વિકિપીડિયા guwiki https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%AE%E0%AB%81%E0%AA%96%E0%AA%AA%E0%AB%83%E0%AA%B7%E0%AB%8D%E0%AA%A0 MediaWiki 1.47.0-wmf.23 first-letter દ્રશ્ય-શ્રાવ્ય (મિડિયા) વિશેષ ચર્ચા સભ્ય સભ્યની ચર્ચા વિકિપીડિયા વિકિપીડિયા ચર્ચા ચિત્ર ચિત્રની ચર્ચા મીડિયાવિકિ મીડિયાવિકિ ચર્ચા ઢાંચો ઢાંચાની ચર્ચા મદદ મદદની ચર્ચા શ્રેણી શ્રેણીની ચર્ચા TimedText TimedText talk વિભાગ વિભાગ ચર્ચા Event Event talk 0 6518 906258 785476 2026-10-12T03:55:10Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 906258 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ખાડિયા | native_name = | native_name_lang = | other_name = ખાડીઆ | nickname = | settlement_type = વિસ્તાર | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = <!--India Gujarat--> | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Gujarat, India | subdivision_type = દેશ | subdivision_name = {{flag|ભારત}} | subdivision_type1 = [[રાજ્ય]] | subdivision_name1 = [[ગુજરાત]] | subdivision_type2 = [[જિલ્લો]] | subdivision_name2 = [[અમદાવાદ જિલ્લો|અમદાવાદ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ભાષાઓ | demographics1_title1 = અધિકૃત | demographics1_info1 = [[ગુજરાતી]], [[હિન્દી]] | timezone1 = ભારતીય માનક સમય | utc_offset1 = +૫:૩૦ | postal_code_type = પિનકોડ | postal_code = ૩૮૦૦૦૧ | registration_plate = GJ-1 | website = | footnotes = }} '''ખાડિયા''' કે '''ખાડિઆ''' [[અમદાવાદ]] શહેરનો એક વિસ્તાર છે, કે જે એક સમયે અમદાવાદનો સૌથી પ્રગતિશીલ વિસ્તાર ગણાતો હતો. અમદાવાદ શહેરમાં સૌથી પહેલા પાણીનાં નળ અહીં નાખવામાં આવ્યાં હતાં, તે જ રીતે સૌથી પહેલી ગટર લાઇન પણ આ વિસ્તારમાં નાંખવામાં આવી હતી. લોક બોલીમાં ખાડિયા તરીકે ઓળખાતા આ વિસ્તારને ક્યારેક '''ખાડિઆ''' પણ લખવામાં આવે છે. રાજકારણમાં ખાડિયાને [[ભાજપા|ભાજપ]]નો ગઢ ગણવામાં આવે છે<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/gujarati/india-42401400|title=ખાડિયા : ચાર દાયકા બાદ ભાજપનો ગઢ તૂટ્યો|publisher=www.bbc.com|date=૧૯ ડિસેમ્બર ૨૦૧૭|access-date=૧૫ ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૮}}</ref>, જો કે વર્ષ ૨૦૧૭માં થયેલી [[ગુજરાત વિધાનસભા ચૂંટણી, ૨૦૧૭|વિધાનસભાની ચૂંટણી]]માં ભાજપે ખાડિયાની બેઠક ગુમાવી હતી. ખાડિયાની ફરતે સારંગપુર, રાયપુર, માણેકચોક અને કાલુપુર જેવા વિસ્તારો આવેલા છે, જો કે શાસકિય રીતે ખાડિયા વૉર્ડમાં રાયપુર અને સારંગપુરનો સંપૂર્ણપણે સમાવેશ થઈ જાય છે અને કાલુપર અને માણેકચોક ઉપરાંત આસ્ટોડિયાના પણ અમુક વિસ્તારો આ વોર્ડમાં સમાવવામાં આવેલા છે. == પ્રસિદ્ધ વ્યક્તિઓ == અમદાવાદની ઘણી પ્રતિષ્ઠિત વ્યક્તિઓ ખાડિયામાં રહેતી હતી. પ્રખ્યાત હાસ્ય લેખક [[અશોક દવે]] ખાડિયામાં જન્મ્યા હતાં. [[સાંઇબાબા]] પણ ખાડિયાની ''સેવકાની વાડી''માં રહેતાં હતાં તેવું અધિકાંશ લોકો માને છે,{{સંદર્ભ}} જોકે તેમનાં પૂર્વ જીવનની બહુ માહિતી ઉપલબ્ધ નથી. ગુજરાત રાજ્યના સ્વાસ્થ્ય, ન્યાય અને કાયદા મંત્રી તથા સ્પિકર રહી ચુકેલા [[અશોક ભટ્ટ]] ખાડિયા વૉર્ડમાંથી જ ચૂંટાઇ આવતા હતા.<ref>{{Cite web|url=https://resultuniversity.com/election/khadia-gujarat-assembly-constituency|title=Khadia Assembly Constituency Election Result - Legislative Assembly Constituency|website=resultuniversity.com|access-date=2020-07-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20200725011701/https://resultuniversity.com/election/khadia-gujarat-assembly-constituency|archive-date=2020-07-25|url-status=dead}}</ref> વર્ષ ૨૦૧૮માં ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી [[વિજય રૂપાણી]]<nowiki/>એ ખાડિયા વોર્ડના મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેટર મયુર દવેની સાથે ખાડિયામાં ઉત્તરાયણ મનાવી હતી.<ref>{{cite web|url= http://www.sanjsamachar.net/news/details/52751/chief-minister-rupani-who-kites-in-khadiya-maninagar-ahmedabad|title= અમદાવાદના ખાડિયા-મણીનગરમાં પતંગ ચગાવતા મુખ્યમંત્રી રૂપાણી:લોકો રોમાંચીત|publisher= સાંજ સમાચાર|date= ૧૫ જાન્યુઆરી ૨૦૧૮|access-date= ૧૫ ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૮}}{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == જોવાલાયક સ્થળો == [[File:Heritage home 2.JPG|thumbnail|ખાડિયાનું કોતરણી વાળું મકાન]] ખાડિયાની બધીજ પોળોમાં જૂના મકાનો છે, જે તેમની કાષ્ટકલાને (કોતરણી) કારણે જોવાલાયક છે.<ref>{{cite web|title=Khadia’s Sunday morning with crowds, kites and Amitabh Bachchan|url=http://deshgujarat.com/2012/01/29/khadias-sunday-morning-with-crowds-kites-and-amitabh-bachchan/|access-date=૨૪ એપ્રિલ ૨૦૧૨}}</ref> ગુજરાત સરકારે જેઠાભાઈની પોળને ''હેરિટેજ એક્ટ'' હેઠળ મૂકીને પોળનાં જૂનાં કલાત્મક મકાનો વેચવા ઉપર અંકુશ મુક્યો છે. રાજ્યનું સૌથી જૂનું સાંઇ બાબાનું મંદિર અહીં આવેલું છે જે ૧૯૬૫માં બનાવવામાં આવ્યું હતું.<ref>{{cite web|url=https://www.divyabhaskar.co.in/news/MGUJ-AHM-kakd-arati-in-sai-baba-temple-4400442-PHO.html|title=અ'વાદઃ પ્રાચીન સાંઇ મંદિરમાં વર્ષમાં માત્ર એક વખત થાય છે કાકડ આરતી|publisher=દિવ્ય ભાસ્કર|date=૧૨ ઓક્ટોબર ૨૦૧૩|access-date=૧૫ ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૮}}</ref> અહીં આવેલું બાલા હનુમાનનું મંદિર દર શનિવારે ભક્તોનાં માનવ મહેરામણથી ઉભરાઇ જાય છે. == ખાડિયાની પોળો == અમદાવાદ શહેરમાં શેરીઓને ''[[પોળ]]'' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. ખાડિયા વિસ્તારની પોળોની યાદી નીચે આપેલી છે: * દેસાઇની પોળ * ધોબીની પોળ * સેવકાની વાડી * અમૃતલાલની પોળ * જેઠાભાઈની પોળ * નાનો સુથારવાડો * મોટો સુથારવાડો * અર્જુનલાલની ખડકી * મણીયાશાની ખડકી * પીપળા શેરી * સાંઇબાબાની પોળ * કવિશ્વરની પોળ * મામુનાયકની પોળ * પાડા પોળ * રાજા મેહતાની પોળ == આ પણ જુઓ == * [[અમદાવાદની પોળોની યાદી]] == સંદર્ભ == {{Reflist}} {{અમદાવાદ શહેર}} {{અમદાવાદ સ્ટબ}} [[શ્રેણી:અમદાવાદ શહેરના વિસ્તારો]] r2dt1otsz4umcw6v7jia2v3soowt78v 0 6800 906265 882088 2026-10-12T06:35:55Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 906265 wikitext text/x-wiki <!-- See [[Wikipedia:WikiProject Indian cities]] for details --> {{Infobox settlement | name = પુરી | native_name = | native_name_lang = | other_name = જગન્નાથપુરી | settlement_type = શહેર | image_skyline = Puri Montage1.png | image_alt = | image_caption = પુરીની ઝલક | nickname = | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Orissa | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|19|48|38|N|85|49|53|E|display=inline}} | subdivision_type = દેશ | subdivision_name = ભારત | subdivision_type1 = [[રાજ્ય]] | subdivision_name1 = [[ઑડિશા]] | subdivision_type2 = [[જિલ્લો]] | subdivision_name2 = [[પુરી]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | leader_title = | leader_name = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 0 | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ભાષાઓ | demographics1_title1 = અધિકૃત | demographics1_info1 = [[ઓડિઆ ભાષા|ઓડિઆ]] | timezone1 = [[ભારતીય માનક સમય|IST]] | utc_offset1 = +૫:૩૦ | postal_code_type = પિનકોડ | postal_code = ૭૫૨૦૦x | area_code_type = ટેલિફોન કોડ | area_code = ૦૬૭૫૨ | registration_plate = 0R-13 | website = | footnotes = }} {{location map+|India3|float=right|width=270|caption='''ચાર ધામ'''|places= {{location map~|India|label=[[બદ્રીનાથ]]|position=left|lat=30.73|long=79.48}} {{location map~|India|label=[[દ્વારકા]]|position=right|lat=22.23|long=68.97}} {{location map~|India|label=[[જગન્નાથપુરી]]|position=left|lat=19.81|long=85.83}} {{location map~|India|label=[[રામેશ્વરમ]]|position=left|lat=9.28|long=79.3}} }} '''પુરી''' અથવા '''જગન્નાથપુરી''' [[ભારત]] દેશમાં આવેલા [[ઓરિસ્સા]] રાજ્યમાં આવેલું મહત્વનું નગર છે. પુરી [[પુરી જિલ્લો|પુરી જિલ્લા]]નું મુખ્ય મથક છે. આ એજ નગર છે જ્યાં ભારતની અને વિશ્વની સૌથી મોટી [[રથયાત્રા]]નું દર વર્ષની અષાઢી બીજનાં દિવસે આયોજન થાય છે જેમાં લાખો લોકો ભાગ લે છે .<ref name="જગન્નાથપુરી મંદિર">{{cite news|title=જગન્નાથપુરી મંદિર|publisher=|access-date=૧૬ ઓગસ્ટ ૨૦૧૬|url=https://www.myoksha.com/puri-jagannath-temple/|archive-url=https://web.archive.org/web/20160815081347/https://www.myoksha.com/puri-jagannath-temple/|archive-date=2016-08-15|url-status=dead}}</ref> જગન્નાથપુરીમાં દર વર્ષે ભગવાનનાં ત્રણે રથો નવેસરથી તૈયાર કરવામાં આવે છે. પુરીનાં જગન્નાથ મંદિરમાં ભારતીય હિંદુ સિવાય અન્યને પ્રવેશ મળતો નથી, પણ રથયાત્રાને દિવસે નાત જાતનાં ભેદ ભાવ વગર હર કોઇ દર્શન કરી શકે છે તથા રથ ખેંચી શકે છે. == સંદર્ભ == {{Reflist}} {{સ્ટબ}} [[શ્રેણી:ઑડિશા]] [[શ્રેણી:ધાર્મિક સ્થળો]] g4pruachmca87p334cuwwiwl9mqs2km 0 9328 906254 905568 2026-10-12T01:38:00Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 906254 wikitext text/x-wiki {{ભાષાંતર}} [[ચિત્ર:Aprilsnar 2001.png|thumb|250px|૨૦૦૧માં ડેન્માર્કના કોપનહેગન શહેરમાં ત્યાંની નવી ભૂગર્ભ-રેલને લઈને ઉભો કરેલો કિમિયો]] '''એપ્રિલ ફૂલ્સ ડે''' અથવા '''ઓલ ફૂલ્સ ડે''' તરિકે જાણીતો આ દિવસ, રજાનો દિવસ કે કોઈ પ્રખ્યાત તહેવાર ના હોવા છતાં [[ભારત]] સહિત ઘણા દેશોમાં [[એપ્રિલ ૧|પહેલી એપ્રિલ]]નાં દિવસે બહોળા પ્રમાણમાં અલાયદી રીતે ઉજવવામાં આવે છે. આજના દિવસે લોકો પોતાના મિત્રો, કુટુંબીજનો, પડોશીઓ અને ક્યારેક દુશ્મનો સાથે રમૂજભરી ટિખળ કરે છે. સામાન્ય રીતે આ ટિખળમાં સામી વ્યક્તિને મૂર્ખ બનાવવાનો કે છોભી પાડવાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય હોય છે. પારંપરિક રીતે કેટલાક દેશોમાં આવી મજાક-મસ્તીનો દોર ફક્ત બપોર સુધી જ ચાલે છે: જેમકે, [[યુ.કે.]], [[ઓસ્ટ્રેલિયા]], [[ન્યૂઝીલેન્ડ]] અને [[કેનેડા]], જો કોઇ બપોર પછી આવી રમૂજ કરે તો તેનેજ "એપ્રિલ ફૂલ" કહેવામાં આવે છે.<ref>{{Cite web |url=http://www.kidlink.org/KIDPROJ/MCC/mcc0702.html |title=KIDPROJ બહુ-સાંસ્કૃતિક કેલેન્ડર |access-date=2009-04-01 |archive-date=2009-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090404045924/http://www.kidlink.org/KIDPROJ/MCC/mcc0702.html |url-status=dead }}</ref> પરંતુ બીજા દેશોમાં અને આપણા ભારતમાં પણ, આવી મજાક આખો દિવસ ચાલે છે. == ઉદ્ગ્મ == એપ્રિલ્ફુલ્સ ડેનું ઉદ્ગ્મ ઘણું વિચિત્ર છે. એક વાયકા પ્ર્માણે ગ્રેગેરિયન કેલેન્ડરને અપનાવાયા પછી તુરંત માં આ દિવસ મનાવવાની શરુઆત થઈ.આ શબ્દનો ઉલ્લેખ અમુક કોઐક વ્યક્તિઓ જે હજી પણ જ્યુલિયન કેલેન્ડર વાપરતા હતાં તેમના સંદર્ભમાં થયો હોય. <ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/30821/April-Fools-Day April Fools' Day] Encyclopaedia Brittanica</ref> In many pre-[[Christianity|Christian]] cultures [[May Day]] (May 1) was celebrated as the first day of summer, and signalled the start of the spring planting season. An April Fool was someone who did this prematurely. Another origin is that April 1 was counted the first day of the year in France. When King Charles IX changed that to January 1, some people stayed with April 1. Those who did were called "April Fools" and were taunted by their neighbors.{{Fact|date=April 2008}} In the eighteenth century the festival was often posited as going back to the times of [[Noah]]. An English newspaper article published on April 13th, 1789 said that the day had its origins when he sent the raven off too early, before the waters had receded. He did this on the first day of the Hebrew month that corresponds with April.<ref>Olmert, Michael (1996). ''Milton's Teeth and Ovid's Umbrella: Curiouser & Curiouser Adventures in History'', p.186. Simon & Schuster, New York. ISBN 0-684-80164-7.</ref> A possible reference to April Fools' Day can be seen in the [[Canterbury Tales]] (ca 1400) in the Nun's Priest's tale, a tale of two fools: Chanticleer and the fox, which took place on March 32nd.<ref>[http://www.umm.maine.edu/faculty/necastro/chaucer/translation/ct/21npt.html thirty-two days since March began]</ref> == પ્રખ્યાત ટિખળો == <!--PLEASE do NOT add pranks without references: the article needs to be well referenced to reach Featured Article status--> * '''Alabama Changes the Value of Pi''': The April 1998 newsletter of ''New Mexicans for Science and Reason'' contained an article written by physicist [[Mark Boslough]] claiming that the [[Alabama Legislature]] had voted to change the value of the mathematical constant [[pi]] to the "[[Biblical]] value" of 3.0.{{Fact|date=January 2009}} This claim originally appeared as a news story in the 1961 science fiction novel ''[[Stranger in a Strange Land]]'' by [[Robert A. Heinlein]].<ref>{{cite web|url=http://www.museumofhoaxes.com/hoax/aprilfool/comments/862/|title=Museum of Hoaxes|access-date=2007-03-29|archive-date=2007-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20070515111151/http://www.museumofhoaxes.com/hoax/aprilfool/comments/862/|url-status=dead}}</ref> * '''[[Spaghetti tree]]s''': The [[BBC]] television programme ''[[Panorama (TV series)|Panorama]]'' ran a famous hoax in 1957, showing the [[Swiss]] harvesting [[spaghetti]] from trees. They had claimed that the despised pest, the spaghetti weevil, had been eradicated. A large number of people contacted the BBC wanting to know how to cultivate their own spaghetti trees. It was, in fact, filmed in [[St Albans]].<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/england/southern_counties/3591687.stm Still a good joke - 47 years on] ([[BBC News]], April 1, 2004)</ref> * '''Left Handed [[Whopper]]s''': In 1998, [[Burger King]] ran an ad in [[USA Today]], saying that people could get a Whopper for [[left-handedness|left-handed]] people whose condiments were designed to drip out of the right side.<ref>{{cite web|url=http://www.prnewswire.co.uk/cgi/news/release?id=39523|title=Original press release|access-date=2007-03-29|archive-date=2012-02-08|archive-url=https://www.webcitation.org/65IbA0Fs5?url=http://www.prnewswire.co.uk/cgi/news/release?id=39523|url-status=dead}}</ref> Not only did customers order the new [[hamburger|burgers]], but some specifically requested the "old", [[right-handedness|right-handed]] burger.<ref>{{cite web|url=http://www.prnewswire.co.uk/cgi/news/release?id=43688|title=Follow-up press release, revealing the joke|access-date=2008-02-07|archive-date=2012-02-08|archive-url=https://www.webcitation.org/65IbAdvs8?url=http://www.prnewswire.co.uk/cgi/news/release?id=43688|url-status=dead}}</ref> * '''[[Taco Liberty Bell]]''': In 1996, [[Taco Bell]] took out a full-page advertisement in ''[[The New York Times]]'' announcing that they had purchased the [[Liberty Bell]] to "reduce [[government debt|the country's debt]]" and renamed it the "Taco Liberty Bell." When asked about the sale, [[White House]] press secretary [[Mike McCurry]] replied tongue-in-cheek that the [[Lincoln Memorial]] had also been sold and would henceforth be known as the Lincoln Mercury Memorial.<ref>{{cite web|url=http://www.museumofhoaxes.com/hoax/Hoaxipedia/Taco_Liberty_Bell/|title=Entry at Museum of Hoaxes|access-date=2008-04-02|archive-date=2012-02-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20120208083613/http://www.museumofhoaxes.com/hoax/Hoaxipedia/Taco_Liberty_Bell/|url-status=dead}}</ref> * '''[[San Serriffe]]''': ''[[The Guardian]]'' printed a supplement in 1977 praising this fictional resort, its two main islands ([[Upper case|Upper Caisse]] and [[Lower case|Lower Caisse]]), its capital ([[Bodoni]]), and its leader (General [[Pica (unit of measure)|Pica]]). Intrigued readers were later disappointed to learn that [[San Serriffe]] ([[sans serif]]) did not exist except as references to typeface terminology. (This comes from a [[Jorge Luis Borges]] story.)<ref>[http://www.museumofhoaxes.com/hoax/Hoaxipedia/San_Serriffe/Special Report: San Serriffe.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090405143905/http://www.museumofhoaxes.com/hoax/Hoaxipedia/San_Serriffe/Special |date=2009-04-05 }} ''[[The Guardian]]'', April 1, 1977 (7pp)</ref> * '''[[Metric time]]''': Repeated several times in various countries, this hoax involves claiming that the time system will be changed to one in which units of time are based on powers of 10.<ref>{{cite web|url=http://www.museumofhoaxes.com/hoax/Hoaxipedia/April_Fools_Day_-_1993/|title=April Fools' Day, 1993|publisher=Museum of Hoaxes|access-date=2008-04-02|archive-date=2012-02-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20120224024848/http://www.museumofhoaxes.com/hoax/Hoaxipedia/April_Fools_Day_-_1993|url-status=dead}}</ref> * '''[[Smell-o-vision]]''': In 1965, the [[BBC]] purported to conduct a trial of a new technology allowing the transmission of [[odor]] over the airwaves to all viewers. Many viewers reportedly contacted the BBC to report the trial's success. <ref>{{cite web|url=http://www.museumofhoaxes.com/af_1965.html|title=April Fools' Day, 1965|publisher=Museum of Hoaxes|access-date=2007-03-29|archive-date=2006-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20061127062430/http://www.museumofhoaxes.com/af_1965.html|url-status=dead}}</ref> In 2007, the BBC website repeated an online version of the hoax.<ref>{{Cite web |url=http://www.bbc.co.uk/home/images/main_promo/picture_promo/april_fool_first.jpg |title=BBC Smell-o-vision |access-date=2007-06-16 |archive-date=2007-06-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070616015410/http://www.bbc.co.uk/home/images/main_promo/picture_promo/april_fool_first.jpg |url-status=dead }}</ref> * '''[[Leaning Tower of Pisa|Tower of Pisa]]''': The [[The Netherlands|Dutch]] [[television]] news reported once in the 1950s that the Tower of Pisa had fallen over. Many shocked people contacted the station.<ref>{{cite web|url=http://www.examiner.com/a-639015~Practical_joking__The_art_of_April_Fools_.html|title=Practical joking: The art of April Fools’|publisher=The Examiner|access-date=2007-03-29|archive-date=2007-04-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20070427050136/http://www.examiner.com/a-639015~Practical_joking__The_art_of_April_Fools_.html|url-status=dead}}</ref> * '''[[Write Only Memory]]''': [[Signetics]] advertised Write Only Memory [[Integrated circuit|IC]] databooks in 1972 through the late 1970s.<ref>{{cite web|url=http://www.national.com/rap/Story/WOMorigin.html|title=The origin of the WOM - the "Write Only Memory"|access-date=2007-03-29|archive-date=2007-04-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20070428163322/http://www.national.com/rap/Story/WOMorigin.html|url-status=dead}}</ref> * The Canadian news site [[bourque.org]] announced in 2002 that [[Minister of Finance (Canada)|Finance Minister]] [[Paul Martin]] had resigned "in order to breed prize Charolais cattle and handsome Fawn Runner ducks."<ref>{{cite web|url=http://www.ctv.ca/servlet/ArticleNews/story/CTVNews/20020401/ctvnews855221?s_name=.&no_ads=|title=Traders have last laugh, drive down loonie in wake of April Fools' prank|access-date=2007-03-29|archive-date=2009-04-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20090403235800/http://www.ctv.ca/servlet/ArticleNews/story/CTVNews/20020401/ctvnews855221?s_name=.&no_ads=|url-status=dead}}</ref> * '''Annual BMW Innovations'''<ref>{{Cite web |url=http://www.bmweducation.co.uk/coFacts/view.asp?docID=49&topicID=5 |title=www.bmweducation.co.uk Annual BMW Innovations |access-date=2009-04-01 |archive-date=2009-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331090552/http://www.bmweducation.co.uk/coFacts/view.asp?docID=49&topicID=5 |url-status=dead }}</ref> see a new ''"cutting-edge invention"'' by '''[[BMW]]''' advertised across British newspapers every year, examples including: ** Warning against counterfeit BMWs: the blue and white parts of the logo were reversed ** The ''"Toot and Calm Horn"'' (after [[Tutankhamun]]), which calms rather than aggravates other drivers, so reducing the risk of road rage, ** [[MINI]] cars being used in upcoming space missions to [[Mars]], ** ''[http://www.bmweducation.co.uk/coFacts/linkDocs/bmwNoFlies.asp IDS ("Insect Deflector Screen") Technology] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090330015048/http://www.bmweducation.co.uk/coFacts/linkDocs/bmwNoFlies.asp |date=2009-03-30 }}'' - using elastic solutions to bounce insects off the windscreen as you drive, ** ''[http://www.bmweducation.co.uk/coFacts/linkDocs/bmwShefTech.asp SHEF ("Satellite Hypersensitive Electromagnetic Foodration") Technology] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090324072807/http://www.bmweducation.co.uk/coFacts/linkDocs/bmwShefTech.asp |date=2009-03-24 }}'', which sees the car's GPS systems synchronise with home appliances to perfectly cook a meal for the instant you return home, ** ''[http://www.bmweducation.co.uk/coFacts/linkDocs/bmwMarqueWiper.asp Marque-Wiper] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090330020945/http://www.bmweducation.co.uk/coFacts/linkDocs/bmwMarqueWiper.asp |date=2009-03-30 }}'' - mini-wipers for each exterior "BMW" logo coming as standard on all future models, ** ''[http://www.bmweducation.co.uk/coFacts/linkDocs/bmwWheel.asp "Uninventing the wheel"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090412051944/http://www.bmweducation.co.uk/coFacts/linkDocs/bmwWheel.asp |date=2009-04-12 }}'' to counter the "[[European Union|EU]] ban" on right-hand drive cars, ** ''[http://www.bmweducation.co.uk/coFacts/linkDocs/bmwCameraLies.asp Zoom Impression Pixels ("ZIP")] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090330014322/http://www.bmweducation.co.uk/coFacts/linkDocs/bmwCameraLies.asp |date=2009-03-30 }}'' to counter new "Slow Cameras" ** ''[http://www.bmweducation.co.uk/coFacts/linkDocs/instantmessaging.asp "BMW Instant Messaging"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090330014339/http://www.bmweducation.co.uk/coFacts/linkDocs/instantmessaging.asp |date=2009-03-30 }}'' - using Reactive User Sound Electronic (RUSE) particles to display the driver's words to the car in front on the windscreen. ** A compact disc available to all BMW owners, which when played over the audio system performed minor service and diagnostic checks; when flipped over it played soothing classical music (Australia). ** ''[http://www.bmweducation.co.uk/cofacts/linkDocs/caninerepellent.asp Canine Repellent Alloy Protection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090403041340/http://www.bmweducation.co.uk/cofacts/linkDocs/caninerepellent.asp |date=2009-04-03 }}'' (CRAP)- a means of discouraging [[dogs]] from [[urinating]] on car wheels. (2008) === ટેલીવીઝન પર === * After 50 years, the 1957 [[BBC]] report of the purported bumper annual spaghetti harvest (see '''[[Spaghetti tree]]s''' above) remains one of the most successful TV hoaxes of all time. * '''''[[The Trouble with Tracy]]''''': In 2003, [[The Comedy Network]] in Canada announced that it would produce and air a remake of the 1970s Canadian [[sitcom]] ''The Trouble with Tracy.'' The original series is widely considered to be one of the worst sitcoms ever produced. Several media outlets fell for the hoax.<ref>{{cite web|url=http://www.thestar.com/Article/190744|title=Something fishy about finale|publisher=Toronto Star|access-date=2007-03-29}}</ref> * In 2006, the [[BBC]] reported that the door to No. 10 Downing Street, the official residence of the Prime Minister of the United Kingdom, had been painted red. They showed footage of workmen carrying a red door. Red was the official colour of the political party which formed the government at the time. The same story was also reported in the British newspaper, [[The Daily Mail]] which credited the new design to April Fewell. The door is in fact black.<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/4867512.stm Have you been April fooled? - BBC]</ref> * In 2008, the [[BBC]] reported on a newly discovered colony of flying [[penguin]]s. An elaborate video segment was even produced, featuring [[Terry Jones]] (of ''[[Monty Python]]'' fame) walking with the penguins in Antarctica, and following their flight to the Amazon rainforest. <ref>{{Cite web |url=http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=%2Fnews%2F2008%2F04%2F01%2Fnpenguin101.xml |title=Flying penguins found by BBC programme - Telegraph |access-date=2021-07-13 |archive-date=2008-04-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080423230821/http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=%2Fnews%2F2008%2F04%2F01%2Fnpenguin101.xml |url-status=dead }}</ref> * In 1980, the [[BBC]] reported a proposed change to the famous clock tower known as [[Big Ben]]. The reporters stated that the clock would go digital. <ref>{{Cite web |url=http://www.spoonfed.co.uk/spooners/spoonfed-holidays-3349/london-april-fools-929/ |title=London April Fools |access-date=2009-04-01 |archive-date=2011-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110224012344/http://www.spoonfed.co.uk/spooners/spoonfed-holidays-3349/london-april-fools-929/ |url-status=dead }}</ref> * On Comedy Central, the creators of [[South Park]] aired a fake episode of [[Terrance and Phillip]] titled "[[Terrance and Phillip in Not Without My Anus]] instead of running the season premier which was supposed to reveal the father of [[Eric Cartman]]. === વર્તમાન પત્રો અને સામયિકોમાં === * [[George Plimpton]] wrote a 1985 article in ''[[Sports Illustrated]]'' about a [[New York Mets]] prospect named '''[[Sidd Finch]]''', who could throw a {{convert|168|mi/h|km/h|0|abbr=on}} [[fastball]] with pinpoint accuracy. This kid, known as "Barefoot" Sidd[hartha] Finch, reportedly learned to pitch in a [[Buddhism|Buddhist]] monastery. The first letter of each word in the article subhead spelled out the fact of its being an April Fool joke.<ref>Fred Fedler, Media Hoaxes, Iowa State University Press, 1989, p.201.</ref> * '''Lies to Get You Out of the House''': In 1985, the ''[[L.A. Weekly]]'' printed an entire page of fake things to do on April Fools' Day, by which hundreds of people were fooled.<ref>{{cite web|url=http://www.laweekly.com/ink/98/18/first-dare.php|title=Lies to Get You Out of the House|publisher=LA Weekly|access-date=2007-03-29|archive-date=2006-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20060410152857/http://www.laweekly.com/ink/98/18/first-dare.php|url-status=dead}}</ref> * '''[[Comic strip switcheroo]]''': [[Cartoonists]] of popularly syndicated comic strips draw each others' strips. In some cases, the artist draws characters in the other strip's milieu, while in others, the artist draws in characters from other visiting characters from his own. Cartoonists have done this sort of "switcheroo" for several years. The 1997 switch was particularly widespread.<ref>{{cite web|url=http://www.babyblues.com/scrapbook/switcheroonie.htm|title=The story behind The Great Cartoon Switcheroonie|access-date=2007-03-29}}</ref> * '''Coldplay to back the Tories''' - On April 1 2006 the UK [[The Guardian|Guardian]] journalist "Olaf Priol" claimed that [[Chris Martin]] of [[Rock music|rock]] [[Musical ensemble|band]] [[Coldplay]] had decided to publicly support the UK [[Conservative Party (UK)|Conservative Party]] leader [[David Cameron]] due to his disillusionment with previous [[Labour Party (UK)|Labour Party]] [[prime minister]] [[Tony Blair]],<ref>{{cite web|url=http://www.guardian.co.uk/uk_news/story/0,,1744447,00.html|title=Their wives met at yoga. Now Chris Martin plans to rock the vote for Cameron's Tories|access-date=2007-03-29|publisher=The Guardian}}</ref> even going so far as to produce a fake song, "Talk to David", that could be downloaded via the Guardian website.<ref>[http://image.guardian.co.uk/sys-audio/Guardian/audio/2006/03/31/talk_to_david.mp3 Song download (mp3)]</ref> Despite being an obvious hoax, the Labour Party's Media Monitoring Unit were concerned enough to circulate the story throughout "most of the government".<ref>{{cite web|url=http://observer.guardian.co.uk/politics/story/0,,1745033,00.html|title=Coldplay defection gives Labour a bad hair day|access-date=2007-03-29|publisher=The Guardian}} {{Dead link|date=સપ્ટેમ્બર 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === વિવિધ વેબસાઇટો પર === <!--PLEASE do NOT add pranks without references: the article needs to be well referenced to reach Featured Article status--> [[ચિત્ર:2009 wikiaprilfool.png|thumb|right|200px|On April 1, 2009, Wikipedia's homepage features the "[[Museum of Bad Art]]" as well as various comical recent events.]] * '''[[Kremvax]]''': In 1984, in one of the earliest on-line hoaxes, a message was circulated that [[Usenet]] had been opened to users in the [[Soviet Union]].<ref>[[Eric S. Raymond|Raymond, E. S.]]: "The [[Jargon File]]", [http://catb.org/~esr/jargon/html/K/kremvax.html Kremvax entry], 2006</ref> * [[April Fools' Day RFC]] * [[Google's hoaxes]] * '''[[Dead fairy hoax]]''': In 2007, an illusion [[designer]] for magicians posted on his website some images illustrating the corpse of an unknown eight-inch creation, which was claimed to be the [[mummified]] remains of a [[fairy]]. He later sold the fairy on [[eBay]] for £280.<ref name="BBC1">"[http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/england/derbyshire/6545667.stm April fool fairy sold on internet]" from [[BBC News]]. Retrieved on July 31, 2007. </ref> * [[Jennifer Government: NationStates|NationStates]] runs an annual hoax on April 1st. In 2004, the hoax was that there was a population bug and all nations' populations would be reset to 5 million people. In 2005, there was a message (supposedly from the [[Department of Homeworld Security]]) that NationStates was illegal by US law. In 2006, ''NationDates'' was created. It used a quiz similar to the one taken at the sign-up page, and matched that nation with a random country in the same region. In 2007, many users received "Regional moderator" icons with the promise that they would be able to "wield their awesome power" over other users. For April Fools' Day 2008, NationStates has created a new "World Assembly" in the place of the United Nations, as they had received a cease and desist notice from the United Nations for using its name without consent.<ref>{{cite web|url=http://www.nationstates.net/unlegal.pdf|format=PDF|title=NationStates: The World Assembly|publisher=NationStates|access-date=2008-01-28}}</ref> This was later revealed to be a non-hoax, and that the inspiration to use it as an April Fools joke came from the assumption it was too unbelievable <ref>{{cite web|url=http://www.maxbarry.com/2008/04/02/news.html|title=Max Barry - News Archive|access-date=2008-04-11}}</ref> * '''Water on Mars''': In 2005 a news story was posted on the official [[NASA]] website purporting to have pictures of water on [[Mars]]. The picture actually was just a picture of a glass of water on a Mars Candy Bar.<ref>{{cite web|url=http://antwrp.gsfc.nasa.gov/apod/ap050401.html|title=APOD: 2005 April 1 - Water on Mars|publisher=NASA|access-date=2007-03-29}}</ref> * '''[[Microsoft Research]] Reclaims Value of Pi''': In 2008, an executive with the [[Microsoft]] Institute for Advanced Technology in Governments posted on his personal blog an updated spoof of the 1998 April Fools hoax claiming Alabama's state legislature had rounded the value of pi to the "Biblical value of 3." The 2008 hoax claimed that Microsoft Research had determined ''the true-up value of pi to be a definitive 3.141999, or as expressed in company literature, "Three easy payments of 1.047333."''<ref>{{cite web|url=http://lewisshepherd.wordpress.com/2008/04/01/microsoft-research-reclaims-value-of-pi|title=Microsoft Research Reclaims Value of Pi|access-date=2007-04-01}}</ref> * '''[[Assassination]] of [[Bill Gates]]''': In 2003, many Chinese and South Korean websites claimed that [[CNN]] reported Bill Gates, the founder of [[Microsoft]], was assassinated, resulting in a 1.5% drop in the Korean stock market.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/2916135.stm|title=Bill Gates hoax hits Korean market|access-date=2007-03-29}}</ref> * '''SARS Infects Hong Kong''': In 2003 during the time when Hong Kong was seriously hit by [[Severe acute respiratory syndrome|SARS]], it was rumored that many people in Hong Kong had become infected with SARS and become uncontrolled, that all immigration ports would be closed to quarantine the region, and that [[Tung Chee Hwa]], the [[Chief Executive of Hong Kong]] at that time, had resigned. Hong Kong supermarkets were immediately overwhelmed by panicked shoppers. The Hong Kong government held a press conference to deny the rumor. The rumor, which was intended as an April Fools' prank, was started by a student by imitating the design of [[Ming Pao]] newspaper website. He was charged for this incident.<ref>{{cite web|url=http://www.info.gov.hk/gia/general/200304/01/0401187.htm|title=Announcement of Hong Kong Government denying this rumor|access-date=2007-03-29}}</ref> * [[Howstuffworks|www.howstuffworks.com]] does an annual bogus article. In 2006, it was "How Animated Tattoos Work"; in 2007 "How Phone Cell Implants Work"; in 2008 "How the Air Force One Hybrid Works"..<ref>{{cite web|url=http://science.howstuffworks.com/air-force-one-hybrid.htm|title=How the Air Force One Hybrid Works|access-date=2008-04-01}}</ref> * '''[[Motoshi Sakriboto]]''': In 2007, the [[Square Enix]] fansite Square Haven reported that game music composers [[Motoi Sakuraba]] and [[Hitoshi Sakimoto]] had announced a merger. The resulting amalgamated life form was named Motoshi Sakriboto. The hoax played off the fact that when rival role-playing game developers SquareSoft and Enix merged on April 1, 2003, many believed the news to be an April Fools' joke.<ref>{{cite web|url=http://www.squarehaven.com/news/?id=1252|title=Hitoshi Sakimoto and Motoi Sakuraba announce merger|access-date=2007-06-28}}{{Dead link|date=જુલાઈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * In 2008, Australian video gaming website company MyMedia, released information and previews on MyMedia: The Movie, the supposed upcoming movie was to be animated and produced by the [[Australian Film Commission]], it was confirmed fake a few days after.<ref name="MyWii News">{{cite web|url=http://www.mywii.com.au/NewsDetail.aspx?id=1679|title=April Foolz - MyMedia: The Movie|access-date=2008-04-01|archive-date=2009-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20090404084813/http://www.mywii.com.au/NewsDetail.aspx?id=1679|url-status=dead}}</ref> The movie was supposedly based on a comic series created by one of the site's editorial staff, Matt Kelly.<ref name="MyMedia Comics">{{cite web|url=http://www.mywii.com.au/BlogsTag.aspx?t=comics|title=MyMedia Comic Series|access-date=2008-09-01|archive-date=2009-04-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20090405114215/http://www.mywii.com.au/BlogsTag.aspx?t=comics|url-status=dead}}</ref> This has since become an on going website ''gag'' about over hyping the non-existent movie through various additional trailers.<ref name="Additional MyMedia Fake Trailers">{{cite web|url=http://www.mywii.com.au/VideoDetail.aspx?id=3651|title=MyMedia: The Movie Teaser Trailer - Star Trek Edition|access-date=2008-09-01|archive-date=2008-09-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20080919144235/http://mywii.com.au/VideoDetail.aspx?id=3651|url-status=dead}}</ref> * ScoringSessions.com announced that composer [[John Williams]] was replaced by [[Danny Elfman]] on the upcoming ''[[Indiana Jones and the Kingdom of the Crystal Skull]]'' - and provided photos from the scoring sessions.<ref>{{cite web|url=http://www.scoringsessions.com/news/132|title=Elfman replaces Williams on Indiana Jones; Shaiman and Newman team up to write songs|access-date=2008-04-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20101224192601/http://scoringsessions.com/news/132/|archive-date=2010-12-24|url-status=dead}}</ref> * [[RISKS Digest]] often publishes a special April 1st issue. <ref>[http://catless.ncl.ac.uk/Risks Risk Index of back issues] [http://catless.ncl.ac.uk/Risks/24.22.html April 1, 2006] [http://catless.ncl.ac.uk/Risks/24.61.html April 1, 2007 (March 31, 2007)]</ref> * [[ThinkGeek]] sends an e-newsletter containing mostly false products each year. <ref>[http://www.thinkgeek.com/stuff/looflirpa/]</ref> Several of these products have actually become real products due to customer demand, for example the 8-Bit Ties. * [[IGN]], a famous video game website, created a [[Legend of Zelda]] movie trailer which looked realistic on April Fools Day. Many people were excited and tricked into believing that a real Legend of Zelda movie was coming out, but then IGN revealed that it was a fake. Later rumors were spread that a REAL Legend of Zelda film is going to be made. * [[YouTube]] - In 2008, All of the featured videos on YouTube's front page hyperlinked to the Rickroll. The prank began with international YouTube portals before appearing on the main site.<ref>{{cite web | last =Arrington| first =Michael| authorlink=Michael Arrington|title =YouTube RickRolls Users| publisher =[[TechCrunch]]| date =2008-03-31| url =http://www.techcrunch.com/2008/03/31/youtube-rickrolls-users/| access-date = 2008-04-01}}</ref> In 2009 the videos, links and most text were turned upside down. There was also a link to help view the new site layout with hints such as hanging your monitor upside-down or moving to Austrailia. <!--PLEASE do NOT add pranks without references: the article needs to be well referenced to reach Featured Article status--> == એપ્રિલ ફૂલ ડેના દિવસે બનેલી સત્ય ઘટનાઓ == એપ્રિલ ફૂલના દિવસે થતી મજાકોને કારણે ઘણી વાર સાચા સમાચારો અને વાતો પર લોકો તુરંત ભરોસો નથી કરી શકતા. [[ચિત્ર:Tsunami large.jpg|thumb|250px|૧૯૪૬ ના એપ્રિલ ફૂલના દિવસે હિલો, હવાઇમાં આવેલ સુનામી.]] * The April 1, 1946 [[Aleutian Island earthquake]] [[tsunami]] that killed 165 people in Hawaii and Alaska resulted in the creation of a [[tsunami warning system]] (specifically the [[Pacific Tsunami Warning Centre]]), established in 1949 for Pacific Ocean countries. The tsunami in question is known in Hawaii as the "April Fools' Day Tsunami" due to people drowning because of the assumptions that the warnings were an April Fools' prank. * The death of [[George II of Greece|King George II]] of Greece on April 1, 1947. * The [[AMC Gremlin]] was first introduced on April 1, 1970.<ref>{{cite web|url=http://www.canadiandriver.com/articles/bv/gremlin.htm|title=Vance, Bill. "AMC Gremlin, 1970-1978", Canadian Driver, July 19, 2004]|3=accessdate-2008-05-30|access-date=2009-04-01|archive-date=2009-02-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20090208223443/http://www.canadiandriver.com/articles/bv/gremlin.htm|url-status=dead}}</ref> * On April 1, 1993, [[NASCAR Winston Cup Series]] Champion [[Alan Kulwicki]] was killed in a plane crash involving Hooters of America executives in [[Blountville, Tennessee]] near the Tri-Cities Airport. The party was traveling to the [[Food City 500]] qualifying scheduled for the next day. * The 2005 death of comedian [[Mitch Hedberg]] was originally dismissed as an April Fools' joke. The comedian's March 29, 2005 death was announced on March 31, but many newspapers didn't carry the story until April 1, 2005. * [[Gmail]]'s April 2004 launch was widely believed to be a prank, as Google traditionally perpetrates April Fools' Day hoaxes each April 1 (see [[Google's hoaxes]].) Another Google-related event that turned out not to be a hoax occurred on April 1, 2007, when employees at Google's New York City office were alerted that a [[ball python]] kept in an engineer's cubicle had escaped and was on the loose. An internal e-mail acknowledged that "the timing…could not be more awkward" but that the snake's escape was in fact an actual occurrence and not a prank.<ref>{{cite web|url=http://valleywag.com/tech/rumormonger/python-on-the-loose-at-google-248978.php|title=Rumormonger: Python on the loose at Google|publisher=Valleywag|4=accessdate-2007-04-01|access-date=2009-04-01|archive-date=2008-09-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20080908073703/http://valleywag.com/tech/rumormonger/python-on-the-loose-at-google-248978.php|url-status=dead}}</ref> * The merger of [[Square Co.|Square]] and its rival company, [[Enix]], took place on April 1, 2003, and was originally thought to be a joke. * The announcement of the [[anime]] version of ''[[the Powerpuff Girls]]'', ''[[Demashita! Powerpuff Girls Z]]'', was on April Fools' Day causing many to think it was a joke. * The game [[Mario & Sonic at the Olympic Games]] was announced only a couple days before April Fools' Day. Forums were flooded because so many thought that the two rivals since the 90's, [[Mario]] and [[Sonic the Hedgehog (character)|Sonic the Hedgehog]], appearing together in a video game as an official [[2008 Olympics]] game was a joke. * British sprinter [[Dwain Chambers]] joined English [[rugby league]] team [[Castleford Tigers]] shortly before 1st April 2008. The athlete was attempting a return to top flight athletics at the time following a high profile drugs ban, and his apparent unfamiliarity with rugby led many people to assume this was an April Fools' Day prank. * On April 1st, 2008, it was reported that [[UEFA]] would require the Swedish [[fast food]] chain [[Max Hamburgers|Max]] to close their restaurant at the [[Borås Arena]] during the [[UEFA European Under-21 Football Championship|European Under-21 Football Championship]] due to a conflict with official sponsor [[McDonalds]] and a requirement that only official sponsors may operate around the arena. The arena was later replaced as a tournament site.<ref>{{cite news |title=Borås loses out in Uefa burger battle |url=http://www.thelocal.se/13182/20080721/ |work=The Local |publisher=The Local Europe |date=21 July 2008 |access-date=3 December 2008 }}</ref> * On April 1, 1984, singer [[Marvin Gaye]] was shot and killed by his father. Originally, people assumed that it was a fake news story, especially considering the bizarre aspect of the father being the murderer. * On April 1, 2008, Christian Persch announced that the [[GNOME]] desktop web browser [[Epiphany (browser)|Epiphany]] would be switched from [[Mozilla]]'s [[Gecko (layout engine)|Gecko engine]] to the [[WebKit]] engine used by [[Safari (web browser)|Safari]] and [[KDE]]'s equivalent application [[Konqueror]] <ref>[http://mail.gnome.org/archives/epiphany-list/2008-April/msg00000.html ANNOUNCEMENT: The Future of Epiphany<!-- Bot generated title -->]</ref> == વિશ્વમાં આવા અન્ય દિવસો == [[Iran]]ians play jokes on each other on the 13th day of the [[Persian calendar|Persian]] new year ([[Norouz]]), which falls on April 1 or April 2. This day, celebrated as far back as 536 BC, is called [[Sizdah Bedar]] and is the oldest prank-tradition in the world still alive today; this fact has led many to believe that April Fools' Day has its origins in this tradition.{{Fact|date=February 2009}} The April 1 tradition in France and [[French Canadian|French-speaking Canada]] includes [[:fr:Poisson d'avril|poisson d'avril]] (literally "April's fish"), attempting to attach a paper fish to the victim's back without being noticed. This is also widespread in other nations, such as Italy (where the term [[:it:Pesce d'aprile|Pesce d'aprile]] (literally "April's fish") is also used to refer to any jokes done during the day). In Spanish-speaking countries, similar pranks are practiced on December 28, ''día de los Santos Inocentes'', the "[[Massacre of the Innocents#Feast days|Day of the Holy Innocents]]". This custom also exists in certain areas of Belgium, including the province of [[Antwerp]]. The [[Flanders|Flemish]] tradition is for children to lock out their parents or teachers, only letting them in if they promise to bring treats the same evening or the next day. In Poland, ''[[prima aprilis]]'' ("April 1" in [[Latin]]) is a day full of jokes; various hoaxes are prepared by people, media (which sometimes cooperate to make the "information" more credible) and even public institutions. Serious activities are usually avoided. This conviction is so strong that the anti-Turkish alliance with [[Leopold I, Holy Roman Emperor|Leopold I]] signed on April 1, 1683, was backdated to March 31. In Scotland, April Fools' Day is traditionally called Hunt-the-Gowk Day ("gowk" is [[Scots (language)|Scots]] for a cuckoo or a foolish person), although this name has fallen into disuse. The traditional prank is to ask someone to deliver a sealed message requesting help of some sort. In fact, the message reads "Dinna laugh, dinna smile. Hunt the gowk another mile". The recipient, upon reading it, will explain he can only help if he first contacts another person, and sends the victim to this person with an identical message, with the same result. Also Scotland has 2 whole days for pranks, April 1 and April 2. In Denmark the 1st of May is known as "Maj-kat", meaning "May-cat", and is identical to April Fools' Day, though Danes also celebrate April Fools' Day ("aprilsnar"). Some Jewish communities have a traditional event called a [[Purim spiel]], which is similar in many ways to April Fools' Day. Fake newspaper articles are common. == આ પણ જુઓ == * [[April Fool (double agent)|April Fool]] is the codename for a spy and [[double agent]] who allegedly played a key role in the downfall of the Iraqi President [[Saddam Hussein]]. * [[Pigasus Award]], a [[tongue-in-cheek]] honor presented on April 1, given in the field of "Paranormal fraud". * [[Sizdah Bedar]], the last day of two-week springtime celebrations for the Persian New Year is a day of pranks, just like April Fools' Day. == સંદર્ભ == * {{1911}} {{reflist|2}} == બાહ્ય કડીઓ == {{commonscat|April Fools' Day}} {{wikinews|Wikipedia victim of onslaught of April Fool's jokes}} {{commonscat}} * [http://AprilFoolsDayOnTheWeb.com/ April Fools' Day On The Web: The most complete listing of April Fools' Day Jokes that Web Sites have run each year from 2004 all the way until the present] * [http://www.museumofhoaxes.com/hoax/aprilfool/ Museum of Hoaxes: Top 100 April Fools' Day hoaxes of all time] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110318152115/http://www.museumofhoaxes.com/hoax/aprilfool |date=2011-03-18 }} [[શ્રેણી:મહત્વના દિવસો]] hvnpy2io23pb1qoobt90qtif8vliibk 0 16963 906266 904312 2026-10-12T07:18:12Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 906266 wikitext text/x-wiki {{Translation/Ref|en|Advertising|oldid=299194043}} {{Cleanup|date=February 2009}} {{redirect|Advert|the British musician|Gaye Advert}} {{Redirect|Advertiser}} {{selfref|For [[:Category:Wikipedia content guidelines|content guidelines]] on the use of advertising in Wikipedia articles, see [[વિકિપીડિયા:Spam]]. For a proposal on advertising about Wikipedia, see [[વિકિપીડિયા:Advertisements]].}} [[ચિત્ર:Cocacola-5cents-1900 edit1.jpg|thumb|250px|1980ના દસકામાંથી કોકા-કોલાની જાહેરાત]] {{Marketing}} '''જાહેરાત''' એ [[પ્રત્યાયન|સંચાર માધ્યમ]]નું એક સ્વરૂપ છે, કે જે સંભવિત [[ગ્રાહક|ગ્રાહકો]]ને [[ખરીદી]] માટે અથવા કોઈ નિશ્ચિત [[પેદાશ (કારોબાર)|ઉત્પાદન]] અથવા [[સેવાઓ(આર્થિક)|સેવા]]ની [[બ્રાન્ડ]]ના વધુ વપરાશ માટે પ્રોત્સાહિત કરવા પ્રયત્ન કરે છે. 19મી સદીના પાછલા ભાગમાં અને 20મી સદીના પ્રારંભમાં જથ્થાબંધ ઉત્પાદનના ઉદયની સાથે આધુનિક જાહેરાતનો વિકાસ થયો. <ref name="oxfordjournals1">{{cite web|url=http://joeg.oxfordjournals.org/cgi/content/full/8/3/421 |title=JEG - Sign In Page |publisher=Joeg.oxfordjournals.org |date= |access-date=2009-04-20}}</ref> "[[બ્રાન્ડ]] છબી"નું સર્જન કરીને અને તેનું પુનઃસર્જન કરીને ઉત્પાદનોનો વપરાશ વધારવાના હેતુથી ઘણી જાહેરખબરો બનાવવામાં આવે છે . આ હેતુઓ માટે ક્યારેક જાહેરાતોમાં વાસ્તવિક માહિતી સાથે અસરકારક સંદેશાઓ મૂકવામાં આવે છે. આ સંદેશાઓ પહોંચાડવા માટે દરેક મોટા માધ્યમનો ઉપયોગ થાય છે, જેમાં [[કેબલ ટેલિવિઝન|ટેલિવિઝન]], [[રેડિઓ|રેડિયો]], [[ફિલ્મ-ચલચિત્ર|સિનેમા]], [[સામયિક|મેગેઝિન]], [[અખબાર]], [[વીડિયો રમત|વીડિયો ગેમ]], [[ઇન્ટરનેટ માર્કેટિંગ|ઈન્ટરનેટ]], [[ઉંચકવાની થેલીઓ|થેલીઓ]] અને [[બિલબોર્ડ]]નો પણ સમાવેશ થાય છે. સામાન્ય રીતે કંપની અથવા અન્ય સંસ્થાના ઉપક્રમે [[જાહેરાત એજન્સી]] દ્વારા જાહેરાતો મૂકવામાં આવે છે.{{Fact|date=July 2008}} જાહેરાતો પર મોટા પ્રમાણમાં નાણા ખર્ચતી સંસ્થાઓ એવી વસ્તુઓને વેચે છે જે હોતી જ નથી, નિશ્ચિત રીતે કહીએ તો આવી સેવા અથવા ઉત્પાદનોમાં [[રાજકીય અભિયાન|રાજકીય પક્ષો]], [[હિત જૂથ|હિત ધરાવતા જૂથો]], [[ધર્મ-સમર્થિત સંગઠન|ધાર્મિક સંગઠનો]], અને [[લશ્કર|લશ્કરી ભરતીકારો]]નો સમાવેશ થાય છે. [[બિન નફા-લક્ષી સંગઠન|બિન-નફાકારી સંગઠનો]] પરંપરાગત જાહેરખબર ગ્રાહકો નથી અને તેઓ પોતાની દલીલો માટે [[જાહેર સેવા ઘોષણા]] જેવા મુક્ત માર્ગ પર આધાર રાખી શકે છે.{{Fact|date=July 2008}} તાજેતરના વર્ષોમાં જાહેરાતો માટે ખર્ચાતા નાણામાં નાટ્યાત્મક વૃદ્ધિ થઈ છે. 2007માં અમેરિકામાં જાહેરાતો પર $150 અબજથી વધુનો ખર્ચ કરવામાં આવ્યો હોવાનો અંદાજ છે<ref>{{cite web |url=http://www.tns-mi.com/news/01082007.htm |title=TNS Media Intelligence |publisher=Tns-mi.com |date=2007-01-08 |access-date=2009-04-20 |archive-date=2007-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930131106/http://www.tns-mi.com/news/01082007.htm |url-status=dead }}</ref> અને સમગ્ર વિશ્વમાં $385 અબજ ડોલર,<ref>{{cite web |url=http://www.pwc.com/extweb/pwcpublications.nsf/docid/5AC172F2C9DED8F5852570210044EEA7?opendocument&vendor=none |title=Global Entertainment and Media Outlook: 2006–2010, a report issued by global accounting firm PricewaterhouseCoopers |publisher=Pwc.com |date= |access-date=2009-04-20 |archive-date=2007-09-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070926220740/http://www.pwc.com/extweb/pwcpublications.nsf/docid/5AC172F2C9DED8F5852570210044EEA7?opendocument&vendor=none |url-status=dead }}</ref> તથા 2010 સુધીમાં આ ખર્ચ $450 અબજ કરતા વધી જવાની ધારણા છે. [[આર્થિક વૃદ્ધિ]] માટે જાહેરખબરોને જરૂરી ગણી શકાય, પરંતુ તેના માટે [[સામાજિક ખર્ચ|સામાજિક કિંમત]] ચૂકવવી પડે છે. [[ઈ-મેઈલ સ્પામ|બિન-ઈચ્છિત વ્યાપારિક ઈમેઈલ]] અને [[સ્પામ(ઈલેક્ટ્રોનિક)|સ્પામ]]ના અન્ય સ્વરૂપો એટલા બધા સક્રિય છે કે તેઓ હવે આવી સેવાના વપરાશકારો માટે મોટુ દૂષણ બન્યા છે અને આ સાથે જ [[ઈન્ટરનેટ સર્વિસ પ્રોવાઈડર|ઈનટરનેટ સેવા આપનારા]] માટે આર્થિક બોજો લાવે છે.<ref>{{cite web|url=http://interviews.slashdot.org/article.pl?sid=03/03/03/1528247&tid=111 |title=Slashdot &#124; ISP Operator Barry Shein Answers Spam Questions |publisher=Interviews.slashdot.org |date=2003-03-03 |access-date=2009-04-20}}</ref> જાહેર સ્થળો પર જાહેરખબરોનું અતિક્રમણ વધતુ જાય છે, જેમ કે સ્કૂલો, કેટલાક ટિકાકારોની દલીલ છે કે આ બાળ શોષણનો એક પ્રકાર છે.<ref>{{cite web |url=http://www.media-awareness.ca/english/parents/marketing/marketers_target_kids.cfm |title=How Marketers Target Kids |publisher=Media-awareness.ca |date=2009-02-13 |access-date=2009-04-20 |archive-date=2009-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090416200521/http://www.media-awareness.ca/english/parents/marketing/marketers_target_kids.cfm |url-status=dead }}</ref> આ ઉપરાંત ઈચ્છિત ગ્રાહકો પર જાહેરાત વારંવાર માનસિક દબાણ(ઉદાહરણ તરીકે, અયોગ્ય હોવાની લાગણી માટે પ્રેરણા આપવી)નો ઉપયોગ કરે છે, જે નુકસાનકારક થઈ શકે છે. == ઇતિહાસ == [[ચિત્ર:Edo period advertising in Japan.jpg|thumb|1806માંથી કિનસેઈટેન કહેવાતી પરંપરાગત દવા માટેની એડો સમય-ગાળાની જાહેરાતના ફ્લાયર]] ઈજિપ્તના લોકો દિવાલ પોસ્ટર પર વેચાણ સંદેશા માટે [[પેપીરસ]]નો ઉપયોગ કરતા. [[પોમ્પેઈ]] અને પ્રાચીન [[અરેબિયન દ્વિપકલ્પ|અરેબિયા]]ના પતન માટે [[વિજ્ઞાપન અભિયાન|વાણિજ્યિક સંદેશા]] અને રાજકીય અભિયાનની રજૂઆતો જોવા મળી હતી. [[પ્રાચીન ગ્રીસ]] અને [[પ્રાચીન રોમ]]માં પેપિરસ પર [[ખોવાયેલ અને મળેલ|ખોવાયેલી અને મળેલી]] જાહેરાતો પ્રચલિત હતી. ભીંત અથવા દિવાલ પરના ચિત્રો એ પ્રાચીન વાણિજ્યિક જાહેરાત સ્વરૂપનું આગવુ પાસુ છે અને એશિયા, આફ્રિકા, તથા દક્ષિણ અમેરિકાના ઘણા વિસ્તારોમાં વર્તમાન સમયમાં પણ તેને જોઈ શકાય છે. ભીંતચિત્રોની કલાના મૂળ ભારતીય [[પત્થર કળા|પવર્ત કળા]] ચિત્રોમાં જોઈ શકાય છે, જે ઈ.પૂ. 400 કરતાં પણ પ્રાચીન છે.<ref name="Bhatia">ભાટિયા (2000). ''ગ્રામીણ ભારતમાં જાહેરાતોઃ ભાષા, માર્કેટિંગ, કમ્યુનિકેશન અને ઉપભોકતાવાદ(Advertising in Rural India: Language, Marketing Communication, and Consumerism)'' , 62+68</ref> [[મધ્ય યુગ]]ના નગરો અને શહેરોના વિકાસની સાથે નિરક્ષર લોકો પણ નિશાનીઓ જોઈને સમજી શકે તે હેતુથી આજે મોચી, ઘંટીવાળો, દરજી કે પછી મિસ્ત્રી વગેરે તરીકે ઓળખાતા લોકોએ તેમના વ્યવસાય સાથે સંકળાયેલ બુટ, ટોપી, સુટ, ઘડિયાળ, હીરા, ઘોડાના જૂતા, મીણબત્તી અને લોટની થેલી જેવા પ્રતિકોનો ઉપયોગ કરવા માંડ્યો. શહેરના ચાર રસ્તા પર ગાડા અને લારીઓ પરથી ફળો અને શાકભાજી વેચાતા હતા અને ગ્રાહકોની સગવડતા માટે તેના માલિકો ગલીમાં ફરીને અથવા [[ફેરિયા|નગરમાં બૂમો પાડીને]] પોતે કયા સ્થળે છે તે અંગે જણાવતા. શિક્ષણ મહત્વની જરૂરિયાત બનતા અને વાચન તથા છાપકામના વિકાસની સાથે [[ફ્લાયર (પેમ્ફલેટ)|કાગળ પર છપાયેલી]] જાહેરાતો શરૂ થઈ. 17મી સદીમાં ઈંગ્લેન્ડના અઠવાડિક અખબારમાં જાહેરાતો દેખાવાની શરૂ થઈ. આ પ્રારંભિક મુદ્રિત જાહેરખબરોનો ઉપયોગ મુખ્યત્વે અખબારો તથા પુસ્તકોના પ્રચાર માટે થતો અને [[પ્રિન્ટિંગ પ્રેસ]]ના વિકાસની સાથે આ બાબત વધારે ને વધારે સુલભ બનતી ગઈ; અને યુરોપમાં રોગચાળો ફાટી નીકળવાથી દવાઓની માગણી વધી રહી હતી. આમ છતાં, જાહેરાત સામગ્રીના નિયંત્રણ તરફ દોરી જનારી [[જૂઠી જાહેરાતો|ખોટી જાહેરાતો]] અને "[[ક્વેકબેરી|લોભામણી]]" કહેવાતી જાહેરાતો સમસ્યા બની. 19મી સદી દરમિયાન અર્થતંત્રના વિસ્તરણની સાથે, જાહેરાતો પણ તેની સાથે વિકસી. આ જાહેરાત સ્વરૂપની સફળતાના પગલે અમેરિકામાં પત્ર દ્વારા સામગ્રી વેચવાની જાહેરાતો શરૂ થઈ. જુન 1836માં ફ્રેન્ચ અખબાર ''[[લા પ્રીસ (ફ્રાન્સ)|લા પ્રેસ]]'' દ્વારા પ્રથમ વખત નાણા લઈને પોતાના પાના પર જાહેરાતોનો સમાવેશ કરાયો, જેના લીધે અખબારની કિંમત ઓછી રાખવામાં, વાચકોની સંખ્યા વધારવામાં અને [[નફો (આર્થિક)|નફાકારકતા]]માં વૃદ્ધિ કરવામાં મદદ મળી અને અન્ય તમામ અખબારોએ પણ ટૂંક સમયમાં જ આ પદ્ધતિની નકલ કરી. 1840ની આસપાસ [[વોલ્ની પાલ્મર|વોલ્ની પાલ્મરે]] [[બોસ્ટન]]માં જાહેરાત એજન્સીઓ માટેની પ્રથા શરૂ કરી.<ref name="eskilson-pg58">{{cite book |title=Graphic Design: A New History |url=https://archive.org/details/graphicdesignnew00eski |last=Eskilson |first=Stephen J. |year=2007 |publisher=Yale University Press |location=New Haven, Connecticut |isbn=978-0-300-12011-0 |page=[https://archive.org/details/graphicdesignnew00eski/page/58 58] }}</ref> લગભગ આ જ સમયે ફ્રાન્સમાં [[ચાર્લ્સ-લુઈસ હવાસ|ચાર્લ્સ-લુઈસ હવાસે]] તેમની સમાચાર એજન્સી [[હવાસ]]ની સેવાનું જાહેરાત દલાલીના સમાવેશ માટે વિસ્તરણ કર્યું અને આમ તે ફ્રાન્સનું પ્રથમ સંગઠિત જૂથ બન્યુ. પહેલા એજન્સીઓ અખબારમાં જાહેરાત જગ્યા માટેની દલાલો હતી. જાહેરાત સામગ્રી માટેની સંપૂર્ણ સેવાની જવાબદારી સ્વીકારનાર પ્રથમ એજન્સી [[એન.ડબલ્યુ. ઈયર એન્ડ સન(N. W. Ayer &amp;amp; Son)|એન.ડબલ્યુ. ઈયર એન્ડ સન]](N. W. Ayer &amp; Son) હતી. એન.ડબલ્યુ. ઈયર એન્ડ સન(N. W. Ayer &amp; Son) 1869માં ખુલી હતી અને ફિલાડેલ્ફિયામાં આવેલ હતી.<ref name="eskilson-pg58"/> [[ચિત્ર:Get fat2.jpg|right|thumb|વજન વધારવાના ઉત્પાદનની 1985ની જાહેરખબર.]] સદીના વળાંકની સાથે વ્યવસાયમાં મહિલાઓ માટે મર્યાદિત પસંદગીઓ હતી અને તેમાંની એક જાહેરાતો હતી. [[ઘરેલુ]] ખરીદીઓની મોટાભાગની જવાબદારી મહિલાઓની રહેતી હોવાથી જાહેરખબરકારો અને એજન્સીઓએ [[સર્જમનાત્મકતા|સર્જનાત્મક પ્રક્રિયા]] દરમિયાન મહિલાઓની સૂઝનું મૂલ્ય ઓળખ્યુ હતુ. હકીકતમાં [[જાહેરાતમાં સેક્સ|જાતિય વેચાણ]]નો સૌ પ્રથમ ઉપયોગ કરનાર અમેરિકન જાહેરાત એક મહિલાએ સાબુ ઉત્પાદન માટે બનાવી હતી. જોકે આજના ધોરણો કરતા ઘણી પાછળ હતી, પરંતુ આ જાહેરાતમાં "આપને સ્પર્શ કરવાનું પસંદ આવે તેવી ત્વચા"ના સંદેશા સાથે એક યુગલ દર્શાવવામાં આવ્યુ હતુ. <ref>[http://www.tvacres.com/adslogans_w.htm જાહેરાત સૂત્રો] {{Webarchive|url=https://archive.is/20120530044539/http://www.tvacres.com/adslogans_w.htm |date=2012-05-30 }}, [[વુડબરી સોપ કંપની|વુડબરી સોપ કંપની(Woodbury Soap Company)]], "ત્વચા જેને સ્પર્શ કરવાનું ગમે", [[JWT|જે. વોલ્ટર થોમ્પસન કુ.(J. Walter Thompson Co.)]], 1911</ref> 1920ના દસકામાં રેડિયો સાધન ઉત્પાદકો અને છૂટક વેચાણકારો દ્વારા રેડિયો સ્ટેશનો સ્થપાયા અને ગ્રાહકોને વધારે રેડિયોનું વેચાણ કરવાના હેતુથી તેમણે કાર્યક્રમો આપવા માંડ્યા. સમય વિતતો ગયો અને પોતાના રેડિયો સ્ટેશન સ્થાપવાની હોડમાં બિન-ધંધાદારી સંગઠનોએ પણ ઝંપલાવ્યુ, અને શાળાઓ, ક્લબો તથા નાગરિક જૂથોને આવરી લીધા.<ref name="uouynv">[[રોબર્ટ મેકચેસેની|મેકચેસેની, રોબર્ટ]], ''શિક્ષણકારો અને અમેરિકાના પ્રસારણો પર અંકુશ માટેની લડાઈ, 1928-35'' , ધનિક માધ્યમ, ગરીબ લોકશાહી (Rich Media, Poor Democracy), ISBN 0-252-02448-6 (1999)</ref> કાર્યક્રમોને [[પ્રાયોજક (વ્યાપારિક)|પ્રાયોજિત]] કરવાની પ્રથા લોકપ્રિય થવા માંડતા, વ્યક્તિગત રેડિયો કાર્યક્રમો એક કારોબાર દ્વારા પ્રાયોજિત થતા અને બદલામાં પ્રાયોજિત કાર્યક્રમની શરૂઆત તથા અંતમાં પ્રાયોજક અંગે ટૂંકમાં ઉલ્લેખ થતો. આમ છતાં, ટૂંક સમયમાં જ રેડિયો સ્ટેશન માલિકોને સમજાયું કે રેડિયો સ્ટેશનના સમગ્ર પ્રસારણોમાં દરેક કાર્યક્રમ દીઠ કોઈ એકને પ્રાયોજિત અધિકારો વેચવાના બદલે નાના સમયની ફાળવણીમાં પ્રાયોજિત અધિકારો વેચવામાં આવે તો તેમની આવક વધશે. [[ચિત્ર:Ad Encyclopaedia-Britannica 05-1913.jpg|thumb|left|1913ના એનસાયક્લોપીડિયા ઓફ બ્રિટાનિકાના અંક માટેની પ્રિન્ટ જાહેરખબર]] 1940 અને 1950ના પાછલા દસકાઓમાં આ પદ્ધતિનું ટેલિવિઝન ક્ષેત્રે અનુકરણ થયુ. રેડિયોનું વ્યાપારીકરણ કરવા માગતા લોકો અને રેડિયો ક્ષેત્રને સામાન્ય લોકોનું માધ્યમ ગણીને બિન-વ્યાપારિક હેતુ અને લોકોની ભલાઈ માટે તેનો ઉપયોગ થાય તેવુ ઈચ્છતા લોકો વચ્ચે ભયંકર યુદ્ધ જામ્યુ. યુનાઈટેડ કિંગડમે [[બીબીસી]](BBC) માટે જન ભાગીદારનું સ્વરૂપ અપનાવ્યુ, કે જે મૂળે ખાનગી કંપની [[બ્રિટિશ બ્રોડકાસ્ટિંગ કંપની]](British Broadcasting Company) હતી, પરંતુ 1927માં [[રોયલ ચાર્ટર|શાહી હુકમ]] દ્વારા તેને જાહેર સંસ્થા બનાવવામાં આવી. કેનેડામાં [[ગ્રેહામ સ્પ્રી|ગ્રેહામ સ્પ્રે]] જેવા ધારાશાસ્ત્રીઓએ કેન્દ્રીય સરકારને જનભાગીદારીનું સ્વરૂપ સ્વીકારવા માટે પ્રેરવામાં સક્ષમ હતા, જેના લીધે [[કેનેડિયન બ્રોડકાસ્ટીંગ કોર્પોરેશન|કેનેડિયન બ્રોડકાસ્ટિંગ કોર્પોરેશન]](Canadian Broadcasting Corporation)ની રચના થઈ. આમ છતાં, યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સમાં [[1934નો પ્રત્યાયન ધારો|1934નો સંચાર માધ્યમ ધારો]] પસાર થતા મૂડીવાદી સ્વરૂપ ટકી રહ્યુ, જેણે [[ફેડરલ કોમ્યુનિકેશન્સ કમિશન|ફેડરલ કમ્યુનિકેશન્સ કમિશન]](Federal Communications Commission)ની રચના કરી.<ref name="uouynv"/> સામાજિક કાર્યકરોને ચૂપ રાખવા માટે યુ.એસ. કોંગ્રેસને સંચાલન માટે "લોકોના હિત, સગવડ અને જરૂરિયાત"માં વાણિજ્યિક પ્રસારણકારોની જરૂર હતી.<ref>{{cite web |url=http://www.museum.tv/archives/etv/P/htmlP/publicintere/publicintere.htm |title=Public Interest, Convenience and Necessity |publisher=Museum.tv |date= |access-date=2009-04-20 |archive-date=2009-02-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090216023829/http://museum.tv/archives/etv/P/htmlP/publicintere/publicintere.htm |url-status=dead }}</ref> હાલ યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સમાં પ્રવર્તતુ [[જાહેર પ્રસારણ]] 1967ના [[1967નો જાહેર પ્રસારણ ધારો|જાહેર બ્રોડકાસ્ટિંગ એક્ટ]]ને આભારી છે, જે [[જાહેર પ્રસારણ સેવા.|પબ્લિક બ્રોડકાસ્ટિંગ સર્વિસ]](Public Broadcasting Service) અને [[નેશનલ પબ્લિક રેડિયો]](National Public Radio) તરફ દોરી ગયુ હતુ. 1950ના દસકાની શરૂઆતમાં [[ડ્યુમોન્ટ ટેલિવિઝન નેટવર્ક|ડ્યુમોન્ટ ટેલિવિઝન નેટવર્કે]](DuMont Television Network) અનેક પ્રાયોજકોને જાહેરાત સમય વેચવાના આધુનિક વલણની શરૂઆત કરી. અગાઉ, ડ્યુમોન્ટને તેના ઘણા કાર્યક્રમો માટે પ્રાયોજકો શોધવામાં મુશ્કેલી પડતી હતી અને આ તકલીફના કારણે અનેક વ્યાપારોને જાહેરાતના નાના-નાના ટુકડા વેચીને આવક સરભર કરી હતી. ત્યાર બાદ આ વસ્તુ યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સના ટેલિવિઝન ઉદ્યોગમાં અત્યંત પ્રચલિત બની ગઈ. આમ છતાં, [[યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ સ્ટીલ અવર]]ની જેમ એક જ પ્રાયોજક રાખવાની પ્રથા પ્રચલિત હતી. કેટલીક વખત તો કાર્યક્રમની સામગ્રી પર પ્રાયજકો જબરજસ્ત નિયંત્રણ મેળવી લેતા- એટલે સુધી કે તેમાં જાહેરાત એજન્સીઓ પાસે કાર્યક્રમ લખાવવાનો પણ સમાવેશ થતો. એક જ પ્રાયોજકનું માળખુ હવે ઓછુ પ્રચલિત છે, જો કે [[હોલમાર્ક હોલ ઓફ ફેમ]] તેમાં નોંધપાત્ર અપવાદ છે. 1960ના દસકાએ જાહેરાતોને આધુનિક વલણોમાં રૂપાંતરિત થતી જોઈ, જેમાં સર્જનાત્મકતાના ઝબકારાની, ગ્રાહકોની આંખોનો ચમકાવે તેવી જાહેરખબર બનાવવા માટે અણધાર્યા સંદેશાના નિર્માણની છૂટ આપવામાં આવતી હતી. [[વોક્સવેગન|ફોક્સવેગન]] જાહેરાત અભિયાનમાં "નાનુ વિચારો" અને "લેમન" (કારનો દેખાવ વર્ણવવા માટે તેનો ઉપયોગ થયો હતો)— જેવા મથાળા આધુનિક જાહેરખબરોમાં આવ્યા અને તેના દ્વારા "અવસ્થા" અથવા "અપૂર્વ વેચાણ સમીકરણો"ને ઉપસાવીને દરેક બ્રાન્ડને વાચક અથવા દર્શકના મનમાં રહેલા નિશ્ચિત ખયાલો સાથે સાંકળવામાં આવી હતી. અમેરિકન જાહેરાતના આ સમયને સર્જનાત્મક ક્રાંતિ કહેવામાં આવે છે અને તેના [[નમૂનારૂપ|આદર્શ]] હતા [[વિલિયમ બર્નબાચ|વિલિયમ બર્નબેન્ચ]] કે જેમણે ક્રાંતિકારી ફોક્સવેગન સહિત અન્યના સર્જનમાં મદદ કરી હતી. કેટલીક સૌથી વધુ સર્જનાત્મક અને લાંબા-સમયથી ટકી રહેલી અમેરિકન જાહેરાત આજના સમયમાં પણ જોઈ શકાય છે. 1980ના દસકાના પાછલા સમયમાં અને 1990ના દસકાના પ્રારંભિક સમયમાં [[કેબલ ટેલિવીઝન|કેબલ ટેલિવિઝનની]] અને નામ સાથે કહીએ તો[[MTV|એમ ટીવી]](MTV)ની શરૂઆત થઈ. [[મ્યુઝિક વીડિયો]]ના ખયાલનો પાયો નાખીને એમટીવીએ નવા પ્રકારની જાહેરાતોમાં પ્રવેશ કર્યો: વપરાશકારો જાહેરાત સંદેશા ''માટે'' તે જોતા, અને તે [[આડપેદાશ|આડ-પેદાશ]] કે પાછલાવિચાર કરતા વિશેષ બની. કેબલ અને [[સેટેલાઈટ ટેલિવિઝન]] વધારે પ્રચલિત બનતા, [[તજજ્ઞ-વિશેષ ચેનલ|સ્પેશિયાલિટી ચેનલો]] અસ્તિત્વમાં આવી, જેમાં સમગ્રતયા [[શોપિંગ ચેનલ|જાહેરાતોને સમર્પિત]] [[QVC|ક્યુવીસી]](QVC), [[હોમ શોપિંગ નેટવર્ક]](Home Shopping Network), અને [[શોપટીવી કેનેડા]](ShopTV Canada) જેવી ચેનલોનો સમાવેશ થાય છે. [[ઇન્ટરનેટ|ઈન્ટરનેટે]] જાહેરખબરકારો માટે માર્કેટિંગના નવા સીમાડા ખોલી દીધા અને 1990ના દસકાની "[[ડોટ-કોમનો ફુગ્ગો|ડોટ-કોમ]]" તેજીમાં ફાળો આપ્યો. જાહેરાતની આવક પર સમગ્ર કોર્પોરેશનની કામગીરી થતી અને [[કુપન|કુપનો]]થી માંડીને મફત ઈન્ટરનેટ સંપર્ક સુધીની સેવાઓ અપાતી. 21મી સદી આવતાની સાથે [[વેબ સર્ચ એન્જિન|સર્ચ એન્જિન]] [[ગૂગલ]] સહિત સંખ્યાબંધ વેબસાઈટોએ [[ઓનલાઈન જાહેરાત|ઓનલાઈન જાહેરાતો]]માં ફેરફારની શરૂઆત કરી અને વિષય સાથે પ્રસ્તુત હોય તેવી, વપરાશકારને ગૂંચવવાના બદલે મદદરૂપ થઈ શકે તેવી બિનસંદિગ્ધ જાહેરાતો પર ભાર મૂક્યો. આના કારણે આ પ્રકારના સમાન પ્રયત્નો થવા માંડ્યા અને [[પરસ્પરની ક્રિયા ધરાવતી જાહેરાત|પરસ્પર સાંકળતી જાહેરાતો]]નું વલણ વધવા માંડ્યુ. [[સમૂહ માધ્યમો|માધ્યમોમાં]] મોટા ફેરફારોની સાથે [[કુલ ઘરેલુ ઉત્પાદન|GDP]] સંદર્ભે જાહેરાત ખર્ચમાં થોડો ફેરફાર આવ્યો છે. ઉદાહરણ તરીકે 1925માં અમેરિકામાં મહત્વના જાહેરાત માધ્યમો અખબાર, મેગેઝિન, [[ટ્રામ|શેરીકારો]] પરના પાટિયા અને આઉટડોર [[પોસ્ટર|પોસ્ટરો]] હતા. GDP સંદર્ભે જાહેરાતનો ખર્ચ લગભગ 2.9 ટકા જેટલો હતો. 1998 સુધીમાં ટેલિવિઝન અને રેડિયો મોટા જાહેરાત માધ્યમો બની ગયા. આમ છતાં, GDPના ભાગ મુજબ જાહેરાત ખર્ચ જરાક જ નીચો- લગભગ 2.4 ટકા હતો.<ref>{{cite web|url=http://www.galbithink.org/ad-spending.htm |title=Annual U.S. Advertising Expenditure Since 1919 |publisher=Galbithink.org |date=2008-09-14 |access-date=2009-04-20}}</ref> તાજેતરની નવી જાહેરાતો છે "[[ગેરિલ્લા માર્કેટિંગ|ગુરિલ્લા માર્કેટિંગ]]", જેમાં જાહેર સ્થળોએ મંચ કાર્યક્રમો, બ્રાન્ડનો સંદેશો ધરાવતી કાર જેવી વસ્તુઓ આપવી, ગ્રાહકોને જાહેરાત સંદેશના ભાગ બનાવવાના હેતુથી તેમની પ્રતિક્રિયા માગતી પરસ્પરનો સંવાદ ધરાવતી પ્રક્રિયાનો સમાવેશ થાય છે. વપરાશકારોને [[લખાણ સંદેશા|ટેક્સ્ટ મેસેજો]] દ્વારા મત આપવા જણાવીને અને [[માયસ્પેસ]] જેવી [[સોશિઅલ નેટવર્ક સર્વિસ|સોશિયલ નેટવર્કિંગ સેવાઓ]]ના ઉપયોગ જેવા વિવિધ પ્રકારના નવિન નુસખાઓના ઉપયોગ મારફતે [[ઉત્પાદનોની ગોઠવણી-રજૂઆથ|ઉત્પાદન મૂકવા]] જેવા જાહેરાતના નવીન નુસખાઓ સૂચવે છે કે પરસ્પર વાતચીત ધરાવતી અને સજ્જડ સંદેશો ધરાવતી જાહેરાતોનું વલણ વધ્યુ છે. === બિલબોર્ડની ફરતી જાહેરખબરો === [[ચિત્ર:Redeye Sailboat.jpg|thumb|રેડઆઈ અખબાર નોર્થ એવન્યુ બીચ ખાતેના તેના લક્ષ્યિત બજાર માટે મિશિગન તળાવ પર હોડી બિલબોર્ડ દ્વારા જાહેરાત કરે છે.]] ટ્રક- અથવા હવાઈજહાજ-સાથે ઉંચે જતા [[બિલબોર્ડ]] અથવા ડિજિટલ સ્ક્રીન બિલબોર્ડ એ [[ફરતુ બિલબોર્ડ|મોબાઈલ-ફરતા બિલબોર્ડ]] છે. તે ગ્રાહકો દ્વારા નિશ્ચિત કરવામાં આવેલા માર્ગો પર જાહેરાતો લઈને ફરવ માટે પસંદ કરાયેલ વાહન અથવા વિશેષ રીતે સજ્જ કરાયેલ માલવાહક ટ્રક પણ હોઈ શકે છે. બિલબોર્ડ સામાન્ય રીતે પ્રકાશિત હોય છે; કેટલાકમાં [[બેકલાઈટ|પાછળના ભાગથી પ્રકાશિત]] થાય છે અને અન્યમાં સ્પોટલાઈટનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. કેટલાક બિલબોર્ડ સ્થિર હોય છે, જ્યારે કેટલાક બિલબોર્ડની વસ્તુ બદલાતી રહે છે. ઉદાહરણ તરીકે નિશ્ચિત સમયે અથવા સમયાંતરે જાહેરાતોના સેટમાંથી જાહેરાતો બદલાયા કરે. વિશ્વના મેટ્રોપોલિટન (મહાનગરીય) વિસ્તારોમાં વિવિધ પરિસ્થિતિઓ માટે મોબાઈલ ડિસ્પ્લેનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. જેમાં: * લક્ષ્યિત(ટાર્ગેટ) જાહેરાત * એક-દિવસીય, અને લાંબા ગાળાનું અભિયાન * સંમેલનો * રમતનો કાર્યક્રમ * સ્ટોરની શરૂઆત અને અને આ પ્રકારની પ્રચારની કામગીરી * નાની કંપનીઓ માટેની મોટી જાહેરખબરો * અન્ય === જાહેર સેવા જાહેરખબરો === HIV/AIDS, રાજકીય વિચારધારા, ઉર્જા સંરક્ષણ, ધાર્મિક નિમણૂકો અને વનીકરણ જેવા બિનવાણિજ્યિક મુદ્દાઓ અંગે લોકોને માહિતી આપવા, શિક્ષિત કરવા અને પ્રોત્સાહિત કરવા માટે પણ વ્યાપારી સામાન તથા સેવાઓના વેચાણને પ્રોત્સાહિત કરવા માટે વપરાતી જાહેરખબર તકનીકનો ઉપયોગ થાય છે. બિન-વાણિજ્યિક સ્વરૂપે જાહેરાત એ સશક્ત શૈક્ષણિક માધ્યમ છે અને તે મોટી સંખ્યામાં દર્શકો સુધી પહોંચવામાં અને તેમને પ્રોત્સાહિત કરવામાં સક્ષમ છે. "જાહેર હિતમાં ઉપયોગ થાય ત્યારે જાહેરાત તેના અસ્તિત્વને ન્યાય આપે છે - તે એટલુ સશક્ત માધ્યમ છે કે માત્ર વાણિજ્યિક હેતુઓ માટે તેનો ઉપયોગ કરી શકાય નહિ." - હોઆર્ડ ગોસ્સેજને અર્પણ [[ડેવિડ ઓગિલ્વી|ડેવિડ ઓગ્લિવિ]] દ્વારા. [[જાહેર સેવા જાહેરખબરો|જાહેર-જન સેવા જાહેરાત]], [[બિન-વ્યાપારિક જાહેરાતો|બિન-વાણિજ્યિક જાહેરાત]], જનહિતની જાહેરાત, [[કારણભૂત માર્કેટિંગ|ઉમદા હેતુ માટે માર્કેટિંગ]], અને [[સામાજિક માર્કેટિંગ]] એ બિન-વાણિજ્યિક, જાહેરહિતના મુદ્દાઓ અને નવા પગલાઓના ઉપક્રમે અદ્યતન જાહેરાત અને માર્કેટિંગ સંચાર પદ્ધતિ (સામાન્ય રીતે સંચાર-માધ્યમની કંપનીઓ સાથે સંકળાયેલી હોય છે)ના અલગ-અલગ સ્વરૂપ (અથવા પાસાઓ) છે. નિશ્ચિત પ્રમાણમાં જાહેર સેવાની જાહેરાતોના પ્રસારણના માપદંડના આધારે અમેરિકામાં FCC દ્વારા ટેલિવિઝન અને રેડિયોનું લાઈસન્સ આપવામાં આવે છે. આ જરૂરિયાતોની પૂર્તતા માટે અમેરિકામાં ઘણા પ્રસારણ કેન્દ્રો ઢગલાબંધ [[જાહેર સેવા ઘોષણા|જાહેર સેવાની ઘોષણા]]ઓ કરે છે, દર્શકો ઓછા હોય તેવા મોડી રાતના અથવા વહેલી સવારના સમયે આ ઘોષણાઓ કરવામાં આવે છે અને દિવસના પ્રાઈમ-ટાઈમના સ્લોટ ઊંચી કિંમતે જાહેરાતકારોને આપવામાં આવે છે. વિવિધ સરકારોના દિશાસૂચન હેઠળ જાહેર સેવા જાહેરાતો [[વિશ્વયુદ્ધ ૧|વિશ્વયુદ્ધ I]] અને [[વિશ્વ યુદ્ધ-૨|II]] દરમિયાન તેની ટોચ પર પહોંચી હતી. == જાહેરાતોના પ્રકાર == === માધ્યમ === [[ચિત્ર:Advertisingman.jpg|thumb|left|ઉપરના માનવ દિશાસૂચક ચિત્રની જેમ, નિશાનીઓ ધરાવવા માટે લોકોને ચૂકવણી કરવાની રીત એ જાહેરખબરના સૌથી જૂના સ્વરૂપોમાંનુ એક છે]] [[ચિત્ર:Volvo B9TL SBS Transit SBS7357B.jpg|thumb|સિંગાપોરમાં GAPની જાહેરખબર સાથેની બસ. બસ અને અન્ય વાહનો જાહેરાતકારો માટેના લોકપ્રિય માધ્યમો છે.]] [[ચિત્ર:101 016 DRI Ingolstadt.jpg|thumb|ઈંગોલસ્ટેટ મુખ્ય રેલવે સ્ટેશન ખાતે UNICEF જાહેરાત સાથે એક DBAG વર્ગ 101]] વાણિજ્યિક જાહેરાત માધ્યમમાં [[મુરલ|ભીંત ચિત્રો]], બિલબોર્ડ, ગલીના રાચ-રચીલાના ભાગો, છાપેલા ફ્લાયર અને [[રેક કાર્ડ]], રેડિયો, સિનેમા અને ટેલિવિઝન જાહેરાત, [[વેબ પ્રતિબંધ મૂકનાર|વેબ બેનર]], મોબાઈલ-ટેલિફોન સ્ક્રીન, ખરીદી માટેના થેલા-લારી, વેબ [[પોપ-અપ જાહેરાતો|પોપઅપ્સ]], [[આકાશી લખાણ|આકાશમાં લખાણ]], બસ સ્ટેન્ડના બાંકડા, [[માનવ બિલબોર્ડ|માનવીય બિલબોર્ડ]], મેગેઝિન, અખબારો, નગરના ફેરિયાઓ, બસની બાજુઓ, એરપ્લેનની સાથે અથવા બાજુમાં લગાવાયેલ બેનરો("[[લોગોજેટ]]"), [[ઉડાનમાં જાહેરાત|ફ્લાઈટ-જાહેરાતોમાં]] [[ટ્રે-ટેબલ|બેઠકની પાછળ ટ્રે ટેબલ]] પર અથવા માથા ઉપરની સામાન મૂકવાની છાજલી પર, ટેક્સીના દરવાજા પર, છત પર અને [[કેબવિઝન|પેસેન્જર સ્ક્રીન]], સંગીતના મંચ કાર્યક્રમો, પ્લેટફોર્મ અને ટ્રેનો, ડીસ્પોઝેબલ ડાઈપર પરની ઈલાસ્ટિક પટ્ટીઓ પર, [[સુપરમાર્કેટ]], [[શોપિંગની લારી|શોપિંગની ગાડીઓના હેન્ડલ]], ઓડિયો અને વીડિયોના [[સ્ટ્રીમિંગ મીડિયા|સ્ટ્રીમિંગ]] ભાગ પર, પોસ્ટર અને કોઈ કાર્યક્રમની ટિકિટો તથા સુપરમાર્કેટના બિલ અથવા સામાન મૂકવાની થેલીઓ વગેરેનો સમાવેશ થઈ શકે છે. કોઈ પણ સ્થળે "ઓળખાયેલ" પ્રાયોજક પોતાનો સંદેશો પહોંચાડવા માટે જે માધ્યમનો ઉપયોગ કરે છે, તેને જાહેરાત કહેવાય. જાહેરાતોની અસરકારકતા ચકાસવા માટેનો એક માર્ગ [[એડ ટ્રેકિંગ]] તરીકે ઓળખાય છે. આ [[જાહેરાત સંશોધન]]ની પદ્ધતિ બ્રાન્ડ અને ઉથ્પાદન અથવા સેવા અંગે લક્ષ્યાંકિત બજારની માન્યતાઓમાં આવેલા બદલાવનો કયાસ કાઢે છે. માન્યતાઓમાં આ બદલાવને કંપનીની જાહેરાત અને [[માર્કેટિંગ|પ્રમોશન]] પ્રવૃત્તિઓના સંપર્કમાં આવેલ લોકોની સામે મૂકવામાં આવે છે. સામાન્ય રીતે એડ ટ્રેકિંગનો હેતુ માધ્યમોનું વજન અથવા ખર્ચના સ્તરની સંયુક્ત અસરનું માપ કાઢવાનો, [[જાહેરાત માધ્યમ પસંદગી|માધ્યમ ખરીદી અથવા લક્ષ્યાંકિત]]ની અસરકારકતા અને જાહેરાતના અમલીકરણની અથવા ક્રીએટિવની ગુણવત્તા માપવાનો હોય છે.<ref>{{Cite web |url=http://www.ameritest.net/products/adtracking.pdf |title=એડ ટ્રેકિંગ લેખ |access-date=2009-10-01 |archive-date=2009-09-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090901202417/http://www.ameritest.net/products/adtracking.pdf |url-status=dead }}</ref> {{seealso|Advertising media selection}} ==== રૂપાંતર જાહેરાતો ==== {{main|Product placement}} મનોરંજન અને માધ્યમોમાં ઉત્પાદન અથવા બ્રાન્ડને સ્થાપિત કરવાની હોય ત્યારે રૂપાંતર જાહેરખબર હોય છે. ઉદાહરણ તરીકે, એક ફિલ્મમાં મુખ્ય પાત્ર કોઈ ચોક્કસ બ્રાન્ડ અથવા વસ્તુનો ઉપયોગ કરી શકે છે, જેમકે ફિલ્મ ''[[લઘુમતિ અહેવાલ(ફિલ્મ)|માઈનોરિટી રીપોર્ટ]]'' માં [[ટોમ ક્રુઝ]]ના પાત્ર જ્હોન એન્ડરટોન પાસે ''[[નોકિયા]]'' ના લોગો ઉપર ખૂણામાં લખ્યો હોય તેવો એક ફોન હતો અથવા તેની ઘડિયાળ પર ''[[બલ્ગેરિ]]'' નો લોગો કોતરેલો હતો. ફિલ્મમાં જાહેરાતનું અન્ક એક ઉદારણ ''[[I, રોબોટ (ફિલ્મ)|આઈ, રોબોટ]]'' માં જોઈ શકાય છે, જ્યાં [[વિલ સ્મિથ]] દ્વારા ભજવવામાં આવેલ મુખ્ય પાત્ર તેના ''[[કન્વર્ઝ (જૂતા કંપની)|કન્વર્ઝ]]'' ના જૂતાનો અનેક વખત ઉલ્લેખ કરે છે અને તેને "ક્લાસિક-પ્રાચીન" તરીકે ઓળખાવે છે, કારણ કે ફિલ્મની કથાવસ્તુ ભવિષ્યની કલ્પના આધારિત હતી. ભવિષ્યના વાહનો રજૂ કરતી ''આઈ, રોબોટ'' અને ''[[સ્પેસબોલ્સ]]'' માં પણ સ્પષ્ટ રીતે વાહનોમાં આગળના ભાગ પર ''[[ઔદી]]'' અને ''[[મર્સિડિઝ-બેન્ઝ|મર્સીડિઝ-બેન્ઝ]]'' નો લોગો દર્શાવાયો છે. [[કેડિલ્લેક|કેડિલેકે]] ફિલ્મ ''[[ધી મેટ્રિક્સ રીલોડેડ]]'' માં જાહેરાતની પસંદગી કરી હતી, જેના પરિણામે ફિલ્મના ઘણા દ્રશ્યોમાં કેડિલેક કારનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો. આ જ પ્રકારે [[ઓમેગા SA|ઓમેગા વોચિસ]], [[કોર્ડ મોટર કંપની|ફોર્ડ]], [[VAIO]], [[BMW]] અને [[એસ્ટન માર્ટિન]] કારના ઉત્પાદનો તાજેતરની [[જેમ્સ બોન્ડ]] ફિલ્મમાં બતાવવામાં આવ્યા છે, જેમાં સૌથી વધારે ઉલ્લેખનીય ''[[કેસિનો રોયાલ (2006 ફિલ્મ)|કેસિનો રોયાલ]]'' છે. ''[[બ્લેડ રનર]]'' માં ઉત્પાદનો ઉડીને આંખે વળગે તે રીતે દર્શાવવામાં આવ્યા છે; [[કોકા-કોલા]]નું બિલબોર્ડ દર્શાવવા સમગ્ર ફિલ્મ થંભી જાય છે. ==== ટેલિવિઝન કમર્શિયલ ==== {{main|Television advertisement|Music in advertising}} સામાન્ય રીતે ટીવી કમર્શિયલને વિશાળ બજારની જાહેરાતોનું સૌથી વધારે અસરકારક સ્વરૂપ ગણવામાં આવે છે અને લોકપ્રિય ટીવી કાર્યક્રમો દરમિયાન [[પ્રસારણ|એરટાઈમ]] વેચાતો આપવા માટે ટીવી નેટવર્કો દ્વારા લેવામાં આવતા ઊંચા દર પરથી આ બાબત જોઈ શકાય છે. અમેરિકામાં વાર્ષિક [[સુપર બોલ]] [[અમેરિકી ફુટબોલ|ફુટબોલ]] રમતને ટેલિવિઝન માટેની સૌથી મોખરાના જાહેરાત કાર્યક્રમ તરીકે ઓળખાય છે. આ રતમ દરમિયાન 30 સેકન્ડના એક ટીવી સ્પોટનો સરેરાશ ખર્ચ(2009 મુજબ) $3 મિલિયને પહોંચ્યો છે. મોટાભાગના ટેલિવિઝન કમર્શિયલમાં શ્રોતાઓ તરત જ ઉત્પાદન સાથે સાંકળી લેતા ગીત અથવા [[ધૂન|જિંગલ]] જોવા મળે છે. કમ્પ્યુટર ગ્રાફિક મારફતે વર્ચ્યુઅલ જાહેરાતોને પણ નિયમિત ટેલિવિઝમ કાર્યક્રમોમાં ઉમેરી શકાય છે. અન્યથા પરંપરાગત રીતે તેને કોરા પૃષ્ઠભૂ સાથે ઉમેરવામાં આવે છે<ref>{{cite web|last=McCarthy |first=Michael |url=http://www.usatoday.com/money/advertising/2002-10-17-fake-ads_x.htm |title=Digitally inserted ads pop up more in sports |publisher=Usatoday.Com |date=2002-10-17 |access-date=2009-04-20}}</ref> અથવા દૂરના પ્રસારણ દર્શકો માટે બિનજરૂરી હોય તેવા સ્થાનિક બિલબોર્ડને બદલવા ઉપયોગ થાય છે.<ref>{{cite news|author=Keith Mcarthur |url=http://www.theglobeandmail.com/servlet/story/LAC.20060315.RVIRTUAL15/TPStory/Business |title=Business |publisher=globeandmail.com |date= |access-date=2009-04-20}}</ref> વધુ વિવાદાસ્પદ એ છે કે, વર્ચ્યુઅલ બિલબોર્ડને પૃષ્ઠભૂમાં પણ દર્શાવી શકાય છે<ref>{{Cite web |url=http://www.canwestmediaworks.com/television/nontraditional/opportunities/virtual_advertising/ |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2009-10-01 |archive-date=2009-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090518090111/http://www.canwestmediaworks.com/television/nontraditional/opportunities/virtual_advertising/ |url-status=dead }}</ref> જ્યારે કે વાસ્તવિક જીવનમાં આવુ કંઈ હોતુ નથી. ઉત્પાદનોની વર્ચ્યુઅલ ગોઠવણી-રજૂઆત પણ શક્ય છે.<ref>[http://www.nytimes.com/glogin?URI=http://www.nytimes.com/2006/01/02/business/media/02digital.html&amp;OQ=_rQ3D1&amp;OP=295c0536Q2FQ5B6ZQ3DQ5BamQ2BpemmbtQ5BtQ3FQ3FQ3AQ5BQ3FqQ5BQ3FtQ5BQ3DQ24p.Q5DZppQ5BIZa.Q2FQ5BQ3Fta.d.bQ2FyPibIy એડવર્ટાઈઝિંગનો ટ્વિલાઈટ ઝોન: તેની ઉપર આગળ જતી સાઈનપોસ્ટ વર્ચ્યુઅલ ઉત્પાદન હોઈ શકે છે- ન્યૂ યોર્ક ટાઈમ્સ]</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ecommercetimes.com/story/48956.html |title=Welcome to E-Commerce Times |publisher=Ecommercetimes.com |date= |access-date=2009-04-20}}</ref> ==== માહિતી આપતી જાહેરાતો ==== [[ઈન્ફોકમર્શિયલ]](માહિતી આપતી જાહેરાતો) બે પ્રકારની હોય છે, જેને ટૂંકી અને લાંબી તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. લાંબી ઈન્ફોકમર્શિયલ 30 મિનિટની અવધિ જેટલી લાંબી હોય છે. ટૂંકી ઈન્ફોકમર્શિયલ 30 મિનિટથી માંડીને 2 મિનિટ જેટલી લાંબી હોય છે. ઈન્ફોકમર્શિયલને [[ડાયરેક્ટ રીસપોન્સ ટેલિવિઝન]] (DRTV) કમર્શિયલ અથવા[[ડાયરેક્ટ રીસપોન્સ માર્કેટિંગ]] તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. ઈન્ફોકમર્શિયલનો મુખ્ય હેતુ [[આવેગ ખરીદી|ભાવનાત્મક ખરીદી]] હોય છે, ગ્રાહક રજૂઆત નિહાળે છે અને જાહેરાતમાં દર્શાવેલ [[ટોલ-ફ્રી ટેલિફોન નંબર]] અથવા [[વેબસાઈટ]] મારફતે તરત જ ઉત્પાદન ખરીદે છે. ઈન્ફોકમર્શિયલ ઉત્પાદનનું વર્ણન, રજૂઆત અને ઘણી વાર તેનું નિદર્શન કરે છે તથા તેની વિશેષતા જણાવે છે અને સામાન્ય રીતે તેમાં વપરાશકારો અને ઉદ્યોગના વ્યવસાયિકોના મંતવ્ય હોય છે. ==== જાણીતી હસ્તીઓ ==== {{main|Celebrity branding}} આ પ્રકારની જાહેરાતોમાં નિશ્ચિત સ્ટોર અથવા ઉત્પાદનને પીઠબળ આપવા હસ્તીઓની શક્તિ, પ્રસિદ્ધિ, નાણા અને લોકપ્રિયતાના ઉપયોગને કેન્દ્રમાં રાખવામાં આવે છે. જાહેરાતકારો પોતાના ઉત્પાદનોની જાહેરાત કરે છે, ઉદાહરણ તરીકે જ્યારે કોઈ હસ્તી તેમના પ્રિય ઉત્પાદન વિશે વાત કરે અથવા કોઈ ચોક્કસ બ્રાન્ડ અથવા ડિઝાઈનરના વસ્ત્રો પહેરે છે. કોઈ નિશ્ચિત અથવા સામાન્ય ઉત્પાદનોની જાહેરાત માટે હસ્તીઓ ઘણી વાર ટેલિવિઝન અથવા અખબાર જેવા પ્રિન્ટ જાહેરાત અભિયાન સાથે સંકળાય છે. ==== માધ્યમ અને જાહેરાત અભિગમ ==== ઈન્ટરનેટ અને [[TiVo]] જેવા ઉપકરણોના ઉપયોગ તરફ વપરાશકારોના વધી રહેલા ઝોકના કારણે અન્ય માધ્યમો ટેલિવિઝનનું સ્થાન લઈ રહ્યા છે. [[વર્લ્ડ વાઈડ વેબ]] પર જાહેરખબરો એ તાજેતરમાં આકાર પામેલી ઘટના છે. વેબ આધારિત જાહેરખબરની જગ્યાની કિંમતનો આધાર વેબની સામગ્રીની "ઉપર્યુક્તા" અને વેબસાઈટની મુલાકાત લેનારા લોકોની સંખ્યાના આધારે નક્કી કરવામાં આવે છે. [[ઈ-મેલ|ઈ-મેઈલ]] જાહેરાતો એ તાજેતરની અન્ય ઘટના છે. અન-ઈચ્છિત જથ્થાબંધ ઈ-મેઈલ જાહેરાતોને "સ્પામ" તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. કેટલીક [[વ્યાપારી ઓળખના પ્રકાર|કંપનીઓઓ]] સંદેશો અથવા કોર્પોરેટ [[લોગો]]ને [[રોકેટ|રોકેટો]]ના બુસ્ટરની બાજુએ અને [[આંતરરાષ્ટ્રીય અવકાશ સ્ટેશન|આંતરરાષ્ટ્રીય અવકાશ મથકો]] પર મૂકવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે. [[અચેતન સંદેશા|સુષુ્પ્ત જાહેરખબરો]] (જુઓ [[મન નિયંત્રણ|મન પર નિયંત્રણ]])ની અસરકારકતા અને સમૂહ સંદેશાઓના પ્રચલન(જુઓ [[ભ્રામક પ્રચાર|પ્રોપગેન્ડા]])અંગેનો [[વિવાદ]] પ્રવર્તી રહ્યો છે. ચૂકવણીરહિત જાહેરાતો ([[પ્રસિદ્ધિ|પ્રચાર]] જાહેરાત પણ જુઓ), લઘુતમ ખર્ચે સારી પ્રસિદ્ધિ આપી શકે છે. અંગત ભલામણો ("મિત્રને લાવો", "તે વેચો"), ફેલાવો પામતુ વલણ છે, અથવા બ્રાન્ડને તે વસ્તુનો પર્યાય બનાવી દેવો તે પણ મહત્વની પ્રાપ્તિ છે (અમેરિકામાં, "[[ઝેરોક્સ]]" = "[[ફોટોકોપીયર|ફોટોકોપિઅર]]", "[[ક્લીનેક્સ]]" = [[ફેશિયલ ટિશ્યુ|ટિશ્યુ]], "[[વેસેલિન]]" = [[પેટ્રોલિયમ જેલી]], "[[ધી હુવર કંપની|હુવર]]" = [[વેક્યુમ ક્લીનર]], "[[નિનટેન્ડો|નિન્ટેન્ડો]]" (વિ઼ડિઓ ગેમનો સંપર્ક ધરાવનાર લોકો દ્વારા ઘણી વાર વપરાતો શબ્દ) = [[વીડિયો રમત|વીડિયો ગેમ]], અને "[[બેન્ડ-એઈડ]]" = [[ચોંટાડવાની પટ્ટી|એડહેસિવ બેન્ડેજ]]) — કોઈ પણ જાહેરાત અભિયાનમાં સર્વોચ્ચતા પર આને જોઈ શકાય છે. આમ છતાં, કેટલીક કંપનીઓ કોઈ વસ્તુને નામ આપવા માટે પોતાની બ્રાન્ડનો કરવા અંગે વિરોધ કરે છે. બ્રાન્ડને સામાન્ય નામનો પર્યાય બનાવવામાં તે બ્રાન્ડના [[સામાન્ય બની ગયેલા ટ્રેડમાર્ક|સામાન્ય બનેલા ટ્રેડમાર્ક]] બની જવાનું જોખમ રહેલુ છે - જેનાથી બ્રાન્ડ સામાન્ય શબ્દ બની જાય છે અને [[ટ્રેડમાર્ક]] તરીકેનું કાયદેસરનું રક્ષણ છીનવાઈ જાય છે. નાણા ચૂકવીને ડાઉનલોડ કરી શકાય તેવી સામગ્રી પ્રથમ વખત [[ફિનલેન્ડ]]માં આવી ત્યારે ભારતમાં 1998માં [[મોબાઈલ ફોન]] નવા સમૂહ માધ્યમ બન્યા, [[મોબાઈલ જાહેરાતો|મોબાઈલ એડવર્ટાઈઝિંગ]]ની શરૂઆત નહતી થઈ ત્યાં સુધી તે માત્ર સમયને લગતી વસ્તુ હતા, સૌ પ્રથમ તેની શરૂઆત પણ ફિનલેન્ડમાં 2000માં થઈ. 2007 સુધીમાં મોબાઈલ જાહેરાતોનું મૂલ્ય $2.2 અબજ ડોલર સુધી પહોંચી ગયુ અને એડમોબ જેવા પ્રોવાઈડરોએ અબજો મોબાઈલ જાહેરાતો મોકલી. અન્ય વિકસિત મોબાઈલ જાહેરાતોમાં બેનર જાહેરાતો, કુપનો, [[મલ્ટીમીડિયા સંદેશાવહન સેવા|મલ્ટિમીડિયા મેસેજિંગ સર્વિસ]] ચિત્ર અને વીડિયો સંદેશા, એડવરગેમ્સ અને વિવિધ સંલગ્ન માર્કેટિંગ અભિયાનનો સમાવેશ થાય છે. મોબાઈલ જાહેરાતોની દોરવણી કરતી નિશ્ચિત વિશેષતા છે [[બારકોડ#2D બારકોડો|2D બારકોડ]], જે વેબ સરનામાના કોઈપણ ટાઈપિંગની જરૂરિયાતનું સ્થાન લઈ રહી છે, અને વેબ સામગ્રીના તાત્કાલિક સંપર્ક માટે આધુનિક ફોનની કેમેરા વિશેષતાનો ઉપયોગ કરે છે. જાપાનના 83 ટકા જેટલા વપરાશકારો 2D બારકોડના સક્રિય વપરાશકારો છે. ઝડપથી વિકસી રહેલું જાહેરાતોનું નવું સ્વરૂપ [[સોશિયલ નેટવર્ક એડવર્ટાઈઝિંગ]] છે. તે ઓનલાઈન જાહેરાતો છે અને સોશિયલ નેટવર્કિંગ સાઈટ્સ તેના કેન્દ્રમાં હોય છે. હકીતમાં હજુ આ અપરિપક્વ બજાર છે, પરંતુ જાહેરખબરકારો સોશિયલ નેટવર્કિંગ સાઈટના વપરાશકાર દ્વારા આપવામાં આવેલ લોકોને લગતી માહિતીનો લાભ લેવા સક્ષમ બનતા હોવાથી તેના માટે વિશાળ તકો છે.ફ્રેન્ડરાટિસિંગ એ વધુ સચોટ જાહેરાત શબ્દ છે, જેમાં [[સોશિઅલ નેટવર્ક સર્વિસ|સોશિયલ નેટવર્ક સેવા]]નો સીધો ઉપયોગ કરીને લોકો સીધી જાહેરખબરો આપી શકે છે. સમયે-સમયે, [[ધી CW ટેલિવિઝન નેટવર્ક|CW ટેલિવિઝન નેટવર્ક]] નાના પ્રોગ્રામિંગ વિરામો બતાવે છે. જે "કન્ટેન્ટ રેપ"(આવરણમાં સામગ્રી) તરીકે ઓળખાય છે અને તેમાં સમગ્ર વ્યાપારી વિરામ દરમિયાન એક કંપનીના ઉત્પાદનની જાહેરાત કરાય છે. CWએ "આવરણમાં સામગ્રી"નો પાયો નાખ્યો અને [[હર્બલ એસેન્સીસ|હર્બલ એસેન્સ]], [[ક્રેસ્ટ (ટુથપેસ્ટ)|ક્રેસ્ટ]], [[ગિટાર હીરો II]], [[કવરગર્લ]], અને તાજેતરમાં [[ટોયોટા]] જેવા કેટલાક ઉત્પાદનો દર્શાવ્યા હતા. તાજેતરમાં "[[એર્વેર્ટાઈસિંગ|એઆરવર્ટાઈઝિંગ]]" તરીકે ઓળખાતો પ્રોત્સાહનનો નવો ખયાલ જોવા મળ્યો છે; તે [[વધારેલી વાસ્તવિકતા|ઓગમેન્ટેડ રીઆલિટી]] તકનીક પર આધારિત છે. == જાહેરાતોનું વિવેચન == === આત્યંતિક-વ્યાપારીકણ અને વ્યાપારિક ઉતાર-ચડાવના પ્રચંડ પ્રવાહો === જાહેરાતોનું વિવેચન અત્યંત ગાઢ રીતે માધ્યમોના વિવેચન સાથે સંકળાયેલુ છે અને મોટાભાગે તેઓ એકબીજાના પર્યાય જેવા છે. દ્રશ્ય-શ્રાવ્ય પાસામાં તેમનો સંદર્ભ આપી શકાય (દા. ત. જાહેર જગ્યા પર જમાવડો અને હવાના તરંગો), પર્યાવરણીય પાસા (દા.ત. પ્રદૂષણ, વધારે કદના પેકેજિંગ, વધતો જતો વપરાશ), રાજકીય પાસાઓ (દા. ત. માધ્યમ અવલંબન, મુક્ત વાણી, નિયંત્રણ), નાણાકીય પાસા (ખર્ચ), નૈતિક/મૂલ્યો/સામાજિક પાસા (દા.ત. સુષુપ્ત મન પર અસર, અંગતતા પર અતિક્રમણ, વધતો વપરાશ અને કચરો, લક્ષ્યિત જૂથો, નિશ્ચિત ઉત્પાદનો, ઈમાનદારી) અને આ ઉપરાંત મિશ્રણ તો ખરુ જ. કેટલાક પાસાઓને હજુ પેટાવિભાગમાં પણ વહેંચી શકાય છે અને કેટલાક એક કરતા વધારે શ્રેણીને આવરી લે છે. આધુનિક પશ્ચિમી સમાજમાં જાહેરાતો વધારે પ્રચલિત બની રહી હોવાથી તેની ટીકાઓનું પ્રમાણ પણ વધી રહ્યું છે. વ્યક્તિ ભાગ્યે જ જાહેર ક્ષેત્રમાં ફરી શકે છે અને જાહેરાતનો વિષય ના હોય તેવી વસ્તુનો ઉપયોગ તો અશક્ય છે. જાહેરાતો જાહેર જગ્યાઓ આંચકી રહી છે અને લોકોના અંગત ક્ષેત્રમાં વધુ ને વધુ પ્રવેશી રહી છે અને ઘણા લોકો આને દૂષણ ગણે છે. “જાહેરાત અને માધ્યમોથી બચવુ વધારે ને વધારે મુશ્કેલ બની રહ્યુ છે. … જાહેર સ્થળો દિવસે દિવસે તમામ જાતના ઉત્પાદનોના મહાકાય બિલબોર્ડ બની રહ્યા છે. કલાત્મક અને રાજકીય પરિણામોની હજુ આગાહી કરી શકાય તેમ નથી.” <ref> ફ્રાન્ક, જ્યોર્જ: ''ઓકોનોમી ડેર ઓફમેર્ક્સમકેઈટ. '' ''એઈન એન્ટવુર્ફ.'' 1આવૃત્તિ, કાર્લ હેન્સર, માર્ચ 1998, ISBN 3-446-19348-0, ISBN 978-3-446-19348-2</ref> જર્મન અખબાર ‘ડાઈ ઝેઈટ’(‘Die Zeit’)માં હાન્નો રૌટેરબર્ગ જાહેરાતોને નવા પ્રકારની સરમુખત્યારશાહી ગણાવે છે અને કહે છે કે તેનાથી ભાગી શકાય નથી. <ref name="autogenerated2">{{cite web|author=Die Zeit, Hamburg, Germany |url=http://www.zeit.de/2008/47/Vermuellung |title=Öffentlichkeit: Werbekampagnen vereinnahmen den öffentlichen Raum &#124; Kultur &#124; Nachrichten auf ZEIT ONLINE |language={{de icon}} |publisher=Zeit.de |date=2008-11-13 |access-date=2009-04-20}}</ref> [[જાહેરાતનો પગપેસારો|જાહેરાત દબાણ]]: "શાળાઓ, એરપોર્ટ લોન્જ, ડોક્ટરની ઓફિસ, મૂવિ થિયેટર, હોસ્પિટલ, પેટ્રોલ પંપ, લિફ્ટ, દુકાનો, ઈન્ટરનેટ, ફળો, એટીએમ, કચરાપેટીઓ અને અન્ય અગણિત વસ્તુઓ પર જાહેરાતો હોય છે. દરિયાકિનારાની રેત પર અને આરામ કક્ષની દિવાલો પર જાહેરાતો હોય છે.”<ref>{{cite web |url=http://www.commercialalert.org/issues/culture/ad-creep |title=Ad Creep — Commercial Alert |publisher=Commercialalert.org |date= |access-date=2009-04-20 |archive-date=2012-11-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121114142712/http://www.commercialalert.org/issues/culture/ad-creep |url-status=dead }}</ref> “આપણા સમયમાં જાહેરાતોની સૌથી મોટી વિટંબણા એ છે કે વ્યાપારીકરણ વધવાની સાથે સાથે કોઈ ચોક્કસ જાહેરાતકાર માટે સફળ થવુ કપરુ બની રહ્યુ છે અને તેથી તે જાહેરાતકાર વધારે સઘન પ્રયત્ન કરવા પ્રેરાઈ રહ્યા છે.” <ref>મેકચેસેની રોબર્ટ ડબલ્યુ. “માધ્યમનું રાજકીય અર્થતંત્રઃ સ્થાયી મુદ્દાઓ અને ઉદભવતી દ્વિધાઓ”.મંથલી રીવ્યૂ પ્રેસ, ન્યૂ યોર્ક, (મે 1, 2008), p. 266, ISBN 978-158367161-0</ref> એક દસકાની અંદર રેડિયો પરની જાહેરખબરો કૂદીને 18 કે 19 મિનિટ પ્રતિકલાકે પહોંચી ગઈ; 1982 સુધી પ્રાઈમ-ટાઈમમાં ટેલિવિઝન પર સામાન્ય રીતે દર કલાકે 9.5 મિનિટથી વધારે જાહેરખબરો આવતી નહોતી, આજે દર કલાકે 14 અને 17 મિનિટ જાહેરખબરો આવે છે. વધારે ટૂંકા 15 સેકન્ડના સ્લોટની શરૂઆતની સાથે જાહેરખબરોની કુલ સંખ્યામાં નાટ્યાત્મક વધારો થયો છે. હવે માત્ર વિરામ દરમિયાન જાહેરખબરો નથી આવતી પરંતુ દા. ત. બેઝબોલની રમતના પ્રસારણ દરમિયાન પણ જાહેરાતો આવે છે. ઈન્ટરનેટ આનાથી ઉભરાય છે, બજાર કૂદકે ને ભૂસકે વૃદ્ધિ પામી રહ્યુ છે. અન્ય વિકસતા બજારોમાં મનોરંજન કાર્યક્રમ અને ફિલ્મોમાં ‘’[[ઉત્પાદનોની ગોઠવણી-રજૂઆત|ઉત્પાદનની ગોઠવણી-રજૂઆત]]ઓ’’ છે અને તે સામાન્ય બની રહ્યુ છે અને ફરીથી ચાલતા કાર્યક્રમોમાં ઉત્પાદનોને ભૂતકાલીન સ્થિતિમાં દર્શાવતી ‘’વર્ચ્યુઅલ જાહેરાતો’’ પણ વિકસતા બજારમાં ગણાય છે. મોટી લીગ બેઝ બોલમાં ઉત્પાદનના બિલબોર્ડ વર્ચ્યુઅલી ઉમેરવામાં આવે છે અને આ જ પ્રકારે ગલી બેનરો અથવા લોગોને પણ પ્રવેશ માર્ગો પર અથવા તો બાજુમા ચાલવાના રસ્તાઓ પર દર્શાવવામાં આવે છે, ઉદાહરણ તરીકે 2001ના [[ગ્રેમી પુરસ્કારો]]માં હસ્તીઓના આગમન દરમિયાન. સિનેમામાં ફિલ્મની શરૂઆત પહેલા જાહેરાત દર્શાવવામાં આવે છે, જેમાં માઈક્રોસોફ્ટ અથવા ડૈમલરક્રિસલર જેવી કંપનીઓએ બનાવેલી ભવ્ય ‘ફિલ્મ શોર્ટસ’નો પણ સમાવેશ થાય છે. “સૌથી મોટી જાહેરાત એજન્સીઓએ સૌથી મોટી માધ્યમ કંપનીઓ સાથે સંયુક્ત રીતે કાર્યક્રમ બનાવવા આક્રમક રીતે કામગીરી શરૂ કરી છે” <ref>[46] ^ મેકચેસેની રોબર્ટ ડબલ્યુ. “માધ્યમનું રાજકીય અર્થતંત્રઃ સ્થાયી મુદ્દાઓ અને ઉદભવતી દ્વિધાઓ”.મંથલી રીવ્યૂ પ્રેસ, ન્યૂ યોર્ક, (મે 1, 2008), p.272, ISBN 978-158367161-0</ref> જેથી મનોરંજન કાર્યક્રમ જેવા જ ઈન્ફોકમર્શિયલ બનાવી શકાય. વિરોધીઓના મતે જાહેરાતોનું વધતુ પ્રમાણ “દરિયાના પ્રચંડ મોજા” અને વિનાશક પૂર સાથેના અંકુશો સમાન છે. આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે જાહેરાતોના અગ્રણી ટિકાકારોમાંથી એક એવા [[કાલ્લે લાસ્ન|કેલી લાસન]]ના મતે જાહેરાત એ “માનસિક પ્રદૂષકોમાં સૌથી વધારે ઝેરી અને સૌથી વધારે ઝેરી છે. સવારમાં તમારુ રેડિયો એલાર્મ વાગે તે ક્ષણથી મોડી રાતના ઢળતા કલાકો સુધી પ્રતિદિન લગભઘ 3,000 જેટલા માર્કેટિંગ સંદેશાઓના દરથી વ્યાપારિક પ્રદૂષણના નાના-નાના ઝાટકાઓ ટીવી મારફતે તમારા મગજમાં પ્રવેશે છે. ઉત્તર અમેરિકાના કુલ સુષુપ્તોમાં રોજની અંદાજિત ૧૨ અબજની ડિસપ્લે જાહેરાતો, ૩ મિલિયનના રેડિયો કમર્શિયલ અને 200,000 ટેલિવિઝન કમર્શિયલો નાખવામાં આવે છે”.<ref>લાસ્ન,કાલ્લે: કલ્ચરલ જામ: ધી અનકુલિંગ ઓફ અમેરિકા, વિલિયમ મોરો એન્ડ કંપની; પ્રથમ આવૃત્તિ (નવેમ્બર 1999),ISBN 0688156568, ISBN 978-0688156565 </ref> પોતાના જીવનકાળ દરમિયાન સરેરાશ અમેરિકન ત્રણ વર્ષની જાહેરાતો ટેલિવિઝન પર જુએ છે. <ref>કિલબોર્ન, જીન: મારો પ્રેમ ના ખરીદી શકેઃ જાહેરાતોએ કઈ રીતે આપણો વિચારવાનો અને અનુભવવાનો માર્ગ બદલ્યો(Can't Buy My Love: How Advertising Changes the Way We Think and Feel), ટચસ્ટોન, 2000, ISBN 978-0684866000</ref> ઉત્પાદનોને પોતાની સામગ્રી સાથે સાંકળી લેતી વીડિયો ગેમ, હોસ્પિટલોમાં વિશેષ વ્યાપારિક દર્દી ચેનલો અને જાહેરજીવનના વ્યક્તિઓના કામચલાઉ છૂંદણા તાજેતરની આગેકૂચો છે. જાહેરખબર તરીકે જેની ઓળખ ન થઈ શકે તેવી પદ્ધતિને ‘’ગોરિલ્લા માર્કેટિંગ’’ કહેવામાં આવે છે, જે લક્ષ્યિત પ્રેક્ષકોમાં નવા ઉત્પાદન વિશેની ‘ચર્ચા’નો ફેલાવો કરે છે. રોકડ-સંકડામણવાળા યુ.એસ. શહેરો પોલીસની ગાડીઓ જાહેરાતો માટે આપવામાં પણ પીછેહઠ કરતા નથી.<ref>[46] મેકચેસેની રોબર્ટ ડબલ્યુ. “માધ્યમનું રાજકીય અર્થતંત્રઃ સ્થાયી મુદ્દાઓ અને ઉદભવતી દ્વિધાઓ”.મંથલી રીવ્યૂ પ્રેસ, ન્યૂ યોર્ક, (મે 1, 2008), ISBN 978-158367161-0</ref> વિશેષ રીતે જર્મનીમાં કંપનીઓ દ્વારા રમતના મેદાનોના નામ ખરીદવાની પ્રવૃત્તિ જોવા મળે છે. હેમ્બર્ગ ફૂટબોલ વોક્સપાર્ક સ્ટેડિયમ પહેલા AOL એરેના બન્યુ હતુ અને બાદમાં [[એચએસએન નોર્ડબેન્ક એરેના]] બન્યુ હતુ. સ્ટુટગ્રેટ નેકારસ્ટેડિઅન [[મર્સિડિઝ-બેન્ઝ એરેના]]a, ડોર્ટમુન્ડ વેસ્ટફેલેનસ્ટેડિઅન હવે [[સિગ્નલ ઈન્ડુના પાર્ક]] છે. ટોરોન્ટોમાં આવેલ પૂર્વ સ્કાયડોમનું નવું નામ [[રોજર્સ સેન્ટર]] રખાયુ હતુ. ઉદાહરણ તરીકે તાજેતરના અન્ય વિકાસોમાં બર્લિનમાં સમગ્ર સબવે સ્ટેશનોને હોલ્સ ઉત્પાદનમાં ફરી ડિઝાઈન કરાયા છે અને માત્ર એક કંપનીને ભાડા પર અપાયા છે. એટલે સુધી કે ડુસ્સેલડોર્ફના સાહસ માર્ગના વિરામ સ્થળો પર પણ ‘વિવિધ-અનુભૂતિ’ કરાવતા અને લાઉડસ્પીકર તથા એક ડીટર્જન્ટની સુગંધ પ્રસરાવતા સાધનો છે. બર્લિન ટીવી ટાવર અને વિક્ટરી કોલમમાં સંદેશા દર્શાવવા માટે સ્વાચે બીમરનો ઉપયોગ કર્યો છે, મંજૂરી વગર આમ કરાયુ હોવાથી તેને દંડ કરવામાં આવ્યો હતો. બિનકાયદેસરતા એ યોજનાનો ભાગ હતી અને તેનાથી પ્રસિદ્ધિમાં વધારો થયો હતો. <ref name="autogenerated2"/> વ્યાપાર સંચાલનના આદર્શ જ્ઞાન મુજબ વૃદ્ધિ-લક્ષી મુક્ત મૂડીવાદી અર્થતંત્રમાં જાહેરાતો એ એક માત્ર પાયો કદાચ નહિ હોય, પરંતુ પાયા પૈકી એક છે. “કોર્પોરેટ મૂડીવાદનું ખાદ્ય ચરબીવાળા હાડકાનો એક ભાગ છે.” <ref>મેકચેસેની રોબર્ટ ડબલ્યુ. “માધ્યમનું રાજકીય અર્થતંત્રઃ સ્થાયી મુદ્દાઓ અને ઉદભવતી દ્વિધાઓ”.મંથલી રીવ્યૂ પ્રેસ, ન્યૂ યોર્ક, (મે 1, 2008), p.265, ISBN 978-158367161-0</ref> “જાહેરાતો વગર સમકાલીન મૂડીવાદ કામગીરી કરી શકે નહિ અને વૈશ્વિક ઉત્પાદન માળખુ પણ અસ્તિત્વ ધરાવી શકે નહિ.”<ref name="oxfordjournals1"/> ઓસ્ટ્રિયાની યુનિવર્સિટી ઓફ સાલ્ઝબર્ગ ખાતેના સંચાર વિજ્ઞાની અને માધ્યમ અર્થશાસ્ત્રી મેનફ્રેડ નોચેના મતે જાહેરાતો એ માત્ર ‘જરૂરી દૂષણ’ નથી, પરંતુ તે માધ્યમોના કારોબાર અને સમગ્રતયા મૂડીવાદ માટે ‘જીવનનું જરૂરી અમૃત છે’. જાહેરાતો અને સમૂહ-માધ્યમ અર્થતંત્ર વિચારધારાનું સર્જન કરે છે. ઉત્પાદનો અને બ્રાન્ડ માટેની જાહેરાતોને નોચે ‘ગ્રાહકો માટેની સ્પર્ધામાં ઉત્પાદકોના હથિયાર’ તરીકે અને વ્યાપારી જાહેરાતો, દા.ત. ટ્રેન કંપનીઓ જેવા ઓટોમોટિવ ઉદ્યોગ દ્વારા, તેમના પ્રતિસ્પર્ધી જૂથની વિરુદ્ધમાં સામૂહિક રીતે હિતો પ્રદર્શિત કરવાના માધ્યમ, તરીકે ઓળખાવે છે. તેમના મત મુજબ માધ્યમોમાં તંત્રી લેખો અને કાર્યક્રમો, સામાન્ય લોકોમાં વપરાશને પ્રોત્સાહન આપે છે, ઉત્પાદકોને ‘ખર્ચ રહિત’ સેવા આપે છે અને જાહેરાતોમાં ‘ચૂકવણીના વધારે વપરાયેલા સાધનો’ને પ્રાયોજિત કરે છે .<ref>નોચે, મેનફ્રેડ (2005): વેરબંગ - એઈન નોટ્વેન્ડિજેસ "લેબેનસેલિક્સિર" ફર ડેન કેપિટાલિસમ્સઃ ઝુર ક્રિતિક ડેર પોલિટિશેન ઓકોનોમી ડીર વેરબંગ ઈન: સીયુફેર્ટ, વોલ્ફગેંગ/મુલ્લેર-લિએટ્ઝકો, જોર્ગ (Hrsg.): થીઅરી અંડ પ્રેક્સિસ ડીર વેરબંગ ઈન ડેન માસ્સેનમીડિયન. બાદેન-બાદેન: નોમોસ, p. 239-255.</ref> [[ક્રિસ્ટોફર લાશ|ક્રિસ્ટોફર લેશ]]ની દલીલ છે કે જાહેરાતોના કારણે સમાજમાં એકંદરે [[વપરાશ]]માં વધારો થાય છે; જાહેરખબર દ્વારા "[[ઉપભોગતાવાદ|વપરાશને જીવનની એક તરાહ તરીકે]] પ્રોત્સાહન આપવાના હેતુમાં જાહેરાતો પૂર્ણપણે મદદ કરતી નથી"<ref>લાશ, ક્રિસ્ટોફર. આત્મમોહની સંસ્કૃતિ: નાશ થતી અપેક્ષાઓના યુગમાં અમેરિકન જીવન, નોર્ટન, ન્યૂયોર્ક, ISBN 978-0393307382</ref> === જાહેરાતો અને બંધારણીય અધિકારો === જાહેરાત એ બંધારણે આપેલા વાણી વિચારના સ્વાતંત્ર્યના મૂળભૂત અધિકાર સમાન છે.<ref>{{Cite web |url=http://www.csupomona.edu/~jkirkpatrick/Papers/EthicsAdvtTaxation.pdf |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2009-10-01 |archive-date=2012-10-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121008085546/http://www.csupomona.edu/~jkirkpatrick/Papers/EthicsAdvtTaxation.pdf |url-status=dead }}</ref> તેથી જાહેરખબરોની ટિકા કરવી કે તેના પર અંકુશ અથવા પ્રતિબંધ મૂકવાના પ્રયત્ન હંમેશા મૂળભૂત અધિકારો પરના હુમલા ગણાય(અમેરિકામાં [[પ્રથમ સુધારો]]) અને વ્યાપાર તથા ખાસ કરીને જાહેરાત સમાજ તરફથી તેનો સંયુક્ત તથા સઘન વિરોધ થાય છે. “હાલમાં અથવા નજીકના ભવિષ્યમાં, ગમે તે સંખ્યામાં કેસ હોય અને અદાલતી પદ્ધતિ દ્વારા કામ કરી રહ્યા હોય તેઓ વ્યાપારિક વક્તવ્ય પર પ્રતિબંધના કોઈપણ સરકારી નિયમનને રોકવા માગણી કરશે (દા. ત. જાહેરાતો અથવા ખોરાક પર નામ) અને તેમની દલીલ હશે કે આવા નિયંત્રણોથી નાગરિકો અને કોર્પોરેશનોને પ્રથમ સુધારા દ્વારા મળેલ મુક્ત વાણી અને વિચારના અધિકારનો ભંગ થાય છે.” <ref>મેકચેસેની રોબર્ટ ડબલ્યુ. “માધ્યમનું રાજકીય અર્થતંત્રઃ સ્થાયી મુદ્દાઓ અને ઉદભવતી દ્વિધાઓ”.મંથલી રીવ્યૂ પ્રેસ, ન્યૂ યોર્ક, (મે 1, 2008), pp.132, 249, ISBN 978-158367161-0</ref> તમાકુ અથવા દારુની જાહેરાતોની સાથે પત્ર અથવા, ફ્લાયર (ભરાયેલા મેલ બોક્સ), ફોન પર જાહેરાતો, ઈન્ટરનેટમાં જાહેરાતો અને બાળકો માટેની જાહેરાતો એ આ ચર્ચાનું ઉદાહરણ છે. અમેરિકા, યુરોપીય સંઘ તથા ઘણા દેશોમાં સ્પામ, મોબાઈલ ફોન પરની જાહેરાતો, બાળકોને ઉદ્દેશતી જાહેરાતો, તમાકુ, દારુને લગતા વિવિધ કાયદાકીય નિયંત્રણો લાદવામાં આવ્યા છે. જાહેરાતો પરના નિયંત્રણોનો વિરોધ માત્ર વ્યાપારી સમુદાય જ નથી કરતો. મુક્ત અભિવ્યક્તિના સાધન તરીકે પશ્ચિમી સમાજમાંએ પોતાની જાતને દ્રઢતાપૂર્વક સ્થાપિત કરી છે. સર્વેક્ષણો દા. ત. જણાવે છે કે જાહેરાતોને સામાન્ય રીતે આવકાર માહિતી તરીકે જોવામાં આવે છે, ભાગ્યે જ તેને દૂષણ તરીકે જોવામાં આવે છે{{Fact|date=April 2009}}. જાહેરાતોને અત્યંત ખરાબમાં જરૂરી દૂષણ સાથે જોવામાં આવે છે અને ઘણી વાર તેના મનોરંજન મૂલ્યનો મુદ્દો દર્શાવવામાં આવે છે. તેની સકારાત્મક અસરો તથા પોતાના પ્રાસ્તાવિકમાં જાહેરાતોની જરૂરિયાતનો મુદ્દો ઉઠાવીને ભાગ્યે જ જાહેરાતો પર નિયંત્રણ લાવતો કોઈ પેટા-કાયદો સંભવિત ટીકાકારોને શાંત પાડે છે. મેકચેસનીની દલીલ છે કે આવા નિયમનની વાત હોય ત્યારે સરકારે સતત નજર રાખવી જોઈએ, પરંતુ નિશ્ચિતરૂપે આ “આપણા સમાજમાં એક માત્ર લોકશાહી વિરોધી બળ નથી. ... રાજાશાહીના જમાનામાં લોર્ડ અને શાહી પરિવારના લોકો જેવા અધિકાર ભોગવતા હતા તેવી અઢળક સત્તા કોર્પોરેશનો અને ધનવાનો ભોગવી રહ્યા છે.” અને “બજારો મૂલ્ય-રહિત અથવા તટસ્થ નથી; સૌથી વધારે નાણા ધરાવતા લોકોના લાભ માટે કામ કરવાનો તેમનો હેતુ નથી, પરંતુ આ સાથે જ પ્રકૃતિ અનુસાર તેઓ અન્ય રીતે પણ એકંદર લાભ માટે કામ કરે છે….તેથી જાહેરાતો, ખાદ્યસામગ્રીને નામ અથવા અભિયાનમાં ફાળો આપતા વક્ત્વ્યો જેવી વસ્તુઓ પર આજે ચર્ચા ચાલી રહી છે....પ્રથમ સુધારા દ્વારા આ અધિકારનું રક્ષણ કરવામાં આવ્યુ હોવા છતાં નાગરિકોનો એક નાનકડો વર્ગ જ તેનો અસરકારક રીતે લાભ લઈ શકે છે અને આ અધિકારનો ઉપયોગ કરીને તેઓ અયોગ્ય રીતે રાજકીય સત્તા મેળવે છે તથા અને આ અધિકાર/અથવા બંધારણીય અધિકારનો ઉપયોગ કરવાના નાગરિકોના અધિકારને અસંતુલિત કરે છે, આવુ થાય છે ત્યારે અન્ય નાગરિકોના અધિકારને પ્રથમ સુધારા દ્વારા કાયદેસરનું રક્ષણ મળતુ નથી.” આ ઉપરાંત, “મુક્ત પ્રેસના સંચાલનની ક્ષમતા ધરાવનાર લોકો એવું નક્કી કરવાની સ્થિતિમાં હોય છે કે મોટા જનસમૂહ સમક્ષ કોણ બોલી શકશે અને કોણ નહિ બોલી શકે.<ref>મેકચેસેની રોબર્ટ ડબલ્યુ. “માધ્યમનું રાજકીય અર્થતંત્રઃ સ્થાયી મુદ્દાઓ અને ઉદભવતી દ્વિધાઓ”.મંથલી રીવ્યૂ પ્રેસ, ન્યૂ યોર્ક, (મે 1, 2008), p.252, 249, 254, 256, ISBN 978-158367161-0</ref> સામા પક્ષે ટીકાકારોની દલીલ છે કે જાહેરાતો દ્વારા બંધારણીય અધિકારે આપેલ અંગતતા પર અતિક્રમણ કરવામાં આવે છે. એક બાજુ જાહેરાતો સ્થૂળ રીતે અંગતતા પર અતિક્રમણ કરે છે તો બીજી બાજુ તે અંગત વિગતો સાથે સૂચના-આધારિત સંચારનો વધારે ને વધારે ઉપયોગ કરી રહી છે અને આમ કરતી વખતે તેઓ એ બાબતનુ પણ ધ્યાન નથી રાખતા કે લક્ષ્યિત વપરાશકારોના જૂથની આ અંગે સંમતિ છે કે નહિ અથવા તેઓ અંગે જાણે છે કે નહિ. વિયેના યુનિવર્સિટિ ઓફ ટેકનોલોજી ખાતેના જ્યોર્જ ફ્રાન્ક માટે જાહેરાતો એ “માનસિક મૂડીવાદ”નો ભાગ છે <ref name="aufmerksamkeit1998">ફ્રાન્ક, જ્યોર્જ: ''ઓકોનોમી ડેર ઓફમેર્ક્સમકેઈટ'' .''એઈન એન્ટવુર્ફ.'' (વિચારણાનું અર્થતંત્ર-Economy of Attention), 1. આવૃત્તિ. કાર્લ હેન્સર, માર્ચ 1998, ISBN 3-446-19348-0, ISBN 978-3-446-19348-2.</ref><ref name="medienzeitalter36">ફિલોસોફિકમ લેશ (ઓસ્ટ્રિયા) ખાતે 2002માં યોજાયેલુ વ્યાખ્યાન, કોનરેડ પૌલ લિએસ્સમેન (Hrg.)માં પ્રકાશિત થયેલ, ડાઈ કાનેલ ડીર માશ. હેરશાફ્ટ અંડ ફ્રેઈહેઈટ ઈમ મેન્ડિએનઝેઈટાલ્ટર, ફિલોસોફિકમ લેશ Vol. 6, વિયેના: ઝ્સોલને, 2003, p. 36-60; પ્રકાશનપૂર્વે મેરકુરમાં નં. 645, જાન્યુઆરી 2003, S. 1-15</ref>, માનસિક વાતાવરણ માટે કામ કરતા [[એડબસ્ટર્સ|એડબુસ્ટર્સ]] જેવા જૂથો પાસેથી આ શબ્દ (માનસિક) લેવામાં આવ્યો છે. માનસિક મૂડીવાદમાં ફ્રાન્ક “વિચારણાના અર્થતંત્ર”ને ક્રિસ્ટોફર લાશના [[આત્મમોહની સંસ્કૃતિ|સ્વાર્થ (અહંપ્રેમ)ની સંસ્કૃતિ]]ને સાથે ભેળવે છે:<ref name="christopher1995">લાશ, ક્રિસ્ટોફર: ''દાસ ઝેઈટાલ્ટર ડીસ નાર્ઝિસ્મ્સ.'' (આત્મમોહની સંસ્કૃતિ-The Culture of Narcissism), 1. આવૃત્તિ. હોફમન અંડ કેમ્પ, હેમ્બર્ગ 1995.</ref> તેમના નિબંધ „વિધ્વંસની ધાર પર જાહેરાતો“માં, [[સુત ઝાલી|સુટ જ્હેલી]] લખે છે: “20મી સદીની જાહેરાતો એ માનવ ઇતિહાસમાં પ્રોપગેન્ડાની સૌથી વધારે સશક્ત અને અડીખમ રહેનારી પદ્ધતિ છે અને જો આના પર ઝડપી અંકુશ નહિ આવે તો આપણે જાણીએ છીએ તેમ તેની એકત્રિત અસરો વિશ્વના વિનાશ માટે જવાબદાર હશે. <ref>{{cite web |url=http://www.sutjhally.com/articles/advertisingattheed/ |title=Sut Jhally Website - Advertising at the Edge of the Apocalypse |publisher=Sutjhally.com |date= |access-date=2009-04-20 |archive-date=2023-03-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230330121832/http://www.sutjhally.com/articles/advertisingattheed |url-status=dead }}</ref> === વિચારણાની કિંમત અને છૂપા ખર્ચા === જાહેરાતો અબજો-ડોલરનો કારોબાર બની ગઈ છે અને ઘણા લોકો તેના પર નભે છે. વિશ્વભરમાં જાહેરખબરો માટે 2006માં 391 અબજ અમેરિકી ડોલર ખર્ચવામાં આવ્યા હતા. ઉદાહરણ તરીકે જર્મનીમાં જાહેરાત ઉદ્યોગ દેશની કુલ આવકમાં 1.5% ફાળો આપે છે; અન્ય વિકસિત દેશોમાં પણ આંકડા આ પ્રકારના જ છે. આમ જાહેરાતો અને વૃદ્ધિ પરસ્પર સીધા અને કાર્યકારણથી જોડાયેલા છે. નુકસાનકારક માનવ જીવનશૈલી (ધનિક સમાજઃ માટે વૃદ્ધિ આધારિત અર્થતંત્રની જેમ જ આ ક્ષેત્રે નકારાત્મક અસર સંદર્ભે જાહેરાતોની પણ ગણતરી થવી જોઈએ, કારણ કે તેનો મુખ્ય હેતુ વપરાશ વધારવાનો છે. “આ ઉદ્યોગ પર વપરાશને પ્રોત્સાહન આપતી જટિલ અર્થતંત્રના ઢગલબંધ ઉત્પાદન પદ્ધતિના ચાલક બળ પૈકીના એક હોવાનો આરોપ લગાવવામાં આવે છે.”<ref name="advertising1">{{cite web |url=http://www.spiritus-temporis.com/advertising/social-impact.html |title=Advertising - Social impact |publisher=Spiritus-temporis.com |date= |access-date=2009-04-20 |archive-date=2012-01-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120111070336/http://www.spiritus-temporis.com/advertising/social-impact.html |url-status=dead }}</ref> વિચારણા અને વિચારદશા નવા વિકસિત બજારોની નવી જણસ બન્યા છે. “માધ્યમો દ્વારા આવરી લેવાયેલ વિચારણા પ્રમાણ અને ભાગ-જથ્થા અને પહોંચની સ્પર્ધામાં તેના પુનઃવિતરણને સોસાયટીમાં ઉપલબ્ધ વિચારણાના આધારે ઓળખી શકાય નહિ. સમાજમાં વ્યાપેલ કુલ પ્રમાણ લોકો દ્વારા તેમની વચ્ચે વિનિમય થયેલ વિચારણા અને માધ્યમોની માહિતીને અપાયેલ વિચારણામાંથી બને છે. માત્ર બીજી વસ્તુ ગણતરીમૂલક માપ સાથે સમાનતા ધરાવે છે અને માત્ર બીજુ જ અજ્ઞાત નાણાનું લક્ષણ ધરાવે છે.” <ref name="medienzeitalter36"/><ref name="aufmerksamkeit1998"/> ફ્રાન્કના જણાવ્યા મુજબ, નિશ્ચિત પ્રમાણમાં વિચારદશાની ખાતરી આપી શકે તેવી કોઈ પણ રજૂઆતની સપાટી વિચારણા માટે ચુંબક તરીકે કામ કરે છે, દા. ત. હકીકતમાં માહિતી માટેના માધ્યમો અને મનોરંજન, સંસ્કૃતિ, કળા, જાહેર ક્ષેત્રના વગેરે. જાહેરાત કારોબારમાં આ આકર્ષણનું વેચાણ કરવામાં આવે છે. જર્મન એડવર્ટાઈઝિંગ એસોસિએશને 2007માં જણાવ્યુ હતું કે જર્મનીમાં જાહેરાત માટે 30.78 અબજ યુરો ખર્ચવામાં આવ્યા હતા,<ref>{{cite web|url=http://www.zaw.de |title=ZAW - Zentralverband der deutschen Werbewirtschaft e.V |publisher=Zaw.de |date= |access-date=2009-04-20}}</ref> 26% અખબારોમાં, 21% ટેલિવિઝન પર, 15% મેઈલ દ્વારા અને 15% સામયિકોમાં. 2002માં 360.000 લોકો જાહેરાત કારોબારમાં રોજગારી મેળવતા હતા. 2006થી 2007માં જાહેરાતોની ઈન્ટરનેટ આવક બમણી થઈને 1 અબજ યુરો સુધી પહોંચી હતી, જે તેનો સૌથી ઊંચો વૃદ્ધિદર હતો. સ્પિએજેલ-ઓનલાઈને નોંધ્યુ હતુ કે યુએસએમાં 2008માં પ્રથમ વખત ઈન્ટરનેટ પરની જાહેરખબરોમાં (105.3 અબજ અમેરિકી ડોલર) ટેલિવિઝન (98.5 અબજ અમેરિકી ડોલર) કરતા વધારે નાણા ખર્ચવામાં આવ્યા હતા. આમ છતાં 2008માં સૌથી વધારે રકમ પ્રિન્ટ માધ્યમોમાં (147 અબજ અમેરિકી ડોલર) ખર્ચવામાં આવી હતી.<ref>{{cite web|url=http://www.spiegel.de/wirtschaft/0,1518,566081,00.html |title=US-Werbeausgaben: Internet überflügelt erstmals TV - SPIEGEL ONLINE - Nachrichten - Wirtschaft |publisher=Spiegel.de |date=2008-07-15 |access-date=2009-04-20}}</ref> બરાબર આ જ વર્ષે વેલ્ટ-ઓનલાઈને નોંધ્યુ હતું કે યુએસ દવા ઉદ્યોગે જાહેરખબરો પાછળ (57.7 અબજ ડોલર) અને સંશોધન પર (31.5 અબજ ડોલર) ખર્ચ્યા હતા એટલે કે જાહેરખબરો પર સંશોધન કરતા બમણો ખર્ચ કર્યો હતો. પરંતુ યોર્ક યુનિવર્સિટી, ટોરોન્ટોના માર્ક-આન્દ્રે ગેગ્નોન અંડ જોએલ લેક્સચિનનો અંદાજ છે કે જાહેરાતો પરનો વાસ્તવિક ખર્ચ હજુ પણ ઉંચો છે, કારણ કે તમામ વિગતો સંશોધન સંસ્થાઓ પાસે નોંધાયેલી નથી હોતી.<ref>{{cite web|url=http://www.welt.de/wissenschaft/article1510150/Mehr_Geld_fuer_Werbung_als_fuer_Forschung.html |title=Pharmaindustrie: Mehr Geld für Werbung als für Forschung - Nachrichten Wissenschaft - WELT ONLINE |language={{de icon}} |publisher=Welt.de |date=2008-01-04 |access-date=2009-04-20}}</ref> વેચાણ, વળતર અને ભાવઘટાડા જેવી આડકતરી જાહેરાતોના ખર્ચનો આમાં સમાવેશ કરાયેલ નથી. કેટલાક ગ્રાહકો એ બાબતથી વાકેફ હોય છે કે જાહેર સંબંધો, વળતર, પેકેજિંગ વગેરે માટે ખર્ચવામાં આવતા દરેકે-દરેક પૈસા માટે તેઓ ચૂકવણી કરી રહ્યા છે. આથી તેઓ ભાવગણતરીમાં સરળતાથી આવી જાય છે. === પ્રભાવ અને સ્થાન === [[ચિત્ર:McDonald's advertising, Via Propaganda - Rome.jpg|right|thumb|250px|ડિ પ્રોપગેન્ડા મારફત મેકડોનાલ્ડ્સ માટેની જાહેરાત, રોમ, ઈટાલી]] જાહેરાતોનું સૌથી મહત્વનું ઘટક માહિતી નહી પરંતુ અને સૂચન છે અને તેમાં જોડાણ, લાગણી ([[લાગણીઓને અપીલ]]), લોકોના સુષુપ્ત મનની પ્રચ્છન્ન ભાવનાઓઓની દોરવણી, જેમ કે જાતિય દોરવણી, ઈચ્છા, ખુશી, સ્વાસ્થ્ય, તંદુરસ્તી, દેખાવ, સ્વ-ગૌરવ, પ્રતિષ્ઠા, માલિકી, સામાજિક દરજ્જો, ઓળખ, સાહસ, ધ્યાન અન્યત્ર દોરાવુ, વળતર, ભય ([[ચિંતાને અપીલ|ભયને અપી]]), કમજોરી, એકલતા, જરૂરિયાત, અનિશ્ચિતતા, પૂર્વગ્રહોની સલામતી, વિદ્વદ અભિપ્રાયો અને સગવડતા વગેરેનો વધારે કે ઓછો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.“તમામ માનવ જરૂરિયાતો, સંબંધો અને ભય – માનવ મનની સૌથી અગાધ વિશેષતાઓ– આધુનિક માર્કેટિંગ બળો અંતર્ગત જણસ વિશ્વના વિસ્તરણના માત્ર સાધનો બને છે. આધુનિક માર્કેટિંગના વર્ચસ્વના ઉદભવની સાથે, [[વ્યાપારીકરણ|વ્યાપારીવાદ]] – માનવીય સંબંધોની જણસ સંબધોમાં તબદીલી– જો કે મૂડીવાદના અમર્યાદ વિસ્તરણની સામે આ ઘટના તાણાવાણાવાળી છે.” <ref>મેકચેસેની રોબર્ટ ડબલ્યુ. “માધ્યમનું રાજકીય અર્થતંત્રઃ સ્થાયી મુદ્દાઓ અને ઉદભવતી દ્વિધાઓ”.મંથલી રીવ્યૂ પ્રેસ, ન્યૂ યોર્ક, (મે 1, 2008), p.265, ISBN 978-1583671610</ref>’કારણ-સંલગ્ન માર્કેટિંગ’ કે જેમાં જાહેરાતકારો તેમના ઉત્પાદનોને કેટલાક કિંમતી સામાજિક કારણો સાથે જોડે છે, તેમાં પાછલા દસકાથી ઉછાળો આવ્યો છે. જાહેરાતો પ્રસિદ્ધ વ્યક્તિઓ અથવા લોકપ્રિય ચહેરાઓની ભૂમિકાનો લાભ ઉઠાવે છે અને ઈરાદાપૂર્વક રમૂજ તથા રંગ, ધૂન, નિશ્ચિત નામ અને શબ્દો સાથેના જોડાણનો ઉપયોગ કરે છે. આ તમામ ભેગા મળીને વ્યક્તિ કઈ રીતે તેની જાતને અને પોતાના સ્વ-મૂલ્યને આંકે છે તેના પાસાઓ છે. ‘માનસિક મૂડીવાદ’ના પોતાના વર્ણનમાં ફ્રાન્ક કહે છે, “વસ્તુઓ અને પ્રતિકોને વ્યક્તિના અલગ-અલગ અનુભવોમાં લેવા તે વપરાશને કોઈના પણ માટે અનિવાર્ય બનાવવાનો આદર્શ માર્ગ છે. સાબિતિરૂપે જોઈએ તો આર્થિક તાકાતની નોંધ સૌથી પહેલા લેવાતી હોય તેવા સમાજમાં વ્યક્તિના સ્વ-ગૌરવના કારણે વપરાશ થાય છે. પરિણામે વ્યક્તિના આકર્ષણોમાં વપરાશ ‘કામ’ બની જાય છે. વ્યક્તિગત રીતે જોઈએ તો ‘કામ’ જાહેરાતો માટે અણધારી દિશાના ક્ષેત્રો ખોલે છે. આકર્ષણના મામલે જાહેરાતો જીવન-સલાહકારની ભૂમિકા લઈ લે છે. (…) ક્રિસ્ટોફર લેશે ‘સાંસ્કૃતિક સ્વાર્થ’ તરીકે વર્ણ કર્યુ છે તે વ્યક્તિના પોતાના આકર્ષણની આજુબાજુનું જૂથ છે.” <ref name="christopher1995"/><ref name="medienzeitalter36"/> જાહેરાત ટીકાકારો માટે અન્ય મહત્વની સમસ્યા એ છે કે “જાહેરાતો અને તંત્રીલેખ/ માધ્યમોની સર્જનાત્મકતાની બાજુ વચ્ચે લાંબા સમય સુધી રહેલી ભેદરેખા ઝડપથી ભૂંસાઈ રહી છે” અને જાહેરાતોને સમાચાર, માહિતી કે મનોરંજનથી જુદી પાડવી અઘરી બની રહી છે. જાહેરાતો અને કાર્યક્રમો વચ્ચેની સીમાઓ ભૂંસાઈ રહી છે. માધ્યમ કંપનીઓના જણાવ્યા પ્રમાણે આ તમામ વ્યાપારિક સક્રિયતાઓના કારણે હકીકતની માધ્યમ સામગ્રી પર કોઈ અસર પડી નથી, પરંતુ મેકચેસ્ની કહે છે તેમ, “આ દાવાઓ એટલા બધા વાહિયાત છે કે અત્યંત પાયાની બુદ્ધિ વગરની પરીક્ષા લઈએ તો પણ ક્યારેય ચાલી શકે તેમ નથી.” <ref>મેકચેસેની રોબર્ટ ડબલ્યુ. “માધ્યમનું રાજકીય અર્થતંત્રઃ સ્થાયી મુદ્દાઓ અને ઉદભવતી દ્વિધાઓ”.મંથલી રીવ્યૂ પ્રેસ, ન્યૂ યોર્ક, (મે 1, 2008), p.270, 272, ISBN 978-158367161-0</ref> જાહેરાતો “વસ્તુઓ કઈ રીતે બનાવવી તેના મનોવિજ્ઞાની સિદ્ધાંતો પર ભારે કામ કરે છે, જેનાથી ‘વધારે સ્પષ્ટ માનસિક સૂચનો આપવા’ જાહેરાતો અને માર્કેટિંગ સક્ષમ બને છે. (મિલસ એન્ડ રોઝ, 1997, થ્રિફ્ટમાં(Thrift) ટાંકેલ, 1999, p. 67જાહેરાતોમાં ‘વાસ્તવિક’ માહિતી પર ભાર આપવાના બદલે જણસના પ્રતિકાત્મક સૂચિતાર્થો વધી રહ્યા છે, તેથી માલ-સામાનની વસ્તુ વેચવાનું જાહેરાતનું મહત્વનું સાંસ્કૃતિક ક્ષેત્ર ક્યારેય પોતાનામાં પૂરતુ હોતુ નથી. એટલે સુધી કે રોજ-બરોજના જીવનની સામાન્ય જરૂરિયાતો પણ પ્રતિકાત્મક ગુણવત્તાઓ અને ‘જાહેરાતની જાદુઈ પદ્ધતિ દ્વારા (વિલિયમ્સ, 1980) સાંસ્કૃતિક વૈભવ ધરાવતા અર્થોથી સભર હોવી જોઈએ. આ રીતે અને જાહેરાતો જે સંદર્ભોમાં દેખાય છે તેમાં ફેરફાર કરીને, વસ્તુઓ ‘નો અર્થ "ગમે તે "’કરી શકાય છે (મેકફોલ, 2002, p. 162) અને અલગ-અલગ વ્યક્તિઓ અને લોકોના જૂથ માટે અલગ હેતુના અર્થ સાથે ‘એક સમાન’ વસ્તુઓ રજૂ કરી શકાય છે અને આ રીતે વૈયક્તિકવાદના સામૂહિક દ્રષ્ટિકોણનું ઉત્પાદન કરી શકાય છે.” <ref name="oxfordjournals1"/> જાહેરાત થતા પહેલા, [[બજાર સંશોધન|બજાર સંશોધન સંસ્થાઓએ]] જાહેરાત અભિયાનના ચોક્કસ આયોજન અને અમલ માટે તથા ઉત્તમ પરિણામ મેળવવા માટે લક્ષ્યિત જૂથને ઓળખવાની અને વર્ણવવાની જરૂર હોય છે. વિજ્ઞાનનું એક સમગ્ર જૂથ સીધુ જાહેરાત અને માર્કેટિંગ સાથે વ્યવહાર કરે છે અથવા તેની અસર સુધારવા તેનો ઉપયોગ થાય છે. માર્કેટિંગ સંશોધનમાં કેન્દ્રિત જૂથો, મનોવિજ્ઞાનીઓ અને સાંસ્કૃતિક માનવશાસ્ત્રીઓ ‘’’પ્રથા પ્રમાણે જરૂરી’’’છે”.<ref name="mcchesney277">મેકચેસેની રોબર્ટ ડબલ્યુ. “માધ્યમનું રાજકીય અર્થતંત્રઃ સ્થાયી મુદ્દાઓ અને ઉદભવતી દ્વિધાઓ”.મંથલી રીવ્યૂ પ્રેસ, ન્યૂ યોર્ક, (મે 1, 2008), p.277, ISBN 978-1583671610</ref> વ્યક્તિ અને તેની ખરીદી આદતો પર વિશાળ જથ્થામાં વિગતો એકત્ર કરવામાં આવે છે, તેને સંચિત કરાય છે, ભેગી કરવામાં આવે છે અને ક્રેડિટ કાર્ડ, બોનસ કાર્ડ, રેફલ્સ તથા ઈન્ટરનેટ સર્વેક્ષણ સહિતના અનેક માધ્યમોની મદદથી તેનું વિશ્લેષણ કરવામાં આવે છે.વધતી જતી ચોકસાઈના સાથે આ વસતીના કોઈ ચોક્કસ ભાગનું વર્તન, ઈચ્છાઓ અને કમજોરીઓનું ચિત્ર આપે છે, કે જેની સાથે જાહેરાતનો વધુ સચોટ અને અસરકારક રીતે ઉપયોગ કરી શકાય. [[જાહેરાત સંશોધન]] દ્વારા જાહેરાતની ક્ષમતા વધે છે. યુનિવર્સિટીઓ કારોબારના ટેકાથી અને અન્ય વિદ્યાશાખાઓના સહકારથી (ઉપર મુજબ), ખાસ કરીને [[મનોચિકિત્સા|મનોપચારશાસ્ત્ર]], [[માનવશાસ્ત્ર]], [[ન્યુરોલોજી|મજ્જાતંતુ શાસ્ત્ર]] અને વર્તન વિજ્ઞાનો, જાહેરાતોને વધારે અસરકારક બનાવવા સતત નવી અણિશુદ્ધ, અદ્યતન, ગહન અને કલાકૃત પદ્ધતિઓની શોધમાં હોય છે. “[[ન્યૂરોમાર્કેટિંગ]] એ માર્કેટિંગનું નવું વિવાદાસ્પદ ક્ષેત્ર છે, કે જે [[મેગ્નેટિક રેસોનન્સ ઈમેજિંગ|મેગ્નેટિક રીસોનન્સ ઈમેજિંગ]] (fMRI) જેવી સક્ષમ તબીબી તકનીકનો ઉપયોગ -- ઉપચાર માટે નહી, પરંતુ ઉત્પાદનોના વેચાણ માટે કરે છે. જાહેરાત અને માર્કેટિંગ કંપનીઓએ ચોક્કસપણે ઉત્પાદનો વેચવા માટે લાંબા સમયથી મનોવિજ્ઞાનની અંતઃદ્રષ્ટિ અને સંશોધન પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ કર્યો છે. પરંતુ આજે આ કાર્યપ્રણાલી રોગચાળાના સ્તરે પહોંચી ગઈ છે અને મનોવિજ્ઞાની વ્યવસાય સાથેની સહભાગિતાના કારણે તે ભૂતકાળના તમામ સીમાડા વટાવી ગઈ છે. પ્રચંડ જાહેરાત અને માર્કેટિંગ આક્રમણો પરિણામ છે અને તેમાં અત્યાર સુધી હાથ ધરાયેલ સૌથી મોટા મનોવિજ્ઞાની પ્રકલ્પનો સમાવેશ થાય છે. છતાં, આ સૌથી મોટી કામગીરી મોટા ભાગે અમેરિકન સાયકોલોજિકલ એસોસિએશન દ્વારા અવગણવામાં આવે છે.” <ref>{{cite web |url=http://www.commercialalert.org/issues/culture/psychology |title=Psychology — Commercial Alert |publisher=Commercialalert.org |date=1999-10-31 |access-date=2009-04-20 |archive-date=2009-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090221030156/http://www.commercialalert.org/issues/culture/psychology |url-status=dead }}</ref> રોબર્ટ મેકસેચ્ની તેને કહે છે "તમામ માનવ ઇતિહાસમાં માનસિક શોષણ માટેનો સૌથી મોટો એકત્રિત પ્રયાસ." <ref>મેકચેસેની રોબર્ટ ડબલ્યુ. “માધ્યમનું રાજકીય અર્થતંત્રઃ સ્થાયી મુદ્દાઓ અને ઉદભવતી દ્વિધાઓ”.મંથલી રીવ્યૂ પ્રેસ, ન્યૂ યોર્ક, (મે 1, 2008), p.277, ISBN 978-1583671610</ref> === માધ્યમોનું અવલંબન અને [[કોર્પોરેટ નિયંત્રણ]] === લગભગ તમામ સમૂહ માધ્યમો જાહેરાત માધ્યમો છે અને તેમાંના ઘણા ફકત જાહેરાત માધ્યમો છે અને તેમાં ખાનગી માલિકીના [[જાહેર સેવા પ્રસારણ|જાહેર સેવા પ્રસારણો]] બાકાત છે. તેમની આવક મુખ્યત્વે જાહેરાત મારફતે ઉત્પન્ન થાય છે; અખબારો અને સામયિકોના કિસ્સામાં તે 50 to 80% છે. કેટલાક દેશોમાં જાહેર સેવા પ્રસારણો આવકના સ્રોત તરીકે (40% સુધી) જાહેરાતો પર મોટુ અવલંબન ધરાવી શકે છે.<ref>સિએગ્રેટ, ગેબ્રિએલ, બ્રેશિશ, ડિએટર ઈન: વેરબંગ ઈન ડેર મેડિઅન- અંડ ઈન્ફોર્મેશન્સજેસેલશાફ્ટ, વેરાલ્ગ ફર સોઝિઅલવવાઈસ્સેનશાફ્ટન, 2005, ISBN 3531138936</ref> ટિકાકારોના મતે જાહેરાતો પ્રસરાવતુ કોઈપણ માધ્યમ સ્વતંત્ર રહી શકે નહિ અને જાહેરાતોની માત્રા જેમ વધતી જાય તેમ અવલંબન વધતુ જાય છે. આ અવલંબન “માધ્યમ સામગ્રી પર અલગ તહારની અસરો ધરાવે છે…. વ્યાપાર પ્રેસમાં માધ્યમોનો વારંવાર ચોક્કસ અને તેઓ પોતાની સ્પષ્ટ વક્તાની છબિમાં પોતાની જાને અભિવ્યક્ત કરે છે: જાહેરાત માધ્યમની શાખા તરીકે.”<ref>મેકચેસેની રોબર્ટ ડબલ્યુ. “માધ્યમનું રાજકીય અર્થતંત્રઃ સ્થાયી મુદ્દાઓ અને ઉદભવતી દ્વિધાઓ”.મંથલી રીવ્યૂ પ્રેસ, ન્યૂ યોર્ક, (મે 1, 2008), p.256, ISBN 978-158367161-0</ref> આ ઉપરાંત, ખાનગી માધ્યમો સંપત્તિની સ્થિતિ અનુસાર વધુ ને વધુ જોડાણ તથા એકત્રિકરણનો ભાગ બની રહ્યા છે અને ઘણીવાર અસ્પષ્ટ તથા ગૂંચવાડાભર્યા બને છે. આ પરિસ્થિતિ કે જેને હેનરી એ. ગિરૌક્સ “હાલની લોકશાહી સંસ્કૃતિ સામેનું જોખમ ગણાવે છે”,<ref>ગિરૌક્સ, હેનરી એ., મેકમાસ્ટર યુનિવર્સિટી, હેમિલ્ટન, કેનેડા,: સુત ઝાલી દ્વારા સંચયના તમાશાની પ્રસ્તાવનામાં, http://www.sutjhally.com/biography {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091011005835/http://www.sutjhally.com/biography/ |date=2009-10-11 }}</ref> તેઓ પોતાની જાતે લોકશાહીમાં તમામ ચેતવણીઓ આપવા પૂરતા હોવા જોઈએ. પાંચ કે છ જાહેરાત એજન્સીઓ 400 અબજ અમેરિકી ડોલરના આ વૈશ્વિક ઉદ્યોગ પર પ્રભુત્વ ધરાવે છે. “જાહેરાતકારો અને માલિકોને અનુકૂળ હોય તેવા સમાચાર આપવા પત્રકારો પર ઘણુ દબાણ હોય છે …. ‘બિન-પરંપરાગત આવકના વિકાસ”માં મદદ માટે મોટાભાગના ટીવી સ્ટેશન એક્ઝિક્યુટિવ્સને તેમનો સમાચાર વિભાગ ‘સહકારભર્યો’ લાગે છે. <ref>મેકચેસેની રોબર્ટ ડબલ્યુ. “માધ્યમનું રાજકીય અર્થતંત્રઃ સ્થાયી મુદ્દાઓ અને ઉદભવતી દ્વિધાઓ”.મંથલી રીવ્યૂ પ્રેસ, ન્યૂ યોર્ક, (મે 1, 2008), p.43, ISBN 978-158367161-0</ref> જાહેરાતકાર ઓર્ડર રદ કરવાની ધમકી આપે અથવા આવ ઓર્ડર રદ થવાની ભીતિ ઉભી થાય ત્યારે નકારાત્મક અને અનિચ્છિત અહેવાલોને રોકી શકાય છે અથવા તેના પર પ્રભાવ પાડી શકાય છે. જ્યારે માત્ર એક અગ્રણી હોય અથવા કેટલાક મોટા જાહેરાતકારો હોય ત્યારે માધ્યમ અવલંબન અને આવી ભીતિઓ અત્યંત વાસ્તવિક બની જાય છે. જાહેરાતકારોનો પ્રભાવ માત્ર તેમના પોતાના ઉત્પાદનો અથવા સેવા અંગેના સમાચાર અથવા માહિતી સુધી સિમિતિ રહ્યો નથી, પરંતુ હવે તેમની સાથે આડકતરી રીતે સંકળાયેલા લેખો અથવા કાર્યક્રમો સુધી વિસ્તર્યો છે. જાહેરાતની આવક સુનિશ્ચિત કરવા માધ્યમોએ શક્ય હોય તેટલા શ્રેષ્ઠ ‘જાહેરાત વાતાવરણ’નું સર્જન કરવુ પડે છે. નિયંત્રણ સંદર્ભે ટીકાકારોની અન્ય સમસ્યા એ છે કે માધ્યમો પોતાના હિતમા ના હોય તેવી જાહેરાતો નકારે છે. ટીવી સ્ટેશનોએ [[એડબસ્ટર્સ|એડબુસ્ટર્સ]]ની જાહેરાતો પ્રસારિત કરવાની ના પાડી તે આનું જ્વલંત ઉદાહરણ છે. જૂથો જાહેરાતો મૂકવા પ્રયાસ કરી રહ્યા છે અને નેટવર્ક દ્વારા તેનો અસ્વીકાર કરવામાં આવે છે. <ref>{{cite web |url=http://www.inthesetimes.com/article/3581/adbusters_ads_busted/ |title=Adbusters’ Ads Busted |publisher=In These Times |date= |access-date=2009-04-20 |archive-date=2009-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090417015045/http://inthesetimes.com/article/3581/adbusters_ads_busted |url-status=dead }}</ref> ખાનગી રેડિયો અને ટેલિવિઝન વ્યાપારમાં મુખ્યત્વે દર્શકોનું પ્રમાણ કાર્યક્રમો વિશે નિર્ણય લે છે. “શક્ય તેટલુ વધારે ધ્યાન આકર્ષિત કરવું તે તેમનો વ્યાપાર છે દર્શકોનો દર વિચારણાને માપે છે અને માધ્યમો પોતાના માહિતી પ્રસ્તાવના કારોબાર માટે તેના પર આધાર રાખે છે. વિચારણાની આ સેવા જાહેરાત ઉદ્યોગને વેચવામાં આવે છે” <ref name="medienzeitalter36"/> અને દર્શકોના પ્રમાણ પરથી જાહેરાત માટે કઈ કિંમત લઈ શકાય તે નક્કી કરવામાં આવે છે. “અમેરિકામાં 1933થી જાહેરાત કંપનીઓ દૈનિક જીવનના ભાગ બની ગયેલા કાર્યક્રમોની સામગ્રી નક્કી કરે છે. પ્રોક્ટર &amp; ગેમ્બલ (P&amp;G) …. દ્વારા રેડિયો સ્ટેશનને ઐતિહાસિક સોદાનો પ્રસ્તાવ મૂકાયો હતો(જે આજે બાર્ટરિંગ તરીકે ઓળખાય છે): કંપની પોતાના એક કાર્યક્રમનું મફતમાં નિર્માણ કરે અને આ રીતે રેડિયો સ્ટેશનને વસ્તુ-નિર્માણના ઊંચા ખર્ચમાંથી બચાવે. આથી કંપની પોતાના વેપારી ફેલાવાની ઈચ્છા રાખે અને સ્વાભાવિકપણે તેના ઉત્પાદનો શોમાં મૂકાય. આમ, શ્રેણી ‘[[મા પેરકિન્સ]]’નું નિર્માણ થયું, કુશળતાપૂર્વક P&amp;Gએ જેનો ઉપયોગ તત્કાલીન સમયના અગ્રણી ડીટર્જકુશળતાપૂર્વક ઓક્સીડોલના ફેલાવા માટે કર્યો, અને આ રીતે [[સોપ ઓપેરા]]નો જન્મ થયો …” <ref name="viadrina1">{{cite web |url=http://viadrina.euv-ffo.de/~sk/SS99/werbung99/medien.html |title=Seminar: Werbewelten - Werbung und Medien |language={{de icon}} |publisher=Viadrina.euv-ffo.de |date= |access-date=2009-04-20 }}{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> અર્થતંત્રની માધ્યમો પરની ઊંડી અસર અંગે ટિકાકારો ચિંતા કરી રહ્યા છે ત્યારે પ્રભાવી બળના સીધા ઉદાહરણો પણ છે. યુએસ કંપની [[ક્રિસલર]](Chrysler)નું [[ડૈમલર બેન્ઝ]](Daimler Benz) સાથે વિલિનિકરણ થયું તે પહેલા તેની પાસે એક એજન્સી હતી, પેન્ટાકોમ, તેમણે “સંભવિત સંઘર્ષ ટાળવા” સંખ્યાબંધ સામયિકોને પત્ર લખીને આગામી અંકનું પ્રકાશન થાય તે પહેલા તમામ વિષયો સમીક્ષા માટે મોકલવા જણાવ્યુ હતુ . ક્રિસલર(Chrysler) મોટાભાગે એવુ જાણવા માગતી હતી કે તેમાં “જાતિય, રાજકીય અથવા સામાજિક” સામગ્રીના લેખો છે કે નહિ અથવા “ઉશ્કેરણીકારક અથવા અપમાનજનક” લખાણો છે કે નહિ. પેન્ટાકોમના એક્ઝિક્યુટિવ ડેવિડ માર્ટિને જણાવ્યુ હતુ કે: “અમારી માન્યતા એવી છે કે 22.000 $ની વસ્તુ સામે જોનાર કોઈપણ વ્યક્તિ તેમાં સકારાત્મક બાબતો હોય એવુ ઈચ્છશે. બાળ અશ્લીલતા અંગેના લેખમાં કશુ પણ સકારાત્મક નથી.” <ref name="viadrina1"/> અન્ય એક ઉદાહરણમાં યુએસએ નેટવર્કે (USA Network)2000માં જાહેરાતકારો સાથે ઉચ્ચસ્તરીય અનૌપચારિક બેઠક યોજી હતી અને યુએસએને જાહેરાતો આપવા માટે તેમને કયા પ્રકારના કાર્યક્રમ-સામગ્રી જોઈએ છે તે અંગે પૂછવામાં આવ્યુ હતુ.” <ref>મેકચેસેની રોબર્ટ ડબલ્યુ. “માધ્યમનું રાજકીય અર્થતંત્રઃ સ્થાયી મુદ્દાઓ અને ઉદભવતી દ્વિધાઓ”.મંથલી રીવ્યૂ પ્રેસ, ન્યૂ યોર્ક, (મે 1, 2008), p.271, ISBN 978-158367161-0</ref> ટેલિવિઝન કાર્યક્રમોનું જાહેરાતોની જરૂરિયાત સમાવવા માટે નિર્માણ થાય છે, દા. ત. અનૂકુળ વિભાગમાં તેમનું વિભાજન. સામાન્ય રીતે તેની નાટ્યત્મકતાને રહસ્ય અથવા અનુત્તરિત પ્રશ્ન સાથે પૂરી કરવામાં આવે છે, જેથી દર્શકો તેને જોતા રહે. એક સમયે વધારે મોટી માર્કેટિંગ પદ્ધતિની બહાર રહેલી ફિલ્મો પણ હવે સંપૂર્ણપણે તેમાં એકરૂપ થઈ ગઈ છે અને લાઈસન્સ, જોડાણ-કરારો તથા તેમાં ઉત્પાદન રજૂઆત જેવા વ્યૂહનો ઉપયોગ કરાય છે. આજે હોલિવૂડની ઘણી ફિલ્મોની મુખ્ય કામગીરી જણસોના મોટા સંગ્રહના વેચાણમાં સહાયતાની છે.<ref name="advertisingattheed1">ઝાલી, સુત. એડવર્ટાઈઝિંગ એટ ધી એજ ઓફ વિનાશની ધાર પર જાહેરાતો: http://www.sutjhally.com/articles/advertisingattheed/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230330121832/http://www.sutjhally.com/articles/advertisingattheed |date=2023-03-30 }}</ref> મુદ્રણ માધ્યમોએ 2002 બોન્ડ ફિલ્મ ‘ડાઈ અનધર ડે’માં 24 મોટા પ્રોત્સાહન ભાગીદારોનું ‘એડ-વેન્ચર’ હોવાનું કહ્યુ હતુ અને નોંધ્યુ હતુ કે [[જેમ્સ બોન્ડ]] “ હવે ‘વેચાણનો પરવાનો’ બની છે” ફિલ્મોમાં ઉત્પાદનો દર્શાવવાનું વલણ હવે સામાન્ય બનતુ જાય છે, ત્યારે “કયા પ્રકારની ફિલ્મો ઉત્પાદન રજૂઆતને આકર્ષશે અને તેથી કેવી ફિલ્મો બને તેવી શક્યતા છે તેવા સૂચિતાર્થો તેના પરથી જ સાબિત થાય છે.”. <ref>મેકચેસેની રોબર્ટ ડબલ્યુ. “માધ્યમનું રાજકીય અર્થતંત્રઃ સ્થાયી મુદ્દાઓ અને ઉદભવતી દ્વિધાઓ”.મંથલી રીવ્યૂ પ્રેસ, ન્યૂ યોર્ક, (મે 1, 2008), pp.269,270, ISBN 978-158367161-0</ref> જાહેરાતો અને માહિતીને એકબીજાથી જુદા પાડવાનું વધારે અઘરુ બની રહ્યુ છે. “જાહેરાત અને માધ્યમો વચ્ચેની ભેદરેખા …. વધારેને વધારે ઝાંખી બની રહી છે…. પ્રકાશન કંપની [[એક્સલ સ્પ્રિંગર]](Axel Springer)ના બોર્ડના અધ્યક્ષ ઓગસ્ટ ફિશચરના મત મુજબ ‘માધ્યમો અને જાહેરાત કારોબાર વચ્ચેની ભાગીદારી સાબિત થઈ ચૂકી છે’ ટીકાકારો બીજા કશાની નહિ પણ પત્રકારત્વની ફરજો અને સ્વાતંત્ર્ય પર તરાપની વાત કરે છે.”. [[RTL]]-એક્ઝિક્યુટિવ હેલમુટ થોમાના જણાવ્યા અનુસાર “ખાનગી સ્ટેશનો કોઈ અભિયાની સેવા કરે નહિ અને કરી શકે નહિ, પરંતુ કંપનીઓનું એક માત્ર ધ્યેય ‘જાહેરાત વ્યાપાર દ્વારા અને દર્શક દ્વારા સ્વીકૃતિ’નુ હોય છે. હકીકતે આ ક્રમમાં અગ્રતાઓની ગોઠવણી ‘ખાનગી ટેલિવિઝન દ્વારા કાર્યક્રમોની ડિઝાઈન’” અંગે સઘળુ જણાવે છે. <ref name="viadrina1"/> 25 to 35% બજાર હિસ્સા સાથેની ખાનગી ફ્રેન્ચ ટેલિવિઝન ચેનલ TF1ના ભૂતપૂર્વ મેનેજિંગ ડિરેક્ટર પેટ્રિક લી લે જણાવ્યુ હતુ: ટેલિવિઝન વિશે વાત કરવાના બે માર્ગ છે. પરંતુ વ્યાપારના દ્રષ્ટિકોણથી આપણે વાસ્તવિક બનવુ જોઈએ: મૂલતઃ TF1નું કામ દા. ત. કોકા કોલા(Coca Cola)ને તેના ઉત્પાદનોના વેચાણમાં મદદ કરવાનું છે. (…) જાહેરાતકારનો સંદેશો દર્શકના મગજમાં ગોઠવાય તે જ અમારો ઉદ્દેશ હોવો જોઈએ. અમારા કાર્યક્રમોનું કામ તેને ઉપલબ્ધ બનાવવાનું છે, કે જેને, બેધ્યાન બનાવો, બેફિકર બનાવો અને બંનેે સંદેશાઓની વચ્ચે તૈયાર કરો. તે માનવ મગજનો ફેંકી શકાય તેવો તબક્કો છે, જે અમે કોકા કોલા(Coca Cola)ને વેચીએ છીએ.”<ref>{{cite web |url=http://www.observatoire-medias.info/article.php3?id_article=225 |title=Selon Le Lay, TF1 a une mission : fournir du "temps de cerveau humain disponible" - [Observatoire français des médias&#93; |publisher=Observatoire-medias.info |date= |access-date=2009-04-20 |archive-date=2012-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120302070827/http://www.observatoire-medias.info/article.php3?id_article=225 |url-status=dead }}</ref> આ અવલંબનોના કારણે જાહેરાતો અને માહિતી તથા વાણી સ્વાતંત્ર્ય પર તેની અસર અંગેની વ્યાપક અને પાયાની જાહેર ચર્ચા કેળવવી અઘરી છે, છેવટે પરંપરાગત માધ્યમ ચેનલો મારફત તો નહિ જ; જો તેઓ આમ કરે તો જાતે જ પોતાની બેસવાની ડાળને કપાતી જોશે. “માધ્યમો, પત્રકારત્વ અને પ્રત્યાયનનો વ્યાપારિક પાયો છે તેવી ગતિશીલતાના કારણે લોકશાહી માટેની મુશ્કેલ અસરોને કાયદેસરની ચર્ચામાંથી બાકાત રખાય છે” જેવી રીતે “યુએસ રાજકીય સંસ્કૃતિમાં મૂડીવાદના વિષય પર કાયકાદીય ચર્ચાને કોઈ અવકાશ નથી”. <ref>મેકચેસેની રોબર્ટ ડબલ્યુ. “માધ્યમનું રાજકીય અર્થતંત્રઃ સ્થાયી મુદ્દાઓ અને ઉદભવતી દ્વિધાઓ”.મંથલી રીવ્યૂ પ્રેસ, ન્યૂ યોર્ક, (મે 1, 2008), pp.235, 237, ISBN 978-158367161-0</ref> યુ.એસ. પત્રકારત્વના માળખાકીય પાયાના પ્રારંભિક ટિકાકાર [[અપ્ટોન સિન્કેલર|યુપ્ટોન સિન્કલેર]] તેમની નવલકથા [[ધી બ્રાસ ચેક]](The Brass Check) સાથે હતા, જેમાં તેમણે માલિકો, જાહેરાતકારો, જાહેર સંબંધો અને માધ્યમો પરના આર્થિક હિતોની અસર પર ભાર મૂક્યો હતો. પોતાના પુસ્તક “અવર માસ્ટર્સ વોઈસ-એડવર્ટાઈઝિંગ”(Our Master's Voice – Advertising)માં સામાજિક અર્થશાસ્ત્રી [[જેમ્સ રોર્ટી]] (1890–1973)એ લખ્યુ હતુ: "ગારગોઈલ(કોતરણીવાળો પત્થર)નું મોઢુ લાઉડસ્પીકર છે, તેનું નિયંત્રણ મલિન ઈરાદાવાળા બે અબજ ડોલરના ઉદ્યોગ દ્વારા થાય છે અને એક પૂર્ણ એકમ તરીકે આ મલિન ઈરાદાઓ વ્યાપારના, ઉદ્યોગના અને નાણાના છે.તે ક્યારેય શાંત નથી હોતુ, તે અન્ય તમામ અવાજોને દબાવી દે છે અને તે ક્યારેય ઠપકાનો ભોગ બનતો નથી, કારણકે તે અમેરિકાનો અવાજ નથી? આ તેનો દાવો છે અને કેટલાક અંશે આ માત્ર દાવો છે...”<ref>રોર્ટી, જેમ્સ: “આપણા માલિકનો અવાજઃ જાહેરાત(Our Master's Voice: Advertising)” એયર કું. પબ(Ayer Co Pub), 1976, ISBN 0405080441, ISBN 9780405080449</ref> કઈ રીતે જીવવુ, શેનાથી ગભરાવુ, શેના પર ગર્વ લેવો, કઈ રીતે સુંદર થવુ, કઈ રીતે પ્રેમ મેળવવો, કઈ રીતે ઈર્ષ્યા પાત્ર થવુ, કઈ રીતે સફળ થવુ.... તેણે આપણને શીખવ્યુ છે.આ અર્થવિહિન રીતે અમેરિકાની જનતા વધારે બોલવા, વિચારવા, અનુભવવા માગે તેમાં કોઈ આશ્ચર્ય ખરુ? એટલે કે કળા, વિજ્ઞાન, ધર્મની પ્રેરણાઓ અમેરિકન જીવનના ક્ષેત્રમાંથી ક્રમશઃ બહાર ધકેલાઈ રહી છે અને ગણ્યા-ગાંઢ્યા લોકોએ ઘડેલા મૂલ્યોનું જીવન બની રહ્યુ છે?"<ref>રોર્ટી, જેમ્સ:(1934) “આપણા માલિકનો અવાજઃ જાહેરાત(Our Master's Voice: Advertising)” મેકમાસ્ટર પ્રેસ (જુન 30, 2008), ISBN 1409769739, ISBN 978-1409769736</ref> === સંસ્કૃતિ અને રમત-ગમતનું વ્યાપારીકરણ === પ્રાયોજક વગર અભિનયો, પ્રદર્શનો, શો, સંગીત જલસા, સમારંભો અને મોટાભાગના અન્ય કાર્યક્રમો ભાગ્યે જ યોજાઈ શકે છે. કળા અને સંસ્કૃતિના વધતા જતા અભાવમાં તેઓ આકર્ષણની સેવા લે છે. કલાકારોની પાયરીઓ હોય છે અને તે મુજબ તેમને વ્યાપારિક હેતુ માટે કળાની કિંમત ચૂકવવામાં આવે છે. કોર્પોરેશનો પ્રખ્યાત કલાકારોને પ્રોત્સાહિત કરે છે, જેના લીધે તેઓ વૈશ્વિક જાહેરાત અભિયાનમાં એકાધિકાર મેળવે છે. ‘લા બોહેમ’ જેવા બ્રોડવે શોમાં વ્યાપારિક સહારાઓને તેની જોડી મુજબ દર્શાવાયા હતા. <ref>મેકચેસેની રોબર્ટ ડબલ્યુ. “માધ્યમનું રાજકીય અર્થતંત્રઃ સ્થાયી મુદ્દાઓ અને ઉદભવતી દ્વિધાઓ”.મંથલી રીવ્યૂ પ્રેસ, ન્યૂ યોર્ક, (મે 1, 2008), p.276, ISBN 978-158367161-0</ref> જાહેરાતને પોતાને વ્યાપક રીતે સંસ્કૃતિમાં યોગદાન આપનાર તરીકે ગણવામાં આવે છે. જાહેરાત એ ફેશનમાં એકરૂપ થઈ ગઈ છે. કપડાના ઘણા ભાગોમાં કંપની [[લોગો]] એ માત્ર ડિઝાઈન અથવા તેનો મહત્વનો ભાગ હોય છે. સંસ્કૃતિ અને કળાના સ્વતંત્ર રીતે વિકાસ માટે અને વૈકલ્પિક મૂલ્યોની અભિવ્યક્તિ કરવા માટે વપરાશ અર્થતંત્રમાં માત્ર બહુ થોડો અવકાશ છે. છેલ્લા મહત્વના ક્ષેત્ર યુનિવર્સિટીઓ પર વ્યાપાર અને તેના હિતો માટે ખુલ્લી મુકવાનું અત્યંત દબાણ છે. <ref>સ્ટે ફ્રી Nr. 16 1999માં: ઝાલી, સુત </ref> પ્રાયોજક વગર સ્પર્ધાત્મક રમતોનો વિચાર થઈ શકે તેમ નથી અને તેમની વચ્ચે પરસ્પરનું અવલંબન છે. દર્શકો અથવા પ્રેક્ષકોની સંખ્યા પ્રમાણમાં સારી હોય તો જ જાહેરાતો સાથેની ઊંચી આવક શક્ય બની શકે. બીજી બાજુ ટીમ અથવા ખેલાડીઓનો નબળો દેખાવ જાહેરાતોની ઓછી આવકમાં પરિણમે છે. જર્ગન હથર અને હાન્સ-જોર્ગ સ્ટિએહલર ‘રમત/માધ્યમ સંકુલ કે જે માધ્યમ, એજન્સી, મેનેજર, રમતના પ્રમોટરો, જાહેરાતો વગેરેનું જટિલ મિશ્રણ છે, તેમાં અંશતઃ સામાન્ય અને અંશત ભિન્ન હિતો છે, પરંતુ કોઈપણ સંજોગોમાં તેમની વચ્ચેના વ્યાપારી હિતો સરખા છે. માધ્યમો કેન્દ્રમાં છે તે મુદ્દો સમજી શકાય તેવો છે, કારણકે તે અન્ય સંલગ્ન પક્ષોને દુર્લભ કહી શકાય તેવી જણસ એટલે કે જાહેર વિચારણા(સંભાવના) પૂરી પાડી શકે છે. રમતોમાં “સંચલન અને જાહેરાત બંનેમાં વિપુલ વેચાણના સર્જન માટે માધ્યમો સક્ષમ છે.” <ref>મેકચેસેની રોબર્ટ ડબલ્યુ. “માધ્યમનું રાજકીય અર્થતંત્રઃ સ્થાયી મુદ્દાઓ અને ઉદભવતી દ્વિધાઓ”.મંથલી રીવ્યૂ પ્રેસ, ન્યૂ યોર્ક, (મે 1, 2008), p.213, ISBN 978-158367161-0</ref> “તમાકુ ઉદ્યોગ દ્વારા રમત પ્રાયોજકતાને મૂલ્યવાન જાહેરાત ગણવામાં આવે છે. તમાકુ ઉદ્યોગો 1994માં જરનલમાં ફોર્મ્યુલા વન કારનું વર્ણન આ મુજબ કર્યુ હતુ ‘વિશ્વની સૌથી વધુ સશક્ત જાહેરાત જગ્યા’. …. ઈંગ્લેન્ડમાં 22 માધ્યમિક શાળાઓમાં 1994માં અને છોકરાઓમાં 1995માં સામૂહિક અભ્યાસ હાથ ધરાયો હતો, જેમની પ્રિય ટેલિવિઝન રમત મોટર રેસિંગ હતી તેમનામાં નિયમિત ધૂમ્રપાન કરનાર બનવાનું જોખમ 12.8% જ્યારે કે અન્ય છોકરાઓ કે જેઓ મોટર રેસિંગ નહોતા જોતા તેમનામાં આ જોખમ 7.0% હતુ.” <ref name="scientific1998"> તમાકુ અને સ્વાસ્થ્ય પર બનેલી વિજ્ઞાની સમિતિનો અહેવાલ, 20 માર્ચ 1998માં તૈયાર કરાયેલ: http://www.archive.official-documents.co.uk/document/doh/tobacco/part-4.htm</ref> ટિકિટોનું વેચાણ નહિ, પરંતુ IOC ([[આંતરરાષ્ટ્રીય ઓલિમ્પિક સમિતિ|ઈન્ટરનેશનલ ઓલિમ્પિક કમિટિ]])ની આગેવાની સાથે પ્રસારણ અધિકાર, પ્રાયોજકતા અને મુખ્ય સમયમાં વેચાણ રમત સંગઠનો અને સ્પોર્ટ્સ ક્લબોની આવકનો મોટો ભાગ બને છે. માધ્યમોના પ્રભાવથી રમતોમાં અનેક ફેરફાર આવ્યા છે, જેમાં નવી [[ઓલિમ્પીક રમતો|ઓલિમ્પિક રમતો]]માં ‘વિશેષ રમતો’નો સમાવેશ, સ્પર્ધાના અંતરમાં બદલાવ, નિયમોમાં ફેરફાર, દર્શકોના એનિમેશન, રમતના સફળ ખેલાડીઓનો જુવાળ કે જેઓનું માધ્યમ મૂલ્ય હોવાના કારણે તેઓ ઝડપથી જાહેરાતોમાં અને મનોરંજન વ્યાપારમાં પોતાની જાતને સ્થાપિત કરે છે <ref name="merzwissenschaft2006">હુથર, જુર્ગન અને સ્ટિએહલર, હાન્સ-જોગ્ર: મર્ઝ, ઝેઈટ્શ્રીફ્ટ ફર મેડિઅન અન્ડ એર્ઝિએહંગમાં, Vol. 2006/6: મેર્ઝવિસ્સેનશાફ્ટ - સ્પોર્ટ અંડ મેડિઅન, http://www.jff.de/merz/list.php?katid=3&amp;heft_id=80 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180725063740/http://www.jff.de/merz/list.php?katid=3&heft_id=80 |date=2018-07-25 }}</ref> અને આ યાદીમાં વધુ એક રમતના મેદાનોનું મોટી કંપનીઓ પાછળ ફરીથી નામકરણનો સમાવેશ થાય છે. “માધ્યમોના તર્કમાં રમતોનું અનુકૂલન સમાન તક અથવા વાજબીપણા જેવા મૂલ્યોનો હ્રાસ કરે છે અને એથલેટ્સ પર વધારે પડતી માગણીઓ અને વિવિધ શોષણ અથવા છેતરવા([[ડોપિંગ]], પરિણામમાં છેડછાડ …)જાહેર જનતા દ્વારા દબાણ કરાય છે. આને જોખમી ગણવુ તે માધ્યમો અને રમતોના હિતમાં છે, કારણ કે માધ્યમ રમતો જ્યાં સુધી રમત અસ્તિત્વમાં છે ત્યાં સુધી જ ટકી શકશે. <ref name="merzwissenschaft2006"/> === જાહેર જગ્યાઓનો કબજો અને વ્યાપારીકરણ === નરી આંખે જોઈ શકાય તેવી દરેક જગ્યા જાહેરાત માટેની ક્ષમતા ધરાવે છે. ખાસ કરીને માળખાઓ સાથે શહેરી વિસ્તારો, પરંતુ મુસાફરી દરમિયાન આવતી ખાલી જગ્યાઓ વધુને વધુ માધ્યમો માટે જાહેરખબરો બની રહી છે. નિશાનીઓ, પોસ્ટરો, બિલબોર્ડ, ઝંડાઓ શહેરી દેખાવમાં મહત્વના પરિબળ બન્યા છે અને તેમની સંખ્યા હજુ પણ વધી રહી છે. “આઉટડોર-ઘર બહારની જાહેરખબરોને અનિવાર્ય બની છે. પરંપરાગત બિલબોર્ડો અને માર્ગ પરના છાપરાઓએ આવરિત વાહનો, સંકુલની દિશાઓ, ઈલેક્ટ્રોનિક નિશાનીઓ, કિઓસ્ક, ટેક્સીઓ, પોસ્ટરો, બસની બાજુઓ અને બીજી ઘણી બધી આવી વધારે વ્યાપક-પ્રસરણશીલ પદ્ધતિઓ માટેનો માર્ગ ચોખ્ખો કરી દીધો છે. ‘શહેરી દિવાલ પ્રદર્શન’ને નિખારવા માટે ડિજિટલ તકનીકોનો ઉપયોગ થાય છે. શહેરી વિસ્તારોમાં આપણે જ્યારે પણ જાહેર સ્થળોએ હોઈએ ત્યારે વ્યાપારી સામગ્રી આપણી દ્રષ્ટિમાં અને આપણા વિચારોમાં દરેક પળે મૂકાય છે. જર્મન અખબાર ‘ઝેઈટ’ આને નવા પ્રકારની ‘સરમુખત્યારશાહી કહે છે, કે જેનાથી કોઈ બચી શકે તેમ નથી’.<ref name="autogenerated2"/> સમય વીતતા, આસપાસની વસ્તુઓનુ આ પ્રભુત્વ “કુદરતી” તબક્કો બન્યુ છે. લાંબા સમયની વ્યાપારિક સંતૃપ્તિ પરથી લોકો એ વાત સમજી શકે તેમ છે કે ઉલબ્ધ જગ્યામાંથી દરેક ઈંચ પર માલિકી, કબજા અને અંકુશનો અધિકાર જાહેરાતો પાસે છે. અતિક્રમણ કરતી જાહેરાખબરોની સામન્યતાના કારણે જનતાનો તેમની આસપાસના વાતાવરણ અંગેની ધારણાને સુસ્ત બનાવે છે, સર્જનાત્મકતા અને પરિવર્તન પરત્વે શક્તિવિહિન હોવાના સામાન્ય વલણનું પુનઃદ્રઢીકરણ કરે છે, આમ જાહેરાતકારોને થોડા અથવા જનાક્રોશ વગર ધીમે-ધીમે અને સાતત્યપૂર્વક જાહેરાતોની સંતૃપ્તિ વધારતા ચક્ર માટે સક્ષમ બનાવે છે.”<ref>{{cite web |url=http://antiadvertisingagency.com/our-mission |title=Our Mission |publisher=The Anti-Advertising Agency |date= |access-date=2009-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090425061216/http://antiadvertisingagency.com/our-mission |archive-date=2009-04-25 |url-status=dead}}</ref> જાહેરાત પરિવર્તનો અને જાહેર જગ્યાઓની કામગીરી પ્રત્યે જંગી ઓપ્ટિકલ અભિગમનો ઉફયોગ બ્રાન્ડ દ્વારા થાય છે. શહેરના જાણીતા સ્થળો ટ્રેડમાર્ક બન્યા છે. પ્રખ્યાત અને લોકોની વધારે અવર-જવર ધરાવતા સ્થળોની જાહેર જગ્યા પર સૌથી વધારે દબાણ હોય છે, અને આ જગ્યાઓ શહેરની ઓળખ માટે પણ મહત્વની હોય છે (દા. ત. [[પિકાડિલી સરકસ]], [[ટાઈમ સ્કવેર|ટાઈમ્સ સ્ક્વેર]], [[એલેક્ઝાન્ડરપ્લાટ્ઝ]]). શહેરી જગ્યાઓ જનતાની જણસ છે અને આ હેસિયતથી તેઓ મુખ્યત્વે સંકુલ નિયંત્રક ધારઓ, પ્રાચીન વારસા તથા જમીન સંરક્ષણ ધારા દ્વારા “સૌંદર્ય વાતાવરણ રક્ષણ” માટે હકદાર છે. “આ હેસિયતથી આ જગ્યાઓનું હવે ખાનગીકરણ કરવામાં આવી રહ્યું છે. તેને બિલબોર્ડ તથા નિશાનીઓથી વધારે મસાલેદાર બનાવવામાં આવે છે, જાહેરાતો માટે માધ્યમોમાં ફરીથી તેમના આદર્શો અપાય છે.” <ref name="medienzeitalter36"/><ref name="aufmerksamkeit1998"/> === સામાજિક-સાંસ્કૃતિક પાસાઓ: [[જાતિયવાદ]], [[ભેદભાવ]] અને પ્રવાહો === “જાહેરાતોની “કાર્યસૂચિ સ્થાપના કામગીરી” હોય છે, જે વપરાશને કાર્યસૂચિની એક માત્ર વસ્તુ તરીકે રજૂ કરવા માટે જંગી નાણા સાથેની ક્ષમતા હોય છે. લોકોની પસંદગીમાં ભાગ મેળવવાની લડાઈમાં આનો અર્થ એવો થાય છે કે વ્યાપારિક ના હોય અથવા જેની જાહેરાત ના થઈ હોય તેવી વસ્તુઓ અંગે જાણકારીનો અભાવ છે. સમાજના ધોરણોનું પ્રતિબિંબ જાહેરાતોમાં પડવું જોઈએ અને તેણે લક્ષ્યિત બજારની સ્પષ્ટ છબિ આપવી જોઈએ. વાણિજ્ય અને જાહેરાત વગરના ક્ષેત્રો વિચારોની સેવા કરે છે અને સન્માન વગર હળવાશ અનુભવાય છે. બળ વધવાની સાથે જાહેરાતો અંગત ક્ષેત્રમાં પોતાને અનુકૂળ બનાવી રહ્યા છે, કે જેથી વાણિજ્યનો અવાજ સમાજની અભિવ્યક્તિના માધ્યમમાં વર્ચસ્વ મેળવે.” <ref>એઈકે, અલરિચ: ડાઈ વેરબેલ્વિનમાં. એંગરિફ ઔફ અનસેર બ્યુબેટ્સેઈન. મુનચેન, 1991</ref> જાહેરાત ટિકાકારોના મતે આપણી સંસ્કૃતિમાં જાહેરાતો એ આગેવાન ઉજાસ છે. સુટ જ્હાલી અને જેમ્સ ટ્વિટટેલ તો જાહેરાતોને એક પ્રકારના ધર્મ તરીકે ગણાવવા કરતા પણ આગળ વધે છે અને કહે છે કે ચાવીરૂપ સંસ્થા તરીકે તેમણે ધર્મને પણ બદલ્યો છે.<ref>સ્ટે ફ્રી Nr. 16, જાહેરાત પર, ઉનાળો 1999</ref> "કોર્પોરેટ જાહેરાતો (અથવા તે વ્યાપારી માધ્યમો છે?) તે માનવ જાતિ દ્વારા અત્યાર સુધીમાં હાથ પર લેવાયેલ સૌથી મોટો માનસિક પ્રકલ્પ છે. જોકે હજુ પણ આ તમામની આપણા પરની અસરો અંજાણી છે અને મોટાભાગે તેની અવગણના કરાય છે. વર્ષો, દસકાઓ કરતા વધુ સમયથી માધ્યમોના પ્રભાવ વિશે હું વિચારું છું ત્યારે મને 1950માં મોનટ્રીલ મનોચિકિત્સા હોસ્પિટલમાં ડોય ઈવેન કેમેરોન દ્વારા કરાયેલ મગજને બદલી નાખવાના પ્રયોગો યાદ આવે છે (જુઓ [[MKULTRA]]). CIA-પ્રાયોજિત "પેટર્ન-તરાહ દૂર કરવાના" પ્રયોગો હેડફોન સાથે સભાન, અભાન અથવા અર્ધ-જાગૃત વિષયો બનાવવા માટે કરાયા હતા, અને મગજ પર હાવી ઝઈ જાય તેવા હજારો "પ્રોત્સાહિત" સંદેશાઓ વારંવાર મોકલવામાં આવ્યા હતા, કે જેના લીધે સમયાંતરે તેઓનું વર્તન બદલાઈ જાય…. જાહેરાતના ઉદ્દેશો આ જ વસ્તુ કરવાના હોય છે."<ref>લાસ્ન, કાલ્લે: કલ્ચરલ જામ: ધી અનકુલિંગ ઓફ અમેરિકા, વિલિયમ મોરો એન્ડ કંપનીમાં; પ્રથમ આવૃત્તિ (નવેમ્બર 1999),ISBN 0688156568, ISBN 978-0688156565</ref> જાહેરાતો વિશેષ રીતે યુવાન લોકો, બાળકોને લક્ષ્યમાં રાખે છે અને તે વધુને વધુ યુવાનોને વપરાશકાર બનાવી રહી છે.<ref>ગિરૌક્સ, હેનરી એ., મેકમાસ્ટર યુનિવર્સિટી, હેમિલ્ટન, કેનેડા,: સુત ઝાલી દ્વારા સંચયના તમાશાની પ્રસ્તાવનામાં, http://www.sutjhally.com/biography {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091011005835/http://www.sutjhally.com/biography/ |date=2009-10-11 }}</ref> સુત જ્હાલી માટે તે “આશ્ચર્યકારક નથી કે મોટા પાયે વિસ્તરણ સાથે આ કોઈ કેન્દ્ર સામાજિક જીવનમાં મહત્વની ઉપસ્થિતિ બનવી જોઈએ. હકીકતમાં, વ્યાપારી હિતોનો ઈરાદો આપણી સંસ્કૃતિનું વધુને વધુ સંસ્થાનીકરણ કરનાર જણસોના સંખ્યાબંધ જથ્થાનો વપરાશ વધારવાનો હોય છે. ઉદાહરણ તરીકે લગભગ તમામ માધ્યમ પદ્ધતિ (ટેલિવિઝન અને મુદ્રણ-પ્રિન્ટ) વેચાણકારોના હેતુઓ પાર પાડનાર પદ્ધતિઓ બની ગયા છે અને તેમનું મુખ્ય કાર્ય જાહેરાતકારો માટે વેચાણ કરી શકાય તેવા પ્રેક્ષકોના સર્જનનું છે. તે જાહેરાતો અને સંપાદકીય સામગ્રી બંનેને લે છે અને તેઓ તેના ટેકામાં કામ કરે છે, વપરાશ સમાજને ઉજવે છે. ફિલ્મ પદ્ધતિ એક સમયે બહોળી માર્કેટિંગ પદ્ધતિની અસરની બહાર હતી, જોકે આજે તે પરવાનાઓના વ્યૂહ, જોડાણો અને ઉત્પાદનની ગોઠવણી-રજૂઆત દ્વારા સંપૂર્ણપણે તેમાં ભળી ગઈ છે. આજે ઘણી હોલિવૂડ ફિલ્મોની મુખ્ય કામગીરી જણસોના વિશાળ સંગ્રહના વેચાણમાં મદદ કરવાની છે. બિન-વાણિજ્યિક સાંસ્કૃતિક ક્ષેત્રોમાંથી જાહેર ભંડોળ ખેંચાઈ રહ્યુ હોવાથી, કલા કેન્દ્રો, મ્યુઝિયમ અને કલાકૃતિઓ પ્રાયોજિતતા માટે આહવાન કરે છે.”<ref name="advertisingattheed1"/> આ જ રીતે શિક્ષણ પદ્ધતિને પણ અસર પહોંચી છે અને જાહેરાતો વધુ ને વધુ પ્રમાણમાં શાળાઓ યુનિવર્સિટીઓ પર દબાણ કરી રહી છે. ન્યૂયોર્ક જેવા શહેરો રમતના જાહેર મેદાનો માટે પ્રાયોજકો સ્વીકારે છે. “એટલે સુધી કે પોપનું પણ વ્યાપારીકરણ થઈ ગયુ છે … પોપની 4-દિવસીય મેક્સિકો મુલાકાત …1999માં હતી, જેના પ્રાયોજક ફ્રિટો-લે (Frito-Lay) અને પેપ્સીકો (PepsiCo) હતા.<ref>મુલાર્ઝ, સ્ટીફનઃ જાહેરાતની નકારાત્મક અસરો. http://www.mularzart.com/writings/THE%20NEGATIVE%20EFFECTS%20OF%20ADVERTISING.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090318184447/http://www.mularzart.com/writings/THE%20NEGATIVE%20EFFECTS%20OF%20ADVERTISING.pdf |date=2009-03-18 }}</ref> આ ઉદ્યોગ પર જટિલ અર્થતંત્ર સમૂહ ઉત્પાદન પદ્ધતિ કે જે વપરાશને પ્રોત્સાહન આપે છે, તેને વેગવાન બનાવતા ચાલકબળોમાંથી એક હોવાનો આરોપ મૂકવામાં આવે છે. જ્યાં સુધી સામાજિક અસરોનો સંબંધ છે, જાહેરાતોના કારણે વપરાશને પ્રોત્સાહન મળે છે કે નહિ તે મહત્વનું નથી પરંતુ તેના દ્વારા સ્થાપિત થતા મૂલ્યો, વર્તનની તરાહ અને અર્થોની કામગીરી મહત્વની છે. પોપ સંસ્કૃતિની ભાષા અને અર્થોની તફડંચીનો અને એટલે સુધી કે રાજદ્રોહ ટીકાઓનો તથા પ્રતિબંધો તોડવાનો અને તેનો વિનાશ કરવામાં પણ નિહ અચકાવાનો સરકારી જાહેરાતો પર આરોપ છે(દા. ત. બેન્ટોન). જવાબમાં તે વળતી પ્રતિક્રિયાને ઉશ્કેરે છે, કેલ્લ લાસ્ન દ્વારા જેને 2001માં ‘’નિચોવી નાખનારના મુરબ્બાનો મુરબ્બો બનાવવો’’ ગણાવાઈ હતી. જે કંઈપણ જાય છે. “તે મધ્ય સામાજિક-વિજ્ઞાની પ્રશ્ન છે કે સ્થિતિઓની અનુકૂળ ડિઝાઈન અને વ્યવહારુ રીતે અત્યંત જરિયાત દ્વારા લોકો પાસે શું કરાવી શકાય છે. ઉદાહરણ તરીકે સંખ્યાબંધ માનસિક પ્રયોગોના અખતરા પરથી તેવું માની શકાય કે જ્યારે સામાજિક સ્થિતિ અનુસાર જરૂર હોય ત્યારે લોકો પાસે તેમની ક્ષમતા મુજબ ગમે તે કરાવી શકાય છે.” <ref>રિચટેર, હાન્સ જુર્ગેન. એઈનફુહરંગ ઈન ડીસ ઈમેજ-માર્કેટિંગ.ફેલ્ડથીઅરેટિશ ફોરશુંગ.સ્ટટગ્રાટ: કોહલહેમર (શહેરી TB, 1977).હિએરૌસઃ ઔફગેબ ડેર વેરબંગ S. 12</ref> જાહેરાતોમાં સામાન્ય રીતે સ્ત્રીઓ અને પુરુષોની બીબાઢાળ ભૂમિકાઓના ઉપયોગ દ્વારા વર્તમાન [[અતિ રૂઢ|પ્રવાહો]]ના પુનઃદ્રઢીકરણ માટે ઉપયોગ કરાય છે અને તે “સાવધાનીપૂર્વક અથવા એટલે સુધી કે ઈરાદાપૂર્વક જાતિયતા, વંશવાદ, અને છેલ્લે વયવાદને પ્રોત્સાહન આપે છે… મોટાભાગની જાહેરાતો છેવટે કંઈ નહિ તો પ્રવાહોના દ્રઢીકરણ માટે ઓળખી શકાય તેવા પ્રકારો પડાે છે અને આ રીતે એક જ છબિમાં અથવા ૩૦ સેકન્ડની સમય મર્યાદામાં પોતાની વાર્તા કહે છે.”<ref name="advertising1"/> પ્રવૃત્તિઓને પણ પુરુષ અથવા સ્ત્રીઓ મુજબ પસંદ કરવામાં આવે છે (વલણ બનાવતા). આ ઉપરાંત લોકોને તેમની જાતિયતા આગળ કમજોર પાડવામાં આવે છે અથવા તો તેમને જણસો અને જાતિ વિશેષ ગુણવત્તાઓની અતિશયોક્તિ સાથે એકરૂપ કરવામાં આવે છે. જાતિયતાવાળા સ્ત્રી શરીરો, પરંતુ પુરુષો પણ વધુને વધુ આંખ-આકર્ષનારા બની રહ્યા છે. જાહેરાતોમાં સામાન્ય રીતે સ્ત્રીને * પુરુષો અને બાળકોની નોકર તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે, જેની પ્રતિક્રિયારૂપે તેમના પ્રિય વ્યક્તિઓની માગણીઓ તથા ફરિયાદ અંગે ખરાબ ભાવ અને તાત્કાલિક સુધારાની ખાતરી આવે છે (ધુલાઈ, ખોરાક) * પુરુષોના સ્વ-દ્રઢિકરણ માટે જાતિય અથવા ભાવનાત્મક રમતનું રમકડુ * તકનીકી રીતે બિલકુલ કડીરહિત કે જેને માત્ર બાળપ્રતિરોધક કામગીરી જ સાચવી શકે * મહિલા વિશેષજ્ઞો, પરંતુ ફેશનના ક્ષેત્રમાંથી બીબાઢાળ, શ્રૃંગાર-પ્રસાધનો, ખોરક અને વધારેમાં વધારે દવાઓ * અન્ય લોકો માટે પ્રાથમિક કામ કરતા, દા. ત. પત્રકાર રાજકારણીને પ્રશ્નો પૂછતા હોય ત્યારે કોફી પીરસવી <ref>{{cite web|url=http://www.humanistische-union.de |title=Humanistische Union: Aktuelles |publisher=Humanistische-union.de |date= |access-date=2009-04-20}}</ref> જાહેરાતોનો સૌથી મહત્વનો ભાગ લોકોના દેખાવ સાથે સંકળાયેલા ઉત્પાદનોના પ્રમોશનનો છે, મુખ્યત્વે મહિલાઓ માટે (ભૂતકાળમાં માત્ર મહિલાઓ માટે). આમ, માધ્યમો છોકરીઓ અને મહિલાઓને તેમની પોતાની જાતને સ્થપિત કરવામાં આવેલ આદર્શ સુંદરતા સાથે સરખાવવા માટે ભયંકર દબાણમાં મૂકે છે. આના પરિણામે ખોરાકમાં અનિયમિતતા, સ્વ-નુકસાન, સુંદરતા માટેની શસ્ત્રક્રિયા વગેરે છે. યુરોપીય સંઘ સંસદે 2008માં એક વિધેયક પસાર કર્યુ કે જાહેરાતો કોઈની હીણા ના ચિતરી શકે અથવા અપમાન ના કરી શકે. આ દર્શાવે છે કે જાહેરાતના નકારાત્મક પાસા અંગે રાજકારણીઓ વધુને વધુ જાગૃત બની રહ્યા છે. === લક્ષ્યિત જૂથ તરીકે બાળકો અને કિશોરો === બાળકોનું બજાર, કે જ્યાં જાહેરાતનો પ્રતિકાર સૌથી વધુ કમજોર છે, તે “જાહેરાત દબાણની શરૂઆત કરનાર છે”.<ref>મેકચેસેની રોબર્ટ ડબલ્યુ. “માધ્યમનું રાજકીય અર્થતંત્રઃ સ્થાયી મુદ્દાઓ અને ઉદભવતી દ્વિધાઓ”.મંથલી રીવ્યૂ પ્રેસ, ન્યૂ યોર્ક, (મે 1, 2008), p.269, ISBN 978-158367161-0</ref> “જાહેરાતને સૌથી વધુ સમર્પિત રીતે જોનારાઓમાં બાળકો છે. તેઓ ધૂનો ગાઈ શકે છે અને લોગો ઓળખી શકે છે અને તેઓ ઘણી વાર ઉત્પાદનો માટે દ્રઢ લાગણી ધરાવે છે. કે જેને તેઓ સામાન્ય રીતે સમજતા નથી, આમ છતાં, જાહેરાત કઈ રીતે કામ કરે છે તેના મુદ્દાઓ જાણતા નથી. સમૂહ માધ્યમો માત્ર માલના વેચાણ માટે નહિ, પરંતુ વિચારોના વેચાણ માટે પણ ઉપયોગમાં લેવાય છે: આપણે કઈ રીતે વર્તવુ જોઈએ, કયા નિયમો મહત્વના છે, કોનો આપણે આદર કરવો જોઈએ અને આપણે શેને કિંમતી સમજવુ જોઈએ.” <ref>{{cite web|last=Schechter |first=Danny |url=http://www.mediachannel.org |title=Home |publisher=Media Channel |date=2009-04-16 |access-date=2009-04-20}}</ref> વધુને વધુ યુવાનોને નીચા ઉતારીને વપરાશકારની ભૂમિકા લાવવામાં આવી રહ્યા છે. માત્ર રમકડાઓનું બજાર નહિ, મિઠાઈ, આઈસ્ક્રીમ, નાસ્તા અને રમતના સાધનો પણ તેમના પ્રચાર માટે બાળકો તથા કિશોરોને લક્ષ્ય રાખે છે. ઉદાહરણ તરીકે, મકાઈના નાસ્તાની ચેનલ પર આવતી જાહેરખબર માટે પુખ્ય વ્યક્તિ લક્ષ્ય હશે તો તેમાં સોફ્ટ બેલાડનું સંગીત હશે, જ્યારે કે બાળકો માટેની ચેનલમાં આ જ જાહેરખબરમાં બાળકોને લક્ષ્યમાં રાખીને તે જ ગીતમાં આકર્ષક રોક જિંગલ હશે. અન્ય ઉત્પાદનો માટેની જાહેરખબરો એવા માધ્યમોની પસંદગી થશે કે જેની સાથે તેઓ વપરાશકારોની આગામી પેઢી સુધી પણ પહોંચી શકે.<ref>એઈક અલરિચ યુ. વોલફ્રામ: મેડિઅનકાઈન્ડરમાં: વોમ રિચટિજેન ઉમગાંગ મિટ ડેર વિએલફેલ્ટ, ક્નેસેબેક મુનચેન 1994, ISBN 3-926901-67-5 </ref> “ચાવીરૂપ જાહેરાત સંદેશો યુવા લોકોની ઉદભવતી સ્વતંત્રતાનો લાભ લે છે.”ઉદાહરણ તરીકે સિગારેટ્સ, “નો ઉપયોગ ફેશન એસેસરી તરીકે અને યુવા મહિલાઓને અપીલ કરવા થાય છે. યુવા લોકો પર અન્ય અસરોમાં ઝગમગતા સિતારાઓ સાથે જોડાણ અને રમત પ્રાયોજકો દ્વારા ધૂર્મપાન, ટેલિવિઝન કાર્યક્રમોમાં લોકપ્રિય પાત્રો દ્વારા સિગારેટનો ઉપયોગ અને સિગરેટનું પ્રમોશન. સંશોધન સૂચવે છે કે યુવાન લોકો સૌથી વધારે જાહેરાત થતી હોય તેવી સિગરેટ બ્રાન્ડથી માહિતગાર હોય છે.” <ref name="scientific1998"/> “[[ઉત્પાદનોની ગોઠવણી-રજૂઆત|ઉત્પાદન પ્રદર્શનો]] દરેક જગ્યાએ હોય છે અને બાળકો તેમાંથી બાકાત નથી. તેનાથી ઘણા દૂર. એનિમેશન ફિલ્મ ફુડફાઈટમાં ‘હજારો ઉત્પાદનો અને વાસણોની દુકાનમાંથી પરિચિત (વસ્તુઓ) પાત્રો હતા.’ બાળકો માટેના પુસ્તકમાં પણ બ્રાન્ડેડ વસ્તુઓ અને પાત્રો દર્શાવવામાં આવે છે, અને તેમાંથી લાખોના મુખ્ય પાત્રો નાસ્તાની વસ્તુઓના હોય છે.“ <ref>મેકચેસેની રોબર્ટ ડબલ્યુ. “માધ્યમનું રાજકીય અર્થતંત્રઃ સ્થાયી મુદ્દાઓ અને ઉદભવતી દ્વિધાઓ”.મંથલી રીવ્યૂ પ્રેસ, ન્યૂ યોર્ક, (મે 1, 2008), ISBN 978-1583671610</ref> બાળકો અને કિશોરોમાં વ્યાપારી હિત છે, કારણ કે તેમની પાસે ખરીદશક્તિ છે અને વાલીઓની ખરીદીની આદતને પ્રભાવિત કરી શકે છે. તેમને પ્રભાવિત કરવાનું સરળ હોવાથી જાહેરાત વ્યાપાર તેમને વિશેષ રીતે લક્ષ્ય બનાવે છે. “ખોરાક જાહેરાતોની પહોંચ અને સામાજિક સમસ્યાઓની શ્રેણી, વિશેષ કરીને મેદસ્વિતાનું પ્રમાણ, વચ્ચે સંબંધ હોવાના દાવા પર દબાણ વધતુ હોવાનું માર્કેટિંગ ઉદ્યોગ અનુભવે છે.” <ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://www.accessmylibrary.com/coms2/summary_0286-31767632_ITM |title=Commercial media literacy: what does it do, to whom-and does it matter? (22-JUN-07) Journal of Advertising |publisher=Accessmylibrary.com |date=2007-06-22 |access-date=2009-04-20}}</ref> 2001માં યુ.એસ.માં ટેલિવિઝન નિહાળનારાઓમાં 20%થી વધુ કાર્યક્રમો બાળકોના હતા. બાળકોના પરવાના ઉત્પાદનોનું વૈશ્વિક બજાર 2002માં લગભગ 132 અબજ અમેરિકી ડોલર હતુ.<ref name="mcchesney277"/> જાહેરાતકારો બાળકોને લક્ષ્ય બનાવે છે, કારણ કે, દા. ત.કેનેડામાં, તેઓ “ત્રણ વિભિન્ન બજારોનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે: # પ્રાથમિક ખરીદાર ($2.9 અબજ વાર્ષિક) # ભાવિ વપરાશકારો (બ્રાન્ડ-વફાદાર વયસ્કો) # ખરીદી પર અસર કરનાર ($20 અબજ વાર્ષિક) બાળકો બ્રાન્ડ અપેક્ષાઓને આગળ લઈ જશે, ભલે તે સકારાત્મક, નકરાત્મક અથવા સમાન હોય વપરાશકાર તરીકેની કાળજી રખાવા માટે બાળકો પણ તૈયાર થઈ ચૂક્યા હોય છે. લાંબા ગાળાનું ઈનામ: બાળકોની વફાદારી બ્રાન્ડ સમર્પિત વયસ્ક ગ્રાહકોમાં પરિણમે છે” <ref>YTVનો 2007 ટ્વિન રીપોર્ટ: http://ontariondp.com/ban-advertising-aimed-children-under-13</ref> માધ્યમિક શાળામાંથી સ્નાતક થતા પહેલા સરેરાશ કેનેડિયન બાળક 350,000 ટીવી કમર્શિયલ જુએ છે અને વર્ગમાં ઉપસ્થિતિ જેટલો સમય જ ટીવી જોવામાં આપે છે. 1980માં કેનેડિટન પ્રાંત ક્યુબેકે 13 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકો માટેની જાહેરાત પર પ્રતિબંધ મૂક્યો હતો.<ref>ગ્રાહક સુરક્ષા ધારો, R.S.Q., c. P-40.1, ss. 248-9 (આ પણ જુઓ: ss. 87-91 ગ્રાહક સુરક્ષા ધારાનું, R.R.Q., 1981, c. P-40.1; અને ધારા 248 અને 249 માટે ક્યુબેક ગ્રાહક સુરક્ષા ધારાની અરજી માર્ગદર્શિકા (13 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકો માટે હેતુ ધરાવતી જાહેરાતો).</ref> “ [[ક્યુબેક ગ્રાહક સુરક્ષા ધારો|ક્યુબેક કન્ઝ્યુમર પ્રોટેક્શન એક્ટ]]ની બંધારણીય ગ્રાહ્યતા જાળવી રાખતા 13 વર્ષની અંદરના બાળકોની જાહેરખબરો પર પ્રતિબંધ રાખતા (રમકડા કંપનીએ તેને પડકારવા કરેલ કેસમાં) કોર્ટે જણાવ્યુ હતુ: ‘...નાના બાળકો માટે નિર્માણ થયેલી જાહેરાતો દૂષણ જેવી છે. જે લોકો કાયમ વિશ્વાસ રાખે છે તેવા લોકોને સંમત કરીને ઉત્પાદનને પ્રોત્સાહન આપવું તે આવી જાહેરાતોનું લક્ષ્ય હોય છે.’”<ref>{{Cite web |url=http://www.lexum.umontreal.ca/csc-scc/en/pub/1989/vol1/html/1989scr1_0927.html |title=પુનઃસૂચના |access-date=2009-10-01 |archive-date=2011-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110215002821/http://www.lexum.umontreal.ca/csc-scc/en/pub/1989/vol1/html/1989scr1_0927.html |url-status=dead }}</ref> નોર્વે (12 વર્ષની અંદરના બાળકો માટેની જાહેરાતો), અને સ્વીડને (12 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકોને લક્ષ્યમાં રાખીને બનાવાયેલી જાહેરાતો) પણ બાળકોને જાહેરાતો પર કાયદેસરનો પ્રતિબંધ મૂક્યો છે, સ્વીડન, ડેન્માર્ક, ઓસ્ટ્રિયા અને ફ્લેમિશ બેલ્જિયમમાં બાળકોના કાર્યક્રમો દરમિયાન કોઈપણ પ્રકારની જાહેરાતો પર પ્રતિબંધ છે. ગ્રીસમાં 7 to 22 કલાક દરમિયાન બાળકોના ઉત્પાદનોની કોઈ જાહેરાત હોતી નથી. બાળકોને લક્ષ્યમાં રાખીને બનાવાયેલી જાહેરાતો પર નિયંત્રણનો પ્રયાસ અમેરિકામાં પ્રથમ સુધારા સાથે નિષ્ફળ થયો છે. સ્પેનમાં પ્રતિબંધને પણ બિન-લોકશાહી ગણવામાં આવે છે. <ref>{{cite web|author=Melanie Rother |url=https://www.berlinonline.de/berliner-zeitung/archiv/.bin/dump.fcgi/2001/0203/none/0086/index.html |title=Leichtes Spiel für die Werbeindustrie : Textarchiv : Berliner Zeitung Archiv |publisher=Berlinonline.de |date=2008-05-31 |access-date=2009-04-20}}</ref><ref>કોરિન્ના હોક્સ, બાળકોને માર્કેટિંગ ખોરાક: વૈશ્વિક પર્યાવર નિયંત્રક, (જીનીવાઃ વિશ્વ આરોગ્ય સંગઠન(Geneva: World Health Organization), 2004) જુઓ http://whqlibdoc.who.int/publications/2004/9241591579.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091009232039/http://whqlibdoc.who.int/publications/2004/9241591579.pdf |date=2009-10-09 }}</ref> === જાહેરાતોનો વિરોધ અને તેની સામેના અભિયાનો === [[ચિત્ર:Utomhusreklam i Lund.jpg|thumb|200px|લુંડમાં બિલબોર્ડ, સ્વીડન, જે કહે છે "એક રાતનું રોકાણ?" 2005.]] ટિકાકારોના જણાવ્યા મુજબ, સમાજના તમામ ક્ષેત્રોનું સંપૂર્ણ વ્યાપારીકરણ, જાહેર જગ્યાઓનું ખાનગીકરણ, વપરાશમાં ઝડપ અને સ્રોતના બગાડ સહિત જીવનશૈલી તથા વાતાવરણ પર નકારાત્મક પ્રભાવની જરૂર જેટલી નોંધ લેવામાં આવી નથી. “સંસ્કૃતિના અત્યંત-વ્યાપારીકરણની ઓળખ થઈ ગઈ છે અને નાગરિકો દ્વારા તેના માટે અણગમો બહાર આવ્યો હોવા છતાં આ અંગે માધ્યમો અથવા રાજકીય સંસ્કૃતિમાં ભાગ્યે જ કોઈ વિચારણા થાય છે”.<ref> મેકચેસેની રોબર્ટ ડબલ્યુ. “માધ્યમનું રાજકીય અર્થતંત્રઃ સ્થાયી મુદ્દાઓ અને ઉદભવતી દ્વિધાઓ”.મંથલી રીવ્યૂ પ્રેસ, ન્યૂ યોર્ક, (મે 1, 2008), p.279, ISBN 978-1583671610</ref> “જાહેરાતો દ્વારા થયેલા સૌથી મોટા નુકસાન અંગે ટૂંકમાં કહી શકાય કે તેમાં વિશ્વાસ નહિ ધરાવતા હોવા છતાં બુદ્ધિ, અવાજ અને કલા કૌશલ્ય આપનાર સ્ત્રીઓ-પુરુષોની સતત વેશ્યાવૃત્તિ દર્શાવવામાં આવે છે અને …. તે આખરે આપણી સૌથી કિંમતી બિન-વસ્તુકીય માલિકીઓને અસ્ત-વ્યસ્ત કરે છે તથા નાશ કરે છે: માનવ પ્રવૃત્તિઓના સાર્થક હેતુઓ તથા માણસની સંપૂર્ણતામાં વિશ્વાસ.”<ref>બારન, પૌલ અને સ્વીઝી, પૌલ (1964) “એકાધિકાર મૂડી” in: મેકચેસેની, રોબર્ટ, ડબલ્યુમાં “માધ્યમનું રાજકીય અર્થતંત્રઃ સ્થાયી મુદ્દાઓ અને ઉદભવતી દ્વિધાઓ”.મંથલી રીવ્યૂ પ્રેસ, ન્યૂ યોર્ક, (મે 1, 2008), p.52, ISBN 978-1583671610</ref> “ જો આપણે તમામ સાચી માનવ જરૂરિયાતો સાથેના જોડાણો કે જે આજે આપણા સમાજમાં સડો ફેલાવી રહ્યા છે તેમાંથી મુક્તિ જોઈતી હશે તો જાહેરાતો સામે સંઘર્ષ જરૂરી છે. પરંતુ આ પ્રકારનો સામનો કરવામાં અતિ-વ્યાપારીકરણ અંગે કોઈપણ ભ્રમ હોવો જોઈએ નહિ. ઘણી વખત જાહેરાતોને આપણી અર્થવ્યવસ્થાના સાર્વત્રિક પાસાની તુચ્છ વસ્તુ તરીકે જોઈ શકાય છે. જો કે, અર્થશાસ્ત્રી એ. સી. પિગોઉ જણાવે છે તેમ આને માત્ર ત્યારે જ ‘સંપૂર્ણ નાબૂદ કરી શકાય’ જો કોર્પોરેટ મૂડીવાદમાં વારસામાં મળતી ‘મોનોપ્લાસ્ટિક સ્પર્ધાની સ્થિતિ’ દૂર કરવામાં આવે. પ્રતિકાર કરવા માટે મૂડીવાદના પોતાના અંદરના તર્કથી મુકાબલો કરવો જોઈએ કે જેની તે શુદ્ધ અભિવ્યક્તિ છે.” <ref>મેકચેસેની રોબર્ટ ડબલ્યુ. “માધ્યમનું રાજકીય અર્થતંત્રઃ સ્થાયી મુદ્દાઓ અને ઉદભવતી દ્વિધાઓ”.મંથલી રીવ્યૂ પ્રેસ, ન્યૂ યોર્ક, (મે 1, 2008), p.281, ISBN 978-1583671610</ref> “દ્રશ્ય પ્રદૂષણ, કે જે મોટાભાગે જાહેરાતોના સ્વરૂપમાં છે, તે વિશ્વના તમામ મોટા શહેરોનો મુદ્દો છે. પરંતુ કેટલાક માટે જે પ્રદૂષણ છે તે અન્યો માટે શહેરની સૂરતનો ધબકતો ભાગ છે. ટાઈમ્સ સ્ક્વેરના વિશાળ ડિજિટલ બિલબોબોર્ડ સિવાય ન્યૂયોર્ક શહેર અથવા ગિન્ઝાના વાણિજ્યિક પેનોરમા સિવાય ટોકિયો વિશે વિચારી શકાય નહિ.નિશાનીઓ વગરનું પિકાડિલી સરકસ એ માત્ર લંડનની ગોળાકાર વસ્તુ છે. છતાં મોસ્કો જેવા અન્ય શહેરો તેમની મર્યાદાએ પહોંચી ગયા છે અને સંકુલોની ટોચ પરની આઉટડોર જાહેરખબરો તોડવાની શરૂઆત કરી છે.”<ref>{{cite news |last=Downie |first=Andrew |url=http://www.time.com/time/specials/2007/article/0,28804,1709961_1711305_1860002,00.html |title=São Paulo Sells Itself - Inner Workings of the World's Megacities |publisher=TIME |date= |access-date=2009-04-20 |archive-date=2009-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090416223612/http://www.time.com/time/specials/2007/article/0,28804,1709961_1711305_1860002,00.html |url-status=dead }}</ref> “તેમના નજારાની લાક્ષણિકતા જાળવવા અને નિખારવા ઘણા સમાજોએ બિલોર્ડને નિયંત્રિત કરવાનું પસંદ કર્યુ છે. નીચેની યાદી કોઈપણ રીતે આવા સમાજોની પૂર્ણ યાદી નથી, પરંતુ બિલબોર્ડના નવા નિર્માણ પર પ્રતિબંધ મૂકનાર શહેરો, પરગણા અને રાજ્યો ની ભૌગોલિક વિવિધતા વિશે તે સારી સમજ આપે છે. સીનિક અમેરિકાના અંદાજ મુજબ દેશભરમાં ઓછામાં ઓછા 1500 શહેરો અને સમાજોએ નવા બિલબોર્ડના નિર્માણ પર પ્રતિબંધ મૂક્યો છે. યુએસએમાં તમામ બિલબોર્ડ પર પ્રતિબંધ મૂકના રાજ્યોની સંખ્યા: * વેરમોન્ટ - 1970ના દાયકામાં તમામ બિલબોર્ડ દૂર કર્યા. * હવાઈ - 1920ના દાયકામાં તમામ બિલબોર્ડ દૂર કર્યા. * મેઈન - 1970ના દસકામાં અને 80ના દાયકાની શરૂઆતમાં તમામ બિલબોર્ડ દૂર કર્યા. * અલાસ્કા - રાજ્ય લોકમતે 1998માં બિલબોર્ડને પ્રતિબંધિત કર્યા <ref>{{cite web |url=http://www.scenic.org/billboards/background/communities |title=Scenic America :: Communities Prohibiting Billboard Construction |publisher=Scenic.org |date=2008-08-01 |access-date=2009-04-20 |archive-date=2011-07-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110725051727/http://www.scenic.org/billboards/background/communities |url-status=dead }}</ref> * લગભગ બે વર્ષ પૂર્વે બ્રાઝિલના શહેર સાઓ પૌલોએ તમામ બિલબોર્ડ અને શહેરમાં જાહેરાતોના લગભગ તમામ પ્રકારોનું કદ ઘટાડવા અથવા તેમને દૂર કરવા આદેશ કર્યો.” <ref>{{cite news|last=Plummer |first=Robert |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/5355692.stm |title=Brazil's ad men face billboard ban, BBC News, 19 September 2006 |publisher=BBC News |date=2006-09-19 |access-date=2009-04-20}}</ref> તકનીકી ઉપકરણો, જેવા કે ટીવી અને મેઈલ બોક્સના સ્ટીકર માટેના સ્પામ ફિલ્ટર: “જાહેરાતો નહિ” અને અદાલતી કેસોની વધી રહેલી સંખ્યા સૂચવે છે કે અનિચ્છિત જાહેરાતોને રોકવા અને તેને પોતાની જાત પર હાવી નહિ થવા દેવામાં લોકોનો રસ વધી રહ્યો છે. ગ્રાહક સુરક્ષા સંગઠનો, પર્યાવરણ સંરક્ષણ જૂથો, વૈશ્વિકીકરણના વિરોધીઓ, વપરાશ ટીકાકારો, સમાજશાસ્ત્રીઓ, માધ્યમ ટીકાકારો, વિજ્ઞાનીઓ અને જાહેરાતના નકરાત્મક પાસે સંકળાયેલા અન્ય ઘણા લોકો. ફ્રાન્સમાં “એન્ટિપબ”, જાહેરાત વિરોધી સમાજોમાં “[[સબવર્ટાઈસિંગ|સબવર્ટાઈઝિંગ]]”, [[કલ્ચર જામિંગ|કલ્ચર જામિંગ/1} and]] [[એડબસ્ટિંગ]] શબ્દો સ્થાપિત બન્યા છે. આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે [[નાઓમી ક્લેઈન]] અને [[નોઆમ ચોમ્સ્કી|નોઆમ ચોમસ્કી]] જેવા [[વૈશ્વિકીકરણ-વિરોધી|વૈશ્વિકીકરણ ટીકાકારો]] જાણીતા માધ્યમ અને જાહેરાત ટીકાકારો પણ છે. જાહેર જગ્યા, સપાટીઓ, હવાઈતરંગો, માધ્યમો વગેરે પર સંપૂર્ણ કબજાની આ જૂથો ટીકા કરી રહ્યા છે. અને જાહેરાત સંદેશા માટે લગભગ તમામ ઈન્દ્રિયોને સંવેદના, અંગતતાનું અતિક્રમણ અને માત્ર બહુ થોડા ગ્રાહકો એ વાતથી માહિતગાર હોય છે કે આ ખર્ચના એક-એક પૈસાનો બોજ તેમના પર પડે છે. આ જૂથોમાંથી [[સાન ફ્રાન્સિસકો|સેન ફ્રાન્સિસ્કો]]માં ‘ધી બિલબોર્ડ લિબરેશન ફ્રન્ટ ક્રીએટિવ ગ્રૂપ’ અથવા કેનેડા, [[વાનકુંવર|વેનકુંવર]]માં [[એડબસ્ટર્સ]] પાસે ઢંઢેરાઓ છે.<ref>{{cite web|url=http://www.billboardliberation.com/manifesto.html |title=Billboard Liberation Front Creative Group |publisher=Billboardliberation.com |date= |access-date=2009-04-20}}</ref> જાહેરાતો વિરુદ્ધ પાયાના (તૃણમૂલ) સંગઠનો દ્વારા અભિયાન અથવા વિવિધ સ્વરૂપો અને વ્યૂહોમાં તેના કેટલાક નિશ્ચિત પાસાઓ અને ઘણી વાર તેમના મૂળિયા અલગ-અલગ હોય છે. ઉદાહરણ તરીકે એડબસ્ટર્સ જાહેરાતના અર્થોને ઉથલાવીને અથવા તેની જગ્યાએ નવો અહેતુક અર્થ સર્જીને જાહેરાતની સામે ભાગ લે છે અને તેને પડકારે છે. ઈલલીગલ સાઈન્સ કેનેડા’ જેવા અન્ય જૂથો બિલબોર્ડના પૂરને ખાળવા માટે તેની તપાસ કરે છે અને મંજૂરી વગર મૂકવામાં બિલબોર્ડ અંગે અહેવાલ કરે છે.<ref>[http://illegalsigns.ca/ ::: illegalsigns.ca]</ref> અલગ-અલગ શહેરોમાં આવેલ વિવિધ જૂથો અને સંગઠનો માટેના ઉદાહરણ ફ્રાન્સમાં ‘એલ'એસોસિએશન રેસિસ્ટન્સ એ એલ'એગ્રેશન પબ્લિસિટેર’ <ref>{{cite web|url=http://www.antipub.org/ |title=Résistance À l'Agression Publicitaire |publisher=Antipub.org |date= |access-date=2009-04-20}}</ref> , કે જ્યાં માધ્યમ વિવેચક [[જીન બૌડ્રિલાર્ડ]] એક જાણીતા લેખક છે. <ref>{{cite web|url=http://www.mediaed.org |title=Media Education Foundation |publisher=Mediaed.org |date= |access-date=2009-04-20}}</ref> ‘જાહેરાત વિરોધી એજન્સી’ જાહેરાત વિશે પેરોડી અને રમૂજ સાથે કામ કરે છે.<ref>{{cite web |url=http://antiadvertisingagency.com/ |title=The Anti-Advertising Agency |publisher=The Anti-Advertising Agency |date= |access-date=2009-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040805005200/http://antiadvertisingagency.com/ |archive-date=2004-08-05 |url-status=dead}}</ref> અને બાળકો, કૌટુંબિક મૂલ્યો, સમાજ, પર્યાવરની સંપૂર્ણતા અને લોકશાહી માટે ‘વ્યાપારિક એલર્ટ’ અભિયાનો.<ref>{{cite web |url=http://www.commercialalert.org/ |title=Commercial Alert — Protecting communities from commercialism |publisher=Commercialalert.org |date= |access-date=2009-04-20 |archive-date=2009-04-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090422064137/http://www.commercialalert.org/ |url-status=dead }}</ref> [[માધ્યમ સાક્ષરતા]] સંસ્થાઓ લોકોને તાલીમ આપવાનું લક્ષ્ય રાખે છે, ખાસ કરીને માધ્યમો અને તેમના કાર્યક્રમોમાં જાહેરાતમાં કામ કરતા બાળકોને તાલીમ અપાય છે. ઉદાહરણ તરીકે અમેરિકામાં ‘માધ્યમ શિક્ષણ સંસ્થા’(Media Education Foundation) દસ્તાવેજી ફિલ્મો અને અન્ય શૈક્ષણિક સ્રોતોનું નિર્માણ તથા વિતરણ કરે છે.<ref>{{cite web|url=http://www.mediaed.org/ |title=Media Education Foundation |publisher=Mediaed.org |date= |access-date=2009-04-20}}</ref> કેનેડિયન બિન-નફાલક્ષી મહિલાઓનું સંગઠન ‘મીડિયાવોચ’ ગ્રાહકોને કઈ રીતે જાહેરાતકારો તથા નિયંત્રક સત્તાઓ સમક્ષ પોતાની ફરિયાદો નોંધાવવી તે અંગે શિક્ષિત કરે છે.<ref>http://www.mediawatch.ca</ref> કેનેડડિયન ‘મીડિયા અવેરનેસ નેટવર્ક/રેસીઉ એડ્યુકેશન મીડયાસ’ માધ્યમ શિક્ષણ અને ઈન્ટરનેટ સાક્ષરતા સ્રોત પર વિશ્વના સૌથી સચોટ સંગ્રહો પૈકીના એક પૂરા પાડે છે. તેના સભ્ય સંગઠનો જનતા, બિન-નફાલક્ષી ઉપરાંત ખાનગી ક્ષેત્રનું પ્રતિનિધિત્વ પણ કરે છે. જો કે તે પોતાની સ્વતંત્રતાને તાણમાં મૂકે છે, તે બેલ કેનેડા (Bell Canada), સીટીવી ગ્લોબમીડિયાશ(CTVGlobeMedia), કેનવેસ્ટ(CanWest), ટીઈએલયુએસ(TELUS) અને એસ-વીઓએક્સ (S-VOX) પાસેથી નાણાકીય મદદ સ્વીકારે છે. <ref>{{Cite web |url=http://www.media-awareness.ca/ |title=માધ્યમ જાગૃતિ કેન્દ્ર {{!}} રેસેઉ એજ્યુકેશન મીડિયાસ |access-date=2009-10-01 |archive-date=2010-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100106164355/http://www.media-awareness.ca/ |url-status=dead }}</ref> બાળકોને લક્ષ્યમાં રાખીને આવતી જાહેરખબરોની વધતી જતી ટકાના સામના માટે માધ્યમ સાક્ષરતા સંગઠનો પણ શરૂ થયા છે અને કોર્પોરેશનો તથા જાહારેત વ્યાપાર પોતે તેમાં ભંડોળ આપે છે. યુએસમાં ‘ધી એડવર્ટાઈઝિંગ એજ્યુકેશનલ ફાઉન્ડેશન’(The Advertising Educational Foundation) 1983માં સ્થપાયુ હતુ અને તેને જાહેરાત એજન્સીઓ, જાહેરાતકારો તથા માધ્યમ કંપનીઓએ ટેકો આપ્યો હતો. “જાહેરાતોની સમજ અને સંસ્કૃતિ, સમાજ અને અર્થતંત્રમાં તેની ભૂમિકાને સમૃદ્ધ બનાવવાનું કાર્ય જાહેરાત ઉદ્યોગનું ભરણ-પોષણ કરનાર અને શૈક્ષણિક સામગ્રીના વિતરકોએ કર્યુ છે” <ref>{{cite web |author=Advertising Educational Foundation |url=http://www.aef.com/index.html |title=Advertising Educational Foundation - Educational Advertising Content |publisher=AEF |date=2008-05-20 |access-date=2009-04-20 |archive-date=2009-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090420024405/http://www.aef.com/index.html |url-status=dead }}</ref> ઉદાહરણ તરીકે કેટલાક નામોનો ઉલ્લેખ કરીએ તો અમેરિકન એરલાઈન્સ(American Airlines), એન્હ્યુસર-બુશ(Anheuser-Busch), કેમ્પબેલ સુપ(Campbell Soup),કોકા-કોલા (Coca-Cola), કોલગેટ - પામોલિવ(Colgate-Palmolive), વોલ્ટ ડીઝની(Walt Disney), ફોર્ડ (Ford), જનરલ ફૂડ્સ(General Foods), જનરલ મિલ્સ(General Mills), જિલેટ(Gillette), હેઈન્ઝ(Heinz), જ્હોન્સન એન્ડ જ્હોન્સન(Johnson &amp; Johnson), કેલોગ(Kellogg), ક્રાફ્ટ (Kraft), નેસ્લે(Nestle), ફિલિપ મોરિસ(Philip Morris), ક્વેકર ઓટ્સ(Quaker Oats), નાબિસ્કો(Nabisco, સ્ચેરિંગ (Schering), સ્ટર્લિંગ(Sterling), યુનિલીવર(Unilever), વોર્નર લામ્બર્ટ(Warner Lambert), સાટ્ચી એન્ડ સાટ્ચી (Saatchi &amp; Saatchi), કોમ્પટન (Compton) જેવી જાહેરાત એજન્સીઓ માધ્યમ કંપનીઓ જેવી કે અમેરિકન બ્રોડકાસ્ટિંગ કંપનીસ(American Broadcasting Companies), સીબીએસ(CBS), કેપિટલ સિટિસ કમ્યુનિકેશન્સ(Capital Cities Communications), કોક્સ એન્ટરપ્રાઈઝીસ(Cox Enterprises), ફોર્બ્સ(Forbes), હીઅર્સ્ટ(Hearst), મેરિડિથ(Meredith), ધી ન્યૂયોર્ક ટાઈમ્સ(The New York Times), આરસીએ/એનબીસી(RCA/NBC), રીડર્સ ડાઈજેસ્ટ(Reader’s Digest), ટાઈમ(Time), વોશિંગ્ટન પોસ્ટ(Washington Post) જેવા દ્વારા પ્રાયોજિત હોય છે. કેનેડિયન વ્યાપારે 1990માં ‘કન્સર્ન્ડ ચિલ્ડ્રન્સ એડવર્ટાઈઝર’ની સ્થાપના કરી, જેનો હેતુ “સક્રિયતાથી અમારા વચનો, ચિંતાઓ, જવાબદારી અને બાળકો માટેનો આદર દર્શાવીને તમામ સંબંધિત જનતામાં વિશ્વાસ લાવવાનો હતો ”. <ref>{{cite web |url=http://www.cca-kids.ca/about_cca/mission_mandate.html |title=Mission and Mandate |publisher=Cca-kids.ca |date= |access-date=2009-04-20 |archive-date=2009-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090404105549/http://www.cca-kids.ca/about_cca/mission_mandate.html |url-status=dead }}</ref> તેમાં કાનવેસ્ટ(CanWest), કોરસ(Corus), સીટીવી(CTV), જનરલ મિલ્સ(General Mills), હાસબ્રો(Hasbro), હર્શેસી(Hershey’s), કેલોગ્સ(Kellogg’s), લોબ્લો(Loblaw), ક્રાફ્ટ(Kraft), મેટલ(Mattel), મેકડોનાલ્ડ્સ(MacDonald’s), નેસ્લે(Nestle), પેપ્સી(Pepsi), વોલ્ટ ડીઝની(Walt Disney), વેસ્ટન(Weston) જેવા 50 જેટલા ખાનગી પ્રસારણ ભાગીદાર અને અન્ય સભ્યો હતા. <ref>{{cite web |url=http://www.cca-kids.ca/ |title=Concerned Children's Advertisers |publisher=Cca-kids.ca |date= |access-date=2009-04-20 |archive-date=2009-04-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090422210635/http://www.cca-kids.ca/ |url-status=dead }}</ref> કન્સર્ન્ડ ચિલ્ડ્રન્સ એડવર્ટાઈઝર એ યુનાઇટેડ કિંગડમ સહિત જર્મની, ફ્રાન્સ, નેધરલેન્ડ્સ તથા સ્વીડનમાં તેની શાખાઓ ધરાવનાર ‘મીડિયા સ્માર્ટ’ અને અન્ય દેશમાં પણ આ પ્રકારના સંગઠનોનું ઉદાહરણ છે. ન્યૂઝીલેન્ડમાં પણ આ પ્રકારનું વ્યાપારી ભંડોળ ધરાવતો કાર્યક્રમ છે, જેને ‘વિલ્લિ મુંકરાઈટ’ કહે છે. “આ પ્રકારના હસ્તક્ષેપોનો હેતુ બાળકોને વ્યાપારી સંદેશાઓની સહજ ટીકા માટે તરીકે પ્રોત્સાહિત કરવાનો છે તેવો દાવો કરવામાં આવે છે, ત્યારે માર્કેટિંગ ઉદ્યોગના ટીકાકારો સૂચવે છે કે ઉદ્યોગના પોતાના દ્વારા ઉભી થતી સમસ્યાના ઉકેલ માટે પ્રોત્સાહનને જોવાવુ જોઈએ અને તે છે નકારાત્મક સામાજિક અસરો કે જેમાં માર્કેટિંગ પ્રવૃત્તિઓએ યોગદાન આપેલ છે…. માધ્યમ સાક્ષરતા શિક્ષણમાં યોગદાન આપીને માર્કેટિંગ ઉદ્યોગ પોતાની જાતને આ સમસ્યાઓના ઉકેલ માટે પ્રયત્નશીલ બતાવવા માગે છે અને આ રીતે મોટા અંકુશો અથવા માર્કેટિંગ પ્રત્યાયનો પર પ્રતિબંધ ટાળવાની ઈચ્છા ધરાવે છે, ચોક્કસ વાત કરીએ બાળકો માટે સૂચવાતા ખાદ્ય ઉત્પાદનોમાં ખૂબ ઓછુ પોષણ હોય છે.…. જાહેરાતો પરના સંભવિત અંકુશો ટાળવા માટેના પ્રાથમિક પગલા તરીકે આ જરૂરિયાતને જોવાવી જોઈએ અને કેટલાક ક્ષેત્રોએ તો જાતે જ તેનો અમલ કર્યો છે…. આગળ વધુમાં, હોબ્સ (1998) સૂચવે છે કે માધ્યમોની પોતાની નકારાત્મક અસરોની સંભવિત ટીકા ઘટાડવા માટે લેવાતા પગલામાં ટેકો આપવા આવા કાર્યક્રમો માધ્યમો સંગઠનોના પોતાના હિતમાં છે.”<ref name="autogenerated1"/> === આવક અને નિયંત્રણ તરીકે કર === જાહેર હિત જૂથો સૂચવે છે કે “જાહેરાતકારો દ્વારા માનસિક ક્ષેત્રમાં પ્રવેશના લક્ષ્ય પર કર લેવાવો જોઈએ, કારણ કે હાલના સમયે જાહેરાતકારો તે જગ્યાનો મુક્તપણે લાભ લઈ રહ્યા છે અને આવી ઘૂસણખોરીનો ભોગ બનતા જનતાના સભ્યો આ માટે જાહેરાતકારો કોઈ વળતર ચૂવકતા નથી. આ પ્રકારનો કર [[પિગોવિઅન કર]]પિગવોવિઅન ટેક્સ/0} જેવો જોઈએ કે જેમાં જાહેર દૂષણ તરીકે માનવામાં આવતી વસ્તુમાં ઘટાડા માટે કામ કરી શકાય. આ દિશામાં પ્રયત્નો વધારે તેજ બની રહ્યા છે, આ સાથે આર્કન્સાસ અને મેઈન આ પ્રકારના કર માટે કાયદાના અમલ માટે વિચારી રહ્યા છે. ફ્લોરિડાએ આ પ્રકારનો કર 1987માં અમલી બનાવ્યો હતો પરંતુ છ મહિના બાદ તેને પાછો ખેંચી લેવાની ફરજ પડી હતી, જેનું કારણ રાષ્ટ્રીય વ્યાપારી હિતો દ્વારા કરાયેલ સઘન પ્રયાસો હતા, આ પ્રયત્નોમાં આયોજિત સંમેલનો રદ થયા, પ્રવાસન ઉદ્યોગને મોટો ફટકો પડ્યો અને જાહેરાતો રદ કરાતા માત્ર પ્રસારણ ઉદ્યોગને જ 12 મિલિયન ડોલરનો ફટકો પડ્યો ”.<ref name="advertising1"/> ઉદાહરણ તરીકે યુ.એસ.માં જાહેરાતો કર કપાતને પાત્ર છે અને જાહેરાત કર કપાતની સંભવિત મર્યાદા અંગેના સૂચનોનો વ્યાપાર ક્ષેત્રએ જલદ વિરોધ કર્યો છે, વિશેષ કરની સૂચનાના ઉલ્લેખની જરૂર નથી. અન્ય દેશોમાં જાહેરાતો પર સેવાઓ પર લેવાતા કરની જેમ જ કર લેવાય છે અને કેટલીક જાહેરાતો વિશેષ કર આકારણીને પાત્ર હોય છે, જોકે તેનુ પ્રમાણ ઘણુ નીચુ હોય છે. ઘણા કિસ્સાઓમાં વિશેષ કરીને જાહેરાતો સાથેના માધ્યમો માટે કર સંદર્ભ હોય છે (દા. ત. ઓસ્ટ્રિયા,ઈટાલી, [[ગ્રીસ]], નેધરલેન્ડ્સ, [[તુર્કી|તૂર્કી]], [[ઈસ્ટોનિયા]]). યુરોપીયન દેશોમાં જાહેરાત પર કર:<ref>{{Cite web |url=http://dip21.bundestag.de/dip21/btd/13/082/1308226.asc |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2009-10-01 |archive-date=2009-06-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090605101454/http://dip21.bundestag.de/dip21/btd/13/082/1308226.asc |url-status=dead }}</ref> * [[બેલ્જિયમ]]: જાહેરાતો અથવા બિલબોર્ડ ટેક્સ (ટેક્સી ડી એફિચેજ અથવા આનપ્લાકિક્નગ્સટાસ્ક્સ) જાહેર પોસ્ટરો પર લેવાય છે, જેનો આધાર કદ, કાગળના પ્રકાર અને નિઓન નિશાનીઓ પર હોય છે. * [[ફ્રાન્સ]]: ટેલિવિઝન કમર્શિયલ પર કર (ટેક્સ સુર લા પબ્લિસિટ ટેલિવિસી) જાહેરાત એકમના ખર્ચના આધારે લેવાય છે * [[ઇટાલી|ઈટાલી]]: મ્યનિસિપાલિટીમાં દ્રશ્ય અને શ્રાવ્ય પ્રકારની જાહેરાતો (ઈમ્પોસ્ટા કમ્યુનેલ સુલ્લા પબ્લિસિટા) અને પ્રતિક-નિશાનીઓ, પોસ્ટર તથા અન્ય પ્રકારની જાહેરાતો પર મ્યુનિસિપલ ટેક્સ (ડિરિટ્ટિ સુલ્લે પબ્લિક ઓફિસિઓનિ), જેના દર નક્કી કરવાની સત્તા મ્યુનિસિપાલિટી હસ્તક હોય છે * [[નેધરલેન્ડ્સ]]: જાહેરાત કર (રીક્લેમ્બેલાસ્ટિન્જન)માં નિયક જાહેરાત માપદંડો પર વિવિધ દર હોય છે(અખબારો અને સામયિકોમાં આવતી જાહેરાતો બાકાત છે) કે જેને જાહેરાતના પ્રકાર (બિલબોર્ડ, નીઓન પ્રતિકો)ના આધારે મ્યુનિસિપાલિટીઓ વસૂલી શકે છે. * [[ઓસ્ટ્રીયા|ઓસ્ટ્રિયા]]: મ્યુનિસિપલે જાહેર વિસ્તારોમાં પ્રવેશ કરી શકે તેવી લખાણ, ચિત્રો અથવા પ્રકાશ મારફતે થતી જાહેરાત પર લેણાની જાહેરાત કરી છે અને તેના દર અલગ-અલગ દરનો આધાર ફી પર છે, સામાન્ય રીતે જાહેરાતના માપદંડોની સપાટી અથવા અવધિ તથા મુદ્રિત માધ્યમોમાં જાહેરાતી ચૂકવણીના 10% મુજબ દર હોય છે. * [[સ્વિડન|સ્વીડન]]:જાહેરાત કર (રેક્લામસ્કાટ્ટ) જાહેરાતો અને અન્ય પ્રકારની જાહેરાતો (બિલબોર્ડ, ફિલ્મ, ટેલિવિઝન, પ્રદર્શનો-મેળામાં જાહેરાતો, ફ્લાયર) પરના કરમાં અખબારની જાહેરાતો માટે 4%ની જેટલો અને અન્ય તમામ કિસ્સાઓમાં 11% જેટલો હોય છે.ફ્લાયરના કિસ્સામાં ઉત્પાદન ખર્ચ અથવા ચૂકવેલી રકમના આધારે દર નક્કી થાય છે * [[સ્પેન]]: પોતાના વિસ્તારમાં જાહેરાતના વિવિધ પગલાઓ પર મ્યુનિસિપાલિટી બિનમહત્વના કર અને વિવિધ પ્રકારની ફી સાથે કર લઈ શકે છે. પુસ્તક “જ્યારે કોર્પોરેશનો વિશ્વ પર શાસન કરે છે”((When Corporations Rule the World)) યુ.એસ. લેખક [[વૈશ્વિકીકરણ-વિરોધી ચળવળ|વૈશ્વિકીકરણના ટીકાકાર]] [[ડેવિડ કોર્ટેન]] જાહેરાતો પર 50% કર લેવા તરફેણ કરે છે, કે જેથી તેઓ જેને "વિશ્વની સૌથી મોટી કોર્પોરેશનો દ્વારા નિયંત્રિત પ્રોપગેન્ડા મશીનરી” કે જે “સતત આપણને ખાતરીઓ કરવે છે કે [[ઉપભોકતાવાદ]] એ આનંદનો માર્ગ છે, બજારની વસ્તુઓ પર સરકારી નિયંત્રણો તંગદિલીનું કારણ છે અને ઐતિહાસિક રીતે તથા માનવ જાતિના વરદાન તરીકે એમ બંને રીતે આર્થિક વૈશ્વિકીકરણ અનિવાર્ય છે, તેના પર પ્રતિહુમલા કરી શકાય."<ref> કોર્ટેન, ડેવિડ. (1995) જ્યારે કોર્પોરેશનો જગત પર શાસન કરે(When Corporations Rule the World).2આવૃત્તિ 2001: બેરેટ્ટ-કોએહલ, [[સાન ફ્રાન્સિસ્કો, કેલિફોર્નિયા|સેનફ્રાન્સિસ્કો, કેલિફોર્નિયા]], ISBN 1-887208-04-6</ref> == નિયંત્રણો == {{Main|Advertising regulation}} યુએસમાં ઘણા સમાજો માને છે કે આઉટડોર જાહેરાતના ઘણા સ્વરૂપો જાહેર વિસ્તારોને અસંતુલિત કરે છે.<ref>{{cite web |url=http://www.urbanblight.org/ |title=Welcome to SCRUB |publisher=Urbanblight.org |date= |access-date=2009-04-20 |archive-date=2009-04-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090422040852/http://www.urbanblight.org/ |url-status=dead }}</ref> યુએસમાં બહુ પહેલા 1960માં ખુ્લ્લી પડતર જમીનો પર બિલબોર્ડ જાહેરાતો પર પ્રતિબંધના પ્રયાસ થયા હતા.<ref>{{cite web|url=http://www.fhwa.dot.gov/infrastructure/beauty.htm |title=How the Highway Beautification Act Became a Law |publisher=Fhwa.dot.gov |date= |access-date=2009-04-20}}</ref> [[સાઓ પૌલો]] જેવા શહેરોએ સંપૂર્ણ પ્રતિબંધની શરૂઆત કરી છે<ref>{{cite web |url=http://www.iht.com/articles/2006/12/12/news/brazil.php |title=Billboard ban in São Paulo angers advertisers - Americas - International Herald Tribune |publisher=International Herald Tribune |date=2009-03-29 |access-date=2009-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061212200030/http://www.iht.com/articles/2006/12/12/news/brazil.php |archive-date=2006-12-12 |url-status=dead }}</ref> આ સાથે [[લંડન]] પાસે પણ ગેરકાયેદસર રજૂઆતો-ડીસ્પ્લેને નિયંત્રણમાં રાખવા ચોક્કસ કાયદાઓ છે. જાહેર હિતના રક્ષણ માટે જાહેરાતોની સામગ્રી અને અસરને નિયંત્રિત કરવાના પ્રયત્નમાં વધારો થયો છે.કેટલાક ઉદાહરણો છે: ઘણા દેશોમાં તમાકુની ટેલિવિઝન જાહેરાતો પર પ્રતિબંધ લદાયો, અને 1991માં સ્વિડીશ સરકાર દ્વારા 12 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકોની જાહેરાતો પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ.જો કે દેશમાંથી કરવામાં આવતા પ્રસારણ પર આ નિયંત્રણો અસરકારક રહે છે, [[યુરોપિય ન્યાયિક અદાલત|યુરોપીયન કોર્ટ ઓફ જસ્ટિસ]] દ્વારા તેને નબળા બનાવી દેવાયા છે, કે જેણે નોંધ્યુ હતુ કે વિદેશી કાર્યક્રમો સહિત પડોશી દેશોમાંથી અથવા તો સેટેલાઈટ કાર્યક્રમો સ્વીડન માટે જરૂરી હતા. યુરોપમાં અને અન્ય સ્થળોએ એ મામલે પુષ્કળ વિવાદો ચાલી રહ્યા છે કે બાળકો માટેની જાહેરાતોને નિયંત્રિત કરવી જોઈએ કે નહિ(અથવા તો કેટલા પ્રમાણમાં).ફેબ્રુઆરી 2004માં [[કૈસર ફેમિલિ ફાઉન્ડેશન]](Kaiser Family Foundation) દ્વારા આવેલા એક અહેવાલના કારણે આ વિવાદ વધુ ઉગ્ર બન્યો હતો, જે સૂચવતો હતો કે બાળકોને લક્ષ્ય બનાવતી [[ફાસ્ટ ફૂડ જાહેરાતો|ફાસ્ટ ફૂડ]] જેવી ખોરાકની જાહેરાતો યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સમાં [[બાળપણની મેદસ્વિતા|બાળ મેદસ્વિતા]]ના રોગચાળામાં મહત્વનું પાસુ છે. ઘણા દેશોમાં- નામ જોગ ન્યૂઝીલેન્ડ, દક્ષિણ આફ્રિકા, કેનેડા અને ઘણા યુરોપીયન દેશોમાં - જાહેરાત ઉદ્યોગ સ્વ-નિયંત્રણની પદ્ધતિ ચલાવે છે.જાહેરાતકારો, જાહેરાત એજન્સીઓ અને માધ્યમો જાહેરાત સંહિતા અને તેને જાળવવાના પ્રયત્ન કરવા પર સંમત થયા હતા.આ પ્રકારની સંહિતાઓનો મુખ્ય ઉદ્દેશ દરેક જાહેરાત 'કાયદેસર, સભ્ય, ઈમાનદાર અને સાચી' જાય તે જોવાનો છે. કેટલાક સ્વ-નિયંત્રિત જૂથોને ઉદ્યોગ દ્વારા ભંડોળ આપવામાં આવે છે, પરંતુ તેઓ સ્વતંત્ર રહે છે, જેનો હેતુ ધોરણો અથવા યુકેમાં [[એડવર્ટાઈઝિંગ સ્ટાન્ડર્ડ્સ ઓથોરિટી (યુનાઈટેડ કિંગડમ)|એડવર્ટાઈઝિંગ સ્ટાન્ડર્ડ્સ ઓથોરિટી]](Advertising Standards Authority) જેવી સંહિતા જાળવવાનો હોય છે. યુકેમાં જાહેરખબરના સૌથી વધુ જાણીતા સ્વરૂપો જેવા કે બિલબોર્ડ ડીસ્પ્લે પર યુકે ટાઉન્ટ એન્ડ કાઉન્ટિ પ્લાનિંગ પદ્ધતિ દ્વારા નિયંત્રણ કરવામાં આવે છે. હાલમાં પ્લાનિંગ સત્તાની મંજૂરી વગર જાહેરાતની રજૂઆત એ ફોજદારી ગુનો છે અને તે માટે અપરાધ દીઠ £2,500ના દંડની જોગવાઈ છે. યુકેની તમામ મોટી આઉટડોર બિલબોર્ડ કંપનીઓ પાસે આ પ્રકારની બાંહેધરી હોય છે. સ્વાભાવિકપણે ઘણા જાહેરાતકારો સરકારી નિયંત્રણો જુએ છે અથવા એટલે સુધી કે તેઓના વાણી સ્વાતંત્ર્યમાં દખલ અથવા અન્ય જરૂરી દૂષણ માટે સ્વ-નિયંત્રણ રાખે છે. તેથી તેઓ નિયંત્રક કાયદાની અડચણો દૂર કરવા વિપુલ પ્રકારના ભાષાકીય ઉપકરણો રાખે છે (દા.ત. [[ટોઉબોન કાયદો|ટોઉબોન લો]] 1994ની કલમ 120ના પાલન માટે ઈંગ્લિશ શબ્દોની છપાઈ બોલ્ડમાં અને ફ્રેન્ચ અનુવાદ ફાઈન પ્રિન્ટમાં થાય છે, જેથી ફ્રેન્ચ જાહેરાતોમાં અંગ્રેજીનો ઉપયોગ મર્યાદિત બને છે).<ref>ભાટિયા અને રિટશી 2006:542</ref> કોન્ડમ, સિગારેટ જેવા વિવાદાસ્પદ ઉત્પાદનોની જાહેરાતો ઘણા દેશોમાં સરકારી નિયંત્રણને પાત્ર છે. ઉદાહરણ તરીકે મોટાભાગના દેશોમાં તમાકુ ઉદ્યોગ માટે તેમના ઉત્પાદનો અંગે તેમના ગ્રાહકોને સ્વાસ્થ્ય સંબંધી ચેતવણી દર્શાવવી ફરજિયાત છે. વારંવાર જાહેરાતકારો દ્વારા ભાષાશાસ્ત્રીય વૈવિધ્યનો ઉપયોગ સર્જનાત્મક ઉપકરણ તરીકે થાય છે અને આ રીતે તેઓ આવી જરૂરિયાતોની અસર ઘટાડે છે. == ભવિષ્ય == === વૈશ્વિક જાહેરાતો === જાહેરાતો વિકાસના પાંચ મોટા તબક્કામાંથી પસાર થઈ છે: ઘરેલુ, નિકાસ, આંતરરાષ્ટ્રીય, બહુ-રાષ્ટ્રીય અને વૈશ્વિક. [[વૈશ્વિક માર્કેટિંગ|વૈશ્વિક જાહેરાતકારો]] માટે ચાર બાબતો છે, સ્પર્ધાત્મક ક્ષમતા, વ્યાપારી હેતુઓ કે જેનું સંતુલન વિશ્વવ્યાપી જાહેરાત બનાવતી વખતે હોવુ જોઈએ: એક અવાજ સાથે બોલતી વખતે બ્રાન્ડનું નિર્માણ, સર્જનાત્મક પ્રક્રિયામાં સ્તરના અર્થતંત્રનો વિકાસ, જાહેરાતની સ્થાનિક અસરકારકતાને મહત્તમ બનાવવી અને કંપનીના અમલીકરણની ઝડપ વધારવી. વૈશ્વિક માર્કેટિંગના ઉત્ક્રાંતિના તબક્કામાંથી વૈશ્વિક જાહેરાત કામગીરીના વિકાસ પર ત્રણ પ્રાથમિક અને પાયાના વિવિધ અભિગમો જન્મ્યા છે: કાર્ય સોંપવા, સ્થાનિક કામગીરી ઉભી કરવી અને વહન થઈ શકે તેવા ખયાલો લાવવા.<ref>વૈશ્વિક માર્કેટિંગ મેનેજમેન્ટ(Global marketing Management), 2004, pg 13-18</ref> કોઈપણ દેશ કે વિસ્તારમાં જાહેરાત સંશોધન એ જાહેરાતની સફળતા નિશ્ચિત કરવાની ચાવી છે. જાહેરાતના કયા પરિબળો અને/અથવા ક્ષણો તેની સફળતાનો આધાર રહેલો છે તે ઓળખવાની ક્ષમતા એ કઈ રીતે સ્તરના અર્થતંત્રોનું વિસ્તરણ થાય છે તે છે. એક વાર કોઈને ખયાલ આવી જાય કે જાહેરાતમાં શું ચાલે છે, તો તે વિચાર અથવા વિચારો કોઈ અન્ય બજારમાંથી પણ આયાત કરી શકાય છે. [[બજાર સંશોધન]] માપદંડો, જેવા કે [[:Wikt:flow of attention|વિચારણા પ્રવાહ]], [[:Wikt:flow of emotion|લાગણી પ્રવાહ]] અને [[:Wikt:branding moment|બ્રાન્ડિંગ અભિયાન]] કોઈ પણ દેશ અથવા પ્રાંતમાં જાહેરખબરોમાં શું ચાલે છે તે અંગે સમજ આપે છે કારણ કે માપદંડોનો આધાર જાહેરાતના દ્રશ્ય નહિ કે શ્રાવ્ય તત્વો હોય છે.<ref>યંગ, p.131</ref> === પ્રવાહો-વલણો === ઈન્ટરનેટની નવી શરૂઆત સાથે અનેક નવી જાહેરાત તકો આવી છે. પોપઅપ, [[એડોબ ફ્લેશ|ફ્લેશ]], [[વેબ બેનર|બેનર]], પોપઅંડર, [[એડવરગેમિંગ]], અને ઈ-મેઈલ જાહેરાતો (છેલ્લુ સામાન્ય રીતે સ્પામનું સ્વરૂપ છે) હવે સમાન સ્થળો છે. [[ડિજિટલ વીડિયો રેકોર્ડર]] (TiVo જેવા) વપરાશકારને કાર્યક્રમ પાછળથી જોવો હોય તો તેના રેકોર્ડિંગ માટે સક્ષમ બનાવે છે અને કમર્શિયલ આવતા હોય તેવા સમયને ફાસ્ટ ફોરવર્ડ કરવા સક્ષમ બનાવે છે. આ ઉપરાંત [[ટીવી કાર્યક્રમ|ટેલિવિઝન કાર્યક્રમો]]ના વેચાણ માટે પ્રી-રેકોર્ડેડ {0બોક્સ-સેટ{/0} વધુને વધુ પ્રમાણમાં અપાતા હોય છે; જેના લીધે ઘણા ઓછા લોકો શો ટીવી પર જુએ છે. આમ છતાં, હકીકત એ છે કે આ સેટ '''વેચાયેલા''' હોય છે, એટલે કે આ સેટના વેચાણમાંથી કંપનીને અતિરિક્ત નફો પ્રાપ્ત થશે. આ અસર ખાળવા માટે ઘણા જાહેરાતકારોએ [[સરવાઈવર (TV શ્રેણીઓ)|સર્વાઈવર]] જેવા ટીવી શો પર ઉત્પાદન રજૂઆતની પસંદગી કરી છે. ખાસ કરીને "મનોરંજક" જાહેરાતોના ઉદયની સાથ કેટલાક લોકોને જાહેરાત એટલી ગમી શકે છે કે તેઓ તેને પાછળથી જોવાનું અથવા મિત્રને બતાવવાની ઈચ્છા રાખે. સામાન્યતઃ જાહેરાત સમાજે હજુ સુધી આને સરળ બનાવ્યુ નથી, જો કે જાહેરાત જોવા અથવા સાંભળવા માગતા કોઈપણ વ્યક્તિ જોઈ શકે તે હેતુથી વ્યાપક વિતરણ માટે કેટલાકે ઈન્ટરનેટનો ઉપયોગ કર્યો છે. જાહેરાતોના ભવિષ્યને લગતો અન્ય એક મહત્વનો પ્રવાહ [[વિશેષ બજારો|વિશેષ બજાર]]નું વધતુ મહત્વ છે જેના માટે વિશેષ અથવા લક્ષ્યિત જાહેરાતોનો ઉપયોગ થાય છે. ઈન્ટરનેટ અને [[ધી લોંગ ટેઈલ|ધી લોન્ગ ટેઈલ]]ના સિદ્ધાંત દ્વારા મળેલ લાભથી નિશ્ચિત પ્રેક્ષકો સુધી પહોંચવાની જાહેરાતકારોની ક્ષમતા વધશે. ભૂતકાળમાં, સંદેશો પહોંચાડવાનો સૌથી વધુ અસરકારક રસ્તો હતો કે સૌથી મોટા [[સમૂહ બજાર]] પ્રેક્ષકોની સંભાવનાને આવરી લેવી. આમ છતાં વપરાશનો અભ્યાસ, ગ્રાહકોની છબિ અને [[બ્લોગ]]થી માંડીને સોશિયલ નેટવર્કિંગ સાઈટથી માંડીને કોઈપણ વસ્તુ દ્વારા લાવવામાં આવેલ વિશેષ સામગ્રીની વધતી જતી લોકપ્રિયતા, જાહેરાતકારોને પ્રેક્ષકો આપે છે કે જે પ્રમાણમાં ઓછા છે પરંતુ વધારે સારી રીતે અર્થિત છે, જે દર્શકો માટે વધારે પ્રસ્તુત અને કંપનીના માર્કેટિંગ ઉત્પાદનો માટે વધારે અસરકારક જાહેરાતો તરફ દોરી જાય છે. અન્યોમાં [[કોમકાસ્ટ સ્પોટલાઈટ]](Comcast Spotlight) એ એક એવા જાહેરાતકાર છે કે જે તેમના [[માગ પર વીડિયો]] મેનુમાં આ પદ્ધતિનો ઉપયોગ કરે છે. આ જાહેરાતો નિશ્ચિત જૂથને લક્ષ્યમાં રાખે છે અને કોઈ ચોક્કસ કારોબાર વિશે વધારે જાણવા માગતી હોય તેવી કોઈપણ વ્યક્તિ તેને જોઈ શકે છે અથવા તો ઘરે બેઠા-બેઠા તેને કોઈપણ સમયે અમલમાં મૂકી શકે છે. આના કારણે દર્શકો વધારે સક્રિય બને છે અને પોતે જે જાહેરાત જોવા માગતા હોય તેની પસંદગી કરે છે.<ref>[http://www.comcastspotlight.com/sites/Default.aspx?pageid=7608&amp;siteid=62&amp;subnav=3 "ઈન્ટરએક્ટિવ - VOD"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090326200208/http://www.comcastspotlight.com/sites/Default.aspx?pageid=7608&siteid=62&subnav=3 |date=2009-03-26 }} "કોમકાસ્ટ સ્પોટલાઈઠ વેબસાઈટ". લેવામાં આવેલ, ઓક્ટોબર 5, 2006.</ref> [[જાહેરાત એજન્સીઓ|જાહેરાત એજન્સી]]ઓના ક્ષેત્રમાં ઉદ્યોગના સતત વૈવિધ્યકરણ અંગે એક સમીક્ષકે નોંધ્યુ છે કે “મોટા વૈશ્વિક ગ્રાહકોને મોટી વૈશ્વિક એજન્સીઓની હવે વધારે જરૂર નથી ”.<ref>{{cite web|last=Howard |first=Theresa |url=http://www.usatoday.com/money/companies/management/2005-10-09-goodson-profile_x.htm |title=USA Today, October 9 2005 |publisher=Usatoday.com |date=2005-10-10 |access-date=2009-04-20}}</ref> વિવિધ વૈશ્વિક બજારોમાં બિન-પરંપરાગત એજન્સીઓની વૃદ્ધિ પરથી આ પ્રવાહ પ્રતિબિંબિત થાય છે, જેવી કે [[કેનેડિયન]](Canadian) વ્યાપાર [[TAXI (જાહેરાત એજન્સી)|TAXI]] અને [[ઓસ્ટ્રેલિયા]]માં [[SMART (જાહેરાત એજન્સી)|SMART]]ને "જાહેરાત જગતમાં ક્રાંતિ" તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.<ref>{{cite web |url=http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune_archive/2005/12/12/8363132/index.htm |title=Madison Ave. Lights Up |first=Devin |last=Leonard |publisher=[[Fortune]] |date=[[2005-12-12]] |language=en |access-date=2009-10-01 |archive-date=2009-06-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090606210859/http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune_archive/2005/12/12/8363132/index.htm |url-status=dead }}</ref> [[અનિયમિત]] જાહેરાતોમાં કંપનીઓ પોતાના ઉત્પાદન માટે જાહેરાત બનાવવા જાહેર સ્પર્ધાઓ રાખે છે અને વિજેતા(ઓ)ને ઈનામ આપવાની સાથે તેમાંથી જે ઉત્તમ હોય તેને વિશાળ વિતરણ માટે પસંદ કરવામાં આવે છે. 2007 સુપર બોલ દરમિયાન [[પેપ્સીકો]](PepsiCo)એ ચીપ્સની બ્રાન્ડ [[ડોરિટોસ]](Doritos) માટે 30 સેકન્ડની ટેલિવિઝન જાહેરાત બનાવવા માટે આવી સ્પર્ધા રાખી હતી, વિજેતાને રોકડ ઈનામ અપાયુ હતુ. [[શેવરલેટ|શેવરલેટે]](Chevrolet) તેઓની ટાહો શ્રેણીના [[સ્પોર્ટ યુટિલિટી વાહનો|SUV]] માટે આ પ્રકારની સ્પર્ધા રાખી હતી. જો કે આ પ્રકારની જાહેરાતો હજુ બાલ્યાવસ્થામાં છે. સ્વતંત્ર અનિયમિતો માટે એક વિશેષના સર્જનથી આખરે કદાચ જાહેરાત એજન્સીઓનું મહત્વ ઘટી શકે છે.{{Fact|date=February 2007}} == જાહેરાત સંશોધન == {{main|Advertising research}} જાહેરાત સંશોધન એ સંશોધનનો તજજ્ઞ-વિશેષ પ્રકાર છે કે જે જાહેરાતોની અસરકારકતા અને ક્ષમતા સુધારવા માટે કામ કરે છે. તેમાં સંશોધનના સંખ્યાબંધ સ્વરૂપોનો સમાવેશ થાય છે કે જેઓ વિવિધ કાર્ય-પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ કરે છે. જાહેરાત સંશોધનમાં જાહેરાત/અભિયાનની પૂર્વ-ચકાસણી ([[નકલ ચકાસણી|કોપી ટેસ્ટિંગ]] તરીકે પણ ઓળખાય છે) અને બાદની ચકાસણીનો સમાવેશ થાય છે-- જાહેરાત પ્રસારિત થાય તે પહેલા તે કેવુ પ્રદર્શન કરશે તે માટે પૂર્વ-ચકાસણી અને જાહેરાત પ્રસારિત થયા બાદ ગ્રાહક પર જાહેરાત/અભિયાનની બજારમાં અસર સુનિશ્ચિત કરવા બાદની ચકાસણી કરાય છે. નિરંતર [[એડ ટ્રેકિંગ|જાહેરાત ટ્રેકિંગ]] અને [[કમ્યુનિકસ]] પદ્ધતિઓ બાદની જાહેરાત ચકાસણી સંશોધનના ઉચિત ઉદાહરણો છે. == વધુ જુઓ == {{portal|Business and economics|NYSE-floor.jpg}} {{col-begin}} {{col-break}} * [[જાહેરાત એડસ્ટોક|એડવર્ટાઈઝિંગ એડસ્ટોક]] * [[બાળકો માટેની જાહેરાતો|બાળકો પર જાહેરખબરો]] * [[અમેરિકન એડવર્ટાઈઝિંગ ફેડરેશન હોલ ઓફ ફેમ]] * [[બ્રાન્ડેડ સામગ્રી]] * [[ક્લાસિફાઈડ જાહેરાતો]] * [[પ્રત્યાયન ડિઝાઈન]] * [[અતિક્રમણ]] * [[કુલ હંટિગ]] * [[નકલ ચકાસણી]] * [[નકલલેખન]] {{col-break}} * [[ગ્રાફિક ડિઝાઈન]] * [[સંકલિત માર્કેટિંગ સંદશાવ્યવહાર]] * [[વરિષ્ઠ માધ્યમ સર્જક|વરિષ્ઠ માધ્યમ સર્જ]] * [[સ્થાનિક જાહેરાતો|સ્થાનિક જાહેરાત]] * [[બજાર ભરાવો]] * [[મોબાઇલ માર્કેટિંગ]] * [[પ્રદર્શન આધારિત જાહેરાતો]] * [[અર્ધ-કાર્યક્રમ]] * [[જાહેર સંબંધો]] * [[વાસ્તવિક માર્કેટિંગ]] {{col-break}} * [[SEO કોપીરાઈટિંગ]] * [[જાહેરાતમાં સેક્સ]] * [[આંચકો જાહેરાત]] * [[શોકવર્ટાઈસિંગ]] * [[તમાકુ જાહેરાતો]] * [[વીડિયો વાણિજ્ય]] * [[વીડિયો સમાચાર પ્રસારણ]] * [[વાઈરલ માર્કેટિંગ]]g * [[દ્રશ્ય પ્રત્યાયન]] * [[વેબ વિશ્લેષક]] * [[જાહેરાતકારોનું વિશ્વ સંગઠન]](World Federation of અદ્વેર્તીસેર્સ) {{col-end}} == સંદર્ભો == {{reflist|colwidth=30em}} == ગ્રંથસૂચિ == * એન્થોની,એ,એડબો એયુ (2007)પ્રોફેસર, ઇતિહાસ અને ભૂગોળ * ભાટિયા, તેજ કે. 2000. ''ગ્રામીણ ભારતમાં જાહેરાતોઃ ભાષા માર્કેટિંગ પ્રત્યાયન અને ઉપભોકતાવાદ'' (Advertising in Rural India: Language, Marketing Communication, and Consumerism). એશિયા અને આફ્રિકાની ભાષાઓ અને સંસ્કૃતિના અભ્યાસ માટેની સંસ્થા. ટોકિયો યુનિવર્સિટી ઓફ ફોરેન સ્ટડીસ. ટોકિયો પ્રેસ: જાપાન. ISBN 4-87297-782-3 * આર્થર રિચર્ડ્સ, કેન્ટ યુએસએ (2008) ટીચર, પાઈરેટ, રેનેસાં મેન(Teacher, Pirate, renaissance man) * ક્લાર્ક, એરિક, "ધી વોન્ટ મેકર્સ(The Want Makers)", વાઈકિંગ, 1988. ISBN 0340320281 * કુક, ગાય (2001 2જી આવૃત્તિ) "ધી ડિસક્લોઝર ઓફ એડવર્ટાઈઝિંગ(The Discourse of Advertising)", લંડન: રુટલેજ, ISBN 0-415-23455-7 * ગ્રેડોન, શારિ (2003) "મેડ યુ લુક - હાઉ એડવર્ટાઈઝિંગ વર્ક્સ એન્ડ વાય યુ શુડ નો (Made You Look - How Advertising Works and Why You Should Know)", ટોરોન્ટો: એન્નિક પ્રેસ, ISBN 1-55037-814-7 * જ્હોન્સન, જે. ડગલાસ, "એડવર્ટાઈઝિંગ ટુડે (Advertising Today)", શિકાગો: સાયન્સ રીસર્ચ એસોસિએટ્સ, 1978. ISBN 0-574-19355-3 * ક્લેઈન, નાઓમી (2000) ''નો લોગો (No Logo) '' . હાર્પર-કોલિન્સ, ISBN 0-00-653040-0 * ક્લેપ્પનર, ઓટ્ટો, "એડવર્ટાઈઝિંગ પ્રોસીડ્યુર(Advertising Procedure)", એંગ્લેવુડ ક્લિફ્સ, N.J., પ્રેન્ટાઈસ-હોલ, 1966. * કોટાબે, માસાકિ અને ક્રિસ્ટિઅન હેલ્સેન, ''ગ્લોબલ માર્કેટિંગ મેનેજમેન્ટ(Global Marketing Management), 3જી આવૃત્તિ'' , જ્હોન વિલી એન્ડ સન્સ, ઈન્ક, પબ્લિશર્સ, કોપીરાઈટ 2004, ISBN 0-471-23062-6 * લર્મર, રિચાર્ડ; સિમોન્સ, માર્ક, પૂન્ક માર્કેટિંગ, ન્યુ યોર્કઃ હાર્પર કોલીન્સ, 2007.ISBN 978-0-06-115110-1 (ક્ન્ઝ્યુમર માર્કેટિંગની જર્નલ 24(7), 2007માં મેરીલીન સ્ક્રીઝીના પુસ્તકની સમીક્ષા) * લીઅર્સ, જેક્સન, ''ફેબલ્સ ઓફ એબન્ડન્સઃ અ કલ્ચરલ હીસ્ટ્રી ઓફ એડવર્ટાઈઝિંગ ઈન અમેરિકા (Fables of Abundance: A Cultural History of Advertising in America)'' , બેઝિક બુક્સ, 1995, ISBN 0465090753 * લીઓન, જોસ લુઈસ (1996) "લોસ ઈફેક્ટોસ ડે લા પબ્લિસિડાડ(Los effectos de la publicidad)". બાર્સેલોના: એરિઅલ, ISBN 84-344-1266-7 * લીઓન, જોસ લુઈસ (2001) "મિટોએનાલિસિસ પબ્લિસિડાડ(Mitoanálisis de la publicidad)". બાર્સેલોના. એરિઅલ, ISBN 84-344-1285-3 મેકફોલ, લિઝ (2004) જાહેરાતોઃ એક સાંસ્કૃતિક અર્થતંત્ર(Advertising: a cultural economy). લંડન, સેજ * મુલવિહિલ, ડોનાલ્ડ એફ., [http://links.jstor.org/sici?sici=0022-2429%28195110%2916%3A2%3C179%3AMRFTSC%3E2.0.CO%3B2-I "નાની કંપનીઓ માટે બજાર સંશોધન"], માર્કેટિંગની જરનલ, Vol. 16, No. 2, ઓક્ટો., 1951, pp. 179–183. * [[વાન્સ પેકાર્ડ|પેકાર્ડ, વેન્સ]], ''છૂપા ઉત્પ્રેરકો(The Hidden Persuaders)'' , ન્યૂ યોર્ક, ડી. મેકકે કુ., 1957. * પેટલે, જુલિઅન (2002) "જાહેરાતો". North Mankato, Minnesota: Smart Apple Media., ISBN 1-58340-255-1 * યંગ, ચાર્લ્સ ઈ., ''ધી એડવર્ટાઈઝિંગ હેન્ડબુક'' (he Advertising Handbook), આઈડિયાસ ઈન ફ્લાઈટ, સીએટલ, WA એપ્રિલ 2005, ISBN 0-9765574-0-1 * વેરનિક, એન્ડ્ર્યુ (1991) "પ્રોત્સાહન સંસ્કૃતિઃ જાહેરા, વિચારધારા અને પ્રતિકાત્મક અભિવ્યક્તિ(Promotional Culture: Advertising, Ideology and Symbolic ક્ષ્પ્રેસ્સિઓન્) (સિદ્ધાંત, સંસ્કૃતિ &amp; સમાજ એસ.)", લંડન: સેજ પબ્લિકેશન્સ લિમિટેડ, ISBN 0-8039-8390-5 જાહેરાત ટીકાકારો * બેઈન્સ, પૌલ. (2001) "એ પાઈ ઈન ધી ફેસ" ઓલ્ટરનેટિવ જરનલમાં, સ્પ્રિંગ 2001 v27 i2 p14. રીટ્રાઈવ્ડ: ઈન્ફોટ્રેક વેબ: એક્સપાન્ડેડ એકેડેમિક ASAP પ્લસ. (24/07/2002). * બ્લિસ્સેટ, લ્યુથર: ''હેન્ડબુચ ડેર કોમ્યુનિકેશન્સગુરિલ્લા(Handbuch der Kommunikationsguerilla).'' એસોસિએશન, ઓગસ્ટ 2001, ISBN 978-3-922611-64-6. * બોઈલર, ડેવિડ: મૌન ચોરી(Silent થેફ્ટ)માં. આપણી સહિયારી સંપત્તિની ખાનગી લૂટ, રુટલેજ, ન્યૂયોર્ક, ફેબ્રુઆરી 2003, ISBN 9780415944823, ISBN 0415944821 * ચોમ્સ્કી, નોઆમ. ઉત્પાદન મંજૂરી (Manufacturing Consent) * ડે કેર્ટીઉ, મિશેલ. (1984) રોજિંદા જીવનની કાર્યશૈલી(The Practice of Everyday Life). બર્કલે, લંડન: યુનિવર્સિટી ઓફ કેલિફોર્નિયા પ્રેસ. * ફ્રેન્ક, જ્યોર્જ: ''મેન્ટલર કેપિટાલિસમસ(Mentaler Kapitalismus). '' ''એઈન પોલિટિશ ઓકોનોમિ દેસ જેઈસ્ટીસ(Eine politische Ökonomie des Geistes).'' 1આવૃત્તિ. કાર્લ હાન્સર, ઓગસ્ટ 2005, ISBN 978-3-446-20687-8 * ફ્રેન્ક, જ્યોર્જ: ''ઓકોનોમિ દેર ઓફમેર્ક્સેમકેઈટ(Ökonomie der Aufmerksamkeit). '' ''એઈન એન્ટવર્ફ(Ein Entwurf).'' 1આવૃત્તિ. કાર્લ હાન્સર, મર્ઝ 1998, ISBN 978-3-446-19348-2. * ફ્રેસર, નેન્સી. (2000) "જાહેરક્ષેત્ર અંગે પુનઃવિચારઃ હકીકતમાં અસ્તિત્વ ધરાવતી લોકશાહીની ટીકામાં યોગદાન" એસ. (આવૃત્તિ) દરમિયાન, ધી કલ્ચરલ સ્ટડીસ રીડર(The Cultural Studies Reader). લંડન અને ન્યૂ યોર્ક, રુટલેજ. * ગોલ્ડમેન, ડેબ્રા. (1999) એડવીકમાં "ઉપભોકતા લોકશાહી".Com , નવે22, 1999 v36 i47 p13. www.adweek.com (8/08/2002): લેવામાં આવેલ * હેબરમાસ, જુર્ગન. (c1989) જાહેરક્ષેત્રનું માળખાકીય રૂપાંતરઃ The Structural Transformation of the Public Sphere: બુર્જુઆ સમાજની શ્રેણીમાં પૂછપરછ. કેમ્બ્રિજ, સમૂહ.: MIT પ્રેસ. * હાર્કિન, જેમ્સ. (1996) "લોગો ફરી યુદ્ધ કરે છે" ન્યૂ સ્ટેટ્સમેનમાં, જુન 18, 20001 v130 i4542 p25. ઈન્ફોટ્રેક વેબ: એક્સપાન્ડેડ એકેડેમિક ASAP પ્લસ: માંથી લેવામાં આવેલ છે(8/08/2002). * હોપનર, ફ્રિડરિક જ્યોર્જ (1976). વર્બાઉચેરવેરહોલ્ટન. સ્ટટગ્રાટ: કોહલહેમર (શહેરી TB). * હોફમેન્ન, હાન્સ-જોઆચિમ(). વેર્બેસાયકોલોજી. બર્લિન ડીગ્રુઈટર (સેમ્મલંગ ગોશેન 5009). * હોજ, આર અને ક્રેસ, જી. (1988) સાજિક સાંકેતિકતા( Social Semiotics) . કેમ્બ્રિજ: પોલાઈટી પ્રેસ. * હોલ્ટ, ડી. (2002) "બ્રાન્ડ શા માટે તકલીફનું કારણ બને છે?(Why Brands Cause Trouble?) ઉપભોકતા સંસ્કૃતિ અને બ્રાન્ડિંગનો દ્વંધાત્મક સિદ્ધાંત" ઉપભોકતા સંશોધનની જરનલમાં, જુન 2002 v29 i1 p70(21). ઈન્ફોટ્રેક વેબ: એક્સપાન્ડેડ એકેડેમિક ASAP પ્લસ: માંથી લેવામાં આવેલ છે(29/07/2002). * હોર્કહેઈમર, મેક્સ અને એડોર્નો, થીઓડોર ડબલ્યુ. (1973) જ્ઞાનનું દ્વંધ. લંડનઃ એલેન લેન. * ઈર્લે, માર્ટિન &amp; બુસ્સમેન્ન, વોલ્ફ્સ (1983, Hrsg.). માર્કેટસાયકોલોજી.હેન્ડબુચ ડેર સાયકોલોજી(Handbuch der Psychologie), Vol. 12., 2. હાલબ્બાંડે. 1હાલબ્બાંડઃ માર્કેટ સાયરકોલોજી અલ્સ સોઝિઅલવિસ્સેનશાફ્ટ. 2. હાલબ્બાંડઃ: મેથોડેન અંડ એનવેન્ડુનજેન ઈન ડેર માર્કેટસાયકોલોજી. ગોટ્ટિનજેનઃહોગરેફ * ઝુલી, સુત. (2006) સંચયનો તમાશો. માધ્યમોમાં નિબંધ. સંસ્કૃતિ અને રાજકારણ(Culture &amp; Politics), પીટર લેંગ પબ્લિશિંગ (જુન 24, 2006), ISBN 0820479047, ISBN 978-0820479040 * ઝુલી, સુત (1990) જાહેરાતની સંહિતાઃ The Codes of Advertising: અંધશ્રદ્ધા અને અર્થનું રાજકીય અર્થતંત્ર(Fetishism and the political Economy of મેઅનીંગ), રુટલેજ; 1 આવૃત્તિ (ડિસેમ્બર 12, 1990), ISBN 041590353X, ISBN 978-0415903530 * ઝુલી, સુત, લેઈસ્સ, વિલિયમ, ક્િન, સ્ટીફન, બોટ્ટેરિલ્લ, જેક્વેલિન (2005): જાહેરાતમાં સામાજિક પ્રત્યાયનઃ મધ્યસ્થ બજાર-સ્થળમાં વપરાશ (Social Communication in Advertising: Consumption in the Mediated માર્કેત્પ્લાચે), રુટલેજ; 3 આવૃત્તિ (September 28, 2005), ISBN 0415966760, ISBN 978-0415966764 * કૈસર, આન્દ્રેસ (1980, Hrsg.). વેરબંગ. થીયર અંડ પ્રાક્સિસ વેરબ્લિચર બિઈનફ્લુસ્સંગ. મય્નચેનઃવાહલેન. * કિલબોર્ન, જીન: મારો પ્રેમ ના ખરીદી શકેઃ જાહેરાતો આપણા વિચારવાની અનુભવવાની તરાહ કઈ રીતે બદલે છે(Can't Buy My Love: How Advertising Changes the Way We Think and ફિલ), ફ્રી પ્રેસ; 1 આવૃત્તિ (નવેમ્બર 2, 2000), ISBN 0684866005 * ક્લેઈન, નાઓમી.(2000) નો લોગો(No Logo): ટેકિંગ એઈમ એટ ધી બ્રાન્ડ બુલિસ. ન્યૂયોર્કઃ પિકાડોર. * કોર્ટેન, ડેવિડ. (1995) જ્યારે કોર્પોરેશનો જગત પર શાસન કરે(When Corporations Rule the World). 2આવૃત્તિ 2001: બેર્રેટ્ટ-કોહલેર, સેન ફ્રાન્સિસ્કો, કેલિફોર્નિયા, ISBN 1-887208-04-6 * લાશ, ક્રિસ્ટોફર: ''ઝેઈટેલ્ટર ડીસ નાર્ઝિસ્મસ(Zeitalter des Narzissmus).'' 1આવૃત્તિ.હોફમન અંડ કેમ્પ, હેમ્બર્ગ 1995. * લાશ, ક્રિસ્ટોફર. આત્મમોહની સંસ્કૃતિ: નાશ થતી અપેક્ષાઓના યુગમાં અમેરિકન જીવન, નોર્ટન, ન્યૂયોર્ક, ISBN 978-0393307382 * લાસ્ન, કાલ્લે. (2000) કલ્ચરલ જામ(Culture જામ): હાઉ ટુ રીવર્સ અમેરિકાસ સુસાઈઢલ કન્ઝ્યુમર બિંગ- એન્ડ વાય વી મસ્ટ, હાર્પર પેપરબેક્સ (નવેમ્બર 7, 2000), ISBN 0688178057 ISBN 978-0688178055 * લાસ્ન, કાલ્લે.(1999) કલ્ચરલ જામ(Culture જામ): ધી અનકુલિંગ ઓફ અમેરિકા, વિલિયમ એન્ડ મોરો કંપની(William Morrow &amp; Company); પ્રથમ આવૃત્તિ (નવેમ્બર 1999), ISBN 0688156568, ISBN 978-0688156565 * લીસ, લોરેટ્ટા, (1998) "શહેરી જનજાગૃતિ અને ગલી" નિકોલસ આર ફીફે(આવૃત્તિ) ઈમેજિસ ઓફ સ્ટ્રીટ: પ્લાનિંગ, આઈડેન્ટિટી એન્ડ કંટ્રોલ ઈન પબ્લિક સ્પેસ. લંડન, ન્યૂ યોર્ક, રુટલેજ. * લેઈસ, વિલિયમ: (1990) જાહેરાતમાં સામાજિક પ્રત્યાયન(Social Communication in Advertising), રુટલેજ; 2 આવૃત્તિ (જુલાઈ 27, 1990), ISBN 0415903548, ISBN 978-0415903547 * લેમ્કે, જે એલ. (1995) ટેક્સ્ટ્યુઅલ પોલિટિક્સ: ડિસકોર્સ એન્ડ સોશિયલ ડાયનેમિક્સ. લંડન: ટેલર &amp; ફ્રાન્સિસ. * લિવિંગસ્ટોન, સોનિયા અને લુન્ટ, પીટર. (1994) ટેલિવિઝન પર વાટાઘાટો: પ્રેક્ષકોની ભાગીદારી અને જાહેર ચર્ચા. લંડન &amp; ન્યૂયોર્ક: રુટલેજ. * લોવ,એરિક. (2001) માધ્યમ અને સાંસ્કૃતિક ઉત્પાદન (The Media and Cultural Production). લંડન: સેજ પ્રકાશન. * મેકચેસ્ની, રોબર્ટ ડબલ્યુ., સ્ટોલ્ઝફુસ, ડુએન સી.એસ અને નેરોન, જ્હોન સી, (2007) જાહેરતોમાંથી મુક્તિ: ઈ. ડબલ્યુ. સ્ક્રિપ્સના શિકાગો અખતરા (પ્રત્યાયનનો ઇતિહાસ), યુનિ. ઓફ ઈલિઓનિસ Pr (30 માર્ચ 2007) * મેકચેસ્ની, રોબર્ટ ડબલ્યુ. “માધ્યમનું રાજકીય અર્થતંત્રઃ સ્થાયી મુદ્દાઓ અને ઉદભવતી દ્વિધાઓ”. Monthly Review Press, New York, (May 1, 2008), ISBN 978-1583671610 * મુલાર્ઝ, સ્ટીફન. જાહેરાતની નકારાત્મક અસરો. http://www.mularzart.com/writings/THE%20NEGATIVE%20EFFECTS%20OF%20ADVERTISING.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090318184447/http://www.mularzart.com/writings/THE%20NEGATIVE%20EFFECTS%20OF%20ADVERTISING.pdf |date=2009-03-18 }} * પ્રોથર્સ, લિસા (1998) "કલ્ચરલ જામિંગ: ખરાબ વિષયોમાં પેડ્રો કાર્વાજલ સાથે પ્રશ્નોત્તરી: રોજિંદા જીવન માટે રાજકીય શિક્ષણ. http://www.eserver.org/bs/37/prothers.htm{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (1/08/2002):માંથી લેવામાં આવેલ * ક્વાર્ટ, એલિસ્સા: ''બ્રાન્ડેડ. '' ''વાઈ વિર ગેકૌફ્ટ અંડ વેરકૌફ્ટ વેર્ડેન.'' રેઈમેન્ન, માર્ઝ 2003, ISBN 978-3-570-50029-3. * રિશટર, હાન્સ-જુર્ગન (1977). એઈનફુહરંગ ઈન ડીસ ઈમેજ-માર્કેટિંગ. ફેલ્ડથીઅરેટિશ ફોરશુંગ. સ્ટટગ્રાટ: કોહલહેમર (શહેરી TB). * રોર્ટી, જેમ્સ: “આપણા માલિકનો અવાજઃ જાહેરાત(Our Master's Voice: Advertising)” એયર કું. પબ(Ayer Co Pub), 1976, ISBN 10: 0405080441 / 0-405-08044-1, ISBN 9780405080449 * શોમોલ્ડર્સ, ગુંટેર(1978). વેરહાલ્ટેન્સફોર્શુંગ ઈન વિરટ્શાફ્ટ્સલેબેન. રેઈનબેક: રોવોહલ્ટ. * શ્મિડ્ટ, એસ. જે. &amp; સ્પાઈબ, બી. (1994ડાઈ ગેબુર્ટ ડીર શોનેન બિલ્ડર(1994) * શ્મિડ્ટ, એસ. જે. &amp; સ્પાઈબ, બી. (1995વેરબંગ, મેડિઅન અંડ કલ્ચર, વેસ્ટડ્યુટશેચર વેરાલ્ગ, 1995, ઓપ્લાડેન * સિંકલેઈર, અપ્ટોન(1919): ધી બ્રાસ ચેક * સ્ટુઅર્ટ, ઈવેન. સભાનતાના કપ્તાનોઃ જાહેરાતો અને ઉપભોકતા સંસ્કૃતિના મૂળિયા, પાયાના પુસ્તકો(Captains of Consciousness: Advertising and the Social Roots of the Consumer Culture, Basic Books), ISBN 9780465021550, ISBN 0465021557 * વિલિઅમ્સન, જ્યુડિથ (1994): જાહેરાતોની વ્યાખ્યા(Decoding Advertisements) (ખયાલો પ્રગતિ હેઠળ), મારિઓન બોયાર્સ પબ્લિશર્સ લિમિટેડ(Marion Boyars Publishers Ltd) (March 1, 1994),ISBN 0714526150, ISBN 978-0714526157 == બાહ્ય લિંક્સ == {{commons|Advertising}} {{wiktionarypar|advertising}} {{wikibooks|Marketing}} {{wikiquote}} * [http://www.aef.com/index.html એડવર્ટાઈઝિંગ એજ્યુકેશનલ ફાઉન્ડેશન] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090420024405/http://www.aef.com/index.html |date=2009-04-20 }}, સંગ્રહિત જાહેરખબરો વર્ગખંડ સ્રોત દર્શાવે છે * [http://library.duke.edu/digitalcollections/adaccess/ એડ*એસેસ -- ડ્યુક યુનિવર્સિટી લાઈબ્રેરીનું ડિજિટલ કલેક્શન] 7,000થી વધુ અમેરિકી અને કેનેડિયન જાહેરાતો, 1911-1955ના સમયની, પાંચ ઉત્પાદન શ્રેણીઓનો સમાવેશ - સૌંદર્ય અને આરોગ્ય, રેડિયો, ટેલિવિઝન, પરિવહન, અને વિશ્વયુદ્ધ II પ્રોપગેન્ડા. * [http://library.duke.edu/digitalcollections/eaa/ અમેરિકામાં જાહેરાતોનો ઉદભવ -- ડ્યુક યુનિવર્સિટી લાઈબ્રેરીનું ડિજિટલ કલેક્શન - ] 1850થી 1920 સુધીની 9,000 જાહેરાત વસ્તુઓ અને પ્રકાશનોનો સમાવેશ, ઉપભોકતા સંસ્કૃતિના ઉદભવનું ઉદાહરણ અને યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સમાં વ્યવસાયિક જાહેરાત ઉદ્યોગનો જન્મ. * [http://www.eisnermuseum.org/ વિલિયમ એફ. એઈસ્નસ મ્યુઝિયમ ઓફ એડવર્ટાઈઝિંગ એન્ડ ડિઝાઈન] પર [http://www.eisnermuseum.org/exhibits/online.shtm ઓન-લાઈન દર્શાવે છે] [[શ્રેણી:જાહેરાત]] [[શ્રેણી:પ્રત્યાયન ડિઝાઈન]] [[શ્રેણી:ગ્રાફિક ડિઝાઈન]] [[શ્રેણી:માર્કેટિંગ]] [[શ્રેણી:પ્રમોશન અને માર્કેટિંગ પ્રત્યાયન]] 68on7ktep5446ovd94mqupgukszf0sn 1 18075 906244 199210 2026-10-11T17:48:52Z ~2026-54628-51 89513 /* ગુજરાતી સાહિત્ય */ નવો વિભાગ 906244 wikitext text/x-wiki આ લેખનું લખાણ અન્ય જગ્યાએથી બેઠું ઉઠાવીને અહીં મુક્યું છે, કેમકે આ ફક્ત વ્યક્તિ પરિચય છે, એટલે તેમાં પ્રકાશનઅધિકારનો બહુ મોટો પ્રશ્ન નથી, જોકે મૂળ સાઇટ દાવો કરે તો આપણે તેમના પ્રકાશનાધિકારનો ભંગ નથી કર્યો તેમ પણ નથી કહી શકીએ તેમ. તે જે હોય તે, પરંતુ જો આ લખાણ આ સ્વરૂપે અન્ય જગ્યાએ હોય જ તો તેને અહીં મુકવાની શી જરૂર છે? જો આ લેખને વિકિની શૈલીમાં લખી શકતા હોઈએ તો અહીં રાખવો, નહીતર હટાવી દેવો તેવું મારૂં મંતવ્ય છે. આવા અન્ય લેખો પણ છે, બધા માટે મારો તો આ જ મત છે. આપ મિત્રોના વ્યુહની રાહ જોઉં છું.--[[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૧:૫૩, ૩૧ ઓકટોબર ૨૦૦૯ (UTC) :થોડું મોડું ધ્યાન પડ્યું ધવલભાઇ.... માફ કરશો... સીતારામ... '''મહર્ષિ''' --[[સભ્ય:Maharshi675|Maharshi675]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Maharshi675|talk]]) ૦૩:૧૬, ૧૭ મે ૨૦૧૨ (IST) ::મહર્ષિભાઈ, આવું તો ઘણું હું લખીને ભૂલી જાઉં છું, એટલે માફી માગવાની જરૂર નથી. કહે છે ને કે દુર્ઘટના સે દેર ભલી, એવું રાખવું આપણે... :)--[[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૦૪:૨૪, ૧૭ મે ૨૦૧૨ (IST) == ગુજરાતી સાહિત્ય == ગુજરાતી [[વિશેષ:પ્રદાન/~2026-54628-51|~2026-54628-51]] ([[સભ્યની ચર્ચા:~2026-54628-51|talk]]) ૨૩:૧૮, ૧૧ ઓક્ટોબર ૨૦૨૬ (IST) 9m68jobekq31upjc7783kkl8jhg1sf2 906259 906244 2026-10-12T04:52:09Z KartikMistry 10383 [[Special:Contributions/~2026-54628-51|~2026-54628-51]] ([[User talk:~2026-54628-51|talk]]) દ્વારા કરેલ ફેરફારોને [[User:Dsvyas|Dsvyas]] દ્વારા કરેલા છેલ્લા સુધારા સુધી ઉલટાવાયા. 199210 wikitext text/x-wiki આ લેખનું લખાણ અન્ય જગ્યાએથી બેઠું ઉઠાવીને અહીં મુક્યું છે, કેમકે આ ફક્ત વ્યક્તિ પરિચય છે, એટલે તેમાં પ્રકાશનઅધિકારનો બહુ મોટો પ્રશ્ન નથી, જોકે મૂળ સાઇટ દાવો કરે તો આપણે તેમના પ્રકાશનાધિકારનો ભંગ નથી કર્યો તેમ પણ નથી કહી શકીએ તેમ. તે જે હોય તે, પરંતુ જો આ લખાણ આ સ્વરૂપે અન્ય જગ્યાએ હોય જ તો તેને અહીં મુકવાની શી જરૂર છે? જો આ લેખને વિકિની શૈલીમાં લખી શકતા હોઈએ તો અહીં રાખવો, નહીતર હટાવી દેવો તેવું મારૂં મંતવ્ય છે. આવા અન્ય લેખો પણ છે, બધા માટે મારો તો આ જ મત છે. આપ મિત્રોના વ્યુહની રાહ જોઉં છું.--[[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૧:૫૩, ૩૧ ઓકટોબર ૨૦૦૯ (UTC) :થોડું મોડું ધ્યાન પડ્યું ધવલભાઇ.... માફ કરશો... સીતારામ... '''મહર્ષિ''' --[[સભ્ય:Maharshi675|Maharshi675]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Maharshi675|talk]]) ૦૩:૧૬, ૧૭ મે ૨૦૧૨ (IST) ::મહર્ષિભાઈ, આવું તો ઘણું હું લખીને ભૂલી જાઉં છું, એટલે માફી માગવાની જરૂર નથી. કહે છે ને કે દુર્ઘટના સે દેર ભલી, એવું રાખવું આપણે... :)--[[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૦૪:૨૪, ૧૭ મે ૨૦૧૨ (IST) iea46vretbvv5gtuqmjbactk3prr09m 0 26335 906251 904213 2026-10-12T00:49:17Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 906251 wikitext text/x-wiki {{US state |Name = Indiana |ElectoralVotes = 11 |Fullname = State of Indiana |Flag = Flag of Indiana.svg |Flaglink = [[Flag of Indiana|Flag]] |Seal = Indiana-StateSeal.svg |Map = Map of USA IN.svg |Nickname = The [[Hoosier]] State |Former = Indiana Territory |Demonym = [[Hoosier]]<ref>{{cite news| title=What to Call Elsewherians and why| publisher= CNN.com|url=http://www.cnn.com/2007/LIVING/wayoflife/11/07/mf.nicknames/index.html|access-date=2008-10-04 | date=2007-11-07}}</ref> |Motto = The Crossroads of America |Capital = [[Indianapolis, Indiana|Indianapolis]] |LargestCity = [[Indianapolis, Indiana|Indianapolis]] |LargestMetro = [[Indianapolis Metropolitan Area|Indianapolis]] |Governor = [[Mitch Daniels]] (R) |Lieutenant Governor = [[Becky Skillman]] (R) |Legislature = [[Indiana General Assembly|General Assembly]] |Upperhouse = [[Indiana Senate|Senate]] |Lowerhouse = [[Indiana House of Representatives|House of Representatives]] |Senators = [[Richard Lugar]] (R)<br />[[Evan Bayh]] (D) |Representative = 5 Democrats, <br /> 4 Republicans |PostalAbbreviation = IN |OfficialLang = [[English language|English]] |Languages = [[Northern American English|Northern]], [[Inland Northern American English|Midwestern]] and <br /> [[Southern American English|Southern]] [[English language|English]] [[Dialect]]s, <br /> [[German language|German]], [[French language|French]], [[Spanish language|Spanish]], <br /> [[Ilocano language|Ilocano]] Other Languages |AreaRank = 38^th |TotalAreaUS = 36,418 |TotalArea = 94,321 |LandAreaUS = 35,868 |LandArea = 92,897 |WaterAreaUS = 550 |WaterArea = 1,424 |PCWater = 1.5 |PopRank = 16^th |2000Pop = 6,423,113 (2009 est.)<ref name=09CenEst>{{cite web | title = Annual Estimates of the Resident Population for the United States, Regions, States, and Puerto Rico: April 1, 2000 to July 1, 2009 | publisher = United States Census Bureau | access-date = 2010-01-04 | url = http://www.census.gov/popest/states/tables/NST-EST2009-01.csv}}</ref> |DensityRank = 17^th |2000DensityUS = 169.5 |2000Density = 65.46 |Total GDP Rank = 16^th |Total GDP = 248,915 (2006) |Per Capita GDP Rank = 33^rd |Per capita GDP = 38,037 (2005) |AdmittanceOrder = 19^th |AdmittanceDate = December 11, 1816 |TimeZone = [[Eastern Standard Time Zone|Eastern]] [[Coordinated Universal Time|UTC]]-5/[[Daylight Saving Time|-4]] |TZ1Where = [[Time in Indiana|80 counties]] |TimeZone2 = [[Central Standard Time Zone|Central]]: UTC-6/[[Daylight saving time|-5]] |TZ2Where = [[Time in Indiana|12 counties]] in <br /> [[Evansville]] and <br /> [[Gary]] Metro Areas <br /> <small>''For more information, <br /> see [[Time in Indiana]]''</small> |Latitude = 37° 46′ N to 41° 46′ N |Longitude = 84° 47′ W to 88° 6′ W |WidthUS = 140 |Width = 225 |LengthUS = 270 |Length = 435 |HighestPoint = [[Hoosier Hill]] <br /> ^{[[Franklin Township, Wayne County, Indiana|Franklin Township, <br /> Wayne County]]} <ref name=usgs>{{cite web| date=29 April 2005| url=http://erg.usgs.gov/isb/pubs/booklets/elvadist/elvadist.html#Highest| title=Elevations and Distances in the United States| publisher=U.S Geological Survey| access-date=2006-11-06| archive-date=2008-10-06| archive-url=https://web.archive.org/web/20081006105354/http://egsc.usgs.gov/isb/pubs/booklets/elvadist/elvadist.html#Highest| url-status=dead}}</ref> |HighestElevUS = 1,257 |HighestElev = 383 |MeanElevUS = 689 |MeanElev = 210 |LowestPoint = [[Ohio River]] and mouth <br /> of [[Wabash River]] <br /> ^{[[Point Township, Posey County, Indiana|Point Township, <br /> Posey County]]} <ref name=usgs/> |LowestElevUS = 320 |LowestElev = 98 |ISOCode = US-IN |Website = www.in.gov | }} {{Fix bunching|mid}} {{Infobox U.S. state symbols | Name = Indiana | Flag = Flag of Indiana.svg | Seal = Indiana-StateSeal.svg | Nickname = The Hoosier State | Motto = [[The Crossroads of America]]<ref name="motto"/> | Award = Sagamore of the Wabash | Capital = [[Indianapolis, Indiana|Indianapolis]] | Beverage = [[Water]] | Bird = [[Cardinal (bird)|Cardinal]] | Flower = [[Peony]] | Holidays = George Rogers Clark Day, February 25 (1779); Northwest Ordinance Day, July 13 (1787); [[Indiana Day]], December 11 (1816) | Language = [[English]] | Lincense Plate = 2008RegularIndiana.jpg | Name Origin = Land of the Indians | Pie = Hoosier Pie ([[Sugar cream pie]]) | Poem = "Indiana" | Stone = [[Limstone]] | Quarter = 2002 IN Proof.png | QuarterReleaseDate = 2002 | River = [[Wabash River]] | Tree = [[Liriodendron tulipifera|Tulip tree]] | Slogan = Restart your Engines | Song = "[[On the Banks of the Wabash, Far Away]]" | Soil = [[Miami (soil)|Miami]] | Route Marker = Indiana 67.svg }} {{Fix bunching|end}} '''ઇન્ડિયાના''' ({{IPAc-en|en-us-Indiana.ogg|ɪ|n|d|i|ˈ|æ|n|ə}}) એ [[યુએસનું રાજ્ય]] છે. યુએસ [[ગણરાજ્યો]]માં ઉમેરવામાં આવેલું આ 19મું ક્રમનું રાજ્ય છે. તે [[ગ્રેટ લેક્સ રિજન]]માં આવેલું છે. અને તેની વસતી અંદાજે 63 લાખની છે. [[વસતી]]ની દૃષ્ટિએ તેનો 16^મો ક્રમ અને [[વસતીની ગીચતા]]ની દૃષ્ટિએ તેનો 17^મો ક્રમ આવે છે.<ref>[http://worldatlas.com/aatlas/populations/usadensityh.htm વસતિ ગીચતાને આધારે રાજ્યોનો ક્રમ]</ref> ભૂમિગત વિસ્તારની દૃષ્ટિએ ઇન્ડિયાનાનો 38^મો ક્રમ આવે છે અને તે [[યુએસ ખંડ]]નું નાનામાં નાનું રાજ્ય છે. તે [[એપાલાશિયન ગીરિમાળા]]ની પશ્ચિમે આવેલું છે. તેનું [[પાટનગર]] અને મોટામાં મોટું [[શહેર]] [[ઇન્ડિયાનાપોલિસ]] છે. [[મિસિસિપી નદી]]ની પૂર્વમાં આવેલાં કોઈ પણ રાજ્યોનાં પાટનગર કરતાં તે સૌથી વિશાળ છે. ઇન્ડિયાનામાં કેટલાક મહાનગરીય વિસ્તારો આવેલા છે કે જેમની વસતી 1,00,000 કરતાં વધારે હોય આ ઉપરાંત તેમાં ઘણાં બધાં ઔદ્યોગિક શહેરો અને નાનાં શહેરો પણ આવેલાં છે. કેટલીક રમતગમતો માટે તે ઘર સમાન છે અને એથ્લેટિક્સ પ્રકારની રમતો જેવી કે [[એનએફએલની]] [[ઇન્ડિયાનાપોલિસ કોલ્ટ્સ]], [[એનબીએની]] [[ઇન્ડિયાના પેસર્સ]], [[ઇન્ડિયાનાપોલિસ 500]] [[મોટર સ્પોર્ટ્સ]] [[રેસ]] (કે જેને વિશ્વની સૌથી વિશાળ એક દિવસીય રમત ગણવામાં આવે છે.) વગેરેનો તેમાં સમાવેશ થાય છે. ઇન્ડિયાનાના રહેવાસીઓને [[હૂસિયર્સ]] તરીકે ઓળખવામાં આવે છે પરંતુ આ શબ્દનું મૂળ શું છે તે જાણી શકાયું નથી. આ અંગે અનેક પ્રકારનાં કારણો આપવામાં આવ્યા છે. જેમાં [[જેમ્સ વ્હાઇટકોમ્બ રિલે]]એ રમૂજી કારણ આપ્યું હતું તેનો પણ સમાવેશ થાય છે. તેણે જણાવ્યું હતું કે ઇન્ડિયાનાનો પાયો નાખનારાઓએ જોરથી બૂમ પાડી હતી "હુ ઇઝ ધેર?" આ બૂમ જંગલીની જેમ પાડવામાં આવી હતી અથવા તો પછી "હુઝ ઇયર?" તેવું ઉચ્ચારણ થયું હશે. જબરદસ્ત ઝઘડા પછી. રાજ્યના નામનો મતલબ [[ઇન્ડિયન (અમેરિકાના વેસ્ટ ઇન્ડિઝ મૂળનાં વતનીઓ)]] લોકોની ભૂમિ અથવા તો સરળ ભાષામાં "ઇન્ડિયન ભૂમિ" આ નામ વર્ષ 1768ની સાલમાં આપવામાં આવ્યું હતું અને તેનો સૌપ્રથમ ઉપયોગ કોંગ્રેસ દ્વારા કરવામાં આવ્યો હતો કે જ્યારે [[ઇન્ડિયાના કાર્યક્ષેત્ર]]નો સમાવેશ 1800ની સાલમાં કરવામાં આવ્યો હતો તે અગાઉ તે [[ઉત્તરપશ્ચિમી કાર્યક્ષેત્ર]]નો ભાગ હતું.<ref>{{cite book |last= Stewart |first= George R. |authorlink= George R. Stewart |title= Names on the Land: A Historical Account of Place-Naming in the United States |url= https://archive.org/details/namesonlandhisto00stew |origyear= 1945 |edition= Sentry edition (3rd) |year= 1967 |publisher= [[Houghton Mifflin]] |pages= [https://archive.org/details/namesonlandhisto00stew/page/191 191]}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.in.gov/history/2686.htm|title=The naming of Indiana|publisher=IN.gov|author=Indiana Historical Bureau|access-date=2008-09-29}}</ref> તે અગાઉ ઇન્ડિયાનામાં [[તળપદી લોકો]]ના સમુદાયની અનેક સંસ્કૃતિઓ અને ઐતિહાસિક [[અમેરિકન ઇન્ડિયન્સ]]ની સંસ્કૃતિ હજારો વર્ષ સુધી વસવાટ કરતી હતી. [[એન્જેલ માઉન્ડ્ઝ સ્ટેટ હિસ્ટોરિક સાઇટ]] જમીન નીચેથી દબાયેલું નગર મળી આવ્યું હોય તે પ્રકારની [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ]]માં સૌથી વધુ સચવાયેલું ઐતિહાસિક [[માટીકામનું સ્થળ]] છે. કે જે [[ઇન્ડિયાનાની દક્ષિણપશ્ચિમે]] આવેલા [[ઇવાન્સવિલે]]માંથી મળી આવ્યું હતું.<ref>{{cite web | title=Angel Mounds State Historic Site | publisher=Evansville Convention & Visitors Bureau | url=http://www.evansvillecvb.org/visitor-information/attractions-detail.tpl?ID=4 | access-date=2006-11-14 | archive-date=2006-10-06 | archive-url=https://web.archive.org/web/20061006110118/http://www.evansvillecvb.org/visitor-information/attractions-detail.tpl?ID=4 | url-status=dead }}</ref> == ઇતિહાસ == {{Main|History of Indiana}} [[ઈ.સ.પૂર્વે]] 8000 વર્ષ પહેલાં જ્યારે [[હિમ યુગ]]ના અંતે બરફની શીલાઓ ઓગળી તે વખતે ઇન્ડિયાનામાં [[પાલેઓ ઇન્ડિયન્સ]] પ્રજાતિના લોકોએ સૌપ્રથમ વસવાટ શરૂ કર્યો હતો. નાનાં-નાનાં જૂથોમાં વહેંચાયેલા પાલેઓ ઇન્ડિયન્સ લોકો [[વિચરતી જાતિ]]ના લોકો હતા તેઓએ [[મેસ્ટોડોન્સ]] મોટાં પ્રાણીઓનાં શિકાર કરવાની [[રમત]] શોધી કાઢી હતી. તેમણે [[ચેર્ટ]] નામના પદાર્થને છોલી, [[ટીપી]] અને તેનાં [[ટૂકડાઓ કરી]]ને પત્થરમાંથી સાધનો બનાવ્યાં હતાં.<ref name="HIS">{{cite web| title =Prehistoric Indians of Indiana| publisher =State of Indiana| url =http://in.gov/dnr/historic/files/prehisindians.pdf| access-date =2009-07-05| archive-date =2013-01-17| archive-url =https://web.archive.org/web/20130117084154/http://in.gov/dnr/historic/files/prehisindians.pdf| url-status =dead}}</ref> ઇન્ડિયાનાની જન્મભૂમિનો ત્યારબાદનો કાળ જે અમેરિકન સંસ્કૃતિના મધ્યયુગ પૂર્વેનો પ્રાચીનકાળ ગણવામાં આવે છે અને તેને [[આદિમકાળ]] કહેવામાં આવે છે તેની શરૂઆત ઈ.સ.પૂર્વે 5000 અને 4000ની સાલ વચ્ચે થઈ હતી. આ સંસ્કૃતિ પેલેઓ ઇન્ડિયન્સ કરતાં જુદી હતી કારણ કે તેઓ ખોરાક બનાવવા માટે નવાં પ્રકારનાં સાધનો અને તકનિકોનો ઉપયોગ કરતાં હતાં. આ નવાં પ્રકારનાં સાધનોમાં વિવિધ પ્રકારનાં વિવિધ પ્રકારનાં ભાલાઓ અને છરીઓનો સમાવેશ થતો હતો કે જે વિવિધ પ્રકારનાં [[ખાંચા અને આકાર]] પાડીને બનાવવામાં આવ્યા હતા. તેઓ પત્થરમાંથી બનેલી પત્થરની કૂહાડીઓ, લાકડાનાં બનેલાં સાધનો, અને દળવા માટેનાં પત્થરોનો ઉપયોગ કરતાં હતાં. આ સમયગાળાના અંત ભાગમાં [[માટીકામ]]નાં વાસણો અને અન્ય [[મિડન]] પ્રકારનાં વાસણો બનાવવાની શરૂઆત થઈ જેના કારણે એવા સંકેતો મળે છે કે તેઓ કાયમી ધોરણે ત્યાં સ્થાયી થયા હતા. આદિકાળનો અંત ઈ.સ.પૂ. 1500ની આસપાસ આવ્યો હતો અને આદિકાળના લોકો ઇ.સ.પૂ 700 સુધી જીવ્યા હતા.<ref name="HIS"/> ત્યારબાદ ઇન્ડિયાનામાં [[જંગલ યુગ]]ની શરૂઆત થઈ હતી. આ દરમિયાન વિવિધ નવી સંસ્કૃતિઓએ વસવાટ કર્યો હતો. આ સમયગાળા દરમિયાન કુંભારકામ અને માટીકામની શરૂઆત થઈ આ ઉપરાંત [[બાગાયતી ખેતી]]નો ઉપયોગ પણ વધવા માંડ્યો હતો. પૂરાતન જંગલકાળનાં લોકોના જૂથોને [[અદેના લોકો]] તરીકે ઓળખવામાં આવતા હતા. તે લોકોની દફનવિધિ ખૂબ જ શાલિન હતી જેમાં કાષ્ટદફનની નીચે ભૂમિગત માટીનો સમાવેશ થતો હતો. જંગલકાળના મધ્ય ભાગ દરમિયાન [[હોપવેલ લોકો]]એ [[માલસામાન]]નો લાંબા અંતરનો વેપાર શરૂ કર્યો. આ સમયગાળાના અંતે વાવણી અને [[મકાઈ]] તેમજ [[દૂધી]] જેવા પાકો ઉગાડવા અંગેની [[ખેતી]]ની વ્યાપક શરૂઆત કરવામાં આવી. જંગલકાળનો અંત ઇસવિસન 1000ની આસપાસ આવ્યો.<ref name="HIS"/> ત્યારબાદનો સમયગાળો મિસિસિપી સંસ્કૃતિનો સમયગાળો હતો જે વર્ષ 1000થી 1650 સુધી રહ્યો. આ સમયગાળા દરમિયાન ઘણા લોકો આવીને સ્થાયી થયા. તેમની સંસ્કૃતિમાં અને [[એન્જેલ માઉન્ડ્ઝ]]ના શહેરોમાં સમાનતા હતી. તે લોકો પાસે માનવ સમુદાય ધરાવનારા વિશાળ વિસ્તારો હતા જેવા કે પ્લાઝા અને માટીનાં ચોતરા અહીં સાધન ધરાવનારા વ્યક્તિગત લોકો સ્થાયી થયા હતા અથવા તો તેમની ધાર્મિક પ્રક્રિયા કરતા હતા.<ref name="HIS"/> ફ્રેન્ચ પુરાતત્વવિદ્ [[રેને-રોબર્ટ કેવેલિયર, સિયુર દે લા સેલે]] પ્રથમ એવો યુરોપિયન હતો કે જેણે ઇન્ડિયાનાની ભૂમિ ઉપર પગ મૂક્યો હતો તે વર્ષ 1679માં હાલના [[સેન્ટ જોસેફ નદી]]{{dn}}ના કિનારે આવેલા [[સાઉથ બેન્ડ]] ખાતે આવ્યો હતો. ત્યાર પછીનાં વર્ષે ઉત્તર ઇન્ડિયાનાનું જ્ઞાન લેવા માટે તે ફરી પાછો આવ્યો હતો. પ્રાણીઓની [[રૂંવાટીનો વેપાર]] કરનારા ફ્રેન્ચ લોકો પણ આવ્યા હતા અને તેમની સાથે ધાબળા, ઘરેણાં, સાધનો, વ્હીસ્કી અને હથિયારો લઇને આવ્યા હતા તેઓ અમેરિકાના નિવાસીઓ સાથે ઉપરોક્ત વસ્તુઓનાં બદલામાં પ્રાણીઓનાં ચામડાં લેતાં હતાં. વર્ષ 1732 સુધીમાં ફ્રેન્ચ લોકોએ [[વાબાશ નદી]] ખાતે વેપારનાં ત્રણ મથકોની સ્થાપના કરી જેની પાછળનો આશય અમેરિકાના લોકો દ્વારા [[એરી તળાવ]] અને [[મિસિસિપી નદી]]ના માર્ગો મારફતે થતા વેપારને અંકુશમાં લેવાનો હતો. થોડાં વર્ષોના સમયગાળામાં જ અંગ્રેજોનું આગમન થયું તે લોકોએ ફ્રેન્ચ લોકો સાથે હરીફાઈ કરીને રૂંવાટીના ફળદ્રુપ વેપારનું સંચાલન સુવ્યવસ્થિત બનાવ્યું. જેના કારણે વર્ષ 1750ના સમગ્ર સમયગાળા દરમિયાન ફ્રેન્ચો અને બ્રિટિશરો વચ્ચે લડાઈ ચાલ્યા કરી. બ્રિટિશરો તરફથી દુર્વ્યવહાર કરવામાં આવતા [[ફ્રેન્ચ અને ઇન્ડિયન યુદ્ધ]] દરમિયાન અમેરિકન મૂળના આદિવાસીઓ ફ્રેન્ચના પક્ષમાં રહ્યા. વર્ષ 1763માં યુદ્ધ પૂરૂં થતાં ફ્રેન્ચોએ [[વસાહતો]]ની પશ્ચિમ તરફની તમામ ભૂમિ ગુમાવી દીધી અને તેનો અંકુશ બ્રિટિશ રાજના હાથમાં ગયો. જોકે, ઇન્ડિયાનાના પડોશી આદિવાસીઓએ હાર નહોતી માની અને તેમણે [[પોન્ટિયાકના બળવા]] દરમિયાન [[ઇયાટેનન કિલ્લો]] અને [[મિયામી કિલ્લા]]નો નાશ કર્યો. વર્ષ 1763 દરમિયાન કરવામાં આવેલી રાજકીય જાહેરાતમાં પશ્ચિમની ભૂમિને ઇન્ડિયન વપરાશ માટેની એપાલેશિયન્સની ભૂમિ જાહેર કરવામાં આવી. આમ આ પ્રદેશને ઇન્ડિયન પ્રદેશ તરીકેનું બિરુદ મળ્યું. વર્ષ 1775માં વસાહતીઓ તેમની જાતને બ્રિટિશ શાસનમાંથી મુક્ત કરાવવા માગતા હોવાથી [[અમેરિકી બળવાના યુદ્ધ]]નો પ્રારંભ થયો. મોટા ભાગની લડાઈ પૂર્વ વિસ્તાર બાજુ લડવામાં આવી હતી પરંતુ લશ્કરી અધિકારી [[જ્યોર્જ રોજર્સ ક્લાર્કે]] પશ્ચિમમાં બ્રિટિશરો સામે લડવા માટે સૈન્યની મદદ માગી હતી.<ref>બ્રિલ, પાનું 31-32.</ref> તારીખ 25મી ફેબ્રુઆરી 1779ના દિવસે ક્લાર્કનાં લશ્કરે યુદ્ધમાં નોંધપાત્ર જીત મેળવી અને [[વિન્સેનિઝ]] તેમજ [[સેકવિલે કિલ્લા]] ઉપર કબ્જો મેળવ્યો.<ref name="NO">{{cite web| title =Northwest Ordinance of 1787 | publisher =State of Indiana| url =http://www.in.gov/history/2695.htm#events| access-date =2009-07-24 }}</ref> યુદ્ધ દરમિયાન જે બ્રિટિશ લશ્કરી દળો વસાહતીઓ ઉપર પશ્ચિમ દિશામાંથી હુમલો કરતા હતા તે દળોને નાથવામાં ક્લાર્ક સફળ રહ્યો હતો. અમેરિકી બળવો આગળ વધ્યો તે માટે ક્લાર્કની સફળતાને પણ શ્રેય આપવામાં આવે છે.<ref>બ્રિલ, પાનું 33.</ref> પેરિસ સાથે થયેલાં કરારનામા મારફતે બળવાનું યુદ્ધ પૂરૂં થતાં બ્રિટિશ સરકારે દક્ષિણની મહાન તળાવોની ભૂમિ નવા નિર્મામ પામેલાં યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સને સુપરત કરી. આવું તેમણે તે વિસ્તારમાં રહેતા ઇન્ડિયન આદિવાસીઓની મંજૂરી વિના કર્યું. આદિવાસીઓ કરારનામાંનાં પક્ષકારો નહોતા. કેટલાક નિષ્ણાતો એવી દલીલ કરતા હતા કે પ્રતિનિધિત્વના અભાવે બ્રિટિશ રાજ દ્વારા ઇન્ડિયનના હક્કની જમીન ખોટી રીતે યુએસને આપી દેવામાં આવી છે. હાલનું ઇન્ડિયાના વર્ષ 1787ની સાલમાં [[ઉત્તરપશ્ચિમી વહીવટી તંત્ર]]નો ભાગ બની ગયું. વર્ષ 1800ની સાલમાં કોંગ્રેસ દ્વારા [[ઓહિયો]]ને ઉત્તરપશ્ચિમી વહીવટી તંત્રમાંથી છૂટું પાડવામાં આવ્યું. ત્યારબાદ બાકી રહેલી ભૂમિને [[ઇન્ડિયાના વહીવટી તંત્ર]]નો દરજ્જો આપવામાં આવ્યો.<ref name="GAC"/> આ વહીવટી તંત્રના રાજ્યપાલ તરીકે રાષ્ટ્રપ્રમુખ [[થોમસ જેફરસને]] [[વિલિયમ હેરી હેરિસન]] ઉપર પસંદગી ઉતારી અને [[વિન્સેન્સ]]ને તેનું પાટનગર બનાવ્યું.<ref>બ્રિલ, પાનું 35.</ref> [[મિશિગન]] છૂટું પડીને [[ઇલિયન્સ વહીવટી શાસન]]નું નિર્માણ થયું ત્યારે ઇન્ડિયાનાનો વિસ્તાર ઘટીને હાલનાં સ્તરે આવીને ઊભો રહ્યો.<ref name="GAC">{{cite web| title =Government at Crossroads: An Indiana chronology| publisher =''[[The Herald Bulletin]]''| date =2008-01-05| url =http://www.theheraldbulletin.com/local/local_story_005185600.html| access-date =2009-07-22}}{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> વર્ષ 1810માં [[શાવની]]ના નેતા [[તેકુમસેહ]] અને તેના ભાઈ [[તેન્સક્વાતાવા]]એ અન્ય આદિવાસીઓને પોતાના વિસ્તારમાં થઈ રહેલી યુરોપીય વસાહતોને ખાળવા માટે પ્રોત્સાહન આપ્યું. તેકુમસેહના ટેકેદારોએ પ્રોફેસ્ટાઉનનું નિર્માણ કર્યું જ્યરે હેરિસનને તેની બાજુમાં હેરિસન કિલ્લો બનાવાતા રોકવામાં આવ્યો. હુમલા માટે આ કિલ્લાને પ્રોફેસ્ટાઉન દ્વારા અનેક વખત નિશાન બનાવવામાં આવ્યો હતો. હુમલાઓનું કારણ આગળ ધરીને પ્રોફેસ્ટાઉન ઉપર ચડાઈ કરવામાં આવી, હેરિસન આક્રામક બન્યો અને તારીખ 7મી નવેમ્બર 1811ના દિવસે [[ટિપેકેનોનાં યુદ્ધ]]માં તેણે અમેરિકન મૂળનાં લોકોને હરાવ્યા. હુમલા બાદ યુદ્ધથી દૂર રહેલો તેકુમસેહ વિવિધ આદિવાસીઓ પાસે ગયો અને તેમને યુદ્ધનો બદલો લેવા માટે પ્રોત્સાહિત કર્યા. બે વર્ષ સુધી તેના અનુયાયીઓ સ્થાયી થયેલા લોકોનું અપહરણ કરીને તેમને મારતા રહ્યા તેમજ તેમનાં ઘરો સળગાવતા રહ્યાં. વર્ષ 1813માં [[થેમ્સનાં યુદ્ધ]] દરમિયાન તેકુમસેહ માર્યો ગયો. તેનાં મૃત્યુ બાદ કેટલાક અમેરિકન મૂળના લોકો પોતાની વસાહતમાં પરત ફર્યા જ્યારે કેટલાક તે વિસ્તાર છોડીને જતાં રહ્યા અથવા તો તેમને પશ્ચિમમાં જવાની ફરજ પાડવામાં આવી.<ref>બ્રિલ, પાના 36-37.</ref> વર્ષ 1813માં [[કોરિડોન]]ને ઇન્ડિયાના વહીવટી શાસનનું પાટનગર બનાવવામાં આવ્યું.<ref name="GAC"/> બે વર્ષ બાદ ઇન્ડિયાનાની વિધાનસભાએ રાજ્યના દરજ્જાની મંજૂરી આપીને તેને કોંગ્રેસ સમક્ષ મોકલી આપી. ત્યાર બાદ ઇન્ડિયાનાનું બંધારણ લખી શકે તે માટેનાં પ્રતિનિધિઓની ચૂંટણી કરી શકાય તે માટે [[સમર્થનકારી ધારો]] પસાર કરવામાં આવ્યો. તારીખ 10મી જૂન 1816ના રોજ પ્રતિનિધિમંડળ કોરિડોન ખાતે બંધારણની રચના કરવા માટે એકત્રિત થયું અને બંધારણની રચના ઓગણીસ દિવસમાં પૂરી કરવામાં આવી. તારીખ 11મી ડિસેમ્બર 1816ના રોજ રાષ્ટ્રપ્રમુખ [[જેમ્સ મેડિસને]] ઇન્ડિયાનાનો ઓગણીસમાં રાજ્ય તરીકે [[સંઘમાં સમાવેશ]] કર્યો.<ref name="NO"/> વર્ષ 1825માં રાજ્યનું પાટનગર કોરિડોનથી [[ઇન્ડિયાનાપોલિસ]] ખસેડવામાં આવ્યું અને 26 વર્ષ બાદ નવું બંધારણ સ્વીકારવામાં આવ્યું.<ref name="GAC"/> રાજ્યનો દરજ્જો મળી ગયા બાદ નવી સરકારે ઇન્ડિયાના માટે નવી મહત્વાકાંક્ષી યોજના બનાવી. તેણે વિચાર્યું કે ઇન્ડિયાનાને જંગલી [[લડાયક]] રાજ્યમાંથી વિકસીત, વધુ વસતી ધરાવતું અને આગળ પડતું રાજ્ય બનાવવું. જેથી તેમાં નોંધપાત્ર રીતે આર્થિક અને વસતી વિષયક બદલાવો આવી શકે. રાજ્યના સ્થાપનાકારોએ આ અંગે જબરદસ્ત કાર્યક્રમની શરૂઆત કરી જેના કારણે રાજ્યમાં રસ્તાઓ, [[નહેરો]], [[રેલમાર્ગો]], અને સરકારી ભંડોળ દ્વારા ચાલતી જાહેર શાળાઓનું બાંધકામ શરૂ થયું. આ યોજનાઓને કારણે [[રાજ્ય લગભગ દેવાળિયું બની ગયું]]. અને નાણાકીય કટોકટી ઊભી થઈ પરંતુ તેના કારણે જમીન અને તેની ઉત્પાદકતામાં ચારગણા કરતાં પણ વધારે વધારો થયો.<ref>{{cite web| last =Vanderstel| first =David G| title =The 1851 Indiana Constitution by David G. Vanderstel| publisher =State of Indiana| url =http://www.in.gov/history/2689.htm| access-date =2009-07-24 }}</ref> [[અમેરિકન આંતરવિગ્રહ]] દરમિયાન ઇન્ડિયાનાનું રાજકીય પ્રભુત્વ સારા એવા પ્રમાણમાં વધ્યું અને તેણે રાષ્ટ્રની બાબતોમાં અગત્યની ભૂમિકા ભજવી યુદ્ધમાં જોડાનારા પ્રથમ પશ્ચિમી રાજ્ય તરીકે ઇન્ડિયાનાના સૈનિકો યુદ્ધની મોટાભાગની ઘટનાઓ દરમિયાન હાજર હતા. પ્રથમ અને અંતિમ યુદ્ધમાં ઇન્ડિયાનાના નાગરિકોની પણ હાજરી હતી અને રાજ્યએ 126 પાયદળ લશ્કરની ટુકડીઓ, આર્ટિલરીની 26 બેટરીઓ અને 13 હયદળની ટુકડીઓ રાષ્ટ્ર માટે આપી હતી.<ref>ફન્ક, પાના 23-24,163</ref> વર્ષ 1861માં ઇન્ડિયાનાને તેના 7,500 માણસો રાષ્ટ્રીય લશ્કરમાં જોડાવા માટેનો ક્વોટા ફાળવવામાં આવ્યો.<ref> ગ્રે (1995), પાનું 156</ref> પ્રથમ રાઉન્ડમાં ઘમા લોકોને ચૂંટી કાઢવામાં આવ્યા અને હજારો લોકોએ પાછા ફરવું પડ્યું. યુદ્ધ પૂરૂં થાય તે પહેલાં ઇન્ડિયાનાએ યુદ્ધમાં લડવા તેમજ સેવા કરવા માટે 2.08,367 માણસોનું યોગદાન આપ્યું હતું. ઉપરોક્ત માણસો પૈકી 35 ટકા લોકો દુર્ઘટનાગ્રસ્ત થયા હતા જેમાંથી 24,416 લોકોએ જાન ગુમાવ્યા હતા અને 50,000 કરતા વધારે લોકો ઘવાયા હતા.<ref>ફન્ક, પાનું 3-4</ref> ઇન્ડિયાનામાં અત્યાર સુધી એકમાત્ર આંતરવિગ્રહ યુદ્ધ ખેલાયું છે અને તે હતું [[કોરિડોનનું યુદ્ધ]]. આ યુદ્ધ [[મોર્ગન્સ રેઇડ]]ના સમયગાળા દરમિયાન ખેલાયું હતું. આ યુદ્ધમાં 15 લોકોએ જાન ગુમાવ્યા હતા, 40 ઘવાયા હતા અને 355 લોકોને યુદ્ધ કેદી બનાવવામાં આવ્યા હતા.<ref>{{cite book|title=The Civil War; a Narrative, Red River to Appomattox|author=Foote, Shelby|publisher=Random House|year=1974|pages =343–344}}</ref> અમેરિકન આંતરવિગ્રહ બાદ ઇન્ડિયાના રાજ્યના ઉત્તર ભાગમાં ઉદ્યોગો ખૂબ જ ઝડપભેર વિકસવા માંડ્યા જેના કારણે કામદાર સંગઠનો અને રાજકીય મતાધિકાર ચળવળનો પ્રારંભ થયો.<ref>ગ્રે (1995), પૃષ્ઠ 202.</ref> 19મી સદીના અંતભાગમાં [[ઇન્ડિયાના ગેસ બૂમ]]ને કારણે ખૂ જ ઝડપથી ઔદ્યોગિકરણ થવા લાગ્યું.<ref>ગ્રે (1995), પૃષ્ઠ 13</ref> 20મી સદીની શરૂઆતમાં ઇન્ડિયાના [[ઉત્પાદક રાજ્ય]] તરીકે જબરદસ્ત વિકાસ પામ્યું.<ref>{{cite web| title =The History of Indiana| publisher =[[History (TV channel)|History]]| url =http://www.history.com/states.do?action=detail&state=IN&contentType=State_Generic&contentId=54109| access-date =2009-07-26 }}</ref> [[ઇન્ડિયાનાપોલિસ મોટર સ્પીડવે]]ના બાંધકામ સાથે રાજ્યએ અનેક વિકાસો જોયા આ સમયગાળા દરમિયાન ઓટો ઉદ્યોગ પણ ધમધમતો થયો.<ref>બ્રિલ, પાનું 47.</ref> વર્ષ 1930 દરમિયાન અન્ય રાષ્ટ્રોની જેમ ઇન્ડિયાના પણ [[વૈશ્વિક મહામંદી]]થી પ્રભાવિત થયું. આર્થિક કટોકટીની ઇન્ડિયાના ઉપર વિશાળ પાયે વિપરીત અસર પડી જેમ કે તે સમયગાળા દરમિયાન શહેરીકરણમાં તીવ્રતમ ઘટાડો નોંધાયો. [[ડસ્ટ બાઉલ]] દ્વારા આ પરિસ્થિતિને વધારે ગંભીર બનાવી દેવામાં આવી જેનાં પરિણામે [[મધ્યપશ્ચિમી યુનાઇટેડ સ્ટ્ટ્સ]]ના ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાંથી હિજરત કરનારા લોકોનો પ્રવાહ અંદર ધસી આવ્યો. આર્થિક રીતે ડૂબી ગયેલી કંપનીઓને મદદ કરવા માટે સરકાર દ્વારા સંચાલિત કલ્યાણકારી યોજના શરૂ કરવામાં રાજ્યપાલ [[પોલ વી. મેકનટ]]નું શાસન સંઘર્ષ કરી રહ્યું હતું. તેના શાસનકાળ દરમિયાન મહામંદીને ખાળવા માટે ખર્ચ અને કરવેરામાં ધરખમ ઘટાડો કરવામાં આવ્યો. અને રાજ્ય સરકારની પુનઃ ગોઠવણી કરવામાં આવી. મેકનટે રાજ્યમાંથી [[દારૂબંધી]] નાબૂદ કરી અને રાજ્યનો પ્રથમ આવકવેરા કાયદો બનાવ્યો. કેટલાક પ્રસંગોમાં તેણે કામદારોની હડતાળનો અંત આણવા માટે લશ્કરી કાયદો જાહેર કર્યો.<ref>{{cite web|url=http://www.countyhistory.com/doc.gov/037.htm|title=Paul V. McNutt|publisher=County History Preservation Society|last=Branson|first=Ronald|access-date=2009-07-26|archive-date=2008-12-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20081204172820/http://www.countyhistory.com/doc.gov/037.htm|url-status=dead}}</ref> [[બીજાં વિશ્વ યુદ્ધ]] દરમિયાન ઇન્ડિયાનાનાં અર્થતંત્રનું ઉત્થાન થવામાં મદદ મળી. કારણ કે યુદ્ધ માટે સ્ટીલ, ખાદ્યપદાર્થો અને અન્ય માલસામાનની જરૂર પડી હતી. આ તમામ વસ્તુઓનું ઉત્પાદન ઇન્ડિયાનામાં કરવામાં આવતું હતું.<ref name="TO">પેલ, પાનું 31.</ref> ઇન્ડિયાનાની અંદાજે 10 ટકા જેટલી પ્રજા લશ્કરમાં જોડાઈ જ્યારે ઘણા ઉદ્યોગોને યુદ્ધ માટેના માલસામાનનો ઓર્ડર મળ્યો હતો. તેઓએ યુદ્ધને લગતા માલસામાનનું ઉત્પાદન શરૂ કર્યું.<ref>ગ્રે (1995), પાનું 350.</ref> યુદ્ધની અસરોને કારણે મહામંદી પૂરી થવામાં મદદ મળી.<ref name="TO"/> બીજાં વિશ્વ યુદ્ધનો અંત થતાં જ ઇન્ડિયાનાની ઉત્પાદન ક્ષમતા મહામંદી પૂર્વે હતી તે સ્તરે આવીને ઊભી રહી. ઉદ્યોગજગત રોજગારીનાં સર્જનમાં મોખરે રહ્યું અને આ વલણ 1960 સુધી ચાલ્યું. 1950 અને 1960ના દાયકામાં થયેલાં શહેરીકરણને કારણે રાજ્યનાં શહેરી કેન્દ્રોમાં નોંધપાત્ર વિકાસ જોવા મળ્યો. ઇન્ડિયાનામાં થતા વેપાર પૈકી વાહન, સ્ટીલ અને દવા ઉદ્યોગ ટોચનાં સ્થાને બિરાજતા હતા. યુદ્દ બાદનાં વર્ષો દરમિયાન ઇન્ડિયાનાની વસતીમાં સતત વધારો થતો રહ્યો. વર્ષ 1970ની વસતી ગણતરી દરમિયાન તેની વસતી વધીને 50 લાખની થઈ ગઈ.<ref>{{cite book|title=Economic Geography|author=Haynes, Kingsley E. & Machunda, Zachary B|year=1987|pages =319–333}}</ref> વર્ષ 1960 દરમિયાન [[મેથ્યુ ઈ. વેલ્શ]]નાં શાસનકાળ દરમિયાન પ્રથમ વખત બે ટકાનો વેચાણ વેરો લાદવામાં આવ્યો.<ref>ગ્રે (1995), પાનું 382</ref> વેલ્શે સામાન્ય સભા સાથે મળીને ઇન્ડિયાના નાગરિક અધિકાર ખરડો પસાર કરવા માટે પણ કામ કર્યું હતું. તેમાં લઘુમતી કોમના લોકો કે જેઓ રોજગારી મેળવવા માટે ઝંખતા હોય તેવા લોકોને સમાન હક્કો આપવામાં આવ્યા હતા.<ref>ગ્રે (1995), પાનું 391-392</ref> રાજ્યનાં બંધારણમાં સુધારાઓની દરખાસ્તની હારમાળાઓ મૂકવામાં આવી હતી જેની શરૂઆત વર્ષ 1970થી કરવામાં આવી હતી. આ સુધારાઓના અમલીકરણની સાથે જ [[ઇન્ડિયાના કોર્ટ ઓફ અપિલ્સ]]ની રચના કરવામાં આવી અને કોર્ટમાં ન્યાયધિશોની નિમણૂકની જે પ્રક્રિયા હતી તેમાં ફેરફાર કરવામાં આવ્યા.<ref>{{cite web|url=http://www.in.gov/judiciary/supreme/history.html|title=History and Origins|author=Indiana Historical Bureau|publisher=Indiana Historical Bureau|access-date=2009-07-28|archive-date=2008-05-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20080512022858/http://www.in.gov/judiciary/supreme/history.html|url-status=dead}}</ref> [[1973ની તેલ કટોકટી]] દરમિયાન મંદીનો માહોલ સર્જાયો અને તેના કારણે ઇન્ડિયાનાના વાહન ઉદ્યોગને પારાવાર નુકસાન પહોંચાડ્યું. આ સમય દરમિયાન [[ડેલ્કો ઇલેક્ટ્રોનિક્સ]] અને [[ડેલ્ફી]] જેવી કંપનીઓએ મોટે પાયે કર્મચારીઓની છટણી શરૂ કરી જેના કારણે [[એન્ડરસન]], [[મ્યુન્સી]] અને [[કોકોમો]] જેવાં શહેરોમાં ઉત્પાદન ક્ષેત્રે બેરોજગારીનું પ્રમાણ ખૂબ જ ઊંચું ગયું. બિનઔદ્યોગિકરણનો આ તબક્કો 1980ના દાયકા સુધી ચાલુ રહ્યો. આ દરમિયાન રાજ્ય અને રાષ્ટ્રનાં અર્થતંત્રોએ વિવિધતા અપનાવી અને અર્થતંત્રમાં સુધારાની શરૂઆત થઈ.<ref>{{cite web|url=http://www.bls.gov/opub/mlr/1992/02/art2exc.htm|title=Auto industry jobs in the 1980s: a decade of transition|last=Singleton|first=Christopher J.|publisher=Unites State Bureau of Labor Statistics|access-date=2009-07-28|archive-date=2009-05-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20090508054514/http://www.bls.gov/opub/mlr/1992/02/art2exc.htm|url-status=dead}}</ref> == ભૂગોળ == {{Main|Geography of Indiana}} {{See also|List of Indiana rivers|Watersheds of Indiana|List of counties in Indiana}} [[ચિત્ર:Indy farmland.jpg|thumb|right|મધ્ય ઇન્ડિયાનાના ખેતરોના સમચોરસ ભાગ]] કુલ જમીન વિસ્તારની દૃષ્ટિએ{{convert|36418|sqmi|km2}} સૌથી વિશાળ રાજ્ય તરીકે ઇન્ડિયાનાનો 38મો ક્રમ આવે છે.<ref>{{cite web| title =Profile of the People and Land of the United States| publisher =[[National Atlas of the United States]]| url =http://www-atlas.usgs.gov/articles/mapping/a_general.html| access-date =2009-08-17| archive-date =2009-08-22| archive-url =https://web.archive.org/web/20090822023250/http://www-atlas.usgs.gov/articles/mapping/a_general.html| url-status =dead}}</ref> રાજ્યનું મહત્તમ પરિમાણ ઉત્તર-દક્ષિણે{{convert|250|mi|km}} અને મહત્તમ પશ્ચિમથી પૂર્વે પરિમાણ છે{{convert|145|mi|km}}.<ref>મૂરે પાનું 11</ref> રાજ્યની ઉત્તરે [[મિશિગન]]ની સરહદ, પૂર્વમાં [[ઓહિયો]] અને પશ્ચિમમાં [[ઇલિનોઇસ]]ની સરહદ આવેલી છે.<ref name="FW"/> દક્ષિણની સરહદ ઉપર રહેલા [[કેન્ટુકી]] રાજ્યથી ઇન્ડિયાનાને [[ઓહિયો નદી]] છૂટું પાડે છે.<ref>{{cite news| last =Meredith| first =Robyn| title =Big-Shouldered River Swamps Indiana Town| publisher =''[[The New York Times]]''| date =1997-03-07| url =http://www.nytimes.com/1997/03/07/us/big-shouldered-river-swamps-indiana-town.html| access-date =2009-08-19 }}</ref> ઇન્ડિયાના આઠ રાજ્યો પૈકીનું એક રાજ્ય છે કે જે [[ગ્રેટ લેક રિજન]]નું નિર્માણ કરે છે.<ref>{{cite web| title =NOAA's Great Lakes Region| publisher =[[National Oceanic and Atmospheric Administration]]| date =2007-04-25| url =http://www.ppi.noaa.gov/Regional_Collaboration/Regional_Overviews/GreatLakesRegionOverview_042507.pdf| access-date =2009-09-29| archive-date =2010-05-27| archive-url =https://web.archive.org/web/20100527091943/http://www.ppi.noaa.gov/Regional_Collaboration/Regional_Overviews/GreatLakesRegionOverview_042507.pdf| url-status =dead}}</ref> આ રાજ્યમાં યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સનાં બે કુદરતી પ્રાંતો સેન્ટ્રલ લોલેન્ડ અને ઇન્ટિરિયર લો પ્લેટાઉનો સમાવેશ થાય છે.<ref>લોગાન, ક્યુમિંગ્સ, મેલોટ, વિશર, ટ્કર એન્ડ રીવેસ, પાનું 70</ref> દરિયાની સપાટીની સરેરાશ ગણતરીને આધારે ઇન્ડિયાના{{convert|760|ft|m}} દરિયાની સપાટી કરતા ઉપર આવેલું છે.<ref>લોગાન, ક્યુમિંગ્સ, મેલોટ, વિશર, ટ્કર એન્ડ રીવેસ, પાનું 82</ref> રાજ્યમાં સૌથી વધુ ઊંચાઈ ધરાવતો વિસ્તાર [[હૂઝિયર હિલ]] છે જે{{convert|1257|ft|m}} દરિયાની સપાટી કરતાં ઊંચા સ્તરે છે.<ref>પેલ, પાનું 56</ref> એકમાત્ર{{convert|2850|sqmi|km2}} એવો વિસ્તાર કે જે દરિયાની સપાટી કરતાં ઊંચો{{convert|1000|ft|m}} છે અને તેમાં 14 જેટલાં પરગણાઓ આવેલાં છે. જે પૈકીનાં{{convert|4700|sqmi|km2}} ઘણા તેના કરતાં નીચાં સ્તરે રહેલાં છે{{convert|500|ft|m}}.<ref>મૂરે, પાનું 13</ref> [[ટિલ પ્લેઇન]] મધ્યમાંથી ઇન્ડિયાનાના બે ભાગ કરે છે. તેનો મોટાભાગનો હિસ્સો હિમશીલાઓ દ્વારા છોડવામાં આવેલાં તત્વોનો બનેલો છે. આ વિસ્તારમાં નીચી ઊંચાઈની ટેકરીઓનો સમાવેશ થાય છે અને તેની માટી હિમશીલાઓની રેતી, જાડી રેતી અને ચીકણી માટીની બનેલી છે. જેના કારણે મધ્ય ઇન્ડિયાનામાં અસાધારણ ખેતીની જમીન આવેલી છે.<ref name="FW"/> હિમશીલા સિવાયની જમીનમાં વિવિધ અને અસંતુલિત પદાર્થો આવેલા છે. જેના કારણે તે સ્થળે ઊંડી ખીણો અને ઝડપથી હેતા પાણીના પ્રવાહોનું નિર્માણ થયું છે. દક્ષિણપૂર્વીય ભાગમાં આવેલો રાજ્યનો મર્યાદિત વિસ્તાર આ પ્રકારના લક્ષણો વાળી ભૂમિ ધરાવે છે. ઇન્ડિયાનાની ખીણોમાં આવેલી જમીન ખૂબ જ ફળદ્રુપ છે. ખાસ કરીને વ્હાઇટવોટર ખીણ તેની વિલક્ષણ ખેતી માટે ખૂબ જ પ્રક્યાત છે. ઉત્તરપશ્ચિમી ઇન્ડિયાનામાં વિવિધ પ્રકારની ધૂળની ટેકરીઓ અને ઢૂવાઓ આવેલા છે. જે તળાવોનાં વિસ્તરણ તેમજ પવનની દિશાઓમાં પરિણમે છે. [[કાન્કાકી નદી]]ના તટમાં લાલ માટીની જમીન, ભેજવાળી જમીન અને ઘાસનાં મેદાનો વિશાળ માત્રામાં અવકાશ રહેલો છે. ઉત્તરપૂર્વીય ઇન્ડિયાનામાં [[હિમનદીના કચરાઓમાંથી બનેલાં]] ઊંચા ધોધનો પ્રદેશ આવેલો છે. તે પૈકીનો એક ધોધ 200થી 500 ફૂટ (અંદાજે 61થી 150 મિટર)ઊંડો{{convert|25|mi|km}} અને તે ખૂબ જ વિશાળ રીતે ફેલાયેલો છે.{{convert|100|mi|km}}<ref>મૂરે, પાનાં 11-13</ref> [[વાબાશ નદી]] મિસિસિપીની પૂર્વમાં આવેલી સૌથી વિશાળ નદી છે અને તેને ઇન્ડિયાનાની અધિકૃત નદીનો દરજ્જો આપવામાં આવ્યો છે.<ref>{{cite news |first=Brian M |last=Boyce |title=Terre Haute's Top 40: From a trickle in Ohio to the Valley’s signature waterway, the Wabash River is forever a part of Terre Haute |publisher=''Tribune-Star'' |date=2009-08-29 |access-date=2009-09-24 |url=http://www.tribstar.com/local/local_story_241223116.html |archive-date=2009-08-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090831172225/http://www.tribstar.com/local/local_story_241223116.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web| last =Jerse| first =Dorothy| title =Looking Back: Gov. Bayh signs bill making Wabash the official state river in 1996| publisher =''[[Tribune-Star]]''| date =2006-03-04| url =http://www.tribstar.com/cnhi/tribstar/local/local_story_063223350.html| access-date =2009-09-07}}{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 475 માઇલ (764 કિ. મિ।) લાંબી આ નદી રાજ્યને ઉત્તરપૂર્વીય અને દક્ષિણ પશ્ચિમી બે ભાગમાં વહેંચે છે. ત્યારબાદ તે દક્ષિણમાં ઇન્ડિયાના ઇલિનોઇસની સરહદ તરફ વહી જાય છે. આ નદી [[''ઓન ધ બેન્ક ઓફ વાબાશ'']] , [[''ધ વાબાશ કેનનબોલ'']] અને [[''બેક હોમ અગેઇન, ઈન ઇન્ડિયાના'']] જેવા ગીતોનો વિષય પણ રહેલી છે.<ref>{{cite news |first=Cynthia |last=Ozick |title=Miracle on Grub street; Stockholm | publisher=''The New York Times'' | date=1986-11-09| access-date=2006-10-19 }}</ref><ref>{{cite news |first=Hans |last=Fantel |title=Sound; CD's make their mark on the Wabash Valley | publisher=''The New York Times'' | date=1984-10-14 | access-date=2006-10-19 }}</ref> [[કાન્કાકી નદી]] ઉત્તર ઇન્ડિયાનામાં વહે છે અને તે ઉત્તરપશ્ચિમી ઇન્ડિયાના અને બાકીનાં રાજ્ય વચ્ચેની સીમારેખા નક્કી કરે છે.<ref>{{cite news |first=John C |last=Hudson |title=Chicago: Patterns of the metropolis | publisher=''Indiana Business Magazine'' | date=2001-05-01 | access-date=2006-10-19 }}</ref> ઇન્ડિયાનામાં અંદાજે 1,000 કરતાં વધારે તળાવો આવેલાં છે.<ref>{{cite journal|title=''[[Field & Stream]]''|publisher=[[CBS]]|year=1971|page =86| volume =76 }}</ref> [[ટિપેકેનો તળાવ]] રાજ્યનું સૌથી ઊંડું તળાવ છે તેની ઊંડાઈ ખૂબ જ વધારે છે{{convert|120|ft|m}} જ્યારે [[વાવાસી તળાવ]] ઇન્ડિયાનાનું સૌથી વિશાળ કુદરતી તળાવ છે.<ref>{{cite web| last =Leider| first =Polly| title =A Town With Backbone: Warsaw, Ind.| publisher =[[CBS News]]| date =2006-01-26| url =http://www.cbsnews.com/stories/2006/01/26/earlyshow/main1243126_page2.shtml| access-date =2009-09-29| archive-date =2012-11-04| archive-url =https://web.archive.org/web/20121104124917/http://www.cbsnews.com/stories/2006/01/26/earlyshow/main1243126_page2.shtml| url-status =dead}}</ref> === આબોહવા === ઇન્ડિયાનાનું વાતાવરણ [[ભેજવાળું ખંડીય પ્રકારનું વાતાવરણ]] છે. અહીંનો શિયાળો એકદમ ઠંડો અને ઊનાળો ખૂબ જ ગરમ હોય છે.<ref>{{cite news| last =Bridges| first =David| title =Life in Indiana&nbsp;— Telegraph Mentor| publisher =''[[The Daily Telegraph]]''| date =2007-11-28| url =http://www.telegraph.co.uk/expat/mentorsforexpats/4211551/Life-in-Indiana---Telegraph-Mentor.html| access-date =2009-07-04| location =London}}{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> રાજ્યનાં દક્ષિણના છેવાડે આવેલા ભાગમાં [[ભેજવાળું અને ઉષ્ણ કટિબંધનાં લક્ષણવાળું વાતાવરણ]] છે. જેના કારણે અહીં ઇન્ડિયાનાના અન્ય ભાગો કરતા વધારે માત્રામાં બરફ પડે છે.<ref name="FW">{{cite encyclopedia| title =Indiana| encyclopedia =''Funk & Wagnalls New World Encyclopedia''| publisher =[[Funk & Wagnalls]]| access-date =2009-07-04 }}</ref> રાજ્યના ઉત્તર અને દક્ષિણ ભાગોમાં સામાન્યતઃ તાપમાન જુદું-જુદું હોય છે. વાર્ષિક ધોરણે ઉત્તરમાં નીચું તાપમાન 49° [[ફે]] અને -58° ફે (9° [[સે]].થી -12° સે.) જેટલું અને દક્ષિણમાં 57° ફે (14° સે) જેટલું રહે છે. જ્યારે શિયાળામાં તાપમાન 0° ફે (-18° સે) જેટલું નીચે જતું રહે છે. જાન્યુઆરી માસમાં તેની સરેરાશ 17° ફે (-8° સે) અને 35° ફે (2° સે)ની વચ્ચે રહે છે. જુલાઈ માસ દરમિયાન રાજ્યનું તાપમાન સરેરાશ 63° ફે (17° સે)થી 88° ફે (31° સે) જેટલું રહે છે. તારીખ 14મી જુલાઈ 1936ના રોજ [[કોલેજવિલે]] ખાતે સૌથી ઊંચું વિક્રમજનક તાપમાન એટલે કે 116° ફે (47° સે) નોંધાયું હતું. જ્યારે તારીખ 19મી જાન્યુઆરી 1994ના રોજ [[ન્યૂ વ્હાઇટલેન્ડ]] ખાતે નીચાંમાં નીચું વિક્રમજનક તાપમાન -36° ફે (-38° સે) નોંધાવા પામ્યું હતું. અહીં [[વાવણીની મોસમ]]નો સમયગાળો ઉત્તરમાં 155 દિવસ અને દક્ષિણમાં 185 દિવસનો હોય છે. ઘણી વખત દક્ષિણના ભાગોમાં દુષ્કાળની સ્થિતિ પણ જોવા મળતી હોય છે. સમગ્ર વર્ષ દરમિયાન રાજ્યમાં સરખા ભાગે વરસાદ પડતો રહે છે. રાજ્યમાં બરફના કરા પડવાની હદ{{convert|35|in|cm|}} મિશિગન તળાવની નજીકથી લઇને{{convert|45|in|cm|}} ઓહિયો નદી સુધીની છે.જે રાજ્યની સરેરાશ બરાબર છે.{{convert|40|in|cm|}} ઇન્ડિયાનામાં બરફ પડવાની વાર્ષિક સરેરાશ કરતાં ઓછી{{convert|22|in|cm|}} છે અને રાજ્યમાં સરેરાશ પવનની ઝડપ{{convert|8|mph|km/h|}} છે.<ref>{{cite web| title =Indiana&nbsp;— Climate| publisher =City-Data.com| url =http://www.city-data.com/states/Indiana-Climate.html| access-date =2009-07-04| archive-url =https://web.archive.org/web/20090910061432/http://www.city-data.com/states/Indiana-Climate.html| archive-date =2009-09-10| url-status =dead }}</ref> સમગ્ર દેશમાં ઇન્ડિયાના રાજ્ય એ વરસાદી પ્રકૃતિ ધરાવતું રાજ્ય છે. આલ્બાનાની કંપની વોર ટેક દ્વારા તેને 6ઠ્ઠો ક્રમ આપવામાં આવ્યો છે. દેશનાં સાઉથ બેન્ડ શહેરને વરસાદી પ્રકૃતિ ધરાવતાં શહેર તરીકે 14મો ક્રમ આપવામાં આવ્યો છે. આ શહેર વરસાદી પ્રકૃતિ ધરાવતાં [[હોસ્ટન]] અને [[વિશિટા]] જેવાં શહેરો કરતાં પણ આગળ છે.<ref name="WSBT">{{cite web| last =Mecklenburg| first =Rick| title =Indiana: The new Tornado Alley?| publisher =[[WSBT-TV]]| date =2008-05-02| url =http://www.wsbt.com/news/local/18455324.html| access-date =2009-07-04| archive-date =2009-09-17| archive-url =https://web.archive.org/web/20090917172638/http://www.wsbt.com/news/local/18455324.html| url-status =dead}}</ref> એપ્રિલ માસ દરમિયાન ઉપરોક્ત કંપની દ્વારા સૌથી વધુ વરસાદી અને વાવાઝોડાંની પ્રકૃતિ ધરાવતાં શહેરોની યાદી બહાર પાડવામાં આવી હતી જેમાં ઇન્ડિયાનાને પ્રથમ અને સાઉથ બેન્ડ શહેરનો 16મો ક્રમ પ્રાપ્ત થયો હતો.<ref>{{cite web| last =Henderson| first =Mark| title =Top 20 Tornado Prone Cities and States Announced| publisher =[[WIFR]]| date =2008-05-02| url =http://www.wifr.com/weather/headlines/17036536.html| access-date =2009-08-17| archive-date =2008-11-09| archive-url =https://web.archive.org/web/20081109034652/http://www.wifr.com/weather/headlines/17036536.html| url-status =dead}}</ref> આટલી બધી ભંગુરતા હોવા છતાં પણ ઇન્ડિયાના [[ટોર્નેડો એલી]]નો ભાગ નથી.<ref name="WSBT"/> {| class="wikitable" "text-align:center;font-size:90%;"| | colspan="13" style="text-align:center;font-size:120%;"|ઇન્ડિયાનામાં સરેરાશ ભાગીદારી<ref name="Indiana Climate Norms">{{cite web|url=http://www.agry.purdue.edu/climate/facts.aspgif|publisher=Indiana State Climate Office|title=Climate Facts|access-date=2009-05-29|archive-date=2011-06-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20110609122559/http://www.agry.purdue.edu/climate/facts.aspgif|url-status=dead}}</ref> |- ! style="background: #EFEFEF; color:#000000;" | જાન્યુઆરી ! style="background: #EFEFEF; color:#000000;" | ફેબ્રુઆરી ! style="background: #EFEFEF; color:#000000;" | માર્ચ ! style="background: #EFEFEF; color:#000000;" | એપ્રિલ ! style="background: #EFEFEF; color:#000000;" | મે ! style="background: #EFEFEF; color:#000000;" | જૂન ! style="background: #EFEFEF; color:#000000;" | જુલાઈ ! style="background: #EFEFEF; color:#000000;" | ઓગસ્ટ ! style="background: #EFEFEF; color:#000000;" | સપ્ટેમ્બર ! style="background: #EFEFEF; color:#000000;" | ઓક્ટોબર ! style="background: #EFEFEF; color:#000000;" | નવેમ્બર ! style="background: #EFEFEF; color:#000000;" | ડિસેમ્બર ! style="background: #EFEFEF; color:#000000;" | વાર્ષિક |- | 2.48 | 2.27 | 3.36 | 3.89 | 4.46 | 4.19 | 4.22 | 3.91 | 3.12 | 3.02 | 3.44 | 3.13 |41.49 |} == ભૌગલિક તેમજ આંકડાકીય વિસ્તારો == ઇન્ડિયાનાને 92 [[પરગણાં]]ઓમાં વહેંચવામાં આવે છે. હાલમાં એકમાત્ર [[મેરિયોન]] શહેર જ શહેરી પરગણાં તરીકેનું અસ્તિત્વ ધરાવે છે જ્યારે [[વાન્ડેરબર્ગ]]ને શહેરી પરગણાં તરીકે ઉમેરવાની પ્રક્રિયા ચાલી રહી છે. === મહત્ત્વના શહેરો અને નગરો === {{See also|List of cities in Indiana|List of towns in Indiana}} રાજ્યનું હાલનું પાટનગર ઇન્ડિયાનાપોલિસ ઇન્ડિયાના રાજ્યનાં ઇતિહાસમાં બનેલું ત્રીજું પાટનગર છે. આ અગાઉ પ્રશાસનીય વિસ્તારનું પાટનગર [[વિન્સેન્સ]] હતું અને રાજ્યનું પ્રથમ [[પાટનગર]] [[કોરિડોન]] હતું. ઇન્ડિયાનામાં વસતીનું કેન્દ્ર તેમજ ભૌગલિક કેન્દ્ર બંને ઇન્ડિયાનાપોલિસની નજીક આવેલાં છે. ઇન્ડિયાનામાં ચાર વિશાળ મહાનગરીય વિસ્તારો આવેલા છે જે રાજ્યની અંદર આવેલાં શહેરોમાં પથરાયેલા છે. નીચે દર્શાવવામાં આવેલાં ચિત્રોમાં વર્ષ 2009ની વસતી ગણતરીના અંદાજ અનુસાર જે શહેરોની વસતી 60,000 કે તેના કરતા વધારે છે તેમને વસતીનાં ક્રમાનુસાર દર્શાવવામાં આવ્યા છે. {| |valign="top"| '''મુખ્ય શહેરો''' {{col-begin}} {{col-break}} *[[ઇન્ડિયાનાપોલીસ, ઇન્ડિયાના|ઇન્ડિયાનાપોલીસ]] *[[ફોર્ટ વેન, ઇન્ડિયાના|ફોર્ટ વેન]] *[[ગેરી, ઇન્ડિયાના|ગેરી]] {{col-break}} * [[ઇવાન્સવિલે]] * [[સાઉથ બેન્ડ]] {{col-end}} '''ગૌણ શહેરો''' {{col-begin}} {{col-break}} * [[એન્ડરસન]] * [[બેડફોર્ડ]] * [[બ્લૂમિંગ્ટન]] * [[કાર્મેલ]] * [[કોલંબસ]] * [[કોનર્સવિલે]] * [[ક્રાઉન પોઇન્ટ]] * [[ઇસ્ટ શિકાગો]] * [[એલખાર્ટ]] * [[ફ્રેન્કલિન]] * [[ગોસહેન]] * [[ગ્રીનવૂડ]] * [[હેમોન્ડ]] * [[હોબાર્ટ]] * [[જેસ્પર]] * [[જેફરસનવિલે]] * [[કોકોમો]] * [[લાફાયેટ]] * [[લા પોર્ટે]] {{col-break}} * [[લોરેન્સ]] * [[લોગાનસ્પોર્ટ]] * [[માનોન]] * [[મિશિગન શહેર]] * [[મિશાવાકા]] * [[મ્યુન્સી]] * [[ન્યૂ આલ્બેની]] * [[ન્યૂ કાસલ]] * [[નોબલ્સવિલે]] * [[પોર્ટેજ]] * [[પ્રિન્સટોન]] * [[રિચમોન્ડ]] * [[સેયમોર]] * [[ટેરોહાઉટ]] * [[વાલપારાઇસો]] * [[વિન્સેન્સ]] * [[વોશિંગ્ટન]] * [[વેસ્ટફિલ્ડ]] * [[વેસ્ટ લેફાયેટ]] {{col-end}} valign="top" <center> <gallery> File:Downtown_indy_from_parking_garage_zoom.JPG|ઇન્ડિયાનાપોલિસ 807,584 File:Downtown Fort Wayne IN.JPG|ફોર્ટ વેન 255,890 |ઇવાન્સવિલે 116,812 File:Gary City Hall, 2009.jpg|ગેરી 97,715 File:Hammond indiana22AUG2005.jpg|હેમોન્ડ 78,292 File:Downtown Bloomington from E.JPG|બ્લૂમિંગ્ટન 69,247 File:Carmel-indiana-art-and-design-district.jpg|કાર્મેલ 68,677 File:Muncie-city-hall-2005.jpg|મુન્સી 65,287 File:Lafayette Indiana.jpg|લાફીયાટ 64,047 File:TerreHaute-Downtown-lookingsouth.jpg|ટેરી હોટ 60,614 File:Anderson-indiana-from-above.jpg|એન્ડરસન 60,000 </gallery></center> |} == વસ્તી-વિષયક માહિતી == === વસતી === [[ચિત્ર:Indiana population map.png|thumb|right|192px|ઇન્ડિયાના વસતી ગીચતા નકશો]] [[ચિત્ર:USA Indiana age pyramid.svg|thumb|left|220px|ઇન્ડિયાનામાં ઊંમર અને લિંગ વિતરણ]] {{USCensusPop |1800 = 2632 |1810 = 24520 |1820 = 147178 |1830 = 343031 |1840 = 685866 |1850 = 988416 |1860 = 1350428 |1870 = 1680637 |1880 = 1978301 |1890 = 2192404 |1900 = 2516462 |1910 = 2700876 |1920 = 2930390 |1930 = 3238503 |1940 = 3427796 |1950 = 3934224 |1960 = 4662498 |1970 = 5193669 |1980 = 5490224 |1990 = 5544159 |2000 = 6080485 |estyear = 2009<ref name=09CenEst/> |estimate = 6423113 }} વર્ષ 2008 સુધી રાજ્યમાં 6,376,792 રહેવાસીઓ હતા. [[વસતીની ગીચતા]] 169.5 માણસો પ્રતિ ચોરસ માઇલની હતી. રાજ્યની જાતિ આધારિત વસતીમાં 88.0% [[ગોરા લોકો]], 9.1% [[આફ્રિકન અમેરિકન લોકો]], [[એશિયાઈ લોકો]], 1.2% બે કે તેના કરતા વધારે પ્રજાતિનું મિશ્રણ ધરાવનારા લોકો અને 0.3% [[અમેરિકન મૂળના લોકો]] રહે છે. કોઇ પણ જાતિના [[હિસ્પેનિક]] અથવા તો [[લેટિનો]] લોકો કુલ વસતીના 5.2% જેટલા છે.<ref name="CAT">{{cite web| title =Indiana QuickFacts from the US Census Bureau| publisher =United States Census Bureau| url =http://quickfacts.census.gov/qfd/states/18000.html| access-date =2009-10-12| archive-date =2012-04-23| archive-url =https://web.archive.org/web/20120423094054/http://quickfacts.census.gov/qfd/states/18000.html| url-status =dead}}</ref> હિસ્પેનિક લોકોની વસતી ઇન્ડિયાનામાં સૌથી ઝડપે વધી રહેલી લઘુમતીઓની વસતી છે.<ref name="POP">{{cite web| last =Greninger| first =Howard| title =Vigo County’s population on the rise| publisher =''Tribune-Star''| date =2007-05-19| url =http://www.tribstar.com/local/local_story_139235811.html| access-date =2009-10-10| archive-date =2012-12-08| archive-url =https://archive.is/20121208231449/http://www.tribstar.com/local/local_story_139235811.html| url-status =dead}}</ref> રાજ્યની 24.9% વસતી 18 વર્ષ કરતા ઓછી વયની, 6.9% વસતી પાંચ વર્ષ કરતા ઓછી વયની અને 12.8% વસતી 65 વર્ષ કે તેના કરતા વધારે ઉંમર ધરાવનારા લોકોની છે.<ref name="CAT"/> મધ્ય વય 36.4 વર્ષની છે. વર્ષ 2005માં ઇન્ડિયાનાની 77.7% વસતી મહાનગરીય પરગણાંઓમાં રહેતી હતી, 16.5% વસતી નાનાં પરગણાઓમાં રહેતી હતી અને 5.9% વસતી સામાન્ય પરગણાંઓમાં રહેતી હતી.<ref>{{cite web| title =Metro and Nonmetro Counties in Indiana| publisher =Rural Policy Research Institute| url =http://www.rupri.org/Forms/Indiana.pdf| access-date =2009-10-10| archive-date =2009-03-04| archive-url =https://web.archive.org/web/20090304144932/http://www.rupri.org/Forms/Indiana.pdf| url-status =dead}}</ref> [[જર્મન]] મૂળનાં લોકો ઇન્ડિયાનામાં સૌથી વધારે રહેતા હોવાનું નોંધવામાં આવ્યું છે. વસતી ગણતરીના આંકડાઓ અનુસાર 22.7% લોકો જર્મન મૂળનાં હોવાનું માલુમ પડ્યું હતું. આ ઉપરાંત અહીં [[અમેરિકન]] કુળના લોકો (12.0%), [[અંગ્રેજી]] કુળના લોકો (8.9%), ઉપરાંત ઘણા કુળના લોકો જેમ કે [[આઇરિશ]] (10.8%) અને [[પોલિશ]] કુળના લોકો (3.0%) જેટલી માત્રામાં જોવા મળે છે.<ref>{{cite web| title =DP-2. Profile of Selected Social Characteristics: 2000| publisher =United States Census Bureau| url =http://factfinder.census.gov/servlet/QTTable?_bm=y&-geo_id=04000US18&-qr_name=DEC_2000_SF3_U_DP2&-ds_name=DEC_2000_SF3_U&-redoLog=false| access-date =2009-10-17| archive-date =2020-02-12| archive-url =https://archive.today/20200212042132/http://factfinder.census.gov/servlet/QTTable?_bm=y&-geo_id=04000US18&-qr_name=DEC_2000_SF3_U_DP2&-ds_name=DEC_2000_SF3_U&-redoLog=false| url-status =dead}}</ref> ઇન્ડિયાનાની [[વસતીનું કેન્દ્ર]] [[શેરિડેન]] શહેર ખાતેનાં [[હેમિલ્ટન પરગણાં]]માં આવેલું છે.<ref>{{cite web | title=Population and Population Centers by State | publisher=United States Census Bureau | url=http://www.census.gov/geo/www/cenpop/statecenters.txt | access-date=2006-11-21}}</ref> વર્ષ 1990ની સાલથી ઇન્ડિયાનાપોલિસની આસપાસનાં પરગણાંઓમાં વસતીનું પ્રમાણ સારી એવી માત્રામાં વધી રહ્યું છે. વસતીની દૃષ્ટિએ અત્યંત ઝડપી વિકસી રહેલાં ટોચનાં પાંચ પરગણાંઓ પૈકીનાં ચાર [[હેમિલ્ટન]], [[હેન્ડ્રિક્સ]], [[જ્હોન્સન]] અને [[હેન્કોક]] છે. અન્ય એક પરગણું [[ડિયરબોર્ન પરગણું]] છે જે [[સિનસિનાટી]]ની નજીક આવેલું છે. હેમિલ્ટનનો સમાવેશ પણ આ વિસ્તારમાં સૌથી ઝડપી વિકસી રહેલાં પરગણાં તરીકે કરવામાં આવે છે તેમાં ઇન્ડિયાના અને તેની સરહદે આવેલાં ઇલિનોઇસ, મિશિગન, ઓહિયો તેમજ કેન્ટુકીનો સમાવેશ થાય છે. આ પરગણું દેશના 27મા ક્રમનું સૌથી ઝડપી વિકાસ પામી રહેલું પરગણું છે.<ref>{{cite web| last =Rainey| first =Joan P| title =Hamilton and Other Suburban Counties Lead the State in Population Growth| publisher =Indiana University| year =2000| url =http://www.ibrc.indiana.edu/ibr/2000/summer00/01.pdf| access-date =2009-10-17 }}</ref> વર્ષ 2005માં ઇન્ડિયાનાના રહેવાસીઓની મધ્ય આવક 43,993 ડોલરની હતી. અંદાજે 4,98,700 રહેવાસીઓની મધ્ય આવક 50,000 ડોલરથી 74,999 ડોલર સુધીની છે. જે તમામ લોકોની મધ્ય આવકના 20 ટકા હિસ્સા જેટલી છે. હેમિલ્ટન પરગણાંનાં લોકોની મધ્ય આવક ઇન્ડિયાનાની સરેરાશ આવક કરતા 35,000 ડોલર જેટલી વધારે છે. 2,50,000 કરતાં પણ ઓછી વસતી ધરાવનારા તે પરગણાંની મધ્ય આવક 78,932 ડોલરની છે અને સમગ્ર દેશમાં તેનો સાતમો ક્રમ આવે છે. હેમિલ્ટન બાદ જો ઇન્ડિયાનામાં આકનું પ્રમાણ વધારે જોવાં મળ્યું હોય તો તે ઇન્ડિયાનાપોલિસનાં પરાં વિસ્તારોમાં જોવા મળી છે. હેન્ડ્રિક્સની મધ્ય આવક 57,538 ડોલર અને જ્હોન્સન પરગણાંની મધ્ય આવક 56,251 ડોલરની છે.<ref>{{cite web| last =Justis| first =Rachel M| title =Household Income Varies by Region and Race| publisher =Indiana University| year =2006| url =http://www.ibrc.indiana.edu/ibr/2006/fall/article2.html| access-date =2009-10-29 }}</ref> {{US Demographics}} === ધર્મ === [[ચિત્ર:St Meinrad ArchAbbey 295 Indiana.JPG|thumb|right|250 px|ઇન્ડિયાનાના ઇશાન સ્પેન્સર કાઉન્ટીમાં આવેલા સેન્ટ મીનરાડ શહેરમાં આવેલું સેન્ટ મીનરાડ આર્કાબે, જે અમેરિકામાં આવેલા માત્ર બે આર્કાબે પૈકીનું એક અને વિશ્વના 11 આર્કાબે પૈકીનું એક છે.]] રાજ્યમાં સૌથી વધારે વસતી [[રોમન કેથલિક]] લોકોની છે તેમની સભ્ય સંખ્યા 8,36,009 લોકોની છે તેમ છતાં પણ મોટાભાગના લોકો વિવિધ [[પ્રોટેસ્ટન્ટ]] પંથના પણ જોવા મળે છે. વર્ષ 2000માં અનુયાયીઓની દૃષ્ટિએ પ્રોટેસ્ટન્ટ પંથના લોકોની સૌથી વધારે સંખ્યા [[યુનાઇટેડ મેથડિસ્ટ ચર્ચ]]માં હતી. તેમની સભ્ય સંખ્યા 2,88,308 લોકોની હતી.<ref>{{Cite web |url=http://www.thearda.com/mapsReports/reports/state/18_2000.asp |title=TheArda.com |access-date=2010-08-25 |archive-date=2008-10-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081008035841/http://www.thearda.com/mapsReports/reports/state/18_2000.asp |url-status=dead }}</ref> ગ્રેજ્યુએટ સેન્ટર દ્વારા કરવામાં આવેલા અભ્યાસ ઉપરથી માલુમ પડ્યું છે કે 20 ટકા લોકો રોમન કેથલિક, 14 ટકા લોકો વિવિધ [[બેપ્ટિસ્ટ]] ચર્ચ સાથે, 10 ટકા લોકો અન્ય પ્રકારના [[ખ્રિસ્તી]]ઓ, 9 ટકા લોકો [[મેથડિસ્ટ]] અને 6 ટકા લોકો [[લુથેરાન]] પંથ સાથે સંકળાયેલા છે. અભ્યાસમાં એમ પણ જણાવવામાં આવ્યું હતું કે 16 ટકા લોકો [[બિનસાંપ્રદાયિક]] છે.<ref>{{cite web | title=American Religious Identification Survey | publisher=[[City University of New York]] | url=http://www.gc.cuny.edu/faculty/research_briefs/aris/key_findings.htm | access-date=2006-12-25 | archive-date=2007-03-20 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070320221156/http://www.gc.cuny.edu/faculty/research_briefs/aris/key_findings.htm | url-status=dead }}</ref> વિશ્વના 11 [[આર્કેબી]] પૈકી બે આર્કેબી યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં રહે છે. એ બે પૈકી એક ઇન્ડિયાનામાં રહે છે. [[સેઇન્ટ મેઇનરેડ આર્કેબી]] ઇન્ડિયાનામાં વસે છે. રૂઢિચુસ્ત હોદ્દો ધરાવતા [[ફ્રી મેથડિસ્ટ ચર્ચ]] અને [[વેસ્લેયાન ચર્ચ]] એ બે ચર્ચોનાં વડાંમથકો ઇન્ડિયાનાપોલિસમાં આવેલાં છે. [[ક્રિશ્ચન ચર્ચ]]નું વડું મથક પણ ત્યાં આવેલું છે.<ref>બોડેનહેમર, બેરોઝ એન્ડ વાન્ડરસ્ટેલ, પાનું 696</ref><ref>બોડેનહેમર, બેરોઝ એન્ડ વાન્ડરસ્ટેલ, પાનું 416</ref> [[ફેલોશિપ ઓફ ગ્રેસ બર્ધર્ન ચર્ચિસ]] [[વિનોના લેક]] ખાતે પોતાનાં કાર્યાલયો રાખે છે અને તેમનાં પ્રકાશનો પણ પ્રકાશિત કરે છે.<ref>{{cite web|url=http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=LC&p_theme=lc&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=10307DEBAC918D95&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM|title=Forever Young: Lititz pastor retires after 33 years at Grace Brethren|date=2004-06-04|publisher=''[[Lancaster Newspapers, Inc|Lancaster New Era]]''|access-date=2009-08-15}}{{Dead link|date=જાન્યુઆરી 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} <small>(નોંધણી જરૂરી)</small></ref> [[હન્ટિંગ્ટન]] [[ચર્ચ ઓફ ધ યુનાઇટેડ બર્ધર ઇન ક્રાઇસ્ટ]]નાં આશ્રયસ્થાન સમાન છે.<ref>{{cite web|url=http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=FW&s_site=fortwayne&p_multi=FW&p_theme=realcities&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=10547EC7A86111BF&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM|title=Future of the faith, Area church weighs merger as a way to aid denomination|date=2004-09-22|publisher=''[[The News-Sentinel]]''|access-date=2009-08-15}}{{Dead link|date=જાન્યુઆરી 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} <small>(નોંધણી જરૂરી)</small></ref> [[એન્ડરસન]] ખાતે [[ચર્ચ ઓફ ગોડ]]નું વડુંમથક આવેલું છે.<ref>{{cite web|last=Neff|first=David|url=http://www.christianitytoday.com/ct/2006/marchweb-only/113-12.0.html|title=Holiness Without the Legalism|date=2006-03-27|publisher=''[[Christianity Today]]''|access-date=2009-08-15}}</ref> [[મિશનરી ચર્ચ]]નાં વડાંમથકો ફોર્ટ વેયનમાં આવેલાં છે.<ref>{{cite web|url=http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=FW&s_site=fortwayne&p_multi=FW&p_theme=realcities&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0FE07B25E8E7E2E5&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM|title=Volunteers add to church, They construct buildings for the Missionary Church.|date=2003-10-06|publisher=''The News-Sentinel''|access-date=2009-08-15}}{{Dead link|date=જાન્યુઆરી 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} <small>(નોંધણી જરૂરી)</small></ref> અમેરિકન ક્વેકરિઝમની સૌથી વિશાળ શાખા [[રિલિજિયસ સોસાયટી ઓફ ફ્રેન્ડ્ઝ]]ની [[ફ્રેન્ડ્ઝ યુનાઇટેડ મિટિંગ]] [[રિચમન્ડ]]<ref>{{cite web|url=http://www.earlham.edu/Q/brochure1/#did_you_know|title=Quakers of Richmond and Wayne County, Indiana|publisher=[[Earlham College]]|access-date=2009-08-15|archive-date=2009-04-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20090403160459/http://www.earlham.edu/Q/brochure1/#did_you_know|url-status=dead}}</ref> ખાતે આવેલી છે. રિચમન્ડમાં યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સની સૌથી જૂની ક્વેકર પાઠશાળા [[અર્લહામ સ્કુલ ઓફ રિલિજિયન]] પણ આવેલી છે.<ref>{{cite web|last=Wilson|first=Amy Lyles|url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=7780491|title=The Guts to Keep Going|publisher=[[National Public Radio]]|access-date=2009-08-15}}</ref> આ ઉપરાંત ઇન્ડિયાનામાં 2,50,000 જેટલા [[મુસ્લિમો]] પણ વસે છે.<ref>{{cite web|url=http://pluralism.org/news/view/14503|title=Indiana Governor Breaks Ramadan Fast with Local Muslims at his Residence (Indiana)|publisher=Pluralism.org|access-date=2009-08-15}}{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[ઇસ્લામિક સોસાયટી ઓફ નોર્થ અમેરિકા]]નું વડુંમથક [[પ્લેઇનફિલ્ડ]] ખાતે આવેલું છે.<ref>{{cite news|author=Associated Press|url=http://www.usatoday.com/news/religion/2009-02-02-muslims-obama_N.htm|title=Are American Muslims 'under more scrutiny' with Obama?|publisher=''[[USA Today]]''|date=2009-02-02|access-date=2009-08-15}}</ref> === શહેરો અને નગરો === {{Main|List of cities in Indiana|List of towns in Indiana}} [[ચિત્ર:Downtown indy from parking garage zoom.JPG|thumb|ઇન્ડિયાનાપોલિસ ઇન્ડિયાનાનું પાટનગર અને સૌથી મોટું શહેર છે.]] અંદાજે 7,95,458 લોકોની વસતી ધરાવનારું ઇન્ડિયાનાપોલિસ ઇન્ડિયાનાનું પ્રથમ ક્રમનું વિશાળ શહેર છે અને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સનું તે 13મા ક્રમનું સૌથી વિશાળ શહેર છે. ઇન્ડિયાનાનાં બીજાં ત્રણ શહેરો એવાં છે કે જેની વસતી 1,00,000 કરતાં વધારે હોય જેમાં ફોર્ટ વેયન (2,51,247), ઇવાન્સવિલે (1,16,253), અને સાઉથ બેન્ડ (1,04,069)નો સમાવેશ થાય છે. વર્ષ 2000ની સાલથી રાજ્યનાં 20 મોટાં શહેરોમાં માછીમારોની વસતી સરા એવા પ્રમાણમાં વધી રહી છે. તેમની વસતીમાં 69.1 ટકાનો વધારો નોંધાયો છે. હેમોન્ડ અને ગ્રેએ એ બાબતની નોંધ લીધી હતી કે વર્ષ 2000ની સાલથી રાજ્યનાં ટોચનાં 20 વિશાળ શહેરોમાં વિશાળ વસતીનું પ્રમાણ અનુક્રમે 6.8 અને 5.9 ટકાના દરથી ઘટી રહ્યું છે.<ref>{{cite web| last =Nevers| first =Kevin| title =Duneland population growth rate slows a bit in 2007 Census estimates| publisher =''Chesterton Tribune''| date =2008-07-11| url =http://chestertontribune.com/Duneland%20Community%20News/7112%20duneland_population_growth_rate.htm| access-date =2009-08-05| archive-date =2009-08-16| archive-url =https://web.archive.org/web/20090816211454/http://www.chestertontribune.com/Duneland%20Community%20News/7112%20duneland_population_growth_rate.htm| url-status =dead}}</ref> વર્ષ 2000ની સાલથી જે શહેરોમાં વસતીનું પ્રમાણ ધરખમ રીતે વધવા પામ્યું છે તેમાં નોબલ્સવિલે (39.4 ટકા), ગ્રીનવૂડ (26.3 ટકા), કાર્મેલ (21.4 ટકા) અને લોરેન્સ (9.3 ટકા)નો સમાવેશ થાય છે. દરમિયાન ઇવાન્સવિલે (-4.2 ટકા), એન્ડરસન (-4 ટકા) અને મ્યુન્સી (-3.9 ટકા) એવાં શહેરો છે કે સમગ્ર રાજ્ય ખાતે તેમની વસતીમાં ધરખમ ઘટાડો નોંધાતો જોવા મળ્યો હોય.<ref>{{cite press release| title =Indiana sees big gains in population among certain cities and towns| publisher =Indiana University| date =2008-07-10| url =http://newsinfo.iu.edu/news/page/normal/8512.html| access-date =2009-08-15| archivedate =2009-09-10| archiveurl =https://web.archive.org/web/20090910083421/http://newsinfo.iu.edu/news/page/normal/8512.html}}</ref> ઇન્ડિયાનાપોલિસ રાજ્યનો [[સૌથી વિશાળ મહાનગરીય વિસ્તાર]] છે અને સમગ્ર દેશનો તે [[33મો સૌથી વિશાળ]] મહાનગરીય વિસ્તાર છે.<ref>{{cite web| title =Annual Estimates of the Population of Metropolitan and Micropolitan Statistical Areas| publisher =[[United States Census]]| url =http://www.census.gov/popest/metro/tables/2007/CBSA-EST2007-01.csv| access-date =2009-08-14 }}</ref> તેમાં મેરિયન પરગણું અને મધ્ય ઇન્ડિયાનાની આજુબાજુમાં આવેલાં આઠ પરગણાંઓનો સમાવેશ થાય છે.<ref>{{cite web| last =Besl| first =John| title =Indianapolis Population Growth Spreads Out| publisher =Indiana University| url =http://www.ibrc.indiana.edu/iib/08312001.htm| access-date =2009-08-14| archive-date =2009-11-03| archive-url =https://web.archive.org/web/20091103143030/http://www.ibrc.indiana.edu/iib/08312001.htm| url-status =dead}}</ref> કુલ મળીને ઇન્ડિયાનામાં 13 મહાનગરીય વિસ્તારો આવેલા છે.<ref>{{cite web| last =Dresang| first =Joel| title =Automaking down, unemployment up| publisher =''[[Milwaukee Journal Sentinel]]''| date =2008-07-30| url =http://www.jsonline.com/blogs/business/52021282.html| access-date =2009-08-14 }}</ref> == કાયદો અને સરકાર == {{Main|Government of Indiana}} {{See also|United States congressional delegations from Indiana|Indiana's congressional districts|Political party strength in Indiana}} [[ચિત્ર:Mitch Daniels during Indianapolis Navy Week Aug 2006.jpg|thumb|ગવર્નર મીચ ડેનિયલ ઓગસ્ટ 2006માં ઇન્ડિયાનાપોલિસ નેવી વીક દરમિયાન]] [[ઇન્ડિયાનાના રાજ્યપાલ અથવા ગવર્નર]] રાજ્યના ચીફ એક્ઝિક્યુટિવ તરીકેની ફરજ બજાવે છે. અને ઇન્ડિયાનાનાં બંધારણમાં જે રીતની સરકાર પ્રસ્થાપિત કરવામાં આવી છે તે પ્રકારનું સંચાલન કરવાનો તેમને અધિકાર છે. ગવર્નર અને [[લેફ્ટનન્ટ ગવર્નર]]ને ચાર વર્ષની મુદત માટે સંયુક્ત રીતે ચૂંટી કાઢવામાં આવે છે. રાજ્યપાલોની ચૂંટણી પણ અમેરિકી રાષ્ટ્રપ્રમુખની ચૂંટણીની સાથે જ કરવામાં આવે છે. (1996,2000,2004,2008, વગેરે).<ref name="ST"/> ગવર્નર સતત બે મુદત કરતા વધારે વખત સેવા ન આપી શકે. ગવર્નર [[ઇન્ડિયાનાની સામાન્ય વિધાનસભા]] અને [[ઇન્ડિયાનાની સર્વોચ્ચ અદાલત]] સાથે રહીને કામ કરે છે. આ રીતે તે સરકાર ચલાવે છે અને તેને અન્ય શાખાઓમાં ફેરફાર કરવાની સત્તા પણ છે. સામાન્ય વિધાનસભાનાં ખાસ સત્રો ગવર્નર બોલાવી શકે છે આ ઉપરાંત રાજ્યમાં આવેલાં તમામ બોર્ડ, ખાતાંઓ અને કમિશન્સ માટે નેતાઓની નિમણૂક કરવાનો કે નેતાઓને બરતરફ કરવાની તેની પાસે સત્તા છે. રાજ્યપાલની અન્ય નોંધપાત્ર સત્તાઓમાં કટોકટી કે આફતના સમયે [[ઇન્ડિયાના ગાર્ડ રિઝર્વ]] અથવા તો [[ઇન્ડિયાના નેશનલ ગાર્ડ]]ને બોલાવવાનો, રાજદ્રોહ કે મહાભિયોગ સિવાયના અપરાધીઓની સજા માફ કરવી અથવા તો તેને તબદિલ કરવી અને કાનૂની સત્તાધિશો દ્વારા ત્યજી દેવામાં આવેલી રકમ પોતાના હસ્તક રાખવી વગેરે જેવી બાબતોનો સમાવેશ થાય છે.<ref name="ST">{{cite web|url=http://www.state.in.us/portal/files/WebPageFactsBooklet.pdf|title=Indiana Facts|publisher=State of Indiana|access-date=2009-08-03|archive-date=2010-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20100318110223/http://www.state.in.us/portal/files/WebPageFactsBooklet.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>ઇન્ડિયાના સ્ટેટ ચેમ્બર ઓફ કોમર્સ (2007), પાનું 10</ref><ref>{{cite web| title =Indiana Constitution Article 5| date =1999-02-25| publisher =Indiana University| url =http://www.law.indiana.edu/uslawdocs/inconst/art-5.html| access-date =2009-08-03| archive-date =2009-03-10| archive-url =https://web.archive.org/web/20090310200401/http://www.law.indiana.edu/uslawdocs/inconst/art-5.html| url-status =dead}}</ref> લેફ્ટનન્ટ ગવર્નર ઉપલી ધારાસભાના પ્રમુખ તરીકેની ફરજ બજાવે છે અને તેની જવાબદારી એવી ખાતરી આપવાની છે કે ઉપલી ધારાસભા તેનાં સંવિધાન અનુસાર કાર્ય કરી રહી છે. જો ચૂંટણીમાં બંને પક્ષોને સરખા મતો મળે તો જ લેફ્ટનન્ટ ગવર્નર મતદાન કરી શકે છે. જો ગવર્નર કાર્યકાળ દરમિયાન મૃત્યુપામે, કાયમી ધોરણે અશક્ત કે શક્તિહીન બની જાય, કે તેના ઉપર મહાભિયોગ થાય તો લેફ્ટનન્ટ ગવર્નર ગવર્નર બની દાય છે. જો ગવર્નર કે લેફ્ટનન્ટ ગવર્ન બંનેની જગ્યાઓ ઉપરનો પદભાર ગ્રહણ ન થયો હોય તો સેનેટના પ્રો ટેમ્પોર પ્રમુખ ગવર્નર બને છે.<ref>ઇન્ડિયાના સ્ટેટ ચેમ્બર ઓફ કોમર્સ (2007), પાનું 13</ref> ઇન્ડિયાનાની સામાન્ય ધારાસભમાના ઉપલા ગૃહ [[સેનેટ]]માં 50 સભ્યો અને નીચલા ગૃહ [[હાઉસ ઓફ રિપ્રેઝેન્ટેટિવ્સ]]માં 100 સભ્યો છે. સેનેટને સામાન્ય ધારાસભાનું [[ઉપલું ગૃહ]] અને હાઉસ ઓફ રિપ્રેઝેન્ટેટિવ્સને ધારાસભાનું [[નીચલું ગૃહ]] કહેવામાં આવે છે.<ref name="ST"/> રાજ્યમાં કાયદો ઘડવાની સંપૂર્ણ સત્તા સામાન્ય ધારાસભાના હસ્તક રહેલી છે. સેનેટ અને હાઉસ ઓફ રિપ્રેઝેન્ટેટિવ્સ બંને કાયદાનું ઘડતર કરી શકે છે. જોકે આમાં એક અપવાદ એ છે કે જે કાયદા થકી આવકને અસર થતી હોય તે પ્રકારના કાયદાઓ ઘડવાની સત્તા સેનેટને આપવામાં આવી નથી. દરેક ખરડાની ચર્ચા દરેક ગૃહમાં અલગ રીતે કરીને ત્યારબાદ તેને પસાર કરવામાં આવે છે પરંતુ આ ખરડાને ગવર્નર સમક્ષ મોકલતા પૂર્વે તે બંને ગૃહોમાંથી પસાર કરવામાં આવે તે જરૂરી છે.<ref name="For">{{cite web| title =Indiana Constitution Article 4| date =1999-02-25| publisher =Indiana University| url =http://www.law.indiana.edu/uslawdocs/inconst/art-4.html| access-date =2009-08-03| archive-date =2018-08-01| archive-url =https://web.archive.org/web/20180801103208/http://www.law.indiana.edu/uslawdocs/inconst/art-4.html| url-status =dead}}</ref> જો સેનેટ અને હાઉસ ઓફ રિપ્રેઝેન્ટેટિવ્સ સંપૂર્ણ બહુમતી આપે તો રાજ્યપાલ વિટો અથવા તો નિષેધાધિકાર વાપરીને જે-તે કાયદાને બિનઅસરકારક બનાવી શકે છે.<ref name="ST"/> સામાન્ય ધારાસભા દ્વારા જે પણ કાયદો ઘડવામાં આવે તેને કોઈ પણ જાતના અપવાદ વિના સમગ્ર રાજ્યમાં લાગુ પાડવામાં આવે છે. કોઈ પણ અેક કોમને નિશાન બનાવાતી હોય તે પ્રકારનો કાયદો ઘડવાની સત્તા સામાન્ય ધારાસભા પાસે નથી.<ref name="For"/><ref>ઇન્ડિયાના સ્ટેટ ચેમ્બર ઓફ કોમર્સ (2005), પાનું 11</ref> સામાન્ય ધારાસભા ન્યાયિક તંત્રનું સંચાલન કરી શકે છે. તે અદાલતોનાં કદની ગોઠવણી તેમજ તેનાં જિલ્લાઓની સીમા નક્કી કરી શકે છે. તે રાજ્ય સરકારની વહીવટી શાખાઓની પ્રવૃત્તિ ઉપર દેખરેખ રાખી શકે છે. રાજ્યમાં રહેલી દેશની સરકારનું નિયમન કરવાની તેની સત્તા ખૂબ જ અંકુશિત છે. પરંતુ ઇન્ડિયાનાના ંધારણની પદ્ધતિમાં ફેરફાર કરવાી તેની પાસે ખાસ સત્તા રહેલી છે.<ref name="For"/><ref>ઇન્ડિયાના સ્ટેટ ચેમ્બર ઓફ કોમર્સ (2005), પાનું 14</ref> [[ઇન્ડિયાના સર્વોચ્ચ અદાલત]] પાંચ ન્યાયધિશોની બનેલી છે જ્યારે [[કોર્ટ ઓફ અપિલ્સ]] 15 ન્યાયધિશોની બનેલી છે. સર્વોચ્ચ અને અપિલ્સ અદાલતો માટે ન્યાયધિશોની નિમણૂક ગવર્નર દ્વારા કરવામાં આવે છે. તે સ્પેશ્યલ કમિશનમાં જે અરજદારોનાં જૂથે અરજી કરી હોય તેમાંથ ન્યાયધિશોની પસંદગી કરે છે. બે વર્ષની સેવ બાદ ન્યાયધિશોએ 10 વર્ષની મદત માટે સેવા કરવા મતદાર મંડળનો ટેકો મેળવવાનો રહે છે.<ref name="ST"/> લગભગ મોટાભાગના કિસ્સાઓમાં સુપ્રીમ કોર્ટનું [[મૂળ ન્યાયિક ક્ષેત્ર]] હોતું નથી. નીચલી અદાલતમાં થયેલી સુનાવણી બાદ તેની પાસે કેસ આવે છે અને તે તેને સાંભળે છે. સ્થાનિક અદાલતોમાં મોટા ભાગના કેસની શરૂઆત ખટલાથી થતી હોય છે અને તેનો નિર્ણય ન્યાયધિશો દ્વારા આપવામાં આવતો હોય છે. કેટલાંક ક્ષેત્રોમાં સુપ્રીમ કોર્ટનું પોતાનું આગવું ન્યાયિક ક્ષેત્ર હોય છે.જેમ કે કાયદાનો મહાવરો, નીચલી અદાલતમાં નિમણૂક પામ્યા હોય તેવા ન્યાયધિશોની શિસ્ત કે તેમને બરતરફ કરવાની સત્તા, તેમજ નીચલી અદાલતો દ્વારા જે કાર્યવાહી થઈ રહી છે તેનાં ઉપર દેખરેખ રાખવાની સત્તાનો સમાવેશ થાય છે.<ref name="Fur">{{cite web| title =Indiana Constitution Article 7| date =1999-02-25| publisher =Indiana University| url =http://www.law.indiana.edu/uslawdocs/inconst/art-7.html| access-date =2009-08-03| archive-date =2009-08-02| archive-url =https://web.archive.org/web/20090802221214/http://www.law.indiana.edu/uslawdocs/inconst/art-7.html| url-status =dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.in.gov/judiciary/supreme/appellate.html|title=Appellate Process|publisher=State of Indiana|date=2009-02-04|access-date=2009-08-03|archive-date=2009-07-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20090723101408/http://www.in.gov/judiciary/supreme/appellate.html|url-status=dead}}</ref> રાજ્યની વહેંચણી 92 [[પરગણાં]]ઓમાં કરવામાં આવી છે જેનું સંચાલન બોર્ડ ઓફ કાઉન્ટી કમિશનર્સ દ્વારા કરવામાં આવે છે. ઇન્ડિયાનાનાં મોટાભાગનાં પરગણાંઓને પોતાની અદાલતો છે અને અહીં ન્યાયધિશોની નિમણૂક છ વર્ષની મુદત માટે કરવામાં આવે છે. આ પૈકીનાં અંદાજે એક ચતુર્થાંશ પરગણાંઓને વડી અદાલતો પણ છે. વળી કેટલાક વસતીની વધારે ગીચતા ધરાવનારા વિસ્તારોમાં તો બાળ અદાલતો, ફોજદારી અદાલતો અને સરકારી અદાલતો પણ છે. આ અદાલતોમાં અધિકારીઓની નિમણૂક ચાર વર્ષની મુદત માટે કરવામાં આવે છે જેમાં હિસાબ તપાસનીશ, નોંધ રાખનાર અધિકારી, ખજાનચી, શેરિફ, મોતનાં કારણ અંગેની તપાસ ચલાવનાર અધિકારી અને અદાલતના કારકૂનનો સમાવેશ થાય છે. ઇન્ડિયાનાનાં દરેક શહરોમાં મ્યુનિસિપલ સરકારના સ્વરૂપમાં મેયર અને કાઉન્સિલ છે. નાનાં શહેરોનું સંચાલન ટાઉન કાઉન્સિલ દ્વારા અને ટાઉનશિપનો વહીવટ ટાઉનશિપ ટ્રસ્ટી અને સલાહકાર બોર્ડ દ્વારા ચલાવવામાં આવે છે.<ref name="ST"/> === રાજકારણ === {| align="right" border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin:1em 1em 1em 0;border:1px #aaa solid;border-collapse:collapse;font-size:76%" |+ <td>'''રાષ્ટ્રપતિય ચૂંટણીનાં પરિણામો''' <ref>{{cite web|url=http://uselectionatlas.org/RESULTS/compare.php?year=2008&fips=18&f=1&off=0&elect=0&type=state|title=Presidential General Election Results Comparison - Indiana|publisher=US Election Atlas|access-date=December 31, 2009|author=Leip, David}}</ref></td> |- bgcolor="lightgrey" ! વર્ષ ! [[રિપબ્લિકન]] ! [[ડેમોક્રેટિક]] |- | bgcolor="#f0f0ff"|[[2008]] | bgcolor="#fff3f3"| 48.83% ''1,345,648'' | bgcolor="#f0f0ff"|'''49.86%''' ''1,374,039'' |- | bgcolor="#fff3f3"|[[2004]] | bgcolor="#fff3f3"|'''59.94%''' ''1,479,438'' | bgcolor="#f0f0ff"| 39.26% ''969,011'' |- | bgcolor="#fff3f3"|[[2000]] | bgcolor="#fff3f3"|'''56.65%''' ''1,245,836'' | bgcolor="#f0f0ff"| 41.01% ''901,980'' |- | bgcolor="#fff3f3"|[[1996]] | bgcolor="#fff3f3"|'''47.13%''' ''1,006,693'' | bgcolor="#f0f0ff"| 41.55% ''887,424'' |- | bgcolor="#fff3f3"|[[1992]] | bgcolor="#fff3f3"|'''42.91%''' ''989,375'' | bgcolor="#f0f0ff"| 36.79% ''848,420'' |- | bgcolor="#fff3f3"|[[1988]] | bgcolor="#fff3f3"|'''59.84%''' ''1,297,763'' | bgcolor="#f0f0ff"| 39.69% ''860,643'' |- | bgcolor="#fff3f3"|[[1984]] | bgcolor="#fff3f3"|'''61.67%''' ''1,377,230'' | bgcolor="#f0f0ff"| 37.68% ''841,481'' |- | bgcolor="#fff3f3"|[[1980]] | bgcolor="#fff3f3"|'''56.01%''' ''1,255,656'' | bgcolor="#f0f0ff"| 37.65% ''844,197'' |- | bgcolor="#fff3f3"|[[1976]] | bgcolor="#fff3f3"|'''53.32%''' ''1,183,958'' | bgcolor="#f0f0ff"| 45.70% ''1,014,714'' |- | bgcolor="#fff3f3"|[[1972]] | bgcolor="#fff3f3"|'''66.11%''' ''1,405,154'' | bgcolor="#f0f0ff"| 33.34% ''708,568'' |- | bgcolor="#fff3f3"|[[1968]] | bgcolor="#fff3f3"|'''50.29%''' ''1,067,885'' | bgcolor="#f0f0ff"| 37.99% ''806,659'' |- | bgcolor="#f0f0ff"|[[1964]] | bgcolor="#fff3f3"| 43.56% ''911,118'' | bgcolor="#f0f0ff"|'''55.98%''' ''1,170,848'' |- | bgcolor="#fff3f3"|[[1960]] | bgcolor="#fff3f3"|'''55.03%''' ''1,175,120'' | bgcolor="#f0f0ff"| 44.60% ''952,358'' |} 1880થી 1924 સુધી ઇન્ડિયાનાના રહેવાસીઓને એક સિવાયનીત મામ રાષ્ટ્રપ્રમુખોની ચૂંટણીમાં સમાવવામાં આવ્યા હતા. વર્ષ [[1880ની ચૂંટણી]]માં ઇન્ડિયાનના પ્રતિનિધિ અથવા તો ધારાસભ્ય [[વિલિયમ હેડન ઇન્ગલિશ]] ઉપરાશ્ટ્રપ્રમુખની ચૂંટણી માટે નામાંકન પામ્યા હતા અને વિનફિલ્ડ સ્ટેટ હેન્કોકની સામે ચૂંટણી લડ્યા હતા.<ref>[168] ^ ગ્રે 2006, પૃષ્ઠ 418.</ref> વર્ષ 1884માં ઇન્ડિયાનાના ભૂતપૂર્વ ગવર્નર [[થોમસ એ. હેન્ડ્રિક્સ]]ને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના ઉપરાષ્ટ્રપ્રમુખ તરીકે ચૂંટી કાઢવામાં આવ્યા હતા. તેમણે રાષ્ટ્રપ્રમુખ [[ગ્રોવર ક્લિવલેન્ડ]]ના હાથ નીચે તેમનાં મૃત્યુ સુધી એટલે કે તારીફ 25મી નવેમ્બર 1885 સુધી ફરજ બજાવી હતી.<ref>[168] ^ ગ્રે 2006, પૃષ્ઠ 418.</ref> વર્ષ 1888માં ઇન્ડિયાનાના ઉપલી ધારાસભાના સભ્ય [[બેન્જામિન હેરિસન]]ને [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના રાષ્ટ્રપ્રમુખ]] તરીકે ચૂંટી કાઢવામાં આવ્યા હતા અને તેમણે એક મુદત સુધી શાસન કર્યું હતું. ઇન્ડિયાનામાંથી યુએસની રાષ્ટ્રપ્રમુખ બની હોય તેવી તે એક માત્ર વ્યક્તિ છે. ઇન્ડિયાનાના ઉપલાગૃહના સભ્ય વર્ષ 1904માં [[ચાર્લ્સ ડબલ્યૂ. ફેરબેન્ક્સ]] ઉપરાષ્ટ્રપ્રમુખ તરીકે ચૂંટાયા હતા. તેમણે રાષ્ટ્રપ્રમુખ [[થિયોડોર રૂઝવેલ્ટ]]ના હાથ નીચે 1913 સુધી ફરજ બજાવી હતી.<ref>[168] ^ ગ્રે 2006, પૃષ્ઠ 418.</ref> વર્ષ 1912માં ફેરબેન્ક્સ બીજી ટર્મ માટે પણ ઉપપ્રમુખ તરીકે ચૂંટણીમાં ઊબા રહ્યા અને તેઓ [[ચાર્લ્સ ઇવાન્સ હ્યુજીસ]] સાથે ચૂંટણીમાં ઊભા રહ્યા પરંતુ તેઓ બંને [[વૂડરો વિલ્સન]] અને ઇન્ડિયાનાના ગવર્નર [[થોમસ આર. માર્શલ]] સામે ચૂંટણીમાં હારી ગયા. થોમસે વર્ષ 1913થી 1921 સુધી ઉપરાષ્ટ્રપ્રમુખનું પદ સંભાળ્યું.<ref>[168] ^ ગ્રે 2006, પૃષ્ઠ 418.</ref> ત્યારબાદ વર્ષ 1988 સુધી ઇન્ડિયાનાની એકપણ વ્યક્તિએ રાષ્ટ્રપ્રમુખની ચૂંટણીમાં ભાગ નહોતો લીધો ત્યાબાદ સાંસાદ [[ડેન ક્વાયલ]] ઉપરાષટ્રપ્રમુખ તરીકે ચૂંટાયા અને તેમણે [[જ્યોર્જ એચ. ડબલ્યૂ. બુશ]]ના હાથ નીચે પદભાર સંભાળ્યો.<ref name="FW"/> ખાસ કરીને રાષ્ટ્રપ્રમુખની ચૂંટણીની હરિફાઈમાં ઇન્ડિયાનામાં [[રિપબ્લિકન]] પક્ષનું મહત્વ વધારે પ્રમાણમાં જોવા મળતું હતું<ref>{{cite web | author=Associated Press | title=Indiana poll shows tight race with McCain, Obama | publisher=[[Fox News Channel]] | url=http://www.foxnews.com/wires/2008Oct01/0,4670,Poll2008Indiana,00.html | date=2008-10-01 | access-date=2009-08-10}}</ref><ref>{{cite news | last=Purnick | first=Joyce | title=The 2006 Campaign: Struggle for the House; In a G.O.P. Stronghold, 3 Districts in Indiana Are Now Battlegrounds | publisher=''[[The New York Times]]'' | url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D0CEFDA163FF932A15753C1A9609C8B63 | date=2006-10-21 | access-date=2009-08-10}}</ref> પરંતુ હવે [[કૂક પાર્ટિકન વોટિંગ ઇન્ડેક્સ]] (સીપીવીઆઈ) અનુસાર ઇન્ડિયાનાને માત્ર આર+5નું રેટિંગ આપવામાં આવ્યું છે. જે એમ સૂચવે છે કે દેશમાં 28 પૈકી 20 "લાલ" રાજ્યોમાં રિપબ્લિકનનું જે પ્રભુત્વ છે તેના કરતા ઇન્ડિયાનામાં ઓછું છે. વર્ષ 1940માં રિપબ્લિકન પક્ષના [[વેન્ડેન વિલ્કી]]ને ટેકો આપનારા માત્ર દસ રાજ્યો પૈકીનું ઇન્ડિયાના એક હતું.<ref name="FW"/> રાજ્યમાં 14 જેટલા પ્રસંગો એવા બન્યા છે કે જેમાં રિપબ્લિકન પક્ષના ઉમેદવારે ડેમોક્રેટ પક્ષના ઉમેદવારને બે આંકડાના ટકાનો ગાળો રાખીને હરાવ્યા હોય. જેમાં છ વખત રિપબ્લિકન પક્ષ રાજ્યમાં 20 ટકાના ગાળા સાથે જીત્યો હતો તેનો સમાવેશ થાય છે.<ref name="Atlas"/> વર્ષ 2000 અને 2004 દરમિયાન [[જ્યોર્જ ડબલ્યૂ. બુશે]] આ રાજ્યમાં મોટા ગાળાથી ચૂંટણી જીતી હતી તે ચૂટણી ખૂબ જ રસાકસી ભરેલી થવા પામી હતી. વર્ષ 1900થી અત્યાર સુધી રાજ્યએ રાષ્ટ્રપ્રમુખ તરીકે [[ડેમોક્રેટ]] ઉમેદવારને ટેકો આપ્યો હોય તેવા બનાવો પાંચ વખત બન્યા છે. વર્ષ 1912માં [[વૂડરો વિલ્સન]] પ્રથમ એવા ડેમોક્રેટ ઉમેદવાર હતા કે જે રાજ્યમાંથી 43 ટકા વોટ સાથે જીત્યા હતા ત્યારબાદ 20 વર્ષ પછી [[ફ્રેન્કલિન ડી. રૂઝવેલ્ટ]] તત્કાલિન રિપબ્લિકન ઉમેદવાર [[હર્બર્ટ હૂવર]]ને 55 ટકા મતોથી હરાવીને ચૂંટણી જીત્યા હતા. વર્ષ 1936માં રૂઝવેલ્ટે ફરી વખત આ રાજ્યમાં જીત મેળવી. વર્ષ 1964માં 35 ટકા મતદારોએ ડેમોક્રેટ ઉમેદવાર [[લિન્ડોન બી. જ્હોન્સન]] ઉપર પસંદગીનો કળશ ઢોળ્યો, તેની સામે રિપબ્લિકન ઉમેદવાર [[બેરી ગોલ્ડવોટર]] ચૂંટણી લડી રહ્યા હતા. ત્યાર પછી 44 વર્ષ બાદ ડેમોક્રેટ પક્ષના ઉમેદવાર [[બારાક ઓબામાં]] [[જ્હોન મેકેઇન]] સામે 50 ટકા વિરુદ્ધ 49 ટકા મતોની પાતળી બહુમતીથી જીત્યા હતા.<ref>{{cite web | last=McPhee | first=Laura | title=Indiana's historic vote for Obama | publisher=''[[NUVO (newspaper)|NUVO]]'' | url=http://www.nuvo.net/news/article/indianas-historic-vote-obama | date=2008-11-12 | access-date=2009-08-10 }}{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> વર્ષ 1900ની સાલથી અત્યાર સુધી ઇન્ડિયાનામાંથી માત્ર પાંચ જ ડેમોક્રેટિક ઉમેદવારોને રાષ્ટ્રપ્રમુખની ચૂંટણીમાં નામાંકન મળ્યું છે. આ સમયગાળા દરમિયાન 11 લોકોને [[ગવર્નર તરીકે ચૂંટી કાઢવામાં આવ્યા હતા]]. વર્ષ 2005માં [[મિચ ડેનિયલ્સ]] ગવર્નર તરીકે ચૂંટાયા તે પહેલા સતત 16 વર્ષ સુધી ડેમોક્રેટે આ રાજ્યમાં રાજ કર્યું હતું. ઇન્ડિયાના કોંગ્રેસમાં બે સેન્ટર અને નવ રિપ્રેઝેન્ટેટિવ્સની ચૂંટણી કરે છે. રાષ્ટ્રપ્રમુખની ચૂંટણીમાં રાજ્ય પાસે મત આપવા માટે 11 મતદાર મંડળો રહેલા છે.<ref name="Atlas"/> સીપીવીઆઈ રેન્કિંગ્સના જણાવ્યા અનુસાર સાત [[જિલ્લાઓ]] રિપબ્લિકન પક્ષની તરફેણમાં મત આપે છે. જોકે, ચાર રિપબ્લિકનની સામે પાંચ ડેમોક્રેટ્સ રિપ્રેઝેન્ટેટિવ્સ તરીકે ફરજ બજાવે છે. ઐતિહાસિક રીતે રાજ્યમાં પૂર્વીય અને મધ્ય વિસ્તારમાં રિપબ્લિકનોની પકડ છે. જ્યારે રાજ્યના ઉત્તર પશ્ચિમી ભાગમાં ડેમોક્રેટ પક્ષનું સ્થાન મજબૂત છે. કેટલીક વખત રાજ્યનાં દક્ષિણે આવેલાં પરગણાંઓએ પણ ડેમોક્રેટની તરફેણમાં મતદાન કર્યું છે. ઇન્ડિયાનામાં સૌથી વધારે વસતી ધરાવનાર પગરણું મેરિયોન પરગણાએ વર્ષ 1968થી 2000 સુધી રિપબ્લિકન ઉમેદવારોની તરફેણમાં મતદાન કર્યું હતું. જ્યારે વર્ષ 2004 અને 2008ની ચૂંટણીઓમાં તેમણે ડેમોક્રેટ્સને ટેકો આપ્યો હતો. વસતીની દૃષ્ટિએ ઇન્ડિયાનાનો બીજો સૌથી મોટો વિસ્તાર લેક પરગણાએ અત્યાર સુધી માત્ર ડેમોક્રેટ પક્ષનો જ સાથ આપ્યો છે. વર્ષ 1972થી અત્યાર સુધી તેમણે ક્યારેય રિપબ્લિકનને ટેકો આપ્યો નથી.<ref name="Atlas">{{cite web | title=Presidential General Election Map Comparison | publisher=uselectionatlas.org | url=http://uselectionatlas.org/RESULTS/comparemaps.php?year=2008&fips=18&f=1&off=0&elect=0 | access-date=2009-08-11}}</ref> વર્ષ 2005માં બે એરિયા સેન્ટર ફોર વોટિંગ રિસર્ચે વર્ષ 2004ની રાષ્ટ્રપ્રમુખ ચૂંટણીના આંકડા અનુસાર યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં સૌથી વધારે ઉદારીકરણ અને રૂઢિચુસ્ત શહેરની યાદી બનાવી હતી. આ સર્વેક્ષણ 1,00,000 કરતા વધારે વસતી ધરાવનારા 237 શહેરો ઉપર કરવામાં આવ્યું હતું. આ અભ્યાસમાં ઇન્ડિયાનાના પાંચ શહેરોનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો. ઉદારીકરણની દૃષ્ટિએ ગ્રેને બીજો તેમજ સાઉથ બેન્ડને 83મો ક્રમ આપવામાં આવ્યો હતો. રૂઢિચુસ્ત શહેરોમાં ફોર્ટ વેયનને 44મો, ઇવાન્સવિલેને 60મો અને ઇન્ડિયાનાપોલિસને આ યાદીમાં 82મો ક્રમ આપવામાં આવ્યો હતો.<ref>{{cite web | last=Modie | first=Neil | title=Where have Seattle's lefties gone? | publisher=''[[Seattle Post-Intelligencer]]'' | url=http://www.seattlepi.com/local/236320_liberal12.html | date=2005-08-12 | access-date=2009-08-11}}</ref> == અર્થતંત્ર == {{Main|Economy of Indiana}} [[ચિત્ર:2002 IN Proof.png|thumb|left|150px|ઇન્ડિયાના સ્ટેટ ક્વાર્ટર]] વર્ષ 2000માં ઇન્ડિયાના ખાતે 3,084,100 લોકોનું કાર્યદળ હતું.<ref>{{Cite web| title =Economic Base| publisher =City of Valparaiso| url =http://www.ci.valparaiso.in.us/planning/ComprehensivePlan/CompPlan/ChapterI.pdf| access-date =2009-11-02| archive-date =2007-12-20| archive-url =https://web.archive.org/web/20071220060531/http://www.ci.valparaiso.in.us/planning/ComprehensivePlan/CompPlan/ChapterI.pdf| url-status =dead}}</ref> વર્ષ 2005માં રાજ્યની કુલ રાષ્ટ્રીય પેદાશ 214 અબજ ડોલરની હતી. વર્ષ 2000માં ડોલરની હારમાળા હતી.<ref>{{Cite web |url=http://bea.gov/bea/regional/gsp/action.cfm?series=NAICS&component=900&state=15&industry=101&year=2005&printable=true&querybutton=Display%20HTML |title=બ્યૂરો ઓફ ઇકોનોમિક એનાલિસિસઃ ગ્રોસ સ્ટેટ પ્રોડક્ટ |access-date=2021-07-09 |archive-date=2016-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160410192328/http://bea.gov/bea/regional/gsp/action.cfm?series=NAICS&component=900&state=15&industry=101&year=2005&printable=true&querybutton=Display%20HTML |url-status=dead }}</ref> વર્ષ 2005માં ઇન્ડિયાનાની માથાદીઠ આવક 31,150 યુએસ ડોલરની હતી.<ref>{{Cite web |url=http://bea.gov/bea/regional/spi/action.cfm?satable=SA05N&sastate=18000&years=2005&printable=true&rformat=display |title=બ્યૂરો ઓફ ઇકોનોમિક એનાલિસિસઃ એન્યુઅલ સ્ટેટ પર્સનલ ઇનકમ |access-date=2021-07-09 |archive-date=2016-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160410192342/http://bea.gov/bea/regional/spi/action.cfm?satable=SA05N&sastate=18000&years=2005&printable=true&rformat=display |url-status=dead }}</ref> ઇન્ડિયાનાની આવકની વધારે ટકાવારીના કારણે ઉત્પાદન ક્ષેત્રનો વિકાસ થવા પામ્યો.<ref>{{cite web | title=Indiana Economy at a Glance | publisher=U.S. Bureau of Labor Statistics | url=http://stats.bls.gov/eag/eag.in.htm | access-date=2007-01-11}}</ref> [[ઇન્ડિયાનાની ઉત્તરપષ્ચિમે]] આવેલો કેલુમેટ પ્રાંત યુઅેસ ખાતે સૌથી વધારે [[સ્ટીલ]]નું ઉત્પાદન કરતો વિસ્તાર છે. ઇન્ડિયાના ખાતે ઉત્પાદિત થતી અન્ય વસ્તુઓમાં દવાઓ અને તબીબી સાધનો, વાહનો, ઇલેક્ટ્રિકલ સાધનો, પરિવહનનાં સાધનો, રાસાયણિક ઉત્પાદનો, રબર, [[પેટ્રોલિયમ]] તેમજ [[કોલસા]]ની પેદાશો અને ફેક્ટરી માટેનાં મશીનોનો સમાવેશ થાય છે. માત્ર ઉત્પાદન ઉપર જ આધાર રાખતું હોવા છતાં પણ ઇન્ડિયાના પારંપરિક [[રસ્ટ બેલ્ટ]]માં થયેલા ઘટાડાથી તેના અન્ય પડોશીઓ કરતાં ઓછું પ્રભાવિત થયું હતું. અહીંના શ્રમબજારમાં રહેલાં કેટલાંક પરિબળો તેના માટે જવાબદાર છે. પ્રથમ કારણ તો એ કે ઔદ્યોગિક મશીનરી અને સ્ટીલ જેવાં ભારે ઉત્પાદનો માટે ઉચ્ચ કુશળતા ધરાવતા કામદારોની જરૂર હોય છે. જે લોકોને કઠોર તાલિમ આપીને તૈયાર કરી શકાતા હોય તેવા લોકો મોજુદ હોય તેવી જગ્યાએ કંપનીઓ આ પ્રકારના કામદારોની નિમણૂક કરતી નથી. બીજું કારણ એ કે ઇન્ડિયાનાનું કાર્યદળ મુખ્યત્વે વિશાળ મહાનગરીય વિસ્તારોને બદલે નાના અને મધ્યમકદનાં શહેરોમાં રહે છે. આના કારણે કંપનીઓએ તેમને નીચું વેતન ચૂકવવાનું રહે છે જે તેમને ચૂકવી દેવામાં આવે છે. કંપનીઓને એમ લાગે છે કે તેઓ સરેરાશ કરતા ઓછાં વેતને ઇન્ડિયાનામાંથી સરેરાશ કરતા ઉચ્ચ કુશળતા ધરાવતા કામદારોને રોજગારી ઉપર રાખી શકશે.<ref>{{cite paper |title=Manufacturers in Indiana | publisher=Purdue University Center for Rural Development | date=July 19, 1998}}</ref> જવાઓ બનાવતી આંતરરાષ્ટ્રીય કક્ષાની કંપની [[ઇલી લિલી]]નું મુખ્યમથક ઇન્ડિયાનાના ઇન્ડિયાનાપોલિસ ખાતે આવેલું છે. રાજ્યમાં આવેલી આ સૌથી વિશાળ કંપની છે. આ ઉપરાંત ઇવાન્સવિલે ખાતે મિડ જ્હોન્સન ન્યુટ્રિશનલ્સનું મુખ્યમથક આવેલું છે.<ref>[http://wndu.com/news/112005/news_46007.php ડબલ્યુએનડીયુ-ટીવીઃ ન્યૂ સ્ટોરીઃ બેયર ઇસ લિવિંગ એલખાર્ટ- નવેમ્બર 16, 2005]{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> દવાઓ તેમજ તેનાં ઉત્પાદનોના કુલ વેચાણ અને નિકાસમાં ઇન્ડિયાનાનો સમગ્ર યુએસમાં પાંચમો ક્રમ આવે છે જ્યારે બાયોફાર્માસ્યુટિકલ ક્ષેત્ર આધારિત નોકરીઓમાં તેનો સમગ્ર યુએસમાં બીજો ક્રમ આવે છે.<ref>{{cite web | title=Economy & Demographics | publisher=Terre Haute Economic Development Co. | url=http://www.terrehauteareaedc.com/econ_industry.htm | access-date=2007-01-30 | archive-date=2006-07-16 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060716101025/http://www.terrehauteareaedc.com/econ_industry.htm | url-status=dead }}</ref> ઇન્ડિયાના યુએસ ખાતે આવેલા [[મકાઈ પટ્ટા (મકાઈ પકવતો પ્રદેશ)]] અને [[અનાજ પટ્ટા (અનાજ પકવતો પ્રદેશ)]] ઉપર આવેલું છે. રાજ્યમાં પોષકજથ્થા પ્રકારની સુવિધા છે તે અલમસ્ત ડુક્કરો અને પ્રાણીઓ માટે મકાઈનું ઉત્પાદન કરે છે. મકાઈ ઉપરાંત રોકડિયા પાક તરીકે [[સોયાબિન]]નું પણ ઉતપાદન કરવામાં આવે છે. આજુબાજુમાં [[ઇન્ડિયાનાપોલિસ]] અને [[શિકાગો]] જેવાં શહેરોને કારણે અહીં ડેરી ઉત્પાદનો, ઈંડાનું ઉત્પાદન અને બાગાયતી ખેતીનું ઉત્પાદન સવિશેષ પ્રમાણમાં જોવા મળે છે. દક્ષિણમાં આવેલાં પરગણાંઓમાં પકવવામાં આવતા અન્ય પાકોમાં તરબૂચ, ટામેટાં, દ્રાક્ષ, ફૂદીનો, મકાઈની ધાણી અને તમાકુનો સમાવેશ થાય છે.<ref>{{cite web | title=USDA Crop Profiles | publisher=United States Department of Agriculture | url=http://cipm.ncsu.edu/cropprofiles/cplist.cfm?org=state | access-date=2006-11-20 | archive-date=2007-02-23 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070223130933/http://cipm.ncsu.edu/cropprofiles/cplist.cfm?org=state | url-status=dead }}</ref> અહીંની મોટાભાગની જમીનો ઘાસનાં મેદાનો નથી અને તેના ઉપરથી વૃક્ષો દૂર કરવામાં આવ્યા છે. રાજ્યના દક્ષિણ ભાગમાં મોટાભાગની જમીનો ઉપર વન પ્રદેશનાં ટુકડાઓ રહેલા છે જેના કારણે ઘરનાં ફ્રર્નિચર (રાચરચીલું) ઉદ્યોગને મદદ મળે છે. યુએસ ખાતે ઇન્ડિયાનાનાં અર્થતંત્રને વ્યાપારલક્ષી ગણવામાં આવે છે. તેના રૂઢિચુસ્ત વેપારનું વાતાવરણ, નીચા કરવેરા, કામદાર મંડળોમાં સભ્ય પદની ઓછી સંખ્યા શ્રમ કાયદાને કારણે આમ થયું છે. એક એવી પણ માન્યતા છે કે અહીં નોકરી [[જ્યારે જોઇએ ત્યારે]] મળે છે. અહીં નોકરીદાતા કોઇ પણ જાતનું કારણ આપ્યા વિના નોકરીયાતને કાર્યદળમાંથી નોકરીમાંથી છૂટો કરી શકે છે. ઇન્ડિયાના રાજ્યમાં 3.4 ટકાનો સમાન [[આવકવેરો]] લેવામાં આવે છે. ઇન્ડિયાનાનાં ઘણાં પરગણાંઓ પણ આવકવેરાની વસૂલાત કરે છે. રાજ્યનો [[વેચાણવેરા]]નો દર 7 ટકાનો છે. ઇન્ડિયાના ખાતે વ્યાપારિક અને ખાનગી બંને પ્રકારની મિલકતો ઉપર [[મિલકત વેરો]] વસૂલ કરવામાં આવે છે. જેનો વહીવટ ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ લોકલ ગવર્નમેન્ટ ફાઇનાન્સ દ્વારા કરવામાં આવે છે. મિલકત વેરો િલકત કયા પ્રકારની છે તેના ઉપર આધારિત છે. (શાળાઓ, પરગણાં, ટાઉનશિપ્સ, શહેરો અને નગરો, ગ્રંથાલયો વગેરે) આ તમામ પ્રકારોમાંથી જે સ્થળમાં પ્રોપર્ટી અથવા તો મિલકત આવતી હોય તે આધારે તેના ઉપર મિલકત વેરો લાદવામાં આવે છે. જોકે, તારીખ 19મી માર્ચ 2008ની સાલથી [[મિલકત વેરા]]ઓમાં "સર્કિટ બ્રેકર કાયદો" અમલી બનાવવામાં આવ્યો છે જેમાં ઘરના માલિકો માટે ઘરની આકારણી કિંમતના એક ટકા, ભાડાની મિલકત અને ખેતીની જમીન માટે બે ટકા મિલકત વેરો અને વ્યાપારિક મિલકત માટે ત્રણ ટકાનો મિલકત વેરો લાદવામાં આવ્યો છે. === રાજ્યનું અંદાજપત્ર === {{See also|Taxes in Indiana}} કાયદા અને બંધારણ અનુસાર ઇન્ડિયાનાને અંદાજપત્ર રજૂ કરવાની કાયદાકીય જરૂરીયાત રહેતી નથી. તેના બદલે ઇન્ડિયાના ઉપર દેવું લેવા માટે બંધારણીય પ્રતિબંધ ફરમાવવામાં આવ્યો છે. રોકડ અનામતો માટે ઇન્ડિયાના પાસે રેઇની ડે ફંડ છે જેના બરાબર તે જાહેર ખર્ચ કરે છે. યુએસનાં અમુક રાજ્યો પૈકીનું ઇન્ડિયાના એક છે કે જેને લાઇન આઇટમ વિટોની પરવાનગી આપવામાં આવી નથી. ઇન્ડિયાના ક્યારેય [[જનરલી એક્સેપ્ટેડ એકાઉન્ટિંગ પ્રિન્સિપલ્સ]]નો ઉપયોગ કરતું નથી. === ઉર્જા === {{See|List of Generating Stations in Indiana}} ઇન્ડિયાનાના વીજ ઉત્પાદનમાં મુખ્યત્વે જીવાશ્મિ ઇંધણ, ખાસ કરીને કોલસાનો વપરાશ થાય છે. ઇન્ડિયાના 24 કોલસા આધારિત વીજ મથકો ધરાવે છે જેમાં [[માઉન્ટ કાર્મેલ, ઇલિનોઇસ]] ખાતે વાબાશ નદી પર આવેલા અમેરિકાના સૌથી મોટા કોલસા આધારિત વીજ મથક, [[ગિબસન જનરેટિંગ સ્ટેશન]]નો પણ સમાવેશ થાય છે. ઇન્ડિયાનાએ પવન, જળવિદ્યુત,બાયોમાસ અથવા સૌર ઊર્જા જેવા પુનઃપ્રાપ્ય સંસાધનોનો ઉપયોગ કરવાની ખાતરી આપી છે તેમ છતાં સધર્ન ઇન્ડિયાનામાં કોલસો પુષ્કળ પ્રમાણમાં મળતો હોવાથી આ દિશામાં પ્રગતિ ધીમી છે. સ્ટેટના મોટા ભાગના નવા પ્લાન્ટ [[કોલ ગેસિફિકેશન]] પ્લાન્ટ છે. ઊર્જાનો અન્ય સ્ત્રોત છે જળવિદ્યુત. સૌર વિદ્યુત અને પવન વિદ્યુતની દિશામાં સંશોધન થઇ રહ્યું છે અને ભૂઉષ્મા વિદ્યુતનો વેપારી ધોરણે ઉપયોગ થઇ રહ્યો છે. 2006ના નવા અંદાજે ઇન્ડિયાનાની પવન ઊર્જાની ક્ષમતાનો અંદાજ 50 મીટર ઊંચી ટર્બાઇન માટે 30 MWથી વધારીને 70 મીટરની ઊંચાઇ માટે 40,000 MW કર્યો હતો. આ અંદાજ 100 મીટર ઊંચી નવી ટર્બાઇન માટે બેવડો કરી શકાય છે.<ref>[http://www.indianacleanpower.org/renewableresources.html ઇન્ડિયાનાસ રિન્યુએબલ એનર્જી રિસોર્સિસ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140209233955/http://www.indianacleanpower.org/renewableresources.html |date=2014-02-09 }} સુધારો 20 ઓગસ્ટ 2008</ref> જૂન 2008ના અંતે ઇન્ડિયાનામાં વિન્ડ ટર્બાઇનની સ્થાપિત ક્ષમતા 130 MWની હતી અને નિર્માણાધિન ક્ષમતા 400 MWની હતી.<ref>[http://www.awea.org/projects/projects.aspx?s=Indiana યુએસ વાઇન્ડ એનર્જી પ્રોજેક્ટ્સ - ઇન્ડિયાના] સુધારો 20 ઓગસ્ટ 2008</ref> ;ઊર્જાના સ્ત્રોતો (2009) વ્યક્તિગત એકમો માટે નીચેનું નાવબોક્સ જુઓ {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- ! ઈંધણ ! ક્ષમતા ! કુલ વપરાશની ટકાવારી ! કુલ ઉત્પાદનની ટકાવારી ! ઉત્પાદન એકમોની સંખ્યા |- | '''[[કોલસો]]''' | 22,190.5 મે.વો. | 63 % | 88.5 % | 28 એકમો |- | '''[[કુદરતીગેસ]]''' | 2,100 મે.વો. | 29% | 10.5% | 15 એકમો <br /> [[સ્ટેશનો ચલાવવા]] માટે ખાસ ઉપયોગમાં લેવાય છે. |- | '''[[પવન]]''' <br /> (હાલમાં ઇન્ડિયાના ખાતે ઊર્જાનું સૌથી ઝડપી વિકસી રહેલું સ્વરૂપ) | 530.5 મે.વો. <br /> 1,836.5 મે.વો. <br /> જ્યારે તમામ પવનચક્કીઓ કાર્યરતથશેત્યારે | ? | ? | 4 પવનચક્કીનાંખેતરો <br /> કુલ લગભગ 1,000-1,100 ટાવર |- | '''[[કોલસાનું ગેસમાં રૂપાંતરણ]]''' | 600 મે.વો. | ? | ? | 1 એકમ બાંધકામ હેઠળ |- | '''[[પેટ્રોલિયમ]]''' | 575 મે.વો. | 7.5 % | 1.5% | 10 એકમો |- | '''[[જળશક્તિ આધારિત વીજળી]]''' | 64 મે.વો. | 0.0450 % | 0.0100 % | 1 એકમ |- | '''[[બાયોમાસ]]''' | 28 મે.વો. | 0.0150 % | 0.0020 % | 1 એકમ |- | '''[[લાકડું]] અને [[કચરો]]''' | 18 મે.વો. | 0.0013 % | 0.0015 % | 3 એકમો |- | '''[[જિયોથર્મલ]] અને/અથવા [[સૂર્ય]]''' | 0 મે.વો. | 75.0% | 0.0 | હાલમાં કોઈ એકમ નથી |- | '''[[પરમાણુ]]''' | 0 મે.વો. | 0.0% | 0.0 | તાજેતરમાં જ 12 એકમોનું કામ પૂરૂં થયું |- | '''કુલ''' | 22,797.5 મે.વો <br /> પવન ઊર્જાનાં માત્ર ઊંચા આંકડાઓનો સમાવેશ | 100% | 100% | 46 ઉત્પાદન એકમો |} {{Generating Stations in Indiana}} == પરિવહન == === હવાઇમથકો === {{See also|List of airports in Indiana}} [[ઇન્ડિયાનાપોલિસ ઇન્ટરનેશનલ એરપોર્ટ]] બૃહદ ઇન્ડિયાનાપોલિસના વિસ્તારોને સેવા આપે છે અને ત્યાં હાલમાં જ નવા પેસેન્જર ટર્મિનલનું બાંધકામ પૂર્ણ થયું છે. નવું એરપોર્ટ નવેમ્બર 2008માં ખુલ્લું મુકાયું છે અને નવી મિડફીલ્ડ પેસેન્જર ટર્મિનલ, કોનકોર્સ, એર ટ્રાફિક કન્ટ્રોલ ટાવર, પાર્કિંગ ગેરેજ અને એરફીલ્ડ તેમજ એપ્રોન ઇમ્પ્રુવમેન્ટ જેવી સુવિધા ધરાવે છે.<ref>{{cite web | title=New Indianapolis Airport | publisher=Indianapolis Airport Authority | url=http://www.newindianapolisairport.com | access-date=2007-01-06 | archive-date=2007-02-06 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070206041456/http://www.newindianapolisairport.com/ | url-status=dead }}</ref> અન્ય મુખ્ય એરપોર્ટમાં [[ઇવાન્સવિલે રિજનલ એરપોર્ટ]], [[ફોર્ટ વેન ઇન્ટરનેશનલ એરપોર્ટ]] (જે [[એર નેશનલ ગાર્ડ]]ની [[122મી ફાઇટર વિંગ]] ધરાવે છે), અને [[સાઉથ બેન્ડ રીજનલ એરપોર્ટ]]નો સમાવેશ થાય છે. [[ગેરી શિકાગો ઇન્ટરનેશનલ એરપોર્ટ]]ને શિકાગોનું ત્રીજું મુખ્ય એરપોર્ટ બનાવવાની દરખાસ્તને 2006ની શરૂઆતમાં સમર્થન મળ્યું હતું જ્યારે તેના માટે આગામી દસ વર્ષ માટે $48 મિલિયન કેન્દ્રીય ભંડોળને મંજૂરી મળી હતી.<ref>{{cite web | title=Gary Airpport Gets Millions in Federal Funding | publisher=CBS Channel 2 | url=http://cbs2chicago.com/topstories/local_story_016180843.html | access-date=2006-10-18 | archive-date=2006-02-18 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060218014515/http://cbs2chicago.com/topstories/local_story_016180843.html | url-status=dead }}</ref> [[ટેરે હૌટ ઇન્ટરનેશનલ એરપોર્ટ]] પર કોઇ એરલાઇન કામગીરી નથી કરતી પરંતુ તે ખાનગી ઉડાન માટે ઉપયોગમાં લેવાય છે. 1954થી, ઇન્ડિયાના [[એર નેશનલ ગાર્ડ]]ની [[181મી ફાઇટર વિંગ]] આ એરપોર્ટ પર સ્થાયી થયેલી છે. જો કે, 2005ની [[બેઝ રિએલાઇનમેન્ટ એન્ડ ક્લોઝર]] (બ્રાક) દરખાસ્તમાં જણાવાયું હતું કે 181મી વિંગ તેનું ફાઇટર મિશન અને [[F-16]] એરક્રાફ્ટ ગુમાવશે જેને પગલે ટેરે હૌટ સુવિધા માત્ર સામાન્ય ઉડાન સુવિધા બનશે. સ્ટેટના આ દક્ષિણ ભાગને [[લુઇસવિલે, કેન્ટુકી]]માં ઓહિયો નદી પર આવેલું [[લુઇસવિલે ઇન્ટરનેશનલ એરપોર્ટ]] સેવા આપે છે. સ્ટેટના દક્ષિણપૂર્વના ભાગને [[ફ્લોરેન્સ, કેન્ટુકી]]માં ઓહિયો નદી પર આવેલું [[સિનસિનાટી/નોર્ધન કેન્ટુકી ઇન્ટરનેશનલ એરપોર્ટ]] સેવા પુરી પાડે છે. [[નોર્થવેસ્ટ ઇન્ડિયાના]]ના મોટા ભાગના રહેવાસીઓ ખાસ કરીને [[શિકાગો મેટ્રોપોલિટન એરીયા]]ના, શિકાગોના બે એરપોર્ટ [[ઓહરે ઇન્ટરનેશનલ એરપોર્ટ]] અને [[શિકાગો મિડવે ઇન્ટરનેશનલ એરપોર્ટ]]નો ઉપયોગ કરે છે. {{Airports in Indiana}} === ધોરીમાર્ગો === {{See also|List of Interstate Highways in Indiana|List of U.S. Routes in Indiana|List of State Roads in Indiana|}} [[ચિત્ર:2008 Indiana Plate Selection.svg|thumb|150px|right|2008–2013 ઇન્ડિયાના લાઇસન્સ પ્લેટ. આ પ્લેટ ચાર પ્રકારમાં ઉપલબ્ધ છે.ઉપરઃ ગ્રાન્ડફાધર વર્ઝનતમામ ચારેય કિસ્સામાં, કાઉન્ટી, આ કિસ્સામાં ગિબ્સનને પ્લેટની ટોચની બાજુએ સફેદ ટેગ સાથે દર્શાવેલું છે.]] ઇન્ડિયાનામાં મુખ્ય યુએસ ઇન્ટરસ્ટેટ ધોરીમાર્ગોમાં are [[આઇ-64]], [[આઇ-164]], [[આઇ-65]], [[આઇ-265]], [[આઇ-465]], [[આઇ-865]], [[આઇ-69]], [[આઇ-469]], [[આઇ-70]], [[આઇ-74]], [[આઇ-80]], [[આઇ-90]], [[આઇ-94]] અને [[આઇ-275]]નો સમાવેશ થાય છે. [[ઇન્ડિયાનાપોલિસ]]ની અંદર અને તેને આસપાસ પસાર થતા વિવિધ ધોરીમાર્ગોમાં સ્ટેટના હુલામણા નામ ક્રોસરોડ્સ ઓફ અમેરિકા શબ્દનો સ્ત્રોત છે. ઇન્ડિયાનાપોલીસ એક મુખ્ય રેલરોડ કેન્દ્ર તરીકેનો ઐતિહાસિક દરજ્જો ધરાવે છે અને એક સમયે અહીંથી કેનાલો પસાર થતી હતી. ઇન્ડિયાના અમેરિકાના અન્ય કોઇ પણ સ્ટેટની તુલનાએ ચોરસ માઇલ દીઠ વધુ લાંબો આંતરરાજ્ય રોડ ધરાવે છે. ઘણા [[સ્ટેટ હાઇવે]]ની [[ઇન્ડિયાના ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ ટ્રાન્સપોર્ટેશન]] દ્વારા જાળવણી થાય છે. તેને [[યુએસ હાઇવે]]ની જેમ જ નંબર આપવામાં આવ્યા છે. ઇન્ડિયાના વિવિધ વર્ગના હાઇવેને એક જ નંબર આપવાની છૂટ આપે છે. દાખલા તરીકે, ઇન્ટરસ્ટેટ 64 અને સ્ટેટ રોડ 64 બંને (એકબીજાની નજીક હોવા છતાં) ઇન્ડિયાનામાં અસ્તિત્વ ધરાવે છે. આ બંને રોડ એક બીજાથી એકદમ અલગ છે અને તે એકબીજા સાથે કોઇ સંબંધ ધરાવતા નથી. === કાઉન્ટી રોડ્ઝ === ઇન્ડિયાનાની મોટા ભાગની કાઉન્ટી કાઉન્ટી રોડ ઓળખવા માટે ગ્રીડ આધારિત પ્રણાલીનો ઉપયોગ કરે છે; આ પ્રણાલીએ જૂની રોડ નંબર અને નામવાળી મનસ્વી પ્રણાલીનું સ્થાન લીધું હતું. નવી પ્રણાલી અન્ય બાબતોની સાથે [[9-1-1]] પરથી આવેલા કોલના સ્ત્રોતને ઓળખવું વધુ સહેલું બનાવે છે. સ્ટેટના ઉત્તર અને મધ્ય ભાગના બરફવાળા સપાટ વિસ્તારોમાં આ પ્રણાલીનો અમલ સરળ છે. સ્ટેટના દક્ષિણ ભાગની ગ્રામીણ કાઉન્ટીમાં ગ્રીહ હોવાની શક્યતા ઓછી છે માટે તેમને અવ્યવસ્થિત રોડ નામ પર આધાર રાખવો પડી શકે છે. (દા.ત. ક્રોફોર્ડ, હેરિસન, પેરી, સ્કોટ અને વોશિંગ્ટન કાઉન્ટીઝ); સ્ટેટના ઉત્તર ભાગમાં એવી પણ કાઉન્ટીઝ છે કે જેણે ગ્રીડ પ્રથાનો ક્યારેય અમલ કર્યો નથી અથવા તો તેનો આંશિક જ અમલ કર્યો છે. કેટલીક કાઉન્ટીઝ હીરા જેવી ગ્રીડ સિસ્ટમમાં ગોઠવવામાં આવી છે (દા.ત. ક્લાર્ક, ફ્લોઇડ, ગિબસન અને નોક્સ કાઉન્ટીઝ). આવી સ્થિતિમાં પણ આ પ્રણાલી નિરર્થક છે. એક સમયે નોક્સ કાઉન્ટી કાઉન્ટી રોડ માટે બે અલગ ગ્રીડ વ્યવસ્થાનો અમલ કરતી હતી કારણકે કાઉન્ટીનો બે અલગ સરવે ગ્રીડમાં સમાવેશ થતો હતો પરંતુ હવે ગ્રીડ પ્રણાલીના સ્થાને રોડના નામ અને સંયુક્ત રોડનો જ અમલ કરવાનું નક્કી કરાયું છે. નોંધનીય છે કે સાઉથ બેન્ડ મુખ્ય શહેર ધરાવતી સેન્ટ જોસફ કાઉન્ટીની કાઉન્ટી રોડ ગ્રીડ પ્રણાલી ઉત્તર-દક્ષિણ રોડ માટે મૂળાક્ષરના ક્રમમાં પેરિનિયલ (વૃક્ષો)ના નામનો ઉપયોગ કરે છે.(દા.ત. એશ, હિકોરી, આયરન વૂડ વગેરે). જ્યારે પૂવ્ર-પશ્ચિમ રોડ માટે પ્રમુખના અથવા અન્ય પ્રતિષ્ઠિત વ્યક્તિઓના નામનો મૂળાક્ષરના ક્રમમાં ઉપયોગ કરે છે (દા.ત. અદામ્સ, એડિસન, લિંકન વે, વગેરે) સાઉથ બેન્ક અને મશાવાકામાં આ નિયમમાં કેટલાક અપવાદ પણ છે. === રેલ === ઇન્ડિયાના 4,255 માઇલનો [[રેલરોડ]] રૂટ ધરાવે છે જેમાંથી 91 ટકા માર્ગનું સંચાલન ક્લાસ I રેલરોડ્સ, [[સીએસએક્સ ટ્રાન્સપોર્ટેશન]] અને [[નોરફોક સધર્ન રેલવે]] કરે છે. ઇન્ડિયાનાના અન્ય [[ક્લાસ I રેલરોડ]]માં [[કેનેડીયન નેશનલ રેલવે]] અને [[કેનેડીયન પેસિફિક રેલવે]]ની પેટાકંપની [[સૂ લાઇન રેલરોડ]], તેમજ [[એમટ્રેક]]નો સમાવેશ થાય છે. બાકીના માર્ગનું સંચાલન 37 ક્ષેત્રીય, સ્થાનિક, સ્વિચિંગ અને ટર્મિનલ રેલરોડ્સ દ્વારા થાય છે. [[સધર્ન શોર લાઇન]] દેશની સૌથી વ્યસ્ત રેલ સિસ્ટમ છે જે [[શિકાગો]] થી [[સધર્ન બેન્ડ]] સુધી વિસ્તરેલી છે. ઇન્ડિયાના અત્યારે વિશાળ રેલ યોજનાનો અમલ કરી રહ્યું છે જે 2002માં [[પારસન્સ કોર્પોરેશ]] દ્વારા તૈયાર કરાઇ હતી.<ref>{{cite web | title=Indiana Rail Plan | publisher=Indiana Department of Transportation | url=http://www.in.gov/indot/3065.htm | access-date=2010-08-25 | archive-date=2009-08-18 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090818033454/http://www.in.gov/indot/3065.htm | url-status=dead }}</ref> === બંદરો === ઇન્ડિયાના દર વર્ષે 70 મિલિટન ટન કાર્ગોની દરિયાઇ માર્ગે નિકાસ કરે છે, જે અમેરિકાના તમામ સ્ટેટ્સમાં 14માં ક્રમે આવે છે. ઇન્ડિયાનાની અડધાથી વધુ સરહદ દરિયા સાથે જોડાયેલી છે. જેમાં બે મુખ્ય ફ્રેટ ટ્રાન્સપોર્ટેશન જળમાર્ગ {{convert|400|mi|km|-1}}સીધી સુવિધાનો સમાવેશ થાય છે. જે ગ્રેટ લેક્સ/ સેન્ટ લોરેન્સ સીવે (વાયા મિશિગન) અને ઇનલેન્ડ વોટરવે સિસ્ટમ (વાયા ઓહિયો નદી). [[પોર્ટ્સ ઓફ ઇન્ડિયાના]] ત્રણ મુખ્ય બંદરોનું સંચાલન કરે છે જેમાં [[બર્ન્સ હાર્બર]], [[જેફરસનવિલે]], અને [[માઉન્ટ વર્નોન]]નો સમાવેશ થાય છે.<ref>{{cite web | title=Ports of Indiana Website | url=http://www.portsofindiana.com | access-date=2007-01-07}}</ref> == શિક્ષણ == સરકારની સહાયથી ચાલતી [[જાહેર શાળા]] વ્યવસ્થાનો અમલ કરવા માટે ઇન્ડિયાનાનું 1816નું બંધારણ કાઉન્ટીમાં સૌ પ્રથમ હતું. તેણે જાહેર યુનિવર્સિટીઓને એક ટાઉનશિપ પણ ફાળવી હતી.<ref>{{cite web | title= Indiana History Part 3 | publisher= Northern Indiana Center for History | url= http://www.centerforhistory.org/indiana_history_main3.html | access-date= 2009-08-26 | archive-date= 2008-05-11 | archive-url= https://web.archive.org/web/20080511131847/http://www.centerforhistory.org/indiana_history_main3.html | url-status= dead }}</ref> જો કે આ યોજના સ્થાપક સમાજ માટે આદર્શવાદથી બહુ દૂર સાબિત થઇ હતી કારણકે ટેક્સના નાણા તેના સંસ્થાનોને મળતા ન હતા. 1840માં [[કાલેબ મિલ્સે]] કરવેરાની આવકથી ચાલતી શાળાઓની જરૂરીયાત પર ભાર મુક્યો હતો અને 1851માં તેની આ સલાહને સ્ટેટના નવા બંધારણમાં સામેલ કરાઇ હતી. જાહેર શાળા વ્યવસ્થાની વૃદ્ધિ કાનૂની દંગલમાં ફસાયેલી રહી હતી તેમ છતાં 1870 સુઘી ઘણી જાહેર પ્રાથમિક શાળઓ ચાલુ રહી હતી. ઇન્ડિયાનાના મોટા ભાગના બાળકો જાહેર શાળામાં ભણવા જાય છે પરંતુ લગભગ 10% બાળકો [[ખાનગી શાળા]] અને [[પેરોકિયલ સ્કૂલ]]માં ભણવા જાય છે. ઇન્ડિયાનાના તમામ કોલેજના લગભગ અડધા વિદ્યાર્થીઓ સરકારની સહાયથી ચાલતી ચાર વર્ષની સ્કૂલમાં અભ્યાસ કરે છે. સૌથી મોટી સંસ્થા [[ઇન્ડિયાના યુનિવર્સિટી]] છે જેને 1820માં ઇન્ડિયાના સેમિનરી તરીકેનો દરજ્જો અપાયો હતો. [[પરડ્યુ યુનિવર્સિટી]]ની રચના 1869માં [[લેન્ડ-ગ્રાન્ટ]] કોલેજ તરીકે થઇ હતી. ચાર અન્ય સરકારી યુનિવર્સિટીઓમાં [[ઇન્ડિયાના સ્ટેટ યુનિવર્સિટી]] (1865), [[વિનસેન્ઝ યુનિવર્સિટી]] (1802), [[બોલ સ્ટેટ યુનિવર્સિટી]] (1918) અને [[યુનિવર્સિટી ઓફ સધર્ન ઇન્ડિયાના]] (1965)નો સમાવેશ થાય છે. ઇન્ડિયાનાની ઘણી ખાનગી કોલેજો અને યુનિવર્સિટીઓ ધાર્મિક સમુદાયો સાથે સંકળાયેલી છે. [[યુનિવર્સિટી ઓફ નોટ્રે ડામ]] એ જાણીતી [[રોમન કેથોલિક સ્કૂલ]] છે. [[પ્રોટેસ્ટન્ટ]] ડિનોમિનેશન્સ સાથે સંકળાયેલી યુનિવર્સિટીઓમાં [[ટેલર યુનિવર્સિટી]], [[ડીપ્યુ યુનિવર્સિટી]], [[અર્લહામ કોલેજ]], [[વેલપરાઇઝો યુનિવર્સિટી]]<ref name="ST"/>, અને [[યુનિવર્સિટી ઓફ ઇવાન્સવિલે]]નો સમાવેશ થાય છે.<ref>{{cite web | title= About UE | publisher= [[University of Evansville]] | url= http://www.evansville.edu/aboutue/ }}</ref> == રમત ગમત == === વ્યાવસાયિક રમતો === ઇન્ડિયાના [[ઓટો રેસિંગ]]નો લાંબો ઇતિહાસ ધરાવે છે. ઇન્ડિયાનાપોલીસ દર વર્ષે મે મહિનામાં [[ઇન્ડિયાનાપોલિસ મોટર સ્પીડવે]] ખાતે [[મેમોરીયલ ડે]] વિકેન્ડમાં [[ઇન્ડિયાનાપોલિસ 500]] માઇલની સ્પર્ધાનું આયોજન કરે છે. આ સ્પર્ધાનું નામ ટૂંકાવીને "ઇન્ડિ 500" કરાયું છે અને તે "ધ ગ્રેટ સ્પેક્ટાકલ ઇન રેસિંગ"ના હુલામણા નામે ઓળખાય છે. સ્પર્ધા દર વર્ષે 2,50,00 લોકોનો આકર્ષે છે અને તેને વિશ્વની સૌથી મોટી એક દિવસીય રમત સ્પર્ધા બનાવે છે. ટ્રેક [[બ્રિકયાર્ડ ખાતે ઓલસ્ટેટ 400]] ([[નાસ્કાર]]) અને [[રેડ બુલ ઇન્ડિયાનાપોલિસ ગ્રાંડ પ્રીક્સ]] ([[મોટોજીપી]])નું આયોજન કરે છે. 2000 થી 2007થી સુધી તેણે [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ ગ્રાં પ્રી]] ([[ફોર્મ્યુલા વન]])નું આયોજન કર્યું હતું. ઇન્ડિયાના બે મુખ્ય [[અનલિમિટેડ હાયડ્રોપ્લેન રેસિંગ]] પાવર બોટ રેસ સર્કિટનું પણ મુખ્ય [[H1 અનલિમિટેડ]] લીગ: [[થન્ડર ઓન ઓહિયો]] ([[ઇવાન્સવિલે, ઇન્ડિયાના]]) અને [[મેડિસન રેગટ્ટા]] ([[મેડિસન, ઇન્ડિયાના]])માં આયોજન કરે છે. ઇન્ડિયાના [[બાસ્કેટબોલ]]નો સમૃદ્ધ વારસો ધરાવે છે જેનો ઇતિહાસ બાસ્કેટબોલના પ્રારંભિક વર્ષો સુધી લંબાય છે. [[જેમ્સ નૈસ્મિથ]]એ 1891માં [[સ્પ્રિન્ગફીલ્ડ, મેસાશુસેટ્સ]] બાસ્કેટબોલની રમત વિકસાવી હતી જ્યારે ઇન્ડિયાનામાં હાઇ સ્કૂલ બાસ્કેટબોલની રમત પેદા થઇ હતી. 1925માં નૈસ્મિથે ઇન્ડિયાના બાસ્કેટબોલ સ્ટેટ ફાઇનલ ગેમની 15,000 ચાહકો સાથે મુલાકાત લીધી હતી. તેણે બાદમાં લખ્યું હતું કે "બાસ્કેટબોલ ખરેખર મૂળ ઇન્ડિયાનામાં છે, જે રમનું કેન્દ્ર રહ્યું છે." 1986ની ફિલ્મ ''[[હૂઝીયર્સ]]'' 1954 ઇન્ડિયાના સ્ટેટ ચેમ્પિયન્સ [[મિલાન હાઇ સ્કૂલ]]ની કહાણી પરથી પ્રેરાયેલી છે. {| class="wikitable" !ક્લબ !રમત-ગમત !લીગ |- | [[એલ્ખાર્ટ એક્સપ્રેસ]] | બાસ્કેટબોલ | [[આંતરરાષ્ટ્રીય બાસ્કેટબોલ લીગ]] |- | [[ઈવાન્સવિલે આઇસમેન]] | [[આઇસ હોકીઃ]] | [[આંતરરાષ્ટ્રીય હોકી લીગ]] |- | [[ઈવાન્સવિલે ઓટર્સ]] | [[બેઝબોલ]] | [[ફ્રન્ટિયર લીગ]] |- | [[એફસી ઇન્ડિયાના]] | [[સોકર (ફૂટબોલ)]] | [[વિમેન્સ પ્રીમિયાર સોકર લીગ]] |- | [[ફોર્ટ વેયન ફિવર]] | સોકર | [[યુએસએલ પ્રીમિયર ડેવલપમેન્ટ લીગ]] |- | [[ફોર્ટ વેયન ફ્લેશ]] | [[ફૂટબોલ]] | [[વિમેન્સ ફૂટબોલ એલાયન્સ]] |- | [[ફોર્ટ વેયન ફાયરહોક્સ]] | [[અરિના ફૂટબોલ]] | [[કોન્ટિનેન્ટલ ઇન્ડોર ફૂટબોલ લીગ]] |- | [[ફોર્ટ વેયન કોમેટ્સ]] | [[આઇસ હોકીઃ]] | [[આંતરરાષ્ટ્રીય હોકી લીગ (2007-)]] |- | [[ફોર્ટ વેયન મેડ એન્ટ્સ]] | બાસ્કેટબોલ | [[એનબીએ ડેવલપમેન્ટ લીગ]] |- | [[ફોર્ટ વેયન પિસ્ટોન્સ]] (હવે [[ડેટ્રોઇટ પિસ્ટોન્સ]]) | બાસ્કેટબોલ | [[નેશનલ બાસ્કેટબોલ એસોસિએશન:]] |- | [[ફોર્ટ વેયન ટિનકેપ્સ]] | બેઝબોલ | [[મિડવેસ્ટ લીગ]] |- | [[ગેરી સાઉથ સોર રેઇલ કેટ્સ]] | બેઝબોલ | [[નોર્ધન લીગ]] |- | [[ગેરી સ્ટીલ હેડ્ઝ]] | બાસ્કેટબોલ | [[ઇન્ટરનેશનલ બાસ્કેટબોલ લીગ]] |- | [[ઇન્ડિયાના ફિવર]] | બાસ્કેટબોલ | [[વિમેન્સ નેશનલ બાસ્કેટબોલ એસોસિયેશન]] |- | [[ઇન્ડિયાના આઇસ]] | આઇસ હોકીઃ | [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ હોકી લીગ]] |- | [[ઇન્ડયાના પેસર્સ]] | બાસ્કેટબોલ | [[નેશનલ બાસ્કેટબોલ એસોસિયેશન]], ભૂતકાળમાં, ધ [[અમેરિકન બાસ્કેટબોલ એસોસિયેશન]] |- | [[ઇન્ડિયાના ઇન્વેડર્સ]] | સોકર | [[યુએસએલ પ્રીમિયર ડેવલપમેન્ટ લીગ]] |- | [[ઇન્ડિયાના સ્પીડ]] | ફૂટબોલ | [[વિમેન્સ પ્રોફેશનલ ફૂટબોલ લીગ]] |- | [[ઇન્ડિયાનાપોલિસ કોલ્ટ્સ]] | [[ફૂટબોલ]] | [[નેશનલ ફૂટબોલ લીગ]] |- | [[ઇન્ડિયાનાપોલિસ ઇન્ડિયન્સ]] | બેઝબોલ | [[ઇન્ટરનેશનલ લીગ]] |- | [[સાઉથ બેન્ડ સિલ્વર હોક્સ]] | બેઝબોલ | [[મિડવેસ્ટ લીગ]] |- | [[ચિ ટાઉન શૂટર્સ]] | હોકી | [[ઓલ અમેરિકન હોકી લીગ]] |} === કોલેજની રમતો === {{See|Hoosier Hysteria}} ઇન્ડિયાના કોલેજ સ્તરે રમતગમતમાં ભારે સફળતા ધરાવે છે. નોંધપાત્ર રીતે, [[ઇન્ડિયાના યુનિવર્સિટી]] એ પાંચ એનસીએએ બાસ્કેટબોલ ચેમ્પિયનશિપ, છ સ્વિમિંગ અને ડાઇવિંગ એનસીએએ ચેમ્પિયનશિપ અને સાત એનસીએએ સોકર ચેમ્પિયનશિપ જીતી છે અને [[નોટ્રે ડેમ]] ને 11 ફૂટબોલ ચેમ્પિયનશિપ એનાયત કરાઇ છે. [[એનસીએએ ડિવિઝન I]] એથલેટિક કાર્યક્રમોનું આયોજન કરતી શાળાઓ નીચે મુજબ છેઃ {| | valign=top | * [[બોલ સ્ટેટ કાર્ડિનલ્સ]] * [[બટલર બુલડોગ્સ]] * [[ઇવાન્સવિલે પર્પલ એસિસ]] | valign=top | valign=top | * [[ઇન્ડિયાના હૂઝિયર્સ]] * [[ઇન્ડિયાના સ્ટેટ સાઇકેમોર્સ]] * [[આઈપીએફડબલ્યૂ મેસ્ટોડોન્સ]] * [[આઈયુપીયુઆઈ જગુઆર્સ]] | valign=top | valign=top | * [[નોટ્રેડ ડેમ ફાઇટિંગ ફિશ]] * [[પરડ્યૂ બોઇલમેકર્સ]] * [[વાલપેરાઇસો ક્રૂસેડર્સ]] | valign=top | |} === અન્ય રમતો === [[હિલી હન્ડ્રેડ]] એક સાયકલ પ્રવાસ છે જે દર વર્ષે 5,000 જેટલા સાયક્લિંગ રસિકોને આકર્ષે છે. આ કોર્સ ગ્રીને, મોનરો અને ઓવેન કાઉન્ટીઓમાંથી પસાર થાય છે. == પરચૂરણ == === લશ્કરી થાણા === ઇન્ડિયાના બે મુખ્ય લશ્કરી થાણા ધરાવતું આવ્યું છે જેમાં પેરુ નજીક [[ગેરિસન એર ફોર્સ બેઝ]] (જે 1994માં બદલાઇને [[એર ફોર્સ રિઝર્વ]] થાણું કરવામાં આવ્યું હતું) અને ઇન્ડિયાનાપોલીસ નજીક [[ફોર્ટ બેન્જામિન હેરિસન]], જે અત્યારે બંધ છે જો કે [[ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ ડિફેન્સે]] ત્યાં તેનું મોટું નાણાકીય કેન્દ્ર ([[ડિફેન્સ ફાઇનાન્સ એન્ડ એકાઉન્ટિંગ સર્વિસ]]) ચાલુ રાખ્યું છે. વર્તમાન સક્રિય થાણામાં [[ફોર્ટ વેન]] ખાતે [[એર નેશનલ ગાર્ડ]] ફાઇટર એકમો અને [[ટેરે હૌટ]] એરપોર્ટનો સમાવેશ થાય છે. (ટેરે હૌટ ફેસિલિટીને [[2005 બ્રાક દરખાસ્ત]] હેઠળ ફોર્ટ વેન સાથે જોડવાની હતી. ટેરે હૌટ નોન-ફ્લાઇંગ ઇન્સ્ટોલેશન તરીકે ચાલુ રહેશે) [[આર્મી નેશનલ ગાર્ડ]] [[એડિનબર્ગ, ઇન્ડિયાના]]માં [[કેમ્પ એટરબરી]] ખાતે કામગીરી કરે છે. [[શેલ્બિવિલે]] એરપોર્ટ કાતે હેલિકોપ્ટર કામગીરી અને [[મસ્કટાટક અર્બન ટ્રેનિંગ સેન્ટર]] ખાતે શહેરી તાલિમ આપે છે. [[નેવલ સરફેસ વોરફેર સેન્ટર ક્રેન ડિવિઝન]] સ્ટેટની નૈઋત્યમાં આવેલું છે અને આર્મીનો [[ન્યૂપોર્ટ કેમિકલ ડેપો]], જે અત્યારે ત્યાં મોટા પ્રમાણમાં સંગ્રહ કરવામાં આવેલા રાસાયણિક હથિયારોને નિષ્ક્રિય કરવામાં સંકળાયેલું છે, તે સ્ટેટના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલું છે. [[નેવલ ઓપરેશનલ સપોર્ટ સેન્ટર ઇન્ડિયાનાપોલિસ]] કેટલાક [[નેવી રિઝર્વ]] એકમો પણ ધરાવે છે. જેમાં બે [[મરિન રિઝર્વ]] એકમ અને એક સક્રિય અને પૂર્ણ સમયના સપોર્ટ રિઝર્વ પર્સનેલના નાના કન્ટજન્ટનો સમાવેશ થાય છે. === ટાઇમ ઝોન === [[ચિત્ર:National-atlas-timezones-2006.gif|thumb|right|250px|નવા (2006) સીએસટી અને ઇએસટી વિસ્તારો સાથે અમેરિકા ટાઇમ ઝોનનો નકશો, જે ઇન્ડિયાનાને મોટે ભાગે પૂર્વ ઝોનમાં દર્શાવે છે.]] {{Main|Time in Indiana}} ઇન્ડિયાના અમેરિકાના તેર સ્ટેટ્સ પૈકીનું એક છે જે એક કરતા વધુ ટાઇમ ઝોનમાં વહેંચાયેલું હોય ઇન્ડિયાનાનોનો [[ટાઇમ ઝોન]] છેલ્લી સદીમાં બદલાતો રહ્યો છે. અત્યારે મોટા ભાગના સ્ટેટ [[ઇન્સ્ટર્ન ટાઇમ]]નું પાલન કરે છે, શિકાગો નજીકની છ કાઉન્ટી અને ઇવાન્સવિલે નજીકની છ કાઉન્ટી [[સેન્ટ્રલ ટાઇમ]]નું પાલન કરે છે. આ બાબતે લાંબા સમયથી ચર્ચા ચાલતી જ આવે છે. 2006 પહેલા ઇન્ડિયાનાનો મોટા ભાગનો હિસ્સો [[ડેલાઇટ સેવિંગ ટાઇમ]] (ડીએસટી)ને અનુસરતો ન હતો. આ વિસ્તારની કેટલીક કાઉન્ટીઝ, ખાસ કરીને [[ફ્લોયડ]], [[ક્લાર્ક]], અને [[હેરિસન]] [[લુઇસવેલ, કેન્ટુકી]] નજીકની કાઉન્ટી, અને [[ઓહિયો]] અને [[સિનસિનેટી, ઓહિયો]] નજીક આવેલી [[ડીયરબોર્ડ]] કાઉન્ટીઓ, સ્થાનિક રિવાજ મુજબ બિનસત્તાવાર રીતે ડીએસટીને અનુસરે છે. એપ્રિલ 2006થી સમગ્ર સ્ટેટ ડીએસટીને અનુસરે છે. ડીએસટીને કારણે ઊર્જાની બચત થવી જોઇતી હતી પરંતુ 2006ના પરિવર્તન પહેલા અને બાદના બિલિંગ ડેટાનો 2008માં અભ્યાસ સૂચવે છે કે બપોરના વધારાના કૂલિંગને કારણે રહેણાંક વીજ વપરાશમાં 1% થી 4%નો વધારો થયો છે.<ref>મેથ્યુ જે. કોચન; લૌરા ઇ. ગ્રાન્ટ (2008-02-08). [http://www2.bren.ucsb.edu/~kotchen/links/DSTpaper.pdf "ડઝ ડેલાઇટ સેવિંગ ટાઇમ સેવ એનર્જી? ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090324222616/http://www2.bren.ucsb.edu/~kotchen/links/DSTpaper.pdf |date=2009-03-24 }}[http://www2.bren.ucsb.edu/~kotchen/links/DSTpaper.pdf એવિડન્સ પ્રોમ એ નેચરલ એક્સપરિમેન્ટ ઇન ઇન્ડિયાના"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090324222616/http://www2.bren.ucsb.edu/~kotchen/links/DSTpaper.pdf |date=2009-03-24 }} (પીડીએફ) એનવાયર્નમેન્ટલ એન્ડ એનર્જી ઇકોનોમિક્સ પ્રોગ્રામ મિટીંગમાં. પ્રિલિમનરી પ્રોગ્રામ, નેશનલ બ્યુરો ઓફ ઇકોનોમિક રિસર્ચ. સુધારો 2009-02-03.</ref> {{Clear}} == આ પણ જુઓ == {{Portal box|North America|United States|Hoosier}} {{Main|Outline of Indiana|Index of Indiana-related articles}} {{Clear}} == સંદર્ભો == {{Reflist|2}} == ગ્રંથસૂચિ == {{Refbegin}} * {{Cite book|title=Indiana|url=https://archive.org/details/indiana00bril|author=Brill, Marlene Targ|year=2005|publisher=[[Marshall Cavendish]]|isbn=0761420207}} * {{Cite book|author=Gray, Ralph D|title=Gentlemen from Indiana: National Party Candidates,1836-1940|url=https://archive.org/details/bwb_P8-DHV-086|year=1977|publisher=Indiana Historical Bureau|isbn=1885323298}} * {{Cite book|title=Indiana History: A Book of Readings|url=https://archive.org/details/indianahistorybo0000unse|author=Gray, Ralph D|year=1995|publisher=Indiana University Press|isbn=025332629X}} * {{Cite book|title=Indiana|url=https://archive.org/details/indianapell00pell|author=Pell, Ed|year=2003|publisher=Capstone Press|isbn=0736815821}} * {{Cite book|title=Hoosiers In The Civil War|url=https://archive.org/details/hoosiersincivilw0000arvi|author=Funk, Arville L|year=1967|isbn=0962329258|publisher=Adams Press}} * {{Cite book|title=Here is Your Indiana Government|year=2005|author=Indiana State Chamber of Commerce}} * {{Cite book|title=Here is Your Indiana Government|url=https://archive.org/details/hereisyourindia00indi|year=2007|author=Indiana State Chamber of Commerce}} * {{Cite book|title=The Encyclopedia of Indianapolis|url=https://archive.org/details/encyclopediaofin0000unse_y6v0|author=Bodenhamer, David J.|coauthor=Robert Graham Barrows & David Gordon Vanderstel|year=1994|publisher=Indiana University Press|isbn=0253312221}} * {{Cite book|title=Handbook of Indiana Geology|author=Logan, William Newton|coauthor=Edgar Roscoe Cumings, Clyde Arnett Malott, Stephen Sargent Visher, William Motier Tucker & John Robert Reeves|year=1922|publisher=William B. Burford}} * {{Cite book|title=A Century of Indiana|url=https://archive.org/details/centuryofindiana00inmoor|author=Moore, Edward E|year=1910|publisher=American Book Company}} * ઇન્ડિયાના રાઇટર્સ પ્રોજેકટ. ''ઇન્ડિયાના: એ ગાઇડ ટુ ધ હૂઝીયર સ્ટેટ: અમેરિકન ગાઇડ સિરીઝ'' (1937), દરેક સ્થળ માટેની પ્રખ્યાત ડબલ્યુપીએ ગાઇટ; ઇતિહાસ, સ્થાપત્યકળા અને સંસ્કૃતિમાં મજબૂત, ફેરમુદ્રણ 1973 * કાર્મોની, ડોનાલ્ડ ફ્રાન્કિસ ''ઇન્ડિયાના, 1816 ટુ 1850: ધ પાયોનિયર એરા'' (1998) * જેક્સન, મેરિયોન ટી. સંપાદક. ''ધ નેચરલ હેરિટેજ ઓફ ઇન્ડિયાના'' © 1997, ઇન્ડિયાના યુનિવર્સિટી પ્રેસ, બ્લૂમિંગ્ટન, ઇન્ડિયાના. ISBN 0-253-33074-2* જેમ્સ એચ. મેડિસન. ''ધ ઇન્ડિયાના વેઃ એ સ્ટેટ હિસ્ટરી'' (1990) * સ્કેર્ટિક, માર્ક અને વોટકિન્સ, જોહન જ. ''એ નેટિવ્સ ગાઇડ ટુ નોર્થવેસ્ટ ઇન્ડિયાના'' (2003) * ટેલર, રોબર્ટ એમ. ઇડી. ''ધ સ્ટેટ ઓફ ઇન્ડિયાના હિસ્ટરી 2000: પેપર્સ પ્રેઝન્ટેડ એટ ધ હિસ્ટરિકલ સોસાયટીઝ ગ્રાન્ડ ઓપનિંગ'' (2001) * ટેલર, રોબર્ટ એમ., આ. ''ઇન્ડિયાના: એ ન્યૂ હિસ્ટોરિકલ ગાઇડ'' (1990), શહેરો અને તાજેતરના ઇતિહાસની માહિતી આપતી માર્ગદર્શિકા {{Refend}} == બાહ્ય કડીઓ == * {{ગુજરાતી વિશ્વકોશ}} {{Wikinewshas|related<br />[[wikinews:Portal:Indiana|Indiana news]]}} {{Sisterlinks|Indiana}} ;ડિરેક્ટરી * {{dmoz|Regional/North_America/United_States/Indiana}} ;સરકાર * [http://www.in.gov/ ઇન્ડિયાનાની સત્તાવાર વેબસાઇટ] * [http://www.in.gov/legislative/ ઇન્ડિયાના જનરલ એસેમ્બલી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120320230239/http://www.in.gov/legislative/ |date=2012-03-20 }} * [http://www.in.gov/judiciary/ ઇન્ડિયાનાની ન્યાય પ્રણાલી] * [http://www.indianachamber.com/ ઇન્ડિયાના ચેમ્બર ઓફ કોમર્સ] * [http://www.in.gov/legislative/ic/code/ ઇન્ડિયાનાનું બંધારણ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010604084841/http://www.in.gov/legislative/ic/code/ |date=2001-06-04 }} * [http://www.in.gov/fssa/ ઇન્ડિયાના ફેમિલી એન્ડ સોસિયલ સર્વિસિસ એડમિનિસ્ટ્રેશન] * [http://www.in.gov/indot/ ઇન્ડિયાના ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ ટ્રાન્સપોર્ટેશન] ;સંસ્કૃતિ અને ઇતિહાસ * [http://www.statelib.lib.in.us/www/ihb/emblems/index.html ઇન્ડિયાનાના રાષ્ટ્રીય ચિહ્નો] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051202005311/http://www.statelib.lib.in.us/www/ihb/emblems/index.html |date=2005-12-02 }} * [http://www.indianahistory.org ઇન્ડિયાના ઐતિહાસિક સમાજ] * [http://indiamond6.ulib.iupui.edu/isc/ રોડ ટુ ઇન્ડિયાના સ્ટેટહૂડ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060921122436/http://indiamond6.ulib.iupui.edu/isc/ |date=2006-09-21 }} * [http://www.indianaartscouncil.org/ ઇન્ડિયાના આર્ટ્સ કાઉન્સિલ] * [http://www.in.gov/history/6245.htm ઇન્ડિયાના હિસ્ટોરિકલ બ્યૂરો] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090228063138/http://www.in.gov/history/6245.htm |date=2009-02-28 }} ;પ્રવાસ અને મનોરંજન * [http://www.in.gov/visitindiana/ ઇન્ડિયાનાનો સત્તાવાર ટ્રાવેલ પ્લાનિંગ સ્ત્રોત] * [http://www.visitindiana.net/ ઇન્ડિયાના પ્રવાસ અને પર્યટન માહિતી] * [http://www.in.gov/tourism.htm ઇન્ડિયાના ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ ટુરિઝમ] * [http://www.in.gov/dnr/5280.htm ઇન્ડિયાના રિક્રિએશન ગાઇડ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100901174339/http://www.in.gov/dnr/5280.htm |date=2010-09-01 }} * [http://www.in.gov/dnr/2329.htm ઇન્ડિયાના સ્ટેટ પાર્ક્સ]{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ;ભૂગોળ * [http://www.usgs.gov/state/state.asp?State=IN ઇન્ડિયાનાના યુએસજીએસ વૈજ્ઞાનિક સંસાધનો] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100716025234/http://www.usgs.gov/state/state.asp?State=IN |date=2010-07-16 }} * [http://www.ers.usda.gov/StateFacts/IN.htm યુએસડીએની ઇન્ડિયાના અંગેની સરકારી હકીકતો] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120622102752/http://www.ers.usda.gov/StateFacts/IN.HTM |date=2012-06-22 }} * [http://indiamond6.ulib.iupui.edu/HistAtlas/ ઐતિહાસિક ઇન્ડિયાના નકશા] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721211806/http://indiamond6.ulib.iupui.edu/HistAtlas/ |date=2011-07-21 }} * [http://indiamond6.ulib.iupui.edu/HIM/ ઐતિહાસિક ઇન્ડિયાના નકશા] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721211823/http://indiamond6.ulib.iupui.edu/HIM/ |date=2011-07-21 }} * [http://indiamond6.ulib.iupui.edu/IndianaPlat/ ઇન્ડિયાનાના સમુદાયો માટે ઐતિહાસિક માર્ગદર્શક] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721211830/http://indiamond6.ulib.iupui.edu/IndianaPlat/ |date=2011-07-21 }} * [http://climate.agry.purdue.edu/climate/index.asp ઇન્ડિયાના સ્ટેટ ક્લાઇમેટ ઓફિસ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090613014738/http://climate.agry.purdue.edu/climate/index.asp |date=2009-06-13 }} * [http://www.geology.iupui.edu/Resources/Students/Geology_Resources/indiana_geology_facts.htm ઇન્ડિયાનાની ભૌગોલિક અને ભૂસ્તરીય હકીકતો] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120331094500/http://www.geology.iupui.edu/Resources/Students/Geology_Resources/indiana_geology_facts.htm |date=2012-03-31 }} ;આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાય અને બિઝનેસ સંસાધનો * [http://www.indianadec.com/Page1.html ઇન્ડિયાના ડિસ્ટ્રિકટ એક્સપોર્ટ કાઉન્સિલ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070516055250/http://www.indianadec.com/Page1.html |date=2007-05-16 }} * [http://in.gov/iedc/international/offices.html ઇન્ડિયાના ફોરેન ટ્રેડ ઓફિસિસ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070923085622/http://www.in.gov/iedc/international/offices.html |date=2007-09-23 }} * [http://nationalitiescouncil.org/ નેશનાલિટીઝ કાઉન્સિલ ઓફ ઇન્ડિયાના] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141217232553/http://nationalitiescouncil.org/ |date=2014-12-17 }} * [http://www.portsofindiana.com/default.cfm ઇન્ડિયાનાના પોર્ટ્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070311150252/http://www.portsofindiana.com/default.cfm |date=2007-03-11 }} * [http://www.buyusa.gov/greatlakes/indiana.html યુએસ એક્સપોર્ટ આસિસ્ટન્સ સેન્ટર] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110102185921/http://www.buyusa.gov/greatlakes/indiana.html |date=2011-01-02 }} * [http://www.worldtradeclubofindiana.org/ વર્લ્ડ ટ્રેડ ક્લબ ઓફ ઇન્ડિયાના] {{-}} {{Geographic Location |Centre = {{flag|Indiana}} |North = {{flag|Michigan}} |Northeast = |East = {{flag|Ohio}} |Southeast = |South = {{flag|Kentucky}} |Southwest = |West = {{flag|Illinois}} |Northwest = [[Lake Michigan]] }} {{Template group |title = <span style=';font-size:11pt;'>Articles related to Indiana</span> <br /> ''The Hoosier State'' |list = {{Indiana|expand}} {{Indiana government}} {{Indiana history}} {{Protected Areas of Indiana}} {{IN cities and mayors of 100,000 population}} }} {{United States}} {{United States topics}} {{succession | preceded = [[Louisiana]] | office = [[List of U.S. states by date of statehood]] | years = Admitted on December 11, 1816 (19th) | succeeded = [[Mississippi]] }} {{Coord|40|N|86|W|display=title|region:US-IN_type:adm1st_scale:3000000}} [[શ્રેણી:ઇન્ડિયાના]] [[શ્રેણી:અમેરિકાના રાજ્યો]] [[શ્રેણી:1821માં રચાયેલા રાજ્યો અને પ્રાંતો]] p3fh8b74ahfvu31miz7gvo3z73irq7o 0 26530 906264 905809 2026-10-12T06:23:23Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 6 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 906264 wikitext text/x-wiki [[File:Territories of Dynasties in China.gif|thumb|300px|ચીનનાં સમગ્ર ઇતિહાસ દરમિયાન વિવિધ રાજવંશો દ્વારા અને આધુનિક રાજકીય રાજ્યો દ્વારા કબ્જે કરાયેલાં વિસ્તારો ]] {{History of China|BC=1}} ચીનની સભ્યતા મૂળ ઉત્તરપાષાણ કાળમાં પીળી નદી અને યાંગત્સે નદી પાસેના વિવિધ સ્થાનિક કેન્દ્રોમાંથી વિકસીત થઇ છે, જો કે પીળી નદીને ચીનની સભ્યતાનું પારણું કહેવામાં આવે છે. લેખિત '''ચીનનો ઇતિહાસ''' શાંગ રાજવંશ (લગભગ ઇ.સ.પૂ. 1700 – લગભગ ઇ.સ.પૂ. 1046). [14] શાંગ રાજવંશના પ્રાચિનકાલીન ચાઇનીઝ લખાણોના ઓરેકલ બોન્સ ઇ.સ.પૂ. 1500 સુધીની રેડિયકાર્બન તવારીખ બતાવે છે.<ref>હેન્રી ક્લીરો, આર્કિઓલોજિકલ હેરિટેજ મેનેજમેન્ટ ઈન ધી મોડર્ન વર્લ્ડ. 2005. રુટલેજ. પાનું 318 ISBN 0415214483.</ref> ઝોઉ રાજવંશ (ઇ.સ.પૂ. 1045 – ઇ.સ.પૂ. 256) દરમિયાન ચાઇનીઝ સંસ્કૃતિ, સાહિત્ય, દર્શનશાસ્ત્રનો વિકાસ થયો. ઇ.સ.પૂ. 8મી સદીમાં આંતરિક અને બાહ્યા કારણોસર ઝોઉ રાજવંશની પડતીનો પ્રારંભ થયો. પ્રદેશ પર નિયંત્રણ મેળવવાની ઝોઉની ક્ષમતામાં ઘટાડો થતો ગયો અને તેમનું શાસન ધીમેધીમે નાના રાજ્યોમાં વિભાજિત થતું ગયું જેનો વસંત અને શરદ સમયગાળા સાથે પ્રારંભ થયો હતો અને યુદ્ધ કરી રહેલા રાજ્યોના કાળમાં તે તેની પૂર્ણ કક્ષાએ હતું. ઇ.સ.પૂ. 221માં કીન શી હુઆંગે આપસમાં લડતા રજવાડાઓને એકત્ર કરીને ચીનના પ્રથમ સામ્રાજ્યની સ્થાપના કરી. ચીનના ઇતિહાસના અનુગામી વંશોએ નોકરશાહીની એક એવી પ્રથા વિકસિત કરી જેના કારણે ચીનના સમ્રાટો બાકીના વિશાળ ક્ષેત્રો પર સીધુ નિયંત્રણ મેળવતા થયા. રાજકીય ઐક્ય અને વિખવાદોનો અવારનવાર બદલાતો સમયગાળો એ ચીનના ઇતિહાસની પરંપરાગત છબિ છે, જેમાં આંતરિક એશિયાઇ લોકોએ અવારનવાર ચીન પર નિયંત્રણ જાળવી રાખ્યું છે, જેમાંના મોટાભાગના હાન ચાઇનીઝ સમુદાયના લોકોનો સમાવેશ થાય છે. એકપછી એક વસાહતોના આગમન, વિસ્તરણ અને સાંસ્કૃતિક આદાનપ્રદાનને કારણે [[એશિયા|એશિયા]]ના અનેક વિસ્તારોની રાજકીય અને સાંસ્કૃતિક અસર ચીન પર થતી રહી છે જે આધુનિક ચીના ભાગરૂપ પણ છે. == પ્રાગૈતિહાસિકકાળ == ===પાષાણયુગ=== વર્તમાન ચીનમાં દસ લાખ વર્ષ અગાઉ ''હોમો ઇરેક્ટસ'' નો વસવાટ હતો.<ref name="MagnetostratigraphicDating">{{cite journal|author=Rixiang Zhu, Zhisheng An, Richard Pott, Kenneth A. Hoffman|title=Magnetostratigraphic dating of early humans of in China|journal=Earth Science Reviews|volume=61|month=June|year=2003|pages=191–361|url=http://www.paleomag.net/members/rixiangzhu/Earth-Sci%20Review.pdf|format=PDF|issue=3-4|access-date=2010-09-02|archive-date=2011-07-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20110724001314/http://www.paleomag.net/members/rixiangzhu/Earth-Sci%20Review.pdf|url-status=dead}}</ref> હાલમાં જ થયેલા અભ્યાસના તારણો દર્શાવે છે કે ઝીઓચાંગલીઆંગ સાઇટ પર મળી આવેલા પથ્થરના ઓજારો 1.36 કરોડ વર્ષ પુરાણા હોવાનું મેગ્નેટોસ્ટ્રીટીગ્રાફિક પદ્ધતિ દ્વારા શોધી કાઢવામાં આવ્યું હતું.<ref name="Xiaochangliang">{{cite web|url=http://www.mnh.si.edu/anthro/humanorigins/whatshot/2001/wh2001-3.htm|title=Earliest Presence of Humans in Northeast Asia|publisher=[[Smithsonian Institution]]|access-date=2007-08-04|archive-date=2007-08-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20070813201519/http://www.mnh.si.edu/anthro/humanorigins/whatshot/2001/wh2001-3.htm|url-status=dead}}</ref> શાનક્સી પ્રાંતમાં આવેલી ઝીહોઉન્ડુ પુરાતત્વીય સાઇટ ખાતે ''હોમો ઇરેક્ટસ'' દ્વારા ઉપયોગમાં લેવામાં આવેલી અગ્નિના અવશેષો છે, જે 12.7 લાખ વર્ષ પહેલાના હોવાનું માનવામાં આવે છે.<ref name="MagnetostratigraphicDating"></ref> યુઆનમોઉ અને એ પછી લેન્ટીયન ખાતે કરવામાં આવેલા ઉત્ખનનમાં અગાઉના વસવાટોના અવશેષો મળ્યા છે. જેમાં 1923-27માં ચીનમાં શોધી કાઢવામાં આવેલો કથિત પેકિંગ મેનના ''હોમો ઇરેક્ટસ'' ના સૌથી લોકપ્રિય નમૂનાઓ પણ સામેલ છે. લીઉઝોઉમાં આવેલી ગુઆન્ક્સી પ્રાંતમાં આવેલી લીઉઝુઇની ગુફાઓમાંથી ત્રણ વાસણોના ટુકડા પણ ખોદી કાઢવામાં આવ્યા હતા જે ઇ.સ.પૂ 16,500 અને 19,000ના હોવાનું માનવામાં આવે છે.<ref>ચીન, પેકિંગ યુનિવર્સિટીના પુરાતત્વ વિભાગના ઝ્હેંગ ચિ દ્વારા રચિત “[http://arheologija.ff.uni-lj.si/documenta/pdf29/29chi.pdf ધી ડિસ્કવરી ઑફ અર્લી પોટરી ઈન ચાઈના] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070614011439/http://arheologija.ff.uni-lj.si/documenta/pdf29/29chi.pdf |date=2007-06-14 }}”</ref> ===ઉત્તરપાષાણયુગ=== ચીનની ઉત્તરપાષાણ વય ઇ.સ.પૂ 12,000 અને 10,000 વચ્ચેની હોવાનું શોધી કાઢવામાં આવેલું છે.<ref name="neolithic period in china">{{cite web|title=Neolithic Period in China|url=http://www.metmuseum.org/toah/hd/cneo/hd_cneo.htm|work=Timeline of Art History|publisher=[[Metropolitan Museum of Art]]|month=October | year=2004|access-date=2008-02-10}}</ref> આદ્ય ચીનમાં થતી જુવારની ખેતીના પ્રારંભિક અવશેષોની રેડિયોકાર્બન તારીખ ઇ.સ.પૂ. 7000 છે.<ref>{{cite web|title=Rice and Early Agriculture in China|url=http://www.mc.maricopa.edu/dept/d10/asb/anthro2003/legacy/banpo/banpo.html|work=Legacy of Human Civilizations|publisher=Mesa Community College|access-date=2008-02-10|archive-date=2009-08-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20090827184517/http://www.mc.maricopa.edu/dept/d10/asb/anthro2003/legacy/banpo/banpo.html|url-status=dead}}</ref> હેનનના ક્સીનઝેંગ પ્રાંતની પેલીગેંગ સંસ્કૃતિકના અવશેષો 1977માં ખોદી કાઢવામાં આવ્યા હતા.<ref>{{cite web|title=Peiligang Site|url=http://www.chinaculture.org/gb/en_artqa/2003-09/24/content_39079.htm|publisher=[[Ministry of Culture of the People's Republic of China]]|year=2003|access-date=2008-02-10|archive-date=2007-08-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20070807120030/http://www.chinaculture.org/gb/en_artqa/2003-09/24/content_39079.htm|url-status=dead}}</ref> કૃષિના આગમન સાથે વસતી, પાકનો સંગ્રહ અને પુનઃવહેંચણી તથા ખાસ કારીગરો અને વહીવટકરર્તાઓને મદદ કરવાની ક્ષમતામાં પણ વધારો થતો ગયો.<ref>{{Cite web|last=Pringle|first=Heather|title=The Slow Birth of Agriculture|url=http://cas.bellarmine.edu/tietjen/images/neolithic_agriculture.htm|work=[[Science (journal)|Science]]|date=1998|volume=282|page=1446|access-date=2010-09-02|archive-date=2011-01-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20110101201656/http://cas.bellarmine.edu/tietjen/images/neolithic_agriculture.htm|url-status=dead}}</ref> ઉત્તરપાષાણયુગમાં પીળી નદીની ખીણ સંસ્કૃતિનું કેન્દ્ર બની ગઇ હતી, જ્યાંથી પ્રથમ ગામ મળી આવ્યું હતું, જેમાં પુરાતત્વીય દ્રષ્ટિએ સૌથી મહત્વની શોધ ઝીયાનમાં બાનપોની શોધ હતી.<ref>{{cite web|last=Wertz|first=Richard R.|title=Neolithic and Bronze Age Cultures|url=http://www.ibiblio.org/chinesehistory/contents/02cul/c03s04.html|work=Exploring Chinese History|publisher=[[ibiblio]]|year=2007|access-date=2008-02-10}}</ref> પીળી નદીના કાંઠે સર્જાતા લોએસને કારણે નદીના પાણીનો રંગ પીળાશ પડતો દેખાય છે જેના કારણે તેને પીળી નદી નામ આપવામાં આવ્યું હતું<ref>{{cite encyclopedia|title=Huang He|url=http://www.bartleby.com/65/hu/HuangHe.html|encyclopedia=[[The Columbia Encyclopedia]]|edition=6th|year=2007|access-date=2010-09-02|archive-date=2009-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20090605050404/http://www.bartleby.com/65/hu/HuangHe.html|url-status=dead}}</ref>. એ સમયગાળાના પૂરતા લેખિત દસ્તાવેજોના અભાવે ચીનનો પ્રારંભિક ઇતિહાસ અસ્પષ્ટ છે, એ પછીના વર્ષોના લખાયેલા ઇતિહાસમાં સદીઓ પહેલા થઇ ગયેલી ઘટનાઓનું વર્ણન કરવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો છે. આ સ્થિતિમાં ચીનના લોકો માટે એક સમસ્યા એ છે કે પ્રારંભિક ઇતિહાસના સંદર્ભમાં સદીઓઓનું આત્મનિરિક્ષણ હકીકતો અને કલ્પનાઓ વચ્ચે ગૂંચવાઇ જાય છે. ઇ.સ.પૂ. 7000માં ચીનવાસીઓએ જુવાર, બાજરાની ખેતી શરૂ કરી, તેની સાથે જીઆહુ સંસ્કૃતિનો ઉદય થયો. નીંગક્સીઆમાં આવેલા દામૈદી ખાતેથી ઇ.સ.પૂ. 6000થી 5000ના વખતના 3,172 જેટલી ખડક કોતરણીઓ મળી આવી છે આ કોતરણીમાં સૂર્ય, ચંદ્ર, તારા, ઇશ્વર અને શિકાર તથા ચારો ચરતા પશુઓ જેવા 8,453 જેટલા પાત્રો દર્શાવવામાં આવ્યા છે. ચિત્રાત્મક અવશેષો ચીનના પ્રારંભિક લેખિત ઇતિહાસમાં દર્શાવવામાં આવેલા પાત્રો જેવા જ છે. <ref>{{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/6669569.stm | work=BBC News | title=Chinese writing '8,000 years old' | date=2007-05-18 | access-date=2010-05-04}}</ref><ref>{{cite news|url=http://news.xinhuanet.com/english/2007-05/18/content_6121225.htm|title=Carvings may rewrite history of Chinese characters|publisher=[[Xinhua]] online|date=2007-05-18|access-date=2007-05-19|archive-date=2017-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20170303223737/http://news.xinhuanet.com/english/2007-05/18/content_6121225.htm|url-status=dead}}</ref> બાદમાં ઇ.સ.પૂ. 2500ની આસપાસ લોંગશન સભ્યતાએ યાંગશાઓ સભ્યતાનું સ્થાન લીધું. == પ્રાચિનકાળ== === ઝિયા રાજવંશ (ઇ.સ.પૂ 2100 1600) === ઝિયા રાજવંશ (લગભગ ઇ.સ.પૂ. 2100- ઇ.સ.પૂ. 1600) પ્રાચિન ઇતિહાસના રેકોર્ડ જેવા કે ''રેકોર્ડ ઓફ ધ ગ્રાન્ડ હિસ્ટોરીન'' અને ''બામ્બુ એનેલ્સ'' માં ચીનના પ્રથમ ઝિયા રાજવંશ (ઇ.સ.પૂ 2100- ઇ.સ.પૂ.1600)નું વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે.<ref name="state1">{{cite web|url=http://exchanges.state.gov/culprop/cn04sum.html|archive-url = https://web.archive.org/web/20071215094418/http://exchanges.state.gov/culprop/cn04sum.html|archive-date=15 December 2007|title=Public Summary Request Of The People's Republic Of China To The Government Of The United States Of America Under Article 9 Of The 1970 Unesco Convention|publisher=Bureau of Educational and Cultural Affairs, U.S. State Department|access-date=12 January 2008}}</ref> <ref>{{cite web|url=http://www-chaos.umd.edu/history/ancient1.html|title=The Ancient Dynasties|publisher=University of Maryland|access-date=2008-01-12}}</ref> જો કે આ ખરેખર આ રાજવંશનું અસ્તિત્વ હતું કે નહિ તેને લઇને અનેક મતમતાંતર છે, કેટલાક પુરાતત્વીય અવશેષો આ રાજવંશ થઇ ગયો હોવાનું જણાવે છે. ''શિજ્જી'' અથવા કે ''રેકોર્ડ ઓફ ધ ગ્રાન્ડ હિસ્ટોરીન'' અને કથિત ''બામ્બુ એનેલ્સ'' ના લખનાર ઇતિહાસકાર સિમા કીઆન(ઇ.સ.પૂર્વે 145-90)એ 4,200 વર્ષ અગાઉ ઝિયા રાજવંશ થઇ ગયો હોવાનું શોધી કાઢ્યું હતું, જો કે આ તવારિખને સમર્થન મળ્યું નથી. મોટાભાગના પુરાતત્વશાસ્ત્રીઓ હેનાન પ્રાંતમાં એર્લીટોઉના ઉત્ખનન સાથે ઝિયાને સાંકળે છે,<ref>[http://www.nga.gov/ નેશનલ ગેલેરી ઑફ આર્ટ] ખાતે [http://www.nga.gov/exhibitions/chbro_bron.shtm બ્રોન્ઝ એજ ચાઈના]</ref> જ્યાંથી ઇ.સ.પૂર્વે 2000ના સમયનું માછલીનું કાંસાનું બનેલું શિલ્પ શોધી કાઢવામાં આવ્યું હતું. આ સમયગાળાની અગાઉની નિશાનીઓ માટીના વાસણો તથા શંખ પર મળી આવી હતી જેમાં પૈતૃક અને આધુનિક ચીનવાસીઓના પાત્રો હોવાનું માનવામાં આવે છે.<ref>[https://web.archive.org/web/20050213035644/http://www.gog.com.cn/gz/art0402/ca615230.htm Scripts found on Erlitou pottery] (written in Simplified Chinese)</ref> ઓરેકલ હાડકા તથા ઝોઉ કાંસ્ય નૌકા લખાણો વચ્ચે અત્યંત ઓછા લખાણો સામ્યતા ધરાવે છે જેના કારણે ઝિયા યુગ સારી રીતે સમજી શકાતો નથી. પુરાણશાસ્ત્રના મતે ઇ.સ.પૂર્વે 1600માં થયેલા મીંગશીઆના યુદ્ધના પરિણામે આ રાજવંશનો અંત આવ્યો હતો. === શાંગ રાજવંશ (લગભગ 1700- ઇ.સ.પૂ 1046) === [[File:China 1.jpg|left|thumb|પ્રગતિ કરી ચૂકેલાં પ્રસ્તર સમાજોનાં, શંગ સમયકાળના હોવાનું મનાતાં અવશેષો પ્રાથમિક તબક્કે પીળી નદીના ખીણવિસ્તારમાંથી પ્રાપ્ત થયા છે. ]] ચીનના ભૂતકાળની લેખિત ઇતિહાસની તવારિખ ઇ.સ.પૂ. 13મી સદીના શાંગ રાજવંશથી શોધી કાઢવામાં આવેલી છે, ''ઓરેકલસ બોન્સ'' તરીકે ઓળખાતા પ્રાણીઓના હાડકાં તથા શેલ પરથી શોધી કાઢવામાં આવેલા શિલાલેખના અવેશેષોના આધારે તેની વિગતો મળે છે. પુરાતત્વીય પુરાવાના તારણો શાંગ રાજવંશનું અસ્તિત્વ લગભગ ઇ.સ.પૂ. 1600- 1046 હોવાનું દર્શાવે છે, જે બે ભાગમાં વહેંચાયેલો છે. શાંગ સમયગાળાના પ્રથમ ભાગની વિગતો એર્લીગેંગ, ઝેંગઝોઉ અને શાંગચેંગ જેવા સ્ત્રોતમાંથી મળી આવે છે. જ્યારે ઓરેકલ હાડકા પરના વિશાળ લેખનના આધારે શાંગ અને યીંગ અક્ષર (殷) સમગાળામાંથી બાજા ભાગની વિગતો મળે છે. આધુનિક કાળના હેનનમાં આવેલું એનયાંગ શાંગ રાજવંશના નવ પાટનગરોમાંનું અંતિમ પાટનગર (લગભગ ઇ.સ.પૂ 1300-1046) હતું. શાંગ રાજવંશમં કુલ 31 રાજાઓએ રાજ કર્યું હતું, શાંગના તાન્ગથી લઇને સમ્રાટ ઝોઉનો સમાવેશ થાય છે. આ સમયગાળા દરમિયાન ચીનવાસીઓ વિવિધપ્રકારના ઇશ્વરની પૂજા કરતા હતા જેમાં આકાશ, આબોહવા જેવા ઇશ્વાર તથા અન્ય ઇશ્વર પર નિયંત્રણ રાખતા શાંગદી નામના સર્વોચ્ચ ભગવાનનો સમાવેશ થાય છે. શાંગ રાજવંશ દરમિયાન જે લોકો જીવિત હતા તેમનું પણ માનવું હતું કે તેમના વંશજો જ્યારે મૃત્યુ પામ્યા ત્યારે તેઓ પણ ઇશ્વર બની ગયા હતા, તથા તેમની પ્રભુની જેમ પૂજા કરવામાં આવે એવું તેઓ ઇચ્છતા હતા. પ્રત્યેક પરિવાર તેમના વંશજોને પૂજતો હતો. લગભગ ઇ.સ.પૂ.1500થી ચીનીઓએ ભવિષ્યની આગાહી કરવા માટે લિખિત ઓરેકલ હાડકાનો ઉપયોગ કરવાનું શરૂ કર્યું. ઝોઉ રાજવંશના સમયગાળા (અંદાજે ઇ.સ.પૂ.1100) દરમિયાન ચીનવાસીઓ ''ટીઆન'' નામના કુદરતી તત્વને પણ પૂજતા હતા જેને સ્વર્ગ તરીકે માનવામાં આવતું હતું. શાંગદીની જેમ સ્વર્ગ પણ અન્ય તમામ ઇશ્વરો પર શાસન કરતો હતો અને સ્વર્ગના આદેશ પ્રમાણે ચીન પર કોણ શાસન કરશે તેનો નિર્ણય તે કરતો હતો. સ્વર્ગનો જનાદેશ હોય ત્યાં સુધી જ કોઇ પણ શાસક શાસનની ધૂરા સંભાળી શકતો હતો. એવું માનવામાં આવતું રાજા કે રાણી જનાદેશ ગુમાવી દે ત્યારે મોટી સંખ્યામાં કુદરતી આપત્તિઓ આવતી હોય છે, તથા શાસકે લોકોની ચિંતા કરવાનું છોડી દીધું હોય ત્યારે આ સ્થિતિ સર્જાતી હતી. જેના જવાબમાં રાજવી પરિવારને પદચ્યુત કરવામાં આવતો તથા સ્વર્ગના જનાદેશના આધારે અન્ય પરિવારનું શાસન સ્થપાતું. ''રેકોર્ડ ઓફ ધ ગ્રાન્ડ હિસ્ટોરીન'' જણાવે છે કે શાંગ રાજવંશે છ વખત પાટનગર બદલ્યું હતું. પાટનગરની અંતિમ (અને સૌથી મહત્વપૂર્ણ) ફેરબદલી ઇ.સ.પૂ.1350માં યીનમાં કરવામાં આવી હતી જે રાજવંશનો સુવર્ણકાળ હતો. ઇતિહાસમાં યીન રાજવંશ અને શાંગ રાજવંશ એકબીજાના સમાનાર્થી છે, જો કે શાંગ વંશના ઉત્તરાર્ધના સમય માટે આ શબ્દનો ઉપયોગ બહુ મોડેથી કરવામાં આવ્યો હતો. પછીના વર્ષોના ચીનના ઇતિહાસકારોમાં એક શાસક પછી બીજો શાસક રાજ કરતા હતા એવી રૂઢિ પ્રચલિત હતી, પણ ચીનના પ્રારંભિક સમયમાં રાજકીય સ્થિતિ અત્યંત જટિલ હોવાનું માનવામાં આવતું હતું. તેથી ચીનના કેટલાક વિદ્વાનોના મતે ઝિયા અને શાંગનું શાસન સંભવિત પણ એક જ સમયે અસ્તિત્વમાં હતું, જેમ કે શાંગના સમયમાં જ ઝોઉ રાજવંશનું અસ્તિત્વ હતું. એનયાંગમાં મળી આવેલા લેખિત રેકોર્ડ શાંગ રાજવંશના અસ્તિત્વને સમર્થન આપે છે. જો કે પશ્ચિમી વિદ્વાનો એનયાંગમાં રજૂ કરવામાં આવેલી શાંગ રાજવંશની વ્યવસ્થાને સ્વીકારવામાં સંકોચ અનુભવે છે. દાખલા તરીકે સાંગઝીન્ગડુઇ ખાતેના પુરાતાત્વિક તારણો એનયાંગથી વિપરીત સાંસ્કૃતિક દ્રષ્ટિએ વધુ શ્રેષ્ઠ સભ્યતા હોવાનું દર્શાવે છે. એનયાંગથી શાંગ રાજવંશનો પ્રદેશ કેટલો હતો એ માટેના પૂરાવા અધુરા છે. વ્યાપક પરિકલ્પના એવી છે કે સત્તાવાર ઇતિહાસમાં એક જ શાંગના શાસન હેઠળનું એનયાંગ અન્ય સંખ્યાબંધ સાંસ્કૃતિક વૈવિધ્ય ધરાવતી વસતીઓ સાથે વેપાર કરતું હતું તથા તેમનું સહઅસ્તિત્વ હતું જેનો સંદર્ભ યોગ્ય ચીન સાથે છે. === ઝોઉ રાજવંશ (ઇ.સ.પૂ.1066-256) === [[File:You with zigzag thunder pattern.jpg|thumb|કાંસાનું પરંપરાગત પાત્ર (યુ), પાશ્ચાત્ય ઝોઉ રાજવંશ]] ઝોઉ રાજવંશે ચીનના ઇતિહાસમાં ઇ.સ.પૂ.1066થી અંદાજે ઇ.સ.પૂ.256 સુધી સૌથી લાંબો વખત શાસન કર્યું હતું. ઇસવીસન પૂર્વેની બીજી સહસ્ત્રાબ્દીના અંતે પીળી નદીના ખીણ વિસ્તારોમાં ઝોઉ રાજવંશે ઉભરવાનું શરૂ કર્યું, તથા શાંગ કરતા વધુ પ્રદેશ હાંસલ કર્યો. ઝોઉ વંશે અર્ધ-સામંતશાહી પદ્ધતિ મુજબ શાસન કર્યું હોવાનું જણાય છે. શાંગના પશ્ચિમે ઝોઉ લોકો રહેતા હતા, તથા ઝોઉ નેતાની પશ્ચિમી સંરક્ષક તરીકે શાંગ દ્વારા નિમણૂક કરવામાં આવતી હતી. ઝોઉ નેતા રાજા વૂએ તેના ભાઈ ઝોઉના ઉમરાવની મદદથી મૂયના યુદ્ધમાં શાંગને પરાજય આપ્યો હતો. આ સમયે ઝોઉ શાસકે શાસન કરવા માટે સ્વર્ગનો આદેશ મળ્યો હોવાનું દાવો કર્યો હતો, આ વિચાર એ પછીના અન્ય અનુગામી શાસકોમાં પણ પ્રભાવશાળી પુરવાર થયો છે. પ્રારંભમાં ઝોઉએ પોતાની રાજધાની પશ્ચિમેથી ખસેડીને વેઇ નદી પાસેના ઝીયાનમાં લઇ ગયા હતા, જે પીળી નદી સાથે સંકળાયેલી છે, જો કે બાદમાં યાંગત્ઝે નદીની ખીણમાં તેમણે શ્રેણીબદ્ધ વિસ્તરણો કર્યા હતા. ચીનના ઇતિહાસમાં ઉત્તરથી દક્ષિણ તરફ કરવામાં આવેલા અનેક સ્થળાંતરમાં આ પ્રથમ સ્થળાંતર હતું. === વસંત અને પાનખરનો સમયગાળો (ઇ.સ.પૂ.722-476) === [[File:Pu with openwork interlaced dragons design.jpg|thumb|ડ્રેગોનની ડિઝાઈન (ભાત) ધરાવતું ચાઈનીઝ પુ પાત્ર, વસંત અને પાનખર સમયકાળ.]] ઇસવીસન પૂર્વે 8મી સદીમાં વસંત અને પાનખરની ઋતુમાં સત્તાનું વિકેન્દ્રીકરણ થયું હતું, આ નામ પ્રભાશાળી વસંત અને પાનખર ઇતિહાસવૃતાંતને આધારે પ્રચલિત બન્યું હતું. આ સમયગાળા દરમિયાન ઝોઉએ સત્તા મેળવવા તથા વર્ચસ્વ જમાવવા માટે સ્થાનિક સૈન્યના નેતાઓનો ઉપયોગ કરવાનું શરૂ કર્યું. ઉત્તરપશ્ચિમના કીન જેવા અન્ય લોકોની દરમિયાનગીરીને કારણે આ સ્થિતિ વધુ ગંભીર બની, જેને કારણે ઝોઉને રાજધાની પૂર્વમાંથી લ્યુઓયાંગ ખસેડવાની ફરજ પડી. આ સાથે ઝોઉ રાજવંશના બીજા સૌથી મહત્વના તબક્કોનો પ્રારંભ થયો, પૂર્વ ઝોઉ પૂર્વ ઝોઉમાં સેંકડો નવા રાજ્યોનો ઉદય થયો, સ્થાનિક શક્તિશાળી વ્યક્તિ રાજકીય સત્તા પોતાને હસ્તક રાખી તથા માત્ર નામ ખાતર તેઓ ઝોઉ રાજાના તાબેદાર ગણાતા. દાખલા તરીકે સ્થાનિક નેતાઓએ પોતાના માટે રાજવી ખિતાબ વાપરવાનું શરૂ કર્યું. આ સમયગાળા દરમિયાન ચીનના દર્શનશાસ્ત્રનો વિકાસ કરતી સેંકડો વિચાર પાઠશાળાઓ શરૂ થઇ, તથા બદલાતા રાજકીય વિશ્વ માટે પડકારરૂપ એવા કોન્ફ્યુશીયનવાદ, [[તાઓ ધર્મ|તાઓવાદ]], કાનૂનવાદ, મોહવાદનો ઉદભવ થયો. વસંત અને પાનખર કાળને મધ્ય ઝોઉ સત્તાના ઉદભવળ અને પડતીના પ્રતિક માનવામાં આવે છે. હવે ચીનમાં સેંકડો રજવાડા છે, જેમાનાં કેટલાક તો માત્ર એક કિલ્લો ધરાવતા નાનાકડા ગામ છે. === યુદ્ધરત રાજ્યોનો સમયગાળો (ઇ.સ.પૂ.476-221) === વધુ રાજકીય સંગઠિતતાને પગલે ઇસવીસન પૂર્વે 5મી સદીના અંત સુધીમાં સાત અગ્રણી રાજ્યો અસ્તિત્વ ધરાવતા હતા, જે સમયગાળા દરમિયાન આ રાજ્યો એકબીજા સાથે યુદ્ધ કરતા રહ્યા તેને પરસ્પર લડતા રાજ્યોનો કાળ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. જો કે ઇ.સ.પૂ.256 સુધીમાં ઝોઉ રાજાઓની સ્થિતી નબળી હતી, તેઓ શાસક કહેવાતા પણ તેમના હાથમાં મર્યાદિત સત્તા હતી. યુદ્ધરત પડોશી રાજ્યોના પ્રદેશોમાં આધુનિક સિચુઆન અને લીઆયોનીંગનો સમાવેશ થાય છે, આ પ્રદેશો પર સીધી હકૂમત અને હકૂમત હેઠળના જિલ્લાની નવી વહીવટી વ્યવસ્થા(郡縣/郡县) હેઠળ નિયંત્રણ કરવામાં આવતું હતું. વસંત અને પાનખરકાળથી આ પદ્ધતિનો ઉપયોગ કરવામાં આવતો હતો, તથા શેંગ અને ઝીયાન (પ્રાંત અને દેશ省縣/省县)ની આધુનિક વ્યવસ્થામાં પણ તેના અંશો જોઇ શકાય છે. આ સમયગાળા દરમિયાનનું અંતિમ વિસ્તરણ કીન રાજા યીંગ ઝેંગના આધિપત્ય હેઠળ થયું. તેણે અન્ય છ સત્તાઓનું એકીકરણ કર્યું તથા ઇસવીસન પૂર્વે 214માં આધુનિક ઝેજીઆંગ, ફુજીયાન, ગુઆંગડોંગ અને ગુઆંગક્સી પ્રદેશોનો વધુ ઉમેરો કર્યો, આ વિસ્તારને કારણે તેણે પોતાની જાતને પ્રથમ સમ્રાટ (કિન શી હુઆંગ) ઘોષિત કર્યો. == શાહી યુગ== === કિન રાજવંશ (ઇ.સ.પૂ.221-206) === ઇતિહાસકારો અવારનવાર કિન રાજવંશથી ક્વિંગ રાજવંશ સુધીના સમયગાળાને શાહી ચીનનો કાળ તરીકે ઓળખાવે છે. જો કે કિન શાસકોનું એકીકૃત શાસન તો માત્ર 12 વર્ષ સુધી જ ચાલ્યું હતુ, તેઓ હાન ચીનવાસીઓના મૃતભૂમિ ગણાતા વિસ્તારને પોતાના સામ્રાજ્યમાં ભેળવવામાં સફળ થયા તથા ઝીયાનયાંગ (આધુનિક ઝીયાન નજીકનો વિસ્તાર) સ્થિત અત્યંત કેન્દ્રીકૃત શાસનવ્યવસ્થા હેઠળ તેમને એકત્ર કર્યા. કાયદાવાદનો જે સિદ્ધાંતનું કિન શાસકો પાલન કરતા હતા તેમાં કાનૂનનું સખ્તાઇથી પાલન કરાતું તથા સમ્રાટને અમર્યાદિત સત્તા આપવામાં આવી હતી. આ ફિલસુફી સૈન્યની મદદથી સામ્રાજ્યનો વિસ્તાર કરવા માટે અસરકારક પુરવાર થઇ પણ શાંતિના સમયમાં વહીવટ કરવા માટે નકામી બની ગઇ હતી. કિન શાસકો રાજકીય વિરોધીઓનું મોં ક્રુરતાપૂર્વક બંધ કરી દેતા હતા તેમના સમયમાં પુસ્તકો જલાવી દેવાની તથા વિદ્વાનોને જીવતા દાટી દેવા જેવી ઘટનાઓ જાણીતી બની હતી. બાદમાં હાન રાજનીતિક પ્રશાસન તથા રાજકીય વહીવટની વધુ ઉદારવાદી પાઠશાળાઓને આ પદ્ધતિએ પ્રેરણા આપી. [[File:Terracotta Army-China2.jpg|thumb|કિન શિ હુઆંગની માટીકામ (ટેરાકોટા)માંથી તૈયારી થયેલી સેના]] [[ચીનની વિખ્યાત દિવાલ]]નું બાંધકામ શરૂ કરવા માટે કિન રાજવંશ જાણીતો બન્યો છે, બાદમાં મીંગ રાજવંશ દરમિયાન તેમાં સુધારો તથા વધારો કરવામાં આવ્યો. કિન રાજાઓના અન્ય મહત્વના યોગદાનમાં વસંત અને પાનખરકાળ તથા યુદ્ધરત રાજ્યોના કાળ પછીના સમયમાં કેન્દ્રીય સરકારનો વિચાર, કાયદાનું એકીકરણ, લિખિત ભાષાનો વિકાસ, માપપદ્ધતિ તથા ચીનના ચલણનો સમાવેશ થાય છે. જેમાંની કેટલીક બાબતો વાહનની ધરી જેવી મહત્વની બાબતો છે રાજવંશના સમગ્રકાળ દરમિયાન વેપાર માટે તેનો સમાન અને વ્યવહારુ ઉપયોગ કરવામાં આવતો હતો.<ref>{{cite web|url=http://www.uobuy.com/upload/2005/9/19/200591911278032621125.jpg|title=Book "QINSHIHUANG"|access-date=2007-07-06|archive-date=2007-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20070703101114/http://www.uobuy.com/upload/2005/9/19/200591911278032621125.jpg|url-status=dead}}</ref> === હાન રાજવંશ (ઇ.સ.પૂ. 202-ઇ.સ. 220) === {{See|History of the Han Dynasty}} [[File:ChangXingongdeng.jpg|thumb|ઘૂંટણીએ પડેલી સ્ત્રી નોકરના આકારમાં ઇ.સ.પૂ. બીજા શતકનાં હાન વંશમાં તૈયાર કરવામાં આવેલો તેલનો દિવો, જે સરકતો દરવાજો (સ્લાઈડિંગ શટર) ધરાવે છે. ]] હાન રાજવંશ (ઇ.સ.પૂ 202- લગભગ ઇ.સ.220)નો ઉદભવ ઇ.સ.પૂ 206માં થયો તેના સ્થાપક લિયુ બેંગને ઇ.સ.પૂ 202માં સમ્રાટ ઘોષિત કરવામાં આવ્યો, આ પ્રથમ રાજવંશ હતો જેણે કોન્ફ્યુશીયવાદનો સ્વીકાર કર્યો, જેણે શાહી ચીનના અંત સુધીમાં તમામ શાસકોનું બૌદ્ધિક ઘડતર કર્યું હતું. હાન રાજવંશના શાસન હેઠળ કળા અને વિજ્ઞાનના વિવિધ ક્ષેત્રોમાં ચીને નવા શિખરો સર કર્યા. હાન સમ્રાટ વૂએ ઝીઓંગનુ (હૂણ સાથે સમાનતા ધરાવતા)ને આધુનિક આંતરિક મોંગોલીયા સુધી ખદેડીને ચીનને વધુ મજબુત અને વ્યાપક બનાવ્યું. તથા તેમની પાસેથી ગાન્શુ, નીંગક્સીઆ અને કિંઘાઇ જેવા આધુનિક પ્રદેશો આંચકી લીધા. જેના કારણે રેશમ રોડ મારફતે ચીન અને પશ્ચિમ વચ્ચે પ્રથમ વખત વેપાર શક્ય બન્યો. હાન સેનાપતિ બાન ચાઓએ એકપછી એક વિજય હાંસલ કરીને સામ્રાજ્યની સીમા પામીરથી કાસ્પિયન સમુદ્રના કાંઠા સુધી વિસ્તારી હતી.<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/440601/Ban-Chao બાન ચાઓ], બ્રિટનિકા ઓનલાઇન એનસાયક્લોપેડીયા</ref> ચીનના સ્ત્રોતમાં નોંધવામાં આવ્યું છે એમ ઇ.સ.166 અને એ પછી ઇ.સ.284માં અનેક રોમન રાજદૂતો ચીનમાં આવ્યા હતા. તેમ છતાં પણ સમૃદ્ધ પરિવારો દ્વારા જમીન અધિગ્રહણને કારણે વેરાની આવકમાં ઘટાડો થતો ગયો હતો. ઇ.સ.9માં વાંગ માંગે સત્તા આંચકીને ટૂંકી આવરદા ધરાવતા ઝીન (નવીન) રાજવંશની સ્થાપના કરી, તથા જમીન અને આર્થિક સુધારના વ્યાપક કાર્યક્રમો લાગુ કર્યા હતા. જો કે આ કાર્યક્રમો ખેડૂતોના હિતમાં હોવાથી જમીનદાર પરિવારોએ તેને ટેકો આપ્યો ન હતો. આ અસ્થિરતાએ અંતે અરાજકતા અને બળવાને જન્મ આપ્યો હતો. પૂર્વ ઝીઆનના લુયોંગમાં સમ્રાટ ગુઆંગવુએ જમીનદારો અને વેપારીઓની મદદથી ફરી હાન રાજવંશની સ્થાપના કરી. આ નવા યુગને પૂર્વ હાન રાજવંશ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. જો કે જમીન અધિગ્રહણ, કોન્સોર્ટ પરિવારો અને કિન્નરો વચ્ચેની લડાઇને કારણે હાન શાસકોની સત્તામાં ઘટાડો થયો હતો. ઇ.સ.184માં પીળી પાઘડી વિદ્રોહ ફાટી નિકળ્યો, આ સાથે લડાકૂ સરદારો વચ્ચેના જંગનો કાળ શરૂ થયો હતો. આ સ્થિતિમાં ત્રણ રજવાડાઓના સમયગાળામાં ત્રણ રાજ્યોએ વર્ચસ્વ જમાવવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. ''રોમાન્સ ઓફ ધ થ્રી કિંગડમ'' કૃતિમાં આ સમયગાળાનું વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે. ===વેઇ અને જિન કાળ (ઇ.સ.265-420)=== ઇ.સ.208માં ઉત્તરમાં કાઓ કાઓ ફરી એકત્ર થયા બાદ 220માં તેના પુત્રએ વેઇ રાજવંશની સ્થાપના કરી. એ પછી તુરંત વેઇના પ્રતિસ્પર્ધી શૂ અને વૂએ સ્વતંત્ર થવાની જાહેરાત કરી, જેના કારણે ચીન પર ત્રણ રજવાડાનું શાસન સ્થપાયું. આ સમયગાળો ખાસ કરીને સત્તાના વિકેન્દ્રીકરણ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, જેનું અસ્તિત્વ કિન અને હાન રાજવંશના સમયગાળા વખતે હતુ તથા પરિવારો વચ્ચે સત્તાની વહેંચણીમાં વધારો થયો હતો. જો કે 280માં જિન રાજવંશ દ્વારા ત્રણે રજવાડાને ફરી એકત્ર કરવામાં આવ્યા, આ માળખું વૂ હુના ઉદભવ માટે કારણરૂપ બન્યું. === વૂ હુ કાળ (ઇ.સ.306-439)=== જિન રાજવંશના સમયમાં ગૃહ યુદ્ધનો લાભ લઇને 4થી સદીના પ્રારંભમાં સમકાલીન બિન-હાન ચાઇનીઝ (વૂ હુ) વંશીય જૂથોએ દેશનો મોટાભાગનો વિસ્તાર કબજે કર્યો, જેને કારણે હાન ચીનવાસીઓએ મોટી સંખ્યામાં દક્ષિણમાં યાંગત્ઝે નદી કાંઠે સ્થળાંતર શરૂ કર્યું. ઇ.સ.303માં ડી સમુદાયે બળવો કરીને ચેંગદૂ કબજે કર્યું તથા ચેંગ હાન રાજ્યની સ્થાપના કરી. લીયુ યુઆનની રાહબારી હેઠળ ઝીઓન્ગુ બળવાખોરોએ આધુનિક લીનફેન વિસ્તાર કબજે કર્યો તથા હાન ઝાઓ રાજ્યની સ્થાપના કરી. લી યુઆનના અનુગામી લીયુ કોંગે બે પશ્ચિમી જિન સમ્રાટોને ઝડપીને મૃત્યુદંડ આપ્યો. ચોથી અને પાંચમી સદીમાં ટૂંકી આવરદાના બિન-ચાઇનીઝ રાજવંશોના બનેલા સોળ રજવાડાઓએ ઉત્તર ચીનના લગભગ મોટાભાગના પ્રદેશ પર શાસન કર્યું. જેમાં અનેક વંશીય જૂથો પણ સંકળાયા, જેમાં તૂર્ક, મોન્ગોલ અને તિબેટીયનોના વંશજો પણ સામેલ હતા. તેઓ સત્તામાં આવ્યા ત્યાં સુધી ઉપેક્ષા કરાયેલી મોટાભાગની રખડતી જાતિઓને પ્રવેશ અપાયો. વાસ્તવમાં હાન શાસકોના સમયથી કિઆંગ અને ક્સીઓંગ જેવી તેમાંની મોટાભાગની જાતિઓનેને મહાન દિવાલની અંદર વસવાટ કરવાની મંજૂરી આપવામાં આવી હતી. [[File:Chinese Boddhisattva statue.jpg|thumb|upright|હાલમાં આધુનિક હેનાન પ્રાંત તરીકે ઓળખાતાં પ્રદેશમાં એડી 570 દરમિયાન ઉત્તરિય કિ વંશના સમયકાળમાં ચૂનાનાંપત્થરમાંથી તૈયાર કરવામાં આવેલું બોધિસત્વ શિલ્પ.]] === દક્ષિણી અને ઉત્તરી રાજવંશો (ઇ.સ 420-589) === ઇ.સ. 420માં પૂર્વ જિન રાજવંશના પતનના સંકેત સાથે ચીનનો દક્ષિણી અને ઉત્તરી રાજવંશોના યુગમાં પ્રવેશ થયો. ઉત્તરમાં વિચરતી જાતિઓના સૈન્ય આક્રમણ સામે રક્ષણ મેળવવામાં હાન લોકો સફળ થયા હતા,ખાસ કરીને ઝીયાનબેઇ અને તેમની સભ્યતાઓનો સતત વિકાસ થતો ગયો. દક્ષિણી ચીનમાં, [[બૌદ્ધ ધર્મ|બૌદ્ધ ધર્મ]]ને મંજૂરી આપવી કે નહિ એ મુદ્દે રાજવી અદાલતો અને વિદ્વાનો વચ્ચે ઉગ્ર ચર્ચા ચાલી રહી હતી. અંતે, દક્ષિણી અને ઉત્તરી રાજવંશોના સમયગાળાના અંત સમયે, બૌદ્ધ અને તાઓવાદીઓ વચ્ચે સમાધાન થયું અને તેઓ એકબીજા પ્રત્યે વધુ સહિષ્ણુ બન્યા. 589માં સૂઇ શાસકોએ સૈન્ય તાકાતની મદદથી અંતિમ દક્ષિણી રાજવંશ ચેનને દૂર કર્યો અને દક્ષિણી તથા ઉત્તરી રાજવંશોના યુગનો અંત આણ્યો. === સૂઇ રાજવંશ (ઇ.સ.589-618) === લગભગ ચાર સદીઓ સુધી રાજકીય ઉથલપાથલ બાદ ઇ.સ.589માં સૂઇ રાજવંશ પુનરાગમન કરવામાં સફળ થયો, તેમના શાસનના કાળ કરતા પણ તેમની ભૂમિકા વધુ મહત્વની પુરવાર થઇ. સૂઇ શાસકોએ ફરીએકવાર ચીનને એકછત્ર હેઠળ આણ્યુ તથા અનેક નવી સંસ્થાઓ સ્થાપી જે તેમના અનુગામી તાંગ શાસકોએ પણ સ્વીકારી હતી. જો કે કિન શાસકોની જેમ, સૂઇ રાજાઓએ પણ તેમના સ્ત્રોતનો વધુ પડતો ઉપયોગ કર્યો અને તેમનો અંત આવ્યો. કિન શાસકોની જેમ જ, પરંપરાગત ઇતિહાસમાં સૂઇ સામ્રાજ્ય પ્રત્યે અયોગ્ય રીતે રજૂ કરવામાં આવ્યો, તેમણે મુખ્યત્વે સૂઇ શાસનની નિષ્ઠુર બાબતો પર જ ભાર મૂક્યો અને તેના બીજા શાસકના અભિમાનને વધુ મહત્વ આપ્યું. જ્યારે આ રાજવંશની અનેક હકારાત્મક સિદ્ધિ પ્રત્યે દૂર્લક્ષ્ય સેવવામાં આવ્યું. === તાંગ રાજવંશ (ઇ.સ.618-907) === [[File:Tang horse.jpg|thumb|ચમકદાર પોર્સેલિનથી બનાવાયેલો ત્રિરંગો ઘોડો – ચાઈનિઝ ટાંગ વંશનો એક નમૂનો (લગભગ ઇ.સ. 700)]] 18 જૂન, 618ના રોજ ગાઓઝુએ સિંહાસન કબજે કરીને તાંગ રાજવંશની સ્થાપના કરી, આ સાથે કળા અને ટેકનોલોજી ક્ષેત્રની સમૃદ્ધિ અને સંશોધનોના નવા યુગનો પ્રારંભ થયો. ઇસવીસનની પ્રથમ સદીથી ચીનમાં પ્રવેશનાર [[બૌદ્ધ ધર્મ|બૌદ્ધ ધર્મ]]નું વર્ચસ્વ તાંગના સમયમાં વધ્યુ તથા રાજવી પરિવાર તથા મોટી સંખ્યામાં લોકોએ તેનો સ્વીકાર કર્યો. એ સમયે તાંગ સામ્રાજ્યનું પાટનગર ચેંગમ (આધુનિક ઝીઆન) વિશ્વનું સૌથી મોટું શહેર હતું. ચીનના ઇતિહાસમાં તાંગ અને હાન રાજવંશના સમયને સૌથી સમૃદ્ધ કાળ તરીકે લેખવામાં આવે છે. હાનની જેમ તાંગ શાસકોએ પણ પશ્ચિમ અને દક્ષિણનો વેપારી માર્ગ શરૂ કર્યો. દૂરસુદૂરના વિદેશી દેશો સાથે મોટાપાયે વેપાર શરૂ થયો તથા અનેક વિદેશી વેપારીઓ ચીનમાં સ્થાયી થયા. ચીન સરકારમાં તાંગ શાસકોએ નવી પદ્ધતિ લાગુ કરી, જે "સમાન સામંત પ્રથા" તરીકે ઓળખવામાં આવી. આ પદ્ધતિમાં પરિવારોને તેમની સમૃદ્ધિને આધારે નહિ પણ જરૂરિયાતને આધારે જમીનની સહાય આપવામાં આવતી. અંદાજે ઇ.સ.860થી ચીનની અંદર તથા દક્ષિણમાં અગાઉ જ્યાં નાનઝાઓ રજવાડું હતું એ વિસ્તારમાં શ્રેણીબદ્ધ બળવાને કારણે તાંગ રાજવંશની પડતીનો પ્રારંભ થયો. ઇ.સ.879માં હુઆંગ ચાઓ નામના એક લડાકૂ સરદારે ગુઆંગઝોઉ કબજે કરીને 2 લાખ લોકોની હત્યા કરી, જેમાં મોટાભાગનાઓ વિદેશી વેપારી પરિવારો હતા.<ref>[http://philtar.ucsm.ac.uk/encyclopedia/judaism/kaifung.html કેઇ ફુંગ જેવિસ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081028113532/http://philtar.ucsm.ac.uk/encyclopedia/judaism/kaifung.html |date=2008-10-28 }}. યુનિવર્સિટી ઓફ કમ્બરીયા</ref> 880માં, લુયોંગે પણ તેમની સમક્ષ શરણાગતિ સ્વીકારી અને 5મી જાન્યઆરી 881ના રોજ તેમણે ચેંગમ જીતી લીધું. બાદમાં રાજા ઝીઝોંગ ચેંગદૂ નાસી ગયો અને હુઆંગે નવા કામચલાઉ શાસનની સ્થાપના કરી, જેને બાદમાં તાંગ દળોએ પરાજય આપ્યો. પણ એ પછી વધુ એક રાજકીય અરાજકતા સર્જાઇ. === પાંચ રાજવંશો અને દસ રજવાડાઓ (ઇ.સ.907-960) === તાંગ અને સોંગ રાજવંશ વચ્ચેની રાજકીય સ્થિરતા પાંચ રાજવંશ અને દસ રજવાડાઓના કાળ તરીકે ઓળખાય છે, જે 907થી 960 સુધી લગભગ અડધી સદી સુધી ચાલ્યો હતો. આ ટૂંકા ગાળા દરમિયાન જ્યારે બહુ-રાજ્ય પદ્ધતિમાં ચીનનો સર્વાંગી વિકાસ થયો, અને ઉત્તર ચીનના હાર્દસમા જૂના શાહી ચીનના વિસ્તાર પર પાંચે રાજવંશોએ એક પછી એક શાસન કરવામાં સફળતા મેળવી. આ જ સમયગાળા દરમિયાન 10 અન્ય સ્થિર શાસકો દક્ષિણી અને પશ્ચિમ ચીનના કેટલાક વિસ્તારો કબજે કરવામાં સફળ રહ્યા, તેથી આ સમયગાળો 10 રજવાડાઓનાકાળ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. === સોંગ, લીઆઓ, જિન અને પશ્ચિમ ઝિયા રાજવંશો (ઇ.સ.960-1234) === [[File:Li Di, Homeward Oxherds in Wind and Rain.jpg|thumb|12મી સદીમાં લિ ડિ દ્વારા રચાયેલું પવન અને વરસાદમાં ઘરભણી જઈ રહેલા બળદોનું ઝુંડ.]] 960માં ચીનના મોટાભાગના વિસ્તારો પર સોંગ રાજવંશે સત્તા મેળવી અને કેઇફેંગ (જે બાદમાં બીઆનજીંગ ઓળખાયું)ને પોતાની રાજધાની બનાવી, તેમના શાસન સાથે આર્થિક સમૃદ્ધિનો યુગ શરૂ થયો, જ્યારે ખિતાન લિઆઓ રાજવંશે મંચુરિયા, વર્તમાન [[મંગોલિયા|મોંગોલિયા]] અને ઉત્તર ચીનના કેટલાક ભાગ પર શાસન સ્થાપ્યું. 10 વર્ષમાં લિઆઓ વંશનો જડમૂળથી સફાયો કરીને ઇ.સ.1115માં જુર્ચેન જિન રાજવંશ મજબુતીથી ઉભરી આવ્યો. દરમિયાન હાલના ઉત્તર-પશ્ચિમ ચીનના પ્રાંતો જેવા કે ગાન્શુ, શાન્ક્સી અને નિંગઝિયા ઇ.સ.1032થી 1227 દરમિયાન પશ્ચિમ ઝિયા રાજવંશ તરીકે ઉભરી આવ્યા, જેની સ્થાપના તાંગત આદિવાસીઓએ કરી હતી. જિન રાજવંશે ઉત્તરી ચીન તથા સોંગ રાજવંશ પાસેથી કેઇફેંગની સત્તા આંચકી લીધી બાદમાં તેમણે પાટનગર હેંગઝોઉ (杭州) ખસેડ્યું. બાદમા જિન શાસકોને ઔપચારિક રીતે રાજા તરીકે સ્વીકારતા દક્ષિણના સોંગ રાજવંશની મહત્તામાં ઘટાડો થયો. એ પછીના સમયમાં ચીન ત્રણ ભાગમાં વહેંચાયું, સોંગ રાજવંશ, જિન રાજવંશ અને તાંગત પશ્ચિમ ઝિયા. દક્ષિણ સોંગ રાજવંશનો સમયમાં ટેકનોલોજીનો મહાન વિકાસ થયો, ઉત્તર તરફથી થતા સૈન્યના દબાણને કારણે તેઓ આ વિકાસ માટે મજબુર બન્યા. તેમાં 1161માં યાંગત્ઝે નદી પર ખેયાલેલા તાંગડાઓનુ યુદ્ધ અને કૈસીના યુદ્ધમાં જીન સામે સોંગ રાજવંશ નોકાદળને વિજય અપાવવામાં મહત્ત્વની ભૂમિકા ભજવનાર દારૂગોળાવાળા શસ્ત્રોના ઉપયોગનો સમાવેશ થાય છે. વધુમાં ચીનના પ્રથમ કાયમી નૌકાદળની રચના કરવામાં આવી અને સોંગના સમ્રાટ રેનઝોંગના શાસન દરમિયાન 1132માં દિંઘાઇમાં નૌસેનાપતિની કચેરી સ્થપાઇ. વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી ક્ષેત્રે ચીને હાંસલ કરેલી સિદ્ધિઓમાં સોંગ રાજવંશના શાસને આપેલું યોગદાન મહત્વનું છે, આ સિદ્ધિઓમાં સુ સોંગ (1020-1101) અને શેન કુઓ (1031-1095) જેવા વિદ્વાન અધિકારીઓનો ફાળો અમૂલ્ય છે. દરમિયાન સિમા ગુઆંગ અને ઉચ્ચ અધિકારી વાંગ આંન્શીના નેતૃત્વમાં રૂઢિચુસ્તો અને સુધારાવાદીઓ વચ્ચે રાજકીય કાવતરાઓ શરૂ થયા. 13મી સદીના અંત સુધીમાં ચીને ઝુ ઝિ દ્વારા રચવામાં આવેલા નવા-કોન્ફ્યુશીયન સિદ્ધાંતો અપનાવ્યા. સોંગ રાજવંશના સમય દરમિયાનઆ સમયમાં કળા અને સંસ્કૃતિ પૂરબહાર ખીલી, જેમકે ''ઝીઝી ટોંગજીયાન'' નું ઐતિહાસિક કામ. સંસ્કૃતિ અને કળાનો વિકાસ થયો, જેમાં ''કિંગમીંગ તહેવાર દરમિયાન 'નદીની સાથે''' અને '''એઇટીન સોંગ્સ ઓફ નોર્મલ ફ્લુટ'' ' જેવી કળાકૃતિઓ તથા મહાન બૌદ્ધ ચિત્રકાર લીન તિનગુઇનો સમાવેશ થાય છે. === યુઆન વંશ (ઇ.સ.1271-1368) === [[File:Ch'ien Hsüan 002.jpg|thumb|કિઆન ઝુઆન (1235-1305) દ્વારા રચિત ઘોડા પર સવારી કરી રહેલા યાંગ ગ્યુઈફેઈ ]] જુરચેન દ્વારા શરૂ કરવામાં આવેલા જિન વંશને મોંગોલોએ પરાજય આપ્યો હતો. એ પછી દક્ષિણમાં લાંબી અને લોહિયાળ લડાઇમાં સોંગ શાસકોને હરાવવા માટે તેઓ આગળ વધ્યા, આ યુદ્ધમા પ્રથમ વખત દારૂગોળા આધારિત હથિયારોએ મહત્વની ભૂમિકા ભજવી. યુદ્ધ પછીનો યુગ બાદમાં ''પેક્સ મોંગોલીકા'' તરીકે જાણીતો બન્યો, પશ્ચિમના સાહસી પ્રવાસી માર્કો પોલો આ સમયમાં ચીન આવ્યો તથા પ્રથમ વખત યુરોપને ચીન વિશેને અહેવાલ આપ્યો. યુઆન વંશના કાળમાં મોંગોલો બે ભાગમાં વહેંચાયા જેમાંનો એક ભાગ ચીની રીતિરિવાજો અપનાવી લેવાની તરફેણ કરતો હતો તો બીજો ભાગ બદલવા ઇચ્છતો ન હતો. ચંગીસ ખાનનો પુત્ર કુબલાઇ ખાન ચીની રિવાજો અપનાવવા માગતો હતો, તેણે યુઆન વંશની સ્થાપના કરી. બેજિંગમાંથી સમગ્ર ચીન પર શાસન કરનાર આ પ્રથમ રાજવંશ હતો. ઇ.સ.938માં બેજિંગને યાન યુનના 16 જિલ્લાઓ સાથે લીઆઓમાં ભેળવી દેવામાં આવ્યું. એ પહેલા તે જિન શાસકોનું પાટનગર હતું પણ તેમણે સમગ્ર ચીન પર શાસન કર્યું ન હતું. મોંગોલોના આક્રમણ અગાઉ 1279માં શાસનનો અંત આવ્યા બાદ ચીનના રાજવંશોની કુલ વસતી અંદાંજે 12 કરોડની હતી. 1300ની વસતી ગણતરી 6 કરોડની વસતિ નોંધે છે.<ref>પિંગ-ટી હો, “એન ઍસ્ટિમેટ ઑફ ધી ટોટલ પોપ્યુલેશન ઑફ સુંગ-ચિન ચાઈના” ઈન ''ઍટ્યુડ્સ સોંગ'' , શ્રેણી 1, ક્રમાંક 1, (1970) પાનાં 33-53. </ref>1279ના યુદ્ધ પછી વસતીમાં આટલા મોટાપાયે ઘટાડો થવા પાછળ મોંગોલોના પ્રારંભિક આક્રમણોની ક્રુરતા માનવામાં આવે છે, આ મુદ્દે વિદ્વાનોમાં મતમતાંતર છે, ઇતિહાસકાર વિલિયમ મેકનીલ અને ડેવિડ મોરગન જેવા વિદ્વાનોના મતે આ સમગાળા દરમિયાન ફાટી નીકળેલા બ્યુબોનિક પ્લેગના કારમે વસતીમાં મોટાપાયે ઘટાડો થયો હતો જ્યારે ટિમોથી બ્રુક માને છે કે મોંગોલોએ આકરી ગુલામીપ્રથા લાગુ કરી હતી જેના કારણે ચીનની વસતીનો મોટો હિસ્સો ગાયબ થઇ ગયો હતો. 14મી સદીમાં ફાટી નીકળેલી પ્લેગની મહામારી (બ્લેક ડેથ)એ ચીનની 30 ટકા વસતી ખતમ કરી નાખી હોવાનું માનવામાં આવે છે.<ref>{{cite web|url = http://chip.med.nyu.edu/course/view.php?id=13&topic=1|title = Course: Plague|access-date = 2010-09-02|archive-date = 2007-11-18|archive-url = https://web.archive.org/web/20071118121009/http://chip.med.nyu.edu/course/view.php?id=13&topic=1|url-status = dead}}</ref><ref>{{cite web|url = http://www.experiencefestival.com/a/Black_Death_-_Consequences/id/617544|title = Black Death - Consequences}}</ref> === મીંગ રાજવંશ (ઇ.સ.1368-1644) === [[File:Court Ladies of the Former Shu by Tang Yin.jpg|thumb|મિંગ ચિત્રકાર ટાંગ યીન (1470-1523) દ્વારા રચાયેલું ભૂતપૂર્વ શુનાં દરબારની સ્ત્રીઓ.]] [[File:明太祖.jpg|left|thumb|હોંગ્વુ સમ્રાટ, મિંગ વંશનો સ્થાપક]] એક સદી કરતા પણ ઓછો સમય શાસન કરનાર યુઆન રાજવંશના સમગ્ર કાળ દરમિયાન લોકોમાં મોંગોલ શાસન પ્રત્યે મોટાપાયે અસંતોષ હતો. ઇ.સ.1340થી વારંવાર આવતી કુદરતી આપત્તિઓથી ત્રસ્ત લોકોએ આખરે બળવો પોકાર્યો. ઇ.સ.1368માં મીંગ વંશે અંતે યુઆન રાજવંશને સત્તા પરથી હાંકી કાઢ્યા. એ પછી વસતીમાં વધારો થતા શહેરીકરણમાં પણ વધારો થયો અને શ્રમની વહેંચણી વધુ સંકુલ બનતી ગઇ. નાન્જિંગ અને બેજિંગ જેવા મોટા શહેરોમાં ખાનગી ઉદ્યોગોનો મોટાપાયે વિકાસ થયો. જ્યારે ચોક્કસ વિસ્તારોમાં નાના-પાયાના ઉદ્યોગો વિકસ્યા, જેમાં ખાસ કરીને કાગળ, સિલ્ક, કપાસ અને પોર્સેલીનના સામાનનું ઉત્પાદન કરતા ઉદ્યોગોનો સમાવેશ થાય છે. મોટાભાગના વિસ્તારોમાં જો કે બજાર સાથેના પ્રમાણમાં નાના શહેરી વિસ્તારોનું પ્રમાણ વધું હતું. શહેરી બજારોમાં મુખ્યત્વે ખાદ્ય પદાર્થો તથા ખીલી અથવા જેવી નાનીમોટી જરૂરિયાતની ચીજવસ્તુઓનો વેપાર થતો. વિદેશીઓ પ્રત્યે ધિક્કારની લાગણી પ્રવર્તી રહી હોવા છતાં મીંગ રાજવંશના શાસનના પ્રારંભિક કાળમાં નવ-કોન્ફ્યુશીયનવાદ આધારિત શાળાઓની લોકપ્રિયતા વધતી ગઇ જેની મુખ્ય લાક્ષણિકતા બૌદ્ધિક આત્મખોજ હતી. આ સમયમાં બહારના વિશ્વ સાથે ખાસ કરીને [[જાપાન|જાપાન]] સાથે વેપાર તથા અન્ય સંપર્કોમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો. ચીનના વેપારીઓએ હિંદ મહાસાગરને ખેડવાનું શરૂ કર્યું તથા ઝેંગ હેની સફર દ્વારા પૂર્વ આફ્રિકા સુધી પહોંચ્યા. ઝૂ યુઆનઝેંગ અથવા હોંગ-વૂએ વેપારમાં ઓછો અને કૃષિ આધારીત ક્ષેત્રમાંથી વધુ આવક મેળવવા માટેની નીતિનો પાયો નાખ્યો. જેનું એક કારણ કદાચ એ હોઇ શકે છે આ શાસક પોતે ગામડાનો વતની હતો, મીંગ વંશની આર્થિક નીતિમાં કૃષિ પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો, જેની સરખામણીએ સોંગ અને મોંગોલીયન શાસકોએ વેપાર અને વાણિજ્યમાંથી થતી આવક પર આધાર રાખ્યો હતો. સોંગ અને મોંગોલોના સમયમાં જમીન હસ્તગત કરવાની નવી સામંતશાહી પદ્ધતિને મીંગ શાસકોએ પણ અપનાવી હતી. સરકાર દ્વારા જમીનો જપ્ત કરવામાં આવતી, અને તેના ભાગલા પાડીને ભાડાપટ્ટે આપવામાં આવતી. ખાનગી ગુલામીપ્રથા પર નિષેધ મૂકવામાં આવ્યો. સમ્રાટ યોંગ-લેના મૃત્યુ બાદ ચીનના કૃષિ ક્ષેત્રમાં સ્વતંત્ર બનેલા ખાનગી જમીનદારોનું વર્ચસ્વ વધ્યું. આ કાયદાઓને કારણે અગાઉના સમયથી ચાલી આવતી ગરીબી દૂર કરવાનો રસ્તો સાફ થયો. [[File:Map of Ming Chinese empire 1415.jpg|left|thumb|યોંગલ સમ્રાટના શાસન હેઠળનું મિંગ ચીન]] આ વંશ મજબુત અને સંકુલ કેન્દ્રીય સરકાર ધરાવતો હતો જેનું સમગ્ર સામ્રાજ્ય પર એકહથ્થુ શાસન અને નિયંત્રણ હતું. સમ્રાટની ભૂમિકા વધુ આપખુદ બની, જો કે ઝૂ યુઆનઝેંગ જેને 'મહાન સચિવો' (内阁) તરીકે ઓળખાવતો હતો તેમના દ્વારા મોટાપાયે દસ્તાવેજો કાર્ય વહીવટમાં સામેલ કર્યું, જેમાં રાજાને કરવામાં આવતી અરજીઓ અને ભલામણો જેવા દસ્તાવેજો પણ સામેલ છે, આ સાથે રાજાના આદેશો, વિવિધ પ્રકારના અહેવાલો અને વેરાની નોંધો પણ સામેલ હતી. આ એ જ નોકરશાહી હતી જેણે અગાઉ મીંગ સરકારને સમાજમાં ફેરફાર કરતા અટકાવી હતી જો કે બાદમાં તેમની મહત્તામાં ઘટાડો થયો. સમ્રાટ યોંગ-લેએ ચીનની મહત્તા તેની સીમાઓથી પણ આગળ વધારવા માટે ભારે મહેનત કરી, આ માટે તેણે અન્ય શાસકો પાસેથી માગણી કરીને ચીનમાં રાજદૂતો બોલાવવામાં આવતા. તથા વિશાળ નૌકાદળનું ગઠન પણ કરવામાં આવ્યું, જેમાં 1,500 ટન વજના ચાર ચાર થાંભલા ધરાવતા જહાજો પણ સામેલ હતા. આ સાથે 10 લાખ જવાનોની સંખ્યા ધરાવતા (કેટલાક લોકો 19 લાખ {{Who|date=March 2009}}નો અંદાજ મુકે છે) ભૂમિદળની પણ રચના કરવામાં આવી. ચીનના સૈન્યે 20 વર્ષ સુધી વિયેટનામ પર વિજય મેળવ્યો હતો, જ્યારે ચીનના નૌકાકાફલાએ ચીન તથા ભારતીય મહાસાગરથી લઇને છે કે આફ્રિકાના પૂર્વ કાંઠા સુધી પ્રવાસ ખેડ્યો હતો. પૂર્વ તૂર્કસ્તાનમાં પણ ચીનવાસીઓએ ધ્યાન ખેંચ્યું હતું. દરિયાઇ સીમા ધરાવતા એશિયાના અનેક ટોચના શાસકોએ ચીનના સમ્રાટને અંજલિ આપતા દૂત મોકલ્યા હતા. ઘરઆંગણે વિશાળ કેનાલને વિસ્તારવામાં આવી જેને કારણે સ્થાનિક વેપારને ઉત્તેજન મળ્યું. આ સમયમાં 1 લાખ ટન લોખંડનું ઉત્પાદન કરવામાં આવ્યું. ચલિત ટાઇપ દ્વારા અનેક પુસ્તકો મુદ્રિત કરાયા. બેજિંગના ફોરબિડન સિટી સ્થિત શાહી મહેલ વર્તમાન વૈભવ હાંસલ કર્યો. આ જ સદી દરમિયાન દક્ષિણ ચીનની ક્ષમતાનું ભારે શોષણ કરવામાં આવ્યું. નવા પાકની મોટાપાયે ખેતી કરવામાં આવી અને પોર્સેલીન અને કાપડનું ઉત્પાદન કરતા ઉદ્યોગો પુરબહારમાં ખીલ્યા. વર્ષ 1449માં ઇસેન તેઇસીએ ઉત્તરી ચીન પર ઓઇરાટ મોંગલ આક્રમણ કરીને તૂમુના સમ્રાટ ઝેંગતોંગ પર વિજય મેળવ્યો. 1542માં મોંગોલ નેતા અલ્તન ખાને ઉત્તરી સરહદે ચીનને કનડવાનું શરૂ કર્યું. 1550માં તે બેજિંગના ઉપનગરો સુધી પહોંચી ગયો હતો. એ સમયે સમ્રાટે દક્ષિણ-પૂર્વ કાંઠે હુમલો કરતા જાપાની ચાંચિયાઓના ત્રાસનો પણ સામનો કરવાનો હતો,<ref> “ચાઈના>હિસ્ટ્રી> ધી મિંગ ડાયનેસ્ટી>પોલિટિકલ હિસ્ટ્રી>ધી ડાયનેસ્ટિક સક્સેશન” એન્સાઈક્લોપીડિયા બ્રિટાનિકા ઑનલાઈન 2007.</ref> ચાંચિયાઓને હરાવવા માટે સેનાપતિ કી જિગયુઆંગ સક્રિય હતા. દરમિયાન 1556માં જીયાજિંગ સમ્રાટના સમયમાં શાનક્સી ભૂકંપ આવ્યો જે આ પ્રાંતમાં અત્યાર સુધીનો સૌથી ભીષણ ભૂકંપ હતો જેમાં અંદાજે 8,30,000 લોકોના મોત થયા. મીંગ શાસન વખતે વિદેશી આક્રમણખોરો સામે રક્ષણ મેલવવા માટેની [[ચીનની વિખ્યાત દિવાલ]]નું અંતિમ બાંધકામ થયું. આ મહાન દિવાલનું બાંધકામ અગાઉના સમયમાં પણ ચાલતું રહ્યું હતું, અત્યારે જે દિવાલ જોવા મળે છે તે મીંગ શાસકો દ્વારા બંધાયેલી કે સમારકામ કરાયેલી છે. દિવાલની ઇંટો અને કપચીનો વપરાશ વધુ કરાયો તથા દેખરેખ માટેના ટાવરને નવેસરથી તૈયાર કરાયા અને તોપો મૂકવામાં આવી. === કિંગ રાજવંશ (ઇ.સ.1644-1911)=== [[File:The Reception.JPG|thumb|left|“પેકિનનાં દરબારમાં રાજદૂત (મૅકાર્ટની) અને તેનાં કાફલાનું સ્વાગત”જેમ્સ ગિલરે દ્વારા ચિતરવામાં અને કોતરવામાં આવેલી કૃતિ, જે 1792નાં સપ્ટેમ્બર પ્રસિદ્ધ થઈ.]] [[File:Qing china.jpg|thumb|300px|1892માં ક્વિંગ ચાઈનાનો વિસ્તાર]] હાન ચાઇનીઝ વંશના અંતિમ મીંગ શાસકોને પરાજય આપીને મંચુઓએ કિંગ રાજવંશ (1644-1911)ની સ્થાપના કરી હતી. મંચુઓ ઔપચારિક રીતે ''જુરચેન'' તરીકે ઓળખાતા થયા. 1644માં ગ્રામિણ વિસ્તારોમાં થયેલા બળવામાં લી ઝીહેંગે બેજિંગ કબજે કરતા છેલ્લા મીંગ શાસક ચોંગઝેને આત્મહત્યા કરી લીધી હતી. બાદમાં મંચુઓએ મીંગ વંશના સેનાપતિ વૂ સેંગુઇને સાથીદાર બનાવીને બેજિંગ પર નિયંત્રણ મેળવ્યું, જે આખરે કિંગ વંશની નવી રાજધાની બન્યું. માંચુએ ચાઇના પ્રોપરના તેમના શાસનમાં પરંપરાગત ચીની સરકારના કન્ફુશીયન નિયમો અપનાવ્યા હતા. મંચુઓએ 'ચોટલા આદેશ' લાગુ કર્યો તથા હાન ચીનીઓને ગૂંથેલો ચોટલો રાખવાની તથા વસ્ત્ર પહેરવાની મંચુઓની શૈલી અપનાવવાની ફરજ પાડવામાં આવી. હાન ચીનીઓની પરંપરાગત વસ્ત્ર શૈલી '''હાનફૂ'' 'ના સ્થાને મંચુ શૈલી '''કિપાઓ'' ' (ઝંડાધારી જેવો વેશ અથવા ''તાંગઝુઆંગ'' ) લાગુ કરવામાં આવી. સમ્રાટ કાનક્સીએ એ સમયના તમામ શબ્દોને આવરી લેતા ચાઇનીઝ અક્ષરોને સમાવતી સૌથી સંપુર્ણ શબ્દકોશ તૈયાર કરવાનો આદેશ આપ્યો. કિંગ વંશે 'આઠ ઝંડા' પદ્ધતિ લાગુ કરી જેમાં કિંગ સૈન્ય સંગઠનનું મૂળભૂત માળખુ રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું. આ ઝંડાધારીઓને વેપાર તથા શ્રમ આધારિત કાર્યોમાં ભાગ લેવા પર પ્રતિબંધ મૂકવામા આવ્યો હતો જ્યાં સુધી તેઓ ઝંડો દૂર કરવાની અરજી આપે નહિ ત્યાં સુધી તેઓ તેમાં ભાગ લઇ શકતા નહિ. તેમને સજ્જનતાનું પ્રતિક માનવામાં આવતા અને તેમને વાર્ષિક પેન્શન, જમીન અને વસ્ત્રો જેવા લાભ મળતા. [[File:China imperialism cartoon.jpg|left|thumb|1890નાં દશકનાં અંત સમયનું ફ્રેન્ચ રાજકીય કાર્ટૂનચીનને યુકે, જર્મની, રશિયા, ફ્રાંસ અને જાપાન વચ્ચે વિભાજિત થતો દર્શાવતો પાઇ ચાર્ટ]] આગામી અડધી સદી દરમિયાન મૂળભૂતપણે મીંગ શાસન હેઠળનો કેટલોક વિસ્તાર કબજે કર્યો, જેમાં યુનાનનો વિસ્તાર પણ સામેલ હતો. આ સાથે તેમણે ઝીનજીયાંગ, તિબેટ અને [[મંગોલિયા|મોંગોલીયા]] સુધી પોતાની સીમાઓ વિસ્તારી. જો કે 19મી સદીમાં કિંગ શાસકોની સત્તા નબળી પડી. ચીન સાથે અફીણનો વેપાર વધારવાની બ્રિટનની મહેચ્છા અને આ માદક દ્રવ્ય પર પ્રતિબંધ મૂકવાની શાહી નીતિ વચ્ચે ઘર્ષણ સર્જાયું, પરિણામે 1840માં પ્રથમ અફીણ યુદ્ધ ફાટી નીકળ્યું. અંતે 1842માં નાનકિંગની સંધિ હેઠળ બ્રિટનને [[હોંગકોંગ|હોંગ કોંગ]] સોંપી દેવામાં આવ્યું. તાઇપીંગ બળવો (1851-1864) નામે મોટાપાયે બળવો શરૂ થયો જેમાં અંતે 'સ્વર્ગના રાજા' તરીકે ઓળખાતા હોંગ ઝીક્વાનના નેતૃત્વ હેઠળ શરૂ થયેલા ક્વાસી-ખ્રિસ્તી ધાર્મિક આંદોલન તાઇપીંગ તીઆંગ્વોના નિયંત્રણ હેઠળ ત્રીજા ભાગનું ચીન આવી ગયું. માત્ર 14 વર્ષમાં તાઇપીંગોને કચડી નાખવામાં આવ્યા, 1864માં થયેલા નાનકિંગના ત્રીજા યુદ્ધમાં તાઇપીંગ સૈન્યનો સફાયો કરવામાં આવ્યો. 15 વર્ષ સુધી ચાલેલા બળવામાં કુલ 2 કરોડ લોકોના મોત થયા હતાં.<ref name="Userserols">યુઝરસેરોલ્સ "[http://users.erols.com/mwhite28/wars19c.htm યુઝરસેરોલ્સ]." ''સ્ટેટિસ્ટિક્સ ઑફ વૉર્સ, ઑપ્રેશન્સ એન્ડ ઍટ્રોસિટિઝ ઑફ ધી નાઈન્ટિંથ સેન્ચ્યુરી.'' 2007-04-25ના રોજ કરાયેલો સુધારો</ref> જો કે જાનહાનિ અને આર્થિક નુકસાનની દ્રષ્ટિએ વધુ મોટો બળવો પુન્ટી-હક્કા વંશ યુદ્ધ હતો. ત્યાર બાદ નીન બળવો, મુસ્લિમ બળવો પાન્થે બળવો અને બોક્સર બળવો થયા હતા. કિંગ શાસકોને બળવાખોરો સાથે અસમાન સંધિઓ કરીને શાહી સત્તા જતી કરવી પડી જે 19મી સદીના નવા પડકારોનો સામનો કરવામાં તેમની અક્ષમતા દર્શાવે છે. 1860 સુધીમાં કિંગ શાસકોએ મોટાપાયે ખુવારી વેઠીને બળવાખોરોને હરાવ્યા. તેનાથી કિંગ શાસનની વિશ્વસનીયતામાં ઓટ આવી હતી. કિંગ શાસન પ્રદેશિક નેતાઓ અને જેન્ટ્રીઓ દ્વારા કરાતી સ્થાનિક પહેલ દ્વારા ચાલતું હતું અને તેણે ચીનમાં યુદ્ધસરદારવાદને પ્રોત્સાહન આપ્યું હતું. સમ્રાટ ગૌંગ્ઝુના શાસન હેઠળ કિંગ રાજવંશે આધુનિકતાને કારણે ઉભી થયેલી સમસ્યાઓનો આત્મ-દ્રઢિકરણ ચળવળ મારફતે ઉકેલ લાવ્યો હતો. જો કે 1898 અને 1908માં મહારાણી ડાઉજેર સીઝીએ માનસિક સંતુલન ગુમાવી દીધું હોવાનું જણાવીને સુધારાવાદી ગુઆનક્સુને જેલમાં પૂરી દીધો.{{Citation needed|date=January 2010}}. રાણી ડાઉજેરે બાદમાં રૂઢિચુસ્તો સાથી મળીને સૈન્ય બળવો કર્યો અને યુવાન શાસકને સત્તા પરથી હાંકી કાઢ્યો એટલું જ નહિ અનેક ક્રાંતિકારી સુધારાઓ રદ કરી દીધા. રાણી ડાઉજેરના મૃત્યુના એક દિવસ પહેલા જ ગુઆનક્સુનું મોત થયું. (કેટલાકનું માનવું છે કે તેને સીઝીએ ઝેર આપ્યું હતું.) સરકારી ભ્રષ્ટાચાર, દ્વેષભાવ અને શાહી પરિવારના ઝઘડાઓને કારણે મોટાભાગના સૈન્ય સુધારા નિરર્થક પુરવાર થયા. પરિણામે, ચીન-ફ્રાન્સ યુદ્ધ (1883-1885) અને ચીન-જાપાન યુદ્ધ (1894-1895)માં કિંગના નવા સૈન્યનો કારમો પરાજય થયો. 20મી સદીના પ્રારંભમાં ઉત્તર ચીનમાં બોક્સર બળવો વધુ ગંભીર બન્યો. આ બળવો રૂઢીચુસ્ત શાહી પરિવાર વિરોધી આંદોલન હતું જે ચીનના જૂના દિવસો પાછા લાવવા માગતું હતું. રાણી ડાઉજેર સંભવિતપણે સત્તા પર એકાધિકાર જમાવવા ઇચ્છતી હતી, પણ બેજિંગમાં બોક્સરોનું જોર વધતા તે કોરાણે ધકેલાઇ ગઇ. પરિણામે આઠ રાષ્ટ્રો જોડાણના રાહત જૂથે વિદેશી અભિયાનોના બચાવ માટે ચીનમાં ધસી આવવું પડ્યું. આ જૂથમાં બ્રિટિશ, જાપાનીઝ, રશિયન ઇટાલિયન, જર્મન, ફ્રેન્ચ, અમેરિકા અને ઓસ્ટ્રીયન દળોનો સમાવેશ થાય છે. મિત્ર રાષ્ટ્રોના આ જૂથે બોક્સર બળવાખોરોને પરાજય આપ્યો અને કિંગ સરકાર પાસેથી વધુ રાહતોની માગણી કરી. == આધુનિક યુગ== === પ્રજાસત્તાક ચીન === {{Main|History of the Republic of China}} ચીનની નબળાઈ તથા ક્વિંગ દરબાર (અદાલત)ના સુધારા વિરોધી વલણથી હતાશ અને સુન યાટ-સેનના ક્રાંતિકારી વિચારોથી પ્રેરિત થયેલા યુવા અધિકારીઓ, સૈન્ય અધિકારીઓ, અને વિદ્યાર્થીઓએ ક્વિંગ રાજવંશને સત્તા પરથી ઉથલાવીને પ્રજાસત્તાક રાજ્યની રચનાની હિમાયત શરૂ કરી. [[File:Sunyatsen1.jpg|thumb|સુન યાટ-સેન, રિપબ્લિક ઑફ ચાઈનાનાં સંસ્થાપક અને પ્રથમ પ્રમુખ]] ચીનમાં 1910માં ગુલામીપ્રથાનો અંત થયો.<ref>{{cite web|url = http://www.uclan.ac.uk/facs/class/cfe/ceth/abolition/history.htm|title = Commemoration of the Abolition of Slavery Project|access-date = 2010-09-02|archive-date = 2007-11-14|archive-url = https://web.archive.org/web/20071114095017/http://www.uclan.ac.uk/facs/class/cfe/ceth/abolition/history.htm|url-status = dead}}</ref> ઑક્ટોબર 10, 1911 ના રોજ વુહાનમાં વુચંગ બળવા તરીકે જાણિતા થયેલાં ક્રાંતિકારી સૈન્ય બળવાની શરૂઆત થઈ. માર્ચ 12, 1912ના રોજ નાન્જિંગમાં રિપબ્લિક ઑફ ચાઈના (પ્રજાસત્તાક ચીન અથવા ચીન ગણરાજ્ય)ની વચગાળાની સરકાની રચના થઈ જેનાં પ્રમુખ સુન યાટ-સેન બન્યાં.પરંતુ છેલ્લા ક્વિંગ શાસકને સત્તા છોડી દેવા માટે કરવામાં આવેલા કરારના ભાગરૂપે, સુનને ક્વિંગ સરકારમાં વડાપ્રધાન રહી ચૂકેલા અને ન્યૂ આર્મી (નવા સૈન્ય)નું નેતૃત્વ કરનારા યુઆન શિકાઈને સત્તા સોંપી દેવાની ફરજ પાડવામાં આવી. (આ એક એવો નિર્ણય હતો, જેને માટે સુનને પાછળથી પસ્તાવું પડ્યું હતું.) આગામી કેટલાંક વર્ષો દરમિયાન યુઆને રાષ્ટ્રીય અને પ્રાંતિક ધારાસભાઓને વિખેરી નાખી, અને 1915નાં અંતિમ સમયમાં તેણે પોતાને સમ્રાટ ઘોષિત કર્યો. યુઆનની આ રાજવી મહત્વકાંક્ષાઓનો તેની નીચે કામ કરનારાં લોકો દ્વારા પ્રખર વિરોધ કરવામાં આવ્યો. પોતાની સામે બળવો થવાની સંભાવનાનો અણસાર આવતાં જ તેણે માર્ચ 1916માં પોતાન પદનો ત્યાગ કર્યો અને તે જ વર્ષનાં જૂન માસમાં તેનું મૃત્યું થયું. તેના મૃત્યુથી ચીનમાં સત્તાનો શૂન્યાવકાશ સર્જાયો; પ્રજાસત્તાક સરકાર સંપૂર્ણપણે ભાંગી પડી હતી. જેને કારણે વૉરલોર્ડ યુગ (યુદ્ધખોર યુગ)ની શરૂઆત થઈ, જેમાં મોટાભાગનો દેશ એકબીજાના વિરોધી એવા પ્રાંતિય સૈનિક નેતાઓનાં બદલાતાં કામચલાઉ જોડાણોનાં શાસન હેઠળ હતો. 1919માં પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધનાં અંત માટે થયેલી ટ્રીટી ઑફ વર્સેઇલ્સ (વર્સેઇલ્સ સમજૂતિ) દ્વારા ચીન પર લાદવામાં આવેલી શરતોની પ્રતિક્રિયારૂપે મે ફોર્થ મૂવમેન્ટ (મે ચોથી ચળવળ)ની શરૂઆત થઈ. જેણે ઝડપથી ચીનમાં આંતરિક સ્થિતિ બાબતે એક વિરોધ ચળવળનું સ્વરૂપ ધારણ કર્યું. ઉદારમતવાદી પાશ્ચાત્ય ફિલસુફી (તત્ત્વજ્ઞાન) તરફ ચીનનાં બુદ્ધિજીવીઓ દ્વારા વ્યક્ત થયેલાં સંદેહોને કારણે વધુ ઉદ્દામ મતવાદી વિચારાધારાનો સ્વીકાર થયો. જેને પરિણામે ચીનમાં ડાબેરી અને જમણેરી વિચારધારાઓ વચ્ચે ક્યારેય સમાધાન ન સાધી શકાય તેવા સંઘર્ષનાં બીજ રોપાયાં, જેનું બાકીની સદી માટે ચીનનાં ઇતિહાસ પર પ્રભુત્વ રહેશે. સુન યાટ-સેને 1920ના દશકમાં દક્ષિણ ચીનમાં એક ક્રાંતિકારી થાણું સ્થાપ્યું અને વિભાજીત થયેલા રાષ્ટ્રને સંગઠિત કરવાની શરૂઆત કરી. સોવિએટ સંઘની મદદથી, તેણે નવી ઉભરતી કૉમ્યુનિસ્ટ પાર્ટી ઑફ ચાઈના (સીપીસી) સાથે જોડાણ કર્યું. સુન 1925માં કેન્સરને કારણે મૃત્યુ પામ્યા બાદ તેના એક આશ્રિત ચિંઆંગ કાઈ-શેકએ ''ક્યુમિન્ટેન્ગ'' (નેશનાલિસ્ટ પાર્ટી અથવા કેએમટી) પર અંકૂશ મેળવ્યો. ત્યારબાદ તે નોર્ધન એક્સ્પિડિશન તરીકે જાણીતા સૈન્ય અભિયાન દ્વારા દક્ષિણ અને મધ્ય ચીનના મોટા હિસ્સાને પોતાના તાબા હેઠળ લાવવામાં સફળ રહ્યો. સૈન્ય બળ દ્વારા દક્ષિણ અને મધ્ય ચીનનાં યુદ્ધખોર નેતાઓને હરાવ્યા છતાં પણ ચિઆંગને ઉત્તરના યુદ્ધખોર નેતાઓની વફાદારી મેળવવામાં સામાન્ય સફળતા મળી. ચિઆંગ 1927માં સીપીસી તરફ સક્રિય થયો અને સીપીસી સૈન્ય તથા તેનાં અધિકારીઓનો તેમના દક્ષિણ અને પૂર્વીય ચીનમાં આવેલાં થાણાઓ તરફ સતત પીછો કરતો રહ્યો. પોતાના ચાઈનીઝ સોવિયેટ રિપબ્લિક (ચાઈનીઝ સોવિએટ ગણતંત્ર) જેવા પર્વતીય થાણાંઓમાંથી હાંકી કઢાયા બાદ 1934માં, સીપીસી દળોએ ચીનનાં સૌથી વેરાન અને ઉજ્જડ પ્રદેશને વટાવીને ઉત્તરપશ્ચિમ તરફની લોંગ માર્ચની શરૂઆત કરી, જ્યાં તેમણે શાંક્ક્ષી પ્રાંતનાં યાન’એનમાં એક ગુરિલ્લા થાણું સ્થાપ્યું. લોંગ માર્ચ દરમિયાન, સામ્યવાદીઓ એક નવા નેતા માઓ ઝેડોંગ (માઓ ત્સે-તુંગ)ના નેતૃત્વ હેઠળ પુનઃસંગઠિત થયાં. દેશનાં જુદાં જુદાં ભાગો પર રહેલાં જાપાનનાં 14 વર્ષ લાંબા (1931-1945) કબ્જાના સમયગાળા દરમિયાન કેએમટી અને સીપીસી વચ્ચેનો કઠોર સંઘર્ષ જાહેર અથવા ખાનગી રીતે સતત ચાલુ રહ્યો. બે ચાઈનીઝ પક્ષોએ જાપાનીઓનો વિરોધ કરવા માટે ચીન-જાપાન યુદ્ધ (1937-1945) દરમિયાન 1937માં નામ પૂરતો જ એક સંયુક્ત મોરચો (યુનાઈટેડ ફ્રન્ટ) રચ્યો, જે [[બીજું વિશ્વ યુદ્ધ|બીજા વિશ્વયુદ્ધ]]નો એક ભાગ બન્યો. જાપાનની 1945માં થયેલી હારને પગલે, સમાધાન અને વાટાઘાટો માટેની સમજૂતિના પ્રયાસો નિષ્ફળ જવાને પગલે કેએમટી અને સીપીસી વચ્ચેનું યુદ્ધ ફરી શરૂ થયું. સીપીસીએ 1949 સુધીમાં મોટાભાગ દેશ પર કબ્જો કરી લીધો હતો. ''(જુઓ ચાઈનીઝ સિવિલ વૉર)'' બીજા વિશ્વયુદ્ધને અંતે 1945માં સંપૂર્ણ જાપાનીઝ શરણાગતિના ભાગરૂપે, તાઈવાનમાં રહેલા જાપાની દળોએ ચાઈનીઝ ગણરાજ્ય (રિપબ્લિક ઑફ ચાઈના)નાં દળો સમક્ષ શરણાગતિ સ્વીકારી, જેને કારણે ચિઆંગ કાઈ-શેકને તાઈવાનનો અસરકાર અંકૂશ પ્રાપ્ત થયો. <ref>[http://www.taiwandocuments.org/ghq.htm સરન્ડર ઑર્ડર ઑફ ધી ઈમ્પિરિયલ જનરલ હેડક્વાર્ટર્સ ઑફ જાપાન], 2 સપ્ટેમ્બર 1945, “(અ) ચીનમાં રહેલા વરિષ્ઠ જાપાનીઝ સેનાપતિઓ અને તમામ ભૂમિદળ, નૌકાદળ અને હવાઈદળ અને પૂરક દળો, ફોર્મોસા, અને ઉત્તર ફ્રેન્ચઈન્ડોચાઈનાનાં 16 અંશ ઉત્તર અંક્ષાંસે જનરાલિસ્સિમો ચિઆંગ કાઈ-શેકને શરણે થશે.</ref> જ્યારે ચિઆંગને 1949માં સીપીસી દળો દ્વારા મેઈનલેન્ડ ચાઈના (ચીનના મુખ્ય ભૂભાગ)માં હરાવવામાં આવ્યો ત્યારે તે તેની સરકાર, સૈન્યનાં બચી ગયેલા શેષ ભાગની સાથે કેએમટીની મોટાભાગની નેતાગીર તથા મોટી સંખ્યામાં ટેકેદારોને લઈને [[ચીની ગણતંત્ર|તાઈવાન]] પહોંચી ગયા. ===1949થી વર્તમાન=== {{See also|People's Republic of China|Republic of China|Legal status of Taiwan|Political status of Taiwan}} સીપીના વિજય અને તેમના દ્વારા ઑક્ટોબર 1, 1949 ના રોજ [[ચીન|પીપલ્સ રિપબ્લિક ઑફ ચાઈના]]ની ઘોષણા કર્યા બાદ, તાઈવાન ફરી એક વખત મેઈનલેન્ડ ચાઈના (ચીનના મુખ્ય ભૂભાગ)થી રાજકીય રીતે અલગ થઈ ગયું હતું, જે આજ દિન સુધી ચીન ગણરાજ્ય દ્વારા શાસિત છે. આ બન્ને વિરોધી પક્ષો વચ્ચે ક્યારેય કોઈ જ શાંતિ સંધી કરવામાં આવી નથી. 1949થી પીપલ્સ રિપબ્લિક ઑફ ચાઈનાનો ઇતિહાસ જાણવા માટે જુઓ ‘હિસ્ટ્રી ઑફ ધી પીપલ્સ રિપબ્લિક ઑફ ચાઈના’. 1949થી રિપબ્લિક ઑફ ચાઈનાનો ઇતિહાસ જાણવા માટે જુઓ ‘રિપબ્લિક ઑફ ચાઈના ઑન તાઈવાન (1949-પ્રેઝન્ટ)’. == આ પણ જુઓ == {{Portal|China}} *ચીનનું સૈન્ય (1911 પૂર્વે) *ચીની ઢાલ *ચીનનાં સંશોધનો *ચીનનું ઇતિહાસલેખન *ચીનનું સાર્વભૌમ *ચીનનો આર્થિક ઇતિહાસ *ચીનના ઇતિહાસમાં નૃવંશીય સમૂહો *રાજવી (રાજાશાહી) ચીનનાં વિદેશ સંબંધો *ચાર કબ્જા *હોંગ કોંગનો ઇતિહાસ *ચીનમાં ઈસ્લામનો ઇતિહાસ *મકાઉનો ઇતિહાસ *ચીનમાં વિજ્ઞાન અને ટેક્નોલોજી (પ્રૌદ્યોગિકી)નો ઇતિહાસ *ચીનના રાજાઓની યાદી *ચીનનાં નૂતન પાષાણયુગની સંસ્કૃતિઓની યાદી *ચીનમાં થયેલા બળવાઓની યાદી *ચીનનું રક્ષણ મેળવનારાની યાદી *રાજાશાહી ચીનમાં ખંડણી આપનારાઓની યાદી *ચીનનાં નૌકાદળનો ઇતિહાસ *ચીનમાં ધર્મ *ચીનનાં ઇતિહાસની સમયરેખા ==નોંધ== {{Reflist|2}} ==ગ્રંથસુચિ== ===સર્વેક્ષણો=== * એબરહારાડ, વોલ્ફ્રામ. ''અ હિસ્ટ્રી ઑફ ચાઈના'' (2005), 380 પાન' [http://books.google.com/books?id=5LgjunIn1CEC&amp;printsec=frontcover&amp;dq=intitle:history+intitle:china&amp;num=30&amp;as_brr=1&amp;sig=k1CgHXYb6jQ6BgdwVpUWngov7So પૂર્ણ લખાણ ઓનલાઇન મફત] * એબ્રી, પેટ્રિસિયા બકલી, અને ક્વાંગ-ચિંગ લિઉ ''ધી કેમ્બ્રિજ ઈલ્લસ્ટ્રેટેડ હિસ્ટ્રી ઑફ ચાઈના'' (1999) 352 પાનાં [http://www.amazon.com/Cambridge-Illustrated-History-China-Histories/dp/052166991X/ref=sr_1_1?ie=UTF8&amp;s=books&amp;qid=1197346890&amp;sr=8-1 ટૂંકસાર અને લખાણ શોધ] * ફેયરબેન્ક, જ્હોન કિંગ એન્ડ ગોલ્ડમેન, મેર્લે. ''ચાઈનાઃ અ ન્યુ હિસ્ટ્રી.'' બીજી આવૃત્તિ હાર્વર્ડ યુનિવર્સિટી પ્રેસ , (2006). 640 પાનાં [http://www.amazon.com/China-New-History-Second-Enlarged/dp/0674018281/ref=sr_1_1?ie=UTF8&amp;s=books&amp;qid=1197346975&amp;sr=8-1 ટૂંકસાર અને લખાણ શોધ] * ગાર્નેટ જેક્કસ, જે આર ફોસ્ટર અને ચાર્લ્સ હાર્ટમેન. ''અ હિસ્ટ્રી ઑફ ચાઈનીઝ સિવિલાઈઝેશન'' (1996), એક ભાગનું શ્રેષ્ઠ સર્વેક્ષણ; [http://www.amazon.com/History-Chinese-Civilization-Jacques-Gernet/dp/0521497817/ref=sr_1_11?ie=UTF8&amp;s=books&amp;qid=1197220627&amp;sr=1-11 ટૂંકસાર અને લખાણ શોધ] * હ્સ્યૂ, ઈમાન્યુએલ ચુંગ-યુએહ. ''ધી રાઈઝ ઑફ મૉડર્ન ચાઈના,'' 6ઠી આવૃત્તિ (ઓક્સફર્ડ યુનિવર્સિટી પ્રેસ, 1999), 1136 પાનાંમાં 1644-1999 નું અત્યંત વિગતવાર વર્ણન [http://www.amazon.com/Rise-Modern-China-Immanuel-Hsu/dp/0195125045/ref=sr_1_1?ie=UTF8&amp;s=books&amp;qid=1197238178&amp;sr=8-1 ટૂંકસાર અને લખાણ શોધ] * હુઆંગ રે. ''ચાઈના, અ મૅક્રો હિસ્ટ્રી'' (1997) 335પાનાં, એક વ્યક્તિગત અભિગમ, શિખાઉ વિદ્યાર્થીઓ માટે નથી.(ઓનલાઈન આવૃત્તિ માટે; [https://web.archive.org/web/20081120004602/http://www.questia.com/library/book/china-a-macro-history-by-ray-huang.jsp ક્વેશિયામાંથી ઓનલાઇન આવૃત્તિ] * કિ, જ્હોન. ''ચાઈનાઃ અ હિસ્ટ્રી'' (2009), 642પાનાં * લેટુઅરેટ, કેનેથ સ્કૉટ, ''ધી ડેવલોપમેન્ટ ઑફ ચાઈના'' (1917) 273 પાનાં; [http://books.google.com/books?id=fSIPAAAAYAAJ&amp;dq=inauthor:latourette&amp;num=30&amp;as_brr=1 સંપૂર્ણ લખાણ ઓનલાઇન] * માઈકલ, ફ્રાન્ઝ, ''ચાઈના થ્રુ ધી એજીસઃ હિસ્ટ્રી ઑફ અ સિવિલાઈઝેશન'' (1986). 278પાનાં; [https://web.archive.org/web/20081120102153/http://www.questia.com/library/book/china-through-the-ages-history-of-a-civilization-by-franz-michael.jsp ક્વેશિયામાંથી ઓનલાઇન આવૃત્તિ] * મોટ, ફ્રેડરિક ડબ્લ્યુ. ''ઈમ્પિરિયલ ચાઈના, 900-1800'' હાર્વર્ડ યુનિવર્સિટી પ્રેસ, 1999, 1,136 પૃષ્ઠો, તેમાં સોંગ, યુઆન, મિંગ અને ક્વિંગ રાજવંશો વિશે માવજતપૂર્ણ અધિકૃત વિગતો છે; [http://www.amazon.com/Imperial-China-900-1800-F-Mote/dp/0674012127/ref=sr_1_1?ie=UTF8&amp;s=books&amp;qid=1197237736&amp;sr=8-1 ટૂંકસાર અને લખાણ શોધ] * પર્કિંસ, ડોરોથી. ''એનસાઈક્લોપીડિયા ઑફ ચાઈનાઃ ધી ઍસેન્શિયલ રેફરન્સ ટુ ચાઈના, ઈટ્સ હિસ્ટ્રી એન્ડ કલ્ચર'' હકીકતોનો સંગ્રહ, 1999. 662 પાનાં. [http://www.amazon.com/Encyclopedia-China-Essential-Reference-History/dp/0816043744/ref=sr_1_1?ie=UTF8&amp;s=books&amp;qid=1197346428&amp;sr=1-1 ટૂંકસાર અને લખાણ શોધ] * રોબર્ટસ, જે. એ. જી. ''A અ કન્સાઈસ હિસ્ટ્રી ઑફ ચાઈના.'' હાર્વર્ડ યુ. પ્રેસ, 1999. 341 પાનાં. * શ્કોપ્પા, આર, કીથ ''ધી કોલંબિયા ગાઈડ ટુ મોર્ડર્ન ચાઈનીઝ હિસ્ટ્રી.'' કોલંબિયા યુ. પ્રેસ, 2000. 356 પાનાં. [https://web.archive.org/web/20080508034659/http://www.questia.com/library/book/the-columbia-guide-to-modern-chinese-history-by-r-keith-schoppa.jsp ઓનલાઇન આવૃત્તિ from Questia] * સ્પેન્સ, જોનાથન ડી. '' ધી સર્ચ ફોર મોડર્ન ચાઈના'' (1999), 876 પાનાં; 1644 થી 1990ના દશક સુધીનું સારી રીતે લખાયેલું સર્વેક્ષણ [http://www.amazon.com/Search-Modern-China-Jonathan-Spence/dp/0393307808/ref=pd_sim_b_title_2 ટૂંકસાર અને લખાણ શોધ]; [https://web.archive.org/web/20080508121638/http://www.questia.com/read/98946348 complete edition online at Questia] * વેન, હાન્સ વાન ડી, એડ. ''વૉરફેર ઈન ચાઈનીઝ હિસ્ટ્રી.'' ઈ. જે. બ્રિલ, 2000.456 પાનાં [http://www.questia.com/PM.qst?a=o&amp;d=109282565 ઓનલાઇન આવૃત્તિ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110623230302/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=109282565 |date=2011-06-23 }} * વાંગ, કે-વેન, એડ. '' મોડર્ન ચાઈનાઃ એન એનસાઈક્લોપીડિયા ઑફ હિસ્ટ્રી, કલ્ચર એન્ડ નેશનાલિઝમ.'' ગારલેન્ડ, 1998. 442 પાનાં * રાઈટ, ડેવિડ કર્ટિસ. ''હિસ્ટ્રી ઑફ ચાઈના'' (2001) 257 પાનાં; [https://web.archive.org/web/20110102093839/http://www.questia.com/library/book/the-history-of-china-by-david-curtis-wright-john-e-findling-frank-w-thackeray.jsp ઓનલાઇન આવૃત્તિ] * [http://books.google.com/books?as_q=&amp;num=30&amp;as_brr=1&amp;btnG=Google+Search&amp;as_epq=&amp;as_oq=&amp;as_eq=&amp;as_libcat=0&amp;as_brr=1&amp;as_vt=history+china&amp;as_auth=&amp;as_pub=&amp;as_sub=&amp;as_drrb=c&amp;as_miny=&amp;as_maxy=&amp;as_isbn= જૂના ઇતિહાસો (1923 પૂર્વે) ની સંપૂર્ણ વિગતો] ===પ્રાગિતિહાસ=== * ચેંગ, ક્વાંગ-ચિહ. ધી આર્કિઓલોજી ઑફ એન્સિયન્ટ ચાઈના, ''The Archaeology of Ancient China,'' Yale University પ્રેસ, 1986. *ચીનના હેનાન પ્રાંતના જીઆહુમાં 9000 વર્ષ પૂર્વે વપરાતા આથો લાવેલા પીણાના શેષની શોધ. યુનિવર્સિટી ઑફ પેનસિલ્વેનિયાના પુરાતનરસાયણશાસ્ત્રી (આર્કિયોકેમિસ્ટ) ડૉ. પેટ્રિક ઈ મૅકગવર્ન અને ચીન, ગ્રેટ બ્રિટન અને જર્મનીના સહકર્મીઓ દ્વારા કરવામાં આવી હતી. *રિક્સિયાંગ ઝુ, ઝિશયેંગ એન, રિચાર્ડ પોટ્સ, કેનેથ એ. હોફમેન દ્વારા ચીનના શરૂઆતના માનવોનું મેગ્નેટોસ્ટ્રેટીગ્રાફિક ડેટિંગ કરવામાં આવ્યું. [http://www.paleomag.net/members/rixiangzhu/Earth-Sci%20Review.pdf ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110724001314/http://www.paleomag.net/members/rixiangzhu/Earth-Sci%20Review.pdf |date=2011-07-24 }} *ચીનમાં શરૂઆતનાં માટીકામની શોધ ચીનની પેકિંગ યુનિવર્સિટીના પુરાતત્વ (આર્કિઓલોજી) વિભાગ દ્વારા કરવામાં આવી હતી. [http://arheologija.ff.uni-lj.si/documenta/pdf29/29chi.pdf ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070614011439/http://arheologija.ff.uni-lj.si/documenta/pdf29/29chi.pdf |date=2007-06-14 }} ===શાંગ રાજવંશ=== * દુરાંત, સ્ટીફન ડબ્લ્યુ. ''દુરાંત, સ્ટીફન ડબ્લ્યુ. ધી ક્લાઉડી મીરરઃ ટેન્શન એન્ડ કોન્ફ્લિક્ટ ઈન ધ રાઈટિંગ્સ ઑફ સિમા ક્વિઅન'' (1995), ===હાન રાજવંશ=== *દ્ ક્રેસ્પિની, રાફ. 1972. ધી ચીઆંગ બાર્બેરિયન્સ એન્ડ ધી એમ્પાયર ઑફ હાનઃ અ સ્ટડી ઈન ફ્રન્ટિયર પોલીસી. ''દૂર પૂર્વીય ઇતિહાસ (ફાર ઈસ્ટર્ન હિસ્ટ્રી) વિશેના દસ્તાવેજો'' , 16, ઓસ્ટ્રેલીયન નેશનલ યુનિવર્સિટી, કેનબરા. *દ્ ક્રેસ્પિની, રાફ. 1984. ''નોર્ધન ફ્રન્ટિયર. '' ''ધી પોલીસીઝ ઍન્ડ સ્ટ્રેટેજીસ ઑફ ધ લેટર હાન એમ્પાયર'' . રાફ દ્ ક્રેસ્પિની. 1984. ફેકલ્ટી ઑફ એશિયન સ્ટડીઝ, ઓસ્ટ્રેલીયન નેશનલ યુનિવર્સિટી, કેનબરા. *દ્ ક્રેસ્પિની, રાફ. 1989. “સાઉથ ચાઈના અંડર ધ લેટર હાન ડાયનેસ્ટી” (રાફ દ્ ક્રેસ્પિનીનાં એશિયન સ્ટ્ડીઝ મોનોગ્રાફ્સની ''જનરલ્સ ઑફ ધી સાઉથઃ ધી ફાઉન્ડેશન ઍન્ડ અર્લી હિસ્ટ્રી ઑફ ધી થ્રી કિંગડમ્સ સ્ટેટ ઑફ વુ'' નું પ્રથમ પ્રકરણ. નવી શ્રેણી ક્રમાંક 16, ફેકલ્ટી ઑફ એશિયન સ્ટડીઝ ઓસ્ટ્રેલીયન નેશનલ યુનિવર્સિટી, કેનબરા 1989)[http://www.anu.edu.au/asianstudies/decrespigny/south_china.html ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101116113351/http://www.anu.edu.au/asianstudies/decrespigny/south_china.html |date=2010-11-16 }} *દ્ ક્રેસ્પિની, રાફ. 1996. “લેટર હાન મિલિટરી એડમિનિસ્ટ્રેશનઃ એન આઉટલાઈન ઑફ ધી મિલિટરી એડમિનિસ્ટ્રેશન ઑફ ધી લેટર હાન એમ્પાયર.” રાફ દ્ ક્રેસ્પિની. ઈન્ટ્રોડક્શન ટુ એમ્પરર હુઆન ઍન્ડ એમ્પરર લિંગ બીઈંગ ધ ક્રોનિકલ ઑફ લેટર હાન ફોર ધ યર્સ 189 ટુ 220 સીઈ, સિમા ગુઆંગના ઝીઝ્હી ટોંગજિયાનના પ્રકરણો 59થી 69માં નોંધાયાને આધારે, અનુવાદ અને વિવરણ રાફ દ્ ક્રેસ્પિની દ્વારા કરવામાં આવ્યું છે અને તે એશિયન સ્ટડીઝ મોનોગ્રાફ્સમાં નવી શ્રેણી ક્રમાંક 21, ફેકલ્ટી ઑફ એશિયન સ્ટડીઝ ઓસ્ટ્રેલીયન નેશનલ યુનિવર્સિટી, કેનબરા 1996 માં પ્રકાશિત થયું હતું. [http://www.anu.edu.au/asianstudies/decrespigny/mil_org.html ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110528225757/http://www.anu.edu.au/asianstudies/decrespigny/mil_org.html |date=2011-05-28 }} *ડ્યુબ્સ, હોમર એચ. 1938-55. ''ધી હિસ્ટ્રી ઑફ ધ ફોર્મર હાન ડાયનેસ્ટી બાય પાન કુ. '' (3 ભાગ) * હિલ, જ્હોન ઈ. ''થ્રુ ધી જેડ ગેટ ટુ રોમઃ અ સ્ટડી ઑફ ધ સિલ્ક રૂટ્સ ડ્યુરિંગ ધ લેટર હાન ડાયનેસ્ટી, ફર્સ્ટ ટુ સેકન્ડ સેન્ચ્યુરીઝ સીઈ'' (2009) ISBN 978-1-4392-2134-1. *હલ્સવે, એ.એફ.પી. ઍન્ડ લૉવી, એમ.એ.એન. ઈડ્સ. ''ચાઈના ઈન સેન્ટ્રલ એશિયાઃ ધી અર્લી સ્ટેજ 125 બીસીઈ-સીઈ 23: એન ઍનટેટેડ ટ્રાન્સલેશન ઑફ ચેપ્ટર્સ 61 ઍન્ડ 96 ઑફ ધી હિસ્ટ્રી ઑફ ધી ફોર્મર હાન ડાયનેસ્ટી'' . (1979) *ટ્વીટ્શેટ, ડેનિસ ઍન્ડ લૉવી, માઈકલ, ઈડ્સ. 1986 ''ધ કેમ્બ્રિજ ઈલુસ્ટ્રેટેડ હિસ્ટરી ઓફ ચાઈના. '' ''વૉલ્યુમ 1. ધી ચીન ઍન્ડ હાન એમ્પાયર્સ, 221 બીસીઈ – સીઈ 220.'' . કેમ્બ્રિજ યુનિવર્સિટી પ્રેસ. ===જિન, 16 રાજ્યો અને ઉત્તર તથા દક્ષિણનાં રાજવંશો=== *દ્ ક્રેસ્પિની, રાફ. 1991 “ધી થ્રી કિંગડમ્સ ઍન્ડ વેસ્ટર્ન જિનઃ અ હિસ્ટ્રી ઑફ ચાઈના ઈન ધી થર્ડ સેન્ચ્યુરી એડી.” ઇસ્ટ એશિયન હિસ્ટ્રી'''' , નં. 1 જૂન 1991, પાનાં.&nbsp;1–36, &amp; નં. 2 ડિસેમ્બર 1991, પાનાં.&nbsp;143–164. ઑસ્ટ્રેલિયન નેશનલ યુનિવર્સિટી, કેનબરા [http://www.anu.edu.au/asianstudies/decrespigny/3KWJin.html ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120426210046/http://www.anu.edu.au/asianstudies/decrespigny/3KWJin.html |date=2012-04-26 }} *મિલર, એન્ડ્ર્યુ. ''અકાઉન્સ્િ ઑફ વેસ્ટર્ન નેશન્સ ઈન ધી હિસ્ટ્રી ઑફ ધી નોર્ધર્ન ચોઉ ડાયનેસ્ટી.'' (1959) ===સુઈ રાજવંશ=== *રાઈટ, આર્થર એફ.1978. ''ધી સુઈ ડાયનેસ્ટીઃ ધી યુનિફિકેશન ઑફ ચાઈના. '' ''સીઇ 581-617'' . આલ્ફ્રેડ એ ક્નોપ્ફ, ન્યૂ યોર્ક. ISBN 0-394-49187-4 ; 0-394-32332-7 (pbk). ===તાંગ રાજવંશ=== *બેન, ચાર્લ્સ. 2002. '''' ચાઈનાસ ગોલ્ડન એજઃ એવરીડે લાઈફ ઈન ધી તાંગ ડાયનેસ્ટી./0}. ઓક્સફોર્ડ યુનિવર્સિટી પ્રેસ ISBN 0-19-517665-0. *શાફર, ઍડવર્ડ એચ. ''ધી ગોલ્ડન પીચીસ ઑફ સમરકન્દઃ અ સ્ટડી ઑફ તાંગ એક્ઝોટિક્સ'' . યુનિવર્સિટી ઑફ કેલિફોર્નિયા પ્રેસ. બર્કલી અને લોસ એન્જલસ. પ્રથમ પેપરબેક આવૃતિ 1985. ISBN 0-520-05462-8. *શાફર, ઍડવર્ડ એચ. 1967. ''ધી વર્મિલિઓન બર્ડઃ તાંગ ઈમેજીસ ઑફ ધી સાઉથ'' . યુનિવર્સિટી ઑફ કેલિફોર્નિયા પ્રેસ, બર્કલી અને લોસ એન્જલસ પુનઃમુદ્રણ 1985. ISBN 0-520-05462-8. *શાફર લીન્ડા નોરેન. 1996. ''મેરીટાઈમ સાઉથઇસ્ટ એશિયા ટુ 1500'' . એર્મોન્ક, ન્યુ યોર્ક, એમ.ઈ. શાર્પ, ઈન્ક. ISBN 1-56324-144-7. *વાંગ, ઝેંપિંગ 1991 "તાંગ મેરીટાઈમ ટ્રેડ એડમિનિસ્ટ્રેશન." વાંગ, ઝેંપિંગ. ''એશિયા મેજર, '' , થર્ડ સીરિઝ, ભાગ IV, 1991, પાનાં. 7–38. ===સોંગ રાજવંશ=== * એબ્રી, પેટ્રિસિયા. ''ધી ઈનર ક્વાર્ટર્સઃ મેરેજ ઍન્ડ ધી લાઇવ્સ ઑફ ચાઈનીઝ વિમેન ઈન ધી સોંગ પીરિયડ'' (1990) * હાયમ્સ, રોબર્ટ, અને કોન્રાડ શિરોકોયુર, ઈડ્સ. ''ઑર્ડરિંગ ધી વર્લ્ડઃ અપ્રોચીસ ટુ સ્ટેટ ઍન્ડ સોસાયટી ઈન સોંગ ડાયનેસ્ટી ચાઈના,'' U of કેલિફોર્નિયા પ્રેસ, 1993; [http://content.cdlib.org/ark:/13030/ft1000031p/?&amp;query=&amp;brand=ucpress સંપૂર્ણ લખાણ ઓનલાઇન મફત]{{Dead link|date=માર્ચ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *શિબા, યોશિનોબુ. 1970. ''કૉમર્સ ઍન્ડ સોસાયટી ઈન સોંગ ચાઈના'' . મૂળભૂત રીતે જાપાનીઝ ભાષામાં ''સો-ડાઈ શો-ગ્યો-શીકેન્ક્યુ'' . ટોક્યો કાઝામા શોબો, 1968. યોશિનોબુ શિબાના આ પુસ્તકનો અનુવાદ માર્ક એલ્વિન, સેન્ટર ફોર ચાઈનીઝ સ્ટડીઝ, યુનિવર્સિટી ઑફ મિશિગન. ===મિંગ રાજવંશ=== * બ્રૂક, ટિમોથી. ''ધી કન્ફ્યુઝન્સ ઑફ પ્લેઝરઃ કૉમર્સ ઍન્ડ કલ્ચર ઈન મિંગ ચાઈના.'' (1998). [http://www.amazon.com/Confusions-Pleasure-Commerce-Culture-China/dp/0520221540/ref=sr_1_1?ie=UTF8&amp;s=books&amp;qid=1197246164&amp;sr=8-1 ટૂંકસાર અને લખાણ શોધ] * બ્રૂક, ટિમોથી. ''ધી ટ્રબલ્ડ એમ્પાયરઃ ચાઈના ઈન ધી યુઆન એન્ડ મિંગ ડાયનેસ્ટીઝ'' (2010) 329 પાનાં. 329 પૃષ્ઠ, આ પુસ્તક સામ્રાજ્ય પર નાના હિમ યુગની અસર પર કેન્દ્રિત છે કારણ કે 13મી સદીમાં તાપમાનમાં ઘટાડો થવાની શરૂઆત થઈ આ સમયગાળા દરમિયાન જ મોંગોલ નેતા કુબ્લા ખાન દક્ષિણ તરફ ચીનમાં આવ્યો. * ડાર્ડેસ, જ્હોન ડબ્લ્યુ. ''અ મિંગ સોસાયટીઃ ટાઈ-હો કાઉન્ટી, કિઆન્ગસી, ફોર્ટિન્થ ટુ સેવન્ટીન્થ સેન્સ્યુરીઝ.'' (1983);જેમાં આગળના “નવી સામાજિક હિસ્ટ્રી” ઉપયોગ થયો છે. [http://content.cdlib.org/ark:/13030/ft2s2004qh/?&amp;query=&amp;brand=ucpress સંપૂર્ણ લખાણ ઓનલાઇન મફત]{{Dead link|date=માર્ચ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * ફાર્મર, ઍડવર્ડ. ''ઝુ યુઆઝું ઍન્ડ અર્લી મિંગ લેજિસ્લેશનઃ ધી રિઑર્ડરિંગ ઑફ ચાઈનીઝ સોસાયટી ફોલોઇંગ ધી એરા ઑફ મોંગોલ રૂલ.'' ઈ. જે. બ્રિલ્લ. 1995. * ગુડરિચ, એલ. કેરિંગ્ટોન, ઍન્ડ ચાઓયિંગ ફેંગ. ''ડિક્શનરી ઑફ મિંગ બાયોગ્રાફી.'' (1976). * હુઆંગ, રે. ''1857, અ યર ઑફ નો સિગ્નિફિકન્સઃ ધી મિંગ ડાયનેસ્ટી ઈન ડિક્લાઈન.'' (1981). [http://www.amazon.com/1587-Year-No-Significance-Dynasty/dp/0300028849/ref=sr_1_1?ie=UTF8&amp;s=books&amp;qid=1197246303&amp;sr=8-1 ટૂંકસાર અને લખાણ શોધ] * માન, સુસાન. ''પ્રેશિયસ રેકોર્ડસઃ વિમેન ઈન ચાઈનાસ લોંગ એઈટીન્થ સેન્ચ્યુરી'' (1997) * મોટ, ફ્રેડરિક ડબ્લ્યુ. અને ટ્વિટ્ચેટ, ડેનિસ, ઇડીએસ ''ધ કેમ્બ્રિજ ઈલુસ્ટ્રેટેડ હિસ્ટરી ઓફ ચાઈના. '' ''ભાગ 7: ધ મિંગ ડાયનેસ્ટી, 1368–1644, ભાગ 1.'' (1988). 976 પાનાં. * શીનીવિંડ, સારાહ. ''અ ટેલ ઑફ ટુ મેલોન્સઃ એમ્પરર ઍન્ડ સબ્જેક્ટ ઈન મિંગ ચાઈના.'' (2006). [http://www.amazon.com/Tale-Two-Melons-Emperor-Subject/dp/0872208249/ref=sr_1_1?ie=UTF8&amp;s=books&amp;qid=1197246335&amp;sr=8-1 ટૂંકસાર અને લખાણ શોધ] * ટ્સાઈ, શિહ-શાન હેન્રી. ''પર્પેચ્યુઅલ હેપ્પિનેસઃ ધી મિંગ એમ્પરર યોન્ગલ.'' (2001). [http://www.amazon.com/Perpetual-Happiness-Ming-Emperor-Yongle/dp/0295981245/ref=sr_1_1?ie=UTF8&amp;s=books&amp;qid=1197246363&amp;sr=8-1 ટૂંકસાર અને લખાણ શોધ] * મોટ, ફ્રેડરિક ડબ્લ્યુ., અને ડેનિસ ટ્વિટ્ચેટ, ઇડીએસ. ''ધ કેમ્બ્રિજ ઈલુસ્ટ્રેટેડ હિસ્ટરી ઓફ ચાઈના. '' ''ભાગ 7, ભાગ 1: ધ મિંગ ડાયનેસ્ટી, 1368–1644'' (1988). 1008 પાનાં. [http://books.google.com/books?id=tyhT9SZRLS8C ટૂંકસાર અને લખાણ શોધ] * ટ્વિટ્ચેટ, ડેનિસ અને ફ્રેડરિક ડબ્લ્યુ મોટ, ઇડીએસ ''ધ કેમ્બ્રિજ ઈલુસ્ટ્રેટેડ હિસ્ટરી ઓફ ચાઈના. '' ''ભાગ 8: ધ મિંગ ડાયનેસ્ટી, 1368–1644, ભાગ 1.'' ** ટ્વિટ્ચેટ, ડેનિસ અને ફ્રેડરિક ડબ્લ્યુ મોટ, ઇડીએસ ''ધ કેમ્બ્રિજ ઈલુસ્ટ્રેટેડ હિસ્ટરી ઓફ ચાઈના. '' ''ભાગ 8: ધ મિંગ ડાયનેસ્ટી, 1368–1644, ભાગ 2. '' (1998). 1203 પાનાં. ===ક્વિંગ વંશ=== * ફેયરબેન્ક, જ્હોન કે. ઍન્ડ લિઉ, ક્વાંગ-ચિંગ, ઇડી. ''ધ કેમ્બ્રિજ ઈલુસ્ટ્રેટેડ હિસ્ટરી ઓફ ચાઈના. '' ''ભાગ 2: લેટ ચિંગ, 1800–1911, ભાગ 2.'' કેમ્બ્રીઝ યુનિવર્સિટી પ્રેસ, 1984. 627 પાના. * પિટરસન, વિલાર્ડ જે., ઇડી. ''ધ કેમ્બ્રિજ ઈલુસ્ટ્રેટેડ હિસ્ટરી ઓફ ચાઈના. '' ''વેલ્યૂમ 9, ભાગ 1: ધ ચિંગ ડાયનેસ્ટી ટુ 1800.'' કેમ્બ્રીઝ યુનિવર્સિટી પ્રેસ, 1984. 627 પાના. * રાવ્સ્કી, ઍવેલીન એસ. ''ધી લાસ્ટ એમ્પરર્સઃ અ સોશિયલ હિસ્ટ્રી ઑફ ક્વિંગ ઈમ્પિરિયલ ઈન્સ્ટિટ્યુશન્સ'' (2001) [http://content.cdlib.org/ark:/13030/ft8d5nb4v4/?&amp;query=&amp;brand=ucpress સંપૂર્ણ લખાણ ઓનલાઇન મફત]{{Dead link|date=માર્ચ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * સ્ટ્રુવ, લાન એ, ઇડી. ''ધી ક્વિંગ ફોર્મેશન ઈન વર્લ્ડ-હિસ્ટોરિકલ ટાઈમ.'' (2004). 412 પાનાં. * સ્ટ્રુવ, લાન એ. ઇડી. ''વૉઈસીસ ફ્રોમ ધી મિંગ-ક્વિંગ કેટાક્લીસ્મઃ ચાઈના ઈન ટાઈગર્સ જૉઝ'' (1998) [http://www.amazon.com/Voices-Ming-Qing-Cataclysm-China-Tigers%60/dp/0300075537/ref=sr_1_3?ie=UTF8&amp;s=books&amp;qid=1197220627&amp;sr=1-3 ટૂંકસાર અને લખાણ શોધ] * યીઝુહાન્ગ, ડિંગ. “રિફ્લેક્શન્સ ઑન ધી ‘ન્યુ ક્વિંગ હિસ્ટ્રી’ સ્કૂલ ઈન ધી યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ,” ''ચાઈનીઝ સ્ટડીઝ ઈન હિસ્ટ્રી'' , વિન્ટર 2009/2010, ભાગ 43 અંક 2, પાનાં 92-96, આ પુસ્તકમાં રાજવંશ અને સામાન્યતઃ બિન-હાન ચાઈનીઝ શાસનકાળના મૂલ્યાંકનમાં “સિનિફિકેશન” (ચાઈનીઝીકરણ)નો સૂર વ્યક્ત થતો જોવા મળે છે. તેમાં મંચુ દ્રષ્ટિકોણથી ચીનમાં મંચુ શાસનની સફળતા અને નિષ્ફળતાના વિશ્લેષણનો પ્રયાસ થયો છે અને તેનું કેન્દ્રબિંદુ મંચુ શાસકોએ કેવી રીતે સમગ્ર ક્વિંગ ઇતિહાસના સમય દરમિયાન મંચુની એક સમુદાય તરીકેની ઓળખ જાળવી રાખવાનો પ્રયાસ કર્યો તે છે. ===ગણરાજ્યનો યુગ=== * બર્જરી, મારી-ક્લેયર. ''સુન યાટ-સેન'' (1998), 480પાનાં, ધી સ્ટાન્ડર્ડ બાયોગ્રાફી * બૂર્મેન, હોવર્ડ એલ., ઇડી. ''બાયોગ્રાફિકલ ડિક્શનરી ઑફ રિપબ્લિકન ચાઈના.'' (ભાગ I-IV અને અનુક્રમણિકા. 1967-1979). 600 ટુંકી વિદ્વતાપૂર્ણ જીવનકથાઓ [http://books.google.com/books?id=r3AJFusMHJwC&amp;dq=+Biographical+Dictionary+of+Republican+China&amp;pg=PP1&amp;ots=2vo5nw0qS0&amp;sig=fxzwBb475KIbQBr8KGRDrkVSvl8&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;resnum=4&amp;ct=result#PPA1,M1 ટૂંકસાર અને લખાણ શોધ] ** બૂર્મેન, હોવર્ડ એલ. "સુન યાટ-સેન" બૂરમેનમાં, ઇડી. ''બાયોગ્રાફિકલ ડિક્શનરી ઑફ રિપબ્લિકન ચાઈના'' (1970) 3: 170-89, [http://books.google.com/books?id=r3AJFusMHJwC&amp;pg=PA172&amp;lpg=PA172&amp;dq=+YANG+CH'%C3%9C-Y%C3%9CN&amp;source=web&amp;ots=2vo5nB_pW4&amp;sig=z9_ba59M35GI7n85WvjZR5zS3HU&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;resnum=1&amp;ct=result#PPA170,M1 સંપૂર્ણ લખાણ ઓનલાઇન] * ડ્રેયર, ઍડવર્ડ એલ. ''ચાઈના ઍટ વૉર, 1901-1949.'' (1995). 422 પાનાં. * ઈસ્ટમેન લૉયડ. ''સીડ્સ ઑફ ડિસ્ટ્રક્શઃ નેશનાલિસ્ટ ચાઈના ઈન વૉર ઍન્ડ રેવોલ્યુશન, 1937- 1945.'' (1984) * ઈસ્ટમેન લૉયડ એટ એલ. ''ધી નેશનાલિસ્ટ ઍરા ઈન ચાઈના 1927-1949, 1927-1949'' (1991) [http://www.amazon.com/Nationalist-Era-China-1927-1949/dp/0521385911/ref=sr_1_2?ie=UTF8&amp;s=books&amp;qid=1204422788&amp;sr=8-2 ટૂંકસાર અને લખાણ શોધ] * ફેયરબેન્ક, જ્હોન કે, ઇડી. ''ધી કેમ્બ્રિઝ હિસ્ટ્રી ઑફ ચાઈના, ભાગ 12: રિપબ્લિકન ચાઈના 1912-1949. '' ''બીજો ભાગ'' (1983). 1001 પાનાં. * ફેયરબેન્ક, જ્હોન કે. ઍન્ડ ફેયુએરવેર્કર, એલ્બર્ટ, ઇડીએસ. ''ધ કેમ્બ્રિજ ઈલુસ્ટ્રેટેડ હિસ્ટરી ઓફ ચાઈના. '' ''ભાગ 13: રિપબ્લિકન ચાઇના, 1912–1949, ભાગ 2.'' (1986). 1092 પાનાં. * ગોર્ડોન, ડેવિડ એમ. ''ધી ચાઈના-જાપાન વૉર, 1931–1945.'' ''ધી જર્નલ ઑફ મિલિટરી હિસ્ટ્રી'' v70#1 (2006) 137-182; પ્રોજેક્ટ મ્યુઝિયમમાં ઇતિહાસલેખનની દ્રષ્ટિએ તમામ મહત્વપૂર્ણ પુસ્તકો અને સંદર્ભોનું મહત્વનું સર્વસામાન્ય નિરિક્ષણ. * હ્સિયુંગ, જેમ્સ સી ઍન્ડ સ્ટિવન આઈ. લેવાઈન, ઇડીએસ. ''ચાઈનાસ બિટર વિક્ટરીઃ ધી વૉર વીથ જાપાન, 1937-1945'' (1992), વિદ્વાનોનાં નિબંધો; [https://web.archive.org/web/20081120075649/http://www.questia.com/library/book/chinas-bitter-victory-the-war-with-japan-1937-1945-by-james-c-hsiung-steven-i-levine.jsp online from Questia]; [http://www.amazon.com/Chinas-Bitter-Victory-Japan-1937-1945/dp/156324246X/ref=sr_1_2?ie=UTF8&amp;s=books&amp;qid=1195984482&amp;sr=1-2 ટૂંકસાર અને લખાણ શોધ] * હ્સિ-શેંગ, ચિ ''નેશનાલિસ્ટ ચાઈના ઍટ વૉરઃ મિલિટરી ડીફીટ્સ ઍન્ડ પોલિટિકલ કોલોપ્સ, 1937-1945'' (1982) * હુંગ, ચાંગ-ટાઈ. ''વૉર ઍન્ડ પોપ્યુલર કલ્ચરઃ રેસિસ્ટન્સ ઈન મોડર્ન ચાઈના, 1937-1945'' (1994) [http://content.cdlib.org/ark:/13030/ft829008m5/?&amp;query=&amp;brand=ucpress સંપૂર્ણ લખાણ ઓનલાઇન મફત]{{Dead link|date=માર્ચ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * ટેઈન, મૂરે એ., ઇડી. ''તાઈવાનઃ અ ન્યુ હિસ્ટ્રી'' (2006), 560પાનાં * શિરોયોમા, ટોમોકો. ''ચાઈના ડ્યુરિંગ ધી ગ્રેટ ડિપ્રેશનઃ માર્કેટ, સ્ટેટ, ઍન્ડ ધી વર્લ્ડ ઈકોનોમી, 1929-1937'' (2008) * શુયુન, સુન. ''ધી લોંગ માર્ચઃ ધી ટ્રુ હિસ્ટ્રી ઑફ કોમ્યુનિસ્ટ ચાઈનાસ ફાઉન્ડિંગ મીથ'' (2007) * ટેલર, જેય. ''ધી જનરાલિસ્સિમોઃ ચિઆંગ કાઈ-શેક ઍન્ડ ધી સ્ટ્રગલ ફોર મોડર્ન ચાઈના'' (2009) ISBN 978-0674033382 * વેસ્ટાડ, ઑડ એર્ની. ''ડિસાસિવ એન્કાઉન્ટર્સઃ ધી ચાઈનીઝ સિવિલ વૉર, 1946-1950. '' (2003). 413 પાનાં. એક પ્રમાણભૂત ઇતિહાસ ===સામ્યવાદી સમયકાળ, 1949-વર્તમાન=== * બર્નોયુઈન, બાર્બરા ઍન્ડ યુ ચેંગ્ગેન. ''ઝ્હુયુ ઍન્લાઈઃ અ પોલિટિકલ લાઈફ'' (2005) [http://www.amazon.com/Zhou-Enlai-Political-Barbara-Barnouin/dp/9629962446/ref=sr_1_2?ie=UTF8&amp;s=books&amp;qid=1200477281&amp;sr=1-2 ટૂંકસાર અને લખાણ શોધ] * બાયુમ, રિચાર્ડ ડી. "“‘રેડ ઍન્ડ ઍક્સપર્ટ’: ધી પોલિટિકો-આઈડિઓલોજિકલ ફાઉન્ડેશન્સ ઑફ ચાઈનાસ ગ્રેટ લીપ ફોરવર્ડ,” ''એશિયન સર્વે'' , ભાગ 4, ક્રમાંક 9 (સપ્ટેમ્બર 1964), પાનાં.1048-1057 [http://links.jstor.org/sici?sici=0004-4687(196409)4%3A9%3C1048%3A%22AETPF%3E2.0.CO%3B2-%23 જેએસટીઓઆર (JSTOR)માં] * બેકર, જેસ્પર. ''હંગ્રી ઘોસ્ટ્સઃ ચાઈનાસ સીક્રેટ ફેમાઈન'' (1996), ઑન ધી “ગ્રેટ લીપ ફોરવર્ડ” ઑફ 1950s * ચાંગ, જંગ ઍન્ડ જોન હેલ્લિડે. ''માઓઃ ધી અનનોન સ્ટોરી,'' (2005), 814 પાનાં, ISBN 0-679-42271-4 * ડિટમેર, લોવૅલ. ''ચાઈનાસ કન્ટિન્યુઅસ રિવૉલ્યુશનઃ ધી પોસ્ટ-લિબરેશન ઇપોક, 1949-1981'' (1989) [http://content.cdlib.org/ark:/13030/ft3q2nb24q/?&amp;query=&amp;brand=ucpress ઓનલાઇન ફ્રી]{{Dead link|date=માર્ચ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * ડાઈટ્રિચ, ક્રેઈગ. ''પીપલ્સ ચાઈનાઃ અ બ્રિફ હિસ્ટ્રી,'' ત્રીજી ઇડી. (1997), 398પાનાં [http://www.amazon.com/Peoples-China-History-Craig-Dietrich/dp/0195106288/ref=sr_1_2?ie=UTF8&amp;s=books&amp;qid=1197238522&amp;sr=8-2 ટૂંકસાર અને લખાણ શોધ] * કિર્બી, વિલિયમ સી., ઇડી. ''રિઆલ્મ્સ ઑફ ફ્રીડમ ઈન મોડર્ન ચાઈના.'' (2004). 416 પાનાં. * કિર્બી, વિલિયમ સી., રોસ, રોબર્ટ એસ.; ઍન્ડ ગોંગ લી ઇડીએસ ''નોર્મલાઝેશન ઑફ યુ.એસ.-ચાઈના રિલેશન્સઃ ઍન ઈન્ટરનેશનલ હિસ્ટ્રી.'' (2005). 376 પાનાં. * લી ક્ઝિઓબિંગ. ''અ હિસ્ટ્રી ઑફ ધી મોડર્ન ચાઈનીઝ આર્મી'' (2007) [http://www.amazon.com/History-Modern-Chinese-Army/dp/0813124387/ref=sr_1_3?ie=UTF8&amp;s=books&amp;qid=1200477281&amp;sr=1-3 ટૂંકસાર અને લખાણ શોધ] * મૅકફાર્ક્યુહર, રોડ્રિક ઍન્ડ ફેયરબેન્ક, જ્હોન કે, ઇડીએસ. ''ધ કેમ્બ્રિજ ઈલુસ્ટ્રેટેડ હિસ્ટરી ઓફ ચાઈના. '' ''ભાગ 15: ધી પીપલ્સ રિપબ્લિક, વિભાગ 2: રેવૉલ્યુશન્સ વીથઈન ઘી ચાઈનીઝ રેવૉલ્યુશન, 1966-1982.'' કેમ્બ્રીઝ યુનિવર્સિટી પ્રેસ, 1984. 627 પાના. * મેઈઝનર, મૌરિસ. ''માઓસ ચાઈના ઍન્ડ આફ્ટરઃ અ હિસ્ટ્રી ઑફ ધી પીપલ્સ રિપલ્બિક,'' ત્રીજી આવૃત્તિ. (ફ્રી પ્રેસ, 1999), સૈદ્ધાંતિક અને રાજ્યશાસ્ત્રીય અભિગમ ધરાવતું દળદાર પુસ્તક. [http://www.amazon.com/Maos-China-After-History-Republic/dp/0684856352/ref=sr_1_1?ie=UTF8&amp;s=books&amp;qid=1197238473&amp;sr=8-1 ટૂંકસાર અને લખાણ શોધ] * સ્પેન્સ, જોનાથન. ''માઓ ઝેડોંગ'' (1999) [http://www.amazon.com/Mao-Zedong-Penguin-Life-Lives/dp/0670886696/ref=sr_1_1?ie=UTF8&amp;s=books&amp;qid=1200477500&amp;sr=1-1 ટૂંકસાર અને લખાણ શોધ] * શુયું, સન. ''ધી લોંગ માર્ચઃ ધી ટ્રુ હિસ્ટ્રી ઑફ કૉમ્યુનિસ્ટ ચાઈનાઝ ફાઉન્ડિંગ મીથ'' (2007) * વાંગ, જિંગ. ''હાઈ કલ્ચર ફિવરઃ પોલિટિક્સ, એસ્થેટિક્સ ઍન્ડ આઈડયોલોજી ઈન ડેન્ગ્સ ચાઈના'' (1996) [http://content.cdlib.org/ark:/13030/ft0489n683/?&amp;query=&amp;brand=ucpress સંપૂર્ણ લખાણ ઓનલાઇન મફત]{{Dead link|date=માર્ચ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * વેન્કિઅન, ગાઓ. ''ઝ્હુયુ ઍન્લાઈઃ ધી લાસ્ટ પરફેક્ટ રેવૉલ્યુશનરી'' (2007) [http://www.amazon.com/Zhou-Enlai-Last-Perfect-Revolutionary/dp/158648415X/ref=sr_1_1?ie=UTF8&amp;s=books&amp;qid=1200477281&amp;sr=1-1 ટૂંકસાર અને લખાણ શોધ] ====સાંસ્કૃતિક ક્રાંતિ, 1966-76==== * ક્લાર્ક, પૌલ. ''ધી ચાઈનીઝ કલ્ચરલ રેવૉલ્યુશનઃ અ હિસ્ટ્રી'' (2008), કલાત્મક સર્જન તરફ એક આશાસ્પદ દ્રષ્ટિપાત [http://www.amazon.com/Chinese-Cultural-Revolution-History/dp/0521875153/ref=sr_1_1?ie=UTF8&amp;s=books&amp;qid=1214281188&amp;sr=8-1 ટૂંકસાર અને લખાણ શોધ] * એશરિક, જોસેફ ડબ્લ્યુ.; પિકોવિક્ઝ, પૌલ જી.; ઍન્ડ વૅલ્ડર એન્ડ્રયુ જી. ઇડીએસ ''ધી ચાઈનીઝ કલ્ચરલ રેવૉલ્યુશન ઍઝ હિસ્ટ્રી.'' (2006). 382 પાનાં. [http://www.amazon.com/Cultural-Revolution-Shorenstein-Asia-Pacific-Research/dp/0804753504/ref=sr_1_1?ie=UTF8&amp;s=books&amp;qid=1197221379&amp;sr=1-1 ટૂંકસાર અને લખાણ શોધ] * જિઆન, ગુઓ; સોંગ, યોંગ્યી; ઍન્ડ, યુઆન. ''હિસ્ટોરિકલ ડિક્શનરી ઑફ ધી ચાઈનીઝ કલ્ચરલ રેવૉલ્યુશન.'' (2006). 433 પાનાં. * મૅકફાર્ક્યુહર, રોડ્રિક ઍન્ડ ફેયરબેન્ક, જ્હોન કે, ઇડીએસ. ''ધ કેમ્બ્રિજ ઈલુસ્ટ્રેટેડ હિસ્ટરી ઓફ ચાઈના. '' ''ધી પીપલ્સ રિપબ્લિક, વિભાગ 2: રેવૉલ્યુશન્સ વીથઈન ઘી ચાઈનીઝ રેવૉલ્યુશન, 1966-1982.'' કેમ્બ્રીઝ યુનિવર્સિટી પ્રેસ, 1984. 627 પાના. * મૅકફાર્ક્યુહર, રોડ્રિક ઍન્ડ માઈકલ સ્કોએનહાલ્સ. ''માઓસ લાસ્ટ રેવૉલ્યુશન.'' (2006) * મૅકફાર્ક્યુહર, રોડ્રિક. ''ધી ઓરિજિન્સ ઑફ ધી કલ્ચરલ રેવોલ્યુશન. '' ''ધી કમિંગ ઑફ ધી કેટાક્લિઝ્મ, 1961-1966.'' (1998). 733 પાનાં. * યાન, જિઆકી ઍન્ડ ગાઓ, ગાઓ. ''ટર્બ્યુલન્ટ ડિકેડઃ અ હિસ્ટ્રી ઑફ ધી કલ્ચરલ રેવૉલ્યુશન.'' (1996). 736 પાનાં. ===અર્થતંત્ર અને પર્યાવરણ=== * ચાઉ, ગ્રેગોરી સી. ચાઈનાસ ઈકોનોમિક ટ્રાન્સફોર્મેશન (2જી એડ્. 2007) [http://www.amazon.com/Chinas-Economic-Transformation-Gregory-Chow/dp/1405156244/ref=pd_sim_b_img_3 ટૂંકસાર અને લખાણ શોધ] * ઍલ્વિન, માર્ક. ''રીટ્રીટ ઑફ ધી ઍલીફન્ટ્સઃ ઍન ઍન્વાયર્નમેન્ટલ હિસ્ટ્રી ઑફ ચાઈના'' (2004). 564 પાનાં. * ઍલ્વિન, માર્ક અને લિઉ, ત્સુઈ-જંગ, એડ્સ. ''સૅડિમેન્ટ્સ ઑફ ટાઈમઃ ઍન્વાયર્નમેન્ટ ઍન્ડ સોસાયટી ઈન ચાઈનીઝ હિસ્ટ્રી'' (1998). 820 પાનાં. * જિ ઝાઓજિન. ''અ હિસ્ટ્રી ઑફ મોડર્ન શાંઘાઈ બેન્કિંગઃ ધી રાઈઝ ઍન્ડ ડિક્લાઈન ઑફ ચાઈનાસ ફિનાન્સ કેપિટાલિઝમ'' (2003. 325) પાનાં. * નૌટોન, બૅરી. ''ધી ચાઈનીઝ ઈકોનોમીઃ ટ્રન્સિશન્સ ઍન્ડ ગ્રોથ'' (2007) * રાવ્સ્કી, થોમસ જી. ઍન્ડ લિલિએન એમ. લિ. એડ્સ ''ચાઈનીઝ હિસ્ટ્રી ઈન ઈકોનોમિક પર્સ્પેક્ટિવ, યુનિવર્સિટી ઑફ કેલિફોર્નિયા પ્રેસ, 1992 [http://content.cdlib.org/ark:/13030/ft6489p0n6/?&amp;query=&amp;brand=ucpress સંપૂર્ણ લખાણ ઓનલાઇન મફત]{{Dead link|date=માર્ચ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'' * શીહાન, જેકી. ''ચાઈનીઝ વર્કર્સઃ અ ન્યુ હિસ્ટ્રી.'' રૂટલેડ્જ, 1998. 269 પાનાં. * સ્ટુઅર્ટ-ફોક્સ, માર્ટિન. ''અ શોર્ટ હિસ્ટ્રી ઑફ ચાઈના ઍન્ડ સાઉથઈસ્ટ એશિયાઃ અ ટ્રિબ્યુટ, ટ્રેડ ઍન્ડ ઈન્ફ્લ્યુઅન્સ.'' (2003). 278 પાનાં. ===મહિલાઓ (સ્ત્રીઓ) અને જાતિ=== * એબ્રી, પેટ્રિસિયા. ''ધી ઈનર ક્વાર્ટર્સઃ મેરેજ ઍન્ડ ધી લાઇવ્સ ઑફ ચાઈનીઝ વિમેન ઈન ધી સોંગ પીરિયડ'' (1990) * હર્શેટર, ગેઈલ, ઍન્ડ વાંગ ઝેંગ. “ચાઈનીઝ હિસ્ટ્રીઃ અ યુઝફૂલ કેટેગોરી ઑફ જેન્ડર ઍનાલીસિસ,” ''અમેરિકન હિસ્ટોરિકલ રિવ્યુ'' , ડિસેમ્બર 2008. ભાગ 113 અંક 5, પાનાં 1404-14211 * હર્શેટર, ગેઈલ. ''વિમેન ઈન ચાઈનાસ લોંગ ટ્વૅન્ટિએથ સેન્ચ્યુરી'' (2007), [http://escholarship.org/uc/gaia_gaia_books સંપૂર્ણ લખાણ ઓનલાઇન] * હર્શેટર, ગેઈલ, ઍમિલી હોનિગ, સુસાન મૅન ઍન્ડ લિસા રોફેલ, એડ્સ '''' ગાઈડ ટુ વિમેન્સ સ્ટડિઝ ઈન ચાઈના/0} (1998) * કો, ડોરોથી. ''ટીચર્સ ઑફ ઈનર ચેમ્બર્સઃ વિમેન ઍન્ડ કલ્ચર ઈન ચાઈના, 1573-1722'' (1994) * મૅન, સુસાન. ''પ્રેશિયસ રેકૉર્ડસઃ વિમેન ઈન લોંગ ટ્વૅન્ટિએથ સેન્ચ્યુરી'' (1997) * વાંગ, શુઓ. “ધી ‘ન્યુ સોશિયલ હિસ્ટ્રી’ ઈન ચાઈનાઃ ધી ડેવલોપમેન્ટ ઑફ વિમેન્સ હિસ્ટ્રી,” ''હિસ્ટ્રી ટીચર'' , મે 2006, ભાગ 39 અંક 3, પાનાં 315-323 == વધુ વાંચન == *[http://www.princeton.edu/~classbib/ ક્લાસિકલ હિસ્ટોરિઓગ્રાફી ફોર ચાઈનીઝ હિસ્ટ્રી] *ઍબ્રામસન, માર્ક એસ. (2008). ''ઍથનિક આઈડેન્ટિટી ઈન તાંગ ચાઈના'' . યુનિવર્સિટી ઓફ પેન્સિલવેનિયા પ્રેસ, ફિલાડેલ્ફિયા. ISBN 978-0-8122-4052-8. *ઍન્કર્લ, જી. સી ''કોએક્ઝિસ્ટિંગ કોન્ટેમ્પરરી સિવિલાઈઝેશન્સઃ આરબો-મુસ્લિમ, ભારતી, ચાઈનીઝ ઍન્ડ વેસ્ટર્ન'' . આઇએયુ પ્રેસ જીનિવા, 2000. SBN 2-88155-004-5. * ક્રીલ, હેર્લી ગ્લેસનર/0}. ''ધી બર્થ ઑફ ચાઈના'' . 1936. *ફેયરબેન્ક, જ્હોન કિંગ, ''ચાઈનાઃ અ ન્યુ હિસ્ટ્રી'' , કેમ્બ્રીજ, માસ. : બ્લેન્કનેપ પ્રેસ ઓફ હાર્વર્ડ યુનિવર્સિટી પ્રેસ, 1992. ISBN 0674116704 * ફેઈઝ, હર્બર્ટ, ''ધી ચાઈના ટેંગલઃ ધી અમેરિકન ઍફોર્ટ ઈન ચાઈના ફ્રોમ પર્લ હાર્બર ટુ ધી માર્શેલ મિશન'' , પ્રિન્સટન યુનિવર્સિટી પ્રેસ, 1953. * હેમોન્ડ, કેનેથ જે. [http://www.thegreatcourses.com/ttcx/coursedesclong2.aspx?cid=8320&amp;id=8320&amp;d=From+Yao+to+Mao%3A+5000+Years+of+Chinese+History&amp;pc=History%20-%20Ancient%20and%20Medieval ફ્રોમ યાઓ ટુ માઓઃ 5000 યર્સ ઑફ ચાઈનિઝ હિસ્ટ્રી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928210136/http://www.thegreatcourses.com/ttcx/coursedesclong2.aspx?cid=8320&id=8320&d=From+Yao+to+Mao%3A+5000+Years+of+Chinese+History&pc=History%20-%20Ancient%20and%20Medieval |date=2007-09-28 }}. ધી ટીચિંગ કંપની, 2004. (ડીવીડી પર રેકોર્ડ થયેલું વ્યાખાન) * ગાઈલ્સ, હર્બર્ટ ઍલન. [http://www.gutenberg.org/etext/2076 ''ધી સિવિલાઈઝેશન ઑફ ચાઈના'' ]. પ્રોજેક્ટ ગુટેનબર્ગ ઈ-ટેક્સ્ટ. 1911ની આસપાસ પ્રકાશિત થયેલો એક સામાન્ય ઇતિહાસ *ગાઈલ્સ, હર્બર્ટ ઍલન. [http://www.gutenberg.org/files/2156/2156-h/2156-h.htm ''ચાઈના ઍન્ડ ધી મંચુસ'' ]. પ્રોજેક્ટ ગુટેનબર્ગ ઈ-ટેક્સ્ટ. 1912ની આસપાસ ક્વિંગ (મંચુ) વંશના પતન બાદ ટુંક સમયમાં જ પ્રસિદ્ધ થયેલુ આ પુસ્તક મંચુ વંશનું વર્ણન કરે છે. * કોરોટાયેવ એ., માલકોવ એ., ખલ્ટુરિના ડી. ''ઈન્ટ્રોડક્શન ટુ સોશિયલ મૅક્રોડાયનેમિક્સઃ સેક્યુલર સાયકલ્સ ઍન્ડ મિલ્લેનિયલ ટ્રેન્ડ્સ.'' મોસ્કોઃ યુઆરએસએસ, 2006. ISBN 5-484-00559-0 [http://urss.ru/cgi-bin/db.pl?lang=en&amp;blang=en&amp;page=Book&amp;list=14&amp;id=37484 ] (પ્રકરણ 2: હિસ્ટોરિકલ પોપ્યુલેશન ડાયનેમિક્સ ઈન ચાઈના). * લૌફર, બર્ટહોલ્ડ. 1912. ''જેડઃ અ સ્ટડી ઈન ચાઈનીઝ આર્કિયોલૉજી ઍન્ડ રિલિજિયન'' . પુનઃમુદ્રિતઃ ડોવર પબ્લિકેશન્સ, ન્યુ યોર્ક. 1974. * મુર્રે, હગ ; ક્રોફર્ડ, જ્હોન; ગોર્ડોન, પીટર, [http://books.google.com/books?id=PJEoAAAAYAAJ&amp;printsec=frontcover ''ઍન હિસ્ટોરિકલ ઍન્ડ ડિસ્ક્રિપ્ટિવ અકાઉન્ટ ઑફ ચાઈના'' ], ઍડનબરો ઍન્ડ લંડનઃ ઑલિવર ઍન્ડ બૉય્ડ, 1836, 3 ભાગ. * ટેરિલ્લ, રોસ, ''800,000,000: ધી રિયલ ચાઈના'' , બૉસ્ટન, લિટલ, બ્રાઉન, 1972 * વિલ્કિન્સન, એન્ડીમિયોન પોર્ટર, [http://books.google.com/books?id=ERnrQq0bsPYC&amp;printsec=frontcover ''ચાઇનીઝ હસ્ટ્રીઃ એ મેન્યુઅલ'' ], સુધારો અને વિસ્તરણ- કેમ્બ્રીજ, માશ. : હાર્વર્ડ યુનિવર્સિટી, એશિયા સેન્ટર (ધ ધ હાર્વર્ડ-યેનચિંગ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ), 2000, 1181 p., ISBN 0-674-00247-4; ISBN 0-674-00249-0 ==બાહ્ય લિંક્સ== {{linkfarm}} {{ChineseText}} {{Commons category}} *એકેડેમિયા સિનિકાનો [http://www.ihp.sinica.edu.tw/database/index.htm ચાઈનીઝ ડેટાબેઝ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161120090606/http://www.ihp.sinica.edu.tw/database/index.htm |date=2016-11-20 }}{{zh icon}} *[http://saturn.ihp.sinica.edu.tw/~wenwu/ww.htm એકેડેમિયા સિનિકાનો મેન્યુસ્ક્રિપ્ટ ઍન્ડ ગ્રાફિક્સ ડેટાબેઝ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200506031332/http://saturn.ihp.sinica.edu.tw/~wenwu/ww.htm |date=2020-05-06 }} એકેડેમીયા સિનિકા દ્વારા {{zh icon}} *[http://www.badley.info/history/China.index.html ચાઈના ક્રોનોલોજી વર્લ્ડ હિસ્ટ્રી ડેટાબેઝ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101108032715/http://www.badley.info/history/China.index.html |date=2010-11-08 }} *[http://www.chinaknowledge.de/History/history.htm અ યુનિવર્સલ ગાઈડ ફોર ચાઈના સ્ટડીઝ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121129203455/http://www.chinaknowledge.de/History/history.htm |date=2012-11-29 }} *[http://www.ancientchinalife.com/ હિસ્ટ્રી ઑફ એન્સિયન્ટ ચાઈના] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110207100548/http://ancientchinalife.com/ |date=2011-02-07 }} *[http://authors.history-forum.com/liang_jieming/chinesesiegewarfare/ ચાઈનીઝ સીઝ વૉરફેર] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070621201559/http://authors.history-forum.com/liang_jieming/chinesesiegewarfare/ |date=2007-06-21 }} – મિકેનિકલ આર્ટિલરી ઍન્ડ સીઝ વૅપન્સ ઑફ એન્ટિક્વિટી – એન ઈલ્લસ્ટ્રેટેડ હિસ્ટ્રી બ્રોટ ટુ યુ બાય [https://web.archive.org/web/20160303181909/http://www.history-forum.com/ હિસ્ટ્રી ફોરમ]. *[http://pem.org/yinyutang/ ''યીન યુ ટેન્ગઃ અ ચાઈનીઝ હોમ.'' ] આ પુસ્તકમાં ક્વિંગ વંશના શાસન દરમિયાન ઘરેલુ સ્થાપત્યની ઐતિહાસિક વિગતો તથા તેનું ચાઈનીઝ વારસા અને ઐતિહાસિક સંસ્કૃતિમાં પ્રસ્તુતતા માણો. *[http://www.aall.ufl.edu/EMC/ ''અર્લી મેડિવિયલ ચાઈના'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060719230513/http://www.aall.ufl.edu/EMC/ |date=2006-07-19 }}, આ સામયિક ટાંગ યુગની શરૂઆત અને હાન યુગના અંત વચ્ચેના સમયગાળા સાથે સંબંદ્ધિત વિદ્વતાપૂર્ણ અભ્યાસને સમર્પિત છે. *[https://web.archive.org/web/20080116175553/http://www.geocities.com/crmaozedong/index.html કલ્ચરલ રેવૉલ્યુશન પ્રોપેગન્ડા પોસ્ટર] *[http://www.loc.gov/today/cyberlc/feature_wdesc.php?rec=4043 ચાઈના રિડિક્વર્સ ઈટ્સ ઓન હિસ્ટ્રી], પ્રિન્સટન યુનિવર્સિટીનાં ઈસ્ટ એશિયન સ્ટડીઝ ઍન્ડ હિસ્ટ્રીના પ્રતિષ્ઠિત પ્રાધ્યાપક અને જાણિતા વિદ્વાન/લેખક યુ યીંગ-શિહ દ્વારા ચાઈનીઝ હિસ્ટ્રી પર આપવામાં આવેલું 100 મિનીટનું વ્યાખાન * [http://sd71.bc.ca/sd71/school/courtmid/Library/subject_resources/socials/CHINA.htm રિસોર્સિસ ફોર મિડલ સ્કૂલ સ્ટુડન્ટ્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080105233305/http://sd71.bc.ca/sd71/school/courtmid/Library/subject_resources/socials/CHINA.htm |date=2008-01-05 }}, ધોરણ 5-9માં અભ્યાસ કરતાં વિદ્યાર્થીઓ માટે વાંચી શકાય તેવો 250થી વધુ લિંક્સ ધરાવતો સ્રોત. * વૉલ્ફ્રેમ ઍબરહાર્ડ, [http://www.gutenberg.org/files/17695/17695-h/17695-h.htm અ હિસ્ટ્રી ઑફ ચાઈના] (ઑનલાઈન), ફેબ્રુઆરી 7, 2006 [EBook #17695], ISO-8859-1 *[http://www.pbs.org/kqed/chinainside/ ચાઈના ફ્રોમ ધી ઈનસાઈડ] – 2006 પીબીએસ દસ્તાવેજી ચિત્ર. કેક્યુઈડી (KQED) પબ્લિક ટેલીવિઝન ઍન્ડ ગ્રેનાડા ટેલીવિઝન ફોર પીબીએસ (PBS), ગ્રેનાડા ઈન્ટરનેશનલ ઍન્ડ ધી બીબીસી (BBC). *[http://www.ourorient.com/ ઓરિએન્ટલ સ્ટાઈલ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100325192112/http://www.ourorient.com/ |date=2010-03-25 }}, ધી જેન્યુઈન સોલ ઑફ એન્શિયન્ટ ચાઈનીઝ પીપલ *[http://chinese.dsturgeon.net/ ચાઈનીઝ ટેક્સ્ટ પ્રોજેક્ટ], ઐતિહાસિક ચાઈનીઝ કૃતિઓનો અનુવાદ અને લખાણ *[http://www.automaticfreeweb.com/index.cfm?s=ancientasianworld એન્શિયન્ટ એશિયન વર્લ્ડ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120515023548/http://www.automaticfreeweb.com/index.cfm?s=ancientasianworld |date=2012-05-15 }}, પ્રાચીન એશિયા ખંડના ઇતિહાસ, સંસ્કૃતિ અને પુરાતત્વ વિશેની માહિતી આ પુસ્તકમાં છે. તેમાં ઘણા લેખો અને ચિત્રો છે. *[http://www-chaos.umd.edu/history/toc.html હિસ્ટ્રી ઑફ ચાઈનાઃ ટેબલ ઑફ કન્ટેન્ટ્સ] – યુનિવર્સિટી ઑફ મૅરીલેન્ડ ખાતેના કેઓસ ગ્રુપ દ્વારા *[http://www.history-forum.com/forum/ હિસ્ટ્રી ફોરમ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110712213414/http://www.history-forum.com/forum/ |date=2011-07-12 }} – ચાઈનીઝ ઇતિહાસ વિશેની ચર્ચા કરો [https://web.archive.org/web/20160303181909/http://www.history-forum.com/ હિસ્ટ્રી ફોરમ્સ] [http://www.history-forum.com/forum/forum-1.html એશિયન હિસ્ટ્રી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130512061404/http://www.history-forum.com/forum/forum-1.html |date=2013-05-12 }} વિભાગમાં *ડાઉનલોડ કરી શકાય તેવો લેખ: "એવીડેંસ ધેટ અ વેસ્ટ-ઈસ્ટ એડ્મિક્ષ્ડ પૉપુલેશન લિવ્ડ ઇન ધ તરિમ બેઝિન એઝ અર્લી એઝ ધ અર્લી બ્રોંજ એઇજ” લી એટ અલ. બીએમસી બાયોલોજી 2010, 8:15. [http://www.biomedcentral.com/content/pdf/1741-7007-8-15.pdf ] {{History of Asia}} {{DEFAULTSORT:History Of China}} [[Category:ચીનનો ઇતિહાસ]] 2k06wovnw9ikglc4429ieg1vnz1bets 0 26669 906255 905803 2026-10-12T02:00:20Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 906255 wikitext text/x-wiki {{US state | Name = Oklahoma | Fullname = State of Oklahoma | Flag = Flag of Oklahoma.svg | Flaglink = [[Flag of Oklahoma|Flag]] | Seal = Seal of Oklahoma.svg | Former = Oklahoma Territory | Map = Map of USA OK.svg | Nickname = Sooner State | Motto = [[Labor omnia vincit]] ([[Latin language|Latin]]) | MottoEnglish = Labor conquers all things | Capital = [[Oklahoma City]] | OfficialLang = None | Demonym = Oklahoman; Okie (colloq.) | LargestCity = [[Oklahoma City]] | Governor = [[Brad Henry|C. Brad Henry]] (D) | Lieutenant Governor = [[Jari Askins]] (D) | Legislature = [[Oklahoma Legislature]] | Upperhouse = [[Oklahoma Senate|Senate]] | Lowerhouse = [[Oklahoma House of Representatives|House of Representatives]] | Senators = [[James M. Inhofe]] (R)<br />[[Thomas A. Coburn]] (R) |Representative=4 Republicans, 1 Democrat | PostalAbbreviation = OK | AreaRank = 20^th | TotalAreaUS = 69,898 | TotalArea = 181,195 | LandAreaUS = 68,735 | LandArea = 178,023 | WaterAreaUS = 1,231 | WaterArea = 3,173 | PCWater = 1.8 | Total GDP = $134,651,100 | Total GDP Rank = 29^th | Per capita GDP = $34,243 | Per Capita GDP Rank = 42^nd | PopRank = 28^th | 2000Pop = 3,687,050 (2009 est.) | DensityRank = 36^th | 2000DensityUS = 52.7 | 2000Density = 20.34 | AdmittanceOrder = 46^th | AdmittanceDate = November 16, 1907 | TimeZone = [[Central Standard Time Zone|Central]]: [[UTC]]-6/[[Daylight saving time|-5]] | TZ1Where = all of the state (legally) | TimeZone2 = [[Mountain Standard Time Zone|Mountain]]: [[UTC]]-7/[[Daylight saving time|-6]] | TZ2Where = [[Kenton, Oklahoma|Kenton]] (informally) | Latitude = 33°37' N to 37° N | Longitude = 94° 26' W to 103° W | WidthUS = 230 | Width = 370 | LengthUS = 298 | Length = 480 | HighestPoint = [[Black Mesa (Oklahoma)|Black Mesa]]<ref name=usgs>{{cite web| date =April 29, 2005| url =http://erg.usgs.gov/isb/pubs/booklets/elvadist/elvadist.html#Highest| title =Elevations and Distances in the United States| publisher =U.S Geological Survey| access-date =2006-11-07| archive-date =2008-10-06| archive-url =https://web.archive.org/web/20081006105354/http://egsc.usgs.gov/isb/pubs/booklets/elvadist/elvadist.html#Highest| url-status =dead}}</ref> | HighestElevUS = 4,973 | HighestElev = 1,515 | MeanElevUS = 1,296 | MeanElev = 395 | LowestPoint = [[Little River (Red River)|Little River]]<ref name=usgs/> | LowestElevUS = 289 | LowestElev = 88 | ISOCode = US-OK | TradAbbreviation = Okla. | Website = www.ok.gov }} '''ઓક્લાહોમા''' {{IPAc-en|en-us-Oklahoma.ogg|ˌ|oʊ|k|l|ə|ˈ|h|oʊ|m|ə}}<ref>{{cite web |publisher=Dictionary.com | access-date=2007-08-10 | url=http://dictionary.reference.com/browse/Oklahoma| title=Oklahoma - Definitions from Dictionary.com}}</ref> એક [[અમેરિકાના સંયુકત રાજય]]ના [[દક્ષિણ મધ્ય ક્ષેત્ર]]માં સ્થિત એક [[રાજય]] છે. 2009 ના અનુમાન અનુસાર 3,687,8પ0 નિવાસીઓ અને 68,667 ચોરસ માઈલ્સ (177, 847, કિ.મી. વર્ગ) ના ભૂમિ ક્ષેત્રફળની સાથે,<ref name="Oklahoma QuickFacts">{{cite web | date=2006-01-12 | url=http://quickfacts.census.gov/qfd/states/40000.html | title=Oklahoma QuickFacts from the US Census Bureau | work=State & County QuickFacts | publisher=U.S. Census Bureau | access-date=2008-07-10 | archive-date=2008-05-14 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080514235102/http://quickfacts.census.gov/qfd/states/40000.html | url-status=dead }}</ref> ઓક્લાહોમા [[સૌથી વધુ જનસંખ્યાવાળાઓમાં 28 મું]] અને [[20 મું સૌથી મોટું]] રાજય છે. રાજયનું નામ [[ચોકતાવ]] શબ્દો ''ઓક્લા'' અને ''હયુમ્મા'' જેનો અર્થ "લાલ લોકો"<ref name="Oklahoma's Name"/> થાય છે, તેના પરથી પ્રાપ્ત કરાયેલ છે, અને અનોપચારિકપણે તેણા ઉપનામ, ''ધ [[સુનર]] સ્ટેટ'' થી જાણીતું છે. 16 નવેમ્બર, 1907 ના રોજ, [[ઓક્લાહોમા ક્ષેત્ર]] અને [[ભારતીય ક્ષેત્ર]]ના આયોજન દ્વારા બનાવેલ, ઓક્લાહોમા સંગઠનમાં પ્રવેશ કરનાર 46મું રાજય હતું. તેના નિવાસીઓ ''ઓક્લાહોમન્સ'' તરીકે ઓળખાય છે અને તેની રાજધાની અને સૌથી મોટું શહેર [[ઓક્લાહોમા શહેર]] છે. [[પ્રાકૃતિક ગેસ]], [[તેલ]] અને [[ખેતી]]ના મુખ્ય ઉત્પાદક ઓક્લાહોમા, હવાઈ, ઊજાર્, દૂર સંચાર અને [[બાયોટેકનોલોજી]]ના આર્થિક આધાર પર નિર્ભર છે.<ref name="Oklahoma's Economy 1"/> તેણી પાસે રાષ્ટ્રમાં એક સૌથી ઝડપી વૃધ્ધિ કરતું અર્થતંત્ર છે, [[પ્રતિ વ્યકિત]] આવક વૃધ્ધિ અને [[કુલ ઉત્પાદન વૃધ્ધિ]]માં ઉચ્ચ રાજયોમાં ક્રમ મેળવતું ઓક્લાહોમા શહેર છે.<ref name="pci"/><ref name="GDP"/> ઓક્લાહોમા શહેર અને [[તુલસા]] ઓક્લાહોમાના પ્રાથમિક આર્થિક મેજબાન રૂપે કાર્ય કરે છે જેમાં લગભગ 60 ટકા ઓક્લાહોમન્સ [[મહાનગરીય આંકડાકીય વિસ્તાર]]માં રહે છે.<ref name="metros">{{cite web | url=http://www.census.gov/population/www/estimates/metro_general/2006/CBSA-EST2006-01.csv | title=Annual Estimates of the Population of Metropolitan and Micropolitan Statistical Areas: April 1, 2000 to July 1, 2006 | work=[[United States Census Bureau]] | format=csv | access-date=2007-09-15 | archive-url=https://www.webcitation.org/5QE4IXsae?url=http://www.census.gov/population/www/estimates/metro_general/2006/CBSA-EST2006-01.csv | archive-date=જુલાઈ 10, 2007 | url-status=dead }}</ref> શિક્ષણ અને સ્વાસ્થય સુરક્ષામાં રાજય મિશ્રિત નોંધણી ધરાવે છે, અને તેની સૌથી મોટી વિશ્વ વિદ્યાલય [[એનસીએએ]] અને [[એનએઆઇએ]] એથલેટિક સંગઠનોમાં ભાગ લે છે, સાથે જેમાં કોલેજના 2 એથલેટિક વિભાગો અમેરિકી ઇતિહાસમાં સૌથી સફળના રૂપે ક્રમ દર્શાવે છે.<ref name="OK Education 6"/><ref name="top sports"/> નાની પર્વત શ્રુંખલાઓ, [[પ્રેરીસ]] અને પૂર્વી જંગલોની સાથે મોટા ભાગનું ઓક્લાહોમા [[મોટા મેદાનો]] અને [[યુ.એસની આંતરિક ઉચ્ચ ભૂમિ]] - જે એક ક્ષેત્ર છે જે [[તીવ્ર વાતાવરણ]]થી ગ્રસ્ત હોય છે, તેમાં આવેલું છે.<ref name="Oklahoma Terrain"/> [[જર્મન]], [[આઈરિશ]], [[અંગ્રેજી]] અને મૂળ અમેરિકી પૂર્વજોની હોવા સાથે, ઓક્લાહોમામાં 2પ [[મૂળ અમેરિકી]] ભાષાઓ બોલાય છે, જે કોઈપણ રાજય કરતા વધારે છે.<ref name="languages"/> તે ત્રણ મુખ્ય અમેરિકી [[સાંસ્કૃતિક ક્ષેત્રો]]ના સંગમ પર સ્થિત છે અને ઐતિહાસિક રૂપે [[પશુઓની મુસાફરી]], દક્ષિણીથી સ્થાયી થવા આવતા લોકો માટેનું ગંતવ્ય સ્થાન અને મૂળ અમેરિકીઓ માટેના સરકાર માન્ય [[પ્રદેશ]] તરીકે કાર્ય કરે છે. [[બાઈબલ બેલ્ટ]]ના ભાગરૂપ, [[ઈવાંજેલિકલ]] [[ઈસાઈધર્મ]]માં વ્યાપક માન્યતા તેને સૌથી રાજનિતીના રૂપથી [[રૂઢીવાદી]] રાજયોમાંથી એક રાજય બનાવે છે, જો કે, ઓક્લાહોમાની પાસે કોઈપણ અન્ય પક્ષ કરતા [[ડેમાક્રેટિક પક્ષ]] સાથે પંજીકૃત મતદાતાઓ વધારે છે.<ref name="voters"/> == વ્યુત્પત્તિશાસ્ત્ર == ''ઓક્લાહોમા'' નામ [[ચોકતાઉ]] વાકયાંશ ''ઓક્લા'' ''હયુમા'' થી આવેલ છે, જેનો શિક્ષિતરૂપે અર્થ " ''લાલ લોકો'' " થાય છે. ચોકતાઉના મુખ્ય એલન રાઈટ એ 1866 માં ફેડરલ સરકાર સાથેની સંધી દરમિયાન [[ભારતીય પ્રદેશ]]ના ઉપયોગ માટે આ નામ સૂચવ્યું હતું, જેમાં તેમણે એક ભારતીય બાબતોના સંયુકત રાજય અધીક્ષક દ્વારા નિયંત્રિત અખિલ ભારતીય રાજયની કલ્પના કરી હતી. અંગ્રેજી શબ્દ " ''ભારતીય'' " ના સમકક્ષ " ''ઓક્લા હયુમા'' " મૂળ અમેરિકી જાતિને પૂણે રૂપે વર્ણન કરવા ચોકતાઉ ભાષામાં એક વાકયાંશ છે. ''ઓક્લાહોમા'' પછી [[ઓક્લાહોમા ક્ષેત્ર]] માટેનું [[વાસ્તવિક નામ]] બની ગયું અને 2 વર્ષ પછી આ ક્ષેત્ર શ્વેત સ્થાયીઓ માટે ખુલ્લું કરવામાં આવ્યું ત્યારે 1890 માં તે પછી તેને અધિકારીક રીતે અનુમોદિત કરવામાં આવ્યું.<ref>{{cite web | last=Merserve | first=John | year=1941 | url=http://digital.library.okstate.edu/chronicles/v019/v019p314.html | title=Chief Allen Wright | work=Chronicles of Oklahoma | access-date=2006-06-07 | archive-date=2006-05-07 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060507052851/http://digital.library.okstate.edu/chronicles/v019/v019p314.html | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web | year=2007 | url=http://www.state.ok.us/osfdocs/stinfo2.html | title=Oklahoma State History and Information | work=A Look at Oklahoma | publisher=Oklahoma Department of Tourism and Recreation | access-date=2006-06-07 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060716115959/http://www.state.ok.us/osfdocs/stinfo2.html | archive-date=2006-07-16 | url-status=dead }}</ref><ref name="Oklahoma's Name">{{cite web| title = Chronicles of Oklahoma| first = Muriel| last = Wright| publisher = Oklahoma State University| month = June| year = 1936| url = http://digital.library.okstate.edu/Chronicles/v014/v014p156.html| access-date = 2007-07-31| archive-date = 2007-10-13| archive-url = https://web.archive.org/web/20071013231154/http://digital.library.okstate.edu/Chronicles/v014/v014p156.html| url-status = dead}}</ref> == ભૂગોળ == [[ચિત્ર:Oklahoma.JPG|thumb|right|રાજયોના ઊંચા મેદાન ઓક્લાહોમા પેન્હેન્ડલમાં શૂભેચ્છા ચિન્હની પાછળ દેખાય છે.]] ઓક્લાહોમા એ સંયુકત રાજય અમેરીકાનું 20 મું સૌથી મોટું રાજય છે, જે 69,898 ચોરસ માઈલ્સ (181,03પ વર્ગ કિ.મી.) ના ક્ષેત્રને આવરતો, જેમાં 68,667 ચોરસ માઈલ્સ (177, 847, વર્ગ કિ.મી.) ની ભૂમિ અને 12,031 ચોરસ માઈલ્સ (3,188 વર્ગ કિ .મી.) ના પાણી છે.<ref>{{cite web| title = Land and Water Area of States, 2000| publisher = Information Please| year = 2000| url = http://www.infoplease.com/ipa/A0108355.html | access-date = 2006-11-22}}</ref> આ [[સીમાપટ્ટી]] પરના છ રાજયોમાંથી એક રાજય છે અને 48 [[સન્નિહિત રાજયો]]ના ભૂગોળિક કેન્દ્રની પાસેના [[ગ્રેટ પ્લેન્સ]]માં આંશિકરૂપથી સ્થિત છે. આ [[અરકન્સાસ]] અને [[મીસોરી]] દ્વારા પૂર્વમાં અને ઉત્તરમાં [[કેન્સાસ]] દ્વારા, ઉત્તરી પશ્ચિમમાં [[કોલોરાડો]] દ્વારા, દૂર પશ્ચિમ પર [[ન્યુ મેક્ષિકો]] દ્વારા અને દક્ષિણ પર અને પશ્ચિમ પાસે [[ટેક્ષાસ]] દ્વારા આવરેલ છે. === સ્થાનિક ભૂગોળ === ઓક્લાહોમા એ [[ગ્રેટ પ્લેન્સ]] અને [[ઓઝાર્ક પ્લેટુ]]ની વચ્ચે [[મેકિસકોની ખાડી]]ના જળવિભાજકમાં સ્થિત છે,<ref name="Geography Map">{{cite web | date=2003-04-17 | publisher=[[USGS]] | access-date=2007-07-31 | url=http://tapestry.usgs.gov/physiogr/physio.html | title=A Tapestry of Time and Terrain | archive-date=2006-05-15 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060515044037/http://tapestry.usgs.gov/physiogr/physio.html | url-status=dead }}</ref> જે સામાન્યરૂપે તેની પશ્ચિમી સીમાના ઉચ્ચ મેદાનોથી તેની દક્ષિણ પૂર્વી સીમાઓની નીચી આદ્રભૂમિઓ પર ઢળાવ બનાવે છે.<ref name="Topography of Oklahoma">{{cite web | year=2006 | publisher=geology.com | access-date=2007-08-01 | url=http://geology.com/state-map/oklahoma.shtml | title=Oklahoma State Map Collection}}</ref><ref name="The Geography of Oklahoma">{{cite web | date=2007-07-31 | publisher=Netstate | access-date=2007-07-31 | url=http://www.netstate.com/states/geography/ok_geography.htm | title=The Geography of Oklahoma | archive-date=2013-06-21 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130621044339/http://www.netstate.com/states/geography/ok_geography.htm | url-status=dead }}</ref> તેની સર્વોચ્ચ ચોટી અને નીચેની ચોટી આ આ શૈલીને અનુસરે છે, જેમા તેની સર્વોચ્ચ ચોટી [[બ્લેક મેસા]], દરિયા સ્તરથી 4973 ફીટ (1પ16 કિ.મી.) ઉપર, [[ઓક્લાહોમા પેનહેન્ડલ]]માં તેના દૂર ઉત્તરી પશ્ચિમ ખૂણા પાસે સ્થિત છે. રાજયનું સૌથી નિમ્નતમ બિન્દુ [[ઈડાબેલ, ઓકે]] ના નગર પાસે તેની દક્ષિણ પૂર્વી સીમા પાસે લીટલ રીવર નદી પર આવેલ છે જે સમુદ્રી સ્તરથી 289 ફૂટ (88 મીટર) ઉપર સુધી નીચી ઢળે છે.<ref name="The Climate of Oklahoma">{{cite web | date=2003-01-01 | first=Derek |last=Arndt| publisher=Oklahoma Climatological Survey| access-date=2007-07-31 | url=http://cig.mesonet.org/climateatlas/doc60.html | title=The Climate of Oklahoma}}</ref> [[ચિત્ર:Wichita Canyon.jpg|thumb|left|વીંચીતા પહાડોમાં એક નદીની ઘાટી ]] મોટાભાગના ભૂગોળિક રૂપથી વિભિન્ન રાજયોમાંથી, ઓક્લાહોમા ચાર માંથી એક છે જે 10 વિભિન્ન [[પરિસ્થિતિક ક્ષેત્રો]]થી વધારેનો સમાવેશ કરે છે, તેની સીમાઓ સાથે 11 બીજા રાજયોની સરખામણીમાં વધારે પ્રતિ ચોરસ માઈલ.<ref name="Oklahoma Terrain">{{cite web | date=2006-01-12 | url=http://www.travelok.com/atv/index.asp | title=Oklahoma, All Terrain Vacation | work=TravelOK | publisher=TravelOK.com | access-date=2006-07-15 | archive-date=2006-07-09 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060709205916/http://travelok.com/atv/index.asp | url-status=dead }}</ref> તેના પશ્ચિમી અને પૂર્વી અર્ધ, જોકે ભૂગોળિક વિભિન્નતામાં તીવ્ર તફાવતો દ્વારા અંકિત છે: પૂર્વી ઓક્લાહોમા આઠ પારિસ્થિતિક પ્રદેશોને અડે છે અને તેનો પશ્ચિમી અર્ધ ત્રણને સામેલ કરે છે.<ref name="Oklahoma Terrain"/> [[ચિત્ર:Talimenavista1.jpg|thumb|આઉચીટા પર્વતો જે દક્ષિણી પૂર્વી ઓક્લાહોમાને મોટાપાયે ઢાંકે છે. ]] ઓક્લાહોમા પાસે ચાર પ્રાથમિક પર્વત શ્રૃંખલાઓ છે: [[ઓચીટા પર્વતો]], [[અર્બક્કલ પર્વતો]], [[વીચીટા પર્વતો]] અને [[ઓઝાર્ક પર્વતો]].<ref name="The Geography of Oklahoma"/> [[યુએસના આંતરિક ઉચ્ચભૂમિ]] પ્રદેશોની ભીતર આવેલ, ઓઝાર્ક અને ઓચીટા પર્વતો, [[રોકી પર્વતો]] અને [[એપાલાચિન]] વચ્ચેના એક્માત્ર મુખ્ય પર્વતીય પ્રદેશો તરીકે ચિહ્નિત થાય છે.<ref>{{cite web | date=2007-03-07 | url=http://www.srs.fs.usda.gov/4159/about/HotSpringsOffice.htm | title=Managing Upland Forests of the Midsouth | publisher=USD Forest Service | access-date=2007-07-31 | archive-date=2008-06-22 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080622180232/http://www.srs.fs.usda.gov/4159/about/HotSpringsOffice.htm | url-status=dead }}</ref> [[ફલીન્ટ પહાડીઓ]]નો એક વિભાગ ઉત્તરી કેન્દ્રીય ઓક્લાહોમામાં ખેંચાયેલ છે અને રાજયના દક્ષિણ પૂર્વી ખૂણામાં, [[કાવાનેલ પહાડી]] એ ઓક્લાહોમાના પર્યટન અને મનોરંજન વિભાગ દ્વારા દુનિયાની સૌથી ઊંચી પહાડી તરીકે માનવામાં આવી છે; 1999 ફૂટ (609 મીટર)ની ઊંચાઈએ, તે પર્વતની તેમની પરિભાષામાં ફકત એક ફૂટ થી વિફળ છે.<ref name="TravelOK">{{cite web | year=2007 | url=http://www.travelok.com/about/index.asp | title=About Oklahoma | publisher=TravelOK.com | access-date=2006-07-10 | archive-date=2006-07-07 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060707070748/http://www.travelok.com/about/index.asp | url-status=dead }}</ref> રાજયના [[પશ્ચિમોતર ખૂણા]]માં [[અર્ધશૂષ્ક]] [[ઉચ્ચ મેદાનો]] પ્રાકૃતિક વનો સામેલ કરે છે. ઓક્લાહોમામાં થોડા સપાટ ભૂમિસ્થળ સુધી ઉતરતી જમીન છે જેમાં સાથે આંતરિક [[કેનયોન]] અને [[ગ્લાસ પહાડીઓ ]]જેવી [[મેસા]] શ્રૃંખલાઓ છે. આંશિક મેદાનો જે નાની પર્વતોની શ્રૃંખલાઓ જેમ કે [[એન્ટેલોપ પહાડીઓ]] અને [[વીચીતા પહાડીઓ]] દ્વારા અવરોધાય છે તેઓ [[દક્ષિણી પશ્ચિમ ઓક્લાહોમા]] ને આવરે છે અને પારંપારિક ઘાસના મેદાનો અને જંગલો રાજયના [[કેન્દ્રીય વિભાગ]]ને ઢાંકે છે. ઓઝાર્ક અને ઓચીટા પર્વતો પશ્ચિમથી પૂર્વી તરફ ઉદયમાન છે, રાજયના પૂર્વી તૃતીય તરફ, જે ધીમે ધીમે પૂર્વી તરફ દિશામાં ઊંચાઈ વધતા છે.<ref name="forests 1"></ref><ref name="Topography of Oklahoma"></ref> પ00 થી વધારે નામવાળી નહેરો અને નદીઓ ઓક્લાહોમાના જળરસ્તાઓ બનાવે છે અને સાથે બંધ દ્વારા 200 તળાવો રચાય છે, જે રાષ્ટ્રના સૌથી વધારે માનવસર્જિત તળાવો ધરાવે છે.<ref name="TravelOK"></ref> મોટાભાગનું રાજયમાં બે પ્રાથમિક [[ડ્રેનેજ બેસિન]]માં આવેલ છે જે [[રેડ]] અને [[અરકનસાસ]] નદીઓનું છે, જો કે, લી અને લીટલ રીવરો પણ મહત્વપૂર્ણ ડ્રેનેજ બેસિનો ધરાવે છે.<ref name="forests 1"></ref> === વનસ્પતિ અને પ્રાણીસૃષ્ટિ === [[ચિત્ર:Tallgrass Prairie Nature Preserve in Osage County.jpg|thumb|right|અમેરિકન બાઇસનની જનસંખ્યામાં રાજયના ઘાસમેદાનોના ઇકોસિસ્ટમ્સ સાથે રહે છે.]] વનપ્રદેશ ઓક્લાહોમા<ref name="TravelOK"/>, નાના ઘાસ, મિશ્રિત ઘાસ અને [[લાબાં ઘાસ પ્રેયરી]]ના બનેલા [[પ્રેયરીના ઘાસના મેદાનો]], રાજયના કેન્દ્રીય અને પશ્ચિમી વિભાગોમાં વ્યાપક ઇકોસિસ્ટમના 24 પ્રતિશતને ઢાંકે છે, જો કે, [[પાકભૂમિ]]એ વિસ્તૃતપણે મૂળ ઘાસોની જગ્યા લઈ લીધી છે.<ref name="ecology"/> જયાં રાજયના પશ્ચિમી પ્રદેશોમાં વરસાદ ઓછો છે, ટૂંકા ઘાસ પ્રેયરી અને [[છોડભૂમિ]]ઓ એ મુખ્ય સહજ નજરે પડતી ઇકોસિસ્ટમો છે, જો કે [[પીનયોન દેવદાર વૃક્ષ]], રેડ સેડર ([[જયુનીપર્સ]]), અને [[પોન્ડેરોસા દેવદાર વૃક્ષ]], પેન્હેન્ડલના દુર પશ્ચિમી વિસ્તારોમાં નહેરો પાસે ઊગે છે.<ref name="ecology"/> [[કાદવ કીચડવાળી ભૂમિ]], [[સાયપ્રસ]]ના વન અને [[ટૂંકાપાનના દેવદાર વૃક્ષ]], [[લોબાલોલી દેવદાર વૃક્ષ]] અને ગીચ જંગલોના મિશ્રણએ રાજયના [[દક્ષિણીપૂર્વી ચતુર્થાંશ ભાગ]] પર કાબૂ મેળવ્યો છે જયારે મોટાપણે [[ઉતરી ઓક]], [[એલ્મ]], સફેદ ગંઘતરુ (''[[થુજા]]'' ) અને [[દેવદાર વૃક્ષો]]નું મિશ્રણ [[ઉત્તરીપૂર્વ ઓક્લાહોમા]]ને ઢાંકે છે.<ref name="forests 1">{{cite web | year=2003|url=http://www.odl.state.ok.us/almanac/2005/3-inbrief.pdf| title=Oklahoma in Brief | publisher=State of Oklahoma | format=pdf|access-date=2007-08-04 }}</ref><ref name="ecology"/><ref name="OK forests">{{cite web | url=http://www.ok.gov/~okag/forestry-okforestshome.htm | title=Oklahoma Ecoregional Maps | publisher=Oklahoma Department of Agriculture | access-date=2007-08-02 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070816235959/http://www.ok.gov/~okag/forestry-okforestshome.htm | archive-date=2007-08-16 | url-status=dead }}</ref> રાજય [[સફેદ-પૂંછડીના હરણો]], [[કોયોટસ્]], [[બોબકેટ]], [[એલ્ક]] અને પક્ષીએ જેમ કે [[કવેલ]], [[કબૂતર]], [[કાર્ડીનલ્સ]], [[બાલ્ડ ઈગલ્સ]], [[લાલ પૂંછડીવાળા હોક્સ]], અને [[તીતર]] વસ્તી ધરાવે છે. પ્રેરી ઇકોસિસ્ટમમાં, [[અમેરીકન બાઇસન]], [[ગ્રેટર પ્રેરી ચિકન]], [[બેજર્સ]] અને [[આર્માડીલો]] સામાન્ય છે અને રાષ્ટ્રના સૌથી મોટા [[પેરી કૂતરા]] નગરો રાજયના પેનહેન્ડલમાં ટૂંકાઘાસ પ્રેરીમાં વસે છે. [[ક્રોસ ટીમ્બર્સ]], જે પ્રેરીથી કેન્દ્રીય ઓક્લાહોમામાં જંગલો સુધી સંક્રમણ કરતો પ્રદેશ છે, તેમાં 351 [[કરોડહડ્ડીવાળા જાતિઓ]]ને આશ્રયસ્થાન આપે છે. ઓચીટા પર્વતો [[કાળા રીંછ]], [[લાલ શિયાળ]], [[ભૂખરાં શિયાળ]] અને [[રીવર ઓટર]] વસ્તીઓનું ઘર છે, જે કુલ મળી ને 328 કરોડહડ્ડીવાળા જાતિઓ સાથે દક્ષિણ પૂર્વી ઓક્લાહોમામાં સાથે અસ્તિવમાં છે. દક્ષિણી પૂર્વી ઓક્લાહોમા [[અમેરીકન એલીગેટર]] પણ રહે છે.<ref name="ecology">{{cite web| year=2005| url=http://www.travelok.com/about/StudentGuide.pdf| title=A Look at Oklahoma: A Student's Guide| publisher=State of Oklahoma| format=pdf| access-date=2007-08-14| archive-date=2004-06-10| archive-url=https://web.archive.org/web/20040610224443/http://www.travelok.com/about/StudentGuide.pdf| url-status=dead}}</ref> === સૂરક્ષિત ભૂમિઓ === [[ચિત્ર:Gloss Mountains.jpg|thumb|right|એક ઓક્લાહોમાના રાજય બાગ ઉપર મીસાસ દેખાય છે.]] ઓક્લાહોમા પાસે 50 [[રાજયના બાગ]],<ref>{{cite web |year=2004|publisher=Oklahoma Parks Department | access-date=2007-08-02 | url=http://www.oklahomaparks.com/index.asp| title=Oklahoma State Parks}}</ref> 6 [[રાષ્ટ્રીય પાર્ક]] અથવા તો સુરક્ષિત પ્રદેશો છે,<ref name="Oklahoma national parks">{{cite web |year=2007|publisher=National Park Service | access-date=2007-08-02 | url=http://home.nps.gov/applications/parksearch/state.cfm?st=ok| title=Oklahoma National Park Guide}}</ref> 2 [[રાષ્ટ્રીય સુરક્ષિત વનો]] અથવા [[ઘાસના મેદાનો]],<ref>{{cite web |date=2005-05-01|publisher=[[United States Forest Service|United States Department of Agriculture Forest Service]] | access-date=2007-08-02 | url=http://www.fs.fed.us/recreation/map/state_list.shtml#Oklahoma| title=National Forests}}</ref> અને વન્યજીવ સરંક્ષિત અને રક્ષ્ણ ક્ષેત્રોનું એક તંત્ર છે. રાજયના 10 મિલીયન એકર્સ (40,000 ચોરસ કિમી) વનના 6 પ્રતિશત એ જાહેર જગ્યા છે,<ref name="OK forests"/> જેમાં દક્ષિણ સંયુકત રાજયમાં સૌથી મોટા અને જૂના રાષ્ટ્રીય વન, [[ઓચીટા રાષ્ટ્રીય વન]]ના પશ્ચિમી વિભાગોને સામેલ છે.<ref>{{cite web |date=2005-05-10|publisher=[[United States Forest Service|United States Department of Agriculture Forest Service]]| access-date=2007-08-02 | url=http://www.fs.fed.us/r8/ouachita/about/| title=Ouachita National Forest}}</ref> 39,000 એકર્સ (158 ચોરસ કિમી) સાથે, ઉત્તરી-કેન્દ્ર ઓક્લાહોમામાં સ્થિત [[ટીલગ્રાસ પ્રેરી પ્રિઝર્વ]] એ દુનિયામાં [[લાંબા ઘાસના ઘાસ મેદાન]]નું સૌથી મોટો સુરક્ષિત વિસ્તાર છે અને [[ઇકોસિસ્ટમ]]નો એક ભાગ છે જે તેની પહેલાંની ભૂમિ ક્ષેત્રના ફકત 10 પ્રતિશતને જે ઘેરે છે જે એક સમયે જે 14 રાજયને ઢાંકતુ હતું.<ref>{{cite web| year=2007| url=http://www.nature.org/wherewework/northamerica/states/oklahoma/preserves/tallgrass.html| title=Tallgrass Prairie Preserve| publisher=The Nature Conservatory| access-date=2007-07-31| archive-date=2011-02-23| archive-url=https://web.archive.org/web/20110223051941/http://www.nature.org/wherewework/northamerica/states/oklahoma/preserves/tallgrass.html| url-status=dead}}</ref> વધારામાં, [[બ્લેક કેટલ રાષ્ટ્રીય ઘાસ મેદાન]] દક્ષિણી પશ્ચિમ ઓક્લાહોમામાં ઘાસ મેદાનના 31, 300 એકર્સ (127 ચોરસ કિમી) ને ઢાંકે છે.<ref>{{cite web |date=2007-07-24|publisher=USDA Forest Service| access-date=2007-08-02 | url=http://www.fs.fed.us/r3/cibola/districts/black.shtml| title=Black Kettle National Grassland}}</ref> [[વિચિટ માઉન્ટન્સ વાઇલ્ડલાઇફ રેફ્યુજ]] એક સૌથી જુનું અને રાજ્ય<ref>{{cite web| publisher=U.S. Fish and Wildlife Service| access-date=2007-08-17| url=http://www.fws.gov/refuges/refugeLocatorMaps/Oklahoma.html| title=Refuge Locator Map - Oklahoma| archive-date=2013-06-22| archive-url=https://www.webcitation.org/6HZSX5pr2?url=http://www.fws.gov/refuges/refugeLocatorMaps/Oklahoma.html| url-status=dead}}</ref>માં નવ [[રાષ્ટ્રિય વન્યજીવ સંરક્ષણો]] પૈકી સૌથી મોતું છે અને તેની સ્થાપના 1901 માં થઇ હતી, અને તે 59,020 એકર (238.8 ચોરસ કિમી) વિસ્તારને આવરે છે.<ref>{{cite web| publisher=U.S. Fish and Wildlife Service| access-date=2007-08-17| url=http://www.fws.gov/refuges/profiles/index.cfm?id=21670| title=Wichita Mountains Wildlife Refuge| archive-date=2013-06-22| archive-url=https://www.webcitation.org/6HZSXiJ04?url=http://www.fws.gov/refuges/profiles/index.cfm?id=21670| url-status=dead}}</ref> ઓક્લાહોમાના સમવાયી પણે સુરક્ષિત બાગો અને મનોરંજન સ્થાનોમાંથી [[ચીકાસો રાષ્ટ્રીય મનોરંજન વિસ્તાર]] એ 9,898.63 એકર્સ (18 ચોરસ કિમી) સાથે સૌથી મોટો છે.<ref>{{cite web |publisher=National Park Service| access-date=2010-01-16 | url=http://www.nps.gov/chic/parkmgmt/statistics.htm| title=Chickasaw National Recreation Area - Park Statistics}}</ref> બીજા સમવાયી સુરક્ષિત સ્થાનોમાં [[સાન્તા ફે]] અને [[ટ્રેઇલ ઓફ ટિયર્સ]] રાષ્ટ્રિય ઐતિહાસિક રસ્તાઓ, [[ફોર્ટ સ્મીથ]] અને [[વાશીટા બેટલ ફિલ્ડ]] રાષ્ટ્રીય ઐતિહાસિક સ્થાન અને [[ઓક્લાહોમા સિટિ નેશનલ મેમોરિયલ]]નો સમાવેશ કરે છે.<ref name="Oklahoma national parks"/> === આબોહવા === ઓક્લાહોમા એ [[સમશીતોષ્ણ]] પ્રદેશમાં સ્થિત છે અને તાપમાનમાં પ્રાસંગિક તીવ્રતા અનુભવે છે અને [[ખંડીય આબોહવા]]માં ભેજી જે લાક્ષણિક છે તે અનુભવે છે.<ref name="Climate of OK"/> મોટાભાગનું રાજય [[ટોરનોડો એલ]]થી જાણીતા ક્ષેત્રમાં સ્થિત છે જે વારંવાર ઠંડી અને ગરમ હવાના સમુહો વચ્ચે લાક્ષણિક છે જે [[તીવ્ર મોસમ]] ઉત્પન્ન કરે છે.<ref name="The Climate of Oklahoma"/> સરેરાશ 54 [[ટોર્નેડો]] પ્રતિવર્ષ રાજયને અથડાય છે - દુનિયામાં સર્વોચ્ચ પ્રમાણનું દર.<ref name="Annual average number of tornadoes">{{cite web | publisher=NOAA National Climatic Data Center | access-date=2006-10-24 | url=http://www.ncdc.noaa.gov/oa/climate/severeweather/tornadoes.html | title=Tornado Climatology}}</ref> હવા અને તાપમાનમાં રહેતા તફાવતોના વિસ્તાર વચ્ચે તેણી સ્થિતિના કારણે, રાજયની અંદર મોસમીય શૈલીઓ બહુ ઓછા સંબંધિત અંતર વચ્ચે વ્યાપકરૂપે બદલાય છે.<ref name="The Climate of Oklahoma"/> [[ચિત્ર:Lightning over Tulsa cropped.jpg|thumb|વાવાઝોડાના વિકાસ માટે ઓક્લાહોમાનું વાતાવરણ આદર્શ છે.]] ઓક્લાહોમાના પૂર્વી ભાગના [[ભેજીય ઉપ-અત્યંત ગરમીવાળી આબોહવા]] (કોપન ''સીએફએ'' ) [[ગલ્ફ ઓફ મેક્ષિકો]] પરથી ભેજ લાવતી દક્ષિણી હવાઓ દ્વારા ખૂબ પ્રભાવિત છે, પણ પેન્હેન્ડલના ના ઉચ્ચ મેદાનોમાં અને લગભગ [[લોટન]] પશ્ચિમ તરફથી બીજા પશ્ચિમી ક્ષેત્રોના [[અર્ધ સૂકા]] વિસ્તાર (કોપન ''બીએસકે'' ) તરફ પ્રગતિરૂપે સંક્રમણ કરે છે જે દક્ષિણી ભેજ દ્વારા બહુ ઓછી વખત અડવામાં આવે છે.<ref name="Climate of OK"/> ભેજ અને તાપમાન દક્ષિણથી પૂર્વ તરફ તે જ પ્રમાણે ઘટે છે, જ્યારે દક્ષિણી પૂર્વના ક્ષેત્રો સારાંશે વાર્ષિક તાપમાન 62 [[ડીગ્રી ફેરનહીટ]] (17 [[ડીગ્રી સેન્ટીગ્રેડ]]) અને વાર્ષિક વારસાદ {{convert|56|in|mm|-1}} હોય છે ત્યારે પેન્હેન્ડલના ક્ષેત્રોમાં સારાંશે 58 ડીગ્રી ફેરનહીટ (14 ડીગ્રી સેન્ટીગ્રેડ) અને સાથે વાર્ષિક વરસાદ {{convert|17|in|mm|-1}}ની અંદર રહે છે.<ref name="The Climate of Oklahoma"/> સમગ્ર રાજય વારંવારં 100 ડીગ્રી ફેરનહીટ (38 ડીગ્રી સેન્ટીગ્રેડ) થી ઉપર અથવા 0 ડીગ્રી ફેરનહીટ (18 ડીગ્રી સેન્ટીગ્રેડ) ની નીચેના તાપમાનોને અનુભવે છે; <ref name="Climate of OK">{{cite web | publisher=University of Oklahoma| access-date=2007-08-01 | url=http://climate.mesonet.org/county_climate/Products/oklahoma_climate_overview.pdf| title=Oklahoma's Climate: an Overview|format=pdf}}</ref>અને હિમવર્ષા સારાંશ {{convert|4|in|cm|0}} થી ઓછો દક્ષિણમાં {{convert|20|in|cm|0}}થી સહેજ વધુ પેનહેન્ડલમાં [[કોલોરાડો]]ની સીમા પર સુધીની શ્રેણીમાં થાય છે.<ref name="The Climate of Oklahoma"/> આ રાજય [[નોર્મન]]માં સ્થિત [[રાષ્ટ્રીય આબોહવા સેવા]]ના [[રાષ્ટ્રીય વાવાઝોડા ભવિષ્યવાણી કેન્દ્ર]]નું ઘર છે.<ref>{{cite web | first=Chris|last=Novy|publisher=[[NOAA]] | access-date=2007-08-01 | url=http://www.spc.noaa.gov/misc/about.html| title=SPC and its Products}}</ref> {| class="wikitable" style="margin: 1em auto 1em auto" "text-align:center;font-size:90%;" | | colspan="13" style="text-align:center;font-size:90%;background:#E5AFAA;"|'''ઓક્લાહોમાનાં સૌથી મોટા શહેરોનાં માસિક તાપમાનો''' |- style="background: #E5AFAA;text-align:center;" ! શહેર ! જાન્યુઆરી ! ફેબ્રુઆરી ! માર્ચ ! એપ્રિલ ! મે ! જૂન ! જુલાઇ ! ઑગષ્ટ ! સપ્ટેમ્બર ! ઑક્ટોબર ! નવેમ્બર ! ડિસેમ્બર |- style="background: #F8F3CA;text-align:center;" ! style="background: #F8F3CA; color:#000000;" | ઓક્લાહોમા શહેર | 47/26 | 54/31 | 62/39 | 71/48 | 79/58 | 87/66 | 93/71 | 92/70 | 84/62 | 73/51 | 60/38 | 50/29 |- style="background: #C5DFE1;text-align:center;" ! style="background: #C5DFE1; color:#000000;" | તુલસા | 46/26 | 53/31 | 62/40 | 72/50 | 80/59 | 88/68 | 94/73 | 93/71 | 84/63 | 74/51 | 60/39 | 50/30 |- style="background: #F8F3CA;text-align:center;" ! style="background: #F8F3CA; color:#000000;" | લોટન | 50/26 | 56/31 | 65/40 | 73/49 | 82/59 | 90/68 | 96/73 | 95/71 | 86/63 | 76/51 | 62/39 | 52/30 |- | colspan="13" style="text-align:center;font-size:90%;background:#E8EAFA;" style="text-align:center;font-size:90%;background:#E8EAFA | ડીગ્રી ફેરનહીટ''<ref>{{cite web| year=2007| publisher=UStravelweather.com| access-date=2007-08-02| url=http://www.ustravelweather.com/weather-oklahoma| title=Oklahoma Weather And Climate| archive-date=2007-09-27| archive-url=https://web.archive.org/web/20070927001532/http://www.ustravelweather.com/weather-oklahoma| url-status=dead}} {{Dead link|date=May 2010| bot=DASHBot}}</ref><ref>{{cite web| publisher=MSN Weather| access-date=2007-08-13| url=http://weather.msn.com/monthly_averages.aspx?wealocations=wc:USOK0307| title=Weather Averages: Lawton, Oklahoma| archive-date=2013-06-18| archive-url=https://www.webcitation.org/6HTcoBDZo?url=http://local.msn.com/weather.aspx?eid=18237| url-status=dead}}</ref>'' ''માં સરેરાશ ઉંચા/નીચા તાપમાનો'' |} == ઇતિહાસ == {{Main|History of Oklahoma}} પુરાવા અસ્તિત્વમાં છે કે મૂળ લોકોએ છેલ્લા [[હિમયુગ]]ના પ્રારંભ કરતાં પણ પહેલા ઓક્લાહોમા થકી પ્રવાસ કર્યો હતો,<ref>{{cite web | url=http://www.yale.edu/ynhti/curriculum/units/1980/2/80.02.07.x.html| first=Valerie|last=Palino|title= Early Man in North America: The Known to the Unknown| publisher= Yale-New Haven Teachers Institute | access-date=2007-08-01}}</ref> પરંતુ રાજયના પ્રથમ કાયમી નિવાસિયો 850 અને 1450 એડી વચ્ચે અર્કાનસાસ સીમા પાસે [[ટેકરા જેવા બાંધકામ]]માં સમુદાયોમાં સ્થાયી થયા હતા.<ref>{{cite web| year=2007| url=http://www.myspiro.com/spiroMounds.asp| title=The Historic Spiro Mounds| publisher=Spiro Area Chamber of Commerce| access-date=2007-08-01| archive-url=https://web.archive.org/web/20070801115959/http://www.myspiro.com/spiroMounds.asp| archive-date=2007-08-01| url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.rootsweb.com/~oknowata/PreHIn.htm|title= Prehistory of Oklahoma| publisher= rootsweb| access-date=2007-08-01}}</ref> સ્પેનીયાર્ડ [[ફ્રાન્સીસકો વેઝકવેઝ ર્ડો કોર્નેડો]]એ 1541 માં રાજયમાં પ્રવાસ કર્યો હતો,<ref name="OK History">{{cite web| url=http://www.ok.gov/osfdocs/stinfo2.html| title=Oklahoma's History| publisher=Government of Oklahoma| access-date=2007-08-01| archive-url=https://web.archive.org/web/20070801115959/http://www.ok.gov/osfdocs/stinfo2.html| archive-date=2007-08-01| url-status=dead}}</ref> પરંતુ ફ્રેન્ચ અન્વેશકોએ 1700<ref>{{cite web | url=http://www.rootsweb.com/~oknowata/FrSPEX.htm|title= French and Spanish Explorations| publisher= rootsweb| access-date=2007-08-01}}</ref> ના દશકમાં વિસ્તાર પર દાવો કર્યો અને 1803 સુધી તે ફ્રેન્ચ શાસન હેઠળ રહયું, જયારે [[લોઉસિયાના ખરિદી]]માં સંયુકત રાજય દ્વારા મિસસિપ્પી નદીના તમામ પશ્ચિમી ફ્રેન્ચ પ્રદેશોને ખરીદવામાં આવ્યા.<ref name="OK History"/> [[ચિત્ર:Cowboy 1872.jpg|thumb|right|160px|અંતિમ 19મી શતાબ્દીમાં રાજય પાર ભરવાડો પશુઓને લઈ જતા.]] 19 મી શતાબ્દી દરમિયાન હજારો મૂળ અમેરિકનોને તેમની પૂર્વજ ગૃહભૂમિ ઉત્તર અમેરીકા પરથી કાઢી દેવાયા અને વર્તમાન દિન ઓક્લાહોમામાં શામિલ અને આસપાસના ક્ષેત્રમાં પરિવહિત કરાયા. અમેરિકન નિષ્કાસન નીતિ, એક કૃરતા જે [[ટ્રાયલ ઓફ ટીયર્સ]]ના નામે જાણીતી થઈ જે 1831 માં ચોકતાઉ રાષ્ટ્રના નિકાલ દરમિયાન શરૂ થઈ, તેના દ્વારા વિસ્થાપિત દક્ષિણમાં " [[પાંચ સભ્ય જાતિઓ]] " એ સૌથી પ્રમુખ રાષ્ટ્રો હતા. આ ક્ષેત્ર જે પહેલેથી જ [[ઓસેજ]] અને [[કવોપાઉ]] જાતિઓ દ્વારા કબજે કરાયું હતું, એ [[ચોકતાઉ રાષ્ટ્ર]] કહેવાતી જયાં સુધી પુન શાસિત અમેરિકન નીતિએ બીજા મૂળ અમેરિકનોને સમાવેશ કરવા સીમાને પુન: પરિભાષિત કરી. 1890 સુધીમાં, 30 મૂળ અમેરિકન રાષ્ટ્રો અને જાતિયોથી વધારે [[ભારતીય પ્રદેશ]]ની ભીતરની ભૂમિ અથવા તો " ભારત દેશ " પર એકત્રીત થવા લાગ્યા.<ref> {{cite web | url=http://www.rootsweb.com/~cherokee/1890map.html | title= 1890 Indian Territory Map | publisher= RootsWeb | access-date=2009-05-06 }} </ref> 1866 અને 1899 વચ્ચેના સમયમાં,<ref name="OK History"/> ટેક્ષાસમાં પશુ-ફાર્મ ક્ષેત્ર પૂર્વી નગરોમાં ખોરાક માટેની માંગણીને મેળવવા સંઘર્ષ કરતા હતા, અને કેનસાસમાં રેલમાર્ગે સમયસર રૂપે પહોંચાડવાનો વાયદો કર્યો હતો. [[પશુની ગાડીઓ]] અને પશુ-ફાર્મ ઉછેર ક્ષેત્રએ વિકાસ કર્યો કારણ કે કયાં તો [[ભરવાડો]] તેમના સામગ્રીઓ સાથે ઉત્તરમાં જતાં રહયા કયાં તો ભારતીય ક્ષેત્રમાં ગેરકાયદેસર રૂપે સ્થાયી થયા. 1881 માં ચાર કે પાંચ મુખ્ય પશ્ચિમી પાળ પરની પશુ ગાડીઓએ ભારતીય પ્રદેશ થકી પ્રવાસ કર્યો.<ref>{{cite web| url=http://www.lectricbooks.com/index_files/Trails.htm| title=Map of Cattle Drives in 1881| publisher=Lectricbooks| access-date=2007-08-01| archive-date=2010-08-15| archive-url=https://web.archive.org/web/20100815014844/http://www.lectricbooks.com/index_files/Trails.htm| url-status=dead}}</ref> ભારતીય પ્રદેશમાં શ્વેત નિવાસીઓની વધી રહેલી હાજરી એ સંયુકત રાજયની સરકારે 1887 માં [[ડોઉસ કાયદા]]ને સ્થાપિત કર્યા, જે વ્યકિતગત જાતિઓની ભૂમિને વ્યકિતગત પરિવારોને ફાળવવા માટે વિભાજીત કરે છે જે મૂળ અમેરિકનોમાં ખેતી અને જમીનની ખાનગી માલિકીને પ્રોત્સાહન આપતી હતી પરંતુ સમવાયી સરકાર એ ભૂમિનો કબજો પાડી લીધો. આ પ્રક્રિયામાં લગભગ પ્રદેશની અંદરની અર્ધ ભારતીય ભૂમિને બાહરી સ્થાયીઓ માટે અને ખરીદી માટે રેલપત્રી કંપનીઓ દ્વારા લેવામાં આવી.<ref>{{cite web | first=Robert|last=Hamilton|url=http://itech.fgcu.edu/&/issues/vol3/issue1/united.htm|title= United States and Native American Relations | publisher= Florida Gulf Coast University| access-date=2007-08-01}}</ref> [[ચિત્ર:Farmer walking in dust storm Cimarron County Oklahoma2.jpg|thumb|upright|left|1930 દરમિયાન ડસ્ટ બાઉલે હજારો ખેડૂતોને ગરિબી તરફ ધકેલ્યા.]] [[1989 ના લેન્ડ રન]]ને સમાવેશ કરતા, મુખ્ય [[લેન્ડ રન્સ]] નિવાસિયો માટે રાખવામાં આવ્યા એ શરતે કે અમુક પ્રદેશોને વસવાટ માટે ખુલ્લા કરી દેવાય. મોટાભાગે, ભૂમિ વસાહતીઓ માટે પ્રથમ આવનાર ને પ્રથમ સેવા મળે તે આધાર પર ખુલ્લી કરવામાં આવતી.<ref>{{cite web|year=1999|url=http://aaae.okstate.edu/proceedings/1999/Factors%20Influencing%20Enrollment.doc|title=Factors Influencing Enrollment in Agricultural Education Classes of Native American Students in Oklahoma|publisher=Oklahoma State University|format=DOC|access-date=2007-08-01|archive-date=2007-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20070808074216/http://aaae.okstate.edu/proceedings/1999/Factors%20Influencing%20Enrollment.doc|url-status=dead}}</ref> જેઓ આ નિયમ ને પ્રદેશમાં સિમા પાર કરીને તોડતા હતા, એ પહેલા કે તેઓને પરવાનગી મળે, તેઓ સિમા ''જલ્દી'' પાર કરનારા કહેવાતા, પરિણામે શબ્દ " ''[[સુનર્સ]]'' " આવ્યો, જે આખિરકાર, રાજયનું કાયદાકીય ઉપનામ બન્યું.<ref>{{cite web|url=http://www.nationalcowboymuseum.org/research/r_virt_landrun5.html|title=Rushes to Statehood|publisher=National Cowboy and Western Heritage Museum|access-date=2007-08-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20070801115959/http://www.nationalcowboymuseum.org/research/r_virt_landrun5.html|archive-date=2007-08-01|url-status=dead}}</ref> જયારે [[કર્ટિસ કાયદો]] એ ભારતીય પ્રદેશોમાં ભારતીય આદિવાસી જમીનોની ચોરીને આગળ ધપાવ્યું, 20મી શતાબ્દીના સમાપ્તી નજીકના સમયે પ્રદેશને રાજય બનાવવા માટે ચર્ચાઓ શરૂ થઈ ગઇ. એક અખિલ ભારતીય રાજય નામે ''ઓક્લાહોમા'' ની રચના કરવાના પ્રયાસો અને પછી એક અખિલ ભારતીય રાજય નામે ''[[સેકયોયાહ]]'' ની રચના કરવા પ્રયાસો નિષ્ફળ રહયા પરંતુ 1905 ના સેકયોયાહ સ્ટેટહુડ કન્વેશન એ છેવટે ઓક્લાહોમા સ્ટેટહુડ કન્વેશન માટે પાયાનું કાર્ય કર્યુ, જેને બે વર્ષ પછી સ્થાન લીધું.<ref>{{cite web|url=http://www.willrogers.com/new/articles/exhibits/Sequoyah_Centennial/Sequoyah_exhibit.html|title=Clem Rogers|publisher=Will Rogers Museum Association|access-date=2007-08-01|archive-date=2007-05-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20070520025331/http://www.willrogers.com/new/articles/exhibits/Sequoyah_Centennial/Sequoyah_exhibit.html|url-status=dead}}</ref> નવેમ્બર 16, 1907 એ ઓક્લાહોમા સંગઠનમાં 46 મા રાજયના રૂપે સ્થાપિત થયું. [[ચિત્ર:Murrah Building - Aerial.jpg|thumb|right|ઓક્લાહોમા શહેરમાં એલ્ફ્રેડ પી. મુરાહ ફેડરલ બિલ્ડિંગમાં કરાયેલ ઘડાકાઓ જે અમેરીકી ઇતિહાસમાં એક ભયાનક આતંકવાદી પ્રવૃત્તિ હતી. ]] આ નવું રાજય ઉભરતા [[તેલ ઉદ્યોગ]] માટેનું કેન્દ્રબિંદુ બન્યું, કારણ કે તેલના કૂવાઓની ખોજએ નગરને વસ્તી અને સંપત્તિમાં ઝડપથી વૃધ્ધિ કરવા માટે પ્રેરિત કર્યા. અંતમાં, તુલ્સા “ [[દુનિયાની તેલ રાજધાની]] ” ના નામે 20મી શતાબ્દીમાં મોટાભાગે જાણીતી બની અને તેલ નિવેશે, રાજયની પ્રારંભિક અર્થવ્યવસ્થામાં મોટો ફાળો આપ્યો.<ref>{{cite web| url= http://www.tulsalibrary.org/tulsahistory/communities.htm#tul| title= Tulsa Area History| publisher= Tulsa County Library| access-date= 2007-04-25| archive-date= 2007-01-08| archive-url= https://web.archive.org/web/20070108010448/http://www.tulsalibrary.org/tulsahistory/communities.htm#tul| url-status= dead}}</ref> 1927 માં ઓક્લાહોમાના ઉદ્યોગપતિ [[સાયરસ એવરી]], જે “ ફાધર ઓફ રૂટ 66 ” ના રૂપે જાણીતા હતા તેઓએ [[યુ.એસ રૂટ 66]] ની રચનાનું અભિયાન શરૂ કર્યું. [[અમરીલ્લો, ટેક્ષાસ]]થી તુલ્સા, ઓક્લાહોમા સુધી હાઈવેના ખેંચનો ઉપયોગ કરી હાઈવે 66 નો મૂળ ભાગ બનાવીને, એવરીએ તેના મૂળવતન તુલ્સામાંથી સટ 66ની યોજના પર નજર રાખવા [[યુએસ હાઇવે 66 સંગઠન]]નું નેતૃત્વ કર્યું હતું.<ref>{{cite web | url=http://xroads.virginia.edu/~UG02/carney/avery.html | title=The Father of Route 66 | publisher=[[University of Virginia]] | access-date=2007-04-20 | archive-date=2013-06-23 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130623050651/http://xroads.virginia.edu/~UG02/carney/avery.html | url-status=dead }}</ref> ઓક્લાહોમા એક સમૃધ્ધ આફ્રીકન અમેરિકન ઇતિહાસ પણ ધરાવે છે. ઘણા બધા શ્યામ નગરો પણ હતા જે પ્રારંભિક 1900 ની સાલમાં પાડોશી રાજયો ખાસ કરીને કેનસાસમાંથી આવેલા શ્યામ વસાહિતોના કારણે વધ્યા. રાજનેતા એડવર્ડ પી. મેકકેબે ઘણા શ્યામ વસાહિતોને તે વખતની ભારતીય પ્રદેશની ચળવળને શરૂ કરી. આ ચળવળે એડવર્ડ પી મેકકેબને રાષ્ટ્રપતિ થિયોદર રૂઝવેલ્ટ સાથે ઓક્લાહોમને લધુત્તમ શ્યામ રાજય બનાવવા માટે વાત કરવા માટે પ્રોત્સાહન આપ્યું. બધા શ્યામનગરોમાંથી ઘણા હાલમાં ભૂતિયા નગરો છે. [[બોલે]] અને [[લેંગ્સટોન]] (શ્યામ વિશ્વ વિદ્યાલય [[લેંગ્સટન યુનિવર્સિટિ]]નું ઐતિહાસિક રૂપે ઘર) હજુ પણ આજે સમૃધ્ધ છે. 20 મી શતાબ્દીના પ્રારંભમાં [[જીમ ક્રો કાયદા]]ઓ અને [[કુ કલક્ષ કલેન]]ની રાજય વ્યાપક હાજરી હોવા છતાં, [[ગ્રીનવુડ]], સંયુકત રાજયોમાં સૌથી સમૃધ્ધ આફ્રિકન અમેરિકન સમુદાયોમાંથી એકનું તુલ્સા ઘર હતું,<ref>{{cite web | url=http://www.variety.com/review/VE1117786589.html?categoryid=32&cs=1| title= The Tulsa Lynching of 1921: A Hidden Story|publisher=[[Variety (magazine)|Variety Magazine]] | access-date=2008-06-26}}</ref> પરંતુ 1921 માં [[તુલ્સા જાતિય કોમી]] તોફાનોનું સ્થાન હતું. અમેરિકન ઇતિહાસમાં જાતિય કોમી તોફાનોનું સૌથી મોંઘા કાર્ય માંનું એક, કોમી તોફાનોના 16 કલાકે 35 શહેરી ઘરોના વિનશામાં પરિણમ્યા, $ 1.8 મિલિયન સંપત્તિનું નુકસાન થયું અને 300 લોકોથી પણ વધારે લોકોનું મૃત્યુ અનુમાનિત કરવામાં આવી.<ref>{{cite web| url=http://www.ok-history.mus.ok.us/trrc/file1.pdf| title=Tulsa Race Riot, A Report by the Oklahoma Commission to Study the Tulsa Race Riot of 1921, February 28, 2001| publisher=Oklahoma Historical Society| access-date=2008-06-10| format=PDF| archive-date=2008-06-24| archive-url=https://web.archive.org/web/20080624204404/http://www.ok-history.mus.ok.us/trrc/file1.pdf| url-status=dead}}</ref> 1920 ના અંતમાં, કુ કલક્ષ કલેનનો રાજયની અંદર પ્રભાવ નહિવત થઇ ગયો.<ref>{{cite web| first=Larry| last=O'Dell| url=http://digital.library.okstate.edu/encyclopedia/entries/K/KU001.html| title=KU KLUX KLAN| publisher=Oklahoma Historical Society| access-date=2008-06-26| archive-date=2008-10-09| archive-url=https://web.archive.org/web/20081009193345/https://digital.library.okstate.edu/encyclopedia/entries/K/KU001.html| url-status=dead}}</ref> 1930 ની સાલ દરમિયાન, રાજયના ભાગો નબળી ખેતીવાડી કાર્યપધ્ધતિ, દુષ્કાળ અને જોરદાર પવનની ઘટનાઓનું ફળ અનુભવવા લાગ્યા. [[ડસ્ટ બાઉલ]] તરીકે જાણીતા, કેન્સાસના ક્ષેત્રો, ટેક્ષાસ, ન્યુ મેક્સિકો અને [[ઉત્તરી પશ્ચિમી ઓક્લાહોમા]] લાંબા સમય સુધી ઓછા વરસાદ, અને અસમાન્યરૂપે ઉચ્ચ તાપમાન, દ્વારા હેરાણ થયા, જેનાથી હજારો ખેડૂતોને ગરીબાઈમાં ધકેલાયા અને તેઓને પશ્ચિમી સંયુકત રાજયોના વધારે ફળદ્રુપ વિસ્તારમાં પુનસ્થાપિત થવા માટે મજબૂર કર્યા.<ref>{{cite web| date=2005-08-05| url=http://www.ccccok.org/museum/dustbowl.html| title=1930s Dust Bowl| publisher=Cimarron County Chamber of Commerce| access-date=2007-08-01| archive-date=2007-07-07| archive-url=https://web.archive.org/web/20070707060033/http://www.ccccok.org/museum/dustbowl.html| url-status=dead}}</ref> 1950માં સમાપ્ત થતા વીસ વર્ષના સમયમાં, રાજયે તેની વસતીમાં ઐતિહાસિક 6.9 પ્રતિશતની પડતર જોઇ. પ્રતિક્રિયારૂપે, માટી અને [[પાણીના સંગ્રહ]]નાં નાત્યાત્મક પ્રયત્નો પૂર નિયંત્રણ પદ્ધતિઓ અને બંધોમાં પરિણામ્યા, સો જેટલા [[જળાશયો]] અને માનવ સર્જિત તળાવોની રચના કરાઇ. 1960 સુધીમાં 200 થી વધારે તળાવોની રચના કરાઇ જે રાષ્ટ્રમાં સૌથી વધારે હતા.<ref name="Oklahoma Terrain"/><ref>{{cite web | year=2007|url=http://www.history.com/states.do?action=detail&state=OK&contentType=State_Generic&contentId=54146|title= History of the States: Oklahoma, The Sooner State | publisher= [[The History Channel]]| access-date=2007-08-09}}</ref> 1995 માં ઓક્લાહોમા શહેર અમેરિકન ઇતિહાસમાં અત્યાર સુધી બનેલ સૌથી ખરાબ આતંકવાદી હુમલાનું એકનું દૃશ્ય બન્યું. એપ્રિલ 19, 1995 ના [[ઓક્લાહોમા શહેરના બોંબ ધડકા]]માં, [[એલફ્રેડ પી. મુરાહ ફેડરલ બિલ્ડિંગ]]ની બહાર [[ટિમોથી મેકવિગા]] અને [[ટેરી નિકોલ્સે]] ધડાકો કર્યો હતો, જેમાં 19 બાળકોના સમાવેશ સાથે 168 લોકો મૃત્યુ પામ્યા હતા. ટીમોથી મેકવીગાને પછી મૃત્યુની સજા દેવામાં આવી અને ઘાતક ઈન્જેકશન દ્વારા મારી દેવાયા, જયારે તેના સાથી ટેરી નીકોલ્સને પ્રથમ ડિગ્રી કત્લના 161 સંખ્યાનો દોષી કરાર કરાયો અને તેને શરતી મુદતીની રજાની સંભાવના વિના આજીવન કેદની સજા થઈ.<ref>{{cite web| year=1996| url=http://www.cnn.com/US/OKC/bombing.html| title=Oklahoma City Tragedy| publisher=[[CNN]]| access-date=2007-08-01| archive-url=https://web.archive.org/web/20070801115959/http://www.cnn.com/US/OKC/bombing.html| archive-date=2007-08-01| url-status=dead}}</ref> == અર્થતંત્ર == [[ચિત્ર:The BOK Building.jpg|thumb|right|upright|તુલસાનું બીઓકે ટાવર, ઓક્લાહોમાની સર્વોચ્ચ ઈમારત, જે વિલ્યિમ્સ કંપનીઓ માટે દુનિયાના મુખ્ય કાર્યાલય તરીકે કામ કરે છે.]] [[ઉડયન્ન]], ઊજાર્, પરિવહન સાધનો, [[અન્ન પ્રક્રિયા]], [[ઈલેકટ્રોનિકસ]] અને [[દૂર સંચાર]]ના વિભાગોમાં આધારિત ઓક્લાહોમા [[પ્રાકૃતિક ગેસ]], [[વિમાન]] અને [[અન્ન]]ના મહત્વપૂર્ણ ઉત્ત્પાદક છે.<ref name="Oklahoma's Economy 1"/> આ રાજય પ્રાકૃતિક ગેસના ઉત્પાદન માટે રાષ્ટ્રમાં બીજા ક્રમે આવે છે,<ref>{{cite web|year=2007|url=http://www.chkenergy.com/Websites/1/Files/OK-February%202007.pdf|title=Oklahoma Rising|publisher=Chesapeake Energy|format=pdf|access-date=2007-08-01|archive-date=2007-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20070808074216/http://www.chkenergy.com/Websites/1/Files/OK-February%202007.pdf|url-status=dead}}</ref> અને તે 27 મું સૌથી વધુ કૃષિ ઉત્પાદક રાજ્ય છે અને ઘઉંના ઉત્પાદનમાં પાંચમા ક્રમે આવે છે.<ref name="agriculture">{{cite web| date=2007-07-03| url=http://www.ers.usda.gov/StateFacts/OK.HTM| title=State Fact Sheets: Oklahoma| publisher=[[United States Department of Agriculture]]| access-date=2007-08-01| archive-date=2007-08-11| archive-url=https://web.archive.org/web/20070811174038/http://www.ers.usda.gov/StateFacts/OK.HTM| url-status=dead}}</ref> ચાર [[ફોર્ચ્યુન 500]] કંપનીઓ અને ત્રણ [[ફોર્ચ્યુન 1000]] કંપનીઓએ ઓક્લાહોમામાં મુખ્ય કાર્યાલય સ્થાપ્યું છે,<ref name="Fortune 500">{{cite web| year=2007| url=http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune500/states/O.html| title=Fortune 500: 2006 States| publisher=[[CNN]]| access-date=2007-08-01| archive-date=2007-06-09| archive-url=https://web.archive.org/web/20070609135827/http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune500/states/O.html| url-status=dead}}</ref> અને તે 2007 માં, 7-મા સૌથી નીચા કર ભારણ સાથેનું,<ref name="Pro-Business">{{cite web |url=http://www.okcommerce.gov/index.php?Itemid=383&id=302&option=content&task=view| title= An Overview Of Oklahoma's Target Industries | publisher=Oklahoma Department of Commerce|access-date=2007-08-01}}</ref> રાષ્ટ્રમાં સૌથી વધુ વેપાર કરવા યોગ્ય રાજ્ય તરીકે આલેખાયું છે.<ref>{{cite web| year=2007| first=David| last=Ellis| url=http://money.cnn.com/galleries/2007/pf/0704/gallery.tax_friendliest/8.html| title=Tax Friendly Places 2007| publisher=[[CNN|CNN Money]]| access-date=2007-08-08| archive-date=2007-07-13| archive-url=https://web.archive.org/web/20070713211904/http://money.cnn.com/galleries/2007/pf/0704/gallery.tax_friendliest/8.html| url-status=dead}}</ref> 2005 થી 2006 સુધી, ઓક્લાહોમાની [[કુળ ઘરેલું ઉત્પાદને]] પ0 પ્રતિશત વૃધ્ધી કરી હતી, જે રાષ્ટ્રમાં પાચમો સૌથી ઉંચો દર હતો. 2005 અને 2006 વચ્ચે, $ 122.5 બિલિયન થી $ 134.6 બિલયન વધતી, 10.8 પ્રતિશતનો કૂદકો માર્યો હતો,<ref name="GDP">{{cite web|url=http://staging.okcommerce.gov/test1/dmdocuments/Gross_Domestic_Product_by_State_2000_0706071891.pdf|title=Gross Domestic Product by State (2005-2006)|publisher=Oklahoma Department of Commerce|format=pdf|access-date=2007-08-01|archive-date=2007-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20070808074216/http://staging.okcommerce.gov/test1/dmdocuments/Gross_Domestic_Product_by_State_2000_0706071891.pdf|url-status=dead}}</ref> અને તેનું કુલ ઘરેલું ઉત્પાદન પ્રતિ વ્યકિત 2006માં $ 36,364 થી 2007 માં $ 38,516 વધી હતી જે રાષ્ટ્રમાં ત્રીજો સૌથી ઝડપી દર હતો. 2007 માં કુલ ઘરેલું ઉત્પાદન પ્રતિ વ્યકિત રાજયોમાં 41મો ક્રમ મેળવે છે.<ref>{{cite web|date=2007-06-12|url=http://www.unm.edu/~bber/econ/st-gsp4.htm|title=Per Capita Gross Domestic Product by State|publisher=[[University of New Mexico]]|access-date=2007-08-01|archive-date=2009-01-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20090112165749/http://www.unm.edu/~bber/econ/st-gsp4.htm|url-status=dead}}</ref> ભલે તેલ રાજયના અર્થતંત્રને ઐતિહાસિકપણે વર્ચસ્વ આપ્યું, 1980 ના દાયક દરમિયાન ઊજાર્ ઉદ્યોગમાં પડતર, 1980 અને 2000 વચ્ચે લગભગ 90,000 [[ઊજાર્ સંબંધિત નોકરીઓના નુકસાનમાં પરિણમી]] હતી જેનાથી સ્થાનીય અર્થતંત્રને ગંભીરપણે નુકસાન થયું હતું.<ref>{{cite web|first=Mark|last=Snead|year=2006|url=http://economy.okstate.edu/outlook/2006/2006%20Oklahoma%20Economic%20Outlook%20-%20GM%20Closing.pdf|title=Outlook Update – OKC GM Plant Closing|publisher=[[Oklahoma State University]]|format=pdf|access-date=2007-08-12|archive-date=2006-04-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20060430120433/http://economy.okstate.edu/outlook/2006/2006%20Oklahoma%20Economic%20Outlook%20-%20GM%20Closing.pdf|url-status=dead}}</ref> 2005 માં તેલ ઓક્લાહોમાના આર્થિક અસરના 17 પ્રતિશત માટે જવાબદાર હતું,<ref name="OK Energy 3"/> અને રાજયના તેલ ઉદ્યોગમાં રોજગાર 2007 માં પાંચ બીજા ઉદ્યોગઆં વધારે હતો.<ref name="employment"/> જાન્યુઆરી 2010 સુધીમાં, રાજયનો બેરોજગાર દર 6.7% છે.<ref>[http://www.bls.gov/lau/ Bls.gov]; સ્થાનિક વિસ્તારની બિન રોજગારીના આંકડાઓ</ref> === ઉદ્યોગ === 2007 ના પ્રારંભમાં ઓક્લાહોમા પાસે 1.7 મિલિયનનની કામદાર સેના હતી અને કુલ બિન-ખેતી રોજગાર 1.6 મિલિયનની આસપાસ વિચલિત થતી.<ref name="employment"/> 2007 માં 326,000 નોકરીઓની સાથે સરકારી વિભાગે મોટાભાગની નોકરીઓ આપી હતી, જે પછી, પરિવહન અને [[સેવાઓ]]ના વિભાગે 2,85,000 નોકરીઓ આપી, અને શિક્ષણ, વ્યવસાય અને [[ઉત્પાદન]] વિભાગે ક્રમશ: રૂપથી 191,000, 178,000 અને 151,000 નોકરીઓ આપેલી.<ref name="employment">{{cite web |date=2007-08-01|url=http://www.bls.gov/eag/eag.ok.htm| title= Oklahoma Economy at a Glance| publisher=United States Department of Labor, Bureau of Labor Statistics| access-date=2007-08-01}}</ref> રાજયના સૌથી મોટા ઉધ્યોગ, વિમાણ ક્ષેત્ર વાર્ષિક રીતે 11 બિલિયન ડોલર પેદા કરે છે.<ref name="Pro-Business"/> તુલ્સા દુનિયામાં સૌથી મોટી હવાઈ માર્ગ જાળવણીનું કેન્દ્ર છે, જે [[અમેરિકન એરલાઇન્સ]] માટે વૈશ્વિક જાળવણી અને એન્જિનિયરિંગ મુખ્ય મથક તરીકે કાર્ય કરે છે.<ref>{{cite web| url=http://www.aa.com/content/amrcorp/pressReleases/2005_03/03_tulmebase.jhtml| title=American's TUL Maintenance & Engineering Base Sets Goal to Achieve $500 Million in Revenue, Cost Savings By End of 2006| publisher=American Airlines| access-date=2007-07-14| archive-date=2012-12-03| archive-url=https://archive.today/20121203075637/http://www.aa.com/i18n/amrcorp/pressReleases/2005_03/03_tulmebase.jsp&locale=es_ES| url-status=dead}}</ref> કુળ મળીને એરોસ્પેસ ઓક્લાહોમાના ઉદ્યોગિક પેદાશના 10 પ્રતિશતથી પણ વધારે ફાળવે છે, અને તે એરોસ્પેસ એન્જીનીયરીંગ ઉત્પાદનમાં દશ ઉચ્ચ રાજયમાંનું એક રાજય છે.<ref name="Oklahoma's Economy 1">{{cite web|url=http://staging.okcommerce.gov/test1/dmdocuments/Oklahoma_At_A_Glance_0602061749.pdf|title=Oklahoma at a Glance|publisher=Oklahoma Department of Commerce|format=pdf|access-date=2007-08-01|archive-date=2007-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20070808074214/http://staging.okcommerce.gov/test1/dmdocuments/Oklahoma_At_A_Glance_0602061749.pdf|url-status=dead}}</ref> સંયુકત રાજયના કેન્દ્રમાં સ્થિત હોવાને કારણે, ઓક્લાહોમાએ આંકડાકીય કેન્દ્ર માટેનું ઉચ્ચ રાજયોમાંનું એક છે અને આબોહવા સંબંધિત સંશોધન માટેનું મુખ્ય ફાળો આપનાર છે.<ref name="Pro-Business"/> ઉત્તર અમેરિકામાં આ રાજય ટાયરનું સર્વોચ્ચ ઉત્પાદક છે અને રાષ્ટ્રમાં સૌથી ઝડપી વૃધ્ધિ કરતો [[બાયોટેકનોલોજી]] ઉદ્યોગ ધરાવે છે.<ref name="Pro-Business"/> 2005 માં ઓક્લાહોમાના ઉત્પાદન ઉદ્યોગમાંથી આંતરરાષ્ટ્રીય નિકાસ કુલ 4.3 બિલિયન ડોલર હતું, તેણા આર્થિક પ્રભાવનો 3.6 પ્રતિશત.<ref>{{cite web|year=2005|url=http://www.traderoots.org/FOT/IOT/IOT07_OK.pdf|title=Impact of Trade in Oklahoma|publisher=United States Chamber of Commerce|format=pdf|access-date=2007-08-01|archive-date=2007-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20070808074216/http://www.traderoots.org/FOT/IOT/IOT07_OK.pdf|url-status=dead}}</ref> ટાયર ઉત્પાદન, માંસ પ્રક્રિયા, તેલ અને ગેસ ઓજાર ઉત્પાદન અને એર કન્ડીશનર ઉત્પાદન રાજયના સૌથી મોટા ઉત્પાદન ઉદ્યોગો છે.<ref>{{cite web|year=2005|url=http://staging.okcommerce.gov/test1/dmdocuments/Manufacturing_Cluster_Report_2908051623.pdf|title=Manufacturing Cluster Analysis|publisher=Oklahoma Chamber of Commerce|format=pdf|access-date=2007-08-01|archive-date=2007-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20070808074218/http://staging.okcommerce.gov/test1/dmdocuments/Manufacturing_Cluster_Report_2908051623.pdf|url-status=dead}}</ref> === ઉર્જા === [[ચિત્ર:oil well.jpg|thumb|મુખ્યત્ત્વે તેલ ઉત્પન્ન કરતું રાજય ઓક્લાહોમા, એ રાષ્ટ્રનું ક્રુડ તેલનું પાંચમું સૌથી મોટું ઉત્પાદન કરતું રાજય છે.<ref name="OK Energy"/>]] ઓક્લાહોમાએ પ્રાકૃતિક ગેસનો રાષ્ટ્રનો બીજો સૌથી મોટો ઉત્પાદક છે, ક્રુડ તેલ ઉત્પાદનમાં પાંચમા ક્રમે છે, સૌથી વધારે સંખ્યામાં સક્રિય [[ડ્રિલિંગ રિગ્સ]] ધરાવે છે,<ref name="OK Energy">{{cite web|date=2002-07-15|url=http://www.seic.okstate.edu/owpi_old/Policymkr/library/paper1.pdf|title=Fueling Oklahoma's Economy|publisher=Oklahoma Wind Power Initiative|format=pdf|access-date=2007-08-01|archive-date=2010-06-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20100618174004/http://www.seic.okstate.edu/owpi_old/Policymkr/library/paper1.pdf|url-status=dead}}</ref> અને ક્રુડ તેલના સંગ્રહમાં પાંચમાં ક્રમે આવે છે.<ref name="OK Energy 2">{{cite web|year=2003|url=http://www.oerb.com/downloads/stats/OklahomaFactoidsHR.pdf|title=Oklahoma Factoids|publisher=Oklahoma Energy Resource Board|format=pdf|access-date=2007-08-01|archive-date=2009-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090325044223/http://www.oerb.com/downloads/stats/OklahomaFactoidsHR.pdf|url-status=dead}}</ref> 2005 માં જયારે રાજય સ્થાપિત [[વાયુ ઉજાર્]] માટે પાંચમા ક્રમે આવે છે,<ref>{{cite news|date=2006-03-15|url=http://www.awea.org/news/Annual_Industry_Rankings_Continued_Growth_031506.html|title=Annual Industry Rankings Demonstrate Continues Growth of Wind Industry in the United States|publisher=American Wind Energy Association|access-date=2007-08-08|archive-date=2009-04-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20090423052240/http://www.awea.org/news/Annual_Industry_Rankings_Continued_Growth_031506.html|url-status=dead}}</ref> તે [[નવીનીકરણ ઊજા]]ર્ના ઉપયોગમાં સૌથી તળીયે છે જેમાં તેની 96 પ્રતિશત વીજળી 2002 માં [[બિન નવીનીકરણ પાત્ર સ્ત્રોતો]]માંથી પેદા કરાતી હતી જેમાં 64 પ્રતિશત [[કોલસા]]માંથી અને 32 પ્રતિશત પ્રાકૃતિક વાયુમાંથી પેદા કરેલ હતી.<ref>{{cite web|date=2007-06-18|url=http://www.eere.energy.gov/states/state_specific_statistics.cfm/state=OK|title=Oklahoma Energy Statistics|publisher=[[United States Department of Energy]]|access-date=2007-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20070816235959/http://www.eere.energy.gov/states/state_specific_statistics.cfm/state=OK|archive-date=2007-08-16|url-status=dead}}</ref> 2006 માં કુલ ઊજાર્ વપરાશ પ્રતિ વ્યકિત માટે 11 મા ક્રમે આવતા,<ref>{{cite web|date=2007-08-02|url=http://tonto.eia.doe.gov/state/state_energy_profiles.cfm?sid=OK|title=Oklahoma Energy Overview|publisher=[[United States Department of Energy]]|access-date=2007-08-08|archive-date=2007-09-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20070920205102/http://tonto.eia.doe.gov/state/state_energy_profiles.cfm?sid=OK|url-status=dead}}</ref> ઓક્લાહોમાનો ઊજાર્ ખર્ચ રાષ્ટ્રમાં 10 મો સૌથી નીચે હતો.<ref name="OK Energy"/> સમગ્રપણે, તેલ ઊજાર્ ઉદ્યોગો, ઓક્લાહોમાની કુલ ઘરેલું ઉત્પાદનમાં $ 23 બિલિયન ફાળવે છે,<ref name="OK Energy 3">{{cite web|year=2005|url=http://www.oerb.com/industry/history_3.asp|title=Oklahoma's Energy history|publisher=Oklahoma Energy Resource Board|access-date=2007-08-01|archive-date=2007-09-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928075201/http://www.oerb.com/industry/history_3.asp|url-status=dead}}</ref> અને ઓક્લાહોમા તેલ સંબંધિત કંપનીઓના કામદારોની સરેરાશ આવક રાજયના લાક્ષણિક વાર્ષિક આવક કરતાં બમણી આવક છે.<ref>{{cite web|year=2007|url=http://www.oerb.com/industry/impact.asp|title=Impact of Oklahoma's Oil industry|publisher=Oklahoma Energy Resource Board|access-date=2007-08-01|archive-date=2007-12-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20071216210717/http://www.oerb.com/industry/impact.asp|url-status=dead}}</ref> 2005 માં રાજય પાસે 83,750 વ્યવસાયિક તેલના કુવાઓ અને 750,000 કુલ કુવાઓ હતા,<ref name="OK Energy 3"/><ref name="OK Energy 2"/> જે 178 હજાર ક્રુડ તેલના [[બેરલ]] પ્રતિદિન ઉત્પાદિત કરતા હતા.<ref name="OK Energy 2"/> રાષ્ટ્રના પ્રાકૃતિક વાયુ આપૂર્તિના દશ પ્રતિશત ઓક્લાહોમામાં સ્થિત છે, {{convert|1.662|Tcuft|km3}}સાથે.<ref name="OK Energy 2"/> [[ફોર્બ્સ મેગેઝીન]] મુજબ, ઓક્લાહોમા શહેર આધારીત [[ડેવન ઊજાર્ નિગમ]], [[ચેસાપીક ઊજાર્ નિગમ]] અને [[સેન્ડરીજ ઊજાર્ નિગમ]] રાષ્ટ્રોની સૌથી મોટી નિજી તેલ સંબંધિત કંપનીઓ છે,<ref name="OK Energy 5">{{cite web |date=2005-12-02|url=http://www.okcommerce.gov/index.php?option=content&task=view&id=657&Itemid=286| title= Three Of America’s Largest Private Companies Call Oklahoma Home| publisher=Oklahoma Department of Commerce| access-date=2007-08-01}}</ref> અને બધી ઓક્લાહોમાની ફોરચ્યુન પ00 કંપનીઓ ઊજાર્ સંબંધિત છે.<ref name="Fortune 500"/> 2006 માં તુલ્સા આધારિત [[સેમગ્રુપ]] સૌથી મોટી વ્યકિતગત કંપનીઓના ફોર્બસની સૂચીમાં પાંચમાં ક્રમે હતી, તુલ્સા આધારિત [[કવીકટ્રીપ]] 46 માં ક્રમે હતી અને ઓક્લાહોમા શહેર સ્થિત [[લવસ્ ટ્રાવેલ સ્ટોપ્સ અને કંટ્રી સ્ટોર્સ]] 2008 ના અહેવાલમાં 25 માં ક્રમે હતી.<ref name="OK Energy 5"/> તુલસાની [[વનઓકે]] અને [[વિલિયમ્સ કંપની]] રાજયની સૌથી મોટી અને બીજી સૌથી મોટી કંપનીઓ ક્રમશ: રૂપે છે, [[ફોર્ચ્યુન મેગેઝીન]] મુજબ, ઊજાર્ના ક્ષેત્રમાં રાષ્ટ્રની ક્રમશ: બીજી અને ત્રીજી સૌથી મોટી કંપનીઓ છે.<ref name="Devon"/> મેગેઝીને રાષ્ટ્રમાં ડેવોન ઊજાર્ને ખાણ અને ક્રુડ તેલ ઉત્પાદન ઉદ્યોગમાં બીજી સૌથી મોટી કંપની તરીકે સ્થાન આપ્યું છે, જયારે ચેસાપીક ઊજાર્ તે જ ક્ષેત્રમાં ક્રમશ: 7મા ક્રમે હતી અને [[ઓક્લાહોમા ગેસ એન્ડ ઈલેકટ્રીક]], વાયુ અને વીજળી ઉપયોગીતા કંપનીઓમાં, 25 મી સૌથી મોટી કંપની છે.<ref name="Devon">{{cite web|year=2007|url=http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune500/snapshots/1866.html|title=Three Fortune's Snapshot: Devon energy|publisher=[[CNN]]|access-date=2007-08-01|archive-date=2007-11-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20071123041132/http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune500/snapshots/1866.html|url-status=dead}}</ref> === કૃષિ === ખેતીવાડીમાં 27 મો સૌથી વધુ ઉત્પાદક રાજય, ઓક્લાહોમા એ પશુવર્ધન અને ઘઉના ઉત્પાદનમાં પાંચમો આવે છે.<ref name="agriculture"/><ref name="ag">{{cite web| url=http://www.state.ok.us/~okag/| title=A Welcome From The Commissioner| publisher=Oklahoma Department of Agriculture, Food and Forestry| access-date=2007-08-07| archive-date=2007-05-30| archive-url=https://web.archive.org/web/20070530220430/http://www.state.ok.us/~okag/| url-status=dead}}</ref> અંદાજે 5.5 પ્રતિશત અમેરિકન માંસ ઓક્લાહોમામાંથી આવે છે, જયારે રાજય 6 % પ્રતિશત અમેરિકન ઘઉંનું 4.2 પ્રતિશત અમેરિકન ડુક્કર ઉત્પાદનો અને 2.2 પ્રતિશત ડેરી ઉત્પાદનોનું ઉત્પાદન કરે છે.<ref name="agriculture"/> 2005 માં રાજયમાં 83,500 ખેતરો હતા જે સામૂહિક રૂપે $ 4.3 બિલિયનનું પશુથી ઉત્પાદિત સામગ્રીનું ઉત્પાદન કર્યુ અને પાક પેદાશમાં એક બિલિયન ડોલરની અંદરના ઉત્પાદનથી રાજયના કૂલ ઘરેલું ઉત્પાદનમાં 6.1 બિલિયન ડોલર ઉમેરાય છે.<ref name="agriculture"/> મૂર્ગી ઉછેર અને ડુક્કર ઉછેર એ તેના બીજા અને ત્રીજા સૌથી મોટા ખેતીવાડી ઉદ્યોગ છે.<ref name="ag"/> == સંસ્કૃતિ == [[ચિત્ર:Pioneer Woman Statue.jpg|thumb|right|upright|આગામી રાજય તરીકે ઓક્લાહોમાની પરંપરાનો પોન્કા શહેરમાં પાઓનિયર વુમન મૂર્તિ દ્વારા નિર્દેશ કરવામાં આવ્યો છે. ]] [[સંયુકત રાજય સેન્સસ બ્યુરો]] દ્વારા ઓક્લાહોમાને [[દક્ષિણ]]માં સ્થિત કરાયું છે,<ref>{{cite web | url= http://www.census.gov/geo/www/us_regdiv.pdf| title= Census Regions and Divisions of the United States| publisher= [[United States Census Bureau]] | format=pdf|access-date=2007-08-04}}</ref> પરંતુ તફાવતી પરિભાષાઓ દ્વારા [[મધ્ય પશ્ચિમ]], [[દક્ષિણ પશ્ચિમ]] અને દક્ષિણ [[સાંસ્કૃતિક પ્રદેશો]]માં સંપૂર્ણ અથવા તો આંશિકરૂપે સ્થિત છે; અને આદર્શ ભૂગોળિક સાંસ્કૃતિક પ્રદેશોની પરિભાષા દ્વારા આંશિકરૂપે [[અપલેન્ડ દક્ષિણ]] અને [[ગ્રેટ પ્લેન્સે]]માં સ્થિત છે.<ref>{{cite web| first=Allen| last=Lew| url=http://www.geog.nau.edu/courses/alew/ggr346/text/chapters/ch1.html| title=What is geography?| publisher=[[Northern Arizona University]]| access-date=2007-08-04| archive-date=2007-05-10| archive-url=https://web.archive.org/web/20070510041836/http://www.geog.nau.edu/courses/alew/ggr346/text/chapters/ch1.html| url-status=dead}}</ref> ઓક્લાહોમા પાસે ઉચ્ચ પ્રમાણમાં [[જર્મન]], [[સ્કોટ-આઈરીશ]], અને મૂળ અમેરીકન પૂર્વજો છે,<ref>{{cite web| first=Wayne| last=Greene| url=http://www.valpo.edu/geomet/pics/geo200/culture/ancestry.gif| title=Largest Ancestry| publisher=[[Valparaiso University]]| access-date=2007-08-04| archive-date=2010-03-05| archive-url=https://web.archive.org/web/20100305214454/http://www.valpo.edu/geomet/pics/geo200/culture/ancestry.gif| url-status=dead}}</ref> સાથે 25 વિવિધ મૂળ ભાષાઓ બોલાય છે જે બીજા રાજય કરતા વધારે છે.<ref name="languages">{{cite web|first=Stephen|last=Greymorning|url=http://www.sedl.org/pubs/lc05/intro.html|title=Profiles of Native American Education Programs|publisher=Southwest Educational Development Laboratory|access-date=2007-08-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20070816235959/http://www.sedl.org/pubs/lc05/intro.html|archive-date=2007-08-16|url-status=dead}}</ref> 6 સરકારોએ વિસ્તાર પર અલગ અલગ સમયે દાવો કર્યો હતો,<ref>{{cite web| url=http://www.okhistorycenter.org/index.php?option=com_content&task=view&id=78&Itemid=108| title=Flags over Oklahoma| publisher=Oklahoma History Center| access-date=2007-08-04| archive-date=2007-11-21| archive-url=https://web.archive.org/web/20071121230654/http://www.okhistorycenter.org/index.php?option=com_content&task=view&id=78&Itemid=108| url-status=dead}}</ref> અને 67 મૂળ અમેરિકન જાતિઓને ઓક્લાહોમા પ્રસ્તુત કરે છે,<ref name="OK History"/> જેમાં જાતિય મુખ્યાલયોની સૈથી મોટી સંખ્યા અને 39 ફેડરલ અધિકૃત રાષ્ટ્રોનો સમાવેશ થાય છે.<ref>{{cite web| year=2007| url=http://www.travelok.com/about/fun_facts.asp| title=Oklahoma Quick Facts| publisher=Oklahoma Department of Tourism| access-date=2007-08-04| archive-date=2007-05-17| archive-url=https://web.archive.org/web/20070517085232/http://www.travelok.com/about/fun_facts.asp| url-status=dead}}</ref> પશ્ચિમી રેન્ચર્સ, મૂળ અમેરિકન જાતિઓ, દક્ષિણી વસાહતો અને પૂર્વી તેલ બેરોન્સે રાજયના સાંસ્કૃતિક ઢાંચાને આકાર આપ્યો છે અને તેના મોટા શહેરોને સૌથી વધુ નીચા ક્રમાંકવાળા સંયુકત રાજયોના સાંસ્કૃતિક લક્ષ્યોના નામ આપવામાં આવ્યા છે.<ref>{{cite web| year=2007| url=http://www.fodors.com/features/nfdisplay1.cfm?.name=si/020228_si_fc_tulsa.cfm| archive-url=https://web.archive.org/web/20070405151813/http://www.fodors.com/features/nfdisplay1.cfm?name=si%2F020228_si_fc_tulsa.cfm| archive-date=2007-04-05| title=Fodor's Choice: Top Overlooked Destinations| publisher=Fodor's Magazine| access-date=2007-08-02| url-status=live}}</ref><ref>{{cite web| year=2007| url=http://www.otia.info/displaycommon.cfm?an=1&subarticlenbr=2%20%0D| title=Oklahoma Travel Industry Association Information| publisher=Oklahoma Travel Industry Association| access-date=2007-08-04| archive-date=2012-03-17| archive-url=https://web.archive.org/web/20120317155819/http://www.otia.info/displaycommon.cfm?an=1&subarticlenbr=2%20%0D| url-status=dead}}</ref> જયારે ઓક્લાહોમાના નિવાસીયો [[દક્ષિણ શૈલી]]ના એક પ્રકારના લાક્ષણિક વ્યવહાર સાથે જોડાયેલ છે, કેટલોગ ફોર ફીલનટ્રોફી, એકંદરે <ref>{{cite web|year= 2003|url= http://www.catalogueforphilanthropy.org/cfp/db/generosity.php|title= Generosity Index 2003 (2001 data)|publisher= Catalogue for Philanthropy|access-date= 2007-08-16|archive-date= 2012-04-26|archive-url= https://web.archive.org/web/20120426013441/http://www.catalogueforphilanthropy.org/cfp/db/generosity.php|url-status= dead}}</ref>દયા માટે રાષ્ટ્રમાં ઓક્લાહોમાને ચોથો નંબર આપે છે. રાજયને નકારાત્મક સાંસ્કૃતિક [[એક પ્રકાર]]ની વિશિષ્ટા સાથે પણ જોડવામાં આવ્યું જે, પ્રથમ [[જોન સ્ટેનબિક]]ની નોવેલ '''“ [[ગ્રેપ્સ ઓફ વ્રેથ]] ”''' દ્વારા લોકપ્રિય થયું, જે અશિક્ષિત, ગરીબી યુક્ત [[ડસ્ટ યુગ]]ના ખેડૂતોના શોષણનું વર્ણન કરતી હતી જેઓને “ [[ઓકીશ]] ” માનવામાં આવતા હતા.<ref>{{cite web|date=1999-05-10|url=http://keller.clarke.edu/~english/honors/aaron/sec3.htm|title=The Essence of the Midwest|publisher=Clarke College|access-date=2007-08-04|archive-date=2007-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20070822225602/http://keller.clarke.edu/~english/honors/aaron/sec3.htm|url-status=dead}}</ref><ref name="okies">{{cite web|url=http://www.csus.edu/news/022503film.htm|title=Filmmaker to share documentary chronicling local poet’s life|publisher=[[Sacramento State University]]|date=2003-02-25|access-date=2008-04-04|archive-date=2008-09-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20080918161023/http://www.csus.edu/news/022503film.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web| first=Wayne| last=Greene| url=http://www.tulsaworld.com/webextra/itemsofinterest/centennial/centennial_storypage.asp?ID=070715_1_CE2_NEWor84848| title=Oklahoma centennial quiz| publisher=[[Tulsa World]]| access-date=2007-08-04| archive-date=2012-09-13| archive-url=https://archive.today/20120913101944/http://www.tulsaworld.com/specialprojects/?ID=070715_1_CE2_NEWor84848| url-status=dead}}</ref> જો કે શબ્દને ઓક્લાહોમા દ્વારા સકારાત્મક રીતે ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.<ref name="okies"/> === કલા અને રંગભૂમિ === [[ચિત્ર:Philbrook.jpg|thumb|left|સંયુકત રાજયોમાં સર્વોચ્ચ 50 ફાઈન આર્ટ્સના સંગ્રહાલયમાંનું એક ફીલબ્રુક મ્યુઝીયમ..<ref name="philbrook"/>]] રાજયના સૌથી મોટા શહેરી વિસ્તારમાં, [[જેઝ]]ની સમૃધ્ધી વ્યાપક છે,<ref name="ok arts"/> અને [[મૂળ અમેરિકન]], [[મેક્ષીકન]], અને [[એશિયન]] વિદેશી અંત:ક્ષેત્ર તેમના સંબંધિત સંસ્કૃતિઓના સંગીત અને કળાને ઉત્પન્ન કરે છે.<ref>{{cite web | year=2007|url= http://www.okcommerce.gov/index.php?option=content&task=view&id=335&Itemid=415| title= Oklahoma's Diversity| publisher= Oklahoma Department of Commerce| access-date=2007-08-04}}</ref> [[બાર્ટલ્સવિલે]]માં ઓક્લાહોમા મોઝાર્ટ ઉત્સવ એ દક્ષિણ સંયુકત રાજયોમાં સૌથી મોટા [[શાસ્ત્રીય સંગીત]] ઉત્સવોમાંનો એક છે,<ref>{{cite web | year= 2007 | url= http://www.okmozart.com/folders.asp?action=display&record=11 | title= Oklahoma Mozart Festival | publisher= OK Mozart Festival | access-date= 2007-08-04 | archive-url= https://web.archive.org/web/20070816235959/http://www.okmozart.com/folders.asp?action=display&record=11 | archive-date= 2007-08-16 | url-status= dead }}</ref> અને ઓક્લાહોમાનો સિટિ [[આર્ટ્સ ફેસ્ટિવલ]] એ રાષ્ટ્રમાંના સર્વોચ્ચ ફાઇન આર્ટ્સ ઉત્સવોમાંનો એક છે.<ref name="ok arts"/> પાંચ મૂળ અમેરિકન બેલે નૃત્યકીઆઓની વિશ્વવ્યાપક પ્રસિધ્ધી મેળવવાની સાથે, રાજયનો બેલે નૃત્યમાં સમૃધ્ધ ઇતિહાસ છે; [[વોન ચોઉટીયું]], [[મારજોઈરે]] અને [[મારીયા ટોલચીફ]] બહેનો, [[રોસેલા હાઈટાવર]], અને [[મોસ્સેલીન લર્કીન]], સામૂહિકરૂપથી જેમણે [[ફાઈવ મુન્સ]] કહેવાય છે. [[તુલ્સા બેલે]]ને ''[[ન્યુયોર્ક ટાઈમ્સ]]'' દ્વારા સંયુકત રાજયમાં સૌથી સર્વોચ્ચ બેલેનૃત્ય કંપનીઓમાંનું એક તરીકે ક્રમ અપાયેલું છે.<ref name="ok arts"/> ઓક્લાહોમા સિટિ બેલે અને ઓક્લાહોમા વિશ્વવિદ્યાલયના નૃત્ય કાર્યક્રમ, નૃત્યકીઆ વોન ચાઉટીયું અને તેમના પતિ [[મીગ્યુએલ ટેરેખોવ]] દ્વારા સ્થાપિત કરવામાં આવેલો. 1962 માં વિશ્વવિદ્યાલય કાર્યક્રમની સ્થાપના કરવામાં આવી અને સંયુકત રાજયોમાં તનાા પ્રકારનો પ્રથમ સંપૂર્ણ પ્રમાણિત કાર્યક્રમ હતો.<ref>{{cite news | date=2007-12-13 | url=http://www.journalrecord.com/| title=OKC Events| first=Joan| last=Gilmore| publisher=The Oklahoma City Journal Record | access-date=2008-06-17}}</ref><ref>{{cite web | title =Ballet Russes| publisher = Geller/Goldfine Productions|year = 2008 | url = http://www.gellergoldfine.com/russes_dancers.html| access-date = 2008-06-17}}</ref><ref>{{cite web| title = Capri Films| publisher = Geller/Goldfine Productions| year = 2008| url = http://www.caprifilms.com/images/press/ballet/ballets_russes_presskit.pdf| access-date = 2008-06-17| format = PDF| archive-date = 2008-06-24| archive-url = https://web.archive.org/web/20080624204404/http://www.caprifilms.com/images/press/ballet/ballets_russes_presskit.pdf| url-status = dead}}</ref> [[સેન્ડ સ્પ્રીંગ્સ]]માં એક બાહરી રંગભૂમિ જેને “ડિસ્કવરી લેન્ડ!” કહેવાય છે સંગીતમય ''[[ઓક્લાહોમા!]]'' ની કાયદાકીય પ્રદર્શની મુખ્યાલય છે<ref>{{cite web | url= http://discoverylandusa.com/awards.shtml| title= Honors and Awards| publisher=Discoveryland!| access-date=2007-04-26}}</ref> એતિહાસિકપણે રાજયએ સંગતની શૈલીઓ જેમ કે [[ધ તુલસા સાઉન્ડ]], અને [[વેસ્ટર્ન સ્વીંગ]]નું ઉત્પાદન કર્યું છે, જે તુલસામાં [[કેઈનના નૃત્યકક્ષ]]માં લોકપ્રિય થયું. ઈમારત જે “ કારનેગી હોલ ઓફ વેસ્ટર્ન સ્વીંગ ” રૂપે જાણીતું છે,<ref>{{cite news | date=2007-03-25 | url=http://www.tulsaworld.com/webextra/itemsofinterest/centennial/centennial_storypage.asp?ID=070321_1_CE13_spanc63544| title=Cain’s Ballroom - A Music Icon: Venue is a landmark for Western swing, punk fans | first=Matt | last=Elliott | publisher=[[Tulsa World]] | access-date=2007-08-04}}</ref> તે 1930ની દરમિયાન [[બોબ વીલિસ]] અને [[ટેક્ષાસ પ્લેબોયસ]]ના પ્રદર્શની મુખ્યાલય રૂપે ફરજ બજાવતું હતું.<ref>{{cite news | date=2006-07-15 | url=http://www.tulsaworld.com/business/article.aspx?articleID=060715_Bu_E1_Tulsa51913 | title= Selling Tulsa: Branded | first=John | last=Stancavage | publisher=[[Tulsa World]] | access-date=2007-08-04}}</ref> સ્ટીલવોટર એ [[રેડ-ડર્ટ]] સંગીત, જેણા સૌથી જાણીતા સમર્થક હતા સ્વ. [[બોબ ચીલ્ડર્સ]], તેનું અધિકેન્દ્ર હતું. ઓક્લાહોમા એ રાષ્ટ્રમાં મધ્ય પ્રતિશતક પ્રતિ વ્યકિત કલા પર ખર્ચે છે, 17 માં ક્રમે આવે છે 300 સંગ્રાહલયોથી વધારે ને સામેલ કરે છે.<ref name="ok arts">{{cite web | year=2007|url= http://www.okcommerce.gov/index.php?option=content&task=view&id=332&Itemid=413| title=Oklahoma - A Great Place to Play|publisher=Oklahoma Department of Commerce|access-date=2007-08-04}}</ref> તુલસાનું [[ફિલબ્રુક મ્યુઝિયમ]] એ સંયુકત રાજયોના પ0 સર્વોચ્ચ [[ફાઈન આર્ટ્સ]] સંગ્રહાલયોમાંથી એક માનવામાં આવે છે,<ref name="philbrook">{{cite web | url= http://ase.tufts.edu/arted/MuseumsOklahoma.htm| title= Museums of Oklahoma| publisher= Tufts University | access-date=2007-08-05}}</ref> અને નોર્મનમાં [[સેમ નોબલ ઓક્લાહોમા મ્યુઝિયમ ઓફ નેચરલ હિસ્ટ્રી]] જે દેશમાં સૌથી મોટું વિશ્વ વિદ્યાલય આધારિત કલા અને ઇતિહાસ સંગ્રાહલયોમાંથી એક છે, તે પ્રદેશના પ્રાકૃતિક ઇતિહાસને પ્રસ્તુત કરે છે.<ref name="ok arts"/> [[થોમસ ગીલક્રીસ]]ના સંગ્રહનું ઘર તુલસાનું [[ગીલક્રીસ મ્યુઝીયમ]] છે, જે દુનિયાનું સૌથી મોટું અને સૌથી વધુ વ્યાપક પશ્ચિમ અમેરીકાનું કલા અને શિલ્પકૃતિઓનું સંગ્રહ ધરાવે છે.<ref>{{cite web | url= http://www.travelok.com/atv/urban.asp | title= The All-Terrain Vacation | publisher= Travelok.com | access-date= 2007-08-04 | archive-date= 2006-04-10 | archive-url= https://web.archive.org/web/20060410174845/http://www.travelok.com/atv/urban.asp | url-status= dead }}</ref> [[ઓક્લાહોમા સિટિ મ્યુઝિયમ ઓફ આર્ટ્સ]] કલાકાર [[ડેલ ચિહુલી]] દ્વારા કાચની મૂર્તિકલાના સૌથી વ્યાપક સંગ્રહનો સમાવેશ કરે છે,<ref>{{cite web| url= http://www.okcmoa.com/p/6811/Default.aspx| title= About the Museum| publisher= Oklahoma City Museum of Art| access-date= 2007-08-04| archive-url= https://web.archive.org/web/20070816235959/http://www.okcmoa.com/p/6811/Default.aspx| archive-date= 2007-08-16| url-status= dead}}</ref> અને ઓક્લાહોમા શહેરનું [[નેશનલ કાઉબોય એન્ડ વેસ્ટ્રન હેરિટેજ મ્યુઝિયમ]] અમેરિકન પશ્ચિમી સીમાઓના વંશજને પ્રસ્તુત કરે છે.<ref name="ok arts"/> યહુદીધર્મ સાથે સંકળાયેલ [[હોલોકાઉસટેન્ડ]] શિલ્પકૃતિઓના અવશેષો સાથે, તુલસાનું યહુદી કલાનું શરવીન મીલર મ્યુઝીયમ [[દક્ષિણી પશ્ચિમ સંયુકત રાજયો]]માં સૌથી મોટા [[યહુદી]] કલાના સંગ્રહને સરંક્ષિત કરે છે.<ref>{{cite web | url= http://www.jewishmuseum.net/ | title= Sherwin Miller Museum of Judaism | publisher= Sherwin Miller Museum of Jewish Art | access-date= 2006-04-20 | archive-date= 2010-02-26 | archive-url= https://web.archive.org/web/20100226183123/http://www.jewishmuseum.net/ | url-status= dead }}</ref> === તહેવારો અને પ્રસંગો === [[ચિત્ર:Grand Entry Omaha.jpg|thumb|right|મૂળ અમેરીકી સાંસ્કૃતિક પ્રસંગ જેમ કે પાઉવાઉ, ઓક્લાહોમામાં સામાન્ય છે.]] ઓક્લાહોમાના શતાબ્દી મહોત્સવને અમેરિકન બસ સંસ્થા દ્વારા 2007 માટે સંયુક્ત રાજ્યોમાં સર્વોચ્ચ પ્રસંગનું નામ આપવામાં આવ્યું હ્તું,<ref>{{cite news | date=2006-09-07 | url=http://www.tulsaworld.com/webextra/itemsofinterest/centennial/centennial_storypage.asp?ID=060907_Ne_A13_State52295 | title= 100 and 1: State's centennial is named top-ranked bus-tour destination| first=Brian | last=Barber | publisher=[[Tulsa World]] | access-date=2007-08-04}}</ref> અને તે નવેમ્બર 16, 2007 ના દિને [[રાજ્યપણા]]નાં 100મા વાર્ષિકોત્સવ સાથે સમાપ્ત થતાં ઘણાં ઉત્સવો ધરાવતો હતો. મૂળ અમેરિકન પાવવાવ્સ અને ઔપચારિક પ્રસંગો જેવા વાર્ષિક પરંપરાગત તહેવારો આખા રાજ્યભરમાં થાય છે, અને સાંસ્કૃતિક વારસો અને પરંપરાઓ દર્શાવતા [[સ્કોટિશ]], [[આયરિશ]], [[ઇટાલિયન]], [[વિએટનામીસ]], [[ચાઇનીસ]], [[ઝેક]], [[જ્યુઇશ]], [[અરબ]], [[મેક્સિકન]], અને [[આફ્રીકી-અમેરિકન]] સમુદાયોના ઉત્સવોનો સમાવેશ કરે છે. ઓક્લાહોમા શહેરની 10-દિવસની મુસાફરી દરમિયાન, [[ઓક્લાહોમા રાજ્યના ભાડાં]] એક મિલિયન લોકોને નજીક આકર્ષે છે,<ref>{{cite news | date=2006-09-11 | url=http://www.okstatefair.com/documents/2006%20OSF%20Opens.pdf | title=Oklahoma State Fair Opens September 14 | publisher=Oklahoma State Fair | access-date=2007-08-04 | format=PDF | archive-date=2007-06-29 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070629222126/http://www.okstatefair.com/documents/2006%20OSF%20Opens.pdf | url-status=dead }}</ref> અને મોટા [[પાવ-વાવ્સ]], [[એશિયન]] ઉત્સવો, અને [[જુનેટીંથ]] મહોત્સવો શહેરમાં દર વર્ષે યોજાય છે. [[તુલસા રાજ્યનાં ભાડાં]] તેની 10-દિવસની મુસાફરી દરમિયાન એક મિલિયન લોકોને નજીક આકર્ષે છે,<ref>{{cite web | year=2007 | url=http://www.tulsastatefair.com/fair/generalinfo/index.asp | title=Tulsa State Fair - General Information | publisher=Tulsa State Fair | access-date=2007-08-25 | archive-date=2007-08-28 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070828181706/http://www.tulsastatefair.com/fair/generalinfo/index.asp | url-status=dead }}</ref> અને શહેરના મેફેસ્ટ તહેવારે 2007 દરમિયાન ચાર દિવસમાં 375,000થી પણ વધુ લોકોને મનોરંજન પૂરૂં પાડ્યું.<ref>{{cite news | date=2007-05-21 | first=Leigh | last=Bell | title=Mayfest: Celebrating Downtown: Festival closes after big year | publisher=Tulsa World | url=http://www.tulsaworld.com/news/article.aspx?articleID=070521_238_A1_hMore10041| access-date = 2007-05-21}}</ref> 2006માં, તુલસાનો [[ઑક્ટોબર્ફેસ્ટ]] ''[[યુએસએ ટુડે]]'' દ્વારા દુનિયાનાં સર્વોચ્ચ 10માંનો એક અને ''[[બોન એપેટીટ]]'' સામયિક દ્વારા રાષ્ટ્રમાં જર્મનીનાં સર્વોચ્ચ આહાર ઉત્સવોમાંથી એક કહેવામાં આવ્યો હતો.<ref>{{cite news | first=Daniel | last=Harrison | title=Top 10: American Oktoberfest Destinations | publisher=Ask Men | url =http://www.askmen.com/fashion/travel_top_ten_100/112c_travel_top_ten.html | access-date = 2007-05-05}}</ref> તુલસા [[ડીફેસ્ટ]] નામનો વાર્ષિક સંગીત ઉત્સવ પણ યોજે છે, એક એવો ઉત્સવ જે ઓક્લાહોમાના મૂળ બેન્ડ અને સંગીતકારોની ઝાંખી આપે છે. [[નોર્મન સંગીત ઉત્સવ]] માટે નોર્મન સંચાલન કરે છે. નોર્મન નોર્મનનાં મધ્યકાલિન મેળાનો પણ સંચાલક છે, 1976થી વાર્ષિક રીતે યોજાય છે અને ઓક્લાહોમાનો પ્રથમ મધ્યકાલિન મેળો છે. મેળો પ્રથમ ઓક્લાહોમા વિશ્વવિદ્યાલય નાં કેમ્પસનાં દક્ષિણ ઓવલમાં કરવામાં આવ્યો હતો અને ત્રીજા વર્ષે મેળો બહુ મોટો ન બને ત્યાં સુધી નોર્મનનાં ડક પોન્ડમાં ખસેડવામાં આવ્યો અને 2003માં રિવ્ઝ પાર્કમાં ખસેડવામાં આવ્યો. નોર્મનનો મધ્યકાલિન મેળો ઓક્લાહોમાનો “ સપ્તાહનાં અંતનો મોટામાં મોટો પ્રસંગ અને ઓક્લાહોમામાં ત્રીજો સૌથી મોટો પ્રસંગ છે, અને એવેન્ટ્સ મીડીઆ નેટવર્ક દ્વારા રાષ્ટ્રનાં સર્વોચ્ચ 100 પ્રસંગોમાંથી એક તરીકે પસંદ કરવામાં આવ્યો હતો. ”<ref>{{cite web | year=2010 | url=http://www.medievalfair.org/index.html | title=Medieval Fair of Norman | publisher=Medieval Fair of Norman | access-date=2010-02-14 | archive-date=2011-07-27 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110727075023/http://www.medievalfair.org/index.html | url-status=dead }}</ref> == શિક્ષણ == [[ચિત્ર:Seminary Hall.jpg|thumb|left|જાહેર પ્રાદેશિક વિશ્વવિદ્યાલયોનું ઓક્લાહોમામાંનું તંત્ર જે ઉત્તરી પૂર્વી રાજય વિશ્વવિદ્યાલય તહલે કવાટમાં.]] [[સરકારી શાળા]] જિલ્લાઓ, અને [[સ્વતંત્ર વ્યકિતગત સંસ્થાઓ]]થી બનેલા શિક્ષણ તંત્રની સાથે, ઓક્લાહોમા પાસે 6,31,337 વિદ્યાર્થીઓ છે, જે 1849, સરકારી [[પ્રાથમિક]], [[માધ્યમિક]], અને [[વ્યવાસાયિક]] શાળાઓમાં 2006 સુધીમાં 540 [[શાળા જિલ્લા]]માં નામાંકિત થયેલા છે.<ref name="OK Education">{{cite web | title = A Look at Education | publisher = Oklahoma State Department of Education | year = 2006 | url = http://www.sde.state.ok.us/publ/stats/default.html | access-date = 2007-08-03 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070816235959/http://www.sde.state.ok.us/publ/stats/default.html | archive-date = 2007-08-16 | url-status = dead }}</ref> 2005-2006 શાળાના વર્ષમાં 120,122 વિદ્યાર્થીઓની સાથે ઓક્લાહોમા રાજયમાં [[મૂળ અમેરીકી]] વિદ્યાર્થીઓનું સર્વોચ્ચ નામાંકન ધરાવે છે.<ref name="NCES">{{Cite web |url=http://nces.ed.gov/pubs2007/2007352.pdf |format=pdf |publisher=IES, National Center for Education Statistics |title=Public Elementary and Secondary School Student Enrollment, High School Completions and Staff from the Common Core of Data, School Year 2005-06}}</ref> પ્રતિ વિદ્યાર્થી ખર્ચમાં બધા રાજયોમાં નિમ્નતમ ક્રમાંક ધરાવતા ઓક્લાહોમાએ 2005 માં $ 6, 614 પ્રતિ વિદ્યાર્થી ખર્ચયા હતા, જે રાષ્ટ્રમાં 47 માં નંબરે હતું,<ref name="OK Education"/> જો કે તેના 1992 થી 2002 ના કુલ શિક્ષણ ખર્ચમાં તે 22 માં નંબરે હતું.<ref>{{cite web | title = Growth in Oklahoma's State Governments 1992-2002 | publisher = University of Central Oklahoma | date = 2006-02-01 | url = http://www.busn.ucok.edu/ucopi/docs/govgrowth1992-2002.pdf | format = pdf | access-date = 2007-08-03 | archive-date = 2007-08-08 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070808074216/http://www.busn.ucok.edu/ucopi/docs/govgrowth1992-2002.pdf | url-status = dead }}</ref> રાજય [[પૂર્વ બાલવિહાર]] શિક્ષણમાં સર્વોત્તમ છે અને પ્રારંભિક શિક્ષણમાં સર્વોત્તમ છે અને પ્રારંભિક શિક્ષણ સંશોધન માટેની રાષ્ટ્રીય સંસ્થાએ તેણે સંયુકત રાજયોમાં તેના ધોરણ, ગુણવત્તા અને તપાસને લઈને 2004માં [[પૂર્વ-બાલવિહાર શિક્ષણ]] માટે પ્રથમ ક્રમ આપ્યો હતો અને તેને પ્રારંભિક બાળપણ નિશાળ માટે તેને આદર્શ દર્શાવ્યું હતું.<ref>{{cite web | title = Superintendent Garrett announces Oklahoma #1 in Pre-Kindergarten | publisher = Oklahoma State Department of Education | date = 2004-11-19 | url = http://www.sde.state.ok.us/pro/prek/default.html | access-date = 2007-08-03 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070816235959/http://www.sde.state.ok.us/pro/prek/default.html | archive-date = 2007-08-16 | url-status = dead }}</ref> જયારે [[માધ્યમિક શાળા]]ના ભણવાનું છોડી દેનારનુંપ્રમાણ 200પ અને 2006 ની વચ્ચે 29 પ્રતિશત ઓછું થયું, ઓક્લાહોમા રાષ્ટ્રમાં માધ્યમિક શાળાના જયેષ્ઠ વિદ્યાર્થીઓને કાયમ રાખવા માટે,<ref>{{cite news| title = Oklahoma's "Kids Count" Ranking Falls Again| publisher = [[KOTV-TV|KOTV]]| date = 2007-07-25| url = http://kotv.com/news/local/story/?id=132224| access-date = 2007-08-03| archive-date = 2007-09-27| archive-url = https://web.archive.org/web/20070927214145/http://kotv.com/news/local/story/?id=132224| url-status = dead}}</ref> 3.2 પ્રતિશત છૂટા થયેલ વિદ્યાર્થીઓના દર સાથે ઓક્લાહોમાનો નીચેના ત્રણ રાજયોમાં ક્રમ આવે છે.<ref name="OK Education"/> 2004માં રાજયના રાષ્ટ્રમાં [[માધ્યમિક શાળા ડિપ્લોમા]] પુખ્તોની સંબંધિત સંખ્યામાં 36મો ક્રમ આવ્યો હતો, જોકે 85.2 પ્રતિશતે, તેનો દક્ષિણ રાજયોમાં સર્વોચ્ચ ક્રમ હતો.<ref>{{cite web | title = High school diploma or higher, by percentage by state | publisher = Statemaster.com | year = 2004 | url = http://www.statemaster.com/graph/edu_hig_sch_dip_or_hig_by_per-high-school-diploma-higher-percentage | access-date = 2007-08-20 | archive-date = 2007-09-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070927223755/http://www.statemaster.com/graph/edu_hig_sch_dip_or_hig_by_per-high-school-diploma-higher-percentage | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web| title = Missouri and the Nation| publisher = [[University of Missouri]]| date = 2007-02-09| url = http://www.oseda.missouri.edu/mo_nation/no_highschool_grad_1990_2000.shtml| access-date = 2007-08-03| archive-date = 2007-10-12| archive-url = https://web.archive.org/web/20071012160129/http://oseda.missouri.edu/mo_nation/no_highschool_grad_1990_2000.shtml| url-status = dead}}</ref> ઓક્લાહોમા [[માધ્યમિક શિક્ષણ]] માટેની [[ઓક્લાહોમાની વિશ્વ વિદ્યાલય]] અને [[ઓક્લાહોમા રાજય વિશ્વ વિદ્યાલય]] સૌથી મોટી સરકારી સંસ્થાઓ છે, બન્ને એક પ્રાથમિક કેમ્પસ અને આજુબાજુના કેમ્પસમાંથી સંચાલિત કરવામાં આવે છે. બે રાજય વિશ્વ વિદ્યાલયો, [[ઓક્લાહોમા સિટિ વિશ્વ વિદ્યાલય]] અને [[તુલસાની વિશ્વવિદ્યાલય]]ની સાથે, રાષ્ટ્રમાં પૂર્વ સ્નાતક વ્યવસાય કાર્યક્રમમાં ક્રમ ધરાવે છે,<ref>{{cite web| title = America's Best Colleges - 2007| publisher = Oklahoma Education Information System| year = 2007| url = http://www.okhighered.org/oeis/News.shtml| access-date = 2007-08-03| archive-url = https://web.archive.org/web/20070816235959/http://www.okhighered.org/oeis/News.shtml| archive-date = 2007-08-16| url-status = dead}}</ref> ઓક્લાહોમા શહેર વિશ્વવિદ્યાલયની કાયદાની શાળા અને ઓક્લાહોમા કાયદાની મહા વિદ્યાલયની વિશ્વવિદ્યાલય એ રાજયની માત્ર એવી સંસ્થાઓ છે જે એબીએ થી પ્રમાણિત છે. એકેડેમિક મૂલ્યાંકન માટે ઓક્લાહોમાની વિશ્વવિદ્યાલય અને તુલસાની વિશ્વવિદ્યાલય એ રાષ્ટ્રીય રૂપથી સર્વોચ્ચ પ્રતિશત વિશ્વવિદ્યાલય છે.<ref name="OK Education 6">{{cite web| title = Princeton review raves TU| publisher = The Collegian| date = 2002-09-24| url = http://www.utulsa.edu/collegian/pdf/vol88iss03.pdf| format = pdf| access-date = 2007-08-03| archive-date = 2007-08-08| archive-url = https://web.archive.org/web/20070808074216/http://www.utulsa.edu/collegian/pdf/vol88iss03.pdf| url-status = dead}}</ref> ઓક્લાહોમા અગિયાર સરકારી પ્રાદેશિક વિશ્વવિદ્યાલયો ધરાવે છે,<ref>{{cite web| title =Student Center Financial Aid| publisher =Oklahoma State Regents for Higher Education| year =2008| url =http://www.okhighered.org/student-center/financial-aid/rubs.shtml| access-date =2008-04-06| archive-date =2008-03-23| archive-url =https://web.archive.org/web/20080323062821/http://www.okhighered.org/student-center/financial-aid/rubs.shtml| url-status =dead}}</ref> જેમાં [[ઉત્તરી પશ્ચિમી રાજય વિશ્વવિદ્યાલય]]નો સમાવેશ થાય છે, જે [[મિસિસિપ્પી નદી]]ના પશ્ચિમી બાજુ ઉચ્ચ શિક્ષણ માટેની બીજી સૌથી જુની સંસ્થા છે,<ref name="NSU demographics"></ref> સાથે ઓક્લાહોમા<ref>{{cite web| title =Rare Eye Condition Takes Center Stage At NSUOCO| publisher =Northeastern State University| year =2008| url =http://www.nsuba.edu/news/story.php?1960| access-date =2008-04-06| archive-date =2019-09-13| archive-url =https://web.archive.org/web/20190913024841/https://www.nsuok.edu/| url-status =dead}}</ref>ની એક માત્ર [[ઓપ્ટોમેટ્રી]]ની મહાવિદ્યાલયને શામિલ કરતી અને ટકાવારી અને સંખ્યાને લઈને રાષ્ટ્રમાં સૌથી વધારે [[મૂળ અમેરિકી]] વિદ્યાર્થીઓનું નામંકન ધરાવે છે.<ref>{{cite web| title = INBRE Participants| publisher = Oklahoma Idea Network of Biomedical Research Excellence| url = http://okinbre.org/participating%20institutions.htm| access-date = 2008-04-06| archive-date = 2008-04-10| archive-url = https://web.archive.org/web/20080410193841/http://okinbre.org/participating%20institutions.htm| url-status = dead}}</ref><ref name="NSU demographics">{{cite web | title = NSU Demographics | publisher = Northeastern State University | year = 2006 | url = http://arapaho.nsuok.edu/~research/formsguide/NSU%20DEMOGRAPHICS%202005-2006.pdf | format = pdf | access-date = 2008-02-10 | archive-date = 2007-12-01 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071201151858/http://arapaho.nsuok.edu/~research/formsguide/NSU%20DEMOGRAPHICS%202005-2006.pdf | url-status = dead }}</ref> 2007 માં રાજયની વિશ્વવિદ્યાલયોેમાંથી 6 તો [[પ્રીન્સટનની પ્રતિષાદ]]ની સૂચીમાં સર્વોત્તમ 122 પ્રાદેશિક મહા વિદ્યાલયોના સ્થાનમાં આવી,<ref>{{cite web| title = OBU Named to The Princeton Review “Best in the West” list| publisher = [[Oklahoma Baptist University]]| date = 2005-08-26| url = http://www.okbu.edu/news/view_article.php?id=482| access-date = 2007-08-03| archive-date = 2007-08-08| archive-url = https://web.archive.org/web/20070808024101/http://www.okbu.edu/news/view_article.php?id=482| url-status = dead}}</ref> અને ત્રણે ઉત્તર ગુણવત્તા માટે સર્વોચ્ચ મહાવિદ્યાલયોની સૂચીમાં પણ આવી.<ref>{{cite web| title = Best Value Colleges| publisher = [[Princeton Review]]| date = 2006-03-28| url = http://ir.princetonreview.com/test/ReleaseDetail.cfm?ReleaseID=191272| access-date = 2007-08-03| archive-date = 2007-10-12| archive-url = https://web.archive.org/web/20071012153043/http://ir.princetonreview.com/test/ReleaseDetail.cfm?ReleaseID=191272| url-status = dead}}</ref> રાજયમાં પ4 ઉત્તરી ઉચ્ચ માધ્યમિક પ્રાવેધિક સંસ્થાઓ છે જે વ્યવસાય અથવા વ્યાપારના વિશિષ્ટ ક્ષેત્રોમાં તાલીમ માટે [[ઓક્લાહોમાના કેરિયર ટેક કાર્યક્રમ]] દ્વારા પ્રવર્તીત છે.<ref name="OK Education"></ref> 2007 - 2008 ના શાળાકીય વર્ષમાં, ઓક્લાહોમાની મહાવિદ્યાલયોમાં 181,973 પૂર્વી સ્નાતક વિદ્યાર્થીઓ, 20,014 સ્નાતક વિદ્યાર્થીઓ, અને 439પ પ્રથમ વ્યવસાયિક ડિગ્રીના વિદ્યાર્થીઓ નામાંકન થયેલ હતા. આ વિદ્યાર્થીઓમાંથી 18,892 એ સ્નાતક ઉપલબ્ધી પ્રાપ્ત કરી, પ386 એ માસ્ટર ડિગ્રી પ્રાપ્ત કરી અને 462 એ પ્રથમ વ્યવાસાયિક ડિગ્રી મેળવી, આનો અર્થ એ કે ઓક્લાહોમા રાજય સારાંશે 38276 ડીગ્રી ધરાવનાર પ્રતિ પૂર્ણાહતી ઘટક પેદા કરે છે (એટલે કે જુલાઈ 1 2007 જૂન 30 2008). રાષ્ટ્રીય સારાંશ 68,322 ડીગ્રી ધરાવનાર પ્રતિ પૂર્ણાહતી ઘટક છે.<ref>{{cite web|url=http://www.collegedegreereport.com/articles/oklahoma-colleges-profile-college-degree-programs-post-secondary-education-oklahoma|title=Oklahoma Colleges: A Profile of College Degree Programs & Post-Secondary Education in Oklahoma|access-date=2010-09-07|archive-date=2010-03-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20100310111128/http://www.collegedegreereport.com/articles/oklahoma-colleges-profile-college-degree-programs-post-secondary-education-oklahoma|url-status=dead}}</ref> == રમત ગમત == ઓક્લાહોમા લોકપ્રિય રમતોનું સમર્થન કરે છે, ટીમો જેમ કે [[બાસ્કેટબોલ]], [[ફૂટબોલ]], [[એરેના ફૂટબોલ]], [[બેઝબોલ]], [[સોકર]], [[હોકી]] અને [[કુસ્તીબાજ]], ઓક્લાહોમા શહેર, તુલસા, એનીડ, નોર્મન અને લોટનમાં સ્થિત છે. [[રાષ્ટ્રીય બાસ્કેટબોલ સંગઠન]]નું [[ઓક્લાહોમા સિટી થન્ડર]] અને [[મહિલા રાષ્ટ્રીય બાસ્કેટબોલ સંગઠન]]નું [[તુલસા શોક]] એ રાજયના માત્ર [[મુખ્ય સંગઠિત ખેલ ફ્રેન્ચાઈઝી]] છે, પરંતુ લઘુત્તમ સંગઠિત ખેલો, [[લઘુત્તમ લીગ બેઝબોલ]]નો સમાવેશ કરતા [[એએએ અને એએ સ્તરો]] પર, [[કેન્દ્રિય હોકી લીગ]]માં હોકી અને [[એએફ1]] લીગમાં એરેના ફૂટબોલની [[ઓક્લાહોમા સિટિ યાર્ડ ડોવ્ઝ]] અને [[તુલ્સા ટેલોન્સ]] દ્વારા મેજબાની કરાય છે. ઓક્લાહોમા સિટિ, [[ઓક્લાહોમા સિટિ લાઇટનિંગ]]નું પણ પ્રતિનિધિત્વ કરે છે જે [[રાષ્ટ્રિય વુમન ફુટબોલ એશોશિયેશન]]માં રમે છે. અને [[તુલસા 66 Ers]] ના [[એનબીએ વિકાસ લીગ]] અને [[તુલસા રેવોલ્યુશન]] માટે તુલસા બેસ છે, જે [[અમેરિકન ઈન્ડોર સોકર લીગ]]માં રમે છે.<ref>{{cite news | date=2007-07-29 | url=http://www.tulsaworld.com/sports/article.aspx?articleID=070729_2_B2_hTheT26273| title= Pro soccer: Soccer comes to Tulsa| first = Glenn | last = Hibdon| publisher= [[Tulsa World]] | access-date=2007-08-05}}</ref> એનીડ અને લોટન વ્યાવાસયિક બાસ્કેટબોલ ટીમોની [[યુએસબીએલ]] અને [[સીબીએ]]માં 6 મેજબાની કરે છે. [[એનબીએ]] નું [[ન્યું ઓર્લીન્સ હોનેર્ટસ]] ઓક્લાહોમા આધારિત પ્રથમ મુખ્ય સંગઠીત રમત ફ્રેન્ચાઈઝી બની જયારે 2000 માં [[હુરીકેન કેટરીન]]ના આવ્યા પછી બે ઋતુ માટે ટીમોને ઓક્લાહોમા શહેરના [[ફોર્ડ સેન્ટર]]માં ફરીથી સ્થાપિત થવું પડયું હતું.<ref name="Forbes NOK">{{cite web | date=2007-01-25 | url=http://www.forbes.com/lists/2006/32/biz_06nba_New-Orleans-Hornets_328959.html| title= BA Team Valuations - #29 New Orleans Hornets| publisher=PGA | access-date=2007-08-05}}</ref> જુલાઈ 2008 માં [[સિએટલ સુપર સોનીકસ]], જે [[કલેટન બેનેટ્ટ]]ના નેતૃત્વ દ્વારા ઓક્લાહોમા શહેરના વેપારીઓ દ્વારા ખરીદાયેલ, [[ઓક્લાહોમા શહેરમાં પુન:સ્થાપિત]] થઇ અને 2008માં જાહેર કર્યું કે [[ઓક્લાહોમા સિટિ થંડર]]ના રૂપે રમત ફોર્ડ કેન્દ્રમાં શરૂ થશે, અને તે રાજયનું પ્રથમ કાયમી મુખ્ય લીગ ફ્રેન્ચાઈઝી બન્યું.<ref>{{cite news | url=http://seattletimes.nwsource.com/html/localnews/2008030229_sonitrial02.html | title=Sonics, city reach settlement | work=The Seattle Times | date=2008-07-02 | access-date=2008-07-02}}</ref> [[મહાવિદ્યાલયી સંબંધી એથલેટિક્સ]] રાજયમાં લોકપ્રિય છે. [[ઓક્લાહોમા સુનર્સના વિશ્વવિદ્યાલય]] અને [[ઓક્લાહોમા રાજ્ય વિશ્વ વિદ્યાલય કાઉબોયસ]] સરેરાશ 60,000 ચાહકો ઘરાવે છે જે તેમની ફૂટબોલની રમતમાં હાજર રહે છે, અને ઓક્લાહોમાની વિશ્વ વિદ્યાલયનો [[અમેરિકન ફૂટબોલ]] કાર્યક્રમનો 2006 માં અમેરિકન મહાવિદ્યાલયોમાં હાજરીને લઈને 13મો ક્રમ આવ્યો હતો, જેમાં તેમની ઘરેલું રમતોમાં 84561 લોકોની સરેરાશ હાજરી હતી.<ref>{{cite web| title = Oklahoma Sets New Attendance Record| publisher = [[University of Oklahoma]]| url = http://www.soonersports.com/facilities/memorial-stadium-attendance.html| access-date = 2007-11-04| archive-date = 2010-07-01| archive-url = https://web.archive.org/web/20100701082051/http://www.soonersports.com/facilities/memorial-stadium-attendance.html| url-status = dead}}</ref> બન્ને વિશ્વવિદ્યાલય દર વર્ષે ઘણી વખત સામ સામી રમતોમાં મળે છે, જે [[બેડલમ શ્રેણી]]ના નામે જાણીતી છે, જે રાજયના સૌથી મોટા રમત ઉત્સવ તરીકે ગણાય છે. 11 ઓક્લાહોમા મહાવિદ્યાલયો અને વિશ્વવિદ્યાલયના ખેલ કાર્યક્રમો [[એનસીએએ]] ની અંદર સ્પર્ધા કરે છે, જેમાંથી સંગઠનના સર્વોચ્ચ સ્તર – [[ડિવિઝન 1]] માં ચાર ભાગ લે છે: ઓક્લાહોમાની વિશ્વ વિદ્યાલય, ઓક્લાહોમા રાજય વિશ્વ વિદ્યાલય, તુલસા વિશ્વ વિદ્યાલય અને ઓરલ રોર્બટ્સ વિશ્વ વિદ્યાલય.<ref>{{cite web| title = NCAA Members by State| publisher = [[NCAA]]| url = http://www.ncaa.org/conferences/schools_by_state.html| access-date = 2007-08-05| archive-url = https://web.archive.org/web/20051125223302/http://www.ncaa.org/conferences/schools_by_state.html| archive-date = 2005-11-25| url-status = dead}} {{Dead link|date=May 2010| bot=DASHBot}}</ref> ''[[સ્પોર્ટસ ઈલસ્ટ્રેટેડ]]'' મેગેજીને ઓક્લાહોમાની વિશ્વવિદ્યાલય અને ઓક્લાહોમા રાજયની વિશ્વવિદ્યાલયનું રાષ્ટ્રમાં એથલેતિક્સ માટેની ઉચ્ચ મહાવિદ્યાલયોમાં મૂલ્યાંકન કર્યું છે.<ref name="top sports">{{cite web| date = 2002-10-07| title = America's Best Sports Colleges: 1-10| publisher = Sports Illustrated| url = http://sportsillustrated.cnn.com/si_online/news/2002/10/01/1_10/| access-date = 2007-08-05| archive-date = 2007-08-22| archive-url = https://web.archive.org/web/20070822222732/http://sportsillustrated.cnn.com/si_online/news/2002/10/01/1_10/| url-status = dead}}</ref><ref>{{cite web| date = 2002-10-07| title = America's Best Sports Colleges: 11-100| publisher = Sports Illustrated| url = http://sportsillustrated.cnn.com/si_online/news/2002/10/01/11_100/| access-date = 2007-08-05| archive-date = 2008-10-17| archive-url = https://web.archive.org/web/20081017150320/http://sportsillustrated.cnn.com/si_online/news/2002/10/01/11_100/| url-status = dead}}</ref> વધારામાં, રાજયની 12 નાની મહાવિદ્યાલય અથવા વિશ્વવિદ્યાલયો, મોટાભાગે [[સુનર એથલેટિક કોન્ફરન્સની]] અંદર, [[એનએઆઇએ]] માં ભાગ લે છે.<ref>{{cite web| year = 2005| title = Member Institutions| publisher = [[National Association of Intercollegiate Athletics|NAIA]]| url = http://naia.cstv.com/member-services/about/members.htm| access-date = 2007-08-05| archive-date = 2011-07-22| archive-url = https://web.archive.org/web/20110722042452/http://naia.cstv.com/member-services/about/members.htm| url-status = dead}}</ref> નિયમિત [[એલપીજીએ]] ટૂર્નામેન્ટો તુલસામાં સીડર રીજ કન્ટ્રી ક્લબમાં યોજાય છે અને [[પીજીએ]] અથવા [[એલપીજીએ]] માટેની [[મુખ્ય પ્રતિયોગીતા]]ઓ [[સધર્ન હિલ્સ કન્ટ્રી ક્લબ]] તુલસામાં, ઓક ટ્રી કન્ટ્રી કલબ ઓક્લાહોમા શહેરમાં, અને સીડર રીજ કન્ટ્રી કલબ તુલસામાં રમાય છે.<ref>{{cite web| title = Oklahoma's Top 10 Private Golf Courses| publisher = Tulsaweb| url = http://www.tulsaweb.com/Golf/Private.htm| access-date = 2007-08-05| archive-date = 2007-08-06| archive-url = https://web.archive.org/web/20070806060137/http://tulsaweb.com/Golf/Private.htm| url-status = dead}}</ref> રાષ્ટ્રના સર્વોચ્ચ ગોલ્ફ મેદાનોમાં ગણના કરાતી હોય એવા, સધર્ન હીલ્સે, 2007માં એક, અને ત્રણ [[યુએસ ઓપન]], તાજેતરમાં 2001માં, સહિત ચાર [[પીજીએ પ્રતિયોગીતા]]ઓનું સંચાલન કર્યું છે.<ref>{{cite web | year=2007 | url=http://www.pga.com/pgachampionship/2007/news/20060228_history.html| title= Southern Hills Country Club is rich in History | publisher=[[Professional Golfers' Association of America|PGA]] | access-date=2007-08-05}}</ref> [[રોડીયોઝ]] આખા રાજયભરમાં લોકપ્રિય છે અને રાજયના પેનહેન્ડલમાં [[ગાયમોન]], રાષ્ટ્રની સૌથી મોટી એવી એક પ્રતિયોગિતાનું સંચાલન કરે છે.<ref>{{cite web | url=http://www.guymonrodeo.com/rodeohistory.htm | publisher=Guymon Rodeo Foundation | title=Rodeo History | access-date=2007-05-02 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070516235959/http://www.guymonrodeo.com/rodeohistory.htm | archive-date=2007-05-16 | url-status=dead }}</ref> == સ્વાસ્થ્ય == [[ચિત્ર:tulsacancertreatmentcenter.jpg|thumb|left|તુલસામાં સ્થિત દક્ષિણી પશ્ચિમી પ્રાદેશિક સગવડ માટે અમેરીકાનું કેન્સર સારવાર કેન્દ્ર. ]] 2005માં આ રાજય, રાજ્યમાં સ્વાસ્થ્ય-સંબંધી કુલ 75,801,364 $ નાં સર્વસામાન્ય ખર્ચાઓ સાથે, કેન્દ્રીય સરકાર પાસેથી ચિકિત્સા ફંડ મેળવતું 21મું સૌથી મોટું રાજય હતું; [[રસીકરણ]], [[જીવ આતંકવાદ]] સામે સાવધાની, અને સ્વાસ્થ્ય શિક્ષણ એ ત્રણ સૌથી વધુ ફંડ મળેલ ચિકિત્સા બાબતો છે.<ref name="oklahoma health 2">{{cite web| title = Health Report: Oklahoma| publisher = Trust for America's Health| url = http://healthyamericans.org/state/index.php?StateID=OK| access-date = 2007-08-02| archive-date = 2007-08-12| archive-url = https://web.archive.org/web/20070812184402/http://healthyamericans.org/state/index.php?StateID=OK| url-status = dead}}</ref> ઓક્લાહોમામાં મુખ્ય બિમારીઓની ઘટનાઓ રાષ્ટ્રીય સરેરાશની નજીક છે, અને રાજયની [[અસ્થમા]], [[ડાયાબિટીસ]], [[કેન્સર]] અને [[હાઈપરટેન્શન]] ધરાવતા લોકોની ટકાવારી દેશનાં બાકીના ભાગો જેટલી અથવા થોડી વધારે છે.<ref name="oklahoma health 2"/> 2000માં, ઓક્લાહોમાનો ક્રમ પ્રતિ વ્યકિત ચિકિત્સકમાં 45મો હતો અને પ્રતિ વ્યકિત નર્સોમાં રાષ્ટ્રીય સરેરાશથી થોડો નીચો હતો, પણ પ્રતિ 100,000 લોકોએ હોસ્પિટલના ખાટલાઓમાં રાષ્ટ્રીય સરેરાશ કરતા થોડો ઉપર હતો અને 12 વર્ષના સમયગાળા દરમિયાન સ્વાસ્થ્ય સેવાઓમાં સાચા વિકાસમાં રાષ્ટ્રીય સરેરાશ કરતાં વધારે હતો.<ref>{{cite web| title = State health workforce profiles:Oklahoma| publisher = [[United States Department of Health and Human Services]]| url = ftp://ftp.hrsa.gov/bhpr/workforce/summaries/Oklahoma03.pdf| format = pdf| access-date = 2007-08-02}}{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> વીમા ધરાવતા લોકોની ટકાવારી માટે સૌથી ખરાબ રાજયમાંનું એક, 2005માં, 18 અને 64 વચ્ચેની આયુના ઓક્લાહોમાના લગભગ 25 પ્રતિશત લોકો પાસે સ્વાસ્થ્ય વીમો ન હતા, રાષ્ટ્રમાં પાંચમો સૌથી વધારે દર.<ref>{{cite web| title = Health insurance, lack of coverage among adults: State, 2002-2005| publisher = [[United States Department of Health and Human Services]]| url = http://209.217.72.34/HDAA/TableViewer/tableView.aspx?ReportId=151| access-date = 2007-09-08| archive-date = 2007-10-12| archive-url = https://web.archive.org/web/20071012213905/http://209.217.72.34/HDAA/TableViewer/tableView.aspx?ReportId=151| url-status = dead}}</ref> ઓક્લાહોમાના લોકો [[સ્થૂળતા]]ના ફેલાવાની બાબતમાં અમેરિકનોના ઉપરના અર્ધમાં આવે છે, અને તેની 30.3 પ્રતિશત જનસંખ્યા સ્થૂળતા ધરાવે છે કે તેની નજીક છે તેની સાથે, રાષ્ટ્રમાં પાંચમુ સૌથી વધારે સ્થૂળતાવાળુ રાજય છે.<ref name="Oklahoma Health">{{cite web| title = U.S. Obesity Trends| publisher = Centers for Disease Control and Prevention| url = http://www.cdc.gov/obesity/data/trends.html | access-date = 2009-09-12}}</ref> [[ઓયુ ચિકિત્સા કેન્દ્ર]], ઓક્લાહોમાનું દવાખાનાઓનું મોટામાં મોટું સંકલન, રાજ્યમાં એકમાત્ર હોસ્પિટલ છે જેણે [[અમેરીકન કોલેજ ઓફ સર્જન્સ]] દ્વારા [[લેવલ 1 ટ્રૉમા સેન્ટર]] તૈયાર કરેલ છે. ઓયુ ચિકિત્સા કેન્દ્ર ઓક્લાહોમા શહેરમાં [[ઓક્લાહોમા સ્વાસ્થય કેન્દ્ર]]ના મેદાનમાં સ્થિત છે, જે રાજયનું ચિકિત્સા સંશોધન સગવડોનાં એકત્રીકરણનું સૌથી મોટું કેન્દ્ર છે.<ref>{{cite web| title = OU Medical Center Employment Opportunities| publisher = [[University of Oklahoma]]| url = http://www.oumedcenter.com/eRecruit.asp| access-date = 2007-08-02| archive-url = https://web.archive.org/web/20070816235959/http://www.oumedcenter.com/eRecruit.asp| archive-date = 2007-08-16| url-status = dead}}</ref><ref>{{cite web| title = Trauma One Center| publisher = [[University of Oklahoma]]| url = http://www.oumedcenter.com/CustomPage.asp?guidCustomContentID=3F100B4D-6724-11D4-81F3-00508B1249D5| access-date = 2007-08-02| archive-url = https://web.archive.org/web/20070816235959/http://www.oumedcenter.com/CustomPage.asp?guidCustomContentID=3F100B4D-6724-11D4-81F3-00508B1249D5| archive-date = 2007-08-16| url-status = dead}}</ref> [[અમેરિકાના કેન્સર સારવાર કેન્દ્રો]] પૈકી તુલસામાં આવેલ પ્રાદેશિક ચિકિત્સા કેન્દ્ર આવી ચાર પ્રાદેશિક સગવડોમાં રાષ્ટ્રભરમાંથી એક છે, જે આખા દક્ષિણી પૂર્વી સંયુકત રાજયોને કેન્સરની સારવાર પ્રદાન કરે છે, અને દેશમાં સૌથી મોટી કેન્સરની સારવાર આપતી હોસ્પિટલોમાંની એક છે.<ref>{{cite web| url=http://www.cancercenter.com/southwestern-hospital/about-this-hospital.cfm| title=Southwestern Regional Medical Center| publisher=[[Cancer Treatment Centers of America]]| access-date=2007-05-07| archive-date=2007-10-10| archive-url=https://web.archive.org/web/20071010160608/http://www.cancercenter.com/southwestern-hospital/about-this-hospital.cfm| url-status=dead}}</ref> રાષ્ટ્રમાં સૌથી મોટી [[ઓસ્ટીયોપેથિક]] શિક્ષણની સગવડ આપતું, તુલસા સ્થિત [[ઓક્લાહોમા રાજય વિશ્વવદ્યાલય ચિકિત્સા કેન્દ્ર]], પણ [[ન્યુરો વિજ્ઞાન]]ના ક્ષેત્રમાં સૌથી વધારે સગવડોમાંથી એક છે.<ref>{{cite web| year=2007| url=http://osu.okstate.edu/index.php?option=com_content&task=view&id=479&Itemid=90| title=Tulsa Regional Medical Center Changes its name to OSU Medical Center| publisher=[[Oklahoma State University]]| access-date=2007-08-02| archive-date=2007-10-13| archive-url=https://web.archive.org/web/20071013231828/http://osu.okstate.edu/index.php?option=com_content&task=view&id=479&Itemid=90| url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web| url=http://www.research.okstate.edu/report00/com/comnar.html| title=Basic Biomedical Research in the OSU College of Osteopathic Medicine| publisher=[[Oklahoma State University]]| access-date=2007-08-02| archive-date=2006-09-01| archive-url=https://web.archive.org/web/20060901125105/http://www.research.okstate.edu/report00/com/comnar.html| url-status=dead}}</ref> == સમૂહ માધ્યમો == [[ચિત્ર:TulsaWorld.jpg|thumb|right|upright|ઓક્લાહોમામાં બીજું સૌથી વધુ વેચાતું સમાચારપત્ર તુલસા ર્વલ્ડ નું પ્રચલન 189, 789 નું છે. <ref name="world"/>]] [[નીલ્સન મીડિયા સંશોધન]] દ્વારા કરાયેલ મૂલ્યાંકન મુજબ સંયુકત રાજયોમાં ઓક્લાહોમા શહેર અને તુલસા એ 45 મું અને 61 મું સૌથી મોટા [[સમૂહ માધ્યમ બજારો]] છે. રાજયનું ત્રીજું સૌથી મોટું સમૂહ માધ્યમ માર્કેટ, લૉટન [[વીચીટા ફોલ્સ, ટેક્સાસ]], ને સંસ્થા દ્વારા રાષ્ટ્રીય રીતે 144મો ક્રમ અપાયેલ છે.<ref>{{cite web |url= http://www.nielsenmedia.com/DMAs.html |title= 210 Designated Market Areas - 03-04 |publisher= Nielsen Media |access-date= 2007-08-06 |archive-date= 2006-05-17 |archive-url= https://web.archive.org/web/20060517010320/http://www.nielsenmedia.com/DMAs.html |url-status= dead }}</ref> ઓક્લાહોમા [[દૂરદર્શન પ્રસારણ]] 1949 માં શરૂ થયું જયારે ઓક્લાહોમા શહેરમાં [[કેએફઓઆર-ટીવી]](બાદમાં ડબલ્યુકેવાય-ટીવી) અને તુલસામાં [[કેઓટીવી-ટીવી]] એ થોડા મહિનાઓ પછી પ્રસારણ શરૂ કર્યું.<ref>{{cite web |url= http://www.tulsatvmemories.com/tvthesi2.html|title= Historical Highlights of Television in Tulsa, Oklahoma | publisher = Tulsa TV History| access-date=2007-08-06}}</ref> હાલમાં, બધા મુખ્ય અમેરિકન [[પ્રસારણ સંચાર]] રાજયમાં ટેલીવિઝન સ્ટેશનો સાથે જોડાયેલ છે.<ref>{{cite web| year=2007| url=http://www.globalcomputing.com/GetTV_Map1.cfm?PageNum_q_GetTV_Map=1&stateid=OK| title=U.S. Television Stations in Oklahoma| publisher=Global Computing| access-date=2007-08-06| archive-date=2007-09-27| archive-url=https://web.archive.org/web/20070927064302/http://www.globalcomputing.com/GetTV_Map1.cfm?PageNum_q_GetTV_Map=1&stateid=OK| url-status=dead}}</ref> રાજય પાસે બે પ્રાથમિક [[અખબારો]] છે. ઓક્લાહોમા શહેર પર આધારિત ''[[ઓક્લાહોમન]]'' , રાજયમાં સૌથી મોટું અખબાર છે અને રવિવાર સિવાયના દિવસોએ 215,210 વાચકો અને રવિવારે 287,505 વાચકોની સાથે પ્રચલન દ્વારા રાષ્ટ્રમાં 48મું સૌથી મોટું અખબાર છે. ઓક્લાહોમામાં બીજુ સૌથી વ્યાપક પ્રચલિત અને રાષ્ટ્રમાં 77મું સમાચારપત્ર, ''[[તુલસા ર્વલ્ડ]]'' , 189,789 નું રવિવારીય પ્રચલન અને રવિવાર સિવાયના દિવસોએ 138262 વાચકો ધરાવે છે.<ref name="world">{{cite web | title=2006 Top 100 Daily Newspapers in the U.S. by Circulation | publisher=BurrellesLuce | url=http://www.burrellesluce.com/top100/2006_Top_100List.pdf | format=pdf | access-date=2007-08-06 | year=2006 | archive-date=2015-07-22 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150722124337/http://www.burrellesluce.com/top100/2006_Top_100List.pdf | url-status=dead }}</ref> ઓક્લાહોમાનું પ્રથમ સમાચારપત્ર 1844માં સ્થાપિત થયું, જે ''ચીરોકી એડવોકેટ'' કહેવાતું અને તે [[ચીરાકી]] અને અંગ્રેજી બન્નેમાં લખાતું હતું.<ref name="ok newspapers"/> 2006માં, રાજયમાં 177 સાપ્તાહિક પ્રકાશનો અને 48 દૈનિક પ્રકાશનો સહિત 220થી પણ વધારે અખબારો સ્થિત હતા.<ref name="ok newspapers">{{cite web | title=History of Newspapers in Oklahoma | publisher=Oklahoma Historical Society | url=http://www.okhistory.org/research/collections/news_history.html | access-date=2007-08-06 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070928014009/http://www.okhistory.org/research/collections/news_history.html | archive-date=2007-09-28 | url-status=dead }}</ref> ઓક્લાહોમામાં બે મોટા [[જાહેર રેડિયો]] તંત્રનું પ્રસારણ ઓક્લાહોમામાં કરાય છે: ઓક્લાહોમા પબ્લીક રેડિયો અને [[પબ્લીક રેડિયો આંતરરાષ્ટ્રીય]]. 1955માં પ્રથમ વખત શરૂ થયેલ ઓક્લાહોમા પબ્લીક રેડિયો એ ઓક્લાહોમામાં પ્રથમ જાહેર રેડિયો તંત્ર હતું, અને તેણે જબરદસ્ત કાર્યક્રમો માટે 271 પુરસ્કારો જીત્યા છે.<ref>{{cite web | year = 2007 | title = About OPR | publisher = Oklahoma Public Radio | url = http://www.kosu.org/aboutus.html | access-date = 2007-08-06 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070816235959/http://www.kosu.org/aboutus.html | archive-date = 2007-08-16 | url-status = dead }}</ref> પબ્લીક રેડિયો આંતરરાષ્ટ્રીય 10 સ્ટેશનોને આખા રાજયભરમાં પ્રસારિત કરે છે, અને 400 કરતાં પણ વધારે કલાકોનાં કાર્યક્રમો આપે છે.<ref>{{cite web | title = PRI factsheet | url = http://www.pri.org/InPRI_FactSheet.html | publisher = Public Radio International | access-date = 2007-08-06 | archive-date = 2007-08-13 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070813085828/http://www.pri.org/InPRI_FactSheet.html | url-status = dead }}</ref> રાજયનું પ્રથમ રેડિયો સ્ટેશન, ઓક્લાહોમા શહેરમાં ડબલ્યુકેવાય, 1920માં કરાર કરાયું, તેના પછી [[બ્રીસ્ટો]]માં કેઆરએફયુ, જે પછી તુલસા જતું રહયું અને 1927માં તે [[કેવીઓઓ]] બન્યું.<ref>{{cite web | year = 2007 | title = Oklahoma Fun Facts | url = http://www.legendsofamerica.com/OK-Facts2.html | publisher = Legends of America | access-date = 2007-08-06 | archive-date = 2006-11-07 | archive-url = https://web.archive.org/web/20061107223915/http://www.legendsofamerica.com/OK-Facts2.html | url-status = dead }}</ref> 2006માં, ઓક્લાહોમામાં 500 થી વધારે રેડિયો સ્ટેશનો હતા, જે વિવિધ સ્થાનિક કે રાષ્ટ્રીય માલિકીના તંત્રોનું પ્રસારણ કરતા હતા.<ref>{{cite web | year = 2006 | title = Complete List of Radio Stations in the State of OK | url = http://www.ontheradio.net/states/oklahoma.aspx | publisher = On the Radio.net | access-date = 2007-08-06 | archive-date = 2007-08-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070824110916/http://www.ontheradio.net/states/oklahoma.aspx | url-status = dead }}</ref> ઓક્લાહોમા [[સ્પેનિશ]], [[એશિયાની]] ભાષાઓમાં પ્રસારિત કરાતાં સમુદાય-આધારિત થોડા ટીવી સ્ટેશનો ધરાવે છે અને કયારેક મૂળ અમેરિકી કાર્યક્રમો પણ ધરાવે છે. ઈસાઈ ધર્મનું ટેલિવિઝન તંત્ર [[ટીબીએન]] તુલસામાં એક સ્ટુડિયો ધરાવે છે, અને 1980માં ઓક્લાહોમા શહેરમાં તેમનું પ્રથમ સંપૂર્ણપણે ટીબીએન-માલિકીની શાખાનું સર્જન કર્યું.<ref>{{cite web|url=http://licensing.fcc.gov/cgi-bin/ws.exe/prod/cdbs/pubacc/prod/call_hist.pl?Facility_id=67999&Callsign=KTBO-TV|author=Federal Communications Commission|title=Call Sign History|access-date=2010-05-16|archive-date=2017-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20170525205031/http://licensing.fcc.gov/cgi-bin/ws.exe/prod/cdbs/pubacc/prod/call_hist.pl?Facility_id=67999&Callsign=KTBO-TV|url-status=dead}}</ref> == પરિવહન == [[ચિત્ર:Will Rogers Turnpike.jpg|thumb|left|ઓક્લાહોમાના 10 મુખ્ય ટોલ હાઈવેમાંથી એક વીલ રોજર્સ ટર્નપાઈક તુલસાથી ઉત્તરી પૂર્વી દિશા તરફ જાય છે.]] ઓક્લાહોમામાં પરિવહન [[આંતરરાજય રાજમાર્ગો]], [[શહરો વચ્ચેની રેલ]] લાઇનો, [[હવાઈ મથકો]], [[દેશનાં આંતરિક બંદરો]] અને [[સામૂહિક પરિવહન]] તંત્રોનાં સ્થિર તંત્ર દ્વારા ઉદ્ભવે થાય છે. સંયુકત રાજયોના આંતરરાજય રાજમાર્ગોમાં આંતરીક સ્થાન સાથે સ્થિત, ઓક્લાહોમા ત્રણ [[આંતરરાજય રાજમાર્ગો]] અને ચાર [[સહાયક આંતરરાજય રાજમાર્ગો]] ધરાવે છે. ઓક્લાહોમા શહેરમાં, [[આંતરરાજય 3પ]] [[આંતરરાજય 44]] અને [[આંતરરાજય 40]] જોડે પ્રતિચ્છેદ કરે છે, જે સંયુકત રાજયોનાં રાજમાર્ગ તંત્ર સાથે એક સૌથી મહત્વપૂર્ણ પ્રતિચ્છેદમાંનું એક બનાવે છે.<ref name="roads okla"/> રાષ્ટ્રમાં રાજય સંચાલિત રાજમાર્ગો, દસ [[નશુલ્ક માર્ગો]] અને મુખ્ય ટોલ રસ્તાઓ,<ref name="roads okla">{{cite web| title = Transportation in Oklahoma City| publisher = Oklahoma City Chamber of Commerce| year = 2007| url = http://www.okcchamber.com/page.asp?atomid=128| access-date = 2007-08-02| archive-date = 2007-10-12| archive-url = https://web.archive.org/web/20071012202546/http://okcchamber.com/page.asp?atomid=128| url-status = dead}}</ref> અને રુટ 66ના સૌથી લાંબા મુસાફરીલાયક વિસ્તરણ સહિત 12000 માઈલો (14000 કિ.મી.) થી પણ વધારે રસ્તાઓ રાજયની મુખ્ય રાજમાર્ગ રૂપરેખા બનાવે છે.<ref>{{cite web | year=2007 | url=http://www.legendsofamerica.com/66-Facts.html | title=Route 66 - Facts and Trivia | publisher=Legends of America | access-date=2007-08-02 | archive-date=2007-08-09 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070809135444/http://www.legendsofamerica.com/66-Facts.html | url-status=dead }}</ref> 2005માં, રોજની 131,800 ગાડીઓના ટ્રાફીક માત્રાની સાથે ઓક્લાહોમા શહેરમાં આંતરરાજય 44 ઓક્લાહોમાનો સૌથી વ્યસ્ત રાજમાર્ગ હતો.<ref>{{cite web | year=2005 | url=http://www.okladot.state.ok.us/hqdiv/p-r-div/maps/aadt/urbanarea05.pdf | title=2005 Annual Average Daily Traffic | format=PDF | publisher=Oklahoma Department of Transportation | access-date=2007-08-02 | archive-date=2008-06-24 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080624204404/http://www.okladot.state.ok.us/hqdiv/p-r-div/maps/aadt/urbanarea05.pdf | url-status=dead }}</ref> 2007માં, રાજય, તેનાં પ્રાથમિક રાજમાર્ગ તંત્ર સાથેનાં 127 સહિત લગભગ 6,300 જેટલાં બિસ્માર હાલતવાળા પુલો સાથે, રાષ્ટ્રના સૌથી વધારે સંખ્યામાં બાંધકામની દૃષ્ટિએ અપૂર્ણ રૂપે વર્ગીકરણ કરાયેલ પુલો ધરાવતું હતું.<ref>{{cite news| first=Randy|last=Ellis|date=2007-08-03|url= http://newsok.com/article/3097777| title= In Oklahoma: We are worst in the nation| publisher=The Daily Oklahoman| access-date=2007-09-01}}</ref> [[ચિત્ર:National-atlas-oklahoma.PNG|thumb|right|મુખ્ય રસ્તાઓ અને વચ્ચેના રસ્તાઓ દર્શાવતો ઓક્લાહોમાનો નકશો.]] ઓક્લાહોમાનું સૌથી મોટું વ્યવસાયિક હવાઈમથક ઓક્લાહોમા શહેરનું [[વીલ રોજર્સ ર્વલ્ડ એરપોર્ટ]] છે, જે 2005માં સરેરાશ 3.5 મિલિયનથી પણ વધારે વાર્ષિકરૂપે યાત્રિઓની સંખ્યા ધરાવે છે.<ref>{{cite web| year=2005| url=http://www.flyokc.com/index.aspx?page=media&id=2&sid=2| title=Passenger Trends| publisher=Oklahoma City Airport Authority| access-date=2007-08-02| archive-date=2010-10-06| archive-url=https://web.archive.org/web/20101006181854/http://flyokc.com/index.aspx?page=media&id=2&sid=2| url-status=dead}}</ref> રાજયનું બીજા નંબરનું સૌથી મોટું વ્યવસાયિક હવાઈ મથક, [[તુલસા આંતરરાષ્ટ્રીય હવાઈ મથક]], વાર્ષિક રૂપે ત્રણ મિલિયન કરતાં પણ વધુ યાત્રીઓને સેવા આપે છે.<ref>{{cite web | year=2007 | url=http://www2.johnsoncontrols.com/cg-cases/CSST-A06-003.pdf | title=Case Study: Tulsa International Airport | publisher=Johnson Controls | access-date=2007-08-02 | format=PDF | archive-date=2012-02-24 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120224183932/http://www2.johnsoncontrols.com/cg-cases/CSST-A06-003.pdf | url-status=dead }}</ref> બન્ને વચ્ચે, ઓક્લાહોમામાં 13 મુખ્ય હવાઈ વાહનવ્યવહાર તંત્રો કાર્યરત છે.<ref>{{cite web| year=2007| url=http://www.tulsaairports.com/index.cfm?id=3| title=Tulsa International Airport - Airline Information| publisher=Tulsa Airport Authority| access-date=2007-08-02| archive-date=2007-08-11| archive-url=https://web.archive.org/web/20070811213829/http://www.tulsaairports.com/index.cfm?id=3| url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web| year=2004| url=http://www.flyokc.com/index.aspx?page=service| title=Will Rogers World Airports - Airline Information| publisher=Oklahoma City Airport Authority| access-date=2007-08-02| archive-date=2007-08-01| archive-url=https://web.archive.org/web/20070801001520/http://www.flyokc.com/index.aspx?page=service| url-status=dead}}</ref> ટ્રાફિકના મુદ્દે, તુલસામાં, રીવરસાઈડ-જોન્સ હવાઈ મથક, 2006માં 235039 ઉડાનો અને લેડીંગની સાથે, રાજયનું સૌથી વધુ વ્યસ્ત હવાઈ મથક છે.<ref>{{cite web| year=2007| url=http://www.tulsaairports.com/index.cfm?id=11| title=Riverside Jones Airport| publisher=Tulsa Airport Authority| access-date=2007-08-02| archive-date=2011-08-22| archive-url=https://web.archive.org/web/20110822190220/http://www.tulsaairports.com/index.cfm?id=11| url-status=dead}}</ref> કુલ મળીને, ઓક્લાહોમા 150થી વધુ જાહેર-ઉપયોગી હવાઈ મથકો છે.<ref>{{cite web| url=http://www.okairports.com/airports.html| title=Airports of Oklahoma| publisher=Oklahoma Airport Operators Association| access-date=2007-08-02| archive-url=https://web.archive.org/web/20070816235959/http://www.okairports.com/airports.html| archive-date=2007-08-16| url-status=dead}}</ref> ઓક્લાહોમા રાષ્ટ્રની રેલતંત્ર જોડે [[એમટ્રેક]]નાં [[હાર્ટલેન્ડ ફલાયર]], તેની એક માત્ર પ્રાદેશિક યાત્રી રેલ સેવા, થકી જોડાયેલ છે. હાલમાં તે [[ઓક્લાહોમા શહેર]]થી [[ફોર્ટ વર્થ, ટેક્સાસ]] સુધી વિસ્તરેલ છે, તેમ છતાં, કાયદાના ઘડવૈયાઓએ 2007ની શરૂઆતથી હાર્ટલેન્ડ ફલાયરને [[તુલસા]] સાથે જોડવા માટેનું ભંડોળ શોધવાનું શરૂ કર્યું.<ref>{{cite news| first=Brian| last=Barber| url=http://www.tulsaworld.com/news/article.aspx?articleID=070118_Ne_A11_el2Fe11577| title=Federal matching funds may help bring Amtrak to Tulsa| publisher=Tulsa World| access-date=2007-08-02| archive-date=2007-09-27| archive-url=https://web.archive.org/web/20070927002646/http://www.tulsaworld.com/news/article.aspx?articleID=070118_Ne_A11_el2Fe11577| url-status=dead}}</ref> નદીઓ પરનાં બે આંતરિક બંદરો ઓક્લાહોમામાં કાર્યરત છે: [[મુસ્કોગીનું બંદર]] અને [[કાટુસાનું તુલસા બંદર]]. રાજયમાં આંતરરાષ્ટ્રીય નૌકાભારને સંભાળતુ એકમાત્ર બંદર, કાટુસાનું તુલસા બંદર, રાષ્ટ્રનું વધુમાં વધુ આંતરિક સમુદ્રે જતું બંદર છે અને દર વર્ષે 2 મિલિયન ટન કરતાં પણ વધુ નૌકાભાર જહાજમાં ચઢાવે છે.<ref>{{cite web | year= 2005 | url= http://tulsaok.usachamber.com/custom2.asp?pageid=1189 | title= Live in Tulsa | publisher= Tulsa Chamber of Commerce | access-date= 2007-07-14 | archive-date= 2007-05-25 | archive-url= https://web.archive.org/web/20070525155014/http://tulsaok.usachamber.com/custom2.asp?pageid=1189 | url-status= dead }}</ref><ref name="Tulsa Port News"/> બન્ને બંદરો [[મેકલેલન-કર અરકનસાસ રીવર નેવીગેશન પધ્ધતિ]] પર સ્થિત છે, જે [[સપાટ તળિયાવાળી માલવાહક નૌકાઓ]]ના ટ્રાફિકને તુલસા અને મુસ્કોગીથી [[મીસીસીપી નદી]] સાથે [[વર્ડીગ્રીશ]] અને [[અરકનસાસ]] નદીઓનાં માર્ગથી જોડે છે, જે દુનિયાના સૌથી વ્યસ્ત જળમાર્ગના રૂપે ફાળો આપે છે.<ref name="Tulsa Port News">{{cite web | url= http://www.tulsaport.com/news_and_events.html | title= What's new at the port? | publisher= Tulsa Port Authority | access-date= 2007-07-30 | archive-date= 2007-07-14 | archive-url= https://web.archive.org/web/20070714184501/http://www.tulsaport.com/news_and_events.html | url-status= dead }}</ref> == કાયદો અને સરકાર == [[ચિત્ર:Oklahoma State Capitol.jpg|thumb|right|ઓક્લાહોમા શહેરમાં સ્થિત ઓક્લાહોમા સિટિ કેપિટોલ]] ઓક્લાહોમાની સરકાર, [[સંયુકત રાજયોની સમવાયી સરકાર]] પછી વહીવટી, કાયદા ઘડનાર, અને ન્યાયકચેરીની શાખાઓ સાથે ઘડાયેલ બંધારણીય [[પ્રજાસત્તાક રાજ્ય]] છે.<ref>{{cite web | year=2006 | publisher=GoveEngine.com | access-date=2007-07-31 | url=http://www.govengine.com/stategov/oklahoma.html | title=State Government - Oklahoma | archive-date=2007-08-14 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070814011012/http://www.govengine.com/stategov/oklahoma.html | url-status=dead }}</ref> રાજ્ય, દરેક સંબંધિત અધિકારક્ષેત્રમાં મોટાભાગનાં સ્થાનીક સરકારી કાર્યો પર કાયદેસરનાં અધિકાર ધરાવતા,<ref name="Topography of Oklahoma"/> [[પાંચ અધિવેશન સંબંધી જિલ્લાઓ]] અને મોટાભાગનાં [[ડેમોક્રેટીક પક્ષ]]માં હોય એવા મતદાનનું પાયારૂપ સ્થળ ધરાવતા, [[77 પ્રાંતો]] ધરાવે છે.<ref name="voters"/> રાજ્યનાં પદાધિકારીઓ [[બહુમતી મતદાન]]થી ચુંટાઈ આવે છે. === રાજ્ય સરકાર === [[ઓક્લાહોમાની વિધાનસભા]] [[રાજય સભા]] અને [[પ્રતિનિધિઓના ગૃહ]]નો સમાવેશ કરે છે. રાજય સરકારની કાયદા ઘડતી શાખાના રૂપે, તે સરકાર ચલાવવા માટેના જરૂરી નાણાં ઉપજાવવા અને વહેંચવા માટે જવાબદાર છે. રાજયસભા પાસે ચાર વર્ષની મર્યાદા માટે ફરજ બજાવતા 48 સભ્યો છે, જયારે ગૃહ પાસે 101 સભ્યો છે, જે 2 વર્ષની મર્યાદા સુધી સેવા આપે છે. રાજ્ય વિધાનસભા માટે રાજયની એક સમય મર્યાદા હોય છે જે એક વ્યકિતને કુલ મળીને 12 સંચયી વર્ષ માટે બન્ને વિધાનસભાની શાખાઓમાં સેવા આપવા માટે સિમિત્ત કરે છે.<ref name="Oklahoma Government 2"/><ref>{{cite web| publisher=U. S. Term Limits| access-date=2007-08-09| url=http://www.ustl.org/leglong.html| title=Legislative Longevity Limits| archive-date=2007-09-20| archive-url=https://web.archive.org/web/20070920054851/http://www.ustl.org/leglong.html| url-status=dead}}</ref> ઓક્લાહોમાની ન્યાયકચેરીની શાખા, [[ઓક્લાહોમા સર્વોચ્ચ અદાલત]], [[અપરાધીની વિનંતીઓ માટેની ઓક્લાહોમા અદાલત]] અને 77 જિલ્લા કક્ષાની અદાલતોનો સમાવેશ કરે છે જે દરેક એક દેશ માટે ફરજ પૂરી કરે છે. ઓક્લાહોમા ન્યાયીક વ્યવસ્થા બે સ્વતંત્ર અદાલતોનો પણ સમાવેશ કરે છે: એક [[દોષારોપણ]] માટેની અદાલત અને [[ન્યાયિક ઓક્લાહોમા અદાલત]]. ઓક્લાહોમા પાસે છેલ્લા આશ્રય માટેની બે અદાલતો છે : રાજયની સર્વોચ્ચ અદાલત નાગરીક બાબતો સંભાળે છે અને રાજયની સર્વોચ્ચ અદાલત નાગરીકોને લગતી બાબતો સંભાળે છે, અને રાજયની અપરાધીની વિનંતીઓ માટેની અદાલત અપરાધીની ફરિયાદો સાંભળે છે. આ બન્ને અદાલતો, એ જ પ્રમાણે નાગરીક ફરિયાદોની અદાલતના ન્યાયાધીશો, રાજય નિમણૂક કમિશન ભલામણથી ગર્વનર નિયુકત કરે છે, અને 6-વર્ષનાં આવર્તી નિર્ધારિત સમય સરણીના [[પક્ષપાત વગરનાં]] ઘારણાશક્તિ મુજબનાં મતોના વિષયક છે.<ref name="Oklahoma Government 2">{{cite web | date=2007-06-07 | publisher=Netstate| access-date=2007-08-01 | url=http://www.netstate.com/states/government/ok_government.htm| title=Oklahoma State Government}}</ref> [[ચિત્ર:Senate chamber of the Oklahoma Senate, Oklahoma City, Oklahoma.jpg|thumb|right|ઓક્લાહોમા સેનેટ ચેમ્બર જ્યાંથી ઓક્લાહોમા સેનેટના સંચાલનો હાથ ધરાય છે.]] વહીવટી શાખા [[ગર્વનર]], તેનાં કર્મચારીમંડળ, અને અન્ય પસંદ કરેલ અધિકારીઓનો સમાવેશ કરે છે. સરકારના મુખ્ય શાસક, ગર્વનર એ ઓક્લાહોમાની વહીવટી શાખાના મુખ્ય વહીવટકર્તા છે, જે જયારે [[કેન્દ્રીય]] ઉપયોગ માટે નથી બોલાવાતા ત્યારે [[ઓક્લાહોમાના રાષ્ટ્રીય રક્ષક]]ના [[ભૂતપૂર્વ અધિકારી]] [[કમાન્ડર-ઈન-ચીફ]] તરીકે સેવા બજાવે છે અને વિધાનસભામાં પસાર થયેલ બિલોને [[નામંજૂર કરવાની]] સત્તા ધરાવે છે. વહીવટી શાખાની જવાબદારીઓમાં બજેટ રજૂ કરવું, રાજયના કાયદાઓનો અમલ થાય તેની ખાતરી આપવી અને રાજયમાં શાંતિ જાળવવી તેનો સમાવેશ થાય છે.<ref>{{cite web| date=1995-12-01| publisher=Governor's Commission| access-date=2007-08-06| url=http://www.oklaosf.state.ok.us/osfdocs/gvcmmsh2.html| title=Report of the Governor's Commission on Government Performance| archive-url=https://web.archive.org/web/20070816235959/http://www.oklaosf.state.ok.us/osfdocs/gvcmmsh2.html| archive-date=2007-08-16| url-status=dead}}</ref> === સ્થાનિક સરકાર === રાજય 77 [[પ્રાંતો]]માં વિભાજીત છે જે સ્થાનિક રૂપથી સંચાલન કરે છે, દરેકમાં મુખ્ય સ્થાન ચૂંટેલ કમિશનરો, એક કર નિર્ધારક, કલાર્ક, [[અદાલતનો ક્લાર્ક]], [[ખજાનચી]] અને [[શેરીફ]]ના ત્રણ સભ્યવાળા નિયુક્ત મંત્રીમંડળ દ્વારા લેવામાં આવે છે.<ref>{{cite web| date=2006-01-06| publisher=Government of Oklahoma| access-date=2007-08-01| url=http://www.state.ok.us/osfdocs/county.html| title=List of County Officers| archive-date=2007-05-31| archive-url=https://web.archive.org/web/20070531193042/http://www.state.ok.us/osfdocs/county.html| url-status=dead}}</ref> જ્યારે દરેક [[નગરપાલિકા]] વહીવટી, કાયદો ઘડવાની અને ન્યાયિક સત્તા સાથે અલગ અને સ્વતંત્ર સ્થાનિક સરકાર તરીકે સંચાલન કરે છે, પ્રાંતીય સરકારો એમની સીમાઓની અંદર નિગમિત શહેરો અને બિન નિગમિત વિસ્તારો બંને ઉપર કાયદેસરનો અધિકાર જાળવે છે, પણ વહીવટી સત્તા ધરાવે છે પણ કાયદાકિય અને ન્યાયિક સત્તા નહીં. પ્રાંતીય અને નગરપાલિકા બંને સરકારો તેમની સીમાની અંદર કર ઉઘરાવે છે, એક સ્વતંત્ર પોલીસ સેનાને નિયુકત કરે છે, ચૂંટણી યોજે છે, અને આપાતકાલિન પ્રતિક્રિયારૂપ સેવાઓનું સંચાલન કરે છે.<ref name="citygov"/><ref>{{cite news| first=Don| last=Diehl| url=http://www.zwire.com/site/news.cfm?BRD=2754&dept_id=573976&newsid=18622071&PAG=461&rfi=9| date=2007-07-24| title=Metro About Jenks population figures ... doubled in size since 2000 census| publisher=Neighbor Newspapers| access-date=2007-08-01| archive-date=2007-09-30| archive-url=https://web.archive.org/web/20070930015351/http://www.zwire.com/site/news.cfm?BRD=2754&dept_id=573976&newsid=18622071&PAG=461&rfi=9| url-status=dead}}</ref> બીજા સ્થાનીય સરકારી એકમોમાં [[શાળાકીય જિલ્લાઓ]], પ્રાવૈધિક કેન્દ્ર જિલ્લાઓ, સામુદાયિક કોલેજ જિલ્લાઓ, ગ્રામ્ય અગ્નિ વિભાગો, ગ્રામ્ય જળ જિલ્લાઓ, અને બીજા વિશિષ્ટ ઉપયોગી જિલ્લાઓનો સમાવેશ થાય છે. ઓક્લાહોમામાં ઓગણચાલીસ મૂળ અમેરીકી આદિજાતિ સરકારો સ્થાપિત છે, દરેક નિયોજિત વિસ્તારની અંદર સિમિત સત્તાઓ ધરાવે છે. જયારે [[ભારતીય આરક્ષણ]] જે વિશિષ્ટરૂપે મોટાભાગના સંયુકત રાજયોમાં છે, તે ઓક્લાહોમામાં હાજર નથી, આદિજાતિ સરકારો ભારતીય પ્રદેશ યુગ દરમિયાન માન્ય થયેલ જમીન ધરાવે છે, પણ સીમિત ન્યાયિક અધિકાર સાથે અને રાજય સંચાલિત સમૂહ જેવા કે નગરપાલિકા અને પ્રાંતો પર કોઇ નિયંત્રણ નથી. આદિજાતિ સરકારો સંયુકત રાજયો દ્વારા આદિજાતિ સભ્યો અને કાર્યો પર વહીવટી, ન્યાયીક અને કાયદાકીય સત્તાઓ સાથેની અર્ધ-સ્વતંત્ર સત્તાઓના રૂપે ઓળખાય છે, પરંતુ અમુક સત્તાને રદ કરવા અને પાછા ખેંચવા માટે [[સંયુકત રાજયોના ધારાસભા મંડળ]]નાં અધિકારને આધીન છે. આદિજાતિ સરકારોને સંવિધાન અને કોઈપણ પાછળનાં સુધારાની પરવાનગી માટે સંયુકત રાજય ધારાસભા મંડળને રજૂ કરવી જરૂરી છે.<ref>{{cite news |first=Robert|last=Henry| url=http://www.oscn.net/applications/oscn/DeliverDocument.asp?CiteID=61934| date=1989-03-22|title= Oklahoma Attorney General's Opinions: Question Submitted by: The Honorable Enoch Kelly Haney, Oklahoma State Senate| publisher= The Oklahoma State Courts Network | access-date=2007-08-21}}</ref><ref>{{cite news|first=Lindsay|last=Robertson|url=http://thorpe.ou.edu/guide/robertson.html|year=2001|title=Native Americans and the Law: Native Americans Under Current United States Law|publisher=[[University of Oklahoma]]|access-date=2007-08-21|archive-date=2012-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20120416012037/http://thorpe.ou.edu/guide/robertson.html|url-status=dead}}</ref> [[ચિત્ર:OK-districts-108.JPG|thumb|right|પાંચ સંમ્મેલિત જિલ્લાઓ ઓક્લાહોમા સ્થિત છે.]] === રાષ્ટ્રીય રાજકારણ === {| class="wikitable" border="1" style="float:left;margin:2em;font-size:90%" |+ <td>'''રાષ્ટ્રપતિય ચૂંટણીનાં પરિણામો''' <ref>{{cite web|url=http://uselectionatlas.org/RESULTS/compare.php?year=2008&fips=40&f=1&off=0&elect=0&type=state|title=Presidential General Election Results Comparison - Oklahoma|publisher=US Election Atlas|access-date=December 29, 2009|author=Leip, David}}</ref></td> |- style="background:lightgrey" !વર્ષ ![[પ્રજાસત્તાક રાજ્યતંત્રનાં હિમાયતી]] ![[ડેમોક્રેટિક પક્ષનાં]] |- | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|[[2008]] | align="center" bgcolor="#fff3f3"|'''65.65%''' ''960,165'' | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|34.35% ''502,496'' |- | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|[[2004]] | align="center" bgcolor="#fff3f3"|'''65.57%''' ''959,792'' | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|34.43% ''503,966'' |- | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|[[2000]] | align="center" bgcolor="#fff3f3"|'''60.31%''' ''744,337'' | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|38.43% ''474,276'' |- | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|[[(1996).]] | align="center" bgcolor="#fff3f3"|'''48.26%''' ''582,315'' | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|40.45% ''488,105'' |- | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|[[1992]] | align="center" bgcolor="#fff3f3"|'''42.65%''' ''592,929'' | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|34.02% ''473,066'' |- | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|[[1988]] | align="center" bgcolor="#fff3f3"|'''57.93%''' ''678,367'' | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|41.28% ''483,423'' |- | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|[[1984]] | align="center" bgcolor="#fff3f3"|'''68.61%''' ''861,530'' | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|30.67% ''385,080'' |- | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|[[1980]] | align="center" bgcolor="#fff3f3"|'''60.50%''' ''695,570'' | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|34.97% ''402,026'' |- | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|[[1976]] | align="center" bgcolor="#fff3f3"|'''49.96%''' ''545,708'' | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|48.75% ''532,442'' |- | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|[[1972]] | align="center" bgcolor="#fff3f3"|'''73.70%''' ''759,025'' | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|24.00% ''247,147'' |- | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|[[1968]] | align="center" bgcolor="#fff3f3"|'''47.68%''' ''449,697'' | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|31.99% ''301,658'' |- | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|[[1964]] | align="center" bgcolor="#fff3f3"|44.25% ''412,665'' | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|'''55.75%''' ''519,834'' |- | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|[[1960]] | align="center" bgcolor="#fff3f3"|'''59.02%''' ''533,039'' | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|40.98% ''533,039'' |} ઓક્લાહોમાનાં મતદારોની બહુમતી [[ડેમોકેટ્રિક પક્ષ]]નાં સભ્યો હોવા છતાં, રાજય મક્કમપણે રૂઢિવાદી મનાય છે. પ્રજાસત્તાક રાજ્યતંત્રનાં હિમાયતીઓ રાજયમાં લઘુમતીમાં હોવા છતાં,<ref name="voters">{{cite web | year=2007 | url=http://www.ok.gov/~elections/reg_0107.pdf | title=Registration by Party as of January 15, 2007 | format=pdf | work=Oklahoma State Election Board | publisher=Oklahoma State Election Board | access-date=2007-04-24 | archive-date=2007-06-14 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070614025600/http://www.ok.gov/~elections/reg_0107.pdf | url-status=dead }}</ref> 1968 પછી ઓક્લાહોમાએ દરેક રાષ્ટ્રપતિય ચુનાવમાં પ્રજાસત્તાક રાજ્યતંત્રનાં હિમાયતી માટે મત આપ્યો છે, અને 2004માં અને 2008માં, [[જયોર્જ ડબલ્યુ. બુશ]] અને [[જોન મેકકેઇન]] બંને, રાજયભરનાં મતોનાં 65 પ્રતિશતથી વધારે મતો મેળવીને રાજયમાં દરેક પ્રાંતોમાં સફળ થયા. 2008માં, ઓક્લાહોમા જ એવું રાજય હતું જેના પ્રાંતોએ એકમત સાથે મેકકેઇનને મત આપ્યા હતા.<ref>{{cite web| year=2004| url=http://www.ok.gov/~elections/04pres.pdf| title=Presidential Election of 2004 in Oklahoma| work=Oklahoma State Election Board| publisher=Oklahoma State Election Board| format=pdf| access-date=2007-08-01| archive-date=2007-09-26| archive-url=https://web.archive.org/web/20070926005521/http://www.ok.gov/~elections/04pres.pdf| url-status=dead}}</ref> [[2000 જનગણના]]ને અનુસરીને, ઓક્લાહોમાનું [[યુ. એસ. હાઉસ ઓફ રીપ્રેન્ઝટેટીવ્સ]]નું પ્રતિનિધિમંડળ છથી ઘટાડીને દરેક એક [[અધિવેશન સંબંધી જિલ્લા]]ને સેવા આપતા એવા પાંચનું કરવામાં આવ્યું. [[110મી કોગ્રેંસ]] (2007-2009) માટે, પક્ષની સંખ્યામાં કોઈ ફેરફારો નથી, અને પ્રતિનિધિડળમાં ચાર પ્રજાસત્તાક રાજ્યતંત્રનાં હિમાયતીઓ અને એક ડેમોક્રેટિક પક્ષમાંથી છે. ઓક્લાહોમાનાં સંયુક્ત રાજ્યોનાં સેનેટના સભ્યો પ્રજાસત્તાક રાજ્યતંત્રનાં હિમાયતી [[જીમ ઈનહોફ]] અને [[ટોમ કોબર્ન]] છે, અને તેનાં સંયુક્ત રાજ્યોનાં પ્રતિનિધિઓ [[જહોન સુલીવન]] (આર-ઓકે-1), [[ડેન બોરેન]] (ડી-ઓકે-2), [[ફ્રેન્ક ડી. લુકાસ]] (આર-ઓકે-3), [[ટોમ કોલ]] (આર-ઓકે-4), અને [[મેરી ફોલિન]] (આર-ઓકે-5) છે. == શહેરો અને નગરો == [[ચિત્ર:Oklahoma City Skyline from I-35 (cropped).jpg|left|225px|thumb|ઓક્લાહોમા શહેર એ રાજયની રાજધાની છે અને જનસંખ્યા અને જમીન વિસ્તારમાં સૌથી મોટું શહેર છે.]] 2006માં ઓક્લાહોમા પાસે 100,000 થી વધુ વસ્તીવાળા ત્રણ શહેરો અને 10,000 થી વધુ વસ્તીવાળા 40 શહેરો સહિત 549 નિગમિત જગ્યાઓ હતી. સંયુકત રાજયોના [[પચાસ સૌથી મોટા શહેરો]]માંના બે શહેરો ઓક્લાહોમામાં સ્થિતિ છે, [[ઓક્લાહોમા શહેર]] અને [[તુલસા]], અને 58 પ્રતિશત ઓક્લાહોમન્સ તેમના [[મહાનગરીય વિસ્તાર]]માં રહે છે, અથવા તો [[સંયુકત રાજયના ગણના કાર્યાલય]] દ્વારા [[મહાનગરીય આંકડાકીય વિસ્તાર]]ના રૂપે પરિભાષિત આર્થિક અને સામાજિક રીતે પ્રભાવિત પ્રાન્તોમાં રહે છે.<ref name="metros"/><ref>{{cite web| url=http://quickfacts.census.gov/qfd/meta/long_metro.htm| title=State and County Quickfacts - Metropolitan Statistical Area| publisher=[[United States Census Bureau]]| access-date=2007-07-15| archive-date=2007-07-11| archive-url=https://web.archive.org/web/20070711042345/http://quickfacts.census.gov/qfd/meta/long_metro.htm| url-status=dead}}</ref> ઓક્લાહોમા શહેર, રાજયની રાજધાની અને સૌથી મોટું શહેર, એ 2007માં, 1,269,907 લોકોની સાથે [[રાજયમાં સૌથી મોટો મહાનગરીય વિસ્તાર]] ધરાવતું હતું, અને [[તુલસાનો મહાનગરીય વિસ્તાર]] 905,755 નિવાસીઓ ધરાવતો હતો.<ref name="metropop08">{{cite news | date=2008-03-27 | url=http://www.tulsaworld.com/news/article.aspx?articleID=20080327_1_A9_hBein77115 | title=Stillwater's growth tops in Oklahoma | first=Rhett | last=Morgan | publisher=Tulsa World | access-date=2008-03-29 | archive-date=2008-09-19 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080919181031/http://www.tulsaworld.com/news/article.aspx?articleID=20080327_1_A9_hBein77115 | url-status=dead }}</ref> 2005 અને 2006 વચ્ચે, તુલસાના [[જેન્કસ]], [[બીક્ષબી]], અને [[ઓવાસો]] [[પરાંઓ]]એ ક્રમશ: 47.9, 44.56 અને 34.31 પ્રતિશત વૃધ્ધિ દર્શાવીને રાજયને વસ્તી વૃધ્ધિમાં અગ્રેસર બનાવ્યું.<ref name="Ok cities"/> [[ચિત્ર:Tulsa Skyline.jpg|right|thumb|તુલસા જનસંખ્યા અને ભૂમિવિસ્તારમાં રાજયનું બીજું મોટું શહેર.]] જનસંખ્યાના ઉતરતા ક્રમમાં, 2007માં ઓક્લાહોમાના સૌથી મોટા શહેરો આ પ્રમાણે હતા: [[ઓક્લાહોમા શહેર]](547,274), [[તુલસા]](384,037), [[નોર્મન]] (106,707), [[લોટન]] (91,568), [[બ્રોકન એરો]] (90,714), [[એડમન્ડ]] (78,226), [[મીડવેસ્ટ નગર]] (55,935), [[મુરે]](51,106), [[એનીડ]](47,008), અને [[સ્ટીલવોટર]](46,976). [[ફોર્ટ સ્મીથ, અરકનસાસ]]નો મહાનગરીય આંકડશાસ્ત્રીય વિસ્તાર રાજયમાં વિસ્તરેલ છે તેમ છતાં રાજયના દશ સૌથી મોટા શહેરોમાંથી ત્રણ ઓક્લાહોમા શહેર અને તુલસાના મહાનગરીય વિસ્તારની બહાર છે, અને માત્ર લોટન પાસે સંયુકત રાજયો જનગણના કાર્યાલય દ્વારા નિર્દિષ્ટ તેમનું પોતાનું મહાનગરીય આંકડાશાસ્ત્રીય વિસ્તાર છે.<ref name="Ok cities">{{cite web| title = Oklahoma Census Data Center News| publisher = Oklahoma Department of Commerce| month = July| year = 2007| url = http://staging.okcommerce.gov/test1/dmdocuments/2007_July_Oklahoma_Census_Data_Center_News_1907072217.pdf| format = pdf| access-date = 2007-07-31| archive-date = 2007-08-08| archive-url = https://web.archive.org/web/20070808074217/http://staging.okcommerce.gov/test1/dmdocuments/2007_July_Oklahoma_Census_Data_Center_News_1907072217.pdf| url-status = dead}}</ref> ઓક્લાહોમાના કાયદા હેઠળ, નગરપાલિકાઓ બે વિભાગોમાં વિભાજીત છે: શહેરો, જે 1,000 નિવાસિઓથી વધારે રૂપે પરિભાષિત છે અને નગરો, 1,000 થી ઓછા નિવાસીઓવાળું. બન્ને પાસે તેમની સિમાની અંદર [[કાયદાકીય]], [[ન્યાયીક]] અને જાહેર સત્તાઓ છે, પણ શહેરો [[મેયર પરિષદ]]ને, [[પરિષદ મેનેજર]], અથવા તો [[મજબૂત મેયર]]માંથી સરકારની ઢબ નક્કી કરી શકે છે, જયારે નગરો તેમના ચૂંટેલ અધિકારી તંત્ર થકી સંચાલન કરે છે.<ref name="citygov">{{cite web | year=2005 | url=http://www.odl.state.ok.us/almanac/2005/12-muni.pdf | title=Oklahoma Municipal Government | publisher=Oklahoma Department of Libraries | format=pdf | access-date=2007-08-07 | archive-date=2007-08-08 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070808074216/http://www.odl.state.ok.us/almanac/2005/12-muni.pdf | url-status=dead }}</ref> == વસ્તી-વિષયક માહિતી == {{USCensusPop |1890 = 258657 |1900 = 790391 |1910 = 1657155 |1920 = 2028283 |1930 = 2396040 |1940 = 2336434 |1950 = 2233351 |1960 = 2328284 |1970 = 2559229 |1980 = 3025290 |1990 = 3145585 |2000 = 3450654 |estyear = 2009 |estimate = 3687050 }} {{Main|Demographics of Oklahoma}} [[ચિત્ર:Oklahoma population map.png|thumb|left|ઓક્લાહોમા જનસંખ્યા દર્શાવતો નકશો.]] 2008 સુધીમાં, ઓક્લાહોમા 7.9 % [[ચીરોકી]] સહિત 14.5 % [[જર્મન]], 13.1 %, [[અમેરીકન]], 11.8 % [[આયરિશ]], 9.6 % [[અંગ્રેજ]], 8.1 % [[આફ્રીકન અમેરિકન]], અને 11.4 % [[મૂળ અમેરિકન]]નાં અંદાજે 2005 વડીલોપાર્જિત બનાવટ સાથે 3,642,361<ref name="2008pop">{{cite web|date=2009-12-09|url=http://www.ers.usda.gov/statefacts/ok.htm|title=State Fact Sheets: Oklahoma|work=Economic Research Service|publisher=United States Department of Agriculture|access-date=2010-03-28|archive-date=2007-08-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20070811174038/http://www.ers.usda.gov/StateFacts/OK.HTM|url-status=dead}}</ref>ની જનસંખ્યા ધરાવતુ હતું,<ref>{{cite web| year=2005| url=http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&-geo_id=04000US40&-qr_name=ACS_2005_EST_G00_DP2&-context=adp&-ds_name=&-tree_id=305&-_lang=en&-redoLog=false&-format=| title=Oklahoma - Selected Social Characteristics| publisher=[[United States Census Bureau]]| access-date=2007-08-19| archive-date=2020-02-11| archive-url=https://archive.today/20200211182230/http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&-geo_id=04000US40&-qr_name=ACS_2005_EST_G00_DP2&-context=adp&-ds_name=&-tree_id=305&-_lang=en&-redoLog=false&-format=| url-status=dead}}</ref><ref name="demo"/> જો કે તેમની જાતિના રૂપે અમેરિકન ભારતીય તરીકે દાવો કરતા લોકોના પ્રતિશત 8.1% છે.<ref name="Oklahoma QuickFacts"/> 2002માં રાજય પાસે બીજા સૌથી વધુ સંખ્યાના મૂળ અમેરિકન હતા, અંદાજે 395,219, સાથે સાથે બધા રાજયોમાં બીજા સૌથી વધુ પ્રતિશત.<ref name="demo">{{cite web | year=2002 | url=http://www.census.gov/prod/2002pubs/c2kbr01-15.pdf | title= The American Indian and Alaska Native Population: 2000| publisher= [[United States Census Bureau]] | format=pdf|access-date=2007-08-05}}</ref> 2006 સુધીમાં,<ref>{{cite web | url=http://www.fairus.org/site/PageServer?pagename=research_researchd66d| title=Immigration Impact:Oklahoma | publisher = Federation for American Immigration Reform | access-date = 2007-11-17}}</ref> રાષ્ટ્રના 12.4 % ની તુલનામાં, ઓક્લાહોમાના 4.7 % નિવાસીઓ એ વિદેશમાં જન્મેલા હતા.<ref>{{cite web| url = http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&-qr_name=ACS_2005_EST_G00_DP2&-geo_id=01000US&-ds_name=ACS_2005_EST_G00_&-_lang=en&-_caller=geoselect&-redoLog=false| title = National Selected Social Characteristics| publisher = U.S. Census Bureau| year = 2005| access-date = 2007-08-05| archive-date = 2020-02-12| archive-url = https://archive.today/20200212212315/http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&-qr_name=ACS_2005_EST_G00_DP2&-geo_id=01000US&-ds_name=ACS_2005_EST_G00_&-_lang=en&-_caller=geoselect&-redoLog=false| url-status = dead}}</ref> ઓક્લાહોમાની [[વસ્તીનું કેન્દ્ર]] [[સ્પાર્કસ]]ના નગર નજીક [[લિંકન પ્રાન્ત]]માં સ્થિત છે.<ref>{{cite web| title = statecenters | publisher = U.S. Census Bureau | year = 2000 | url = http://www.census.gov/geo/www/cenpop/statecenters.txt | access-date = 2007-08-05}}</ref> રાજય, રાષ્ટ્રમાં<ref name="pci">{{cite web| date=2007-03-27| url=http://www.bea.gov/newsreleases/regional/spi/2007/spi0307.htm| title=State Personal Income 2006| publisher=[[United States Department of Commerce]]| access-date=2007-08-05| archive-date=2013-06-22| archive-url=https://www.webcitation.org/6HZXizJqv?url=http://www.bea.gov/newsreleases/regional/spi/2007/spi0307.htm| url-status=dead}}</ref> ત્રીજી સૌથી ઝડપી વૃધ્ધિ કરનારી પ્રતિવ્યકિત આવક ધરાવે છે, તેમ છતાં તેની 2006ની પ્રતિવ્યકિત નિજી આવકનો 32,210 $ એ 37મો ક્રમ આવ્યો અને સતત પોષણક્ષમ અનુક્રમણિકાના ખર્ચમાં નિમ્ન રાજયોમાં ક્રમ પામે છે.<ref>{{cite web | year=2007 | url=http://www.okcommerce.gov/index.php?ption=content&task=view&id=330&Itemid=411 | title= More or Less | work=Oklahoma Chamber of Commerce| publisher= Oklahoma Chamber of Commerce| access-date=2007-08-05}}</ref> [[તુલસાનાં પ્રાન્તો]] મહત્તમ સરેરાશ ધરાવે છે, તેમ છતાં ઓક્લાહોમાનું ઉપનગર [[નીકોલ્સ હિલ્સ]] 73,661 $ [[પ્રતિ વ્યકિત આવક સાથે ઓક્લાહોમા સ્થાનો]]માં પ્રથમ છે. 2006માં, 6.8 % ઓક્લાહોમન્સ 5 વર્ષની નીચેના હતા, 25.9 % 18 વર્ષની નીચેના, અને 13.2 % 65 અથવા તેથી વધુ ઉંમરના હતા. સ્ત્રીઓ વસતીનાં 50.9 % બનાવે છે. === ધર્મ === ઓક્લાહોમા એ “ [[બાઈબલ બેલ્ટ]] ” ના નામે જાણીતા વ્યાપક રીતે રૂઢિચુસ્ત એવા [[ઈસાઈવાદ]] અને [[ઈવાંજેલિકલ]] [[પ્રોટેસ્ટંટ ધર્મવાદ]] તરીકે આલેખાતા ભૌગોલિક પ્રદેશનો ભાગ છે. દક્ષિણ પૂર્વી સંયુકત રાજયોમાં ફરતા આ વિસ્તાર [[રાજકીય અને સામાજિક]] [[રૂઢિવાદી]] મંતવ્યો માટે જાણીતો છે. તુલસા, રાજયનું બીજું સૌથી મોટું શહેર, જે [[ઓરલ રોબર્ટસ વિશ્વવિદ્યાલય]]નું ઘર છે, તે પ્રદેશનું શિખર મનાય છે અને તે “ [[બકલ્સ ઓફ બાઈબલ બેલ્ટ]] ” માંના એક રૂપે જાણીતું છે.<ref>{{cite news | url=http://www.newvoices.org/cgi-bin/articlepage.cgi?id=672 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070121104922/http://www.newvoices.org/cgi-bin/articlepage.cgi?id=672 | archive-date=2007-01-21 | title=Jewish Life in the Bible Belt | first=Thursday | last=Bram | publisher=New Voices Magazine | access-date=2007-08-05 | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news | date=2007-04-29 | url=http://www.tulsaworld.com/news/article.aspx?articleID=070428_8_H7_TheRe84848&breadcrumb=religion | title=Minister’s book plunges into cultural issues | first=Bill | last=Sherman | publisher=Tulsa World | access-date=2007-08-05 | archive-date=2007-10-08 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071008043908/http://www.tulsaworld.com/news/article.aspx?articleID=070428_8_H7_TheRe84848&breadcrumb=religion | url-status=dead }}</ref> [[પ્યુ સંશોધન કેન્દ્ર]] મત મુજબ, જનસંખ્યાના લગભગ 80 પ્રતિશત માટે ગણતરી કરતાં, ઓક્લાહોમાના મોટાભાગનાં ધાર્મિક અનુયાયીઓ - 85 પ્રતિશત - એ ઈસાઈ છે. <ref name="religion2">{{cite web | url=http://religions.pewforum.org/maps | title=U.S. Religious Landscapes Survey| publisher=The Pew Forum on Religion and Life| access-date=2008-04-22}}</ref>ઓક્લાહોમાની [[કેથોલિક ધર્મ]] સાથે જોડાયેલાઓના પ્રતિશત રાષ્ટ્રીય સરેરાશ કરતાં અડધા છે, જયારે અરકનસાસ સાથે કોઈપણ રાજયના સૌથી વધુ ટકાવારી માટે જોડાયેલ, ઇવાંજેલિકલ પ્રોટેસ્ટંટ ધર્મ સાથે જોડાયેલાઓનાં પ્રતિશત રાષ્ટ્રીય સરેરાશ કરતા બમણાં છે.<ref name="religion2"/> [[ચિત્ર:BostonAvenueMethodist.jpg|thumb|right|તુલસામાં બોસ્ટન એવન્યુ મેથોડિસ્ટ ચર્ચ રાષ્ટ્રીય ઐતિહાસિક ચિહ્નનું કામ કરે છે.]] અનુયાયીઓ, 1578 ચર્ચો અને 967,213 સભ્યો સાથેનાં [[દક્ષિણી બાપ્તિસ્ત સમ્મેલન]]થી શરૂ થઈ, 1 ચર્ચ અને 6 સભ્યો સાથેનાં [[ઉત્તર અમેરીકામાં હોલી ઓર્થોડોક્ષ ચર્ચ]] સુધીની ,58પ4 ધર્મસમાજો વચ્ચે ફેલાયેલ 73 મુખ્ય સંગઠનોમાં ભાગ લે છે. રાજયમાં ચર્ચનું સૌથી વધુ સભ્યપદ દક્ષિણી બાપતિસ્ત સમ્મેલનમાં, 322,794 સભ્યો સાથેનું [[સંયુકત મેથોડિસ્ટ ચર્ચ]], 168,625 સભ્યો સાથેનું [[રોમન કેથોલિક ચર્ચ]], 88,301 સભ્યો સાથેનું [[એસેમ્બલીઝ ઓફ ગૉડ]] અને 83,047 સભ્યો સાથેનું [[ચર્ચીસ ઓફ ક્રાઇસ્ટ]] છે.<ref name="religion">{{cite web| url=http://www.thearda.com/mapsReports/reports/state/40_2000.asp| title=State Membership Report - Oklahoma| publisher=Association of Religion Data Archives| access-date=2007-08-05| archive-date=2010-12-06| archive-url=https://web.archive.org/web/20101206121442/http://www.thearda.com/mapsReports/reports/state/40_2000.asp| url-status=dead}}</ref> 2000માં, દરેક સમૂહ સાથે 10 ધર્મસમાજ સાથે, 5,000 [[જૂઝો]] અને 6,000 [[મુસ્લિમો]] હતાં.<ref name="religion"/> ઓક્લાહોમાની ધાર્મિક રૂપરેખા:<ref name="religion"/>{{Ref label|note01|A|^}} * [[ઈવેન્જેલીકલ પ્રોટેસ્ટંટ]] - 53 % * [[મેઈન લાઈન પ્રોટેસ્ટંટ]] - 16 % * [[કેથોલિક]] - 13 % * અન્ય: 6%{{Ref label|note02|B|^}} * બીન જોડાયેલ - 12% == રાજયના ચિન્હો == [[ચિત્ર:American bison k5680-1.jpg|thumb|ઓક્લાહોમા રાજયનું મેમલ અમેરીકન બાઇસન.]] [[File:2008 OK Proof.png|thumb|ઓક્લાહોમા’સ ક્વાર્ટર, 2008 માં રજુ કરેલા રાજયના ક્વાર્ટર્સ શ્રેણીના ભાગ રૂપે ઓક્લાહોમાના રાજયનું પક્ષી તેના રાજયના જંગલીફૂલ પર ઊડતું દર્શાવાયું છે. <ref>[485]</ref>]] ઓક્લાહોમાનું રાજય પ્રતિક અને પ્રતિસ્થિત સ્થાનો રાજય કાયદાઓ દ્વારા સંહિતાબદ્ધ છે;<ref>{{cite web | url=http://www.oscn.net/applications/oscn/index.asp?ftdb=STOKST&level=1 | title=OCIS Document Index | publisher=The Oklahoma Supreme Court Network | access-date=2007-05-11 }}</ref> ઓકલોહોમા સંસદ અથવા તો હાઉસ ઓફ રીપ્રેઝન્ટેટીવ્સ બીજી વિશિષ્ટ ઘટનાઓ અને સંસ્થાને ફાયદારૂપી થવા નિર્દિષ્ટ પ્રસ્તાવો ગ્રહણ કરી શકે છે. રાજયના ચિન્હો:<ref>{{cite web | url=http://www.state.ok.us/osfdocs/stinfo.html | title=Oklahoma State Icons | publisher=Oklahoma Department of Libraries | access-date=2007-05-11 | archive-date=2014-01-15 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140115182454/http://www.state.ok.us/osfdocs/stinfo.html | url-status=dead }}</ref> * રાજય પક્ષી: [[સિઝર ટેલ ક્લાયકેચર]] * રાજય વૃક્ષ: [[ઈસ્ટર્ન રેડબડ]] * રાજય મેમલ: [[અમેરિકન બાઇસન]] * રાજય વનસ્પતિ: [[તરબૂચ]]<ref>ઓક્લા. રાજ્ય. મથાળુ. 25, § 3-98.15</ref> * રાજય પીણું: [[દૂધ]] * રાજય ફળ: [[સ્ટ્રોબેરી]] * રાજય શિકારનું પક્ષી: [[જંગલી ટર્કી]] * રાજય માછલી: [[સેન્ડબાસ]] * રાજય વનસ્પતિ ચિહ્ન: [[મિસ્ટલેટો]] * રાજય ફૂલ: [[ઓક્લાહોમા ગુલાબ]] * રાજય જંગલીફૂલ: [[ઇન્ડિયન બ્લેન્કેટ]] (ગિઆલાર્ડિઆ પુલચેલમ) * રાજ્ય ઘાસ: [[ભારતીય ઘાસ]] (સોરઘસટ્રમ ન્યુટન્સ) * રાજય ખનીજ: [[સોરોફેગનાક્ષ મેક્ષીમસ]]<ref>{{cite web |url=http://www.statefossils.com/ok/ok.html |title=Oklahoma State Fossil |access-date=2007-01-20 |work=State fossils}}</ref> * રાજય પત્થર: [[રોઝ રોક]] * રાજય જીવાત: [[મધમાખી]] * રાજય માટી: [[પોર્ટ સીલ્ટ લોમ]] * રાજય રેપ્ટાઇલ: [[કોલર્ડ લિઝાર્ડ]] * રાજય જલચર : [[બુલ ફ્રોગ]] * રાજય ભોજન: તળેલા [[ઓકરા]], [[સ્ક્વોશ]], [[મકાઈના પાવ]], [[બરબેકયુ]] [[પોર્ક]], [[બીસ્કીટ]], [[સોસેજ અને ગ્રેવી]], [[ગ્રીટસ]], [[મકાઈ]], [[સ્ટ્રોબેરી]], [[ચીકન ફ્રાઈડ સ્ટીક]], [[પીકન પાઈ]], અને [[બ્લેક આઈડ પીસ]] * રાજય લોકનૃત્ય: [[સ્કેવર નાચ]] * રાજયનું સંગીતનું સાધન: [[ડ્રમ]] * રાજ્યનું નૃત્ય માટેનું વાદ્યસંગીત: ''ઓકલહોમા વિંડ'' * રાજયનું પંતગીયું: [[બ્લેક સ્વેલોટેલ]] * રાજય ગીત: “ [[ઓક્લાહોમા!]] ” * રાજયનું રોક ગીત: “ [[ડુ યુ રીયલાઈઝ??]] ” [[ફલેમિંગ લિપ્સ]] દ્વારા<ref>{{cite web |url=http://uk.reuters.com/article/chinaNews/idUKTRE53R0L520090428 |title=Flaming Lips prepare for Oklahoma honor |author=John Benson, |publisher=Reuters |date=April 28, 2009 |access-date=સપ્ટેમ્બર 7, 2010 |archive-date=મે 1, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090501154801/http://uk.reuters.com/article/chinaNews/idUKTRE53R0L520090428 |url-status=dead }}</ref> == નોંધ == :'''એ.''' {{note label|note01|A|^}}{{note label|note01|A|^}} 2008 માં પ્યુ સંશોધન કેન્દ્ર દ્વારા એક સર્વેક્ષણ દ્વારા નિશ્ચિત. ટકાવારી ધાર્મિક શ્રધ્ધાના દાવાને રજુ કરે છે, જરૂરી નથી કે પણ મંડળીમાં સભ્યપદ. આંકડાઓમાં ±5 પ્રતિશત ભૂલોનું માર્જિન છે.<ref name="religion2"/> :'''બી.''' {{note label|note02|B|^}}{{note label|note02|B|^}}[[બુધ્ધ ધર્મ]], [[ઈસ્લામ]], [[હિન્દુ ધર્મ]], [[યહુદી ધર્મ]], બીજા ધર્મો, દરેક એક પ્રતિશતથી ઓછા છે. [[જેહોવાહના સાક્ષી]], [[મોરમોન્સ]], [[રૂઢીવાદી ઈસાઈ]] અને બીજી ઈસાઈ પરંપરાઓ દરેક 5 % થી ઓછાને સંલગ્ન કરે છે, 1 % એ પ્યુ સંશોધન કેન્દ્રના સર્વેક્ષણના જવાબ આપવાની ના કહી.<ref name="religion2"/> == સંદર્ભો == {{Reflist|2}} == વધુ વાંચન == * {{cite book|last=Baird|first=W. David|coauthors=and Danney Goble|title=The Story of Oklahoma|url=https://archive.org/details/storyofoklahoma0000bair|year=1994|publisher=University of Oklahoma Press|location=Norman|isbn=0-8061-2650-7}} * {{cite book|last=Dale|first=Edward Everett|coauthors=and Morris L. Wardell|title=History of Oklahoma|year=1948|publisher=Prentice-Hall|location=New York|url=http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=9570550|archive-url=https://web.archive.org/web/20081017202519/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=9570550|archive-date=2008-10-17|access-date=2010-09-07|url-status=dead}} * {{cite book|last=Gibson|first=Arrell Morgan|title=Oklahoma: A History of Five Centuries|url=https://archive.org/details/oklahomahistoryo0000gibs|year=1981|edition=2nd ed.|publisher=University of Oklahoma Press|location=Norman|isbn=0-8061-1758-3}} * {{cite book|last=Goble|first=Danney|title=Progressive Oklahoma: The Making of a New Kind of State|year=1980|publisher=University of Oklahoma Press|location=Norman|isbn=0-8061-1510-6}} * {{cite book|last=Jones|first=Stephen|title=Oklahoma Politics in State and Nation|year=1974|edition=vol. 1 (1907-62)|publisher=Haymaker Press|location=Enid, Okla.}} * {{cite book|last=Joyce|first=Davis D. (ed.)|title=An Oklahoma I Had Never Seen Before: Alternative Views of Oklahoma History|url=https://archive.org/details/oklahomaihadneve0000unse|year=1994|publisher=University of Oklahoma Press|location=Norman|isbn=0-8061-2599-3}} * {{cite book|last=Morgan|first=Anne Hodges|coauthors=and H. Wayne Morgan (eds.)|title=Oklahoma: New Views of the Forty-sixth State|url=https://archive.org/details/oklahomanewviews0000unse|year=1982|publisher=University of Oklahoma Press|location=Norman|isbn=0-8061-1651-X}} * {{cite book|last=Morgan|first=David R.|coauthors=Robert E. England, and George G. Humphreys|title=Oklahoma Politics and Policies: Governing the Sooner State|url=https://archive.org/details/oklahomapolitics00morg|year=1991|publisher=University of Nebraska Press|location=Lincoln|isbn=0-8032-3106-7}} * {{cite book|last=Morris|first=John W.|coauthors=Charles R. Goins, and Edwin C. McReynolds|title=Historical Atlas of Oklahoma|url=https://archive.org/details/historicalatlaso0000morr_3ed|year=1986|edition=3rd ed.|publisher=University of Oklahoma Press|location=Norman|isbn=0-8061-1991-8}} * {{cite book|last=Wishart|first=David J. (ed.)|title=Encyclopedia of the Great Plains|url=https://archive.org/details/encyclopediaofgr0000unse_m8j3|year=2004|publisher=University of Nebraska Press|location=Lincoln|isbn=0-8032-4787-7}} == બાહ્ય કડીઓ == '''સરકાર''' * [http://www.ok.gov/ ઓક્લાહોમાની અધિકૃત વેબસાઈટ] * [http://www.ok.gov/3167/3512/3168/3180/ ઓક્લાહોમા કાયદાકીય શાખા] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080516191737/http://www.ok.gov/3167/3512/3168/3180/ |date=2008-05-16 }} * [http://www.ok.gov/3167/3512/3168/3174/ ઓક્લાહોમા ન્યાયીક શાખા] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090109141403/http://www.ok.gov/3167/3512//3168//3174/ |date=2009-01-09 }} * [http://www.lsb.state.ok.us/ok_constitution.html ઓક્લાહોમા રાજય બંધારણ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070206031206/http://www.lsb.state.ok.us/ok_constitution.html |date=2007-02-06 }} * [http://www.okcommerce.gov ઓક્લાહોમા વાણિજયનો વિભાગ] * [http://www.okdhs.org ઓક્લાહોમા માનવ સેવાનો વિભાગ] * [http://www.okladot.state.ok.us ઓક્લાહોમા પરિવહનનો વિભાગ] '''પ્રવાસ અને મનોરંજન''' {{wikivoyage|Oklahoma}} * [http://www.oklatourism.gov/ ઓક્લાહોમા પ્રવાસન નિગમ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071020043033/http://www.oklatourism.gov/ |date=2007-10-20 }} * [http://www.travelok.com અધિકૃત ઓક્લાહોમા પ્રવાસન માહિતી] * [http://www.touroklahoma.com/ ઓક્લાહોમા રાજ્યના પાર્ક્સ] * [http://www.visitokc.com/ ઓક્લાહોમા સિટિ કન્વેનશન અને મુલાકાતી બ્યુરો] * [http://www.visittulsa.com તુલ્સા સિટિ કન્વેનશન અને મુલાકાતી બ્યુરો] '''સંસ્કૃતિ અને ઇતિહાસ''' * [http://www.okhistory.org/ ઓક્લાહોમા ઐતિહાસિક સોસાયટી] * [http://www.okhistorycenter.org ઓક્લાહોમા ઇતિહાસ કેન્દ્ર] * [http://www.loc.gov/rr/program/bib/states/oklahoma/ લાયબ્રેરી ઓફ કોંગ્રેસમાંથી ઓક્લાહોમા રાજ્ય માર્ગદર્શિકા] * [http://www.arts.ok.gov ઓક્લાહોમા આર્ટ્સ કાઉન્સિલ] * [http://www.oktheatre.org/ ઓક્લાહોમા થિયેટર એશોશિયેશન] * [http://www.okc.gov/about_okc/index.html ઓક્લાહોમા શહેરનો ઇતિહાસ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120501005508/http://www.okc.gov/about_okc/index.html |date=2012-05-01 }} * [http://www.tulsahistory.org તુલ્સા ઐતિહાસિક સોસાયટી] '''નક્શા અને વસતી વિષયક માહિતી''' * [http://quickfacts.census.gov/qfd/states/40000.html ઓક્લાહોમા કવીક ફેકટસ ભૂગોલિક અને જનસાંખ્યિકી જાણકારીઓ.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080514235102/http://quickfacts.census.gov/qfd/states/40000.html |date=2008-05-14 }} * [http://www.okcommerce.gov/index.php?option=content&amp;task=view&amp;id=309&amp;Itemid=390 2000 સેન્સસ ઓક્લાહોમા જનસાંખ્યિકી જાણકારી ] * [http://www.okladot.state.ok.us/hqdiv/p-r-div/maps/2005state/index.htm રાજય હાઈવે નકશાઓ] * [http://www.okgensoc.org ઓક્લાહોમા જિનિઓલોજીકલ સોસાયટી ] * [http://www.usgs.gov/state/state.asp?State=OK વાસ્તવિક સમયની USGS ભૂગોલિક, આબોહવાની અને જીયોલિજીક માહિતી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120501104714/http://www.usgs.gov/state/state.asp?State=OK |date=2012-05-01 }} [[શ્રેણી:અમેરિકા]] [[શ્રેણી:અમેરિકાના રાજ્યો]] 2py5m16lf1rz4ey6pbcm5qx20wk4j96 0 26816 906263 895468 2026-10-12T06:21:31Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 906263 wikitext text/x-wiki '''ચિત્રલિપિ''' (અંગ્રેજી:Ideogram) એ સંસ્કૃતિના પ્રારંભના સમયની એવી [[લિપિ]]ઓ છે, જે ચિત્રોની સહાયતા વડે કોઇપણ વિષય વિશે લખવાના કામમાં આવતી હતી. એ સમયમાં અક્ષરો અને વર્ણમાળાઓનો વિકાસ ન થયો હતો. વિશ્વની બધી પુરાતન સંસ્કૃતિઓમાં ચિત્રલિપિઓ જોવા મળે છે અને લગભગ પ્રત્યેક લિપિનો આરંભ ચિત્રલિપિ વડે જ થયેલો છે. == બાહ્ય કડીઓ == * [https://web.archive.org/web/20110514130706/http://www.aiga.org/content.cfm/symbol-signs AIGA Symbol Signs] સામાન્ય અમેરિકન ચિત્રલિપિ (Common US ideograms). * [http://www.bartleby.com/61/9/I0020900.html અમેરીકન સાંસ્કૃતિક શબ્દકોષમાં ચિત્રલિપિની વ્યાખ્યા (American Heritage Dictionary definition)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080904222149/http://www.bartleby.com/61/9/I0020900.html |date=2008-09-04 }} * [http://www.britannica.com/ebc/article-9360623 Encyclopedia Britannica online entry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080611182537/http://www.britannica.com/ebc/article-9360623 |date=2008-06-11 }} * [http://www.pinyin.info/readings/texts/ideographic_myth.html The Ideographic Myth] Extract from DeFrancis' book. * [http://www.m-w.com/dictionary/ideogram Merriam-Webster OnLine definition] * [http://www.inquiry.net/outdoor/native/sign/pictographs.htm Ojibwa and Sioux pictographs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080506122128/http://www.inquiry.net/outdoor/native/sign/pictographs.htm |date=2008-05-06 }} [[શ્રેણી: લિપિ]] smwz7ry11ln39jaxo683p7tsg7pn9fv 0 27254 906256 807205 2026-10-12T02:23:30Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 906256 wikitext text/x-wiki ::''કરિયાતું નામે સરળતાથી ઉપલબ્ધ અન્ય વનસ્પતિ (કરિયાતું-''Andrographis paniculata'') માટે જુઓ [[કરિયાતું (વનસ્પતિ)]]''</br> ::''આ લેખ હિમાલયમાં થતાં કરિયાતા (કરિયાતું-''Swertia chirata'') વિષે છે.'' '''કરિયાતું''' (''Swertia chirata'') એ ઊઁચાઈવાળી જગ્યા પર જોવા મળતી એક જાતની વનસ્પતિ છે. આના છોડ (ક્ષુપ) ૨ થી ૪ ફુટ જેટલા ઊઁચા એક-વર્ષાયુ અથવા દ્વિવર્ષાયુ હોય છે. આ વનસ્પતિનાં પાંદડાં અને છાલ ખુબજ કડવી હોય છે અને [[આયુર્વેદ]]ના શાસ્ત્રોમાં જ્વર-નાશક તથા રક્તશોધક માનવામાં આવી છે. આ વનસ્પતિની નાની - મોટી અનેક પ્રજાતિઓ હોય છે; જેમ કે - કલપનાથ, ગીમા, શિલારસ, ઇત્યાદિ. એને જંગલોમાંથી મળી આવતા તિક્ત દ્રવ્યના રૂપમાં હોવાને કારણે ''કિરાતતિક્ત'' પણ કહેવામાં આવે છે. ચિરાયતા, કિરાત તથા ચિરેટ્ટા એનાં અન્ય નામો છે. મહર્ષિ ચરકના ગ્રંથમા જણાવ્યા અનુસાર આ વનસ્પતિ તિક્ત સ્કંધ તૃષ્ણા નિગ્રહણ સમૂહમાં તથા આચાર્ય સુશ્રુતના વર્ણન અનુસાર અરગ્વધ સમૂહમાં ગણાય છે. કરિયાતું હિમાલય પર્વતમાળામાં, કાશ્મીરથી લઇને અરુણાચલ પ્રદેશ સુધી ૪ થી ૧૦ હજાર ફીટ જેટલી ઊઁચાઈ પર ઊગી નીકળે છે. [[નેપાળ]] કરિયાતુંનો મૂળ ઉત્પાદક દેશ છે. ક્યાંક-ક્યાંક મધ્ય ભારતના પહાડી ઇલાકાઓ તથા દક્ષિણ ભારતના પહાડો પર પણ આ છોડ ઉગાડવાના પ્રયાસ કરવામાં આવ્યા છે. કરિયાતુંના પ્રકાંડ સ્થૂળ અડધા થી દોઢ મીટર લાંબા, શાખા યુક્ત ગોળ અને આગળની તરફ ચાર ખુણાવાળા પીતવર્ણનાં હોય છે. પાંદડાં પહોળાં ભાલા આકારનાં, ૧૦ સેન્ટિમીટર સુધીની લંબાઈ ધરાવતાં, ૩ થી ૪ સેન્ટિમીટર પહોળાઇ ધરાવતાં અગ્રભાગ પરથી અણીયાળાં હોય છે. આ અણી નીચે તરફ મોટી તથા ઊપર તરફ નાની થતી જાય છે. ફૂલ લીલાશ પડતા પીળા રંગના, વચ્ચે-વચ્ચે રીંગણીયા રંગથી ચિત્રિત, અનેક શાખા યુક્ત પુષ્પદંડો પર લાગે છે. પુષ્પમાં બાહ્ય અને અભ્યંતર કોષ ૪ - ૪ ખંડવાળા હોય છે તથા પ્રત્યેક પર બે-બે ગ્રંથિઓ આવેલી હોય છે. ફળ લંબગોળ નાનાં-નાનાં એક ચતુર્થાંશ ઇંચ જેટલું કદ ધરાવતાં ઇંડાકાર હોય છે તથા બીજ બહુસંખ્ય, નાનાં, બહુકોણીય તેમજ ચિકણાં હોય છે. વર્ષા ઋતુમાં ફૂલ બેસે છે. ફળ જ્યારે ચોમાસાના અંત સુધીમાં પાકી જાય છે ત્યારે શરદ ઋતુમાં તેનો સંગ્રહ કરવામાં આવે છે. આ છોડમાં કોઈ વિશેષ ગંધ નથી હોતી, પરંતુ સ્વાદ તીખા હોય છે. કરિયાતુંનાં પંચાંગ અને પુષ્પ પ્રયુક્ત હોય છે. સામાન્ય રીતે ઝડપથી ઉપલબ્ધ ન થતું હોવાને કારણે એમાં મિલાવટ મોટા પાયે થતી હોય છે. પંચાંગમાં પણ મુખ્યત્વે પ્રકાંડ જ હોય છે. જે બે ત્રણ ફુટ લંબાઇના હોય છે. કરિયાતાંની છાલ ચપટી, અંદરની તરફ થોડી વળેલી તથા બહારની તરફ ભૂરા રંગની અંદરથી ગુલાબી રંગની હોય છે. == બાહ્ય કડીઓ == {{commons|category:Swertia|{{PAGENAME}}}} * [https://web.archive.org/web/20100724103341/http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?4374,4404 Jepson Manual Treatment] * [http://planteliste.net/slides/swertia_perennis.html Picture of Swertia perennis] * [http://books.google.co.in/books?id=UhCpbzBZ_vEC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false *ઔષધીય પૌધોં કી ખેતી] (લેખક - મુકેશ કુમાર) {{hi}} * [http://www.jkhealthworld.com/detail.php?id=3967 અર્જુન] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101127130907/http://jkhealthworld.com/detail.php?id=3967 |date=2010-11-27 }} [[શ્રેણી:વનસ્પતિ]] [[શ્રેણી:ઔષધીય વનસ્પતિ]] [[શ્રેણી:આયુર્વેદિક ઓસડિયાં]] [[શ્રેણી:સંદિગ્ધ શીર્ષક વાળાં પાનાં]] 091kwa928dm2qycafwu3hq2lnsa6e0n 0 28394 906277 905642 2026-10-12T11:00:25Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 906277 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name=Portland | official_name = City of Portland | settlement_type = [[City]] | nickname = <!-- do not add nicknames without reviewing discussion on talk page first --> "Rose City", "Stumptown", "[[P-town]]", "[[PDX]]", and "Little Beirut"<ref name="Oregonian1">{{cite news | last = McCall | first = William | title = 'Little Beirut' nickname has stuck | work = [[The Oregonian]] | date = August 19, 2003 | access-date = 2007-01-21 }}</ref> See [[Nicknames of Portland, Oregon]] for a complete listing. | website = [http://www.portlandonline.com/ www.portlandonline.com] | image_skyline = | imagesize = | image_caption = Montage of Portland | image_flag = Flag of Portland, Oregon.svg | image_seal = Seal of Portland OR.png <!-- see http://factfinder.census.gov/servlet/ACSSAFFFacts?_event=Search&_county=Portland&_cityTown=Portland&_state=04000US41&_lang=en&_sse=on&pctxt=fph&pgsl=010 for more detailed map that is public domain --> | image_map = Multnomah_County_Oregon_Incorporated_and_Unincorporated_areas_Portland_Highlighted.svg | map_caption = Location of Portland in [[Multnomah County, Oregon|Multnomah County]] and the state of [[Oregon]] |pushpin_map = USA |pushpin_map_caption = Location in the United States | image_map1 = | mapsize1 = | map_caption1 = | subdivision_type = [[List of countries|Country]] | subdivision_type1 = [[Political divisions of the United States|State]] | subdivision_type2 = [[List of counties in Oregon|Counties]] | subdivision_name = {{Flag|United States}} | subdivision_name1 = {{Flag|Oregon}} | subdivision_name2 = [[Multnomah County, Oregon|Multnomah]], [[Washington County, Oregon|Washington]], [[Clackamas County, Oregon|Clackamas]] | government_type = [[City commission government|Commission]] | leader_title = [[Mayor]] | leader_name = [[Sam Adams (Oregon politician)|Sam Adams]]<ref>{{cite web |url=http://www.portlandonline.com/index.cfm?c=25999 |title=Elected Officials |access-date=2007-08-26 |year=2007 |publisher=City of Portland, Oregon |archive-date=2007-08-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070830051921/http://www.portlandonline.com/index.cfm?c=25999 |url-status=dead }}</ref> | leader_title1 = Commissioners | leader_name1 = [[Randy Leonard]]<br />[[Dan Saltzman]]<br />[[Nick Fish]]<br />[[Amanda Fritz]] | leader_title2 = Auditor | leader_name2 = [[LaVonne Griffin-Valade]] | established_title = [[Municipal corporation|Founded]] | established_title2 = [[Municipal corporation|Incorporated]] | established_date = 1845 | established_date2 = February 8, 1851 | area_magnitude = 1 E8 | area_total_km2 = 376.5 | unit_pref = Imperial | area_total_sq_mi = 145.4 | area_land_km2 = 347.9 | area_land_sq_mi = 134.3 | area_water_km2 = 28.6 | area_water_sq_mi = 11.1 | population_as_of = 2009 | population_total = 582,130 | population_metro = 2,217,325 | population_density_km2 = 1655.31 | population_density_sq_mi = 4288.38 | population_blank1_title = [[Demonym]] | population_blank1 = Portlander | timezone = [[Pacific Standard Time Zone|PST]] | utc_offset = -8 | timezone_DST = [[Pacific Daylight Time|PDT]] | utc_offset_DST = -7 | postal_code_type = [[ZIP code]]s | postal_code = 97086-97299 | area_code = [[Area codes 503 and 971|503/971]] | latd = 45 |latm = 31 |lats = 12 |latNS = N | longd = 122 |longm = 40 |longs = 55 |longEW = W | coordinates_display = inline,title | coordinates_type = type:city(568380)_region:US-OR_source:gnis-1136645 | elevation_m = 15.2 | elevation_ft = 50 | blank_name = [[Federal Information Processing Standard|FIPS code]] | blank_info = 41-59000{{GR|2}} | blank1_name = [[Geographic Names Information System|GNIS]] feature ID | blank1_info = 1136645{{GR|3}} | footnotes = }} '''પોર્ટલેન્ડ''' એ ઉત્તરપશ્ચિમ સંયુક્ત રાજ્ય અમેરિકામાં ઑરેગોન રાજ્યમાં વિલ્મેટ અને કોલંબિયા નદીઓના સંગમસ્થળ પાસે નીવિષ્ટ એક શહેર છે. જુલાઈ 2009ના આંકડા પ્રમાણે તેની વસતી 582,130 લોકોની હતી<ref name="prc">{{cite web|url=http://www.pdx.edu/sites/www.pdx.edu.prc/files/media_assets/2009CertPopEst_web3.pdf|publisher=Portland State University|title=Certified Population Estimates for Oregon and Oregon Counties|access-date=2010-01-31|archive-date=2011-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20110927063750/http://www.pdx.edu/sites/www.pdx.edu.prc/files/media_assets/2009CertPopEst_web3.pdf|url-status=dead}}</ref> જેથી સંયુક્ત રાજ્ય અમેરિકામાં તે 30મા ક્રમનું સૌથી વધુ ગીચ શહેર હતું. પોર્ટલેન્ડ ઑરેગોનનું સૌથી વધુ વસતી ધરાવતું શહેર છે, અને સિયેટલ, વોશિંગ્ટન અને વ્હેન્કુવર, બ્રિટિશ કોલંબિયા પછી પ્રશાંત ઉત્તરપશ્ચિમમાં ત્રીજા ક્રમનું સૌથી વધુ વસતી ધરાવતું શહેર છે. પોર્ટલેન્ડ મેટ્રોલિટન એરિયા (MSA)માં આશરે 22 લાખ લોકો વસવાટ કરે છે, જુલાઈ, 2006ના આંકડાઓ પ્રમાણે તે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સનો 23મો સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતો વિસ્તાર છે.<ref>{{cite web|title=JULY 1, 2006 Population estimates for Metropolitan Combined Statistical Areas| publisher=U.S. Census Bureau|url=http://www.census.gov/population/www/estimates/metro_general/2006/CBSA-EST2006-01.csv|format=[[csv]]|access-date=2007-10-19}}</ref> પોર્ટલેન્ડની સ્થાપના 1851માં કરવામાં આવી હતી અને મલ્ટનોમાહ કાઉન્ટીમાં તે કાઉન્ટી સિટ (સીટ) છે.{{GR|6}} આ શહેર પશ્ચિમમાં થોડું વોશિંગ્ટન કાઉન્ટી અંદર અને દક્ષિણમાં ક્લેકામાસ કાઉન્ટી સુધી ફેલાયેલું છે. તેનો વહીવટ એક મેયર અને ચાર અન્ય કમિશન દ્વારા કમિશન આધારિત સરકાર મારફત થાય છે. સિટી ઓફ પોર્ટલેન્ડની ગણના સંયુક્ત રાજ્ય અમેરિકામાં સૌથી વધુ અને વિશ્વમાં બીજા ક્રમના પર્યાવરણ અનુકુળ અથવા “ગ્રીન” શહેર તરીકે થાય છે.<ref>{{cite web |url=http://www.grist.org/news/maindish/2007/07/19/cities/ |title=15 Green Cities |access-date=2008-07-08 |author=Kate Sheppard |date=2007-07-19 |publisher=Environmental News and Commentary }}</ref> આ શહેર અને વિસ્તાર જમીનનો મહત્તમ ઉપયોગ કરીને આયોજન<ref name="smartplan"></ref> કરવા માટે તથા વિશિષ્ટ પ્રાદેશિક-સરકાર મેટ્રોના ટેકાથી લાઇટ રેલમાં રોકાણ માટે જાણીતો છે. પોર્ટલેન્ડ તેની મોટી સંખ્યામાં આવેલી માઇક્રોબ્રુરીઅઝ અને માઇક્રોડિસ્ટીલરીઝ માટે તથા કૉફી માટે તેના ઉત્સાહ માટે જાણીતું છે. તે ટ્રેઇલ બ્લેઝર્સ એનબીએ (NBA) ટીમનું ઘર પણ છે. પોર્ટલેન્ડ મરીન પશ્ચિમ કિનારાના હવામાનના વિસ્તારમાં આવેલું છે, જ્યાં ઉનાળો હુંફાળો, સૂકો હોય છે, જ્યારે શિયાળામાં વરસાદ અને ખુશનુમા આબોહવા રહે છે. [[ગુલાબ|ગુલાબ]] ઉગાવવા માટે આવી આબોહવા આદર્શ છે અને એક સદી કરતા વધુ સમયથી પોર્ટલેન્ડ "ધ સિટી ઓફ રોઝીસ" તરીકે ઓળખાય છે<ref>{{cite web |url=http://www.frommers.com/articles/1721.html |title=Portland, Oregon: Green City of Roses &#124; Frommers.com |publisher=Frommers.com |date= |access-date=2008-10-20 |archive-date=2009-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090107121014/http://www.frommers.com/articles/1721.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761561539/portland.html |title=Portland - MSN Encarta |publisher=Encarta.msn.com |date= |access-date=2008-10-20 |archive-date=2009-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091029125320/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761561539/Portland.html |url-status=dead }}</ref> જ્યાં અનેક ગુલાબના બગીચાં આવેલાં છે જેમાં ઇન્ટરનેશનલ રોઝ ટેસ્ટ ગાર્ડન સૌથી વિખ્યાત છે. == ઇતિહાસ == [[File:Portland Oregon in 1890.jpg|thumb|left|1890માં પોર્ટલેન્ડ]] પોર્ટલેન્ડની શરૂઆત “ધ ક્લિયરિંગ” તરીકે ઓળખાતા સ્થળ તરીકે થઇ હતી<ref>{{cite journal |last=Orloff |first=Chet |year=2004 |title=Maintaining Eden: John Charles Olmsted and the Portland Park System |journal=Yearbook of the Association of Pacific Coast Geographers |volume=66 |pages=114–119 |doi=10.1353/pcg.2004.0006 }}</ref> જે વિલ્મેટના કિનારે ઑરેગોન સિટી અને ફોર્ટ વ્હેન્કુવરની વચ્ચે અડધા અંતરે આવેલું હતું. 1843માં વિલિયમ ઓવર્ટોનને આ જમીનમાં પુષ્કળ સંભાવનાઓ દેખાઇ પરંતુ જમીન પર દાવો કરવા માટે ભંડોળની અછત હતી. તેમણે બોસ્ટન, મેસેચ્યુસેટ્સ સ્થિત પોતાના ભાગીદાર એસા લવજોય સાથે એક સોદો કર્યો હતોઃ તે મુજબ 25 સેન્ટમાં ઓવર્ટોનએ 640 એકર (2.6 વર્ગ કિમી) વિસ્તાર પર પોતાના દાવામાં હિસ્સેદારી કરવાની હતી. ઓવર્ટોને ત્યાર બાદ પોતાના દાવાની અડધી જમીન પોર્ટલેન્ડ, મેઇનના ફ્રાન્સિક ડબલ્યુ પેટ્ટીગ્રોવને વેચી દીધી હતી. પેટ્ટીગ્રોવ અને લવજોય પોતપોતાના વતનના શહેરના નામ પરથી નવા શહેરને નામ આપવા માંગતા હતા, તેનો નિર્ણય સિક્કાના ટોસ દ્વારા લેવાયો જેમાં પેટ્ટીગ્રોવ ત્રણમાંથી બે વખત ટોસ જીતી ગયો હતો.<ref>{{cite web | title = Portland: The Town that was Almost Boston | publisher = Portland Oregon Visitors Association | url = http://www.travelportland.com/media/history.html | access-date = 2006-11-18 | archive-date = 2011-01-01 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110101150705/http://www.travelportland.com/media/history.html | url-status = dead }}</ref> આ નિર્ણય માટે ઉપયોગમાં લેવાયેલો સિક્કો હવે પોર્ટલેન્ડ પેની તરીકે ઓળખાય છે, જે ઑરેગોન હિસ્ટોરિકલ સોસાયટીના વડામથકમાં રાખવામાં આવ્યો છે. 8 ફેબ્રુઆરી, 1851ના રોજ પોર્ટલેન્ડની સ્થાપના થઇ ત્યારે તેમાં 800થી વધુ વસાહતી,<ref name="Gibson">ગિબ્સન, કેમ્પબેલ (જૂન 1998). [http://www.census.gov/population/www/documentation/twps0027.html સંયુક્ત રાજ્ય અમેરિકામાં 100 સૌથી મોટા શહેરો અને અન્ય શહેરી વિસ્તારોની વસતીઃ 1790થી 1990]. ''યુએસ વસતી ગણતરી બ્યૂરો-વસતી વિભાગ'' .</ref> વરાળથી ચાલતી એક લાકડાની મિલ, એક લોગ કેબિન હોટલ અને ધ ''વીકલી ઓરેગોનિયન'' નામે એક અખબાર હતું. 1879 સુધીમાં વસ્તી વધીને 17,500 સુધી પહોંચી હતી.<ref>{{cite book|last=Loy|first=William G.|coauthors=Stuart Allan, Aileen R. Buckley, James E. Meecham|title= Atlas of Oregon|publisher=[[University of Oregon Press]]|year=2001|pages=32–33|isbn=0-87114-102-7}}</ref> 1891માં આ શહેર આલ્બિના અને ઇસ્ટ પોર્ટલેન્ડમાં ભળી ગયું અને 1915માં તે સેન્ટ જોહન્સ સાથે ભળી ગયું હતું. પોર્ટલેન્ડ એવા સ્થળે આવેલું છે જ્યાંથી વિલ્મેટ અને કોલંબિયા નદી મારફત [[પ્રશાંત મહાસાગર|પ્રશાંત મહાસાગર]] સુધી તથા પશ્ચિમ હિલ્સમાં એક ખીણ મારફત ગ્રેટ પ્લેન્ક રોડ દ્વારા ફળદ્રુપ ટોલેટિન વેલી સુધી (અત્યારનો યુએસ રૂટ 26) જઇ શકાય છે. જેના કારણે નજીકના બંદરોની સરખામણીમાં તેને ફાયદો થયો અને બહુ ઝડપથી વિકસ્યું.<ref>"સિટી કિપ્સ લાઇવલી પલ્સ." (સ્પેન્સર હેઇન્ઝ, ''ધ ઑરેગોનિયન'' , જાન્યુઆરી 23, 2001)</ref> 19મી સદીમાં મોટા ભાગના સમય સુધી પ્રશાંત ઉત્તરપૂર્વમાં તે મુખ્ય બંદર હતું. 1890ના દાયકામાં સિયેટલના ઉંડા પાણીના બંદરને રેલ દ્વારા બાકીની મુખ્ય ભૂમિ સાથે જોડવામાં આવ્યું અને કોલંબિયા નદીના ભૂલભૂલામણીવાળા જળમાર્ગના બદલે જમીન પરનો રૂટ ખુલ્યો ત્યાં સુધી તે મુખ્ય બંદર રહ્યું હતું. === ઉપનામો === પોર્ટલેન્ડનું સૌથી સામાન્ય ઉપનામ ''ધ સિટી ઓફ રોઝીસ'' છે<ref name="cityrecorder">[http://www.portlandonline.com/auditor/index.cfm?a=jbgc&amp;c=cheid સિટી ફ્લાવર] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090423075247/http://www.portlandonline.com/auditor/index.cfm?a=jbgc&c=cheid |date=2009-04-23 }}. ''સિટી ઓફ પોર્ટલેન્ડ ઓડિટર્સ ઓફિસ – સિટી રેકોર્ડર ડિવિઝન'' .</ref> અને 2003માં તે શહેરનું સત્તાવાર ઉપનામ બન્યું હતું.<ref name="Oreg-June2003">સ્ટર્ન, હેનરી (જૂન 19, 2003). “પી-ટાઉન માટે નામ આવ્યાઃ પોર્ટલેન્ડના નામ તરીકે 'સિટી ઓફ રોઝિસ' નામ પસંદ કરવામાં શહેરની કાઉન્સિલને કોઇ કાંટા નડ્યા નથી”. ''ધ ઑરેગોનિયન'' .</ref> અન્ય ઉપનામોમાં સામેલ છે ''સ્ટમ્પટાઉન'' ,<ref name="endoftheoregontrail">{{cite web | publisher = End of the Oregon Trail Interpretive Center | title = From Robin's Nest to Stumptown | url = http://www.endoftheoregontrail.org/road2oregon/sa33pdx.html | access-date = 2006-11-07 | archive-date = 2000-09-01 | archive-url = https://archive.today/20000901050119/http://www.endoftheoregontrail.org/road2oregon/sa33pdx.html | url-status = dead }}</ref> ''બ્રિજટાઉન'' ,<ref name="bridgetown">{{cite web | publisher = [[Portland State University]] | title = The Water | url = http://www.pdx.edu/water.html | access-date = 2006-11-07 | archive-date = 2006-10-31 | archive-url = https://web.archive.org/web/20061031090707/http://www.pdx.edu/water.html | url-status = dead }}</ref> ''રિપ સિટી'' ,<ref>{{Cite news | first = Nena | last = Baker | title = R.I.P. FOR 'Rip City' Ruckus | date = May 21, 1991 | newspaper = The Oregonian | pages = A01 | postscript = <!--None--> }}</ref> ''લિટલ બૈરૂત'', ''બિયરવાના'' <ref>{{cite news|url=http://www.latimes.com/travel/la-tr-beer-20100530,0,767659.story|title=Achieving Beervana in Portland, Ore.|last=Engel|first=Mary|date=2010-05-30|work=[[Los Angeles Times]]|access-date=30 May 2010}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.oregonlive.com/portland/index.ssf/2010/05/beervana_gets_shout_out_in_la.html|title=Beervana gets shout out in L.A. Times|last=Terry|first=Lynne|date=2010-05-29|work=[[The Oregonian]]|access-date=30 May 2010}}</ref> અથવા ''બિયરટાઉન'' ,<ref>{{Cite web |url=http://www.draftmag.com/beertowns/detail/portland |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2010-11-25 |archive-date=2012-08-06 |archive-url=https://www.webcitation.org/69hclwPdk?url=http://draftmag.com/new/beertowns/ |url-status=dead }}</ref>'' પી-ટાઉન'' ,<ref name="Oreg-June2003"></ref><ref>{{cite news | last = Hagestedt | first = Andre | title = The Missing Oregon Coast: Waves After Dark | url = http://www.beachconnection.net/news/missin040709_147.php | access-date = 2009-04-30 | date = 2009-04-07 | quote = I’m used to seeing that hint of dawn back in P-town, with my wretched habit of playing video games until 6 a.m | archive-date = 2009-05-04 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090504011838/http://www.beachconnection.net/news/missin040709_147.php | url-status = dead }}</ref> ''સોકર સિટી યુએસએ'' <ref>{{cite news |title=Portland is new Soccer City, USA |url=http://news.google.com/newspapers?id=II4QAAAAIBAJ&sjid=J-ADAAAAIBAJ&pg=5122,3289171&hl=en |agency=United Press International |newspaper=Eugene Register-Guard |location=Eugene, Oregon |date=1975-08-13 |access-date=2010-06-22 }}</ref><ref>{{cite news |title=Seeking Help to Bring an M.L.S. Team to Portland |first=Richard |last=Sandomir |url=http://www.nytimes.com/2008/11/07/sports/soccer/07franchise.html?ref=soccer |newspaper=The New York Times |location=New York, New York |date=2008-11-06 |access-date=2010-06-22 }}</ref><ref>{{cite news |title=Portland's ugly road to MLS status |first=Richard |last=Sandomir |url=http://sportsillustrated.cnn.com/2009/soccer/09/17/portland.timbers/index.html |newspaper=Sports Illustrated |date=2009-09-18 |access-date=2010-06-22 |archive-date=2012-11-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121119010346/http://sportsillustrated.cnn.com/2009/soccer/09/17/portland.timbers/index.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |title=Portland Timbers show bark, bite as they prepare to join MLS |first=Beau |last=Dure |url=http://www.usatoday.com/sports/soccer/2009-08-25-portland-timbers_N.htm |newspaper=USA Today |location=McLean, Virginia |date=2009-08-26 |access-date=2010-06-22 }}</ref> અને ''PDX'' (પીડીએક્સ). == ભૂગોળ == {{wide image|WillametteRvrPano edit.jpg|1500px|The [[Willamette River]] runs through the center of the city, while [[Mount Tabor, Portland, Oregon|Mount Tabor]] (center<!--Please scroll the picture (or your page) horizontally and look at the entire image, before you attempt to edit this.-->) rises on the city's east side. [[Mount Saint Helens]] (left) and [[Mount Hood]] (right center) are visible from many places in the city.}} === સ્થાનિક ભૂગોળ === પોર્ટલેન્ડ ઑરેગોનના સૌથી વસતી ધરાવતા વિસ્તાર વિલ્મેટ વેલીના ઉત્તર છેડે આવેલું છે. મહાનગરીય ક્ષેત્ર વેલીના બાકીના ભાગથી સાંસ્કૃતિક અને રાજનૈતિક રીતે અલગ છે, છતાં સ્થાનિક ઉપયોગમાં ઘણી વાર પોર્ટલેન્ડ વાસ્તવિક વેલીથી અલગ પડી જાય છે. લગભગ આખું પોર્ટલેન્ડ મલ્ટનોમાહ કાઉન્ટીમાં આવે છે, છતાં શહેરના કેટલાક નાના ભાગ ક્લેકામાસ અને વોશિંગ્ટન કાઉન્ટીમાં આવે છે જેમાં 2005ના મધ્યમાં વસતી અનુક્રમે 785 અને 1,455 હતી. વિલ્મેટ રિવર શહેરના ઉત્તરથી થોડે દૂર કોલંબિયા રિવર (જે વોશિંગ્ટન રાજ્યને ઑરેગોન રાજ્યથી અલગ કરે છે) સાથે ભળી જવા માટે ઉત્તર પશ્ચિમની તરફ વળતા પહેલા શહેરને પૂર્વ અને પશ્ચિમમાં વિભાજિત કરતી શહેરના મધ્યથી ઉત્તર તરફ વહે છે. સંયુક્ત રાજ્ય અમેરિકા વસતી ગણતરી બ્યૂરો મુજબ શહેરનું કુળ ક્ષેત્રફળ 145.4 ચોરસ માઇલ (376.5 વર્ગ કિમી) છે. તેમાં 134.3 ચોરસ માઇલ (347.9 વર્ગ કિમી) જમીન છે અને 11.1 ચોરસ માઇલ (28.6 વર્ગ કિમી) અથવા 7.6% હિસ્સામાં પાણી છે.{{GR|1}} પોર્ટલેન્ડ બોરિંગ લાવા ફિલ્ડ તરીકે વિખ્યાત એક સુષુપ્ત પ્લિયો-પ્લિસ્ટોસેન જ્વાળામુખી ક્ષેત્રની ઉપર આવેલું છે.<ref name="volcano">{{cite web | title = The Boring Lava Field, Portland, Oregon | publisher = [[USGS]] Cascades Volcano Observatory | url = http://vulcan.wr.usgs.gov/Volcanoes/Oregon/BoringLavaField/description_boring_lava.html | access-date = 2006-11-07 | archive-date = 2011-07-01 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110701101745/http://vulcan.wr.usgs.gov/Volcanoes/Oregon/BoringLavaField/description_boring_lava.html | url-status = dead }}</ref> બોરિંગ લાવા ફિલ્ડમાં માઉન્ટ ટેબોર જેવા ઓછામાં ઓછા 32 શંકુ અંગાર સામેલ છે<ref>{{cite web | title = Mount Tabor Cinder Cone, Portland, Oregon | publisher = [[USGS]] Cascades Volcano Observatory | url = http://vulcan.wr.usgs.gov/Volcanoes/Oregon/BoringLavaField/VisitVolcano/mount_tabor.html | access-date = 2007-04-20 | archive-date = 2012-07-16 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120716231818/http://vulcan.wr.usgs.gov/Volcanoes/Oregon/BoringLavaField/VisitVolcano/mount_tabor.html | url-status = dead }}</ref>, અને જેનું કેન્દ્ર દક્ષિણપૂર્વ પોર્ટલેન્ડમાં પડે છે. હવામાન સ્વચ્છ હોય ત્યારે શહેરના મોટા ભાગના હિસ્સામાંથી પોર્ટલેન્ડના પૂર્વમાં નિષ્ક્રિય પરંતુ સંભવિત સક્રિય જ્વાળામુખી માઉન્ટ હુડ સરળતાથી જોવા મળે છે. વોશિંગ્ટનના ઉત્તરમાં સક્રિય જ્વાળામુખી માઉન્ટ સેન્ટ હેલેન્સ શહેરના ઉંચા સ્થાનો પરથી સુદુરમાં સ્પષ્ટ જોવા મળે છે અને તે એટલો નજીક પણ છે કે 18 મે 1980ના રોજ વિસ્ફોટ બાદ શહેરમાં જ્વાળામુખીની રાખ છવાઇ ગઇ હતી.<ref>{{cite news|title=History, relived saved from St. Helens by a six-pack of Fresca|last=Nokes|first=R. Gregory|date=December 4, 2000|work=The Oregonian|pages=17|access-date=2008-10-27}}</ref> === આબોહવા === પોર્ટલેન્ડની આબોહવા શીતોષ્ણ છે જેને સામાન્ય રીતે હલ્કા, ભેજયુક્ત શિયાળો અને અપેક્ષાકૃત શુષ્ક ગરમ ઉનાળો ધરાવતું સમુદ્રી અથવા મરિન પશ્ચિમી કિનારાવર્તી આબોહવાના રૂપમાં વર્ણવવામાં આવે છે. મોટા ભાગના ઉત્તરપશ્ચિમ પ્રશાંતની જેમ, કોપ્પેન આબોહવા વર્ગીકરણ પ્રમાણે તે ઠંડા, શુષ્ક ગર્મ ઉષ્ણકટિબંધિય ઝોન (''Csb'' )માં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.<ref>{{cite journal | last = Kottek | first = M. | coauthors =J. Grieser, C. Beck, B. Rudolf, and F. Rubel | title =World Map of the Köppen-Geiger climate classification updated | journal =Meteorol. Z. | volume =15 | pages =259–263 | url =http://koeppen-geiger.vu-wien.ac.at/pics/kottek_et_al_2006.gif | doi =10.1127/0941-2948/2006/0130 | access-date = 2007-02-15 | year =2006 }}</ref> અન્ય આબોહવા વર્ગીકરણ પ્રણાલિ જેમ કે ટ્રેવર્થા અનુસાર તે નિશ્ચિત રીતે સમુદ્રી ઝોન (''Do'' )માં આવે છે.<ref>http://www.fao.org/docrep/006/ad652e/ad652e07.htm</ref> પોર્ટલેન્ડમાં ઉનાળો ગરમ, તડકાદાર અને વધુ શુષ્ક હોય છે, જુલાઈ સુધીમાં સરેરાશ તાપમાન 81 °F (27 °C) ની ઊંચાઇએ અને મહિનાના અંતમાં ઘટીને 58 °F (14 °C) સુધી પહોંચી જાય છે. તેની અંતર્દેશિય અવસ્થિતિના કારણે અને જ્યારે સમુદ્રી હવા ન હોય ત્યારે લૂ લાગવા માંડે છે (ખાસ કરીને જુલાઈ અને ઓગસ્ટ મહિનામાં) અને હવાનું તાપમાન 100 °F (38 °C)થી ઉપર સુધી વધી જાય છે. શિયાળો હલ્કાથી ઠંડો અને અત્યંત ભેજવાળો હોઇ શકે છે અને જાન્યુઆરીમાં તાપમાન મહત્તમ 46 °F (8 °C) અને લઘુત્તમ 37 °F (3 °C) સુધી પહોંચે છે. વસંત ઋતુમાં હવામાન અનિશ્ચિત બની જાય છે જેમાં ક્યારેક ગરમી આવે છે તો ક્યારેક કાસ્કેડ રેન્જ (Cascade Range) પર વાદળો છવાઇ જતા જોવા મળે છે. પોર્ટલેન્ડના વ્યાપારી ક્ષેત્રમાં દર વર્ષે સરેરાશ વરસાદ{{convert|37.5|in|mm}} હોય છે. પોર્ટલેન્ડમાં વર્ષમાં માપવાપાત્ર વરસાદ પડવાની સરેરાશ 155 દિવસ છે. ઠંડીનો ગાળો ટૂંકો હોય છે અને હિમપાત પણ દર વર્ષે અમુક સમય માટે જ થાય છે, જોકે કોલંબિયા રિવર ગોર્જમાંથી ઉઠતી ઠંડી હવાના કારણે શહેર બરફ સાથેના તોફાની પવન માટે પ્રસિદ્ધ છે. શિયાળા દરમિયાન શહેરમાં હિમપાતનું પ્રમાણ કેટલીક વાર નહીવતથી લઇને 1992-93માં 60.9 ઇંચ (154.7 સેમી) રહ્યું છે. પોર્ટલેન્ડમાં અત્યાર સુધીનું સૌથી નીચું તાપમાન 2 ફેબ્રુઆરી, 1950ના રોજ −3 °F (−19 °C) નોંધાયું હતું. અત્યાર સુધીનું સૌથી ઊંચું તાપમાન 30 જુલાઈ, 1965ના રોજ તથા 8 ઓગસ્ટ 1981 અને 10 ઓગસ્ટ 1981ના રોજ 107 °F (42 °C) નોંધાયું હતું. મેથી સપ્ટેમ્બર સુધી દરેક મહિનામાં 100 °F (38 °C) નું તાપમાન નોંધાયું છે. {{Infobox Weather | single_line=Yes | location =Portland, Oregon ([[Portland International Airport|PDX]]) | Jan_Hi_°F =45.6 | Feb_Hi_°F =50.3 | Mar_Hi_°F =55.7 | Apr_Hi_°F =60.5 | May_Hi_°F =66.7 | Jun_Hi_°F =72.7 | Jul_Hi_°F =79.3 | Aug_Hi_°F =79.7 | Sep_Hi_°F =74.6 | Oct_Hi_°F =63.3 | Nov_Hi_°F =51.8 | Dec_Hi_°F =45.4 | Year_Hi_°F =62.1 | Jan_Lo_°F =34.2 | Feb_Lo_°F =35.9 | Mar_Lo_°F =38.6 | Apr_Lo_°F =41.9 | May_Lo_°F =47.5 | Jun_Lo_°F =52.6 | Jul_Lo_°F =56.9 | Aug_Lo_°F =57.3 | Sep_Lo_°F =52.5 | Oct_Lo_°F =45.2 | Nov_Lo_°F =39.8 | Dec_Lo_°F =35 | Year_Lo_°F =44.8 <!-- | Jan_REC_Hi_°F =66 | Feb_REC_Hi_°F =71 | Mar_REC_Hi_°F =80 | Apr_REC_Hi_°F =90 | May_REC_Hi_°F =100 | Jun_REC_Hi_°F =102 | Jul_REC_Hi_°F =107 | Aug_REC_Hi_°F =107 | Sep_REC_Hi_°F =105 | Oct_REC_Hi_°F =92 | Nov_REC_Hi_°F =73 | Dec_REC_Hi_°F =65 | Year_REC_Hi_°F =107 | Jan_REC_Lo_°F = −2 | Feb_REC_Lo_°F = −3 | Mar_REC_Lo_°F = 19 | Apr_REC_Lo_°F = 29 | May_REC_Lo_°F = 29 | Jun_REC_Lo_°F = 39 | Jul_REC_Lo_°F = 43 | Aug_REC_Lo_°F = 44 | Sep_REC_Lo_°F = 34 | Oct_REC_Lo_°F = 26 | Nov_REC_Lo_°F = 13 | Dec_REC_Lo_°F = 6 | Year_REC_Lo_°F = −3 --> | scprecip = green | Jan_Precip_inch =5.07 | Feb_Precip_inch =4.18 | Mar_Precip_inch =3.71 | Apr_Precip_inch =2.64 | May_Precip_inch =2.38 | Jun_Precip_inch =1.59 | Jul_Precip_inch =0.72 | Aug_Precip_inch =0.93 | Sep_Precip_inch =1.65 | Oct_Precip_inch =2.88 | Nov_Precip_inch =5.61 | Dec_Precip_inch =5.71 | Year_Precip_inch =37.07 |Jan_Snow_inch = 1.6 |Feb_Snow_inch = 1.6 |Mar_Snow_inch = 0 |Apr_Snow_inch = 0 |May_Snow_inch = 0 |Jun_Snow_inch = 0 |Jul_Snow_inch = 0 |Aug_Snow_inch = 0 |Sep_Snow_inch = 0 |Oct_Snow_inch = 0 |Nov_Snow_inch = 0.6 |Dec_Snow_inch = 1.3 |Year_Snow_inch = 5.2 |Jan_Sun=86.8 |Feb_Sun=118.7 |Mar_Sun=192.2 |Apr_Sun=222.0 |May_Sun=275.9 |Jun_Sun=291.0 |Jul_Sun=331.7 |Aug_Sun=297.6 |Sep_Sun=237.0 |Oct_Sun=151.9 |Nov_Sun=78.0 |Dec_Sun=65.1 |Year_Sun=2347.9 |Unit_Precip_days= 0.01 in |Unit_Snow_days= 0.1 in |Jan_Snow_days = 1.0 |Jan_Precip_days = 17.2 |Feb_Snow_days = 1.1 |Feb_Precip_days = 15.8 |Mar_Snow_days = 0 |Mar_Precip_days = 17.2 |Apr_Snow_days = 0 |Apr_Precip_days = 15.3 |May_Snow_days = 0 |May_Precip_days = 12.8 |Jun_Snow_days = 0 |Jun_Precip_days = 8.8 |Jul_Snow_days = 0 |Jul_Precip_days = 4.4 |Aug_Snow_days = 0 |Aug_Precip_days = 4.8 |Sep_Snow_days = 0 |Sep_Precip_days = 7.5 |Oct_Snow_days = 0 |Oct_Precip_days = 11.4 |Nov_Snow_days = 0.4 |Nov_Precip_days = 18.9 |Dec_Snow_days = 1.3 |Dec_Precip_days = 18.3 | source = NOAA <ref name = NCDC > {{Cite web |url=http://www.wrh.noaa.gov/pqr/climate/pdx_clisummary.php |title=NOW Data-NOAA Online Weather Data |publisher= [[National Oceanic and Atmospheric Administration]] |access-date= 2009-07-30 }}</ref> |access-date = 2009-07-30 | source2 = HKO <REF NAME = HKO > {{cite web | url = http://www.weather.gov.hk/wxinfo/climat/world/eng/n_america/us/Portland_e.htm | title = Climatological Normals of Portland, OR | access-date = 2010-06-26 | publisher = [[Hong Kong Observatory]] | archive-date = 2011-09-25 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110925051035/http://www.weather.gov.hk/wxinfo/climat/world/eng/n_america/us/portland_e.htm | url-status = dead }} </ref> | accessdate2 = 2010-06-26 }} == શહેરી વિસ્તાર == {{wide image|HawthorneBridge-Pano.jpg|1200px|Panorama of downtown Portland. [[Hawthorne Bridge]] viewed from a dock on the [[Willamette River]] near the [[Oregon Museum of Science and Industry]] (OMSI)}} {{wide image|Portland_Night_panorama.jpg|1200px|Panorama of downtown Portland at night. Viewed from across the [[Willamette River]] in SE Portland.}} {{See also|Architecture of Portland, Oregon|List of tallest buildings in Portland, Oregon|Downtown Portland|Neighborhoods of Portland, Oregon}} પોર્ટલેન્ડ કોલંબિયા રિવરની સાથે વિલ્મેટ રિવરના સંગમ પાસે વિલ્મેટ નદીની આરપાર ફેલાયેલું છે. વધુ ગીચ અને પહેલેથી વિકસીત પશ્ચિમી ક્ષેત્ર સામાન્ય રીતે નજીકમાં વેસ્ટ હિલ્સ (ટુએલેટિન પર્વતમાળા)થી કિનારે આવેલું છે, જોકે તે તેનાથી ઉપરથી લઇને વોશિંગ્ટન કાઉન્ટીની સરહદ સુધી ફેલાયેલું છે. સમતળ પૂર્વ ક્ષેત્ર ગ્રેશમના ઉપનગર લગભગ 180 બ્લોકમાં ફેલાયેલું છે. ગ્રામ્ય મલ્ટનોમાહ કાઉન્ટી સુદુર પૂર્વમાં સ્થિત છે. [[File:portland.png|thumb|left|પોર્ટલેન્ડના વિભાગો]] 1981માં પોર્ટલેન્ડ, આલ્બિના અને પૂર્વ પોર્ટલેન્ડ શહેર સંગઠીત થયા અને પુનરાવર્તિત નામ ધરાવતા માર્ગોને નવા નામ આપવામાં આવ્યા. 2 સપ્ટેમ્બર, 1931ના રોજ “મહાન પુનઃસંખ્યાકન” દ્વારા નામકરણ વિધીને માનકીકરણ કરવામાં આવ્યું અને ઘરના નંબર બદલીને 20 પ્રતિ બ્લોકની જગ્યાએ 100 પ્રતિ બ્લોક કરવામાં આવ્યા. તેનાથી પોર્ટલેન્ડ દક્ષિણ પશ્ચિમ, દક્ષિણ પૂર્વ, ઉત્તર પશ્ચિમી, ઉત્તર અને પૂર્વોત્તર એમ પાંચ વિભાગમાં વિભાજિત થઇ ગયું. બર્નસાઇડ સ્ટ્રીટ ઉત્તર અને દક્ષિણને વિભાજિત કરે છે અને વિલ્મેટ નદી પૂર્વ અને પશ્ચિમને વિભાજિત કરે છે. નદી બર્નસાઇડના ઉત્તરમાં પાંચ બ્લોક પશ્ચિમ તરફ વળે છે અને તેના સ્થાન પર વિલિયમ્સ એવેન્યુનો ઉપયોગ એક વિભાજક તરીકે કરવામાં આવે છે. ઉત્તર વિભાગ વિલિયમ્સ એવેન્યુ અને પશ્ચિમમાં વિલ્મેટ નદી વચ્ચે આવેલું છે. પશ્ચિમ બાજુએ રિવરપ્લેસ, જોન્સ લેન્ડિંગ અને સાઉથ વોટરફ્રન્ટ ડિસ્ટ્રીક્ટ્સ “છઠ્ઠા ચતુર્થાંશ”માં આવે છે જ્યાં સરનામા પશ્ચિમથી પૂર્વમાં નદી તરફ અને ઉપરની બાજુએ જાય છે. “છઠ્ઠા ચતુર્થાંશ” પશ્ચિમમાં નૈટો પાર્કવે અને બાર્બર બુલેવાર્ડથી ઉત્તરમાં મોન્ટગોમેરી સ્ટ્રીટ તરફ દક્ષિણમાં નેવેડા સ્ટ્રીટથી ઘેરાયેલું છે. આ વિસ્તારમાં પૂર્વ-પશ્ચિમના સરનામાની આગળ શૂન્ય આવે છે. (એટલે કે 0246 SW કેલિફોર્નિયા સ્ટ્રીટ એ 246 SW કેલિફોર્નિયા સ્ટ્રીટ નથી. મોટા ભાગના મેપિંગ પ્રોગ્રામ આ બે અલગ સરનામામાં તફાવત પારખી શકતા નથી.) === ઉદ્યાન અને બગીચા === [[File:IntnlRoseTestGarden.jpg|thumb|right|ઇન્ટરનેશનલ રોઝ ટેસ્ટ ગાર્ડનનું વિહંગાવલોકન]] [[File:TomMcCallWaterfrontPark.jpg|thumb|right|ઉત્તરમાંથી જોવાતું ટોમ મેકકોલ વોટરફ્રન્ટ પાર્ક]] પાર્કલેન્ડને તેના પાર્કો અને ખુલ્લી જગ્યાઓ જાળવવાના તેના વારસાનું ગૌરવ છે. પાર્ક અને હરિયાળા જગ્યાઓની યોજના જોન ચાર્લ્સ ઓમસ્ટેડના 1903ના ''રિપોર્ટ ટુ ધ પોર્ટલેન્ડ પાર્ક બોર્ડ'' થી ચાલુ છે. 1995માં પોર્ટલેન્ડના મહાનગરીય ક્ષેત્રના મતદારોએ માછલી, વન્ય જીવન અને લોકોના મૂલ્યવાના પ્રાકૃતિક ક્ષેત્રોના અધિગ્રહણ માટે એક ક્ષેત્રીય બોન્ડ પસાર કર્યું. દશ વર્ષ બાદ પારિસ્થિતિક મહત્વના થી વધુ{{convert|8100|acre|km2|0}} કુદરતી વિસ્તારો ખરીદાઇ ચૂક્યા હતા અને તે સ્થાયી રીતે વિકાસથી સુરક્ષિત છે.<ref>{{cite web | last = Houck | first = Mike | title = Metropolitan Greenspaces: A Grassroots Perspective | publisher = Audubon Society of Portland | url = http://www.audubonportland.org/conservation_advocacy/urbanconservation/metro_greenspaces | access-date = 2006-11-07 | archive-date = 2007-09-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070928071519/http://www.audubonportland.org/conservation_advocacy/urbanconservation/metro_greenspaces | url-status = dead }}</ref> પોર્ટલેન્ડ સમીપવર્તી અમેરિકામાં (જેક્સન, મિસિસિપી અને બેન્ડ, ઑરેગોન ઉપરાંત) માત્ર એવા ત્રણ શહેરોમાં સામેલ છે જેની સરહદની અંદર વિલુપ્ત જ્વાળામુખી છે. માઉન્ટ ટેબોર પાર્ક પોતાના કુદરતી દૃશ્યો અને ઐતિહાસિક તળાવો માટે જાણીતું છે.<ref>{{ cite web | title = Mount Tabor Park | publisher = Portland Parks & Recreation | url = http://www.portlandonline.com/parks/finder/index.cfm?action=ViewPark&PropertyID=275 | access-date = 2006-11-07}}</ref> ફોરેસ્ટ પાર્ક સંયુક્ત રાજ્ય અમેરિકામાં શહેરની સરહદ અંદર સૌથી મોટું પાર્ક છે જે 5000 એકર (20 km²)થી વધુ વિસ્તારમાં ફેલાયેલું છે. વિશ્વનો સૌથી મોટો પાર્ક (બે ફુટના વ્યાસનો દાયરો, પાર્કનું ક્ષેત્રફળ માત્ર 0.3 ચોરસ માઇલ છે) મિલ એન્ડ્સ પાર્ક પણ પોર્ટલેન્ડમાં આવેલું છે. વોશિંગ્ટન પાર્ક શહેરના પશ્ચિમી વ્યાપારિક ક્ષેત્રમાં છે, ઑરેગોન પ્રાણીસંગ્રહાલય, પોર્ટલેન્ડ જાપાની ગાર્ડન અને ઇન્ટરનેશનલ રોઝ ટેસ્ટ ગાર્ડન છે. નજીકમાં પોર્ટલેન્ડનું સૌથી ઊંચું પોઇન્ટ કાઉન્સિલ ક્રેસ્ટ પાર્ક આવેલું છે. ટોમ મેકકોલ વોટરફ્રન્ટ પાર્ક વ્યાપારિક ક્ષેત્રમાં વિલ્મેટના પશ્ચિમ કિનારે બાજુ બાજુમાં આવેલું છે. હાર્બર ડ્રાઇવ હટાવ્યા બાદ 1974માં {{convert|37|acre|0|adj=on}} પાર્ક બનાવવામાં આવ્યું હતું અને ત્યાં વર્ષભર મોટા મોટા કાર્યક્રમો આયોજિત થાય છે. પોર્ટલેન્ડના વ્યાપારિક ક્ષેત્રમાં શહેરના બ્લોક્સના બે જૂથ પાર્ક માટે ફાળવાયેલા છેઃ ઉત્તર અને દક્ષિણ પાર્ક બ્લોક્સ. ટ્રાઇઓન ક્રીક સ્ટેટ નેચરલ એરિયા પોર્ટલેન્ડના ત્રણ ઑરેગોન સ્ટેટ પાર્ક્સમાં એક અને સૌથી વધુ લોકપ્રિય છે તેના નાળામાં સ્ટીલહેડ હોય છે. અન્ય બે સ્ટેટ પાર્ક છે વેસ્ટ હિલ્સમાં સ્થિત વિલ્મેટ સ્ટોન સ્ટેટ હેરિટેઝ સાઇટ અને પોર્ટલેન્ડ આંતરરાષ્ટ્રીય વિમાનમથકની નજીક કોલંબિયા રિવરમાં સ્થિત ગવર્નમેન્ટ આઇલેન્ડ સ્ટેટ રિક્રિયેશન એરિયા. == સંસ્કૃતિ અને સમકાલિન જીવન == પોર્ટલેન્ડને ઘણીવાર “અમેરિકાનું સૌથી હરિયાળું શહેર” તરીકે સન્માનિત કરવામાં આવે છે અને વિશ્વના ટોચના 10 હરિયાળા શહેરોમાં તેનો સમાવેશ થાય છે. ''પોપ્યુલર સાયન્સ'' એ પોર્ટલેન્ડને સતત અમેરિકાના સૌથી હરિયાળા શહેર તરીકે પુરસ્કૃત કર્યું છે અને ''ગ્રિસ્ટ'' મેગેઝિન અનુસાર તે વિશ્વના સૌથી હરિયાળા શહેરોની યાદીમાં બીજા ક્રમે આવે છે.<ref>{{ cite web |url= http://www.popsci.com/environment/article/2008-02/americas-50-greenest-cities?page=1|title= America's 50 Greenest Cities |access-date= 2010-06-10 }}</ref><ref>{{ cite web |url= http://www.grist.org/article/cities3/|title= 15 Green Cities |access-date= 2010-06-10 }}</ref> પોર્ટલેન્ડને અમેરિકી ડીઆઇવાય (DIY) યુવા સંસ્કૃતિનું ઘર માનવામાં આવે છે. 1980ના ઉત્તરાર્ધથી આજ સુધી પોર્ટલેન્ડ જીન-રચના જેવા આંદોલનોનું મુખ્ય કેન્દ્ર, પોર્ટલેન્ડ [[જીન]] સંગોષ્ઠી જેવી ઘટનાઓનું આયોજક<ref>{{cite web |url= http://www.pdxzines.com/info/ |title= Portland Zine Symposium Official Site |access-date= 2007-09-15 |archive-date= 2011-11-04 |archive-url= https://web.archive.org/web/20111104035943/http://pdxzines.com/info/ |url-status= dead }}</ref> અને માઇક્રોકોઝમ જેવા અગ્રણી જીનવ વિતરકોનું ઘર રહ્યું છે. ડીઆઇવાય (DIY) શિલ્પ સમુદાયએ 1990ના દાયકાથી વસતી વિસ્ફોટ પણ જોયો છે અને હવે ક્રાફ્ટી વંડરલેન્ડ<ref>{{ cite web |url= http://www.craftywonderland.com/|title= Crafty Wonderland Official Site |access-date= 2007-09-15 }}</ref> અને નિયમિત ચર્ચ ઓફ ક્રાફ્ટ<ref>{{cite web |url= http://www.churchofcraft.org/index4.html |title= Church of Craft Official Site |access-date= 2007-09-15 |archive-date= 2007-09-15 |archive-url= https://web.archive.org/web/20070915144045/http://www.churchofcraft.org/index4.html |url-status= dead }}</ref> બેઠકો જેવી ઘટનાઓની મેજબાની કરે છે અને નિટન કિટન<ref>{{ cite web |url= http://knittnkitten.com/|title= Knittn Kitten Official Site |access-date= 2007-09-15 }}</ref> અને સ્ક્રેપ (SCRAP)<ref>{{cite web |url= http://www.scrapaction.org/ |title= School & Community Reuse Action Project Official Site |access-date= 2007-09-15 |archive-date= 2011-01-29 |archive-url= https://web.archive.org/web/20110129095815/http://scrapaction.org/ |url-status= dead }}</ref> જેવા સ્ટોર્સ અને બોલ્ટ, પીડીએક્સ સ્ટીમસ્ટર્સ ડ્રોપ ઇન સુઇંગ સ્ટુડિયો,<ref>{{cite web|url= http://pdxseamsters.com/|title= PDX Seamsters Official website|access-date= 2010-04-21|archive-date= 2011-02-07|archive-url= https://web.archive.org/web/20110207145024/http://pdxseamsters.com/|url-status= dead}}</ref> યાર્ન ગાર્ડન<ref>{{cite web |url= http://www.yarngarden.net/ |title= Yarn Garden Official Site |access-date= 2007-09-15 |archive-date= 2010-07-04 |archive-url= https://web.archive.org/web/20100704072206/http://yarngarden.net/ |url-status= dead }}</ref> અને વ્યાપારિક ક્ષેત્રમાં ફાઇબર ડિસ્ટ્રીક્ટ જેવા સ્વતંત્ર માલિકીના અનેક સ્ટોર્સનું ઘર છે. પોર્ટલેન્ડ કટ્ટર નારીવાદી અને સમલૈંગિક સક્રિયતા જેવા આંદોલનોનું ઘર છે અને 1975માં શરૂ તથા ઇમ્પિરિયલ સોવેરિન રોઝ કોર્ટ ઓફ ઑરેગોન<ref>{{cite web|url=http://www.rosecourt.org/|title=Imperial Sovereign Rose Court official site|3=access date+ 2008-12-08|access-date=2010-11-25|archive-date=2000-09-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20000915183117/http://www.rosecourt.org/|url-status=dead}}</ref>ની રૂપરેખા પર તૈયાર ધ વર્લ્ડ્સ ઓલ્ડેસ્ટ ટીનેઝ ડ્રેગ ક્વિન પેજેન્ટ રોજ બેન્ડ અને થોર્ન પેજેન્ટનું ગૃહ નગર પણ છે. આ શહેરને પંક, હાર્ડકોર, ક્રસ્ટ પંક અને અરાજકતાવાદી આંદોલનો અને ઉપ શૈલી જેમાં ઉપરોક્ત ઉપ સંસ્કૃતિઓનો હિસ્સો આત્મનિર્ભર DIY સંસ્કૃતિ આંદોલન પણ સામેલ છે, તેનું આશ્રયસ્થાન માનવામાં આવે છે. === મનોરંજન અને લલિતકળાઓ === [[File:SchnitzerAtNightFront.jpg|thumb|right|આર્લેન સ્કિનિત્ઝર કોન્સર્ટ હોલ, અન્ય ઉપરાંત ઑરેગોન સિમ્ફનીનું ઘર]] મોટા ભાગના મોટા શહેરોની જેમ પોર્ટલેન્ડમાં પણ ગીત-સંગીતની અનેક સંસ્થાઓ છે જેમાં ઑરેગોન બેલે થિયેટર, ઑરેગોન સિમ્ફની, પોર્ટલેન્ડ સેન્ટર સ્ટેજ, પોર્ટલેન્ડ બરોક ઓર્કેસ્ટ્રા અને પોર્ટલેન્ડ ઓપેરાનો સમાવેશ થાય છે. તેમાં ન્યૂયોર્કના ઓફ બ્રોડવે અથવા ઓફ-ઓફ બ્રોડવે જેવા કેટલાક રંગમંચ પણ છે. ઉદાહરણ તરીકે પોર્ટલેન્ડ સેન્ટર સ્ટેજ, આર્ટિસ્ટ્સ રિપેર્ટરી થિયેટર, મિરેકલ થિયેટર, સ્ટાર્ક રેવિંગ થિયેટર, અને ટિયર્સ ઓફ જોય થિયેટર. પોર્ટલેન્ડ હોલિવૂડ થિયેટરમાં વિશ્વમાં એકમાત્ર એચપી લવરક્રાફ્ટ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ<ref>{{ cite web |url= http://www.hplfilmfestival.com/|title= Lovecraft Film Festival Official Site |access-date= 2007-11-25 }}</ref>નું આયોજન કરે છે. પોર્ટલેન્ડ લુઇ લુઇ માટે વિખ્યાત ધ કિંગ્સમેન અને પોલ રિવિયર એન્ડ રેડર્સ જેવા પ્રસિદ્ધ બેન્ડ્સનું ઘર પણ છે. અન્ય સુવિખ્યાત સંગીત સમૂહોમાં સામેલ છે ધ ડેન્ડી વોરહોલ્સ, એવરક્લિયર, મોડેસ્ટ માઉસ, પિંક માર્ટિની, સ્લેટર-કિની, ધ શિન્સ, બ્લિટ્ઝન ટ્રેપર, ધ ડિસેમ્બરિસ્ટ્સ અને સ્વર્ગીય એલિયટ સ્મિથ. શહેરનું સેટિરીકોન નાઇટ ક્લબ એવી સંસ્થાના રૂપમાં પ્રસિદ્ધ છે જ્યાં નિર્વાણના અગ્રણી સ્વર્ગીય કર્ટ કોબેન અને રૉક સંગીતકાર કોર્ટની લવ મળ્યા હતા અને પછી તેમણે લગ્ન કરી લીધા હતા.<ref>{{citeweb|url=http://www.biography.com/articles/Kurt-Cobain-9542179?print|work=Biography.com|title=Kurt Cobain|access-date=17 May 2010|archive-date=6 ઑગસ્ટ 2012|archive-url=https://www.webcitation.org/69hcsVnTD?url=http://www.biography.com/people/kurt-cobain-9542179|url-status=dead}}</ref> સુવિખ્યાત એનિમેટર્સ મેટ ગ્રોનિંગ (''ધ સિમ્પસન્સ'' ), વિલ વિન્ટોન (''વિલ વિન્ટોન્સ એ ક્લેમેશન ક્રિસ્મસ સેલિબ્રેશન'' ), અને ફિલ્મનિર્માતા ગસ વાન સેન્ટ (''ગુડ વિલ હન્ટિંગ'' (1997), ''મિલ્ક'' (2008)). અભિનેતા સેમ ઇલિયટ અને સેલી સ્ટ્રથર્સ પોર્ટલેન્ડના છે. ''હેવી મેટલ'' અને અન્ય સામયિકોના કાર્ટૂનિસ્ટ-ચિત્રકાર ડેન સ્ટીફન પોર્ટલેન્ડમાં રહે છે. પોર્ટલેન્ડ પર આધારિત અને શૂટ કરવામાં આવેલી તાજેતરની ફિલ્મોમાં ''એક્સ્ટ્રાઓર્ડિનરી મેઝર્સ'' , ''બોડી ઓફ એવિડન્સ'' , ''વ્હોટ ધ બ્લીપ ડુ વી નો!?'' , ''ધ હન્ટેડ'' , ''ટ્વિલાઇટ'' , ''પેરાનોઇડ પાર્ક'' , ''વેન્ડી એન્ડ લ્યુસી'' , ''ફીસ્ટ ઓફ લવ'' , અને ''અનટ્રેસેબલ'' નો સમાવેશ થાય છે. પોર્ટલેન્ડના મનોરંજન ક્ષેત્રે એક અસામાન્ય વિશેષતા છે કે અહી મોટી સંખ્યામાં મૂવી થિયેટર્સમાં ઘણી વાર બીજી વાર ચાલતી તથા પુનઃપ્રદર્શિત ફિલ્મો સાથે બિયર પીરસાય છે. આવા “બ્રુ એન્ડ વ્યૂ” થિયેટરોનું એક ઉલ્લેખનિય ઉદાહરણ છે ધ બગદાદ થિયેટર એન્ડ પબ. ''લિવરેજ'' અને ''અંડર સસ્પિશન'' જેવા ટીવી શોનું ફિલ્માંકન પોર્ટલેન્ડમાં થયું છે. === લેખકો === પોર્ટલેન્ડમાં થઇ ગયેલા લેખકોમાં ''અર્થસી'' નોવેલ્સ, ''હૈનિશ સાઇકલ'' અને ''ઓર્સિનિયન ટેલ્સ'' માટે વિખ્યાત ફિક્શન લેખિકા ઉરસુલા કે. લી ગુઇન, ટ્રાન્સગ્રેશનલ ફિક્શન નવલકથાકાર અને પોતાની એવોર્ડ વિજેતા નવલકથા ''ફાઇલ ક્લબ'' માટે જાણીતા ચક પલાહનિક, બાળકોના પુસ્તકોની લોકપ્રિય શ્રેણીના લેખક બેવર્લી ક્લેરી, જેમના પાત્રોમાં હેનરી હગિન્સ, તેમનો કૂતરો રિબ્સી, બિટ્રીસ “બિઝસ” ક્વિમ્બી અને રોમોના ક્વિમ્બીનો સમાવેશ થાય છે. ક્લેરીના પાત્રો જ્યાં રહે છે તે ક્લિકિટેટ સ્ટ્રીટ વાસ્તવમાં ઉત્તરપૂર્વ પોર્ટલેન્ડની ગલી છે. નજીકના ગ્રાન્ટ પાર્કમાં આ પાત્રોના પૂતળા મૂકવામાં આવ્યા છે. === પર્યટન === [[File:Portlandia.jpg|right|thumb|SW 5th એવેન્યુ પર પોર્ટલેન્ડ બિલ્ડીંગના પ્રવેશ દ્વાર પર રખાયેલું તાંબાનું પુતળું પોર્ટલેન્ડિયા]] પોર્ટલેન્ડ વિવિધ શ્રેણીના કલાકારો અને કલા સંગઠનોનું ઘર છે અને 2006માં ''અમેરિકન સ્ટાઇલ'' સામયિકે તેને અમેરિકાનું દશમું સર્વશ્રેષ્ઠ બિગ સિટી આર્ટ્સ ડેસ્ટિનેશન જાહેર કર્યું હતું. ધ પોર્ટલેન્ડ આર્ટ મ્યુઝિયમ શહેરમાં સૌથી મોટું કળાકૃતિઓના સંગ્રહની માલિકી ધરાવે છે અને દર વર્ષે વિવિધ પ્રવાસી પ્રદર્શનો યોજે છે અને તાજેતરમાં જ આધુનિક અને સમકાલિન કલાની વિંગ જોડવાથી તે સંયુક્ત રાજ્ય અમેરિકાના પચ્ચીસ સૌથી મોટા મ્યુઝિયમ પૈકી એક બની ગયું છે. વ્યાપારી ક્ષેત્ર પર્લ ડિસ્ટ્રીક્ટ, અલ્બર્ટા ડિસ્ટ્રીક્ટ અને શહેરભરના અનેક વિસ્તારોમાં તેની આર્ટ ગેલેરી હાજર છે. ઑરેગોન મ્યુઝિયમ ઓફ સાયન્સ એન્ડ ઇન્ડસ્ટ્રી (OMSI), વ્યાપારિક પોર્ટલેન્ડથી વિલ્મેટ રિવરની પાર પૂર્વ કિનારા પર આવેલ છે અને તે ભૌતિક વિજ્ઞાન, જીવ વિજ્ઞાન, પૃથ્વી વિજ્ઞાન, પ્રૌદ્યોગિકી, ખગોળ વિજ્ઞાન અને પ્રારંભિક બાળ શિક્ષા પર વિવિધ પ્રકારના સૂચનાપરક પ્રદર્શનો ધરાવે છે. ઓએમએસઆઇ (OMSI)માં એક ઓમ્નીમેક્સ (OMNIMAX) થિયેટર છે અને તે ''ધ હંટ ફોર રેડ ઓક્ટોબર'' ફિલ્મમાં ઉપયોગમાં લેવાયેલી સબમરીનનું ઘર છે.{{USS|Blueback|SS-581|6}} પોર્ટલેન્ડમાં પ્રમાણિત સુઝૌ-શૈલીના ચાર દિવાલ ધરાવતા પોર્ટલેન્ડ ક્લાસિકલ ચાઇનીઝ ગાર્ડન પણ આવેલું છે. પોર્ટલેન્ડ બિલ્ડિંગની પશ્ચિમમાં પોર્ટલેન્ડિયા મૂર્તિ (સ્ટેચ્યુ ઓફ લિબર્ટી પછી) ઠોકવામાં આવેલા તાંબાથી બનેલી અમેરિકાની બીજા ક્રમની સૌથી મોટી પ્રતિમા છે. પોર્ટલેન્ડની સાર્વજનિક કલાકૃતિઓનું સંચાલન રિઝનલ આર્ટ્સ એન્ડ કલ્ચર કાઉન્સિલ દ્વારા કરવામાં આવે છે. પોવેલ્સ સિટી ઓફ બુક્સ સંયુક્ત રાજ્ય અમેરિકામાં પુસ્તકોની સૌથી મોટી સ્વતંત્ર દુકાન અને મિસિસિપી રિવરની પશ્ચિમમાં પુસ્તકોની સૌથી મોટી દુકાન હોવાનો દાવો કરે છે. પોર્ટલેન્ડ રોઝ ફેસ્ટિવલ દર વર્ષે જૂનમાં યોજાય છે અને તેમાં બે પરેડ, ડ્રેગન બોટ દોડ, ટોમ મેકકોલ વોટરફ્રન્ટ પાર્કમાં આનંદોત્સવ સવારી અને એવા ડઝનબંધ કાર્યક્રમો સામેલ હોય છે. વેસ્ટ હિલ્સનું વોશિંગ્ટન પાર્ક પોર્ટલેન્ડના કેટલાક સૌથી લોકપ્રિય મનોરંજન સ્થળોનું ઘર છે જેમાં ઑરેગોન પ્રાણીસંગ્રહાલય, પોર્ટલેન્ડ જાપાની ગાર્ડન, વર્લ્ડ ફોરેસ્ટરી સેન્ટર અને હોયત એબ્રોરેટમ સામેલ છે. બિયર અને શરાબની ખુશીમાં પોર્ટલેન્ડમાં આખો વર્ષ દરમિયાન ઉત્સવો યોજાતા રહે છે જેમાં ઑરેગોન બ્રુઅર્સ ફેસ્ટિવલ પણ સામેલ છે. દર વર્ષે ઉનાળામાં જુલાઈના અંતિમ સપ્તાહમાં આયોજિત તે ઉત્તર અમેરિકામાં સૌથી મોટા આઉટડોર તહેવાર છે જેમાં 2008માં 70,000 લોકોએ ભાગ લીધો હતો.<ref>{{cite web|url=http://blog.oregonlive.com/thebeerhere/2008/07/2008_obf_biggest_ever_say_orga.html|title=OregonLive blog|access-date=2010-11-25|archive-date=2013-09-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20130922011706/http://blog.oregonlive.com/thebeerhere/2008/07/2008_obf_biggest_ever_say_orga.html|url-status=dead}}</ref> કેલેન્ડર વર્ષમાં યોજાયેલા અન્ય મુખ્ય બિયર તહેવારોમાં એપ્રિલમાં સ્પ્રિંગ બિયર એન્ડ વાઇન ફેસ્ટિવલ, જૂનમાં નોર્થ અમેરિકન ઓર્ગેનિક બ્રુઅરીઝ ફેસ્ટિવલ, જુલાઇમાં પોર્ટલેન્ડ ઇન્ટરનેશનલ બિયરફેસ્ટ<ref>{{cite news | title = Brewers, beer lovers get many reasons to raise a glass | first = Anne Marie | last = Distefano | work = Portland Tribune | date = July 8, 2005 | url = http://www.portlandtribune.com/features/story.php?story_id=30717 | access-date = નવેમ્બર 25, 2010 | archive-date = ડિસેમ્બર 6, 2008 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081206074237/http://www.portlandtribune.com/features/story.php?story_id=30717 | url-status = dead }}</ref> અને ડિસેમ્બરમાં હોલિડે એલ ફેસ્ટિવલનો સમાવેશ થાય છે. === ખરીદી === [[File:MadeinOregonsign.jpg|thumb|મેડ ઇન ઑરેગોન સંજ્ઞા]] પોર્ટલેન્ડમા ખરીદી માટે ઘણા વિકલ્પો હાજર છે. ખરીદદારી કેટલાક જાણીતા ક્ષેત્રોમાં સામેલ છે ડાઉનટાઉન પોર્ટલેન્ડ, નોબ હિલ (NW 21મું અને 23મું એવેન્યુ), પર્લ ડિસ્ટ્રીક્ટ અનો લોઇડ ડિસ્ટ્રીક્ટ. વ્યાપાર ક્ષેત્રમાં મોટા ડિપાર્ટમેન્ટ સ્ટોર્સમાં સામેલ છે નોર્ડસ્ટોર્મ, મેસી’ઝ, સેક્સ ફિફ્થ એવેન્યુ અને મેરિયોઝ. મહાનગરીય ક્ષેત્રમાં મોટા મોલમાં સામેલ છે બ્રિજપોર્ટ વિલેજ, વોશિંગ્ટન સ્કવેર, ક્લેકામસ ટાઉન સેન્ટર, લોઇડ સેન્ટર, વ્હેન્કુવર મોલ અને પાયોનિયર પ્લેસ. અન્ય એક ગંતવ્ય સ્થાન પોર્ટલેન્ડ સેટરડે માર્કેટ છે જે શહેરી બજાર જેવી જગ્યા છે જ્યાં પોર્ટલેન્ડની વિવિધ સંસ્કૃતિઓ દર્શાવતા હસ્તશિલ્પથી લઇને તિબેટીયન માલ વેચવામાં આવે છે. શનિવાર બજાર માર્ચથી લઇને ક્રિસમસ સુધી દર સપ્તાહાંતે ખુલ્લું રહે છે. મેડ ઇન ઑરેગોન કંપની પોર્ટલેન્ડમાં આવેલ છે, તે ઑરેગોનમાં બનતા ઉત્પાદનો અને ઉપહારમાં તે વિશેષતા ધરાવે છે. ક્લાર્ક કાઉન્ટી, વોશિંગ્ટનના ઘણા રહેવાસીઓ ઑરેગોનના કરમુક્ત સ્ટોર્સમાં ખરીદી કરવા માટે રાજ્યની સરહદ પાર કરીને આવે છે. === બ્રુઅરીઝ === પોર્ટલેન્ડ પોતાની માઇક્રોબ્રુઅરી બિયર માટે ઘણું પ્રસિદ્ધ છે.<ref name="brewpub">{{cite news |url=http://travel.nytimes.com/2006/01/13/travel/escapes/13beer.html | title=In Oregon, It's a Brew Pub World | first = Jessica | last = Merrill | date=January 13, 2006 | access-date=2009-12-16 | work=The New York Times}}</ref> ઑરેગોન પબ્લિક બ્રોડકાસ્ટિંગએ સંયુક્ત રાજ્ય અમેરિકામાં માઇક્રોબ્રુ ક્રાંતિમાં પોર્ટલેન્ડની ભૂમિકાને “બિયરવાના”<ref>{{cite web |url=http://www.opb.org/programs/oregonexperiencearchive/beervana/player.php |title=Oregon Experience: Beervana |access-date=January 6, 2009 |archive-date=ઑગસ્ટ 6, 2012 |archive-url=https://www.webcitation.org/69hcvE5J8?url=http://www.opb.org/programs/oregonexperiencearchive/beervana/player.php |url-status=dead }}</ref> નામના રિપોર્ટમાં નામના રિપોર્ટમાં પ્રલેખિત કર્યું છે, આ શબ્દનો અર્થ છે “પોર્ટલેન્ડ સ્ટેટ ઓફ માઇન્ડ”.{{Tone-inline|date=December 2009}}{{Citation needed|date=October 2008}} કેટલાક લોકો પીણામાં પોર્ટલેન્ડના લોકોની રૂચિનું કારણ આ રીતે દર્શાવે છે, 1888માં સ્થાનિક શરાબ નિર્માતા હેનરી વાઇનહાર્ડએ પોતાની બ્રુઅરી નવ સમર્પિત ફુવારા સ્કિડમોર ફાઉન્ટનમાં બિયરના પ્રવાહની દરખાસ્ત કરી હતી. જોકે સારી ગુણવત્તાના બિયર માટે તે 1980ના દાયકાથી જ પ્રસિદ્ધ છે જ્યારે શરાબની ભઠ્ઠીના પરિસરમાં બિયર પીવાની પરવાનગી આપવા માટે રાજ્યના કાનૂનમાં ફેરફાર કરવામાં આવ્યો હતો. થોડા જ સમયમાં આખા શહેરમાં માઇક્રોબ્રુઅરી અને બ્રુપબ્સ ગમે ત્યાં ખુલવા લાગ્યા. {{Citation needed|date=October 2008}}સ્થાનિક સામગ્રી ઓછા પ્રોટીનવાળી જવ, બે ડઝનથી વધુ પ્રકારના હોપ્સની પુષ્કળ ઉપલબ્ધિ અને બુલ રન વોટરશેડથી આવતા શુદ્ધ પાણીના કારણે તેની વૃદ્ધિને પ્રોત્સાહન મળ્યું હતું. વિલ્મેટ વેલી સંયુક્ત રાજ્ય અમેરિકામાં હોપની ખેતી કરવાવાળો મુખ્ય વિસ્તાર છે. આજે શહેરમાં અઠ્ઠાવીસ બ્રુઅરીઝ વાળું પોર્ટલેન્ડ દેશના અન્ય કોઇ પણ શહેરની સરખામણીમાં સૌથી વધુ બ્રુઅરીઝનું ઘર છે.<ref name="brewpub"/> એકલા મેકમેનામિન બ્રધર્સના જ ત્રીસથી વધુ બ્રુપબ્સ, ભઠ્ઠીઓ અને શરાબઘર મહાનગરીય ક્ષેત્રમાં ફેલાયેલા છે, અનેક જીર્ણોદ્ધાર કરાયેલા થિયેટરો અને પાડવા માટે નિશ્ચિત જૂની ઇમારતોમાં ખુલ્યા છે. પોર્ટલેન્ડના અન્ય ઉલ્લેખનીય શરાબ નિર્માતા વિડ્મર બ્રધર્સ, બ્રિજપોર્ટ અને હેર ઓફ ડોગ અને અનેક નાના ગુણવત્તાસભર શરાબ નિર્માતા છે. 1999માં લેખક માઇકલ "બિયરહંટર" જેક્સનએ પોર્ટલેન્ડને ''દુનિયાની બિયર રાજધાની'' ગણાવી જણાવી કારણ કે શહેરમાં કોલોન, જર્મની કરતા પણ વધુ બ્રુઅરીઝ છે. પોર્ટલેન્ડ ઑરેગોન વિઝિટર્સ એસોસિયેશન શહેરના ઉપનામોના આધારે “બિયરવાના” અને “બ્રુટોપિયા”ને પ્રોત્સાહન આપી રહ્યા છે.<ref name="Beer">{{cite web | title = Portland: The center of the beer universe | publisher = Portland Oregon Visitors Association | url = http://www.travelportland.com/media/mbmedkit/mb_beer.html | access-date = 2006-11-18 | archive-date = 2006-03-23 | archive-url = https://web.archive.org/web/20060323063856/http://www.travelportland.com/media/mbmedkit/mb_beer.html | url-status = dead }}</ref> મધ્ય જાન્યુઆરી, 2006માં મેયર ટોમ પોટરએ સત્તાવાર રીતે શહેરને એક નવું ઉપનામ- બિયરટાઉન આપ્યું હતું.<ref>{{cite web | title = Portland lifts a glass to its new name | publisher = KOIN 6 News | date = January 12, 2006 | url = http://www.koin.com/Global/story.asp?S=5932394 | access-date = 2007-01-26 | archive-date = 2007-02-13 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070213215818/http://koin.com/Global/story.asp?S=5932394 | url-status = dead }}</ref> === વ્યંજન === પોર્ટલેન્ડમાં અનેક રેસ્ટોરાં છે અને 2007માં ફુડ નેટવર્ક્સ એવોર્ડ્સના ત્રણ નામાંકનોમાં તેને “વર્ષનું સૌથી સ્વાદિષ્ટ ગંતવ્યઃ ભોજનના પરિપ્રેક્ષ્યમાં ઉભરતા શહેર”નો પુરસ્કાર મળ્યો હતો.<ref>{{cite web |url=http://www.foodnetwork.com/food/show_aw/text/0,3151,FOOD_28456_61089,00.html |title=TV : Food Network Awards : Food Network Awards Winners : Food Network |publisher=Foodnetwork.com |date= |access-date=2008-10-06 |archive-date=2007-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070418122635/http://www.foodnetwork.com/food/show_aw/text/0%2C3151%2CFOOD_28456_61089%2C00.html |url-status=dead }}</ref> [[File:StumptownCoffeeDivision.jpg|thumb|180px|left|47મી અને ડિવિઝન ખાતે અસલ સ્ટમ્પટાઉન કોફી લોકેશન.]]તે વર્ષમાં જ ''ન્યૂયોર્ક ટાઇમ્સ'' એ પણ રેસ્ટોરાંની વધતી સંખ્યાના કારણસર પોર્ટલેન્ડને ઓળખ્યું હતું.<ref>{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2007/09/26/dining/26port.html?pagewanted=3&_r=1 |title=In Portland, a Golden Age of Dining and Drinking - New York Times |publisher=Nytimes.com |date=Published: September 26, 2007 |access-date=2008-10-06 | first=Eric | last=Asimov}}</ref> 2007માં ''ટ્રાવેલ + લિઝર'' એ તમામ રાષ્ટ્રીય શહેરોમાં પોર્ટલેન્ડને #9 ઘોષિત કર્યું.<ref>{{cite web|url=http://www.travelandleisure.com/afc/2007/category/6 |title=America's Favorite Cities 2007 &#124; Food/Dining &#124; Food/Dining (Overall) &#124; Travel + Leisure |publisher=Travelandleisure.com |date= |access-date=2008-10-06}}</ref> શહેર અમેરિકામાં સૌથી વધુ શાકાહારી-અનુકુળ શહેર હોવા માટે પણ પ્રસિદ્ધ છે.<ref>{{cite web|url=http://www.goveg.com/f-vegcities-portland.asp |title=GoVeg.com // Features // North America's Most Vegetarian-Friendly Cities! // Portland, Oregon |publisher=Goveg.com |date= |access-date=2008-10-06}}</ref> બિયર ઉપરાંત પ્રશાંત ઉત્તરપશ્ચિમમાં પોર્ટલેન્ડ પ્રમુખ કૉફી ગંતવ્યના સ્વરૂપમાં ઓળખાય છે, કૉફી હાઉસની પ્રચુરતાના સંદર્ભમાં સિયેટલ પછી તેનું જ નામ આવે છે. Yelp.comએ પોર્ટલેન્ડના 20થી વધુ કૉફી હાઉસને 4.5-5 સિતારા શ્રેણીનો દરજ્જો આપ્યો છે.<ref>{{cite web|url= http://www.yelp.com/c/portland/coffee |title=Portland Coffee Shops |publisher=Yelp.com |date= |access-date=2009-10-15}}</ref> શહેર મૂળ સ્ટમ્પટાઉન કૉફી રોસ્ટર્સનું ઘર છે, પ્રશંસકો જેને પ્રત્યક્ષ વ્યાપાર માટે રાષ્ટ્રની ઉચ્ચતમ ગુણવત્તાવાળી રોસ્ટરીઝ સાથે<ref>{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2009/09/16/dining/reviews/16brief-001.html |title=A Seductive Cup |publisher=New York Times |date= 2009-09-16|access-date=2009-10-15 | first=Oliver | last=Strand}}</ref> અન્ય ડઝનો માઇક્રો-રોસ્ટરીઝ અને કાફે પૈકી એક માને છે. === રમતગમત === [[File:RoseGardenArenaS.jpg|thumb|right|પોર્ટલેન્ડ ટ્રેઇલ બ્લેઝર્સનું ઘર ધ રોઝ ગાર્ડન]] પોર્ટલેન્ડ નેશનલ બાસ્કેટબોલ એસોસિયેશનના ટ્રેઇલ બ્લેઝર્સનું ઘર છે.<ref>{{cite web|url=http://sports.espn.go.com/mlb/columns/story?columnist=neyer_rob&id=1600284|title=Though not perfect, Portland a viable city for baseball|last=Neyer|first=Rob|date=August 21, 2003|publisher=ESPN.com|quote="Portland is the largest metropolitan area with just one major professional sports team (the Trail Blazers)."|access-date=2009-01-06}}</ref> 2011થી આ શહેર મેજર લીગ સોકર ફ્રેન્ચાઇઝીનું યજમાન બનશે જે પોર્ટલેન્ડ ટિમ્બર્સની શ્રેણીમાં હશે.<ref>{{Cite web |url=http://web.mlsnet.com/news/mls_news.jsp?ymd=20090320&content_id=228140&vkey=pr_mls&fext=.jsp |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2021-07-10 |archive-date=2010-03-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100319020353/http://web.mlsnet.com/news/mls_news.jsp?ymd=20090320&content_id=228140&vkey=pr_mls&fext=.jsp |url-status=dead }}</ref> શહેરમાં અનેક નાની લીગ ટીમો પણ છે. દોડવું એ મહાનગરીય વિસ્તારમાં એક લોકપ્રિય રમત છે જ્યાં પોર્ટલેન્ડ મેરાથોન અને મોટા ભાગની હૂડ ટુ કોસ્ટ રિલે (વિશ્વની આ પ્રકારની સૌથી મોટી સ્પર્ધા) યોજાય છે. નજીકમાં માઉન્ડ હૂડ પર ઘણાં રિસોર્ટ્સ હોવાથી સ્કિઇંગ અને સ્નોબોર્ડિંગ પણ ઘણા લોકપ્રિય છે તેમાં આખા વર્ષ દરમિયાન યોજાતું ટિમ્બરલાઇન સામેલ છે. ભૂતકાળમાં તે પેસિફિક કોસ્ટ હોકી એસોસિયેશનના પોર્ટલેન્ડ રોઝબડ્સનું ઘર હતું જે ઑરેગોનની પ્રથમ વ્યવસાયિક રમતગમત ટીમ હતી અને અમેરિકનમાં પ્રથમ વ્યવસાયિક હોકી ટીમ હતી. રોઝબડ્સ 1916માં સ્ટેન્લી કપ ફાઇનલ રમ્યા હતા જે આમ કરનારી પ્રથમ અમેરિકન ટીમ હતી. અમેરિકામાં સાઇકલ દોડમાં પોર્ટલેન્ડ સૌથી વધુ સક્રિય છે, ઑરેગોન બાઇસિકલ રેસિંગ એસોસિયેશન દર વર્ષે આવી સેંકડો સ્પર્ધાઓની મંજૂરી આપે છે. વસંત અને ઉનાળામાં એલ્પેનરોઝ વેલોડ્રોમ ખાતે સાપ્તાહિક અને પોર્ટલેન્ડ ઇન્ટરનેશનલ રેસવે ખાતે સપ્તાહની દર રાતે દોડ યોજાય છે અને શરદમાં ક્રોસ ક્રુસેડ જેવી સાઇક્લોક્રોસ દોડોમાં 100થી વધુ સવાર અને ઉત્સાહી દર્શકો ભાગ લે છે. આ ઉપરાંત પોર્ટલેન્ડ મેટ્રોની પોતાની [[ક્રિકેટ|ક્રિકેટ]] લીગ, ઑરેગોન ક્રિકેટ લીગ (ઓસીએલ) છે જે દર વર્ષે ક્રિકેટની આઉટડોર રમતના 2 ફોર્મેટનું આયોજન કરે છે.<ref>{{Cite web |url=http://www.oregonsports.org/not-every-sport-requires-a-ball/ |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2010-11-25 |archive-date=2011-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111002030311/http://www.oregonsports.org/not-every-sport-requires-a-ball/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.oregoncricketleague.org/ |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2010-11-25 |archive-date=2009-07-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090725121402/http://www.oregoncricketleague.org/ |url-status=dead }}</ref> === માધ્યમો === પોર્ટલેન્ડમાં ''ધ ઑરેગોનિયન'' એકમાત્ર દૈનિક સામાન્ય રસનું અખબાર છે. તે સમગ્ર રાજ્યમાં તથા ક્લાર્ક કાઉન્ટી, વોશિંગ્ટનમાં ફેલાવો ધરાવે છે. અખબારોના બોક્સ દ્વારા તથા શહેરભરના સ્થળોએ મફતમાં વિતરીત થતા નાના સ્થાનિક અખબારોમાં સામેલ છે ''પોર્ટલેન્ડ ટ્રિબ્યુન'' (ગુરુવારે પ્રકાશિત થતું સામાન્ય રસનું અખબાર), ''વિલ્મેટ વિક'' (સામાન્ય રસનું એકાંતરે આવતું સાપ્તાહિક), ''ધ પોર્ટલેન્ડ મર્ક્યુરી'' (યુવા શહેરી વાચકો પર કેન્દ્રીત વધુ એક સાપ્તાહિક), અને ''ધ એશિયન રિપોર્ટર'' (એશિયાના આંતરરાષ્ટ્રીય અને સ્થાનિક સમાચાર આવરી લેતું સાપ્તાહિક). પોર્ટલેન્ડ ઇન્ડિમિડિયા એ સૌથી જૂના અને સૌથી મોટા સ્વતંત્ર મિડિયા સેન્ટર્સ પૈકી એક છે. ''પોર્ટલેન્ડ એલાયન્સ'' , એક મોટા ભાગે સત્તા-વિરોધી પ્રગતિશીલ માસિક, શહેરનું સૌથી મોટું ચરમપંથી છપાતું અખબાર છે. પોર્ટલેન્ડમાં મહિનામાં બે વખત પ્રકાશિત થતું ''જસ્ટ આઉટ'' આ પ્રદેશનું અગ્રણી એલજીબીટી (LGBT) પ્રકાશન છે. સપ્તાહમાં બે વાર પ્રકાશિત થતું ''સ્ટ્રીટ રુટ્સ'' ઘરવિહોણા સમુદાયના સભ્યો દ્વારા શહેરમાં વેચવામાં આવે છે. ''ધ પોર્ટલેન્ડ બિઝનેસ જર્નલ'' સાપ્તાહિક બિઝનેસને લગતા સમાચાર આવરી લે છે તેવી જ રીતે ''ધ ડેઇલી જર્નલ ઓફ કોમર્સ'' પણ બિઝનેસના સમાચાર આપે છે. ''પોર્ટલેન્ડ મંથલી'' માસિક સમાચાર અને સંસ્કૃતિનું સામયિક છે. 100 વર્ષથી વધુ જૂનું ''ધ બી'' અન્ય એક પડોશનું અખબાર છે જે આંતરિક ઉત્તરપૂર્વ પડોશના વાચકો સુધી પહોંચે છે. પોર્ટલેન્ડમાં ટેલિવિઝન અને રેડિયોની પણ સારી સુવિધા છે. મેટ્રો વિસ્તાર 22મા ક્રમનું સૌથી મોટું અમેરિકન બજાર વિસ્તાર છે જેમાં 1,086,900 ઘર આવેલા છે અને તે અમેરિકન માર્કેટનો 0.992% હિસ્સો છે.{{Citation needed|date=February 2009}} અગ્રણી નેટવર્ક ટેલિવિઝન સહયોગીઓમાં સામેલ છેઃ * KATU 2 (ABC) * KOIN 6 (CBS) * KGW 8 (NBC) * KOPB-TV 10 ઑરેગોન પબ્લિક બ્રોડકાસ્ટિંગ (PBS) * KPTV 12 (Fox) * KPXG 22 (ION) * KRCW-TV 32 (The CW) * KUNP-LP 47 (યુનિવિઝન) * KPDX 49 (માયનેટવર્કટીવી) == અર્થતંત્ર == છેલ્લા દાયકા દરમિયાન પોર્ટલેન્ડ મહાનગરીય ક્ષેત્રની વસતીમાં વૃદ્ધિએ રાષ્ટ્રીય સરેરાશને પાછળ રાખી દીધી છે, વર્તમાન અંદાજ પ્રમાણે આવતા 50 વર્ષમાં વસતીવૃદ્ધિમાં 60 ટકાથી વધુ વૃદ્ધિ થવાની 80 ટકા શક્યતા છે.<ref name="pt_growth">{{cite web | title = Metro takes long view of growth | url = http://www.portlandtribune.com/news/story.php?story_id=121200846357363500 | last = Law | first = Steve | publisher = Portland Tribune | date = 2008-05-29 | access-date = 2008-06-04 | archive-date = 2008-12-06 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081206074247/http://www.portlandtribune.com/news/story.php?story_id=121200846357363500 | url-status = dead }}</ref> [[File:Portland house price index.gif|thumb|પોર્ટલેન્ડ મકાન-ભાવ સૂચકાંક રાષ્ટ્રીય એવરેજ કરતા મજબૂત રહ્યો છે.]]‎ સ્થળની દૃષ્ટિએ પોર્ટલેન્ડની સ્થિતિ ઘણા ઉદ્યોગો માટે ફાયદાકારક છે. પ્રમાણમાં ઉર્જાના ઓછા ખર્ચ, સુલભ સંસાધનો, ઉત્તરદક્ષિણ અને પૂર્વપશ્ચિમ આંતરરાજ્ય, આંતરરાષ્ટ્રીય એરપોર્ટ ટર્મિનલ, મોટી સમુદ્રી નૌકાવહન સુવિધા અને બંને પશ્ચિમી કિનારા પર આંતરમહાદ્વિપિય રેલવે માર્ગ બધું આર્થિક રીતે ફાયદાકારક છે.<ref name="citydata_economy"></ref> અમેરિકન કન્સલ્ટન્સી પેઢી મર્સરએ 2009માં “કર્મચારીઓને આંતરરાષ્ટ્રીય કાર્ય પર લગાવવા માટે સરકારો અને પ્રમુખ કંપનીઓની સહાયતા માટે” કરવામાં આવેલા મૂલ્યાંકનમાં દુનિયાભરમાં જીવનની ગુણવત્તા માટે પોર્ટલેન્ડને 42મું સ્થાન આપ્યું હતું, આ સર્વેક્ષણ રાજકીય સ્થિરતા, વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતા, સ્વચ્છતા, ગુનાખોરી, આવાસ, પ્રાકૃતિક વાતાવરણ, મનોરંજન, બેન્કિંગ સુવિધાઓ, ઉપભોક્તા વસ્તુઓની ઉપલબ્ધિ, શિક્ષણ અને સાર્વજનિક પરિવહન સુવિધાઓ પર આધારિત હતું.<ref>{{cite web| url=http://www.mercer.com/referencecontent.htm?idContent=1173105 | title = Quality of Living global city rankings 2009 – Mercer survey | publisher = [[Mercer (consulting firm)|Mercer]]| date=28 April 2009| access-date=2009-05-08 }}</ref> === રિયલ એસ્ટેટ અને નિર્માણ === [[File:Urban Growth Portland Oregon.ogg|thumb|પોર્ટલેન્ડની શહેરી વિકાસ સીમાનો વિડિયો. ]][[File:Urban Growth Portland Oregon.ogg|લાલ ટપકા 1986 અને 1996 વચ્ચે વૃદ્ધિનો વિસ્તાર દર્શાવે છે ([[:File:Urban Growth Portland Oregon.ogg|વધુ મોટું કદ]])]] ઑરેગોનનો 1973નો “શહેરી વિકાસ સીમા” કાનૂન ઑરેગોનના પ્રત્યેક મહાનગરીય ક્ષેત્રમાં મોટા પાયે વિકાસની સીમાઓ નિર્ધારિત કરે છે.<ref name="metro_ugb">{{cite web | title = Metro: Urban growth boundary | url = http://www.metro-region.org/index.cfm/go/by.web/id/277 | access-date = 2008-06-04 | archive-date = 2012-08-12 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120812085659/http://www.oregonmetro.gov/index.cfm/go/by.web/id/277 | url-status = dead }}</ref> આ સીમા ગટર, પાણી અને દૂરસંચાર જેવી સુવિધાઓ તથા અગ્નિશમન, પોલીસ અને શાળાઓના વિસ્તારની સીમા નક્કી કરે છે.<ref name="metro_ugb"></ref> મૂળ સ્વરૂપમાં આ કાનૂન પ્રમાણે એ અનિવાર્ય હતું કે શહેરની સીમાઓની અંદર પર્યાપ્ત જમીન રાખવામાં આવે જે અનુમાનિત 20 વર્ષની વૃદ્ધિ માટે પુરતી હોય પરંતુ 2007માં વિધાયક દ્વારા સંશોધિત કાનૂન પ્રમાણે સીમાની અંદર અનુમાનિત 50 વર્ષની વૃદ્ધિની સ્થાપના માટે કરવામાં આવે છે અને સાથમાં ખેતી અને ગ્રામિણ ભૂમિનું સંરક્ષણ કરવામાં આવે છે.<ref name="pt_growth"></ref> વૃદ્ધિની સીમા અને આર્થિક વિકાસ ઝોન બનાવવાના પીડીસીના પ્રયાસોએ એક મોટા વ્યાપારિક હિસ્સા, મોટી સંખ્યામાં મધ્ય તેમ જ ઉચ્ચ વિકાસ અને આવાસ તેમજ વ્યાપાર ઘનત્વમાં સમગ્ર વૃદ્ધિને પ્રેરિત કરી છે.<ref name="ssp_portland">{{cite web | title = Portland - SkyscraperPage | url = http://skyscraperpage.com/cities/?cityID=29 | access-date = 2008-06-04 | archive-date = 2012-08-06 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120806181558/http://skyscraperpage.com/cities/?cityID=29 | url-status = dead }}</ref><ref name="olmis_jobgrowth">{{cite web | title = OLMIS - Portland Metro Area: A Look at Recent Job Growth | url = http://www.qualityinfo.org/olmisj/ArticleReader?itemid=00005735 | access-date = 2008-06-04 | archive-date = 2012-10-31 | archive-url = https://web.archive.org/web/20121031180919/http://www.qualityinfo.org/olmisj/ArticleReader?itemid=00005735 | url-status = dead }}</ref> ઓક્ટોબર, 2009માં ફોર્બ્સ મેગેઝિનએ પોર્ટલેન્ડને અમેરિકાના ત્રીજા સૌથી સુરક્ષિત શહેરનો દરજ્જો આપ્યો છે.<ref>{{Cite web |url=http://www.forbes.com/2009/10/26/safest-cities-ten-lifestyle-real-estate-metros-msa.html |title=રિયલ એસ્ટેટ માટે અમેરિકાના સૌથી સુરક્ષિત શહેરો |access-date=2012-07-31 |archive-date=2012-07-31 |archive-url=https://archive.is/20120731111427/http://www.forbes.com/2009/10/26/safest-cities-ten-lifestyle-real-estate-metros-msa.html |url-status=live }}</ref> === નિર્માણ === કમ્પ્યુટરના ભાગોની ઉત્પાદક ઇન્ટેલ પોર્ટલેન્ડમાં સૌથી વધુ નિયોક્તા છે જે 14,000થી વધુ રહેવાસીઓને રોજગાર આપે છે અને મધ્ય પોર્ટલેન્ડના પશ્ચિમમાં હિલ્સબોરો શહેરમાં તેના ઘણા પરિસર છે.<ref name="citydata_economy">{{cite web | title = Portland: Economy - Major Industries and Commercial Activity | url = http://www.city-data.com/us-cities/The-West/Portland-Economy.html | access-date = 2008-06-04 | archive-url = https://web.archive.org/web/20260225194111/http://www.city-data.com/us-cities/The-West/Portland-Economy.html | archive-date = 2026-02-25 | url-status = dead }}</ref> મહાનગરીય ક્ષેત્રમાં 1,200થી વધુ પ્રૌદ્યોગિકી કંપનીઓ છે.<ref name="citydata_economy"></ref> પ્રૌદ્યોગિકી કંપનીઓની ભારે ગીચતાના કારણે પોર્ટલેન્ડને વર્ણવવા માટે તેને સિલિકોન ફોરેસ્ટ ઉપનામ અપાયું છે જે આ વિસ્તારમાં વૃક્ષોની ગીચતાના સંદર્ભમાં છે. પોર્ટલેન્ડમાં એડિડાસનું પ્રાદેશિક વડુંમથક છે. મહાનગરીય ક્ષેત્રમં કોલંબિયા સ્પોર્ટ્સવેર કોર્પોરેશન, યાકિમા પ્રોડક્ટ્સ અને નાઇકી, ઇન્ક. માટે વડામથક તરીકે કામ કરે છે. માત્ર બે ફોર્ચ્યુન 500 કંપનીઓ બિવેર્ટોન, ઓરેગોન્સ નાઇકી, ઇન્ક. અને પોર્ટલેન્ડની પ્રિસિઝન કાસ્ટપાર્ટ્સ કોર્પોરેશનના વડામથક ઑરેગોનમાં છે. નાઇકીના સહ સ્થાપક અને અધ્યક્ષ ફિલિપ નાઇટ ઑરેગોન નિવાસી અને યુનિવર્સિટી ઓફ ઑરેગોનના ભૂતપૂર્વ વિદ્યાર્થી છે. પોર્ટલેન્ડમાં સ્ટીલ ઉદ્યોગનો ઇતિહાસ બીજા વિશ્વયુદ્ધથી જૂનો છે. 1950ના દાયકા સુધી સ્ટીલ ઉદ્યોગ રોજગાર આપવા માટે શહેરનો પ્રથમ ક્રમનો ઉદ્યોગ હતો.<ref name="history_pdx_steel">{{cite web | title = Steel Industry | url = http://www.history.pdx.edu/guildslake/industry/steel1.htm | access-date = 2008-06-04 | archive-date = 2012-08-06 | archive-url = https://www.webcitation.org/69hdAqlqF?url=http://www.pdx.edu/history/ | url-status = dead }}</ref> અગ્રણી સ્ટીલ કંપની શ્નિત્ઝર સ્ટીલ ઇન્ડસ્ટ્રીઝની સાથે ક્ષેત્રમાં સ્ટીલ ઉદ્યોગનો ઝડપી વિકાસ થયો છે જેણે 2003 દરમિયાન 1.15 અબજ ટન ટન ધાતુ સ્ક્રેપ એશિયાનો મોકલવાનો વિક્રમ કર્યો હતો.<ref name="history_pdx_steel"></ref> 20મી સદીના ઉત્તરાર્ધમાં પોર્ટલેન્ડમાં એલ્યુમિનિયમ ઉદ્યોગનું વિસ્તરણ થયું. તે મુખ્યત્વે ક્ષેત્રમાં અપેક્ષાકૃત ઓછા ખર્ચે મળતી વીજળીના કારણે શક્ય હતું જે સ્થાનિક નદીઓ પર બાંધવામાં આવેલા અનેક બંધના કારણે મળતી હતી. આ ઉદ્યોગમાં જોકે રાજકીય દૃષ્ટિએ ઘણી દખલગીરી થઇ જે શહેરની તુલનામાં રહેણાક અને વ્યાવસાયિક ઉર્જાના ખર્ચ પર અસરના કારણે અને એલ્યુમિનિયમના ઉત્પાદન સાથે સંકળાયેલા પ્રદૂષણના કારણે છે.<ref name="jstor">{{cite web | title = The Juice Junkie | url = http://wweek.com/editorial/2730/1708/ | access-date = 2008-06-04 | archive-date = 2008-10-20 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081020040022/http://wweek.com/editorial/2730/1708/ | url-status = dead }}</ref> === પ્રચાલન તંત્ર === સંયુક્ત રાજ્ય અમેરિકામાં પોર્ટલેન્ડ સૌથી વધુ ઘઉં બહાર મોકલે છે,<ref>{{cite web | url = http://learfieldcreative.typepad.com/brownfield/2009/01/next-stop-port-of-portland-.html | title = Next stop: Port of Portland | date = January 7, 2009 | access-date = 2009-02-06 | archive-date = 2012-08-06 | archive-url = https://www.webcitation.org/69hdBXpeD?url=http://learfieldcreative.typepad.com/brownfield/2009/01/next-stop-port-of-portland-.html | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.ccrh.org/comm/slough/primary/stmntofnd.htm | title = Port of Portland's Statement of Need | publisher = Center for Columbia River History | access-date = 2009-02-06 }}</ref> અને વિશ્વમાં ઘઉંનું સૌથી મોટું બંદર છે.<ref>[http://georgewbush-whitehouse.archives.gov/news/releases/2004/08/20040813-1.html વ્હાઇટ હાઉસ પ્રેસ રિલિઝઃ કોલંબિયા નદીની ચેનલને ઊંડી કરવાનો પ્રોજેક્ટ, 13 ઓગસ્ટ, 2004-03-25]</ref> એકલું સમુદ્રી ટર્મિનલ દર વર્ષે 13 મિલિયન ટનથી વધુ માલનું સંચાલન કરે છે અને દેશના મોટા વાણિજ્યિક જહાજ ગોદામોમાંથી એકનું ઘર છે.<ref name="answers_cg">{{cite web | title = Cascade General, Inc. | url=http://www.answers.com/topic/cascade-general-inc?cat=biz-fin | access-date = 2008-06-04 }}</ref><ref name="portofportland_report">{{cite web | title= Portfolio | url= http://www.portofportland.com/PDFPOP/Portfolio_06_07.pdf | format= PDF | access-date= 2008-06-04 | archive-date= 2013-01-15 | archive-url= https://web.archive.org/web/20130115174439/http://www.portofportland.com/PDFPOP/Portfolio_06_07.pdf | url-status= dead }}</ref> ધ પોર્ટ ઓફ પોર્ટલેન્ડ પશ્ચિમી કિનારા ત્રીજું સૌથી મોટું અમેરિકન બંદર છે, જોકે તે પ્રવાહથી વિપરીત દિશામાં પર{{convert|80|mi|km}} આવેલું છે.<ref name="citydata_economy"></ref><ref name="portofportland_report"></ref> == પરિવહન == {{multiple image | direction = vertical | width = 200 | footer = | image1 = PortlandTriMetMAX.jpg | width1 = | alt1 = | caption1 = [[MAX Light Rail]] is the centerpiece of the city's public transportation system | image2 = PortlandStreetcar5.jpg | alt2 = | width2 = | caption2 = [[Portland Streetcar]] runs north-south through Downtown | image3 = PortlandTramCar3.jpg | alt3 = | width3 = | caption3 = [[Portland Aerial Tram]] car descends towards the [[South Waterfront]] district }} પોર્ટલેન્ડ મહાનગરીય ક્ષેત્રની પરિવહન સેવાઓ અમેરિકાના મુખ્ય શહેરો માટે સામાન્ય છે, જોકે ઓરેગોને શહેરી વિકાસ સીમાની અંદર સક્રિય જમીન ઉપયોગ યોજના અને ટ્રાન્ઝિટ-લક્ષી વિકાસ પર ભાર મૂક્યો છે જેનો અર્થ થયો કે પ્રવાસીઓ પાસે એકથી વધુ સુવિકસીત વિકલ્પો હાજર છે. કેટલાક પોર્ટલેન્ડવાસી પોતાના દૈનિક પરિવહન માટે માસ ટ્રાન્ઝિટનો ઉપયોગ કરે છે. 2008માં પોર્ટલેન્ડના કુલ પ્રવાસીઓમાંથી 12.6 % લોકો જાહેર ટ્રાન્ઝિટનો ઉપયોગ કરતા હતા.<ref>{{cite web |title=American Community Survey 2006, Table S0802 |publisher=[[United States Census Bureau|U.S. Census Bureau]] |url=http://factfinder.census.gov/servlet/STGeoSearchByListServlet?ds_name=ACS_2008_1YR_G00_ |access-date=2010-11-25 |archive-date=2020-02-12 |archive-url=https://archive.today/20200212054754/http://factfinder.census.gov/servlet/STGeoSearchByListServlet?ds_name=ACS_2008_1YR_G00_ |url-status=dead }}</ref> ટ્રાઇમેટ આ વિસ્તારની મોટા ભાગની બસો અને MAX (મેટ્રોપોલિટન એરિયા એક્સપ્રેસનું ટૂંકું નામ) લાઇટ રેલ પ્રણાલીનું સંચાલન કરે છે જે શહેર અને પરા વિસ્તારોને જોડે છે. વેસ્ટસાઇડ એક્સપ્રેસ સર્વિસ અથવા WES ફેબ્રુઆરી 2009માં પોર્ટલેન્ડ પશ્ચિમી પરા વિસ્તારો માટે પ્રવાસી રેલ તરીકે ખુલી હતા જેમાં બીવર્ટન અને વિલ્સનવિલેને જોડવામાં આવે છે. પોર્ટલેન્ડ સ્ટ્રીટકાર પોર્ટલેન્ડ સ્ટેટ યુનિવર્સિટી મારફત દક્ષિણ વોટરફ્રન્ટમાં અને ઉત્તરમાં નજીકના ઘરો અને બજારો સુધી સેવા આપે છે. વ્યાપારિક ક્ષેત્રમાં કેન્દ્રિત નિર્દિષ્ટ ભૌગોલિક ક્ષેત્રની ફ્રી રેલ ઝોનમાં ટ્રાઇમેક્સની મેક્સ અને સ્ટ્રીટકાર મફત છે. વ્યાપારિક ક્ષેત્રમાં ફિફ્થ અને સિક્સ્થ એવેન્યુ પોર્ટલેન્ડ ટ્રાન્ઝિટ મોલ છે. આ બંને માર્ગ સિમિત ઓટોમોબાઇલ ઉપયોગ સાથે મુખ્ય રૂપથી બસ અને લાઇટ રેલ ટ્રાફિકને સમર્પિત છે. ગહન સાર્વજનિક પરિવહન વિકાસ ચાલુ છે. બો લાઇટ રેલ લાઇન અને કેટલાક પારગમન વિકલ્પ જોડતું એક નવું વ્યાપારિક પારગમન મોલ નિર્માણાધિન છે. ટ્રાઈમેટ પણ પોતાના ટ્રાન્ઝિટટ્રેકર સાથે બસ અને ગાડીઓના વાસ્તવિક સમય પર નજર રાખે છે અને સોફ્ટવેર ડેવલપર્સને ડેટા ઉપલબ્ધ કરાવે છે તેથી તે પોતાના અનુકુલિત ઉપકરણોનું નિર્માણ કરી શકે.<ref>[http://www.myTrimet.com ટ્રિમેટ વેબસાઇટ]</ref> I-5 પોર્ટલેન્ડને વિલ્મેટ વેલી, દક્ષિણ ઑરેગોન, દક્ષિણને કેલિફોર્નિયા તરફથી અને ઉત્તરમાં વોશિંગ્ટન સાથે જોડે છે. I-405 શહેરના કેન્દ્રીય વ્યાપારિક ક્ષેત્રની આસપાસ I-5 સાથે ઘેરો બનાવે છે અને I-205 પૂર્વમાં લૂપ ફ્રીવે માર્ગ છે જે પોર્ટલેન્ડ આંતરરાષ્ટ્રીય હવાઇમથક સાથે જોડે છે. યુએસ 26 મેટ્રો ક્ષેત્રની અંદર આવજાને સરળ બનાવે છે અને પશ્ચિમ તરફ પ્રશાંત મહાસાગર અને માઉન્ટ હૂડ અને પૂર્વ તરફ કેન્દ્રીય ઑરેગોનની ઉપર જાય છે. યુએસ 30નું એક મુખ્ય બાયપાસ અને વ્યાપાર માર્ગ છે જે શહેરની વચ્ચેથી થઇને પશ્ચિમમાં એસ્ટોરિયા, ઓરોગોન, ગ્રેશમ, ઑરેગોન, પૂર્વીય ઉપનગરથી દૂર થઇને I-84ને જોડતા બોઇસ, ઇડાહો તરફ જાય છે. પોર્ટલેન્ડનું મુખ્ય એરપોર્ટ પોર્ટલેન્ડ આંતરરાષ્ટ્રીય હવાઇમથક છે જે વ્યાપાર ક્ષેત્રથી ઉત્તરપૂર્વમાં કાર દ્વારા 20 મિનિટના અંતરે (મેક્સ દ્વારા 40 મિનિટ) આવેલું છે. આ ઉપરાંત પોર્ટલેન્ડમાં ઑરેગોનનું એકમાત્ર જાહેર ઉપયોગ માટેનું હેલિપોર્ટ, ધ પોર્ટલેન્ડ ડાઉનટાઉન હેલિપોર્ટ આવેલું છે. રાષ્ટ્રીય પ્રવાસી રેલ પ્રણાલી એમ્ટ્રેક યુનિયન સ્ટેશન પર ત્રણ રૂટ પર પોર્ટલેન્ડને સેવા પૂરી પાડે છે. લાંબા અંતરની ટ્રેનના રૂટમાં કોસ્ટ સ્ટારલાઇટ (લોસ એન્જલસથી સિયેટલ સુધીની સેવા) અને એમ્પાયર બિલ્ડર (પોર્ટલેન્ડથી શિકાગો સુધીની સેવા) સામેલ છે. એમ્ટ્રેક કાસ્કેડ્સ પ્રવાસી ટ્રેનો વ્હેન્કુવર, બ્રિટિશ કોલંબિયા અને યુગેન, ઑરેગોન વચ્ચે દોડે છે અને પોર્ટલેન્ડને દિવસમાં અનેકવાર સેવા આપે છે. આ શહેર શહેરી સાઇક્લિંગ માટે વિશેષ રીતે અનુકુળ છે અને તેના રસ્તાઓના નેટવર્ક અને અન્ય સાઇકલ અનુકુળ સેવાઓ માટે લીગ ઓફ અમેરિકન બાઇસિક્લિસ્ટ્સ દ્વારા તેને માન્યતા મળી છે.<ref>{{cite web | url=http://www.bikeleague.org/media/press/ | title=League of American Bicyclists * Press Releases | publisher=Bikeleague.org | access-date=2008-10-06 | archive-date=2013-05-30 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130530133918/http://www.bikeleague.org/media/press/ | url-status=dead }}</ref> વિશ્વના સૌથી વધુ સાઇકલ અનુકુળ શહેરોમાં તે ઊંચું સ્થાન ધરાવે છે.<ref>{{cite web | url = http://www.virgin-vacations.com/site_vv/11-most-bike-friendly-cities.asp | title = 11 Most Bike Friendly Cities in the World – Bicycle friendly cities | work = Virgin Vacations | publisher = Virgin Airlines | access-date = 2009-06-18 | archive-date = 2010-01-01 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100101015142/http://virgin-vacations.com/site_vv/11-most-bike-friendly-cities.asp | url-status = dead }}</ref> બાઇસિકલ ટ્રાન્સપોર્ટેશન એલાયન્સ એક વાર્ષિક બાઇસિકલ કોમ્યુટ ચેલેન્જ યોજે છે જેમાં હજારો પ્રવાસીઓ અંતર અને તેમના પ્રવાસની આવૃત્તિના આધારે ઇનામ તથા માન્યતા મેળવવા માટે સ્પર્ધા કરે છે.<ref>[http://www.bikecommutechallenge.com/oregon બાઇસિકલ કોમ્યુટ ચેલેન્જ ] માહિતી</ref> આશરે 8% પ્રવાસીઓ સાઇકલ પર કામે જાય છે જે કોઇ પણ મુખ્ય અમેરિકન શહેર કરતા વધુ પ્રમાણ છે અને રાષ્ટ્રીય સરેરાશથી 10 ગણું પ્રમાણ છે.<ref>[http://online.wsj.com/article/SB124242099361525009.html ‘યુથ મેગ્નેટ’ શહેરોમાં મધ્યમ વયની કટોકટી] ધ વોલ સ્ટ્રીટ જર્નલ. સુધારો 2009-06-14.</ref> ઝિપકાર અને યુ કાર શેર દ્વારા કાર શેરિંગની સુવિધા શહેરના રહેવાસીઓ અને કેટલાક પરા વિસ્તારના લોકો માટે ઉપલબ્ધ છે. પોર્ટલેન્ડમાં કોમ્યુટર એરિયલ કેબલવે, ધ પોર્ટલેન્ડ એરિયલ ટ્રામ છે જે વિલ્મેટ રિવર પર સાઉથ વોટરફ્રન્ટ ડિસ્ટ્રીક્ટને માર્કેમ હિલ પર ઑરેગોન હેલ્થ એન્ડ સાયન્સ યુનિવર્સિટીના પરિસર સાથે જોડે છે. પોર્ટલેન્ડમાં પાંચ ઇનડોર સ્કેટપાર્ક છે અને ઐતિહાસિક દૃષ્ટિએ મહત્વપૂર્ણ બર્નસાઇડ સ્કેટપાર્ક અહીં આવેલું છે. ગેબ્રિયલ સ્કેટપાર્ક તાજેતરમાં જ બન્યું છે જે 12 જુલાઈ, 2008ના રોજ ખોલવામાં આવ્યું હતું. અન્ય ચૌદ પર કામ ચાલુ છે.<ref>{{cite web |url=http://skateportland.org/?page_id=11 |title=19: Portland's Skatepark Master Plan |access-date=2006-07-18 |publisher=Skaters for Portland Skateparks |archive-date=2012-11-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121102223531/http://skateportland.org/?page_id=11 |url-status=dead }}</ref> ધ વોલ સ્ટ્રીટ જર્નલએ કહ્યું હતું કે પોર્ટલેન્ડ “અમેરિકામાં સ્કેટબોર્ડ માટે સૌથી વધુ અનુકુળ શહેર બની શકે છે.”<ref>{{cite news|url=http://online.wsj.com/article/SB10001424052970204119704574238073660408040.html|title=Skateboarding Capital of the World|last=Dougherty|first=Conor|date=July 30, 2009|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=2009-07-31}}</ref> == કાયદો અને સરકાર == {{See also|Government of Portland, Oregon}} [[File:PortlandCityHall.jpg|right|thumb|પોર્ટલેન્ડ સિટી હોલ]] પોર્ટલેન્ડ શહેરનો વહીવટ પોર્ટલેન્ડ સિટી કાઉન્સિલ દ્વારા થાય છે જેમાં મેયર અને ચાર કમિશનર- અને એક ઓડિટરનો સમાવેશ થાય છે. તેમાંથી દરેકને શહેરભરમાંથી ચૂંટી કાઢવામાં આવે છે અને તેની મુદ્દત ચાર વર્ષની હોય છે. ઓડિટરનું કામ સરકારના કમિશન સ્વરૂપમાં મર્યાદાઓ નક્કી કરવાનું અને જાહેર સ્રોતના ઉપયોગ માટે જવાબદારી નક્કી કરવાનું છે. આ ઉપરાંત, ઓડિટર માહિતી પૂરી પાડે છે અને શહેરની સરકારને વિવિધ બાબતો પર જાણકારી આપે છે. નેબરહુડ ઇન્વોલ્વમેન્ટની સિટી ઓફિસ શહેરની સરકાર અને 95 લત્તાના સંગઠન માટે સંકલનનું કામ કરે છે જેને સાત સંગઠનના જૂથમાં વહેંચવામાં આવેલા છે. પોર્ટલેન્ડ અને તેની આસપાસા મેટ્રોપોલિટન વિસ્તારમાં મેટ્રો સુવિધા છે જે સંયુક્ત રાજ્ય અમેરિકાની એકમાત્ર સીધી ચૂંટાયેલી પ્રાદેશિક સરકાર છે. મેટ્રોના ચાર્ટરમાં જમીનના ઉપયોગ અને પરિવહન વ્યવસ્થા, ઘન કચરાનો નિકાલ, અને મેપ ડેવલપમેન્ટનો સમાવેશ થાય છે. તે ઑરેગોન કન્વેન્શન સેન્ટર, ઑરેગોન પ્રાણીસંગ્રહાલય, પોર્ટલેન્ડ સેન્ટર ફોર પરફોર્મિંગ આર્ટ્સ અને પોર્ટલેન્ડ મેટ્રોપોલિટન એક્સપોઝિશન સેન્ટરની માલિકી ધરાવે છે અને સંચાલન કરે છે. ધ મલ્ટનોમાહ કાઉન્ટી સરકાર પોર્ટલેન્ડ વિસ્તારને તથા વોશિંગ્ટન અને પશ્ચિમ અને દક્ષિણમાં ક્લેકામસ કાઉન્ટીને ઘણી સુવિધાઓ પૂરી પાડે છે. વહેલું નહીં તો પણ, 1950ના દાયકાથી પોર્ટલેન્ડમાં સરકારના દરેક સ્તરે ડેમોક્રેટિક પાર્ટીની મજબૂત તરફેણ કરવામાં આવે છે.{{Citation needed|date=December 2008}} સ્થાનિક ચૂંટણી તટસ્થ હોય છે છતાં, શહેરના મોટા ભાગના ચૂંટાયેલા અધિકારીઓ ડેમોક્રેટ્સ છે. ઑરેગોન લેજિસ્લેચરમાં પણ શહેરના પ્રતિનિધિમંડળમાં ડેમોક્રેટ્સનું પ્રભુત્વ છે. ફેડરલ રીતે જોતા પોર્ટલેન્ડ ત્રણ કોંગ્રેસનલ ડિસ્ટ્રીક્ટમાં વિભાજિત છે. મોટા ભાગનો શહેર ત્રીજા ડિસ્ટ્રીક્ટમાં છે જેનું પ્રતિનિધિત્વ અર્લ બ્લુમાનોર કરે છે જેમણે 1986થી લઇને 1996માં કોંગ્રેસમાં તેમની ચૂંટણી થઇ ત્યાં સુધી સિટી કાઉન્સિલમાં સેવા આપી હતી. વિલ્મેટ રિવરની પશ્ચિમમાં શહેરનો મોટા ભાગનો વિસ્તાર ફર્સ્ટ ડિસ્ટ્રીક્ટનો હિસ્સો છે, જેનું પ્રતિનિધિત્વ ડેવિડ વુ કરે છે. શહેરનો એક નાનકડો હિસ્સો ફિફ્થ ડિસ્ટ્રીક્ટમાં છે, જેનું પ્રતિનિધિત્વ કર્ટ સ્ક્રેડર કરે છે. તેઓ ત્રણેય ડેમોક્રેટ્સ છે, 1975થી કોઇ રિપબ્લિકને પોર્ટલેન્ડના નોંધપાત્ર વિસ્તારનું પ્રતિનિધિત્વ કર્યું નથી. ઑરેગોનના બંને સેનેટર્સ, રોન વાઇડન અને જેફ મર્કલી પોર્ટલેન્ડના છે. પોર્ટલેન્ડના હાલના મેયર સેમ આદમ્સ 2009માં શહેરના પ્રથમ ખુલ્લેઆમ સજાતિય સંબંધ ધરાવતા મેયર બન્યા હતા.<ref>{{Cite web |url=http://www.sovo.com/2009/1-9/news/national/9647.cfm |title=પોર્ટલેન્ડ સજાતિય સંબંધ ધરાવતા મેયર સાથેનું યુએસનું સૌથી મોટું શહેર બન્યું – સધર્ન વોઇસ |access-date=2010-11-25 |archive-date=2009-06-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090616134227/http://www.sovo.com/2009/1-9/news/national/9647.cfm |url-status=dead }}</ref> તે સમયે પોર્ટલેન્ડ જીએલબીટી (GLBT) મેયર ધરાવતું યુ.એસ.નું સૌથી મોટું શહેર બન્યું હતું. 2004માં મલ્ટનોમાહ કાઉન્ટીએ ઑરેગોન બેલોટ મેજર 36 વિરૂદ્ધ 59.7% મત આપ્યા હતા જે મુજબ ઑરેગોનના બંધારણમાં સુધારો થવાનો હતો અને એક સ્ત્રી અને એક પુરુષ વચ્ચેના લગ્નને જ માન્યતા મળવાની હતી અને સમાન લિંગના લગ્ન પર પ્રતિબંધ મૂકવાનો હતો. જોકે આ પગલું રાજ્યવ્યાપી મતમાં 56.6% મત સાથે પસાર થયું હતું. બેન્ટન કાઉન્ટી, જેમાં ઑરેગોન સ્ટેટ યુનિવર્સિટીનું ઘર કોર્વાલિસ સામેલ છે, એકમાત્ર એવી અન્ય કાઉન્ટી છે જ્યાં આ પગલું નિષ્ફળ ગયું હોય.<ref>[http://www.uselectionatlas.org/RESULTS/state.php?year=2004&amp;off=60&amp;elect=0&amp;fips=41&amp;f=0 ઑરેગોન મેઝર 36 રિઝલ્ટ્સ બાય કાઉન્ટી ]</ref> === આયોજન અને વિકાસ === [[File:PortlandOR-aerial.jpg|thumb|મધ્ય પોર્ટલેન્ડની આકાશમાંથી છબિ]] [[File:PDX1966PGEplant.jpg|thumb|right|1966ના ફોટોમાં ડાઉનટાઉનના કિનારે સૉડસ્ટથી સંચાલિત વીજ મથક જોવા મળે જે ગીચ રહેણાક વિકાસ માટે જગ્યા ખુલ્લી કરવા દૂર કરવામાં આવ્યો હતો.પૃષ્ઠભૂમિકામાં ઊંચી ઇમારતો પોર્ટલેન્ડ ડેવલપમેન્ટ કમિશનના પ્રારંભિક પ્રોજેક્ટો હતા.]] શહેરે છેક 1903થી શહેરી આયોજનના નિષ્ણાતોની સલાહ લીધી છે. વોશિંગ્ટન પાર્ક અને દેશના સૌથી શ્રેષ્ઠ ગ્રીનવે પૈકીના એક, 40 માઇલ લૂપનો વિકાસ શરૂ થયો જેમાં શહેરના ઘણા ઉદ્યાનોને આંતરિક રીતે જોડવામાં આવ્યા છે. પોર્ટલેન્ડને ઘણી વાર જમીનના ઉપયોગના આયોજનના નિયંત્રણ સાથેના શહેર તરીકે ઉદાહરણ આપવામાં આવે છે.<ref name="smartplan">{{cite web | title = The "Smart Growth" Debate Continues | publisher = Urban Mobility Corporation | date = May/June 2003 | url = http://www.innobriefs.com/editor/20030423smartgrowth.html | access-date = 2006-11-07 | archive-date = 2012-08-06 | archive-url = https://www.webcitation.org/69hdOobtC?url=http://www.innobriefs.com/editor/20030423smartgrowth.html | url-status = dead }}</ref> તેના માટે મુખ્યત્વે 1973માં ગવર્નર ટોમ મેકકોલ દ્વારા લાગુ પાડવામાં આવેલી રાજ્યવ્યાપી જમીન જાળવણીની નીતિ જવાબદાર છે જે ખાસ કરીને દરેક શહેર અને મેટ્રોપોલિટન વિસ્તાર માટે શહેરી વિકાસ સીમા (યુજીબી) માટેની જરૂરિયાત સંબંધિત હતી. તેનાથી એકદમ વિરૂદ્ધ ઉદાહરણ સામાન્ય રીતે હ્યુસ્ટન, ટેક્સાસ છે જે એવું શહેર છે જેમાં ઓછા નિયંત્રણ છે અથવા બિલકુલ નથી.<ref>{{cite web |url=http://www.businessweek.com/the_thread/hotproperty/archives/2007/10/how_houston_get.html |title=How Houston gets along without zoning - BusinessWeek |publisher=Businessweek.com |date= |access-date=2008-10-20 |archive-date=2008-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080306050645/http://www.businessweek.com/the_thread/hotproperty/archives/2007/10/how_houston_get.html |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.usatoday.com/travel/destinations/cityguides/houston/2003-10-07-spotlight-zoning_x.htm |title= Houston: A city without zoning |publisher=Usatoday.com |author=Sherry Thomas, special for USATODAY.com |date=Posted 10/30/2003 12:20 PM |access-date=2008-10-20}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.planetizen.com/node/109 |title=Zoning Without Zoning &#124; Planetizen |publisher=Planetizen.com |author=Author: Michael Lewyn |date= |access-date=2008-10-20}}</ref><ref>{{cite news|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9A0DEFDB103FF934A2575BC0A960948260 |title=FOCUS: Houston; A Fresh Approach To Zoning - New York Times |publisher=Query.nytimes.com |author=Robert Reinhold |date=Published: August 17, 1986 |access-date=2008-10-20}}</ref><ref>{{cite web|url=http://houston.bizjournals.com/houston/stories/2006/04/10/editorial1.html |title='The only major U.S. city without zoning' - Houston Business Journal: |publisher=Houston.bizjournals.com |date= |access-date=2008-10-20}}</ref> 1979માં અપનાવાયેલી પોર્ટલેન્ડની શહેરી વિકાસ સીમાથી શહેરી વિસ્તારો (જ્યાં ગીચ વિકાસને પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવે છે અને તેના પર ધ્યાન કેન્દ્રીત છે)ને પરંપરાગત કૃષિ જમીન (જ્યાં બિન-ખેતી વિકાસ પરના નિયંત્રણો અત્યંત કડક છે)થી અલગ પાડવામાં આવે છે.<ref>[http://www.oregon.gov/LCD/goals.shtml સ્ટેટવાઇડ પ્લાનિંગ ગોલ્સ.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111103211716/http://www.oregon.gov/LCD/goals.shtml |date=2011-11-03 }} ઑરેગોન ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ લેન્ડ કન્ઝર્વેશન એન્ડ ડેવલપમેન્ટ. સુધારો ડિસેમ્બર 23, 2007</ref> આ સામાન્ય રીતે એવો સમય હતો જ્યારે ઓટોમોબાઇલના ઉપયોગના કારણે ઘણા વિસ્તારોએ પોતાના મુખ્ય શહેરોની અવગણના કરી અને આંતરરાજ્ય હાઇવે, પરા વિસ્તાર અને સેટેલાઇટ શહેરોની તરફેણ કરવામાં આવી હતી. વસતીમાં વધારો થયો હોવાથી શહેરી વિકાસ સીમા અંદરની અવિકસીત જમીન ઘટી છે, તેથી નિયમોમાં છુટછાટ આપવા માટે દબાણ વધ્યું છે.{{Citation needed|date=October 2008}} વોશિંગ્ટન કાઉન્ટીમાં નાઇકી અને ઇન્ટેલ જેવી બે મોટી રોજગારદાતા કંપનીઓની ઝડપી વૃદ્ધિએ દબાણમાં વધારવામાં ભૂમિકા ભજવી છે.{{Citation needed|date=October 2008}} રાજ્યના અસલ નિયમો પ્રમાણે શહેરી વિકાસ સીમા વિસ્તારવાની જોગવાઇ હતી, પરંતુ ટીકાકારોને લાગ્યું હતું કે તેમાં સફળતા મળી રહી નથી. 1995માં રાજ્યએ એક કાયદો પસાર કર્યો જેના હેઠળ શહેરોએ યુજીબી વિસ્તારવાનું જરૂરી બન્યું જેથી અંદાજિત વૃદ્ધિના સ્તરે 20 વર્ષ માટે ભવિષ્યના હાઉસિંગ માટે અવિકસિત જમીનનો પૂરવઠો મળી રહે.<ref>{{cite web | title = Comprehensive Land Use Planning Coordination | publisher = Legislative Counsel Committee of the Oregon Legislative Assembly | url = http://www.leg.state.or.us/ors/197.html | access-date = 2006-11-07 | archive-date = 2012-10-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20121028035146/http://www.leg.state.or.us/ors/197.html | url-status = dead }}</ref> પોર્ટલેન્ડ ડેવલપમેન્ટ કમિશન અર્ધ જાહેર એજન્સી છે જે બજાર વિસ્તારના વિકાસમાં મહત્ત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. શહેરની અર્બન રિન્યુએબલ એજન્સી તરીકે કામ કરવા માટે શહેરના મતદારોએ તેની રચના 1958માં કરી હતી. તે શહેરમાં આવાસ અને આર્થિક વિકાસના કાર્યક્રમ પૂરા પાડે છે અને જંગી પ્રોજેક્ટ રચવા માટે મોટા સ્થાનિક વિકાસકર્તાઓ સાથે પડદા પાછળ કામ કરે છે. 1960ના દાયકાની શરૂઆતમાં પીડીસી (PDC) એ ઇટાલીયન-યહુદી પડોશના શહેરના મધ્ય ભાગને તોડી પાડવામાં આગેવાની લીધી હતી. આ વિસ્તાર આઇ-405 ફ્રીવે, વિલ્મેટ રિવર, ફોર્થ એવેન્યુ અને માર્કેટ સ્ટ્રીટ વચ્ચે આવેલો હતો. મેયર નીલ ગોલ્ડસ્કમિટએ 1972માં પદ સંભાળ્યું હતું અને મધ્યસ્થ વિસ્તારમાં રહેણાક અને સંબંધિત જીવંતતા પરત લાવવાની હિમાયત કરી હતી જે સાંજે 5 વાગ્યા પછી ખાલી થઇ જતા હતા. આ પ્રયાસોથી ત્યાર પછીના 30 વર્ષ સુધી નાટ્યાત્મક અસર પડી હતી, અને અનેક હજાર નવા રહેણાક એકમો આ 3 વિસ્તારોમાં સ્થપાયા હતાઃ પોર્ટલેન્ડ સ્ટેટ યુનિવર્સિટીથી ઉત્તરમાં (આઇ-405 ફ્રીવે, એસડબલ્યુ બ્રોડવે અને એસડબલ્યુ ટેલર સ્ટ્રીટ વચ્ચે.), માર્કેમ (આઇ-5) પુલ નીચે વોટરફ્રન્ટ પાસે રિવરપેલેસ વિકાસ અને પર્લ ડિસ્ટ્રીક્ટમાં સૌથી નોંધપાત્ર વિકાસ (આઇ-405, બર્નસાઇડ સેન્ટ., એનડબલ્યુ નોર્થઅપ સેન્ટ., અને એનડબલ્યુ નાઇન્થ એવેન્યુ) પોર્ટલેન્ડ સ્ટેટ યુનિવર્સિટી જ્યોગ્રાફી ડિપાર્ટમેન્ટના સેન્ટર ફોર મેપિંગ રિસર્ચમાં આવેલી ધ અર્બન ગ્રીનસ્પેસિસ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ બાંધકામના અને કુદરતી પર્યાવરણના વધુ સારા સંકલનને પ્રોત્સાહિત કરે છે. આ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ શહેરી પાર્ક, ટ્રેઇલ, અને નૈસર્ગિક વિસ્તારોના આયોજન માટે સ્થાનિક અને પ્રાદેશિક સ્તરે કામ કરે છે. ''ગ્રિસ્ટ'' સામયિક પ્રમાણે પોર્ટલેન્ડ વિશ્વમાં રિકઝેવિક, [[આઇસલૅન્ડ|આઇસલેન્ડ]] પછી બીજા ક્રમનું સૌથી વધુ ઇકો-ફ્રેન્ડલી અથવા “ગ્રીન” શહેર છે.<ref>{{cite web | title = Grist 15 Green Cities | publisher = ''Grist'' Magazine Online | url = http://www.grist.org/news/maindish/2007/07/19/cities/index.html | access-date = 2007-01-02 | archive-date = 2011-01-02 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110102130205/http://www.grist.org/news/maindish/2007/07/19/cities/index.html | url-status = dead }}</ref> 2010માં મૂવ, આઇએનસી.એ પોર્ટલેન્ડને “ટોચના 10 સૌથી હરિયાળા શહેરો”ની યાદીમાં મૂક્યું હતું.<ref>{{cite news|url=http://www.oregonlive.com/idahosportugal/index.ssf/2010/03/portland_makes_list_of_top_10.html|title=Top 10 greenest cities: Portland makes the cut|last=Sienstra|date=2010-03-24|work=[[The Oregonian]]|access-date=24 March 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.move.com/home-finance/real-estate/general/top-greenest-cities-in-us.aspx|title=The Top 10 Greenest Cities|last=Kipen|first=Nicki|date=2010-03-24|work=[[Move.com]]|access-date=24 March 2010|archive-date=2012-08-06|archive-url=https://www.webcitation.org/69hdRdHwz?url=http://www.realtor.com/home-finance/real-estate/general/top-greenest-cities-in-us.aspx|url-status=dead}}</ref> === વાણી સ્વાતંત્ર્ય === ઑરેગોનના બંધારણમાં વાણી સ્વાતંત્ર્યને મજબૂત રક્ષણ અપાયું છે જેને ઑરેગોન સુપ્રીમ કોર્ટ હેનરી વી ઑરેગોન બંધારણ 1987 દ્વારા માન્ય રખાયું છે જેમાં ખાસ જણાવાયું છે કે પૂર્ણ નગ્નતા અને સ્ટ્રીપ ક્લબમાં લેપ ડાન્સ વાણી સ્વાતંત્ર્યનો હિસ્સો છે.<ref>{{cite web | last = Busse | first = Phil | publisher = [[The Portland Mercury]] | title = Cover Yourself! | date = November 7, 2002 | url = http://www.portlandmercury.com/portland/Content?oid=27886&category=22101 | access-date = 2007-02-01 }}</ref> પોર્ટલેન્ડમાં માથા દીઠ સ્ટ્રીપ ક્લબની સંખ્યા લાસ વેગાસ કે સાન ફ્રાન્સિસ્કો કરતા પણ વધુ હોવાનું માનવામાં આવે છે.<ref>{{cite web | last = Moore | first = Adam S. | coauthors = Beck, Byron | title = Bump and Grind | publisher = [[Willamette Week]] | date = November 8, 2004 | url = http://www.wweek.com/story.php?story=6093 | access-date = 2007-02-01 | archive-date = 2012-08-06 | archive-url = https://www.webcitation.org/69hdVNoXh?url=http://www.wweek.com/portland/article-4194-1995.html | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | url = http://abcnews.go.com/TheLaw/Story?id=6088041&page=1 | title = Strip Club Teases Small Oregon City—In National Capital of Stripping, Residents Say Free Speech Has Gone Too Far | author = Susan Donaldson James | publisher = ABC News | date = October 22, 2008 | access-date = 2008-12-08 }}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.katu.com/news/local/8263157.html | title = Judge: Salem lap dances protected by constitution | author = Associated Press | work = KATU News | date = June 30, 2007 | access-date = 2008-12-08 | archive-date = 2012-05-06 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120506210914/http://www.katu.com/news/local/8263157.html | url-status = dead }}</ref> એક ન્યાયાધીશે નવેમ્બર 2008માં એક નગ્ન સાઇકલસવાર સામેના આરોપો એવા આધાર પર નકારી કાઢ્યા હતા કે શહેરની વાર્ષિક વર્લ્ડ નેકેડ બાઇક રાઇડ “પોર્ટલેન્ડની સારી રીતે પ્રસ્થાપિત પરંપરા હતી.”<ref>{{cite web | url = http://www.katu.com/news/local/34445764.html | title = Judge: riding in the buff is 'tradition,' man cleared | work = Associated Press | publisher = KATU | date = November 21, 2008 | access-date = 2008-12-08 | archive-date = 2009-01-22 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090122082145/http://www.katu.com/news/local/34445764.html | url-status = dead }}</ref> 2009ની નેકેડ બાઇક રાઇડ<ref>{{cite web | url = http://www.youtube.com/watch?v=i5wSKi5Bchk | title = BUTTCRACKS AND BICYCLES: the Portland naked bike ride 2009! | author = magnifiquem | work = YouTube | date = June 12, 2009 | access-date = 2009-06-22 }}</ref> કોઇ મોટી ઘટના વગર યોજાઇ હતી. શહેર પોલીસે ટ્રાફિકનું સંચાલન કર્યું હતું.<ref>{{cite web | url = http://www.katu.com/news/local/48028862.html | title = Cyclists bare all in naked ride through Portland | date = June 14, 2009 | work = KATU | access-date = 2009-06-22 | archive-date = 2012-08-06 | archive-url = https://www.webcitation.org/69hiBW0JZ?url=http://www.katu.com/news/local/48028862.html | url-status = dead }}</ref> તેમાં લગભગ 3000થી 5000 લોકોએ ભાગ લીધો હતો.<ref>{{cite web | url = http://pdxpipeline.wordpress.com/2009/06/15/portland-naked-bike-ride-5000-people-pictures-story/ | title = Portland Naked Bike Ride: 5000 People | date = June 15, 2009 | work = PDX Pipeline | author = Jonathan Maus, BikePortland | access-date = 2009-06-22 }}</ref><ref>{{cite web | url = http://bikeportland.org/2009/06/14/world-naked-bike-ride-was-it-good-for-you/ | title = An estimated 5,000 take part in Portland's Naked Bike Ride | author = Jonathan Maus | work = Bike Portland | date = June 14, 2009 | access-date = 2009-06-22 }}</ref> હિંસક પ્રતિભાવ આપવાની શક્યતા હોય તેવી વ્યક્તિને જાહેરમાં અપમાનિત કરતા અટકાવતા રાજ્યના એક કાયદાની પોર્ટલેન્ડમાં ચકાસણી થઇ હતી અને રાજ્યની સુપ્રીમ કોર્ટ દ્વારા સર્વાનુમતે રદ કરાયો હતો તેમાં એવું કારણ અપાયું હતું કે તેનાથી વાણી સ્વાતંત્ર્યના રક્ષણનો ભંગ થાય છે અને વધુ પડતો વિસ્તૃત છે.<ref>{{cite web | url = http://www.seattlepi.com/local/375034_racist15.html | title = Oregon Court: Racist, insulting speech is protected | date = August 14, 2008 | author = Associated Press | work = Seattle Post-Intelligencer | access-date = 2008-12-08 }}</ref> == વસ્તી-વિષયક માહિતી == {{USCensusPop | 1850 = 821 | 1860 = 2874 | 1870 = 8293 | 1880 = 17577 | 1890 = 46385 | 1900 = 90426 | 1910 = 207214 | 1920 = 258288 | 1930 = 301815 | 1940 = 305394 | 1950 = 373628 | 1960 = 372676 | 1970 = 382619 | 1980 = 366383 | 1990 = 437319 | 2000 = 529121 | estyear= 2009 | estimate= 566141 | footnote = U.S. Census Bureau<ref>{{cite web | title = State & County QuickFacts | publisher = U.S. Census Bureau | url = http://quickfacts.census.gov/qfd/states/41/4159000.html | access-date = 2006-11-07 | archive-date = 2012-08-06 | archive-url = https://www.webcitation.org/69hd3i5Qq?url=http://quickfacts.census.gov/qfd/states/41/4159000.html | url-status = dead }}</ref> <ref>{{cite web | title = Oregon - Place Population Estimates | publisher = U.S. Census Bureau | url = http://factfinder.census.gov/servlet/GCTTable?_bm=y&-geo_id=04000US41&-_box_head_nbr=GCT-T1-R&-ds_name=PEP_2009_EST&-_lang=en&-format=ST-9S&-_sse=on | access-date = 2010-07-09 | archive-date = 2010-02-01 | archive-url = https://www.webcitation.org/5nDh5p9BC?url=http://factfinder.census.gov/servlet/GCTTable?_bm=y&-geo_id=04000US41&-_box_head_nbr=GCT-T1-R&-ds_name=PEP_2009_EST&-_lang=en&-format=ST-9S&-_sse=on | url-status = dead }}</ref>|}} 2000ના આંકડા પ્રમાણે શહેરમાં 529,121 લોકો વસવાટ કરતા હતા જેઓ 223,737 ઘર અને 118,356 પરિવારમાં રહેતા હતા. વસતીની ગીચતા પ્રતિ ચોરસ માઇલ 4,228.38 વ્યક્તિ હતી. (1,655.31/વર્ગ કિમી). શહેરમાં 237,307 રહેણાક એકમો છે જેની સરેરાશ ગીચતા 1,766.7/ચોરસ માઇલ (682.1/વર્ગ કિમી) છે. {| class="wikitable" ! colspan="3"|2006-2008 અમેરિકન કોમ્યુનિટી સરવે અંદાજ<ref>{{Cite web |url=http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&-geo_id=16000US4159000&-qr_name=ACS_2008_3YR_G00_DP3YR5&-ds_name=ACS_2008_3YR_G00_&-_lang=en&-_sse=on |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2021-07-10 |archive-date=2020-02-16 |archive-url=https://archive.today/20200216012254/http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&-geo_id=16000US4159000&-qr_name=ACS_2008_3YR_G00_DP3YR5&-ds_name=ACS_2008_3YR_G00_&-_lang=en&-_sse=on |url-status=dead }}</ref> ! ''(NH)'' ! ''(DC)'' |- align="right" | 433,172 | 78.6% | align="left"|'''શ્વેત''' | ''74.0%'' | ''81.9%'' |- align="right" | 36,036 | 6.5% | align="left"|'''એશિયાઇ''' | ''6.5%'' | ''7.7%'' |- align="right" | 35,246 | 6.4% | align="left"|'''અશ્વેત અને આફ્રિકન અમેરિકન''' | ''6.3%'' | ''7.7%'' |- align="right" | 7,629 | 1.4% | align="left"|'''અમેરિકન ઇન્ડિયન, અલાસ્કા નેટિવ''' | ''0.6%'' | ''2.8%'' |- align="right" | 2,668 | 0.5% | align="left"|'''મૂળભૂત હવાઇયન, પેસિફિક આઇલેન્ડર''' | ''0.5%'' | ''0.6%'' |- align="right" | 16,026 | 2.9% | align="left"|'''અન્ય કોઇ જાતિ''' | ''0.2%'' | ''3.2%'' |- align="right" | 20,449 | 3.7% | align="left"|'''બે અથવા વધુ જાતિ''' | ''3.2%'' | rowspan="5" valign="bottom"|''103.9%'' |- align="right" | 551,226 | 100% | align="left"| '''તમામ જાતિઓનું કુલ''' | rowspan="3" valign="bottom"|''91.2%'' |- align="right" | 48,627 | 8.8% | align="left"| '''કુલ હિસ્પેનિક/લેટિનો''' (કોઇ પણ જાતિના) |- align="right" | colspan="3"| '''''(NH)'' ''' '' જાતિ દ્વારા કુલ નોન-હિસ્પેનિક્સ'' |- align="right" | colspan="4"| '''''(DC)'' ''' '' કુલ, બેવડા/ત્રેવડી ગણતરી 'બે અથવા વધુ જાતિ''' |- |} ઑરેગોન રાજ્યની એવરેજની સરખામણીમાં પોર્ટલેન્ડની મિડિયન હાઉસ મૂલ્ય રાજ્યની સરેરાશથી વધુ છે, અને તેમાં અશ્વેત, હિસ્પેનિક અને વિદેશમાં જન્મેલા લોકોનું પ્રમાણ રાજ્યની સરેરાશથી નોંધપાત્ર વધુ છે.{{Citation needed|date=March 2009}} 223,737 પરિવારમાંથી 24.5%માં તેમની સાથે 18 વર્ષથી ઓછી વયના બાળકો રહે છે, 38.1% પરિણીત દંપતિ સાથે રહે છે, 10.8% માં મહિલા સભ્ય છે પરંતુ પતિ હાજર નથી, અને 47.1% બિન-પરિવાર છે. કુલ ઘરમાંથી 34.6% માં વ્યક્તિગત રીતે રહે છે અને 9%માં કોઇ વ્યક્તિ એકલી રહે છે જેની ઉમર 65 વર્ષ કે તેનાથી વધુ છે. સરેરાશ ઘરમાં 2.3 વ્યક્તિ રહે છે અને સરેરાશ પરિવારમાં 3 સભ્ય હોય છે. ઉમરની વહેંચણીમાં 21.1%ની ઉમર 18 વર્ષથી ઓછી, 10.3%ની ઉમર 18થી 24 વર્ષ વચ્ચે, 34.7%ની ઉમર 25થી 44 વર્ષ સુધી, 22.4%ની ઉમર 45થી 64 વચ્ચે અને 11.6%ની ઉમર 65 વર્ષ કે તેનાથી વધુ છે. સરેરાશ ઉમર 35 વર્ષ છે. દરેક 100 મહિલા દીઠ 97.8 પુરુષ છે. 18 વર્ષ કે તેનાથી વધુ વયની દર 100 મહિલા દીઠ 95.9 પુરુષ છે. શહેરમાં ઘર દીઠ સરેરાશ આવક 40,146 ડોલર છે અને પરિવાર દીઠ સરેરાશ આવક 50,271 ડોલર છે. પુરુષોની સરેરાશ આવક 35,279 ડોલર અને મહિલાઓની સરેરાશ આવક 29,344 ડોલર છે. શહેરની માથાદીઠ આવક 22,643 ડોલર છે. વસતીનો 13.1% હિસ્સો અને પરિવારોનો 8.5% હિસ્સો ગરીબી રેખા નીચે જીવે છે. કુલ વસતીમાંથી 18 વર્ષથી નીચી વયના 15.7% લોકો અને 65 વર્ષ કે તેનાથી વધુ વયના 10.4% લોકો ગરીબી રેખાથી નીચે જીવે છે. વંશના આધારે આવકનું વિભાજન દર્શાવતા આંકડા હાલના સમયે ઉપલબ્ધ નથી. શહેરની વસતી વધી રહી હોવા છતાં બાળકોની કુલ સંખ્યામાં ઘટાડો થઇ રહ્યો છે, જેનાથી જાહેર શાળાઓની સિસ્ટમ પર દબાણ આવ્યું છે અને શાળાઓ ઘટવા લાગી છે. 2005ના એક અભ્યાસમાં જાણવા મળ્યું હતું કે પોર્ટલેન્ડમાં 1925ની સરખામણીમાં હવે ઓછા બાળકો ભણવા જાય છે, જ્યારે શહેરની વસતી આટલા સમયમાં લગભગ બમણી થઇ ગઇ છે. શહેરમાં આગામી એક દાયકા સુધી દર વર્ષે ત્રણથી ચાર પ્રાથમિક શાળાઓ બંધ કરવી પડશે.<ref>{{ cite news | last = Egan | first = Timothy | url = http://www.nytimes.com/2005/03/24/national/24childless.html?ei=5090&en=cbfa254535a51a5f&ex=1269320400&partner=rssuserland&pagewanted=all&position= | title = Vibrant Cities Find One Thing Missing: Children | publisher = ''[[The New York Times]]'' | date = March 24, 2005 }}</ref> 1940માં પોર્ટલેન્ડમાં આફ્રિકન-અમેરિકન વસતી આશરે 2000 જેટલી હતી જેમાં મોટી સંખ્યામાં રેલરોડના કર્મચારીઓ અને તેમના પરિવારો હતા.<ref name="maccoll">{{cite book | last = MacColl | first = E. Kimbark | authorlink = | coauthors = | title = The Growth of a City: Power and Politics in Portland, Oregon 1915-1950 | url = https://archive.org/details/growthofcitypowe0000macc | origyear = 1979 | edition = | year = 1979 | publisher = The Georgian Press | location = Portland, [[Oregon]] | isbn = 0-9603408-1-5 }}</ref> યુદ્ધ સમયે સ્વતંત્રતા જહાજ નિર્માણની તેજી વખતે કામદારોની જરૂરિયાત પડી હોવાથી શહેરમાં ઘણા અશ્વેતો આવ્યા હતા. અશ્વેતોનો નવો પ્રવાહ ચોક્કસ વિસ્તારમાં રહેવા લાગ્યો હતો જેમ કે એલ્બિના ડિસ્ટ્રીક્ટ અને વેનપોર્ટ. વેનપોર્ટનો જેમાં નાશ થયો તે મે 1948માં પૂર વખતે એકમાત્ર સંકલિત પાડોશ ખતમ થઇ ગયું અને શહેરના એનઇ ચતુર્થાંશમાં અશ્વેતોનો પ્રવાહ ચાલુ રહ્યો હતો.<ref name="maccoll"></ref> પોર્ટલેન્ડમાં 7.90% લોકો આફ્રિકન અમેરિકન છે અને રાજ્યની સરેરાશ કરતા આ આંકડો ચાર ગણો છે. ઑરેગોનના આફ્રિકન-અમેરિકનોમાંથી બે તૃતિયાંશ કરતા વધુ લોકો પોર્ટલેન્ડમાં રહે છે.<ref name="maccoll"></ref> 2000ની વસતી ગણતરી મુજબ તેની ત્રણ હાઇસ્કૂલો (ક્લિવલેન્ડ, લિંકન અને વિલ્સન)માં 70%થી વધુ વિદ્યાર્થી શ્વેત હતા જે એકંદરે વસતીનું પ્રતિબિંબ આપે છે જ્યારે જેફરસન હાઇ સ્કૂલમાં 76% બિન શ્વેત હતા. બાકીની છ શાળાઓમાં મોટી સંખ્યામાં બિન શ્વેતો છે જેમાં અશ્વેતો અને એશિયનો સામેલ છે. હિસ્પેનિક વિદ્યાર્થીઓની એવરેજ વિલ્સનમાં 3.3% અને રુઝવેલ્ટમાં 31% હતી. <ref>[ http://en.wikipedia.org/wiki/Roosevelt_High_School_(Portland,_Oregon)|{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} title = Abernethy Elementary School: Recent Enrollment Trends, 1995-96 through 2002-03 | publisher = Portland Public Schools, Prepared by Management Information Services | url = http://www.pps.k12.or.us/depts/mis/enroll/current/EnrollxSchl95-03.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120307171009/http://www.pps.k12.or.us/depts/mis/enroll/current/EnrollxSchl95-03.pdf |date=2012-03-07 }} | format = PDF | date = October 30, 2002 ]</ref> પોર્ટલેન્ડ શહેરમાં એલજીબીટી (LGBT)ની વસતી દેશમાં સાતમા ક્રમે છે, 8.8% વસાહતીઓ સજાતિય સંબંધો ધરાવે છે અને મેટ્રો વિસ્તારમાં તેમનું પ્રમાણ 6.1% છે અને રાષ્ટ્રમાં તે ચોથા ક્રમે છે.<ref name="ACSGates">ગેરી જે. ગેટ્સ{{PDFlink|[http://www.law.ucla.edu/williamsinstitute/publications/SameSexCouplesandGLBpopACS.pdf Same-sex Couples and the Gay, Lesbian, Bisexual Population: New Estimates from the American Community Survey]|2.07&nbsp;[[Mebibyte|MiB]]<!-- application/pdf, 2180309 bytes -->}} વિલિયમ્સ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓન સેક્સ્યુઅલ ઓરિએન્ટેશન લો એન્ડ પબ્લિક પોલિસી, યુસીએલએ સ્કૂલ ઓફ લો ઓક્ટોબર, 2006. 20 એપ્રિલ, 2007 પર સુધારેલ.</ref> ==ગુનાખોરી== હત્યા સિવાયની તમામ કેટેગરીમાં પોર્ટલેન્ડમાં ગુનાખોરીનો આંક રાષ્ટ્રીય સરેરાશ કરતા ઊંચો છે.<ref>{{cite web | url = http://www.cityrating.com/citycrime.asp?city=Portland&state=OR | title = Crime Statistics | work = City Rating | year = 2003 | access-date = 2010-04-24 }}</ref> == શિક્ષણ == પોર્ટલેન્ડમાં છ પબ્લિક સ્કૂલ ડિસ્ટ્રીક્ટ અને અનેક ખાનગી શાળાઓ છે. પોર્ટલેન્ડ પબ્લિક સ્કૂલ એ સૌથી મોટી સ્કૂલ ડિસ્ટ્રીક્ટ છે. અહીં ઘણી કોલેજો અને યુનિવર્સિટીઓ પણ આવેલી છે જેમાં પોર્ટલેન્ડ કોમ્યુનિટી કોલેજ, પોર્ટલેન્ડ સ્ટેટ યુનિવર્સિટી અને ઑરેગોન હેલ્થ એન્ડ સાયન્સ યુનિવર્સિટી સૌથી મોટી છે. આ શહેરમાં ખાનગી યુનિવર્સિટીઓ જેવી કે યુનિવર્સિટી ઓફ પોર્ટલેન્ડ, રીડ કોલેજ અને લુઇસ એન્ડ ક્લાર્ક કોલેજ આવેલી છે. === સંગ્રહાલયો=== અહીં ઘણા શૈક્ષણિક મ્યુઝિયમ્સ છે જેમાં સામેલ છેઃ ====ઑરેગોન મ્યુઝિયમ સાયન્સ એન્ડ ઇન્ડસ્ટ્રી==== ઑરેગોન મ્યુઝિયમ ઓફ સાયન્સ એન્ડ ઇન્ડસ્ટ્રી (ઓએમએસઆઇ)માં પુખ્તવયના લોકો અને બાળકો માટે અનેક પ્રવૃત્તિ થાય છે. ઓએમએસઆઇ (OMSI)માં પાંચ મુખ્ય હૉલ છે જેમાંથી મોટા ભાગનામાં નાની પ્રયોગશાળાઓ છેઃ અર્થ સાયન્સ હૉલ, લાઇફ સાયન્સ હૉલ, ટર્બાઇન હૉલ, સાયન્સ પ્લેગ્રાઉન્ડ અને ફિચર્ડ એક્ઝિબિટ હૉલ. ફિચર્ડ એક્ઝિબિટ હૉલમાં દર અમુક મહિને એક નવું પ્રદર્શન યોજાય છે. પ્રયોગશાળાઓમાં રસાયણ શાસ્ત્ર, ભૌતિક શાસ્ત્ર, ટેકનોલોજી, લાઇફ, પેલેઓન્ટોલોજી, અને વોટરશેડ સામેલ છે. OMSIમાં બીજા અનેક વિશિષ્ટ આકર્ષણો છે, જેમ કે યુએસએસ બ્લુબેક (એસએસ-581), ધ ઓમ્નીમેક્સ ડોમ થિયેટર અને OMSIનું કેન્ડેલ પ્લાનેટેરિયમ. યુએસએસ બ્લુબેક એ યુએસ નેવીમાં સામેલ થયેલી છેલ્લી બિન-આણ્વિય ફાસ્ટ એટેક સબમરીન હતી અને OMSI દૈનિક ટુર કરાવે છે.<ref name="Oregon Museum of Science and Industry">{{Cite web|url=http://www.omsi.edu/submarine|title=USS Blueback: The Real Thing|access-date=2010-07-22}}</ref> ધ ઓમ્નીમેક્સ ડોમ થિયેટર એ આઇમેક્સ (IMAX) મોશન પિક્ચર ફોર્મેટનો પ્રકાર છે જેમાં મૂવીને ડોમ્ડ પ્રોજેક્શન સપાટી પર પ્રોજેક્ટ કરવામાં આવે છે. OMSIના ઓમ્નીમેક્સ ડોમ થિયેટર ખાતે પ્રોજેક્શનની સપાટી 6,532 ચોરસ ફુટ છે. ઓમ્નીમેક્સ થિયેટર મોશન પિક્ચર ઉદ્યોગમાં સૌથી મોટી ફ્રેમનો ઉપયોગ કરે છે અને સ્ટાન્ડર્ડ 35 એમએમની ફિલ્મ કરતા આ ફ્રેમ દશ ગણી મોટી હોય છે.<ref name="Oregon Museum of Science and Industry"/> OMSIનું કેન્ડેલ પ્લાનેટેરિયમ સમગ્ર પ્રશાંત ઉત્તરપશ્ચિમમાં સૌથી વધુ મોટું અને તકનીકની દૃષ્ટિએ સૌથી આધુનિક પ્લાનેટેરિયમ છે.<ref name="Oregon Museum of Science and Industry"/> ====પોર્ટલેન્ડ આર્ટ મ્યુઝિયમ==== પોર્ટલેન્ડ આર્ટ મ્યુઝિયમ પાસે શહેરનો સૌથી મોટો કલાકૃતિઓનો સંગ્રહ છે અને દર વર્ષે અનેક ટુર પ્રદર્શનોનું આયોજન કરે છે, તાજેતરમાં આધુનિક અને સમકાલિન કળાની પાંખના ઉમેરા સાથે તે સંયુક્ત રાજ્ય અમેરિકાના પચીસ સૌથી મોટા મ્યુઝિયમોમાં સામેલ થયું છે. == બાજુ બાજુના નગરો == પોર્ટલેન્ડ નવ બાજુ બાજુના નગરો ધરાવે છેઃ<ref>{{cite web | title = About Portland's Sister Cities | publisher = Office of Mayor Sam Adams | url = http://portlandonline.com/mayor/index.cfm?c=49918 | access-date = 2009-03-18 | archive-date = 2009-06-16 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090616201710/http://portlandonline.com/mayor/index.cfm?c=49918 | url-status = dead }}</ref> <div style="float:left;width:48%"> * {{Flagicon|Israel}} એશ્કેલોન, [[ઈઝરાયલ|ઇઝરાયલ]] * {{Flagicon|Taiwan}} કાઓહસિયુંગ, તાઇવાન * {{Flagicon|South Korea}} ઉલ્સાન, [[દક્ષિણ કોરિયા|સાઉથ કોરિયા]] * {{Flagicon|Zimbabwe}} મુતારે, ઝિમ્બાબ્વે * [279]ગુઆડાલજરા, મેક્સિકો </div><div style="float:right;width:48%"> * {{Flagicon|Russia}} ખબારોસ્ક, રશિયા * {{Flagicon|Japan}} સાપારો, જાપાન * {{Flagicon|China}} સુઝહો, [[ચીન|ચીન]] * {{Flagicon|Italy}} બોલોગ્ના, ઇટાલી </div> {{-}} <br> પોર્ટલેન્ડ એક “ફ્રેન્ડશિપ સિટી”ના સંબંધ પણ ધરાવે છેઃ * {{Flagicon|Estonia}} તાલિન, [[ઈસ્ટોનિયા|ઇસ્ટોનિયા]]<ref>{{Cite web |url=http://portlandonline.com/mayor/index.cfm?c=49951&a=235160 |title=સિસ્ટર સિટી પ્રોગ્રામ વિશે |access-date=2021-07-10 |archive-date=2009-06-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090616235442/http://portlandonline.com/mayor/index.cfm?c=49951&a=235160 |url-status=dead }}</ref> == ગેલેરી == <center> <gallery> File:Portland or 1897.png|પોર્ટલેન્ડના 1897ના ટોપોગ્રાફિક નકશામાં શેરીઓ, રેલમાર્ગ, અને કોલંબિયા સ્લાઉમાં મહત્ત્વના તફાવત જોવા મળે છે. File:Portland rose.jpg|પોર્ટલેન્ડના ઇતિહાસમાં ગુલાબનું મહત્ત્વનું સ્થાન રહ્યું છે જેના પરથી તેનું એક ઉપનામ પડ્યું છે. File:Portland Max Tunnel.jpg|ઑરેગોન ઝુ ખાતે મેક્સ લાઇટ રેલ અને અંડરગ્રાઉન્ડ સ્ટેશન File:Panorama of Portland, Oregon from atop the KOIN Tower.jpg|કોઇન (KOIN) સેન્ટરની ટોચ પરથી વિલ્મેટ રિવરનું ચિત્ર </gallery></center> == આ પણ જુઓ == {{Portal|Oregon}} * પોર્ટલેન્ડ, ઑરેગોનના લોકોની યાદી * 1972 પોર્ટલેન્ડ-વ્હેન્કુવર ટોર્નાડો * પોર્ટલેન્ડ, ઑરેગોન સ્થિત હોસ્પિટલોની યાદી ==સંદર્ભો== {{Reflist|2}} == વધુ વાંચન == * સી. એબોટ, ''ગ્રેટર પોર્ટલેન્ડઃ અર્બન લાઇફ એન્ડ લેન્ડસ્કેપ ઇન ધ પેસિફિક નોર્થવેસ્ટ'' . ફિલાડેલ્ફિયાઃ યુનિવર્સિટી ઓફ પેન્સિલ્વેનિયા પ્રેસ, 2001. આઈએસબીએન 0-8122-1779-9 * સી. ઓઝાવા (ઇડી.), ''ધ પોર્ટલેન્ડ એજઃ ચેલેન્જિસ એન્ડ સક્સેસિસ ઇન ગ્રોઇંગ કમ્યુનિટિઝ'' . વોશિંગ્ટનઃ આઇલેન્ડ પ્રેસ, 2004. ISBN 1-55963-695-5. * ચક પલાહનિયુક, ''[[Fugitives and Refugees: A Walk in Portland, Oregon]]'' . ક્રાઉન, 2003. ISBN 1-4000-4783-8 * સ્ટુઅર્ટ હોલબ્રૂક, ''ધ ફાર કોર્નર'' . કોમસ્ટોક એડિશન્સ, 1952. આઇએસબીએન 0-89174-043-0 * ઇ. કિમ્બાર્ક મેકકોલ, ''ધ શેપિંગ ઓફ એ સિટીઃ બિઝનેસ એન્ડ પોલિટિક્સ ઇન પોર્ટલેન્ડ, ઑરેગોન 1885થી 1915'' . પોર્ટલેન્ડઃ જ્યોર્જિયન પ્રેસ, 1976. {{OCLC|2645815}} {{ASIN|B0006CP2A0}} * ઇ. કિમ્બાર્ક મોકકોલ, ''ધ ગ્રોથ ઓફ એ સિટીઃ પાવર એન્ડ પોલિટિક્સ ઓફ પોર્ટલેન્ડ, ઑરેગોન 1915થી 1950'' પોર્ટલેન્ડઃ જ્યોર્જિયન પ્રેસ, 1979. આઇએસબીએન 0-9603408-1-5 * જ્વેલ લાન્સિંગ, ''પોર્ટલેન્ડઃ પીપલ, પોલિટિક્સ, એન્ડ પાવર, 1851-2001'' . ઑરેગોન સ્ટેટ યુનિવર્સિટી પ્રેસ, 2003. ISBN 978-1563680182. * {{cite book|author=MacGibbon, Elma|title=[http://www.secstate.wa.gov/history/publications%5Fdetail.aspx?p=63 Leaves of knowledge]|publisher=Shaw & Borden Co|year=1904}}ઇલ્મા મેકગિબન્સ 1898થી શરૂ થયેલા તેના સંયુક્ત રાજ્ય અમેરિકામાંના પ્રવાસને યાદ કરે છે જ્યાં જે મુખ્યત્વે ઑરેગોન અને વોશિંગ્ટનમાં હતો. પ્રકરણ “પોર્ટલેન્ડ, ધ વેસ્ટર્ન હબ” સામેલ છે. * ઓ’ટૂલ, રેન્ડેલ. [http://www.cato.org/pubs/pas/pa-596.pdf ''ડિબંકિંગ પોર્ટલેન્ડઃ ધ સિટી ધેટ ડઝ નોટ વર્ક'' ]. ''પોલિસી એનાલિસિસ. '' ''નં. 596. '' ''કેટો ઇન્સ્ટિટ્યૂટ, જુલાઇ 9, 2007. '' ==બાહ્ય લિંક્સ == * [http://www.portlandonline.com/ સિટી ઓફ પોર્ટલેન્ડ, ઑરેગોન] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100710115957/http://www.portlandonline.com/ |date=2010-07-10 }} ** [http://www.portlandmaps.com/ પોર્ટલેન્ડના નકશા] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100722074758/http://www.portlandmaps.com/ |date=2010-07-22 }} (લોટ-સ્તર જીઆઇએસ) ** [http://www.gis.ci.portland.or.us/maps/police/index.cfm પોર્ટલેન્ડ ક્રાઇમમેપર] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080915204607/http://www.gis.ci.portland.or.us/maps/police/index.cfm |date=2008-09-15 }} * [http://www.portlandalliance.com/ પોર્ટલેન્ડ બિઝનેસ જોડાણ- પોર્ટલેન્ડ ચેમ્બર ઓફ કોમર્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080823201712/http://www.portlandalliance.com/ |date=2008-08-23 }} * [http://www.travelportland.com/ પોર્ટલેન્ડમાં પ્રવાસ] '''પોર્ટલેન્ડની વેબસાઇટ્સ જે વિકિઝ પણ છે''' * બિવેર્ટોન ખાતે હોવર્ડ કનિંઘામ દ્વારા ઇન્સ્ટોલ કરાયેલ [[WikiWikiWeb:|વિકીવિકીવેબ]]. વોર્ડે વિકી વિકી વેબનો વિચાર રજૂ કર્યો ત્યાર બાદ આ અસ્તિત્વ ધરાવતું સૌથી પહેલું વિકી છે. {{wikivoyage|Portland (Oregon)}} [[Category:ઑરેગોનના શહેરો]] [[Category:ઑરેગોનમાં કાઉન્ટી બેઠકો]] [[Category:નવો શહેરીવાદ]] [[Category:પોર્ટલેન્ડ, આરેગોન]] [[Category:1840ના દાયકામાં સ્થપાયેલા વસતી ધરાવતા સ્થળો]] [[Category:ઑરેગોનમાં પોર્ટ વસાહતો]] [[Category:કોલંબિયા રિવર નજીક વસતી ધરાવતા સ્થળો]] [[Category:પોર્ટલેન્ડ મહાનગરીય વિસ્તાર]] qzaqc74w73xoo70ukqe5liiwmj3wyaa 0 28721 906271 906237 2026-10-12T08:51:25Z Dsvyas 561 [[Special:Contributions/~2026-54384-23|~2026-54384-23]] ([[User talk:~2026-54384-23|talk]]) દ્વારા કરેલ ફેરફારોને [[User:KartikBot|KartikBot]] દ્વારા કરેલા છેલ્લા સુધારા સુધી ઉલટાવાયા. 880729 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian jurisdiction | type = ગામ | native_name = આંબલીયાળ | state_name = ગુજરાત | district = બનાસકાંઠા | taluk_names = પાલનપુર | latd = 24.171 | longd = 72.438 | area_total = | population_density = | leader_title_1 = સરપંચ | leader_name_1 = ૫ટેલ મઘુબેન મોઘજીભાઇ | leader_title_2 = | footnotes = | blank_title_1 = સગવડો | blank_value_1 = [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]], દૂધની ડેરી | blank_title_2 = મુખ્ય વ્યવસાય | blank_value_2 = [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]], [[પશુપાલન]] | blank_title_3 = મુખ્ય ખેતપેદાશ | blank_value_3 = [[ઘઉં]], [[જીરુ]], [[વરિયાળી]], [[બાજરી]], [[કપાસ]], [[દિવેલી]], [[રજકો]], [[શાકભાજી]] }} '''આંબલીયાળ (તા. પાલનપુર)''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત|ગુજરાત રાજ્યના]] ઉત્તર ભાગમાં આવેલા [[બનાસકાંઠા જિલ્લો|બનાસકાંઠા જિલ્લામાં]] આવેલા કુલ ૬ (છ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા [[પાલનપુર તાલુકો|પાલનપુર તાલુકામાં]] આવેલું એક ગામ છે.<ref>{{Cite web|url=https://banaskanthadp.gujarat.gov.in/banaskantha/english/palanpur-taluka.htm|title=Banaskantha District Panchayat {{!}} My Taluka{{!}}Palanpur-Taluka|website=banaskanthadp.gujarat.gov.in|language=en|accessdate=૧૩ નવેમ્બર ૨૦૧૭}}</ref> આંબલીયાળ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]] તેમ જ [[પશુપાલન]] છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે [[ઘઉં]], [[જીરુ]], [[વરિયાળી]], [[બાજરી]], [[કપાસ]], [[દિવેલી]], [[રજકો]] તેમ જ અન્ય [[શાકભાજી]]ના પાકની [[ખેતી]] કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]] તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે. == ધાર્મિક સ્થળો == ગામમાં ગામની બહાર એક ટીંબો છે. આ ટીંબા ઉ૫ર જૂના સમયમાં એક રાજા રાજ કરતો હતો તે વાંઝીયો હોવાના કારણે તેનું નામ વાંઝિયો ટીંબો કહેવામાં આવે છે. ત્યાં એક કાલીકા માનું મંદિર છે. જે ખૂબ જ જૂનુ હોવાનું મનાય છે. નવા મંદિર બનેલ છે પંચવટી ઉઘાન સાથે મંદિર નું કામ થયેલ છે . ગામમાં દર વર્ષે મહા મહિનાની અગિયારસના દિવસે રામદેવપીરનો મેળો ભરાય છે. == સંદર્ભ == {{Reflist}} {{સ્ટબ}} [[શ્રેણી:ગુજરાતનાં ગામો]] [[શ્રેણી:પાલનપુર તાલુકો]] aiakl4d7zk1mutjaluahq8w7w0xxplv 906272 906271 2026-10-12T08:51:53Z Dsvyas 561 સરપંચનું નામ દૂર કર્યું 906272 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian jurisdiction | type = ગામ | native_name = આંબલીયાળ | state_name = ગુજરાત | district = બનાસકાંઠા | taluk_names = પાલનપુર | latd = 24.171 | longd = 72.438 | area_total = | population_density = | leader_title_1 = | leader_name_1 = | leader_title_2 = | footnotes = | blank_title_1 = સગવડો | blank_value_1 = [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]], દૂધની ડેરી | blank_title_2 = મુખ્ય વ્યવસાય | blank_value_2 = [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]], [[પશુપાલન]] | blank_title_3 = મુખ્ય ખેતપેદાશ | blank_value_3 = [[ઘઉં]], [[જીરુ]], [[વરિયાળી]], [[બાજરી]], [[કપાસ]], [[દિવેલી]], [[રજકો]], [[શાકભાજી]] }} '''આંબલીયાળ (તા. પાલનપુર)''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત|ગુજરાત રાજ્યના]] ઉત્તર ભાગમાં આવેલા [[બનાસકાંઠા જિલ્લો|બનાસકાંઠા જિલ્લામાં]] આવેલા કુલ ૬ (છ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા [[પાલનપુર તાલુકો|પાલનપુર તાલુકામાં]] આવેલું એક ગામ છે.<ref>{{Cite web|url=https://banaskanthadp.gujarat.gov.in/banaskantha/english/palanpur-taluka.htm|title=Banaskantha District Panchayat {{!}} My Taluka{{!}}Palanpur-Taluka|website=banaskanthadp.gujarat.gov.in|language=en|accessdate=૧૩ નવેમ્બર ૨૦૧૭}}</ref> આંબલીયાળ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]] તેમ જ [[પશુપાલન]] છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે [[ઘઉં]], [[જીરુ]], [[વરિયાળી]], [[બાજરી]], [[કપાસ]], [[દિવેલી]], [[રજકો]] તેમ જ અન્ય [[શાકભાજી]]ના પાકની [[ખેતી]] કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]] તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે. == ધાર્મિક સ્થળો == ગામમાં ગામની બહાર એક ટીંબો છે. આ ટીંબા ઉ૫ર જૂના સમયમાં એક રાજા રાજ કરતો હતો તે વાંઝીયો હોવાના કારણે તેનું નામ વાંઝિયો ટીંબો કહેવામાં આવે છે. ત્યાં એક કાલીકા માનું મંદિર છે. જે ખૂબ જ જૂનુ હોવાનું મનાય છે. નવા મંદિર બનેલ છે પંચવટી ઉઘાન સાથે મંદિર નું કામ થયેલ છે . ગામમાં દર વર્ષે મહા મહિનાની અગિયારસના દિવસે રામદેવપીરનો મેળો ભરાય છે. == સંદર્ભ == {{Reflist}} {{સ્ટબ}} [[શ્રેણી:ગુજરાતનાં ગામો]] [[શ્રેણી:પાલનપુર તાલુકો]] oyjrntjaqsl03g2grc2cje0jgvba7cu 0 28939 906278 899537 2026-10-12T11:26:43Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 906278 wikitext text/x-wiki [[ચિત્ર:Mint-leaves-2007.jpg|thumb| ફુદીનાનાં પાંદડાં]] '''ફુદીનો''' એ મેન્થા કુળની [[બારમાસી]], સુગંધીદાર વનસ્પતિ છે. ફુદીનાની વિભિન્ન પ્રજાતિઓ યૂરોપ, અમેરિકા, એશિયા, અફ્રીકા અને ઓસ્ટ્રેલિયામાં જોવા મળે છે. આ ઉપરાંત તેની કેટલીક સંકર જાતો પણ ઉપલબ્ધ છે. અંગ્રેજી- '''મિન્ટ''' (જાપાનીઝ મિન્ટ) વૈજ્ઞાનિક નામઃ '''મેન્થા આર્વેન્સિસ''' ઉપયોગી ભાગઃ ''પાંદડાં''' == ઉદ્ભવ અને ભૌગોલિક વિસ્તરણ == એવું માનવામાં આવે છે કે મેન્થા કુળની આ વનસ્પતિનો ઉદ્ભવ ભૂમધ્યસાગરીય તટપ્રદેશમાં થયો હતો તથા ત્યાંથી આ છોડ પ્રાકૃતિક તથા અન્ય રીતે વિશ્વના અન્ય ભાગોમાં ફેલાયો હતો. જાપાની ફુદીનો [[બ્રાઝિલ]], [[પેરુગ્વે]], [[ચીન]], [[આર્જેન્ટિના]], [[જાપાન]], [[થાઈલેન્ડ]], [[અંગોલા]] તથા [[ભારત]]માં ઉગાડવામાં આવે છે. ભારતમાં મુખ્યત્વે તરાઈના ક્ષેત્રો ([[નૈનીતાલ]], [[બદાયૂં]], [[બિલાસપુર]], [[રામપુર]], [[મુરાદાબાદ]] તથા [[બરેલી]]) તથા [[ગંગા]]-[[યમુના]] મુખપ્રદેશ ([[બારાબંકી]] અને [[લખનૌ]] તથા [[પંજાબ]]નાં કેટલાંક ક્ષેત્રો (લુધિયાણા તથા જલંધર)માં વાયવ્ય ભારતનાં ક્ષેત્રોમાં તેની ખેતી કરવામાં આવે છે. == ઉપયોગ == * ફુદીનામાંથી મેળવવામાં આવતા મેન્થોલનો ઉપયોગ મોટેભાગે દવાઓ, સૌદર્ય પ્રસાધનો, કન્ફેક્શનરી ૯મીઠી ગોળીઓ), પીણાં, સિગરેટ, પાન મસાલા વગેરેમાં સુગંધ ઉમેરવાનાં ઉદ્દેશ્યથી કરવામાં આવે છે. * આ ઉપરાંત ફુદીનાનું તેલ [[નિલગિરી]]ના તેલ સાથે ઘણા રોગોમાં કામ આવે છે. તેનો ઘણીવાર ગેસ દૂર કરવા માટે, દર્દ નિવારણ હેતુ, તથા ગઠિયો વા, વગેરેમાં પણ ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. == રાસાયણિક ઘટકો == જાપાની મિન્ટ, એ મેન્થોલનો પ્રાથમિક સ્ત્રોત છે. તાજાં પર્ણોમાં 0.૪-૦.૬% તેલ હોય છે. આ તેલના મુખ્ય ઘટકો મેન્થોલ (૬૫-૭૫ %, મેન્થોન (૭-૧૦ %) તથા મેન્થાઇલ એસીટેટ (૧૨-૧૫ %) તથા ટરપીન (પિપીન, લિકોનીન તથા કેમ્ફીન) છે. તેલમાં મેન્થોલનું પ્રમાણ, વાતાવરણના પ્રકાર પર પણ નિર્ભર કરે છે. સામાન્ય રીતે આ પ્રમાણ ગરમ ક્ષેત્રોમાં અધિક હોય છે. ==આ પણ જુઓ== * [[આંકડો (વનસ્પતિ)|આંકડો]] * [[અળવી (વનસ્પતિ)|અળવી]] * [[અશ્વગંધા (વનસ્પતિ)|અશ્વગંધા]] * [[અરડૂસી]] * [[કરિયાતું (વનસ્પતિ)|કરિયાતું]] == બાહ્ય કડીઓ == * [http://hindi.economictimes.indiatimes.com/articleshow/6071063.cms ફુદીનો : તંદુરસ્તી માટેનો ઉપહાર] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100624121730/http://hindi.economictimes.indiatimes.com/articleshow/6071063.cms |date=2010-06-24 }} (ઇકોનૉમિક ટાઇમ્સ) * [http://www.bhaskar.com/2007/09/16/0709160022_mint_health.html તાજગીનું બીજું નામ ફુદીનો] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081205003116/http://www.bhaskar.com/2007/09/16/0709160022_mint_health.html |date=2008-12-05 }} (દૈનિક ભાસ્કર) * [http://www.patrika.com/article.aspx?id=10678 ગુણોનો ખજાનો ફુદીનો]{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (પત્રિકા) * [https://web.archive.org/web/20100723235310/http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?4745,4779,4780 Jepson Manual Treatment] * [http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=MEAR4 USDA Plants Profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080922174202/http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=MEAR4 |date=2008-09-22 }} * [http://calphotos.berkeley.edu/cgi/img_query?query_src=photos_index&where-taxon=Mentha+arvensis ચિત્ર દર્શન] [[શ્રેણી:વનસ્પતિ]] [[શ્રેણી:આયુર્વેદિક ઓસડિયાં]] [[શ્રેણી:ઔષધીય વનસ્પતિ]] 7jypj2you6dzgqmzkhyjrhzrz18fb4r 0 29658 906267 904276 2026-10-12T08:16:56Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 906267 wikitext text/x-wiki [[File:Chola temple.png|300px|thumb|right|ચોલા સમયગાળાનું એક મંદિર10મી અને 11મી સદી દરમિયાન ચોલાઓએ મોટાભાગના દક્ષિણ ભારતીય દ્વિપકલ્પને એક જ વહીવટીતંત્ર હેઠળ સંગઠિત રાખ્યું હતું. ]] આધુનિક [[ભારત|ભારત]]નો [[તમિલનાડુ|તમિલનાડુ]] પ્રદેશ પ્રાગઐતિહાસિક સમયથી સતત માનવ વસાહત હેઠળ રહ્યો છે તેમજ '''તમિલનાડુનો ઇતિહાસ''' અને તમિલ લોકોની સંસ્કૃતિ વિશ્વમાં સૌથી પૂરાણાં ઇતિહાસ-સંસ્કૃતિ પૈકીના એક છે. પાષાણ યુગથી લઈ આધુનિક સમય સુધીના તેના ઇતિહાસમાં, વિવિધ બાહ્ય સંસ્કૃતિઓ સાથે આ પ્રદેશનું સહઅસ્તિત્વ રહ્યું છે. ઇતિહાસના ખૂબ ટૂંકા સમયને બાદ કરતા તમિલ પ્રદેશ વિદેશી શાસનથી સ્વતંત્ર રહ્યું છે. ચેરા, ચોલા, પાંડ્ય અને પલ્લવ – આ ચાર તમિલ સામ્રાજ્ય પૌરાણિક કુળના હતા. તેમણે એક અનોખી સંસ્કૃતિ અને ભાષા સાથે આ પ્રદેશ ઉપર લગાતાર શાસન કર્યું હતું, વિશ્વભરમાં હજું પણ અસ્તિત્વમાં હોય એવા સૌથી જૂના સાહિત્ય પૈકીનું કેટલાંક સાહિત્યના વિકાસમાં યોગદાન આપ્યું હતું. તેઓ રોમન સામ્રાજ્ય સાથે વ્યાપક પ્રમાણમાં સમુદ્રી વેપાર ધરાવતા હતા. આ જમીન ઉપર વર્ચસ્વ સ્થાપવા માટેની રસાકસીમાં તેઓ સતત એકબીજા સાથે સંઘર્ષમાં ઉતરતાં હતા. ત્રીજી સદીમાં કાલાભ્રાસના આક્રમણે આ ત્રણેય શાસક રજવાડાંને પદભ્રષ્ટ કરીને આ જમીનની પારંપરિક વ્યવસ્થામાં ખલેલ પાડી. પાંડ્ય અને પલ્લવોના પુર્નઉદભવે આ આક્રમણકારોને સત્તા પરથી ઉથલી પડ્યાં અને તેમણે પોતાના પરંપરાગત રાજ્યની ફરી સ્થાપના કરી. નવમી સદીમાં પલ્લવો અને પાંડ્યોને હરાવી પુનઃ ઉદભવ પામીને ચોલ લોકો મહાસત્તા બન્યાં અને તેમના સામ્રાજ્યને દક્ષિણીય દ્વિપકલ્પ સુધી વિસ્તાર્યું. ચોલ સામ્રાજ્યની પરાકાષ્ટાના ગાળામાં આ સામ્રાજ્ય બંગાળના અખાત સુધી લગભગ 3,60,000 ચોરસ કિલોમીટર (1,389,968 ચોરસ માઇલ) વિસ્તારમાં પથરાયેલું હતું. ચોલા નૌકાદળની હાક દક્ષિણપૂર્વ એશિયામાં શ્રી વિજય રજવાડાં સુધી વાગતી હતી. ઉત્તરપશ્ચિમમાંથી ઉતરી આવેલા મુસ્લિમ સૈન્યના આક્રમણોને કારણે બાકીના સમગ્ર ભારતની રાજકીય પરિસ્થિતિમાં ઝડપી પરિવર્તન થતાં તમિલનાડુના ઇતિહાસમાં મહત્વનો વળાંક આવ્યો. 14મી સદી દરમિયાન ત્રણ પૌરાણિક રાજવંશોની પડતી થઈ તે સાથે, તામિલ દેશ વિજયનગર સામ્રાજ્યનો હિસ્સો બન્યો. આ સામ્રાજ્ય વખતે [[તેલુગુ ભાષા|તેલુગુ]] બોલનારા નાયક રાજ્યપાલો તમિલ પ્રદેશ ઉપર શાસન કરતા હતા. ટૂંકા સમયગાળા માટે આવેલા મરાઠાઓએ યુરોપની વ્યાપારિક પેઢીઓને રસ્તો કરી આપ્યો. તેઓ 17મી સદીમાં દેખાવા શરૂ થયા હતા અને આખરે તેમણે આ પ્રદેશનાં મૂળ શાસકો ઉપર જીત મેળવી લીધી હતી. મોટા ભાગના દક્ષિણ ભારતને આવરી લેતી મદ્રાસ પ્રેસિડેન્સીની રચના 18મી સદીમાં થઈ અને તેનો વહીવટ બ્રિટિશ ઇસ્ટ ઇન્ડિયા કંપની દ્વારા કરાતો. ભારતને સ્વતંત્રતા મળ્યાં બાદ, ભાષાકીય હદના આધારે તમિલનાડુ રાજ્યની રચના કરાઈ હતી. {{TNhistory}} == પ્રાગ-ઐતિહાસિક સમયગાળો == {{HistoryOfSouthAsia}} {{See|Prehistoric South India|Prehistory of Sri Lanka|South Asian Stone Age|Bronze Age India|Iron Age India}} === પાષાણયુગ === પ્રાગઐતિહાસિક સમયગાળો કે જે દરમિયાન તમિલનાડુ પ્રદેશમાં પાષાણ વસાહતો વસતી હતી તે ગાળો આશરે ઇ.સ.પૂ. 5,000,000થી આશરે ઇ.સ.પૂ. 3,000 સુધી પથરાયેલો હોય એવો અંદાજ છે.<ref>{{cite web | title= Historical Atlas of South India-Timeline | work= French Institute of Pondicherry | url= http://www.ifpindia.org/Historical-Atlas-of-South-India-Timeline.html | publisher= Institut Françoise de Pondichéry | access-date= 2006-11-15 | archive-date= 2006-09-28 | archive-url= https://web.archive.org/web/20060928071936/http://www.ifpindia.org/Historical-Atlas-of-South-India-Timeline.html | url-status= dead }}</ref> પાષાણ તબક્કાના મોટાભાગના આખરી હિસ્સામાં, માનવો આછા જંગલો અથવા ઘાસવાળી જમીન જેવું વાતાવરણ ધરાવતી નદીની ખીણોની નજીક રહેતા હતા. વસતીની ગીચતા ઘણી જ ઓછી હતી અને અત્યાર સુધીમાં દક્ષિણ ભારતમાં નીચી પાષાણ સંસ્કૃતિની માત્ર બે જ વસાહત મળી આવી છે. આ પૈકીની એક વસાહત [[ચેન્નઈ|ચેન્નાઈ]]ની ઉત્તરપશ્ચિમે એટ્ટિરામ્પક્કમ ખીણમાં આવેલી છે.<ref>પપ્પુ એટ અલ., ''એન્ટિક્વિટી'' વેલ્યુમ 77 નંબર 297, સપ્ટેમ્બર 2003</ref> પૂરાતત્વીય સંશોધનમાં ઉત્તરીય તમિલનાડુની આસપાસ પ્રાણીઓના અવશેષો અને પત્થરોના પ્રાચીન સાધનો મળી આવ્યા છે જેમના મૂળ આશરે ઇ.સ.પૂ. 300,000 સુધી લંબાતા હોઈ શકે છે.<ref>કે.એ.એન. સાસ્ત્રી, ''એ હિસ્ટ્રી ઓફ સાઉથ ઇન્ડિયા'' , ઓયુપી (OUP), પુનઃમુદ્રણ 2000, પાનું 44.</ref> દક્ષિણ ભારતમાં માનવો ''હોમો ઇરેક્ટસ'' જાતિના હતા, અને લાંબા સમય સુધી પ્રાચીન પત્થર યુગમાં (પાષાણ) રહ્યાં હતા, તેઓ હાથ-કુહાડી અને છરા જેવા અણઘડ સાધનો વાપરતા હતા તથા શિકાર કરીને ખાનારા લોકો તરીકેનું જીવન જીવતા હતા.<ref>''મદ્રાસ ઉદ્યોગ'' ના સાધનો કાવેરી અને વૈગાઇના પટમાંથી મળ્યાં —કે.એ.એન. સાસ્ત્રી, શ્રીનિવાસાચારી, ''એડવાન્સ્ડ હિસ્ટ્રી ઓફ ઇન્ડિયા'' , પાનું 14.</ref> આધુનિક માનવના પૂર્વજો (''હોમો સેપિઅન્સ સેપિઅન્સ'' ), જેઓ 50,000 વર્ષ પૂર્વે જોવા મળ્યાં હતા તેઓ વધુ વિકસિત હતા અને તેઓ વિવિધ પ્રકારના પત્થરોનો ઉપયોગ કરીને વધુ પાતળાં અને પતરી-જેવાં તીક્ષ્ણ ઓજારો બનાવી શક્યાં હતા. આશરે 10,000 વર્ષ પૂર્વે, માનવે માઇક્રોલિથિક ઓજારો (પત્થરમાંથી બનાવેલા ઓજારો) તરીકે ઓળખાતા વધુ નાનાં ઓજારો બનાવ્યા હતા. પ્રારંભના માનવો દ્વારા આ પ્રકારના ઓજારો બનાવવા માટે સૂર્યકાન્તમણિ, અકીક, ચકમકના પત્થરો, ક્વાર્ટ્ઝ વગેરેનો ઉપયોગ કરાતો હતો. 1949માં, સંશોધકોને [[તિરુનેલવેલી જિલ્લો|તિરુનેલવેલી જિલ્લા]]માં આ પ્રકારના પત્થર મળી આવ્યા હતા.<ref>કે.એ.એન. સાસ્ત્રી, ''એ હિસ્ટ્રી ઓફ સાઉથ ઇન્ડિયા'' , પાનું 45.</ref> પૂરાતત્વીય પૂરાવાઓમાં એવું જાણવા મળ્યું છે કે પત્થર યુગ ઇ.સ.પૂ. 6,000-3,000 વચ્ચે રહ્યો હતો.<ref>કે.એ.એન. સાસ્ત્રી, ''એ હિસ્ટ્રી ઓફ સાઉથ ઇન્ડિયા'' , પાનું 46.</ref> === ઉત્તરપાષાણયુગ === તમિલનાડુમાં ઉત્તરપાષાણ સમયગાળો આશરે ઇ.સ.પૂ. 2500ની આસપાસ રહ્યો હતો.ઉત્તરપાષાણ સમયગાળાના માનવોએ ઘસી, પોલિશ કરીને ચોક્કસ આકાર ધરાવતા પત્થરના ઓજારો બનાવ્યા હતા. તમિલનાડુમાં પૌરાણિક લખાણ ધરાવતી એક ઉત્તરપાષાણ હથોડી મળી આવેલી છે.<ref>{{cite news | title= Significance of Mayiladuthurai find | work= The Hindu May 1, 2006 | url= http://www.hindu.com/2006/05/01/stories/2006050101992000.htm | publisher= The Hindu Group | access-date= 2006-11-15 | location= Chennai, India | date= 2006-05-01 | archive-date= 2006-06-17 | archive-url= https://web.archive.org/web/20060617092617/http://www.hindu.com/2006/05/01/stories/2006050101992000.htm | url-status= dead }}</ref> ઉત્તરપાષાણ ગાળામાં માનવો મુખ્યત્વે નાની અને સપાટ ટેકરીઓ અથવા વત્તેઓછે અંશે સ્થાયી વસાહતોમાં રહેતા હતા, પરંતુ તેઓ ઢોરના ચારા માટે સમયાંતરે સ્થળાંતર કરતા રહેતા હતા. તેઓ પોતાના મૃતક સ્વજનને પાત્રો અથવા ખાડાઓમાં યોગ્ય રીતે દફનાવતા હતા. તેમણે કેટલાક ઓજારો અથવા હથિયારો બનાવવા માટે [[તાંબુ|તાંબા]]નો ઉપયોગ કરવાનું પણ શરૂ કર્યું હતું. === લોહયુગ === લોહ યુગ દરમિયાન, માનવોએ ઓજારો અને હથિયારો બનાવવા માટે [[લોખંડ|લોહ]] ધાતુનો ઉપયોગ કરવાનું શરૂ કર્યું હતું. ભારતીય દ્વિપકલ્પમાં લોહ યુગની સંસ્કૃતિની નિશાની વિશાળ પત્થરોની બનેલી પ્રાગઐતિહાસિક કબ્રસ્તાનોમાં મળે છે જેઓ સેંકડો સ્થળે મળી આવ્યા છે.<ref>આવું એક તમિલનાડુમાં કૃષ્ણાગિરિમાંથી મળ્યું હતું—{{cite news | title= Steps to preserve megalithic burial site | work= The Hindu, Oct 6, 2006 | url= http://www.hindu.com/2006/10/06/stories/2006100617521000.htm | publisher= The Hindu Group | access-date= 2006-11-15 | location= Chennai, India | date= 2006-10-06 | archive-date= 2008-09-18 | archive-url= https://web.archive.org/web/20080918094106/http://www.hindu.com/2006/10/06/stories/2006100617521000.htm | url-status= dead }}</ref> કેટલાક ખોદકામ અને કબરના સ્મારકની ટાયપોલોજીના આધારે, એવું જાણવા મળ્યું છે કે લોહ યુગના સ્થળો ઉત્તરથી દક્ષિણ તરફ વિસ્તર્યાં હતા. થિરુનેલવેલી જિલ્લામાં આવેલા આદિચેનાલ્લુર તથા ઉત્તરીય ભારતમાં હાથ ધરાયેલા તુલનાત્મક ખોદકામમાં મેગાલિથિક સંસ્કૃતિના દક્ષિણ તરફી સ્થળાંતરના પૂરાવા મળ્યાં છે.<ref>કે.એ.એન. સાસ્ત્રી, ''એ હિસ્ટ્રી ઓફ સાઉથ ઇન્ડિયા'' , પાનાં 49–51</ref> તમિલનાડુના વિવિધ સ્થળો, ખાસ કરીને તિરુનેલવેલીથી 24 કિ.મી. દૂર આદિચેનાલ્લુર ખાતે મળી આવેલા આશરે ઇ.સ.પૂ. 1,000ની આસપાસનાં મેગાલિથિક ગાળાના દટાયેલા પાત્રોની ઉપસ્થિતિમાંથી સૌથી પહેલો સ્પષ્ટ પૂરાવો મળ્યો હતો. આ સ્થળે ભારતીય પુરાતત્ત્વ સર્વેક્ષણ વિભાગના પુરાતત્વવિદોએ માનવીય ખોપરી, હાડપિંજર અને હાડકા તેમજ ફળોના છોતરાં, ચોખાનાં દાણાં, શેકેલાં ચોખા અને ફરસી જેવી ધારવાળાં ઉત્તરપાષાણ ઓજારો સાથેના 15 પાત્ર સહિત 157 પાત્રો શોધી કાઢ્યાં હતા. એક પાત્રની અંદર લખાણ લખાયેલું હતું, જે ભારતીય પુરાતત્ત્વ સર્વેક્ષણ વિભાગના પૂરાતત્વવિદો અનુસાર પ્રારંભિક તમિલ-બ્રાહ્મી લિપિ સાથે મળતું આવે છે જે આ પાત્રો 2800 વર્ષ પૂર્વેના ઉત્તરપાષાણ સમયગાળાના હોવાનું પૂરવાર કરે છે.<ref>સુબ્રમણિયન ટી.એસ. (ફેબ્રુઆરી 17, 2005) ધ હિન્દુ, સુધારો 7/31/2007 [http://www.hindu.com/2005/02/17/stories/2005021704471300.htm ''તમિલ-બ્રાહ્મી લિપિ આદિચનાલ્લુર ખાતેથી મળી આવી'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050217042725/http://www.hindu.com/2005/02/17/stories/2005021704471300.htm |date=2005-02-17 }}</ref> વધુ ખોદકામ અને અભયાસો માટે આદિચેનાલ્લુરને પૂરાતત્વીય સ્થળ તરીકે ઘોષિત કરાયું છે.<ref>સુબ્રમણિયન ટી.એસ. (મે 26, 2004 ) ધ હિન્દુ, સુધારો 7/31/2007 [http://www.hindu.com/2004/05/26/stories/2004052602871200.htm ''તમિલનાડુમાં પૌરાણિક કબ્રસ્તાનમાંથી હાડકાં, લખાણો મળી આવ્યા'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040701084804/http://www.hindu.com/2004/05/26/stories/2004052602871200.htm |date=2004-07-01 }}</ref><ref>તમિલનાડુમાં સૌથી રસપ્રદ પ્રાગઐતિહાસિક અવશેષો આદિચનાલ્લુર ખાતેથી મળી આવ્યા. વાસણના અવશેષોની આખી શ્રેણી છે, તે જટીલ મેગાલિથિકને લગતી હોય તેમ જણાય છે. - ઝ્વેલેબિલ, કે.એ., કમ્પેનિયન સ્ટડીઝ ટુ ધ હિસ્ટરી ઓફ તમિલ લિટરેચર - પાનાં 21–22, બ્રિલ એકેડેમિક પબ્લિશર્સ.</ref> ઇ.સ.પૂ. 300ના ગાળાના અશોકની રાજઆજ્ઞાઓમાં સામાન્ય યુગ પૂર્વેના તમિલનાડુની રાજકીય પરિસ્થિતિઓનો ઉલ્લેખ મળી આવે છે. ઇ.સ.પૂ. 150ના સમયના હાથીગુફાના શિલાલેખોમાં પણ આનો અસ્પષ્ટ ઉલ્લેખ છે. પાંડ્ય દેશમાંથી કાલભ્રાસને હટાવી દેનાર પાંડ્ય રાજા કાદુંગન ( 560-590 સીઇ)ના જે પૂરાવા છે તે તામિલ દેશના પ્રારંભના શિલાલેખત્મક પૂરાવા છે – નિલાકાંત શાસ્ત્રી, ''અ હિસ્ટરી ઓફ સાઉથ ઇન્ડિયા'' , પાના 105, 137 == પ્રારંભિક ઇતિહાસ == {{Main|Sangam period}} {{See also|Tamil history from Sangam literature}} [[File:HathiGumphaInscription.jpg|thumb|250px|left|ખારવેલાની હાથીગુફાના શિલાલેખ]] પૌરાણિક તમિલનાડુમાં ત્રણ રાજાશાહી રાજ્યોનો સમાવેશ થતો હતો, જેના આગેવાન ''વેન્તાર'' તરીકે ઓળખાતા રાજાઓ અને વિવિધ આદિવાસી જાતિઓના મુખી હતા. સામાન્ય પ્રજા દ્વારા આ લોકોને ''વેલ'' અથવા ''વેલિર'' તરીકે ઓળખવામાં આવતા હતા.<ref>કે.એ.એન. સાસ્ત્રી, એ હિસ્ટ્રી ઓફ સાઉથ ઇન્ડિયા, પાનાં 109–112</ref> હજુ નીચલા સ્તરે જઇએ તો સ્થાનિક સ્તરે ''કિઝર'' અથવા ''મન્નાર'' તરીકે ઓળખવામાં આવતા કબીલાનાં વડા હતા.<ref>'પુનઃવિતરણના મુખીઓના વેન્તાર, વેલિર અને કિલાર નામના ઉતરતા ક્રમમાં ત્રણ સમૂહને લગતા ત્રણ સ્તર હતા. વેન્તાર મુખ્ય ત્રણ કુળ સેરા, કોલા અને પંડ્યના મુખી હતા. વેલિર મુખ્યત્વે પર્વતીય વિસ્તારના મુખી હતા જ્યારે કિલાર વસાહતના મુખી હતા...' —{{cite web | title= Perspectives on Kerala History | work= P.J.Cherian (Ed), | url= http://www.keralahistory.ac.in/historicalantecedents.htm | archive-url= https://web.archive.org/web/20060826094724/http://www.keralahistory.ac.in/historicalantecedents.htm | archive-date= 2006-08-26 | publisher= Kerala Council for Historical Research | access-date= 2006-11-15 | url-status= dead }}</ref> ઇ.સ.પૂ.ત્રીજી સદી દરમિયાન, દખ્ખણનો પ્રદેશ મૌર્ય સામ્રાજ્યનો એક ભાગ બન્યો, અને ઇ.સ.પૂ. 1લી સદીના મધ્યભાગથી લઈ ઇ.સ. બીજી સદીની વચ્ચેના ગાળામાં આ પ્રદેશ ઉપર સાતવાહન રાજવંશે શાસન કર્યું. તમિલ પ્રદેશ એ ઉત્તરીય સામ્રાજ્યોના નિયંત્રણની બહાર એક સ્વતંત્ર અસ્તિત્વ ધરાવતો હતો. તમિલ રાજાઓ અને આગેવાનો હંમેશા એકબીજા સાથે મુખ્યત્વે મિલકતને લઈને લડતાં રહેતા. રાજ દરબારો સત્તાના સંચાલનના સ્થળો બનવાને બદલે મુખ્યત્વે સામાજિક મેળાવડાઓના સ્થળો બની રહેતા; આ મહેલો સત્તાનાં સાધનોની બદલે સંપત્તિની વહેંચણીના કેન્દ્રો હતા. કાળક્રમે આ શાસકો ઉત્તર ભારતીય અસર અને વેદિક વિચારધારાના આકર્ષણના રંગે રંગાયા, જેના કારણે શાસકના દરજ્જાને વધારવા માટે બલિદાનોને પ્રોત્સાહન મળ્યું.<ref>કે.એ.એન. સાસ્ત્રી, ''એ હિસ્ટ્રી ઓફ સાઉથ ઇન્ડિયા'' , પાનું 129</ref> અશોક સ્તંભોમાં (ઇ.સ.પૂ. 273-232માં લખાયેલા) અન્ય રજવાડાં પૈકી ત્રણ રાજવંશો- ચોલા, પાંડ્ય અને ચેરાનાં નામનો ઉલ્લેખ થયેલો છે. આ રાજવંશો [[અશોક|અશોક]]ના સામ્રાજ્યનો ભાગ નહોતા, તેમ છતાં તે તેમની સાથે મૈત્રીપૂર્ણ સંબંધો ધરાવતો હતો.<ref>'ઇશ્વરના પ્રિયજનમાં સર્વત્ર, રાજા પિયાદાસીના ક્ષેત્રમાં, અને સરહદ પારના લોકો, ચોલા, પંડ્ય, સત્યપુત્ર, કેરળપુત્ર, તેમજ તામ્રપર્ણી...' —{{cite web | title= Asoka's second minor rock edict | work= | url= http://www.cs.colostate.edu/~malaiya/ashoka.html |publisher=Colorado State University | access-date=2006-11-15}}</ref><ref name="asoka">કે.એ.એન. સાસ્ત્રી, ''ધ કોલાસ'' , 1935 પાનું 20</ref> કલિંગ ઉપર ઇ.સ.પૂ. 150ની આસપાસ શાસન કરનાર રાજા ખારવેલે હાથીગુફાનાં પ્રસિદ્ધ શિલાલેખોમાં આશરે 100 વર્ષ સુધી અસ્તિત્વમાં રહેનારા તમિલ રજવાડાંના જોડાણનો ઉલ્લેખ કરેલો છે.<ref>{{cite web | title= Hathigumpha Inscription | work= Epigraphia Indica, Vol. XX (1929–1930). Delhi, 1933, pp 86–89 | url= http://www.mssu.edu/projectsouthasia/HISTORY/PRIMARYDOCS/EPIGRAPHY/HathigumphaInscription.htm | publisher= Missouri Southern State University | access-date= 2006-11-15 | archive-url= https://web.archive.org/web/20061117151339/http://www.mssu.edu/projectsouthasia/HISTORY/PRIMARYDOCS/EPIGRAPHY/HathigumphaInscription.htm | archive-date= 2006-11-17 | url-status= dead }}</ref> પ્રારંભિક ચોલા રાજાઓમાં કારિકાલ ચોલા સૌથી પ્રસિદ્ધ થયો હતો. સંગમ કવિતાઓની સંખ્યાબંધ કવિતાઓમાં તેનો ઉલ્લેખ થયેલો છે.<ref>''પટ્ટિનઅપ્પાલૈ'' , ''પોરુનરાત્રુપ્પડૈ'' અને ''અકાનાનુરુ'' અને ''પુરાનાનુરુ'' માં અનેક વ્યક્તિગત કવિતાઓ કારિકાલમાંથી અત્યારે આપણે જે મેળવીએ છે તે માહિતીનો મુખ્ય સ્ત્રોત રહી છે. આ પણ જુઓ, કે.એ.એન. સાસ્ત્રી, ''ધ કોલાસ'' , 1935</ref> પછીના સમયમાં, કરિકાલ ''કિલપ્પટિકરમ'' અને 11મી તથા 12મી સદીઓના શિલાલેખો તેમજ સાહિત્યિક કૃતિઓમાં મળી આવતી ઘણી દંતકથાઓનો એક હિસ્સો બન્યો. તેમાં તેને હિમાલય સુધીના સંપૂર્ણ ભારત ઉપર વિજય મેળવનાર તરીકે તથા પોતાના ખંડિયા રાજ્યોની મદદથી કાવેરી નદીના કિનારે પૂરથી બચવા માટેના પાળાંના બાંધકામ માટે યાદ કરવામાં આવ્યો છે.<ref>''કિલપ્પટિકરમ'' (છઠ્ઠી સદી) ઉત્તરી હુમલા અને વિજયનો શ્રેય તામિલ દેશના તમામ ત્રણ રાજાને આપે છે, તે કારિકાલની ઉત્તરીય ચઢાઇનો મહિમા વર્ણે છે. આ ચઢાઇઓ તેને ઉત્તરમાં છેક હિમાલય સુધી લઇ ગઇ હતી અને તેણે વજ્ર, મગધ અને અવન્તી દેશોના રાજાઓ સાથે જોડાણ કર્યું હતું. આવી ચઢાઇના સંગમ સાહિત્ય અથવા ઉત્તર ભારતના કોઇ સ્ત્રોતમાં સમકાલિન પુરાવા ઉપલબ્ધ નથી.</ref> જોકે, સંગમ સાહિત્યમાં પોતાની ગેરહાજરીના કારણે આ દંતકથાઓ શંકાના વર્તુળમાં છે. કોસેન્ગાન્નાન અન્ય એક પ્રસિદ્ધ પ્રારંભિક ચોલા રાજા હતો. સંગમ સમયગાળાની સંખ્યાબંધ કવિતાઓમાં તેનાં ગુણગાન ગાવામાં આવ્યા છે. મધ્યયુગીન સમયગાળામાં તે શૈવ સંત પણ બન્યો હતો.<ref>{{cite web | title= 63 Nayanmars | work= | url= http://www.tamilnation.org/sathyam/east/saivaism/63nayanmars.htm | publisher=Tamilnation.org |access-date=2006-11-15}} {{Dead link|date=June 2010| bot=DASHBot}}</ref> [[File:Peutinger India.png|250px|thumb|left|દક્ષિણ ભારતનો પૌરાણિક નકશો જે ટોલેમી, કદાચ તેની માનચિત્રકલાને પગલે સર્જાયો હતો. ]] પાંડ્ય રાજાઓ પ્રારંભમાં ભારતીય દ્વિપકલ્પના દક્ષિણતમ છેડે આવેલા એક સમુદ્રી બંદર કોરકાઈમાં રાજ કરતા હતા, અને બાદમાં તેમણે મદુરાઈ સ્થળાંતર કર્યું હતું. આ સમયગાળા દરમિયાન ગ્રીક અને રોમન સ્રોતો ઉપરાંત સંગમ સાહિત્યમાં પણ પાંડ્યોનો ઉલ્લેખ છે. ''ઇન્ડિકા'' માં મેગેસ્થિનીસે પાંડ્ય રાજ્યનો ઉલ્લેખ કર્યો છે.<ref>મેગાસ્થિનિસ એકાઉન્ટમાં (ઇ.સ.પૂ. 350 – ઇ.સ.પૂ. 290), પંડ્ય રાજ્ય પર હર્ક્યુલસની પુત્રી પન્ડૈયાનું શાસન હતું—કે.એ.એન. સાસ્ત્રી, ''એ હિસ્ટ્રી ઓફ સાઉથ ઇન્ડિયા'' , પાનું 23</ref> પાંડ્ય રાજાઓ હાલના મદુરાઈ, તિરુનેલવેલી અને દક્ષિણ કેરળના કેટલાક ભાગો ઉપર શાસન કરતા હતા. તેઓ [[ગ્રીસ|ગ્રીસ]] અને રોમ સાથે વ્યાપારિક સંપર્કો ધરાવતા હતા.<ref>{{cite web | title= 'Roman Maps and the Concept of Indian Gems | work= | url= http://www.thebeadsite.com/UNI-MAPS.html | publisher= The Bead Museum, Inc. | access-date= 2006-05-15 | archive-date= 2006-06-15 | archive-url= https://web.archive.org/web/20060615052717/http://www.thebeadsite.com/UNI-MAPS.html | url-status= dead }}</ref> તમિલકમના અન્ય રાજ્યો સાથે તેમણે વ્યાપારિક સંપર્કો અને ઇલમના તમિલ વેપારીઓ સાથે વૈવાહિક સંબંધો જાળવ્યા હતા. સંગમ સાહિત્યની સંખ્યાબંધ કવિતાઓમાં વિવિધ પાંડ્ય રાજાઓનો ઉલ્લેખ જોવા મળે છે. આ પૈકી ‘તેલૈયાલંગનમના વિજેતા’ નેદુંજેલિયન અન્ય એક એવો રાજા હતો કે જેને ‘અનેક બલિદાનોના’ નેદુન્જેલિયન અરાન્દ મુદુકુદિમી પેરુવેલુદી તરીકે ઓળખવામાં આવતો હતો, તે ખાસ ઉલ્લેખ કરવાને પાત્ર છે. ''અકાનાનુરુ'' અને ''પુરાનાનુરુ'' સંગ્રહોમાં મળી આવતી વિવિધ ટૂંકી કવિતાઓ ઉપરાંત, બે મોટી કૃતિઓ – ''મથુરાઈક્કાન્ચી'' અને ''નેથુનેલવતાઈ'' (''પેટ્ટુપટ્ટુ'' ના સંગ્રહમાં) સમાજ તથા સંગમ યુગ દરમિયાન પાંડ્ય રાજ્યની વાણિજ્યિક ગતિવિધિનું વિહંગાલોકન કરાવે છે. ત્રીજી સદીના અંતભાગમાં કાલભ્રાસના આક્રમણ દરમિયાન શરૂઆતના પાંડ્ય રાજાઓ અંધકારમાં સરી ગયા. ચેરા રાજ્ય આધુનિક [[કેરળ|કેરળ]] રાજ્ય વડે બનેલું હતું અને તે દક્ષિણીય ભારતના પશ્ચિમ અથવા મલબારના તટે વસેલું હતું. સમુદ્ર સાથેની નીકટતાને કારણે આફ્રિકા સાથેના વેપારને પ્રોત્સાહન મળ્યું હતું.<ref>'યુસીએલએ (UCLA) અને યુનિવર્સિટી ઓફ ડેલવેરના પુરાતત્ત્વવીદોએ રોમન સામ્રાજ્ય દરમિયાન ભારત અને ઇજિપ્ત વચ્ચે દરીયાઇ માર્ગે વેપારના અવશેષો શોધી કાઢ્યા હતા. જે પુરાવામાં ઉમેરો કરે છે કે યુરોપમાં દરીયાઇ તેમજ જમીન માર્ગે પણ મરિમસાલા અને વિદેશી માલસામાન આવતા હતા.' {{cite web | title= Archaeologists Uncover Ancient Maritime Spice Route Between India, Egypt | work= Veluppillai, Prof. A., | url= http://www.dickran.net/history/india_egypt_trade_route.html | publisher= dickran.net | access-date= 2006-11-15 | archive-date= 2006-10-09 | archive-url= https://web.archive.org/web/20061009110925/http://dickran.net/history/india_egypt_trade_route.html | url-status= dead }}</ref><ref>સંગમ યુગના ચેરા અને રોમન સામ્રાજ્ય વચ્ચે દરીયાઇ સંબંધ હોવાના પુરાતત્વીય પુરાવા તિરુચી નજીક કરુર ખાતેથી મળી આવ્યા છે.. —આર. નાગાસામી, ''રોમન કરુર'' </ref> ચેરા રાજ્યની પૌરાણિક સીમા વડે બનેલા ભારતના વર્તમાન કેરળ રાજ્યના લોકો એ જ ભાષા બોલે છે અને બાકીના તમિલ પ્રદેશ સાથે વ્યાપક પ્રમાણમાં વ્યવહાર ધરાવતા હતા. નવમી અને દસમી સદીની આસપાસ, તમિલ પર સંસ્કૃત ભાષાના પ્રભાવને કારણે તેમની અંગત ઓળખ પરિવર્તન પામી, અને એક નવી ભાષાનો ઉદભવ થવો શરૂ થયો.<ref>"મલયાલમ" મણિપ્રવલમ અથવા મણિ+પ્રવઝમ મણિ=સંસ્કૃત પ્રવઝમ= તમિલ,.મણિપ્રવલમ મલયાલમ કહેવાય છે. તે સૌ પ્રથમ ઇ.સ.પૂ. 830 જૂના વઝાપ્પલ્લી લેખમાં લખેલું જોવા મળ્યું હતું.{{cite web | title= Writing Systems and Languages of the world | work= Omniglot | url= http://www.omniglot.com/writing/malayalam.htm |publisher =Omniglot.com| access-date=2006-11-15}}{{cite web | title= Writing Systems and Languages of the world | work= Omniglot | url= http://www.omniglot.com/writing/malayalam.htm |publisher =Omniglot.com| access-date=2006-11-15}} </ref> આ પ્રારંભિક રાજ્યોએ તમિલ ભાષાના સાહિત્ય હજુ પણ મોજૂદ છે એવા કેટલાક સૌથી જૂના સાહિત્યના વિકાસને પ્રોત્સાહિત કર્યો હતો. સંગમ સાહિત્ય તરીકે જેનો ઉલ્લેખ થાય છે તેવું પરંપરાગત તમિલ સાહિત્ય ઇ.સ.પૂ. 200 અને ઇ.સ.300ની વચ્ચેના સમયગાળાનું છે.<ref>કમિલ વીથ ઝ્વેલેબિલ, ''કમ્પેનિયન સ્ટડીઝ ઓફ ધ હિસ્ટ્રી ઓફ તમિલ લિટરેચર'' , પાનું 12</ref><ref>કે.એ.એન. સાસ્ત્રી, ''એ હિસ્ટ્રી ઓફ સાઉથ ઇન્ડિયા'' , ઓયુપી (OUP) (1955) પાનું 105</ref> ભાવનાત્મક અને ભૌતિક વિષયો આવરી લેતી સંગમ સાહિત્યની કવિતાઓને મધ્યયુગીન સમયગાળા દરમિયાન વિવિધ કૃતિસંગ્રહોમાં વર્ગીકૃત અને સંગ્રહિત કરવામાં આવી છે. સંગમ કવિતાઓમાં ફળદ્રુપ ભૂમિ અને વિવિધ વ્યવસાયિક જૂથોમાં સંગઠિત લોકોનું ચિત્રણ કરવામાં આવેલું છે. આ જમીનનો વહીવટ વારસાગત રાજાશાહી દ્વારા થતો હતો, અલબત્ત રાજ્યની ગતિવિધિઓનું ક્ષેત્ર અને શાસકની સત્તા સ્થાપિત વ્યવસ્થા (''ધર્મ'' ) સુધી સીમિત હતી.<ref>કે.એ.એન. સાસ્ત્રી, ''એ હિસ્ટ્રી ઓફ સાઉથ ઇન્ડિયા'' , ઓયુપી (OUP) (1955) પાનાં 118, 119</ref> લોકો તેમના રાજા પ્રત્યે વફાદાર રહેતા હતા અને ઉમદા રાજાઓના શાહી દરબારોમાં ગાયકો તથા સંગીતકારો અને નૃત્યકારો એકત્ર થતા. સંગીત અને નૃત્યની કલાઓ અત્યંત વિકસિત અને લોકપ્રિય હતી. સંગમ કવિતાઓમાં વિવિધ પ્રકારના સંગીત સાધનોનો ઉલ્લેખ જોવા મળે છે. આ સમયગાળા દરમિયાન દક્ષિણી અને ઉત્તરીય નૃત્યશૈલીનો સમન્વય થયો હતો અને મહાકાવ્ય ''કિલપ્પટિકરમ'' માં તેનું સંપૂર્ણપણે પ્રતિબિંબ જોવા મળે છે.<ref>કે.એ.એન. સાસ્ત્રી, ''એ હિસ્ટ્રી ઓફ સાઉથ ઇન્ડિયા'' , ઓયુપી (OUP) (1955) પાનું 124</ref> આંતરિક અને બાહ્ય વેપાર સુસંગઠિત અને સક્રિય હતો. પૂરાતત્વીય અને સાહિત્યિક પૂરાવાઓ ''યવન'' (ગ્રીક) લોકો સાથે પૂરબહારમાં ખીલેલા વિદેશ વેપારનો ઉચ્ચાર કરે છે. પૂર્વીય તટે આવેલું બંદરીય નગર પુહર અને દક્ષિણ ભારતના પશ્ચિમ તટે આવેલ મુઝીરીઝ વિદેશ વેપારના મોટા મથક હતા, જ્યાં વિશાળ જહાજો લાંગરતા હતા, તેમનો કિંમતી વ્યાપારિક માલસામાન ઠાલવતા હતા.<ref>'સમગ્ર તમિલનાડુમાંથી મળી આવેલા રોમન સામ્રાજ્ય, નિરો (ઇ.સ.પૂ. 54-68) સુધી, દ્વારા વપરાતા સોના અને ચાંદીના મોટી માત્રામાં સિક્કા તામિલ રાષ્ટ્રમાં વેપાર કેટલો વિસર્યો હશે તેની અને રોમન વસાહતીઓની હાજરીના પુરાવા આપે છે. કે.એ.એન. સાસ્ત્રી, ''એ હિસ્ટ્રી ઓફ સાઉથ ઇન્ડિયા'' , ઓયુપી (OUP) (1955) પાનાં 125–127</ref> ઇ.સ. બીજી સદી બાદ આ વેપાર ઘટવો શરૂ થયો, અને રોમન સામ્રાજ્ય તથા પૌરાણિક તમિલ પ્રદેશ વચ્ચેના સીધા સંપર્કનું સ્થાન આરબ તથા પૂર્વ આફ્રિકાના ઔક્સુમિટ્સ સાથેના વેપારે લીધું. આંતરિક વેપાર પણ ખુબ હતો અને ચીજવસ્તુઓનું વેચાણ તથા સાટાપદ્ધતિથી વિનિમય થતો. વસતીના મોટાભાગના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતીનો હતો અને વંશપરંપરાગત રીતે કૃષિનીતિજ્ઞો ગણાતા ''વેલ્લાલાર'' મોટાભાગની જમીનોની માલિકી ધરાવતા હતા.<ref>કે.એ.એન. સાસ્ત્રી, ''એ હિસ્ટ્રી ઓફ સાઉથ ઇન્ડિયા'' , ઓયુપી (OUP) (1955) પાનું 128</ref> == વચલો કાળ (300–600) == {{Main|Kalabhras}} સંગમ યુગ પૂરો થયા બાદ, આશરે ઇ.સ. 300થી આશરે ઇ.સ. 600 સુધીના સમયગાળામાં તમિલ ભૂમિ પર બનેલા બનાવોની કોઇપણ માહિતીનો લગભગ અભાવ છે. ઇ.સ. 300ની આસપાસના કોઇ સમયે કાલભ્રાસની ઉપસ્થિતિથી સમગ્ર પ્રદેશ વિક્ષિપ્ત થઈ ગયો હતો. પછીના સાહિત્યમાં આ લોકોને ‘શેતાન શાસકો’ તરીકે વર્ણવવામાં આવ્યા છે જેમણે સ્થાપિત તમિલ રાજાઓને સત્તા પરથી ફેંકી દઈને દેશ ઉપર મજબૂત પકડ જમાવી દીધી હતી.<ref>'કલાભ્રાસને 'દુષ્ટ રાજા' ગણવામાં આવ્યા હતા (''કલિયારરર'' ) —કે.એ.એન. સાસ્ત્રી, ''એ હિસ્ટ્રી ઓફ સાઉથ ઇન્ડિયા'' , પાનું 130</ref> તેમના મૂળ અને તેમના શાસનકાળ વિશેની વિગતો અંગેની માહિતી ખૂબ જ ઓછી છે. તેઓ કોઇ પણ કલાકૃતિ કે સ્મારકો છોડી ગયા નહોતા. બૌદ્ધ અને જૈન સાહિત્યમાં જે છૂટાછવાયો ઉલ્લેખ થયો છે તે આ લોકો વિશેનો એકમાત્ર માહિતી સ્રોત છે.<ref>હર્મન કુલ્કે, ડીમાત્ર રોથરમન્ડ, ''એ હિસ્ટ્રી ઓફ ઇન્ડિયા'' , રુટલેજ (યુકે), પાનું 105</ref> ઇતિહાસકારો એવું અનુમાન કરે છે કે આ લોકો બૌદ્ધ અથવા જૈન ધર્મ અનુસરતા હતા અને પ્રારંભિક સદીઓ સી.ઈ. દરમિયાન તમિલ પ્રદેશમાં વસનારા બહુમતી રહીશો દ્વારા પળાતા હિંદુ ધર્મો (આસ્તિક ''નામના'' સંપ્રદાય) પ્રત્યે તેઓ વિરોધી વલણ ધરાવતા હતા.<ref>કે.એ.એન. સાસ્ત્રી, ''એ હિસ્ટ્રી ઓફ સાઉથ ઇન્ડિયા'' પાનું 130</ref> આના પરિણામ રૂપે સાતમી અને આઠમી સદીમાં આ લોકોની પડતી બાદ હિંદુ વિદ્વાનો અને લેખકોએ તેમના લખાણોમાં કાલભ્રાસોનો ઉલ્લેખ મિટાવી દઇ તેમના શાસનકાળને અંધારામાં જ રાખવાનું વલણ અપનાવ્યું હોય એવું બની શકે છે. કદાચ આ કારણસર જ, તેમનો શાસનકાળ ‘અંધારો યુગ’–વચલો કાળ તરીકે ઓળખાય છે. શાસક રાજવંશો પૈકીના કેટલાક ઉત્તર તરફ ચાલ્યા ગયા અને કાલભ્રાસથી દૂર કોઇ પરદેશી સત્તાના મુલકમાં આશ્રય મેળવ્યો.<ref>કે.એ.એન. સાસ્ત્રી જણાવે છે કે પ્રારંભિક ચોલા અને આંધ્ર દેશના રેનાન્ડુ ચોલા વચ્ચે જીવંત જોડાણ હતું. પલ્લવોના સિમ્હાવિષ્ણુ પર પ્રભુત્વના સમયગાળા દરમિયાન સંભવતઃ ઉત્તર તરફ પ્રયાણ શરૂ થયું હતું. સાસ્ત્રી તે દાવાને પણ સ્પષ્ટપણે નકારે છે કે કારિકાલ ચોલાને વંશજો હતા —કે.એ.એન. સાસ્ત્રી, ''ધ કોલાસ'' , 1935 પાનું 107</ref> સમાજમાં [[જૈન ધર્મ|જૈન]] અને [[બૌદ્ધ ધર્મ|બૌદ્ધ]] ધર્મના મૂળ ઊંડે સુધી ઉતર્યાં, જેને કારણે મોટા પ્રમાણમાં નૈતિક કવિતાઓનું સર્જન થયું. લેખનકળા અત્યંત વ્યાપક બની અને તમિલ-બ્રાહ્મીમાંથી ઉદભવેલી ''વત્તેલુત્તુ'' તમિલ લેખન માટેની પાકટ લિપિ બની.<ref>{{cite web | title= South Asian Writing Systems | work= | url= http://www.ancientscripts.com/sa_ws.html |publisher=Lawrence K Lo | access-date=2006-11-15}}</ref> આરંભની સદીઓની લોકકવિતાઓ એકત્ર કરીને વિવિધ કાવ્યસંગ્રહો સંપાદિત કરવામાં આવ્યા છે, તેવા સમયે ''કિલાપ્પટિકરમ'' જેવી કેટલીક મહાકાવ્યરૂપ કવિતાઓ અને ''તિરુક્કુરલ'' જેવી ઉપદેશાત્મક કૃતિઓ પણ આ સમયગાળામાં લખાઈ હતી.<ref>''તિરુક્કુરલ'' ના લેખકની ઓળખ કોઇ ચોક્સાઇ સાથે થઇ શકી નથી. 1330 દોહાનું આ કામ તિરુવલ્લુવરને આભારી છે તે ઉત્તરની [[સંસ્કૃત ભાષા|સંસ્કૃત]] ભાષાની જાણકારી ધરાવતો કોઇ જૈન હોઇ શકે છે.</ref> કાલાભ્ર રાજાઓ દ્વારા જૈન અને બૌદ્ધ વિદ્વાનોને અપાયેલા રાજ્યાશ્રયને લીધે આ સમયગાળાના સાહિત્યના સ્વરૂપ ઉપર અસર થઈ અને આ સમયગાળા સાથે જોડી શકાય એવી મોટાભાગની કૃતિઓ જૈન અને બૌદ્ધ લેખકો દ્વારા લખાયેલી છે. નૃત્ય અને સંગીતના ક્ષેત્રે, ચુનંદા વર્ગે લોક શૈલીઓની બદલે નવી સુંદર શૈલીઓને પ્રોત્સાહન આપવું શરૂ કર્યું, આ શૈલીઓ ઉપર આંશિકપણે ઉત્તરીય વિચારોની અસર હતી. આરંભમાં ખડકો કોતરીને બનાવાયેલા કેટલાક મંદિરો આ સમયગાળાના છે. વિવિધ દેવી-દેવતાઓને સમર્પિત કેટલાક ઇંટોના બનેલા મંદિરો (''કોટ્ટમ'' , ''દેવાકુલમ'' અને ''પલ્લી'' તરીકે પણ ઓળખાય છે)નો સાહિત્યિક કૃતિઓમાં ઉલ્લેખ કરાયો છે. 7મી સદીની આસપાસ પલ્લવ અને પાંડ્ય સત્તા પુનઃસજીવન પામતા કાલાભ્રાસ સત્તામાંથી ફેકાઈ ગયા.<ref>પંડ્ય કડુંગોન અને પલ્લવ સિમ્હાવિષ્ણુએ કાલાભ્રાસને ઉખાડી ફેંક્યો હતો. અચ્ચુતકલબા છેલ્લે કાલભ્રા રાજા હોઇ શકે છે —કે.એ.એન. સાસ્ત્રી, ''ધ કોલાસ'' , 1935 પાનું 102</ref> કાલાભ્રાસ રાજાઓ સત્તામાંથી બહાર થઈ ગયા હોવા છતાં પણ, તમિલનાડુમાં હજુ પણ જૈન અને બૌદ્ધ ધર્મની અસર રહી હતી. પાંડ્ય અને પલ્લવ રાજાઓ આ આસ્થાને અનુસરતા હતા. પોતાના ધર્મમાં આવી રહેલી દેખીતી ઓટને કારણે હિંદુઓની પ્રતિક્રિયા વધતી જતી હતી અને તે 7મી સદીના ઉત્તરાર્ધમાં ચરમસીમાએ પહોંચી.<ref>કે.એ.એન. સાસ્ત્રી, ''એ હિસ્ટ્રી ઓફ સાઉથ ઇન્ડિયા'' પાનાં 382</ref> હિંદુ ધર્મને વ્યાપકપણે પુનઃ સજીવન કરાયો જે દરમિયાન મોટા પ્રમાણમાં શૈવ અને વૈષ્ણવ સાહિત્યનું સર્જન કરાયું. ઘણાં શૈવ નયનમાર અને વૈષ્ણવ અલ્વરે લોકપ્રિય ભક્તિ સાહિત્યના વિકાસને ભારે પ્રોત્સાહન આપ્યું હતું. ઇ.સ. છઠ્ઠી સદીમાં આ નયનમારોમાં સૌથી પહેલા કરઈક્કલ અમ્માઈયાર થઈ ગયા હતા. આ સમયગાળાના વિખ્યાત શૈવ સ્તુતિકારોમાં સુંદરામૂર્તિ, થિરુજ્ઞાના સાંબંથર અને થિરુનાવુક્કરાસરનો સમાવેશ થતો હતો. પોઇગઇ અલ્વર, ભૂથાથેલ્વર અને પેયાલ્વર જેવા વૈષ્ણવ અલ્વરોએ તેમના પંથ માટે ભક્તિ સ્તોત્ર તૈયાર કર્યાં અને બાદમાં ''નાલૈયિરા દિવ્યેપ પ્રભંધમ'' ની ચાર હજાર કવિતાઓમાં તેમના ગીતોને એકત્રિત કરવામાં આવ્યાં.<ref>કે.એ.એન. સાસ્ત્રી, ''એ હિસ્ટ્રી ઓફ સાઉથ ઇન્ડિયા'' પાનાં 333–335</ref> == સામ્રાજ્ય યુગ (600-1300) == તમિલ રાજ્યના ઇતિહાસનાં મધ્યયૂગીન સમયગાળામાં ઘણાં રજવાડાઓની ચડતી અને પડતી થઈ, આ પૈકીના કેટલાક સામ્રાજ્યના કદ સુધી પહોંચ્યા હતા અને ભારત તથા વિદેશો, બન્નેમાં પ્રભાવ ફેલાવ્યો હતો. સંગમ યુગ દરમિયાન અત્યંત સક્રિય રહેલા ચોલા રાજાઓ પ્રથમ કેટલીક સદીઓ દરમિયાન સદંતર અલોપ રહ્યાં હતા.<ref>કે.એ.એન. સાસ્ત્રી, ''ધ કોલાસ'' , પાનાં 102</ref> આ સમયગાળો પાંડ્ય અને પલ્લવ રાજાઓ વચ્ચેની ચડસાચડસી સાથે શરી થયો અને તેને કારણે ચોલા રાજાઓનો પુનઃ વિકાસ થયો. ચોલા રાજાઓ આગળ જતાં મહા સત્તા બન્યા. તેમની પડતીને લીધે ટૂંકા સમય માટે પાંડ્ય રાજાઓનું પુનરુત્થાન થયું. આ એ સમયગાળો હતો કે જે દરમિયાન હિંદુ ધર્મમાં પુનઃ પ્રાણ પૂરાયા હતા અને મંદિરોનું નિર્માણ તથા ધાર્મિક સાહિત્યનું સારામાં સારું સર્જન થયું હતું.<ref>કે.એ.એન. સાસ્ત્રી, ''એ હિસ્ટ્રી ઓફ સાઉથ ઇન્ડિયા'' પાનું 387</ref> આગલા યુગમાં જોવા મળેલા જૈન અને બૌદ્ધ ધર્મને સ્થાને હિંદુ ધર્મના શૈવ અને વૈષ્ણવ સંપ્રદાયો પ્રબળ બન્યાં. શૈવ સંપ્રદાયને ચોલા રાજાઓએ વધુ પ્રોત્સાહન આપ્યું હતું અને તે વત્તેઓછે અંશે રાજ્યનો ધરમ બની ગયો હતો.<ref name="intolerance">1160નું લખાણ સૂચવે છે કે વૈષ્ણવો સાથે સંબંધ રાખતા શિવ મંદિરના રખેવાળોની મિલકત જપ્ત કરી લેવામાં આવતી હતી. —કે.એ.એન. સાસ્ત્રી, ''ધ કોલાસ'' , 1935 પાનાં 645</ref> વર્તમાનકાળમાં પણ જોવા મળતાં કેટલાક આરંભના મંદિરોનું બાંધકામ આ સમયગાળા દરમિયાન પલ્લવોએ કરાવ્યું હતું. મામલ્લાપુરમના ખડક કોતરીને બનાવાયેલા મંદિરો અને કાંચીપુરમના કૈલાસનાથ અને વૈકુન્ટાપેરુમલ મંદિરો પલ્લવ કળાની સાબિતીરૂપે આજે પણ ઊભાં છે. ચોલા રાજાઓએ તેમની વ્યાપક લડાઈઓ મારફત જીતેલી વિશાળ સંપત્તિનો ઉપયોગ કરીને લાંબો સમય ટકી રહેનારા પત્થરના મંદિરો બનાવરાવ્યા જેમાં તંજાવુરના બ્રૃહદિશ્વરા મંદિર અને તાંબાના ખુબ સુંદર શિલ્પકામ કરાવડાવ્યા હતા. શિવ અને વિષ્ણુને સમર્પિત મંદિરોને ઉદાર હાથે નાણાં, દાગીના, પશુઓ અને જમીનોનું દાન મળ્યું અને તે રીતે આ મંદિરો શક્તિશાળી આર્થિક સંસ્થાઓ બન્યાં.<ref name="temple">સમગ્ર રાજ્યમાં ગામનું કેટલુંક ઉત્પાદન મંદિરમાં આપવામાં આવતું હતું. આમ સંચયિત થયેલી સમૃદ્ધિનો અમુક હિસ્સો વસાહતોને લોનના સ્વરૂપમાં પાછી આપવામાં આવતી હતી. મંદિરો સમૃદ્ધિની ફેરવહેચણીના કેન્દ્રો તરીકે કામ કરતા હતા અને રાજ્યની એકતામાં યોગદાન આપતા હતા —જોહન કેસ, ઇન્ડિયા એ હિસ્ટ્રી, પાનાં 217–218</ref> તમિલ લેખન માટે સમગ્ર તમિલનાડુમાં ''વેત્તેલુત્તુ'' લિપિનું સ્થાન તમિલ લિપિએ લીધું. આ સમયગાળા દરમિયાન બિનસાંપ્રદાયિક અને ધાર્મિક સાહિત્ય, બન્નેનો ભારે વિકાસ થયો. 13મી સદીમાં તમિલ મહાકાવ્ય, કંબનનું ''રામાવથારમ'' લખાયું હતું. પ્રસિદ્ધ કવિયત્રી ઔવૈયર કંબનના સમકાલીન હતા અને તેઓને નાના બાળકો માટે લખવામાં ખુબ ખુશી મળતી હતી. બિનસાંપ્રદાયિક સાહિત્ય મોટેભાગે દરબારની કવિતાઓ હતી જે શાસકોની પ્રશંસા કરવા માટે રચાઈ હતી. અગાઉના સમયગાળાની ધાર્મિક કવિતાઓ અને સંગમ ગાળાના પરંપરાગત સાહિત્યને વિવિધ કાવ્યસંગ્રહોમાં એકત્રિત કરીને વ્યવસ્થિત કરવામાં આવ્યો છે. ધાર્મિક વિધિઓ અને અન્ય કર્મકાંડવિષયક હેતુઓને લીધે પંડિતોના જૂથો દ્વારા સંસ્કૃતને પ્રોત્સાહન મળ્યું. રાજરાજા ચોલા પ્રથમના સમકાલીન નમ્બી અંદર નમ્બીએ ''તિરુમુરાઇસ'' તરીકે ઓળખાતા અગિયાર પુસ્તકોમાં શૈવ સંપ્રદાય વિશેના પુસ્તકો એકત્ર કર્યાં હતા તથા પદ્ધતિસર ગોઠવ્યાં હતા. કુલોતુન્ગા ચોલા બીજા (ઇ.સ. 1133-1150)ના શાસનકાળ દરમિયાન થઈ ગયેલા સેક્કિલર દ્વારા ''પેરિયાપુરાણમ'' માં શૈવ સંપ્રદાયના સંત સાહિત્યને અમુક નિશ્ચિત ધોરણસરનું કરવામાં આવ્યું હતું. કુલોતુંગા ચોલા પ્રથમ દ્વારા કલિંગ પર કરાયેલા બે આક્રમણો વિશેની અર્ધ-ઐતિહાસિક જાણકારી આપતું જયમકોન્દરના ''કલિંગટ્ટુપ્પારની'' એ જીવનચરિત્રાત્મક કૃતિનું એક જૂનું ઉદાહરણ છે.<ref>કે.એ.એન. સાસ્ત્રી, ''એ હિસ્ટ્રી ઓફ સાઉથ ઇન્ડિયા'' પાનાં 342–344</ref> === પલ્લવો === {{Main|Pallava Empire}} [[File:Mamallapuram1a.jpg|250px|thumb|પલ્લવોએ મામલ્લાપુરમમાં બાંધેલું તટીય મંદિર (સી.આઠમી સદી)]] સાતમી સદીના તમિલનાડુમાં મહેન્દ્રવર્મન પ્રથમ અને તેના પુત્ર ''મામલ્લા'' નરસિમ્હવર્મન પ્રથમના હેઠળ પલ્લવોનો ઉદય જોવા મળ્યો. બીજી સદી પૂર્વે પલ્લવો એક માન્ય રાજકીય સત્તા નહોતા.<ref>કે.એ.એન. સાસ્ત્રી, ''એ હિસ્ટ્રી ઓફ સાઉથ ઇન્ડિયા'' પાનાં 91–92</ref> વિદ્વાનોમાં એક વાતે સંમતિ પ્રવર્તે છે કે પલ્લવો હકીકતમાં સાતવાહન રાજાઓ હેઠળ કામ કરનારા વહીવટી અધિકારીઓ હતા.<ref>દુર્ગા પ્રસાદ, ''હિસ્ટ્રી ઓફ ધ આંધ્રાસ અપ ટુ 1565 એ.ડી'' ., પાનાં 68</ref> સાતવાહન રાજાઓના પતન બાદ, તેમણે આંધ્ર અને તમિલ રાષ્ટ્રોના હિસ્સાઓ ઉપર નિયંત્રણ મેળવવાનું શરૂ કર્યું. બાદમાં તેઓએ દખ્ખણ પ્રદેશ ઉપર શાસન કરતા વિષ્ણુકુંદિન સાથે લશ્કરી જોડાણ કર્યું. આશરે ઇ.સ.550ની આસપાસ રાજા સિમ્હાવિષ્ણુના ગાળામાં પલ્લવો પ્રકાશમાં આવ્યાં. પલ્લવોએ ચૌલ રાજાઓને હરાવ્યા અને છેક કાવેરી નદીની દક્ષિણ સુધી આધિપત્ય ફેલાવ્યું. નરસિમ્હવર્મન પહેલા અને ''પલ્લવામલ્લા'' નંદીવર્મન બીજાના શાસનકાળ દરમિયાન પલ્લવોની સત્તા સોળે કળાએ ખિલી હતી. પલ્લવોએ દક્ષિણ ભારતના એક વિશાળ હિસ્સા ઉપર શાસન કર્યું હતું અને કાંચીપુરમ તેમની રાજધાની હતી. પલ્લવ શાસનકાળ દરમિયાન દ્રવિડ સ્થાપત્યકલા તેની ટોચે પહોંચી હતી.{{Citation needed|date=August 2010}} નરસિમ્હવર્મન બીજાએ કિનારાનું મંદિર બનાવડાવ્યું હતું જે હાલમાં યુનેસ્કો (UNESCO)ની વર્લ્ડ હેરિટેજ સાઇટ છે. ઘણાં સ્રોતો ચીનમાં [[બૌદ્ધ ધર્મ|બૌદ્ધધર્મ]]ની ઝેન સંપ્રદાયની સ્થાપના કરનાર બોધીધર્મને પલ્લવ રાજવંશનાં રાજકુમાર તરીકે વર્ણવે છે.<ref>કામિલ વી. ઝ્વેલેબિલ (1987). "ધ સાઉન્ડ ઓફ ધ વન હેન્ડ", ''જર્નલ ઓફ ધ અમેરિકન ઓરિએન્ટલ સોસાયટી'' , વોલ્યૂમ 107, નંબર 1, પાનું 125-126.</ref> છઠ્ઠી અને સાતમી સદીઓ દરમિયાન, પશ્ચિમ દખ્ખણ પ્રદેશમાં ચાલુક્યોની ચડતી જોવા મળી, તેઓ વાતપીમાં રહેતા હતા. પલ્લવ રાજા મહેન્દ્રવર્મન પહેલાના સત્તાકાળમાં ચાલુક્ય રાજા પુલકેશી બીજા (સી. 610-642)એ પલ્લવ રાજ્ય ઉપર આક્રમણ કર્યું. મહેન્દ્રવર્મન બાદ સત્તામાં આવેલા નરસિમ્હવર્મને ચાલુક્ય દેશ ઉપર પ્રતિ આક્રમણ કર્યું અને વાતપી જીતી લીધું. આવનારા 100 વર્ષ સુધી ચાલુક્યો અને પલ્લવો વચ્ચેની ચડસાચડસી સન 750ની આસપાસ ચાલુક્યોના પતન સુધી ચાલુ રહી. ચાલુક્યો અને પલ્લવો વચ્ચે અસંખ્ય લડાઈઓ થઈ અને નંદીવર્મન બીજાના સત્તાકાળ દરમિયાન વિક્રમાદિત્ય બીજાએ પલ્લવોની રાજધાની કાંચીપુરમ જીતી લીધી હતી.<ref>કે.એ.એન. સાસ્ત્રી, ''એ હિસ્ટ્રી ઓફ સાઉથ ઇન્ડિયા'' પાનાં 140</ref> નંદીવર્મન બીજાએ ઘણો લાંબો સમય (732-796) શાસન કર્યું. 760માં તેણે (દક્ષિણ મૈસોર) ગંગા રાજ્ય ઉપર ચડાઈ કરી. પલ્લવો પાંડ્ય રાજાઓ સાથે પણ સતત સંઘર્ષ કરતા રહેતા હતા અને તેમની સીમા બદલાઈને કાવેરી નદીની પડખે થઈ ગઈ હતી. પલ્લવોને આ બન્નેના અસ્તિત્વથી વધુ મુશ્કેલી થઈ હતી, કારણ કે તેમને બે મોરચે- પાંડ્યો તેમજ ચાલુક્યોની સામે લડવું પડતું હતું. === પાંડ્યો === {{Main|Pandyan Empire}} [[File:Pandya Kingdom (south India).png|thumb|right|200px|પાંડ્ય સામ્રાજ્ય]] દક્ષિણમાં કાલાભ્રાસ રાજાઓને સત્તા પરથી ઉતારવાનો યશ પાંડ્ય કદુન્ગોન (560-960)ને જાય છે.<ref>{{cite web | title= Pandya Dynasty| work= Encyclopaedia Britannica | url= http://www.britannica.com/eb/article-9058245|publisher=Encyclopædia Britannica, Inc. | access-date=2006-11-15}}</ref> કદુન્ગોન અને તેના પુત્ર મારાવર્મન અવિનિશુલામણિએ પાંડ્ય સત્તાને પુર્નજીવિત કરી. પાંડ્ય સેંદને પોતાની સત્તાને ચેરા દેશ સુધી વિસ્તારી. તેના પુત્ર અરિકેસરી પરાંતક મારાવર્મને (સી. 650-700) લાંબો સમય સુખેથી શાસન કર્યું. તેણે ઘણાં યુદ્ધો લડ્યાં અને પાંડ્ય સત્તાનો વિસ્તાર કર્યો. ''પાંડ્યો'' પૌરાણિક સમયથી તેમના સંપર્કો દ્વારા ખુબ જાણીતાં હતા. તેમના રાજદ્વારી સંબંધો છેક રોમન સામ્રાજ્ય સુધી લંબાયેલા હતા. ઈસુની 13મી સદીમાં માર્કો પોલોએ નોંધ્યા પ્રમાણે તે સૌથી સમૃદ્ધ સામ્રાજ્ય હતું.<ref>http://www.tamilnation.org/heritage/pandya/index.htm</ref>{{Dead link|date=August 2010}} થોડાક દશકો સુધી વિસ્તરણ કર્યાં બાદ, પલ્લવ સત્તાને ગંભીર પડકાર ફેંકી શકાય એટલું પાંડ્ય સામ્રાજ્ય વિશાળ બની ગયું હતું. પાંડ્ય મારાવર્મન રાજાસિમ્હાએ ચાલુક્ય વિક્રમાદિત્ય બીજા સાથે જોડાણ કરીને પલ્લવ રાજા નંદીવર્મન બીજા ઉપર હુમલો કર્યો.<ref>કે.એ.એન. સાસ્ત્રી, ''એ હિસ્ટ્રી ઓફ સાઉથ ઇન્ડિયા'' પાનું 140</ref> કાવેરી નદીના તટે લડાયેલા એક યુદ્ધમાં વરાગુનને પલ્લવોને સજ્જડ હાર આપી. પલ્લવ રાજા નંદીવર્મને કોન્ગુ અને ચેરા રાજ્યોના જાગીરદાર સરદારો સમક્ષ પાંડ્યોની વધતી જતી સત્તાને અટકાવવાની માગ કરી અને તેમની સાથે જોડાણ કર્યું. આ સૈન્યોએ વિવિધ યુદ્ધો લડ્યાં જેમાં પાડ્ય સૈન્યને નિર્ણાયક જીતો મેળવી. શ્રીમારા શ્રીવલ્લભના સત્તાકાળ હેઠળ પાંડ્ય રાજાઓએ શ્રીલંકા ઉપર પણ ચડાઈ કરી અને 840માં ઉત્તરીય પ્રદેશો ઉપર જીત મેળવી.<ref>કે.એ.એન. સાસ્ત્રી, ''એ હિસ્ટ્રી ઓફ સાઉથ ઇન્ડિયા'' પાનું 145</ref> શ્રીમારાના નેજા હેઠળ પાંડ્ય સત્તા વિકસતી રહી અને તેણે પલ્લવોના વધુને વધુ પ્રદેશો પચાવી પાડ્યાં. પલ્લવો સામે હવે રાષ્ટ્રકુટ રાજાઓના સ્વરૂપમાં એક નવો પડકાર ઊભો થયો હતો. પશ્ચિમી દખ્ખણ પ્રદેશમાં ચાલુક્યોના સ્થાને આ રાજાઓ આવ્યા હતા. જો કે, પલ્લવોને નંદીવર્મન ત્રીજો નામનો એક સક્ષમ સમ્રાટ મળ્યો હતો, તેણે પોતાના ગંગા અને ચોલા સાથીઓની મદદથી તેલારુના યુદ્ધમાં શ્રીમારાને સજ્જડ હાર આપી. પલ્લવ રાજ્ય ફરી એકવાર વૈગાઈ નદી સુધી પહોંચ્યું. 848માં અરિસિલ ખાતે પલ્લવ નરીપટુન્ગાના હાથે પરાજય થતા પાંડ્યોને વધુ એક આંચકો સહન કરવો પડ્યો.(સી. 848). ત્યારપછી, પાંડ્યોએ પલ્લવોની સર્વોપરિતા સ્વીકારી લીધી હતી.<ref>કે.એ.એન. સાસ્ત્રી, ''એ હિસ્ટ્રી ઓફ સાઉથ ઇન્ડિયા'' પાનાં 144–145</ref> === ચોલા === {{Main|Chola Empire}} {{See also|Early Cholas|Medieval Cholas|Later Cholas}} 850ની આસપાસ, પાંડ્ય અને પલ્લવો વચ્ચેના સંઘર્ષને કારણે એક તક ઊભરી આવી જેનો ઉપયોગ કરીને વિજયાલયનો ઉદય થયો અને તેણે તંજાવુર કબ્જે કર્યું અને આખરે મધ્યયુગીન ચોલા રાજવંશની સ્થાપના કરી. વિજયાલયે ચોલા રાજવંશને પુર્નજીવિત કર્યો અને તેના પુત્ર આદિત્ય પહેલાએ તેમની સ્વતંત્રતા સ્થાપિત કરવામાં મદદ કરી. તેણે 903માં પલ્લવ રાજ્ય ઉપર આક્રમણ કરી યુદ્ધમાં પલ્લવ રાજા અપરાજિતાની કતલ કરીને પલ્લવ શાસનનો અંત આણ્યો.<ref>કે.એ.એન. સાસ્ત્રી, ''એ હિસ્ટ્રી ઓફ સાઉથ ઇન્ડિયા'' પાનું 159</ref> પરાંતક પહેલાની સત્તા હેટળ ચોલા રાજ્ય વિસ્તરીને સમગ્ર પાંડ્ય રાજ્યમાં ફેલાઈ ગયું. જો કે, સત્તાકાળના અંતભાગમાં તેને રાષ્ટ્રકુટ રાજાઓના હાથે ઘણાં પરાજયોની પીડા સહન કરવી પડી હતી. રાષ્ટ્રકુટ રાજાઓએ ચોલા રાજ્યમાં તેમની સીમા સારી એવી વિસ્તારી હતી. [[File:Rajendra map new.svg|250px|thumb|left|રાજેન્દ્ર ચોલા હેઠળ ચોલા સામ્રાજ્ય સી.1030).]] હવે પછીના પાંચ વર્ષ દરમિયાન નબળા રાજાઓ, મહેલના કાવતરાં અને વારસાઈનાં વિખવાદોને કારણે ચોલા રાજ્યે થોડા વખત માટે પીછેહટ કરી. સંખ્યાબંધ પ્રયાસો કરવા છતાં પાંડ્ય રાજ્ય સંપૂર્ણપણે જીતી શકાયું નહોતું અને ઉત્તરમાં રાષ્ટ્રકુટ રાજાઓ હજું પણ એક શક્તિશાળી દુશ્મન જ હતા. જોકે, 985માં રાજરાજા ચોલાના રાજ્યારોહણ સાથે ચોલા સામ્રાજ્ય પુર્નજીવિત થવું શરૂ થયું. રાજરાજા અને તેના પુત્ર રાજેન્દ્ર ચોલા પહેલાના સત્તાકાળ દરમિયાન ચોલા રાજ્ય વિકાસ સાધીને [[એશિયા|એશિયા]]નું એક એક ગણનાપાત્ર સૈન્ય, આર્થિક અને સાંસ્કૃતિક સત્તા બન્યું. ચોલા રાજ્યની સીમાઓ દક્ષિણમાં [[માલદીવ્સ|માલદીવ]] ટાપુઓથી લઈ ઉત્તરમાં બંગાળમાં [[ગંગા નદી|ગંગા]] નદીના તટ સુધી લંબાતી હતી. રાજરાજા ચોલાએ દક્ષિણ ભારતીય દ્વિપકલ્પ ઉપર હુમલો કરીને શ્રીલંકાના કેટલાક ભાગોને પોતાની સાથે જોડી દીધાં અને માલદીવના ટાપુઓ ઉપર કબ્જો કર્યો. રાજેન્દ્ર ચોલાએ શ્રીવિજય રાજ્યને હાર આપીને ચોલા સામ્રાજ્યની વિજયકૂચને મલય દ્વીપસમૂહ સુધી વિસ્તારી.<ref name="kadaram">કે.એ.એન. સાસ્ત્રી, ''ધ કોલાસ'' , 1935. પાનાં 211–215</ref> તેણે [[બિહાર|બિહાર]] અને બંગાળના રાજા મહિપાલને હરાવ્યો, અને પોતાના વિજયની યાદગીરીરૂપે તેણે ગંગાઈકોન્ડા ચોલાપુરમ (''એવા ચોલાઓનું નગર જેમણે ગંગા પર જીત મેળવી હતી'' ) તરીકે ઓળખાતી એક નવી રાજધાની બનાવડાવી હતી. સત્તાના મધ્યાહને ચોલા સામ્રાજ્ય દક્ષિણમાં શ્રીલંકા ટાપુથી લઈ ઉત્તરમાં [[ગોદાવરી|ગોદાવરી]] તટપ્રદેશ સુધી વિસ્તર્યું હતું. ભારતના પૂર્વીય તટે ગંગા નદી સુધીના પ્રદેશમાં આવેલા રાજ્યોએ ચોલાઓની સર્વોપરિતાનો સ્વીકાર કર્યો હતો. ચોલા નૌકાદળે આક્રમણ કરીને મલય દ્વીપસમૂહમાં શ્રીવિજયા ઉપર જીત મેળવી હતી.<ref name="srivijaya">કદારમ ઝુંબેશનો સૌ પ્રથમ રાજેન્દ્રના શિલાલેખમાં તેની 14 વર્ષની ઉંમરે ઉલ્લેખ થયો હતો શ્રીવિજયા રાજાનું નામ સંગ્રામ વિજયતુંગાવર્મન હતું —કે.એ.એન. સાસ્ત્રી, ''ધ કોલાસ'' , 1935 પાનાં 211–220</ref> ચોલા સૈન્યએ [[થાઇલેન્ડ|થાઈલેન્ડ]] અને [[કમ્બોડીયા|કમ્બોડિયા]]ના ખામેર રાજ્ય પાસેથી બળજબરીથી ભેટો વસૂલી હતી.<ref name="khmer">ચિદમ્બરમ મંદિરમાં 1114ની સાલનો એક શિલાલેખ છે જેમાં ખંભોજાના રાજા (કમ્પુચીયાએ)રાજેન્દ્ર ચોલાને એક વિશિષ્ટ પત્થર ભેટ આપ્યો હોવાનો ઉલ્લેખ છે આ પત્થર ચોલાઓએ ચિદમ્બરમ મંદિરની દિવાલમાં ઉતાર્યો હતો —કે.એ.એન. સાસ્ત્રી, ''ધ કોલાસ'' , 1935 પાનું 325</ref> રાજરાજા અને રાજેન્દ્રના સત્તાકાળ દરમિયાન, ચોલા સામ્રાજ્યનો વહીવટ નોંધપાત્રપણે પરિપક્વ બન્યો હતો. આ સામ્રાજ્ય સંખ્યાબંધ સ્વયં-સંચાલિત સ્થાનિક સરકારી એકમોમાં વહેંચાયેલું હતું અને અધિકારીઓની પસંદગી લોકપ્રિય ચૂંટણીઓની પદ્ધતિ દ્વારા થતી હતી.<ref>'પરાંતક પ્રથમના બારમાં વર્ષમાં [ઉત્તરામેરુર] ''સભા'' એ ઠરાવ પસાર કર્યો હતો [...] કે સ્થાનિક સરકારી સત્તાવાળાઓની ચૂંટણી(''કુડાવોલૈ'' ના સમુહમાં યોજાશે' —કે.એ.એન. સાસ્ત્રી, ''ધ કોલાસ'' , પાનું 496.</ref> [[File:thanjavur temple.jpg|200px|right|thumb|બ્રૃહદિશ્વર મંદિર]] આ સમયગાળા દરમિયાન, લંકા ઉપરથી ચોલાઓનું આધિપત્ય ફગાવી દેવાનો પ્રયાસ કરી રહેલા સિંહાલા લોકો, પોતાનાં પરંપરાગત પ્રદેશોને સ્વતંત્ર કરાવવા મથી રહેલા પાંડ્ય રાજકુમારો અને દક્ષિણી દખ્ખણના ચાલુક્યોની વધતી જતી મહત્વાકાંક્ષાઓ – વગેરે પરિબળો ચોલા સામ્રાજ્ય માટે મુશ્કેલીનું કારણ બન્યાં હતાં. ઇતિહાસના આ સમયગાળા દરમિયાન ચોલા અને તેમના શત્રુઓ વચ્ચે સતત લડાઈઓ થતી રહેતી હતી. સત્તાનું સમતુલન ચાલુક્યો અને ચોલાઓ વચ્ચે જળવાયેલું હતું અને તુંગભદ્રા નદી આ બે સામ્રાજ્યો વચ્ચેની વણ-બોલાયેલી સીમા તરીકે સ્વીકારાયેલી હતી. જો કે, વેન્ગી રાજ્યમાં ચોલાઓનો વધતો જતો પ્રભાવ એ આ બન્ને સામ્રાજ્ય વચ્ચે વિખવાદનું કારણ બન્યો હતો. ચોલાઓ અને ચાલુક્યોએ અનેક યુદ્ધો ખેલ્યાં હતા અને બન્ને રાજ્યો અંતવિહીન યુદ્ધોથી થાક્યા હતા તથા મડાગાંઠ ચાલુ રહી હતી. વેન્ગાઇ ઉપર રાજરાજાના આક્રમણ બાદ તેની અને ગોદાવરી નદીના દક્ષિણી તટે વસેલા વેન્ગાઈની આસપાસ રહેતા પૂર્વીય ચાલુક્ય રાજાઓ વચ્ચે લશ્કરી અને રાજકીય જોડાણો શરૂ થયા. 1070માં વિરરાજેન્દ્ર ચોલાના પુત્ર અધિરાજેન્દ્ર ચોલાની એક સ્થાનિક તોફાનમાં હત્યા કરી દેવાઈ હતી અને ચોલા ગાદીએ કુલોથુન્ગા ચોલા પહેલો આવ્યો જેણે ચાલુક્ય ચોલા રાજવંશનો પ્રારંભ કર્યો. કુલોથુન્ગા વેન્ગાઇના રાજા રાજરાજા નરેન્દ્રનો પુત્ર હતો. ચાલુક્ય ચોલા રાજવંશના કુલોથુન્ગા ચોલા પહેલો અને વિક્રમા ચોલા અત્યંત સક્ષમ રાજાઓ હતા, જો કે આ સમયગાળા દરમિયાન આખરે ચોલા સત્તાનો અસ્ત થવો શરૂ થયો હતો. ચોલા રાજાઓએ લંકા ટાપુ ઉપર નિયંત્રણ ગુમાવી દીધું હતું અને સિંહાલા સત્તાના પુનઃ ઉદય થવાથી તેઓને આ સ્થળેથી હાંકી કઢાયા હતા.<ref>કે.એ.એન. સાસ્ત્રી, શ્રીનિવાસાચારી, ''એડવાન્સ્ડ હિસ્ટ્રી ઓફ ઇન્ડિયા'' , પાનાં 294</ref> 1118ની આસપાસ પશ્ચિમી ચાલુક્ય રાજા વિક્રમાદિત્ય છઠ્ઠાએ ચોલાઓ પાસેથી વેન્ગાઈનું નિયંત્રણ છિનવી લીધું હતું. ચાલુક્યોના તાબાના હોયસલા વિષ્ણુવર્ધનની વધતી જતી સત્તાને કારણે ગંગાવાડીને (દક્ષિણી મૈસોર જિલ્લાઓ) પણ ચોલાઓએ ગુમાવી દીધું. પાંડ્ય પ્રદેશોમાં, કેન્દ્રીય નિયંત્રક વહીવટીતંત્રના અભાવને કારણે પાંડ્ય સત્તાની ગાદીના સંખ્યાબંધ દાવેદારો ઊભા થયાં, જેના કારણે ગૃહ યુદ્ધ છેડાઈ ગયું જેમાં પડદા પાછળ સિંહાલા અને ચોલાઓએ દોરીસંચાર કર્યો હતો. ચોલાઓના અસ્તિત્વની છેલ્લી સદી દરમિયાન, પાંડ્યોના વધતા જતા પ્રભાવથી ચોલાઓનું રક્ષણ કરવા માટે હોયસલાની એક સૈન્યનો કાંચીપુરમમાં સ્થાયી મુકામ રખાયો હતો. રાજેન્દ્ર ચોલા ત્રીજો એ છેલ્લો ચોલા રાજા હતો. કડાવા સરદાર કોપ્પેરુચિંગા પહેલાએ રાજેન્દ્રને પકડીને કેદ કર્યો હતો. રાજેન્દ્રની સત્તાના અસ્તકાળે (1279) પાંડ્ય સામ્રાજ્યની સમૃદ્ધિ સોળે કળાએ ખીલી હતી અને આ સામ્રાજ્યે ચોલા રાજ્યને સંપૂર્ણપણે પોતાનામાં સમાવી લીધું હતું.<ref>કે.એ.એન. સાસ્ત્રી, શ્રીનિવાસાચારી, ''એડવાન્સ્ડ હિસ્ટ્રી ઓફ ઇન્ડિયા'' , પાનાં 296–297</ref> === પાંડ્ય રાજાઓનો પુનરોત્થાન === સદીઓ સુધી પલ્લવો અને ચોલાઓએ સત્તાથી દૂર રાખ્યા બાદ, જતાવર્મન સુંદરા પાંડ્યએ 1251માં ટૂંકા ગાળામાં જ પાંડ્યોની ભવ્યતાને ફરી ચેતનવંતી કરી અને પાંડ્યોની સત્તા ગોદાવરી નદીના તટે તેલુગુ રાજ્યોથી લઈને ઉત્તરમાં અડધાં શ્રીલંકા સુધી લંબાતી હતી. 1308માં મારાવરામ્બન કુલશેખર પાંડ્યન પહેલો મૃત્યુ પામ્યો, ત્યારે તેના બે પુત્રો - કાયદેસરના વારસદાર સુંદરા પાંડ્ય અને ગેરકાયદેસર વારસદાર વિરા પાંડ્યા (જેની રાજા તરફેણ કરતા હતા) વચ્ચે વારસાઇ હકના વિખવાદમાંથી સંઘર્ષ ફાટી નીકળ્યો અને બન્ને રાજગાદી માટે એકબીજા સાથે લડ્યાં. ટૂંક સમયમાં જ, દિલ્હી સલ્તનતનાં આક્રમણકારી સૈન્યના હાથમાં મદુરાઈ જતું રહ્યું (આરંભમાં દિલ્હી સલ્તનતે હારેલાં સુંદરા પાંડ્યનને રક્ષણ પૂરું પાડ્યું હતું). === દિલ્હી સલ્તનત === {{Main|Madurai Sultanate}} દિલ્હીના સુલતાન અલાઉદ્દીન ખિલજીના સેનાપતિ મલિક કાફુરે 1311માં મદુરાઈ ઉપર આક્રમણ કરીને જીત મેળવી હતી.<ref>કે.એ.એન. સાસ્ત્રી, ''એ હિસ્ટ્રી ઓફ સાઉથ ઇન્ડિયા'' પાનાં 197</ref> પાંડ્ય અને તેમના વંશજોને તિરુનેલવેલીની આસપાસના એક નાનકડાં પ્રદેશમાં વધુ થોડાં વર્ષો પૂરતા રહ્યાં. કુલશેખર પાંડ્યના તાબાનાં ચેરા સરદાર રવિવર્મન કુલશેખર (1299-1314) પાંડ્ય રાજગાદરી ઉપર પોતાનો દાવો કર્યો. રાજ્યની અસ્થિર પરિસ્થિતિનો ઉપયોગ કરીને રવિવર્મન કુલશેખર ઝડપથી દક્ષિણ તમિલનાડુમાં ફરી વળ્યો અને [[કન્યાકુમારી જિલ્લો|કન્યાકુમારી]]થી કાંચીપુરમ સુધીના સમગ્ર પ્રદેશને ચેરા રાજ્યની હેઠળ લઈ લીધાં. મદ્રાસના એક પરાવિસ્તાર પુનામલ્લીમાં તેના શિલાલેખ મળ્યાં હતા.<ref>{{cite web | title= Chera Coins - Tamil Coins, a Study | work= R. Nagasamy | url= http://tamilartsacademy.com/books/coins/chapter01.html | archive-url= https://web.archive.org/web/20060718000222/http://tamilartsacademy.com/books/coins/chapter01.html | archive-date= 2006-07-18 | publisher= Tamil Arts Academy, Madras | access-date= 2006-11-15 | url-status= dead }}</ref> == વિજયનગર અને નાયક સમયગાળો (1300-1650) == {{Main|Vijayanagara Empire|Madurai Nayaks|Thanjavur Nayaks}} [[File:Madurai-tank.jpg|thumb|250px|દક્ષિણ ભારતમાં મદુરાઈ શહેરનું મિનાક્ષી મંદિર, જેનો નાયક રાજા દ્વારા જીર્ણોદ્ધાર કરાયો હતો.]] 14મી સદીમાં દિલ્હીના સુલ્તાનોએ કરેલા આક્રમણને કારણે હિંદુઓએ પ્રતિશોધાત્મક પ્રતિક્રિયા આપી તેમણે એકત્ર થઈને વિજયનગર સામ્રાજ્ય તરીકે ઓળખાતા એક નવા રાજ્યનું નિર્માણ કર્યું. બુક્કા અને તેના ભાઈ હરિહરાએ [[કર્ણાટક|કર્ણાટક]]માં વિજયનગર શહેરમાં સ્થિત વિજયનગર સામ્રાજ્ય સ્થાપ્યું.<ref>કે.એ.એન. સાસ્ત્રી, ''એ હિસ્ટ્રી ઓફ સાઉથ ઇન્ડિયા'' પાનાં 214–217</ref> બુક્કાના શાસન હેટળ આ સામ્રાજ્ય સમૃદ્ધ બન્યું અને દક્ષિણ તરફ વિસ્તરતું રહ્યું. બુક્કા અને તેના પુત્ર કંપનાએ દક્ષિણ ભારતના મોટાભાગના રાજ્યો ઉપર જીત મેળવી. 1371માં વિજયનગર સામ્રાજ્યએ અલ્પજીવી મદુરાઈની સલ્તનતને હાર આપી, જેની સ્થાપના ખિલજીના આક્રમણકારી સૈન્યના બાકી બચેલા લોકોએ કરી હતી.<ref>કંપાનાની પત્ની ગંગા દેવીએ સંસ્કત કવિતા ''મધુરા વિજયમ'' (મદુરાઇનો વિજય)માં આનો ઉલ્લેખ કરેલો છે —કે.એ.એન. સાસ્ત્રી, ''એ હિસ્ટ્રી ઓફ સાઉથ ઇન્ડિયા'' પાનાં 241</ref> આખરે આ સામ્રાજ્યએ સમગ્ર દક્ષિણ ભારતમાં ફેલાઈ ગયું. વિજયનગર સામ્રાજ્યે પોતાના વિવિધ પ્રદેશોમાં શાસન ચલાવવા માટે નાયક તરીકે ઓળખાતા સ્થાનિક સૂબાઓની પ્રથાની સ્થાપના કરી હતી. [[File:Serfoji amarasimha Tanjore.jpg|left|thumb|250px|18મી અને 19મી સદી દરમિયાન મરાઠા શાસન હેઠળ તાંજોર મહત્વનું સાસ્કૃતિક કેન્દ્ર બન્યું હતું.આ સમયગાળાના તાંજોરના એક ચિત્રમાં વ્યક્ત થયેલી આકૃતિ વીએન્ડએ સંગ્રહાલયના સંગ્રહમાંથી]] 1564માં તાલીકોટાના યુદ્ધમાં દખ્ખણના સુલ્તાનોના હાથે પરાજય થતા વિજયનગર સામ્રાજ્યની પડતી થઈ.<ref>રામા રાયા 15 સપ્ટેમ્બર 1564ના રોજ તાલીકોટા ખાતે અલિ અદિલ શાહ સામે લડ્યો હતો —કે.એ.એન. સાસ્ત્રી, ''એ હિસ્ટ્રી ઓફ સાઉથ ઇન્ડિયા'' , પાનું 266</ref> સ્થાનિક નાયક સૂબાઓએ તેમને સ્વતંત્ર ઘોષિત કર્યાં અને તેમનું પોતે શાસન કરવાનું ચાલુ કર્યું. આ લોકો પૈકી મદુરાઈ અને તંજાવુરના નાયકો મુખ્ય હતા. તંજાવુરના નાયકોમાં રઘુનાથ નાયક (1600-1645) સૌથી મહાન હતો.<ref>કે.એ.એન. સાસ્ત્રી, શ્રીનિવાસાચારી ''એડવાન્સ્ડ હિસ્ટ્રી ઓફ ઇન્ડિયા'' પાનું 428</ref> રઘુનાથા નાયકે વેપારને પ્રોત્સાહન આપ્યું હતું અને 1620માં તરંગમ્બાદી ખાતે ડચ વસાહતને મંજૂરી આપી હતી.<ref>કે.એ.એન. સાસ્ત્રી, શ્રીનિવાસાચારી ''એડવાન્સ્ડ હિસ્ટ્રી ઓફ ઇન્ડિયા'' પાનું 427</ref> આ પગલાએ દેશની બાબતોમાં યુરોપીયનોની ભાવિ સંડોવણીના બીજ રોપ્યાં હતા. ડચ પ્રજાની સફળતાએ અંગ્રેજોને તંજાવુર સાથે વેપાર કરવા પ્રોત્સાહિત કર્યાં હતા, જેના પ્રતિઘાત વધુ ઉગ્ર રહેવાના હતા. વિજય રાઘવ (1631-1675) એ તંજાવુરનો છેલ્લો નાયક હતો. નાયકોએ રાજ્યના કેટલાક સૌથી પુરાણા મંદિરોનું પુનઃ બાંધકામ કરાવડાવ્યું હતું અને તેમનું આ યોગદાન આજેપણ જોવા મળી શકે છે. નાયકોએ તત્કાલીન મંદિરોને વિસ્તારીને વિશાળ સ્તંભોવાળા હોલ અને ઊંચા પ્રવેશદ્વારનો ઉમેરો કર્યો હતો, આ હોલ અને પ્રવેશદ્વારો તે સમયગાળાની ધાર્મિક સ્થાપત્યકલાના પ્રતિનિધિરૂપ છે. મદુરાઈમાં, થિરુમલાઈ નાયક એ સૌથી પ્રસિદ્ધ નાયક શાસક હતો. તેણે કલા અને સ્થાપત્યકલાને આશ્રય આપીને નવી રચનાઓ કરાવડાવી હતી તથા મદુરાઈની અંદર તથા બહારના તત્કાલીન સ્થળોનું વિસ્તરણ કરાવડાવ્યું હતું. 1659માં થિરુમલાઈ નાયકના મૃત્યુ પછીથી, મદુરાઈનું નાયક રાજ્ય વેરવિખેર થવું શરૂ થયું. તેમના અનુગામીઓ નબળા શાસકો હતા અને મદુરાઈ ઉપર હુમલાઓ ફરી શરૂ થયા. મહાન મરાઠા શાસક [[શિવાજી|શિવાજી]] ભોંસલેએ દક્ષિણ ઉપર આક્રમણ કર્યું, મૈસોરના ચિક્કા દેવા રાયા અને અન્ય મુસ્લિમ શાસકોએ પણ આક્રમણો કર્યાં હતા, પરિણામ રૂપે અંધાધૂંધી અને અસ્થિરતા વ્યાપી ગઈ. સ્થાનિક શાસક રાણી મંગામ્મલે આ આક્રમણોનો પ્રતિકાર કરવાનો પ્રયાસ કરીને ભારે હિંમત દર્શાવી હતી.<ref>કે.એ.એન. સાસ્ત્રી, શ્રીનિવાસાચારી ''એડવાન્સ્ડ હિસ્ટ્રી ઓફ ઇન્ડિયા'' પાનું 553</ref> == નિઝામો અને નવાબોનું શાસન == વિજયનગર સામ્રાજ્ય દરમિયાન તમિલ રાજ્યમાં યુરોપની વસાહતો દેખાવી શરૂ થઈ ગઈ હતી. 1605માં, ડચ લોકોએ જિન્ગી નજીક કોરોમંડલના તટે અને પુલિકટમાં પોતાનાં વ્યાપાર કેન્દ્રો સ્થાપ્યાં હતા. બ્રિટિશ ઇસ્ટ ઇન્ડિયા કંપનીએ 1626માં પુલિકટની {{convert|35|mi|km}} ઉત્તરે આર્માગાંવ (દુર્ગારાઝપટનમ) ગામ ખાતે એક ‘ફેક્ટરી’ (વેરહાઉસ) બનાવી હતી. 1639માં આ કંપનીના એક અધિકારી ફ્રાન્સિસ ડેએ વંદાવાસીના નાયક દામર્લા વેન્કટદરી નાયકુદુ પાસેથી મદ્રાસપટણમ તરીકે ઓળખાતા એક માછીમારોના ગામની ત્રણ માઇલ (5 કિ.મી.) લાંબી પટ્ટીના અધિકારો મેળવ્યાં હતા. આશરે પાંચ ચોરસ કિલોમીટરની આ રેતીની જમીનની પટ્ટી ઉપર ઈસ્ટ ઇન્ડિયા કંપનીએ ફોર્ટ સેંટ જ્યોર્જ અને મહેલ બનાવ્યો હતો.<ref>જોહન કેય, ''ઇન્ડિયા એ હિસ્ટ્રી'' , પાનું 370</ref> મદ્રાસ શહેરની આ શરૂઆત હતી. કોરોમંડલના તટ ઉપર ચંદ્રગિરી અને વેલ્લોરના કિલ્લા સ્થિત વિજયનગરના રાજા (અરાવિદુ રાજવંશ), પેડા વેંકટ રાયાનું શાસન હતું. તેની મંજૂરીથી અંગ્રેજોએ જમીનની આ પટ્ટી ઉપર સાર્વભૌમ અધિકારો વાપરવા શરૂ કર્યાં હતા.<ref>કે.એ.એન. સાસ્ત્રી, શ્રીનિવાસાચારી, ''એડવાન્સ્ડ હિસ્ટ્રી ઓફ ઇન્ડિયા'' , પાનું 583</ref> 1675માં, બીજાપુર સૈન્યની એક ટૂકડી વિજયરાઘવને મદદ કરવા માટે તંજાવુર આવી અને મદુરાઈ નાયકના હાથોમાંથી વેલ્લમને પુનઃ પ્રાપ્ત કર્યું. જોકે, આ જ સૈન્યએ ત્યારબાદ વિજયરાઘવ નાયકને મારી નાખ્યો અને તંજાવુરના રાજ્યની ગાદી ઉપર એકોજી આવી ગયો. તે સાથે તંજાવુર ઉપર મરાઠા શાસન શરૂ થયું. એકોજી બાદ, તેના ત્રણ પુત્રો – શાહજી, શેર્ફોજી પહેલો અને ઠુક્કોજી ઉર્ફે થુલજા પહેલાએ તંજાવુર ઉપર શાસન કર્યું. મરાઠા શાસકોમાં સૌથી મહાન શાસક શેર્ફોજી બીજો (1798-1832) હતો. શેર્ફોજીએ પોતાનું જીવન સંસ્કૃતિ પાછળ વિતાવ્યું અને તંજાવુર શિક્ષણનું એક જાણીતું કેન્દ્ર બન્યું હતું. શેર્ફોજીએ કલા અને સાહિત્યને આશ્રય આપ્યો હતો અને પોતાના મહેલમાં સરસ્વતી મહલ પુસ્તકાલય સ્થાપ્યું હતું. ઉત્તરમાંથી મુસ્લિમ સૈન્યોના આક્રમણને કારણે મધ્ય દખ્ખણ અને આન્ધ્ર રાજ્યોના હિંદુઓને દક્ષિણમાં ખસી જઈને નાયક તથા મરાઠા રાજાઓનું શરણ માગવાની ફરજ પડી. આ સમયગાળા દરમિયાન તંજાવુર જિલ્લામાં પ્રસિદ્ધ કર્ણાટકી સંગીતકાર [[ત્યાગરાજ|ત્યાગરાજા]] (1767-1847) અને કર્ણાટકી સંગીતની ટ્રિનિટીનો ભારે વિકાસ થયો હતો.<ref>{{cite web |title = Maratha Kings of Thanjavur |url = http://www.sarasvatimahallibrary.tn.nic.in/Thanjavur/Maratha_Rulers/maratha_rulers.html |publisher = "Saraswathi Mahal Library |access-date = 2006-11-18 |archive-date = 2006-11-27 |archive-url = https://web.archive.org/web/20061127112850/http://www.sarasvatimahallibrary.tn.nic.in/Thanjavur/Maratha_Rulers/maratha_rulers.html |url-status = dead }}</ref> [[File:Fort St. George, Chennai.jpg|250px|thumb|left|ફોર્ટ સેન્ટ જ્યોર્જ, ચેન્નાઈ. 18મી સદીનો સ્કેચ]] 1707માં મોગલ શહેનશાહ ઔરંગઝેબના મોત સાથે, તેનું સામ્રાજ્ય સંખ્યાબંધ વારસાઈ યુદ્ધો વચ્ચે વિખેરાઈ ગયું અને આ સામ્રાજ્ય માટે કામ કરતા લોકોએ પોતાને સ્વતંત્ર જાહેર કરવાનું શરૂ કર્યું. તમિલનાડુના દક્ષિણી પ્રદેશોનો વહીવટ સેંકડો પોલિગર અથવા ''પલયક્કારો'' વચ્ચે વહેંચાઈ ગયું, આ પૈકીના કેટલાકની સત્તા થોડા ગામડાંઓ પૂરતી હતી. વિસ્તારને લઈને સ્થાનિક સરદારો અવારનવાર એકબીજા સાથે ઝઘડતાં હતા. આને લીધે તમિલ રાજ્યની રાજકીય પરિસ્થિતિ બદલાઈ અને દક્ષિણ ભારતમાં અંધાધૂંધી અને ગભરાટનું વાતાવરણ ફેલાયું હતું. આ પ્રકારની ગૂંચવાડાભરી પરિસ્થિતિમાં યુરોપના વેપારીઓને પોતાના લાભની તક દેખાઈ હતી.<ref>જોહન કેય, ''ઇન્ડિયા એ હિસ્ટ્રી'' , પાનાં 372–374</ref> == યુરોપીયન વસાહતીકરણ (1750-1850) == {{Main|British East India Company}} === અંગ્રેજો-ફ્રેન્ચો વચ્ચેનો સંઘર્ષ === [[File:Wallajah2.jpg|200px|thumb|મોહમ્મદ અલી ખાન વલાજાહ, કર્ણાટકનો નવાબ (1717-1795)]] યુરોપની અન્ય પ્રજાની તુલનાએ [[ફ્રાન્સ|ફ્રેન્ચો]] ભારતમાં આગંતુક હતા. ફ્રેન્ચ ઇસ્ટ ઇન્ડિયા કંપનીની રચના 1664માં થઈ હતી અને 1666માં ફ્રેન્ચ પ્રતિનિધિઓએ ભારતમાં વેપાર કરવા માટે ઔરંગઝેબની પરવાનગી મેળવી હતી. ટૂંક સમયમાં જ ફ્રેન્ચોએ પોંડિચેરી અને કોરોમંડેલ તટ ઉપર વ્યાપારીક કેન્દ્રો સ્થાપ્યા હતા. તેમણે 1739માં કરાઈકલને પચાવી પાડ્યું હતું અને જોસેફ ફ્રેન્કોયસ ડ્યુપ્લેઇક્સને પોંડિચેરીનો સૂબો નીમવામાં આવ્યો હતો. 1740માં યુરોપમાં ઓસ્ટ્રિયન વારસાઈ યુદ્ધ શરૂ થયું અને આખરે આ સંઘર્ષના ભાગરૂપે ભારતમાં બ્રિટિશ અને ફ્રેન્ચ દળો બાખડ્યાં. કોરોમન્ડેલના તટે આ બન્નેના નૌકાદળો વચ્ચે અનેક સમુદ્રી યુદ્ધો થયાં. 1764માં લા બોઉર્દોનિયસની આગેવાની હેઠળ ફ્રેન્ચોએ મદ્રાસના ખુબ ઓછી સુરક્ષા ધરાવતા ફોર્ટ સેન્ટ જ્યોર્જ ઉપર હુમલો કર્યો અને તેને જીતી લીધો. આ યુદ્ધમાં રોબર્ટ ક્લાઈવ યુદ્ધકેદી બન્યો હતો. 1748માં યુરોપમાં યુદ્ધનો અંત આવ્યો અને ભારતમાં પીસ ઓફ એઇક્સ-લા-ચેપલ મદ્રાસ અમલી બનાવાયો હતો.<ref>જોહન કેય, ''ઇન્ડિયા એ હિસ્ટ્રી'' , પાનાં 393–394</ref> બ્રિટિશ અને ફ્રેન્ચો વચ્ચે છમકલાં ચાલું રહ્યાં, આ વખતે તેનું સ્વરૂપ લશ્કરી નહીં પણ રાજકીય હતું. કર્ણાટકના નવાબ અને હૈદરાબાદના નિઝામના હોદ્દાઓ શાસકો દ્વારા લઈ લેવામાં આવ્યા. આ બન્ને ફ્રેન્ચો પ્રત્યે અત્યંત કૂણી લાગણી ધરાવતા હતા. ડ્યુપ્લેઇક્સની મદદથી ચંદા સાહિબને કર્ણાટકના નવાબ બનાવવામાં આવ્યા હતા, જ્યારે હૈદરાબાદમાં આગલા પદધારી, મોહમ્મદ અલી ખાન વલાજાહનો મુદ્દો ઉઠાવવામાં આવ્યો હતો. પ્રતિસ્પર્ધીઓ વચ્ચેનાં પરિણામી યુદ્ધમાં, 1751માં, ક્લાઈવે આર્કોટમાં ચંદા સાહિબના કિલ્લા ઉપર આક્રમણ કરી અને તેની ઉપર જીત મેળવીને મોહમ્મદ અલીને મદદ કરી. આર્કોટમાંથી ક્લાઈવને હાંકી કાઢવાના ચંદા સાહિબના પ્રયાસમાં ફ્રેન્ચોએ મદદ કરી. જો કે, ફ્રેન્ચોની મદદ ધરાવતું આરકોટનું વિશાળ સૈન્ય બ્રિટિશરો સામે હારી ગયું. પેરિસની સંધિ (1763)માં કર્ણાટકના નવાબ તરીકે મોહમ્મદ અલીને ઔપચારિક સમર્થન મળ્યું. આ પગલાના પરિણામે બ્રિટિશરોનો પ્રભાવ એટલી હદે વધ્યો કે 1765માં, દિલ્હીના શહેનશાહે એક ''ફરમાન'' (રાજ્યનો આદેશ) જારી કરીને દક્ષિણ ભારત ઉપર બ્રિટિશરોની માલિકીને માન્યતા આપી.<ref>જોહન કેય, ''ઇન્ડિયા એ હિસ્ટ્રી'' , પાનું 379</ref> === બ્રિટિશ સરકારનો અંકુશ === [[File:Madras Prov South 1909.jpg|thumb|left|મદ્રાસ પ્રેસિડેન્સી, 1909 ]] પ્રતિકાર કરી રહેલા રાજ્યોને ડામી દેવામાં કંપની વધુને વધુ હિંમતવાન અને મહત્વાકાંક્ષી બનતી જતી હતી, અલબત્ત; તાબે થયેલા પ્રદેશોની વિશાળ ભૂમિ ઉપર શાસન કરી શકવા માટે કંપની સક્ષમ નથી તે બાબત પણ દિવસેદિવસે સ્પષ્ટ થતી જતી હતી. બ્રિટિશ સંસદના સદસ્યોના અભિપ્રાયમાં સરકારને કંપનીની ગતિવિધિઓ ઉપર લગામ રાખવા વિનંતી કરવામાં આવી. કંપનીની નાણાકીય સ્થિતિ પણ ડામાડોળ હતી અને ધિરાણ માટે તેણે સંસદ સમક્ષ અરજ કરવી પડી હતી. આ તકનો લાભ લઈને, સંસદે 1773માં એક નિયંત્રણાત્મક કાયદો (જે ઈસ્ટ ઇન્ડિયા કંપની એક્ટ તરીકે પણ ઓળખાય છે) પસાર કર્યો.<ref>હર્મન કુલ્કે, ડીટમર રોથરમન્ડ, એ હિસ્ટ્રી ઓફ ઇન્ડિયા પાનાં 245</ref> આ કાયદામાં કંપનીના બોર્ડ ઉપર અંકુશ માટેના નિયમો ઠરાવવામાં આવ્યા અને ગવર્નર જનરલના પદની રચના કરવામાં આવી. સૌપ્રથમ ગવર્નર જનરલ તરીકે વૉરેન હેસ્ટિંગ્સની નિમણૂંક કરવામાં આવી. 1784માં પિટ્ટના ઈન્ડિયા એક્ટે કંપનીને બ્રિટિશ સરકારના તાબામાં મૂકી દીધી. આગામી થોડાં દશકો દરમિયાન બ્રિટિશરોના અંકુશ હેઠળના વિસ્તારોનો ઝડપી વિકાસ અને વિસ્તાર થયો. 1766થી 1799 સુધી ચાલેલા એંગ્લો-મૈસૌર યુદ્ધો અને 1772થી 1818 સુધી ચાલેલા એંગ્લો-મરાઠા યુદ્ધોએ મોટાભાગના ભારતને કંપનીના હાથોમાં લાવી મૂક્યું હતું.<ref>જોહન કેય, ''ઇન્ડિયા એ હિસ્ટ્રી'' , પાનાં 380</ref> અંગ્રેજ અંકુશની વિરુદ્ધમાં પ્રારંભિક પ્રતિકારના સંકેત પાઠવતા, જૂના મદુરાઈ રાજ્યના પલયાક્કારાર સરદાર કે જેઓ તેમના વિસ્તારો ઉપર સ્વતંત્ર અધિકાર ધરાવતા હતા, તેઓને કરવેરાની વસૂલાતના મુદ્દે કંપનીના અધિકારીઓ સાથે તકરાર થઈ. તિરુનેલવેલી જિલ્લામાં સ્થાનિક પલયાક્કારાર સરદાર કટ્ટાબોમ્મને 1790ના દશકમાં કંપનીના વહીવટીતંત્ર દ્વારા લદાયેલા કરવેરાની વિરુદ્ધમાં બળવો પોકાર્યો હતો. પ્રથમ પોલિગર યુદ્ધ (1799-1802) બાદ, તે પકડાઈ ગયો હતો અને તેને 1799માં ફાંસીએ લટકાવાયો હતો. એક વર્ષ બાદ, ટીપુ સુલતાનના રાજ્યના પતન બાદ, બ્રિટિશરો વિરુદ્ધમાં ત્રણ યુદ્ધો જીતનાર ધીરન ચિન્નામલાઈ દ્વારા દ્વિતીય પોલિગર યુદ્ધ લડાયું, આખરે તેને અને તેના બે ભાઈઓને ગેરકાયદેસર રીતે ફાંસીએ લટકાવી દેવાયા. ધીરન ચિન્નામલાઈ એ બ્રિટિશરો વિરુદ્ધ જંગે ચઢનારો છેલ્લો તમિલ રાજા હતો અને એક લાંબા તથા વ્યાપક અભિયાન બાદ કંપનીએ તેને ઢાળી દીધો હતો. પોલિગર યુદ્ધોના અંતને લીધે બ્રિટિશરોને તમિલનાડુના મોટાભાગના હિસ્સા ઉપર સંપૂર્ણ અંકુશ મળ્યો.<ref>નિકોલસ ડર્ક, ''ધ હોલો ક્રાઉન'' , પાનાં 19–24</ref> 1798માં લોર્ડ વેલેસ્લી ગવર્નર-જનરલ બન્યાં. તે પછીનાં છ વર્ષના ગાળામાં, વેલેસ્લીએ વ્યાપક પ્રમાણમાં જીત મેળવી અને કંપનીના પ્રદેશને બમણો કરી દીધો. તેમણે ફ્રેન્ચોને ભારતમાં વધુ પ્રદેશો પ્રાપ્ત કરતા રોક્યાં, દખ્ખણ અને કર્ણાટકમાં વિવિધ શાસક સત્તાઓને વિખેરી નાખી અને મોગલ શહેનશાહને કંપનીના રક્ષણ હેઠળ લઈ લીધા તેમજ તંજાવુરના રાજા શેર્ફોજીને પોતાના રાજ્યનો અંકુશ સોંપી દેવા ફરજ પાડી. કંપની દ્વારા મદ્રાસ પ્રેસિડેન્સીની સ્થાપના કરવામાં આવી જેથી કંપનીના સીધા અંકુશ હેઠળના વિસ્તારોનો અસરકારક રીતે વહીવટ કરી શકાય. સીધા વહીવટને કારણે લોકોમાં રોષ ફેલાવો શરૂ થયો. 1806માં, મદ્રાસના ગવ્રનર વિલિયમ બેન્ટિન્કે સ્થાનિક મૂળના સૈનિકોએ જાતિ વ્યક્ત કરતા તમામ ચિહ્નોનો ત્યાગ કરવો જોઈએ એવો સત્તાવાર આદેશ જારી કરતા વેલ્લોર લશ્કરી મથકના સૈનિકોએ બળવો કર્યો. આ આદેશ બળજબરીથી ખ્રિસ્તી ધર્મમાં પરિવર્તિત કરવાનો પ્રયાસ હોવાની દહેશતને લીધે સૈનિકોએ બળવો કર્યો હતો. આ બળવાને દબાવી દેવાયો હતો પરંતુ 114 બ્રિટિશ અધિકારીઓ માર્યા ગયા અને સેંકડો બળવાખોરોને મોતને ઘાટ ઉતારી દેવાયા. આ નામોશી બદલ બેન્ટિન્કને પરત બોલાવી લેવાયો હતો.<ref>{{cite web | title= The first rebellion | work= The Hindu Jun 19, 2006 | url= http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2006/06/19/stories/2006061900220500.htm | publisher= The Hindu Group | access-date= 2006-11-15 | archive-date= 2007-11-02 | archive-url= https://web.archive.org/web/20071102120139/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2006/06/19/stories/2006061900220500.htm | url-status= dead }}</ref><ref>રીડ, એન્થની, ધ પ્રાઉડેસ્ટ ડે- ઇન્ડિયાસ લોન્ગ રાઇડ ટુ ઇનડિપેન્ડન્સ, પાનાં 34–37</ref> === કંપની રાજનો અંત === કંપનીના વિસ્તારોના વિવિધ જિલ્લાઓના લોકોમાં ઉકળી રહેલા અસંતોષે 1857માં સિપાહી યુદ્ધના રૂપમાં વિસ્ફોટક સ્વરૂપ ધારણ કર્યું. આ બળવાએ ભારતમાં અંગ્રેજોની સત્તાની સ્થિતિ ઉપર નોંધપાત્ર અસર કરી હતી, અલબત્ત તમિલનાડુ મોટેભાગે તેનાથી અલિપ્ત રહ્યું હતું. આ યુદ્ધના પ્રત્યાઘાત રૂપે, બ્રિટિશ સરકારે 1858નો કાયદો ઘડીને કંપનીની સત્તાઓ નાબૂદ કરી તથા સરકારને બ્રિટિશ તાજને તબદીલ કરી. == બ્રિટિશ રાજ (1850-1947) == {{Main|British Raj}} 1858માં બ્રિટિશ તાજે ભારતનું શાસન પોતાના હાથમાં લીધું. પ્રારંભિક વર્ષો દરમિયાન સરકાર ઘણી રીતે આપખુદ રહી હતી. ભારતીયોની પોતાની બાબતોમાં તેમનો અભિપ્રાય બ્રિટનને મન કંઈ મહત્વ ધરાવતો નહોતો. જો કે, પછીના ગાળામાં બ્રિટિશરાજે સ્થાનિક સરકારોમાં ભારતીયોની હિસ્સેદારીની પરવાનગી આપી. 1882માં વાઇસરોય રિપને એક ઠરાવ પસાર કર્યો, જેમાં લોકોને સ્થાનિક સરકારોમાં મોટો અને વધુ વાસ્તવિક હિસ્સો અપાયો હતો. 1892ના ઈન્ડિયન કાઉન્સિલ્સ એક્ટ અને 1909ના ‘મિન્ટો-મોર્લે રિફોર્મ્સ’ની જેવા અન્ય કાયદાઓને પગલે મદ્રાસ લેજિસ્લેટિવ કાઉન્સિલની સ્થાપના થઈ.<ref name="legcouncil">{{cite web | title= The State Legislature—Origin and Evolution | work= | url= http://www.assembly.tn.gov.in/history/history.htm | publisher= Government of Tamil Nadu | access-date= 2006-10-16 | archive-date= 2010-04-13 | archive-url= https://web.archive.org/web/20100413233934/http://www.assembly.tn.gov.in/history/history.htm | url-status= dead }}</ref> મહાત્મા ગાંધીની આગેવાની હેઠળ શરૂ કરાયેલી અસહકારની ચળવળે બ્રિટિશ સરકારને 1919માં ગવર્મેન્ટ ઓફ ઇન્ડિયા એક્ટ (જે મોન્ટેગુ-ચેમ્સફોર્ડ સુધારા તરીકે પણ ઓળખાય છે) પસાર કરવાની ફરજ પડી. 1921મા સ્થાનિક વિધાનસભાની સૌપ્રથમ ચૂંટણી યોજાઈ.<ref name="legcouncil"></ref> [[File:Madras famine 1877.jpg|220px|thumb|right|મદ્રાસ દુષ્કાળ (1877). રાહત વિતરણ ઇલસ્ટ્રેટેડ લંડન ન્યૂઝમાંથી (1877)]] ચોમાસુ નિષ્ફળ જવાને લીધે અને રૈયતવારી પદ્ધતિમાં રહેલી ખામીઓને પરિણામે 1876-1877 દરમિયાન મદ્રાસ પ્રેસિડેન્સીમાં વ્યાપક દુષ્કાળ રહ્યો હતો.<ref name="famine">રોમશ ચંદર દત્ત, ''ઓપન લેટર ટુ લોર્ડ કર્ઝન ઓન ફેમિન્સ એન્ડ લેન્ડ એસેસમેન્ટ ઇન ઇન્ડિયા'' , પાનું 10</ref> સરકાર અને વિવિધ ધર્માદા સંસ્થાઓએ શહેર અને પરાં વિસ્તારોમાં રાહત કાર્યોનું આયોજન કર્યું. દુષ્કાળ રાહત માટે ભારત અને વિદેશમાં રહેલા યુરોપિયનો પાસેથી ભંડોળ પણ એકત્રિત કરવામાં આવ્યું. વિલિયમ દિગ્બાય જેવા માનવતાવાદીઓએ દુષ્કાળને કારણે જનસમુદાયને ભોગવવી પડતી પીડાનો ઉકેલ લાવવામાં પૂરતી અને ત્વરિત કામગીરી કરવામાં બ્રિટિશ વહીવટીતંત્રની દુઃખદાયક નિષ્ફળતા વિશે રોષપૂર્વક લખ્યું હતું.<ref>{{cite web | title= Victorian Values: Death and Dying in Victorian India | work= David Arnold | url= http://www.fathom.com/course/10701057/session3.html | publisher= Fathom Knowledge Network | access-date= 2006-11-13 | archive-date= 2006-10-21 | archive-url= https://web.archive.org/web/20061021155957/http://www.fathom.com/course/10701057/session3.html | url-status= dead }}</ref> 1878માં ચોમાસાંની વાપસી સાથે દુષ્કાળનો આખરે અંત આવ્યો ત્યારે ત્રણથી પાંચ મિલિયનની વચ્ચેની સંખ્યામાં રહેલા લોકો મૃત્યુ પામ્યાં હતા.<ref name="famine"></ref> દુષ્કાળની વિનાશકારી અસરો સામે પગલા સ્વરૂપે, સરકારે આપત્તિ રાહતના સિદ્ધાંતો સ્પષ્ટ કરવા માટે 1880માં દુષ્કાળ પંચની રચના કરી હતી. સરકારે 1.5 મિલિયન રૂપિયા અલગ ફાળવીને દુષ્કાળ વીમા ગ્રાન્ટની સ્થાપના પણ કરી હતી. ભાવિ દુષ્કાળોની અસરોને ઘટાડવા માટે નહેર નિર્માણ તથા માર્ગ અને રેલવેમાં સુધારણા જેવા નાગરિક કાર્યો પણ હાથ ધરાયા હતા. === સ્વાતંત્ર્ય ચળવળ === દેશમાં ધીરેધીરે સ્વતંત્રતા માટેની લાગણી વધતી ચાલી અને તમિલનાડુમાં આ લાગણીના પ્રભાવે સ્વતંત્રતા માટેની લડતમાં બ્રિટિશ વસાહતની સત્તાની વિરુદ્ધમાં લડવા માટે સંખ્યાબંધ સ્વયંસેવકો તૈયાર કર્યાં. આ પૈકીના નોંધપાત્ર સ્વયંસેવકોમાં તિરુપ્પુર કુમારન હતા જેઓ 1904માં ઇરોડ નજીકના એક નાનાં ગામમાં જન્મ્યાં હતા. કુમારને બ્રિટિશરો વિરુદ્ધની એક વિરોધ કૂચ દરમિયાન પોતાની જાન ગુમાવી હતી. પોંડિચેરીમાં આવેલી ફ્રેન્ચ વસાહત એ બ્રિટિશ પોલિસના હાથમાંથી છટકવાનો પ્રયાસ કરી રહેલા ભાગેડું સ્વાતંત્ર સેનાનીઓ માટે આશ્રયનું સ્થળ હતું. 1910માં પોંડિચેરી ખાતે ઓરોબિંદો નામના આ પ્રકારના વ્યક્તિ રહેતા હતા. કવિ સુબ્રમણ્ય ભારતી ઓરોબિંદોના સમકાલીન હતા.<ref name="pondy">{{cite web | title= Political situation in Pondicherry (1910–1915) | work= Extract from diary of A.B. Purani (PT MS5 (1924), 86 | url= http://www.sriaurobindoashram.org/research/show.php?set=doclife&id=25 | publisher= Sri Aurobindo Ashram Trust | access-date= 2006-11-15 | archive-date= 2007-03-11 | archive-url= https://web.archive.org/web/20070311020848/http://www.sriaurobindoashram.org/research/show.php?set=doclife&id=25 | url-status= dead }}</ref> ભારતીએ તમિલ ભાષામાં ક્રાંતિકારી હેતુઓના ગુણગાન ગાતી સંખ્યાબંધ કવિતાઓ લખી હતી. તેમણે પોંડિચેરીથી ''ઇન્ડિયા'' જર્નલ પણ પ્રસિદ્ધ કરી હતી. ઓરોબિંદો અને ભારતી, બન્ને અન્ય તમિલ ક્રાંતિકારીઓ સાથે સંકળાયેલા હતા જેમાં વી.વી.એસ. ઐયર અને વી.ઓ. ચિદમ્બરમ પિલ્લાઈનો સમાવેશ થતો હતો.<ref name="pondy"></ref> ભારતમાં બ્રિટિશ આધિપત્ય સામે લડવા માટે નેતાજીએ સ્થાપેલી [[આઝાદ હિન્દ ફૌજ|ઇન્ડિયન નેશનલ આર્મી]]માં (આઇએનએ (INA))ના સદસ્યોમાં તમિલોની ટકાવારી નોંધપાત્ર હતી.<ref>"તમીલોએ આઇએનએ (INA)ની તાકાતનો મોટો હિસ્સો રચ્યો હતો એમ નોંધતા પ્રોફેસર ફાફે જણાવ્યું હતું કે તમિલનાડુના આઇએનએ (INA)ના સભ્યો સાથે સંવાદ કરવો હંમેશા સુખદ અનુભવ છે." {{cite news | title= Tamils' contribution to INA campaigns recalled | work= The Hindu Dec 22, 2005 | url= http://www.hindu.com/2005/12/22/stories/2005122218630900.htm | publisher= The Hindu Group | access-date= 2006-11-15 | location= Chennai, India | date= 2005-12-22 | archive-date= 2006-02-09 | archive-url= https://web.archive.org/web/20060209235024/http://www.hindu.com/2005/12/22/stories/2005122218630900.htm | url-status= dead }}</ref><ref>"તમિલનાડુ ઇન્ડિયન નેશનલ આર્મી લીગના સચિવ અને ખજાનચી વી. વૈદ્યલિંગમના જણાવ્યા મુજબ આઇએનએ (INA) 75 ટકાથી વધુ સૈનિકો તમિલ છે." {{cite news | title= The unsung heroes | work= The Hindu Aug 02, 2004 | url= http://www.hindu.com/mp/2004/08/02/stories/2004080201760100.htm | publisher= The Hindu Group | access-date= 2006-11-15 | location= Chennai, India | date= 2004-08-02 | archive-date= 2004-10-30 | archive-url= https://web.archive.org/web/20041030202019/http://www.hindu.com/mp/2004/08/02/stories/2004080201760100.htm | url-status= dead }}</ref> તમિલનાડુનાં લક્ષ્મી સેહગલ એ આઇએનએ (INA)ના જાણીતાં આગેવાન હતા. 1916માં ડૉ. ટી.એમ. નાયર અને રાવ બહાદુર થ્યાગરાયા ચેટ્ટીએ ''નોન-બ્રાહ્મિન મૅનિફૅસ્ટો'' પ્રસિદ્ધ કરીને દ્રવિડિયન ચળવળોના બીજ રોપ્યાં.<ref name="swamy">સુબ્રમણ્યમ સ્વામી, ઇસ ધ દ્રવિડિયન મુવમેન્ટ ડાઇંગ?, ફ્રન્ટલાઇન, વોલ્યૂમ.20, ઇશ્યુ 12 જૂન 2003</ref> 1920ના દશક દરમિયાન, તમિલનાડુમાં મુખ્યત્વે પ્રાદેશિક રાજનીતિ ઉપર લક્ષિત બે ચળવળોનો પ્રારંભ થયો. આ પૈકીની એક જસ્ટિસ પાર્ટી હતી, જેણે 1921માં યોજાયેલી સ્થાનિક વિધાનસભાની ચૂંટણીઓ જીતી લીધી હતી. જસ્ટિસ પાર્ટીનું લક્ષ્ય ભારતીય સ્વાધિનતા ચળવળ ઉપર નહોતું, બલકે તેનું લક્ષ્ય સામાજિક પછાત જૂથો માટે હકારાત્મક કામગીરી જેવા સ્થાનિક મુદ્દાઓ ઉપર હતું. અન્ય મુખ્ય ચળવળ ધર્મ-વિરોધી, બ્રાહ્મણ વિરોધી સુધારાવાદી ચળવળ હતી જેની આગેવાની ઇ.વી. રામાસામી નાયકરે લીધી હતી.<ref name="swamy"></ref> 1935માં જ્યારે બ્રિટિશ સરકારે ઓલ-ઇન્ડિયા ફેડરેશન એક્ટ પસાર કર્યો ત્યારે આખરે સ્વરાજની દિશામાં વધું પગલા લેવામાં આવ્યા. નવેસરથી સ્થાનિક ચૂંટણીઓ યોજાઈ અને તમિલનાડુમાં કોંગ્રેસ પક્ષે જસ્ટિસ પાર્ટીને હરાવીને સત્તા કબ્જે કરી. 1938માં સી.એન. અન્નાદુરાઈ સાથે મળીને રામાસામી નાયકરે શાળાઓમાં હિંદી શીખવવાના કોંગ્રેસ મંત્રીમંડળના નિર્ણય સામે ચળવળ શરૂ કરી.<ref>{{cite web | title= Sowing The Seeds Of A Policy For Free India and the Anti-Hindi Agitation in the South 1910–1915 | work= M. S. Thirumalai, Ph.D. | url= http://www.languageinindia.com/dec2005/languagepolicy1936-1.html | publisher= languageinindia.com | access-date= 2006-11-15}} {{Dead link|date=ઑક્ટોબર 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == સ્વતંત્રતા બાદનો સમયગાળો == [[File:India Tamil Nadu locator map.svg|200px|thumb|left|ભારતમાં તમિલનાડુ રાજ્યની રચના 1969માં કરાઈ, જ્યારે ભૂતપૂર્વ મદ્રાસ રાજ્યનું પુનઃ નામકરણ કરાયું. ]] 1947માં જ્યારે ભારતને સ્વતંત્રતા મળી ત્યારે તમિલનાડુ [[ભારતના ભાગલા|ભાગલા]]ના આઘાતોથી અલિપ્ત રહ્યું હતું. વિવિધ ધર્મોની વિરુદ્ધમાં સાંપ્રદાયિક હિંસા થઈ નહોતી. વિવિધ ધર્મોની વિરુદ્ધમાં સાંપ્રદાયિક હિંસા થઈ નહોતી. તમિલનાડુમાં હંમેશા તમામ ધર્મો વચ્ચે પારસ્પરિક સમ્માન અને શાંતિમય સહઅસ્તિત્વનું વાતાવરણ રહ્યું હતું. મદ્રાસ પ્રેસિડેન્સીમાં સૌપ્રથમ મંત્રીમંડળની રચના કોંગ્રેસે કરી હતી. સી. રાજગોપાલાચારી (રાજાજી) પ્રથમ મુખ્ય પ્રધાન બન્યાં હતા. આખરે મદ્રાસ પ્રેસિડેન્સીની પુર્નરચના કરીને મદ્રાસ રાજ્ય બનાવવામાં આવ્યું. મદ્રાસના તેલુગુભાષી પ્રદેશો વડે બનેલા અલગ આંધ્ર રાજ્ય માટેની પોટ્ટી શ્રીરામુલુ દ્વારા હાથ ધરાયેલી ચળવળોને પગલે, ભારત સરકારે મદ્રાસ રાજ્યનું વિભાજન કરવાનો નિર્ણય કર્યો.<ref>{{cite web | title= The battle for Andhra | work= The Hindu, Mar 30, 2003 | url= http://www.hinduonnet.com/thehindu/mag/2003/03/30/stories/2003033000040300.htm | publisher= The Hindu Group | access-date= 2006-11-17 | archive-date= 2007-11-02 | archive-url= https://web.archive.org/web/20071102141050/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mag/2003/03/30/stories/2003033000040300.htm | url-status= dead }}</ref> 1953માં રયાલસીમ અને તટીય [[આંધ્ર પ્રદેશ|આંધ્ર પ્રદેશો]] નવા આંધ્ર પ્રદેશ રાજ્યનો ભાગ બન્યાં અને બેલ્લારી જિલ્લો મૈસોર રાજ્યનો હિસ્સો બન્યો. 1956માં કનારા જિલ્લો મૈસોરને તબદીલ કરવામાં આવ્યો, મલબારના તટીય જિલ્લાઓ નવા કેરળ રાજ્યનો હિસ્સો બન્યાં અને મદ્રાસ રાજ્યએ તેનો વર્તમાન આકાર ધારણ કર્યો. મદ્રાસ રાજ્યનું નામ તમિલનાડું (તમિલોની ભૂમિ) 1968માં રાખવામાં આવ્યું હતું. 1970 અને 1980ના દશકો દરમિયાન શ્રીલંકામાં વંશીય અથડામણોને કારણે શ્રીલંકન તમિલો વિશાળ સંખ્યામાં તમિલનાડુ આવતા રહ્યાં. તમિલ શરણાર્થીઓની સ્થિતિને મોટાભાગની તમિલ પાર્ટીઓનો ટેકો સાંપડ્યો.<ref>રાજેશ વેણુગોપાલ, ''ધ ગ્લોબલ ડાઇમેન્શન ઓફ કનફ્લિક્ટ ઇન શ્રીલંકા'' પાનું 19</ref> તમિલ પાર્ટીઓએ ભારત સરકાર ઉપર શ્રીલંકાના તમિલો વતી શ્રીલંકાની સરકાર સાથે વાત કરવા માટે દબાણ કર્યું. જો કે, એલટીટીઈ (LTTE)ને નિઃશસ્ત્ર કરવા માટે ભારતીય શાંતિરક્ષકોને શ્રીલકા મોકલવામાં ભૂતપૂર્વ વડાપ્રધાન રાજીવ ગાંધીની ભૂમિકા બદલ, 21મી મે, 1991ના રોજ રાજીવ ગાંધીની હત્યાને પગલે એલટીટીઇ (LTTE)એ તમિલનાડુમાંથી તેને મળતો મોટાભાગનો ટેકો ગુમાવી દીધો હતો.<ref>ક્રિસ મેકડોવેલ, એ તમિલ એસાયલમ ડાયસપોરા, પાનું 112</ref><ref name="LTTE's regret">{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/5122032.stm?ls|title=Tamil Tiger 'regret' over Gandhi|publisher=[[BBC News]]|access-date=2006-06-27 | date=2006-06-27}}</ref> 2004માં ભારતીય સમુદ્રી ભૂકંપને લીધે અસર પામેલા વિસ્તારોમાં તમિલનાડુનો પૂર્વીય તટ મુખ્ય હતો, આ હોનારતમાં લગભગ 8,000 લોકો મૃત્યુ પામ્યા હતા.<ref>{{cite web | title= Government of India Ministry of Home Affairs Situation Report | work= | url= http://ndmindia.nic.in/Tsunami2004/sitrep32.htm#ANNEXURE-I | publisher= Ministry of Home Affairs, Government of India | access-date= 2006-11-15 | archive-date= 2006-12-23 | archive-url= https://web.archive.org/web/20061223221159/http://ndmindia.nic.in/Tsunami2004/sitrep32.htm#ANNEXURE-I | url-status= dead }}</ref> ભારતીય સંઘનું છઠ્ઠાં ક્રમનું સૌથી વધુ વસતી ધરાવતું રાજ્ય તમિલનાડું 2005માં ભારતનું પાંચમા ક્રમનું સૌથી મોટું અર્થતંત્ર ધરાવતું રાજ્ય હતું.<ref name="scores">{{cite web | title= Ranking of states | work= India Today Group | url= http://www.indiatodaygroup.com/scores.xls | publisher= India Today Group | access-date= 2006-11-15 | archive-url= https://web.archive.org/web/20061028142904/http://www.indiatodaygroup.com/scores.xls | archive-date= 2006-10-28 | url-status= dead }}</ref> કૌશલસભર કામદારોની વતી જતી માગને કારણે તમિલનાડુમાં શૈક્ષણિક સંસ્થાઓની સંખ્યા વધી છે. જાતિ આધારિત હકારાત્મક પગલાઓને વ્યાપક પ્રમાણમાં લાગુ કરવામાં આવતા આ રાજ્યમાં શિક્ષણ અને રોજગારમાં 69 ટકા બેઠકો પછાત જાતિ માટે અનામત રાખવામાં આવે છે. જાતિ-આધારિત પ્રકારના આરક્ષણોને તમિલનાડુમાં લોકોનો વિશાળ ટેકો છે જેથી તેના અમલીકરણ સામે લોકોનો કોઈ વિરોધ થયો નહોતો.<ref>{{cite web | title= With the highest rate of reservation already in place, TN stays calm | work= The Financial Express, May 28, 2006 | url= http://www.financialexpress.com/old/fe_full_story.php?content_id=128641 | publisher= The Financial Express, Mumbai | access-date= 2006-11-15 | archive-date= 2008-02-28 | archive-url= https://web.archive.org/web/20080228055653/http://www.financialexpress.com/old/fe_full_story.php?content_id=128641 | url-status= dead }}</ref> === પ્રાદેશિક રાજનીતિનો વિકાસ === સ્વતંત્રતાથી લઈ અત્યાર સુધીમાં તમિલનાડુમાં રાજનીતિ ત્રણ વિશિષ્ટ તબક્કાઓમાંથી પસાર થઈ છે. 1947 બાદ કોંગ્રેસ પક્ષના વર્ચસ્વે 1960ના દશકમાં દ્રવિડિયન લોકોને એકત્ર થવાનો રસ્તો કરી આપ્યો. આ તબક્કો 1990ના દશકના અંત સુધી ચાલ્યો. તાજેતરના તબક્કામાં દ્રવિડયન રાજકીય પક્ષોના વિભાજન અને રાજકીય ગઠબંધનોના આગમન અને શંભુમેળા સરકારો જોવા મળે છે.<ref>જોહન હેરિસ અને એન્ડ્રૂ વ્યાટ, ધ ચેન્જિંગ પોલિટિક્સ ઓફ તમિલનાડુ ઇન ધ 1990, 1990ના દાયકામાં ભારતમાં રાજ્ય રાજકારણ પર કોન્ફરન્સ: પોલિટિકલ મોબિલાઇઝેશન એન્ડ પોલિટિકલ કમ્પિટિશન, ડિસેમ્બર 2004. પાનું 1</ref> અન્નાદુરાઇએ દ્રવિડર કઝગમમાંથી છેડો ફાડીને 1949માં દ્રિવડ મુન્નેત્ર કઝગમ (ડીએમકે (DMK))ની રચના કરી.<ref>સપ્ટેમ્બર 1944માં ધ જસ્ટીસ પાર્ટીનું નામ બદલીને ''દ્રવિડમ કઝગમ'' (દ્રવિડિયન એસોસિયેશન) રાખવામાં આવ્યું હતું. —નામ્બિ અરૂરન, કે., ધ ડિમાન્ડ ફોર દ્રવિડનાડુ</ref> ડીએમકે (DMK) એ તમિલનાડુમાં ‘હિન્દી સંસ્કૃતિના વિસ્તરણ’નો વિરોધ કરવાનો પણ નિર્ણય કર્યો અને દક્ષિણમાં દ્રવિડ લોકો માટે એક અલગ માતૃભૂમિની માગ કરવાનું શરૂ કર્યું. આ માગ તમિલનાડું અને આંધ્ર, કર્ણાટક તથા કેરળના ભાગો વડે બનેલા ''દ્રવિડનાડુ'' (દ્રવિડીયનોનો દેશ) તરીકે ઓળખાતા સ્વતંત્ર રાજ્ય માટે હતી. 1950ના દશકના ઉત્તરાર્ધ દરમિયાન મદ્રાસમાં ઇન્ડિયન નેશનલ કોન્ગ્રેસ પક્ષની સક્રિયતામાં વધારો થયો.<ref>સૂચિત દ્રવિડનાડુનો ભૌગોલિક વિસ્તાર તત્કાલિન મદ્રાસ પ્રેસિડેન્સી જેવો છે, જેમાં તમિલ, તેલુગુ, મલયાલમ અને કન્નડા બોલતા લોકોનો સમાવેશ થાય છે. —એસ. વિશ્વનાથન, એ હિસ્ટ્રી ઓફ એજીટેશનલ પોલિટિક્સ</ref> 1950ના દશકના ઉત્તરાર્ધ દરમિયાન મદ્રાસમાં ઇન્ડિયન નેશનલ કોન્ગ્રેસ પક્ષની સક્રિયતામાં વધારો થયો અને 1962માં ભારત ઉપર ચીનના આક્રમણ બાદ સમગ્ર ભારતમાં સર્જાયેલા ભાવનાત્મક મોજાએ ''દ્રવિડનાડુ'' ની માગની તાત્કાલિકતાને નબળી બનાવી દીધી. આખરે 1963માં ભારતના બંધારણમાં 16મો સુધારો કરીને અલગાવવાદી પક્ષો માટે ચૂંટણીઓ લડવાનું અશક્ય બનાવવામાં આવ્યું, ત્યારે ડીએમકે (DMK)એ ઔપચારિકપણે સ્વતંત્ર દ્રિવિસ્તાની માગ પડતી મૂકવાનું પસંદ કર્યું, અને તેને બદલે ભારતીય બંધારણના માળખામાં રહીને વધુ હેતુપૂર્ણ સ્વાયત્તતા મેળવવા ઉપર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું.<ref>હારગ્રેવ, આર.એલ.: "ધ ડીએમકે (DMK) એન્ડ ધ પોલિટિક્સ ઓફ તામિલ નેશનાલિઝમ", ''પેસિફિક અફેર્સ'' , 37(4):396–411, 396–397.</ref> સ્વતંત્રતા ચળવળને લીધે સર્જાયેલા લોકોના આધારના મોજા ઉપર સવાર થઈને કોંગ્રેસ પક્ષે આઝાદી બાદ તમિલનાડુમાં સૌપ્રથમ સરકાર બનાવી હતી અને 1967 સુધી રાજ્ય ઉપર શાસન કર્યું હતું. 1965 અને 1968માં, રાજ્યની શાળાઓમાં હિંદી દાખલ કરવાની કેન્દ્ર સરકારની યોજના સામે વ્યાપકપણે યોજાયેલી હિંદી-વિરોધી ચળવળની આગેવાની ડીએમકે (DMK)એ લીધી. દ્રવિડિયન ચળવળની માગોને આધારે તમિલનાડુની રોજગાર તથા શૈક્ષણિક સંસ્થાઓમાં હકારાત્મક પગલાઓનો પ્રારંભ થયો.<ref>સિન્થીયા સ્ટિફન, ''ધ હિસ્ટ્રી ઓફ રિઝર્વેશન ઇન ઇન્ડિયા ફ્રોમ 1800 ટુ 1950'' </ref> દ્રવિડિયન ચળવળની નેતાગીરીને અન્નાદુરાઈ અને કરુણાનિધિ તરીકે અત્યંત કાબેલ લેખકો તથા સાક્ષર મળ્યાં હતા, જેમણે પોતાનો રાજકીય સંદેશ પ્રસરાવવા માટે રંગમંચના નાટકો અને મૂવી જેવા લોકપ્રિય માધ્યમોનો ઉદ્યમપૂર્વક ઉપયોગ કર્યો.<ref>એસ. થીયોડોર બસ્કારન, ધ રૂટ્સ ઓફ સાઉથ ઇન્ડિયન સિનેમા, જર્નલ ઓફ ધ ઇન્ટરનેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ,</ref> એમ.જી. રામચંદ્રન (એમજીઆર (MGR)) કે જેઓ બાદમાં તમિલનાડુના મુખ્યમંત્રી બન્યાં, તેઓ ા પ્રકારના એક રંગમંચ અને મૂવી કલાકાર હતા.<ref name="bbctamil">{{cite news |first = Jegatheesan |last = L. R. |author = |coauthors = |url = http://www.bbc.co.uk/tamil/specials/178_wryw/ |title = ஆளும் அரிதாரம் (''Reigning filmdom'') |work = |publisher = [[BBC]] |pages = |page = |date = |access-date = 2006-11-08 |language = Tamil}}</ref> 1967માં ડીએમકે (DMK) રાજ્યની ચૂંટણી જીત્યું. 1971માં ડીએમકે (DMK) 1971માં ડીએમકે (DMK) બે ભાગમાં વિભાજિત થઈ ગયું, એમજીઆર (MGR)ના ફાંટાએ ઓલ ઇન્ડિયા અન્ના દ્રવિડ મુન્નેત્ર કઝગમ (એઆઇએડીએમકે (AIADMK))ની રચના કરી. ત્યારથી લઈને અત્યાર સુધી તમિલનાડુની રાજનીતિમાં આ બન્ને પક્ષોનું વર્ચસ્વ રહ્યું છે.<ref name="Harris">જોહન હેરિસ અને એન્ડ્રૂ વ્યાટ, ધ ચેન્જિંગ પોલિટિક્સ ઓફ તમિલનાડુ ઇન ધ 1990, 1990ના દાયકામાં ભારતમાં રાજ્ય રાજકારણ પર કોન્ફરન્સ: પોલિટિકલ મોબિલાઇઝેશન એન્ડ પોલિટિકલ કમ્પિટિશન, ડિસેમ્બર 2004. પાનું 2</ref> એમજીઆર (MGR)ની રાહબરી હેટળ એઆઇએડીએમકે (AIADMK)એ 1977, 1980 અને 1984ની સતત ત્રણ વિધાનસભા ચૂંટણીઓમાં રાજ્ય સરકારનો અંકુશ જાળવી રાખ્યો. એમજીઆર (MGR)ના નિધન બાદ વિવિધ પ્રતિસ્પર્ધીઓ વચ્ચે વારસાના મુદ્દાને લઈને એઆઇએડીએમકે (AIADMK) વિભાજિત થઈ ગયું. આખરે જે. જયલલિતાએ એઆઇએડીએમકે (AIADMK)ની કમાન પોતાના હાથમાં લીધી. 1990ના દશકના ઉત્તરાર્ધ દરમિયાન તમિલનાડુના રાજકીય મંચ ઉપર વિવિધ ફેરફારો થયા, આખરે તમિલનાડુની રાજનીતિમાં ડીએમકે (DMK) અને એઆઇએડીએમકે (AIADMK)નાં ઈજારાનો અંત આવ્યો. 1996માં, તમિલનાડુના કોંગ્રેસ પક્ષમાં થયેલા વિભાજનને કારણે તમિલ મનિલા કોંગ્રેસ (ટીએમસી (TMC))ની રચના કરાઈ. ટીએમસીએ (TMC) ડીએમકે (DMK) સાથે ગઠબંધન કર્યું, જ્યારે ડીએમકેમાંથી છૂટા પડેલાં અન્ય પક્ષ મારુમલાર્કી દ્રવિડ મુન્નેત્ર કઝગમ(એમડીએમકે (MDMK))એ એઆઇએડીએમકે (AIADMK) સાથે જોડાણ કર્યું. આ અને વિવિધ નાની રાજકીય પાર્ટીઓએ લોકોનો ટેકો મેળવવાનું શરૂ કર્યું. 1996ની રાષ્ટ્રિય સંસદની ચૂંટણીઓમાં ‘શંભુમેળા’ નું સૌપ્રથમ દ્વષ્ટાંત જોવા મળ્યું, તે દરમિયાન ડીએમકે (DMK) અને ટીએમસી (TMC) વચ્ચેના ગઠબંધનને કારણે ઊભા થયેલા પડકારને ખાળવા માટે એઆઇએડીએમકે (AIADMK)એ સંખ્યાબંધ નાની પાર્ટીઓના બનેલા વિશાળ શંભુમેળાની રચના કરી. ત્યારથી લઈ અત્યાર સુધી તમિલનાડુમાં સંખ્યાબંધ રાજકીય પક્ષોના ગઠબંધનની રચના એ ચૂંટણીની રીત બની ગઈ છે.<ref>{{cite news | title=The arithmetic of alliance and anti-incumbency | work=The Hindu, May 06, 2004 | url=http://www.hindu.com/2004/05/06/stories/2004050604981200.htm | publisher=The Hindu Group | access-date=2006-11-15 | location=Chennai, India | date=2004-05-06 | archive-date=2004-05-31 | archive-url=https://web.archive.org/web/20040531130637/http://www.hindu.com/2004/05/06/stories/2004050604981200.htm | url-status=dead }}</ref> 1990ના પ્રારંભ દરમિયાન રાષ્ટ્રીય કક્ષાએ ચૂંટણીમાં કોંગ્રેસ પક્ષની પીછેહટ શરૂ થઈ, તેને કારણે કોંગ્રેસને તમિલનાડુ સહિતના વિવિધ રાજ્યોમાં ગઠબંધન સહયોગીઓ શોધવાની ફરજ પડી. આને લીધે દ્રવિડયન પક્ષોને કેન્દ્ર સરકારનો ભાગ બનવાનો માર્ગ મળી ગયો.<ref>જોહન હેરિસ અને એન્ડ્રૂ વ્યાટ, ધ ચેન્જિંગ પોલિટિક્સ ઓફ તમિલનાડુ ઇન ધ 1990, 1990ના દાયકામાં ભારતમાં રાજ્ય રાજકારણ પર કોન્ફરન્સ: પોલિટિકલ મોબિલાઇઝેશન એન્ડ પોલિટિકલ કમ્પિટિશન, ડિસેમ્બર 2004. પાનું 4</ref> == સમયચક્ર == {{HistoryOfTN}} == આ પણ જુઓ == * ભારતનો ઇતિહાસ * બંગાળનો ઇતિહાસ * બિહારનો ઇતિહાસ * મધ્યયુગીન કર્ણાટકનો રાજકીય ઇતિહાસ == નોંધ == {{Reflist|2}} == સંદર્ભો == {{Sister project links|Tamil Nadu}} <div class="references-small"> * {{cite book | first= K.A. | last= Nilakanta Sastri | authorlink=K. A. Nilakanta Sastri | coauthors= | year=2000 | title= A History of South India | edition= | publisher=Oxford University Press | location= New Delhi| isbn= 0195660686-8}} * {{cite book | first= K.A. | last= Nilakanta Sastri | authorlink= | coauthors= | year=1984| title= The Colas | edition= | publisher=University of Madras | location= Madras| id= }} * {{cite book | first= Durga | last= Prasad | authorlink= | coauthors= | year= 1988 | title= History of the Andhras up to 1565 A. D. | url= http://igmlnet.uohyd.ernet.in:8000/gw_44_5/hi-res/hcu_images/G2.pdf | format= PDF | edition= | publisher= P. G. Publishers | location= Guntur, India | id= | access-date= 2011-01-20 | archive-date= 2007-03-13 | archive-url= https://web.archive.org/web/20070313210732/http://igmlnet.uohyd.ernet.in:8000/gw_44_5/hi-res/hcu_images/G2.pdf | url-status= dead }} * {{cite book | first= Humphrey William | last= Codrington | authorlink= | coauthors= | year= 1926 | title= A Short History of Lanka | edition= | publisher= Macmillan and Co., Limited | location= St Martin's Street, London | id=|url= http://lakdiva.org/codrington/ }} * {{cite book | first= R | last= Nagasamy | authorlink= | coauthors= | year= 1995 | title= Roman Karur | edition= | publisher= Brahadish Publications | location= Madras | id= | url= http://tamilartsacademy.com/books/roman%20karur/cover.html | access-date= 2011-01-20 | archive-date= 2012-05-07 | archive-url= https://web.archive.org/web/20120507185123/http://tamilartsacademy.com/books/roman%20karur/cover.html | url-status= dead }} * {{cite book | first= K.A. | last= Nilakanta Sastri | authorlink= | coauthors= Srinivasachari | year=2000 | title= Advanced History of India | edition= | publisher= Allied Publishers Ltd | location= New Delhi| id= ASIN: B0007ASWQW}} * {{cite book | first= Anthony | last= Read | authorlink= | coauthors= | year=1997 | title= The Proudest Day - India's Long Ride to Independence | edition= | publisher= Jonathan Cape | location= London | isbn=0-393-31898-2 }} * {{cite book | first= Romesh Chunder | last= Dutt | authorlink= | coauthors= | year=| title= Open Letters to Lord Curzon on Famines and Land Assessments in India | edition= | publisher= Adamant Media Corporation | location= | isbn= 1-4021-5115-2 }} * {{cite book | first= John| last= Keay | authorlink= | coauthors= | year=2000| title= India, a History | edition= | publisher= Harper Collins Publishers| location= London| isbn= 0-00-638784-5 }} * {{cite book | first= Nicholas B.| last= Dirks | authorlink= | coauthors= | year=2000| title= The Hollow Crown:Ethnohistory of an Indian Kingdom | url= https://archive.org/details/hollowcrownethno0000dirk_k3w1| edition= | publisher= University of Michigan Press| location= USA| isbn= 0-472-08187-X }} * {{cite book | first= Bipin | last= Chandra | authorlink= | coauthors= | year=1999 | title= The India after Independence | url= https://archive.org/details/snj.aafterindepe1999bipa_k8d5 | edition= | publisher= Penguin | location= New Delhi | isbn=0-14-027825-7 }} * {{cite book | first= Hermann | last= Kulke| authorlink= | coauthors= Dietmar Rothermund | year=2004| title= A History of India | edition= | publisher= Routledge (UK) | location= | isbn= 0415329191}} * {{cite book | first= Chris | last= McDowell | authorlink= | coauthors= | year= 1996| title= A Tamil Asylum Diaspora: Sri Lankan Migration, Settlement and Politics in Switzerland | url= https://archive.org/details/tamilasylumdiasp0000mcdo | edition= | publisher= Berghahn Books| location= New York | isbn=1571819177 }} * {{cite web | title= Religious Traditions of the Tamils | work= Veluppillai, Prof. A., | url= http://tamilelibrary.org/ | access-date=2006-05-15}} * {{cite web | title= 63 Nayanmars | work= Sri Swami Sivananda, The Divine Life Trust Society | url= http://www.tamilnation.org/sathyam/east/saivaism/63nayanmars.htm | access-date=2006-05-16}} {{Dead link|date=September 2010|bot=H3llBot}} * {{cite web|title=Maratha Kings of Thanjavur|url=http://www.sarasvatimahallibrary.tn.nic.in/Thanjavur/Maratha_Rulers/maratha_rulers.html|publisher=Saraswathi Mahal Library|access-date=2006-11-18|archive-date=2006-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20061127112850/http://www.sarasvatimahallibrary.tn.nic.in/Thanjavur/Maratha_Rulers/maratha_rulers.html|url-status=dead}} * {{cite journal | author= Shanti Pappu, Yanni Gunnell, Maurice Taieb, Jean-Philippe Brugal, K. Anupama, Raman Sukumar & Kumar Akhilesh | title= Excavations at the Palaeolithic Site of Attirampakkam, South India | journal= Antiquity | year= | volume= 77 | issue= 297 | pages= | url= http://antiquity.ac.uk/ProjGall/pappu/pappu.html | access-date= 2011-01-20 | archive-date= 2009-01-22 | archive-url= https://web.archive.org/web/20090122215543/http://antiquity.ac.uk/ProjGall/pappu/pappu.html | url-status= dead }} * {{cite web | title= Archaeobotany of Early Historic sites in Southern Tamil Nadu | work= | url= http://www.ucl.ac.uk/archaeology/staff/profiles/fuller/tamil.htm | access-date= 2006-05-15 | archive-url= https://web.archive.org/web/20060213113405/http://www.ucl.ac.uk/archaeology/staff/profiles/fuller/tamil.htm | archive-date= 2006-02-13 | url-status= live }} * {{cite web | title= Vellore Revolt 1806 | work= | url= http://www.vellorerevolt1806.info/index.html | access-date= 2006-05-15 | archive-date= 2007-09-27 | archive-url= https://web.archive.org/web/20070927223208/http://www.vellorerevolt1806.info/index.html | url-status= dead }} * {{cite web| title= Historical Atlas of South India-Timeline| work= French Institute of Pondicherry| url= http://www.ifpindia.org/Historical-Atlas-of-South-India-Timeline.html| access-date= 2006-05-15| archive-date= 2006-09-28| archive-url= https://web.archive.org/web/20060928071936/http://www.ifpindia.org/Historical-Atlas-of-South-India-Timeline.html| url-status= dead}} * {{cite web | title= Excavations at Arikamedu | work= | url= http://www.thebeadsite.com/UNI-ARK.html | access-date= 2006-05-16 | archive-date= 2006-04-24 | archive-url= https://web.archive.org/web/20060424073600/http://www.thebeadsite.com/UNI-ARK.html | url-status= dead }} * {{cite web| title= Roman Maps and the Concept of Indian Gems| work= | url= http://www.thebeadsite.com/UNI-MAPS.html| access-date= 2006-05-16| archive-date= 2006-06-15| archive-url= https://web.archive.org/web/20060615052717/http://www.thebeadsite.com/UNI-MAPS.html| url-status= dead}} * {{cite web | title= The State Legislature - Origin and Evolution | work= | url= http://www.assembly.tn.gov.in/history/history.htm | access-date= 2006-10-16 | archive-date= 2010-04-13 | archive-url= https://web.archive.org/web/20100413233934/http://www.assembly.tn.gov.in/history/history.htm | url-status= dead }} * {{cite web| title= The Changing Politics Of Tamil Nadu In The 1990s| work= John Harriss and Andrew Wyatt, Conference on State Politics in India in the 1990s: Political Mobilisation and Political Competition, December 2004| url= http://www.dcrcdu.org/dcrc/John%20Harriss.doc| archive-url= https://web.archive.org/web/20070630130734/http://www.dcrcdu.org/dcrc/John+Harriss.doc| archive-date= 2007-06-30| access-date= 2006-06-14| url-status= dead}} * {{cite web | title= The Roots of South Indian Cinema | work= By S. Theodore Baskaran, The Journal of the International Institute | url= http://www.umich.edu/~iinet/journal/vol9no2/baskaran_cinema.html | access-date= 2006-06-14 | archive-url= https://web.archive.org/web/20050423210028/http://www.umich.edu/~iinet/journal/vol9no2/baskaran_cinema.html | archive-date= 2005-04-23 | url-status= dead }} * {{cite web | title= Passions of the Tongue - Language Devotion in Tamil India, 1891–1970 | work= Sumathi Ramaswamy University Of California Press | url=http://content.cdlib.org/xtf/view?docId=ft5199n9v7&brand=ucpress | access-date=2006-06-14}} * {{cite web | title= Is the Dravidian movement dying? | work= Subramanian Swamy, ''Frontline'', Vol 20, Issue 12, June 2003 | url= http://www.hinduonnet.com/fline/fl2012/stories/20030620003609800.htm | access-date= 2006-06-14 | archive-date= 2006-12-14 | archive-url= https://web.archive.org/web/20061214070629/http://www.hinduonnet.com/fline/fl2012/stories/20030620003609800.htm | url-status= dead }} * {{cite web | title= Tamil Coins- a study - Online Book | work= R. Nagaswamy | url= http://tamilartsacademy.com/books/coins/cover.html | access-date= 2006-06-16 | archive-date= 2006-06-15 | archive-url= https://web.archive.org/web/20060615123242/http://tamilartsacademy.com/books/coins/cover.html | url-status= dead }} * {{cite web | title= The Political Situation In Pondicherry 1910–1915 | work= | url= http://www.sriaurobindoashram.org/research/show.php?set=doclife&id=25 | access-date= 2006-10-12 | archive-date= 2007-03-11 | archive-url= https://web.archive.org/web/20070311020848/http://www.sriaurobindoashram.org/research/show.php?set=doclife&id=25 | url-status= dead }} * {{cite web | title= Sowing The Seeds Of A Policy For Free India and the Anti-Hindi Agitation in the South 1910–1915 | work= M. S. Thirumalai, Ph.D., | url= http://www.languageinindia.com/dec2005/languagepolicy1936-1.html | access-date= 2006-10-16}} {{Dead link|date=ઑક્ટોબર 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{cite web | title= The Demand for Dravida Nadu | work= Nambi Arooran, K | url=http://www.tamilnation.org/heritage/dravidanadu.htm | access-date=2006-10-16}} {{Dead link|date=September 2010|bot=H3llBot}} * {{cite web | title= A history of agitational politics | work= Viswanathan, S. | url= http://india.eu.org/1389.html | access-date= 2006-10-17 | archive-date= 2006-11-14 | archive-url= https://web.archive.org/web/20061114222410/http://india.eu.org/1389.html | url-status= dead }} * {{cite web | title= Community, Class and Conservation:Development Politics on the Kanyakumari Coast | work= Ajantha Subramanian | url= http://www.conservationandsociety.org/c_s_1_2-1-subramanian.pdf | format= PDF | access-date= 2006-10-17 | archive-url= https://web.archive.org/web/20060815110614/http://www.conservationandsociety.org/c_s_1_2-1-subramanian.pdf | archive-date= 2006-08-15 | url-status= live }} * {{cite web | title= The History Of Reservations In India From The 1800s To The 1950s | work= Cynthia Stephen | url= http://www.holycrossjustice.org/pdf/Asia/Integral%20Liberation/June%202006/The%20History%20of%20Reservations%20in%20India.pdf | format= PDF | access-date= 2009-03-15 | archive-date= 2009-03-18 | archive-url= https://web.archive.org/web/20090318145134/http://www.holycrossjustice.org/pdf/Asia/Integral%20Liberation/June%202006/The%20History%20of%20Reservations%20in%20India.pdf | url-status= dead }} * {{cite web | title= The Global Dimensions of Conflict in Sri Lanka | work= Rajesh Venugopal, Queen Elizabeth House, University of Oxford | url= http://www.qeh.ox.ac.uk/pdf/qehwp/qehwps99.pdf | format= PDF | access-date= 2006-10-17 | archive-date= 2006-10-10 | archive-url= https://web.archive.org/web/20061010121927/http://www.qeh.ox.ac.uk/pdf/qehwp/qehwps99.pdf | url-status= dead }} * {{cite news |first = Jegatheesan |last = L. R. |author = |coauthors = |url = http://www.bbc.co.uk/tamil/specials/178_wryw/ |title = ஆளும் அரிதாரம் (''Reigning filmdom'') |work = |publisher = BBC |pages = |page = |date = |access-date = 2006-11-08 |language = Tamil}} * {{cite web | title= Varalaaru - Online Monthly Magazine | work= Dr.R. Kalaikkovan | url=http://www.varalaaru.com | access-date=2007-04-12 |language = Tamil}} </div> {{DEFAULTSORT:History Of Tamil Nadu}} [[Category:તમિલનાડુનો ઇતિહાસ]] [[Category:તામિલ ઇતિહાસ]] [[Category:તમિલનાડુ]] 7l6tkj6prx4gzri4kh4gwl6ndcyhbmm 0 30334 906250 901572 2026-10-11T23:40:10Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 906250 wikitext text/x-wiki {{Infobox Writer <!-- for more information see [[:Template:Infobox Writer/doc]] --> | name = અમૃતા પ્રીતમ | image = Amrita Pritam (1919 – 2005) , in 1948.jpg | caption = | pseudonym = | birth_name = અમૃતા કૌર | birth_date = {{birth date|1919|8|31|mf=y}} | birth_place = [[ગુજરાનવાલા]], બ્રિટિશ ભારત | death_date = {{death date and age|2005|10|31|1919|8|31|mf=y}} | death_place = [[દિલ્હી]], [[ભારત]] | occupation = [[નવલકથા|નવલકથાકાર]], [[કવિ|કવિયત્રી]], [[નિબંધ|નિબંધકાર]] | nationality = [[ભારત]] | period = 1936-2004 | genre = કવિતા, ગદ્ય, જીવનકથા | subject = [[ભારતના ભાગલા]], [[સ્ત્રી|મહિલાઓ]], સ્વપ્ન | movement = રોમૅન્ટિક પ્રોગ્રેસિવિઝમ<ref>''Muslim Feminism and Feminist Movement: Middle-East Asia'', by Abida Samiuddin, Rashida Khanam. Global Vision Pub. House, 2002. ISBN 8187746408. ''Page viii and 426''.</ref> |notableworks = ''પિંજર'' (નવલકથા)<br />''અજ્જ અક્ખાં વારિસ શાહ નું'' (કવિતા)<br />''સુનેરે'' (કવિતા) | signature = | website = }} '''અમૃતા પ્રીતમ''' (૩૧ ઓગસ્ટ ૧૯૧૯ – ૩૧ ઓક્ટોબર ૨૦૦૫) ({{lang-pa|ਅਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ}},''{{IAST|amritā prītam}}'' ,{{lang-hi|अमृता प्रीतम}},''{{IAST|amr̥tā prītam}}'' ), [[ભારત|ભારતીય]] લેખિકા અને કવયિત્રી હતા જેમને પ્રથમ પંજાબી અગ્રણી મહિલા કવયિત્રી, નવલકથાકાર અને નિબંધકાર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે અને [[પંજાબી ભાષા]]ની ૨૦મી સદીની અગ્રણી કવયિત્રીઓમાં પણ તેમની ગણના થાય છે. તેમને ભારત-પાકિસ્તાન સરહદે બંને બાજુએથી સમાન પ્રમાણમાં પ્રેમ મળ્યો હતો, તેમણે છ દાયકાથી વધુ લાંબી કારકીર્દિમાં કવિતા, કાલ્પનિક વાર્તાઓ, જીવનચરિત્રો, નિબંધો, પંજાબી લોકગીતોના સંગ્રહો અને આત્મકથાઓના ૧૦૦થી વધુ પુસ્તકો તૈયાર કર્યા હતા જેનું કેટલીક ભારતીય અને વિદેશી ભાષાઓમાં અનુવાદ થયું હતું.<ref name="guar"></ref><ref>[https://web.archive.org/web/20121010215124/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=2005%5C11%5C14%5Cstory_14-11-2005_pg7_43 અમૃતા પ્રીતમ: અ ગ્રેટ વર્ડસ્મિથ ઈન પંજાબ્સ લિટરરિ હિસ્ટ્રી] ''ડેઈલી ટાઈમ્સ (પાકિસ્તાન)'' , નવેમ્બર 14, 2005.</ref> તેમને પોતાની ઘણી માર્મિક કવિતા ''આજ અખાં વારિસ શાહ નુ'' (આજે હું વારિસ શાહને કહું છું) માટે સૌથી વધુ યાદ કરવામાં આવે છે – ૧૮મી સદીના કવિ વારિસની યાદમાં લખેયાલા શોકગીત "વારિસ શાહને ઊર્મિકાવ્ય"માં [[ભારતના ભાગલા]] વખતે થયેલા કત્લેઆમ અંગે તેણીએ પોતાના સંતાપની અભિવ્યક્તિને રજૂ કરી હતી. નવલકથાકાર તરીકે તેમની ખ્યાતનામ કૃતિ ''પીંજર'' (કંકાલ) (૧૯૫૦) છે, જેમાં તેમણે પોતાનું યાદગાર પાત્ર ''પુરો'' રચ્યુ હતુ, જે મહિલાઓ સામેની હિંસાનો સંક્ષેપ, માનવતાનું હનન અને અસ્તિત્વના ભાગ્ય સામે ઘુંટણિયા ટેકવી દેવાની વાત છે; આ નવલકથા પરથી 2003માં ''પીંજર'' નામની પુરસ્કાર વિજેતા ફિલ્મ બની હતી.<ref>[http://www.tribuneindia.com/2005/20051105/saturday/main1.htm ઓલ્વેઝ અમૃતા, ઓલ્વેઝ પ્રીતમ] ''ગુલઝાર સિંહ સંધુ ઓન ધ ગ્રાન્ડ ડેમ ઓફ પંજાબી લેટર્સ'' , ''ધ ટ્રીબ્યુન'' , નવેમ્બર ૫, ૨૦૦૫.</ref><ref>{{imdb title|0347779|Pinjar}}</ref> 1947માં જ્યારે ભૂતપૂર્વ બ્રિટિશ ભારતના [[ભારત|ભારત]] અને [[પાકિસ્તાન|પાકિસ્તાન]] નામના બે સ્વતંત્ર દેશોમાં [[ભારતના ભાગલા|ભાગલા]] પડ્યાં ત્યારે, તેમણે [[લાહોર|લાહોર]]થી ભારતમાં હિજરત કરી હતી, છતા તેઓ આજીવન પાકિસ્તાનમાં પણ તેમની સમકાલિન હસ્તીઓ જેમકે મોહનસિંહ અને શિવકુમાર બતાલવી જેટલા જ લોકપ્રિય રહ્યા હતા. પંજાબી સાહિત્યમાં મહિલાઓના સૌથી મહત્વપૂર્ણ અવાજ તરીકે ઓળખતા અમૃતા પ્રીતમ 1956માં, પ્રસિદ્ધ રચના, ''સુનેહે'' (સંદેશા) કે જે એક લાંબી કવિતા છે તેના માટે સાહિત્ય એકાદમી પુરસ્કાર મેળવનાર પ્રથમ મહિલા હતા,<ref name="mod">[http://books.google.com/books?id=m1R2Pa3f7r0C&amp;pg=PA945&amp;dq=Amrita+Pritam&amp;sig=ACfU3U0CpuZGiTYdM4_fgX4dsZaextbNnA#PPA945,M1 અમૃતા પ્રીતમ] ''મોડર્ન ઈન્ડિયન લિટરચર: એન ઓન્થોલોજી'' , કે.એમ. જ્યોર્જ દ્વારા, સાહિત્ય એકાદમી. 1992,આઈએસબીએન (ISBN) 8172013248.''945-947'' .</ref> બાદમાં તેમને 1982માં ''કાગઝ તે કેનવાસ'' (કાગળ અને કેનવાસ) માટે ભારતીય જ્ઞાનપીઠ પુરસ્કાર પણ મળ્યો હતો, જે ભારતનો સર્વશ્રેષ્ઠ સાહિત્ય પુરસ્કાર છે. 1969માં તેમને [[પદ્મશ્રી|પદ્મ શ્રી]] પુરસ્કાર મળ્યો હતો, અંતે વર્ષ 2004માં ભારતનું બીજા ક્રમનું સર્વોચ્ચ નાગરિક સન્માન [[પદ્મવિભૂષણ|પદ્મ વિભૂષણ]] મળ્યું હતું અને એ જ વર્ષે તેમને સાહિત્ય એકાદમી (ભારતીય પત્રોની એકાદમી) દ્વારા ભારતનું સર્વોચ્ચ સાહિત્ય સન્માન સાહિત્ય એકાદમી ફેલોશિપ અપાયું હતું જે ''“સાહિત્યના ચિરંજીવો”'' ને આજીવન સિદ્ધિ માટે અપાય છે.<ref>[http://www.hindu.com/2004/10/05/stories/2004100514031300.htm સાહિત્ય એકેડેમી ફેલોશિપ ફોર અમૃતા પ્રીતમ, અનંતા મૂર્તિ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041210084639/http://www.hindu.com/2004/10/05/stories/2004100514031300.htm |date=2004-12-10 }} ''ધ હિન્દુ'' , ઓક્ટોબર 5, 2004.</ref> ==જીવનકથા== === પ્રારંભિક વર્ષો === અમૃતા પ્રીતમનો જન્મ પંજાબના ગુજરાનવાલામાં થયો હતો જે હાલ [[પાકિસ્તાન|પાકિસ્તાન]]માં છે, તેઓ શાળાના શિક્ષક,<ref name="guar">[http://www.guardian.co.uk/news/2005/nov/04/guardianobituaries.india અમૃતા પ્રીતમ - અબિચ્યુઅરી] ''ધ ગાર્ડિઅન'' , નવેમ્બર 4, 2005.</ref> કવિ તેમજ વ્રજ ભાષાના વિદ્વાન કરતારસિંહ હિતકારી કે જેઓ સાહિત્ય સામયિકનું પણ સંપાદન કરતા હતા તેમના એક માત્ર સંતાન હતા.<ref name="wom"></ref><ref>[http://books.google.com/books?id=1lTnv6o-d_oC&amp;pg=PA254&amp;dq=Amrita+Pritam&amp;sig=ACfU3U1QKgR3CqBR6Vw_eBNoNj5e38LdYw#PPA254,M1 ન્યૂ પંજાબી પોએટ્રી ( 1935-47)] ''વીસમી સદીમાં ભારતીય સાહિત્ય પર હેન્ડબૂક'' , નલીની નટરાજન દ્વારા, ઈમેન્યુઅલ સંપથ નેલ્સન, ગ્રીનવૂડ પબ્લિશિંગ ગ્રૂપ, 1996. આઈએસબીએન (ISBN) 0313287783.''પાના 253-254'' .</ref> આ ઉપરાંત તેઓ શીખ આસ્થાના ''પ્રચારક'' પણ હતા.<ref>[http://www.sikhtimes.com/bios_111205a.html ખુશવંતસિંહ, "અમૃતા પ્રીતમ: ક્વિન ઓફ પંજાબી લિટરચર", ''ધ શીખ ટાઈમ્સ'' ]</ref> અમૃતા અગિયાર વર્ષના હતા ત્યારે તેમના માતાનું અવસાન થયું હતું. ટૂંક જ સમયમાં, તેઓ તેમના પિતા સાથે [[લાહોર|લાહોર]] જતા રહ્યા હતા, જ્યાં તેઓ 1947માં ભારતમાં હિજરત કરી ત્યાં સુધી રહ્યા હતા. પુખ્તવયની જવાબદારીઓ સામે હોવા સાથે માતાના અવસાન બાદ એકલતાના કારણે તેમણે નાની વયે લેખન શરૂ કર્યું હતું. તેમનો પ્રથમ કાવ્યસંગ્રહ ''અમૃત લહેરે'' (અમર મોજાઓ) 1936માં પ્રકાશિત થયો હતો, ત્યારે તેઓ સોળ વર્ષના હતા અને તે વર્ષે જ તેમણે પ્રીતમસિંહ સાથે લગ્ન કર્યા હતા, જેઓ સંપાદક હતા અને તેમની સાથે બાળપણમાં તેમનું સગપણ થયું હતું, બાદમાં તેમણે પોતાનું નામ બદલીને અમૃતા પ્રીતમ કર્યું હતું.<ref>[http://www.independent.co.uk/news/obituaries/amrita-pritam-513564.html અમૃતા પ્રીતમ - અબિચ્યુઅરી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110701200641/http://www.independent.co.uk/news/obituaries/amrita-pritam-513564.html |date=2011-07-01 }} ''ધ ઈન્ડિપેન્ડેન્ટ'' , 2 નવેમ્બર, 2005.</ref> 1936 અને 1943ના વર્ષો દરમિયાન તેમણે અડધો ડઝન જેટલી કવિતાઓના સંગ્રહો લખ્યા. તેમણે વીરશૃંગારરસના કવયિત્રી તરીકેની સફર શરૂ કરવા છતા,<ref name="mod"></ref> ટૂંક સમયમાં તેમણે ચક્રો બદલ્યા, અને પ્રગતિશીલ લેખકોની ચળવળનો હિસ્સો બન્યા અને તેની અસર તેમના સંગ્રહ, ''લોક પીડ'' (લોકોની વેદના) (1944)માં જોવા મળી હતી, જેમાં 1943માં બંગાળના દુકાળ બાદના યુદ્ધગ્રસ્ત અર્થતંત્રની ખુલ્લેઆમ આલોચના કરવામાં આવી હતી. [[ભારતના ભાગલા|ભારતના ભાગલા]] પહેલા તેમણે [[લાહોર|લાહોર]] રેડિયો સ્ટેશન માટે પણ કામ કર્યું હતું.<ref>[https://web.archive.org/web/20061113000641/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=2005%5C11%5C02%5Cstory_2-11-2005_pg3_1 તંત્રીલેખ] ''ડેઈલી ટાઈમ્સ (પાકિસ્તાન)'' , 2 નવેમ્બર, 2005.</ref> === ભાગલા === કોમી હિંસામાં અંદાજે એક મિલિયન મુસ્લિમો, હિન્દુઓ અને શીખોનું મૃત્યુ થયા બાદ 1947માં [[ભારતના ભાગલા|ભારતના ભાગલા]] થયા હતા, અને અમૃતા પ્રીતમ જ્યારે [[લાહોર|લાહોર]] છોડીને નવી દિલ્હીમાં ગયા ત્યારે તેઓ 28 વર્ષની વયે પંજાબી આશ્રિત બની ગયા હતા. ત્યારપછી, 1948માં, તેમના પુત્ર સાથે ગર્ભવતી થયા હતા અને દહેરાદૂનથી [[દિલ્હી|દિલ્હી]] મુસાફરી કરી હતી, તેમણે કાગળના ટુકડા પર<ref>[http://www.hindu.com/lr/2005/12/04/stories/2005120400040100.htm એન અલ્ટરનેટિવ વોઈસ ઓફ હિસ્ટ્રી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051208053555/http://www.hindu.com/lr/2005/12/04/stories/2005120400040100.htm |date=2005-12-08 }} નોનિકા દત્તા, ધ હિન્દુ, 04 ડિસેમ્બર, 2005.</ref> કવિતા, “આજ અખાં વારિસ શાહ નુ” (હું આજે વારિસ શાહને કહું છું) સ્વરૂપે પોતાની પીડાને અભિવ્યક્ત કરી હતી; બાદમાં આ કવિતાએ તેમને અમર બનાવી દીધા અને ભાગલાના સૌથી મર્મભેદક સ્મૃતિકાર બની ગયા હતા.<ref>[http://www.hinduonnet.com/thehindu/mag/2005/11/13/stories/2005111300030100.htm જગલિંગ ટુ લાઈવ્સ]{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ધ હિન્દુ, 13 નવેમ્બર, 2005.</ref> સૂફી કવિ વારિસ શાહ કે જેમણે હીર અને રાંજાની કરુણ ગાથા લખી હતી અને તેમના જન્મ સ્થળે જ અમૃતા પ્રીતમનો જન્મ થયો હતો તેમને ઉદ્દેશીને લખેલી કવિતા,<ref> [http://www.apnaorg.com/poetry/heercomp/ સંપૂર્ણ હીર વારિસ શાહ]</ref> પંજાબી રાષ્ટ્રીય વીરરસનું કાવ્ય છેઃ <poem> ਅੱਜ ਆਖਾਂ ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਕਿਤੋਂ ਕਬਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬੋਲ। ਤੇ ਅੱਜ ਕਿਤਾਬੇ ਇਸ਼ਕ ਦਾ ਕੋਈ ਅਗਲਾ ਵਰਕਾ ਫੋਲ। ਇਕ ਰੋਈ ਸੀ ਧੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਤੂ ਲਿਖ ਲਿਖ ਮਾਰੇ ਵੈਣ ਅਜ ਲੱਖਾਂ ਧੀਆਂ ਰੌਂਦੀਆਂ ਤੈਨੂ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਕਹਿਣ: ਵੇ ਦਰਦਮੰਦਾਂ ਦਿਆ ਦਰਦੀਆ ਉੱਠ ਤੱਕ ਆਪਣਾ ਪੰਜਾਬ। ਅਜ ਬੇਲੇ ਲਾਸ਼ਾਂ ਵਿਛੀਆਂ ਤੇ ਲਹੂ ਦੀ ਭਰੀ ਚਨਾਬ <ref>[http://apnaorg.com/poetry/amrita-r/ ] ઉત્તર અમેરિકામાં પંજાબ એકાદમી (એપીએનએ (APNA)).</ref> </poem> <poem> '' આજ અખાં વારિસ શાહ નું, કિત્તો કબરા વિચ્ચો બોલ, '' ''તે આજ કિતાબ-એ-ઈશ્ક દા કોઈ અગલા વરકા ફોલ'' ''ઈક રોઝ સી ધી પંજાબ દી, તુન લીખ લીખ મારે વાં '' ''આજ લખ્ખા ધીઆં રોન્દિઆ, તેનું વારિસ શાહ નું કહેં'' ''ઉઠ દર્દમાન્દન દિઆ દર્દીઆ, ઉઠ તક્ક અપના પંજાબ'' ''આજ બેલે લાશાં બિછિઆં તે લહૂ દી બહરી ચિનાબ'' </poem> <poem> આજે, હું વારિસ શાહને કહુ છું, “તારી કબરમાંથી કંઈક બોલ” અને આજે, પ્રેમની કિતાબમાં નવું લાગણીનું પાનું તો ખોલ એકવાર, પંજાબની દીકરીની આંખમાંથી આંસુ સર્યું ને તે કરુણ ગાથા લખી આજે, લાખો દીકરીઓ રુદન કરી કહે તેને જાગો! ઓ વ્યથાનું વર્ણન કરનારા જાગો! ને જો તારા પંજાબને આજે મેદાનો લાશોથી ઉભરાય છે, ને ચિનાબ લોહીથી વહી રહી છે<ref>{{Cite web |url=http://www.buzzvines.com/amrita-pritham |title=અનુવાદ સાથે સંપૂર્ણ કવિતા |access-date=2011-02-18 |archive-date=2016-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160718095851/http://www.buzzvines.com/amrita-pritham |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.apnaorg.com/audio/amrita/ આજ અખાં વારિસ શાહ નુ- અમૃતાના પોતાના કંઢમાં કવિતા] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110615040900/http://www.apnaorg.com/audio/amrita/ |date=2011-06-15 }} ઉત્તર અમેરિકામાં પંજાબ એકાદમી (એપીએનએ (APNA)).</ref> </poem> અમૃતા પ્રીતમે દિલ્હીમાં 1961 સુધી ઓલ ઈન્ડિયા રેડિયોની પંજાબી સેવામાં કામ કર્યું હતું. 1960માં તેમના છુટાછેડા થયા બાદ, તેમનું કામ વધુ સ્પષ્ટ નારીવાદી બન્યું હતું. તેમની સંખ્યાબંધ વાર્તાઓ અને કવિતાઓ લગ્નના દુઃખદ અનુભવ પર આધારિત હતી. [[પંજાબી ભાષા|પંજાબી]] અને [[ઉર્દૂ ભાષા|ઉર્દૂ]] ભાષાની તેમની સંખ્યાબંધ રચનાઓ [[અંગ્રેજી ભાષા|અંગ્રેજી]], ફ્રેન્ચ, ડેનિશ, જાપાનિઝ અને અન્ય ભાષામાં અનુવાદિત થઈ હતી, જેમાં તેમની આત્મકથારચનાઓ ''બ્લેક રોઝ'' અને ''રેવન્યૂ સ્ટેમ્પ'' (પંજાબીમાં ''રસીદી ટિકિટ'' )નો સમાવેશ થાય છે. અમૃતા પ્રીતમના પુસ્તક પરથી સૌપ્રથમ ફિલ્મ ‘કદંબર’ (1965)માં બની હતી જે તેમના પુસ્તક ધરતી સાગર તે સીપિયાં પરથી બની હતી, બાદમાં ‘ઉનાહ દી કહાની’ પરથી ''ડાકુ'' (ધાડપાડુ 1976) બની હતી, જેનું નિર્દેશન બાસુ ભટ્ટાચાર્યએ કર્યું હતું.<ref>[http://www.sikhtimes.com/news_082702a.html જીવન પ્રકાશ શર્મા, "અમૃતા પ્રીતમ્સ નોવેલ ટુ બી રેન્ડર્ડ ઓન ફિલ્મ", ''ધ હિન્દુસ્તાન ટાઈમ્સ'' (27 ઓગસ્ટ, 2002)]</ref> તેમની નવલકથા ''પીંજર'' (કંકાલ, 1970) પરથી ચંદ્રપ્રકાશ દ્વિવેદીએ તેમના માનવતાવાદના કારણે પુરસ્કાર વિજેતા હિન્દી ફિલ્મ બનાવી હતીઃ “અમૃતાજીએ બંને દેશોના લોકોની વ્યથાને આલેખી હતી.” ''પીંજર'' નું શુટિંગ [[રાજસ્થાન|રાજસ્થાન]] અને પંજાબના સરહદી પ્રાંતમાં થયું હતું. તેમણે કેટલાક વર્ષો સુધી પંજાબમાં માસિક સાહિત્ય સામયિક “નાગમણી”નું સંપાદન કર્યું હતું, જે તેમણે ઈમરોઝ સાથે 33 વર્ષ સુધી ચલાવ્યું હતું; છતાં ભાગલા બાદ તેમણે વિપુલ પ્રમાણમાં હિન્દીમાં સારી રીતે લખ્યું હતું.<ref name="lang"></ref><ref>{{Cite web |url=http://www.pustak.org/bs/home.php?author_name=Amrita%20Pritam |title=અમૃતા પ્રીતમના પુસ્તકો |access-date=2011-02-18 |archive-date=2016-01-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160117031543/http://pustak.org/bs/home.php?author_name=Amrita%20Pritam |url-status=dead }}</ref> તેણીના પાછલા સમયના જીવનમાં, તેઓ [[ઓશો]] તરફ વળ્યા હતા અને ઓશોના કેટલાક પુસ્તકોની પ્રસ્તાવનાઓ લખી હતી જેમાં ''એક ઓમકાર સતનામ'' નો પણ સમાવેશ થાય છે,<ref>[http://www.sannyasworld.com/index.php?name=News&amp;file=article&amp;sid=627 ઓશો ચાહકો દ્વારા અમૃતા પ્રીતમને શ્રદ્ધાંજલી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716003659/http://www.sannyasworld.com/index.php?name=News&file=article&sid=627 |date=2011-07-16 }} ''એસડબ્લ્યુ. (Sw.) '' ''ચૈતન્ય કીર્તિ'' , ''sannyasworld.com'' .</ref> અને તેમણે આધ્યાત્મિક વિષયો અને સપના પર લખવાનું શરૂ કર્યું હતું, તેમજ ''કાલ ચેતના'' (સમયની ચેતના), અને ''અજ્ઞાત કા નિમંત્રણ'' (અજ્ઞાતનું નિમંત્રણ) જેવા પુસ્તકો તૈયાર કર્યા હતા.<ref>[http://www.lifepositive.com/Mind/arts/new-age-fiction/amritapritam.asp વિઝન્સ ઓફ ડિવાઈનીટિ - અમૃતા પ્રીતમ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080927031242/http://www.lifepositive.com/Mind/arts/new-age-fiction/amritapritam.asp |date=2008-09-27 }} ''લાઈફ પોઝિટીવ'' , એપ્રિલ 1996.</ref> તેમણે ''કાલા ગુલાબ'' (કાળુ ગુલાબ) (1968), ''રસીદી ટિકિટ'' (રેવન્યૂ સ્ટેમ્પ) (1976), અને ''અક્ષરો કે સાયે'' (અક્ષરોના પડછાયા) શીર્ષકથી જીવનચરિત્રો પણ પ્રકાશિત કર્યા હતા.<ref name="wom">[http://books.google.com/books?id=OjZYf9Xf9bcC&amp;pg=PA160&amp;dq=Amrita+Pritam&amp;sig=ACfU3U3DLfg8nbWhHgcYV9MdIhkuzxviSQ#PPA161,M1 અમૃતા પ્રીતમ] ''વૂમન રાઈટિંગ ઈન ઈન્ડિયાઃ ૬૦૦ બી.સી. ટુ ધ પ્રેઝન્ટ'' , સુસી જે થારુ, કે. લલિતા દ્વારા, ફેમિનિસ્ટ પ્રેસ દ્વારા પ્રકાશિત, 1991. આઈએસબીએન (ISBN) 1558610294. ''પાના 160-163'' .</ref><ref>[http://www.chowk.com/articles/9116 અમૃતા પ્રીતમ જીવનચરિત્ર] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081205105527/http://www.chowk.com/articles/9116 |date=2008-12-05 }} ''ચૉક'' , 15 મે, 2005.</ref> == સન્માન == અમૃતા પંજાબ રત્ન પુરસ્કાર મેળવનાર પ્રથમ વ્યક્તિ છે જે પુરસ્કાર તેમને પંજાબના મુખ્યમંત્રી કેપ્ટન અમરિન્દરસિંહના હસ્તે અપાયો હતો. તેઓ સાહિત્ય એકાદમી પુરસ્કાર મેળવનાર પ્રથમ મહિલા છે, આ પુરસ્કાર તેમને 1956માં ''સુનેહરે'' (''સંદેશા'' ) માટે મળ્યો હતો, અમૃતા પ્રીતમને 1982માં તેમની રચના ''કાગજ તે કેનવાસ'' (કાગળ અને કેનવાસ) માટે ભારતનું સર્વોચ્ચ સાહિત્ય સન્માન ભારતીય જ્ઞાનપીઠ પુરસ્કાર અપાયો હતો. <ref>{{cite web|url=http://jnanpith.net/laureates/index.html|title=Jnanpith Laureates Official listings|publisher=[[Jnanpith]] Website|access-date=2011-02-18|archive-date=2007-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20071013122739/http://jnanpith.net/laureates/index.html|url-status=dead}}</ref>તેમને [[પદ્મશ્રી|પદ્મ શ્રી]] (1969) અને વર્ષ 2004માં ભારતનું બીજુ સર્વોચ્ચ નાગરિક સન્માન [[પદ્મવિભૂષણ|પદ્મ વિભૂષણ]] તેમજ ભારતનો સર્વોચ્ચ સાહિત્ય પુરસ્કાર, સાહિત્ય અકદામી ફેલોશિપ અપાયા હતા. તેમને ઘણી યુનિવર્સિટી દ્વારા ડી.લીટ.ની માનદ પદવી આપવામાં આવી હતી, જેમાં દિલ્હી યુનિવર્સિટી (1973), જબલપુર યુનિવર્સિટી (1973) અને વિશ્વ ભારતી (1987)નો પણ સમાવેશ થાય છે.<ref>[http://www.punjabilok.com/poetry/amrita_pritam.htm અમૃતા પ્રીતમ] ''www.punjabilok.com'' .</ref> તેમને [[બલ્ગેરિયા|બલ્ગેરિયા]]ના ગણતંત્ર દ્વારા 1979માં આંતરરાષ્ટ્રીય વેપ્તસારોવ પુરસ્કાર અને ફ્રાન્સ સરકાર દ્વારા 1987માં ઓફિસર ડેન્સની પદવી, ઓર્ડે ડેસ આર્ટ્સ એટ ડેસ લેટર્સ (અધિકારી) આપવામાં આવી હતી.<ref name="lang">[http://www.languageinindia.com/dec2005/amritapritamsunwani1.html અમૃતા પ્રીતમ, ધ બ્લેક રોઝ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230722001245/http://www.languageinindia.com/dec2005/amritapritamsunwani1.html |date=2023-07-22 }} વિજય કુમાર સુનવાણી દ્વારા, ભારતમાં ભાષા, ભાગ 5 : 12 ડિસેમ્બર 2005.</ref> તેમને 1986-92 સુધી [[રાજ્ય સભા|રાજ્યસભા]]ના સભ્ય તરીકે નામાંકિત કરાયા હતા. જીવનના અંતિમ દિવસોમાં તેમને પાકિસ્તાનની પંજાબી એકાદમી દ્વારા પુરસ્કાર અપાયો હતો, જેના માટે તેમણે કહ્યું હતું કે, ''બડે દિનો બાદ મેરે મૈકે કો મેરી યાદ આયી...'' ; અને પાકિસ્તાનના પંજાબી કવિઓએ તેમને વારિસ શાહ તેમજ અનુયાયી સૂફી આધ્યાત્મિક કવિ બુલ્લે શાહ અને સુલતાન બહુની કબર પરની ''ચાદર'' મોકલી હતી.<ref name="guar"></ref> ==અંગત જીવન== 1935માં, અમૃતાએ પ્રીતમસિંહ સાથે લગ્ન કર્યા હતા, જે લાહોરના અનારકલી બજારમાં અગ્રણી હોઝિયરી વેપારીના પુત્ર હતા. 1960માં, અમૃતા પ્રીતમે કવિ સાહીર લુધિયાણવી (અબ્દુલ હાયી) માટે તેમના પતિને છોડ્યા હતા.<ref>[http://www.upperstall.com/people/sahir-ludhianvi સાહીર જીવનચરિત્ર] ''Upperstall.com'' .</ref> તેમની પ્રેમકહાની તેમના જીવનચરિત્ર, ''રસીદી ટિકિટ'' માં લખવામાં આવી છે. જ્યારે સાહીરના જીવનમાં અન્ય મહિલાનો પ્રેમ આવ્યો તો, અમૃતાને ખ્યાતનામ કલાકાર અને લેખક ઈમરોઝમાં વધુ સારો દિલાસો અને સંગાથ દેખાયા હતા. તેમણે જીવનના અંતિમ ચાલીસ વર્ષ ઈમરોઝ સાથે વિતાવ્યા હતા, જેમણે તેમના મોટાભાગના પુસ્તકોના મુખપૃષ્ઠ બનાવ્યા હતા. તેમનો આ સંગાથ પણ એક પુસ્તક, ''અમૃતા ઈમરોઝઃ અ લવસ્ટોરી'' નો વિષય બની ગયો હતો.<ref>[http://passionforcinema.com/amrita-preetam-imroz-a-love-story-of-a-poet-and-a-painter/ અમૃતા પ્રીતમ ઈમરોઝ : અ લવ સ્ટોરી ઓફ અ પોએટ એન્ડ અ પેઈન્ટર] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100108032205/http://passionforcinema.com/amrita-preetam-imroz-a-love-story-of-a-poet-and-a-painter/ |date=2010-01-08 }} Passionforcinema.com, 8 ઓગસ્ટ, 2008.</ref><ref>[http://www.tribuneindia.com/2006/20061105/spectrum/book4.htm નિરૂપમા દત્ત, "અ લવ લિજન્ડ ઓફ અવર ટાઈમ્સ"] ''ટ્રિબ્યૂન'' , 5 નવેમ્બર 2006.</ref> 31 ઓક્ટોબર 2005ના રોજ નવી દિલ્હીમાં લાંબી બીમારી બાદ 86 વર્ષની વયે તેમનું ઊંઘમાં જ અવસાન થયું હતું. તેઓ જીવનસાથી ઈમરોઝ, પુત્રી કંદલ્લા, પુત્ર નવરાજ, પુત્રવધુ અલ્કા અને પૌત્ર-પૌત્રીઓ તૌરસ, નૂર, અમન અને શિલ્પીને છોડીને ચિરવિદાય થયા હતા. ==રચનાઓ== છ દાયકાથી વધારે લાંબી કારકીર્દિમાં તેમણે 28 નવલકથાઓ, 18 ગદ્યસંગ્રહો, પાંચ ટૂંકી વાર્તાઓ અને 16 વિવિધ ગદ્ય આવૃત્તિઓ લખ્યા હતા. * ''ડોક્ટર દેવ'' * ''કોરે કાગઝ, ઉન્ચાસ દિન'' * ''સાગર ઔર સિપિયાં'' * ''રંગ કા પત્તા'' * ''દિલ્લી કી ગલિયાં'' * ''તેરહવાં સૂરજ'' * ''યાત્રી'' * ''જીલાવતન'' (1968) ===જીવનચરિત્ર=== * ''રસીદી ટિકિટ'' (1976) * ''શેડોઝ ઓફ વર્ડઝ'' (2004) ===ટૂંકી વાર્તાઓ=== * ''કહાંનિયાં જો કહાંનિયાં નહીં'' * ''કહાંનિયો કે આંગન મે'' * ''સ્ટેન્ચ ઓફ કેરોસીન'' ===કાવ્ય સંગ્રહો=== * ''અમૃત લહેરે'' (અમર મોજાઓ)(1936) * ''જીયુન્દા જીવન'' (ઉલ્લાસપૂર્ણ જીવન) (1939) * ''ત્રેલ ધોતે ફૂલ'' (1942) * ''ઓ ગીતાં વાલિઆ'' (1942) * ''બાદલામ દે લાલી'' (1943) * ''સાંજ દે લાલી'' (1943) * ''લોક પીરા'' (લોકોની પીડા) (1944) * ''પથ્થર ગીતે'' (ગોળ નાના પથ્થરો) (1946) * ''પંજાબી દી આવાઝ'' (1952) * ''સુનેહરે'' (સંદેશા) (1955) - સાથિયા એકાદમી પુરસ્કાર * ''અશોકા ચેટી'' (1957) * ''કસ્તૂરી'' (1957) * ''નાગમણી'' (1964) * ''ઈક સી અનિતા'' (1964) * ''ચક નંબર ચટ્ટી'' (1964) * ''ઉનિન્જા દિન'' (49 દિવસો) (1979) * ''કાગઝ કે કેનવાસ'' (1981)- ભારતીય જ્ઞાનપીઠ * ''ચૂની હુઈ કવિતાયેં'' ===સાહિત્યિક સામયિક=== * ''નાગમણી'' , માસિક કવિતા. ===અવતરણો === <poem> '''સીગારેટ અને કવિતા''' એક દર્દ છે મેં તેને સહન કર્યું છે શાંતિપૂર્વક સીગારેટની જેમ કેટલાક ગીતો પાછળ છુટ્યા છે હું ઝગમગ્યો છું રાખની જેમ સીગારેટમાંથી.<ref>[http://www.tribuneindia.com/2003/20030803/spectrum/main7.htm લિવિંગ લાઈફ ઓન હર ઓવ્ન ટર્મ્સ] કંચન મહેતા. ''ધ ટ્રિબ્યૂન'' , 3 ઓગસ્ટ 2003.</ref> </poem> <br> <poem> '''હું તને ફરી મળીશ''' (''મૈં તેનુ ફીર મિલાંગી'' ) હું તને હજી ફરી મળીશ ક્યાં અને કેવી રીતે મને ખબર નથી કદાચ હું તારી કલ્પનાનો વિચાર બનીશ અને કદાચ મારી જાતને તારા કેનવાસ પર એક રહસ્યમય રેખા બનીને ફેલાવીશ હું સતત તારી સામે તાકી રહીશ.<ref>[http://www.littlemag.com/ghosts/amritapritam.htm ''ફરી એક વખત હું તને મળીશ'' અમૃતા પ્રીતમ દ્વારા]{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ''લિટલ મેગેઝિન''.</ref> </poem> ==વારસો== વર્ષ 2007માં, 'અમૃતા રિસાઈટેડ બાય ગુલઝાર' નામથી ખ્યાતનામ ગીતકાર ગુલઝાર દ્વારા આલ્બમ રિલિઝ કરાયો હતો, જેમાં ગુલઝારે ગાયેલી અમૃતા પ્રીતમની કવિતાઓ સમાવાઈ હતી,<ref>[http://www.gulzaronline.com/default.htm 'ગુલઝારના કંઠે અમૃતાની કવિતાઓ'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080705222306/http://www.gulzaronline.com/default.htm |date=2008-07-05 }} www.gulzaronline.com.</ref><ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/Cities/City_Supplements/Bombay_Times/Gulzar_recites_for_Amrita_Pritam/articleshow/2008708.cms ગુલઝાર રિસાઈટ્સ ફોર અમૃતા પ્રીતમ] ''ટાઈમ્સ ઓફ ઈન્ડિયા'' , 7 મે, 2007.</ref> તેમના પર આધારિત એક ફિલ્મ રજૂ થશે.<ref>[http://www.realbollywood.com/news/2007/01/movie-on-amrita-pritam-to-be-shot-in-himachal.html અમૃતા પ્રીતમ પર આધારિત ફિલ્મનું હિમાચલમાં શુટિંગ થશે] ''realbollywood.com'' .</ref> ==પૂરક વાચન== * ઉમા ત્રિલોક, ''અમૃતા ઈમરોઝ: અ લવ સ્ટોરી,'' પેંગ્વીન ઈન્ડિયા (2006)આઈએસબીએન (ISBN) 0143100440 * ઈન્દ્રા ગુપ્તા, ''ભારતની ટોચની 50 નામાંકિત મહિલાઓ'' આઈએસબીએન (ISBN) 8188086193 * ''ઈન્ડિયન ફિક્શન ઈન ઈંગ્લિશ ટ્રાન્સલેશન'' - ''[http://books.google.com/books?id=R8nsSokP3jUC&amp;pg=PA35&amp;dq=Amrita+Pritam&amp;lr=&amp;sig=ACfU3U23Hh05PAk_jpa50eGg_n202IaRSg#PPA29,M1 પ્રકરણ 4: અમૃતા પ્રીતમની પ્રસિદ્ધ રચનાઃ ધ સ્કેલેટોન પર ટીપ્પણીઓ]'' (જગદેવસિંહ), શુભા તિવારી દ્વારા. એટલાન્ટિક પબ્લિશર્સ એન્ડ ડિસ્ટ્રીબ્યુટર્સ, 2005. આઈએસબીએન (ISBN) 812690450X. ''પાના નં 28-35'' * ''પંજાબી કવિતાઓમાં અભ્યાસ. '' ''પ્રકરણ. '' ''9- અમૃતા પ્રીતમ: ધ પોએટ્રી ઓફ પ્રોટેસ્ટ'' , દર્શનસિંહ મૈની દ્વારા. વિકાસ પ્રકાશન, 1979. આઈએસબીએન (ISBN) 0706907094. ''પાનાં 109'' . * [http://www.apnaorg.com/articles/amrita-biography/ અમૃતા પ્રીતમ દ્વારા ''રેવેન્યૂ સ્ટેમ્પ'' નું પ્રથમ પ્રકરણ] * [http://www.littlemag.com/bodypolitic/amritapritam.html અમૃતા પ્રીતમ દ્વારા "ધ કોલર"] * [http://www.littlemag.com/belonging/amrita.html અમૃતા પ્રીતમ દ્વારા “સાહિબાં ઈન એક્સાઈલ”] * [http://www.thedailystar.net/2004/02/07/d402072101111.htm અમૃતા પ્રીતમ દ્વારા "ધ વીડ"] * [http://www.littlemag.com/jan-feb01/amrita.html અમૃતા પ્રીતમ દ્વારા "વાઈલ્ડ ફ્લાવર"] * [http://www.littlemag.com/ghosts/amritapritam.html ''મૈં તેનું ફીર મિલાંગી'' , (હું તને ફરી મળીશ) અનુવાદ] ==સંદર્ભો== {{reflist}} == બાહ્ય કડીઓ == * {{ગુજરાતી વિશ્વકોશ}} * [http://www.sawnet.org/books/authors.php?Pritam+Amrita ''સાઉથ એશિયન વૂમન્સ નેટવર્ક'' (Sawnet)માં અમૃતા પ્રીતમ અને તેમની કામગીરીઓ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050225205939/http://sawnet.org/books/authors.php?Pritam+Amrita |date=2005-02-25 }} * [http://www.razarumi.com/2008/06/09/amrita-pritam-1919-2005/ અમૃતા પ્રીતમ ૧૯૧૯-૨૦૦૫-રઝા રૂમી દ્વારા શ્રદ્ધાંજલી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080618100709/http://www.razarumi.com/2008/06/09/amrita-pritam-1919-2005/ |date=2008-06-18 }} * [https://web.archive.org/web/20091026173015/http://www.geocities.com/kavitayan/amritapritam.html ''કવિતાયેં'' માં અમૃતા પ્રીતમની કવિતાઓ]( ૨૦૦૯-૧૦-૨૫) ;વીડિયો * [http://www.youtube.com/watch?v=gvgSY81gVMM&amp;feature=related ''આજ વારિસ શાહ નુ'' , અમૃતા પ્રીતમની સૌથી મહત્વપૂર્ણ કવિતા, ગુલઝાર દ્વારા ગવાયેલ] * [http://in.youtube.com/watch?v=um6QOvOPol4&amp;feature=related ''મૈં તેનું ફીર મિલાંગી'' અમૃતા પ્રીતમની કવિતા, ગુલઝાર દ્વારા ગવાયેલ] {{જ્ઞાનપીઠ પુરસ્કાર}} [[શ્રેણી:સાહિત્ય અકાદમી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] [[શ્રેણી:જ્ઞાનપીઠ એવોર્ડ વિજેતા]] [[શ્રેણી:પદ્મશ્રી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] [[શ્રેણી:પદ્મવિભૂષણ પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] [[શ્રેણી:સાહિત્યકાર]] [[શ્રેણી:૧૯૧૯માં જન્મ]] [[શ્રેણી:૨૦૦૫માં મૃત્યુ]] [[શ્રેણી:હિંદી સાહિત્યકાર]] ev7tzi4szwk5rpy6yxbftsgko4erkeq 0 30591 906273 904314 2026-10-12T09:14:48Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 906273 wikitext text/x-wiki {{Cleanup}} '''ધિરાણનું જોખમ''' એટલે ઋણ લેનાર વ્યક્તિ કે સંસ્થા વચન મુજબ ચુકવણી ન કરે ત્યારે ઊભા થતા નુકસાનનું રોકાણકારોના માથે રહેલું જોખમ. આવી ઘટનાને ડિફોલ્ટ કહેવાય છે. ધિરાણ જોખમનો બીજા શબ્દ '''ડિફોલ્ટ રિસ્ક''' (જોખમ) છે. રોકાણકારોના નુકસાનમાં મુદ્દલ અને વ્યાજ ગુમાવવાનો, રોકડ પ્રવાહમાં ઘટાડાનો અને વસૂલાતના ખર્ચમાં વધારાનો સમાવેશ થાય છે, આવી સ્થિતિ સંખ્યાબંધ રીતે ઊભી થાય છેઃ * ગ્રાહક મોર્ગેજ લોન, ક્રેડિટ કાર્ડ, લાઇન ઓફ ક્રેડિટ કે બીજી લોનના બાકી લેણાની ચુકવણી ન કરે. * કોઇ બિઝનેસ દ્વારા મોર્ગેજ લોન, ક્રેડિટ કાર્ડ, લાઇન ઓફ ક્રેડિટ કે બીજી લોનના બાકી લેણાની ચુકવણી ન થાય * બિઝનેસ કે ગ્રાહક નિર્ધારિત સમયે ટ્રેડ ઇનવોઇસ (બાકી બિલ)ની ચુકવણી ન કરે * બિઝનેસ દ્વારા નિર્ધારિત સમયે કર્મચારીના પગારની ચુકવણી ન થાય * બોન્ડ જારી કરનાર બિઝનેસ કે સરકાર પાકતી મુદતે કુપન પર કે મુદત પર ચુકવણી ના કરી શકે * નાદાર વીમા કંપની પોલિસીની નાણાંકીય જવાબદારીની ચુકવણી ન કરે * નાદાર [[બૅન્ક|બેન્ક]] થાપણદરોના ભંડોળને પરત ન કરે * સરકાર નાદાર ગ્રાહક કે બિઝનેસને નાદારીનું રક્ષણ આપે. == ધિરાણ જોખમના પ્રકારો == * ડિફોલ્ટ જોખમ * ક્રેડિટ સ્પ્રેડ જોખમ * અવમૂલ્યન જોખમ == ધિરાણના જોખમનું મૂલ્યાંકન == {{Main|Credit analysis|Consumer credit risk}} જોખમનું પૃથક્કરણ અને સંચાલન કરવા માટે નોંધપાત્ર સંશાધન અને આધુનિક પ્રોગ્રામનો ઉપયોગ થાય છે. કેટલીક કંપનીઓમાં ધિરાણ જોખમ વિભાગ હોય છે, જેની કામગીરી ગ્રાહકોની નાણાંકીય તંદુરસ્તીનું મૂલ્યાંકન કરીને અને ધિરાણ આપવું (કે ન આપવું) તેની ભલામણ કરવાની હોય છે. કંપનીઓ જોખમ ટાળવાના, ઘટાડવાના કે તબદિલ કરવા અંગે સલાહ આપવા માટે આંતરિક પ્રોગ્રામનો પણ ઉપયોગ કરી શકે છે. તેઓ ત્રાહિત પક્ષ દ્વારા પુરી પડાયેલી બાતમીનો પણ ઉપયોગ કરે છે. સ્ટાન્ડર્ડ એન્ડ પુઅર્સ, મૂડીઝ એનાલિટિક્સ, ફિચ રેટિંગ્સ, અને ડન એન્ડે બ્રાડસ્ટ્રીટ જેવી કંપનીઓ ફી લઇને આવી માહિતી પૂરી પાડે છે. મોટાભાગના ધિરાણકર્તા સંભવિત કે હાલના ગ્રાહકોના જોખમનું મૂલ્યાંકન કરવા તેમના પોતાના મોડલ (ક્રેડિટ સ્કોરકાર્ડ)નો ઉપયોગ કરે છે અને બાદમાં યોગ્ય વ્યૂહરચના અપનાવે છે. જામીનગીરી વગરની પર્સનલ લોન કે માર્ગેજ લોન જેવી પ્રોડક્ટ્સમાં ધિરાણકર્તા ઊંચું જોખમ ધરાવતા ગ્રાહકો પાસે ઊંચુ વ્યાજ વસૂલ કરે છે અને નીચા જોખમવાળા ગ્રાહક પાસે નીચું વ્યાજ વસૂલે છે. ક્રેડિટ કાર્ડ અને ઓવરડ્રાફ્ટ જેવી રિવોલ્વિંગ પ્રોડક્ટ્સની સાથે ધિરાણ મર્યાદા નક્કી કરીને જોખમને નિયંત્રણમાં રાખવામાં આવે છે. કેટલીક પ્રોડક્ટ્સમાં જામીનગીરીની, ખાસ કરીને મિલકતના સ્વરૂપમાં, જરૂર પડે છે. ક્રેડિટ સ્કોરિંગ મોડલ્સ એ ગ્રાહકોને ધિરાણ મંજૂર કરવા માટે બેન્કો કે ધિરાણ સંસ્થા દ્વારા ઉપયોગમાં લેવાતા માળખાનો એક ભાગ છે. કોર્પોરેટ અને કોમર્શિયલ ઋણ લેનારા માટે આ મોડલમાં સામાન્ય રીતે જોખમના વિવિધ પાસાંની રૂપરેખા આપતા ગુણાત્મક અને જથ્થાત્મક વિભાગ હોય છે, જેમાં કામગીરીના અનુભવ, મેનેજમેન્ટની નિપૂણતા, અસ્કામતની ગુણવત્તા તેમજ ઋણ અને તરલતાના ગુણોત્તરનો સમાવેશ થાય છે, પરંતુ તેમાં માત્ર આનો જ સમાવેશ થાય તેવું જરૂરી નથી. ક્રેડિટ ઓફિસર્સ અને ક્રેડિટ કમિટી દ્વારા આ માહિતીની સંપૂર્ણ સમીક્ષા કર્યા પછી ધિરાણકર્તા કરાર (ઉપરોક્ત મુસદ્દા મુજબ)માં શરતો અને નિયમોને આધિન ભંડોળ પૂરું પાડે છે. ધિરાણનું જોખમ સામાન્ય રીતે મેગાપ્રોજેક્ટ્સ તરીકે ઓળખતા ખૂબ જ મોટા રોકાણના પ્રોજેક્ટના સંદર્ભમાં ખૂબ જ વ્યાપક અને ખાસ કરીને નુકસાનકર્તા હોય તેવું જોવા મળ્યું છે. આનું કારણ એ છે કે આવા પ્રોજેક્ટ પર ‘દેવાની જાળ’માં એટલે કે એવી સ્થિતિ કે જેમાં ખર્ચમાં મોટા વધારાને કારણે પ્રોજેક્ટ અમલીકરણ સમયપત્રકમાં વિલંબ વગેરેનું જોખમ વધું હોય છે, જેમાં ઋણની ચુકવણી કરવાનો અને ઋણમાં ઘટાડો કરવાનો ખર્ચ ઉપલબ્ધ આવક કરતા વધી જાય છે.<ref>[બેન્ટ ફ્લાયવબજર્ગ, નીલ્સ બ્રુઝેલિયસ અને વેર્નર રોથન્ગગેટર, 2003, [[Megaprojects and Risk: An Anatomy of Ambition]](કેમ્બ્રિજ યુનિવર્સિટી પ્રેસ).]</ref> === સોવરિન (સરકારી) જોખમ === સોવરિન જોખમ એટલે પોતાની લોનની જવાબદારી પૂરી કરવામાં કે તેણે ગેરંટી હોય આપી હોય તેવી લોનની ગેરંટી પૂરી કરવાની સરકારની અનિચ્છા કે અશક્તિનું જોખમ.<ref>કન્ટ્રી રિસ્ક એન્ડ ફોરેન ડાયરેક્ટ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ. ડંકન એચ. મેલ્ડ્રમ (1999) </ref> સોવરિન જોખમના અસ્તિત્વનો અર્થ છે કે ધિરાણકર્તાએ વિદેશમાં રહેલી કંપનીને ધિરાણ આપતી વખતે બે તબક્કાની નિર્ણય પ્રક્રિયા હાથ ધરવી જોઇએ. પ્રથમ સંબંધિત દેશની સોવરિન જોખમની ગુણવત્તાને ધ્યાનમાં લેવી પડે છે અને પછી કંપનીની ધિરાણ ગુણવત્તાની વિચારણા કરવી પડે છે.<ref>{{cite book | author = Cary L. Cooper, Derek F. Channon | title = The Concise Blackwell Encyclopedia of Management | year = 1998 | id = ISBN 978-0-631-20911-9 }}</ref> સમગ્રતયા અર્થતંત્ર (મેક્રોઇકોનોમિક) આધારિત અસ્થિર પરિબળો કે જે સોવરિન ઋણના પુનઃગોઠવણની શક્યતાને અસર કરે છેઃ <ref>{{cite book | author = Frenkel, Karmann and Scholtens| title = Sovereign Risk and Financial Crises| year = 2004 |publisher = Springer|id = ISBN 978-3-540-22248-4}}</ref> * ઋણ ચુકવણીનો ગુણોત્તર * આયાત ગુણોત્તર * રોકાણ ગુણોત્તર * નિકાસ આવકમાં ફેરફાર * સ્થાનિક નાણા પુરવઠા વૃદ્ધિ પુનઃગોઠવણની શક્યતાને ઋણ ચુકવણી ગુણોત્તર, આયાત ગુણોત્તર, નિકાસ આવકમાં તફાવત અને ઘરેલુ નાણાં પુરવઠાની વૃદ્ધિ જેવા પરિબળો અસર કરે છે. ફ્રેન્કેલ કર્મેન અને શોલ્ટન્સ એવી પણ દલીલ કરે છે કે પુનઃગોઠવણની શક્યતા ભાવિ આર્થિક ઉત્પાદકતાના લાભને કારણે રોકાણ ગુણોત્તરમાં ઘટાડો કરે છે. સોન્ડર્સ દલીલ કરે છે કે જો રોકાણ ગુણોત્તરમાં વધારો થાય તો પુનઃગોઠવણમાં વધારો થવાની શક્યતા વધું રહે છે, કારણ કે બીજા દેશો બાહ્ય ધિરાણકર્તા પર ઓછા અવલંબિત બને છે તેમજ દેશો/રોકાણકારો પાસેથી ધિરાણ મેળવવાની ચિંતામાં ઘટાડો થાય છે.<ref name="Saunders">{{cite book | author = Cornett, Marcia Millon and Saunders, Anthony | title = Financial Institutions Management: A Risk Management Approach, 5th Edition | year = 2006 | publisher = McGraw Hill | id = ISBN 978-0-07-304667-9 }}</ref> === કાઉન્ટરપાર્ટી જોખમ === ડિફોલ્ટ જોખમ તરીકે પણ ઓળખાતા કાઉન્ટરપાર્ટી જોખમ એટલે કે બોન્ડ, ધિરાણ ડેરિવેટિવ, ધિરાણ વીમા કરાર કે અન્ય વેપાર અને લેવડ દેવડમાં નિર્ધારિત સમયે સંસ્થા દ્વારા ચુકવણી ન થવાનું જોખમ.<ref>ઇન્વેસ્ટોપેડિયા. [http://www.investopedia.com/terms/c/counterpartyrisk.asp કાઉન્ટરપાર્ટી જોખમ]. સુધારો 2008-10-06</ref> ધિરાણ વીમા ખરીદીને પોતાના જોખમનું હેજિંગ કરનારી (રક્ષણ મેળવનારી) સંસ્થાઓમાં પણ જોખમ હોય છે, કારણ કે વીમા કંપની હંગામી ધોરણે તરલતાના મુદ્દા કે લાંબી મુદતના પ્રણાલી મુદ્દાને કારણે ચુકવણી કરી શકતી નથી.<ref>ટોમ હેન્ડરસન. [http://seekingalpha.com/article/58780-counterparty-risk-and-the-subprime-fiasco કાઉન્ટરપાર્ટી જોખમ એન્ડ સબપ્રાઇમ ફિયાસ્કો]. 2008-01-02. સુધારો 2008-10-06</ref> મોટી વીમા કંપનીઓ ઘણી લેવડદેવડમાં કાઉન્ટરપાર્ટી હોય છે અને તેથી આ પ્રકારના જોખમમાં નાણાકીય નિયમનકારોએ પગલાં લેવા પડે છે, ઉદાહરણ કે એઆઇજી (AIG)ને ઉગારવાના લેવાયેલાં પગલાં. કાઉન્ટરપાર્ટી જોખમને ખોટી રીતના જોખમ દ્વારા અસર થઇ શકે છે.તે વિવિધ જોખમ પરિબળો એકદમ હાનિકારક દિશામાં સંબંધ ધરાવતા હોય તેવું જોખમ છે. પોર્ટફોલિયો જોખમ પરિબળ અને કાઉન્ટરપાર્ટી ડિફોલ્ટ સહિતનો સંબંધ સામાન્ય નથી ઉદાહરણ માટે બ્રિગો એન્ડ પલ્લવિસિની જુઓ<ref>{{cite book | author = Brigo, Damiano and Andrea Pallavicini| title = Counterparty Risk under Correlation between Default and Interest Rates. In: Miller, J., Edelman, D., and Appleby, J. (Editors), Numerical Methods for Finance| year = 2007 |publisher = Chapman Hall|id = ISBN 158488925X}}[http://ssrn.com/abstract=926067 સંબંધિત એસએસઆરએન (SSRN) સંશોધન પેપર]</ref> પિખ્ટીન અને સ્વીટન ઝુના અહેવાલમાં સારી રજૂઆત જોઈ શકાય છે.<ref>એ ગાઇડ ટુ મોડેલિંગ કાઉન્ટરપાર્ટી ક્રેડિટ જોખમ, જીએઆરપી (GARP) જોખમ રિવ્યૂ, જુલાઇ-ઓગસ્ટ 2007 [http://ssrn.com/abstract_id=1032522 સંબંધિત એસએસઆરએન (SSRN) સંશોધન પેપર]</ref> == ધિરાણ જોખમમાં ઘટાડો કરવો == ધિરાણકર્તા કેટલીક પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ કરીને ધિરાણ જોખમમાં ઘટાડો કરતા હોય છેઃ * '''જોખમ આધારિત કિંમત પદ્ધતિ''' : ધિરાણકર્તા સામાન્ય રીતે ચુકવણીમાં ચુક કરે તેવી વધુ શક્યતા હોય તેવા લોન લેનાર માટે ઊંચા વ્યાજદર વસૂલ કરે છે, જેને '''જોખમ આધારિત કિંમત પદ્ધતિ''' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. ધિરાણકર્તા લોનનો હેતુ, ક્રેડિટ રેટિંગ, લોન અને મૂલ્યનો ગુણોત્તર અને ઉપજ (ક્રેડિટ સ્પ્રેડ) પર અસરના અંદાજ જેવા લોન સંબંધિત પરિબળોની વિચારણા કરે છે. * '''કોવેનન્ટ''' : ધિરાણકર્તા લોન લેનારા માટે લોન કરારમાં '''કોવેનન્ટ્સ''' તરીકે ઓળખાતી નીચેના જેવી શરતો નિર્ધારિત કરે છેઃ ** તેની નાણાકીય સ્થિતિ અંગે સમયાંતરે માહિતી આપવી ** ડિવિડન્ડની ચુકવણી, શેરની પરત ખરીદી, વધુ ઋણ અથવા બીજા ચોક્કસ, સ્વૈચ્છિક પગલાં કે જેનાથી કંપનીની નાણાકીય સ્થિતિને નકારાત્મક અસર કરતા હોય તેવા તેનાથી દૂર રહેવું. ** લોન લેનારાના દેવા-ઇક્વિટી ગુણોત્તર કે ઇન્ટરેસ્ટ કવરેજ ગુણોત્તરમાં ફેરફાર જેવી ચોક્કસ ઘટનાના સંદર્ભમાં ધિરાણકર્તાની સૂચનાને પગલે સંપૂર્ણ લોનની ચુકવણી * '''ધિરાણ વીમા''' અને '''ધિરાણ ડેરિવેટિવ્ઝ''' : ધિરાણકર્તા અને બોન્ડધારક '''ધિરાણ વીમા''' કે '''ધિરાણ ડેરિવેટિવ્ઝ''' ની ખરીદી કરીને ધિરાણ જોખમનું હેજિંગ કરી શકે છે. આ કરારમાં ચુકવણીના સંદર્ભમાં જોખમ ધિરાણકર્તાની જગ્યાએ વેચાણકર્તા (વીમા કંપની) પર આવે છે. સૌથી વધુ જાણીતા ધિરાણ ડેરિવેટિવ્ઝ '''ક્રેડિટ ડિફોલ્ટ સ્વેપ''' છે. * '''કડકાઈના પગલાં''' : ધિરાણકર્તા તમામ ઋણદારો કે ચોક્કસ ઋણદારોને આપવામાં આવતા ધિરાણમાં ઘટાડો કરીને ધિરાણ જોખમમાં ઘટાડો કરી શકે છે. ઉદાહરણ તરીકે, મુશ્કેલીમાં મૂકાયેલા રિટેલરને પ્રોડક્ટ્સનું વેચાણ કરતા વિક્રેતા ચુકવણી શરતો ''ચોખ્ખી 30'' થી ઘટાડીને ''ચોખ્ખી 15'' કરીને ધિરાણ જોખમમાં ઘટાડો કરવાનો પ્રયાસ કરી શકે છે. * '''વૈવિધ્યીકરણ''' : ઓછી સંખ્યામાં લોનધારકોને ધિરાણ આપતી સંસ્થાઓ પર સિસ્ટમ બહારનું ધિરાણ જોખમ વધારે હોય છે, જે '''કેન્દ્રિત જોખમ''' તરીકે પણ ઓળખાય છે. ધિરાણકર્તાઓ આ સ્થિતિમાં લોનધારકોની સંખ્યામાં વૈવિધ્યીકરણ કરીને આ જોખમમાં ઘટાડો કરે છે. * '''થાપણ વીમા''' : ઘણી સરકારો નાદાર બેન્કોની બેન્ક થાપણને ગેરંટી આપવા '''થાપણ વીમા''' ની સ્થાપના કરે છે. આવા વીમા રક્ષણથી બેન્ક નાદાર બની રહી હોય ત્યારે ગ્રાહકોને નાણા ઉપાડી લેવા ઘસારો કરતા રોકવાનો છે, જેનાથી મુશ્કેલીથી બચાવી શકાય છે તેમજ ગ્રાહકોને હાથમાં રોકડ ભંડોળ રાખવાની જગ્યાએ બેન્કિંગ સિસ્ટમમાં તેમની બચતો રાખવાનું પ્રોત્સાહન મળે છે. ==આ પણ જુઓ== * ધિરાણ (નાણા) * ડિફોલ્ટ (નાણા) == વધુ વાંચન == * {{cite book | author = Bluhm, Christian, Ludger Overbeck, and Christoph Wagner| title = An Introduction to Credit Risk Modeling | year = 2002 |publisher = Chapman & Hall/CRC | isbn= 978-1584883265}} * {{cite book | author = [[Damiano Brigo]] and Massimo Masetti | title = Risk Neutral Pricing of Counterparty Risk, in: Pykhtin, M. (Editor), Counterparty Credit Risk Modeling: Risk Management, Pricing and Regulation | url = https://archive.org/details/counterpartycred0000unse | year = 2006 |publisher = Risk Books|isbn = 1-904339-76-X}} * {{cite book | author = de Servigny, Arnaud and Olivier Renault | title = The Standard & Poor's Guide to Measuring and Managing Credit Risk | year = 2004 |publisher = McGraw-Hill | isbn=978-0071417556}} * {{cite book | author = [[Darrell Duffie]] and [[Kenneth J. Singleton]] | title = Credit Risk: Pricing, Measurement, and Management | url = https://archive.org/details/creditriskpricin0000duff | year = 2003 |publisher = Princeton University Press| isbn=978-0691090467 }} * [http://www.bis.org/publ/bcbs54.htm બેન્ક ફોર ધ ઇન્ટરનેશનલ સેટલમેન્ટના ક્રેડિટ રિસ્ક] વ્યવસ્થાપનના સિદ્ધાંતો ==સંદર્ભો== <references></references> ==બાહ્ય લિંક્સ== *[http://www.rmahq.org/RMA/CreditRisk/ રિસ્ક મેનેજમેન્ટ એસોસિએશન]- ક્રેડિટ જોખમ પ્રોફેશનલ્સ માટેનું અગ્રણી ઉદ્યોગ સંગઠન *[https://web.archive.org/web/20090804080317/http://defaultrisk.com/ Defaultrisk.com] - ક્રેડિટ જોખમ મોડલના શ્વેતપત્રો અને સંસોશધન અહેવાલ સાથેની ગ્રેગ ગુપ્ટોનની વેસસાઇટ [[શ્રેણી:બેન્કિંગ]] [[શ્રેણી:અર્થશાસ્ત્ર]] o4det0wzcj9ckbjm8eswk9g0fo68v7a 0 36757 906261 904920 2026-10-12T05:37:55Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 906261 wikitext text/x-wiki {{ભાષાંતર}} {{માહિતીચોકઠું રોગ | Name = Sexually transmitted infection | Image =SheMayLookCleanBut.jpg | Caption = U.S. propaganda poster targeted at [[World War&nbsp;II]] soldiers and sailors appealed to their patriotism in urging them to protect themselves. The text at the bottom of the poster reads, "You can't beat the [[Axis powers|Axis]] if you get VD." Images of women were used to catch the eye on many VD posters. | DiseasesDB = 27130 | ICD10 = <!--{{ICD10|A|64||a|50}}--> | ICD9 = <!--{{ICD9|099.9}}--> | ICDO = | OMIM = | MedlinePlus = | eMedicineSubj = | eMedicineTopic = | MeshID = D012749 }} '''ગુપ્ત રોગ''' અથવા '''જાતીય રોગ''' '''મૈથુન સંક્રમણો''' (sexually transmitted infections, '''STI''') કે '''મૈથુન ચેપ''' કે '''વેનેરીયલ ડીસીઝ''' (venereal diseases, '''VD'''), એ એવા રોગો કે બિમારીઓ છે કે જેમનો ચેપ મોટ ભાગે માનવીય સંભોગ કે [[જાતીય સંભોગ]] ક્રિયાઓ દ્વારા ફેલાતો હોય છે. આ રોગ કે સંક્રમણો [[યૌન મૈથુન]], [[મુખ મૈથુન]] તથા [[ગુદા મૈથુન]]. પ્રાચીન સમયમાં તેને જાતીય રોગો કહેવાતાં પણ હવે તેને જાતીય સંક્રમણો કહેવાય છે. રોગ કરતાં સંક્રમણ એ શબ્દ વધુ વ્યાપક અર્થ ધરાવે છે. કોઈ એક રોગી ન હોતાં વ્યક્તિ સંક્રમિત હોઈ શકે છે જે અન્યોને પણ ચેપ લગાડી શકે છે. અમુક રોગ દવાના ઈન્જેક્શન દ્વારા, બાળકના જન્મ દ્ધારા કે [[સ્તનપાન]] દ્વારા પણ ફેલાઈ શકે છે. હજારો વર્ષોથી જાતીય રોગો કે સંક્રમણના અસ્તિત્વની જાણ માનવ સમુદાયને છે. == વર્ગીકરણ == ૧૯૯૦ સુધીના દશક સુધી જાતીય સંક્રમણને '''[[જાતીય રોગ]]''' કે વેનેરીયલ ડિસીઝ કહેવાતા હતાં. વેનેરિયલ આ શબ્દ લેટિન શબ્દ પ્રાચીન રોમન દંતકથા ના પ્રેમના દેવીના નામ વિનસ પરથી પડ્યું હતું. આને '''સામાજિક રોગ''' પણ કહેવાય છે. ''જાતીય સંક્રમણ'' એ ''જાતીય રોગ'' કરતાં ઘણી વ્યાપક વ્યાખ્યા છે.<ref>[http://www.etharc.org/faq/faqstd.htm#P15_1221 Are sexually transmitted infections (STIs) different from sexually transmitted diseases (STDs)?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100124143330/http://www.etharc.org/faq/faqstd.htm#P15_1221 |date=2010-01-24 }}, Frequently asked questions (FAQ) About Sexually Transmitted Diseases (STDs), Ethiopian AIDS Resource Center "Sometimes the terms STI and STD are used interchangeably. This can be confusing and not always accurate, so it helps first to understand the difference between infection and disease. Infection simply means that a [[Microorganism|germ]]—[[virus]], [[bacteria]], or [[parasite]]—that can cause disease or sickness is present inside a person’s body. An infected person does not necessarily have any symptoms or signs that the virus or bacteria is actually hurting his or her body; they do not necessarily feel sick. A disease means that the infection is actually causing the infected person to feel sick, or to notice something is wrong. For this reason, the term STI—which refers to infection with any germ that can cause an STD, even if the infected person has no symptoms—is a much broader term than STD."</ref> સંક્રમણએ પરોપજીવી જીવાણુંઓ વસાહત સ્થિતી છે, કોઈ વ્યક્તિમાં જીવાણું ઓની આવી વસાહત તેને કોઈ નુકશાન નથી પહોંચાડતી. જ્યારે સંક્રમણ ને કારણે વ્યક્તિના અવયવોની કાર્ય પ્રણાલી પર હાનિકારક સર પહોંચે છે આ પરિસ્થિતીને રોગ કહે છે. એવું પણ બની શકે છે કે સંક્રમણ અને રોગ આ બંને પરિસ્થિતીમાં કોઈ ચિન્હો હોઈ પણ શકે અને ન પણ હોઈ શકે. એચ.પી.વી. જેવા સંક્રમણો એવા સંક્રમણો છે કે જે પ્રાયઃ સર્વ જાતીય રીતે સક્રીય એવા મોટા ભાગના લોકોને લાગે છે પણ તે સૌમાં રોગ નું સ્વરૂપ નથી લેતો. આવા સંક્રમણની ઓળખને કારણે રોગને બદલે સંક્રમણ શબ્દ પ્રચલિત બન્યો છે. સ્વાસ્થ્ય અધિકારીઓ દ્વારા સૌ પ્રથમ આ શબ્દ રોગી અને સંક્રમિત લોકોને જુદા તારવવા વપરાયો હતો. {{citation needed|date=August 2011}} મોટા ભાગના લોકોને જ્યાં સુધી લક્ષણો ન દેખાય કે પરીક્ષણ અહેવાલ ન આવે ત્યાં સુધી જાતીય રોગ હોવાની જાણ થતી નથી. ઘણા લોકો સંક્રમણને પણ જાતીય રોગ તરીકે જ ઓળખતા હોય છે. Moreover, the term ''sexually transmissible disease'' is sometimes used since it is less restrictive in consideration of other factors or means of transmission. For instance, [[meningitis]] is transmissible by means of sexual contact but is not labeled as an STI because sexual contact is not the primary [[Vector (epidemiology)|vector]] for the [[pathogen]]s that cause meningitis. This discrepancy is addressed by the probability of infection by means ''other than sexual contact''. In general, an STI is an infection that has a negligible probability of transmission by means other than sexual contact, but has a realistic means of transmission by sexual contact (more sophisticated means—[[blood transfusion]], sharing of [[hypodermic needle]]s—are not taken into account). Thus, one may presume that, if a person is infected with an STI, e.g., [[Chlamydia infection|chlamydia]], [[gonorrhea]], [[genital herpes]], it was transmitted to him/her by means of sexual contact. The diseases on this list are most commonly transmitted solely by sexual activity. Many infectious diseases, including the [[common cold]], [[influenza]], [[pneumonia]], and most others that are transmitted person-to-person can also be transmitted during sexual contact, if one person is infected, due to the close contact involved. However, even though these diseases may be transmitted during sex, they are not considered STDs. == Cause == === Bacterial === * [[Chancroid]] (''[[Haemophilus ducreyi]]'') * [[Chlamydia infection|Chlamydia]] (''[[Chlamydia trachomatis]]'') * [[Granuloma inguinale]] or (''[[Klebsiella granulomatis]]'') * [[Gonorrhea]] (''[[Neisseria gonorrhoeae]]'') * [[Syphilis]] (''[[Treponema pallidum]]'') === Fungal === *[[Candidiasis]] (yeast infection) === Viral === [[Image:Herpes simplex virus pap test.jpg|thumb|right|[[Micrograph]] showing the viral [[cytopathic effect]] of herpes (ground glass nuclear inclusions, multi-nucleation). [[Pap test]]. [[Pap stain]].]] *[[Viral hepatitis]] ([[Hepatitis B virus]])—saliva, venereal fluids. <br />(Note: [[Hepatitis A]] and [[Hepatitis E]] are transmitted via the [[fecal-oral route]]; [[Hepatitis C]] is rarely sexually transmittable,<!-- --><ref name=Workowski>{{cite journal |author=Workowski K, Berman S |title=Sexually transmitted diseases treatment guidelines, 2006. |journal=MMWR Recomm Rep |volume=55 |issue=RR–11 |pages=1–94 |year=2006 |pmid=16888612 |url=http://www.cdc.gov/mmwr/PDF/rr/rr5511.pdf}}</ref><!-- --> and the route of transmission of [[Hepatitis D]] (only if infected with B) is uncertain, but may include sexual transmission.<ref>{{cite journal |author=Wu J, Chen C, Sheen I, Lee S, Tzeng H, Choo K |title=Evidence of transmission of hepatitis D virus to spouses from sequence analysis of the viral genome |url=https://archive.org/details/sim_hepatology_1995-12_22_6/page/1656 |journal=Hepatology |volume=22 |issue=6 |pages=1656–60 |year=1995 | doi=10.1002/hep.1840220607 |pmid=7489970}}</ref><ref>{{cite journal |author=Farci P |title=Delta hepatitis: an update |journal=J Hepatol |volume=39 |issue=Suppl 1 |pages=S212–9 |year=2003 |pmid=14708706 |doi=10.1016/S0168-8278(03)00331-3}}</ref><ref>{{cite journal |author=Shukla N, Poles M |title=Hepatitis B virus infection: co-infection with hepatitis C virus, hepatitis D virus, and human immunodeficiency virus |journal=Clin Liver Dis |volume=8 |issue=2 |pages=445–60, viii |year=2004 |pmid=15481349 |doi=10.1016/j.cld.2004.02.005}}</ref>) *[[Herpes simplex]] ([[Herpes simplex virus]] 1, 2) skin and mucosal, transmissible with or without visible blisters *[[HIV]] (''Human Immunodeficiency Virus'')—venereal fluids, semen, breast milk, blood *[[HPV]] (''Human Papillomavirus'')—skin and mucosal contact. 'High risk' types of HPV cause almost all [[cervical cancer]]s, as well as some [[anal cancer|anal]], [[penile cancer|penile]], and [[vulvar cancer]]. Some other types of HPV cause [[genital warts]]. *[[Molluscum contagiosum]] ([[molluscum contagiosum virus]] MCV)—close contact === Parasites === *[[Crab louse]], colloquially known as "crabs" or "pubic lice" (''[[Pthirus pubis]]'') *[[Scabies]] (''[[Sarcoptes scabiei]]'') === Protozoal === *[[Trichomoniasis]] (''[[Trichomonas vaginalis]]'') === Transmission probability === The risks and transmission probabilities of sexually transmitted diseases are summarized by act in the table below.<ref>Department of Public Health, City & County of San Francisco (2011). [http://www.sfcityclinic.org/stdbasics/stdchart.asp STD Risks Chart]</ref><ref name="Varghese">{{ cite journal |author=Varghese B, Maher JE, Peterman TA, Branson BM,Steketee RW |title=Reducing the risk of sexual HIV transmission: quantifying the per-act risk for HIV on the basis of choice of partner, sex act, and condom use |url=https://archive.org/details/sim_sexually-transmitted-diseases_2002-01_29_1/page/38 |journal=Sex. Transm. Dis. |year=2002 |pages=38–43 |volume=29 |issue=1 |pmid=11773877 |doi=10.1097/00007435-200201000-00007 }}</ref><ref name="Jin_et_al">{{ cite journal |author=Jin F ''et al.'' |title=Per-contact probability of HIV transmission in homosexual men in Sydney in the era of HAART|journal=AIDS |volume=24 |issue=6|pages=907–913 |year=2010 |month=March |pmid=20139750 |doi= 10.1097/QAD.0b013e3283372d90 |pmc=2852627 }}</ref><ref name="Hoare">Hoare A (2010). [http://unsworks.unsw.edu.au/fapi/datastream/unsworks:9027/SOURCE02 models of HIV epidemics in Australia and Southeast Asia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120419003058/http://unsworks.unsw.edu.au/fapi/datastream/unsworks%3A9027/SOURCE02 |date=2012-04-19 }}</ref><ref name="Burchell_et_al">{{ cite journal |author=Burchell A ''et al.'' |title=Modeling the Sexual Transmissibility of Human Papillomavirus Infection using Stochastic Computer Simulation and Empirical Data from a Cohort Study of Young Women in Montreal, Canada|journal=American Journal of Epidemology |volume=169 |issue=3 |pages=534–543 |year=2006 |month=March|pmid= |doi= 10.1093/aje/kwj077 |pmc=}}</ref><ref name="ashm">Australasian contact tracing manual. [http://ctm.ashm.org.au/Default.asp?PublicationID=6&ParentSectionID=694&SectionID=670 Specific infections where contact tracing is generally recommended] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110301033928/http://ctm.ashm.org.au/Default.asp?PublicationID=6&ParentSectionID=694&SectionID=670 |date=2011-03-01 }}</ref><ref name="bryan">Bryan C (2011)[http://pathmicro.med.sc.edu/infectious%20disease/sexually%20transmitted%20diseases.htm INFECTIOUS DISEASE CHAPTER EIGHT SEXUALLY TRANSMITTED DISEASES]</ref> {| class="wikitable" style = "float: right; margin-left:15px; text-align:center" ! colspan="4" style="background-color:lightgray;font-size:120%;" | Odds of transmission per unprotected sexual act with an infected person |- | ! scope="col" | Known risks ! scope="col" | Possible or unknown risks |- ! scope="row" | [[Fellatio|Performing oral sex on a man]] | *[[Chlamydia infection|Chlamydia]] *[[Gonorrhea]](25-30%) *[[Herpes simplex|Herpes]] (rare) *[[Human papillomavirus|HPV]] *[[Syphilis]] (1%)<ref name=Hoare /> With [[ass to mouth]] practices: *[[Hepatitis A]] *[[Shigellosis|Shigella]] | *[[Hepatitis B]] (low risk)<ref name=ashm /> *[[HIV]] (very low risk; 0.01%)<ref name=Varghese /> *[[Hepatitis C]] (unknown) |- ! scope="row" | [[Cunnilingus|Performing oral sex on a woman]] | *[[Herpes simplex|Herpes]] (1%) | *[[Human papillomavirus|HPV]] |- ! scope="row" | [[Fellatio|Receiving oral sex - man]] | *[[Chlamydia infection|Chlamydia]] *[[Gonorrhea]] *[[Non-gonococcal urethritis]] *[[Herpes simplex|Herpes]] *[[Syphilis]] (1%)<ref name=Hoare /> | *[[Human papillomavirus|HPV]] |- ! scope="row" | [[Cunnilingus|Receiving oral sex - woman]] | *[[Herpes simplex|Herpes]] *[[MRSA]] | *[[Human papillomavirus|HPV]] |- ! scope="row" | [[Sexual intercourse|Vaginal sex - man]] | *[[Chlamydia infection|Chlamydia]] (30-50%)<ref name="ashm" /> *[[Crab louse|Crabs]] *[[Scabies]] *[[Gonorrhea]] (20%)<ref name="bryan"/> *[[Hepatitis B]] *[[Herpes simplex|Herpes]] *[[HIV]] (0.05%)<ref name="Varghese" /> *[[Human papillomavirus|HPV]] (at least 5%)<ref name="Burchell_et_al" /> *[[Non-gonococcal urethritis]] *[[Syphilis]] *[[Trichomoniasis]] | *[[Hepatitis C]] |- ! scope="row" | [[Sexual intercourse|Vaginal sex - woman]] | *[[Chlamydia infection|Chlamydia]] (30–50%)<ref name="ashm" /> *[[Crab louse|Crabs]] *[[Scabies]] *[[Gonorrhea]] (50 to 90%)<ref name="bryan" /> *[[Hepatitis B]](50-70%) *[[Herpes simplex|Herpes]] *[[HIV]] (0.1%)<ref name="Varghese" /> *[[Human papillomavirus|HPV]] (high;<ref name="ashm" /> at least 5%)<ref name="Burchell_et_al" /> *[[Syphilis]] *[[Trichomoniasis]] | *[[Hepatitis C]] |- ! scope="row" | [[Anal sex|Anal sex - insertive]] | *[[Chlamydia infection|Chlamydia]] *[[Crab louse|Crabs]] *[[Scabies]](40%) *[[Gonorrhea]] *[[Hepatitis B]] *[[Herpes simplex|Herpes]] *[[HIV]] (0.62%)<ref name="Jin_et_al"/> *[[Human papillomavirus|HPV]] *[[Non-gonococcal urethritis]] *[[Syphilis]] (14%)<ref name="Hoare" /> | *[[Hepatitis C]] |- ! scope="row" | [[Anal sex|Anal sex - receptive]] | *[[Chlamydia infection|Chlamydia]] *[[Crab louse|Crabs]] *[[Scabies]] *[[Gonorrhea]] *[[Hepatitis B]] *[[Herpes simplex|Herpes]] *[[HIV]] (1.7%)<ref name="Jin_et_al"/> *[[Human papillomavirus|HPV]] *[[Syphilis]] (1.4%) <ref name="Hoare" /> | *[[Hepatitis C]] |- ! scope="row" | [[Anilingus|Oral-anal sex]] | *[[Amebiasis]] *[[Cryptosporidiosis]](1%) *[[Giardiasis]] *[[Hepatitis A]](1%) *[[Shigellosis]](1%) | *[[Human papillomavirus|HPV]](1%) |- |} == Pathophysiology == Many STDs are (more easily) transmitted through the [[mucous membrane]]s of the [[penis]], [[vulva]], [[rectum]], [[urinary tract]] and (less often—depending on type of infection){{Citation needed|date=December 2007}} the [[mouth]], [[throat]], [[respiratory tract]] and [[Human eyes|eyes]]. The visible membrane covering the [[glans penis|head of the penis]] is a mucous membrane, though it produces no [[mucus]] (similar to the [[lip]]s of the mouth). Mucous membranes differ from [[skin]] in that they allow certain pathogens into the body.<ref>[http://www.microbiologybytes.com/virology/VirPath.html Virus Pathogenesis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090114161926/http://www.microbiologybytes.com/virology/VirPath.html |date=2009-01-14 }}, Microbiology Bytes</ref> Pathogens are also able to pass through breaks or abrasions of the skin, even minute ones. The shaft of the penis is particularly susceptible due to the friction caused during penetrative sex. The primary sources of infection in ascending order are venereal fluids, saliva, mucosal or skin (particularly the penis), infections may also be transmitted from feces, urine and sweat.<ref>[http://go.worldbank.org/QTULIN4ZZ0 HIV/AIDS Glossary]{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, World Bank</ref>{{Dubious|date=August 2010}} The amount of contact with infective sources which causes infection varies with each pathogen but in all cases a disease may result from even light contact from fluid carriers like venereal fluids onto a mucous membrane. This is one reason that the probability of transmitting many infections is far higher from sex than by more casual means of transmission, such as non-sexual contact—touching, hugging, shaking hands—but it is not the only reason. Although [[mucous membrane]]s exist in the mouth as in the genitals, many STIs seem to be easier to transmit through [[oral sex]] than through deep kissing. According to a safe sex chart, many infections that are easily transmitted from the mouth to the genitals or from the genitals to the mouth, are much harder to transmit from one mouth to another.<ref>[http://www.tinynibbles.com/safesexchart.html Safe Sex Chart] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060519191752/http://www.tinynibbles.com/safesexchart.html |date=2006-05-19 }}, violet blue: open source sex</ref> With [[HIV]], [[genital]] fluids happen to contain much more of the [[pathogen]] than [[saliva]]. Some infections labeled as STIs can be transmitted by direct [[skin]] contact. [[Herpes simplex]] and [[HPV]] are both examples. [[Kaposi's sarcoma-associated herpesvirus|KSHV]], on the other hand, may be transmitted by deep-kissing but also when saliva is used as a sexual lubricant. Depending on the STD, a person may still be able to spread the infection if no signs of disease are present. For example, a person is much more likely to spread [[herpes]] infection when [[blister]]s are present (STD) than when they are absent (STI). However, a person can spread [[HIV]] infection (STI) at any time, even if he/she has not developed symptoms of [[AIDS]] (STD). ''All'' [[human sexual behavior|sexual behaviors]] that involve contact with the bodily fluids of another person should be considered to contain some risk of transmission of sexually transmitted diseases. Most attention has focused on controlling [[HIV]], which causes [[AIDS]], but each STD presents a different situation. As may be noted from the name, sexually transmitted diseases are ''transmitted'' from one person to another by certain sexual activities rather than being actually ''caused by'' those sexual activities. [[Bacterium|Bacteria]], [[fungi]], [[protozoa]] or [[virus]]es are still the causative agents. It is not possible to catch any sexually transmitted disease from a sexual activity with a person who is not carrying a disease; conversely, a person who has an STD got it from contact (sexual or otherwise) with someone who had it, or his/her bodily fluids. Some STDs such as HIV can be transmitted from mother to child either during pregnancy or breastfeeding. Although the likelihood of transmitting various diseases by various sexual activities varies a great deal, in general, all sexual activities between two (or more) people should be considered as being a two-way route for the transmission of STDs, i.e., "giving" or "receiving" are both risky although receiving carries a higher risk. Healthcare professionals suggest [[safer sex]], such as the use of [[condoms]], as the most reliable way of decreasing the risk of contracting sexually transmitted diseases during sexual activity, but safer sex should by no means be considered an absolute safeguard. The transfer of and exposure to bodily fluids, such as [[blood transfusion]]s and other blood products, sharing injection [[Intravenous therapy|needles]], needle-stick injuries (when medical staff are inadvertently jabbed or pricked with needles during medical procedures), sharing [[tattoo]] needles, and childbirth are other avenues of transmission. These different means put certain groups, such as medical workers, and [[haemophilia]]cs and drug users, particularly at risk. Recent [[epidemiology|epidemiological]] studies have investigated the networks that are defined by sexual relationships between individuals, and discovered that the properties of [[sexual network]]s are crucial to the spread of sexually transmitted diseases. In particular, [[assortative mixing]] between people with large numbers of sexual partners seems to be an important factor. It is possible to be an [[symptom|asymptomatic]] carrier of sexually transmitted diseases. In particular, sexually transmitted diseases in women often cause the serious condition of [[pelvic inflammatory disease]]. == Prevention == [[File:Sanfranciscocityclinicnight.jpeg|thumb|right|[[San Francisco City Clinic]] a municipal STD testing center in [[San Francisco, California|San Francisco]].]] {{Main|Safe sex}} Prevention is key in addressing incurable STIs, such as HIV & herpes. [[Sexual health clinic]]s fight to promote the use of condoms and provide outreach for at-risk communities. The most effective way to prevent sexual transmission of STIs is to avoid contact of body parts or fluids which can lead to transfer with an infected partner. Not all sexual activities involve contact: [[cybersex]], [[phonesex]] or [[masturbation]] from a distance are methods of avoiding contact. Proper use of [[condom]]s reduces contact and risk. Although a condom is effective in limiting exposure, some disease transmission may occur even with a condom.<ref>{{cite web |last=Villhauer |first=Tanya |title=Condoms Preventing HPV? |publisher=University of Iowa Student Health Service/Health Iowa |date=2005-05-20 |url=http://www.uistudenthealth.com/question/default.aspx?q=738 |access-date=2009-07-26 |archive-date=2010-03-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100314084306/http://www.uistudenthealth.com/question/default.aspx?q=738 |url-status=dead }}</ref> Ideally, both partners should get tested for STIs before initiating sexual contact, or before resuming contact if a partner engaged in contact with someone else. Many infections are not detectable immediately after exposure, so enough time must be allowed between possible exposures and testing for the tests to be accurate. Certain STIs, particularly certain persistent viruses like HPV, may be impossible to detect with current medical procedures. Many diseases that establish permanent infections can so occupy the immune system that other diseases become more easily transmitted. The [[innate immune system]] led by [[defensins]] against HIV can prevent transmission of HIV when viral counts are very low, but if busy with other viruses or overwhelmed, HIV can establish itself. Certain viral STI's also greatly increase the risk of death for HIV infected patients. === Vaccines === Vaccines are available that protect against some viral STIs, such as [[Hepatitis A vaccine|Hepatitis A]], [[Hepatitis B vaccine|Hepatitis B]], and some types of [[HPV vaccine|HPV]]. Vaccination before initiation of sexual contact is advised to assure maximal protection. === Condoms === [[Condom]]s and [[female condom]]s only provide protection when used properly as a barrier, and only to and from the area that it covers. ''Uncovered areas are still susceptible to many STDs''. In the case of HIV, sexual transmission routes almost always involve the penis, as HIV cannot spread through unbroken skin, thus ''properly shielding the insertive penis with a properly worn condom from the vagina or anus effectively stops HIV transmission''. An infected fluid to broken skin borne direct transmission of HIV would not be considered "sexually transmitted", but can still theoretically occur during sexual contact, this can be avoided simply by not engaging in sexual contact when having open bleeding wounds. Other STDs, even viral infections, can be prevented with the use of latex, polyurethane or polyisoprene condoms as a barrier. Some microorganisms and viruses are small enough to pass through the pores in natural skin condoms, but are still too large to pass through latex or synthetic condoms. Proper usage entails: *Not putting the condom on too tight at the end, and leaving 1.5&nbsp;cm (3/4&nbsp;inch) room at the tip for [[ejaculation]]. Putting the condom on snug can and often does lead to failure. *Wearing a condom too loose can defeat the barrier. *Avoiding inverting, spilling a condom once worn, whether it has ejaculate in it or not. *Avoiding condoms made of substances other than latex, polyisoprene or polyurethane that do not protect against HIV. *Avoiding the use of oil based lubricants (or anything with oil in it) with latex condoms, as oil can eat holes into them. *Using flavored condoms for '''oral sex only''', as the sugar in the flavoring can lead to yeast infections if used to penetrate. Not following the first five guidelines above perpetuates the common misconception that condoms are not tested or designed properly.{{citation needed|date=August 2011}} In order to best protect oneself and the partner from STIs, the old condom and its contents should be assumed to be infectious. Therefore the old condom must be properly disposed of. A new condom should be used for each act of intercourse, as multiple usage increases the chance of breakage, defeating the effectiveness as a barrier. === Nonoxynol-9 === Researchers had hoped that [[nonoxynol-9]], a vaginal microbicide would help decrease STD rates. Trials, however, have found it ineffective.<ref>{{cite journal |author=Wilkinson D, Ramjee G, Tholandi M, Rutherford G |title=Nonoxynol-9 for preventing vaginal acquisition of sexually transmitted infections by women from men |journal=Cochrane Database Syst Rev |volume= |issue=4 |pages=CD003939 |year=2002 |pmid=12519623 |doi=10.1002/14651858.CD003939 |url= |editor1-last=Wilkinson |editor1-first=David}}</ref> In fact, the use of nonoxynol-9 can put women at a higher risk of HIV infection.<ref>Williams, M. ''Healthy Choices for Fertility Control''. CreateSpace, Scotts Valley, CA, 2009. ISBN 1448664721</ref> == Diagnosis == STI [[medical test|tests]] may test for a single infection, or consist of a number of individual tests for any of a wide range of STIs, including tests for [[syphilis]], [[trichomonas]], [[gonorrhea]], [[Chlamydia infection|chlamydia]], [[herpes]], [[hepatitis]] and [[HIV test]]s. No procedure tests for all infectious agents. STI tests may be used for a number of reasons: * as a [[diagnostic test]] to determine the cause of symptoms or illness * as a [[screening test]] to detect asymptomatic or presymptomatic [[infection]]s * as a check that prospective sexual partners are free of disease before they engage in sex without [[safer sex]] precautions (for example, when starting a long term mutually monogamous sexual relationship, in [[Bareback (sex)#Fluid bonding|fluid bonding]], or for procreation). * as a check prior to or during pregnancy, to prevent harm to the baby * as a check after birth, to check that the baby has not caught an STI from the mother * to prevent the use of infected [[blood donation|donated blood]] or [[organ donation|organ]]s * as part of the process of [[contact tracing]] from a known infected individual * as part of mass [[epidemiological]] surveillance Not all STIs are [[symptom]]atic, and symptoms may not appear immediately after infection. In some instances a disease can be carried with no symptoms, which leaves a greater risk of passing the disease on to others. Depending on the disease, some untreated STIs can lead to [[infertility]], [[chronic pain]] or even death.<ref name="STI video">{{cite web|url=http://sexperienceuk.channel4.com/education/about/male-sti-check-up|title=Male STI check-up video|access-date=2009-01-22|publisher=Channel 4|year=2008}}</ref> Early identification and treatment results in less chance to spread disease, and for some conditions may improve the outcomes of treatment. There is often a [[window period]] after initial infection during which an STI test will be negative. During this period the infection may be transmissible. The duration of this period varies depending on the infection and the test. Diagnosis may also be delayed by reluctance of the infected person to seek a medical professional. One report indicated that afflicted people turn to the Internet rather than to a medical professional for information on STIs to a higher degree than for other sexual problems.<ref name=Quilliam2011>[http://www.medscape.com/viewarticle/743689_3 'The Cringe Report'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130513173055/http://www.medscape.com/viewarticle/743689_3 |date=2013-05-13 }} By Susan Quilliam. Posted: 06/28/2011; J Fam Plann Reprod Health Care. 2011;37(2):110-112.</ref> === STD Wizard === The STD Wizard is a publicly available [[expert system]] for determining which screening tests, [[vaccinations]], and evaluations are recommended, related to sexually transmitted diseases. The information included within the STD Wizard is based on the [[Centers for Disease Control and Prevention]] "Sexually Transmitted Diseases Treatment Guidelines - 2006". The system has English and Spanish language interfaces. The STD Wizard runs in a web browser. The program asks a series of questions, related to demographics, behaviors, and symptoms. There are potentially over 100 questions, but most users get asked about 20. The exact questions asked depend on the user's responses. Typical questions include: * ''Demographics'' - How old are you, in years? * ''Behaviors'' - Have you had more than one sex partner within the past six months? * ''Symptoms'' - Are you having a discharge from your penis or burning during urination? Typical recommendations include: * ''Screening tests'' - e.g., [[HIV test|HIV screening test]] * ''Vaccinations'' - e.g., [[Hepatitis B vaccine|Hepatitis B vaccination]] * ''Evaluations'' - e.g., Seek medical attention in the next week for rash == Management == High risk exposure such as that which occurs in rape cases may be treated prophylacticly using antibiotic combinations such as [[azithromycin]], [[cefixime]], and [[metronidazole]]. An option for treating partners of patients ([[index case]]s) diagnosed with [[Chlamydia infection|chlamydia]] or [[gonorrhea]] is [[patient-delivered partner therapy]], which is the clinical practice of treating the sex partners of index cases by providing prescriptions or medications to the patient to take to his/her partner without the health care provider first examining the partner.<ref name=EPTFinalReport2006>[http://www.cdc.gov/std/treatment/EPTFinalReport2006.pdf Expedited Partner Therapy in the Management of Sexually Transmitted Diseases (2 February 2006)] U.S. DEPARTMENT OF HEALTH AND HUMAN SERVICES PUBLIC HEALTH SERVICE. Centers for Disease Control and Prevention National Center for HIV, STD, and TB Prevention</ref> == Epidemiology == [[Image:STDs excluding HIV world map - DALY - WHO2004.svg|thumb|Age-standardized, [[disability-adjusted life years]] for STDs (''excluding HIV'') per 100,000 inhabitants in 2004.<ref>{{cite web |url=http://www.who.int/healthinfo/global_burden_disease/estimates_country/en/index.html |title=WHO Disease and injury country estimates |year=2004 |work=World Health Organization |access-date=Nov. 11, 2009}}</ref> {{Multicol}} {{legend|#b3b3b3|no data}} {{legend|#ffff65|<&nbsp;60}} {{legend|#fff200|60–120}} {{legend|#ffdc00|120–180}} {{legend|#ffc600|180–240}} {{legend|#ffb000|240–300}} {{legend|#ff9a00|300–360}} {{Multicol-break}} {{legend|#ff8400|360–420}} {{legend|#ff6e00|420–480}} {{legend|#ff5800|480–540}} {{legend|#ff4200|540–600}} {{legend|#ff2c00|600–1000}} {{legend|#cb0000|>&nbsp;1000}} {{Multicol-end}}]] STD incidence rates remain high in most of the world, despite diagnostic and therapeutic advances that can rapidly render patients with many STDs noninfectious and cure most. In many cultures, changing sexual morals and oral contraceptive use have eliminated traditional sexual restraints, especially for women, and both physicians and patients have difficulty dealing openly and candidly with sexual issues. Additionally, development and spread of [[drug resistance|drug-resistant bacteria]] (e.g., penicillin-resistant gonococci) makes some STDs harder to cure. The effect of travel is most dramatically illustrated by the rapid spread of the [[AIDS]] virus ([[HIV-1]]) from Africa to Europe and the Americas in the late 1970s.<ref name=AMN>{{cite journal | author = Mary-Ann Shafer, Anna-Barbara Moscicki | title = Sexually Transmitted Infections, 2006 | url = http://www.health.am/sex/more/sexually_transmitted_infections/ | journal = | volume = | issue = | pages = 1–8 | year = 2006}}</ref> In 1996, the [[World Health Organization]] estimated that more than 1 million people were being infected daily. About 60% of these infections occur in young people <25 years of age, and of these 30% are <20 years. Between the ages of 14 and 19, STDs occur more frequently in girls than boys by a ratio of nearly 2:1; this equalizes by age 20. An estimated 340 million new cases of syphilis, gonorrhea, chlamydia and trichomoniasis occurred throughout the world in 1999.<ref>{{cite web |url=http://www.avert.org/stdstatisticsworldwide.htm |title=STD Statistics Worldwide |publisher=Avert.org |date= |access-date=2011-01-09 |archive-date=2010-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100610101506/http://www.avert.org/stdstatisticsworldwide.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.usmedicine.com/dailyNews.cfm?dailyID=59 |title=U.S. Medicine Information Central |access-date=2012-01-15 |archive-date=2009-07-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090705104619/http://www.usmedicine.com/dailyNews.cfm?dailyID=59 |url-status=dead }}</ref> Commonly reported prevalences of STIs among sexually active adolescent girls both with and without lower genital tract symptoms include [[Chlamydia infection|chlamydia]] (10–25%), [[gonorrhea]] (3–18%), [[syphilis]] (0–3%), [[Trichomonas vaginalis]] (8–16%), and [[herpes]] simplex virus (2–12%).{{Citation needed|date=February 2007}} Among adolescent boys with no symptoms of urethritis, isolation rates include chlamydia (9–11%) and gonorrhea (2–3%).{{Citation needed|date=February 2007}} At least one in four U.S. teenage girls has a sexually transmitted disease,<ref>"[http://www.sciencedaily.com/releases/2008/03/080312084645.htm One In Four Teenage Girls In U.S. Has Sexually Transmitted Disease, CDC Study Shows]". ''[[Science Daily]]''. March 12, 2008.</ref> a [[Centers for Disease Control and Prevention|CDC]] study found.<ref>"[http://www.nytimes.com/2008/03/12/science/12std.html?_r=1 Sex Infections Found in Quarter of Teenage Girls]". [[The New York Times]]. March 12, 2008.</ref> Among girls who admitted ever having sex, the rate was 40%.<ref>"[http://newsok.com/article/3214748/1205233095 CDC study says at least 1 in 4 teen girls has a sexually transmitted disease; HPV most common]". [[The Oklahoman]]. March 11, 2008.</ref> [[AIDS]] is the single largest cause of mortality in present-day [[Sub-Saharan Africa]].<ref>{{cite web | author = [[Joint United Nations Programme on HIV/AIDS|UNAIDS]], [[World Health Organization|WHO]] | month = December | year = 2007 | title = 2007 AIDS epidemic update | url = http://data.unaids.org/pub/EPISlides/2007/2007_epiupdate_en.pdf | access-date = 2008-03-12 | format = PDF | archive-date = 2008-05-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080527201701/http://data.unaids.org/pub/EPISlides/2007/2007_epiupdate_en.pdf | url-status = dead }}</ref> The majority of [[HIV]] infections are acquired through unprotected sexual relations between partners, one of whom has HIV. Approximately 1.1 million persons are living with HIV/AIDS in the [[United States]],<ref>"[http://blogs.abcnews.com/politicalpunch/2009/10/obama-ends-travel-ban-on-foreigners-with-hivaids.html Obama Ends U.S. Travel Ban On Visitors, Immigrants With HIV-AIDS]". [[ABC News]]. October 30, 2009.</ref> and AIDS remains the leading cause of death among [[African American]] women between ages 25 and 34.<ref>"[http://www.cnn.com/2008/HEALTH/conditions/07/29/black.aids.report/index.html Report: Black U.S. AIDS rates rival some African nations]". [[CNN.com]]. July 29, 2008.</ref> [[Hepatitis B]] is also classed as a sexually transmitted disease because it can be passed on sexually.<ref>"[http://www.health.state.mn.us/divs/idepc/diseases/hepb/hepbstd.html Hepatitis: Type B (caused by hepatitis B virus)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100523234449/http://www.health.state.mn.us/divs/idepc/diseases/hepb/hepbstd.html |date=2010-05-23 }}". Minnesota Department of Health.</ref> The disease is found globally, with the highest rates in Asia and Africa and lower rates in the Americas and Europe.<ref>"[http://www.fda.gov/ohrms/dockets/ac/02/slides/3885S2_02_Hoofnagle/tsld002.htm Hepatitis B] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100315015945/http://www.fda.gov/ohrms/dockets/ac/02/slides/3885S2_02_Hoofnagle/tsld002.htm |date=2010-03-15 }}". U.S. Food and Drug Administration.</ref> Worldwide, an estimated two billion people have been infected with the hepatitis B virus.<ref>{{cite web|title=FAQ about Hepatitis B|url=http://liver.stanford.edu/Education/faq.html|publisher=Stanford School of Medicine|date=2008-07-10|access-date=2009-09-19|archive-date=2009-02-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20090209213644/http://liver.stanford.edu/Education/faq.html|url-status=dead}}</ref> == History == [[File:Syphilis false shame and fear may destroy your future.png|right|thumb|1930s [[Works Progress Administration]] poster]] The first well-recorded European outbreak of what is now known as [[syphilis]] occurred in 1494 when it broke out among French troops besieging [[Naples]].<ref name=Scars_of_Venus>{{cite book | author=Oriel, J.D. | title=The Scars of Venus: A History of Venereology | url=https://archive.org/details/scarsofvenushist0000orie | location=London | publisher= Springer-Verlag | year=1994 | isbn=354019844X }}</ref> From this centre, the disease swept across [[Europe]], killing more than five million people.<ref>{{cite news |url = http://www.cbc.ca/health/story/2008/01/14/syphilis-columbus.html |title = Study traces origins of syphilis in Europe to New World |access-date = 2008-01-15 |last = CBC News Staff |authorlink = |year = 2008 |month = January |archive-url = https://web.archive.org/web/20080116012422/http://www.cbc.ca/health/story/2008/01/14/syphilis-columbus.html |archive-date = 2008-01-16 |url-status = live }}</ref> As [[Jared Diamond]] describes it, "[W]hen syphilis was first definitely recorded in Europe in 1495, its [[pustule]]s often covered the body from the head to the knees, caused flesh to fall from people's faces, and led to death within a few months," rendering it far more [[fatal]] than it is today. Diamond concludes,"[B]y 1546, the disease had evolved into the disease with the symptoms so well known to us today."<ref name=Diamond1>{{cite book | author=Diamond, Jared | year=1997 | title=Guns, Germs and Steel | url=https://archive.org/details/gunsgermssteelfa0000diam_w1z2 | location=New York | publisher=W.W. Norton | page=[https://archive.org/details/gunsgermssteelfa0000diam_w1z2/page/210 210] | isbn=848306667X}}</ref> Prior to the invention of modern medicines, sexually transmitted diseases were generally incurable, and treatment was limited to treating the symptoms of the disease. The first voluntary hospital for venereal diseases was founded in 1746 at [[London Lock Hospital]].<ref name="AIM-Albert">Archives in London and the M25 area ([http://www.aim25.ac.uk/index.stm AIM25] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060410043108/http://www.aim25.ac.uk/index.stm |date=2006-04-10 }}) [http://www.aim25.ac.uk/cgi-bin/search2?coll_id=859&inst_id=9 London Lock Hospital records] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170228130526/http://www.aim25.ac.uk/cgi-bin/search2?coll_id=859&inst_id=9 |date=2017-02-28 }}</ref> Treatment was not always voluntary: in the second half of the 19th century, the [[Contagious Diseases Act]] was used to arrest suspected prostitutes. The first effective treatment for a sexually transmitted disease was [[Arsphenamine|salvarsan]], a treatment for syphilis. With the discovery of [[antibiotic]]s, a large number of sexually transmitted diseases became easily curable, and this, combined with effective public health campaigns against STDs, led to a public perception during the 1960s and 1970s that they have ceased to be a serious medical threat. During this period, the importance of [[contact tracing]] in treating STIs was recognized. By tracing the sexual partners of infected individuals, testing them for infection, treating the infected and tracing their contacts in turn, STI clinics could be very effective at suppressing infections in the general population. In the 1980s, first [[genital herpes]] and then [[AIDS]] emerged into the public consciousness as sexually transmitted diseases that could not be cured by modern medicine. AIDS in particular has a long asymptomatic period—during which time [[HIV]] (the human immunodeficiency virus, which causes AIDS) can replicate and the disease can be transmitted to others—followed by a symptomatic period, which leads rapidly to death unless treated. HIV/AIDS entered the United States in about 1969 likely through a single infected immigrant from Haiti.<ref>{{cite journal |author=Gilbert MT, Rambaut A, Wlasiuk G, Spira TJ, Pitchenik AE, Worobey M |title=The emergence of HIV/AIDS in the Americas and beyond |journal=Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. |volume=104 |issue=47 |pages=18566–70 |year=2007 |month=November |pmid=17978186 |pmc=2141817 |doi=10.1073/pnas.0705329104 |url=http://www.pnas.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=17978186 |access-date=March 20, 2010 }}</ref> Recognition that AIDS threatened a global [[pandemic]] led to public information campaigns and the development of treatments that allow AIDS to be managed by suppressing the replication of HIV for as long as possible. Contact tracing continues to be an important measure, even when diseases are incurable, as it helps to contain infection. {{-}} == References == {{Reflist|30em}} ==Further reading == {{refbegin}} * {{Cite book |last = Aral |first =Sevgi O |coauthor= |year =2008 |title = Behavioral Interventions for Prevention and Control of Sexually Transmitted Diseases|url=http://books.google.ca/books?id=F1RIOW0x5gAC&lpg=PR1&dq=Sexually%20transmitted%20disease&pg=PR1#v=onepage&q&f=true |publisher= : Springer Singapore Pte. Limited|isbn=9780387857688 |access-date = |postscript = <!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to "." for the cite to end in a ".", as necessary. -->{{inconsistent citations}} }} * {{Cite book |last = Faro |first = Sebastian|coauthor= |year = 2003|title =Sexually transmitted diseases in women |url =http://books.google.ca/books?id=l0xZNxirdx0C&lpg=PP1&dq=Sexually%20transmitted%20disease&pg=PP1#v=onepage&q&f=true|publisher=Lippincott Williams & Wilkins |isbn= 0397513038|access-date = |postscript = <!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to "." for the cite to end in a ".", as necessary. -->{{inconsistent citations}} }} * {{Cite book |last = Ford |first =Carol A |coauthor= Elizabeth Shimer Bowers |year =2009 |title = Living with Sexually Transmitted Diseases|url = http://books.google.ca/books?id=kSVqn-w8kSUC&lpg=PA17&dq=Sexually%20transmitted%20disease&pg=PP1#v=onepage&q&f=true|publisher=Facts On File |isbn=9780816076727 |access-date = |postscript = <!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to "." for the cite to end in a ".", as necessary. -->{{inconsistent citations}} }} * {{Cite book |last =Sehgal |first =Virendra N |edition=4th |coauthor= |year =2003 |title = Sexually Transmitted Diseases |url = http://books.google.ca/books?id=VORwYIzp__wC&lpg=PP1&dq=Sexually%20transmitted%20disease&pg=PP1#v=onepage&q&f=true|publisher=Jaypee Bros. Medical Publishers |isbn= 8180611051 |access-date = |postscript =<!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to "." for the cite to end in a ".", as necessary. -->{{inconsistent citations}} }} * {{Cite book |last =Shoquist |first = Jennifer |coauthor= Diane Stafford|year = 2003|title =The encyclopedia of sexually transmitted diseases|url =http://books.google.ca/books?id=LFMvJNyVoUgC&lpg=PA177&dq=Sexually%20transmitted%20disease&pg=PP1#v=onepage&q&f=true |publisher= Facts On File|isbn=0816048819 |access-date = |postscript =<!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to "." for the cite to end in a ".", as necessary. -->{{inconsistent citations}} }} {{refend}} == External links == *[http://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/rr5912a1.htm CDC Sexually Transmitted Diseases Treatment Guidelines, 2010] * [http://www.cdc.gov/std/treatment/ Sexually Transmitted Diseases Treatment Guidelines - 2006] *[http://www.dermnet.com/moduleIndex.cfm?moduleID=16 STD photo library] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100721235135/http://www.dermnet.com/moduleIndex.cfm?moduleID=16 |date=2010-07-21 }} at [[New Zealand Dermatological Society|Dermnet]] *[http://www.unfpa.org/rh/stis.htm UNFPA: Breaking the Cycle of Sexually Transmitted Infections] at [[United Nations Population Fund|UNFPA]] *[http://www3.niaid.nih.gov/topics/sti/ Sexually Transmitted Infections] from the [[National Institute of Allergy and Infectious Diseases]] *[http://www.stdsincolor.com/ STDs In Color: Sexually Transmitted Disease Facts and Photos] *[http://wonder.cdc.gov/std.html]: Sexually Transmitted Diseases in the U.S. {{Reproductive health}} {{Sex}} {{STD/STI}} {{DEFAULTSORT:Sexually Transmitted Disease}} [[Category:Human sexuality]] [[Category:Sexually transmitted diseases and infections| ]] d7f4ddgzyowzb3s6nv7i2yuzv50yv3p 2 47709 906241 658489 2026-10-11T15:00:13Z Dr Mehboob Desai 89489 પુસ્તકોની યાદી 906241 wikitext text/x-wiki '''નામ :''' પ્રોફે. (ડૉ ) મહેબૂબ દેસાઈ '''પિતાનું નામ :''' ઉસ્માનભાઈ હુસેનભાઈ દેસાઈ '''માતાનું નામ :''' હુરબાઈ બહેન '''જન્મ તારીખ :''' ૫ જાન્યુઆરી ૧૯૫૩ સ્થળ : અમદાવાદ '''અભ્યાસ :''' એમ. એ.(૧૯૭૬) પીએચ. ડી. (૧૯૯૨) ઇતિહાસ '''તત્કાલીન કાર્યભાર :''' 1.પ્રોફેસર અને અધ્યક્ષ, (નિવૃત્ત)ઇતિહાસ અને સંસ્કૃતિ વિભાગ. મ.દે.મહા વિદ્યાલય, ગુજરાત વિદ્યાપીઠ, અમદાવાદ. 2.ચેરમેન, ઇતિહાસ અભ્યાસ સમિતિ,ઇતિહાસ અને સંસ્કૃતિ વિભાગ. મ.દે.મહા વિદ્યાલય, ગુજરાત વિદ્યાપીઠ, અમદાવાદ. 3.સભ્ય, વિદ્યાસભા,ઇતિહાસ અને સંસ્કૃતિ વિભાગ. મ.દે.મહા વિદ્યાલય, ગુજરાત વિદ્યાપીઠ, અમદાવાદ. 4.ટ્રસ્ટી, દર્શક ઇતિહાસ નિધિ, વડોદરા. 5.યુ,જી.સી. ન્યુ દિલ્હીની ગાંધી વિચાર અભ્યાસ કેન્દ્રની પસંદગી અને રીવ્યુ સમિતિના ચેરમેન. 6.વિષય તજજ્ઞ, જાહેર સેવા આયોગ, ન્યુ દિલ્હી. 7.સભ્ય, હરીઓમ આશ્રમ સર્વધર્મ પ્રકાશન સમિતિ, સરદાર પટેલ યુનિવર્સીટી, વલ્લભવિદ્યાનગર. 8.સભ્ય, સંશોધન તજજ્ઞ સમિતિ, વીર અહીલ્યાબાઈ યુનિવર્સીટી, ભોપાલ 9.સભ્ય, સંશોધન તજજ્ઞ સમિતિ, સૌરાષ્ટ યુનિવર્સીટી, રાજકોટ. 10.સંશોધક તજજ્ઞ, ભારતીય ઉચ્ચ સંશોધન સંસ્થાન, સિમલા. 11.સભ્ય, ગુજરાત ઇતિહાસ પરિષદ, અમદાવાદ 12.સભ્ય, સૌરાષ્ટ્ર-કચ્છ ઇતિહાસ પરિષદ, જુનાગઢ. '''Awards: સન્માન''' 1.ગુજરાત રાજ્યના ૬૩મા પ્રજાસત્તાક દિનની ઉજવણી ૨૬ જાન્યુઆરી ૨૦૧૨ના રોજ ભાવનગર મુકામે થઈ હતી. તે પ્રસંગે મા. મુખ્યમંત્રી શ્રી નરેન્દ્રભાઈ મોદી અને રાજ્યપાલ ડૉ. કમલા બેનીવાલાના હસ્તે સન્માન. 2.ગુજરાત સાહિત્ય અકાદમી, ગાંધીનગર દ્વારા ૧૯૯૨ના શ્રેષ્ટ સંશોધક ગ્રન્થનું પ્રથમ પારિતોષિક “ભારતની આઝાદીની લડતના સંદર્ભમાં ભાવનગર રાજ્ય પ્રજા પરિષદ અને પ્રજાકીય લડતો (૧૯૨૦-૧૯૪૭)” ગ્રન્થ માટે પ્રાપ્ત થયેલ છે. 3.ગુજરાત રાજ્યના રાજ્યપાલ મા.નવલ કિશાર શર્મા દ્વારા ૧૬-૪-૨૦૦૬ ના રોજ ગાંધીનગર મુકામે સંશોધન અને કોમી સદભાવના અંગેના લેખો અને કાર્ય બદલ સન્માન કરવામાં આવ્યું. 4.દિવ્ય ભાસ્કર ગ્રુપ દ્વારા ભાવનગરના ૧૦૦ પાવર પીપલનો સન્માન કાર્યક્રમ ૨૫-૧૨-૨૦૧૦ના રોજ યોજાયો હતો. જેમાં ભાગવત આચાર્ય મા. રમેશભાઈ ઓઝાના હસ્તે સન્માન. 5.ગુજરાત જૈન યુવક સંઘ, અમદાવાદ દ્વારા ગુજરાતના સ્વાતંત્ર સંગ્રામ અંગે લખેલા ૧૮ ગ્રંથો માટે ડૉ. કુમારપાળ દેસાઈના હસ્તે ૨૧-૧૦-૨૦૦૬ના રોજ સન્માન કરવમાં આવ્યું. 6.ગુજરાત મુસ્લિમ સમાજ દ્વારા માર્ચ ૮ ૧૯૯૬ના રોજ અમદાવાદ મુકામે સમાજને આપેલ શૈક્ષણિક પ્રદાન બદલ સન્માન. 7.૨૦૦૨મા રાજસ્થાન સાહિત્ય સંગમ દ્વારા પંડિત સુંદરલાલ મિલેનિયમ એવોર્ડ ઐતિહાસિક સંશોધન કાર્ય માટે એનાયત થયો. 8.મીરાં સચદે મેમોરીયલ સમિતિ, ભુજ દ્વારા સન્માન. 9.૧૯૯૬મા અમરેલી જીલ્લા સ્વાતંત્ર સમિતિ દ્વારા સર્વોદય સરસ્સ્વતી મંદિર બાબાપુર મુકામ અમરેલી જીલ્લાના સ્વાતંત્ર સંગ્રામ પર ઐતિહાસિક ગ્રંથના લેખન માટે સન્માન. 10.ખેડા મુસ્લિમ સમાજ દ્વારા મુસ્લિમ સમાજમાં શૈક્ષણિક કાર્ય બદલ સન્માન – ૧૯૯૮ 11.કલોલ મુસ્લિમ એજ્યુકેશન ટ્રસ્ટ, કલોલ મુકામે શૈક્ષણિક પ્રદાન અંગે સન્માન -૨૦૦૦ 12.અખિલ ભારતીય મેમણ સમાજ દ્વારા મુંબઈ મુકામે સન્માન -૨૦૦૫.13 કુમાર માસિક માં ચાલેલ 'ગાંધીજીને અપાયેલ માનપત્રો લેખ માળા અંગે ૨૦૧૯ માં "કુમાર ચંદ્રક' એનાયત થયેલ 14 "યાદે હુસેન એવોર્ડ" ૨૦૧૯માં પૂ મુરારિબાપુ ના હસ્તે એનાયત. '''સેમિનાર-કોન્ફરેન્સ :''' 1. આંતર રાષ્ટ્રીય : ૮ 2. રાષ્ટ્રીય : ૧૫૦ 3. રાજ્ય : ૧૧૦ આ સેમિનારો–કોન્ફરન્સોમાં ૧૦૦ જેટલા શોધપત્રો રજુ કર્યા છે. અને અનેક સેમિનારોમાં ચેરપર્સન તરીકે સેવા આપેલ છે. '''પ્રકાશિત ગ્રંથો :''' '''ઈતિહાસ વિષયક ગ્રંથો''' 1.   મહેક, લેખક,૧૯૮૬. 2.   બેતાલીસમાં સૌરાષ્ટ્ર, પાર્શ્વ પ્રકાશન, અમદાવાદ, ૧૯૮૯.                3.   આવિષ્કાર, પાર્શ્વ પ્રકાશન, અમદાવાદ, ૧૯૯૦. 4.   ભાવનગર રાજ્ય પ્રજા પરિષદો અને પ્રજાકીય લડતો, ગુર્જર ગ્રંથ રત્ન કાર્યાલય, ૧૯૯૧. 5.   હિન્દોસ્તાન હમારા, ગુર્જર ગ્રંથ રત્ન કાર્યાલય, અમદાવાદ,૨૦૦૫. 6.   ગુજરાતના સ્વતંત્ર યુગનું આલેખન કરતા આધારભૂત ગ્રંથો, નવ ભારતસાહિત્ય મંદિર, ૧૯૯૫. 7.   આઝાદીના આશક મેઘાણી,  ગુર્જર ગ્રંથ રત્ન કાર્યાલય,અમદાવાદ,૧૯૯૬. 8.   ગુજરાતના નવતર સત્યાગ્રહો, ગુર્જર ગ્રંથ રત્ન કાર્યાલય, અમદાવાદ,૧૯૯૯. 9.   આઝાદીના પગરવ, પાર્શ્વ પ્રકાશન, અમદાવાદ, ૨૦૦૫. 10.ગુજરાતની સ્વતંત્ર સાધના, ગુર્જર ગ્રંથ રત્ન કાર્યાલય, ૧૯૯૯. 11. સૌરાષ્ટ્રની સ્વતંત્ર ઝંખના, ગુર્જર ગ્રંથ રત્ન કાર્યાલય, ૧૯૯૭. 12. સરદાર પટેલ અને ભારતીય મુસ્લિમો, યુનિવર્સીટી ગ્રંથ નિર્માણ બોર્ડ, ૨૦૦૧. 13. વિ-ચાર્ય ( સંશોધન લેખો), ગુર્જર ગ્રંથ રત્ન કાર્યાલય, 2005. 14. મુસ્લિમ મહાત્માઓ,પાર્શ્વ પ્રકાશન, અમદાવાદ,2010. 15. ઇતિહાસ વિચાર અને સંવેદના, પાર્શ્વ પ્રકાશન, અમદાવાદ, 2011. 16. ઇતિહાસ વિરાસત, પાર્શ્વ પ્રકાશન, અમદાવાદ, 2016. 17. ગાંધીજીને અપાયેલ માનપત્રો, ગુર્જર ગ્રંથ રત્ન કાર્યાલય,અમદાવાદ,2018. 18. રાષ્ટ્રીય ચેતના, , પાર્શ્વ પ્રકાશન, અમદાવાદ, 2000. '''જીવન ચરિત્રાત્મક ગ્રંથો :''' 19. ગાંધીજી, ગુર્જર ગ્રંથ રત્ન કાર્યાલય, 1992. 20.રવિશંકર મહારાજ, 1992. 21.આપણા જવાહર, 1993. 22.અડીખમ સ્વતંત્ર સૈનિક મોરારજી દેસાઈ, 1993. 23.ક્રાંતિકારી ભગતસિંહ, કૃતિ ટ્રસ્ટ, ભાવનગર,2006. '''શિક્ષણ વિષયક ગ્રંથો :''' 24.પ્રૌઢ શિક્ષણ : સિદ્ધાંત અને વ્યવહાર, ગુર્જર ગ્રંથરત્ન કાર્યાલય, 1988. 25.પ્રૌઢ શિક્ષણ, પરિચય ટ્રસ્ટ, મુંબઈ, 1990. 26.પ્રૌઢ શિક્ષણ : યોજના અને સંચાલન, પાર્શ્વ પ્રકાશન, અમદાવાદ,1991. 27.પ્રૌઢ શિક્ષણ, યુનિવર્સિટી ગ્રંથ નિર્માણ બોર્ડ, અમદાવાદ,1994. '''સામાજિક ગ્રંથો :''' 28.મુસ્લિમ માનસ, સેન્ટર ફોર સોશિયલ સ્ટડીઝ, સુરત, 2003. 29.મુસ્લિમ સમાજ : વ્યથા અને વિચાર, ગુર્જર ગ્રંથરત્ન કાર્યાલય, 2003. 30.સંસ્કૃતિ દર્શન, આર. આર. શેઠ એન્ડ કુ.,અમદાવાદ, ૨૦૨૬. '''સાહિત્યક ગ્રંથો :''' 31.નોખી માટીના નોખા માનવી, ગુર્જર ગ્રંથરત્ન કાર્યાલય, 1995. 32.સ્નેહની સરવાણી, પાશ્વ પ્રકાશન, અમદાવાદ, 2004. 33.સ્મૃતિ વંદના, પાશ્વ પ્રકાશન, અમદાવાદ,2008. 34.અલખને ઓટલે, ગુર્જર ગ્રંથરત્ન કાર્યાલય,અમદાવાદ  2007. 35.સંવેદનાનો દીવો, આર. આર. શેઠ એન્ડ કુ.,અમદાવાદ, ૨૦૨૬. 36.ધબકતા માનવી, આર. આર. શેઠ એન્ડ કુ.,અમદાવાદ, ૨૦૨૬. 37.માનવતાની મિસાલ, આર. આર. શેઠ એન્ડ કુ.,અમદાવાદ, ૨૦૨૬. 38.પાયાના પથ્થર, આર. આર. શેઠ એન્ડ કુ.,અમદાવાદ, ૨૦૨૬. '''પ્રવાસન વિષયક ગ્રંથો :''' 39.           દો કદમ હમ ભી ચલે, ગુર્જર ગ્રંથરત્ન કાર્યાલય,અમદાવાદ,1997. 40.           સફર-એ-સાઉદી અરેબિયા, ગુર્જર ગ્રંથરત્ન કાર્યાલય,અમદાવાદ,2001. 41.       ગુજરાતમાં પ્રવાસન, ગુર્જર ગ્રંથરત્ન કાર્યાલય,અમદાવાદ,2004. 42.            યાત્રા, પાર્શ્વ પ્રકાશન, અમદાવાદ,2011. 43.            પ્રવાસન સિદ્ધાંત અને વ્યવહાર, ગુર્જર ગ્રંથરત્ન    કાર્યાલય,અમદાવાદ,2012. '''આધ્યાત્મિક ગ્રંથો :''' 44.           પરબ (રત્નકણિકાઓ), ભાવનગર રાજ્ય ગ્રંથોજક સમિતિ,  ભાવનગર,1986. 45.           શમ્મે ફરોઝ 1 , કુસુમ પ્રકાશન, અમદાવાદ 1991. 46.           શમ્મે ફરોઝા 2, કુસુમ પ્રકાશન, અમદાવાદ 1994. 47.           કબીર સોઈ પીર હે, યજ્ઞ પ્રકાશન વડોદરા, 1997, બીજી આવૃત્તિ 2004. 48.           માનવ ધર્મ ઇસ્લામ, ગુર્જર ગ્રંથ રત્ન કાર્યાલય, અમદાવાદ 1998. 49.           મૂલ્યનિષ્ઠ મજહબ ઇસ્લામ, ગુર્જર ગ્રંથ રત્ન કાર્યાલય,2004. 50.           મજહબ હમે સિખાતા હૈ આપસ મે પ્યાર કરના, યજ્ઞ પ્રકાશન   વડોદરા,2012. 51.       મહમદ સાહેબના(સ. આ. વ.)ના અમૃત વચનો, ફ્લેમિંગો પ્રકાશન, અમદાવાદ,2013. 52.           સુફી જન તો તેને રે કહીએ, ગુર્જર ગ્રંથ રત્ન કાર્યાલય, અમદાવાદ 2007. 53.           કર સાહબ કી બંદગી, રંગદ્વાર પ્રકાશન, અમદાવાદ,2007. 54.           પ્રેમ હરિ ક રૂપ હૈ, આર. આર. શેઠ એન્ડ કુ.,અમદાવાદ, ૨૦૨૬. '''સંપાદિત ગ્રંથો :''' 54     પશ્ચિમ ભારતના દેશી રાજ્યોમાં શહેરીકરણ અને આધુનિકીકરણ, પાશ્વ પ્રકાશન, અમદાવાદ, 2003. 55      ઇતિહાસમાં પ્રવાસન વિનિયોગ, પાશ્વ પ્રકાશન,અમદાવાદ,2004ગાંધીજી 56      એક રાષ્ટ્રીય સેવક, પાશ્વ પ્રકાશન, અમદાવાદ,2012. 57      ડો. મહેબૂબ દેસાઈ વ્યક્તિત્વ અને વાંગમય ( અભિનંદન ગ્રંથ) અંગ્રેજી ગ્રંથો : 58      Islam and non violence, Gyan publication, 2009. social engagements of Intellectuals in civil society, AWAG 2006. 59     અમારા સર ડૉ મહેબૂબ દેસાઈ, આર. આર. શેઠ એન્ડ કુ.,અમદાવાદ, ૨૦૨૬. '''કોલમ લેખન :''' ગુજરાતના મોટા ભાગના અગ્ર વર્તમાન પત્રો ફૂલછાબ,જય હિન્દ, સૌરાષ્ટ્ર સમાચાર, સમભાવ,અને દિવ્ય ભાસ્કરમા ઇતિહાસ અને ઇસ્લામની કોલમ લખી છે. હાલ ગુજરાતના લોકપ્રિય દૈનિક "દિવ્ય ભાસ્કર"મા "રાહે રોશન" અને ફૂલછાબમાં "અતીતના આયનામાં"નામક કોલમ દર સોમવાર અને બુધવારે લખે છે. ગુજરાતના જાણીતા સામયિક "કુમાર"માં દર માસે "ગાંધીજીને અપાયેલા માનપત્રો" વિષયક કોલમ પણ લખે છે. '''સંપર્ક સુત્રો :''' 1. કાર્યાલય : નિવૃત : પ્રોફેસર અને અધ્યક્ષ, ઇતિહાસ અને સંસ્કૃતિ વિભાગ. મ.દે.મહા વિદ્યાલય, ગુજરાત વિદ્યાપીઠ, અમદાવાદ. ફોન : ૦૭૯ ૪૦૦૧૬૨૭૭. 2. નિવાસ : ૯૦૨,અકિરા હાઇટ્સ, કાદરી પાર્ટી પ્લોટ પાસે સરખેજ રોડ, અમદાવાદ ૩૮૦૦૫૫ : ૦૯૮૨૫૧૧૪૮૪૮. ઈમેલ : mehboobudesai@gmail.com બ્લોગ : 1. [http://mehboobudesai.wordpress.com http:/ /mehboobudesai.wordpress.com] 2. http://mehboobdesai.blogspot.com website: https://drmehboobdesai.in/wp-admin --------------------------------------------------------------------------------------------------------- પ્રોફે. ડૉ. મહેબૂબ દેસાઈ પ્રોફે. ડૉ.મહેબૂબ દેસાઈ લબ્ધ પ્રતિષ્ઠિત યુવા શોધકર્તા છે. એમને હું વર્ષોથી ઓળખું છું. એમના વિશે મને ઊંચો અભિપ્રાય છે. એમણે ઇતિહાસ તથા સાહિત્યના ક્ષેત્રોમાં સિદ્ધિ અને પ્રસિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરેલ છે. એમના ઇતિહાસ વિષયક ગ્રંથો ઇતિહાસ ક્ષત્રે ઘણા કિંમતી છે. એમાં એમની વિદ્વતા, અભ્યાસ નિષ્ઠા અને ઉદ્યમ પરાયણતા સુપેરે દ્રશ્યમાન થાય છે. એમના વિચારો ઘણા પરામાર્જીત છે. તથા ભારતીય સંસ્કૃતિ,સભ્યતા અને ચિંતનના ક્ષેત્રે એમનું વાંચન ઊંડું અને વિશાળ છે. ભારતીય સંસ્કૃતિની સાચી સમજના સંવર્ધનની મહત્વની રાષ્ટ્રીય સેવા એઓ બજાવી રહ્યા છે.એ મારે મન આનંદનો વિષય છે. આ ઉપરાંત એ ઓ ઉદારમતવાદી મુસ્લિમ રાષ્ટ્રીય દ્રષ્ટિકોણ ધરાવે છે એ સરાહનીય છે. અમદાવાદ કેશવરામ કા. શાસ્ત્રી તા.૧૫-૧૧-૧૯૯૫ 2r6sodr047oe4a1fel553e3sjl8phnc 906243 906241 2026-10-11T15:01:40Z Dr Mehboob Desai 89489 906243 wikitext text/x-wiki '''નામ :''' પ્રોફે. (ડૉ ) મહેબૂબ દેસાઈ '''પિતાનું નામ :''' ઉસ્માનભાઈ હુસેનભાઈ દેસાઈ '''માતાનું નામ :''' હુરબાઈ બહેન '''જન્મ તારીખ :''' ૫ જાન્યુઆરી ૧૯૫૩ સ્થળ : અમદાવાદ '''અભ્યાસ :''' એમ. એ.(૧૯૭૬) પીએચ. ડી. (૧૯૯૨) ઇતિહાસ '''તત્કાલીન કાર્યભાર :''' 1.પ્રોફેસર અને અધ્યક્ષ, (નિવૃત્ત)ઇતિહાસ અને સંસ્કૃતિ વિભાગ. મ.દે.મહા વિદ્યાલય, ગુજરાત વિદ્યાપીઠ, અમદાવાદ. 2.ચેરમેન, ઇતિહાસ અભ્યાસ સમિતિ,ઇતિહાસ અને સંસ્કૃતિ વિભાગ. મ.દે.મહા વિદ્યાલય, ગુજરાત વિદ્યાપીઠ, અમદાવાદ. 3.સભ્ય, વિદ્યાસભા,ઇતિહાસ અને સંસ્કૃતિ વિભાગ. મ.દે.મહા વિદ્યાલય, ગુજરાત વિદ્યાપીઠ, અમદાવાદ. 4.ટ્રસ્ટી, દર્શક ઇતિહાસ નિધિ, વડોદરા. 5.યુ,જી.સી. ન્યુ દિલ્હીની ગાંધી વિચાર અભ્યાસ કેન્દ્રની પસંદગી અને રીવ્યુ સમિતિના ચેરમેન. 6.વિષય તજજ્ઞ, જાહેર સેવા આયોગ, ન્યુ દિલ્હી. 7.સભ્ય, હરીઓમ આશ્રમ સર્વધર્મ પ્રકાશન સમિતિ, સરદાર પટેલ યુનિવર્સીટી, વલ્લભવિદ્યાનગર. 8.સભ્ય, સંશોધન તજજ્ઞ સમિતિ, વીર અહીલ્યાબાઈ યુનિવર્સીટી, ભોપાલ 9.સભ્ય, સંશોધન તજજ્ઞ સમિતિ, સૌરાષ્ટ યુનિવર્સીટી, રાજકોટ. 10.સંશોધક તજજ્ઞ, ભારતીય ઉચ્ચ સંશોધન સંસ્થાન, સિમલા. 11.સભ્ય, ગુજરાત ઇતિહાસ પરિષદ, અમદાવાદ 12.સભ્ય, સૌરાષ્ટ્ર-કચ્છ ઇતિહાસ પરિષદ, જુનાગઢ. '''Awards: સન્માન''' 1.ગુજરાત રાજ્યના ૬૩મા પ્રજાસત્તાક દિનની ઉજવણી ૨૬ જાન્યુઆરી ૨૦૧૨ના રોજ ભાવનગર મુકામે થઈ હતી. તે પ્રસંગે મા. મુખ્યમંત્રી શ્રી નરેન્દ્રભાઈ મોદી અને રાજ્યપાલ ડૉ. કમલા બેનીવાલાના હસ્તે સન્માન. 2.ગુજરાત સાહિત્ય અકાદમી, ગાંધીનગર દ્વારા ૧૯૯૨ના શ્રેષ્ટ સંશોધક ગ્રન્થનું પ્રથમ પારિતોષિક “ભારતની આઝાદીની લડતના સંદર્ભમાં ભાવનગર રાજ્ય પ્રજા પરિષદ અને પ્રજાકીય લડતો (૧૯૨૦-૧૯૪૭)” ગ્રન્થ માટે પ્રાપ્ત થયેલ છે. 3.ગુજરાત રાજ્યના રાજ્યપાલ મા.નવલ કિશાર શર્મા દ્વારા ૧૬-૪-૨૦૦૬ ના રોજ ગાંધીનગર મુકામે સંશોધન અને કોમી સદભાવના અંગેના લેખો અને કાર્ય બદલ સન્માન કરવામાં આવ્યું. 4.દિવ્ય ભાસ્કર ગ્રુપ દ્વારા ભાવનગરના ૧૦૦ પાવર પીપલનો સન્માન કાર્યક્રમ ૨૫-૧૨-૨૦૧૦ના રોજ યોજાયો હતો. જેમાં ભાગવત આચાર્ય મા. રમેશભાઈ ઓઝાના હસ્તે સન્માન. 5.ગુજરાત જૈન યુવક સંઘ, અમદાવાદ દ્વારા ગુજરાતના સ્વાતંત્ર સંગ્રામ અંગે લખેલા ૧૮ ગ્રંથો માટે ડૉ. કુમારપાળ દેસાઈના હસ્તે ૨૧-૧૦-૨૦૦૬ના રોજ સન્માન કરવમાં આવ્યું. 6.ગુજરાત મુસ્લિમ સમાજ દ્વારા માર્ચ ૮ ૧૯૯૬ના રોજ અમદાવાદ મુકામે સમાજને આપેલ શૈક્ષણિક પ્રદાન બદલ સન્માન. 7.૨૦૦૨મા રાજસ્થાન સાહિત્ય સંગમ દ્વારા પંડિત સુંદરલાલ મિલેનિયમ એવોર્ડ ઐતિહાસિક સંશોધન કાર્ય માટે એનાયત થયો. 8.મીરાં સચદે મેમોરીયલ સમિતિ, ભુજ દ્વારા સન્માન. 9.૧૯૯૬મા અમરેલી જીલ્લા સ્વાતંત્ર સમિતિ દ્વારા સર્વોદય સરસ્સ્વતી મંદિર બાબાપુર મુકામ અમરેલી જીલ્લાના સ્વાતંત્ર સંગ્રામ પર ઐતિહાસિક ગ્રંથના લેખન માટે સન્માન. 10.ખેડા મુસ્લિમ સમાજ દ્વારા મુસ્લિમ સમાજમાં શૈક્ષણિક કાર્ય બદલ સન્માન – ૧૯૯૮ 11.કલોલ મુસ્લિમ એજ્યુકેશન ટ્રસ્ટ, કલોલ મુકામે શૈક્ષણિક પ્રદાન અંગે સન્માન -૨૦૦૦ 12.અખિલ ભારતીય મેમણ સમાજ દ્વારા મુંબઈ મુકામે સન્માન -૨૦૦૫.13 કુમાર માસિક માં ચાલેલ 'ગાંધીજીને અપાયેલ માનપત્રો લેખ માળા અંગે ૨૦૧૯ માં "કુમાર ચંદ્રક' એનાયત થયેલ 14 "યાદે હુસેન એવોર્ડ" ૨૦૧૯માં પૂ મુરારિબાપુ ના હસ્તે એનાયત. '''સેમિનાર-કોન્ફરેન્સ :''' 1. આંતર રાષ્ટ્રીય : ૮ 2. રાષ્ટ્રીય : ૧૫૦ 3. રાજ્ય : ૧૧૦ આ સેમિનારો–કોન્ફરન્સોમાં ૧૦૦ જેટલા શોધપત્રો રજુ કર્યા છે. અને અનેક સેમિનારોમાં ચેરપર્સન તરીકે સેવા આપેલ છે. '''પ્રકાશિત ગ્રંથો :''' '''ઈતિહાસ વિષયક ગ્રંથો''' 1.   મહેક, લેખક,૧૯૮૬. 2.   બેતાલીસમાં સૌરાષ્ટ્ર, પાર્શ્વ પ્રકાશન, અમદાવાદ, ૧૯૮૯.                3.   આવિષ્કાર, પાર્શ્વ પ્રકાશન, અમદાવાદ, ૧૯૯૦. 4.   ભાવનગર રાજ્ય પ્રજા પરિષદો અને પ્રજાકીય લડતો, ગુર્જર ગ્રંથ રત્ન કાર્યાલય, ૧૯૯૧. 5.   હિન્દોસ્તાન હમારા, ગુર્જર ગ્રંથ રત્ન કાર્યાલય, અમદાવાદ,૨૦૦૫. 6.   ગુજરાતના સ્વતંત્ર યુગનું આલેખન કરતા આધારભૂત ગ્રંથો, નવ ભારતસાહિત્ય મંદિર, ૧૯૯૫. 7.   આઝાદીના આશક મેઘાણી,  ગુર્જર ગ્રંથ રત્ન કાર્યાલય,અમદાવાદ,૧૯૯૬. 8.   ગુજરાતના નવતર સત્યાગ્રહો, ગુર્જર ગ્રંથ રત્ન કાર્યાલય, અમદાવાદ,૧૯૯૯. 9.   આઝાદીના પગરવ, પાર્શ્વ પ્રકાશન, અમદાવાદ, ૨૦૦૫. 10.ગુજરાતની સ્વતંત્ર સાધના, ગુર્જર ગ્રંથ રત્ન કાર્યાલય, ૧૯૯૯. 11. સૌરાષ્ટ્રની સ્વતંત્ર ઝંખના, ગુર્જર ગ્રંથ રત્ન કાર્યાલય, ૧૯૯૭. 12. સરદાર પટેલ અને ભારતીય મુસ્લિમો, યુનિવર્સીટી ગ્રંથ નિર્માણ બોર્ડ, ૨૦૦૧. 13. વિ-ચાર્ય ( સંશોધન લેખો), ગુર્જર ગ્રંથ રત્ન કાર્યાલય, 2005. 14. મુસ્લિમ મહાત્માઓ,પાર્શ્વ પ્રકાશન, અમદાવાદ,2010. 15. ઇતિહાસ વિચાર અને સંવેદના, પાર્શ્વ પ્રકાશન, અમદાવાદ, 2011. 16. ઇતિહાસ વિરાસત, પાર્શ્વ પ્રકાશન, અમદાવાદ, 2016. 17. ગાંધીજીને અપાયેલ માનપત્રો, ગુર્જર ગ્રંથ રત્ન કાર્યાલય,અમદાવાદ,2018. 18. રાષ્ટ્રીય ચેતના, , પાર્શ્વ પ્રકાશન, અમદાવાદ, 2000. '''જીવન ચરિત્રાત્મક ગ્રંથો :''' 19. ગાંધીજી, ગુર્જર ગ્રંથ રત્ન કાર્યાલય, 1992. 20.રવિશંકર મહારાજ, 1992. 21.આપણા જવાહર, 1993. 22.અડીખમ સ્વતંત્ર સૈનિક મોરારજી દેસાઈ, 1993. 23.ક્રાંતિકારી ભગતસિંહ, કૃતિ ટ્રસ્ટ, ભાવનગર,2006. '''શિક્ષણ વિષયક ગ્રંથો :''' 24.પ્રૌઢ શિક્ષણ : સિદ્ધાંત અને વ્યવહાર, ગુર્જર ગ્રંથરત્ન કાર્યાલય, 1988. 25.પ્રૌઢ શિક્ષણ, પરિચય ટ્રસ્ટ, મુંબઈ, 1990. 26.પ્રૌઢ શિક્ષણ : યોજના અને સંચાલન, પાર્શ્વ પ્રકાશન, અમદાવાદ,1991. 27.પ્રૌઢ શિક્ષણ, યુનિવર્સિટી ગ્રંથ નિર્માણ બોર્ડ, અમદાવાદ,1994. '''સામાજિક ગ્રંથો :''' 28.મુસ્લિમ માનસ, સેન્ટર ફોર સોશિયલ સ્ટડીઝ, સુરત, 2003. 29.મુસ્લિમ સમાજ : વ્યથા અને વિચાર, ગુર્જર ગ્રંથરત્ન કાર્યાલય, 2003. 30.સંસ્કૃતિ દર્શન, આર. આર. શેઠ એન્ડ કુ.,અમદાવાદ, ૨૦૨૬. '''સાહિત્યક ગ્રંથો :''' 31.નોખી માટીના નોખા માનવી, ગુર્જર ગ્રંથરત્ન કાર્યાલય, 1995. 32.સ્નેહની સરવાણી, પાશ્વ પ્રકાશન, અમદાવાદ, 2004. 33.સ્મૃતિ વંદના, પાશ્વ પ્રકાશન, અમદાવાદ,2008. 34.અલખને ઓટલે, ગુર્જર ગ્રંથરત્ન કાર્યાલય,અમદાવાદ  2007. 35.સંવેદનાનો દીવો, આર. આર. શેઠ એન્ડ કુ.,અમદાવાદ, ૨૦૨૬. 36.ધબકતા માનવી, આર. આર. શેઠ એન્ડ કુ.,અમદાવાદ, ૨૦૨૬. 37.માનવતાની મિસાલ, આર. આર. શેઠ એન્ડ કુ.,અમદાવાદ, ૨૦૨૬. 38.પાયાના પથ્થર, આર. આર. શેઠ એન્ડ કુ.,અમદાવાદ, ૨૦૨૬. '''પ્રવાસન વિષયક ગ્રંથો :''' 39.           દો કદમ હમ ભી ચલે, ગુર્જર ગ્રંથરત્ન કાર્યાલય,અમદાવાદ,1997. 40.           સફર-એ-સાઉદી અરેબિયા, ગુર્જર ગ્રંથરત્ન કાર્યાલય,અમદાવાદ,2001. 41.       ગુજરાતમાં પ્રવાસન, ગુર્જર ગ્રંથરત્ન કાર્યાલય,અમદાવાદ,2004. 42.            યાત્રા, પાર્શ્વ પ્રકાશન, અમદાવાદ,2011. 43.            પ્રવાસન સિદ્ધાંત અને વ્યવહાર, ગુર્જર ગ્રંથરત્ન    કાર્યાલય,અમદાવાદ,2012. '''આધ્યાત્મિક ગ્રંથો :''' 44.           પરબ (રત્નકણિકાઓ), ભાવનગર રાજ્ય ગ્રંથોજક સમિતિ,  ભાવનગર,1986. 45.           શમ્મે ફરોઝ 1 , કુસુમ પ્રકાશન, અમદાવાદ 1991. 46.           શમ્મે ફરોઝા 2, કુસુમ પ્રકાશન, અમદાવાદ 1994. 47.           કબીર સોઈ પીર હે, યજ્ઞ પ્રકાશન વડોદરા, 1997, બીજી આવૃત્તિ 2004. 48.           માનવ ધર્મ ઇસ્લામ, ગુર્જર ગ્રંથ રત્ન કાર્યાલય, અમદાવાદ 1998. 49.           મૂલ્યનિષ્ઠ મજહબ ઇસ્લામ, ગુર્જર ગ્રંથ રત્ન કાર્યાલય,2004. 50.           મજહબ હમે સિખાતા હૈ આપસ મે પ્યાર કરના, યજ્ઞ પ્રકાશન   વડોદરા,2012. 51.       મહમદ સાહેબના(સ. આ. વ.)ના અમૃત વચનો, ફ્લેમિંગો પ્રકાશન, અમદાવાદ,2013. 52.           સુફી જન તો તેને રે કહીએ, ગુર્જર ગ્રંથ રત્ન કાર્યાલય, અમદાવાદ 2007. 53.           કર સાહબ કી બંદગી, રંગદ્વાર પ્રકાશન, અમદાવાદ,2007. 54.           પ્રેમ હરિ ક રૂપ હૈ, આર. આર. શેઠ એન્ડ કુ.,અમદાવાદ, ૨૦૨૬. '''સંપાદિત ગ્રંથો :''' 54     પશ્ચિમ ભારતના દેશી રાજ્યોમાં શહેરીકરણ અને આધુનિકીકરણ, પાશ્વ પ્રકાશન, અમદાવાદ, 2003. 55      ઇતિહાસમાં પ્રવાસન વિનિયોગ, પાશ્વ પ્રકાશન,અમદાવાદ,2004ગાંધીજી 56      એક રાષ્ટ્રીય સેવક, પાશ્વ પ્રકાશન, અમદાવાદ,2012. 57      ડો. મહેબૂબ દેસાઈ વ્યક્તિત્વ અને વાંગમય ( અભિનંદન ગ્રંથ) અંગ્રેજી ગ્રંથો : 58      Islam and non violence, Gyan publication, 2009. social engagements of Intellectuals in civil society, AWAG 2006. 59     અમારા સર ડૉ મહેબૂબ દેસાઈ, આર. આર. શેઠ એન્ડ કુ.,અમદાવાદ, ૨૦૨૬. '''કોલમ લેખન :''' ગુજરાતના મોટા ભાગના અગ્ર વર્તમાન પત્રો ફૂલછાબ,જય હિન્દ, સૌરાષ્ટ્ર સમાચાર, સમભાવ,અને દિવ્ય ભાસ્કરમા ઇતિહાસ અને ઇસ્લામની કોલમ લખી છે. હાલ ગુજરાતના લોકપ્રિય દૈનિક "દિવ્ય ભાસ્કર"મા "રાહે રોશન" અને ફૂલછાબમાં "અતીતના આયનામાં"નામક કોલમ દર સોમવાર અને બુધવારે લખે છે. ગુજરાતના જાણીતા સામયિક "કુમાર"માં દર માસે "ગાંધીજીને અપાયેલા માનપત્રો" વિષયક કોલમ પણ લખે છે. '''સંપર્ક સુત્રો :''' નિવાસ : ૯૦૨,અકિરા હાઇટ્સ, કાદરી પાર્ટી પ્લોટ પાસે સરખેજ રોડ, અમદાવાદ ૩૮૦૦૫૫ : ૦૯૮૨૫૧૧૪૮૪૮. ઈમેલ : mehboobudesai@gmail.com બ્લોગ : 1. [http://mehboobudesai.wordpress.com http:/ /mehboobudesai.wordpress.com] 2. http://mehboobdesai.blogspot.com website: https://drmehboobdesai.in/wp-admin --------------------------------------------------------------------------------------------------------- પ્રોફે. ડૉ. મહેબૂબ દેસાઈ પ્રોફે. ડૉ.મહેબૂબ દેસાઈ લબ્ધ પ્રતિષ્ઠિત યુવા શોધકર્તા છે. એમને હું વર્ષોથી ઓળખું છું. એમના વિશે મને ઊંચો અભિપ્રાય છે. એમણે ઇતિહાસ તથા સાહિત્યના ક્ષેત્રોમાં સિદ્ધિ અને પ્રસિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરેલ છે. એમના ઇતિહાસ વિષયક ગ્રંથો ઇતિહાસ ક્ષત્રે ઘણા કિંમતી છે. એમાં એમની વિદ્વતા, અભ્યાસ નિષ્ઠા અને ઉદ્યમ પરાયણતા સુપેરે દ્રશ્યમાન થાય છે. એમના વિચારો ઘણા પરામાર્જીત છે. તથા ભારતીય સંસ્કૃતિ,સભ્યતા અને ચિંતનના ક્ષેત્રે એમનું વાંચન ઊંડું અને વિશાળ છે. ભારતીય સંસ્કૃતિની સાચી સમજના સંવર્ધનની મહત્વની રાષ્ટ્રીય સેવા એઓ બજાવી રહ્યા છે.એ મારે મન આનંદનો વિષય છે. આ ઉપરાંત એ ઓ ઉદારમતવાદી મુસ્લિમ રાષ્ટ્રીય દ્રષ્ટિકોણ ધરાવે છે એ સરાહનીય છે. અમદાવાદ કેશવરામ કા. શાસ્ત્રી તા.૧૫-૧૧-૧૯૯૫ bi8c7f2q56c5ix5yer52lhocyg3qwzh 906270 906243 2026-10-12T08:50:58Z Dsvyas 561 સભ્ય પાનું છે, અહીં પ્રથમ પુરુષ એકવચનમાં પોતાના વિષે લખાય, વિકિપીડીયાના લેખ જેવો ભાસ ન હોવો જોઈએ 906270 wikitext text/x-wiki મારું નામ મહેબૂબ દેસાઈ છે. મારા પિતાનું નામ ઉસ્માનભાઈ હુસેનભાઈ દેસાઈ અને માતાનું નામ હુરબાઈ બહેન છે. મારી જન્મ તારીખ ૫ જાન્યુઆરી ૧૯૫૩, સ્થળ : અમદાવાદ અને મારો અભ્યાસ એમ. એ.(૧૯૭૬) પીએચ. ડી. (૧૯૯૨) ઇતિહાસ સુધીનો છે. '''મેં મારા કાર્યકાળ દરમિયાન નીચે લખેલા કાર્યભાર સંભાળ્યા છે''' 1.પ્રોફેસર અને અધ્યક્ષ, (નિવૃત્ત)ઇતિહાસ અને સંસ્કૃતિ વિભાગ. મ.દે.મહા વિદ્યાલય, ગુજરાત વિદ્યાપીઠ, અમદાવાદ. 2.ચેરમેન, ઇતિહાસ અભ્યાસ સમિતિ,ઇતિહાસ અને સંસ્કૃતિ વિભાગ. મ.દે.મહા વિદ્યાલય, ગુજરાત વિદ્યાપીઠ, અમદાવાદ. 3.સભ્ય, વિદ્યાસભા,ઇતિહાસ અને સંસ્કૃતિ વિભાગ. મ.દે.મહા વિદ્યાલય, ગુજરાત વિદ્યાપીઠ, અમદાવાદ. 4.ટ્રસ્ટી, દર્શક ઇતિહાસ નિધિ, વડોદરા. 5.યુ,જી.સી. ન્યુ દિલ્હીની ગાંધી વિચાર અભ્યાસ કેન્દ્રની પસંદગી અને રીવ્યુ સમિતિના ચેરમેન. 6.વિષય તજજ્ઞ, જાહેર સેવા આયોગ, ન્યુ દિલ્હી. 7.સભ્ય, હરીઓમ આશ્રમ સર્વધર્મ પ્રકાશન સમિતિ, સરદાર પટેલ યુનિવર્સીટી, વલ્લભવિદ્યાનગર. 8.સભ્ય, સંશોધન તજજ્ઞ સમિતિ, વીર અહીલ્યાબાઈ યુનિવર્સીટી, ભોપાલ 9.સભ્ય, સંશોધન તજજ્ઞ સમિતિ, સૌરાષ્ટ યુનિવર્સીટી, રાજકોટ. 10.સંશોધક તજજ્ઞ, ભારતીય ઉચ્ચ સંશોધન સંસ્થાન, સિમલા. 11.સભ્ય, ગુજરાત ઇતિહાસ પરિષદ, અમદાવાદ 12.સભ્ય, સૌરાષ્ટ્ર-કચ્છ ઇતિહાસ પરિષદ, જુનાગઢ. '''નિમ્નલિખિત Awards: સન્માન મને મળેલાં છે''' 1.ગુજરાત રાજ્યના ૬૩મા પ્રજાસત્તાક દિનની ઉજવણી ૨૬ જાન્યુઆરી ૨૦૧૨ના રોજ ભાવનગર મુકામે થઈ હતી. તે પ્રસંગે મા. મુખ્યમંત્રી શ્રી નરેન્દ્રભાઈ મોદી અને રાજ્યપાલ ડૉ. કમલા બેનીવાલાના હસ્તે સન્માન. 2.ગુજરાત સાહિત્ય અકાદમી, ગાંધીનગર દ્વારા ૧૯૯૨ના શ્રેષ્ટ સંશોધક ગ્રન્થનું પ્રથમ પારિતોષિક “ભારતની આઝાદીની લડતના સંદર્ભમાં ભાવનગર રાજ્ય પ્રજા પરિષદ અને પ્રજાકીય લડતો (૧૯૨૦-૧૯૪૭)” ગ્રન્થ માટે પ્રાપ્ત થયેલ છે. 3.ગુજરાત રાજ્યના રાજ્યપાલ મા.નવલ કિશાર શર્મા દ્વારા ૧૬-૪-૨૦૦૬ ના રોજ ગાંધીનગર મુકામે સંશોધન અને કોમી સદભાવના અંગેના લેખો અને કાર્ય બદલ સન્માન કરવામાં આવ્યું. 4.દિવ્ય ભાસ્કર ગ્રુપ દ્વારા ભાવનગરના ૧૦૦ પાવર પીપલનો સન્માન કાર્યક્રમ ૨૫-૧૨-૨૦૧૦ના રોજ યોજાયો હતો. જેમાં ભાગવત આચાર્ય મા. રમેશભાઈ ઓઝાના હસ્તે સન્માન. 5.ગુજરાત જૈન યુવક સંઘ, અમદાવાદ દ્વારા ગુજરાતના સ્વાતંત્ર સંગ્રામ અંગે લખેલા ૧૮ ગ્રંથો માટે ડૉ. કુમારપાળ દેસાઈના હસ્તે ૨૧-૧૦-૨૦૦૬ના રોજ સન્માન કરવમાં આવ્યું. 6.ગુજરાત મુસ્લિમ સમાજ દ્વારા માર્ચ ૮ ૧૯૯૬ના રોજ અમદાવાદ મુકામે સમાજને આપેલ શૈક્ષણિક પ્રદાન બદલ સન્માન. 7.૨૦૦૨મા રાજસ્થાન સાહિત્ય સંગમ દ્વારા પંડિત સુંદરલાલ મિલેનિયમ એવોર્ડ ઐતિહાસિક સંશોધન કાર્ય માટે એનાયત થયો. 8.મીરાં સચદે મેમોરીયલ સમિતિ, ભુજ દ્વારા સન્માન. 9.૧૯૯૬મા અમરેલી જીલ્લા સ્વાતંત્ર સમિતિ દ્વારા સર્વોદય સરસ્સ્વતી મંદિર બાબાપુર મુકામ અમરેલી જીલ્લાના સ્વાતંત્ર સંગ્રામ પર ઐતિહાસિક ગ્રંથના લેખન માટે સન્માન. 10.ખેડા મુસ્લિમ સમાજ દ્વારા મુસ્લિમ સમાજમાં શૈક્ષણિક કાર્ય બદલ સન્માન – ૧૯૯૮ 11.કલોલ મુસ્લિમ એજ્યુકેશન ટ્રસ્ટ, કલોલ મુકામે શૈક્ષણિક પ્રદાન અંગે સન્માન -૨૦૦૦ 12.અખિલ ભારતીય મેમણ સમાજ દ્વારા મુંબઈ મુકામે સન્માન -૨૦૦૫.13 કુમાર માસિક માં ચાલેલ 'ગાંધીજીને અપાયેલ માનપત્રો લેખ માળા અંગે ૨૦૧૯ માં "કુમાર ચંદ્રક' એનાયત થયેલ 14 "યાદે હુસેન એવોર્ડ" ૨૦૧૯માં પૂ મુરારિબાપુ ના હસ્તે એનાયત. '''સેમિનાર-કોન્ફરેન્સ :''' 1. આંતર રાષ્ટ્રીય : ૮ 2. રાષ્ટ્રીય : ૧૫૦ 3. રાજ્ય : ૧૧૦ આ સેમિનારો–કોન્ફરન્સોમાં ૧૦૦ જેટલા શોધપત્રો રજુ કર્યા છે. અને અનેક સેમિનારોમાં ચેરપર્સન તરીકે સેવા આપેલ છે. '''મારાં પ્રકાશનો:''' '''ઈતિહાસ વિષયક ગ્રંથો''' 1.   મહેક, લેખક,૧૯૮૬. 2.   બેતાલીસમાં સૌરાષ્ટ્ર, પાર્શ્વ પ્રકાશન, અમદાવાદ, ૧૯૮૯.                3.   આવિષ્કાર, પાર્શ્વ પ્રકાશન, અમદાવાદ, ૧૯૯૦. 4.   ભાવનગર રાજ્ય પ્રજા પરિષદો અને પ્રજાકીય લડતો, ગુર્જર ગ્રંથ રત્ન કાર્યાલય, ૧૯૯૧. 5.   હિન્દોસ્તાન હમારા, ગુર્જર ગ્રંથ રત્ન કાર્યાલય, અમદાવાદ,૨૦૦૫. 6.   ગુજરાતના સ્વતંત્ર યુગનું આલેખન કરતા આધારભૂત ગ્રંથો, નવ ભારતસાહિત્ય મંદિર, ૧૯૯૫. 7.   આઝાદીના આશક મેઘાણી,  ગુર્જર ગ્રંથ રત્ન કાર્યાલય,અમદાવાદ,૧૯૯૬. 8.   ગુજરાતના નવતર સત્યાગ્રહો, ગુર્જર ગ્રંથ રત્ન કાર્યાલય, અમદાવાદ,૧૯૯૯. 9.   આઝાદીના પગરવ, પાર્શ્વ પ્રકાશન, અમદાવાદ, ૨૦૦૫. 10.ગુજરાતની સ્વતંત્ર સાધના, ગુર્જર ગ્રંથ રત્ન કાર્યાલય, ૧૯૯૯. 11. સૌરાષ્ટ્રની સ્વતંત્ર ઝંખના, ગુર્જર ગ્રંથ રત્ન કાર્યાલય, ૧૯૯૭. 12. સરદાર પટેલ અને ભારતીય મુસ્લિમો, યુનિવર્સીટી ગ્રંથ નિર્માણ બોર્ડ, ૨૦૦૧. 13. વિ-ચાર્ય ( સંશોધન લેખો), ગુર્જર ગ્રંથ રત્ન કાર્યાલય, 2005. 14. મુસ્લિમ મહાત્માઓ,પાર્શ્વ પ્રકાશન, અમદાવાદ,2010. 15. ઇતિહાસ વિચાર અને સંવેદના, પાર્શ્વ પ્રકાશન, અમદાવાદ, 2011. 16. ઇતિહાસ વિરાસત, પાર્શ્વ પ્રકાશન, અમદાવાદ, 2016. 17. ગાંધીજીને અપાયેલ માનપત્રો, ગુર્જર ગ્રંથ રત્ન કાર્યાલય,અમદાવાદ,2018. 18. રાષ્ટ્રીય ચેતના, , પાર્શ્વ પ્રકાશન, અમદાવાદ, 2000. '''જીવન ચરિત્રાત્મક ગ્રંથો :''' 19. ગાંધીજી, ગુર્જર ગ્રંથ રત્ન કાર્યાલય, 1992. 20.રવિશંકર મહારાજ, 1992. 21.આપણા જવાહર, 1993. 22.અડીખમ સ્વતંત્ર સૈનિક મોરારજી દેસાઈ, 1993. 23.ક્રાંતિકારી ભગતસિંહ, કૃતિ ટ્રસ્ટ, ભાવનગર,2006. '''શિક્ષણ વિષયક ગ્રંથો :''' 24.પ્રૌઢ શિક્ષણ : સિદ્ધાંત અને વ્યવહાર, ગુર્જર ગ્રંથરત્ન કાર્યાલય, 1988. 25.પ્રૌઢ શિક્ષણ, પરિચય ટ્રસ્ટ, મુંબઈ, 1990. 26.પ્રૌઢ શિક્ષણ : યોજના અને સંચાલન, પાર્શ્વ પ્રકાશન, અમદાવાદ,1991. 27.પ્રૌઢ શિક્ષણ, યુનિવર્સિટી ગ્રંથ નિર્માણ બોર્ડ, અમદાવાદ,1994. '''સામાજિક ગ્રંથો :''' 28.મુસ્લિમ માનસ, સેન્ટર ફોર સોશિયલ સ્ટડીઝ, સુરત, 2003. 29.મુસ્લિમ સમાજ : વ્યથા અને વિચાર, ગુર્જર ગ્રંથરત્ન કાર્યાલય, 2003. 30.સંસ્કૃતિ દર્શન, આર. આર. શેઠ એન્ડ કુ.,અમદાવાદ, ૨૦૨૬. '''સાહિત્યક ગ્રંથો :''' 31.નોખી માટીના નોખા માનવી, ગુર્જર ગ્રંથરત્ન કાર્યાલય, 1995. 32.સ્નેહની સરવાણી, પાશ્વ પ્રકાશન, અમદાવાદ, 2004. 33.સ્મૃતિ વંદના, પાશ્વ પ્રકાશન, અમદાવાદ,2008. 34.અલખને ઓટલે, ગુર્જર ગ્રંથરત્ન કાર્યાલય,અમદાવાદ  2007. 35.સંવેદનાનો દીવો, આર. આર. શેઠ એન્ડ કુ.,અમદાવાદ, ૨૦૨૬. 36.ધબકતા માનવી, આર. આર. શેઠ એન્ડ કુ.,અમદાવાદ, ૨૦૨૬. 37.માનવતાની મિસાલ, આર. આર. શેઠ એન્ડ કુ.,અમદાવાદ, ૨૦૨૬. 38.પાયાના પથ્થર, આર. આર. શેઠ એન્ડ કુ.,અમદાવાદ, ૨૦૨૬. '''પ્રવાસન વિષયક ગ્રંથો :''' 39.           દો કદમ હમ ભી ચલે, ગુર્જર ગ્રંથરત્ન કાર્યાલય,અમદાવાદ,1997. 40.           સફર-એ-સાઉદી અરેબિયા, ગુર્જર ગ્રંથરત્ન કાર્યાલય,અમદાવાદ,2001. 41.       ગુજરાતમાં પ્રવાસન, ગુર્જર ગ્રંથરત્ન કાર્યાલય,અમદાવાદ,2004. 42.            યાત્રા, પાર્શ્વ પ્રકાશન, અમદાવાદ,2011. 43.            પ્રવાસન સિદ્ધાંત અને વ્યવહાર, ગુર્જર ગ્રંથરત્ન    કાર્યાલય,અમદાવાદ,2012. '''આધ્યાત્મિક ગ્રંથો :''' 44.           પરબ (રત્નકણિકાઓ), ભાવનગર રાજ્ય ગ્રંથોજક સમિતિ,  ભાવનગર,1986. 45.           શમ્મે ફરોઝ 1 , કુસુમ પ્રકાશન, અમદાવાદ 1991. 46.           શમ્મે ફરોઝા 2, કુસુમ પ્રકાશન, અમદાવાદ 1994. 47.           કબીર સોઈ પીર હે, યજ્ઞ પ્રકાશન વડોદરા, 1997, બીજી આવૃત્તિ 2004. 48.           માનવ ધર્મ ઇસ્લામ, ગુર્જર ગ્રંથ રત્ન કાર્યાલય, અમદાવાદ 1998. 49.           મૂલ્યનિષ્ઠ મજહબ ઇસ્લામ, ગુર્જર ગ્રંથ રત્ન કાર્યાલય,2004. 50.           મજહબ હમે સિખાતા હૈ આપસ મે પ્યાર કરના, યજ્ઞ પ્રકાશન   વડોદરા,2012. 51.       મહમદ સાહેબના(સ. આ. વ.)ના અમૃત વચનો, ફ્લેમિંગો પ્રકાશન, અમદાવાદ,2013. 52.           સુફી જન તો તેને રે કહીએ, ગુર્જર ગ્રંથ રત્ન કાર્યાલય, અમદાવાદ 2007. 53.           કર સાહબ કી બંદગી, રંગદ્વાર પ્રકાશન, અમદાવાદ,2007. 54.           પ્રેમ હરિ ક રૂપ હૈ, આર. આર. શેઠ એન્ડ કુ.,અમદાવાદ, ૨૦૨૬. '''સંપાદિત ગ્રંથો :''' 54     પશ્ચિમ ભારતના દેશી રાજ્યોમાં શહેરીકરણ અને આધુનિકીકરણ, પાશ્વ પ્રકાશન, અમદાવાદ, 2003. 55      ઇતિહાસમાં પ્રવાસન વિનિયોગ, પાશ્વ પ્રકાશન,અમદાવાદ,2004ગાંધીજી 56      એક રાષ્ટ્રીય સેવક, પાશ્વ પ્રકાશન, અમદાવાદ,2012. 57      ડો. મહેબૂબ દેસાઈ વ્યક્તિત્વ અને વાંગમય ( અભિનંદન ગ્રંથ) અંગ્રેજી ગ્રંથો : 58      Islam and non violence, Gyan publication, 2009. social engagements of Intellectuals in civil society, AWAG 2006. 59     અમારા સર ડૉ મહેબૂબ દેસાઈ, આર. આર. શેઠ એન્ડ કુ.,અમદાવાદ, ૨૦૨૬. '''મારું કોલમ લેખન :''' ગુજરાતના મોટા ભાગના અગ્ર વર્તમાન પત્રો ફૂલછાબ,જય હિન્દ, સૌરાષ્ટ્ર સમાચાર, સમભાવ,અને દિવ્ય ભાસ્કરમા ઇતિહાસ અને ઇસ્લામની કોલમ લખી છે. હાલ ગુજરાતના લોકપ્રિય દૈનિક "દિવ્ય ભાસ્કર"મા "રાહે રોશન" અને ફૂલછાબમાં "અતીતના આયનામાં"નામક કોલમ દર સોમવાર અને બુધવારે લખે છે. ગુજરાતના જાણીતા સામયિક "કુમાર"માં દર માસે "ગાંધીજીને અપાયેલા માનપત્રો" વિષયક કોલમ પણ લખે છે. '''મારાં સંપર્ક સુત્રો :''' નિવાસ : ૯૦૨,અકિરા હાઇટ્સ, કાદરી પાર્ટી પ્લોટ પાસે સરખેજ રોડ, અમદાવાદ ૩૮૦૦૫૫ : ૦૯૮૨૫૧૧૪૮૪૮. ઈમેલ : mehboobudesai@gmail.com બ્લોગ : 1. [http://mehboobudesai.wordpress.com http:/ /mehboobudesai.wordpress.com] 2. http://mehboobdesai.blogspot.com website: https://drmehboobdesai.in/wp-admin --------------------------------------------------------------------------------------------------------- ow8theeerzbpdfjc0l7iry5bieluj9e 0 74214 906246 896338 2026-10-11T19:04:55Z ~2026-54874-28 89518 /* */ 906246 wikitext text/x-wiki [[ચિત્ર:British_Empire_in_the_East,_1919.png|thumb|350x350px|પૂર્વમાં ૧૯૧૯નાં બ્રિટિશ સામ્રાજ્યનો નક્શો: રજવાડાઓ લીલા અને બ્રિટિશ ભારત લાલ રંગમાં.]] આ ૧૯૪૭ પહેલા અસ્તિત્વમાં રહેલા '''ભારતના રજવાડાઓની યાદી''' છે. ૧૯૪૭માં [[ભારતના ભાગલા]] ની પહેલા સેંકડો (૫૬૫? <ref>http://www.worldstatesmen.org/ભારત_princes_A-J.html{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ૧૯૪૭ પહેલા દડવા સ્ટેટ (રજવાડુવાળા કાઠી દરબાર નું હતું જેની સ્થાપના રાજવી ભોકા વાળા એ કરેલ તે સ્ટેટ ના ૧ર ગામ હતા તેના પુત્ર વાઘા વાળા થયા ત્યાથી દડવા ના દરબારો ની વાળા વાઘાણી સાખા સાલી તેના પુત્ર દરબાર શ્રી લુણાવાળા દડવા તાલુકદાર હતા તેના પુત્ર દરબાર શ્રી હમીરવાળા હમીરપરા તાલુકદાર હતા આમ દડવા અને ને હમીર પરા બન્ને અલગ અલગ સ્ટેટ તાલુકદાર હતા હમીરપરા ૧૯૪૭ સુધી હમીરવાળા ના વંશજ પાસે રહ્યું જ્યારે દડવા ૧૮ ૮૪ મા ગોંડલ સ્ટેટ ના વહીવટ નીચે આવ્યું તેના મુળ ગરાસદાર વાળા કાઠી દરબાર હતા દડવા મા તાલુકા કુમાર શાળા ૧૮ ૭૧ મા સ્થાપના થઈ હતી. તેમાં દડવા હમીર પરા દરબાર અને અંગ્રેજ એજન્સી ના સહયોગ થી કુમાર શાળા તે સમયે સરૂ કરવા મા આવી હતી. તે દડવા હમીરપરાનું ગૌરવ છે આસાદી પછી દડવા હમીર પરા તરીકે ગોડલ તાલુકામાં સમાવેશ કરવા મા આવ્યો ) આમ દડવા અને હમીર પરા દેશી રાજ્ય ના ૧૯૭૪ પહેલા સ્ટેટ તાલુકદાર હતા == ભૂતપૂર્વ રજવાડાઓ == {| class="wikitable sortable" style="margin-bottom: 10px;" ! નામ !રાજધાની !સલામી પ્રકાર !અસ્તિત્વ !સ્થાન |- |{{flagicon image|Drapeau Ajaigarh.png}}અલીગઢ રજવાડું | |૧૧-તોપ સલામી રજવાડું |૧૭૬૫–૧૯૪૯ |ભારત |- |{{flagicon image|Akalkot_flag.svg}}અક્કાલકોટ રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૭૦૮–૧૯૪૮ |ભારત |- |અલીપુરા રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૭૫૭–૧૯૫૦ |ભારત |- |{{flagicon image|Drapeau_AliRajpur.png}}અલીરાજપુર રજવાડું | |૧૧-તોપ સલામી રજવાડું |૧૪૩૭–૧૯૪૮ |ભારત |- |{{flagicon image|Alwar_flag.svg}}અલ્વર રજવાડું | |૧૫-તોપ સલામી રજવાડું |૧૨૯૬–૧૯૪૯ |ભારત |- |અંબ (રજવાડું) | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૮મી સદી–૧૯૬૯ |પાકિસ્તાન |- |આંબલીઆરા રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૬૧૯–૧૯૪૩ |ભારત |- |અથગઢ | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૧૭૮–૧૯૪૯ |ભારત |- |અથમાલિક રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૮૭૪–૧૯૪૮ |ભારત |- |{{flagicon image|Aundh_flag.svg}}ઔંધ રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૬૯૯–૧૯૪૮ |ભારત |- |[[બાબરીયાવાડ]] | |સલામી વગરનું રજવાડું | |ભારત |- |બાઘુલ રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |c.૧૬૪૩–૧૯૪૮ |ભારત |- |બાઘત | |સલામી વગરનું રજવાડું |c.૧૫૦૦–૧૯૪૮ |ભારત |- |{{ઢાંચો:Flagicon|Bahawalpur}} બહવાલપુર રજવાડું | |૧૭-તોપ સલામી રજવાડું |૧૮૦૨–૧૯૫૫ |પાકિસ્તાન |- |[[બાલાસિનોર રજવાડું]] | |૯-તોપ સલામી રજવાડું |૧૭૫૮–૧૯૪૮ |ભારત |- |બલ્લભગઢ | |સલામી વગરનું, બ્રિટિશ રાજ વડે હસ્તગત |૧૭૧૦–૧૮૬૭ |ભારત |- |બામરા | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૫૪૫–૧૯૪૮ |ભારત |- |{{flagicon image|Drapeau_Banganapalle.png}} બંગનપાલ્લે રજવાડું | |૯-તોપ સલામી રજવાડું |૧૬૬૫–૧૯૪૮ |ભારત |- |[[વાંસદા રજવાડું]] | |૯-તોપ સલામી રજવાડું |૧૭૮૧–૧૯૪૮ |ભારત |- |{{flagicon image|Banswara_flag.svg}}બાંસવારા રજવાડું | |૧૫-તોપ સલામી રજવાડું |૧૫૨૭–૧૯૪૯ |ભારત |- |બાંટવા માણાવદર | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૭૩૩–૧૯૪૭ |ભારત |- |બાઓની રજવાડું | |૧૧-તોપ સલામી રજવાડું |૧૭૮૪–૧૯૪૮ |ભારત |- |બરાઉંધા | |૯-તોપ સલામી રજવાડું |૧૫૪૯–૧૯૫૦ |ભારત |- |[[બારીયા રજવાડું]] | |૯-તોપ સલામી રજવાડું |૧૫૨૪–૧૯૪૮ |ભારત |- |[[વડોદરા રાજ્ય|બરોડા રાજ્ય]] | |૨૧-તોપ સલામી રજવાડું |૧૭૨૧–૧૯૪૯ |ભારત |- |બરવાની રજવાડું | |૧૧-તોપ સલામી રજવાડું |૮૩૬–૧૯૪૮ |ભારત |- |બાશહર | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૪૧૨–૧૯૪૮ |ભારત |- |બસોદા રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૭૫૩–૧૯૪૭ |ભારત |- |બસ્તર રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૩૨૪–૧૯૪૮ |ભારત |- |બૌધ રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૮૭૪–૧૯૪૮ |ભારત |- |બેજા રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૮મી સદી–૧૯૪૮ |ભારત |- |બનારસ રજવાડું | |૧૩-તોપ સલામી રજવાડું |૧૮મી સદી–૧૯૪૮ |ભારત |- |બેરી રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |c.૧૭૫૦–૧૯૫૦ |ભારત |- |ભેસુંદા | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૮૧૨–૧૯૪૮ |ભારત |- |ભજ્જી રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૮મી સદીનો અંત–૧૯૪૮ |ભારત |- |{{flagicon image|Flag_of_Bharatpur.svg}}ભરતપુર રજવાડું | |૧૭-તોપ સલામી રજવાડું |૧૭મી સદી–૧૯૪૭ |ભારત |- |[[ભાવનગર રજવાડું]] | |૧૩-તોપ સલામી રજવાડું |૧૭૨૩–૧૯૪૮ |ભારત |- |ભોપાલ રજવાડું | |૧૯-તોપ સલામી રજવાડું |૧૭૦૭–૧૯૪૯ |ભારત |- |{{flagicon image|Bhor_historical_flag.png}}ભોર રજવાડું | |૯-તોપ સલામી રજવાડું |૧૬૯૭–૧૯૪૮ |ભારત |- |બાજાવર રજવાડું | |૧૧-તોપ સલામી રજવાડું |૧૭૬૫–૧૯૫૦ |ભારત |- |{{flagicon image|Flag of Bikaner.svg}} બિકાનેર રજવાડું | |૧૭-તોપ સલામી રજવાડું |૧૪૬૫–૧૯૪૭ |ભારત |- |બોનાઇ | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૨મી સદી–૧૯૪૮ |ભારત |- |{{flagicon image|Bundi.svg}}બુંદી રજવાડું | |૧૭-તોપ સલામી રજવાડું |૧૩૪૨–૧૯૪૯ |ભારત |- |[[ખંભાત રજવાડું]] | |૧૧-તોપ સલામી રજવાડું |૧૭૩૦–૧૯૪૮ |ભારત |- |કર્ણાટકના નવાબ | |સલામી વગરનું, બ્રિટિશ રાજ વડે હસ્તગત |c.૧૬૯૦–૧૮૦૧ |ભારત |- |ચંબા રજવાડું | |૧૧-તોપ સલામી રજવાડું |c.૫૫૦–૧૯૪૮ |ભારત |- |ચાંગભકાર | |સલામી વગરનું રજવાડું |c.૧૭૯૦–૧૯૪૮ |ભારત |- |ચરખરી રજવાડું | |૧૧-તોપ સલામી રજવાડું |૧૭૬૫–૧૯૫૦ |ભારત |- |ચૌબે જાગીરો | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૮૧૨–૧૯૪૮ |ભારત |- |Chhatarpur રજવાડું | |૧૧-તોપ સલામી રજવાડું |૧૭૮૫–૧૯૫૦ |ભારત |- |છોટા ઉદેપુર રજવાડું | |૯-તોપ સલામી રજવાડું |૧૭૪૩–૧૯૪૮ |ભારત |- |Chhuikhadan રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૭૫૦–૧૯૪૮ |ભારત |- |{{flagicon image|Flag of State of Chitral.svg}}ચિત્રાલ રજવાડું | |૧૧-તોપ સલામી રજવાડું |૧૫૬૦–૧૯૬૯ |પાકિસ્તાન |- |છોટા નાગપુર રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૨મી સદી–૧૯૪૮ |ભારત |- |[[ચુડા રજવાડું]] | |સલામી વગરનું રજવાડું | |ભારત |- |કૂચ બિહાર રજવાડું | |૧૩-તોપ સલામી રજવાડું |૧૫૮૬–૧૯૪૯ |ભારત |- |કચ્છ રજવાડું | |૧૭-તોપ સલામી રજવાડું |૧૧૪૭–૧૯૪૮ |ભારત |- |[[દાંતા રજવાડું]] | |૯-તોપ સલામી રજવાડું |૧૦૬૧–૧૯૪૮ |ભારત |- |Darkoti | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૧મી સદી–૧૯૪૮ |ભારત |- |Daspalla રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૪૯૮–૧૯૪૮ |ભારત |- |Datarpur | |સલામી વગરનું, બ્રિટિશ રાજ વડે હસ્તગત |c.૧૫૫૦–૧૮૪૯ |ભારત |- |Datia રજવાડું | |૧૫-તોપ સલામી રજવાડું |૧૬૨૬–૧૯૫૦ |ભારત |- |દેવાસ રજવાડું | |૧૫-તોપ સલામી રજવાડું |૧૭૨૮–૧૯૪૮ |ભારત |- |Dhami | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૮૧૫–૧૯૪૮ |ભારત |- |ધાર રજવાડું | |૧૫-તોપ સલામી રજવાડું |૧૭૩૦–૧૯૪૭ |ભારત |- |ધરમપુર રજવાડું | |૯-તોપ સલામી રજવાડું |૧૨૬૨–૧૯૪૮ |ભારત |- |Dhenkanal રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૫૨૯–૧૯૪૮ |ભારત |- |{{flagicon image|Dholpur_flag.svg}}Dholpur રજવાડું | |૧૫-તોપ સલામી રજવાડું |c.૭૦૦–૧૯૪૯ |ભારત |- |Dhrangadhra રજવાડું | |૧૩-તોપ સલામી રજવાડું |૧૭૪૨–૧૯૪૮ |ભારત |- |Dhrol રજવાડું | |૯-તોપ સલામી રજવાડું |૧૫૯૫–૧૯૪૮ |ભારત |- |Dhurwai રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૬૯૦–૧૯૫૦ |ભારત |- |{{ઢાંચો:Flagicon|State of Dir}} દિર રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૯મી સદી–૧૯૬૯ |પાકિસ્તાન |- |{{flagicon image|Flag_of_Dungarp.svg}} ડુંગરપુર રજવાડું | |૧૫-તોપ સલામી રજવાડું |૧૧૯૭–૧૯૪૭ |ભારત |- |{{flagicon image|Faridkot_flag.svg}}ફરીદકોટ રજવાડું | |૧૧-તોપ સલામી રજવાડું |૧૮૦૩–૧૯૪૭ |ભારત |- |ગંગપુર રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૮૨૧–૧૯૪૮ |ભારત |- |{{flagicon image|Tehga.svg}}ગઢવાલ રાજ્યો |વિવિધ |૧૧-તોપ સલામી રજવાડું |૮૮૮–૧૯૪૯ |ભારત |- |ગૌરીહર રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૮૦૭–૧૯૫૦ |ભારત |- |ગોંડલ રજવાડું | |૧૧-તોપ સલામી રજવાડું |૧૬૩૪–૧૯૪૯ |ભારત |- |ગુલેર રજવાડું | |સલામી વગરનું, બ્રિટિશ રાજ વડે હસ્તગત |૧૪૧૫–૧૮૧૩ |ભારત |- |{{flagicon image|Gwalior_flag.svg}}ગ્વાલિયર રજવાડું | |૨૧-તોપ સલામી રજવાડું |૧૭૬૧–૧૯૪૮ |ભારત |- |હશ્ત-ભારીયા | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૬૯૦–૧૯૪૮ |ભારત |- |હિંડોલ રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૫૫૪–૧૯૪૮ |ભારત |- |{{flagicon image|Flag_of_Hunza.svg}}હુંઝા (રજવાડું) | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૫મી સદી–૧૯૭૪ |પાકિસ્તાન |- |{{flagicon image|Flag of Hyderabad 1900-1947.svg}}હૈદરાબાદ રજવાડું | |૨૧-તોપ સલામી રજવાડું |૧૮૦૩–૧૯૪૮ |ભારત |- |ઇડર રજવાડું | |૧૫-તોપ સલામી રજવાડું |c.૧૨૫૭–૧૯૪૮ |ભારત |- |ઇંદોર રજવાડું | |૧૯-તોપ સલામી રજવાડું |૧૮૧૮–૧૯૪૮ |ભારત |- |જાફરાબાદ રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |c.૧૬૫૦–૧૯૪૮ |ભારત |- |{{flagicon image|Flag_of_Jaipur.svg}}જયપુર રજવાડું | |૧૭-તોપ સલામી રજવાડું |૧૧૨૮–૧૯૪૯ |ભારત |- |{{flagicon image|Jaisalmer.svg}} જેસલમેર રજવાડું | |૧૫-તોપ સલામી રજવાડું |૧૧૫૬–૧૯૪૭ |ભારત |- |જૈતપુર રજવાડું | |સલામી વગરનું, બ્રિટિશ રાજ વડે હસ્તગત |૧૭૩૧–૧૮૪૦ |ભારત |- |જૌલાન રજવાડું | |સલામી વગરનું, બ્રિટિશ રાજ વડે હસ્તગત |૧૮૦૬–૧૮૪૦ |ભારત |- |[[જાંબુઘોડા રજવાડું]] | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૪મી સદીનો અંત–૧૯૪૮ |ભારત |- |{{flagicon image|Jamkhandiflag.jpg}}Jamkhandi રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૮૧૧–૧૯૪૮ |ભારત |- |{{flagicon image|Flag of Jammu and Kashmir (1936-1953).svg}}જમ્મુ અને કાશ્મીર (રજવાડું) | |૨૧-તોપ સલામી રજવાડું |૧૮૪૬–૧૯૫૨ |ભારત |- |{{flagicon image|Janjira.svg}}જંજીરા રજવાડું | |૧૧-તોપ સલામી રજવાડું |૧૪૮૯–૧૯૪૮ |ભારત |- |જાલોલી રજવાડું | |સલામી વગરનું, મરાઠા સામ્રાજ્ય વડે હસ્તગત |૧૭મી સદી |ભારત |- |જાઓરા રજવાડું | |૧૩-તોપ સલામી રજવાડું |૧૮૦૮–૧૯૪૮ |ભારત |- |જશપુર રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૮મી સદી–૧૯૪૮ |ભારત |- |જશો રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૭૩૨–૧૯૪૮ |ભારત |- |Jasrota | |સલામી વગરનું રજવાડું | |ભારત |- |જાસ્વાન રજવાડું | |સલામી વગરનું, બ્રિટિશ રાજ વડે હસ્તગત |૧૧૭૦–૧૮૪૯ |ભારત |- |{{flagicon image|Jath_flag.svg}}જાથ રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૬૮૬–૧૯૪૮ |ભારત |- |Jawhar રજવાડું | |૯-તોપ સલામી રજવાડું |૧૩૪૩–૧૯૪૭ |ભારત |- |જેસર | |સલામી વગરનું રજવાડું | |ભારત |- |Jhabua રજવાડું | |૧૧-તોપ સલામી રજવાડું |૧૫૮૪–૧૯૪૮ |ભારત |- |{{flagicon image|Flag of Jhalawar.svg}}ઝાલાવર રજવાડું | |૧૩-તોપ સલામી રજવાડું |૧૮૩૮–૧૯૪૯ |ભારત |- |ઝાંંસી રજવાડું | |સલામી વગરનું, બ્રિટિશ રાજ વડે હસ્તગત |૧૮૦૪–૧૮૫૮ |ભારત |- |Jigni રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૭૩૦–૧૯૫૦ |ભારત |- |જિંદ રજવાડું | |૧૩-તોપ સલામી રજવાડું |૧૭૬૩–૧૯૪૮ |ભારત |- |જોબાત રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૫મી સદી–૧૯૪૮ |ભારત |- |{{flagicon image|Jodhpur.svg}} જોધપુર રજવાડું | |૧૭-તોપ સલામી રજવાડું |૧૨૫૦–૧૯૪૯ |ભારત |- |[[જૂનાગઢ રજવાડું]] | |૧૩-તોપ સલામી રજવાડું |૧૭૩૦–૧૯૪૮ |ભારત |- |{{flagicon image|Bilaspur_flag.svg}}Kahlur | |૧૧-તોપ સલામી રજવાડું |૬૯૭–૧૯૪૮ |ભારત |- |Kalahandi રજવાડું | |૯-તોપ સલામી રજવાડું |૧૭૬૦–૧૯૪૭ |ભારત |- |Kalsia | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૦૦૬–૧૯૪૯ |ભારત |- |Kamta-Rajaula રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૮૧૨–૧૯૪૮ |ભારત |- |{{flagicon image|Flag_of_Kangra_state.png}}Kangra રજવાડું | |સલામી વગરનું, બ્રિટિશ રાજ વડે હસ્તગત |૧૧મી સદી–૧૮૪૬ |ભારત |- |કાંકેર રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૯૪૭ સુધી |ભારત |- |Kapshi | |સલામી વગરનું રજવાડું |મધ્ય ૧૭મી સદી–૧૯૫૬ |ભારત |- |{{flagicon image|Kapurthala_flag.svg}}કપુરથલા રજવાડું | |૧૩-તોપ સલામી રજવાડું |૧૭૭૨–૧૯૪૭ |ભારત |- |{{flagicon image|Karauli.PNG}}Karauli રજવાડું | |૧૭-તોપ સલામી રજવાડું |૧૩૪૮–૧૯૪૯ |ભારત |- |Kawardha રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૭૫૧–૧૯૪૮ |ભારત |- |Keonjhar રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૨મી સદી–૧૯૪૮ |ભારત |- |Keonthal | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૮મી સદીનો અંત–૧૯૪૮ |ભારત |- |Khairagarh રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૮૩૩–૧૯૪૮ |ભારત |- |Khairpur (princely state) | |૧૫-તોપ સલામી રજવાડું |૧૭૭૫–૧૯૫૫ |પાકિસ્તાન |- |{{flagicon image|FlagofKalat.svg}}Khanate of Kalat | |૧૯-તોપ સલામી રજવાડું |૧૬૬૬–૧૯૫૫ |પાકિસ્તાન |- |Khandpara રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |c.૧૫૯૯–૧૯૪૮ |ભારત |- |Khaniadhana રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૭૨૪–૧૯૪૮ |ભારત |- |{{ઢાંચો:Flagicon|State of Kharan}} ખારણ (રજવાડું) | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૬૯૭–૧૯૫૫ |પાકિસ્તાન |- |Kharsawan રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૬૫૦–૧૯૪૮ |ભારત |- |ખાયરપુર ‍રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૭૭૫–૧૯૫૫ |પાકિસ્તાન |- |Khilchipur રજવાડું | |૯-તોપ સલામી રજવાડું |૧૫૪૪–૧૯૪૮ |ભારત |- |{{flagicon image|Flag_of_the_Kingdom_of_Cochin.svg}}કોચીન રાજ્ય | વિવિધ |૧૭-તોપ સલામી રજવાડું |૧૨મી સદી–૧૯૪૭ |ભારત |- |{{flagicon image|Flag_of_Mysore.svg}}મૈસુર રાજ્ય |મૈસુર, શ્રીરંગપટ્ટનમ |૨૧-તોપ સલામી રજવાડું |૧૩૯૯–૧૯૫૦ |ભારત |- |{{flagicon image|Kishangarh.svg}}Kishangarh રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૬૧૧–૧૯૪૮ |ભારત |- |{{flagicon image|Kolhapur_flag.svg}}Kolhapur રજવાડું | |૧૯-તોપ સલામી રજવાડું |૧૭૦૭–૧૯૪૯ |ભારત |- |Koriya | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૬મી સદી–૧૯૪૮ |ભારત |- |{{flagicon image|Kotah.svg}}કોટા રજવાડું | |૧૭-તોપ સલામી રજવાડું |૧૭મી સદી–૧૯૪૯ |ભારત |- |Kotharia, Rajasthan | |સલામી વગરનું રજવાડું |c.૧૫૨૭–૨૦મી સદી |ભારત |- |Kotharia, Rajkot | |સલામી વગરનું રજવાડું |c.૧૭૩૩–૨૦મી સદી |ભારત |- |Kothi રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૮મી સદી–૧૯૫૦ |ભારત |- |Kulpahar | |સલામી વગરનું, બ્રિટિશ રાજ વડે હસ્તગત |૧૭૦૦–૧૮૫૮ |ભારત |- |Kumharsain | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૫મી–૧૯૪૭ |ભારત |- |{{flagicon image|KIurundwadjr_flag.svg}}Kurundvad Junior | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૭૩૩–૧૯૪૮ |ભારત |- |{{flagicon image|Red_flag.svg}}Kurundvad Senior | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૭૩૩–૧૯૪૮ |ભારત |- |Kuthar | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૭મી–૧૯મી સદી |ભારત |- |Kutlehar રજવાડું | |સલામી વગરનું, બ્રિટિશ રાજ વડે હસ્તગત |૭૫૦–૧૮૧૦ |ભારત |- |Lakhtar | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૬૦૪–૧૯૪૭ |ભારત |- |{{flagicon image|Flag_of_the_State_of_Las_Bela.svg}}Las Bela (princely state) | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૭૪૨–૧૯૫૫ |પાકિસ્તાન |- |Lawa Thikana | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૭૭૨–૧૯૪૭ |ભારત |- |લિંબડી રજવાડું | |૯-તોપ સલામી રજવાડું |c.૧૫૦૦–૧૯૪૭ |ભારત |- |{{flagicon image|Loharu_state_flag.png}}Loharu રજવાડું | |૯-તોપ સલામી રજવાડું |૧૮૦૬–૧૯૪૭ |ભારત |- |લુણાવાડા રજવાડું | |૯-તોપ સલામી રજવાડું |૧૪૩૪–૧૯૪૮ |ભારત |- |વલ્લવપુર રજવાડું | |૧૩-તોપ સલામી રજવાડું |૧૪૩૪-૧૯૪૯ |ભારત |- |Maihar રજવાડું | |૯-તોપ સલામી રજવાડું |૧૭૭૮–૧૯૪૮ |ભારત |- |Makrai રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૬૬૩–૧૯૪૮ |ભારત |- |Makran (princely state) | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૮મી સદી–૧૯૫૫ |પાકિસ્તાન |- |Malerkotla રજવાડું | |૧૧-તોપ સલામી રજવાડું |૧૬૫૭–૧૯૪૮ |ભારત |- |Malpur રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૪૬૬–૧૯૪૩ |ભારત |- |Manda (Kingdom) | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૫૪૨–૧૯૪૭ |ભારત |- |{{flagicon image|Mandi_flag.svg}} માંડી રજવાડું | |૧૧-તોપ સલામી રજવાડું |૧૨૯૦–૧૯૪૮ |ભારત |- |મણીપુર | |૧૧-તોપ સલામી રજવાડું |૧૧૧૦–૧૯૪૯ |ભારત |- |Mayurbhanj રજવાડું | |૯-તોપ સલામી રજવાડું |૧૭મી સદીનો અંત–૧૯૪૯ |ભારત |- |Miraj Junior | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૮૨૦–૧૯૪૮ |ભારત |- |Miraj Senior | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૮૨૦–૧૯૪૮ |ભારત |- |Mohammadgarh રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૮૪૨–૧૯૪૭ |ભારત |- |Mohanpur રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |c.૧૨૨૭–૧૯૪૮ |ભારત |- |Morvi રજવાડું | |૧૧-તોપ સલામી રજવાડું |૧૬૯૮–૧૯૪૮ |ભારત |- |{{flagicon image|Mudhol_flag.svg}}Mudhol રજવાડું | |૯-તોપ સલામી રજવાડું |૧૪૬૫–૧૯૪૮ |ભારત |- |Muli રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું | |ભારત |- |Mundru | |સલામી વગરનું, જયપુર વડે હસ્તગત |૧૬૨૧–c.૧૮૧૮ |ભારત |- |{{flagicon image|Nabha_flag.svg}}Nabha રજવાડું | |૧૩-તોપ સલામી રજવાડું |૧૭૬૩–૧૯૪૭ |ભારત |- |Nagar (princely state) | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૪મી સદી–૧૯૭૪ |પાકિસ્તાન |- |Nagod રજવાડું | |૯-તોપ સલામી રજવાડું |૧૩૪૪–૧૯૫૦ |ભારત |- |Nagpur kingdom | |સલામી વગરનું, બ્રિટિશ રાજ વડે હસ્તગત |૧૮૧૮–૧૮૫૩ |ભારત |- |Nandgaon રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૮૩૩–૧૯૪૮ |ભારત |- |Narsinghgarh રજવાડું | |૧૧-તોપ સલામી રજવાડું |૧૬૮૧–૧૯૪૮ |ભારત |- |Narsinghpur રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૨૯૨–૧૯૪૮ |ભારત |- |Nasvadi | |સલામી વગરનું રજવાડું | |ભારત |- |નવાનગર રજવાડું |જામનગર |૧૩-તોપ સલામી રજવાડું |૧૫૪૦–૧૯૪૮ |ભારત |- |Nayagarh રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |c.૧૫૦૦–૧૯૪૮ |ભારત |- |Nazargunj | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૮૯૯–૨૦મી સદી |ભારત |- |Nilgiri રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૧૨૫–૧૯૪૯ |ભારત |- |Nurpur રજવાડું | |સલામી વગરનું, બ્રિટિશ રાજ વડે હસ્તગત |૧૧મી સદી–૧૮૪૯ |ભારત |- |Orchha રજવાડું | |૧૫-તોપ સલામી રજવાડું |c.૧૫૦૧–૧૯૫૦ |ભારત |- |Orissa Tributary રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૨મી સદી–૧૯૪૮ |ભારત |- |ઔંધ રજવાડું | |સલામી વગરનું, બ્રિટિશ રાજ વડે હસ્તગત |૧૭૩૨–૧૮૫૮ |ભારત |- |Pahra | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૮૧૨–૧૯૪૮ |ભારત |- |Pal Lahara રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૧મી સદી–૧૯૪૮ |ભારત |- |Palanpur રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૩૭૦–૧૯૪૮ |ભારત |- |Paldeo | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૮૧૨–૧૯૪૮ |ભારત |- |Palitana રજવાડું | |૯-તોપ સલામી રજવાડું |૧૧૯૪–૧૯૪૮ |ભારત |- |Panna રજવાડું | |૧૧-તોપ સલામી રજવાડું |૧૭૩૧–૧૯૫૦ |ભારત |- |Pataudi રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૮૦૪–૧૯૪૭ |ભારત |- |Pathari રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૭૯૪–૧૯૪૮ |ભારત |- |{{flagicon image|Patiala_flag.svg}}Patiala રજવાડું | |૧૭-તોપ સલામી રજવાડું |૧૬૨૭–૧૯૪૮ |ભારત |- |Patna (princely state) | |૯-તોપ સલામી રજવાડું |૧૧૯૧–૧૯૪૮ |ભારત |- |Pethapur રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૩મી સદી–૧૯૪૦ |ભારત |- |{{flagicon image|Phaltan_flag.svg}}Phaltan રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૨૮૪–૧૯૪૮ |ભારત |- |Phulra | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૮૨૮–૧૯૫૦ |પાકિસ્તાન |- |Piploda રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૫૪૭–૧૯૪૮ |ભારત |- |પોરબંદર રજવાડું | |૧૩-તોપ સલામી રજવાડું |૧૧૯૩–૧૯૪૮ |ભારત |- |{{flagicon image|Flag of Partabgarh.svg}}Pratapgarh રજવાડું | |૧૫-તોપ સલામી રજવાડું |૧૪૨૫–૧૯૪૯ |ભારત |- |{{flagicon image|Pudukkottai_flag.svg}}પુડુક્કોટ્ટાઇ રજવાડું | |૧૭-તોપ સલામી રજવાડું |૧૬૮૦–૧૯૪૮ |ભારત |- |Punial રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૯૭૪ સુધી |પાકિસ્તાન |- |[[રાધનપુર રજવાડું]] | |૧૧-તોપ સલામી રજવાડું |૧૭૫૩–૧૯૪૮ |ભારત |- |Raghogarh રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૬૭૩–૧૯૪૭ |ભારત |- |Raigarh રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૬૨૫–૧૯૪૭ |ભારત |- |Rairakhol રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૨મી સદી–૧૯૪૮ |ભારત |- |Rajgarh રજવાડું | |૧૧-તોપ સલામી રજવાડું |૧૫મી સદીનો અંત–૧૯૪૮ |ભારત |- |રાજકોટ રજવાડું | |૯-તોપ સલામી રજવાડું |૧૬૨૦–૧૯૪૮ |ભારત |- |Rajoli Zamindari Estate | |સલામી વગરનું રજવાડું |c.૧૭૭૫–૧૯૪૮ |ભારત |- |Rajpipla રજવાડું | |૧૩-તોપ સલામી રજવાડું |૧૩૪૦–૧૯૪૮ |ભારત |- |Rajpur, Baroda | |સલામી વગરનું રજવાડું | |ભારત |- |Ramdurg રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૭૪૨–૧૯૪૮ |ભારત |- |{{flagicon image|Flag of the Rampur State.svg}}Rampur રજવાડું | |૧૫-તોપ સલામી રજવાડું |૧૭૭૪–૧૯૪૯ |ભારત |- |Ranasan રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૭મી સદી–૧૯૪૩ |ભારત |- |Ranpur રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૭મી સદી–૧૯૪૮ |ભારત |- |Ratlam રજવાડું | |૧૩-તોપ સલામી રજવાડું |૧૬૫૨–૧૯૪૮ |ભારત |- |Rewa (princely state) | |૧૭-તોપ સલામી રજવાડું |c.૧૭૯૦–૧૯૪૮ |ભારત |- |Sachin રજવાડું | |૯-તોપ સલામી રજવાડું |૧૭૯૧–૧૯૪૮ |ભારત |- |Sailana રજવાડું | |૧૧-તોપ સલામી રજવાડું |૧૭૩૬–૧૯૪૮ |ભારત |- |Sakti રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૯૪૮ સુધી |ભારત |- |Sambalpur રજવાડું | |સલામી વગરનું, બ્રિટિશ રાજ વડે હસ્તગત |૧૪૯૩–૧૮૪૮ |ભારત |- |Samમીar રજવાડું | |૧૧-તોપ સલામી રજવાડું |૧૭૬૦–૧૯૫૦ |ભારત |- |{{flagicon image|Sandur_flag.svg}}Sandur રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૭૧૩–૧૯૪૯ |ભારત |- |{{flagicon image|Sangli_flag.svg}}Sangli રજવાડું | |૯-તોપ સલામી રજવાડું |૧૭૮૨–૧૯૪૮ |ભારત |- |Sant રજવાડું | |૯-તોપ સલામી રજવાડું |૧૨૫૫–૧૯૪૮ |ભારત |- |Saraikela રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૬૨૦–૧૯૪૮ |ભારત |- |Sarangarh રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૯૪૮ સુધી |ભારત |- |Sardargarh Bantva | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૭૩૩–૧૯૪૭ |ભારત |- |Savanur રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૬૭૨–૧૯૪૮ |ભારત |- |Sawantwadi રજવાડું | |૯-તોપ સલામી રજવાડું |૧૬૨૭–૧૯૪૮ |ભારત |- |{{flagicon image|Flag of Shahpura.svg}}Shahpura રજવાડું | |૯-તોપ સલામી રજવાડું |૧૬૨૯–૧૯૪૯ |ભારત |- |Siba રજવાડું | |સલામી વગરનું, બ્રિટિશ રાજ વડે હસ્તગત |૧૪૫૦–૧૮૪૯ |ભારત |- |સિરમુર રજવાડું |સિરમુર |૧૧-તોપ સલામી રજવાડું |૧૦૯૫–૧૯૪૮ |ભારત |- |{{flagicon image|Sirohi.svg}}Sirohi રજવાડું | |૧૫-તોપ સલામી રજવાડું |૧૪૦૫–૧૯૪૯ |ભારત |- |Sitamau રજવાડું | |૧૧-તોપ સલામી રજવાડું |૧૭૦૧–૧૯૪૮ |ભારત |- |Sohawal રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૫૫૦–૧૯૫૦ |ભારત |- |Somna રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૯મી સદી–૧૯૪૯ |ભારત |- |સોનેપર રજવાડું | |૯-તોપ સલામી રજવાડું |૧૫૫૬–૧૯૪૮ |ભારત |- |{{flagicon image|Suket_flag.svg}}Suket રજવાડું | |૧૧-તોપ સલામી રજવાડું |૭૬૫–૧૯૪૮ |ભારત |- |Surgana રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૮મી સદીનો અંત–૧૯૪૮ |ભારત |- |Surguja રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૫૪૩–૧૯૪૮ |ભારત |- |{{flagicon image|Flag_of_Swat.svg}}સ્વાત રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૮૫૮–૧૯૬૯ |પાકિસ્તાન |- |તાલ્ચેર રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૨મી સદી–૧૯૪૮ |ભારત |- |તારાઓન રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૮૧૨–૧૯૪૮ |ભારત |- |ટેકરી રાજ | |સલામી વગરનું રજવાડું | |ભારત |- |તાંજાવુર મરાઠા રજવાડું | |સલામી વગરનું, બ્રિટિશ રાજ વડે હસ્તગત |૧૬૭૪–૧૮૫૫ |ભારત |- |તિગિરા રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૬મી સદી–૧૯૪૮ |ભારત |- |{{flagicon image|Flag of Tonk.svg}}ટોંક રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૮૦૬–૧૯૪૯ |ભારત |- |{{flagicon image|Flag_of_Jaipur.svg}}તોરાવટી | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૨મી–૨૦મી સદી |ભારત |- |તોરી ફતેહપુર | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૬૯૦–૧૯૫૦ |ભારત |- |{{ઢાંચો:Flagicon|Travancore}} ત્રાવણકોર | |૧૯-તોપ સલામી રજવાડું |૧૭૨૯–૧૯૪૯ |ભારત |- |ત્રિપુરા રજવાડું | |૧૩-તોપ સલામી રજવાડું |૧૮૦૯–૧૯૪૯ |ભારત |- |તુલસીપુર રજવાડું | |સલામી વગરનું, બ્રિટિશ રાજ વડે હસ્તગત |૧૬મી સદી–૧૮૫૯ |ભારત |- |{{flagicon image|Mewar.svg}}ઉદયપુર રજવાડું | |૧૯-તોપ સલામી રજવાડું |૭૩૪–૧૯૪૯ |ભારત |- |ઉદયપુર રજવાડું, છત્તીસગઢ | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૮૧૮–૧૯૪૮ |ભારત |- |[[વળા રજવાડું|વાળા રજવાડું]] | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૭૪૦–૧૯૪૮ |ભારત |- |વરસોડા | |સલામી વગરનું રજવાડું |c.૭૪૫–૧૯૪૭ |ભારત |- |વિજયનગર રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૫૭૭–૧૯૪૮ |ભારત |- |વિરપુર-ખેરડી રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૬મી સદી–૧૯૪૮ |ભારત |- |[[વડગામ રજવાડું]] | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૮મી સદી–૧૯૪૮ |ભારત |- |[[વઢવાણ રજવાડું]] | |૯-તોપ સલામી રજવાડું |૧૬૩૦–૧૯૪૮ |ભારત |- |[[વાંકાનેર રજવાડું]] | |૧૧-તોપ સલામી રજવાડું |૧૬૦૫–૧૯૪૮ |ભારત |- |વાડી જાગીરદાર રજવાડું | |૧૩-તોપ સલામી રજવાડું |૧૪૩૪-૧૯૫૨ |ભારત |} == સ્ત્રોત અને બાહ્ય કડીઓ == {{Commons|Category:Indian Princely States|ભારતના રજવાડાઓ}} * [http://www.uq.net.au/~zzhsoszy/ips/ Indian Princely States Genealogy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080728193104/http://www.uq.net.au/~zzhsoszy/ips/ |date=2008-07-28 }} ''ક્વીન્સલેન્ડ યુનિવર્સિટી'' * [http://www.royalark.net/India/India.htm Indian Princely states and their Genealogy - ''royalark''] * [http://flagspot.net/flags/in-princ.html Flags of Indian Princely States] * [http://www.worldstatesmen.org/ WorldStatesman- separate Princely States section(s) per present country] == સંદર્ભ == {{Reflist}} [[શ્રેણી:ભારતનો ઇતિહાસ]] 9gzuub93hygrt1n7voxk0pgb78sa3fy 906269 906246 2026-10-12T08:46:37Z Dsvyas 561 [[Special:Contributions/~2026-54874-28|~2026-54874-28]] ([[User talk:~2026-54874-28|talk]]) દ્વારા કરેલ ફેરફારોને [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] દ્વારા કરેલા છેલ્લા સુધારા સુધી ઉલટાવાયા. 896338 wikitext text/x-wiki [[ચિત્ર:British_Empire_in_the_East,_1919.png|thumb|350x350px|પૂર્વમાં ૧૯૧૯નાં બ્રિટિશ સામ્રાજ્યનો નક્શો: રજવાડાઓ લીલા અને બ્રિટિશ ભારત લાલ રંગમાં.]] આ ૧૯૪૭ પહેલા અસ્તિત્વમાં રહેલા '''ભારતના રજવાડાઓની યાદી''' છે. ૧૯૪૭માં [[ભારતના ભાગલા]] ની પહેલા સેંકડો (૫૬૫? <ref>http://www.worldstatesmen.org/ભારત_princes_A-J.html{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>) રજવાડાઓ ભારતમાં હતા, જે બ્રિટિશ ભારતનો ભાગ ન હતા. આ ભારતીય ઉપખંડના એવા પ્રદેશો હતા જે બ્રિટિશરો વડે જીતી લેવામાં અથવા હસ્તગત કરવામાં નહોતા આવ્યા. == ભૂતપૂર્વ રજવાડાઓ == {| class="wikitable sortable" style="margin-bottom: 10px;" ! નામ !રાજધાની !સલામી પ્રકાર !અસ્તિત્વ !સ્થાન |- |{{flagicon image|Drapeau Ajaigarh.png}}અલીગઢ રજવાડું | |૧૧-તોપ સલામી રજવાડું |૧૭૬૫–૧૯૪૯ |ભારત |- |{{flagicon image|Akalkot_flag.svg}}અક્કાલકોટ રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૭૦૮–૧૯૪૮ |ભારત |- |અલીપુરા રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૭૫૭–૧૯૫૦ |ભારત |- |{{flagicon image|Drapeau_AliRajpur.png}}અલીરાજપુર રજવાડું | |૧૧-તોપ સલામી રજવાડું |૧૪૩૭–૧૯૪૮ |ભારત |- |{{flagicon image|Alwar_flag.svg}}અલ્વર રજવાડું | |૧૫-તોપ સલામી રજવાડું |૧૨૯૬–૧૯૪૯ |ભારત |- |અંબ (રજવાડું) | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૮મી સદી–૧૯૬૯ |પાકિસ્તાન |- |આંબલીઆરા રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૬૧૯–૧૯૪૩ |ભારત |- |અથગઢ | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૧૭૮–૧૯૪૯ |ભારત |- |અથમાલિક રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૮૭૪–૧૯૪૮ |ભારત |- |{{flagicon image|Aundh_flag.svg}}ઔંધ રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૬૯૯–૧૯૪૮ |ભારત |- |[[બાબરીયાવાડ]] | |સલામી વગરનું રજવાડું | |ભારત |- |બાઘુલ રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |c.૧૬૪૩–૧૯૪૮ |ભારત |- |બાઘત | |સલામી વગરનું રજવાડું |c.૧૫૦૦–૧૯૪૮ |ભારત |- |{{ઢાંચો:Flagicon|Bahawalpur}} બહવાલપુર રજવાડું | |૧૭-તોપ સલામી રજવાડું |૧૮૦૨–૧૯૫૫ |પાકિસ્તાન |- |[[બાલાસિનોર રજવાડું]] | |૯-તોપ સલામી રજવાડું |૧૭૫૮–૧૯૪૮ |ભારત |- |બલ્લભગઢ | |સલામી વગરનું, બ્રિટિશ રાજ વડે હસ્તગત |૧૭૧૦–૧૮૬૭ |ભારત |- |બામરા | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૫૪૫–૧૯૪૮ |ભારત |- |{{flagicon image|Drapeau_Banganapalle.png}} બંગનપાલ્લે રજવાડું | |૯-તોપ સલામી રજવાડું |૧૬૬૫–૧૯૪૮ |ભારત |- |[[વાંસદા રજવાડું]] | |૯-તોપ સલામી રજવાડું |૧૭૮૧–૧૯૪૮ |ભારત |- |{{flagicon image|Banswara_flag.svg}}બાંસવારા રજવાડું | |૧૫-તોપ સલામી રજવાડું |૧૫૨૭–૧૯૪૯ |ભારત |- |બાંટવા માણાવદર | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૭૩૩–૧૯૪૭ |ભારત |- |બાઓની રજવાડું | |૧૧-તોપ સલામી રજવાડું |૧૭૮૪–૧૯૪૮ |ભારત |- |બરાઉંધા | |૯-તોપ સલામી રજવાડું |૧૫૪૯–૧૯૫૦ |ભારત |- |[[બારીયા રજવાડું]] | |૯-તોપ સલામી રજવાડું |૧૫૨૪–૧૯૪૮ |ભારત |- |[[વડોદરા રાજ્ય|બરોડા રાજ્ય]] | |૨૧-તોપ સલામી રજવાડું |૧૭૨૧–૧૯૪૯ |ભારત |- |બરવાની રજવાડું | |૧૧-તોપ સલામી રજવાડું |૮૩૬–૧૯૪૮ |ભારત |- |બાશહર | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૪૧૨–૧૯૪૮ |ભારત |- |બસોદા રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૭૫૩–૧૯૪૭ |ભારત |- |બસ્તર રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૩૨૪–૧૯૪૮ |ભારત |- |બૌધ રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૮૭૪–૧૯૪૮ |ભારત |- |બેજા રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૮મી સદી–૧૯૪૮ |ભારત |- |બનારસ રજવાડું | |૧૩-તોપ સલામી રજવાડું |૧૮મી સદી–૧૯૪૮ |ભારત |- |બેરી રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |c.૧૭૫૦–૧૯૫૦ |ભારત |- |ભેસુંદા | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૮૧૨–૧૯૪૮ |ભારત |- |ભજ્જી રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૮મી સદીનો અંત–૧૯૪૮ |ભારત |- |{{flagicon image|Flag_of_Bharatpur.svg}}ભરતપુર રજવાડું | |૧૭-તોપ સલામી રજવાડું |૧૭મી સદી–૧૯૪૭ |ભારત |- |[[ભાવનગર રજવાડું]] | |૧૩-તોપ સલામી રજવાડું |૧૭૨૩–૧૯૪૮ |ભારત |- |ભોપાલ રજવાડું | |૧૯-તોપ સલામી રજવાડું |૧૭૦૭–૧૯૪૯ |ભારત |- |{{flagicon image|Bhor_historical_flag.png}}ભોર રજવાડું | |૯-તોપ સલામી રજવાડું |૧૬૯૭–૧૯૪૮ |ભારત |- |બાજાવર રજવાડું | |૧૧-તોપ સલામી રજવાડું |૧૭૬૫–૧૯૫૦ |ભારત |- |{{flagicon image|Flag of Bikaner.svg}} બિકાનેર રજવાડું | |૧૭-તોપ સલામી રજવાડું |૧૪૬૫–૧૯૪૭ |ભારત |- |બોનાઇ | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૨મી સદી–૧૯૪૮ |ભારત |- |{{flagicon image|Bundi.svg}}બુંદી રજવાડું | |૧૭-તોપ સલામી રજવાડું |૧૩૪૨–૧૯૪૯ |ભારત |- |[[ખંભાત રજવાડું]] | |૧૧-તોપ સલામી રજવાડું |૧૭૩૦–૧૯૪૮ |ભારત |- |કર્ણાટકના નવાબ | |સલામી વગરનું, બ્રિટિશ રાજ વડે હસ્તગત |c.૧૬૯૦–૧૮૦૧ |ભારત |- |ચંબા રજવાડું | |૧૧-તોપ સલામી રજવાડું |c.૫૫૦–૧૯૪૮ |ભારત |- |ચાંગભકાર | |સલામી વગરનું રજવાડું |c.૧૭૯૦–૧૯૪૮ |ભારત |- |ચરખરી રજવાડું | |૧૧-તોપ સલામી રજવાડું |૧૭૬૫–૧૯૫૦ |ભારત |- |ચૌબે જાગીરો | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૮૧૨–૧૯૪૮ |ભારત |- |Chhatarpur રજવાડું | |૧૧-તોપ સલામી રજવાડું |૧૭૮૫–૧૯૫૦ |ભારત |- |છોટા ઉદેપુર રજવાડું | |૯-તોપ સલામી રજવાડું |૧૭૪૩–૧૯૪૮ |ભારત |- |Chhuikhadan રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૭૫૦–૧૯૪૮ |ભારત |- |{{flagicon image|Flag of State of Chitral.svg}}ચિત્રાલ રજવાડું | |૧૧-તોપ સલામી રજવાડું |૧૫૬૦–૧૯૬૯ |પાકિસ્તાન |- |છોટા નાગપુર રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૨મી સદી–૧૯૪૮ |ભારત |- |[[ચુડા રજવાડું]] | |સલામી વગરનું રજવાડું | |ભારત |- |કૂચ બિહાર રજવાડું | |૧૩-તોપ સલામી રજવાડું |૧૫૮૬–૧૯૪૯ |ભારત |- |કચ્છ રજવાડું | |૧૭-તોપ સલામી રજવાડું |૧૧૪૭–૧૯૪૮ |ભારત |- |[[દાંતા રજવાડું]] | |૯-તોપ સલામી રજવાડું |૧૦૬૧–૧૯૪૮ |ભારત |- |Darkoti | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૧મી સદી–૧૯૪૮ |ભારત |- |Daspalla રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૪૯૮–૧૯૪૮ |ભારત |- |Datarpur | |સલામી વગરનું, બ્રિટિશ રાજ વડે હસ્તગત |c.૧૫૫૦–૧૮૪૯ |ભારત |- |Datia રજવાડું | |૧૫-તોપ સલામી રજવાડું |૧૬૨૬–૧૯૫૦ |ભારત |- |દેવાસ રજવાડું | |૧૫-તોપ સલામી રજવાડું |૧૭૨૮–૧૯૪૮ |ભારત |- |Dhami | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૮૧૫–૧૯૪૮ |ભારત |- |ધાર રજવાડું | |૧૫-તોપ સલામી રજવાડું |૧૭૩૦–૧૯૪૭ |ભારત |- |ધરમપુર રજવાડું | |૯-તોપ સલામી રજવાડું |૧૨૬૨–૧૯૪૮ |ભારત |- |Dhenkanal રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૫૨૯–૧૯૪૮ |ભારત |- |{{flagicon image|Dholpur_flag.svg}}Dholpur રજવાડું | |૧૫-તોપ સલામી રજવાડું |c.૭૦૦–૧૯૪૯ |ભારત |- |Dhrangadhra રજવાડું | |૧૩-તોપ સલામી રજવાડું |૧૭૪૨–૧૯૪૮ |ભારત |- |Dhrol રજવાડું | |૯-તોપ સલામી રજવાડું |૧૫૯૫–૧૯૪૮ |ભારત |- |Dhurwai રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૬૯૦–૧૯૫૦ |ભારત |- |{{ઢાંચો:Flagicon|State of Dir}} દિર રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૯મી સદી–૧૯૬૯ |પાકિસ્તાન |- |{{flagicon image|Flag_of_Dungarp.svg}} ડુંગરપુર રજવાડું | |૧૫-તોપ સલામી રજવાડું |૧૧૯૭–૧૯૪૭ |ભારત |- |{{flagicon image|Faridkot_flag.svg}}ફરીદકોટ રજવાડું | |૧૧-તોપ સલામી રજવાડું |૧૮૦૩–૧૯૪૭ |ભારત |- |ગંગપુર રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૮૨૧–૧૯૪૮ |ભારત |- |{{flagicon image|Tehga.svg}}ગઢવાલ રાજ્યો |વિવિધ |૧૧-તોપ સલામી રજવાડું |૮૮૮–૧૯૪૯ |ભારત |- |ગૌરીહર રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૮૦૭–૧૯૫૦ |ભારત |- |ગોંડલ રજવાડું | |૧૧-તોપ સલામી રજવાડું |૧૬૩૪–૧૯૪૯ |ભારત |- |ગુલેર રજવાડું | |સલામી વગરનું, બ્રિટિશ રાજ વડે હસ્તગત |૧૪૧૫–૧૮૧૩ |ભારત |- |{{flagicon image|Gwalior_flag.svg}}ગ્વાલિયર રજવાડું | |૨૧-તોપ સલામી રજવાડું |૧૭૬૧–૧૯૪૮ |ભારત |- |હશ્ત-ભારીયા | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૬૯૦–૧૯૪૮ |ભારત |- |હિંડોલ રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૫૫૪–૧૯૪૮ |ભારત |- |{{flagicon image|Flag_of_Hunza.svg}}હુંઝા (રજવાડું) | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૫મી સદી–૧૯૭૪ |પાકિસ્તાન |- |{{flagicon image|Flag of Hyderabad 1900-1947.svg}}હૈદરાબાદ રજવાડું | |૨૧-તોપ સલામી રજવાડું |૧૮૦૩–૧૯૪૮ |ભારત |- |ઇડર રજવાડું | |૧૫-તોપ સલામી રજવાડું |c.૧૨૫૭–૧૯૪૮ |ભારત |- |ઇંદોર રજવાડું | |૧૯-તોપ સલામી રજવાડું |૧૮૧૮–૧૯૪૮ |ભારત |- |જાફરાબાદ રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |c.૧૬૫૦–૧૯૪૮ |ભારત |- |{{flagicon image|Flag_of_Jaipur.svg}}જયપુર રજવાડું | |૧૭-તોપ સલામી રજવાડું |૧૧૨૮–૧૯૪૯ |ભારત |- |{{flagicon image|Jaisalmer.svg}} જેસલમેર રજવાડું | |૧૫-તોપ સલામી રજવાડું |૧૧૫૬–૧૯૪૭ |ભારત |- |જૈતપુર રજવાડું | |સલામી વગરનું, બ્રિટિશ રાજ વડે હસ્તગત |૧૭૩૧–૧૮૪૦ |ભારત |- |જૌલાન રજવાડું | |સલામી વગરનું, બ્રિટિશ રાજ વડે હસ્તગત |૧૮૦૬–૧૮૪૦ |ભારત |- |[[જાંબુઘોડા રજવાડું]] | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૪મી સદીનો અંત–૧૯૪૮ |ભારત |- |{{flagicon image|Jamkhandiflag.jpg}}Jamkhandi રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૮૧૧–૧૯૪૮ |ભારત |- |{{flagicon image|Flag of Jammu and Kashmir (1936-1953).svg}}જમ્મુ અને કાશ્મીર (રજવાડું) | |૨૧-તોપ સલામી રજવાડું |૧૮૪૬–૧૯૫૨ |ભારત |- |{{flagicon image|Janjira.svg}}જંજીરા રજવાડું | |૧૧-તોપ સલામી રજવાડું |૧૪૮૯–૧૯૪૮ |ભારત |- |જાલોલી રજવાડું | |સલામી વગરનું, મરાઠા સામ્રાજ્ય વડે હસ્તગત |૧૭મી સદી |ભારત |- |જાઓરા રજવાડું | |૧૩-તોપ સલામી રજવાડું |૧૮૦૮–૧૯૪૮ |ભારત |- |જશપુર રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૮મી સદી–૧૯૪૮ |ભારત |- |જશો રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૭૩૨–૧૯૪૮ |ભારત |- |Jasrota | |સલામી વગરનું રજવાડું | |ભારત |- |જાસ્વાન રજવાડું | |સલામી વગરનું, બ્રિટિશ રાજ વડે હસ્તગત |૧૧૭૦–૧૮૪૯ |ભારત |- |{{flagicon image|Jath_flag.svg}}જાથ રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૬૮૬–૧૯૪૮ |ભારત |- |Jawhar રજવાડું | |૯-તોપ સલામી રજવાડું |૧૩૪૩–૧૯૪૭ |ભારત |- |જેસર | |સલામી વગરનું રજવાડું | |ભારત |- |Jhabua રજવાડું | |૧૧-તોપ સલામી રજવાડું |૧૫૮૪–૧૯૪૮ |ભારત |- |{{flagicon image|Flag of Jhalawar.svg}}ઝાલાવર રજવાડું | |૧૩-તોપ સલામી રજવાડું |૧૮૩૮–૧૯૪૯ |ભારત |- |ઝાંંસી રજવાડું | |સલામી વગરનું, બ્રિટિશ રાજ વડે હસ્તગત |૧૮૦૪–૧૮૫૮ |ભારત |- |Jigni રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૭૩૦–૧૯૫૦ |ભારત |- |જિંદ રજવાડું | |૧૩-તોપ સલામી રજવાડું |૧૭૬૩–૧૯૪૮ |ભારત |- |જોબાત રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૫મી સદી–૧૯૪૮ |ભારત |- |{{flagicon image|Jodhpur.svg}} જોધપુર રજવાડું | |૧૭-તોપ સલામી રજવાડું |૧૨૫૦–૧૯૪૯ |ભારત |- |[[જૂનાગઢ રજવાડું]] | |૧૩-તોપ સલામી રજવાડું |૧૭૩૦–૧૯૪૮ |ભારત |- |{{flagicon image|Bilaspur_flag.svg}}Kahlur | |૧૧-તોપ સલામી રજવાડું |૬૯૭–૧૯૪૮ |ભારત |- |Kalahandi રજવાડું | |૯-તોપ સલામી રજવાડું |૧૭૬૦–૧૯૪૭ |ભારત |- |Kalsia | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૦૦૬–૧૯૪૯ |ભારત |- |Kamta-Rajaula રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૮૧૨–૧૯૪૮ |ભારત |- |{{flagicon image|Flag_of_Kangra_state.png}}Kangra રજવાડું | |સલામી વગરનું, બ્રિટિશ રાજ વડે હસ્તગત |૧૧મી સદી–૧૮૪૬ |ભારત |- |કાંકેર રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૯૪૭ સુધી |ભારત |- |Kapshi | |સલામી વગરનું રજવાડું |મધ્ય ૧૭મી સદી–૧૯૫૬ |ભારત |- |{{flagicon image|Kapurthala_flag.svg}}કપુરથલા રજવાડું | |૧૩-તોપ સલામી રજવાડું |૧૭૭૨–૧૯૪૭ |ભારત |- |{{flagicon image|Karauli.PNG}}Karauli રજવાડું | |૧૭-તોપ સલામી રજવાડું |૧૩૪૮–૧૯૪૯ |ભારત |- |Kawardha રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૭૫૧–૧૯૪૮ |ભારત |- |Keonjhar રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૨મી સદી–૧૯૪૮ |ભારત |- |Keonthal | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૮મી સદીનો અંત–૧૯૪૮ |ભારત |- |Khairagarh રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૮૩૩–૧૯૪૮ |ભારત |- |Khairpur (princely state) | |૧૫-તોપ સલામી રજવાડું |૧૭૭૫–૧૯૫૫ |પાકિસ્તાન |- |{{flagicon image|FlagofKalat.svg}}Khanate of Kalat | |૧૯-તોપ સલામી રજવાડું |૧૬૬૬–૧૯૫૫ |પાકિસ્તાન |- |Khandpara રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |c.૧૫૯૯–૧૯૪૮ |ભારત |- |Khaniadhana રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૭૨૪–૧૯૪૮ |ભારત |- |{{ઢાંચો:Flagicon|State of Kharan}} ખારણ (રજવાડું) | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૬૯૭–૧૯૫૫ |પાકિસ્તાન |- |Kharsawan રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૬૫૦–૧૯૪૮ |ભારત |- |ખાયરપુર ‍રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૭૭૫–૧૯૫૫ |પાકિસ્તાન |- |Khilchipur રજવાડું | |૯-તોપ સલામી રજવાડું |૧૫૪૪–૧૯૪૮ |ભારત |- |{{flagicon image|Flag_of_the_Kingdom_of_Cochin.svg}}કોચીન રાજ્ય | વિવિધ |૧૭-તોપ સલામી રજવાડું |૧૨મી સદી–૧૯૪૭ |ભારત |- |{{flagicon image|Flag_of_Mysore.svg}}મૈસુર રાજ્ય |મૈસુર, શ્રીરંગપટ્ટનમ |૨૧-તોપ સલામી રજવાડું |૧૩૯૯–૧૯૫૦ |ભારત |- |{{flagicon image|Kishangarh.svg}}Kishangarh રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૬૧૧–૧૯૪૮ |ભારત |- |{{flagicon image|Kolhapur_flag.svg}}Kolhapur રજવાડું | |૧૯-તોપ સલામી રજવાડું |૧૭૦૭–૧૯૪૯ |ભારત |- |Koriya | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૬મી સદી–૧૯૪૮ |ભારત |- |{{flagicon image|Kotah.svg}}કોટા રજવાડું | |૧૭-તોપ સલામી રજવાડું |૧૭મી સદી–૧૯૪૯ |ભારત |- |Kotharia, Rajasthan | |સલામી વગરનું રજવાડું |c.૧૫૨૭–૨૦મી સદી |ભારત |- |Kotharia, Rajkot | |સલામી વગરનું રજવાડું |c.૧૭૩૩–૨૦મી સદી |ભારત |- |Kothi રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૮મી સદી–૧૯૫૦ |ભારત |- |Kulpahar | |સલામી વગરનું, બ્રિટિશ રાજ વડે હસ્તગત |૧૭૦૦–૧૮૫૮ |ભારત |- |Kumharsain | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૫મી–૧૯૪૭ |ભારત |- |{{flagicon image|KIurundwadjr_flag.svg}}Kurundvad Junior | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૭૩૩–૧૯૪૮ |ભારત |- |{{flagicon image|Red_flag.svg}}Kurundvad Senior | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૭૩૩–૧૯૪૮ |ભારત |- |Kuthar | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૭મી–૧૯મી સદી |ભારત |- |Kutlehar રજવાડું | |સલામી વગરનું, બ્રિટિશ રાજ વડે હસ્તગત |૭૫૦–૧૮૧૦ |ભારત |- |Lakhtar | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૬૦૪–૧૯૪૭ |ભારત |- |{{flagicon image|Flag_of_the_State_of_Las_Bela.svg}}Las Bela (princely state) | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૭૪૨–૧૯૫૫ |પાકિસ્તાન |- |Lawa Thikana | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૭૭૨–૧૯૪૭ |ભારત |- |લિંબડી રજવાડું | |૯-તોપ સલામી રજવાડું |c.૧૫૦૦–૧૯૪૭ |ભારત |- |{{flagicon image|Loharu_state_flag.png}}Loharu રજવાડું | |૯-તોપ સલામી રજવાડું |૧૮૦૬–૧૯૪૭ |ભારત |- |લુણાવાડા રજવાડું | |૯-તોપ સલામી રજવાડું |૧૪૩૪–૧૯૪૮ |ભારત |- |વલ્લવપુર રજવાડું | |૧૩-તોપ સલામી રજવાડું |૧૪૩૪-૧૯૪૯ |ભારત |- |Maihar રજવાડું | |૯-તોપ સલામી રજવાડું |૧૭૭૮–૧૯૪૮ |ભારત |- |Makrai રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૬૬૩–૧૯૪૮ |ભારત |- |Makran (princely state) | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૮મી સદી–૧૯૫૫ |પાકિસ્તાન |- |Malerkotla રજવાડું | |૧૧-તોપ સલામી રજવાડું |૧૬૫૭–૧૯૪૮ |ભારત |- |Malpur રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૪૬૬–૧૯૪૩ |ભારત |- |Manda (Kingdom) | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૫૪૨–૧૯૪૭ |ભારત |- |{{flagicon image|Mandi_flag.svg}} માંડી રજવાડું | |૧૧-તોપ સલામી રજવાડું |૧૨૯૦–૧૯૪૮ |ભારત |- |મણીપુર | |૧૧-તોપ સલામી રજવાડું |૧૧૧૦–૧૯૪૯ |ભારત |- |Mayurbhanj રજવાડું | |૯-તોપ સલામી રજવાડું |૧૭મી સદીનો અંત–૧૯૪૯ |ભારત |- |Miraj Junior | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૮૨૦–૧૯૪૮ |ભારત |- |Miraj Senior | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૮૨૦–૧૯૪૮ |ભારત |- |Mohammadgarh રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૮૪૨–૧૯૪૭ |ભારત |- |Mohanpur રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |c.૧૨૨૭–૧૯૪૮ |ભારત |- |Morvi રજવાડું | |૧૧-તોપ સલામી રજવાડું |૧૬૯૮–૧૯૪૮ |ભારત |- |{{flagicon image|Mudhol_flag.svg}}Mudhol રજવાડું | |૯-તોપ સલામી રજવાડું |૧૪૬૫–૧૯૪૮ |ભારત |- |Muli રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું | |ભારત |- |Mundru | |સલામી વગરનું, જયપુર વડે હસ્તગત |૧૬૨૧–c.૧૮૧૮ |ભારત |- |{{flagicon image|Nabha_flag.svg}}Nabha રજવાડું | |૧૩-તોપ સલામી રજવાડું |૧૭૬૩–૧૯૪૭ |ભારત |- |Nagar (princely state) | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૪મી સદી–૧૯૭૪ |પાકિસ્તાન |- |Nagod રજવાડું | |૯-તોપ સલામી રજવાડું |૧૩૪૪–૧૯૫૦ |ભારત |- |Nagpur kingdom | |સલામી વગરનું, બ્રિટિશ રાજ વડે હસ્તગત |૧૮૧૮–૧૮૫૩ |ભારત |- |Nandgaon રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૮૩૩–૧૯૪૮ |ભારત |- |Narsinghgarh રજવાડું | |૧૧-તોપ સલામી રજવાડું |૧૬૮૧–૧૯૪૮ |ભારત |- |Narsinghpur રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૨૯૨–૧૯૪૮ |ભારત |- |Nasvadi | |સલામી વગરનું રજવાડું | |ભારત |- |નવાનગર રજવાડું |જામનગર |૧૩-તોપ સલામી રજવાડું |૧૫૪૦–૧૯૪૮ |ભારત |- |Nayagarh રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |c.૧૫૦૦–૧૯૪૮ |ભારત |- |Nazargunj | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૮૯૯–૨૦મી સદી |ભારત |- |Nilgiri રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૧૨૫–૧૯૪૯ |ભારત |- |Nurpur રજવાડું | |સલામી વગરનું, બ્રિટિશ રાજ વડે હસ્તગત |૧૧મી સદી–૧૮૪૯ |ભારત |- |Orchha રજવાડું | |૧૫-તોપ સલામી રજવાડું |c.૧૫૦૧–૧૯૫૦ |ભારત |- |Orissa Tributary રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૨મી સદી–૧૯૪૮ |ભારત |- |ઔંધ રજવાડું | |સલામી વગરનું, બ્રિટિશ રાજ વડે હસ્તગત |૧૭૩૨–૧૮૫૮ |ભારત |- |Pahra | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૮૧૨–૧૯૪૮ |ભારત |- |Pal Lahara રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૧મી સદી–૧૯૪૮ |ભારત |- |Palanpur રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૩૭૦–૧૯૪૮ |ભારત |- |Paldeo | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૮૧૨–૧૯૪૮ |ભારત |- |Palitana રજવાડું | |૯-તોપ સલામી રજવાડું |૧૧૯૪–૧૯૪૮ |ભારત |- |Panna રજવાડું | |૧૧-તોપ સલામી રજવાડું |૧૭૩૧–૧૯૫૦ |ભારત |- |Pataudi રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૮૦૪–૧૯૪૭ |ભારત |- |Pathari રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૭૯૪–૧૯૪૮ |ભારત |- |{{flagicon image|Patiala_flag.svg}}Patiala રજવાડું | |૧૭-તોપ સલામી રજવાડું |૧૬૨૭–૧૯૪૮ |ભારત |- |Patna (princely state) | |૯-તોપ સલામી રજવાડું |૧૧૯૧–૧૯૪૮ |ભારત |- |Pethapur રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૩મી સદી–૧૯૪૦ |ભારત |- |{{flagicon image|Phaltan_flag.svg}}Phaltan રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૨૮૪–૧૯૪૮ |ભારત |- |Phulra | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૮૨૮–૧૯૫૦ |પાકિસ્તાન |- |Piploda રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૫૪૭–૧૯૪૮ |ભારત |- |પોરબંદર રજવાડું | |૧૩-તોપ સલામી રજવાડું |૧૧૯૩–૧૯૪૮ |ભારત |- |{{flagicon image|Flag of Partabgarh.svg}}Pratapgarh રજવાડું | |૧૫-તોપ સલામી રજવાડું |૧૪૨૫–૧૯૪૯ |ભારત |- |{{flagicon image|Pudukkottai_flag.svg}}પુડુક્કોટ્ટાઇ રજવાડું | |૧૭-તોપ સલામી રજવાડું |૧૬૮૦–૧૯૪૮ |ભારત |- |Punial રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૯૭૪ સુધી |પાકિસ્તાન |- |[[રાધનપુર રજવાડું]] | |૧૧-તોપ સલામી રજવાડું |૧૭૫૩–૧૯૪૮ |ભારત |- |Raghogarh રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૬૭૩–૧૯૪૭ |ભારત |- |Raigarh રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૬૨૫–૧૯૪૭ |ભારત |- |Rairakhol રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૨મી સદી–૧૯૪૮ |ભારત |- |Rajgarh રજવાડું | |૧૧-તોપ સલામી રજવાડું |૧૫મી સદીનો અંત–૧૯૪૮ |ભારત |- |રાજકોટ રજવાડું | |૯-તોપ સલામી રજવાડું |૧૬૨૦–૧૯૪૮ |ભારત |- |Rajoli Zamindari Estate | |સલામી વગરનું રજવાડું |c.૧૭૭૫–૧૯૪૮ |ભારત |- |Rajpipla રજવાડું | |૧૩-તોપ સલામી રજવાડું |૧૩૪૦–૧૯૪૮ |ભારત |- |Rajpur, Baroda | |સલામી વગરનું રજવાડું | |ભારત |- |Ramdurg રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૭૪૨–૧૯૪૮ |ભારત |- |{{flagicon image|Flag of the Rampur State.svg}}Rampur રજવાડું | |૧૫-તોપ સલામી રજવાડું |૧૭૭૪–૧૯૪૯ |ભારત |- |Ranasan રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૭મી સદી–૧૯૪૩ |ભારત |- |Ranpur રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૭મી સદી–૧૯૪૮ |ભારત |- |Ratlam રજવાડું | |૧૩-તોપ સલામી રજવાડું |૧૬૫૨–૧૯૪૮ |ભારત |- |Rewa (princely state) | |૧૭-તોપ સલામી રજવાડું |c.૧૭૯૦–૧૯૪૮ |ભારત |- |Sachin રજવાડું | |૯-તોપ સલામી રજવાડું |૧૭૯૧–૧૯૪૮ |ભારત |- |Sailana રજવાડું | |૧૧-તોપ સલામી રજવાડું |૧૭૩૬–૧૯૪૮ |ભારત |- |Sakti રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૯૪૮ સુધી |ભારત |- |Sambalpur રજવાડું | |સલામી વગરનું, બ્રિટિશ રાજ વડે હસ્તગત |૧૪૯૩–૧૮૪૮ |ભારત |- |Samમીar રજવાડું | |૧૧-તોપ સલામી રજવાડું |૧૭૬૦–૧૯૫૦ |ભારત |- |{{flagicon image|Sandur_flag.svg}}Sandur રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૭૧૩–૧૯૪૯ |ભારત |- |{{flagicon image|Sangli_flag.svg}}Sangli રજવાડું | |૯-તોપ સલામી રજવાડું |૧૭૮૨–૧૯૪૮ |ભારત |- |Sant રજવાડું | |૯-તોપ સલામી રજવાડું |૧૨૫૫–૧૯૪૮ |ભારત |- |Saraikela રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૬૨૦–૧૯૪૮ |ભારત |- |Sarangarh રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૯૪૮ સુધી |ભારત |- |Sardargarh Bantva | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૭૩૩–૧૯૪૭ |ભારત |- |Savanur રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૬૭૨–૧૯૪૮ |ભારત |- |Sawantwadi રજવાડું | |૯-તોપ સલામી રજવાડું |૧૬૨૭–૧૯૪૮ |ભારત |- |{{flagicon image|Flag of Shahpura.svg}}Shahpura રજવાડું | |૯-તોપ સલામી રજવાડું |૧૬૨૯–૧૯૪૯ |ભારત |- |Siba રજવાડું | |સલામી વગરનું, બ્રિટિશ રાજ વડે હસ્તગત |૧૪૫૦–૧૮૪૯ |ભારત |- |સિરમુર રજવાડું |સિરમુર |૧૧-તોપ સલામી રજવાડું |૧૦૯૫–૧૯૪૮ |ભારત |- |{{flagicon image|Sirohi.svg}}Sirohi રજવાડું | |૧૫-તોપ સલામી રજવાડું |૧૪૦૫–૧૯૪૯ |ભારત |- |Sitamau રજવાડું | |૧૧-તોપ સલામી રજવાડું |૧૭૦૧–૧૯૪૮ |ભારત |- |Sohawal રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૫૫૦–૧૯૫૦ |ભારત |- |Somna રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૯મી સદી–૧૯૪૯ |ભારત |- |સોનેપર રજવાડું | |૯-તોપ સલામી રજવાડું |૧૫૫૬–૧૯૪૮ |ભારત |- |{{flagicon image|Suket_flag.svg}}Suket રજવાડું | |૧૧-તોપ સલામી રજવાડું |૭૬૫–૧૯૪૮ |ભારત |- |Surgana રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૮મી સદીનો અંત–૧૯૪૮ |ભારત |- |Surguja રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૫૪૩–૧૯૪૮ |ભારત |- |{{flagicon image|Flag_of_Swat.svg}}સ્વાત રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૮૫૮–૧૯૬૯ |પાકિસ્તાન |- |તાલ્ચેર રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૨મી સદી–૧૯૪૮ |ભારત |- |તારાઓન રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૮૧૨–૧૯૪૮ |ભારત |- |ટેકરી રાજ | |સલામી વગરનું રજવાડું | |ભારત |- |તાંજાવુર મરાઠા રજવાડું | |સલામી વગરનું, બ્રિટિશ રાજ વડે હસ્તગત |૧૬૭૪–૧૮૫૫ |ભારત |- |તિગિરા રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૬મી સદી–૧૯૪૮ |ભારત |- |{{flagicon image|Flag of Tonk.svg}}ટોંક રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૮૦૬–૧૯૪૯ |ભારત |- |{{flagicon image|Flag_of_Jaipur.svg}}તોરાવટી | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૨મી–૨૦મી સદી |ભારત |- |તોરી ફતેહપુર | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૬૯૦–૧૯૫૦ |ભારત |- |{{ઢાંચો:Flagicon|Travancore}} ત્રાવણકોર | |૧૯-તોપ સલામી રજવાડું |૧૭૨૯–૧૯૪૯ |ભારત |- |ત્રિપુરા રજવાડું | |૧૩-તોપ સલામી રજવાડું |૧૮૦૯–૧૯૪૯ |ભારત |- |તુલસીપુર રજવાડું | |સલામી વગરનું, બ્રિટિશ રાજ વડે હસ્તગત |૧૬મી સદી–૧૮૫૯ |ભારત |- |{{flagicon image|Mewar.svg}}ઉદયપુર રજવાડું | |૧૯-તોપ સલામી રજવાડું |૭૩૪–૧૯૪૯ |ભારત |- |ઉદયપુર રજવાડું, છત્તીસગઢ | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૮૧૮–૧૯૪૮ |ભારત |- |[[વળા રજવાડું|વાળા રજવાડું]] | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૭૪૦–૧૯૪૮ |ભારત |- |વરસોડા | |સલામી વગરનું રજવાડું |c.૭૪૫–૧૯૪૭ |ભારત |- |વિજયનગર રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૫૭૭–૧૯૪૮ |ભારત |- |વિરપુર-ખેરડી રજવાડું | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૬મી સદી–૧૯૪૮ |ભારત |- |[[વડગામ રજવાડું]] | |સલામી વગરનું રજવાડું |૧૮મી સદી–૧૯૪૮ |ભારત |- |[[વઢવાણ રજવાડું]] | |૯-તોપ સલામી રજવાડું |૧૬૩૦–૧૯૪૮ |ભારત |- |[[વાંકાનેર રજવાડું]] | |૧૧-તોપ સલામી રજવાડું |૧૬૦૫–૧૯૪૮ |ભારત |- |વાડી જાગીરદાર રજવાડું | |૧૩-તોપ સલામી રજવાડું |૧૪૩૪-૧૯૫૨ |ભારત |} == સ્ત્રોત અને બાહ્ય કડીઓ == {{Commons|Category:Indian Princely States|ભારતના રજવાડાઓ}} * [http://www.uq.net.au/~zzhsoszy/ips/ Indian Princely States Genealogy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080728193104/http://www.uq.net.au/~zzhsoszy/ips/ |date=2008-07-28 }} ''ક્વીન્સલેન્ડ યુનિવર્સિટી'' * [http://www.royalark.net/India/India.htm Indian Princely states and their Genealogy - ''royalark''] * [http://flagspot.net/flags/in-princ.html Flags of Indian Princely States] * [http://www.worldstatesmen.org/ WorldStatesman- separate Princely States section(s) per present country] == સંદર્ભ == {{Reflist}} [[શ્રેણી:ભારતનો ઇતિહાસ]] ricwqfga74e7ivvrxfodyg69rfcag6m 0 87906 906257 820229 2026-10-12T03:07:09Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 906257 wikitext text/x-wiki {{Infobox mountain | name = કેદારકંઠ | photo = Kedarkantha Peak.jpg | elevation_ft = 12,500 | country = [[ભારત]] | state = [[ઉત્તરાખંડ]] | district = [[ઉત્તરકાશી જિલ્લો|ઉત્તરકાશી]] | range = ગઢવાલ હિમાલય }} '''કેદારકંઠ''' [[ભારત]]નાં [[ઉત્તરાખંડ]] રાજ્યમાં [[હિમાલય]] પર્વતમાળામાં આવેલું એક પર્વતશિખર છે. સરેરાશ સમુદ્ર સ્તરથી આ શિખરની મહત્તમ ઊંચાઈ ૧૨,૫૦૦ ફૂટ જેટલી છે.<ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/travel/want-to-go-trekking-in-the-himalayas-here-s-a-list-recommended-by-experts/story-15k5Sdpv1AgeKqHOswUEPM.html|title=Want to go trekking in the Himalayas? Here’s a list recommended by experts|last=Shah|first=Sonali|date=૬ નવેમ્બર ૨૦૧૬|website=Hindustan Times|access-date=૧૪ જાન્યુઆરી ૨૦૧૮}}</ref><ref>{{cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/story/best-treks-to-do-this-winter-adventure-kedarkantha-har-ki-dun-kuari-pass-sandakphu-brahmatal-deoriatal-chandrashila-uttarakhand-haridwar-kathgodam/1/535734.html|title=Best winter treks in India|last=Duttagupta|first=Samonway|date=૧ ડિસેમ્બર ૨૦૧૫|website=India Today|access-date=૧૪ જાન્યુઆરી ૨૦૧૮}}</ref> કેદારકંઠ [[ઉત્તરકાશી જિલ્લો|ઉત્તરકાશી જિલ્લા]]માં ગોવિંદ વન્યજીવન અભયારણ્યના વિસ્તારમાં આવેલું છે.<ref>{{cite journal|last=Mishra|first=Gaurav K|last2=Upreti|first2=Dalip K|date=મે ૨૦૧૫|title=Altitudinal distribution of cetrarioid lichens in Govind Wildlife Sanctuary, Garhwal Himalaya, Uttarakhand, India|url=https://www.academia.edu/17300163/Altitudinal_distribution_of_cetrarioid_lichens_in_Govind_Wildlife_Sanctuary_Garhwal_Himalaya_Uttarakhand_India|journal=Geophytology|volume=45|issue=1|pages=9–19|issn=0376-5156}}</ref> આ શિખર પર આરોહણ માટે સાંકરી નામના એક નાનાં ગામ ખાતેથી શરૂઆત કરવામાં આવે છે. સમુદ્રસ્તરથી લગભગ ૨૦૦૦ મિટરની ઊંચાઈએ વસેલું સાંકરી ગામ વાહન માર્ગે [[દહેરાદૂન]]થી ૨૧૦ કિમી દૂર આવેલું છે જે અંતર કાપતા લગભગ દસ કલાકનો સમય લાગે છે.<ref>{{Cite web|url=https://uttarakhandtourism.gov.in/trek/kedarkantha-winter-trek|title=Kedarkantha Winter Trek|website=uttarakhandtourism.gov.in|language=en-gb| publisher=Uttarakhand Tourism Development Board|access-date=૧૨ મે ૨૦૨૨|url-status=live |archive-url= https://web.archive.org/web/20220512115654/https://uttarakhandtourism.gov.in/trek/kedarkantha-winter-trek|archive-date= ૧૨ મે ૨૦૨૨}}</ref> ઉત્તરાખંડ પ્રવાસન વિકાસ નિગમ અને અન્ય ખાનગી સંસ્થાઓ વર્ષ દરમ્યાન વિવિધ જૂથારોહણનું આયોજન કરતા હોય છે જેમાં શિખર પર જઈ ને પાછા આવવા માટેનો કુલ ૫-૬ દિવસનો કાર્યક્રમ ઘડવામાં આવતો હોય છે. આ શિખરની ટોચ ઉપરથી હિમાલય પર્વતમાળાનાં અન્ય ૧૩ શિખરો જોઈ શકાય છે. == સંદર્ભો == {{reflist}} == બાહ્ય કડીઓ == {{commons category|Kedarkantha|કેદારકંઠ}} * [https://web.archive.org/web/20171201044224/https://www.euttaranchal.com/tourism/kedarkantha.php કેદારકંઠ ટ્રેક વિશે વધુ વિગતો] [[શ્રેણી:હિમાલય]] [[શ્રેણી:ઉત્તરાખંડ]] [[શ્રેણી:ભારતના પર્વતો]] nhkbhfqigv5xib0u8uuyinqrxt75149 0 92844 906274 840470 2026-10-12T10:37:24Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 906274 wikitext text/x-wiki {{infobox person/Wikidata | fetchwikidata = ALL | onlysourced = no }} '''પુજા ગોર''' ( '''પૂજા ગૌર''', જન્મ ૧ જૂન ૧૯૯૧)<ref name="time_TVac">{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/TV-actress-Pooja-Gor-turns-25-wishes-herself-on-Instagram/articleshow/52535508.cms|title=TV actress Pooja Gor turns 25, wishes herself on Instagram|last=Sharma|first=Sarika|date=૧ જુન ૨૦૧૬|website=The Times of India|access-date=2016-08-23}}</ref> એક ભારતીય ટેલિવિઝન અભિનેત્રી છે.<ref>{{Cite web|url=http://www.hindustantimes.com/news-feed/chunk-ht-ui-entertainmentsectionpage-television/we-don-t-live-together-pooja-gor/article1-1113106.aspx|title=We don’t live together: Pooja Gor|last=Awaasthi|first=Kavita|date=૨૬ ઓગસ્ટ ૨૦૧૩|website=Hindustan Times|access-date=7 January 2015|archive-date=18 ઑગસ્ટ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140818041246/http://www.hindustantimes.com/news-feed/chunk-ht-ui-entertainmentsectionpage-television/we-don-t-live-together-pooja-gor/article1-1113106.aspx|url-status=dead}}</ref> તેણી મન કી આવાઝ ધારાવાહિકમાં પ્રતિજ્ઞા તરીકેની ભુમિકા માટે,<ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/I-identify-with-my-character-Pratigya/articleshow/8925577.cms|title='I identify with my character Pratigya'|last=Patel|first=Ano|date=૨૧ જુન ૨૦૧૧|website=The Times of India|access-date=2016-08-23}}</ref> કિતની મહોબ્બત હૈ ધારાવાહિકમાં પૂર્વી તરીકેની ભુમિકા માટે<ref>{{Cite web|url=http://www.hindustantimes.com/tv/pratigya-in-character-as-host-for-lakhon-mein-ek/story-w1Ick2bBdNQeZQLac99cUM.html|title=Pratigya in character as host for Lakhon Mein Ek|last=Awaasthi|first=Kavita|date=૩ ઓગસ્ટ ૨૦૧૨|website=Hindustan Times|access-date=2016-08-23}}</ref> અને ''એક નયી ઉમ્મીદ ધારાવાકિકમાં'' રોશની તરીકેની ભુમિકા માટે <ref name="times1">{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Know-the-characters-of-Life-OKs-Ek-Nayi-Ummeed-Roshni/photostory/48068182.cms|title=Know the characters of Life OK’s ‘Ek Nayi Ummeed Roshni’|date=૧૪ જુલાઈ ૨૦૧૫|website=The Times of India|access-date=2016-08-23}}</ref> જાણીતી છે == અંગત જીવન == વર્ષ ૨૦૧૫માં, પુજા ગોર સ્વ રક્ષણ અને શારીરિક સ્વસ્થ રહેવા માટે કિકબૉક્સિન્ગ માટે શીખી છે.<ref>{{Cite web|url=https://m.timesofindia.com/tv/news/hindi/Pooja-Gor-is-learning-kickboxing/articleshow/45910195.cms|title=Pooja Gor is learning kickboxing|publisher=The Times of India}} </ref> == ટીવી કારકિર્દી == {| class="wikitable sortable" style="margin-bottom: 34px;" !વર્ષ !બતાવો !ભૂમિકા !નોંધો |- |૨૦૦૯ |''કિતની મહોબ્બત હૈ'' |પૂર્વી સૈલ મિત્તલ | |- |૨૦૦૯-૨૦૧૨ |''મન કી આવાઝ પ્રતિજ્ઞા'' |પ્રતિજ્ઞા કૃષ્ણ સિંહ | |- |૨૦૧૦ |''સપના બાબુલ કા...બિદાઈ'' |પ્રતિજ્ઞા |મહેમાન કલાકાર |- |૨૦૧૦ |''યે રીશ્તા ક્યા કહલાતા હૈ'' |પ્રતિજ્ઞા |મહેમાન કલાકાર |- |૨૦૧૧ |''માયકે સે બંધી ડોર'' |પ્રતિજ્ઞા |નાનકડી |- |૨૦૧૨ |''લાખો મેં એક'' |યજમાન<ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Pooja-Gor-of-Pratigya-fame-to-host-Lakhon-Mein-Ek/articleshow/15280846.cms|title=Pooja Gor of 'Pratigya’ fame to host 'Lakhon Mein Ek'|date=૩૦ જુલાઈ ૨૦૧૨|website=The Times of India|access-date=2016-08-23}}</ref> | |- |૨૦૧૨ |''વી - ધ સીરીયલ'' |જાતે<br /> | |- |૨૦૧૩ |''બિગ બોસ ૬'' |પોતાની જાતે |મહેમાન કલાકાર અંતિમ ચરણમાં |- |૨૦૧૩ |''એક થી નાયકા'' |અન્યા |બે એપિસોડ |- |૨૦૧૩ |''યે હૈ આશિકી'' |પાખી |એપિસોડિક ભૂમિકા |- |૨૦૧૩-૨૦૧૫ |''સાવધાન ઈન્ડિયા'' |યજમાન<ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Post-Lakhon-Mein-Ek-Pooja-Gor-hosts-Savdhaan-India/articleshow/19143854.cms|title=Post Lakhon Mein Ek, Pooja Gor hosts Savdhaan India|last=Agarwal|first=Stuti|date=૨૩ માર્ચ ૨૦૧૩|website=The Times of India|access-date=2016-08-23}}</ref> | |- |૨૦૧૪ |''ફીયર ફેક્ટર: ખતરો કે ખિલાડી (૫ સિઝન)'' |પોતાની જાતે | |- |૨૦૧૩ |''મુઝે પંખ દે દો'' |એકતા કપુર |એક એપિસોડ<ref>{{Cite web|url=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/pooja-gor-to-play-ekta-kapoor-in-mujhe-pankh-de-do/|title=Pooja Gor as Ekta Kapoor in Mujhe Pankh De Do|last=Unnikrishnan|first=Chaya|date=૨૫ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૩|website=Bollywood Life|access-date=2016-08-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20160309163753/http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/pooja-gor-to-play-ekta-kapoor-in-mujhe-pankh-de-do/|archive-date=2016-03-09|url-status=dead}}</ref> |- |૨૦૧૫ |''એક નયી ઉમ્મીદ - રોશની'' |ડૉ રોશની સિંહ(મુખ્ય લીડ) | |- |૨૦૧૬ |''પ્યાર તુને ક્યા કીયા (ટીવી શ્રેણી)'' |સુમોના | |} == સંદર્ભો == {{Reflist}} {{Commons category|Pooja Gaur|પુજા ગોર}} [[શ્રેણી:જીવિત લોકો]] [[શ્રેણી:અભિનેત્રી]] [[શ્રેણી:ટીવી ચેનલો]] [[શ્રેણી:૧૯૯૧માં જન્મ]] 984n6za6xyaalt1ug83dewg2ezozvi3 0 103414 906262 906194 2026-10-12T05:53:43Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 906262 wikitext text/x-wiki {{સુધારો}} '''ગોનોરિયા''' , બોલચાલની રીતે ક્લૅપ તરીકે જાણીતી છે , તે [[લૈંગિક રીતે સંક્રમિત ચેપ]] (એસટીઆઇ) છે જે બેક્ટેરિયમ નેસેરીયા ગોનોરીઆ દ્વારા થાય છે . <ref name="CDC2014">{{cite web|url=https://www.cdc.gov/std/gonorrhea/stdfact-gonorrhea-detailed.htm|title=ગોનોરિયા - સીડીસી ફેક્ટ શીટ (વિગતવાર સંસ્કરણ)|date=November 17, 2015|website=CDC|archive-url = https://web.archive.org/web/20160902004117/http://www.cdc.gov/std/gonorrhea/stdfact-gonorrhea-detailed.htm|archive-date=2 September 2016|access-date=27 August 2016|url-status = live|df=dmy-all}}</ref> ચેપમાં જનનાંગો , મોં, અથવા ગુદામાં સમાવેશ થાય છે . <ref name="New2012">{{cite journal|last1=Newman|first1=Lori|last2=Rowley|first2=Jane|last3=Vander Hoorn|first3=Stephen|last4=Wijesooriya|first4=Nalinka Saman|last5=Unemo|first5=Magnus|last6=Low|first6=Nicola|last7=Stevens|first7=Gretchen|last8=Gottlieb|first8=Sami|last9=Kiarie|first9=James|date=8 December 2015|title=2012 માં વ્યવસ્થિત સમીક્ષા અને ગ્લોબલ રિપોર્ટિંગના આધારે ચાર ફરજિયાત સેક્સ્યુઅલી ટ્રાન્સમિટ ચેપના પ્રસાર અને ઘટનાના વૈશ્વિક અંદાજો|journal=PLOS ONE|volume=10|last10=Temmerman|first10=Marleen|last11=Meng|first11=Zhefeng}}</ref> ચેપગ્રસ્ત માણસો પેશાબ સાથે પીડા અથવા બર્નિંગ , શિશ્નમાંથી મુક્તિ , અથવા પેશાબમાં દુખાવો અનુભવે છે . <ref name="CDC2014"></ref> ચેપ ધરાવતી સ્ત્રીમાં બેબસી સાથે બર્નિંગ અનુભવ થઈ શકે છે યોનિમાર્ગ સ્રાવ વચ્ચે યોની રક્તસ્ત્રાવ સમયગાળા , અથવા નિતંબ પીડા . <ref name="CDC2014"></ref>સ્ત્રીઓમાં જટિલતામાં પેલ્વિક ઇનફ્લેમેટરી રોગનો સમાવેશ થાય છે અને પુરુષોમાં એપીડિડીમિસની બળતરા શામેલ હોય છે . <ref name="CDC2014"></ref> જોકે, તેમાંના ઘણાને ચેપ લાગ્યો નથી. <ref name="CDC2014"></ref> જો સારવાર ન થાય તો, ગોનોરિયા સાંધા અથવા હૃદયના વાલ્વમાં ફેલાય છે . <ref name="CDC2014"></ref> <ref name="Mor2016">{{cite journal|last1=Morgan|first1=MK|last2=Decker|first2=CF|date=August 2016|title=ગોનોરિયા.|journal=રોગ-એક-મહિનો: ડીએમ|volume=62|issue=8|pages=260–8}}</ref> ગોનોરિયા સંક્રમિત વ્યક્તિ સાથે જાતીય સંપર્ક દ્વારા ફેલાય છે. <ref name="CDC2014"></ref> આમાં મૌખિક, ગુદા અને યોનિમાર્ગનો સમાવેશ થાય છે. <ref name="CDC2014"></ref> તે જન્મ સમયે માતાને બાળકમાં પણ ફેલાવી શકે છે . <ref name="CDC2014"></ref> નિદાન એ પેશાબની તપાસ , નર માં યુરેથ્રા , અથવા માદામાં ગર્ભાશયની ચકાસણી દ્વારા છે . <ref name="CDC2014"></ref> બધી સ્ત્રીઓ જે લૈંગિક રૂપે સક્રિય છે અને દર વર્ષે 25 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના તેમજ નવા લૈંગિક ભાગીદારો સાથેની ભલામણ કરવામાં આવે છે; <ref name="STI2015">{{cite journal|last1=Workowski|first1=KA|last2=Bolan|first2=GA|date=5 June 2015|title=સેક્સ્યુઅલી ટ્રાન્સમિટેડ રોગો સારવાર માર્ગદર્શિકા, 2015.|journal=MMWR. ભલામણો અને રિપોર્ટ્સ: મોરબીટી એન્ડ મોર્ટાલિટી વીકલી રિપોર્ટ. ભલામણો અને અહેવાલો / રોગ નિયંત્રણ માટે કેન્દ્રો|volume=64|issue=RR-03|pages=1–137}}</ref> તે જ ભલામણ પુરુષોમાં પુરૂષો (એમએસએમ) ધરાવતી વ્યક્તિઓમાં લાગુ થાય છે . <ref name="STI2015"></ref> ગોનોરિયા કોન્ડોમના ઉપયોગથી અટકાવી શકાય છે , ફક્ત એક જ વ્યક્તિ સાથે સંભોગ કરવો જે અનિચ્છિત છે અને સેક્સ નહી કરે . <ref name="CDC2014"></ref> <ref name="STI2015"></ref> સારવાર સાથે સામાન્ય છે [[ceftriaxone]] ઈન્જેક્શન દ્વારા [[azithromycin]] મોં દ્વારા. <ref name="CDC2016Tx">{{cite web|url=https://www.cdc.gov/std/gonorrhea/arg/basic.htm|title=એન્ટિબાયોટિક-રેઝિસ્ટન્ટ ગોનોરિયા મૂળભૂત માહિતી|date=June 13, 2016|website=CDC|archive-url = https://web.archive.org/web/20160908222601/http://www.cdc.gov/std/gonorrhea/arg/basic.htm|archive-date=8 September 2016|access-date=27 August 2016|url-status = live|df=dmy-all}}</ref> <ref name="CDC2016Tx"></ref> ઘણા અગાઉ ઉપયોગમાં લેવાયેલા એન્ટીબાયોટીક્સ માટે પ્રતિકાર વિકસાવવામાં આવ્યો છે અને સેફટ્રીક્સેક્સનની ઉચ્ચ માત્રામાં પ્રસંગોપાત જરૂરી છે.<ref name=CDC2016Tx></ref> ગોનોરિયા 0.8% સ્ત્રીઓ અને 0.6% પુરુષોને અસર કરે છે. <ref name="Un2015">{{cite journal|last1=Unemo|first1=M|date=21 August 2015|title=ગોનોરિયાના પ્રવર્તમાન અને ભાવિ એન્ટિમિક્રોબાયલ સારવાર - ઝડપથી વિકસી રહેલા નિસેરિયા ગોનોરિઓએ પડકારવાનું ચાલુ રાખ્યું છે.|journal=બીએમસી ચેપી રોગો|volume=15|pages=364}}</ref> આશરે 33 થી 106 મિલિયન નવા કિસ્સાઓ દર વર્ષે થાય છે, જે એસઆઇઆઈના 498 મિલિયન નવા કેસોમાંથી થાય છે - જેમાં સિફિલિસ , ક્લેમિડીયા અને ટ્રિકોમોનીઆસનો સમાવેશ થાય છે . <ref>{{cite journal|last1=Global Burden of Disease Study 2013|first1=Collaborators|date=22 August 2015|title=ગ્લોબલ, પ્રાદેશિક, અને રાષ્ટ્રીય ઘટનાઓ, પ્રસાર, અને વર્ષો 1801 દેશોમાં, 301 તીવ્ર અને લાંબા સમયથી થતી રોગો અને ઇજાઓ માટે અસમર્થતા સાથે રહ્યા હતા, 1990-2013: રોગ અભ્યાસ 2013 ના ગ્લોબલ બર્ડન માટે વ્યવસ્થિત વિશ્લેષણ.|journal=લેન્સેટ|volume=386|issue=9995|pages=743–800}}</ref> <ref name="WHOEpi14">{{cite report|title=મલ્ટી-ડ્રગ પ્રતિકારક નીસેરીયા ગોનોરિઓએ ઉદ્ભવતા|publisher=વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થા|date=2012|url=http://apps.who.int/iris/bitstream/10665/70603/1/WHO_RHR_11.14_eng.pdf|archive-url = https://www.webcitation.org/6SWdmr9aY?url=http://whqlibdoc.who.int/hq/2011/WHO_RHR_11.14_eng.pdf|archive-date=12 September 2014|format=pdf|pages=2|url-status = dead|df=dmy-all}}</ref> જ્યારે તેઓ યુવાન પુખ્ત હોય ત્યારે સ્ત્રીઓમાં ચેપ સામાન્ય રીતે થાય છે. <ref name="STI2015"></ref> 2015 માં, આમાં 700 લોકોના મોત થયા હતા. <ref name="WHOEpi14"/> ઓલ્ડ ટેસ્ટામેન્ટ સુધી રોગની તારીખની વિગતો . <ref name="Mor2016"></ref> == ચિન્હો અને લક્ષણો == [[ચિત્ર:Gonococcal_ophthalmia_neonatorum.jpg|thumb|ગોનોરિયાવાળા મહિલાઓને જન્મ આપતા 28% શિશુઓમાં ગોનોકોકાલ ઓપ્થેમિયા નિયોનટોરમનો સારવાર ન થાય તો.<ref>{{cite web|url=http://www.phac-aspc.gc.ca/publicat/clinic-clinique/pdf/s1c16e.pdf|title=ક્નોનિકલ પ્રિવેન્ટિવ હેલ્થકેર માટે કૅનેડિઅન માર્ગદર્શિકામાં 'ગોનોકોકલ' અને ક્લેમાયડિયલ ઓપ્થાલેમિયા ન્યુનેટોરમ '' માં '' માટે પ્રોફીલેક્સિસ|publisher=કૅનેડાની જાહેર આરોગ્ય એજન્સી|archive-url = https://web.archive.org/web/20100310075359/http://www.phac-aspc.gc.ca//publicat/clinic-clinique/pdf/s1c16e.pdf|archive-date=10 March 2010|url-status = dead|df=dmy-all}}</ref>]] ગોનોરીઆ ધરાવતી અડધા સ્ત્રીઓમાં લક્ષણો નથી , જ્યારે અન્યમાં યોનિમાર્ગનો સ્રાવ , પેટનો દુખાવો, અથવા ગર્ભાશય સર્વિક્સના બળતરા સાથે સંકળાયેલ જાતીય સંભોગ સાથે દુખાવો હોય છે . <ref name="Smith2015">{{cite journal|last1=Smith|first1=L|last2=Angarone|first2=MP|date=November 2015|title=સેક્સ્યુઅલી ટ્રાન્સમિટ ચેપ|journal=ઉત્તર અમેરિકાના યુરેલોજિક ક્લિનિક્સ|volume=42|issue=4|pages=507–18|doi=10.1016/j.ucl.2015.06.004}}</ref> <ref name="CE07">{{cite journal|author=Moran JS|year=2007|title=ગોનોરિયા|journal=ક્લિન ઇવિડ (ઑનલાઇન)|volume=2007|issue=|pages=}}</ref> <ref name="Sternak2014">{{cite journal|last1=Ljubin-Sternak|first1=Suncanica|last2=Mestrovic|first2=Tomislav|date=2014|title=રીવ્યૂ: ક્લામાઇડિયા ટ્રેકોમેટિસ અને જીનીટલ માયકોપ્લામસ: માનવ પ્રજનનક્ષમ સ્વાસ્થ્ય પર અસર સાથે પેથોજેન્સ|journal=પેથોજેન્સ જર્નલ|volume=2014|issue=183167|page=7|doi=10.1155/2014/183167}}</ref> લક્ષણો ધરાવતા મોટાભાગના સંક્રમિત પુરુષોને પેશાબમાં મૂત્રપિંડના બળતરા અને શિશ્નમાંથી સ્રાવ દરમિયાન સળગતા સંવેદના સાથે સંકળાયેલ યુરેથ્રાને બળતરા થાય છે . <ref name="CE07"></ref> પુરુષોમાં, બધાં કેસોમાં અડધા ભાગમાં સ્રાવ અથવા બર્નિંગ થાય છે અને તે ચેપનો સૌથી સામાન્ય લક્ષણ છે. <ref name="Shmaefsky2009p52">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=3iS7tXxC_HQC&pg=PA49|title=ગોનોરિયા|author=Brian R. Shmaefsky|date=1 January 2009|publisher=Infobase|isbn=978-1-4381-0142-2|page=52|archive-url = https://web.archive.org/web/20151102064027/https://books.google.com/books?id=3iS7tXxC_HQC&pg=PA49|archive-date=2 November 2015|url-status = live|df=dmy-all}}</ref>પુરુષો અને સ્ત્રીઓ ચેપગ્રસ્ત જીવનસાથી, સામાન્ય રીતે પુરૂષ ભાગીદાર પર મૌખિક સંભોગ કરવાથી ગળાના ગોનોરિયા મેળવી શકે છે. આવા ચેપમાં 90% કિસ્સાઓમાં લક્ષણો પેદા થતા નથી અને બાકીના 10% માં ગળામાં દુખાવો થાય છે. <ref name="Zakher">{{cite journal|last1=Zakher|first1=Bernadette|last2=Cantor MD|first2=Amy G.|last3=Daeges|first3=Monica|last4=Nelson MD|first4=Heidi|date=16 December 2014|title=રીવ્યૂ: ગોનોરિયા અને ક્લેમાયડિયા માટે સ્ક્રિનિંગ: યુ.એસ. પ્રિવેન્ટેન્ટિવ સર્વિસીસ ટાસ્ક ફોર્સ માટે એ પદ્ધતિસરની સમીક્ષા|url=https://archive.org/details/sim_annals-of-internal-medicine_2014-12-16_161_12/page/884|journal=આંતરિક દવાઓની નોંધણીઓ|volume=161|issue=12|pages=884–894|doi=10.7326/M14-1022}}</ref> <ref name="marr">{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=aywGiP9w-u8C&pg=PT150&dq=gonorrhea+throat#v=onepage&q=gonorrhea%20throat&f=false|title=જાતીય પ્રસારિત બિમારીઓ: એક ચિકિત્સક તમને જે જાણવાની જરૂર છે તે કહે છે|last=Marr|first=Lisa|publisher=Johns Hopkins University|year=2007|isbn=978-0-8018-8658-4|edition=Second|volume=|place=Baltimore, Maryland|page=|pages=|oclc=|access-date=|origyear=1998|archive-url = https://web.archive.org/web/20151002134058/https://books.google.com/books?id=aywGiP9w-u8C&pg=PT150&dq=gonorrhea+throat&hl=en&sa=X&ei=FcB2T6qYBJOOigK_wLGnDg&ved=0CDsQ6AEwAA#v=onepage&q=gonorrhea%20throat&f=false|archive-date=2 October 2015|url-status = live|df=dmy-all}}</ref> અદ્યતન કિસ્સાઓમાં, ગોનોરિયા અન્ય ચેપ જેવી જ થાકની સામાન્ય લાગણી પેદા કરી શકે છે . <ref name="Shmaefsky2009p52"></ref> વ્યક્તિ માટે બેક્ટેરિયાની એલર્જીક પ્રતિક્રિયા હોવી પણ શક્ય છે , આ કિસ્સામાં કોઈપણ દેખાતા લક્ષણો ખૂબ તીવ્ર બનશે. <ref name="Shmaefsky2009p52"></ref> સેવન સમયગાળો , 2 થી 14 દિવસ છે સૌથી ચેપ બાદ 4 અને 6 દિવસો વચ્ચે દેખાય લક્ષણો સાથે. ભાગ્યે જ, ગોનોરિયા લોહીના પ્રવાહ (નીચે જુઓ) દ્વારા મુસાફરી કર્યા પછી ત્વચાના ઘાવ અને સંયુક્ત ચેપ (સાંધામાં દુખાવો અને સોજો) નું કારણ બની શકે છે. ભાગ્યે જ તે હૃદયમાં સ્થાયી થઈ શકે છે જે એન્ડોકાર્ડીટીસ અથવા કરોડરજ્જુના સ્તંભમાં મેનિન્જાઇટિસ ( જે દમનયુક્ત રોગપ્રતિકારક તંત્ર ધરાવતા લોકોમાં વધુ શક્યતા ધરાવે છે) માં પરિણમે છે . <ref name="marr"></ref> ગોનોરિયા પ્રોસ્ટેટ કેન્સરના જોખમમાં વધારો કરે છે . <ref name="CainiGandini2014">{{cite journal|last1=Caini|first1=Saverio|last2=Gandini|first2=Sara|last3=Dudas|first3=Maria|last4=Bremer|first4=Viviane|last5=Severi|first5=Ettore|last6=Gherasim|first6=Alin|year=2014|title=લૈંગિક રીતે સંક્રમિત ચેપ અને પ્રોસ્ટેટ કેન્સરનું જોખમ: એક વ્યવસ્થિત સમીક્ષા અને મેટા-વિશ્લેષણ|journal=કેન્સર રોગચાળો|volume=38|issue=4|pages=329–338}}</ref> == કારણ == [[ચિત્ર:Neisseria_gonorrhoeae_micrograph.jpg|thumb|Multiple views of a ''[[નિસેરિયા ગોનોરીઆ]]'' બેક્ટેરિયમ, જે ગોનોરીઆનું કારણ બને છે.]] ગોનોરિયા બેક્ટેરિયમ નેસેરીયા ગોનોરીઆ દ્વારા થાય છે . <ref name="CE07"></ref> પાછલા ચેપથી રોગપ્રતિકારક શક્તિ આપવામાં આવતી નથી - જે વ્યક્તિ ચેપ લાગ્યો છે તે ચેપગ્રસ્ત વ્યક્તિના સંપર્ક દ્વારા ફરી ચેપ લાગી શકે છે. સંક્રમિત વ્યક્તિઓ પોતાને કોઈપણ ચિહ્નો અથવા લક્ષણો વગર વારંવાર ચેપ લાવી શકે છે. === ફેલાવો === યોનિ , મૌખિક અથવા [[ગુદા મૈથુન]] દ્વારા ચેપ સામાન્ય રીતે એક વ્યક્તિથી બીજામાં ફેલાય છે . <ref name="CE07"></ref> <ref name="TrebachChaulk2015">{{cite journal|last1=Trebach|first1=Joshua D.|last2=Chaulk|first2=C. Patrick|last3=Page|first3=Kathleen R.|last4=Tuddenham|first4=Susan|last5=Ghanem|first5=Khalil G.|year=2015|title=નિસેરિયા ગોનોરીઆ અને ક્લેમિડીઆ ટ્રેકોમેટિસ વિમેન રિપોર્ટિંગ એક્સ્ટ્રાજેનીટલ એક્સપોઝર|url=https://archive.org/details/sexually-transmitted-diseases_2015-05_42_5/page/233|journal=સેક્સ્યુઅલી ટ્રાન્સમિટેડ રોગો|volume=42|issue=5|pages=233–239|doi=10.1097/OLQ.0000000000000248|issn=0148-5717}}</ref> ચેપગ્રસ્ત સ્ત્રી સાથેના યોનિમાર્ગના એક જ કાર્યમાંથી ચેપ મેળવવામાં પુરુષોને 20% જોખમ છે. પુરૂષો સાથે લૈંગિક સંબંધ ધરાવનારા પુરૂષો (MSM) નું જોખમ વધારે છે. <ref name="Howard Brown">હોવર્ડ બ્રાઉન હેલ્થ સેન્ટર: એસટીઆઈ વાર્ષિક અહેવાલ, 2009</ref> સક્રિય એમએસએમને પેનિસિલ ચેપ લાગી શકે છે, જ્યારે નિષ્ક્રિય એમએસએમને ઍનોરેક્ટલ ગોનોરિયા મળી શકે છે. <ref name="Gollmann-Hempel">{{cite book|url=https://books.google.com/?id=AzkzAQAAMAAJ&pg=PA79&lpg=PA79&dq=%22unnatural+gratification+of+the+sexual+instinct%22#v=onepage&q=%22unnatural%20gratification%20of%20the%20sexual%20instinct%22&f=false|title=હોમિયોપેથિક ગાઈડ બાય યુરિનરી એન્ડ સેક્સ્યુઅલ ઑર્ગન|last=Gollmann|first=Wilhelm|publisher=Rademacher & Sheek|others=[[Charles Julius Hempel]]|year=1854|archive-url = https://web.archive.org/web/20170908204920/https://books.google.com/books?id=AzkzAQAAMAAJ&pg=PA79&lpg=PA79&dq=%22unnatural+gratification+of+the+sexual+instinct%22&source=bl&ots=005d2HRdNU&sig=POKqugRO-OCVUGvSLie8KJGZvLI&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiSpY2qzKvVAhUMPz4KHfN5B8wQ6AEIIjAB#v=onepage&q=%22unnatural%20gratification%20of%20the%20sexual%20instinct%22&f=false|archive-date=8 September 2017|url-status = live|df=dmy-all}}</ref> ચેપગ્રસ્ત માણસ સાથેના યોનિ સંબંધના એક જ કાર્યમાંથી ચેપ મેળવવામાં મહિલાઓને 60-80% જોખમ રહેલું છે. <ref name="condomreport">એલર્જી અને ચેપી રોગો રાષ્ટ્રીય સંસ્થા; સ્વાસ્થ્ય અને માનવ સેવા વિભાગ, રાષ્ટ્રીય આરોગ્ય સંસ્થાઓ (2001-07-20). "વર્કશોપ સારાંશ: જાતીય પ્રસારિત રોગ (એસટીડી) નિવારણ માટે કોન્ડોમ અસરકારકતા અંગેના વૈજ્ઞાનિક પુરાવા". Hyatt Dulles Airport, Herndon, Virginia. pp14</ref> એક બાળક ગર્ભસ્થાન દરમિયાન તેના નવજાતને ગોનોરીઆ પ્રસારિત કરી શકે છે; શિશુની આંખોને અસર કરતી વખતે, તેને ઑપ્થેમિયા નિયોનેટોરમ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે . <ref name="CE07"></ref> તે સંક્રમિત વ્યક્તિમાંથી શરીર પ્રવાહી સાથે દૂષિત પદાર્થો દ્વારા ફેલાઇ શકે છે. <ref name="Good2007">{{cite journal|last1=Goodyear-Smith|first1=F|date=November 2007|title=નવજાત અવસ્થા પછી બાળકોમાં ગોનોરિયાના બિન-જાતીય પ્રસારણ માટેના પુરાવા શું છે? એક વ્યવસ્થિત સમીક્ષા.|journal=ફોરેન્સિક અને કાનૂની દવાઓની જર્નલ|volume=14|issue=8|pages=489–502|}}</ref> સામાન્ય રીતે બેક્ટેરિયા શરીરના બહાર લાંબા સમય સુધી અસ્તિત્વમાં રહેતું નથી, સામાન્ય રીતે મિનિટથી કલાકની અંદર મૃત્યુ પામે છે. == નિદાન == [[ચિત્ર:Gonorrhoea_world_map_-_DALY_-_WHO2004.svg|thumb|ડિસેબિલિટી-એડજસ્ટ્ડ લાઇફ વર્ષ 100, 000 દીઠ ગોનોરિયા માટે રહેવાસીઓ. {{Col-begin}} {{Col-break}} {{legend|#b3b3b3|no data}} {{legend|#ffff65|<13}} {{legend|#fff200|13–26}} {{legend|#ffdc00|26–39}} {{legend|#ffc600|39–52}} {{legend|#ffb000|52–65}} {{legend|#ff9a00|65–78}} {{Col-break}} {{legend|#ff8400|78–91}} {{legend|#ff6e00|91–104}} {{legend|#ff5800|104–117}} {{legend|#ff4200|117–130}} {{legend|#ff2c00|130–143}} {{legend|#cb0000|>143}} {{col-end}}]] પરંપરાગત રીતે, ગોનોરિયા ગ્રામ ડાઘ અને સંસ્કૃતિનું નિદાન કરતું હતું ; જો કે, નવી પોલિમરેઝ ચેઇન રિએક્શન (પીસીઆર) આધારિત પરીક્ષણ પદ્ધતિઓ વધુ સામાન્ય બની રહી છે. <ref name="Sternak2014"></ref> <ref>{{cite journal|vauthors=Barry PM, Klausner JD|date=March 2009|title=ગોનોરિયા માટે સેફાલોસ્પોરિન્સનો ઉપયોગ: પ્રતિકારની આવતી સમસ્યા|journal=નિષ્ણાત ઓપીન ફાર્માકોધર|volume=10|issue=4|pages=555–77}}</ref> પ્રારંભિક સારવારમાં નિષ્ફળ થવામાં, એન્ટીબાયોટીક્સ પ્રત્યે સંવેદનશીલતા નક્કી કરવા માટે સંસ્કૃતિ કરવી જોઈએ. <ref name="Japan10">{{cite journal|vauthors=Deguchi T, Nakane K, Yasuda M, Maeda S|date=September 2010|title=ઉદ્દીપન અને ડ્રગના પ્રતિરોધક નીસેરીયા ગોનોરિઓએ ફેલાવો|journal=J. Urol.|volume=184|issue=3|pages=851–8; quiz 1235}}</ref> એવા પરીક્ષણો કે જે પોલિમરેઝ ચેઇન રિએક્શન ( પીસીઆર , ઉર્ફ ન્યુક્લીક એસિડ એમ્પ્લિફિકેશન) નો ઉપયોગ કરે છે, જે એન ગોનોરિઓએ માટે અનન્ય જીન્સ ઓળખવા માટે ગોનોરિયા ચેપનું નિદાન અને નિદાન માટે ભલામણ કરવામાં આવે છે. આ પીસીઆર-આધારિત પરીક્ષણોમાં પેશાબ, યુરેથ્રલ સ્વેબ્સ, અથવા સર્વિકલ / યોનિ સ્વેબના નમૂનાની જરૂર પડે છે. સંસ્કૃતિ (બેક્ટેરિયાને અલગ કરવા અને તેને ઓળખવા માટે વસાહતો વિકસાવવી) અને ગ્રામ-ડાઘ (મૂર્તિવિજ્ઞાન પ્રગટ કરવા માટે બેક્ટેરિયલ કોષ દિવાલોના ડાઘા) નો પણ ઉપયોગ કરી શકાય છે, સિવાય કે પેશાબ સિવાય તમામ નમૂનાના પ્રકારોમાં એન. ગોનોરિઓની હાજરીને શોધી શકાય . <ref name=":12">{{Cite web|url=https://www.uspreventiveservicestaskforce.org/Page/Document/RecommendationStatementFinal/chlamydia-and-gonorrhea-screening|title=Final ભલામણ નિવેદન: ક્લામાઇડિયા અને ગોનોરિયા: સ્ક્રીનીંગ - યુ.એસ. પ્રિવેન્ટિવ સર્વિસીસ ટાસ્ક ફોર્સ|website=www.uspreventiveservicestaskforce.org|language=en|access-date=2017-12-07}}</ref><ref name=":7">{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/std/tg2015/gonorrhea.htm|title=ગોનોકોકલ ચેપ - 2015 એસટીડી સારવાર માર્ગદર્શિકા|website=www.cdc.gov|language=en-us|access-date=2017-12-07}}</ref> જો ગ્રામ-નેગેટિવ, ઓરિડેઝ-પોઝિટિવ ડિપ્લોકોસી યુરેથ્રલ પુસ (પુરુષ જનનાશક ચેપ) ની સીધી ગ્રામ ડાઘ પર કલ્પના કરવામાં આવે છે, ગોનોરિયા ચેપનું નિદાન કરવા માટે કોઈ વધુ પરીક્ષણની આવશ્યકતા નથી. <ref name="Lev13th">{{Cite book|title=તબીબી માઇક્રોબાયોલોજી અને રોગવિજ્ઞાનવિષયક સમીક્ષા|last=Levinson|first=Warren|date=2014-07-01|publisher=|isbn=9780071818117|edition=Thirteenth|location=New York|pages=|oclc=871305336}}</ref> <ref name=":6">{{Cite journal|last=Ng|first=Lai-King|last2=Martin|first2=Irene E|date=2005|title=નિસેરિયા ગોનોરિઓએ લેબોરેટરી નિદાન|journal=કેનેડિયન જર્નલ ઓફ ચેપી રોગો અને તબીબી માઇક્રોબાયોલોજી|volume=16|issue=1|pages=15–25|issn=1712-9532}}</ref> જો કે, સ્ત્રી ચેપના કિસ્સામાં સીવરિકલ સ્લેબ્સના ગ્રામ ડાઘ ઉપયોગી નથી કારણ કે એન. ગોનોરિઓઆ જીવો આ નમૂનાઓમાં ઓછું ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. ખોટા હકારાત્મક સંભાવનાઓ વધી છે કેમ કે ગ્રામ-નકારાત્મક ડિપ્લોકોચી સામાન્ય યોનિમાર્ગના મૂળના મૂળ વતનીઓને એન ગોનોરિઓએથી અલગ કરી શકાતી નથી .આમ, ઉપર વર્ણવેલ શરતો હેઠળ સર્વિકલ સ્વેબ્સને સંસ્કારી હોવું આવશ્યક છે. જો ઓક્સિડેઝ પોઝીટીવ હોય તો ગ્રામ-નેગેટિવ ડિપ્લોકોસી સર્વાઇકલ / યોનિનલ સ્વેબ નમૂનાની સંસ્કૃતિથી અલગ હોય છે, પછી નિદાન કરવામાં આવે છે. સંસ્કૃતિ ખાસ કરીને ગળા, રિક્યુટમ, આંખો, રક્ત અથવા સાંધાના ચેપના નિદાન માટે ઉપયોગી છે - તે વિસ્તારો જ્યાં પી.આર.આર. આધારિત પરીક્ષણ તમામ પ્રયોગશાળાઓમાં સારી રીતે સ્થાપિત નથી. <ref name=":10">https://www.cdc.gov/std/tg2015/clinical.htm નિવારણ પદ્ધતિઓ પર વિભાગ</ref> <ref name=":6"></ref> સંસ્કૃતિ એન્ટીમાઇક્રોબાયલ સંવેદનશીલતા પરીક્ષણ, સારવાર નિષ્ફળતા, અને રોગચાળાના ઉદ્દેશ્યો (પ્રત્યાવર્તન, દેખરેખ) માટે પણ ઉપયોગી છે. <ref name=":6"></ref> જે દર્દીઓમાં ગોનોકોકલ ચેપ (ડીજીઆઇ) પ્રસારિત થઈ શકે છે, તે તમામ સંભવિત મ્યુકોસલ સાઇટ્સને સંસ્કારી (દા.ત., ફેરીન્ક્સ, સર્વિક્સ, યુરેથ્રા, રેક્ટમ) સંસ્કારી હોવી જોઈએ. <ref name=":10"></ref> લોહીની સંસ્કૃતિના ત્રણ સેટ પણ મેળવી શકાય છે. <ref>[https://suckhoewiki.com/benh-lau-la-gi.html dieu tri benh lau] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190401032631/https://suckhoewiki.com/benh-lau-la-gi.html |date=2019-04-01 }} suckhoewiki.com પ્રવેશ 25/04/2019</ref> સાયનોવિયલ પ્રવાહી કિસ્સાઓમાં એકત્રિત જોઇએ સેપ્ટિક સંધિવા . <ref name=":10"></ref> ગોનોરિયા માટે સકારાત્મક પરીક્ષણ કરનારા બધા લોકોએ ક્લેમિડીયા , સિફિલિસ અને માનવીય ઇમ્યુનોઇડફીસીસી વાયરસ જેવા અન્ય જાતીય સંક્રમિત રોગો માટે પરીક્ષણ કરવું જોઈએ . <ref name="Japan10"></ref> અભ્યાસોએ ગોનોરિયાવાળા યુવાન લોકોમાં 46 થી 54% સુધીના ક્લેમીડિયા સાથે સહ સંક્રમણ શોધી કાઢ્યો છે . <ref>{{Cite journal|last=Kahn|first=Richard H.|last2=Mosure|first2=Debra J.|last3=Blank|first3=Susan|last4=Kent|first4=Charlotte K.|last5=Chow|first5=Joan M.|last6=Boudov|first6=Melina R.|last7=Brock|first7=Jeffrey|last8=Tulloch|first8=Scott|last9=Jail STD Prevalence Monitoring Project|date=April 2005|title=ક્લેમિડીઆ ટ્રેકોમેટિસ અને નિસેરીયા ગોનોરિઓએ પસંદ કરેલ યુ.એસ. કિશોર અટકાયત કેન્દ્રોમાં પ્રવેશતા કિશોરોમાં પ્રસાર અને સંકલન, 1997-2002|url=https://archive.org/details/sim_sexually-transmitted-diseases_2005-04_32_4/page/255|journal=સેક્સ્યુઅલી ટ્રાન્સમિટેડ રોગો|volume=32|issue=4|pages=255–259|issn=0148-5717}}</ref> <ref>{{Cite journal|last=Dicker|first=Linda W.|last2=Mosure|first2=Debra J.|last3=Berman|first3=Stuart M.|last4=Levine|first4=William C.|date=May 2003|title=યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં સ્ત્રીઓમાં ક્લેમિડીયા સાથે ગોનોરિયા પ્રસાર અને સંકલન, 2000|url=https://archive.org/details/sim_sexually-transmitted-diseases_2003-05_30_5/page/472|journal=સેક્સ્યુઅલી ટ્રાન્સમિટેડ રોગો|volume=30|issue=5|pages=472–476|issn=0148-5717}}</ref> આ કારણોસર, ગોનોરિયા અને ક્લેમીડિયા પરીક્ષણ ઘણી વખત સંયુક્ત થાય છે. <ref name=":12"></ref> <ref name=":14">{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/std/tg2015/gonorrhea.htm|title=ગોનોકોકલ ચેપ - 2015 એસટીડી સારવાર માર્ગદર્શિકા|date=2018-01-04}}</ref> <ref name="Sherris">{{cite book|title=શેરિસ મેડિકલ માઇક્રોબાયોલોજી|url=https://archive.org/details/sherrismedicalmi0000unse_q1i3|publisher=McGraw Hill|year=2004|isbn=978-0-8385-8529-0|editor1-last=Ryan|editor1-first=KJ|edition=4th|editor2-last=Ray|editor2-first=CG}}{{page needed|date=February 2015}}</ref> ગોનોરિયા ચેપનું નિદાન કરનારા લોકોમાં એચ.આય.વી સંક્રમણના પાંચ ગણો વધારો જોખમ છે. <ref>{{cite web|url=http://whqlibdoc.who.int/hq/2011/WHO_RHR_11.14_eng.pdf|title=મલ્ટિ-ડ્રગ પ્રતિકારક નિસેરિયા ગોનોરિઓએ ઉદ્ભવતા - અસુરક્ષિત લૈંગિક રીતે સંક્રમિત ચેપમાં વૈશ્વિક વધારો થવાની ધમકી|date=2011|work=FactSheet WHO/RHR/11.14|publisher=વિશ્વ સ્વાસ્થ્ય સંગઠન|author=પ્રજનનક્ષમ આરોગ્ય અને સંશોધન વિભાગ|access-date=2019-04-25|archive-date=2013-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20130613030128/http://whqlibdoc.who.int/hq/2011/WHO_RHR_11.14_eng.pdf|url-status=dead}}</ref>આ ઉપરાંત, સંક્રમિત વ્યક્તિઓ જે એચ.આય.વી પૉઝીટીવ છે, તેઓ ગોનોરિયાના એપિસોડ દરમિયાન એચઆઇવીને ચેપ લાગતા બિનઅસરકારક ભાગીદારોને પ્રસારિત કરે છે. <ref>{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/std/gonorrhea/default.htm|title=ગોનોરિયા - સીડીસીમાંથી એસટીડી માહિતી|date=2017-10-06|website=www.cdc.gov|language=en-us|access-date=2017-12-05}}</ref> == સ્ક્રિનિંગ == યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ પ્રિવેન્ટિવ સર્વિસિઝ ટાસ્ક ફોર્સ (USPSTF) ચેપ જોખમ વધી, જે તમામ સેક્સ્યુઅલી સક્રિય સ્ત્રીઓ 25 વર્ષ કરતાં નાની સમાવેશ ખાતે મહિલાઓમાં ગોનોરિયા સ્ક્રિનિંગની ભલામણ કરે છે. પુરૂષો સાથે સંભોગ કરનાર પુરૂષો (એમએસએમ) માં એક્સ્ટ્રાજેનેટલ ગોનોરિયા અને ક્લેમાયડિયા સૌથી વધારે છે . <ref>{{cite journal|author=Meyers D|author2=Wolff T|author3=Gregory K|last4=Marion|first4=L|last5=Moyer|first5=V|last6=Nelson|first6=H|last7=Petitti|first7=D|last8=Sawaya|first8=GF|display-authors=3|date=March 2008|title=USPSTF એસટીઆઈ સ્ક્રીનીંગ માટે ભલામણો|journal=હું ફેમ ફિઝિશિયન છું|volume=77|issue=6|pages=819–24}}</ref> વધુમાં, યુ.એસ.પી.એસ.ટી.એફ. લોકોમાં નિયમિત નિરીક્ષણની ભલામણ કરે છે જેમણે અગાઉ ગોનોરિયા માટે હકારાત્મક પરીક્ષણ કર્યું છે અથવા ઘણા લૈંગિક ભાગીદારો અને વ્યક્તિઓ છે જે કોન્ડોમનો અસંગતતાથી ઉપયોગ કરે છે, પૈસા માટે જાતીય સાનુકૂળતા આપે છે અથવા દારૂ અથવા દવાઓના પ્રભાવ હેઠળ સેક્સ કરે છે. <ref name="Smith2015"></ref> ગર્ભવતી સ્ત્રીઓ (અથવા બનવાની ઇચ્છા) મહિલાઓમાં ગોનોરિયા માટે સ્ક્રિનિંગ, અને જે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં પ્રિનેટલ કેરના ભાગ રૂપે જાતીય રીતે સંક્રમિત રોગો માટે ઊંચા જોખમમાં જોવા મળે છે . == નિવારણ == આ પણ જુઓ: [[સલામત મૈથુન]] મોટાભાગના લૈંગિક રીતે સંક્રમિત રોગો હોવાને કારણે, કોન્ડોમના યોગ્ય ઉપયોગ દ્વારા ચેપનું જોખમ નોંધપાત્ર રીતે ઘટાડી શકાય છે અને અનિચ્છિત વ્યક્તિ સાથે પરસ્પર એકબીજા સાથેના સંબંધમાં જાતીય પ્રવૃત્તિઓને મર્યાદિત કરીને લગભગ સંપૂર્ણપણે દૂર કરી શકાય છે. <ref>[https://www.cdc.gov/std/gonorrhea/stdfact-gonorrhea.htm વિભાગ: ગોનોરિયા કેવી રીતે અટકાવી શકાય છે?] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161216052928/http://www.cdc.gov/std/gonorrhea/stdfact-gonorrhea.htm|date=16 December 2016}}</ref> અગાઉ ચેપગ્રસ્ત લોકોને ચેપ દૂર કરવામાં આવ્યો છે તેની ખાતરી કરવા માટે ફોલોઅપ કેર માટે પાછા ફરવા માટે પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવે છે. ફોન સંપર્કના ઉપયોગ ઉપરાંત, ઇમેઇલ અને ટેક્સ્ટ મેસેજિંગનો ઉપયોગ ચેપ માટે ફરીથી પરીક્ષણમાં સુધારો કરવા માટે મળી આવ્યો છે. <ref name="DesaiWoodhall2015">{{cite journal|last1=Desai|first1=Monica|last2=Woodhall|first2=Sarah C|last3=Nardone|first3=Anthony|last4=Burns|first4=Fiona|last5=Mercey|first5=Danielle|last6=Gilson|first6=Richard|year=2015|title=એચ.આય.વી અને એસ.ટી.આઈ. પરીક્ષણ વધારવા માટે સક્રિય રિકોલ: એક વ્યવસ્થિત સમીક્ષા|journal=સેક્સ્યુઅલી ટ્રાન્સમિટ ચેપ|volume=91|issue=5|pages=sextrans–2014–051930|doi=10.1136/sextrans-2014-051930|issn=1368-4973}}</ref> જન્મજાત નહેરમાંથી જન્મેલા નવજાત બાળકોને આંખમાં ચેપથી અટકાવવા માટે આંખમાં એરીથ્રોમાસીન મલમ આપવામાં આવે છે . અંતર્ગત ગોનોરિયાનો ઉપચાર કરવો જોઈએ; જો આ કરવામાં આવે તો સામાન્ય રીતે એક સારા નિદાનનું પાલન કરવામાં આવશે. <ref name="Sad2016">{{cite journal|last1=Sadowska-Przytocka|first1=A|last2=Czarnecka-Operacz|first2=M|last3=Jenerowicz|first3=D|last4=Grzybowski|first4=A|date=2016|title=ચેપી ચામડીની રોગોના ઓક્લર અભિવ્યક્તિઓ.|journal=ત્વચારોગવિજ્ઞાન માં ક્લિનિક્સ|volume=34|issue=2|pages=124–8}}</ref> == સારવાર == === એન્ટીબાયોટીક્સ === [[ચિત્ર:PenicillinPSAedit.jpg|thumb|[[Penicillin]] 1944 માં સામૂહિક ઉત્પાદનમાં પ્રવેશ કર્યો અને અનેક રોગનિવારક રોગોની સારવારમાં ક્રાંતિ કરી.]] 2010 સુધી, ઇન્જેક્ટેબલ સીફટ્રીક્સેક્સન એ થોડા અસરકારક એન્ટીબાયોટીક્સ પૈકીનું એક છે. <ref name="Japan10"></ref> આને સામાન્ય રીતે એઝિથ્રોમાસીન અથવા ડોક્સાયસીલાઇન સાથે મિશ્રણમાં આપવામાં આવે છે . [45] 2015 અને 2016 સુધીમાં સીડીસી અને ડબ્લ્યુએચઓ માત્ર સીએફટ્રીક્સેક્સન અને એઝિથ્રોમાસીન બંનેની ભલામણ કરે છે. <ref name="CDC2016Tx"></ref> <ref name="WHO2017Res">{{cite web|url=http://www.who.int/mediacentre/news/releases/2017/Antibiotic-resistant-gonorrhoea/en/|title=એન્ટિબાયોટિક-પ્રતિરોધક ગોનોરિયા વધતા જતા, નવી દવાઓ જરૂરી|date=7 July 2017|website=World આરોગ્ય સંસ્થા|archive-url = https://web.archive.org/web/20170709050132/http://www.who.int/mediacentre/news/releases/2017/Antibiotic-resistant-gonorrhoea/en/|archive-date=9 July 2017|access-date=10 July 2017|url-status = live|df=dmy-all}}</ref> એન્ટિબાયોટિક પ્રતિકારના વધતા દરોને કારણે સારવાર પર નિર્ણય લેતી વખતે સ્થાનિક સંવેદનશીલતા દાખલા ધ્યાનમાં લેવાની જરૂર છે. <ref name="Japan10"></ref> પુખ્ત વ્યક્તિઓ ગોનોરિયાથી ચેપ લાગી શકે છે અને યોગ્ય વ્યક્તિગત સ્વચ્છતા અને દવાઓની જરૂર હોય છે. <ref name="Sad2016"></ref> યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં 14 થી 39 વર્ષની વયના લોકોમાં, ગોનોરેલ ચેપ ધરાવતા 46% લોકોમાં ક્લેમિડિયલ ચેપ પણ છે. <ref>{{cite journal|last=Datta|first=SD|author2=Sternberg, M|author3=Johnson, RE|author4=Berman, S|author5=Papp, JR|author6=McQuillan, G|author7=Weinstock, H|date=Jul 17, 2007|title=યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં ગોનોરિયા અને ક્લેમીડિયા 14 થી 39 વર્ષની વયે, 1999 થી 2002 સુધીના લોકોમાં.|journal=આંતરિક દવાઓની નોંધણીઓ|volume=147|issue=2|pages=89–96}}</ref> === જાતીય ભાગીદારો === તે ભલામણ કરવામાં આવે છે કે લૈંગિક ભાગીદારોનું પરીક્ષણ અને સંભવિત રૂપે સારવાર કરવામાં આવે. <ref name="Japan10"></ref> ચેપગ્રસ્ત લોકોના જાતીય ભાગીદારોની સારવાર માટેનો એક વિકલ્પ દર્દી-વિતરિત ભાગીદાર ઉપચાર (પીડીપીટી) છે, જેમાં સ્વાસ્થ્ય સંભાળ પ્રદાતાની પ્રથમ તપાસ કર્યા વિના વ્યક્તિને તેના સાથીને લેવા માટે સૂચનો અથવા દવાઓ પ્રદાન કરવામાં આવે છે. <ref name="EPTFinalReport2006">[https://www.cdc.gov/std/treatment/EPTFinalReport2006.pdf "લૈંગિક સંક્રમિત રોગોના સંચાલનમાં એક્સ્ટેંટેડ ભાગીદાર ઉપચાર"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091102171329/http://cdc.gov/std/treatment/EPTFinalReport2006.pdf|date=2 November 2009}}. February 2006. Centers for Disease Control and Prevention (CDC).</ref> યુનાઈટેડ સ્ટેટસ ફોર ડિસીઝ કંટ્રોલ એન્ડ પ્રિવેન્શન (સીડીસી) હાલમાં ભલામણ કરે છે કે જે વ્યક્તિઓનું નિદાન થયું છે અને ગોનોરિયા માટે સારવાર કરવામાં આવે છે તેઓ બેક્ટેરિયમના ફેલાવાને રોકવા માટે સારવારના છેલ્લા દિવસથી ઓછામાં ઓછા એક સપ્તાહ સુધી અન્ય લોકો સાથે જાતીય સંપર્ક ટાળો. . <ref>[https://suckhoewiki.com/benh-lau-la-gi.html Benh lau o nam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190401032631/https://suckhoewiki.com/benh-lau-la-gi.html |date=2019-04-01 }} suckhoewiki.com જાન્યુઆરી 2019</ref> === એન્ટિબાયોટિક પ્રતિકાર === ઘણા એન્ટીબાયોટીક્સ સમાવેશ થાય છે એક વાર અસરકારક હતા પેનિસિલિન , tetracycline , અને fluoroquinolones હવેથી પ્રતિકાર ઊંચા દરના કારણે ભલામણ કરવામાં આવે છે. <ref name="Japan10"></ref> સીફિક્સાઇમનો પ્રતિકાર એ સ્તર સુધી પહોંચી ગયો છે કે તેને હવે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં પ્રથમ-લાઇન એજન્ટ તરીકે ભલામણ કરવામાં આવતી નથી, અને જો તેનો ઉપયોગ કરવામાં આવે તો એક અઠવાડિયા પછી વ્યક્તિને ફરીથી તપાસ કરવી જોઈએ કે નહીં તે નક્કી કરવા માટે કે ચેપ હજી ચાલુ રહ્યો છે કે કેમ. સીફટ્રીક્સેક્સનના પ્રતિકારના કિસ્સા નોંધાયા છે, પરંતુ તે હજુ પણ દુર્લભ છે, <ref name="CDC2016Tx"></ref> <ref name="Japan10"></ref> જોકે જાહેર આરોગ્ય અધિકારીઓ ચિંતિત છે કે પ્રતિકારની ઉભરતી પેટર્ન વૈશ્વિક મહામારીની આગાહી કરી શકે છે. <ref name="Groopman">{{cite journal|last=Groopman|first=Jerome|date=2012-10-01|title=સેક્સ અને સુપરબગ|url=http://www.newyorker.com/reporting/2012/10/01/121001fa_fact_groopman|url-status = live|journal=The New Yorker|volume=LXXXVIII|issue=30|pages=26–31|archive-url = https://web.archive.org/web/20121009062727/http://www.newyorker.com/reporting/2012/10/01/121001fa_fact_groopman|archive-date=9 October 2012|access-date=2012-10-13|quote=...જાહેર આરોગ્ય નિષ્ણાતો ...ગોનોરિયાના તાણનો ઉદભવ જે તેના સામે ઉપલબ્ધ છેલ્લા દવા સામે પ્રતિકારક છે, અને લૈંગિક રીતે સંક્રમિત વૈશ્વિક મહામારીના હર્બીંગર.|df=dmy-all}}</ref> યુ.કે.હેલ્થ પ્રોટેક્શન એજન્સીએ અહેવાલ આપ્યો છે કે 2011 માં ગોનોરિયા એન્ટિબાયોટિક પ્રતિકારમાં થોડો ઘટાડો થયો છે, જે 5 વર્ષમાં પ્રથમ છે. <ref>{{cite web|url=http://www.hpa.org.uk/NewsCentre/NationalPressReleases/2012PressReleases/120912Gonorrhoeatreatmentresistanceriskfalls/|title=ગોનોરિયા સારવાર પ્રતિકાર જોખમ ઘટાડે છે પરંતુ નવા નિદાનમાં વધારો થાય છે|date=12 September 2012|publisher=Health Protection Agency|archive-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20140714084352/http://www.hpa.org.uk/NewsCentre/NationalPressReleases/2012PressReleases/120912Gonorrhoeatreatmentresistanceriskfalls/|archive-date=14 July 2014|url-status = dead}}</ref> == નિદાન == જો સારવાર ન કરાય તો ગોનોરિયા અઠવાડિયા અથવા મહિના સુધી ચાલે છે જે ગૂંચવણોના ઊંચા જોખમો સાથે રહે છે. <ref name="CE07"></ref> ગોનોરીઆની ગૂંચવણોમાંની એક પદ્ધતિ પ્રણાલીગત પ્રસારને પરિણામે ત્વચાની પેસ્ટ્યુલ્સ અથવા પેટટેચિયા , સેપ્ટિક ગ્રંથિ , મેનિન્જાઇટિસ અથવા એંડોકાર્ડીટીસ થાય છે . <ref name="CE07"></ref> આ ચેપગ્રસ્ત સ્ત્રીઓમાં 0.6 થી 3% અને ચેપગ્રસ્ત પુરુષોના 0.4 અને 0.7% વચ્ચે થાય છે. <ref name="CE07"></ref> પુરુષોમાં, ઍપિડિડીમિસ , પ્રોસ્ટેટ ગ્રંથિ , અને યુરેથ્રાની બળતરા સારવાર ન કરેલા ગોનોરિયાથી થઈ શકે છે. <ref name="Robbins">Kumar, Vinay; Abbas, Abul K.; Fausto, Nelson; & Mitchell, Richard N. (2007). ''રોબિન્સ બેસિક પેથોલોજી'' (8th ed.). Saunders Elsevier. pp. 705–706 {{ISBN|978-1-4160-2973-1}}</ref> સ્ત્રીઓમાં, ઉપચારિત ગોનોરીઆનો સૌથી સામાન્ય પરિણામ પેલ્વિક ઇનફ્લેમેટરી રોગ છે . અન્ય ગૂંચવણોમાં યકૃતની આસપાસના પેશીની બળતરા શામેલ છે , <ref name="Robbins"></ref> ફિટ્ઝ-હ્યુગ-કર્ટિસ સિન્ડ્રોમ સાથે સંકળાયેલી દુર્લભ જટિલતા ; આંગળીઓ, કાંડા, અંગૂઠા અને પગની ઘૂંટીઓમાં સેપ્ટિક સંધિવા ; સેપ્ટિક ગર્ભપાત ; ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન chorioamnionitis ; નવજાત અથવા પુખ્ત અંધત્વ conjunctivitis માંથી ; અને વંધ્યત્વ. પુરૂષો કે જેને ગોનોરિયા ચેપ થયો હોય તેઓને પ્રોસ્ટેટ કેન્સર થવાનું જોખમ વધારે છે . <ref name="CainiGandini2014"></ref> == રોગચાળો == [[ચિત્ર:Chart_of_gonorrhea_infection_rates_(USA,_1941-2007).png|thumb|ગોનોરિયા—Rates: United States, 1941–2007]] દર વર્ષે ગોનોરિયાના લગભગ 88 મિલિયન કિસ્સાઓ આવે છે, જે પ્રત્યેક વર્ષે એસ.ટી.આઈ. ની 448 મિલિયન નવા કેસોમાંથી થાય છે - તેમાં સિફિલિસ, ક્લેમિડીયા અને ટ્રિકોમોનીઆસિસનો પણ સમાવેશ થાય છે . <ref name="WHOEpi14"></ref> 2013 માં, તે 3,200 મૃત્યુનું કારણ બન્યું હતું, જે 1990 માં 2,300 હતું. <ref name="GBD2013Death">{{cite journal|last1=GBD 2013 Mortality and Causes of Death|first1=Collaborators|date=10 January 2015|title=ગ્લોબલ, પ્રાદેશિક, અને રાષ્ટ્રીય વય-લિંગ વિશિષ્ટ સર્વ-કારણ અને મૃત્યુનાં 240 કારણોસર કારણ-વિશિષ્ટ મૃત્યુદર, 1990-2013: રોગ અધ્યયનના વૈશ્વિક બર્ડન માટે વ્યવસ્થિત વિશ્લેષણ 2013.|url=https://archive.org/details/sim_the-lancet_the-lancet_january-10-16-2015_385_9963/page/117|journal=Lancet|volume=385|issue=9963|pages=117–71}}</ref> યુનાઈટેડ કિંગડમમાં, 100 થી 100,000 પુરુષ દીઠ 196 વર્ષ 20 થી 24 વર્ષ અને 16 થી 19 વર્ષની 100,000 સ્ત્રીઓની 133 સ્ત્રીઓની નિદાન કરવામાં આવી હતી. <ref name="CE07"></ref> 2013 માં, સીડીસીએ અંદાજ લગાવ્યો હતો કે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં 820,000 થી વધુ લોકો નવી દર વર્ષે ગોનોરેલ ચેપ. આમાંના અડધાથી ઓછા ચેપ સીડીસીને આપવામાં આવે છે. 2011 માં, સીડીસીને ગોનોરિયાના 321,849 કેસો નોંધાયા હતા. 1 9 70 ના દાયકાના મધ્યમાં રાષ્ટ્રીય ગોનોરિયા નિયંત્રણ કાર્યક્રમના અમલીકરણ પછી, રાષ્ટ્રીય ગોનોરિયા દર 1975 થી 1997 સુધી ઘટ્યો હતો. 1998 માં નાના વધારા પછી, ગોનોરિયા દર 1999 થી થોડો ઘટ્યો છે. 2004 માં, ગોનોરેલ ચેપના અહેવાલની દર 113 હતું. 100,000 વ્યક્તિ દીઠ 5. <ref>{{cite web|url=https://www.cdc.gov/std/Gonorrhea/STDFact-gonorrhea.htm|title=ગોનોરિયા - સીડીસી ફેક્ટ શીટ|date=29 May 2012|publisher=CDC|archive-url = https://web.archive.org/web/20161216052928/http://www.cdc.gov/std/gonorrhea/stdfact-gonorrhea.htm|archive-date=16 December 2016|access-date=2013-12-20|url-status = live|df=dmy-all}}</ref> યુ.એસ. માં, તે બીજા-સૌથી સામાન્ય બેક્ટેરિયા સેક્સ્યુઅલી ટ્રાન્સમિટ ચેપ છે ; ક્લેમિડીઆ પ્રથમ રહે છે. <ref name="cdcgonorrhea">{{cite web|url=https://www.cdc.gov/std/stats/gonorrhea.htm|title=સીડીસી - એસટીડી દેખરેખ - ગોનોરિયા|archive-url = https://web.archive.org/web/20080306085420/http://www.cdc.gov/std/stats/gonorrhea.htm|archive-date=2008-03-06|access-date=2008-08-21}}</ref> <ref name="cdcchlamydia">{{cite web|url=https://www.cdc.gov/std/Chlamydia/STDFact-Chlamydia.htm|title=સીડીસી ફેક્ટ શીટ - ક્લેમીડિયા|archive-url = https://web.archive.org/web/20161216052855/http://www.cdc.gov/std/chlamydia/stdfact-chlamydia.htm|archive-date=16 December 2016|access-date=2008-08-21|url-status = live|df=dmy-all}}</ref> સીડીસી અનુસાર આફ્રિકન અમેરિકનો ગોનોરિયા દ્વારા સૌથી વધુ પ્રભાવિત છે, 2010 માં તમામ ગોનોરિયા કિસ્સાઓમાં 69% હિસ્સો ધરાવે છે. <ref>{{cite web|url=https://www.cdc.gov/std/stats10/tables/trends-table.htm|title=યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં એસટીડી પ્રવાહો: 2010 ગોનોરિયા, ક્લેમાયડિયા અને સિફિલિસ માટેનો રાષ્ટ્રીય ડેટા|date=22 November 2010|publisher=[[Centers for Disease Control and Prevention]] (CDC)|archive-url = https://web.archive.org/web/20120124104622/http://www.cdc.gov/std/stats10/tables/trends-table.htm|archive-date=24 January 2012|url-status = live|df=dmy-all}}</ref> વિશ્વ સ્વાસ્થ્ય સંગઠને [[જાપાન]], ફ્રાંસ અને સ્પેનમાં ઓછામાં ઓછા ત્રણ કેસોની વિશ્લેષણને પગલે ગોનોરિયાના અનટ્રેટેબલ જાતોના ફેલાવાને 2017 માં ચેતવણી આપી હતી, જે તમામ એન્ટિબાયોટિક સારવારમાં બચી ગયો હતો. <ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/society/2017/jul/07/untreatable-gonorrhoea-superbug-spreading-around-world-who-warns|title=અનટ્રેટેબલ ગોનોરિયા 'સુપરબગ' વિશ્વભરમાં ફેલાય છે, WHO ચેતવણી આપે છે|publisher=''The Daily Telegraph|date=7 July 2017|url-status = live|archive-url = https://web.archive.org/web/20170707065204/https://www.theguardian.com/society/2017/jul/07/untreatable-gonorrhoea-superbug-spreading-around-world-who-warns|archive-date=7 July 2017|df=dmy-all}}</ref> == ઇતિહાસ == [[ચિત્ર:SheMayLookCleanBut.jpg|left|thumb|બીજા વિશ્વયુદ્ધ દરમિયાન, યુ.એસ. સરકારે ગોનોરિયા અને અન્યના જોખમો વિશે લશ્કરી કર્મચારીઓને ચેતવણી આપવા માટે પોસ્ટરોનો ઉપયોગ કર્યો હતો [[જાતીય પ્રસારિત ચેપ]].]] કેટલાક વિદ્વાનો બાઇબલના શબ્દો ઝેવ (પુરુષ માટે) અને ઝવાહ (માદા માટે) ગોનોરિયા તરીકે અનુવાદ કરે છે. <ref>{{cite web|url=http://www.biu.ac.il/JH/Parasha/eng/metzora/nitzan.html|title=Daf Parashat Hashavua|archive-url = https://web.archive.org/web/20121003062653/http://www.biu.ac.il/JH/Parasha/eng/metzora/nitzan.html|archive-date=3 October 2012|access-date=2012-11-02|url-status = live|df=dmy-all}}</ref> એવું સૂચન કરવામાં આવ્યું છે કે પારોનો ગોનોરિયા માટે સારવાર તરીકે ઉપયોગ થયો હતો. પુનઃપ્રાપ્ત ઇંગલિશ વૉરશીપ બોર્ડ પર સર્જનોના સાધનો મેરી રોઝ એક સિરીંજ શામેલ છે કે, કેટલાક અનુસાર, મૂત્રપિંડ માટીસ દ્વારા ગોરોરિયા પીડાતા કોઈપણ દુર્ભાગ્યપૂર્ણ ક્રૂમેન માં પારા દાખલ કરવા માટે ઉપયોગ થતો હતો . આ રોગના સંદર્ભમાં "ક્લૅપ" નામ, સોળમી સદીની શરૂઆતમાં નોંધાયું છે. <ref name="firstuseprimary">{{cite book|title=મેજિસ્ટ્રેટ માટે મિરર|title-link=મેજિસ્ટ્રેટ માટે મિરર|last=Higgins|first=John|year=1587}} તરીકે ઉલ્લેખ કર્યો છે'' "Oxford English Dictionary'' માટે પ્રવેશ "clap"</ref> 1854 માં, ડૉ. વિલ્હેમ ગોલ્મનએ ગોનોરીઆને તેમના પુસ્તક, હોમિયોપેથિક ગાઇડ ટુ બાય બાય ડિસિઝિસ યુરિન એન્ડ સેક્સ્યુઅલ ઓર્ગન્સ માં સંબોધ્યા . તેમણે નોંધ્યું હતું કે મોટા શહેરોમાં વેશ્યા અને સમલૈંગિક લોકોમાં આ રોગ સામાન્ય હતો . Gollmann આગ્રહણીય સારવાર તરીકે નીચેના એમાંનું ઝેર ઇલાજ માટે "દુઃખાવાનો અને બળતરા સાથે શૂટિંગ દુખાવો;" પ્યુર્યુલેન્ટ સ્રાવ સાથે પીડા સીવવા માટે "પારા"; nux vomica અને સલ્ફર "જ્યારે લક્ષણો સાથે જટિલ છે હરસ અને સ્ટ્રીક્ચરનાં ગુદામાર્ગ . અન્ય ઉપાયો સમાવેશ થાય છે સિલ્વરટચ , ઔરમ ( સોનું), ઝેરી છોડ , calcarea , ignatia , ફોસ્ફરસ , અને સેપિયા . <ref name="Gollmann-Hempel"></ref> 19 મી સદીમાં સિલ્વર નાઇટ્રેટ વ્યાપકરૂપે ઉપયોગમાં લેવાતી દવાઓમાંથી એક હતું. જો કે, તે પ્રોટાર્ગોલ દ્વારા બદલવામાં આવ્યું . આર્થર એઇચેનગ્રુને આ પ્રકારની કોલોડેડ સિલ્વરની શોધ કરી હતી, જેને બેઅર દ્વારા 1897 માં વેચવામાં આવી હતી . 1940 ના દાયકામાં સૌપ્રથમ એન્ટીબાયોટીક્સનો ઉપયોગ થતાં સુધી ચાંદી આધારિત સારવારનો ઉપયોગ કરવામાં આવતો હતો. <ref>{{cite journal|author=Max Bender|year=1898|title=ન્યૂ એન્ટી ગોનોરોહિકા વિશે (insbes. Argonin und Protargol)|journal=ત્વચારોગ સંશોધનના આર્કાઇવ્સ|volume=43|issue=1|pages=31–36|doi=10.1007/BF01986890}}</ref> <ref name="medlineneogono">{{MedlinePlusEncyclopedia|001606|Neonatal Conjunctivitis}}</ref> પ્રાણવાયુ રોગ અથવા રોગચાળો તરીકે ગોનોરિયાના પ્રારંભનો ચોક્કસ સમય ઐતિહાસિક રેકોર્ડથી ચોક્કસપણે નક્કી કરી શકાતો નથી. પ્રથમ (અંગ્રેજી) સંસદના અધિનિયમોમાં પ્રથમ વિશ્વસનીય નોંધો થાય છે. 1161 માં, આ સંસ્થાએ "બર્નિંગની જોખમી બિમારી" ... ના ફેલાવા માટે કાયદો પસાર કર્યો. <ref>W Sanger. વેસ્ટિસ્ટેશન હિસ્ટ્રી. NY, Harper, 1910.</ref> વર્ણવેલ લક્ષણો, ગોનોરિયાના નિદાન સાથે સુસંગત છે. 1256 માં ફ્રાન્સમાં લ્યુઇસ આઇએક્સ દ્વારા સમાન હુકમ પસાર કરવામાં આવ્યો હતો , જે વસાહત સાથેના નિયમનને બદલે છે. <ref>P. LaCroix. The History of Prostitution—Vol. 2. NY, MacMillan, 1931.</ref> ક્રુસેડર્સ દ્વારા એકરના ઘેરા ઘેરાયેલો સમાન લક્ષણો નોંધાયા હતા . ગોનોરિયા રોગચાળોના દેખાવ પર, અથવા તેના પર આધાર રાખીને, યુરોપિયન મધ્યયુગીન સમાજમાં ઘણા ફેરફાર થયા. પીડિત દર્દીઓને ઇનકાર કર્યા વિના સારવાર માટે શહેરો જાહેર આરોગ્ય ડોકટરોને ભાડે રાખતા હતા. પોપ બોનિફેસે કૅથલિક પાદરીઓની નીચેના હુકમો માટે અભ્યાસ પૂર્ણ કરવાની આવશ્યકતાને રદિયો આપ્યો હતો . <ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=iwU1DgAAQBAJ&pg=PT70|title=બેઝિક હેલ્થકેર સ્ટડીઝ: સેક્સ્યુઅલી ટ્રાન્સમિટેડ ડિસીઝ|last=Moen|first=Juliann|publisher=Alpha Editions|others=Lester Bivens|year=2017|isbn=9789386367570|archive-url = https://web.archive.org/web/20170908204920/https://books.google.com/books?id=iwU1DgAAQBAJ&pg=PT70|archive-date=8 September 2017|url-status = live|df=dmy-all}}</ref> મધ્યયુગીન જાહેર આરોગ્ય ચિકિત્સકોએ તેમના શહેરોના રોજગારીમાં "બર્નિંગ", તેમજ કુપો અને અન્ય રોગચાળો પીડિતોને વેશ્યા વેશ્યાઓની સારવાર કરવાની જરૂર હતી. <ref>WE Leiky. યુરોપિયન નૈતિકતાના ઇતિહાસ. NY, MacMillan, 1926.</ref> પોપ બોનિફેસે સંપૂર્ણપણે તબીબી પ્રથાને બિનસાંપ્રદાયિક બનાવ્યાં પછી, ચિકિત્સકો સેક્સ્યુઅલી ટ્રાન્સમિટેડ બીમારીની સારવાર માટે વધુ તૈયાર હતા. <ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=iwU1DgAAQBAJ&pg=PT70&lpg=PT70|title=બેઝિક હેલ્થકેર સ્ટડીઝ: સેક્સ્યુઅલી ટ્રાન્સમિટેડ ડિસીઝ|last=Moen|first=Juliann|publisher=Alpha Editions|others=Lester Bivens|year=2017|isbn=9789386367570|archive-url = https://web.archive.org/web/20170908204920/https://books.google.com/books?id=iwU1DgAAQBAJ&pg=PT70&lpg=PT70|archive-date=8 September 2017|url-status = live|df=dmy-all}}</ref> == સંશોધન == ગોનોરિયા માટે રસી વિકસાવવામાં આવી છે જે ઉંદરમાં અસરકારક છે. <ref>{{cite journal|last1=Jerse|first1=AE|last2=Bash|first2=MC|last3=Russell|first3=MW|date=20 March 2014|title=ગોનોરિયા સામેની રસીઓ: હાલની સ્થિતિ અને ભાવિ પડકારો .|journal=રસી|volume=32|issue=14|pages=1579–87}}</ref> જ્યાં સુધી આગળના અભ્યાસોએ દર્શાવ્યું ન હતું કે માનવ વસ્તીમાં તે સલામત અને અસરકારક છે ત્યાં સુધી તે માનવ ઉપયોગ માટે ઉપલબ્ધ રહેશે નહીં. પ્રતિકારક તાણ અને એન્ટિજેનીક વિવિધતાના ચાલુ વિકાસ દ્વારા રસીનો વિકાસ જટિલ રહ્યો છે ( એન ગોનોરિઓઇની ક્ષમતા રોગપ્રતિકારક તંત્રને છૂટી કરવા માટે વિવિધ સપાટીના માર્કર્સથી છૂપાવવા માટેની ક્ષમતા ). <ref name="BaardaSikora2015">{{cite journal|last1=Baarda|first1=Benjamin I.|last2=Sikora|first2=Aleksandra E.|year=2015|title=નિસેરિયા ગોનોરીઆએ પ્રોટોમિક્સ: એક જૂની બીમારી સામે પ્રતિક્રિયા માટે ખજાનો શોધ્યો|journal=માઇક્રોબાયોલોજી માં ફ્રન્ટિયર્સ|volume=6|pages=1190|doi=10.3389/fmicb.2015.01190|issn=1664-302X|postscript=; પીટસબર્ગ યુનિવર્સિટી દ્વારા પૂરી પાડવામાં આવેલ પ્રવેશ.}}</ref> કારણ કે એન ગોનોરિયાને નજીકથી સંબંધિત છે એન meningitidis અને તેઓ તેમના જિનેટિક સિક્વન્સ માં 80-90% સમરૂપતા ધરાવે છે કેટલાક ક્રોસ-પ્રોટેક્શન દ્વારા મેનન્જોકોકલ રસીઓ બુદ્ધિગમ્ય છે. 2017 માં પ્રકાશિત એક અભ્યાસ દર્શાવે છે કે મેન્ઝેડબ્લ્યુ ગ્રુપ બી મેનિન્ગોકોકલ રસીએ ગોનોરિયા સામે આંશિક રક્ષણ પૂરું પાડ્યું છે. <ref name="Gottlieb2017">{{cite journal|last1=Gottlieb|first1=Sami L.|last2=Johnston|first2=Christine|date=2017|title=સેક્સ્યુઅલી ટ્રાન્સમિટેડ ચેપ સામે નવી રસીઓ માટે ભાવિ સંભાવનાઓ|journal=Curr Opin Infect Dis|volume=30|issue=1|pages=77–86|doi=10.1097/QCO.0000000000000343}}</ref> રસીની કાર્યક્ષમતા 31% ગણવામાં આવી હતી. <ref name="Petousis-Harris2017">{{cite journal|last1=Petousis-Harris|first1=Helen|date=2017|title=ન્યુ ઝિલેન્ડમાં ગોનોરિયા સામે જૂથ બી બાહ્ય કલા વીસ વેનીકલ મેનીંગોકૉકલ રસીની અસરકારકતા: એક પૂર્વવર્તી કેસ નિયંત્રણ નિયંત્રણ|journal=Lancet|volume=390|issue=10102|pages=1603–1610|doi=10.1016/S0140-6736(17)31449-6}}</ref> == સંદર્ભ == {{Reflist}} == બાહ્ય લિંક્સ == * {{dmoz|Health/Reproductive_Health/Sexually_Transmitted_Diseases/Gonorrhea/}} * [https://www.cdc.gov/std/Gonorrhea/STDFact-gonorrhea.htm "Gonorrhea - CDC Fact Sheet"] [[શ્રેણી:Bacterium-related cutaneous conditions]] [[શ્રેણી:Sexually transmitted diseases and infections]] [[શ્રેણી:Infectious causes of cancer]] [[શ્રેણી:RTT]] [[શ્રેણી:RTTEM]] 6tor5f4no612o1pnzrnff1wnr7i48hy 0 127590 906260 900525 2026-10-12T05:32:29Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 906260 wikitext text/x-wiki {{Infobox recurring event |name = Gujarat Literature Festival |native_name = ગુજરાતી સાહિત્ય મહોત્સવ |native_name_lang = gu |logo = |logo_alt = |logo_caption = |logo_size = |image = |image_size = |alt = |caption = |status = સક્રિય |genre = સાહિત્યિક મહોત્સવ |date = <!-- {{start date|YYYY|mm|dd}} "dates=" also works, but do not use both --> |begins = <!-- {{start date|YYYY|mm|dd}} --> |ends = <!-- {{end date|YYYY|mm|dd}} --> |frequency = વાર્ષિક |venue = |location = [[અમદાવાદ]], [[વડોદરા]] |country = [[ભારત]] |years_active = {{age|2014}} |first = {{start date|2014|1|3}} | founders = {{plainlist| * શ્યામ પારેખ * સમકિત શાહ * જુમના શાહ }} |last = {{End date|2019|12|22}} |prev = |next = |participants = ૨૦૦ |attendance = |activity = |leader_name = |patron = |organised = <!-- "organized=" also works --> |member = અદિતી દેસાઈ, નિહારિકા શાહ, આરજે દેવકી, આરજે આરતી, ભાર્ગવ પુરોહિત. |people = {{plainlist| * પારસ ઝા * [[અભિષેક જૈન]] * [[રામ મોરી]] * [[રાજેન્દ્ર પટેલ]] }} |sponsors = {{plainlist| * ગુજરાત પ્રવાસન * રિલાયન્સ જૂથ * [[ઓઇલ એન્ડ નેચરલ ગેસ કોર્પોરેશન]] (ઓએનજીસી) * હિન્દુસ્તાન કોકાકોલા બેવરેજીસ પ્રા. લિ. * ગુજરાત રાજ્ય હસ્તકલા અને હસ્તશિલ્પ વિકાસ નિગમ લિમિટેડ * વૉડાફોન * એલેમ્બિક ફાર્માસ્યુટિકલ્સ }} |website = {{URL|https://gujlitfest.org}} }} '''ગુજરાતી સાહિત્ય મહોત્સવ''' જેને '''ગુજરાત લિટરેચર ફેસ્ટીવલ''' (સંક્ષિપ્ત જીએલએફ) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે એક સાહિત્યિક ઉત્સવ છે જે દર વર્ષે ભારતીય શહેર [[અમદાવાદ]], ગુજરાતમાં યોજાય છે. આ ઉત્સવ સામાન્ય રીતે ડિસેમ્બર-જાન્યુઆરીમાં યોજાય છે. આ મહોત્સવનો મુખ્ય ઉદ્દેશ ચર્ચા, પરિસંવાદ અને કાર્યશિબિર પદ્ધતિ દ્વારા [[ગુજરાતી સાહિત્ય]]ને પ્રોત્સાહન અને લોકપ્રિય બનાવવાનો છે. આ ઉત્સવની સ્થાપના શ્યામ પારેખ, સમકિત શાહ અને જુમના શાહે કરી હતી. આ મહોત્સવના અન્ય સભ્યોમાં પારસ ઝા, ફિલ્મ સર્જક [[અભિષેક જૈન]], લેખક [[રામ મોરી]] અને કવિ રાજેન્દ્ર પટેલનો સમાવેશ થાય છે. == ઝાંખી == ગુજરાતી સાહિત્ય મહોત્સવ એ ગુજરાતનો સૌથી પ્રથમ અને સૌથી મોટો સાહિત્યિક ઉત્સવ છે.<ref>{{cite news |title=Roller-Coaster of Literary Talks and Stand-Up Comedy |newspaper=First India - City First |date=22 December 2019 |page=14}}</ref><ref>{{cite web | title=Gujarat Literature Festival (GLF) | website=GoWhereWhen | url=https://www.gowherewhen.com/event/gujarat-literature-festival-glf | access-date=2020-07-10}}</ref><ref>{{cite news |title=ગુજરાત લિટરેચર ફેસ્ટિવલમાં કાન્તિ ભટ્ટ પત્રકારત્વ પારિતોષિક એનાયત |url=https://www.janmabhoominewspapers.com/news/279180 |newspaper=[[જન્મભૂમિ (સમાચારપત્ર)|Janmabhoomi (Gujarati newspaper)]] |date=24 December 2019 |language=gu |access-date=2020-07-11}}</ref> તે ''ગુજરાતી લિટરેચર ફેસ્ટીવલ'' (સંક્ષિપ્ત જીએલએફ) તરીકે પણ ઓળખાય છે.<ref name=":1"/> આ મહોત્સવનો મુખ્ય ઉદ્દેશ ચર્ચા, પરિસંવાદ અને કાર્યશિબિર પદ્ધતિ દ્વારા [[ગુજરાતી સાહિત્ય]]ને પ્રોત્સાહન અને લોકપ્રિય બનાવવાનો છે.<ref>{{cite news|title=What's Up, Amdavad? |newspaper=The Times of India |date=21 December 2019 |location=Ahmedabad |page=2}}</ref> સત્તાવાર રીતે આ ત્રિદિવસીય કાર્યક્રમમાં સ્પર્ધાઓ અને કાર્યશિબિરોનું પણ આયોજન કરવામાં આવે છે.<ref>{{cite news|title=Gujarat Literature Festival |date=19 December 2019 |newspaper=First India - City First |location=Ahmedabad |page=12}}</ref> સાહિત્ય એ પુસ્તકના આવરણ વચ્ચે બંધાયેલું નથી એવી ફિલસૂફીથી શરૂ થયેલો આ મહોત્સવ જીએલએફ રંગમંચ, પટકથા, દસ્તાવેજી ફિલ્મો, સંગીત, પત્રકારત્વ, સોશિયલ મીડિયા અને મૌખિક પરંપરા સહિતના અનેક સ્વરૂપોને એકસાથે આવરી લે છે. શ્યામ પારેખ અને સમકિત શાહ આ મહોત્સવના દિગ્દર્શક અને નિર્માતા છે, જ્યારે પારસ ઝા પ્રોગ્રામિંગ ડાયરેક્ટર તરીકે ફરજ બજાવે છે.<ref name=":1"/><ref name=":7"/><ref name=":8">{{cite web | title=Gujarat Literature Festival spreads wings beyond city | website=DNA India | date=2017-12-29 | url=https://www.dnaindia.com/ahmedabad/report-gujarat-literature-festival-spreads-wings-beyond-city-2571264 | access-date=2020-07-13}}</ref> કવિ [[રાજેન્દ્ર પટેલ]] અને ફિલ્મ સર્જક [[અભિષેક જૈન]] આ ઉત્સવના સભ્ય છે. ટુકડીના અન્ય સભ્યોમાં અદિતિ દેસાઈ, નિહારિકા શાહ, ભાર્ગવ પુરોહિત, આરજે આરતી અને આરજે દેવકીનો સમાવેશ થાય છે.<ref name=":2"/> આ સમગ્ર મહોત્સવ ગુજરાત પ્રવાસન, રિલાયન્સ જૂથ, [[ઓઇલ એન્ડ નેચરલ ગેસ કોર્પોરેશન]] (ઓએનજીસી), હિન્દુસ્તાન કોકાકોલા બેવરેજીસ, ગુજરાત રાજ્ય હસ્તકલા અને હસ્તશિલ્પ વિકાસ નિગમ, વૉડાફોન, એલેમ્બિક ફાર્માસ્યુટિકલ્સ દ્વારા પ્રાયોજીત કરવામાં આવે છે.<ref name=":1">{{cite web | title=Ahmedabad to host 8th edition of Gujarat Literature Festival | website=Navjeevan Express | date=2019-12-11 | url=https://navjeevanexpress.com/ahmedabad-to-host-8th-edition-of-gujarat-literature-festival/ | access-date=2020-07-05 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200706102843/https://navjeevanexpress.com/ahmedabad-to-host-8th-edition-of-gujarat-literature-festival/ | archive-date=2020-07-06 | url-status=dead}}</ref> [[ગુજરાત યુનિવર્સિટી]] અને [[અમદાવાદ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન]] મહોત્સવના ભાગીદાર તરીકે કાર્ય કરે છે.<ref name=":5">{{cite news |title=GLF begins in Ahmedabad |newspaper=First India - City First |date=21 December 2019 |location=Ahmedabad |page=14}}</ref> == સમયરેખા == === પ્રથમ આવૃત્તિ === જીએલએફની પ્રથમ આવૃત્તિ ૩, ૪ અને ૫ જાન્યુઆરી, ૨૦૧૪ના રોજ યોજાઈ હતી. તેને વોડાફોન દ્વારા પ્રાયોજિત કરવામાં આવ્યું હતું.<ref>{{cite magazine |last=શાહ |first=ગુણવંત |author-link=ગુણવંત શાહ |title=કાર્ડિઓગ્રામ |magazine=[[ચિત્રલેખા]]|date=27 January 2014|page=17}}</ref><ref>{{cite web |title=Schedule of Gujarati Literature Festival Ahmedabad 2014 |website=DeshGujarat |date=2014-01-02 |url=https://www.deshgujarat.com/2014/01/02/schedule-of-gujarati-literature-festival-ahmedabad-2014/ |access-date=2020-07-07}}</ref> === દ્વિતીય આવૃત્તિ === જીએલએફની બીજી આવૃત્તિ ૨૦૧૫ માં શરૂ કરવામાં આવી હતી. આ મહોત્સવ ૨૮ થી ૩૧ જાન્યુઆરી અને ૧ ફેબ્રુઆરી દરમિયાન [[અમદાવાદ]]ના કનોરિયા સેન્ટર ખાતે યોજાયો હતો. પ્રથમ બે દિવસ ફિલ્મ ટીકા વિશે કાર્યશિબિર અને પરિસંવાદ આયોજીત કરવામાં આવ્યો હતો. તેમાં લગભગ ૪૦ સત્ર હતા, જેમાં લગભગ ૧૨૫ વક્તાઓ હતા.<ref>{{cite news |title=સાહિત્યકારો અને કળાના દિગ્ગજોનો મંચ એટલે GLF |newspaper=[[ગુજરાત સમાચાર]] |date=21 January 2015 |language=gu |page=1 |location=[[અમદાવાદ]]}}</ref> === તૃતીય આવૃત્તિ === આ મહોત્સવની ત્રીજી આવૃત્તિ ૨૦૧૫માં ૮ થી ૧૦ જાન્યુઆરીથી દરમિયાન શરૂ કરવામાં આવી હતી. આ આવૃત્તિનો મુખ્ય વિષય "નવા સાહિત્યના રૂપમાં ફિલ્મો" હતો. તેમાં લગભગ ૫૦ સત્રો હતા, જેમાં ૧૦૦થી વધુ વક્તાઓ હતા. કેટલાક નોંધપાત્ર વક્તાઓમાં અર્થશાસ્ત્રી લોર્ડ મેઘનાદ દેસાઈ, મલયાલમ કવિ કે. સચ્ચિદનંદન, ફિલ્મ દિગ્દર્શક શ્રીરામ રાઘવન, પટકથા લેખક (સ્ક્રિપ્ટ રાઇટર) વરુણ ગ્રોવર અને અંજુમ રાજાબાલીનો સમાવેશ થાય છે.<ref name=":2">{{cite web | title=Gujarat literary fest from January 8 | website=The Indian Express | date=2015-12-27 | url=https://indianexpress.com/article/cities/ahmedabad/gujarat-literary-fest-from-january-8/ | access-date=2020-07-07}}</ref> === ચતુર્થ આવૃત્તિ === જીએલએફએ ૨૦૧૬ માં તેની ચોથી આવૃત્તિ શરૂ કરી હતી. આ મહોત્સવનું ઉદઘાટન ગુજરાતના પૂર્વ રાજ્યપાલ [[ઓમપ્રકાશ કોહલી]]એ કર્યું હતું. આ કાર્યક્રમ ૧૪ થી ૧૮ ડિસેમ્બર દરમિયાન (૫ દિવસ) [[અમદાવાદ]]ના કનોરિયા સેન્ટર ખાતે યોજાયો હતો. તેમાં [[ગુજરાતી ભાષા|ગુજરાતી]], [[હિન્દી ભાષા|હિન્દી]] અને [[ઉર્દૂ ભાષા]]ઓમાં સત્રો હતા. આ કાર્યક્રમમાં લગભગ ૧૦ કાર્યશિબિર અને ૮૦ સત્રો હતા. આ કાર્યક્રમમાં રિતેશ શાહ, જુહી ચતુર્વેદી, [[જય વસાવડા]] સહિત ૨૦૦ જેટલા વક્તાઓને આમંત્રણ આપવામાં આવ્યું હતું.<ref name="DeshGujarat 2016">{{cite web | title=4th Edition of Gujarat Literature Festival – GLF announced | website=DeshGujarat | date=2016-12-07 | url=https://www.deshgujarat.com/2016/12/07/4th-edition-of-gujarat-literature-festival-glf-announced/ | access-date=2020-07-10}}</ref><ref name="Gajrawala 2016">{{cite web | last=Gajrawala | first=Mihir | title=Gujarat Literature Festival 2016, Season 4 :: GLF 2016 Ahmedabad | website=Creative Yatra | date=2016-12-07 | url=https://creativeyatra.com/news/gujarat-literature-festival-season-4-a-comprehensive-celebration-of-the-literary/ | access-date=2020-07-10}}</ref> === પાંચમી આવૃત્તિ === આ સમારોહની પાંચમી આવૃત્તિ ૩ થી ૭ જાન્યુઆરી ૨૦૧૮માં કનોરિયા સેન્ટર, હઠીસિંઘ ગેલેરી અને [[ગુજરાત યુનિવર્સિટી]]માં ૫ દિવસ માટે રજૂ કરવામાં આવી હતી: તેની છત્રછાયા હેઠળ બાળ સાહિત્ય મહોત્સવપણ શરૂ કરવામાં આવ્યો હતો. આ આવૃત્તિમાં ટેલિવિઝન લેખનથી માંડીને વાર્તા કહેવા સુધીના વિષયો પર કાર્યશિબિરની વ્યવસ્થા કરવામાં આવી હતી અને વિવિધ નાટકોનું મંચન કરવામાં આવ્યું હતું.<ref name=":7">{{cite web | title=Rajdeep Sardesai, Sagarika Ghose, Mallika Sarabhai among speakers at Gujarat Literature Festival | website=DeshGujarat | date=2017-12-28 | url=https://www.deshgujarat.com/2017/12/28/rajdeep-sardesai-sagarika-ghose-mallika-sarabhai-among-speakers-at-gujarat-literature-festival/ | access-date=2020-07-10}}</ref><ref name=":8"/> પુસ્તકો, ફિલ્મો, સંપાદન, અનુવાદ, ડિઝાઇનિંગ, પ્રૂફરીડિંગ વગેરે વિભાગોમાં શ્રેષ્ઠ પ્રદર્શનને જીએલએફ એવોર્ડ આપવાની શરૂઆત કરવામાં આવી હતી.<ref name=":3"/><ref name=":7"/><ref name=":8"/> === છઠ્ઠી આવૃત્તિ === છઠ્ઠી આવૃત્તિ વડોદરામાં પહેલી વાર ૨ થી ૪ ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૮માં રજૂ કરવામાં આવી હતી. તે એલેમ્બિક પરિસર, વડોદરા ખાતે ૩ દિવસ માટે યોજાયો હતો, જેમાં ૭૫ સત્રો હતા. તે એલેમ્બિક ફાર્માસ્યુટિકલ્સ લિમિટેડ દ્વારા પ્રાયોજિત કરવામાં આવ્યું હતું.<ref name=":8"/> === સાતમી આવૃત્તિ === આ ફેસ્ટિવલની સાતમી આવૃત્તિ ફરી [[વડોદરા]] ખાતે ૧૮ થી ૨૦ જાન્યુઆરી, ૨૦૧૯માં યોજાઈ હતી, જેને સ્થાનિક સ્તરે એલેમ્બિક ગુજરાત લિટરેચર ફેસ્ટિવલ તરીકે ઓળખવામાં આવી હતી. નિયમિત કાર્યક્રમોની સાથે સાથે તેમાં પહેલી વાર 'ઇન્ડિયન સ્ક્રીનરાઇટિંગ ફેસ્ટિવલ' શરૂ કરવામાં આવ્યો હતો, જેમાં બોલિવૂડના સંખ્યાબંધ લેખકો, ગીતકારો, દિગ્દર્શકોને આમંત્રણ હતું. આ ફેસ્ટિવલમાં હિન્દી, અંગ્રેજી અને મરાઠી ભાષાઓમાં સત્રો દર્શાવતા બિન-ગુજરાતી ભાષાઓ માટેનું 'ફાઉન્ટેનહેડ' પણ શરૂ કરવામાં આવ્યું હતું.<ref name=":3">{{cite web | title=Alembic group brings second edition of GLF to Vadodara - Connect Gujarat English | website=Dailyhunt | date=2020-04-14|url=https://www.ourvadodara.com/second-edition-alembic-literature-festival-back/}}</ref><ref name=":6">{{cite web | last=Joshi | first=Saumil | title=Second Edition of Alembic Literature festival is back - | website=OUR VADODARA | date=2018-12-28 | url=https://www.ourvadodara.com/second-edition-alembic-literature-festival-back/}}</ref> જેમાં કેટલાક નોંધપાત્ર વક્તાઓ ભવાની ઐયર, શ્રીરામ રાઘવન, ઇશિતા મોઇત્રા, હાર્દિક મહેતા, અંજુમ રાજાબલી, પુષ્પેશ પંત, [[રાજદીપ સરદેસાઈ]], દિવ્યા પ્રકાશ દુબે, સાગરિકા ઘોસ અને કનિશ્ક શેઠ હતા. કેટલાક ગુજરાતી વક્તાઓમાં [[મધુ રાય]], [[સૌમ્ય જોશી]], [[જય વસાવડા]], [[કાજલ ઓઝા-વૈદ્ય]], [[ધ્રુવ ભટ્ટ]] અને [[રામ મોરી]] હતા.<ref name=":3"/><ref name=":6"/> === આઠમી આવૃત્તિ === જીએલએફએ ૨૦૧૯માં તેની આઠમી આવૃત્તિ પાંચ દિવસ માટે શરૂ કરી હતી; જે ૧૮ ડિસેમ્બરથી ૨૨ ડિસેમ્બર દરમિયાન આયોજીત કરાઈ હતી. આ ફેસ્ટિવલ [[ગુજરાત યુનિવર્સિટી]] પરિસરમાં યોજાયો હતો, અને તેની છત્રછાયા હેઠળ એક સાથે છ કાર્યક્રમો યોજાયા હતા જેમાં આઠ વર્કશોપ ઉપરાંત ભારતીય પટકથા લેખકોનો મહોત્સવ, બિઝલિટફેસ્ટ, આર્ટફેસ્ટ, ટાબરિયા (બાળકો માટે), ગુજરાતી સાહિત્ય મહોત્સવ, ફાઉન્ટેનહેડ (બિન-ગુજરાતી સાહિત્ય સત્રો), અને એક ફૂડ ફેસ્ટિવલનો સમાવેશ થાય છે. તેમાં ૧૦૦ સત્રો સાથે લગભગ ૨૦૦ વક્તાઓ દર્શાવવામાં આવ્યા હતા. આ આવૃત્તિમાં જીએલએફએ ગુજરાતી લેખક અને પત્રકાર [[કાંતિ ભટ્ટ]]ની યાદમાં ''કાંતિ ભટ્ટ મેમોરિયલ એવોર્ડ''ની શરૂઆત કરી હતી. આ આવૃતિમાં ગુજરાત યુનિવર્સિટીના પરિસરમાં એક પુસ્તક બજારનું પણ આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું.<ref name=":5"/><ref>{{cite news|title=Gujarat Lit Fest from Dec 18 |date=11 December 2019|newspaper=The Indian Express|location=Ahmedabad|page=9}}</ref><ref>{{cite web |last=Buvariya |first=Risha |title=Gujarat Literature Festival |url=https://firstindia.co.in/gujarat-literature-festival |date=11 December 2019 |website=First India |access-date=11 July 2020 |archive-date=11 જુલાઈ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200711075837/https://firstindia.co.in/gujarat-literature-festival |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web | last=પ્રજાપતિ | first=કિશનકુમાર સુરેશકુમાર | title=18થી 22 ડિસેમ્બરે 'ગુજરાત લિટરેચર ફેસ્ટિવલ - 8' યોજાશે | website=દિવ્યભાસ્કર | date=2019-12-10 | url=https://www.divyabhaskar.co.in/madhya-gujarat/latest-news/ahmedabad/news/gujarat-literature-festival-8-will-be-start-from-december-18-to-22-126256540.html | language=gu | access-date=2020-07-10}}</ref><ref name=":4">{{cite web | last=મેવાડા | first=સુનિલ | title=લ્યો, આ આવી ગયો ગુજરાત લિટરેચર ફેસ્ટીવલઃ કયાં છે મુખ્ય આકર્ષણો? | website=[[ચિત્રલેખા]] | date=2017-09-12 | url=https://chitralekha.com/news/gujarat/gujarat-literature-festival-gujarats-largest-and-most-popular-literary-event-glf/ | language=gu | access-date=2020-07-10 | archive-date=2020-07-11 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200711075835/https://chitralekha.com/news/gujarat/gujarat-literature-festival-gujarats-largest-and-most-popular-literary-event-glf/ | url-status=dead }}</ref> == આ પણ જુઓ == * [[અમદાવાદ આંતરરાષ્ટ્રીય સાહિત્ય મહોત્સવ]] == સંદર્ભ == {{Reflist}} [[શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્ય]] fqc3x9lyvc5ko8zjhmrnmbioie71rvu 3 129490 906248 906230 2026-10-11T21:13:50Z Javed Bloch 89500 /* */ 906248 wikitext text/x-wiki ​વિનંતી: નમસ્તે, કૃપા કરીને આ સભ્ય પૃષ્ઠ અને નામ સંપૂર્ણપણે દૂર કરી આપવા વિનંતી છે. નવું ખાતું હોવાને કારણે સીધું એડિટ કરવાની પરવાનગી નથી, તેથી આ કાર્યવાહી કરવા નમ્ર છે. આભાર. es7ylklavoujvqjygmxb9fvnpm2o2ro 906268 906248 2026-10-12T08:45:54Z Dsvyas 561 [[Special:Contributions/Javed Bloch|Javed Bloch]] ([[User talk:Javed Bloch|talk]]) દ્વારા કરેલ ફેરફારોને [[User:Dsvyas|Dsvyas]] દ્વારા કરેલા છેલ્લા સુધારા સુધી ઉલટાવાયા. 804010 wikitext text/x-wiki {{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=Javed bloch}} -- [[સભ્ય:Aniket|Aniket]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૧૯:૨૪, ૭ ડિસેમ્બર ૨૦૨૧ (IST) jzfe24zknry1s1xnhd3rz650qccz6gs 3 155390 906239 2026-10-11T12:30:02Z New user message 14116 નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો 906239 wikitext text/x-wiki {{ઢાંચો:સ્વાગત|name=Kushal goswami'reading}} -- [[:User:Dsvyas|ધવલ સુધન્વા વ્યાસ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૮:૦૦, ૧૧ ઓક્ટોબર ૨૦૨૬ (IST) r327xd9yhyehaomm406ecdyym70d3ko 3 155391 906240 2026-10-11T13:59:23Z New user message 14116 નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો 906240 wikitext text/x-wiki {{ઢાંચો:સ્વાગત|name=ALEX ADALIYA}} -- [[સભ્ય:Aniket|Aniket]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૧૯:૨૯, ૧૧ ઓક્ટોબર ૨૦૨૬ (IST) s0crjxid5sdcrorr75rgndwvs5mmiav 3 155392 906242 2026-10-11T15:00:14Z New user message 14116 નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો 906242 wikitext text/x-wiki {{ઢાંચો:સ્વાગત|name=Dr Mehboob Desai}} -- [[સભ્ય:Aniket|Aniket]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૨૦:૩૦, ૧૧ ઓક્ટોબર ૨૦૨૬ (IST) o85h9qgktb3f7k2syv4ufm6kbut7ulz 3 155393 906245 2026-10-11T18:05:41Z New user message 14116 નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો 906245 wikitext text/x-wiki {{ઢાંચો:સ્વાગત|name=Puranbagda}} -- [[:User:Dsvyas|ધવલ સુધન્વા વ્યાસ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૨૩:૩૫, ૧૧ ઓક્ટોબર ૨૦૨૬ (IST) p68ramtrzihxdmzud2hoznxiytmi9zc 3 155394 906247 2026-10-11T19:53:14Z New user message 14116 નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો 906247 wikitext text/x-wiki {{ઢાંચો:સ્વાગત|name=Jaydip d Vekariya}} -- [[સભ્ય:Aniket|Aniket]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૦૧:૨૩, ૧૨ ઓક્ટોબર ૨૦૨૬ (IST) tuimga68456l3ig1e6b6fxytskcvyxf 3 155395 906249 2026-10-11T21:13:51Z New user message 14116 નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો 906249 wikitext text/x-wiki {{ઢાંચો:સ્વાગત|name=User7788}} -- [[સભ્ય:Aniket|Aniket]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૦૨:૪૩, ૧૨ ઓક્ટોબર ૨૦૨૬ (IST) 94qevqjvl007fpgukez3fdoj0o7quuz 906252 906249 2026-10-12T01:15:22Z Robertsky 75743 Robertskyએ [[સભ્યની ચર્ચા:User7788]]ને [[સભ્યની ચર્ચા:Javed Bloch]] પર ખસેડ્યું: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/User7788|User7788]]" to "[[Special:CentralAuth/Javed Bloch|Javed Bloch]]" 906249 wikitext text/x-wiki {{ઢાંચો:સ્વાગત|name=User7788}} -- [[સભ્ય:Aniket|Aniket]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૦૨:૪૩, ૧૨ ઓક્ટોબર ૨૦૨૬ (IST) 94qevqjvl007fpgukez3fdoj0o7quuz 3 155396 906253 2026-10-12T01:15:22Z Robertsky 75743 Robertskyએ [[સભ્યની ચર્ચા:User7788]]ને [[સભ્યની ચર્ચા:Javed Bloch]] પર ખસેડ્યું: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/User7788|User7788]]" to "[[Special:CentralAuth/Javed Bloch|Javed Bloch]]" 906253 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[સભ્યની ચર્ચા:Javed Bloch]] et6pwva3u36fwg1s02av7x161xqxh7h 1 155397 906275 2026-10-12T10:43:25Z ~2026-54580-80 89524 /* dhank */ નવો વિભાગ 906275 wikitext text/x-wiki == dhank == ^{dhank ma panseriya kutub vase chhe} [[વિશેષ:પ્રદાન/~2026-54580-80|~2026-54580-80]] ([[સભ્યની ચર્ચા:~2026-54580-80|talk]]) ૧૬:૧૩, ૧૨ ઓક્ટોબર ૨૦૨૬ (IST) 6jw0l8kqeoor51tq2hkquf9zfbemm3p 3 155398 906276 2026-10-12T10:44:56Z New user message 14116 નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો 906276 wikitext text/x-wiki {{ઢાંચો:સ્વાગત|name=Rajpamseriya}} -- [[સભ્ય:Aniket|Aniket]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૧૬:૧૪, ૧૨ ઓક્ટોબર ૨૦૨૬ (IST) siggblwvv88rqq9637s92mouuhip6yc