વિકિપીડિયા guwiki https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%AE%E0%AB%81%E0%AA%96%E0%AA%AA%E0%AB%83%E0%AA%B7%E0%AB%8D%E0%AA%A0 MediaWiki 1.47.0-wmf.23 first-letter દ્રશ્ય-શ્રાવ્ય (મિડિયા) વિશેષ ચર્ચા સભ્ય સભ્યની ચર્ચા વિકિપીડિયા વિકિપીડિયા ચર્ચા ચિત્ર ચિત્રની ચર્ચા મીડિયાવિકિ મીડિયાવિકિ ચર્ચા ઢાંચો ઢાંચાની ચર્ચા મદદ મદદની ચર્ચા શ્રેણી શ્રેણીની ચર્ચા TimedText TimedText talk વિભાગ વિભાગ ચર્ચા Event Event talk 0 4678 906295 862678 2026-10-12T19:03:55Z Gazal world 28391 /* આ પણ જુઓ */ already in article body and infobox 906295 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = રમણભાઈ નીલકંઠ | honorific_prefix = રાય બહાદુર સર | image = Ramanbhai Neelkanth.jpg | imagesize = | alt = | caption = | pseudonym = | birth_name = | birth_date = {{Birth date|1868|3|13}} | birth_place = [[અમદાવાદ]] | death_date = {{Death date and age|1928|3|6|1868|3|13}} | death_place = અમદાવાદ | occupation = લેખક, જજ, વકીલ | other names = | nationality = ભારતીય | education = બી.એ., એલ.એલ.બી. | genre = | subject = | movement = | notableworks = * ''[[ભદ્રંભદ્ર]]'' (૧૯૦૦) * ''[[રાઈનો પર્વત]]'' (૧૯૧૪) | awards = નાઇટહુડ (૧૯૨૭) | partner = હંસવદન, [[વિદ્યાગૌરી નીલકંઠ|વિદ્યાગૌરી]] | children = [[વિનોદિની નીલકંઠ]], [[સરોજીની મહેતા]] | relatives = [[મહીપતરામ રૂપરામ નીલકંઠ]] ‍‍(પિતા), <br />રૂપકુંવરબા (માતા) }} '''રમણભાઈ મહીપતરામ નીલકંઠ''' ગુજરાતી ભાષાની [[ભદ્રંભદ્ર]] જેવી અમર હાસ્ય કૃતિના સર્જક અને અગ્રણી સમાજસેવક હતા. રમણલાલ નીલકંઠ હાસ્ય પારિતોષિક તેમના સન્માનમાં હાસ્યલેખકોને અપાય છે.<ref>{{cite news |url=http://indianewengland.com/2017/02/tarak-mehta-gets-award-gujarat-government/ |title=Tarak Mehta gets an award from Gujarat Government=૧૫ ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૭ |website=INDIA NEW ENGLAND NEWS |access-date=2017-10-05 |archive-date=2017-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170301183152/http://indianewengland.com/2017/02/tarak-mehta-gets-award-gujarat-government/ |url-status=dead }}</ref> == જીવન == તેમનો જન્મ [[માર્ચ ૧૩|૧૩ માર્ચ]] ૧૮૬૮ નાં રોજ અમદાવાદ ખાતે રૂપકુંવરબા અને [[મહીપતરામ રૂપરામ નીલકંઠ|મહીપતરામ નીલકંઠ]]ને ત્યાં થયો હતો. પ્રાથમિક તેમ જ માધ્યમિક શિક્ષણ અમદાવાદ ખાતે પૂર્ણ કર્યા બાદ, તેઓ પંદર વર્ષે મેટ્રિક પાસ કરી ગુજરાત કોલેજ, અમદાવાદ તથા એલ્ફિન્સ્ટન કોલેજ, [[મુંબઇ]]માં આગળ અભ્યાસ કર્યો હતો. ઇ.સ. ૧૮૮૭ના વર્ષમાં તેમણે બી.એ. ની પદવી મુંબઇ વિશ્વવિદ્યાલય ખાતે એલ.એલ.બી. સુધીની પદવી પણ પ્રાપ્ત કરી. તેમણે પ્રથમ હંસવદન સાથે લગ્ન કર્યા, પરંતુ નાની ઉંમરે મૃત્યુ થવાને કારણે તેમણે બીજાં લગ્ન જાણીતા સાહિત્યકાર [[વિદ્યાગૌરી નીલકંઠ|વિદ્યાગૌરી]] સાથે ઇ.સ. ૧૮૮૭ના વર્ષમાં કર્યાં હતા. [[માર્ચ ૬|૬ માર્ચ]] ૧૯૨૮ના રોજ અમદાવાદ ખાતે તેમનું અવસાન થયું હતું. તેમની દિકરીઓ [[વિનોદિની નીલકંઠ]] અને [[સરોજીની મહેતા|સરોજિની નીલકંઠ]] પણ જાણીતાં સામાજિક કાર્યકર તેમ જ સાહિત્યકાર થયા હતા.<ref name="GSP">{{cite web|url=https://gujaratisahityaparishad.com/prakashan/sarjako/savishesh/Savishesh-Ramanbhai-Nilkanth.html|title=રમણભાઈ નીલકંઠ (Ramanbhai Nilkanth)|last=|first=|date=|website=[[ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ]]|publisher=|language=|access-date=૨૦ ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૭}}</ref> બ્રિટિશ પ્રવાસ લેખક પિકો ઐયર તેમના પ્રપૌત્ર છે.<ref name="Johnb 2013">{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/The-itchy-feet-gene/articleshow/27052365.cms|title=The itchy feet gene|last=John|first=Paul|date=૮ ડિસેમ્બર ૨૦૧૩|website=The Times of India|publisher=|access-date=૨૦ ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૭}}</ref> == કારકિર્દી == લેખક હોવાની સાથે સાથે, શરુઆતના વર્ષોમાં તેઓ સરકારી નોકરીમાં કારકુન તરીકે જોડાયા અને ત્યારબાદ શિરસ્તેદાર અને આગળ વધતા [[ગોધરા]] ખાતે જજ તરીકે સેવા બજાવી હતી. બ્રિટિશ સરકાર દ્વારા તેમને પહેલા ''રાય બહાદુર'' અને પછી ''સર''નો ખિતાબ આપવામાં આવ્યો હતો. તેમણે અમદાવાદના મેયર તરીકે પણ ફરજ બજાવી હતી. ૧૯૨૩માં અમદાવાદ રેડ ક્રોસની સ્થાપના થયા પછી તેઓ તેના પ્રથમ સેક્રેટરી બન્યા હતા. ૧૯૨૬માં તેઓ [[ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ]]ના પ્રમુખપદે રહ્યા હતા.<ref name="GSP" /> == સર્જન == તેમની પ્રધાન કૃતિઓમાં ''[[ભદ્રંભદ્ર]]'', ''શોધમાં'' જેવી નવલકથાઓ, ''[[રાઈનો પર્વત]]'' નામે નાટક, વિદ્યાબેન સાથે ''હાસ્યમંદિર'' (૧૯૧૫) જેવા હળવા નિબંધો; ''વાક્યપૃથક્કૃતિ અને નિબંધ રચના'' (૧૯૦૩), ''વિવાહવિધિ'' (૧૮૮૯) જેવાં ઇતિહાસ-સંસ્કાર આલેખતાં પુ્સ્તકો, ''સરસ્વતીચંદ્રનું અવલોકન'', ''હ્રદયવીણાનું અવલોકન'' જેવા વિવેચનો, વાર્તાઓ, કાવ્યો, હાસ્ય નિબંધો, ''ધર્મ અને સમાજ'' જેવા ચિંતન ગ્રંથો ગુજરાતી ભાષાને આપ્યા છે. ''કવિતા અને સાહિત્ય'' (૧૯૨૬) ચાર ગ્રંથોનો સંગ્રહ છે.<ref name="Das1991">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=sqBjpV9OzcsC|title=History of Indian Literature: 1911-1956, Struggle for Freedom : Triumph and Tragedy|last=Das|first=Sisir Kumar|publisher=Sahitya Akademi|year=૧૯૯૧|isbn=978-81-7201-798-9|location=|pages=}}</ref> == આ પણ જુઓ == * [[મહીપતરામ રૂપરામ નીલકંઠ|મહીપતરામ નીલકંઠ]] * [[વિદ્યાગૌરી નીલકંઠ]] * [[વિનોદિની નીલકંઠ]] * [[સરોજીની મહેતા]] == સંદર્ભ == {{Reflist}} == બાહ્ય કડીઓ == {{Wikisource|સર્જક:રમણભાઈ મહિપતરામ નીલકંઠ}} * [https://gujaratisahityaparishad.com/prakashan/sarjako/savishesh/Savishesh-Ramanbhai-Nilkanth.html ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ પર પરિચય] * {{ગુજરાતી વિશ્વકોશ}} * {{Goodreads author}} == પૂરક વાચન == * {{cite book |last=બોરીસાગર |first=રતિલાલ |title=રમણભાઈ નીલકંઠ |series=ભારતીય સાહિત્યના નિર્માતા |date=૨૦૦૨ |publisher=[[ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ]] |location=અમદાવાદ}} * {{cite book|last1=Parikh|first1=Sukumar|last2=Parikh|first2=Shailaja Kalelkar|title=Marching to a Different Beat: The Nilkanths of Gujarat|url=https://books.google.com/books?id=szpNoAEACAAJ|year=૨૦૧૩|isbn=978-93-82255-35-2}} [[Category:ગુજરાતી સાહિત્યકાર]] [[શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદના પ્રમુખો]] [[શ્રેણી:૧૯૨૮માં મૃત્યુ]] 0iw1nyu6trvlgzayic907r4phfxknzc 0 5112 906281 803166 2026-10-12T12:55:35Z ~2026-54938-73 89528 906281 wikitext text/x-wiki [[File:RudrakshaTree.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:RudrakshaTree.jpg|alt=|thumb|રુદ્રાક્ષનું{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ઝાડ.]] '''રુદ્રાક્ષ''' એક પ્રકારનું બીજ છે. રુદ્રાક્ષના ઝાડ મોટાં થાય છે. તેનાં ઝાડના મૂળ જમીનની બહાર દેખાય છે. તેનાં પાંદડાં ગંગેરી નાગવેલનાં પાન જેવાં હોય છે. તેનાં ફળમાંનાં બીજને રુદ્રાક્ષ કહે છે. [[નેપાળ]], બંગાળ, [[આસામ]] અને કોંકણમાં તેનું ઝાડ થાય છે. તેનાં પાન સાત આઠ આંગળ લાંબાં અને કિનારી ઉપર જાડાં હોય છે. નવાં પાંડદાં ઉપર એક જાતની રૂંવાટી હોય છે, જે પાછળથી ખરી જાય છે. તેના ફળમાં પાંચ ખાનાં હોય છે. દરેક ખાનામાં એકેક નાનું બીજ હોય છે.<ref name="ભગોમં">{{cite web|url= http://www.bhagawadgomandal.com/index.php?action=dictionary&sitem=%E0%AA%B0%E0%AB%81%E0%AA%A6%E0%AB%8D%E0%AA%B0%E0%AA%BE%E0%AA%95%E0%AB%8D%E0%AA%B7&type=1&page=0|title= રુદ્રાક્ષ|author= ગોંડલનરેશ શ્રી ભગવતસિંહજી|date= |work= ભગવદ્ગોમંડલ|archive-url= https://web.archive.org/web/20150513120825/http://www.bhagawadgomandal.com/index.php?action=dictionary&sitem=%E0%AA%B0%E0%AB%81%E0%AA%A6%E0%AB%8D%E0%AA%B0%E0%AA%BE%E0%AA%95%E0%AB%8D%E0%AA%B7&type=1&page=0|archive-date= 2015-05-13|publisher= www.bhagvadgomandal.com|access-date= ૧૩ મે ૨૦૧૫|url-status= live}}</ref> [[File:Rudraksha tree trunk, Elaeocarpus ganitrus in India 002.jpg|thumb|રુદ્રાક્ષ]] [[File:Rudraksha tree leaves, Elaeocarpus ganitrus in India 001.jpg|thumb|ભારતમાં રૂદ્રાક્ષના ઝાડના પાંદડા]] == કથા == જેવી રીતે પુરુષોમાં [[વિષ્ણુ]], ગ્રહોમાં [[સૂર્ય]], નદીઓમાં [[ગંગા]], મુનિઓમાં [[કશ્યપ]], દેવીઓમાં ગૌરી શ્રેષ્ઠ છે તેવી રીતે (માળાઓમાં) રુદ્રાક્ષની શ્રેષ્ઠતા છે. ભગવાન શિવજીની આરાધનામાં રુદ્રાક્ષનું વિશેષ મહત્ત્વ છે. તેનું કારણ પૂછતાં કાર્તિકેયને ભગવાન શિવજીએ કહ્યું હતું, {{quote|હે કાર્તિકેય! પૂર્વે ત્રિપુર નામનો એક દૈત્ય હતો. તેણે બધા દેવોને જીતી લીધા હતા. તેથી તેને મારવા બધા દેવોએ મને પ્રાર્થના કરી. તેથી મેં અઘોર નામના મહા-શસ્ત્રનું ચિંતન કર્યું હતું. તે દીર્ઘ તપ દરમિયાન મેં નેત્રો બંધ રાખ્યાં હતાં પછી જયારે મેં નેત્રો ખોલ્યાં ત્યારે મારી આંખોમાંથી અશ્રુબિંદુઓ પડતાં હતાં. તે અશ્રુજળનાં બિંદુઓમાંથી રુદ્રાક્ષનાં મોટાં વૃક્ષો થયાં તે આડત્રીસ પ્રકારનાં હતાં. તેમાં મારા સૂર્યરૂપ નેત્રમાંથી બાર પિંગળા રંગના રુદ્રાક્ષ થયા, ચંદ્રરૂપ નેત્રમાંથી સોળ ધોળાં રંગના અને અગ્નિરૂપમાંથી દસ કૃષ્ણ રંગના રુદ્રાક્ષ થયા.}} == ઉપયોગ == રુદ્રાક્ષ ખાટું, ઊષ્ણ તથા રુચિકર છે. તે ઔષધ તરીકે પણ વપરાય છે. આ બીજ વાયુ, કફ, માથાની પીડા, ભૂતબાધા અને ગૃહબાધાનો નાશ કરે છે એમ મનાય છે<ref name="ભગોમં" />. શિવપુરાણમાં સ્ત્રીઓને રુદ્રાક્ષ, રુદ્રાક્ષમાળા ધારણ કરવાની સંમતિ આપવામાં આવી છે. એટલું જ નહીં પરંતુ કોઈપણ જાતિ, જ્ઞાતિના વ્યકિત રુદ્રાક્ષ કે રુદ્રાક્ષની માળા ધારણ કરી શકે છે. રુદ્રાક્ષને [[શ્રાવણ]] માસમાં ધારણ કરવો તે શ્રેષ્ઠ છે. પૂરા શ્રાવણ માસ પર્યંત અને અમાવસ્યાના દિને રુદ્રાક્ષ ધારણ કરવાથી યાચકને ઇષ્ટ સિદ્ધિ પ્રાપ્ત થાય છે. == પ્રકારો == રુદ્રાક્ષ એકથી ચૌદ મુખી સુધી ઉપલબ્ધ છે. સંસ્કૃતમાં રુદ્રાક્ષનાં ઘણાં નામ પ્રાપ્ય બને છે. રુદ્રાક્ષ લગભગ ૧ મિ.મી.થી ૩૫ મિ.મી. સુધીના કે તેનાથી મોટા પણ જોવા મળે છે. જયારે રુદ્રાક્ષ ૧થી ૧૪ મુખી ઉપરાંત ૧૫ થી ૨૧ મુખી સુધીના પણ જોવા મળે છે. અન્ય વિશેષતામાં રુદ્રાક્ષના ચાર વર્ણ શાસ્ત્રએ બતાવ્યા છે. જેમાં સફેદ, પીળા, લાલ અને કાળા રંગોમાં રુદ્રાક્ષ જોવા મળે છે. {| class="wikitable" |+ !છબી !નામ !મહત્વ |- |[[ચિત્ર:Gaurishankara.gif‎]] |'''ગૌરી-શંકર રુદ્રાક્ષ''' |કુદરતી રીતે જોડાયેલા બે રુદ્રાક્ષ જે શિવ-શક્તિનું પ્રતિક છે. તે પ્રેમ, આકર્ષણ, શાંતિ, સંવાદ તથા પતિ-પત્ની અને પ્રેમીજનો વચ્ચે લાગણી વધારનાર છે. |- |[[ચિત્ર:1-mukhi-rudraksha.jpg|alt=|101x101px]] |'''એક મુખી (ચન્દ્રાકાર) રુદ્રાક્ષ''' |ગોળાકાર એકમુખી રુદ્રાક્ષ અતિદુર્લભ અને કિંમતી હોય છે. તે [[શિવ]] સમાન મનાય છે. તે તમામ પ્રકારની ઇચ્છાઓ પૂર્ણ કરનાર, પાપોથી મૂક્તિ આપનાર અને સૌભાગ્યનું પ્રતિક મનાય છે. અત્યારે એકમુખી તરીકે ઓળખાતો ચન્દ્રાકાર રુદ્રાક્ષ ખરેખર તો ભદ્રાક્ષ પ્રકારનો હોય છે, જેમાં વચ્ચે કાણું હોતું નથી અને તે ફક્ત પૂજાવિધિમાં ઉપયોગી છે. |- |[[ચિત્ર:2mukhinep.png]] |'''બે મુખી રુદ્રાક્ષ''' |આ રુદ્રાક્ષ અર્ધનારીશ્વર (શિવ-શક્તિ) સ્વરૂપ મનાય છે. તે સમૃદ્ધિ વધારનાર અને પાપનાશક છે. એકતાનું પ્રતિક અને લગ્નસંબંધને દૃઢ બનાવનાર છે. તથા મગજને એ કાબુ કરનાર અને [[ચંદ્ર]]સંબંધી તકલીફો દૂર કરનાર મનાય છે. |- |[[ચિત્ર:3mukhi.png]] |'''ત્રણ મુખી રુદ્રાક્ષ''' |અગ્નિ સ્વરૂપ અને ધારણ કરનારને તમામ પ્રકારની સમૃદ્ધિ વધારનાર તથા તાવ જેવી બિમારીઓથી મુક્ત કરનાર મનાય છે. [[મંગળ]]સંબંધી તકલીફો દૂર કરનાર મનાય છે. |- |[[ચિત્ર:4mukhi.png]] |'''ચાર મુખી રુદ્રાક્ષ''' |[[બ્રહ્મા]] સ્વરૂપ અને ધારણ કરનારને ધર્મ, અર્થ, કામ અને મોક્ષ પ્રદાન કરનાર છે. પાપનાશક, યાદશક્તિ તથા ચાતુર્ય વધારનાર અને [[બુધ]]સંબંધી તકલીફો દૂર કરનાર મનાય છે. |- |[[ચિત્ર:5mukhi.png]] |'''પંચમુખી રુદ્રાક્ષ''' |આ સર્વસુલભ રુદ્રાક્ષ કાલાગ્નિરુદ્ર (શિવ) સ્વરૂપ અને પાપનાશક છે. ગુરૂસંબંધી તકલીફો દૂર કરનાર મનાય છે. માળા બનાવવામાં વપરાય છે. પંચમુખી રુદ્રાક્ષની માળા ધારણ કરનારને તન, મનની શાંતિ તથા આધ્યાત્મિક ઊંચાઈનો અનુભવ કરાવે છે. |- |[[ચિત્ર:6mukhi.png]] |'''છ મુખી રુદ્રાક્ષ''' |સન્મુખનાથ અથવા [[કાર્તિકેય]] (શિવપૂત્ર) સ્વરૂપ અને જમણા હાથમાં ધારણ કરનારને બ્રહ્મહત્યા જેવા પાપમાંથી પણ મૂક્તિ અપાવનાર મનાય છે. નીચા લોહીના દબાણમાં લાભકારી અને [[શુક્ર]]સંબંધી તકલીફો દૂર કરનાર મનાય છે. |- |[[ચિત્ર:7mukhi.png]] |'''સાત મુખી રુદ્રાક્ષ''' |અનંગ સ્વરૂપ અથવા [[લક્ષ્મી]] સ્વરૂપ અને ધારણ કરનારને તમામ પ્રકારની સમૃદ્ધિ વધારનાર મનાય છે. [[શનિ]]સંબંધી તકલીફો દૂર કરનાર મનાય છે. |- |[[ચિત્ર:8mukhi.png]] |'''આઠ મુખી રુદ્રાક્ષ''' |[[ગણેશ]] સ્વરૂપ અને ધારણ કરનારને આઘાત તથા અકસ્માતથી રક્ષા કરનાર મનાય છે. રાહુ સંબંધી તકલીફો દૂર કરનાર મનાય છે. |- |[[ચિત્ર:9mukhi.png]] |'''નવ મુખી રુદ્રાક્ષ''' |ભૈરવ સ્વરૂપ અને દેવી સ્વરૂપ મનાય છે. અતિલાભકારી અને કેતુ તથા [[શુક્ર]] સંબંધી તકલીફો દૂર કરનાર મનાય છે. |- |[[ચિત્ર:10mukhi.gif]] |'''દશ મુખી રુદ્રાક્ષ''' |જનાર્દન ([[વિષ્ણુ]]) સ્વરૂપ અને [[બુધ]] સંબંધી તકલીફો દૂર કરનાર મનાય છે. |- |[[ચિત્ર:11mukhi.gif]] |'''અગીયાર મુખી રુદ્રાક્ષ''' |રુદ્ર સ્વરૂપ અને [[મંગળ]] તથા ગુરૂ સંબંધી તકલીફો દૂર કરનાર મનાય છે. |- | |'''બાર મુખી રુદ્રાક્ષ''' |આદિત્ય ([[સૂર્ય]]) સ્વરૂપ અને [[સૂર્ય]] સંબંધી તકલીફો દૂર કરનાર મનાય છે. ધારણ કરનારને શત્રુઓથી રક્ષણ અને હિંમત પ્રદાન કરનાર તથા ઉચ્ચ રક્તદાબ, હ્રદય, લોહીસંબંધી તકલીફોમાં રાહત આપનાર મનાય છે. |- | |'''તેર મુખી''' |[[કાર્તિકેય]] (શિવપૂત્ર) સ્વરૂપ અને ધારણ કરનારને [[મંગળ]] સંબંધી તકલીફોથી રક્ષણ કરનાર મનાય છે. |- | |'''ચૌદ મુખી''' |[[શિવ]] સ્વરૂપ અને [[હનુમાન]] સ્વરૂપ. એકમુખી પછી અતિ મહત્વ ધરાવનાર છે. [[શનિ]] સંબંધી તકલીફો અને સાડાસાતીની અસરમાં ખૂબ જ લાભદાયક છે. |- | colspan="3" |પંદર મુખીથી એકવીશ મુખી રુદ્રાક્ષ અતિ કિંમતી અને અલભ્ય મનાય છે. |- |[[ચિત્ર:15mukhi.gif]] |'''પંદર મુખી રુદ્રાક્ષ''' | |- |[[ચિત્ર:16mukhi.gif]] |'''સોળ મુખી રુદ્રાક્ષ''' | |- |[[ચિત્ર:17mukhi.gif]] |'''સતર મુખી રુદ્રાક્ષ''' | |- |[[ચિત્ર:18mukhi.gif]] |'''અઢાર મુખી''' | |- |[[ચિત્ર:19mukhi.gif]] |'''ઓગણીશ મુખી રુદ્રાક્ષ''' | |- |[[ચિત્ર:Gaurishankara.gif]] |'''વીશ મુખી રુદ્રાક્ષ''' | |- |[[ચિત્ર:21mukhi.gif]] |'''એકવીશ મુખી રુદ્રાક્ષ''' |[[કુબેર]] (ધન-સંપતિના દેવ) સ્વરૂપ અને ધારણ કરનારને અદ્ભુત આર્થિક લાભ કરાવનાર મનાય છે. |} ==સંદર્ભ== {{reflist}} <ref>{{cite web|url=https://www.ekarudraksha.com|title=રુદ્રાક્ષ મણકો|publisher=એક રુદ્રાક્ષ}}</ref> [[શ્રેણી:વનસ્પતિ]] [[શ્રેણી:ફળ]] [[શ્રેણી:હિંદુ સંસ્કૃતિ]] b69zw6se7qujwcjeh6w80mv16v8i2gx 906283 906281 2026-10-12T14:03:42Z Dsvyas 561 [[Special:Contributions/~2026-54938-73|~2026-54938-73]] ([[User talk:~2026-54938-73|talk]]) દ્વારા કરેલ ફેરફારોને [[User:Suyash.dwivedi|Suyash.dwivedi]] દ્વારા કરેલા છેલ્લા સુધારા સુધી ઉલટાવાયા. 803166 wikitext text/x-wiki [[File:RudrakshaTree.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:RudrakshaTree.jpg|alt=|thumb|રુદ્રાક્ષનું{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ઝાડ.]] '''રુદ્રાક્ષ''' એક પ્રકારનું બીજ છે. રુદ્રાક્ષના ઝાડ મોટાં થાય છે. તેનાં ઝાડના મૂળ જમીનની બહાર દેખાય છે. તેનાં પાંદડાં ગંગેરી નાગવેલનાં પાન જેવાં હોય છે. તેનાં ફળમાંનાં બીજને રુદ્રાક્ષ કહે છે. [[નેપાળ]], બંગાળ, [[આસામ]] અને કોંકણમાં તેનું ઝાડ થાય છે. તેનાં પાન સાત આઠ આંગળ લાંબાં અને કિનારી ઉપર જાડાં હોય છે. નવાં પાંડદાં ઉપર એક જાતની રૂંવાટી હોય છે, જે પાછળથી ખરી જાય છે. તેના ફળમાં પાંચ ખાનાં હોય છે. દરેક ખાનામાં એકેક નાનું બીજ હોય છે.<ref name="ભગોમં">{{cite web|url= http://www.bhagawadgomandal.com/index.php?action=dictionary&sitem=%E0%AA%B0%E0%AB%81%E0%AA%A6%E0%AB%8D%E0%AA%B0%E0%AA%BE%E0%AA%95%E0%AB%8D%E0%AA%B7&type=1&page=0|title= રુદ્રાક્ષ|author= ગોંડલનરેશ શ્રી ભગવતસિંહજી|date= |work= ભગવદ્ગોમંડલ|archive-url= https://web.archive.org/web/20150513120825/http://www.bhagawadgomandal.com/index.php?action=dictionary&sitem=%E0%AA%B0%E0%AB%81%E0%AA%A6%E0%AB%8D%E0%AA%B0%E0%AA%BE%E0%AA%95%E0%AB%8D%E0%AA%B7&type=1&page=0|archive-date= 2015-05-13|publisher= www.bhagvadgomandal.com|access-date= ૧૩ મે ૨૦૧૫|url-status= live}}</ref> [[File:Rudraksha tree trunk, Elaeocarpus ganitrus in India 002.jpg|thumb|રુદ્રાક્ષ]] [[File:Rudraksha tree leaves, Elaeocarpus ganitrus in India 001.jpg|thumb|ભારતમાં રૂદ્રાક્ષના ઝાડના પાંદડા]] == કથા == જેવી રીતે પુરુષોમાં [[વિષ્ણુ]], ગ્રહોમાં [[સૂર્ય]], નદીઓમાં [[ગંગા]], મુનિઓમાં [[કશ્યપ]], દેવીઓમાં ગૌરી શ્રેષ્ઠ છે તેવી રીતે (માળાઓમાં) રુદ્રાક્ષની શ્રેષ્ઠતા છે. ભગવાન શિવજીની આરાધનામાં રુદ્રાક્ષનું વિશેષ મહત્ત્વ છે. તેનું કારણ પૂછતાં કાર્તિકેયને ભગવાન શિવજીએ કહ્યું હતું, {{quote|હે કાર્તિકેય! પૂર્વે ત્રિપુર નામનો એક દૈત્ય હતો. તેણે બધા દેવોને જીતી લીધા હતા. તેથી તેને મારવા બધા દેવોએ મને પ્રાર્થના કરી. તેથી મેં અઘોર નામના મહા-શસ્ત્રનું ચિંતન કર્યું હતું. તે દીર્ઘ તપ દરમિયાન મેં નેત્રો બંધ રાખ્યાં હતાં પછી જયારે મેં નેત્રો ખોલ્યાં ત્યારે મારી આંખોમાંથી અશ્રુબિંદુઓ પડતાં હતાં. તે અશ્રુજળનાં બિંદુઓમાંથી રુદ્રાક્ષનાં મોટાં વૃક્ષો થયાં તે આડત્રીસ પ્રકારનાં હતાં. તેમાં મારા સૂર્યરૂપ નેત્રમાંથી બાર પિંગળા રંગના રુદ્રાક્ષ થયા, ચંદ્રરૂપ નેત્રમાંથી સોળ ધોળાં રંગના અને અગ્નિરૂપમાંથી દસ કૃષ્ણ રંગના રુદ્રાક્ષ થયા.}} == ઉપયોગ == રુદ્રાક્ષ ખાટું, ઊષ્ણ તથા રુચિકર છે. તે ઔષધ તરીકે પણ વપરાય છે. આ બીજ વાયુ, કફ, માથાની પીડા, ભૂતબાધા અને ગૃહબાધાનો નાશ કરે છે એમ મનાય છે<ref name="ભગોમં" />. શિવપુરાણમાં સ્ત્રીઓને રુદ્રાક્ષ, રુદ્રાક્ષમાળા ધારણ કરવાની સંમતિ આપવામાં આવી છે. એટલું જ નહીં પરંતુ કોઈપણ જાતિ, જ્ઞાતિના વ્યકિત રુદ્રાક્ષ કે રુદ્રાક્ષની માળા ધારણ કરી શકે છે. રુદ્રાક્ષને [[શ્રાવણ]] માસમાં ધારણ કરવો તે શ્રેષ્ઠ છે. પૂરા શ્રાવણ માસ પર્યંત અને અમાવસ્યાના દિને રુદ્રાક્ષ ધારણ કરવાથી યાચકને ઇષ્ટ સિદ્ધિ પ્રાપ્ત થાય છે. == પ્રકારો == રુદ્રાક્ષ એકથી ચૌદ મુખી સુધી ઉપલબ્ધ છે. સંસ્કૃતમાં રુદ્રાક્ષનાં ઘણાં નામ પ્રાપ્ય બને છે. રુદ્રાક્ષ લગભગ ૧ મિ.મી.થી ૩૫ મિ.મી. સુધીના કે તેનાથી મોટા પણ જોવા મળે છે. જયારે રુદ્રાક્ષ ૧થી ૧૪ મુખી ઉપરાંત ૧૫ થી ૨૧ મુખી સુધીના પણ જોવા મળે છે. અન્ય વિશેષતામાં રુદ્રાક્ષના ચાર વર્ણ શાસ્ત્રએ બતાવ્યા છે. જેમાં સફેદ, પીળા, લાલ અને કાળા રંગોમાં રુદ્રાક્ષ જોવા મળે છે. {| class="wikitable" |+ !છબી !નામ !મહત્વ |- |[[ચિત્ર:Gaurishankara.gif‎]] |'''ગૌરી-શંકર રુદ્રાક્ષ''' |કુદરતી રીતે જોડાયેલા બે રુદ્રાક્ષ જે શિવ-શક્તિનું પ્રતિક છે. તે પ્રેમ, આકર્ષણ, શાંતિ, સંવાદ તથા પતિ-પત્ની અને પ્રેમીજનો વચ્ચે લાગણી વધારનાર છે. |- |[[ચિત્ર:1-mukhi-rudraksha.jpg|alt=|101x101px]] |'''એક મુખી (ચન્દ્રાકાર) રુદ્રાક્ષ''' |ગોળાકાર એકમુખી રુદ્રાક્ષ અતિદુર્લભ અને કિંમતી હોય છે. તે [[શિવ]] સમાન મનાય છે. તે તમામ પ્રકારની ઇચ્છાઓ પૂર્ણ કરનાર, પાપોથી મૂક્તિ આપનાર અને સૌભાગ્યનું પ્રતિક મનાય છે. અત્યારે એકમુખી તરીકે ઓળખાતો ચન્દ્રાકાર રુદ્રાક્ષ ખરેખર તો ભદ્રાક્ષ પ્રકારનો હોય છે, જેમાં વચ્ચે કાણું હોતું નથી અને તે ફક્ત પૂજાવિધિમાં ઉપયોગી છે. |- |[[ચિત્ર:2mukhinep.png]] |'''બે મુખી રુદ્રાક્ષ''' |આ રુદ્રાક્ષ અર્ધનારીશ્વર (શિવ-શક્તિ) સ્વરૂપ મનાય છે. તે સમૃદ્ધિ વધારનાર અને પાપનાશક છે. એકતાનું પ્રતિક અને લગ્નસંબંધને દૃઢ બનાવનાર છે. તથા મગજને એ કાબુ કરનાર અને [[ચંદ્ર]]સંબંધી તકલીફો દૂર કરનાર મનાય છે. |- |[[ચિત્ર:3mukhi.png]] |'''ત્રણ મુખી રુદ્રાક્ષ''' |અગ્નિ સ્વરૂપ અને ધારણ કરનારને તમામ પ્રકારની સમૃદ્ધિ વધારનાર તથા તાવ જેવી બિમારીઓથી મુક્ત કરનાર મનાય છે. [[મંગળ]]સંબંધી તકલીફો દૂર કરનાર મનાય છે. |- |[[ચિત્ર:4mukhi.png]] |'''ચાર મુખી રુદ્રાક્ષ''' |[[બ્રહ્મા]] સ્વરૂપ અને ધારણ કરનારને ધર્મ, અર્થ, કામ અને મોક્ષ પ્રદાન કરનાર છે. પાપનાશક, યાદશક્તિ તથા ચાતુર્ય વધારનાર અને [[બુધ]]સંબંધી તકલીફો દૂર કરનાર મનાય છે. |- |[[ચિત્ર:5mukhi.png]] |'''પંચમુખી રુદ્રાક્ષ''' |આ સર્વસુલભ રુદ્રાક્ષ કાલાગ્નિરુદ્ર (શિવ) સ્વરૂપ અને પાપનાશક છે. ગુરૂસંબંધી તકલીફો દૂર કરનાર મનાય છે. માળા બનાવવામાં વપરાય છે. પંચમુખી રુદ્રાક્ષની માળા ધારણ કરનારને તન, મનની શાંતિ તથા આધ્યાત્મિક ઊંચાઈનો અનુભવ કરાવે છે. |- |[[ચિત્ર:6mukhi.png]] |'''છ મુખી રુદ્રાક્ષ''' |સન્મુખનાથ અથવા [[કાર્તિકેય]] (શિવપૂત્ર) સ્વરૂપ અને જમણા હાથમાં ધારણ કરનારને બ્રહ્મહત્યા જેવા પાપમાંથી પણ મૂક્તિ અપાવનાર મનાય છે. નીચા લોહીના દબાણમાં લાભકારી અને [[શુક્ર]]સંબંધી તકલીફો દૂર કરનાર મનાય છે. |- |[[ચિત્ર:7mukhi.png]] |'''સાત મુખી રુદ્રાક્ષ''' |અનંગ સ્વરૂપ અથવા [[લક્ષ્મી]] સ્વરૂપ અને ધારણ કરનારને તમામ પ્રકારની સમૃદ્ધિ વધારનાર મનાય છે. [[શનિ]]સંબંધી તકલીફો દૂર કરનાર મનાય છે. |- |[[ચિત્ર:8mukhi.png]] |'''આઠ મુખી રુદ્રાક્ષ''' |[[ગણેશ]] સ્વરૂપ અને ધારણ કરનારને આઘાત તથા અકસ્માતથી રક્ષા કરનાર મનાય છે. રાહુ સંબંધી તકલીફો દૂર કરનાર મનાય છે. |- |[[ચિત્ર:9mukhi.png]] |'''નવ મુખી રુદ્રાક્ષ''' |ભૈરવ સ્વરૂપ અને દેવી સ્વરૂપ મનાય છે. અતિલાભકારી અને કેતુ તથા [[શુક્ર]] સંબંધી તકલીફો દૂર કરનાર મનાય છે. |- |[[ચિત્ર:10mukhi.gif]] |'''દશ મુખી રુદ્રાક્ષ''' |જનાર્દન ([[વિષ્ણુ]]) સ્વરૂપ અને [[બુધ]] સંબંધી તકલીફો દૂર કરનાર મનાય છે. |- |[[ચિત્ર:11mukhi.gif]] |'''અગીયાર મુખી રુદ્રાક્ષ''' |રુદ્ર સ્વરૂપ અને [[મંગળ]] તથા ગુરૂ સંબંધી તકલીફો દૂર કરનાર મનાય છે. |- | |'''બાર મુખી રુદ્રાક્ષ''' |આદિત્ય ([[સૂર્ય]]) સ્વરૂપ અને [[સૂર્ય]] સંબંધી તકલીફો દૂર કરનાર મનાય છે. ધારણ કરનારને શત્રુઓથી રક્ષણ અને હિંમત પ્રદાન કરનાર તથા ઉચ્ચ રક્તદાબ, હ્રદય, લોહીસંબંધી તકલીફોમાં રાહત આપનાર મનાય છે. |- | |'''તેર મુખી''' |[[કાર્તિકેય]] (શિવપૂત્ર) સ્વરૂપ અને ધારણ કરનારને [[મંગળ]] સંબંધી તકલીફોથી રક્ષણ કરનાર મનાય છે. |- | |'''ચૌદ મુખી''' |[[શિવ]] સ્વરૂપ અને [[હનુમાન]] સ્વરૂપ. એકમુખી પછી અતિ મહત્વ ધરાવનાર છે. [[શનિ]] સંબંધી તકલીફો અને સાડાસાતીની અસરમાં ખૂબ જ લાભદાયક છે. |- | colspan="3" |પંદર મુખીથી એકવીશ મુખી રુદ્રાક્ષ અતિ કિંમતી અને અલભ્ય મનાય છે. |- |[[ચિત્ર:15mukhi.gif]] |'''પંદર મુખી રુદ્રાક્ષ''' | |- |[[ચિત્ર:16mukhi.gif]] |'''સોળ મુખી રુદ્રાક્ષ''' | |- |[[ચિત્ર:17mukhi.gif]] |'''સતર મુખી રુદ્રાક્ષ''' | |- |[[ચિત્ર:18mukhi.gif]] |'''અઢાર મુખી''' | |- |[[ચિત્ર:19mukhi.gif]] |'''ઓગણીશ મુખી રુદ્રાક્ષ''' | |- |[[ચિત્ર:Gaurishankara.gif]] |'''વીશ મુખી રુદ્રાક્ષ''' | |- |[[ચિત્ર:21mukhi.gif]] |'''એકવીશ મુખી રુદ્રાક્ષ''' |[[કુબેર]] (ધન-સંપતિના દેવ) સ્વરૂપ અને ધારણ કરનારને અદ્ભુત આર્થિક લાભ કરાવનાર મનાય છે. |} ==સંદર્ભ== {{reflist}} [[શ્રેણી:વનસ્પતિ]] [[શ્રેણી:ફળ]] [[શ્રેણી:હિંદુ સંસ્કૃતિ]] ksdb1hhizi9fkx8jocvdzrm4s7xotp6 0 16231 906302 802769 2026-10-13T06:48:28Z ~2026-55067-13 89540 આ મારું ગામ છે 906302 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian jurisdiction | type = ગામ | native_name = ખડોદી | state_name = ગુજરાત | district = મહીસાગર | taluk_names = ખાનપુર | latd = 22.820862 | longd = 73.747786 | area_total = | altitude = | population_total = | population_as_of = | population_density = | leader_title_1 = | leader_name_1 = | leader_title_2 = | leader_name_2 = | footnotes = | blank_title_1 = સગવડો | blank_value_1 = [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[પોષ્ટ ઓફિસ]], [[આંગણવાડી]], દૂધની ડેરી | blank_title_2 = મુખ્ય વ્યવસાય | blank_value_2 = [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]], [[પશુપાલન]] | blank_title_3 = મુખ્ય ખેતપેદાશ | blank_value_3 = [[મકાઈ]], [[બાજરી]], [[ઘઉં]],[[મગફળી]], [[તુવર]], [[શાકભાજી]] | blank_title_4 = | blank_value_4 = }} '''ખડોદી (તા. ખાનપુર)''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત|ગુજરાત રાજ્યના]] મધ્યપૂર્વ ભાગમાં આવેલા મુખ્યત્વે [[આદિવાસી|બ્રાહ્મણ]]ઓની વસ્તી ધરાવતા [[મહીસાગર જિલ્લો|મહીસાગર જિલ્લામાં]] આવેલા [[ખાનપુર તાલુકો|ખાનપુર તાલુકાનું]] એરૂ નદીના કાંઠે વસેલું ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય[[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]] તેમ જ [[પશુપાલન]] અને રસોઈ છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે [[મકાઈ]], [[બાજરી]], [[ઘઉં]], [[મગફળી]], [[તુવર]] તેમ જ [[શાકભાજી]]ના પાકની [[ખેતી]] કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], પોષ્ટઓફિસ, મીનરલવૉટર પ્લાન્ટ, [[આંગણવાડી]] તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે. == ધાર્મિક સ્થળો == ગામમાં નદીને કાંઠે આવેલા ઝાલા બાવજીના મંદિરે દર વર્ષે ભાદરવા મહિનાના બીજા રવિવારે લોકમેળો ભરાય છે. ગામમાં ધોળેશ્વર દાદા (શિવજી પરિવાર)નું ઐતિહાસિક જૂનું પુરાણું મંદિર આવેલું છે તેમજ કાશી વિશ્વનાથ મંદિર અને રામજી મંદિર પણ આવેલું છે. {{ગુજરાત ગામ સ્ટબ}} [[શ્રેણી:ખાનપુર તાલુકો]] 5uizbdx8wqg99rvlwwyqasn3p5691rn 906304 906302 2026-10-13T09:18:11Z KartikMistry 10383 [[Special:Contributions/~2026-55067-13|~2026-55067-13]] ([[User talk:~2026-55067-13|talk]]) દ્વારા કરેલ ફેરફારોને [[User:KartikMistry|KartikMistry]] દ્વારા કરેલા છેલ્લા સુધારા સુધી ઉલટાવાયા. 780185 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian jurisdiction | type = ગામ | native_name = ખડોદી | state_name = ગુજરાત | district = મહીસાગર | taluk_names = ખાનપુર | latd = 22.820862 | longd = 73.747786 | area_total = | altitude = | population_total = | population_as_of = | population_density = | leader_title_1 = | leader_name_1 = | leader_title_2 = | leader_name_2 = | footnotes = | blank_title_1 = સગવડો | blank_value_1 = [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[પોષ્ટ ઓફિસ]], [[આંગણવાડી]], દૂધની ડેરી | blank_title_2 = મુખ્ય વ્યવસાય | blank_value_2 = [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]], [[પશુપાલન]] | blank_title_3 = મુખ્ય ખેતપેદાશ | blank_value_3 = [[મકાઈ]], [[બાજરી]], [[ઘઉં]],[[મગફળી]], [[તુવર]], [[શાકભાજી]] | blank_title_4 = | blank_value_4 = }} '''ખડોદી (તા. ખાનપુર)''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત|ગુજરાત રાજ્યના]] મધ્યપૂર્વ ભાગમાં આવેલા મુખ્યત્વે [[આદિવાસી]]ઓની વસ્તી ધરાવતા [[મહીસાગર જિલ્લો|મહીસાગર જિલ્લામાં]] આવેલા [[ખાનપુર તાલુકો|ખાનપુર તાલુકાનું]] એરૂ નદીના કાંઠે વસેલું ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય[[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]] તેમ જ [[પશુપાલન]] છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે [[મકાઈ]], [[બાજરી]], [[ઘઉં]], [[મગફળી]], [[તુવર]] તેમ જ [[શાકભાજી]]ના પાકની [[ખેતી]] કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], પોષ્ટઓફિસ, મીનરલવૉટર પ્લાન્ટ, [[આંગણવાડી]] તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે. == ધાર્મિક સ્થળો == ગામમાં નદીને કાંઠે આવેલા ઝાલા બાવજીના મંદિરે દર વર્ષે ભાદરવા મહિનાના બીજા રવિવારે લોકમેળો ભરાય છે. ગામમાં ધોળેશ્વર દાદા (શિવજી પરિવાર)નું ઐતિહાસિક જૂનું પુરાણું મંદિર આવેલું છે તેમજ કાશી વિશ્વનાથ મંદિર અને રામજી મંદિર પણ આવેલું છે. {{ગુજરાત ગામ સ્ટબ}} [[શ્રેણી:ખાનપુર તાલુકો]] 5ypcma8cmo3zzecn0pneieqept8qxaa 0 16695 906286 819427 2026-10-12T15:32:14Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 906286 wikitext text/x-wiki {{infobox person/Wikidata | fetchwikidata = ALL | onlysourced = no }} '''મોરારીબાપુ''' [[રામાયણ]]ના કથાકાર છે. તેમનો જન્મ [[મહુવા તાલુકો|મહુવા તાલુકા]]ના [[તલગાજરડા (તા.મહુવા)|તલગાજરડા]] ગામમાં થયો હતો.<ref>{{Cite web|url=http://www.yogausa.com/saints_morari_bapu.php|title=yogausa.com|website=www.yogausa.com|access-date=૨ ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૭|archive-date=2009-08-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20090828075021/http://www.yogausa.com/saints_morari_bapu.php|url-status=dead}}</ref> તેઓ પ્રખર રામકથા કાર છે. તેઓએ માત્ર [[રામાયણ]] જ નહી, સાહિત્યને પણ એટલું જ મહત્વ આપ્યું છે. તેમની પ્રેરણાથી ઘણાં બધાં સાહિત્ય પુરસ્કારો આપવામાં આવે છે. == સંદર્ભ == {{Reflist}} ==બાહ્ય કડીઓ== * [http://moraribapu.org/ મોરારીબાપુની અધિકૃત વેબસાઈટ] * [http://www.dalsabzi.com/books/in_touch_with_masters/sri_morari_bapu.htm મોરારીબાપુ વિષે માહિતી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20020704210608/http://www.dalsabzi.com/Books/In_touch_with_masters/sri_morari_bapu.htm |date=2002-07-04 }} * [https://web.archive.org/web/20090927031546/http://profiles.incredible-people.com/sant-morari-bapu મોરારીબાપુ વિષે માહિતી] * [http://www.yogausa.com/saints_morari_bapu.php મોરારીબાપુ વિષે માહિતી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090828075021/http://www.yogausa.com/saints_morari_bapu.php |date=2009-08-28 }} {{વ્યક્તિ-સ્ટબ}} [[શ્રેણી:આખ્યાનકાર]] [[શ્રેણી:ધાર્મિક વ્યક્તિત્વ]] [[શ્રેણી:જીવિત લોકો]] [[શ્રેણી:ગુજરાતી વ્યક્તિત્વ]] [[શ્રેણી:૧૯૪૬માં જન્મ]] eq66w4oc82j0zcvmuxu5il6a6tiw639 0 23478 906293 882125 2026-10-12T18:40:02Z ~2026-54912-86 89534 906293 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday | holiday_name = નવરાત્રિ | type = Hindu | longtype = | image = Navratri garbo.jpg | caption = નવરાત્રિ પૂજાનો ગરબો ([[ગરબી]]) | nickname = નવરાત્રિ, નવરાત્ર | observedby = [[હિંદુ]] | begins = [[આસો સુદ ૧|આસો સુદ એકમ (પડવો)]] | ends = [[આસો સુદ ૯|આસો સુદ નોમ]] | frequency = વાર્ષિક | celebrations = ૯ દિવસ | observances = ગરબા, પૂજા, ઉપવાસ, પ્રાર્થના, ગરબી | relatedto = [[દશેરા]] | date = અંગ્રેજી માસ પ્રમાણે સામાન્યત: સપ્ટૅમ્બર-ઓક્ટોબર દરમ્યાન<ref>{{cite web |ref=harv|author=Drik Panchag| title=Navratri 2020 detailed calendar|url=http://www.drikpanchang.com/navratri/ashwin-shardiya-navratri-dates.html?year=2020 }}</ref> }} '''નવરાત્રી''' કે '''નવરાત્ર''' ([[સંસ્કૃત ભાષા|સંસ્કૃત]], [[હિંદી ભાષા|હિન્દી]], [[મરાઠી ભાષા|મરાઠી]] અને [[નેપાળી ભાષા|નેપાળી]]: नवरात्रि, [[બંગાળી ભાષા|બંગાળી]]: নবরাত্রি, [[કન્નડ ભાષા|કન્નડ]]: ನವರಾತ್ರಿ, [[તેલુગુ ભાષા|તેલુગુ]]: దుర్గా నవరాత్రులు, [[મલયાલમ ભાષા|મલયાલમ]]: നവരാത്രി, [[તમિલ ભાષા|તમિલ]]: நவராத்திரி) એક [[હિંદુ|હિંદુ]] ઉત્સવ છે જેમાં શક્તિની પૂજા અને ગરબા કરવામા આવે છે. સંસ્કૃત અને ગુજરાતીમાં ''નવરાત્રી'' - ''નવ'' એટલે ૯ અને ''રાત્રી'' એટલે કે રાતની રીતે તેનો શાબ્દિક અર્થ નવ રાતો તેવો થાય છે. આ નવ રાત અને દસ દિવસ દરમ્યાન શક્તિ/દેવીના નવ સ્વરૂપોની પૂજા કરવામાં આવે છે. [[ચૈત્ર સુદ ૧|ચૈત્રી પ્રતિપદા]]થી [[ચૈત્ર સુદ ૯|નોમ]] સુધી અથવા [[આસો સુદ ૧|આસો માસની પ્રતિપદા]]થી [[આસો સુદ ૯|નોમ]] સુધીના નવ દિવસ; નોરતાં. આ દિવસોએ હિંદુ લોકો નવ દુર્ગાનું વ્રત, ઘટસ્થાપન તથા પૂજન વગેરે કરે છે. હિંદુઓ નવરાત્રને પહેલે દિવસે ઘટસ્થાપન કરે છે અને દેવીનું આવાહન તથા પૂજન કરે છે. આ પૂજન નવ દિવસ સુધી ચાલે છે. નવમે દિવસે ભગવતીનું વિસર્જન થાય છે. કેટલાક લોકો નવરાત્રમાં વ્રત પણ કરે છે. ઘટસ્થાપન કરનારા આઠમ કે નોમને દિવસે કુમારીભોજન પણ કરાવે છે. આ ભોજનમાં બેથી દશ વર્ષની ઉમરની નવ કુમારિકાઓ હોય છે. આ કુમારીઓનાં કલ્પિત નામ પણ છે. જેમકે, કુમારિકા, ત્રિમુર્તિ, કલ્યાણી, રોહિણી, કાલી, ચંડિકા, શાંભવી, દુર્ગા અને સુભદ્રા. નવરાત્રમાં નવ દુર્ગામાંથી નિત્ય ક્રમવાર એક-એક દુર્ગાનું દર્શન કરવાનું પણ વિધાન છે.<ref>{{cite web |url= http://gujaratilexicon.com/dictionary/gujarati-to-gujarati/નવરાત્ર/|title= નવરાત્ર|author= [[મહારાજા ભગવતસિંહજી]]|date= ૯ માર્ચ ૧૯૫૫|work= [[ભગવદ્ગોમંડલ]]|publisher= |access-date=૨૮ માર્ચ ૨૦૧૭ |archive-url = |archive-date = }}</ref> ==મહત્વ== આબોહવામાં વસંત અને પાનખર જેવા બે મહત્વના સંગમોની શરૂઆત થાય છે અને સૂર્યનો પ્રભાવ પણ રહે છે. માતૃદેવીની પૂજા માટે આ બે સમયગાળાને એક પવિત્ર તક તરીકે ગણવામાં આવે છે. ચંદ્ર આધારીત પંચાંગ પ્રમાણે આ ઉત્સવની તારીખો નક્કી કરવામાં આવે છે. નવરાત્રી દેવી દુર્ગાના ઉત્સવનું પ્રતીક છે, જે દેવીને શક્તિ (ઊર્જા)ના સ્વરૂપે વ્યક્ત કરે છે. [[દશેરા]] એટલે કે 'દસ દિવસ' એ નવરાત્રી પછીનો દીવસ છે. નવરાત્રી ઉત્સવ કે નવ રાત્રીઓનો આ ઉત્સવ હવે તેના છેલ્લા દિવસને જોડીને દસ દિવસનો ઉત્સવ બની ગયો છે, જેને વિજયાદશમી કહેવાય છે, જે આ ઉત્સવનો અંતિમ દિવસ છે, આ દસ દિવસોમાં, માતા મહિષાસુર-મર્દીની (દુર્ગા)ના વિવિધ રૂપોનું ઉત્સાહ અને ભક્તિથી પૂજન કરવામાં આવે છે. ==નવરાત્રીની પરંપરાઓ== [[File:Navaratri Bajan.jpg|thumb|તમિલનાડુના, કોઇમ્બતુરમાં ભજન]] [[File:Navratridurgapuja.jpg|thumb|પશ્ચિમ બંગાળમાં ભક્તો દ્વારા નવરાત્રી અને દુર્ગા પૂજામાં રોશનીના દીવાથી ઉત્સવની ઉજવણી કરવામાં આવી રહી છે.]] વર્ષમાં ચાર વાર નવરાત્રીની ઉજવણી કરવામાં આવે છે. જેના નામ '''વસંત''' નવરાત્રી, '''અષાઢ''' નવરાત્રી, '''શરદ''' નવરાત્રી અને '''પુષ્ય''' નવરાત્રી છે. આમાં આસો મહિનામાં શરદ નવરાત્રીની ઉજવણી થાય છે અને વસંત કાળમાં વસંત નવરાત્રીની ઉજવણી થાય છે જેને ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. ૧. '''ચૈત્રી (વસંત) નવરાત્રી:''' શક્તિ (માતૃદેવી)ના નવ સ્વરૂપોની રીતે નવ દિવસોમાં સમર્પિત થયેલો ઉત્સવ છે. આ તહેવાર વસંતઋતુ (માર્ચ-એપ્રિલ)માં ઉજવાય છે. તેને ચૈત્ર નવરાત્રા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. આ નવ દિવસોના ઉત્સવને રામ નવરાત્રી તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. ૨. '''ગુપ્ત (અષાઢ) નવરાત્રી:''' ગુપ્ત નવરાત્રી, જેને અષાઢ કે ગાયત્રી કે શાકંભરી નવરાત્રી પણ કહેવાય છે, જે અષાઢ (જૂન-જુલાઇ) મહિનામાં શક્તિ (માતૃદેવી)ના નવ સ્વરૂપોને નવ દિવસોમાં સમર્પિત કરીને ઉજવવામાં આવે છે. ગુપ્ત નવરાત્રીને અષાઢ શુક્લ પક્ષ (અષાઢ સુદ - અજવાળીયું) દરમ્યાન અનુસરવામાં આવે છે. ૩. '''શરદ (આસો) નવરાત્રી:''' આ ખુબ જ મહત્વની નવરાત્રી છે. તેને સામાન્ય રીતે ''મહા નવરાત્રી'' કહેવાય છે અને તેની ઉજવણી આસો મહિનામાં થાય છે. તેને શરદ નવરાત્રી પણ કહેવાય છે, કારણકે તેની ઉજવણી શરદ ઋતુમાં અશ્વિન શુક્લ પક્ષ (આસો સુદ - અજવાળીયું) થાય છે માટે. ૪. '''પુષ્ય (પોષ) નવરાત્રી:''' પુષ્ય નવરાત્રી પોષ (ડિસેમ્બર-જાન્યુઆરી) મહિનામાં શક્તિ (માતૃદેવીઓ)ના નવ સ્વરૂપોને નવ દિવસોમાં સમર્પિત કરવામાં આવ્યા છે. પુષ્ય નવરાત્રી પોષ શુક્લ પક્ષ (પોષ સુદ - અજવાળીયું) દરમ્યાન ઉજવવામાં આવે છે. ૫. (વૈકલ્પિક) '''માઘ નવરાત્રી:''' માઘ નવરાત્રીને ગુપ્ત નવરાત્રી પણ કહેવાય છે, મહા (જાન્યુઆરી-ફ્રેબ્રુઆરી) મહિનામાં શક્તિના નવ સ્વરૂપોને નવ દિવસોમાં સમર્પિત કરવામાં આવ્યા છે. માઘ નવરાત્રી માઘ શુક્લ પક્ષ (મહા સુદ - અજવાળીયું) દરમ્યાન કરાય છે. ==વસંત નવરાત્રી== વસંત ઋતુ (ઉનાળાની શરૂઆત) (માર્ચ-એપ્રિલ) દરમિયાન આ ઉત્સવની ઉજવણી થાય છે. તેને ચૈત્ર કે ચૈત્રી નવરાત્રી પણ કહેવાય છે, કારણકે કે ચૈત્ર માસમાં આ ઉત્સવ આવે છે. ==શરદ નવરાત્રી== અશ્વિન/આસો મહિનાના અજવાળીયા પક્ષમાં તેની શરૂઆત થાય છે. નવરાત્રી ઉત્સવની ઉજવણી સુદ પખવાડીયામાં પ્રતીપદાથી નવમી સુધી એમ કરવામાં આવે તેવું ધૌમ્ય-વકના કહેવામાં આવ્યું હતું. ૨૦૧૭ના વર્ષમાં નવરાત્રી ૨૦ સપ્ટેમ્બરથી શરૂ થશે અને ૨૯ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૭ના રોજ પૂરી થશે. == શક્તિનાં સ્વરૂપો == [[File:Neuf Durga.jpg|thumb|right|ઉત્તર પ્રદેશના બનારસમાં રજૂ કરેલા "દુર્ગાના નવ સ્વરૂપો" ]] નવરાત્રી દરમ્યાન શક્તિના નવ સ્વરૂપોની પૂજા થાય છે. દેવીની પૂજા પ્રદેશની પરંપરાના પર આધારિત હોય છે. * દુર્ગા, જે અપ્રાપ્ય છે તે * ભદ્રકાલી * અંબા કે જગદંબા, વિશ્વમાતા * અન્નપૂર્ણા, જે અનાજ (અન્ન)ને મોટી સંખ્યામાં (પાત્રનો ઉપયોગ હેતુલક્ષી રીતે થયો છે) સંઘરીને રાખે છે તે. * સર્વમંગલા, જે બધાને (સર્વને) આનંદ (મંગલ) આપે છે તે. * ભૈરવી * ચંદ્રિકા કે ચંડી * લલિતા * ભવાની * મોકામ્બિકા ==કર્મકાંડો== [[File:Navratri Golu.jpg|thumb|right|તમિલ નાડુમાં નવરાત્રી ગોલુમાં દુર્ગાના વિવિધ સ્વરૂપોને દર્શાવવામાં આવ્યા છે]] [[File:Navratri Garba.jpg|thumb|નવરાત્રી ઉત્સવ દરમિયાન અમદાવાદમાં ગરબાનું નૃત્ય]] [[File:Navarathiri.jpg|thumb|right|તમિલ નાડુમાં નવરાત્રી પારંપરિક રીતે રજૂ કરવામાં આવી છે]] [[ભારત]]માં નવરાત્રીની વિવિધ રીતે ઉજવણી કરવામાં આવે છે. [[ગુજરાત]]માં શરદ નવરાત્રી અને ચૈત્રી નવરાત્રીની સવિશેષ ઉજાણી થાય છે, શરદ નવરાત્રી ઉત્સવ તરીકે જ્યારે ચૈત્રી નવરાત્રી વ્રત-તપ માટે વધુ પ્રચલિત છે. ઉત્તર ભારતમાં તમામ ત્રણ નવરાત્રીઓમાં નવ દિવસોના ઉપવાસ અને દેવી માતાના વિવિધ સ્વરૂપોની પૂજા સાથે આ ઉત્સવની ઉજવણી થાય છે. ચૈત્ર નવરાત્રીનો અંત [[રામનવમી]]થી થાય છે અને શરદ નવરાત્રીનો અંત દુર્ગા પૂજા અને દશેરાથી થાય છે. ઉત્તરમાં ખાસ કરીને [[હિમાચલ પ્રદેશ|હિમાચલ પ્રદેશ]]માં કુલુનો દશેરા ખુબ જ પ્રખ્યાત છે. પૂર્વ ભારતમાં શરદ નવરાત્રીના છેલ્લા ચાર દિવસોને [[પશ્ચિમ બંગાળ|પશ્ચિમ બંગાળ]]ના રાજ્યમાં વિશેષ રીતે ઉજવવામા આવે છે, જે તેઓ દુર્ગા પૂજા કહે છે. આ રાજ્યમાં તે ઉત્સવને વર્ષનો સૌથી મોટો ઉત્સવ કહેવાય છે. દુર્ગા દેવીની સુંદર નક્શીકામ કરેલી અને સજાવેલી માણસના કદની માટીની મૂર્તિઓ કે જેમાં તે મહિસાસૂર રાક્ષસનો વધ કરતી દર્શાવી હોય તેવી મૂર્તિઓની ગોઠવણ મંદિરો અને અન્ય જગ્યાઓ પર કરવામાં આવે છે. આ મૂર્તિઓની પૂજા પાંચ દિવસ માટે કરવામાં આવે છે અને પાંચમાં દિવસે તેને પાણીમાં પધરાવવામાં આવે છે. પશ્ચિમ ભારતમાં, ખાસ કરીને [[ગુજરાત]] રાજ્યમાં નવરાત્રીની ઉજવણી ત્યાંના જાણીતા ગરબા અને દાંડિયા રાસના લોકનૃત્યથી થાય છે. ગુજરાતભર અને વિદેશમાંથી પણ લોકો આ નવ દિવસના ઉત્સવોમાં ભાગ લેવા આવે છે. તે ભારતભર અને યુકે (UK) અને યુએસએ (USA)ની સાથોસાથ દુનિયાભરના ભારતીય સમુદાયોમાં લોકપ્રિય છે. [[ગોવા]]માં નવરાત્રી દરમ્યાન જાત્રાની શરૂઆત થાય છે. આખા એન્ટ્રીઝ (ફોન્ડા)ને અતિશય સજાવવામાં આવે છે. સારસ્વત બ્રાહ્મણ મંદિરોને સુંદર રીતે સજાવવામાં આવે છે અને મૂર્તિઓને પૂજા માટે બહાર લાવવામાં આવે છે. મૂર્તિઓને વસ્ત્રો અને ફૂલોથી સુશોભિત કરવામાં આવે છે, તેમના પર [[ચંદન]], [[હળદર]], [[કંકુ]] લગાવવામાં આવે છે. નવરાત્રી દરમ્યાન ભક્તોને ખાસ દર્શન કરવા મળે છે અને મોટાભાગના ભક્તો કોલ પ્રસાદ માટે રાહ જોતા હોય છે, કારણકે આ પ્રસાદ ભગવાન અને દેવીને પણ આપવામાં આવતો હોવાથી તેનું ભક્તોમાં બહુ મહત્વ છે. દેવીઓની ઢાલની પૂજા ભક્તો કે પૂજારીઓ દ્વારા સતત ફૂલો ચઢાવીને કરવામાં આવે છે, આ ફૂલોને બદલવામાં નથી આવતા. ઉત્સવની છેલ્લી રાતે આ ફૂલોને ભક્તોમાં પ્રસાદ તરીકે વહેંચવામાં આવે છે. સારસ્વત બ્રાહ્મણની દશ મૈત્રિકા (ગોવાની દસ બહેનો)ની મૂર્તિને મંદિરમાંથી બહાર લાવીને તેમની પૂજા કરવામાં આવે છે - આ દેવીઓના નામ આ મુજબ છે, શાન્તાદુર્ગા, આર્યદુર્ગા, મહાલાસા, કાત્યાયાની, મહામાયા, કામાક્ષી, વિજયાદુર્ગા, ભૂમિકા, મહાલક્ષ્મી અને નવદુર્ગા. દક્ષિણ ભારતમાં, લોકો પગથિયા ગોઠવે છે અને તેની પર દેવીની મૂતિઓ મૂકે છે. તેને ''ગોલુ'' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. ગોલુની લાક્ષણિક છબીઓને તમિલનાડુની શૈલીમાં ભારતના મહારાષ્ટ્રના નવી મુંબઇના નેરુલના ઘરમાં બાજુની જગ્યામાં રજૂ કરવામાં આવે છે. [[કેરળ|કેરળ]]માં, શરદ નવરાત્રીના છેલ્લા ત્રણ દિવસો એટલે કે અષ્ટમી, નવમી અને વિજયાદશમીની ઉજવણી સરસ્વતી પૂજા તરીકે કરવામાં આવે છે જેમાં ચોપડીઓની પૂજા કરવામાં આવે છે. અષ્ટમીના દિવસે તેઓ પોતાના ઘર, પરંપરાગત બાળવાડીઓ કે મંદિરમાં પુસ્તકો મૂકી તેની પૂજા કરે છે. '''વિજયાદશમી'''ના દિવસે, સરસ્વતીની પૂજા બાદ ચોપડીઓને ઔપચારિક રીતે વાંચન અને લખાણ માટે બહાર કાઢવામાં આવે છે. '''વિજયાદશમી'''ને બાળકોના લખવા કે વાંચવા માટેની નવી શરૂઆત તરીકે શુભ માનવામાં આવે છે, તેને '''વિદ્યાઆરંભ''' પણ કહેવાય છે. [[કેરળ|કેરળ]]માં આ દિવસે દસ હજાર બાળકો શબ્દની દુનિયામાં દાખલ થાય છે. [[આંધ્ર પ્રદેશ]]માંથી છૂટા [[તેલંગાણા|તેલગાંણા રાજ્ય]]માં નવ દિવસોના આ સમયમાં બથુકામ્મા નામનો ઉત્સવ લોકો દ્વારા ઉજવવામાં આવે છે. તે એક નવરાત્રી ઉત્સવ જેવા જ હોય છે. નવરાત્રી ત્રણ દિવસોના ભાગોમાં વિભાજીત કરવામાં આવ્યા છે, જેથી દેવી કે દેવીઓના વિવિધ ભાવોની પ્રેમપૂર્વક પૂજા કરી શકાય. ===પ્રથમ ત્રણ દિવસો=== દેવી એક પવિત્ર શક્તિ તરીકે અલગ થઈ જેથી આપણી તમામ અપવિત્રતાનો તે નાશ કરી શકે, જે દુર્ગા કે કાલી તરીકે ઓળખાય છે. ===બીજા ત્રણ દિવસો=== માતાની પ્રેમપૂર્વક પવિત્ર સંપત્તિ આપનાર [[લક્ષ્મી|લક્ષ્મી]] પણ છે, સંપત્તિની દેવી હોવાને કારણે તેમના ભક્તોને અખૂટ સંપત્તિ આપવા માટે તે સક્ષમ છે. ===અંતિમ ત્રણ દિવસો=== અંતિમ ત્રણ દિવસોને બુદ્ધિના દેવી સરસ્વતીની પૂજા માટે અર્પિત કરવામાં આવે છે. જીવનમાં તમામ સફળતા મેળવવા માટે, લોકો આ તમામ દેવી નારી સ્વરૂપોના આશીર્વાદ મેળવવા જરૂરી સમજે છે, અને માટે જ નવરાત્રીની પૂજા કરવામાં આવે છે. બંગાળમાં આઠમાં દિવસને પરંપરાગતરીતે દુર્ગાઅષ્ટમી તરીકે ઉજવાય છે જે બંગાળનો મોટો તહેવાર છે. દક્ષિણ ભારતના કેટલાક ભાગોમાં, નવમા દિવસે સરસ્વતી પૂજા કરવામાં આવે છે. દક્ષિણ ભારતમાં મહાનવરાત્રીના (નવ) દિવસે '''આયુધ પૂજા''' કરવામાં આવે છે, જેને બહું ઘૂમઘામથી ઉજવાય છે. શસ્ત્રો, ખેતીના સાધનો, તમામ પ્રકારના હથિયારો, મશીનો, સાધનસામગ્રી, વહાનોને સજાવવામાં આવે છે અને આ દિવસે દેવીની સાથે તેમની પણ પૂજા થાય છે. બીજા દિવસથી નવેસરથી કામને શરૂ કરવામાં આવે છે, ઉદાહરણ તરીકે ૧૦મા દિવસને વિજયાદશમી તરીકે ઉજવાય છે. દક્ષિણ ભારતમાં અનેક શિક્ષકો/શાળાઓ બાળવાડીના બાળકોને આ દિવસથી ભણાવવાનું શરૂ કરે છે. ઉત્તર ભારતમાં વિજયાદશમીના દિવસે પાપ પર ભલાઇ ([[રામ|રામ]])ની જીતની ઉજવણી કરવા માટે ઔપચારિક રીતે '''દશેરા''' દરમ્યાન રામલીલા ભજવાય છે, જેના અંતમાં [[રાવણ|રાવણ]], કુંભકર્ણ અને મેઘનાદના પૂતળાનું દહન કરવામાં આવે છે. નવરાત્રી દરમ્યાન કેટલાક દુર્ગા માતાના ભક્તો ઉપવાસ અને પ્રાર્થના કરે છે જેથી તેમના સ્વાસ્થ્ય અને સમૃદ્ધિને દેવી તરફથી રક્ષણ મળતું રહે. આ સમય આત્મનિરિક્ષણ અને પવિત્રતાનો છે, કોઈ પણ નવું કાર્ય કરવા માટે પરંપરાગત રીતે નવરાત્રીનો આ સમય એક માંગલિક અને ધાર્મિક સમય છે. ધાર્મિક વ્રતના આ સમયે એક છિદ્રોવાળા માટલાને (જેને ગુજરાતીમાં ગરબી કહે છે) ઘરની પવિત્ર જગ્યાએ મૂકવામાં આવે છે, જેને ઘટસ્થાપન પણ કહેવાય છે. નવ દિવસ માટે આ ગરબીમાં દીવો પ્રગટાવેલો રાખવામાં આવે છે. આ માટલાને વિશ્વનાં પ્રતીક તરીકે વ્યક્ત કરવામાં આવે છે. અંખડ દીવો એક માધ્યમ છે જેનાથી આપણે તેજસ્વી આદિશક્તિની પૂજા કરીએ છીએ, ઉ.દા તરીકે શ્રી દુર્ગાદેવી. નવરાત્રીના સમયે, વાતાવરણમાં શ્રી દુર્ગાદેવી સિદ્ધાંતો વધુ સક્રિય હોય છે. ભારતીય સમાજોમાં નવરાત્રી મોટી સંખ્યામાં ઉજવાય છે. દેવી માતા ૯ સ્વરૂપોમાં પ્રગટ થઈ અને એક એક દિવસે માટે એક સ્વરૂપની પૂજા કરવાનું કહેવામાં આવ્યું છે. દેવીના નવ સ્વરૂપો મહત્વપૂર્ણ રીતે વિવિધ લક્ષણો સાથે આપણા પર પ્રભાવ પાડે છે. દેવી માહાત્મ્ય અને અન્ય લખાણમાં સંબોધેલા દેવતાઓ જે રાક્ષસોને તાબે થયા હતા તેમની ટીકા કરવામાં આવે છે. આઠમા કે નવમાં દિવસે કન્યા પૂજામાં, કુમારિકાઓની પૂજા કરવામાં આવે છે. == આ પણ જુઓ == *[[ગરબા]] == બાહ્ય કડીઓ == {{Commons|category:Navaratri|નવરાત્રી}} *[http://www.hinduismtoday.com/modules/smartsection/item.php?itemid=3073 નવરાત્રી: "નવ રાત્રી"ના ઉત્સવમાં, દુનિયાભરના હિંદુઓ નારીના સર્વોપરી સ્વરૂપની પૂજા કરે છે] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200228072735/http://www.hinduismtoday.com/modules/smartsection/item.php?itemid=3073 |date=2020-02-28 }} *[http://www.onlinemandir.com/matarani/darshan.html વૈષ્ણવ દેવી અને નવરાત્રીની કથા] ==સંદર્ભ== {{Reflist}} [[શ્રેણી:હિંદુ તહેવારો]] [[શ્રેણી:ગુજરાતી સંસ્કૃતિ]] tn85owaqbr6nvp8x6ws9klmwkk460n5 0 26531 906291 905708 2026-10-12T17:13:58Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 906291 wikitext text/x-wiki {{US state | Name = Louisiana | Fullname = State of Louisiana <br />État de Louisiane<br />Léta de la Lwizyàn | Othername = État de Louisiane | Othername = Léta de la Lwizyàn | Flag = Flag of Louisiana.svg | Flaglink = [[Flag of Louisiana|Flag]] | Seal = Seal of Louisiana.svg | Seallink = [[Seal of Louisiana|Seal]] | Map = Map of USA LA.svg | Nickname = Bayou State{{•}}Child of the Mississippi<br />Creole State{{•}}Pelican State (official)<br />Sportsman's Paradise{{•}}Sugar State | Demonym = Louisianan, Louisianais ([[French language|French]])<br />Lwizyané(èz) ([[Louisiana Creole French|Creole]]) | Motto = Union, Justice and Confidence <br /> Union, justice, et confiance ([[French language|French]]) <br /> Lunyon, Jistis, é Konfyans ([[Louisiana Creole French|Louisiana Creole]]) | MottoEnglish = Union, justice, and confidence | Former = Territory of Orleans | Capital = [[Baton Rouge, Louisiana|Baton Rouge]] | LargestCity = [[New Orleans]]<ref>[https://web.archive.org/web/20100606052929/http://afp.google.com/article/ALeqM5i4Io2zyj6VR8duSA6bXBGVt1H8Eg New Orleans a 'ghost town' after thousands flee Gustav: mayor] August 31, 2008.</ref><ref>{{cite news |first= |last= |coauthors= |title=Expert: N.O. population at 273,000 |date=August 7, 2007 |publisher= |url=http://www.wwltv.com/local/stories/wwl080707jbpopulation.104a120f.html |work=[[WWL-TV]] |pages= |access-date=2007-08-14 |language= |archive-date=2007-09-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070926230558/http://www.wwltv.com/local/stories/wwl080707jbpopulation.104a120f.html |url-status=dead }}</ref><ref name="Baton Rouge, Louisiana: Relocation">{{cite web |title=Relocation |publisher=Connecting U.S. Cities |date=May 3, 2007 |url=http://www.connectingbatonrouge.com/relocation.php |access-date=સપ્ટેમ્બર 2, 2010 |archive-date=ફેબ્રુઆરી 9, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140209192141/http://www.connectingbatonrouge.com/relocation.php |url-status=dead }}</ref> | LargestCity(2000Census) = [[New Orleans]] | LargestMetro = [[New Orleans metropolitan area|Greater New Orleans]] | OfficialLang = '''[[De jure]]''': None<br />'''[[De facto]]''': [[English language|English]] and [[French language|French]] |largest metro area [[New Orleans]] | Governor = [[Bobby Jindal]] ([[Republican Party (United States)|R]]) | Lieutenant Governor = [[Scott Angelle]] ([[Democratic Party (United States)|D]]) | Legislature = [[Louisiana State Legislature|State Legislature]] | Upperhouse = [[Louisiana State Senate|State Senate]] | Lowerhouse = [[Louisiana House of Representatives|House of Representatives]] | Senators = [[Mary Landrieu]] (D)<br />[[David Vitter]] (R) | Representative=6 Republicans, 1 Democrat | ElectoralVotes=9 | PostalAbbreviation = LA | AreaRank = 31st | TotalAreaUS = 51,885 | TotalArea = 135,382 | LandAreaUS = 43,601 | LandArea = 112,927 | WaterAreaUS = 8,283 | WaterArea = 21,455 | PCWater = 15 | PopRank = 25th | 2000Pop (old) = 4,468,976 | 2000Pop = 4,410,796 (2008 est.)<ref name=08CenEst>{{cite web | title = Annual Estimates of the Resident Population for the United States, Regions, States, and Puerto Rico: April 1, 4,468,976 (2000)}}</ref> | DensityRank = 24th | 2000DensityUS = 102.59 | 2000Density = 39.61 | AdmittanceOrder = 18th | AdmittanceDate = April 30, 1812 | TimeZone = [[Central Standard Time Zone|Central]]: [[UTC-6]]/[[Daylight saving time|-5]] | Latitude = 28° 56′ N to 33° 01′ N | Longitude = 88° 49′ W to 94° 03′ W | WidthUS = 130 | Width = 210 | LengthUS = 379 | Length = 610 | HighestPoint = [[Driskill Mountain]]<ref name="usgs">{{cite web |date=April 29, 2005 |url=http://erg.usgs.gov/isb/pubs/booklets/elvadist/elvadist.html#Highest |title=Elevations and Distances in the United States |publisher=U.S Geological Survey |access-date=November 6, 2006 |archive-date=ઑક્ટોબર 6, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081006105354/http://egsc.usgs.gov/isb/pubs/booklets/elvadist/elvadist.html#Highest |url-status=dead }}</ref> | HighestElevUS = 535 | HighestElev = 163 | MeanElevUS = 98 | MeanElev = 30 | LowestPoint = [[New Orleans, Louisiana|New Orleans]]<ref name="usgs"/> | LowestElev = -1.6 | LowestElevUS = -7 | ISOCode = US-LA | Website = www.louisiana.gov }} '''લ્યુઇસિયાના''' ({{lang-fr|État de Louisiane}}, {{IPA-fr|lwizjan||Louisiane.ogg}}; લ્યુઇસિયાના ક્રેઓલ : લેટા દે લા લ્વિઝ્યાન) એ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ ઓફ અમેરિકાના દક્ષિણી પ્રદેશમાં આવેલું એક રાજ્ય છે. તેની રાજધાની છે બેટન રોગ અને ન્યૂ ઓર્લિયન્સ એ તેનું સૌથી વિશાળ શહેર છે. પૅરિશીઝ (કાઉન્ટીને સમકક્ષ સ્થાનિક સરકાર) તરીકે ઓળખાતા રાજકીય પેટાવિભાગો ધરાવતું લ્યુઇસિયાના એ આ પ્રકારનું અમેરિકાનું એકમાત્ર રાજ્ય છે. વસતીની દ્વષ્ટિએ સૌથી મોટું પૅરિશ જેફરસન પૅરિશ છે, અને જમીન વિસ્તારની દ્વષ્ટિએ સૌથી વિશાળ પૅરિશ કેમરોન પૅરિશ છે. લ્યુઇસિયાનાનાં કેટલાક શહેરી પ્રદેશો વિવિધ સંસ્કૃતિ અને વિવિધ ભાષાઓનો વારસો ધરાવે છે, અહીં 18મી સદીની ફ્રેન્ચ, સ્પેનિશ, ભારતીય અને આફ્રિકાની સંસ્કૃતિના મિશ્રણનો મોટો પ્રભાવ જોવા મળે છે, જે અમેરિકામાં વત્તાઓછા અંશે અપવાદરૂપ ગણાય છે. 19મી સદીના પ્રારંભમાં અમેરિકાની સંસ્કૃતિનું આગમન થયું અને રાજ્યનો દરજ્જો પ્રાપ્ત થયો તે અગાઉ, પ્રવર્તમાન લ્યુઇસિયાના રાજ્યનો પ્રદેશ સ્પેન અને ફ્રાન્સની વસાહત રહી હતી. આ ઉપરાંત, કાળક્રમે 18મી સદી દરમિયાન આફ્રિકાના સંખ્યાબંધ લોકો અહીં આવ્યા, જે પૈકીના ઘણાં લોકો પશ્ચિમ આફ્રિકાના એક જ પ્રદેશના હતા, તેથી તેમનું કેન્દ્રીકરણ થયું. == વ્યુત્પત્તિશાસ્ત્ર == લ્યુઇસિયાનાનું નામ 1643-1715 દરમિયાનના ફ્રાન્સના રાજા લ્યુઇસ XIVના નામ પરથી રાખવામાં આવ્યું છે. ફ્રાન્સની મિસિસિપી નદીમાં આવેલા પૂરને કારણે વહી ગયેલી જમીન માટે જ્યારે રેને-રોબર્ટ કેવેલિયર, સિયુર દે લા સાલેએ દાવો કર્યો, ત્યારે રાજાએ આ પ્રદેશને ''લા લ્યુઇસિએન'' તરીકે ઓળખાવ્યો હતો, જેનો અર્થ "લ્યુઈસની ભૂમિ" થાય છે. અમેરિકાના ભાગરૂપ લ્યુઇસિયાના પ્રદેશના સીમાડા એકસમયે ઉત્તરમાં હાલના ન્યૂ ઓર્લિયન્સથી લઇને કેનેડાની સીમા સુધી લંબાતા હતા. == ભૂગોળ == [[ચિત્ર:National-atlas-louisiana.png|thumb|લ્યુઇસિયાનાનો નકશો]] [[ચિત્ર:Louisiana wetlands aerial view.jpg|thumb|લ્યુઇસિયાનાના વેટલેન્ડના રહેવાસીઓની અવકાશ પરથી લેવાયેલી તસ્વીર.]] === સ્થાનિક ભૂગોળ === લ્યુઇસિયાનાની પશ્ચિમ સીમાએ ટેક્સાસ રાજ્ય આવેલું છે: ઉત્તરે આર્કાન્સાસ; પૂર્વ દિશાએ મિસિસિપી; અને દક્ષિણે મેક્સિકોનો અખાત આવેલો છે. આ રાજ્યની સપાટીની જમીનને મુખ્યપણે બે હિસ્સામાં વહેંચી શકાય, ઉંચાણવાળા પ્રદેશ અને કાંપવાળી જમીન. કાંપયુક્ત પ્રદેશમાં ભેજવાળી પોચી જમીન, તટીય કલણવાળી જમીન અને સમુદ્રતટો, તેમજ બૅરિઅર આયલેન્ડ્સનો સમાવેશ થાય છે જે આશરે 20,000 ચોરસમાઇલ (52,000 ચોરસ કિલોમીટર)ના વિસ્તારને આવરી લે છે. આ વિસ્તાર મેક્સિકોના અખાત અને મિસિસિપી નદી પર આવેલો છે, જે રાજ્યના ઉત્તરથી દક્ષિણ છેડા સુધી 600 માઇલ (1,000 કિલોમીટર)નું અંતર ધરાવે છે અને મેક્સિકોના અખાતમાં ભળતા નદી-વોંકળાઓમાં રેડ રિવર; ઔચિતા રિવર અને તેની શાખાઓ; અને અન્ય નાના વોંકળાઓ (જે પૈકીના કેટલાક બેયસ તરીકે ઓળખાય છે)નો સમાવેશ થાય છે. મિસિસિપી નદી પરના કાંપવાળા પ્રદેશની પહોળાઇ 10થી 60 માઇલ (15થી 100 કિ.મી.) જેટલી છે, અને અન્ય નદીઓ સાથે કાંપયુક્ત પ્રદેશ આશરે 10 માઇલ (15 કિ.મી.)ની સરેરાશ ધરાવે છે. મિસિસિપી નદી પોતાની સાથે જ ઢસડાઇ આવેલા અને કાંઠે જામેલા કાંપ (કે જે લિવી તરીકે પણ ઓળખાય છે)ને સમાંતર વહે છે, તેની બીજી બાજુએની જમીન ભેજવાળી પોચી જમીન તરફ પ્રતિ માઇલ છ ફીટ (3 મીટર/પ્રતિ કિલોમીટર)નો સરેરાશ ઢોળાવ ધરાવે છે. અન્ય વોંકળાઓ પરની કાંપવાળી જમીન પણ સમાન લાક્ષણિક્તા ધરાવે છે. આ રાજ્યના ઉત્તર અને ઉત્તરપૂર્વીય હિસ્સાની ઊંચી ભૂમિ તથા તેની પાસેની પર્વતીય ભૂમિ 25,000 ચોરસ માઇલ (65,000 ચોરસ કિલોમીટર) કરતા પણ વધુ વિસ્તારમાં પથરાયેલી છે. આ વિસ્તાર ઘાસના મેદાન અને જંગલવાળા પ્રદેશનો બનેલો છે. સમુદ્રસપાટીની તુલનાએ કિનારા પરની જમીન 10 ફીટ (3 મીટર) અને ભેજવાળી જમીન 50 ફીટ તથા ઘાસવાળી અને કાંપવાળી જમીનોના સ્થળે 60 ફીટ (15-18 મીટર)ની ઉંચાઇ ધરાવે છે. ઉચ્ચ પ્રદેશો તથા પર્વતોમાં, જમીનની ઉંચાઇ ડ્રિસ્કિલ પર્વત સુધી વધે છે, જે આ રાજ્યનું સૌથી ઊંચુ સ્થળ છે અને તે સમુદ્રસપાટીથી માત્ર 535 ફીટ (163 મીટર)ની ઉંચાઇ ધરાવે છે. ભૌગૌલિક દ્વષ્ટિએ, માત્ર અન્ય બે રાજ્યો, ફ્લોરિડા અને ડેલવર જ લ્યુઇસિયાના કરતા નીચાણમાં આવેલા છે.{{Citation needed|date=September 2009}} મુસાફરી ખેડી શકાય એવા જળમાર્ગોના નામ અગાઉ આવી ગયા છે, તે ઉપરાંત સેબાઇન (સાહ-બીન) છે જે પશ્ચિમી સીમાએ છે; અને પર્લ, જે પૂર્વ સીમાએ છે; આ સિવાય મુસાફરીયોગ્ય જળમાર્ગોની કુદરતી વ્યવસ્થા ધરાવતા જળમાર્ગોમાં કેલ્કેશ્યૂ (કેલ-કેહ-શ્યૂ), મર્મેન્ટો, વર્મિલિયન, બેયુ ટેકે, એચાફાલયા (અ-ચાફ-અ-લિ-આ), બોયુફ (બેફ), બાયુ લાફોર્ક, કોર્ટાબ્લેઉ, બેયુ દ'આર્બોન, મેકન, ટેન્સાસ (ટેન-સાવ), એમાઇટ રિવર, શેફન્ક્ટ (શા-ફન્ક-ટા), ટિકફોવ, નેટલબેની, અને સંખ્યાબંધ અન્ય નાના વોંકળાઓનો સમાવેશ થાય છે, જે મૂળ જળમાર્ગને {{convert|4000|mi|km}}લાંબો બનાવે છે. આ જળમાર્ગોનું આ રાષ્ટ્રના અન્ય કોઇ પણ રાજ્યમાં કોઇ ઉદાહરણ નથી.{{Citation needed|date=September 2009}} આ રાજ્ય ચારેબાજુથી જમીનથી ઘેરાયેલી 1,060 ચોરસમાઇલ (2,745 ચોરસ કિલોમીટર)ની લંબાઇ ધરાવતી ખીણ, 1,700 ચોરસમાઇલ (4,400 ચોરસ કિ.મી.)ના સરોવરો; અને આશરે 500 ચોરસમાઇલ (1,300 ચોરસ કિ.મી.)ની નદી સપાટી ધરાવે છે.{{Citation needed|date=September 2009}} આ રાજ્ય મેક્સિકોના અખાતમાં સમુદ્ર નીચે આવેલી આંતર ખંડીય છાજલીની જમીનના આશરે 3 માઇલ વિસ્તાર પર રાજકીય હકૂમત પણ ધરાવે છે. [[સંયુક્ત રાજ્ય અમેરિકા|યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ]] પોતે જ ખાસ પ્રકારની રાજકીય ભૂગોળ ધરાવતું હોવાછતાં, આ રાજ્યને તેની પડખેના રાજ્યો જેવાકે ટેક્સાસ અને ફ્લોરિડાની 9 માઇલની હકૂમતની સરખામણીએ નોંધપાત્રપણે ઓછી હકૂમત ધરાવે છે, આ રાજ્યો પણ લ્યુઇસિયાનાની જેમ જ લાંબો અખાતી સમુદ્રકિનારો ધરાવે છે.<ref name="Tulanian2008">{{cite magazine | last = Rivet | first = Ryan | title = Petroleum Dynamite | newspaper = Tulanian | publisher = [[Tulane University]] | pages = 20–27 | date = Summer 2008 | access-date = 2009-09-07 | url = http://digital.olivesoftware.com/Olive/ODE/Tulanian/ | archive-date = 2010-06-13 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100613042932/http://digital.olivesoftware.com/Olive/ODE/Tulanian/ | url-status = dead }}</ref> === આબોહવા === {{climate chart|[[Baton Rouge]] |42|62|5.94 |44|65|4.99 |51|72|4.98 |57|78|5.26 |64|84|5.24 |70|89|5.81 |73|91|5.40 |72|91|5.72 |68|88|4.54 |57|81|3.61 |48|71|4.81 |43|64|5.17 | float = left | units = imperial | source = [http://www.ustravelweather.com/weather-louisiana/] }} {{climate chart|[[Lake Charles, Louisiana|Lake Charles]] |43|62|5.52 |47|65|3.28 |51|70|3.54 |59|78|3.64 |66|85|6.06 |72|90|6.07 |74|92|5.13 |74|92|4.85 |70|88|5.95 |61|81|3.94 |52|69|4.61 |46|64|4.60 | float = right | units = imperial | source = as above }} {{climate chart|[[New Orleans]] |44|64|5.87 |47|66|5.47 |53|73|5.24 |59|79|5.02 |66|85|4.62 |72|90|6.83 |74|91|6.20 |74|91|6.15 |70|88|5.55 |61|80|3.05 |52|72|5.09 |46|65|5.07 | float = left | units = imperial | source = as above }} {{climate chart|[[Shreveport]] |36|56|4.94 |39|61|4.28 |46|69|4.48 |54|77|4.57 |62|84|4.85 |69|90|4.86 |73|93|3.78 |71|93|2.91 |66|87|3.06 |55|78|4.42 |44|67|4.57 |38|59|4.73 | float = right | units = imperial | source = as above }} લ્યુઇસિયાના ઉષ્ણકટિબંધનું ભેજવાળું વાતાવરણ માટે કોપ્પેન ક્લાઇમેટ ક્લાસિફીકેશન ''સીએફએ'' ધરાવે છે. તમામ દક્ષિણમધ્ય રાજ્યોમાં ભેજવાળા ઉષ્ણકટિબંધના વાતાવરણનું કદાચ આ સૌથી 'ક્લાસિક' ઉદાહરણ છે, કેમકે અહીં ઊનાળો લાંબો, ગરમ અને ભેજયુક્ત છે તથા શિયાળો નાનો અને હળવો છે. આ રાજ્યનું ઉષ્ણકટિબંધીય આબોહવા પર મહદઅંશે મેક્સિકોના અખાતનો પ્રભાવ રહેલો છે, જે આ રાજ્યના સૌથી સુદૂર સ્થળથી 200 માઇલ (320 કિ.મી.) કરતા વધુ દૂર નથી. વર્ષ દરમિયાન અવારનવાર કરાનો વરસાદ થાય છે, અલબત્ત મોટાભાગના વર્ષની તુલનાએ ઊનાળો થોડો વધુ ભેજવાળો હોય છે. ઓક્ટોબરમાં કરાનો વરસાદ ઘટે છે. દક્ષિણી લ્યુઇસિયાનામાં ખાસ કરીને શિયાળાના મહિનાઓમાં વધુ વ્યાપક વરસાદ પડે છે. લ્યુઇસિયાનાનો ઊનાળો ગરમ અને ભેજવાળો છે, મધ્ય-જૂનથી મધ્ય-સપ્ટેમ્બરના ગાળામાં અહીંનું વાતાવરણ 90 અંશ ફેરનહીટ (32 અંશ સેલ્શિયસ) અથવા વધુની સરેરાશ ધરાવે છે, અને રાત્રિના ગાળામાં તાપમાન ઘટીને સરેરાશપણે 70 અંશ ફેરનહીટ (22 અંશ સેલ્શિયસ) રહે છે. ઊનાળા દરમિયાન, મહત્તમ તીવ્ર તાપમાન દક્ષિણ કરતા ઉત્તરમાં વધુ ગરમ રહે છે, મેક્સિકોના અખાતમાં તાપમાન ક્યારેક વધીને 100 અંશ ફેરનહીટ (38 અંશ સેલ્શિયસ)એ પહોંચી જાય છે, અલબત્ત 95 અંશ ફેરનીહટ (35 અંશ સેલ્શિયસ)ની ઉપરનું તાપમાન એ અહીં એક સામાન્ય વાત છે. ઉત્તરીય લ્યુઇસિયાનામાં, ઊનાળા દરમિયાન તાપમાન વધીને 105 અંશ ફેરનહીટ (41 અંશ સેલ્શિયસ)ની ઉપર જતું રહે છે. આ રાજ્યના દક્ષિણીય હિસ્સામાં શિયાળા દરમિયાન તાપમાન સામાન્યરીતે હળવું ગરમ રહે છે, ન્યૂ ઓર્લિયન્સ અને બેટન રોજમાં તામપાન ઊંચુ રહે છે, જ્યારે બાકીના દક્ષિણી લ્યુઇસિયાના અને મેક્સિકોના અખાતમાં તાપમાન સરેરાશપણે 66 અંશ ફેરનહી (19 અંશ સેલ્શિયસ) રહે છે, જ્યારે રાજ્યના ઉત્તરીય હિસ્સામાં શિયાળા દરમિયાન તાપમાન હળવું ઠંડકવાળું રહે છે, જે દરમિયાન તાપમાન વધીને સરેરાશપણે 59 અંશ ફેરનહીટ (15 અંશ સેલ્શિયસ) રહેતું હોય છે. શિયાળા દરમિયાન રાજ્યભરમાં રાત્રિના સમય દરમિયાન સરેરાશપણે તાપમાન થિજાવી દેતી ઠંડી કરતા સહેજ ઊંચુ રહેતું હોય છે, અખાત નજીક સરેરાશ 46 અંશ ફેરનહીટ (8 અંશ સેલ્શિયસ) તાપમાન રહેતું હોય છે. રાજ્યના ઉત્તરીય હિસ્સામાં શિયાળા દરમિયાન સરેરાશ નીચું તાપમાન 37 અંશ ફેરનહીટ (3 અંશ સેલ્શિયસ) રહેતું હોય છે. લ્યુઇસિયાનાના ઉત્તરીય હિસ્સામાં શિયાળા દરમિયાન શીત મોજાઓને કારણે અવારનવાર તાપમાન ઘટીને 20 અંશ ફેરનહીટ (માઇનસ 8 અંશ સેલ્શિયસ)થઈ જાય છે, પરંતુ રાજ્યના દક્ષિણી ભાગમાં ક્યારેય આવું થતું નથી. મેક્સિકોના અખાતની નજીક જવલ્લે જ બરફ જોવા મળે છે, અલબત્ત રાજ્યના ઉત્તરીય હિસ્સાઓમાં વર્ષમાં એકથી ત્રણ વખત બરફવર્ષા થવાની સંભાવના રાખી શકાય છે અને ઘણીવાર ઉત્તર તરફ આ વર્ષા વધી જાય છે. લ્યુઇસિયાના અવારનવાર ઉષ્ણકટિબંધના ચક્રવાતોની ઝપટે ચઢી જાય છે અને ખાસ કરીને ન્યૂ ઓર્લિયન્સ પ્રદેશમાં અને તેની આસપાસની નીચાણવાળી જમીનોમાં મોટા વાવાઝોડા ત્રાટકવાની શક્યતા અત્યંત ઊંચી રહે છે. ઘણા બેયસ, ભેજવાળી જમીન અને નાની દરિયાઇ ખાડીઓ ધરાવતા આ પ્રદેશનું અનોખું ભૂગોળ મોટા વાવાઝોડાને કાસ કરીને વિનાશકારી બનાવી શકે છે. ખાસ કરીને ઊનાળા દરમિયાન, આ વિસ્તારમાં વારંવાર વિજળી પડવાની શક્યતા પણ વધુ રહે છે. સમગ્ર પ્રદેશમાં વર્ષના સરેરાશપણે 60 દિવસ વિજળી પડે છે, જે ફ્લોરિડાને બાદ કરતા અન્ય રાજોની તુલનાએ વધુ છે. લ્યુઇસિયાનામાં વર્ષે સરેરાશપણે 27 વિનાશક વંટોળ ત્રાટકે છે. કેટલાક 2010માં આવ્યા હતા. સમગ્ર રાજ્યમાં વિનાશક વંટોળ ત્રાટકવાની શક્યતા રહે છે, રાજ્યના છેક દક્ષિણી હિસ્સામાં વંટોળની સંભાવના બાકીના રાજ્યની તુલનાએ ઓછી રહે છે. રાજ્યના દક્ષિણી હિસ્સામાં જાન્યુઆરીથી માર્ચ દરમિયાન, અને ફેબ્રુઆરીથી માર્ચ દરમિયાન રાજ્યના ઉત્તરીય હિસ્સામાં વિનાશક વંટોળ વધુ સામાન્યપણે જોવા મળે છે.<ref name="Annual average number of tornadoes">[http://www.ncdc.noaa.gov/img/climate/research/tornado/small/avgt5304.gif] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111016174155/http://www.ncdc.noaa.gov/img/climate/research/tornado/small/avgt5304.gif |date=2011-10-16 }}એનઓએએ નેશનલ કલાઈમેટ ડેટા સેન્ટર સુધારો 24મી ઓકટોબર, 2006.</ref> યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં લ્યુઇસિયાનાનો દક્ષિણીય સમુદ્રતટ એ વિશ્વના સૌથી ઝડપી અદ્રશ્ય થઇ રહેલા વિસ્તારો પૈકીનો એક છે. પાણીના વધતા જતા સ્તરને કારણે આ રાજ્ય પ્રત્યેક દિવસે ફૂટબોલના 30 મેદાન થાય એટલો ભૂમિ હિસ્સો ગુમાવી રહ્યું છે. લોકોની વસતી અદ્રશ્ય થતી જતી હોવાથી, વધુને વધુ લોકો આ પ્રદેશ છોડી રહ્યાં છે. [http://english.aljazeera.net/news/americas/2009/12/2009121225338198982.html] === ચક્રવાતો === * 1 સપ્ટેમ્બર, 2008ના રોજ, દક્ષિણપૂર્વીય લ્યુઇસિયાનામાં કોકોડ્રાઇ નજીક લ્યુઇસિયાના સમુદ્રતટે સૌપ્રથમવાર ગુસ્તાવ વાવાઝોડું ત્રાટક્યું હતું. મોડામાં મોડો, 31 ઓગસ્ટ સુધીમાં નેશનલ હરિકૅન સેન્ટર દ્વારા એવો અંદાજ આપી દેવામાં આવ્યો હતો કે વાવાઝોડુ 1 સપ્ટેમ્બરે કેટેગરી 3 અથવા તે કરતા ઊંચે રહેશે, પરંતુ આ કિસ્સામાં ગુસ્તાવ કેટેગરી 2ના મજબૂત વાવાઝોડા (1 માઇલ પર અવર કરતા ઓછી ઝડપ ધરાવતા વાવાઝોડા કેટેગરી 3માં આવે છે) તરીકે ત્રાટક્યું હતું, અને ત્યારબાદ ટૂંક સમયમાં જ કેટેગરી 1માં આવી ગયું હતું.<ref>[http://www.foxnews.com/story/0,2933,414306,00.html હરિકેન ગુસ્ટાવને કારણે ભૂસ્ખલન, કેટેગરી-1 તોફાન નબળું પડ્યું] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130517233412/http://www.foxnews.com/story/0,2933,414306,00.html |date=2013-05-17 }}, ફોકસ ન્યૂઝ, બીજી સપ્ટેમ્બર, 2008.</ref> આ વાવાઝોડું "એ સદીનું સૌથી વિનાશકારી વાવાઝોડું" બની રહેશે તેવી એનએચસીની આગાહીના (ઉદાહરણ તરીકે, શહેરના મેયર રેય નેગિનની ચેતવણી) પરિણામસ્વરૂપે ન્યુ ઓર્લિયન્સમાંથી મોટી સંખ્યામાં લોકોને કાઢવામાં આવ્યા,<ref>[http://www.cnn.com/2008/US/weather/08/30/gustav.prepare/ ન્યૂ ઓર્લિયન્સ ખાતે આવશ્યક વિસ્થાપન શરૂ થશે]. સીએનએન, 31 ઓગસ્ટ, 2008.</ref> આ વાવાઝોડું કદાચ બરાબર ત્રણ વર્ષ પછી આવનારા વાવાઝોડાં કેટરિના કરતા પણ વધુ વિનાશક હોવાનો અંદાજ હતો, પરંતુ આ ડર સાચો સાબિત થયો નહોતો. તેમછતાં, ગુસ્તાવ વાવાઝોડાને કારણે નોંધપાત્ર સંખ્યામાં જાનહાનિ થઇ,<ref name="KTBS">{{cite web | title = Sixteen deaths connected to Gustav | author = [[Associated Press]] | publisher = [[KTBS]] | date = 2008-09-03 | access-date = 2008-09-08 | url = http://www.ktbs.com/news/Sixteen-deaths-connected-to-Gustav--16463/ | archive-date = 2008-09-18 | archive-url = https://archive.today/20080918050518/http://www.ktbs.com/news/Sixteen-deaths-connected-to-Gustav--16463/ | url-status = dead }}</ref> અને 1 સપ્ટેમ્બરના રોજ લ્યુઇસિયાનામાં આશરે 1.5 મિલિયન લોકો વિજળી વિના રહ્યાં હતા.<ref>{{cite news|url=http://www.abc.net.au/news/stories/2008/09/03/2353770.htm?section=justin|title=Louisiana cleans up after Gustav|last=Rowland|first=Michael|date=2008-09-02|publisher=[[Australian Broadcasting Corporation]]|access-date=2008-09-08|archive-date=2008-09-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20080907092034/http://www.abc.net.au/news/stories/2008/09/03/2353770.htm?section=justin|url-status=dead}}</ref> * 24 સપ્ટેમ્બર, 2005ના રોજ, દક્ષિણપશ્ચિમ લ્યુઇસિયાના પર રીટા (જમીન પર આવતા સમયે કેટેગરી 3) વાવાઝોડું ત્રાટક્યું, જે તટ પર આવેલા કેમરોન પૅરિશ, લૅક ચાર્લ્સ, અને અન્ય નગર સહિતના કેટલાય પૅરિશ અને નગરોને વહાવી ગયું. આ વાવાઝોડાનાં પવનોએ ન્યુ ઓર્લિયન્સમાં આવેલા તટીયબંધને નુકસાન કરીને વધુ નબળાં પાડી દીધા અને શહેરના કેટલાક ભાગોમાં નવેસરથી પૂર આવ્યું. * 29 ઓગસ્ટ, 2005ના રોજ, કેટરિના (જમીનને સ્પર્શતી વખતે કેટેગરી 3)<ref>{{cite web |author=Stewart, Stacy |publisher=[[National Hurricane Center]] |url=http://www.nhc.noaa.gov/archive/2005/dis/al122005.discus.001.shtml |title=Tropical Depression Twelve, Discussion No. 1, 5:00 p.m. EDT |date=August 23, 2005 |access-date=2007-07-25}}</ref> વાવાઝોડું ત્રાટક્યું અને દક્ષિણપશ્ચિમ લ્યુઇસિયાનામાં વિનાશ વેર્યો, જ્યારે ન્યુ ઓર્લિયન્સમાં આવેલા તટબંધોને નુકસાન પહોંચાડ્યું તથા તોડી નાખ્યાં, જેથી શહેરના 80 ટકા હિસ્સામાં પૂર આવ્યું. મોટાભાગના લોકોને બહાર કાઢી લેવામાં આવ્યા પણ મોટાભાગની વસતી ઘરવિહીન બની. આ શહેર વાસ્તવમાં ઓક્ટોબર સુધી બંધ રહ્યું હતું. એવો અંદાજ આપવામાં આવ્યો છે કે અખાતી પ્રદેશમાં 2 મિલિયન લોકો કરતા પણ વધુ લોકો આ વાવાઝોડાને કારણે વિસ્થાપિત થયા હતા, અને એકલાં લ્યુઇસિયાનામાં જ 1,500 કરતા વધુ લોકોના મોત થયા હતા. લોકોની બૂમરાણમાં સ્થાનિક, રાજ્ય અને ફેડરલ સ્તરની સરકારોની આલોચના કરવામાં આવી હતી, કારણ કે તૈયારી અને પ્રતિસાદ- બન્નેમાંથી એકપણ ન ઝડપી હતા કે ન પૂરતાં. {{further|[[Effect of Hurricane Katrina on Louisiana]] and [[Effect of Hurricane Katrina on New Orleans]]}} * 3 ઓક્ટોબર, 2002ના રોજ લિલી (જમીન પર આવતી વખતે કેટેગરી 1) * ઓગસ્ટ 1992માં, દક્ષિણ-મધ્ય લ્યુઇસિયાનામાં એન્ડ્ર્યુ (જમીન પર આવતી વખતે કેટેગરી 3) ત્રાટક્યું આ વાવાઝોડામાં ચાર લોકો માર્યા ગયા; લગભગ 1,50,000 નાગરિકો વિજળીવિહોણાં બન્યાં; અને રાજ્યમાં અબજો ડોલરના મૂલ્યનો પાક નાશ પામ્યો. * ઓગસ્ટ 1969માં, કૅમિલી (કેટેગરી 5) વાવાઝોડાને લીધે{{convert|23.4|ft|m|1|abbr=on}} ભારે મોજાં ઊછળ્યાં અને 250 લોકો માર્યા ગયા. સત્તાવાર રીતે, કેમિલી મિસિસિપીમાં જમીન પર આવ્યું હતું અને તેની વિનાશક અસરો ત્યાં અનુભવાઇ હતી, અલબત્ત લ્યુઇસિયાનામાં પણ તેની અસરો થઇ હતી. આ વાવાઝોડાની વિનાશકારી અસરોથી ન્યુ ઓર્લિયન્સ અલિપ્ત રહેવા સાથે સાફ રહ્યું હતું, અપવાદ તરીકે આ શહેરનાં મોટાભાગના નીચાણવાળા વિસ્તારોમાં હળવાં વરસાદી પૂરના પાણી હતા. * 9 સપ્ટેમ્બર, 1965ના રોજ, લ્યુઇસિયાનાના કાંઠે બેટ્સી (જમીન પર આવતી વખતે કેટેગરી 3) વાવાઝોડું ત્રાટક્યું, જેણે વ્યાપક વિનાશ વેર્યો અને એક અબજ ડોલર (ફુગાવાની અસરોને સરભર કર્યા બાદ આશરે દસ બિલિયન યુએસ ડોલર)નું નુકશાન કરનારું ઇતિહાસનું સૌપ્રથમ વાવાઝોડું બન્યું. આ વાવાઝોડાએ ખાસ કરીને ન્યુ ઓર્લિયન્સમાં વિનાશ વેર્યો, જ્યાં શહેરના લગભગ 35 ટકા ભાગને (લૉઅર નાઇન્થ વૉર્ડ, જેન્ટલી, અને મિડ-સિટીના કેટલાક ભાગો) પૂરને કારણે અસર થઇ હતી અને રાજ્યમાં 76 લોકોના મોત થયા હતા. * જૂન 1957માં, દક્ષિણપશ્ચિમ લ્યુઇસિયાનામાં ઔડ્રે (કેટેગરી 4) વાવાઝોડાએ વિનાશ વેર્યો, આ વાવાઝોડાએ કેમેરોનથી લઇ ગ્રાન્ડ ચેનિઅર સુધીના 60-80 ટકા ઘરો અને કારોબારોનો નાશ કર્યો અથવા વ્યાપક નુકશાન પહોંચાડ્યું. 40,000 લોકો ઘરવિહોણાં બન્યા અને રાજ્યભરમાં 300 કરતા પણ વધુ લોકો માર્યા ગયા. * 10 ઓગસ્ટ, 1856માં, લ્યુઇસિયાનાનાં લાસ્ટ આયલેન્ડની જમીન પર હરિકેન વન (કેટેગરી 4) ત્રાટક્યું હતું. આ વાવાઝોડાની વિનાશકારી અસરોને લીધે 25 માઇલ લાંબી બૅરિયર આયલેન્ડ રિસોર્ટ કમ્યૂનિટી પાંચ અલગ ટાપુઓમાં વિભાજિત થઇ ગઇ, અને આશરે 200 લોકોના મોત નીપજ્યાં. === ભૂસ્તરશાસ્ત્ર === આ રાજ્યની જમીનની અંદર રહેલી સ્ટ્રેટા એ ક્રેટેસિયસ યુગની છે અને તેની ફરતે ટેર્ટિઅરી અને પોસ્ટ-ટેર્ટિઅરી મૂળની કાંપવાળી માટીના થર છે. લ્યુઇસિયાના રાજ્યનો મોટાભાગનો હિસ્સો મિસિસિપી નદી એ જ સર્જેલો છે. આ જમીન ઉત્પત્તિ સમયે સમુદ્રની એક શાખા વડે કવર થયેલી હતી, અને આ મહાન નદી સાથે ખીણમાં ઢસડાઇને આવેલા કાંપ વડે આ જમીન સર્જાયેલી છે. અહીના કિનારા નજીક, ઘણાં સોલ્ટ ડોમ છે, જ્યાં મીઠાનું ખનન કરવામાં આવે છે અને ઘણીવાર તેલ પણ મળી આવે છે. ઉત્તર લ્યુઇસિયાનામાં પણ સોલ્ટ ડોમ છે. મિસિસિપી નદીમાં પૂર નિયંત્રણના અને કુદરતી નીચાણવાળા વિસ્તારના વ્યાપક પગલાઓ અને ઉપાયો બાવજૂદ, લ્યુઇસિયાના હવે તટીય જમીન વિસ્તાર ગુમાવી રહ્યું છે. આ ઘટનાક્રમને અટકાવવા માટેના રાજ્ય સરકાર તથા ફેડરલ સરકારના પ્રયાસો ચાલુ છે, અન્ય પગલાઓની પણ માગણી કરવામાં આવી છે. આ એક સારું સ્થળ છે, જોકે; રાજ્યના દક્ષિણ-મધ્ય પ્રદેશમાં આશાફાલ્યા નદી નવી મુખત્રિકોણ જમીનનું સર્જન કરી રહી છે. સક્રિય ડૅલ્ટા લોબ એવો સંકેત પાઠવે છે કે મિસિસિપી અખાત સુધી પહોંચવાનો નવો માર્ગ શોધી રહી છે. આ નદીને તેના પરંપરાગત માર્ગ નજીક રાખવા માટે ઘણાં ઇજનેરી પ્રયાસો કરવામાં આવ્યા છે, કારણ કે આ રાજ્યનું અર્થતંત્ર અને શિપીંગ ઉદ્યોગ તેના પર નિર્ભર છે. === ભૌગલિક તેમજ આંકડાકીય વિસ્તારો === લ્યુઇસિયાના 64 પૅરિશમાં વિભાજિત થયેલું છે (મોટાભાગના અન્ય રાજ્યોમાં કાઉન્ટીને સમકક્ષ) "પૅરિશ" શબ્દ લ્યુઈસિયાનાની આગવી વિશિષ્ટતા છે અને તે ફ્રેન્ચ/ સ્પેનિશ વારસાને આભારી છે; નાગરિક કાઉન્ટી સરકારોની મૂળ સરહદ સ્થાનિક રોમન કેથોલિક પૅરિશીઝને મળતી આવે છે. <center> <gallery> ચિત્ર:DowntownAlexandria3rd.jpg|એલેક્સઝાંન્ડ્રીયા ચિત્ર:OKC BatonRougeSkyline.JPG|બેટન રગ ચિત્ર:Bossier City Brdwlk.jpg|બોસિયર સિટી ચિત્ર:Lafayetteair.jpg|લાફાયેટ ચિત્ર:Downtown Lake Charles.JPG|લેક ચાર્લ્સ ચિત્ર:New Orleans Skyline from Uptown.jpg|ન્યૂ ઓર્લિયન્સ </gallery></center> * લ્યુઇસિયાનામાં પૅરિશની યાદી * લ્યુઇસિયાના સેન્સસ સ્ટેટિસ્ટીકલ એરિયા * લ્યુઇસિયાનાનાં મેટ્રોપોલિટન વિસ્તારો * લ્યુઈસિયાનાના શહેરો, નગરો અને ગામોની યાદી * માથાદીઠ આવક પ્રમાણે લ્યુઇસિયાનાના સ્થળો === સુરક્ષિત વિસ્તારો === લ્યુઇસિયાનામાં એવા સંખ્યાબંધ વિસ્તારો છે, કે જે વત્તાઓછાં ક્રમમાં, માનવીય હસ્તક્ષેપથી સુરક્ષિત છે. નેશનલ પાર્ક સર્વિસના સ્થળો અને વિસ્તારો તેમજ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ નેશનલ ફોરેસ્ટ ઉપરાંત, લ્યુઇસિયાના રાજ્યભરમાં સ્ટેટ પાર્કસ અને રિક્રિયેશન પ્રદેશોની પ્રણાલિનું સંચાલન કરે છે. લ્યુઇસિયાનાનાં વન્યજીવન અને મત્સ્યસંપત્તિ વિભાગ દ્વારા લ્યુઇસિયાના નેચરલ એન્ડ સીનિક રિવર્સ સિસ્ટમનો વહીવટ કરવામાં આવે છે જે રાજ્યમાં 48 નદીઓ, વોંકળાઓ અને બેયસને સંરક્ષણ પૂરું પાડે છે. ==== નેશનલ પાર્ક સર્વિસ ==== નેશનલ પાર્ક સર્વિસ દ્વારા સંચાલિત, સંરક્ષિત, અથવા પ્રમાણિત ઐતિહાસિક અને નયનરમ્ય પ્રદેશોમાં નીચેના સ્થળોનો સમાવેશ થાય છેઃ * નેચિટોચિઝ નજીકનો કૅન રિવર નેશનલ હેરિટેજ એરિયા; * નેચિટોચિઝ નજીકનો કૅન રિવર ક્રેઓલ નેશનલ હિસ્ટોરિકલ પાર્ક; * ન્યુ ઓર્લિયન્સમાં મુખ્ય મથક ધરાવતો જીન લેફિટ્ટ નેશનલ હિસ્ટોરિકલ પાર્ક એન્ડ પ્રિઝર્વ, જે સેન્ટ બર્નાર્ડ પૅરિશ, બેરાટેરિયા (ક્રાઉન પોઇન્ટ), અને એકેડિયાના (લાફાયેટ્ટ)માં એકમો ધરાવે છે; * ન્યૂ ઓર્લિયન્સ જાઝ નેશનલ હિસ્ટોરિકલ પાર્ક; * લ્યુઇસિયાનાના એપ્સ ખાતેનું પોવર્ટી પોઇન્ટ નેશનલ મોન્યુમેન્ટ; અને * ઉત્તરીય લ્યુઇસિયાનામાં વિન પૅરિશ નજીકની નેશનલ વાઇલ્ડ એન્ડ સીનિક રિવર તરીકે નિર્દિષ્ટ થયેલી સેબાઇન રિવર/બેયુ. ==== યુએસ વન સેવા ==== * કિસાચી નેશનલ ફોરેસ્ટ એ લ્યુઇસિયાનાનું એકમાત્ર રાષ્ટ્રીય વન છે. તેમાં મધ્ય અને ઉત્તર લ્યુઇસિયાનાની સેંકડો હજાર એકર જમીનનો સમાવેશ થાય છે. ==== રાજ્ય ઉદ્યાનો અને મનોરંજક વિસ્તારો ==== લ્યુઇસિયાના 21 રાજ્ય ઉદ્યાનો, 17 રાજ્ય ઐતિહાસિક સ્થળો અને એક રાજ્ય પ્રિઝર્વેશન એરિયાની સિસ્ટમનું સંચાલન કરે છે. લ્યુઇસિયાનામાં શ્રેવેપોર્ટ અને મનરો નજીક હાઇ ડેલ્ટા સફારી પાર્ક પણ આવેલો છે. === પરિવહન === રાજ્ય સરકારની સંસ્થા લ્યુઇસિયાના ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ ટ્રાન્સપોર્ટેશન એન્ડ ડેવલપમેન્ટ રાજ્યમાં જાહેર પરિવહન, રોડવૅઝ, પુલો, કેનાલો, પસંદગીના તટબંધો, પૂર વ્યવસ્થાપન, બંદર સુવિધાઓ, વાણિજ્યિક વાહનો, અને વિમાનસેવા કે, જેના હેઠળ 69 હવાઇમથકોનો સમાવેશ થાય છે, તેની નિભાવણીનું કાર્ય કરે છે. [[ચિત્ર:Intracoastal Waterway Louisiana.jpg|thumb|લ્યુઇસિયાનામાં ન્યૂ ઓર્લિયન્સ નજીક ઈન્ટ્રાકોસ્ટલ જળમાર્ગ]] ==== આંતર રાજ્ય હાઈ વે ==== * [[ચિત્ર:I-10.svg|20px]] આંતરરાજ્ય 10 * [[ચિત્ર:I-12.svg|20px]] આંતરરાજ્ય 12 * [[ચિત્ર:I-20.svg|20px]] આંતરરાજ્ય 20 * [[ચિત્ર:I-49.svg|20px]] આંતરરાજ્ય 49 * [[ચિત્ર:I-55.svg|20px]] આંતરરાજ્ય 55 * [[ચિત્ર:I-59.svg|20px]] આંતરરાજ્ય 59 * [[ચિત્ર:I-110.svg|25px]] આંતરરાજ્ય 110 * [[ચિત્ર:I-210.svg|25px]] આંતરરાજ્ય 210 * [[ચિત્ર:I-220.svg|25px]] આંતરરાજ્ય 220 * [[ચિત્ર:I-310.svg|25px]] આંતરરાજ્ય 310 * [[ચિત્ર:I-510.svg|25px]] આંતરરાજ્ય 510 * [[ચિત્ર:I-610.svg|25px]] આંતરરાજ્ય 610 * [[ચિત્ર:I-910.svg|25px]] આંતરરાજ્ય 910 ==== યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ ધોરીમાર્ગો ==== * [[ચિત્ર:US 11.svg|20px]] યુએસ રૂટ 11 * [[ચિત્ર:US 51.svg|20px]] યુએસ રૂટ 51 * [[ચિત્ર:US 61.svg|20px]] યુએસ રૂટ 61 * [[ચિત્ર:US 63.svg|20px]] યુએસ રૂટ 63 * [[ચિત્ર:US 65.svg|20px]] યુએસ રૂટ 65 * [[ચિત્ર:US 71.svg|20px]] યુએસ રૂટ 71 * [[ચિત્ર:US 79.svg|20px]] યુએસ રૂટ 79 * [[ચિત્ર:US 80.svg|20px]] યુએસ રૂટ 80 * [[ચિત્ર:US 84.svg|20px]] યુએસ રૂટ 84 * [[ચિત્ર:US 90.svg|20px]] યુએસ રૂટ 90 * [[ચિત્ર:US 165.svg|25px]] યુએસ રૂટ 165 * [[ચિત્ર:US 167.svg|25px]] યુએસ રૂટ 167 * [[ચિત્ર:US 171.svg|25px]] યુએસ રૂટ 171 * [[ચિત્ર:US 190.svg|25px]] યુએસ રૂટ 190 * [[ચિત્ર:US 371.svg|25px]] યુએસ રૂટ 371 * [[ચિત્ર:US 425.svg|25px]] યુએસ રૂટ 425 પેટ્રોલિયમ અને પેટ્રોલિયમ પેદાશો, કૃષિ પેદાશો, બાંધકામની સામગ્રી અને ઉત્પાદિત ચીજવસ્તુઓ જેવી વાણિજ્યિક ચીજવસ્તુના પરિવહન માટે આંતરતટીય જળમાર્ગ એક મહત્વનું માધ્યમ છે. == ઇતિહાસ == === પૂર્વ ઇતિહાસ === 1500ના દશકમાં યુરોપિયનોનું આગમન થયું તે પૂર્વેના ઘણાં યુગો સુધી લ્યુઇસિયાનામાં મૂળ અમેરિકનો વસવાટ કરતા હતા. આદિ યુગ દરમિયાન લ્યુઇસિયાના [[ઉત્તર અમેરિકા]]માં પૂર્વકાલીન માઉન્ડ કૉમ્પલેક્સનું સ્થળ રહ્યું હતું અને મનરો નજીકની વૅટ્સન બ્રૅક સાઇટ એ અમેરિકામાં આવેલા પૂર્વકાલીન કોમ્પલેક્સ બાંધકામો પૈકીનું એક છે.<ref>[http://www.archaeology.org/9801/newsbriefs/mounds.html એમિલી એ. વોકર, ‘ર્અિલએસ્ટ માઊન્ડ સાઈટ’], ''આર્કિયોલોજી મેગેઝિન'' , અંક 51, નંબર 1, જાન્યુઆરી/ફેબ્રુઆરી, 1998.</ref> બાદમાં, લ્યુઇસિયાનામાં આજના એપ્સ નજીક પોવર્ટી પોઇન્ટ ખાતે આ રાજ્યની સૌથી વિશાળ અને સૌથી જાણીતી સાઇટનું બાંધકામ થયું હતું. 1500 બીસીઇની આસપાસ પોવર્ટી પોઇન્ટની સંસ્કૃતિ તેની ચરમસીમાએ હોઇ શકે છે, જે તેને સૌપ્રથમ કોમ્પલેક્સ સંસ્કૃતિ બનાવે છે, અને સંભવિતપણે ઉત્તર અમેરિકાની તે સૌપ્રથમ આદિ સંસ્કૃતિ છે.<ref>[http://www.deltablues.net/jon.html જોન એલ. ગિબ્સન, પીએચડી, ‘પોવર્ટી પોઈન્ડઃ ધ ફર્સ્ટ કોમ્પ્લેકસ મિસિસિપિ કલ્ચર] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207234411/http://www.deltablues.net/jon.html |date=2013-12-07 }}’ 2001, ડેલ્ટા બ્લ્યૂઝ, એકસેસ્ડ 26 ઓકટોબર, 2009.</ref> તે અંદાજિતપણે 700 બીસીઇ સુધી ટકી રહી હતી. પોવર્ટી પોઇન્ટ સંસ્કૃતિ બાદ શુલા સમયગાળાની શેફન્ક્ટ અને લૅક કોર્મોરન્ટ સંસ્કૃતિઓ આવી હતી, જે પ્રારંભિક વૂડલૅન્ડ ગાળાના સ્થાનિક મેનિફેસ્ટેશન છે. લ્યુઇસિયાનામાં વિશાળ સંખ્યામાં માટીના વાસણ બનાવનારા સૌપ્રથમ લોકો શેફન્ક્ટ સંસ્કૃતિના હતા.<ref name="The Tchefuncte Site Summary">{{Cite web|url=http://www.crt.state.la.us/hp/nhl/parish52/scans/52030001.pdf|title=The Tchefuncte Site Summary|access-date=2009-06-01}}{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> આ સંસ્કૃતિ 200 સીઇ સુધી ટકી હતી. રાજ્યના દક્ષિણ અને પૂર્વીય હિસ્સામાં માર્કસવિલે સંસ્કૃતિ અને રાજ્યના ઉત્તરપશ્ચિમ હિસ્સામાં ફોર્શ મેલાઇન સંસ્કૃતિની સાથે લ્યુઈસિયાનામાં મધ્ય વૂડલેન્ડ ગાળાનો પ્રારંભ થયો. માર્કસવિલે સંસ્કૃતિનું નામ લ્યુઇસિયાનાના એવોયેલેસ પેરિશની માર્કસવિલે પ્રાગઐતિહાસિક ઇન્ડિયન સ્થળ પરથી પડ્યું. આ સંસ્કૃતિઓ ઓહિયો અને ઈલિનોઇસની હોપવેલ સંસ્કૃતિઓની સમકાલીન હતી, અને તેણે હોપવેલ એક્સ્ચેન્જ નેટવર્કમાં શામેલ હતી. દક્ષિણપશ્ચિમના લકો સાથેના વેપારે તીર અને કમાન<ref name="OASPAST">{{Cite web|url=http://www.ou.edu/cas/archsur/counties/latimer.htm|title=OAS-Oklahomas Past|access-date=2010-02-06|archive-date=2010-05-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20100531183817/http://www.ou.edu/cas/archsur/counties/latimer.htm|url-status=dead}}</ref> મેળવી આપ્યા. આ સમયગાળામાં જ સૌપ્રથમ બરિયલ માઉન્ડનું બાંધકામ થયું હતું.<ref name="TejasWoodland"/> આનુવાંશિક રાજકીય અને ધાર્મિક નેતાગીરીને વિકસાવવા માટે ધાર્મિક કેન્દ્રો ખાતે સૌપ્રથમ પ્લેટફોર્મ માઉન્ડનું નિર્માણ કરાતા રાજકીય શક્તિનું મજબૂતીકરણ થવાનું શરૂ થયું.<ref name="TejasWoodland">{{Cite web|url=http://www.texasbeyondhistory.net/tejas/ancestors/woodland.html|title=Tejas-Caddo Ancestors-Woodland Cultures|access-date=2010-02-06|archive-date=2009-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20091029090229/http://www.texasbeyondhistory.net/tejas/ancestors/woodland.html|url-status=dead}}</ref> 400 સીઇ સુધીમાં રાજ્યના દક્ષિણીય હિસ્સામાં બેટાઉન સંસ્કૃતિ સાથે પછીનો વૂડલેન્ડ ગાળો શરૂ થઇ ગયો હતો અને આ વિસ્તારના સાંસ્કૃતિક ઇતિહાસમાં આનાથી જ આટલું મોટું પરિવર્તન થયું નહોતું. વસતીમાં નાટ્યાત્મકઢબે વધારો થયો અને સાંસ્કૃતિક તથા રાજકીય જટિલતાના મજબૂત ચિહ્નો મળવા લાગ્યા. અગાઉના વૂડલેન્ડ સમયગાળાના મોર્ચ્યુઅરી માઉન્ડ્સ પર ઘણી કોલ ક્રીક ઇમારતોનું નિર્માણ થયું. સંશોધકો એવું અનુમાન કરે છે કે આ રીતે આકાર પામનારા એલિટ્સ પ્રતીકાત્મકરીતે અને ભૌતિકપણે મૃતક પૂર્વજોને સમર્પિત કરવા માટે સર્જાયા હતા.<ref>{{cite book |last= Kidder |first= Tristram |editors= R. Barry Lewis, Charles Stout |title= Mississippian Towns and Sacred Spaces |publisher= [[University of Alabama Press]] |year= 1998 |isbn= 0-8173-0947-0 }}</ref> લ્યુઇસિયાનામાં મિસિસિપીના સમયગાળા દરમિયાન પ્લેક્વેમાઇન અને કેડોઅન મિસિસિપીઅન સંસ્કૃતિનો ઉદભવ થયો. આ સમયગાળા દરમિયાન વ્યાપકપણે મકાઈની ખેતી કરવાનો અભિગમ અપનાવવામાં આવ્યો. 1200 સીઇમાં પશ્ચિમી મિસિસિપી અને પૂ્ર્વીય લ્યુઇસિયાનામાં મિસિસિપી નદીના નીચાણવાળા ખીણના ભાગમાં પ્લેક્વેમાઇન સંસ્કૃતિ પાંગરી અને આશરે 1400 સીઇ સુધી રહી. આ સંસ્કૃતિના સારા ઉદાહરણો પૈકી વૅસ્ટ બેટન રોગ પૅરિશ, લ્યુઇસિયાનામાં મેડોરા સાઇટ અને મિસિસિપીમાં એમેરાલ્ડ માઉન્ડ, વિન્ટરવિલે અને હોલી બ્લફ સાઇટ્સનો સમાવેશ કરી શકાય.<ref>{{cite web | url = http://www.nps.gov/seac/outline/05-mississippian/index.htm| title = Mississippian and Late Prehistoric Period | access-date = 2008-09-08 }}</ref> પ્લેક્વેમાઇન સંસ્કૃતિ એ સેન્ટ લ્યુઇસ, મિસૌરી નજીકની કહોકિયા સાઇટમાં જોવા મળતી મધ્ય મિસિસિપયન સંસ્કૃતિની સમકાલીન હતી. આ જૂથને નાશેઝ અને ટાએન્સા લોકોનું વંશજ ગણવામાં આવે છે.<ref name="The Plaquemine Culture, A.D 1000">{{cite web | url = http://bcn.boulder.co.us/environment/cacv/cacvbrvl.htm| title = The Plaquemine Culture, A.D 1000 | access-date = 2008-09-08 }}</ref> 1000 સીઇ સુધીમાં રાજ્યના ઉત્તરપશ્ચિમ ભાગમાં કેડોઅન મિસિસિપયન કલ્ચરમાં ફોર્શ મેલિન સંસ્કૃતિ પાંગરી હતી. કેડોઅન મિસિસિપયન સંસ્કૃતિ એક વિશાળ પ્રદેશને આવરી લેતી હતી, જેમાં હાલમાં જે પૂર્વીય ઓક્લાહોમા, પશ્ચિમી આર્કાન્સાસ, ઉત્તરપૂર્વ ટેક્સાસ અને ઉત્તરપશ્ચિમ લ્યુઇસિયાના તરીકે ઓળખાય છે તે પ્રદેશનો સમાવેશ થતો હતો. પૂરાતત્વીય પૂરાવા એવું દર્શાવે છે કે સાંસ્કૃતિક સાતત્ય પ્રાગઐતિહાસિક કાળથી આજદિન સુધી અખંડિત રહ્યું છે, અને પ્રાગઐતિહાસિક સમયના કેડોના સીધા પૂર્વજો અને સંબંધિત કેડો ભાષાના બોલનારાઓ તથા યુરોપિયનોનો સૌપ્રથમ સંપર્ક તથા આધુનિક કેડો નેશન ઓફ ઓક્લાહોમાનો આજે પણ કોઇ જવાબ નથી.<ref name="TejasLinguistics">{{Cite web | url= http://www.texasbeyondhistory.net/tejas/fundamentals/languages.html | title= Tejas-Caddo Fundamentals-Caddoan Languages and Peoples | access-date= 2010-02-04 | archive-date= 2020-06-14 | archive-url= https://web.archive.org/web/20200614185831/https://texasbeyondhistory.net/tejas/fundamentals/languages.html | url-status= dead }}</ref> આ રાજ્યના ઘણા વર્તમાન સ્થળોના નામ મૂળ અમેરિકન વિવિધ ભાષાઓમાં વપરાતા શબ્દો પરથી ઉતરી આવેલા છે, જેમાં એશાફાલયા, નેશિટોઉશેસ (જેને હવે નેશિટોચીસ લખાય છે), કેડો, હૌમા, ટેન્ગિપાહોઆ, અને એવોયેલ (એવોયેલેસ તરીકે)નો સમાવેશ થાય છે. === યુરોપીયન લોકો દ્વારા શોધ અને વસાહતીકરણ === [[ચિત્ર:Louisiana regions map.svg|thumb|લ્યુઇસિયાના પ્રદેશો]] લ્યુઇસિયાનામાં સૌપ્રથમવાર 1528માં સૌપ્રથમવાર યુરોપીયન સંશોધકો આવ્યા, તે વખતે પેનફિલો દ નેર્વેઝની આગેવાનીમાં [[સ્પેઇન|સ્પેન]]ના લોકોએ શોધ અભિયાનમાં મિસિસિપી નદીનું મુખ ખોળી કાઢ્યું હતું. 1542માં, હેર્નાન્ડો દ સોટોએ તેની શોધ દરમિયાન રાજ્યની ઉત્તર અને પશ્ચિમ બાજુએ (જ્યાં તેને કેડો અને ટ્યુનિકા જૂથોનો ભેટો થયો) આવી ચડ્યો હતો અને ત્યારબાદ 1543માં મિસિસિપી નદીને માર્ગદર્શક તરીકે લઇને મેક્સિકોના અખાત સુધી ગયો હતો. લ્યુઇસિયાનામાં સ્પેન નિષ્ક્રિય રસ ધરાવતું હતું. 17મી સદીના ઉત્તરાર્ધમાં, સાર્વભૌમત્વ, ધાર્મિક અને વાણિજ્યિક હેતુઓ સાથે [[ફ્રાન્સ|ફ્રાન્સે]] શોધ અભિયાનને પગલે મિસિસિપી નદી અને અખાતી તટ પર ઉપસ્થિતિ સ્થાપી. પોતાની સૌપ્રથમ વસાહત સાથે, ફ્રાન્સે ઉત્તર અમેરિકાના એક વિશાળ પ્રદેશ પર દાવો કર્યો અને મેક્સિકોના અખાતથી કેનેડા સુધી લંબતું એક વાણિજ્યિક સામ્રાજ્ય તથા ફ્રેન્ચ રાષ્ટ્ર સ્થાપવા તજવીજ હાથ ધરી. 1682માં ફ્રાન્સના સંશોધક રોબર્ટ કેવેલિઅર દ લા સોલે ફ્રાન્સના રાજા લ્યુઇસ XIVના માનમાં આ પ્રદેશનું નામ લ્યુઇસિયાના રાખ્યું. ફ્રાન્સની સૌપ્રથમ સ્થાયી વસાહતરૂપ ફોર્ટ મૌરેપાસ (કે જે હાલમાં બિલોક્સી નજીક, ઓસિયન સ્પ્રિન્ગ્સ, મિસિસિપી તરીકે ઓળખાય છે)ની સ્થાપના ફ્રાન્સના કેનેડિયન સૈન્ય અધિકારી પીઅરે લે મોયન દ'ઇબેરવિલે દ્વારા 1699માં કરવામાં આવી. ત્યા સુધીમાં ફ્રાન્સના લોકોએ મિસિસિપી નદીના મુખ પરની એક નાની વસાહત કે જેનું નામ લા બેલાઇઝ (અથવા લા બેલિઝ), ફ્રેન્ચમાં 'સીમાર્ક' હતું, ત્યાં એક નાના કિલ્લાનું બાંધકામ પણ કર્યું હતું. 1721 સુધીમાં તેમણે નદીમાં તરતાં જહાજોને માર્ગદર્શન {{convert|62|ft|m|sing=on}}આપવા માટે દિવાદાંડી જેવું સ્વરૂપ ધરાવતા લાકડાના માળખાનું બાંધકામ કર્યું.<ref>[http://www.srh.noaa.gov/lch/research/la18hu.php#18 ડેવિડ રોથ, ‘લ્યુઇસિયાના હરિકેન હિસ્ટ્ર 18મી સદી (1722-1800)’, ટ્રોપિકલ વેધર- નેશનલ વેધર ર્સિવસ - લેક ચાર્લ્સ, લોસ એન્જેલસ, 2003], ઉપલબ્ધ 7મી મે, 2008.</ref> લ્યુઇસિયાનાની ફ્રેન્ચ વસાહતે વાસ્તવમાં મિસિસિપી નદીની બન્ને બાજુની જમીન અને ઉત્તરમાં કેનેડામાં ફ્રાન્સના પ્રદેશ સુધીની તમામ જમીન પર દાવો કર્યો હતો. નીચે પ્રમાણેના રાજ્યો લ્યુઇસિયાનાનો હિસ્સો હતાઃ લ્યુઇસિયાના, મિસિસિપી, આર્કાન્સાસ, ઓક્લાહોમા, મિસૌરી, કાન્સાસ, નેબ્રાસ્કા, આયોવા, ઇલિનોઇસ, ઇન્ડિયાના, મિશીગન, વિસ્કોન્સિન, મિનેસોટા, ઉત્તર ડેકોટા, દક્ષિણ ડેકોટા. 1714માં નેચિટોચિઝની વસાહત (હાલના ઉત્તરપશ્ચિમ લ્યુઇસિયાનામાં રેડ રિવરની પાસે)ની સ્થાપના લ્યુઇસ જ્યુશેરેવ દ સેંટ ડેનિસે કરી હતી, જે લ્યુઇસિયાનાના ખરીદ કરાયેલા પ્રદેશમાં આવેલી સૌથી જૂની સ્થાયી યુરોપિયન વસાહત બની. ફ્રાન્સની વસાહતોના બે હેતુ હતાઃ ટેક્સાસમાં સ્પેનિશ સાથે વેપાર સ્થાપવો, અને લ્યુઇસિયાનામાં સ્પેનના લોકોની આગેકૂચ રોકવી. જૂનાં સાન એન્ટોનિયો રોડ (કેટલીકવાર તે અલ કેમિનો રીઅલ, અથવા કિંગ્સ હાઇવે તરીકે પણ ઓળખાય છે)નું ઉત્તરીય મથક પણ નેચિટોચિઝ ખાતે આવેલું હતું. આ વસાહત ટૂંક સમયમાં જ નદી પર આવેલું એક સમૃદ્ધ બંદર બની ગયું, જેને કારણે આ નદીની બાજુમાં કાપડના વિશાળ ક્ષેત્રનો વિકાસ થયો. સમય સાથે, બાગાયતકારોએ વિશાળ વાડીઓ વિકસાવી અને એક વિકાસશીલ નગરમાં સરસ ઘરો બાંધ્યા. ન્યૂ ઓર્લિયન્સ અને અન્ય સ્થળોએ આ રીતનું વારંવાર પુનરાવર્તન કરવામાં આવ્યું. [[ચિત્ર:Atchafalaya Basin.jpg|thumb|કજૂન્સ તરીકે ઓળખાતા ફ્રેન્ચ એકેડિયન્સ દક્ષિણ લ્યુઇસિયાનાની ભેજવાળી પોચી જમીન, ખાસ કરીને એચાફાલેયા બેઝિનમાં સ્થાયી થયા.]] લ્યુઇસિયાનાની ફ્રેન્ચ વસાહતોએ વધુ સંશોધનો અને લશ્કરથી થોડે દૂર આવેલી છાવણીઓનું કામ હાથ ધર્યું હતું, તેણે લ્યુઇસિયાનાથી લઇને ઉત્તરમાં ઇલિનોઇસ કન્ટ્રી (જેને હાલમાં સેન્ટ લ્યુઇસ, મિસૌરી તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.) તરીકે ઓળખાતા પ્રદેશ સુધીના મિસિસિપી અને તેની મુખ્ય ઉપનદીઓના કિનારા પર લક્ષ્ય કેન્દ્રિત કર્યું હતું. ''આ પણ જુઓઃ'' અમેરિકાનું ફ્રાન્સ વસાહતીકરણ પ્રારંભમાં, આ વસાહતની રાજધાની તરીકે મોબાઇલ, એલાબામા, અને બિલોક્સી, મિસિસિપી હતી. વેપાર અને સૈન્યના હેતુઓ માટે મિસિસિપી નદીનું મહત્વ સમજાયા બાદ, ફ્રાન્સે 1722માં ન્યુ ઓર્લિયન્સને નાગરિક અને સૈન્ય સત્તાનું કેન્દ્ર બનાવી દીધું. ત્યારથી લઈને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સે 20 ડિસેમ્બર, 1803ના રોજ લ્યુઇસિયાનાની ખરીદી અંતર્ગત આ પ્રદેશ હસ્તગત કર્યો ત્યા સુધી, આ પ્રદેશના વસાહતી સામ્રાજ્ય પર ફ્રાન્સ અને સ્પેઇનના વેપારનો અંકુશ હતો. 1720ના દશકમાં, આ પ્રદેશની મિસિસિપી નદીના કિનારે જર્મન કોસ્ટ તરીકે ઉલ્લેખ કરાતા એક પ્રદેશમાં જર્મનીથી આવેલા લોકો સ્થાયી થયા. સપ્તવર્ષીય યુદ્ધમાં બ્રિટનના વિજય અથવા તો ઉત્તર અમેરિકામાં જેમ ઓળખવામાં આવે છે તે ફ્રાન્સ અને ઇન્ડિયન યુદ્ધમાં બ્રિટનના વિજયના પરિણામરૂપે ફ્રાન્સે મિસિસિપી નદીની પૂર્વ તરફનો પોતાનો મોટાભાગનો પ્રદેશ ગ્રેટ બ્રિટનને આપી દીધો. તેણે ન્યૂ ઓર્લિયન્સની આસપાસનો વિસ્તાર અને લેક પોન્ટશેર્ટ્રેઇનની આસપાસના પૅરિશિઝ પોતાની પાસે રાખ્યા. સપ્તવર્ષીય વિગ્રહ બાદ 1763માં ફોન્ટેઇનબ્લોઉની સંધિ અનુસાર બાકી બચેલું લ્યુઇસિયાના [[સ્પેઇન|સ્પેન]]ની વસાહત બન્યું. સપ્તવર્ષીય યુદ્ધ બાદ બ્રિટિશરોએ હકાલપટ્ટી કરતાં, 1765માં સ્પેનના શાસન દરમિયાન એકેડિયા પ્રદેશના (હાલનું નોવા સ્કોટિયા, ન્યૂ બ્રુન્સવિક, અને પ્રિન્સ એડવર્ડ આયલેન્ડ, કેનેડા) સેંકડો હજારો ફ્રેન્ચભાષી લોકો લ્યુઇસિયાનામાં નિર્વાસિત બનીને આવ્યા. હાલમાં એકેડિયાના તરીકે ઓળખાતા દક્ષિણપશ્ચિમ લ્યુઇસિયાનામાં આ લોકો આસાનીથી સ્થાયી થઇ ગયા. વધુને વધુ કેથોલિક લોકોને વસાવવા આતુર સ્પેને એકેડિયાના નિર્વાસિતોને આવકાર આપ્યો. કેજન એકેડિયાના આ નિર્વાસિતોના વંશજ છે. સ્પેનિશ કેનેરી આયલેન્ડર્સ આયલેનોસ તરીકે ઓળખાતા હતા, તેઓ સ્પેનનાં કેનેરી આયલેન્ડ્સથી નિર્વાસન પામીને સ્પેનના તાજની હકૂમત હેઠળના લ્યુઈસિયાનામાં 1778 અને 1783ની વચ્ચેના ગાળામાં આવ્યા. 1800માં, ફ્રાન્સના નેપોલિયન બોનાપાર્ટે સાન આઈલ્ડેફોન્સોની સંધિ દ્વારા સ્પેન પાસેથી લ્યુઇસિયાનાને હસ્તગત કર્યું. આ વ્યવસ્થાને બે વર્ષના ગાળા સુધી ગુપ્ત રાખવામાં આવી હતી. === ગુલામીમાં વૃદ્ધિ === 1709માં, ફ્રાન્સના ધિરાણકાર એન્ટોઇન ક્રોઝેટે લ્યુઇસિયાનાના ફ્રાન્સની હેઠળના વિસ્તારમાં વાણિજ્યનો એકાધિકાર પ્રાપ્ત કર્યો. આ વિસ્તાર મેક્સિકોના અખાતથી લઇને હાલના ઈલિનોઇસ સુધીનો હતો. બ્રિટિશ ઇતિહાસકાર હ્યુ થોમસ લખે છે કે, “ક્રોઝેટને [[આફ્રિકા]]થી દર વર્ષે એક જહાજ ભરીને કાળા માણસો લાવવાની છૂટ આપવામાં આવી હતી.”<ref>''ધ સ્લેવ ટ્રેડઃ ધ સ્ટોરી ઓફ ધ એટલાન્ટિક સ્લેવ ટ્રેડ, 1440–1870'' હગ થોમસ દ્વારા 1997: સાઇમન અને શુસ્ટર પાનું 242-43</ref> 1803માં [[ફ્રાન્સ|ફ્રાન્સે]] લ્યુઇસિયાના પ્રદેશનું યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સને વેચાણ કર્યું, તે સમયે ટૂંકમાં જ એવું સ્વીકારી લેવામાં આવ્યું હતું કે આફ્રિકાના ગુલામોને પડોશી મિસિસિપીમાં જે રીતે લાવવામાં આવતા હતા તેટલી જ સરળતાથી લાવી શકાશે. અમેરિકાના કાયદાનો આ ભંગ હતો, તેમ છતાં પણ આ પ્રથા સ્વીકારવામાં આવી.<ref name="The Slave Trade p. 548">''ધ સ્લેવ ટ્રેડઃ ધ સ્ટોરી ઓફ ધ એટલાન્ટિક સ્લેવ ટ્રેડ, 1440–1870'' હગ થોમસ દ્વારા 1997: સાઇમન અને શુસ્ટર પાનું 548.</ref> 19મી સદીના આરંભિક ગાળામાં લ્યુઇસિયાના ખાંડનું નાનાપાયે ઉત્પાદન કરતું હતું, તેમછતાં આફ્રિકાથી જહાજ દ્વારા દક્ષિણ કેરોલિનામાં લાવીને લ્યુઇસિયાનામાં વેચવામાં આવેલા આફ્રિકી ગુલામોને ખેતમાલિકોએ ખરીદ્યા બાદ લ્યુઇસિયાના ટૂંક સમયમાં જ ખાંડનું મોટું ઉત્પાદક બન્યું જ્યાં ખેતમાલિકો પોતાના બંધનમાં રહેલા મજૂરોને કોઇ ચૂકવણી કર્યા વિના જોરજૂલમથી તેમની પાસે શેરડીની ખેતી કરાવડાવતા. [[સંયુક્ત રાજ્ય અમેરિકા|યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ]]ના રેપ. જેમ્સ હિલહાઉસ અને ચોપાનિયા લખનાર લેખક થોમસ પેઇને આ નવા હસ્તગત કરાયેલા પ્રદેશમાં ગુલામી વિરુદ્ધનાં પ્રવર્તમાન ફેડરલ કાયદાનો અમલ કરાવવાની માગણીઓ કરી હોવા છતાં,<ref>''ધ સ્લેવ ટ્રેડઃ ધ સ્ટોરી ઓફ ધ એટલાન્ટિક સ્લેવ ટ્રેડ, 1440–1870'' હગ થોમસ દ્વારા 1997:સાઇમન અને શુસ્ટર પાનું 548.</ref> ગુલામી પ્રવર્તતી જ રહી કારણ કે તેના લીધે મજૂરીના નીચા ખર્ચે ભારે નફો થતો હતો. લ્યુઇસિયાના પ્રદેશના છેલ્લાં સ્પેનિશ ગવર્નર લખે છે કે, “સાચે જ, લ્યુઇસિયાના માટે ગુલામો વિરુદ્ધ રહેવું અશક્ય છે” અને ગુલામોનો ઉપયોગ કરીને, આ વસાહત “સમૃદ્ધિ અને સંપત્તિ તરફ મોટી છલંગો ભરી રહી છે.” <ref name="The Slave Trade p. 548"/> લ્યુઇસિયાનામાં યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના સૌપ્રથમ ગવર્નર વિલિયમ ક્લેઇબોર્ને જણાવ્યું હતું કે, ગુલામ મજૂરોની જરૂર છે, કારણ કે આ બિનઆરોગ્યપ્રદ વાતાવરણમાં બિનગુલામ ગોરાં મજૂરો ટકી શકે નહિં. <ref>''ધ સ્લેવ ટ્રેડઃ ધ સ્ટોરી ઓફ ધ એટલાન્ટિક સ્લેવ ટ્રેડ, 1440–1870'' હગ થોમસ દ્વારા 1997: સાઇમન અને શુસ્ટર પાનું 549.</ref>હ્યુ થોમસ વધુમાં લખે છે કે, “લ્યુઇસિયાનામાં ક્લેઇબોર્નને માનવ હેરફેરને નાબૂદ કરવાની સત્તા હતી, તેમછતાં તે આમ કરવામાં અસમર્થ હતો.” === હૈતીમાંથી હિજરત અને પ્રભાવ === પિઅરે લૌસ્સેટ (લ્યુઇસિયાનામાં ફ્રાન્સના મંત્રી, 1718): “એન્ટિલિસમાં અમારી તમામ વસાહતો પૈકી, સેન્ટ-ડોમિન્ગ્યુ એક એવી વસાહત છે કે જ્યાંની માનસિકતા અને રીતિરિવાજોનો લ્યુઇસિયાના પર સૌથી વધુ પ્રભાવ છે.” 18મી સદી દરમિયાન લ્યુઇસિયાના અને તેની કેરેબિયન પેરેન્ટ વસાહત (હેઇતી) ગાઢ સંબંધો વિકસાવ્યા હતા, સમુદ્રી વેપાર પર કેન્દ્રીકરણ કર્યું હતું, મૂડી અને માહિતીનું આદાનપ્રદાન, તથા વસાહતીઓનું સ્થળાંતર થયુ હતું. આ પ્રારંભથી લઇને, હેઇતીના લોકોએ લ્યુઈસિયાનાનાં રાજકારણ, લોકો, ધર્મ અને સંસ્કૃતિ પર ઊંડો પ્રભાવ પાડ્યો છે. ટાપુ ઉપર ગુલામી વિરુદ્ધના ષડયંત્રો અને બળવાઓના પ્રતિસાદરૂપે, આ વસાહતના અધિકારીઓએ 1763માં ગુલામ સંત ડોમિન્ગ્યુઅન્સના પ્રવેશ સામે પ્રતિબંધ મૂકી દીધો. અમેરિકા અને ફ્રાન્સની ક્રાંતિઓના સંપૂર્ણ યુગ દરમિયાન બળવાખોર ગતિવિધિઓએ લ્યુઇસિયાનાના ગુલામોના વેપાર અને પરદેશગમનની નીતિઓ ઉપર પ્રભાવ પાડવાનો ચાલુ રાખ્યો. આ બે લોકશાહી સંગ્રામે સ્પેનના લોકોના દિલોમાં ડર પેસાડી દીધો, જેઓએ 1763થી 1800 સુધી લ્યુઇસિયાના પર શાસન કર્યું હતું. પોતાની વસાહતને લોકશાહી ક્રાંતિના પ્રસારથી અલિપ્ત રાખવા માટેના એક વ્યર્થ પ્રયાસરૂપે તેમને જે રાજદ્રોહી ગતિવિધિ લાગતી તેને બંધ પાડી દીધી અને વિધ્વંસક સામગ્રીઓ પર પ્રતિબંધ મૂકી દીધો. મે 1790માં, ફ્રેન્ચ વેસ્ટ ઇન્ડિઝથી ગુલામ અને મુક્ત કાળા માણસોના પ્રવેશ પર એક શાહી આદેશ દ્વારા પ્રતિબંધ લગાવી દેવાયો. એક વર્ષ બાદ, ઇતિહાસનો સૌપ્રથમ ગુલામ બળવો શરૂ થયો, જેને પગલે આખરે [[હૈતી|હેઈતી]]ની સ્થાપના થવાની હતી.<ref>"[http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+ht0017) ધ સ્લેવ રિબેલિયન ઓફ 1791]". લાઈબ્રેરી ઓફ કાગ્રેસ કન્ટ્રી સ્ટડીઝ.</ref> સેન્ટ ડોમિન્ગ્યુમાં બળવાને કારણે વ્યાપકપણે બહુજાતિય હિજરત થઈ: ફ્રેન્ચ લોકો કાબુમા રાખેલા ગુલામો સાથે ભાગી છૂટ્યાં; અન્ય સંખ્યાબંધ મુક્ત લોકોએ પણ એવું જ કર્યું, તે પૈકીના અમુક તો પોતે જ ગુલામોના માલિક હતા. તે ઉપરાંત 1793માં, અચાનક લાગેલી એક આગે મુખ્ય શહેર કેપ ફ્રાન્સિયસ (હાલનું કૅપ હૈતિયન)ના બે તૃતીયાંશ હિસ્સાનો નાશ કર્યો, અને લગભગ દસ હજાર લોકો આ ટાપુ છોડી ગયા. ક્રાંતિ, વિદેશી આક્રમણો અને આંતરવિગ્રહના આગામી દશકોમાં, વધુ હજારો લોકો આ ઉકળતા ચરું જેવી પરિસ્થિતિમાંથી છટકી ગયા. ઘણા લોકો પૂર્વમાં સેન્ટો ડોમિન્ગો (હાલનું ડોમિનિકન રિપબ્લિક) અથવા નજીકના કેરેબિયન ટાપુઓ પર ચાલ્યા ગયા. [[ઉત્તર અમેરિકા]]માં, અને ખાસ કરીને ન્યૂ યોર્ક, બાલ્ટિમોર (જુલાઈ 1793માં ત્યાં ત્રેપ્પન જહાજો ગયા હતા), ફિલાડેલ્ફિયા, નોર્ફોક, ચાર્લ્સટન અને સવાનાહ તેમજ સ્પેનિશ ફ્લોરિ઼ડામાં ગોરા અને કાળાં સહિતના મોટી સંખ્યામાં લોકોએ આશ્રય મેળવ્યો. નિર્વાસિત ગતિવિધિએ દક્ષિણ લ્યુઇસિયાનામાં જેટલો તીવ્ર પ્રભાવ પાડ્યો હતો તેટલો આ ભૂખંડમાં ક્યાંય નહોતો. [[ચિત્ર:Anonymous portrait of Jean Lafitte, early 19th century, Rosenberg Library, Galveston, Texas.JPG|thumb|180px|ન્યૂ ઓર્લિયન્સમાં કાર્યરત ફ્રેન્ચ ચાંચિયા જિન લાફાયેતનો જન્મ 1782ની આસપાસમાં પોર્ટ-ઓ-પ્રિન્સ ખાતે થયો હતો<ref>સેવિંગ ન્યૂ ઓર્લિયન્સ, સ્મિથસોનિયન સામયિક, ઓગસ્ટ 2006. સુધારો 2010-02-16.</ref>]] 1791 અને 1803ની વચ્ચેના ગાળામાં, ન્યૂ ઓર્લિયન્સમાં તેર હજાર નિર્વાસિતોનું આગમન થયું હતું. સત્તાવાળાઓને એવી ચિંતા હતી કે તે પૈકીના કેટલાક “રાજદ્રોહી” વિચારો સાથે આવ્યા હતા. 1795ની પાનખરમાં, પોઇન્ટે કુપીમાં બળવાખોરીનો પ્રયાસ જોવા મળ્યો જેમાં બાગાયતકારોના ઘર બાળી નાખવામાં આવ્યા હતા. આ બનાવ બાદ, સેન્ટ ડોમિન્ગ્યુના એક વ્યક્તિ લ્યુઇસ બેનોઇટને "વસાહતમાં વિનાશ વેરનારા ક્રાંતિકારી વિચારો વડે રંગાયેલો" હોવાના આરોપસર દેશનિકાલ આપવામાં આવ્યો હતો. પોઇન્ટે કુપી અને જર્મન કોસ્ટ પર ચાલુ રહેલી અશાંતિએ 1796ની પાનખર ઋતુમાં ગુલામીના સંપૂર્ણ વેપારને બંધ કરવાના નિર્ણય પાછળ મહત્વનું યોગદાન આપ્યું હતું. 1800માં, લ્યુઇસિયાનાનાં અધિકારીઓએ તેને પુનઃ શરૂ કરવા ચર્ચા કરી, પરંતુ સેન્ટ ડોમિન્ગ્યુના કાળાઓને પ્રવેશમાંથી બહાર રાખવા માટે તેઓ સંમત થયા. તેમણે ફ્રેન્ચ વેસ્ટ ઇન્ડિઝના કાળા અને ગોરા બળવાખોરોની ઉપસ્થિતિની પણ નોંધ લીધી જેઓ "અમારા નિગ્રોમાં ખતરનાક વિચારધારાનું આરોપણ કરી રહ્યાં હતા." તેમના કરતા ફક્ત પાંચ વર્ષ પૂર્વેના ગુલામો કરતા આ ગુલામો વધુ "ઉદ્ધત", "બેકાબૂ", અને "શિરજોર" જણાય છે. એ જ વર્ષે, સ્પેઇને લ્યુઇસિયાના પાછું ફ્રાન્સને આપી દીધું, અને બાગાયતકારો બળવાખોરીના ડર વચ્ચે જીવતા જ રહ્યાં. ભાવિ શહેનશાહ નેપોલિયન બોનાપાર્ટએ આ વસાહતનું યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સને 1803માં વેચાણ કરી દીધું કારણ કે સેન્ટ ડોમિન્ગ્યુ વિરુદ્ધની તેના સંપૂર્ણ નિષ્ફળતાકારક હુમલાએ તેના નાણાં ભંડોળ અને સૈન્યની હાલત પાતળી બનાવી દીધી હતી, આ ઘટના બાદ આ ટાપુની લ્યુઇસિયાનામાં પડતી અસરો વધુ બિહામણી બની.<ref>{{Cite web |url=http://www.inmotionaame.org/migrations/topic.cfm;jsessionid=f8303469141230638453792?migration=5&topic=2&bhcp=1 |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2021-09-09 |archive-date=2021-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225063309/http://www.inmotionaame.org/migrations/topic.cfm;jsessionid=f8303469141230638453792?migration=5&topic=2&bhcp=1 |url-status=dead }}</ref> === યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ દ્વારા ખરીદી === યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સે 1783માં જ્યારે ગ્રેટ બ્રિટનથી સ્વતંત્રતા મેળવી ત્યારે, તેની સૌથી મોટી ચિંતા યુરોપિયન સત્તાને પોતાની પશ્ચિમી સરહદે સીમિત રાખવાની હતી, અને મિસિસિપી નદી પર નિરંકુશ આધિપત્ય પ્રાપ્ત કરવાની જરૂર હતી. અમેરિકાના વસાહતીઓ પશ્ચિમમાં જતા, તેમને એવું લાગ્યું કે ચીજવસ્તુઓને પૂર્વમાં લઇ જવા માટે એપ્પાલાચિયન પર્વતમાળા અવરોધરૂપ છે. ચીજવસ્તુઓનું વહન કરવા માટે ફ્લેટબોટ એક સરળમાં સરળ રસ્તો હતો જેથી ચીજવસ્તુઓને જળમાર્ગ દ્વારા ઓહિયો અને મિસિસિપી નદી થઇ ન્યૂ ઓર્લિયન્સના બંદરે લઇ જઇ શકાય, અને ત્યાંથી ચીજવસ્તુઓને સમુદ્રમાં જનારા જહાજોમાં ચઢાવી શકાય. આ માર્ગમાં એક સમસ્યા હતી કે મિસિસિપી નદીની નીચે નાશેઝની બન્ને તરફના કિનારાઓની માલિકી સ્પેન ધરાવતું હતું. લ્યુઇસિયાનામાં નેપોલિયનની મહત્વકાંક્ષામાં કેરેબિયન ખાંડના વેપારને કેન્દ્રમાં ધરાવતું એક નવું સામ્રાજ્ય રચવાનો સમાવેશ થતો હતો. 1800ની એમિન્સની સંધિની શરતો અનુસાર, ગ્રેટ બ્રિટને માર્ટિન્ક્યુ અને ગુઆદાલોપ ટાપુની માલિકી ફ્રાન્સને પરત આપવાની હતી. નેપોલિયન લ્યુઇસિયાનાને સુગર આયલેન્ડ્સ માટેના ડેપો અને યુ.એસ. વસાહતો વચ્ચેના અનામત સ્થળ તરીકે જોતો હતો. ઓક્ટોબર 1801માં, તેણે મહત્વપૂર્ણ ગણાતા સેન્ટો ડોમિગો ટાપુને જીતી લેવા માટે વિશાળ લશ્કરી દળો મોકલ્યા અને ગુલામીપ્રથાને પુનઃ દાખલ કરી, જે 1792-3માં ગુલામ વિદ્રોહ બાદ સેન્ટ ડોમિન્ગ્યુમાંથી નાબૂદ થઇ ગઇ હતી, અને 1794માં ફ્રાન્સની વસાહતોમાંથી ગુલામીપ્રથાને કાયદાકીય તથા બંધારણીય રીતે નાબૂદ કરવામાં આવી હતી. નેપોલિયનના સાળાં લેક્લેર્કની આગેવાની હેઠળના ફ્રેન્ચ લશ્કરને સેન્ટ ડોમિન્ગ્યુની મોટાભાગની વસતીના પુનઃ-ગુલામીકરણનો વિરોધ કરતા દળો દ્વારા સજ્જડ હારનો સામનો કરવો પડતાં, નેપોલિયને લ્યુઇસિયાના વેચી નાખવાનો નિર્ણય કર્યો. [[ચિત્ર:Louisiana state welcome sign.jpg|thumb|લ્યુઇસિયાનાના દ્વિભાષી રાજયના આવકારનું ચિહ્ન તેના ફ્રેન્ચ વારસાની ઓળખ છે]] યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના ત્રીજા પ્રમુખ થોમસ જેફરસન અમેરિકામાં ફ્રાન્સની વસાહતોની પુનઃસ્થાપના કરવાની નેપોલિયનની યોજનાઓથી પરેશાન હતા. ન્યૂ ઓર્લિયન્સની માલિકી ધરાવતો, નેપોલિયન કોઇ પણ ઘડીએ અમેરિકામાં આવતી મિસિસિપી નદી બંધ કરીને અમેરિકાના વાણિજ્યને અસર કરી શકે તેમ હતો. ફ્રાન્સમાં રહેલા અમેરિકાના પ્રધાન રોબર્ટ આર. લિવિન્ગ્સ્ટનને જેફરસને ન્યૂ ઓર્લિયન્સ શહેર, મિસિસિપી નદીનો પૂર્વીય તટનો હિસ્સો અને અમેરિકા વાણિજ્ય માટે આ નદીનો વિનામૂલ્યે ઉપયોગ કરી શકે તે માટે ખરીદીની વાટાઘાટ કરવાની સત્તા આપી. લિવિન્ગ્સ્ટનને 2 મિલિયન સુધીની ચૂકવણી કરવાની સત્તા આપવામાં આવી હતી. લ્યુઇસિયાના હજુ સુધી ફ્રાન્સની માલિકી હેઠળ આવ્યું નહોતું, અને સ્પેન સાથેની નેપોલિયનની સીમા અંગેની સંધિની વાત ગુપ્ત રાખવામાં આવી હતી. 18 ઓક્ટોબર, 1802ના રોજ, જો કે, લ્યુઇસિયાનાના એક્ટિંગ ઇન્ટેન્ડન્ટ જુઆન વેન્ચુરા મોરાલેસે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના તમામ કાર્ગોનો ન્યૂ ઓર્લિયન્સમાં થોભવાનો અધિકાર રદ કરવાનો સ્પેનનો ઇરાદો જાહેર કરી દીધો. આ મહત્વના બંદરના દરવાજા યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ માટે બંધ કરી દેવાતા ગુસ્સો અને ગભરાટ વ્યાપી ગયો. પશ્ચિમમાં ચાલતો વેપાર રીતસર થંભી ગયો. ઇતિહાસકારો એવું માને છે કે રાઇટ ઓફ ડિપોઝીટ રદ કરવાનું પગલું અમેરિકનો દ્વારા પોર્ટના કરાતા દુરુપયોગ, ખાસ કરીને દાણચોરીને આભારી હતું, અને તે સમયે માનવામાં આવતું હતું તેમ આ ફ્રાન્સનું કોઇ કારસ્તાન નહોતું. પ્રમુખ જેફરસને ફ્રાન્સ સાથે યુદ્ધ માટેના લોકોના દબાણની અવગણના કરી, અને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ માટે ન્યૂ ઓર્લિયન્સ પ્રાપ્ત કરવામાં સહાય માટે જૅમ્સ મનરોની નેપોલિયન માટેના ખાસ દૂત તરીકે નિમણૂંક કરી. જેફરસને સત્તાવાર ખર્ચને પણ વધારીને 10 મિલિયન ડોલર કરી દીધો. જોકે, 11 એપ્રિલ, 1803ના રોજ, ફ્રાન્સના વિદેશ પ્રધાન ટેલિરેન્ડે લિવિન્ગ્સ્ટનને ચોંકાવી મૂક્યા અને માત્ર ન્યૂ ઓર્લિયન્સ જ નહિ, પરંતુ આસપાસના વિસ્તાર સહિત '''સમગ્ર''' લ્યુઇસિયાના માટે અમેરિકા કેટલી રકમ ચૂકવવા તૈયાર છે (આમાં લિવિન્ગ્સ્ટનની સૂચનાઓનો પણ સમાવેશ થઇ જતો હતો). મનરો એક વાતે લિવિન્ગ્સ્ટન સાથે સંમત થતા હતા કે નેપોલિયન કોઇ પણ ઘડીએ આ પ્રસ્તાવને પરત ખેંચી લે અને તેઓ ન્યૂ ઓર્લિયન્સનો ઈચ્છિત વિસ્તાર પ્રાપ્ત કરી ન શકે એવું બની શકે છે, તેમજ પ્રમુખ જેફરસન તરફથી પરવાનગી આવવામાં મહિનાઓ લાગી શકે તેમ હતા, આથી લિવિન્ગ્સ્ટન અને મનરોએ તાત્કાલિકપણે વાટાઘાટો શરૂ કરવાનો નિર્ણય કર્યો. 30 એપ્રિલ સુધીમાં, તેમણે 8,28,000 ચોરસમાઇલનો સમગ્ર લ્યુઇસિયાના પ્રદેશ 60 મિલિયન ફ્રાન્ક (લગભગ 15 મિલિયન અમેરિકન ડોલર)ની કિંમતે ખરીદી લેવા માટેનો સોદો સંપન્ન કર્યો. આ રકમનો અમુક હિસ્સાનો ફ્રાન્સ દ્વારા અમેરિકા પાસે લેવાની નીકળતા દેવાની પતાવટ કરવામાં ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો. ચૂકવણી યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ બોન્ડ્સમાં કરવામાં આવી, જેનું નેપોલિયને [[નેધરલેંડ|ડચ]] કંપની હોપ એન્ડ કંપની અને બ્રિટિશ બેન્કિંગ હાઉસ ઓફ બૅરિંગમાં પ્રતિ 100 ડોલરના યુનિટદીઠ સાડા સિત્યાશીના ડિસ્કાઉન્ટ સાથે મૂળકિંમતે વેચાણ કર્યું. પરિણામસ્વરૂપે, ફ્રાન્સને લ્યુઇસિયાના માટે માત્ર 8,831,250 ડોલર જ રોકડસ્વરૂપે મળ્યાં. કર્તવ્યનિષ્ઠ ઈંગ્લિશ બૅન્કર એલેક્ઝેન્ડર બેરિંગને પેરિસમાં માર્બોઇસ સાથે ચર્ચા યોજાઇ, તેણે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ જઇને બોન્ડ્સ મેળવ્યાં અને તેને બ્રિટન લઇ ગયો, અને નાણાં સાથે ફ્રાન્સ પરત ફર્યો- આ નાણાંનો ઉપયોગ નેપોલિયને બૅરિંગના પોતાના દેશની સામે યુદ્ધ કરવા માટે જ ઉપયોગ કર્યો. જ્યારે આ ખરીદીના સમાચાર યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ પહોંચ્યા, ત્યારે જેફરસનને નવાઇ લાગી હતી. તેમણે બંદરીય શહેરની ખરીદી માટે 10 મિલિયન ડોલરનો ખર્ચ કરવાની સત્તા આપી હતી, અને તેના બદલે એવો સોદો મળ્યો કે જેના કારણે સરકારે 15 મિલિયન ડોલર ખર્ચવા પડે એમ હતા, એ પણ એવી જમીન માટે કે જેનું કદ દેશના કદ કરતા બમણું હતું. ફેડરલિસ્ટ પાર્ટીમાં રહેલા જેફરસનનાં રાજનૈતિક વિરોધીઓએ એવી દલીલ કરી કે લ્યુઇસિયાનાની ખરીદી એક મૂલ્યવિહીન રણની ખરીદીને તૂલ્ય છે, અને બંધારણ નવી જમીન ખરીદવાની અથવા તો સેનેટની મંજૂરી વિના સંધિઓ માટે વાટાઘાટ કરવાની પરવાનગી આપતું નથી. વિરોધીઓને ખરેખર ચિંતિત કરનારી બાબત એ હતી કે લ્યુઇસિયાના પ્રદેશમાંથી આકાર પામનારા નવા રાજ્યો કોન્ગ્રેસમાં પશ્ચિમી અને દક્ષિણી હિતોને ચોક્કસપણે મજબૂત બનાવશે, અને રાષ્ટ્રની બાબતોમાં ન્યૂ ઈન્ગ્લેન્ડના ફેડરલિસ્ટ્સના પ્રભાવમાં વધુ ઘટાડો કરશે. પ્રમુખ જેફરસન પશ્ચિમ તરફના વિસ્તરણને ઉત્સાહપૂર્વક ટેકો આપી રહ્યાં હતા, અને આ સંધિને મજબૂતપણે તેમનો ટેકો આપ્યો હતો. ફેડરાલિસ્ટોને વાંધો હોવા છતાં, યુ.એસ. સેનેટે 30 ઓક્ટોબર, 1803ના રોજ લ્યુઈસિયાનાની સંધિને બહાલી આપી. 29 નવેમ્બર, 1803ના રોજ ન્યૂ ઓર્લિયન્સમાં તબદિલીનો સમારોહ યોજાયો. લ્યુઇસિયાના પ્રદેશને ક્યારેય સત્તાવારપણે ફ્રાન્સને સુપરત કરાયો નહોતો, તેથી સ્પેને પોતાનો રાષ્ટ્રધ્વજ ઉતાર્યો, અને ફ્રાન્સે પોતાનો ધ્વજ ફરકાવ્યો. ત્યારપછીના દિવસે, જનરલ જેમ્સ વિલ્કિન્સને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ વતી ન્યૂ ઓર્લિયન્સનો કબ્જો સ્વીકાર્યો. 9 માર્ચ, 1804ના રોજ સેન્ટ લ્યુઇસમાં પણ આવો જ એક સમારોહ યોજાયો, જેમાં નદી નજીક સ્પેનના રાષ્ટ્રધ્વજના સ્થાને ફ્રાન્સનો ત્રિરંગો ફરકાવવામાં આવ્યો. ત્યારપછીના દિવસે, ફર્સ્ટ યુ.એસ. આર્ટિલરીના કેપ્ટન આમોસ સ્ટોડાર્ડે પોતાના સૈનિકોને નગરમાં કૂચ કરાવી ગયા અને કિલ્લાના ધ્વજદંડ પર અમેરિકાનો ધ્વજ લહેરાવ્યો હતો. લ્યુઇસિયાનાના પ્રદેશને સત્તાવારપણે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સની સરકારને તબદિલ કરવામાં આવ્યો, યુ.એસ. સરકારના પ્રતિનિધિ મેરિવૅધર લ્યુઇસ હતા. લ્યુઇસિયાના પ્રદેશને એકરદીઠ 3 સેન્ટથી પણ ઓછાં ભાવે ખરીદવામાં આવ્યો, જે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના કદ કરતા બમણો હતો. આ તબદિલી એક પણ યુદ્ધ અથવા એક પણ અમેરિકન નાગરિકની જાનહાનિ થયા વિના થઇ હતી, અને આ તબદિલીએ પ્રદેશની ખરીદી માટે એક પૂર્વઆધાર સ્થાપિત કરી આપ્યો હતો. આ ઘટનાક્રમે પેસિફીક સુધી સંપૂર્ણ ભૂખંડમાં યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના વિસ્તરણનો માર્ગ ખોલી આપ્યો. == વસ્તી-વિષયક માહિતી == [[ચિત્ર:Louisiana population map.png|right|thumb|લ્યુઇસિયાનાની વસ્તી ગીચતાનો નકશો.]] {{USCensusPop | 1810 = 76556 | 1820 = 153407 | 1830 = 215739 | 1840 = 352411 | 1850 = 517762 | 1860 = 708002 | 1870 = 726915 | 1880 = 939946 | 1890 = 1118588 | 1900 = 1381625 | 1910 = 1656388 | 1920 = 1798509 | 1930 = 2101593 | 1940 = 2363516 | 1950 = 2683516 | 1960 = 3257022 | 1970 = 3641306 | 1980 = 4205900 | 1990 = 4219973 | 2000 = 4468976 | estyear = 2008 | estimate = 4410796 | estref = <ref name=08CenEst/> }} જુલાઈ 2005ની સ્થિતિએ (કેટરીના અને રીટા વાવાઝોડાને કારણે જમીન ધસી પડવાના બનાવો પહેલાં) લ્યુઇસિયાનાની વસતિ 4,523,628 હોવાનો અંદાજ હતો, જે અગાઉના વર્ષની સરખામણીએ 16,943 અથવા 0.4 ટકાનો અને 2000થી 54.670 અથવા 1.2 ટકાનો વધારો દર્શાવે છે. જેમાં છેલ્લી વસતિ ગણતરી બાદથી 129,889 લોકો (350,818 જન્મમાંથી 220,929 મૃત્યુ બાદ કરતાં) ના કુદરતી વધારાનો તથા 69,373 લોકોના શહેરમાંથી સ્થળાંતરને કારણ થયેલા ઘટાડાનો સમાવેશ થાય છે. અમેરિકાથી બહારના લોકો આવવાને કારણે 20,174 લોકોનો વધારો થયો અને દેશમાં અન્ય સ્થળોએ થયેલા સ્થળાંતરને કારણે વસતિમાં 89,547 લોકોનો ચોખ્ખો ઘટાડો નોંધાયો. શહેરની વસતિ ગીચતા 102.6 લોકો પ્રતિ ચોરસ કિલોમીટર છે.<ref>[Title=The New York Times 2008 Almanac|Author=edited by John W. Wright|Date=2007|Page=178]</ref> લ્યુઇસિયાનાનું વસતિ કેન્દ્ર ન્યૂ રોડ્સ શહેરમાં પોઈન્ટ કૌપી પેરીશ ખાતે આવેલું છે.<ref>{{cite web | title = Population and Population Centers by State – 2000 | publisher = United States Census Bureau | access-date = 2008-12-05 | url = http://www.census.gov/geo/www/cenpop/statecenters.txt}}</ref> 2000ની અમેરિકાની વસતિ ગણતરી પ્રમાણે પાંચ કે તેથી વધારે વર્ષના લોકોમાંથી 4.7 ટકા લોકો ઘરે ફ્રેન્ચ અથવા કેજૂન ફ્રેન્ચ ભાષા, જયારે 2.5 લોકો સ્પેનિશ ભાષા બોલે છે [http://www.mla.org/map_data_results&amp;state_id=22&amp;mode=state_tops] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120111040508/http://www.mla.org/map_data_results%26state_id%3D22%26mode%3Dstate_tops |date=2012-01-11 }}. === કેજૂન અને ક્રેઓલ વસતિ === ફ્રેન્ચ મૂળના કેજૂન્સ અને ક્રેઓલ્સ લોકો રાજયના દક્ષિણ ભાગમાં પ્રભુત્ત્વ ધરાવે છે. લ્યુઇસિયાના કેજૂન લોકો હાલના કેનેડિયન પ્રદેશો ન્યૂ બ્રૂન્સિવક, નોવા સ્કોટીયા અને પ્રિન્સ એડવર્ડ આઈલેન્ડ, જે અગાઉ વસાહતી (કોલોનિયલ) ફ્રેન્ચ અકાડિયા તરીકે ઓળખાતા પ્રદેશના ફ્રેન્ચ ભાષા બોલતા અકાડિયાન લોકોના વંશજો છે. 20મી સદી સુધી કેજૂન લોકો દક્ષિણ લ્યુઇસિયાનાના કિચડવાળા પ્રદેશોમાં અળગા જ રહ્યા.<ref>"[http://www.iocp.info/articles/The%20Cajuns%20And%20The%20Creoles.htm ધ કેજૂન્સ એન્ડ ધ ક્રિઓલ્સ]"</ref> 20મી સદીના પ્રારંભમાં કેજૂન ફ્રેન્ચ ભાષાના શાળામાં ઉપયોગ સામે પ્રતિબંધ ફરમાવીને કેજૂન સંસ્કૃતિને દબાવી દેવાના પ્રયાસો કરવામાં આવ્યા હતા.<ref>ટિડવેલ, માઈકલ ''બેયૂ ફેરવેલઃ ધ રિચ લાઈફ એન્ડ ટ્રેજિક ડેથ ઓફ લ્યુઇસિયાનાઝ કજૂન કોસ્ટ'' . વિન્ટેજ ડિપાર્ચર્સઃ ન્યૂયોર્ક, 2004.</ref> લ્યુઇસિયાનાના ક્રેઓલ લોકો બે જાતિવાદી વિભાગોમાં વહેંચાયેલા છે. ક્રેઓલ શબ્દ પ્રથમ લ્યુઇસિયાના જયારે ફ્રેન્ચ વસાહત હતું ત્યારે તેમાં જન્મેલા ફ્રેન્ચ વસાહતીઓને માટે ઉપયોગમાં લેવામાં આવ્યો હતો. મૂળવતનીઓ માટેનો સ્પેનિશ શબ્દ ''ક્રિઓલો'' છે. પરદેશીઓના આગમન અને વસવાટની પેટર્નને કારણે ગોરા ક્રેઓલ્સ ખાસ કરીને ફ્રેન્ચ અને સ્પેનિશ વંશજો છે. લ્યુઇસિયાનામાં ગુલામોની વસતિ વધતાં ગુલામ કાળા લોકો પણ હતા જેને પણ ક્રેઓલ્સ કહી શકાય કારણ કે તેઓ પણ વસાહતમાં જન્મ્યા હતા. જો કે લ્યુઇસિયાના ક્રેઓલ્સનો ખાસ અર્થ રંગથી મુકત લોકો (''જેન્સ દી કલર લિબરેસ'' )સાથે સંકળાયેલો છે, જે દક્ષિણ લ્યુઇસિયાના અને ન્યૂ ઓરલેન્સ પ્રદેશમાં સ્થાયી થયેલા સામાન્ય રીતે ત્રીજા વર્ગના મિશ્રજાતિના લોકો હતા. આ જૂથ ફ્રેન્ચ અને સ્પેનિશ રાજયસત્તા દરમિયાન વસાહતી પુરુષો અને ગુલામ સ્ત્રીઓ, મોટાભાગે આફ્રિકન, વચ્ચેના સંબંધોના પ્રથમ વંશજોનું બનેલું હતું. સમય જતાં, વસાહતી પુરુષોએ કાળી અથવા મિશ્રજાતિની સ્ત્રીઓને જોડીદાર તરીકે પસંદ કરી. જો તેમના સાથીદાર અને બાળકો ગુલામ હોય તો પુરુષો ઘણી વખત તેમને મુકત કરતાં હતા. આ વ્યવસ્થાને ન્યૂ ઓરલેન્સમાં પ્લેકેજ તરીકે ઔપચારિકતા આપવામાં આવી જે ઘણી વખત યુવાન સ્ત્રીઓ માટે મિલકતની અને તેમના બાળકો માટે અથવા તો આખરે પુત્રોના શિક્ષણની વ્યવસ્થા સાથે સંકળાયેલી હતી. ફ્રેન્ચ અને સ્પેનિશ રાજ્યકાળ દરમિયાન ક્રેઓલ્સ, જે કાળા લોકો હતા તેમણે અનોખા વર્ગનું સર્જન કર્યું - ઘણાં લોકો શિક્ષિત હતા અને સમૃદ્ધ મિલકતના માલિકો અથવા કલાકારો બન્યા અને તેઓ રાજકિય રીતે પણ સક્રિય હતા. ઘણી વખત આ મિશ્રજાતિના ક્રેઓલ્સ અંદરો-અંદર લગ્ન કરતા હતા. તેઓ ફ્રેન્ચ અને સ્પેનિશ વંશજો અને ગુલામ આફ્રિકનોના સમૂહ વચ્ચેના વર્ગમાં સ્થાન પામતા હતા. હૈતિયન ક્રાંતિ પછી ફ્રેન્ચ બોલતા શરણાર્થીઓ અને હૈતીમાંથી આવતા લોકોને કારણે ન્યૂ ઓરલેન્સ અને લ્યુઇસિયાનામાં મુકત કાળા લોકોના વર્ગમાં વધારો થયો. તે જ સમયે, ફ્રેન્ચ બોલતા ગોરાઓ પણ શહેરમાં દાખલ થયા, જેમાંથી કેટલાક તેમની સાથે ગુલામો પણ લાવ્યા, જે હૈતીમાં મોટાભાગે આફ્રિકાના મૂળવતની હતા. 1809માં લગભગ 10,000 જેટલા શરણાર્થીઓ પ્રથમ કયુબામાં ભાગી ગયા હતા ત્યાંથી ''એન માસ '' ન્યૂ ઓરલેન્સમાં સ્થાયી થવા માટે સેન્ટ-ડોમિંગ્યુમાં આવ્યા હતા.<ref>[http://www.thenation.com/doc/20081229/jelly-schapiro/single "ઇન કોન્ગો સ્ક્વેરઃ કોનોનીયલ ન્યૂ ઓર્લિયન્સ"], ''ધ નેશન'' , 2008-12-10.</ref> તેમણે શહેરની વસતિ લગભગ બમણી કરી દીધી અને ઘણી પેઢીઓ સુધી ફ્રેન્ચ ભાષા અને સંસ્કૃતિને જાળવી રાખવામાં મદદ કરી.<ref>[http://ccet.louisiana.edu/tourism/cultural/The_People/haitian.html હૈતીયન્સ], સેન્ટર ફોર કલ્ચરલ એન્ડ ઈકો-ટુરિઝમ, યુનિર્વિસટી ઓફ લ્યુઇસિયાના. સુધારો 2010-02-16.</ref> આજે કાળા ક્રેઓલ્સ સામાન્ય રીતે આફ્રિકન, ફ્રેન્ચ, સ્પેનિશ અને મૂળ અમેરિકન વારસો ધરાવે છે, જે ફ્રેન્ચ અથવા ક્રેઓલ ભાષા બોલતા વાતાવરણ અને સંસ્કૃતિમાં ઉછર્યા છે. કાળા ક્રેઓલ્સનો અલગ દરજજો અમેરિકાએ લ્યુઇસિયાના પર્ચેઝ કરાર કર્યો અને તે પછી ખાસ કરીને અમેરિકન આંતરવિગ્રહ બાદ દૂર કરવામાં આવ્યો. પ્રભુત્વ પ્રસ્થાપિત કરવાના પ્રયાસોએ તેમને સમાજને કાળા અને ગોરા એમ બે ભાગમાં વિભાજીત કરવા પ્રેર્યા. આંતરવિગ્રહ પહેલાં પેઢીઓથી મુકત હતા તેવા ક્રેઓલ્સે તેમનો મોભો ગુમાવ્યો. === આફ્રિકી-અમેરિકી === લ્યુઇસિયાનાની વસતિ અમેરિકામાં તેના પાડોશી રાજય મિસિસિપી (36.6 %) પછી બીજા નંબરની સૌથી વધારે કાળા અમેરિકનોની (32.5 %) વસતિ ધરાવે છે. વસતિ ગણતરીના સત્તાવાર આંકડાઓ આફ્રિકન પૂર્વજો ધરાવતા લોકોમાં કોઈ ભેદ દર્શાવતા નથી. તેના પરીણામ સ્વરૂપે, લ્યુઇસિયાનામાં અંગ્રેજી બોલતા વારસા અને ફ્રેન્ચ બોલતા વારસા વચ્ચે કોઈ જ ભેદ દર્શાવવામાં આવ્યો નથી. કાળા ક્રેઓલ્સ, ફ્રેન્ચ, આફ્રિકન અને નેટીવ અમેરિકન વારસો ધરાવતા લ્યુઇસિયાનામાં કાળા અમેરિકનો, રાજયના દક્ષિણપૂર્વ, મધ્ય, અને ઉત્તરીય ભાગો ખાસ કરીને મિસિસિપી નદીની ખીણની સમાંતર આવેલી વસાહતોમાં પ્રભુત્ત્વ ધરાવે છે. === યુરોપીયન અમેરિકનો === દક્ષિણ અમેરિકનથી આવેલા ગોરાઓ ઉત્તરીય લ્યુઇસિયાનામાં પ્રભુત્ત્વ ધરાવે છે. આ લોકો ખાસ કરીને અંગ્રેજી, ફ્રેન્ચ, વેલ્શ, અને સ્કોટ્સ આઈરીશ ભૂતકાળ ધરાવે છે અને પાડોશી અમેરિકન રાજયો સાથે મોટાભાગે સામાન્ય પ્રોટેસ્ટંટ સંસ્કૃતિની સમાનતા ધરાવે છે. લ્યુઇસિયાના પર્ચેઝ પહેલાં, કેટલાક જર્મન પરીવારો તે વખતે જર્મન કોસ્ટ (કિનારા) તરીકે ઓળખાતા મિસિસિપી નદીના નીચાણવાળા ખીણ પ્રદેશની સમાંતર આવેલા ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં સ્થાયી થયા હતા. તેમને કેજૂન અને ક્રેઓલ્સ સમુદાયમાં સમાવી લેવામાં આવ્યા હતા. 1840માં ન્યૂ ઓરલેન્સ દેશમાં ત્રીજું સૌથી મોટું અને સમૃદ્ધ શહેર હતું અને દક્ષિણ વિસ્તારનું સૌથી મોટું શહેર હતું. તેના વિકસતા જતા બંદર અને વેપારી અર્થતંત્રએ અસંખ્ય આઈરીશ, ઈટાલિયન, જર્મન અને પોર્ટુગીઝ લોકોને આકર્ષ્યા હતા, જેમાંથી પ્રથમ બે જૂથ સંપૂર્ણપણે કેથોલિક હતા અને કેટલાક જર્મન અને પોર્ટુગીઝ પણ કેથોલિક હતા, જેમણે દક્ષિણીય લ્યુઇસિયાનામાં કેથોલિક સંસ્કૃતિનો ઉમેરો કર્યો. ન્યૂ ઓરલેન્સમાં ઘણાં ડચ, ગ્રીક અને પોલિશ સમુદાયો અને વિવિધ નાગરિકતા ધરાવતી યહૂદી વસતિ પણ આવેલી છે. 20મી સદીના પ્રારંભમાં 10,000 કરતાં વધારે માલ્ટીસ લોકો લ્યુઇસિયાનામાં આવ્યા હોવાના અહેવાલો પ્રાપ્ત થયા હતા. રાજયમાં ઓયસ્ટર ઉદ્યોગને વ્યાપારીક ધોરણે વિકસાવવાનો યશ ક્રોએશીયન લોકોને ફાળે જાય છે.<ref>"[http://online.wsj.com/article/SB10001424052748703612804575222172901944584.html લિકેજને કારણે ખાડી નજીકના ટાઊન ક્રોએશિયન ઓઈસ્ટરમેનને અસર]". ધી વોલ સ્ટ્રીટ જર્નલ 4 મે, 2010</ref> === હિસ્પેનિક અમેરિકનો === 2000ની વસતિ ગણતરી પ્રમાણે, હિસ્પેનિક મૂળ ધરાવતા લોકોનો હિસ્સો રાજયની વસતિમાં 2.4 % જેટલો હતો. 2005 સુધીમાં આ હિસ્સો રાજયની વસતિમાં 3 % સુધી પહાચ્યો અને ત્યારબાદ આ આંકડામાં વધારો થયો હોવાનું માનવામાં આવે છે. રાજયએ મેકિસકો, કયુબા, ધ ડોમિનિક રીપબ્લિક, હોન્ડૂરાસ, ઇ1 સાલ્વાડોર અને નિકારાગુઆ જેવા લેટીન અમેરિકન દેશોમાંથી ઘણાં લોકોને આકર્ષ્યા છે. ન્યૂ ઓરલેન્સનો હોન્ડુરાન અમેરિકન સમુદાય અમેરિકામાં સૌથી મોટા હોન્ડુરાન અમેરિકન સમુદાયોમાં સ્થાન ધરાવે છે. જૂના કયુબન અમેરિકન અને ડોમિનિક સમુદાયો ન્યૂ ઓરલેન્સ વિસ્તારમાં ઉપસ્થિત છે, જેમાંથી કેટલાક 1920ના દાયકા અને તેનાથી પણ આગળ 1880ના દાયકામાં આવેલા છે, જો કે તેમાંથી મોટાભાગના ઈમીગ્રન્ટ્સ છે અને કયુબન લોકોના કિસ્સામાં [[ફિડલ કાસ્ટ્રો|કાસ્ટ્રોની સત્તા]]ના વિરોધી રાજકીય શરણાર્થીઓ છે. 1763માં, સાત વર્ષના યુદ્ધની સમાપ્તિ વખતે ફોન્ટેનબ્લ્યુની સંધી પર હસ્તાક્ષર બાદ, લ્યુઇસિયાના પર 36 વર્ષ સુધી સ્પેનિશ સામ્રાજયની સત્તા રહી હતી. આ સમય દરમિયાન કેટલાક સ્પેનિશ લોકો, ખાસ કરીને કેનેરી આઈલેન્ડના વતનીઓ ન્યૂ ઓરલેન્સમાંથી નદીના નીચાણ વાળા વિસ્તારો, જે હાલમાં સેન્ટ બર્નાર્ડ પેરિશ તરીકે ઓળખાય છે અને રાજયના અન્ય દક્ષિણપૂર્વ વિસ્તારોમાં સ્થાયી થયા. આ ઘટનાએ લૂઈસિયાની આઈલેનો વસતિનો પાયો નાંખ્યો. === એશિયન અમેરિકનો === 2006માં, એશિયન દેશોમાંથી આવેલા લગભગ લગભગ 50,209 લોકો (પૂર્વ એશિયા, દક્ષિણ એશિયા અને અન્ય ભાગોમાંથી) લ્યુઇસિયાનામાં વસતા હતા. લ્યુઇસિયાનાની એશિયન અમેરિકન વસતિમાં 19મી સદીના ઉત્તરાર્ધ અને 20મી સદીના પૂર્વાર્ધમાં ઘણી વખત કેરિબિયન દેશોમાંથી આવેલા ચીની મજૂરોના વંશજોનો સમાવેશ થાય છે. ચાઈનીઝ લોકોનો અન્ય પ્રવાહ પરંતુ આ વખતે દક્ષિણપૂર્વ એશિયામાંથી 20મી સદીના ઉત્તરાર્ધમાં આવ્યો હતો. 1970 અને 1980ના દાયકામાં અસંખ્ય વિયેતનામી અને અન્ય દક્ષિણપૂર્વ એશિયન શરણાર્થીઓ મત્સ્ય અને ઝગા ઉદ્યોગમાં કામ કરવા માટે ગલ્ફ કિનારે આવ્યા હતા. વિયેતનામી વંશના લોકો લ્યુઇસિયાનામાં એશિયન અમેરિકન વસતિનો મોટોભાગ ધરાવે છે. લ્યુઇસિયાનાની લગભગ 95 % એશિયન વસતિ બેટોન રગમાં રહે છે, જે સારી-રીતે સ્થાયી થયેલા ઈસ્ટ ઈન્ડિયન અને કોરીયન સમુદાયોનો વસવાટ પણ ધરાવે છે. ફિલિપ્પીનોઝનું પ્રથમ આગમન મનિલામેનના સ્વરૂપમાં હતું, જેઓ 1763માં [[ફીલીપાઈન્સ|ફિલિપાઇન્સ]]માંથી સ્પેનિશ જહાજો પર કામ કરતા હતા અને ગલ્ફ કિનારે વસ્યા, ગોરી કેજૂન અને મૂળ અમેરિકન સ્ત્રીઓ સાથે લગ્ન કર્યા અને પછીથી તેમને સ્થાનિક ક્રેઓલ વસતિમાં સમાવી લેવામાં આવ્યા. {{Citation needed|date=July 2008}} == અર્થતંત્ર == [[ચિત્ર:Louisiana quarter, reverse side, 2002.jpg|left|50px|લ્યુઇસિયાના સ્ટેટ કવાર્ટર]] 2005માં લૂઈસિયાનું કુલ ઉત્પાદ 168 બિલિયન અમેરિકન ડોલર હતું, જે દેશમાં 24મું સ્થાન ધરાવતું હતું. તેની વ્યકિતગત માથાદિઠ આવક 30,952 ડોલર હતી, જે અમેરિકામાં 41મા સ્થાને હતી.<ref>{{cite web |title=Katrina Effect: LA Tops Nation in Income Growth |publisher=2theadvocate.com |year=2007 |url=http://www.2theadvocate.com/news/6728801.html |access-date=2010-09-02 |archive-date=2011-07-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110707062704/http://www.2theadvocate.com/news/6728801.html |url-status=dead }}</ref> રાજયના મુખ્ય ખેત ઉત્પાદનોમાં સીફૂડ (તે વિશ્વમાં ક્રોફિશનું સૌથી મોટું ઉત્પાદક છે અને લગભગ 90% પૂરવઠો પૂરો પાડે છે), કપાસ, સોયાબિન, પશુઓ, શેરડી, મરઘાં અને ઈંડા, ડેરી ઉત્પાદનો અને ચોખાનો સમાવેશ થાય છે. સીફૂડ ઉદ્યોગ 16,000 લોકોને સીધી રોજગારી પૂરી પાડતો હોવાનો અંદાજ છે.<ref>"[http://www.miamiherald.com/2010/05/15/1631831/louisianas-already-declining-seafood.html?asset_id=Oil%20threatens%20Louisiana%20seafood%20industry&amp;asset_type=html_module લ્યૂએસિયાના ખોટ ખાઇ રહેલા મત્સ્ય ઊદ્યોગને ઊગારી શકાયો હોત]{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}". MiamiHerald.com. 15 મે, 2010</ref> ઉદ્યોગો રાસાયિણક ઉત્પાદનો, પેટ્રોલિયમ અને કોલસાના ઉત્પાદનો, પ્રોસેસ્ડ ફૂડ અને પરિવહનના સાધનો તથા કાગળના ઉત્પદનો પેદા કરે છે. અર્થતંત્રમાં પ્રવાસન ખાસ કરીને ન્યૂ ઓરલેન્સ વિસ્તારમાં મહત્ત્વનું પરિબળ છે. મિસિસિપી નદી પર ન્યૂ ઓરલેન્સ અને બેટોન રગની વચ્ચે આવેલું દક્ષિણ લ્યુઇસિયાના બંદર જથ્થાની રીતે પશ્ચિમ ગોળાર્ધનું સૌથી મોટું અને વિશ્વનું ચોથા નંબરનું શિપિંગ પોર્ટ હોવા ઉપરાંત વિશ્વનું સૌથી મોટું બલ્ક કાર્ગો બંદર પણ છે. ન્યૂ ઓરલેન્સ અને શ્રેવપોર્ટમાં વિકસતો જતો ફિલ્મ ઉદ્યોગ આવેલો છે.<ref>{{cite news | first=Eve | last=Troeh | coauthors= | authorlink= | title=Louisiana to be Southern Filmmaking Capital? | date=1 February 2007 | publisher=Voice of America | url=http://voanews.com/english/archive/2007-02/2007-02-01-voa58.cfm | work=VOA News | pages= | access-date=25 December 2008 | language= | archive-url=https://web.archive.org/web/20070413182253/http://voanews.com/english/archive/2007-02/2007-02-01-voa58.cfm | archive-date=13 એપ્રિલ 2007 | url-status=dead }}</ref> રાજયના નાણાંકિય પ્રોત્સાહનો અને આક્રમક પ્રચારે સ્થાનિક ફિલ્મ ઉદ્યોગને ઘણો જ વેગ આપ્યો છે. 2007ના ઉત્તરાર્ધ અને 2008ના પૂર્વાર્ધમાં,{{convert|300000|sqft|m2|sing=on}} ફિલ્મ સ્ટુડિયો અત્યાધુનિક નિર્માણ સુવિધાઓ અને ફિલ્મ તાલિમ સંસ્થા સાથે ટ્રીમમાં ખૂલવાનો હતો.<ref>{{Cite web |url=http://www.nj.com/careerwise/index.ssf?/careerwise/html/articles/0215071503_filmjobs.html |title=ન્યૂ જર્સી લોકલ જોમ્બસ– NJ.com |access-date=2010-09-02 |archive-date=2011-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629211755/http://www.nj.com/careerwise/index.ssf?/careerwise/html/articles/0215071503_filmjobs.html |url-status=dead }}</ref> [[સંયુક્ત રાજ્ય અમેરિકા|અમેરિકા]]ના સૌથી મોટી હોટ સોસ ઉત્પાદકોમાં સ્થાન પામતી કંપની મેકઈલ્હેની કંપની દ્વારા માર્કેટિંગ કરવામાં આવતા ટેબાસ્કો સોસનો ઉદભવ <ref>શેવોરી, ક્રિસ્ટીના. "ધ ફીરી ફેમિલી," ''ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સ,'' માર્ચ 31, 2007, પાનું B1.</ref>એવેરી આઈલેન્ડમાં થયો હતો. લ્યુઇસિયાનામાં વ્યકિતગત આવકવેરાના ત્રણ બ્રેકેટ્સ રાખવામાં આવ્યા છે, જે 2%થી 6% સુધીના છે. વેચાણવેરાનો દર 4% છેઃ 3.97% લ્યુઇસિયાના સેલ્સ ટેકસ અને 0.03% લ્યુઇસિયાના ટૂરીઝમ પ્રમોશન ડિસ્ટ્રીકટ સેલ્સ ટેકસ. રાજકીય પેટાવિભાગો પણ રાજયની ફી ઉપરાંત તેમનો પોતાનો સેલ્સટેકસ વસૂલે છે. રાજયમાં ઉપયોગ કર પણ છે, જેમાં સ્થાનિક સરકારના મહેસૂલ વિભાગ દ્વારા વિતરણ કરવામાં આવતા 4%નો સમાવેશ થાય છે. મિલકત વેરોનું મૂલ્યાંકન અને વસૂલાત સ્થાનિક સ્તરે કરવામાં આવે છે. લ્યુઇસિયાના સબસિડી ધરાવતું રાજય છે, જે ચૂકવવામાં આવતા દરેક ડોલરની સામે 1.44 ડોલર સંઘીય સરકાર તરફથી મેળવે છે. પ્રવાસન અને સંસ્કૃતિ દર વર્ષે 5.2 બિલિયન ડોલરની આવક સાથે લ્યુઇસિયાનાના અર્થતંત્રમાં મહત્ત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.<ref>{{Cite web |url=http://doa.louisiana.gov/about_economy.htm |title=અર્થતંત્ર |access-date=2010-09-02 |archive-date=2013-10-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131012132147/http://doa.louisiana.gov/about_economy.htm |url-status=dead }}</ref> દર વર્ષે ન્યૂ ઓરલેન્સ મોરીયલ કન્વેન્શન સેન્ટર ખાતે પાનખર ઋતુમાં આયોજન કરવામાં આવતા વર્લ્ડ કલ્ચરલ ઈકોનોમિક ફોરમ સહિતના અનેક મહત્ત્વના સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમો લ્યુઇસિયાનામાં હાથ ધરવામાં આવે છે.<ref>{{Cite web |url=http://www.wcefculture.com/ |title=વર્લ્ડ કલ્ચર ઈકોનોમિક ફોરમ |access-date=2022-05-11 |archive-date=2016-03-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160314073218/http://wcefculture.com/ |url-status=dead }}</ref> જાન્યુઆરી 2010ની સ્થિતિએ, રાજયનો બેરોજગારી દર 7.4% હતો.<ref>[55] ^ Bls.gov; સ્થાનિક ક્ષેત્રના બેજરોગારીના આંકડા</ref> લ્યુઇસિયાનામાં ગોરા લોકોની સરખામણીએ આફ્રિકન અમેરિકનોની બેરોજગારી ત્રણગણી વધારે છે.<ref>"[http://epi.3cdn.net/b81f933473564e11d7_s7m6bxvd6.pdf જાતિ, લિંગ તથા વંશના આધારે રાજયના બેરોજગારીના આંકડા’] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130117095113/http://epi.3cdn.net/b81f933473564e11d7_s7m6bxvd6.pdf |date=2013-01-17 }}" (PDF).</ref> === સંઘીય સબસિડી અને ખર્ચ === અન્ય રાજયોને મળતી સબસિડીની સરખામણીએ લ્યુઇસિયાનાને તેના કરદાતાઓ તરફથી સંઘીય સરકારને ચૂકવવામાં આવતા સંઘીય કરની સરખામણીએ વધારે સબસિડી મળે છે. 2005માં સંઘીય કર તરીકે વસૂલ કરવામાં આવેલા પ્રત્યેક ડોલરની સામે લ્યુઇસિયાનાના નાગરિકોએ સંઘીય ખર્ચ પેટે 1.78 ડોલર મેળવ્યા હતા. આ રકમ રાષ્ટ્રીય સ્તરે ચોથો ક્રમ ધરાવતી હતી અને જે 1995માં લ્યુઇસિયાનાને મળતી 1.35 ડોલરના સંઘીય ખર્ચની (રાષ્ટ્રીય કક્ષાએ સાતમું સ્થાન) સરખામણીએ વધારે હતી. પાડોશી રાજયો અને સંઘીય કરની વસૂલાત સામે ફાળવવામાં આવતો સંઘીય ખર્ચ આ મુજબ હતોઃ ટેકસાસ (0.94 ડોલર), આર્કન્સાસ (1.41 ડોલર) અને મિસિસિપી (2.02 ડોલર). 2005 અને ત્યાર પછીના વર્ષોમાં ફેડરલ ખર્ચમાં કેટરીના વાવાઝોડાને કારણે નાધપાત્ર વધારો થયો છે. [http://www.taxfoundation.org/research/topic/31.html ટેકસ ફાઉન્ડેશન] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090706135847/http://www.taxfoundation.org/research/topic/31.html |date=2009-07-06 }}. === ઊર્જા === લ્યુઇસિયાના પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસની રીતે સમૃદ્ધ છે. પેટ્રોલિયમ અને ગેસની અનામત રાજય માલિકીના જળવિસ્તારોમાં ઓનશોર અને ઓફશોર એમ બંને રીતે વિપુલ પ્રમાણમાં મળી આવી છે. વધુમાં, મેકિસકોના અખાતમાં સંઘીય સરકાર દ્વારા વહિવટ કરવામાં આવતી આઉટર કોન્ટીનેન્ટલ શેલ્ફ ઓસીએસ (OCS))માં લ્યુઇસિયાનાથી ઓફશોરમાં વિપુલ પ્રમાણમાં પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસની અનામતો મળી આવી છે. એનર્જી ઈન્ફોર્મેશન એડમિનિસ્ટ્રેશન અનુસાર, મેકિસકોના અખાતનું ઓસીએસ અમેરિકાનો સૌથી મોટો પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદક પ્રદેશ છે. મેકિસકોના અખાતના ઓસીએફને બાદ કરતાં, લ્યુઇસિયાના પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનમાં ચોથું સ્થાન ધરાવે છે અને કુલ અમેરિકન પેટ્રોલિયમ અનામતોને લગભગ 2 ટકા હિસ્સો ધરાવે છે. અમેરિકામાં કરવામાં આવતા ઓઈલ ઉત્પાદનો ત્રીજો ભાગ ઓફશોરમાંથી આવે છે અને લગભગ 80 % ઓફશોર ઉત્પાદન લ્યુઇસિયાનાના ઊંચા પાણી ધરાવતા વિસ્તારોમાંથી આવે છે. ઓઈલ ઉદ્યોગ લ્યુઇસિયાનાના લગભગ 58,000 રહેવાસીઓને રોજગારી પૂરી પાડે છે અને 260,000 જેટલી રોજગારીનું સર્જન ઓઈલ-સંબંધિત ઉદ્યોગોમાં કર્યું છે, જે લ્યુઇસિયાનાની કુલ રોજગારીમાં 17 % હિસ્સો ધરાવે છે.<ref>"[http://www.csmonitor.com/USA/2010/0524/Despite-BP-oil-spill-Louisiana-still-loves-Big-Oil બીપી ઓઈલ લિકેજ છતાં, લ્યુઇસિયાનાને હજી પણ બિગ ઓઈલ પ્રત્યે લગાવ છે]". CSMonitor.com. 24 મે, 2010</ref> લ્યુઇસિયાનાની ગેસ અનામતો અમેરિકાની કુલ ગેસ અનામતોનો પાંચ ટકા હિસ્સો ધરાવે છે. કેડ્ડો, બોઝીયર, બિએનવિલે, સાબિના, ડે સોટો, રેડ રિવર અને નેશીનટોચીસ ગામડાઓના કેટલાક અથવા તમામ ભાગોમાં હેઈન્સવિલે શેલ બનાવાની તાજેતરની શોધે કેટલાક કૂવાઓના દૈનિક 25 મિલિયન ઘન ફૂટ ગેસના પ્રારંભિક ઉત્પાદન સાથે તેને વિશ્વનું સૌથી મોટું ગેસ ક્ષેત્ર બનાવી દીધું છે.<ref>{{cite web |url=http://tonto.eia.doe.gov/state/state_energy_profiles.cfm?sid=LA |title=EIA State Energy Profiles: Louisiana |date=2008-06-12 |access-date=2008-06-24 |archive-date=2011-02-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110206050811/http://tonto.eia.doe.gov/state/state_energy_profiles.cfm?sid=LA |url-status=dead }}</ref> [[ચિત્ર:Gulf Oil Spill Creeps Towards Mississippi Delta.jpg|thumb|એપ્રિલ 30, 2010ના રોજ લ્યુઇસિયાનાના કાંઠા પર ઓઈલના થર હજુ હમણાં જ દૂર થયા.ધ ડીપવોટર હોરિઝોનમાં ઓઈલ લિક થવાની ઘટના યુ.એસ.ના ઇતિહાસમાં સૌથી મોટી પર્યાવરણ હોનારત ગણાય છે.]] લ્યુઇસિયાનાના ઉત્તરપશ્ચિમ ખૂણામાં આવેલું કેડ્ડો લેક પેટ્રોલિયમ ડ્રિલિંગ વિશ્વમાં પાણી પર કરવામાં આવેલા પેટ્રોલિયમ ડ્રિલિંગનું પ્રથમ સ્થળ બની રહ્યું. પેટ્રોલિયમ અને ગેસ ઉદ્યોગ ઉપરાંત ટ્રાન્સપોર્ટ અને રિફાઇનિંગ જેવા તેના આધારીત ઉદ્યોગોનું 1940થી લ્યુઇસિયાનાના અર્થતંત્રમાં પ્રભુત્ત્વ રહ્યું છે. પાણીની અંદર રહેલી જમીન પરનો તેનો મિલકતનો હક્ક લ્યુઇસિયાના જતો કરે તે માટેના સંઘીય સરકારના પ્રયાસોના ભાગ રૂપે 1950થી શરૂ કરીને લ્યુઇસિયાના સામે અમેરિકન આંતરિક વિભાગ દ્વારા અનેક વખત કેસ દાખલ કર્યા હતા. આ નિયમન પેટ્રોલિયમ અને ગેસની વિપુલ અનામતો પરનું છે. 1970ના દાયકામાં જયારે પેટ્રોલિયમ અને ગેસ ક્ષેત્ર તેજીમાં હતા ત્યારે લ્યુઇસિયાનાનું અર્થતંત્ર પણ તેજીમાં હતું. એવી જ રીતે, જયારે 1980ના દાયકામાં પેટ્રોલિયમ અને ગેસમાં કડાકો બોલ્યો ત્યારે સંઘીય અનામત દ્વારા નક્કી કરવામાં આવેલી નાણાંકિય નીતિમાં દેવાના મોટાભાગમાં લ્યુઇસિયાનાના રીયલ એસ્ટેટ, બચત અને લોન, અને સ્થાનિક બેન્કનાં મૂલ્યાંકનમાં ઝડપથી ઘટાડો થયો.{{Citation needed|date=November 2007}} લ્યુઇસિયાનાના અર્થતંત્ર અને લગભગ અડધી સદી સુધીના તેના રાજકારણને પેટ્રોલિયમ અને ગેસ ઉદ્યોગની અસરને ધ્યાનમાં લીધા સિવાય ઊંડાણપૂર્વક સમજી શકાય નહીં. 1980ના દાયકાથી આ ઉદ્યોગોના વડા મથકો હ્યુસ્ટનમાં સ્થાપવામાં આવી રહ્યા છે, પરંતુ મોટાભાગની નોકરીઓ જે અમેરિકન મેકિસકોના અખાતના ક્રૂડ-ઓઈલ-અને-ગેસ ઉદ્યોગના સંચાલન અથવા તેને પરીવહન ટેકો પૂરો પાડે છે તે 2010માં પણ લ્યુઇસિયાનામાં જ છે. == કાયદો અને સરકાર == :{{See|List of Louisiana Governors|Louisiana law|Louisiana Constitution}} [[ચિત્ર:Louisiana State Capital at night.jpg|right|thumb|200px|લ્યુઇસિયાનાનું પાટનગર]] [[ચિત્ર:LAGovMansion.JPG|right|thumb|200px|લ્યુઇસિયાનાના ગવર્નરનું નિવાસસ્થાન]] 1849માં રાજય તેની રાજધાની ન્યૂ ઓરલેન્સથી બેટોન રગ લઈ ગયું. ડોનાલ્ડસનવિલે, ઓપેલાઉસાસ અને શ્રેવેપોર્ટ થોડા સમય માટે લ્યુઇસિયાના રાજય સરકારની રાજધાની બની રહ્યા હતા. લ્યુઇસિયાના રાજયની રાજધાની અને લ્યુઇસિયાના ગવર્નરનું ભવન બંને બેટોન રગમાં આવેલા છે. લ્યુઇસિયાનાના હાલના ગવર્નર બોબી જિંદાલ ગવર્નર તરીકે ચૂંટાયેલા પ્રથમ ભારતીય અમેરિકન છે. વર્તમાન અમેરિકન સેનેટર તરીકે મેરી લાન્ડરીઉ (ડેમોક્રેટ) અને ડેવિડ વિટ્ટેર (રીપબ્લિકન) છે. લ્યુઇસિયાનામાં સાત કાગ્રેસેશનલ જિલ્લાઓ છે અને અમેરિકન પ્રતિનિધિ ગૃહમાં છ રીપબ્લિકન અને એક ડેમોક્રેટ તેનું પ્રતિનિધિત્ત્વ કરે છે. ઈલેકટોરલ કોલેજમાં લ્યુઇસિયાના નવ મત છે. === નાગરિક કાયદો (સિવિલ લો) === લ્યુઇસિયાનાના રાજકીય અને કાનૂની માળખાએ ફ્રેન્ચ અને સ્પેનિશ રાજયશાસન સમયના ઘણાં તત્ત્વો જાળવી રાખ્યા છે. તેમાનો એક શબ્દ છે "પેરીશ" (ફ્રેન્ચ શબ્દઃ પેરોઇસ (paroisse) પરથી), જે વહિવટી પેટાવિભાગ તરીકે "કાઉન્ટી"ની જગ્યાએ ઉપયોગમાં લેવામાં આવે છે. અન્ય એક છે નાગરિક કાયદાનું કાનૂની તંત્ર જે ઈંગ્લિશ કોમન લોથી વિપરિત ફ્રેન્ચ, જર્મન અને સ્પેનિશ કાનૂની સંહિતા અને આખરે રોમન કાયદો પર આધારિત છે. કોમન લો ન્યાયાધિશ દ્વારા અગાઉની ઘટનાઓ પર બનાવવામાં આવેલો છે અને અન્ય તમામ અમેરિકન રાજયોના કાયદાનો આધાર છે. લ્યુઇસિયાનાના નાગરિક કાયદાનું તંત્ર એવા પ્રકારનું છે જે વિશ્વના મોટાભાગના દેશો અને ખાસ કરીને યુરોપ અને તેની વસાહતો, સિવાય કે બ્રિટીશ સામ્રાજય પાસેથી આવી હોય, દ્વારા ઉપયોગમાં લેવામાં આવે છે. જો કે લ્યુઇસિયાના સિવિલ કોડને નેપોલિઓનિક કોડ સાથે સરખાવવો યોગ્ય નથી. નેપોલિઓનિક કોડનો લ્યુઇસિયાના કોડ પર ઘેરો પ્રભાવ પાડ્યો હોવા છતાં તેને લ્યુઇસિયાનામાં બળજબરીથી લાદવામાં આવ્યો ન હતો, કારણ કે તેનો અમલ 1803માં લ્યુઇસિયાના પર્ચેઝ બાદ 1804માં કરવામાં આવ્યો હતો. 1808ના લ્યુઇસિયાના સિવિલ કોડમાં તેના અમલથી વારંવાર ફેરબદલ અને સુધારા કરવામાં આવ્યા છે, છતાં તેને હજુ પણ રાજયની નિયમનકારી સત્તા માનવામાં આવે છે. લ્યુઇસિયાના સિવિલ કોડ અને અન્ય અમેરિકન રાજયોના કોમન લો વચ્ચે હજુ પણ તફાવતો રહેલા છે. કોમન લોની પરંપરાના મજબૂત પ્રભાવને કારણે આમાંથી કેટલાક તફાવતો દૂર કરવામાં આવ્યા છે[http://www.kinsellalaw.com/publications/kinsella_civil-common-law-dictionary.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090324215855/http://www.kinsellalaw.com/publications/kinsella_civil-common-law-dictionary.pdf |date=2009-03-24 }} પરંતુ એ નોંધવું ખૂબ જ મહત્ત્વપૂર્ણ છે કે લ્યુઇસિયાનાના ખાનગી કાયદાના મોટાભાગના પાસાઓમાં સિવિલિયન પરંપરા હજુ પણ ઘણાં ઊંડા મૂળ ધરાવે છે. આમ મિલકત, કોન્ટ્રાકટ, બિઝનેસ કંપનીઓના માળખા, મોટાભાગની સિવિલ પ્રક્રિયા અને પારિવારિક કાનૂન ઉપરાંત ક્રિમિનલ કાયદાના કેટલાક પાસાઓ હજુ પણ મોટાભાગે પરંપરાગત રોમન કાનૂની વિચારધારા પર આધારિત છે. મોડલ કોડ્સ, જેમ કે યુનિફોર્મ કર્મિશયલ કોડ, જે લ્યુઇસિયાના સહિતના સંઘમાં રહેલા મોટાભાગના રાજયોએ સ્વીકાર્યો છે, સિવિલિયન વિચારધારા પર આધારિત છે જેનું મૂળ તત્ત્વ નિગમન છે, કોમન લોના આનુમાનિક તત્ત્વથી વિપરિત છે. નાગરિક પરંપરામાં કાનૂની સંસ્થા પાલન કરવામાં આવતા સામાન્ય સિદ્ધાંતો પર ''પ્રીયોરી'' સાથે સંમત થાય છે. જયારે હકિકતો ન્યાયાધિશ સમક્ષ રજૂ કરવામાં આવે છે ત્યારે તે વ્યકિતગત કેસની હકિકતોને કાયદા સાથે સરખાવીને કોર્ટના ચુકાદાનું નિયમન કરે છે. તેનાથી વિપરિત, કોમન લો, જે બંધારણીય કાનૂન આવવાને કારણે કયારેય તેના શુદ્ધ ઐતિહાસિક સ્વરૂપમાં અસ્તિત્વમાં રહ્યો નથી, તેનું સર્જન ન્યાયાધિશ અન્ય ન્યાયાધિશના ચૂકાદાને તેમની સામે રજૂ કરવામાં આવેલી કેસની નવી હકીકતોને લાગૂ કરીને કરે છે. તેના પરીણામસ્વરૂપે ઐતિહાસિક રીતે અંગ્રેજ ન્યાયાધિશો પર બંધારણીય સત્તાનું નિયંત્રણ નથી. === લગ્ન === 1997માં લ્યુઇસિયાના પરંપરાગત લગ્ન અથવા કોવેનન્ટ લગ્નનો વિકલ્પ આપનારું પ્રથમ રાજય બન્યું.[http://marriage.about.com/cs/covenantmarriage/a/covenant.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120307225008/http://marriage.about.com/cs/covenantmarriage/a/covenant.htm |date=2012-03-07 }}. કોવેનન્ટ લગ્નમાં, દંપતિ અલગ થયાના છ મિહના પછી "નો-ફોલ્ટ" છૂટાછેડાનો હક્ક ગુમાવી દે છે, જે પરંપરાગત લગ્નમાં ઉપલબ્ધ બને છે. કોવેનન્ટ લગ્નમાં છૂટાછેડા માટે દંપતિએ કારણ આપવું જરૂરી છે. વંશજો અને પૂર્વજો તથા ચોથી પેઢીના સંબંધિઓ (દા.ત. સહોદર, માસી અને ભાણેજ, મામા અને ભાણી, પિતરાઈ) વચ્ચેના લગ્ન પર પ્રતિબંધ છે.<ref>{{Cite web |url=http://www.legis.state.la.us/lss/lss.asp?doc=111053 |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2010-09-02 |archive-date=2008-06-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080618043512/http://www.legis.state.la.us/lss/lss.asp?doc=111053 |url-status=dead }}</ref> સમલિંગી લગ્ન પર પ્રતિબંધ છે<ref>{{Cite web |url=http://www.legis.state.la.us/lss/lss.asp?doc=111041 |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2010-09-02 |archive-date=2008-06-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080618043507/http://www.legis.state.la.us/lss/lss.asp?doc=111041 |url-status=dead }}</ref>. લ્યુઇસિયાના કમ્યુનિટી પ્રોપર્ટી સ્ટેટ છે.<ref>{{Cite web |url=http://www.legis.state.la.us/lss/lss.asp?doc=109401 |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2010-09-02 |archive-date=2008-12-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081220125649/http://www.legis.state.la.us/lss/lss.asp?doc=109401 |url-status=dead }}</ref> === ચૂંટણીઓ === {{Main|Elections in Louisiana|Political party strength in Louisiana}} 1898-1965 સુધી, લ્યુઇસિયાનાએ નવા બંધારણની જોગવાઈ દ્વારા આફ્રિકન અમેરિકનો અને ગરીબ ગોરાઓના હકને અસરકારક રીતે નાબૂદ કર્યો તે પછી, તે મૂળભૂત રીતે ઉચ્ચવર્ગના ગોસા ડેમોક્રેટ્સના પ્રભાવવાળું એક જ પક્ષ ધરાવતું રાજય હતું. આ દાયકાઓ દરમિયાન ગોસાઓના હકમાં ઘણો વધારો કરવામાં આવ્યો, પરંતુ જયાં સુધી મતદાન અધિકાર કાયદો 1965માં પસાર કરાવવામાં પરીણમનારી નાગરિક અધિકાર ચળવળ શરૂ ન થઇ ત્યાં સુધી કાળા લોકો મૂળભૂત રીતે હક વિનાના હતા. પ્રતિકારના અનેક બનાવોમાં રાજયના હિંસા અને દમનથી બચવા માટે અનેક કાળા લોકો 1910-1970ના ગ્રેટ માઈગ્રેશન્સ (મહાન સ્થળાંતર) દરમિયાન ઉત્રીય અને પૂર્વીય ઔદ્યોગિક રાજયોમાં સારી તકો શોધવા માટે ચાલ્યા ગયા, જેના કારણે લ્યુઇસિયાનામાં તેમની વસતિના પ્રમાણમાં નાધપાત્ર ઘટાડો થયો. જયારે 1960માં પ્રેસિડેન્ટ લિન્ડન જહોનસનની સત્તા દરમિયાન મતદાન અને નાગરિક અધિકારોને સુરક્ષિત કરવા માટે નાગરિક અધિકાર કાયદો પસાર કરવામાં આવ્યો ત્યારથી શરૂ કરીને રાજયમાં મોટાભાગના આફ્રિકન અમેરિકનો ડેમોક્રેટિક પાર્ટી સાથે જોડાયા છે. આ જ વર્ષોમાં, ઘણાં રૂઢિચુસ્ત ગોરાઓએ પણ રાષ્ટ્રીય અને ગવર્નરની ચૂંટણીમાં રીપબ્લિકન પાટ્રીને ટેકો આપ્યો. ડેવિડ વિટ્ટર લ્યુઇસિયાનામાંથી અમેરિકન સેનેટર તરીકે ચૂંટાયેલા પ્રથમ રીપબ્લિકન છે. અગાઉના રીપબ્લિકન સેનેટર 1868માં હોદ્દો સંભાળનારા જહોન એસ હેરિસ હતા, જેમને રાજય વિધાનસભા દ્વારા ચૂંટવામાં આવ્યા હતા. અમેરિકન રાજયોમાં લ્યુઇસિયાના અનોખી વિશેષતા ધરાવતું હતું, જે રાજય અને સ્થાનિક ચૂંટણીમાં આધુનિક [[ફ્રાન્સ|ફ્રાંસ]] જેવી વ્યવસ્થાનો ઉપયોગ કરતું હતું. કોઈપણ રાજકીય પક્ષ સાથેના જોડાણને ધ્યાનમાં લીધી સિવાય તમામ ઉમેદવારો ચૂંટણીના દિવસે સ્વતંત્ર રીતે નિષ્પક્ષ બ્લેન્કેટ પ્રાઈમરી (અથવા "જંગલ પ્રાયમરી")માં ભાગ લે છે. જો કોઈ પણ ઉમેદવારને 50 ટકા કરતાં વધારે મત ન મળે તો સૌથી વધારે મત મેળવેલા બે ઉમેદવારો લગભગ એક મહિના પછી ચૂંટણીની હોડમાં ઉતરે છે. આ ચૂંટણી હોડમાં પક્ષની ઓળખને ધ્યાનમાં નહીં લેવામાં આવતી હોવાને કારણે ડેમોક્રેટ ઉમેદવાર ડેમોક્રેટ ઉમેદવારની સામે કે રીપબ્લિકન ઉમેદવાર અન્ય રીપબ્લિકન ઉમેદવાર સામે ચૂંટણી હોડમાં ઉતરે તે ઘટના અસામાન્ય નથી. કાગ્રેસેશનલ હોડ પણ જંગલ પ્રાયમરી પદ્ધતિ દ્વારા હાથ ધરવામાં આવે છે. અન્ય તમામ રાજયો (વોશિંગ્ટન સિવાય) સેનેટર, પ્રતિનિધિઓ અને રાજયસ્તરના અધિકારીઓને ચૂંટવા માટે પાર્ટીના ઉમેદવારો વચ્ચે લોકપ્રિયતા વોટિંગ સિસ્ટમ કે રનઓફ વોટિંગ દ્વારા થયેલી સામાન્ય ચૂંટણી પછી સિંગલ-પાર્ટી પ્રાઈમરીઝ (એક જ પક્ષની ચૂંટણી)નો ઉપયોગ કરે છે. 2008થી ફેડરલ કાગ્રેસેશનલ ચૂંટણીઓ નાધાયેલા રાજકીય પક્ષના સભ્યો પુરતી મર્યાદિત કલોઝ્ડ પ્રાઈમરી સિસ્ટમથી હાથ ધરવામાં આવે છે. યુએસ હાઉસ ઓફ રીપ્રેઝન્ટેટીવ્સમાં લ્યુઇસિયાનાની સાત બેઠકો છે, જેમાંથી છ રીપબ્લિકન પક્ષ અને એક ડેમોક્રેટ પક્ષ પાસે છે. પ્રમુખની ચૂંટણીના ભવિષ્ય માટે "સ્વિંગ સ્ટેટ" તરીકે લ્યુઇસિયાનાને માન્ય ગણવામાં આવ્યું નથી. === કાયદાનું અમલીકરણ === લ્યુઇસિયાના રાજ્યનું પોલીસદળ લ્યુઇસિયાના સ્ટેટ પોલીસ તરીકે ઓળખાય છે. તેની શરુઆત હાઇવે કમિશનની રચના સાથે થઈ હતી. 1927માં બીજી શાખા બ્યૂરો ઓફ ક્રિમિનશલ ઇન્વેસ્ટિગેશન્સની રચના કરવામાં આવી હતી. 1932માં સ્ટેટ હાઇવે પેટ્રોલને શસ્રો સાથે રાખવાની સત્તા આપવામાં આવી હતી. 28 જુલાઈ, 1936માં આ બે બ્રાન્ચનું સંકલન કરીને લ્યુઇસિયાના ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ પોલીસની રચના કરવામાં આવી હતી અને તેનું સૂત્ર ‘‘સૌજન્ય, વફાદારી અને સેવા’’ હતું. 1942માં આ ઓફિસને વિખેરી નાંખવામાં આવી હતી અને તે લ્યુઇસિયાના સ્ટેટ પોલીસ તરીકે ઓળખાતા જાહેર સુરક્ષા વિભાગનો વિભાગ બની હતી. 1988માં ક્રિમિનલ ઇન્વેસ્ટિંગેશન બ્યૂરોનું પુનર્ગઠન કરવામાં આવ્યું હતું. <ref>http://www.lsp.org/about_hist.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140504001036/http://www.lsp.org/about_hist.html |date=2014-05-04 }}. Retrieved 2009-10-30.</ref> તેના જવાનોને શહેર અને પેટાવિસ્તારોના વટહુકમો સહિત રાજ્યના તમામ કાયદાના અમલીકરણની રાજ્યવ્યાપી સત્તા આપવામાં આવી છે. દર વર્ષે પોલીસ જવાનો રોડ પર 1.2 કરોડ માઇલ (2 કરોડ કિ.મી )પેટ્રોલિંગ કરે છે અને આશરે 10,000 જોખમી વાહનચાલકોની ધરપકડ કરે છે. જોકે સ્ટેટ પોલીસ ખાસ કરીને ટ્રાફિક કાયદાનું અમલીકરણ કરતી એજન્સી છે, કારણ કે બીજા વિભાગો ટ્રકિંગ, સુરક્ષા, નાર્કોટિક્સ અમલીકરણ અને ગેમિંગની દેખરેખ રાખવાની કામગીરી કરે છે. દરેક પેટાવિભાગના શેરિફ ચીફ લો એન્ફોર્સમેન્ટ ઓફિસર તરીકે ઓળખાય છે. તેઓ ગંભીર ગુના કરનારા અને ઓછા ગંભીર ગુના કરનાર ગુનેગારોનો રાખવામાં આવ્યા હોય તે સ્થાનિક પ્રદેશની જેલના રખેવાળ છે. તેઓ પ્રાથમિક અપરાધ પર પહેરો રાખે છે અને ગુના અને નાગરિક સંબંધિત તમામ બાબતોમાં સૌ પ્રથમ સહાય પૂરી પાડે છે. તેઓ દરેક વહીવટી પેટાપ્રદેશમાં સત્તાવાર કર વસૂલાત અધિકારી પણ છે. શેરિફ તેમના સંબંધિત વહીવટી પેટાપ્રદેશોમાં સામાન્ય કાયદાના પાલન માટે જવાબદાર છે. જોકે ઓરલીન્સ પ્રદેશ એકમાત્ર એવો પ્રદેશ છે કે જેમાં બે (2) શેરિફ ઓફિસો છે. ઓર્લિયન્સ પ્રદેશમાં બે ચૂંટાયેલા શેરિફ રાખવાની વ્યવસ્થા છે, જેમાં ક્રિમિનલ અને સિવિલ બાબતો માટેના અલગ અલગ શેરિફનો સમાવેશ થાય છે. ઓર્લિયન્સ પેરિશને બાદ કરતા લ્યુઇસિયાનાના દરેક પેરિશમાં એક ચૂંટાયેલા શેરિફ છે. ઓર્લિયન્સ પેરિશ એક અપવાદ છે, કારણ કે અહીં સામાન્ય કાયદા અમલીકરણની ફરજો ન્યૂ ઓર્લિયન્સ પોલીસ ડિપાર્ટમેન્ટ હેઠળ આવે છે. 2006માં એક બિલ પસાર કરવામાં આવ્યું હતું, જેનાથી 2010માં બે શેરિફ ડિપાર્ટમેન્ટનું એકમાં સંકલન કરવામાં આવશે. મોટાભાગના પેરિશનો વહીવટ પોલીસ જ્યૂરી કરે છે. 64 પ્રદેશોમાંથી 18 પ્રદેશોનો હોમ રૂલ ચાર્ટર હેઠળ સરકારના વૈકલ્પિક માળખા હેઠળ વહીવટ કરવામાં આવે છે. તેઓ આ પ્રદેશના અંદાજપત્રની દેખરેખ રાખે છે અને પેટાપ્રદેશ મેન્ટેનન્સ સર્વિસનું સંચાલન કરે છે. આ સર્વિસિસમાં પેરિશ રોડ મેન્ટેનન્સ અને બીજી ગ્રામ્ય સેવાઓનો સમાવેશ થાય છે. લ્યુઇસિયાનામાં 2008 દરમિયાન કોઇપણ રાજ્ય કરતા હત્યાનો દર સૌથી ઊંચો (દરેક 100,000 વ્યક્તિ દીઠ 11.9 હત્યા) હતો, જેની સાથે લ્યુઇસિયાના સતત 20માં વર્ષે (1989-2008) અમેરિકાના તમામ 50 રાજ્યોમાં સૌથી ઊંચો માથાદીઠ હત્યા દર ધરાવતું રાજ્ય બન્યું હતું, એમ એફબીઆઇ યુનિફોર્મ ક્રાઇમ રિપોર્ટના બ્યૂરો ઓફ જસ્ટિસ સ્ટેટિસ્ટીક્સ જણાવે છે. == શિક્ષણ == {{See|List of school districts in Louisiana |List of colleges and universities in Louisiana |French immersion#USA{{!}}French immersion in Louisiana}} == રમતગમતની ટુકડીઓ == 2005મા સુધીમાં લ્યુઇસિયાના એક કરતા વધુ મોટી પ્રોફેશનલ સ્પોર્ટસ લીગ ફ્રેન્ચાઇઝી હતી તેમાં ધ નેશનલ બાલ્કેટબોલ એસોસિએશનની ન્યૂ ઓર્લિયન્સ હોર્નેટ્સ અને નેશનલ ફૂટબોલ લીગ્સની સુપર બાઉલ એક્સએલઆઇવી (XLIV) ચેમ્પિયન્સ ન્યૂ ઓર્લિયન્સ સેઇન્ટ્સનો સમાવેશ થાય છે અને તેથી લ્યુઇસિયાના ઘણી ઓછી સ્પોર્ટસ ટીમ ધરાવે છે. લ્યુઇસિયાનામાં એએએ માઇનોર લીગ બેઝબોલ ટીમ – ન્યૂ ઓલરીન્સ ઝેફાયર્સ છે. ઝેફાયર્સ હાલમાં ફ્લોરિડા માર્લિન્સ સાથે સંલગ્ન છે. નોર્થવેસ્ટ લૂઇસિયામાં સીએચએલ સેન્ટ્રલ હોકી લીગની બોસિયર-શ્વેવેપોર્ટ મડબગ્સ પણ છે. સીએચએલ સેન્ટ્રલ હોકી લીગ હાલમાં નિષ્ક્રીય ડબલ્યુપીએચએલ (WPHL) વેસ્ટર્ન પ્રોફેશનલ હોકી લીગની સભ્ય છે, જેમાં મગબેગ્સે સતત ત્રણ વર્ષ લીગ ચેમ્પિયનશિપ જીતી હતી. શ્વેવેપોર્ટ અમેરિકન એસોસિયેશન (સ્વતંત્ર પ્રો બેઝબોલ લીગ)ની શ્વેવેરપોર્ટ-બોઝિયર કેપ્ટન્સનું હોમ છે. લૂઇસિયામાં હાલમાં નિસ્ક્રીય મનરો મોકેસિન્સ, એલેક્ઝાન્ડ્રીયા વોરથોગ્સ અને લેક ચાર્લી આઇસ પાઇરેટ્સ ઓફ ધ ડબલ્યુપીએચએલ અને બેટન રોગ કિંગ ફિશ, ન્યૂ ઓર્લિયન્સ બ્રાસ અને લ્યુઇસિયાના આઇસગેટર્સ ઓફ ધ ઇસીએચએલ ઇસ્ટ કોસ્ટ હોકી લીગ પણ આવેલી છે. અહીં નોંધવું જોઇએ કે 1901-1959 દરમિયાન ન્યૂ ઓર્લિયન્સમાં પેલિકન્સ તરીકે જાણીતી ડબલ-એ બેઝબોલ ટીમ હતી, જેને ઘણા લીગ ટાઇટલ જીત્યા હતા. લ્યુઇસિયાનામાં તેના કદના પ્રમાણમાં કોલેજ સ્તરના એનસીએએ (NCAA) ડિવિઝન I સ્પોર્ટસની સંખ્યા પણ ઊંચી છે.રાજ્ય ડિવિઝન II ટીમ ધરાવતી નથી અને માત્ર એક ડિવિઝન III ટીમ ધરાવે છે.<ref>યુએસ કોલેજ એથલેટિક્સ રાજ્ય મુજબ</ref> રાજ્યમાં ડિવિઝન બેટન રોગમાં પણ છ વખતે કોલેજ વર્લ્ડ સિરિઝ ચેમ્પિયન અને એનસીએએ એપી (NCAA AP) (1958) અને ત્રણ વખત નેશનલ ચેમ્પિયન, 1957, 2003 (બીસીએસ) ((BCS)) અને 2007 (બીસીએસ) (BCS)) ટ્રાઇગર્સ ઓફ લ્યુઇસિયાના સ્ટેટ યુનિવર્સિટી આવેલી છે. == સંસ્કૃતિ == [[ચિત્ર:CreoleFood.jpg|thumb|લ્યુઇસિયાના ક્રોએલ્સની વાનગીની લાક્ષણિક ડીશ]] લ્યુઇસિયાના ઘણી સંસ્કૃત્તિઓ અને ખાસ કરીને નોંધપાત્ર કહી શકાય તેવા ક્રેયોલી અને કેજુન્સ જેવી અજોડ સંસ્કૃતિનું સ્થળ છે. ક્રેઓલ સંસ્કૃતિ વિવિધ સંસ્કૃતિઓનું મિશ્રણ છે, જેમાં ફ્રેન્ચ, સ્પેનિસ, આફ્રિકન અને મૂળ અમેરિકનની સંસ્કૃતિના વિવિધ પાસાંનો સમાવેશ થાય છે.<ref>{{Cite web |url=http://www.laheritage.org/CreoleHeritage/index.html |title=ફ્રેન્ચ ક્રોએલ હેરિટેજ |access-date=2010-09-02 |archive-date=2014-08-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140830084559/http://www.laheritage.org/CreoleHeritage/index.html |url-status=dead }}</ref>. ક્રેઓલ સંસ્કૃતિ શ્વેત ક્રેઓલ અને શ્મામ ક્રેઓલ સંસ્કૃતિનો હિસ્સો છે. ક્રેઓલ્સ શબ્દ અશ્વેત ફ્રેન્ચ-સ્પેનિશ વંશજના અશ્વેત મૂળ જન્મેલા માટે વપરાતો હતો. આ શબ્દ અશ્વેત સ્રી સાથે શ્વેત પુરુષના સંબંધોના પરિણામસ્વરૂપના વંશજોનો પણ ઉલ્લેખ કરે છે, આમાંથી ઘણા શિક્ષણુક્ત અશ્વેત લોકો હતા. ઘણા ધનિક શ્વેત પુરુષો તેમના લગ્ન ઉપરાંત અશ્વેત મહિલા સાથે અર્ધકાયમી સંબંધો રાખતા હતા અને તેમને પ્લેસીસ તરીકે સહાય કરતા હતા. જો મહિલાને સંબંધોની શરુઆતમાં ગુલામ બનાવામાં આવી હોય તો પુરુષ સામાન્ય રીતે તેને તેમજ તેના બાળકોને ગુલામીમાંથી મુક્ત કરવાની વ્યવસ્થા કરતા હતા. ક્રેઓલ ન્યૂ ઓર્લિયન્સ વિસ્તાર સાથે જોડાયા હતા, જ્યાં વ્યાપક માળખાનો વિકાસ થયો હતો. મોટાભાગના ધનિક લોકો શહેરમાં તેમજ તેમના ખેતરોમાં મકાન રાખતા હતા. સાર્વત્રિત માન્યતા છે કે મિશ્ર અશ્વેત/ફ્રેન્ચ વ્યક્તિ આફ્રિકન ફ્રેન્ચ વ્યક્તિના ‘હૈતીયન’ વંશમાંથી આવેલા છે. ક્રાંતિ પછી હૈતીના ઘણા લોકો ન્યૂ ઓર્લિયન્સમાં આવ્યા હતા. બ્લેક ક્રેઓલ આ ક્રેઓલ સંસ્કૃતિનો એક પ્રકાર છે, પરંતુ તે એકમાત્ર પ્રકાર નથી કે તે ક્રેઓલનો મૂળ અર્થ પણ નથી. દક્ષિણ લ્યુઇસિયાનામાં સ્થાયી થયેલી તમામ સંસ્કૃતિ એક થઇને "ન્યૂ ઓર્લેયન્સ" સંસ્કૃતિ બની આ જૂથોની સંસ્કૃતિઓ અને અમેરિકાના મૂળ નાગરિકોની સંસ્કૃતિના સર્જનાત્મક મિશ્રણને "નવી ક્રેઓલ સંસ્કૃતિ" તરીકે ઓળવામાં આવે છે. તેનું 20મી સદી સુધી કેજુન સંસ્કૃતિની સાથે લ્યુઇસિયાના એક મહત્ત્વના આર્થિક, સામાજિક અને રાજકીય સંસ્કૃતિ તરીકે પ્રભુત્વ રહ્યું છે. કેટલાંક લોકો {{Weasel-inline|date=February 2009}}માને છે કે તેના પર આખરે અમેરિકાના મુખ્યપ્રવાહનું સંપૂર્ણ પ્રભુત્વ સ્થપાયું હતું. {{Citation needed|date=September 2008}} કેજૂન સંસ્કૃતિ. કેજૂન્સ સંસ્કૃતિના વંશજો પશ્ચિમ સેન્ટ્રલ ફ્રાન્સમાંથી આકેડીયા તરીકે ઓળખતા કેનેડાના નોવો સ્કોટિયા અને ન્યૂ બ્રુન્સવિક પ્રાંતમાંથી આવ્યા હતા. બ્રિટીશરોએ જ્યારે ફ્રાન્સ અને ભારત યુદ્ધમાં વિજય મેળવ્યો ત્યારે બ્રિટશરોએ આ કંટુબોને તેની લાંબા ગાળાના રાજકીય તટસ્થ વલણને કારણે દબાણપૂર્વક અલગ કર્યા હતા અને તેમને દેશનિકાલ કર્યો હતો. મોટાભાગના બંદી એકેડિયન્સને 10થી 30 વર્ષ માટે ઇંગ્લેન્ડ અને ન્યૂ ઇંગ્લેન્ડ કોલોનીમાં આંતરરાષ્ટ્રીય કેમ્પમાં રાખવામાં આવ્યા હતા. બ્રિટનના કબજામાંથી ભાગી છૂટેલા લોકો ફ્રેન્ચ કેનેડામાં રહ્યા હતા. ઇંગ્લેન્ડે મુક્ત કર્યા પછી ઘણા લોકો ફ્રાન્સ, કેનેડા, મેક્સિકો કે ફોકલેન્ડ ટાપુમાં અલગ અલગ જગ્યાએ વિખેરાઈ ગયા હતા. બહુમતી લોકોએ લ્યુઇસિયાના મધ્યમાં આવેલા લેફાયેટી અને લાફોર્શ બેયુ વિસ્તારમાં આશ્રય લીધો હતો. 1970ના દાયકા સુધી કેજૂન સમાજના લોકોને નીચા વર્ગના નાગિરકો માનવામાં આવતા હતા અને ‘કેજૂન’ શબ્દનો ઉપયોગ ઘણા અંશે અપમાનજનક રીતે કરવામાં આવતો હતો. ઓઇલ અને ગેસથી વિપુલ વિસ્તારને કારણે સમૃદ્ધિ આવ્યા પછી કેજૂન સંસ્કૃતિ, આહાર, સંગીત અને તેમની બીજાને અસરકરનારી ‘‘જો ડી વીવરે’’ જીવનશૈલીને ઝડપથી આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રસિદ્ધ મળી હતી. લૂઇસિનિયાની ત્રીજી મહત્ત્વની સંસ્કૃતિ ''આઇસલેનો'' છે, જેઓ સ્પેનિસ કેનરી ટાપુના લોકોના વંશજો છે અને તેઓ 1770ના દાયકાના મધ્યમાં સ્પેનિસ રાજસત્તા હેઠળના સ્પેનના કેનરી ટાપુમાંથી લ્યુઇસિયાના આવ્યા હતા. તેઓ ચાર મુખ્ય વિસ્તારમાં સ્થાયી હતા, પરંતુ ઘણા હાલમાં સેન્ટ બર્નાડ પેરિશ તરીકે ઓળખાતા વિસ્તારમાં સ્થળાંતર કરીને આવ્યા હતા. ફીસ્ટા નામનો વાર્ષિક તહેવાર ઇસ્લેનોસના વારસાની ઉજવણી કરે છે. અહીં બહુમતી સેન્ટ બર્નાર્ડ પેરિશમાં આઇસલેનોસ મ્યુઝિયમ, કબ્રસ્તાન અને ચર્ચ આવેલું છે તેમજ આ વારસાને કારણે ઘણી સ્ટ્રીટનું નામ સ્પેનિસ શબ્દો અને સ્પેનિસ અટક પરથી પાડવામાં આવેલું છે. આઇસલેનો ઓળખ હજુ પણ સેન્ટ બર્નાર્ડ પેરિશ-એલએના ન્યૂ ઓલિયન્સ ઉપનગરમાં અસ્તિત્વ ધરાવે છે. આઇસલેનો સમુદાયના કેટલાંક સભ્યો હજુ પણ કેનરી આઇસલેન્ડર લઢણ સાથે સ્પેનિસ ભાષા બોલે છે. સંખ્યાબંધ આઇસલેનો આઇડેન્ડિટી ક્લબ અને સંગઠનો તેમજ આઇસલેનોસ સમુદાયના ઘણા સભ્યો હજુ પણ સ્પેનના કેનરી ટાપુ સાથે સંપર્ક ધરાવે છે. === ભાષાઓ === ફ્રેન્ચ અને સ્પેનિસ વારસાને કારણે લ્યુઇસિયાના ભાષાના સંદર્ભમાં અજોડ સંસ્કૃતિ ધરાવે છે. 2000ની વસતી ગણતરી મુજબ પાંચ વર્ષ અને તેના કરતા મોટા વ્યક્તિઓમાં<ref>લ્યુઇસિયાનામાં બોલાતી ભાષાઓના આંકડા. [http://www.city-data.com/states/Louisiana-Languages.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226032615/http://www.city-data.com/states/Louisiana-Languages.html |date=2008-02-26 }} સુધારો જૂન 18, 2008.</ref> લ્યુઇસિયાનાના 90.8 ટકા નિવાસીઓ માત્ર [[અંગ્રેજી ભાષા|અંગ્રેજી]] (99 ટકા સંપૂર્ણ અંગ્રેજી બોલે છે) અને 4.7 ટકા લોકો ઘરમાં ફ્રેન્ચ ભાષા બોલે છે. (7 ટકા લોકો સંપૂર્ણ ફ્રેન્ચ બોલે છે.) બીજી મુખ્ય ભાષાઓમાં સ્પેનિસનો સમાવેશ થાય છે, જે ભાષા 2.5 ટકા બોલે છે, જ્યારે વિયતનામી ભાષા 0.6 ટકા અને [[જર્મન ભાષા|જર્મન]] ભાષા 0.2 ટકા લોકો બોલે છે. રાજ્યના કાયદામાં કેટલાંક સંજોગોમાં અંગ્રેજી અને ફ્રેન્ચ ભાષાના ઉપયોગને માન્યતા મળે છે, પરંતુ લ્યુઇસિયાના રાજ્યના બંધારણમાં ‘‘''કોઇ સત્તાવાર રાજભાષા કે ભાષાઓ'' ’’ જાહેર કરવામાં આવી નથી.<ref>1974નું લ્યુઇસિયાના રાજયનું બંધારણ[http://senate.legis.state.la.us/Documents/Constitution/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110427030216/http://senate.legis.state.la.us/Documents/Constitution/ |date=2011-04-27 }} સુધારો જૂન 18, 2008.</ref> હાલમાં લ્યુઇસિયાના રાજ્ય સરકારની ‘‘''સત્તાની રૂએ વહીવટી ભાષાઓ'' ’’ અંગ્રેજી અને ફ્રેન્ચનો ઉપયોગ થાય છે. લ્યુઇસિયાનામાં ફ્રેન્ચ, ક્રેઓલ અને અંગ્રેજી ભાષાની કેટલીક અજોડ લોકબોલી પણ છે. ફ્રેન્ચ ભાષાની ત્રણ અજોડ લોકબોલી કેજૂન ફ્રેન્ચ, કોલોનિયલ ફ્રેન્ચ અને નેપોલિયોનિક ફ્રેન્ચનો સમાવેશ થાય છે. ક્રેઓલ ભાષાની લોકબોલીમાં લ્યુઇસિયાના ક્રેઓલ ફ્રેન્ચનો સમાવેશ થાય છે. અંગ્રેજી ભાષાની પણ બે અજોડ લોકભાષા છે, જેમાં ફ્રાન્સના પ્રભાવ હેઠળની કેજૂન અંગ્રેજી અને અનૌપચારિક રીતે જાણીતી યાટનો સમાવેશ થાય છે, જે ન્યૂયોર્ક સિટીની લોકબોલી અને ખાસ કરીને ઐતિહાસિક બ્રુકલીન લોકભાષાને મળતી આવે છે, આ બંને લોકબોલીમાં સ્થળાંતરિત સમુદાય આઇરિશ અને ઇટાલિયનના ઉચ્ચારણોની અસર જોવા મળે છે, પરંતું યાટ લોકબોલીને પણ ફ્રેન્ચ અને સ્પેનિસ ભાષાની અસર થયેલી છે. === ધર્મ === 2000ના વર્ષની ગણતરી મુજબ અનુયાયીની સંખ્યાના સંદર્ભમાં સૌથી મોટો ધર્મસંપ્રદાય રોમન કેથોલિક ચર્ચ છે, જેમની સંખ્યા 1,382,603 લોકોની છે, સર્ધન બાપ્ટીસ્ટ કન્વેન્શનમાં શ્રદ્ધા ધરાવતા લોકોની સંખ્યા 868,587 છે, જ્યારે યુનાઇટેડ મેથોડિસ્ટ ચર્ચના અનુયાયીઓ 160,153 છે.<ref>{{Cite web |url=http://www.thearda.com/mapsReports/reports/state/22_2000.asp |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2010-09-02 |archive-date=2012-01-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120121121410/http://www.thearda.com/mapsReports/reports/state/22_2000.asp |url-status=dead }}</ref> દક્ષિણના બીજા રાજ્યોની જેમ લ્યુઇસિયાનામાં પ્રોટેસ્ટન્ટ ધર્મના લોકોની સંખ્યા ઘણી મોટી છે, જેઓ રાજ્યની કુલ પુખ્ત વસતીના 60 ટકા છે. પ્રોટેસ્ટન્ટ્સ ધર્મના લોકો રાજ્યના ઉત્તર અને દક્ષિણ ભાગમાં તેમજ ફ્લોરિડા પેરિશના ઉત્તર ભાગમાં કેન્દ્રીત થયેલા છે. ફ્રેન્ચ અને સ્પેનિસ વારસાને કારણે, જેમના વંશજો કેજૂન અને ફ્રેન્ચ ક્રેઓલ હતા અને પછીથી આઇરિશ, ઇટાલિયન અને જર્મન ઇમિગ્રન્ટ બન્યા હતા, રોમન કેથોલિક લોકોની વસતી પણ વિશેષ છે, જેઓ ખાસ કરીને રાજ્યના દક્ષિણ વિસ્તારમાં રહે છે.<ref>વિશાળ ધાર્મિક સંદર્ભમાં લ્યુઇસિયાનાની સ્થિતિ માટે જૂઓ બાઈબલ બેલ્ટ.</ref> ફ્રેન્ચ ક્રેઓલ સમુદાયે સૌ પ્રથમ વસવાટ કર્યો હતા, તેઓ આ વિસ્તારના મુખ્ય ખેડૂતો અને વડા હતા, તેથી રાજકારણમાં તેમનું પ્રતિનિધિત્વ ઘણુ સારુ છે. ઉદાહરણ તરીકે શરુઆતના મોટાભાગના ગર્વનર્સ ફ્રેન્ચ ક્રેઓલ કેથોલિક્સ હતા.<ref>{{CathEncy|wstitle=Louisiana}}</ref> જોકે હવે તેઓ લૂઇસિયાની વસતીમાં બહુમતી નહીં પરંતુ મહત્ત્વનો સમુદાય છે. રાજ્યના રાજકારણમાં કેથોલિક્સનો પ્રભાવ હજુ પણ યથાવત છે. 2008ની વસતી ગણતરી મુજબ સેનેટર્સ અને ગવર્નર બંને કેથોલિક હતા. કેથોલિક સમુદાયના ઊંચા પ્રમાણ અને પ્રભાવને કારણે લ્યુઇસિયાના દક્ષિણના બીજા રાજ્યથી અલગ પડે છે.<ref>મેરિલેન્ડ અને ટેકસાસ જેવા અન્ય દક્ષિણી રાજયો કેથલિકની લાંબા સમયથી રહેતા મૂળ વતનીઓની વસ્તી ધરાવે છે તથા ફલોરિડામાં કયૂબાના વતનીઓની કેથલિક વસ્તી ’60ના દાયકાથી પ્રભાવક છે. તેમ છથાં, લ્યુઇસિયાના હજુ પણ મૂળ કેથલિક પ્રભાવના પ્રમાણમાં અપવાદરૂપ છે. ડીપ સાઊથનાં રાજયોમાં કેથલિસિઝમના ઇતિહાસમાં લ્યુઇસિયાનાની ભૂમિકા અસમાંતર અને આગવી રહી છે ડીપ સાઉથના રાજ્યોમાં(ફ્લોરિડાના પાનહેન્ડલ અને મોટા ભાગના ટેક્સાસને બાદ કરતા) લ્યુઇસિયાનામાં કેથોલિસિઝમની ઐતિહાસિક ભૂમિકા બેજોડ અને અનન્ય રહી છે. સંઘના રાજ્યોમાં ''કાઉન્ટી'' માટે લ્યુઇસિયાનાનો અનોખા શબ્દ ''પેરિશ'' (ફ્રેન્ચ ''લા પારોશ'' અથવા લા પેરોઇસે)ના ઉપયોગના મૂળ સરકારના વહીવટમાં કેથોલિક ચર્ચ પેરિશની રાજ્યના દરજ્જા પહેલાની ભૂમિકામાં રહેલા છે.</ref> લ્યુઇસિયાનાના લોકોનું ધર્મ સાથેનું હાલનું જોડાણઃ * ખ્રિસ્તી – 77% ** પ્રોટેસ્ટન્ટ – 61% *** ઇવેન્ગેલિકલ પ્રોટેસ્ટન્ટ 31%<ref name="autogenerated1">[66] ^ ધ પ્યૂ ફોરમ ઓન રિલિજીયન એન્ડ પબ્લિક લાઇફ</ref> *** હિસ્ટોરિકલી બ્લેક પ્રોટેસ્ટન્ટ: 20%<ref name="autogenerated1"/> *** મેઇનલાઇન પ્રોટેસ્ટન્ટ 9%<ref name="autogenerated1"/> ** રોમન કેથોલિક: 24.9% ** અન્ય ખ્રિસ્તી – 1% *** જેહોવાહ્ઝ વિટનેસિસઃ: 1% <ref name="autogenerated1"/> * અન્ય ધર્મોઃ – 2 % ** મુસ્લિમ: 0.4% ** [[બૌદ્ધ ધર્મ|બૌદ્ધ]]: 1% <ref name="autogenerated1"/> ** યહુદીઃ less than 0.5%થી ઓછા<ref name="autogenerated1"/> * અધાર્મિકઃ (બિનસંલ્ગન): 8% જુઈસ અમેરિકન સમુદાય રાજ્યના મોટા શહેરો ખાસ કરીને બેટન રોગ અને ન્યૂ ઓર્લિયન્સમાં રહે છે.<ref>ઈઝાકસ, રોનાલ્ડ એચ. {1યહૂદી અંગેની માહિતીનો સંદર્ભ ગ્રંથઃ અ ડિકશનરી એન્ડ એલ્મેનેક{/1}, નોર્થવેલ, એનજેઃ જેસન એરન્સન, ઈન્ક., 1993. પાના. 202.</ref> આ સમુદાયમાં સૌથી મહત્ત્વનો સમુદાય ન્યૂ ઓર્લિયન્સ વિસ્તારનો જુઈસ સમુદાય છે, જેમની કેટરિના તોફાન પહેલાની વસતી આશરે 12,000 લોકોની હતી. 20મી સદીની શરુઆતમાં સુસ્થાપિત યહુદી સમુદાયની આ નોંધપાત્ર હાજરીને કારણે લ્યુઇસિયાના દક્ષિણના બીજા રાજ્યો કરતા અલગ પડે છે, જોકે સધર્ન કેરોલિના અને વર્જિનિયામાં 18મી અને 19મી સદીથી તેમના મુખ્ય શહેરોમાં યહુદીની લોકોની મોટી સંખ્યા છે. લ્યુઇસિયાનાની રાજકીય નેતાગીરીમાં મુખ્ય યહુદી નેતાઓમાં વ્હીગ (ડેમોક્રેટ) જુડાહ પી. બેન્ઝામિન (1811-1884)નો સમાવેશ થાય છે, જેમને અમેરિકાના આંતરવિગ્રહ પહેલા અમેરિકાની સેનેટમાં લ્યુઇસિયાનાનું પ્રતિનિધિત્વ કર્યું હતું અને પછીથી રાજ્યના કન્ફેડરેટ સેક્રેટરી બન્યા હતા. બીજા યહુદી નેતાઓમાં ડેમોક્રેટ એડોલ્ફ મેયર (1842-1908) અને રિપબ્લિકન સેક્રેટરી ઓફ સ્ટેટ જે ડાર્ડેની (1954-)નો સમાવેશ થાય છે. એડોલ્ફ મેયર કન્ફેડરેટ આર્મી અધિકારી હતા અને તેમણે અમેરિકાના ગૃહમાં 1891થી 1908માં તેમના મૃત્યુ સુધી લ્યુઇસિયાનાનું પ્રતિનિધત્વ કર્યું હતું. == સંદર્ભો == {{Reflist|2}} == ગ્રંથસુચિ == * ''ધ સન માસ્ટર્સ ઃ પ્લાન્ટર્સ એન્ડ સ્લેવ્ઝ ઈન લ્યુઇસિયાનાઝ કેન વર્લ્ડ, 1820-1860'' રિચર્ડ ફોલેટ લ્યૂસિયાના સ્ટેટ યુનિર્વિસટી પ્રેસ 2007. ISBN 978-1-56368-018-2. * ''ધ સ્લેવ ટ્રેડઃ ધ સ્ટોરી ઓફ ધ એટલાન્ટિક સ્લેવ ટ્રેડ, 1440–1870'' હગ થોમસ દ્વારા 1997: સાઇમન અને શુસ્ટર પાનું&nbsp;548. * ''ઈનહ્યુમેન બોન્ડેજ ઃ ધ રાઈઝ એન્ડ ફોલ ઓફ સ્લેવરી ઈન ધ ન્યૂ વર્લ્ડ'' ડેવિડ બ્રાયન ડેવિસ 2006: ઓક્સફર્ડ યુનિવર્સિટી પ્રેસ. ISBN 978-0-19-533944-4 * યિએનોપોલસ, એ.એન., ધ સિવિલ કોડ્ઝ ઓફ લ્યુઇસિયાના (સિવિલ લાૅ સિસ્ટમ દ્વારા પુનઃમુદ્રિતઃ લ્યુઇસિયાના અને તુલનાત્મક કાનૂન, કોર્સબુકઃ લખાણ, કેસ અને મટિરિયલ, ત્રીજી આવાૃત્તિ, યિએનોપોલસ દ્વારા સંપાદિત લ્યુઇસિયાના સિવિલ કોડની પ્રસ્તાવનાની આવૃત્તિ સાથે સામ્યતા) * રોડોલ્ફો બેટિઝા, ધ લ્યુઇસિયાના સિવિલ કોડ ઓફ 1808: ઇટ્સ એકચ્યુઅલ સોર્સિસ એન્ડ રેલેવન્સ, 46 ટીયુએલ. એલ. રિવ. 4 (1971); રોડોલ્ફો બેટિઝા, ધ લ્યુઇસિયાના સિવિલ કોડ ઓફ 1808, ફેક્ટ એન્ડ સ્પેક્યુલેશન: એ રિજોઇન્ડર 46 ટીયુએલ એલ. રિવ. 628 (1972); રોબર્ટ એ. પાસ્કલ, સોર્સિસ ઓફ ધ ડાઇજેસ્ટ ઓફ 1808: એ રિપ્લાય ટુ પ્રોફેસર બેટિઝા, 46 ટીયુએલ. એલ. રિવ 603 (1972); જોસેફ એમ સ્વીની, ટુર્નામેન્ટ ઓફ સ્કોલર્સ ઓવર ધ સોર્સિસ ઓધ ધ સિવિલ કોડ ઓફ 1808,46 ટીયુએલ. એલ. રિવ. 585 (1972). * રાજયના આદર્શ ઇતિહાસનું આંતર વિગ્રહ દરમિયાનનું વર્ણન ચાર્લ્સ ગેરિના ‘હિસ્ટ્રી ઓફ લ્યુઇસિયાના’માં કરવામાં આવ્યું છે (વિવિધ આવૃત્તિઓ 1866માં કલ્મિનેટગ, 4 ભાગ, વધુ વિસ્તૃત આવૃત્તિ 1885માં). * 17મી તથા 18મી સદીના ફ્રેન્ચ શોધકો દ્વારા સારી એવી માત્રામાં લેખન કરવામાં આવ્યું છે ઃ જિન-બર્નાર્ડ બોસૂ, ફ્રાન્કોઇઝ-મેરી પેરિન ડુ લેક, પિયર-ફ્રાન્કોઈઝ-ઝેવિયર દ કલેર્લેવોઈકસ, ડુમાં (ફ્ર. મેસ્ક્રિયર દ્વારા પ્રસિદ્ધ થયા પ્રમાણે), ફ્રા. લૂઈસ હેનેપિન, લાહોન્ટેન, લૂઈસ નાર્કિસ બાઊડ્રી દ લોઝિયર, જિન-બાપ્ટિસ્ટ બેનાર્ડ દ લા હર્પ અને લવેલ. આ જૂથમાં શોધક એન્ટોઈન સિમોન લ પેજ ડુ પ્રેટ્ઝ તેના ''હિસ્ટોઈર દ લા લ્યૂસિયાને'' (3 ભાગ, પેરિસ, 1758, બે ભાગ, લંડન, 1763) સાથેનો કદાચ સૌપ્રથમ ઇતિહાસવિદ્ હતો. * ફ્રાન્કોઈઝ ઝેવિયર માર્ટિનની ‘''ધ હિસ્ટ્રી ઓફ લ્યુઇસિયાના'' ’ (બે ભાગ, ન્યૂ ર્ઓિલયન્સ, 1827-1829, પછીથી જે.એફ. કોન્ડન દ્વારા સંપાદિત, ન્યૂ ર્ઓિલયન્સ, 1882) એ ફ્રાન્કોઈઝ બાર્બે-માર્બોઈઝની ‘''હિસ્ટ્રી દ લા લ્યૂસિયાને એટ દ લા સેશન દ કોલોની પર લા ફ્રાન્સ ઓકસ ઈટેટ્સ-યુનિસ'' ’ (પેરિસ, 1829, અંગ્રેજીમાં, ફિલાડેલ્ફિયા, 1830) સાથે આ વિષય અંગેના પ્રથમ આદર્શ લેખનો હતા. * એલ્સી ફોર્ટિયરનું પુસ્તક ‘''અ હિસ્ટ્રી ઓફ લ્યુઇસિયાના'' ’ (ન્યૂયોર્ક, 4 ભાગ, 1904) વિશાળ પાયા પર રાજયના ઇતિહાસનું પ્રમાણભૂત વર્ણન કરતા તાજેતરના પુસ્તકોમાંનું એક છે. * આલ્બર્ટ ફેલ્પ્સ અને ગ્રેસ કિંગની અધિકૃત કામગીરી તથા લ્યુઇસિયાના હિસ્ટોરીકલ સોસાયટી તથા ન્યૂ ઓર્લિયન્સના ઇતિહાસ વિષયે થયેલાં કાર્યો તથા હેન્રી રાઈટર અને જહોન સ્મિથ કેન્ડોલ દ્વારા કરવામાં આવેલી કામગીરી પાશ્ચાદભૂમિકા પૂરી પાડે છે. == બાહ્ય લિંક્સ == * {{dmoz|Regional/North_America/United_States/Louisiana}} * [http://lagic.lsu.edu/ લ્યુઇસિયાના ભૌગોલિક માહિતી કેન્દ્ર] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080424033038/http://lagic.lsu.edu/ |date=2008-04-24 }} * [http://www.leh.org લ્યુઇસિયાના એન્ડોમેન્ટ ફોર ધ હ્યુમનિટીઝ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210610084158/https://www.leh.org/ |date=2021-06-10 }} * [http://www.saltycajun.com/forum/view.php?pg=info_weather લ્યુઇસિયાના હવામાન અને ભરતી-ઓટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201029112424/http://www.saltycajun.com/forum/view.php?pg=info_weather |date=2020-10-29 }} === ભૂસ્તરશાસ્ત્ર લિંક્સ === * [http://www.lgs.lsu.edu/deploy/content/PUBLI/contentpage14.php ભૂસ્તરશાસ્ત્ર] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130412043318/http://www.lgs.lsu.edu/deploy/content/PUBLI/contentpage14.php |date=2013-04-12 }} ** [http://www.lgs.lsu.edu/deploy/uploads/gengeomapla.pdf લ્યુઇસિયાનાનો સામાન્યીકૃત નકશો, 2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130117085026/http://www.lgs.lsu.edu/deploy/uploads/gengeomapla.pdf |date=2013-01-17 }} ** [http://www.lgs.lsu.edu/deploy/uploads/gengeotext.pdf લ્યુઇસિયાનાનું સામાન્યીકૃત ભૂસ્તરશાસ્ત્ર] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130117085013/http://www.lgs.lsu.edu/deploy/uploads/gengeotext.pdf |date=2013-01-17 }} (લ્યુઇસિયાનાના સામાન્યીકૃત નકશાનું લેખન) ** [http://www.lgs.lsu.edu/deploy/uploads/Loess%20Map%20of%20LA.pdf લોએસ મેપ ઓફ લ્યુઇસિયાના] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090325233831/http://www.lgs.lsu.edu/deploy/uploads/Loess%20Map%20of%20LA.pdf |date=2009-03-25 }} ** [http://www.lgs.lsu.edu/deploy/content/PUBLI/contentpage17.php લ્યુઇસિયાનાનાં અન્ય ભૂસ્તરશાસ્ત્રીય નકશા] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130117085115/http://www.lgs.lsu.edu/deploy/content/PUBLI/contentpage17.php |date=2013-01-17 }} ** [http://www.lgs.lsu.edu/deploy/uploads/6geofacts.pdf લ્યુઇસિયાનાનાં ભૂસ્તરીય તથ્યો] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207055342/http://www.lgs.lsu.edu/deploy/uploads/6geofacts.pdf |date=2013-12-07 }} === સરકાર === * [http://louisiana.gov સ્ટેટ ઓફ લ્યુઇસિયાનાની અધિકૃત વેબસાઈટ] * [http://wikis.ala.org/godort/index.php/Louisiana ટેનેસી સ્ટેટ ટેડાબેઝ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080515221420/http://wikis.ala.org/godort/index.php/Louisiana |date=2008-05-15 }}- ટેનેસી સરકારી એજન્સીઓ દ્વારા તૈયાર કરાયેલા અને ગવર્નમેન્ટ ડોક્યુમેન્ટ્સ રાઉન્ડટેબલ ઓફ ધ અમેરિકન લાઇબ્રેરી એસોસિયેસન દ્વારા રજૂ કરાયેલા સર્ચકરી શકાય તેવા ડેટાબેઝની યાદી * [http://louisiana.gov/wps/wcm/connect/Louisiana.gov/Explore/Demographics+%26+Geography/ લ્યુઇસિયાના વસતિ ગણતરીના આંકડા] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120207002353/http://louisiana.gov/wps/wcm/connect/Louisiana.gov/Explore/Demographics+%26+Geography/ |date=2012-02-07 }} === યુ.એસ. સરકાર === * [http://tonto.eia.doe.gov/state/state_energy_profiles.cfm?sid=LA લ્યુઇસિયાનાની એનર્જી પ્રોફાઈલ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110206050811/http://tonto.eia.doe.gov/state/state_energy_profiles.cfm?sid=LA |date=2011-02-06 }} * [http://www.ers.usda.gov/StateFacts/LA.htm યુએસડીએ લ્યુઇસિયાના આંકડાકીય તથ્યો] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111105013531/http://www.ers.usda.gov/StateFacts/LA.htm |date=2011-11-05 }} * [http://www.usgs.gov/state/state.asp?State=LA અરકાનસાસના યુએસજીએસ સાચા સમયના, ભૌગોલિક અને બીજા વૈજ્ઞાનિક સ્ત્રોતો] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070205135744/http://www.usgs.gov/state/state.asp?State=LA |date=2007-02-05 }} * {{ushr|Louisiana|1|1st district}}: સ્ટિવ સ્કેલિસ – [http://scalise.house.gov/ વેબસાઇટ] * {{ushr|Louisiana|2|2nd district}}: જોસેફ કેઓ – [http://josephcao.house.gov/ વેબસાઇટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090112203834/http://josephcao.house.gov/ |date=2009-01-12 }} અને [http://caoforcongress.com/ કેમ્પેન વેબસાઇટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090605153016/http://www.caoforcongress.com/ |date=2009-06-05 }} * {{ushr|Louisiana|3|3rd district}}: ચાર્લી મિલેન્કન – [http://www.house.gov/melancon/ વેબસાઇટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150522065951/http://www.house.gov/melancon/ |date=2015-05-22 }} * {{ushr|Louisiana|4|4th district}}: જહોન સી. ફલેમિંગ – * {{ushr|Louisiana|5|5th district}}: રોડની એલેકઝાન્ડર – [http://www.house.gov/alexander/ વેબસાઇટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090513003338/http://www.house.gov/alexander/ |date=2009-05-13 }} * {{ushr|Louisiana|6|6th district}}: બિલ કેસિડી * {{ushr|Louisiana|7|7th district}}: ચાર્લ્સ બોસ્ટની – [http://www.house.gov/boustany/ વેબસાઇટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050714050524/http://www.house.gov/boustany/ |date=2005-07-14 }} === ન્યૂઝ મિડીયા === * [http://www.nola.com/ ધ ટાઈમ્સ-પિકેયુન] લ્યુઇસિયાનાનું અગ્રણી અખબાર * [http://www.wwltv.com/ ડબલ્યુ ડબલ્યુ એલ-ટીવી] ((WWL-TV)) લ્યુઇસિયાનાનું ટેલિવિઝન સ્ટેશન === પર્યાવરણ પ્રદેશો === * [http://www.epa.gov/wed/pages/ecoregions/la_eco.htm લ્યુઇસિયાનાના ઈકોરિજન્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100531022453/http://www.epa.gov/wed/pages/ecoregions/la_eco.htm |date=2010-05-31 }} * [https://web.archive.org/web/20041119021545/http://www.epa.gov/wed/pages/ecoregions/map_eco.htm મિસિસિપિ એલુવિઅલનાં મેદાનનાં ઈકોરિજન્સ] === જમીનના સર્વે === * [http://soils.usda.gov/survey/online_surveys/louisiana/index.html લ્યુઇસિયાના ઓનલાઈન જમીન સર્વે હસ્તપ્રતો] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121019000508/http://soils.usda.gov/survey/online_surveys/louisiana/index.html |date=2012-10-19 }} === પર્યટન === * [http://www.louisianatravel.com/ લ્યુઇસિયાના પ્રવાસનની અધિકૃત સાઈટ] * [http://www.neworleanscvb.com ન્યૂ ઓર્લિયન્સ કન્વેન્શન એન્ડ ટુરિઝમ બ્યૂરોની અધિકૃત સાઈટ] * [http://www.neworleansplantationcountry.com ન્યૂ ઓર્લિયન્સ પ્લાન્ટેશન કન્ટ્રી પ્રવાસનની અધિકૃત સાઈટ] {{Geographic Location |Centre = Louisiana |North = [[Arkansas]] |Northeast = |East = [[Mississippi]] |Southeast = |South = [[Gulf of Mexico]] |Southwest = |West = [[Texas]] |Northwest = }} {{Template group |title = <span style=';font-size:11pt;'>Articles Related to Louisiana / Louisiane / Lwizyàn </span> <br /> ''The Pelican State, The Bayou State, The Creole State, Sportsman's Paradise'' |list = {{Louisiana|expand}} {{Confederate States of America}} {{La Francophonie|state=autocollapse}} {{Louisiana cities and mayors of 100,000 population}} {{Coord|display=title|31|N|92|W|region:US-LA_type:adm1st_scale:3000000}} }} {{United States topics}} {{United States}} {{succession | preceded = [[Ohio]] | office = [[List of U.S. states by date of statehood]] | years = Admitted on April 30, 1812 (18th) | succeeded = [[Indiana]] }} [[શ્રેણી:લ્યુઇસિયાના]] [[શ્રેણી:યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના રાજ્યો]] 85f64ojdd4a4oc19tilen565vbuoxlj 0 26625 906290 905344 2026-10-12T16:45:15Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 906290 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = Renault S.A. | logo = [[ચિત્ર:Renault logo.svg|center|150px|Renault Logo]] | type = [[S.A. (corporation)|Société Anonyme]] ({{Euronext|RNO}}) | genre = | foundation = 25 February 1899 | founder = [[Louis Renault]], [[Marcel Renault]], [[Fernand Renault]] | location_city = [[Boulogne-Billancourt]] | location_country = France | location = | locations = | area_served = Worldwide (118 countries) | key_people = [[Carlos Ghosn]] <small>([[Chair (official)|Chairman]] and [[chief executive officer|CEO]])</small>, Patrick Pelata <small>([[chief operating officer|COO]])</small> | industry = [[Automotive industry]] | products = [[Automobile]]s, [[commercial vehicle]]s, [[Loan|financing]] | services = | revenue = [[Euro|€]]33.71 billion <small>(2009)</small><ref name="AR2009">{{cite web |url=http://www.renault.com/en/Lists/ArchivesDocuments/2009%20Consolidated%20financial%20statements.pdf |title=Annual Results 2009 |access-date=2010-03-21 |publisher=Renault |format=PDF |archive-date=2010-08-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100821224714/http://www.renault.com/en/Lists/ArchivesDocuments/2009%20Consolidated%20financial%20statements.pdf |url-status=dead }}</ref> | operating_income = {{loss}} (€955 million) <small>(2009)</small><ref name="AR2009" /> | net_income = {{loss}} (€3.125 billion) <small>(2009)</small><ref name="AR2009" /> | assets = | equity = | owner = | num_employees = 124,300 <small>(2009)</small><ref name="AR2009" /> | parent = | divisions = | subsid = [[Automobile Dacia]] (99.43%)<br />[[Renault Samsung Motors]] (80.1%) | homepage = [http://www.renault.com/ Renault.com] | footnotes = | intl = yes }} '''રેનો એસ.એ.''' ફ્રેન્ચ ઓટોઉત્પાદક કંપની છે, જે કાર, વાન, બસ, ટ્રેકટર અને ટ્રકનું ઉત્પાદન કરે છે. ભૂતકાળમાં તે ઓટોરેલ વાહનોનું પણ ઉત્પાદન કરતી હતી. નિસાન સાથેના તેના જોડાણને પગલે હાલ તે વિશ્વની ચોથા ક્રમની અગ્રણી ઓટો ઉત્પાદક કંપની છે.<ref name="autogenerated2">{{Cite web |url=http://www.renault.com/renault_com/en/images/ATLAS-GB-interactif_tcm1120-731086.pdf |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2010-09-06 |archive-date=2008-12-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081219041157/http://www.renault.com/renault_com/en/images/ATLAS-GB-interactif_tcm1120-731086.pdf |url-status=dead }}</ref> તેનું હેડકવાર્ટર બોલોન-બિલેનકોર્ટ ખાતે આવેલું છે. રેનો [[રોમાનિયા|રોમાનિય]]ન ઓટોઉત્પાદક ઓટોમોબાઈલ ડેસિયા અને કોરિયન ઓટો ઉત્પાદક રેનો સેમસંગ મોટર્સની માલિકી ધરાવે છે. લેબેનિઝ-બ્રાઝિલિયન કાર્લોસ ગોસન તેના હાલના સીઈઓ છે. રેનો ક્લિઓ અને રેનો લગુના એ બંને આ કંપનીની અત્યાર સુધીની સૌથી સફળ કાર છે તથા યુરોપ તેનું મુખ્ય બજાર છે.<ref name="autogenerated2"/> કંપની તેની વિવિધ નવતર ડિઝાઈન, સુરક્ષાત્મક ટેકનોલોજી<ref>{{Cite web |url=http://media.renault.com/global/en-gb/renault/Media/PressRelease.aspx?mediaid=47188 |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2022-06-01 |archive-date=2016-05-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160506080957/http://media.renault.com/global/en-gb/renault/Media/PressRelease.aspx?mediaid=47188 |url-status=dead }}</ref> તથા મોટર રેસિંગ માટે જાણીતી છે. == ઇતિહાસ == {{Unreferenced section|date=June 2008}} === સ્થાપના અને પ્રારંભિક વર્ષો (1898-1918) === 1897ના ઉત્તરાર્ધથી કારનું ઉત્પાદન કરતી રેનો કોર્પોરેશનની સ્થાપના લૂઈસ રેનો અને તેમના ભાઈઓ માર્સેલ અને ફર્નાન્ડ દ્વારા 1899માં '''સોસાયટી રેનો ફ્રીરેસ''' તરીકે કરવામાં આવી હતી. લૂઇસ તેજસ્વી તથા આશાસ્પદ યુવાન એન્જિનિયર હતો. ભાઈઓ સાથે મળીને સાહસ શરૂ કરતાં પહેલાં તે ઘણાં મોડેલ્સની ડિઝાઈન બનાવીને મોડેલ્સ તૈયાર કરી ચૂકયો હતો. તેના ભાઈઓએ પિતાની કાપડ કંપનીમાં કામ કરીને વ્યાવસાયિક આવડત કેળવી હતી. લૂઇસએ ડિઝાઈન અને ઉત્પાદનની કામગીરી સંભાળી, જયારે માર્સેલ અને ફર્નાન્ડે કંપનીના વ્યવસ્થાપની જવાબદારી સંભાળી. પ્રથમ રેનો કાર રેનો વોઈચરેટ 1સીવીની લૂઇસના પિતાના મિત્રએ 24 ડિસેમ્બર, 1898માં ટેસ્ટ ડ્રાઈવ આપ્યા બાદ તેમને વેચવામાં આવી હતી. આ ટચૂકડી કાર જે રીતે માર્ગો પર સડસડાટ દોડતી હતી અને શેરીઓ પર ચડી જતી હતી તેનાથી પ્રભાવિત થઇને તેમણે તે કાર ખરીદી લીધી હતી. મોટર રેસિંગમાં ભાગ લેવાથી પ્રચાર થઇ શકશે તે જાણ્યા બાદ સ્વિટ્ઝર્લેન્ડના શહેરોમાં યોજાયેલી મોટર રેસમાં ભાગ લીધા બાદ રેનોને ભારે સફળતા મળી, પરિણામે ઝડપથી કંપનીનું વિસ્તરણ થયું. લૂઈ અને માર્સેલ રેનો એ બંને ભાઈઓ કંપનીના વાહનો સાથે રેસમાં ભાગ લેતા હતા, પરંતુ 1903માં પેરિસ-મેડ્રિક રેસ દરમિયાન સર્જાયેલા અકસ્માતમાં માર્સેલનું મૃત્યુ થયું હતું. આ ઘટના બાદ લૂઈ રેનોએ કદી રેસમાં ભાગ ન લીધો, પરંતુ તેની કંપની રેસમાં ભાગ લેતી હતી, જેમાં 1906માં ફેરેન્સ ઝિસ્ઝે રેનો એકે 90સીવી ડ્રાઈવ કરીને પ્રથમ ગ્રા પ્રિ મોટર રેસિંગ<ref>{{cite web|title=100 years in the driving seat: Renault celebrates a century of Grand Prix Victories|publisher=Renault UK|url=http://www.renault.co.uk/NMNewsItemDisplay.aspx?nid=119&nc=56&pc=4|access-date=2008-03-01|archive-date=2011-05-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20110510110207/http://www.renault.co.uk/NMNewsItemDisplay.aspx?nid=119&nc=56&pc=4|url-status=dead}}</ref> સ્પર્ધા જીતી હતી. 1906માં ફર્નાન્ડ આરોગ્ય સંબંધિત કારણોને કારણે નિવૃત્ત થયો ત્યાર બાદ કંપનીની સંપૂર્ણ જવાબદારી લૂઈ પર આવી. નવતર મોડેલ રજૂ કરનારી કંપની તરીકે રેનોને ઘણાં સમય અગાઉથી ઓળખ મળવા માંડી હતી. 1899માં રેનોએ પ્રથમ સેડાન કારનું ઉત્પાદન કર્યું. તે સમયે કાર ઘણી વૈભવી ચીજ ગણાતી, અને રેનોની સૌથી નાની કાર 3,000 ફ્રાન્કમાં મળતી, જે આ વાતની સાબિતી આપે છે. આટલી રકમ કમાતાં સાધારણ કામદારને દસ વર્ષ લાગે. કારની સાથે-સાથે રેનો યુદ્ધ અગાઉનાં વર્ષોમાં ટેકસી, બસ અને કર્મિશયલ કાર્ગો વાહનોનું પણ ઉત્પાદન કરતી હતી, અને પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધ (1914-18) દરમિયાન દારૂગોળો, લશ્કરી વિમાન અને રેનો એફટી-17 ટેન્ક જેવા ક્રાંતિકારી વાહનોના ઉત્પાદન ક્ષેત્રે ઝંપલાવ્યું હતું. કંપનીની મિલિટરી વાહનોની ડિઝાઈન એટલી સફળ રહી કે મિત્રરાષ્ટ્રોએ તેમના વિજયમાં રેનો કંપનીનું પ્રદાન હોવાનું જણાવીને લૂઇ રેનોને બિરદાવ્યા હતા.{{Citation needed|date=March 2008}} યુદ્ધના અંત સુધીમાં રેનો ફ્રાન્સની પ્રથમ ક્રમની ખાનગી ઉત્પાદક કંપની હતી.{{Citation needed|date=March 2008}} કંપની અમેરિકન ઓટો ઉત્પાદકોને પણ તેના એન્જિનની નિકાસ કરતી હતી, જે રેનો 26 એચપી અથવા 40 એચપી ચાર સિલિન્ડર એન્જિન વાપરતા જીજેજી (GJG) જેવા ઓટોમોબાઈલ્સમાં વપરાતા હતા. === વિશ્વયુદ્ધો દરમિયાન (1919-38) === {{Wikify|section|date=July 2010}} લૂઈ રેનોએ 1918 બાદ કૃષિ તથા ઔદ્યોગિક મશીનરીનું ઉત્પાદન કરીને તેની કંપનીની તકો વિસ્તારી હતી. જો કે, લોકપ્રિય બની રહેલી નાની અને પોસાઈ રહે તેવી ‘પિપલ્સ કાર’ સાથે સ્પર્ધા કરવામાં તેણે સંઘર્ષ ખેડવો પડ્યો, તે ઉપરાંત સ્ટોક માર્કેટ અને કામદારો તથા કર્મચારીઓને કારણે પણ કંપનીના વિકાસ પર વિપરિત અસર પડી. રેનોએ તેનાં વાહનોનું વધુ કાર્યક્ષમતા સાથે વિતરણ કરવાનો માર્ગ શોધવો પડ્યો. 1920માં લૂઈ રેનોએ ઉત્તર ફ્રાન્સના ઉદ્યોગ સાહસિક ગુસ્ટાવ ગોડે સાથે વિતરણનો તેનો સૌપ્રથમ કરાર કર્યો હતો. પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધ અગાઉ કહેવાતા ‘કોલસ્કટલ’ (કોલસો મુકવાનું ખોખું) બોનેટને કારણે રેડિયેટરને એન્જિનની પાછળ ગોઠવવામાં આવતું, જેના કારણે આગળના ભાગનો આકાર ઘણો લાક્ષણિક હતો. 1920ના દાયકા દરમિયાન પણ તેનું ચલણ રહ્યું અને 1930માં તમામ મોડેલ્સમાં રેડિયેટર આગળ મુકવામાં આવ્યા. બોનેટ બેજ ગોળાકાર હતો, તે બદલીને 1925માં હાલ છે તે જાણીતો ડાયમન્ડના આકારનો કરવામાં આવ્યો. તે વર્ષના સપ્ટેમ્બર કે ઓકટોબર મહિનામાં યોજાયેલા પરિસ મોટર શોમાં રેનોના મોડેલ્સ રજૂ કરવામાં આવ્યા. જો કે તેનાથી વાહનની ઓળખ અંગે સહેજ ગૂંચવણ ઉભી થઇ હતી. જેમ કે, ‘1927’ મોડેલનું ઉત્પાદન મુખ્યત્ત્વે 1928માં થયું હતું. રેનોએ સ્મોલથી માંડીને લાર્જ કેટેગરી સુધીની શ્રેણીની કારનું ઉત્પાદન કર્યું. દા.ત. 1928માં રેનોએ 6સીવી, ધ મોનેસિકસ, 15સીવી, ધ વિવાસિકસ, ધ 18/24સીવી અને 40 સીવી સાથે શરૂ થયેલા સાત મોડેલ્સની રેન્જમાં 45,809 કારનું ઉત્પાદન કર્યું. ફેક્ટરી બોડી વિવિધ 8 સ્ટાઇલમાં ઉપલબ્ધ હતી અને કોચ બિલ્ડરોને મોટી ચેસિસ પુરી પાડી શકાતી હતી. વિવિધ કદના અનેક મોડલનું ઉત્પાદન કરવામાં આવ્યું હતું. નાની કાર અત્યંત લોકપ્રિય હતી અને સૌથી ઓછું ઉત્પાદન 18/24સીવીનું હતું. ક્લોઝ્ડ કારની પ્રત્યેક શ્રેણીમાં સૌથી મોઘી ફેક્ટરી બોડી સ્ટાઇલ રજૂ કરવામાં આવી હતી. રોડસ્ટર્સ અને ટૂરર્સ (ટોર્પિડોઝ) સૌથી સસ્તા મોડલ હતા. 1928માં રેનો માટે લંડન ખાતેની કામગીરી ઘણી મહત્ત્વની હતી. યુકેનું બજાર પ્રમાણમાં મોટું હતું અને ‘કોલોનિયલ’ મોડિફાઈડ વાહનો ત્યાંથી રવાના કરવામાં આવતા હતા. સંસ્થાનોને વેચાતા વાહનોમાં સારું કૂલિંગ, વિશિષ્ટ બોડી અને લિફટેડ સસ્પેન્શન એક સમાન હતાં. પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધ બાદ ગ્રાન્ડ રેનો અથવા તો તે પ્રકારની હાઈ કલાસ યુરોપિયન કાર પાછી મોકલી દેવાનું સામાન્ય થઇ પડ્યું હોવાથી પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધ અગાઉ અમેરિકાને થતી નિકાસ ઊંચી હતી, તે 1928 સુધીમાં ઘટીને લગભગ લગભગ શૂન્ય થઇ ગઇ. એનએમ 40 સીવી ટૂરરની કિંમત અમેરિકામાં 4,600 ડોલરથી વધારે થતી હતી, જે લગભગ વી12 કેડિલેક ટૂરર જેટલી જ હતી. સાત સીટની લિમોઝિન 6,000 ડોલરથી શરૂ થતી હતી, જે કેડિલેક વી-16 લિમોઝિન કરતાં મોંઘી હતી. સમગ્ર શ્રેણી કરકસરભરી ઇજનેરી સાથે નિર્માણ કરાઈ હતી. નવી રજૂ થયેલી 1927 વિવાસિકસ મોડેલ પીજી1 (PG1)નું ’એકિઝકયુટિવ સ્પોર્ટ્સ’ તરીકે વેચાણ કરવામાં આવ્યું હતું. હળવા વજનની 3180 સીસી, 6 સિલિન્ડરથી ચાલતી ફેકટરી સ્ટીલ બોડીની કાર બીજા વિશ્વયુદ્ધ દરમિયાન પણ ચાલી હતી. {{convert|12|ft|m|sing=on}}થી વધુ વ્હીલબેઝ ધરાવતી "દી ગ્રા લક્સ રેનો"નું બે મુખ્ય પ્રકાર છ અને આઠ સિલિન્ડર સાથે ખૂબ જ ઓછી સંખ્યામાં ઉત્પાદન કરવામાં આવ્યું હતું. 1927 છ સિલિન્ડર ગ્રા રેનો મોડલ એનએમ, પીઆઇ અને પીઝેડે નવા ત્રણ સ્પ્રિંગ રીયર સસ્પેન્શન રજૂ કર્યા હતા. તેનાથી રોડ પરની પકડ જાળવી રાખવામાં મદદ મળતી હતી. {{convert|90|mi/h|km/h|abbr=on}}થી વધુ કેટલીક બોડી સ્ટાઇલ સાથે તે સંભવિત હોવાથી તે જરૂરી હતું. 8 સિલિન્ડર ધરાવતી રીનાસ્ટેલા 1929માં રજૂ કરાઇ હતી. આ મોડેલ 1939માં સુપરસ્ટેલામાં પરિર્વિતત થયું. સીસીસીએ (CCCA)એ 1923થી લઇને તમામ ગ્રાન્ડ રેનોને કલાસિક તરીકે વર્ગીકૃત કરી છે. કોચબિલ્ડર્સમાં કેલનર, લેબર્ડેટ, જે. રોથશિલ્ડ એટ ફિલ્સ અને રેનોની બોડીનો સમાવેશ થાય છે. ક્લોઝ કાર રેનોની બોડીમાં આંતરિક વૂડ વર્ક રોથ્સચાઇલ્ડ દ્વારા પૂર્ણ કરાયું હતું. 1928માં રેનોએ વધુ મોટી કાર અપગ્રેડ કરી, જેને ‘સ્ટેલા’ નામ અપાયું. વિવાસ્ટેલા અને ગ્રાન્ડ રેનોના ઈન્ટિરિયર ફિટિંગમાં આવશ્યક ફેરફારો કરવામાં આવ્યા, તેમજ તેના ફ્રન્ટ હૂડની આગળ રેનોનો નાનો ડાયમન્ડ લગાવવામાં આવ્યો હતો. આ વ્યૂહ ઘણો સફળ રહ્યો અને ’30ના દાયકામાં તમામ કારોએ મોડલની ઓળખ બનતા અગાઉના બે આલ્ફા અક્ષરોનો ત્યાગ કરીને તેની જગ્યાએ કારના નામ પાછળ સ્ટેલા પ્રત્યય મૂકવાનું શરુ કર્યું. ધ ગ્રાન્ડ રેનોની બનાવટમાં નોંધપાત્ર પ્રમાણમાં એલ્યુમિનિયમનો ઉપયોગ થયો હતો. એન્જિન, બ્રેક, ટ્રાન્સમીશન, ફલોર અને રનિંગ બોર્ડ તથા તથા બહારની બોડી પેનલમાં એલ્યુમિનિયમ વપરાયું હતું. જે કેટલીક ગાડીઓ તૈયાર કરવામાં આવી હતી, તે પૈકીની ઘણી કાર યુદ્ધમાં સહાય કરવાના પ્રયાસના ભાગ રૂપે ભંગારમાં આપી દેવાઇ હતી. === બીજું વિશ્વયુદ્ધ અને ત્યાર પછીનો ગાળો (1939-71) === [[ચિત્ર:1959 Renault Frégate Transfluide.jpg|thumb|200px|right|રેનો ફ્રિગેટ]] [[ચિત્ર:Renault 4CV BW 1.JPG|thumb|200px|right|રેનો 4સીવી]] 1940માં ફ્રાન્સે શરણાગતિ સ્વીકારી ત્યાર પછી લૂઇ રેનોની ફેકટરીઓ પર નાઝી જર્મનીએ કબ્જો જમાવી દીધો, પરંતુ લૂઇ રેનોએ નાઝી જર્મની માટે ટેન્ક બનાવવાનો ઇનકાર કરી દીધો. તેના બદલે તેમણે જર્મન કબજેદારો માટે લોરી બનાવવા માંડી હતી. ધ પ્રોવિઝનલ ગવર્મેન્ટ ઓફ ધ ફ્રેન્ચ રિપબ્લિકે તેમના ઉપર જર્મન ગણોતિયાઓ સાથે જોડાણ કરવાનો આક્ષેપ મૂકયો અને 1944માં ફ્રાન્સ સ્વતંત્ર થયું તે દરમિયાન તેમની ધરપકડ થઇ. પોતાનું બચાવનામું તૈયાર કરે તે પહેલાં જેલમાં તેમનું અવસાન થયું. પિયર લેફોશોની આગેવાની હેઠળ ‘'''''રિજી નેશનલ દ યુઝિન રેનો'' ''' ’ તરીકે રેનો રાષ્ટ્રીયકૃત થઇ અને ત્યાર પછીનાં વર્ષોમાં તેણે વ્યાવસાયિક પુનરુત્થાન અને મજૂર કટોકટીનો અનુભવ કર્યો હતો. આ પરિસ્થિતિ 1980ના દાયકા સુધી ચાલી હતી. લૂઇ રેનોએ રિયર એન્જિન 4સીવી વિકસાવ્યું,<ref name="Autoworld197404">{{cite journal| authorlink = J Dewar McLintock| title =Thirty Remarkable years of Renault| journal = Autoworld| volume = 45| page = Page 11|date = date April 1974}}</ref> જે 1946માં લેફોશોની આગેવાની હેઠળ લોન્ચ થયું. ત્યાર પછી તરત જ રેનોએ તેનું ફલેગશિપ અને પરંપરાગત મોડેલ, 2-લીટરનું 4-સિલિન્ડર ધરાવતું રેનો ફ્રિગેટ (1951-1960) લોન્ચ કર્યું. 4સીવી મોરિસ માઈનર અને ફોકસવેગન બીટલ જેવી હરીફોની ટક્કર ઝીલવા સક્ષમ હતી, અને તેથી જ 1961 સુધીમાં પાંચ લાખથી વધારે કાર વેચાતાં કંપનીએ ત્યાં સુધી તેનું ઉત્પાદન ચાલુ રાખ્યું હતું. 4સીવીની સફળતા બાદ લેફોશોએ ફ્રાન્સના ''ઔદ્યોગિક ઉત્પાદન મંત્રાલય'' ને પડકારવાનું ચાલુ રાખ્યું હતું. આ મંત્રાલય ઇચ્છતું હતું કે રેનો તેના અનુગામીના વિકાસનો આદેશ કરીને ફકત ટ્રકનું જ ઉત્પાદન કરે<ref name="50jahre">{{cite web | title = 50 Jahre Renault Dauphine | publisher = Auto-Motor, 05.10.2006, In German | url = http://www.auto-motor.at/Auto/Oldtimer/Renault-Dauphine.html}}</ref> લેફોશો ડોફિનના મૂળ નમૂના પર દેખરેખ રાખતા હતા (જીવન પર્યંત) - કંપનીની ટેકસટાઈલ અને કલર ડિવિઝનનો પાયો નાખવામાં કલાકાર પૌલ મેરટનો સહયોગ રહ્યો હતો.. ડોફિનનું વેચાણ ઘણું સારું થયું અને કંપનીએ તેના ઉત્પાદન અને વેચાણની કામગીરી આફ્રિકા અને ઉત્તર અમેરિકા સહિતનાં પ્રદેશોમાં વિસ્તારી હતી. યુએસમાં ડોફિનનું વેચાણ શરૂઆતમાં સારું રહ્યું, પરંતુ ત્યારબાદ શેવ્રલે કોર્વેઈર જેવી તે દેશની નવતર સ્થાનિક કોમ્પેકટ કાર સહિતની અન્ય કાર સાથે વધેલી સ્પર્ધાને પરિણામે ડોફિન આઉટડેટેડ થઇ ગઇ. રેનોએ ત્યાર બાદ બે કાર લોન્ચ કરી જે બંને ખૂબ સફળ ગઇ - રેનો 4 (1961-1992) અને રેનો 8. આર8ની સફળતાને પગલે પ્રમાણમાં વધુ મોટું રિયર-એન્જિન ધરાવતી રેનો-10 રજૂ કરવામાં આવી, જે રિયર એન્જિન ધરાવતી છેલ્લી રેનો હતી. વધુ આધુનિક રેનો 16 દ્વારા કંપનીએ ફરી સફળતા મેળવી. 1966માં લોન્ચ થયેલી આ કાર સાથે કંપનીએ હેચબેક સેગ્મેન્ટમાં પદાર્પણ કર્યું, ત્યાર પછી તેનાથી નાની રેનો 6 આવી. === આધુનિક યુગ (1972-1980) === કંપનીનું નાનું અને સસ્તું રેનો 5 મોડલ 1972માં લોન્ચ થયું હતું, આ મોડલ કંપનીની વધુ એક સફળતા હતી તેમાં પણ ખાસ કરીને 1973ની ઊર્જા કટોકટીના સંદર્ભમાં. સુપર 5 એ આર 5નું સ્થાન લીધું ત્યા સુધી 1984 સુધી આર 5નું ઉત્પાદન ચાલું રહ્યું હતું. જો કે તેનું ફોર્મ્યુલા સમાન જ હતી અને સુપર 5એ તેના પિતા પાસેથી તેની સ્ટાઇલિંગ લાઇન વારસામાં મેળવી હતી. (તે રેનો 4ની પ્રથમ પેઢીની રેનો 5એ જે રીતે લોંગિટ્યુડિનલ એન્જિન વારસામાં મેળવ્યું હતું તેનાથી વિપરિત ટ્રાન્સવર્સલ એન્જિન વારસામાં મેળવ્યું હતું.) ટૂંક સમય બાદ આર6 અને આર16ની વચ્ચેની રેનો શ્રેણીમાં નવી સ્ટાઈલ ધરાવતી ચાર ડોર ધરાવતી રેનો 12 રજૂ થઇ. ’70ના દાયકા દરમિયાન આર-4, આર-5, આર-6, આર-12 અને આર-16એ રેનોનું ઉત્પાદન જાળવી રાખ્યું. ’80ના દાયકામાં છેલ્લા બે મોડેલના સ્થાને આર-9 (અને તેનું આર-11 સેડાન વેરિઅન્ટ) અને આર-15/આર-17 સ્પોર્ટ કાર આવી. બંને આર15/આર17 બે બારણાની કુપ સાથે એક સામન હતી પરંતુ આર15 મોટા ગ્લાસી ગ્રૂનહાઉસ ધરાવતું હતુંજ્યારે આર17 તેને સ્પોર્ટી દેખાવ આપવા સ્લેટેડ બારીઓ સાથે બારણાની પાછળા જાડા પાયા ધરાવતી હતી. ઊર્જાની કટોકટીને કારણે સમગ્ર મોટર ઉદ્યોગની માફક જ જોખમમાં મુકાઇ ગયેલી કંપનીએ સિત્તેરના દાયકાના મધ્યભાગ દરમિયાન દક્ષિણ પૂર્વ એશિયા સહિતનાં વૈશ્વિક પ્રદેશોમાં અન્ય ઉદ્યોગોમાં વૈવિધ્યીકરણ સાધ્યું અને વિસ્તરણ ચાલુ રાખ્યું. ઊર્જાની કટોકટીને કારણે પણ ઉત્તર અમેરિકાનું બજાર ફરીથી કબજે કરવાના રેનોના પ્રયાસને ઉત્તેજન મળ્યું. ’50ના દાયકાના અંતમાં યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સમાં ડોફિનને સફળતા મળી હોવાં છતાં અને સેઈન્ટ-બ્રુનો-દ-મોન્ટાર્વિલે, ક્વિબેક ખાતેના નિષ્ફળ કાર એસેમ્બ્લી પ્રોજેકટ (1964-72)ને પગલે રેનો ’70ના દાયકાના અંતે સ્વતંત્ર બ્રાન્ડ તરીકે ઉત્તર અમેરિકાના બજારમાંથી અદૃશ્ય થવા માંડી. રેનોએ દાયકાઓથી નેશ મોટર્સ રેમ્બલર અને તેની અનુગામી અમેરિકન મોટર્સ કોર્પોરેશન (એએમસી) (AMC) સાથે જોડાણાત્મક ભાગીદારી વિકસાવી હતી. 1962થી 1967 સુધી રેનોએ રેમ્બલર કલાસિક સેડાનની બેલ્જિયમ ખાતે આવેલી ફેકટરીમાં કમ્પ્લિટ નોક ડાઉન (સીકેડી) (CKD) કિટ્સના એસેમ્બલગની કામગીરી સંભાળી હતી. રેનોની ઉત્પાદન શ્રેણીમાં લાર્જ કે લકઝરી કાર સમાવિષ્ટ નહોતી અને ‘રેમ્બલર રેનો’ કાર ર્મિસડિઝ-બેન્ઝ ‘ફિનટેઈલ’ કારના વિકલ્પ તરીકે રજૂ કરવામાં આવી હતી. તે સમયની કેટલીક આ પ્રકારની ર્મિસડિઝ કારની માફક તે પૈકીની ઘણી ‘અમેરિકન’ રેનોએ ટેકસી તરીકે રૂપાંતરિત થઇને જ આયુષ્ય પૂરું કર્યું હતું. પછીથી રેનોએ એએમસીની રેમ્બલર અમેરિકન અને રેમ્બલર કલાસિકના હાઇબ્રિડ વર્ઝનનું ઉત્પાદન અને વેચાણ આર્જેન્ટિનામાં ચાલુ રાખ્યું, જે ત્યાં રેનો ટોરિનો તરીકે ઓળખાય છે (આઈકેએ-રેનો દ્વારા વેચાણ). ’60ના દાયકાના અંત ભાગમાં રેનોએ રોટરી કન્સેપ્ટ એન્જિનના વિકાસના પ્રોજેકટ માટે એએમસી સાથે હાથ મીલાવ્યા, 1980માં આખરે તેણે એએમસીની માલિકી મેળવી હતી. [[ચિત્ર:Renault 5 Maxiturbo Jarama 2006e.jpg|thumb|left|રેનો 5 ટર્બો]] આ ’60ના દાયકાના અંત ભાગમાં અને ’70ના દાયકામાં કંપની દ્વારા હાથ ધરાયેલા જોડાણાત્મક સાહસોની સિરીઝ પૈકીનું એક પગલું હતું. કંપનીએ પૂર્વ યુરોપ, વિશેષપણે [[રોમાનિયા]]ના ડેસિયા અને દક્ષિણ અમેરિકામાં પેટાકંપનીઓ સ્થાપી (જે પૈકીની ઘણી કંપનીઓ આજે પણ સક્રિય છે) અને વોલ્વો અને પુજો સાથે તકનિકી સહકારના કરાર કર્યા (જેમ કે, ’70ના અંત ભાગમાં રેનો 30, પુજો 604 અને વોલ્વો 260માં ઉપયોગમાં લેવાનાર પીઆરવી વી6 એન્જિનના વિકાસ માટેના કરાર). ’60ના દાયકાના મધ્યભાગમાં ઓસ્ટ્રેલિયન શાખા - રેનો ઓસ્ટ્રેલિયા હિડલબર્ગ, મેલબોર્ન ખાતે સ્થાપવામાં આવી. કંપની આર8, આર10, આર12, આર6, સ્પોર્ટી આર15, 17 જેવી કારથી માંડીને આર18 અને આર-20 જેવા મોડેલ્સનું ઉત્પાદન અને એસેમ્બલગ કરતી હતી. આ શાખા 1981માં બંધ થઇ ગઇ હતી. રસપ્રદ વાત એ હતી કે રેનો ઓસ્ટ્રેલિયા રેનોની સાથે-સાથે પુજો પણ તૈયાર કરીને વેચતી હતી. 1977થી આ શાખાએ કરાર હેઠળ ફોર્ડ કોર્ટિના સ્ટેશન વેગન એસેમ્બલ કરવાનું શરુ કર્યું - આ કરાર ગુમાવતાં ફેકટરી બંધ કરવી પડી હતી. [[ચિત્ર:Renault15front.JPG|thumb|right|1974 રેનો 15 કૂપ]] ઉત્તર અમેરિકામાં રેનોએ એએમસી સાથે ભાગીદારી કરી. 1979ના અંતભાગમાં થયેલી સમજૂતિ હેઠળ તેણે એએમસીને ઓપરેટગ કેપિટલ પૂરું પાડીને કંપનીના અમુક ટકા ખરીદવાના હતા. અન્ય ઉત્પાદનો, ખાસ કરીને એકસજે ચેરોકી લોન્ચ ના થઇ, ત્યાં સુધી એએમસીએ જીપ દ્વારા બજારમાં પોતાનું અસ્તિત્વ જાળવી રાખ્યું હતું. 1980ના પ્રારંભમાં 4x4 ટ્રકનું બજાર તળિયે જઇ પહાચ્યું ત્યારે એએમસી પર નાદારી નાધાવાનું જોખમ તોળાવા માંડ્યું હતું. પોતાના રોકાણોને બચાવવા માટે રેનોએ એએમસીને મોટાપાયે નાણાકીય સહાય પૂરી પાડી અને તેના બદલામાં કંપનીનો 47.5 ટકા હિસ્સો કબ્જે કર્યો હતો. રેનોએ ઝડપથી એએમસીના કેટલાંક એકિઝકયુટિવ્ઝને દૂર કરીને તેના સ્થાને પોતાના માણસો ગોઠવી દીધા હતા. રેનો-એએમસીની ભાગીદારી યુરોપમાં જીપના વેચાણમાં પરિણમી હતી. એકસજે સિરીઝનાં કેટલાંક પ્રારંભિક રેખાંકનો રેનો અને એએમસીના એન્જિનિયરો દ્વારા સંયુકતપણે તૈયાર કરવામાં આવ્યા હોવાથી કેટલાક લોકો જીપ એકસજે ચેરોકીને એએમસી-રેનોનો સંયુકત પ્રોજેકટ ગણતા હતા (એકસજે ચેરોકી જીપની ડિઝાઈન એએમસીના માણસો દ્વારા કરવામાં આવી હોવાનું એએમસી ઈન્ઝિસ્ટ કરતી હતી, જોકે, રેનોના ભૂતપૂર્વ એન્જિનિયરે એકસજે સિરીઝ માટે કવોડ્રા-લિન્ક ફ્રન્ટ સસ્પેન્શન તૈયાર કર્યું હતું). જીપે રેનોના વ્હીલ અને સીટનો ઉપયોગ કર્યો હતો. શરૂઆતમાં ભાગીદારી બાબતે ચર્ચા થઇ હતી ત્યારે એમએમસીની વ્યૂહરચના તેની કામગીરી અને એન્જિનિયરોમાં નિપૂણતા ના આવે ત્યાં સુધી રેનો પાસેથી પૂર્જા ખરીદીને ઉત્પાદન ખર્ચમાં બચત કરવાની હતી. તેનાથી એએમસી ઇન-લાઇન સિક્સ- રેનો/બેન્ડિક્સ આધારિત પોર્ટ ઇલેક્ટ્રોનિક ફ્યુઅલ ઇન્જેક્શન સિસ્ટમ (જે સામાન્ય રીતે રેનિક્સ તરીકે ઓળખાય છે)માં સુધારો થયો હતો. તેણે તેને આધુનિક, અને ઓછા સ્થાળાંતર (4.2 લિટરથી 4.0 લિટર) સાથે {{convert|110|hp|abbr=on}} થી {{convert|177|hp|abbr=on}} સાથે સ્પર્ધાત્મક પાવરપ્લાન્ટ બનાવ્યો હતો. રેનો-એએમસીની પેસેન્જર કારનું વેચાણ જીપના વાહનો જેટલું સફળ રહ્યું નહીં. તેનું કારણ એ હતું કે, રેનોની રેન્જ અમેરિકન બજારમાં પ્રસ્થાપિત થવા માટે સજજ હતી, તે દરમિયાન દ્વિતિય ઊર્જા કટોકટી પૂરી થઇ ગઇ, જેના કારણે ઈકોનોમિકલ, કોમ્પેકટ કારનો ટ્રેન્ડ શરૂ થયો હતો. રેનો અલાયન્સ (રેનો 9નું અમેરિકનાઈઝ્ડ વર્ઝન) તેમાં અપવાદ હતી. તે 1983માં રજૂ કરવામાં આવી હતી. કેનોશા, વિસ્કોન્સિન ખાતેના એએમસીના પ્લાન્ટમાં તૈયાર થયેલી એલાયન્સને 1983નો મોટર ટ્રેન્ડનો સ્થાનિક ક્ષેત્રમાં કાર ઓફ ધ યરનો એવોર્ડ મળ્યો હતો. જોડાણ હેઠળ તૈયાર થયેલી અને 72 ટકા અમેરિકન ઉત્પાદનોના ઉપયોગને કારણે આ કાર સ્થાનિક વાહનની કેટેગરીમાં આવતી હતી, ઉપરાંત વિદેશી કંપની દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવી હોય અને એવોર્ડ મેળવ્યો હોય તેવી તે પ્રથમ કાર હતી. (2000માં ''મોટર ટ્રેન્ડ'' દ્વારા સ્થાનિક અને આયાતી વાહનો માટે અલાયદા એવોર્ડ્ઝ શરૂ કર્યા હતા.) ’80ના દાયકામાં રેનોએ યુએસમાં કેટલાંક રસપ્રદ મોડલ્સ રજૂ કર્યાં, વિશેષપણે સાધારણ દેખાવના છતાં રસપ્રદ એવા રેનો એલાયન્સ જીટીએ અને જીટીએ કર્ન્વિટબલ - 2.0 એલ એન્જિન સાથેનું ઓટોમેટિક-ટોપ કર્ન્વિટબલ - તે વર્ગની શ્રેણીમાં આ કાર મોટી હતી, અને રેનો ફયૂગો કાર. એલાયન્સ પછી તેના પર આધારિત હેચબેક એનકોર (રેનો 11નું અમેરિકન વર્ઝન) કાર રજૂ કરાઇ. રેનોના વિસ્કોન્સિન ખાતે તૈયાર થયેલા અને આયાત કરવામાં આવેલા મોડેલ્સની નબળી ગુણવત્તા અંગે ગ્રાહકોની ફરિયાદો ઉઠી અને પરિણામે તેનું વેચાણ તળિયે બેસી ગયું હતું. રેનોના ચેરમેન જ્યોર્જિસ બેસીની હત્યા પછી રેનોએ એએમસી 1987માં ક્રાઈસ્લરને વેચી દીધી હતી. 1987થી 1989 દરમિયાન જીપ-ઈગલ ડિલરશીપ દ્વારા રેનો મેડેલિયન (યુરોપની રેનો 21) સેડાન અને વેગનનું વેચાણ કરવામાં આવ્યું. જીપ-ઈગલ એ ક્રાઈસ્લરે અગાઉની અમેરિકન મોટર્સની સર્જેલી નવી ડિવિઝન હતી. જોકે, 1989 પછી રેનોનાં ઉત્પાદનોની યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સમાં આયાત કરવામાં આવી નહીં. ત્યારથી લઇને અમેરિકન બજારમાં રેનોના પુનરાગમન અંગે અટકળો થઇ રહી છે, પરંતુ તેનું કોઇ પરિણામ જોવા મળ્યું નથી. એએમસી અને રેનોની ભાગીદારી દરમિયાન પૂર્ણકક્ષાની નવી ચાર ડોર ધરાવતી સેડાન - ઈગલ પ્રિમીયર વિકસાવવામાં આવી હતી. પ્રિમીયરની ડિઝાઈન અને બ્રેમેલે, ઓન્ટેરિયો, કેનેડા ખાતે આવેલી તેની ઉત્પાદન સુવિધા ઈગલ વિઝન અને ક્રાઈસ્લર 300એમ જેવી એલએચ સેડાનના પ્રારંભનું નિમિત્ત બની. ’70ના દાયકાના અંત ભાગમાં અને ’80ના દાયકાના પ્રારંભિક ગાળામાં રેનોએ તેની ફોર્મ્યુલા વન કારમાં ટર્બોચાર્જર જેવી નવી શોધ કરીને મોટરસ્પોર્ટમાં તેની સામેલગીરી વધારી. કંપનીની રોડ કારની ડિઝાઈન પણ ક્રાન્તિકારી હતી - રેનો ઈસ્પેસ એ યુરોપની પ્રથમ મિનીવાન પૈકીની એક હતી, અને આગામી બે દાયકા સુધી તેણે યુરોપની સૌથી જાણીતી મિનીવાન તરીકે વર્ચસ્વ જાળવી રાખ્યું હતું. બીજી પેઢીની રેનો-5, યુરોપિયન કાર ઓફ ધ યર એવોર્ડ જીતનારી રેનો 9, અને રેનોની સૌથી વૈભવી કાર રેનો 25 - આ તમામ કાર ’80ના પ્રારંભિક ગાળામાં રજૂ થઇ, જેના કારણે રેનોની પ્રતિષ્ઠા પ્રસ્થાપિત થઇ. જોકે, તેની સાથે સાથે કંપનીની નબળી ગુણવત્તાને કારણે તેની ઈમેજને ઘણો ફટકો પહાચ્યો. રેનો 14ને ઘણાં લોકો ’80ના દાયકામાં રેનોની મુસીબતોની પરાકાષ્ઠા માને છે. === પુનર્ગઠન (1981-’95) === [[ચિત્ર:Renault 25 with Canal.jpg|thumb|right|રેનો 25]] રેનોની કાર રોડ પર અને ટ્રેક પર એમ બંને રીતે સફળ જઇ રહી હોવા છતાં કંપની દર મહિને અબજો ફ્રાન્કની ખોટ ખાઇ રહી હતી અને 1984માં તેણે 12.5 અબજની ખોટ નાધાવી. સરકારે દરમિયાનગીરી કરતાં જયોર્જ બેસીને ચેરમેન તરીકેની જવાબદારી સાપી. તેમણે ખર્ચ પર નોંધપાત્ર કાપ મૂકયો. રેનોની ઘણી ગૌણ મિલકતો વેચી દીધી, મોટરસ્પોર્ટમાં કંપનીની સામેલગીરી લગભગ સંપૂર્ણપણે પાછી ખચી લીધી તથા ઘણાં કર્મચારીઓની છટણી કરી હતી. પગલાંઓના પરિણામરૂપે 1986 સુધીમાં ખોટ અડધી થઇ ગઇ, પરંતુ નવેમ્બર 1986માં સામ્યવાદી આતંકવાદી જૂથ ''એકશન ડિરેકટ'' દ્વારા તેમની હત્યા કરવામાં આવી. તેમના સ્થાને રેમન્ડ લેવિ કંપનીના નવા ચેરમેન બન્યા. લેવિએ પણ બેસીના પગલે ચાલવાનું જારી રાખ્યું, જેના પરિણામે 1987ના અંત સુધીમાં કંપની આર્થિક રીતે સ્થિર થઇ ગઇ હતી. પુનર્ગઠિત થયેલી રેનોએ ’90ના દાયકાના પ્રારંભમાં રેનો-5ની જગ્યાએ આવેલી કિલઓ, બીજી પેઢીની ઈસ્પેસ, નવતર પ્રકારની ટિ્વન્ગો, લગુના, સેફ્રેન અને રેનો 19 સહિતની ઘણી સફળ નવી કાર લોન્ચ કરી હતી. ’90ના દાયકાના મધ્યભાગમાં આર-19ની અનુગામી રેનો મેગન કારે મુસાફરોની સુરક્ષા માટેના યૂરોએનસીએપી ક્રેશ ટેસ્ટમાં ફોર સ્ટાર રેટિંગ મેળવ્યું, તે સમયે આટલું ઊંચું રેટિંગ મેળવનારી તે પ્રથમ કાર બની હતી.{{Citation needed|date=July 2010}} 1996માં રેનોએ મેગન સિનિક રજૂ કરી, જે સામાન્ય મેગન પ્રકારની પણ સંપૂર્ણપણે નવા પ્રકારની કોમ્પેકટ મોનોસ્પેસ કાર હતી. રોડ કારને મળવા માંડેલી સફળતાની સાથે-સાથે સ્પર્ધાઓમાં પણ સફળતા મળવા માંડી - રેનો દ્વારા સંચાલિત કાર 1992થી લઇને 1997 સુધી વિલિયમ્સ અને બેનેટન એ બંને ટીમ સાથે ફોર્મ્યુલા વન વર્લ્ડ કન્સ્ટ્રકટર્સ ચેમ્પિયનશીપ જીતતી રહી હતી. આ સમગ્ર ગાળા દરમિયાન યુરોપમાં રેનોની જાહેરાતોમાં રોબર્ટ પાલ્મેરના ગીત ‘જહોની એન્ડ મેરી’નો બહોળો ઉપયોગ થયો હતો. ટેલિવિઝનની શરૂઆતની જાહેરાતોમાં પાલ્મેરના મૂળ ગીતનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો, જયારે ’90ના દાયકા દરમિયાન વિવિધ શૈલીમાં ખાસ રેકોર્ડિંગ કરવામાં આવ્યા, જેમાં સૌથી લોકપ્રિય માર્ટિન ટેલરનું એકોસ્ટિક ઈન્ટરપ્રિટેશન હતું. તેને તેણે તેના આલ્બમ ‘સ્પિરિટ ઓફ જેન્ગો’માં રિલીઝ કર્યું હતું ટેલરે રેનો માટે ઘણાં વૈકલ્પિક વર્ઝન તૈયાર કર્યા હતા, જેમાંનું છેલ્લું 1998માં રેનો કિલઓ માટે તૈયાર કરવામાં આવ્યું હતું. === ખાનગીકરણ (1996-99) === સરકારની માલિકીની હોવાનો રેનોનો દરજજો તેની વૃદ્ધિ માટે અવરોધરૂપ હતો તે સ્પષ્ટ થઇ ગયું હતું અને 1996માં રેનોનું ખાનગીકરણ કરવામાં આવ્યું. સ્વાયત્તતા મળવાને કારણે કંપનીને ફરી વખત [[બ્રાઝિલ]]માં નવી ફેકટરી અને [[આર્જેન્ટીના|આર્જેન્ટિ]]ના તથા [[તુર્કસ્તાન|ટર્કી]]માં ઈન્ફ્રાસ્ટ્રકચરના વિકાસ સહિત પૂર્વીય યુરોપ અને દક્ષિણ અમેરિકામાં સાહસ ખેડવાની તક મળી હતી. આ સાથે જ સફળ થયેલા ફોર્મ્યુલા વન કેમ્પેઈનનો પણ અંત આવ્યો હતો. 20મી સદીમાં રેનોએ આગવી, વિલક્ષણ ડિઝાઈનના ક્ષેત્રમાં પ્રતિષ્ઠા મેળવવા માંડી હતી. લગુના અને મેગનની નવી આવૃત્તિની મહત્ત્વાકાંક્ષી, એન્ગ્યુલર ડિઝાઈનને મોટાપાયે સફળતા મળી હતી. કંપનીના વધુ અપમાર્કેટ મોડલ્સ પ્રમાણમાં ઓછાં સફળ રહ્યા હતા. કંપનીના કૂપ / બહુહેતુક વાહન - એવેનટાઈમનું નબળું વેચાણ થયું અને ત્યાર બાદ વેલ સેટિસ જેવા વૈભવી મોડલનું પણ અપેક્ષા મુજબ વેચાણ થયું નહીં. જોકે, તેની ડિઝાઈનથી કંપનીની સૌથી સફળ કાર મેગન માટે પ્રેરણા મળી. ડિસ્ટિન્કિટવ સ્ટાઈલ ઉપરાંત રેનો તેની કારની સલામતી માટે પણ જાણીતી બની. હાલમાં તેના દ્વારા તૈયાર થતી તમામ કાર સૌથી વધુ સંખ્યામાં યુરોએનસીએપી ક્રેશ ટેસ્ટમાં મહત્તમ ફાઈવ સ્ટાર રેટિંગ મેળવે છે. ફાઈવ સ્ટારનું રેટિંગ મેળવનારી લગુના રેનોની પ્રથમ કાર હતી, ત્યાર બાદ 2004માં મોડસ તેની કેટેગરીમાં આ કેટેગરી મેળવનારી કાર બની હતી. ફ્રાન્સની સરકાર કંપનીનો 15.7 ટકા હિસ્સો ધરાવે છે. લૂઈ શ્વિટ્ઝર 1992થી રેનોના ચેરમેન છે, તેમજ તેઓ 1992થી 2005 સુધી કંપનીના સીઈઓ (CEO) હતા. 2005માં કાર્લોસ ગોસ્ન (જે નિસાનના પણ સીઈઓ હતા) રેનોના સીઈઓ બન્યા, જયારે લૂઈ શ્વિટ્ઝર ચેરમેનપદે યથાવત્ રહ્યા હતા. રેનો સેમસંગ મોટર્સ (રેનો સેમસંગ મોટર્સ) અને ડેસિયાની માલિકી ધરાવે છે તેમજ વોલ્વો ગ્રૂપમાં લઘુત્તમ (પરંતુ અંકુશિત) હિસ્સો (20 ટકા) ધરાવે છે. (વોલ્વો પેસેન્જર કાર હવે ઝિજિઆન્ગ ગીલી હોલ્ડગ ગ્રૂપની પેટાકંપની છે). રેનોએ રોમાનિયન કંપની ડેસિયાનો 99 ટકા હિસ્સો ખરીદી લીધો અને આ રીતે 30 વર્ષ પછી પુનરાગમન કર્યું, જે દરમિયાન રોમાનિયનોએ 20 લાખથી વધુ કારનું નિર્માણ કર્યું, જેમાં મુખ્યત્ત્વે રેનો8, 12 અને 20 સમાવિષ્ટ હતી. આ ઉપરાંત રેનો નિસાનનો 44.5 ટકા હિસ્સો ધરાવે છે, જયારે નિસાન રેનોનો 15 ટકા હિસ્સો ધરાવે છે. રેનો-નિસાન એલાયન્સનો તે આધાર છે. આ જોડાણનું હાલ 10મું વર્ષ ચાલી રહ્યું છે. === રેનો નિસાન જોડાણ (1999- ) === {{Split section|Renault-Nissan|date=August 2008}} [[ચિત્ર:Ma mégane 006.JPG|thumb|right|રેનો મેગેન II]] રેનો-નિસાન એલાયન્સ પર 27મી માર્ચ, 1999ના રોજ હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા હતા. જાપાનિઝ અને ફ્રેન્ચ કંપનીને આવરી લેતું આ પ્રકારનું પ્રથમ જોડાણ છે. વિશિષ્ટ કોર્પોરેટ કલ્ચર અને બ્રાન્ડની ઓળખ ધરાવતી બંને કંપનીઓ પરસ્પર શેરહોલ્ડિંગ દ્વારા એકમેક સાથે જોડાઇ છે. રેનો જાપાનિઝ ઓટોઉત્પાદક નિસાનનો 44.4 ટકા હિસ્સો ધરાવે છે, જયારે નિસાન રેનોમાં 15 ટકા (નોન-વોટિંગ) હિસ્સો ધરાવે છે. 2004માં રેનોની ચોખ્ખી આવક 43 ટકા વૃદ્ધિ સાથે 3.5 અબજ યૂરો અને ઓપરેટિંગ માર્જિન 5.9 ટકા નોંધાયું હતું, જેમાંથી નિસાનનું પ્રદાન 1,76.7 કરોડ યુરો હતું. ગ્રૂપ (રેનો, ડેસિયા, રેનો સેમસંગ મોટર્સ)ના વૈશ્વિક વેચાણમાં 4.2 ટકાની વૃદ્ધિ સાથે વિક્રમજનક 24,89,401 વાહનોનું વેચાણ થયું હતું. આ સાથે જ કંપનીનો વૈશ્વિક બજારહિસ્સો 4.1 ટકા નોંધાયો હતો. 18 લાખ પેસેન્જર કાર અને લાઈટ કર્મિશયલ વ્હીકલના વેચાણ તથા 10.8 ટકાના બજારહિસ્સા સાથે રેનોએ યુરોપની અગ્રણી બ્રાન્ડ તરીકેનું તેનું સ્થાન જાળવી રાખ્યું છે. 2005માં 35,97,748 (નિસાન) અને 25,31,500 (રેનો ગ્રૂપ) વાહનોના વેચાણ સાથે રેનો-નિસાન એલાયન્સે 9.8 ટકા વૈશ્વિક બજાર કબજે કર્યું (5.74 ટકા નિસાનના અને 4.04 ટકા રેનો ગ્રૂપના), તે સાથે જીએમ, ટોયોટા અને ફોર્ડ પછીનું ચોથા ક્રમનું જોડાણ બન્યું. 2008ના વર્ષમાં તેનું કુલ વૈશ્વિક વેચાણ 60,90,304 હતું. આ ઘટાડો 5 ટકાના વૈશ્વિક ઔદ્યોગિક બજારના ઘટાડા સામે 1.1 ટકા હતો. આમ વૈશ્વિક વેચાણમાં તેનો બજાર હિસ્સો વધીને 9.4 ટકા થયો હતો જે 2007માં 9.1 ટકા હતો.<ref>{{Cite web |url=http://www.daciagroup.com/eKontentDaciaXFiles/home_en/entreprise/lalliance_renault-nissan/the_renault-nissan_alliance/index.html |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2010-09-06 |archive-date=2011-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110927003734/http://www.daciagroup.com/eKontentDaciaXFiles/home_en/entreprise/lalliance_renault-nissan/the_renault-nissan_alliance/index.html |url-status=dead }}</ref> વેચાણમાં મળી રહેલી સફળતા ઉપરાંત ફોર્મ્યુલા વન ક્ષેત્રે પણ તેમણે બેનેટન ટીમની ખરીદી બાદ ઉત્પાદન ક્ષેત્રે પુનરાગમન કર્યું. બેનેટન ટીમે વધુ અનુભવ ધરાવતી ફેરારી અને મેકલારેન ટીમને પાછળ પાડીને 2005 અને 2006ની બંને વર્લ્ડ ડ્રાઈવર્સ એન્ડ કન્સ્ટ્રકટર્સ ચેમ્પિયનશીપ જીતી લીધી. [[ચિત્ર:World locations of Renault factories.PNG|thumb|right|400px|રેનોની ફેક્ટરીઓના વૈશ્વિક સ્થાન]] 2006ના પેરિસ ઈન્ટરનેશનલ એગ્રિકલ્ચરલ શોમાં રેનો હાઈ-ફલેકસ કિલઓ 1.6વી દર્શાવી રહી છે. બ્રાઝિલના બજાર માટે તૈયાર કરાયેલા આ વાહનમાં રેનો દ્વારા ફલેકિસબલ-ફયૂઅલ એન્જિન ટેકનોલોજી વિકસાવવામાં આવી છે, તેનું અત્યંત સક્ષમ એન્જિન કોઇ પણ પ્રમાણમાં (0થી માંડીને 100 ટકા સુધીમાં ગમે તે માત્રામાં) પેટ્રોલ અને ઈથેનોલ ધરાવતા ઈંધણ પર ચાલી શકે છે. 30 જૂન, 2006માં માધ્યમોના અહેવાલ વહેતા થયા હતા કે જનરલ મોટર્સે જીએમ અને રેનો-નિસાન વચ્ચે જોડાણ સ્થાપવાની શેરધારક કર્ક કેર્કોરિઅનની દરખાસ્ત પર વિચારણા કરવા માટે તાકીદની બોર્ડ મિટીંગ ગોઠવી હતી. તાકીદે ગોઠવાયેલી આ બેઠક પરથી જીએમ કેર્કોરિઅનની દરખાસ્તને ગંભીરતાથી લઇ રહી હોવાનો સંકેત મળતો હતો. જીએમ-રેનો-નિસાનના જોડાણથી અમેરિકન બજારમાં રેનો માટે પુનરાગમનનો માર્ગ મોકળો થઇ શકે છે તથા તે માટે જીએમ તેની કેટલીક ઓછી નફાકારક બ્રાન્ડ્સને દૂર કરી દઇને બંધ થવાને આરે આવી ઉભેલી રેનો ફ્રેન્ચાઈઝીને ડિલરશિપ ઓફર કરે તેવી પણ અટકળો થઇ રહી છે. જોકે, જીએમના સીઈઓ રિચર્ડ વેગનરને લાગ્યું કે આ જોડાણથી જીએમ કરતાં રેનોના હિસ્સાધારકોને ઓછો લાભ મળશે તથા તે માટે જીએમને અમુક વળતર મળવું જોઇએ. રેનોને આ વાત બહુ માફક આવી નહીં. તેથી, આખરે ચોથી ઓકટોબર, 2006ના રોજ જીએમ અને રેનો વચ્ચેની વાટાઘાટોનો અંત આવ્યો. === રેનો-નિસાન અને ડેઈમ્લર જોડાણ === 7મી એપ્રિલ, 2010ના રોજ રેનો-નિસાનના એકિઝકયુટિવ કાર્લોસ ગોસન અને ડેઈમ્લર એજીના એકિઝકયુટિવ ડો. ડાયેટર ઝેટ્સ્કે સંયુકત પત્રકાર પરિષદમાં ત્રણે કંપનીઓ વચ્ચેની ભાગીદારીની જાહેરાત કરી.<ref>{{cite news |url=http://online.wsj.com/article/SB10001424052702303591204575169883829785858.html |title=Daimler, Nissan, Renault Set Small-Car Cooperation |date=7 April 2010 |publisher=Wall Street Journal |access-date=2010-04-07}}</ref> === વેઝ (VAZ)માં રોકાણ === 29મી ફેબ્રુઆરી, 2008ના રોજ રેનોએ અગ્રણી રશિયન ઓટોઉત્પાદક વેઝમાં બ્લોકગ હિસ્સો ખરીદ્યો. ટેકનોલોજીને આધુનિક સ્વરૂપ આપવા માટે વેઝ છેક નેવુના દાયકાના ઉત્તરાર્ધથી વ્યૂહાત્મક ભાગીદારી માટે નજર દોડાવી રહી હતી. તેના માલિકોએ જનરલ મોટર્સ જેવા વિવિધ વિદેશી ઓટો ઉત્પાદકો સાથે જોડાણ કરવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. આ પૈકીના મોટાભાગના પ્રયાસો ખાસ સફળ નહોતા જતા. રેનો 2005થી વેઝ સાથે વાટાઘાટ કરી રહી હતી. શરૂઆતમાં લોગાન કારની સીકેડી (CKD) એસેમ્બ્લી તેની સુવિધાઓમાં તૈયાર કરવામાં આવે તેમ ઇચ્છતી હતી, જયારે વેઝ તેની લાડા બ્રાન્ડ જાળવી રાખવા માંગતી હતી, તથા તેને માત્ર નવું પ્લેટફોર્મ અને એન્જિન ખરીદવાં હતાં. અનેક વખત યોજાયેલી વાટાઘાટો દરમિયાન વેઝે ફિયાટ અને મેગ્ના સાથે જોડાણની માંગણી કરી. નિસાન સાથેના અગાઉના સોદાથી અલગ, રેનો શરતો હેઠળ ભાગીદારી કરવા સંમત થઇ. રેનો તથા વેઝનો અગ્રણી હિસ્સો ધરાવતી રોસોબોરોનએકસપોર્ટ સંયુકતપણે 50 ટકા હિસ્સો ધરાવે છે. મેનેજમેન્ટના નવા માળખામાં ફ્રેન્ચ વ્યકિતઓને ચાવીરૂપ હોદ્દાઓ મળી રહ્યા છે, જેમ કે, ચીફ ઓપરેશનલ ઓફિસર, ચીફ ફાઈનાન્શિયલ ઓફિસર અને ચીફ એન્જિનિયર વગેરે. બીજી તરફ રેનો લાડા બ્રાન્ડ માટે નવા પ્લેટફોર્મનો પૂરવઠો પૂરો પાડે છે અને પ્લાન્ટ મોડર્નાઈઝેશનમાં તેને થોડો ખ્યાલ આવે છે. === ઉદ્યોગ પ્રત્યે સંભવિત અનુકૂલન (2008) === 7 ઓકટોબર, 2008ના રોજ વોલસ્ટ્રીટ જર્નલે અહેવાલ છાપ્યા કે રેનોના એકિઝકયુટિવના જણાવ્યા પ્રમાણે કંપની ક્રાઈસ્લર સાથે ભાગીદારી કરવાનું અથવા તો તેને ખરીદી લેવામાં કંપનીને રસ હતો. ક્રાઈસ્લર એ ખાનગી ઈકિવટી કંપની સર્બેરૂસ કેપિટલ મેનેજમેન્ટની માલિકીની કંપની છે.<ref>{{cite web|last=Pearson |first=David |url=http://online.wsj.com/article/SB122305763163202875.html?mod=rss_Autos |title=Renault Itching for a Return to the U.S. - WSJ.com |publisher=Online.wsj.com |date=2008-10-07 |access-date=2009-04-12}}</ref> 11મી ઓકટોબર, 2008ના ન્યૂ યોર્ક ટાઈમ્સના અહેવાલ પ્રમાણે જનરલ મોટર્સ, નિસાન અને રેનો છેલ્લા એક મહિનાથી સર્બેરૂસ સાથે ક્રાઈસ્લર એકવાયર કરવી કે નહીં તે અંગેની ચર્ચાઓ કરી રહ્યા છે.<ref>{{cite news| url=http://www.nytimes.com/2008/10/11/business/11auto.html?hp | work=The New York Times | title=G.M. and Chrysler Explore Merger | first1=Bill | last1=Vlasic | date=2008-10-11 | access-date=2010-04-10}}</ref> === કોર્પોરેટ સંચાલન === એપ્રિલ 2008 સુધી રેનોના બોર્ડ ઓફ ડિરેકટર્સમાં નીચેના સભ્યોનો સમાવેશ થતો હતોઃ * લૂઈ સ્કિવટ્ઝર, * કાર્લોસ ગોસ્ન, * વેઝ ઓડવર્ડ, * પેટ્રિક બિયાઉ, * કેથરિન બ્રેકિગ્નેક, * એલિયન શેમ્પિનો. == સમયરેખા == {{Unreferenced section|date=June 2008}} * 1898 - લૂઇસ રેનોએ રેનોની સ્થાપના કરી * 1903 - માર્સલ રેનોનું કાર અકસ્માતમાં મોત * 1943 - ઈલે સેગુઈનના બિલનકોર્ટમાં આવેલી રેનો ફેક્ટરી પર સાથી દળોનો હુમલો. * 1944 - બીજા વિશ્વયુદ્ધમાં નાઝી સાથે સહયોગના આરોપસર ધરપકડ થયા પછી લૂઇસ રેનોનું જેલમાં મૃત્યું. * 1944 - કંપની સ્થાપક સામે નાઝીને સહયોગ આપવાના આરોપને પગલે ફ્રાન્સની સરકાર દ્વારા રેનોનું રાષ્ટ્રીયકરણ * 1961 - સિટ્રોન 2સીવી અને ફોક્સવેગન બીટલ જેવી કાર સામે સ્પર્ધા ઊભી કરવા વ્યવહારુ રેનો 4નું વેચાણ ચાલુ થયું. * 1965 - 1965 રેનો દ્વારા વિશ્વની પ્રથમ ઉત્પાદિત હેચબેક- રેનો 16 લોન્ચ કરાઈ.{{Citation needed|date=June 2007}} * 1971 - રેનો launches the રેનો 15 and રેનો 17 two-door coupés, aimed directly at the Ford Capri and Opel Manta. * 1972 - 1972- રેનો તેની આર5 હેચબેક સાથે નવા ‘સુપરમિની’ બજારમાં પ્રવેશી, જે આ ક્ષેત્રની આવી પ્રથમ કારોમાં સ્થાન ધરાવે છે. બજારમાં રજૂઆત વખતે આર5 સામે સમાન શ્રેણીના માત્ર ત્રણ સ્પર્ધકો હતા, જેમાં ફિયાટ 127, ઓટોબિયાન્ચી એ112 અને પુજો 104નો સમાવેશ થાય છે. * 1976 - રેનો 5 આલ્પાઇનને બજારમાં રજૂ કરાઈ, તેનાથી આ બ્રાન્ડની હોટ હેચ માર્કેટમાં પ્રથમ પ્રવેશ કરનારી બની હતી. ફોક્સવેગન ગોલ્ફ જીટીઆઇનું ઉત્પાદન થયું તે જ વર્ષે સંભવત પ્રથમ હોટ હેચનું ઉત્પાદન ચાલુ થયું હતું. * 1977 - રેનોનો આર14 સાથે સ્મોલ ફેમિલી હેચબેક માર્કેટમાં પ્રવેશ, જે આ કદની યુરોપની પ્રથમ હેચબેક કારોમાં સ્થાન ધરાવે છે. * 1978 - રેનો દ્વારા પ્રથમ વૈશ્વિક કાર રેનો 18ની રજૂઆત. * 1979 - રેનોએ અમેરિકાના બજારમાં તેની હાજરી સ્થાપવાના હેતુ સાથે અમેરિકન મોટર્સનો હિસ્સો ખરીદ્યો. * 1980 - રેનો દ્વારા 5 ટર્બોની રજૂઆત, જે રેલી કાર તરીકે ડિઝાઇન કરાઈ હતી, પરંતુ તેમાં રોડગોઇંગ વર્ઝનનો સમાવેશ થતો હતો. તેમાં ફ્રન્ટ ડ્રાઇવ, ફ્રન્ટ એન્જિનની ડિઝાઇનને પડતી મૂકાઈ હતી અને તેની જગ્યાએ કારના મધ્યમાં એન્જિન (પાછળની સીટની જગ્યાએ) અને રીયલ વ્હિલ ડ્રાઇવ ડિઝાઇનનો ઉપયોગ કરાયો હતો. * 1980 - રેનો દ્વારા ફોર્ડ કેપ્રી, ફોક્સવેગન સ્કીરોક્કો અને ઓપેલ મન્તા જેવી કારને સીધી નિશાન બનાવીને બે ટુ-ડોર કૂપ ફ્યુગોની રજૂઆત કરાઈ. * 1981 - રેનો દ્વારા આધુનિક થ્રી-બોક્સ ડિઝાઇન સાથેની ફોર ડોર સલૂન આર 9ની રજૂઆત કરાઈ, તેનો હેતુ આ ક્ષેત્રમાં હેચબેકની લોકપ્રિયતામાં વધારો થઈ રહ્યો હતો, તેવા સમયે સલૂન માટે બજારના રસને જાળવી રાખવાનો હતો. તેને યુરોપિયન કાર ઓફ ધ યરનો એવોર્ડ મળ્યો હતો. * 1982 -રેનો અમેરિકામાં કારનું ઉત્પાદન કરનારી ફોક્સવેગન પછી યુરોપની બીજી ઓટો કંપની બની. આર 9નું ઉત્તર અમેરિકન વર્ઝન ધ એલાયન્સનું અમેરિકન મોટર્સ દ્વારા વિસ્કોન્સિનમાં ઉત્પાદન કરવામાં આવ્યું અને પ્રથમ કાર 1983 મોડલ તરીકેની હતી. તેને ''મોટર ટ્રેન્ડ'' દ્વારા કાર ઓફ ધ યર તરીકે ઓળખાવવામાં આવી હતી. * 1983- રેનો દ્વારા આર 9ના હેચબેક વર્ઝન આર 11ની રજૂઆત કરાઈ, તેનાથી રેનો ફોક્સવેગન ગોલ્ફની પ્રથમ મજબૂત સ્પર્ધક બની હતી. અમેરિકામાં પાનખરમાં તેનું વેચાણ એન્કોર તરીકે શરુ થયું હતું. * 1984- રેનો મોટી 25 હેચબેક સાથે એક્ઝિક્યુટિવ કાર માર્કેટમાં પ્રવેશ હતી, તેનો હેતુ ફોર્ડ ગ્રેનાડા, રોવર એસડી1 અને ઓપેલ રેકોર્ડ/વોક્સહોલ કાર્લ્ટન જેવી કારની સીધી સ્પર્ધા કરવાનો હતો. * 1984- રેનો દ્રારા યુરોપના પ્રથમ મલ્ટી પર્પઝ વ્હિકલ ઇસ્પેસની રજૂઆત કરાઈ. અજોડ વ્યવહારુતા અને નવિનતાને કારણે આ કારની સમગ્ર યુરોપમાં પ્રસંશા થઈ હતી. * 1986- 9 એપ્રિલે ફ્રાન્સની સરકારે રેનોનું ખાનગીકરણ ન કરવાનો નિર્ણય કર્યો હતો. * 1986-રેનો દ્વારા આર-18ની જગ્યાએ નવી આર21 સલૂન અને '''સવાન્ના''' સેવન સીટર એસ્ટેટની રજૂઆત કરાઈ. * 1987-રેનોએ ક્રાઇસલરને '''અમેરિકા મોટર્સ''' માંથી તેનો હિસ્સો વેચ્યો. * 1988- '''9''' અને '''11''' રેન્જના મોડલની જગ્યાએ 19નું સિંગલ મોડલ રજૂ કરાયુ, તેની ઉત્કૃષ્ટ સવારી અને હેન્ડલિંગ તેમજ ત્રેવડપૂર્ણ અભિગમ અને ડિઝલ એન્જિનના સુધારા માટે પ્રશંસા થઈ. * 1990- રેનોએ ક્લિયો સુપરમિની લોન્ચ કરી હતી, જેને એવી રીતે ડિઝાઇન કરી હતી કે તેને આખરે '''રેનો 5''' નું સ્થાન લીધું હતું. ક્લિયો એક એવી જનરેશનનું પ્રથમ મોડલ હતું, કે જે જનરેશનમાં પરંપરાગત નેમપ્લેટ સાથે નવી કાર દ્વારા સંખ્યાબંધ મોડલને રિપ્લેસ કરાયા હતા. તેને ગુણવત્તા, આરામદાયકતા અને મોકળાશના સંદર્ભમાં સુપરમિની માટે નવા માપદંડ નિર્ધારિત કર્યા હતા અને તેને યુરોપીયન કાર ઓફ ધ યર જાહેર કરવામાં આવી હતી. * 1991માં '''રેનો 19''' કેબ્રિયોલેટ તરીકે ઉપલબ્ધ બની અને નજીવા ફેરફાર સાથે તેમાં સ્ટાન્ડર્ડ રેન્જની એક્સટિયર સ્ટાઇલને રિફ્રેશ કરવામાં આવી હતી. * 1992 - લૂઇસ શ્વિટ્ઝર રેનો ગ્રૂપના પ્રેસિડન્ટ બન્યા. * 1992- રેનો તેની ટ્વિન્ગો મારફત સિટી કાર માર્કેટમાં પ્રવેશી હતી, ટ્વિન્ગો ‘ક્યુબ’ ડિઝાઇન સાથેની સ્મોલ હેચબેક હતી, જેમાં ઇન્ટેરિયર સ્પેસને મહત્તમ કરવામાં આવી હતી, જોકે તે માત્ર લેફ્ટ હેન્ડ ડ્રાઇવ સિસ્ટમ ધરાવતી હતી. તે આર25નું સ્થાન લેનાર અલ્ટ્રામોડર્ન લાર્જ હેચબેક સેફ્રેનની સાથે એક્ઝિક્યુટિવ માર્કેટમાં ફરી પ્રવેશી હતી. * 1993- રેનો દ્વારા લગુના હેચબેકની રજૂઆત કરાઈ, જેને રેનો 21નું સ્થાન લીધું હતું. હેચબેક અને એસ્ટેટ વર્ઝન ખરીદી માટે ઉપલબ્ધ કરવામાં આવ્યા હતા. * 1995- રેનોએ હેચબેક, સલૂન, એસ્ટેટ, કૂપ અને કેબ્રિયોલેટ્સની રેન્જ મેગેન સાથે '''રેનો 19''' નું સ્થાન લીધું હતું. * 1996- '''રેનો 5''' નું ઉત્પાદન આશરે પોણી સદી પછી બંધ થયું હતું. તેનું 1991માં '''ક્લિયો''' ના લોન્ચ પછીથી [[સ્લોવેનિયા]]માં ઉત્પાદન કરવામાં આવતું હતું. * 1996- રેનો દ્રારા તેની મેગેન આધારિત સિનિક સાથે નવા ‘કોમ્પેક્ટ એમપીવી’ બજારમાં પ્રવેશી કરાયો. આ કારે ફોર્ડ કા અને ફોક્સવેગન પસાટ સાથેની સ્પર્ધામાં યુરોપિયન કાર ઓફ ધ યરનો એવોર્ડ જીતવામાં સફળતા મેળવી હતી. * 1996- '''રેનો એસ.એ''' નું સર્જન કરવા માટે કંપનીનું ખાનગીકરણ કરાયું હતું. * 1997- કંપની માટે 10 વર્ષ સુધી મહત્ત્વના પુરોગામી મોડલ કરતા વધુ અપમાર્કેટ ઇમેજ ધરાવતી ઓલ ન્યૂ ઇસ્પેસ ઉપલબ્ધ કરાઈ. * 1998- સંપૂર્ણપણે નવી બોડી સાથે સેકન્ડ જનરેશન '''ક્લિયો''' ની રજૂઆત કરાઈ હતી, તે યુરોપની તમામ સુપરમિની કાર કરતા ભાવમાં સ્પર્ધાત્મકતા ધરાવતી હતી, જોકે તેની સ્ટાઇલ તમામના સ્વાદને અનુકુળ ન હતી. * 1999- રેનોએ જાપાનના કાયદા હેઠળ કંપની પર અસરકારક અંકુશ મેળવવા માટે 3.5 અબજ ડોલરનું રોકાણ કરીને જાપાનની લગભગ નાદારીને આરે આવેલી કાર કંપની નિસાનનો 36.8 ટકા ઇક્વિટી હિસ્સો ખરીદ્યો હતો. આ માંદી કંપનીને ફરી બેઠી કરવા માટે રેનોના વાઇસ-પ્રેસિડન્ટ કાર્લોસ ઘોસ્નને કામગીરી સોંપવામાં આવી હતી. નિસાન આના બદલામાં રેનોમાં 15 ટકા માલિકી ધરાવે છે. * 1999- રેનોએ [[રોમાનિયા]]ની કાર કંપની ડેસિયાનો 99 ટકા ઇક્વિટી હિસ્સો 5 કરોડ ડોલરમાં ખરીદ્યો હતો, તેથી રેનોએ 30 વર્ષ બાદ પિટેસ્ટીમાં પુનરાગમન કર્યું હતું. રેનોએ 2000 અને 2007ની વચ્ચે 1.7 અબજ અમેરિકી ડોલર કરતા વધુ રોકાણ કર્યું હતું. * 2000- રેનોએ લગુના II-ને લોન્ચ કરી હતી, તે ‘કીલેસ’ એન્ટ્રી અને ઇગ્નિશનના ફિચર્સ સાથેની યુરોપની પ્રથમ ફેમિલી કાર હતી. * 2001- રેનોએ તેના ઇન્ડસ્ટ્રીયલ વ્હિકલ સબડિવિઝન (''રેનો વ્હિક્યુલ્સ ઇન્ડસ્ટ્રીલ્સ'' )નું વોલ્વોને વેચાણ કર્યું હતું અને વોલ્વોએ 2002માં તેનું નામ બદલીને રેનો ટ્રક્સ કર્યું હતું. ક્લિયોની સુપરમિની ક્ષેત્રમાં સ્પર્ધાત્મકમાં જાળી રાખવા માટે તેમાં મોટા ફેરફાર કરાયા હતા અને 1.5 ડાયરેક્ટ-ઇન્જેક્શન ડિઝલ એન્જિનને લોન્ચ કરાયું હતું. * 2002- બેનેટન ફોર્મ્યુલા વન ટીમ વિધિવત રીતે રેનો એફ-1 બની હતી અને રેનોએ નિસાનમાં તેના હિસ્સાને વધારીને 44. ટકા કર્યો હતો. * 2002- રેનોએ તેની સેકન્ડ જનરેશન મેગેન સાથે ફરી વખત યુરોપિયન કાર ઓફ ધ યર તરીકે સફળતા મેળવી હતી, આકર્ષક લૂક સાથેની આ કારે આ દાયકામાં પછીથી નિસાનની એલ્મેરાનું સ્થાન લેવા માટેનો પાયો નિર્ધારિત કર્યો હતો. * 2003- રેનો કૂપ-કેબ્રિયોલેટ, એસ્ટેટ ('''સ્પોર્ટસ ટૂરર''' ) અને સેડાન ('''સ્પોર્ટસસલૂન''' ) વેરિયન્ટ્સ સાથે મેગન હેચબેક રેન્જનું વિસ્તરણ કર્યું હતું. સેકન્ડ જનરેશન સિનિકની રજૂઆત કરવામાં આવી હતી. * 2004- ઇલે સુગુઇનના બિલનકોર્ટ ખાતેની રેનો ફેક્ટરીને તોડી નાંખવામાં આવી હતી. સેવન-સીટર ગ્રાન્ડ સિનિક અને મોડસની રજૂઆત કરાઈ હતી. * 2005- કાર્લોસ ઘોસ્ન પ્રેસિડન્ટ બન્યા. * 2005- ક્લિયો- IIIને 2006માં યુરોપિયન કાર ઓફ ધ યર જાહેર કરવામાં આવી હતી અને તેને તેના વર્ગની અગ્રણી ગુણવત્તા માટે યુરોપભરમાંથી પ્રસંશા મળી હતી. અગાઉની જનરેશનની ક્લિયોને ટ્વિન્ગો IIનું વેચાણ ચાલુ થયું ત્યાં તેને સુધી બજારમાં ઉપલબ્ધ રાખવામાં આવી હતી. રેનો એફ-1એ કન્સ્ટ્રકટર્સ વર્લ્ડ ચેમ્પિયનશિપ તેમજ ડ્રાઇવર્સ ચેમ્પિયનશિપ જીતી હતી. * 2006- ફેબ્રુઆરીમાં કાર્લોસ ઘોસ્નએ નીચેના ત્રણ મુખ્ય હેતુઓ પર ધ્યાન કેન્દ્રીત કરીને ‘રેનો કમિટમેન્ટ 2009’ યોજનાની જાહેરાત કરી હતીઃ ** 2006 કરતા 800 000 વધુ કારનું વેચાણ. ** ઓપરેટિંગ માર્જિનને વધારીને 6 ટકા કરવું. ** ગુણવત્તા અને સર્વિસ રેટના સંદર્ભમાં નવી લગુના રજૂ કરવી. આ વર્ષે રેનો અને નિસાને સંભવિત જોડાણનો અભ્યાસ કરવા માટે જનરલ મોટર્સ સાથે મંત્રણા શરુ કરી હતી. પરંતુ જીએમએ રેનો પાસેથી ‘એન્ટ્રી ટિકિટ’ તરીકે નાણા માગતા આ અભિગમને આખરે પડતો મૂકવામાં આવ્યો હતો. રેનો એફ-1એ સતત બીજા વર્ષે કન્સ્ટ્રકટર્સ વર્લ્ડ ચેમ્પિયનશિપ તેમજ ડ્રાઇવર્સ ચેમ્પિયનશિપ જીતી હતી. * 2007-લાર્જ ફેમિલી કાર ક્ષેત્રમાં રેનોની સ્થિતિને મજબૂત કરવાના હેતુ સાથે થર્ડ જનરેશન લગુનાની રજૂઆત કરાઈ હતી. * 2008 - લગુનાનું વેચાણ અપેક્ષા કરતા નીચું રહેવાના આંશિક કારણોસર નોકર-કાપ યોજના (2008)ની જાહેરાત.<ref>{{cite web |url=http://fr.quote.com/news/story.action?id=AEF8090900000002gg |title=Quote.com France News & Commentary - News Story |publisher=Fr.quote.com |date=2007-05-30 |access-date=2009-04-12 |archive-date=2011-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110510110215/http://fr.quote.com/news/story.action?id=AEF8090900000002gg |url-status=dead }}</ref> === બ્રિટનમાં રેનો === {{Refimprove|date=October 2008}} બ્રિટનમાં સાતત્યપૂર્ણ વેચાણમાં સફળતા હાંસલ કરનારા પ્રથમ લોકપ્રિય રેનો મોટર વ્હિકલ્સ આર5 મિની-કાર અને આર18 હતા, જે બંનેએ 1970ના દાયકાના અંત ભાગમાં અને 1980ના દાયકાની શરુઆત દરમિયાન છ આંકડામાં વેચાણ નોંધાવ્યું હતું, જોકે આ બંને વાહનો ફોર્ડ, વોક્સહોલ અને ઓસ્ટિન રોવર જેવી સ્થાપિત કાર કંપનીઓ જેવું વેચાણ વોલ્યુમ હાંસલ કરવામાં નિષ્ફળ રહ્યા હતા. 1991ની શરુઆતમાં ક્લિયો સુપરમિનીના આગમન સાથે બ્રિટનના ખરીદદારોમાં રેનોની લોકપ્રિયામાં પ્રચંડ વધારો થયો હતો. તેને 1990ના દાયકા દરમિયાન દર વર્ષે બ્રિટનની સૌથી વધુ લોકપ્રિય કારમાં નિયમિતપણે સ્થાન મેળવ્યું હતું, તેના પુરોગામી મોડલ (‘નિકોલ એન્ડ પાપા’ એડવર્ટાઇઝિંગ ઝુંબેશના આખરી તબક્કાની સાથે 1998માં લોન્ચ કરાયેલ)ને પણ આવું સ્થાન મળ્યું હતું,<ref>{{cite web|url=http://jyanet.com/cap/1999/0601fe0.htm |title=CAP Online &#124; Nicole and Papa: a 1990s retrospective (title page) |publisher=Jyanet.com |date= |access-date=2009-09-29}}</ref> જોકે તેમાં મૂળ મોડલ ન હતું. થાલિયા તરીકે ઓળખમાં આવતા સેડાન/સલૂન વર્ઝનને બ્રિટનના બજારમાં રજૂ કરાયા ન હતા. નવેમ્બર 2002માં અલગ સ્ટાઇલની મેગેનની રજૂઆતને પગલે 2000ના દાયકા દરમિયાન રેનોએ બ્રિટનમાં વધુને વધુ મજબૂતાઈ મેળવી હતી. કંપનીની ક્વર્કી સ્ટાઇલ બ્રિટનના ખરીદદારોને પસંદ પડશે નહીં તેવા સૂચનો 2005માં ખોટા સાબિત થયા હતા અને આ કાર બ્રિટનમાં ચોથા ક્રમે સૌથી વધુ વેચાતી કાર બની હતી. રેનો હાલમાં નિસાન તરીકે ઓળખાતી કારના ઉત્પાદનમાં પણ મદદ કરે છે. 2006માં તે બ્રિટનમાં ત્રીજા ક્રમની સૌથી વધુ લોકપ્રિય કાર બ્રાન્ડ બની હતી. માત્ર ફોર્ડ અને વોક્સહોલે વધુ કારોનું વેચાણ કર્યું હતું. 2007માં રેનો યુકેનો 20 લાખ ડોલરના કાનૂની દાવામાં એક સ્વતંત્ર ડિસ્ટ્રિબ્યુટર સામે પરાજય થયો હતો, જેમને એવી ડિસ્કાઉન્ટ સ્કીમ હેઠળ 217 કારનો ઓર્ડર્સ આપ્યો હતો, કે જે બ્રિટન એરલાઇન પાઇલોટ એસોસિએશન-3ના સભ્યો માટેની હતી, કારણે કે તેમણે ‘દરેક વાહન અંગે ચોક્કસ પ્રકારનો નફો કર્યો હતો.’ મોટા ઓર્ડર્સ માટે ‘આંખ આડા કાન કરવા માટે’ રેનોના બે કર્મચારીઓની આકરી ટિકા થઈ હતી.<ref>http://www.theregister.co.uk/2007/11/26/lying_2_computer_still_lying/</ref> 2008 સુધીમાં બ્રિટનમાં રેનોના વેચાણમાં ઘટાડાની શરુઆત થઈ હતી અને આ બ્રાન્ડ 89,570 કારના વેચાણ (2007ની સરખામણીમાં 29 ટકાનો ઘટાડો) સાથે સૌથી વધુ લોકપ્રિય બ્રાન્ડની યાદીમાં ગબડીને આઠમાં સ્થાને પહોંચી હતી અને 2002માં 194,685ના વેચાણ સામે આ વેચાણ ઘણું ઓછું હતું. રેનોએ 2009 દરમિયાન બ્રિટનમાં મોટાભાગની મુખ્ય બ્રાન્ડની સરખામણીમાં વધુ વેચાણ ગુમાવ્યું હતું અને આ વર્ષના અંતે વેચાણ 63,174 નંગ રહ્યું હતું અને બજારહિસ્સો ઘટીને 3.17 ટકા થયો હતો. ઓગસ્ટ 2010માં નીચું વેચાણ ધરાવતા કોલિઓસ એસયુવીને બ્રિટનમાંથી પાછી ખેંચી લેવામાં આવી હતી, કારણ કે 3,000 કરતા ઓછા નંગનું વેચાણ થતું હતું. == વાહનોની યાદી == {{Main|List of Renault vehicles}} અત્યાર સુધીના મોડલની યાદી :<ref>{{cite web |url=http://www.renault.co.uk/cars/range.aspx |title=Renault UK - Renault Cars |publisher=Renault.co.uk |date= |access-date=2009-09-29 |archive-date=2008-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080513151451/http://www.renault.co.uk/cars/range.aspx |url-status=dead }}</ref> * લોગન (2004) * સેન્ડેરો (2008) * ટ્વિન્ગો (2007) * મોડસ (2004) * ક્લિયો II (1998; HB, સલૂન સિમ્બોલ તરીકે) * ક્લિયો III (2005/2009; HB, ડોર્સ, ગ્રાન્ડ ટોરર, સલૂન સિમ્બોલ તરીકે II, જીટી, આરએસ) * મેગેન II (2002/2006, સીસી, સલૂન, આરએસ, આર26.આર, એચબી હજુ પણ કેટલાંક દેશોમાં ઉપલબ્ધ છે, કેટલીક જીટી મેક્સિકોમાં ઉપલબ્ધ છે.) * મેગેન III (2009; HB 3 અને 5 ડોર્સ, ગ્રાન્ડ ટૂરર) * સિનિક III (2009; ગ્રાન્ડ સિનિક તરીકે પણ ઉપલબ્ધ છે) * કોલિઓસ (2008) * ઇસ્પેસ IV (2002; ગ્રાન્ડ ઇસ્પેસ તરીકે પણ ઉપલબ્ધ છે.) * કાન્ગૂ II (2009) * ટ્રાફિક (2003) * લગુના III (2007/2009; HB, ગ્રાન્ડ ટૂરર) * સેફ્રેન II (2008) * લેટિટ્યુડ (2011) == ઇલેક્ટ્રીક વ્હીકલ્સ == === યોજનાઓ અને ભાગીદારીઓ === રેનો પર્યાવરણલક્ષી ઇલેક્ટ્રિક કારનું ઉત્પાદન કરવાની યોજના ધરાવે છે તેવી અફવા 2007માં શરુ થઈ હતી.<ref>{{cite web |url=http://www.electronics-eetimes.com/en/israel-jordan-in-electric-car-talks-with-renault-toyota-say-reports.html?cmp_id=7&news_id=199700777 |title=Israel, Jordan in electric car talks with Renault, Toyota, say reports |last1= |first1= |last2= |first2= |date=2007-05-22 |publisher=[[EE Times]] |access-date=2010-04-15 |archive-date=2015-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151103000503/http://www.electronics-eetimes.com/en/israel-jordan-in-electric-car-talks-with-renault-toyota-say-reports.html?cmp_id=7&news_id=199700777 |url-status=dead }}</ref> 2008માં રેનો-નિસાને પ્રોજેક્ટ બેટર પ્લેસ સાથે ઇઝરાયેલમાં એક પહેલ માટે મોટાપાયે ઇલેક્ટ્રિક કારનું ઉત્પાદન કરવાની સમજૂતી પર હસ્તાક્ષર કર્યા હતા. આ કારનો ખર્ચ સરખામણી થઈ શકે તેવા ગેસોસિન એન્જિનના વાહનો જેટલો જ અથવા ઓછો હશે અને તેમાં આજીવન વોરંટી હશે. રેનો ઇઝરાયેલમાં વર્ષે 10,000થી 20,000 કારનું વેચાણ કરવાનો હેતુ ધરાવે છે.<ref name="reuters develop Israel">{{cite web |http://www.reuters.com/article/idUSL2143406820080121 |title=Renault to develop electric cars for Israel project |author=Steven Scheer |date=2008-01-21 |publisher=Reuters |access-date=2010-04-15}}</ref> રેનો આ પ્રોજેક્ટ્સ માટે એક્સ્ચેન્જ થઈ શકે તેવી બેટરી પણ વિકસાવશે.<ref>{{cite press release |title=Renault-Nissan and Project Better Place prepare for first mass produced electric vehicles |url= |publisher=[[Better Place]] |date=2008-01-21 |access-date=2010-04-16}}</ref> રેનોએ ડેનમાર્કમાં તમામ ઇલેક્ટ્રિક વાહનોનું ઉત્પાદન કરવા અને હજારો ચાર્જિંગ સ્ટેશનના નેટવર્ક માટે પ્રોજેક્ટ બેટર પ્લેસ સાથે સહકાર સાધ્યો છે, આ પ્રોજેક્ટ 2011 સુધીમાં કાર્યરત કરવાની યોજના છે.<ref>{{cite news |url=http://www.independent.co.uk/news/business/analysis-and-features/renault-bets-on-electric-827716.html |title=Renault Bets on Electric |author=Sean O'Grady |date=2008-05-14 |publisher=[[The Independent]] |access-date=2008-05-15 |archive-date=2008-05-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080515014238/http://www.independent.co.uk/news/business/analysis-and-features/renault-bets-on-electric-827716.html |url-status=dead }}</ref> 2009માં રેનોએ 2011 દરમિયાન વેચાણ માટે ઇલેક્ટ્રિક કારને ઉપલબ્ધ કરવાની અને આ જ વર્ષે 20,000-40,000 કારનું વેચાણ કરવાની યોજના બનાવી હતી. રેનોના ઇલેક્ટ્રિક વ્હિકલ પ્રોગ્રામના ડિરેક્ટર થીયરી કોસ્કાસે જણાવ્યું હતું કે દરેક ચારમાંથી બે ઇલેક્ટ્રિક વાહનોનું ઉત્પાદન ફ્રાન્સમાં કરવામાં આવશે. આ વાહનોમાં એનઈએસ ટોકિન કોર્પ સાથેના સહયોગમાં જોડાણના ભાગીદાર નિસાન મોટર કંપની લિમિટેડ દ્વારા વિકસિત કરાયેલી બેટરીઝનો ઉપયોગ કરવામાં આવશે.<ref name="reuters ev interview">{{cite web |url=http://uk.reuters.com/article/idUKB68425020090303 |title=INTERVIEW-UPDATE 1-Renault confirms electric car sales targets |last1=Massy-Beresford |first1=Helen |last2=Blamont |first2=Matthias |date=2009-03-03 |publisher=Reuters |access-date=2010-04-15 |archive-date=2013-06-30 |archive-url=https://archive.today/20130630055055/http://uk.reuters.com/article/idUKB68425020090303 |url-status=dead }}</ref> કોર્લોસ ઘોસ્ન જણાવે છે કે રેનો ઇઝરાયેલ માટે તૈયાર કરી રહી છે તે મેગેન સલૂનના ઇલેક્ટ્રિક વર્ઝનમાં આજીવન વોરંટી હશે અને પેમેન્ટમાં મોબાઇલ ફોન ઇન્ડસ્ટ્રી દ્વારા સ્થાપિત કરવામાં આવેલા મોડલનું અનુસરણ કરવામાં આવશે. આ કારની ખરીદી બાદ માલિકો તેમના અંદાજિત માઇલેજના આધારે બેટરી રિપ્લેસમેન્ટ અને ચાર્જિંગ પ્લાન માટે લવાજમ ભરશે. પ્રોજેક્ટ બેટર પ્લેસ દ્વારા સ્થાપવામાં આવનારા અને સંચાલિત કરનારા 500,000 પોઇન્ટ્માંથી કોઇ એક પોઇન્ટમાં રિચાર્જ કરી શકાશે.{{Citation needed|date=April 2010}} ઇઝરાયેલમાં બેટર પ્લેસ પ્રોજેક્ટ માટેની કાર રેનો ફ્યુઅન્સ ઝેડ.ઈ હશે, જે સ્વિચેબલ બેટરી સાથેની પ્રથમ ઝીરો ઉત્સર્જન સાથેનું વાહન હશે.<ref name="israel21c">{{cite web |url=http://www.israel21c.org/briefs/israels-better-place-and-renault-partner-in-first-mass-market-electric-vehicle |title=Israel's Better Place and Renault partner in first mass-market electric vehicle |date=2009-09-17 |publisher=Israel 21c Innovation News Service |access-date=2010-01-20}}</ref> રેનો-નિસાન જોડાણ અને ફ્રાન્સની સૌથી મોટી ઇલેક્ટ્રિક યુટિલિટી કંપની ઇલેક્ટ્રિસાઇટ ડી ફ્રાન્સ (ઈડીએફ) (EDF) ફ્રાન્સમાં ઉત્સર્જનમુક્ત પરિવહનને પ્રોત્સાહન આપવા એક સમજૂતી પર હસ્તાક્ષર કર્યા છે. આ પગલાનો ઉદેશ તમામ ઇલેક્ટ્રિક વાહનો 2011થી ઉપલબ્ધ કરાવવાનો હતો જેમાં બેટરી ચાર્જિંગ સ્ટેશનના દેશ વ્યાપી નેટવર્કનો પણ સમાવેશ થાય છે. ફ્રાન્સ-જાપાનના આ કાર ઉત્પાદકોએ [[ઈઝરાયલ|ઇઝરાયેલ]], પોર્ટુગલ, ડેનમાર્ક, અમેરિકાના ટેનેસી<ref name="automotivedesign-europe.com">{{cite web |author=Christoph Hammerschmidt |url=http://www.automotivedesign-europe.com/showArticle.jhtml?articleID=211100106&cid=NL_ADLeu |title=&#124; Automotive DesignLine Europe |publisher=Automotivedesign-europe.com |date= |access-date=2009-04-12 |archive-date=2009-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090116055843/http://www.automotivedesign-europe.com/showArticle.jhtml?articleID=211100106&cid=NL_ADLeu |url-status=dead }}</ref> રાજ્ય અને જાપાનમાં યોકોહામા શહેર સહિતના સંખ્યાબંધ વિસ્તારોમાં આવી જ સમજૂતી પર પણ હસ્તાક્ષર કરેલા છે. રેનો-નિસાન જોડાણ ઇલેક્ટ્રિક વાહનોના સમર્થન માટે ચાર્જિંગની માળખાગત સુવિધા વિકસાવવા અને પ્રોત્સાહન આપવા માટે વધુ બે ભાગીદારો – અમેરિકાના ઓરેગોન રાજ્ય અને પ્રિન્સિપાલિટી ઓફ મોનેકા-નો ઉમેરો કર્યો છે.<ref>{{cite web|url=http://www.greencarcongress.com/2008/11/renault-nissa-1.html |title=Renault-Nissan Alliance Adds Oregon and Monaco to Growing Roster of EV Partners |publisher=Green Car Congress |date= |access-date=2009-04-12}}</ref> સર્જ યોકોઝ ઇલેક્ટ્રિક વ્હિકલ પ્રોજેક્ટના ડિરેક્ટર છે.<ref>{{Cite web |url=http://www.renault.com/renault_com/en/main/30_DEVELOPPEMENT_DURABLE/40_Performances/20_Environnement/_Vehicule_electrique/index.aspx |title=રેનો ડોટ કોમ- ઇલેક્ટ્રિક વાહન |access-date=2010-09-06 |archive-date=2008-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081113165142/http://www.renault.com/renault_com/en/main/30_DEVELOPPEMENT_DURABLE/40_Performances/20_Environnement/_Vehicule_electrique/index.aspx |url-status=dead }}</ref> {{cquote|We have decided to introduce zero-emission vehicles as quickly as possible in order to ensure individual mobility against the background of high oil prices and better environmental protection|||Carlos Ghosn, CEO of Renault and Nissan <ref name="automotivedesign-europe.com"/>}} ઘોસ્નના જણાવ્યા અનુસાર રેનો-નિસાન જોડાણ ઇલેક્ટ્રિક કારના વિકાસ માટેનું એક પાયાનું પગલું છે અને બંને કંપનીઓ પોતાની રીતે ઇલેક્ટ્રિક કારનું ઉત્પાદન કરી શકે તેમ છે, પરંતુ બંનેને બેટરીના ઉત્પાદન, ઇલેક્ટ્રિક વ્હિકલ ચાર્જિંગ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રકચર અને બિઝનેસ વ્યૂહરચના જેવા બીજા મુદ્દા માટે એકબીજાની જરુર છે.<ref name="autoblog1">{{cite web |last=Loveday |first=Eric |url=http://green.autoblog.com/2010/06/25/ghosn-says-nissan-renault-partnership-makes-evs-doable-companie/ |title=Ghosn says Nissan-Renault partnership makes EVs doable, companies couldn't go it alone — Autoblog Green |publisher=Green.autoblog.com |date=2010-06-25 |access-date=2010-07-03 |archive-date=2010-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100701173430/http://green.autoblog.com/2010/06/25/ghosn-says-nissan-renault-partnership-makes-evs-doable-companie/ |url-status=dead }}</ref> {{cquote|I don't think either Renault or Nissan would have been able to launch an EV alone successfully. You can have an electric car alone. But what you cannot have is an EV business system, from batteries to recycling to cars to infrastructure to negotiation, by being alone.|||Carlos Ghosn, CEO of Renault and Nissan <ref name="autoblog1"/>}} તેમણે એમ પણ જણાવ્યું હતું કે બંને કંપનીઓ આ ભાગીદારીમાં સામેલ થવા માટે ત્રીજી કંપનીની વિચારણા કરી છે, જે મોટાભાગે ડેમલર એજી હોઈ શકે છે, ડેમલર એજી બીજી ઇલેક્ટ્રીક કાર કંપનીઓઃ ઝાયટેક, બીવાયડી ઓટો અને ટેસ્લા મોટર્સ સાથે ભાગીદારી પણ ધરાવે છે.<ref name="autoblog1"/> ડેમલર એજી ભાગીદારી 2010માં પૂરી થઈ છે. === પીએચઇવી (PHEV) રિસર્ચ સેન્ટર === રેનો-નિસાન ગ્રૂપ પીએચઈવી (PHEV) રિસર્ચ સેન્ટરમાં પણ સામેલ છે. નિસાન ‘સમાંતર હાઇબ્રિડ’ સિસ્ટમ (ટોયોટા પ્રીયસમાં છે તેવી) અને શેવી વોલ્ટમાં છે તેવી પ્લગ-ઇન ‘સિરિઝ હાઇબ્રિડ’ સિસ્ટમ વિકસિત કરીને તેની આ બાજી માટે સુરક્ષા કવચ મેળવી રહી છે. જોકે તે સંપૂર્ણપણે ઇલેક્ટ્રિક અભિગમની તરફેણ કરે છે, પછી ભલે તેનું વેચાણ મુશ્કેલ હોય, એમ લેન જણાવે છે. ઘોસ્નનો સવાલ છે ત્યાં સુધી તેમને આ અંગે કોઈ આશંકા નથી. ‘આપણી પાસે ઝીરો-ઉત્સર્જન વાહનો હોવા જોઇએ,’ એમ તેઓ જણાવે છે. ‘બીજુ કોઇ આ વિશ્વને વિસ્ફોટથી બચાવી શકશે નહીં.’ <ref name="autogenerated1">{{Cite web |url=http://www6.lexisnexis.com/publisher/EndUser?Action=UserDisplayFullDocument&orgId=101846&topicId=103840033&docId=l:788745319 |title=ભૂલ - લેક્સિનેક્સિસ® પબ્લિશર |access-date=2021-07-10 |archive-date=2012-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121107070503/http://www6.lexisnexis.com/publisher/EndUser?Action=UserDisplayFullDocument&orgId=101846&topicId=103840033&docId=l%3A788745319 |url-status=dead }}</ref> === રેનો ઓન્ડેલિયોસ === રેનો 1998 ઓન્ડેલિયોસ કન્સેપ્ટને ‘એન્વાર્યમેન્ટલી ફ્રેન્ડલી હાઇ-એન્ડ ક્રોસઓવર’ તરીકે ઓળખાવે છે. ઓન્ડેલિયોસને કારની આગળ અને પાછળ બે 20 કિલોવોટ ઇલેક્ટ્રિક મોટર્સ સાથેના રેનોના 2.0-લિટર ડીસીઆઇ (dCi) એન્જિનના વધુ શક્તિશાળી 205 એચપી વર્ઝનના મિશ્રણ સાથે હાઇબ્રિડ ઇલેક્ટ્રિક પારવપ્લાન્ટ મળ્યો છે.<ref>{{cite web|last=Stoy |first=Andrew |url=http://jalopnik.com/5047807/renault-ondelios-concept-sets-gullwing-doors-into-attack-mode-ahead-of-paris |title=Renault Ondelios Concept Sets Gullwing Doors Into Attack Mode Ahead Of Paris - Renault Ondelios Concept |publisher=[[Jalopnik]] |date=2008-09-10 |access-date=2009-04-12}}</ref><ref>{{cite web|last=Abuelsamid |first=Sam |url=http://www.autobloggreen.com/2008/09/10/paris-preview-renault-ondelios-diesel-hybrid-crossover-52-3-mp/ |title=Paris Preview: Renault Ondelios diesel hybrid crossover, 52.3 mpg |publisher=[[Autoblog Green]] |date=2008-09-10 |access-date=2009-04-12}}</ref> === રેનો ઝેડ.ઇ. મોડલ્સ === {{Main|Renault Z.E.}} રેનોએ ‘ઝેડ.ઈ.’ નામ હેઠળ વિવિધ ઓલ-ઇલેક્ટ્રિક કાર કન્સેપ્ટ દર્શાવ્યા છે, જેની શરુઆત 2008માં રેનો કાન્ગૂ બી બોપના આધારે રેનો ઝેડ.ઈ. કન્સેપ્ટ સાથે થઈ હતી, અને પછી 2009માં ચાર મોડલઃ ફાઇવ-સીટ સલૂન ફ્લુયન્સ ઝેડ.ઈ, કાન્ગૂ ઝેડ.ઈ. વાન, એલ્ટ્રા કોમ્પેક્ટ સિટી કાર ટ્વીઝી ઝેડ.ઇ અને સુપરમિની ઝો ઝેડ.ઇ સાથે આ કન્સેપ્ટને આગળ ધપાવવામાં આવ્યો હતો.<ref name="green.autoblog.com_Renault_ZE_Concept20090916">{{cite web |url=http://green.autoblog.com/2009/09/16/frankfurt-2009-renaults-all-electric-four-car-attack-includes/ |title=Frankfurt 2009: Renault's all-electric four-car attack includes Twizy, the quirkiest car of the IAA |author=Sebastian Blanco |date=2009-09-16 |publisher=[[Autoblog Green]] |access-date=2010-04-15 |archive-date=2009-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090922195830/http://green.autoblog.com/2009/09/16/frankfurt-2009-renaults-all-electric-four-car-attack-includes |url-status=dead }}</ref> 2010માં રેનોએ 2011માં ઉત્પાદન કરવાનો હેતુ છે તેવા પ્રથમ વાહનોની વિગત જાહેર કરી હતી, જેમાં ફ્યુયન્સ ઝેડ.ઈ. અને કાન્ગુ એક્સપ્રેસ ઝેડ.ઈ. મોડલ્સનો સમાવેશ થતો હતો.<ref name="renault ze kangoo finalized">{{cite press release |title=RENAULT FLUENCE Z.E. AND KANGOO EXPRESS Z.E.: FINALIZED DESIGNS REVEALED AND PRE-RESERVATIONS OPEN |url=http://www.renault.com/SiteCollectionDocuments/Communiqu%C3%A9%20de%20presse/en-EN/Pieces%20jointes/22502_CP_reveal_F61e_et_L38e_DEF._GB_F980C371.pdf |publisher=Renault |date=2010-04-15 |access-date=2010-04-15 |archivedate=2011-07-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110716161444/http://www.renault.com/SiteCollectionDocuments/Communiqu%C3%A9%20de%20presse/en-EN/Pieces%20jointes/22502_CP_reveal_F61e_et_L38e_DEF._GB_F980C371.pdf }}</ref> == પર્યાવરણ નોંધ == રેનોએ 2007માં પર્યાવરણીય વાહનોની નવી ઇકો શ્રેણીની રજૂઆત કરી હતી. તમામ મોડલ્સમાં ઓછામાં ઓછા 5 ટકા રિસાઇકલ્ડ પ્લાસ્ટિકનો ઉપયોગ થાય છે અને વાહનની આવરદા પૂરી થયા પછી બાકીના 95 ટકા પાર્ટસનો પણ ફરી ઉપયોગ થઈ શકે તેવા છે. વધુમાં ઇકો શ્રેણીના વાહનોમાં સીઓટુ ઉત્સર્જન પણ કિ.મી દીઠ 140 ગ્રામથી વધુ નથી અથવા બાયોફ્યુઅલથી ચાલી શકે છે.<ref>[http://www.easier.com/view/News/Motoring/Renault/article-114923.html "રેનોએ તેની 'રેનો ઇકો²' વાહનોની શ્રેણી લોન્ચ કરી"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081123123418/http://www.easier.com/view/News/Motoring/Renault/article-114923.html |date=2008-11-23 }}. ''Easier.com'' . (11 મે 2006). દાખલ તારીખ 15 મે 2008.</ref> 2008 ફ્લીટ વર્લ્ડ ઓનર્સ ખાતે રેનોને પ્રતિષ્ઠિત પર્યાવરણ એવોર્ડ એનાયત થયો હતો. આ પ્રોગ્રામના નિર્ણાયકોમાં આ ઇન્ડસ્ટ્રીના નિષ્ણાતો હતા, જેમાં લીઝિંગ ઇન્ડસ્ટ્રીના સભ્યો, ફ્લીટ મેનેજર્સ, રેસીડ્યુઅલ વેલ્યૂ ગાઇડ્સના પ્રતિનિધિઓ અને ફ્લીટ વર્લ્ડની એડિટોરિયલ ટીમનો સમાવેશ થતો હતો. આ નિર્ણાયકોના ચેરમેન જ્યોર્જ ઇમર્સને ટીપ્પણી કરી હતી કે ‘‘ફ્લીટ વર્લ્ડ ઓનર્સના ઇતિહાસમાં આ સૌથી વધુ તીવ્ર સ્પર્ધા થયેલી કેટેગરી છે, પર્યાવરણલક્ષી અભિગમને પ્રસિદ્ધિ મળે તે માટે કંપનીઓનો પ્રોત્સાહન અદભૂત છે. કેટલીક ખૂબ જ અસરકારક એન્ટ્રીઝ મળી છે, પરંતુ સમિતિ માને છે કે રેનોની નીચા ઉત્સર્જન ધરાવતી વાહનોની અસરકારક શ્રેણી સૌથી વઘુ વાસ્તવિક છે અને સૌથી વધુ પરિમાણમાં છે.<ref>[http://www.easier.com/view/Vans/Renault_News/article-178996.html "રેનોએ 2008 ફ્લીટ વર્લ્ડ ઓનર્સમાં પર્યાવરણ પારિતોષક મેળવ્યું"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090114152914/http://www.easier.com/view/Vans/Renault_News/article-178996.html |date=2009-01-14 }}. ''Easier.com'' . (14 મે 2008). દાખલ તારીખ 15 મે 2008.</ref> == મોટરસ્પોર્ટ == {{Unreferenced section|date=June 2008}} [[ચિત્ર:Alonso (Renault) qualifying at USGP 2005.jpg|thumb|2005માં ઇન્ડિયાનાપોલિસ ખાતે યોજાયેલી રેનો એફ1માં કાર ચલાવી રહેલો ફર્નાન્ડો અલોન્સો. આજ વર્ષમાં તેમની ટીમે પ્રથમ ફોર્મ્યુલા વન ચેમ્પિયનશિપ જીતી હતી.]] {{Main|Renault F1}} {{Main|Renault Sport}} મોટરસ્પોર્ટને લાંબા સમયથી ઓટોમોબાઇલ ઉત્પાદકો માટે અસરકારક માર્કેટિંગના માધ્યમ તરીકે પ્રસિદ્ધ મળી છે. 70ના દાયકાના અંત ભાગમાં અને 80ના દાયકાની શરુઆતમાં રેનોએ મોટરસ્પાર્ટમાં મોટાપાયે સામેલ થવાની શરુઆત કરી હતી અને રેનો સ્પોર્ટ નામના વિશેષ મોટરસ્પોર્ટ ડિવિઝનની સ્થાપના કરી હતી અને લી મેન્સ 24 અવર્સની વિજેતા (નવી ખરીદવામાં આવેલી આલ્પાઇન સાથે સહયોગમાં તૈયાર કરાયેલા રેનો આલ્પાઇન એ 442 સાથે) બની હતી અને સાથે સાથે રેલિંગ (રેનો 5 ટર્બો સાથે) અને ફોર્મ્યુલા વન બંનેમાં સફળતા પણ હાંસલ કરી હતી. 1977માં રેનો ફોર્મ્યુલા વનમાં પ્રવેશી ત્યારે શરુઆતમાં તેની હાંસી ઉઠાવવામાં આવી હતી અને ટીમની પ્રથમ ડિઝાઇનને ટર્બોચાર્જર (ગેરેટ દ્રારા નિર્મિત)માં સામેલ કરાઈ હતી અને તેની ઉત્સુકતા જન્મી હતી. જોકે માત્ર બે વર્ષ પછી ડિજોનના ઘરેલુ મેદાન પર આ ટીમ તેની પ્રથમ સ્પર્ધા જીતી હતી અને 80 દાયકાની શરુઆત સુધીમાં દરેક ફ્રન્ટ રનિંગ ફોર્મ્યુલા વન ટીમમાં ટર્બોચાર્જર્સનો ઉપયોગ થવા લાગ્યો હતો. [[ચિત્ર:Renault8.12.09.jpg‎|1907માં રેનોએ તેની ફ્રેન્ચ ગ્રાં પ્રી વિજેતા કારની પ્રતિકૃતિ બનાવી હતી અને ચાર જાણીતી છે.[[ચિત્ર:Renault8.12.09.jpg‎|2001માં બેનેટન એફવન ટીમ પર અંકુશ મેળવ્યો હતો અને ઝડપથી ખૂબ જ સ્પર્ધાત્મક બની હતી, કારણ કે ફર્નાન્ડો એલોન્સોએ 2003માં હંગેરિયન ગ્રાં પ્રીમાં રેનો માટે પ્રથમ રેસ જીતી હતી. 2004માં રેનો]]]]ની ટીમ કન્સ્ટ્રક્ટર્સ ચેમ્પિયનશિપમાં ત્રીજા સ્થાને આવી હતી અને 2005માં આ ટીમે કન્સ્ટ્રકટર્સ અને ડ્રાઇવર્સ એમ બંને ટાઇટલ (ફર્નાન્ડો એલોન્સો સાથે) જીત્યા હતા. 2006માં રેનોએ અગાઉના વર્ષની તેની સફળતાનું પુનરાવર્તન કર્યું હતું અને ફરી વખત કન્સ્ટ્રક્ટર્સ અને ડ્રાઇવર્સ એમ બંને ટાઇટલ (2007માં મેકલેર સાથે જોડાય તે પહેલા ફરી વખત ફર્નાન્ડો એલોન્સો સાથે) જીત્યા હતા. ખાસ કરીને સીઇઓ તરીકે કાર્લોસ ઘોસ્નની નિમણૂક પછી ફોર્મ્યુલા વન ટીમ માટેની રેનોની પ્રતિબદ્ધતા અંગે સવાલ ઉઠાવવામાં આવ્યો હતો. જોકે 2005માં ફ્રેન્ચ ગ્રાં પ્રી દરમિયાન ઘોસ્ન મોટરસ્પોર્ટમાં તેમની કંપનીની સામેલગીરી અંગેની તેમની નીતિને સ્પષ્ટ કરતા જણાવ્યું હતું કેઃ : ‘‘ અમે ટેવ કે પરંપરાગને કારણે ફોર્મ્યુલા વનમાં સામેલ નથી. અમે અમારી પ્રતિભા દર્શાવવા અને અમે આ કામ યોગ્ય રીતે કરી શકીએ છીએ તે દર્શાવવા અહીં છીએ...ફોર્મ્યુલા વનમાં જો તમને સારુ પરિણામ ન મળે તો તે એક ખર્ચ છે. જો તમે તેમાં હોવ અને તેનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરવો તે જાણતા હોય તો ફોર્મ્યુલા વન એક રોકાણ છે. ’’ ટૂંકમાં કહીએ તો ટીમ સફળ રહે અને તેના પરિણામસ્વરુપની પબ્લિસિટીનો વ્યાપક વેપારી લાભ માટે ઉપયોગ થઈ શકે તેમ હોય ત્યાં સુધી તેઓ એફવનમાં રેનોનું રોકાણ ચાલુ રહેશે. આનાથી ઉલટુ જો ટીમ ભવિષ્યમાં નિષ્ફળ રહે તો ઘોસ્ન આ સ્પોર્ટમાંથી સંસાધનોને પાછા ખેંચી લેશે તેવી ધારણા રાખી શકાય. 2006માં કાર્લોસ ઘોસ્ન આખરે જાહેરાત કરી હતી કે ટીમ લાંબા ગાળા માટે (ઓછામાં ઓછા 2012 સુધી) આ ટીમ એફવનમાં રહેશે, તેનાથી આ અફવાનો પણ અંત આવ્યો છે. 1983-84થી રેનો અમેરિકામાં અનલિમિટેડ હાઇડ્રોપ્લેનને સ્પોન્સર કરી હતી. જેરી શોનિથની માલિકીની અને ઇ. મિલનેર ઇરવિન દ્વારા સંચાલિત મિસ રેનોમાં ટર્બોચાર્જ્ડ એલિસન વી-1710 પિસ્ટન એન્જિન હતું. મિસ રેનોએ હ્યુસ્ટન, ટેક્સાસમાં 1983ની વર્લ્ડ ચેમ્પિયનશિપ સ્પર્ધા જીતી હતી. == લા’અટેલિયર રેનો પેરિસ == રેનોનો મુખ્ય શોરુમ પેરિસમાં ચેમ્પ્સ ઇલિસીસમાં આવેલો છે, જ્યાં પીજીયોટ, સિટ્રોન અને ટોયોટા જેવા બીજા કાર ઉત્પાદકો પણ શોરુમ ધરાવે છે. આ શોરુમને 1963થી 1999 સુધી ચાલુ રહેલા પબ રેનોની સાઇટ પર નવેમ્બર 2000માં ખોલવામાં આવ્યો હતો. લા’અટેલિયરમાં હાલમાં રેનો બુટિક તેમજ રેગ્યુલર એક્ઝિબિશન છે, જે રેનો અને ડેસિયા કાર પ્રદર્શન કરે છે, જ્યારે અપમાર્કેટ રેસ્ટારા બીજા માળ પર આવેલી છે. ગ્રાઉન્ડ ફ્લોર પર કોઇ એક સમયે જુદા જુદા પાંચ એક્ઝિબિશનનું આયોજન કરી શકાય છે. માર્ચ 2009 સુધીમાં 2 કરોડ મુલાકાતીઓએ લા’અટેલિયરની મુલાકાત લીધી હતી. == મુખ્ય કાર્યાલય == રેનોની હેડ ઓફિસ બુલોગ-બિલાનકોર્ટમાં આવેલી છે.<ref name="Boulogne">"[http://www.renault.com/en/Groupe/developpement-durable/fiches-sites/Pages/boulogne.aspx બોલોગ્ન-બિલનકોર્ટ- આરએએસએએસ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090923150325/http://www.renault.com/en/groupe/developpement-durable/fiches-sites/pages/boulogne.aspx |date=2009-09-23 }}." રેનો સુધારો, 22 સપ્ટેમ્બર 2009</ref> હેડ ઓફિસ જુની રેનો ફેકટરીઓની નજીક આવેલી છે. રેનોએ બુલોગ-બિલાનકોર્ટમાં ઐતિહાસિક હાજરી જાળવી રાખી રાખી છે,<ref>"[http://www.journaldunet.com/economie/reportage/les-sieges-sociaux-des-entreprises-du-cac-40/renault-n-a-pas-quitte-boulogne.shtml રેનો ના પાસ ક્વિટ બોલોગન] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110808201940/http://www.journaldunet.com/economie/reportage/les-sieges-sociaux-des-entreprises-du-cac-40/renault-n-a-pas-quitte-boulogne.shtml |date=2011-08-08 }}." ''લી જર્નલ દુ નેટ'' . સુધારો 8 જુલાઈ 2010.</ref> કારણ કે બુલોગ-બિલનકોર્ટ પ્લાન્ટમાં રેનોની કામગીરી 1898થી ચાલે છે.<ref name="Boulogne"/> == પ્રશસ્તિ == {{Unreferenced section|date=June 2008}} રેનોની વિવિધ કારે ''યુરોપિયન કાર ઓફ યર'' એવોર્ડસમાં સારો દેખાવ કર્યો છે. ક્લિયો એકમાત્ર એવી કાર છે કે જેને 1964માં આ એવોર્ડની શરુઆત થયા પછી બે વખત આ એવોર્ડ મેળવ્યો છે. * 1966: રેનો 16 * 1982: રેનો 9 * 1991: રેનો ક્લિયો * 1997: રેનો સિનિક * 2003: રેનો મેગેન II * 2006: રેનો ક્લિયો III રેનો 12 (1970), રેનો 5 (1973), રેનો 20 (1976), રેનો 25 (1985), રેનો સેફ્રેન (1993), અને રેનો લગુના (2002) તમામે સ્પર્ધામાં રનર-અપ હાંસલ કર્યા છે. રેનોના તાજેતરના મોટાભાગના મોડલ્સે તેમની સલામતી માટે જાણીતા છે અને હાલના 4 મોડલે ક્રેશ ટેસ્ટ એસેટમેન્ટ પ્રોગ્રામ યુરોપએનકેપ (EuroNCAP) પાસેથી મહત્તમ 5-સ્ટાર રેટિંગ હાંસલ કર્યું છે. રેનો ફ્રેન્ચ કારના વેચાણમાં હંમેશા અગ્રેસર રહી છે અને સિટ્રોન અને પુજો તરફથી સ્પધાર્ને લડત આપતી રહી છે. === વિદેશમાં પ્રશસ્તિ === ''વ્હિલ્સ'' મેગેઝિન [[1963થી દર વર્ષે '''કાર ઓફ ધ યર''']] ની જાહેરાત કરે છે, જોકે 1972, 1979 અને 1986માં કોઇ પણ કારને આ સન્માન માટે લાયક ગણવામાં આવી ન હતી. તેને ઓસ્ટ્રેલિયાનો સૌથી વધુ પ્રતિષ્ઠિત ઓટોમોટિવ એવોર્ડ માનવામાં આવે છે. વ્હિલ્સ મેગેઝિન ખુદ દાવો કરે છે કે તેનો કાર ઓફ યર એવોર્ડ વિશ્વમાં તેના પ્રકારનો સૌથી જુનો સાતત્યપૂર્ણ એવોર્ડ રહ્યો છે. 1963માં સૌ પ્રથમ ઓસ્ટ્રેલિયન વ્હિલ્સ કાર ઓફ યર એવોર્ડ આર8ને જીત્યો હતો (ખાસ કરીને તેની ફોર વ્હિકલ ડિસ્ક બ્રેક સિસ્ટમ માટે) અને રેનો 12ને આ પ્રતિષ્ઠિત એવોર્જ મળ્યો ત્યારે રેનોએ 1970માં ફરી સફળતા મેળવી હતી. == ટાઇપફેસ == રેનોના લોગો અને તેના ડોક્યુમેન્ટેશન (ટેકનિકલ અને કોમર્શિયલ બંને)માં બ્રિટનની કંપની વોલ્ફ ઓલિન્સ દ્વારા વિકસિત કરાયેલા ''રેનો એમએન'' નામના વિશેષ ડિઝાઇનના ટાઇપફેસનો વર્ષોથી ઉપયોગ કરે છે. આ ટાઇપફેસને પ્રતિષ્ઠિના કારણોસર નહીં, પરંતુ ખાસ કરીને એવા સમયે ખર્ચમાં ઘટાડો કરવા માટે ડિઝાઇન કરાયા હતા, કે જ્યારે ટાઇપફેસનો ખર્ચ હાલના સમય કરતા ઘણો વધુ હતો. 2004માં ફ્રાન્સના ટાઇપફેસ ડિઝાઇનર જીન-ફ્રાન્સકોઇઝ પોર્શને નવા ટાઇપફેસ ડિઝાઇન કરવાની કામગીરી સોંપવામાં આવી હતી. આ ટાઇપફેસને તે વર્ષના ઓક્ટોબરમાં પ્રદર્શિત કરાયા હતા અને તે ''રેનો આઇડેન્ટીટી'' તરીકે ઓળખાય છે. == પરચૂરણ == {{Trivia|date=January 2009}} * બિલાનકોર્ટમાં રેનોની ફેક્ટરી ''કોડ લ્યોકો'' પર જોવા મળેલી ફેકટરીની દાર્શનિક પ્રેરણા છે અને તે આ સિરિઝના કેટલાંક વાહનો દર્શાવે છે. * રેનોએ ડિઝનીલેન્ડ પેરિસ ખાતે ટાઇમ-ટ્રાવેલ ફિલ્મ લી વિઝનરિયમને સ્પોન્સર કરી હતી અને તેમાં મોટાપાયે ચમકી હતી. == ઉચ્ચાર == {{Unreferenced section|date=October 2009}} ''રેનો'' નો મૂળ ફ્રેન્ચ ઉચ્ચાર {{IPA-fr|ʁəˈno|}} છે. બ્રિટનમાં સામાન્ય ઉચ્ચારણ {{IPA-en|ˈrɛnoʊ|}} છે. 1950 અને 1960ના દાયકામાં રેનોની કારને બ્રિટનમાં નિકાસમાં કરવામાં આવી ત્યારે અમેરિકન ઢબનો ઉચ્ચાર {{IPA-en|rɨˈnɔːlt|}} સામાન્ય ઉપયોગમાં ચાલુ રહ્યો હતો, જોકે મૂળ ફ્રાન્સ પ્રભાવનો{{IPA-en|rɨˈnoʊ|}} તાજેતરના વર્ષોમાં વધારો થયો છે. 1980ના દાયકામાં રેનો બ્રિટનમાં ટેલિવિઝન એડવર્ટાઇઝમેન્ટ ઝુંબેશન ચાલુ કરી હતી. આ એડવર્ટાઇઝમેન્ટમાં ‘ધ વન ટુ વોચ’ શબ્દોનો ઉલ્લેખ હતો અને તે પછી આ નામનો ઉદઘોષક સ્પષ્ટ ઉચ્ચાર કરવામાં આવતો હતો. == આ પણ જુઓ == * રેનાના વાહનોની યાદી * એબી વોલ્વો * એલ્પાઇન (કાર) * એવટોવાઝ * બજાજ ઓટો * ડેસિઆ * રેનો ટ્રક * ઓટોમોબાઇલ ડેસિયા * એનઇસી * રેનો સેમસંગ મોટર્સ * રેનો F1 * રેનો સ્પોર્ટ * રેનો સ્પાઇડર {{-}} == સંદર્ભો == {{Reflist|2}} * {{cite web |url = http://weblog.infoworld.com/techwatch/archives/015715.html |title = Renault in Linux deal with Microsoft, Novell |author = Paul Krill |publisher = InfoWorld |date = 2008-01-30 |access-date = 2008-02-01 |archive-date = 2008-02-01 |archive-url = https://web.archive.org/web/20080201143451/http://weblog.infoworld.com/techwatch/archives/015715.html |url-status = dead }} == બાહ્ય લિંક્સ == {{Commons|Renault}} * {{official|http://www.renault.com/}} * [http://www.renaultsamsungm.com/ રેનો સેમસંગ મોટર્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080526150706/http://www.renaultsamsungm.com/ |date=2008-05-26 }} * [http://www.renault-sport.com/ રેનો સ્પોર્ટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040920234725/http://www.renault-sport.com/ |date=2004-09-20 }} {{Renault}} {{Early Renault vehicles}} {{Modern Renault vehicles}} {{CAC 40 companies}} [[શ્રેણી:રેનો]] [[શ્રેણી:બસ ઉત્પાદકો]] [[શ્રેણી:કાર ઉત્પાદકો]] [[શ્રેણી:ફ્રાન્સની કંપનીઓ]] [[શ્રેણી:ફ્રાન્સના મોટર વાહન ઉત્પાદકો]] [[શ્રેણી:ટ્રક ઉત્પાદકો]] [[શ્રેણી:મોટર વાહન કંપનીઓ]] [[શ્રેણી:1906 સંસ્થાનો]] [[શ્રેણી:૧૮૬૯માં સ્થપાયેલ કંપનીઓ]] 5a9e9kd9q239ktkm0hm9amq0yi6636s 0 28783 906298 904416 2026-10-12T20:38:11Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 906298 wikitext text/x-wiki [[ચિત્ર:Goldkey logo removed.jpg|thumb|right|ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડ હેઠળ, કાગળની નોટો સોનાના પૂર્વ નિર્ઘારિત ચોક્કસ જથ્થામાં પરિવર્તનશિલ છે.]] '''ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડ''' (સુવર્ણ માનક) એવી નાણાકીય વ્યવસ્થા છે જેમાં માનક આર્થિક ખાતાના એકમ એક નિયત વજનનું [[સોનું]] છે. ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડ (ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડ)ના અલગ અલગ પ્રકાર છે. જેમાં પ્રથમ, '''સોનાના સિક્કાના માનક''' (ગોલ્ડ સ્પીશી સ્ટાન્ડર્ડ) છે, આ વ્યવસ્થામાં નાણાકીય એકમ ચલણ તરીકે ફરતા સોનાના સિક્કા સાથે સંકળાયેલ હોય છે, અથવા તો ઓછા મૂલ્યની ધાતુના સંયોજનમાંથી બનાવેલા ચલણી સિક્કા કે જેનું મૂલ્ય એક ચલણી સોનાના સિક્કાની સમકક્ષ વ્યાખ્યાકિંત કરેલું હોય તેવા એકમ સાથે સંકળાયેલ છે. તે જ રીતે, '''સોનાના વિનિમય માનક''' (ગોલ્ડ એક્સચેન્જ સ્ટાન્ડર્ડ)માં ચાંદી કે સોના અથવા અન્ય ધાતુમાંથી બનેલા સિક્કાને જ સમાવવામાં આવે છે, પરંતુ સત્તાધીશો અન્ય દેશો સાથે તેનો ચોક્કસ વિનિમય દર સુરક્ષિત કરે છે જે ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડ આધારિત હોય છે. તેનાથી ''ડે ફોક્ટો'' (હકીકતમાં તો) ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડ રચાય છે, જેમાં ચાંદીના સિક્કાનું સોનાના સિક્કાની પરિભાષા પ્રમાણે ચોક્કસ બાહ્ય મૂલ્ય હોય છે જે ચાંદીના સ્વાભાવિક મૂલ્યથી સ્વતંત્ર હોય છે. છેલ્લે આવે છે, '''ગોલ્ડ બુલિયન સ્ટાન્ડર્ડ''' જે એવું તંત્ર છે કે તેમાં સોનાના સિ઼ક્કા ફરતા નથી પરંતુ, તેમાં સત્તાધીશો જાહેરમાં ફરી રહેલા ચલણ માટે વિનિમય તરીકે ચોક્કસ કિંમતે માંગ અનુસાર સોનાની લગડી (બુલિયન)ને વેચવા તૈયાર થાય છે. [[ચિત્ર:Us-gold-certificate-1922.jpg|thumb|right|યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સમાં 1882 થી 1933 દરમિયાન સોનાના પ્રમાણપત્રોનો કાગળના ચલણ તરીકે ઉપયોગ થતો હતો.આ પ્રમાણપત્રો મુક્તપણે સોનાના સિક્કામાં ફેરવી શકાતા હતા.]] == સોનાના સિક્કાની ચલણ પદ્ધતિ (ગોલ્ડ સ્પીશી સ્ટાન્ડર્ડ) == સુવર્ણમાન સિક્કા ચલણ પદ્ધતિ પ્રાચીનકાળમાં કેટલાક સમૃદ્ધ સામ્રાજ્યોમાં અમલમાં હતી. આ પૈકી એક ઉદાહરણ છે બેઝાન્ટીન સામ્રાજ્ય કે જ્યાં બેઝાન્ટ નામથી ઓળખાતા સોનાના સિક્કા ચલણમાં હતા. પરંતુ બેન્ઝાન્ટીન સામ્રાજ્યના અંત સાથે જ યુરોપીયન વિશ્વમાં ચાંદીના માનકની માંગ વધવા લાગી હતી. ઉદાહરણ તરીકે જોઈએ તો વર્ષ 796 એડી (AD)માં ઓફ્ફા રાજાના સમયમાં ચાંદીના સિક્કા ચલણમાં હતા જે સમગ્ર [[યુનાઇટેડ કિંગડમ|બ્રિટન]]માં મુખ્ય ચલણ બની ગયા હતા. 16મી સદીમાં પોટાસી અને મેક્સિકોમાં મોટાપાયે ચાંદીની થાપણોની સ્પેનિશ શોધનાં પગલે ખ્યાતનામ પીસીસ ઓફ એઈટ (સ્પેનિશ ડોલર) સહિત આંતરરાષ્ટ્રીય ચાંદીનું ચલણ અમલમાં આવ્યું જેનું મહત્વ ઓગણીસમી સદી સુધી ઘણું વધુ હતું. આધુનિક સમયમાં બ્રિટિશ વેસ્ટ ઈન્ડિઝ સુવર્ણમાન સિક્કા ચલણ માનક અપનાવનારા પ્રથમ પ્રદેશો પૈકી એક પ્રાંત હતો. 1704માં ક્વિન એન્નેની જાહેરાતના પગલે, બ્રિટિશ વેસ્ટ ઈન્ડિઝ ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડ ‘ડે ફેક્ટો’ સ્પેનિશ ગોલ્ડ ડૌબ્લૂન સિક્કા પર આધારિત ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડ જ હતી. વર્ષ 1717માં, શાહી ટંકશાળના નિયંત્રક સર [[આઇઝેક ન્યુટન|આઈઝેક ન્યૂટને]] ચાંદી અને સોના વચ્ચે નવો ટંકશાળ ગુણોત્તર અમલમાં મુક્યો જેના પર ચાંદીને ચલણમાંથી બહાર કાઢી બ્રિટનને ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડ પર પ્રસ્થાપિત કરવાની અસર જોવા મળી હતી. જોકે, 1816માં ટાવર હિલ ખાતે નવી શાહી ટંકશાળ દ્વારા ગોલ્ડ સોવરિન સિક્કા (બ્રિટનનો એક સોનાનો સિક્કો)ને અમલમાં મુકાયા બાદ માત્ર 1821માં યુનાઈટેક કિંગડમ ઔપચારિકપણે સુવર્ણમાન સિક્કા ચલણ પદ્ધતિ પર આધારિત થયું હતું. ચાંદીના ચલણ પરથી સુવર્ણમાન સિક્કા ચલણ પદ્ધતિ પર જનાર સૌ પ્રથમ વિશાળ ઔદ્યાગિક સત્તા યુનાઈટેક કિંગડમ હતું. ત્યારબાદ ટૂંક સમયમાં જ 1853માં કેનેડા, 1865માં ન્યૂફાઉન્ડલેન્ડ અને યુએસએ (USA) તેમજ જર્મનીએ 1873માં ‘કાનૂની રીતે’ તેનો અમલ કર્યો. યુએસએ (USA)એ ઇગલને તેમના એકમ તરીકે જ્યારે, જર્મનીએ નવા સોનાના માર્કા તરીકે તેનો અમલ કર્યો હતો જ્યારે કેનેડાએ અમેરિકન સોનાના ઇગલ અને બ્રિટિશ ગોલ્ડ સોવરિન પર આધારિત બેવડા તંત્રને સ્વીકાર્યું હતું. બ્રિટિશ વેસ્ટ ઈન્ડિઝે જે કર્યુ તે પ્રમાણે [[ઑસ્ટ્રેલિયા|ઓસ્ટ્રેલિયા]] અને ન્યૂઝીલેન્ડે બ્રિટિશ સુવર્ણમાન સિક્કા ચલણ પદ્ધતિ અપનાવી હતી જ્યારે, ન્યૂફાઉન્ડલેન્ડ બ્રિટિશ સામ્રાજ્યની હદમાં એક માત્ર એવો પ્રદેશ હતો જેમણે પોતાના સોનાના સિક્કા ચલણ તરીકે રજૂ કર્યા હતા. ઓસ્ટ્રેલિયાની કિંમતી થાપણો કરાતા ગોલ્ડ સોવેનિયરના વધુ મુદ્રાંકનના આશય સાથે [[સીડની|સિડની]], ન્યૂ સાઉથ વેલ્સ, [[મેલબોર્ન]], વિક્ટોરિયા અને પર્થ તેમજ પશ્ચિમ ઓસ્ટ્રેલિયામાં શાહી ટંકશાળની શાખાઓ સ્થાપવામાં આવી હતી. == ચાંદીનાં ચલણ અને બેંકની નોટોની કટોકટી (1750-1870) == 19મી સદીના અંત સમયમાં ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડની સ્વીકૃતિ સમજવા માટે 18મી સદીના અંત અને 19મી સદીની શરૂઆતમાં બનેલી ઘટનાઓને અનુસરવી મહત્વપૂર્ણ હતું. 18મી સદીના અંત સમયમાં, યુદ્ધો અને ચીન સાથેના વેપાર કે જેમાં ચીન યુરોપમાં ચીજ વસ્તુઓ વેચતુ હતું પરંતુ યુરોપીયન ચીજવસ્તુઓનો ઉપયોગ ખૂબ ઓછો કરતું હતું, તેના કારણે પશ્ચિમ યુરોપ અને યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સના અર્થતંત્રમાંથી ચાંદી નામશેષ થઈ ગઈ હતી. સિક્કાનું મૂલ્ય વધુને વધુ નાનું થતુ ગયું, અને બેંકો તેમજ સ્ટોક નોટોનો નાણાં તરીકે ફેલાવો વધતો ગયો હતો. 1790ના સમયમાં ઈંગ્લેન્ડમાં મોટાપાયે ચાંદીના સિક્કાની અછત ઉભી થઈ હતી અને ચાંદીના મોટા સિક્કાની ટંકશાળો બંધ કરવામાં આવી હતી, તેમજ “ટોકન” ચાંદીના સિક્કા જારી કરવામાં આવ્યા હતા અને વિદેશી સિક્કાઓ પર પુનઃમુદ્રણ કરાતુ હતું. નેપોલિયનના યુદ્ધોના અંત સાથે જ, ઈંગ્લેન્ડે મોટાપાયે ફરી સિક્કા છાપવાનો કાર્યક્રમ શરૂ કર્યો હતો, જેના કારણે પ્રમાણભૂત ગોલ્ડ સોવેરિનની રચના થઈ હતી અને ક્રાઉન (25 પેન્સ કિંમતનો બ્રિટિશ ચલણી સિક્કો) અને હાફ-ક્રાઉનનું ચલણ પણ અમલમાં આવ્યું, તેમજ 1821માં તબક્કાવાર કોપર કોડી પણ આવી ગઈ. ઈંગ્લેન્ડમાં સિક્કાની લાંબા સમયની અછત બાદ પુનઃમુદ્રણ શરૂ થતા જ અહીં મોટાપાયે સિક્કાઓ ફરતા થઈ ગયા હતાઃ ઈંગ્લેન્ડે 1816થી 1820 દરમિયાન અંદાજે 40 મિલિયન શિલિંગ (ઈંગ્લેન્ડનો એક ચલણી સિક્કો)નું મુદ્રણ થયું હતું, જ્યારે 17 મિલિયન હાફ-ક્રાઉન અને 1.3 મિલિયન ચાંદીના ક્રાઉન તૈયાર કર્યા હતા. 1819 એક્ટ ફોર ધ રિસમ્પશન ઓફ કેશ પેમેન્ટ્સ (રોકડ ચુકવણીની જપ્તી માટે અધિનિયમ) અનુસાર 1823ને કન્વર્ટીબલિટીની જપ્તી માટેની તારીખ તરીકે નક્કી કરવામાં આવ્યું, જે સ્થિતિ 1821માં જ આવી ગઈ. 1820 દરમિયાન પ્રાંતીય બેંકો દ્વારા નાની નોટો જારી કરવામાં આવી, જેના પર અંતે બેંક ઓફ ઈંગ્લેન્ડને પ્રાંતીય શાખાઓ શરૂ કરવા માટે મંજૂરી મળ્યા બાદ 1826માં પ્રતિબંધ મુકાયો. જોકે, 1833માં બેંક ઓફ ઈંગ્લેન્ડની નોટો કાયદેસરનું ચલણ બની ગઈ અને અન્ય બેંક દ્વારા ગીરો મુક્તિ ઘટી. 1844માં એવો બેંક ચાર્ટર ધારો અમલમાં આવ્યો કે બેંક ઓફ ઈંગ્લેન્ડની નોટો, સંપૂર્ણપણે કાયદેસર પ્રમાણભૂતરૂપ સોના દ્વારા સમર્થિત છે. ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડના વધુ ગહન અર્થઘટન અનુસાર, 1844માં આવેલા આ કાયદાને કારણે બ્રિટિશ નાણાં માટે સંપૂર્ણ ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડ અમલમાં આવ્યા. યુએસ (US) દ્વારા 1785માં “સ્પેનિશ મિલ્ડ ડોલર” આધારિત સિલ્વર સ્ટાન્ડર્ડ (ચાંદી ચલણ પદ્ધતિ) અપનાવવામાં આવી હતી. 1792માં મિન્ટ અને કોઈનેજ કાયદામાં, અને અનામતો જાળવી રાખવા માટે તેમજ, સોના અને યુએસ (US) ડોલરના ગુણોત્તરને અચલ કરવા માટે સંઘીય સરકારના “બેંક ઓફ યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ”ના ઉપયોગ દ્વારા તેને સહિંતાબદ્ધ કરવામાં આવ્યું હતું, બેંકોને જ્યારથી ચાંદીને તેના તમામ ચલણોમાં સમર્થન આપવાની જરૂરિયાત નહોતી ત્યારથી ડેરિવેટીવ ચાંદીની ચલણ પદ્ધતિ અમલમાં હતી. આ કારણે અમેરિકાએ યુએસ (US) ડોલર માટે સંખ્યાબંધ દ્વિ-ધાતુ માનકો તૈયાર કરવા પડ્યા, જે 1920 સુધી અમલીકૃત રહ્યા હતા. પશ્ચિમ હેમીસ્ફેરમાં ધોવાણ પામેલા ચાંદીના સિક્કા સ્પેનિશ રિઅલ સહિત, સોના અને ચાંદીના સિક્કા કાયદેસર સિક્કા તરીકે ગણાતા હતા. ક્રાંતિકારી યુદ્ધો માટે ભંડોળ પુરુ પાડવા યુએસ (US) સંઘીય સરકારે મોટાપાયે ઉધારી કરી હોવાથી, સરકાર દ્વારા છોડી દેવાયેલ પ્રચલનથી ચાંદીના સિક્કાને ફટકો પડ્યો, અને 1806માં પ્રમુખ જેફરસને ચાંદીના સિક્કાનું ઉત્પાદન નિલંબિત કરી દીધું. 1848નો સ્વતંત્ર ટ્રેઝરી એક્ટ ધારો, કે જેણે સંઘીય સરકારના ખાતાઓ બેકિંગ તંત્રથી અલગ કરી દીધા હતા તેના ભાગરૂપે વ્યાપાર માત્ર સોના અને ચાંદીના સિક્કામાં થતા યુએસ તિજોરી પર આકરા નાણાકીય માપદંડો મુકાઈ ગયા હતા. જોકે સોનાથી ચાંદીના એક જ દરોના કારણે ઈંગ્લેન્ડમાંથી વ્યાપાર કે ઉધારી માટે સોનાની માંગણીની સરખામણીએ ચાંદીનું વધુ પડતું મૂલ્ય થઈ ગયું હતું. ચાંદીની તરફેણમાં સોનાના ધોવાણના કારણે સોનાની શોધની જરૂર પડી જેમાં 1849માં "કેલિફોર્નિયા ગોલ્ડ રશ"નો પણ સમાવેશ થાય છે. ગ્રેશેમના કાયદાના પગલે, યુએસ (US)માં ચાંદીનો વ્યાપક પ્રવાહ શરૂ થયો, જેનો અન્ય ચાંદી રાષ્ટ્રો સાથે વેપાર થતો હતો, અને સોનુ બહાર નીકળી ગયું હતું. 1853માં યુએસ (US) દ્વારા ચાંદીના સિક્કાનું વજન ઘટાડવામાં આવ્યું, જેથી તેને પ્રચલનમાં રાખી શકાય, અને 1857માં વિદેશી ચલણ પદ્ધતિમાંથી કાયદેસરના સિક્કા તરીકેનો દરજ્જો ગુમાવ્યો. મધ્યસ્થ બેંકોની આંતરરાષ્ટ્રીય ફાઈનાન્સિયલ સિસ્ટમથી સજ્જ અમેરિકન બેંકોએ ચાંદીમાં ચૂકવણી બંધ કરતા, 1857માં આંતરરાષ્ટ્રીય ફાઈનાન્સના મુક્ત બેંકિંગની કટોકટીનો યુગ શરૂ થયો. યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સમાં આ પડતી અમેરિકન નાગરિક યુદ્ધ માટે એક જવાબદાર પાસુ હતું, અને 1891માં યુએસ (US) સરકારે સોના અને ચાંદીમાં ચુકવણી નિલંબિત કરી દીધી, જેથી ડોલર માટે ચાંદીના ચલણ પદ્ધતિ રચવાના પ્રયાસોનો અસરકારક અંત થયો. 1860-1871 દરમિયાન દ્વિ-ધાતુ માનકો ફરી શરૂ કરવા માટે વિવિધ પ્રયાસો કરવામાં આવ્યા, જેમાં એક ગોલ્ડ અને સિલ્વર ફ્રેન્ક પર આધારિત પણ છે, જોકે, નવી થાપણોનાથી ચાંદીના ઝડપથી થતા અંતર્પ્રવાહના કારણે ચાંદીની અછતથી આ ઉમ્મીદનો અંત આવ્યો. આ સમયગાળા દરમિયાન મધ્યસ્થ બેંકો અને ચલણ આધારો વચ્ચે આંતરક્રિયાઓના કારણે નાણાકીય અસ્થિરતાનો પ્રાથમિક સ્ત્રોત ઉભો થયો. આર્થિક સ્થિરતા પરથી રચાયેલ આ જોડાણ નવી નોટોના પુરવઠા, પ્રત્યક્ષ કે પરોક્ષ રીતે નોટો જારી કરવાના સરકારના એકાધિકાર, મધ્યસ્થ બેંક અને મૂલ્યના એક એકમ પરના પ્રતિબંધ સમાન હતું. આ પરિસ્થિતિથી બચવા માટે થયેલા પ્રયાસોના કારણે સમયાંતરો નાણાકીય કટોકટી આવતી ગઈ – જેમા નોટોનું અવમૂલ્યન, અથવા મૂલ્યના સંગ્રહ માટે પ્રચલનમાં ચાંદીનું નિલંબન, અથવા સરકાર તરીકે મંદી હોય, ચુકવણી તરીકે સિક્કાની માંગણીના કારણે પ્રચલનના માધ્યમને અર્થતંત્રમાંથી બહાર ધકેલી નાખ્યું. આ જ સમયે નાટ્યાત્મક રીતે ધિરાણમાં વિસ્તરણ થયું, અને મોટી 1872માં જાપાન સહિત વિવિધ પ્રદેશોમાં મોટી બેંકોને વિશેષાધિકાર મળવા લાગ્યા. ત્યારપછીના સમયગાળામાં નાણાકીય બાબતોમાં મજબૂત આધારોની જરૂરિયાત ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડની ઝડપી સ્વીકૃતિ ઉત્પન કરી.. == સુવર્ણ વિનિમય ચલણ પદ્ધતિ == 19મી સદીના અંતથી બાકી રહી ગયેલા કેટલાક ચાંદીની ચલણ પદ્ધતિના દેશોએ યુનાઈટેડ કિંગડમ અથવા યુએસએ (USA)ની ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડ પ્રમાણે ચાંદીના સિક્કાની કિંમતો નિર્ધારિત કરવાનું શરૂ કરી દીધું. 1898માં, બ્રિટિશ ભારતે ચાંદીના રૂપિયાનું પાઉન્ડ સ્ટર્લિંગ પ્રમાણે મૂલ્યાંકન કર્યું જેની નિર્ધારિત કિંમત 1s 4d રાખવામાં આવી હતી, જ્યારે 1906માં સ્ટ્રેઈટ્સ વસાહતોએ 2s 4d ના નિર્ધારિત દરના સિલ્વર સ્ટ્રેઈટ્સ ડોલર સાથે પાઉન્ડ સ્ટર્લિંગ સામે સુવર્ણમાન વિનિમય ચલણ પદ્ધતિ અપનાવી હતી. આ દરમિયાન સદીના અંત સાથે જ, ફિલિપાઈન્સે ચાંદીના પેસો/ડોલરનું 50 સેન્ટના દરે યુએસ (US) ડોલર સામે મૂલ્યાંકન નિર્ધારિત કર્યું હતું. લગભગ આ જ સમયે આ પ્રકારનું જ મૂલ્યાંકન 50 સેન્ટના દરે મેક્સિકોના ચાંદીના પેસો અને જાપાનના ચાંદીના યેન સાથે થયું હતું. જ્યારે સિઆમે 1908માં સુવર્ણમાન વિનિમય ચલણ પદ્ધતિ અપનાવી હતી, તેથી માત્ર ચીન અને હોંગકોંગમાં ચાંદીની ચલણ પદ્ધતિ રહી હતી. == ગોલ્ડ બુલિયન સ્ટાન્ડર્ડ == પ્રથમ વિશ્વ યુદ્ધ ફાટી નીકળતા જ યુનાઈટેડ કિંગડમ અને સમગ્ર બ્રિટિશ સામ્રાજ્યમાં ગોલ્ડ સ્પીશી સ્ટાન્ડર્ડ (સુવર્ણમાન સિક્કા ચલણ પદ્ધતિ)નો અંત આવ્યો. ગોલ્ડ સોવેરિન અને ગોલ્ડ હાફ સોવેરિનના બદલે ટ્રેઝરી નોટોનું પ્રચલન શરૂ થઈ ગયું. જોકે, કાયદેસર ગોલ્ડ સ્પીશી સ્ટાન્ડર્ડ (સુવર્ણમાન સિક્કા ચલણ પદ્ધતિ) રદ નહોતું થયું. જ્યારે કોઈકે બેંક ઓફ ઈંગ્લેન્ડને ગોલ્ડ સ્પીશી (સોનાના સિક્કા) માટે પોતાના કાગળના નાણાંને મુક્ત કરવાની અપીલ કરી ત્યારે, ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડ પર સફળતાપૂર્વક સ્વદેશાભિમાનની અપીલની અસર પડી હતી. માત્ર 1925ના વર્ષમાં જ્યારે ઓસ્ટ્રેલિયા અને દક્ષિણ આફ્રિકાના જોડાણ સાથે બ્રિટન ફરી ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડ પર પરત ફર્યું ત્યારે, સત્તાવાર રીતે ગોલ્ડ સ્પીશી સ્ટાન્ડર્ડ (સુવર્ણમાન સિક્કા ચલણ પદ્ધતિ)નો અંત આવ્યો હતો. બ્રિટિશ સ્ટાન્ડર્ડ એક્ટ 1925ના કારણે ગોલ્ડ બુલિયન સ્ટાન્ડર્ડનો આવિષ્કાર અને ગોલ્ડ સ્પીશી સ્ટાન્ડર્ડ (સુવર્ણમાન સિક્કા ચલણ પદ્ધતિ) રદ થવું આ બંને ઘટનાઓ એક સાથે જ બની હતી. નવા ગોલ્ડ બુલિયન સ્ટાન્ડર્ડના કારણે ગોલ્ડ સ્પીશી સિક્કાઓ ફરી ચલણ તરીકે આવે તેવા કોઈ અણસાર દેખાતા નહોતા. તેના બદલે, કાયદાના કારણે સત્તાધીશોઅને માંગ અનુસાર નિર્ધારિત દરે ગોલ્ડ બુલિયન (સોનાની લગડી)નું વેચાણ કરવાની ફરજ પડી હતી. ગોલ્ડ બુલિયન સ્ટાન્ડર્ડનો અમલ 1931 સુધી થયો હતો. 1931માં, સમગ્ર એટલાન્ટિક મહાસાગરના વિસ્તારમાં મોટાપાયે સોનાનો જથ્થો બહાર જતો રહેવાના કારણે યુનાઈટેડ કિંગડમે નાછુટકે ગોલ્ડ બુલિયન સ્ટાન્ડર્ડને નિલંબિત કરવાનો વારો આવ્યો. મહામંદી સાથે સંકળાયેલા આવા દબાણના કારણે ઓસ્ટ્રેલિયા અને ન્યૂઝીલેન્ડ પર પણ પહેલાથી જ ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડ છોડવાનું દબાણ આવી ગયું હતું અને યુનાઈટેડ કિંગડમ બાદ તુરંત કેનેડા પણ તેને અનુસર્યું હતું. == ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડ અપનાવવાની તારીખો == * 1704: ધ બ્રિટિશ વેસ્ટ ઈન્ડિઝ ‘ડે ફેક્ટો’ રાણી એન્નેની જાહેરાત બાદ. * 1717: કિંગડમ ઓફ ગ્રેટ બ્રિટન ‘ડે ફેક્ટો’ આઈઝેક ન્યૂટન દ્વારા ટંકશાળ ગુણોત્તરનું પુનરાવર્તન કરાયા બાદ, 1 ગુનેઆને 22 કેરેટ ક્રાઉન ગોલ્ડના 129.438 ગ્રેઈન (8.38 ગ્રામ) પર.<ref>{{Cite book|first=Charles P. |last=Kindleberger |authorlink=Charles P. Kindleberger |title=A financial history of western Europe |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |year=1993 |pages=[http://books.google.com/books?id=PFgIE7_eYwwC&printsec=frontcover&source=gbs_summary_r&cad=0#PPA60,M1 60–63] |isbn=0-19-507738-5 |oclc=26258644}}</ref><ref>ન્યૂટન આઈઝેક, [http://www.pierre-marteau.com/editions/1701-25-mint-reports/report-1717-09-25.html ''ટ્રેઝરી પેપર્સ'' , ભાગ ccviii. ][http://www.pierre-marteau.com/editions/1701-25-mint-reports/report-1717-09-25.html 43, મિન્ટ ઓફિસ, 21 સપ્ટેમ્બર 1717].</ref><ref>"ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડ ઈન થિયરી એન્ડ હિસ્ટ્રી", બી.જે. ઈચેન્ગ્રીન અને એમ.ફ્રેન્ડ્રેઉ [http://books.google.com.ph/books?id=R66Ctakwm8QC&amp;pg=PA4&amp;lpg=PA4&amp;dq=Britain+bimetallic+1717&amp;source=bl&amp;ots=Mrkd1GsoDq&amp;sig=_6D04NS35BBcGGxDu-ulhhdsbNk&amp;hl=en&amp;ei=exgfS-CyJtGGkAW2g7HkCg&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=4&amp;ved=0CBIQ6AEwAw#v=onepage&amp;q=Britain%20bimetallic%201717&amp;f=false ]</ref> * 1818: [[નેધરલેંડ|નેધરલેન્ડ્સ]] – 1 ગ્વીલ્ડરને 0.60561 ગ્રામ સોના પર. * 1821: [[યુનાઇટેડ કિંગડમ|યુનાઈડેટ કિંગડમ]] ‘કાનૂની રીતે’ એક સોવેરિનને 22 કેરેટ ક્રાઉન ગોલ્ડના 123.27447 ગ્રેઈન્સ પર. * 1853: કેનેડા, 10 યુએસ (US) ડોલરની સમકક્ષ અમેરિકન ગોલ્ડ ઈગલના જોડાણ સાથે અને ચાર ડોલરને 86.66 સેન્ટ કિંમતના બ્રિટિશ ગોલ્ડ સોવિરન સાથે પણ. કેનેડાના એકમને 1858માં અમેરિકી એકમની સમકક્ષ બનાવાયો. * 1854: પોર્ટુગલ 1000 રેઈસને 1.62585 ગ્રામ સોના પર. * 1863: બ્રેમેનનું મુક્ત હેન્સિયાટિક શહેર 1 બ્રેમેન થેલરને 1.19047 ગ્રામ સોના પર; જર્મન સંઘમાં 1873 માર્કસના અમલીકરણ પહેલા ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડ લાવનાર એક માત્ર રાજ્ય. * 1865: ન્યૂફાઉન્ડલેન્ડ, બ્રિટિશ સામ્રાજ્યમાં ગોલ્ડ સોવેરિન સિવાય પોતાનો અલગ સોનાનો સિક્કો ચલણમાં લાવનાર એક માત્ર પ્રદેશ. ન્યૂફાઉન્ડલેન્ડ ગોલ્ડ ડોલર સ્પેનિશ ડોલર એકમની સમકક્ષ જે બ્રિટિશ પૂર્વીય કેરેબિયન પ્રદેશો અને બ્રિટિશ ગુઈનામાં ઉપયોગમાં લેવાતો હતો. * 1873: જર્મન સામ્રાજ્ય 27 માર્કસ (ℳ)ને 1 કિલો સોના પર. * 1873: યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ ‘હકીકતમાં તો’ 20.67 ડોલર 1 ટ્રોય ઔંસ (31.1 ગ્રામ) સોના પર. (જુઓ 1873નો નાણાં સિક્કા ધારો).<ref>{{Cite book|title=The Pocket money book: a monetary chronology of the United States |access-date= 2008-11-13 |year=2006 |publisher=[[American Institute for Economic Research]] |location=[[Great Barrington, Massachusetts]] |isbn=0-913610-46-1 |oclc=75968548 |pages=4–6 |author=}}</ref> * 1873: લેટિન નાણાકીય સંઘ (બેલ્જીયમ, ઈટાલી, સ્વિટ્ઝરલેન્ડ, ફ્રાન્સ) 31 ફ્રાન્સને 9.0 ગ્રામ સોના પર. * 1875: સ્કેન્ડિનેવિયન નાણાકીય સંઘ: (ડેન્માર્ક, નોર્વે અને સ્વિડન) 2480 ક્રોનેરને 1 કિલો સોના પર.{{Citation needed|date=November 2008}} * 1876: [[ફ્રાન્સ]] આંતરિક પ્રદેશો.{{Citation needed|date=November 2008}} * 1876: [[સ્પેઇન|સ્પેન]] 31 પેસેટાસને 9.0 ગ્રામ સોના પર.{{Citation needed|date=November 2008}} * 1878: ગ્રાન્ડ ડચી ઓફ ફિનલેન્ડ 31 માર્કસને 9.0 ગ્રામ સોના પર.{{Citation needed|date=November 2008}} * 1879: ઓસ્ટ્રીયન સામ્રાજ્ય (જુઓ ઓસ્ટ્રીયન ફ્લોરિન અને ઓસ્ટ્રીયન ક્રાઉન).{{Citation needed|date=November 2008}} * 1881: [[આર્જેન્ટીના|આર્જેન્ટિના]] 1 પેસો 1.4516 ગ્રામ સોના પર.{{Citation needed|date=November 2008}} * 1885: ઈજિપ્ત.<ref name="eh.net">{{Cite web |author=Encyclopedia: |url=http://eh.net/encyclopedia/article/officer.gold.standard |title=Gold Standard &#124; Economic History Services |publisher=Eh.net |date= |access-date=2010-07-24 |archive-date=2005-11-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051124102010/http://www.eh.net/encyclopedia/article/officer.gold.standard |url-status=dead }}</ref> * 1897: [[રશિયા]] 31 રુબેલ્સને 24.0 ગ્રામ સોના પર.<ref name="eh.net"/> * 1897: જાપાન 1 યેનને 0.75 ગ્રામ સોના સુધી અવમૂલ્યાંકિત કર્યું.<ref name="eh.net"/> * 1898: ભારત (જુઓ ભારતીય રૂપિયો).{{Citation needed|date=November 2008}} * 1900: યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ ''ડે જુરે'' (જુઓ ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડ ધારો). * 1903: ફિલિપાઈન્સ સુવર્ણ વિનિમય/યુએસ (US) ડોલર.<ref name="eh.net"/> * 1906: ધ સ્ટ્રેઈટ્સ વસાહતો સુવર્ણ વિનિમય/પાઉન્ડ સ્ટર્લિંગ.<ref name="eh.net"/> * 1908: સીઆમ સુવર્ણ વિનિયમ/પાઉન્ડ સ્ટર્લિંગ.<ref name="eh.net"/> == ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડનું નિલંબન == 19મી સદીના સમયગાળામાં અનેક વખત સરકારોને મોટા ખર્ચાઓનો સામનો કરવો પડ્યો હતો, પરંતુ મર્યાદિત મહેસુલ આવકના કારણે ચલણની સોનામાં પરિવર્તિતતા નિલંબિત કરવી પડી હતી. બ્રિટિશ સરકારે નેપોલિયનિક યુદ્ધો દરમિયાન પરિવર્તિતતાને નિલંબિત કરી હતી અને યુએસ (US) સરકારે યુએસ (US) નાગરિક યુદ્ધ વખતે આ પગલું ભર્યું હતું. બંને કિસ્સામાં યુદ્ધ પૂર્ણ થયા બાદ પરિવર્તિતાને ફરી શરૂ કરવામાં આવી હતી. === ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડ ટોચેથી કટોકટી સુધી (1901-1932) === ==== યુદ્ધના ભંડોળ માટે સોનાની ચુકવણી નિલંબિત ==== અગાઉના મોટા યુદ્ધ ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડ હેઠળ થયા હોવાથી, પ્રથમ વિશ્વ યુદ્ધ વખતે લશ્કરી ગતિવિધિઓના ભંડોળ માટે બેંક ઓફ ઈંગ્લેન્ડની નોટોની [[સોનું|સોના]]માં પરિવર્તિતતાને 1914માં બ્રિટિશ સરકારે નિલંબિત કરી હતી.<ref>{{cite encyclopedia |last=Snowdon |first=Brian |coauthors=Howard R. Vane |encyclopedia=An Encyclopedia of Macroeconomics |title=Gold Standard |url=http://books.google.com/books?id=HSVakrh8TToC&pg=PA293 |access-date= 2008-12-15 |year=2002 |publisher=Edward Elgar Publishing |isbn=1840643870 |page=293}}</ref> યુદ્ધના અંત વખતે બ્રિટનમાં સંખ્યાબંધ આદેશાત્મક ચલણ નિયમનો હતા, જેના કારણે પોસ્ટલ મની ઓર્ડર અને ટ્રેઝરી નોટ્સ (ચલણી નોટો) મુદ્રીકૃત થયા હતા. સમય જતા સરકારે આ નોટ્સને બેંક નોટ તરીકે જાહેર કરી હતી જે યુએસ (US) ટ્રેઝરી નોટ્સ (ચલણી નોટો) કરતા અલગ હતી. [[સંયુક્ત રાજ્ય અમેરિકા|યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ]] સરકારે પણ આવાજ પગલાં લીધા હતા. યુદ્ધ બાદ, જર્મનીએ પોતાનો સોનાનો જથ્થો મોટાપાયે નુકસાન ભરપાઈમાં ગુમાવ્યો હતો, જેથી ''રિચ્સમાર્ક્સ'' ના ઉત્પાદન માટે સક્ષમ નહોતું, અને આથી નાછૂટકે તેમણે બિનસમર્થિત કાગળના ચલણને જારી કરવાની જરૂર પડી, જેના કારણે 1920ના સમયમાં અતિફુગાવો થયો હતો. ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડને અમલીકૃત કરવા માટેની ચળવળ માટે ભરપાઈ કાઢવા થયેલા ફ્રાન્કો-પર્સિયન યુદ્ધ પછી જર્મનીના ઉદાહરણના પગલે 1894-1895માં થયેલા સીનો-જાપાનિઝ યુદ્ધ બાદ જાપાને જરુરી ભંડોળ એકઠું કરી લીધુ હતું. જ્યારે પણ સરકારે વિદેશમાથી માંગણી કરી તેની ચર્ચા થઈ ત્યારે ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડએ સરકારને પુરતો વિશ્વાસ અપાવ્યો હતો. જાપાન માટે, પશ્ચિમી બજારોમાં પ્રવેશવા માટે સોના તરફ વળવું જરુરી હતું.<ref name="ease">{{Cite book|first=Mark |last=Metzler |title=Lever of Empire: The International Gold Standard and the Crisis of Liberalism in Prewar Japan. |publisher=University of California Press |location=Berkeley |year=2006 |page=[http://eh.net/bookreviews/library/1166] |isbn=0-520-24420-6}}</ref> 1931માં યુનાઈટેડ કિંગડમ, જાપાન અને સ્કેન્ડિનેવીયન રાષ્ટ્રોએ ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડ છોડી હતી.<ref>{{Cite web| url=http://www.youtube.com/watch?v=3_ex0sTsb_I&feature=channel|title=FDR Ends Gold Standard in 1933|date=January 2010}}</ref> === મંદી અને બીજુ વિશ્વ યુદ્ધ === ==== મહામંદીનું લંબાણ ==== કેટલાક આર્થિક ઇતિહાસકારો, જેવા કે યુસી બર્ક્લી પ્રોફેસર બેરી ઈચેન્ગ્રીન, ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડની 1920ના આર્થિક મહામંદીના લંબાણ માટે દોષિત ઠરાવે છે.<ref>ઈચેન્ગ્રીન, બેરી (1992) ગોલ્ડન ફીટર્સ: ધ ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડ એન્ડ ધ ગ્રેટ ડીપ્રેસન, 1919-1939. પ્રસ્તાવના.</ref> ફેડરલ રિઝર્વના અધ્યક્ષ બેન બેર્નાન્કે અને નોબેલ પુરસ્કાર વિજેતા અર્થશાસ્ત્રી મિલ્ટન ફ્રેડમેન સહિત અન્યો ફેડરલ રિઝર્વ પર દોષારોપણ કરે છે.<ref>[http://www.federalreserve.gov/BOARDDOCS/SPEECHES/2002/20021108/default.htm યુનિવર્સિટિ ઓફ શિકાગોમાં 8 નવેમ્બર 2002ના રોજ મિલ્ટન ફ્રેડમેનના સન્માન માટે યોજાયલ પરિષદમાં બેન બેર્નેન્કનું ભાષણ.]</ref><ref>[http://www.wnd.com/?pageId=59405 વર્લ્ડનેટડેઈલી, 19 માર્ચ 2008. ]</ref> ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડએ મધ્યસ્થ બેન્કોની નાણાં નીતિને નાણાં પુરવઠો વધારવાની ક્ષમતા અને સરવાળે તેમની વ્યાજ દર ઘટાડવાની ક્ષમતા ઓછી કરીને તેમની પરિવર્તનશીલતા અંકુશિત કરી દીધી છે. યુએસ (US) માં ફેડરલ રિઝર્વને કાયદાકીય રીતે ફેડરલ રિઝર્વ ચલણી નાણાંના 40 % જેટલી રકમ સોનાનાં સ્વરૂપમાં પીઠબળ તરીકે રાખવાની ફરજ પાડવામાં આવી, અને જેથી તેમની તિજોરીઓમાં રહેલા સોનાના ભંડોળ અનુમતી આપે તે કરતા વધુ પ્રમાણમાં નાણાં પુરવઠાનું વિસ્તરણ કરવાનુ શક્ય નહોતું.<ref>[http://www.jstor.org/pss/1807996 નામાંકિત મુદ્દા માટે લાવવામાં આવેલ મૂળ ફેડરલ રિઝર્વ એક્ટ કે જે સુરક્ષિત કરાશે ... સોનામાં 40% ભંડોળ દ્વારા]</ref> 1930ની શરૂઆતમાં ફેડરલ રિઝર્વે વ્યાજ દર વધારી સુવર્ણમાં ચલણ પદ્ધતિના સંદર્ભમાં ડોલરના ચોક્કસ ભાવોનુ રક્ષણ કરીને, ડોલરની માંગ વધારવાનો પ્રયત્ન કર્યો. ઊંચા વ્યાજ દરોએ ડોલર પર મંદીના પરિબળોનું દબાણ વધાર્યું અને યુએસ (US) બેંકોમાં થાપણનું પ્રમાણ ઘટી ગયું. વેપારી બેંકોએ પણ 1931માં ફેડરલ રિઝર્વ ચલણી નાણાંનું સોનામાં રૂપાંતર કરાવ્યું, જેથી ફેડરલ રિઝર્વના સોનાના ભંડોળમાં ઘટાડો થયા અને તેને પ્રચલનમાંના ફેડરલ રિઝર્વ ચલણી નાણાંમા સમકક્ષ ઘટાડો કરવાની ફરજ પડી.<ref name="federalreserve2004">{{Cite web|url=http://www.federalreserve.gov/boarddocs/speeches/2004/200403022/default.htm |title=FRB: Speech, Bernanke-Money, Gold, and the Great Depression -March 2, 2004 |publisher=Federalreserve.gov |date=2004-03-02 |access-date= 2010-07-24}}</ref> ડોલર પરના આવા સટ્ટાકૃત હુમલાએ યુએસ (US) બેંકિંગ તંત્રમા હોબાળો સર્જ્યો. ડોલરના તત્કાળ અવમૂલ્યનના ભયથી ઘણા સ્વદેશી તેમજ વિદેશી થાપણદારોએ પોતાના ભંડોળ સોના કે અન્ય મિલકતોમાં પરિવર્તિત કરવા માટે યુએસ (US) ની બેંકોમાંથી થાપણો પાછી ખેંચાવાનું શરૂ કર્યું.<ref name="federalreserve2004"/> બેંકોમાં થયેલ હોબાળાને કારણે લોકો દ્વારા બેંકિંગ તંત્રમાંથી પૈસા પાછા ખેંચવાથી નાણાં પુરવઠામાં બળપૂર્વક સંકોચન મંદીમાં પરિણમયુ; અને નજીવા વ્યાજ દર પણ ઘટ્યા, ફુગાવા દ્વારા ગોઠવવામાં આવેલા વાસ્તવિક વ્યાજ દરો ઊંચા રહ્યા, જેથી પૈસા ખર્ચવાને બદલે બચત કરનારાઓને લાભ થયો, અને અર્થતંત્રમાં વધુ મંદ ગતિ આવી.<ref>[http://eh.net/Clio/ASSAPapers/Hanes.pdf "1930માં યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ એવી પરિસ્થિતિમાં મુકાઈ ગયું હતું જે તરલતા શકંજાની શરતોને સંતુષ્ટ કરતી હતી. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110609112131/http://eh.net/Clio/ASSAPapers/Hanes.pdf |date=2011-06-09 }}[http://eh.net/Clio/ASSAPapers/Hanes.pdf 1929-1933 દરમિયાન ઓવરનાઈટ દરો શૂન્ય સુધી જતા રહ્યા અને 1930 સુધીમાં તળીયે જ રહ્યા."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110609112131/http://eh.net/Clio/ASSAPapers/Hanes.pdf |date=2011-06-09 }}</ref> કોંગ્રેસની ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડ છોડી દઈને બ્રિટનની જેમ યુએસ (US) ચલણ તરતુ ન મૂકવા માટેની જડતાને કારણે અંશતઃ રીતે, યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સમાં બ્રિટન કરતાં ઓછી ગતિથી સુધારો થતો હતો. 1933 કે જ્યાં સુધી યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ દ્વારા ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડ ત્યજી દેવાનો નિર્ણય લેવાયો અને અર્થતંત્રમાં સુધારા થવા લાગ્યા ત્યાં સુધી આવુ જ રહ્યું.<ref>''ધ યુરોપીયન ઈકોનોમિ બિટ્વીન વોર્સ'' ; ફેઈન્સ્ટેઈન, ટેમિન, અને ટોનિઓલો</ref> ==== ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડ ફરીથી અપનાવતાં બ્રિટિશ અચકાયું ==== 1939-1942 ના ગાળા દરમ્યાન "રોકડ આપો અને લઈ જાઓ" આધારે યુએસ (US) તેમજ અન્ય દેશો પાસેથી યુદ્ધસામગ્રી અને હથિયારો ખરીદવા માટે યુકે (UK) દ્વારા તેના મોટા ભાગના સોનાના સંગ્રહ ખતમ કરી દેવામાં આવ્યા.{{Citation needed|date=September 2007}} યુકે (UK)ના સોનાનાં ભંડાર ખૂટી જતાં વિન્સટન ચર્ચિલ યુદ્ધ પહેલાની ઢબની ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડ તરફ પાછા વળવાની અવ્યવહારિકતા સમજી ગયા. સરળ ભાષામાં કહીએ તો યુદ્ધે બ્રિટનને દેવાળિયું બનાવી દીધું. જોન મેનાર્ડ કેયનિસ, કે જેઓ ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડના વિરોધમાં દલીલ કરતા, તેમણે નાણાં છાપવાનો અધિકાર ખાનગી માલિકીની બેંક ઓફ ઈંગ્લેંડને હસ્તક કરવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો. કેયનિસે ફુગાવાની આડ અસરો વિષે ચેતવણી આપતા કહ્યું કે "ફુગાવાની સતત ચાલતી પ્રક્રિયા દ્વારા સરકાર તેમના નાગરિકોની સંપત્તિનો મહત્વનો ભાગ છુપાવી કે જપ્ત કરી શકે છે. આ પદ્ધતિ દ્વારા તે ફક્ત જપ્તિ જ નહીં પણ સ્વચ્છંદ રીતે જપ્તિ કરે છે; ઘણા લોકોને દરિદ્ર કરીને થોડાક લોકોને ધનવાન બનાવવામા આવે છે."<ref>જ્હોન મેન્રેડ ઈકોનોમિક કોન્સિક્વન્સિસ ઓફ ધ પીસ, 1920.</ref> કદાચ આજ કારણને લીધે, 1944માં બ્રેટન વુડ્સ કરાર દ્વારા આંતરરાષ્ટ્રીય નાણાં ભંડોળની સ્થાપના થઈ અને કેટલાક દેશોના ચલણનું યુએસ (US) ડોલરમાં તેમજ તે પછી સોનામાં રૂપાંતરની શક્યતા પર આધારિત આંતરરાષ્ટ્રીય નાણાકીય તંત્ર અસ્તિત્વમાં આવ્યું. તેણે આંતરરાષ્ટ્રીય વેપારમાં લાભ મેળવવા માટે દેશો દ્વારા તેમના ચલણમાં હેરફેર કરતા પણ અટકાવ્યા.{{Citation needed|date=January 2010}} === યુદ્ધ પછી આંતરરાષ્ટ્રીય સુવર્ણમાન-ડોલર ચલણ પદ્ધતિ (1946-1971) === {{Main|Bretton Woods system}} બીજા વિશ્વ યુદ્ધ બાદ, બ્રેટન વુડ્સ કરાર દ્વારા ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડની સમકક્ષ એક પ્રણાલી અમલમાં મુકવામાં આવી હતી. આ પ્રણાલી હેઠળ, સંખ્યાબંધ દેશોએ તેમના વિનિમય દરો યુએસ (US) ડોલરની સમકક્ષ નિર્ધારિત કર્યા હતા. યુએસ (US) દ્વારા સોનાની કિંમત $35 પ્રતિ ઔંસ રાખવાનું વચન આપવામાં આવ્યું હતું. ગર્ભિતરીતે, ત્યારે, તમામ ચલણો ડોલરના પ્રમાણમાં નિર્ધારિત થયા જેમના સોનાના સંદર્ભમાં ચોક્કસ મૂલ્યો હતા. ફ્રાન્સના પ્રમુખ ચાર્લ્સ ડે ગૌલેના શાસન હેઠળ 1970 સુધી, ફ્રાન્સે પોતાના ડોલર ભંડોળમાં ઘટાડો કર્યો હતો, યુએસ (US) સરકાર પાસેથી સોનું મેળવવા માટે તેનો વેપાર કર્યો હતો, આ રીતે યુએસ (US) અર્થતંત્રનો વિદેશમાં પ્રભાવ ઘડાટ્યો હતો. વિએતનામના યુદ્ધ માટેના સંઘીય ખર્ચાઓની નાણાં તંગી સહિત આ કારણે, 1971માં પ્રમુખ રિચર્ડ નિક્સને સીધી જ સોનામાં ડોલરની પરિવર્તિતતાને બંધ કરી દીધી હતી, જેના કારણે સમગ્ર તંત્ર ભાંગી પડ્યું હતું, સામાન્યપણે તેને નિક્સોન આંચકા (નિક્સન શોક) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. == પદ્ધતિ == કોમોડિટી નાણાંનો સંગ્રહ કરવો તેમજ હેરફેર કરવી મુશ્કેલ છે. તે સરકારને તેમના અધિકારક્ષેત્રમાંના વાણિજ્ય પ્રવાહના નિયમન કે અંકુશની એટલી સરળતા ન આપી શકે જેટલું કે પ્રમાણિત ચલણ આપી શકે છે. આ રીતે કોમોડિટી નાણાં પ્રતિનિધિરૂપ નાણાંને તાબે થયા અને સોના તેમજ અન્ય રોકડને પીઠબળ તરીકે રાખવામાં આવ્યા. સોનુ તેની દુર્લભતા, ટકાઉપણા, વિભાજકતા, જંગમ પ્રકૃતિ તથા ઘણી વખત ચાંદી સાથેના સંયોગની તેની ઓળખાણની સરળતાના<ref name="ease"/> કારણે નાણાંનું એક સર્વસાધારણ સ્વરૂપ હતું. ચાંદી લાક્ષાણિક રીતે ચલણમાં હેરફેર મુખ્ય માધ્યમ હતું, જ્યાં સોનુ નાણાકીય ભંડોળ માટેની ધાતુ તરીકે હતું. ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડને અર્થતંત્રની નાણાંની માંગને અનુરૂપ હેરફેર કરવી મુશ્કેલ છે, જે આર્થિક કટોકટીના પ્રત્યુત્તર તરીકે મધ્યસ્થ બેંકો દ્વારા વપરાતાં અન્યોતર માપદંડો સામે વ્યવહારિક અડચણ ઉભી કરી શકે છે.<ref>{{Cite journal |first=Asli |last=Demirgüç-Kunt |coauthors=Enrica Detragiache |year=2005 |month=April |title=Cross-Country Empirical Studies of Systemic Bank Distress: A Survey |journal=[[National Institute Economic Review]] |volume=192 |issue=1 |pages=68–83 |doi=10.1177/002795010519200108 |url=http://ner.sagepub.com/cgi/reprint/192/1/68 |access-date=2008-11-12 |oclc=90233776 |issn=0027-9501 |archive-date=2009-05-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090531220818/http://ner.sagepub.com/cgi/reprint/192/1/68 |url-status=dead }}</ref> ચલણના પ્રતિ એકમ દીઠ સિક્કાની માત્રા સહિત સોનાનુ પીઠબળ કેવી રીતે અમલમાં મૂકવું તે ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડ વૈવિધ્યતાપૂર્વક દર્શાવે છે. ચલણ પોતે જ ફક્ત કાગળ છે અને કોઈ ''સ્વાભાવિક'' મૂલ્ય ધરાવતું નથી, પણ તે વેપારીઓ દ્વારા સ્વીકાર્ય છે કારણ કે કોઈ પણ સમયે સમતુલ્ય પદાર્થના બદલામાં તેને પરત કરી શકાય છે. દા.ત. યુએસ (US) નું ચાંદી માટેનુ પ્રમાણપત્ર ચાંદીના સાચા ટુકડાની બદલે પરત કરી શકાય. પ્રતિનિધિરૂપ નાણાં તથા ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડ મહામંદી વખતે કેટલાક દેશોમાં દેખાતા નાણાકીય નીતિના દુરૂપયોગ અને અતિ ફુગાવા સામે નાગરિકોને રક્ષણ આપે છે. જોકે, એ પણ તેની મુશ્કેલીઓ તથા ટીકાકારોથી મુક્ત નહોતા જેથી બ્રેટન વુડ્સ પદ્ધતિના આંતરરાષ્ટ્રીય સ્વીકાર પછી તે અંશતઃ રીતે ત્યજી દેવામા આવ્યા હતા. છેવટે 1971માં એ સમગ્ર તંત્ર પડી ભાંગ્યુ, ત્યાં સુધીમાં લગભગ બધા દેશો આદેશાત્મક નાણાં પદ્ધતિ અપનાવી ચુક્યા હતા. પાછળથી આવેલા વિશ્લેષણો અનુસાર, જે દેશ વહેલી તકે ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડ છોડી ગયા તેઓ મહામંદીમાંથી પોતાના અર્થતંત્રના ઉગારવા અંગે વિશ્વાસપાત્ર આગાહી કરી શક્યા. દા.ત. ગ્રેટ બ્રિટન અને સ્કેનડિનેવિયા કે જેમણે 1931માં ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડ છોડી દીધી, તેઓ ફ્રાન્સ તથા બેલ્જીયમ જેવા લાંબા ગાળા સુધી ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડ પર રહેનારા રાષ્ટ્રો કરતાં ખૂબ વહેલાં ઉગરી ગયા. ચીન જેવા દેશો કે જ્યાં ચાંદીની ચલણ પદ્ધતિ હતી, તેઓ મંદીને સંપૂર્ણપણે નિવારી શક્યા. વિકાસશીલ દેશો સહિત અન્ય ઘણાં દેશોમાં ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડને છોડવા તથા તે દેશની મંદીની તીવ્રતાના માપદંડ તેમજ તે મંદીમાંથી ઉગરવા માટે લાગેલ સમય વચ્ચે સંબંધ ખૂબ સુસંગત લાગ્યો. આ સમજાવે છે કે મંદીનો સમયગાળો તેમજ અનુભવો જુદા જુદા દેશોના અર્થતંત્રમાં ભિન્ન કેમ રહ્યા.<ref>બેર્નેન્ક, બેન (2 માર્ચ, 2004), "રિમાર્કસ બાય ગવર્નર બેન એસ. બેર્નેન્ક: મની, ગોલ્ડ એન્ડ ધ ગ્રેટ ડીપ્રેસન", એચ.પાર્કર વિલિસ આર્થિક નીતિ પર લેક્ટરમાં, વોશિંગ્ટન એન્ડ લી યુનિવર્સિટિ, લેક્સિંગ્ટન, વર્જિનિયા.</ref> === ભિન્ન ભિન્ન વ્યાખ્યાઓ === 100% ભંડોળ ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડ કે સંપૂર્ણ સુવર્ણમાન પદ્ધતિ ત્યારે જ અમલીકૃત કહેવાય જ્યારે નાણાકીય સત્તાધીશો પાસે તેમના દ્વારા બહાર પડાયેલ બધા જ પ્રતિનિધિરૂપ નાણાંને આપેલ વિનિમય દરે સંપૂર્ણપણે સોનામાં રૂપાંતરિત કરવા પૂરતું સોનુ હોય. ઘણી વખત પ્રચલિત ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડના અન્ય સ્વરૂપોથી તેને આલગ પાડવા માટે ગોલ્ડ સ્પીશી સ્ટાન્ડર્ડ (સુવર્ણમાન સિક્કા ચલણ પદ્ધતિ) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. 100% ભંડોળ સુવર્ણમાનનો અમલ સામાન્યપણે મુશ્કેલ ગણાય{{By whom|date=March 2009}} છે કારણ કે દુનિયાનો સોનાનો જથ્થો સોનાના પ્રવર્તમાન ભાવે વૈશ્વિક આર્થિક પ્રવૃત્તિઓને ઝીલવા માટે ખૂબ નાનો છે. જો તે અમલમાં મૂકવામાં આવે તો સોનાનો ભાવ અનેક ગણો વધી જાય. {{Citation needed|date=March 2009}} આવુ અપૂર્ણાંક ભંડોળ બેંકિંગ પદ્ધતિને કારણે થાય છે. નાણાંનું ઉત્પાદન મધ્યસ્થ બેંક દ્વારા કરવામાં આવે છે તેમજ હેરાફરીમાં ખર્ચવામાં આવે છે, તેથી નાણાં ગુણાંક દ્વારા વધે છે. પાછળથી અપાતું દરેક ધિરાણ અને પુનઃથાપણ નાણાકીય આધારના વિસ્તરણમાં પરિણમે છે. તેથી, કોલ આપેલ વિનિમય દર સતત ગોઠવતા રહેવું પડે છે. આંતરરાષ્ટ્રીય ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડમાં (કે જે સંબંધિત દેશોમાંની આંતરિક ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડ પર આધારિત છે)<ref>ધ ન્યૂ પેલગ્રેવ ડિક્શનરી ઓફ ઈકોનોમિક્સ, બીજી આવૃત્તિ (2008), ભાગ.3, એસ (S).695</ref> સોનું કે ચોક્કસ ભાવે સોનામાં પરિવર્તિત કરી શકાય તેવું ચલણ આંતરરાષ્ટ્રીય ચૂકવણી માટેનાં સાધન તરીકે વપરાય છે. આ પદ્ધતિમાં, જો વિનિમય દર ટંકશાળ દ્વારા નિર્ધારિત દરથી એક દેશથી બીજા દેશ દરિયાઈ માર્ગે સોનું મોકલવાની કિંમત કરતા વધુ પ્રમાણમાં વધે કે ઘટે તો જ્યાં સુધી દરો અધિકૃત સ્તર પર ન આવે ત્યાં સુધી મોટા પ્રમાણમાં આવક કે જાવક થયા કરે છે. આંતરરાષ્ટ્રીય ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડ ઘણી વખત સોના સાટે ચલણ પરત કરવાનો અધિકાર ધરાવતા વ્યક્તિ વિશેષ પર અંકુશ રાખે છે. બ્રેટન વુડ્સ પદ્ધતિ હેઠળ તે વિશેષ ઉપાડ હક્ક(સ્પેશીયલ ડ્રોઈંગ રાઈટ્સ) એટલે કે “એસડીઆરએસ” (SDRs) કહેવાતા હતા.{{Citation needed|date=November 2008}} == ફાયદાઓ == * લાંબા ગાળાની ભાવ સ્થિરતાએ ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડના એક મોટા ગુણ તરીકે વર્ણવવામાં આવે છે.<ref>બોર્ડો, માઈકલ ડી. (2008). "ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડ". http://www.econlib.org/library/Enc/GoldStandard.html. ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડનો શ્રેષ્ઠ ગુણ એ છે કે તે લાંબા ગાળાની સ્થિરતાની ખાતરી આપે છે.</ref> ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડ હેઠળ ફુગાવાનું ઊંચું સ્તર ક્યારેક જ જોવા મળે છે તેમજ અતિફુગાવો તો અશક્ય જ છે કારણ કે નાણાં પુરવઠો એજ દરે વધે છે કે જે દરે સોનાનો પુરવઠો વધે છે. માલસામાનના સતત વધતા પુરવઠાને પહોંચી વળવા હરહંમેશ વધતા રહેતા નાણાંના પ્રમાણને કારણે થતા સમગ્ર અર્થતંત્રમાં ભાવવધારો ક્યારેક જ થાય છે, કારણકે સિક્કામાં પરિવર્તિત કરી શકાય તે માટે ઉપલબ્ધ સોના દ્વારા નાણાકીય ઉપયોગમાં લેવાય તેવા સોનાની માત્રા મર્યાદિત રહે છે. ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડ હેઠળ ફુગાવાનું ઊંચું સ્તર ત્યારે જ જોવા મળે કે જ્યારે યુદ્ધને કારણે અર્થતંત્રનો મોટો હિસ્સો નાશ પામે અને ઉત્પાદનના સાધનો ઘટી જાય અથવા સોનાનો કોઈ મોટો એવો નવો સ્ત્રોત મળી આવે. યુએસ (US) માં આવા યુદ્ધ સમયમાંનો એક સમય નાગરિક યુદ્ધ નો હતો કે જેણે દક્ષિણના અર્થતંત્રનો નાશ કર્યો,<ref>http://eh.net/encyclopedia/article/ransom.civil.war.us {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111224191049/http://eh.net/encyclopedia/article/ransom.civil.war.us |date=2011-12-24 }} નાગરિક યુદ્ધનું અર્થશાસ્ત્ર યુદ્ધ દરમિયાન આવેલી આર્થિક મંદીના કારણે કેન્દ્રને પણ ફુગાવાનો અનુભવ થયો હતો; 1865ના અંતમાં યુદ્ધના કારણે ગ્રાહક મૂલ્ય સૂચકાંક 100થી વધીને 175 પહોંચી ગયો હતો.</ref> જ્યારે કેલિફોર્નિયાનાં સોનાનાં ધસારાએ બહાર પાડવા માટે ઘણુ બધું સોનુ ઉપલબ્ધ કરાવી આપ્યું.<ref>http://eh.net/encyclopedia/article/whaples.goldrush {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120626195316/http://eh.net/encyclopedia/article/whaples.goldrush |date=2012-06-26 }} 1792થી 1847 સુધી કેલિફોર્નિયા સોનાનો ધસારો એકંદરે યુએસ (US)નું સોનાનું ઉત્પાદન માત્ર લગભગ 37 ટન હતું. માત્ર કેલિફોર્નિયાનું ઉત્પાદન 1849માં આ આંકડો વટાવી ગયું, અને 1848થી 1857 સુધીનું વાર્ષિક ઉત્પાદન સરરેશ 76 ટન હતું. ... 1850થી 1855 દરમિયાન હોલસેલ ભાવોમાં ૩૦ ટકા વધારો અને કેલિફોર્નિયા તેમજ ઓસ્ટ્રેલિયામાં સોનાના ઉત્પાદનમાં વધારો અને સોનાના ધસારો એકબીજા સાથે જોડાયેલા છે.</ref> * સરકાર દ્વારા વધુ પડતા કાગળનું ચલણી નાણું બહાર પાડીને ભાવ વધારવાની શક્તિ પર ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડ અંકુશ રાખે છે. તે ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડ અપનાવનારા દેશો વચ્ચે ચોક્કસ આંતરરાષ્ટ્રીય વિનિમય દર આપે છે, અને તેથી આંતરરાષ્ટ્રીય વેપારમાં રહેલી અનિશ્વિતતાઓને ઘટાડે છે. ઐતિહાસિક રીતે, વિભિન્ન દેશો વચ્ચેની ભાવ સપાટીની વિષમતાની ચૂકવણીની તુલાનો બંધ બેસાડવા માટેનાં તંત્ર કે જે "મૂલ્ય ભંડોળ પ્રવાહ તંત્ર" તરીકે પણ ઓળખાય છે તેના દ્વારા આપમેળે અંશતઃ કે સંપૂર્ણપણે સમાધાન આવી જાય છે. * ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડ સરકાર દ્વારા કરવામાં આવતા દીર્ઘકાલીન ખાધ વધારે તેવા ખર્ચાને ખૂબ મુશ્કેલ બનાવી દે છે, કેમકે તે સરકારને તેમના દેવાંનુ વાસ્તવિક મૂલ્ય કૃત્રિમ રીતે વધારી દેતા અટકાવે છે.<ref>Gold and Economic Freedom by Alan Greenspan http://www.constitution.org/mon/greenspan_gold.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100925231456/http://constitution.org/mon/greenspan_gold.htm |date=2010-09-25 }}</ref> સરકારી દેવાના છેલ્લા ઉપાય તરીકે મધ્યસ્થ બેંક અમર્યાદિત ગ્રાહક ન બની શકે. સોનાનો પુરવઠો મર્યાદિત હોવાના કારણે મધ્યસ્થ બેંક ઈચ્છાનુસાર નાણાંના અમર્યાદિત જથ્થાનુ સર્જન કરી શકે નહી. == ગેરફાયદા == [[ચિત્ર:Gold price.png|thumb|250px|1968થી સોનાની કિંમતો (યુએસ (US)$ પ્રતિ ઔંસ), સામાન્ય યુએસ (US) $માં અને ફુગાવા સરભર યુએસ (US) $માં.]] * ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડનો ઉપયોગ કરી અર્થતંત્ર સોનાના પુરવઠા કરતા વધુ ઝડપે વધતું હોય ત્યાં ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડ મંદી કે ભાવ ઘટાડાની પરિસ્થિતિ સર્જે છે. જ્યારે અર્થતંત્ર તેના નાણાં પુરવઠા કરતા ઝડપથી વધતુ હોય, તો તે નાણાંનો ઉપયોગ મોટા કદનાં વ્યવહારો કરવા માટે જ કરવો જોઇએ. આ સિદ્ધ કરવા માટેના મુખ્ય રસ્તા નાણાંની ઝડપી હેરફેર અથવા તો વ્યવહારની પડતર ઓછી કરવી હોઈ શકે. જો મંદી પડતરને નીચે લઈ જાય તો નાણાંના દરેક એકમનુ વાસ્તવિક મૂલ્ય ઓછું થઈ જાય છે. આ રોકડા નાણાંનુ મૂલ્ય ઘટાડે છે અને વાસ્તવિક મિલકતોનું નાણાકીય મૂલ્ય ઘટાડે છે જેથી એ જ મિલકત ઓછા પૈસા આપીને ખરીદી શકાય છે. પરિણામે તે દેવાનું મૂડી સામેનું પ્રમાણ વધારે છે. દા.ત. વ્યાજ દરને અચળ રાખતાં, ચોક્કસ દરના ગૃહધિરાણની માસિક પડતર સરખી જ રહે છે, પણ ઘરની કિંમત ઓછી થઈ જાય છે અને ધિરાણ પરત કરવા માટે જરૂરી નાણાંનું મૂલ્ય વધતું જાય છે. રોકડ બચતો માટે મંદી કે ભાવ ઘટાડો લાભકારક નીવડે છે.{{Citation needed|date=September 2010}} * મંદી બચતકર્તાઓ<ref>http://online.wsj.com/article/NA_WSJ_PUB:SB10001424052748704779704574554830014559864.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110408033454/http://online.wsj.com/article/NA_WSJ_PUB:SB10001424052748704779704574554830014559864.html |date=2011-04-08 }} જેમણે નાણાં બચાવી રાખ્યા હતા તેમને મંદીના કારણે ફાયદો થયો.</ref><ref>http://208.106.154.79/story.aspx?82504cb2-de36-4934-bd4f-6912fbca58cc{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} જેમણે બચત કરી હતી તેમને મંદીથી ફાયદો થયો.</ref> માટે લાભકરક તેમજ દેવાદારો<ref>http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&amp;sid=am.gkYZFlB0A “મંદીએ દેવાદારોને નુક્સાન પહોંચાડ્યું જ્યારે બચતકર્તાઓને ફાયદો કરાવ્યો,” ડ્રૂ મેટુસે ટેલિફોનિક ઈન્ટરવ્યુમાં જણાવ્યું, ન્યૂ યોર્ક ખાતે બેંક ઓફ અમેરિકા સિક્યુરિટીઝ-મેરિલ લિન્ચ ખાતે વરિષ્ઠ અર્થશાસ્ત્રી. “જો તમે હાલમાં ઉધારી લેશો અને અમે મંદીના સમયમાંથી પસાર થઈએ તો, તમારા દેવાની કિંમત ટોચે પહોંચી જાય”.</ref><ref>http://www.dailypaul.com/node/120184 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101007203050/http://www.dailypaul.com/node/120184 |date=2010-10-07 }} જે તેનાથી વિપરિત બચતકર્તાને લાભ કરાવે છે અને દેવાદારને નુક્સાન કરાવે છે, અને મોટાભાગની સરકારો કે જે આધુનિક યુગમાં સૌથી મોટી દેવાદારો બની રહી છે.</ref> માટે નુકસાનકારક હોય છે. આથી દેવાનો વાસ્તવિક બોજો વધે છે, જે દેવાદારોને તેમના ખર્ચા ઓછા કરી દેવું ચૂકવવા અથવા નાદારી નોંધવા વિવશ કરે છે. લેણદારો સમૃદ્ધ બનતા જાય છે, પરંતુ તેઓ પોતાની વધારાની સમગ્ર સંપત્તિ વાપરી નાખવાને બદલે થોડોક ભાગ બચાવી રાખવાનું પસંદ કરી શકે છે. આમ એકંદરે વપરાશ કે ખર્ચની માત્રા ઓછી થવા લાગે છે.<ref name="economist.com">http://www.economist.com/node/13610845 ફુગાવો ખરાબ છે, પરંતુ મંદી તો વધુ આકરી છે.</ref> મંદી મધ્યસ્થ બેંકને પણ તેની ખર્ચ કે વપરાશ વધારવાની શક્તિથી વંચિત કરી દે છે.<ref name="economist.com"/> મંદીને અંકુશમાં રાખવી ખૂબ મુશ્કેલ ગણાય છે તેમજ તે ગંભીર આર્થિક જોખમ પણ છે. જોકે વ્યવહારમાં સરકારો માટે ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડ છોડી દઈને અથવા કૃત્રિમ ખર્ચા કરીને મંદીને હંમેશા અંકુશમાં રાખવી શક્ય હોય છે.<ref name="economist.com"/><ref>{{cite news| url=http://www.economist.com/node/16590992?story_id=16590992&CFID=136849207&CFTOKEN=92989586 | work=The Economist | title=The central bankers' burden | date=2010-07-15}}</ref><ref>http://fraser.stlouisfed.org/docs/meltzer/fisdeb33.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100815233315/http://fraser.stlouisfed.org/docs/meltzer/fisdeb33.pdf |date=2010-08-15 }}. ઈરવિંગ ફીશર મહામંદીની દેવા મંદી પદ્ધતિ “બે મુખ્ય પાસાઓની તુલનાએ ઉપરોક્ત નામે ગૌણ ભૂમિકા ભજવી છે, અર્થાત તુરંત બાદ મંદી સાથે અને તેનાથી દેવાદારીની શરૂઆત” અને “મારી પાસે, હાલમાં, એવી પ્રબળ ધારણા છે કે આ બે આર્થિક રોગો, દેવાનો રોગ અને ભાવના સ્તરનો રોગ, અન્યોને સાથે રાખવા કરતા વધુ મહત્વપૂર્ણ કારણો છે".</ref> * અત્યાર સુધીમાં ખાણમાંથી ખોદી કાઢવામા આવેલ સોનાની અંદાજીત માત્રા લગભગ 1,42,000 મેટ્રિક ટન છે.<ref>{{Cite book|last=Butterman |first=W.C. |coauthors=Earle B. Amey III |title=Mineral Commodity Profiles—Gold |url=http://pubs.usgs.gov/of/2002/of02-303/OFR_02-303.pdf |format=PDF|access-date= 2008-11-12 |year=2005 |publisher=[[United States Geological Survey]] |location=[[Reston, Virginia]] |oclc=62034878}}{{Page needed|date=September 2010}}</ref> સોનાનો ભાવ $ 1,000 પ્રતિ ઔંસ કે $ 32,500 પ્રતિ કિલોગ્રામ ધારી લેતાં, અત્યાર સુધી ખોદી કાઢવામાં આવેલા સોનાનુ કુલ મૂલ્ય $ 4.5 ટ્રિલિયન જેટલું થાય. આ રકમ માત્ર યુએસ (US)માં જ ફરતાં નાણાં કરતા પણ ઓછી છે, કે જ્યાં $ 8.3 ટ્રિલિયન કરતા વધુ નાણાં ચલણમાં અથવા થાપણ (M2) તરીકે રહેલા છે.<ref>{{Cite web|url=http://www.federalreserve.gov/releases/h6/current/default.htm |title=Money Stock and Debt Measures |access-date= 2008-03-16 |publisher=Federal Reserve Board |date=2008-03-13}}</ref> તેથી, અપૂર્ણાંક બેકિંગ ભંડોળનો ફરજિયાત અંત લાવી ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડ તરફ પાછા વળતા સોનાના પ્રવર્તમાન મૂલ્યમાં નોંધપાત્ર વધારો થશે, અને તેના કારણે સોનાનાં હાલમાં થતા વપરાશમાં ઘટાડો થશે.<ref name="Warburton"/> દા.ત. $ 1,000 પ્રતિ ઔંસના પ્રમાણનો ઉપયોગ કરવાને બદલે $ 2,000 પ્રતિ ઔંસનું પ્રમાણ અસરકારક રીતે સોનાનું મૂલ્ય વધારીને $ 9 ટ્રિલિયન સુધી કરી શકે છે. જોકે, એ ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડની કાર્યક્ષમતા નહીં પરંતુ ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડ તરફ પાછા ફરવાનો ગેરફાયદો છે. ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડના કેટલાક તરફદારો તેને સર્વમાન્ય તથા જરૂરી ગણાવે છે<ref name="Paul">{{Cite book|first=Ron |last=Paul |authorlink=Ron Paul |coauthors=[[Lewis Lehrman]] |title=The case for gold: a minority report of the U. S. Gold Commission |url=http://www.mises.org/books/caseforgold.pdf |format=PDF|access-date= 2008-11-12 |publisher=[[Cato Institute]] |location=[[Washington, D.C.]] |year=1982 |page=160 |isbn=0-932790-31-3 |oclc=8763972}}</ref> જ્યારે અન્યો, કે જે અપૂર્ણાંક ભંડોળ બેંકિંગનો વિરોધ કરતા નથી તેઓ, એવી દલીલ કરે છે કે થાપણ નહી પણ આધારભૂત ચલણ બદલવાની જરૂર છે.{{Citation needed|date=March 2009}} આધારભૂત ચલણ (M0)નું મૂલ્ય ઉપર આપેલ રકમ (M2) ના માત્ર દસમાં ભાગ જેટલું જ છે.<ref>Data from http://www.federalreserve.gov/releases/h6/hist/ ના સ્વરૂપે વ્યાખ્યા આપી. [[:File:Components of the United States money supply2.svg]]</ref> * ઘણા અર્થશાસ્ત્રીઓ એવુ માને છે કે આર્થિક અધોગતિના સમયમાં નાણાંનો પુરવઠો વધારીને આર્થિક મંદીને ઘટાડી શકાય છે.<ref name="Mankiw">{{Cite book|last=Mankiw |first=N. Gregory |title=Macroeconomics |publisher=Worth |year=2002 |edition=5th |pages=238–255|isbn=0324171900}}</ref> ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડનું અનુકરણ કરવાનો અર્થ એવો થાય કે નાણાંની માત્રા સોનાના પુરવઠા દ્વારા નિર્ધારિત થશે, અને નાણાકીય નીતિ આર્થિક મંદીના સમયમા અર્થતંત્રને સ્થિર કરવા માટે ઉપયોગી નહી રહે.<ref name="Slate: Krugman ">{{Cite web|url=http://www.slate.com/id/1912/|title=The Gold Bug Variations|last=Krugman |first=Paul |publisher=Slate.com|access-date= 2009-02-13}}</ref> ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડને મહામંદી માટે અંશતઃ રીતે જવાબદાર ઠરાવવા માટે આવા કારણો આપીને કહેવાય છે કે, ફેડરલ રિઝર્વ બજારમાં કાર્યરત મંદીના પરિબળોને અંકુશમાં રાખવા માટે પૂરતા પ્રમાણમાં ધિરાણનુ વિસ્તરણ કરવામા અસફળ રહ્યું છે. આ પ્રકારના મતના વિરોધીઓ એવી દલીલ કરે છે કે 1930 ના દાયકામાં ફેડરલ રિઝર્વ પાસે ધિરાણ વિસ્તરણ માટે જરૂરી સોનું ઉપલબ્ધ હતું પણ ફેડ સંચાલકો તેનો ઉપયોગ કરવામાં નિષ્ફળ નીવડ્યા હતા.<ref>ટીમ્બરલેક, રિચર્ડ એચ. 2005. "ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડ એન્ડ ધ રીઅલ બિલ્સ ડોક્ટ્રીન ઈન યુએસ (US) મનિટરી પોલિસી". ''ઇકોનોમિક જર્નલ વોચ'' 2(2): 196-233. [http://econjwatch.org/issues/volume-2-issue-2-august-2005 ]</ref> * નાણાકીય નીતિ સોનાનાં ઉત્પાદનના દર દ્વારા નિર્ધારિત થાય છે. ચલણમાં વપરાતા સોનાની માત્રા વધવાથી ફુગાવો તેમજ ઘટવાથી મંદીની પરિસ્થિતિ સર્જાઈ શકે છે.<ref name="BradDeLong">{{Cite web |url=http://www.j-bradford-delong.net/Politics/whynotthegoldstandard.html |title=Why Not the Gold Standard? |date=1996-08-10 |last=DeLong |first=Brad |authorlink=J. Bradford DeLong |publisher=[[University of California, Berkeley]] |location=[[Berkeley, California]] |access-date=2008-09-25 |archive-date=2010-10-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101018035441/http://www.j-bradford-delong.net/politics/whynotthegoldstandard.html |url-status=dead }}</ref><ref name="Bordo 2008">{{cite encyclopedia |last=Bordo |first=Michael D. |editor=David R. Henderson |encyclopedia=[[Concise Encyclopedia of Economics]] |title=Gold Standard |url=http://www.econlib.org/library/Enc/GoldStandard.html |access-date= 2010-08-28 |year=2008 |publisher=Liberty Fund |location=Indianapolis |isbn=0-86597-666-X |oclc=123350134}}</ref> કેટલાક લોકો એવુ પણ માને છે કે મહામંદીની તીવ્રતા તેમજ સમયગાળો વધારવામાં આનો ફાળો હતો, કારણ કે ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડ મધ્યસ્થ બેંકોને ચુસ્ત નાણાકીય નીતિ અપનાવવા માટે વિવશ કરતી જેથી મંદી સર્જાતી.<ref name="Warburton">{{Cite book|last=Warburton |first=Clark |title=Depression, Inflation, and Monetary Policy: Selected Papers, 1945-1953 |url=https://archive.org/details/depressioninflat0000warb |year=1966 |publisher=[[Johns Hopkins University Press]] |location=[[Baltimore]] |oclc=736401 |pages=[https://archive.org/details/depressioninflat0000warb/page/25 25]–35 |chapter=The Monetary Disequilibrium Hypothesis}}</ref><ref name="jdh"/> જોકે મિલ્ટન ફ્રેડમેન એવી દલીલ કરતા કે યૂનાઈટેડ સ્ટેટ્સમાં મહામંદીની તીવ્રતા માટેનું મુખ્ય કારણ ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડ નહીં પણ ફેડરલ રિઝર્વ હતું, કારણ કે તેણે જાણી જોઈને નાણાકીય નીતિને ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડ માટે જરૂર હોય તે કરતા વધુ કડક રાખી.<ref>http://www.pbs.org/fmc/interviews/friedman.htm "''ફેડરલ રિઝર્વ પ્રવૃત્તિ માટે અપાયેલા સ્પષ્ટતા પૈકી એક એ છે કે, તેઓ ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડ સાથે જોડાયેલા છે.. '' ''સુવર્ણમાન પદ્ધતિ પાસાઓને અંકુશમાં નથી રાખતી, અને ફેડરલ રિઝર્વ પાસે હંમેશ માટે પુરતુ સોનું છે માટે તેમણે હંમેશા જ્યારે પણ નાણાંના જથ્થામાં વધારો કર્યો છે જ્યારે સોનાની જરૂરિયાતને જાળવી રાખી છે. '' </ref> ઉપરાંત 1936 અન 1937માં ફેડરલ રિઝર્વ દ્વારા બેંક ભંડોળમાં કરવામા આવેલા ત્રણ વધારા કે જેમણે બેંક ભંડોળ બમણું કરી દીધુ<ref>http://www.jstor.org/pss/4538817 ઓગસ્ટ 1936થી મે 1937 દરમિયાન ફેડરલ રિઝર્વે અનામતની જરૂરિયાત બમણી કરી દીધી.</ref> તે નાણાં પુરવઠાનાં વધુ એક સંકોચન તરફ દોરી ગયા. * જોકે ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડ લાંબા ગાળાની ભાવ સ્થિરતા આપે છે પણ ટૂંકા ગાળામા તે ભાવોની ભારે હિલચાલ પણ સર્જે છે. યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં 1879 થી 1913ની વચ્ચે ભાવસપાટીની વાર્ષિક વધઘટનો ગુણાંક તફાવત 17.0 હતો જ્યારે 1943 થી 1990 વચ્ચે તે ફક્ત 0.88 હતો.<ref name="Bordo 2008"/> એન્ના સ્વાર્ત્ઝ તેમજ અન્યો દ્વારા એવી દલીલ કરવામાં આવી કે આ પ્રકારની ટૂંકા ગાળાની ભાવ અસ્થિરતા નાણાકીય અસ્થિરતા તરફ દોરી જઈ શકે છે કારણકે લેણદારો તેમજ દેવાદારો તેમના દેવાનાં મૂલ્ય વિષે અનિશ્વિત બને છે.<ref>માઈકલ ડી. બોર્ડો અને ડેવીડ સી. વીલોક [http://research.stlouisfed.org/publications/review/98/09/9809dw.pdf ધ ફેડરલ રિઝર્વ બેંક ઓફ સેન્ટ લુઈસમાં ''સમીક્ષા'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120107170205/http://research.stlouisfed.org/publications/review/98/09/9809dw.pdf |date=2012-01-07 }} સપ્ટેમ્બર/ઓક્ટોબર 1998.</ref> * કેટલાક લોકો એમ કહે છે કે જ્યારે સરકારની આર્થિક પરિસ્થિતિ નબળી હોય ત્યારે ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડ સટ્ટાકૃત હુમલાઓ પ્રત્યે અતિ સંવેદનશીલ બને છે, છતા બીજા ઘણા લોકો કહે છે કે આ ભય સરકારને જોખમી નીતિઓ (જુઓ નૈતિક સંકટ) અપનાવતી અટકાવે છે. દા.ત. કેટલાક લોકો એવુ માને છે કે 1920ની અસામાન્ય રીતે સરળ ધિરાણ નીતિ પછી મહામંદીમાં પોતાના નાણાંની વિશ્વાસનિયતા ટકાવી રાખવા યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સને વ્યાજ દરો ઘટાડવાની ફરજ પડી હતી.<ref name="jdh">{{Cite web |first=James D. |last=Hamilton |authorlink=James D. Hamilton |url=http://www.econbrowser.com/archives/2005/12/the_gold_standa.html |title=The gold standard and the Great Depression |access-date=2008-11-12 |work=Econbrowser |date=2005-12-12 |archive-date=2011-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111016101704/http://www.econbrowser.com/archives/2005/12/the_gold_standa.html |url-status=dead }} આ પણ જૂઓ {{Cite journal |first=James D. |last=Hamilton |authorlink=James D. Hamilton |year=1988 |month=April |title=Role of the International Gold Standard in Propagating the Great Depression |journal=Contemporary Economic Policy |volume=6 |issue=2 |pages=67–89 |doi=10.1111/j.1465-7287.1988.tb00286.x |url=http://www3.interscience.wiley.com/journal/120017201/abstract |access-date=2008-11-12 |archive-date=2013-01-05 |archive-url=https://archive.today/20130105094836/http://www3.interscience.wiley.com/journal/120017201/abstract |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://archive.today/20130105094836/http://www3.interscience.wiley.com/journal/120017201/abstract |date=2013-01-05 }}</ref> આ ગેરલાભ માત્ર ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડ જ નહીં પણ બધી જ ચોક્કસ વિનિમય દર ધરાવતી પદ્ધતિઓમાં રહે છે. ચોક્કસ વિનિયમ દર ધરાવતી તમામ પદ્ધતિઓ નબળી જણાય તે સટ્ટાકૃત હુમલાઓનો ભોગ બની શકે.<ref>http://web.mit.edu/krugman/www/crises.html આ વ્યૂહરચનાનું શ્રેષ્ઠ ઉદાહરણ છે, બેશક પણે, 1992માં બ્રિટિશ પાઉન્ડ પર જ્યોર્જ સોરોસનો પ્રહાર. નીચેના કેસ સ્ટડીમાં દલીલ કર્યા પ્રમાણે, કોઈપણ કિસ્સામાં વિનિમય દર તંત્રની બહાર પાઉન્ડ ઘટ્યો હોવાની શક્યતા છે; પરંતુ સોરોસના પગલાંએ અન્ય કોઈ સ્થિતિમાં બહાર આવવા કરતા વહેલા નીકળવાની સ્થિતિ ઉભી કરી.</ref> * જો કોઈ દેશ પોતાના ચલણનું અવમૂલ્યન કરવા ઈચ્છતો હોય તો, અવમૂલ્યનની પદ્ધતિના આધારે, આદેશાત્મક ચલણમાં સામાન્ય રીતે સરળ ઘટાડા કરતાં તીવ્ર વધઘટ અનુભવાશે.<ref>{{Cite news |first=Megan |last=McArdle |authorlink=Megan McArdle |title=There's gold in them thar standards! |url=http://meganmcardle.theatlantic.com/archives/2007/09/theres_gold_in_them_thar_stand.php |work=[[The Atlantic Monthly]] |date=2007-09-04 |access-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100113083500/http://meganmcardle.theatlantic.com/archives/2007/09/theres_gold_in_them_thar_stand.php |archive-date=2010-01-13 |url-status=dead}}</ref> == નવીકૃત ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડના હિમાયતીઓ == ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડ તરફ પુનર્ગમનને ઓસ્ટ્રીયન સ્કૂલ ઓફ ઈકોનોમિક્સના કેટલાક અનુયાયીઓ, ઉદ્દેશવાદીઓ, ચુસ્ત બંધારણવાદીઓ અને સ્વાતંત્ર્યવાદીઓનો<ref>{{Cite web |url=http://www.cato-at-liberty.org/2009/03/12/time-to-think-about-the-gold-standard/ |title=Time to Think about the Gold Standard? &#124; Cato @ Liberty |publisher=Cato-at-liberty.org |date=2009-03-12 |access-date=2010-07-24 |archive-date=2010-08-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100829153848/http://www.cato-at-liberty.org/2009/03/12/time-to-think-about-the-gold-standard/ |url-status=dead }}</ref> ટેકો મળ્યો કારણ કે તેઓ મધ્યસ્થ બેન્કો દ્વારા આદેશાત્મક ચલણ બહાર પાડવામાં સરકારની ભૂમિકાના વિરોધી હતા. ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડના ઘણા બધા પક્ષકારો અપૂર્ણાંક ભંડોળ બેંકિંગનો ફરજિયાત અંત લાવવાની માંગણી કરે છે.{{Citation needed|date=December 2009}} ઓસ્ટ્રીયન સ્કૂલના અનુયાયીઓ તથા થોડાક પુરવઠાના પક્ષકરોને છોડી દેતા, કેટલાક કાયદાના ઘડનારાઓ<ref name="Paul"/> આજે ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડ તરફ પાછા વળવાની તરફેણમાં પણ છે. જોકે યુએસ (US). ફેડરલ રીઝર્વના ભૂતપૂર્વ અધ્યક્ષ એલન ગ્રીનસ્પેન (કે જે પોતે પહેલાં ઉદ્દેશવાદી હતા) તેમજ સમષ્ટી અર્થશાસ્ત્રી રોબર્ટ બેરો સહિત કેટલાક નામાંકિત અર્થશાસ્ત્રીઓ નક્કર કે રોકડ ચલણ આધારો માટે પોતાની સહાનુભૂતિ વ્યક્ત કરે છે અને આદેશાત્મક નાણાંનાં વિરોધમાં દલીલ કરે છે.<ref name="Salerno ">{{Cite web|url=http://www.cato.org/pubs/pas/pa016.html |title=The Gold Standard: An Analysis of Some Recent Proposals |last=Salerno |first=Joseph T. |date=1982-09-09 |work=Cato Policy Analysis |publisher=Cato Institute |access-date= 2009-03-23 }}</ref> ગ્રીનસ્પેને 1966ના તેમના વિખ્યાત વિશ્લેષણ પત્ર "ગોલ્ડ એન્ડ ઈકોનોમીક ફ્રીડમ"માં ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડ તરફ પાછા વળવા માટે દલીલ કરી, જેમા તેમણે આદેશ ચલણના સમર્થકોને "વેલફેર સ્ટેટિસ્ટ" કે જેમનો ઉદ્દેશ ખાધ પૂરવણી માટે નાણાકીય નીતિનો ઉપયોગ કરવાનો હોય તેવા વર્ણવ્યા. તેમણે એવી દલીલ કરી કે તેમના વખતની (નિક્સન શોક પહેલાંની) આદેશ નાણાં પદ્ધતિમાં ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડનાં કેટલાક અનુકૂળ ગુણધર્મો રહેલાં હતા કારણ કે મધ્યસ્થ બેંકરોએ ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડ અસ્તિત્વમાં જ હોય તેમ જાણીને નાણાકીય નીતિ અનુસરી.<ref>{{Cite journal |last=Greenspan |first=Alan |authorlink=Alan Greenspan |year=1966 |month=July |title=Gold and Economic Freedom |journal=[[The Objectivist]] |volume=5 |issue=7 |url=http://www.constitution.org/mon/greenspan_gold.htm |access-date=2008-10-16 |archive-date=2010-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100925231456/http://constitution.org/mon/greenspan_gold.htm |url-status=dead }}</ref> યુએસ (US) કોંગ્રેસના સભ્ય રોન પૌલ ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડની પુનઃપ્રતિષ્ઠા માટે સતત દલીલ કરતા, પણ હવે તે સશક્ત હિમાયતી રહ્યાં નથી, બલ્કે મુક્ત બજારમાંથી ઉદભવતા કોમોડિટીના સમૂહનું સમર્થન કરે છે.<ref>{{Cite web |url=http://www.ronpaul.com/2009-11-14/end-the-fed-consider-outlawing-fractional-reserve-banking/ |title=End The Fed & Consider Outlawing Fractional Reserve Banking |date=2009-11-14 |access-date=2010-12-13 |archive-date=2010-10-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101003070953/http://www.ronpaul.com/2009-11-14/end-the-fed-consider-outlawing-fractional-reserve-banking/ |url-status=dead }}</ref> પ્રવર્તમાન વૈશ્વિક નાણાતંત્ર ભંડોળ ચલણ તરીકે યુએસ (US) ડોલર પર આધાર રાખે છે કે જેના દ્વારા મોટા પાયાના વ્યવહારો, જેમકે સ્વયં સોનાનો ભાવ માપવામાં આવે છે.{{Citation needed|date=August 2009}} ઊર્જા આધારિત ચલણ, ચલણ કે કોમોડિટીના બજાર સમૂહ સહિત ઘણા બધાં વિકલ્પો પ્રસ્તાવિત થયા, જેમાં સોનુ પણ એક વિકલ્પ હતું. 2001માં મલેશિયાના વડાપ્રધાન મહાથિર બિન મોહંમદે નવું ચલણ પ્રસ્તાવિત કર્યુ કે જે શરૂઆતમાં મુસ્લિમ દેશો વચ્ચેના આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર માટે ઉપયોગમાં લેવાનું હતું. તેમના દ્વારા પ્રસ્તાવિત ચલણ ઈસ્લામિક સુવર્ણ દિનાર કહેવાતુ અને તે 4.25 ગ્રામ શુદ્ધ સોનાનું (24 કેરટ) બનેલુ હોય છે. મહાથિર મોહંમદે આ અભિગમનો લેખાજોખાના સ્થિર એકમ તરીકેના તેના આર્થિક ગુણ તેમજ ઈસ્લામિક રાષ્ટ્રો વચ્ચે બંધુત્વ વધારવા માટેના રાજનૈતિક ચિન્હ તરીકે પ્રચાર અને પ્રસાર કર્યો. આ પગલાં ઉઠાવવા પાછળનો મુખ્ય આશય ભંડોળ ચલણ તરીકે યુએસ (US) ડોલર પરની નિર્ભરતા ઘટાડવાનો, અને વ્યાજ વસુલ કરવાની વિરૂદ્ધ એવા ઈસ્લામિક કાયદાઓ પ્રમાણે દેવાં મુક્ત ચલણ સ્થાપિત કરવાનો હતો.<ref>{{Cite web |first=Muhammad |last=al-'Amraawi |coauthors=Al-Khammar al-Baqqaali, Ahmad Saabir, Al-Hussayn ibn Haashim, Abu Sayf Kharkhaash, Mubarak Sa'doun al-Mutawwa', Malik Abu Hamza Sezgin, Abdassamad Clarke and Asadullah Yate |url=http://www.islamidag.dk/ulamaongold.html |title=Declaration of 'Ulama on the Gold Dinar |access-date=2008-11-14 |publisher=Islam i Dag |date=2001-07-01 |archive-date=2008-06-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080624073052/http://www.islamidag.dk/ulamaongold.html |url-status=dead }}</ref> જોકે, આજ તારીખમાં મહાથિરનું પ્રસ્તાવિત સુવર્ણ-દિનાર પકડ બનાવવામાં નિષ્ફળ નીવડ્યુ છે. == સોનુ આજે એક ભંડોળ તરીકે == સ્વિસ ફ્રેંક (સ્વિસ ફ્રૅંક) 1936 થી માંડીને 2000, કે જ્યાં સુધી તેને સોનામાં પરિવર્તનશીલતાનો<ref>http://books.google.com/books?id=IqPMKv1h4uEC&amp;pg=PA33&amp;lpg=PA33&amp;dq=switzerland+gold+convertibility+1926&amp;source=bl&amp;ots=Av1X48sG_i&amp;sig=4ZtA5UfQ2JDb-2bidicu7KFJ4lk&amp;hl=en&amp;ei=BTHgTM7DBYS8lQeqr8T7Aw&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=1&amp;ved=0CBYQ6AEwAA#v=onepage&amp;q=switzerland%20gold%20convertibility%201926&amp;f=false</ref> અંત આણ્યો ત્યાં સુધી, 40 % કાયદાકીય સુવર્ણ ભંડોળ આવશ્યકતા પર આધારિત હતું. જોકે, ઘણા દેશો તેમના ચલણની રક્ષા કરવા તેમજ યુએસ (US) ડોલર કે જે તરલ નાણાં ભંડોળના જથ્થા તરીકે કામ કરે છે, તેનાથી નુકશાન થતું અટકાવવા માટેના માધ્યમ તરીકે સુવર્ણ ભંડોળનો મોટો જથ્થો રાખી મૂકે છે. વિદેશી ચલણ તેમજ સરકારી બોન્ડ ઉપરાંત સોનુ લગભગ બધી મધ્યસ્થ બેન્કો{{Fact|date = November 2010}} માટે મુખ્ય નાણાકીય મિલકત તરીકે હોય છે. તે મધ્યસ્થ બેન્કો દ્વારા તેમની જ સરકારોને "આંતરિક ભંડોળ" તરીકે આપતા ધિરાણ સામે નુકશાન નિવારક તરીકે પણ રાખવામાં આવે છે.{{Fact|date = November 2010}} સોનાનાં સિક્કા તેમજ સોનાની લગડી બંનેનો તરલ બજારોમાં વ્યાપક રીતે વેપાર કરવામાં આવે છે અને તેથી તે હજુ પણ સંપત્તિના ખાનગી સંગ્રહ તરીકે વાપરવામાં આવે છે. કેટલાક ખાનગી રીતે બહાર પડાતા ચલણ, જેવા કે ડિજિટલ સુવર્ણ ચલણ, ને સુવર્ણ ભંડોળ દ્વારા પીઠબળ આપવામાં આવે છે. 1999 માં સોનાનું ભંડોળ તરીકેનું મૂલ્ય જાળવી રાખવા યુરોપિયન મધ્યસ્થ બેન્કે સોના માટેના વોશિંગ્ટન કરાર પર હસ્તાક્ષર કર્યા, જે મુજબ, અગાઉથી નક્કી થયેલ વેચાણને છોડી દેતાં, ન તો તે સટ્ટાકીય હેતુ માટે સોનુ ગીરો આપી શકશે કે ન તો વિક્રેતા તરીકે બજારમાં પ્રવેશી શકશે. == સંદર્ભો == {{Reflist|colwidth=30em}} == વધુ વાંચન == * {{Cite book|first=Richard Franklin |last=Bensel |authorlink=Richard Bensel |title=The political economy of American industrialization, 1877-1900 |url=https://archive.org/details/politicaleconomy0000bens_u0m1 |publisher=[[Cambridge University Press]] |location=[[Cambridge]] |year=2000 |pages= |isbn=0-521-77604-X |oclc=43552761}} * {{Cite book|first=Barry J. |last=Eichengreen |authorlink=Barry Eichengreen |coauthors=Marc Flandreau |title=The gold standard in theory and history |url=https://archive.org/details/goldstandardinth0000unse_s7b3 |publisher=[[Routledge]] |location=[[New York City]] |year=1997 |pages= |isbn=0-415-15061-2 |oclc=37743323}} * {{Cite book|first=Michael D. |last=Bordo |title=Gold standard and related regimes: collected essays |url=https://archive.org/details/goldstandardrela0000bord |publisher=[[Cambridge University Press]] |location=[[Cambridge]] |year=1999 |pages= |isbn=0-521-55006-8 |oclc=59422152}} * {{Cite book|first=Michael D |last=Bordo |coauthors=[[Anna Schwartz|Anna Jacobson Schwartz]] and [[National Bureau of Economic Research]] |title=A Retrospective on the classical gold standard, 1821-1931 |publisher=[[University of Chicago Press]] |location=[[Chicago]] |year=1984 |pages= |isbn=0-226-06590-1 |oclc=10559587}} * {{Cite book|first=Lawrence H. |last=Officer |title=Between the Dollar-Sterling Gold Points: Exchange Rates, Parity and Market Behavior |publisher=[[Cambridge University Press]] |location=[[Chicago]] |year=2007 |pages= |isbn=0-521-03821-9 |oclc=124025586}} * {{Cite book|first=Barry J. |last=Eichengreen |authorlink=Barry Eichengreen |title=Golden Fetters: The Gold Standard and the Great Depression, 1919-1939 |publisher=[[Oxford University Press]] |location=[[New York City]] |year=1995 |pages= |isbn=0-19-510113-8 |oclc=34383450}} * {{Cite book|first=Luca |last=Einaudi |title=Money and politics: European monetary unification and the international gold standard (1865-1873) |publisher=[[Oxford University Press]] |location=[[Oxford]] |year=2001 |pages= |isbn=0-19-924366-2 |oclc=45556225}} * {{Cite journal|first=Mark A |last=Roberts |year=1995 |month=March |title=Keynes, the Liquidity Trap and the Gold Standard: A Possible Application of the Rational Expectations Hypothesis |journal=The Manchester School of Economic & Social Studies |volume=61 |issue=1 |pages=82–92 |publisher=[[Blackwell Publishing]] |doi=10.1111/j.1467-9957.1995.tb00270.x |access-date= 2008-11-13}} * {{Cite book|first=Earl A. |last=Thompson |coauthors=Charles Robert Hickson |title=Ideology and the evolution of vital institutions: guilds, the gold standard, and modern international cooperation |year=2001 |isbn=0-792-37390-1 |oclc=46836861 |publisher=Kluwer Acad. Publ. |location=Boston}} * {{Cite book|first=Sidney |last=Pollard |title=The gold standard and employment policies between the Wars |url=https://archive.org/details/goldstandardempl0000poll |publisher=Methuen |location=[[London]] |year=1970 |pages= |isbn=0-416-14250-8 |oclc=137456}} * {{Cite book|first=Hugh Henry |last=Hanna |coauthors=[[Charles Arthur Conant]], [[Jeremiah Jenks]] |title=Stability of international exchange: Report on the introduction of the gold-exchange standard into China and other silver-using countries |url=https://archive.org/details/cu31924013734516 |year=1903 |oclc=6671835}} * {{Cite web |url=http://www.predecimal.com/p1celtic.php |title=The complete history of British Coinage in 12 parts |access-date=2008-11-13 |work=Predecimal.com |publisher=Chris Perkins |first=Ken |last=Elks |archive-date=2011-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110510080356/http://www.predecimal.com/p1celtic.php |url-status=dead }} * {{Cite book|title=Banking in modern Japan |publisher=[[Fuji Bank]] |location=[[Tokyo]] |year=1967 |pages= |oclc=254964565 |isbn=0333711394}} * {{Cite encyclopedia |first=Lawrence H. |last=Officer |editor=[[Steven N. Durlauf]] and [[Lawrence E. Blume]] |title=bimetallism |encyclopedia=[[The New Palgrave Dictionary of Economics, 2nd Edition]] |publisher=Palgrave Macmillan |location=[[Basingstoke]] |year=2008 |isbn=0-333-78676-9 |oclc=181424188 |url=http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_B000137&goto=bimetalism&result_number=140 |access-date= 2008-11-13 |doi=10.1057/9780230226203.0136}} * {{Cite book|first=Ian M. |last=Drummond |coauthors=[[The Economic History Society]] |title=The gold standard and the international monetary system 1900-1939 |url=https://archive.org/details/goldstandardinte0000drum |publisher=Macmillan Education |location=Houndmills, Basingstoke, Hampshire |year=1987 |pages= |isbn=0-333-37208-5 |oclc=18324084}} * {{Cite book|first=Ralph George |last=Hawtrey |authorlink=Ralph George Hawtrey |title=The Gold Standard in theory and practice |year=1927 |publisher=[[Longman]] |location=[[London]] |oclc=250855462 |isbn=0313221049}} * {{Cite book|first=Marc |last=Flandreau |title=The glitter of gold: France, bimetallism, and the emergence of the international gold standard, 1848-1873 |url=https://archive.org/details/glitterofgoldfra0000flan |publisher=[[Oxford University Press]] |location=[[Oxford]] |year=2004 |pages= |isbn=0-19-925786-8 |oclc=54826941}} * {{Cite book|first=John |last=Lalor |title=Cyclopedia of Political Science, Political Economy and the Political History of the United States |publisher=Thoemmes Continuum |location=London |origyear=1881 |year=2003 |pages= |isbn=1-84371-093-5 |oclc=52565505}} * {{Cite book|first=Ben |last=Bernanke |authorlink=Ben Bernanke |coauthors=Harold James |year=1990 |month=October |title=The Gold Standard, Deflation, and Financial Crisis in the Great Depression: An International Comparison |series=Working Paper Series |volume=3488 |publisher=[[National Bureau of Economic Research]] |location=[[Cambridge, Massachusetts]] |oclc=22840844 |url=http://www.nber.org/papers/w3488 |access-date= 2008-11-13}} આ પ્રમાણે પણ પ્રકાશિતઃ {{Cite book|first=Ben |last=Bernanke |authorlink=Ben Bernanke |coauthors=Harold James |chapter=The Gold Standard, Deflation, and Financial Crisis in the Great Depression: An International Comparison |chapterurl=http://books.google.com/books?id=MEfUi2H4cqwC&printsec=frontcover&source=gbs_summary_r&cad=0#PRA1-PA33,M1 |editor=[[Glenn Hubbard (economics)|R. Glenn Hubbard]] |title=Financial markets and financial crises |publisher=[[University of Chicago Press]] |location=[[Chicago]] |year=1991 |pages=33–68 |isbn=0-226-35588-8 |oclc=231281602 |access-date= 2008-11-13}} * {{Cite book|first=Murray Newton |last=Rothbard |authorlink=Murray Rothbard |chapter=The World Currency Crisis |chapterurl=http://books.google.com/books?id=elPzEDHG9ysC&printsec=frontcover&source=gbs_summary_r&cad=0#PRA2-PA295,M1 |title=Making Economic Sense |publisher=[[Ludwig von Mises Institute]] |location=[[Burlingame, California]] |year=2006 |pages=295–299 |isbn=0-945466-46-3 |oclc=78624652}} * {{Cite book|first=Gustav |last=Cassel |authorlink=Gustav Cassel |title=The downfall of the gold standard |url=https://archive.org/details/dli.ministry.12069 |year=1936 |publisher=Clarendon Press |location=[[Oxford]] |oclc=237252}} * {{Cite book|first=Jorge |last=Braga de Macedo |coauthors=Barry J. Eichengreen and Jaime Reis |title=Currency convertibility: the gold standard and beyond |url=https://archive.org/details/currencyconverti0000unse_j9v7 |publisher=[[Routledge]] |location=[[New York City]] |year=1996 |pages= |isbn=0-415-14057-9 |oclc=33132906}} * {{Cite book|first=William H. |last=Russell |authorlink=William Huntington Russell |title=The Deceit of the Gold Standard and of Gold Monetization |year=1982 |publisher=American Classical College Press |isbn=0-892-66324-3}} * {{Cite book|first=Wesley C. |last=Mitchell |authorlink=Wesley Clair Mitchell |title=Gold, prices, and wages under the greenback standard |url=https://archive.org/details/goldpriceswages0000unse |year=1908 |publisher=The University Press |location=[[Berkeley, California]] |oclc=1088693}} * {{Cite book|first=Kenneth |last=Mouré |title=The gold standard illusion: France, the Bank of France, and the International Gold Standard, 1914-1939 |url=https://archive.org/details/goldstandardillu0000mour |publisher=[[Oxford University Press]] |location=[[Oxford]] |year=2002 |pages= |isbn=0-19-924904-0 |oclc=48544538}} * {{Cite book|first=Tamim A. |last=Bayoumi |coauthors=[[Barry Eichengreen|Barry J. Eichengreen]] and Mark P. Taylor |title=Modern perspectives on the gold standard |publisher=[[Cambridge University Press]] |location=[[Cambridge]] |year=1996 |pages= |isbn=0-521-57169-3 |oclc=34245103}} * {{Cite book|first=John Maynard |last=Keynes |authorlink=John Maynard Keynes |title=The economic consequences of Mr. Churchill |year=1925 |publisher=[[Hogarth Press]] |location=[[London]] |oclc=243857880}} * {{Cite book|first=John Maynard |last=Keynes |authorlink=John Maynard Keynes |title=A treatise on money in two volumes |year=1930 |publisher=MacMillan |location=[[London]] |oclc=152413612}} * {{Cite book|first=J. Peter |last=Ferderer |title=Credibility of the interwar gold standard, uncertainty, and the Great Depression |year=1994 |publisher=Jerome Levy Economics Institute |location=[[Annandale-on-Hudson, New York]] |oclc=31141890}} * {{Cite book|first=Pablo Martín |last=Aceña |coauthors=Jaime Reis |title=Monetary standards in the periphery: paper, silver and gold, 1854-1933 |publisher=Macmillan Press |location=[[London]] |year=2000 |pages= |isbn=0-333-67020-5 |oclc=247963508}} * {{Cite book|first=Giulio M. |last=Gallarotti |title=The anatomy of an international monetary regime: the classical gold standard, 1880-1914 |url=https://archive.org/details/anatomyofinterna0000gall |publisher=[[Oxford University Press]] |location=[[Oxford]] |year=1995 |pages= |isbn=0-19-508990-1 |oclc=30511110}} * {{Cite book|first=Trevor J. O. |last=Dick |coauthors=[[John E. Floyd]] |title=Canada and the Gold Standard: Balance of Payments Adjustment Under Fixed Exchange Rates, 1871-1913 |url=https://archive.org/details/canadagoldstanda0000dick_w1x5 |publisher=[[Cambridge University Press]] |location=[[Cambridge]] |year=2004 |isbn=0-5216-1706-5 |oclc=59135525}} * {{Cite book|first=A.G. |last=Kenwood |coauthors=A. L. Lougheed |title=The growth of the international economy 1820–1990 |publisher=[[Routledge]] |location=[[London]] |year=1992 |isbn=91-44-00079-0}} * {{Cite book|first=Richard |last=Hofstadter |authorlink=Richard Hofstadter |title=The Paranoid Style in American Politics and Other Essays |chapter=Free Silver and the Mind of "Coin" Harvey |publisher=[[Harvard University Press]] |location=[[Harvard]] |year=1996 |isbn=0-674-65461-7 |oclc=34772674}} * {{Cite book|first=Nathan K. |last=Lewis |title=Gold: The Once and Future Money |url=https://archive.org/details/goldoncefuturemo0000lewi |publisher=Wiley |location=New York |year=2006 |pages= |isbn=0-470-04766-6 |oclc=87151964}} * {{Cite book|first=Hartley |last=Withers |title=War-Time Financial Problems |year=1919 |url=http://www.gutenberg.org/etext/13045 |access-date= 2008-11-14 |publisher=[[John Murray (publisher)|J. Murray]] |location=[[London]] |oclc=2458983}} * {{Cite book|first=Mark |last=Metzler |title=Lever of Empire: The International Gold Standard and the Crisis of Liberalism in Prewar Japan. |publisher=[[University of California Press]] |location=[[Berkeley, California]] |year=2006 |page=[http://eh.net/bookreviews/library/1166] |isbn=0-520-24420-6}}</ref> == બાહ્ય લિંક્સ == {{Spoken Wikipedia|EN_Gold_Standard.ogg|2007-12-04}} * [http://www.uiowa.edu/ifdebook/faq/faq_docs/gold_standard.shtml ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડ શું છે?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091121143147/http://www.uiowa.edu/ifdebook/faq/faq_docs/gold_standard.shtml |date=2009-11-21 }} યુનિવર્સિટિ ઓફ ઈઓવા આંતરરાષ્ટ્રીય ફાઈનાન્સ અને વિકાસ કેન્દ્ર * [http://www.bankofengland.co.uk/about/history/ બેંક ઓફ ઈંગ્લેન્ડનો ઇતિહાસ] બેંક ઓફ ઈંગ્લેન્ડ * [http://www.knology.net/~bilrum/fdrgoldaudio.htm બેંકોની કટોકટી અને સોનાની જપ્ત અંગે ખુલાસા માટે એફડીઆર (FDR)નો 1933નો '''ઓડિયો''' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100714003825/http://www.knology.net/~bilrum/fdrgoldaudio.htm |date=2010-07-14 }} * [http://www.cato.org/pubs/bp/bp100.pdf નાણાતંત્રમાં શું હજી પણ ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડ સોનાના માનક સમાન છે?] અર્થશાસ્ત્રના પીએચડી (Ph.D.) પ્રાધ્યાપક લોરેન્ચ એચ. વ્હાઈટ દ્વારા * [http://mises.org/story/1829 100 ટકા ગોલ્ડ ડોલર માટેનો કિસ્સો] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090504112228/http://mises.org/story/1829 |date=2009-05-04 }} અર્થશાસ્ત્રના પ્રતિષ્ઠિત પીએચડી (Ph.D.)પ્રાધ્યાપક મુર્રી એન. રોથબર્ડ દ્વારા * [http://www.pkarchive.org/cranks/goldbug.html ધ ગોલ્ડ બગ વેરિએશન્સ]{{Dead link|date=ડિસેમ્બર 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} અર્થશાસ્ત્રના પીએચડી (Ph.D.) પ્રાધ્યાપક પૌલ કર્ગમેન દ્વારા [[શ્રેણી:સોનુ]] [[શ્રેણી:આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર]] [[શ્રેણી:નાણાં નીતિ]] [[શ્રેણી:નાણાં અર્થશાસ્ત્ર]] [[શ્રેણી:બેંકિંગનો ઇતિહાસ]] [[શ્રેણી:અર્થશાસ્ત્રનો ઇતિહાસ]] [[શ્રેણી:યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સનો આર્થિક ઇતિહાસ]] [[શ્રેણી:જાપાનનો આર્થિક ઇતિહાસ]] [[શ્રેણી:જાપાનનું સામ્રાજ્ય]] dz4419e9970qp3tlv7ojo82bizc1083 0 30128 906292 905918 2026-10-12T17:28:39Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 906292 wikitext text/x-wiki {{About|the U.S. state of Vermont}} {{pp-move-indef}} {{US state |Name = Vermont |Fullname = State of Vermont |Flag = Flag of Vermont.svg |Flaglink = [[Flag of Vermont|Flag]] |Seal = Great seal of Vermont bw.png |Map = Map of USA VT.svg |Nickname = The Green Mountain State |Motto = [[Freedom and Unity]] |Former = Vermont Republic |Capital = [[Montpelier, Vermont|Montpelier]] |LargestCity = [[Burlington, Vermont|Burlington]] |Demonym = Vermonter |Governor = [[Jim Douglas]] (R) |Lieutenant Governor = [[Brian Dubie]] (R) |Legislature = [[Vermont General Assembly|General Assembly]] |Upperhouse = [[Vermont Senate|Senate]] |Lowerhouse = [[Vermont House of Representatives|House of Representatives]] |Senators = [[Patrick Leahy]] (D)<br />[[Bernie Sanders]] (I) |Representative =[[Peter Welch]] (D) |OfficialLang = English |AreaRank = 45th |TotalAreaUS = 9,620 |TotalArea = 24,923 |LandAreaUS = 9250 |LandArea = 24,923 |WaterAreaUS = |WaterArea = 989 |PCWater = 4.1 |PopRank = 49th |2000Pop = 621,760 (2009 est.)<ref name=09CenEst>{{cite web|title = Annual Estimates of the Resident Population for the United States, Regions, States, and Puerto Rico: April 1, 2000, to July 1, 2009|publisher = United States Census Bureau|access-date = 2009-12-23|url = http://www.census.gov/popest/states/NST-ann-est.html}}</ref> <br /> 609,903 (2000) | DensityRank = 30th |2000DensityUS =65.8 |2000Density = 25.9 |MedianHouseholdIncome = $52,104 |IncomeRank = 20th |AdmittanceOrder = 14th |AdmittanceDate = March 4, 1791 |TimeZone = [[Eastern Standard Time Zone|Eastern]]: [[UTC]]–5/[[Daylight saving time|−4]] |Longitude = 71° 28′ W to 73° 26′ W |Latitude = 42° 44′ N to 45° 1′ N |WidthUS = 80 |Width = 130 |LengthUS = 160 |Length = 260 |HighestPoint = [[Mount Mansfield|Mt. Mansfield]]<ref name=usgs>{{cite web| date =April 29, 2005| url =http://erg.usgs.gov/isb/pubs/booklets/elvadist/elvadist.html#Highest| title =Elevations and Distances in the United States| publisher =U.S Geological Survey| access-date =November 6, 2006| archive-date =ઑક્ટોબર 6, 2008| archive-url =https://web.archive.org/web/20081006105354/http://egsc.usgs.gov/isb/pubs/booklets/elvadist/elvadist.html#Highest| url-status =dead}}</ref> |HighestElevUS = 4,395 |HighestElev = 1,340 |MeanElevUS = 1,000 |MeanElev = 300 |LowestPoint = |LowestElevUS = 95 |LowestElev = 29 |ISOCode = US-VT |Website = www.vermont.gov }} [[ચિત્ર:Meeting house marlboro vermont 20040911.jpg|thumb|વર્મોન્ટના નગરોમાં સ્થાનિક સરકારોનો મોટાભાગનો વ્યવસાય દર વર્ષે માર્ચમાં બેઠકસ્થળમાં યોજવામાં આવતી નગરબેઠકમાં, જેમકે વર્મોન્ટમાં એક માલબોરો ખાતે, થાય છે.]] '''વર્મોન્ટ''' ({{IPAc-en|en-us-Vermont.ogg|v|ər|ˈ|m|ɒ|n|t}}) એ ઉત્તરપૂર્વીય યુનાઈટેડ રાજ્ય્સ ઓફ અમેરિકાના ન્યૂ ઈંગ્લેન્ડ પ્રાંતમાં આવેલું રાજ્ય છે. આ રાજ્ય {{convert|9250|sqmi|km2}} જમીન સાથે વિસ્તારની દ્વષ્ટિએ 43માં અને કુલ વિસ્તારની દ્વષ્ટિએ 45મા ક્રમે આવે છે. તેની વસતી 621,270 છે જે તેને સૌથી ઓછી વસતી ધરાવતું બીજા ક્રમનું રાજ્ય બનાવે છે.<ref>વ્યોમિંગ હેઝ ફ્યૂઅર રેસિડન્ટ્સ</ref> તે ન્યૂ ઇંગ્લેન્ડનું એક માત્ર એવું રાજ્ય છે કે જે એટલાન્ટિક સમુદ્રનો તટ ધરાવતું નથી, વેર્મોન્ટ તેના શેમ્પલેઇન લેક (જે વર્મોન્ટની પશ્ચિમી સરહદનો પચાસ ટકા હિસ્સો આવરી લે છે) અને ઉત્તરથી દક્ષિણ તરફ લંબાતા ગ્રીન માઉન્ટેઇન્સ માટે જાણીતું છે. દક્ષિણની સરહદે મેસેચ્યુસેટ્સ, પૂર્વમાં ન્યૂ હેમ્પશાયર, પશ્ચિમમાં ન્યૂ યોર્ક અને ઉત્તરમાં કેનેડાનો ક્વિબેક પ્રાંત આવેલા છે. શરૂઆતમાં મૂળ અમેરિકન (આબેનાકી અને ઇરોક્વોઇઝ) લોકો વર્મોન્ટનાં રહેવાસી હતા. હાલમાં વર્મોન્ટના તાબામાં રહેલાં મોટા ભાગનાં પ્રદેશ ઉપર ફ્રાન્સનો દાવો હતો પરંતુ ફ્રેન્ચ અને ઇન્ડિયન યુદ્ધમાં ફ્રાન્સનો પરાજય થયા બાદ આ પ્રદેશ બ્રિટનની કબજા હેઠળ આવ્યો હતો. ઘણાં વર્ષો સુધી, આસપાસની વસાહતોના (તે સમયે ન્યૂ હૅમ્પશાયર ગ્રાન્ટ્સ તરીકે ઉલ્લેખ કરાતો), ખાસ કરીને ન્યૂ હૅમ્પશાયર અને ન્યૂ યોર્કના વિસ્તારોના નિયંત્રણ અંગે વિવાદ હતો. આ વસાહતો પાસેથી જમીનના અધિકારો મેળવનારા રહેવાસીઓનો ગ્રીન માઉન્ટેઇન બોય્ઝ દળ દ્વારા વિરોધ કરવામાં આવ્યો હતો, જે આગળ જઈને વર્મોન્ટ રિપબ્લિક નામનાં એક સ્વતંત્ર રાજ્યમાં પરિણમ્યું હતું. આ રાજ્ય 14 વર્ષ સુધી ચાલેલા ક્રાતિકારી યુદ્ધ દરમિયાન સ્થપાયું હતું; આમ વર્મોન્ટ એ અમેરિકાના 17 એવા રાજ્ય (ટેક્સાસ, હવાઈ, કેલિફોર્નિયા રિપબ્લિક અને મૂળ 13 વસાહતો પૈકીની પ્રત્યેક વસાહત) પૈકીનું એક છે જે એક સમયે પોતાની સાર્વભૌમ સરકાર ધરાવતા હતા. 1791માં, વર્મોન્ટ અમેરિકાનાં 14માં રાજ્ય તરીકે જોડાયું. તે મૂળ 13 વસાહતો બહારનું સૌ પ્રથમ રાજ્ય હતું. વર્મોન્ટ એ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં મેપલ સિરપનું ઉત્પાદન કરનારું મોખરાનું રાજ્ય છે.<ref>{{cite web|title=US Department of Agriculture – Economic Research Service|work='Table 44—U.S. maple syrup production and value, by state, calendar years|url=http://www.ers.usda.gov/briefing/sugar/data/table44.xls|access-date=2007-01-05|archive-date=2003-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20030607045816/http://ers.usda.gov/Briefing/Sugar/Data/Table44.xls|url-status=dead}}</ref> માઉન્ટપિલિયર આ રાજ્યની રાજધાની છે, અને બર્લિંગ્ટન તેનું સૌથી વિશાળ શહેર અને મહાનગરીય વિસ્તાર છે. અન્ય કોઈ રાજ્ય બર્લિંગ્ટન જેટલું નાનું શહેર<ref>[http://www.nationalgeographic.com/traveler/articles/1118_burlington.html નેશનલ જીયોગ્રાફિક]. સુધારો જૂન 30, 2008</ref> અને માઉન્ટપિલિયર જેટલી નાની રાજધાની ધરાવતું નથી.<ref name="nyt_mont">{{cite news|url=http://www.nytimes.com/1995/09/17/travel/a-picture-perfect-capital.html|title=A Picture-Perfect Capital|last=Wetherell|first=W. D.|date=September 17, 1995|work=NY Times|access-date=2009-03-31}}</ref> == ભૂગોળ == {{See also|List of counties in Vermont|List of towns in Vermont|List of mountains in Vermont}} પૂર્વીય યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના ન્યૂ ઇંગ્લેન્ડ પ્રદેશમાં વર્મોન્ટ વસેલું છે અને તે {{convert|9614|mi2|km2|abbr=off}} વિસ્તારમાં પથરાયેલું છે, જે તેને અમેરિકાનું 45મું સૌથી વિશાળ રાજ્ય બનાવે છે. આ પૈકી, જમીન {{convert|9250|mi2|km2|abbr=off}} વિસ્તાર અને જળ {{convert|365|mi2|km2|abbr=off}} વિસ્તાર બનાવે છે, જે વર્મોન્ટને જમીન વિસ્તારની દ્વષ્ટિએ તે 43મું અને જળ વિસ્તારની દ્વષ્ટિએ તે 47મું સૌથી મોટું રાજ્ય બનાવે છે. કુલ વિસ્તારની દ્વષ્ટિએ તે અલ સાલ્વાડોર કરતા વધુ મોટું અને [[હૈતી]] કરતા નાનું છે. [[ચિત્ર:National-atlas-vermont.png|thumb|શહેરો, રોડ અને નદીઓ દર્શાવતો વર્મોન્ટનો નકશો]] કનેક્ટિકટ નદીનો પશ્ચિમીતટ આ રાજ્યની પૂર્વીય (ન્યૂ હેમ્પશાયર) સીમારૂપ છે (ખુદ આ નદી પણ ન્યૂ હેમ્પશાયરનો એક ભાગ છે).<ref> ''વેરમોન્ટ વી. ન્યૂ હેમ્પશાયર'' {{Ussc|289|593|1933}}</ref> વર્મોન્ટમાં આવેલું મોટું તળાવ- લૅક શેમ્પલેઇન એ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં તાજા જળનું છઠ્ઠું સૌથી વિશાળ જળાશય છે અને તે વર્મોન્ટના ઉત્તરપશ્ચિમ હિસ્સાને ન્યૂ યોર્કથી અલગ પાડે છે. ઉત્તરથી દક્ષિણ વર્મોન્ટ {{convert|159|mi|km|abbr=off}} લંબાઈ ધરાવે છે. પૂર્વથી પશ્ચિમ તરફ કેનેડાની સરહદે તે {{convert|89|mi|km|abbr=off}}ની મહત્તમ પહોળાઈ ધરાવે છે; મેસેચ્યુસેટ્સ લાઇન પાસે તે સૌથી સાંકડી પહોળાઈ {{convert|37|mi|km|abbr=off}} ધરાવે છે. આ રાજ્યનું ભૌગૌલિક કેન્દ્ર વૉશિંગ્ટન છે, જે રોક્સબરીથી ત્રણ માઇલ (5 કિ.મી.) પૂર્વમાં છે. વર્મોન્ટ અને કેનેડાની વચ્ચે અમેરિકાની 15 ફેડરલ સીમા આવેલી છે. ફ્રેન્ચ સંશોધક સેમ્યુઅલ દ કેમ્પ્લેઇને 1647ના પોતાના નકશામાં વર્મોન્ટના પર્વતોને “વર્ડ મોન્ટ” (પુરાણી ફ્રેન્ચમાં લીલો પર્વત) નામ આપ્યું હતું અને કદાચ તેણે વર્મોન્ટ રાજ્યનું નામ પણ આપ્યું હતું. વર્મોન્ટ નામ ({{lang-fr|vert mont}})નો ઉદભવ કેવી રીતે થયો તે જાણી શકાયું નથી, પરંતુ તે વર્મોન્ટ નામનો ઉદભવ તેનાથી થયો હોય એવી શક્યતા છે, જેની રજૂઆત થોમસ યંગે 1777માં કરી હતી.<ref>{{cite web|url=http://www.vt-fcgs.org/vermont_by_andre.html|title=The Name Vermont|author=Joseph-Andre Senecal|access-date=2011-02-10|archive-date=2017-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20171010204053/http://www.vt-fcgs.org/vermont_by_andre.html|url-status=dead}}</ref> કેટલાક સત્તાવાર સૂત્રો એવું કહે છે કે આ પ્રદેશનું નામ વર્મોન્ટ રાખવામાં આવ્યું હતું કારણ કે આ પ્રદેશ ન્યૂ હૅમ્પશાયરના વ્હાઇટ માઉન્ટેઇન અને ન્યૂ યોર્કના એડિરોન્ડૅક્સની તુલનાએ વધુ વન સંવર્ધન ધરાવતું હતું; અન્ય લોકો એવું કહે છે કે અબરખ-ક્વાર્ટ્ઝ-ક્લોરાઇટના ખડકોની પૂર્વે લીલા રંગના રૂપાંતરિત પોચા ખડકો આ નામ પાછળ કારણરૂપ છે. ગ્રીન માઉન્ટેઇન પર્વતમાળા રાજ્યની ઉત્તર-દક્ષિણ હિસ્સામાં પથરાયેલી છે જે પોતાના કેન્દ્રની સ્હેજ પશ્ચિમે રહીને રાજ્યની લંબાઈનો મોટા ભાગનો હિસ્સો આવરી લે છે. રાજ્યના દક્ષિણપશ્ચિમ હિસ્સામાં ટેકોનિક પર્વતો; ઉત્તરપૂર્વમાં ગ્રેનાઇટિક પર્વતો આવેલા છે.<ref>{{cite book|url=http://books.google.com/?id=8NWPJkRK-VMC&pg=RA1-PA274-IA1&lpg=RA1-PA274-IA1&dq=%22granitic+mountains%22+vermont#PRA1-PA272,M1 |title=Google Books |publisher=Books.google.com |date=2006-08-28 |access-date=2010-07-31}}</ref> ઉત્તરપશ્ચિમમાં, શેમ્પલેઇન લેક નજીક, ફળદ્રુપ શેમ્પલેઇન ખીણ આવેલી છે. આ ખીણની દક્ષિણે બોમોસીન તળાવ આવેલું છે. [[ચિત્ર:Vermont (1).png|thumb|left|વર્મોન્ટમાં 14 કાઉન્ટીઓ છેમાત્ર બે – લેમોઇલ અને વોશિંગ્ટન – વર્મોન્ટના પ્રદેશોથી સંપૂર્ણ રીતે ઘેરાયેલા છે.]] અહીંના વિવિધ પર્વતો બારે માસ આપમેળે વિકસી શકે એવી જૈવિક પદ્ધતિ ધરાવતા આલ્પાઇનના વૃક્ષોની હારમાળા ધરાવે છે. આ પર્વતોમાં રાજ્યનો સૌથી ઊંચો પર્વત માઉન્ટ મૅન્સફીલ્ડ, બીજા ક્રમનો સૌથી ઊંચો પર્વત કિલિન્ગ્ટન પીક, ત્રીજા ક્રમનો સૌથી ઊંચો પર્વત કૅમલ’સ હમ્પ અને પાંચમા ક્રમના સૌથી ઊંચા શિખર માઉન્ટ અબ્રાહમનો સમાવેશ થાય છે. રાજ્યનો આશરે 77 ટકા હિસ્સો વનઆચ્છાદિત છે; બાકીનો હિસ્સો ઘાસવાળી જમીન, ઊંચાણવાળાં પ્રદેશ, તળાવો, સરોવરો અને ભીનાશવાળી પોચી જમીન વડે બનેલો છે. વર્મોન્ટમાં આવેલ માર્શ-બિલિંગ્સ-રોકફૅલર નેશનલ હિસ્ટોરિકલ પાર્ક (વૂડસ્ટોકમાં) અને એપ્પલાચિયન નેશનલ સિનીક ટ્રેઇલ સહિતના વિસ્તારોનું સંચાલન નેશનલ પાર્ક સર્વિસ દ્વારા થાય છે.<ref>{{cite web|title = Vermont|publisher = National Park Service|access-date = 2008-07-15|url = http://www.nps.gov/state/vt|archive-date = 2008-06-16|archive-url = https://web.archive.org/web/20080616102625/http://www.nps.gov/state/vt/|url-status = dead}}</ref> === શહેરો === {{Fix bunching|beg}} [[ચિત્ર:Burlington, Vermont.jpg|thumb|બર્લિંગ્ટન, વર્મોન્ટનું સૌથી મોટું શહેર]] {{Fix bunching|mid}} [[ચિત્ર:Downtown Rutland, Vermont.jpg|thumb|રટલેન્ડ]] {{Fix bunching|mid}} [[ચિત્ર:Montpelier with state capitol in distance.jpg|thumb|માઉન્ટપિલિટર, વર્મોન્ટની રાજધાની]] {{Fix bunching|end}} શહેરો (2008ના અંદાજ મુજબ વસતી): * બર્લિંગ્ટન – 38,897 * સાઉથ બર્લિંગ્ટન – 17,574 * રટલેન્ડ – 16,742 * બાર – 8,837 * માઉન્ટપિલિયર – 7,760 * સેન્ટ અલબન્ઝ – 7,250 * વિનૂસ્કી – 6,429 * ન્યૂપોર્ટ – 5,148 * વર્જીનીસ – 2,666 === સૌથી મોટા નગરો === આ નગરો શહેર તરીકે ગણવા જેટલા મોટા છે પરંતુ તેમની તે રીતે ગણતરી થતી નથી. સૌથી મોટા નગરો (2008ના અંદાજ મુજબ વસતી): * એસેક્સ – 19,649 * કોલચેસ્ટર – 17,237 * બેનિંગ્ટન – 15,093 * બ્રેટલબરો – 11,491 * મિલ્ટન – 10,714 * હાર્ટફોર્ડ – 10,696 * સ્પ્રિંગફીલ્ડ – 8,602 * વિલિસ્ટન – 8,430 * મિડલબરી – 8,271 * સેન્ટ જોહ્ન્સબરી – 7,421 * શેલબર્ન – 7,041 * નોર્થફીલ્ડ – 5,740 === આબોહવા === [[ચિત્ર:vermont fall covered bridge 2009.JPG|thumb|ઢંકાયેલો પૂલ, ફોલ ફોલિયેજ સામે સ્થાપવામાં આવેલો, 2009]] વર્મોન્ટ ભેજયુક્ત ખંડીય આબોહવા ધરાવે છે, અહીંનો ઊનાળો ગરમ અને ભેજવાળો હોય છે, શિયાળો ઠંડો હોય છે, ઊંચાણવાળી જગ્યાઓએ વધુ ઠંડી પડે છે.<ref>{{cite web |url=http://academics.smcvt.edu/vtgeographic/textbook/weather/weather_and_climate_of_vermont.htm |title=accessed September 15, 2007 |publisher=Academics.smcvt.edu |date=1911-07-04 |access-date=2010-07-31 |archive-date=2010-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100813094937/http://academics.smcvt.edu/vtgeographic/textbook/weather/weather_and_climate_of_vermont.htm |url-status=dead }}</ref> તે મિન્સ્ક, સ્ટોકહૉમ અને ફાર્ગોને સમાન ડીએફબી (Dfb)ની કોપ્પેન વર્ગની આબોહવા ધરાવે છે.<ref>[http://vermont.wedding.net/geography.html ઉપયોગ સપ્ટેમ્બર 15, 2007]</ref> વર્મોન્ટ વસંતઋતુમાં તેની મડ મોસમ માટે જાણીતું છે. ત્યાર બાદ સામાન્યપણે હળવા પ્રારંભિક ઊનાળો, ગરમ ઓગસ્ટ, રંગબેરંગી શરદઋતુ આવે છે અને શિયાળો ઠંડો હોય છે. ઉત્તરપૂર્વના ગ્રામીણ વિસ્તારો સહિતનો રાજ્યનો ઉત્તરીય હિસ્સો (જેને “નોર્થઇસ્ટ કિંગડમ”નું ઉપનામ મળેલું છે) અસાધારણપણે ઠંડા શિયાળા માટે જાણીતું છે, અહીંના તાપમાનની સરેરાશ ઠંડક રાજ્યના દક્ષિણીય વિસ્તારોની સરખામણીએ ઘણીવાર 10 ડીગ્રી ફેરનહીટ (5.56 ડીગ્રી સેલ્શિયસ)ની હોય છે. વાર્ષિક હિમવર્ષા પ્રદેશની ઊંચાઇ મુજબ સરેરાશ {{convert|60|in|cm|0}} થી {{convert|100|in|cm|0}}ની વચ્ચે હોય છે. રાજ્યનું વાર્ષિક સરેરાશ તાપમાન {{convert|43|°F|°C|0}} છે.<ref>[http://encyclopedia.jrank.org/VAN_VIR/VERMONT.html વર્મોન્ટ ઓનલાઇન એનસાયક્લોપેડીયા] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207061153/http://encyclopedia.jrank.org/VAN_VIR/VERMONT.html |date=2013-12-07 }} સુધારો મે 28, 2008</ref> શરદમાં ઠંડી ઋતુનું આગમન થતાં વર્મોન્ટના પર્વતો પરના સુગર મેપલ ઉપર લાલ, કેસરી અને સોનેરી પાંદડા જોવા મળે છે. આ જે રંગો જોવા મળે છે તે સુગર મૅપલના કોઇ એક ખાસ પ્રકારની હાજરીને આભારી નથી, બલકે આ વિસ્તારની વિવિધ પ્રકારની માટી અને આબોહવાની પરિસ્થિતિઓ તેનું કારણ છે. વર્નોન ખાતે 4 જુલાઈ, 1911ના રોજ સૌથી ઊંચુ તાપમાન {{convert|105|°F|°C|abbr=on}} નોંધાયું હતું; નીચામાં નીચું તાપમાન 30 ડિસેમ્બર 1933ના રોજ બ્લૂમફીલ્ડ ખાતે {{convert|-50|°F|°C|abbr=on}} નોંધાયું હતું. નીચામાં નીચું તાપમાન ન્યૂ ઇંગ્લેન્ડ (બિગ બ્લેક નદી, મેરાઇન ખાતે પણ 2009માં -50 ડીગ્રી ફેરનહીટનું તાપમાન ખાતરીપૂર્વક નોંધાયેલું છે) ખાતે નોંધાયું હતું.<ref>ધો ધીઝ વોસ ટાઇડ બાય બિગ બ્લેક રિવર, મૈની, ઇન 2009</ref><ref>{{cite book|author = Adams, Glenn |title = Maine ties Vt. for record low temperature|publisher = Burlington Free Press|date = February 11, 2009}}</ref> ખેતી માટેની વાવણીની ઋતુ 120થી 180 દિવસ ચાલે છે.<ref>{{cite web |url=http://www.garden.org/regional/report/description/full/14 |title=National Gardening Association |publisher=Garden.org |access-date=2010-07-31 |archive-date=2010-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100627174702/http://www.garden.org/regional/report/description/full/14 |url-status=dead }}</ref> === ભૂસ્તરશાસ્ત્ર === વર્મોન્ટને પાંચ અલગ કુદરતી પ્રદેશમાં વહેચાયેલું છે. ભૌગોલિક અને ભૌતિક ગુણધર્મોને આધારે વર્ગીકૃત કરવામાં આવેલ આ પાંચ પ્રદેશોમાં ઉત્તરપુર્વીય ઉચ્ચપ્રદેશ, ગ્રીન માઉન્ટેઇન, ટેકોનિક માઉન્ટેઇન, શેમ્પલેઇનનો નીચાણવાળો પ્રદેશ અને વર્મોન્ટ પીડમોન્ટનો સમાવેશ થાય છે.<ref>{{cite web|title=Academics Content Server at Saint Michael's|work=The Physiographic Regions of Vermont|url=http://academics.smcvt.edu/vtgeographic/textbook/physiographic/physiographic_regions_of_vermont.htm|access-date=2007-01-03|archive-date=2011-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20110514235917/http://academics.smcvt.edu/vtgeographic/textbook/physiographic/physiographic_regions_of_vermont.htm|url-status=dead}}</ref> મધ્ય અને દક્ષિણી ગ્રીન માઉન્ટેઇન પર્વતમાળામાં વર્મોન્ટનાં સૌથી જુના ખડકોનો સમાવેશ થાય છે, જેમની રચના આશરે એક અબજ વર્ષ પૂર્વે જયારે સૌપ્રથમ વખત પર્વતો બનવાનું શરુ થયું હતું તે સમયગાળામાં (અથવા ઓરોજેની) થઇ હતી. ત્યાર પછી, આશરે {{Nowrap|400 million}} વર્ષ પૂર્વે, પર્વત નિર્માણનો બીજો તબક્કો શરુ થયો જેમાં ગ્રીન માઉન્ટેઇનનાં શિખરો રચાયા, આ શિખરો {{convert|15000|-|20000|ft}} ઊંચા હતા, એટલે કે હાલની ઉંચાઈ કરતા ત્રણથી ચાર ગણ ઊંચા હતા તેમજ તે વખતે તેઓ [[હિમાલય]]ની સાથે તુલના કરી શકાય તેવા હતા. આ પર્વતો (હાલ શેમ્પલેઇન લેકનો પૂર્વીય કાંઠો)ની પશ્ચિમે ઉત્તર-દક્ષિણ લંબાતી શેમ્પલેઇન થ્રસ્ટ (થ્રસ્ટ એટલે જમીનના પદ નીચે આવેલ જુદી જાતના ખડકમાં રહેલી તિરાડ કે ભંગાણ)ને નજર સમક્ષ રાખવામાં આવે તો આ શિખરોની રચના કરનાર ભૌગોલિક દબાણનો ખ્યાલ મેળવી શકાય છે. જમીનની અંદર રહેલા ખડકોને ઊંચકીને નવા પર્વતોની રચના કરનારા ભૌગોલિક દબાણનું આ એક ઉદાહરણ છે. આ રાજ્યમાં ગ્રેનાઈટનાં ભંડારો મળી આવેલ છે. વર્મોન્ટનાં બારમાં આવેલ રોક ઓફ એજીસ કવોરી એ દેશમાંથી ગ્રીનાઈટની નિકાસ કરતી મોખરાની નિકાસકાર છે. આ કંપનીના તાલીમબદ્ધ શિલ્પીઓની કલાકૃતિ {{convert|3|mi}} નીચે હોપ સિમેટ્રી ખાતે જોઇ શકાય છે જ્યાં કબરના પત્થરો અને સ્મૃતિસ્તંભ જોઇ શકાય છે. જર્મની, હોંગ કોંગ અને આબુ ધાબીના કેટલાક મકાનોનું બાંધકામ લગભગ વર્મોન્ટનાં ગ્રેનાઈટ{{Clarify||what does "almost primarily" mean EXACTLY|date=June 2010}} વડે જ કરાયેલું છે. અહી બાર અલગ રંગોમાં ગ્રેનાઈટ મળે છે જેમાં બાર ગ્રે, બેથલ વ્હાઈટ, ગેલેક્ટીક બ્લ્યુ, સેલીસ્બરી પિંક, અમેરિકન બ્લેક, ગાર્ડનિયા વ્હાઈટ, લોરેન્શિયન પિંક અને સ્ટેનસ્ટેડ ગ્રે વગેરેનો સમાવેશ થાય છે.<ref>{{cite web |url=http://www.rockofages.com/en/quarry-blocks |title=QUARRIES &#124; Rock of Ages Corporation |publisher=Rockofages.com |access-date=2010-07-31 |archive-date=2010-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100929091156/http://rockofages.com/en/quarry-blocks |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.anr.state.vt.us/dec/geo/images/gengeo52.pdf |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2011-02-10 |archive-date=2012-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120405135709/http://www.anr.state.vt.us/dec/geo/images/gengeo52.pdf |url-status=dead }}</ref> ઇસ્લે લા મોત્તે ખાતે પણ ચેઝી ફોર્મેશનનાં અવશેષો જોવા મળી શકે છે. આ સૌપ્રથમ ખંડીય ખડકો પૈકીના એક હતા. આ સ્થળ ફિસ્ક કવોરીનાં ચુનાના પત્થરોનું છે, જ્યાં સ્ટ્રોમેટોપોરોઇડ્સ જેવા પૌરાણિક જળચર સજીવોનાં અવશેષો સચવાયેલા પડ્યા છે. આ અવશેષોના મૂળ {{Nowrap|200 million}} વર્ષ પૂર્વે સુધી લંબાય છે.{{Clarify||vague term needs quantifying|date=June 2010}} એવું માનવામાં આવે છે કે કોઈ એક સમયે વર્મોન્ટ આફ્રિકા (પેન્ગાઈયા) સાથે જોડાયેલું હતું. આફ્રિકા અને અમેરિકા, બંનેનાં દરિયાકાંઠે મળી આવેલ અવશેષો અને ખડક રચના પેન્ગાઈયાનાં સિદ્ધાંતનાં વધુ પુરાવા સમાન છે.{{Citation needed|date=June 2010}} પાછલી ચાર સદીઓમાં, વર્મોન્ટએ કેટલાક ભૂકંપ અનુભવ્યા છે જેમનું કેન્દ્ર વર્મોન્ટની નીચે હતું, 1952મા આવેલો સૌથી મોટો ભૂકંપનો આચકો 6.૦ની તીવ્રતાનો હતો.<ref name="bfp100624">{{Cite news|title=Canada quake shakes Vt.|publisher=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages= 1A,4A|date={{Nowrap|24 June}} 2010}}</ref> === પ્રાકૃતિક ઇતિહાસ === વર્મોન્ટ સમશીતોષ્ણના પહોળા પર્ણ અને મિશ્ર વનવિસ્તારના જૈવપ્રદેશો ધરાવે છે. મોટા ભાગનું રાજ્ય, ખાસ કરીને વ્હાઈટ માઉન્ટેઇન ન્યૂ ઈંગ્લેન્ડ-અકાડિઅન જંગલોના કૉનિફર (શંકુ આકરના વૃક્ષો) અને ઉત્તરીય ભાગ સાગના સખત લાકડા વૃક્ષો દ્વારા છવાયેલું છે. ન્યૂ યોર્ક સાથેની પશ્ચિમી સીમા અને શેમ્પલેઇન લેકની આસપાસનો વિસ્તાર પૂર્વીય ગ્રેટ લૅકસના નીચાણવાળા જંગલોનાં એક હિસ્સારૂપ છે. રાજ્યનો દક્ષિણપશ્ચિમ ખૂણો અને કનેક્ટિકટ નદીનો ભાગ મિશ્ર ઓકના ઉત્તરપૂર્વીય તટીય જંગલો વડે આચ્છાદિત છે.<ref name="ecoregions">{{cite journal |author = Olson, D. M, E. Dinerstein, ''et al'' |title = Terrestrial Ecoregions of the World: A New Map of Life on Earth |journal = [[BioScience]] |year = 2001 |volume = 51 |issue = 11 |pages = 933–938 |url = http://gis.wwfus.org/wildfinder/ |doi = 10.1641/0006-3568(2001)051[0933:TEOTWA]2.0.CO;2 |access-date = 2011-02-10 |archive-date = 2011-10-14 |archive-url = https://web.archive.org/web/20111014034322/http://gis.wwfus.org/wildfinder/ |url-status = dead }}</ref> આ રાજ્ય સરીસૃપ તથા ઉભયજીવીની 41 પ્રજાતિઓ, માછલીઓની 89 પ્રજાતિઓ ધરાવે છે જે પૈકીની 12નું મૂળ વતન વર્મોન્ટ નથી;<ref name="c101124">{{Cite news | first=Joseph | last=Gresser | title=How all those fish got to Vermont | url=| work= | publisher=the chronicle | location=Barton, Vermont | pages= 17 | date=24 November 2010 | id= | access-date=}}</ref> સંવર્ધિત પક્ષીઓની 193 પ્રજાતિઓ, સસ્તન પ્રાણીઓની 58 પ્રજાતિઓ, જંતુઓની 15,000 કરતા પણ વધુ પ્રજાતિઓ, અને હાયર પ્લાન્ટ તેમજ ફૂગ, શેવાળની 2,000 પ્રજાતિઓ અને 75 અલગ અલગ કુદરતી જાતિઓ ધરાવે છે.<ref>{{cite web |url=http://www.vtfishandwildlife.com/about_history.cfm |title=Vermont Fish and Wildlife Department |publisher=Vtfishandwildlife.com |access-date=2010-07-31 |archive-date=2010-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100522031818/http://www.vtfishandwildlife.com/about_history.cfm |url-status=dead }}</ref> વર્મોન્ટમાં ઇસ્ટર્ન ટિમ્બર રેટલસ્નેક નામનો ઝેરી સાપ મળે છે. તે પશ્ચિમ રટલેન્ડ કાઉન્ટીના કેટલાક એકર સુધી મર્યાદિત છે.<ref>{{cite news|first=Candace|last=Page|title=Sightings of milk snakes, rattlesnake mimics, shake residents|publisher=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages= 1B|date={{Nowrap|9 July}} 2009}}</ref> 19મી સદીના મધ્યભાગ સુધીમાં, અતિરેકપૂર્ણ શિકાર અને કુદરતી નિવાસસ્થાનના વિનાશને કારણે આ રાજ્યમાંથી જંગલી મરઘાઓ નામશેષ થઈ ગયા હતા. 1969માં પુનઃ 16 મરઘાને વસાવવામાં આવ્યા અને 2009માં તેમની સંખ્યા વધીને અંદાજિતપણે 45,000 થઈ હતી.<ref>{{cite news|title=Hunting Wild Turkeys|publisher=Newport Daily Express|location=Newport, Vermont|pages= THREE, HUNTING GUIDE|date=September 2009}}</ref> 1970થી અત્યાર સુધીમાં, ખેતજમીનમાં ઘટાડો થયો છે તેથી પર્યાવરણમાં ઘટાડો થયો છે અને ઝાડ પર વસનારા વિવિધ પક્ષીઓની સંખ્યા પણ ઘટી છે જેમાં અમેરિકન વૂડકૉક, બ્રાઉન થ્રેશર, ઇસ્ટર્ન ટોવહી, વિલો ફ્લાયકેચર, ગોલ્ડન-વિન્ગ્ડ વાર્બલર, બ્લ્યૂ-વિન્ગ્ડ વાર્બલર, ફીલ્ડ સ્પેરો અને બાલ્ટિમોર ઓરિયોલનો સમાવેશ થાય છે.<ref>{{Cite news|first=Candace|last=Page|title=Saving shrubland|publisher=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages= 1B|date={{Nowrap|6 July}} 2010}}</ref> આ રાજ્યના જંગલો, છોડની મૂળ જાતિઓ અને વન્યજીવન માટે હુમલાખોર વાઇલ્ડ હનીસકલને ભયરૂપ માનવામાં આવે છે.<ref>{{Cite news|first=Larson|last=Dimarlo|title=Using undiluted herbicides to fight invasive species|publisher=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages=2D |date={{Nowrap|13 June}} 2010}}</ref> ડીડીટી (DDT)ને કારણે માછલી મારનારા એક મોટા પક્ષી ઓસપ્રેના ઈંડાઓ નાશ પામતા, આ રાજ્યમાં તેઓ જોવા મળતા નથી. 1998થી આ પ્રજાતિ પુનઃજીવિત થવા લાગી છે. 2010 સુધીમાં, આ પક્ષી હવે રાજ્યમાં ભયની સૂચિની બહાર આવી ગયું છે.<ref>{{Cite news|first=Natalie|last=Diblasio|title=Lake Arrowhead failure is first in 12 years|url=http://www.burlingtonfreepress.com/article/20100730/NEWS02/100729036/Ospreys-fail-to-reproduce-at-Lake-Arrowhead|publisher=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages=1B|date=30 July 2010}}{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 2008થી 2010 સુધીના ગાળા દરમિયાન વ્હાઇટ-નોઝ સિન્ડ્રોમે આ રાજ્યમાં આખા શિયાળા દરમિયાન જમીનમાં વસનારા તમામ ચામાચીડીયા પૈકી અંદાજે બે-તૃતીયાંશ ચામાચીડીયાને મારી નાખ્યા હતા.<ref>{{Cite news|first=Candace|last=Page|title=Bats struggle to survive|url=http://www.burlingtonfreepress.com/article/20100727/NEWS02/7270303/Bats-struggle-to-survive|publisher=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages=1B,4B|date=27 July 2010}}{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> પૂરની પરિસ્થિતિ ટાળવા માટે વિનૂસ્કી નદી સહિતની વર્મોન્ટની ઘણી નદીઓ ઉપર માનવ-સર્જિત બંધો બનાવવામાં આવ્યા છે. 1927ના નવેમ્બર મહિનામાં ઉથલપાથલ મચાવનારા પૂરની જેમ પૂર જમીનના કુદરતી દેખાવ માટે વિનાશક બની શકે છે, પરંતુ તે ખેતજમીન ઉપર પોષકતત્વોથી ભરપૂર કાંપ {{convert|1|ft}} સુધી નિક્ષેપિત કરી શકે છે.{{Citation needed|reason=the precision of "one foot" cries out for a footnote|date=June 2010}} == ઇતિહાસ == {{Main|History of Vermont}} [[ચિત્ર:Mount mansfield 20040926.jpg|thumb|માઉન્ટ મેન્સફીલ્ડ, 4,393 ફૂટ (1,339 મીટર), વર્મોન્ટનું સૌથી ઊંચું સ્થળ]] === પૂર્વ કોલમ્બિયન === ઇ.સ.પૂ. 8,500થી 7,000 વચ્ચેના સમયગાળામાં, શેમ્પલેઇન સમુદ્રના સમયમાં, મૂળ અમેરિકનોએ વર્મોન્ટ પર વસવાટ કર્યો હતો અને તેઓ શિકાર કરતા હતા. ઇ.સ.પૂ આઠમી સહસ્ત્રાબ્દીથી ઇ.સ.પૂ. 1,000 સુધીના પ્રાચીન કાળ દરમિયાન, મૂળ અમેરિકનોએ વર્ષો સુધી સ્થળાંતર કર્યું. વૂડલૅન્ડ કાળ દરમિયાન ઇ.સ.પૂ. 1,000 ઇ.સ. 1,600 સુધીમાં ગામડાઓ અને વ્યાપારિક માળખાની સ્થાપના કરાઈ હતી તથા સિરામિક અને તીર કામઠાની ટેક્નોલોજી વિકસાવવામાં આવી હતી. કોલમ્બિયન યુગ પૂર્વેના વર્મોન્ટની હવે વાત કરીએ. રાજ્યના પશ્ચિમી હિસ્સામાં અલ્ગોન્ક્વિયન-ભાષી જાતિની નાની વસતી હતી, જેમાં મોહિકન અને અબેનાકી લોકોનો પણ સમાવેશ થતો હતો. 1,500 અને 1,600 વચ્ચેના કોઇ સમયે, ઇરોક્વોઇઝે નાની મૂળ જાતિઓને વર્મોન્ટની બહાર હાંકી કાઢી, અને બાદમાં આ વિસ્તારનો શિકાર પ્રદેશ તરીકે ઉપયોગ કર્યો તથા બાકી બચેલા અબેનાકી લોકો સાથે ઘર્ષણ થયું. 1,500માં આ લોકોની વસતી આશરે 10,000 હોવાનો અંદાજ છે. === સંસ્થાન === {{See also|List of forts in Vermont}} [[ચિત્ર:ConstitutionHouse WindsorVermont.JPG|thumb|વિન્ડસર ખાતેનું ધ ઓલ્ડ કન્સ્ટીટ્યુશન હાઉસ, જ્યાં જુલાઇ 8, 1777ના રોજ વર્મોન્ટના બંધારણને સ્વીકારવામાં આવ્યું હતું. ]] [[ચિત્ર:The Green Mountain Boys Flag.jpg|right|thumb|180px|એ.સી. 1775 ફ્લેડ જેનો ઉપયોગ ગ્રીન માઉન્ટેઇન બોય્ઝ દ્વારા કરવામાં આવ્યો હતો.]] 1535માં જેક્સ કાર્ટિયરે સૌથી પહેલા વર્મોન્ટને જોયું હતું એમ મનાય છે. 30 જુલાઈ, 1609ના રોજ ફ્રેન્ચ સંશોધક સેમ્યુઅલ દી શેમ્પલેઇને વર્મોન્ટ ન્યૂ ફ્રાન્સનો એક ભાગ છે એવો દાવો કર્યો અને એક કિલ્લાનું નિર્માણ કર્યું જે વર્મોન્ટમાં સ્થપાનાર સૌપ્રથમ યુરોપિયન બાંધકામ હતું. 1638માં સમગ્ર ન્યૂ ઇંગ્લેન્ડમાં એક “હિંસક” ભૂકંપ અનુભવવા મળ્યો, જેનું કેન્દ્ર સેંટ લૉરેન્સ વૅલિમાં હતું. વર્મોન્ટમાં નોંધાયેલી આ સૌ પ્રથમ ધરતીકંપ સંબંધિત હિલચાલ હતી.<ref name="bfp100624"/> 1690માં, આલ્બનીના [[નેધરલેંડ|ડચ]]-બ્રિટિશ લોકોના એક જૂથે હાલના એડિસનની પશ્ચિમે ચિમની પોઇન્ટ{{convert|8|mi}} ખાતે એક વસાહત અને ટ્રેડિંગ પોસ્ટ સ્થાપી. 1724માં નજીકની ડમર્સ્ટન અને બ્રેટલબરોની વસાહતોનું રક્ષણ કરતા ફોર્ટ ડમરનાં બાંધકામ સહિત સૌપ્રથમ બ્રિટનની કાયમી વસાહત સ્થાપવામાં આવી. 1731થી 1734ના ગાળામાં, ફ્રેન્ચ લોકોએ એક કિલ્લાનું નિર્માણ કર્યું જેના લીધે લૅક શેમ્પલેઇન ખીણમાં ન્યૂ ફ્રાન્સ/વર્મોન્ટ સીમાનો અંકુશ ફ્રાન્સને મળ્યો. 1755 અને 1758 વચ્ચેના ગાળામાં બ્રિટિશરો સેંટ ફ્રૅડેરિકના કિલ્લાને જીતવામાં ચાર વખત નિષ્ફળ નીવડ્યાં હતા 1759માં, સર જેફરી એમ્હર્સ્ટની આગેવાની હેઠળની 12,000 બ્રિટિશ નિયમિત અને પ્રાદેશિક સૈનિકોના સંયુક્ત દળે આ કિલ્લો જીતી લીધો. ફ્રાન્સના લોકોને આ વિસ્તારમાંથી હાંકી કઢાયા. ફ્રેન્ચ અને ઇન્ડિયન યુદ્ઘમાં ફ્રાન્સના પરાજય બાદ, 1763માં થયેલી પેરિસની સંધિએ આ જમીનનો અંકુશ બ્રિટિશને આપ્યો. આ યુદ્ધના અંતથી વર્મોન્ટમાં નવા વસાહતીઓ આવ્યા. આખરે, મેસેચ્યુસેટ્સ, ન્યૂ હેમ્પશાયર અને ન્યૂ યોર્ક – તમામ વચ્ચે આ સરહદી વિસ્તાર માટે હરીફાઇ થઈ. 20 માર્ચ, 1764ના રોજ, રાજા જ્યોર્જ ત્રીજાએ કનેક્ટીકટ નદીના પશ્ચિમી તટે ન્યૂ હેમ્પશાયર અને ન્યૂ યોર્ક વચ્ચે, ઉત્તરે મેસેચ્યુસેટ્સ અને ઉત્તર અક્ષાંશની 45 ડિગ્રી દક્ષિણે એક સીમા સ્થાપી. ન્યૂ હૅમ્પશાયર ગ્રાન્ટ્સ (ન્યૂ હૅમ્પશાયર દ્વારા રચાયેલા નગરો જે હાલમાં વર્મોન્ટમાં છે) મારફતે જમીનના અધિકારો માનવાનો ન્યૂ યોર્કે ઇનકાર કરી દેતા, અસંતોષ અનુભવી રહેલા વસાહતીઓ વિરોધનું આયોજન કર્યું, જેના કારણે 18 જાન્યુઆરી, 1777ના રોજ સ્વતંત્ર વર્મોન્ટની રચના કરવામાં આવી.<ref name="SLADE">સ્લેડ, વિલિયમ, જુનિયર, કમ્પાઇલર ''વર્મોન્ટ રાજ્ય પેપર્સ: વર્મોન્ટની પ્રજા દ્વારા સરકારની ધારણા અને સ્થાપના સાથે સંકળાયેલા દસ્તાવેજોનો સંગ્રહ, જર્નલ ઓફ ધ કાઉન્સિલ ઓફ સેફ્ટી, ફર્સ્ટ કન્સ્ટીટ્યુશનની સાથે, જનરલ એસેમ્બલી અને 1779થી 1786ની વચ્ચેના કાયદાની પ્રારંભિક જર્નલ, સર્વાંગી.'' ; મિડલબરી, વર્મોન્ટ; 1823. પાનાં.13–19.</ref><ref name="VAN ZANDT">વેન ઝેન્ડ્ટ, ફ્રેન્કલિન કે.; ''બાઉન્ડ્રીઝ ઓફ ધ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ એન્ડ ધ સેવરલ સ્ટેટ્સ'' ; જીયોલોજીકલ સરવે પ્રોફેશનલ પેપર 909. વોશિંગ્ટન, ડી.સી.; ગવર્નમેન્ટ પ્રિન્ટિંગ ઓફિસ; 1976. તેના વિષયોનું પ્રમાણભૂત કમ્પાઇલેશન. પાનું. 63</ref> 1770માં, ન્યૂ યોર્કથી આવતા નવા વસાહતીઓથી ન્યૂ હેમ્પશાયરના મૂળ વસાહતીઓના હિતોનું રક્ષણ કરવા માટે ઇથાન એલને પોતાના ભાઈઓ ઇરા અને લેવી અને સેઠ વોર્નર સાથે મળીને એક ઔપચારિક દળ – ગ્રીન માઉન્ટેઇન બોય્ઝની રચના કરી. === સ્વતંત્રતા અને રાજ્યનો દરજ્જો === [[ચિત્ર:VTadmissionAct.JPG|thumb|left|upright|1970 એક્ટ ઓફ કોંગ્રેસ જેણે વર્મોન્ટને સંઘીય જોડાણમાં દાખલ કર્યું. રાજ્ય તરીકેની સત્તા માર્ચ 4, 1791થી શરૂ થઈ]] [[ચિત્ર:Vermont State House front.jpg|thumb|right|માઉન્ટપિલિયરમાં આવેલો નીઓક્લાસિકલ વર્મોન્ટ સ્ટેટ હાઉસ (કેપીટલ)નો ગોલ્ડ લીફ ડોમ ]] {{Main|Vermont Republic}} 18 જાન્યુઆરી, 1777ના રોજ, ન્યૂ હૅમ્પશાયર ગ્રાન્ટ્સના પ્રતિનિધિઓએ વર્મોન્ટની સ્વતંત્રતાની ઘોષણા કરી.<ref>{{cite web|title=Second Vermont Republic|work=Vermont's Declaration of Independence (1777)|url=http://www.vermontrepublic.org/vermonts_declaration_of_independence_1777|access-date=2007-01-17}}</ref> રાજ્યના અસ્તિત્વના પ્રથમ છ મહિના સુધી આ રાજ્ય ન્યૂ કનેક્ટિકટ તરીકે ઓળખાતું હતું.<ref name="autogenerated1">એસ્થર મનરો સ્વિફ્ટ, ''વર્મોન્ટ પ્લેસ-નેમ્સ: ફૂટપ્રિન્ટ્સ ઇન હિસ્ટ્રી'' પિક્ટન પ્રેસ, 1977</ref> 2 જૂન, 1777ના રોજ, “વર્મોન્ટ” નામ સ્વીકારવા માટે 72 પ્રતિનિધિઓનું બીજીવાર સંમેલન મળ્યું. એક પેન્સિલવેનિયાને મિત્રભાવે આપેલી સલાહને આધારે આમ કરવામાં આવ્યું. નવા સ્વતંત્ર થયેલા યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં 14માં રાજ્ય તરીકે પ્રવેશ કેવી રીતે મેળવવો તે અંગે તેણે એક પત્ર લખ્યો હતો.<ref name="autogenerated1"/> 4 જુલાઈના રોજ, વિન્ડસર ટાવેરન ખાતે વર્મોન્ટના બંધારણની રચના કરવામાં આવી જેને 8 જુલાઈના રોજ પ્રતિનિધિઓએ અપનાવ્યું. ઉત્તર અમેરિકાના સૌપ્રથમ લિખિત બંધારણો પૈકીનું આ એક બંધારણ હતું. પોતાના બંધારણમાં ગુલામીની પ્રથાને નાબૂદ કરનાર આ નિર્વિવાદપણે સૌપ્રથમ રાજ્ય હતું, બંધારણમાં પુરૂષોના સાર્વત્રિક મતાધિકારની જોગવાઈ કરવામાં આવી અને જાહેર શાળાઓના ટેકાની જરૂરત વર્ણવવામાં આવી. 1777થી 1791 સુધી તે અમલમાં હતું.<ref>[http://www.historicvermont.org/constitution/ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120311153218/http://www.historicvermont.org/constitution/ |date=2012-03-11 }} ધ ઓલ્ડ કન્સ્ટીટ્યુશન હાઉસ સ્ટેટ હિસ્ટરિક સાઇટ.</ref> 25 નવેમ્બર, 1858ના રોજ રાજ્યના કાયદા દ્વારા ગુલામી પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો હતો.<ref>[http://www.bartonchronicle.com/index.php/reviews/books/110-asurpriseoneverypage બાર્ટન ક્રોનિક બૂક રિવ્યૂ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090510020229/http://www.bartonchronicle.com/index.php/reviews/books/110-asurpriseoneverypage |date=2009-05-10 }}. સુધારો ઓગસ્ટ 21, 2009</ref> === ક્રાંતિકારી યુદ્ધ === {{Main|Battle of Bennington}} બૅનિંગ્ટનનું યુદ્ધ 16 ઓગસ્ટ, 1777ના રોજ લડાયું હતું, જે વર્મોન્ટ રાજ્યના ઇતિહાસનું બીજ રોપનાર એક ઘટના હતી. બૅનિંગ્ટનની સીમાની પેલે પાર હૂસિક, ન્યૂ યોર્ક ખાતે આવેલી બ્રિટિશ સિપાહીઓની ટૂકડી ઉપર જનરલ સ્ટાર્કની આગેવાની હેઠળના અમેરિકાના સંયુક્ત દળે હુમલો કર્યો અને બ્રિટનની સમગ્ર ટૂકડીને ખતમ કરી નાખી અથવા તો કેદ કરી. જનરલ બર્ગોયન આ ફટકો સહન કરી શક્યો નહી અને આખરે તેણે પોતાના દળના 6,000 સૈનિકો સાથે 17 ઓક્ટોબરના રોજ ન્યૂ યોર્કના સારાટોગા ખાતે આત્મસમર્પણ કર્યું. બૅનિંગ્ટન અને સારાટોગાની લડાઇઓને ક્રાંતિકારી યુદ્ધમાં એક મહત્વનો વળાંક માનવામાં આવે છે કારણ કે બ્રિટિશ સૈન્યની આ સૌપ્રથમ મોટી હાર હતી. આ લડાઇની વર્ષગાંઠને વર્મોન્ટમાં હજુ પણ સત્તાવાર રજા તરીકે ઉજવવામાં આવે છે. હુબાર્ટનની લડાઈ (7 જુલાઈ, 1777) એ એકમાત્ર એવી લડાઈ હતી કે જે આ પ્રદેશમાં લડાઈ હતી. ટેક્નીકલ દ્વષ્ટિએ સ્થાનિક દળોની હાર થઈ હતી, તેમ છતાં બ્રિટિશ દળોને પણ એ હદે ફટકો પડ્યો હતો કે તેમણે વધુ લાંબો સમય અમેરિકનોનો સામનો (ટિકનડેરોગાના કિલ્લામાંથી પીછેહટ કરી) કર્યો નહીં. === રાજ્યનો દરજ્જો અને અમેરિકન ગૃહ યુદ્ધ પહેલાનો સમય === 14 વર્ષ સુધી વિન્ડસરના પૂર્વીય નગરમાં મુખ્ય મથક ધરાવતા એક સાર્વભૌમ સંસ્થાન તરીકે વર્મોન્ટ વિકસતું રહ્યું. સ્વતંત્ર વર્મોન્ટે 1785થી 1788 સુધી પોતાના સિક્કાઓ જારી કર્યાં<ref>માર્ગારેટ બુચોલ્ટ [http://www.manchestervermont.net/about.php માન્ચેસ્ટર એન્ડ ધ માઉન્ટેઇન ચેમ્બર્સ ઓફ કોમર્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131206163302/http://www.manchestervermont.net/about.php |date=2013-12-06 }} ''એન ઇનસાઇડર્સ ગાઇડ ટુ સધર્ન વર્મોન્ટ'' , પેન્ગ્વિન, 1991</ref> અને રાજ્યભરમાં ટપાલ સેવાનું સંચાલન કર્યું. 1778-1789 તથા 1790-1791 દરમિયાન થોમસ ચિટેન્ડન આ રાજ્યનો ગવર્નર હતો. આ રાજ્યએ ફ્રાન્સ, નેધરલેન્ડ્સ અને અમેરિકાની સરકારો સાથે રાજદૂતોની આપ-લે કરી હતી. તે સમયે અમેરિકાની સરકાર ફિલાડેલ્ફિયામાં હતી. 1791માં, વર્મોન્ટ ફેડરલ સંઘમાં 14મા રાજ્ય તરીકે જોડાયું. મૂળ 13 વસાહતો બાદ આ સંઘમાં જોડાનારું આ સૌપ્રથમ બહારનું રાજ્ય હતું. 1836 સુધી વર્મોન્ટ એકગૃહી ધારાસભા ધરાવતું હતું. 1850ના દશકના મધ્યભાગથી ગુલામીપ્રથાને રોકવાની મોટે ભાગે તરફેણ કરતા વર્મોન્ટના લોકોએ પોતાના વલણમાં પરિવર્તન સાધીને આ પ્રથાનો વધુ ગંભીર વિરોધ કરવાનું વલણ અપનાવ્યું, ઉદ્દામવાદી રિપબ્લિકન અને નાબૂદીવાદી થેડિયસ સ્ટીવન્સનો જન્મ થયો. વ્હિગ પાર્ટીનો અસ્ત થયો તેવા સમયે રિપબ્લિકન પાર્ટીનો ઉદભવ થયો, વર્મોન્ટે પોતાના ઉમેદવારોને મજબૂતપણે ટેકો આપવાનું વલણ અપનાવ્યું. 1860માં તેણે પ્રમુખ અબ્રાહમ લિંકનને મત આપ્યો, તેમને અન્ય કોઇ પણ રાજ્ય કરતા સૌથી વધુ મતે વિજય મળ્યો હતો. === ગૃહ યુદ્ધ === {{Main|Vermont in the American Civil War}} અમેરિકાના ગૃહ યુદ્ધ દરમિયાન, વર્મોન્ટે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ સર્વિસમાં 34,000 કરતા વધુ લોકો મોકલ્યા હતા. વર્મોન્ટના લગભગ 5,200 લોકો અથવા 15 ટકા લોકો કાર્યવાહી દરમિયાન માર્યા ગયા અથવા ગંભીરપણે ઇજાગ્રસ્ત થયા અથવા રોગને કારણે મૃત્યુ પામ્યાં. અન્ય કોઇપણ રાજ્યની તુલનાએ આ સૌથી ઊંચી ટકાવારી હતી. આ યુદ્ધમાં સૌથી ઉત્તરે થયેલી ભૂમિગત કાર્યવાહી સેન્ટ અલબન્ઝ હુમલો વર્મોન્ટમાં થઈ હતી. === અમેરિકન ગૃહ યુદ્ધ અને ત્યાર બાદનો સમયગાળો === 18 ડિસેમ્બર, 1880ના રોજ યોજાયેલી ચૂંટણી એ સૌપ્રથમ એવી ચૂંટણી હતી કે જેમાં મહિલાઓને મત આપવાની છૂટ આપવામાં આવી હતી, તે સમયે મહિલાઓને મર્યાદિત મત આપવામાં આવ્યા હતા અને તેમને સૌથી પહેલા નગરની ચૂંટણી અને ત્યારપછી રાજ્ય વિધાનસભાની ચૂંટણીમાં મત આપવાની છૂટ અપાઇ હતી. રેડિયો સિટી મ્યુઝિક હોલના બાંધકામમાં વર્મોન્ટના ચૂનાનાં પત્થરોનો ઉપયોગ કરાયો હતો.{{Citation needed|date=June 2010}} 1927ના નવેમ્બર મહિનાના પ્રારંભમાં મોટાપાયે પૂર આવ્યું. આ બનાવ દરમિયાન, 84 લોકોના મોત થયા જેમાં રાજ્યના લેફ્ટનન્ટ ગવર્નરનો પણ સમાવેશ થતો હતો.<ref>{{cite web|author=btv webmaster |url=http://www.erh.noaa.gov/btv/events/27flood.shtml |title=National Weather Service – Burlington, VT – The Flood of 1927 |publisher=Erh.noaa.gov |date=2007-08-01 |access-date=2010-07-31}}</ref> 1973માં વધુ એક પૂર આવ્યું, જેના લીધે બે લોકોના મોત થયા અને કરોડો ડોલરની સંપત્તિને નુકશાન થયું. 1964માં, અમેરિકાની સુપ્રિમ કોર્ટે વર્મોન્ટમાં “એક-માણસ, એક-મત”નો નિયમ લાગુ કર્યો, સમગ્ર દેશ માટેના બન્ને ગૃહોમાં મતદાન કરવા માટે નગરોને પણ મતોનો એકસરખો હિસ્સો આપવામાં આવ્યો.<ref>{{cite web|title=Arizona State Library|work="One Man, One Vote" ... That's All She Wrote.|url=http://www.library.arizona.edu/exhibits/udall/congrept/88th/641014.html|access-date=2006-12-28|archive-date=2017-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20171010203724/http://www.library.arizona.edu/exhibits/udall/congrept/88th/641014.html|url-status=dead}}</ref> આ સમય સુધી, રાજ્યની સેનેટમાં કાઉન્ટીઓનું પ્રતિનિધત્વ ઘણીવાર વિસ્તારો કરતા હતા અને કરવેરાનું ભારણ વધવાથી શહેરોમાં શું સમસ્યાઓ થશે તે અંગેનું તેમનું વલણ ઘણીવાર સહાનુભૂતિ વિનાનું રહેતું. == વસ્તી-વિષયક માહિતી == === વસતી === {{USCensusPop |1790 = 85425 |1800 = 154465 |1810 = 217895 |1820 = 235981 |1830 = 280652 |1840 = 291948 |1850 = 314120 |1860 = 315098 |1870 = 330551 |1880 = 332286 |1890 = 332422 |1900 = 343641 |1910 = 355956 |1920 = 352428 |1930 = 359611 |1940 = 359231 |1950 = 377747 |1960 = 389881 |1970 = 444330 |1980 = 511456 |1990 = 562758 |2000 = 608827 |estyear = 2009<ref name=09CenEst/> |estimate = 621760 }} વર્મોન્ટની વસતીનું કેન્દ્ર વોશિંગ્ટન કાઉન્ટીના વૉરેન નગરમાં આવેલું છે.<ref>{{cite web|url=http://www.census.gov/geo/www/cenpop/statecenters.txt|title=Population and Population Centers by State: 2000|publisher=U. S. Census Bureau|access-date=2008-05-11}}</ref> યુ. એસ. સેન્સસ બ્યુરોએ જણાવ્યા અનુસાર, 2005 સુધીમાં, વર્મોન્ટની અંદાજિત વસતી 6,23,050 હતી, જેમાં આગલા વર્ષની તુલનાએ 1,817 અથવા 0.3 ટકાનો વધારો થયો હતો તથા વર્ષ 2000થી 14,223 લોકો અથવા 2.3 ટકાનો વધારો થયો હતો. છેલ્લી વસતી ગણતરીમાં 7,148ની વસતી નોંધાઇ હતી ઉપરોક્ત વસતીમાં છેલ્લી વસતી ગણતરી બાદ થયેલો કુદરતી વધારો અને 7,889 લોકોના રાજ્યમાં ચોખ્ખા સ્થાળાંતરનો સમાવેશ થાય છે. યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સની બહારથી ઇમિગ્રેશનને કારણે 4350 લોકોનો વધારો નોંધાયો હતો અને દેશની અંદર સ્થાળાંતરથી 3,530 લોકોનો વધારો નોંધાયો હતો. 2004માં વર્મોન્ટની વસતીના અડધાથી વધુ લોકો રાજ્યની બહાર જન્મ્યા હતા. <ref>{{cite news |url=http://www.boston.com/news/local/vermont/articles/2004/02/12/talking_bah_k_in_vermont/ |title=Talking 'bah-k' in Vermont – The Boston Globe |publisher=Boston.com |date=2004-02-12 |access-date=2010-07-31 |first1=Brian |last1=MacQuarrie |archive-date=2011-06-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110628235531/http://www.boston.com/news/local/vermont/articles/2004/02/12/talking_bah_k_in_vermont/ |url-status=dead}}</ref> વર્મોન્ટ એ ન્યૂ ઇંગ્લેન્ડનું સૌથી ઓછી વસતી ધરાવતું રાજ્ય છે. 2006માં, રાષ્ટ્રમાં સૌથી નીચો જન્મદર વર્મોન્ટમાં હતો, 42/1,000 સ્ત્રી.<ref>{{cite book|author = Associated Press |title = Vt. birth rate ranks second lowest in U.S|publisher = Burlington Free Press|date = August 22, 2008}}</ref> કામ કરનારા લોકોની મધ્યમ વય 42.3 હતી, જે રાષ્ટ્રમાં સૌથી વધુ છે. 2009માં, અહીંના પ્રત્યેક 15 પૈકીના 12.6 ટકા લોકો છૂટાછેડાવાળા હતા. રાષ્ટ્રમાં આ પાંચમા ક્રમની સૌથી ઊંચી ટકાવારી છે.<ref>{{cite news|first=Tamara Lush and Deanna Martin|title=Indiana, Florida counties tops in divorce|publisher=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages= 3A|date={{Nowrap|25 September}} 2009}}</ref> === વંશ અને જાતિ === {{US Demographics}} [[ચિત્ર:Vermont population map1.png|thumb|right|300px|વર્મોન્ટનો વસતી ગીચતા દર્શાવતો નકશો]] વર્મોન્ટની વસતી આ મુજબ છે: * 51.0% સ્ત્રી * 49.0% પુરૂષ 50 રાજ્ય અને કોલમ્બિયા જિલ્લામાં, વર્મોન્ટનો ક્રમ: * ગોરા લોકોની મહત્તમ વસતીમાં બીજા ક્રમે * મધ્યમ વયના લોકોમાં બીજા ક્રમે<ref>2005માં 40.7, યુએસ સેન્સસ કમ્યુનિટી સરવે</ref> * એશિયનોની વસતીમાં 41માં ક્રમે * હિસ્પેનિક્સની વસતીમાં 49 ક્રમે * શ્યામ લોકોની વસતીમાં 48માં ક્રમે * મૂળ અમેરિકનોની વસતીમાં 29માં ક્રમે * મિશ્ર વંશના લોકોની વસતીમાં 39માં ક્રમે * પુરુષોની વસતીમાં 28માં ક્રમે * સ્ત્રીઓની વસતીમાં 24મા ક્રમે === માનવવંશ અને ભાષા === સૌથી વિશાળ વંશીય જૂથો આ પ્રમાણે છેઃ <ref>{{cite web |author=American FactFinder, United States Census Bureau |url=http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&-context=adp&-qr_name=ACS_2008_3YR_G00_DP3YR2&-ds_name=ACS_2008_3YR_G00_&-tree_id=3308&-redoLog=false&-_caller=geoselect&-geo_id=04000US50&-format=&-_lang=en |title=2006–2008 American Community Survey 3-Year Estimates |publisher=Factfinder.census.gov |access-date=2010-07-31 |archive-date=2020-02-11 |archive-url=https://archive.today/20200211181919/http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&-context=adp&-qr_name=ACS_2008_3YR_G00_DP3YR2&-ds_name=ACS_2008_3YR_G00_&-tree_id=3308&-redoLog=false&-_caller=geoselect&-geo_id=04000US50&-format=&-_lang=en |url-status=dead }}</ref> * 23.9% ફ્રેન્ચ અથવા ફ્રેન્ચ કેનેડિયન * 18.6% ઇંગ્લિશ * 17.9% આઇરિશ * 10.3% જર્મન * 7.5% ઇટાલિયન * 7.0% અમેરિકન * 5.0% સ્કોટિશ * 3.9% પોલિશ * 2.7% સ્કોચ આયરિશ * 1.9% સ્વીડિશ * 1.6% ડચ * 1.4% રશિયન * 1.4% વૅલ્શ વર્મોન્ટના મોટાભાગના હિસ્સામાં બ્રિટિશ વંશપરંપરા (ખાસ કરીને ઇંગ્લિશ)ના રહેવાસીઓ વસે છે. રાજ્યના ઉત્તરીય ભાગમાં ફ્રેન્ચ-કેનેડિયન વંશપરંપરાના લોકોની ટકાવારી નોંધપાત્ર સ્તરે જળવાઈ રહી છે. વર્મોન્ટની બોલચાલની છાંટ સાંભળવા મળે છે, પરંતુ તાજેતરના વર્ષોમાં લોકો અમેરિકન ધારાધોરણો પ્રમાણેની ઇંગ્લિશ ભાષાના રંગે વધુ રંગાયા છે. 2000ની અમેરિકાની વસતી ગણતરી અનુસાર, વસતીના 2.54 ટકા લોકોની વય પાંચ વર્ષની છે અને તેથી વધુ વયના લોકો ઘરમાં ફ્રેન્ચ બોલે છે, જ્યારે 1 ટકા લોકો સ્પેનિશ બોલે છે.<ref>{{cite web |url=http://www.mla.org/map_data_results%26state_id%3D50%26mode%3Dstate_tops |title=Language Map Data Center |publisher=Mla.org |date=2007-07-17 |access-date=2010-07-31 |archive-date=2010-12-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101205101002/http://www.mla.org/map_data_results%26state_id%3D50%26mode%3Dstate_tops |url-status=dead }}</ref> === ધર્મ === {| style="float:right" class="wikitable" |+ધાર્મિક ઓળખ |- !ધર્મ !1990<ref name="aris2008iiic">{{cite web |first=Barry A. |last=Kosmin |last2=Keysar |first2=Ariela |title=American Religious Identification Survey 2008: ARIS 2008 Report: Part IIIC – Geography |url=http://b27.cc.trincoll.edu/weblogs/AmericanReligionSurvey-ARIS/reports/part3c_geog.html |publisher=[[Trinity College (Connecticut)|Trinity College]] |month=March |year=2009 |access-date=2009-04-07 |archive-date=2011-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110304012329/http://b27.cc.trincoll.edu/weblogs/AmericanReligionSurvey-ARIS/reports/part3c_geog.html |url-status=dead }}</ref> !2001<ref>{{cite web |title=The Graduate Center, CUNY |work=American Religious Identification Survey 2001 |url=http://www.gc.cuny.edu/faculty/research_briefs/aris/key_findings.htm |access-date=2007-01-05 |archive-date=2005-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051024031359/http://www.gc.cuny.edu/faculty/research_briefs/aris/key_findings.htm |url-status=dead }}</ref> !2008<ref name="aris2008iiic"/> |- | ખ્રિસ્તી | 84% | style="background:PeachPuff"|67% | style="background:PeachPuff"|55% |- | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;રોમન કેથોલીક | 37% | style="background:PaleGreen"|38% | style="background:PeachPuff"|26% |- | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;પ્રોટેસ્ટન્ટ | 47% | style="background:PeachPuff"|29% | 29% |- | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;કોન્ગ્રેગેશનલ/યુનાઇટેડ<br />&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;ચર્ચિસ ઓફ ક્રાઈસ્ટ (ખ્રિસ્તના ચર્ચો) | | 6% | |- | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;મેથોડિસ્ટ | | 6% | |- | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;એપિસ્કોપલ | | 4% | |- | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;અન્ય ખ્રિસ્તી | | 4% | |- | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;બાપ્ટીસ્ટ | | 3 | |- | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;અન્ય પ્રોટેસ્ટન્ટ્સ | | 2% | |- | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;એસેમ્બલીઝ ઓફ ગોડ | | 1% | |- | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;ઇવાન્જેલિકલ | | 1% | |- | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;સેવન્થ-ડે એડવન્ટિસ | | 1% | |- | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;નોન-ડિનોમિનેશનલ | | 1% | |- | અન્ય ધર્મો | 3% | style="background:PeachPuff"|2% | style="background:PaleGreen"|4% |- | કોઇ ધર્મ નહીં | 13% | style="background:PaleGreen"|22% | style="background:PaleGreen"|34% |- | જવાબ આપવાનો ઇનકાર કરનાર | 1% | style="background:PaleGreen"|8% | style="background:PeachPuff"|6% |} 2008માં લગભગ અડધાથી વધુ વર્મોન્ટવાસીઓએ પોતાને ખ્રિસ્તી ગણાવ્યા હતા. રોમન કેથોલિક ચર્ચ એ રાજ્યમાં એકમાત્ર સૌથી મોટી ધાર્મિક સંસ્થા છે. એઆરડીએ (ARDA)ના 2000ના આંકડા અનુસાર, આ કેથોલિક ચર્ચના 1,47,918 સદસ્યો હતા. વર્મોન્ટના રહેવાસીઓના લગભગ એક-તૃતીયાંશ ભાગે પોતાને પ્રોટેસ્ટન્ટ તરીકે ઓળખાવ્યા હતા. ધ કોન્ગ્રેગેશનલ યુનાઇટેડ ચર્ચ ઓફ ક્રાઇસ્ટ એ સૌથી વિશાળ (21,597) પ્રોટેસ્ટન્ટ ધર્મસંઘ છે અને અન્ય કોઈ પણ રાજ્યની તુલનાએ વર્મોન્ટમાં આ ધર્મની ટકાવારી સૌથી ઊંચી છે.<ref>{{cite web |title=Adherents.com |work=Religion in Vermont |url=http://www.adherents.com/loc/loc_vermont.html |access-date=2007-01-05 |archive-date=2013-08-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130816141340/http://www.adherents.com/loc/loc_vermont.html |url-status=dead }}</ref> કેથોલિક અનુયાયીઓની સંખ્યાની (133) સરખામણીમાં યુનાઇટેડ ચર્ચ ઓફ ક્રાઇસ્ટના અનુયાયીઓની સંખ્યા (149) વધારે છે.<ref name="thearda.com">{{cite web |url=http://www.thearda.com/mapsReports/reports/state/50_2000.asp |title=The Association of Religion Data Archives &#124; Maps & Reports |publisher=Thearda.com |access-date=2010-07-31 |archive-date=2013-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131126230453/http://www.thearda.com/mapsReports/reports/state/50_2000.asp |url-status=dead }}</ref> યુનાઇટેડ મેથોડિસ્ટ ચર્ચ એ બીજા ક્રમનો સૌથી મોટો પ્રોટેસ્ટન્ટ ધર્મસંઘ છે જે 19,000 સદસ્યો ધરાવે છે;<ref name="thearda.com"/> ત્યારપછીના ક્રમે એપિસ્કોપેલિયન્સ, “અન્ય” ખ્રિસ્તીઓ અને બાપ્ટિસ્ટ્સ આવે છે. વર્મોન્ટના રહેવાસીઓ પૈકીના 24 ટકા લોકો નિયમિતપણે ચર્ચમાં ઉપસ્થિત થાય છે. સમગ્ર રાષ્ટ્રમાં આ આંકડાની બરાબરી માત્ર ન્યૂ હૅમ્પશાયરના આંકડા જ કરે છે.<ref>{{Cite book |author=Sullivan, Will |title=A New Shade of Granite |publisher=US News and World Report |date=2007-06-11}}</ref> 2008માં, વર્મોન્ટના 34 ટકા લોકોએ કોઇ ધર્મ ન અનુસરતા હોવાનો દાવો કર્યો હતો, આખા રાષ્ટ્રમાં આ પ્રકારના લોકોની આ સૌથી ઊંચી ટકાવારી છે.<ref>{{Cite book |url=http://www.americanreligionsurvey-aris.org/ |publisher=Trinity College |title=American Religious Identification Survey is Third in Landmark Series |access-date=2009-03-25 |archive-date=2020-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221145824/http://www.americanreligionsurvey-aris.org/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite book |url=http://b27.cc.trincoll.edu/weblogs/AmericanReligionSurvey-ARIS/reports/ARIS_Report_2008.pdf |last=Kosmin |first=Barry A. |last2=Keysar |first2=Ariela |publisher=Trinity College |title=American Religious Identification Survey 2008 Summary Report |page=17 |publication-date=March 2009 |access-date=2009-03-15 |archive-date=2009-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090407053149/http://b27.cc.trincoll.edu/weblogs/AmericanReligionSurvey-ARIS/reports/ARIS_Report_2008.pdf |url-status=dead }}</ref> એક અભ્યાસમાં અનુસાર, સમગ્ર રાષ્ટ્રના લોકોની (71 ટકા) સરખામણીએ, વર્મોન્ટ અને ન્યૂ હૅમ્પશાયરના લોકો સાપ્તાહિક ધાર્મિક વિધિઓમાં ઉપસ્થિત રહેવાનું ઓછું પસંદ કરે છે અને તેમને ઇશ્વરમાં ઓછો વિશ્વાસ (54 ટકા) રાખવાનું પસંદ કરે છે. આ બન્ને રાજ્ય્સમાં બાકીના રાજ્ય્સની તુલનાએ ધાર્મિક પ્રતિબદ્ધતાનું સ્તર સૌથી ઓછું છે. લગભગ 23%(રાષ્ટ્રિય સ્તરે 39%) લોકો સપ્તાહમાં એક વખત ધાર્મિક વિધીમાં ભાગ લે છે. 36%(રાષ્ટ્રિય સ્તરે 56%) લોકો એવું માને છે કે ધર્મ તેમના માટે ખૂબ જ અગત્યનો છે.<ref>[http://www.burlingtonfreepress.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20080713/NEWS01/80712015 ]{{Dead link|date=October 2009}}. સુધારો જુલાઈ 29, 2008</ref> ચર્ચ ઓફ જીસસ ક્રાઇસ્ટ ઓફ લેટર-ડૅ સેન્ટ્સના બે સૌપ્રથમ આગેવાનો જોસેફ સ્મિથ, જુનિયર અને બ્રિઘૅમ યંગ, બન્નેનો જન્મ વર્મોન્ટમાં થયો હતો. શેરોનમાં જોસેફ સ્મિથના જન્મસ્થળે વર્ષે આશરે 70,000 મુલાકાતીઓ આવે છે, આ સ્થળની જાળવણી એલડીએસ (LDS) કરે છે. 2010 સુધીમાં આ ચર્ચએ રાજ્યભરમાં 12 ધર્મસંઘોમાં 4,386 સદસ્યો નોંધ્યા હતા.<ref>[http://newsroom.lds.org/ldsnewsroom/eng/contact-us/usa-vermont ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100825071702/http://newsroom.lds.org/ldsnewsroom/eng/contact-us/usa-vermont |date=2010-08-25 }} સુધારો ઓગસ્ટ 27, 2010.</ref> આ રાજ્યમાં યહુદી ધર્મના 5,000 લોકો છે જે પૈકીના 3,000 બર્લિંગ્ટન અને માઉન્ટપિલિયર-બાર તથા રટલેન્ડ- પ્રત્યેકમાં 500-500 છે.{{Citation needed|date=December 2009}} આ દેશમાં પાશ્ચાત્ય સંસ્કૃતિમાંથી વટલાઇને બૌદ્ધ બનેલા લોકોની સંખ્યા સૌથી ઊંચી હોય તેવું બની શકે છે. રાજ્યમાં સંખ્યાબંધ બૌદ્ધ સાધના કેન્દ્રો આવેલા છે.<ref>{{cite news |url=http://www.boston.com/news/local/vermont/articles/2005/02/23/green_mountains_good_karma/ |title=Buddhist retreat centers |publisher=Boston.com |date=2005-02-23 |access-date=2010-07-31 |first=Sarah |last=Schweitzer |archive-date=2011-07-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110728020602/http://www.boston.com/news/local/vermont/articles/2005/02/23/green_mountains_good_karma/ |url-status=dead}}</ref> રાજ્યમાં ઈસ્લામ ધર્મને અનુસરતા 2,000 લોકો રહેતા હોય એવો અંદાજ છે.<ref>{{cite web|url=http://www.vpr.net/episode/44351/ |title=Vermont Edition: Vermont's Muslims |publisher=Vpr.net |access-date=2010-07-31}}</ref> == અર્થતંત્ર == ''ફોર્બ્સ'' મેગેઝિને 2007માં વર્મોન્ટને વેપાર કરવા માટેના રાજ્ય્સમાં 32મો ક્રમ આપ્યો હતો. આગલા વર્ષે આ ક્રમ 30મા સ્થાને હતો.<ref>{{cite book|author = Gram, David |title = Forbes ranks Vt. 30th (sic) for business|publisher = Burlington Free Press|date = July 14, 2007}}</ref> 2008માં, એક અર્થશાસ્ત્રીએ એવું જણાવ્યું હતું કે આ રાજ્ય “ખરેખર એક સ્થિર અર્થતંત્ર ધરાવતું હતું, વર્મોન્ટ માટે અમે આ અર્થતંત્ર આગામી 30 વર્ષ સુધી ટકી રહેવાની આગાહી કરીએ છીએ. ” <ref>{{Cite news|first=Dan|last=McLean|title=IBM won't be No. 1 employer for much longer|publisher=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages= 1A|date={{Nowrap|29 June}} 2008}}</ref> 2010ના મે મહિનામાં, વર્મોન્ટમાં બેરોજગારીનો દર 6.2 ટકા હતો જે રાષ્ટ્રમાં ચોથાં ક્રમનો સૌથી નીચો દર હતો.<ref>{{cite web|url=http://www.bls.gov/web/laus/laumstrk.htm |title=Unemployment Rates for States |publisher=Bls.gov |date=2010-07-20 |access-date=2010-07-31}}</ref> આ દર, મે મહિના પૂર્વેના સમયગાળાથી લઈ અત્યાર સુધી અમેરિકાના 50 રાજ્ય્સમાં આ બીજો સૌથી તીવ્ર ઘટાડો સૂચવે છે.<ref>{{cite news|last=Izzo |first=Phil |url=http://blogs.wsj.com/economics/2010/06/18/unemployment-rates-by-state-nevada-overtakes-michigan-for-nations-worst/ |title=Unemployment Rates by State: Nevada Overtakes Michigan for Nation’s Worst – Real Time Economics – WSJ |publisher=Blogs.wsj.com |date=2010-06-18 |access-date=2010-07-31}}</ref> યુ. એસ. બ્યુરો ઓફ ઇકોનોમિક એનાલિસિસના 2005ના અહેવાલ અનુસાર, વર્મોન્ટની ગ્રોસ રાજ્ય પ્રોડક્ટ (જીએસપી (GSP)) {{Nowrap|$23 billion}} હતી. આ અહેવાલ 50 રાજ્ય્સમાં વર્મોન્ટને 50મો ક્રમ આપે છે. માથાદીઠ જીએસપી (GSP)માં આ રાજ્યનો ક્રમ 38મો છે.<ref>માથાદીઠ જીડીપી (GDP) (સામાન્ય) મુજબ અમેરિકાના રાજ્યોની યાદી </ref><ref>રહેણાંકના વિસ્તારોના ઊંચા ખર્ચ અને રહેણાંક વિસ્તારમાં નીચા ખર્ચનું ડાઉનરેટના રેન્કિંગનું વલણ</ref> 2004માં માથાદીઠ આવક 32,770 ડોલર હતી.{{Citation needed|date=July 2010}} જીએસપી GSPના ઘટકો આ પ્રમાણે હતા.<ref>ટકાવારી ચોકક્સ 100% ના હોઇ શકે</ref><ref>{{cite web |url=http://www.bea.gov/bea/newsrelarchive/2006/gsp1006.htm |title=Gross Domestic Product (GDP) by State |publisher=Bea.gov |date=2008-12-22 |access-date=2010-07-31 |archive-date=2008-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081006105314/http://www.bea.gov/bea/newsrelarchive/2006/gsp1006.htm |url-status=dead }}</ref> * સરકાર – $3,083 મિલિયન (13.4%) * રિયલ એસ્ટેટ, ભાડા અને ભાડાપટ્ટાની ઉપજ– {{Nowrap|$2,667 million}} (11.6%) * ટકાઉ ચીજવસ્તુઓનું ઉત્પાદન – {{Nowrap|$2,210 million}} (9.6%) * આરોગ્ય અને સામાજિક સહાય – {{Nowrap|$2,170 million}} (9.4%) * છૂટક વેપાર – $1,934 મિલિયન (8.4%) * ફાયનાન્સ અને વીમો – $1,369 મિલિયન (5.9%) * બાંધકામ – $1,258 મિલિયન (5.5%) * વ્યવસાયિક અને ટેકનીકલ સેવાઓ – {{Nowrap|$1,276 million}} (5.5%) * જથ્થાબંધ વેપાર – $1,175 મિલિયન (5.1%) * નિવાસ સગવડ અને ખાદ્ય સેવાઓ – {{Nowrap|$1,035 million}} (4.5%) * માહિતી – $958 મિલિયન (4.2%) * બિન-ટકાઉ ચીજવસ્તુઓનું ઉત્પાદન – {{Nowrap|$711 million}} (3.1%) * અન્ય સેવાઓ – $563 મિલિયન (2.4%) * ઉપયોગી વસ્તુઓ – $553 મિલિયન (2.4%) * શૈક્ષણિક સેવાઓ – $478 મિલિયન (2.1%) * પરિવહન અને વૅરહાઉસિંગ – {{Nowrap|$484 million}} (2.1%) * વહીવટી અને પરચૂરણ સેવાઓ – {{Nowrap|$436 million}} (1.9%) * કૃષિ, વનસંવર્ધન, માછીમારી અને શિકાર– {{Nowrap|$375 million}} (1.6%) * કલા, મનોરંજન અને વિનોદ – {{Nowrap|$194 million}} (.8%) * ખનન – $100 મિલિયન (.4%) * કંપનીઓનું સંચાલન – $35 મિલિયન (.2%) 2007ના વર્ષમાં વિદેશ વેપારમાં વર્મોન્ટનું સૌથી ભાગીદાર રાષ્ટ્ર કેનેડા હતું. વિદેશ વેપારમાં રાજ્યનો બીજો સૌથી વિશાળ ભાગીદાર [[ચીની ગણતંત્ર|તાઈવાન]] છે.<ref>{{cite book|author = Creaser, Richard |title = Illuzi learns about economy of Taiwan during visit|publisher = the Chronicle|date = October 24, 2007}}</ref> આ રાજ્ય ક્વિબેક સાથે {{Nowrap|$4 billion}} મૂલ્યનું વાણિજ્ય ધરાવતું હતું.<ref>{{cite book|author = Curran, John |title = Vt. Quebec leaders promote 'green zone'|publisher = Burlington Free Press|date = October 7, 2008}}</ref> છૂટક વેચાણ એ આર્થિક ગતિવિધિનો એક માપદંડ છે. 2007માં આ રાજ્ય {{Nowrap|$5.2 billion}} ધરાવતું હતું.<ref>{{cite book|author = McLean, Dan |title = Retail Sales by the numbers|publisher = Burlington Free Press|date = July 13, 2008}}</ref> 2008માં, વર્મોન્ટમાં 8,631 નવા વેપાર નોંધાયા હતા, જે 2007ની તુલનાએ 500નો ઘટાડો સૂચવતા હતા.<ref>{{cite book|author = Associated Press |title = Fewer businesses launched in '08|publisher = Burlington Free Press|date = January 26, 2009}}</ref> ==== અંગત આવક ==== 2002થી 2004 દરમિયાન મધ્ય ઘરદીઠ આવક $45,692 રહી હતી. રાષ્ટ્રમાં તેનો ક્રમ 15મો હતો.<ref>{{Cite web |url=http://www.census.gov/hhes/www/income/income04/statemhi.html |title=ઇનકમ 2004 – થ્રી-યર-એવરેજ મેડીયન હાઉસહોલ્ડ ઇન્કમ બાય સ્ટેટ: 2001–2004 |access-date=2011-02-10 |archive-date=2005-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050924163536/http://www.census.gov/hhes/www/income/income04/statemhi.html |url-status=dead }}</ref> 2008માં આ રાજ્યમાં મધ્ય વેતન કલાકના $15.31 અથવા વર્ષે $31,845 હતું.<ref>[http://www.burlingtonfreepress.com/article/20090813/NEWS02/90813016/1007/NEWS02/What-Vermonters-earn વોટ વર્મોન્ટર્સ અર્ન]{{Dead link|date=October 2009}}. સુધારો ઓગસ્ટ 23, 2009.</ref> ફૂડ સ્ટેમ્પ્સ મેળવવાને લાયક એવા 68,000 વર્મોન્ટવાસીઓ પૈકીના આશરે 80 ટકા લોકોને 2007માં તે મળ્યું હતું.<ref>{{cite book|author = Ober, Lauren |title = Food stamp program set for expansion|publisher = Burlington Free Press|date = November 9, 2008}}</ref> 75 વર્ષ કે તેથી વધુ વયના વરિષ્ઠ લોકો પૈકીના 40 ટકા $21,260 અથવા તેથી ઓછી વાર્ષિક આવક ઉપર નિર્વાહ ચલાવે છે.<ref name="bfp090628">{{cite news|first=Jim|last=Coutts|title=My Turn:Vermont's energy support program is long overdue|publisher=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages= 7B|date={{Nowrap|28 June}} 2009}}</ref> ==== કૃષિ ==== રાજ્યના અર્થતંત્રમાં કૃષિ પ્રત્યક્ષ કે પરોક્ષ રીતે {{Nowrap|$2.6 billion}},<ref>આંકડામાં કૃષિ ઉપરાંતના અન્ય તમામ વિસ્તારોમાં સંભવિત આર્થિક અસરોનો સમાવેશ થાય છે. તે ઉપરોક્ત જીએસપી (GSP)માં વ્યાપક ફેરફાર અંગે સમજાવે છે.</ref> એટલે કે 12ટકા યોગદાન આપે છે.<ref>{{cite web|title=Vermont Sustainable Agriculture Council|work=Vermont's Agriculture: Generating Wealth from the Land|url=http://www.uvm.edu/~susagctr/CouncilReport05.PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20070605073512/http://www.uvm.edu/~susagctr/CouncilReport05.PDF|archive-date=2007-06-05|access-date=2007-01-06|format=PDF|url-status=live}}</ref> જો કે, અન્ય અભ્યાસમાં એવો દાવો કરાયો છે કે રાજ્યની સ્થાનિક પેદાશમાં કૃષિનો હિસ્સો 2.2 ટકાનો છે.<ref>[http://books.google.com/books?id=uTBCXqOou0YC&amp;pg=PA104&amp;lpg=PA104&amp; dq=reason+%22Orleans+County%22+vermont+%22named+after%22+history&amp;source=bl&amp;ots=AJVK2leu_W&amp;sig=CLVbgX4Yf6guzJ_m1l4QYyTDwHo&amp;hl=en&amp;ei=FZuKTLrALIi8sAPg-ITTBA&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=1&amp;sqi=2&amp;ved=0CBcQ6AEwAA#v=onepage&amp;q=Orleans%20County&amp;f=false Vermont Encyclopedia, page 27]</ref> 2000માં, રાજ્યની કામ કરી શકે એવી વસતીનો આશરે 3 ટકા ભાગ કૃષિમાં રોકાયેલો હતો.<ref>{{cite book|author = Liz Halloran|title = Vermont's War|publisher = US News and World Report, January 22, page 45|year = 2007}}</ref> [[ચિત્ર:Vermont fall foliage hogback mountain.JPG|thumb|left|વિલ્મિંગ્ટનમાં હોગબેક પર્વત પરથી દેખાતા બરફ છવાયેલા વૃક્ષો]] પાછલી બે સદી દરમિયાન, અન્ય જંગલોમાં વધુ પડતા વૃક્ષછેદન અને ઉપયોગને કારણે ઝાડ કાપવાની પ્રવૃત્તિમાં ઘટાડો થયો છે અને વર્મોન્ટના જંગલોનું આકર્ષણ ઘટ્યું છે. પર્યાવરણના સહઅસ્તિત્વને કારણે ખેતરોમાં થયેલો ઘટાડો વર્મોન્ટના જંગલોના પુર્નવિકાસમાં પરિણમ્યો છે. આજે, વર્મોન્ટના મોટાભાગના જંગલો એ ત્યાંના મૂળ જંગલો નથી પણ બીજી વખતના છે. રાજ્ય તથા સેવાભાવી સંસ્થાઓ જંગલોના કાળજીપૂર્વક રીતે વન વ્યવસ્થાપનને સક્રિયપણે પ્રોત્સાહન આપી રહી છે. રાજ્યની જમીનનો આશરે 78 ટકા વિસ્તાર વનઆચ્છાદિત છે. આ પૈકીનો આશરે 85 ટકા વિસ્તાર બિન-ઔદ્યોગિક અને ખાનગી વનભૂમિ પ્રકારનો છે જેની માલિકી વ્યક્તિઓ અથવા કુટુંબોની છે. આ મિલ્કતો માટે વન વ્યવસ્થાપનની ગતિવિધિઓના પરિણામે જમીનમાલિકોને વર્ષે કુલ આશરે {{Nowrap|$30 million}}ની ચૂકવણી કરાય છે.{{Citation needed|date=June 2010}} દૂધનું ઉત્પાદન એ કૃષિજન્ય આવકનો પ્રાથમિક સ્રોત છે. 20મી સદીના આખરી તબક્કામાં, ડેવલપપર્સે બિનખર્ચાળ અને ખુલ્લી જમીન ઉપર કોન્ડો અને ઘરો બનાવવાની યોજના બનાવી હતી. વર્મોન્ટના ડેરી ઉદ્યોગને હાનિ થતી અટકાવવા માટે વર્મોન્ટની સરકારે વિકાસને નિયંત્રણમાં રાખતા શ્રેણીબદ્ધ કાયદાઓ તથા કેટલાક પહેલરૂપ પગલાઓ સાથે આની પ્રતિક્રિયા આપી. વર્મોન્ટમાં ડેરી ફાર્મ ઘટી રહ્યાં છે. 1947માં વર્મોન્ટમાં 11,206 ડેરી ફાર્મ ચાલતા હતા, આ આંકડામાં આજે 85 ટકાથી પણ વધુનો ઘટાડો થયો છે. 2003માં આ રાજ્યમાં 1,500 કરતા પણ ઓછાં ડેરી ફાર્મ હતા, આ સંખ્યા ગટીને 2006માં 1,138 અને 1,087 થઇ હતી. 2007માં બચેલા ફાર્મની સંખ્યા 2006ની સંખ્યા કરતા ઓછી હતી. દર વર્ષે 10 ટકાના દરે ડેરી ફાર્મ્સની સંખ્યા ઘટતી જાય છે.<ref>{{cite book|author = Dunbar, Bethany M. |title = Vermont Milk Commission considers price premium|publisher = the Chronicle|date = September 10, 2008}}</ref> વર્મોન્ટમાં દૂધાળાં [[ગાય|પશુઓ]]ની સંખ્યામાં 40 ટકાનો ઘટાડો થયો છે; જોકે, સમાન સમયગાળા દરમિયાન ગાય દીઠ ઉત્પાદન ત્રણ ગણું વધવાને લીધે દૂધનું ઉત્પાદન બમણું થયું છે.<ref>{{cite web |url=http://www.vermontdairy.com/dairy_industry/farms/numbers |title=Dairy Farm Numbers – Vermont Dairy |publisher=Vermontdairy.com |access-date=2010-07-31 |archive-date=2010-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101002180402/http://www.vermontdairy.com/dairy_industry/farms/numbers |url-status=dead }}</ref> દૂધનું ઉત્પાદન વધ્યું છે, તેવા સમયે વર્મોન્ટનો બજાર હિસ્સો ઘટ્યો છે. બોસ્ટન અને ન્યૂ યોર્ક શહેરના બજારોને પૂરવઠો પૂરો પાડતા રાજ્ય્સના જૂથમાં,<ref>કોલ્ડ "ફેડરલ ઓર્ડર વન"</ref> બજારહિસ્સાની દ્વષ્ટિએ 10.6 ટકાના હિસ્સા સાથે વર્મોન્ટનો ક્રમ ત્રીજો છે; ન્યૂ યોર્કનો હિસ્સો 44.9 ટકા અને પેન્સિલવેનિયાનો હિસ્સો 32.9 ટકા છે.<ref>{{cite book|author = Dunbar, Bethany |title = Vermont Milk Commission takes a look at hauling costs|publisher = the Chronicle|date = November 14, 2007}}</ref> 2007માં, દૂધ ઉત્પાદકોને {{convert|100|lb}} દૂધ માટે $23.60નો વિક્રમી ભાવ મળ્યો હતો. 2008માં આ ભાવ ઘટીને $17 થઈ ગયો.<ref>{{cite book|author = Dunbar, Bethany M. quoting from book by James Maroney Jr. |title = Former farmer has a plan for profits in Vermont dairying|publisher = the Chronicle|date = December 4, 2008}}</ref> 2008માં સરેરાશ ડેરી ફાર્મે {{Nowrap|1.3 million}} પાઉન્ડ દૂધનું ઉત્પાદન કર્યું હતું.<ref>{{cite book|author = Lefebvre, Paul |title = Average Vermont dairy farmer expected to lose $92,000|publisher = the Chronicle|date = February 11, 2009}}</ref> પશુઓના તબેલાઓ એ વર્મોન્ટની પ્રતિકાત્મક છબિ તરીકે રહ્યાં છે, પરંતુ 1947 અને 2003ની વચ્ચેના સમયગાળા દરમિયાન સક્રિય ડેરી ફાર્મની સંખ્યામાં 87 ટકાનો ઘટાડો થવાને કારણે<ref>{{cite web |url=http://www.vermontdairy.com/dairy_industry/farms/numbers |title=Dairy Farm Numbers |publisher=Vermont Dairy |access-date=2010-07-31 |archive-date=2010-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101002180402/http://www.vermontdairy.com/dairy_industry/farms/numbers |url-status=dead }}</ref> પશુઓના તબેલાઓની જાળવણી એ કૃષિ અર્થતંત્રની પાયાની જરૂરિયાત તરીકે નથી થતી, તેને બદલે તે એક વારસો જાળવી રાખવા માટેની પ્રતિબદ્ધતા ઉપર નિર્ભર બનતી જાય છે. શૈક્ષણિક અને સેવાભાવી રાજ્ય તથા સ્થાનિક હિસ્ટોરિકલ પ્રિઝર્વેશન પ્રોગ્રામ્સના સહકાર દ્વારા આયોજિત કરાયેલા વર્મોન્ટ બાર્ન સેન્સસે સમગ્ર વર્મોન્ટમાં પશુ તબેલાઓની સંખ્યા, સ્થિતિ અને ખાસિયતો નોંધવા માટે શૈક્ષણિક અને વહિવટી સિસ્ટમો વિકસાવી છે.<ref>{{cite web|url=http://www.uvm.edu/~barn/ |title=Vermont Barn Census |publisher=Uvm.edu |access-date=2010-07-31}}</ref> 2009માં, 543 સેન્દ્રીય ખેતર હતા. 20 ટકા ડેરી ફાર્મ અને 23 ટકા (128) શાકભાજીની વાડીઓ સેન્દ્રીય હતી. 2006-07માં સેન્દ્રીય ખેતીમાં વધારો થયો હતો, પરંતુ 2008-09માં તે બંધ થયું. 2010માં એક પણ ફાર્મની સંભાવના નથી.<ref>{{cite news|first=Terri|last=Hallenbeck|title=A look at Vermont organic farming|publisher=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages= 5D|date={{Nowrap|6 September}} 2009}}</ref> બોસ્ટનના બજારમાં નોંધપાત્ર પ્રમાણમાં દૂધ મોકલવામાં આવે છે. કોમનવૅલ્થ ઓપ મેસેચ્યુસેટ્સે એવું પ્રમાણપત્ર આપ્યું છે કે વર્મોન્ટના ફાર્મ મેસેચ્યુએટ્સના સ્વચ્છતાના ધારાધોરણોનું પાલન કરે છે. આ પ્રમાણપત્ર વિના કોઇ ખેડૂત જથ્થાબંધ બજારમાં વિતરણ માટે દૂધ વેચી શકતો નથી.<ref>[http://bulk.resource.org/courts.gov/c/F2/627/627.F2d.606.79-7759.79-7113.1070.1098.html લિક્લેર વિ. સૌડર્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130524030510/https://bulk.resource.org/courts.gov/c/F2/627/627.F2d.606.79-7759.79-7113.1070.1098.html |date=2013-05-24 }}. સુધારો 21 એપ્રિલ, 1980</ref> વર્મોન્ટના અર્થતંત્રમાં વર્મોન્ટ “બ્રાન્ડ”નાં આર્ટિઝન ખોરાક, ફેન્સી ફૂડ અને નોવેલ્ટી આઇટમોના ઉત્પાદન અને વેચાણનો હિસ્સો તથા મહત્વ વધતાં જાય છે. જેને રાજ્યનું સંચાલન અને સંરક્ષણ મળેલું છે. આ વિશિષ્ટ નિકાસોના ઉદાહરણમાં કેબોટ ચીઝ, વર્મોન્ટ ટેડી બૅર કંપની, ફાઇન પેઇન્ટ્સ ઓફ યુરોપ, વર્મોન્ટ બટર એન્ડ ચીઝ કંપની, કેટલીક માઇક્રો બ્રુઅરીઓ, જિનસેન્ગ ઉત્પાદકો, બર્ટન સ્નોબોર્ડસ, લૅક શેમ્પલેઇન ચોકલેટ્સ, કિંગ આર્થર ફ્લોર અને બેન એન્ડ જૅરી’સ આઇસક્રીમનો સમાવેશ થાય છે. 2010માં મેપલની પેદાશોનું ઉત્પાદન કરનારા આશરે 2,000 ઉત્પાદકો હતા.<ref>{{Cite news|first=Bethany|last=Dunbar|title=Maple season starts early with record sap run|publisher=the Chronicle|location=Barton, Vermont|page= 23|date={{Nowrap|17 March}} 2010}}</ref> 2001માં, વર્મોન્ટે 2,75,000 યુએસ ગેલન (1,040,000 લિટર) મેપલ સિરપનું ઉત્પાદન કર્યું હતું, જે અમેરિકાના મેપલ સિરપના ઉત્પાદનનો આશરે એક-તૃતીયાંશ હિસ્સો છે. 2005માં આ સંખ્યા {{convert|410000|USgal}} હતી, જે રાષ્ટ્રીય ઉત્પાદનના 37 ટકા ભાગનું પ્રતિનિધિત્વ કરતી હતી.<ref>{{cite web|author = Vermont Maple Sugar Makers Assoc|title = Maple Facts|url = http://www.vermontmaple.org/maplefacts.html|archive-url = https://web.archive.org/web/20070402082309/http://www.vermontmaple.org/maplefacts.html|archive-date = 2007-04-02|access-date = 2007-04-08|url-status = live}}</ref> 2009માં આ સંખ્યા વધીને {{convert|920000|USgal}} થઈ હતી.<ref>બર્લિંગ્ટન ફ્રી પ્રેસ, જૂન 18, 2009, પાનું 17B, "બમ્પર સીઝન ફોર સુગર મેકર્સ"</ref> 1985માં વર્મોન્ટમાં શરાબ ઉદ્યોગ શરૂ થયો હતો. આજે શરાબ બનાવવાના 14 કારખાનાં છે.<ref>{{cite book|author = Curran, John |title = Winemakers hope new state council will help them grow|publisher = Burlington Free Press|date = July 29, 2007}}</ref> 2005 સુધીમાં, વર્મોન્ટના ખેતરોમાં 2,000 ગેરકાયદે પરદેશીવાસીઓને કામે રાખવામાં આવ્યા હોવાનો અંદાજ છે. સ્થાનિક સત્તાવાળાઓએ આ સમસ્યાની અવગણના કરી છે અને રોજગારદાતાઓ સારી રીતે ખેતર ચલાવી શકે તે માટે તેમના પ્રત્યે સહાનુભૂતિ દાખવી છે.<ref>{{cite web|url=http://www.blnz.com/news/2009/05/13/Vermont_dairy_farms_count_illegal_5695.html |title=Vermont dairy farms count on illegal immigrants> |publisher=Blnz.com |access-date=2010-07-31}}</ref> ==== ઉત્પાદન ==== એસેક્સ જંક્શનમાં આવેલી આઇબીએમ (IBM) એ વર્મોન્ટની સૌથી વિશાળ નફાલક્ષી રોજગારદાતા છે. વર્મોન્ટમાં ઉત્પાદનક્ષેત્રની કુલ નોકરીઓમાં આઇબીએમનો હિસ્સો 25 ટકાનો છે. 2007માં તેણે 6,800 કામદારોને નોકરી આપી હતી.<ref>[http://www.acinet.org/oview6.asp?soccode=&amp;stfips=50&amp;from=State&amp;id=11&amp;nodeid=12 અમેરિકાસ કરીયર ઇન્ફોનેટ]. સુધારો ફેબ્રુઆરી 3, 2008.</ref> રાજ્યના વાર્ષિક અર્થતંત્રમાં તેનું પ્રતિનિધિત્વ {{Nowrap|$1 billion}} છે.<ref>''ધ બર્લિંગ્ટન ફ્રી પ્રેસ'' , ફેબ્રુઆરી 28, 2007, પાનું 8C, " આઇબીએમ (IBM): એનરિચિંગ ઇકોનોમી ફોર 50 યર્સ."</ref> 2010માં યુનિવર્સિટી ઓફ કનેક્ટિકટના એક અભ્યાસમાં એવો સંકેત મળ્યો હતો કે રોહડે ટાપુઓ અને ન્યૂ હેમ્પશાયર સાથેનું વર્મોન્ટનું જોડાણ ઉત્પાદન માટે સૌથી ખર્ચાળ છે.<ref>{{Cite news | first=Stephen | last=Singer | title=UConn study says Vermont costliet for manufacturers | url=http://www.burlingtonfreepress.com/article/20100907/NEWS01/100908037/1003/UConn-study-finds-Vt.-most-expensive-for-manufacturers | work= | publisher=Burlington Free Press | location=Burlington, Vermont | pages=6B | date=9 September 2010 | id= | access-date= }}{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==== આરોગ્ય ==== {{See also|Vermont#Public health and safety}} રાજ્યની વસતીની વય વૃદ્ધ થતી જાય છે જે વર્મોન્ટમાં આરોગ્ય ઉદ્યોગની સ્થિતિ સુધારે તેવી સંભાવના છે. 2008માં, ફ્લેચર એલન હેલ્થ કૅર એ રાજ્યમાં લોકોને નોકરી આપનારો બીજો સૌથી મોટો રોજગારદાતા હતો.<ref>{{cite book|author = McLean, Dan |title = IBM won't be No. 1 employer for much longer|publisher = Burlington Free Press|date = June 29, 2008}}</ref> ==== રહેણાક ==== 2007માં વર્મોન્ટ એ અમેરિકામાં ઘર ગીરો મૂકવાની સવલતની દ્વષ્ટિએ 17મો ક્રમ ધરાવતું હતું. જોકે, અન્ય 41 રાજ્યમાં રહેવાસીઓએ વર્મોન્ટની 18.4 ટકા મોર્ગેજ ઘરેલું આવકમાં ચાર ટકાની વધઘટમાં યોગદાન આપ્યું છે.<ref>{{cite web|title=Vermont Business Roundtable|work=Housing Prices, Availability, and Affordability in Vermont|url=http://www.vtroundtable.org/Portals/0/housingreport.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20070605073513/http://www.vtroundtable.org/Portals/0/housingreport.pdf|archive-date=2007-06-05|access-date=2007-01-07|format=PDF|url-status=dead}}</ref> 2000ના દશકના પ્રારંભિક ગાળામાં ઘરના ભાવમાં બહુ વધારો થયો નથી. પરિણામસ્વરૂપે, અહીં રિયલ એસ્ટેટના ભાવોનું એટલું બધું મહત્વ પણ નહોતું. 2007માં જ્યારે દેવાની રકમ ચૂકતે નહીં થઈ શકવાને લીધે મિલ્કતનો કબ્જો લેવાનું પ્રમાણ નોંધપાત્રરીતે વધ્યું ત્યારે સમગ્ર રાષ્ટ્રમાં ઘર જપ્તિની કાર્યવાહીની દ્વષ્ટિએ આ રાજ્યનો ક્રમ પચાસમો હતો.<ref>{{cite book|author = Braithwaite, Chris |title = Vermont weathers mortgage storm|publisher = the Chronicle|date = December 19, 2007}}</ref> 2004થી 2008ના ગાળામાં ઘરોનું વેચાણ વાર્ષિક ધોરણે ઘટ્યું હતું, ભાવો વધતા રહ્યાં હતા.<ref>{{cite book|author = Ryan, Matt |title = Moving In: Essex home prices edge higher|publisher = Burlington Free Press|date = August 3, 2008}}</ref> 2007માં, એનર્જી સ્ટાર પ્રોગ્રામ હેઠળ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ એન્વાયરમેન્ટલ પ્રોટેક્શન એજન્સી દ્વારા મૂલ્યાંકન કરવામાં આવ્યા પ્રમાણે નવા ઊર્જા કાર્યક્ષમ ઘરોના બાંધકામમાં વર્મોન્ટે સમગ્ર રાષ્ટ્રમાં શ્રેષ્ઠ સ્થાન મેળવ્યું હતું.<ref>{{cite book|author = Gresser, Joseph |title = Vermont is top in N.E. for new energy efficient homes|publisher = the Chronicle|date = October 3, 2007}}</ref> જોકે, વર્મોન્ટના આશરે 60 ટકા ઘરોમાં 2008માં તેલ વડે ગરમી મેળવવામાં આવતી હતી.<ref>{{cite book|author = Pollak, Sally |title = In from the cold|publisher = Burlington Free Press|date = September 14, 2008}}</ref> 2008ના ઓગસ્ટમાં વર્મોન્ટમાં ગરમીના વિવિધ સ્રોતોના {{Nowrap|1 million}} બીટીયુ (BTU) ખર્ચમાં કોર્ડ વૂડનો ભાવ $14.39 અને કેરોસીનનો $43.50 હતો. વર્મોન્ટમાં વેચાણ પામેલા ઘરની સંખ્યા 2004માં 8,318 હતી, જે 2005માં ઘટીને 8,120, 2006માં 6,919 અને 2007માં 5,820 થઈ હતી. સરેરાશ ભાવમાં વધારો થતો રહ્યો હતો. 2008માં સરેરાશ ભાવ વધીને $202,500 (2007માં $200,000) થયા હતા.<ref>{{cite book|author = Ryan, Matt and Hart, Melissa |title = Vermont Numbers|publisher = Burlington Free Press|date = November 30, 2008}}</ref> 2009માં બે બેડરૂમના એક એપાર્ટમેન્ટનું સરેરાશ ભાડું પ્રતિમાસ $920 હતું. ભાડાના ઘરોની પ્રાપ્તિનો દર 5.4 ટકા હતો, જે સમગ્ર રાષ્ટ્રમાં સૌથી નીચો હતો. 2010ના જાન્યુઆરીમાં 2,800 લોકોને ઘરવિહીન ગણવામાં આવ્યા હતા, જે 2008ની તુલનાએ 22 ટકા વધુ હતા.<ref>{{Cite news|first=+Nancy|last=Remsen|title=Home ownership still difficult goal in Vermont|publisher=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages= 1B, 3B|date={{Nowrap|16 June}} 2010}}</ref> ==== શ્રમ ==== 2006 સુધીમાં, વર્મોન્ટમાં 305,000 કામદારો હતા. આ પૈકીના 11 ટકા લોકો સંગઠિત હતા.<ref>{{cite web |url=http://www.empirecenter.org/2007/01/unions_shrink_e.php |title=Unions Shrink Even in NY, Data Show |publisher=Empirecenter.org |date=2007-01-26 |access-date=2010-07-31 |archive-date=2007-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070322212944/http://www.empirecenter.org/2007/01/unions_shrink_e.php |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.bishca.state.vt.us/hcadiv/Data_Reports/healthinsurmarket/SurveyVTFamilyHealth2000/DataTables126_146/128_WorkingStatewideOfferFirm.PDF |archive-url=https://web.archive.org/web/20070614075440/http://www.bishca.state.vt.us/hcadiv/Data_Reports/healthinsurmarket/SurveyVTFamilyHealth2000/DataTables126_146/128_WorkingStatewideOfferFirm.PDF |archive-date=2007-06-14 |title=A separate study shows over 325,000 workers in 2000 |format=PDF |access-date=2010-07-31 |url-status=dead }}</ref> 299,200 કામદારોના શ્રમબળ પૈકી, 52,000 લોકો સરકારી, ફેડરલ, રાજ્ય અને સ્થાનિક નોકરીઓમાં હતા. <ref>{{cite web |url=http://www.nvda.net/pdf/RegionalPlan/VolumeII.Chapter6.EconomicDevelopment.pdf |title=Regional Plan Volume&nbsp;II. Chapter 6. Economic Development |year=2003}}</ref> 9 ટકાનો સૌથી ઊંચો બેકારી દર 1976ના જૂનમાં જોવા મળ્યો હતો. 2000ના ફેબ્રુઆરીમાં સૌથી નીચો 2.4 ટકાનો દર નોંધાયો હતો.<ref>{{cite web|url=http://data.bls.gov/PDQ/servlet/SurveyOutputServlet?data_tool=latest_numbers&series_id=LASST50000003 |title=BLS Local Area Unemployment Statistics – History |publisher=Data.bls.gov |access-date=2010-07-31}}</ref> 2010ના સપ્ટેમ્બર સુધીમાં, બેકારીનો દર 5.8 ટકાના સ્તરે હતો.<ref>{{cite web|url=http://www.bls.gov/lau/ |title=BLS Local Area Unemployment Statistics |publisher=Bls.gov |access-date=2010-10-26}}</ref> 2000થી 2006ના ગાળામાં રોજગારીનો દર 7.5 ટકા વધ્યો છે. 1980થી 2000ના ગાળામાં, રોજગારીમાં 34 ટકાનો વધારો થયો છે; રાષ્ટ્રના કિસ્સામાં આ આંકડો 46 ટકા છે. વાસ્તવિક વેતનનો આંકડો 2006માં $33,385 હતો જે 2010માં પણ સતત જળવાઈ રહ્યો હતો, રાષ્ટ્રની દ્વષ્ટિએ આ આંકડો $36,871 હતો.<ref>{{Cite news|first=John|last=Briggs|title=25 years of numbers|publisher=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages= 1B, 4B|date={{Nowrap|21 June}} 2010}}</ref> ==== વીમો ==== વર્મોન્ટની અર્થવ્યવસ્થામાં કેપ્ટીવ ઇન્સ્યોરન્સનો હિસ્સો વધતો જાય છે. વૈકલ્પિક વીમાના આ સ્વરૂપનો ઉપયોગ કરવા માટે વિશાળ કંપનીઓ અથવા ઔદ્યોગિક સંગઠનો તેમના પોતાના જોખમો સામે વીમા કવચ મેળવવા માટે સ્વતંત્ર વીમા કંપનીઓની રચના કરે છે અને તે રીતે તેઓ તેમના વીમા પ્રીમિઅમનો ખર્ચ બચાવી લે છે અને વિવિધ પ્રકારનાં જોખમો સામે નોંધપાત્ર પ્રમાણમાં કાબુ મેળવી લે છે. આ પ્રકારની કંપનીઓની રચના કરવાથી તેમજ આ કંપનીઓના કામકાજમાંથી કરવેરામાં પણ નોંધપાત્ર લાભ મળે છે. ઇન્સ્યોરન્સ ઇન્ફોર્મેશન ઇન્સ્ટીટ્યુટ અનુસાર, 2૦૦4મા વર્મોન્ટ એ કેપ્ટીવ ઇન્સ્યોરન્સ કંપનીઓ માટેનું વિશ્વનું ત્રીજું સૌથી મોટું સ્થળ હતું, ત્યારપછીના ક્રમે અનુક્રમે બર્મુડા અને કાયમેન ટાપુઓ આવે છે.<ref>{{cite web|title=Insurance Information Institute|work=Captives & Other Risk-Financing Options|url=http://www.iii.org/media/hottopics/insurance/test3/?table_sort_745148=2|access-date=2007-01-07|archive-date=2006-10-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20061008061328/http://www.iii.org/media/hottopics/insurance/test3/?table_sort_745148=2|url-status=dead}}</ref> 2૦૦8મા આ પ્રકારની 550 કંપનીઓ હતી.<ref>{{cite news|first=Matt|last=Sutkoski|title=State unconcerned about insurance report|publisher=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages= 9B|date={{Nowrap|1 August}} 2009}}</ref> 2010મા આ રાજ્યમાં આ પ્રકારની 900 કંપનીઓ હતી.<ref>{{cite news|first=Terri |last=Hallenbeck |title=Captive industry descends on Vt. |publisher=Burlington Free Press |location=Burlington, Vermont|pages= 1B |date={{Nowrap|11 August}} 2010}}</ref> ==== પ્રવાસન ==== [[ચિત્ર:Stowe village Stevage.jpg|left|thumb|સ્ટોવ રીસોર્ટ વિલેજ]] આ રાજ્ય માટે પ્રવાસન એ એક મહત્વનો ઉદ્યોગ છે. શિયાળામાં બર્ક પર્વતનો સ્કી એરિયા, બોલ્ટન વેલી, સ્ટોવ, સ્મગલર'સ નોચ, કિલિંગટન સ્કી રિસોર્ટ, મેડ રીવર ગ્લેન, સુગરબશ, સ્ત્રેતોન, જે પીક, ઓકેમો, સ્યુસાઈડ સિક્સ, માઉન્ટ સ્નો અને બ્રોમ્લી ખાતે સ્કી શોખીનો ઉમટી પડે છે. પ્રવાસીઓનું સૌથી મોટું જૂથ બોસ્ટન, મોન્ટ્રીઅલ અને ન્યુ યોર્ક જેવા શહેરી વિસ્તારોમાંથી આવે છે.{{Citation needed|date=September 2010}} ઉનાળામાં પ્રવાસીઓ સ્ટોવ, માન્ચેસ્ટર, ક્વીચી, વિલમિંગ્ટન અને વૂડસ્ટોક જેવા નગરોમાં આવેલ રિસોર્ટની મુલાકાત લેતા હોય છે. પ્રવાસીઓને આકર્ષવા માટે બનાવવામાં આવેલ રિસોર્ટ, હોટેલો, રેસ્ટોરાં અને દુકાનોમાં લોકોને સમગ્ર વર્ષ કામ મળે છે. વર્મોન્ટનાં પ્રવાસન અર્થતંત્રમાં સમર કેમ્પનો પણ હિસ્સો છે. [[ચિત્ર:LakeChamplain.jpg|thumb|લેક શેમ્પલેઇન]] મુલાકાતીઓ ટ્રાઉટ ફિશિંગ, લેક ફિશિંગ અને આઈસ ફિશિંગમાં ભાગ લે છે. કેટલાક લોંગ ટ્રેઈલ વધારે છે. શિયાળામાં, નોર્ડિક અને બેકકન્ટ્રી સ્કીઅર્સ કેટમાઉન્ટ ટ્રેઈલનું મુસાફરી ખેડવા માટે મુસાફરો આવે છે. દરવર્ષે વિવિધ હોર્સ શો પણ યોજાય છે. મુલાકાતીઓને આકર્ષવા માટે વર્મોન્ટનાં સરકારી પાર્ક, ઐતિહાસિક સ્થળો, સંગ્રહાલયો, ગોલ્ફના મેદાનો, અને સ્પા સાથેની નવી બ્યુટીક હોટેલો બનાવવામાં આવી છે. 2000ની વસ્તી ગણતરી અનુસાર, વર્મોન્ટનાં તમામ રહેણાક એકમો પૈકીના લગભગ 15 ટકા ખાલી છે અને તેમને "ઋતુ અનુસાર, આનંદ-પ્રમોદ માટે અથવા પ્રાસંગિક ઉપયોગ" તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવ્યા છે.<ref>{{cite web|url=http://factfinder.census.gov/servlet/DTTable?_bm=y&-context=dt&-ds_name=DEC_2000_SF1_U&-CONTEXT=dt&-mt_name=DEC_2000_SF1_U_H001&-mt_name=DEC_2000_SF1_U_H005&-tree_id=4001&-redoLog=false&-all_geo_types=N&-geo_id=04000US50&-format=&-_lang=en|title=Vacant housing units, Vermont, 2000 Census|access-date=2011-02-10|archive-date=2020-02-11|archive-url=https://archive.today/20200211210058/http://factfinder.census.gov/servlet/DTTable?_bm=y&-context=dt&-ds_name=DEC_2000_SF1_U&-CONTEXT=dt&-mt_name=DEC_2000_SF1_U_H001&-mt_name=DEC_2000_SF1_U_H005&-tree_id=4001&-redoLog=false&-all_geo_types=N&-geo_id=04000US50&-format=&-_lang=en|url-status=dead}}</ref>{{Clarify||this is apparently being hyped here as an asset of some sort. Not sure that is what figure shows at all. Need to clarify sentence and maybe change paragraph|date=September 2010}} સમગ્ર રાષ્ટ્રમાં મૈની બાદ આ સૌથી ઉંચી ટકાવારી છે. વર્મોન્ટનાં કેટલાક શહેરોમાં, ન્યૂ ઈંગ્લેન્ડ અને ન્યુ યોર્ક શહેરના ધનિક રહીશોની માલિકીનાં વેકેશન હોમ ઘરોના કુલ પુરવઠાના મોટા હિસ્સાનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. એક અંદાજ અનુસાર, 2009 સુધીમાં, લુડલોવ, વર્મોન્ટનાં તમામ ઘર પૈકીના 84 ટકા ઘરની માલિકી રાજ્યની બહારના રહીશોની હતી.<ref>{{cite web|url=http://www.7dvt.com/2008cottage-industry|title=Cottage industry|access-date=2011-02-10|archive-date=2014-02-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20140209165157/http://www.7dvt.com/2008cottage-industry|url-status=dead}}</ref> અન્ય નોંધપાત્ર વેકેશન-હોમ રિસોર્ટસમાં માન્ચેસ્ટર અને સ્ટોવનો સમાવેશ થાય છે. 2005મા, આ રાજ્યમાં અંદાજે {{Nowrap|13.4 million}} મુલાકાતીઓ આવ્યા હતા, તેમને {{Nowrap|$1.57 billion}}નો ખર્ચ કર્યો હતો.<ref>{{cite book|author = Dunbar, Bethany M. |title = I can remember Barton when it was a booming town|publisher = The Chronicle|date = December 1, 2008}}</ref> 2000 -01મા, 4 ,579 ,719 સ્કીઅર અને સ્નોબોર્ડરે આ રાજ્યની મુલાકાત લીધી હતી. 2009 -2010માં 4,125,082 મુલાકાત લેવાઈ હતી, જે તાજેતરના વર્ષોની તુલનાએ વૃદ્ધિ દર્શાવે છે.<ref>{{Cite news|title=Vt. ski area visits rise 1.4%|publisher=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages= 6C|date={{Nowrap|10 June}} 2010}}</ref> 2008 દરમિયાન, વર્મોન્ટની 138 સ્નોમોબીલિંગ ક્લબોમાં 35,000 સદસ્યો હતા. આ ક્લબો સંયુકતપણે 6,000 માઈલ લાંબી ટ્રેઈલ ધરાવે છે, જે મુખ્યત્વે ખાનગી જમીનો ઉપર છે. આ ઉદ્યોગ "સેંકડો મિલિયન ડોલરના મૂલ્યનો ધંધો રળી આપતો" હોવાનું કહેવાય છે.<ref>{{cite book|author = McLean, Dan |title = Hard times may slow snowmobiling|publisher = Burlington Free Press|date = December 14, 2008}}</ref> શિકારને કાળા રીંછ, જંગલી મરઘા, હરણ અને મોટા કદના સાબર માટે મર્યાદિત રાખવામાં આવ્યું છે.<ref>{{cite news|title=Hunting Season Opening Dates|publisher=Newport Daily Express|location=Newport, Vermont|pages= TWO, HUNTING GUIDE|date=September 2009}}</ref> રાજ્યમાં 5,500 રીંછ છે. આમ કરવાનો હેતુ તેમની સંખ્યા 4,500 થી 6,000 વચ્ચે રાખવાનો છે.<ref>{{Cite news | first= | last= | title=Vermont bear hunting season opens on Sept. 1 | url=| work= | publisher=Bthe Chronicle | location=Barton, Vermont | pages= 8 | date=1 September 2010 | id= | access-date=}}</ref> ==== ખનન ==== અમેરિકામાં રટલેન્ડ અને બાર, આ બે સ્થળ આરસ તથા ગ્રેનાઈટનાં ખનન તથા કોતરકામ માટેના પરંપરાગત કેન્દ્રો છે. ઘણા વર્ષો સુધી વર્મોન્ટ પણ અમેરિકામાં આ ઉદ્યોગના એક નાનકડા સંગઠન- સ્ટોનકટર્સ એસોસીએશનનંબ કેન્દ્ર રહ્યું હતું, આ સંગઠનમાં 500 સદસ્યો હતા. અમેરિકામાં શરુ થનારી સૌપ્રથમ માર્બલ કવોરી માઉન્ટ એલુસ પર આવેલી હતી જે પૂર્વ દોર્સેટની સામે હતી.<ref>{{cite web|url=http://www.virtualvermont.com/towns/dorset.html |title=VirtualVermont.com |publisher=VirtualVermont.com |date=2010-06-13 |access-date=2010-07-31}}</ref> રાજ્યની પશ્ચિમી બાજુએ "માર્બલ વેલી" પસાર થાય છે જે "સ્લેટ વેલી" સાથે જોડાય છે. સ્લેટ વેલી ન્યુ યોર્કમાં ચીમની પોઈન્ટથી થઈને પસાર થાય છે જે "ગ્રેનાઈટ વેલી"ને મળે છે. ગ્રેનાઈટ વેલી બારની પશ્ચિમ બાજુએથી પસાર થાય છે. બારમાં રોક ઓફ એજીસ કવોરી આવેલી છે, જે અમેરિકાની સૌથી વિશાળ ગ્રેનાઈટ કવોરી છે. અમેરિકામાં સ્લેટનું સૌથી વધુ ઉત્પાદન કરતુ કોઈ રાજ્ય હોય તો તે વર્મોન્ટ છે.<ref>{{cite web |url=http://www.apartmentlinks.com/VT/Vermont.html |title=ApartmentLinks.com |publisher=ApartmentLinks.com |access-date=2010-07-31 |archive-date=2008-05-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080531130133/http://www.apartmentlinks.com/VT/Vermont.html |url-status=dead }}</ref> ખનનની પ્રવૃત્તિમાં પરિમાણીય પત્થરના ઉપ્તાદન દ્વારા સૌથી વધુ આવક મળે છે. ==== સેવાભાવી અને સ્વૈચ્છિક સંસ્થાઓ ==== 2008મા વર્મોન્ટમાં 2,682 સેવાભાવી સંસ્થાઓ હતી, જેમની આવક {{Nowrap|$2.8 billion}} હતી.<ref>{{cite web |url=http://www.wheremostneeded.org/2006/06/vermont_nonprof.html |title=Vermont Nonprofit Association Folds |publisher=Where Most Needed |date=2006-06-08 |access-date=2010-07-31 |archive-date=2011-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722034212/http://www.wheremostneeded.org/2006/06/vermont_nonprof.html |url-status=dead }}</ref> 2005-08ના સમયગાળા દરમ્યાન, સેવાભાવ માટે સમગ્ર દેશમાં આ રાજ્યનો ક્રમ નવમો હતો. આ સમયગાળા દરમિયાન રાજ્યની વસ્તીના 35.6 ટકા લોકોએ સેવા આપી હતી. તેની તુલનાએ સમગ્ર રાષ્ટ્રની સરેરાશ 26.4 ટકા હતી.<ref>{{cite news|first=Matt|last=Sutkoski|title=Vermont volunteering thrives|publisher=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages= 1B|date={{Nowrap|29 July}} 2009}}</ref> == પરિવહન == [[ચિત્ર:Welcome to Vermont.jpg|thumb|એડિસનમાં રૂટ 17 પર ન્યૂ યોર્ક સરહદથી થોડા ઉપર, હાલમાં નહીં ઉપયોગમાં લેવાતા શેમ્પલેઇન પૂલ પર વર્મોન્ટમાં આવકારતું ચિહ્ન]] વર્મોન્ટમાં પરિવહનનું મુખ્ય માધ્યમ ઓટોમોબાઇલ છે. 2008માં વર્મોન્ટના લગભગ 5.7 ટકા ઘરોમાં કાર ન હતી.<ref>{{Cite news|first=Tim|last=Johnson|title=Ditch the ride and catch a ride|publisher=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages= 1C|date={{Nowrap|20 June}} 2010}}</ref> 2009માં વાહન-સંબંધી અકસ્માતથી થયેલા મૃત્યુમાં રાજ્ય છેલ્લેથી ત્રીજા ક્રમે હતું.{{Citation needed|date=April 2010}} સરેરાશ 20-25 લોકોએ શરાબ પીને ડ્રાઇવિંગ કરવાથી જાન ગુમાવી હતી, અને 70-80 લોકો રાજ્યમાં ગંભીર કાર અકસ્માતમાં મૃત્યુ પામ્યા હતા.<ref>{{cite web|url=http://www.autoinsurancetips.com/vermont-dui-laws|title=Vermont DUI Laws|access-date=2011-02-10|archive-date=2010-01-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20100114050550/http://autoinsurancetips.com/vermont-dui-laws|url-status=dead}}</ref> 2010માં વર્મોન્ટ {{convert|2840|mi}} લાંબો હાઇવે ધરાવતો હતો. 50 રાજ્યમાં આ ત્રીજા નંબરનો સૌથી ઓછો જથ્થો હતો. લગભગ 2.5 ટકા હાઇવેને "ગીચ" ગણવામાં આવ્યા હતા, જે દેશમાં પાંચમા નંબરના સૌથી ઓછા છે. હાઇવે પર મૃત્યુનો દર એક પ્રતિ {{convert|100000000|mi}} હતો, જે દેશમાં 10મા નંબરનો સૌથી ઓછો દર છે. હાઇવેનો ખર્ચ {{convert|1|mi}} દીઠ 28,669 ડોલર છે, જે રાજ્ય્સમાં 17મા નંબરનો સૌથી વધારે ખર્ચ છે. 34.4 ટકા પૂલો નબળી કક્ષાના અથવા ઘસાઇ ગયેલા માનવામાં આવ્યા છે, જે દેશમાં ખરાબ દશામાં આવેલા પૂલોની સંખ્યા ધરાવતા રાજ્ય્સમાં આઠમો ક્રમ ધરાવે છે.<ref>{{Cite news | first= | last= | title=Roadwork:Vermont highways don't measure up | url=| work= | publisher=Burlington Free Press | location=Burlington, Vermont | pages= 1B | date=7 September 2010 | id= | access-date=}}</ref> વ્યક્તિગત સમુદાયો અને કાઉન્ટીઓ જાહેર પરિવહન ધરાવે છે, પરંતુ તેમના દ્વારા આવરી લેવામાં આવતા વિસ્તારો ઘણીવાર મર્યાદિત હોય છે. ગ્રેયહાઉન્ડ લાઇન્સ અનેક નાના નગરોને સેવા પૂરી પાડે છે. બે એમટ્રેક ટ્રેઇન્સ, ધ વર્મોન્ટર <ref name="Amtrak Vermonter">{{cite web|url=http://www.amtrak.com/servlet/ContentServer/AM_Route_C/1241245667150/1237405732511|title=Amtrak Vermonter}}</ref> અને એથન એલન એક્સપ્રેસ વર્મોન્ટને સેવા પૂરી પાડે છે.<ref name="Amtrak Ethan Allen Express">{{cite web|url=http://www.amtrak.com/servlet/ContentServer/AM_Route_C/1241245666724/1237405732511|title=Amtrak Ethan Allen Express}}</ref> {{convert|80000|lb}} કરતાં વધારે વજન ધરાવતી ટ્રક વર્મોન્ટના દ્વિતીય કક્ષાના રોડનો ઉપયોગ કરે છે. ઇન્ટરસ્ટેટ રોડને મહત્તમ વજન સુધી મર્યાદિત રાખવામાં આવ્યા છે. કામચલાઉ સંઘીય કાયદાએ વધારે વજન ધરાવતા વાહનોને વર્મોન્ટના ઇન્ટરસ્ટેટ રોડ પર 2010માં એક વર્ષ માટે છૂટછાટ આપી હતી.<ref>{{Cite news|first=Office of Senator Patrick Leahy|title=Pilot program will route heavy trucks onto interstate| work=the Chronicle|publisher=the Chronicle|location=Barton, Vermont|page= 33|date={{Nowrap|22 December}} 2009}}</ref> === મુખ્ય માર્ગો === રાજ્યની સત્તામાં {{convert|2843|mi|km|0}} લાંબો હાઇવે આવે છે.<ref>{{cite book|author = Fahy, Jill |title = Vermont roads in the middle of the pack|publisher = Burlington Free Press|date = August 1, 2008}}</ref> વધારે ઊંડાણપૂર્વકની માહિતી માટે વર્મોન્ટના માર્ગોની યાદી જુઓ. {{anchor|North-South routes}} ==== ઉત્તર-દક્ષિણ માર્ગ ==== * [[ચિત્ર:I-89.svg|20px]] ઇન્ટરસ્ટેટ 89 – વ્હાઇટ રીવર જંક્શનથી વાવવ્યદિશા તરફ માઉન્ટપિલિયર અને બર્લિંગ્ટન રૂટ એમ બંનેને કેનેડિયન સરહદ સુધી સેવા પૂરી પાડે છે. * [[ચિત્ર:I-91.svg|20px]] ઇન્ટરસ્ટેટ 91 – મેસેચ્યુસેટ્સ સરહદથી ઉત્તર તરફ કેનેડિયન સરહદ તરફ બ્રેટલબરો, વ્હાઇટ રીવર જંક્શન અને સેન્ટ જ્હોન્સબરી અને ન્યૂપોર્ટને જોડે છે. * [[ચિત્ર:I-93.svg|20px]] ઇન્ટરસ્ટેટ 93 – તેનું ઉત્તરીય ટર્મિનસ સેન્ટ જોહ્ન્સબરીમાં આઇ-91 (I-91) ખાતે આવેલું છે અને સરાજ્યા ઉત્તરીય ભાગોને ન્યૂ હેમ્પશાયર અને દક્ષિણના સ્થાનો સાથે જોડે છે. * [[ચિત્ર:US 5.svg|20px]] યુ.એસ.રૂટ 5 – દક્ષિણથી ઉત્તર તરફ સરાજ્યી પૂર્વની સરહદની સાથે-સાથે સમગ્ર સરાજ્યાં તેની સંપૂર્ણ લંબાઈ પર આઇ-91 (I-91)ને સમાંતર યાત્રા કરે છે. * [[ચિત્ર:US 7.svg|20px]] યુ.એસ.રૂટ 7 – સરાજ્યી પશ્ચિમી સરહદની સાથે-સાથે દક્ષિણથી ઉત્તર તરફ યાત્રા કરે છે. યુ.એસ. 7 બર્લિંગ્ટનથી ઉત્તર તરફ કેનેડિયન સરહદ સુધી આઇ-89 (I-89)ને સમાંતર છે. * [[ચિત્ર:Vermont 100.svg|20px]] વર્મોન્ટ રૂટ 100 – દક્ષિણથી ઉત્તર તરફ સીધો જ લગભગ સરાજ્યી મધ્યમાંથી પસાર થાય છે, ગ્રીન માઉન્ટેઇન્સની સંપૂર્ણ લંબાઈની સાથે-સાથે માર્ગ પૂરો પાડે છે. {{anchor|East-West routes}} ==== ઇસ્ટ-વેસ્ટ માર્ગો ==== * [[ચિત્ર:US 2.svg|20px]] યુ.એસ.રૂટ 2 – ઉત્તરીય વર્મોન્ટને પશ્ચિમથી પૂર્વ તરફ પાર કરે છે અને બર્લિંગ્ટન, માઉન્ટપિલિયર અને સેન્ટ જોહ્ન્સબરીના વધારે વસતિ ધરાવતા કેન્દ્રોને જોડે છે. * [[ચિત્ર:US 4.svg|20px]] યુ.એસ.રૂટ 4 – દક્ષિણ-મધ્ય વર્મોન્ટને પશ્ચિમથી પૂર્વ તરફ પાર કરે છે. તે ફેર હેવન શહેરમાં ન્યૂયોર્ક સરહદને રટલેન્ડ શહેર સાથે જોડે છે અને કિલિંગ્ટન અને વ્હાઇટ રીવર જંક્શનમાંથી પસાર થાય છે. * [[ચિત્ર:US 302.svg|20px]] યુ.એસ.રૂટ 302 – માઉન્ટપિલિયર અને બારથી પૂર્વ દિશામાં ન્યૂ હેમ્પશાયર અને મૈઇન તરફ પસાર થાય છે. * [[ચિત્ર:Vermont 9.svg|20px]] વર્મોન્ટ રૂટ 9 – સરાજ્યા દક્ષિણીય ભાગોમાંથી પસાર થઈને બેનિંગ્ટનથી બ્રેટલબરોને જોડે છે. * [[ચિત્ર:Vermont 105.svg|20px]] વર્મોન્ટ રૂટ 105 – વર્મોન્ટના સૌથી ઉત્તરીય ભાગોમાંથી પસાર થઈને (કેટલીક વખત કેનેડિયન સરહદથી માત્ર થોડા જ માઇલ અંદર) સેન્ટ એલબન્ઝ અને ન્યૂપોર્ટ શહેરને જોડે છે. 2005-06માં હાથ ધરવામાં આવેલા અભ્યાસ અનુસાર "રોડની મરમ્મતમાં ખર્ચની અસરકારકતા" માટે વર્મોન્ટને 37મો ક્રમ આપવામાં આવ્યો હતો, જે 2004-05માં આપવામાં આવેલા 13મા સ્થાનથી નીચો આવ્યો હતો.<ref>{{cite web |url=http://www.reason.org/ps360.pdf |title=Microsoft Word – ps360final.doc |publisher=Reason.org |date=2007-06-01 |access-date=2010-07-31 |archive-date=2007-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071025064914/http://www.reason.org/ps360.pdf |url-status=dead }}</ref> સંઘીય આંકડાઓ દર્શાવે છે કે વર્મોન્ટના 2,691 પૂલોમાંથી 16 ટકાને 2006માં રાજ્ય દ્વારા માળખામાં ખામી હોવાનું જાહેર કરવામાં આવ્યું હતું.<ref>{{cite news|title = State to inspect bridges similar to Minn. span|publisher = Burlington Free Press|date = August 4, 2007}} પાનું 1બી</ref> 2007માં વર્મોન્ટમાં દેશમાં છઠ્ઠા નંબરના માળખાકીય રીતે સૌથી ખરાબ પૂલો આવેલા હતા.<ref>{{cite book|author = Creaser, Richard |title = The bridges of Orleans County await repair|publisher = the Chronicle|date = November 14, 2007}}</ref> === રેલ === [[ચિત્ર:White River Junction VT.jpg|thumb|વ્હાઇટ રીવર જંક્શનમાં એમટ્રેક સ્ટેશન ]] રાજ્યને એમટ્રેકની ''વર્મોન્ટર'' અને ''એથન એલેન એક્સપ્રેસ'' , ન્યૂ ઇંગ્લેન્ડ સેન્ટ્રલ રેલબોર્ડ, વર્મોન્ટ રેલવે અને ગ્રીન માઉન્ટેઇન રેલબોર્ડ દ્વારા સેવા પૂરી પાડવામાં આવે છે. ''એથન એલન એક્સપ્રેસ'' રટલેન્ડ અને કેસલ્ટનને સેવા પૂરી પાડે છે,<ref name="Amtrak Ethan Allen Express"/> જ્યારે ''વર્મોન્ટર'' સેન્ટ એલ્બન્સ, એસેક્સ જંક્શન, વોટરબરી, માઉન્ટપિલિયર, રેન્ડોલ્ફ, વ્હાઇટ રીવર જંક્શન, વિન્ડસર, બિલોઝ ફોલ્સ અને બ્રેટલબરોને સેવા પૂરી પાડે છે.<ref name="Amtrak Vermonter"/> === સ્થાનિક સમુદાય જાહેર અને ખાનગી પરિવહન === ગ્રેયહાઉન્ડ લાઇન્સ બિલોઝ ફોલ્સ, બ્રેટલબરો, બર્લિંગ્ટન,માઉન્ટપિલિયર અને વ્હાઇટ રીવર જંક્શન ખાતે થોભે છે. અન્ય પરિવહન સેવાઓમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છેઃ<ref>{{cite web |url=http://www.greyhound.com/home/TicketCenter/en/locations.asp?state=vt |title=Locations: Vermont |publisher=Greyhound.com |access-date=2010-07-31 |archive-date=2010-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100316180933/http://www.greyhound.com/home/TicketCenter/en/locations.asp?state=vt |url-status=dead }}</ref> * એડિસન કાઉન્ટી ટ્રાન્ઝીટ રીસોર્સીસ (એસીટીઆર (ACTR)) એડિસન કાઉન્ટી, મિડલબરીના કોલેજ ટાઉન, બ્રિસ્ટોલ અને વર્જીનીસને સેવા પૂરી પાડે છે. * બેનિંગ્ટન કાઉન્ટીને અમેરિકન રેડ ક્રોસ ગ્રીન માઉન્ટેઇન એક્સપ્રેસ (જીએમઇ (GME))ને બેનિંગ્ટનથી બહાર અને યાન્કી ટ્રેઇલ્સ (ટીસી (TC)) રેન્સેલેર, ન્યૂ યોર્કથી બહાર જવાની સેવા પૂરી પાડે છે. * વિન્ડહેમ કાઉન્ટીમાં બ્રેટલબરોને બીલાઇન (બેટલબરો ટાઉન બસ) સેવા પૂરી પાડે છે. વિન્ડહેમને, વેસ્ટ ડોવરથી બહાર મૂવર (ડીયરફીલ્ડ વેલી ટ્રાન્ઝિટ એસોસિયેશન અથવા ડીવીટીએ (DVTA)) દ્વારા સેવા પૂરી પાડવામાં આવે છે. * બર્લિંગ્ટનમાં ચિટ્ટેન્ડેન કાઉન્ટી ટ્રાન્સપોર્ટેશન ઓથોરીટી (સીસીટીએ (CCTA)) અને સીએટીએસ (CATS) (યુનિવર્સિટી ઓફ વર્મોન્ટ કેમ્પસ એરીયા ટ્રાન્સપોર્ટેશન સિસ્ટમ) આવેલી છે. * ચિટ્ટેન્ડેન કાઉન્ટીમાં કોલચેસ્ટર દ્વારા એસએસટીએ (સ્પેશ્યલ સર્વિસીસ ટ્રાન્સપોર્ટેશન એજન્સી)ના માધ્યમથી સેવા પૂરી પાડવામાં આવે છે. * રટલેન્ડ કાઉન્ટીમાં રટલેન્ડથી બહાર (માર્બલ વેલી રીજનલ ટ્રાન્ઝીટ ડિસ્ટ્રીક્ટ, એમવીઆઇટીડી (MVRTD)) બસ આવેલી છે. * વિન્ડસર કાઉન્ટીઃ ** લૂડલોવ (વિન્ડસર કાઉન્ટીમાં)ને એલએમટીએસ (લૂટલોવ મ્યુનિસિપલ ટ્રાન્ઝીટ સિસ્ટમ) દ્વારા સેવા પૂરી પાડવામાં આવે છે. ** વિન્ડસરને એડવાન્સ ટ્રાન્ઝીટ (એટી) દ્વારા વિન્ડસરની બહાર સેવા પૂરી પાડવામાં આવે છે. ** કનેક્ટીક્યુટ રીવર ટ્રાન્ઝીટ (સીઆરટી (CRT)) સ્પ્રિંગફીલ્ડ, વર્મોન્ટની બહાર, વિંન્ડહેમ કાઉન્ટીના કેટલાક ભાગોને સેવા પૂરી પાડે છે. ** નોર્વિચ અને હાર્ટફોર્ડ ઉપરાંત વ્હાઇટ રીવર જંક્શન સહિતના વિન્ડસર કાઉન્ટીના કેટલાક ભાગોમાં અને ન્યૂ હેમ્પશાયરના કેટલાક ભાગોમાં એવાન્સ્ડ ટ્રાન્ઝિટ નામની વિનામૂલ્યે પરિવહન સેવા પણ આવેલી છે.<ref>{{cite web|url=http://www.advancetransit.com/ |title=Advance Transit Home |publisher=Advancetransit.com |date=2010-06-16 |access-date=2010-07-31}}</ref> તેના માર્ગો અને ઘણી અલગ-અલગ લાઇનો ખીણ પ્રદેશના ઉપરીય વિસ્તારોમાં પથરાયેલા છે. * લેમોઇલ કાઉન્ટીમાં સ્ટોવને એસટીએસ (STS) (સ્ટોવ ટ્રોલી સિસ્ટમ, વિલેજ માઉન્ટેઇન શટલ, મોરીસ્વીલે શટલ) દ્વારા સેવા પૂરી પાડવામાં આવે છે. * ઓરેન્જ કાઉન્ટીમાં રેંડોલ્ફની બહાર સ્ટેજકોચ ટ્રાન્સપોર્ટેશન સર્વિસસ (એસટીએસ (STS)) વિન્ડસર કાઉન્ટીના કેટલાક ભાગને પણ સેવા પૂરી પાડે છે. * વોશિંગ્ટન કાઉન્ટીમાં, ગ્રીન માઉન્ટેઇન ટ્રાન્ઝીટ ઓથોરીટી (જીએમટીએ (GMTA)) રાજધાની માઉન્ટપિલિયરની બહાર સેવા પૂરી પાડે છે. * સેન્ટ અલબાન્સની બહાર દોડતી નેટવર્ક (નોર્થવેસ્ટ વર્મોન્ટ પબ્લિક ટ્રાન્ઝિટ નેટવર્ક, એનવીપીટી (NVPT)) ફ્રેંકલીન અને ગ્રાન્ડ આઇલ કાઉન્ટીઓને સેવા આપે છે. * સેન્ટ જ્હોહ્ન્સબરીની બહાર દોડતી રૂરલ કમ્યુનિટી ટ્રાન્સપોર્ટેશન (આરસીટી (RCT)) કેલેડોનિયા, એસેક્સ, લેમોઇલ અને ઓરલેન્સ કાઉન્ટીઓને સેવા આપે છે. વિવિધ નેટવર્કને જોડતી શટલ બસ પણ અહીંયા છે.<ref name="2007rpt">{{cite book|title = Annual City & School Report, City of Newport, Vermont|publisher = Memphremagog Press, Inc., Newport, Vermont|year = 2007}}</ref> * બર્લિંગ્ટન, શાર્લોટ, ગ્રાન્ડ આઇલ અને શોરહેમથી ન્યૂ યોર્ક રાજ્ય સુધીની ફેરી સર્વિસ પણ છે. શોરહેમ ફેરી સિવાયની તમામ સેવાઓ એલસીટીસી (LCTC) (લેક શેમ્પલેઇન ટ્રાન્સપોર્ટ કંપની) દ્વારા ચલાવવામાં આવે છે. વધુમાં, ચિમની પોઇન્ટ, વીટી (VT), ખાતેના શેમ્પલેઇન બ્રિજના રીપ્લેસમેન્ટ સમયગાળા દરમિયાન, એલસીટીસી (LCTC)એ હાલમાં તોડી પાડવામાં આવેલા ન્યૂ યોર્કના ક્રાઉન પોઇન્ટ સુધીના બ્રિજથી થોડા દક્ષિણ તરફ વિનામૂલ્યે, 24 કલાક ફેરી સેવા પૂરી પાડી હતી, ન્યૂ યોર્ક અને વર્મોન્ટ રાજ્ય્સના કાર દીઠ 10 ડોલરના ખર્ચે.<ref>[http://poststar.com/news/local/article_e67d27be-6231-11df-a6b4-001cc4c03286.html બ્રીજ ઇઝ કોસ્ટલી બટ ફેરી ઇઝ મોર] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180811032107/https://poststar.com/news/local/article_e67d27be-6231-11df-a6b4-001cc4c03286.html |date=2018-08-11 }} નિક રીસમેન દ્વારા, Poststar.com, મે 18, 2010.</ref><ref>{{cite web |title=Ferry At Champlain Bridge Set To Start Running |date=January 31, 2010 |url=http://www.wptz.com/news/22352789/detail.html |publisher=WPTZ |access-date=ફેબ્રુઆરી 10, 2011 |archive-date=જુલાઈ 19, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719011135/http://www.wptz.com/news/22352789/detail.html |url-status=dead }}</ref> === હવાઇમથકો === વર્મોન્ટને બે વ્યાવસાયિક હવાઇમથકો દ્વારા સેવા પૂરી પાડવામાં આવે છેઃ * બર્લિંગ્ટન ઇન્ટરનેશનલ એરપોર્ટ રાજ્યનું સૌથી મોટું હવાઈમથક છે, જે શિકાગો, ક્લેવલેન્ડ, ડેટ્રોઇટ, ન્યૂ યોર્ક સીટી, ઓરલેન્ડો, ફિલાડેલ્ફિયા અને વોશિંગ્ટન ડીસી સાથે સીધી હવાઈ સેવાઓ ધરાવે છે.<ref>{{cite web|url=http://www.burlingtonintlairport.com/|title=Burlington International Airport}}</ref> * રટલેન્ડ સધર્ન વર્મોન્ટ રીજનલ એરપોર્ટ બોસ્ટોન વાયા કેપ એરથી નિયમિત હવાઈ સેવા ધરાવે છે.<ref>{{cite web|url=http://www.flyrutlandvt.com/|title=Rutland Southern Vermont Regional Airport|access-date=2011-02-10|archive-date=2012-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20120616045007/http://www.flyrutlandvt.com/|url-status=dead}}</ref> == પ્રસાર માધ્યમો == [http://www.vermont-web-design.com/web-cams-in-vt.html વર્મોન્ટ વિડિયો વેબ કેમ્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100906081535/http://www.vermont-web-design.com/web-cams-in-vt.html |date=2010-09-06 }} {{See|List of newspapers in Vermont|List of radio stations in Vermont|List of television stations in Vermont}} == સુવિધાઓ == === વિજળી === [[ચિત્ર:Vermont Yankee Nuclear Power Plant.jpg|thumb|right|વર્મોન્ટમાં વર્મોન્ટ યાન્કી ન્યૂક્લિઅર પાવર પ્લાન્ટ]] 2008માં રાજ્યની સૌથી વધુ વીજ જરૂરીયાત 1,100 મેગાવોટ (એમડબલ્યુ (MW)) હતી.<ref name="banner">{{cite news|first=Joel Banner|last=Baird|title=Vermont Dam Dilemma|publisher=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages= 1D|date={{Nowrap|9 August}} 2009}}</ref> મે 2009માં, વર્મોન્ટે પ્રથમ પુનઃપ્રાપ્ય ઊર્જા પેદા કરવા માટેનો ફીડ-ઇન લો બનાવ્યો હતો.<ref>{{cite web |last=Austin |first=Anna |url=http://www.biomassmagazine.com/article.jsp?article_id=2745 |title=Vermont first state to pass renewable energy feed-in law |publisher=Biomassmagazine.com |access-date=2010-07-31 |archive-date=2011-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110416024722/http://www.biomassmagazine.com/article.jsp?article_id=2745 |url-status=dead }}</ref> 2010માં, રાજ્યમાં લગભગ 150 જેટલા મિથેન ડાઇજેસ્ટર્સ હતા, વર્મોન્ટ છ ઓનલાઇન ડાઇજેસ્ટર્સ સાથે દેશમાં અગ્રણી સ્થાન ધરાવતું હતું.<ref>{{Cite news |first=Bethany M.| last=Dunbar|title=Dairy farmers are making more than milk these days| work=the Chronicle|location=Barton, Vermont|page= 1|date={{Nowrap|10 February}} 2010}}</ref> વર્મોન્ટે 2007માં ન્યૂ ઇંગ્લેન્ડમાં વિજળી માટે સૌથી ઓછી કિંમત ચૂકવી હતી, છતાં તેનું નામ દેશના સૌથી વધુ કિંમત ચૂકવતા 11 રાજ્ય્સમાં હતું ; જે દેશની સરેરાશ કરતાં લગભગ 16 ટકા જેટલી વધારે હતી.<ref name="Handels">{{cite book|author = Handelsman, Richard |title = My Turn:Truths, half-truths about energy|publisher = Burlington Free Press|date = December 1, 2008}}</ref> 2009માં, રાજ્યમાં અમેરિકામાં સૌથી ઊંચા વીજ દર હતા અને સમગ્ર દેશમાં પોષણક્ષમતાનો તફાવત સૌથી વધારે ખરાબ હતો.<ref name="bfp090628"/> 2009માં રાજ્યે 1/3 અથવા 400 મેગાવોટ<ref name="banner"/> વિજળી હાઇડ્રો-ક્વિબેક અને 1/3 વર્મોન્ટ યાન્કીમાંથી મેળવી હતી.<ref>{{cite book|author = Dunbar, Bethany M. |title = Ten candidates talk business|publisher = the Chronicle|date = October 22, 2008}}</ref> સમગ્ર રીતે જોતાં, રાજ્યએ તેની જરૂરિયાતની અડધા જેટલી વિજળી કેનેડા અને અન્ય રાજ્ય્સમાંથી મેળવી હતી. તેણે રાજ્યમાં પેદા કરવામાં આવતી કુલ વિજળીમાંથી 75 ટકા વિજળી વર્મોન્ટ યાન્કી તરફથી મેળવી હતી.<ref>{{cite news|first=Dennis|last=McMahon|title=My Turn:Getting real on electricity challenges|publisher=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages= 7B|date={{Nowrap|20 September}} 2009}}</ref> રાજ્યની બે સૌથી મોટી વિજ કંપનીઓ ગ્રીન માઉન્ટેઇન પાવર કોર્પોરેશન અને સેન્ટ્રલ વર્મોન્ટ પબ્લિક સર્વિસ કોર્પોરેશન સાથે મળીને વર્મોન્ટના લગભગ 80 ઘરોને વિજળી પૂરી પાડે છે.<ref name="bfp090628"/> વર્મોન્ટના નિષ્ણાતોના અંદાજ અનુસાર, રાજ્યની કુલ જળવિદ્યુત ક્ષમતા 134થી 175 મેગાવોટ જેટલી છે.<ref>{{cite book|author = Gresser, Joseph| title = Panel considers small hydro power potential|publisher = the Chronicle|date = August 20, 2008}}</ref> 2006માં, વર્મોન્ટની ઊનાળાની ઋતુ દરમિયાનની વીજ ઉત્પાદન ક્ષમતા 1,117 મેગાવોટ હતી.<ref>{{cite web|url=http://www.eia.doe.gov/cneaf/electricity/st_profiles/e_profiles_sum.html |title=State Electric Profiles |publisher=Eia.doe.gov |access-date=2010-07-31}}</ref> 2005માં, રાજ્યના રહેવાસીઓએ માથાદીઠ સરેરાશ 5,883 કિલોવોટ કલાક વિજળીનો વપરાશ કર્યો હતો.<ref>{{cite web|author=U.S. Per Capita Electricity Use By State In 2005 |url=http://www.swivel.com/data_columns/spreadsheet/3987533 |title=Data – Swivel |publisher=Swivel.com |access-date=2010-07-31}}</ref> અન્ય એક સૂત્રએ જણાવ્યું હતું કે 2008માં દરેક ઘરે વાર્ષિક 7,100 કિલોવોટ કલાક વિજળીનો વપરાશ કર્યો હતો.<ref>{{cite web|url=http://www.sphere.com/2009/12/04/whats-the-greenest-place-in-america-hint-it-has-8-million-peo/?icid=main|2=htmlws-main-n|3=dl1|4=link5|5=http%3A%2F%2Fwww.sphere.com%2F2009%2F12%2F04%2Fwhats-the-greenest-place-in-america-hint-it-has-8-million-peo%2F|title=What's the Greenest Place in America? Hint: It Has {{Nowrap|8 Million}} People|accessauthor=Bill Morris|date=2009-12-04}} {{Dead link|date=સપ્ટેમ્બર 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> વર્મોન્ટ દેશમાં સૌથી ઊંચો 73.7 ટકા અણુ વિદ્યુત ઉત્પાદન દર ધરાવે છે.<ref>{{cite book|author = Hemingway, Sam |title = Nukes by the numbers|publisher = Burlington Free Press|date = July 20, 2008}}</ref> તેના કારણે વર્મોન્ય કોલસાનો ઉપયોગ નહીં કરતાં વિજ મથકો ધરાવતા માત્ર બે રાજ્ય્સમાં સ્થાન ધરાવે છે.<ref name="autogenerated2">{{cite book|author = Handelsman, Richard, |title = My Turn:Truths, half-truths about energy|publisher = Burlington Free Press|date = December 1, 2008}}</ref> વર્મોન્ટની તમામ કંપનીઓ આઇએસઓ (ISO) ન્યૂ ઇંગ્લેન્ડ દ્વારા સંચાલિત લાઇનોમાંથી વિજળી મેળવે છે. દરેક કંપની આ લાઇનોમાં પરિવહન પામતી વિજળીની કિંમત ચૂકવે છે. વર્મોન્ટનો હિસ્સો લગભગ 4.5 ટકા છે.<ref>{{cite book|author = Gresser, Joseph |title = VEC seeks a 9.2 percent rate hike|publisher = the Chronicle|date = November 5, 2008}}</ref> રાજ્યમાં 78 જેટલા જળવિદ્યુત બંધ છે. તેઓ 143 મેગાવોટ વિજળી પેદા કરે છે, જે રાજ્યની કુલ જરૂરીયાતની 12 ટકા જેટલી છે.<ref name="banner"/> === પ્રત્યાયન (સંદેશાવ્યવહાર) === * 2006ની સ્થિતિએ બ્રોડબેન્ડ કવરેજ<ref>[http://www.burlingtonfreepress.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20070208/NEWS01/702080306/1009/NEWS05 Burlington Free Press.com ટોપ સ્ટોરીઝ]{{Dead link|date=October 2009}}</ref> ** કુલ કવરેજ = 87% ** કેબલ = 68% ** ડીએસએલ (DSL) = 69% ** વાયરલેસ ઇન્ટરનેટ સર્વિસ પ્રોવાઇડર = 24% (ઉપરના આંકડા વસતિ દર્શાવે છે, નહીં કે જમીન.) સામાન્ય રીતે, પર્વતોને કારણે રાજ્યના મેટ્રોપોલિટન વિસ્તારો બહારના વિસ્તારોમાં સેલ ફોન કવરેજ નબળું રહે છે. મોટા જમીન વિસ્તારોમાં નાના પ્રમાણમાં રહેતી ગ્રામીણ વસતિને સેવા પૂરી પડાવા માટેના પ્રયાસો વધારે પડતા મૂડી રોકાણને કારણે આર્થિક રીતે અયોગ્ય સાબિત થયા છે.<ref>{{cite news |url=http://www.findarticles.com/p/articles/mi_qa3675/is_200310/ai_n9323531 |title=Cell Service in Vermont: Can't hear the tourist for the trees Vermont Business Magazine &#124; Find Articles at BNET.com |publisher=Findarticles.com |date=2003-10-01 |access-date=2010-07-31 |first=Kevin |last=Kelley |archive-date=2013-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130113180821/http://www.findarticles.com/p/articles/mi_qa3675/is_200310/ai_n9323531 |url-status=dead }}</ref> યુનિસેલ, જે ગ્રામીણ પ્રદેશો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે અને રાજ્યના મોટાભાગના વિસ્તારને સમાવી લે છે, તેની માલિકી હવે એટીએન્ડટી (AT&amp;T) ધરાવે છે.<ref>{{cite web |author=Posted by Aviv on December 22, 2008 at 3:57 pm PST |url=http://www.macblogz.com/2008/12/22/att-buys-unicel-iphone-finally-confirmed-heading-to-vermont/ |title=AT&T Buys Unicel: iPhone Finally Confirmed Heading to Vermont &#124; MacBlogz – One Stop Apple News |publisher=Macblogz.com |date=2008-12-22 |access-date=2010-07-31 |archive-date=2009-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090318141526/http://www.macblogz.com/2008/12/22/att-buys-unicel-iphone-finally-confirmed-heading-to-vermont/ |url-status=dead }}</ref> મે 2007માં, વર્મોન્ટે 2010 સુધીમાં સંઘનું પ્રથમ ઇ-રાજ્ય બનાવાના ઇરાદા સાથે તમામ નાગરીકોને સમગ્ર રાજ્યમાં ગમે તે જગ્યાએ બ્રોડબેન્ડ (લઘુતમ 3 એમબીટ) અને સેલ્યુલર કવરેજ મળી રહે તે માટેના પગલાં લીધાં હતાં.<ref>{{cite web |url=http://blog.tomevslin.com/2007/01/vermont_the_fir.html |title=A Synopsis of the extent of the measure to extend broadband |publisher=Blog.tomevslin.com |date=2007-01-04 |access-date=2010-07-31 |archive-date=2011-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110105170727/http://blog.tomevslin.com/2007/01/vermont_the_fir.html |url-status=dead }}</ref> 2010માં, 1,30,000 લોકોને હજુપણ "નબળી" સેવા મળી રહી હતી. રાજ્યે સંઘીય સરકાર પાસેથી 116 મિલિયન ડોલરની ગ્રાન્ટ મેળવી હતી. પ્રતિનિધિ વેલ્શે કહ્યું હતું કે આ ગ્રાન્ટ રાજ્યને સૌથી ઓછા કનેક્ટેડ રાજ્ય્સમાંથી દેશના સૌથી વધારે કનેક્ટેડ રાજ્ય બનવા સક્ષમ બનાવશે.<ref>{{Cite news|first=Sam|last=Hemingway|title=Vt. wins $115M grant for universal broadband|publisher=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages= 1A|date=5 August 2010}}</ref> 2008માં કોમકાસ્ટે રાજ્યભરમાં વધારાનું કેબલ એક્સેસ વિસ્તારવાનો પ્રારંભ કર્યો.<ref>[http://findarticles.com/p/articles/mi_qa3675/is_200602/ai_n17179866 બીનેટ બિઝનેસ નેટવર્ક] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130113062406/http://findarticles.com/p/articles/mi_qa3675/is_200602/ai_n17179866 |date=2013-01-13 }}. સુધારો ફેબ્રુઆરી 21, 2008.</ref> 2007માં, વર્મોન્ટની લગભગ બે તૃતિયાંશ વસતિ કેબલની પહોંચ ધરાવતી હતી. 2008ની આ પહેલની પૂર્ણાહૂતિએ વર્મોન્ટની લગભગ 90 ટકા વસતિ કેબલની પહોંચ ધરાવતી હશે. == કાયદો અને સરકાર == [[ચિત્ર:VtSupremeCourt03.JPG|200px|right|thumb|માઉન્ટપિલિયરમાં વર્મોન્ટની સુપ્રીમ કોર્ટનું ભવન]] {{Main|Government of Vermont}} બે સેનેટર્સ અને એક પ્રતિનિધી સંઘીય સ્તરે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ કોંગ્રેસમાં વર્મોન્ટનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. રાજ્યનું સંચાલન બંધારણ દ્વારા કરવામાં આવે છે, જે સરકારી ફરજોને કાયદા, આધિકારિક અને ન્યાયિક શાખાઓમાં વિભાજીત કરે છેઃ વર્મોન્ટ જનરલ એસેમ્બ્લી, ગવર્નર ઓફ વર્મોન્ટ અને વર્મોન્ટ સુપ્રીમ કોર્ટ. ગવર્નરશીપ અને જનરલ એસેમ્બ્લીની મુદત બે વર્ષની હોય છે, જેમાં ગવર્નર અને 30 સેનેટર્સનો સમાવેશ થાય છે. કોઇપણ હોદ્દા માટેની કોઇ ટર્મ મર્યાદા નથી. રાજ્યની રાજધાની માઉન્ટપિલિયરમાં છે. વર્મોન્ટમાં ત્રણ પ્રકારની મ્યુનિસિપાલિટી સમાવી લેવામાં આવી છેઃ નગરો, શહેરો અને ગામડાં. મોટાભાગના ન્યૂ ઇંગ્લેન્ડની જેમ, સ્વતંત્ર કાઉન્ટી સરકારની પણ થોડી જોગવાઈ કરવામાં આવી છે. કાઉન્ટીઓ અને કાઉન્ટી બેઠકો માત્ર અનેક ચૂંટાયેલા હોદ્દેદારો જેમ કે રાજ્યના એટોર્ની અને શેરીફ વગેરે સાથેની વિવિધ સરકારી સેવાઓ જેમ કે કાઉન્ટી અને રાજ્ય કોર્ટ વગેરેમાં માત્ર અનુકૂળતા માટેની વ્યવસ્થાઓ માટે જ છે. તમામ કાઉન્ટી સેવાઓને વર્મોન્ટ રાજ્ય તરફથી સીધું જ ભંડોળ પૂરું પાડવામાં આવે છે. રાજ્ય સરકાર પછીનું આગળનું સૌથી કાર્યક્ષમ સરકારી તંત્ર મ્યુનિસિપાલિટી છે. આમાંથી મોટાભાગની નગરોમાં છે.<ref>{{cite web |url=http://www.sec.state.vt.us/municipal/pubs/who'swho.html |title=town offices |publisher=Sec.state.vt.us |access-date=2010-07-31 |archive-date=2010-11-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101125092002/http://www.sec.state.vt.us/municipal/pubs/who%27swho.html |url-status=dead }}</ref> === નાણાકીય બાબતો === વર્મોન્ટ સંઘનું એક માત્ર એવું રાજ્ય છે જેને સંતુલિત બજેટની જરૂરીયાત નથી અને છતાં વર્મોન્ટ 1991થી સંતુલિત બજેટ રજૂ કરે છે.<ref>{{cite web |author=Ron Snell |url=http://www.ncsl.org/programs/fiscal/balbuda.htm |title=State Balanced Budget Requirements: Provisions and Practice |publisher=Ncsl.org |date=2004-03-04 |access-date=2010-07-31 |archive-date=2010-07-28 |archive-url=http://webarchive.loc.gov/all/20100728002708/http%3A//www.ncsl.org/IssuesResearch/BudgetTax/StateBalancedBudgetRequirementsProvisionsand/tabid/12651/Default.aspx |url-status=dead }}</ref> 2007માં, મૂડીઝ ઇન્વેસ્ટર્સ સર્વિસે રાજ્યને સૌથી ઊંચું એએએ (Aaa) (ટ્રીપલ એ) રેટીંગ આપ્યું હતું.<ref>બર્લિંગ્ટન ફ્રી પ્રેસ, ફેબ્રુઆરી 6, 2007, બિઝનેસ, પેજ 7A, ''મૂડીઝ ગિવ્સ હાઇએસ્ટ બોન્ડ રેટિંગ ટુ વર્મોન્ટ.'' </ref> રાજ્ય એન્ટરપ્રાઇસ ફંડનો ઉપયોગ ખાનગી વ્યવસાય કંપનીની જેમ કામગીરી માટે કરે છે. વર્મોન્ટ લોટરી કમિશન, લિકર કન્ટ્રોલ ફંડ અને અનએમપ્લોયમેન્ટ કમ્પોનસેશન ટ્રસ્ટ ફંડ રાજ્યના સૌથી મોટા વ્યાવસાયિક ભંડોળો છે.<ref>[https://web.archive.org/web/20080804182756/http://auditor.vermont.gov/interior.php/sid/2/aid/9/nid/125 રાજ્ય ઓડિટર: લોટરી ઇઝ એ હાઇલી વિઝિબલ ગવર્નમેન્ટ એક્ટિવિટી] ઓગસ્ટ 3, 2007, ટોમ સલમોન, સીપીએ (CPA), વર્મોન્ટ રાજ્ય ઓડિટર દ્વારા. સુધારો માર્ચ 20, 2009.</ref> ==== કરવેરા ==== 2007માં વર્મોન્ટ 50 રાજ્ય્સમાં 14મા ક્રમે રહ્યું હતું અને ડિસ્ટ્રીક્ટ ઓફ કોલંબિયા રાજ્ય અને સ્થાનિક કરવેરામાં માથાદીઠ 3,681 ડોલર કરબોજ સાથે ટોચ પર હતું. રાષ્ટ્રીય સરેરાશ 3,447 ડોલર હતી.<ref>ડેટાબેન્કયુએસએ,''એએઆરપી (AARP) બુલેટિન'' , એપ્રિલ 2007, અમેરિકાના આંકડામાંથી સંપાદન વસ્તી ગણતરી</ref> જો કે, સીએનએનમની (CNNMoney)એ માથાદીઠ આવકની ટકાવારીની રીતે વર્મોન્ટને ટોચનો ક્રમ આપ્યો હતો. આ રેન્કિંગે માથાદીઠ 5,387નું કર ભારણ દર્શાવ્યું હતું. જે 38,306ની માથદીઠ આવકનું 14.1 ટકા જેટલું હતું.<ref>{{cite news|url=http://money.cnn.com/galleries/2007/pf/0704/gallery.tax_friendliest/8.html|work=CNN|title=Where does your state rank?|first1=David|last1=Ellis|access-date=May 27, 2010|archive-date=જુલાઈ 13, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070713211904/http://money.cnn.com/galleries/2007/pf/0704/gallery.tax_friendliest/8.html|url-status=dead}}</ref> વર્મોન્ટ 3.6 ટકાથી 9.5 ટકા સુધીના નજીવા કરની શ્રેણીમાં પાંચ અલગ-અલગ ઇન્કમ બ્રેકેટ્સ (આવકની મર્યાદા)માં સુધારાવાદી માળખામાં વ્યક્તિગત આવકવેરો વસૂલે છે. 2008માં, એક ટકા જેટલા ટોચના લોકોએ આવકવેરાની 30 ટકા આવક પૂરી પાડી હતી. 2,000 લોકો 9.5 ટકાનો સૌથી ઊંચો આવકવેરા દર ચૂકવી શકે તે પ્રમાણેની પૂરતી આવક ધરાવતા હતા.<ref>બર્લિંગ્ટન ફ્રી પ્રેસ, જૂન 16, 2009, પાનું 6A,"માય ટર્ન: ટેક્સ પુટ સસ્ટેનિબિલિટી એટ રિસ્ક". વિન સ્મિથ</ref> વર્મોન્ટનો સામાન્ય વેચાણ વેરા દર 6 ટકા છે, જે ભૌતિક વ્યક્તિગત મિલકત, મનોરંજન દર, ફેબ્રિકેશન દર, કેટલિક જાહેર સેવાઓના દર અને કેટલાક સેવા કરારો (કેટલાક નગરો અને શહેરો વધારાનો એક ટકા સ્થાનિક વિકલ્પ ટેક્સ પણ લાદે છે) લાદવામાં આવે છે. કરમાંથી 46 રીતે છૂટછાટ આપવામાં આવે છે જેમાં મેડિકલની વસ્તુઓ, ખોરાક, ઉત્પાદન મશીનરી, સાધનો અને ઇંધણ, રહેણાંકી ઇંધણ અને વિજળી, કપડાં અને જૂતાં વગેરેનો સમાવેશ થાય છે. વપરાશ કર વેચાણ દરના સમાન રીતે ખરીદાર પર લાદવામાં આવે છે. જ્યારે વેચાણકાર વેચાણ વેરો વસૂલવામાં નિષ્ફળ જાય છે અથવા વસ્તુઓ એવી જગ્યાએથી ખરીદવામાં આવી હોય જ્યાં કોઇ કર લાગુ પડતો ન હોય ત્યારે ખરીદારને વપરાશ કર ભરવો પડે છે. વપરાશ કર વેચાણવેરા હેઠળ કરપાત્ર વસ્તુઓ પર લાગુ પડે છે. વર્મોન્ટ વારસા વેરો વસૂલતું નથી, જો કે, તેના એસ્ટેટ કરને સંઘીય એસ્ટેટ કરથી અલગ કરવામાં આવ્યો છે અને તથી રાજ્ય હજુ પણ પોતાનો એસ્ટેટ કર લાદે છે. ==== મિલકત વેરો ==== શિક્ષણ અને મ્યુનિસિપલ સેવાઓને સહાય પૂરી પાડવા માટે મિલકત વેરો લાદવામાં આવે છે. વર્મોન્ટ વ્યક્તિગત મિલકત પર કરની ગણતરી કરતું નથી.<ref name="Valuation">[http://www.state.vt.us/tax/pvr.shtml પ્રોપર્ટી વેલ્યૂએશન એન્ડ રિવ્યૂ], વર્મોન્ટ ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ ટેક્સિસ સુધારો માર્ચ 10, 2009.</ref> મિલકત વેરો મ્યુનિસિપાલિટીઓ દ્વારા વાસ્તવિક મિલકતના યોગ્ય બજાર સુધારાઓને આધારે લાદવામાં આવે છે.<ref name="Valuation"/> દર એસેક્સ કાઉન્ટીમાં ફર્દિનાન્ડમાં ફાર્મહાઉસ પર 0.97થી માંડીને બાર સીટીમાં બિનરહેણાંકી મિલકતો પર 2.72 ટકા સુધીનો છે.<ref>{{PDFlink|http://www.vermontproperty.com/newsltr/2005effectivetaxrates.pdf|111&nbsp;KB}}</ref> રાજ્યભરમાં, નગરોમાં મિલકત વેરાનો દર રસેરાશ 1.77 ટકાથી 1.82 ટકા જેટલો છે. 2007માં વર્મોન્ટ કાઉન્ટીઓ દેશમાં મિલકત વેરાઓની રીતે સૌથી વધારે હતી. ચિટ્ટેન્ડેન (3,809 ડોલર મેડિયન), વિન્ડહેમ (3,412 ડોલર), એડિસન (3,352 ડોલર) અને વિન્ડસર (3,327 ડોલર) 20,000થી વધુ વસતિ ધરાવતી દેશની કુલ 1,817 કાઉન્ટીઓમાંથી ટોચની 100 કાઉન્ટીઓમાં સ્થાન ધરાવતી હતી. રાજ્યની 14 કાઉન્ટીઓમાંથી 12 ટોચના 20 ટકામાં સમાવેશ પામેલી હતી.<ref>{{cite book|author = McLean, Dan |title = Property tax bills among highest|publisher = Burlington Free Press|date = December 17, 2008}}</ref> શિક્ષણને યોગ્ય ટેકો પૂરો પાડવા માટે કેટલાક નગરોએ એક્ટ 60 હેઠળ તેમણે એકત્ર કરેલા કરમાંથી કેટલોક હિસ્સો અપૂરતી સહાય ધરાવતી જિલ્લા શાળાઓમાં વહેંચવાનો રહે છે.<ref>{{cite web |url=http://education.vermont.gov/new/html/laws/act60.html |title=Laws & Regulations: Act 60 Links & Resources |publisher=Education.vermont.gov |date=2004-07-29 |access-date=2010-07-31 |archive-date=2013-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130510194000/http://education.vermont.gov/new/html/laws/act60.html |url-status=dead }}</ref> === રાજકારણ === {{Main|Politics of Vermont}} {{See also|Political party strength in Vermont|United States Congressional Delegations from Vermont|Category:Vermont elections}} વર્મોન્ટ તેની રાજકીય સ્વતંત્રતા માટે જાણીતું છે. વર્મોન્ટ એવા ચાર રાજ્ય્સમાં (મૂળ તેર કોલોની સિવાય) સ્થાન ધરાવે છે જે એક સમયે સ્વતંત્ર દેશ હતા (અન્ય રાજ્ય્સ ટેક્સાસ, કેલિફોર્નિયા અને હવાઈ છે). તેણે રાષ્ટ્રીય ચૂંટણીઓમાં ઘણી વખત વિપરીત મતદાન પણ કર્યું છે. નોંધપાત્ર રીતે, વર્મોન્ટ એવું એક માત્ર રાજ્ય છે જેણે એન્ટી-મોસેનિક પાર્ટીના રાષ્ટ્રપતિપદના ઉમેદવાર માટે મતદાન કર્યું હોય અને વર્મોન્ટ એવા બે રાજ્ય્સમાંનું એક હતું (બીજું મૈની હતું) જેણે ફ્રેન્કલિન ડી રૂઝવેલ્ટના રાષ્ટ્રપતિપદ માટેની ચારેય પ્રચાર ઝુંબેશમાં તેમની વિરુદ્ધમાં મતદાન કર્યું હતું. વર્મોન્ટના સ્વતંત્ર રાજકારણના વિચારનો ઇતિહાસ સેકન્ડ વર્મોન્ટ રિપબ્લિકની સ્થાપના અને અલગતાની ભલામણ કરતાં અન્ય આયોજન તરફ દોરી ગયો છે.<ref>આ નાની રાજકીય હિલચાલ કેલિફોર્નિયા, હવાઇ, લ્યુઇસિયાના, અને ટેક્સાસમાં જોવા મળેલી હિલચાલને સમાન છે; જોક, ઐતિહાસિક સંદર્ભો અલગ છે.</ref> ==== રાષ્ટ્રીય રાજકારણ ==== {| class="wikitable" style="float:right;font-size:79%" |+ <td>'''રાષ્ટ્રપતિપદની ચૂંટણીના પરિણામો''' </td> |- style="background:lightgrey" ! વર્ષ ! રિપબ્લિકન ! ડેમોક્રેટિક |- | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|2008 | style="text-align:center;background:#fff3f3"|30.45% ''98,974'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|'''67.46%''' ''219,262'' |- | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|2004 | style="text-align:center;background:#fff3f3"|38.80% ''121,180'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|'''58.94%''' ''184,067'' |- | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|2000 | style="text-align:center;background:#fff3f3"|40.70% ''119,775'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|'''50.62%''' ''149,022'' |- | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|1996 | style="text-align:center;background:#fff3f3"|31.09% ''80,352'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|'''53.35%''' ''137,894'' |- | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|1992 | style="text-align:center;background:#fff3f3"|30.42% ''88,122'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|'''46.11%''' ''133,592'' |- | style="text-align:center;background:#fff3f3"|1988 | style="text-align:center;background:#fff3f3"|'''51.10%''' ''124,331'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|47.58% ''115,775'' |- | style="text-align:center;background:#fff3f3"|1984 | style="text-align:center;background:#fff3f3"|'''57.9%''' ''135,865'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|40.8% ''95,730'' |- | style="text-align:center;background:#fff3f3"|1980 | style="text-align:center;background:#fff3f3"|'''44.4%''' ''94,628'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|38.4% ''81,952'' |- | style="text-align:center;background:#fff3f3"|1976 | style="text-align:center;background:#fff3f3"|'''54.3%''' ''102,085'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|43.1% ''81,004'' |- | style="text-align:center;background:#fff3f3"|1972 | style="text-align:center;background:#fff3f3"|'''62.9%''' ''117,149'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|36.6% ''68,174'' |- | style="text-align:center;background:#fff3f3"|1968 | style="text-align:center;background:#fff3f3"|'''52.8%''' ''85,142'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|43.5% ''70,255'' |- | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|1964 | style="text-align:center;background:#fff3f3"|30.4% ''54,942'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|'''66.3%''' ''108,127'' |- | style="text-align:center;background:#fff3f3"|1960 | style="text-align:center;background:#fff3f3"|'''58.7%''' ''98,131'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|41.4% ''69,186'' |- | style="text-align:center;background:#fff3f3"|1956 | style="text-align:center;background:#fff3f3"|'''72.2%''' ''110,390'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|27.8% ''42,549'' |- | style="text-align:center;background:#fff3f3"|1952 | style="text-align:center;background:#fff3f3"|'''71.5%''' ''109,717'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|28.2% ''43,355'' |} ઐતિહાસિક રીતે, વર્મોન્ટની ગણના રાષ્ટ્રીય ચૂંટણીઓના સંદર્ભમાં દેશના સૌથી આધારભૂત રિપબ્લિકન રાજ્ય્સમાં કરવામાં આવે છે. 1990 પહેલાં, વર્મોન્ટે ડેમોક્રેટિક પક્ષની તરફેણમાં માત્ર એક જ વખત મતદાન કર્યું હતું, જેમાં લિન્ડન જ્હોનસને 1964માં બેરી ગોલ્ડવોટર સામે ભવ્ય સરસાઇથી વિજય મેળવ્યો હતો. 19મી સદીના ઉત્તરાર્ધ અને 20મી સદીના પ્રારંભમાં, રીપબ્લિકન પક્ષના રાષ્ટ્રપતિપદના ઉમેદવારોએ લગભગ 70 ટકા જેટલા મત મેળવીને ઘણી વખત વિજય મેળવ્યો હતો. 1854માં પક્ષની સ્થાપના થઈ ત્યારથી માંડીને 1970ના દાયકાના મધ્ય સુધીમાં રિપબ્લિકનો વર્મોન્ટના સ્થાનિક રાજકારણમાં પ્રભુત્વ ધરાવતા રહ્યા હતા. 1960ના દાયકા પહેલાં, ગ્રામીણ હિતોનું ધારાસભામાં પ્રભુત્વ હતું. તેના પરીણામ સ્વરૂપે શહેરો, ખાસ કરીને બર્લિંગ્ટન અને વિનૂસ્કીના જૂના ભાગોને અવગણવામાં આવ્યા અને તેમનો નાશ થયો. લોકો નવા ઉપનગરો તરફ ખસવા લાગ્યા. આ દરમિયાન, ઘણાં લોકો રાજ્યની બહાર પણ ચાલ્યા ગયા. આ ઇમિગ્રેશનમાં મોટાભાગે ન્યૂ યોર્ક અને ન્યૂ ઇંગ્લેન્ડના શહેરી વિસ્તારોમાંથી વર્મોન્ટમાં આવેલા વધારે ઉદારમતવાદી રાજકીય પ્રભાવોનો સમાવેશ થાય છે.<ref>{{cite web|title=The World|work=Rise of the Democratic Party|url=http://www.vt-world.com/Archive/2004/February_18_2004/Features.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20060321145827/http://www.vt-world.com/Archive/2004/February_18_2004/Features.htm|archive-date=2006-03-21|access-date=2006-12-25|url-status=dead}}</ref> વધુમાં, 1960ના દાયકામાં યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ સુપ્રીમ કોર્ટે કરેલા એક વ્યક્તિ, એક મતના નિર્ણયની શ્રેણીને કારણે રાજ્ય્સને તેમના વસતિને આધારે રાજકીય જિલ્લાઓની રચના કરવાની ફરજ પાડી. તેના પરીણામસ્વરૂપે, વર્મોન્ટના શહેરી વિસ્તારો કેટલીક રાજકીય સત્તાના પ્રદેશો બની ગયા. 1992માં, તેણે રાષ્ટ્રપતિ માટે ડેમોક્રેટને ટેકો આપ્યો હતો, રાજ્યએ 1964 પછી પ્રથમ વખત આમ કર્યું હતું અને ત્યારથી રાષ્ટ્રપતિની તમામ ચૂંટણીઓમાં ડેમોક્રેટિક પક્ષ માટે મતદાન કર્યું છે. વર્મોન્ટે જ્હોન કેરીને 2004માં તેનું ચોથા ક્રમનું સૌથી વધારે માર્જિન આપ્યું હતું. તેમણે રાજ્યના લોકપ્રિય મતોમાં સત્તાધારી જ્યોર્જ ડબલ્યુ બુશ કરતાં લગભગ 20 ટકા વધારેની સરસાઇ મેળવીને લગભગ 59 ટકા મત મેળવ્યા હતા. રાજ્યના ઇશાન ભાગમાં આવેલી એસેક્સ કાઉન્ટી રાજ્યની એકમાત્ર એવી કાઉન્ટી હતી જેણે બુશ તરફી મતદાન કર્યું હતું. જ્યોર્જ ડબલ્યુ બુશ જ્યારે અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ હતા ત્યારે તેમણે મુલાકાત ન લીધી હોય તેવું વર્મોન્ટ એકમાત્ર રાજ્ય છે. 2000ની રાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણીમાં બુશ એવા અમેરિકન ઇતિહાસના એવા પ્રથમ રિપબ્લિકન રાષ્ટ્રપતિ હતા જેમણે વર્મોન્ટને સાથે લીધા સિવાય વ્હાઇટ હાઉસ પર કબજો જમાવ્યો હોય.<ref>{{Cite web |url=http://edition.cnn.com/2007/POLITICS/12/28/vermont.banning.bush.ap/index.html?iref=mpstoryview |title=એક્ટિવિસ્ટ્સ ઇન વર્મોન્ટ ટાઉન વોન્ટ બુશ, ચીની સબ્જેક્ટ ટુ એરેસ્ટ– CNN.com |access-date=2011-02-10 |archive-date=2008-03-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080321172702/http://edition.cnn.com/2007/POLITICS/12/28/vermont.banning.bush.ap/index.html?iref=mpstoryview |url-status=dead }}</ref> વર્મોન્ટે બરાક ઓબામાને ત્રીજા નંબરની સૌથી વધુ સરસાઇ આપી હતી (37 ટકા પોઇન્ટ્સ) જેમણે 68-31 ટકાથી વિજય મેળવ્યો હતો. બીજી બાજુ, રિપબ્લિકન ગવર્નર ડગ્લાસે 2006ની ચૂંટણીમાં વિન્ડહેમ સિવાયની તમામ કાઉન્ટીઓ જીતી હતી. આજે, વર્મોન્ટ એવા બે રાજ્ય્સમાંનું એક છે જેના અમેરિકન કોંગ્રેસ ખાતેના પ્રતિનિધિઓ હાલમાં રાજકીય પક્ષ સાથે સંકળાયેલા નથીઃ સેનેટર બર્ની સેન્ડર્સ તેમના રાજકીય અભિપ્રાયને લોકશાહી સમાજવાદ તરીકે ઓળખાવે છે, પરંતુ તેઓ સત્તાવાર રીતે સ્વતંત્ર ઉમેદવાર તરીકે નોંધાયેલા છે અને સેનેટની નેતાગીરીની પસંદગીમાં ડેમોક્રેટ્સ સાથે જોડાયેલા છે.<ref>પોવેલ, માઇકલ. http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/11/04/AR2006110401124.html Exceedingly Social, But Doesn't Like Parties. ''ધ વોશિંગ્ટન પોસ્ટ'' નવેમ્બર 5, 2006.</ref> ==== રાજ્યનું રાજકારણ ==== 1960ના દાયકામાં એક વ્યક્તિ, એક મત હેઠળ વિધાનસભાનું પુનર્ગઠન કરવામાં આવ્યું ત્યારબાદ ર્જાયમાં આગંતુકોને સમાવવા માટે કાયદો પસાર કરવામાં આવ્યો હતો. આ કાયદો 1970માં જમીન ઉપયોગ અને વિકાસ કાયદો (એક્ટ 250) હતો. દેશમાં પસાર કરવામાં આવેલો આ પ્રકારનો પ્રથમ કાયદાએ નવ જિલ્લા પર્યાવરણ કમિશનની રચના કરી જેમાં ગવર્નર દ્વારા નિમણૂક પામતા ખાનગી નાગરિકોનો સમાવેશ થતો હતો, જે રાજ્યના પર્યાવરણ અને અનેક નાના સમુદાયો પર મહત્વની અસર પેદા કરતા હોય તેવા જમીન વિકાસ અને પેટાવિભાગીય આયોજનો મંજૂર કરતાં હતા. એક્ટ 250ના પરીણામે, વર્મોન્ટ વોલ-માર્ટ મેળવાનારું છેલ્લું રાજ્ય હતું (ડિસેમ્બર 2009ની સ્થિતિએ હાલમાં રાજ્યમાં ચાર છે, પરંતુ માત્ર વિલિસ્ટન સ્ટોર જ નવું બંધાયેલો છે). એક્ટ 205ની સફળતા, તેને અનુગામી સત્તાને નિર્બળ કરવાના પ્રયાસો અને અન્ય વિકાસના દબાણોને કારણે વર્મોન્ટને નેશનલ ટ્રસ્ટ ફોર હિસ્ટોરીક પ્રીઝર્વેશન દ્વારા અમેરિકાનું સૌથી વધારે જોખમ ધરાવતું ઐતિહાસિક સ્થળ ઘોષિત કરવામાં આવ્યું છે.<ref>{{cite book|author = Rimer, Sara |title = Vermont Debates Value of Saving a Rural Image|publisher = The New York Times|date = July 4, 1993}}</ref> તાજેતરનો વિવાદ સિવિલ યુનિયન્સ, એવી સંસ્થા જેણે સમલિંગી યુગલોને સંઘીય સ્તરે નહીં પરંતુ રાજ્ય સ્તરે લગભગ તમામ અધિકારો અને લગ્નના તમામ અધિકારો આપ્યા છે, તેને સ્વીકારવા અંગેનો હતો. ''બેકર વિ. વર્મોન્ટ'' (1999)માં, વર્મોન્ટ સુપ્રીમ કોર્ટે ચૂકાદો આપ્યો હતો કે વર્મોન્ટના બંધારણ હેઠળ, રાજ્યએ સમલિંગી લગ્નને સ્વીકારવા જોઇએ અથવા તો તેમને અલગ પરંતુ સમાન દરજ્જો આપવો જોઇએ. રાજ્યની વિધાનસભાએ બીજો વિકલ્પ સ્વીકારીને સિવિલ યુનિયનની રચના કરી; ખરડો વિધાનસભામાં પસાર કરીને ગવર્નર હોવાર્ડ ડીન દ્વારા સહી કરીને કાયદો બન્યો. એપ્રિલ 2009માં, રાજ્ય વિધાનસભાએ ગવર્નર જીમ ડગ્લાસના વિટોની ઉપરવટ જઈને સમલિંગી લગ્નોને માન્યતા આપીને કાયદા દ્વારા સમલિંગી લગ્નોને કાનૂની સ્વરૂપ આપનારું દેશનું પ્રથમ રાજ્ય બન્યું.<ref>{{cite web |url=http://www.msnbc.msn.com/id/30089125/ |title=Vermont lawmakers legalize gay marriage – Life – msnbc.com |publisher=MSNBC |access-date=2010-07-31 |archive-date=2011-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110727234537/http://www.msnbc.msn.com/id/30089125/ |url-status=dead }}</ref> સપ્ટેમ્બર 2009માં, વર્મોન્ટ એવા છ રાજ્ય્સમાં સ્થાન પામ્યું જેમાં સમલિંગી યુગલો લગ્ન કરી શકતા હતા.<ref>ધ અધર્સ વેર મેસેચ્યુસેટ્સ, કનેક્ટિકટ, આયોવા, મૈની એન્ડ ન્યૂ હેમ્પશાયર. મૈનીમાં સમાન સમલિંગ લીંગી લગ્ન કાયદો નવેમ્બર 2009માં મતદાતાઓએ રદ કર્યો હતો જ્યારે વોશિંગ્ટન ડી.સી., તેની અત્યારે છૂટ આપે છે.</ref> 2007માં, જ્યારે કથિત ઉદારમતવાદી સમસ્યાઓનો સામનો થયો, અસાધ્ય રોગનો શિકાર બનેલા લોકોને આત્મહત્યામાં મદદ કરવાના ખરડાને ડેમોક્રેટીકના નિયંત્રણ ધરાવતી પ્રતિનિધિ સભાએ 82-63 મતથી ફગાવી દીધો હતો.<ref>{{cite web |url=http://www.worldnetdaily.com/news/article.asp?ARTICLE_ID=54843 |title=It's sudden death in Vermont for assisted suicide proposal |publisher=Worldnetdaily.com |access-date=2010-07-31 |archive-date=2008-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080918182546/http://www.worldnetdaily.com/news/article.asp?ARTICLE_ID=54843 |url-status=dead }}</ref> નાના પક્ષો અને અપક્ષો ખીલ્યા છે. બેલેટમાંથી નાના પક્ષોને કાઢી નાંખવાના અન્ય રાજ્ય્સના નિયમો વર્મોન્ટમાં અસ્તિત્વ ધરાવતા નથી. તેના પરીણામે, મતદારને સામાન્ય ચૂંટણીઓમાં બહોળી પસંદગી મળી રહે છે. તેના પરીણામે સ્વતંત્ર સમાજવાદી બર્ની સેન્ડર્સ બર્લિંગ્ટનના મેયર, કોંગ્રેસમેન અને સેનેટર તરીકે ચૂંટાઇ શક્યા. તેથી વર્મોન્ટમાં સામાન્ય રીતે બે ના બદલે ત્રણ મુખ્ય પક્ષો, ડેમોક્રેટીક પાર્ટી, રીપબ્લિકન પાર્ટી અને પ્રોગ્રેસીવ પાર્ટી છે.{{Citation needed|date=January 2010}} એક્ટ 60 રાજકીય મુદ્દો છે, જે શૈક્ષણિક ભંડોળ માટે કરને સંતુલિત કરે છે. તેના કારણે કિલિંગ્ટન નગરે વર્મોન્ટથી અલગ થવા અને ન્યૂ હેમ્પશાયર સાથે જોડાવા પ્રયત્નશીલ છે, કારણ કે સ્થાનિક લોકો કરના ભારને અયોગ્ય માને છે.<ref>{{cite web |url=http://www.nhpr.org/node/8429 |title=Killington Secession Not Too Popular in VT New Hampshire Public Radio |publisher=Nhpr.org |date=2005-03-16 |access-date=2010-07-31 |archive-date=2012-09-06 |archive-url=https://archive.is/20120906000358/http://www.nhpr.org/node/8429 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.cnn.com/2004/US/Northeast/03/02/killington.secession.ap/ |title=CNN.com – કિલિંગ્ટન રેસિડેન્ટ્સ વોટ ટુ સીડ ફ્રોમ વર્મોન્ટ – માર્ચ 4, 2004 |access-date=2011-02-10 |archive-date=2008-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080407041031/http://www.cnn.com/2004/US/Northeast/03/02/killington.secession.ap/ |url-status=dead }}</ref> વર્મોન્ટનું બંધારણ અને કોર્ટ વ્યક્તિના કોઇપણ પ્રકારના બોર્ડ વગરના કે તારની વાડ વગરની જમીન પર ચાલવાના (માછીમારી અને શિકાર કરવાના) અધિકારને ટેકો આપે છે. તેથી માલિકે ઘૂસણખોરી પૂરવાર કરવી પડે છે, તેને આપમેળે માની લેવામાં આવતી નથી.<ref>[http://www.usconstitution.net/vtconst.html#Section67 વર્મોન્ટ કન્સ્ટીટ્યુશન] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210125024238/https://www.usconstitution.net/vtconst.html#Section67 |date=2021-01-25 }} સુધારો મે 29, 2008</ref> રાજ્ય શરાબી પીણાં પર નિયંત્રણ ધરાવતું રાજ્ય છે. 2007માં, વર્મોન્ટ ડીપાર્ટમેન્ટ ઓફ લિકર કન્ટ્રોલના માધ્યમથી તેણે શરાબનું વેચાણ અને વિતરણમાંથી {{Nowrap|$14 million}} લીધું હતું.<ref>{{cite web |url=http://liquorcontrol.vermont.gov/annualreports/2007.pdf |title=2007 Annual Report of the Department of Liquor Control |format=PDF |access-date=2010-07-31 |archive-date=2010-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100617103717/http://liquorcontrol.vermont.gov/annualreports/2007.pdf |url-status=dead }}</ref> == જાહેર આરોગ્ય == ગેલપ એન્ડ હેલ્થવે દ્વારા હાથ ધરવામાં આવેલા સ્વાસ્થ્ય અંગેના 2010ના અભ્યાસમાં વર્મોન્ટને છઠ્ઠા નંબરનું રાજ્ય જાહેર કરવામાં આવ્યું હતું.<ref>{{cite web |url=http://www.vermontbusiness.com/news/vermont-ranked-6-well-being-0210 |title=Vermont Ranked #6 for Well-Being – |publisher=Vermontbusiness.com |date=2010-02-15 |access-date=2010-07-31 |archive-date=2011-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110513195925/http://www.vermontbusiness.com/news/vermont-ranked-6-well-being-0210 |url-status=dead }}</ref> 2010માં, બાળકોના શારીરિક સ્વાસ્થ્યમાં રાજ્ય ત્રીજા ક્રમે રહ્યું હતું.<ref>{{Cite news|title=Study ranks Vermont third in well-being of children|publisher=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages= 1B|date=28 July 2010}}</ref> રોબર્ટ વૂડ જ્હોનસન અને વિસ્કોનસીન યુનિવર્સિટી દ્વારા 2010માં કરાયેલા પ્રથમ રાષ્ટ્રીય સરવેમાં વર્મોન્ટ આરોગ્ય પરીણામોમાં સૌથી ટોચના ક્રમે રહ્યું હતું.<ref>{{Cite news|title=County Health Rankings: National Comparisons|url=http://www.countyhealthrankings.org/latest-news/county-health-rankings-national-comparisons|publisher=Robert Wood Johnson and the University of Wisconsin|year=2010|access-date=2011-02-10|archive-date=2010-02-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20100220105620/http://www.countyhealthrankings.org/latest-news/county-health-rankings-national-comparisons|url-status=dead}}</ref> 2008માં વર્મોન્ટને આઠ વર્ષોમાં સાતમી વખત રહેવા માટેના સૌથી સ્વાસ્થ્યપ્રદ રાજ્ય્સમાં દેશમાં પ્રથમ ક્રમ આપવામાં આવ્યો હતો. આ માટેના માપદંડોમાં નીચો કિશોરવસ્થા જન્મ દર, મજબૂત આરોગ્ય સેવાઓ, દેશમાં સૌથી નીચો એઇડ્સનો દર અને અન્ય 18 પરીમાણોનો સમાવેશ થતો હતો.<ref>{{cite web |url=http://money.aol.com/mortgage/healthiest-states |title=Healthiest States 2007 – AOL Money & Finance |publisher=Money.aol.com |access-date=2010-07-31 |archive-date=2009-01-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090122030948/http://money.aol.com/mortgage/healthiest-states |url-status=dead }}</ref> રાજ્યએ ધૂમ્રપાન મુક્તિ, જાડાપણાં, ઓછા વ્યાવસાયિક મૃત્યુ, આરોગ્ય વીમાની જાળવણી, અને નીચા શીશુ મૃત્યુદરમાં પણ સારો દેખાવ કર્યો હતો. વધારે પડતા શરાબ પીવાનું ચલણ વધારે પ્રમાણમાં હોવું રાજ્યમાં ચિંતાનો વિષય છે.<ref>{{cite book|author = Remsen, Nancy |title = Vermont tops healthy list again|publisher = Burlington Free Press|date = December 4, 2008}}</ref> 2009માં વયસ્કોમાં જાડાપણામાં છઠ્ઠો શ્રેષ્ઠ ક્રમ મેળવનારું રાજ્ય હજુ પણ 26.7 ટકાના દર સાથે 22.1 ટકા જાડા લોકો ધરાવતું હતું, જેમાં બાળકોનો દર 10-17 હતો. બાળકો માટેનો ક્રમ દેશમાં નવમો હતો.<ref>{{cite news|first=staff|title=Fairly fit Vermont still gaining with U.S.|publisher=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages= 1A|date={{Nowrap|2 July}} 2009}}</ref> 1993માં, વયસ્કોમાં જાડાપણાંનો દર 12 ટકા હતો. વર્મોન્ટના લોકોએ મેદસ્વીતા સંબંધિત દવાઓના ખર્ચ પેટે વાર્ષિક {{Nowrap|$141 million}} ખર્ચ્યા હતા.<ref>{{Cite news|first=Joel Banner|last=Baird|title=Study:Vermont among least obsese states|publisher=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages= 1A|date={{Nowrap|30 June}} 2010}}</ref> 2009માં, વર્મોન્ટને દેશમાં સુરક્ષામાં બીજો ક્રમ આપવામાં આવ્યો હતો. હિંસા માટેના ગૂનાના આંકડાઓને માપદંડ તરીકે ઉપયોગમાં લેવાયા હતા.<ref>{{cite web |url=http://money.aol.com/mortgage/safest-states-to-live-in |title=Morgan Quitno Press |publisher=Money.aol.com |access-date=2010-07-31 |archive-date=2009-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090129081153/http://money.aol.com/mortgage/safest-states-to-live-in |url-status=dead }}</ref> વર્મોન્ટ દેશમાં બંદૂક અંગેના સૌથી ઓછા નિયંત્રક કાયદાઓ ધરાવે છે. કાનૂનના દાયરામાં રહેતા કોઈપણ વ્યક્તિ માટે હથિયારો (હેન્ડગન સહિતના) ખરીદવા માટે અથવા તો છૂપાવીને સાથે રાખવા માટે લાઇસન્સ અથવા મંજૂરીની જરૂર નથી.<ref>{{cite web |url=http://www.atg.state.vt.us/display.php?smod=21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060212133840/http://www.atg.state.vt.us/display.php?smod=21 |archive-date=2006-02-12 |title=Selected Vermont laws governing the use and possession of firearms |publisher=Web.archive.org |date=2006-02-12 |access-date=2010-07-31 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bradycampaign.org/legislation/state/viewstate.php?st=vt#ccw |title=Brady Campaign on Vermont gun laws |publisher=Bradycampaign.org |date=2009-04-22 |access-date=2010-07-31}}</ref> 2007માં, વર્મન્ટને 75 વર્ષથી ઓછી વયના લોકોના વહેલા મૃત્યુને રોકવા માટે દેશમાં સાતમા નંબરના શ્રેષ્ઠ રાજ્યનો ક્રમ આપવામાં આવ્યો હતો. બચવાનો દર સૌથી નીચો ક્રમ ધરાવતા પાંચ રાજ્ય્સ કરતાં લગભગ બમણો હતો.<ref>{{cite web |url=http://body.aol.com/news/articles/_a/south-lags-in-report-card-on-health-care/20070613144709990001 |title=South Lags In Report Card on Health Care – AOL Body |publisher=Body.aol.com |date=2009-11-30 |access-date=2010-07-31 |archive-date=2018-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180917221711/http://body.aol.com/news/articles/_a/south-lags-in-report-card-on-health-care/20070613144709990001 |url-status=dead }}</ref> 2007માં, વર્મોન્ટને હાઇવે પર મૃત્યુ માટે ત્રીજા ક્રમનું સુરક્ષિત રાજ્ય જાહેર કરવામાં આવ્યું હતું.<ref>[http://www.timesdaily.com/apps/pbcs.dll/section?category=NEWS&amp;template=wiki&amp;text=Vermont વર્મોન્ટ ઇન્ફર્મેશન] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080422081240/http://www.timesdaily.com/apps/pbcs.dll/section?category=NEWS&template=wiki&text=Vermont |date=2008-04-22 }} ટાઇમ્સ ડેઇલી, સુધારો 2007-10-14</ref> 2007માં મૃત્યુ નિપજાવતા દર ત્રણ અકસ્માતોમાં એક શરાબ પીધેલા ડ્રાઇવરની સંડોવણી હતી.<ref>{{cite book|author = Sutkowski, Matt |title = Mixed drinks, mixed feelings|publisher = Burlington Free Press|date = December 7, 2008}}</ref> 2008માં વર્મોન્ટ વીમા કવચ નહીં ધરાવતા સૌથી ઓછા વાહનચાલકો – 6 ટકા ધરાવતું હતું.<ref>{{cite book|author = staff, wire reports |title = Vt. has few uninsured motorists|publisher = Burlington Free Press|date = January 23, 2009}}</ref> 1963થી માંડીને 2008 સુધીમાં લગભગ 28 પ્રસંગોએ રાજ્યના કેટલાક ભાગોને સંઘીય આપત્તિ વિસ્તારો જાહેર કરવામાં આવ્યા છે.<ref>{{cite book|author = Sutkowski, Matt |title = Disaster declarations in Vermont|publisher = Burlington Free Press|date = August 16, 2008}}</ref> 2007માં, પર્યાવરણ સુરક્ષા એજન્સીએ ચિટ્ટેન્ડેન અને બેનિંગ્ટનને બિલિયન દીઠ 70 ટકા ભાગો ધૂમાડા સહિતના હોવાનું જાહેર કર્યું જે અનિચ્છનીય છે.<ref>ઓવરબર્ગ, પૌલ, ''હન્ડ્રેડ્સ ઓફ કાઉન્ટીઝ વૂડ ફેઇલ સ્મોગ સ્ટાન્ડર્ડસ'' , યુએસએ (USA) ટૂડે, જૂન 22, 2007</ref> ખાસ કરીને ઉત્તરીય વર્મોન્ટમાં, શહેરી વિસ્તારો સહિતના વિસ્તારોમાં મોટા કદનું હરણ અસામાન્ય નથી.<ref>[http://www.burlingtonfreepress.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20080511/NEWS02/305110002/-1/MULTIMEDIA બર્લિંગ્ટન ફ્રી પ્રેસ]{{Dead link|date=October 2009}}. સુધારો જૂન 30, 2008.</ref> તેઓ વાહનોથી અજાણ હોવાને કારણે ટ્રાફિકના જોખમોમાં વધારો કરે છે. વાહનો હરણને અથડાવાને કારણે દરવર્ષે અનેક મૃત્યુ થાય છે. 2008માં, આશરે 1,00,000 વર્મોન્ટર્સે સંઘીય સરકાર, મેડિકેર, ટ્રાઇ-કેર અને વેટરન્સ એડમિનીસ્ટ્રેશન તરફથી આરોગ્ય સંભાળ મેળવી હતી. વધુ 10,000 લોકો ઇઆરઆઇએસએ (ERISA) હેઠળ સંઘીય કાયદા હેઠળ વિમો આપતા નોકરીદાતા માટે કામ કરે છે. વધુ 10,000 લોકો ઇઆરઆઇએસએ હેઠળ સંઘીય કાયદા હેઠળ વિમો આપતા નોકરીદાતા માટે કામ કરે છે. લગભગ 20 ટકા વર્મોન્ટર્સ રાજ્યની બહારથી આરોગ્ય સંભાળ મેળવે છે. રાજ્યમાં પૂરી પાડવામાં આવતી આરોગ્ય સેવાઓમાંથી 20 ટકા વર્મોન્ટની બહારના વ્યક્તિઓને આપવામાં આવે છે.<ref>{{cite book|author = Moore, Mark |title = Letter to the editor:Question credibility of single-payer plans|publisher = Burlington Free Press|date = October 31, 2008}}</ref> 2008માં રાજ્યમાં આશરે 7.6 ટકા લોકો પાસે આરોગ્ય વિમો ન હતો જે 2005ના 9.8 ટકા લોકો કરતાં ઘટ્યો છે.<ref>{{cite book|author = Hallenbeck, Terri |title = Vermont uninsured rate falls to 7.6%, survey shows|publisher = Burlington Free Press|date = December 23, 2008}}</ref> 2008માં, ઓછી આવક ધરાવતા લોકો માટેના વર્મોન્ટ હેલ્થ એક્સેસ પ્રોગ્રામમાં વીમો નહીં ધરાવતા લોકોનો ખર્ચ પ્રતિ માસ સાત ડોલરથી 49 ડોલર જેટલો હતો.<ref>{{Cite web |url=http://www.greenmountaincare.org/about/green_mountain_care_programs.html#vhap |title=ગ્રીન માઉન્ટેઇન કેર પ્રોગ્રામ{{!}}ગ્રીન માઉન્ટેઇન કેર |access-date=2011-02-10 |archive-date=2010-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100514033751/http://www.greenmountaincare.org/about/green_mountain_care_programs.html#vhap |url-status=dead }}</ref> જે વર્મોન્ટર્સ અન્ય યોજનાઓ માટે યોગ્ય ન હોય તેમના માટે કેટામાઉન્ટ હેલ્થ સહાય કાર્યક્રમ ઉપલબ્ધ હતો. વ્યક્તિ માટેનું કુલ પ્રિમિયમ 60 ડોલરથી 393 ડોલર સુધીનું હતું. 250 ડોલર કપાત કરી શકાય તેમ હતા. વીમાધારકને દરેક જેનેરીક પ્રિસ્ક્રિપ્શન માટે 10 ડોલર આપવામાં આવતા હતા. 18થી 35 વર્ષના વયજૂથના 16.9 ટકા વીમો ધરાવતા ન હતા, જે સૌથી મોટું જૂથ હતું.<ref>{{cite book|author = Remsen, Nancy |title = HEALTH: Changes are among budget's most controversial|publisher = Burlington Free Press|date = January 24, 2009}}</ref> આરોગ્ય સંભાળ પાછળનો ખર્ચ 2000ન {{Nowrap|$2.3 billion}}થી વધીને 2009માં {{Nowrap|$4.8 billion}} થયો.<ref>{{cite news|first=Nancy|last=Remsen|title=Health reform criticized|publisher=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages= 6A|date={{Nowrap|10 August}} 2009}}</ref> 2009માં વયસ્કની એક દિવસની સંભાળનો ખર્ચ વર્મોન્ટમાં કોઇપણ અન્ય રાજ્ય કરતાં વધારે હતો – 150 ડોલર દૈનિક.<ref>{{Cite news|title=Long term care costs rise across the board from 2008 to 2009|url=http://www.metlife.com/assets/cao/mmi/publications/mmi-pressroom/mmi-market-survey-nursing-home-pr-final.pdf|publisher=metlife.com|date={{Nowrap|27 October}} 2009|access-date=2011-02-10|archive-date=2013-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20130113013931/http://www.metlife.com/assets/cao/mmi/publications/mmi-pressroom/mmi-market-survey-nursing-home-pr-final.pdf|url-status=dead}}</ref> 1997માં રાજ્યએ રીંછમાં હડકવા રોકવા માટે એર ડ્રોપ રસી શરૂ કરી હતી. જાણવામાં આવેલા રીંછના હડકવાના કિસ્સા 2007માં સૌથી વધારે 165 જેટલા હતા. આ કાર્યક્રમ પાડોશી રાજ્ય્સ અને કેનેડાના સહયોગમાં ચલાવવામાં આવે છે.<ref>{{cite news|first=Vermont Department of Health|title=Aircraft to drop rabies vaccines|publisher=the Chronicle|location=Barton, Vermont|page= 25|date={{Nowrap|2 September}} 2009}}</ref> માર્ચ 2008માં, ધ અમેરિકન રાજ્ય લિટર સ્કોરકાર્ડે અમેરિકન સોસાયટી ફોર પબ્લિક એડમિનિસ્ટ્રેશન નેશનલ કોન્ફરન્સ ખાતે વર્મોન્ટને મિનેસોટાની સાથે એવું સૌથી શ્રેષ્ઠ રાજ્ય જાહેર કર્યું હતું, જેણે જાહેર મિલકતો (રોડ, ઝરણાં, ટ્રેઇલ્સ) પરથી સમગ્રતયા કચરા-ડેબ્રિઝ અસરકારક રીતે દૂર કર્યા હતા જેના પરીણામે લેન્ડસ્કેપ માટે ઉચ્ચતમ પર્યાવરણ ગુણવત્તા પેદા થઈ હતી.<ref>એસ. સ્પાસેક, ધ અમેરિકન રાજ્ય લિટર સ્કોરકાર્ડ, 2008.</ref> == શિક્ષણ == {{Main|Education in Vermont}} [[ચિત્ર:Lyndon Institute.jpg|thumb|260px|વર્મોન્ટમાં લિન્ડનમાં આવેલી હાઈસ્કૂલ લિન્ડન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ]] વર્મોન્ટને 2005 અને 2006માં દેશનું સૌથી હોંશિયાર રાજ્ય જાહેર કરવામાં આવ્યું હતું.<ref>{{cite book|author = Walsh, Molly |title = Vermont doing better than most|publisher = Burlington Free Press|date = June 8, 2007}}</ref> 2006માં, રાજ્ય પરીક્ષણ માપદંડ અને રાષ્ટ્રીય પરીક્ષણ માપદંડ વચ્ચે મોટો તફાવત હતો, જે રાજ્યની તરફેણમાં સરેરાશ 30 ટકા જેટલો વધારે હતો. જેના કારણે વર્મોન્ટ દેશમાં 11મું શ્રેષ્ઠ રાજ્ય બન્યું હતું. મોટાભાગના રાજ્ય્સ પોતાની તરફેણમાં ઊંચો તફાવત ધરાવે છે.<ref>{{cite book|author = King, Ledyard |title = State tests put image ahead of performance|publisher = Burlington Free Press|date = June 8, 2007}}</ref> જો કે, પરંતુ જ્યારે ભંડોળ માટેની સ્પર્ધાને ધ્યાનમાં લેવામાં આવે ત્યારે 2007ની અમેરિકન સરકારની પરીક્ષણના આંકની યાદી દર્શાવે છે કે વર્મોન્ટનું ચોથા ધોરણનું ગોરું બાળક વાંચનમાં દેશમાં 25મા ક્રમે (229 આંક), ગણિતમાં 26મા ક્રમે (247 આંક) ધરાવે છે.<ref>[http://nces.ed.gov/nationsreportcard/nde/statecomp/ યુએસ ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ એજ્યુકેશન] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090825001901/http://nces.ed.gov/nationsreportcard/nde/statecomp/ |date=2009-08-25 }}. સુધારો જુલાઈ 6, 2008</ref> આઠમાં ધોરણનું ગોરું બાળક ગણિતમાં 18મો ક્રમ (292 આંક) અને વાંચનમાં 12મો ક્રમ (273 આંક) મેળવે છે. પ્રથમ ત્રણ આંકને સરેરાશથી આંકડાકીય રીતે અલગ ગણવામાં આવ્યા ન હતા. આઠમાં ધોરણના ગોરા બાળકના આંક વાંચનમાં સામાન્ય કરતાં ઘણાં વધારે હતા. કાળા વિદ્યાર્થીઓ માટેના આંકડા પરીક્ષણમાં તેમના ઓછી સંખ્યામાં પ્રતિનિધિત્વને કારણે ભરોસાપાત્ર નથી. 2008માં વર્મોન્ટમાં વિદ્યાર્થી દીઠ સરેરાશ અસરકારક ખર્ચ 11,548 ડોલર હતો.<ref>''એબાઉટ યોર 2008 સ્કૂલ ટેક્સિસ'' ફ્લાયર સેન્ટ વીથ રિયલ એસ્ટેટ બિલ્સ</ref> શિક્ષણ સપ્તાહે રાજ્યને 2007માં ઉચ્ચતર શાળા સ્નાતક દરમાં રાજ્યને બીજા નંબરનો ક્રમ <ref>બિહાઇન્ડ ન્યૂ જર્સી</ref> આપ્યો હતો.<ref>{{Cite news|title=Vermont is No. 2 in grad rates|publisher=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages= 1A|date={{Nowrap|19 June}} 2010}}</ref> === ઉચ્ચતર શિક્ષણ === {{Main|List of colleges and universities in Vermont}} [[ચિત્ર:UVM Old Mill building 20040101.jpg|thumb|260px|યુનિવર્સિટી ઓફ વર્મોન્ટ ઓલ્ડ મિલ, યુનિવર્સિટીનું સૌથી જૂનું મકાન]] જ્યોર્જ પાર્કિન્સ માર્શના યુનિવર્સિટી ઓફ વર્મોન્ટ ખાતેના પ્રયોગો અને પછીથી વર્મોન્ટમાં જન્મેલા તત્વવિદ્ અને શિક્ષણવિદ્ જ્હોન ડેવીના પ્રભાવે ક્રિયા દ્વારા ચયન અને શીખવાનો ખ્યાલ રજૂ કર્યો. વર્મોન્ટ રાજ્ય કોલેજ તંત્ર, યુનિવર્સિટી ઓફ વર્મોન્ટ (યુવીએમ (UVM))માં પાંચ કોલેજ આવેલી છે, અન્ય ચૌદ ડીગ્રી આપતી ખાનગી કોલેજ છે, જેમાં બેનિંગ્ટન કોલેજ, બર્લિંગ્ટન કોલેજ, શેમ્પલેઇન કોલેજ, ગોદ્દાર્ડ કોલેજ, માલબોરો કોલેજ, મિડલબરી કોલેજનો સમાવેશ થાય છે, એક ખાનગી સહ-શિક્ષણ ઉદારમતવાદી આર્ટસ કોલેજની સેન્ટ માઇકલ્સ કોલેજની સ્થાપના 1800માં કરવામાં આવી હતી, વર્મોન્ટ લો સ્કૂલ અને નોર્વિચ યુનિવર્સિટી, અમેરિકાની સૌથી જૂની ખાનગી મિલિટરી કોલેજ અને આરઓટીસી (ROTC)નું જન્મસ્થાન, 1819માં સ્થાપવામાં આવી હતી. == રમત ગમત == બેઝબોલ, બાસ્કેટબોલ, હોકી, સોકર અને સ્નો સ્પોર્ટસ રાજ્યની લોકપ્રિય રમતો છે.{{Citation needed|date=January 2010}} આ ક્ષેત્રમાં નોંધપાત્ર વ્યક્તિઓમાં ઓલિમ્પિક ગોલ્ડ મેડાલિસ્ટ્સ હેન્નાહ ટેટેર, રોસ પોવર્સ અને હેન્નાહ કેર્નીનો સમાવેશ થાય છે. બેઝબોલ વર્મોન્ટમાં ઉનાળાનો નવરાશનો સમય પસાર કરવાની સમત છે અને ઘણાં નાના નગરો લિટલ લિગ ટીમો મેદાનમાં ઉતારે છે.{{Citation needed|date=January 2010}} સૌથી મોટી વ્યાવસાયિક ફ્રેન્ચાઇઝી વર્મોન્ટ લેક મોનસ્ટર્સ, સિંગલ-એ માઇનોર લીગ બેઝબોલ જે વોશિંગ્ટન નેશનલ્સ સાથે જોડાયેલી છે, બર્લિંગ્ટનમાં આવેલી છે. 2006 પહેલાં તેને વર્મોન્ટ એક્સપોઝ નામે ઓળખવામાં આવતી હતી.<ref>{{cite web |url=http://www.vermontlakemonsters.com/team/where/ |title=Lake Monsters website |publisher=Vermontlakemonsters.com |access-date=2010-07-31 |archive-date=2006-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060406160432/http://www.vermontlakemonsters.com/team/where/ |url-status=dead }}</ref> વર્મોન્ટ ફ્રોસ્ટ હિવ્સ, 2007 અને 2008માં અમેરિકન બાસ્કેટબોલ એસોસિયેશન રાષ્ટ્રીય વિજેતા, પ્રિમિયર બાસ્કેટબોલ લિગની ફ્રેન્ચાઇઝી છે, અને 2006ની પડતી બાદથી બાર અને બર્લિંગ્ટનમાં આવેલી છે. જોકે, યુનિવર્સિટી ઓફ વર્મોન્ટની સ્પોર્ટસ ટીમોએ મોટી સંખ્યામાં પ્રસંશકો મેળવ્યા છે અને તે રાજ્યની સૌથી વધારે પ્રસિદ્ધ ટીમો છે.{{Citation needed|date=January 2010}} પુરુષોની બાસ્કેટબોલ અને હોકી ટીમો સૌથી વધારે નોંધપાત્ર ટીમો છે.{{Citation needed|date=January 2010}} સેમી-પ્રોફેશનલ ફૂટબોલ ટીમ, વર્મોન્ટ આઇસ સ્ટોર્મ,<ref>[http://www.vermonticestorm.com/ વર્મોન્ટ આઇસ સ્ટોર્મ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091007063224/http://www.vermonticestorm.com/ |date=2009-10-07 }} હોમ પેજ</ref> સાઉથ હિરોમાં આવેલી છે.<ref>ધ ટર્મ સેમી-પ્રો ઇઝ સમવોટ મિસલિડીંગ સિન્સ લીગ રુલ્સ પ્રોહિબિટ પેઇંગ ટીમ મેમ્બર્સ ઇન ફેક્ટ, મેમ્બર્સ પે ટુ પ્લે.</ref> તે કોલચેસ્ટર હાઇસ્કૂલ સ્ટેડિયમ ખાતે ઘરઆંગણાની સ્પર્ધાઓમાં ભાગ લે છે. તે એમ્પાયર ફૂટબોલ લીગની સભ્ય છે. વર્મોન્ટ સ્નોબોર્ડિંગ વ્યવસાયીકો જેમ કે કેવિન પીયર્સ, રોસ પોવર્સ, હેન્ના ટેટર અને કેલી ક્લાર્કનું વતન છે. રાજ્યના અન્ય સ્નોબોર્ડિંગ તજજ્ઞોમાં લૂઇ વિટ અને એલેરી હોલિંગ્સવર્થનો સમાવેશ થાય છે. વર્મોન્ટ વોલ્ટેજ યુએસએલ (USL) પ્રિમિયર ડેવલપમેન્ટ લીગ સોકર ક્લબ છે, જે સેન્ટ અલબન્ઝમાં રમે છે. 2002થી દર વર્ષે, હાઇસ્કૂલ રાજ્યવાઇડ ઓલ સ્ટાર્સ ટ્વીન રાજ્ય સ્પર્ધામાં દસ રમતોમાં ન્યૂ હેમ્પશાયર સાથે સ્પર્ધા કરે છે.<ref>{{cite book|author = Fantino, John A. |title = Vermont breaks through|publisher = Burlington Free Press|date = July 20, 2008}}</ref> == સંસ્કૃતિ == [[ચિત્ર:Vermontasaurus-2010-07-07.jpg|thumb|200px|right|વર્મોન્ટમાં પોસ્ટ મિલ્સ ખાતે વર્મોન્ટાસૌરસ શિલ્પજુલાઇ 7, 2010ના રોજ લેવાયેલો ફોટોગ્રાફ]] વર્મોન્ટના તહેવારોમાં વર્મોન્ટ મેપલ ફેસ્ટીવલ, ફેસ્ટીવલ ઓન ધ ગ્રીન,<ref>{{cite web|url=http://www.festivalonthegreen.org/ |title=Middlebury Festival on the Green |publisher=Festivalonthegreen.org |access-date=2010-07-31}}</ref> ઇનોસબર્ગ ફોલ્સમાં વર્મોન્ટ ડેરી ફેસ્ટીવલ,<ref>{{cite web|url=http://www.vermontdairyfestival.com |title=The Official Home of the Vermont Dairy Festival |publisher=Vermontdairyfestival.com |date=2010-06-06 |access-date=2010-07-31}}</ref> ધ એપલ ફેસ્ટીવલ (દર કોલંબસ ડે વિકએન્ડમાં યોજવામાં આવે છે), માલબોરો મ્યુઝીક ફેસ્ટીવલ, વર્મોન્ટ મોઝર્ટ ફેસ્ટીવલ અને વર્મોન્ટ બ્રૂઅર્સ ફેસ્ટીવલનો સમાવેશ થાય છે.<ref>{{cite web |url=http://vtbrewfest.com/ |title=Welcome to Vermont Brewers Festival |publisher=Vtbrewfest.com |access-date=2010-07-31 |archive-date=2010-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101202043753/http://vtbrewfest.com/ |url-status=dead }}</ref> વર્મોન્ટ સીમ્ફની ઓરકેસ્ટ્રાને રાજ્ય દ્વારા સહાય કરવામાં આવે છે અને તે સમગ્ર વિસ્તારમાં તેના કાર્યક્રમો કરે છે. પોયટ્રી સોસાયટી ઓફ વર્મોન્ટ ''ધ ગ્રીન માઉન્ટેઇન ટ્રોબાન્ડોર'' નામનું સાહિત્યીક સામાયિક પ્રકાશિત કરે છે, જે વિવિધ વયજૂથોના વ્યક્તિઓ તરફથી કૃતિઓને પ્રોત્સાહિત કરે છે. તેઓ દરવર્ષે વિવિધ સ્પર્ધાઓ યોજે છે – જેમાંથી એક હાઇસ્કૂલ એજ યંગ પીપલ છે. વર્મોન્ટ સ્થિત રંગમંચ કંપની ધ બ્રેટલબરો દર વર્ષે ઉનાળામાં શેક્સપિયર ફેસ્ટીવલ રજૂ કરે છે. બ્રેટલબરો ઉનાળામાં સ્ટ્રોલિંગ ઓફ ધ હૈફર્સ પરેડની યજમાની પણ કરે છે, જે વર્મોન્ટની અનોખી ડેરી સંસ્કૃતિની ઉજવણી કરે છે. વાર્ષિક ગ્રીન માઉન્ટેઇન ફિલ્મ ફેસ્ટીવલ માઉન્ટપેલિયરમાં યોજવામાં આવે છે. નોર્થઇસ્ટ કિંગ્ડમમાં, ધ બ્રેડ એન્ડ પપેટ થીયેટર ગ્લોવર ખાતે કુદરતી વાતાવરણમાં એમ્ફીથીયેટરમાં સાપ્તાહિક શોનું આયોજન કરે છે. વર્મોન્ટનું સૌથી વધારે જાણીતું સંગીતનું પ્રતિભાશાળી જૂથ ફિશ છે, જેના સભ્યો વર્મોન્ટમાં શાળામાં અભ્યાસ કરતાં મળતા હતા અને પ્રારંભિક વર્ષોમાં મોટાભાગનો સમય દરવર્ષે રાજ્યના જુદા-જુદા સ્થળોએ સંગીતના સૂરો રેલાવતા હતા. વર્મોન્ટસ્થિત હાઉસ ઓફ લિમે<ref>{{cite web |url=http://www.7dvt.com/2006/babes-beaver-pond |title=The Babes of Beaver Pond, Cathy Resmer, Seven Days, February 7, 2006 |publisher=7dvt.com |access-date=2010-07-31 |archive-date=2017-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171010210040/https://www.sevendaysvt.com/vermont/the-babes-of-beaver-pond/Content?oid=2127313 |url-status=dead }}</ref> દરવર્ષે અનેક શો કરે છે, વાર્ષિક "વિન્ટર ગે ડ્રેગ બોલ"ની યજમાની કરે છે<ref>{{cite web |url=http://www.7dvt.com/drag-ball-2009 |title=Slideshow: Winter is a Drag Ball 2009, Seven Days, February 16, 2009 |publisher=7dvt.com |date=2009-02-14 |access-date=2010-07-31 |archive-date=2014-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140209174927/http://www.7dvt.com/drag-ball-2009 |url-status=dead }}</ref> અને ભંડોળ ઊભું કરવાના કાર્યક્રમોમાં કલાપ્રદર્શન કરે છે. વર્મોન્ટમાં જોવા મળતા લોકકલાના ઉદાહરણોમાં વર્મોન્ટસૌરસ, પોસ્ટ મિલ્સમાં થેટફોર્ડમાં આવેલા સમુદાયનો સમાવેશ થાય છે. વર્મોન્ટમાં સ્વયંસેવકોનું પ્રમાણ 2007માં 37 ટકા સાથે દેશમાં આઠમો ક્રમ ધરાવતું હતું. રાજ્ય ન્યૂ ઇંગ્લેન્ડમાં પ્રથમ ક્રમે હતું.<ref>{{cite news|title = State-by-state volunteer rates|publisher = Burlington Free Press|date = July 27, 2008}}</ref> == રાષ્ટ્રીય ચિન્હો == {{Main|State symbols of Vermont}} [[ચિત્ર:Hermitthrush63.jpg|thumb|હર્મીટ થ્રસ વર્મોન્ટનું રાજ્ય પક્ષી છે. ]] રાષ્ટ્રીય ચિન્હોમાં નિચેનાઓનો સમાવેશ થાય છે : * રાષ્ટ્રગીત – "ધીઝ ગ્રીન માઉન્ટેઇન્સ", * રાજ્યનું બિનસત્તાવાર લોકપ્રિય ગીત – મૂનલાઇટ ઇન વર્મોન્ટ * પીણું – [[દૂધ]] * પાઇ – એપલ પાઇ * રાષ્ટ્રીય ફૂલ – રેડ ક્લોવર * રાષ્ટ્રીય સસ્તન પ્રાણી– મોર્ગન અશ્વ * રાજ્યના ખડકો – ગ્રેનાઇટ, આરસ, અને સ્લેટ * રાજ્યનું વૃક્ષ – સુગર મેપલ છોડની જાતિઓમાંથી ત્રીજા ભાગની વનસ્પતિઓનું મૂળ ઉત્તર અમેરિકામાં નથી.{{Citation needed|date=June 2010}} આમાં વર્મોન્ટ દ્વારા રાજ્યના ફૂલ તરીકે સ્વીકારમાં આવેલા{{Citation needed|date=June 2010}} રેડ ક્લોવરનો પણ સમાવેશ થાય છે (1894). == વર્મોન્ટના નોંધપાત્ર નાગરિકો == {{Main|List of people from Vermont}} વર્મોન્ટ પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ કેલ્વિન કૂલિડ્જ અને ચેસ્ટર એ આર્થરનું જન્મસ્થાન છે. === નોંધપાત્ર કાલ્પનિક વર્મોન્ટર્સ === * વર્મોન્ટ નવલકથા ''અંકલ ટોમ્સ કેબિન'' ના કાલ્પનિક ખલનાયક સિમોન લેગ્રીનું મૂળ વતન હતું. * વર્મોન્ટ ડીક લાઉડન, બોબ ન્યૂહાર્ટના 1980ના દાયકાના સીટકોમ ''ન્યૂહાર્ટ'' ના પાત્રનું પણ વતન હતું. લગભગ તમામ ઘટનાઓ વર્મોન્ટમાં ઘટી હોવાની ધારણા છે. * વર્મોન્ટ પોલિયાન્ના નવલકથાના ''પોલિયાન્ના'' અને તેની આન્ટ પોલિનું વતન હતું.<ref>[http://www.amazon.com/gp/pdp/profile/ANV3XNKFOHPXM બૂક રીવ્યૂ]. સુધારો 12 સપ્ટેમ્બર, 2008.</ref> * M*A*S*Hની પ્રથમ સીઝનમાં એલ એડ્ડાનું પાત્ર હોવકેયી પીયર્સ પણ વર્મોન્ટના હતા.<ref>બાદની મોસમમાં તેણે ક્રેબએપલ કોવ, મૈનીનો તેના ઘર તરીકે ઉલ્લેખ કર્યો હતો</ref> * માર્વેલ કોમિક્સ શેર્ડ યુનિવર્સમાં વર્મોન્ટ સુપરહિરો ટીમ ધ ગેરીસનનું વતન હતું. == આ પણ જોશો == {{Portal box|North America|United States|Vermont}} {{Main|Outline of Vermont|Index of Vermont-related articles}} {{Clear}} == સંદર્ભો == {{Reflist|colwidth=30em}} == ગ્રંથસૂચિ == <div class="references-small"> * અલબર્સ, જાન''હેન્ડ્સ ઓન ધ લેન્ડ: એ હિસ્ટરી ઓફ ધ વર્મોન્ટ લેન્ડસ્કેપ.'' એમઆઇટી (MIT) પ્રેસ: 2000. ISBN 0-262-01175-1. * {{Cite book |last=Allen |first=Ira |authorlink=Ira Allen |title=The natural and political history of the State of Vermont, one of the United States of America |url=https://archive.org/details/naturalpolitical0000alle |origyear=1798 |year=1969 |publisher=Charles E. Tuttle Company |isbn=0-8048-0419-2}} * બ્રાયન, ફ્રાન્ક અને જોહન મેકક્લોગરી. "ધ વર્મોન્ટ પેપર્સ: રિક્રીએટિંગ ડેમોક્રેસી ઓન એ હ્યુમન સ્કેલ." ચેલ્સીયા ગ્રીન પબ્લિશિંગ: 1989. ISBN 0-930031-19-9. * કોહેન, ડેવિડ ઇલિઓટ અને રિક સ્મોલન. ''વર્મોન્ટ 24/7.'' ડીકે (DK) પબ્લિશિંગ: 2004. ISBN 0-7566-0086-3. * કોફીન, હોવર્ડ. ''ફુલ ડ્યુટીઃ વર્મોન્ટર્સ ઇન ધ સિવિલ વોર.'' ધ કન્ટ્રીમેન પ્રેસ: 1995. ISBN 0-88150-349-5. * ડોયલી, વિલિયમ ટી. "ધ વર્મોન્ટ પોલિટિકલ ટ્રેડિશન એન્ડ ધોઝ હૂ હેલ્પ્ડ મેક ઇટ." ડોયલી પબ્લિશર: 1987. ISBN 0-9615486-1-4. * ડફી, જોહન જે. એટ અલ. ''વર્મોન્ટ: ઓન ઇલ્યુસ્ટ્રેટેડ હિસ્ટ્રી.'' અમેરિકન હિસ્ટોરિકલ પ્રેસ: 2000. ISBN 1-892724-08-1. * ડફી, જોહન જે., એટ અલ. ''ધ વર્મોન્ટ એનસાયક્લોપેડીયા.'' યુનિવર્સિટી પ્રેસ ઓફ ન્યૂ ઇંગ્લેન્ડ: 2003. ISBN 1-58465-086-9. * ફેડરલ રાઇટર્સ પ્રોજેક્ટ ઓફ ધ વર્ક્સ પ્રોગ્રેસ એડમિનિસ્ટ્રેશન ફોર ધ રાજ્ય ઓફ વર્મોન્ટ. ''વર્મોન્ટ: એ ગાઇડ ટુ ધ માઉન્ટેઇન રાજ્ય.'' હ્યુટન મિફલિન: 1937. * ગ્રાન્ટ, કિમ, એટ અલ. ''વર્મોન્ટ: એન એક્સપ્લોરર્સ ગાઇડ.'' ધ કન્ટ્રીમેન પ્રેસ: 2002. ISBN 0-88150-519-6. * હન્ટર, પ્રેસ્ટન. [http://www.adherents.com/loc/loc_vermont.html "રિલિજીયન ઇન વર્મોન્ટ"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130816141340/http://www.adherents.com/loc/loc_vermont.html |date=2013-08-16 }}. Adherents.com. * ક્લ્યાઝા, ક્રિસ્ટોફર મેકગોરી અને સ્ટિફન સી. ટ્રોમ્બુલાક. ''ધ સ્ટોર ઓફ વર્મોન્ટ: એ નેચરલ એન્ડ કલ્ચરલ હિસ્ટ્રી'' . યુનિવર્સિટી પ્રેસ ઓફ ન્યૂ ઇંગ્લેન્ડ: 1999. ISBN 0-87451-936-5. * પોટાશ, પી. જેફરી, એટ અલ. ''ફ્રીડમ એન્ડ યુનિટીઃ એ હિસ્ટ્રી ઓફ વર્મોન્ટ'' વર્મોન્ટ હિસ્ટોરિકલ સોસાયટી: 2004. ISBN 0-934720-49-5. * હોલ, બેન્જામિન હોમર, ''હિસ્ટ્રી ઓફ ઇસ્ટર્ન વર્મોન્ટ'' 1858 પાનું.&nbsp;480. * મીક્સ, હેરોલ્ડ એ. ''વર્મોન્ટસ લેન્ડ એન્ડ રિસોર્સિસ'' , ધ ન્યૂ ઇંગ્લેન્ડ પ્રેસ: 1968. ISBN 0-933050-40-2. * રોજર્સ, સ્ટીવ. ''કન્ટ્રી ટાઉન્સ ઓફ વર્મોન્ટ.'' મેકગ્રો-હીલ, 2006. ISBN 1-56626-195-3. * શેરમેન, જો. ''ફાસ્ટ લેન ઓન એ ડર્ટ રોડઃ એ કન્ટેમ્પરરી હિસ્ટ્રી ઓફ વર્મોન્ટ.'' ચેલ્શીયા ગ્રીન પબ્લિશિંગ કંપની: 2000. ISBN 1-890132-74-8. * સ્લેચર, માઇકલ. ''ન્યૂ ઈંગ્લેન્ડ.'' વેસ્ટપોર્ટ, કનેક્ટિકટ, 2004. * ''વર્મોન્ટ એટલાસ એન્ડ ગેઝેટીયર.'' ડીલોર્મ: 2000. ISBN 0-89933-322-2. * {{Cite book |last=Van de Water |first=Frederic Franklyn |title=The Reluctant Republic: Vermont 1724–1791 |year=1974 |publisher=The Countryman Press |isbn=0-914378-02-3}} </div> == બાહ્ય લિંક્સ == {{Sister project links}} {{osmrelation|60759}} '''સામાન્ય''' * {{dmoz|Regional/North_America/United_States/Vermont|Vermont}} '''સરકાર''' * [http://www.vermont.gov/ વર્મોન્ટ સરકારની સત્તાવાર વેબસાઇટ] * [http://tonto.eia.doe.gov/state/state_energy_profiles.cfm?sid=VT વર્મોન્ટના એનર્જી ડેટા અને સ્ટેટિસ્ટિક્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110205193312/http://tonto.eia.doe.gov/state/state_energy_profiles.cfm?sid=VT |date=2011-02-05 }} * [http://www.vermontagriculture.com/ વર્મોન્ટ એગ્રીક્લચર] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030604213736/http://www.vermontagriculture.com/ |date=2003-06-04 }} * [http://www.vlct.org/ વર્મોન્ટ લીગ ઓફ સીટીઝ એન્ડ ટાઉન્સ] * [http://www.ers.usda.gov/StateFacts/VT.htm વર્મોન્ટ સ્ટેટ ફેક્ટ્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130227124244/http://www.ers.usda.gov/StateFacts/VT.HTM |date=2013-02-27 }} * [http://reason.org/ps369/ રોડ કમ્પેર્ડ ટુ અધર સ્ટેટ્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090318143359/http://www.reason.org/ps369 |date=2009-03-18 }} '''નક્શા અને વસતી વિષયક માહિતી''' * [http://earthquake.usgs.gov/regional/states/vermont/history.php અર્થક્વેક ફેક્ટ્સ, વર્મોન્ટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060924155445/http://earthquake.usgs.gov/regional/states/vermont/history.php |date=2006-09-24 }} * [http://www.usgs.gov/state/state.asp?State=VT યુએસજીએસ (USGS) રીયલ-ટાઇમ, મિઝોરીના ભૌગોલિક અને અન્ય વૈજ્ઞાનિક સંસાધનો] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070205093317/https://www.usgs.gov/state/state.asp?State=VT |date=2007-02-05 }} * [http://quickfacts.census.gov/qfd/states/50000.html "વર્મોન્ટ ક્વિકફેક્ટ્સ" યુ.એસ. સેન્સ બ્યૂરો] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041019082256/http://quickfacts.census.gov/qfd/states/50000.html |date=2004-10-19 }}. '''પ્રવાસન અને મનોરંજન''' * [http://www.travel-vermont.com/ વર્મોન્ટ ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ ટુરિઝમ એન્ડ માર્કેટિંગ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110208064252/http://www.travel-vermont.com/ |date=2011-02-08 }} '''વેપાર''' * [http://www.vtchamber.com/ વર્મોન્ટ ચેમ્બર ઓફ કોમર્સ] * [http://www.vermontbusiness.com/ VermontBusiness.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110922170600/http://www.vermontbusiness.com/ |date=2011-09-22 }} '''સાંસ્કૃતિ અને ઇતિહાસ''' * [http://www.ndakinna.org/ વર્મોન્ટ નેટિવ અમેરિકન મ્યૂઝિયમ એન્ડ કલ્ચરલ સેન્ટર] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080511152121/http://www.ndakinna.org/ |date=2008-05-11 }} * [https://web.archive.org/web/20070625173710/http://www.nps.gov/history/NR/travel/centralvermont/ સેન્ટ્રલ વર્મોન્ટ: એક્સપ્લોર હિસ્ટ્રી ઇન ધ હાર્ટ ઓફ ધ ગ્રીન માઉન્ટેઇન્સ, એ નેશનલ પાર્ક સર્વિસ ''ડિસ્કવર અવર શેર્ડ હેરિટેજ'' ટ્રાવેલ ઇટિનરરી] * [http://www.vermontartscouncil.org/ વર્મોન્ટ આર્ટ્સ કાઉન્સિલ] * [http://www.vermonthistory.org/ વર્મોન્ટ હિસ્ટોરિકલ સોસાયટી]. * [http://cdi.uvm.edu/collections/index.xql સેન્ટર ફોર ડિજીટલ ઇનિશિયેટિવ્સ, યુનિવર્સિટી ઓફ વર્મોન્ટ લાઇબ્રેરીઝ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090812151253/http://cdi.uvm.edu/collections/index.xql |date=2009-08-12 }} * [http://quarriesandbeyond.org/states/vt/vermont.html વર્મોન્ટ સ્ટોન ક્વોરી ઇન્ફર્મેશન ઓન સ્ટોન ક્વોરી એન્ડ બેયોન્ડ] '''ઓનલાઇન મિડીયા''' * [http://www.radiofreevermont.org/ રેડીયો ફ્રી વર્મોન્ટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110714013526/http://www.radiofreevermont.org/ |date=2011-07-14 }} * [http://www.vermontr.com/Webcams વર્મોન્ટ વેબકેમ લિસ્ટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120315192546/http://www.vermontr.com/Webcams |date=2012-03-15 }} == સંબંધિત માહિતી == {{Geographic Location (8-way) | Northwest = [[Saint Lawrence River]]<br />[[Lake Champlain]] | North = {{flag|Canada}}<br />{{flag|Quebec}} | Northeast = | West = {{flag|New York}} | Centre = '' Vermont'': [[Outline of Vermont|Outline]] • [[Index of Vermont-related articles|Index]] | East = {{flag|New Hampshire}} | Southwest = | South = {{flag|Massachusetts}}<br />{{flag|Connecticut}} | Southeast = {{flag|Rhode Island}} }} {{Template group |title = <span style=';font-size:11pt;'>Articles related to Vermont</span> <br /> ''The Green Mountain State'' |list = {{Vermont|expand}} {{New England}} {{Vermont Sports}} }} {{United States}} {{succession | preceded = [[Rhode Island]] | office = [[List of U.S. states by date of statehood]] | years = Admitted on March 4, 1791 (14th) | succeeded = [[Kentucky]] }} {{Coord|display=title|44|N|72.7|W|region:US-VT_type:adm1st_scale:3000000}} {{United States topics}} [[શ્રેણી:વર્મોન્ટ]] [[શ્રેણી:રાજ્ય ઓફ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ]] [[શ્રેણી:ન્યૂ ઈંગ્લેન્ડ]] [[શ્રેણી:ઉત્તરી-પૂર્વીય અમેરિકા]] [[શ્રેણી:1821માં સ્થાપાયેલાં રાજ્યો અને પ્રાંતો]] 2cpdj3zajszrrdrd30ostoy98w48tvc 0 32909 906300 904953 2026-10-12T21:47:57Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 906300 wikitext text/x-wiki {{cleanup}} {{Infobox disease | Name = Cardiac Arrest | Image = US Navy 040421-N-8090G-001 Hospital Corpsman 3rd Class Flowers administers chest compressions to a simulated cardiac arrest victim.jpg | Caption = [[Cardiopulmonary resuscitation|CPR]] being administered during a simulation of cardiac arrest. | DiseasesDB = | ICD10 = {{ICD10|I|46||i|30}} | ICD9 = {{ICD9|427.5}} | ICDO = | OMIM = | MedlinePlus = | eMedicineSubj = | eMedicineTopic = | MeshID = D006323 }} '''હૃદયસ્તંભતા''' , (જે '''હૃદફુપ્ફુસીય સ્તંભતા''' અથવા '''પરિવહન સ્તંભતા''' તરીકે પણ ઓળખાય છે) એ હૃદય અસરકારક રીતે સંકોચન કરવામાં નિષ્ફળ જવાને કારણે રૂધિરના સામાન્ય પરિવહનની સમાપ્તિ છે.<ref name="Harrison">{{cite book |author=Jameson, J. N. St C.; Dennis L. Kasper; Harrison, Tinsley Randolph; Braunwald, Eugene; Fauci, Anthony S.; Hauser, Stephen L; Longo, Dan L. |title=Harrison's principles of internal medicine |url=https://archive.org/details/harrisonsprincip0000denn_s2x3 |publisher=McGraw-Hill Medical Publishing Division |location=New York |year=2005 |pages= |isbn=0-07-140235-7 |oclc= |doi= |access-date= }}</ref> તબીબી વ્યવસાયિકો અણધારી હૃદયસ્તંભતાને '''સડન કાર્ડિયાક એરેસ્ટ''' અથવા '''એસસીએ''' (SCA) તરીકે ઉલ્લેખ કરી શકે છે. હૃદયસ્તંભતા હૃદયરોગના હુમલા કરતા અલગ છે (પરંતુ તે તેના કારણે થઇ શકે છે). હૃદયરોગના હુમલામાં હૃદયના સ્નાયુઓમાં રૂધિર પ્રવાહ નબળો પડે છે.<ref>{{cite journal | last=Mallinson | first=T | title=Myocardial Infarction | journal=Focus on First Aid | volume= | issue=15 | pages=15 | year=2010 | pmid= | url=http://www.focusonfirstaid.co.uk/Magazine/issue15/index.aspx | access-date=2010-06-08 | doi= | archive-date=2010-05-21 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100521050422/http://www.focusonfirstaid.co.uk/Magazine/issue15/index.aspx | url-status=dead }}</ref> થંભી ગયેલું રૂધિર પરિવહન શરીરમાં [[ઑક્સીજન|ઓક્સિજન]] પહોંચતો અટકાવે છે. મગજમાં ઓક્સિજનની ગેરહાજરીને કારણે બેશુદ્ધતા આવે છે જે બાદમાં અસામાન્ય અથવા ગેરહાજર શ્વસનમાં પરિણમે છે. જો હૃદયસ્તંભતાને પાંચ મિનીટથી વધુ સમયમાં સારવાર ન મળે તો મગજને ઇજા થઇ શકે છે.<ref>{{cite journal |author=Safar P |title=Cerebral resuscitation after cardiac arrest: a review |journal=Circulation |volume=74 |issue=6 Pt 2 |pages=IV138–53 |year=1986 |month=December |pmid=3536160 |doi= |url=}}</ref><ref>{{cite journal |author=Holzer M, Behringer W |title=Therapeutic hypothermia after cardiac arrest |journal=Curr Opin Anaesthesiol |volume=18 |issue=2 |pages=163–8 |year=2005 |month=April |pmid=16534333 |doi=10.1097/01.aco.0000162835.33474.a9 |url=}}</ref><ref>{{cite journal |author=Safar P, Xiao F, Radovsky A, ''et al.'' |title=Improved cerebral resuscitation from cardiac arrest in dogs with mild hypothermia plus blood flow promotion |journal=Stroke |volume=27 |issue=1 |pages=105–13 |year=1996 |month=January |pmid=8553385 |doi= |url=https://archive.org/details/sim_stroke_1996-01_27_1/page/105}}</ref> જીવન ટકાવવાની શ્રેષ્ઠ પ્રયાસ અને ન્યુરોલોજિકલ રિકવરી માટે તાત્કાલિક અને નિર્ણયાત્મક સારવાર અત્યંત જરૂરી છે.<ref name="IrwinRippe">{{cite book |author=Rippe, James M.; Irwin, Richard S. |title=Irwin and Rippe's intensive care medicine |url=https://archive.org/details/irwinrippesinten05edunse |publisher=Lippincott Williams & Wilkins |location=Hagerstwon, MD |year=2003 |pages= |isbn=0-7817-3548-3 |oclc= |doi= |access-date= }}</ref> હૃદયસ્તંભતા એ તબીબી ઇમરજન્સી છે. જો તેની, ચોક્કસ સ્થિતિઓમાં, વહેલી સારવાર કરવામાં આવે તો તેને સંભવિત રીતે અટકાવી શકાય છે. જ્યારે અણધારી હૃદયસ્તંભતાને કારણે મૃત્યુ થાય છે ત્યારે તેને સડન કાર્ડિયાક ડેથ (એસસીડી (SCD)) કહેવાય છે.<ref name="Harrison"></ref> હૃદયસ્તંભતાની સારવાર એ પરિવહન ટેકો પુરો પાડવા માટે હૃદફુપ્ફુસીય પુનર્જીવન (કાર્ડિયોપલ્મોનરી રિસુસિટેશન) (સીપીઆર (CPR)) છે અને જો આંચકાજનક લય હાજર હોય તો ત્યાર બાદ પ્રતિતંતુવિકમ્પન કરવામાં આવે છે. જો સીપીઆર (CPR) અને અન્ય મધ્યસ્થી બાદ જો આંચકાજનક લય હાજર ન હોય તો તબીબી મૃત્યુ નિશ્ચિત છે. ==વર્ગીકરણ== હૃદયસ્તંભતાને ઇસીજી (ECG) લયને આધારે “આંચકાજનક” વિરુદ્ધ “બિનઆંચકાનજક”માં વર્ગીકૃત કરાયું છે. બે આંચકાજનક લય ક્ષેપકીય તંતુવિકમ્પન અને ઘબકારહીન ક્ષેપકીય હૃદ્ ક્ષિપ્રતા છે જ્યારે બે બિન આંચકાજનલ લય અપ્રકુંચન અને ધબકારહીન વિદ્યુતીય પ્રવૃત્તિ છે. પ્રતિતંતુવિકમ્પનનો ઉપયોગ કરીને ચોક્કસ વર્ગના ડિસરિથમિયાની સારવાર કરી શકાય કે કેમ તેનો તે ઉલ્લેખ કરે છે.<ref name="RCUK2005"></ref> ==ચિહ્નો અને લક્ષણો== હૃદ્યસ્તંભતા એ હૃદયમાં પંપના કાર્યનો અણધાર્યો અંત છે (પેલ્પેબલ ધબકારની ગેરહાજરી દ્વારા પુરવાર થાય છે તેમ). તાત્કાલિક મધ્યસ્થી સામાન્ય રીતે હૃદયસ્તંભતા પ્રતિવર્તી કરી શકે છે પરંતુ આવી મધ્યસ્થી વગર તેમાં હંમેશા લગભગ મૃત્યુ જ થાય છે.<ref name="Harrison"></ref> ચોક્કસ કિસ્સાઓમાં તે ગંભીર બિમારીનું અપેક્ષિત પરીણામ છે.<ref>{{cite web |url=http://www.mountsinai.org/Other/Diseases/Cardiac%20arrest |title=Mount Sinai - Cardiac arrest |format= |work= |access-date= }}</ref> જોકે, અયોગ્ય પ્રમસ્તિષ્કીય દ્વવનિવેશનને કારણે દર્દી બેશુદ્ધ થશે અને શ્વાસ લેવાનું અટકાવી દેશે. (સમાન લક્ષણો ધરાવતા શ્વસનીય સ્તંભતાથી વિરુદ્ધ) હૃદયસ્તંભતાનું નિદાન કરવા માટેનો મુખ્ય માપદંડ પરિવહનનો અભાવ છે પરંતુ આ નક્કી કરવા માટે અનેક રસ્તાઓ ઉપલબ્ધ છે. ==કારણો== કોરોનરી હૃદય બિમારી અચાનક હૃદયસ્તંભતાનું મુખ્ય કારણ છે. અન્ય ઘણી હૃદ્ અને બિનહૃદ સ્થિતિઓ જોખમ વધારે છે. ===કોરોનરી હૃદય બિમારી=== લગભગ 60-70 % એસસીડી (SCD) કોરોનરી હૃદય બિમારીને લગતા હોય છે.<ref name="Circ01"></ref><ref>{{cite journal |author= |title=State-specific mortality from sudden cardiac death--United States, 1999 |journal=MMWR Morb. Mortal. Wkly. Rep. |volume=51 |issue=6 |pages=123–6 |year=2002 |month=February |pmid=11898927 |doi= |url= |author1= Centers for Disease Control and Prevention (CDC)}}</ref> પુખ્ત લોકોમાં ઇસ્કેમિક હૃદય બિમારી સ્તંભતાનું મુખ્ય કારણ છે.<ref name="Eisenberg">{{cite journal |author=Eisenberg MS, Mengert TJ |title=Cardiac resuscitation |journal=N. Engl. J. Med. |volume=344 |issue=17 |pages=1304–13 |year=2001 |month=April |pmid=11320390 |doi= 10.1056/NEJM200104263441707|url=}}</ref> ઓટોપ્સી વખતે 30 % લોકો તાજેતરના મ્યોકાર્ડિયલ ઇન્ફાર્ક્શનના ચિહ્નો દર્શાવે છે{{Citation needed|date=May 2007}}. ===બિન ઇસ્કેમિક હૃદય બિમારી=== હૃદયને લગતી અન્ય અનેક અનિયમિતતાઓ એસસીડી (SCD)નું જોખમ વધારી શકે છે જેમાં કાર્ડિયોમ્યોપથી, હૃદય લય વિક્ષેપ, અતિસંવેદનશીલ હૃદય બિમારી,<ref name="Circ01"></ref> લોહીનો વધુ પડતો ભરાવો થવાને કારણે થતા હૃદ્ પાતનો સમાવેશ થાય છે<ref name="AHJ98">{{cite journal |author=Kannel WB, Wilson PW, D'Agostino RB, Cobb J |title=Sudden coronary death in women |journal=Am. Heart J. |volume=136 |issue=2 |pages=205–12 |year=1998 |month=August |pmid=9704680 |doi=10.1053/hj.1998.v136.90226 |url=https://archive.org/details/sim_american-heart-journal_1998-08_136_2/page/205}}</ref> લશ્કરમાં ભરતી થયેલા 18-35 વર્ષની વયજૂથના વ્યક્તિઓમાં એસસીડી (SCD)ના 51 % કેસો કાર્ડિયાક એનોમલીઝને કારણે હતા જ્યારે 35 % કિસ્સાઓમાં કારણ જાણી શકાયનું ન હતું. મહત્ત્વની પેથોલોજીમાં હૃદયની ધમની અનિયમિતતા (61 %), મ્યોકાર્ડિટિસ (20 %) અને હાયપરટ્રોફિક કાર્ડિયોમ્યોપથી (13 %)નો સમાવેશ થાય છે.<ref>{{cite journal |author=Eckart RE, Scoville SL, Campbell CL, ''et al.'' |title=Sudden death in young adults: a 25-year review of autopsies in military recruits |journal=Ann. Intern. Med. |volume=141 |issue=11 |pages=829–34 |year=2004 |month=December |pmid=15583223 |doi= |url=https://archive.org/details/sim_annals-of-internal-medicine_2004-12-07_141_11/page/n52}}</ref> લોહીનો વધુ પડતો ભરાવો થવાને કારણે થતો હૃદ્ પાત એસસીડી (SCD)ના જોખમમાં પાંચ ગણો વધારો કરે છે.<ref name="AHJ98"></ref> ===બિન-હૃદ્=== 35 % કિસ્સામાં એસસીડી (SCD) હૃદય સમસ્યા સાથે સંબંધ ધરાવતું નથી. સૌથી સામાન્ય બિન હૃદ્ કારણમાં ટ્રોમા, બિન ટ્રોમાને લગતો રક્ત સ્ત્રાવ (જેમકે જઠરાંત્રીય રક્તસ્ત્રાવ, ઓર્ટિક રપ્ચર અને ઇન્ટ્રાકાર્નિયલ હેમરેજ), ઓવરડોઝ, ડ્રાઉનિંગ અને ફુપ્ફુસીય અન્તઃશલ્યતાનો સમાવેશ થાય છે.<ref>{{cite journal |author=Kuisma M, Alaspää A |title=Out-of-hospital cardiac arrests of non-cardiac origin. Epidemiology and outcome |journal=Eur. Heart J. |volume=18 |issue=7 |pages=1122–8 |year=1997 |month=July |pmid=9243146 |doi= |url=}}</ref> ===જોખમ પરિબળો=== એસસીડી (SCD)ના જોખમ પરિબળો કોરોનરી હૃદય બિમારીમાં જોવા મળતા પરિબળો જેવા જ છે જેમાં ધૂમ્રપાન, શારીરિક વ્યાયામનો અભાવ, મેદસ્વીતા, [[મધુપ્રમેહ]] અને પારિવારિક ઇતિહાસનો સમાવેશ થાય છે.<ref>{{cite journal |author=Friedlander Y, Siscovick DS, Weinmann S, ''et al.'' |title=Family history as a risk factor for primary cardiac arrest |journal=Circulation |volume=97 |issue=2 |pages=155–60 |year=1998 |month=January |pmid=9445167 |doi= |url=https://archive.org/details/sim_circulation_1998-01-20_97_2/page/155}}</ref> ===એચએસ (Hs) અને ટીએસ (Ts)=== {{Main|Hs and Ts}} હૃદયસ્તંભતાનું સંભવિત કારણ યાદ રાખવામાં મદદ કરવા માટે "એચએસ (Hs) અને ટીએસ (Ts)" સ્મરણ માટેના નામ છે.<ref name="RCUK2005"></ref><ref name="AHA05"></ref> ;એચએસ (Hs) * '''હા''' યપોવોલેમિયા - રૂધિર કદનો અભાવ * '''હા''' યપોક્સિયા - [[ઑક્સીજન|ઓક્સિજન]]નો અભાવ * [[હાઈડ્રોજન|'''હા''' ઇડ્રોજન]] આયનો (એસિડોસિસ) - શરીરમાં અસામાન્ય પીએચ (pH) * '''હા''' યપરકેલેમિયા અથવા '''હા''' યપોકેલેમિયા - પોટાશિયનું વધુ પડતું અને અયોગ્ય પ્રમાણ બંને જીવન માટે જોખમી બની શકે છે. * '''હા''' યપોથર્મિયા - નીચું મુખ્ય શરીર તાપમાન * '''હા''' યપોગ્લિસેમિયા અથવા '''હા''' યપરગ્લિસેમિયા - નીચી અથવા ઊંચી રૂધિર શર્કરા ;ટીએસ (Ts) * '''ટે''' બ્લેટ્સ અથવા '''ટો''' ક્સિન્સ * કાર્ડિયાક '''ટે''' મ્પોનેડ - હૃદયની ફરતે પ્રવાહીનું નિર્માણ * '''ટે''' ન્શન ન્યૂમોથોરેક્સ - ભંગાણ પામેલું ફેફસું * '''થ્રો''' મ્બોસિસ (મ્યોકાર્ડિયલ ઇન્ફાર્ક્શન) - હૃદયરોગનો હુમલો * '''થ્રો''' મ્બોએમ્બોલિઝમ (પલ્મોનરી એમબોલિઝમ) - ફેફસામાં રૂધિર ગંઠાઇ જવું * '''ટ્રો''' મા ==નિદાન== [[File:Checking respiration2.jpg|thumb|શ્વાસની તપાસ.]] [[ચિત્ર:Carotidian pulse (clear).jpg|thumb|ગ્રીવા ધબકારની તપાસ.]] હૃદયસ્તંભતા એ તબીબી મૃત્યુનો પર્યાય છે. ધબકારની ગેરહાજરી દ્વારા હૃદયસ્તંભતાનું તબીબી રીતે નિદાન થઇ શકે છે. ઘણા કિસ્સામાં ગ્રીવા ધબકારનો અભાવ હૃદયસ્તંભતાના નિદાન માટે સુવર્ણ માપદંડ છે પરંતુ ધબકારનો અભાવ (ખાસ કરીને પરીઘવર્તી ધબકારમાં) અન્ય સ્થિતિઓ (દા.ત. આંચકા)નું પરિણામ હોઇ શકે છે અથવા બચાવકર્તા તરફથી સરળ ભૂલ હોઇ શકે છે. અભ્યાસો દર્શાવે છે કે ઇમરજન્સીમાં ગ્રીવા ધબકારની તપાસ કરતી વખતે બચાવકર્તા ઘણી વાર ભૂલ કરી બેસે છે. તેઓ આરોગ્યસંભાળ વ્યવસાયિક<ref>{{cite journal |author=Ochoa FJ, Ramalle-Gómara E, Carpintero JM, García A, Saralegui I |title=Competence of health professionals to check the carotid pulse |journal=Resuscitation |volume=37 |issue=3 |pages=173–5 |year=1998 |month=June |pmid=9715777 |doi= 10.1016/S0300-9572(98)00055-0|url=https://archive.org/details/sim_resuscitation_1998-06_37_3/page/173}}</ref> અથવા સામાન્ય માણસ પણ હોઇ શકે છે.<ref>{{cite journal |author=Bahr J, Klingler H, Panzer W, Rode H, Kettler D |title=Skills of lay people in checking the carotid pulse |journal=Resuscitation |volume=35 |issue=1 |pages=23–6 |year=1997 |month=August |pmid=9259056 |doi= 10.1016/S0300-9572(96)01092-1|url=https://archive.org/details/sim_resuscitation_1997-08_35_1/page/23}}</ref> નિદાનની પદ્ધતિમાં અચોક્સાઇને કારણે કેટલીક સંસ્થાઓ જેમ કે યુરોપીયન રિસુસિટેશન કાઉન્સિલ (ઇઆરસી (ERC))એ તેના મહત્ત્વ પરનું ભારણ ઘટાડ્યું છે. ધ રિસુસિટેશન કાઉન્સિલ (યુકે (UK))એ પણ આઇઆરસી (ERC) અને અમેરિકન હાર્ટ એસોસિયેશનની<ref name="AHA05">{{cite journal |author= |title=2005 American Heart Association Guidelines for Cardiopulmonary Resuscitation and Emergency Cardiovascular Care |journal=Circulation |volume=112 |issue=24 Suppl |pages=IV1–203 |year=2005 |month=December |pmid=16314375 |doi=10.1161/CIRCULATIONAHA.105.166550 |url= |author1= ECC Committee, Subcommittees and Task Forces of the American Heart Association}}</ref> ભલામણોની જેમ સૂચવ્યું છે કે આ તકનીકનો ચોક્કસ તાલીમ લીધેલા અને નિપૂણતા મેળવેલા આરોગ્યસંભાળ વ્યવસાયિક દ્વારા જ ઉપયોગ થવો જોઇએ તેમ છતાં તેને અન્ય સૂચકો, જેમ કે એગોનલ રેસ્પિરેશન,ના સંદર્ભમાં જોવું જોઇએ.<ref name="RCUK2005">{{cite web |url=http://www.resus.org.uk/pages/guide.htm |title=Resuscitation Council (UK) Guidelines 2005 |work= |access-date= }}</ref> પરિવહન શોધવા માટેની વિવિધ અન્ય પદ્ધતિઓ પણ સૂચવાઇ છે. 2000 ઇન્ટરનેશનલ લાયઝન કમિટી ઓન રિસુસિટેશન (આઇએલસીઓઆર (ILCOR)) બાદ તૈયાર કરવામાં આવેલી માર્ગદર્શિકાના બચાવકર્તા માટેની ભલામણો “પરિવહનના સંકેત” માટેની હતી, ધબકાર શોધવા માટેની નહીં.<ref name="AHA05"></ref> આ સંકેતોમાં કફ, ગાસ્પિંગ, રંગ, સ્નાયુપેશીનું સંકોચન અને હલનચલનનો સમાવેશ થાય છે.<ref>{{cite book |author=British Red Cross; St Andrew's Ambulance Association; St John Ambulance |title=First Aid Manual: The Authorised Manual of St. John Ambulance, St. Andrew's Ambulance Association, and the British Red Cross |url=https://archive.org/details/firstaidmanualau0000unse |publisher=Dorling Kindersley Publishers Ltd |location= |year=2006 |pages= |isbn=1-4053-1573-3 |oclc= |doi= |access-date= }}</ref> જોકે, પુરાવાના સંદર્ભમાં આ માર્ગદર્શિકા બિનઅસરકારક હતી આઇએલસીઓઆર (ILCOR)ની વર્તમાન ભલામણ તે છે કે પીડિત બેશુદ્ધ હોય અને સામાન્ય રીતે શ્વાસ લેતા નથી તેવી તમામ જાનહાનિમાં હૃદયસ્તંભતાનું નિદાન થવું જોઇએ.<ref name="AHA05"></ref> ==અટકાયત== હૃદયસ્તંભતાને પગલે હકારાત્મક પરિણામોની શક્યતા ઘટતા હૃદયસ્તંભતા અટકાવવા માટેની અસરકારક વ્યૂહરચના શોધવા પર પ્રયાસો થયા છે. હૃદયસ્તંભતાનું મુખ્ય કારણ ઇસ્કેમિક હૃદય બિમારી હોવાથી તંદુરસ્ત આહાર, વ્યાયામ અને ધૂમ્રપાનના અંતને પ્રોત્સાહન આપવાના પ્રયાસો મહત્ત્વના છે. હૃદય બિમારીનું જોખમ ધરાવતા લોકો માટે રૂધિર દાબ અંકુશ, કોલેસ્ટેરોલનું સ્તર ઘટાડવું જેવા પગલા અને તબીબીનૈદાનિક મધ્યસ્થીનો ઉપયોગ થાય છે.{{ref}} ===કોડ ટીમ=== તબીબી બોલચાલમાં હૃદયસ્તંભતાનો “કોડ” અથવા “ક્રેશ” તરીકે ઉલ્લેખ થાય છે. હોસ્પિટલ ઇમરજન્સી કોડ પર તેનો “કોડ બ્લ્યૂ” તરીકે ઉલ્લેખ થાય છે. મહત્ત્વના સંકેતોના માપનમાં ધરખમ ઘટાડાને “કોડિંગ” અથવા “ક્રેશિંગ” કહેવામાં આવે છે જોકે, જ્યારે તે હૃદયસ્તંભતામાં પરિણમે છે ત્યારે કોડિંગનો સામાન્ય રીતે ઉપયોગ થાય છે જ્યારે ક્રેશિગમાં તેનો ઉપયોગ કદાચ ના પણ થયો હોય. હૃદયસ્તંભતાની સારવારને ઘણી વખત “કોલિંગ એ કોડ” કહેવામાં આવે છે. વ્યાપક સંશોધનોએ દર્શાવ્યું છે કે હૃદયસ્તંભતા થતા પહેલા જનરલ વોર્ડમાં દર્દી ઘણી વખત કલાકો અથવા દિવસો સુધી પીડાય છે.<ref name="RCUK2005"></ref><ref name="Kause et al. 2004">{{cite journal |author=Kause J, Smith G, Prytherch D, Parr M, Flabouris A, Hillman K |title=A comparison of antecedents to cardiac arrests, deaths and emergency intensive care admissions in Australia and New Zealand, and the United Kingdom--the ACADEMIA study |journal=Resuscitation |volume=62 |issue=3 |pages=275–82 |year=2004 |month=September |pmid=15325446 |doi=10.1016/j.resuscitation.2004.05.016 |url=}}</ref> ખાસ કરીને શ્વસન દરનું માપ લેવામાં વોર્ડમાં રહેલા કર્મચારીઓના જ્ઞાન અને કુશળતાના અભાવે આમ થાય છે. આ માપન પીડાનો મુખ્ય આગાહી સંકેત છે<ref name="RCUK2005"></ref> અને તે હૃદયસ્તંભતાના 48 કલાક પહેલા સુધીમાં બદલાય છે. તેના પ્રતિભાવમાં ઘણી હોસ્પિટલોએ તેમના કર્મચારીઓની તાલીમ વધારી દીધી છે. અનેક “પૂર્વ ચેતવણી” પ્રણાલીઓ પણ અસ્તિત્વમાં છે જે દર્દીના મુખ્ય સંકેતોને આધારે તેના જોખમને જથ્થાત્મક રીતે પ્રદર્શન કરે છે અને આમ કર્મચારીને માર્ગદર્શન પુરું પાડે છે. વધુમાં, વોર્ડ સ્તરે થયેલા કામમાં વધારો કરવા સ્પેશિયાલિસ્ટ કર્મચારીઓનો વધુ અસરકારક રીતે ઉપયોગ થાય છે. તેમાં સમાવેશ થાય છે: * ક્રેશ ટીમ (અથવા કોડ ટીમ) – આ સક્ષમ કર્મચારીઓ છે જેઓ પુનર્જીવનમાં નિપૂણતા ધરાવે છે જેમને હોસ્પિટલ દર્દીઓમાં થતી તમામ સ્તંભતા વખતે ઘટના સ્થળે બોલાવવામાં આવે છે. તેમાં સાધનો (પ્રતિતંતુવિકમ્પક સહિત) અને દવાઓની એક વિશેષ ગાડી હોય છે જેને “ક્રેશ કાર્ટ” કહેવાય છે. * મેડિકલ ઇમરજન્સી ટીમ- આ ટીમ તમામ ઇમરજન્સીને પ્રતિભાવ આપે છે તેઓ હૃદયસ્તંભતા અટકાવવા દર્દીની બિમારીના તીવ્ર તબક્કામાં સારવાર આપવાનું લક્ષ્ય ધરાવે છે. * ક્રિટીકલ કેર આઉટરીચ- અન્ય બે પ્રકારન ટમીની સેવા પુરી પાડવા ઉપરાંત આ ટીમ નોન-સ્પેશિયાલિસ્ટ કર્મચારીઓને શિક્ષણ આપવા માટે પણ જવાબદાર છે. વધુમાં તેઓ ઇન્ટેન્સિવ કેર/હાઇ ડિપેન્ડન્સી યુનિટ અને જનરલ હોસ્પિટલ વોર્ડ વચ્ચે બદલીમાં તેઓ મદદ કરે છે. આ મહત્ત્વનું છે કારણકે ઘણા અભ્યાસોએ દર્શાવ્યું છે કે ક્રિટિકલ કેર વાતાવરણમાંથી રજા લેતા દર્દીઓની સ્થિતિ તાત્કાલિક બગડે છે અને તેમને ફરીથી દાખલ કરવા પડે છે. આવી સ્થિતિ ટાળવા આઉટરીચ ટીમ વોર્ડ સ્ટાફને મદદ પુરી પાડે છે. ===પ્રત્યારોપણ કરી શકાય તેવા કાર્ડિયોવર્ટર પ્રતિતંતુવિકમ્પકો=== હૃદયસ્તંભતાનો વધુ હુમલો અટકાવવાની માટેની તકનીક આધારિત મધ્યસ્થી એ પ્રત્યારોપણ કરી શકાય તેવા કાર્ડિયોવર્ટર-પ્રતિતંતુવિકમ્પક (ICD)નો ઉપયોગ છે. આ ઉપકરણ દર્દીમાં પ્રત્યારોપિત કરવામાં આવે છે અને અતાલતાની ઘટનામાં તે તાત્કાલિક પ્રતિતંતુવિઘટક તરીકે કામ કરે છે. નોંધનીય છે કે, સ્વતંત્ર આઇસીડી (ICD) પેસમેકરનું કોઇ કાર્ય ધરાવતું નથી પરંતુ તેને પેસમેકરની સાથે જોડી શકાય છે અને આધુનિક સંસ્કરણો એન્ટી-ટેકિકાર્ડિયાક પેસિંગ અને સિન્ક્રોનાઇઝ્ડ કાર્ડિયોવર્ઝન જેવી આધુનિક સુવિધાઓ પણ ધરાવે છે. ઓટ્ટાવા હાર્ટ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ખાતે બીર્ની વગેરેનો તાજેતરનો અભ્યાસ સૂચવે છે કે અમેરિકા અને કેનેડામાં, બંને સ્થળે, આઇસીડી (ICD)નો વપરાશ ઓછો છે.<ref>{{cite journal|url=http://www.cmaj.ca/cgi/reprint/177/1/41|journal=Canadian Medical Association Journal|title=Use of implantable cardioverter defibrillators in Canadian and IS survivors of out-of-hospital cardiac arrest|last=Birnie|first=David H|coauthors=Sambell, Christie; Johansen, Helen; Williams, Katherine; Lemery, Robert; Green, Martin S; Gollob, Michael H; Lee, Douglas S; Tang, Anthony SL|access-date= 2007-07-29|month=July | year=2007|volume=177|issue=1|doi=10.1503/cmaj.060730|pages=41|pmid=17606938|pmc=1896034}}</ref> સિમ્પ્સનનો એક સંબંધિત તંત્રીલેખ આ માટેના આર્થિક, ભૌગોલિક, સામાજિક અને રાજકીય કારણો શોધે છે.<ref>{{cite journal |author=Simpson CS |title=Implantable cardioverter defibrillators work--so why aren't we using them? |journal=CMAJ |volume=177 |issue=1 |pages=49–51 |year=2007 |month=July |pmid=17606939 |pmc=1896028 |doi=10.1503/cmaj.070470 |url=}}</ref> એમએડીઆઇટી-2 (MADIT-II)ના દર્શાવ્યા મુજબ (30 ટકાથી ઓછું પ્રકુંચન ઇજેક્શન ફ્રેક્શન સાથેના) ગંભીર ઇસ્કેમિક કાર્ડિયોમાયોપથી ધરાવતા દર્દીઓમાં આઇસીડી (ICD)નું પ્રત્યારોપણ સૌથી વધુ લાભદાયક નિવડી શકે છે.<ref>{{cite journal |author=Moss AJ, Brown MW, Cannom DS, ''et al.'' |title=Multicenter automatic defibrillator implantation trial-cardiac resynchronization therapy (MADIT-CRT): design and clinical protocol |journal=Ann Noninvasive Electrocardiol |volume=10 |issue=4 Suppl |pages=34–43 |year=2005 |month=October |pmid=16274414 |doi=10.1111/j.1542-474X.2005.00073.x |url=}}</ref> ==વ્યવસ્થાપન== અચાનક હૃદયસ્તંભતાને રિસુસિટેશન ખાતે પ્રયત્નો દ્વારા સારવાર કરવામાં આવે છે. તે સામાન્ય રીતે બેઝિક લાઇફ સપોર્ટ (બીએલએસ(BLS))/ એડવાન્સ્ડ કાર્ડિયાક લાઇફ સપોર્ટ (એસીએલએસ (ACLS)),<ref name="AHA05"></ref> પેડિયાટ્રિક એડવાન્સ્ડ લાઇફ સપોર્ટ (પીએએલએસ (PALS))<ref>{{cite journal |author= |title=2005 American Heart Association (AHA) guidelines for cardiopulmonary resuscitation (CPR) and emergency cardiovascular care (ECC) of pediatric and neonatal patients: pediatric advanced life support |journal=Pediatrics |volume=117 |issue=5 |pages=e1005–28 |year=2006 |month=May |pmid=16651281 |doi=10.1542/peds.2006-0346 |url= |last1= American Heart |first1= Association}}</ref> નિયોનેટલ રિસુસિટેશન પ્રોગ્રામ (એનઆરપી (NRP)) માર્ગદર્શિકા મુજબ હાથ ધરવામાં આવે છે. ===હ્દફુપ્ફુસીય પુનર્જીવન=== {{Main|Cardiopulmonary resuscitation}} સીપીઆર (CPR) હૃદયસ્તંભતા વ્યવસ્થાપનનો અતિમહત્ત્વનો ભાગ છે. તેની શક્ય તેટલી વહેલી શરૂઆત કરવી જોઇ અને તેને શક્ય તેટલું ઓછું વિક્ષેપિત કરવું જોઇએ. સીપીઆઇર (CPR)નું ઘટક કે જે સૌથી મોટો તફાવત પેદા કરે છે તે છે છાતી ભીંસાવી. ;વેન્ટિલેશન શ્વસનનળીમાં નળી ઉતારવાથી હૃદયસ્તંભતા કિસ્સાઓમાં જીવન ટકાવી રાખવાનો દર સુધર્યો હોવાનું જોવા મળ્યું નથી.<ref name="Mutchner L 2007 60–9; quiz 69–70">{{cite journal |author=Mutchner L |title=The ABCs of CPR--again |journal=Am J Nurs |volume=107 |issue=1 |pages=60–9; quiz 69–70 |year=2007 |month=January |pmid=17200636 |doi= |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-nursing_2007-01_107_1/page/n69}}</ref> 2009ના અભ્યાસમાં જાણવા મળ્યું હતું કે પરોક્ષ ઓક્સિજન પુરવઠા સાથે ઓરલ એરવેના પ્રત્યારોપણથી આસિસ્ટેડ વેન્ટિલેશનના પરિણામો કથળી શકે છે.<ref>{{cite journal |author=Bobrow BJ, Ewy GA, Clark L, ''et al.'' |title=Passive oxygen insufflation is superior to bag-valve-mask ventilation for witnessed ventricular fibrillation out-of-hospital cardiac arrest |journal=Ann Emerg Med |volume=54 |issue=5 |pages=656–662.e1 |year=2009 |month=November |pmid=19660833 |doi=10.1016/j.annemergmed.2009.06.011 |url=https://archive.org/details/sim_annals-of-emergency-medicine_2009-11_54_5/page/656}}</ref> હોસ્પિટલમાં દાખલ કરતા પહેલાના વાતાવરણમાં ઇન્ટ્યુબેશન (શ્વસનનળીમાં નળી ઉતારવી) જીવન ટકાવી રાખવાનો દર ઘટાડતું હોવાનું જોવા મળ્યું છે.<ref>{{cite journal |author=Studnek JR, Thestrup L, Vandeventer S, ''et al.'' |title=The association between prehospital endotracheal intubation attempts and survival to hospital discharge among out-of-hospital cardiac arrest patients |journal=Acad Emerg Med |volume=17 |issue=9 |pages=918–25 |year=2010 |month=September |pmid=20836771 |doi=10.1111/j.1553-2712.2010.00827.x |url=}}</ref> ;બાયસ્ટેન્ડર સીપીઆર (CPR) સાચી રીત હાથ ધરવામાં આવેલી બાયસ્ટેન્ડર સીપીઆર (CPR)થી જીવન ટકાવી રાખવાનો દર વધ્યો હોવાનું જોવા મળ્યું છે. હોસ્પિટલની બહારની સ્તંભતામાં 30 ટકાથી ઓછા કિસ્સામાં તે હાથ ધરવામાં આવે છે.<ref name="Mutchner L 2007 60–9; quiz 69–70"></ref> ===પ્રતિતંતુવિકમ્પન=== તબીબો ક્ષેપકીય તંતુવિકમ્પન અથવા ધબકારહીન ક્ષેપકીય હૃદ્ ક્ષિપ્રતાની હાજરી અથવા ગેરહાજરીને આધારે હૃદયસ્તંભતાનું આંચકાજનક અને બિન-આંચકાનજક કારણ અલગ તારવી શકે છે. આંચકાજનક લયને સીપીઆર (CPR) અને પ્રતિતંતુવિકમ્પન દ્વારા સારવાર આપવામાં આવે છે. હોસ્પિટલ બહારના મોટા ભાગના હૃદયસ્તંભતાના કિસ્સા મ્યોકાર્ડિયલ ઇન્ફાકર્શન (હૃદયરોગના હુમલા)ને પગલે થાય છે અને ક્ષેપકીય તંતુવિકમ્પનના હૃદય લય સાથે શરૂઆતમાં હાજર હોય છે.{{Citation needed|date=December 2009}} માટે દર્દી પ્રતિતંતુવિકમ્પન પર પ્રતિક્રિયા આપે તેવી શક્યતા હોય છે અને તે મધ્યસ્થીનું કેન્દ્ર બની છે. વધુમાં જાહેર ઉપલબ્ધ પ્રતિતંતુવિકમ્પનનો ઉપયોગ વધી રહ્યો છે. તેમાં જાહેર સ્થળો પર સ્વયંસંચાલિત બાહ્ય પ્રતિતંતુવિકમ્પક મુકવામાં આવે છે અને આ વિસ્તારોમાં તેનો ઉપયોગ કરવા માટે સ્ટાફને તાલીમ આપવામાં આવે છે. આનાથી ઇમરજન્સી સેવા પહોંચે તે પહેલા પ્રતિતંતુવિકમ્પન હાથ ધરાઇ શકે છે અને તેનાથી જીવન ટકાવી રાખવાના દરની શક્યતા વધી હોવાનું જોવા મળ્યું છે. કેટલાક પ્રતિતંતુવિકમ્પક સીપીઆર (CPR) સંકોચનની ગુણવત્તાનો પ્રતિભાવ પણ આપે છે જે સામાન્ય બચાવકર્તાને રૂધિરનું પુરતું ભ્રમણ કરવા માટે દર્દીની છાતી વધુ દબાવવા માટે પ્રોત્સાહિત કરે છે.<ref>{{Cite web |url=http://www.lifeassisttraining.com/zollaedplus.html |title=ઝોલ એઇડી (AED) પ્લસ |access-date=2011-06-21 |archive-date=2011-06-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110621004342/http://www.lifeassisttraining.com/zollaedplus.html |url-status=dead }}</ref> વધુમાં, એવું જોવા મળ્યું છે કે લોકો આંતરિયાળ વિસ્તારોમાં સ્તંભતા અનુભવે છે તેમનામાં હૃદયસ્તંભતા બાદના પરિણામો વધુ ખરાબ હોય છે.<ref name="Lyon et al. 2004">લ્યોન, આર.એમ.કોબે, એસ.એમ,બ્રાડલી, જે.એમ.ગ્રુબ, એન.આર. (2004) સરવાઇવિંગ આઉટ ઓફ હોસ્પિટલ કાર્ડિયાક એરેસ્ટ એટ હોમઃ એ પોસ્ટકોડ લોટરી? ''ઇમરજન્સી મેડિકલ જર્નલ'' વોલ્યૂમ. 21 પાનાં 619-624</ref> આવા વિસ્તારોમાં ઘણી વાર ફર્સ્ટ રિસ્પોન્ડર્સ હોય છે, જ્યાં સમુદાયના સભ્યો રિસુસિટેશન ખાતે તાલીમ મેળવે છે અને તેમને પ્રતિતંતુવિકમ્પક આપવામાં આવે છે. તેમના વિસ્તારમાં તાત્કાલિક તબીબી સેવામાં ભંગાણ સર્જાય તેવા કિસ્સામાં તેમને બોલાવવામાં આવે છે. ===દવાઓ=== દવાઓનો માર્ગદર્શિકામાં સમાવેશ કરાયો છે ત્યારે એવું જોવા મળ્યું છે કે દવાઓ હૃદયસ્તંભતા બાદ હોસ્પિટલ ડિસ્ચાર્જમાં જીવન ટકાવી રાખવાનો દર સુધારતી નથી. તેમાં એપિનફ્રાઇન, એટ્રોપાઇન અને એમિયોડેરોનના ઉપયોગનો સમાવેશ થાય છે. જોકે, આ અભ્યાસ હોસ્પિટલની બહાર હૃદયસ્તંભતાના સંદર્ભમાં માત્ર દવાની બિનઅસરકારકતાની માહિતી આપે છે.<ref>{{cite journal |author=Olasveengen TM, Sunde K, Brunborg C, Thowsen J, Steen PA, Wik L |title=Intravenous drug administration during out-of-hospital cardiac arrest: a randomized trial |journal=JAMA |volume=302 |issue=20 |pages=2222–9 |year=2009 |month=November |pmid=19934423 |doi=10.1001/jama.2009.1729 |url=https://archive.org/details/sim_jama_2009-11-25_302_20/page/2222}}</ref> અમેરિકન હાર્ટ એસોસિયેશને તેની 2010ની માર્ગદર્શિકા મારફતે એવો સંકેત આપીને એટ્રોપાઇનને અલગ તારવી છે કે, “પ્રાપ્ય પુરાવા સૂચવે છે કે પીઇએ (PEA) અથવા અપ્રકુંચન દરમિયાન એટ્રોપાઇનના નિયમિત ઉપયોગથી તબીબી લાભ થવાની શક્યતા નથી.”<ref>એએચએ (AHA) 2010 સીપીઆર (CPR) માર્ગદર્શિકા: http://circ.ahajournals.org/cgi/content/full/122/18_suppl_3/S729</ref> ===થેરાપ્યુટિક હાયપોથર્મિયા=== {{Main|Therapeutic hypothermia}} હૃદયસ્તંભતા બાદ ભાનમાં આવ્યા વગર તાત્કાલિક પરિવહન પાછું ફરવા (આરઓએસસી (ROSC))ની સાથે વ્યક્તિને ઠંડો કરવાથી પરિણામ સુધરે છે. આ કાર્યવાહીને થેરાપ્યુટિક હાયપોથર્મિયા કહેવાય છે. યુરોપમાં ભંગાણ બાદ 5-15 મિનીટના સમયગાળામાં પુનર્જીવિત કરાયેલા વ્યક્તિઓમાં પ્રથમ અભ્યાસ હાથ ધરાયો હતો. આ અભ્યાસમાં ભાગ લીધેલા દર્દીઓએ સરેરાશ 105 મિનીટ બાદ તાત્કાલિક પરિવહન પાછું ફરેલું (આરઓએસસી (ROSC) અનુભવ્યું હતું. લક્ષિત તાપમાન {{convert|32|-|34|C|F}} સાથે દર્દીઓને 24 કલાક સુધી ઠંડા કરવામાં આવ્યા હતા. હાયપોથર્મિયા જૂથમાં 137 દર્દીમાંથી 55 % દર્દીએ સાનુકૂળ પરીણામ અનુભવ્યા હતા જ્યારે રિસુસિટેશન બાદ પ્રમાણભૂત સારવાર મેળવેલા જૂથમાં માત્ર 39 % દર્દીએ સાનુકૂળ પરિણામ મેળવ્યા હતા.<ref name="NEJ1">હોલ્ઝર માઇકલ. “માઇલ્ડ હાયપોથર્મિયા ટુ ઇમ્પ્રુવ ધ ન્યૂરોલોજિક આઉટકમ આફ્ટર કાર્ડિયાક એરેસ્ટ.” ન્યૂ ઇંગ્લેન્ડ જર્નલ ઓફ મેડિસીન. (2002) વેલ્યૂમ 346, નંબર. 8.</ref> હાયપોથર્મિયા જૂથમાં મૃત્યુદર 14 % નીચો હતો તેનો અર્થ તે થયો કે સારવાર મેળવેલા પ્રત્યેક 7 દર્દીમાંથી એકનો જીવ બચાવી શકાયો હતો.<ref name="NEJ1"></ref> નોંધનીય છે કે, બે જૂથો વચ્ચે જટીલતામાં નોંધપાત્ર તફાવત થયો ન હતો. આ માહિતીને ઓસ્ટ્રોલિયામાં સમાંતરે હાથ ધરવામાં આવેલા આવા જ સમાન અભ્યાસનો ટેકો મળ્યો હતો. આ અભ્યાસમાં હૃદયસ્તંભતા બાદ હાયપોથર્મિયાની સારવાર મેળવનાર 49 % દર્દીએ સારા પરિણામ અનુભવ્યા હતા જ્યારે પ્રમાણભૂત સારવાર મેળવનાર માત્ર 26 % દર્દીમાં સારા પરિણામ અનુભવાયા હતા.<ref>બર્નાર્ડ, સ્ટીફન એટ અલ. "ટ્રીટમેન્ટ ઓફ કોમેટોઝ સર્વાઇવર્સ ઓફ આઉટ-ઓફ-હોસ્પિટલ કાર્ડિયાક એરેસ્ટ વિથ ઇન્ડ્યુસ્ડ હાયપોથર્મિયા." એન ઇંગ્લેન્ડ જર્નલ ઓફ મેડિસીન. (2002) વોલ્યૂમ 346, નંબર 8. http://content.nejm.org/cgi/content/abstract/346/8/557 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100112121748/http://content.nejm.org/cgi/content/abstract/346/8/557 |date=2010-01-12 }}</ref> ===ઇસીએમઓ (ECMO)=== તાજેતરના વર્ષોમાં એક્સ્ટ્રાકોર્પોરીયલ મેમ્બરેન ઓક્સિજનેશન ડિવાઇસ દ્વારા રિસુસિટેશનના છૂટાછવાયા અહેવાલો નોંધાયા છે. <ref>એક્સ્ટ્રાકોર્પોરીયલ મેમ્બરેન એક્સિજનેશન દ્વારા બચાવકર્તા દ્વારા હૃદયસ્તંભતાના દર્દીમાં રેસુસિટેશનના વિશ્લેષણ અને પરિણામો http://content.onlinejacc.org/cgi/content/short/41/2/197</ref> ===જીવન ટકાવવાની સાંકળ=== કેટલીક સંસ્થાઓ “જીવન ટકાવવાની સાંકળ”ના વિચારને પ્રોત્સાહન આપે છે. તેની સાંકળ આ મુજબ છેઃ * વહેલી ઓળખ- હૃદયસ્તંભતા વિકસે તે પહેલા, શક્ય હોય તો, બિમારીની ઓળખ બચાવકર્તાને તેને થતું અટકાવવામાં મદદ કરે છે. દર્દીમાં હૃદયસ્તંભતા થઇ છે તેવી વહેલી ઓળખ જીવન %વી રાખવાની ચાવી છે હૃદયસ્તંભતામાં દર્દીમાં પ્રત્યેક મિનીટે જીવન ટકાવી રાખવાની શક્યતામાં લગભગ 10 %નો ઘટાડો થાય છે.<ref name="RCUK2005"></ref> * વહેલું સીપીઆર (CPR)- તે મહત્ત્વના અંગોને રૂધિર અને ઓક્સિજનનો પ્રવાહ સુધારે છે. તે હૃદયસ્તંભતાની સારવાર માટેનું અતિઆવશ્યક ઘટક છે. ખાસ કરીને મગજને ઓક્સિજનવાળું રૂધિર પહોંચતું કરીને ન્યૂરોલોજિકલ નુકસાનની શક્યતા ઘટાડી શકાય છે. * વહેલું પ્રતિતંતુવિકમ્પન- તે ક્ષેપકીય તંતુવિકમ્પન અને ધબકારહીન ક્ષેપકીય હૃદ્ ક્ષિપ્રતા<ref name="RCUK2005"></ref>ના વ્યવસ્થાપન માટે અસરકારક છે. જો પ્રતિતંતુવિકમ્પનમાં વિલંબ થાય તો લય અપ્રકુંચનમાં પરિણમી શકે છે જેના પરિણામ વધુ ખરાબ છે. * વહેલી આધુનિક સારવાર- વહેલી આધુનિક કાર્ડિયાક લાઇફ સપોર્ટ જીવન ટકાવી રાખવાની સાંકળની છેલ્લી કડી છે. આ સાંકળમાં એક અથવા વધુ કડી ખૂટે અથવા વિલંબમાં પડે તો જીવન ટકાવી રાખવાની શક્યતામાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થાય છે. આ પ્રોટોકોલ ઘણીવાર કોડ બ્લ્યૂ દ્વારા શરૂ કરવામાં આવે છે, જે સામાન્ય રીતે હૃદયસ્તંભતા અથવા શ્વસન નિષ્ફળતાના સંભવિત અથવા તીવ્ર હુમલાનો નોંધે છે. જોકે, વ્યવહારમાં કોડ બ્લ્યૂને જીવન માટે પ્રમાણમાં ઓછી જોખમી સ્થિતિમાં બોલાવવામાં આવે છે જેને તાત્કાલિક ફિઝીશિયનના ધ્યાનની જરૂર હોય છે.{{Citation needed|date=December 2009}} ==પ્રોગ્નોસીસ== હોસ્પિટલ બહાર હૃદયસ્તંભતા (ઓએચસીએ (OHCA))નો હોસ્પિટલની અંદર હૃદયસ્તંભતાની તુલનાએ (ડિસ્ચાર્જ માટે 15 %) જીવન ટકાવી રાખવાનો દર પ્રમાણમાં ખરાબ (ડિસ્ચાર્જ માટે 2-8 % અને હોસ્પિટલમાં દાખલ થતી વખતે 8-22 %) ધરાવે છે. પ્રારંભિક દસ્તાવેજીકૃત લય મુખ્ય નિર્ણાયક પરિબળ છે. ક્ષેપકીય તંતુવિકમ્પન અથવા ધબકારહીન ક્ષેપકીય હૃદ્ ક્ષિપ્રતાવાળા લોકોની જીવન ટકાવી રાખવાની શક્યતા ધબકારહીન વિદ્યુતીય પ્રવૃત્તિ અથવા અપ્રકુંચનથી પીડાતા લોકોની તુલનાએ 10-15 ગણી વધુ હોય છે.{{Citation needed|date=November 2007}} ઓએચસીએ (OHCA)ના કિસ્સામાં મૃત્યુદર ઊંચો રહેવાથી જીવન ટકાવી રાખવાનો દર સુધારવા માટે કાર્યક્રમો ઘડાયા હતા. ક્ષેપકીય તંતુવિકમ્પનના કિસ્સામાં મૃત્યુદર ઊંચો હોવા છતાં પ્રતિતંતુવિકમ્પક દ્વારા ઝડપી મધ્યસ્થી જીવન ટકાવી રાખવાનો દર વધારે છે.<ref name="Eisenberg"></ref><ref name="Bunch">{{cite journal |author=Bunch TJ, White RD, Gersh BJ, ''et al.'' |title=Long-term outcomes of out-of-hospital cardiac arrest after successful early defibrillation |journal=N. Engl. J. Med. |volume=348 |issue=26 |pages=2626–33 |year=2003 |month=June |pmid=12826637 |doi=10.1056/NEJMoa023053 |url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2003-06-26_348_26/page/2626}}</ref> જીવન ટકાવી રાખવાનો સૌથી વધુ સંબંધ એરેસ્ટ માટેના કારણ સાથે છે (ઉપર જુઓ). ખાસ કરીને, હાયપોથર્મીયાથી પીડાતા દર્દીમાં જીવન ટકાવી રાખવાનો દર ઊંચો હોય છે કારણકે ઠંડક મહત્ત્વના અંગોને પેશી હાયપોક્સિયાની અસર સામે સંભવિત રીતે રક્ષણ આપે છે. ઝેરને કારણે થયેલી સ્તંભતામાં જીવન ટકાવી રાખવાનો દર ઝેરની ઓળખ અને તેનું યોગ્ય મારણ આપવા પર વધુ આધાર રાખે છે. ડાબી હૃદયની ધમનીમાં રૂધિર ગંઠાઇ જવાને કારણે મ્યોકાર્ડિયલ ઇન્ફાકર્શનથી પીડાતા દર્દીમાં જીવન ટકાવી રાખવાની શક્યતા ઓછી હોય છે.{{Citation needed|date=December 2009}} હોસ્પિટલની બહાર હૃદયસ્તંભતામાં જીવન ટકાવી રાખવાના દરના અભ્યાસમાં જણાયું હતું કે હોસ્પિટલમાં દાખલ થતા પહેલા એમ્બ્યુલન્સ સ્ટાફ દ્વારા રિસુસિટેશન મેળવનાર 14.6 % લોકો બચી ગયા હતા. આમાંથી 59 % લોકો હોસ્પિટલમાં દાખલ થતી વખતે મૃત્યુ પામ્યા હતા જેમાં અડધાથી વધુ લોકો પ્રથમ 24 કલાકમાં મૃત્યુ પામ્યા હતા. જ્યારે 46 % લોકો હોસ્પિટલમાંથી રજા લેવા સુધી જીવન ટકાવી શક્યા હતા. આ બાબત હૃદયસ્તંભતા બાદ જીવન ટકાવી રાખવાનો એકંદર દર 6.8 % આપે છે. આમાંથી 89 % લોકો સામાન્ય [[મગજ]] કાર્ય અથવા હળવી ન્યુરોલોજિકલ અક્ષમતા ધરાવતા હતા, 8.5 % લોકો માફકસરની નબળાઇ ધરાવતા હતા અને 2 % લોકો મોટી ન્યૂરોલોજિકલ અક્ષમતાથી પીડાતા હતા. આમાંથી, જે લોકોને હોસ્પિટલમાંથી રજા અપાઇ હતી તેમાંથી 70 % લોકો 4 વર્ષ બાદ પણ જીવતા હતા.<ref name="Cobbe">{{cite journal |author=Cobbe SM, Dalziel K, Ford I, Marsden AK |title=Survival of 1476 patients initially resuscitated from out of hospital cardiac arrest |journal=BMJ |volume=312 |issue=7047 |pages=1633–7 |year=1996 |month=June |pmid=8664715 |pmc=2351362 |doi= |url=}}</ref> હોસ્પિટલની અંદર હૃદયસ્તંભતા બાદ આગાહીની સમીક્ષામાં જણાયું હતું કે ડિસ્ચાર્જમાં જીવન ટકાવી રાખવાનો દર 14 % હતો જોકે, વિવિધ અભ્યાસોની વચ્ચે રેન્જ 0-28 % હતી.<ref name="Ballew"> {{cite journal |author=Ballew KA |title=Cardiopulmonary resuscitation |journal=BMJ |volume=314 |issue=7092 |pages=1462–5 |year=1997 |month=May |pmid=9167565 |pmc=2126720 |doi= |url=}}</ref> ==રોગશાસ્ત્ર== મૃત્યુ પ્રમાણપત્રને આધારે જોઇએ તો પશ્ચિમી દેશોમાં<ref name="Circ01">{{cite journal |author=Zheng ZJ, Croft JB, Giles WH, Mensah GA |title=Sudden cardiac death in the United States, 1989 to 1998 |journal=Circulation |volume=104 |issue=18 |pages=2158–63 |year=2001 |month=October |pmid=11684624 |doi= 10.1161/hc4301.098254|url=https://archive.org/details/sim_circulation_2001-10-30_104_18/page/2158}}</ref> કુલ મૃત્યુમાં અચાનક કાર્ડિયાક મૃત્યુના 15 % કિસ્સા હતા. (અમેરિકામાં દર વર્ષે 330,000)<ref name="Mutchner L 2007 60–9; quiz 69–70"></ref> ફ્રેમિંગહામ હાર્ટ સ્ટડીના વિશ્લેષણને આધારે, જીવનરેખાનું જોખમ પુરૂષોમાં (12.3 %) મહિલાઓની (4.2 %) તુલનાએ ત્રણ ગણુ વધું છે.<ref>{{cite web |url=http://circ.ahajournals.org/cgi/content/meeting_abstract/120/18_MeetingAbstracts/S416-c?maxtoshow=&HITS=10&hits=10&RESULTFORMAT=&fulltext=lloyd-jones&searchid=1&FIRSTINDEX=10&sortspec=date&resourcetype=HWCIT |title=Abstract 969: Lifetime Risk for Sudden Cardiac Death at Selected Index Ages and by Risk Factor Strata and Race: Cardiovascular Lifetime Risk Pooling Project -- Lloyd-Jones et al. 120 (10018): S416 -- Circulation |format= |work= |access-date= |archive-date=2011-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110608182635/http://circ.ahajournals.org/cgi/content/meeting_abstract/120/18_MeetingAbstracts/S416-c?maxtoshow=&HITS=10&hits=10&RESULTFORMAT=&fulltext=lloyd-jones&searchid=1&FIRSTINDEX=10&sortspec=date&resourcetype=HWCIT |url-status=dead }}</ref> જોકે, 85 વર્ષની ઉપરના કિસ્સાઓમાં આ લિંગભેદ અદૃશ્ય થયો હતો.<ref name="Circ01"></ref> ==નૈતિકતાના મુદ્દા== {{Unreferenced section|date=July 2009}} મૃત્યુ તરફી બિમારી ધરાવતા કેટલાક લોકો તેમના જીવનના અંતિમ તબક્કે આક્રમક પગલાઓ ટાળવાનું પસંદ કરે છે. ડુ નોટ રેસુસિટેટ (ડીએનઆર (DNR)) ઓર્ડર આ ઇચ્છાને સ્પષ્ટ કરવા માટે છે. આધુનિક આરોગ્ય સંભાળ આદેશમાં તેનો સમાવેશ થઇ શકે છે. ==આ પણ જુઓ== * લગભગ મૃત્યુ જ થઇ ગયું હોવાનો અનુભવ ==સંદર્ભો== {{Reflist|colwidth=30em}} ==બાહ્ય લિંકો== {{sisterlinks|display=Cardiac arrest}} * [https://web.archive.org/web/20120605031615/http://www.suddencardiacarrest.org/ સડન કાર્ડિયાક એરેસ્ટ એસોસિયેશન] * [http://www.sca-aware.org સડન કાર્ડિયાક એરેસ્ટ ફાઉન્ડેશન] * [http://www.brightsurf.com/news/headlines/34973/_New_Studies_Confirm_Chest_Compressions_Alone_are_Life-saving_for_Cardiac_Arrest.html નવા અભ્યાસો પુષ્ટિ આપે છે કે છાતી ભીંસવી એકલી હૃદયસ્તંભતા માટે જીવનરક્ષક છે] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110708094710/http://www.brightsurf.com/news/headlines/34973/_New_Studies_Confirm_Chest_Compressions_Alone_are_Life-saving_for_Cardiac_Arrest.html |date=2011-07-08 }} * [http://www.insidecardiacarrest.com હૃદયસ્તંભતા વિડીયો - ઇનસાઇડ કાર્ડિયાક એરેસ્ટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180302205315/http://www.insidecardiacarrest.com/ |date=2018-03-02 }} * [http://www.med.upenn.edu/resuscitation/ પેન્સિલવેનિયાની યુનિવર્સિટીની હોસ્પિટલ ખાતે સેન્ટર ફોર રેસુસિટેશન સાયન્સ] {{Circulatory system pathology}} {{DEFAULTSORT:Cardiac Arrest}} [[Category:રૂધિરાભિષરણતંત્રને લગતા રોગો]] [[Category:તબીબી ઇમરજન્સી]] [[Category:મૃત્યુનાં કારણો]] oky0fd2zyj9mpnp0mwdgh1h5471626x 0 66446 906299 840517 2026-10-12T21:30:17Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 906299 wikitext text/x-wiki {{Infobox Writer | name = હારુકી મુરાકામી <br> {{nobold|村上 春樹}} | image = HarukiMurakami.png | image_size = | pseudonym = | birth_date = [[જાન્યુઆરી ૧૨]], ૧૯૪૯ | birth_place = ક્યોટો, [[જાપાન]] | death_date = | death_place = | occupation = નવલકથાકાર, ટૂંકી વાર્તાના લેખક, નિબંધકાર, અનુવાદક | nationality = જાપાનીઝ | period = | genre = | subject = | movement = | website = <!--as of 2014 Murakami has no official site--> | signature = Haruki Murakami signature.svg{{!}}60px | influences = }} '''હારુકી મુરાકામી''' એ જાપાનીઝ લેખક અને અનુવાદક છે. તેમનો જન્મ જાન્યુઆરી ૧૨, ૧૯૪૯ ના રોજ ક્યોટો, [[જાપાન]]માં થયો હતો. ૨૦૦૬માં તેમના પુસ્તક ''કાફ્કા ઓન ધ શૉર''ને ફ્રાન્ઝ કાફ્કા પુરસ્કાર મળ્યો હતો.<ref>{{Cite web |url=http://www.radio.cz/en/section/curraffrs/franz-kafka-society-lauds-japanese-writer-murakami |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2015-06-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150610193135/http://radio.cz/en/section/curraffrs/franz-kafka-society-lauds-japanese-writer-murakami |archive-date=2015-06-10 |url-status=dead}}</ref> == સર્જન == === નવલકથાઓ === * ''હીઅર ધ વાઇલ્ડ સિંગ'' (૧૯૭૯) * ''પિનબોલ, ૧૯૭૩'' (૧૯૮૦) * ''અ વાઇલ્ડ શીપ ચેઝ'' (૧૯૮૨) * ''હાર્ડ-બોઈલ્ડ વન્ડરલેન્ડ એન્ડ ધ એન્ડ ઓફ ધ વર્લ્ડ'' (૧૯૮૫) * ''નોર્વેજીયન વુડ'' (૧૯૮૭) * ''ડાન્સ ડાન્સ ડાન્સ'' (૧૯૮૮) * ''સાઉથ ઓફ ધ બોર્ડર, વેસ્ટ ઓફ ધ સન'' (૧૯૯૨) * ''ધ વિન્ડ-અપ બર્ડ ક્રોનિકલ'' (૧૯૯૫) * ''સ્પુટનિક સ્વિટહાર્ટ'' (૧૯૯૯) * ''કાફ્કા ઓન ધ શૉર'' (૨૦૦૨) * ''આફ્ટર ડાર્ક'' (૨૦૦૪) * ''૧Q૮૪'' (૨૦૦૯) * ''કલરલેસ ત્સુકુરુ તઝાકી એન્ડ હીઝ યર્સ ઓફ પિલગ્રીમેજ'' (2013) == સંદર્ભ == {{Reflist}} [[શ્રેણી:જીવિત લોકો]] [[શ્રેણી:લેખક]] [[શ્રેણી:૧૯૪૯માં જન્મ]] e6j7m72m6u4dkk63qy5tnyhy81kcx8t 0 67682 906289 887953 2026-10-12T16:34:56Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 906289 wikitext text/x-wiki {{infobox person/Wikidata | fetchwikidata = ALL | onlysourced = no }} '''રિચા ચઢ્ઢા''' (જન્મ: ૧૮ ડિસેમ્બર ૧૯૮૬) એ ભારતીય અભિનેત્રી છે. તેણીએ ''ઓયે લક્કી! ઓયે લક્કી!'' (૨૦૦૮) ફિલ્મથી [[બોલીવુડ]] કારકિર્દીનો પ્રારંભ કર્યો હતો. ૨૦૧૦માં ''ગેંગ્સ ઓફ વાસેપુર ભાગ ૧'' અને ''ભાગ ૨'' માં તેણીનો અભિનય વખણાયો હતો અને તે માટે તેણીને શ્રેષ્ઠ અભિનેત્રી માટે ફિલ્મફેર વિવેચક પુરસ્કાર એનાયત થયો હતો.<ref>{{cite web|url = http://rewired.hollywoodreporter.com/news/barfi-sweeps-indias-filmfare-awards-414030|title = 'Barfi!' Sweeps India's Filmfare Awards - The Hollywood Reporter|publisher = Rewired.hollywoodreporter.com|date = ૨૧ જાન્યુઆરી ૨૦૧૩|access-date = ૬ માર્ચ ૨૦૧૩|archive-date = 2013-02-16|archive-url = https://archive.today/20130216052240/http://rewired.hollywoodreporter.com/news/barfi-sweeps-indias-filmfare-awards-414030|url-status = dead}}</ref> == પ્રારંભિક જીવન == રિચાનો જન્મ ૧૯૮૭માં થયો હતો અને ઉછેર [[દિલ્હી]], ભારતમાં થયો. રિચાના પિતા પંજાબી હિંદુ અને માતા બિહારી છે.<ref name=toijune2013>{{cite web|title=Dating an actor is even worse, says Richa Chadda|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-06-09/news-interviews/39834759_1_delhi-university-refugee-camp-richa-chadda|access-date=૧૭ ડિસેમ્બર ૨૦૧૩|archive-date=2013-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20131202232306/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-06-09/news-interviews/39834759_1_delhi-university-refugee-camp-richa-chadda|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url = http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-06-09/news-interviews/39834759_1_delhi-university-refugee-camp-richa-chadda|title = Interview with Richa Chadda|publisher = Times of India|access-date = ૧૧ જૂન ૨૦૧૩|archive-date = 2013-12-02|archive-url = https://web.archive.org/web/20131202232306/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-06-09/news-interviews/39834759_1_delhi-university-refugee-camp-richa-chadda|url-status = dead}}</ref> તેના પિતા વ્યવસ્થાપન પેઢી ધરાવે છે જ્યારે માતા દિલ્હી યુનિવર્સિટીની PGDAV કોલેજમાં પ્રાધ્યાપક છે અને તેમણે બે પુસ્તકો લખવાની સાથે ''ગાંધી સ્મૃતિ'' સાથે કાર્ય કર્યું છે.<ref>{{cite web|author = '+relativeTime_tweet(this.created_at)+'|url = http://www.magnamags.com/newM/Stardust/index.php?option=com_content&view=article&id=143&Itemid=114|title = Richa Chadda At Her Candid Best!|publisher = Magnamags.com|date = ૩૦ નવેમ્બર ૨૦૧૨|access-date = ૬ જૂન ૨૦૧૩|archive-date = 2012-09-09|archive-url = https://web.archive.org/web/20120909012810/http://www.magnamags.com/newM/Stardust/index.php?option=com_content|url-status = dead}}</ref><ref>{{cite web|url = http://zeenews.india.com/entertainment/celebrity/richa-chadda-enjoying-newfound-fame_126561.htm|title = Richa Chadda enjoying newfound fame|publisher = Zeenews.india.com|date = |access-date = ૬ જૂન ૨૦૧૩|archive-date = 2013-05-26|archive-url = https://web.archive.org/web/20130526163826/http://zeenews.india.com/entertainment/celebrity/richa-chadda-enjoying-newfound-fame_126561.htm|url-status = dead}}</ref> ૨૦૦૨માં સરદાર પટેલ વિદ્યાલયમાંથી શાળાકીય શિક્ષણ પૂર્ણ કર્યા બાદ તેણીએ સેંટ સ્ટિફન કોલેજમાંથી સ્નાતકની ઉપાધિ મેળવી. ત્યારબાદ તેણીએ [[મુંબઈ]]ની સોફિયા કોલેજમાંથી સોશિયલ કોમ્યુનિકેશન મિડિઆમાં અનુસ્નાતક ડિપ્લોમાનો અભ્યાસ કર્યો. == કારકિર્દી == રિચાએ પોતાની કારકિર્દીનો પ્રારંભ મોડેલ તરીકે કર્યો અને પછીથી તે નાટ્યમંચ તરફ વળી. તેણીએ [[ભારત]] અને પાકિસ્તાનમાં પ્રવાસો કરીને નાટકોમાં ભાગ ભજવ્યો. પછીથી, તેણીએ બેરી જ્હોન હેઠળ તાલીમ મેળવી.<ref>{{Cite web |url=http://passionforcinema.com/an-interview-with-oye-lucky-lucky-oyes-dolly-richa-chadda/ |title=An Interview With Oye Lucky Lucky Oye’s Dolly - Richa Chadda |access-date=2015-08-04 |archive-date=2010-01-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100114135235/http://passionforcinema.com/an-interview-with-oye-lucky-lucky-oyes-dolly-richa-chadda/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-10-03/news-interviews/28261472_1_kalki-richa-chadda-anurag-kashyap |title=Times of India article on Richa Chadda |access-date=2015-08-04 |archive-date=2012-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121103185003/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-10-03/news-interviews/28261472_1_kalki-richa-chadda-anurag-kashyap |url-status=dead }}</ref> === બોલીવુડ કારકિર્દી === [[ચિત્ર:Richa_Chadda_GoW.jpg|thumb|ગેંગ્સ ઓફ વાસેપુરની સફળતા ઉજવણીમાં રીચા ચઢ્ઢા]] રિચાએ સહાયક અભિનેત્રી તરીકે દિબાકર બેનર્જીની ૨૦૦૮ની ફિલ્મ ''ઓયે લક્કી! લક્કી ઓયે!'' માં અભિનય કર્યો.<ref>{{cite web|last = Masand|first = Rajeev|title = Masand's Verdict: Oye Lucky... is engaging|url = http://ibnlive.in.com/news/masands-verdict-oye-lucky-is-engaging/79312-8.html|publisher = CNN-IBN|access-date = ૧૨ ઓક્ટોબર ૨૦૧૪|archive-date = 2013-07-10|archive-url = https://web.archive.org/web/20130710011705/http://ibnlive.in.com/news/masands-verdict-oye-lucky-is-engaging/79312-8.html|url-status = dead}}</ref> ૨૦૧૦માં તેણી રમુજી ફિલ્મ ''બેન્ની એન્ડ બલ્લૂ'' માં ફેડોરા પાત્રમાં અભિનેત્રી તરીકે આવી.<ref>{{cite web|last = Adarsh|first = Taran|title = Benny and Babloo|url = http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/criticreview/id/537809|publisher = Bollywood Hungama|date = ૧ ઓક્ટોબર ૨૦૧૦|access-date = ૧૩ ઓક્ટોબર ૨૦૧૪}}</ref><ref>{{cite web|last = Nahta|first = Komal|title = ‘Benny And Babloo’ Review|url = http://www.koimoi.com/reviews/benny-and-babloo-review/|publisher = Koimoi|date = ૧ ઓક્ટોબર ૨૦૧૦|access-date = ૧૨ ઓક્ટોબર ૨૦૧૪}}</ref> ૨૦૧૨માં, અનુરાગ કશ્યપની ફિલ્મ ''ગેંગ્સ ઓફ વાસેપુર - ભાગ ૧'' માં તેણીએ મુખ્ય અભિનય ભજવ્યો. આ ફિલ્મે તેણીને નવી ૧૧ ફિલ્મોનો પ્રસ્તાવ મળવામાં મદદ કરી.<ref>{{cite news|title = I am looking for a boyfriend, says Gangs of Wasseypur actress Richa Chadha|url = http://movies.ndtv.com/movie_story.aspx?Section=Movies&ID=ENTEN20120209161&subcatg=MOVIESINDIA&keyword=bollywood&nid=242560|newspaper = NDTV|access-date = 2015-08-04|archive-date = 2012-07-15|archive-url = https://web.archive.org/web/20120715035134/http://movies.ndtv.com/movie_story.aspx?section=Movies&Id=ENTEN20120209161&keyword=bollywood&subcatg=MOVIESINDIA&nid=242560|url-status = dead}}</ref> રિચાએ આ ફિલ્મમાં નગમા ખાતૂનની ભૂમિકા ભજવી. આ ફિલ્મને ૬૫માં કેન્સ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં રજૂ કરવામાં આવી હતી અને વિવેચકો દ્વારા ખૂબ જ વખણાયી હતી.<ref>{{cite web|title = Gangs of Wasseypur – Review|url = http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/criticreview/id/537934|author = Adarsh, Taran|publisher = Bollywood Hungama|date = ૨૨ જૂન ૨૦૧૨|access-date = ૨૫ માર્ચ ૨૦૧૩}}</ref><ref>{{cite web|title = Gangs of Wasseypur Review|url = http://www.nowrunning.com/movie/8887/bollywood.hindi/gangs-of-wasseypur/3769/review.htm|publisher = Now Running|first = Mansha|last = Rastogi|date = ૨૨ જૂન ૨૦૧૨|access-date = 2015-08-04|archive-date = 2016-01-16|archive-url = https://web.archive.org/web/20160116112036/http://www.nowrunning.com/movie/8887/bollywood.hindi/gangs-of-wasseypur/3769/review.htm|url-status = dead}}</ref> ''ગેંગ્સ ઓફ વાસેપુર - ભાગ ૨'' માં પણ તેણીએ નગમાનું પાત્ર ભજવ્યું. આ ફિલ્મના અભિનયને પણ વિવેચકોએ વખાણ્યો.<ref>{{cite web|title = Gangs of Wasseypur 2 – Review|url = http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-reviews/hindi/Gangs-of-Wasseypur-2/movie-review/15387551.cms|author = Mukherjee, Madhureeta|work = The Times of India|date = ૭ ઓગસ્ટ ૨૦૧૨|access-date = ૨૭ માર્ચ ૨૦૧૩}}</ref><ref>{{cite web|title = Gangs of Wasseypur 2 – Review|url = http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/criticreview/id/553285|author = Adarsh, Taran|publisher = Bollywood Hungama|date = ૭ ઓગસ્ટ ૨૦૧૨|access-date = ૨૭ માર્ચ ૨૦૧૩}}</ref> રિચાને શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેત્રી માટે ફિલ્મફેર પુરસ્કારનું નામાંકન મળ્યું<ref name="filmf 2014">{{cite news|title = 58th Idea Filmfare Awards nominations are here!|url = http://www.filmfare.com/news/58th-idea-filmfare-awards-nominations-are-here-2123.html|work = Filmfare|date = ૧૩ જાન્યુઆરી ૨૦૧૩|access-date = ૧૩ જાન્યુઆરી ૨૦૧૩}}</ref> અને શ્રેષ્ઠ અભિનેત્રી માટે ફિલ્મફેર વિવેચક પુરસ્કાર મળ્યો.<ref name="filmafare 2014">{{cite news|title = Winners of 58th Idea Filmfare Awards 2012|url = http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/4432/Winners+of+58th+Idea+Filmfare+Awards+2012|publisher = Bollywood Hungama|date = ૨૦ જાન્યુઆરી ૨૦૧૩|access-date = ૧૩ જાન્યુઆરી ૨૦૧૩}}</ref> ૨૦૧૨માં મૃગદીપ સિંહ લાંબા દ્વારા દિગ્દર્ષિત ફિલ્મ ''ફુર્કી'' માં રિચાએ અભિનય કર્યો જેમાં તેણે સ્ત્રી ડોન ''ભોલી પંજાબણ''નું પાત્ર ભજવ્યું. ત્યારબાદ તેણીએ અનુરાગ કશ્યપની ફિલ્મ ''શોર્ટ''નાં એક ભાગમાં ભૂમિકા ભજવી.<ref>{{cite web|last = Sen|first = Rajyasree|title = Movie review: Nawazuddin Siddiqui, Huma Qureishi steal the show in 'Shorts'|url = http://www.firstpost.com/bollywood/movie-review-nawazuddin-siddiqui-huma-qureishi-steal-the-show-in-shorts-955373.html|date = ૧૫ જુલાઇ ૨૦૧૩|access-date = ૧૨ ઓક્ટોબર ૨૦૧૪}}</ref> અહીં તેણીની ભૂમિકાને મિશ્ર પ્રતિસાદ સાંપડ્યો.<ref>{{cite web|title = Critics' review: Shorts is breathtaking to borderline bizarre|url = http://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/critics-review-shorts-is-breathtaking-to-borderline-bizarre/article1-1091319.aspx|publisher = Hindustan Times|date = ૧૫ જુલાઇ ૨૦૧૩|access-date = ૧૨ ઓક્ટોબર ૨૦૧૪|archive-date = 2014-03-13|archive-url = https://web.archive.org/web/20140313025220/http://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/critics-review-shorts-is-breathtaking-to-borderline-bizarre/article1-1091319.aspx|url-status = dead}}</ref> ત્યારબાદ રિચાએ સંજય લીલા ભણશાળીની ફિલ્મ ''ગોલીયોં કી રાસલીલા રામ-લીલા''માં રસિલાની ભૂમિકા ભજવી જે રોમિયો અને જૂલિએટ પર આધારિત હતી.<ref>{{cite news|title = Ram-Leela: movie review|url = http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-reviews/hindi/Ram-Leela/movie-review/25770699.cms|first = Meena|last = Iyer|work = The Times of India|access-date = ૧૧ ડિસેમ્બર ૨૦૧૩}}</ref><ref>{{cite web|title = Goliyon Ki Rasleela Ram-Leela review: Deepika-Ranveer's romance shines but doesn't soar!|url = http://www.rediff.com/movies/review/ram-leela-review-deepika-ranveers-romance-shines-but-doesnt-soar/20131115.htm|first = Sukanya|last = Verma|publisher = Rediff.com|access-date = ૧૧ ડિસેમ્બર ૨૦૧૩}}</ref> આ પાત્ર માટે શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેત્રી માટે તેણીએ આઇફા પુરસ્કારમાં નામાંકન મળ્યું. ૨૦૧૪માં રિચાએ નવનીત બહેલ દ્વારા દિગ્દર્શિત ''તમંચે'' ફિલ્મમાં બાબુ નામનું અપરાધી પાત્ર ભજવ્યું. આ પાત્ર માટે રિચાની અગાઉ ફિલ્મો કરતાં મિશ્ર પ્રતિભાવો સાંપડ્યા.<ref>{{cite web|title = Tamanchey Movie Review|url = http://movies.ndtv.com/movie-reviews/tamanchey-movie-review-1033|first = Saibal|last = Chatterjee|publisher = Rediff.com|access-date = ૧૫ ડિસેેમ્બર ૨૦૧૩|archive-date = 2015-05-05|archive-url = https://web.archive.org/web/20150505071522/http://movies.ndtv.com/movie-reviews/tamanchey-movie-review-1033|url-status = dead}}</ref> જોકે અમુક પ્રતિભાવોમાં અભિનયને વખાણવામાં આવ્યો.<ref>{{cite web|last = Basu|first = Mohar|title = Tamanchey Review|url = http://www.koimoi.com/reviews/tamanchey-review/|publisher = Koimoi|date = ૧૦ ઓક્ટોબર ૨૦૧૪|access-date = ૧૨ ઓક્ટોબર ૨૦૧૪}}</ref> મીરા નાયરની મેક્સિકન-અમેરિકન ફિલ્મ ''વર્ડ્સ વિથ ગોડ્સ''માં રિચાએ અભિનય આપ્યો. આ ફિલ્મ ૯ અલગ-અલગ દિગ્દર્શકો દ્વારા બનાવવામાં આવી હતી.<ref>{{cite web|author = Tushar Joshi, TNN Jul 1, 2012, 12.00AM IST|url = http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-07-01/cinema/32494325_1_mira-nair-short-film-richa-chadda|title = Richa Chadda goes international|publisher = The Times of India|date = ૧ જુલાઇ ૨૦૧૨|access-date = ૬ માર્ચ ૨૦૧૩|archive-date = 2013-04-11|archive-url = https://archive.today/20130411040242/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-07-01/cinema/32494325_1_mira-nair-short-film-richa-chadda|url-status = dead}}</ref><ref>{{cite web|url = http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/mira-nair-is-the-best-ive-worked-with-says-richa-chadda/|title = Mira Nair is the best I’ve worked with, says Richa Chadda|publisher = The Times of India|date = ૪ ઓક્ટોબર ૨૦૧૪|access-date = ૧૫ ઓક્ટોબર ૨૦૧૪}}</ref> રિચાએ ગોડ રૂમ નામનાં ભાગમાં આ ફિલ્મમાં અભિનય આપ્યો. ૭૧માં વેનિસ આંતરરાષ્ટ્રીય ફિલ્મ ફેસ્ટિવલની સ્પર્ધામાં આ ફિલ્મ બનાવવામાં આવી હતી.<ref name="Venice">{{cite web|url = http://www.labiennale.org/en/cinema/71st-festival/line-up/off-sel/out-of-competition/|title = International competition of feature films|access-date = ૧૦ ઓગસ્ટ ૨૦૧૪|work = Venice|archive-date = 2014-07-28|archive-url = https://web.archive.org/web/20140728222533/http://www.labiennale.org/en/cinema/71st-festival/line-up/off-sel/out-of-competition/|url-status = dead}}</ref> સૈબલ ચેટર્જીની ''મસાણ'' (૨૦૧૫)માં રિચાએ દેવી પાઠકનું પાત્ર ભજવ્યું છે. જે માટે તેની ઘણી પ્રશંસા કરાઇ છે.<ref>{{Cite web |url=http://movies.ndtv.com/movie-reviews/masaan-movie-review-1155 |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2015-08-04 |archive-date=2015-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150801180234/http://movies.ndtv.com/movie-reviews/masaan-movie-review-1155 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.rajeevmasand.com/reviews/our-films/straight-from-the-ghat/ |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2015-08-04 |archive-date=2015-07-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150728130921/http://www.rajeevmasand.com/reviews/our-films/straight-from-the-ghat/ |url-status=dead }}</ref><ref>http://www.hollywoodreporter.com/review/masaan-cannes-review-797795</ref> રિચા ''મેં ઔર ચાર્લ્સ'', જે ચાર્લ્સ શોભરાજ પર આધારિત છે, ફિલ્મમાં અભિનય કરી રહી છે.<ref>{{cite web|title = Richa Chadda: I like doing interesting characters|url = http://indianexpress.com/article/entertainment/play/doing-it-her-way/|work = Indianexpress|access-date = ૧૫ ઓક્ટોબર ૨૦૧૪}}</ref> રિચા હાલમાં ''ઔર દેવદાસ'' નામની ફિલ્મમાં અભિનય કરી રહી છે જ્યાં તે પારોનું પાત્ર ભજવે છે<ref name="Bollywood Hungama">{{cite web|title = Sudhir Mishra starts shooting Aur Devdas and not Pyaas|url = http://www.bollywoodhungama.com/news/2645903/Sudhir-Mishra-starts-shooting-Aur-Devdas-and-not-Pyaas|publisher = Bollywood Hungama|date = ૧૩ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૪|access-date = ૧૩ ઓક્ટોબર ૨૦૧૪}}</ref> અને પૂજા ભટ્ટની ''કેબ્રે''માં મુખ્ય અભિનય કરી રહી છે.<ref>{{cite news|title = Richa Chadha starts shooting for Pooja Bhatt’s ‘Cabaret’|url = http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/richa-chadha-stars-shooting-for-pooja-bhatts-cabaret/|access-date = ૨૩ જૂન ૨૦૧૫|work = The Indian Express|agency = Indo-Asian News Service|publisher = Indian Express Limited|date = ૯ જૂન ૨૦૧૫}}</ref> === અન્ય === ૨૦૧૪માં રિચાએ પિટા સંસ્થા માટે જાહેરાતમાં કામ કર્યું હતું અને લોકોને માંસાહારથી દૂર રહેવાની અને શાકાહાર તરફ વળવાના અભિયાનમાં ફાળો આપ્યો હતો.<ref>"[http://timesofindia.indiatimes.com/videos/lifestyle/Richa-Chadda-turns-mermaid-for-PETA-India/videoshow/30452601.cms Richa Chadda Turns Mermaid for PETA India]," Times of India, 20 February 2014.</ref> તે જ વર્ષમાં તેણીએ લેકમે ફેશન વીકમાં ભાગ લીધો હતો<ref>{{cite web|title = Richa Chadda to walk for Sounia Gohil at LFW|url = http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Richa-Chadda-to-walk-for-Sounia-Gohil-at-LFW/articleshow/31840988.cms|publisher = Times Of India|access-date = ૧૧ ઓક્ટોબર ૨૦૧૪}}</ref> અને ટ્રાયવલ ડિઝાસ્ટર નામના નાટકમાં અભિનય આપ્યો.<ref>{{cite web|title = Going cuckoo on stage!|url = http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/theatre/Going-cuckoo-on-stage/articleshow/40279135.cms|publisher = Times Of India|access-date = ૧૧ ઓક્ટોબર ૨૦૧૪}}</ref> પીટાના અભિયાનમાં ભાગ લઇને શાકાહારી બનવાના અભિયાનમાં જોડાવા છતાં તેણીએ [[મહારાષ્ટ્ર]] સરકારના ગૌમાંસ પરના પ્રતિબંધને વખોડી કાઢ્યો હતો.<ref>{{Cite web |url=http://www.indiawest.com/entertainment/bollywood/farhan-akhtar-vir-das-richa-chadda-and-others-slam-beef/article_a5d27ec6-c1ea-11e4-bf31-4fe4bffb21f5.html |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2015-08-04 |archive-date=2015-07-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150720065112/http://www.indiawest.com/entertainment/bollywood/farhan-akhtar-vir-das-richa-chadda-and-others-slam-beef/article_a5d27ec6-c1ea-11e4-bf31-4fe4bffb21f5.html |url-status=dead }}</ref> તેણીએ મિનિટ મેઇડ, ટાટા સ્કાય, આર્ચીસ ગેલેરી અને કેડબરી ડેરી ચોકલેટ વગેરે જાહેરાતોમાં કાર્ય કર્યું છે.<ref>{{cite web|title = Richa Chadda Overview in Koimoi|url = http://www.koimoi.com/actress/richa-chadda/|publisher = Koimoi|access-date = ૧૫ ઓક્ટોબર ૨૦૧૪}}</ref> == ફિલ્મોની યાદી == {| class="wikitable" |+કળ | style="background:#ffc;"| * | જાહેર ન થયેલ ફિલ્મો દર્શાવે છે |} {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- style="background:#ccc; text-align:center;" !scope="col"| વર્ષ !scope="col"| ફિલ્મ !scope="col"| પાત્ર !scope="col" class="unsortable" | નોંધ |- | ૨૦૦૮ ! scope="row"| ''ઓયે લક્કી! લક્કી ઓયે!'' | ડોલી | |- | ૨૦૧૦ ! scope="row"| ''બેન્ની એન્ડ બલ્લૂ'' | ફેડોરા | |- | ૨૦૧૨ ! scope="row"| ''ગેંગ્સ ઓફ વાસેપુર - ભાગ ૧'' | નગ્મા ખાતૂન | |- | ૨૦૧૨ ! scope="row"| ''ગેંગ્સ ઓફ વાસેપુર - ભાગ ૨'' | નગ્મા ખાતૂન | |- | ૨૦૧૩ ! scope="row"| ''ફુર્કે'' | ભોલી પંજાબણ | |- | ૨૦૧૩ ! scope="row"| ''શોર્ટ્સ'' | ગર્લફ્રેન્ડ | |- | ૨૦૧૩ ! scope="row"| ''ગોલિયોં કી રાસલીલા રામ-લીલા'' | રસિલા | |- | ૨૦૧૪ ! scope="row"| ''તમંચે'' | બાબુ | |- | ૨૦૧૪ ! scope="row"| ''૨૪: ઇન્ડિયા (ટેલિવિઝન ધારાવાહિક)'' | સપના | |- | ૨૦૧૪ ! scope="row"| ''વર્ડ્સ વિથ ગોડ'' | મેઘના | મીરા નાયરની ઇન્ડો-મેક્સિકન-અમેરિકન ફિલ્મ |- | ૨૦૧૫ ! scope="row"|''મસાણ'' | દેવી | ઇન્ડો-ફ્રેંચ પ્રસ્તુતિ<br>કેન્સ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ ૨૦૧૫માં રજૂઆત<br>FIPRESCI પુરસ્કાર વિજેતા<ref>{{cite news|title=Richa Chadda's Masaan won two awards at Cannes|url=http://m.hindustantimes.com/worldcinema/richa-chadda-starrer-masaan-bags-two-top-awards-at-cannes/article1-1350649.aspx}}{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | ૨૦૧૫ ! scope="row"|મેં ઓર ચાર્લ્સ |મીરા શર્મા | |- |૨૦૧૬ ! scope="row"|''ચોક એન ડસ્ટર'' |રીપોર્ટર | |- |૨૦૧૬ ! scope="row"|''સબરજીત'' |સુખપ્રિત |નામાંકન - ફિલ્મફેર પુરસ્કાર, શ્રેષ્ઠ સહ અભિનેત્રી |- |૨૦૧૭ ! scope="row" style="background:#ffc;"|''ઓર દેવદાસ'' {{dagger|alt=Film has yet to be released}} |પારો |નિર્માણ પૂર્ણ<ref>{{cite news|url=http://m.timesofindia.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Firstlook-Richa-Chadda-playing-de-glam-Paro/articleshow/41581114.cms|title=Richa in Sudhir Mishra's version of Devdas}}</ref> |- |૨૦૧૭ ! scope="row" style="background:#ffc;" |''કેબ્રે'' {{dagger|alt=Film has yet to be released}} | |નિર્માણ પૂર્ણ<ref>{{cite news|url=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/richa-chaddas-cabaret-goes-on-the-floor/|title=Pooja Bhatt's Cabaret goes on floors|archive-url=https://web.archive.org/web/20150730100025/http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/richa-chaddas-cabaret-goes-on-the-floor/|archive-date=2015-07-30|access-date=2015-08-04|url-status=dead}}</ref> |- |૨૦૧૭ ! scope="row" style="background:#ffc;" | ''લવ સોનિયા'' {{dagger|alt=Film has yet to be released}} |માધુરી |નિર્માણ હેઠળ<ref>[http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/richa-chadha-starts-shooting-for-love-sonia-2787856/</ref> |- |૨૦૧૭ ! scope="row" style="background:#ffc;" | ''ફુર્કે ૨'' {{dagger|alt=Film has yet to be released}} |ભોલી પંજાબણ |નિર્માણ હેઠળ<ref>[http://m.timesofindia.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Richa-Chadha-gets-ready-for-Fukrey-2-with-special-diet-/articleshow/54934519.cms</ref> |} == પુરસ્કાર અને સન્માન == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! width=5%|વર્ષ ! width=20%|ફિલ્મ ! width=30%|પુરસ્કાર ! width=29%|વર્ગ ! width=15%|પરિણામ ! width=1%|સંદર્ભ |- | rowspan="5"| ૨૦૧૩ | rowspan="5"| ''ગેંગ્સ ઓફ વાસેપુર'' | rowspan="2"|ફિલ્મફેર પુરસ્કાર | શ્રેષ્ઠ અભિનેત્રી ફિલ્મફેર વિવેચન | {{won}} | <ref name="filmafare 2014"></ref> |- | ફિલ્મ ફેર શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેત્રી | rowspan="4" {{nom}} | <ref name="filmf 2014"></ref> |- | સ્ક્રિન પુરસ્કારો | શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેત્રી | <ref>{{cite web|title=Nominations of 19th Screen Awards|url=http://screen.indianexpress.com/screenawards2013/nominations.php|publisher=Screen India|access-date=૧૮ ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૩|archive-date=2013-02-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20130208124031/http://screen.indianexpress.com/screenawards2013/nominations.php|url-status=dead}}</ref> |- | સ્ટારડસ્ટ પુરસ્કાર | શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેત્રી | <ref>{{cite web|title=Nominations of Stardust Awards 2014|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/4437|publisher=Bollywood Hungama|access-date=૧૮ ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૩}}</ref> |- | ઝી સિને પુરસ્કાર | શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેત્રી | <ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/3007 |title=Winners of Zee Cine Awards 2012 |publisher=Bollywood Hungama |date=૨૩ જાન્યુઆરી ૨૦૧૨ |access-date=૧૬ ડિસેમ્બર ૨૦૧૨}}</ref> |- | rowspan="5"| ૨૦૧૪ | rowspan="2"| ''ફુર્કે'' | સ્ક્રિન પુરસ્કાર | રમુજી પાત્રમાં શ્રેષ્ઠ અભિનય | {{won}} | <ref>{{cite web|title=Winners of 20th Screen Awards|url=http://screenawards.indianexpress.com/|publisher=Screen Awards|access-date=૧૮ ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૩|archive-date=2014-03-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20140313230740/http://screenawards.indianexpress.com/|url-status=dead}}</ref> |- | સ્ટાર ગિલ્ડ પુરસ્કકાર | નકારાત્મક પાત્રમાં શ્રેષ્ઠ અભિનય | rowspan="4" {{nom}} | <ref name="Guild 2014">{{cite news|title=Nominations for Renault Star Guild Awards 2014|url=http://www.filmibeat.com/bollywood/news/2014/renault-star-guild-awards-2014-nominees-list-129818.html|publisher=filmibeat|access-date=૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૪}}</ref> |- | rowspan="3"| ''ગોલિંયો કી રાસલીલા રામ-લીલા'' | સ્ટાર ગિલ્ડ પુરસ્કાર | સહાયક પાત્રમાં શ્રેષ્ઠ અભિનય | <ref name="Guild 2014"/> |- | ઇન્ટરનેશનલ ઇન્ડિયન ફિલ્મ એકેદમી પુરસ્કાર | IIFA શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેત્રી | <ref>{{cite news|title=IIFA 2014 Nominations|url=http://www.iifa.com/nominations/|publisher=IIFA|access-date=૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૪|archive-date=2014-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20140822034114/http://iifa.com/nominations/|url-status=dead}}</ref> |- | સ્ક્રિન પુરસ્કાર | શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેત્રી | <ref>{{cite web|title=Nominations of 20th Screen Awards|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/6002/|publisher=Bollywood Hungama|access-date=૧૮ ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૩}}</ref> |- | ૨૦૧૫ ! ''મસાણ'' | સ્ટારડસ્ટ પુરસ્કાર | | {{won}} |<ref>{{cite web|url=http://movies.ndtv.com/bollywood/stardust-awards-2016-complete-list-of-winners-1257753|title=Winners of Stardust Awards|publisher=Movies NDTV|access-date=૧૯ જાન્યુઆરી ૨૦૧૬}}</ref> |- | ૨૦૧૭ ! ''સબરજીત'' | સ્ટારડસ્ટ પુરસ્કાર | શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેત્રી | {{nom}} |<ref>{{cite web|url=http://www.filmfare.com/awards/filmfare-awards-2017/nominations|title=Nominations for Filmfare Awards|publisher=Filmfare|}}</ref> |} == સંદર્ભ == {{reflist|30em}} == બાહ્ય કડીઓ == {{Commons category|Richa Chadda|રિચા ચઢ્ઢા}} * {{official website|http://www.richachadha.com}} * {{IMDb name|id=3190246}} [[શ્રેણી:ભારતીય અભિનેત્રી]] [[શ્રેણી:જીવિત લોકો]] [[શ્રેણી:૧૯૮૬માં જન્મ]] cbdqymk5fuudg7swbbbnjywntog5rzi 0 69282 906294 901277 2026-10-12T19:03:50Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 906294 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious building | name = જલારામ બાપા મંદિર, વીરપુર | native_name = | native_name_lang = | image = Jalaram Bapa Idol.JPG | alt = | caption = જલારામ બાપા મંદિરની મૂર્તિ, વીરપુર | map_type = India Gujarat | map_size = | map_alt = | map_relief = | map_caption = | coordinates = {{coord|21|45|15|N|70|37|20|E|type:landmark_region:IN|display=inline}} | coordinates_footnotes = | religious_affiliation = [[હિંદુ]] | locale = | location = [[વીરપુર (રાજકોટ)|વીરપુર]] | deity = [[જલારામ બાપા]] | rite = | sect = | tradition = | festival = જલારામ જયંતિ | cercle = | sector = | municipality = | district = [[રાજકોટ જિલ્લો|રાજકોટ]] | territory = | prefecture = | state = [[ગુજરાત]] | province = | region = | country = [[ભારત]] | administration = | consecration_year = | organisational_status = <!-- or | organizational_status = --> | functional_status = | heritage_designation = | ownership = | governing_body = | leadership = | bhattaraka = | patron = | website = | architect = | architecture_type = | architecture_style = | founded_by = | creator = | funded_by = | general_contractor = | established = | groundbreaking = | year_completed = | construction_cost = | date_demolished = <!-- or | date_destroyed = --> | facade_direction = | capacity = | length = | width = | width_nave = | interior_area = | height_max = | dome_quantity = | dome_height_outer = | dome_height_inner = | dome_dia_outer = | dome_dia_inner = | minaret_quantity = | minaret_height = | spire_quantity = | spire_height = | site_area = | temple_quantity = ૧ | monument_quantity = | shrine_quantity = | inscriptions = | materials = | elevation_m = <!-- or | elevation_ft = --> | elevation_footnotes = | nrhp = | designated = | added = | refnum = | footnotes = }} '''વીરપુર''' [[ભારત]] દેશના [[ગુજરાત]] રાજ્યના [[સૌરાષ્ટ્ર]] પ્રદેશના [[રાજકોટ જિલ્લો|રાજકોટ જિલ્લા]]ના [[જેતપુર તાલુકો|જેતપુર તાલુકા]]માં આવેલું ગામ છે. અહીંથી [[રાજકોટ]]થી [[જૂનાગઢ]] જતા રેલ્વે માર્ગ તેમ જ રાજ્ય ધોરી માર્ગ પસાર થાય છે. == જલારામબાપા મંદિર == આ નાનકડું ગામ આજે પૂજનીય સંત શ્રી [[જલારામ બાપા]]ને કારણે ગુજરાતનું યાત્રાધામ બન્યું છે. અહીં જલારામ મંદિર દ્વારા ચાલતા અન્નક્ષેત્રમાં જેટલા વ્યક્તિ જમવા આવે, તે બધાને પ્રસાદ તરીકે જમાડવામાં આવે છે. આ પેટે કશું પણ લેવામાં આવતું નથી. હવે તો અહીંના ટ્રસ્ટે કોઇપણ પ્રકારનું દાન સ્વીકારવાનું પણ બંધ કરેલ છે.<ref name=b>{{cite book|title=Sages Through Ages - Volume IV: India's Heritage By K. K. Nair|year=૨૦૦૭|url=http://books.google.com/books?id=-AMWIzs7uzsC&pg=PA23&dq=jalaram+bapa&hl=en&sa=X&ei=0gwPT76fCsrNrQfExMD0AQ&ved=0CDoQ6AEwAQ#v=onepage&q=jalaram%20bapa&f=false}}</ref><ref name="gujarattourism.com">{{cite web|url=http://www.gujarattourism.com/destination/details/10/210|title=Virpur, Rajkot, Tourism Hubs, Gujarat, India|publisher=|access-date=૧૧ જૂન ૨૦૧૬|archive-date=2017-11-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20171106232139/http://www.gujarattourism.com/destination/details/10/210|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.jaijaliyaan.com/|title=:: Jai Jalaram :: Jalaram Bapa (Jaliyaan) residing in virpur, gujarat|publisher=|access-date=૧૧ જૂન ૨૦૧૬|archive-date=2011-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20110925105727/http://www.jaijaliyaan.com/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.shreejalarammandir.org|title=Home|publisher=|access-date= ૧૧ જૂન ૨૦૧૬}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.myoksha.com/jalaram-bapa/|title=Jalaram Bapa Temple - Virpur - Myoksha|date=૧૧ એપ્રિલ ૨૦૧૬|publisher=|access-date=૧૧ જૂન ૨૦૧૬}} {{Dead link|date=ઑક્ટોબર 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == સંદર્ભ == {{Reflist}} {{જેતપુર તાલુકામાં આવેલાં ગામો}} {{ગુજરાત ગામ સ્ટબ}} [[શ્રેણી:ધાર્મિક સ્થળો]] [[શ્રેણી:યાત્રાધામ]] [[શ્રેણી:જેતપુર તાલુકો]] [[શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર]] 56q2ybjmifhih0dzf0rwasxza7morlb 3 72087 906296 903202 2026-10-12T19:08:50Z Gazal world 28391 To do 906296 wikitext text/x-wiki {{ચર્ચાપાનું}} {{To do |inner=ઑગસ્ટ કોમ્ત (ગુ.વિ. ખંડ ૫ (૧૯૯૩; કોન્ત, ઑગસ્ત; p. ૨૭૧); [[w:en:Georg Simmel|જ્યોર્જ ઝિમેલ]] (ગુ.વિ. ખંડ ૮; p. ૩૫); [For A.B Purani's biography of Manilal, [https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/47195/ Thesis] (p. 92) & Thaker's Jivanrang p. 99], [https://www.govardhanramtripathi.com/ebooks/Dr_Kantilal_Pandya_Commemoration.pdf Dr Kantilal Pandya Commemoration] * '''[[મેસ્લોનો જરૂરિયાતોનો કોટિક્રમ]]''' [[સામાજિક વિભેદીકરણ]], [[સામાજિક સ્તરીકરણ]], [[સામાજિક ગતિશીલતા]] * [[સમુદાય]] (સામાજિક), [[સામાજિક જૂથ]], [[સામાજિક વર્ગ]], [[સામાજિક ભુમિકા]], [[સામાજિક સંઘર્ષ]], [[સામાજિક દબાણ]], [[જ્ઞાનનું સમાજશાસ્ત્ર]] * [[:શ્રેણી:સામાજિક પ્રક્રિયાઓ]], [[:શ્રેણી:સામાજિક સંસ્થાઓ]] * [[સભ્ય:Gazal world/બાળમનોવિજ્ઞાન]], [[સભ્ય:Gazal world/ગ્રીક તત્વચિંતન]], [[સભ્ય:Gazal world/હિંદુ તત્ત્વજ્ઞાન]] * [https://rekhtagujarati.org/ebooks/buddhiprakash-04-magazines-44 સહાનુભૂતિ] |nocats=yes |nopreload=yes |small=yes }} {{To do |inner= તોશીહીદે માસૂકાવા ([[w:en:Toshihide Maskawa|Toshihide Maskawa]]), માકોતો કોબાયાશી ([[w:en:Makoto Kobayashi (physicist)|Makoto Kobayashi]]), યોઈચીરો નામબુ ([[w:en:Yoichiro Nambu|Yoichiro Nambu]]), શીનઈચીરો તોમોનાગા ([[w:en:Shin'ichirō Tomonaga|Shin'ichirō Tomonaga]]) |nocats=yes |nopreload=yes |small=yes }} {{To do |inner= [https://gujarativishwakosh.org/બીટારોધકો બીટારોધકો], [પ્રોપેનોલોલ https://gujarativishwakosh.org/બીટારોધકો] |nocats=yes |nopreload=yes |small=yes }} == Mahatma Gandhi 2020 edit-a-thon: Token of appreciation == <div style=" border-left:12px blue ridge; padding-left:18px;box-shadow: 10px 10px;box-radius:40px;>[[File:Mahatma-Gandhi, studio, 1931.jpg|right|50px]] Namaste, we would like to thank you for participating in [[:m: Mahatma Gandhi 2020 edit-a-thon|Mahatma Gandhi 2020 edit-a-thon]]. Your participation made the edit-a-thon fruitful. Now, we are sending a token of appreciation to them who contributed to this event. Please fill the Google form for providing your personal information as soon as possible. After getting the addresses we can proceed further. Please find the form [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfyc-GyLOV8YsT0bKKuZlTvja4Kv2ifmZMvU5FdfI0g6C93BQ/viewform here]. [[સભ્ય:Nitesh (CIS-A2K)|Nitesh (CIS-A2K)]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Nitesh (CIS-A2K)|ચર્ચા]]) ૨૩:૩૯, ૨૬ ઓક્ટોબર ૨૦૨૦ (IST) </div> == Festive Season 2020 edit-a-thon == <div style=" border-left:12px red ridge; padding-left:18px;box-shadow: 10px 10px;box-radius:40px;>[[File:Rangoli on Diwali 2020 at Moga, Punjab, India.jpg|right|160px]] Dear editor, Hope you are doing well. First of all, thank you for your participation in [[:m: Mahatma Gandhi 2020 edit-a-thon|Mahatma Gandhi 2020 edit-a-thon]]. <br>Now, CIS-A2K is going to conduct a 2-day-long '''[[:m: Festive Season 2020 edit-a-thon|Festive Season 2020 edit-a-thon]]''' to celebrate Indian festivals. We request you in person, please contribute in this event too, enthusiastically. Let's make it successful and develop the content on our different Wikimedia projects regarding festivities. Thank you [[User:Nitesh (CIS-A2K)|Nitesh (CIS-A2K)]] ([[User talk:Nitesh (CIS-A2K)|talk]]) 18:22, 27 November 2020 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_(CIS-A2K)/Festive_season_2020_edit-a-thon_Participants&oldid=20720417 --> == Reminder: Festive Season 2020 edit-a-thon == Dear Wikimedians, Hope you are doing well. This message is to remind you about "[[Festive Season 2020 edit-a-thon|Festive Season 2020 edit-a-thon]]", which is going to start from tonight (5 December) 00:01 am and will run till 6 December, 11:59 pm IST. <br/><br/> Please give some time and provide your support to this event and participate. You are the one who can make it successful! Happy editing! Thank You [[User:Nitesh (CIS-A2K)|Nitesh (CIS-A2K)]] ([[User talk:Nitesh (CIS-A2K)|talk]]) 15:53, 4 December 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Satpal_(CIS-A2K)/Festive_Season_2020_Participants&oldid=20746996 --> == Token of appreciation: Festive Season 2020 edit-a-thon == <div style=" border-left:12px red ridge; padding-left:18px;box-shadow: 10px 10px;box-radius:40px;>[[File:Rangoli on Diwali 2020 at Moga, Punjab, India.jpg|right|110px]] Hello, we would like to thank you for participating in [[:m: Festive Season 2020 edit-a-thon|Festive Season 2020 edit-a-thon]]. Your contribution made the edit-a-thon fruitful and successful. Now, we are taking the next step and we are planning to send a token of appreciation to them who contributed to this event. Please fill the given Google form for providing your personal information as soon as possible. After getting the addresses we can proceed further. Please find the form [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScBp37KHGhzcSTVJnNU7PSP_osgy5ydN2-nhUplrZ6aD7crZg/viewform here]. Thank you [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૧૫:૨૨, ૧૪ ડિસેમ્બર ૨૦૨૦ (IST) </div> <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_(CIS-A2K)/list/Festive_Season_2020_Participants&oldid=20811654 --> == Reminder: Wikipedia 20th celebration "the way I & my family feels" == <div style="border:4px red ridge; background:#fcf8de; padding:8px;> '''Greetings,''' A very Happy New Year 2021. As you know this year we are going to celebrate Wikipedia's 20th birthday on 15th January 2021, to start the celebration, I like to invite you to participate in the event titled '''"[https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikipedia_20th_celebration_the_way_I_%26_my_family_feels Wikipedia 20th celebration the way I & my family feels]"''' The event will be conducted from 1st January 2021 till 15th January and another one from 15th January to 14th February 2021 in two segments, details on the event page. Please have a look at the event page: ''''"[https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikipedia_20th_celebration_the_way_I_%26_my_family_feels Wikipedia 20th celebration the way I & my family feels]"''' Let's all be creative and celebrate Wikipedia20 birthday, '''"the way I and my family feels"'''. If you are interested to contribute please participate. Do feel free to share the news and ask others to participate. [[સભ્ય:Marajozkee|Marajozkee]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Marajozkee|ચર્ચા]]) ૨૦:૨૦, ૧ જાન્યુઆરી ૨૦૨૧ (IST) </div> == Book inquiry == I am not exactly sure how wikipedia works, however I was curious if anyone can give me copy of 'Aapno Vedik Varso' by Parmanand Gandhi that is listed on https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%B5%E0%AA%BF%E0%AA%95%E0%AA%BF%E0%AA%AA%E0%AB%80%E0%AA%A1%E0%AA%BF%E0%AA%AF%E0%AA%BE:%E0%AA%B8%E0%AA%82%E0%AA%A6%E0%AA%B0%E0%AB%8D%E0%AA%AD_%E0%AA%B5%E0%AA%BF%E0%AA%A8%E0%AA%BF%E0%AA%AE%E0%AA%AF_%E0%AA%AA%E0%AA%B0%E0%AA%BF%E0%AA%AF%E0%AB%8B%E0%AA%9C%E0%AA%A8%E0%AA%BE/%E0%AA%AA%E0%AB%81%E0%AA%B8%E0%AB%8D%E0%AA%A4%E0%AA%95_%E0%AA%B8%E0%AB%82%E0%AA%9A%E0%AB%80 this page Thanks == Wikimedia Wikimeet India 2021 Program Schedule: You are invited 🙏 == [[File:WMWMI logo 2.svg|right|150px]] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Hello {{BASEPAGENAME}}, Hope this message finds you well. [[:m:Wikimedia Wikimeet India 2021|Wikimedia Wikimeet India 2021]] will take place from '''19 to 21 February 2021 (Friday to Sunday)'''. Here is some quick important information: * A tentative schedule of the program is published and you may see it [[:m:Wikimedia Wikimeet India 2021/Program|here]]. There are sessions on different topics such as Wikimedia Strategy, Growth, Technical, etc. You might be interested to have a look at the schedule. * The program will take place on Zoom and the sessions will be recorded. * If you have not registered as a participant yet, please register yourself to get an invitation, The last date to register is '''16 February 2021'''. * Kindly share this information with your friends who might like to attend the sessions. Schedule : '''[[:m:Wikimedia Wikimeet India 2021/Program|Wikimeet program schedule]]'''. Please register '''[[:m:Wikimedia Wikimeet India 2021/Registration|here]]'''. Thanks<br/> On behalf of Wikimedia Wikimeet India 2021 Team </div> <!-- Message sent by User:Jayantanth@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Wikimeet_India_2021/list/active&oldid=21060878 --> == WMF Board Governance meeting Gujarati community on March 7 (Sunday) from 12 pm to 1 pm == The Wikimedia Foundation Board of Trustees is organizing a call for feedback about community selection processes between February 1 and March 14. While the Wikimedia Foundation and the movement have grown about five times in the past ten years, the Board’s structure and processes have remained basically the same. As the Board is designed today, we have a problem of capacity, performance, and lack of representation of the movement’s diversity. Our current processes to select individual volunteer and affiliate seats have some limitations. Direct elections tend to favor candidates from the leading language communities, regardless of how relevant their skills and experience might be in serving as a Board member, or contributing to the ability of the Board to perform its specific responsibilities. It is also a fact that the current processes have favored volunteers from North America and Western Europe. As a matter of fact, there had only been one member who served on the Board, from South Asia, in more than fifteen years of history. In the upcoming months, we need to renew three community seats and appoint three more community members in the new seats. This call for feedback is to see what processes can we all collaboratively design to promote and choose candidates that represent our movement and are prepared with the experience, skills, and insight to perform as trustees? In this regard, a meeting with the Gujarati community has been scheduled to discuss the proposed ideas and collect your thoughts and feedback. The meeting is on March 7 (Sunday) from 12 pm to 1 pm. The link to join is, https://meet.google.com/ocv-stgm-syb. Please ping me if you have any questions. The ideas will be explained in Gujarati, and you can share your thoughts in Gujarati. Looking forward to your participation. [[User:KCVelaga (WMF)|KCVelaga (WMF)]], ૧૯:૪૪, ૪ માર્ચ ૨૦૨૧ (IST) <!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&oldid=21182906 --> == 2021 Wikimedia Foundation Board elections: Eligibility requirements for voters == Greetings, The eligibility requirements for voters to participate in the 2021 Board of Trustees elections have been published. You can check the requirements on [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021#Eligibility_requirements_for_voters|this page]]. You can also verify your eligibility using the [https://meta.toolforge.org/accounteligibility/56 AccountEligiblity tool]. [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૨૧:૫૭, ૩૦ જૂન ૨૦૨૧ (IST) <small>''Note: You are receiving this message as part of outreach efforts to create awareness among the voters.''</small> <!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&oldid=21669859 --> == Feedback for Mini edit-a-thons == Dear Wikimedian, Hope everything is fine around you. If you remember that A2K organised [[:Category: Mini edit-a-thons by CIS-A2K|a series of edit-a-thons]] last year and this year. These were only two days long edit-a-thons with different themes. Also, the working area or Wiki project was not restricted. Now, it's time to grab your feedback or opinions on this idea for further work. I would like to request you that please spend a few minutes filling this form out. You can find the form link [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdNw6NruQnukDDaZq1OMalhwg7WR2AeqF9ot2HEJfpeKDmYZw/viewform here]. You can fill the form by 31 August because your feedback is precious for us. Thank you [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૦૦:૨૮, ૧૭ ઓગસ્ટ ૨૦૨૧ (IST) <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_(CIS-A2K)/Mini_edit-a-thon_Participants&oldid=21886141 --> == Mahatma Gandhi 2021 edit-a-thon to celebrate Mahatma Gandhi's birth anniversary == [[File:Mahatma Gandhi 2021 edit-a-thon poster 2nd.pdf|thumb|100px|right|Mahatma Gandhi 2021 edit-a-thon]] Dear Wikimedian, Hope you are doing well. Glad to inform you that A2K is going to conduct a mini edit-a-thon to celebrate Mahatma Gandhi's birth anniversary. It is the second iteration of Mahatma Gandhi mini edit-a-thon. The edit-a-thon will be on the same dates 2nd and 3rd October (Weekend). During the last iteration, we had created or developed or uploaded content related to Mahatma Gandhi. This time, we will create or develop content about Mahatma Gandhi and any article directly related to the Indian Independence movement. The list of articles is given on the [[:m: Mahatma Gandhi 2021 edit-a-thon|event page]]. Feel free to add more relevant articles to the list. The event is not restricted to any single Wikimedia project. For more information, you can visit the event page and if you have any questions or doubts email me at nitesh@cis-india.org. Thank you [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૨૩:૦૨, ૨૮ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૧ (IST) <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_(CIS-A2K)/Mini_edit-a-thon_Participants&oldid=21886141 --> == ''WLWSA-2021 Newsletter #6 (Request to provide information)'' == <div style="background-color:#FAC1D4; padding:10px"> <span style="font-size:200%;">'''Wiki Loves Women South Asia 2021'''</span> <br/>'''September 1 - September 30, 2021''' <span style="font-size:120%; float:right;">[[metawiki:Wiki Loves Women South Asia 2021|<span style="font-size:10px;color:red">''view details!''</span>]]</span> </div> <div style="background-color:#FFE7EF; padding:10px; font-size:1.1em;">[[File:Wiki_Loves_Women_South_Asia.svg|right|frameless]]Thank you for participating in the Wiki Loves Women South Asia 2021 contest. Please fill out <span class="plainlinks">[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSc7asgxGgxH_6Y_Aqy9WnrfXlsiU9fLUV_sF7dL5OyjkDQ3Aw/viewform?usp=sf_link '''this form''']</span> and help us to complete the next steps including awarding prizes and certificates. <small>If you have any questions, feel free to reach out the organizing team via emailing [[metawiki:Special:EmailUser/Hirok_Raja|@here]] or discuss on [[metawiki:Talk:Wiki Loves Women South Asia 2021|the Meta-wiki talk page]]</small> ''Regards,'' <br/>[[metawiki:Wiki Loves Women South Asia 2021|'''''Wiki Loves Women Team''''']] <br/>૧૨:૦૦, ૧૭ નવેમ્બર ૨૦૨૧ (IST) <!-- sent by [[User:Hirok Raja|Hirok Raja]] --> </div> == સ્કેનર ઉપયોગ માટે અનુમતિ == નમસ્તે, સ્કેનર માટે નિવેદન કરેલ છે, કૃપયા યથાયોગ્ય કાર્યવાહી કરશોજી. <b><span style="border:1px dashed DarkOrange;padding:0.25em;margin:0.1em;text-shadow:2px 2px 3px Gray;font-size=75%;">લિ., [[સભ્ય:NehalDaveND|<font color="Red">નેહલ</font>]]&nbsp;[[User talk:NehalDaveND|<font color="DodgerBlue">દવે</font>]]</span></b> ૧૦:૦૩, ૧ જાન્યુઆરી ૨૦૨૨ (IST) == WLWSA'21 બાર્નસ્ટાર == <div style="display:flex;flex-direction:row; flex-wrap:wrap; justify-content: center; align-items: center; border-radius: 5px; border:1px solid #FAC1D4; padding:10px;gap:10px;"> <div style="flex:0 0 200px;">[[File:WLWSA 2021 Barnstar.svg|200px|link=|બાર્નસ્ટાર]]</div> <div style="flex:1 0 300px; text-align: left; vertical-align:middle;"> <span style="font-size: 1.5em;">'''વિકિ લવ્સ વુમન દક્ષિણ એશિયા ૨૦૨૧ બાર્નસ્ટાર'''</span><br> પ્રિય Gazal world,<br> [[વિકિપીડિયા:વિકિ લવ્સ વુમન ૨૦૨૧|વિકિ લવ્સ વુમન દક્ષિણ એશિયા ૨૦૨૧]]માં ભાગ લેવા માટે આભાર. આ પ્રતિયોગિતામાં તમારા એકથી વધુ લેખો સ્વિકૃત કરવામાં આવ્યા છે. આ બાર્નસ્ટાર તમારા યોગદાનની કદરરુપે આપવામાં આવ્યો છે. પ્રતિયોગિતામાં તમે આપેલા યોગદાનથી વિકિપીડિયા સમૃદ્ધ બન્યું છે અને અમે આશા રાખીએ છીએ કે ભવિષ્યમાં પણ તમે તમારું યોગદાન આપતા રહેશો. <br />આભાર, <br />'''કાર્તિક મિસ્ત્રી''' <br />સ્થાનિક સંચાલક, વિકિ લવ્સ વુમન દક્ષિણ એશિયા ૨૦૨૧ <br />૧૨:૩૫, ૧ જાન્યુઆરી ૨૦૨૨ (IST) </div> </div> [[User:KartikMistry|કાર્તિક]] ^{[[User talk:KartikMistry|ચર્ચા]]} ૧૨:૪૬, ૧ જાન્યુઆરી ૨૦૨૨ (IST) == લિપિ સંપાદન == કેમ છો મિત્ર ! ગુજરાતી વિકિપીડિયા પર મેં આપના દ્વારા સંપાદિત અંગ્રેજી લેખ ''[[:en:Shav Vahini Ganga|'''Shav Vahini Ganga''']]''નો અનુવાદ કરેલ છે. લેખની ચકાસણી કરી જરૂરી સુધારા વધારા માટે આપની મદદ ઈચ્છું છું. --[[સભ્ય:Vijay Barot|Vijay Barot]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Vijay Barot|ચર્ચા]]) ૨૩:૨૦, ૧૨ જાન્યુઆરી ૨૦૨૨ (IST) :{{doing}} --[[સભ્ય:Gazal world|Gazal world]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Gazal world|ચર્ચા]]) ૧૬:૧૩, ૨૫ માર્ચ ૨૦૨૨ (IST) == International Mother Language Day 2022 edit-a-thon == Dear Wikimedian, CIS-A2K announced [[:m:International Mother Language Day 2022 edit-a-thon|International Mother Language Day]] edit-a-thon which is going to take place on 19 & 20 February 2022. The motive of conducting this edit-a-thon is to celebrate International Mother Language Day. This time we will celebrate the day by creating & developing articles on local Wikimedia projects, such as proofreading the content on Wikisource, items that need to be created on Wikidata [edit Labels & Descriptions], some language-related content must be uploaded on Wikimedia Commons and so on. It will be a two-days long edit-a-thon to increase content about languages or related to languages. Anyone can participate in this event and editors can add their names [https://meta.wikimedia.org/wiki/International_Mother_Language_Day_2022_edit-a-thon#Participants here]. Thank you [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૧૮:૪૩, ૧૫ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૨ (IST) <small>On behalf of [[User:Nitesh (CIS-A2K)]]</small> <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_(CIS-A2K)/Mini_edit-a-thon_Participants&oldid=21886141 --> == International Women's Month 2022 edit-a-thon == Dear Wikimedians, Hope you are doing well. Glad to inform you that to celebrate the month of March, A2K is to be conducting a mini edit-a-thon, International Women Month 2022 edit-a-thon. The dates are for the event is 19 March and 20 March 2022. It will be a two-day long edit-a-thon, just like the previous mini edit-a-thons. The edits are not restricted to any specific project. We will provide a list of articles to editors which will be suggested by the Art+Feminism team. If users want to add their own list, they are most welcome. Visit the given [[:m:International Women's Month 2022 edit-a-thon|link]] of the event page and add your name and language project. If you have any questions or doubts please write on [[:m:Talk:International Women's Month 2022 edit-a-thon|event discussion page]] or email at nitesh@cis-india.org. Thank you [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૧૮:૨૩, ૧૪ માર્ચ ૨૦૨૨ (IST) <small>On behalf of [[User:Nitesh (CIS-A2K)]]</small> <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_(CIS-A2K)/Mini_edit-a-thon_Participants&oldid=21886141 --> == ''WLWSA-2021 Newsletter #7 (Request to provide information)'' == <div style="background-color:#FAC1D4; padding:10px"> <span style="font-size:200%;">'''Wiki Loves Women South Asia 2021'''</span> <br/>'''September 1 - September 30, 2021''' <span style="font-size:120%; float:right;">[[metawiki:Wiki Loves Women South Asia 2021|<span style="font-size:10px;color:red">''view details!''</span>]]</span> </div> <div style="background-color:#FFE7EF; padding:10px; font-size:1.1em;">[[File:Wiki_Loves_Women_South_Asia.svg|right|frameless]]Thank you for participating in the Wiki Loves Women South Asia 2021 contest. Unfortunately, your information has not reached us. Please fill out <span class="plainlinks">[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSc7asgxGgxH_6Y_Aqy9WnrfXlsiU9fLUV_sF7dL5OyjkDQ3Aw/viewform?usp=sf_link '''this form''']</span> and help us to complete the next steps including awarding prizes and certificates. <small>If you have any questions, feel free to reach out the organizing team via emailing [[metawiki:Special:EmailUser/Aishik_Rehman|@here]] or discuss on [[metawiki:Talk:Wiki Loves Women South Asia 2021|the Meta-wiki talk page]]</small> ''Regards,'' <br/>[[metawiki:Wiki Loves Women South Asia 2021|'''''Wiki Loves Women Team''''']] <br/>૧૯:૦૭, ૧ એપ્રિલ ૨૦૨૨ (IST) </div> <!-- Message sent by User:MdsShakil@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:MdsShakil/WLWSA2021&oldid=23091023 --> == June Month Celebration 2022 edit-a-thon == Dear User, CIS-A2K is announcing June month mini edit-a-thon which is going to take place on 25 & 26 June 2022 (on this weekend). The motive of conducting this edit-a-thon is to celebrate June Month which is also known as pride month. This time we will celebrate the month, which is full of notable days, by creating & developing articles on local Wikimedia projects, such as proofreading the content on Wikisource if there are any, items that need to be created on Wikidata [edit Labels & Descriptions], some June month related content must be uploaded on Wikimedia Commons and so on. It will be a two-days long edit-a-thon to increase content about the month of June or related to its days, directly or indirectly. Anyone can participate in this event and the link you can find [[:m: June Month Celebration 2022 edit-a-thon|here]]. Thank you [[User:Nitesh (CIS-A2K)|Nitesh (CIS-A2K)]] ([[User talk:Nitesh (CIS-A2K)|talk]]) 12:46, 21 June 2022 (UTC) <small>On behalf of [[User:Nitesh (CIS-A2K)]]</small> <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_(CIS-A2K)/list/Festive_Season_2020_Participants&oldid=20811654 --> == સ્કેનર માટે નિવેદન == નમસ્તે, https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%B5%E0%AA%BF%E0%AA%95%E0%AA%BF%E0%AA%AA%E0%AB%80%E0%AA%A1%E0%AA%BF%E0%AA%AF%E0%AA%BE:%E0%AA%9A%E0%AB%8B%E0%AA%A4%E0%AA%B0%E0%AB%8B#%E0%AA%B8%E0%AB%8D%E0%AA%95%E0%AB%87%E0%AA%A8%E0%AA%B0_%E0%AA%AE%E0%AA%BE%E0%AA%9F%E0%AB%87_%E0%AA%A8%E0%AA%BF%E0%AA%B5%E0%AB%87%E0%AA%A6%E0%AA%A8 અહીં સ્કેનરમાટે નિવેદન કરેલ છે. કૃપયા યોગ્ય કરશો. <b><span style="border:1px dashed DarkOrange;padding:0.25em;margin:0.1em;text-shadow:2px 2px 3px Gray;font-size=75%;">લિ., [[સભ્ય:NehalDaveND|<font color="Red">નેહલ</font>]]&nbsp;[[User talk:NehalDaveND|<font color="DodgerBlue">દવે</font>]]</span></b> ૦૬:૨૬, ૧૭ ઓગસ્ટ ૨૦૨૨ (IST) == 30,000 શિખર ચંદ્રક == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Tireless Contributor Barnstar Hires.gif|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''30,000 શિખર ચંદ્રક''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | ગુજરાતી વિકિપીડિયાને 30,000 લેખોના સીમાચિહ્નરૂપ શિખર પર પહોંચાડવામાં આપના અવિરત યોગદાન બદલ હૃદયપૂર્વક આભાર. --[[સભ્ય:Nizil Shah|Nizil Shah]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Nizil Shah|ચર્ચા]]) ૧૯:૫૯, ૨૦ ઓક્ટોબર ૨૦૨૨ (IST) |} == વિકિચંદ્રક! == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Original Barnstar Hires.png|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''The Original Barnstar''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | [[કમાઉ દીકરો]] જેવી ગુજરાતી સાહિત્યની ઉત્તમ કોટિની વાર્તા પર સુંદર લેખ સંપાદન કરવા બદલ આપનો આભાર પ્રકટ કરું છું. ગુજરાતી સાહિત્ય સંબંધિત આપના સંપાદન કાર્યથી ગુજરાતી વિકિપીડિયા વધુ રળિયાત બન્યું છે. આપના સંપાદન કાર્યની પ્રશંસા બદલ આપને આ વિકિચંદ્રક ભેટ આપતાં આનંદની લાગણી વ્યક્ત કરું છું. |} [[સભ્ય:Snehrashmi|સ્નેહરશ્મિ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Snehrashmi|ચર્ચા]]) ૦૯:૩૦, ૧ નવેમ્બર ૨૦૨૨ (IST) == WikiConference India 2023: Program submissions and Scholarships form are now open == Dear Wikimedian, We are really glad to inform you that '''[[:m:WikiConference India 2023|WikiConference India 2023]]''' has been successfully funded and it will take place from 3 to 5 March 2023. The theme of the conference will be '''Strengthening the Bonds'''. We also have exciting updates about the Program and Scholarships. The applications for scholarships and program submissions are already open! You can find the form for scholarship '''[[:m:WikiConference India 2023/Scholarships|here]]''' and for program you can go '''[[:m:WikiConference India 2023/Program Submissions|here]]'''. For more information and regular updates please visit the Conference [[:m:WikiConference India 2023|Meta page]]. If you have something in mind you can write on [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]]. ‘‘‘Note’’’: Scholarship form and the Program submissions will be open from '''11 November 2022, 00:00 IST''' and the last date to submit is '''27 November 2022, 23:59 IST'''. Regards [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૧૬:૫૪, ૧૬ નવેમ્બર ૨૦૨૨ (IST) (on behalf of the WCI Organizing Committee) <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&oldid=24082246 --> == WikiConference India 2023: Help us organize! == Dear Wikimedian, You may already know that the third iteration of [[:m:WikiConference_India_2023|WikiConference India]] is happening in March 2023. We have recently opened [[:m:WikiConference_India_2023/Scholarships|scholarship applications]] and [[:WikiConference_India_2023/Program_Submissions|session submissions for the program]]. As it is a huge conference, we will definitely need help with organizing. As you have been significantly involved in contributing to Wikimedia projects related to Indic languages, we wanted to reach out to you and see if you are interested in helping us. We have different teams that might interest you, such as communications, scholarships, programs, event management etc. If you are interested, please fill in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdN7EpOETVPQJ6IG6OX_fTUwilh7MKKVX75DZs6Oj6SgbP9yA/viewform?usp=sf_link this form]. Let us know if you have any questions on the [[:m:Talk: WikiConference_India_2023|event talk page]]. Thank you [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૨૦:૫૧, ૧૮ નવેમ્બર ૨૦૨૨ (IST) (on behalf of the WCI Organizing Committee) <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_organizing_teams&oldid=24094749 --> == WikiConference India 2023: Open Community Call and Extension of program and scholarship submissions deadline == Dear Wikimedian, Thank you for supporting Wiki Conference India 2023. We are humbled by the number of applications we have received and hope to learn more about the work that you all have been doing to take the movement forward. In order to offer flexibility, we have recently extended our deadline for the Program and Scholarships submission- you can find all the details on our [[:m:WikiConference India 2023|Meta Page]]. COT is working hard to ensure we bring together a conference that is truly meaningful and impactful for our movement and one that brings us all together. With an intent to be inclusive and transparent in our process, we are committed to organizing community sessions at regular intervals for sharing updates and to offer an opportunity to the community for engagement and review. Following the same, we are hosting the first Open Community Call on the 3rd of December, 2022. We wish to use this space to discuss the progress and answer any questions, concerns or clarifications, about the conference and the Program/Scholarships. Please add the following to your respective calendars and we look forward to seeing you on the call * '''WCI 2023 Open Community Call''' * '''Date''': 3rd December 2022 * '''Time''': 1800-1900 (IST) * '''Google Link'''': https://meet.google.com/cwa-bgwi-ryx Furthermore, we are pleased to share the email id of the conference contact@wikiconferenceindia.org which is where you could share any thoughts, inputs, suggestions, or questions and someone from the COT will reach out to you. Alternatively, leave us a message on the Conference [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]]. Regards [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૨૧:૫૧, ૨ ડિસેમ્બર ૨૦૨૨ (IST) On Behalf of, WCI 2023 Core organizing team. <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&oldid=24083503 --> == Indic Wiki Improve-a-thon 2022 == Dear Wikimedian, Glad to inform you that CIS-A2K is going to conduct an event, Indic Wiki improve-a-thon 2022, for the Indic language. It will run from 15 December to 5 January 2023. It will be an online activity however if communities want to organise any on-ground activity under Improve-a-thon that would also be welcomed. The event has its own theme '''Azadi Ka Amrit Mahatosav''' which is based on a celebration of the 75th anniversary of Indian Independence. The event will be for 20 days only. This is an effort to work on content enrichment and improvement. We invite you to plan a short activity under this event and work on the content on your local Wikis. The event is not restricted to a project, anyone can edit any project by following the theme. The event page link is [[:m:Indic Wiki Improve-a-thon 2022|here]]. The list is under preparation and will be updated soon. The community can also prepare their list for this improve-a-thon. If you have question or concern please write on [[:m:Talk:Indic Wiki Improve-a-thon 2022|here]]. Regards [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૧૩:૦૫, ૧૨ ડિસેમ્બર ૨૦૨૨ (IST) <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Satpal_(CIS-A2K)/Mahatma_Gandhi_2020_edit-a-thon_Participants&oldid=20516231 --> == Indic Wiki Improve-a-thon 2022 has started == Dear Wikimedians, As you already know, Indic Wiki improve-a-thon 2022 has started today. It runs from 15 December (today) to 5 January 2023. This is an online activity however if communities want to organise any on-ground activity under Improve-a-thon please let us know at program@cis-india.org. Please note the event has a theme ''' Azadi Ka Amrit Mahatosav''' which is based on a celebration of the 75th anniversary of Indian Independence. The event will be for 20 days only. This is an effort to work on content enrichment and improvement. The event is not restricted to a particular project. The event page link is [[:m:Indic Wiki Improve-a-thon 2022|here]] please add your name in the participant's section. A few lists are there and we will add more. The community can also prepare their list for this improve-a-thon but we suggest you list stub articles from your Wiki. If you have a question or concern please write [[:m:Talk:Indic Wiki Improve-a-thon 2022|here]]. Regards [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૧૪:૦૦, ૧૫ ડિસેમ્બર ૨૦૨૨ (IST) <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Satpal_(CIS-A2K)/Mahatma_Gandhi_2020_edit-a-thon_Participants&oldid=20516231 --> == WikiConference India 2023:WCI2023 Open Community call on 18 December 2022 == Dear Wikimedian, As you may know, we are hosting regular calls with the communities for [[:m:WikiConference India 2023|WikiConference India 2023]]. This message is for the second Open Community Call which is scheduled on the 18th of December, 2022 (Today) from 7:00 to 8:00 pm to answer any questions, concerns, or clarifications, take inputs from the communities, and give a few updates related to the conference from our end. Please add the following to your respective calendars and we look forward to seeing you on the call. * [WCI 2023] Open Community Call * Date: 18 December 2022 * Time: 1900-2000 [7 pm to 8 pm] (IST) * Google Link: https://meet.google.com/wpm-ofpx-vei Furthermore, we are pleased to share the telegram group created for the community members who are interested to be a part of WikiConference India 2023 and share any thoughts, inputs, suggestions, or questions. Link to join the telegram group: https://t.me/+X9RLByiOxpAyNDZl. Alternatively, you can also leave us a message on the [[:m:Talk:WikiConference India 2023|Conference talk page]]. Regards [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૧૩:૪૧, ૧૮ ડિસેમ્બર ૨૦૨૨ (IST) <small>On Behalf of, WCI 2023 Organizing team</small> <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_organizing_teams&oldid=24099166 --> == Women's Month Datathon on Commons == Dear Wikimedian, Hope you are doing well. CIS-A2K and [[:commons:Commons Photographers User Group|CPUG]] have planned an online activity for March. The activity will focus on Wikimedia Commons and it will begin on 21 March and end on 31 March 2023. During this campaign, the participants will work on structure data, categories and descriptions of the existing images. We will provide you with the list of the photographs that were uploaded under those campaigns, conducted for Women’s Month. You can find the event page link [[:m:CIS-A2K/Events/Women's Month Datathon on Commons|here]]. We are inviting you to participate in this event and make it successful. There will be at least one online session to demonstrate the tasks of the event. We will come back to you with the date and time. If you have any questions please write to us at the event [[:m:Talk:CIS-A2K/Events/Women's Month Datathon on Commons|talk page]] Regards [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૨૩:૩૯, ૧૨ માર્ચ ૨૦૨૩ (IST) <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_(CIS-A2K)/Mini_edit-a-thon_Participants&oldid=21886141 --> == Women's Month Datathon on Commons Online Session == Dear Wikimedian, Hope you are doing well. As we mentioned in a previous message, CIS-A2K and [[:commons:Commons Photographers User Group|CPUG]] have been starting an online activity for March from 21 March to 31 March 2023. The activity already started yesterday and will end on 31 March 2023. During this campaign, the participants are working on structure data, categories and descriptions of the existing images. The event page link is [[:m:CIS-A2K/Events/Women's Month Datathon on Commons|here]]. We are inviting you to participate in this event. There is an online session to demonstrate the tasks of the event that is going to happen tonight after one hour from 8:00 pm to 9:00 pm. You can find the meeting link [[:m:CIS-A2K/Events/Women's Month Datathon on Commons/Online Session|here]]. We will wait for you. Regards [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૧૯:૦૮, ૨૨ માર્ચ ૨૦૨૩ (IST) <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_(CIS-A2K)/Mini_edit-a-thon_Participants&oldid=21886141 --> == Image Description Month in India Campaign == Dear Wikimedian, A2K has conducted an online activity or campaign which is an ongoing Image Description Month in India description-a-thon, a collaborative effort known as [[:m:Image Description Month|Image Description Month]]. This initiative aims to enhance image-related content across Wikimedia projects and is currently underway, running from October 1st to October 31st, 2023. Throughout this event, our focus remains centered on three primary areas: Wikipedia, Wikidata, and Wikimedia Commons. We have outlined several tasks, including the addition of captions to images on Wikipedia, the association of images with relevant Wikidata items, and improvements in the organization, categorization, and captions of media files on Wikimedia Commons. To participate, please visit our dedicated [[:m:CIS-A2K/Events/Image Description Month in India|event page]]. We encourage you to sign up on the respective meta page and generously contribute your time and expertise to make essential and impactful edits. Should you have any questions or require further information, please do not hesitate to reach out to me at nitesh@cis-india.org or [[User talk:Nitesh (CIS-A2K)|Nitesh (CIS-A2K)]]. Your active participation will play a significant role in enriching Wikimedia content, making it more accessible and informative for users worldwide. Join us in this ongoing journey of improvement and collaboration. Regards [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૨૧:૩૯, ૧૦ ઓક્ટોબર ૨૦૨૩ (IST) <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Satpal_(CIS-A2K)/Mahatma_Gandhi_2020_edit-a-thon_Participants&oldid=20516231 --> == નારીવાદ અને લોકસંસ્કૃતિ ૨૦૨૪ == નમસ્તે,<br/> ૧ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૩ થી ગુજરાતી વિકિપીડિયા પર [[વિકિપીડિયા:નારીવાદ અને લોકસંસ્કૃતિ ૨૦૨૪|નારીવાદ અને લોકસંસ્કૃતિ]] પ્રતિયોગિતાની તૃતીય આવૃતિની શરૂઆત થઈ રહી છે. પ્રતિયોગિતાની પૂર્વ આવૃતિઓમાં સાંસ્કૃતિક અને લિંગભેદના અંતરને ઘટાડવામાં તમારું નોંધપાત્ર સમર્પણ અને પ્રયત્નો સહાયક રહ્યા છે. આ વર્ષની પ્રતિયોગિતામાં આપની હાજરી અને યોગદાન અમને પ્રોત્સાહક રહેશે. પ્રતિયોગિતામાં આપના વિશેષ પ્રદાન અને હિસ્સેદારીનો અભિલાષી... [[સભ્ય:Snehrashmi|સ્નેહરશ્મિ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Snehrashmi|ચર્ચા]]) ૦૮:૫૨, ૩૧ જાન્યુઆરી ૨૦૨૪ (IST) == સમુદાય તકનિકી પરામર્શ પ્રક્રિયા 2024 == પ્રિય મિત્રો, [[m:Indic MediaWiki Developers User Group|The Indic MediaWiki Developers User Group]] is facilitating a community technical consultation process to understand the needs of the community members on various technical issues while contributing to Wikimedia projects. The goal is to better understand the challenges across communities, understand common problems, and streamline future technical development activities. The first step is a survey where to report your common issues, ideas etc. Please fill the survey (in a language of your choice) at https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfvVFtXWzSEL4YlUlxwIQm2s42Tcu1A9a_4uXWi2Q5jUpFZzw/viewform?usp=sf_link સર્વે ફોર્મ ભરવાની '''છેલ્લી તારીખ છે ૨૧ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૪'''. અમારી આ પહેલ વિષે વધુ જાણવા માટે મુલાકાત લો: https://w.wiki/AV78 સર્વે તમે ઉપરની કડી પર ગુજરાતી ભાષામાં પણ વાંચી શકો છો. જો તમારી પાસે એક કરતા વધુ આઇડિયા કે સમસ્યાઓ હોય તો તમે આ સર્વે ફોર્મ એક કરતા વધુ વખત ભરી શકો છો. આપ સૌના યોગદાન માટે આગોતરો આભાર! [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૨૨:૫૬, ૧૦ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૪ (IST), on behalf of Indic MediaWiki Developers UG <!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Indic_Tech_Consults_2024/gu&oldid=27434526 --> == Invitation to Participate in the Wikimedia SAARC Conference Community Engagement Survey == Dear Community Members, I hope this message finds you well. Please excuse the use of English; we encourage translations into your local languages to ensure inclusivity. We are conducting a Community Engagement Survey to assess the sentiments, needs, and interests of South Asian Wikimedia communities in organizing the inaugural Wikimedia SAARC Regional Conference, proposed to be held in Kathmandu, Nepal. This initiative aims to bring together participants from eight nations to collaborate towards shared goals. Your insights will play a vital role in shaping the event's focus, identifying priorities, and guiding the strategic planning for this landmark conference. Survey Link: https://forms.gle/en8qSuCvaSxQVD7K6 We kindly request you to dedicate a few moments to complete the survey. Your feedback will significantly contribute to ensuring this conference addresses the community's needs and aspirations. Deadline to Submit the Survey: 20 January 2025 Your participation is crucial in shaping the future of the Wikimedia SAARC community and fostering regional collaboration. Thank you for your time and valuable input. Warm regards,<br> [[:m:User:Biplab Anand|Biplab Anand]] <!-- Message sent by User:Biplab Anand@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Biplab_Anand/lists&oldid=28078122 --> == નારીવાદ અને લોકસંસ્કૃતિ ૨૦૨૫ == નમસ્તે,<br/> ૧ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૫ થી ગુજરાતી વિકિપીડિયા પર [[વિકિપીડિયા:નારીવાદ અને લોકસંસ્કૃતિ ૨૦૨૫|નારીવાદ અને લોકસંસ્કૃતિ]] પ્રતિયોગિતાની ચતુર્થ આવૃતિની શરૂઆત કરવામાં આવી છે. પ્રતિયોગિતાની પૂર્વ આવૃતિઓમાં સાંસ્કૃતિક અને લિંગભેદના અંતરને ઘટાડવામાં તમારું નોંધપાત્ર સમર્પણ અને પ્રયત્નો સહાયક રહ્યા છે. આ વર્ષની પ્રતિયોગિતામાં આપની હાજરી અને યોગદાન અમને પ્રોત્સાહક રહેશે. પ્રતિયોગિતામાં આપના વિશેષ પ્રદાન અને હિસ્સેદારીનો અભિલાષી... [[સભ્ય:Snehrashmi|સ્નેહરશ્મિ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Snehrashmi|ચર્ચા]]) ૧૦:૧૩, ૨૦ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૫ (IST) == મહાત્મા ગાંધી ઍડિટાથોન ૨૦૨૫ == [[File:Mahatma Gandhi Edit-a-thon Logo.png|111px|right]] [[વિકિપીડિયા:ગાંધી જયંતિ ઍડિટાથોન ૨૦૨૫|મહાત્મા ગાંધી ઍડિટાથોન ૨૦૨૫]] સંપાદન ઉત્સવમાં આપના વિશેષ યોગદાન માટે ખૂબ ખૂબ આભાર. સંક્ષિપ્ત સમયની મીની ઍડિટાથોન દ્વારા રાષ્ટ્રપિતાના વારસાને સાચવવાના મહાન કાર્યમાં આપના સહભાગ બદલ આભાર. આપની ઊર્જા સભર સંપાદન સહભાગિતાથી આ વર્ષનું પ્રતિયોગિતા સંસ્કરણ સમૃદ્ધ અને સફળ રહ્યું છે. ભવિષ્યના સંસ્કરણોમાં પણ આપના તરફથી ઉત્સાહવર્ધક યોગદાન મળતું રહેશે તેવી અભિલાષા સાથે ધન્યવાદ... [[સભ્ય:Snehrashmi|સ્નેહરશ્મિ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Snehrashmi|ચર્ચા]]) ૨૩:૪૮, ૨ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST) 3wejvapz965xjkp3f55y08vxxdbbw5f 906297 906296 2026-10-12T19:10:15Z Gazal world 28391 m 906297 wikitext text/x-wiki {{ચર્ચાપાનું}} {{To do |inner=ઑગસ્ટ કોમ્ત (ગુ.વિ. ખંડ ૫ (૧૯૯૩; કોન્ત, ઑગસ્ત; p. ૨૭૧); [[w:en:Georg Simmel|જ્યોર્જ ઝિમેલ]] (ગુ.વિ. ખંડ ૮; p. ૩૫); [For A.B Purani's biography of Manilal, [https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/47195/ Thesis] (p. 92) & Thaker's Jivanrang p. 99], [https://www.govardhanramtripathi.com/ebooks/Dr_Kantilal_Pandya_Commemoration.pdf Dr Kantilal Pandya Commemoration] * '''[[મેસ્લોનો જરૂરિયાતોનો કોટિક્રમ]]''' [[સામાજિક વિભેદીકરણ]], [[સામાજિક સ્તરીકરણ]], [[સામાજિક ગતિશીલતા]] * [[સમુદાય]] (સામાજિક), [[સામાજિક જૂથ]], [[સામાજિક વર્ગ]], [[સામાજિક ભુમિકા]], [[સામાજિક સંઘર્ષ]], [[સામાજિક દબાણ]], [[જ્ઞાનનું સમાજશાસ્ત્ર]] * [[:શ્રેણી:સામાજિક પ્રક્રિયાઓ]], [[:શ્રેણી:સામાજિક સંસ્થાઓ]] * [[સભ્ય:Gazal world/બાળમનોવિજ્ઞાન]], [[સભ્ય:Gazal world/ગ્રીક તત્વચિંતન]], [[સભ્ય:Gazal world/હિંદુ તત્ત્વજ્ઞાન]] * [https://rekhtagujarati.org/ebooks/buddhiprakash-04-magazines-44 સહાનુભૂતિ] |nocats=yes |nopreload=yes |small=yes }} {{To do |inner= તોશીહીદે માસૂકાવા ([[w:en:Toshihide Maskawa|Toshihide Maskawa]]), માકોતો કોબાયાશી ([[w:en:Makoto Kobayashi (physicist)|Makoto Kobayashi]]), યોઈચીરો નામબુ ([[w:en:Yoichiro Nambu|Yoichiro Nambu]]), શીનઈચીરો તોમોનાગા ([[w:en:Shin'ichirō Tomonaga|Shin'ichirō Tomonaga]]) |nocats=yes |nopreload=yes |small=yes }} {{To do |inner= [https://gujarativishwakosh.org/બીટારોધકો બીટારોધકો], [https://gujarativishwakosh.org/બીટારોધકો પ્રોપેનોલોલ] |nocats=yes |nopreload=yes |small=yes }} == Mahatma Gandhi 2020 edit-a-thon: Token of appreciation == <div style=" border-left:12px blue ridge; padding-left:18px;box-shadow: 10px 10px;box-radius:40px;>[[File:Mahatma-Gandhi, studio, 1931.jpg|right|50px]] Namaste, we would like to thank you for participating in [[:m: Mahatma Gandhi 2020 edit-a-thon|Mahatma Gandhi 2020 edit-a-thon]]. Your participation made the edit-a-thon fruitful. Now, we are sending a token of appreciation to them who contributed to this event. Please fill the Google form for providing your personal information as soon as possible. After getting the addresses we can proceed further. Please find the form [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfyc-GyLOV8YsT0bKKuZlTvja4Kv2ifmZMvU5FdfI0g6C93BQ/viewform here]. [[સભ્ય:Nitesh (CIS-A2K)|Nitesh (CIS-A2K)]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Nitesh (CIS-A2K)|ચર્ચા]]) ૨૩:૩૯, ૨૬ ઓક્ટોબર ૨૦૨૦ (IST) </div> == Festive Season 2020 edit-a-thon == <div style=" border-left:12px red ridge; padding-left:18px;box-shadow: 10px 10px;box-radius:40px;>[[File:Rangoli on Diwali 2020 at Moga, Punjab, India.jpg|right|160px]] Dear editor, Hope you are doing well. First of all, thank you for your participation in [[:m: Mahatma Gandhi 2020 edit-a-thon|Mahatma Gandhi 2020 edit-a-thon]]. <br>Now, CIS-A2K is going to conduct a 2-day-long '''[[:m: Festive Season 2020 edit-a-thon|Festive Season 2020 edit-a-thon]]''' to celebrate Indian festivals. We request you in person, please contribute in this event too, enthusiastically. Let's make it successful and develop the content on our different Wikimedia projects regarding festivities. Thank you [[User:Nitesh (CIS-A2K)|Nitesh (CIS-A2K)]] ([[User talk:Nitesh (CIS-A2K)|talk]]) 18:22, 27 November 2020 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_(CIS-A2K)/Festive_season_2020_edit-a-thon_Participants&oldid=20720417 --> == Reminder: Festive Season 2020 edit-a-thon == Dear Wikimedians, Hope you are doing well. This message is to remind you about "[[Festive Season 2020 edit-a-thon|Festive Season 2020 edit-a-thon]]", which is going to start from tonight (5 December) 00:01 am and will run till 6 December, 11:59 pm IST. <br/><br/> Please give some time and provide your support to this event and participate. You are the one who can make it successful! Happy editing! Thank You [[User:Nitesh (CIS-A2K)|Nitesh (CIS-A2K)]] ([[User talk:Nitesh (CIS-A2K)|talk]]) 15:53, 4 December 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Satpal_(CIS-A2K)/Festive_Season_2020_Participants&oldid=20746996 --> == Token of appreciation: Festive Season 2020 edit-a-thon == <div style=" border-left:12px red ridge; padding-left:18px;box-shadow: 10px 10px;box-radius:40px;>[[File:Rangoli on Diwali 2020 at Moga, Punjab, India.jpg|right|110px]] Hello, we would like to thank you for participating in [[:m: Festive Season 2020 edit-a-thon|Festive Season 2020 edit-a-thon]]. Your contribution made the edit-a-thon fruitful and successful. Now, we are taking the next step and we are planning to send a token of appreciation to them who contributed to this event. Please fill the given Google form for providing your personal information as soon as possible. After getting the addresses we can proceed further. Please find the form [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScBp37KHGhzcSTVJnNU7PSP_osgy5ydN2-nhUplrZ6aD7crZg/viewform here]. Thank you [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૧૫:૨૨, ૧૪ ડિસેમ્બર ૨૦૨૦ (IST) </div> <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_(CIS-A2K)/list/Festive_Season_2020_Participants&oldid=20811654 --> == Reminder: Wikipedia 20th celebration "the way I & my family feels" == <div style="border:4px red ridge; background:#fcf8de; padding:8px;> '''Greetings,''' A very Happy New Year 2021. As you know this year we are going to celebrate Wikipedia's 20th birthday on 15th January 2021, to start the celebration, I like to invite you to participate in the event titled '''"[https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikipedia_20th_celebration_the_way_I_%26_my_family_feels Wikipedia 20th celebration the way I & my family feels]"''' The event will be conducted from 1st January 2021 till 15th January and another one from 15th January to 14th February 2021 in two segments, details on the event page. Please have a look at the event page: ''''"[https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikipedia_20th_celebration_the_way_I_%26_my_family_feels Wikipedia 20th celebration the way I & my family feels]"''' Let's all be creative and celebrate Wikipedia20 birthday, '''"the way I and my family feels"'''. If you are interested to contribute please participate. Do feel free to share the news and ask others to participate. [[સભ્ય:Marajozkee|Marajozkee]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Marajozkee|ચર્ચા]]) ૨૦:૨૦, ૧ જાન્યુઆરી ૨૦૨૧ (IST) </div> == Book inquiry == I am not exactly sure how wikipedia works, however I was curious if anyone can give me copy of 'Aapno Vedik Varso' by Parmanand Gandhi that is listed on https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%B5%E0%AA%BF%E0%AA%95%E0%AA%BF%E0%AA%AA%E0%AB%80%E0%AA%A1%E0%AA%BF%E0%AA%AF%E0%AA%BE:%E0%AA%B8%E0%AA%82%E0%AA%A6%E0%AA%B0%E0%AB%8D%E0%AA%AD_%E0%AA%B5%E0%AA%BF%E0%AA%A8%E0%AA%BF%E0%AA%AE%E0%AA%AF_%E0%AA%AA%E0%AA%B0%E0%AA%BF%E0%AA%AF%E0%AB%8B%E0%AA%9C%E0%AA%A8%E0%AA%BE/%E0%AA%AA%E0%AB%81%E0%AA%B8%E0%AB%8D%E0%AA%A4%E0%AA%95_%E0%AA%B8%E0%AB%82%E0%AA%9A%E0%AB%80 this page Thanks == Wikimedia Wikimeet India 2021 Program Schedule: You are invited 🙏 == [[File:WMWMI logo 2.svg|right|150px]] <div lang="en" class="mw-content-ltr">Hello {{BASEPAGENAME}}, Hope this message finds you well. [[:m:Wikimedia Wikimeet India 2021|Wikimedia Wikimeet India 2021]] will take place from '''19 to 21 February 2021 (Friday to Sunday)'''. Here is some quick important information: * A tentative schedule of the program is published and you may see it [[:m:Wikimedia Wikimeet India 2021/Program|here]]. There are sessions on different topics such as Wikimedia Strategy, Growth, Technical, etc. You might be interested to have a look at the schedule. * The program will take place on Zoom and the sessions will be recorded. * If you have not registered as a participant yet, please register yourself to get an invitation, The last date to register is '''16 February 2021'''. * Kindly share this information with your friends who might like to attend the sessions. Schedule : '''[[:m:Wikimedia Wikimeet India 2021/Program|Wikimeet program schedule]]'''. Please register '''[[:m:Wikimedia Wikimeet India 2021/Registration|here]]'''. Thanks<br/> On behalf of Wikimedia Wikimeet India 2021 Team </div> <!-- Message sent by User:Jayantanth@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Wikimeet_India_2021/list/active&oldid=21060878 --> == WMF Board Governance meeting Gujarati community on March 7 (Sunday) from 12 pm to 1 pm == The Wikimedia Foundation Board of Trustees is organizing a call for feedback about community selection processes between February 1 and March 14. While the Wikimedia Foundation and the movement have grown about five times in the past ten years, the Board’s structure and processes have remained basically the same. As the Board is designed today, we have a problem of capacity, performance, and lack of representation of the movement’s diversity. Our current processes to select individual volunteer and affiliate seats have some limitations. Direct elections tend to favor candidates from the leading language communities, regardless of how relevant their skills and experience might be in serving as a Board member, or contributing to the ability of the Board to perform its specific responsibilities. It is also a fact that the current processes have favored volunteers from North America and Western Europe. As a matter of fact, there had only been one member who served on the Board, from South Asia, in more than fifteen years of history. In the upcoming months, we need to renew three community seats and appoint three more community members in the new seats. This call for feedback is to see what processes can we all collaboratively design to promote and choose candidates that represent our movement and are prepared with the experience, skills, and insight to perform as trustees? In this regard, a meeting with the Gujarati community has been scheduled to discuss the proposed ideas and collect your thoughts and feedback. The meeting is on March 7 (Sunday) from 12 pm to 1 pm. The link to join is, https://meet.google.com/ocv-stgm-syb. Please ping me if you have any questions. The ideas will be explained in Gujarati, and you can share your thoughts in Gujarati. Looking forward to your participation. [[User:KCVelaga (WMF)|KCVelaga (WMF)]], ૧૯:૪૪, ૪ માર્ચ ૨૦૨૧ (IST) <!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&oldid=21182906 --> == 2021 Wikimedia Foundation Board elections: Eligibility requirements for voters == Greetings, The eligibility requirements for voters to participate in the 2021 Board of Trustees elections have been published. You can check the requirements on [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021#Eligibility_requirements_for_voters|this page]]. You can also verify your eligibility using the [https://meta.toolforge.org/accounteligibility/56 AccountEligiblity tool]. [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૨૧:૫૭, ૩૦ જૂન ૨૦૨૧ (IST) <small>''Note: You are receiving this message as part of outreach efforts to create awareness among the voters.''</small> <!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&oldid=21669859 --> == Feedback for Mini edit-a-thons == Dear Wikimedian, Hope everything is fine around you. If you remember that A2K organised [[:Category: Mini edit-a-thons by CIS-A2K|a series of edit-a-thons]] last year and this year. These were only two days long edit-a-thons with different themes. Also, the working area or Wiki project was not restricted. Now, it's time to grab your feedback or opinions on this idea for further work. I would like to request you that please spend a few minutes filling this form out. You can find the form link [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdNw6NruQnukDDaZq1OMalhwg7WR2AeqF9ot2HEJfpeKDmYZw/viewform here]. You can fill the form by 31 August because your feedback is precious for us. Thank you [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૦૦:૨૮, ૧૭ ઓગસ્ટ ૨૦૨૧ (IST) <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_(CIS-A2K)/Mini_edit-a-thon_Participants&oldid=21886141 --> == Mahatma Gandhi 2021 edit-a-thon to celebrate Mahatma Gandhi's birth anniversary == [[File:Mahatma Gandhi 2021 edit-a-thon poster 2nd.pdf|thumb|100px|right|Mahatma Gandhi 2021 edit-a-thon]] Dear Wikimedian, Hope you are doing well. Glad to inform you that A2K is going to conduct a mini edit-a-thon to celebrate Mahatma Gandhi's birth anniversary. It is the second iteration of Mahatma Gandhi mini edit-a-thon. The edit-a-thon will be on the same dates 2nd and 3rd October (Weekend). During the last iteration, we had created or developed or uploaded content related to Mahatma Gandhi. This time, we will create or develop content about Mahatma Gandhi and any article directly related to the Indian Independence movement. The list of articles is given on the [[:m: Mahatma Gandhi 2021 edit-a-thon|event page]]. Feel free to add more relevant articles to the list. The event is not restricted to any single Wikimedia project. For more information, you can visit the event page and if you have any questions or doubts email me at nitesh@cis-india.org. Thank you [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૨૩:૦૨, ૨૮ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૧ (IST) <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_(CIS-A2K)/Mini_edit-a-thon_Participants&oldid=21886141 --> == ''WLWSA-2021 Newsletter #6 (Request to provide information)'' == <div style="background-color:#FAC1D4; padding:10px"> <span style="font-size:200%;">'''Wiki Loves Women South Asia 2021'''</span> <br/>'''September 1 - September 30, 2021''' <span style="font-size:120%; float:right;">[[metawiki:Wiki Loves Women South Asia 2021|<span style="font-size:10px;color:red">''view details!''</span>]]</span> </div> <div style="background-color:#FFE7EF; padding:10px; font-size:1.1em;">[[File:Wiki_Loves_Women_South_Asia.svg|right|frameless]]Thank you for participating in the Wiki Loves Women South Asia 2021 contest. Please fill out <span class="plainlinks">[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSc7asgxGgxH_6Y_Aqy9WnrfXlsiU9fLUV_sF7dL5OyjkDQ3Aw/viewform?usp=sf_link '''this form''']</span> and help us to complete the next steps including awarding prizes and certificates. <small>If you have any questions, feel free to reach out the organizing team via emailing [[metawiki:Special:EmailUser/Hirok_Raja|@here]] or discuss on [[metawiki:Talk:Wiki Loves Women South Asia 2021|the Meta-wiki talk page]]</small> ''Regards,'' <br/>[[metawiki:Wiki Loves Women South Asia 2021|'''''Wiki Loves Women Team''''']] <br/>૧૨:૦૦, ૧૭ નવેમ્બર ૨૦૨૧ (IST) <!-- sent by [[User:Hirok Raja|Hirok Raja]] --> </div> == સ્કેનર ઉપયોગ માટે અનુમતિ == નમસ્તે, સ્કેનર માટે નિવેદન કરેલ છે, કૃપયા યથાયોગ્ય કાર્યવાહી કરશોજી. <b><span style="border:1px dashed DarkOrange;padding:0.25em;margin:0.1em;text-shadow:2px 2px 3px Gray;font-size=75%;">લિ., [[સભ્ય:NehalDaveND|<font color="Red">નેહલ</font>]]&nbsp;[[User talk:NehalDaveND|<font color="DodgerBlue">દવે</font>]]</span></b> ૧૦:૦૩, ૧ જાન્યુઆરી ૨૦૨૨ (IST) == WLWSA'21 બાર્નસ્ટાર == <div style="display:flex;flex-direction:row; flex-wrap:wrap; justify-content: center; align-items: center; border-radius: 5px; border:1px solid #FAC1D4; padding:10px;gap:10px;"> <div style="flex:0 0 200px;">[[File:WLWSA 2021 Barnstar.svg|200px|link=|બાર્નસ્ટાર]]</div> <div style="flex:1 0 300px; text-align: left; vertical-align:middle;"> <span style="font-size: 1.5em;">'''વિકિ લવ્સ વુમન દક્ષિણ એશિયા ૨૦૨૧ બાર્નસ્ટાર'''</span><br> પ્રિય Gazal world,<br> [[વિકિપીડિયા:વિકિ લવ્સ વુમન ૨૦૨૧|વિકિ લવ્સ વુમન દક્ષિણ એશિયા ૨૦૨૧]]માં ભાગ લેવા માટે આભાર. આ પ્રતિયોગિતામાં તમારા એકથી વધુ લેખો સ્વિકૃત કરવામાં આવ્યા છે. આ બાર્નસ્ટાર તમારા યોગદાનની કદરરુપે આપવામાં આવ્યો છે. પ્રતિયોગિતામાં તમે આપેલા યોગદાનથી વિકિપીડિયા સમૃદ્ધ બન્યું છે અને અમે આશા રાખીએ છીએ કે ભવિષ્યમાં પણ તમે તમારું યોગદાન આપતા રહેશો. <br />આભાર, <br />'''કાર્તિક મિસ્ત્રી''' <br />સ્થાનિક સંચાલક, વિકિ લવ્સ વુમન દક્ષિણ એશિયા ૨૦૨૧ <br />૧૨:૩૫, ૧ જાન્યુઆરી ૨૦૨૨ (IST) </div> </div> [[User:KartikMistry|કાર્તિક]] ^{[[User talk:KartikMistry|ચર્ચા]]} ૧૨:૪૬, ૧ જાન્યુઆરી ૨૦૨૨ (IST) == લિપિ સંપાદન == કેમ છો મિત્ર ! ગુજરાતી વિકિપીડિયા પર મેં આપના દ્વારા સંપાદિત અંગ્રેજી લેખ ''[[:en:Shav Vahini Ganga|'''Shav Vahini Ganga''']]''નો અનુવાદ કરેલ છે. લેખની ચકાસણી કરી જરૂરી સુધારા વધારા માટે આપની મદદ ઈચ્છું છું. --[[સભ્ય:Vijay Barot|Vijay Barot]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Vijay Barot|ચર્ચા]]) ૨૩:૨૦, ૧૨ જાન્યુઆરી ૨૦૨૨ (IST) :{{doing}} --[[સભ્ય:Gazal world|Gazal world]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Gazal world|ચર્ચા]]) ૧૬:૧૩, ૨૫ માર્ચ ૨૦૨૨ (IST) == International Mother Language Day 2022 edit-a-thon == Dear Wikimedian, CIS-A2K announced [[:m:International Mother Language Day 2022 edit-a-thon|International Mother Language Day]] edit-a-thon which is going to take place on 19 & 20 February 2022. The motive of conducting this edit-a-thon is to celebrate International Mother Language Day. This time we will celebrate the day by creating & developing articles on local Wikimedia projects, such as proofreading the content on Wikisource, items that need to be created on Wikidata [edit Labels & Descriptions], some language-related content must be uploaded on Wikimedia Commons and so on. It will be a two-days long edit-a-thon to increase content about languages or related to languages. Anyone can participate in this event and editors can add their names [https://meta.wikimedia.org/wiki/International_Mother_Language_Day_2022_edit-a-thon#Participants here]. Thank you [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૧૮:૪૩, ૧૫ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૨ (IST) <small>On behalf of [[User:Nitesh (CIS-A2K)]]</small> <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_(CIS-A2K)/Mini_edit-a-thon_Participants&oldid=21886141 --> == International Women's Month 2022 edit-a-thon == Dear Wikimedians, Hope you are doing well. Glad to inform you that to celebrate the month of March, A2K is to be conducting a mini edit-a-thon, International Women Month 2022 edit-a-thon. The dates are for the event is 19 March and 20 March 2022. It will be a two-day long edit-a-thon, just like the previous mini edit-a-thons. The edits are not restricted to any specific project. We will provide a list of articles to editors which will be suggested by the Art+Feminism team. If users want to add their own list, they are most welcome. Visit the given [[:m:International Women's Month 2022 edit-a-thon|link]] of the event page and add your name and language project. If you have any questions or doubts please write on [[:m:Talk:International Women's Month 2022 edit-a-thon|event discussion page]] or email at nitesh@cis-india.org. Thank you [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૧૮:૨૩, ૧૪ માર્ચ ૨૦૨૨ (IST) <small>On behalf of [[User:Nitesh (CIS-A2K)]]</small> <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_(CIS-A2K)/Mini_edit-a-thon_Participants&oldid=21886141 --> == ''WLWSA-2021 Newsletter #7 (Request to provide information)'' == <div style="background-color:#FAC1D4; padding:10px"> <span style="font-size:200%;">'''Wiki Loves Women South Asia 2021'''</span> <br/>'''September 1 - September 30, 2021''' <span style="font-size:120%; float:right;">[[metawiki:Wiki Loves Women South Asia 2021|<span style="font-size:10px;color:red">''view details!''</span>]]</span> </div> <div style="background-color:#FFE7EF; padding:10px; font-size:1.1em;">[[File:Wiki_Loves_Women_South_Asia.svg|right|frameless]]Thank you for participating in the Wiki Loves Women South Asia 2021 contest. Unfortunately, your information has not reached us. Please fill out <span class="plainlinks">[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSc7asgxGgxH_6Y_Aqy9WnrfXlsiU9fLUV_sF7dL5OyjkDQ3Aw/viewform?usp=sf_link '''this form''']</span> and help us to complete the next steps including awarding prizes and certificates. <small>If you have any questions, feel free to reach out the organizing team via emailing [[metawiki:Special:EmailUser/Aishik_Rehman|@here]] or discuss on [[metawiki:Talk:Wiki Loves Women South Asia 2021|the Meta-wiki talk page]]</small> ''Regards,'' <br/>[[metawiki:Wiki Loves Women South Asia 2021|'''''Wiki Loves Women Team''''']] <br/>૧૯:૦૭, ૧ એપ્રિલ ૨૦૨૨ (IST) </div> <!-- Message sent by User:MdsShakil@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:MdsShakil/WLWSA2021&oldid=23091023 --> == June Month Celebration 2022 edit-a-thon == Dear User, CIS-A2K is announcing June month mini edit-a-thon which is going to take place on 25 & 26 June 2022 (on this weekend). The motive of conducting this edit-a-thon is to celebrate June Month which is also known as pride month. This time we will celebrate the month, which is full of notable days, by creating & developing articles on local Wikimedia projects, such as proofreading the content on Wikisource if there are any, items that need to be created on Wikidata [edit Labels & Descriptions], some June month related content must be uploaded on Wikimedia Commons and so on. It will be a two-days long edit-a-thon to increase content about the month of June or related to its days, directly or indirectly. Anyone can participate in this event and the link you can find [[:m: June Month Celebration 2022 edit-a-thon|here]]. Thank you [[User:Nitesh (CIS-A2K)|Nitesh (CIS-A2K)]] ([[User talk:Nitesh (CIS-A2K)|talk]]) 12:46, 21 June 2022 (UTC) <small>On behalf of [[User:Nitesh (CIS-A2K)]]</small> <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_(CIS-A2K)/list/Festive_Season_2020_Participants&oldid=20811654 --> == સ્કેનર માટે નિવેદન == નમસ્તે, https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%B5%E0%AA%BF%E0%AA%95%E0%AA%BF%E0%AA%AA%E0%AB%80%E0%AA%A1%E0%AA%BF%E0%AA%AF%E0%AA%BE:%E0%AA%9A%E0%AB%8B%E0%AA%A4%E0%AA%B0%E0%AB%8B#%E0%AA%B8%E0%AB%8D%E0%AA%95%E0%AB%87%E0%AA%A8%E0%AA%B0_%E0%AA%AE%E0%AA%BE%E0%AA%9F%E0%AB%87_%E0%AA%A8%E0%AA%BF%E0%AA%B5%E0%AB%87%E0%AA%A6%E0%AA%A8 અહીં સ્કેનરમાટે નિવેદન કરેલ છે. કૃપયા યોગ્ય કરશો. <b><span style="border:1px dashed DarkOrange;padding:0.25em;margin:0.1em;text-shadow:2px 2px 3px Gray;font-size=75%;">લિ., [[સભ્ય:NehalDaveND|<font color="Red">નેહલ</font>]]&nbsp;[[User talk:NehalDaveND|<font color="DodgerBlue">દવે</font>]]</span></b> ૦૬:૨૬, ૧૭ ઓગસ્ટ ૨૦૨૨ (IST) == 30,000 શિખર ચંદ્રક == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Tireless Contributor Barnstar Hires.gif|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''30,000 શિખર ચંદ્રક''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | ગુજરાતી વિકિપીડિયાને 30,000 લેખોના સીમાચિહ્નરૂપ શિખર પર પહોંચાડવામાં આપના અવિરત યોગદાન બદલ હૃદયપૂર્વક આભાર. --[[સભ્ય:Nizil Shah|Nizil Shah]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Nizil Shah|ચર્ચા]]) ૧૯:૫૯, ૨૦ ઓક્ટોબર ૨૦૨૨ (IST) |} == વિકિચંદ્રક! == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Original Barnstar Hires.png|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''The Original Barnstar''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | [[કમાઉ દીકરો]] જેવી ગુજરાતી સાહિત્યની ઉત્તમ કોટિની વાર્તા પર સુંદર લેખ સંપાદન કરવા બદલ આપનો આભાર પ્રકટ કરું છું. ગુજરાતી સાહિત્ય સંબંધિત આપના સંપાદન કાર્યથી ગુજરાતી વિકિપીડિયા વધુ રળિયાત બન્યું છે. આપના સંપાદન કાર્યની પ્રશંસા બદલ આપને આ વિકિચંદ્રક ભેટ આપતાં આનંદની લાગણી વ્યક્ત કરું છું. |} [[સભ્ય:Snehrashmi|સ્નેહરશ્મિ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Snehrashmi|ચર્ચા]]) ૦૯:૩૦, ૧ નવેમ્બર ૨૦૨૨ (IST) == WikiConference India 2023: Program submissions and Scholarships form are now open == Dear Wikimedian, We are really glad to inform you that '''[[:m:WikiConference India 2023|WikiConference India 2023]]''' has been successfully funded and it will take place from 3 to 5 March 2023. The theme of the conference will be '''Strengthening the Bonds'''. We also have exciting updates about the Program and Scholarships. The applications for scholarships and program submissions are already open! You can find the form for scholarship '''[[:m:WikiConference India 2023/Scholarships|here]]''' and for program you can go '''[[:m:WikiConference India 2023/Program Submissions|here]]'''. For more information and regular updates please visit the Conference [[:m:WikiConference India 2023|Meta page]]. If you have something in mind you can write on [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]]. ‘‘‘Note’’’: Scholarship form and the Program submissions will be open from '''11 November 2022, 00:00 IST''' and the last date to submit is '''27 November 2022, 23:59 IST'''. Regards [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૧૬:૫૪, ૧૬ નવેમ્બર ૨૦૨૨ (IST) (on behalf of the WCI Organizing Committee) <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&oldid=24082246 --> == WikiConference India 2023: Help us organize! == Dear Wikimedian, You may already know that the third iteration of [[:m:WikiConference_India_2023|WikiConference India]] is happening in March 2023. We have recently opened [[:m:WikiConference_India_2023/Scholarships|scholarship applications]] and [[:WikiConference_India_2023/Program_Submissions|session submissions for the program]]. As it is a huge conference, we will definitely need help with organizing. As you have been significantly involved in contributing to Wikimedia projects related to Indic languages, we wanted to reach out to you and see if you are interested in helping us. We have different teams that might interest you, such as communications, scholarships, programs, event management etc. If you are interested, please fill in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdN7EpOETVPQJ6IG6OX_fTUwilh7MKKVX75DZs6Oj6SgbP9yA/viewform?usp=sf_link this form]. Let us know if you have any questions on the [[:m:Talk: WikiConference_India_2023|event talk page]]. Thank you [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૨૦:૫૧, ૧૮ નવેમ્બર ૨૦૨૨ (IST) (on behalf of the WCI Organizing Committee) <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_organizing_teams&oldid=24094749 --> == WikiConference India 2023: Open Community Call and Extension of program and scholarship submissions deadline == Dear Wikimedian, Thank you for supporting Wiki Conference India 2023. We are humbled by the number of applications we have received and hope to learn more about the work that you all have been doing to take the movement forward. In order to offer flexibility, we have recently extended our deadline for the Program and Scholarships submission- you can find all the details on our [[:m:WikiConference India 2023|Meta Page]]. COT is working hard to ensure we bring together a conference that is truly meaningful and impactful for our movement and one that brings us all together. With an intent to be inclusive and transparent in our process, we are committed to organizing community sessions at regular intervals for sharing updates and to offer an opportunity to the community for engagement and review. Following the same, we are hosting the first Open Community Call on the 3rd of December, 2022. We wish to use this space to discuss the progress and answer any questions, concerns or clarifications, about the conference and the Program/Scholarships. Please add the following to your respective calendars and we look forward to seeing you on the call * '''WCI 2023 Open Community Call''' * '''Date''': 3rd December 2022 * '''Time''': 1800-1900 (IST) * '''Google Link'''': https://meet.google.com/cwa-bgwi-ryx Furthermore, we are pleased to share the email id of the conference contact@wikiconferenceindia.org which is where you could share any thoughts, inputs, suggestions, or questions and someone from the COT will reach out to you. Alternatively, leave us a message on the Conference [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]]. Regards [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૨૧:૫૧, ૨ ડિસેમ્બર ૨૦૨૨ (IST) On Behalf of, WCI 2023 Core organizing team. <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&oldid=24083503 --> == Indic Wiki Improve-a-thon 2022 == Dear Wikimedian, Glad to inform you that CIS-A2K is going to conduct an event, Indic Wiki improve-a-thon 2022, for the Indic language. It will run from 15 December to 5 January 2023. It will be an online activity however if communities want to organise any on-ground activity under Improve-a-thon that would also be welcomed. The event has its own theme '''Azadi Ka Amrit Mahatosav''' which is based on a celebration of the 75th anniversary of Indian Independence. The event will be for 20 days only. This is an effort to work on content enrichment and improvement. We invite you to plan a short activity under this event and work on the content on your local Wikis. The event is not restricted to a project, anyone can edit any project by following the theme. The event page link is [[:m:Indic Wiki Improve-a-thon 2022|here]]. The list is under preparation and will be updated soon. The community can also prepare their list for this improve-a-thon. If you have question or concern please write on [[:m:Talk:Indic Wiki Improve-a-thon 2022|here]]. Regards [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૧૩:૦૫, ૧૨ ડિસેમ્બર ૨૦૨૨ (IST) <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Satpal_(CIS-A2K)/Mahatma_Gandhi_2020_edit-a-thon_Participants&oldid=20516231 --> == Indic Wiki Improve-a-thon 2022 has started == Dear Wikimedians, As you already know, Indic Wiki improve-a-thon 2022 has started today. It runs from 15 December (today) to 5 January 2023. This is an online activity however if communities want to organise any on-ground activity under Improve-a-thon please let us know at program@cis-india.org. Please note the event has a theme ''' Azadi Ka Amrit Mahatosav''' which is based on a celebration of the 75th anniversary of Indian Independence. The event will be for 20 days only. This is an effort to work on content enrichment and improvement. The event is not restricted to a particular project. The event page link is [[:m:Indic Wiki Improve-a-thon 2022|here]] please add your name in the participant's section. A few lists are there and we will add more. The community can also prepare their list for this improve-a-thon but we suggest you list stub articles from your Wiki. If you have a question or concern please write [[:m:Talk:Indic Wiki Improve-a-thon 2022|here]]. Regards [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૧૪:૦૦, ૧૫ ડિસેમ્બર ૨૦૨૨ (IST) <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Satpal_(CIS-A2K)/Mahatma_Gandhi_2020_edit-a-thon_Participants&oldid=20516231 --> == WikiConference India 2023:WCI2023 Open Community call on 18 December 2022 == Dear Wikimedian, As you may know, we are hosting regular calls with the communities for [[:m:WikiConference India 2023|WikiConference India 2023]]. This message is for the second Open Community Call which is scheduled on the 18th of December, 2022 (Today) from 7:00 to 8:00 pm to answer any questions, concerns, or clarifications, take inputs from the communities, and give a few updates related to the conference from our end. Please add the following to your respective calendars and we look forward to seeing you on the call. * [WCI 2023] Open Community Call * Date: 18 December 2022 * Time: 1900-2000 [7 pm to 8 pm] (IST) * Google Link: https://meet.google.com/wpm-ofpx-vei Furthermore, we are pleased to share the telegram group created for the community members who are interested to be a part of WikiConference India 2023 and share any thoughts, inputs, suggestions, or questions. Link to join the telegram group: https://t.me/+X9RLByiOxpAyNDZl. Alternatively, you can also leave us a message on the [[:m:Talk:WikiConference India 2023|Conference talk page]]. Regards [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૧૩:૪૧, ૧૮ ડિસેમ્બર ૨૦૨૨ (IST) <small>On Behalf of, WCI 2023 Organizing team</small> <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_organizing_teams&oldid=24099166 --> == Women's Month Datathon on Commons == Dear Wikimedian, Hope you are doing well. CIS-A2K and [[:commons:Commons Photographers User Group|CPUG]] have planned an online activity for March. The activity will focus on Wikimedia Commons and it will begin on 21 March and end on 31 March 2023. During this campaign, the participants will work on structure data, categories and descriptions of the existing images. We will provide you with the list of the photographs that were uploaded under those campaigns, conducted for Women’s Month. You can find the event page link [[:m:CIS-A2K/Events/Women's Month Datathon on Commons|here]]. We are inviting you to participate in this event and make it successful. There will be at least one online session to demonstrate the tasks of the event. We will come back to you with the date and time. If you have any questions please write to us at the event [[:m:Talk:CIS-A2K/Events/Women's Month Datathon on Commons|talk page]] Regards [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૨૩:૩૯, ૧૨ માર્ચ ૨૦૨૩ (IST) <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_(CIS-A2K)/Mini_edit-a-thon_Participants&oldid=21886141 --> == Women's Month Datathon on Commons Online Session == Dear Wikimedian, Hope you are doing well. As we mentioned in a previous message, CIS-A2K and [[:commons:Commons Photographers User Group|CPUG]] have been starting an online activity for March from 21 March to 31 March 2023. The activity already started yesterday and will end on 31 March 2023. During this campaign, the participants are working on structure data, categories and descriptions of the existing images. The event page link is [[:m:CIS-A2K/Events/Women's Month Datathon on Commons|here]]. We are inviting you to participate in this event. There is an online session to demonstrate the tasks of the event that is going to happen tonight after one hour from 8:00 pm to 9:00 pm. You can find the meeting link [[:m:CIS-A2K/Events/Women's Month Datathon on Commons/Online Session|here]]. We will wait for you. Regards [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૧૯:૦૮, ૨૨ માર્ચ ૨૦૨૩ (IST) <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_(CIS-A2K)/Mini_edit-a-thon_Participants&oldid=21886141 --> == Image Description Month in India Campaign == Dear Wikimedian, A2K has conducted an online activity or campaign which is an ongoing Image Description Month in India description-a-thon, a collaborative effort known as [[:m:Image Description Month|Image Description Month]]. This initiative aims to enhance image-related content across Wikimedia projects and is currently underway, running from October 1st to October 31st, 2023. Throughout this event, our focus remains centered on three primary areas: Wikipedia, Wikidata, and Wikimedia Commons. We have outlined several tasks, including the addition of captions to images on Wikipedia, the association of images with relevant Wikidata items, and improvements in the organization, categorization, and captions of media files on Wikimedia Commons. To participate, please visit our dedicated [[:m:CIS-A2K/Events/Image Description Month in India|event page]]. We encourage you to sign up on the respective meta page and generously contribute your time and expertise to make essential and impactful edits. Should you have any questions or require further information, please do not hesitate to reach out to me at nitesh@cis-india.org or [[User talk:Nitesh (CIS-A2K)|Nitesh (CIS-A2K)]]. Your active participation will play a significant role in enriching Wikimedia content, making it more accessible and informative for users worldwide. Join us in this ongoing journey of improvement and collaboration. Regards [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૨૧:૩૯, ૧૦ ઓક્ટોબર ૨૦૨૩ (IST) <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Satpal_(CIS-A2K)/Mahatma_Gandhi_2020_edit-a-thon_Participants&oldid=20516231 --> == નારીવાદ અને લોકસંસ્કૃતિ ૨૦૨૪ == નમસ્તે,<br/> ૧ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૩ થી ગુજરાતી વિકિપીડિયા પર [[વિકિપીડિયા:નારીવાદ અને લોકસંસ્કૃતિ ૨૦૨૪|નારીવાદ અને લોકસંસ્કૃતિ]] પ્રતિયોગિતાની તૃતીય આવૃતિની શરૂઆત થઈ રહી છે. પ્રતિયોગિતાની પૂર્વ આવૃતિઓમાં સાંસ્કૃતિક અને લિંગભેદના અંતરને ઘટાડવામાં તમારું નોંધપાત્ર સમર્પણ અને પ્રયત્નો સહાયક રહ્યા છે. આ વર્ષની પ્રતિયોગિતામાં આપની હાજરી અને યોગદાન અમને પ્રોત્સાહક રહેશે. પ્રતિયોગિતામાં આપના વિશેષ પ્રદાન અને હિસ્સેદારીનો અભિલાષી... [[સભ્ય:Snehrashmi|સ્નેહરશ્મિ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Snehrashmi|ચર્ચા]]) ૦૮:૫૨, ૩૧ જાન્યુઆરી ૨૦૨૪ (IST) == સમુદાય તકનિકી પરામર્શ પ્રક્રિયા 2024 == પ્રિય મિત્રો, [[m:Indic MediaWiki Developers User Group|The Indic MediaWiki Developers User Group]] is facilitating a community technical consultation process to understand the needs of the community members on various technical issues while contributing to Wikimedia projects. The goal is to better understand the challenges across communities, understand common problems, and streamline future technical development activities. The first step is a survey where to report your common issues, ideas etc. Please fill the survey (in a language of your choice) at https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfvVFtXWzSEL4YlUlxwIQm2s42Tcu1A9a_4uXWi2Q5jUpFZzw/viewform?usp=sf_link સર્વે ફોર્મ ભરવાની '''છેલ્લી તારીખ છે ૨૧ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૪'''. અમારી આ પહેલ વિષે વધુ જાણવા માટે મુલાકાત લો: https://w.wiki/AV78 સર્વે તમે ઉપરની કડી પર ગુજરાતી ભાષામાં પણ વાંચી શકો છો. જો તમારી પાસે એક કરતા વધુ આઇડિયા કે સમસ્યાઓ હોય તો તમે આ સર્વે ફોર્મ એક કરતા વધુ વખત ભરી શકો છો. આપ સૌના યોગદાન માટે આગોતરો આભાર! [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૨૨:૫૬, ૧૦ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૪ (IST), on behalf of Indic MediaWiki Developers UG <!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Indic_Tech_Consults_2024/gu&oldid=27434526 --> == Invitation to Participate in the Wikimedia SAARC Conference Community Engagement Survey == Dear Community Members, I hope this message finds you well. Please excuse the use of English; we encourage translations into your local languages to ensure inclusivity. We are conducting a Community Engagement Survey to assess the sentiments, needs, and interests of South Asian Wikimedia communities in organizing the inaugural Wikimedia SAARC Regional Conference, proposed to be held in Kathmandu, Nepal. This initiative aims to bring together participants from eight nations to collaborate towards shared goals. Your insights will play a vital role in shaping the event's focus, identifying priorities, and guiding the strategic planning for this landmark conference. Survey Link: https://forms.gle/en8qSuCvaSxQVD7K6 We kindly request you to dedicate a few moments to complete the survey. Your feedback will significantly contribute to ensuring this conference addresses the community's needs and aspirations. Deadline to Submit the Survey: 20 January 2025 Your participation is crucial in shaping the future of the Wikimedia SAARC community and fostering regional collaboration. Thank you for your time and valuable input. Warm regards,<br> [[:m:User:Biplab Anand|Biplab Anand]] <!-- Message sent by User:Biplab Anand@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Biplab_Anand/lists&oldid=28078122 --> == નારીવાદ અને લોકસંસ્કૃતિ ૨૦૨૫ == નમસ્તે,<br/> ૧ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૫ થી ગુજરાતી વિકિપીડિયા પર [[વિકિપીડિયા:નારીવાદ અને લોકસંસ્કૃતિ ૨૦૨૫|નારીવાદ અને લોકસંસ્કૃતિ]] પ્રતિયોગિતાની ચતુર્થ આવૃતિની શરૂઆત કરવામાં આવી છે. પ્રતિયોગિતાની પૂર્વ આવૃતિઓમાં સાંસ્કૃતિક અને લિંગભેદના અંતરને ઘટાડવામાં તમારું નોંધપાત્ર સમર્પણ અને પ્રયત્નો સહાયક રહ્યા છે. આ વર્ષની પ્રતિયોગિતામાં આપની હાજરી અને યોગદાન અમને પ્રોત્સાહક રહેશે. પ્રતિયોગિતામાં આપના વિશેષ પ્રદાન અને હિસ્સેદારીનો અભિલાષી... [[સભ્ય:Snehrashmi|સ્નેહરશ્મિ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Snehrashmi|ચર્ચા]]) ૧૦:૧૩, ૨૦ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૫ (IST) == મહાત્મા ગાંધી ઍડિટાથોન ૨૦૨૫ == [[File:Mahatma Gandhi Edit-a-thon Logo.png|111px|right]] [[વિકિપીડિયા:ગાંધી જયંતિ ઍડિટાથોન ૨૦૨૫|મહાત્મા ગાંધી ઍડિટાથોન ૨૦૨૫]] સંપાદન ઉત્સવમાં આપના વિશેષ યોગદાન માટે ખૂબ ખૂબ આભાર. સંક્ષિપ્ત સમયની મીની ઍડિટાથોન દ્વારા રાષ્ટ્રપિતાના વારસાને સાચવવાના મહાન કાર્યમાં આપના સહભાગ બદલ આભાર. આપની ઊર્જા સભર સંપાદન સહભાગિતાથી આ વર્ષનું પ્રતિયોગિતા સંસ્કરણ સમૃદ્ધ અને સફળ રહ્યું છે. ભવિષ્યના સંસ્કરણોમાં પણ આપના તરફથી ઉત્સાહવર્ધક યોગદાન મળતું રહેશે તેવી અભિલાષા સાથે ધન્યવાદ... [[સભ્ય:Snehrashmi|સ્નેહરશ્મિ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Snehrashmi|ચર્ચા]]) ૨૩:૪૮, ૨ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST) ajc48fumjf3ym61dmu237a17nlzmfr9 0 78655 906287 667791 2026-10-12T15:33:45Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 906287 wikitext text/x-wiki [[ચિત્ર:Morgaon_temple_gate.jpg|right|thumb|મોરેશ્વર મંદિર]] '''મોરેશ્વરમંદિર મોરગાંવ''' [[પુના જિલ્લો|પુના જિલ્લામાં]] [[ગણેશ|આવેલ]] ગણપતિજીનું મંદિર છે. આ મંદિર અષ્ટવિનાયક તરીકે પ્રસિદ્ધ આઠ ગણપતિ મંદિરો પૈકીનું એક છે. અષ્ટવિનાયક તરીકે પ્રસિદ્ધ આઠ ગણપતિ મંદિરો પૈકી પ્રથમ ગણપતિ એટલે મોરેશ્વર અથવા મયૂરેશ્વર, મોરગાંવ. == મંદિર == મોરેશ્વર મંદિર બહામની કાળમાં કાળા પથ્થરમાંથી તૈયાર કરવામાં આવ્યું હતું. ગામની મધ્યમાં આવેલા મંદિરની ચારે બાજુઓ પર મિનારા આવેલ છે. મુઘલ સમયગાળામાં આક્રમણકારોથી બચાવવા માટે આ મંદિરને મસ્જિદ જેવો આકાર આપવામાં આવેલ છે. મંદિર સાથે ૫૦ ફૂટ ઊંચી સંરક્ષણ દિવાલ છે. ગર્ભગૃહ મયૂરેશ્વરની મૂર્તિ બેસેલી, ડાબી તરફ વળેલી સૂંઢવાળી, પૂર્વાભિમુખ અને અત્યંત આકર્ષક છે. મૂર્તિ આંખમાં હીરા જડેલ છે, મસ્તક ઉપર નાગરાજની ફેણ છે. આ મૂર્તિની ડાબી બાજુ રિદ્ધિ-સિદ્ધિની પિત્તળ મૂર્તિઓ છે. આ ઉપરાંત આગળ મૂષક અને મયુરની મૂર્તિઓ છે. == દંતકથા == એમ માનવામાં આવે છે કે, વર્ષો અગાઉ, સિંધુ નામના રાક્ષસે પૂથ્વી પર ઉત્પાત મચાવ્યો હતો. તેનો નાશ કરવા માટે દેવોએ પછી ભગવાન ગણેશની આરાધના કરી, ત્યારે ગણેશજીએ મયૂર પર સવારી કરી સિંધુ રાક્ષસનો વધ કર્યો. તેથી ગણપતિનું અહિં મયૂરેશ્વર નામ પડ્યું છે. આ ગામ મોરની સંખ્યા વધારે હોવાને કારણે પણ તેને મોરગાંવ કહેવાય છે.<ref>https://www.myoksha.com/morgaon-ganpati/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160609232710/https://www.myoksha.com/morgaon-ganpati/ |date=2016-06-09 }} મોરગાંવ ગણપતિ</ref> == ભૌગોલિક == * પુના રેલવે સ્ટેશન પરથી મોરગાંવ, હડપસર-સાસવડ અને જેજુરીમાર્ગ પર ૬૪ કિ.મી. જેટલા અંતરે આવેલ છે. * [[પુના]]-[[સોલાપૂર|સોલાપુર]] માર્ગ પર થી પુના ૫૫ કિ.મી. પર ચૌફુલા ગામ છે. ત્યાંથી મોરગાંવ જવા માટે માર્ગ છે. ચૌફુલાથી  મોરગાંવનું અંતર ૨૩ કિ.મી. જેટલા અંતરે છે. == સંદર્ભો == {{Reflist}} {{અષ્ટવિનાયક}} [[શ્રેણી:મહારાષ્ટ્ર]] [[શ્રેણી:જોવાલાયક સ્થળો]] lmk3460vpvc6pkzw2pqahlo70pde5k8 0 79114 906288 867314 2026-10-12T16:02:40Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 906288 wikitext text/x-wiki '''રમેશ તેંડુલકર''' , એક જાણીતા મરાઠી નવલકથાકાર છે.<ref>book title=Sensational Sachin;last=Thani,first=L.,last2=Mishra,first2=R.,publisher=Diamond Pocket Books,year=1999,isbn=81-288-2573-9,page=113,quote=His mother Rajni Tendulkar worked in L.I.C.</ref><ref>[http://members.tripod.com/keeron_modi/midday27.htm Ramesh Tendulkar dies of heart attack]</ref> તેઓ પ્રખ્યાત ક્રિકેટર [[સચિન તેંડુલકર]]<nowiki/>ના પિતા હતા, જેઓ વર્ષ ૧૯૯૯માં મૃત્યુ પામ્યા હતા. <ref>[http://divyamarathi.bhaskar.com/news/SPO-sachin-tendulkar-family-facts-you-never-knew-4244997-PHO.html?seq=1&HFCR-6= सचिनच्या कुटुंबातील हे सत्य तुम्हाला माहीत आहे का?]</ref> == કારકિર્દી == તેંડુલકર ૬૦ના દાયકામાં કિર્તી કોલેજ, પ્રભાદેવી ખાતે પ્રોફેસર હતા. તેમણે ઘણાં કવિતાનાં પુસ્તકો લખ્યાં હતાં.<ref>{{Cite web |url=http://maharashtratimes.indiatimes.com/edit/samwad/-/articleshow/15078961.cms |title=Ramesh Tendulkar |access-date=2017-01-30 |archive-date=2016-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160808044023/http://maharashtratimes.indiatimes.com/edit/samwad/-/articleshow/15078961.cms |url-status=dead }}</ref> == મૃત્યુ == રમેશ તેંડુલકરનું મૃત્યુ ૬૯ વર્ષની ઉંમરમાં ૧૯ મે ૧૯૯૯ના રોજ હૃદયરોગના હુમલાને કારણે થયું હતું. <ref>[http://www.rediff.com/cricket/report/sachin-tendulkar-father-batting-legend-highest-run-getter-world-cup/20110125.htm I have always felt my father's absence: Tendulkar]</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.cricketcountry.com/articles/icc-world-cup-1999-sachin-tendulkar-scores-emotional-140-not-out-against-kenya-after-his-fathers-demise-244396 |title=ICC World Cup 1999: Sachin Tendulkar scores emotional 140 not out against Kenya after his father’s demise |access-date=2017-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170206171304/http://www.cricketcountry.com/articles/icc-world-cup-1999-sachin-tendulkar-scores-emotional-140-not-out-against-kenya-after-his-fathers-demise-244396 |archive-date=2017-02-06 |url-status=dead}}</ref> == સાહિત્યિક કારકિર્દી == તેંડુલકરના ઘણા સંગ્રહો પ્રકાશિત કરવામાં આવ્યા હતા, જેની અંશતઃ યાદી નીચે મુજબ છે<span> </span>:-<ref>[http://www.bookganga.com/eBooks/Books?AID=5214271957723704085]</ref> * ''બાલકવીંચી કવિતા<span> </span>: ત્રણ સંદર્ભ''<span> </span>: Bālakavīncī Kavitā<span> </span>: Tīna Sandarbha * ''માનસ - લહરી ''<span> </span>: Mānas - Laharī * ''પ્રાજક્ત''<span> </span>: Prājakt * ''મરાઠી રોમેન્ટિક કાવ્યપ્રતિભા''<span> </span>: Marāṭhī Rōmaņţik Kāvyapratibhā == સંદર્ભો == {{Reflist}} [[શ્રેણી:સાહિત્યકાર]] qhcymg4rblkz5z9gv1izmiikk8qmgq9 0 79591 906285 854768 2026-10-12T15:24:42Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 906285 wikitext text/x-wiki '''મોર બની થનગાટ કરે''', મૂળે '''નવી વર્ષા''', એક જાણીતું [[ગુજરાતી]] ગીત છે, જેનો અનુવાદ ૧૯૪૪માં [[ઝવેરચંદ મેઘાણી]]એ કર્યો હતો. તેને સંગીતબદ્ધ [[હેમુ ગઢવી]]એ કર્યું હતું. આ ગીત હકીકતમાં [[રવિન્દ્રનાથ ટાગોર|રવિન્દ્રનાથ ટાગોરે]] રચેલા ''નવવર્ષા'' શીર્ષક ધરાવતા બંગાળી ગીતનો આછો-પાતળો અનુવાદ (અનુસર્જન) છે. મેઘાણીએ આ ગીત ૧૯૨૦ના વર્ષમાં ટાગોરના મુખે કલકત્તામાં સાંભળ્યું હતું અને ત્યારબાદ ટાગોરના મૃત્યુ (૧૯૪૧) પછી ૧૯૪૪માં તેનો અનુવાદ ગુજરાતી ભાષામાં કર્યો હતો. આ ગીત તેમના કાવ્યસંગ્રહ ''રવીન્દ્ર-વીણા'' (૧૯૪૪)માં પ્રકાશિત થયું હતું.<ref name="rl">{{Cite web|url=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/ram-leela-song-man-mor-bani-thanghat-kare-original-poet-to-get-credit-in-film/|title=Ram-Leela song Man mor bani thanghat kare: Original poet to get credit in film|publisher=bollywoodlife.com|access-date=૨૭ નવેમ્બર ૨૦૧૩|archive-url=https://web.archive.org/web/20131202233916/http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/ram-leela-song-man-mor-bani-thanghat-kare-original-poet-to-get-credit-in-film/|archive-date=2013-12-02|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://meghani.com/index.php?content=showpoem&id=9|title=JHAVERCHAND MEGHANI's LITERATURE|website=meghani.com|access-date=2017-07-21}}</ref> આ ગીત અન્ય કેટલાક ગાયકો જેમ કે ચેતન ગઢવી અને આશિત દેસાઈએ પણ ગાયું છે. આ ગીતનો ઉપયોગ વર્ષ ૨૦૧૩માં રજૂ થયેલ હિન્દી ફિલ્મ ''ગોલીયોં કી રાસલીલા રામ-લીલા''માં શીર્ષક ગીત તરીકે કરવામાં આવ્યો હતો. જે સંજય લીલા ભણસાળી દ્વારા નિર્દેશિત હતી અને આ ગીતના ગાયક પ્રસિદ્ધ ગુજરાતી લોક ગાયક [[ઓસમાણ મીર]] હતા.<ref>{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/ahmedabad/report-kutchi-voice-adds-colour-to-bhansali-s-epic-love-story-in-gujarat-1901607|title=Kutchi voice adds colour to Bhansali's epic love story in Gujarat {{!}} Latest News & Updates at Daily News & Analysis|last=|first=|date=૧૦ ઓક્ટોબર ૨૦૧૩|work=|newspaper=dna|language=|access-date=૧૪ ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૭|via=}}</ref> == સંદર્ભ == {{reflist}} {{Wikisource|નવી વર્ષા}} [[શ્રેણી:ગુજરાતી ગીત]] 1ar4o2tirkr8bfldjt3sgg2ytidux7q 0 79973 906301 905466 2026-10-12T21:57:48Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 906301 wikitext text/x-wiki ૧૯૬૫નું ભારત-પાકિસ્તાન યુદ્ધ એ એપ્રિલ ૧૯૬૫થી સપ્ટેમ્બર ૧૯૬૫ સુધી બંને દેશો વચ્ચે ચાલેલી મુઠભેડનું પરિણામ હતું. સંઘર્ષની શરૂઆત [[પાકિસ્તાન]]<nowiki/>ની [[જમ્મુ અને કાશ્મીર]]<nowiki/>માં [[ભારત]] વિરોધિ બળવો ચાલુ કરવા [[ઓપરેશન જીબ્રાલ્ટર]] હેઠળ ઘૂસણખોરો દાખલ કરવાની કોશિષ સાથે થઈ. ભારતે તેના વિરોધમાં પશ્વિમ પાકિસ્તાન પર સૈન્ય હુમલો કર્યો. ૧૭ દિવસ ચાલેલા આ યુદ્ધમાં બંને પક્ષે મોટા પ્રમાણમાં ખુવારી થઈ અને હજારો સૈનિકો માર્યા ગયા, બખ્તરીયા દળો વચ્ચે [[દ્વિતીય વિશ્વયુદ્ધ]] બાદની સૌથી મોટી લડાઈ પણ થઈ. સોવિયત યુનિયન અને [[સંયુક્ત રાજ્ય અમેરિકા]]<nowiki/>ની દખલગીરી બાદ [[સંયુક્ત રાષ્ટ્રસંઘ]]<nowiki/>ની સંઘર્ષ વિરામ દરખાસ્ત બાદ [[તાસ્કંદ સમજૂતી]] દ્વારા બંને દેશો વચ્ચે યુદ્ધનો અંત આવ્યો.<ref name="Lyon2008">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=vLwOck15eboC&pg=PR11|title=Conflict between India and Pakistan: an encyclopedia|last=Lyon|first=Peter|publisher=ABC-CLIO|year=2008|isbn=978-1-57607-712-2|page=82|access-date=30 October 2011}}</ref> મોટા ભાગનું યુદ્ધ બંને દેશોની ભૂમિસેનાઓ વચ્ચે કાશ્મીર ખાતે અને ભારત અને પશ્ચિમ પાકિસ્તાનની સરહદે લડાયું. ૧૯૪૭માં ભાગલા બાદ આટલી મોટી સંખ્યામાં કાશ્મીર ખાતે સૈન્યની નિયુક્તિ પ્રથમ વખત થઈ અને તે ૨૦૦૧-૦૨માં [[ઓપરેશન પરાક્રમ]] દરમિયાન ફરી વખત જોવા મળી. મોટા ભાગની લડાઈ પાયદળ અને બખ્તરીયા દળો વચ્ચે વાયુસેના અને નૌસેનાઓની મદદથી લડાઈ. યુદ્ધ દ્વારા પાકિસ્તાનની અયોગ્ય સૈન્ય તાલીમ, અધિકારીઓની દિશાવિહોણી પસંદગી, હુકમ અને પ્રયોજન વચ્ચેનો તફાવત, નબળું જાસૂસી તંત્ર અને ખરાબ સૂચના તંત્ર ખુલ્લાં પડી ગયાં. આ નબળાઈઓ છતાં પાકિસ્તાની સૈન્ય તેના કરતાં બળુકા ભારતીય ભૂમિસેના સામે લડ્યું.<ref name="Alam2012 page 41">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=WvapCQAAQBAJ&pg=PT38|title=Pakistan Army: Modernisation, Arms Procurement and Capacity Building|last=Dr Shah Alam|date=11 April 2012|publisher=Vij Books India Pvt Ltd|isbn=978-93-81411-79-7|page=41}}Check date values in: <code style="color:inherit; border:inherit; padding:inherit;">11 April 2012</code> ([[મદદ:CS1 errors#bad date|help]]) [[શ્રેણી:CS1 errors: dates]]</ref> આ યુદ્ધની ઘણી માહિતી સ્પષ્ટ નથી.<ref name="Global Security indo-pak 1965">{{Cite web|url=http://www.globalsecurity.org/military/world/war/indo-pak_1965.htm|title=Indo-Pakistani War of 1965|publisher=Global Security}}</ref> સંઘર્ષ વિરામ થવા છતાં સૈન્ય દ્રષ્ટિએ યુદ્ધનો કોઈ અંજામ મળ્યો નહિ, બંને દેશોએ વિજયનો દાવો કર્યો. મોટાભાગના તટસ્થ ટીકાકારો પાકિસ્તાન વિરુદ્ધ ભારતનો પક્ષ મજબૂત રહ્યો હોવા સહમત થયા.<ref name="McGarr_331">{{Cite book|title=The Cold War in South Asia: Britain, the United States and the Indian Subcontinent, 1945–1965|last=McGarr|first=Paul|publisher=Cambridge University Press, 2013|isbn=978-1-139-02207-1|page=331}}</ref><ref name="USLib">{{Cite web|url=http://memory.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+pk0152)|title=Pakistan :: The Indo-Pakistani War of 1965|date=April 1994|website=[[Library of Congress Country Studies]], United States of America|access-date= 2 October 2010}}</ref><ref name="Hagerty_26">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ln3qChyrmIQC&printsec=frontcover&dq=isbn:0742525872&hl=en&sa=X&ei=aXEOUoW3HdCtrAfhnYGADA&redir_esc=y#v=snippet&q=outfought%20their%20Pakistani&f=false|title=South Asia in world politics|last=Hagerty|first=Devin|publisher=Rowman & Littlefield, 2005|isbn=0-7425-2587-2|page=26}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=zcylFXH9_z8C&q=India+had+most+to+celebrate#v=snippet&q=pakistan%20made%20gains&f=false|title=India and the United States : Estranged democracies, 1941–1991|last=Kux|first=Dennis|publisher=National Defense University Press|year=1992|isbn=0-7881-0279-6|location=Washington, DC|page=238}}Check date values in: <code style="color:inherit; border:inherit; padding:inherit;">1992</code> ([[મદદ:CS1 errors#bad date|help]]) [[શ્રેણી:CS1 errors: dates]]</ref><ref>{{Cite news|url=http://content.time.com/time/subscriber/article/0,33009,834413-2,00.html|title=Asia: Silent Guns, Wary Combatants|date=1 October 1965|work=Time|newspaper=Time|access-date=30 August 2013}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=HmkL1tp2Nl4C&q=won+a+clear+victory#v=snippet&q=won%20a%20clear%20victory&f=false|title=India|last=Wolpert|first=Stanley|publisher=University of California Press|year=2005|isbn=0-520-24696-9|edition=3rd ed. with a new preface.|location=Berkeley|page=235}}Check date values in: <code style="color:inherit; border:inherit; padding:inherit;">2005</code> ([[મદદ:CS1 errors#bad date|help]]) [[શ્રેણી:CS1 errors: dates]]</ref> પરિણામ વિહોણા સંઘર્ષ છતાં યુદ્ધને પાકિસ્તાનની સૈન્ય અને રાજકીય હાર માનવામાં આવે છે કારણ કે તે કાશ્મીરમાં બળવો કરાવવામાં નિષ્ફળ રહ્યું અને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે પણ કોઈ નક્કર ટેકો ન મળ્યો.<ref name="Geopolitics_17">{{Cite book|title=The China-Pakistan Axis: Asia's New Geopolitics|last=Small|first=Andrew|publisher=Oxford University Press, 2013|isbn=978-0-19-021075-5|page=17}}</ref><ref name="Profile of Pakistan">[http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/3453.htm Profile of Pakistan]&nbsp;– [//en.wikipedia.org/wiki/U.S._Department_of_State U.S. Department of State], [http://globetrotter.berkeley.edu/people5/Coll/coll-con5.html Failure of U.S.'s Pakistan Policy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100712135816/http://globetrotter.berkeley.edu/people5/Coll/coll-con5.html |date=2010-07-12 }}&nbsp;– Interview with [//en.wikipedia.org/wiki/Steve_Coll Steve Coll]</ref><ref name="Speech of Bill McCollum">[https://fas.org/news/pakistan/1994/940912.htm Speech of Bill McCollum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304140925/http://fas.org/news/pakistan/1994/940912.htm |date=2016-03-04 }} in [//en.wikipedia.org/wiki/United_States_House_of_Representatives United States House of Representatives] 12 September 1994</ref><ref name="Devin T. Hagerty p. 26">South Asia in World Politics By Devin T. Hagerty, 2005 Rowman & Littlefield, [//en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/0742525872 ISBN 0-7425-2587-2], p. 26</ref><ref name="McGarr_315">{{Cite book|title=The Cold War in South Asia: Britain, the United States and the Indian Subcontinent, 1945–1965|last=McGarr|first=Paul|publisher=Cambridge University Press, 2013|isbn=978-1-139-02207-1|page=315}}</ref><ref name="Geopolitics_Small">{{Cite book|title=The China-Pakistan Axis: Asia's New Geopolitics|last=Small|first=Andrew|publisher=Oxford University Press, 2013|isbn=978-0-19-021075-5|pages=17–19}}</ref><ref name="McGarr_325">{{Cite book|title=The Cold War in South Asia: Britain, the United States and the Indian Subcontinent, 1945–1965|last=McGarr|first=Paul|publisher=Cambridge University Press, 2013|isbn=978-1-139-02207-1|pages=325–327}}</ref><ref name="Riedel">{{Cite book|title=Avoiding Armageddon: America, India, and Pakistan to the Brink and Back|year=2013|url=https://archive.org/details/avoidingarmagedd0000ried|last=Riedel|first=Bruce|publisher=Brookings Institution Press, 2013|isbn=978-0-8157-2408-7|pages=[https://archive.org/details/avoidingarmagedd0000ried/page/n83 66]–68}}</ref> આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે આ યુદ્ધને શીત યુદ્ધના પરિપેક્ષમાં જોવામાં આવ્યું અને ઉપખંડમાં મોટાપ્રમાણ ભૂરાજકીય ઉથલપાથલનું કારણ બન્યું.<ref name="Riedel_Cold_War">{{Cite book|title=Avoiding Armageddon: America, India, and Pakistan to the Brink and Back|year=2013|url=https://archive.org/details/avoidingarmagedd0000ried|last=Riedel|first=Bruce|publisher=Brookings Institution Press, 2013|isbn=978-0-8157-2408-7|pages=[https://archive.org/details/avoidingarmagedd0000ried/page/67 67]–70}}</ref> યુદ્ધ પહેલાં સંયુક્ત રાજ્ય અમેરિકા અને યુનાઇટેડ કિંગ્ડમ મોટાપ્રમાણમાં ભારત અને પાકિસ્તાનને ટેકો આપતાં હતાં અને તેમને સૈન્ય હથિયારોના મુખ્ય નિકાસકારક હતા. યુદ્ધ દરમિયાન અને પછી ભારત અને પાકિસ્તન બંનેને મળતા પશ્ચિમી ટેકામાં કાપ આવ્યો અને અમેરિકા અને બ્રિટન બંને દ્વારા સૈન્ય સંરજામ પર આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રતિબંધ મૂકાયો. તેના પરિણામે ભારત અને પાકિસ્તાન બંને દ્વારા અનુક્રમે સોવિયત યુનિયન અને ચીન સાથે સંપર્ક વધાર્યો. યુદ્ધ દરમિયાન પશ્ચિમી દેશોના નકારાત્મક વલણને કારણે ૧૯૭૧માં અને હાલ સુધી ઉપખંડ સાથેના સંબંધને અસર પહોંચાડી છે.<ref name="McGarr_assistance">{{Cite book|title=The Cold War in South Asia: Britain, the United States and the Indian Subcontinent, 1945–1965|last=McGarr|first=Paul|publisher=Cambridge University Press, 2013|isbn=978-1-139-02207-1|pages=324–326}}</ref><ref name="McGarr_watershed">{{Cite book|title=The Cold War in South Asia: Britain, the United States and the Indian Subcontinent, 1945–1965|last=McGarr|first=Paul|publisher=Cambridge University Press, 2013|isbn=978-1-139-02207-1|pages=350–353}}</ref><ref name="McGarr_conclusions">{{Cite book|title=The Cold War in South Asia: Britain, the United States and the Indian Subcontinent, 1945–1965|last=McGarr|first=Paul|publisher=Cambridge University Press, 2013|isbn=978-1-139-02207-1|pages=360–363}}</ref><ref name="Riedel_shadow">{{Cite book|title=Avoiding Armageddon: America, India, and Pakistan to the Brink and Back|year=2013|url=https://archive.org/details/avoidingarmagedd0000ried|last=Riedel|first=Bruce|publisher=Brookings Institution Press, 2013|isbn=978-0-8157-2408-7|pages=[https://archive.org/details/avoidingarmagedd0000ried/page/n86 69]–70}}</ref> == યુદ્ધ પહેલાં == [[ચિત્ર:1965_Infiltrators.jpg|left|thumb|200x200px|૧૯૬૫ના યુદ્ધના થોડા દિવસો પહેલાં ભારતના જમ્મુ અને કાશ્મીરમાં સેંકડો ઘૂસણખોરોની હાજરી દર્શાવતો અમેરિકાના ગૃહખાતાંનો ખાનગી પત્ર]] ૧૯૪૭માં ભારત અને પાકિસ્તાનના ભાગલા સમયથી જ બંને દેશો વચ્ચે ઘણા મુદ્દાઓ પર ગેરસમજૂતી હતી. જોકે તેમાં મુખ્ય મુદ્દો કાશ્મીરનો જ હતો. અન્ય મુદ્દાઓમાં ગુજરાતના કચ્છના રણનો હતો. તે મુદ્દો ૧૯૫૬માં પ્રથમ વખત સામે આવ્યો અને અંતે ભારતે તેના પર કબ્જો મેળવ્યો.<ref name="BrecherWilkenfeld1997">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=GjY7aV_6FPwC&pg=PA171|title=A study of crisis|last=Brecher|first=Michael|last2=Wilkenfeld|first2=Jonathan|date=November 1997|publisher=University of Michigan Press|isbn=978-0-472-10806-0|pages=171–172|access-date=3 November 2011}}</ref> જાન્યુઆરી ૧૯૬૫માં ભારતના કબ્જાવાળા પ્રદેશમાં પાકિસ્તાને ચોકિયાત ટુકડીઓ મોકલવાનું શરૂ કર્યું. જે બાદમાં ૮ એપ્રિલ ૧૯૬૫ના રોજ બંને દેશો દ્વારા એકબીજાની ચોકીઓ પર હુમલામાં પરિણમી. શરૂઆતમાં બંને દેશોની સરહદી પોલીસ તેમાં સામેલ હતી પરંતુ તુરંત જ તેમાં સૈન્ય કાર્યવાહી શરુ કરાઈ. જુન ૧૯૬૫માં બ્રિટીશ પ્રધાનમંત્રી હેરોલ્ડ વિલ્સન બંને દેશોને સંઘર્ષ વિરામ કરાવવામાં અને મુદ્દાને સમિતી બનાવી હલ કરવા સમજાવવામાં સમર્થ રહ્યા. ૧૯૬૮માં સમિતિના ચુકાદા મુજબ પાકિસ્તાનને ૯,૧૦૦ વર્ગ કિમીના દાવા સામે ૯૧૦ વર્ગ કિમી રણ વિસ્તાર સોંપવામાં આવ્યો.<ref name="Durrani">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/news/world/Pakistan/Paks-intrusions-on-borders-triggered-1965-war-Durrani/articleshow/5009969.cms|title=Pak's intrusions on borders triggered 1965 war: Durrani|last=Press Trust of India, Islamabad bureau|date=14 September 2009|work=Times of India|newspaper=Times of India|access-date=3 November 2011}}</ref><ref name="Rann">Bhushan, Chodarat. </ref> કચ્છના રણમાં પાકિસ્તાનને મળેલી સફળતાએ જનરલ અયુબ ખાનના નેતૃત્વમાં એવું વિચારતું કરી દીધું કે ૧૯૬૨માં ચીન સામે મળેલી હારને કારણે ભારતીય ભૂમિસેના અચાનક કરાયેલા આક્રમણ સામે રક્ષણ નહિ કરી શકે અને કાશ્મીર તેમના કબ્જામાં આવી જશે. પાકિસ્તાનને એવી પણ છાપ હતી કે કાશ્મીરની પ્રજા ભારતની વિરુદ્ધ છે અને કેટલાક ઘૂસણખોરોની મદદથી ત્યાં બળવાની શરૂઆત શક્ય છે. આમ, તેણે ઓપરેશન જીબ્રાલ્ટરની શરૂઆત કરી.<ref>Defence Journal. </ref> જોકે પાકિસ્તાની ઘૂસણખોરોને તુરંત જ ઓળખી લેવામાં આવ્યા અને આ કાર્યવાહીને સફળતાપૂર્વક રોકી દેવાઈ.<ref name="Mankekar1967">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=HQcLAQAAIAAJ|title=Twentytwo fateful days: Pakistan cut to size|last=Mankekar|first=D. R.|publisher=Manaktalas|year=1967|pages=62–63, 67|access-date=8 November 2011}}</ref> == યુદ્ધ == ઓગષ્ટ ૫, ૧૯૬૫ના દિવસે આશરે ૨૬,૦૦૦ થી ૩૩,૦૦૦ પાકિસ્તાની સૈનિકોએ કાશ્મીરી સ્થાનિકોના વેશમાં [[અંકુશ રેખા]] પાર કરી. સ્થાનિકોએ આપેલા ખબરના આધારે ભારતીય સેનાએ ૧૫ ઓગષ્ટના રોજ અંકુશ રેખા પાર કરી. શરૂઆતમાં ભારતીય સેનાને નોંધપાત્ર સફળતા મળી અને મોટા પ્રમાણમાં તોપમારા બાદ ત્રણ મહત્ત્વની પહાડી ચોકીઓ કબ્જે કરી. પરંતુ ઓગષ્ટના અંત સુધીમાં બંને પક્ષોને એકંદરે સમાન સફળતા મળી હતી. પાકિસ્તાન તિથવાલ, ઊરી અને પુંચ ક્ષેત્રમાં આગળ હતું જ્યારે ભારતે પાકિસ્તાન અધિકૃત કાશ્મીરમાં આઠ કિમી જેટલો અંદર આવેલ હાજીપીરનો ઘાટ કબ્જે કર્યો હતો.<ref>http://www.rediff.com/news/2002/dec/21haji.htm</ref> સપ્ટેમ્બર ૧, ૧૯૬૫ના રોજ પાકિસ્તાને [[ઓપરેશન ગ્રાન્ડ સ્લામ]] હેઠળ વળતો હુમલો કર્યો અને જમ્મુ પ્રદેશમાં આવેલ અખનુર ગામ કરવાનું લક્ષ્યાંક રાખ્યું જે ભારતની દ્રષ્ટિએ સેનાના પુરવઠા અને સંદેશવ્યવહાર માટે મહત્ત્વનું હતું. અયુબ ખાને વિચાર્યું હતું કે "હિંદુ મનોબળ બેક જગ્યાએ પ્રબળ હુમલા બાદ ટકી નહિ શકે" જોકે આ દરમિયાન જ ઓપરેશન જીબ્રાલ્ટર નિષ્ફળ થઈ ગયું અને ભારતે હાજીપીરનો ઘાટ કબ્જે લીધો.<ref name="Underestimating India">{{Cite web|url=http://www.indianexpress.com/news/underestimating-india/512676/0|title=Underestimating India|date=4 September 2009|publisher=Indian Express|access-date= 21 December 2011}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.carnegieendowment.org/publications/index.cfm?fa=view&id=1427|title=Pakistan's Endgame in Kashmir – Carnegie Endowment for International Peace|publisher=Carnegieendowment.org|access-date=21 December 2011|archive-date=26 ડિસેમ્બર 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226142602/http://carnegieendowment.org/publications/index.cfm?fa=view&id=1427%20|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.bharat-rakshak.com/IAF/index.php?option=com_content&view=article&id=812|title=Indian Air Force :: Flight of the Falcon|date=28 August 2010|publisher=Bharat-rakshak.com|access-date= 21 December 2011}}</ref> સપ્ટેમ્બર ૧, ૧૯૬૫ના રોજ આશરે રાત્રે ૩.૩૦ કલાકે સમગ્ર છામ્બ વિસ્તાર પર મોટા પ્રમાણમાં તોપમારો કરાયો. <ref>{{Cite web|url=http://www.defence.pk/forums/military-history/33329-1965-last-chance-get-kashmir-force-bhutto.html|title=1965 – last chance to get Kashmir by force – Bhutto|publisher=Defence.pk|access-date=21 December 2011|archive-date=12 ફેબ્રુઆરી 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100212022124/http://www.defence.pk/forums/military-history/33329-1965-last-chance-get-kashmir-force-bhutto.html|url-status=dead}}</ref>પાકિસ્તાને ઓપરેશન ગ્રાન્ડ સ્લામ શરૂ કર્યું અને ભારતીય સૈન્ય મુખ્યાલય આશ્ચર્યમાં મુકાયું.<ref name="Pradhan2007 page 12">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ymYCJQjEGBUC|title=1965 War, the Inside Story: Defence Minister Y.B. Chavan's Diary of India-Pakistan War|last=R. D. Pradhan|date=1 January 2007|publisher=Atlantic Publishers & Dist|isbn=978-81-269-0762-5|page=12}}Check date values in: <code style="color:inherit; border:inherit; padding:inherit;">1 January 2007</code> ([[મદદ:CS1 errors#bad date|help]]) [[શ્રેણી:CS1 errors: dates]]</ref> મોટા પ્રમાણમાં સૈનિકો અને તકનિકી દ્રષ્ટિએ ચડિયાતી રણગાડીઓએ વડે હુમલો કરી અને પાકિસ્તાને ભારત વિરુદ્ધ સફળતા તે વિસ્તારમાં હાંસલ કરી અને ભારતે મોટી ખુવારી વેઠી. ભારતે વિરોધમાં વાયુસેનાને ઉપયોગ કર્યો જેનો વિરોધ બીજા દિવસે પાકિસ્તાની વાયુસેનાએ પંજાબ અને કાશ્મીરમાં ભારતીય સૈન્ય અને હવાઈમથકો પર હુમલા વડે કર્યો. ભારતના પંજાબ મોરચા પર હુમલો કરવાના નિર્ણયને કારણે પાકિસ્તાને પોતાનું સૈન્ય પાકિસ્તાની પંજાબના રક્ષણમાં ગોઠવવું પડ્યું. આમ કરતાં પાકિસ્તાન અખુનુર પર સંપૂર્ણ કબ્જો ન જમાવી શક્યું અને ઓપરેશન ગ્રાન્ડ સ્લામ પણ નિષ્ફળ થયું. અન્ય મોરચે કારગિલ ગામ ભારતના કબ્જે હતું પરંતુ આજુબાજુના ઉંચાઈ ધરાવતા વિસ્તાર પાકિસ્તાની ઘૂસણખોરોના તાબે હતા જેને ઓગષ્ટમાં જ ભારતે પાછા મેળવ્યા.<ref name="Pradhan2007 page 10">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ymYCJQjEGBUC|title=1965 War, the Inside Story: Defence Minister Y.B. Chavan's Diary of India-Pakistan War|last=R. D. Pradhan|date=1 January 2007|publisher=Atlantic Publishers & Dist|isbn=978-81-269-0762-5|page=10}}Check date values in: <code style="color:inherit; border:inherit; padding:inherit;">1 January 2007</code> ([[મદદ:CS1 errors#bad date|help]]) [[શ્રેણી:CS1 errors: dates]]</ref> ભારતે આંતરરાષ્ટ્રીય સરહદ ૬ સપ્ટેમ્બરના રોજ ઓળંગી અને આમ સત્તાવાર યુદ્ધનો આરંભ થયો. ૧૫મી પાયદળ ડિવિઝન મેજર જનરલ પ્રસાદના નેતૃત્વ હેઠળ પાકિસ્તાનના વળતા હુમલાઓનો પ્રતિકાર કરતી ઇચ્છોગિલ નહેર પર પહોંચી.<ref name="storyofpakistan">[http://www.storyofpakistan.com/articletext.asp?artid=A068&Pg=5 "The Lahore Offensive"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050526134616/http://www.storyofpakistan.com/articletext.asp?artid=A068&Pg=5 |date=2005-05-26 }}.</ref> જનરલના કાફલા પર પણ હુમલો થયો અને તેમણે પોતાનું વાહન છોડી અને ભાગવું પડ્યું. જોકે બીજા પ્રયાસમાં નહેર બર્કિ ખાતે પાર કરવામાં સફળતા મળી. આ સ્થળ લાહોરની નજીક પૂર્વ દિશામાં હતું. આમ થવાથી ભારતીય દળો લાહોર આંતરારાષ્ટ્રીય વિમાનમથકની નજીક પહોંચી ગયા. તેના પરિણામે અમેરિકા દ્વારા ટૂંક સમય માટે યુદ્ધવિરામની વિનંતી કરવામાં  આવી જેથી તે લાહોર ખાતે રહેતા તેના નાગરિકોને સલામત બહાર કાઢી શકે. પરંતુ, પાકિસ્તાનના વળતા હુમલામાં તે ખેમકરણ કબ્જે કરવામાં સફળ રહ્યું જેને આગળ વધતા રોકવા ભારતે ખેમકરણ નજીક જ આવેલ બેડિયાં પર હુમલો કર્યો. લાહોર સામે 1 લી પાયદળ ડિવિઝન દ્વારા ૨જી સ્વતંત્ર બખ્તરીયા બ્રિગેડની  ત્રણ રણગાડી રેજિમેન્ટના આધારથી હુમલો કરાયો હતો ; તેઓ ઝડપથી સરહદ પાર કરવામાં સફળ રહ્યા અને 6 સપ્ટેમ્બર સુધી નહેરના કિનારે હતા. પાકિસ્તાની સેના નહેર પરના પુલ પર કબ્જો રાખીને બેઠી હતી અથવા ન સાચવી શકનાર પુલ ઉડાવી દીધા હતા, અસરકારક રીતે ભારતીયો લાહોર તરફ વધી ન શકે તે રીતે. ભારતીય [[જાટ રેજિમેન્ટ]], 3 જાટ, એક પલટણ નહેર ઓળંગવામાં સફળ રહી અને બાટાપુર કબજે<ref>Brigadier Desmond E Hayde, "The Battle of Dograi and Batapore", Natraj Publishers, New Delhi, 2006</ref> આ કર્યું. આ જ દિવસે, એક બખ્તરીયા ડિવિઝન અને પાયદળ ડિવિઝન દ્વારા વાયુસેનાના આધાર વડે પાકિસ્તાનના વળતા હુમલાથી ભારતીય 15 ડિવિઝન પાછી તેના શરૂઆતના બિંદુ પર પહોંચી ગઈ. 3 જાટ ઓછી જાનહાનિ સહી અને બાટાપુર કબ્જે કરવામાં સફળ રહી હતી અને મોટા ભાગનું નુક્સાન દારુગોળો અને ખોરાકીના વાહનોએ સહ્યું હતું. પરંતુ, ઉપરી અધિકારીઓ સુધી ખોટી માહિતી પહોંચી અને તેમણે પલટણને પીછેહઠ નો આદેશ આપ્યો. જેનાથી લેફ્ટ કર્નલ ડેસમન્ડ હાઇડ ખૂબ નિરાશ<ref>[http://www.tribuneindia.com/2005/20050918/edit.htm#1 The Tribune, Chandigarh, India – Opinions]. </ref>  થયા. તેમણે ફરિ આ વિસ્તાર પાછળથી કબ્જે કર્યો પરંતુ મોટી જાનહાનિ વેઠ્યા પછી. સપ્ટેમ્બર ૮, ૧૯૬૫ના રોજ ૫મી [[મરાઠા લાઇટ્ ઇન્ફન્ટ્રી]]<nowiki/>ની એક કંપની મુનાબાઓ, [[રાજસ્થાન]] ખાતે તૈનાત કરવામાં આવી. તે વ્યુહાત્મક દ્રષ્ટિએ મહત્ત્વનું ગામ હતું અને તે [[જોધપુર]]<nowiki/>થી આશરે ૨૫૦ કિમીના અંતરે રણવિસ્તારમાં હતું. તેમને એક જ કાર્ય સોંપાયું હતું કે કોઈપણ ભોગે ચોકી જાળવી રાખવી અને પાકિસ્તાનની પાયદળ સેનાને તેનો કબ્જો કરતા રોકવી. પરંતુ, મરાઠા ટેકરી (હાલમાં આ સ્થળને આ નામે ઓળખાય છે) પર કંપની મહામુશ્કેલીએ દુશ્મનનો હુમલો ખાળી શકી. ૨૪ કલાકની આ લડાઈ બાદ [[બ્રિગેડ ઓફ ગાર્ડસ]]<nowiki/>ની એક કંપનીને તેમની મદદ માટે મોકલાઈ પણ તે યુદ્ધમેદાન સુધી પહોંચી જ ન શકી. પાકિસ્તાની વાયુ સેનાએ સમગ્ર વિસ્તારમાં બોમ્બમારો કર્યો અને બાડમેર તરફથી મદદ લઈ આવતા રેલ્વે માર્ગ પર આવતા ગદરા માર્ગ રેલ્વે સ્ટેશન પર પણ હુમલો કર્યો. સપ્ટેમ્બર ૧૦ ના રોજ મુનાબાઓ પાકિસ્તાનના કબ્જામાં ગયું અને તેને પાછું કબ્જે કરવાના પ્રયાશ નિષ્ફળ ગયા.<ref>[http://www.hindustantimes.com/india-news/rajasthan/Army-cries-out-for-a-second-railway-line-between-Barmer-and-Jaisalmer/Article1-487591.aspx Army cries out for a second railway line between Barmer and Jaisalmer] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110605102845/http://www.hindustantimes.com/india-news/rajasthan/Army-cries-out-for-a-second-railway-line-between-Barmer-and-Jaisalmer/Article1-487591.aspx |date=2011-06-05 }}.</ref> સપ્ટેમ્બર ૯ બાદ બંને દેશોના મુખ્ય લડાયક સૈન્યો આમનેસામને લડાઈમાં જોડાયા. ભારતની ૧લી બખ્તરીયા ડિવિઝન જે "ભારતના અભિમાન" તરીકે ઓળખાતી હતી તેણે સિઆલકોટ તરફ હુમલો કર્યો. ડિવિઝને બે ભાગમાં વહેંચાઈ અને હુમલો કર્યો પરંતુ ચાવીન્દા ખાતે પાકિસ્તાનની ૬ઠી બખ્તરીયા ડિવિઝન સાથે લડાઈ બાદ તેને પીછેહઠ કરવી પડી અને તેણે મોટાપ્રમાણમાં ખુવારી વેઠી. તેવી જ રીતે પાકિસ્તાનની ૧લી બખ્તરીયા ડિવિઝને ખેમ કરણ તરફ હુમલો કર્યો અને તેને [[અમૃતસર]] અને [[જલંધર]] તરફનો બિયાસ નદી પરનો પુલ કબ્જે કરવાનું લક્ષ્યાંક હતું. પરંતુ, આ ડિવિઝન ખેમ કરણથી આગળ જ ન વધી શકે અને ૧૦ સપ્ટેમ્બર સુધીમાં ભારતની ૪થી પહાડી ડિવિઝનના હાથે તે સંપૂર્ણ વિખેરાઈ ગઈ. આ લડાઈને [[અસલ ઉત્તરની લડાઈ]]<nowiki/>ના નામે ઓળખવામાં આવે છે. જે વિસ્તારમાં લડાઈ થઈ તેનું નામ પેટન નગર પડી ગયું. આશરે ૯૭ પાકિસ્તાની પેટન રણગાડીઓ નાશ પામી અથવા તેને પડતી મુકાઈ હતી. જ્યારે ભારતે ૩૨ રણગાડીઓ ગુમાવી. પાકિસ્તાને સિઆલકોટ વિસ્તારમાં ૫મી બખ્તરીયા બ્રિગેડ સિવાય ૧લી બખ્તરીયા ડિવિઝન મોકલી જ્યાં પાકિસ્તાનની ૬ઠી બખ્તરીયા ડિવિઝન ભારતની ૧લી બખ્તરીયા ડિવિઝનને પીછેહઠ કરાવતી હતી. રાજસ્થાન ક્ષેત્રમાં ૮મી સપ્ટેમ્બરથી લડાઈ ચાલુ થઈ. શરૂઆતમાં પાકિસ્તાની દળો રક્ષણાત્મક રીતે ગોઠવાયા હતા જેમાં હુર નાગરિક સૈન્ય સામેલ હતું. તેઓ રક્ષણ કરવામાં અસરકારક સાબિત થયા કેમકે તેઓ સ્થાનિક હતા અને સમગ્ર વિસ્તાર જાણતા હતા. આ નાગરિક સૈન્યનો ઉપયોગ ભારતીય સૈન્ય [[સિંધ]]<nowiki/>માં પ્રવેશ્યા બાદ તેને રંજાડવાના કાર્યમાં ઉપયોગી નીવડ્યું. તેમણે સરહદ પાર ભારતમાં પણ હુમલા કરી અને ગામો કબ્જે કર્યા અને અંતે કિશનગઢ કિલ્લો પણ કબ્જે કર્યો.<ref>History of Indo-Pak War of 1965. </ref> યુદ્ધ બંને દેશો વચ્ચે લડાઈ મડાગાંઠમાં પરિવર્તિત થઈ રહી હતી. ભારતે આશરે ૩,૦૦૦ સૈનિકો ગુમાવ્યા હતા જ્યારે પાકિસ્તાને ૩,૮૦૦. ભારતના કબ્જામાં ૧,૯૨૦ વર્ગ કિમી પાકિસ્તાની વિસ્તાર હતો જ્યારે પાકિસ્તાનના કબ્જામાં ૫૫૦ વર્ગ કિમી ભારતીય વિસ્તાર હતો.<ref>{{Cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1150602/jsp/frontpage/story_23452.jsp#.VW8Tt4uUdyx|title=Delhi plans carnival on Pakistan war- Focus on 1965 conflict and outcome|access-date=2017-02-28|archive-date=2015-06-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20150602092054/http://www.telegraphindia.com/1150602/jsp/frontpage/story_23452.jsp#.VW8Tt4uUdyx|url-status=dead}}</ref> ભારતે સિઆલકોટ, લાહોર અને કાશ્મીર ક્ષેત્રમાં<ref>{{Cite web|url=http://www.dawn.com/news/1185845/modi-govt-plans-1965-war-carnival|title=Modi govt plans 1965 war carnival}}</ref><ref>The Story of My Struggle By Tajammal Hussain Malik 1991, Jang Publishers, p. 78</ref> પાકિસ્તાની જમીન મેળવી હતી જ્યારે પાકિસ્તાને સિંધ અને છામ્બ ક્ષેત્રમાં.<ref>Khaki Shadows by General K.M. Arif, Oxford University Press, [//en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/019579396X ISBN 0-19-579396-X], 2001</ref><ref>[https://books.google.com.pk/books?id=N1WwvQYawZEC&pg=PA256&dq=1600+square+miles+of+Indian+territory&hl=en&sa=X&ved=0CB8Q6AEwAWoVChMI4__2qp_VyAIVDsWOCh00uw9U#v=onepage&q=1600%20square%20miles%20of%20Indian%20territory&f=false Origins of Political Extremism: Mass Violence in the Twentieth Century and Beyond page 256 By Manus I. Midlarsky]</ref><ref>[https://books.google.com.pk/books?id=rotnAgAAQBAJ&pg=PA76&dq=1600+square+miles+of+Indian+territory&hl=en&sa=X&ved=0CBoQ6AEwAGoVChMI4__2qp_VyAIVDsWOCh00uw9U#v=onepage&q=1600%20square%20miles%20of%20Indian%20territory&f=false Short Stories from the History of the Indian Army Since August 1947 By Col J Francis (Retd) page 76]</ref><ref>India's Foreign Policy: The Shastri Period Lalita Prasad Singh page 80</ref> === હવાઈ લડાઈ === યુદ્ધમાં [[ભારતીય વાયુસેના]] અને પાકિસ્તાની વાયુસેના પણ આમને સામને આવી. ભારતીય વાયુસેના મુખ્યત્ત્વે હોકર હન્ટર, નૅટ, વામ્પાયર, કેનેબેરા બોમ્બર અને મિગ-૨૧ની એક સ્ક્વોડ્રનનો ઉપયોગ કરી રહી હતી. પાકિસ્તાની વાયુસેનામાં ૧૦૨ સેબરજેટ, ૧૨ એફ-૧૦૪ અને ૨૪ બી-૫૭ કેનબેરા બોમ્બર હતા.<ref>John Fricker, [http://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/1969/1969%20-%200111.html?search=Pakistan%20Mirage%205 "Pakistan's Air Power"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120114183912/http://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/1969/1969%20-%200111.html?search=Pakistan%20Mirage%205 |date=2012-01-14 }}, ''[//en.wikipedia.org/wiki/Flight_International Flight International]'' issue published 1969, p. 89, retrieved: 3 November 2009</ref> પાકિસ્તાન મોટાભાગે અમેરિકન વિમાનો ધરાવતું હતું અને ભારત બ્રિટિશ અને સોવિયત વિમાનો ધરાવતું હતું. પાકિસ્તાન ભારત કરતાં વધુ બળુકી વાયુસેના ધરાવતું હતું. સેબરજેટ તેના કરતા નાના નેટ વિમાન જે "સેબર નાશક" તરીકે ઓળખાયું તેની સામે નબળું હતું.<ref>See the main article [//en.wikipedia.org/wiki/Folland_Gnat#.22Sabre_Slayer.22 Sabre Slayer] for the complete list on this issue including sources.</ref> નેટ દ્વારા સાત સેબરજેટ તોડી પડાયા હતા.<ref name="Rakshak">Rakshak, Bharat. </ref><ref name="Directory">Spick 2002, p. 161.</ref> ઉપખંડમાં એફ-૧૦૪ સૌથી ઝડપી વિમાન હતું અને તેને પાકિસ્તાનું અભિમાન તરીકે ઓળખાતું હતું. જોકે તે ઉંચાઈ પર સોવિયેત બોમ્બરને આંતરવા બનેલું હતું પણ તે અવાજ કરતાં વધુ ઝડપે ઘણી નેટ અને સેબરજેટ વચ્ચેની લડાઈ રોકવામાં સફળ રહ્યું.<ref name="The Right Stuff, by Ahmad Faruqui">Ahmad Faruqui, [http://www.dawn.com/wps/wcm/connect/dawn-content-library/dawn/the-newspaper/editorial/the-right-stuff-499 "The right stuff"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100329102521/http://www.dawn.com/wps/wcm/connect/dawn-content-library/dawn/the-newspaper/editorial/the-right-stuff-499|date=29 March 2010}}, ''[//en.wikipedia.org/wiki/Dawn_News Dawn News]'', 14 September 2009, Retrieved: 1 November 2009. </ref> બંને દેશોએ નુક્શાન વિશે વિરોધિ દાવા કર્યા અને કોઈ તટસ્થ નિષ્ણાત દ્વારા તેનું પૃથ્થક્કરણ કરાયું નથી. ભારતે પાકિસ્તાનના ૭૩ વિમાનો તોડવાનો અને ૫૯ ગુમાવવાનો દાવો કર્યો. જ્યારે પાકિસ્તાને ભારતના ૧૦૪ વિમાનો તોડવાનો અને ૧૯ ગુમાવવાનો દાવો કર્યો.<ref>[http://www.bharat-rakshak.com/IAF/Books/Review-Airwar65.html] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061105001826/http://www.bharat-rakshak.com/IAF/Books/Review-Airwar65.html|date=5 November 2006}}</ref><ref>John Fricker, "Pakistan's Air Power", ''[//en.wikipedia.org/wiki/Flight_International Flight International]'' issue published 1969, pp. 89–90. [http://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/1969/1969%20-%200111.html?search=Pakistan%20Mirage%205] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120114183912/http://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/1969/1969%20-%200111.html?search=Pakistan%20Mirage%205 |date=2012-01-14 }}</ref> બંને વાયુસેનાઓ યુદ્ધમાં લગભગ સમાન સ્તરે જ રહી કેમકે ભારતની મોટા ભાગની વાયુસેના પૂર્વમાં ચીનના સંભવિત હુમલા સામે રક્ષણ માટે તૈનાત હતી.<ref name="Chris Bishop 1997, pages 384-387">The Encyclopedia of 20th Century Air Warfare Edited by Chris Bishop (amber publishing 1997, republished 2004 pages 384–387 [//en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/1904687261 ISBN 1-904687-26-1])</ref> યુદ્ધના અંતે પાકિસ્તાને આશરે ૧૭ ટકા વિમાન ગુમાવ્યા અને ભારતે આશરે ૧૦ ટકા<ref name="Encyclopedia of the developing world">{{cite book|author = Thomas M. Leonard | title = Encyclopedia of the developing world|url=https://books.google.com/books?id=pWRjGZ9H7hYC&pg=PA806|access-date= 14 April 2011 | year=2006|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-0-415-97663-3|pages=806–}}</ref><ref name="Indo-Pakistan Wars">{{cite web|title = Indo-Pakistan Wars|url = http://uk.encarta.msn.com/encyclopedia_781531179/indo-pakistan_wars.html|work = |archive-url = https://www.webcitation.org/5kwrG0An8?url=http://uk.encarta.msn.com/encyclopedia_781531179/indo-pakistan_wars.html|archive-date = 1 નવેમ્બર 2009|url-status = dead|access-date = 28 ફેબ્રુઆરી 2017}}</ref>. આમ, બંને પક્ષે નુક્શાન લગભગ સમાન જ હતું. એક પાકિસ્તાની પાયલોટ એમએમ આલમને એક મિનિટ કરતાં ઓછા સમયમાં પાંચ ભારતીય વિમાનો તોડી પાડવાનું શ્રેય અપાયું. પરંતુ, તેને પાકિસ્તાને સત્તાવાર અનુમોદન ન આપ્યું અને ભારતે તેને ખોટો ગણાવ્યો. === રણગાડીની લડાઈઓ === ૧૯૬૫ના યુદ્ધમાં દ્વિતીય વિશ્વયુદ્ધ બાદ સૌથી મોટી રણગાડીની લડાઈઓ થઈ. શરુઆતમાં પાકિસ્તાનના પક્ષ રણગાડીઓના મામલે સંખ્યાબળની દ્રષ્ટિએ અને તકનિકિ દ્રષ્ટિએ બળુકો હતો.<ref>[http://www.defencejournal.com/jul99/history-pak-army.htm A history of the Pakistan Army] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060907070325/http://www.defencejournal.com/jul99/history-pak-army.htm|date=7 September 2006}}&nbsp;</ref> તે મોટાભાગે અમેરિકન પેટન એમ-૪૭ અને એમ-૪૮ રણગાડીઓ ધરાવતું હતું અને આ સિવાય શેરમાન અને ચાફી રણગાડીઓ પણ હતી. જ્યારે ભારતના પક્ષે જૂની શેરમાન રણગાડીઓ હતી. આ સિવાય બ્રિટીશ સેન્ચ્યુરીઅન, સ્ટુઅર્ટ અને પીટી-૭૬ હતી. પાકિસ્તાનનું તોપખાનું પણ આધુનિક અને મારક ક્ષમતામાં ભારત કરતાં ચડિયાતું હતું.<ref>[http://www.milweb.net/webverts/22995/ 90mm M36 GUN MOTOR CARRIAGE "Jackson"] ''Post W.W.II, the M36 was employed by the [//en.wikipedia.org/wiki/US_Army US Army] in Korea and was distributed to friendly nations including France, where it was used in Indo-China (Vietnam), Pakistan.''</ref> યુદ્ધની શરુઆતે પાકિસ્તાન ૧૫ બખ્તરીયા રેજિમેન્ટ ધરાવતું હતું જેમાં દરેકમાં ૪૫ રણગાડીઓ હતી. જે મુખ્યત્ત્વે ૧લી અને ૬ઠી બખ્તરીયા ડિવિઝનમાં વહેંચાયેલી હતી. ભારત ૧૭ બખ્તરીયા રેજિમેન્ટ ધરાવતું હતુ અને તેમાં ૧૬૪ એએમએક્ષ-૧૩ હળવી રણગાડીઓ, ૧૮૮ સેન્ચ્યુરીઅન, શેરમાન, સ્ટ્યુઅર્ટ હતી. આ રેજિમેન્ટ ભારતના એકમાત્ર ૧લી બખ્તરિયા ડિવિઝનનો ભાગ હતી. આમાં મુખ્ય રેજિમેન્ટ [[૧૭મી પૂના હોર્સ]], ૪થી હોર્સ, ૧૬મી અશ્વદળ, ૭મી હળવી અશ્વદળ, ૨જી લાન્સર, ૧૮મી અશ્વદળ અને ૬૨મી અશ્વદળ હતી. આ સિવાય એક ૨જી સ્વતંત્ર બખ્તરીયા બ્રિગેડ પણ હતી. જેમાં ૩જી અશ્વદળ સામેલ હતી. આમ બળુકી પાકિસ્તાની રણગાડીઓને ભારત રોકવામાં સફળ રહ્યું<ref name="Dennis">{{Cite book|title=The Widening Gulf: Asian Nationalism and American Policy|url=https://archive.org/details/wideninggulf00harr|last=Seidenman Harrison|first=Selig|publisher=Free Press|year=1978|page=[https://archive.org/details/wideninggulf00harr/page/271 269]}}Check date values in: <code style="color:inherit; border:inherit; padding:inherit;">1978</code> ([[મદદ:CS1 errors#bad date|help]]) [[શ્રેણી:CS1 errors: dates]]</ref> અને લાહોર-સિઆલકોટ વિસ્તારમાં આગળ વધવામાં સફળતા મેળવી. જોકે તેમાં પાકિસ્તાનની [[અસલ ઉત્તરની લડાઈ|અસલ ઉત્તર]] ખાતે ભૂલભરેલી ગોઠવણી પણ જવાબદાર હતી. વધુમાં તે જ વિસ્તારમાં આ પહેલાં [[બુર્કીની લડાઈ|બુર્કી]] ભારતના કબ્જામાં આવતાં પાકિસ્તાનનું [[લાહોર]] શહેર ભારતીય રણગાડીઓની પહોંચમર્યાદામાં આવી ગયું હતું. સપ્ટેમ્બર ૧૧ ના રોજ ભારતે માધુપુર નહેર પાર કરી અને પાકિસ્તાનનો ખેમકરણ ખાતેનો હુમલો ખાળ્યો. આમ થવાથી પાકિસ્તાનની વ્યૂહરચનાને મોટો આંચકો લાગ્યો. જોકે [[ચાવીન્દાની લડાઈ]]<nowiki/>માં ભારતે પણ નુક્શાન વેઠ્યું. બંને દેશો મોટી સંખ્યામાં બખ્તરીયા દળોના ઉપયોગમાં નિષ્ફળ ગયા પરંતુ નાની સંખ્યામાં તેમનો અસરકારક ઉપયોગ કર્યો. દા.ત. અસલ ઉત્તરની લડાઈ ખાતે ભારતે અને ચાવીન્દાની લડાઈ ખાતે પાકિસ્તાને.<ref name="Harbaksh">{{Cite book|title=War Despatches|last=Singh|first=Lt. Gen.Harbaksh|publisher=Lancer International|year=1991|isbn=81-7062-117-8|location=New Delhi|page=159}}Check date values in: <code style="color:inherit; border:inherit; padding:inherit;">1991</code> ([[મદદ:CS1 errors#bad date|help]]) [[શ્રેણી:CS1 errors: dates]]</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.bharat-rakshak.com/LAND-FORCES/Army/History/1965War/PDF/1965Chapter07.pdf|title=Operations in Sialkot Sector pg32|last=Rakshak|first=Bharat|website=Official History|publisher=Times of India|archive-url = https://web.archive.org/web/20110609073555/http://www.bharat-rakshak.com/LAND-FORCES/Army/History/1965War/PDF/1965Chapter07.pdf|archive-date=9 June 2011 <!--DASHBot-->|dead-url=no|access-date= 12 July 2011}}</ref> સેન્ચ્યુરીઅન રણગાડીઓએ તેની ૧૦૫ મિમિની તોપ અને ભારે બખ્તરના આધારે જટિલ પેટન કરતાં સારું કામ કર્યું. === નૌકા યુદ્ધ === ૧૯૬૫ના યુદ્ધમાં નૌકાદળોની કાર્યવાહી મોટા પ્રમાણમાં ન વપરાઈ. સપ્ટેમ્બર ૭ ના રોજ પાકિસ્તાની નૌકાદળના કાફલાએ [[ભારતીય નૌકાદળ]]<nowiki/>ના [[દ્વારકા]], ગુજરાત નજીકના રડાર મથક પર તોપમારો કર્યો. ઓપરેશન દ્વારકાને કેટલાક નિષ્ણાત નોંધપાત્ર માને છે<ref>{{Cite web|url=http://www.paknavy.gov.pk/history.htm|title=: PAKISTAN NAVY :. A Silent Force to Reckon with&nbsp;... [a 4 dimensional force&#93;|publisher=Paknavy.gov.pk|archive-url = https://web.archive.org/web/20111205154529/http://www.paknavy.gov.pk/history.htm|archive-date=5 December 2011|url-status = dead|access-date= 21 December 2011}}</ref><ref>Pakistan Intelligence, Security Activities & Operations Handbook By IBP USA</ref><ref>India's Quest for Security: defence policies, 1947–1965 By Lorne John Kavic, 1967, University of California Press, pp 190</ref> જ્યારે કેટલાક માત્ર રંજાડ કરતી કાર્યવાહી ગણે છે.<ref name="nuisance">Working paper, Issue 192, Australian National University. </ref><ref name="Ghosh">India's Foreign Policy, Ghosh Anjali, Dorling Kindersley Pvt Ltd, [//en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9788131710258 ISBN 978-81-317-1025-8]</ref> આ હુમલાને કારણે [[ભારતીય સંસદ]]<nowiki/>માં હોબાળો થયો<ref name="Hiranandani2000">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=zFyMKROi46kC&pg=PA33|title=Transition to triumph: history of the Indian Navy, 1965–1975|last=Hiranandani|first=G. M.|date=January 2000|publisher=Lancer Publishers|isbn=978-1-897829-72-1|pages=33–39|access-date=3 November 2011}}</ref> અને યુદ્ધ બાદ ભારતીય નૌસેનાનું આધુનિકિકરણ કરાયું.<ref name="Navy">South Asia's Nuclear Security Dilemma: India, Pakistan, and China By Lowell Dittmer, pp 77</ref> પાકિસ્તાનના દાવા અનુસાર પાકિસ્તાની પનડુબ્બી ગાઝીએ આઈએનએસ વિક્રાન્તને બોમ્બે ખાતે સમગ્ર યુદ્ધ દરમિયાન ગોંધી રાખ્યું. જોકે ભારતના દાવા અનુસાર ભારત નૌકાયુદ્ધ શરૂ કરવાના મતનું ન હતું માટે વિક્રાન્તને સામેલ નહોતું કરાયું.<ref>[http://www.questia.com/library/1P3-141242471/the-indian-end-of-the-telescope-india-and-its-navy THE INDIAN END OF THE TELESCOPE India and Its Navy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160107081244/https://www.questia.com/article/1P3-141242471/the-indian-end-of-the-telescope-india-and-its-navy |date=2016-01-07 }} by [//en.wikipedia.org/wiki/Vice_Admiral Vice Admiral] Gulab Hiranandani, Indian Navy (Retired), [//en.wikipedia.org/wiki/Naval_War_College_Review Naval War College Review], Spring 2002, Vol.</ref> જોકે એક દાવા અનુસાર વિક્રાન્ત સમારકામ હેઠળ હતું અને પાકિસ્તાનના કેટલાક નિષ્ણાતો અનુસાર ભારતનો ૭૫ ટકા નૌકાકાફલો સમારકામ હેઠળ હતો.<ref>[http://www.defencejournal.com/march98/pak3wars1.htm Iqbal F Quadir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927135201/http://defencejournal.com/march98/pak3wars1.htm |date=2011-09-27 }}&nbsp;– Pakistan's Defence Journal</ref> === ગુપ્ત કાર્યવાહીઓ === પાકિસ્તાની સેનાએ ભારતીય વાયુમથકોમાં ઘૂસણખોરી કરવા અને ભાંગફોડ કરવા અનેક છૂપી કાર્યવાહી કરી<ref name="DJ1">{{Cite web|url=http://www.defencejournal.com/july98/1965war.htm|title=SSG in the 1965 War|publisher=Defence Journal|access-date=27 July 2012|archive-date=27 સપ્ટેમ્બર 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110927035816/http://www.defencejournal.com/july98/1965war.htm|url-status=dead}}</ref> જેમાં સપ્ટેમ્બર ૭ના રોજ હલવારા, પઠાણકોટ અને આદમપુર ખાતે છત્રીદળ દ્વારા સ્પેશ્યલ સર્વિસ ગ્રુપના કમાન્ડોને ઉતારવાની કાર્યવાહી મુખ્ય હતી. તેના ભાગરૂપે ૧૩૫ કમાન્ડો મોકલાયા પરંતુ માત્ર ૨૨ જ પાછા પાકિસ્તાન પહોંચ્યા અને ૯૩ યુદ્ધકેદી બન્યા અને ૨૦ માર્યા ગયા.<ref name="fightergap">[http://www.defencejournal.com/may98/fightergap1.htm The Fighter Gap] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061009102534/http://defencejournal.com/may98/fightergap1.htm |date=2006-10-09 }} by Shoab Alam Khan in [//en.wikipedia.org/wiki/Defence_Journal Defence Journal]</ref> ભારતે પાકિસ્તાની જાસૂસો અને છત્રીદળને પકડવા ઇનામ જાહેર કર્યું અને પાકિસ્તાનમાં અફવા ફેલાઇ કે ભારતે પણ છત્રીદળને પાકિસ્તાનમાં મોકલ્યું છે. જોકે તે પાછળથી અફવા જ સાબિત થઈ.<ref>[http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,842104-9,00.html Ending the Suspense] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100720001040/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,842104-9,00.html |date=2010-07-20 }} 17 September 1965, TIME magazine</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.defencejournal.com/2002/february/manto.htm |title=Remembering Our Warriors Brig (Retd) Shamim Yasin Manto S.I.(M), S.Bt, Q&A session: ("How would you assess the failures and successes of the SSG in the 1965 War?" |access-date=2017-02-28 |archive-date=2013-05-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130503043659/http://www.defencejournal.com/2002/february/manto.htm |url-status=dead }}</ref> == નુક્શાનનો અંદાજ == બંને દેશોએ નુક્શાનના અંદાજ બહુ અલગ રજૂ કર્યા. નીચે મુજબ આ હતા. {| class="wikitable" style="font-size: 0.9em; margin-right: 0px; margin-bottom: 10px;" ! !ભારતીય દાવાઓ<ref name="bharatrakshak">{{cite web |url=http://www.bharat-rakshak.com/IAF/History/1965War/Chapter10.html |title=Ceasefire & After |publisher=Bharat-rakshak.com |date= |access-date=27 July 2012 |archive-date=26 ડિસેમ્બર 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226142617/http://www.bharat-rakshak.com/IAF/History/1965War/Chapter10.html%20 |url-status=dead }}</ref> !પાકિસ્તાની દાવાઓ<ref name="defjournal">{{Cite web|url=http://www.defencejournal.com/2000/sept/grand-slam.htm|title=Grand Slam – A Battle of Lost Opportunities|publisher=Defencejournal.com|archive-url = https://web.archive.org/web/20120805182043/http://www.defencejournal.com/2000/sept/grand-slam.htm|archive-date=5 August 2012|url-status = dead|access-date= 27 July 2012}}</ref> !સ્વતંત્ર સ્ત્રોતો<ref>{{Cite web|url=http://onwar.com/aced/chrono/c1900s/yr65/fkashmir1965.htm|title=onwar|publisher=onwar|access-date=27 July 2012|archive-date=26 ડિસેમ્બર 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226142612/https://onwar.com/aced/chrono/c1900s/yr65/fkashmir1965.htm|url-status=dead}}</ref> |- |જાનહાનિ |&nbsp;– |&nbsp;– |3,000 ભારતીય સૈનિકો, 3,800 પાકિસ્તાની સૈનિકો |- |યુદ્ધ દરમિયાન વાયુસેના | 4,073+ ઉડાનો | 2,279 લડાઇ ઉડાનો |- |વિમાનને નુક્શાન |59 IAF (official), 43 PAF. વધુમાં, ભારતીય સૂત્રો દાવો કરે છે કે 13 IAF વિમાન અકસ્માતોમાં નાશ પામ્યાં |19 PAF, 104 IAF |20 PAF, 60-75 IAF; ભારત આ નથી સ્વીકારતું.<ref>[http://www.chowk.com/show_article.cgi?aid=00001093&channel=civic%20center Group Captain Cecil Chaudhry, SJ – Chowk: India Pakistan Ideas Identities.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050511105610/http://www.chowk.com/show_article.cgi?aid=00001093&channel=civic%20center |date=2005-05-11 }}.</ref><ref>{{Cite book|title=Fiza ya, Psyche of the Pakistan Air Force|last=Singh|first=Pushpindar|publisher=Himalayan Books|year=1991|isbn=81-7002-038-7|author-link=Pushpindar Singh}}Check date values in: <code style="color:inherit; border:inherit; padding:inherit;">1991</code> ([[મદદ:CS1 errors#bad date|help]]) [[શ્રેણી:CS1 errors: dates]]</ref> |- |હવાઈ જીત |17 + 3 |30 |&nbsp;– |- |ટેન્કો નષ્ટ |128 ભારતીય રણગાડી, 152 પાકિસ્તાની ટેન્કો કબજે, સત્તાવાર રીતે 471 પાકિસ્તાની ટેન્કો નાશ અને 38 કબજે<ref>{{Cite web|url=http://orbat.com/site/cimh/iaf/IAF_1965war_kills.pdf|title=IAF war kills in 1965 war|publisher=Orbat.com|access-date=29 December 2011|archive-date=26 ડિસેમ્બર 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226142607/http://www.orbat.com/site/cimh/iaf/IAF_1965war_kills.pdf|url-status=dead}}</ref> |165 પાકિસ્તાન ટેન્ક{{Dubious|date=November 2011}}{{સંદર્ભ}} |- |જમીન વિસ્તાર |{{Convert|1,500|mi2|km2}} પાકિસ્તાની પ્રદેશ |{{Convert|250|mi2|km2}} ભારતીય પ્રદેશ |ભારત {{Convert|1840|km2}} પાકિસ્તાની પ્રદેશ અને પાકિસ્તાન {{Convert|210|mi2|km2}} ભારતીય પ્રદેશ |} == યુદ્ધવિરામ == સંયુક્ત રાજ્ય અમેરિકા અને સોવિયત યુનિયને યુદ્ધને આગળ વધતું રોકવા મોટા પ્રમાણમાં રાજદ્વારી પ્રયત્નો કર્યા. સોવિયત યુનિયનના તત્કાલીન નેતા એલેક્સી કોસીજીનના વડપણ હેઠળ તાશ્કંદ (હાલમાં [[ઉઝબેકિસ્તાન]]<nowiki/>માં) ખાતે ભારતના પ્રધાનમંત્રી [[લાલ બહાદુર શાસ્ત્રી]] અને પાકિસ્તાનના રાષ્ટ્રપતિ અયુબ ખાન વચ્ચે શાંતિ મંત્રણા યોજાઈ. જેમાં નક્કી કરાયું કે ઓગષ્ટ ૧૯૬૫ની સ્થિતિમાં બંને દેશોએ ૨૫ ફેબ્રુઆરી ૧૯૬૬ પહેલાં આવી જવું. દારુગોળો ખૂટી જવાના ડરના કારણે પાકિસ્તાની નેતાઓએ યુદ્ધવિરામ તુરંત જ સ્વીકારી લીધો. ભારતના સૈન્યના ઉગ્ર વિરોધ છતાં ભારતે આંતરરાષ્ટ્રીય દબાણ હેઠળ આવી અને યુદ્ધવિરામ સ્વીકાર્યો.<ref name="Fortna">{{Cite book|title=Peace time: cease-fire agreements and the durability of peace|year=2004|url=https://archive.org/details/peacetimeceasefi0000fort|last=Fortna|first=Virginia|publisher=Princeton University Press, 2004|isbn=0-691-11512-5}}</ref> ૨૨ સપ્ટેમ્બરના રોજ [[સંયુક્ત રાષ્ટ્રસંઘ]]<nowiki/>ની સલામતી સમિતિએ યુદ્ધવિરામ જાહેર કરતો પ્રસ્તાવ સ્વીકાર્યો અને બીજા દિવસે યુદ્ધનો અંત આવ્યો. યુદ્ધવિરામની જાહેરાત બાદ ભારતના પ્રધાનમંત્રી શાસ્ત્રીને જીવલેણ હ્રદયરોગનો હુમલો આવ્યો. આમ, થવાથી ભારતીયોમાં રહેલ યુદ્ધવિરામ વિરોધિ લાગણી [[ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ]] તરફની સહાનુભૂતિમાં બદલાઈ ગઈ.<ref name="Dilger">{{Cite book|title=American transportation policy|year=2003|url=https://archive.org/details/americantranspor0000dilg|last=Dilger|first=Robert|publisher=Greenwood Publishing Group, 2003|isbn=0-275-97853-2}}</ref> પાકિસ્તાનમાં પણ કેટલાક લોકોએ ખોટા આધારો રજૂ કરી અને યુદ્ધવિરામનો વિરોધ કર્યો અને પાકિસ્તાને લશ્કરી ઉપલબ્ધીઓ જતી કરી હોવાનું જણાવ્યું. તેના પરિણામે વિદ્યાર્થીઓ તોફાને ચડ્યા.<ref name="Victoria">Kashmir in Conflict: India, Pakistan and the Unending War By Victoria Schofield Published 2003, by I.B.Tauris [//en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/1860648983 ISBN 1-86064-898-3] pp112</ref> પાકિસ્તાનની સરકાર યુદ્ધ દરમિયાન એવા આહેવાલ છાપી રહી હતી કે તેઓ યુદ્ધ જીતી રહ્યા છે જે ભારતે શરૂ કર્યું છે. તેના કારણે લોકો એવું વિચારતા થયા કે યુદ્ધ જીતીને પાકિસ્તાને હાર સ્વીકારી<ref>[http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_10-6-2005_pg3_2 CONTROVERSY: Why Gohar Ayub is wrong about 1965&nbsp;– Khalid Hasan] quoting Pakistan author [//en.wikipedia.org/wiki/Husain_Haqqani Husain Haqqani]: ''"The Pakistani people were told by the state that they had been victims of aggression and that the aggression had been repelled with the help of God.&nbsp;... official propaganda convinced the people of Pakistan that their military had won the war."'' </ref><ref>Can the ISI change its spots? </ref>. જોકે હાલમાં કેટલાક પાકિસ્તાની વિશ્લેશકોએ લખેલા પુસ્તકોએ સૈન્યની તે સમયની નબળાઈઓ છતી કરી. આ પુસ્તકોને પણ સૈન્યએ દબાવવાની કોશિષ કરી છે.<ref>[http://archive.gulfnews.com/articles/06/10/01/10071494.html Army attempts to prevent book sales by Amir Mir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070926234653/http://archive.gulfnews.com/articles/06/10/01/10071494.html |date=2007-09-26 }} Gulf News 1 October 2006 [http://www.dnaindia.com/report.asp?NewsID=1056075 Musharraf buys all copies of sensitive '65 war] Daily News & Analysis</ref><ref>[http://bcsia.ksg.harvard.edu/publication.cfm?program=CORE&ctype=article&item_id=1560 Inside Story of Musharraf-Mahmood Tussle by Hassan Abbas]&nbsp;– (Belfer Center for International Affairs, [//en.wikipedia.org/wiki/John_F._Kennedy_School_of_Government John F. Kennedy School of Government])</ref> ભારત અને પાકિસ્તાન બંને એ એકબીજાને યુદ્ધવિરામ ઉલ્લંઘન કરવા જવાબદાર ગણાવ્યા છે; ભારતે પાકિસ્તાન પર ૩૪ દિવસમાં ૫૮૫ ઉલ્લંઘનનો જ્યારે પાકિસ્તાને ૪૫૦ ઉલ્લંઘનનો દાવો કર્યો છે.<ref>[http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,901761,00.html A Cease-Fire of Sorts 5 November 1965] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120105162311/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,901761,00.html |date=5 જાન્યુઆરી 2012 }}&nbsp;– [//en.wikipedia.org/wiki/TIME TIME]</ref> નાના હથિયારો વડે ગોળીબાર ઉપરાંત ભારતે તેના ફઝિલ્કા ક્ષેત્રમાં પાકિસ્તાન પર ચાન્નાવાલા ગામ કબ્જે કરવાનો આરોપ લગાવ્યો જેને ભારતે ૨૫ ડિસેમ્બરે પુનઃકબ્જે કર્યું. ૧૦ ઓક્ટોબરના દિવસે ભારતના [[અંબાલા]] હવાઈ મથક પરથી મિસાઈલ છોડી અને પાકિસ્તાનના એક કેનબેરાને નુક્શાન પહોંચાડ્યું.<ref>"[//en.wikipedia.org/wiki/The_India-Pakistan_Air_War_of_1965 The India-Pakistan Air War of 1965]", Jagan Mohan and Samir Chopra, Manohar Publications, New Delhi, 2005</ref> ૧૬ ડિસેમ્બરના રોજ પાકિસ્તાની ભૂમિસેનાના એઓપી ઓસ્ટરને ભારતના હન્ટર વિમાનોએ તોડી પાડ્યું જેમાં એક પાકિસ્તાની કેપ્ટનનું મોત થયું. [[૧૯૭૧નું ભારત-પાકિસ્તાન]] યુદ્ધની શરૂઆત સુધી યુદ્ધવિરામ ચાલુ રહ્યો. == જાસૂસી નિષ્ફળતા == ભારત અને પાકિસ્તાન બંને પક્ષે કરાયેલી વ્યૂહાત્મક ભૂલોને કારણે યુદ્ધ મડાગાંઠમાં પરિણમ્યું - === ભારતીય ભૂલો === ભારતના જાસૂસી સંસ્થાઓએ પાકિસ્તાન તરફથી થનાર હુમલાની કોઈ જાણકારી સરકારને ન આપી. સૈન્ય છામ્બ ક્ષેત્રમાં પાકિસ્તાની ભારે તોપોની હાજરી અંગે અજાણ હતું અને પરિણામે તેણે મોટા પ્રમાણમાં નુક્શાન વેઠ્યું. ૧૯૯૨માં ભારતના રક્ષા મંત્રાલયે આ યુદ્ધનો સત્તાવાર ઇતિહાસ બહાર પાડ્યો. આ દસ્તાવેજ અનુસાર ૨૨ સપ્ટેમ્બરના રોજ સલામતી સમિતિના યુદ્ધવિરામને સ્વીકારતા પહેલાં ભારતના પ્રધાનમંત્રીએ તત્કાલીન સૈન્ય વડાને સવાલ કર્યો હતો કે જો તેઓ યુદ્ધવિરામ વિલંબથી સ્વીકારે તો તેઓ યુદ્ધ જીતી શકશે જેના જવાબમાં જનરલ ચૌધરીએ જણાવ્યું કે ભારતે પોતાનો મોખરાનો મોટાભાગનો દારૂગોળો વાપરી નાખ્યો છે અને રણગાડીઓ પણ મોટાપ્રમાણમાં ગુમાવી છે. હકીકતમાં ફક્ત ૧૪ ટકા દારુગોળો વપરાયો હતો અને ભારત પાસે પાકિસ્તાન કરતાં બમણી સંખ્યામાં રણગાડીઓ હતી. જ્યારે પાકિસ્તાને તેનો ૮૦ ટકા દારૂગોળો વાપરી નાખ્યો હતો. તત્કાલીન એર ચીફ માર્શલ પી. સી. લાલ દ્વારા ભૂમિસેના અને વાયુસેના વચ્ચે તાલમેલનો અભાવ રજૂ કરાયો. બંને પક્ષોએ યુદ્ધની યોજના એકબીજાને જણાવી જ ન હતી. સૈન્યની યોજનામાં વાયુસેનાની કોઈ ભૂમિકા જ નહોતી. === પાકિસ્તાની ભૂલો === પાકિસ્તાને સૌપ્રથમ તો કાશ્મીરી પ્રજાનો ભારત પ્રત્યેનો અસંતોષ જ માપવામાં ભૂલ કરી. તેમણે ધારેલો બળવો ક્યારે પણ થયો જ નહિ અને કાશ્મીરીઓએ ઓપરેશન જિબ્રાલ્ટર ખુલ્લું પાડી દીધું. પાકિસ્તાન ભારત દક્ષિણના ક્ષેત્રોમાં હુમલો કરશે તે શક્યતા પારખવામાં નિષ્ફળ રહ્યું. આમ, તેણે કાશ્મીરમાં ઘૂસણખોરીને બદલે સિઆલકોટ અને લાહોરના રક્ષણમાં સૈન્ય તૈનાત કરવું પડ્યું. અખનુર કબ્જે કરવા શરૂ કરેલ ઓપરેશન ગ્રાન્ડ સ્લામ પણ નિષ્ફળ ગયું. કેટલાક નિષ્ણાતો અયુબ ખાનને સમયસર નિર્ણય ન લેવા જવાબદાર ગણે છે. કેમ કે અખનુર કબ્જે કરતાં બંને દેશો વચ્ચે યુદ્ધ શરૂ થવાની શક્યતા હતી. આ મોરચે આગળ વધવાં છતાં અયુબ ખાને મેજર જનરલ અખ્તર હુસૈન મલિકને નેતૃત્વમાંથી દૂર કર્યા અને જનરલ યાહ્યા ખાનને નિયુક્ત કર્યા. આમ થતાં ૨૪ કલાક જેટલો વિલંબ થયો અને તેટલામાં ભારતીય સૈન્ય અખનુર પાસે તૈનાત થઈ ગયું અને પાકિસ્તાનને નિષ્ફળતા મળી.<ref>[http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_19-9-2004_pg7_30 Musharraf, the 'poor man's Ataturk' By Khalid Hasan] 19 September 2004 [//en.wikipedia.org/wiki/Daily_Times_(Pakistan) Daily Times]</ref> કેટલાક નિષ્ણાતોના મતે પાકિસ્તાનને ઇન્સ્ટીટ્યૂટ ઓફ ડિફેન્સ એનાલિસીસ, યુએસએ ખાતે થયેલ યુદ્ધ અભ્યાશને કારણે હુમલો કરવા ચાનક ચડી કેમ કે તે યુદ્ધ અભ્યાશનું પરિણામ એવું દર્શાવાયું કે ભારત સાથે યુદ્ધ થતાં પાકિસ્તાન વિજયી બનશે.<ref>The Crisis Game: Simulating International Conflict by Sidney F. Giffin</ref><ref>[http://in.rediff.com/news/2005/sep/06war1.htm 1965 decided fate of the subcontinent] [http://www.proutglobe.org/2011/05/an-impending-nuclear-war-between-india-and-pakistan-over-kashmir/ An Impending Nuclear War Between India and Pakistan over Kashmir, by Susmit Kumar, Ph.D.]</ref><ref name="Stephen">{{Cite book|title=The Idea of Pakistan|url=https://archive.org/details/ideaofpakistan00cohe|last=Stephen Philip Cohen|publisher=Brookings Institution Press|year=2004|isbn=0-8157-1502-1}}Check date values in: <code style="color:inherit; border:inherit; padding:inherit;">2004</code> ([[મદદ:CS1 errors#bad date|help]]) [[શ્રેણી:CS1 errors: dates]]</ref> પાકિસ્તાની વાયુસેનાના વડા નુર ખાને પાછળથી કહ્યું કે યુદ્ધ માટે ભારત નહિ પરંતુ પાકિસ્તાની સૈન્ય જવાબદાર હતું.<ref>[http://www.nation.com.pk/daily/july-2006/15/index8.php Noor Khan for early end to army rule] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071021003537/http://www.nation.com.pk/daily/july-2006/15/index8.php |date=2007-10-21 }}&nbsp;– Pakistan Daily [//en.wikipedia.org/wiki/The_Nation_(Pakistani_newspaper) The Nation] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071021003537/http://www.nation.com.pk/daily/july-2006/15/index8.php|date=21 October 2007}}</ref><ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/NEWS/World/Indo-Pak_Ties/A_word_from_Pak_1965_was_wrong/articleshow/msid-1222586,curpg-3.cms A word from Pak: 1965 was 'wrong'] [//en.wikipedia.org/wiki/The_Times_of_India The Times of India] 6 September 2005</ref> == અન્ય દેશોની ભૂમિકા == ૧૯૪૭થી સંયુક્ત રાજ્ય અમેરિકા અને યુનાઈટેડ કિંગ્ડમ ભારત અને પાકિસ્તાનને સૈન્ય સંરજામ પૂરો પાડનાર મુખ્ય દેશો હતા. ભારતે સ્વતંત્રતા બાદ બિનજોડાણવાદની નીતિ અપનાવી હતી. જ્યારે પાકિસ્તાન સેન્ટો (સેન્ટ્રલ ટ્રીટી ઓર્ગેનાઈઝેશન) અને સિઆટો (સાઉથ ઈસ્ટ એશિયા ટ્રીટી ઓર્ગેનાઈઝેશન)નું સભ્ય હતું અને સામ્યવાદ સામેની લડાઈમાં પશ્ચિમી દેશોનું કહેવાતું મિત્ર હતું.<ref name="Riedel_55">{{Cite book|title=Avoiding Armageddon: America, India, and Pakistan to the Brink and Back|year=2013|url=https://archive.org/details/avoidingarmagedd0000ried|last=Riedel|first=Bruce|publisher=Brookings Institution Press, 2013|isbn=978-0-8157-2408-7|page=[https://archive.org/details/avoidingarmagedd0000ried/page/55 55]}}</ref> યુદ્ધના ઘણા સમય પહેલાં પશ્ચિમી દેશોને પાકિસ્તાન ઉપર શંકા હતી કે તે તેમની મિત્રતા ફક્ત ભારત સામે આધુનિક હથિયારો મેળવવા પૂરતી જ રાખે છે. આથી, તેમણે પાકિસ્તાનને મર્યાદિત સૈન્ય સહાય આપી હતી.<ref name="Dimitrakis_39-44">{{Cite book|title=Failed Alliances of the Cold War: Britain's Strategy and Ambitions in Asia and the Middle East|last=Dimitrakis|first=Panagiotis|publisher=Tauris & Co., 2012|isbn=978-1-84885-974-6|pages=39–44}}</ref> જોકે ૧૯૫૯માં પાકિસ્તાન અને અમેરિકાની સરકારો વચ્ચે કરાર થયો કે જરૂર પડ્યે અમેરિકા પાકિસ્તાનને સૈન્ય સહાય પૂરી પાડશે.<ref>{{Cite web|url=http://www.country-data.com/cgi-bin/query/r-9896.html|title=United States – Pakistan Alliance|date=April 1994|website=[[Library of Congress Country Studies]], United States of America|access-date= 29 October 2010}}</ref> ૧૯૬૫ સુધીમાં પશ્ચિમી સરકારના વિશ્લેશકોએ પાકિસ્તાન સાથેની મિત્રતાને મતલબ વિનાની ગણાવી હતી.<ref name="Dimitrakis_53-55">{{Cite book|title=Failed Alliances of the Cold War: Britain's Strategy and Ambitions in Asia and the Middle East|last=Dimitrakis|first=Panagiotis|publisher=Tauris & Co., 2012|isbn=978-1-84885-974-6|pages=53–55}}</ref> યુદ્ધ શરૂ થયા બાદ પશ્ચિમી દેશોએ પાકિસ્તાનને યુદ્ધ માટે જવાબદાર ગણાવ્યું અને બંને દેશોને સૈન્ય સહાય રોકી દીધી. અમેરિકાએ તટસ્થતા જાળવી જ્યારે બ્રિટીશ પ્રધાનમંત્રીએ ભારતીય સેનાની લાહોર તરફની આગેકૂચને વખોડી જેનો ભારતમાં ઉગ્ર વિરોધ થયો.<ref name="Dimitrakis_55-58">{{Cite book|title=Failed Alliances of the Cold War: Britain's Strategy and Ambitions in Asia and the Middle East|last=Dimitrakis|first=Panagiotis|publisher=Tauris & Co., 2012|isbn=978-1-84885-974-6|pages=55–58}}</ref> આંતરરાષ્ટ્રીય પાકિસ્તાનને મર્યાદિત સહાય મળી.<ref name="McGarr_330">{{Cite book|title=The Cold War in South Asia: Britain, the United States and the Indian Subcontinent, 1945–1965|last=McGarr|first=Paul|publisher=Cambridge University Press, 2013|isbn=978-1-139-02207-1|pages=330–331}}</ref> [[ઈરાન]] અને [[તુર્કી]]<nowiki/>એ સંયુક્ત નિવેદન દ્વારા ભારતને યુદ્ધ માટે જવાબદાર ગણ્યું અને સંયુક્ત રાષ્ટ્રસંઘની શાંતિસેના રૂપે કાશ્મીરમાં સૈન્ય નિયુક્ત કરવા તૈયારી બતાવી.<ref name="Dimitrakis_58">{{Cite book|title=Failed Alliances of the Cold War: Britain's Strategy and Ambitions in Asia and the Middle East|last=Dimitrakis|first=Panagiotis|publisher=Tauris & Co., 2012|isbn=978-1-84885-974-6|page=58}}</ref> [[ઇન્ડોનેશિયા]], ઈરાન, તુર્કી અને [[સાઉદી અરેબિયા]] એ અનુક્રમે નૌકાદળ માટે છ નૌકાઓ, જેટ ઇંધણ, બંદુકો અને ગોળીઓ તથા આર્થિક મદદ મોકલાવી.<ref>Political Survival in Pakistan: Beyond Ideology, By Anas Malik page 84</ref> યુદ્ધ પહેલાંથી જ ચીન પાકિસ્તાનનું સૈન્ય સહિયોગી હતું. [[૧૯૬૨નું ભારત-ચીન યુદ્ધ]]<nowiki/>ને કારણે તે ભારતનું સૈન્ય વિરોધિ પણ બન્યું હતું. ૧૯૬૫માં પાકિસ્તાનને ચીને ૬૦ મિલિયન ડોલરની વિકાસ સહાય પણ કરી હતી.<ref>Political Survival in Pakistan: Beyond Ideology, By Anas Malik page 85</ref> ચીને યુદ્ધ દરમિયાન ખુલ્લી રીતે પાકિસ્તાનનો પક્ષ લીધો. આ યુદ્ધનો ફાયદો લઈ તેણે ભારતને તિબેટમાં આક્રમક વલણ દાખવવા સામે ચેતવણી આપી અને અણુહુમલાની પણ ધમકી આપી. ચીનના હુમલાના ડર છતાં ચીને હુમલો ન કર્યો. તેની પાછળ ચીનની સૈન્ય પરિવહનની મુશ્કેલી અને ૧૯૬૨ પછી ભારતીય સૈન્યના બળમાં વધારો કારણભૂત હતો<ref name="Dimitrakis_57">{{Cite book|title=Failed Alliances of the Cold War: Britain's Strategy and Ambitions in Asia and the Middle East|last=Dimitrakis|first=Panagiotis|publisher=Tauris & Co., 2012|isbn=978-1-84885-974-6|page=57}}</ref><ref name="strategies_156">{{Cite book|title=Pakistan: the U.S., geopolitics and grand strategies|last=Butt; Schofield|first=Usama; Julian|publisher=Pluto Press, 2012|isbn=978-0-7453-3206-2|page=156}}</ref>. ચીનને પણ અમેરિકા અને સોવિયેત સરકારોએ કડક ચેતવણી આપી અને યુદ્ધમાં સામેલ ન થવા જણાવ્યું હતું. આ દબાણ સામે ચીને હુમલાનો વિચાર પડતો મૂક્યો. અંતે ચીનનો સૈન્ય મદદનો પ્રસ્તાવ પાકિસ્તાને પણ પડતો મૂક્યો કેમકે તેમ કરવાથી તે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે તે વધુ વિખુટું પડી જવાની શક્યતા હતી. આંતરરાષ્ટ્રીય મતે ચીનની ગતિવિધિ જવાબદારી વિહોણી અને આક્રમક હતી. ભારતના બિનજોડાણવાદી જૂથના દેશોએ તેને બહુ ઓછી મદદ કરી.<ref>{{Cite web|url=http://blogs.economictimes.indiatimes.com/TheSiegeWithin/high-priest-of-modern-india|title=High priest of modern India|last=M. J. Akbar|authorlink=M. J. Akbar|date=17 November 2014|website=[The Economic Times|access-date= 17 November 2014}}</ref> ઈન્ડોનેશિયા આ જૂથનું સભ્ય હોવા છતાં તેણે પાકિસ્તાનને સહાય કરી તે ભારત માટે રાજદ્વારી આંચકો હતો. સોવિયત યુનિયન પણ અન્ય દેશ કરતાં વધુ તટસ્થ રહ્યું. == યુદ્ધ બાદના પડઘા == === ભારત === યુદ્ધવિરામની ઘોષણા છતાં ભારતને કાશ્મીરમાં પાકિસ્તાન પ્રેરિત બળવો રોકવા માટે વિજેતા ગણવામાં આવ્યું. ઓક્ટોબર ૧૯૬૫માં ટાઈમ મેગેઝિન અનુસાર-<ref>[http://www.time.com/time/printout/0,8816,834413,00.html Silent Guns, Wary Combatants] {{Webarchive|url=https://archive.today/20130204135939/http://www.time.com/time/printout/0,8816,834413,00.html |date=2013-02-04 }}, TIME magazine, 1 October 1965</ref><blockquote>હવે સૌને એ દેખીતું છે કે ભારત એક એશિયાઈ તાકાત તરીકે આગળ આવશે.</blockquote>ભારત-ચીન યુદ્ધની નિષ્ફળતા બાદ ૧૯૬૫ના યુદ્ધને ભારતમાં "રાજકીય-વ્યૂહાત્મક" વિજય ગણવામાં આવ્યો અને તત્કાલીન પ્રધાનમંત્રી લાલ બહાદુર શાસ્ત્રીને રાષ્ટ્રીય નાયક ઘોષિત કરાયા.<ref>[http://www.britannica.com/eb/article-47067/India The 1965 war with Pakistan]&nbsp;– [//en.wikipedia.org/wiki/Encyclopædia_Britannica Encyclopædia Britannica]</ref> ભારતીય સૈન્યનું પ્રદર્શન એકંદરે પ્રશસ્તિને લાયક હતું પણ તેના સૈન્ય નેતૃત્વને ટીકાનો સામનો કરવો પડ્યો. ઈતિહાસકાર જેરેમી બ્લેકના મતે ભારતે પાકિસ્તાને મોટું નુક્શાન સહેવા છતાં યુદ્ધવિરામ વહેલો સ્વીકારી લીધો આ મોટી ભૂલ હતી.<ref>Sunday Times, London. 19 September 1965</ref> ૨૦૧૫માં ભારતના આ યુદ્ધના એકમાત્ર જીવિત કમાન્ડર માર્શલ ઓફ ધ એર ફોર્સ અર્જન સિંઘે જણાવ્યું કે આંતરરાષ્ટ્રીય દબાણને કારણે ભારતે યુદ્ધવિરામ સ્વીકાર્યો જો યુદ્ધ થોડા દિવસ ખેચાયું હોત તો પાકિસ્તાન શરણાગતિ સ્વીકારી લેત.<ref name="airsuperior">{{Cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/defence/1965-war-we-achieved-air-superiority-in-three-days-says-air-force-marshal-arjan-singh/articleshow/49214326.cms|title=1965 war: We achieved air superiority in three days, says Air Force Marshal Arjan Singh|date=October 4, 2015|work=Economic Times|newspaper=Economic Times|access-date=28 October 2015}}</ref> યુદ્ધના પરિણામે ભારતે સૈન્યની ત્રણે પાંખો વચ્ચે આંતરિક સંદેશાવ્યવહાર અને તાલમેલ વધારવાની કાર્યવાહી પર ધ્યાન આપ્યું. ભારતે રિસર્ચ એન્ડ એનાલિસિસ વિંગની પણ સ્થાપના કરી જેને બાહ્ય જાસુસીનું કામ સોંપાયું. આ તમામ બાબતોનું પરિણામ ૧૯૭૧નું ભારત-પાકિસ્તાન યુદ્ધમાં દેખાયું જેમાં ભારતે વિજય હાંસલ કર્યો. ચીનની વારંવાર યુદ્ધમાં દાખલ થવાની ધમકીને કારણે ભારતે અણુ હથિયારો વિક્સાવવા માટે પગલાં લીધાં.<ref>{{Cite book|title=India's nuclear bomb: the impact on global proliferation|year=1999|url=https://archive.org/details/indiasnuclearbom00geor|last=Perkovich|first=George|publisher=University of California Press, 1999|isbn=0-520-23210-0}}</ref> અમેરિકાની વારંવાર ખાતરી છતાં ભારત વિરુદ્ધના યુદ્ધમાં પાકિસ્તાને અમેરિકન બનાવટનાં શસ્ત્રો વાપર્યાં અને તેના કારણે ભારત નારાજ થયું.<ref>Title: India and the United States estranged democracies, 1941–1991, [//en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/1428981896 ISBN 1-4289-8189-6], DIANE Publishing</ref> તે જ સમયે પશ્ચિમી દેશોએ ભારતને આધુનિક હથિયારો આપવા ના કહી જેથી સંબંધો વધુ વણસ્યા.<ref>{{Cite book|title=Women's and Gender History in Global Perspective|last=Brzoska|first=Michael|publisher=Univ of South Carolina Press, 1994|isbn=0-87249-982-0}}</ref> બિનજોડણવાદી દેશોએ પણ મોકાના સમયે સાથ ન આપતાં ભારતે તેની વિદેશનીતિમાં મોટો સુધારો કર્યો અને તે સોવિયત યુનિયનની વધુ નજીક ગયું. તે દાયકાના અંત સુધીમાં સોવિયત યુનિયન ભારતનું શસ્ત્ર આપતું સૌથી મોટું ભાગીદાર બન્યું. <ref>{{Cite book|title=India-USSR relations|last=Sharma|first=Ram|publisher=Discovery Publishing House, 1999|isbn=81-7141-486-9}}</ref>૧૯૬૭થી ૧૯૭૭ સુધી ભારતના ૮૧ ટકા શસ્રો સોવિયત સરકારે આપ્યાં.<ref>{{Cite book|title=The Soviet Union and India|year=1988|url=https://archive.org/details/sovietunionindia0000dunc|last=Duncan|first=Peter|publisher=Routledge, 1989|isbn=0-415-00212-5}}</ref> યુદ્ધ બાદ ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચેની શસ્ત્રદોડ એકતરફી બની અને ભારતે પાકિસ્તાનને બહુ પાછળ છોડી દીધું.<ref>{{Cite book|title=Paradoxes of war: on the art of national self-entrapmen|year=1990|url=https://archive.org/details/paradoxesofwaron0000maoz|last=Zeev|first=Maoz|publisher=Routledge, 1990|isbn=978-0-04-445113-6}}</ref> === પાકિસ્તાન === યુદ્ધ બાદ ઘણા પાકિસ્તાનીઓએ ધાર્યું કે તેમની સેનાએ સારું પ્રદર્શન કર્યું હતું. લાહોરના રક્ષણમાં સફળતાના માનમાં ૬ સપ્ટેમ્બરને ડિફેન્સ દિવસ તરીકે પાકિસ્તાનમાં ઉજવવામાં આવે છે. જોકે વિદેશી નિષ્ણાતોના મતે પાકિસ્તાની સરકારે તેના નાગરિકોને ખોટી માહિતી આપવાનો દાવો કર્યો. એસ એમ બર્ક તેમના પુસ્તકમાં નીચે મુજબ જણાવે છે-<ref>[//en.wikipedia.org/wiki/File:1965_Infiltrators.jpg Declassified telegram sent to the US Department of State]</ref><blockquote>૧૯૬૫ના યુદ્ધ સૈન્ય તાકાતના મુદ્દે ભારતનો પક્ષ મજબુત થયો હતો. પાકિસ્તાનને સરંજામને થયેલ નુક્શાન અને તેના સ્થાને નવા સરંજામને ખરીદવામાં ઘણી મુશ્કેલી પડી. જ્યારે ભારત આમાં સફળ રહ્યું.</blockquote>મોટા ભાગના નિષ્ણાતોના મતે પાકિસ્તાન સૈન્યની છબીને નુક્શાન પહોંચ્યું હતું.<ref>[http://www.defencejournal.com/march98/pak3wars1.htm Pakistan And Its Three Wars by Vice Adm (Retd) Iqbal F Quadir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927135201/http://defencejournal.com/march98/pak3wars1.htm |date=2011-09-27 }}&nbsp;– Defence Journal, Pakistan</ref> અનેક પાકિસ્તાની લેખકોએ સૈન્યની ખોટી માનસિકતાને જવાબદાર ગણાવી.<ref>Insurgents, Terrorists, and Militias: The Warriors of Contemporary Combat [//en.wikipedia.org/wiki/Richard_H._Shultz Richard H. Shultz], Andrea Dew: "''The Martial Races Theory had firm adherents in Pakistan and this factor played a major role in the under-estimation of the Indian Army by Pakistani soldiers as well as civilian decision makers in 1965.''"</ref><ref>[http://www.defencejournal.com/2001/november/sepoy.htm An Analysis The Sepoy Rebellion of 1857–59 by AH Amin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170616083206/http://www.defencejournal.com/2001/november/sepoy.htm |date=2017-06-16 }} ''The army officers of that period were convinced that they were a martial race and the Hindus of Indian Army were cowards. ''</ref> રસુલ બક્ષ રઇસ અનુસાર<ref>{{Cite book|title=The Indian Ocean and the superpowers: economic, political and strategic perspectives|last=Rais|first=Rasul Bux|publisher=Routledge, 1986|isbn=0-7099-4241-9}}</ref>-<blockquote>૧૯૬૫ના યુદ્ધથી એ સાબિત થયું કે પાકિસ્તાન બ્લિટ્ઝક્રિગ (વીજળીવેગનો હુમલો) દ્વારા ભારતીય રક્ષણાત્મક હરોળ ભેદી નહિ શકે અને લાંબા સમય સુધી યુદ્ધ પણ ન લડી શકે.</blockquote>પાકિસ્તાનની સૈન્ય પાંખોમાં પાકિસ્તાની વાયુસેનાના માનમાં વધારો થયો અને આંતરરાષ્ટ્રીય નિષ્ણાતોએ પણ તેની પ્રસંશા કરી. વાયુસેનાની સજાગતાને કારણે લાહોરનું રક્ષણ કરવામાં અને ભારત પર વળતા હુમલા કરવામાં પાકિસ્તાન સફળ થયું.<ref name="Pakistan's Air Power, Flight International magazine, 5 May 1984 (page 1208)">"Pakistan's Air Power", ''[//en.wikipedia.org/wiki/Flight_International Flight International]'', issue published 5 May 1984 (page 1208). </ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=RPttAAAAMAAJ+|title=Battle for Pakistan: The Air War of 1965|last=Fricker|first=John|publisher=I. Allan|year=1979|isbn=978-0-7110-0929-5}}Check date values in: <code style="color:inherit; border:inherit; padding:inherit;">1979</code> ([[મદદ:CS1 errors#bad date|help]]) [[શ્રેણી:CS1 errors: dates]]</ref> વધુમાં, પાકિસ્તાને જમીન મેળવવા કરતાં ગુમાવી વધુ હતી. ઉપરાંતમાં કાશ્મીર કબ્જે કરવાના લક્ષ્યાંકમાં પણ તેને નિષ્ફળતા મળી હતી. આથી તટસ્થ નિષ્ણાતો યુદ્ધને પાકિસ્તાનની હાર ગણે છે. ઘણા પાકિસ્તાની સૈન્ય જાણકારોએ ઓપરેશન જિબ્રાલ્ટરની યોજનાને વખોડી. પાકિસ્તાનમાં [[તાશ્કંદ કરાર]]<nowiki/>ને પણ વખોડવામાં આવ્યા. ઝુલ્ફિકાર અલી ભુટ્ટોની સલાહ પર ચાલતાં અયુબ ખાન માટે યુદ્ધમાં હાર રાજકીય સંકટમાં પરિવર્તિત થઈ અને તેમના વિરોધિઓએ વધુ સક્રિય થવા પ્રયાસ કર્યા.<ref>[http://www.pakistanlink.com/Opinion/2004/Sept04/17/05.html Dr. Ahmad Faruqui] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041214203044/http://www.pakistanlink.com/Opinion/2004/Sept04/17/05.html|date=14 December 2004}}</ref><ref name="Hassan Abbas">{{Cite book|title=Pakistan's Drift Into Extremism: Allah, the Army, and America's War on Terror|last=Hassan Abbas|publisher=M.E. Sharpe|year=2004|isbn=0-7656-1497-9|page=52}}Check date values in: <code style="color:inherit; border:inherit; padding:inherit;">2004</code> ([[મદદ:CS1 errors#bad date|help]]) [[શ્રેણી:CS1 errors: dates]]</ref><ref name="news.bbc.co.uk">Ali, Mahmud. (2003-12-24) [http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/3227709.stm South Asia | The rise of Pakistan's army]. </ref> યુદ્ધનું સૌથી મોટી આડ અસર પાકિસ્તાનમાં સર્જાયેલી આથિક મંદી હતી.<ref>[http://www.pakistanembassy.no/fpolicy.html Embassy of Pakistan] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060516020823/http://www.pakistanembassy.no/fpolicy.html|date=16 May 2006}}</ref><ref>[http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_3-6-2002_pg3_4 Second opinion: The insidious logic of war Khaled Ahmed's Urdu Press Review] Daily Times 3 June 2002</ref> ૬૦ના દાયકાની શરુઆતમાં પાકિસ્તાનની વૃદ્ધિ જે ઝડપ હતી તે યુદ્ધ બાદ ઘટી ગઈ. ૧૯૬૪થી ૧૯૬૬ વચ્ચે પાકિસ્તાને સંરક્ષણ પાછળ થતા ખર્ચને સ્થાનિય ઉત્પાદનના ૪.૮૨ % થી વધારી અને ૯.૮૬ % કરી દીધો અને તે ૧૯૭૦-૭૧માં ૫૫.૬૬ % સુધી પહોંચી ગયો જે પાકિસ્તાનના અર્થતંત્ર માટે ખૂબ જ નુક્શાનકારક સાબિત થયો.<ref>{{Cite book|title=An introduction to the causes of war: patterns of interstate conflict from World War I to Iraq|last=Greg Cashman, Leonard C. Robinson|publisher=Rowman & Littlefield, 2007|isbn=0-7425-5510-0}}</ref> નિષ્ણાતોના મતે યુદ્ધ પાકિસ્તાન માટે આર્થિક, રાજકીય અને સૈન્ય દ્રષ્ટિએ નુક્શાનકારક સાબિત થયું. આણ્વિક વિજ્ઞાનના નિષ્ણાત ફિરોઝ ખાનના મતે આ યુદ્ધ કાશ્મીર છીનવવાનો છેલ્લો રુઢિગત પ્રયાસ હતો. અમેરિકા સાથે પાકિસ્તાનના સંબંધો ખરાબ થયા જ્યારે ચીન સાથે મજબુત થયા. જનરલ તારીક માજીદના દાવા મુજબ ચીની નેતા ઝાઉ-એન-લાઈએ પાકિસ્તાનને એવી સલાહ આપી હતી કે ભારત સાથે હાલમાં યુદ્ધ કરી કાશ્મીર જીતવા પ્રયાસ ન કરવો પરંતુ પોતાના સૈન્યનો વિકાસ કરી ૨૦-૩૦ વર્ષ બાદ આમ કરવું.<ref name="Stanford University Press">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=yGgrNAsKZjEC&pg=PA151&lpg=PA151&dq=ERL+Eating+Grass&source=bl&ots=AnxR9jRMOG&sig=JY8HQPZoHwWUGMdkZCbxagC2vuA&hl=en&sa=X&ei=6oclUY_EC4nz2QWW-4GQCw&ved=0CC0Q6AEwAA#v=onepage&q=ERL%20Eating%20Grass&f=false|title=Eating grass : the making of the Pakistani bomb|last=Khan|first=Feroz Hassan|publisher=Stanford University Press|isbn=978-0-8047-7601-1|location=Stanford, California|pages=45–48 [48]|chapter=The Reluctant Phase|access-date=21 February 2013}}</ref> અમેરિકા દ્વારા સમર્થન ન મળવાને કારણે પાકિસ્તાન આશ્ચર્યમાં મુકાયું હતું. અમેરિકા યુદ્ધ દરમિયાન તટસ્થ રહ્યું અને બંને દેશોને સૈન્ય સરંજામ આપવાનું બંધ કર્યું. પાકિસ્તાને આને દ્રોહ ગણ્યો.<ref>Richard N. Haass "Economic Sanctions and American Diplomacy", 1998, Council on Foreign Relations, [//en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/0876092121 ISBN 0-87609-212-1] pp172</ref> વધુ એક નકારાત્મક અસર તરીકે પૂર્વ પાકિસ્તાનમાં (હાલનું [[બાંગ્લાદેશ]]) પાકિસ્તાની સરકાર વિરુદ્ધનો અસંતોષમાં વધારો હતી.<ref>Makers of Modern Strategy: From Machiavelli to the Nuclear Age By Peter Paret, 1986, Oxford University Press, [//en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/0198200978 ISBN 0-19-820097-8] pp802</ref> બંગાળી નેતાઓએ આરોપ લગાવ્યો કે કાશ્મીરના યુદ્ધ માટે તેમની પાસેથી મોટા પ્રમાણમાં ભંડોળ લેવામાં આવ્યું પરંતુ તેમની સુરક્ષા માટે કોઈ પ્રબંધ કરવામાં આવ્યો નહિ.<ref>{{Cite book|title=Pakistan: Failure in National Integration|url=https://archive.org/details/pakistanfailurei0000jaha|last=[[Rounaq Jahan]]|publisher=Columbia University Press|year=1972|isbn=0-231-03625-6}}Check date values in: <code style="color:inherit; border:inherit; padding:inherit;">1972</code> ([[મદદ:CS1 errors#bad date|help]]) [[શ્રેણી:CS1 errors: dates]]</ref> પાકિસ્તાની વાયુસેનાએ પૂર્વ પાકિસ્તાનમાં રહેલા તેમના મથક પરથી કેટલાક ભારતીય લક્ષ્યાંકો પર હુમલા કર્યા તેમ છતાં ભારતે તે ક્ષેત્રમાં એકપણ હુમલો કર્યો નહિ<ref>[https://web.archive.org/web/20201019162603/https://www.dawn.com/news/1068595 Reflections on two military presidents By M.P. Bhandara] 25 December 2005, Dawn</ref>. પૂર્વ પાકિસ્તાનનું રક્ષણ એકપણ રણગાડી વિના ફક્ત એક ૧૪મી પાયદળ ડિવિઝન અને ૧૬ વિમાનો જ કરી રહ્યા હતા.<ref>[http://www.defencejournal.com/2000/nov/pak-army.htm The Pakistan Army From 1965 to 1971 ''Yahya Khan as Army Chief-1966-1971''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090307232548/http://defencejournal.com/2000/nov/pak-army.htm |date=2009-03-07 }} by Maj (Retd) Agha Humayun Amin</ref> == સૈન્ય પુરસ્કાર == === યુદ્ધ સન્માન === ભારતીય સેનાએ યુદ્ધ બાદ ૧૬ યુદ્ધ સન્માન અને ૩ મોરચા સન્માન એનાયત કર્યાં. જેમાં જમ્મુ અને કાશ્મીર ૧૯૬૫, પંજાબ ૧૯૬૫, રાજસ્થાન ૧૯૬૫, અસલ ઉત્તર, બર્કિ, ડોગરાઈ, હાજીપીર, કાલીધાર, ઓપી હિલ, ફિલોરા હતા.<ref name="Sarbans">{{Cite book|url=https://books.google.com/books/about/Battle_honours_of_the_Indian_Army_1757_1.html?id=5ATfAAAAMAAJ|title=Battle Honours of the Indian Army 1757 – 1971|last=Singh|first=Sarbans|publisher=Vision Books|year=1993|isbn=81-7094-115-6|location=New Delhi|pages=242–256|access-date=3 November 2011}}</ref> === વીરતા પુરસ્કાર === નીચે મુજબના સૈનિકોને ભારતનો સર્વોચ્ચ વીરતા પુરસ્કાર પરમવીર ચક્ર અને પાકિસ્તાનનો નિશાન-એ-હૈદર એનાયત કરાયો. * કંપની ક્વાર્ટર માસ્ટર હવાલદાર [[અબ્દુલ હમીદ|અબ્દુલ]] હમીદ (મરણોત્તર) * લેફ્ટનન્ટ-કર્નલ [[અરદેશીર તારાપોર]] (મરણોત્તર) * મેજર રાજા અઝીઝ ભટ્ટી == નોંધ == == સંદર્ભ == {{Reflist|3}} == પુસ્તકો == * [http://orbat.com/site/cimh/iaf/IAF_1965war_kills.pdf IAF Combat Kills&nbsp;– 1965 war] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181226142607/http://www.orbat.com/site/cimh/iaf/IAF_1965war_kills.pdf |date=2018-12-26 }},(Center for Indian Military History) * {{Cite book|title=My Version: India-Pakistan War 1965|last=Mohammed [[Muhammad Musa]]|publisher=Wajidalis|year=1983}}Check date values in: <code style="color:inherit; border:inherit; padding:inherit;">1983</code> ([[મદદ:CS1 errors#bad date|help]]) [[શ્રેણી:CS1 errors: dates]] [[શ્રેણી:૧૯૬૫નું ભારત-પાકિસ્તાન યુદ્ધ]] <div class="cx-template-editor-source-container" lang="en" style="display: none;" dir="ltr"><div class="cx-template-editor-source"><div title="This template formats a citation to a book using the provided bibliographic information (such as author and title) as well as various formatting options." class="cx-template-editor-title">Cite book</div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span class="cx-template-editor-param-key" id="title">Title</span><span title="The title of the book; displays in italics" class="cx-template-editor-param-desc" data-key="title"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" style="position: relative;" data-key="title">My Version: India-Pakistan War 1965</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span class="cx-template-editor-param-key" id="last">Last name</span><span title="The surname of the author; don't wikilink, use 'authorlink'; can suffix with a numeral to add additional authors" class="cx-template-editor-param-desc" data-key="last"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" style="position: relative;" data-key="last">Mohammed Muhammad Musa</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span class="cx-template-editor-param-key" id="publisher">Publisher</span><span title="Name of the publisher; displays after title" class="cx-template-editor-param-desc" data-key="publisher"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" style="position: relative;" data-key="publisher">Wajidalis</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span class="cx-template-editor-param-key" id="year">Year of publication</span><span title="Year of the source being referenced; use 'date' instead, if month and day are also known" class="cx-template-editor-param-desc" data-key="year"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" style="position: relative;" data-key="year">1983</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span class="cx-template-editor-param-key" id="authors">Authors list</span><span title="List of authors as a free form list. Use of this parameter is discouraged, &quot;lastn&quot; to &quot;firstn&quot; are preferable. Warning: do not use if last or any of its aliases are used." class="cx-template-editor-param-desc" data-key="authors"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" style="position: relative;" data-key="authors">Mohammed Muhammad Musa</div></div></div></div><div class="cx-template-editor-source-container" lang="en" style="display: none;" dir="ltr"><div class="cx-template-editor-source"><div title="This template formats a citation to a book using the provided bibliographic information (such as author and title) as well as various formatting options." class="cx-template-editor-title">Cite book</div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span class="cx-template-editor-param-key" id="title">Title</span><span title="The title of the book; displays in italics" class="cx-template-editor-param-desc" data-key="title"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" style="position: relative;" data-key="title">My Version: India-Pakistan War 1965</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span class="cx-template-editor-param-key" id="last">Last name</span><span title="The surname of the author; don't wikilink, use 'authorlink'; can suffix with a numeral to add additional authors" class="cx-template-editor-param-desc" data-key="last"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" style="position: relative;" data-key="last">Mohammed Muhammad Musa</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span class="cx-template-editor-param-key" id="publisher">Publisher</span><span title="Name of the publisher; displays after title" class="cx-template-editor-param-desc" data-key="publisher"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" style="position: relative;" data-key="publisher">Wajidalis</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span class="cx-template-editor-param-key" id="year">Year of publication</span><span title="Year of the source being referenced; use 'date' instead, if month and day are also known" class="cx-template-editor-param-desc" data-key="year"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" style="position: relative;" data-key="year">1983</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span class="cx-template-editor-param-key" id="authors">Authors list</span><span title="List of authors as a free form list. Use of this parameter is discouraged, &quot;lastn&quot; to &quot;firstn&quot; are preferable. Warning: do not use if last or any of its aliases are used." class="cx-template-editor-param-desc" data-key="authors"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" style="position: relative;" data-key="authors">Mohammed Muhammad Musa</div></div></div></div><div class="cx-template-editor-source-container" lang="en" style="display: none;" dir="ltr"><div class="cx-template-editor-source"><div title="This template formats a citation to a book using the provided bibliographic information (such as author and title) as well as various formatting options." class="cx-template-editor-title">Cite book</div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span class="cx-template-editor-param-key" id="title">Title</span><span title="The title of the book; displays in italics" class="cx-template-editor-param-desc" data-key="title"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" style="position: relative;" data-key="title">My Version: India-Pakistan War 1965</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span class="cx-template-editor-param-key" id="last">Last name</span><span title="The surname of the author; don't wikilink, use 'authorlink'; can suffix with a numeral to add additional authors" class="cx-template-editor-param-desc" data-key="last"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" style="position: relative;" data-key="last">Mohammed Muhammad Musa</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span class="cx-template-editor-param-key" id="publisher">Publisher</span><span title="Name of the publisher; displays after title" class="cx-template-editor-param-desc" data-key="publisher"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" style="position: relative;" data-key="publisher">Wajidalis</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span class="cx-template-editor-param-key" id="year">Year of publication</span><span title="Year of the source being referenced; use 'date' instead, if month and day are also known" class="cx-template-editor-param-desc" data-key="year"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" style="position: relative;" data-key="year">1983</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span class="cx-template-editor-param-key" id="authors">Authors list</span><span title="List of authors as a free form list. Use of this parameter is discouraged, &quot;lastn&quot; to &quot;firstn&quot; are preferable. Warning: do not use if last or any of its aliases are used." class="cx-template-editor-param-desc" data-key="authors"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" style="position: relative;" data-key="authors">Mohammed Muhammad Musa</div></div></div></div> * [http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+in0189) United States Library of Congress Country Studies&nbsp;– India] * [https://web.archive.org/web/20051217085236/http://www.bharat-rakshak.com/LAND-FORCES/Army/History/1965War/PDF/index.html Official History of the Indian Armed Forces in the 1965 War with Pakistan] * [http://www.storyofpakistan.com/articletext.asp?artid=A068&Pg=5 Story of Pakistan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050526134616/http://www.storyofpakistan.com/articletext.asp?artid=A068&Pg=5 |date=2005-05-26 }} * [http://www.globalsecurity.org/military/world/war/indo-pak_1965.htm GlobalSecurity.org Indo-Pakistan War 1965] * [http://www.defencejournal.com/2001/september/1965.htm Pakistan Columnist AH Amin analyses the war.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050406231608/http://defencejournal.com/2001/september/1965.htm |date=2005-04-06 }} * [https://web.archive.org/web/20120805182043/http://www.defencejournal.com/2000/sept/grand-slam.htm Grand Slam&nbsp;– A Battle of lost Opportunities, Maj (Retd) Agha Humayun Amin]&nbsp;– very detailed roll of events and analysis * [http://www.bharat-rakshak.com/IAF/History/1965War/Lal-65.htm A Critical Look at the 1965 Operations, Air Chief Marshal (retd) PC Lal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070426171145/http://www.bharat-rakshak.com/IAF/History/1965War/Lal-65.htm |date=2007-04-26 }}&nbsp;– dispassionate analysis * [http://in.rediff.com/news/indpakwar05.htm The India-Pakistan War, 1965: 40 Years On]&nbsp;– From Rediff.com * [http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_7-9-2005_pg3_1 Lessons of the 1965 War from Daily Times (Pakistan)] * [http://archives.dawn.com/weekly/ayaz/20051021.htm Spirit of '65 & the parallels with today&nbsp;– Ayaz Amir] 9nr4iu9kb9vnimo0eyvu5raq821626p 0 104715 906284 900904 2026-10-12T15:17:03Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 906284 wikitext text/x-wiki '''મોગલ મા''' [[ચારણ]], [[હિંદુ ધર્મ]]ના એક દેવી છે, જે ખાસ કરીને [[ચારણ]] અને [[આહીર]] સમાજમાં મહત્વનું સ્થાન ધરાવે છે. [[સૌરાષ્ટ્ર]]માં તેમનું વધારે મહત્વ રહેલું છે. == મંદિરો == [[ભાવનગર જિલ્લો|ભાવનગર જિલ્લા]]ના [[મહુવા તાલુકો|મહુવા તાલુકા]]ના [[ભગુડા (તા.મહુવા)|ભગુડા]] ગામમાં મોગલ મા નું મંદિર આવેલું છે, જે એક અંદાજ મુજબ ૪૫૦ વર્ષ જૂનું છે.<ref>{{Cite web|url=https://shareinindia.in/history-of-mogaldham/|title=શ્રી મોગલધામ ભગુડાનો ઇતિહાસ|date=2017-07-25|website=Share in India|language=en-US|access-date=2019-06-28}}</ref><ref>{{cite news|title=ભગુડા ગામ એજ માંગલ ધામ જાણો મા મોગલ સાથે જોડાયેલી પૌરાણિક કથા|url=https://www.gujaratijagran.com/religion/bhaguda-village-and-mangal-dham-know-the-history-of-ma-moghals-bhaguda-dham-14861|access-date=10 August 2025|work=Gujarati Jagran|date=4 October 2022|language=gu}}</ref><ref>{{cite news|title=ભગુડામાં સાક્ષાત બિરાજમાન માં મોગલના દર્શન માત્રથી ખુલી જાશે ભાગ્યના દરવાજા|url=https://trishulnews.com/history-of-bhaguda-mogaldham/other/religion/|access-date=27 March 2025|work=Trishul News|date=4 May 2022|language=gu-IN}}{{Dead link|date=મે 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ભગુડામાં દર્શન કરવા આવતા ભક્તો પોતાના અધૂરા કામ કે તકલીફો માતાજી દૂર કરે તે માટે "તરવેડા" પ્રકારની એક બાધા માનતા હોય છે.<ref>{{Cite web|url=http://m.dailyhunt.in/news/india/gujarati/mytemple+gujarati-epaper-gujtemp/mogaladham+bhaguda+jillo+bhavanagar+gujarat-newsid-60188210|title=મોગલધામ ,ભગુડા, જિલ્લો -ભાવનગર, ગુજરાત - MyTemple Gujarati|website=Dailyhunt|language=en|access-date=2019-06-28}}</ref> તેમના મંદિરો [[ભીમરાણા (તા. દ્વારકા)|ભીમરાણા]]<ref>{{cite news|title=દ્વારકા જિલ્લાના ભીમરાણા ગામમો થયો હતો મોગલ માનો જન્મ, જાણો તેનો ઈતિહાસ|url=https://zeenews.india.com/gujarati/gujarat/mogal-ma-was-born-in-bhimrana-village-of-dwarka-district-know-its-history-313180|access-date=10 August 2025|work=Zee News Gujarati|publisher=z ૨૪ કલાક|date=6 December 2023}}</ref><ref>{{cite news|title=આજે મોગલ માતાજીનો પ્રાગટ્ય મહોત્સવ:રાજ્યભરમાંથી હજારોની સંખ્યામાં ભાવિકો દર્શનાર્થે ઉમટી પડશે|url=https://www.divyabhaskar.co.in/local/gujarat/dwarka/news/today-is-moghal-matajis-famous-festival-132055416.html|access-date=27 March 2025}}</ref> અને [[કબરાઉ (તા. ભચાઉ)|કબરાઉ]]<ref>{{cite news|title=કચ્છનાં કબરાઉ શ્રી મોગલધામમાં ૫૧ સમુહલગ્ન : ૧૫૧ કુંડી મહાયજ્ઞ|url=https://www.akilanews.com/Saurashtra_news/Detail/02-01-2021/150525|access-date=17 December 2022|work=www.akilanews.com}}{{Dead link|date=મે 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite news|title=મણીધર વડવાળી આઈ મોગલનો દરબાર|url=https://gujarati.news18.com/web-stories/Gujarat/kutch-bhachau-kabrau-mogaldham-divine-power-of-aai-mogal-maa-vc/|access-date=10 August 2025|work=gujarati.news18.com|publisher=News 18 Gujarati|date=8 March 2023|language=gu}}{{Dead link|date=મે 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> તેમજ સમગ્ર ગુજરાતમાં આવેલા છે.<ref>{{cite news|title=WHAT! FIR filed against Rahul Vaidya-Bhoomi Trivedi|url=https://www.bollywoodlife.com/tv/fir-filed-against-rahul-vaidya-bhoomi-trivedi-for-hurting-religious-sentiments-in-their-song-garbe-ki-raat-1933387/|access-date=27 March 2025|work=Bollywood Life|date=16 October 2021|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20250430222356/https://www.bollywoodlife.com/tv/fir-filed-against-rahul-vaidya-bhoomi-trivedi-for-hurting-religious-sentiments-in-their-song-garbe-ki-raat-1933387/|archive-date=30 એપ્રિલ 2025|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=Latest Gujarati Devotional Song 'Maa Mogal Ni Aarti' Sung By Rupal Dabhi|url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/lifestyle/devotional/gujarati/latest-gujarati-devotional-song-maa-mogal-ni-aarti-sung-by-rupal-dabhi/videoshow/104945746.cms|access-date=10 August 2025|work=The Times of India|date=3 November 2023|ref=Times Entertainment|language=en}}</ref><ref>{{cite news|last1=Dhameliya|first1=Dhruvi|title=डॉक्टर ने भी हाथ खड़े कर दिए फिर रखी मोगल मां की मानता, और हुआ ऐसा चमत्कार की...|url=https://hindi.trishulnews.com/maa-mogal-aashirvaad/|access-date=10 August 2025|work=Trishul Hindi News|date=7 January 2023|ref=Trishul Hindi News|language=hi}}</ref><ref>{{cite news|title=Check Out Popular Gujarati Devotional Lyrical Video Song 'Mogal Chhoru' Sung By Sagardan Gadhvi Lifestyle - Times of India Videos|url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/lifestyle/devotional/gujarati/check-out-popular-gujarati-devotional-lyrical-video-song-mogal-chhoru-sung-by-sagardan-gadhvi/videoshow/99806978.cms|access-date=10 August 2025|work=The Times of India|date=27 April 2023|ref=Times Entertainmnet|language=en}}</ref> == સંદર્ભ == {{Reflist}} {{સબસ્ટબ}} [[શ્રેણી:હિંદુ દેવતા]] ly3thdu2hrve3is2amsci4k143lwfcb 0 110425 906305 893743 2026-10-13T10:18:18Z ~2026-54810-78 89542 /* સંદર્ભ */ 906305 wikitext text/x-wiki '''ભારતીય તત્ત્વજ્ઞાન''' એ [[ભારતીય ઉપખંડ]]ની [[ભારતનો ઇતિહાસ|પ્રાચીન]] દાર્શનિક પરંપરાઓને સંદર્ભિત કરે છે અને તેમાં ભારતમાં ઉત્પન્ન થયેલી તમામ વિચારધારાઓનો સમાવેશ થાય છે. મુખ્ય રીતે તેને રૂઢિચુસ્ત અથવા સુધારવાદી તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે અથવા તો આસ્તિક અથવા નાસ્તિક તરીકે તે ઉલ્લેખિત થાય છે. આ વર્ગીકરણ ત્રણ વૈકલ્પિક અને એક માપદંડ પર આધાર રાખીને થાય છે: શું તે [[વેદ]] માં માને છે? શું તે બ્રહ્મ અને આત્મા જેવા સિદ્ધાંતોમાં માને છે? અથવા તે પુનર્જન્મ કે દેવોમાં માને છે?<ref>John Bowker, ''Oxford Dictionary of World Religions'', p. 259</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=c8vRAgAAQBAJ|title=On Hinduism|last=Wendy Doniger|publisher=Oxford University Press|year=2014|isbn=978-0-19-936008-6|page=46}}</ref> ભારતીય હિંદુ તત્ત્વજ્ઞાનમાં રૂઢિચુસ્તમાં છ શાળાઓ છે: ન્યાય, વૈશેષિક, સાંખ્ય, યોગ, મિમાંસા અને વેદાંત. જ્યારે પાંચ મુખ્ય સુધારવાદી શાળાઓ - [[જૈન ધર્મ|જૈન]], [[બૌદ્ધ ધર્મ|બૌદ્ધ]], [[આજીવિક]], અજ્ઞાન અને ચાર્વાક. જો કે વર્ગીકરણની અન્ય પદ્ધતિઓ પણ છે; ઉદાહરણ રૂપે સંત વિદ્યારણ્ય [[શૈવ સંપ્રદાય]] અને રસેશ્વરની સોળ શાળાઓ ઓળખાવે છે અને તેને અલગ અલગ રીતે વર્ગીકૃત કરે છે.<ref name="cowell">Cowell and Gough, p. xii.</ref><ref name="nicholson">Nicholson, pp. 158-162.</ref> ભારતીય તત્ત્વજ્ઞાનના મુખ્ય વિચારોને ઔપચારિક રીતે ૧૦૦૦ ઈ.સ. પૂર્વથી લઈને સામાન્ય યુગની પ્રારંભિક સદીઓમાં ગોઠવવામાં આવ્યા હતા. વિવિધ વૈચારિક શાળાઓ વચ્ચેની સ્પર્ધા અને તેમનાં વિચારોનું એકીકરણ તેમના રચનાત્મક વર્ષો દરમિયાન, ખાસ કરીને ૮૦૦ ઈ.સ. પૂર્વ અને ૨૦૦ ઈ.સ. ની વચ્ચે ખૂબ તીવ્ર હતું. કેટલાક વિચારો અને દર્શનો જેવા કે જૈન, બુદ્ધ, [[યોગ]], શૈવ અને [[વેદાંગ|વેદાંત]] આ સમયમાં નાશ થવાથી બચી ગયા પરંતુ અજ્ઞાન, ચાર્વાક અને [[આજીવિક]] હવે અસ્તિત્વમાં નથી. પ્રાચીન અને મધ્યકાલીન ભારતીય દર્શનશાસ્ત્રના ગ્રંથોમાં થયેલી વ્યાપક ચર્ચાઓમાં મીમાંસા (તત્વમીમાંસા, બ્રહ્મ, આત્મા, શૂન્યતા, અનંતતા) અને અન્ય તત્વોનો સમાવેશ થાય છે.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=okkLgRTQ8mIC|title=Indian Philosophy: Metaphysics|last=Roy W. Perrett|publisher=Routledge|year=2001|isbn=978-0-8153-3608-2}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ij4yOAP_6fcC|title=Epistemology in Classical India: The Knowledge Sources of the Nyaya School|last=Stephen H Phillips|publisher=Routledge|year=2013|isbn=978-1-136-51898-0}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=USBtAAAAMAAJ|title=The Puruṣārthas: a study in Hindu axiology|last=Arvind Sharma|publisher=Asian Studies Center, Michigan State University|year=1982}};<br />{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=g78Cw4xQmsMC|title=Indian Ethics: Classical traditions and contemporary challenges|last=Purusottama Bilimoria|last2=Joseph Prabhu|last3=Renuka M. Sharma|publisher=Ashgate|year=2007|isbn=978-0-7546-3301-3}}</ref> == સામાન્ય વિચારો == ભારતીય તત્ત્વજ્ઞાન ધર્મ, કર્મ, સંસાર, પુનર્જન્મ, દુઃખ, ત્યાગ, ધ્યાન જેવી ઘણી વિભાવનાઓ સમાન રૂપમાં ધરાવે છે, જેમાં લગભગ તમામ આધ્યાત્મિક પદ્ધતિઓ દ્વારા વ્યક્તિના મુક્તિના અંતિમ લક્ષ્ય ([[મોક્ષ]], [[નિર્વાણ]]) પર ધ્યાન કેન્દ્રિત થયું છે.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=c8PJFLeURhsC|title=The Culture of India|last=Kathleen Kuiper|publisher=The Rosen Publishing Group|year=2010|isbn=978-1-61530-149-2|pages=174–178}}</ref> તેમાંની ઘણી ખરી વિચારપદ્ધતિઓ જીવના અસ્તિત્વ અને અંતિમ લક્ષ્ય વિશે ભેદ ધરાવે છે. તેમના પ્રાચીન સિધ્ધાંતો અન્ય પ્રાચીન સંસ્કૃતિઓ કરતા વૈવિધ્યસભર તત્ત્વજ્ઞાન ધરાવે છે. જૈન અને બુદ્ધ તત્ત્વજ્ઞાન જીવ, આત્મા અને પુનર્જન્મમાં માને છે પણ બ્રહ્મમાં નથી માનતું. જ્યારે ચાર્વાક તત્ત્વજ્ઞાનએ આમાંથી એકેયને નથી માનતું. આમ તેઓ ભિન્ન છે.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=YWu4ygkh_O8C|title=Indian Philosophy: A Very Short Introduction|last=Sue Hamilton|publisher=Oxford University Press|year=2001|isbn=978-0-19-157942-4|pages=1–17, 136–140}}</ref> == swarup == {{reflist}} [[શ્રેણી:ભારતનો ઇતિહાસ]] [[શ્રેણી:ભારતીય સંસ્કૃતિ]] nwi39pmfjtwx911f6r04h2er0khoc62 906306 906305 2026-10-13T11:04:21Z Dsvyas 561 [[Special:Contributions/~2026-54810-78|~2026-54810-78]] ([[User talk:~2026-54810-78|talk]]) દ્વારા કરેલ ફેરફારોને [[User:Dsvyas|Dsvyas]] દ્વારા કરેલા છેલ્લા સુધારા સુધી ઉલટાવાયા. 893690 wikitext text/x-wiki '''ભારતીય તત્ત્વજ્ઞાન''' એ [[ભારતીય ઉપખંડ]]ની [[ભારતનો ઇતિહાસ|પ્રાચીન]] દાર્શનિક પરંપરાઓને સંદર્ભિત કરે છે અને તેમાં ભારતમાં ઉત્પન્ન થયેલી તમામ વિચારધારાઓનો સમાવેશ થાય છે. મુખ્ય રીતે તેને રૂઢિચુસ્ત અથવા સુધારવાદી તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે અથવા તો આસ્તિક અથવા નાસ્તિક તરીકે તે ઉલ્લેખિત થાય છે. આ વર્ગીકરણ ત્રણ વૈકલ્પિક અને એક માપદંડ પર આધાર રાખીને થાય છે: શું તે [[વેદ]] માં માને છે? શું તે બ્રહ્મ અને આત્મા જેવા સિદ્ધાંતોમાં માને છે? અથવા તે પુનર્જન્મ કે દેવોમાં માને છે?<ref>John Bowker, ''Oxford Dictionary of World Religions'', p. 259</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=c8vRAgAAQBAJ|title=On Hinduism|last=Wendy Doniger|publisher=Oxford University Press|year=2014|isbn=978-0-19-936008-6|page=46}}</ref> ભારતીય હિંદુ તત્ત્વજ્ઞાનમાં રૂઢિચુસ્તમાં છ શાળાઓ છે: ન્યાય, વૈશેષિક, સાંખ્ય, યોગ, મિમાંસા અને વેદાંત. જ્યારે પાંચ મુખ્ય સુધારવાદી શાળાઓ - [[જૈન ધર્મ|જૈન]], [[બૌદ્ધ ધર્મ|બૌદ્ધ]], [[આજીવિક]], અજ્ઞાન અને ચાર્વાક. જો કે વર્ગીકરણની અન્ય પદ્ધતિઓ પણ છે; ઉદાહરણ રૂપે સંત વિદ્યારણ્ય [[શૈવ સંપ્રદાય]] અને રસેશ્વરની સોળ શાળાઓ ઓળખાવે છે અને તેને અલગ અલગ રીતે વર્ગીકૃત કરે છે.<ref name="cowell">Cowell and Gough, p. xii.</ref><ref name="nicholson">Nicholson, pp. 158-162.</ref> ભારતીય તત્ત્વજ્ઞાનના મુખ્ય વિચારોને ઔપચારિક રીતે ૧૦૦૦ ઈ.સ. પૂર્વથી લઈને સામાન્ય યુગની પ્રારંભિક સદીઓમાં ગોઠવવામાં આવ્યા હતા. વિવિધ વૈચારિક શાળાઓ વચ્ચેની સ્પર્ધા અને તેમનાં વિચારોનું એકીકરણ તેમના રચનાત્મક વર્ષો દરમિયાન, ખાસ કરીને ૮૦૦ ઈ.સ. પૂર્વ અને ૨૦૦ ઈ.સ. ની વચ્ચે ખૂબ તીવ્ર હતું. કેટલાક વિચારો અને દર્શનો જેવા કે જૈન, બુદ્ધ, [[યોગ]], શૈવ અને [[વેદાંગ|વેદાંત]] આ સમયમાં નાશ થવાથી બચી ગયા પરંતુ અજ્ઞાન, ચાર્વાક અને [[આજીવિક]] હવે અસ્તિત્વમાં નથી. પ્રાચીન અને મધ્યકાલીન ભારતીય દર્શનશાસ્ત્રના ગ્રંથોમાં થયેલી વ્યાપક ચર્ચાઓમાં મીમાંસા (તત્વમીમાંસા, બ્રહ્મ, આત્મા, શૂન્યતા, અનંતતા) અને અન્ય તત્વોનો સમાવેશ થાય છે.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=okkLgRTQ8mIC|title=Indian Philosophy: Metaphysics|last=Roy W. Perrett|publisher=Routledge|year=2001|isbn=978-0-8153-3608-2}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ij4yOAP_6fcC|title=Epistemology in Classical India: The Knowledge Sources of the Nyaya School|last=Stephen H Phillips|publisher=Routledge|year=2013|isbn=978-1-136-51898-0}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=USBtAAAAMAAJ|title=The Puruṣārthas: a study in Hindu axiology|last=Arvind Sharma|publisher=Asian Studies Center, Michigan State University|year=1982}};<br />{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=g78Cw4xQmsMC|title=Indian Ethics: Classical traditions and contemporary challenges|last=Purusottama Bilimoria|last2=Joseph Prabhu|last3=Renuka M. Sharma|publisher=Ashgate|year=2007|isbn=978-0-7546-3301-3}}</ref> == સામાન્ય વિચારો == ભારતીય તત્ત્વજ્ઞાન ધર્મ, કર્મ, સંસાર, પુનર્જન્મ, દુઃખ, ત્યાગ, ધ્યાન જેવી ઘણી વિભાવનાઓ સમાન રૂપમાં ધરાવે છે, જેમાં લગભગ તમામ આધ્યાત્મિક પદ્ધતિઓ દ્વારા વ્યક્તિના મુક્તિના અંતિમ લક્ષ્ય ([[મોક્ષ]], [[નિર્વાણ]]) પર ધ્યાન કેન્દ્રિત થયું છે.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=c8PJFLeURhsC|title=The Culture of India|last=Kathleen Kuiper|publisher=The Rosen Publishing Group|year=2010|isbn=978-1-61530-149-2|pages=174–178}}</ref> તેમાંની ઘણી ખરી વિચારપદ્ધતિઓ જીવના અસ્તિત્વ અને અંતિમ લક્ષ્ય વિશે ભેદ ધરાવે છે. તેમના પ્રાચીન સિધ્ધાંતો અન્ય પ્રાચીન સંસ્કૃતિઓ કરતા વૈવિધ્યસભર તત્ત્વજ્ઞાન ધરાવે છે. જૈન અને બુદ્ધ તત્ત્વજ્ઞાન જીવ, આત્મા અને પુનર્જન્મમાં માને છે પણ બ્રહ્મમાં નથી માનતું. જ્યારે ચાર્વાક તત્ત્વજ્ઞાનએ આમાંથી એકેયને નથી માનતું. આમ તેઓ ભિન્ન છે.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=YWu4ygkh_O8C|title=Indian Philosophy: A Very Short Introduction|last=Sue Hamilton|publisher=Oxford University Press|year=2001|isbn=978-0-19-157942-4|pages=1–17, 136–140}}</ref> == સંદર્ભ == {{reflist}} [[શ્રેણી:ભારતનો ઇતિહાસ]] [[શ્રેણી:ભારતીય સંસ્કૃતિ]] 1zlioc4pgks766nq5z3nzu174ecrs3h 3 151602 906303 889126 2026-10-13T07:53:53Z Cabayi 24752 Cabayi એ દિશાનિર્દેશન છોડ્યા વગર પાના [[સભ્યની ચર્ચા:Yzeditz29]]ને [[સભ્યની ચર્ચા:Renamed user e839fb4dd68de158d6df40faf5e477d8]] પર વાળ્યું: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Yzeditz29|Yzeditz29]]" to "[[Special:CentralAuth/Renamed user e839fb4dd68de158d6df40faf5e477d8|Renamed user e839fb4dd68de158d6df40faf5e477d8]]" 889126 wikitext text/x-wiki {{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=Yzeditz29}} -- [[:User:Dsvyas|ધવલ સુધન્વા વ્યાસ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૧:૦૩, ૧૭ ઓગસ્ટ ૨૦૨૫ (IST) 8m2ahrg51th67pqtz5ghcau9byo98jx 1 155397 906279 906275 2026-10-12T12:27:10Z KartikMistry 10383 વાંધો નહી. 906279 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 3 155399 906280 2026-10-12T12:31:42Z New user message 14116 નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો 906280 wikitext text/x-wiki {{ઢાંચો:સ્વાગત|name=Dhaval R Dobariya}} -- [[:User:Dsvyas|ધવલ સુધન્વા વ્યાસ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૮:૦૧, ૧૨ ઓક્ટોબર ૨૦૨૬ (IST) 3e4ov90xmxxq1yxgwggx0r1awd9x05f 3 155400 906282 2026-10-12T13:51:48Z New user message 14116 નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો 906282 wikitext text/x-wiki {{ઢાંચો:સ્વાગત|name=Jenakshi}} -- [[સભ્ય:Aniket|Aniket]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૧૯:૨૧, ૧૨ ઓક્ટોબર ૨૦૨૬ (IST) knkeurn0v2qgla9b1rfgi3jpsvac3qa