જ્યોતીન્દ્ર દવે

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="gu">
  <siteinfo>
    <sitename>વિકિપીડિયા</sitename>
    <dbname>guwiki</dbname>
    <base>https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%AE%E0%AB%81%E0%AA%96%E0%AA%AA%E0%AB%83%E0%AA%B7%E0%AB%8D%E0%AA%A0</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.24</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">દ્રશ્ય-શ્રાવ્ય (મિડિયા)</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">વિશેષ</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">સભ્ય</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">સભ્યની ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">વિકિપીડિયા</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">વિકિપીડિયા ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ચિત્ર</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ચિત્રની ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">મીડિયાવિકિ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">મીડિયાવિકિ ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">ઢાંચો</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">ઢાંચાની ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">મદદ</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">મદદની ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">શ્રેણી</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">શ્રેણીની ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">વિભાગ</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">વિભાગ ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>જ્યોતીન્દ્ર દવે</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2285</id>
    <revision>
      <id>906320</id>
      <parentid>893085</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T18:36:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-55242-44</username>
        <id>89567</id>
      </contributor>
      <comment>/* પુરસ્કાર */</comment>
      <origin>906320</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9448" sha1="nnkn3y3eq34u7bglruy7gkqy9bek30k" xml:space="preserve">{{Infobox writer
| name = જ્યોતીન્દ્ર દવે
| image = 
| caption = 
| pseudonym = યયાતિ, ગુપ્તા, અવળવાણીયા
| birth_name = જ્યોતીન્દ્ર હરિહરશંકર દવે
| birth_date = {{birth date|1901|10|21|df=y}}
| birth_place = [[સુરત]], [[ગુજરાત]], ભારત
| death_date = {{death date and age|1980|9|11|1901|10|21|df=y}}
| death_place = [[મુંબઈ]], ભારત
| occupation = હાસ્યલેખક, પ્રાધ્યાપક
| education = બી.એ., એમ.એ.
| period = 
| language = [[ગુજરાતી ભાષા|ગુજરાતી]]
| nationality = ભારતીય
| spouse = {{marriage|કરસુખબેન દવે|1929|1980|end=તેમના મૃત્યુ સુધી}}
| signature = 
| awards = {{plainlist|
* [[નર્મદ સુવર્ણ ચંદ્રક]] (૧૯૪૦)
* [[રણજિતરામ સુવર્ણ ચંદ્રક]] (૧૯૪૧)
}}
}}
'''જ્યોતીન્દ્ર દવે''' ગુજરાતી ભાષાના જાણીતા હાસ્યલેખક હતા.

== જીવન ==
જ્યોતીન્દ્ર દવેનો જન્મ [[ઓક્ટોબર ૨૧| ર૧મી ઓક્ટોબર]], ૧૯૦૧ના દિવસે દક્ષિણ [[ગુજરાત]]ના [[સુરત]] શહેર ખાતે થયો હતો. તેમણે ૧૯૧૯માં મેટ્રિક, ૧૯૨૩માં બી.એ. અને ૧૯૨૫માં એમ.એ.ની પદવીઓ સુરતમાંથી મેળવી હતી. ૧૯૨૬ થી ૧૯૩૩ સુધી તેઓ [[મુંબઈ]]માં કનૈયાલાલ મુનશી સાથે ગુજરાતી સાહિત્યનો ઇતિહાસ લખવાના કાર્યમાં જોડાયા. મુનશી જેલમાં હતા એટલો થોડો સમય તેમણે કબિબાઇ હાઇસ્કૂલમાં અધ્યાપન કાર્ય કર્યું. તેમણે 'ગુજરાત' માસિકનું સહ-સંપાદન પણ કરેલું. ૧૯૩૩ થી ૧૯૩૭ દરમિયાન તેમણે સુરતની એમટીબી કોલેજમાં ગુજરાતીમાં અધ્યાપન કાર્ય કર્યું. કનૈયાલાલ મુનશીની વિનંતી પર તેઓ ફરી મુંબઈ આવ્યા અને મુંબઈ સરકારના કાર્યાલયમાં ભાષાંતરકારનું કામ તેમની ૧૯૫૬માં નિવૃત્તિ સુધી કર્યું. તેમણે પછી મુંબઈની વિવિધ કોલેજમાં અધ્યાપન કાર્ય કર્યું. તેઓ [[માંડવી (કચ્છ)|માંડવી]], [[કચ્છ જિલ્લો|કચ્છ]] ખાતે પ્રિન્સિપાલ પણ રહ્યા હતા. તેઓ ૧૯૬૬માં [[ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ]]ના પ્રમુખ રહ્યા હતા.&lt;ref name=gsp&gt;{{cite web|url=https://gujaratisahityaparishad.com/prakashan/sarjako/savishesh/Savishesh-Jyotindra-Dave.html|title=જ્યોતિન્દ્ર દવે| uage =gu |publisher=[[ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ]] |access-date =૩૧ જુલાઇ ૨૦૧૪}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=mor&gt;{{cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=eTXougCB-NMC&amp;pg=PA205&amp;lpg=PA205&amp;dq=jyotindra+dave&amp;source=bl&amp;ots=HKEyYpXEwq&amp;sig=4KBAbX9SilEVISqO7Y0JnEPp2L4&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=wiDUU6CeAca1uASZnoC4CA&amp;ved=0CEoQ6AEwDw|title=Modern Indian Literature, an Anthology: Plays and prose|volume=3|first=K. M.|last=George|publisher=Sahitya Akademi|year=૧૯૯૨|isbn=9788172017835|page=૨૦૫}}&lt;/ref&gt;

તેમના માતાનું નામ ધનવિદ્યાગૌરી અને પિતાનું નામ હરિહરશંકર હતું. તેમનાં લગ્ન ઇ. સ. ૧૯૨૯માં કરસુખબેન સાથે થયાં હતાં અને પુત્રી રમા, પુત્ર પ્રદીપ, અસિતના તેઓ પિતા બન્યા.&lt;ref&gt;{{cite thesis|last=Joshi|first=Chiragkumar G.|title=Translation of Selected Humorous Essays from  &quot;Rang Tarang&quot; by Jyotindra Dave with Critical Introduction|year=2016|type=Ph. D.|url=http://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/99704|publisher=Department of English, [[Saurashtra University]]|location=Rajkot}}&lt;/ref&gt;

એમનું અવસાન [[સપ્ટેમ્બર ૧૧|૧૧ સપ્ટેમ્બર]], ૧૯૮૦ના રોજ [[મુંબઈ]] ખાતે થયું હતું.&lt;ref name=gsp/&gt;&lt;ref name=mor/&gt;

તેમનું ઘર સુરતના આમલિરણ વિસ્તારમાં આવેલું છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/india/report-fire-at-writer-jyotindra-dave-s-house-in-surat-1764099|title=Fire at writer Jyotindra Dave’s house in Surat|last=|first=|date=૧૩ નવેમ્બર ૨૦૧૨|work=Daily News &amp; Analysis|uage=en-US|archive-url=|archive-date=|access-date=૨૩ જુલાઇ ૨૦૧૭|via=}}&lt;/ref&gt;

== સર્જન ==
તેમની મુખ્ય રચનાઓમાં 'રંગતરંગ' 'ભાગ ૧ થી ૬' (૧૯૩૨-૧૯૪૬), 'જ્યોતીન્દ્ર તરંગ', 'રેતીની રોટલી' (૧૯૫૨), 'વડ અને ટેટા' (હાસ્ય નિબંધો), '[[અમે બધાં]]' (નવલકથા, ૧૯૩૬), 'વ્યતીતને વાગોળું છું' (આત્મકથા), 'હાસ્ય નિબંધ સંગ્રહ' - ૧૦, 'હાસ્યનવલકથા' - ૧, 'આત્મકથા' વગેરે મુખ્ય છે. વળી તેમના 'અવસ્તુદર્શન', 'અશોક પારસી હતો', 'મહાભારત: એક દ્રષ્ટિ', 'મારી વ્યાયામસાધના', 'સાહિત્યપરિષદ' જેવા ઘણા નિબંધો પણ તેમણે ગુજરાતી ભાષાને આપ્યા. કાવ્યોમાં તેમણે 'આત્મપરિચય', 'એ કોણ હતી?' તથા 'લગ્નના ઉમેદવાર' જેવી નાટ્યરચનામાં તેમણે તેમની પ્રતિભાનો પરિચય આપ્યો. ઉપરાંત 'વિષપાન' (૧૯૨૮) એ તેમની પ્રારંભિક અવસ્થામાં રચાયેલું એમનું ઐતિહાસિક ત્રિઅંકી નાટક છે. 'વડ અને ટેટા' (૧૯૫૪) એ મોલિયેરના પ્રહસન 'માઈઝર' નું રૂપાંતર છે. 'સામાજિક ઉત્ક્રાન્તિ' (૧૯૩૦) તથા 'એબ્રહમ લિંકન-જીવન અને વિચાર' (૧૯૬૧) એમના અનુવાદગ્રંથો છે. 'ખોટી બે આની', 'લગ્નનો ઉમેદવાર', 'પાનનાં બીડાં', 'સોયદોરો', 'ટાઈમટેબલ', વગેરે તેમની મહત્વની કૃતિઓ છે.

== પુરસ્કાર ==
તેમને ૧૯૪૦માં [[નર્મદ સુવર્ણ ચંદ્રક]] અને ૧૯૪૧માં [[રણજિતરામ સુવર્ણ ચંદ્રક]] એનાયત થયો હતો.&lt;ref name=gsp/&gt;

તેમના માનમાં ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ તરફથી દર વર્ષે હાસ્ય સાહિત્યકારને 'જ્યોતીન્દ્ર દવે પારિતોષિક' અપર્ણ થાય છે.&lt;ref&gt;{{cite web|title=જ્યોતીન્દ્ર દવે પારિતોષિક મળ્યા પછી…. – હરનિશ જાની|url=http://www.readgujarati.com/2012/09/18/jyotindra-paritoshik/|date=૧૮ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૨|access-date=૧૧ માર્ચ ૨૦૧૬}}&lt;/ref&gt;

== સંદર્ભ ==
* {{Internet Archive author|search=Jyotindra Dave}}
* [https://gujaratisahityaparishad.com/prakashan/sarjako/savishesh/Savishesh-Jyotindra-Dave.html ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ પર પરિચય]

[[Category:ગુજરાતી સાહિત્યકાર]]
[[શ્રેણી:હાસ્ય સાહિત્યકાર]]
[[શ્રેણી:ગુજરાતી વ્યક્તિત્વ]]
[[શ્રેણી:રણજિતરામ સુવર્ણચંદ્રક વિજેતા]]
[[શ્રેણી:નર્મદ સુવર્ણચંદ્રક વિજેતા]]
[[શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદના પ્રમુખો]]</text>
      <sha1>nnkn3y3eq34u7bglruy7gkqy9bek30k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>906321</id>
      <parentid>906320</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T04:26:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>41463</id>
      </contributor>
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-55242-44|~2026-55242-44]] ([[User talk:~2026-55242-44|talk]])એ કરેલો ફેરફાર [[Special:Diff/906320|906320]] પાછો વાળ્યો</comment>
      <origin>906321</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9496" sha1="inbfivkkg9im32ulw7x81br81rcqh8p" xml:space="preserve">{{Infobox writer
| name = જ્યોતીન્દ્ર દવે
| image = 
| caption = 
| pseudonym = યયાતિ, ગુપ્તા, અવળવાણીયા
| birth_name = જ્યોતીન્દ્ર હરિહરશંકર દવે
| birth_date = {{birth date|1901|10|21|df=y}}
| birth_place = [[સુરત]], [[ગુજરાત]], ભારત
| death_date = {{death date and age|1980|9|11|1901|10|21|df=y}}
| death_place = [[મુંબઈ]], ભારત
| occupation = હાસ્યલેખક, પ્રાધ્યાપક
| education = બી.એ., એમ.એ.
| period = 
| language = [[ગુજરાતી ભાષા|ગુજરાતી]]
| nationality = ભારતીય
| spouse = {{marriage|કરસુખબેન દવે|1929|1980|end=તેમના મૃત્યુ સુધી}}
| signature = 
| awards = {{plainlist|
* [[નર્મદ સુવર્ણ ચંદ્રક]] (૧૯૪૦)
* [[રણજિતરામ સુવર્ણ ચંદ્રક]] (૧૯૪૧)
}}
}}
'''જ્યોતીન્દ્ર દવે''' ગુજરાતી ભાષાના જાણીતા હાસ્યલેખક હતા.

== જીવન ==
જ્યોતીન્દ્ર દવેનો જન્મ [[ઓક્ટોબર ૨૧| ર૧મી ઓક્ટોબર]], ૧૯૦૧ના દિવસે દક્ષિણ [[ગુજરાત]]ના [[સુરત]] શહેર ખાતે થયો હતો. તેમણે ૧૯૧૯માં મેટ્રિક, ૧૯૨૩માં બી.એ. અને ૧૯૨૫માં એમ.એ.ની પદવીઓ સુરતમાંથી મેળવી હતી. ૧૯૨૬ થી ૧૯૩૩ સુધી તેઓ [[મુંબઈ]]માં કનૈયાલાલ મુનશી સાથે ગુજરાતી સાહિત્યનો ઇતિહાસ લખવાના કાર્યમાં જોડાયા. મુનશી જેલમાં હતા એટલો થોડો સમય તેમણે કબિબાઇ હાઇસ્કૂલમાં અધ્યાપન કાર્ય કર્યું. તેમણે 'ગુજરાત' માસિકનું સહ-સંપાદન પણ કરેલું. ૧૯૩૩ થી ૧૯૩૭ દરમિયાન તેમણે સુરતની એમટીબી કોલેજમાં ગુજરાતીમાં અધ્યાપન કાર્ય કર્યું. કનૈયાલાલ મુનશીની વિનંતી પર તેઓ ફરી મુંબઈ આવ્યા અને મુંબઈ સરકારના કાર્યાલયમાં ભાષાંતરકારનું કામ તેમની ૧૯૫૬માં નિવૃત્તિ સુધી કર્યું. તેમણે પછી મુંબઈની વિવિધ કોલેજમાં અધ્યાપન કાર્ય કર્યું. તેઓ [[માંડવી (કચ્છ)|માંડવી]], [[કચ્છ જિલ્લો|કચ્છ]] ખાતે પ્રિન્સિપાલ પણ રહ્યા હતા. તેઓ ૧૯૬૬માં [[ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ]]ના પ્રમુખ રહ્યા હતા.&lt;ref name=gsp&gt;{{cite web|url=https://gujaratisahityaparishad.com/prakashan/sarjako/savishesh/Savishesh-Jyotindra-Dave.html|title=જ્યોતિન્દ્ર દવે| uage =gu |publisher=[[ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ]] |access-date =૩૧ જુલાઇ ૨૦૧૪}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=mor&gt;{{cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=eTXougCB-NMC&amp;pg=PA205&amp;lpg=PA205&amp;dq=jyotindra+dave&amp;source=bl&amp;ots=HKEyYpXEwq&amp;sig=4KBAbX9SilEVISqO7Y0JnEPp2L4&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=wiDUU6CeAca1uASZnoC4CA&amp;ved=0CEoQ6AEwDw|title=Modern Indian Literature, an Anthology: Plays and prose|volume=3|first=K. M.|last=George|publisher=Sahitya Akademi|year=૧૯૯૨|isbn=9788172017835|page=૨૦૫}}&lt;/ref&gt;

તેમના માતાનું નામ ધનવિદ્યાગૌરી અને પિતાનું નામ હરિહરશંકર હતું. તેમનાં લગ્ન ઇ. સ. ૧૯૨૯માં કરસુખબેન સાથે થયાં હતાં અને પુત્રી રમા, પુત્ર પ્રદીપ, અસિતના તેઓ પિતા બન્યા.&lt;ref&gt;{{cite thesis|last=Joshi|first=Chiragkumar G.|title=Translation of Selected Humorous Essays from  &quot;Rang Tarang&quot; by Jyotindra Dave with Critical Introduction|year=2016|type=Ph. D.|url=http://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/99704|publisher=Department of English, [[Saurashtra University]]|location=Rajkot}}&lt;/ref&gt;

એમનું અવસાન [[સપ્ટેમ્બર ૧૧|૧૧ સપ્ટેમ્બર]], ૧૯૮૦ના રોજ [[મુંબઈ]] ખાતે થયું હતું.&lt;ref name=gsp/&gt;&lt;ref name=mor/&gt;

તેમનું ઘર સુરતના આમલિરણ વિસ્તારમાં આવેલું છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/india/report-fire-at-writer-jyotindra-dave-s-house-in-surat-1764099|title=Fire at writer Jyotindra Dave’s house in Surat|last=|first=|date=૧૩ નવેમ્બર ૨૦૧૨|work=Daily News &amp; Analysis|uage=en-US|archive-url=|archive-date=|access-date=૨૩ જુલાઇ ૨૦૧૭|via=}}&lt;/ref&gt;

== સર્જન ==
તેમની મુખ્ય રચનાઓમાં 'રંગતરંગ' 'ભાગ ૧ થી ૬' (૧૯૩૨-૧૯૪૬), 'જ્યોતીન્દ્ર તરંગ', 'રેતીની રોટલી' (૧૯૫૨), 'વડ અને ટેટા' (હાસ્ય નિબંધો), '[[અમે બધાં]]' (નવલકથા, ૧૯૩૬), 'વ્યતીતને વાગોળું છું' (આત્મકથા), 'હાસ્ય નિબંધ સંગ્રહ' - ૧૦, 'હાસ્યનવલકથા' - ૧, 'આત્મકથા' વગેરે મુખ્ય છે. વળી તેમના 'અવસ્તુદર્શન', 'અશોક પારસી હતો', 'મહાભારત: એક દ્રષ્ટિ', 'મારી વ્યાયામસાધના', 'સાહિત્યપરિષદ' જેવા ઘણા નિબંધો પણ તેમણે ગુજરાતી ભાષાને આપ્યા. કાવ્યોમાં તેમણે 'આત્મપરિચય', 'એ કોણ હતી?' તથા 'લગ્નના ઉમેદવાર' જેવી નાટ્યરચનામાં તેમણે તેમની પ્રતિભાનો પરિચય આપ્યો. ઉપરાંત 'વિષપાન' (૧૯૨૮) એ તેમની પ્રારંભિક અવસ્થામાં રચાયેલું એમનું ઐતિહાસિક ત્રિઅંકી નાટક છે. 'વડ અને ટેટા' (૧૯૫૪) એ મોલિયેરના પ્રહસન 'માઈઝર' નું રૂપાંતર છે. 'સામાજિક ઉત્ક્રાન્તિ' (૧૯૩૦) તથા 'એબ્રહમ લિંકન-જીવન અને વિચાર' (૧૯૬૧) એમના અનુવાદગ્રંથો છે. 'ખોટી બે આની', 'લગ્નનો ઉમેદવાર', 'પાનનાં બીડાં', 'સોયદોરો', 'ટાઈમટેબલ', વગેરે તેમની મહત્વની કૃતિઓ છે.

== પુરસ્કાર ==
તેમને ૧૯૪૦માં [[નર્મદ સુવર્ણ ચંદ્રક]] અને ૧૯૪૧માં [[રણજિતરામ સુવર્ણ ચંદ્રક]] એનાયત થયો હતો.&lt;ref name=gsp/&gt;

તેમના માનમાં ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ તરફથી દર વર્ષે હાસ્ય સાહિત્યકારને 'જ્યોતીન્દ્ર દવે પારિતોષિક' અપર્ણ થાય છે.&lt;ref&gt;{{cite web|title=જ્યોતીન્દ્ર દવે પારિતોષિક મળ્યા પછી…. – હરનિશ જાની|url=http://www.readgujarati.com/2012/09/18/jyotindra-paritoshik/|date=૧૮ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૨|access-date=૧૧ માર્ચ ૨૦૧૬}}&lt;/ref&gt;

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

== બાહ્ય કડીઓ ==
* {{Internet Archive author|search=Jyotindra Dave}}
* [https://gujaratisahityaparishad.com/prakashan/sarjako/savishesh/Savishesh-Jyotindra-Dave.html ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ પર પરિચય]

[[Category:ગુજરાતી સાહિત્યકાર]]
[[શ્રેણી:હાસ્ય સાહિત્યકાર]]
[[શ્રેણી:ગુજરાતી વ્યક્તિત્વ]]
[[શ્રેણી:રણજિતરામ સુવર્ણચંદ્રક વિજેતા]]
[[શ્રેણી:નર્મદ સુવર્ણચંદ્રક વિજેતા]]
[[શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદના પ્રમુખો]]</text>
      <sha1>inbfivkkg9im32ulw7x81br81rcqh8p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>906322</id>
      <parentid>906321</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T04:30:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>41463</id>
      </contributor>
      <comment>સંદર્ભ - લાલ કડીઓ દૂર કરી</comment>
      <origin>906322</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9426" sha1="thb7pld3q4e3jpy5srwglaos3qjaibd" xml:space="preserve">{{Infobox writer
| name = જ્યોતીન્દ્ર દવે
| image = 
| caption = 
| pseudonym = યયાતિ, ગુપ્તા, અવળવાણીયા
| birth_name = જ્યોતીન્દ્ર હરિહરશંકર દવે
| birth_date = {{birth date|1901|10|21|df=y}}
| birth_place = [[સુરત]], [[ગુજરાત]], ભારત
| death_date = {{death date and age|1980|9|11|1901|10|21|df=y}}
| death_place = [[મુંબઈ]], ભારત
| occupation = હાસ્યલેખક, પ્રાધ્યાપક
| education = બી.એ., એમ.એ.
| period = 
| language = [[ગુજરાતી ભાષા|ગુજરાતી]]
| nationality = ભારતીય
| spouse = {{marriage|કરસુખબેન દવે|1929|1980|end=તેમના મૃત્યુ સુધી}}
| signature = 
| awards = {{plainlist|
* [[નર્મદ સુવર્ણ ચંદ્રક]] (૧૯૪૦)
* [[રણજિતરામ સુવર્ણ ચંદ્રક]] (૧૯૪૧)
}}
}}
'''જ્યોતીન્દ્ર દવે''' ગુજરાતી ભાષાના જાણીતા હાસ્યલેખક હતા.

== જીવન ==
જ્યોતીન્દ્ર દવેનો જન્મ [[ઓક્ટોબર ૨૧| ર૧મી ઓક્ટોબર]], ૧૯૦૧ના દિવસે દક્ષિણ [[ગુજરાત]]ના [[સુરત]] શહેર ખાતે થયો હતો. તેમણે ૧૯૧૯માં મેટ્રિક, ૧૯૨૩માં બી.એ. અને ૧૯૨૫માં એમ.એ.ની પદવીઓ સુરતમાંથી મેળવી હતી. ૧૯૨૬ થી ૧૯૩૩ સુધી તેઓ [[મુંબઈ]]માં કનૈયાલાલ મુનશી સાથે ગુજરાતી સાહિત્યનો ઇતિહાસ લખવાના કાર્યમાં જોડાયા. મુનશી જેલમાં હતા એટલો થોડો સમય તેમણે કબિબાઇ હાઇસ્કૂલમાં અધ્યાપન કાર્ય કર્યું. તેમણે 'ગુજરાત' માસિકનું સહ-સંપાદન પણ કરેલું. ૧૯૩૩ થી ૧૯૩૭ દરમિયાન તેમણે સુરતની એમટીબી કોલેજમાં ગુજરાતીમાં અધ્યાપન કાર્ય કર્યું. કનૈયાલાલ મુનશીની વિનંતી પર તેઓ ફરી મુંબઈ આવ્યા અને મુંબઈ સરકારના કાર્યાલયમાં ભાષાંતરકારનું કામ તેમની ૧૯૫૬માં નિવૃત્તિ સુધી કર્યું. તેમણે પછી મુંબઈની વિવિધ કોલેજમાં અધ્યાપન કાર્ય કર્યું. તેઓ [[માંડવી (કચ્છ)|માંડવી]], [[કચ્છ જિલ્લો|કચ્છ]] ખાતે પ્રિન્સિપાલ પણ રહ્યા હતા. તેઓ ૧૯૬૬માં [[ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ]]ના પ્રમુખ રહ્યા હતા.&lt;ref name=gsp&gt;{{cite web|url=https://gujaratisahityaparishad.com/prakashan/sarjako/savishesh/Savishesh-Jyotindra-Dave.html|title=જ્યોતિન્દ્ર દવે |publisher=[[ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ]] |access-date =૩૧ જુલાઇ ૨૦૧૪}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=mor&gt;{{cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=eTXougCB-NMC&amp;pg=PA205&amp;lpg=PA205&amp;dq=jyotindra+dave&amp;source=bl&amp;ots=HKEyYpXEwq&amp;sig=4KBAbX9SilEVISqO7Y0JnEPp2L4&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=wiDUU6CeAca1uASZnoC4CA&amp;ved=0CEoQ6AEwDw|title=Modern Indian Literature, an Anthology: Plays and prose|volume=3|first=K. M.|last=George|publisher=Sahitya Akademi|year=૧૯૯૨|isbn=9788172017835|page=૨૦૫}}&lt;/ref&gt;

તેમના માતાનું નામ ધનવિદ્યાગૌરી અને પિતાનું નામ હરિહરશંકર હતું. તેમનાં લગ્ન ઇ. સ. ૧૯૨૯માં કરસુખબેન સાથે થયાં હતાં અને પુત્રી રમા, પુત્ર પ્રદીપ, અસિતના તેઓ પિતા બન્યા.&lt;ref&gt;{{cite thesis|last=Joshi|first=Chiragkumar G.|title=Translation of Selected Humorous Essays from  &quot;Rang Tarang&quot; by Jyotindra Dave with Critical Introduction|year=2016|type=Ph. D.|url=http://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/99704|publisher=Department of English, Saurashtra University|location=Rajkot}}&lt;/ref&gt;

એમનું અવસાન [[સપ્ટેમ્બર ૧૧|૧૧ સપ્ટેમ્બર]], ૧૯૮૦ના રોજ [[મુંબઈ]] ખાતે થયું હતું.&lt;ref name=gsp/&gt;&lt;ref name=mor/&gt;

તેમનું ઘર સુરતના આમલિરણ વિસ્તારમાં આવેલું છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/india/report-fire-at-writer-jyotindra-dave-s-house-in-surat-1764099|title=Fire at writer Jyotindra Dave’s house in Surat|date=૧૩ નવેમ્બર ૨૦૧૨|work=Daily News &amp; Analysis|access-date=૨૩ જુલાઇ ૨૦૧૭}}&lt;/ref&gt;

== સર્જન ==
તેમની મુખ્ય રચનાઓમાં 'રંગતરંગ' 'ભાગ ૧ થી ૬' (૧૯૩૨-૧૯૪૬), 'જ્યોતીન્દ્ર તરંગ', 'રેતીની રોટલી' (૧૯૫૨), 'વડ અને ટેટા' (હાસ્ય નિબંધો), '[[અમે બધાં]]' (નવલકથા, ૧૯૩૬), 'વ્યતીતને વાગોળું છું' (આત્મકથા), 'હાસ્ય નિબંધ સંગ્રહ' - ૧૦, 'હાસ્યનવલકથા' - ૧, 'આત્મકથા' વગેરે મુખ્ય છે. વળી તેમના 'અવસ્તુદર્શન', 'અશોક પારસી હતો', 'મહાભારત: એક દ્રષ્ટિ', 'મારી વ્યાયામસાધના', 'સાહિત્યપરિષદ' જેવા ઘણા નિબંધો પણ તેમણે ગુજરાતી ભાષાને આપ્યા. કાવ્યોમાં તેમણે 'આત્મપરિચય', 'એ કોણ હતી?' તથા 'લગ્નના ઉમેદવાર' જેવી નાટ્યરચનામાં તેમણે તેમની પ્રતિભાનો પરિચય આપ્યો. ઉપરાંત 'વિષપાન' (૧૯૨૮) એ તેમની પ્રારંભિક અવસ્થામાં રચાયેલું એમનું ઐતિહાસિક ત્રિઅંકી નાટક છે. 'વડ અને ટેટા' (૧૯૫૪) એ મોલિયેરના પ્રહસન 'માઈઝર' નું રૂપાંતર છે. 'સામાજિક ઉત્ક્રાન્તિ' (૧૯૩૦) તથા 'એબ્રહમ લિંકન-જીવન અને વિચાર' (૧૯૬૧) એમના અનુવાદગ્રંથો છે. 'ખોટી બે આની', 'લગ્નનો ઉમેદવાર', 'પાનનાં બીડાં', 'સોયદોરો', 'ટાઈમટેબલ', વગેરે તેમની મહત્વની કૃતિઓ છે.

== પુરસ્કાર ==
તેમને ૧૯૪૦માં [[નર્મદ સુવર્ણ ચંદ્રક]] અને ૧૯૪૧માં [[રણજિતરામ સુવર્ણ ચંદ્રક]] એનાયત થયો હતો.&lt;ref name=gsp/&gt;

તેમના માનમાં ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ તરફથી દર વર્ષે હાસ્ય સાહિત્યકારને 'જ્યોતીન્દ્ર દવે પારિતોષિક' અપર્ણ થાય છે.&lt;ref&gt;{{cite web|title=જ્યોતીન્દ્ર દવે પારિતોષિક મળ્યા પછી…. – હરનિશ જાની|url=http://www.readgujarati.com/2012/09/18/jyotindra-paritoshik/|date=૧૮ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૨|access-date=૧૧ માર્ચ ૨૦૧૬}}&lt;/ref&gt;

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

== બાહ્ય કડીઓ ==
* {{Internet Archive author|search=Jyotindra Dave}}
* [https://gujaratisahityaparishad.com/prakashan/sarjako/savishesh/Savishesh-Jyotindra-Dave.html ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ પર પરિચય]

[[Category:ગુજરાતી સાહિત્યકાર]]
[[શ્રેણી:હાસ્ય સાહિત્યકાર]]
[[શ્રેણી:ગુજરાતી વ્યક્તિત્વ]]
[[શ્રેણી:રણજિતરામ સુવર્ણચંદ્રક વિજેતા]]
[[શ્રેણી:નર્મદ સુવર્ણચંદ્રક વિજેતા]]
[[શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદના પ્રમુખો]]</text>
      <sha1>thb7pld3q4e3jpy5srwglaos3qjaibd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>906323</id>
      <parentid>906322</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T04:30:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>41463</id>
      </contributor>
      <comment>/* બાહ્ય કડીઓ */ {{ગુજરાતી વિશ્વકોશ}}</comment>
      <origin>906323</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9478" sha1="2v1kfyp6fevse1fbiedte3xiulzzeok" xml:space="preserve">{{Infobox writer
| name = જ્યોતીન્દ્ર દવે
| image = 
| caption = 
| pseudonym = યયાતિ, ગુપ્તા, અવળવાણીયા
| birth_name = જ્યોતીન્દ્ર હરિહરશંકર દવે
| birth_date = {{birth date|1901|10|21|df=y}}
| birth_place = [[સુરત]], [[ગુજરાત]], ભારત
| death_date = {{death date and age|1980|9|11|1901|10|21|df=y}}
| death_place = [[મુંબઈ]], ભારત
| occupation = હાસ્યલેખક, પ્રાધ્યાપક
| education = બી.એ., એમ.એ.
| period = 
| language = [[ગુજરાતી ભાષા|ગુજરાતી]]
| nationality = ભારતીય
| spouse = {{marriage|કરસુખબેન દવે|1929|1980|end=તેમના મૃત્યુ સુધી}}
| signature = 
| awards = {{plainlist|
* [[નર્મદ સુવર્ણ ચંદ્રક]] (૧૯૪૦)
* [[રણજિતરામ સુવર્ણ ચંદ્રક]] (૧૯૪૧)
}}
}}
'''જ્યોતીન્દ્ર દવે''' ગુજરાતી ભાષાના જાણીતા હાસ્યલેખક હતા.

== જીવન ==
જ્યોતીન્દ્ર દવેનો જન્મ [[ઓક્ટોબર ૨૧| ર૧મી ઓક્ટોબર]], ૧૯૦૧ના દિવસે દક્ષિણ [[ગુજરાત]]ના [[સુરત]] શહેર ખાતે થયો હતો. તેમણે ૧૯૧૯માં મેટ્રિક, ૧૯૨૩માં બી.એ. અને ૧૯૨૫માં એમ.એ.ની પદવીઓ સુરતમાંથી મેળવી હતી. ૧૯૨૬ થી ૧૯૩૩ સુધી તેઓ [[મુંબઈ]]માં કનૈયાલાલ મુનશી સાથે ગુજરાતી સાહિત્યનો ઇતિહાસ લખવાના કાર્યમાં જોડાયા. મુનશી જેલમાં હતા એટલો થોડો સમય તેમણે કબિબાઇ હાઇસ્કૂલમાં અધ્યાપન કાર્ય કર્યું. તેમણે 'ગુજરાત' માસિકનું સહ-સંપાદન પણ કરેલું. ૧૯૩૩ થી ૧૯૩૭ દરમિયાન તેમણે સુરતની એમટીબી કોલેજમાં ગુજરાતીમાં અધ્યાપન કાર્ય કર્યું. કનૈયાલાલ મુનશીની વિનંતી પર તેઓ ફરી મુંબઈ આવ્યા અને મુંબઈ સરકારના કાર્યાલયમાં ભાષાંતરકારનું કામ તેમની ૧૯૫૬માં નિવૃત્તિ સુધી કર્યું. તેમણે પછી મુંબઈની વિવિધ કોલેજમાં અધ્યાપન કાર્ય કર્યું. તેઓ [[માંડવી (કચ્છ)|માંડવી]], [[કચ્છ જિલ્લો|કચ્છ]] ખાતે પ્રિન્સિપાલ પણ રહ્યા હતા. તેઓ ૧૯૬૬માં [[ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ]]ના પ્રમુખ રહ્યા હતા.&lt;ref name=gsp&gt;{{cite web|url=https://gujaratisahityaparishad.com/prakashan/sarjako/savishesh/Savishesh-Jyotindra-Dave.html|title=જ્યોતિન્દ્ર દવે |publisher=[[ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ]] |access-date =૩૧ જુલાઇ ૨૦૧૪}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=mor&gt;{{cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=eTXougCB-NMC&amp;pg=PA205&amp;lpg=PA205&amp;dq=jyotindra+dave&amp;source=bl&amp;ots=HKEyYpXEwq&amp;sig=4KBAbX9SilEVISqO7Y0JnEPp2L4&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=wiDUU6CeAca1uASZnoC4CA&amp;ved=0CEoQ6AEwDw|title=Modern Indian Literature, an Anthology: Plays and prose|volume=3|first=K. M.|last=George|publisher=Sahitya Akademi|year=૧૯૯૨|isbn=9788172017835|page=૨૦૫}}&lt;/ref&gt;

તેમના માતાનું નામ ધનવિદ્યાગૌરી અને પિતાનું નામ હરિહરશંકર હતું. તેમનાં લગ્ન ઇ. સ. ૧૯૨૯માં કરસુખબેન સાથે થયાં હતાં અને પુત્રી રમા, પુત્ર પ્રદીપ, અસિતના તેઓ પિતા બન્યા.&lt;ref&gt;{{cite thesis|last=Joshi|first=Chiragkumar G.|title=Translation of Selected Humorous Essays from  &quot;Rang Tarang&quot; by Jyotindra Dave with Critical Introduction|year=2016|type=Ph. D.|url=http://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/99704|publisher=Department of English, Saurashtra University|location=Rajkot}}&lt;/ref&gt;

એમનું અવસાન [[સપ્ટેમ્બર ૧૧|૧૧ સપ્ટેમ્બર]], ૧૯૮૦ના રોજ [[મુંબઈ]] ખાતે થયું હતું.&lt;ref name=gsp/&gt;&lt;ref name=mor/&gt;

તેમનું ઘર સુરતના આમલિરણ વિસ્તારમાં આવેલું છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/india/report-fire-at-writer-jyotindra-dave-s-house-in-surat-1764099|title=Fire at writer Jyotindra Dave’s house in Surat|date=૧૩ નવેમ્બર ૨૦૧૨|work=Daily News &amp; Analysis|access-date=૨૩ જુલાઇ ૨૦૧૭}}&lt;/ref&gt;

== સર્જન ==
તેમની મુખ્ય રચનાઓમાં 'રંગતરંગ' 'ભાગ ૧ થી ૬' (૧૯૩૨-૧૯૪૬), 'જ્યોતીન્દ્ર તરંગ', 'રેતીની રોટલી' (૧૯૫૨), 'વડ અને ટેટા' (હાસ્ય નિબંધો), '[[અમે બધાં]]' (નવલકથા, ૧૯૩૬), 'વ્યતીતને વાગોળું છું' (આત્મકથા), 'હાસ્ય નિબંધ સંગ્રહ' - ૧૦, 'હાસ્યનવલકથા' - ૧, 'આત્મકથા' વગેરે મુખ્ય છે. વળી તેમના 'અવસ્તુદર્શન', 'અશોક પારસી હતો', 'મહાભારત: એક દ્રષ્ટિ', 'મારી વ્યાયામસાધના', 'સાહિત્યપરિષદ' જેવા ઘણા નિબંધો પણ તેમણે ગુજરાતી ભાષાને આપ્યા. કાવ્યોમાં તેમણે 'આત્મપરિચય', 'એ કોણ હતી?' તથા 'લગ્નના ઉમેદવાર' જેવી નાટ્યરચનામાં તેમણે તેમની પ્રતિભાનો પરિચય આપ્યો. ઉપરાંત 'વિષપાન' (૧૯૨૮) એ તેમની પ્રારંભિક અવસ્થામાં રચાયેલું એમનું ઐતિહાસિક ત્રિઅંકી નાટક છે. 'વડ અને ટેટા' (૧૯૫૪) એ મોલિયેરના પ્રહસન 'માઈઝર' નું રૂપાંતર છે. 'સામાજિક ઉત્ક્રાન્તિ' (૧૯૩૦) તથા 'એબ્રહમ લિંકન-જીવન અને વિચાર' (૧૯૬૧) એમના અનુવાદગ્રંથો છે. 'ખોટી બે આની', 'લગ્નનો ઉમેદવાર', 'પાનનાં બીડાં', 'સોયદોરો', 'ટાઈમટેબલ', વગેરે તેમની મહત્વની કૃતિઓ છે.

== પુરસ્કાર ==
તેમને ૧૯૪૦માં [[નર્મદ સુવર્ણ ચંદ્રક]] અને ૧૯૪૧માં [[રણજિતરામ સુવર્ણ ચંદ્રક]] એનાયત થયો હતો.&lt;ref name=gsp/&gt;

તેમના માનમાં ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ તરફથી દર વર્ષે હાસ્ય સાહિત્યકારને 'જ્યોતીન્દ્ર દવે પારિતોષિક' અપર્ણ થાય છે.&lt;ref&gt;{{cite web|title=જ્યોતીન્દ્ર દવે પારિતોષિક મળ્યા પછી…. – હરનિશ જાની|url=http://www.readgujarati.com/2012/09/18/jyotindra-paritoshik/|date=૧૮ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૨|access-date=૧૧ માર્ચ ૨૦૧૬}}&lt;/ref&gt;

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

== બાહ્ય કડીઓ ==
* {{Internet Archive author|search=Jyotindra Dave}}
* [https://gujaratisahityaparishad.com/prakashan/sarjako/savishesh/Savishesh-Jyotindra-Dave.html ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ પર પરિચય]
* {{ગુજરાતી વિશ્વકોશ}}
[[Category:ગુજરાતી સાહિત્યકાર]]
[[શ્રેણી:હાસ્ય સાહિત્યકાર]]
[[શ્રેણી:ગુજરાતી વ્યક્તિત્વ]]
[[શ્રેણી:રણજિતરામ સુવર્ણચંદ્રક વિજેતા]]
[[શ્રેણી:નર્મદ સુવર્ણચંદ્રક વિજેતા]]
[[શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદના પ્રમુખો]]</text>
      <sha1>2v1kfyp6fevse1fbiedte3xiulzzeok</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>906324</id>
      <parentid>906323</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T04:31:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>41463</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[શ્રેણી:૧૯૦૧માં જન્મ]] ઉમેરી using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>906324</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9536" sha1="imrfkhpidszm9ydy3umn1s6zc3965ww" xml:space="preserve">{{Infobox writer
| name = જ્યોતીન્દ્ર દવે
| image = 
| caption = 
| pseudonym = યયાતિ, ગુપ્તા, અવળવાણીયા
| birth_name = જ્યોતીન્દ્ર હરિહરશંકર દવે
| birth_date = {{birth date|1901|10|21|df=y}}
| birth_place = [[સુરત]], [[ગુજરાત]], ભારત
| death_date = {{death date and age|1980|9|11|1901|10|21|df=y}}
| death_place = [[મુંબઈ]], ભારત
| occupation = હાસ્યલેખક, પ્રાધ્યાપક
| education = બી.એ., એમ.એ.
| period = 
| language = [[ગુજરાતી ભાષા|ગુજરાતી]]
| nationality = ભારતીય
| spouse = {{marriage|કરસુખબેન દવે|1929|1980|end=તેમના મૃત્યુ સુધી}}
| signature = 
| awards = {{plainlist|
* [[નર્મદ સુવર્ણ ચંદ્રક]] (૧૯૪૦)
* [[રણજિતરામ સુવર્ણ ચંદ્રક]] (૧૯૪૧)
}}
}}
'''જ્યોતીન્દ્ર દવે''' ગુજરાતી ભાષાના જાણીતા હાસ્યલેખક હતા.

== જીવન ==
જ્યોતીન્દ્ર દવેનો જન્મ [[ઓક્ટોબર ૨૧| ર૧મી ઓક્ટોબર]], ૧૯૦૧ના દિવસે દક્ષિણ [[ગુજરાત]]ના [[સુરત]] શહેર ખાતે થયો હતો. તેમણે ૧૯૧૯માં મેટ્રિક, ૧૯૨૩માં બી.એ. અને ૧૯૨૫માં એમ.એ.ની પદવીઓ સુરતમાંથી મેળવી હતી. ૧૯૨૬ થી ૧૯૩૩ સુધી તેઓ [[મુંબઈ]]માં કનૈયાલાલ મુનશી સાથે ગુજરાતી સાહિત્યનો ઇતિહાસ લખવાના કાર્યમાં જોડાયા. મુનશી જેલમાં હતા એટલો થોડો સમય તેમણે કબિબાઇ હાઇસ્કૂલમાં અધ્યાપન કાર્ય કર્યું. તેમણે 'ગુજરાત' માસિકનું સહ-સંપાદન પણ કરેલું. ૧૯૩૩ થી ૧૯૩૭ દરમિયાન તેમણે સુરતની એમટીબી કોલેજમાં ગુજરાતીમાં અધ્યાપન કાર્ય કર્યું. કનૈયાલાલ મુનશીની વિનંતી પર તેઓ ફરી મુંબઈ આવ્યા અને મુંબઈ સરકારના કાર્યાલયમાં ભાષાંતરકારનું કામ તેમની ૧૯૫૬માં નિવૃત્તિ સુધી કર્યું. તેમણે પછી મુંબઈની વિવિધ કોલેજમાં અધ્યાપન કાર્ય કર્યું. તેઓ [[માંડવી (કચ્છ)|માંડવી]], [[કચ્છ જિલ્લો|કચ્છ]] ખાતે પ્રિન્સિપાલ પણ રહ્યા હતા. તેઓ ૧૯૬૬માં [[ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ]]ના પ્રમુખ રહ્યા હતા.&lt;ref name=gsp&gt;{{cite web|url=https://gujaratisahityaparishad.com/prakashan/sarjako/savishesh/Savishesh-Jyotindra-Dave.html|title=જ્યોતિન્દ્ર દવે |publisher=[[ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ]] |access-date =૩૧ જુલાઇ ૨૦૧૪}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=mor&gt;{{cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=eTXougCB-NMC&amp;pg=PA205&amp;lpg=PA205&amp;dq=jyotindra+dave&amp;source=bl&amp;ots=HKEyYpXEwq&amp;sig=4KBAbX9SilEVISqO7Y0JnEPp2L4&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=wiDUU6CeAca1uASZnoC4CA&amp;ved=0CEoQ6AEwDw|title=Modern Indian Literature, an Anthology: Plays and prose|volume=3|first=K. M.|last=George|publisher=Sahitya Akademi|year=૧૯૯૨|isbn=9788172017835|page=૨૦૫}}&lt;/ref&gt;

તેમના માતાનું નામ ધનવિદ્યાગૌરી અને પિતાનું નામ હરિહરશંકર હતું. તેમનાં લગ્ન ઇ. સ. ૧૯૨૯માં કરસુખબેન સાથે થયાં હતાં અને પુત્રી રમા, પુત્ર પ્રદીપ, અસિતના તેઓ પિતા બન્યા.&lt;ref&gt;{{cite thesis|last=Joshi|first=Chiragkumar G.|title=Translation of Selected Humorous Essays from  &quot;Rang Tarang&quot; by Jyotindra Dave with Critical Introduction|year=2016|type=Ph. D.|url=http://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/99704|publisher=Department of English, Saurashtra University|location=Rajkot}}&lt;/ref&gt;

એમનું અવસાન [[સપ્ટેમ્બર ૧૧|૧૧ સપ્ટેમ્બર]], ૧૯૮૦ના રોજ [[મુંબઈ]] ખાતે થયું હતું.&lt;ref name=gsp/&gt;&lt;ref name=mor/&gt;

તેમનું ઘર સુરતના આમલિરણ વિસ્તારમાં આવેલું છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/india/report-fire-at-writer-jyotindra-dave-s-house-in-surat-1764099|title=Fire at writer Jyotindra Dave’s house in Surat|date=૧૩ નવેમ્બર ૨૦૧૨|work=Daily News &amp; Analysis|access-date=૨૩ જુલાઇ ૨૦૧૭}}&lt;/ref&gt;

== સર્જન ==
તેમની મુખ્ય રચનાઓમાં 'રંગતરંગ' 'ભાગ ૧ થી ૬' (૧૯૩૨-૧૯૪૬), 'જ્યોતીન્દ્ર તરંગ', 'રેતીની રોટલી' (૧૯૫૨), 'વડ અને ટેટા' (હાસ્ય નિબંધો), '[[અમે બધાં]]' (નવલકથા, ૧૯૩૬), 'વ્યતીતને વાગોળું છું' (આત્મકથા), 'હાસ્ય નિબંધ સંગ્રહ' - ૧૦, 'હાસ્યનવલકથા' - ૧, 'આત્મકથા' વગેરે મુખ્ય છે. વળી તેમના 'અવસ્તુદર્શન', 'અશોક પારસી હતો', 'મહાભારત: એક દ્રષ્ટિ', 'મારી વ્યાયામસાધના', 'સાહિત્યપરિષદ' જેવા ઘણા નિબંધો પણ તેમણે ગુજરાતી ભાષાને આપ્યા. કાવ્યોમાં તેમણે 'આત્મપરિચય', 'એ કોણ હતી?' તથા 'લગ્નના ઉમેદવાર' જેવી નાટ્યરચનામાં તેમણે તેમની પ્રતિભાનો પરિચય આપ્યો. ઉપરાંત 'વિષપાન' (૧૯૨૮) એ તેમની પ્રારંભિક અવસ્થામાં રચાયેલું એમનું ઐતિહાસિક ત્રિઅંકી નાટક છે. 'વડ અને ટેટા' (૧૯૫૪) એ મોલિયેરના પ્રહસન 'માઈઝર' નું રૂપાંતર છે. 'સામાજિક ઉત્ક્રાન્તિ' (૧૯૩૦) તથા 'એબ્રહમ લિંકન-જીવન અને વિચાર' (૧૯૬૧) એમના અનુવાદગ્રંથો છે. 'ખોટી બે આની', 'લગ્નનો ઉમેદવાર', 'પાનનાં બીડાં', 'સોયદોરો', 'ટાઈમટેબલ', વગેરે તેમની મહત્વની કૃતિઓ છે.

== પુરસ્કાર ==
તેમને ૧૯૪૦માં [[નર્મદ સુવર્ણ ચંદ્રક]] અને ૧૯૪૧માં [[રણજિતરામ સુવર્ણ ચંદ્રક]] એનાયત થયો હતો.&lt;ref name=gsp/&gt;

તેમના માનમાં ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ તરફથી દર વર્ષે હાસ્ય સાહિત્યકારને 'જ્યોતીન્દ્ર દવે પારિતોષિક' અપર્ણ થાય છે.&lt;ref&gt;{{cite web|title=જ્યોતીન્દ્ર દવે પારિતોષિક મળ્યા પછી…. – હરનિશ જાની|url=http://www.readgujarati.com/2012/09/18/jyotindra-paritoshik/|date=૧૮ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૨|access-date=૧૧ માર્ચ ૨૦૧૬}}&lt;/ref&gt;

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

== બાહ્ય કડીઓ ==
* {{Internet Archive author|search=Jyotindra Dave}}
* [https://gujaratisahityaparishad.com/prakashan/sarjako/savishesh/Savishesh-Jyotindra-Dave.html ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ પર પરિચય]
* {{ગુજરાતી વિશ્વકોશ}}
[[Category:ગુજરાતી સાહિત્યકાર]]
[[શ્રેણી:હાસ્ય સાહિત્યકાર]]
[[શ્રેણી:ગુજરાતી વ્યક્તિત્વ]]
[[શ્રેણી:રણજિતરામ સુવર્ણચંદ્રક વિજેતા]]
[[શ્રેણી:નર્મદ સુવર્ણચંદ્રક વિજેતા]]
[[શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદના પ્રમુખો]]
[[શ્રેણી:૧૯૦૧માં જન્મ]]</text>
      <sha1>imrfkhpidszm9ydy3umn1s6zc3965ww</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>906325</id>
      <parentid>906324</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T04:31:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>41463</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[શ્રેણી:૧૯૮૦માં મૃત્યુ]] ઉમેરી using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>906325</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9600" sha1="k6zc3daijlw6crtttp4kjocskr9djuw" xml:space="preserve">{{Infobox writer
| name = જ્યોતીન્દ્ર દવે
| image = 
| caption = 
| pseudonym = યયાતિ, ગુપ્તા, અવળવાણીયા
| birth_name = જ્યોતીન્દ્ર હરિહરશંકર દવે
| birth_date = {{birth date|1901|10|21|df=y}}
| birth_place = [[સુરત]], [[ગુજરાત]], ભારત
| death_date = {{death date and age|1980|9|11|1901|10|21|df=y}}
| death_place = [[મુંબઈ]], ભારત
| occupation = હાસ્યલેખક, પ્રાધ્યાપક
| education = બી.એ., એમ.એ.
| period = 
| language = [[ગુજરાતી ભાષા|ગુજરાતી]]
| nationality = ભારતીય
| spouse = {{marriage|કરસુખબેન દવે|1929|1980|end=તેમના મૃત્યુ સુધી}}
| signature = 
| awards = {{plainlist|
* [[નર્મદ સુવર્ણ ચંદ્રક]] (૧૯૪૦)
* [[રણજિતરામ સુવર્ણ ચંદ્રક]] (૧૯૪૧)
}}
}}
'''જ્યોતીન્દ્ર દવે''' ગુજરાતી ભાષાના જાણીતા હાસ્યલેખક હતા.

== જીવન ==
જ્યોતીન્દ્ર દવેનો જન્મ [[ઓક્ટોબર ૨૧| ર૧મી ઓક્ટોબર]], ૧૯૦૧ના દિવસે દક્ષિણ [[ગુજરાત]]ના [[સુરત]] શહેર ખાતે થયો હતો. તેમણે ૧૯૧૯માં મેટ્રિક, ૧૯૨૩માં બી.એ. અને ૧૯૨૫માં એમ.એ.ની પદવીઓ સુરતમાંથી મેળવી હતી. ૧૯૨૬ થી ૧૯૩૩ સુધી તેઓ [[મુંબઈ]]માં કનૈયાલાલ મુનશી સાથે ગુજરાતી સાહિત્યનો ઇતિહાસ લખવાના કાર્યમાં જોડાયા. મુનશી જેલમાં હતા એટલો થોડો સમય તેમણે કબિબાઇ હાઇસ્કૂલમાં અધ્યાપન કાર્ય કર્યું. તેમણે 'ગુજરાત' માસિકનું સહ-સંપાદન પણ કરેલું. ૧૯૩૩ થી ૧૯૩૭ દરમિયાન તેમણે સુરતની એમટીબી કોલેજમાં ગુજરાતીમાં અધ્યાપન કાર્ય કર્યું. કનૈયાલાલ મુનશીની વિનંતી પર તેઓ ફરી મુંબઈ આવ્યા અને મુંબઈ સરકારના કાર્યાલયમાં ભાષાંતરકારનું કામ તેમની ૧૯૫૬માં નિવૃત્તિ સુધી કર્યું. તેમણે પછી મુંબઈની વિવિધ કોલેજમાં અધ્યાપન કાર્ય કર્યું. તેઓ [[માંડવી (કચ્છ)|માંડવી]], [[કચ્છ જિલ્લો|કચ્છ]] ખાતે પ્રિન્સિપાલ પણ રહ્યા હતા. તેઓ ૧૯૬૬માં [[ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ]]ના પ્રમુખ રહ્યા હતા.&lt;ref name=gsp&gt;{{cite web|url=https://gujaratisahityaparishad.com/prakashan/sarjako/savishesh/Savishesh-Jyotindra-Dave.html|title=જ્યોતિન્દ્ર દવે |publisher=[[ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ]] |access-date =૩૧ જુલાઇ ૨૦૧૪}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=mor&gt;{{cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=eTXougCB-NMC&amp;pg=PA205&amp;lpg=PA205&amp;dq=jyotindra+dave&amp;source=bl&amp;ots=HKEyYpXEwq&amp;sig=4KBAbX9SilEVISqO7Y0JnEPp2L4&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=wiDUU6CeAca1uASZnoC4CA&amp;ved=0CEoQ6AEwDw|title=Modern Indian Literature, an Anthology: Plays and prose|volume=3|first=K. M.|last=George|publisher=Sahitya Akademi|year=૧૯૯૨|isbn=9788172017835|page=૨૦૫}}&lt;/ref&gt;

તેમના માતાનું નામ ધનવિદ્યાગૌરી અને પિતાનું નામ હરિહરશંકર હતું. તેમનાં લગ્ન ઇ. સ. ૧૯૨૯માં કરસુખબેન સાથે થયાં હતાં અને પુત્રી રમા, પુત્ર પ્રદીપ, અસિતના તેઓ પિતા બન્યા.&lt;ref&gt;{{cite thesis|last=Joshi|first=Chiragkumar G.|title=Translation of Selected Humorous Essays from  &quot;Rang Tarang&quot; by Jyotindra Dave with Critical Introduction|year=2016|type=Ph. D.|url=http://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/99704|publisher=Department of English, Saurashtra University|location=Rajkot}}&lt;/ref&gt;

એમનું અવસાન [[સપ્ટેમ્બર ૧૧|૧૧ સપ્ટેમ્બર]], ૧૯૮૦ના રોજ [[મુંબઈ]] ખાતે થયું હતું.&lt;ref name=gsp/&gt;&lt;ref name=mor/&gt;

તેમનું ઘર સુરતના આમલિરણ વિસ્તારમાં આવેલું છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/india/report-fire-at-writer-jyotindra-dave-s-house-in-surat-1764099|title=Fire at writer Jyotindra Dave’s house in Surat|date=૧૩ નવેમ્બર ૨૦૧૨|work=Daily News &amp; Analysis|access-date=૨૩ જુલાઇ ૨૦૧૭}}&lt;/ref&gt;

== સર્જન ==
તેમની મુખ્ય રચનાઓમાં 'રંગતરંગ' 'ભાગ ૧ થી ૬' (૧૯૩૨-૧૯૪૬), 'જ્યોતીન્દ્ર તરંગ', 'રેતીની રોટલી' (૧૯૫૨), 'વડ અને ટેટા' (હાસ્ય નિબંધો), '[[અમે બધાં]]' (નવલકથા, ૧૯૩૬), 'વ્યતીતને વાગોળું છું' (આત્મકથા), 'હાસ્ય નિબંધ સંગ્રહ' - ૧૦, 'હાસ્યનવલકથા' - ૧, 'આત્મકથા' વગેરે મુખ્ય છે. વળી તેમના 'અવસ્તુદર્શન', 'અશોક પારસી હતો', 'મહાભારત: એક દ્રષ્ટિ', 'મારી વ્યાયામસાધના', 'સાહિત્યપરિષદ' જેવા ઘણા નિબંધો પણ તેમણે ગુજરાતી ભાષાને આપ્યા. કાવ્યોમાં તેમણે 'આત્મપરિચય', 'એ કોણ હતી?' તથા 'લગ્નના ઉમેદવાર' જેવી નાટ્યરચનામાં તેમણે તેમની પ્રતિભાનો પરિચય આપ્યો. ઉપરાંત 'વિષપાન' (૧૯૨૮) એ તેમની પ્રારંભિક અવસ્થામાં રચાયેલું એમનું ઐતિહાસિક ત્રિઅંકી નાટક છે. 'વડ અને ટેટા' (૧૯૫૪) એ મોલિયેરના પ્રહસન 'માઈઝર' નું રૂપાંતર છે. 'સામાજિક ઉત્ક્રાન્તિ' (૧૯૩૦) તથા 'એબ્રહમ લિંકન-જીવન અને વિચાર' (૧૯૬૧) એમના અનુવાદગ્રંથો છે. 'ખોટી બે આની', 'લગ્નનો ઉમેદવાર', 'પાનનાં બીડાં', 'સોયદોરો', 'ટાઈમટેબલ', વગેરે તેમની મહત્વની કૃતિઓ છે.

== પુરસ્કાર ==
તેમને ૧૯૪૦માં [[નર્મદ સુવર્ણ ચંદ્રક]] અને ૧૯૪૧માં [[રણજિતરામ સુવર્ણ ચંદ્રક]] એનાયત થયો હતો.&lt;ref name=gsp/&gt;

તેમના માનમાં ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ તરફથી દર વર્ષે હાસ્ય સાહિત્યકારને 'જ્યોતીન્દ્ર દવે પારિતોષિક' અપર્ણ થાય છે.&lt;ref&gt;{{cite web|title=જ્યોતીન્દ્ર દવે પારિતોષિક મળ્યા પછી…. – હરનિશ જાની|url=http://www.readgujarati.com/2012/09/18/jyotindra-paritoshik/|date=૧૮ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૨|access-date=૧૧ માર્ચ ૨૦૧૬}}&lt;/ref&gt;

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

== બાહ્ય કડીઓ ==
* {{Internet Archive author|search=Jyotindra Dave}}
* [https://gujaratisahityaparishad.com/prakashan/sarjako/savishesh/Savishesh-Jyotindra-Dave.html ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ પર પરિચય]
* {{ગુજરાતી વિશ્વકોશ}}
[[Category:ગુજરાતી સાહિત્યકાર]]
[[શ્રેણી:હાસ્ય સાહિત્યકાર]]
[[શ્રેણી:ગુજરાતી વ્યક્તિત્વ]]
[[શ્રેણી:રણજિતરામ સુવર્ણચંદ્રક વિજેતા]]
[[શ્રેણી:નર્મદ સુવર્ણચંદ્રક વિજેતા]]
[[શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદના પ્રમુખો]]
[[શ્રેણી:૧૯૦૧માં જન્મ]]
[[શ્રેણી:૧૯૮૦માં મૃત્યુ]]</text>
      <sha1>k6zc3daijlw6crtttp4kjocskr9djuw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>નવરાત્રિ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23478</id>
    <revision>
      <id>906317</id>
      <parentid>906293</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T13:31:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KartikMistry</username>
        <id>10383</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>સા. સુધારાઓ.</comment>
      <origin>906317</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29260" sha1="hd44v0nxas3jyqwr3fr11rbsfwye3i2" xml:space="preserve">{{Infobox holiday
| holiday_name  = નવરાત્રિ
| type          = Hindu
| longtype      = 
| image         = Navratri garbo.jpg
| caption       = નવરાત્રિ પૂજાનો ગરબો ([[ગરબી]])
| nickname      = નવરાત્રી, નવરાત્ર
| observedby    = [[હિંદુ]]
| begins        = [[આસો સુદ ૧|આસો સુદ એકમ (પડવો)]]
| ends          = [[આસો સુદ ૯|આસો સુદ નોમ]]
| frequency     = વાર્ષિક
| celebrations  = ૯ દિવસ
| observances   = ગરબા, પૂજા, ઉપવાસ, પ્રાર્થના, ગરબી
| relatedto     = [[દશેરા]]
| date          = અંગ્રેજી માસ પ્રમાણે સામાન્યત: સપ્ટૅમ્બર-ઓક્ટોબર દરમ્યાન&lt;ref&gt;{{cite web |ref=harv|author=Drik Panchag| title=Navratri 2020 detailed calendar|url=http://www.drikpanchang.com/navratri/ashwin-shardiya-navratri-dates.html?year=2020 }}&lt;/ref&gt;
}}
'''નવરાત્રિ''' કે '''નવરાત્ર''' ([[સંસ્કૃત ભાષા|સંસ્કૃત]], [[હિંદી ભાષા|હિન્દી]], [[મરાઠી ભાષા|મરાઠી]] અને [[નેપાળી ભાષા|નેપાળી]]: नवरात्रि, [[બંગાળી ભાષા|બંગાળી]]: নবরাত্রি, [[કન્નડ ભાષા|કન્નડ]]: ನವರಾತ್ರಿ, [[તેલુગુ ભાષા|તેલુગુ]]: దుర్గా నవరాత్రులు, [[મલયાલમ ભાષા|મલયાલમ]]: നവരാത്രി, [[તમિલ ભાષા|તમિલ]]: நவராத்திரி) એક [[હિંદુ|હિંદુ]] ઉત્સવ છે જેમાં શક્તિની પૂજા અને ગરબા કરવામા આવે છે. સંસ્કૃત અને ગુજરાતીમાં ''નવરાત્રી'' - ''નવ'' એટલે ૯ અને ''રાત્રી'' એટલે કે રાતની રીતે તેનો શાબ્દિક અર્થ નવ રાતો તેવો થાય છે. આ નવ રાત અને દસ દિવસ દરમ્યાન શક્તિ/દેવીના નવ સ્વરૂપોની પૂજા કરવામાં આવે છે.

[[ચૈત્ર સુદ ૧|ચૈત્રી પ્રતિપદા]]થી [[ચૈત્ર સુદ ૯|નોમ]] સુધી અથવા [[આસો સુદ ૧|આસો માસની પ્રતિપદા]]થી [[આસો સુદ ૯|નોમ]] સુધીના નવ દિવસ; નોરતાં. આ દિવસોએ હિંદુ લોકો નવ દુર્ગાનું વ્રત, ઘટસ્થાપન તથા પૂજન વગેરે કરે છે. હિંદુઓ નવરાત્રને પહેલે દિવસે ઘટસ્થાપન કરે છે અને દેવીનું આવાહન તથા પૂજન કરે છે. આ પૂજન નવ દિવસ સુધી ચાલે છે. નવમે દિવસે ભગવતીનું વિસર્જન થાય છે. કેટલાક લોકો નવરાત્રમાં વ્રત પણ કરે છે. ઘટસ્થાપન કરનારા આઠમ કે નોમને દિવસે કુમારીભોજન પણ કરાવે છે. આ ભોજનમાં બેથી દશ વર્ષની ઉમરની નવ કુમારિકાઓ હોય છે. આ કુમારીઓનાં કલ્પિત નામ પણ છે. જેમકે, કુમારિકા, ત્રિમુર્તિ, કલ્યાણી, રોહિણી, કાલી, ચંડિકા, શાંભવી, દુર્ગા અને સુભદ્રા. નવરાત્રમાં નવ દુર્ગામાંથી નિત્ય ક્રમવાર એક-એક દુર્ગાનું દર્શન કરવાનું પણ વિધાન છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://gujaratilexicon.com/dictionary/gujarati-to-gujarati/નવરાત્ર/|title= નવરાત્ર|author= [[મહારાજા ભગવતસિંહજી]]|date= ૯ માર્ચ ૧૯૫૫|work= [[ભગવદ્ગોમંડલ]]|publisher= |access-date=૨૮ માર્ચ ૨૦૧૭ |archive-url = |archive-date = }}&lt;/ref&gt;

==મહત્વ==
આબોહવામાં વસંત અને પાનખર જેવા બે મહત્વના સંગમોની શરૂઆત થાય છે અને સૂર્યનો પ્રભાવ પણ રહે છે. માતૃદેવીની પૂજા માટે આ બે સમયગાળાને એક પવિત્ર તક તરીકે ગણવામાં આવે છે. ચંદ્ર આધારીત પંચાંગ પ્રમાણે આ ઉત્સવની તારીખો નક્કી કરવામાં આવે છે. નવરાત્રી દેવી દુર્ગાના ઉત્સવનું પ્રતીક છે, જે દેવીને શક્તિ (ઊર્જા)ના સ્વરૂપે વ્યક્ત કરે છે. [[દશેરા]] એટલે કે 'દસ દિવસ' એ નવરાત્રી પછીનો દીવસ છે. નવરાત્રી ઉત્સવ કે નવ રાત્રીઓનો આ ઉત્સવ હવે તેના છેલ્લા દિવસને જોડીને દસ દિવસનો ઉત્સવ બની ગયો છે, જેને વિજયાદશમી કહેવાય છે, જે આ ઉત્સવનો અંતિમ દિવસ છે, આ દસ દિવસોમાં, માતા મહિષાસુર-મર્દીની (દુર્ગા)ના વિવિધ રૂપોનું ઉત્સાહ અને ભક્તિથી પૂજન કરવામાં આવે છે.

==નવરાત્રીની પરંપરાઓ==
[[File:Navaratri Bajan.jpg|thumb|તમિલનાડુના, કોઇમ્બતુરમાં ભજન]]
[[File:Navratridurgapuja.jpg|thumb|પશ્ચિમ બંગાળમાં ભક્તો દ્વારા નવરાત્રી અને દુર્ગા પૂજામાં રોશનીના દીવાથી ઉત્સવની ઉજવણી કરવામાં આવી રહી છે.]]
વર્ષમાં ચાર વાર નવરાત્રીની ઉજવણી કરવામાં આવે છે. જેના નામ '''વસંત''' નવરાત્રી, '''અષાઢ''' નવરાત્રી, '''શરદ''' નવરાત્રી અને '''પુષ્ય''' નવરાત્રી છે. આમાં આસો મહિનામાં શરદ નવરાત્રીની ઉજવણી થાય છે અને વસંત કાળમાં વસંત નવરાત્રીની ઉજવણી થાય છે જેને ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે.

૧. '''ચૈત્રી (વસંત) નવરાત્રી:''' શક્તિ (માતૃદેવી)ના નવ સ્વરૂપોની રીતે નવ દિવસોમાં સમર્પિત થયેલો ઉત્સવ છે. આ તહેવાર વસંતઋતુ (માર્ચ-એપ્રિલ)માં ઉજવાય છે. તેને ચૈત્ર નવરાત્રા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. આ નવ દિવસોના ઉત્સવને રામ નવરાત્રી તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.

૨. '''ગુપ્ત (અષાઢ) નવરાત્રી:''' ગુપ્ત નવરાત્રી, જેને અષાઢ કે ગાયત્રી કે શાકંભરી નવરાત્રી પણ કહેવાય છે, જે અષાઢ (જૂન-જુલાઇ) મહિનામાં શક્તિ (માતૃદેવી)ના નવ સ્વરૂપોને નવ દિવસોમાં સમર્પિત કરીને ઉજવવામાં આવે છે. ગુપ્ત નવરાત્રીને અષાઢ શુક્લ પક્ષ (અષાઢ સુદ - અજવાળીયું) દરમ્યાન અનુસરવામાં આવે છે.

૩. '''શરદ (આસો) નવરાત્રી:''' આ ખુબ જ મહત્વની નવરાત્રી છે. તેને સામાન્ય રીતે ''મહા નવરાત્રી'' કહેવાય છે અને તેની ઉજવણી આસો મહિનામાં થાય છે. તેને શરદ નવરાત્રી પણ કહેવાય છે, કારણકે તેની ઉજવણી શરદ ઋતુમાં અશ્વિન શુક્લ પક્ષ (આસો સુદ - અજવાળીયું) થાય છે માટે.

૪. '''પુષ્ય (પોષ) નવરાત્રી:''' પુષ્ય નવરાત્રી પોષ (ડિસેમ્બર-જાન્યુઆરી) મહિનામાં શક્તિ (માતૃદેવીઓ)ના નવ સ્વરૂપોને નવ દિવસોમાં સમર્પિત કરવામાં આવ્યા છે. પુષ્ય નવરાત્રી પોષ શુક્લ પક્ષ (પોષ સુદ - અજવાળીયું) દરમ્યાન ઉજવવામાં આવે છે.

૫. (વૈકલ્પિક) '''માઘ નવરાત્રી:''' માઘ નવરાત્રીને ગુપ્ત નવરાત્રી પણ કહેવાય છે, મહા (જાન્યુઆરી-ફ્રેબ્રુઆરી) મહિનામાં શક્તિના નવ સ્વરૂપોને નવ દિવસોમાં સમર્પિત કરવામાં આવ્યા છે. માઘ નવરાત્રી માઘ શુક્લ પક્ષ (મહા સુદ - અજવાળીયું) દરમ્યાન કરાય છે.

==વસંત નવરાત્રી==
વસંત ઋતુ (ઉનાળાની શરૂઆત) (માર્ચ-એપ્રિલ) દરમિયાન આ ઉત્સવની ઉજવણી થાય છે. તેને ચૈત્ર કે ચૈત્રી નવરાત્રી પણ કહેવાય છે, કારણકે કે ચૈત્ર માસમાં આ ઉત્સવ આવે છે.

==શરદ નવરાત્રી==
અશ્વિન/આસો મહિનાના અજવાળીયા પક્ષમાં તેની શરૂઆત થાય છે. નવરાત્રી ઉત્સવની ઉજવણી સુદ પખવાડીયામાં પ્રતીપદાથી નવમી સુધી એમ કરવામાં આવે તેવું ધૌમ્ય-વકના કહેવામાં આવ્યું હતું. ૨૦૧૭ના વર્ષમાં નવરાત્રી ૨૦ સપ્ટેમ્બરથી શરૂ થશે અને ૨૯ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૭ના રોજ પૂરી થશે. 

== શક્તિનાં સ્વરૂપો ==
[[File:Neuf Durga.jpg|thumb|right|ઉત્તર પ્રદેશના બનારસમાં રજૂ કરેલા &quot;દુર્ગાના નવ સ્વરૂપો&quot; ]]
નવરાત્રી દરમ્યાન શક્તિના નવ સ્વરૂપોની પૂજા થાય છે. દેવીની પૂજા પ્રદેશની પરંપરાના પર આધારિત હોય છે.

* દુર્ગા, જે અપ્રાપ્ય છે તે
* ભદ્રકાલી
* અંબા કે જગદંબા, વિશ્વમાતા
* અન્નપૂર્ણા, જે અનાજ (અન્ન)ને મોટી સંખ્યામાં (પાત્રનો ઉપયોગ હેતુલક્ષી રીતે થયો છે) સંઘરીને રાખે છે તે.
* સર્વમંગલા, જે બધાને (સર્વને) આનંદ (મંગલ) આપે છે તે.
* ભૈરવી
* ચંદ્રિકા કે ચંડી
* લલિતા
* ભવાની
* મોકામ્બિકા

==કર્મકાંડો==
[[File:Navratri Golu.jpg|thumb|right|તમિલ નાડુમાં નવરાત્રી ગોલુમાં દુર્ગાના વિવિધ સ્વરૂપોને દર્શાવવામાં આવ્યા છે]]
[[File:Navratri Garba.jpg|thumb|નવરાત્રી ઉત્સવ દરમિયાન અમદાવાદમાં ગરબાનું નૃત્ય]]
[[File:Navarathiri.jpg|thumb|right|તમિલ નાડુમાં નવરાત્રી પારંપરિક રીતે રજૂ કરવામાં આવી છે]]

[[ભારત]]માં નવરાત્રીની વિવિધ રીતે ઉજવણી કરવામાં આવે છે. [[ગુજરાત]]માં શરદ નવરાત્રી અને ચૈત્રી નવરાત્રીની સવિશેષ ઉજાણી થાય છે, શરદ નવરાત્રી ઉત્સવ તરીકે જ્યારે ચૈત્રી નવરાત્રી વ્રત-તપ માટે વધુ પ્રચલિત છે. ઉત્તર ભારતમાં તમામ ત્રણ નવરાત્રીઓમાં નવ દિવસોના ઉપવાસ અને દેવી માતાના વિવિધ સ્વરૂપોની પૂજા સાથે આ ઉત્સવની ઉજવણી થાય છે. ચૈત્ર નવરાત્રીનો અંત [[રામનવમી]]થી થાય છે અને શરદ નવરાત્રીનો અંત દુર્ગા પૂજા અને દશેરાથી થાય છે. ઉત્તરમાં ખાસ કરીને [[હિમાચલ પ્રદેશ|હિમાચલ પ્રદેશ]]માં કુલુનો દશેરા ખુબ જ પ્રખ્યાત છે.

પૂર્વ ભારતમાં શરદ નવરાત્રીના છેલ્લા ચાર દિવસોને [[પશ્ચિમ બંગાળ]]ના રાજ્યમાં વિશેષ રીતે ઉજવવામા આવે છે, જે તેઓ દુર્ગા પૂજા કહે છે. આ રાજ્યમાં તે ઉત્સવને વર્ષનો સૌથી મોટો ઉત્સવ કહેવાય છે. દુર્ગા દેવીની સુંદર નક્શીકામ કરેલી અને સજાવેલી માણસના કદની માટીની મૂર્તિઓ કે જેમાં તે મહિસાસૂર રાક્ષસનો વધ કરતી દર્શાવી હોય તેવી મૂર્તિઓની ગોઠવણ મંદિરો અને અન્ય જગ્યાઓ પર કરવામાં આવે છે. આ મૂર્તિઓની પૂજા પાંચ દિવસ માટે કરવામાં આવે છે અને પાંચમાં દિવસે તેને પાણીમાં પધરાવવામાં આવે છે. પશ્ચિમ ભારતમાં, ખાસ કરીને [[ગુજરાત]] રાજ્યમાં નવરાત્રીની ઉજવણી ત્યાંના જાણીતા ગરબા અને દાંડિયા રાસના લોકનૃત્યથી થાય છે. ગુજરાતભર અને વિદેશમાંથી પણ લોકો આ નવ દિવસના ઉત્સવોમાં ભાગ લેવા આવે છે. તે ભારતભર અને યુકે (UK) અને યુએસએ (USA)ની સાથોસાથ દુનિયાભરના ભારતીય સમુદાયોમાં લોકપ્રિય છે.

[[ગોવા]]માં નવરાત્રી દરમ્યાન જાત્રાની શરૂઆત થાય છે. આખા એન્ટ્રીઝ (ફોન્ડા)ને અતિશય સજાવવામાં આવે છે. સારસ્વત બ્રાહ્મણ મંદિરોને સુંદર રીતે સજાવવામાં આવે છે અને મૂર્તિઓને પૂજા માટે બહાર લાવવામાં આવે છે. મૂર્તિઓને વસ્ત્રો અને ફૂલોથી સુશોભિત કરવામાં આવે છે, તેમના પર ચંદન, [[હળદર]], કંકુ લગાવવામાં આવે છે. નવરાત્રી દરમ્યાન ભક્તોને ખાસ દર્શન કરવા મળે છે અને મોટાભાગના ભક્તો કોલ પ્રસાદ માટે રાહ જોતા હોય છે, કારણકે આ પ્રસાદ ભગવાન અને દેવીને પણ આપવામાં આવતો હોવાથી તેનું ભક્તોમાં બહુ મહત્વ છે. દેવીઓની ઢાલની પૂજા ભક્તો કે પૂજારીઓ દ્વારા સતત ફૂલો ચઢાવીને કરવામાં આવે છે, આ ફૂલોને બદલવામાં નથી આવતા. ઉત્સવની છેલ્લી રાતે આ ફૂલોને ભક્તોમાં પ્રસાદ તરીકે વહેંચવામાં આવે છે. સારસ્વત બ્રાહ્મણની દશ મૈત્રિકા (ગોવાની દસ બહેનો)ની મૂર્તિને મંદિરમાંથી બહાર લાવીને તેમની પૂજા કરવામાં આવે છે - આ દેવીઓના નામ આ મુજબ છે, શાન્તાદુર્ગા, આર્યદુર્ગા, મહાલાસા, કાત્યાયાની, મહામાયા, કામાક્ષી, વિજયાદુર્ગા, ભૂમિકા, મહાલક્ષ્મી અને નવદુર્ગા. દક્ષિણ ભારતમાં, લોકો પગથિયા ગોઠવે છે અને તેની પર દેવીની મૂતિઓ મૂકે છે. તેને ''ગોલુ'' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. ગોલુની લાક્ષણિક છબીઓને તમિલનાડુની શૈલીમાં ભારતના મહારાષ્ટ્રના નવી મુંબઇના નેરુલના ઘરમાં બાજુની જગ્યામાં રજૂ કરવામાં આવે છે.

[[કેરળ|કેરળ]]માં, શરદ નવરાત્રીના છેલ્લા ત્રણ દિવસો એટલે કે અષ્ટમી, નવમી અને વિજયાદશમીની ઉજવણી સરસ્વતી પૂજા તરીકે કરવામાં આવે છે જેમાં ચોપડીઓની પૂજા કરવામાં આવે છે. અષ્ટમીના દિવસે તેઓ પોતાના ઘર, પરંપરાગત બાળવાડીઓ કે મંદિરમાં પુસ્તકો મૂકી તેની પૂજા કરે છે. '''વિજયાદશમી'''ના દિવસે, સરસ્વતીની પૂજા બાદ ચોપડીઓને ઔપચારિક રીતે વાંચન અને લખાણ માટે બહાર કાઢવામાં આવે છે. '''વિજયાદશમી'''ને બાળકોના લખવા કે વાંચવા માટેની નવી શરૂઆત તરીકે શુભ માનવામાં આવે છે, તેને '''વિદ્યાઆરંભ''' પણ કહેવાય છે. [[કેરળ|કેરળ]]માં આ દિવસે દસ હજાર બાળકો શબ્દની દુનિયામાં દાખલ થાય છે. [[આંધ્ર પ્રદેશ]]માંથી છૂટા [[તેલંગાણા|તેલગાંણા રાજ્ય]]માં નવ દિવસોના આ સમયમાં બથુકામ્મા નામનો ઉત્સવ લોકો દ્વારા ઉજવવામાં આવે છે. તે એક નવરાત્રી ઉત્સવ જેવા જ હોય છે. નવરાત્રી ત્રણ દિવસોના ભાગોમાં વિભાજીત કરવામાં આવ્યા છે, જેથી દેવી કે દેવીઓના વિવિધ ભાવોની પ્રેમપૂર્વક પૂજા કરી શકાય.

===પ્રથમ ત્રણ દિવસો===
દેવી એક પવિત્ર શક્તિ તરીકે અલગ થઈ જેથી આપણી તમામ અપવિત્રતાનો તે નાશ કરી શકે, જે દુર્ગા કે કાલી તરીકે ઓળખાય છે.

===બીજા ત્રણ દિવસો===
માતાની પ્રેમપૂર્વક પવિત્ર સંપત્તિ આપનાર [[લક્ષ્મી]] પણ છે, સંપત્તિની દેવી હોવાને કારણે તેમના ભક્તોને અખૂટ સંપત્તિ આપવા માટે તે સક્ષમ છે.

===અંતિમ ત્રણ દિવસો===
અંતિમ ત્રણ દિવસોને બુદ્ધિના દેવી સરસ્વતીની પૂજા માટે અર્પિત કરવામાં આવે છે. જીવનમાં તમામ સફળતા મેળવવા માટે, લોકો આ તમામ દેવી નારી સ્વરૂપોના આશીર્વાદ મેળવવા જરૂરી સમજે છે, અને માટે જ નવરાત્રીની પૂજા કરવામાં આવે છે.

બંગાળમાં આઠમાં દિવસને પરંપરાગતરીતે દુર્ગાઅષ્ટમી તરીકે ઉજવાય છે જે બંગાળનો મોટો તહેવાર છે. 

દક્ષિણ ભારતના કેટલાક ભાગોમાં, નવમા દિવસે સરસ્વતી પૂજા કરવામાં આવે છે. દક્ષિણ ભારતમાં મહાનવરાત્રીના (નવ) દિવસે '''આયુધ પૂજા''' કરવામાં આવે છે, જેને બહું ઘૂમઘામથી ઉજવાય છે. શસ્ત્રો, ખેતીના સાધનો, તમામ પ્રકારના હથિયારો, મશીનો, સાધનસામગ્રી, વહાનોને સજાવવામાં આવે છે અને આ દિવસે દેવીની સાથે તેમની પણ પૂજા થાય છે. બીજા દિવસથી નવેસરથી કામને શરૂ કરવામાં આવે છે, ઉદાહરણ તરીકે ૧૦મા દિવસને વિજયાદશમી તરીકે ઉજવાય છે. દક્ષિણ ભારતમાં અનેક શિક્ષકો/શાળાઓ બાળવાડીના બાળકોને આ દિવસથી ભણાવવાનું શરૂ કરે છે. 

ઉત્તર ભારતમાં વિજયાદશમીના દિવસે પાપ પર ભલાઇ ([[રામ|રામ]])ની જીતની ઉજવણી કરવા માટે ઔપચારિક રીતે '''દશેરા''' દરમ્યાન રામલીલા ભજવાય છે, જેના અંતમાં [[રાવણ|રાવણ]], કુંભકર્ણ અને મેઘનાદના પૂતળાનું દહન કરવામાં આવે છે.

નવરાત્રી દરમ્યાન કેટલાક દુર્ગા માતાના ભક્તો ઉપવાસ અને પ્રાર્થના કરે છે જેથી તેમના સ્વાસ્થ્ય અને સમૃદ્ધિને દેવી તરફથી રક્ષણ મળતું રહે. આ સમય આત્મનિરિક્ષણ અને પવિત્રતાનો છે, કોઈ પણ નવું કાર્ય કરવા માટે પરંપરાગત રીતે નવરાત્રીનો આ સમય એક માંગલિક અને ધાર્મિક સમય છે. 

ધાર્મિક વ્રતના આ સમયે એક છિદ્રોવાળા માટલાને (જેને ગુજરાતીમાં ગરબી કહે છે) ઘરની પવિત્ર જગ્યાએ મૂકવામાં આવે છે, જેને ઘટસ્થાપન પણ કહેવાય છે. નવ દિવસ માટે આ ગરબીમાં દીવો પ્રગટાવેલો રાખવામાં આવે છે. આ માટલાને વિશ્વનાં પ્રતીક તરીકે વ્યક્ત કરવામાં આવે છે. અંખડ દીવો એક માધ્યમ છે જેનાથી આપણે તેજસ્વી આદિશક્તિની પૂજા કરીએ છીએ, ઉ.દા તરીકે શ્રી દુર્ગાદેવી. નવરાત્રીના સમયે, વાતાવરણમાં શ્રી દુર્ગાદેવી સિદ્ધાંતો વધુ સક્રિય હોય છે.

ભારતીય સમાજોમાં નવરાત્રી મોટી સંખ્યામાં ઉજવાય છે. દેવી માતા ૯ સ્વરૂપોમાં પ્રગટ થઈ અને એક એક દિવસે માટે એક સ્વરૂપની પૂજા કરવાનું કહેવામાં આવ્યું છે. દેવીના નવ સ્વરૂપો મહત્વપૂર્ણ રીતે વિવિધ લક્ષણો સાથે આપણા પર પ્રભાવ પાડે છે. દેવી માહાત્મ્ય અને અન્ય લખાણમાં સંબોધેલા દેવતાઓ જે રાક્ષસોને તાબે થયા હતા તેમની ટીકા કરવામાં આવે છે.

આઠમા કે નવમાં દિવસે કન્યા પૂજામાં, કુમારિકાઓની પૂજા કરવામાં આવે છે.

== આ પણ જુઓ ==
* [[ગરબા]]

==સંદર્ભ==
{{Reflist}}

== બાહ્ય કડીઓ ==
{{Commons|category:Navaratri|નવરાત્રી}}
* [http://www.hinduismtoday.com/modules/smartsection/item.php?itemid=3073 નવરાત્રી: &quot;નવ રાત્રી&quot;ના ઉત્સવમાં, દુનિયાભરના હિંદુઓ નારીના સર્વોપરી સ્વરૂપની પૂજા કરે છે] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200228072735/http://www.hinduismtoday.com/modules/smartsection/item.php?itemid=3073 |date=2020-02-28 }}
* [http://www.onlinemandir.com/matarani/darshan.html વૈષ્ણવ દેવી અને નવરાત્રીની કથા]

[[શ્રેણી:હિંદુ તહેવારો]]
[[શ્રેણી:ગુજરાતી સંસ્કૃતિ]]</text>
      <sha1>hd44v0nxas3jyqwr3fr11rbsfwye3i2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>કેદારનાથ જ્યોતિર્લિંગ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>57370</id>
    <revision>
      <id>906327</id>
      <parentid>844894</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T08:49:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Paresh Kumar 1</username>
        <id>88481</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>906327</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9248" sha1="o7q28n7rtyr4eez9ergxt5p7datnhqk" xml:space="preserve">{{Infobox religious building
| name = કેદારનાથ જ્યોતિર્લિંગ
| native_name = કેદારનાથ ધામ
| native_name_lang = ગઢવાલી
| image = Kedarnath Temple.jpg
| alt = 
| caption = કેદારનાથ જ્યોતિર્લિંગ ધામ
| map_type = India Uttarakhand
| map_size = 
| map_alt = 
| map_relief = 
| map_caption = ઉત્તરાખંડમાં સ્થાન
| coordinates = {{coord|30|44|6.7|N|79|4|0.9|E|type:landmark_region:IN_scale:100000|display=inline}}
| coordinates_footnotes = 
| religious_affiliation = [[હિંદુ]]
| locale = કેદારનાથ
| location = કેદારનાથ
| deity = કેદારનાથ, [[શિવ]]
| rite = 
| sect = 
| tradition = 
| festival = &lt;!-- or | festivals = --&gt;
| cercle = 
| sector = 
| municipality = 
| district = [[રુદ્રપ્રયાગ જિલ્લો]]
| territory = 
| prefecture = 
| state = [[ઉત્તરાખંડ]]
| province = 
| region = 
| country = [[ભારત]]
| administration = 
| consecration_year = 
| organisational_status = &lt;!-- or | organizational_status = --&gt;
| functional_status = 
| heritage_designation = 
| ownership = 
| governing_body = 
| leadership = 
| bhattaraka = 
| patron = 
| website = 
| architect = 
| architecture_type = 
| architecture_style = 
| founded_by = 
| creator = 
| funded_by = 
| general_contractor = 
| established = 
| groundbreaking = 
| year_completed = 
| construction_cost = 
| date_demolished = &lt;!-- or | date_destroyed = --&gt;
| facade_direction = 
| capacity = 
| length = 
| width = 
| width_nave = 
| interior_area = 
| height_max = 
| dome_quantity = 
| dome_height_outer = 
| dome_height_inner = 
| dome_dia_outer = 
| dome_dia_inner = 
| minaret_quantity = 
| minaret_height = 
| spire_quantity = 
| spire_height = 
| site_area = 
| temple_quantity = 
| monument_quantity = 
| shrine_quantity = 
| inscriptions = 
| materials = 
| elevation_m = &lt;!-- or | elevation_ft = --&gt;
| elevation_footnotes = 
| nrhp = 
| designated = 
| added = 
| refnum = 
| footnotes = 
}}
'''કેદારનાથ જ્યોતિર્લિંગ''' અથવા '''કેદારનાથ ધામ''' (કેદારનાથ મંદિર) એ ભગવાન [[શિવ|શંકર]]ને સમર્પિત એવું હિંદુઓનું પવિત્ર સ્થાન છે. આ સ્થળ [[હિમાલય]]ની ગિરિમાળામાં ગઢવાલ ક્ષેત્રમાં [[ભારત]] દેશના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા [[ઉત્તરાખંડ]] રાજ્યમાં [[રુદ્રપ્રયાગ જિલ્લો|રુદ્રપ્રયાગ જિલ્લા]]માં મંદાકિની નદીને કિનારે આવેલું છે. આ ધામ હવામાનની વિષમતાના કારણે તેમજ દુર્ગમ ભૌગોલિક પરિસ્થિતિઓને કારણે વર્ષ દરમ્યાન [[વૈશાખ સુદ ૩|અક્ષયતૃતિયા]]થી શરૂ કરીને [[કારતક સુદ ૧૫|કાર્તિક સુદ પૂર્ણિમા]] સુધી દર્શન માટે ખુલ્લું રહે છે. ત્યારબાદ શિયાળાની શરૂઆત થતાં જ ભગવાનને સ્થળાંતરિત કરીને ઉખીમઠ ખાતે પૂજનઅર્ચન અર્થે લાવવામાં આવે છે. આ ક્ષેત્રનું નામ કેદારખંડ હોવાને કારણે ભગવાન સદાશિવને અહીં કેદારનાથ એટલે કે ''કેદારના નાથ'' તરીકે પૂજવામાં આવે છે.

પૌરાણિક માન્યતા અનુસાર આ મંદિર [[પાંડવો]]એ બંધાવ્યું હતું અને શ્રી આદિ શંકરાચાર્યએ તેનો પુનરોદ્ધાર કરાવ્યો હતો.

બાર જ્યોતિર્લિંગો પૈકીના એક એવા શ્રી કેદારનાથ મંદિર જવા માટે સડક માર્ગ ઉપલબ્ધ નથી આથી પગપાળા કે ઘોડા પર સવાર થ‌ઈ અથવા ડોળી (પાલખી) દ્વારા જ‌વું પડે છે. હિમાલયમાં આવેલા ચારધામ પૈકીનું આ એક ધામ ગણાય છે. આ સ્થળે જવા માટે ગૌરીકુંડ સુધી વાહનોની સગવડ મળે છે, જે કેદારનાથથી ૧૪ કિ.મી.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.myoksha.com/kedarnath-temple/|title=કેદારનાથ જ્યોતિર્લિંગ|access-date=2016-06-04|archive-date=2016-04-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20160422071447/https://www.myoksha.com/kedarnath-temple/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;જેટલા અંતરે આવેલું છે.

ઇ.સ. ૨૦૧૩માં આવેલા પૂરને કારણે ગૌરીકુંડથી રામબાડાનો જૂનો રસ્તો સંપૂર્ણ પણે ધોવાઈ ચુક્યો છે.

== સુવિધા ==
આખા વર્ષ દરમિયાન લાખો શ્રદ્ધાળુઓ કેદારનાથ મંદિરની મુલાકાત લે છે, અને ત્યાં પહોંચવા માટે શારીરિક પરિશ્રમ કરવો પડે છે. આ પરિશ્રમને ઘટાડવા માટે શ્રદ્ધાળુઓ માટે કેટલીક સુવિધાઓ ઉપલબ્ધ છે, જેમ કે હેલિકોપ્ટર સેવા, ઘોડા/પાલખી સેવા અને વીઆઈપી (VIP) દર્શન.

હેલિકોપ્ટર સેવા દ્વારા યાત્રાળુઓ ૧૬ કિલોમીટરનો પદયાત્રા માર્ગ ટાળી શકે છે અને વધુ ઝડપથી તથા અનુકૂળ રીતે મંદિરે પહોંચી શકે છે. પદયાત્રાના માર્ગ પર ઘોડા અને પાલખીની સુવિધાઓ પણ ઉપલબ્ધ છે; જે મુલાકાતીઓ પગપાળા યાત્રા પૂર્ણ કરવામાં અસમર્થ હોય, તેઓ આ સેવાઓનો ઉપયોગ કરીને કલાકો સુધી ચાલ્યા વિના મંદિરે પહોંચી શકે છે.

કેદારનાથમાં 'વીઆઈપી દર્શન' અથવા 'વિશેષ દર્શન'ની સુવિધા ભક્તોને કલાકો સુધી લાંબી કતારોમાં ઊભા રહ્યા વિના મંદિરમાં પ્રવેશવાની તક આપે છે. ૧૬ કિલોમીટરની પદયાત્રા કર્યા પછી, દર્શન માટે ૩ થી ૪ કલાક સુધી કતારમાં ઊભા રહેવું ખૂબ જ થકવી નાખનારું હોઈ શકે છે. આ પરિસ્થિતિથી બચવા માટે, શ્રદ્ધાળુઓ અધિકૃત વેબસાઇટ દ્વારા અથવા મંદિરની નજીક આવેલા નિર્ધારિત કાઉન્ટર પરથી 'વીઆઈપી પાસ' બુક કરાવી શકે છે.&lt;ref&gt;[https://www.manchalamushafir.com/kedarnath-vip-darshan/ કેદારનાથમાં વિશેષ દર્શન]&lt;/ref&gt;&lt;gallery caption=&quot;કેદારનાથ મંદિર&quot; widths=&quot;120px&quot; perrow=&quot;6&quot;&gt;
File:Kedarnath temple 1880's.jpg|કેદારનાથ મંદિર, ૧૮૮૦ના દાયકામાં
File:Kedarnath Temple - OCT 2014.jpg|કેદારનાથ મંદિર
File:Kedarnath Temple at Dawn - OCT 2014.jpg|કેદારનાથ મંદિર - રાત્રિનો દેખાવ
File:Kedarnath Temple1.jpg|કેદારનાથ મંદિર, ઓક્ટોબર ૨૦૧૪
File:Kedarnath Temple2.jpg|કેદારનાથ મંદિર, ઓક્ટોબર ૨૦૧૪
File:Kedarnath Temple3.jpg|કેદારનાથ મંદિર, ઓક્ટોબર ૨૦૧૪
&lt;/gallery&gt;

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

{{જ્યોતિર્લિંગ}}

[[શ્રેણી:જ્યોતિર્લિંગ]]
[[શ્રેણી:હિંદુ ધર્મ]]
[[શ્રેણી:હિંદુ દેવતા]]
[[શ્રેણી:પંચકેદાર]]</text>
      <sha1>o7q28n7rtyr4eez9ergxt5p7datnhqk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>906328</id>
      <parentid>906327</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T09:38:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dsvyas</username>
        <id>561</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Paresh Kumar 1|Paresh Kumar 1]] ([[User talk:Paresh Kumar 1|talk]]) દ્વારા કરેલ ફેરફારોને  [[User:Dsvyas|Dsvyas]] દ્વારા કરેલા છેલ્લા સુધારા સુધી ઉલટાવાયા.</comment>
      <origin>830190</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6628" sha1="gqvu48jnodca5dwbptedmjhlflmnwol" xml:space="preserve">{{Infobox religious building
| name = કેદારનાથ જ્યોતિર્લિંગ
| native_name = કેદારનાથ ધામ
| native_name_lang = ગઢવાલી
| image = Kedarnath Temple.jpg
| alt = 
| caption = કેદારનાથ જ્યોતિર્લિંગ ધામ
| map_type = India Uttarakhand
| map_size = 
| map_alt = 
| map_relief = 
| map_caption = ઉત્તરાખંડમાં સ્થાન
| coordinates = {{coord|30|44|6.7|N|79|4|0.9|E|type:landmark_region:IN_scale:100000|display=inline}}
| coordinates_footnotes = 
| religious_affiliation = [[હિંદુ]]
| locale = કેદારનાથ
| location = કેદારનાથ
| deity = કેદારનાથ, [[શિવ]]
| rite = 
| sect = 
| tradition = 
| festival = &lt;!-- or | festivals = --&gt;
| cercle = 
| sector = 
| municipality = 
| district = [[રુદ્રપ્રયાગ જિલ્લો]]
| territory = 
| prefecture = 
| state = [[ઉત્તરાખંડ]]
| province = 
| region = 
| country = [[ભારત]]
| administration = 
| consecration_year = 
| organisational_status = &lt;!-- or | organizational_status = --&gt;
| functional_status = 
| heritage_designation = 
| ownership = 
| governing_body = 
| leadership = 
| bhattaraka = 
| patron = 
| website = 
| architect = 
| architecture_type = 
| architecture_style = 
| founded_by = 
| creator = 
| funded_by = 
| general_contractor = 
| established = 
| groundbreaking = 
| year_completed = 
| construction_cost = 
| date_demolished = &lt;!-- or | date_destroyed = --&gt;
| facade_direction = 
| capacity = 
| length = 
| width = 
| width_nave = 
| interior_area = 
| height_max = 
| dome_quantity = 
| dome_height_outer = 
| dome_height_inner = 
| dome_dia_outer = 
| dome_dia_inner = 
| minaret_quantity = 
| minaret_height = 
| spire_quantity = 
| spire_height = 
| site_area = 
| temple_quantity = 
| monument_quantity = 
| shrine_quantity = 
| inscriptions = 
| materials = 
| elevation_m = &lt;!-- or | elevation_ft = --&gt;
| elevation_footnotes = 
| nrhp = 
| designated = 
| added = 
| refnum = 
| footnotes = 
}}
'''કેદારનાથ જ્યોતિર્લિંગ''' અથવા '''કેદારનાથ ધામ''' (કેદારનાથ મંદિર) એ ભગવાન [[શિવ|શંકર]]ને સમર્પિત એવું હિંદુઓનું પવિત્ર સ્થાન છે. આ સ્થળ [[હિમાલય]]ની ગિરિમાળામાં ગઢવાલ ક્ષેત્રમાં [[ભારત]] દેશના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા [[ઉત્તરાખંડ]] રાજ્યમાં [[રુદ્રપ્રયાગ જિલ્લો|રુદ્રપ્રયાગ જિલ્લા]]માં મંદાકિની નદીને કિનારે આવેલું છે. આ ધામ હવામાનની વિષમતાના કારણે તેમજ દુર્ગમ ભૌગોલિક પરિસ્થિતિઓને કારણે વર્ષ દરમ્યાન [[વૈશાખ સુદ ૩|અક્ષયતૃતિયા]]થી શરૂ કરીને [[કારતક સુદ ૧૫|કાર્તિક સુદ પૂર્ણિમા]] સુધી દર્શન માટે ખુલ્લું રહે છે. ત્યારબાદ શિયાળાની શરૂઆત થતાં જ ભગવાનને સ્થળાંતરિત કરીને ઉખીમઠ ખાતે પૂજનઅર્ચન અર્થે લાવવામાં આવે છે. આ ક્ષેત્રનું નામ કેદારખંડ હોવાને કારણે ભગવાન સદાશિવને અહીં કેદારનાથ એટલે કે ''કેદારના નાથ'' તરીકે પૂજવામાં આવે છે.

પૌરાણિક માન્યતા અનુસાર આ મંદિર [[પાંડવો]]એ બંધાવ્યું હતું અને શ્રી આદિ શંકરાચાર્યએ તેનો પુનરોદ્ધાર કરાવ્યો હતો.

બાર જ્યોતિર્લિંગો પૈકીના એક એવા શ્રી કેદારનાથ મંદિર જવા માટે સડક માર્ગ ઉપલબ્ધ નથી આથી પગપાળા કે ઘોડા પર સવાર થ‌ઈ અથવા ડોળી (પાલખી) દ્વારા જ‌વું પડે છે. હિમાલયમાં આવેલા ચારધામ પૈકીનું આ એક ધામ ગણાય છે. આ સ્થળે જવા માટે ગૌરીકુંડ સુધી વાહનોની સગવડ મળે છે, જે કેદારનાથથી ૧૪ કિ.મી.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.myoksha.com/kedarnath-temple/|title=કેદારનાથ જ્યોતિર્લિંગ|access-date=2016-06-04|archive-date=2016-04-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20160422071447/https://www.myoksha.com/kedarnath-temple/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;જેટલા અંતરે આવેલું છે.

ઇ.સ. ૨૦૧૩માં આવેલા પૂરને કારણે ગૌરીકુંડથી રામબાડાનો જૂનો રસ્તો સંપૂર્ણ પણે ધોવાઈ ચુક્યો છે.

&lt;gallery caption=&quot;કેદારનાથ મંદિર&quot; widths=&quot;120px&quot; perrow=&quot;6&quot;&gt;
File:Kedarnath temple 1880's.jpg|કેદારનાથ મંદિર, ૧૮૮૦ના દાયકામાં
File:Kedarnath Temple - OCT 2014.jpg|કેદારનાથ મંદિર
File:Kedarnath Temple at Dawn - OCT 2014.jpg|કેદારનાથ મંદિર - રાત્રિનો દેખાવ
File:Kedarnath Temple1.jpg|કેદારનાથ મંદિર, ઓક્ટોબર ૨૦૧૪
File:Kedarnath Temple2.jpg|કેદારનાથ મંદિર, ઓક્ટોબર ૨૦૧૪
File:Kedarnath Temple3.jpg|કેદારનાથ મંદિર, ઓક્ટોબર ૨૦૧૪
&lt;/gallery&gt;

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

{{જ્યોતિર્લિંગ}}

[[શ્રેણી:જ્યોતિર્લિંગ]]
[[શ્રેણી:હિંદુ ધર્મ]]
[[શ્રેણી:હિંદુ દેવતા]]
[[શ્રેણી:પંચકેદાર]]</text>
      <sha1>gqvu48jnodca5dwbptedmjhlflmnwol</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>સભ્ય:Darshan Joshi (Meggi)</title>
    <ns>2</ns>
    <id>155407</id>
    <revision>
      <id>906319</id>
      <parentid>906313</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T14:01:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aniket</username>
        <id>65</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>સભ્યપાનાનો દુરુપયોગ થયો હતો એટલે પાનું ખાલી કર્યુ.</comment>
      <origin>906319</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>સભ્ય:હિતેશ બેલદાર</title>
    <ns>2</ns>
    <id>155409</id>
    <revision>
      <id>906318</id>
      <parentid>906316</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T13:59:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aniket</username>
        <id>65</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>સભ્યપાનાનો દુરુપયોગ થયો હતો એટલે પાનું ખાલી કર્યુ.</comment>
      <origin>906318</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>સભ્યની ચર્ચા:Alimamd hingorja</title>
    <ns>3</ns>
    <id>155410</id>
    <revision>
      <id>906326</id>
      <timestamp>2026-10-15T06:14:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>14116</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો</comment>
      <origin>906326</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="293" sha1="5s61dd1kfer24qilm3rkcgbd3izwtbg" xml:space="preserve">{{ઢાંચો:સ્વાગત|name=Alimamd hingorja}}

-- [[:User:Dsvyas|ધવલ સુધન્વા વ્યાસ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૧:૪૪, ૧૫ ઓક્ટોબર ૨૦૨૬ (IST)</text>
      <sha1>5s61dd1kfer24qilm3rkcgbd3izwtbg</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>