વિકિપીડિયા guwiki https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%AE%E0%AB%81%E0%AA%96%E0%AA%AA%E0%AB%83%E0%AA%B7%E0%AB%8D%E0%AA%A0 MediaWiki 1.48.0-wmf.4 first-letter દ્રશ્ય-શ્રાવ્ય (મિડિયા) વિશેષ ચર્ચા સભ્ય સભ્યની ચર્ચા વિકિપીડિયા વિકિપીડિયા ચર્ચા ચિત્ર ચિત્રની ચર્ચા મીડિયાવિકિ મીડિયાવિકિ ચર્ચા ઢાંચો ઢાંચાની ચર્ચા મદદ મદદની ચર્ચા શ્રેણી શ્રેણીની ચર્ચા TimedText TimedText talk વિભાગ વિભાગ ચર્ચા Event Event talk મયાસુર 0 6951 907828 787937 2026-11-17T20:45:20Z Rotondus 58710 /* બાહ્ય કડીઓ */ શ્રેણી 907828 wikitext text/x-wiki '''મયાસુર''' (मयासुर) અથવા '''મય''' (मय) એ હિંદુ ધર્મના મહાગ્રંથ રામાયણમાં દર્શાવ્યા અનુસાર દાનવોનો રાજા તથા એક મહાન શિલ્પી હતો. તેની રાજધાનીનું નામ ''મય રાષ્ટ્ર'' હતું જે અત્યારે [[મેંરુત]]ના નામે ઓળખાય છે. [[રાવણ]]ની ગુણવાન તથા પરંમ સુંદરી પત્નિ [[મંદોદરી]], તેની પુત્રી હતી. == ત્રિપુર == મય દાનવે ત્રણ અપ્રતિમ પુર (નગરો)ની રચના કરી હતી જે ઉડી઼ પણ શકતા હતા. આ ત્રણે નગરો સમૃદ્ધ, શક્તિશાળી તથા દુનિયા પર પ્રભુત્વ ધરાવતા હતા. પરંતુ આ નગરોમાં પાપાચાર વધતા ભગવાન શિવે તેનો નાશ કર્યો હતો, પણ મય દાનવને જીવનદાન આપ્યું હતું કારણ કે તે શિવભક્ત હતો. == રામાયણમાં == [[હનુમાનજી]] એ જ્યારે [[લંકા]] ધ્વંસ કર્યો ત્યારે રાવણે મયાસુરની મદદથી લંકા નગરીની પુનઃ રચના કરી હતી. == મહાભારતમાં == [[ખાંડવપ્રસ્થ]]ના નિર્માણ વખતે જ્યારે મયાસુરનું યુદ્ધ ભગવાન [[કૃષ્ણ| શ્રીકૃષ્ણ]] તથા [[અર્જુન]] સાથે થયું, ત્યારે તે હાર પામ્યો અને શ્રીકૃષ્ણઍ તેને અભય દાન આપ્યું. શ્રીકૃષ્ણઍ તેને [[યુધિષ્ઠિર]] માટે [[ઇન્દ્રપ્રસ્થ]] નગરમાં એક ભવનનું નિર્માણ કરવા માટે આજ્ઞા કરી. મયાસુરે તે વખતનો મોટામાં મોટો અને અત્યંત સુંદર તથા બેજોડ ભવન નિર્માણ કર્યો, જે '''મયસભા''' તરીકે વિખ્યાત થયો. == બાહ્ય કડીઓ == * http://www.pantheon.org/articles/m/maya.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080905014741/http://www.pantheon.org/articles/m/maya.html |date=2008-09-05 }} * http://mythfolklore.net/india/encyclopedia/maya.htm * http://members.cox.net/apamnapat/entities/Maya.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070108093852/http://members.cox.net/apamnapat/entities/Maya.html |date=2007-01-08 }} * https://web.archive.org/web/20041201114902/http://members.cox.net/apamnapat/articles/Mahabharata017.html [[શ્રેણી:પૌરાણિક પાત્રો]] [[શ્રેણી:રામાયણ]] [[શ્રેણી:મહાભારત]] {{મહાભારત}} 71c1hci4477q5y84j041bkrgl5mo2bu 907831 907828 2026-11-18T09:45:43Z Dsvyas 561 આંતરિક કડીઓ મઠારી 907831 wikitext text/x-wiki '''મયાસુર''', '''મય દાનવ''' અથવા '''મય''' એ હિંદુ ધર્મના મહાગ્રંથ રામાયણમાં દર્શાવ્યા અનુસાર દાનવોનો રાજા તથા એક મહાન શિલ્પી હતો. તેની રાજધાનીનું નામ ''મયરાષ્ટ્ર'' હતું જે અત્યારે [[મેરઠ]]ના નામે ઓળખાય છે. [[રાવણ]]ની ગુણવાન તથા પરંમ સુંદરી પત્નિ [[મંદોદરી]] તેની પુત્રી હતી. == ત્રિપુર == મય દાનવે ત્રણ અપ્રતિમ પુર (નગરો)ની રચના કરી હતી જે ઉડી઼ પણ શકતા હતા. આ ત્રણે નગરો સમૃદ્ધ, શક્તિશાળી તથા દુનિયા પર પ્રભુત્વ ધરાવતા હતા. પરંતુ આ નગરોમાં પાપાચાર વધતા ભગવાન શિવે તેનો નાશ કર્યો હતો, પણ મય દાનવને જીવનદાન આપ્યું હતું કારણ કે તે શિવભક્ત હતો. == રામાયણમાં == [[હનુમાન]]જીએ જ્યારે [[લંકા]] ધ્વંસ કર્યો ત્યારે રાવણે મયાસુરની મદદથી લંકા નગરીની પુનઃ રચના કરી હતી. == મહાભારતમાં == [[ખાંડવપ્રસ્થ]]ના નિર્માણ વખતે જ્યારે મયાસુરનું યુદ્ધ ભગવાન [[કૃષ્ણ| શ્રીકૃષ્ણ]] તથા [[અર્જુન]] સાથે થયું, ત્યારે તે હાર પામ્યો અને શ્રીકૃષ્ણઍ તેને અભય દાન આપ્યું. શ્રીકૃષ્ણઍ તેને [[યુધિષ્ઠિર]] માટે [[ઇન્દ્રપ્રસ્થ]] નગરમાં એક ભવનનું નિર્માણ કરવા માટે આજ્ઞા કરી. મયાસુરે તે વખતનો મોટામાં મોટો અને અત્યંત સુંદર તથા બેજોડ ભવન નિર્માણ કર્યો, જે '''મયસભા''' તરીકે વિખ્યાત થયો. == બાહ્ય કડીઓ == * http://www.pantheon.org/articles/m/maya.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080905014741/http://www.pantheon.org/articles/m/maya.html |date=2008-09-05 }} * http://mythfolklore.net/india/encyclopedia/maya.htm * http://members.cox.net/apamnapat/entities/Maya.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070108093852/http://members.cox.net/apamnapat/entities/Maya.html |date=2007-01-08 }} * https://web.archive.org/web/20041201114902/http://members.cox.net/apamnapat/articles/Mahabharata017.html [[શ્રેણી:પૌરાણિક પાત્રો]] [[શ્રેણી:રામાયણ]] [[શ્રેણી:મહાભારત]] {{મહાભારત}} 45fzllu7cowavw5il1l988qyfw4jl5t ચીતલાવ 0 19103 907829 895899 2026-11-18T09:03:49Z ~2026-60929-79 90042 ચિતલાવ સ્ટેટ ચિતલાવ એ આઝાદી પહેલાં પરમાર રાજપૂતો નું રજવાડું હતું ત્યાં દરબારગઢ, કુવા, હવેલી, પાળીયા ઉભા અત્યારે પણ જોવા મળે છે 907829 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian jurisdiction | type = ગામ | native_name = ચીતલાવ | state_name = ગુજરાત | district = ખેડા | taluk_names = [[ઠાસરા તાલુકો|ઠાસરા]] | latd = 22.797118 | longd = 73.210184 | area_total = | altitude = | population_total = | population_as_of = | population_density = | leader_title_1 = | leader_name_1 = | leader_title_2 = | leader_name_2 = | footnotes = | blank_title_1 = સગવડો | blank_value_1 = [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]], દૂધની ડેરી | blank_title_2 = મુખ્ય વ્યવસાય | blank_value_2 = [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]], [[પશુપાલન]] | blank_title_3 = મુખ્ય ખેતપેદાશો | blank_value_3 = [[મકાઈ]], [[બાજરી]], [[કપાસ]], [[દિવેલી|દિવેલી]], [[તમાકુ]], [[બટાટા]], [[શક્કરીયાં]] | blank_title_4 = | blank_value_4 = }} '''ચીતલાવ સ્ટેટ''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત|ગુજરાત રાજ્ય]]ના મધ્ય ભાગમાં આવેલા [[ખેડા જિલ્લો|ખેડા જિલ્લા]]માં આવેલા કુલ ૧૦ (દસ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા [[ઠાસરા તાલુકો|ઠાસરા તાલુકા]]માં આવેલું એક ગામ છે.જે આઝાદી પહેલાં પરમાર રાજપૂતો નું રજવાડું હતું ચીતલાવ માં જુના જમાનામાં મકાન અને દરબારગઢ, કુવા, હવેલી, પાળીયા ઓ ગામ માં જોવા મળે છે ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય [[ખેતી]], તેમ જ [[પશુપાલન]] છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે [[મકાઈ]], [[બાજરી]], [[કપાસ]], [[દિવેલી]], [[તમાકુ]], [[બટાટા]], [[શક્કરીયાં]] તેમ જ અન્ય [[શાકભાજી]]ના પાકની [[ખેતી]] કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]] તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે. {{ગુજરાત ગામ સ્ટબ}} [[શ્રેણી:ઠાસરા તાલુકો]] j3sktbrn65b8xoo9gol12ypaozpuikh 907830 907829 2026-11-18T09:07:15Z ~2026-60929-79 90042 /* */ ચિતલાવ સ્ટેટ (પરમાર રાજપૂતો નું રજવાડું) 907830 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian jurisdiction | type = ગામ | native_name = ચીતલાવ સ્ટેટ (પરમાર રાજપૂતો નું રજવાડું) | state_name = ગુજરાત | district = ખેડા | taluk_names = [[ઠાસરા તાલુકો|ઠાસરા]] | latd = 22.797118 | longd = 73.210184 | area_total = | altitude = | population_total = | population_as_of = | population_density = | leader_title_1 = | leader_name_1 = | leader_title_2 = | leader_name_2 = | footnotes = | blank_title_1 = સગવડો | blank_value_1 = [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]], દૂધની ડેરી | blank_title_2 = મુખ્ય વ્યવસાય | blank_value_2 = [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]], [[પશુપાલન]] | blank_title_3 = મુખ્ય ખેતપેદાશો | blank_value_3 = [[મકાઈ]], [[બાજરી]], [[કપાસ]], [[દિવેલી|દિવેલી]], [[તમાકુ]], [[બટાટા]], [[શક્કરીયાં]] | blank_title_4 = | blank_value_4 = }} '''ચીતલાવ સ્ટેટ''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત|ગુજરાત રાજ્ય]]ના મધ્ય ભાગમાં આવેલા [[ખેડા જિલ્લો|ખેડા જિલ્લા]]માં આવેલા કુલ ૧૦ (દસ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા [[ઠાસરા તાલુકો|ઠાસરા તાલુકા]]માં આવેલું એક ગામ છે.જે આઝાદી પહેલાં પરમાર રાજપૂતો નું રજવાડું હતું ચીતલાવ માં જુના જમાનામાં મકાન અને દરબારગઢ, કુવા, હવેલી, પાળીયા ઓ ગામ માં જોવા મળે છે ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય [[ખેતી]], તેમ જ [[પશુપાલન]] છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે [[મકાઈ]], [[બાજરી]], [[કપાસ]], [[દિવેલી]], [[તમાકુ]], [[બટાટા]], [[શક્કરીયાં]] તેમ જ અન્ય [[શાકભાજી]]ના પાકની [[ખેતી]] કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]] તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે. {{ગુજરાત ગામ સ્ટબ}} [[શ્રેણી:ઠાસરા તાલુકો]] nswypebmphj4kuqy4xnlabbhf5yikgo 907832 907830 2026-11-18T09:46:23Z Dsvyas 561 [[Special:Contributions/~2026-60929-79|~2026-60929-79]] ([[User talk:~2026-60929-79|talk]]) દ્વારા કરેલ ફેરફારોને [[User:KartikMistry|KartikMistry]] દ્વારા કરેલા છેલ્લા સુધારા સુધી ઉલટાવાયા. 837590 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian jurisdiction | type = ગામ | native_name = ચીતલાવ | state_name = ગુજરાત | district = ખેડા | taluk_names = [[ઠાસરા તાલુકો|ઠાસરા]] | latd = 22.797118 | longd = 73.210184 | area_total = | altitude = | population_total = | population_as_of = | population_density = | leader_title_1 = | leader_name_1 = | leader_title_2 = | leader_name_2 = | footnotes = | blank_title_1 = સગવડો | blank_value_1 = [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]], દૂધની ડેરી | blank_title_2 = મુખ્ય વ્યવસાય | blank_value_2 = [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]], [[પશુપાલન]] | blank_title_3 = મુખ્ય ખેતપેદાશો | blank_value_3 = [[મકાઈ]], [[બાજરી]], [[કપાસ]], [[દિવેલી|દિવેલી]], [[તમાકુ]], [[બટાટા]], [[શક્કરીયાં]] | blank_title_4 = | blank_value_4 = }} '''ચીતલાવ''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત|ગુજરાત રાજ્ય]]ના મધ્ય ભાગમાં આવેલા [[ખેડા જિલ્લો|ખેડા જિલ્લા]]માં આવેલા કુલ ૧૦ (દસ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા [[ઠાસરા તાલુકો|ઠાસરા તાલુકા]]માં આવેલું એક ગામ છે. ચીતલાવ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]] તેમ જ [[પશુપાલન]] છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે [[મકાઈ]], [[બાજરી]], [[કપાસ]], [[દિવેલી]], [[તમાકુ]], [[બટાટા]], [[શક્કરીયાં]] તેમ જ અન્ય [[શાકભાજી]]ના પાકની [[ખેતી]] કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]] તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે. {{ગુજરાત ગામ સ્ટબ}} [[શ્રેણી:ઠાસરા તાલુકો]] 3wdylbg75evm2sg69g0i91gsw7ele6r 907833 907832 2026-11-18T09:48:48Z Dsvyas 561 છેલ્લા ઉલટાવેલા ફેરફારમાંથી 907833 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian jurisdiction | type = ગામ | native_name = ચીતલાવ | state_name = ગુજરાત | district = ખેડા | taluk_names = [[ઠાસરા તાલુકો|ઠાસરા]] | latd = 22.797118 | longd = 73.210184 | area_total = | altitude = | population_total = | population_as_of = | population_density = | leader_title_1 = | leader_name_1 = | leader_title_2 = | leader_name_2 = | footnotes = | blank_title_1 = સગવડો | blank_value_1 = [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]], દૂધની ડેરી | blank_title_2 = મુખ્ય વ્યવસાય | blank_value_2 = [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]], [[પશુપાલન]] | blank_title_3 = મુખ્ય ખેતપેદાશો | blank_value_3 = [[મકાઈ]], [[બાજરી]], [[કપાસ]], [[દિવેલી|દિવેલી]], [[તમાકુ]], [[બટાટા]], [[શક્કરીયાં]] | blank_title_4 = | blank_value_4 = }} '''ચીતલાવ''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત|ગુજરાત રાજ્ય]]ના મધ્ય ભાગમાં આવેલા [[ખેડા જિલ્લો|ખેડા જિલ્લા]]માં આવેલા કુલ ૧૦ (દસ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા [[ઠાસરા તાલુકો|ઠાસરા તાલુકા]]માં આવેલું એક ગામ છે. ચીતલાવ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]] તેમ જ [[પશુપાલન]] છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે [[મકાઈ]], [[બાજરી]], [[કપાસ]], [[દિવેલી]], [[તમાકુ]], [[બટાટા]], [[શક્કરીયાં]] તેમ જ અન્ય [[શાકભાજી]]ના પાકની [[ખેતી]] કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]] તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે. [[ભારતીય સ્વતંત્રતા ચળવળ|ભારતની આઝાદી]] પૂર્વે તે પરમાર રાજપૂતોનું રજવાડું હતું જે ચીતલાવ સ્ટેટ તરીકે જાણીતું હતું. {{ગુજરાત ગામ સ્ટબ}} [[શ્રેણી:ઠાસરા તાલુકો]] d09iib2p7uzlh5jw586nt2s0giasudb હિરોશિમા અને નાગાસાકી પરનો અણુ હુમલો 0 26454 907824 907677 2026-11-17T14:30:32Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 907824 wikitext text/x-wiki [[File:Atomic cloud over Hiroshima - NARA 542192 - Edit.jpg|thumb|250px|હિરોશિમા ઉપર લિટલ બૉય ઝીંકાયા પછી ઊઠેલું મશરૂમ આકારનું વાદળું]] [[File:nagasakibomb.jpg|thumb|250px|નાગાસાકી ઉપર ફૅટ મૅનના અણુસ્ફોટના પછી હાયપોસેન્ટરથી હવામાં 18 કિ.મી. (11 માઈલ, 60,000 ફૂટ) જેટલું ઊંચે ઊઠેલું મશરૂમ વાદળું]] 1945માં [[બીજા વિશ્વયુદ્ધ]]ના અંતિમ તબક્કા દરમ્યાન, [[યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સે]] [[જાપાન]]ના '''હિરોશિમા અને નાગાસાકી શહેરો પર બે અણુબૉમ્બ ઝીંકયા''' હતા. જાપાનનાં 67 શહેરો પર સતત છ મહિનાઓ સુધી સઘન વ્યૂહાત્મક અગન-ગોળાઓના વરસાદ પછી પણ, જાપાન સરકાર [[પોટ્સડેમ ઘોષણાપત્ર]] દ્વારા આપવામાં આવેલા આખરી ચેતવણી[[અવગણી]] રહી હતી. રાષ્ટ્રપ્રમુખ [[હૅરી એસ. ટ્રુમૅન]]ના [[વહીવટી આદેશ]]થી, ઑગસ્ટ 6, 1945ના, સોમવારના યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સે [[હિરોશિમા]] શહેર પર "[[લિટલ બૉય]]" નામનું [[અણુશસ્ત્ર]] ઝીંકયું <ref name="DOE-HIRO">{{cite web |url = http://www.cfo.doe.gov/me70/manhattan/hiroshima.htm |title = The atomic bombing of hiroshima |first = David |last = Rezelman |coauthors = F.G. Gosling and Terrence R. Fehner |year = 2000 |work = [http://www.cfo.doe.gov/me70/manhattan/index.htm The Manhattan Project: An Interactive History] |publisher = [[U.S. Department of Energy]] |quote = |access-date = Sept. 18, 2007 |archive-date = 2010-06-24 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100624065430/http://www.cfo.doe.gov/me70/manhattan/hiroshima.htm |url-status = dead }} હિરોશિમાના મૃતકો-ઘાયલો પરનું પૃષ્ઠ.</ref><ref name="eyewitness">એડમ્સ, એસ. અને ક્રાવફોર્ડ, એ.. 2000. ''દ્વિતીય વિશ્વયુદ્ધ.'' પ્રથમ આવૃત્તિ. શાહી યુદ્ધ સંગ્રહાલયના સહયોગથી મુદ્રિત. આઈવિટનેસ બુકસ શૃંખલા. ન્યૂ યોર્ક, ડોરિંગ કિન્ડેર્સ્લી લિમિટેડ.</ref> અને તેના પછી ઑગસ્ટ 9ના [[નાગાસાકી]] પર "[[ફૅટ મૅન]]" નામના અણુશસ્ત્રનો વિસ્ફોટ કર્યો. યુદ્ધમાં અણુશસ્ત્રો સક્રિયપણે વપરાયાનું એક માત્ર ઉદાહરણ આ બે ઘટનાઓ જ છે.<ref>{{cite book | last = Hakim | first = Joy | title = A History of Us: War, Peace and all that Jazz | url = https://archive.org/details/historyofusbook50000haki | publisher=Oxford University Press | year = 1995 | location = New York | isbn = 0-19-509514-6 }}</ref> જાપાનનું દ્વિતીય લશ્કરી વડુમથક તેમ જ પ્રત્યાયનનું કેન્દ્ર અને સંગ્રહમથક ધરાવતા હિરોશિમા શહેરને તેના સારા એવા લશ્કરી મહત્ત્વને જોઈને પસંદ કરવામાં આવ્યું હતું.<ref>http://www.world-war-2.info/atomic-bomb/</ref> અણુબૉમ્બ ફેંકાયાના પ્રથમ બેથી ચાર મહિનાઓ દરમ્યાન, તેની સીધી અસરથી હિરોશિમામાં 90,000–166,000 લોકો અને નાગાસાકીમાં 60,000–80,000 લોકો મૃત્યુ પામ્યા,<ref name="rerf-deaths">{{cite web |url = http://www.rerf.or.jp/general/qa_e/qa1.html |title = Frequently Asked Questions #1 |publisher = [[Radiation Effects Research Foundation]] |access-date = Sept. 18, 2007 |archive-date = 2007-09-19 |archive-url = https://web.archive.org/web/20070919143939/http://www.rerf.or.jp/general/qa_e/qa1.html |url-status = dead }}</ref> જે અણુબૉમ્બ વિસ્ફોટના પ્રથમ દિવસે દરેક શહેરમાં થયેલાં મૃત્યુ કરતાં ભાગ્યે અડધાં જેટલાં હતાં. હિરોશિમાના આરોગ્યના મુદ્દતી વિભાગના અનુમાન અનુસાર, વિસ્ફોટ થયો તે દિવસે માર્યા ગયેલા લોકોમાંથી, 60% લોકો આગના ભડકા અથવા જયોતથી દાઝવાથી, 30% લોકો કાટમાળ નીચે દબાઈ જવાથી અને 10% લોકો અન્ય કારણોથી મર્યા હતા. એ પછીના મહિનાઓમાં, દાઝવાની અસરથી, [કિરણોત્સર્ગથી પ્રેરિત માંદગી]રેડીયેશન કેન્સર અને અન્ય ઈજાઓ સાથે બીમારી સંકળાવાના કારણે મોટી સંખ્યામાં લોકો મૃત્યુ પામ્યા. વધુ વાજબી અનુમાન મુજબ તત્કાળ અને ટૂંકા ગાળામાં નીપજેલાં કુલ મૃત્યુમાંથી, 15–20% કિરણોત્સર્ગથી પ્રેરિત માંદગીના કારણે, 20–30% [[આગના ભડાકાઓ]]નો ભોગ બનાવાને કારણે અને 50–60% અન્ય ઈજાઓ સાથે માંદગીના લપેટામાં આવ્યા હોવાને કારણે મૃત્યુ પામ્યા હતા.<ref name="Truman">હૅરી એસ. ટ્રુમૅન પુસ્તકાલય અને સંગ્રહાલય. યુ.એસ. વ્યૂહાત્મક બૉમ્બમારા અંગેનું સર્વેક્ષણઃ હિરોશિમા અને નાગાસાકી પરના અણુ બૉમ્બમારાની અસરો, જૂન 19, 1946. રાષ્ટ્રપ્રમુખના સચિવની ફાઈલ, ટ્રુમૅન પેપર્સ. [http://www.trumanlibrary.org/whistlestop/study_collections/bomb/large/documents/index.php?pagenumber=22&amp;documentid=65&amp;documentdate=1946-06-19&amp;studycollectionid=abomb&amp;groupid= ''2. '' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181019114954/https://www.trumanlibrary.org/whistlestop/study_collections/bomb/large/documents/index.php?pagenumber=22&documentid=65&documentdate=1946-06-19&studycollectionid=abomb&groupid= |date=2018-10-19 }}[http://www.trumanlibrary.org/whistlestop/study_collections/bomb/large/documents/index.php?pagenumber=22&amp;documentid=65&amp;documentdate=1946-06-19&amp;studycollectionid=abomb&amp;groupid= ''હિરોશિમા.'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181019114954/https://www.trumanlibrary.org/whistlestop/study_collections/bomb/large/documents/index.php?pagenumber=22&documentid=65&documentdate=1946-06-19&studycollectionid=abomb&groupid= |date=2018-10-19 }}, પૃષ્ઠ 51માંનું 22.</ref> બંને શહેરોમાં, મૃતકોમાંથી મોટા ભાગના સામાન્ય નાગરિકો હતા.<ref name="Spirit1999">{{cite book | author=|title=The Spirit of Hiroshima: An Introduction to the Atomic Bomb Tragedy | publisher=Hiroshima Peace Memorial Museum | year=1999 }}</ref><ref name="ModernJapan"> {{cite book | author=Mikiso Hane | title=Modern Japan: A Historical Survey | publisher=Westview Press | year=2001 |isbn=0-8133-3756-9 }}</ref><ref>''ટ્રિનિટી એન્ડ બિયોન્ડઃ ધ એટોમિક બૉમ્બ મુવી.'' નિર્દેશન કુરાન, પ્રોડ્ક્શન નાર. શાટનેર, ડબ્લ્યૂ.. 1997 વીએચએસ (VHS). ગોલ્ડહિલ વિડીઓ, 1997.</ref> નાગાસાકી પર થયેલા વિસ્ફોટના છ દિવસ પછી, ઑગસ્ટ 15ના, જાપાને [[મિત્ર રાષ્ટ્રો]] સામે નમતું જોખીને પોતાની શરણાગત થવાની જાહેરાત કરી, અને સપ્ટેમ્બર 2ના [[શરણાગતિના સ્વીકૃતિપત્ર]] પર હસ્તાક્ષર કરીને, [[પૅસિફિક યુદ્ધ]] અને તેથી કરીને બીજા વિશ્વયુદ્ધ પર અધિકૃત રીતે પૂર્ણવિરામ મૂકયું. મે 7ના [[જર્મની]]એ તેના [[શરણાગતિના સ્વીકૃતિપત્ર]] પર હસ્તાક્ષર કર્યા અને એ રીતે [[યુરોપમાં યુદ્ધ]] પર પૂર્ણવિરામ મુકાયું. કંઈક અંશે વિસ્ફોટોના કારણે, [[યુદ્ધ-પછી જાપાને]] અણુશસ્ત્ર-સરંજામને પ્રતિબંધિત કરતાં [[ત્રણ બિન-આણ્વિક સિદ્ધાન્તો]] અપનાવ્યા.<ref>{{cite web | last = Koizumi | first = Junichiro | authorlink = Junichiro Koizumi | title = Address by Prime Minister Junichiro Koizumi at the Hiroshima Memorial Service for the Hiroshima Peace Memorial Ceremony | publisher=Prime Minister of Japan and His Cabinet | date = August 6, 2005 | url = http://www.kantei.go.jp/foreign/koizumispeech/2005/08/06aisatu_e.html | access-date = Nov. 28, 2007 }}</ref> જાપાનની શરણાગતિ પાછળ અણુબૉમ્બમારાની ભૂમિકા અને તે માટે યુ.એસ.નું [[નૈતિક]] સ્પષ્ટીકરણ, તેમ જ તેમનું [[વ્યૂહાત્મક]] મહત્ત્વ જેવી બાબતો હજી પણ વિવાદિત છે.<ref name="Walker"></ref><ref name="Military History 1994">ધ કોલિન્સ એનસાઈકલોપીડિયા ઓફ મિલિટરી હિસ્ટ્રી, ડુપુય એન્ડ ડુપુય, બીસીએ (BCA) 1994, પૃષ્ઠ 1308</ref> ==ધ મેનહટન પ્રોજેકટ== [[મેનહટન પ્રોજેકટ]] કહેવામાં આવતા પ્રોજેકટ અંતર્ગત, યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સે, યુનાઈટેડ કિંગડમ અને કૅનેડાની ભાગીદારીમાં, તેમના અનુક્રમે [[ટ્યુબ ઍલોઈઝ]] અને [[ચાક રિવર લેબોરેટરીઝ]] નામના ગુપ્ત પ્રોજેકટો સાથે મળીને,<ref>{{cite web |last1=Roosevelt |first1=Frankin D |last2=Churchill |first2=Winston |authorlink1=Franklin D. Roosevelt |authorlink2=Winston Churchill |title=Quebec Agreement |url=http://www.atomicarchive.com/Docs/ManhattanProject/Quebec.shtml |date=August 19, 1943 |publisher=atomicarchive.com}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.ccnr.org/chronology.html |title= Canada's Role in the Atomic Bomb Programs of the United States, Britain, France and India|access-date= Dec. 4, 2007 |last=Edwards |first=Gordon |authorlink =Gordon Edwards |publisher=Canadian Coalition for Nuclear Responsibility }}</ref> પ્રથમ આણ્વિક બૉમ્બ ડિઝાઈન કર્યા અને બનાવ્યા. અમેરિકન [[ભૌતિકવિજ્ઞાની]] [[જે. રોબર્ટ ઓપેનહેઈમર]] આ વૈજ્ઞાનિક સંશોધનને નિર્દેશિત કરી રહ્યા હતા અને આ સમગ્ર પ્રોજેકટ [[યુ.એસ. આર્મી કોર્પ્સ ઓફ એન્જિનિયર્સ]]ના જનરલ [[લેસ્લી ગ્રુવ્સ]]ની સત્તા હેઠળ હતો. હિરોશિમા પર નંખાયેલો બૉમ્બ, "લિટલ બૉય" એક [[તોપમાંથી નાખી શકાય તેવા પ્રકારનો બૉમ્બ]] હતો, જેને યુરેનિયમના દુર્લભ [[રાસાયણિક મૂળતત્ત્વ]]ને ખેંચવાથી મળતાં [[યુરેનિયમ-235]]નો ઉપયોગ કરીને [[ઓક રિજ, તેનિસી]]ના વિશાળકાય કારખાનાઓમાં બનાવવામાં આવ્યો હતો. 16 જુલાઈ 1945ના, [[આલમોગોર્ડો, ન્યૂ મૅકિસકો]] નજીક, [[ટ્રિનિટી સાઈટ]] પર આ અણુબૉમ્બનું પહેલું પરીક્ષણ કરવામાં આવ્યું. પરીક્ષણ માટેનું શસ્ત્ર, "[[ધ ગેજેટ]]," અને નાગાસાકી પર નાખવામાં આવેલો, "ફૅટ મૅન" બૉમ્બ, એ બંને [[અંદરની તરફ સ્ફોટ થાય તે પ્રકારનાં શસ્ત્રો]] હતાં, જેમને મુખ્યત્વે [[હૅનફોર્ડ, વૉશિંગ્ટન]] ખાતે [[ન્યુકિલઅર રિએકટર]]માં બનાવેલા એક [[કૃત્રિમ ઘટક]], [[પ્લુટોનિયમ-239]]નો ઉપયોગ કરીને બનાવવામાં આવ્યાં હતાં.<ref>{{cite web |url=http://www.cfo.doe.gov/me70/manhattan/publications/DE99001330.pdf |title=The Manhattan Project: Making the Atomic Bomb |access-date=Dec. 4, 2007 |last=Gosling |first=F.G. |month=January |year=1999 |publisher=United States Department of Energy |format=PDF |archive-date=2009-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090224204033/http://www.cfo.doe.gov/me70/manhattan/publications/DE99001330.pdf |url-status=dead }}</ref> ===નિશાન(લક્ષ્યો)ની પસંદગી=== [[File:Japan map hiroshima nagasaki.png|thumb|200px|જયાં બે અણુશસ્ત્રો વાપરવામાં આવ્યા તે જાપાનના હિરોશિમા અને નાગાસાકીનું સ્થાન બતાવતો નકશો.]] મે 10–11, 1945ના, [[લોસ અલામોસ]] ખાતે [[જે. રોબર્ટ ઓપેનહેઈમર]]ની આગેવાનીમાં ટાર્ગેટ કમિટીએ [[કયોટો]], [[હિરોશિમા]], [[યોકોહામા]], અને [[કોકુરા]] ખાતેના શસ્ત્રાગારની સંભવિત લક્ષ્યો તરીકે ભલામણ કરી. લક્ષ્યની પસંદગી નીચેના માપદંડો પર આધારિત હતીઃ * નિશાન વ્યાસમાં ત્રણ માઈલ કરતાં વધુ મોટું હોવું જોઈએ અને વિશાળ શહેરી વિસ્તારનો અગત્યનો હિસ્સો હોવું જોઈએ. * વિસ્ફોટથી અસરકારક નુકસાન પહોંચવું જોઈએ. * નિશાનનું સ્થળ, ઑગસ્ટ 1945 સુધી હુમલાની નહિવત્ સંભાવના ધરાવતું સ્થળ હોવું જોઈએ. "કોઈ પણ નાનું અને ચોક્કસ લશ્કરી લક્ષ્ય, ઘણા વિશાળ વિસ્તારમાં વિસ્ફોટથી નુકસાન પહોંચાડવાનું હોવું જોઈએ જેથી બૉમ્બ ખોટા સ્થાને નંખાવાથી એ શસ્ત્ર નષ્ટ થવાનું અનુચિત જોખમ ટાળી શકાય."<ref name="targetcommittee"></ref> બૉમ્બમારાના રાતના છાપાઓમાંથી આ શહેરોને મોટા ભાગે બાકાત રાખવામાં આવ્યાં હતાં અને શસ્ત્રનું ચોક્કસ મૂલ્યાંકન મેળવી શકાય તે માટે તેમને પોતાની લક્ષ્ય યાદીમાંથી પડતા મૂકવા માટે આર્મી ઍર ફોર્સ સહમત થયું હતું. હિરોશિમાનું વર્ણન આ રીતે કરવામાં આવ્યું હતું- "એક મહત્ત્વનું લશ્કરી થાણું અને શહેરી ઔદ્યોગિક વિસ્તારની વચ્ચોવચ આવેલું વહાણો માટેના અગત્યનું બંદર. એ એક સારું રડાર લક્ષ્ય છે અને એ એવડા કદનું છે કે જેથી શહેરના મોટા ભાગને વ્યાપક નુકસાન પહોંચાડી શકાય. તેને અડીને ટેકરીઓ છે જે સંભવતઃ વધુ કેન્દ્રિત અસર નીપજાવશે, જેથી વિસ્ફોટથી પહોંચનારું નુકસાન ઘણા પ્રમાણમાં વધશે. નદીઓના કારણે તે સારી [[આગ ભડકાવે તેવું]] લક્ષ્ય નથી."<ref name="targetcommittee"></ref> શસ્ત્રનો હેતુ જાપાનને [[પોટ્સડેમ ઘોષણાપત્ર]]ની શરતો માટે બિનશરતી શરણાગતિ સ્વીકારવા માટે સહમત કરવાનો હતો. લક્ષ્ય સમિતિએ કહ્યું હતું કે "લક્ષ્યની પસંદગીમાં માનસિક પરિબળો બહુ અગત્યના હતા એ સ્વીકારવામાં આવ્યું હતું. તેના બે પાસાં છે (૧) જાપાનને માનસિક રીતે પૂરેપૂરું ભાંગી નાખવું અને (૨) જયારે તેના વિશે જાહેર કરવામાં આવે ત્યારે શસ્ત્રના પ્રારંભિક ઉપયોગથી પૂરતો ખળભળાટ ઊભો થાય અને શસ્ત્રને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ઓળખ મળે. કયોટો લશ્કરી ઉદ્યોગનું મહત્ત્વનું કેન્દ્ર હોવા બદલ, તેમ જ એક બૌદ્ધિક કેન્દ્ર હોવાથી શસ્ત્રના આશયને વધુ સારી રીતે પારખી શકે, એ રીતે જોતાં કયોટો પણ સારું લક્ષ્ય હતું. ટોકયોમાં [[સમ્રાટનો મહેલ]] બીજા કોઈ પણ લક્ષ્ય કરતાં વધુ પ્રસિદ્ધિ આપી શકે તેમ હતો, પણ વ્યૂહાત્મક રીતે તેનું મૂલ્ય સૌથી ઓછું હતું.<ref name="targetcommittee"> {{cite web | title=Atomic Bomb: Decision—Target Committee, May 10–11, 1945 | url=http://www.dannen.com/decision/targets.html | access-date= August 6, 2005 }}</ref> બીજા વિશ્વયુદ્ધ દરમ્યાન, [[યુ.એસ. સૈન્યની ગુપ્તચર સેવા]]માં જાપાનના નિષ્ણાત તરીકે [[એડવિન ઓ. રિઈસચર]] હતા, અને એ ભૂમિકાએ તેમણે [[કયોટો]] પર બૉમ્બમારો કરવાને ખોટી રીતે અટકાવવાનું સૂચવ્યું હતું.<ref>{{cite web|url=http://www.dannen.com/decision/targets.html |title=A-bomb targets/decision-making record (1945) |publisher=Dannen.com |date= |access-date= Mar. 25, 2009}}</ref> પોતાની આત્મકથામાં, રિઈસચરે આ દાવાની સત્યતાને ચોક્કસરૂપે રદિયો આપ્યો હતોઃ :"...કયોટોને વિનાશમાંથી તારવાનો જશ માત્ર એક જ વ્યકિત લઈ શકે, તે છે [[હેન્રી એલ. સ્ટિમસન]], તેઓ એ વખતે [[યુદ્ધસચિવ]] હતા, અને તેઓએ કેટલાક દાયકાઓ પહેલાં જયારે કયોટોમાં પોતાનો હનીમૂન માણ્યો હતો ત્યારથી કયોટોની પ્રશંસા કરનાર તરીકે તેઓ જાણીતા હતા."<ref>રેઈસ્ચાઉર, એડવિન. (1986). ''માય લાઈફ બિટવિન જાપાન એન્ડ અમેરિકા,'' પૃ. 101.</ref> ==પોટ્સડેમ આખરી ચેતવણી== જુલાઈ 26ના, ટ્રુમૅન અને અન્ય સંગઠિત આગેવાનોએ જાપાન માટે શરણાગતિની શરતોની રૂપરેખા આપતું [[પોટ્સડેમ ઘોષણાપત્ર]] બહાર પાડ્યું. તેને [[આખરી ચેતવણી]] તરીકે રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું અને તેમાં લખ્યું હતું કે જો જાપાન શરણાગતિ નહીં સ્વીકારે તો, મિત્ર રાષ્ટ્રો જાપાન પર હુમલો કરશે, અને તેનું પરિણામ "જાપાનનાં લશ્કરી દળોના અનિવાર્ય અને સંપૂર્ણ વિનાશમાં આવશે અને તેથી જાપાની ભૂમિ અનિવાર્યપણે સદંતર ઉજ્જડ બનશે". આ સરકારી પત્રમાં અણુબૉમ્બનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો નહોતો. જુલાઈ 28ના, જાપાની સમાચારપત્રોમાં જાપાન સરકારે આ ઘોષણાપત્ર નકારી દીધાના અહેવાલો છપાયા. એ દિવસે બપોરે, વડાપ્રધાન [[કાન્તારો સુઝુકી]]એ એક પ્રેસ કૉન્ફરન્સમાં જાહેર કર્યું કે પોટ્સડેમ ઘોષણાપત્ર, [[કારિઓ ઘોષણાપત્ર]]ની પુનરુકિત (''યાકિનાઓશી'' ) સિવાય કશું જ નથી અને સરકારે તેની ઉપેક્ષા કરવાનું ધારે છે (''[[મોકુસાત્સુ]]'' અર્થાત્ "ચુપકીદી સેવીને મારવું").<ref> {{cite book | first = Richard B. | last = Frank | authorlink = Richard B. Frank | title = Downfall | pages = 233–234}} ''મોકુસાત્સુ'' શબ્દનો અર્થ "ઉપેક્ષા" થી લઈને "અનાદરથી વર્તવા"ની વચ્ચેનો ગમે તે હોઈ શકે છે.</ref> જાપાની અને વિદેશી બંને વર્તમાનપત્રોએ આ વિધાનને ઘોષણાપત્રના સ્પષ્ટ અસ્વીકાર તરીકે દર્શાવ્યું. બંધનવિહીન જાપાની શાંતિ સૂચનાઓ અંગે સોવિયેતના પ્રત્યુત્તરની રાહ જોતા [[સમ્રાટ હિરોહિતો]]એ, સરકારનો આ નિર્ણય બદલવા માટે કોઈ પગલું ન ઉઠાવ્યું.<ref> {{cite book | first = Herbert | last = Bix | authorlink = Herbert Bix | chapter=Japan's Delayed Surrender: A Reinterpretation | title=Hiroshima in History and Memory | url = https://archive.org/details/hiroshimainhisto0000unse | editor=Michael J. Hogan, ed. | publisher=Cambridge University Press | isbn= 0-521-56682-7 | year=1996| page=290}}</ref> જુલાઈ 31ના, તેમણે પોતાના સલાહકાર [[કોઈચી કિડો]]ને સ્પષ્ટ કર્યું કે [[જાપાન સામ્રાજયનાં રાજચિહ્નો]]નું કોઈ પણ ભોગે રક્ષણ થવું જોઈએ.<ref>''કિડો કોઈચી નિક્કી'' , ટોકયો, ડાઈગાકુ શુપ્પાનકાઈ, 1966, પૃ.1120-1121</ref> જુલાઈના પ્રારંભમાં, પોતાની પોટ્સડેમની સફરના રસ્તામાં, ટ્રુમૅને બૉમ્બ વાપરવાના નિર્ણયનું ફેર-પરીક્ષણ કર્યું. અંતે, ટ્રુમૅને જાપાન પર અણુબૉમ્બ નાખવાનો નિર્ણય લીધો. તેમના કહ્યા અનુસાર બૉમ્બમારાના આદેશ પાછળ, વિનાશ વેરીને અને વધુ વિનાશનો પૂરતો બળવાન ભય પેદા કરીને, જાપાને શરણાગતિ સ્વીકારવી જ પડે એવી સ્થિતિ સર્જવાનો, અને એમ કરીને યુદ્ધનો ઝડપી ઉકેલ લાવવાનો હેતુ હતો.<ref>{{cite book |title=Code-Name Downfall |url=https://archive.org/details/codenamedownfall00alle |last=Allen |first=Thomas |coauthors=Norman Polmar|pages=[https://archive.org/details/codenamedownfall00alle/page/267 266]–270 |year= 1995|publisher=Simon & Schuster |location=New York, NY |isbn=0684804069}}</ref> ==હિરોશિમા== ===બીજા વિશ્વયુદ્ધ દરમ્યાન હિરોશિમા=== [[File:B-29 Enola Gay w Crews.jpg|thumb|right|250px|હિરોશિમા પર "લિટલ બૉય" અણુબૉમ્બ નાખનારું ઈનોલા ગૅય અને તેનું ક્રૂ]] હિરોશિમા પર બૉમ્બમારો થયો તે વખતે, તે કંઈક અંશે ઔદ્યોગિક અને લશ્કરી મહત્ત્વ ધરાવતું શહેર હતું. તેની નજીક અનેક લશ્કરી છાવણીઓ હતી, જેમાં પાંચમા વિભાગનું વડુમથક અને સમગ્ર દક્ષિણ જાપાનના રક્ષણ માટેના આદેશો આપતા ફિલ્ડ માર્શલ [[શુનરોકુ હાતા]]નું દ્વિતીય જનરલ લશ્કરી વડુમથક પણ આવેલું હતું. જાપાની લશ્કર માટે હિરોશિમા ગૌણ પુરવઠો પૂરો પાડનાર અને સવલતોની ગોઠવણી કરનાર થાણું હતું. આ શહેર સંચાર કેન્દ્ર, સંગ્રહમથક અને પાયદળો માટેનો એકત્રિત થવાનો વિસ્તાર હતું. તે અમેરિકન બૉમ્બમારામાંથી જાણીજોઈને બાકાત રાખવામાં આવેલાં કેટલાંક જાપાની શહેરોમાંનું એક હતું, જેથી ત્યાં અણુબૉમ્બથી ફેલાતા નુકસાનને સ્પષ્ટપણે માપી શકાય.<ref>{{citation | last = Goldstein | first = Donald | title = Rain of Ruin | publisher=Potomac Books | location = Washington | year = 1999 | isbn = 9781574882216 |page=41}}</ref><ref>{{citation |last= Hastings|first= Max|title= Nemesis: The Battle for Japan, 1944-45|publisher=HarperCollins|year= 2008|isbn= 9780007219810 |page= 509}}</ref> શહેરની મધ્યમાં કેટલીક [[પ્રબલિત કૉંક્રીટ]]ની ઈમારતો અને કેટલાંક હળવાં માળખાંઓ હતાં. મધ્યવિસ્તારની બહાર, જાપાની વસાહતોની વચ્ચે ઊભી કરવામાં આવેલી નાની નાની કાષ્ઠશાળાઓ વિસ્તારને ગીચ બનાવતી હતી. શહેરના છેવાડાની નજીક થોડાંક મોટાં ઔદ્યોગિક એકમો આવેલાં હતાં. ઘરો લાકડાંના બનેલાં અને નળિયાવાળાં છાપરાં ધરાવતાં હતાં, અને ઘણી ઔદ્યોગિક ઈમારતો પણ આ રીતે લાકડાના માળખાની આસપાસ બનાવેલી હતી. એકંદરે આખું શહેર, આગ માટે ભારે સંવેદનશીલ ગણાય એવું હતું. યુદ્ધ પહેલાંના સમયમાં હિરોશિમાની વસતિ 381,000 જેટલી ટોચે પહોંચી હતી, પણ યુદ્ધ વખતે જાપાની સરકારના શહેર ખાલી કરવાના પદ્ધતિસરના આદેશના કારણે અણુબૉમ્બમારા પહેલાં તેની વસતિમાં એકધારો ઘટાડો થયો હતો. હુમલો કરવામાં આવ્યો તે વખતે તેની વસતિ આશરે 340,000–350,000 જેટલી હતી.<ref name="rerf-deaths"></ref> અધિકૃત દસ્તાવેજો બળી ગયા હોવાથી, વસતિના ચોક્કસ આંકડા બાબતે અચોક્કસતા પ્રવર્તે છે. ===બૉમ્બમારો=== [[File:Hirgrnd1.jpg|thumb|200px|સેઈઝો યામાદાનો ભૂમિ સ્તરનો હિરોશિમાથી લગભગ 7 કિ.મી. ઈશાનેથી લેવાયેલો ફોટો.]] {{For|the composition of the USAAF mission|509th Operations Group#Components}} ઑગસ્ટ 6ના પહેલા અણુ બૉમ્બમારાના મિશનનું મુખ્ય નિશાન હિરોશિમા હતું, અને કોકુરા અને નાગાસાકીને વૈકલ્પિક નિશાન તરીકે રાખવામાં આવ્યા હતાં. વાદળાંના કારણે પહેલાં નિશાન અસ્પષ્ટ બન્યું હોવાથી ઑગસ્ટ 6ની તારીખ પસંદ કરવામાં આવી હતી. જાપાનથી આશરે છ કલાકના ઉડાન સમય જેટલા દૂરથી, [[પશ્ચિમ પેસિફિક]]માં [[ટિનિયન]] પર આવેલા નોર્થ ફિલ્ડ ઍરબૅઝ પરથી, [[393d બૉમ્બાર્ડમેન્ટ સ્કવોર્ડન]] [[B-29]] ''[[ઈનોલા ગે]]'' , પાયલટ અને કપ્તાન તરીકે [[509મા કમ્પોસાઈટ ગ્રૂપ]]ના કમાન્ડર કર્નલ [[પૉલ ટિબ્બેટ્સ]]ની આગેવાનીમાં ઊડ્યું. ''ઈનોલા ગે'' (જેને કર્નલ ટિબ્બેટનાં માતાની યાદમાં નામ આપવામાં આવ્યું હતું) સાથે બીજા બે B29 હતાં. એક હતું કપ્તાન તરીકે [[મેજર ચાર્લ્સ ડબ્લ્યુ. સ્વીની]]ની આગેવાનીમાં ''[[ધ ગ્રેટ આર્ટીસ્ટે]]'' , જેમાં સાધનસામગ્રી હતી; અને તેના પછી કૅપ્ટન જયોર્જ મારકવાર્ડટની આગેવાનીમાં બીજું નામવિહોણું ઍરક્રાફટ(તસવીર માટેનું ઍરક્રાફટ), જેને પાછળથી ''[[નેસેસરી ઈવિલ]]'' નામ આપવામાં આવ્યું હતું.<ref name="SM15">{{cite web| last = | first = | authorlink = | year = | url = http://www.childrenofthemanhattanproject.org/CG/CG_09C1.htm| archive-url = https://web.archive.org/web/20061009095411/http://www.childrenofthemanhattanproject.org/CG/CG_09C1.htm| archive-date = ઑક્ટોબર 9, 2006| title = Timeline #2- the 509th; The Hiroshima Mission| work = | publisher = Children of the Manhattan Project| access-date = July 26, 2006| url-status = live}}</ref> ટિનિયન છોડ્યા પછી દરેક ઍરક્રાફટ અલગ થઈને [[આઈવો જિમા]] પહોંચ્યા જયાં તેઓ તેમના સંકેતસ્થાન {{convert|2440|m|ft|sp=us}} પર મળ્યા અને જાપાન માટે આગળ ધપ્યા. {{convert|9855|m|ft|sp=us}} સમયે એરક્રાફટ સ્પષ્ટ રીતે દષ્ટિગોચર થતા નિશાન પર પહોંચ્યું. ટૅક ઓફ કરતી વખતે જોખમ લઘુત્તમ કરવા માટે જે બૉમ્બને વિફળ બનાવવામાં આવ્યો હતો તેને સફર દરમ્યાન, નૌકાદળના કૅપ્ટન [[વિલિયમ પાર્સન્સે]] શસ્ત્રસજ્જ કર્યો હતો. તેમના મદદનીશ, દ્વિતીય લેફટનન્ટ [[મોરિસ જેપ્પસને]], નિશાનના વિસ્તાર પર પહોંચવાની 30 મિનિટ પહેલાં બૉમ્બનાં સલામતી સાધનોને દૂર કર્યાં હતાં.<ref name="autogenerated1">{{cite web| last = | first = | authorlink = | year = | url = http://www.mphpa.org/classic/HISTORY/H-07L1.htm| title = Timeline #2- the 509th; The Hiroshima Mission| work = | publisher = The Atomic Heritage Foundation| access-date = May 5, 2007| archive-date = મે 1, 2013| archive-url = https://web.archive.org/web/20130501233757/http://mphpa.org/classic/HISTORY/H-07L1.htm| url-status = dead}}</ref> [[File:The_patient's_skin_is_burned_in_a_pattern_corresponding_to_the_dark_portions_of_a_kimono_-_NARA_-_519686.jpg|thumb|left|200px|અણુસ્ફોટથી છૂટી પડેલી ઊર્જા કપડાંને ભેદીને શરીર બાળવા માટે પૂરતી શકિતશાળી હતી.અણુસ્ફોટ વખતે આ ત્રાહિતે પહેરેલા પોશાકના ઘેરાં હિસ્સાઓ, સળગ્યાં છતાં તેના માંસ પર જખમ તરીકે રહી ગયા.<ref>[55]</ref>]] બૉમ્બમારાના એકાદ કલાક અગાઉ, જાપાનના વહેલી ચેતવણી આપનારા રડારે જાપાનના દક્ષિણ હિસ્સા તરફ આગળ વધતાં કેટલાંક અમેરિકન ઍરક્રાફટની સૂચના આપી. તરત સાવધ રહેવાની ચેતવણી આપવામાં આવી અને ઘણાં શહેરોમાં, જેમાંનું એક હિરોશિમા હતું, રેડિયો પ્રસારણ અટકાવી દેવામાં આવ્યું. લગભગ 08:00 વાગ્યે, હિરોશિમાના રડાર સંચાલકે આવી રહેલાં વિમાનોની સંખ્યા બહુ ઓછી હોવાનું - સંભવતઃ ત્રણથી વધુ નહીં હોવાનું જણાવ્યું- અને તેના પછી હવાઈ હુમલાની ચેતવણી ઉઠાવી લેવામાં આવી. ઈંધણ અને ઍરક્રાફટ બચાવવાની ગણતરીએ, જાપાનીઓએ નાની લશ્કરી વ્યૂહરચનાને રસ્તામાં વચ્ચે જ તોડી પાડવાનું મુનાસિબ ન માન્યું. લોકોને રેડિયો પ્રસારણથી સામાન્ય ચેતવણી આપવામાં આવી કે જો [[B-29]] ખરેખર જોવા મળે તો હવાઈ-હુમલાથી બચી શકાય તેવા આશ્રયસ્થાનોએ રહેવું હિતાવહ છે, પણ અમુક પ્રકારની લશ્કરી તપાસ ઉપરાંત કોઈ હુમલો અપેક્ષિત લાગતો નથી.{{Citation needed|date=June 2010}}બરાબર 08:15 વાગ્યે (હિરોશિમા સમય) આયોજન મુજબ, [[ગુરુત્વાકર્ષણ આધારિત "[[લિટલ બૉય]]" તરીકે જાણીતો બૉમ્બ]], જે એક [[તોપગોળા-પ્રકારનું [[યુરેનિયમ-235]]નું {{convert|60|kg|lb}} સહિતનું દ્વિભાજિત થતું શસ્ત્ર]] હતું, તે નાખવામાં આવ્યું, અને યુએસ ઊર્જા વિભાગની વેબસાઈટ અનુસાર, એ બૉમ્બને ઍરક્રાફટમાંથી શહેર પર {{convert|1900|ft|m|sp=us}} જેટલી પૂર્વનિશ્ચિત ઊંચાઈએ વિસ્ફોટ થતાં 43 સેકન્ડ લાગી હતી.<ref>{{cite web|http://www.cfo.doe.gov/me70/manhattan/hiroshima.htm| title=The Atomic Bombing of Hiroshima, Aug 6, 1945 |publisher=www.cfo.doe.gov |date= |access-date= Jun. 25, 2010}}</ref> સાઈટ એવી માહિતી પણ આપે છે કે વિસ્ફોટનાં આઘાત મોજાંઓ ઍરક્રાફટને અનુભવાયા તે પહેલાં ઍરક્રાફટ 11.5 માઈલ જેટલું દૂર જતું રહ્યું હતું. [[File:Victim of Atomic Bomb 002.jpg|thumb|200px|અત્યંત ખરાબ રીતે દાઝી ગયેલી એક વ્યક્તિ.]] [[ત્રાંસો પવન]] હોવાના કારણે, તે લક્ષિત સ્થાન, [[એઈઓઈ બ્રિજ(Aioi Bridge)]] લગભગ {{convert|800|ft|m}} અંતરેથી ચૂકી ગયો અને સીધો જ [[શિમા સર્જિકલ કિલનિક]] પર ફાટ્યો.<ref>ઈનોલા ગે, ISBN 0-671-81499-0-250, પૃષ્ઠ 309 </ref> તેનાથી લગભગ {{convert|13|ktonTNT|lk=in}} જેટલો સ્ફોટ થયો. (U-235 શસ્ત્રને [[અત્યંત બિનકાર્યક્ષમ માનવામાં]] આવે છે, કારણ કે તેની માત્ર 1.38% જેટલી સામગ્રી જ દ્વિભાજિત થાય છે.)<ref name="cotmplitboy">{{cite web | last = | first = | authorlink = | year = | url = http://www.mphpa.org/classic/HISTORY/little_boy.htm | title = The Bomb-"Little Boy" | work = | publisher = The Atomic Heritage Foundation | access-date = May 5, 2007 | archive-date = એપ્રિલ 17, 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210417070729/https://www.atomicheritage.org/history | url-status = dead }}</ref> કુલ વિનાશનો વ્યાસ લગભગ એકાદ માઈલ જેટલો (1.6 કિ.મી.) હતો, જેના પરિણામે {{convert|4.4|sqmi|km2}} જેટલા વિસ્તારમાં આગ લાગી હતી.<ref>{{cite web | title=''RADIATION DOSE RECONSTRUCTION U.S. OCCUPATION FORCES IN HIROSHIMA AND NAGASAKI, JAPAN, 1945-1946'' (DNA 5512F) | url=http://www.dtra.mil/toolbox/directorates/td/programs/nuclear_personnel/docs/DNATR805512F.pdf | archive-url=https://web.archive.org/web/20060624185903/http://www.dtra.mil/toolbox/directorates/td/programs/nuclear_personnel/docs/DNATR805512F.pdf | archive-date=જૂન 24, 2006 | access-date=June 9, 2006 | format=PDF | url-status=dead }}</ref> અમેરિકા અનુમાન પ્રમાણે શહેરનો {{convert|4.7|sqmi|km2}} જેટલો ભાગ ધ્વસ્ત થઈ ગયો હતો. જાપાની અધિકારીઓએ નુકસાનની માત્રા નિશ્ચિત કરતાં જણાવ્યું હતું કે હિરોશિમાનાં 69% બિલ્ડીંગો ધરાશાયી થયાં હતાં અને બાકીના 6–7%ને નુકસાન પહોંચ્યું હતું.<ref name="Truman"/> હિરોશિમાના 70,000–80,000 લોકો, અથવા લગભગ 30% વસતિ, તત્કાળ મરણ પામ્યાં હતાં, અને બીજા 70,000 લોકો ઘાયલ થયા હતા.<ref>હૅરી એસ. ટ્રુમૅન પુસ્તકાલય અને સંગ્રહાલય. યુ.એસ. વ્યૂહાત્મક બૉમ્બમારા અંગેનું સર્વેક્ષણઃ હિરોશિમા અને નાગાસાકી પરના અણુ બૉમ્બમારાની અસરો, જૂન 19, 1946. રાષ્ટ્રપ્રમુખના સચિવની ફાઈલ, ટ્રુમૅન પેપર્સ. [http://www.trumanlibrary.org/whistlestop/study_collections/bomb/large/documents/index.php?pagenumber=42&amp;documentid=65&amp;documentdate=1946-06-19&amp;studycollectionid=abomb&amp;groupid= ''પ્રયત્નો અને પરિણામો.'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181019113611/https://www.trumanlibrary.org/whistlestop/study_collections/bomb/large/documents/index.php?pagenumber=42&documentid=65&documentdate=1946-06-19&studycollectionid=abomb&groupid= |date=2018-10-19 }}, પૃષ્ઠ 51માંથી 42મું. માર્ચ 15, 2009ના મેળવેલ.</ref> હિરોશિમામાં હાજર એવા 90%થી વધુ ડૉકટરો અને 93%થી વધુ નર્સો કાં તો માર્યાં ગયાં હતાં કે ઘાયલ થયાં હતાં - તેમાંના મોટા ભાગના શહેરના મુખ્ય વિસ્તારમાં હતા, જયાં સૌથી વધુ નુકસાન પહોંચ્યું હતું.<ref>હૅરી એસ. ટ્રુમૅન પુસ્તકાલય અને સંગ્રહાલય. યુ.એસ. વ્યૂહાત્મક બૉમ્બમારા અંગેનું સર્વેક્ષણઃ હિરોશિમા અને નાગાસાકી પરના અણુ બૉમ્બમારાની અસરો, જૂન 19, 1946. રાષ્ટ્રપ્રમુખના સચિવની ફાઈલ, ટ્રુમૅન પેપર્સ. [http://www.trumanlibrary.org/whistlestop/study_collections/bomb/large/documents/index.php?pagenumber=12&amp;documentid=65&amp;documentdate=1946-06-19&amp;studycollectionid=abomb&amp;groupid= ''2. '' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190627002920/https://www.trumanlibrary.org/whistlestop/study_collections/bomb/large/documents/index.php?pagenumber=12&documentid=65&documentdate=1946-06-19&studycollectionid=abomb&groupid= |date=2019-06-27 }}[http://www.trumanlibrary.org/whistlestop/study_collections/bomb/large/documents/index.php?pagenumber=12&amp;documentid=65&amp;documentdate=1946-06-19&amp;studycollectionid=abomb&amp;groupid= ''હિરોશિમા.'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190627002920/https://www.trumanlibrary.org/whistlestop/study_collections/bomb/large/documents/index.php?pagenumber=12&documentid=65&documentdate=1946-06-19&studycollectionid=abomb&groupid= |date=2019-06-27 }}, પૃષ્ઠ 51માંથી 12મું. માર્ચ 15, 2009ના મેળવેલ.</ref> યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સે સામાન્ય નાગરિકોને જાપાનનાં 35 શહેરો પર, જેમાં હિરોશિમા અને નાગાસાકી સામેલ હતાં, હવાઈ હુમલાની ચેતવણી આપતાં ફરફરિયાં વેર્યાં હોવા છતાં,<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/center-for-the-study-of-intelligence/csi-publications/csi-studies/studies/vol46no3/article07.html |title=The Information War in the Pacific, 1945 |access-date=2010-08-30 |archive-date=2017-08-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170828122844/https://www.cia.gov/library/center-for-the-study-of-intelligence/csi-publications/csi-studies/studies/vol46no3/article07.html |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170904000136/https://www.cia.gov/library/center-for-the-study-of-intelligence/csi-publications/csi-studies/studies/vol46no3/article07.html |date=2017-09-04 }}</ref> હિરોશિમાના રહેવાસીઓને અણુબૉમ્બની કોઈ સૂચના આપવામાં આવી નહોતી.<ref>{{cite web |url=http://www.atomicmuseum.com/tour/decision.cfm |title=Decision to Drop Atomic Bomb |publisher=Cia.gov |date= |access-date=Mar. 25, 2009 |archive-date=2009-02-05 |archive-url=https://archive.is/20090205000000/http://www.atomicmuseum.com/tour/decision.cfm |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.commondreams.org/views05/0805-24.htm |title=The Myths of Hiroshima |publisher=Commondreams.org |date= |access-date=Mar. 25, 2009 |archive-date=2011-05-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110524091252/http://www.commondreams.org/views05/0805-24.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.doug-long.com/letter.htm |title=Hiroshima: Historians' Letter to the Smithsonian |publisher=Doug-long.com |date= |access-date= Mar. 25, 2009}}</ref> ===બૉમ્બમારા અંગે જાપાનીઓને કેવી રીતે જાણકારી મળી=== {{double image|right|AtomicEffects-p7a.jpg|200|AtomicEffects-p7b.jpg|200|Hiroshima before the bombing.|Hiroshima after the bombing.}} [[જાપાની બ્રોડકાસ્ટિંગ કોર્પોરેશન]]ના ટોકયો કંટ્રોલ ઓપરેટરે નોંધ્યું કે હિરોશિમા સ્ટેશન સાથેનો હવાઈ સંપર્ક ખોરવાઈ ગયો છે. તેણે બીજી એક ટેલિફોનની લાઈન થકી પોતાનો કાર્યક્રમ ફરીથી સ્થાપવાની કોશિશ કરી, પણ તે પણ ખોરવાઈ ચૂકી હતી.<ref name="No High Ground">{{cite web| title= No High Ground by Knebel et al. p175 to p201| url= http://www.uncp.edu/home/berrys/courses/hist102/hist102_docs_abomb.pdf| access-date= April 30, 2007| format= PDF| archive-date= માર્ચ 26, 2009| archive-url= https://web.archive.org/web/20090326212002/http://www.uncp.edu/home/berrys/courses/hist102/hist102_docs_abomb.pdf| url-status= dead}}</ref> લગભગ 20 મિનિટ પછી, ટોકયોના રેલમાર્ગ ટેલિગ્રાફ કેન્દ્ર (તાર સેવા)ને ખબર પડી કે ટેલિગ્રાફની મુખ્ય લાઈન હિરોશિમાની બરાબર ઉત્તરેથી કામ કરતી અટકી ગઈ છે. શહેરથી 16 કિ.મી. (10 માઈલ)ની અંદર આવેલાં કેટલાંક નાનાં રેલવે થોભવાનાં સ્થાનો પરથી હિરોશિમામાં ભયંકર વિસ્ફોટ થયો હોવાના અનધિકૃત અને ગૂંચવાયેલા-ગભરાયેલા અહેવાલો મળ્યા. આ તમામ અહેવાલોને [[શાહી જાપાની સેનાના જનરલ સ્ટાફ]]ના વડામથક પર પહોંચાડવામાં આવ્યા. લશ્કરી છાવણીઓએ વારંવાર હિરોશિમાના આર્મી કંટ્રોલ સ્ટેશનનો સંપર્ક કરવાની કોશિશ કરી. શહેર તરફથી સંદતર ચૂપકીદીથી વડામથકોનાં માણસોને આશ્ચર્ય થતું હતું; તેમની જાણ પ્રમાણે શત્રુ તરફથી કોઈ મોટો હુમલો થયો નહોતો અને એ વખતે હિરોશિમામાં બહુ મોટી માત્રામાં વિસ્ફોટકોનો જથ્થો પણ સંગ્રહિત નહોતો. જાપાની જનરલ સ્ટાફના એક યુવાન અધિકારીને તરત હવાઈ માર્ગે હિરોશિમા જવાની અને ત્યાં જઈને પહોંચેલા નુકસાનનું સર્વેક્ષણ કરીને, સ્ટાફ માટે પૂરતી વિશ્વસનીય માહિતી લઈને ટોકયો પરત ફરવાની સૂચના આપવામાં આવી. એકંદરે વડામથકમાં કંઈ ખાસ ગંભીર બન્યું નહીં હોય, અને વિસ્ફોટની તો ખાલી અફવા જ હશે એવી લાગણી પ્રવર્તતી હતી. સ્ટાફનો અધિકારી વિમાનમથક પર ગયો અને નૈર્ઋત્ય દિશા (દક્ષિણ-પશ્ચિમ) માટે ઉપડ્યો. હવાઈ માર્ગે લગભગ ત્રણેક કલાકની સફર બાદ, હજી હિરોશિમાથી લગભગ 100 માઈલ (160 કિ.મી.) જેટલા દૂર હોવા છતાં, તેને અને તેના પાયલટને બૉમ્બથી ઊભું થયેલું ધુમાડાનું વિશાળ વાદળ દેખાયું. બપોરના ભર પ્રકાશમાં, હિરોશિમાના અવશેષો હજી બળી રહ્યા હતા. અવિશ્વાસથી શહેર આખા પર ચક્કર માર્યા પછી તેમનું વિમાન થોડાક જ સમયમાં શહેરમાં પહોંચ્યું. જમીનનો એક વિશાળ હિસ્સો હજી સળગી રહ્યો હતો અને તેના પર ધુમાડાનું વજનદાર વાદળું - માત્ર એટલું જ બચ્યું હતું. તેમણે શહેરના દક્ષિણ ભાગે ઊતરાણ કર્યું હતું, અને સ્ટાફ અધિકારીએ, ટોકયો પર અહેવાલ મોકલ્યા બાદ, તરત જ રાહત પગલાંઓનું આયોજન શરૂ કરી દીધું હતું. ઑગસ્ટ 8, 1945 સુધીમાં, યુ.એસ.ના વર્તમાનપત્રોએ ટોકયોના રેડિયો પ્રસારણોમાં આપવામાં આવતા હિરોશિમામાં વેરાયેલા વિનાશના ચિત્રણના અહેવાલો છાપવા માંડ્યા. "માણસ અને પ્રાણી, તમામ જીવંત જીવો પ્રત્યક્ષ રીતે, મૃત્યુ સુધી ઝળી ગયા હતા," જાપાનના રેડિયો ઉદ્ઘોષકે એક સમાચાર આપતી વખતે કહ્યું હતું, જે મિત્ર રાષ્ટ્રો મેળવી શકયા હતા.<ref name="Fulton Sun Retrospective">{{cite web | title=Fulton Sun Retrospective | url=http://www.fultonsun.com/articles/2005/08/07/news/146news11.txt | access-date=July 8, 2007 }}{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===હુમલા પછીના ઘાયલો/મૃતકો=== યુએસના ઊર્જા વિભાગ અનુસાર હિરોશિમામાં લગભગ 70,000 લોકો અને નાગાસાકીમાં 40,000 લોકો વિસ્ફોટની તત્કાળ [[અસર]]ના કારણે મૃત્યુ પામ્યા હતા.<ref>યુ.એસ. ઊર્જા વિભાગ. ઇતિહાસ અને વારસા સ્રોતોની કચેરી. ધ મેનહટન પ્રોજેકટઃ ઍન ઈન્ટરેકિટવ હિસ્ટ્રી. [http://www.cfo.doe.gov/me70/manhattan/hiroshima.htm હિરોશિમા પરનો અણુ બૉમ્બમારો, ઑગસ્ટ 6, 1945.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100624065430/http://www.cfo.doe.gov/me70/manhattan/hiroshima.htm |date=2010-06-24 }} જાન્યુઆરી 8, 2010ના મેળવેલ.</ref> દાઝવા, કિરણોત્સર્ગ અને તેને સંબંધિત રોગોથી અને તબીબી સ્રોતોના અભાવના કારણે તેની અસરો વધુ વકરવાને કારણે, 1945ના અંત સુધીમાં મૃત્યુનો આંકડો 90,000થી 166,000 સુધી પહોંચ્યો હોવાનું અનુમાન હતું.<ref name="rerf-deaths"></ref><ref name="USSBS-AE">{{cite web | url = http://www.ibiblio.org/hyperwar/AAF/USSBS/AtomicEffects/AtomicEffects-2.html | title = Chapter II: The Effects of the Atomic Bombings | year= 1946 | work=United States Strategic Bombing Survey | pages= | publisher=Originally by [[United States Government Printing Office|U.S. G.P.O.]]; stored on [[ibiblio|ibiblio.org]] | access-date = Sept. 18, 2007 }}</ref> કેટલાંક અનુમાનો, કૅન્સર અને અન્ય લાંબા ગાળાની અસરોના કારણે, 1950 સુધીમાં 200,000 લોકો મૃત્યુ પામ્યા હોવાનું જણાવે છે.<ref name="DOE-HIRO"></ref><ref name="Spirit1999"></ref><ref name="bfrank">વિવિધ મૃત્યુઆંકડાઓના અંદાજોની બીજી એક ફેરતપાસ અને વિશ્લેષણ સામેલ છેઃ {{cite book | author=Richard B. Frank | title=Downfall: The End of the Imperial Japanese Empire | url=https://archive.org/details/downfallendofimp00fran | publisher=Penguin Publishing | year=2001 | isbn= 0-679-41424-X }}</ref> અન્ય એક અભ્યાસ અનુસાર 1950થી 1990ના ગાળામાં, બૉમ્બમાંથી બચવા પામેલા લોકોમાંથી આશરે 9% જેટલા, બૉમ્બના કિરણોત્સર્ગના કારણે કૅન્સર અને લ્યુકેમિયાનો ભોગ બનીને મૃત્યુ પામ્યા હતા, આંકડાકીય દષ્ટિએ 89 લ્યુકેમિયા અને 339 નક્કર કૅન્સરોનું અનુમાન બાંધવામાં આવે છે.<ref name="rerf-cancers">{{cite web |url = http://www.rerf.or.jp/general/qa_e/qa2.html |title = Frequently Asked Questions #2 |publisher = [[Radiation Effects Research Foundation]] |access-date = 2010-08-30 |archive-date = 2010-11-28 |archive-url = https://web.archive.org/web/20101128120217/http://rerf.or.jp/general/qa_e/qa2.html |url-status = dead }}</ref> કમ સે કમ અગિયાર જાણીતા [[યુદ્ધકેદીઓ]] બૉમ્બમારામાં માર્યા ગયા હતા.<ref>{{cite web|url=http://www.wagingpeace.org/articles/2005/08/20_rubin_remembering-normand-brissette.htm |title=David Rubin, 2005, "Remembering Normand Brissette" (Downloaded 28/10/06) |publisher=Wagingpeace.org |date= |access-date= Mar. 25, 2009}}</ref> ===કેટલાંક માળખાંઓનો બચાવ=== [[File:HiroshimaNakajimaAreaInRuins.jpg|thumb|right|200px|ગ્રાઉન્ડ ઝીરોની આસપાસ નાકાજિમા વિસ્તારનું નાના પાયે કરાયેલું પુનઃસર્જન]] જાપાનમાં [[ધરતીકંપ]]ના જોખમના કારણે હિરોશિમામાં કેટલીક પ્રબલિત કૉંક્રીટ ઈમારતો ખૂબ મજબૂત રીતે બાંધવામાં આવી હતી, અને તે વિસ્ફોટના કેન્દ્રની સારી એવી નજીક હોવા છતાં, તેમનું માળખું પડી ભાંગ્યું નહોતું. {{nihongo|Eizo Nomura|野村 英三|Nomura Eizō}} એ સૌથી નજીક હોવા છતાં બચેલી વ્યકિત છે, જે હુમલાના સમયે ગ્રાઉન્ડ-ઝીરોથી માત્ર {{convert|100|m|ft|abbr=on}} જેટલા અંતરે, એક પ્રબલિત કૉંક્રીટ ઈમારત(જે યુદ્ધ પછી પણ "[[વિશ્રામ ઘર]]" તરીકે રહી છે)-ના ભોંયરામાં હતી.<ref>{{cite web|url=http://www.geocities.jp/cato1963/kinganE.html |title=A Short-Sighted Parrot |publisher=Geocities.jp |date= |access-date= Mar. 25, 2009}}</ref> {{nihongo|Akiko Takakura|高蔵 信子|Takakura Akiko}} એ વિસ્ફોટના હાયપોસેન્ટરથી સૌથી નજીક હોવા છતાં બચેલાઓમાંથી એક હતી. હુમલો થયો તે વખતે તે ગ્રાઉન્ડ-ઝીરોથી માત્ર {{convert|300|m|ft|sp=us}} જેટલી દૂર એવી એકદમ મજબૂત રીતે બાંધેલી બૅન્ક ઓફ હિરોશિમામાં હતી.<ref>{{cite web | title=Testimony of Akiko Takakura | url=http://www.inicom.com/hibakusha/akiko.html | access-date= April 30, 2007 }}</ref> બૉમ્બ હવામાં જ ફાટ્યો હોવાથી, સ્ફોટનો વિનાશક સપાટો આજુબાજુમાં ફેલાવા કરતાં નીચેની તરફ વધુ નિર્દેશિત રહ્યો હતો. હવે જે સામાન્ય રીતે ''ગેનબાકુ'' , અથવા એ-બૉમ્બ (A-bomb) ડૉમ તરીકે ઓળખાય છે તે ''[[પ્રિફેકચરલ ઈન્ડસ્ટ્રીઅલ પ્રમોશનલ હૉલ]]'' બચી જવા પાછળ આ જ બાબત કારણભૂત રહી હશે. આ ઈમારત સીઝેક આર્કિટેકટ [[જાન લેત્ઝેલ]] દ્વારા ડિઝાઈન કરવામાં અને બાંધવામાં આવી હતી, અને તે ગ્રાઉન્ડ-ઝીરોથી ([[હાયપોસેન્ટર]]થી) માત્ર {{convert|150|m|ft|abbr=on}} દૂર હતી. કાટમાળના અવશેષોને '' [[હિરોશિમા શાંતિ સ્મારક]](હિરોશિમા પિસ મેમોરિયલ)'' નામ આપવામાં આવ્યું હતું અને યુ.એસ. અને ચીનના વાંધા-વિરોધ છતાં, 1996માં તેને [[યુનેસ્કો (UNESCO)]] દ્વારા [[વર્લ્ડ હેરિટેજ સાઈટ]] તરીકે ઘોષિત કરવામાં આવી હતી.<ref>{{cite web | title=unesco.org | url=http://whc.unesco.org/archive/repco96x.htm#annex5 | access-date= August 6, 2005 }}</ref> અણુબૉમ્બના કારણે ખુવાર થયેલાઓની યાદગીરીમાં, હિરોશિમામાં સ્મારક ખડું કરવામાં આવ્યું હતું.<ref>{{Cite web |url=http://yutaka901.fc2web.com/page2ax2g.html |title=(原爆死没者慰霊碑)碑文趣旨・説明板 |access-date=2010-08-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110710232637/http://yutaka901.fc2web.com/page2ax2g.html |archive-date=2011-07-10 |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://homepage.mac.com/misaon1/hamayuu/hibunronso.html |title=原爆慰霊碑碑文論争 |access-date=2003-09-07 |archive-date=2003-09-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20030907090922/http://homepage.mac.com/misaon1/hamayuu/hibunronso.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://guns-road.hp.infoseek.co.jp/geki/geki33.shtml |title=原爆碑損壊事件声明文 |access-date=2010-08-30 |archive-date=2005-12-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051223070828/http://guns-road.hp.infoseek.co.jp/geki/geki33.shtml |url-status=dead }}</ref> ==ઑગસ્ટ 7-9ની ઘટનાઓ== <div style="float:right">{{Listen|filename=Trumann hiroshima.ogg|title=Truman announcing the bombing of Hiroshima|description=President Truman announces the bombing of Hiroshima.|format=[[Ogg]]}}</div> હિરોશિમા બૉમ્બમારા પછી, રાષ્ટ્રપતિ ટ્રુમૅને આ નવા શસ્ત્રના ઉપયોગની જાહેરાત કરતું એક નિવેદન બહાર પાડ્યું, જેમાં નીચે પ્રમાણે આશાસ્પદતા વ્યક્ત કરવામાં આવી હતીઃ <blockquote>જો હવે એ લોકો આપણી શરતો નહીં સ્વીકારે તો, તેઓ આકાશમાંથી વિનાશ વરસવાની, આ પૃથ્વી પર કદી જોવા ન મળ્યો હોય તેવો વિનાશ વરસવાની, અપેક્ષા રાખી શકે. આ હવાઈ હુમલાઓની પાછળ પાછળ નૌકા અને પાયદળો પણ તેમણે કદી જોયા ન હોય એટલી સંખ્યા અને શકિતમાં ઊતરશે, જેમના યુદ્ધ કૌશલ્યને તેઓ સારી રીતે પિછાણે છે.<ref>[http://www.trumanlibrary.org/calendar/viewpapers.php?pid=100 હિરોશિમા પર એ-બૉમ્બના ઉપયોગની ઘોષણા કરતું રાષ્ટ્રપ્રમુખનું નિવેદન] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120101154614/http://trumanlibrary.org/calendar/viewpapers.php?pid=100 |date=2012-01-01 }} (ઑગસ્ટ 6, 1945).</ref></blockquote> જાપાની સરકારે હજી પણ [[પોટ્સડૅમ ઘોષણાપત્ર]]ને કોઈ પ્રતિક્રિયા આપી નથી. શરણાગતિ માટે, સમ્રાટ [[હિરોહિતો]], સરકાર અને યુદ્ધ સમિતિએ ચાર શરતો પર વિચાર કરી રહી હતીઃ ''[[કોકુટાઈ]]'' (શાહી સંસ્થા અને રાષ્ટ્રીય [[રાજયવ્યવસ્થા તંત્ર]])નું સંરક્ષણ, શાહી મુખ્યમથક દ્વારા નિઃશસ્ત્રીકરણ અને લશ્કરી વિસર્જન, [[જાપાની ગૃહ દ્વીપો]], કોરિયા, અથવા [[ફોરમોસા]] પર કોઈ પ્રકારનો કબજો નહીં, અને યુદ્ધ અપરાધીઓને સજા આપવા અંગેની સંપૂર્ણ સોંપણી જાપાન સરકારને કરવી.<ref>એચ. બિકસ, ''હિરોહિતો એન્ડ મેકિંગ ઓફ મૉર્ડન જાપાન'' , 2001, પૃ.&nbsp;512.</ref> એપ્રિલ 5ના, સોવિયેત વિદેશ મંત્રી [[વ્યેચેસ્લાવ મોલોતોવે]] [[સોવિયેત-જાપાની તટસ્થતા સમજૂતી]] અંગે સોવિયેત યુનિયનના એકતરફી ભંગ વિશે ટોકયોને જાણ કરી હતી. [[ટોકયો સમય]] મુજબ, ઑગસ્ટ 9ના મધ્યરાત્રિ પછી બે મિનિટે, સોવિયત પાયદળે, લશ્કર અને હવાઈ દળોએ [[મંચુરિયન સ્ટ્રેટેજિક ઓફેન્સિવ ઑપરેશન]] આરંભી દીધું હતું. ચાર કલાક પછી, ટોકયોને માહિતી મળી કે [[સોવિયેત યુનિયને]] જાપાન સામે યુદ્ધ ઘોષિત કરી દીધું છે. શાંતિ માટેના પ્રયાસો કરનાર કોઈને પણ અટકાવી શકાય તે માટે, [[જાપાની લશ્કર]]ના વરિષ્ઠ આગેવાનોએ, યુદ્ધ મંત્રી [[કોરેચિકા અનામી]]ના ટેકાથી, રાષ્ટ્રમાં [[લશ્કરી કાયદો]] લાદવાની તૈયારીઓ આરંભી દીધી. બીજા બૉમ્બમારા માટેનો સમય નિશ્ચિત કરવાની જવાબદારી, ટિનિયન પરના [[509મા સંયુકત જૂથ]]ના કમાન્ડર તરીકે કર્નલ ટિબ્બેટને સોંપવામાં આવી હતી. પહેલાં કોકુરા પર હુમલો કરવા ઑગસ્ટ 11ની તારીખ નિશ્ચિત કરવામાં આવી હતી, પણ ઑગસ્ટ 10થી શરૂ થનારા ખરાબ હવામાનની પાંચ દિવસની આગાહીના કારણે, હુમલાની તારીખ બે દિવસ વહેલી ખસેડવામાં આવી.<ref>{{cite book| author=Martin J. Sherwin| title=A World Destroyed: Hiroshima and its Legacies| url=https://archive.org/details/worlddestroyedhi0000sher_b2h7| edition=2nd| publisher=Stanford University Press| year=2003| pages=[https://archive.org/details/worlddestroyedhi0000sher_b2h7/page/233 233]–234}}</ref> ત્રણ બૉમ્બને સંયોજન-પૂર્વે, બહારની બાજુએ F-31, F-32, અને F-33 લેબલ લગાડીને ટિનિયન પર મોકલવામાં આવ્યા હતા. ઑગસ્ટ 8ના, મેજર ચાર્લ્સ સ્વીનીએ ''[[બોકસ્કાર]]'' નામના ઍરપ્લેનનો બૉમ્બ નાખવા માટે ઉપયોગ કરીને રિહર્સલ કર્યું હતું. સંગઠિત F-33 પરીક્ષણમાં વપરાઈ ગયો હતો અને F-31ને ઑગસ્ટ 9ના મિશન માટે રાખવામાં આવ્યો હતો.<ref> {{cite book | author=Richard H. Campbell | chapter= Chapter 2: Development and Production | title=The Silverplate Bombers: A History and Registry of the Enola Gay and Other B-29s Configured to Carry Atomic Bombs | editor= | publisher=McFarland & Company, Inc. | isbn= 0-7864-2139-8 | year=2005| pages=114}}</ref> ==નાગાસાકી== ===બીજા વિશ્વયુદ્ધ દરમ્યાન નાગાસાકી=== [[File:Bocks-Car-enlisted-flight-crew.png|thumb|right|250px|નાગાસાકી પર "ફેટ મૅન" અણુબૉમ્બ નાખનારું બૉકસ્કાર અને તેનું ક્રૂ.]] [[નાગાસાકી]] શહેર દક્ષિણ જાપાનના સૌથી વિશાળ [[દરિયાઈ બંદરો]]માંનું એક હતું અને [[wikt:ordnance|તોપો]], વહાણો, લશ્કરી સરંજામ, અને અન્ય યુદ્ધ સામગ્રીઓના ઉત્પાદન જેવી પોતાની વ્યાપક ઔદ્યોગિક પ્રવૃત્તિઓના કારણે યુદ્ધકાળમાં તે અત્યંત અગત્યનું હતું. હિરોશિમાના અનેક આધુનિક પાસાંઓથી વિપરીત, નાગાસાકીનાં લગભગ તમામ બિલ્ડીંગો જુનવાણી પ્રકારનું જાપાની બાંધકામ ધરાવતાં હતાં, જે લાકડા અથવા લાકડાની દીવાલોવાળી (પ્લાસ્ટર સાથેની કે વિનાની) ફ્રેમ અને નળિયાંથી બનેલાં હતાં. અનેક નાનાં ઔદ્યોગિક એકમો અને વેપારીગૃહો પણ લાકડાંની ઈમારતોમાં સ્થિત હતાં અથવા જે વિસ્ફોટોને સહી ન શકે તેવી સામગ્રીનાં બનેલાં હતાં. નાગાસાકીને અનેક વર્ષો સુધી કોઈ પણ પ્રકારના નિશ્ચિત ક્ષેત્ર આધારિત શહેરી આયોજન સિવાય વિકસવા દેવામાં આવ્યું હતું; ફેકટરી બિલ્ડીંગોની અડોઅડ આવાસો આવેલા હતા અને સમગ્ર ખીણમાં તે એકબીજાની જેટલાં નજીક હોઈ શકે તેટલાં હતાં. નાગાસાકી પર અણુ શસ્ત્રનો વિસ્ફોટ કરવામાં આવ્યો તે પૂર્વે, તેની પર કયારેય વિશાળ પાયે બૉમ્બમારો થયો નહોતો. અલબત્ત, ઑગસ્ટ 1, 1945ના શહેર પર સારા એવા આણ્વિકેતર ઊંચી કક્ષાના વિસ્ફોટક બૉમ્બ નાખવામાં આવ્યા હતા. તેમાંના કેટલાક શહેરના નૈર્ઋત્ય (દક્ષિણ-પશ્ચિમ) ભાગમાં ગોદી અને ડક્કા પર પડ્યા, બીજા થોડાક [[મિત્સુબિશી]] સ્ટીલ એન્ડ આર્મ્સ વર્ક્સ પર અને છ બૉમ્બ [[નાગાસાકી મેડિકલ સ્કૂલ]] અને હૉસ્પિટલ પર પડ્યા, જેમાંના ત્રણ તો સીધા બિલ્ડીંગો પર જ પડ્યા. આ બૉમ્બમારાથી થયેલું નુકસાન પ્રમાણમાં ઓછું હતું, છતાં તેના કારણે નાગાસાકીમાં ખાસ્સો એવો ખળભળાટ ઊભો થયો અને ઘણા લોકોને, મુખ્યત્વે શાળાનાં બાળકોને સલામતી માટે ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં ખસેડવામાં આવ્યાં, આમ, અણુ હુમલા વખતે શહેરની વસતિ પ્રમાણમાં ઓછી હતી. નાગાસાકીની ઉત્તરે, યુદ્ધકેદીઓ ધરાવતો [[બ્રિટિશ કોમનવેલ્થ]] કૅમ્પ આવેલો હતો. આ કેદીઓમાંથી કેટલાક કોલસાની ખાણોમાં કામ કરતાં હતા, તેઓ જયારે ઉપર આવ્યા ત્યારે જ તેમને બૉમ્બમારા વિશે ખબર પડી હતી. ===બૉમ્બમારો=== [[File:Fat Man (replica of nuclear bomb).jpg|thumb|200px|યુદ્ધ પછીનું "ફેટ મૅન" મૉડેલ.]] {{For|the composition of the USAAF mission|509th Operations Group#Components}} ઑગસ્ટ 9, 1945ની સવારે, "[[ફૅટ મૅન]]"નું સંકેત નામ ધરાવનાર અણુ બૉમ્બ લઈને 393ના સ્કવાર્ડન કમાન્ડર મેજર [[ચાર્લ્સ ડબ્લ્યૂ. સ્વીની]]નું ક્રૂ યુ.એસ.નું [[B-29 મહાલશ્કરી વિમાન]] ''[[બૉકસ્કાર]]'' લઈને ઊડ્યું હતું, તેનું મુખ્ય નિશાન [[કોકુરા]] અને ગૌણ નિશાન [[નાગાસાકી]] હતું. આ બીજા હુમલા માટેના મિશનની યોજના લગભગ હિરોશિમા મિશન જેવી જ હતી- હવામાન ખબરી તરીકે બે B-29 એક કલાક આગળ ઊડી રહ્યા હતા અને બીજા બે B-29 મિશનને અન્ય સહાય અને તસવીર વગેરેની સહાય પૂરી પાડવા માટે સ્વીનીના ઍરક્રાફટની સાથોસાથ ઊડી રહ્યા હતા. સ્વિની પહેલેથી શસ્ત્ર સજ્જ કરીને નીકળ્યા હતા, અને માત્ર ઈલેકિટ્રક સલામતી પૂરતું તેના પ્લગ હજી કાઢવામાં આવ્યા નહોતા.<ref name="SM16">{{cite web| last = | first = | authorlink = | year = | url = http://www.mphpa.org/classic/HISTORY/H-07m1.htm| title = Timeline #3- the 509th; The Nagasaki Mission| work = | publisher = The Atomic Heritage Foundation| access-date = May 5, 2007| archive-date = ફેબ્રુઆરી 11, 2012| archive-url = https://web.archive.org/web/20120211223406/http://www.mphpa.org/classic/HISTORY/H-07m1.htm| url-status = dead}}</ref> હવામાનની ચકાસણી કરવા આગળ ગયેલાં બે વિમાનોએ બંને નિશાન સ્પષ્ટ હોવાના અહેવાલ આપ્યા. જયારે સ્વીનીનું વિમાન જાપાનના દરિયાતટે ઊડાન ભરતાં પહેલાં એકત્રિત થવાના સ્થળે પહોંચ્યું ત્યારે જૂથના ઓપરેશન્સ ઓફિસર, લેફટન્ટ કર્નલ જેમ્સ આઈ. હોપકિન્સ, જુનિ.ની આગેવાનીમાં નીકળેલું તેમનું ત્રીજું વિમાન, [[''બિગ સ્ટિંક'' ]], એ સંકેતસ્થળે પહોંચવામાં નિષ્ફળ રહ્યું હતું. ''બૉકસ્કાર'' અને અન્ય સહાયક વિમાન આકાશમાં 40 મિનિટ સુધી ચક્કર મારતાં રહ્યાં પણ હોપકિન્સ દેખાયા નહીં. નિયત સમય કરતાં 30 મિનિટ મોડું થઈ ચૂકયું હોવાથી, સ્વીનીએ હોપકિન્સ સિવાય આગળ વધવાનું નક્કી કર્યું.<ref name="SM16"></ref> [[File:Nagasaki 1945 - Before and after (adjusted).jpg|thumb|left|200px|બૉમ્બમારા પહેલાંનું અને પછીનું નાગાસાકી.]] અડધા કલાક પછી જયારે તેઓ કોકુરા પહોંચ્યા ત્યારે, વાદળાંઓએ નીચેના 70% શહેરને અસ્પષ્ટ બનાવી દીધું હતું, જેના કારણે આદેશ મુજબ દશ્ય હુમલાઓ કરવા શકય નહોતા. શહેર પર ત્રણ ચક્કર માર્યા બાદ, અને ઈંધણ ઓછું થતું જતું હોવાથી- ઈંધણની સંચિત ટાંકી ટેક-ઓફ પહેલાં જ ખામીયુકત બની હતી, એટલે મુખ્ય ટાંકીમાં ઈંધણ મોકલી શકાય તેમ ન નહોતું - તેમણે તેમના ગૌણ નિશાન, નાગાસાકી તરફ પ્રયાણ કર્યું.<ref name="SM16"></ref> રસ્તામાં ઈંધણ વપરાશની ગણતરીઓએ દર્શાવ્યું કે ''બૉકસ્કાર'' પાસે [[આઈવો જિમા]] સુધી પહોંચવા પૂરતું ઈંધણ નહોતું અને તેને [[ઓકિનાવા]] તરફ ફરવા ફરજ પડી. શરૂઆતમાં તેમણે એમ નક્કી કર્યું હતું કે જો તેઓ પહોંચે ત્યારે નાગાસાકી પણ ધૂધળું હોય, તો ક્રૂ બૉમ્બ ઓકિનાવા લઈ જશે અને જરૂર પડ્યે તેને મહાસાગરમાં વિસર્જિત કરી દેશે, જો નિશાન અસ્પષ્ટ હોય તો શસ્ત્રનિષ્ણાત નૌકા [[કમાન્ડર]] [[ફ્રેડેરિક ઍશવોર્થે]] રડારનો ઉપયોગ કરવાનું નક્કી કર્યું હતું.<ref name="Spitzer">{{cite web| last = | first = | authorlink = | year = | url = http://www.mphpa.org/classic/COLLECTIONS/CG-ASPI/01/Pages/CGP-ASPI-025.htm| title = Spitzer Personal Diary Page 25 (CGP-ASPI-025)| work = | publisher = The Atomic Heritage Foundation| access-date = May 5, 2007| archive-date = ઑગસ્ટ 1, 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20140801033824/http://www.mphpa.org/classic/COLLECTIONS/CG-ASPI/01/Pages/CGP-ASPI-025.htm| url-status = dead}}</ref> જાપાનના સમય પ્રમાણે, લગભગ 07:50 વાગ્યે, નાગાસાકીમાં હવાઈ હુમલા માટેની ચેતવણી સંભળાઈ, પણ 08:30 વાગ્યે "બધું બરાબર છે"નો સંકેત આપવામાં આવ્યો. જયારે 10:53 વાગ્યે માત્ર બે B-29 યુદ્ધવિમાનો આકાશમાં દેખાયા, ત્યારે જાપાનીઓએ માન્યું કે આ વિમાનો માત્ર લશ્કરી તપાસ કરી રહ્યા હશે અને તેથી કોઈ બીજી ચેતવણી આપવામાં આવી નહીં. થોડીક મિનિટો પછી, 11:00 વાગ્યે, કૅપ્ટન ''[[ફ્રેડેરિક સી. બૉક]]'' દ્વારા સંચાલિત સહાયક B-29, ''[[ધ ગ્રેટ આર્ટીસ્ટે]]'' , ત્રણ પેરાશૂટ સાથે બંધાયેલાં ઉપકરણો વિમાનમાંથી પડતા મૂકયા. આ ઉપકરણોમાં [[ટોકયો યુનિવર્સિટી]] ખાતેના [[આણ્વિક ભૌતિકશાસ્ત્રી]], પ્રોફેસર [[યોકિચી સાગાન]]ને સંબોધીને લખાયેલો એક હસ્તાક્ષરવિહીન પત્ર પણ હતો, તેઓ સાથે [[કૅલિફોર્નિયા યુનિવર્સિટી, બેર્કિલી]]માં આ અણુબૉમ્બના નિર્માણ માટે જવાબદાર એવા ત્રણ વિજ્ઞાનીઓ સાથે ભણ્યા હતા, પત્રમાં તેમને જનતાને આ [[સમૂહસંહારનાં શસ્ત્રો]] કેટલાં જોખમી છે તે જણાવવા માટે અરજ કરવામાં આવી હતી. લશ્કરી અધિકારીઓને આ સંદેશાઓ મળી આવ્યા હતા પણ એક મહિના સુઘી તેને સાગાનને આપવામાં આવ્યા ન હતા.<ref>લિલિઅન હોડેસન, et al., ''ક્રિટિકલ એસેમ્બલીઃ અ ટેકનિકલ હિસ્ટ્રી ઓફ લોસ અલામોસ ડ્યુરિંગ ધ આપેનહેઈમર યર્સ, 1943-1945'' (ન્યૂ યોર્કઃ કૅમ્બ્રિજ યુનિવર્સિટી પ્રેસ, 1993), 295 પર.</ref> 1949માં આ પત્ર લખનારામાંથી એક, [[લુઈસ અલ્વારેઝ]], સાગાનને મળ્યા હતા અને ત્યારે તેમણે એ પત્રમાં સહી કરી હતી.<ref name="Stories from Riken">{{cite web| url = http://www.riken.jp/r-world/info/release/riken88/text/image/pdf/no09e.pdf| title = Stories from Riken| access-date = April 30, 2007| format = PDF| archive-date = જૂન 10, 2012| archive-url = https://web.archive.org/web/20120610165712/http://www.riken.jp/r-world/info/release/riken88/text/image/pdf/no09e.pdf| url-status = dead}}</ref> [[File:Nagasaki temple destroyed.jpg|thumb|200px|બૉમ્બમારા અંગેના એક જાપાની અહેવાલે નાગાસાકીને "જયાં કબરની ખાંભી સુદ્ધાં ઊભી બચી નથી એવા કબ્રસ્તાન તરીકે" વર્ણવ્યું હતું.]] 11:01 મિનિટે, છેલ્લી ક્ષણે નાગાસાકી પરનાં વાદળાં સહેજ હટ્યાં, અને ''બૉકસ્કાર'''ના બૉમ્બાર્ડિયર, કૅપ્ટન [[કેર્મિત બીહાન]]ને આદેશ પ્રમાણે નિશાન બરાબર સ્પષ્ટ દેખાયું. ગર્ભમાં ~6.4 કિ.ગ્રા. (14.1&nbsp;lbs.)નું [[પ્લુટોનિયમ-239]] ધરાવતા "ફૅટ મૅન" શસ્ત્રને, શહેરની ઔદ્યોગિક ખીણ પર ઝીંકવામાં આવ્યું. 43 સેકન્ડ પછી, તે જમીનથી 469 મીટર (1,540 ફૂટ) ઊંચાઈએ વિસ્ફોટ પામ્યો, વિસ્ફોટ દક્ષિણમાં મિત્સુબિશી સ્ટીલ અને આર્મ્સ વકર્સ તથા ઉત્તરમાં મિત્સુબિશી-યુરાકામી ઓર્ડિનાન્સ વકર્સ(ટોર્પેડો વકર્સ)ની બરાબર અધવચ્ચે થયો હતો. યોજના મુજબના હાયપોસેન્ટર કરતાં આ વિસ્ફોટ લગભગ 3 કિ.મી. (2 માઈલ) જેટલો વાયવ્ય દિશામાં (ઉત્તર-પશ્ચિમે) થયો હતો; વિસ્ફોટ [[યુરાકામી ખીણ]] પૂરતો મર્યાદિત રહ્યો અને શહેરનો મુખ્ય ભાગ વચ્ચે આવતી ટેકરીઓને કારણે સંરક્ષિત રહ્યો હતો.<ref>{{cite book| author=Dennis D. Wainstock| title=The Decision to Drop the Atomic Bomb| url=https://archive.org/details/decisiontodropat0000wain| publisher=Praeger| year=1996| page=[https://archive.org/details/decisiontodropat0000wain/page/92 92]}}</ref> પરિણામી વિસ્ફોટથી {{convert|21|ktonTNT}} જેટલો ધડાકો થયો.<ref>[http://www.pbs.org/thewar/detail_5234.htm '''ધ ઍટોમિક બૉમ્બ''' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201211090216/http://www.pbs.org/thewar/detail_5234.htm |date=2020-12-11 }}[http://www.pbs.org/thewar/detail_5234.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201211090216/http://www.pbs.org/thewar/detail_5234.htm |date=2020-12-11 }}</ref> 'આ વિસ્ફોટથી અંદાજિત 3,900 ડિગ્રી સેલ્સિયસ (4,200&nbsp;K, 7,000° ફેરનહીટ) જેટલી ગરમી પેદા થઈ અને 1005 કિ.મી./કલાક (624&nbsp;mph) જેટલા અંદાજિત પવન પેદા થયો.''' '' અનુમાનિત જાનહાનિ પ્રમાણે 40,000થી 75,000 જેટલા લોકો તત્કાળ મૃત્યુ પામ્યા હતા.<ref>રિનજિરો સોડેઈ. ''વેર વી ધ એનિમી?: અમેરિકન સર્વાઈવર્સ ઓફ હિરોશિમા'' . બોલ્ડરઃ વેસ્ટવ્યૂ પ્રેસ, 1998, ix.</ref><ref name="DOE-NAGA">{{cite web |url = http://www.cfo.doe.gov/me70/manhattan/nagasaki.htm |title = The atomic bombing of nagasaki |first = David |last = Rezelman |coauthors = F.G. Gosling and Terrence R. Fehner |year = 2000 |work = The Manhattan Project: An Interactive History |publisher = U.S. Department of Energy |access-date = Sept. 18, 2007 |archive-date = 2006-09-29 |archive-url = https://web.archive.org/web/20060929120212/http://www.cfo.doe.gov/me70/manhattan/nagasaki.htm |url-status = dead }}</ref><ref name="Fox">{{cite news |url = http://www.foxnews.com/story/0,2933,165148,00.html |title = "Nagasaki's Mayor Slams U.S. for Nuke Arsenal" |date = August 9, 2005 |agency = Associated Press |access-date = Sept. 18, 2007 |archive-date = નવેમ્બર 1, 2007 |archive-url = https://web.archive.org/web/20071101010709/http://www.foxnews.com/story/0,2933,165148,00.html |url-status = dead }}</ref> 1945ના અંત સુધીમાં કુલ મૃત્યુઆંક 80,000 પહોંચ્યો હોઈ શકે.<ref name="rerf-deaths"></ref> બૉમ્બમારાથી કમસે કમ આઠ [[યુદ્ધકેદીઓ(POWs)]] તો મૃત્યુ પામ્યા જ હતા અને વધુમાં વધુ 13 યુદ્ધકેદીઓ(POWs) મૃત્યુ પામ્યા હોઈ શકે છેઃ * બૉમ્બમારામાં એક બ્રિટિશ કૉમનવેલ્થનો નાગરિક<ref>{{cite web|url=http://search.japantimes.co.jp/print/news/nn06-2005/nn20050625f3.htm |title=Nagasaki memorial adds British POW as A-bomb victim |work=The Japan Times |date=August 9, 1945 |access-date= Jan. 9, 2009}}</ref><ref>[http://www.cwgc.org/search/casualty_details.aspx?casualty=2816073 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120111070010/http://www.cwgc.org/search/casualty_details.aspx?casualty=2816073 |date=2012-01-11 }} આ સંદર્ભ પણ જે 9-8-1945ના મૃત્યુ પામ્યા એવા કમસે કમ અન્ય ત્રણ POWSનો ઉલ્લેખ કરે છે</ref><ref>{{cite web |url=http://www.cwgc.org/search/casualty_details.aspx?casualty=2207628 |title=CWGC :: Casualty Details |publisher=Cwgc.org |date= |access-date=Jan. 9, 2009 |archive-date=2010-08-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100822183239/http://www.cwgc.org/search/casualty_details.aspx?casualty=2207628 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.cwgc.org/search/casualty_details.aspx?casualty=2815865 |title=CWGC :: Casualty Details |publisher=Cwgc.org |date= |access-date=Jan. 9, 2009 |archive-date=2010-08-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100822184357/http://www.cwgc.org/search/casualty_details.aspx?casualty=2815865 |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.cwgc.org/search/casualty_details.aspx?casualty=2815957 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120111053858/http://www.cwgc.org/search/casualty_details.aspx?casualty=2815957 |date=2012-01-11 }} આ નાગાસાકીના મૃતકો-ઘાયલો છે તે કહી શકાતું નથી</ref> મૃત્યુ પામ્યો હતો. * બૉમ્બમારામાં સાત ડચ યુદ્ધકેદીઓ (બેના નામ ખબર પડી શકયા હતા)<ref>{{cite web|url=http://search.japantimes.co.jp/print/news/nn08-2005/nn20050805a7.htm |title=Two Dutch POWs join Nagasaki bomb victim list|work=The Japan Times |date=August 9, 1945 |access-date= Jan. 9, 2009}}</ref> મૃત્યુ પામ્યા હતા. * ઓછામાં ઓછા બે યુદ્ધકેદીઓ યુદ્ધ પછી કૅન્સરના કારણે મૃત્યુ પામ્યા, જે મૂળે અણુબૉમ્બના કારણે થયું હોવાનું ધારવામાં આવે છે.<ref>{{Cite web |url=http://www.flackgenealogy.co.uk/tfnormancharlesflack1920/ |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2007-12-28 |archive-date=2007-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071228120514/http://www.flackgenealogy.co.uk/tfnormancharlesflack1920/ |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.usmm.org/duffygavehimlife.html ઈટ ગેવ હિમ લાઈફ ઈટ ટુક ઈટ, ટુ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170816015902/http://www.usmm.org/duffygavehimlife.html |date=2017-08-16 }} [[United States Merchant Marine]].org વેબસાઈટ</ref> [[File:Sumiteru Taniguchi back.jpg|thumb|left|200px|જાન્યુઆરી 1946માં એક યુ.એસ. નૌકા તસવીરકારે લીધેલી સુમિતેરુ તાનીગુચીની પીઠની ઈજાઓની તસવીર.]] વિનાશ ક્ષેત્રનો કુલ વ્યાસ આશરે એક માઈલ (1–2 કિ.મી.) જેટલો હતો, તેના પછી શહેરના ઉત્તર ભાગમાં બે માઈલ (3 કિ.મી.) સુધી, બૉમ્બના દક્ષિણ સુધી આગ ફેલાઈ હતી.<ref>{{cite web | title=''Radiation Dose Reconstruction; U.S. Occupation Forces in Hiroshima and Nagasaki, Japan, 1945-1946'' (DNA 5512F) | url=http://www.dtra.mil/toolbox/directorates/td/programs/nuclear_personnel/docs/DNATR805512F.pdf | archive-url=https://web.archive.org/web/20060624185903/http://www.dtra.mil/toolbox/directorates/td/programs/nuclear_personnel/docs/DNATR805512F.pdf | archive-date=જૂન 24, 2006 | access-date=June 9, 2006 | format=PDF | url-status=dead }}</ref><ref name="pd">{{cite web|url=http://english.people.com.cn/200508/10/eng20050810_201424.html|title=Nagasaki marks tragic anniversary|work=[[People's Daily]]|date=August 10, 2005|access-date= April 14, 2007}}</ref> બૉમ્બમારા વખતે, [[જૉ કિયૂમિયા]] નામનો એક અમેરિકન યુદ્ધકેદી નાગાસાકીમાં હતો પણ તે બચી ગયો હતો, તેના કેદખાનાની કૉંક્રીટની દીવાલોએ તેને બૉમ્બની અસરથી રક્ષણ આપ્યું હોવાનું કહેવાય છે.<ref>[http://www.thepeoplespaths.net/articles/navcode.htm "નવાજો કોડ કેટલો ઉપયોગી છે?][http://www.thepeoplespaths.net/articles/navcode.htm એક પૂર્વ કેદી તે જાણે છે"], ''ઈન્ડિયન કન્ટ્રી તરફથી સમાચાર,'' ઑગસ્ટ 1997.</ref> હિરોશિમામાંથી જીવિત બચેલા અસંખ્ય લોકોએ (સંખ્યા અનિશ્ચિત) નાગાસાકી પ્રયાણ કર્યું હતું, અને ત્યાં તેમણે ફરીથી બૉમ્બનો ભોગ બનવું પડ્યું હતું.<ref name="observer">{{cite web|url=http://www.guardian.co.uk/world/2005/jul/24/secondworldwar.japan2|title='I saw both of the bombs and lived'|work=Observer/[[The Guardian]]|date=July 24, 2005|access-date= April 14, 2007}}</ref><ref name="trumbull">{{cite book |last=Trumbull |first=Robert |title=Nine Who Survived Hiroshima and Nagasaki|year=1957|publisher=[[Tuttle Publishing]]|location= Tokyo, Japan}}</ref> પર્લ હાર્બરમાં જેનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો, તે ટાઈપ 91ના ટોર્પેડો બનાવનારું કારખાનું, મિત્સુબિશી-યુરાકામી ઓર્ડનાન્સ વકર્સને પાછળથી વિસ્ફોટમાં ધ્વસ્ત કરવામાં આવ્યું હતું.<ref name="Cook & Cook">{{cite book |last=Cook |first=Haruko & Theadore |title=Japan at War: An Oral History|url=https://archive.org/details/japanatwaroralhi00cook_0 |year=1992|publisher=[[The New Press]]|location= New York, New York}}</ref> [[કોકુરા]]માં નાગાસાકીનું શાંતિ સ્મારક અને ઘંટ બનાવવામાં આવ્યા છે.<ref>[http://blog.goo.ne.jp/ota416/e/92d007766fae6b6bc96a117d374e27c3 小倉にある平和記念碑と長崎の鐘]</ref> ==જાપાન પર વધુ અણુ હુમલા કરવાની યોજનાઓ== યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સે ઑગસ્ટના ત્રીજા અઠવાડિયામાં વધુ અણુ બૉમ્બ વપરાશ માટે તૈયાર રાખ્યા હોવાનું ધારવામાં આવે છે, બીજા ત્રણ સપ્ટેમ્બરમાં અને તે પછી વળી બીજા ત્રણ ઑકટોબરમાં.<ref name="Generals"> {{cite web | title = The Atomic Bomb and the End of World War II, A Collection of Primary Sources, | publisher=[[George Washington University]] | date = August 13, 1945 | coauthors General Hull Colone Seazen | format = PDF | work=National Security Archive Electronic Briefing Book No. 162 | url = http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB162/72.pdf}}</ref> ઑગસ્ટ 10ના, મેનહટન પ્રોજેકટના લશ્કરી નિર્દેશક, મેજર જનરલ [[લેસ્લી ગ્રુવ્સે]], [[આર્મી ચીફ ઓફ સ્ટાફ]], [[આર્મી જનરલ]] [[જયોર્જ માર્શલ]]ને એક અનૌપચારિક ચિઠ્ઠી મોકલાવી હતી, જેમાં તેમણે લખ્યું હતું કે "બીજો બૉમ્બ... ઑગસ્ટ 17 કે 18 પછી અનુકૂળ હવામાન હોય ત્યારે નાખવા માટે તૈયાર રાખવો." એ જ દિવસે, તેમણે મેમો પર શેરો મારીને ઉમેર્યું, "રાષ્ટ્રપ્રમુખની અધિકૃત સત્તા વિના તેને જાપાન પર નાખવો નહીં."<ref name="Generals"></ref> યુદ્ધ વિભાગમાં જાપાનનો કબજો મેળવવા માટેનું [[ઓપરેશન ડાઉનફોલ]] શરૂ ન થઈ જાય ત્યાં સુધી બૉમ્બના ઉત્પાદનને સાચવી રાખવાની ચર્ચા થઈ ચૂકી હતી. "અત્યારે (ઑગસ્ટ 13) પ્રશ્ન એ હતો કે, જો જાપાન શરતો અનુસાર શરણે આવતું નથી એમ ધારી લઈએ તો, જેવો એક તૈયાર થાય એમ દરેક વખતે તેને ત્યાં જહાજથી મોકલવો અને ત્યાં વિસ્ફોટ કરવો કે પછી તેમને થોડા સમય સુધી સાચવી રાખવા...અને પછી પ્રમાણમાં ટૂંકા ગણાય એવા ગાળામાં તેમની પર એક સાથે ઝીંકવા. એક જ દિવસમાં બધા નહીં, પણ ટૂંકા ગાળામાં. અને એમ કરવાથી આપણે જેની પાછળ છીએ તે નિશાનને પણ ધ્યાનમાં રાખી શકાશે. બીજા શબ્દોમાં, ઉદ્યોગ, ધૈર્યબળ, માનસશાસ્ત્ર અને તેના જેવી બાબતો કરતાં આપણને અતિક્રમણમાં સૌથી વધુ સહાયક થાય તેવાં નિશાનો પર જ આપણે આપણું ધ્યાન કેન્દ્રિત ન કરવું જોઈએ? અન્ય ઉપયોગ કરતાં વ્યૂહાત્મક ઉપયોગની વધુમાં વધુ નજીક."<ref name="Generals"></ref> ==જાપાનની શરણાગતિ અને તેની પર કબજો== ઑગસ્ટ 9 સુધી, યુદ્ધ સમિતિ તેની શરણાગતિ માટેની ચાર શરતોનો આગ્રહ રાખી રહી હતી. એ દિવસે, [[હિરોહિતો]]એ [[કિડો]]ને આદેશ આપ્યો, "પરિસ્થિતિ પર ઝડપથી નિયંત્રણ મેળવો...કારણ કે સોવિયેત યુનિયને આપણી વિરુદ્ધ યુદ્ધ છેડી દીધું છે." તે પછી તેમણે શાહી કૉન્ફરન્સ ગોઠવી જે દરમ્યાન તેમણે મંત્રી [[ટોગો]](Tōgō)ને સંગઠિત રાજયોને જાપાનનો સંદેશો જણાવવા માટે અધિકૃત અધિકારી ઠેરવ્યા અને જાપાનનો સંદેશો હતો કે તે સંગઠિત રાજયોની શરતોને માત્ર એક શરતે સ્વીકારશે, કે એ ઘોષણાપત્રમાં "નામદાર રાજાના એક સાર્વભૌમ શાસક તરીકેના વિશેષાધિકારોને ઈજા પહોંચે તેવી કોઈ માંગ સામેલ હોય નહીં."<ref>''કિડો કોઈચી નિક્કી'' , ટોકયો, ડઈગાકુ શુપ્પાનકાઈ, 1966, પૃ. 1223</ref> ઑગસ્ટ 10ના, જાપાન સરકારે, સ્વિત્ઝરલૅન્ડની સરકારના માધ્યમથી યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ સરકારને અણુ બૉમ્બમારા અંગે એક વિરોધપત્ર રજૂ કર્યો.<ref>[http://yantake-web.hp.infoseek.co.jp/page1.html જાપાન પર અણુ બૉમ્બમારો હિરોશિમા અને નાગાસાકી પર બૉમ્બમારો] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100617181222/http://yantake-web.hp.infoseek.co.jp/page1.html |date=2010-06-17 }}{{Self-published inline|date=March 2010}}</ref> ઑગસ્ટ 12ના, સમ્રાટે પોતાનો શરણાગતિનો નિર્ણય શાહી પરિવારને જણાવ્યો. તેમના કાકાઓમાંથી એક, [[પ્રિન્સ અસાકા]]એ ત્યારે તેમને પૂછ્યું કે જો ''[[કોકુટાઈ]]'' નું સન્માન ન જળવાય તો શું યુદ્ધ ચાલુ રહેશે. હિરોહિતોએ સાદા શબ્દોમાં પ્રત્યુત્તર આપ્યો "હાસ્તો."<ref>તેરાસાકી હાઈડેનરી, ''શોવા તેન્નો દોકુહાકુરોકુ'' (hôwa tennô dokuhakuroku), 1991, પૃ.129</ref> મિત્ર રાષ્ટ્રોની શરતો રાજાશાહીના સંરક્ષણના સિદ્ધાન્તને અકબંધ રાખતી લાગતી હોવાથી, હિરોહિતોએ ઑગસ્ટ 14ના પોતાની [[શરતી શરણાગતિની જાહેરાત]] રૅકોર્ડ કરી, જેને બીજા દિવસે, કેટલાક શરણાગતિનો વિરોધ કરતાં લશ્કરવાદીઓના ટૂંકા [[વિદ્રોહ]] છતાં, જાપાન રાષ્ટ્રમાં પ્રસારિત કરવામાં આવી. પોતાના ઘોષણાપત્રમાં, [[હિરોહિતો]]એ અણુ બૉમ્બોનો ઉલ્લેખ કર્યો હતોઃ {{cquote|Moreover, the enemy now possesses a new and terrible weapon with the power to destroy many innocent lives and do incalculable damage. Should we continue to fight, not only would it result in an ultimate collapse and obliteration of the Japanese nation, but also it would lead to the total extinction of human civilization. Such being the case, how are We to save the millions of Our subjects, or to atone Ourselves before the hallowed spirits of Our Imperial Ancestors? This is the reason why We have ordered the acceptance of the provisions of the Joint Declaration of the Powers.}} ઑગસ્ટ 17ના તેમના "સૈનિકો અને નૌકાસૈનિકો માટેના હુકમનામા"માં તેમણે બૉમ્બમારાનો કોઈ પણ પ્રકારનો ઉલ્લેખ કર્યા વિના, સોવિયેતના આક્રમણ પર વધુ ભાર મૂકયો હતો અને પોતાનો શરણાગતિનો નિર્ણય જણાવ્યો હતો. બૉમ્બમારા પછીના વર્ષ દરમ્યાન, લગભગ 40,000 યુ.એસ. સૈનિકોએ હિરોશિમા પર, જયારે 27,000 સૈનિકોએ નાગાસાકી પર કબજો મેળવી લીધો હતો. ==ચિત્રાત્મક રજૂઆત અને લોકોનો પ્રતિભાવ== યુદ્ધ દરમ્યાન, અમેરિકન સમાજનાં તમામ સ્તરોમાં "ઉન્મૂલનવાદી અને સંહારવાદી અત્યુકિત"ને સાંખી લેવામાં આવી હતી; વૉશિંગ્ટનની યુકે એલચી કચેરી અનુસાર અમેરિકનો જાપાનીઓને "નામવિનાના શિકાર માટેના પ્રાણીઓ" તરીકે જોતા હતા.<ref name="Gordon Martel p.231">ગોર્ડોન માર્ટેલ, "ધ વર્લ્ડ વૉર ટુ રિડર" પૃ.231</ref> જાપાનીઓને માણસ કરતાં ઊતરતા, ઉ.દા. વાંદરાઓ, દર્શાવતાં ઠઠ્ઠાચિત્રોનું પ્રદર્શન ઠેર ઠેર જોવા મળતું હતું.<ref name="Gordon Martel p.231"></ref> લોકમત કળવા માટેના 1944ના એક [[સર્વેક્ષણ નમૂના]]માં પૂછવામાં આવ્યું હતું કે જાપાનીઓ સાથે શું કરવું જોઈએ, તેના જવાબમાં યુ.એસ.ના 13% જેટલા લોકો તમામ જાપાનીઓ, સ્ત્રી-પુરુષો અને બાળકોનો [[સંહાર]] કરવાની તરફેણમાં મત આપ્યો હતો.<ref>{{Harvnb|Bagby|1999|p=[http://books.google.com/books?id=Yns2vRoMEDAC&pg=PA135&dq=America%27s+International+Relations+Since+World+War+I+%22to+save+american+lives%22&sig=ACfU3U1deHRH2SdMicPGsaSiSw6HUBVkPw 135]}}</ref><ref>[http://www.jstor.org/pss/3023943 ]</ref> યુ.એસ.માં અણુ બૉમ્બમારાના સમાચારને ઉત્સાહપૂર્વક વધાવવામાં આવ્યા હતા; 1945ના ઉત્તરાર્ધમાં લેવાયેલા [[''ફોર્ચ્યુન'' સામયિક]]ના એક સર્વેક્ષણ અનુસાર, અમેરિકાની નોંધપાત્ર લઘુમતી એ વખતે જાપાન પર વધુ અણુ બૉમ્બો ઝીંકયા હોત તો સારું થાત એવું માનતી હતી.<ref name="Walter L. Hixson p.239">વૉલ્ટર એલ. હિકસન, "ધ અમેરિકન એકસપિરિયન્સ ઈન વર્લ્ડ વૉર II: ધ ઍટોમિક બૉમ્બ ઈન હિસ્ટ્રી એન્ડ મેમરિ, પૃ.239"</ref> પ્રજા સમક્ષ જે ચિત્ર રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું તેના કારણે શરૂઆતમાં લોકોનો હકારાત્મક પ્રતિભાવ મળ્યો હતો, લોકો સમક્ષ રજૂ કરવામાં આવેલા ચિત્રમાં (મુખ્યત્વે મોટામસ શકિતશાળી વાદળાની તસવીરો હતી અને) લોકો પર થયેલી અસરોના પુરાવાઓની ગેરહાજરી હતી - લાશો અને બચેલા અપંગો, ઘાયલોની તસવીરોને દબાવી દેવામાં આવી હતી અને અહેવાલોમાંથી તેનો ઉલ્લેખ દૂર કરવામાં આવ્યો હતો.<ref name="Walter L. Hixson p.239"></ref> ઉદાહરણ તરીકે, યુ.એસ. [[સ્ટ્રેટેજિક બૉમ્બિંગ સર્વે]]ના સદસ્ય, લેફટનન્ટ ડેનિયલ મૅકગવર્ને પરિણામોના દસ્તાવેજીકરણ માટે એક ફિલ્મ ક્રૂનો ઉપયોગ કર્યો. આ ફિલ્મ ક્રૂના કામનું પરિણામ ત્રણ કલાકની ''ધ ઈફેકટ્સ ઓફ ધ એટોમિક બૉમ્બ્સ અગેઈનસ્ટ હિરોશિમા એન્ડ નાગાસાકી'' શીર્ષક ધરાવતી દસ્તાવેજી ફિલ્મમાં આવ્યું. આ દસ્તાવેજી ફિલ્મમાં બૉમ્બની માનવીય અસરો દર્શાવતી હૉસ્પિટલની તસવીરો/દશ્યો સમાવવામાં આવ્યા હતા; તેમાં બળીને ખાખ થયેલી ઈમારતો અને કારો તથા જમીન પરની ખોપરીઓ અને હાડકાંઓની હાર દર્શાવવામાં આવી હતી. જયારે તેને યુ.એસ. મોકલવામાં આવી, ત્યારે યુ.એસ. પ્રસાર-માધ્યમોમાં તેનો જોરદાર ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો, અને પછી તેને શાંતિથી દબાવી દેવામાં આવી અને કયારેય પ્રસારિત કરવામાં આવી નહીં. આવતાં 22 વર્ષો સુધી તેને "ટોચના રહસ્ય" તરીકે વર્ગીકૃત કરી દેવામાં આવી.<ref>આણ્વિક વિજ્ઞાનીઓનું બુલેટિન જુલાઈ 1995, પૃ.73</ref> જાપાન પર કબજો મેળવવામાં આવ્યો તે દરમ્યાન જાપાનમાં પણ અણુ બૉમ્બમારાના દશ્ય-ચિત્રણને દબાવી દેવામાં આવ્યું હતું,<ref>સ્ટીવ એડવડર્સ, ફોટોગ્રાફીઃ અ વેરી શોર્ટ ઈન્ટ્રોડકશન, પૃ.38</ref> અલબત્ત મિત્ર રાષ્ટ્રોના સૈન્યે અંકુશ મેળવ્યો તે પહેલાં કેટલાંક જાપાની સામયિકો બૉમ્બમારાની તસવીરો પ્રકાશિત કરવામાં સફળ રહ્યાં હતાં. મિત્ર રાષ્ટ્રોનાં કબજો મેળવનારા દળોએ કોઈ પણ બાબત, "કે જેનાથી પ્રજાની સ્થિરતામાં સીધી કે અનુમાનિત રીતે ભંગ પડી શકે", તેવી તમામ બાબતોને નિયંત્રણ(સેન્સરશિપ) હેઠળ રાખી હતી, અને જમીન પરના લોકો પર થયેલી અસરોની તસવીરોને ઉશ્કેરણીજનક ગણવામાં આવી હતી. બળેલા પીડિતો અને અંતિમસંસ્કારની ચિતાઓની તસવીરો પરના પ્રતિબંધ માટેનું સંભવિત કારણ તે મુકત કરાયેલા નાઝી કૉન્સેન્ટ્રેશન કૅમ્પોમાંથી લેવાયેલી અને વ્યાપક રીતે પ્રસારિત તસવીરો સાથે સામ્યતાનો ભાવ ઊભો કરતી હોવાનું હોઈ શકે.<ref>મારિઆના ટોરગોવનિક, "ધ વૉર કૉમ્પ્લેકસઃ વર્લ્ડ વૉર II ઈન અવર ટાઈમ", પૃ.15</ref> ==એટોમિક બૉમ્બ કૅઝુઅલ્ટિ કમિશન== [[નેશનલ એકેડમી ઓફ સાયન્સિઝ]]-[[નેશનલ રિસર્ચ કાઉન્સિલ]]ને હિરોશિમા અને નાગાસાકીમાં બચેલા લોકોમાં કિરણોત્સર્ગની મોડી અસરો અંગેની તપાસ હાથ ધરવા માટે [[હૅરી એસ. ટ્રુમૅન]] તરફથી રાષ્ટ્રપ્રમુખ આદેશ આપવામાં આવ્યો, તેના સંદર્ભે 1948ના વસંતમાં, [[એટોમિક બૉમ્બ કૅઝુઅલ્ટિ કમિશન]](ABCC)ની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી. પીડિતોમાં મિત્ર રાષ્ટ્રોના [[યુદ્ધકેદીઓ]], કોરિયન અને ચાઈનીઝ શ્રમિકો, શિષ્યવૃત્તિ લઈને આવેલા [[મલય]]ના વિદ્યાર્થીઓ, અને આશરે 3,200 જાપાની અમેરિકન નાગરિકો હોવાનું જાણવા મળ્યું, જેમના પર હુમલો કરવાનો કોઈ ઈરાદો હતો નહીં.<ref>ફરગોટન વૉર્સઃ ફ્રિડમ એન્ડ રિવોલ્યુશન ઈન સાઉથઈસ્ટ એશિયા, પ્રસ્તાવનઃ ઍન અનએન્ડિંગ વૉર, ક્રિસ્ટોફર બેયલી અને ટિમ હાર્પજ, ધ બેલ્કનૅપ પ્રેસ ઓફ હાર્વર્ડ યુનિવર્સિટી પ્રેસ, પૃ. 3 ISBN 0674021533</ref> એબીસીસી(ABCC)એ આદરેલા શરૂઆતના અભ્યાસોમાંથી એક, હિરોશિમા અને નાગાસાકી, તથા હિરોશિમાથી દક્ષિણે {{convert|18|mi|km}} પર સ્થિત એક [[નિયંત્રિત]] શહેર, [[કુરે]]માં સગર્ભાવસ્થાનાં પરિણામ પર હતો, જેથી કિરણોત્સર્ગના સંપર્કમાં આવવાથી પેદા થતી પરિસ્થિતિઓ અને પરિણામો પારખી શકાય. વધુ સારા સંશોધન પરિણામો મેળવવા માટે, એબીસીસી(ABCC)એ બચેલા પીડિતોને તબીબી સારવાર પૂરી પાડવાનો ઇનકાર કર્યો હોવાનો એક લેખકે દાવો કર્યો હતો.<ref>{{cite book | author=M. Susan Lindee | title=Suffering Made Real: American Science and the Survivors at Hiroshima | url=https://archive.org/details/sufferingmaderea0000lind | publisher=University Of Chicago Press | year=1994 |isbn=0226482375}}</ref> 1975માં, એબીસીસી(ABCC)ની જવાબદારીઓ સંભાળવા માટે રેડિયેશન ઈફેકટ્સ રિસર્ચ ફાઉન્ડેશન રચવામાં આવ્યું.<ref>{{cite web |url=http://www.rerf.or.jp/index_e.html |title=The Radiation Effects Research Foundation Website |publisher=Rerf.or.jp |date= |access-date=Mar. 25, 2009 |archive-date=2012-01-27 |archive-url=https://www.webcitation.org/64zoPegkI?url=http://www.rerf.or.jp/index_e.html |url-status=dead }}</ref> ==હિબાકુશા== [[File:A-Bomb Dome.jpg|thumb|200px|શહેરમાં અણુસ્ફોટ વખતે તેની સૌથી નજીક બચેલી ઈમારત એવા હિરોશિમા શાંતિ સ્મારક પાસેથી પસાર થતા હિરોશિમાના નાગરિકો.]] અણુ બૉમ્બમારાનો શિકાર, જીવિત બચેલા પીડિતોને {{nihongo|[[hibakusha]]|被爆者}} કહેવામાં આવે છે, તે એક જાપાની શબ્દ છે, જે શબ્દશઃ અર્થ "વિસ્ફોટ આહત લોકો" થાય છે. બૉમ્બમારાના કારણે જાપાને જે સહેવું પડ્યું તે જાપાનને વિશ્વ આખામાંથી [[આણ્વિક શસ્ત્રો]]ની નાબૂદી માગવા તરફ દોરી ગયું, ત્યારથી જાપાન વિશ્વની સૌથી દઢ [[બિન-આણ્વિક નીતિઓ]] ધરાવનારાઓમાંનું એક છે. જાપાન સરકારે {{As of|2009|alt=As of March 31, 2009}}, 235,569 હિબાકુશાને માન્યતા આપી હતા, જેમાંથી મોટા ભાગના જાપાનમાં રહે છે.<ref>{{cite web | url= http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/nn20090807a2.html | title= "Hiroshima sides with Obama on nukes" | date= August 7, 2009 | work= [[The Japan Times]] | access-date= Aug. 17, 2009 | archive-date= મે 29, 2012 | archive-url= https://archive.today/20120529180253/http://www.japantimes.co.jp/text/nn20090807a2.html | url-status= dead }}</ref> જાપાન સરકાર મુજબ, એમાંના 1% કિરણોત્સર્ગની અસરથી થયેલી માંદગીથી પીડાય છે.<ref>{{cite web | url= http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/ed20070815a2.html | title= Relief for A-bomb victims | date= August 15, 2007 | work=[[The Japan Times]] | access-date= Oct. 2, 2007 }}</ref> [[હિરોશિમા]] અને [[નાગાસાકી]]માંનાં સ્મારકો, ત્યારથી લઈને અત્યાર સુધી બૉમ્બમારાના કારણે મૃત્યુ પામ્યા હોવાનું ગણાતા હિબાકુશાનાં નામોની યાદીઓ ધરાવે છે. બૉમ્બમારાની વાર્ષિક તિથિએ આ યાદીઓને વાર્ષિક ધોરણે અદ્યતન કરવામાં આવે છે, ઑગસ્ટ 2009 મુજબ સ્મારકો પર 410,000થી વધુ હિબાકુશાનાં નામની નોંધણી થયેલી છે - 263,945<ref>{{cite news | url= http://mdn.mainichi.jp/mdnnews/news/20090806p2a00m0na005000c.html | title= "On anniversary of A-bombing, Hiroshima mayor says 'yes we can' to no more nukes" | date= August 6, 2009 | work= [[Mainichi Daily News]] | access-date= Aug. 17, 2009 | archive-date= માર્ચ 8, 2012 | archive-url= https://web.archive.org/web/20120308124254/http://mdn.mainichi.jp/mdnnews/news/20090806p2a00m0na005000c.html | url-status= dead }}</ref> હિરોશિમામાં અને 149,226<ref>{{cite news | url= http://news.xinhuanet.com/english/2009-08/09/content_11851094.htm | title= "Japan marks 64th anniversary of Nagasaki atomic bombing" | date= August 9, 2009 | publisher= Xinhua | access-date= Aug. 17, 2009 | archive-date= ઑગસ્ટ 13, 2009 | archive-url= https://web.archive.org/web/20090813115815/http://news.xinhuanet.com/english/2009-08/09/content_11851094.htm | url-status= dead }}</ref> નાગાસાકીમાં. ===બચેલા કોરિયનો=== યુદ્ધ દરમ્યાન, હિરોશિમા અને નાગાસાકી, બંનેમાં જાપાન અનેક કોરિયનોને વેઠ માટે ફરજિયાતપણે લઈ આવ્યું હતું. તાજેતરના અંદાજો અનુસાર, હિરોશિમામાં લગભગ 20,000 અને નાગાસાકીમાં લગભગ 2,000 કોરિયનો માર્યા ગયા હતા. એવો અંદાજ છે કે હિરોશિમાના દર સાત પીડિતમાંથી એક કોરિયન મૂળ ધરાવનાર હતો.<ref name="ModernJapan"></ref> ઘણાં વર્ષો સુધી, કોરિયનોને અણુ બૉમ્બના પીડિતો તરીકે માન્યતા મેળવવા માટે લડવું પડ્યું હતું અને તેમને સ્વાસ્થ્ય-સેવાના લાભોનો ઇનકાર સહેવો પડ્યો હતો. જો કે, છેલ્લાં થોડાંક વર્ષોમાં, મુકદ્દમા/દાવાઓના માધ્યમથી તેમના મોટા ભાગના પ્રશ્નો હલ થઈ શકયા હતા.<ref>[https://web.archive.org/web/20080509183216/http://mdn.mainichi.jp/national/news/20080509p2a00m0na014000c.html હિબાકુશાઃ વિદેશી એ-બૉમ્બના ત્રાહિતો તરફના ભેદભાવનો અંત લાવવા માટે એક કોરિયનની લડત], મૈનિચી દૈનિક સમાચાર. મે 9, 2008.</ref> ===બચેલા બેવડા પીડિતો === માર્ચ 24, 2009ના, જાપાન સરકારે [[ત્સુટોમુ યામાગુચી]](1916–2010)ને એક બેવડા [[હિબાકુશા]] તરીકે સરકારી માન્યતા આપી હતી. જયારે [[બૉમ્બ]]નો સ્ફોટ થયો ત્યારે ત્સુટોમુ યામાગુચઈ એક વેપારી પ્રવાસે હિરોશિમામાં ગ્રાઉન્ડ ઝીરોથી 3 કિલોમીટરના અંતરે હતો તે બાબતને પુષ્ટિ મળી હતી. તે ડાબે પડખે ગંભીર રીતે બળી ગયો હતો અને તેણે તે રાત હિરોશિમામાં વીતાવી હતી. ઑગસ્ટ 8ના, [[નાગાસાકી]] પર [[અણુ બૉમ્બ]] નંખાયાના એક દિવસ પહેલાં, તે પોતાના વતન નાગાસાકી શહેરમાં પરત ફર્યો, અને પોતાના સંબંધીજનોને શોધતી વખતે તે કિરણોત્સર્ગના અવશેષો સાથે સંપર્કમાં આવ્યો. બંને બૉમ્બમારાનો ભોગ બન્યા છતાં બચ્યા હોય તેવા પીડિત તરીકે કાયદેસર રીતે માન્યતા પ્રાપ્ત કરનાર તે પહેલો પીડિત હતો.<ref>[http://news.sky.com/skynews/Home/World-News/Hiroshima-And-Nagasaki-Atomic-Bomb-Survivor-Recognised/Article/200903415247958?lpos=World_News_Second_World_News_Article_Teaser_Region_3&amp;lid=ARTICLE_15247958_Hiroshima_And_Nagasaki_Atomic_Bomb_Survivor_Recognised%7C1 જાપાન પહેલા બેવડા એ-બૉમ્બ(A-Bomb) પીડિત જીવિતને માન્યતા આપે છે]</ref> ત્સુટોમુ યામાગુચી પેટના કૅન્સર સાથેની લાંબી લડત પછી, જાન્યુવારી 4, 2010ના સોમવારના મૃત્યુ પામ્યો. તે 93 વર્ષનો હતો.<ref>{{cite web |url=http://www.cnn.com/2010/WORLD/asiapcf/01/06/japan.bomb.victim.dies/index.html |title=Man who survived two atom bombs dies |date=January 8, 2010 |publisher=CNN |access-date= Jan. 8, 2010}}</ref> ''ધ લાસ્ટ ટ્રેન ફ્રોમ હિરોશિમા'' નામના પુસ્તકમાં, [[ચાર્લ્સ પેલેગ્રિનો]]એ તેના [[ત્સુટોમુ યામાગુચી]] સાથેના ઈન્ટર્વ્યૂ વિશે લખ્યું છે, જેમાં યામાગુચીએ અણુ બૉમ્બોના ઘાયલ જીવિતોની પછીની સ્થિતિનું વિવરણ આપ્યું હતું. યામાગુચીએ પીડિતોને "કીડીની જેમ ચાલતા મગર" કહ્યા હતા, જે "હવે આંખ વિનાના અને ચહેરા વિનાના હતા- જેમનાં માથાં બદનામ મગર જેવા કાળા થઈ ગયા હતાં, જેની પરના લાલ કાણાં તેમના મોંને સૂચવતાં હતા. [...] આ મગર માણસો ચીસો પાડતા નહોતા. તેઓ મોંમાંથી અવાજ કાઢી શકતા નહોતા. જે ઘોંઘાટ તેઓ કરતાં હતા તે ચીસો કરતાં પણ બદતર હતો. તેઓ સતત ગણગણાટ કર્યા કરતા હતા- ભર ઉનાળાની રાતે તીડના અવાજની જેમ. બળીને કોલસા થઈ ગયેલા પગના ઠૂંઠાઓ પરથી, લથડિયા ખાઈને જતો એક માણસ તેના હાથમાં એક મૃત બાળક લઈને ઊતરી રહ્યો હતો."<ref>http://www.nytimes.com/2010/01/20/books/20garner.html</ref> બંને બૉમ્બમારાનો ભોગ બન્યા હોય એવા અન્ય લોકો પણ હતા, જાપાનમાં તેમને ''નિજયુઉ હિબાકુશા'' કહેવામાં આવે છે. 2006માં બનેલા ''ટ્વાઈસ સર્વવાઈવ્ડઃ ધ ડબલી ઓટોમિક બૉમ્બ્ડ ઓફ હિરોશિમા એન્ડ નાગાસાકી'' નામના એક દસ્તાવેજી ચિત્રમાં 165 નિજયુઉ હિબાકુશાને દસ્તાવેજિત કરવામાં આવ્યા છે, તેને યુનાઈટેડ નેશન્સમાં પ્રદર્શિત કરવામાં આવ્યું હતું.<ref name="Twice">{{cite web|url=http://www.columbia.edu/cu/news/06/08/twicesurvived.html|title=Twice Bombed, Twice Survived: Film Explores Untold Stories from Hiroshima & Nagasaki|date=August 2, 2006|publisher=Columbia University |access-date= Mar. 31, 2009}}</ref> == એટોમિક બોમ્બ કેઝ્યુલ્ટી કમિશન - ABCC == એટોમિક બોમ્બ કેઝ્યુલ્ટી કમિશન (એટોમિક બોમ્બના શિકારો માટેની કમિટિ) એ 1946 માં હેરી એસ. ટ્રૂમેનની રાષ્ટ્રપતિય માર્ગદર્શિકા અનુસાર રચાયેલી એક કમિટિ હતી. આ કમિશનનો મુખ્ય ઉદ્દેશ એટોમિક બોમ્બના જીવિત બचे રહેલા લોકોને અભ્યાસ કરવો હતો, કારણ કે તેમને વિશ્વયુદ્ધના પછી આવું અવસર ફરી મળશે એમ લાગતું ન હતું.<ref name="Southard2015">[https://www.politico.eu/article/us-agency-discovered-the-atomic-bombs-effect-on-people-nagasaki/ How a secretive agency discovered the A-bomb’s effect]</ref><ref>[https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/10371397.2019.1654854 The Origins of ‘Hibakusha’ as a Scientific and Political Classification of the Survivor]</ref> આ કમિશને હિબાકુશા ના આરોગ્યનું અધ્યયન કર્યું પરંતુ તેમને સારવાર આપવામાં નથી આવી. અમેરિકા ના નેતાઓ હિબાકુશાને સારવાર આપવા તેને તેમના ઘાવોની જવાબદારી સ્વીકારવા સમજે છે. પરિણામે, હિબાકુશા ને ABCC કમિશન દ્વારા પરીક્ષણ માટેના અણસુશોધક તરીકે અનુભવાયો.<ref name="Southard2015" /><ref>[https://www.politico.com/magazine/story/2015/08/atomic-bomb-anniversary-nagasaki-121179/ How a Secretive U.S. Agency Discovered the A-Bomb’s Effect on People]</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=6l-CP1qetyk For Whom does RERF Exist? -TSS Special Documentary for 75 Years Since the Atomic Bombing- TSS-TV Co., Ltd.]</ref><ref>[Radiation research foundation to apologize for studying but not treating hibakusha https://mainichi.jp/english/articles/20170617/p2a/00m/0na/016000c]</ref> ABCC કમિશન નાગાસાકી માટેના નિશિયામા <!--西山--> જિલ્લામાં પણ ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું. હાઈપોસેન્ટર અને નિશિયામા વચ્ચે પર્વતો હતી, જેના કારણે વિસ્ફોટમાંથી ઊર્જા અને તાપ નિશિયામાને સીધી રીતે પહોંચાડી શકાતા ન હતા અને ત્યાં કોઈ નુકસાન ન થયું. પરંતુ બર્ફ અને વરસાદને કારણે ઘણું રેડિયેશન હાજર હતું. તેથી, યુદ્ધ પછી આરોગ્યના અભ્યાસ કરવામાં આવ્યા, પરંતુ પ્રજાને તેનું ઉદ્દેશ જણાવવામાં આવ્યું ન હતું.<ref name="NHK1">{{Cite web |url=https://www.nhk.jp/p/special/ts/2NY2QQLPM3/blog/bl/pneAjJR3gn/bp/pGrz5p1yMG/ |title=The Hidden Truth of the Initial A-bomb Surveys (Part 1) NHK |access-date=2024-12-11 |archive-date=2024-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240221004801/https://www.nhk.jp/p/special/ts/2NY2QQLPM3/blog/bl/pneAjJR3gn/bp/pGrz5p1yMG/ |url-status=dead }}</ref> પ્રારંભમાં, નિશિયામામાં અભ્યાસ અમેરિકી સેનાએ કર્યા, પરંતુ પછી તેને ABCC કમિશનને સોંપી દેવાયું. આણું જા રોજ મુલ્યાંકન પછી, નિશિયામામાં લોકોને સફેદ રક્તકણોની સંખ્યામાં નોંધપાત્ર વૃદ્ધિ જોવા મળી. પ્રાણીઓમાં આખા શરીર exposição ના લીધે લ્યુકેમિયા થઈ શકે છે, તેથી માનવોએ શું થાય છે તે જાણવા માટે અભ્યાસ કરવાની ઇચ્છા હતી. વ્યક્તિઓમાં કિરણો જન્ય પદાર્થ ખોરાકના મૌખિક સેવન પછી ઓસ્ટિયોસરકોમ જોવા મળ્યું છે.<ref name="NHK1" /><ref name="TMA1">"Recommendations for Continued Study of the Atomic Bomb Casualties", Papers of James V. Neel, M.D., Ph.D. [https://archives.library.tmc.edu/ms-089 Manuscript Collection No. 89] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241211100054/https://archives.library.tmc.edu/ms-089 |date=2024-12-11 }} of the Houston Academy of Medicine, Texas Medical Center Library.</ref> ABCC કમિશન દ્વારા લખાયેલ અહેવાલ અનુસાર, વિસ્ફોટમાંથી સીધી અસર ન થયેલ નિશિયામા જિલ્લાના વાસીઓ, બાકી રહેલા કિરણોના અસરનો અવલોકન કરવા માટે શ્રેષ્ઠ લોકો હતા.<ref name="NHK1" /><ref name="TMA1" /> યુએસએએ જાપાન સ્વતંત્ર બન્યા પછી બાકી રહેલી કિરણોના સંશોધનને ચાલુ રાખ્યું, પરંતુ પરિણામો નિશિયામા નગરજનોને ક્યારેય આપવામાં આવ્યા ન હતા.<ref name="NHK2">{{Cite web |url=https://www.nhk.jp/p/special/ts/2NY2QQLPM3/blog/bl/pneAjJR3gn/bp/pbWlL6vl7n/ |title=The Hidden Truth of the Initial A-bomb Surveys (Part 2) NHK |access-date=2024-12-11 |archive-date=2024-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240221023226/https://www.nhk.jp/p/special/ts/2NY2QQLPM3/blog/bl/pneAjJR3gn/bp/pbWlL6vl7n/ |url-status=dead }}</ref> પરિણામે, બીજા વિશ્વ યુદ્ધ પછી, નગરજનો કૃષિ કાર્યોમાં વ્યસ્ત રહ્યા અને લ્યુકેમિયા દર્દીઓની સંખ્યા વધતી રહી અને વધુ લોકો મર્યા.<ref name="NHK2" /> અણુ બોમ્બના હુમલાઓ પછી, જાપાનીઓએ હિબાકુષા (વિસ્ફોટમાં બચેલી વ્યક્તિઓ) ને ઉપચાર કરવામાં મદદ કરવા માટે સંશોધન કરવા ઇચ્છ્યું, પરંતુ [[Supreme Commander for the Allied Powers|SCAP]] જાપાનીઓને અણુ બોમ્બના નુકસાન પર સંશોધન કરવાની મંજૂરી આપી નથી.<ref name="NHK1" /> ખાસ કરીને 1946 સુધીના નિયમો કઠણ હતા, જે કિરણોથી મરી જતા લોકોને વધારે બનાવતા હતા.<ref>NHK Special (2023). Atomic bomb initial investigation The hidden truth:Hayakawa Shobo pp. 124–125. (原爆初動調査 隠された真実 (ハヤカワ新書) NHKスペシャル取材班 (著) pp. 124–125.) ISBN 978-4-153-40012-2</ref> જો હિબાકુષા નિયમિત મેડિકલ ચકાસણીઓ માટે ઇન્કાર કરે તો ABCC તેમને યુદ્ધ અપરાધ માટે સેનાના કોર્ટમાં લાવવાનો ધમકી આપે. તે ઉપરાંત, જો હિબાકુષા મરે તો ABCC તેમના ઘરે જઇને તેમના શરીરોને પોણખી લઈ જાય અને મરકટ માટે મોકલે છે.<ref name="Shibata2021" /> ABCC કમિશન એ મૃતજન્મ થેપલાંની લાશોને સંશોધન માટે લઈ જવાનો પ્રયાસ કર્યો.<ref>[https://mainichi.jp/english/articles/20191203/p2a/00m/0na/002000c Hibakusha: 2nd gen. Korean who met pope in Hiroshima vows to pass on A-bomb truth]</ref> એવું માનવામાં આવે છે કે ઓછામાં ઓછું 1,500 અંગો વોશિંગ્ટનમાં આર્મડ ફોર્સીસ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ પાથોલોજી મોકલવામાં આવ્યા.<ref name="Shibata2021">[https://www.iwanami.co.jp/book/b559573.html プロデュースされた〈被爆者〉たち 岩波書店 柴田 優呼 pp121-122 ISBN:9784000614580]</ref> ==બૉમ્બમારા અંગેનો વિવાદ== {{Rquote|right|The atomic bomb was more than a [[Weapon of mass destruction|weapon of terrible destruction]]; it was a [[Psychological warfare|psychological weapon]].|Former [[United States Secretary of War|U.S. Secretary of War]] [[Henry L. Stimson]], 1947<ref>[http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,886289,00.html "LEAST ABHORRENT CHOICE"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130828033624/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,886289,00.html |date=2013-08-28 }}, ''[[TIME Magazine]]'', February 3, 1947</ref>}} [[જાપાનની શરણાગતિ]]માં બૉમ્બમારાની ભૂમિકા અને તેના માટે યુ.એસ.નું નૈતિક સ્પષ્ટીકરણ દાયકાઓથી વિદ્વતાભરી અને લોકપ્રિય ડિબેટનો વિષય રહ્યો છે. એપ્રિલ 2005માં, આ મુદ્દે તાજેતરનાં ઐતિહાસિક લખાણોના અભ્યાસ-નિરીક્ષણ કરતાં જે. સેમ્યુઅલ વૉકરે લખ્યું હતું, "બૉમ્બના ઉપયોગ અંગેનો આ વાદવિવાદ ચાલુ જ રહેશે." વૉકરે નોંધ્યું હતું કે "આશરે ચાર દાયકાઓથી જે પાયાનો મુદ્દો અભ્યાસીઓને વિભાજિત રાખતો આવ્યો છે તે એ છે કે યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સની શરતો અનુસાર પૅસિફિકમાંના યુદ્ધમાં સંતોષકારક વિજય હાંસલ કરવા માટે બૉમ્બનો ઉપયોગ અનિવાર્ય હતો કે કેમ."<ref name="Walker">{{cite journal |title=Recent Literature on Truman's Atomic Bomb Decision: A Search for Middle Ground |journal=Diplomatic History|year= 2005 |month=April |first=J. Samuel|last=Walker |volume=29|issue=2|page=334|id= |url=https://archive.org/details/sim_diplomatic-history_2005-04_29_2/page/334|format=|access-date= Jan. 30, 2008 |doi=10.1111/j.1467-7709.2005.00476.x }}</ref> બૉમ્બમારાને વાજબી લેખાવતા ટેકેદારો સામાન્ય રીતે ભારપૂર્વક કહેતા હોય છે કે તેના કારણે જ જાપાન શરણે આવ્યું, અને જાપાન પરની આયોજિત ચડાઈમાં બંને તરફ જે વ્યાપક જાનહાનિ થઈ હોત તે અટકી શકીઃ યોજના અનુસાર, ઑકટોબર 1945માં [[કયુશુ]](Kyūshū) પર અતિક્રમણ કરવાનું હતું અને તેના પાંચ મહિના પછી [[હોંશુ]](Honshū) પર. કેટલાક એવો અંદાજ બાંધે છે કે તેનાથી મિત્ર રાષ્ટ્રોએ 1 મિલિયનની જાનહાનિ ભોગવવી પડત, અને જાપાનની સૈનિકોની જાનહાનિ તો અનેક મિલિયનોમાં પહોંચી ગઈ હોત.<ref>{{Cite web |url=http://www.ww2pacific.com/downfall.html |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2010-08-30 |archive-date=2017-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170924073513/http://www.ww2pacific.com/downfall.html |url-status=dead }}</ref> અન્યો, બૉમ્બમારાનો વિરોધ કરનારા દલીલ કરે છે કે અણુ બૉમ્બમારો એ ત્યારસુધીમાં પહેલેથી ઉગ્ર બની ચૂકેલા રૂઢિગત બૉમ્બમારાનું માત્ર વિસ્તરણ જ હતું<ref>વાર્ડ વિલ્સન. ધ વિનિંગ વેપન? રિથિંકિંગ ન્યુકિલઅર વેપન્સ ઈન લાઈટ ઓફ હિરોશિમા. (વિજયનું શસ્ત્ર? હિરોશિમાના પ્રકાશમાં આણ્વિક શસ્ત્રો અંગે ફેરવિચારણા) ''ઈન્ટરનેશનલ સિકયુરિટી,'' , વૉલ્યુમ 31, નં. 4 (2007ની વસંત), પૃષ્ઠ. 162–179</ref> અને, તેથી, લશ્કરી રીતે અનાવશ્યક હતું,<ref name="Military History 1994"></ref> મૂળમાંથી જ અનૈતિક, [[યુદ્વ અપરાધ]] અથવા [[રાષ્ટ્ર આતંકવાદ]]નું એક રૂપ જ હતું.<ref>{{cite book | url = http://books.google.de/books?id=R60c_2nCcnYC&pg=PA279 | title = The Politics of terrorism | first = Michael | last = Stohl | publisher=CRC Press | year = 1988 | isbn = 9780824778149 | chapter = National Interest and State terrorism | page = 279}}</ref> ==સંદર્ભો== {{Reflist|2}} ==વધુ વાંચન== [[File:Nagasaki Ground Zero C2117.jpg|thumbnail|150px|કાળો રંગથી કરેલી નિશાની નાગાસાકી અણુબૉમ્બ વિસ્ફોટમાં "ગ્રાઉન્ડ ઝીરો"ને સૂચવે છે.]] બૉમ્બમારો, બૉમ્બનો ઉપયોગ કરવા અંગેનો નિર્ણય, અને જાપાનની શરણાગતિ પર અત્યંત વિસ્તીર્ણ સાહિત્ય ઉપલબ્ધ છે. નીચેના સ્રોતો આ વિષય પર થયેલા જાણીતાં કામનો નમૂનો પૂરો પાડે છે. *{{cite book | author=The Committee for the Compilation of Materials on Damage Caused by the Atomic Bombs in Hiroshima and Nagasaki | title = Hiroshima and Nagasaki: The Physical, Medical, and Social Effects of the Atomic Bombings | publisher=Basic Books | year = 1981 | id = ISBN 046502985X}} *{{cite book | author=Campbell, Richard H.| chapter= Chapter 2: Development and Production | title = The Silverplate Bombers: A History and Registry of the Enola Gay and Other B-29s Configured to Carry Atomic Bombs | publisher=McFarland & Company, Inc. | year = 2005 | isbn = 0-7864-2139-8}} *{{cite book | author=Goldstein, Donald M; Dillon, Katherine V. & Wenger, J. Michael | title = Rain of Ruin: A Photographic History of Hiroshima and Nagasaki | url=https://archive.org/details/rainofruinphotog00gold | publisher=Brasseys, Washington & London | year = 1995 | isbn = 1-57488-033-0}} *{{cite book | author=Hein, Laura and Selden, Mark (Editors) | title = Living with the Bomb: American and Japanese Cultural Conflicts in the Nuclear Age | publisher=M. E. Sharpe | year = 1997 | isbn = 1-56324-967-9}} *{{cite book | last = Hogan | first = Michael J. | title = Hiroshima in History and Memory | url = https://archive.org/details/hiroshimainhisto0000unse | publisher=Cambridge University Press | year = 1996 | isbn = 0521562066}} *{{cite book | author=Knebel, Fletcher and Bailey, Charles W. | title = No High Ground | url=https://archive.org/details/nohighground0000kneb | publisher=Harper and Row | year = 1960 | isbn = 0313242216}} બૉમ્બમારાનો ઇતિહાસ અને તેમને વાપરવા અંગેની નિર્ણય-પ્રક્રિયા. *{{cite book | last = Merton | first = Thomas | title = Original Child Bomb: Points for meditation to be scratched on the walls of a cave | publisher=New Directions | year= 1962 | id = ISBN B0007EVXX2 A look at the universal ramifications of this event.}} *{{cite book | last = Murakami | first = Chikayasu | title = Hiroshima no shiroi sora ~The white sky in Hiroshima~ | publisher=Bungeisha | year = 2007 | isbn = 4286037088}} *{{cite book | last = Ogura | first = Toyofumi | title = Letters from the End of the World: A Firsthand Account of the Bombing of Hiroshima | publisher=Kodansha International Ltd. | year = 1948 | isbn = 4-7700-2776-1}} *{{cite book | last = Pellegrino | first = Charles | title = The Last Train from Hiroshima: The Survivors Look Back | url = https://archive.org/details/lasttrainfromhir0000pell_2010 | publisher=Henry Holt and Co. | year = 2010 | isbn = 9780805087963}} *{{cite book | last = Rhodes | first = Richard | author=Thomas, Gordon and Witts, Max Morgan | title = Enola Gay: The Bombing of Hiroshima | publisher=Konecky & Konecky | year = 1977 | isbn = 1568525974}} *{{cite book | last = Sekimori | first = Gaynor | title = Hibakusha: Survivors of Hiroshima and Nagasaki | url = https://archive.org/details/hibakushasurvivo00seki | publisher=Kosei Publishing Company | year = 1986 | isbn = 4-333-01204-X}} *{{cite book | last = Sherwin | first = Martin J. | title = A World Destroyed: Hiroshima and its Legacies | url = https://archive.org/details/worlddestroyedhi0000sher_b2h7 | publisher=Stanford University Press | year = 2003 | isbn = 0-8047-3957-9}} *{{cite book | last = Sodei | first = Rinjiro | title = Were We the Enemy? American Survivors of Hiroshima | url = https://archive.org/details/wereweenemyameri0000sode | publisher=Westview Press | year = 1998 | id = ISBN 081333750X}} *{{cite book | author=[[Charles Sweeney|Sweeney, Charles]], ''et al.'' | title = War's End: An Eyewitness Account of America's Last Atomic Mission | publisher=Quill Publishing | year = 1999 | isbn = 0380788748}} ==બાહ્ય લિંક્સ== *[http://hiroshima-remembered.com/ હિરોશિમા એન્ડ નાગાસાકી રિમેમ્બર્ડ] 60મી વાર્ષિક તિથિના પ્રસંગે 2005ની વેબસાઈટ *{{cite web | title = The Effects of the Atomic Bombings of Hiroshima and Nagasaki | year = 1946 | work = U.S. Strategic Bombing Survey | publisher = | url = http://www.trumanlibrary.org/whistlestop/study_collections/bomb/large/documents/index.php?documentdate=1946-06-19&documentid=65&studycollectionid=abomb&pagenumber=1 | access-date = 2010-08-30 | archive-date = 2016-11-08 | archive-url = https://web.archive.org/web/20161108070900/http://www.trumanlibrary.org/whistlestop/study_collections/bomb/large/documents/index.php?documentdate=1946-06-19&documentid=65&studycollectionid=abomb&pagenumber=1 | url-status = dead }} *{{cite web|url=http://www-sdc.med.nagasaki-u.ac.jp/n50/start-E.html |title= Scientific Data of the Nagasaki Atomic Bomb Disaster |access-date= |publisher=Atomic Bomb Disease Institute, Nagasaki University}} *{{cite web | author = | title = Correspondence Regarding Decision to Drop the Bomb | work = | publisher = | date = | url = http://www.nuclearfiles.org/menu/library/correspondence/index.htm#decision | access-date = 2010-08-30 | archive-date = 2010-03-31 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100331230143/http://www.nuclearfiles.org/menu/library/correspondence/index.htm#decision | url-status = dead }} * [http://www.democracynow.org/2009/8/10/hiroshima_and_nagasaki_a_look_back હિરોશિમા એન્ડ નાગાસાકીઃ અ લૂક બૅક એટ ધ યુએસ એટોમિક બૉમ્બિંગ 64 યર્સ લેટર] (હિરોશિમા અને નાગાસાકીઃ 64 વર્ષો પછી યુએસના અણુ બૉમ્બમારા તરફ એક વળતી નજર) ''[[ડેમોક્રસી નાવ!]]'' દ્વારા વિડીઓ *{{cite web | author= | title = The Decision To Use The Atomic Bomb; Gar Alperovitz And The H-Net Debate | work= | publisher= | date = | url =http://www.doug-long.com/debate.htm}} *{{cite web | last = Dietrich | first = Bill | authorlink = | title =Pro and Con on Dropping the Bomb | work=Seattle Times | year = 1995 | url =http://seattletimes.nwsource.com/trinity/supplement/procon.html }} *{{cite web |last = MacLaren |first = Don |authorlink = |title = Troubling memories of the past," "Better to bomb than blockade |work = The Japan Times |year = 1998 |url = http://s1.webstarts.com/aug1945/summer_of_our_discontent.html |access-date = 2010-08-30 |archive-date = 2009-08-10 |archive-url = https://web.archive.org/web/20090810172729/http://s1.webstarts.com/aug1945/summer_of_our_discontent.html |url-status = dead }} *{{cite web | author= | title = Tale of Two Cities: The Story of Hiroshima and Nagasaki | url = http://www.atomicarchive.com/History/twocities/index.shtml | access-date = }} *{{cite web | author = | title =Documents on the Decision to Drop the Atomic Bomb | date = | publisher =The Harry S. Truman Library | url =http://www.trumanlibrary.org/whistlestop/study_collections/bomb/large/index.php | access-date =2010-08-30 | archive-date =2011-10-05 | archive-url =https://web.archive.org/web/20111005023340/http://www.trumanlibrary.org/whistlestop/study_collections/bomb/large/index.php | url-status =dead }} *{{cite web | author= | title =The Atomic Bombings of Hiroshima and Nagasaki | year= 1946 | publisher=Manhattan Project, U.S. Army | url =http://www.atomicarchive.com/Docs/MED/index.shtml }} *{{cite web | last = Weller | first = George | title = A Nagasaki Report | year = 1945 | 5 = Tuttle-Mori Agency, Inc. | url = http://mdn.mainichi.co.jp/specials/0506/0617weller.html | access-date = 2010-08-30 | archive-date = 2005-06-21 | archive-url = https://web.archive.org/web/20050621004251/http://mdn.mainichi.co.jp/specials/0506/0617weller.html | url-status = dead }} *[http://www.pcf.city.hiroshima.jp/top_e.html હિરોશિમા શાંતિ સ્મારક સંગ્રહાલય] *[http://www1.city.nagasaki.nagasaki.jp/na-bomb/museum/museume01.html નાગાસાકી અણુ બૉમ્બ સંગ્રહાલય] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070111141108/http://www1.city.nagasaki.nagasaki.jp/na-bomb/museum/museume01.html |date=2007-01-11 }} *[http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB162/72.pdf ધ એટોમિક બૉમ્બ એન્ડ ધ એન્ડ ઓફ વર્લ્ડ વોર] (અણુ બૉમ્બ અને બીજા વિશ્વયુદ્ધનો અંત), [[નેશનલ સિકયુરિટી આર્કાઈવ]] દ્વારા પ્રાથમિક સ્રોતોનું સંપાદન * [http://www.imdb.com/title/tt0044324/ પૉલ અને લુસી ટિબ્બેટ્સ વિશે ''ધ લવ સ્ટોરી બિહાઈન્ડ ધ બિલિયન ડૉલર સિક્રેટ'' સાથે ''અબોવ એન્ડ બિયોન્ડ'' નામની 1952 MGM ફિચર ફિલ્મ] * [http://www.imdb.com/title/tt0080689/ ''ઈનોલા ગેઃ ધ મેન, ધ મિશન, ધ એટોમિક બૉમ્બ'' - ટીવી માટેની 1980ની ફિલ્મ] * [http://www.blip.tv/file/514127/ ટેલ ઓફ ટુ સિટીઝ, 1946નું દસ્તાવેજીચિત્ર (વિડીઓસ્ટ્રીમ)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090427034511/http://blip.tv/file/514127/ |date=2009-04-27 }} * [http://www.youtube.com/watch?v=x9lwvImJqT0 હિરોશિમા પર અણુ બૉમ્બનો પ્રભાવ. 9 મિનિટની વિડીઓ (વિડીઓસ્ટ્રીમ)] * [http://www.youtube.com/view_play_list?p=D7F1A06CE1780AD5 સિકસ પાર્ટ પ્લેલિસ્ટ], [[બીબીસી(BBC) વર્લ્ડવાઈડ]] દ્વારા પ્રસ્તુત * [http://www.designobserver.com/archives/entry.html?id=38841 સ્ફોટ પછીના હિરોશિમાની દુર્લભ તસવીરો] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111006195211/http://designobserver.com/archives/entry.html?id=38841 |date=2011-10-06 }} * [http://www.geocities.jp/s20hibaku/voshn/index.html હિરોશિમા અને નાગાસાકીમાંથી જીવિત બચેલાઓનો અવાજ)] * [http://www.nagasaki-np.co.jp/peace/hibaku/index.html નાગાસાકી શાંતિ સાઈટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100820075220/http://www.nagasaki-np.co.jp/peace/hibaku/index.html |date=2010-08-20 }} * [http://base.mng.nias.ac.jp/Nomore-e.html નો મોર નાગાસાકી (NAGASAKI)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101115052303/http://base.mng.nias.ac.jp/Nomore-e.html |date=2010-11-15 }} * [https://web.archive.org/web/20090919063820/http://www.hiroshima-spirit.jp/en/index.php હિરોશિમાની માનસિક દશા] * [http://www.aeras.jp/abomb/indexe.html હિરોશિમા એ-બૉમ્બ(A-bomb) ફોટો મ્યુઝિયમ] * [http://www1.cncm.ne.jp/~hisaikyo/ નાગાસાકી અણુ બૉમ્બમાંથી બચેલા જીવિતોની કાઉન્સિલ] * [http://www.hiro-tsuitokinenkan.go.jp/english/index.php અણુ બૉમ્બના પીડિતો માટે હિરોશિમા રાષ્ટ્રીય શાંતિ સ્મારક ખંડ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090903125833/http://www.hiro-tsuitokinenkan.go.jp/english/index.php |date=2009-09-03 }} * [http://www.peace-nagasaki.go.jp અણુ બૉમ્બના પીડિતો માટે નાગાસાકી રાષ્ટ્રીય શાંતિ સ્મારક ખંડ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100722081939/http://www.peace-nagasaki.go.jp/ |date=2010-07-22 }} * [http://www.city.hiroshima.jp/www/contents/0000000000000/1242628063120/index.html 原爆死没者名簿について] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090703184121/http://www.city.hiroshima.jp/www/contents/0000000000000/1242628063120/index.html |date=2009-07-03 }} * [http://www.geocities.jp/torikai007/war/1945/hiroshima.html 1945નો અણુ બૉમ્બમારો] * http://atomicbombmuseum.org/index.shtml *[http://observatory.designobserver.com/entry.html?entry=7517 હિરોશિમાઃ ધ લોસ્ટ ફોટોગ્રાફસ (ખોવાયેલી તસવીરો)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100210155604/http://observatory.designobserver.com/entry.html?entry=7517 |date=2010-02-10 }} [[Category:હિરોશિમા અને નાગાસાકી પરના અણુ બૉમ્બમારા]] [[Category:જાપાનમાં થયેલા વિસ્ફોટો]] [[Category:આણ્વિક યુદ્ધ]] 55orztoheo3ahkf757jms4jqex31ean સેન્ટ્રલ ઇન્ટેલિજન્સ એજન્સી 0 26616 907821 907513 2026-11-17T13:47:40Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 907821 wikitext text/x-wiki {{cleanup}} {{Infobox Government agency |agency_name = Central Intelligence Agency |abbreviation = CIA |nativename_a = |nativename_r = |logo = |logo_width = |logo_caption = |seal = Seal of the Central Intelligence Agency.svg|140px |seal_width = 200px |seal_caption = Official Seal of the CIA |formed = September 18, 1947 |preceding1 = '''Central Intelligence Group''' |preceding2 = |dissolved = |superseding = |jurisdiction = |headquarters = [[Langley, Virginia]] United States {{Coord|38.951796|N|77.146586|W|scale:10000}} |employees = [[Classified information|Classified]]<ref name="FAQs">{{cite web|url=https://www.cia.gov/about-cia/faqs/index.html#employeenumbers|work=cia.gov|title=CIA Frequently Asked Questions|date=2006-07-28|access-date=2008-07-04|archive-date=2019-05-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20190501081639/https://www.cia.gov/about-cia/faqs/index.html#employeenumbers|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190501081639/https://www.cia.gov/about-cia/faqs/index.html#employeenumbers |date=2019-05-01 }}</ref> 20,000 estimated<ref name=Manning>{{cite book |author=Crile, George |title=Charlie Wilson's War |url=https://archive.org/details/charliewilsonswa0000cril_e0j9 |publisher=Grove Press |year=2003 |isbn=0871138549}}</ref> |budget = [[Classified information|Classified]]<ref>{{cite web |url=http://www.cato.org/dailys/7-28-97.html |title=CIA Budget: An Unnecessary Secret |authorlink=Dave Kopel |first=Dave |last=Kopel |date=1997-07-28 |access-date= 2007-04-15 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.fas.org/sgp/news/1999/11/wp112999.html |title=Cloak Over the CIA Budget |date=1999-11-29 |access-date= 2008-07-04 }}</ref> $27 billion in 1998<ref name=FAQs/> |minister2_name = |minister2_pfo = |chief1_name = [[Leon Panetta]] |chief1_position = Director |chief2_name = [[Stephen Kappes]] |chief2_position = Deputy Director |chief3_name = Stephanie O`Sullivan |chief3_position = Associate Deputy Director |parent_agency = |child1_agency = |child2_agency = |website = [https://www.cia.gov/ www.cia.gov] |footnotes = }} [[ચિત્ર:CIA New HQ Entrance.jpg|right|thumb|સીઆઇએ (CIA) ના મુખ્યમથકનો પ્રવેશમાર્ગ ]] '''સેન્ટ્રલ ઇન્ટેલિજન્સ એજન્સી''' '''સીઆઇએ''' (CIA)એ સંયુક્ત રાષ્ટ્રોની સરકારની એક બિનલશ્કરી ગુપ્ત માહિતી મેળવતી એજન્સી છે જે અનુભવી સંયુક્ત રાજ્યોના નીતિ બનાવનારાઓને [[રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા]]ની ગુપ્ત માહિતીને પ્રાપ્ત કરી આપવા માટે જવાબદાર હોય છે. સીઆઇએ (CIA) સંયુક્ત રાષ્ટ્રોના પ્રમુખની વિનંતીના પગલે છૂપીરીતે પ્રવૃતિઓ કરવા માટે પણ વચનબદ્ધ છે.<ref>{{cite web|url=http://people.howstuffworks.com/cia.htm|author=Caroline Wilbert|title=How the CIA Works|publisher=HowStuffWorks}}</ref> તે બીજા વિશ્વ યુદ્ધ દરમિયાન તૈયાર કરવામાં આવેલ ઓફિસ ઓફ સ્ટ્રેટજીક સર્વિસ ઓએસએસ (OSS) એટલે કે યુદ્ધકળાની વ્યૂહ સેવાઓના કાર્યલય (ઓએસએસ)ના વારસદાર છે જે તે સમયે સંયુક્ત રાજ્યોના લશ્કરની શાખાઓ વચ્ચે [[જાસૂસી]] પ્રવૃતિઓની સાથે મળીને કામ કરવા માટે રચાઇ હતી. 1947 રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા કાયદો જેને સીઆઇએ (CIA)ને સ્વીકૃત કરી હતી, તે મુજબ સીઆઇએ (CIA)ને "દેશ કે વિદેશમાં કોઇ પણ જગ્યાએ પોલીસ કે કાયદાના પાલનની ફરજો પાડવામાં ન આવે" તેવી ગુંજાઇશ છે. એક વર્ષબાદ આ આદેશને વિસ્તારીને તેમાં આ પ્રમાણે સમાવવામાં આવ્યું{{Clarify|date=February 2010}} "નાશ કરવો, પ્રતિ-નાશ, તોડી પાડવું અને વિસ્તારને ખાલી કરાવવો...ઉથલાવવું અને ગુપ્ત પ્રતિકારક ચળવળોમાં સામેલ હોવું, ગોરિલ્લાસ અને ભગેડુંઓને છોડી મૂકવાની ચળવળોને, અને મુક્ત વિશ્વને ધમકી આપતા દેશોમાં જે દેશી પ્રતિ-સામ્યવાદી તત્વો છે તેને ટેકો પૂરો પાડવો".<ref name="Kinzer">{{Cite book |title =All the Shah's men |url =https://archive.org/details/allshahsmena00kinz | first = Stephen | last = Kinzer | year = 2008 |isbn =0471265179 }}</ref> સીઆઇએ (CIA)નું મુખ્ય કામ વિદેશી સરકારોથી માહિતી એકત્રિત કરવાનું, નિગમો, અને વ્યક્તિગતો, અને સાર્વજનિક નીતિ બનાવનારોઓને સલાહ આપવાનું છે. આ એજન્સી અપ્રગટ ક્રિયાઓ અને અર્ધલશ્કરી કાર્યો, અને ક્રિયાશીલ કરેલ વિદેશી રાજકારણના પ્રભાવને તેના ખાસ પ્રવૃતિઓના વિભાગ દ્વારા સંચાલિત કરવાનું કામ છે. સીઆઇએ (CIA) અને તેની જવાબદારીઓને 2004માં સ્પષ્ટપણે બદલવામાં આવી. ડિસેમ્બર 2004ના પહેલા, સીઆઇએ (CIA) યુએસ સરકારની મુખ્ય ગુપ્ત માહિતી ભેગી કરતી સંસ્થા હતી; તે સુંસગતતાથી અને વધુના સિદ્ધાન્તને તેની પોતાની પ્રવૃત્તિઓ માટે જ નહીં પણ સમગ્ર [[યુએસ ગુપ્ત માહિતી ભેગી કરનાર સમૂહ]] (ઇસી(IC)) માટે પણ કામ કરતી હતી. ગુપ્ત માહિતી ભેગી કરવાના નવનિર્માણ અને આંતકવાદ રોકવાના 2004ના કાયદાએ રાષ્ટ્રીય ગુપ્ત માહિતી ભેગી કરવાના સંચાલકના કાર્યાલય (ડીએનઇ (DNI))ની રચના કરી હતી, જેને સરકારના અને આઇસી (IC)-વિસ્તીર્ણના કેટલાક કાર્યોને પોતાના હસ્તક લઇ લીધા. ડીએનઆઇ (DNI), આઇસી (IC) અને તેના પરિણામરૂપે ગુપ્ત માહિતી કરવાના ચક્રનું સંચાલન કરે છે. તે કાર્યો જેને ડીએનઆઇ (DNI)થી દૂર કરાયા હતા તેમાં 16 આઇસી (IC) એજન્સીઓના સંયુક્ત અભિપ્રાયની અંદાજીત તૈયારી કરવી અને [[સંયુક્ત રાષ્ટ્રોના પ્રમુખ]] માટે પરિસ્થિતિની ઝીણવટભરી સમજને પૂરી પાડવાનું સમાવિષ્ટ છે. આજે, સીઆઇએ (CIA) પાસે હજી પણ કેટલાક તેવા કાર્યો છે જે અન્ય દેશોની ગુપ્ત માહિતીની એજન્સીઓ સાથે સમાનતા ધરાવતા હોય. સીઆઇએ (CIA)ના [[મેકલેઅન]]ના [[લેંગલી]]માં, યુનીકોર્પોરેટેડ],<ref name="CDPmap">"[http://factfinder.census.gov/servlet/MapItDrawServlet?geo_id=16000US5148376&amp;_bucket_id=50&amp;tree_id=420&amp;context=saff&amp;_lang=en&amp;_sse=on મેકલેઅન સીડીપી, વર્જીનિયા] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110430122937/http://factfinder.census.gov/servlet/MapItDrawServlet?geo_id=16000US5148376&_bucket_id=50&tree_id=420&context=saff&_lang=en&_sse=on |date=2011-04-30 }}." યુ.એસ. સેનસસ બ્યુરો. રીટ્રીવર્ડ ઓન સપ્ટેમ્બર 1, 2009</ref> પશ્ચિમ [[વોશિગ્ટન ડી.સી.]]થી થોડાક અંતરે [[પોટોમાક નદી]]માં તેના મુખ્યમથકો આવેલા છે. કેટલીકવાર, સીઆઇએ (CIA)ને પર્યાયોક્તિરીતે સરકારી અને લશ્કરની બોલવાની ઢબે અન્ય સરકારી એજન્સીઓ ('ઓજીએ (OGA)) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, ખાસ કરીને જ્યારે તેની ક્રિયાઓ એક ખાસ વિસ્તારના ખુલ્લા રહસ્યમાં આવે છે ત્યારે.<ref>{{cite web |url=http://www.post-gazette.com/pg/03236/214533.stm |title=Unsavory allies stack CIA's deck |first=Nir |last=Rosen |work=post-gazette.com |access-date=2008-07-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080725124339/http://www.post-gazette.com/pg/03236/214533.stm |archive-date=2008-07-25 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.yuricareport.com/PrisonerTortureDirectory/JordanLinksAbuGhraibToWhiteHouse.html |work=Yurica Report |title=Soldier Described White House Interest |first=R. Jeffrey |last=Smith |date=2004-06-09 |access-date=2008-07-04 |archive-date=2008-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080430152002/http://www.yuricareport.com/PrisonerTortureDirectory/JordanLinksAbuGhraibToWhiteHouse.html |url-status=dead }}</ref> અન્ય પારિભાષિક શબ્દો જે કંપની <ref>{{cite news | last = Aven | first = Daniel | title = O'Donnell Tackles CIA On "The Company": Actor Discusses Playing Agent On New TNT Miniseries | publisher = CBS News | date = 2007-08-08 | url = http://www.cbsnews.com/stories/2007/08/08/earlyshow/main3146547.shtml | access-date = 2009-03-29 | archive-date = 2008-05-21 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080521162515/http://www.cbsnews.com/stories/2007/08/08/earlyshow/main3146547.shtml | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite book | last = Agee | first = Philip | title = Inside the Company: CIA Diary | publisher = Bantam | date = January 1, 1984 | isbn = 055326012X}}</ref><ref>{{cite book | last = Littell | first = Robert | title = The Company: A Novel of the CIA | url = https://archive.org/details/companynovelofci00litt | publisher = Overlook | date = April 11, 2002 | isbn = 1585671975}}</ref><ref>{{cite video | people = Chris O'Donnell, Alfred Molina | title = The Company | medium = DVD | publisher = Sony Pictures |date = 2007}} ( ટ્રાસેસ સીઆઇએ (CIA) એક્ટીવીટી ઓવર અ 40-યર્સ પીરીયડ)</ref> માટે અને એજન્સી થી જોડાયેલા છે. == સંસ્થા == તેમાં હાલના ધોરણે, સીઆઇએ (CIA) પાસે એક વહીવટી કાર્યાલય અને કેટલીક એજન્સી - વિસ્તીર્ણ કાર્યો અને ચાર મુખ્ય-નિયામકમંડળો છે: :* '''ઇન્ટેલિજન્સના નિયામક''' , જે તમામ-મૂળની ગુપ્ત માહિતીના સંશોધન અને વિશ્લેષણ માટે જવાબદાર છે :* '''રાષ્ટ્રીય ગુપ્ત સેવાઓ''' , જે અગાઉના નિયામકમંડળના કાર્યો, કે જે ગુપ્ત માહિતીઓને ભેગી કરી અને અપ્રગટ કાર્ય કરવાનું કામ કરે છે :* '''ટેકો પૂરો પાડવાનું નિયામકમંડળ''' :* '''વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજીનું નિયામકમંડળ''' === અંદાજપત્ર === અત્યારસુધી સંપૂર્ણ યુએસ ગુપ્ત માહિતી ભેગી કરવાના અંદાજપત્રને પ્રતબંધિત ગણવામાં આવતું હતું. અનેક પ્રયાસો થયા આ માહિતીને જાહેર<ref name="Aftergood2002budget">{{Cite web | plaintiff = Steven Aftergood | defendant = Central Intelligence Agency | court = U.S. District Court for the District of Columbia | title = Declaration of Steven Aftergood | id = Case No. 02-1146 (RMU) | date = 5 May 2003 | url = http://www.fas.org/sgp/foia/2002/aftergood.html | access-date = 6 સપ્ટેમ્બર 2010 | archive-date = 16 એપ્રિલ 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210416151525/https://www.fas.org/sgp/foia/2002/aftergood.html | url-status = dead }}</ref> કરવાના અને તેવું પણ બન્યું છે કે આકસ્મિતરીતે તે ઉધાડું પણ પડી ગયું હોય:<ref name="NYT2005-11-08">{{Cite journal | date = 8 November 2005 | journal = New York Times | title = Official Reveals Budget for U.S. Intelligence | first = Scott | last = Shane | url=http://www.nytimes.com/2005/11/08/politics/08budget.html?pagewanted=print | work=The New York Times}}</ref> દાખલા તરીકે [[મેરી માર્ગરેટ ગ્રેહામ]], એક અગાઉના સીઆઇએ (CIA) અધિકારી અને રાષ્ટ્રીય માહિતી ભેગી કરનાર નાયબ નિયામકે 2005માં નાણાં ઉધરાવવા માટે, કહ્યું કે વાર્ષિક ગુપ્ત માહિતી ભેગી કરવાનું અંદાજપત્ર $44 બિલયન છે. === વહીવટી કાર્યાલય === કેન્દ્રીય ગુપ્ત માહિતી ભેગી કરવાની એજન્સી ના સંચાલક (ડી/સીઆઇએ (D/CIA)) રાષ્ટ્રીય માહિતી ભેગી કરવાના સંચાલકને અહેવાલ આપે છે (ડીએનઆઇ); અભ્યાસમાં,તે ડીએનઆઇ સાથે વહેવાર કરે છે, કોંગ્રેસ (સામાન્ય રીતે કૉંગ્રેસના અધિવેશન કાર્યકારીના કાર્યાલય દ્વારા), અને [[વાઇટ હાઉસ]], જ્યારે નાયબ સંચાલક આંતરીક સંચાલક હોય છે ત્યારે. સીઆઇએ (CIA) રાષ્ટ્રીય ધારાસભા સંબંધના મહત્વમાં ફેરફાર કરી શકે છે, જોકે તે મુખ્યત્વે એક માર્ગદર્શનની ભૂમિકા છે.{{Citation needed|date=June 2009}} કાર્યકારી કાર્યાલય જે માહિતી ભેગી કરે છે તેને ઉપલબ્ધ કરાવીને સીઆઈએને [[યુએસ લશ્કર]]ને ટેકો પૂરો પાડવામાં મદદ કરે છે, આ માહિતી તે લશ્કરી ગુપ્ત માહિતી ભેગી કરવાની સંસ્થાઓ, અને ક્ષેત્રીય પ્રવૃતિઓના સહકારથી મેળવે છે. બે વરિષ્ઠ સંચાલકો આ માટે જવાબદાર હોય છે, એક સીઆઇએ (CIA) -વિસ્તીર્ણ માટે અને અન્ય રાષ્ટ્રિય ગુપ્તચર સેવા માટે. લશ્કરી સહાય માટેના સહ-સંચાલક, એક વરિષ્ઠ લશ્કરી અધિકારી હોય છે, જે સીઆઇએ (CIA) અને સંગઠિત થઇને લડનારને આધીન હોય તેવા કે ની વચ્ચેના સંબંધોને જાળવવાનું કામ કરે છે, જે પ્રાદેશિક/લશ્કરી હાલચાલની ગુપ્ત માહિતી ભેગી કરવાથી અને રાષ્ટ્રીય માહિતીના ઉપયોગથી ઉત્પન્ન થાય છે; તેને લશ્કરી કામગીરીની એજન્સી કે જેમાં લશ્કરની તમામ શાખાઓને ટેકો પૂરો પાડે છે તેના વડે મદદ મળે છે.<ref name="OMA">{{cite web | title = CIA Support to the US Military During the Persian Gulf War | publisher = Central Intelligence Agency | url = https://www.cia.gov/library/reports/general-reports-1/gulfwar/061997/support.htm | date = 1997-06-16 | access-date = 2010-09-06 | archive-date = 2020-11-12 | archive-url = https://web.archive.org/web/20201112011218/https://www.cia.gov/library/reports/general-reports-1/gulfwar/061997/support.htm | url-status = dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201112011218/https://www.cia.gov/library/reports/general-reports-1/gulfwar/061997/support.htm |date=2020-11-12 }}</ref> રાષ્ટ્રીય ગુપ્ત સેવાઓમાં, લશ્કરી કામગીરી<ref>{{Cite web |url=https://www.cia.gov/library/center-for-the-study-of-intelligence/csi-publications/books-and-monographs/directors-of-central-intelligence-as-leaders-of-the-u-s-intelligence-community/glossary.htm |title=CIA Abbreviations and Acronyms |access-date=2010-09-06 |archive-date=2010-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100528104307/https://www.cia.gov/library/center-for-the-study-of-intelligence/csi-publications/books-and-monographs/directors-of-central-intelligence-as-leaders-of-the-u-s-intelligence-community/glossary.htm |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100528104307/https://www.cia.gov/library/center-for-the-study-of-intelligence/csi-publications/books-and-monographs/directors-of-central-intelligence-as-leaders-of-the-u-s-intelligence-community/glossary.htm |date=2010-05-28 }}</ref> માટે લશ્કરી હિલચાલ માટે એક સહાયક નાયબ સંચાલક હોય છે જે ખાસ પ્રકારના ગુપ્ત માનવ-મૂળની ગુપ્ત માહિતી ભેગી કરવા અને છૂપી રીતના કાર્યમાં લશ્કરી હાલચાલને ટેકો પૂરો પાડે છે. સામાન્યરીતે તેઓની તમામ-મૂળની માહિતીના સમૂહ માટે પણ,સીઆઇએ (CIA)એ રાષ્ટ્રીય-સત્તરની માહિતી ઉપલબ્ધ કરવા માટે પણ સુનિયોજિત સંસ્થાઓ બનાવી છે.<ref name="Reiss">{{Cite journal | title = The C2 puzzle: Space Authority and the Operational Level of War | first = Robert J. Jr. | last = Reiss Jr | journal = Army Space Journal | date = 2006 Summer Edition | url = http://www.smdc-armyforces.army.mil/Pic_Archive/ASJ_PDFs/ASJ_VOL_5_NO_2_Article_1.pdf | format = {{dead link|date=April 2010}} | access-date = 2010-09-06 | archive-date = 2010-11-05 | archive-url = https://web.archive.org/web/20101105122524/http://www.smdc-armyforces.army.mil/Pic_Archive/ASJ_PDFs/ASJ_VOL_5_NO_2_Article_1.pdf | url-status = dead }}</ref> === કાર્યકારી કર્મચારીવર્ગ === કાર્યાલયના કર્મચારીઓ કેટલીક સામાન્ય જવાબદારીઓને તેમની કાર્યકારી કાર્યાલયમાં રજૂ કરે છે.કર્મચારીઓ માહિતી ભેગી કરવાનું અને તેને તેની કાર્યકારી કાર્યાલયમાં રજૂ કરવાનું કામ પણ કરે છે. ==== સામાન્ય પ્રકાશનો ==== સીઆઇએ (CIA)ની માહિતી અભ્યાસ કેન્દ્ર એજન્સીના ઐતિહાસિક સામગ્રીઓને સાચવે છે અને આ ગુપ્ત માહિતીઓના અભ્યાસ તરીકેના એક કાયદેસરના શાસન તરીકો તેને પ્રોત્સાહીત કરે છે.<ref name="study">{{cite web | title =Center for the Study of Intelligence | work =cia.gov | url =https://www.cia.gov/csi/index.html | date =2006-07-16 | access-date =2010-09-06 | archive-date =2007-04-10 | archive-url =https://web.archive.org/web/20070410215012/https://www.cia.gov/csi/index.html | url-status =dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070410215012/https://www.cia.gov/csi/index.html |date=2007-04-10 }}</ref> 2002માં,સીઆઇએ (CIA)ના [[શેરમન કેન્ટે]] [[ગુપ્ત માહિતી એજન્સી માટેની શાળા]]ના પ્રતબંધિત ''[[કેન્ટ કેન્દ્રીય પ્રાસંગિક પત્રો]]'' ને પ્રાકાશિત કરવાનું શરૂ કર્યું, એ હેતુથી કે "ગુપ્ત માહિતીના વ્યવસાયકો માટે અને રસ રાખતા સહકર્મીઓ-માં એક તક મળશે એક બિનઅધિકારીક અને અનિયંત્રણવાળા માધ્યમથી ચર્ચા અને આ સિદ્ધાંન્તને આગળ વધારવાની તથા માહિતીના વિશ્લેષણનો અભ્યાસને કરવાની."<ref name="Kent Center papers">{{Cite web | url=https://www.cia.gov/library/publications//Kent_Papers/index.html | work=cia.gov | title=Kent Center Occasional Papers }}{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==== સામાન્ય સલાહ અને તપાસ ==== બે એજન્સીઓ સંચાલકને કાયદાને મહત્વ આપવા અને યોગ્યરીતે કાર્ય કરવા માટે સલાહ આપે છે. સામાન્ય સલાહનું કાર્યાલય સીઆઇએ (CIA) ના સંચાલકને તમામ કાયદાકીય બાબતો કે જે તેના સીઆઇએ (CIA) ના સંચાકલ તરીકેના કર્તવ્યને લગતી હોય અને સીઆઇએ (CIA) માટે મુખ્ય મૂળના કાયદાને લગતી હોય તેના માટે સલાહ આપે છે. [[એજન્સી ના નિરીક્ષક વડા]] એજન્સી માં કાર્યક્ષમતા, અસરકારકતા, અને જવાબદારીને પ્રોત્સાહિત કરે છે, અને છેતરપિંડીને શોધીને તેને અટકાવે છે, બિનજરૂરી, હેરાન કરતા અને અયોગ્ય સંચાલનને થતા અટકાવે છે. સામાન્ય નિરીક્ષક, જેના કાર્યો કોઇ પણ અન્ય એકમની એજન્સી થી સ્વતંત્ર હોય છે, તેને સીધો સીઆઇએ (CIA) ના સંચાલકને અહેવાલ આપવાનો હોય છે.<ref name="WaPo2008-02-02">{{Cite journal | title = CIA Sets Changes To IG's Oversight, Adds Ombudsman | first = Joby Warrick | date = February 2, 2008 | page = A03 | url = http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/02/01/AR2008020103150_pf.html | journal = Washington Post | work=The Washington Post}}</ref><ref name="NYT2008-02-02">{{Cite journal | title = C.I.A. Tells of Changes for Its Internal Inquiries | url = http://www.nytimes.com/2008/02/02/washington/02intel.html | author=[[Mark Mazzetti]] | date = February 2, 2008 | journal = New York Times | work=The New York Times}}</ref> ==== જાહેર ઘટનાઓ ==== જાહેર ઘટનાઓનું કાર્યાલય સીઆઇએ (CIA) ના સંચાલકને તમામ માધ્યમો, જાહેર નીતિ, અને કર્મચારીની માહિતીની આપ-લેની તેના કર્તવ્યને લગતા મુદ્દાઓ માટે સલાહ આપે છે. આ કાર્યાલય, અન્ય કાર્યોને બાદ કરતાં, મનોરંજનના ઉદ્યોગ સાથે પણ કામ કરે છે.{{સંદર્ભ}} ==== ઇન્ટેલિજન્સના નિયામકમંડળ ==== મહત્વના વિદેશી સવાલો અંગે ઇન્ટેલિજન્સના નિયામકમંડળ દ્વારા તમામ-મૂળની ભેગી કરેલ ગુપ્ત માહિતીનું વિશ્લેષણ રજૂ કરાય છે.<ref name="fifty">{{cite web | title =Fifty Years of Service to the Nation | work =cia.gov | url =https://www.cia.gov/offices-of-cia/intelligence-analysis/index.html | date =2006-07-16 | access-date =2010-09-06 | archive-date =2010-05-27 | archive-url =https://web.archive.org/web/20100527090150/https://www.cia.gov/offices-of-cia/intelligence-analysis/index.html | url-status =dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100527090150/https://www.cia.gov/offices-of-cia/intelligence-analysis/index.html |date=2010-05-27 }}</ref> તેની પાસે ચાર પ્રાદેશિક પૃથક્કરણાત્મક સમૂહો છે, છ સમૂહો ટ્રાન્સનેશનલ મુદ્દાઓ પર કામ કરે છે, અને બે એકમોને ટેકો પૂરો પાડે છે.<ref name="CIA-DI-ORG">{{cite web | author = Central Intelligence Agency | title = Intelligence & Analysis | url = https://www.cia.gov/offices-of-cia/intelligence-analysis/organization-1/index.html | access-date = 2010-09-06 | archive-date = 2010-05-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100527150055/https://www.cia.gov/offices-of-cia/intelligence-analysis/organization-1/index.html | url-status = dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100527150055/https://www.cia.gov/offices-of-cia/intelligence-analysis/organization-1/index.html |date=2010-05-27 }}</ref> ==== પ્રાદેશિક સમૂહો ==== આમાંથી એક કાર્યાલય [[ઇરાક]]ને સમર્પિત છે, તથા પ્રાદેશિક પૃથક્કરણાત્મક કાર્યલયોને સમાવવામાં આવ્યા છે: :* મધ્ય પૂર્વીય અને ઉત્તર આફ્રિકાનું વિશ્લેષણનું કાર્યાલય (MENA)(એમઇએનએ) :* દક્ષિણ એશિયાનું વિશ્લેષણનું કાર્યાલય (ઓએસએ) (OSA) :* [[રશિયા]] અને યુરોપ વિશ્લેષણ (ઓઆરઇએ) (OREA) :* [[એશિયા]] પેસિફિકનું કાર્યાલય, [[લેટીન અમેરીકન]] અને આફ્રિકન વિશ્લેષણ (એપીએલએએ) (APLAA) ==== ટ્રાન્સનેશનલ સમૂહો ==== '''આંતકવાદના વિશ્લેષણનું કાર્યાલય''' <ref>{{Cite web | url = https://www.cia.gov/offices-of-cia/intelligence-analysis/organization-1/ota.html | title = Office of Terrorism Analysis | access-date = 2010-09-06 | archive-date = 2009-04-17 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090417083701/https://www.cia.gov/offices-of-cia/intelligence-analysis/organization-1/ota.html | url-status = dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090417083701/https://www.cia.gov/offices-of-cia/intelligence-analysis/organization-1/ota.html |date=2009-04-17 }}</ref> રાષ્ટ્રીય પ્રતિ-આંતકવાદના કેન્દ્રને ટેકો પૂરો પાડે છે જેનું કાર્યાલય રાષ્ટ્રીય ઇન્ટેલિજન્સના નિયામકના કાર્યાલયમાં છે. જુઓ [[સીઆઇએ (CIA) ટ્રાન્સનેશનલ પ્રતિ-આંતકવાદ પ્રવૃતિઓ]] . '''ટ્રાન્સનેશન મુદ્દાનું કાર્યાલય''' <ref>{{Cite web | url= https://www.cia.gov/offices-of-cia/intelligence-analysis/organization-1/oti.html | title= Office of Transnational Issues | access-date= 2010-09-06 | archive-date= 2009-04-17 | archive-url= https://web.archive.org/web/20090417083647/https://www.cia.gov/offices-of-cia/intelligence-analysis/organization-1/oti.html | url-status= dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090417083647/https://www.cia.gov/offices-of-cia/intelligence-analysis/organization-1/oti.html |date=2009-04-17 }}</ref> આકરણીને સમજીને તેને મેળવે છે અને બહારના ભયોથી યુએસ રાષ્ટ્રને સુરક્ષા અને સૌથી વરિષ્ઠ નીતિબનાવનારાઓ, લશ્કરના યોજના ઘડનારાઓ, અને કાયદાના વિશ્લેષણની સાથે પાલન કરનારા, ચેતવણી આપવાનું, અને સંકટમાં ટેકા પ્રયાપ્ત કરાવ્વાનું કામ કરે છે. '''સીઆઇએ (CIA) ગુનો અને કેફી પદાર્થોનું કેન્દ્ર''' <ref>{{Cite web | url = https://www.cia.gov/offices-of-cia/intelligence-analysis/organization-1/the-cia-crime-and-narcotics-center.html | title = CIA Crime and Narcotics Center | access-date = 2010-09-06 | archive-date = 2009-04-17 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090417083609/https://www.cia.gov/offices-of-cia/intelligence-analysis/organization-1/the-cia-crime-and-narcotics-center.html | url-status = dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090417083609/https://www.cia.gov/offices-of-cia/intelligence-analysis/organization-1/the-cia-crime-and-narcotics-center.html |date=2009-04-17 }}</ref> આંતરાષ્ટ્રીય ગુના પર સંશોધનાત્મક માહિતી મેળવે છે જેથી નીતિબનાવનારાઓ અને કાયદાના પાલન કરનાર સમૂહોને જણાવી શકે. સીઆઇએ (CIA) ની પાસે કોઇ પણ કાયદાકીય પોલીસ અધિકારો નથી, તે મોટેભાગે તેના વિશ્લેષણો એફબીઆઇને કે અન્ય કાયદાનું પાલન કરવાતી સંસ્થાને મોકલે છે, જેમ કે [[સંયુક્ત રાજ્યોનું ન્યાય ખાતા]]નું [[ડ્રગ પાલન કરતો વહીવટ વિભાગ]]. '''હથિયારોનું ઇન્ટેલિજન્સ, [[નોનપ્રોલિફરેશન]] (ઝડપથી વધતા રોકવું), અને શસ્ત્ર નિયંત્રણ કેન્દ્ર''' <ref>{{Cite web | url = https://www.cia.gov/offices-of-cia/intelligence-analysis/organization-1/winpac.html | title = Weapons Intelligence, Nonproliferation, and Arms Control Center | access-date = 2010-09-06 | archive-date = 2009-04-17 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090417083710/https://www.cia.gov/offices-of-cia/intelligence-analysis/organization-1/winpac.html | url-status = dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090417083710/https://www.cia.gov/offices-of-cia/intelligence-analysis/organization-1/winpac.html |date=2009-04-17 }}</ref> રાષ્ટ્રીય અને બિન-રાષ્ટ્રીય ભયોને લગતી સહાય માટેની ગુપ્ત માહિતી ઉપલબ્ધ કરાવે છે, સાથો સાથ ભયને ઓછો કરવાને હથિયારો પર નિયંત્રણ લાવવામાં પણ તે ટેકો પૂરો પાડે છે. [[રાષ્ટ્રીય ટેકનીકલ હેતુ સાબિત કરવા]]થી મેળલી માહિતીને પણ તે મેળવે છે. '''ગુપ્ત માહિતી કેન્દ્ર વિશ્લેષણ સમૂહની પ્રતિ ઇન્ટેલિજન્સ''' <ref>{{Cite web | url =https://www.cia.gov/offices-of-cia/intelligence-analysis/organization-1/cic-ag.html | title =Counterintelligence Center Analysis Group | access-date =2010-09-06 | archive-date =2009-04-17 | archive-url =https://web.archive.org/web/20090417083706/https://www.cia.gov/offices-of-cia/intelligence-analysis/organization-1/cic-ag.html | url-status =dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090417083706/https://www.cia.gov/offices-of-cia/intelligence-analysis/organization-1/cic-ag.html |date=2009-04-17 }}</ref> ઓળખ કરવી, તાકીદ આપવી, અને વિદેશી ગુપ્ત માહિતીના હક આપવાના પ્રયત્નોનું વિશ્લેષણ, રાષ્ટ્રીય અને બિન-રાષ્ટ્રીય રીતે કરે છે, યુએસ સરકારના ફાયદાના વિરુદ્ઘ જઇને. તે એફબીઆઇ વ્યવસાયમાં રાષ્ટ્રીય પ્રતિ ઇન્ટેલિજન્સના વહીવટના રાષ્ટ્રિય ગુપ્ત માહિતીના નિયામકની સાથે મળીને કામ કરે છે. '''લશ્કરી હિલચાલની માહિતી કેન્દ્રનું વિશ્લેષણ જૂથ.''' <ref>{{Cite web | url = https://www.cia.gov/offices-of-cia/intelligence-analysis/organization-1/ioc-ag.html | title = Information Operations Center Analysis Group | access-date = 2010-09-06 | archive-date = 2009-04-17 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090417083657/https://www.cia.gov/offices-of-cia/intelligence-analysis/organization-1/ioc-ag.html | url-status = dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090417083657/https://www.cia.gov/offices-of-cia/intelligence-analysis/organization-1/ioc-ag.html |date=2009-04-17 }}</ref> યુએસની કમ્પયુટર પ્રણાલીઓ પર થતા ભયો અંગે પગલાં લે છે. આ એકમ ડીએનઆઇ (DNI) ગતિવિધિઓને ટેકો પૂરો પાડે છે. ==== ટેકો આપવો અને સામાન્ય એકમો ==== '''વ્યૂહરચનાઓ અને વિશ્લેષણોને એકત્રિત કરતું કાર્યાલય''' વ્યાપક ગુપ્ત માહિતીઓને ભેગી કરીને ગુપ્ત માહિતીના નિયામકને, વરિષ્ઠ એજન્સી ને અને ગુપ્ત માહિતીના સમૂહના કાર્યાલયો, અને મુખ્ય રાષ્ટ્રીય નીતિબનાવનારાઓને અભિપ્રાય પૂરો પાડે છે. '''નીતિને ટેકો પૂરો પાડતું કાર્યાલય''' રીત મુજબ ગુપ્ત માહિતીના વિશ્લેષણના નિયામકમંડળને અને તેને વિશાળ વિવિધતાની નીતી, કાયદા લાગું પાડનાર, લશ્કર, અને વિદેશી સંબંધના પ્રતિનિધિઓને રજૂ કરે છે. === રાષ્ટ્રીય ગુપ્ત સેવા === 2004માં, સીઆઇએ (CIA)ને તમામ યુએસ માનવીય ગુપ્ત માહિતીની જવાબદારી સોંપવામાં આવી, જેને ધણા લોકો એજન્સી નો હાર્દ ગણાવે છે.{{સંદર્ભ}}એટલું કે, રાષ્ટ્રીય ગુપ્ત સેવાઓ (એનસીએસ; અગાઉના લશ્કરી હિલચાલના નિયામક) વિદેશી ગુપ્ત માહિતીઓને એકત્રિત કરવા માટે જવાબદાર છે, મુખ્યરીતે ગુપ્ત HUMINT (હ્યુમીન્ટ) મૂળની, અને અપ્રગટ કાર્યા માટે. આ નવા નામનો શ્રેય તેના કેટલાક ખાતાના સંરક્ષણની હ્યુમીન્ટની સંપત્તિને શોષી લે છે. એનસીએસની રચના વર્ષોની દુશ્મની પર પ્રભાવનો અંત લાવવા, ત્તત્વજ્ઞાન અને સંયુક્ત રાષ્ટ્રોના સંરક્ષણ વિભાગ અને સીઆઇએ (CIA) વચ્ચે અંદાજપત્રની જોગવાઇના પ્રયાસરૂપે હતો. સંરક્ષણ વિભાગની પાસે સંગઠિત સંરક્ષણ (HUMINT) હ્યુમીન્ટ સેવા છે,<ref name="GWUEBB46">{{Cite web | url = http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB46/ | title = The Pentagon's Spies | date = May 23, 2001 | editor = Richelson, Jeffrey | work = George Washington University National Security Archive Electronic Briefing Book No. 46 }}</ref> જે પ્રમુખના નિર્ણયોની સાથે, એનસીએસના ભાગરૂપ બની ગયું છે. એનસીએસનું હાલનું ચોક્કસ સંગઠન પ્રતબંધિત છે.<ref name="NSAEBB">{{Cite book | url = http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB34/13-01.htm | chapter = Defense HUMINT Service Organizational Chart | title = The "Death Squad Protection" Act: Senate Measure Would Restrict Public Access to Crucial Human Rights Information Under the Freedom of Information Act | first1 =Thomas S. | last1 = Blanton | first2 = Michael L. | last2 = Martin | first3 = Kate | date = July 17, 2000 | work = George Washington University National Security Archive Electronic Briefing Book No. 34}}</ref> === વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજીનું નિયામકમંડળ === વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજીનું નિયામકમંડળની રચના સંશોધન, રચના, અને ટેકનોલોજીને વ્યસ્થિતરીતે ભેગી કરવાની શિસ્તો અને સાધનસામગ્રી માટે કરાઇ હતી. તેના ધણા નવીન રીતોની ફેરબદલી અન્ય ગુપ્ત માહિતીની સંસ્થાઓમાં કરવામાં આવી હતી, કે, કદાચ તે લશ્કરી સેવાઓથી વધુ ના છુપાઇ શકાય તેવી બની ગયા હતા માટે. ઉદાહરણ માટે, [[યુ-2]] જે ઉચ્ચ-શ્રેષ્ઠતાવાળું શત્રુને શોધી કાઢતા વિમાન જેને સંયુક્ત રાજ્યોના હવાઇ દળની સાથે સહકાર સાંધીને વિકસાવવામાં આવ્યા હતા. યુ-2નું મૂળ લક્ષ્ય તેવી છુપી આકૃતિની ગુપ્ત માહિતીને મેળવાનો હતો જેવા વિસ્તારો પરથી જવાની મનાઇ હોય જેમ કે સોવિયટ યુનિયન.{{સંદર્ભ}} ત્યાર પછી તે સિગ્નલની સમજશક્તિ અને પરિમાણ તથા ખાસ રીતની ગુપ્ત માહિતીની ક્ષમતાઓની ઉપલબ્ધિવાળુ વિમાન તે બની ગયું છે, અને હાલમાં તે હવાઇ દળ દ્વારા ચલાવવામાં આવે છે. યુ-2 દ્વારા જે આકૃતિની ગુપ્ત માહિતી ભેગી કરાય છે તે અને સેટેલાઇટથી શત્રુના પ્રદેશની તપાસને એક ડીએસ &amp;ટી (DS&amp;T) સંસ્થા જેને રાષ્ટ્રીય છબીનું અર્થઘટન કરતા કેન્દ્ર (એનપીઆઇસી (NPIC)) પણ કહેવાય છે તેના દ્વારા તેનું વિશ્લેષણ થાય છે, આ સંસ્થા સીઆઇએ (CIA) અને લશ્કરી સેવાઓ માટે પણ વિશ્લેષણનું કામ કરે છે. પછીથી, એનપીઆઇસીને [[રાષ્ટ્રીય જેઓસ્પાટીલ- ગુપ્ત માહિતી એજન્સી]]માં (એનજીએ (NGA)) બદલી કરવામાં આવી હતી. સીઆઇએ (CIA) તેવી વસ્તુઓમાં સખતનો રસ બતાવ્યો જેમાં અદ્યતન ટેકોનોલોજીનો કોઇ રીતે ઉપયોગ કરવાથી તેની અસરકારકતા વધતી હોય. ઐતિહાસિકરીતે આ રસના બે મુખ્ય હેતુઓ છે: * પોતાના ઉપયોગ માટે હેર્નેશીંગ પ્રક્રિયા * પ્રતિકાત્મક રીતે કોઇ પણ નવી ગુપ્ત માહિતીની ટેકોલોજીસ જે સોવિયટ દ્વારા કદાચ વિકસાવી શકાય.<ref>{{cite web | url=http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB54/ | title=Science, Technology and the CIA | volume = National Security Archive Electronic Briefing Book 54 | publisher=National Security Archive, The George Washington University | date=2001-09-10 }}</ref> 1999માં, સીઆઇએ (CIA)એ સાહસિક મૂડીની પેઢી ઇન-ક્યૂ-ટેલની રચના કરી જેનાથી એજન્સી ના ફંડ અને ટેકનોલોજીના વિકાસના લાભમાં મદદ મળે.<ref>{{cite web | url=https://www.cia.gov/library/publications/additional-publications/in-q-tel/index.html | title=In-Q-Tel: A New Partnership Between the CIA and the Private Sector | author=Rick E. Yannuzzi | publisher=Central Intelligence Agency, with permission from the Defense Intelligence Journal | access-date=2010-09-06 | archive-date=2008-03-11 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080311223852/https://www.cia.gov/library/publications/additional-publications/in-q-tel/index.html | url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080311223852/https://www.cia.gov/library/publications/additional-publications/in-q-tel/index.html |date=2008-03-11 }}</ref> ધણા લાંબા સમયથી આઇસી (IC) મુખ્ય વિકાસ માટે અભ્યાસ કરે છે, જેવા કે શત્રુના પ્રદેશની તપાસ કરતા વિમાન અને સેટેલાઇટ. === નિયામકમંડળનો ટેકો === નિયામકમંડળના ટેકા પાસે કેટલાય પારંપરિક સંસ્થાઓના વહીવટી કામો છે, જેવા કે ખાનગી, સુરક્ષા, સંચાર, અને નાણાકીય કામો, પણ એક પ્રકારની સુસંગતા સાથે ઉચ્ચ સંવેદનશીલતા કામમાં જરૂરી છે. મહત્વના એકમોમાં સમાવેશ થાય છે: :* '''સલામતીનું કાર્યાલય''' :* '''સંચારનું કાર્યાલય''' :* '''ટેકનોલોજીની માહિતીનું કાર્યાલય''' ==== તાલીમ ==== '''તાલીમના કાર્યાલય''' ની શરૂઆત નવા કર્મચારીઓ માટે નીચા દરજ્જાના આધિકારીને તાલીમ કાર્યક્રમ આપવાથી થાય છે, પણ તે વિશાળ શ્રેણીના ખાસ વ્યવસાઇક શિસ્તો માટે પણ અભ્યાસક્રમનું સંચાલન કરે છે. જેથી શરૂઆતના અભ્યાસક્રમ તેવા કર્મચારીઓ દ્વારા લેવામાં આવે છે જેમને હજી સુધી છેલ્લી સુરક્ષા અનુમતિ નથી મેળવી અને જેને મુખ્યમથકની ઇમારતમાં અશસ્ત્ર પ્રવેશની પરવાનગી નથી મેળવી, એક સારા સોદાની પ્રાથમિક તાલીમ તેમને અર્ટીલીન્ગટોનના શહેરી વિસ્તાર, વર્જીનીયાના ખાતેના કાર્યાલયની ઇમારતમાં આપવામાં આવે છે.{{સંદર્ભ}} ત્યારબાદની તાલીમના તબક્કામાં વિદ્યાર્થીઓને કાર્ય કરતા કાર્યાલયોમાં અપાય છે. અહીં એક પ્રતબંધિત તાલીમ વિસ્તાર [[કેમ્પ પેરી]], [[વીલ્લીમ્સબર્ગ, વર્જિનિયા]] ખાતે આવેલો છે. વિદ્યાર્થીઓની પસંદગી કરવામાં આવે છે, અને ઓએસએસ (OSS) માંથી વાયુપ્ત રસ્તાઓથી, તેઓની પ્રગતિનું મૂલ્યાકંન કરવામાં આવે છે, જેને એક ચોપડી તરીકે પ્રકાશિત કરાય છે જેને ''અસેસમેન્ટ ઓફ મેન, સિલેકશન ઓફ પર્સનલ ફોર ધ ઓફિસ ઓફ સ્ટેટર્જીંક સર્વિસ'' કહે છે.<ref name="AOM">{{Cite book | title = Assessment of Men, Selection of Personnel for the Office of Strategic Services | author = The OSS Assessment Staff | publisher = Rinehart and Company, Inc. | year = 1948 | comment = reprinted 1969, Johnson Reprint Company }}</ref> == અન્ય મૂળની ઇન્ટેલિજન્સ સાથે સંબંધ == સીઆઇએ (CIA) મૂળ અમેરીકન હ્યુમીન્ટ (HUMINT), હ્યુમન ઇન્ટેલીજન્સ એટલે કે માણસોની ગુપ્ત માહિતી, અને સામાન્ય વિશ્લેષણાત્મક એજન્સી તરીકે કામ કરે છે, રાષ્ટ્રીય ગુપ્ત માહિતીના નિયામકની નીચે, કે સંયુક્ત રાજ્યોના ગુપ્તરચર સમૂહના 16ના સભ્યોની સંસ્થાઓનું નિયમન કે સુસંગતાને તે સંભાળે છે. વધુમાં, તે અન્ય યુએસ સરકારની ગુપ્ત માહિતીની એજન્સી ઓ, વ્યાપારીક માહિતી સ્ત્રોતો, અને વિદેશી ગુપ્ત માહિતીની સેવાઓમાંથી માહિતી મેળવે છે === અન્ય યુએસ ઇન્ટેલિજન્સ એજન્સીઓ === અનેક ગુપ્ત માહિતીની સંસ્થાઓ સંપૂર્ણપણે કે આંશિકપણે સંયુક્ત રાજ્યોના રક્ષણના મંત્રીના અંદાજપત્રીય અંકુશમાં આવેલી હોય છે કે પછી અન્ય મંત્રીમંડળના કાર્યાલયો હેઠળ આવે છે જેવા કે સંયુક્ત રાજ્યોના મુખત્યાર લશ્કરી અધિકારી. યુએસ ગુપ્ત માહિતી સમૂહના અન્ય વિશ્લેષણાત્મક સભ્યો જે રીતે કામ કરે છે, જેમ કે રાજ્ય વિભાગનું ગુપ્ત માહિતીનું ખાતું અને સંશોધન અને વિશ્લેષણ વિભાગના રક્ષણ ગુપ્તમાહિતી એજન્સી(ડીઆઇએ (DIA)), સીઆઇએ (CIA)ના અર્ધી અંદરની માહિતી જેમાં કલ્પનાને લગતી ગુપ્ત માહિતી (આઇમીન્ટ (IMINT)) જેને હવા અને વાતાવરણની પ્રણાલી દ્વારા ભેગું કરીને રાષ્ટ્રીય શત્રુના પ્રદેશની તપાસ કરતી એજન્સી (એનઆરઓ (NRO)), જેને રાષ્ટ્રીય જીઓસ્પાટીઅલ ગુપ્ત માહિતીની એજન્સી (એનજીએ (NGA)), સિંગ્નલ ગુપ્ત માહિતી (એસઆઇજીઆઇએનટી (SIGINT))ની રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા એજન્સી (એનએસએ (NSA)), આગળ વધારવામાં આવે છે, અને પરિમાણ અને ખાસ ગુપ્ત માહિતીઓ (એમએએસઆઇએનટી (MASINT)) માંથી ડીઆઇએ માસીન્ટ (DIA MASINT) કેન્દ્ર. === ખુલ્લા મૂળની ઇન્ટેલિજન્સ === 2004માં ગુપ્ત માહિતીના સમૂહ તરીકે ફરીથી સંગઠિત કરવામાં આવ્યું તે પહેલા સામાન્ય સંબંધિત સેવાઓ જે સીઆઇએ (CIA) ખુલ્લા મૂળની ઇન્ટેલિજન્સમાંથી વિદેશી પ્રસારણ ગુપ્ત માહિતી સેવાને (એફબીઆઇએસ (FBIS)) ઉપલબ્ધ કરાવતું હતું.<ref>{{cite web |title=Reexamining the Distinction Between Open Information and Secrets |url=https://www.cia.gov/library/center-for-the-study-of-intelligence/csi-publications/csi-studies/studies/Vol49no2/reexamining_the_distinction_3.htm |last=Mercado |first=Stephen |publisher=Central Intelligence Agency Center for the Study of Intelligence |date=2007-04-15 |access-date=2008-07-04 |archive-date=2018-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180608052134/https://www.cia.gov/library/center-for-the-study-of-intelligence/csi-publications/csi-studies/studies/Vol49no2/reexamining_the_distinction_3.htm |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180608052134/https://www.cia.gov/library/center-for-the-study-of-intelligence/csi-publications/csi-studies/studies/Vol49no2/reexamining_the_distinction_3.htm |date=2018-06-08 }}</ref> (એફબીઆઇએસ (FBIS)), કે જે સંયુક્ત પ્રકાશન સંશોધન સેવાઓના હેઠળ હવે આવેલ છે તે, એક લશ્કરી સંસ્થા છે જે ભાષાંતરીત દસ્તાવેજો,<ref name="JPRSharvard">{{Cite web |url=http://hcl.harvard.edu/research/guides/jprs/ |title=Joint Publications Research Service (JPRS) |organization=Harvard College Library |access-date=2010-09-06 |archive-date=2010-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100709232005/http://hcl.harvard.edu/research/guides/jprs/ |url-status=dead }}</ref> કે જે [[રાષ્ટ્રીય ખુલ્લા મૂળના ઉદ્યમ]]ના હેઠળ રાષ્ટ્રીય ગુપ્ત માહિતીના નિયામકને જણાવે છે. સીઆઇએ (CIA) હજી પણ માહિતી ભેગી કરતા સમૂહો અને સાર્વજનિક એમ બંન્નેને હજી પણ વિવિધ પ્રકારના અનવર્ગીકૃત નક્શાઓ અને સંદર્ભ દસ્તાવેજો ઉપલબ્ધ કરાવે છે.<ref name="CIAmap">{{Cite book |url=https://www.cia.gov/library/publications/cia-maps-publications/index.html |title=CIA Maps & Publications |isbn=1422008258 |access-date=2010-09-06 |archive-date=2014-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140625151131/https://www.cia.gov/library/publications/cia-maps-publications/index.html |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140625151131/https://www.cia.gov/library/publications/cia-maps-publications/index.html |date=2014-06-25 }}</ref> તેના કાયદેસરના અધિકારીક આદેશના ભાગરૂપે ગુપ્ત માહિતીને ભેગી કરવા, માહિતી માટે સીઆઇએ (CIA) વધતી જતી ઓનલાઇને જુઓ છે, અને સમાજીક માધ્યમનો એક મોટો ગ્રાહકો બની ગયો છે. "અમે યુટયૂબમાં જોઇએ છીએ, જે કેટલીક અજોડ અને પ્રામાણિક-થી-સારીવાળી ગુપ્ત માહિતી ધરાવે છે" આમ કહેવું છે [[ડોગ નાક્યૂન]]નું જે ડીએનઆઇ (DNI) [[ખુલ્લા મૂળ કેન્દ્ર]] (ઓએસસી (OSC))ના સીઆઇએ (CIA) મુખ્યમથકના નિયામક છે. "અમે ચેટ રૂમમાં અને તેવી વસ્તુઓ જે આજથી પાંચ વર્ષ પહેલા હયાત નહતી તેને જોઇએ છીએ, અને આગળ રહેવાનો પ્રયાસ કરીએ છીએ."<ref>{{cite web |title=CIA Monitors YouTube For Intelligence |url=http://www.informationweek.com/story/showArticle.jhtml?articleID=206105311 |author=Thomas Claburn |publisher=InformationWeek |date=2008-02-06 |access-date=2008-02-11 |archive-date=2008-02-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080210020649/http://www.informationweek.com/story/showArticle.jhtml?articleID=206105311 |url-status=dead }}</ref> === આઉટસોર્સિંગ === {{See also|Intelligence Outsourcing}} ગુપ્ત માહિતી સમૂહની પ્રવૃતિઓની ધણી ફરજો અને કાર્યો, ખાલી સીઆઇએ (CIA) જ નથી કરતી, તેનું આઉટસોર્સિંગ (બીજા કોઇને આપીને કામ કરાવવું) અને ખાનગીકરણ કરાય છે. [[માઇક મેકકોલ્લેન્ન]], અગાઉના રાષ્ટ્રીય ગુપ્ત માહિતીના નિયામક, કોંગ્રેસ દ્વારા માગણી કરવાને કારણે, એક તપાસના અહેવાલને લગભગ સાર્વજનિક કરીને તેને યુએસ ગુપ્ત માહિતી એજન્સી ઓ દ્વારા આઉટસોર્સિંગ કરવાના હતા.<ref name="IntAuth2008">{{Cite web |title=Intelligence Authorization Act for Fiscal Year 2008, Conference Committee Report |date=December 6, 2007 |url=http://www.fas.org/irp/congress/2007_rpt/hrpt110-478.pdf |access-date=સપ્ટેમ્બર 6, 2010 |archive-date=એપ્રિલ 29, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110429023029/http://www.fas.org/irp/congress/2007_rpt/hrpt110-478.pdf |url-status=dead }}</ref> જોકે, આ અહેવાલને ત્યારબાદ વર્ગીકૃત કરવામાં આવ્યો હતો.<ref name="Hillhouse2007-10-09">{{cite news |url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/07/06/AR2007070601993_pf.html |work=washingtonpost.com |first=R.J. |last=Hillhouse |title=Who Runs the CIA? Outsiders for Hire. |date=July 8, 2007 |access-date= 2008-07-04}}</ref><ref>{{cite news |url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E06E6D91731F936A15755C0A9619C8B63 |work=The New York Times |first=Patrick Radden |last=Keefe |title=Don't Privatize Our Spies |date=June 25, 2007 |access-date= 2008-07-04}} </ref> હિલહાઉસ સટ્ટો કરવાના અહેવાલમાં સીઆઇએ (CIA) ના અહેવાલ માટે આ જરૂરીયાતોને સમાવવામાં આવી હતી:<ref name="Hillhouse2007-10-09"/><ref name="Hillhouse2007-12-18"/> * સરકારી કર્મચારીઓ અને ઠેકેદારો માટે અલગ અલગ માનકો; * ઠેકેદારો સમાન સેવાઓ સરકારી કર્મચારીઓને ઉપલબ્ધ કરાવે; * ઠેકેદારોની સામે કર્મચારીઓની કિંમતનું વિશ્લેષણ કરવું; * આઉટસોર્સ્ડ પ્રવૃત્તિઓની યોગ્યતાની આકરણી કરવી; * કરારો અને ઠેકેદારોના અંદાજીત આંકડા; * ઠેકેદારો અને સરકારી કર્મચારીઓ માટે નુકશાનની ભરપાઇની તુલના કરવી, * સરકારી કર્મચારીઓના ઘસારાનું વિશ્લેષણ; * સ્થિતિઓને વર્ણવવી જેથી તેને ફરીથી કર્મચારીઓના નમૂનામાં બદલી શકાય; * જવાબદારીની પ્રક્રિયાનું એક મૂલ્યાંકન કરવું; * કાર્યપ્રણાલીઓનું મૂલ્યાંકન કરવા માટે "દેખરેખનો દોરી સંચાલન કરાય છે જેથી ઠેકેદારો કે કરારના કર્મચારી દ્વારા ઓળખ અને ગુનાહિત ભંગોની ફરિયાદ, નાણાકિય બગાડ, છેતરપિંઢી, કે અન્ય કોઇ હેરાનગતિને સુનિશ્ચિત કરી શકાય"; અને * એક "સેવા કરારોની અંદરની જવાબદારીની યાત્રિક રચનાના શ્રેષ્ઠ અભ્યાસોને ઓળખવા." [[ટીમ સ્ટ્રોરરોક]] તપાસના પત્રકાર મુજબ: {{bquote|...what we have today with the intelligence business is something far more systemic: senior officials leaving their national security and counterterrorism jobs for positions where they are basically doing the same jobs they once held at the CIA, the NSA and other agencies&nbsp;— but for double or triple the salary, and for profit. It's a privatization of the highest order, in which our collective memory and experience in intelligence&nbsp;— our crown jewels of spying, so to speak&nbsp;— are owned by corporate America. Yet, there is essentially no government oversight of this private sector at the heart of our intelligence empire. And the lines between public and private have become so blurred as to be nonexistent.<ref name="spies for hire">{{cite web |url=http://www.salon.com/news/excerpt/2008/05/29/spies_for_hire/print.html |title=Former high-ranking Bush officials enjoy war profits |last=Shorrock |first=Tim |publisher=[[Salon.com]] |date=2008-05-29 |access-date=2008-06-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080602013315/http://www.salon.com/news/excerpt/2008/05/29/spies_for_hire/print.html |archive-date=2008-06-02 |url-status=dead}}</ref><ref name="business of intelligence">{{cite news |url=http://www.nytimes.com/2008/06/15/business/15shelf.html?ref=business&pagewanted=print |title=The Business of Intelligence Gathering |last=Hurt III |first=Harry |publisher=The New York Times |date=2008-06-15 |access-date= 2008-06-18}}</ref>}} માર્ચ 30, 2008ના રોજ કોંગ્રેસે આઉટસોર્સિંગ અહેવાલની માગણી કરી.<ref name="Hillhouse2007-12-18">{{Cite web |title=CIA Contractors: Double or Nothin' |url=http://www.thespywhobilledme.com/ |first=R.J. |last=Hillhouse |date=December 18, 2007 |access-date=સપ્ટેમ્બર 6, 2010 |archive-date=ઑક્ટોબર 22, 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061022212307/http://www.thespywhobilledme.com/ |url-status=dead }}</ref> {{bquote|The Director of National Intelligence has been granted the authority to increase the number of positions (FTEs) on elements in the Intelligence Community by up to 10% should there be a determination that activities performed by a contractor should be done by a US government employee."<ref name=Hillhouse2007-12-18 />}} કરારબદ્ધ થવાની સમસ્યાના ભાગરૂપે અમેરિકાની રાષ્ટ્રીય ધારાસભાની પાસે આવતા ઇસીમાં કર્મચારીઓની સંખ્યા પર પ્રતીબંધ લગાવવામાં આવ્યો. હિલહાઉસ મુજબ, આના પરિણામે 70%ના ડી ફાક્ટો કામદારશક્તિને સીઆઇએ (CIA) ના રાષ્ટ્રીય ગુપ્ત સેવાએ ઠેકેદારો માટે કરવાની શરૂઆત થઇ. "આટલા વર્ષો પ્રદાનથી ઠેકેદારો પર વધેલ વિશ્વાસના લીધે, કોગ્રેસ હવે ઠેકેદારોના પરિવર્તન માટે ઢાંચો પૂરો પાડે રહી છે જેથી સમવયી સરકારના કર્મચારી તરીકે તેમને સમાવી શકાય-- વધુ ક ઓછા પ્રમાણમાં."<ref name="Hillhouse2007-12-18"/> હવે મોટાભાગની સરકારી એજન્સી ઓ સાથે, અનેકવાર સંક્ષિપ્ત બાંધકામ સાધનસામગ્રી હોય છે રાષ્ટ્રીય શત્રુની તપાસ રાખતા કાર્યાલય (એનઆરઓ), હવામાં અને અવકાશમાં નિર્માણ પામેલા ઉત્પાદન કે હિલચાલને શોધવા માટે જવાબદાર છે, જે લાંબા સમયથી સીઆઇએ (CIA) અને સંયુક્ત રાજ્યોના રક્ષણ ખાતાથી સંયુક્તપણે જોડાયેલું છે. એનઆરઓ ખાસરીતે આવા સેન્સરની રચનામાં જોડાયેલું છે, પણ એનઆરઓ, ત્યારબાદ ડીસીઆઇના સત્તા હેઠળ આવતા, વધુ પરંપરાગત રચનાઓ પર ધ્યાન આપ્યું, અને વિસ્તૃતરીતે શત્રુને શોધવા અને તપાસ કરવાના અનુભવને ના હોવા છતાં [[બોઇંગ]] સાથે કરાર કર્યો. નવી-પેઢીના સેટેલાઇટ [[ફ્યુચર ઇમેઝરી આર્કિટેકચર]] યોજના, જેને $4 બિલિયનના કિંમતની મર્યાદાને વટાવ્યા બાદ લક્ષ્ય ચૂકી ગઇ, તે આ કરારનું પરિણામ છે.<ref name="AWST2005-03-20">{{Cite journal |title=SBIRS High in the Red Again |date=March 20, 2005 |first1=Amy |last1=Butler |url=http://www.aviationweek.com/aw/generic/story_generic.jsp?channel=awst&id=news/03215p02.xml |journal=Aviation Week |access-date=સપ્ટેમ્બર 6, 2010 |archive-date=એપ્રિલ 29, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110429022651/http://www.aviationweek.com/aw/generic/story_generic.jsp?channel=awst&id=news/03215p02.xml |url-status=dead }}</ref><ref name="NYT">{{Cite journal |journal=New York Times |title=Failure to Launch: In Death of Spy Satellite Program, Lofty Plans and Unrealistic Bids |first1 = Philip | last1 = Taubman |date=November 11, 2007 |url=http://www.nytimes.com/2007/11/11/washington/11satellite.html?ei=5088&en=af17736747d92e0b&ex=1352437200&partner=rssn&pagewanted=all#step1 | work=The New York Times }}</ref> ગુપ્ત માહિતી સાથે જોડાયેલી કેટલીક આવકને લગતી સમસ્યાઓ એક એજન્સી માંથી, કે એક એજન્સી ની અંદરના એક સમૂહમાંથી આવતી હોય છે, બેવડા ખર્ચની જરૂરીયાતને જોતા,વ્યક્તિગત યોજનાઓ માટે અલગ અલગ સુરક્ષા અભ્યાસો સ્વીકાર્ય નથી.<ref name="BenRich">{{cite book |title=Skunk Works: A Personal Memoir of My Years of Lockheed |url=https://archive.org/details/skunkworksperson0000rich |first=Ben R. |last=Rich |publisher=Back Bay Books |year=1996 |isbn-10 = 0316743003 |isbn=0316743305 }}</ref> === વિદેશી ઇન્ટેલિજન્સની સેવાઓ === ધણી ગુપ્ત માહિતીની સેવાઓ સાથે મળીને કામ કરે છે. કથાકથિત શત્રુ રાષ્ટ્રો સાથે પણ કદાચ કોઇ અસ્વીકાર્ય સંચાર ચેનલ હોઇ શકે છે. સીઆઇએ (CIA) ના કર્તવ્યો અને ફરજો કાચી રીતે નીચેનાઓથી અનુરૂપ છે બ્રિટનના ગુપ્ત માહિતી સેવાથી (એમ16), કેનેડિયન સુરક્ષા ગુપ્ત માહિતી સેવા (સીએસઆઇએસ), ઓસ્ટ્રેલિયન ગુપ્ત માહિતી સેવા (એએસઆઇએસ), રશિયન વિદેશી ગુપ્ત માહિતી સેવા(સલુઝબા વનેશકેય રાઝવેડકી) (એસવીઆર), પાકિસ્તાની આંતરિક-સેવાઓની ગુપ્ત માહિતી (આઇએસઆઇ), ભારત સંશોધન અને વિશ્લેષણ પાંખ (આરએડબલ્યુ), ફ્રેન્ચ વિદેશી ગુપ્ત માહિતી સેવા માર્ગદર્શન જનેરલ ડે લા સિક્યોરીટી એક્સટીરીચર (ડીજીએસઇ) અને ઇઝરાયેલના [[મોસ્સાદ]]. વધુમાં બંન્ને એજન્સી ઓ માહિતીને ભેગી કરે છે અને તેનું વિશ્લેષણ કરે છે, જેમ કે યુએસ રાજ્ય વિભાગના ગુપ્ત માહિતી અને સંશોધન ખાતું એક પૂર્ણપણે વિશ્લેષણાત્મક એજન્સી છે. યુએસ આઇસીની અન્ય વિદેશી ગુપ્ત માહિતીની એજન્સી ઓની સૌથી નજીકની કડીઓ અનગ્લોફોન દેશોમાં આવેલી છે: ઓસ્ટ્રેલિયા, કેનેડા, ન્યૂ ઝિલેન્ડ, અને બ્રિટન. અહીં ખાસ માહિતીની આપેલેની નિશાની હોય છે ચોક્કસ સિગ્નલો ચોક્કસ ગુપ્ત માહિતી- ને લગતા સંદેશોઓને જ આ ચાર રાષ્ટ્રો સાથે ફાળવી શકે છે.<ref name="DMS1999-03-19">{{Cite web |url=http://www.fas.org/sgp/othergov/dod/genser.pdf |title=DMS (Defense Messaging Service) ''Genser'' (General Service) Message Security Classifications, Categories, and Marking Phrase Requirements Version 1.2 |date=March 19, 1999 |author=US Defense Information Services Agency }}</ref> યુનાઇટેડ રાજ્યાના સહિયારી રીતે બંધ કરેલ ક્રિયાનું એક સૂચક મૂળ યુએસ લશ્કરી સંચાર નેટવર્કની અંદર એક નવા સંદેશની વહેંચણી લેબલની રચના કરે છે. પહેલા, NOFORNને (નોનફોર્ન) નિશાન કરવા (એટલે કે, જે વિદેશી રાષ્ટ્રો ના હોય) માટે રચનારની જરૂરિયાત પડતી હતી જે નિશ્ચિત કરે કે કંઇ નિશાની છે, જો કોઇ, બિન-યુએસ દેશોને આ માહિતી પ્રાપ્ત ના થઇ જાય માટે તે જરૂરી હતું. નવા કારભારી તાકીદે, યુએસએ/એયુએસ/સીએએન/જીબીઆર/એનજીએલ ''આઇસ ઓન્લી'' , નો ઉપયોગ પ્રાથમિક ગુપ્ત માહિતીના સંદેશાઓ પર થાય છે, જે સરળતાથી સૂચવે છે કે આ સામગ્રી ઓસ્ટ્રેલિયા, કેનેડા, ગ્રેટ બ્રિટન, અને ન્યૂ ઝિલેન્ડ સાથે ફાળવી શકાય છે. == સંસ્થાકીય ઇતિહાસ == સેન્ટ્રલ ઇન્ટેલિજન્સ એજન્સી ની રચના કોંગ્રેસ દ્વારા [[રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા કાયદા 1947]]ના અંતર્ગત કરવામાં આવી હતી, જેને કાયદા અંતર્ગત કરવાનો સંકેત પ્રમુખ [[હેનરી એસ. ટરુમ]] દ્વારા આપવામાં આવ્યો હતો. તેઓ બીજા વિશ્વ યુદ્ધની વ્યૂહરચના સેવાના કાર્યાલય (ઓએસએસ)ના વંશજ છે, જેનો ઓક્ટોબર 1945માં અંત આવ્યો હતો અને તેના કાર્યાને રાજ્ય અને યુદ્ધ ખાતામાં ફેરબદલ કરવામાં આવ્યા હતા. અગિયાર મહિના પછી, 1944માં, [[વિલિયમ જે. ડોનોવન]], ઓએસએસના નિર્માતાએ, પ્રમુખ [[ફેંકલીન ડી. રુઝવેલ્ટ]] આગળ પ્રત્યક્ષપણે પ્રમુખ દ્વારા દેખરેખ કરાય તેવી એક નવી સંસ્થાની રચના કરવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો: "જે પ્રગટ અને અપ્રગટ પદ્ધતિઓ દ્વારા ગુપ્ત માહિતી મેળવી અને સાથો સાથ ગુપ્ત માહિતી માટે માર્ગદર્શન, ચોક્કસાઇપૂર્વકના રાષ્ટ્રીય ગુપ્ત માહિતીના લક્ષ્યો પૂરા પાડવા, અને તમામ સરકારી એજન્સી ઓ દ્વારા મળેલ ગુપ્ત માહિતીઓને એકબીજાની સાથે સાંકળીને પ્રાપ્ત કરાવે છે."<ref name="CIAfact">{{cite book |title=Factbook on Intelligence |publisher=Central Intelligence Agency |year=1992 |month=December |pages=4–5 |access-date= 2007-04-15 }}</ref> એક શક્તિશાળી, કેન્દ્રીકૃત બિનલશ્કરી એજન્સી જે તમામ ગુપ્ત માહિતી સેવાઓને સુસંગત કરતી હોય તેવી યોજના તૈયાર કરવાનો હતો. તેમને તેવો પણ પ્રસ્તાવ રજૂ કર્યો કે આ એજન્સી પાસે "વિદેશમાં સત્તા પરિવર્તની લશ્કરી હિલચારનું સંચાલન કરી શકે" તેવી સત્તા હોવી જોઇએ, પણ "દેશી કે વિદેશમાં કોઇ પણ જગ્યાએ પોલીસ કે કાયદાના પાલનની ફરજ પાડવામાં ન આવે."<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/csi/kent_csi/docs/v20i1a02p_0006.htm |work=cia.gov |title=Truman on CIA |author=Troy, Thomas F. |page=6 |date=1993-09-22 |access-date=2007-04-15 |archive-date=2007-04-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070411162026/https://www.cia.gov/csi/kent_csi/docs/v20i1a02p_0006.htm |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070411162026/https://www.cia.gov/csi/kent_csi/docs/v20i1a02p_0006.htm |date=2007-04-11 }}</ref> [[ચિત્ર:Cia-memorial-wall.jpg|thumb|83 મુત્યુ પામેલા સીઆઇએ (CIA) અધિકારીઓના જીવનને 83 તારા વડે પ્રદર્શીત કરીને સીઆઇએ (CIA) ના મૂળ મુખ્યમથકની ઇમારતની અંદર આવેલા સ્મારક દિવાલ પર લગાવવામાં આવ્યા છે.]] કેટલીક વખતે અકસ્માતમાં અને કેટલીક વાર દુશ્મનાવટવાળા કાર્યમાં ઇરાદાપૂર્વક, સીઆઇએ (CIA) ના કર્મચારીનું ફરજ પર મૃત્યુ થાય છે. સીઆઇએ (CIA) ના મુખ્યમથક ખાતે આવેલ સ્મારક દિવાલ પર, કેટલાક તારાઓ પાસે નામ જોડવામાં નથી આવ્યા, કારણકે તે એક ગુપ્તચર અધિકારીની ઓળખને છતી કરી શકે છે માટે.<ref name="RollOfHonor">{{Cite web |url=http://www.specialforcesroh.com/browse.php?mode=viewc&catid=53 |title=Special Forces Roll of Honour: Central Intelligence Agency }}</ref> ઓએસએસ અને તેના બ્રિટીશ જોડી બંન્ને, વિશ્વભરની બીજી એજન્સી માં જે રીતે કરે છે તેમ, ગુપ્ત માહિતીના સંગ્રહ, પ્રતિ ઇન્ટેલિજન્સ, અને અપ્રગટ કાર્યની વચ્ચે સાચી વહીવટી સ્થિરતાની શોધવાની જહેમત કરે છે.{{સંદર્ભ}} === તાત્કાલિક પૂર્વગામીઓ, 1946–47 === વ્યૂહરચનાની સેવાઓનું કાર્યાલય, કે જે પ્રથમ સ્વતંત્ર યુએસ ગુપ્ત માહિતીની એજન્સી હતી, જેની રચના બીજા વિશ્વ યુદ્ધ માટે થઇ હતી, અને યુદ્ધના અંત થવાના થોડા સમય બાદ તેનો પણ બંધ કરી દેવાઇ હતી, પ્રમુખ હેરી એસ. તરુમન, સપ્ટેમ્બર 20, 1945ના દિવસે જ્યારે તેમને એક કાર્યકારી આદેશ પર સહી કરી ત્યારે 'અધિકારીક' રીતે ઓક્ટોબર 1, 1945ના રોજ તેને બંધ થવાની ખાતરી આપી. ઝડપથી ફરી સંગઠિત કરી તેને અનુસરતી સાધનસામગ્રી માટે રોજીંદા પ્રકારના નોકરશાહી હરિફાઇનું તે પ્રતિંબિંબ પાડે છે, પણ તે ગુપ્ત માહિતીના સંગ્રહનો યોગ્ય સંબંધ અને અપ્રગટ કાર્ય (એટલે કે, અર્ધલશ્કરી અને માનસશાસ્ત્રને લગતી લશ્કરી હિલચાલ) સાથે વહેવાર કરવાનો પણ પ્રયત્ન કરે છે.{{સંદર્ભ}}ઓક્ટોબર 1945માં, ઓએસએસના કર્તવ્યોને રાજ્યના ખાતાઓ અને યુદ્ધની વચ્ચે ભાગ પાડવામાં આવ્યા: {| class="wikitable" |- ! નવા એકમ ! દેખરેખ ! ઓએસએસ કર્તવ્યોને શોષવું |- | [[વ્યૂહરચના સેવાઓનું એકમ]] (એસએસયુ) | યુદ્ધ ખાતું | ગુપ્ત માહિતી (એસઆઇ) (એટલે કે, ગુપ્ત માહિતી સંગ્રહ) અને પ્રતિ-જાસૂસી (એક્સ-2) |- | કામચલાઉ સંશોધન અને ગુપ્ત માહિતીની સેવા (આઇઆરઆઇસી) | રાજ્ય ખાતું | સંશોધન અને વિશ્લેષણ શાખા (એટલે કે, ગુપ્ત માહિતીનું વિશ્લેષણ) |- | વિભાગ (પીડબલ્યુડી) (અગાઉના ઓએસએસ માટે અનન્ય નહીં) | યુદ્ધ વિભાગ, લશ્કર જનરલ કર્મચારી | સંસ્થાના અધિકારીઓમાંથી લશ્કરી હિલચારનો સમૂહો, [[લશ્કરી હિલચાલ જેડબુર્ધ]], મોરાલે લશ્કરી હિલચાર (કાળો પ્રચાર) |} આ વિભાગો થોડાક જ મહિનાઓ માટે રહ્યા. પ્રથમ વખત સેન્ટ્રલ ઇન્ટેલિજન્સ એજન્સી તરીકેની વિભાવનામાં તેનો ઉલ્લેખ કરાયો હતો અને આ પરિભાષિક શબ્દ યુએસ લશ્કર અને નૌકાદળના આધીન-ફરીબંધારણ કરવા માટેના પ્રસ્તાવ ઉપર ત્યારે દેખયો હતો જ્યારે [[જીમ ફોરેસ્ટાલ]] અને [[આર્થર રેડફોર્ડ]] દ્વાર [[યુ.એસ.ધારાસભા]]માં 1945ના અંતમાં લશ્કરી ઘટનાની સમિતિમાં તેને રજૂ કરવામાં આવ્યો.<ref>[http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,852560,00.html આર્મી &amp; નેવી - મર્જર: નેવી ક્રોમ્પ્રોમાઇઝ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130826041640/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,852560,00.html |date=2013-08-26 }}, ''[[ટાઇમ મેગેજીન]]'' , ડિસેમ્બર 10, 1945</ref> લશ્કરી સંસ્થાના વિરોધ હોવા છતા, [[સંયુક્ત રાજ્યોના રાજ્ય વિભાગ]] અને સમવયી તપાસ ખાતા (એફબીઆઇ), પ્રમુખ ટરુમને કેન્દ્ર ગુપ્ત માહિતી સમૂહ (સીઇજી)ની જાન્યુઆરી 1946માં સ્થાપના કરી જે સીઆઇએ (CIA) ના સીધા પૂર્વગામી છે.<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/csi/studies/96unclass/salvage.htm |work=cia.gov |title=The Creation of the Central Intelligence Group |first=Michael |last=Warner |access-date=2007-04-15 |archive-date=2007-04-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070411211614/https://www.cia.gov/csi/studies/96unclass/salvage.htm |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070411211614/https://www.cia.gov/csi/studies/96unclass/salvage.htm |date=2007-04-11 }}</ref> સીઆઇજી પ્રમુખની સત્તા હેઠળ કામચલાઉ સત્તાથી સ્થાપવામાં આવી હતી. સીસીયુની મિલકત, જે હાલ ગુપ્ત માહિતીનો કાયદાને સંગઠિત એક વધુ કાર્યક્ષમ "ભાગ" છે જેને 1946ના મધ્યમાં સીઆઇજીમાં ફેરબદલ કરવામાં આવ્યો હતો અને તેને ખાસ લશ્કરી હિલચાલના કાર્યાલય (ઓએસઓ) તરીકે ફરીથી સ્થાપવામાં આવ્યો છે. === પહેલાનું સીઆઇએ (CIA) , 1947–1952 === સપ્ટેમ્બર 1947માં, રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા કાયદો 1947ને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સમિતિ અને સેન્ટ્રલ ઇન્ટેલિજન્સ એજન્સી બંન્ને દ્વારા સ્થાપવામાં આવ્યો હતો.<ref>{{cite news |url=http://www.latimes.com/news/opinion/sunday/commentary/la-op-zegart23sep23,0,7737105.story?coll=la-sunday-commentary |title=The CIA's license to fail |first=Amy B. |last=Zegart |publisher=The Los Angeles Times |date=2007-09-23 }}</ref> નૌસેનાના નીચેના અધિકારી [[રોસ્કોઇ એચ. હેલ્લીન્કોટ્ટેર]]ને પ્રથમ કેન્દ્ર ગુપ્ત માહિતીના સંચાલક તરીકે નિમવામાં આવ્યા હતા. [[ચિત્ર:Cia-lobby-seal.jpg|thumb|right|મૂળ મુખ્યમથકની ઇમારતની લોબીમાં [121] વ્યાસનો સીઆઇએ (CIA) સીલ.]] જૂન 18, 1948ના રોજ રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સમિતિના હુકમના કાર્યાલયને ખાસ યોજનાઓ (એનએસસી 102) વધુમાં સીઆઈએની સત્તા આપીને અપ્રગટ હિલચાલને બહાર પાડવામાં આવી હતી "જે વિદેશી શત્રુના રાજ્ય અને સમૂહ કે મિત્ર વિદેશી રાજ્યમાં કે સમૂહની વિરુદ્ઘમાં પણ એટલી યોજનાબદ્ધ અને કોઇ પણ યુએસ સરકારની જવાબદારી હેઠળ આવવા માટે બિનઅધિકારી લોકોને પુરાવા ના આપે."<ref name="NSC10/2">{{cite web |url=http://www.state.gov/www/about_state/history/intel/290_300.html |work=state.gov |title=U.S. Department of State: Foreign Relations of the United States, 1945–1950, Emergence of the Intelligence Establishment |pages=Document 292, Section 5 |access-date=2008-07-04 |archive-url=https://archive.today/20121214080555/http://www.state.gov/www/about_state/history/intel/290_300.html |archive-date=2012-12-14 |url-status=live }}</ref> 1949માં સેન્ટ્રલ ઇન્ટેલિજન્સ એજન્સી કાયદો ([[સાર્વજનિક કાયદો]] 81-110)ને અધિકૃત એજન્સી નો ઉપયોગ ખાનગી રાજવિત્તીય અને વહીવટી કાર્યપ્રણાલીઓમાં, અને સંયુક્ત ભંડોળના ઉપયોગ પરના મોટાભાગના સામાન્ય નિયંત્રણો પરથી તેને છૂટ આપવામાં આવી. સીઆઇએ (CIA) ને "સંસ્થા, કાર્યો, સરકારી અમલદારો, મથાળાઓ, પગાર, કે ખાનગી નિયુક્તીની સંખ્યાને" ઉધાડી પાડવાની છૂટ છે. તેને પીએલ-110 નામના પ્રોગ્રામની પણ રચના કરી છે, જે પક્ષપલટાને સંભાળે છે અને અન્ય મહત્વના પરદેશી કે જે બહારથી અહીં કાયમી રીતે વસવાટ માટે આવે છે તેમની કાર્યપ્રણાલીઓ, તથા આવા લોકોને [[જાસૂસી]] અને આર્થિક સહાય આપે છે.<ref name="GEORGE">{{cite web |title=George Tenet v. John Doe |work=Federation of American Scientists |url=http://www.fas.org/sgp/jud/tenetvdoe-petresp.pdf |date=2006-07-16 |access-date=2008-07-04 |format=PDF |archive-date=2021-08-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210818111901/https://fas.org/sgp/jud/tenetvdoe-petresp.pdf |url-status=dead }}</ref> === માળખાને સ્થિરતા, 1952 === ત્યારબાદ-ડીસીઇ [[વોલ્ટર બેડેલ્લ સ્મીથ]], જે મણે એક ખાસ પ્રમુખપદ વિશ્વાસની એક ખાસ પદવીને માણી હતી, [[ડીવાઇટ ડી. ઇસેનહોવર]] જે બીજા વિશ્વ યુદ્ધ વખતના મુખ્ય વડા કર્મચારી રહ્યા હતા, તેમને ભારપૂર્વીક જણાવ્યું કે સીઆઇએ (CIA) {{ndash}} કે કોઇ પણ એક વિભાગે{{ndash}} ઓપીસી અને ઓએસઓનું માર્ગદર્શન કરવું જોઇએ.{{સંદર્ભ}}1952માં આ સંસ્થા, તથા કેટલાક નાના કાર્યો, પર્યાયોક્તિના નામ [[નિયામકમંડળની યોજના]]ઓ તેવું રાખવામાં આવ્યું. 1952માં, યોજનાઓના વિભાગના કેટલાક ખાસ કામોને આટોપવાની સાથે, [[સંયુક્ત રાજ્યોની ખાસ લશ્કરી સેના]]ની રચના કરવામાં આવી. સામાન્યરીતે, તેની પાસે તેના પોતાના ખાસ કાર્યો હતા, જોકે જે રીતે નમૂના બહાર આવ્યો તે પ્રમાણે સીઆઇએ (CIA) ખાસ સેનાથી તેની સાધનસામગ્રી ઉધારમાં લઇ શકતી હતી.{{સંદર્ભ}} === પહેલાનું શીત યુદ્ધ, 1953–1966 === [[ચિત્ર:Usaf.u2.750pix.jpg|thumb|લોચહેડ યુ-2 ડ્રેગન લેડી, પહેલી પેઢીના નજીક-હવાઇ રેકોનાસન્સ વિમાન.]] [[એલ્લેન ડુલ્લેસ]], કે જે બીજા વિશ્વ યુદ્ધ દરમિયાન સ્વિટ્ઝલેન્ડના મુખ્ય ઓએસએસ કાર્યોના અધિકારી હતા, તેમને સ્મીથથી તે વખતે સત્તા લઇ લીધી, જ્યારે યુએસ નીતિને તીવ્ર [[પ્રતિ સામ્યવાદ]]થી પ્રભુત્વ નીચે હતી ત્યારે. વિવિધ કારણોનું તે વખતે અસ્તિત્વ હતું, સૌથી વધુ નજરે પડે તેવી તપાસ અને હેરાનગતિ બની સેનેટર [[જેસેફ મેકકાર્થી]]ની અને સૌથી શાંત પણ યોજનાબદ્ઘ, શત્રુને રોકવાની પ્રવૃતિ મત વિકાસ પામ્યું [[જ્યોર્જ કેન્નાન]], [[બર્લીન બ્લોકાડે]] અને [[કોરીયન યુદ્ધ]]ના સમયે. ડુલ્લેસે ઉચ્ચ પાયરીની લવચીકતાને માણી હતી, કારણ કે તેનો ભાઈ, [[જોહ્ન ફોસ્ટર ડુલ્લેલ]], તે જ વખતે રાજ્યના સચિવની પદવી પર હતા. સોવિટન યુનિયનનો તે બાબતમાં રસ લેવો અને તેના બંધ થયેલ સમાજિક જૂથમાંથી માહિતી મેળવવામાં પડતી મુશ્કેલી, જેમાં કેટલાક એજન્ટ પ્રવેશ કરી શકતા હતા, અદ્યતન ટેકનોલોજીના આધારીત ઉકેલ તરફ લઇ જતા હતા. આમાની પહેલી સફળતા લોકખીડ યુ-2 વિમાનોથી મળી, જે સોવિયટ હવાઇ સંરક્ષણની પહોંચની ઉપરના સપાટી પરથી છબીઓ અને વિદ્યુત સિગ્નલો લઇ શકતા હતા. ત્યારબાદ 1960માં ગ્રે પાવર્સને એક એસએ-2 જમીનથી હવાઇ મિસાઇલથી તોડી નાખવામાં આવ્યું, જે એક આંતરાષ્ટ્રીય ઘટનાનું કારણ બન્યું, [[એસઆર-71]]નો વિકાસ તેના કર્તવ્યોને પૂરા પાડવા માટે કરવામાં આવ્યો.[[ચિત્ર:Lockheed SR-71 Blackbird.jpg|thumb|યુએસએએફના એસઆર-71 બ્લેકબર્ડ જેને સીઆઇએ (CIA) એ-12 ઓએક્સસીએઆરટી દ્વારા વિકસાવવામાં આવ્યા હતા.]] આ સમય દરમિયાન, અનેક અપ્રગટ કાર્યો રાષ્ટ્રવાદ સાધનસામગ્રી અને [[સામાજવાદ]]ની વિરુદ્ધમાં બન્યા. સીઆઇએ (CIA) પહેલી વાર [[ઓપરેશન એજેક્સ]] માટે એક લોકશાહીરીતે-ચૂંટાયેલી સરકારની ઉપરવટ ગઇ હતી, જ્યારે ઇરાનને તેના પેટ્રોલિયમ ઉપયોગ પર કાબુ મૂકવાનું જણાવ્યું ત્યારે. ક્યુબા ખાતેના કેટલાક મોટી લશ્કરી હિલચાલનો હેતું [[બાટીસ્ટ્રા]]ની સરમુખત્યારશાહીને ઉથલાવવાનું હતું, જેમાં [[ફેડરલ કાસ્ટ્રો]]ની વિરુદ્ધમાં દગો દઇને ખૂન કરવું અને [[પીગ્સ ખીણના અતિક્રમણ]]નો નિષ્ફળ પ્રયાસ સમાવિષ્ટ છે. સોવિયટનો ક્યુબામાંથી મિસાઇલ્સ મૂકવાની સૂચના આવવાથી, પરોક્ષરીતે, તેઓને ભાન થયું કે યુએસ-યુકે પક્ષપલટુઓ દ્વારા [[ઓલેગ પેનકોવ્સકી]] નામની જગ્યામાં કેટલી ખરાબ રીતે તેમને સમાધાન કરવું પડી રહ્યું છે.<ref name="Saved">{{Cite book |title=The Spy Who Saved the World: How a Soviet Colonel Changed the Course of the Cold War |url=https://archive.org/details/spywhosavedworld00jerr |first1 = Jerrold L. | last1 =Schecter | first2= Peter S. | last2 = Deriabin |publisher=Scribner |year=1992 |isbn=0684190680}}</ref> સીઆઇએ (CIA) લશ્કર સાથે મળીને કામ કરવા, સંયુક્ત રીતે રાષ્ટ્રીય શત્રુના પ્રદેશની તપાસ કરનારી એજન્સી (એનઆરઓ)ની રચના શત્રુના પ્રદેશમાં જઇને તપાસ કરતા વિમાનો જેવા કે એસઆર-71 અને ત્યારબાદના ઉપગ્રહોને ચલાવવા માટે કરી હતી. તે "હકીકત" કે સંયુક્ત રાજ્ય શત્રુના પ્રદેશની તપાસ કરવા માટે ઉપગ્રહ કાર્યરત કરી રહી છે, એનઆરઓનું અસ્તિત્વ હોવાની "હકીકત"ને, કેટલાય વર્ષો સુધી ઊંચી રીતે છુપાવવામાં આવી હતી.[[ચિત્ર:Kh-4b corona.jpg|thumb|પહેલાના કોરોન/કેએચ-4બીની પ્રતિમા ઇમીન્ટ સેટેલાઇટમાં]] === ઇન્ડો ચાઇના અને વિયેટનામ યુદ્ધ (1954–1975) === બીજા વિશ્વ યુદ્ધના અંતની વખતે વિયેટનામમાં ઓએસએસ પાટ્ટી લક્ષ્યનું આગમન થયું હતું, અને જેને અનેક વિયેટનેમીઝ પક્ષના નેતાઓ પર મહત્વની અસર કરી હતી, જેમાં [[હુ ચીન મીન્હ]] પણ હતા.<ref name="Patti">{{cite book |title=Why Viet Nam?: Prelude to America's albatross |url=https://archive.org/details/whyvietnam00arch |author=Patti, Archimedes L. A |publisher=University of California Press |year=1980 |isbn-10 = 0520041569 |isbn=0520041569 }}</ref> જ્યારે તબક્કાવારની આઝાદી માટે પેટ્ટી લક્ષ્યને હુની દરખાસ્તથી આગળ કરવામાં આવી ત્યારે ફ્રેંચ સાથે કે સમાન રીતે સંયુક્ત રાજ્યો જે અવધિના ભાગીદાર હતા, તેને આનો વિરોધ કર્યો કારણ કે યુએસ નીતિના પ્રમાણે શત્રુની તેવી કોઇ પણ નીતિ સમાજવાદી પ્રકૃતિની સરકારની રચના કરતી હોય તો તેનો વિરોધ કરવું જરૂરી છે{{સંદર્ભ}}. સીઆઇએ(CIA)નું પહેલું લક્ષ્ય [[ઇન્ડોચાઇના]], [[સાઇગન લશ્કરી લક્ષ્ય]] નામના કોડ નામની હેઠળ 1954માં આવ્યું, જે [[એડવર્ડ લાન્સડલે]]ની હેઠળ હતું. યુએસ-આધારીત વિશ્લેષકો એક સાથે રાજકીય પ્રભાવના વિકાસ યોજના માટે પ્રયત્ન કરી રહ્યા હતા, બંન્ને રીતે જો ઉત્તર અને દક્ષિણમાંથી વિગતવાર નોંધથી સર્વમત સમાન કાયદાનું વિલીનીકરણ થાય, કે અથવા દક્ષિણ, યુએસના ગ્રાહકો આઝાર રહે.{{સંદર્ભ}}પ્રારંભિક રીતે, યુએસનું ધ્યાન દક્ષિણપૂર્વીય એશિયાના લાઓસમાં હતું, વિયેટનામમાં નહી.{{સંદર્ભ}}યુએસના વિયેટનામ યુદ્ધની લડાઇમાં સામેલ હોવાના સમય વખતે, [[રોબર્ટ મેકનામારા]] હેઠળ આવેલ રક્ષણ ખાતું, સીઆઇએ (CIA) , અને, કેટલાક અંશે, ગુપ્ત માહિતીના કર્મચારીઓના [[લશ્કરી ઉપસ્થિત સેનાપતિ વીયેટનામ]]ની વચ્ચે તેના વિકાસ અંગેની વિચારપૂર્ણ દલીલ થતી હતી.<ref name="Adams1998"/> સામાન્ય રીતે, સીઆઇએ (CIA) કરતા લશ્કર સુસંગતરીતે વધુ આશાપૂર્ણ હતું, [[સામ એડમ્સ]], એક નીચલી પાયરીના સીઆઇએ (CIA) વિશ્લેષક જેની જવાબદારી શત્રુને ખરેખરમાં થયેલા નુકશાનની ગણતરી કરવી હતી, જેણે [[રીર્ચડ હેલ્મસ]] જે સેન્ટ્રલ ઇન્ટેલિજન્સ એજન્સીના નિયામક હતા તથા જે અંત એજન્સી અને વાઇટ હાઉસના રાજકીય કારણો માટે અંદાજમાં બદલવા કર્યા હતા, તેને છેવટે સીઆઇએ (CIA) માંથી નોકરી છોડી દીધી.{{સંદર્ભ}}એડમ્સે ત્યારબાદ ''વોર ઓફ નંબર્સ'' નામની ચોપડી લખી હતી. === સીઆઇએ (CIA) સત્તાનો દુરઉપયોગ કરવો, 1970s–1990s === [[વોટરગેટ]]ના સમયની આસપાસ, 1970ની સાલના મધ્યમાં વસ્તુઓ ગળા સુધી આવી ગઇ હતી.{{સંદર્ભ}}આ સમય દરમિયાન રાજકીય જીવનનો એક પ્રભાવશાળી લક્ષણ તે હતું કે પ્રમુખપદ, યુએસ સરકારીની વહીવટી શાખા, પર દેખરેખ રાખવાના હકને મેળવવાના કોંગ્રેસ પ્રયત્નો કરી રહી હતી. પહેલાની સીઆઇએ (CIA) પ્રક્રિયાઓ અંગે નવાઇ પમાડે તેવી બહાર આવેલી વાતો, જેવી કે દગો દઇને ખૂન કરવું અને વિદેશી નેતાઓ (ખાસ કરીને ફેડરલ કાસ્ટ્રો)ને મારવાના પ્રયાસો કરવા અને યુએસના નાગરિકોની કાયદાકીય આંતરીક જાસૂસી કરવી, તેવી તકો ઉપલબ્ધ કરાવી જેથી રાષ્ટ્રીય ધારાસભાની દેખરેખ યુએસ ગુપ્ત માહિતીની લશ્કરી હિલચાલોને અમલી બનાવી શકે.<ref name="'70s 49">{{cite book |title= How We Got Here: The '70s|last= Frum|first= David|authorlink= David Frum|coauthors= |year= 2000|publisher= Basic Books|location= New York, New York|isbn= 0465041957|page= |pages=[https://archive.org/details/howwegothere70sd00frum/page/49 49]–51 |url=https://archive.org/details/howwegothere70sd00frum}}</ref> સીઆઇએ (CIA) એ તેની પ્રમાણબદ્ધતા પરથી પડવામાં ઉતાવળ ત્યારે કરી જ્યારે લોકશાહી પક્ષના વોટરગેટ મુખ્યમથક પર પહેલા-સીઆઇએ (CIA) એજન્ટો દ્વારા ઘરફોડ ચોરી કરવવામાં આવી, અને પ્રમુખ [[રિચર્ડ નીક્શન]]નો ત્યાર બાદ સીઆઇએ (CIA) દ્વારા એફબીઆઇની ધરફોડ ચોરીની તપાસને અટકાવવામાં આવી.{{Citation needed|date=June 2009}} "સ્મોકીંગ ગન" નામે જાણીતો બનેલો નોંધેલ પુરાવો કે જે પ્રમુખ નીકશને રાજીનામું આપવા તરફ દોરી ગયો, તેમાં નીકશને તેના મુખ્ય કર્મચારી [[એચ. આર. હાલ્ડેમન]]ને તેવો હુકમ આપ્યો કે, તે સીઆઇએ (CIA) ને કહે કે તે વોટરગેટની વધુ તપાસને થતા રોકે નહી તો "''અળસિયાઓ ભરેલો ડબ્બો ખોલવા'' " જેવી સ્થિતિ જેવી ક્યુબાના પીગ્સ ખીણના અતિક્રમણ વખતે થઇ હતી.<ref>{{cite web |url=http://www.hpol.org/transcript.php?id=92 |work=hpol.org |title=Transcript of a recording of a meeting between President Richard Nixon and H. R. Haldeman in the oval office |date=1972-06-23 |access-date=2008-07-04 |archive-date=2012-01-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120112173618/http://www.hpol.org/transcript.php?id=92 |url-status=dead }}</ref> આ રીતે નીકશન અને હાલ્ડેમાન્ન તે વાતની ખાતરી કરી કે સીઆઇએ (CIA) ના #1 અને #2 હારના અધિકારીઓ, [[રીચર્ડ હેલ્મસ]] અને [[વેર્નોન વોલ્ટેર્સ]], એફબીઆઇના નિયામક એલ. પેટ્રિક ગ્રેને તે વાત જાણાવે કે એફબીઆઇ ધરફોડ ચોરી પાછળના પૈસાનું પગેરાનો પીછો ના કરે અને આ અંગે પ્રમુખને ફરી-ચૂંટવાની સમિતિને ના જણાવે, આમ કરવાથી મેક્સિકોમાં સીઆઇએ (CIA) ના જાણ કરનારા છે તેમ પણ બહાર પડી શકે છે.{{સંદર્ભ}}એફબીઆઇ અને સીઆઇએ (CIA) ના લાંબા સમયથી ચાલતા આવતા એકબીજાની માહિતીના મૂળને અપ્રગટ રાખવાના કરારના કારણે એફબીઆઇ શરૂઆતમાં આ માટે રાજી થઇ ગઇ. જોકે કેટલાક અઠવાડિયાની અંદર એફબીઆઇ એ આ વિનંતીને લેખિતમાં માંગી, અને આવી ઔપચારિક વિનંતિ તે તરફથી ના આવતા, એફબીઆઇ એ આ તપાસની પાછળ લાગેલા પૈસાનું પગેરું શોધવાનો ફરીથી પ્રયાસ શરૂ કર્યો. જ્યારે, સ્મોકિંગ ગનની ટેપોને સાર્વજનિક કરવામાં આવી, ત્યારે સીઆઇએ (CIA)ના ઉચ્ચ અધિકારીઓને જાવોનો લોકોના નજરીયોને પણ નુકશાન થયું, અને આખી સીઆઇએ (CIA) આ વાતથી, બચી ના શકી.<ref name="Gray III">{{cite book |title= In Nixon's Web:A Year in the Crosshairs of Watergate|last= Gray III|first= L. Patrick|authorlink= L. Patrick Gray|coauthors= Ed Gray|year= 2008|publisher= Times Books/Henry Holt|isbn= 0805082565|page= |pages= |url= www.lpatrickgrayiii.com}}</ref> 1973માં, ત્યારબાદ- ડીસીઆઇ [[જેમ્સ આર. સચલેસીંગર]]ના આયોગનો અહેવાલ{{ndash}} જે "ફેમિલી જ્વેલ્સ" નામે જાણીતો છે તેમાં એજન્સી દ્વારા ગેરકાનૂની ક્રિયાઓ કરવામાં આવી છે તેવું બહાર આવ્યું. 1974ના ડિસેમ્બરમાં, તપાસકર્તા પત્રકાર [[સેયમોયુર હેર્શે]] ફેમિલી જ્વેલ્સ અંગે ''ન્યૂયોર્ક ટાઇમ્સ'' ના પહેલા પાનના લેખમાં તેવા સમાચારમાં જાહેર કર્યા કે, સીઆઇએ (CIA) વિદેશી નેતાઓને દગો દઇને મારી નાખે છે, અને લશ્કરી હિલચાલ સીએચએઓએસ (CHAOS)ની પ્રતિયુદ્ધ ચળવળના લગભગ 7,000 યુએસ નાગરિકો પર ગેરકાનૂની રીતે તેમના પર પહેરો રાખવાના કામનું સંચાલન સીઆઇએ (CIA) કરી રહી છે.<ref name="'70s 49"/> સીઆઇએ (CIA) લોકો પર પ્રયોગો કરી રહી છે, જે અજાણતાથી [[એલસીડી]] (LSD) લઇ રહ્યા હતા (બીજી વસ્તુઓની વચ્ચે).<ref name="'70s 49"/> કોંગ્રેસે 1975માં આવા અવ્યવસ્થિત હવાલોઓ અંગે પ્રતિક્રિયા આપી, સીઆઇએ (CIA) પર સેનેટમાં ચર્ચ સમિતિ દ્વારા તપાસ ચાલુ કરવામાં આવી, આ તપાસના વડા સેનેટર [[ફેન્ક ચર્ચ]] (ડી-અડોહો) હતા, અને પ્રતિનિધિઓના ગૃહમાં તેને [[પીંકે સમિતિ]] દ્વારા, કોંગ્રેસના માણસ [[ઓટીસ પીંકે]] (ડી-એનવાય (D-NY)) ના હેઠળ આ તપાસ ચલાવવામાં આવી હતી.<ref name="'70s 49"/> વધુમાં, પ્રમુખ [[જેરાલ્ડ ફોર્ડે]] [[રોકરફેલર મંડળ]]ની રચના કરી,<ref name="'70s 49"/> અને વહીવટી હુકમના મુદ્દે વિદેશી નેતાઓની દગો દઇને ખૂન કરાવવાની ઘટના પર પ્રતિબંધ લગાવી દીધો. જાહેરમાં સીઆઇએ (CIA)નું પસંદગીમાંથી પડી જવાથી, ફોર્ડે અમેરીકનોને તે વાતની ખાતરી આપી કે તેનું વહીવટી તંત્ર આમાં સમાવેલું નથી: ''"વાઇટ હાઉસમાં અત્યારે તેવા કોઇ પણ વ્યક્તિ કર્મચારી તરીકે કામ નથી કરતી જેની સાથે સીઆઇએ (CIA)ને સંબંધ હોય અને જેનાથી હું વ્યક્તિગતરીતે અજાણ છું."'' <ref name="'70s 49"/> 1991માં ઇરાન-પ્રતિ પ્રસંગમાંના શસ્ત્રોને ચોરી છૂપે લઇ જવાના કાંડના પ્રત્યાધાત રૂપે ગુપ્ત માહિતીની સત્તાના કાયદાનું નિર્માણ પણ સમાવિષ્ટ હતું.{{સંદર્ભ}}વ્યાખ્યા મુજબ અપ્રગટ કાર્યો જેવા કે ગુપ્ત લક્ષ્યોમાં ભૌગોલિક રાજનીતિ વિષયક વિસ્તારો જ્યાં યુએસ ખુલ્લેઆમ કે ઉધાડી રીતે વચનબદ્ધ ના હોવું જોઇએ. આ મુજબ એક અધિકારી કડીનો હુકમ પણ જરૂરી છે, જેમાં એક અધિકારી, પ્રમુખ સંબંધી અહેવાલને શોધીને અને ગૃહ અને સેનેટ ગુપ્ત માહિતી સમિતિને તે માહિતી આપે, જેમાં, કટોકટીમાં, "સમયસરની સૂચના"ની જ જરૂરીયાત હોય. === 2004, ડીએનઆઇ દ્વારા સીઆઇએ (CIA)ના ઉચ્ચ-સત્તરના કાર્યોને લઇ લેવા === [[2004નો ગુપ્ત માહિતી નવનિર્માણ અને આતંકવાદ અટકાવાના કાયદા]]ની રચના [[રાષ્ટ્રીય ગુપ્તમાહિતીના નિયામકમંડળ]]ના કાર્યાલય (ડીએનઆઇ (DNI)), જેને કેટલીક સરકારી અને ગુપ્ત માહિતી સમૂહ (આઇસી (IC))- વિશાળ કાર્યોને જે પહેલા સીઆઇએ (CIA) પાસે હતા તેને પોતાના તાબામાં લઇ લીધા. ડીએનઆઇ (DNI) સંયુક્ત રાજ્યોની ગુપ્ત માહિતી સમૂહનું સંચાલન કરવા અને તેવું કરવાથી તે [[ગુપ્ત માહિતીની ઘટનાચક્ર]]નું પણ સંચાલન કરી શકી. ડીએનઆઈ (DNI)ને જે કાર્યોને આપવામાં આવ્યા છે તેમાં 16 આઇસી (IC) એજન્સીઓના સંયુક્ત સલાહને રજૂ કરતું અંદાજને તૈયાર કરવો, અને પ્રમુખ માટે ટૂંકી નોંધોને તૈયાર કરવી કામ તેના દ્વારા કરવામાં આવે છે. <ref>{{cite web |url=http://www.fas.org/irp/offdocs/eo/eo-13470.htm |title=Executive Order 13470 |publisher=Fas.org |date= |access-date=2010-03-16 |archive-date=2008-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080918091639/http://www.fas.org/irp/offdocs/eo/eo-13470.htm |url-status=dead }}</ref>જુલાઇ 30, 2008ના રોજ, પ્રમુખ બુશે બહાર પાડેલા વહીવટી હુકમ 13470માં સુધારારૂપે વહીવટી હુકમ 12333 બહાર પાડ્યો જે ડીએનઆઇ (DNI)ની ભૂમિકાને મજબૂત કરે.<ref>[http://www.nytimes.com/aponline/washington/AP-Intelligence-Rules.html "બુશ ઓર્ડસ ઇન્ટેલીજીન્સ ઓવરહુલ", by [[ઓસોશિયેશન પ્રેસઓસોશિયેશન પ્રેસ]] દ્વારા, જુલાઇ 31, 2008]</ref> પહેલા, સેન્ટ્રલ ઇન્ટેલિજન્સના નિયામક, ગુપ્ત માહિતીના સમૂહની દેખરેખ રાખતા હતા, તથા પ્રમુખના મુખ્ય ગુપ્ત માહિતીના સલાહકાર તરીકે સેવા આપવાની સાથે, વધુમાં સીઆઇએ (CIA)ના વડા તરીકે સેવા આપવાનું કાર્ય કરતા હતા. ડીસીઆઇના શીર્ષકને હવે સેન્ટ્રલ ઇન્ટેલિજન્સ એજન્સી એજન્સી ના નિયામક (ડીસીઆઇએ (DCIA)) કહે છે, જે સીઆઇએ (CIA)ના વડા તરીકે સેવા આપવાનું કામ કરે છે. હાલ, સીઆઇએ (CIA) રાષ્ટ્રીય ગુપ્ત માહિતીના નિયામકને અહેવાલ રજૂ કરે છે. ડીએનઆઇ (DNI)ની સ્થાપનાના પહેલા, સીઆઇએ (CIA) પ્રમુખને અહેવાલ રજૂ કરતી હતી, તથા રાષ્ટ્રીય ધારાસભાની સમિતિને ટૂંકી માહિતી પણ આપતી હતી. [[રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સલાહકાર]] રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સભાના એક કાયમી સભ્ય છે, જે યુએસ ગુપ્ત માહિતી એજન્સીઓ દ્વારા ભેગી કરેલી માહિતીને પ્રસંગઅનુરૂપ ટૂંકી માહિતીને પ્રમુખને આપવા માટે જવાબદાર હોય છે, આ એજન્સીઓમાં રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા એજન્સી , ડ્રગ લાગુપાડનાર પ્રશાસન, વગેરે આવે છે. તમામ 16 ગુપ્ત માહિતી સમૂહની એજન્સીઓ રાષ્ટ્રીય ગુપ્ત માહિતીના નિયામક મંડળની સત્તા હેઠળ આવે છે. == લક્ષ્ય-ને લગતા મુદ્દાઓ અને વિવાદો == સીઆઇએ (CIA)નો ઇતિહાસ ધણી બધી વસ્તુઓ સાથે વહેવાર કરે છે, જેમાં ચોક્કસપણે અપ્રગટ કાર્ય સમાવિષ્ટ છે, તેમ છતાં ગુપ્ત અને ઉધાડી પડાતી ગુપ્ત માહિતીનો સંગ્રહ, ગુપ્ત માહિતીના વિશ્લેષણ અને અહેવાલ, અને લશ્કરી હાલચાલ ઉતારવાની અને તેવી પ્રક્રિયાઓને તકનિકી રીતે ટેકો પૂરો પાડવાનું પણ આમાં સમાવિષ્ટ છે. ડિસેમ્બર 2004ના સમયમાં ગુપ્ત માહિતી સમૂહ (આઇસી (IC))ને ફરીથી સંગઠિત કરવામાં આવી, તથા તે આઇસી (IC)-વિશાળ ગુપ્ત માહિતીના અંદાજીત ખર્ચની સાથે સુંસગત થવા માટે પણ જવાબદાર છે. આ લેખોને બે અલગ અલગ રીતે સંગઠિત કરવામાં આવ્યા છે: ભૌગોલિક પ્રદેશની રીતે (રાજ્ય અભિનેતાઓ માટે કે બિન-રાજ્ય અભિનેતાઓની [[દેશ]] કે [[પ્રદેશ]]ની મર્યાદા માટે) તથા [[ટ્રાન્સનેશન]] મુદ્દા માટે (બિન-રાજ્ય અભિનેતાઓ માટે). સીઆઇએ (CIA)ની લશ્કરી હિલચાલ પ્રદેશ દ્વારા, દેશ અને તારીખની વિગતવાર ચર્ચા નીચેના લેખોમાં કરવામાં આવી છે: * આફ્રિકામાં સીઆઇએ (CIA)ની પ્રવૃતિઓ * એશિયા અને પેસિફિકમાં સીઆઇએ (CIA)ની પ્રવૃતિઓ * રશિયા અને યુરોપમાં સીઆઇએ (CIA)ની પ્રવૃતિઓ * અમેરિકામાં સીઆઇએ (CIA)ની પ્રવૃતિઓ * પૂર્વીની નજીક, ઉત્તર આફ્રિકા, દક્ષિણ અને દક્ષિણ પશ્ચિમ એશિયામાં સીઆઇએ (CIA)ની પ્રવૃતિઓ સીઆઇએ (CIA)ના વિશ્લેષણોના મુદ્દાઓ જેવા કે [[વધતા જતા ચેપી રોગોની અસર]], અને [[સામૂહિક વિનાસના શસ્ત્ર]]ને શોધવું, ટ્રાન્સનેશન સહજતા, અને ચર્ચાઓને નીચેના લેખોમાં જણાવવામાં આવી છે. સીઆઇએ (CIA) લશ્કરી હિલચાલ અને, અપ્રગટ લશ્કરી હિલચાલ માટે ક્યાં સુયોગ્ય, મુખત્યારનામા (ઉદાહરણ તરીકે, [[એનએસડીડી (NSDD) 138]] શત્રુઓની વિરુદ્ધમાં અધિકારીક સીધી પ્રક્રિયા) દ્વારા ટ્રાન્સનેશન મુદ્દાની ચર્ચાઓ પર વિકિપીડિયા પાસે નીચેના લેખો છે: * પ્રતિવિપુલતામાં સીઆઇએ (CIA)ની ટ્રાન્સનેશનલ પ્રવૃતિઓ * સીઆઇએ (CIA)ની ટ્રાન્સનેશનલ પ્રતિ-ગુનાહ અને પ્રતિ-ડ્રગ પ્રવૃતિઓ * સીઆઇએ (CIA)ની ટ્રાન્સનેશનલ પ્રતિ-આતંકવાદ પ્રવૃતિઓ * સીઆઇએ (CIA)ની ટ્રાન્સનેશનલ સ્વાસ્થય અને આર્થિક પ્રવૃતિઓ * [[સીઆઇએ (CIA)ની ટ્રાન્સનેશનલ માનવ અધિકારના કામો વધુમાં, અપ્રગટ યુએસ પ્રક્રિયા અંગે એક નિરીક્ષણ જેમાં વિશિષ્ટ પ્રકારના અભિવિન્યસ્ત શાસનપદ્ધતિની બદલતી ક્રિયાની દિશા પર આ મુજબના વિકિપીડિયાનો લેખ છે: * સીઆઇએ (CIA) દ્વારા પુરસ્કૃત શાસનપદ્ધતિનો બદલાવ મહત્વના દસ્તાવેજો માટે આ ભાગમાં આ મુજબ દસ્તાવેજોનો સમાવેશ થાય છે, સંયુક્ત રાજ્યોની શ્રેણીઓની [[વિદેશી સંબંધોની સભા]], [[રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા આર્ચિવ]] અને [[જ્યાર્જ વોશિંગ્ટન યુનિવર્સિટી]], સીઆઇએ (CIA) ખાતે વાચવાના ઓરડામાં [[માહિતી મેળવવાનો સ્વતંત્રતાનો કાયદો]], યુએસ રાષ્ટ્રીય ધારાસભાને બલુમની ચોપડી<ref name="blum1">{{cite book |last=Blum |first=William |authorlink=William Blum |year=1986 |title=The CIA: A Forgotten History |url=https://archive.org/details/ciaforgottenhist00blum |publisher=Zed Books |location= |isbn=0-86232-480-7 }}</ref> અને વેઇનેરની ચોપડી<ref name="Weiner">{{cite book |last=Weiner |first=Tim |year=2007 |title=Legacy of Ashes |url=https://archive.org/details/legacyofasheshis00wein |publisher=[[Doubleday (publisher)|Doubleday]] |location= |isbn=978-0-385-51445-3 }}</ref> પર સાંભળેલ નોંધ જેમાં સીઆઇએ (CIA)એ વેઇનેરની ચોપડી<ref>{{Cite web |url=https://www.cia.gov/library/center-for-the-study-of-intelligence/csi-publications/csi-studies/studies/vol51no3/legacy-of-ashes-the-history-of-cia.html |title="રીવ્યુ ઓફ 'લેગસી ઓફ એશીસ: ધ હિસ્ટ્રી ઓફ સીઈએ" બાય નિકોલસ દુજ્મોવિક, સીઈએ સેન્ટર ફોર ધ સ્ટડી ઓફ ઇન્ટેલિજનસ, નવેમ્બર 26, 2007 |access-date=2010-09-06 |archive-date=2020-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200714113531/https://www.cia.gov/library/center-for-the-study-of-intelligence/csi-publications/csi-studies/studies/vol51no3/legacy-of-ashes-the-history-of-cia.html |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200714113531/https://www.cia.gov/library/center-for-the-study-of-intelligence/csi-publications/csi-studies/studies/vol51no3/legacy-of-ashes-the-history-of-cia.html |date=2020-07-14 }}</ref>માં જે દાવા માંડ્યો તેની સામે અપીલ કરી હતી, અને જેફરી રીચેલસનના રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા આર્ચીવ પર તેની પર ટીકાને સમાવી છે.<ref>{{cite web |url=http://www.washingtondecoded.com/site/2007/09/sins-of-omissio.html |title=Sins of Omission and Commission |last=Richelson |first=Jeffrey |date=2007-09-11 |access-date= 2008-07-04}}</ref> વિવાદના વિસ્તારોમાં ચોમેર ફેલાયેલી અયોગ્યતા, જેમાં સંમતિ લીધા વગર, [[મનુષ્યો પર કરવામાં આવતા પ્રયોગો]] જેથી રાસાણિક હેતુઓ અંગે માહિતી બહાર કાઢી શકાય કે અક્ષમ કરી શકાય તેવા કાર્યો મોટાભાગના ગેરકાનૂની કાર્યોનો સમાવેશ થાય છે. અન્ય વિસ્તારમાં [[યાતના અને ગુપ્ત રીતે કેદ કરવા]]નો સમાવેશ કરવામાં આવે છે. [[સીઆઇએ (CIA)ના હુકમ હેઠળ દગો દઇને ખૂન કરવાનો પ્રયાસ કરવો અને ટેકો મેળવા માટે દેશના નાગરિકોના નેતાની દ્વારા વિદેશી નેતાઓને]] દગો દઇને મારી નાખાવા, અને, અલગ કાયદાના ક્ષેણી જે યુદ્ધ કે કાયદાની હેઠળ આવતું હોય, લશ્કરી નેતાઓનો દગો દઇને ખૂન કરવું આમાં સમાવિષ્ટ છે. === સુરક્ષા અને પ્રતિ ઇન્ટેલિજન્સની નિષ્ફળતાઓ === નિયતકાલિક નામોના બદલાવ થયા, ત્યારે સીઆઇએ (CIA) અને તેની લશ્કરી હિલચાલો એમ બે મુખ્ય સુરક્ષા કાર્યોને સલામત કરવા જરૂરી બની ગયા. અહીં એક સુરક્ષાની એજન્સી નિયામકમંડળ માટે ટેકો પૂરો પાડે છે, જે સીઆઇએ (CIA) ઇમારતો, માહિતીના સુરક્ષિત સંગ્રહ, અને ખાનગી [[સુરક્ષા નિવારણો]]ની ભૌતિક સુરક્ષા માટે જવાબદાર છે. તેઓને એજન્સીની અંદરથી જ નિર્દેશ કરવામાં આવે છે. રાષ્ટ્રીય ગુપ્ત સેવામાં હવે, એક [[પ્રતિ ઇન્ટેલિજન્સ]] કાર્ય, જેને પ્રતિઇન્ટેલિજન્સ કર્મચારી મંડળ કહેવાય છે તે તેના સૌથી વિવાદાસ્પદ વડા [[જેમ્સ જેસસ એન્ગલેટોન]]ના હેઠળ આવેલું છે. આ કાર્યના કર્તવ્યોમાં તેવા કર્મચારી સભ્યાને જોવાનું આવે છે જે વિદેશી ગુપ્ત માહિતીની સેવાઓ (એફઆઇએસ (FIS))ને [[મોલ્સ]] તરીકે માહિતી ઉપલબ્ધ કરાવતા હોય. અન્ય કર્તવ્યમાં વિદેશી હ્યુમીન્ટ (HUMINT)ની મિલકતની ભરતી માટેની દરખાસ્તની ચકાસણી કરવી, તે જોવું કે આ લોકોની પાસે એફઆઇએસના કોઇ જાણીતા જોડાણ છે અને સીઆઇએ (CIA)ની ખાનગી અને તાલીમોને શીખવા માટે તેમાં પ્રવેશ કરવાનો પ્રયત્ન કરવો, કે ઉશ્કરેનાર તરીકે, કે [[બેવાડા એજન્ટ]] તરીકે તેમાં પ્રવેશ કરવો. આ એજન્સીના અગભૂત [[આક્રાત્મક પ્રતિજાસૂસ]] તરીકે પણ આગળ મોકલાઇ શકે, જ્યાં તે એફઆઇએસ (FIS)ની લશ્કરી હિલચાલો સાથે દખલ કરવાનો પણ પ્રયત્ન કરે. સીઆઇએ (CIA)ના કર્મચારીઓ ક્ષેત્રમાં ધણીવાર આક્રાત્મક પ્રતિજાસૂસને દગો દઇને ખૂન કરવા અને સાથે જ ગુપ્ત માહિતીઓને ભેગી કરવાનું કામ કરતા હોય છે. ==== સુરક્ષાની નિષ્ફળતાઓ ==== "ફેમિલિ જ્વેલ્સ" અને અન્ય દસ્તાવેજો તે વાતને બહાર પાડે છે કે સુરક્ષાના કાર્યાલય સીઆઇએ (CIA)ના આંતરિક કાયદા લાદવાના પ્રતિબંધનો ભંગ કરવામાં સંકળાયેલું હતું, કેટલીકવાર સ્થાનિક પોલીસ સંગઠને મદદ કરવાના ઇરાદથી સીઆઇએ (CIA) ઇમારતમાં આમ કરવામાં આવતું હતું. ડિસેમ્બર 30, 2009ના રોજ, એક આત્મધાતી હુમલાની ઘટના [[ફોરવર્ડ ઓપરેટીંગ બેઝ ચેપમન હુમલા]]માં બની હતી, જે [[અફધાનિસ્તાન]]ના [[ખોસ્ટ]]માં ક્ષેત્રમાં આવેલું સીઆઇએ (CIA)નું એક મુખ્ય થાણું છે. સાત સીઆઇએ (CIA) અધિકારીઓ, જેમાં થાણાના વડાનો પણ સમાવેશ થાય છે, તેઓનું મોત થઇ અને છ અન્ય આ હુમલામાં ગંભીરપણે ઇજાગ્રસ્ત થયા. સીઆઇએ (CIA) તેથી એક તપાસનું સંચાલિત કરી જેથી થાણીની સુરક્ષા માપોને બચવામાં કઇ રીતે એક આત્મધાતી બોમ્બબર સફળ રહ્યો તે જાણી શકાય.<ref>રૂબીન, અલીસ્સા જે.; માઝેતી, માર્ક (ડિસેમ્બર 31, 2009). "અફધાન બેસ હીટ બાય અટેક હેઝ પીવોટલ રોલ ઇન કોન્ફીલ્ટ". ન્યૂયાર્ક ટાઇમ્સ. http://www.nytimes.com/2010/01/01/world/asia/01afghan.html. ફરી પ્રકાશન જાન્યુઆરી 1, 2010.</ref> ==== પ્રતિ ઇન્ટેલિજન્સની નિષ્ફળતા ==== જોકે પ્રતિ ઇન્ટેલિજન્સ સાથે સંકળાયેલો સૌથી વિક્ષેપકારક સમય હતો જેમ્સ જીસસ અગલેટોનની બંધ<ref name="WiseMole">{{Cite book |title=Molehunt: The Secret Search for Traitors That Shattered the CIA |url=https://archive.org/details/molehuntsecretse00wise |first1 = David | last1 = Wise |publisher=Random House |year=1992 |isbn=0394585143 }}</ref> માટેની શોધ, જે સોવિયટ પક્ષપલટુ [[અન્ટોલી ગોલીટસીન]]ના નિવેદનના આધારે કરવામાં આવી હતી. બીજા એક પક્ષપલટુ, [[યુરી નોસેન્કો]], ગોલીટસીનના દાવાને પડકાર્યો હતો, સાથે જ બેવડી રીતે અન્ય એક સોવિયટના બેવડા એજન્ટ સાથે બોલને આ દાવો કર્યો હતો.<ref name="BaerEvil">{{Cite book |title=See No Evil: The True Story of a Ground Soldier in the CIA's War on Terrorism |url=https://archive.org/details/seenoeviltruesto00baer_0 |first=Robert |last=Baer |publisher=Three Rivers Press |year=2003 |isbn=140004684X}}</ref> ધણા સીઆઇએ (CIA) અધિકારીઓ પોતાની કારકિર્દી-અંતની શંકાને અનુભવતા હતા; નાસેન્કો અને ગોલીટસીનથી આ અંગેના સત્ય અને અસત્યની માહિતીને કદી બહાર પાડવામાં નથી આવી, કે, તેવું પણ હોય કે, તેને સંપૂર્ણપણે સમજી ન શકાઇ હોય. આ આરોપો એટલાન્ટિકાથી પસાર થઇને બ્રિટિશ ગુપ્ત માહિતી સેવાઓ પર પણ લાગ્યા, જેમને બંધની શોધખોળથી નુકશાન પહોચ્યું હતું.<ref name="Wright">{{Cite book |title=Spycatcher |first1 = Peter | last1 = Wright |authorlink=Peter Wright |coauthor = Greengrass, Paul |publisher=William Heinemann |year=1987 |isbn=0670820555 }}</ref> ફેબ્રુઆરી 24, 1994ના રોજ, 31-વર્ષીય અનુભવી પ્રકરણના અધિકારી [[અલ્ડરીચ એમ્સ]]ની ધરપકડથી એજન્સી હલી ગઇ તેમની પર 1985થી સોવિયટ યુનિયન માટે જાસૂસી કરવાનો આરોપ લાગ્યો હતો.<ref>{{cite web |url=http://www.fbi.gov/libref/historic/famcases/ames/ames.htm |publisher=Federal Bureau of Investigation |title=FBI History: Famous Cases&nbsp;— Aldrich Hazen Ames |access-date=2008-07-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20020606184057/http://www.fbi.gov/libref/historic/famcases/ames/ames.htm |archive-date=2002-06-06 |url-status=live }}</ref> અન્ય પક્ષપલટુમાં [[એડવર્ડ લી હોવર્ડ]], એક ક્ષેત્રના લશ્કરી હિલચાલના અધિકારી, અને [[વિલિયમ કેમ્પીલ્સ]], એક નીચી-પાયરીના સીઆઇએ (CIA)માં 24-કલાકની લશ્કરી હિલચાલ કેન્દ્રમાં કામ કરતો હતો તેનો સમાવેશ થાય છે. કેમ્પીલ્સે [[કેએચ (KH)-11]] કે જે શત્રુઓના પ્રદેશની તપાસ કરતા ઉપગ્રહ છે તેની વિગતવાર લશ્કરી હિલચાલની પરિચય પુસ્તિકા સોવિયટને વેચી હતી.<ref name="McKinleyKH11">{{Cite web |title=When the Enemy Has Our Eyes |first1=Cynthia A. S. |last1=McKinley |url=http://www.fas.org/spp/eprint/mckinley.htm |access-date=2010-09-06 |archive-date=2010-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101111123009/http://www.fas.org/spp/eprint/mckinley.htm |url-status=dead }}</ref> === ઇન્ટેલિજન્સના વિશ્લેષણમાં નિષ્ફળતાઓ === એજન્સીની ટીકા તેની એક ગુપ્ત માહિતીને ભેગી કરવાની એજન્સી તરીકેની તેની બિનઅસરકારકતા માટે પણ કરવામાં છે. અગાઉના ડીસીઆઇ રિચર્ડ હેલ્મસ શીત યુદ્ધના અંત પછી તેવી ટીપ્પણી કરી હતી કે, "એક માત્ર હયાત મહાસત્તાને વિશ્વમાં શું ચાલી રહ્યું છે તેને કાર્યક્ષમ બનાવીને અને ચલાવવા એક જાસૂસી સેવાઓનો ચલાવવામાં તેને કોઇ જ રસ નથી."<ref>[http://www.economist.com/books/displaystory.cfm?story_id=9644588 સીઆઇએ (CIA) : ઓન ટોપ ઓફ એવરીથીંગ એલ્સ, નોટ વેરી ગુડ એટ ઇટીસ્ જોબ], રીવ્યૂ ''લેગસી ઓફ એશીશ ધ હિસ્ટ્રી ઓફ ધ સીઆઇએ (CIA) '' બાય ટીમ વેનેર ઇન ''[[ધ ઇકોનોમિસ્ટ]]'' , ઓગસ્ટ 16, 2007</ref> સોવિયટ યુનિયનના પડી ભાગવા અંગે આગાહી ન કરી શકવા માટે સીઆઇએ (CIA) ખાસ પ્રકારની ટીકા હેઠળ આવે છે. [[ઇન્ફોર્મેશન ટેકનોલોજી]] ભાગની ગુપ્ત માહિતીના વિશ્લેષણ સંચાલન માટે ચર્ચાની શક્યતાની નિષ્ફળતાને મેળવવા માટે ઓટોમેશન (એટલે માણસોના બદલે યંત્રોનો ઉપયોગ કામ માટે કરવા)ના ટેકાના વિશ્લેષકો, અને [[એ-સ્પેસ]] માટે એક આઇ-વિશાળ યોજનાની તેમાંથી કેટલાકના સંગ્રહને જુઓ. ઇન્ટેલિજન્સના વિશ્લેષણ માટે જ્ઞાનાત્મક છટકાઓ પણ તેવા ક્ષેત્રમાં જાય છે જ્યાં સીઆઇએ (CIA) વિશ્લેષણો કેમ નિષ્ફળ જાઇ શકે તેની તપાસ કરે છે. એજન્સીના અનુભવીઓ{{Who|date=April 2009}} લાંબી-હદની વ્યૂહરચનાવાળી ગુપ્ત માહિતીને ઉપન્ન કરવામાં અસફળ રહ્યા જેનાથી નીતીબનાવનારાઓને તે નિર્દેશ આપી શકે, તેમની આ અસફળતાને કારણે તેમણે શોક વ્યક્ત કર્યો. [[જોહ્ન મેકલુધલીન]], જે નાયબ સંચાલક અને ગુપ્ત માહિતીના કામચલાઉ સંચાલક ઓક્ટોબર 2000 થી સપ્ટેમ્બર 2004 સુધી હતા, તેમણે કહ્યું હતું કે વાઇટ હાઉસ અને પેન્ટાગોન માટે તત્કાલિક માહિતી આપવાની માંગણીઓથી સીઆઇએ (CIA) ડુબાઇ ગયું છે, "ગુપ્ત માહિતીના વિશ્લેષકો વોશિંગ્ટનના [[વિકીપીડિયા]] બનીને થાકી ચૂક્યા છે."<ref>{{cite news |url=http://www.nytimes.com/2006/05/14/weekinreview/14weiner.html?pagewanted=print |title=Langley, We Have a Problem |publisher=The New York Times |first=Tim |last=Weiner |date=2006-05-14 |access-date= 2008-07-04 }}</ref> ઇન્ટેલિજન્સ વિશ્લેષણ લેખમાં, ગ્રાહકોને પોતાની સ્થિતિમાં અમુક દિશામાં વાળવામાં કેટલાક એવા માર્ગોની સાથે વહેવાર કરે છે જેમાં ઇન્ટેલિજન્સ નીતી બનાવનારાઓની જરૂરિયાતોને વધુ જવાબદાર બનાવી શકાય.સમાચાર માધ્યમો માટે. નિષ્ફળતાઓ સૌથી વિશેષ સમાચાર હોય છે. બિનવર્ગીકૃત રાષ્ટ્રીય ગુપ્ત માહિતીના અંદાજીત આંકડા મુજબ વિવિધ દેશોના વર્તન અંગે આગાહી કરી શકાય છે, પણ એક આકર્ષક સમાચારની રીતે નહી, કે, સૌથી વધુ મહત્વના, પ્રસંગના સમયે જાહેરમાં નહીં. તેની લશ્કરી હિલચાલની ભૂમિકામાં, સીઆઇએ (CIA)ને કેટલીક સફળતા મળી છે જેમાં સમાવેશ થાય છે યુ-2 અને એસઆર-71 યોજનાઓ, અને પ્રતિ-[[સોવિયટ]] લશ્કરી હિલચાલો મધ્ય-1980માં અફધાનિસ્તાનની હિલચાલોનો.{{સંદર્ભ}}પહેલા વિશ્લેષણની નિષ્ફળતાની વચ્ચે, પહેલા સીઆઇએ (CIA) પાસે તેની પોતાની સંગ્રહ ક્ષમતાઓ હતી, ઓક્ટોબર 13,1950ના દિવસે, પ્રમુખ હેરી એસ ટરુમને તેવી બાંયધરી આપી હતી કે ચાઇના કોરીયામાં પોતાના લશ્કરી દળોને નહીં મોકલે. છ દિવસ બાદ, એક મિલિયન ચાઇનીઝ લશ્કરી દળો આવી પહોંચ્યા.<ref>{{cite web |url=http://www.historians.org/Perspectives/NewsBriefs/2006/0605/KerberArticle.cfm |work=American Historical Association |title=Protecting the Nation's Memory |first=Linda K. |last=Kerber |date=2006-05-15 |access-date=2008-07-04 |archive-date=2008-07-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080704083613/http://www.historians.org/Perspectives/NewsBriefs/2006/0605/KerberArticle.cfm |url-status=dead }}</ref>પહેલા, ઇન્ટેલિજન્સ સમૂહ ઉત્તરી કોરીયાના અતિક્રમણને શોધવામાં નિષ્ફળ ગયો, કારણકે કોરીયાના દ્વીપકલ્પના SIGINT (સીજીન્ટ) વ્યાપક ક્ષેત્રની સંપત્તિઓને ફાળવવામાં નહતી આવી {{સંદર્ભ}}.યુએસ ઇન્ટેલિજન્સનો ઇતિહાસ, ફ્રેંચ ઇન્ડોચાઇનાના સંબંધની સાથે અને ત્યારબાદ બે વિયેટનામો, વિશાય અને જટિલ છે. [[પેન્ટાગોન પત્રો]]માં મોટેભાગે સીઆઇએ (CIA)ના વિશ્લેષણો અંગે નિરાશાવાદ હોય છે જે વાઇટ હાઉસની સ્થિતિઓ સાથે સંધર્ષમય બને છે. કેટલાક અંદાજો તેવું જોવા મળ્યું છે કે તે પેન્ટાગોન અને વાઇટ હાઉસના મતોના બદલાવનું પ્રતિબંબ હોય..<ref name="Adams1998">{{cite book |title=War of Numbers: an Intelligence Memoir |url=https://archive.org/details/warofnumbersinte00adam |first=Sam |last=Adams |publisher=Steerforth Press |year=1994 |isbn=188364223X}}</ref> 1945થી ગુપ્ત માહિતી અને અપ્રગટ લશ્કરી હિલચાલો પર વિસ્તૃત ચર્ચાઓ માટે જુઓ [[સીઆઇએ (CIA)ની એશિયા અને પેસિફિકમાં પ્રક્રિયાઓ]]. 1974માં અન્ય ટીકાઓ છે ભારતની અણુશક્તિની કસોટીની આગાહી કરવામાં મળેલી નિષ્ફળતા. [[CIA Activities by Region: Near East, North Africa, South and Southwest Asia#India|ભારતના અણુશક્તિની યોજના]]ના વિવિધ વિશ્લેષણની તપાસથી તે કસોટીના કેટલાક ભાવોની આગાહી તો કરી શકાઇ, જેમ કે 1965ના એક અહેવાલમાં કહેવાયું હતું કે, જો ભારત સ્ફોટક ગોળો વિકસાવે તો તે એ સમજાવવા માટે કે તે "શાંતિના ઇરાદા માટે" છે. મોટા પ્રમાણમાં તેની ટીકા [[સપ્ટેમ્બર 11 હુમલાઓ]]માં અગાઉથી બાબતનો નિકાલ કરવામાં મળેલી નિષ્ફળતા માટે થઇ છે. [[9/11 મંડળીનો અહેવાલ]]નું માનવું છે કે તે સમગ્ર આઇસીની નિષ્ફળતા છે. એક સમસ્યા, ઉદાહરણ માટે, એફબીઆઇ "ચિન્હોને જોડવાની" ઉપણથી તેના વિકેંદ્રીકરણ ક્ષેત્રના અધિકારીઓની વચ્ચે માહિતીને ફાળવી હતી. જોકે, આ અહેવાલ, સીઆઇએ (CIA)ના વિશ્લેષણોની, અને તેઓના અટકાવેલી તપાસ બંન્નેની ટીકા કરી છે{{સંદર્ભ}}.વહીવટી ટૂંકા અહેવાલના એક અહેવાલ જેને ઓગસ્ટ 21, 2007ના રોજ કાર્યાલયના સીઆઇએ (CIA) નિરીક્ષણ વડા જોહ્ન હેલગેર્સન બહાર પાડ્યો હતો, જેના નિષ્કર્ષ મુજબ અગાઉના ડીસીઆઇ (DCI) [[જ્યાર્જ ટેનેટ]] [[અલ-કાયદા]] દ્વારા ઊભા કરવામાં આવેલા ભયની સાથે સપ્ટેમ્બર 11,2001ના હુમલાની પહેલા એજન્સીની જરૂર પૂરતી તૈયાર કરવામાં નિષ્ફળ રહી છે. જૂન, 2005માં આ અહેવાલ પૂર્ણ થયો, અને કોંગ્રેસ સાથેના એક કરાર મુજબ તેને અંશતરૂપમાં જાહેર કરવામાં આવ્યો, હાલમાં ડીસીઆઇ (DCI) વડા [[મીચેલ હાયડે]]ને તેના પર વાંધો ઉઠાવ્યો છે. હાયડેન કહ્યું તેને પ્રસિદ્ઘ કરવાથી "જેને પહેલેથી જ સારી રીતે કરવામાં આવ્યું છે તેમાં સમયનો વપરાશ અને ક્ષેત્રની ફરી તપાસની વિચારણા કરાશે."<ref>{{cite news |url=http://www.nytimes.com/2007/08/21/washington/21cnd-cia.html |title=Tenet’s C.I.A. Unprepared for Qaeda Threat, Report Says |publisher=The New York Times | author=David Stout, [[Mark Mazzetti]] |date=2007-08-21 |access-date= 2008-07-04 }}</ref> ટેનેટ અહેવાલના સમાપ્તિઓ સાથે સંમત નથી, ખાસ કરીને 1999થી લઇને તેની પ્રયત્નો આયોજન તેની સામે અલ-કાયદા રજૂ કરવા જોઇએ.<ref name="BBC2007-08022">{{Cite journal |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/americas/6957839.stm |title=CIA criticises ex-chief over 9/11 |journal=BBC News online |date=August 22, 2007 | access-date= 2009-12-31}}</ref> === વાંધાજનક/વિવિદાસ્પદ યુક્તિઓ === કેટલાક પ્રસંગો અંગે સીઆઇએ (CIA) વિવાદનો વિષય બની ગઇ હોય કારણ કે તેના કર્મચારીઓ તેમના લક્ષ્યોને બહાર પાડવા માટે કેટલીક યુક્તિઓ અજમાઇ હોય ત્યારે આવું બનતું હોય છે. કેટલીક વખતે યાતના આપવી, નિધિયન અને તેવા [[સમૂહો કે સંસ્થાઓને તાલીમ આપવી]] કે જે પાછળથી નાગરિકો અને અન્ય લડી ન શકનાર લોકોને મારવાના કામમાં ભાગ લેતા હોય તથા લોકશાહી રીતે-ચૂંટેલી સરકારોને ઉથલાવા પ્રયત્ન કરવો કે તેના સફળતા મેળવવી, માનવ સંશોધન માટે પ્રયોગિક અખતરા કરવા, અને નિશાનો બનાવીને મારી નાખવું અને દગો દઇને ખૂન કરવાનું એવું બધું આવી યુક્તિઓમાં સમાવિષ્ટ હોય છે. માનવ અધિકારમાં સીઆઇએ (CIA)ની ભૂમિકાને સમજીએ તો, તેમાં નૈતિક સિદ્ધાન્તોમાં પડકારરૂપ મુશ્કેલીઓ જોવા મળે છે. જોન સ્કોટવેલ, એક સીઆઇએ (CIA) અધિકારી જે એજન્સી છોડી દઇને સાર્વજનિક ટીકાકાર બની ગયો, જેનું સીઆઇએ (CIA) ક્ષેત્ર કર્મચારીઓ અંગે એવું કહેવું હતું કે: "આ લોકોને મૃત્યુની ટૂકડીઓ શેરીઓ પર નથી મળતી જ્યાં તેઓને લોકોના ખરેખરમાં ટૂકડા કરી કે તેમને શેરી પર સુવડાવીને અને તેમના માથા પર ખટારો દોડવામાં આવે હોય. સાન સ્લવાડોરમાં સીઆઇએ (CIA)ના લોકો મુખ્ય પોલીસને મળ્યા, અને મૃત્યુની ટૂકડીને જે ચલાવે છે તે લોકોને પણ, અને તેઓએ તેમની વચ્ચે સહકાર પણ સ્થાપ્યો, તેઓ તેમને વિહારધામોના પાણીના તળાવની પાસે મળ્યા હતા. અને તે એક વ્યવહારદક્ષ, સુસંસ્કૃત પ્રકારનો સંબંધ હતો. અને તેઓ તેમના બાળકો વિષે વાત કરતા હતા, જે યુસીએલએ કે હાર્વર્ડ અને અન્ય શાળાઓમાં ભણતા હતા, અને તેઓ કમકમાટી ઉપજાવે તેવા ભય ઉત્પન્ન થયો છે તે વિષે કોઇ પણ ચર્ચા નહતા કરતા તેઓ તેવી રીતે વર્તતા હતા કે જાણે તેવું વાતમાં કંઇ સત્ય નથી".<ref name="Stockwell">{{Cite journal |last1=Stockwell |first1=John |title=The Secret Wars of the CIA, a lecture |date=October 1987 |url=http://www.informationclearinghouse.info/article4068.htm |journal=Information Clearing House |access-date=2010-09-06 |archive-date=2010-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100629015838/http://www.informationclearinghouse.info/article4068.htm |url-status=dead }}</ref> ગુપ્ત માહિતીને એકત્રિત કરવાના મૂળભૂળ લક્ષ્યમાં સીઆઇએ (CIA)ની બિનઅસરકારકતા માટે તેની ટીકા કરવામાં આવી છે. આ ટીકાઓની ભિન્નતામાં દુરાચારના ઓરોપોને પણ છે મૂળ લક્ષ્ય અંગે ઓછું ધ્યાન આપવાના લક્ષણ તરીકે જોઇએ તો વિવાદાસ્પદ પ્રવૃતિઓ, જેવી કે દગો દઇને ખૂન કરવું અને માનવ અધિકારોનું ભંગ કરવો, આવા લશ્કરી હિલચાલોને ચલાવવાથી ગુપ્ત માહિતીને એકત્રિકરણમાં ભાગ્યેજ કોઇ નિસબત હોય. સીઆઇએ (CIA) પાસે જવાબદારીઓવાળા 90%થી વધુના તેના કર્મચારીઓનું રહેવાનું અને કામ કરવાના સ્થળ સંયુક્ત રાજ્યોની અંદરના જ હોય છે, કારણ કે વિદેશી દેશોમાં તેમના આમ કરતા, તેઓના ખાસ કરારના ભંગ થાય છે. સીઆઇએ (CIA) પર તેવો પણ આરોપ છે કે તેની પાસે ઓછું નાણાં ભંડોળ અને વીસલબ્લોવર નિયંત્રણો છે જે તેને બિનજરૂરી અને છેતરપીંડી તરફ દોરી જાય છે.<ref name="Jones">{{Cite journal |last=Jones |first=Ishmael |authorlink=Ishmael Jones |title=Intelligence Reform is the President's Urgent Challenge |date=January 2010 |url=http://www.washingtontimes.com/news/2010/jan/07/intelligence-reform-presidents-urgent-challenge//print/ |journal=Washington Times }}</ref> === બહારની તપાસો અને દસ્તાવેજને જાહેર કરવા === 1947માં જ્યારે સીઆઇએ (CIA)ની રચના થઇ ત્યારબાદ ધણી વાર, યુએસ સરકારે સીઆઇએ (CIA)ના કાર્યો પર સર્વગ્રાહી અહેવાલો રજૂ કર્યા છે, આ અહેવાલોમાં ઐતિહાસિક કટોકટીના સમયમાં કેવી રીતે સીઆઇએ (CIA) સ્પષ્ટપણે તેના અનિશ્ચિત ઇરાદાઓને નિશ્ચત કરવા માટે પ્રયત્ન કર્યા છે તે રજૂ કરવામાં આવ્યા છે. આ અહેવાલો રાષ્ટ્રીય ધારસભાની સમિતિ દ્વારા કે યુએસ સરકારની અન્ય કોઇ લશ્કરી શાખા દ્વારા આંતરિક/પ્રમુખ સંબંધી અભ્યાસો, બાહ્ય તપાસોના પરિણામ છે કે પછી સીઆઇએ (CIA) દ્વારા સરળતાથી રજૂ કરવા અને મોટી જથ્થાના દસ્તાવેજોને બિનવર્ગીકૃત કરવાના આ અહેવાલો છે. કેટલીક તપાસો (ઉદાહરણ માટે, ચર્ચ સમિતિ, રોકેફેલ્લામ મંડળ, પીકે સમિતિ, વગેરે), સાથે જ બિનવર્ગીકૃત દસ્તાવેજોને બહાર પાડવાનું, તે બતાવે છે કે સીઆઇએ (CIA), તે વખતે, બહારથી પણ તેના ખાસ સત્તાને ચાલુ રાખતું હતુ. કટોકટીના સમયે, કેટલાક કિસ્સાઓમાં, વાઇટ હાઉસના કર્મચારીઓ દ્વારા કરવામાં આવેલી અયોગ્ય વિનંતીના કારણે પણ આવ્યું બન્યું હતું. અન્ય કિસ્સાઓમાં, રાષ્ટ્રીય ધારાસભાના ઉદ્દેશનો ભંગ કરવાથી, જેમ કે ઇરાન-વિપરીત પ્રસંગે. ધણા કિસ્સાઓમાં, આ અહેવાલ ખાલી અધિકારીક ચર્ચાઓને જેની પ્રક્રિયાઓ જાહેરમાં પણ સુલભ હોય તેવી માહિતીઓને જ ઉપલ્બધ કરાવતા હોય છે. === જાહેર અભિપ્રાય અને કાયદાની ફરજ લાદનાર પર પ્રભાવ પાડવો === આ એક ખરાબ સમય હતો. જો થોડી ધણી પણ દલીલ થઇ હોય તો, ઉદાહરણ તરીકે, જો સીઆઇએ (CIA) વાઇટ હાઉસને અમલી કરવા માટે તકનિકી સહાયમાં અયોગ્ય વર્તાવ કરે તો, રાજકીય અને સુરક્ષા બંન્નેની રીતે, કોઇ પણ કાનૂની સત્તા વગર તેની પર તપાસોનું સંચાલન થવા લાગતું હતું. વસ્તુઓ એટલી બધી સંદિગ્ધ થઇ હતી કે કાયદાને લાગુ પાડનાર જો કોઇ એક ગુપ્ત લશ્કરી હિલચાલને ઉધાડું પાડવા જાય તો, સમસ્યા માત્ર પોતાના માટે જ નહી પણ વિવિધ કાયદો લાગુ પાડનાર સંસ્થાઓ પર પણ તેની અસર થતી, જ્યાં એક ફરિયાદ કરવા માંગતો હોય અને અન્ય તપાસને ચાલુ રાખવા, જોથી ઊંચા કક્ષાના એક કાવતરા સુધી પહોંચી શકાય.<ref name="SaundersCulture">{{cite book |last=Saunders |first=Frances Stonor |authorlink=Frances Stonor Saunders |year=1999 |title=The Cultural Cold War: The CIA and the World of Arts and Letters |url=https://archive.org/details/culturalcoldwarc00saun_0 |publisher=[[New Press]] |isbn=1-56584-664-8 }}</ref> === અગાઉના નાઝી અને જાપાનીઝ યુદ્ધના ગુનેગારો સાથે જોડાણો === જ્યારે સંયુક્ત રાજ્યોએ યુદ્ધના ગુનેગારોના ફરિયાદપક્ષ સંબંધિત, યુએસ લશ્કરી અને ગુપ્ત માહિતી એજન્સી ઓના કેટલાક યુદ્ધ ગુનેગારોને બચાર તે ફાયદાથી કર્યો કે તેનાથી તેમને ટકનિકી કે ગુપ્ત માહિતી પ્રાપ્ત થશે કે ચાલી રહેલી ગુપ્ત માહિતી કે ઇજનેરી કામમાં તેઓ ભાગ લેવામાં કામમાં આવે (ઉદાહરણ માટે, [[ઓપરેશન પેપરક્લીપ]]). બહુવિધ યુએસ ગુપ્ત માહિતી સંસ્થાઓ આમાં સંડોવાયેલી હતી, અને ધણાનો સંબંધ 1947માં સીઆઇએ (CIA) ની રચના થઇ તે પહેલાથી બંધાયેલા હતો, પણ સીઆઇએ (CIA)એ, કેટલાક કિસ્સાઓમાં, લગભગ 60 વર્ષો સુધી આ સંબંધોને અને તેની ગુપ્તતાને પોતાની પાસે રાખી.{{Citation needed|date=April 2009}} === અલ-કાયદા અને આંતક પર યુદ્ધ === સીઆઇએ (CIA) ધણા લાંબા સમયથી વિદેશી મૂળના આંતકવાદ અંગે પગલાં લઇ રહી છે, અને 1986માં તેને [[પ્રતિઆતંકવાદ કેન્દ્ર]]ની સ્થાપના આ સમસ્યાને ખાસ રીતે ઉકેલવા માટે કરી હતી. પહેલીવાર ધર્મનિરપેક્ષ આતંકવાદ સાથે સામનો થતા, એજન્સીને માલૂમ પડ્યું કે [[ઇસ્લામિક]] આંતકવાદ તેના કાર્યના ક્ષેત્રમાં અસ્પષ્ટરીતે વિશાયપાયે વધી રહ્યું છે. આ નેટવર્ક કે જે અલ-કાયદાના નામે ઓળખાય છે તે અરબ સ્વયંસેવકો દ્વારા વિકસાવવામાં આવ્યું છે જેણે સોવિયેટ સામે લડાઇ કરી હતી અને 1980ની સાલમાં અફધાનિસ્તાનના શાસનપદ્ધતિઓની કઠપૂતળી બન્યા હતા. 1984માં પાકિસ્તાનના [[પેશાવર]] ખાતે, [[અબદુલ્લા અઝમ]] અને [[ઓસામા બિન લાદેને]] [[સેવાઓની એજન્સી]] નામે જાણીતી એક સંસ્થાની સ્થાપના કરી, આ સ્વયંસેવકો જાણીતા બની ગયા હતા આ સંસ્થાથી તેઓ અફધાન અરબોથી સુસંગતા અને નાણાંની જોગવાઇ મેળવવા માટે કરી હતી. સીઆઇએ (CIA) પાકિસ્તાનના રસ્તે અફધાનિસ્તાન પ્રતિકારક લડવૈયાઓ માટે યુએસ સહાય મોકલતી હતી આ અપ્રગટ લશ્કરી હિલચાલને [[ઓપરેશન સાયક્લોન]]ના નામે જાણીતું થયું હતું. બિન-અફધાની લડવૈયાઓ સાથે વહેવાર હોવો, કે બિન લાદેનથી સીધો સંપર્ક હોવાની વાતને નકારવામાં આવી હતી.<ref>સ્ટીવ કોલ, ''ગોસ્ટ વોર'' (પેંગવીંન, 2005 edn), p.87.</ref> જોકે, આ એજન્સીને લગતા વિવિધ અધિકારીક વર્ગ બંન્ને અફધાનો અને અરબોને સંયુક્ત રાજ્યોમાં લશ્કરી તાલીમ માટે લાવતા હતા.<ref>ગીલેસ ફોડેન, [http://www.guardian.co.uk/afghanistan/story/0,1284,551971,00.html "બ્લોવબેક ક્રોનીકલ્સ "], ''ગારડીયન'' , સ્પટે. 15, 2001; જોહ્ન ક્લૂનીને યાદ કરીને, ''અનહોલી વોર્સ: અફધાનિસ્તાન, અમેરીકા અને આંતરાષ્ટ્રીય આંતકવાદ '' (પ્લુટો પ્રેસ, તારીખ નથી આપી)</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.cooperativeresearch.org/timeline/2002/foxnews071802.html |title=કોર્પોરેટીવ રીસર્ચ ટ્રાન્સસ્ક્રીપ્ટ ઓફ ફોક્સ ટીવી ઇન્ટરવ્યૂ વીથ જે. મિચેલ સ્પ્રિંગમાન્ન (યુએસ કાઉન્સલેટ ઇન જેહાદ, સાઉદી અરેબિયા ખાતેના, બિન-નિવાસી વિઝા ભાગના વડા, 1987-88માં) જુલાઈ 18, 2002. |access-date=2010-09-06 |archive-date=2004-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040305094545/http://www.cooperativeresearch.org/timeline/2002/foxnews071802.html |url-status=dead }}</ref> અઝમ અને બિન લાદેને યુએસમાં [[અલ-ખીલાફ]] નામે ભરતીની એજન્સીઓ સ્થાપી હતી, બ્રુકલીનના એટલાન્ટિક એવન્યૂમાં આવેલ ફારુખ મસ્જિદ તેનું મૂળ કેન્દ્ર હતું. આ "ઓપરેશન સાયક્લોન માટે મહત્વનું સ્થળ" હતું<ref>એન્ડૂ માર્શલ, [http://www.independent.co.uk/news/terror-blowback-burns-cia-1182087.html "ટેરર બ્લોબેક બર્ન્સ સીઆઇએ (CIA) "] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101004052543/http://www.independent.co.uk/news/terror-blowback-burns-cia-1182087.html |date=2010-10-04 }}, ''ઇન્ડીપેન્ટેન્ટ ઓન સન્ડે'' , નવેમ્બર 1, 1998.</ref> બ્રુકલીન કેન્દ્ર ખાતે નોંધેલી ગણતરીના આંકડા પૈકી [[અલી મોહમ્મદ]] નામનો એક ઇજીપ્શીયન બેવડો એજન્ટે, સાલ 1980 અને 1990ની સાલ દરમિયાન અલગ અલગ સમયે સીઆઇએ (CIA)ના [[ગ્રીન બેરેટ્સ]], [[ઇજીપ્શીયન ઇસ્લામીક જેહાદ]] માટે અને [[અલ-કાયદા]] માટે કામ કર્યું હતું. એફબીઆઇનો ખાસ એજન્ટ જેક ક્લૂન્ન પોતાની જાતને "બિન લાદેનના પહેલો તાલીમ આપનાર" તરીકે ઓળખાવે છે.<ref>[http://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline//////torture/interviews/cloonan.html કલૂનન ''ફર્ન્ટલાઇન'' ઇન્ટરવ્યૂહ], પીબીસી જુલાઇ 13, 2005.</ref> બીજો હતો બ્લાઇડ શેઇખ [[અબદેલ રહેનામ]], ''મુઝાહીદીન'' નો આગળ પડતો ભર્તીકરાવનાર, જેને 1987 અને 1990માં સીઆઇએ (CIA)ની મદદથી યુએસમાં પ્રવેશ થવાના પરવાનાઓ મેળવ્યા હતા. 1988ની આસપાસ, સેવાઓની એજન્સી ના વધુ આત્યંતિક ઘટકોનીમાંથી બિન લાદેનો અલ-કાયદાની રચના કરી. પણ તે એક વિશાળ સંગઠન ન હતું. જ્યારે [[જમાલ અલ-ફદલ]] (જે 1980ના મધ્યમાં બ્રુકલીન કેન્દ્ર દ્વારા ભરતી કરતું હતું) 1989માં તેની સાથે જોડાયું, તેને તેનું વર્ણન "કાયદા" એટલે કે "ત્રીજા સભ્ય" તરીકે કર્યું.<ref>પીટર એલ બેરગેન, ''હોલી વોર ઇન્ક: Iઇન્સાઇડ ધ સિક્રેટ વર્ડ ઓફ ઓસામા બિન લાદેન'' (વીઆઇડેન્ટીફાઇડ &amp; નીકોલસન, 2001), p.65.</ref> જાન્યુઆરી 1996માં, પ્રતિ આંતકવાદ હેઠળ, સીઆઈએ એક પ્રયોગાત્મક વાસ્તવિક મથક, [[બિન લાદેન મુદ્દા મથક]]ની રચના કરી હતી, જેથી બિન લાદેનની વધતી જતી ગતિવિધિઓ પકડી શકાય. અલ-ફદલ, જેણે 1996ની વસંતમાં સીઆઇએ (CIA)ને ક્ષતિ પહોંચાડી હતી, જેને કાયદાના નેતા તરીકેની પોતાની નવી છબી સાથે મથકો ઉપલબ્ધ કરવાની શરૂઆત કરી: તે માત્ર એક આંતકવાદને નાણાં ધીરનાર જ ન હતા, પણ એક આંતકવાદી પ્રબંધક પણ હતા. એફબીઆઇના ખાસ એજન્ટ ડેન કોલેમન (જેણે તેના સાથીદાર જેક કલૂનન સાથે મળીને બીજા બિન લાદેનના મથકમાં હતો) તેને કાયદાને "[[રોઝેટ્ટા સ્ટોન]]" કહ્યું હતું.<ref>જેન મેયર, [http://www.newyorker.com/fact/content/articles/060911fa_fact "જુનીયર: ગુપ્તચરાનું જીવન અમેરીકાના ઉચ્ચ અલ કાયદાના સ્ત્રોત"], ''ન્યૂ યોર્ક'' , સ્પટે. 11, 2006.</ref> 1999 સીઆઇએ (CIA)ના પ્રમુખ જ્યાર્જ ટેનેટે એક મોટી "યોજના" બહાર પાડી જેથી અલ-કાયદા અંગે પગલા લઇ શકાય. પ્રતિ આંતકવાદ કેન્દ્ર, તેના નવા પ્રમુખ [[કોફેર બ્લેક]] અને કેન્દ્રનું [[બિન લાદેન એકમ]] આ યોજનાનો વિકસાવનારા અને વહીવટ કરનારા હતા. એકવાર જ્યારે તે યોજના તૈયાર થઇ ગઇ ત્યારે ટેનેટે તેને સીઆઇએ (CIA)ના ગુપ્ત માહિતીના પ્રમુખ [[ચાલ્સ ઇ. એલન]]ને કાયદા સેલની રચના કરવાનું કામ સોપ્યું જેથી તેઓ તેને સુનિયોજીત અમલી કરાવવા પર દેખરેખ રાખી શકે.<ref>ટેનેટ, ''એટ ધ સેન્ટર ઓફ સ્ટ્રોમ'' , પીપી .119, 120.</ref> 2000માં સીઆઇએ (CIA) અને [[યુએસએએફ]] (USAF) સંયુક્ત રીતે [[પ્રિડેટર]] શ્રેણીના વિમાનોને અફધાનિસ્તાન ઉપરથી ઉડાવ્યા જેમાં એક નાનું રીમોટ-નિયંત્રિત હતું જે શત્રુના પ્રદેશની તપાસ કરવામાં સક્ષમ છે, જેથી તેમને સંભવિત રીતે બિન લાદેનના છબીઓ મળી શકે. કોફર બ્લેક અને અન્ય પ્રિડેટરની સાથે મિસાઇલ્સ જેવા શસ્ત્રોની પણ હિમાયત કરવા લાગ્યા જેથી બિન લાદેન અને અન્ય કાયદાના નેતાઓનું ખૂન કરવામાં તેને અજમાવી શકાય. આતંકવાદ પર પ્રધાન-સ્તરની મુખ્ય સમિતિના મેળાવડા બાદ સપ્ટેમ્બર 4, 2001, ના રોજ, સીઆઇએ (CIA) શત્રુના પ્રદેશમાં જઇને તપાસ કરતા વિમાનોને શસ્ત્રોથી સજ્જ કરીને ફરી મોકલવાનું શરૂ કર્યું. 2001માં સીઆઇએ (CIA)એ એક [[વ્યૂહરચના આકરણી ખાતા]]ની રચના કરી, જે મોટી-છબીની ખોટનો ઇલાજ કરી અલ-કાયદાનું વિશ્લેષણ કરે, અને નિશાનાની વ્યૂહરચનાને સ્પષ્ટ રીતે વિકસાવે. જુલાઇ 2001માં ઔપચારીક રીતે આ ખાતાની સ્થાપના થઇ, પણ કર્મચારીને શોધવામાં તેને ભારે જહેમત ઉઠાવવી પડી. આ ખાતાના વડાએ તેની આ નોકરી સપ્ટેમ્બર 10,2001માં શરૂ કરી.<ref>''9/11 કમિશન રિપોર્ટ'' , [http://www.9-11commission.gov/report/911Report_Ch11.pdf ચેપ્ટર 11], પે.342 ([http://www.9-11commission.gov/report/911Report_Ch11.htm એચટીએમએલ વૃત્તાન્ત])</ref><ref>[http://www.gpoaccess.gov/serialset/creports/pdf/part3.pdf જોઇન્ટ ઇન્કાવયરી ફાઇનલ રિપોર્ટ પાર્ટ થ્રી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100527233135/http://www.gpoaccess.gov/serialset/creports/pdf/part3.pdf |date=2010-05-27 }}, p.387.</ref><ref>[http://www.9-11commission.gov/hearings/hearing8/tenet_statement.pdf ટેનેટ સ્ટેટમેન્ટ ટુ ધ 9/11 કમિશન, માર્ચ 24, 2004], p.8.</ref> 9/11 બાદ, સીઆઇએ (CIA) આ હુમાલાને અટકાવવા માટે વધુ કંઇ ન કરી શકવાને લીધે ભારે ટીકા સહન કરવી પડી. ટેનેટે આ ટીકાને નકારી, કહ્યું કે એજન્સી અગ્રતાથી છેલ્લા બે વર્ષોથી ખાસ પ્રયત્ન કરી આયોજન કરી રહી હતી. તેમનો વિચાર હતો કે "અફધાનની પવિત્ર જગ્યા"માં અને "વિશ્વભરના બાણું દેશો" બંન્નેમાં, સીઆઇએ (CIA)ના પ્રયત્નોથી એજન્સી આક્રમણની સ્થિતીમાં હોય છે ત્યારે અસરકારક રીતે અને ઝડપથી પ્રતિક્રિયા કરી શકી છે.<ref>જ્યાર્જ ટેનેટ, ''At The Center Of The Storm'' (Harper Press, 2007), pp.121–2; cf. p.178.જ્યાર્જ ટેનેટ, એટ ધ સેન્ટર ઓફ ધ સ્ટ્રોમ (હાર્પેર પ્રેસ,</ref> આ નવી વ્યૂહરચનાને [[વિશ્વભરની હુમલાનો મેટરીક્સ]] કહેવાતો હતો. === 2003 ઇરાકમાં યુદ્ધ === જો કોઇ ગુપ્ત માહિતી ઉપલબ્ધ હોય કે ના હોય, કે [[બુશ]] શાસન દ્વારા [[2003ના ઇરાકના આક્રમણ]]ને વાજબી ગણાવવું કે કબજો મેળવવા માટે યોગ્ય યોજના કરવાની છૂટ આપવી, આ તમામ વાત કેટલાક અંશે વિવાદાસ્પદ છે. જોકે, તેવા એક કરતા વધારે સીઆઇએ (CIA) કર્મચારી છે જે નિશ્ચયપૂર્વક સમજતા હોય કે બુશ તંત્રના અધિકારીઓની જગ્યાએથી વધારે પડતું દબાણ સીઆઇએ (CIA) વિશ્લેષકો પર કરવામાં આવતું હતું જેથી તેઓ કેટલાક એવા નિષ્કર્ષ સુધી પહોંચે કે જે ઇરાક અંગેની તેઓની કહેલી નીતિની પ્રતિષ્ઠાઓને ટેકો આપે.{{Citation needed|date=April 2009}} જુલાઇ 2002માં ઇરાકમાં પહેલીવાર આવનારી ટૂકડીઓ, [[સીઆઇએ (CIA)ના ખાસ પ્રવૃતિઓના વિભાગ]]ની અર્ધલશ્કરી ટૂકડીઓ હતી. એક વાર તેઓ જગ્યા પર પહોંચી જાય છે ત્યારે તે પછી આવનારી [[યુએસ લશ્કરી]] દળો માટે યુદ્ધની જગ્યા બનાવે છે. સેડ (SAD) ટૂકડીઓ ત્યારબાદ [[યુએસ લશ્કરની ખાસ સૈન્ય]] સાથે જોડાઇ જાય છે (એક ટૂકડી ઉત્તરી ઇરાક લાઇસન તત્વ કે એનઆઈએલઇ (NILE) કહેવાય છે).<ref name="Attack, Bob Woodward 2004">અટેક ઓફ પ્લાન, બોબ વુડવર્ડ, સીમોન એન્ડ શુસ્ટર, 2004.</ref> આ ટૂકડીએ [[કુર્ડીશ]] [[પેશમેર્ગા]] માટે પછીના યુએસ-લીડ આક્રમણને સંગઠિત કર્યું હતું. તેઓએ [[અનસાર અલ-ઇસ્લામ]], [[અલ-કાયદા]]ના એક સહાયકારીને સાથે મળીને હરાવ્યો હતો. જો આ લડાઇ આટલી સફળ ના થઇ હોત જેટલી તે થઇ હતી, જો આ લડાઇ જેટલી સફળ થઇ છે તેટલી સફળ ના થઇ હોત તો, યુએસ/કુર્દીશ સેનાની પાછળ એક વિચારણીય શત્રુ સેના સદ્દામની સેના પર પાછળથી હુમલો કરવામાં આવત. યુએસ પક્ષ એસએડી/એસઓજી (SAD/SOG)ના અર્ધલશ્કરી લશ્કરી હિલચાલોની એજન્સી ઓ અને લશ્કરના [[10માં ખાસ સેનાના સમૂહ]] દ્વારા યુએસ પક્ષથી સંકળાયેલ હતી.<ref name="Attack, Bob Woodward 2004"/><ref>{{cite book |title=Operation Hotel California: The Clandestine War inside Iraq |url=https://archive.org/details/operationhotelca00tuck |first=Mike |last=Tucker |coauthors=Charles Faddis |year=2008 |publisher=The Lyons Press |isbn=9781599213668}}</ref><ref>{{cite web |url=http://wamu.org/audio/dr/08/10/r2081007-22101.asx |title=An interview on public radio with the author |date= |access-date=2010-03-16 |archive-date=2011-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110930081326/http://wamu.org/audio/dr/08/10/r2081007-22101.asx |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110930081326/http://wamu.org/audio/dr/08/10/r2081007-22101.asx |date=2011-09-30 }}</ref> ઇરાકી હદના વરિષ્ઠ નેતાનો ઓળખી તેમને નિશાન બનાવવા પાછળ એસએડી (SAD) ટૂકડીઓના ઊંચા જોખમી રીકોન્નીસાન્સ લક્ષ્યોનું સંચાલન હતું. આ મિશન [[સદ્દામ હુસેન]] અને તેના મુખ્ય લશ્કરી વડાઓના વિરુદ્ધ પ્રારંભિક હુમલાઓ તરફ દોરી ગયું. જોકે હુસેન વિરુદ્ધના આ પ્રારંભિક હુમલામાં તેના સરમુખત્યારને મારવામાં તેઓ અસફળ રહ્યા, પણ તેના લશ્કર પર નિયંત્રણ અને તેની હુકમની ક્ષમતાનો અસરકારક રીતે અંત લાવવામાં તે સફળ રહ્યા. મુખ્ય વડાઓની વિરુદ્ધના અન્ય હુમલાઓમાં તેમને સફળતા મળી અને મહત્વપૂર્ણ રીતે તેમના હુકમો પર પ્રતિક્રિયા કરવાની ક્ષમતાને અને યુએસ-લીડ આક્રમણ સેનાની વિરુદ્ધના સંચાલનને ઓછું કરવામાં પણ સફળતા મળી.<ref name="Attack, Bob Woodward 2004"/><ref>બીહાઇન્ડ લાઇન્સ, એન અનસીન વોર, ફાયે બ્રોવર્સ, ક્રિસ્ટીના સાયન્સ મોનીટર, એપ્રિલ 2003.</ref> નાટોના સભ્ય [[તૂર્કી]]એ તેમની સીમાનો યુએસ લશ્કરના 4થા પાયદળ વિભાગને આક્રમણ કરવા માટે ઉપયોગ કરવાની ના પાડી. જેના પરિણામે, આક્રમણ વખતે એસએડી, યુએસ લશ્કરની ખાસ સેનાઓને સંયુક્ત ટૂકડીઓ અને કુર્દીશ પેશામેર્ગાના આખું ઉત્તરી દળની સદ્દામની સેનાના વિરુદ્ધમાં આવ્યું. તેઓના પ્રયત્નોથી 1 અને 5 એટલે કે(પહેલા અને પાંચમાં)માં ઇરાની લશ્કરના સંગઠનો કુર્દ્સની વિરુદ્ધમાં હુમલાથી તેમની જગ્યાએ સ્થિર કર્યા અને વધુ આગળ આવીને દક્ષિણમાં મિશ્ર સેનાથી લડવા સુધી પહોંચતા રોક્યા. યુએસ ખાસ લશ્કરી હિલચાલ અને કુર્દીશ સેનાનું આ જોડાણે સાબૂત રીતે સદ્દામના લશ્કરનો પરાજય કર્યો, જે અફધાનિસ્તાનમાં તાલિબાન ઉપરના વિજય જેવી જ, એક મોટી લશ્કરી સફળતા છે.<ref name="Attack, Bob Woodward 2004"/> એસએડી/એસઓજીના ચાર સભ્યોના જૂથે સીઆઇએ (CIA)નો ઉત્કૃષ્ટ [[ઇન્ટેલિજન્સ તારો]] તેમના "પરાક્રમી કાર્યો" માટે મેળવ્યો.<ref>ઓપરેશન હોટેલ કેલિફોર્નીયા: ગુપ્તચર યુદ્ઘ ઇરાકની અંદર, માઇક ટુકેર, ચાર્લેસ ફાડ્ડીડ, 2008, ધ લયનોસ પ્રેસ |isbn=9781599213668</ref> === ડ્રગનો વેપાર === [[ગુપ્ત માહિતીના સીઆઇએ (CIA) નિયામકમંડળ]]ની બે એજન્સીઓ પાસે આ ક્ષેત્રમાં વિશ્લેષણાત્મક જવાબદારીઓ છે ટ્રાન્સનેશન મુદ્દાઓની એજન્સી <ref>{{Cite web |url=https://www.cia.gov/offices-of-cia/intelligence-analysis/organization-1/oti.html |title=Office of Transnational Issues |access-date=2010-09-06 |archive-date=2009-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090417083647/https://www.cia.gov/offices-of-cia/intelligence-analysis/organization-1/oti.html |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090417083647/https://www.cia.gov/offices-of-cia/intelligence-analysis/organization-1/oti.html |date=2009-04-17 }}</ref> યુએસ રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાના હાલના અને ઉભરતા ભયોને નક્કી કરીને તે અંગે અભિપ્રાય આપવાના ખાસ કામને લાગુ પાડે છે અને કાયદાનું પાલન કરાવનારોની સાથે વિશ્લેષકો, ચેતવણી, અને કટોકટીમાં ટેકો પૂરો પાડનારને પણ ઉપલબ્ધ કરાવી આપે છે. સીઆઇએ (CIA) ગુનો અને નશીલી દવાઓના કેન્દ્ર<ref>{{Cite web |url=https://www.cia.gov/offices-of-cia/intelligence-analysis/organization-1/the-cia-crime-and-narcotics-center.html |title=CIA Crime and Narcotics Center |access-date=2010-09-06 |archive-date=2009-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090417083609/https://www.cia.gov/offices-of-cia/intelligence-analysis/organization-1/the-cia-crime-and-narcotics-center.html |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090417083609/https://www.cia.gov/offices-of-cia/intelligence-analysis/organization-1/the-cia-crime-and-narcotics-center.html |date=2009-04-17 }}</ref> [[આંતરાષ્ટ્રીય નશીલી દવાઓના વેપાર]] અંગેની માહિતીનું સંશોધન કરે છે અને ગુના માટે નીતીબનાવનારો અને કાયદાનું પાલન કરાવનાર સમૂહને સંગઠિત કરે છે. જ્યારથી સીઆઇએ (CIA) પાસે કોઇ આંતરીક પોલીસ અધિકાર નથી, તે તેના વિશ્લેષણાત્મક માહિતીને ગુપ્ત માહિતીના સમવયી ખાતા (એફબીઆઇ (FBI)) અને અન્ય કાયદાનું પાલન કરાવતી સંસ્થાઓ, જેવી કે ડ્રગ પાલન કરાવનાર શાસન (ડીઇએ (DEA)) અને [[વિદેશી સંપત્તિ નિયંત્રણ]]નું [[સંયુક્ત રાજ્યોના નાણાંખાતાનો વિભાગ]] (ઓએફએસી (OFAC))ને મોકલે છે. સીઆઇએ (CIA) ના અન્ય ભાગમાં, રાષ્ટ્રીય ગુપ્ત સેવાઓ આ ક્ષેત્રોમાં માનવ ગુપ્ત માહિતીને (HUMINT) એટલે કે (હ્યુમીન્ટ) ભેગી કરવાનું કામ કરે છે. [[ડૉ. અલ્ફેડ ડબલ્યુ. મેકકોય]], [[ગ્રે વેબ]], અને અન્યો દ્વારા કરાયેલી તપાસ તે સૂચવે છે કે સીઆઇએ (CIA) વિશ્વભરમાં નશીલી દવાઓના વેપાર સાથે સંકળાયેલી છે, જો કે સીઆઇએ (CIA) અધિકારીકરીતે આવા આરોપોને ઠુકરાવે છે.<ref>ગ્રે વેબ્બ ''ડાર્ક એલીયન્સ'' </ref><ref>[[Solomon, Norman]], (Jan./Feb. 1997, "[https://web.archive.org/web/20050211194420/http://www.datafilter.com/mc/c_fairContraCrackCiaDamageControl.html Snow Job]". વધારાનું'</ref> શીત યુદ્ધ દરમિયાન, જ્યારે સંખ્યાબંધ સૈનિકોએ દક્ષિણપૂર્વીય એશિયન હેરોઇનને એક જગ્યાએથી બીજી જગ્યાએ લઇ જવામાં સામેલ થયા હતા અને સંયુક્ત રાજ્યોની વિમાની સેવા [[એર અમેરિકા]]{{સંદર્ભ}}દ્વારા આમ કરવામાં આવ્યું હતું, આ પ્રકારના વેપારમાં સીઆઇએ (CIA)ની ભૂમિકા બુદ્ધિવાદની દ્રષ્ટિથી સમજીને નોંધીએ તો "ફરી કેદ કરવું" કહી શકાય જેથી આવી સંપત્તિઓ પર શક્ય દુશ્મનના કાબુમાં આવવાથી થતા લાભોને રોકી શકાય છે. ગ્રેય વેબ્બ અને અન્ય તપાસકારોએ આવા જ કેટલાક લશ્કરી હિલચાલો અંગે નોંધ કરી છે જે મુજબ નીકારાગુઆની લોકશાહીરીતે-ચૂંટેલી-સરકારની સામેના રેગાનના યુદ્ધ વખતે, [[શીત યુદ્ધ]] વખતે [[અફધાનિસ્તાન]]માં યુએસનું સંકળાયેલા હોવુ, અને હાલમાં સીઆઇએ (CIA) સાથે પાકિસ્તાનની [[આઇએસઆઇ]] (ISI) ગુપ્ત માહિતીનું સમાવિષ્ટ હોવું, જેમાં તેવો આક્ષેપ છે કે અફધાનિસ્તાનનું હેરોઇનને પાકિસ્તાનમાં લાવવામાં તેનો હાથ છે.{{સંદર્ભ}} === કોંગ્રેસથી અસત્ય કહેવું === [[સંયુક્ત રાજ્યોના પ્રવક્તાઓના ગુહના અધ્યક્ષ]] [[નેન્સી પેલોસી]] કહ્યું કે 2001થી પાણીસમિતિ અને અન્ય યાતના અંગે સીઆઇએ (CIA) વારંવાર કોંગ્રેસને ગેરમાર્ગે દોરી રહી છે જ્યારે પેલોસી આ યોજના અંગે જે કહ્યું છે તે સ્વીકારી લીધું છે તો પણ.<ref>{{ Cite web|url=http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601103&sid=a0vWnerimBZw}}</ref><ref>બીબીસી ન્યૂઝ, મે 14, 2009, "પેલોસી સેય્સ સીઆઇએ (CIA) લાઇડ ઓન 'ટોર્ચર'" http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/8050930.stm</ref> કોંગ્રેસના છ સભ્યો કહ્યું કે સીઆઇએ (CIA)ના સંચાલક લેઓન પાનેટ્ટા સ્વીકાર્યું છે કે 2001થી કેટલાક વર્ષોના સમયગાળા દરમિયાન સીઆઇએ (CIA) નિયમિતપણે કોંગ્રેસને છેતરતી રહી છે, જેમાં હકારાત્મકરીતે કોંગ્રેસ આગળ અસત્ય બોલવાનું પણ સમેલ છે. કોંગ્રેસના માણસોના કહેવા મુજબ, કોંગ્રેસથી આ અસત્યો બોલવાનું સીઆઇએ (CIA) કોંગ્રેસથી પહેલાના સમયમાં બોલેલ અસત્યોના જેવા જ છે.<ref>બીબીસી ન્યૂઝ, જુલાઇ 9, 2009, "સીઆઇએ (CIA) 'ઓફ્ટન લાઇડ ટુ ક્રોંગ્રેસમેન'" http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/8143081.stm</ref> ==== કોંગ્રેસથી છૂપાવામાં આવેલી અપ્રગટ યોજનાઓ ==== જુલાઇ 10, 2009ના રોજ, ઇન્ટેલિજન્સ ધરની પેટાસમિતિની મહિલા પ્રમુખ પ્રવક્તા [[જાન સ્કાકોવ્સકીએ]] (ડી, આઇએલ) જાહેરાત કરી કે એક નનામી સીઆઇએ (CIA)ની અપ્રગટ યોજના જેને "ખુબ જ ગંભીર" પ્રકારની ગણી શકાય અને જેને કોંગ્રેસથી આઠ વર્ષો સુધી છુપાવવામાં આવી તેનો આખરે અંત આણીએ છીએ.<ref>{{Cite web|url=http://news.yahoo.com/s/ap/us_congress_secret_briefings|format={{dead link|date=April 2010}}|archive-url=https://web.archive.org/web/20090715050326/http://news.yahoo.com/s/ap/us_congress_secret_briefings|archive-date=2009-07-15|title=આર્કાઇવ ક .પિ|access-date=2010-09-06|url-status=live}}</ref> {{Quote box | quote = "It's not as if this was an oversight and over the years it just got buried. There was a decision under several directors of the CIA and administration not to tell the Congress." | source = Jan Schakowsky, Chairwoman, U.S. House of Representatives Intelligence Subcommittee }} સીઆઇએ (CIA)ના સંચાલક પાનેટ્ટાએ એવો આદેશ આપ્યો કે એક આંતરીક તપાસ થવી જોઇએ જે નક્કી કરે કે કેમ કોંગ્રેસને આ અપ્રગટ યોજના વિષે માહિતી આપવામાં ના આવી. [[ઇન્ટેલિજન્સ સમિતિ ધરના]] પ્રવક્તા [[સીવેસ્ટ્રે રેયેસે]] જાહેરાત કરી કે તે આ તપાસને ગંભીરતાપૂર્વક લેશે અને સીઆઇએ (CIA) પર રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા કાયદાને ભંગ કરવાનો જે આરોપ છે તેમાં, કોંગેસને પણ અપ્રગટ પ્રવૃતિઓની માહિતી આપવી જોઇએ તેવી કંઇ જરૂરીયાત તથા મર્યાદિત અપવાદ હતા તેની તપાસ કરશે. તપાસ અને દેખરેખ સમિતિના મહિલા પ્રમુખ સ્કાકોવ્સકીએ તેવું સૂચન કર્યું કે તેણી રાષ્ટ્રીય ધારાસભાને [[HPSCI]] (એચપીએસસીઆઇ)ની તપાસના પ્રમુખ સીવેસ્ટ્રે રેયેસને માટે એક વિનંતી રવાના કરી શકે. {{Quote box | quote = "Director Panetta did brief us two weeks ago -- I believe it was on the 24th of June -- ... and, as had been reported, did tell us that he was told that the vice president had ordered that the program not be briefed to the Congress." | source = Dianne Feinstein, Chairwoman of the U.S. Senate Select Committee on Intelligence }} [[સંયુક્ત રાજ્યોની આચારસંહિતાના મથાળું 50]]માં આદેશિત કરાયા મુજબ અધ્યાય 15, પેટાઅધ્યાય 3, પ્રમાણે અપ્રગટ લશ્કરી હિલચાલના તારણમાં દાખલ થવું મર્યાદિત થઇ જાય તથા તેની અસર યુએસના આવશ્યક અધિકારો પર થતી હોય તો તે જરૂરી બને છે કે, જેટલું જલ્દી બને તેટલું પ્રમુખને અને ઓછામાં ઓછા [[આઠની ટોળી]]ને અહેવાલ ચોક્કસપણે પહોંચાડવામાં આવે (ગુપ્ત માહિતી માટે સેનેટ અને ધરના પ્રવક્તામાંથી બંન્ને પક્ષના એક એક નેતાને, અને સેનેટ સમિતિ અને ધર સમિતિના મુખ્ય અને ઊંચા હોદ્દાના સભ્યાને જણાવું જરૂરી છે).<ref>{{cite web|url=http://www.law.cornell.edu/uscode/50/413b.html#c_2 |title=US CODE: Title 50,413b. Presidential approval and reporting of covert actions |publisher=Law.cornell.edu |date=2009-07-20 |access-date= 2010-03-16}}</ref> 2010 ગુપ્ત માહિતીની અધિકૃતિ વિધેયકને ધર ટેકો કરે તેવી આશા રાખવામાં આવે છે જેમાં એવી પણ એક કલમને સમાવવામાં આવી છે જે મુજબ પ્રમુખ દ્વારા અપ્રગટ લશ્કરી હિલચાલો અંગે કોંગ્રેસના 40 થી વધારે સભ્યાને માહિતી આપવી જરૂરી બને છે. [[ઓબામા]]ના શાસનએ વીટો આપવાની ધમકી ઉચ્ચારી જો આ બીલના આખરી વૃતાંન્તમાં આવી કોઇ કલમને સમાવવામાં આવી તો.<ref>{{Cite web |url=http://www.google.com/hostednews/ap/article/ALeqM5gQDNMgQrXYHlGWd9F3063DLFpiHAD99BMNVG2 |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2009-07-14 |archive-date=2009-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090714224420/http://www.google.com/hostednews/ap/article/ALeqM5gQDNMgQrXYHlGWd9F3063DLFpiHAD99BMNVG2 |url-status=dead }}</ref><ref>[http://news.yahoo.com/s/ap/20090708/ap_on_go_co/us_congress_secret_briefings ]{{dead link|date=March 2010}}</ref> જુલાઇ 16,2008ના રોજ રાજવિત્તીય 2009 ગુપ્ત માહિતી અધિકૃતિ વિધેયકને ગૃહ દ્વારા બહુમતીથી મંજૂર કરવામાં આવ્યું જેમાં સમાવેલ ઠરાવો મુજબ 75% જેટલા નાણાં જે ખુબ જ જરૂરી છે તેવા અપ્રગટ કાર્યો માટે ખર્ચવામાં આવશે જોકે સંવેદનશીલ અપ્રગટ કાર્યો ઉપર ગુપ્ત માહિતી ગૃહના તમામ સભ્યોને આવશ્યક માહિતી અંગે સલાહસૂચન કરવું જરૂરી બનશે. જ્યોર્જ ડબલ્યુ. બુશના શાસન હેઠળ, પ્રમુખ દ્વારા બહાર પાડેલા વરિષ્ઠ સલાહકારો એક નિવેદન જણાવે કે એક વિધેયકની કલમમાં પ્રમુખ સુધી પહોંચવાની જોગવાઇ છે, તો, તેઓ આ માટે બુશને વિધેયક અંગે વીટો વાપરવાની સલાહ આપતા હતા.<ref>{{cite news|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/07/16/AR2008071601444.html?nav=rss_politics |title=House Passes Intelligence Authorization Bill |publisher=washingtonpost.com |date= 2008-07-17|access-date= 2010-03-16 | first=Walter | last=Pincus}}</ref> જુલાઇ 23ના રોજ નનામી સરકારી કર્મચારીઓ દ્વારા આ યોજનાને રુમોર્ડ આમને સામને છતું કર્યું, એક ખૂન કરવાની યોજના બનવાથી,<ref>{{Cite web |url=http://news.yahoo.com/s/ap/20090713/ap_on_go_ot/us_cia_concealment |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2009-07-17 |archive-date=2009-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090717004441/http://news.yahoo.com/s/ap/20090713/ap_on_go_ot/us_cia_concealment |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://news.yahoo.com/s/ap/us_cia_concealment |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2009-07-17 |archive-date=2009-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090717004000/http://news.yahoo.com/s/ap/us_cia_concealment |url-status=dead }}</ref> પણ આ મંજૂરી ના મળી. "આખી સમિતિ છક થઇ ગઇ....મને લાગે છે કે આ જેટલી સમજાય છે તેટલી ગંભીર છે", આમ કહેવું હતું, અન્ના ઇસ્કો, ગુપ્ત માહિતી સમૂહ સંચાલન, પેટાસમિતિના પ્રમુખનું, જે ગુપ્ત માહિતીના યુ.એસ.કાયમી ચૂંટેલી સમિતિ ગૃહ (HPSCI) (એચપીએસસીઆઇ) હેઠળ આવે છે. પાનેટ્ટા નિયામક દ્વારા લગાવેલ આરોપ તેવું સૂચન કરતો હતો કે પ્રતિ આંતકવાદ યોજનાના એક રહસ્યની માહિતીને કોંગ્રેસ માંથી અગાઉના યુએસ ઉપ પ્રમુખ [[ડીક ચેનેયે]] આદેશો હેઠળ પોતાના કાબુમાં રાખી હતી. જેણે સેનેટ સભ્ય ફેઇનસ્ટેન અને સેનેટ સભ્ય [[પેટ્રીક લેઅહેય]]ને ઉશ્કેર્યા, સેનેટ ન્યાય સમિતિના પ્રમુખે પણ તેવો આગ્રહ કર્યો કે કોઇએ પણ કાયદાની બહાર જવું ના જોઇએ.<ref>{{cite web|url=http://www.reuters.com/article/latestCrisis/idUSN1275615 |title=Cheney ordered intel withheld from Congress-senator |publisher=Reuters |date= |access-date= 2010-03-16}}</ref> એજન્સીના પ્રવક્તા પૉલ જીમીજલોનોએ કહ્યું કે "એજન્સી હજી તેને જાહેરમાં ચર્ચી ન હતી તેના પ્રયત્નના પ્રકાર કે જે વર્ગીકૃત રહ્યો છે તેથી."<ref>{{cite web|last=Gorman |first=Siobhan |url=http://online.wsj.com/article/SB124752710888335275.html |title=CIA Plan Envisioned Hit Teams Killing al Qaeda Leaders - WSJ.com |publisher=Online.wsj.com |date=2009-07-15 |access-date= 2010-03-16}}</ref> [[વોલ સ્ટ્રીટ જનર્લે]] નોંધ્યું કે, અગાઉના ગુપ્ત માહિતીના અધિકારીઓ આ વાતથી સુપરિચિત હતા, કે આ યોજના એક 2001 પ્રમુખ સંબંધી [[અલ કાયદા]]ને ચલાવનારાઓને પકડી કે મારી નાખવાના અધિકૃતિના પ્રયાસરૂપ હતું.<ref>{{cite news|author=Siobhan Gorman|title=CIA Had Secret Al Qaeda Plan|url=http://online.wsj.com/article/SB124736381913627661.html|date=July 13, 2009|publisher=Wall Street Journal|access-date= 2009-08-06}}</ref> ===== ગુપ્ત માહિતીની સમિતિની તપાસ ===== જુલાઇ 17, 2009ના રોજ, ઇન્ટેલિજન્સ સમિતિના ધરે કહ્યું કે તે ગુપ્ત યોજનાઓમાં એક ઔપચારિક તપાસ શરૂ કરશે.<ref>{{cite web|author=Tabassum Zakaria |url=http://www.reuters.com/article/topNews/idUSTRE56G7NA20090718?feedType=RSS&feedName=topNews |title=House launches investigation into CIA program |publisher=Reuters |date= |access-date= 2010-03-16}}</ref> સ્લીવરસ્ટ્રે રેયેસ સમિતિના પ્રવક્તાએ જાહેર કર્યું કે આ તપાસથી તે જોવામાં આવશે કે "ભૂતકાળના કોઇ નિર્ણય અને માર્ગદર્શનથી સમિતીમાંથી માહિતીને પાછી તો નથી ખેંચી લેવાઇને." {{Quote box | quote = "Is giving your kid a test in school an inhibition on his free learning?” Holt said. “Sure, there are some people who are happy to let intelligence agencies go about their business unexamined. But I think most people when they think about it will say that you will get better intelligence if the intelligence agencies don’t operate in an unexamined fashion.<ref>{{cite web |url=http://washingtonindependent.com/52637/holt-calls-for-next-church-committee-on-cia |title=Holt Calls for Next Church Committee on CIA « The Washington Independent |publisher=Washingtonindependent.com |date= |access-date=2010-03-16 |archive-date=2010-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100304175230/http://washingtonindependent.com/52637/holt-calls-for-next-church-committee-on-cia |url-status=dead }}</ref> " | source = [[Rush Holt]], Chairman, House Select Intelligence Oversight Panel, Committee on Appropriations}} કોંગ્રેસમહિલા [[જાન સ્કાકોવ્સકી]] (ડી, આઇએલ), પેટાસમિતિના અધ્યક્ષની દેખરેખ અને તપાસો કરવામાં આવી, કોને તપાસ માટે બોલવવા, તેવું કહેવું કે આ તપાસનો હેતુ સીઆઇએ (CIA)ની નિષફળતાઓ સંબોધવાનો હતો કે તેને કોંગ્રેસની સંપૂર્ણ કે સચોટ માહિતી નીચેના ચાર મુદ્દાઓ પર ન આપી: 2001માં ખાસ હેતુવાળા વિમાનને ભૂલથી એક નશાની દવાવાળા વિમાને પેરુમાં ઉડાન જેમાં સી.આઇ.એ. પણ જોડાયેલી હતી, અને ''બીજી બાબત જે હજી પણ વર્ગીકૃત'' છે, સાથે જ રુમોર્ડ-ખૂન કરવાનો પ્રશ્ન પણ. વધુમાં, આ તપાસ બુશ વહીવટી કાર્યક્રમ જેમાં પરવાનગી લીધા વગર બીજાની વાતોને ગુપ્ત પણે સાંભળવી અને તેઓને અટકાવીને અને તપાસ કરવા પર પણ નજર માંડવામાં આવશે. યોજના<ref>{{cite news| url=http://www.nytimes.com/2009/07/18/us/politics/18intel.html | work=The New York Times | title=House Looks Into Secrets Withheld From Congress | first1=Mark | last1=Mazzetti | first2=Scott | last2=Shane | date=2009-07-18 | access-date= 2010-04-28}}</ref> યુ.એસ. ગુપ્ત માહિતીના અધ્યક્ષ ડેનીસ બ્લેરએ 2010ની 13મી ફેબ્રુઆરીના રોજ ગુપ્ત માહિતીની સમિતિના ધર આગળ તેની ખાતરી આપી, કે યુ.એસ ગુપ્ત માહિતીની સમિતિ યુ.એસ નાગરિકને મારવા માટે તૈયાર છે જો તે અન્ય કોઇ અમેરિકન કે સંયુક્ત રાજ્યો માટે ભયનું કારણ બને તો.<ref>{{cite news|url=http://edition.cnn.com/2010/POLITICS/02/04/killing.americans/|author=Barbara Starr|title=Intelligence chief: U.S. can kill Americans abroad|publisher=CNN|date=February 4, 2010}}</ref> [[અમેરીકન નાગરિક સ્વતંત્રતા મંડળ]]નું કહેવું હતું કે આ નીતિ "ખાસ કરીને મુશ્કેલીમાં મૂકે તેવી છે" કારણ કે યુ.એસ. નાગરિકો તેમના "બંધારણીય હકોને તેઓ વિદેશમાં હોય છે ત્યારે પણ ચોક્કસ પ્રક્રિયાથી ચાલુ રાખી શકે છે." એસીએલયુએ પણ "કાર્યકારી પ્રભાવની ચકાસણી વગરની હેરાનગતિ માટે નીતિ અને સંભવનીય જાહેર માહિતીની ઉણપ અંગે ગંભીર ચિંતા દર્શાવી."<ref>{{cite web|url=http://www.aclu.org/national-security/intelligence-official-acknowledges-policy-allowing-targeted-killings-americans|title=Intelligence Official Acknowledges Policy Allowing Targeted Killings Of Americans|publisher=American Civil Liberties Union|date=February 4, 2010}}</ref> == સંદર્ભો == {{reflist|3}} == વધુ વાંચન == <div style="font-size:99%"> * {{cite book |last=Marchetti |first=Victor |authorlink=Victor Marchetti |coauthors=John D. Marks |year=1974 |title=[[The CIA and the Cult of Intelligence]] |publisher=Knopf |location= |isbn=0394482395 }} * {{cite book |last=Johnson |first=Loch K. |authorlink=Loch K. Johnson |coauthors= |year=1991 |title=America's Secret Power: The CIA in a Democratic Society |url=https://archive.org/details/americassecretpo0000john |publisher=Oxford University Press |location= |id= |isbn=0195054903 }} * {{cite book |last=Andrew |first=Christopher |authorlink=Christopher Andrew (historian) |year=1996 |title=For the President's Eyes Only |url=https://archive.org/details/forpresidentseye0000andr_w6t7 |publisher=[[HarperCollins]] |isbn=0-00-638071-9 }} * {{cite book |last=Baer |first=Robert |authorlink=Robert Baer |year=2003 |title=[[Sleeping with the Devil]]: How Washington Sold Our Soul for Saudi Crude |publisher=Crown |isbn=1-4000-5021-9 }} * {{cite book |last=Jones |first=Ishmael |authorlink=Ishmael Jones |year=2010 |title=The Human Factor: Inside the CIA's Dysfunctional Intelligence Culture |url=https://archive.org/details/humanfactorinsid00jone |publisher=Encounter Books |isbn=978-1594032233 }} * {{cite book |last=McCoy |first=Alfred W. |authorlink=Alfred W. McCoy |year=1972 |title=[[The Politics of Heroin in Southeast Asia]] |publisher=Harper Colophon |isbn=06-090328-7 }} * મેકકોય, આલ્ફરેડ ડબલ્યુ. (2006): ''અ ક્વેશ્ચન ઓફ ટોર્ચર: Cસીઆઇએ (CIA) ઇન્ટરોગેશન ફોમ ધ કોલ્ડ વોર ટુ ધ વોર ઓન ટેરર'' , ઓવલ બુક, એનએસબીએન 0805082484 * {{cite book |last=Smith, Jr. |first=W. Thomas |authorlink=W. Thomas Smith, Jr. |coauthors= |year=2003 |title=Encyclopedia of the Central Intelligence Agency |publisher=Facts on File |isbn=0-8160-4667-0 }} * {{cite book |last=Bearden |first=Milton |authorlink=Milton Bearden |coauthors=James Risen |year=2003 |title=The Main Enemy: The Inside Story of the CIA's Final Showdown With the KGB |url=https://archive.org/details/mainenemyinsides0000bear |publisher=Random House |location= |isbn=0-679-46309-7 }} * {{cite book |last=Mahle |first=Melissa Boyle |year=2004 |title=Denial and Deception: An Insider's View of the CIA from Iran-Contra to 9/11 |url=https://archive.org/details/denialdeceptioni00mahl |publisher=Nation Books |isbn=1-56025-649-4 }} * {{cite book |last=Prouty |first=L. Fletcher (Col. USAF, (Ret.)) |year=1973 |title=The Secret Team: The CIA And Its Allies In Control Of The World |publisher=Ballantine Books, Inc. |isbn=345-23776-5-195 }} * {{cite book |last=Sheymov |first=Victor |year=1993 |title=Tower of Secrets |url=https://archive.org/details/towerofsecretsre00shey |publisher=U.S. Naval Institute Press |isbn=978-1557507648 }} * {{cite book |last=Weiner |first=Tim |year=2007 |title=Legacy of Ashes: The History of the CIA |url=https://archive.org/details/legacyofasheshis00wein |publisher=Doubleday |isbn=0-38551-445-X }} * વાલ્લાસે, રોબર્ટ; મેલ્ટોન, એચ. કેનીથ; સ્કલેસીંગર, હેનરી આર. (2008). ''સ્પાયક્રાફ્ટ: ધ સિક્રેટ હિસ્ટ્રી ઓફ ધ સીઆઇએ (CIA) સ્પાયટેક્સ, ફોર્મ કમ્યુનીઝમ ટુ અલ-ઓએઇડા'' . ડુટ્ટોન. આઇએસબીએન 9780761933250. * {{cite book |last=Kessler |first=Ronald |authorlink=Ronald Kessler |year=2003 |title=[[The CIA at War: Inside the Secret Campaign Against Terror]] |publisher=St. Martin's Press |location= |isbn=0312319320 }} </div> == બાહ્ય લિંક્સ == * [https://www.cia.gov/ CIA official site] * [http://www.foia.cia.gov/ સીઆઇએ (CIA) ઓફિસિયલ ફ્રીડમ ઓફ ઇન્ફોર્મેશન એક્ટ (ફોઇઆ) સાઇટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100527211431/http://www.foia.cia.gov/ |date=2010-05-27 }} * [http://www.gwu.edu/~nsarchiv/index.html જ્યોર્જે વોશિગ્ટન યુનિવર્સિટી નેશનલ સિક્યોરીટી આર્ચીવ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081022214500/http://www.gwu.edu/~nsarchiv/index.html |date=2008-10-22 }} * [http://openregs.com/agencies/view/191/central_intelligence_agency પ્રપોજ એન્ડ ફાઇનલાઇઝ ફેડરલ રેગ્યુલેશન ફોમ ધ સેન્ટ્રલ ઇન્ટેલીજીન્સ એજન્સી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110430235924/http://openregs.com/agencies/view/191/central_intelligence_agency |date=2011-04-30 }} === અન્ય કડીઓ === * [[ધ વર્લ્ડ ફેક્ટબુક]], સીઆઇએ (CIA) દ્વારા પ્રકાશીત. [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200616181038/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/iz.html |date=2020-06-16 }} * [http://www.teapoint.se/Analysts/index.html મેનેજીંગ એન્ડ ટીંચીંગ ન્યૂ એનાલીસ્ટ]{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} માર્ટીન પેટેર્સન દ્વારા * [http://thefederalregister.com/b.p/department/CENTRAL_INTELLIGENCE_AGENCY/ સેન્ટ્રલ ઇન્ટેલીજીન્સ એજન્સી મીટીંગ નોટીસ એન્ડ રુલ ચેન્જીસ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100725012629/http://www.thefederalregister.com/b.p/department/CENTRAL_INTELLIGENCE_AGENCY/ |date=2010-07-25 }} ફોમ ધ ફેટરલ રજીસ્ટર [http://thefederalregister.com/rss/department/CENTRAL_INTELLIGENCE_AGENCY/ આરએસએસ ફીડ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100725014658/http://www.thefederalregister.com/rss/department/CENTRAL_INTELLIGENCE_AGENCY/ |date=2010-07-25 }} * [http://www.thirdworldtraveler.com/CIA/CIA_Diary_Agee.html ઇનસાઇડ ધ કંપની: સીઆઇએ (CIA) ડાયરી]. ઇનસાઇડ ધ કંપની: થર્ડ વર્લ્ડ ટ્રાવેલર એક્સેર્પ્ટ ફોમ અ બુક બાય [[ફિલિપ અગે]]. * [http://www.drzz.info/article-25631195.html ઇન્ટરવ્યૂ ઓફ અ ફોર્મર સીઆઇએ (CIA) ઓપરેટીવ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110501121137/http://www.drzz.info/article-25631195.html |date=2011-05-01 }} * [[સેન્ટર ફોર ઇન્ટેલીજીન્સ એન્ડ સીક્યોરીટી સ્ટડીંઝ]] ટ્રેન્સ ન્યૂ એનાલીસ્ટ ઇન [[ઇન્ટેલીજીન્સ એનાલીસીસ]] * [http://www.democracynow.org/2009/8/11/david_wise_the_cia_licensed_to ડેવીડ વાઇસ: "ધ સીઆઇએ (CIA) , લાઇસન્સ ટુ કીલ"]&nbsp;– વિડીયો રિપોર્ટ બાય ''[[ડેમોક્સી નાઉવ!]]'' {{Navboxes |list1= {{Central Intelligence Agency}} {{Intelligence agencies of USA}} {{United States topics}} {{External national intelligence agencies}} {{Cold War}} {{War on Terror}} }} [[શ્રેણી:અમેરિકા]] lwa3jvmkjga529clhnz00dihwqyzgl4 હાર્લી-ડેવિડસન 0 27338 907835 905501 2026-11-18T10:10:28Z KIRPALBHAI TEJABHAI BARAIYA 90043 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 907835 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | company_name = Harley-Davidson | company_logo = [[ચિત્ર:Harley-Davidson.svg|250px]] | company_type = [[Public company|Public]] ({{nyse|HOG}}) | foundation = 1903 | founder = [[William S. Harley]]<br />[[Arthur Davidson (Harley-Davidson founder)|Arthur Davidson]]<br />Walter Davidson <br />William A. Davidson | location = [[Milwaukee|Milwaukee, Wisconsin]],<br />United States | key_people = Keith E. Wandell, CEO | industry = | products = [[Motorcycle]]s | subsid = [[MV Agusta]] |revenue = {{loss}} [[United States Dollar|US$]]4.29 Billion (''FY 2009'')<ref name = 09results>{{cite news | publisher= Wall Street Journal | url= http://online.wsj.com/article/PR-CO-20100122-903313.html?mod=wsjcrmain | title= Harley-Davidson Reports 2009 Results | date= 22 January 2010 | access-date= 29 January 2009 }}{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | operating_income = {{loss}} [[United States Dollar|US$]]70.6 million (''FY 2009'')<ref name= 09results/> | num_employees = 9,700 (2006)<ref>{{cite book | title = Standard and Poor's 500 Guide | url = https://archive.org/details/standardpoors5000000stan_2007 | publisher = The McGraw-Hill Companies, Inc. | year = 2007 | isbn = 0-07-147906-6 }}</ref> | homepage = [http://www.harley-davidson.com/ www.harley-davidson.com] }} '''હાર્લી-ડેવિડસન''' ({{nyse|HOG}}, ભૂતકાળની એચડીઆઇ (HDI)<ref>{{cite web| title=Harley-Davidson to get new ticker|author=The Business Journal of Milwaukee| work=The Business Journal of Milwaukee| month=August | year=2006 |url=http://www.bizjournals.com/milwaukee/stories/2006/08/07/daily37.html |access-date= 2008-03-01}}</ref>), જેને ઘણી વખત સંક્ષિપ્ત રૂપે '''એચ-ડી''' અથવા '''હાર્લી (H-D)''' તરીકે બોલાય છે, તે અમેરિકન મોટરસાયકલ ઉત્પાદક છે. 20મી સદીના પ્રથમ દાયકા દરમિયાનમાં મિલવૌકી વિસ્કોન્સીન ખાતે સ્થપાયેલી, આ કંપની ગ્રેટ ડિપ્રેશન (ભારે મંદી)ના સમયગાળામાં અસ્તિત્વ ટકાવી રાખ્યું હતું તેવી બે મોટી અમેરિકન મોટરસાયકલ ઉત્પાદકોમાંની એક છે.<ref name="PopMechP2">{{Cite web |url=http://www.popularmechanics.com/automotive/new_cars/1268626.html?page=2 |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2010-10-08 |archive-date=2009-11-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091117101633/http://www.popularmechanics.com/automotive/new_cars/1268626.html?page=2 |url-status=dead }}</ref> હાર્લી-ડેવિડસન નબળા ગુણવત્તા નિયંત્રણ અને જાપાનીઝ ઉત્પાદકો તરફની હરિફાઇના ગાળામાં પણ ટકી રહી હતી.<ref>{{cite web|url=http://www.hotbikeweb.com/features/0701_hbkp_american_machine_foundry/index.html|title=American Machine Foundry - Journey Into History - Hot Bike Magazine|publisher=www.hotbikeweb.com|access-date=2008-04-27|last=|first=|archive-date=2010-12-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20101231030238/http://www.hotbikeweb.com/features/0701_hbkp_american_machine_foundry/index.html|url-status=dead}}</ref> કંપની હેવીવેઇટ (750&nbsp;સીસીથી વધુની) મોટરસાયકલોનું ધોરીમાર્ગ પર ફરવા માટે વેચાણ કરે છે. હાર્લી-ડેવિડસન મોટરસાયકલો (જે લોકપ્રિય રીતે "હાર્લીસ" તરીકે જાણીતી છે) આગવી ડિઝાઇન અને એક્સહોસ્ટ (પ્રદૂષણમુક્ત) નોંધ ધરાવે છે. તે ખાસ કરીને ઊંચી જરૂરિયાતવાળી પરંપરાઓ માટે જાણીતી હતી જેણે હેલિકોપ્ટર જેવી શૈલીની મોટરસાયકલોને વેગ આપ્યો હતો. <ref name="wfwvmg">{{cite web|url=http://appft1.uspto.gov/netacgi/nph-Parser?Sect1=PTO2&Sect2=HITOFF&p=1&u=%2Fnetahtml%2FPTO%2Fsearch-bool.html&r=1&f=G&l=50&co1=AND&d=PG01&s1=11136081&OS=11136081&RS=11136081|title=United States Patent Application: 0060260569|publisher=appft1.uspto.gov|access-date=2008-04-27|last=Nelson|first=Gregory J.|archive-date=2015-09-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20150903231430/http://appft1.uspto.gov/netacgi/nph-Parser?Sect1=PTO2&Sect2=HITOFF&p=1&u=%2Fnetahtml%2FPTO%2Fsearch-bool.html&r=1&f=G&l=50&co1=AND&d=PG01&s1=11136081&OS=11136081&RS=11136081|url-status=dead}}</ref> આધુનિક વીઆરએસસી (VRSC) મોડેલ પરિવાર સિવાય, પ્રવર્તમાન હાર્લી-ડેવિડસન મોટરસાયકલો પ્રાચીન હાર્લી ડિઝાઇનોનો પ્રતિબિંબ પાડે છે. હાર્લી-ડેવિડસનનો પોતાની જાતને હળવી મોટરસાયકલ બજારમાં સ્થાપિત કરવાના પ્રયત્નને મર્યાદિત સફળતા પ્રાપ્ત થઇ હતી અને મોટે ભાગે તેણે તેની 1978માં એર્માચ્ચી પેટાકંપનીના વેચાણ બાદ આ કાર્ય અધવચ્ચેથી છોડી દીધું હતું. હાર્લી-ડેવિડસને ઉમદા બ્રાન્ડ કોમ્યુનિટી ટકાવી રાખી છે, જે ક્લબો, પ્રસંગો અને મ્યુઝિયમ દ્વારા સક્રિય રાખે છે. હાર્લી-ડેવિડસન લોગોનો પરવાનો કંપનીની ચોખ્ખી આવકના આશરે 5 ટકાનો હિસ્સો ધરાવે છે. == ઇતિહાસ == === પ્રારંભ === [[ચિત્ર:Harley Davidson founders.jpg|thumb|ઉપર ડાબેથી ઘડિયાળના કાંટા અનુસાર: વિલીયમ એસ. હાર્લી, વિલીયમ એ. ડેવીડસન, વોલ્ટર ડેવીડસન, સિનીયર આર્થર ડેવીડસન]] 1901માં, 21 વર્ષના વિલીયન એસ. હાર્લીએ, નાના એન્જિનને છૂટુ પાડીને (ડિપ્લેસમેન્ટ) {{convert|7.07|cuin|cc|0}} અને ચાર ઇંચ (102 ઇંચ) ફ્લાયવ્હીલ્સ સાથે યોજના ઘડી કાઢી હતી. આ એન્જિનની નિયમિતપણે પેડલ-સાયકલ ફ્રેમમાં વપરાશ માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવી હતી. પછીના બે વર્ષો સુધી હાર્લી અને તેમના બાળપણના મિત્ર આર્થર ડેવીડસને તેમના મિત્ર હેનરી મેલ્કના ઘરે ઉત્તરમાં આવેલા મિલવૌકી મશીન (યંત્ર)નો ઉપયોગ કરીને તેમની મોટર સાયકલ પર ભારે મહેનત કરી હતી. તે આર્થરના ભાઈ વોલ્ટર ડેવીડસનની મદદથી 1903માં પૂર્ણ થયું હતું. પૂર્ણતાને આરે, છોકરાઓને ખબર પડી હતી કે તેમની પાવર સાયકલ મિલવૌકીની નાની ટેકરીઓ પર પેડલની સહાય વિના ચડવા સક્ષમ નથી. વિલ હાર્લી અને ડેવીડસન તેમની પ્રથમ મોટર સાયકલને એક મૂલ્યવાન શિક્ષણ અનુભવ તરીકે ઝડપથી ભૂલી ગયા હતા. <ref>હર્બર્ટ વેગનર, 2003. ''એટ ધ ક્રિયેશનઃ માયથ, રિયાલિટી અને ઓરિજીન ઓફ ધ હાર્લી-ડેવિડસન મોટરસાયકલ, 1901–1909'' (મેડીસન: વિસ્કોન્સિન હિસ્ટોરિકલ સોસાયટી પ્રેસ), પૃષ્ઠથી પૃષ્ઠ 22-28, 42-44.</ref> તરત જ નવી અને સુધારેલી બીજી પેઢીના મશીન પર કામ શરૂ કરી દીધું હતું. આ પ્રથમ "વાસ્તવિક" હાર્લી-ડેવિડસન મોટરસાયકલને મોટા એન્જિન {{convert|24.74|cuin|cc|0}} સાથે {{convert|9.75|in|cm|0}} ફ્લાયવ્હીલ્સ લાગેલા{{convert|28|lb|kg|abbr=on}} હતા. આ મશીનની એડવાન્સ્ડ લૂપ-ફ્રેમ પદ્ધતિ 1903ની મિલવૌકી મર્કેલ મોટરસાયકલ (જેની રચના જોસેફ મર્કેલે કરી હતી, બાદમાં ફ્લાયીંગ મશીન પ્રસિદ્ધિ મેળવી હતી) જેવી જ હતી મોટા એન્જિન અને લૂપ-ફ્રેમ ડીઝાઇને તેમને મોટરાઇઝ્ડ-મોટરસાયકલ કક્ષામાંથી બહાર કાઢ્યા હતા અને તેમને કદાચ આગામી વર્ષોમાં આધુનિક મોટરસાયકલમાં શુ હોવું જોઇએ તે નક્કી કરવામાં સહાય કરી હશે. જેઓ તે સમયે મિલવૌકી લેક સ્ટ્રીટ પર પોતાની ડિઝાઇનના ગેસ એન્જિનો બનાવતા હતા તેવા ભૂતકાળના મોટર અગ્રણી ઓલે એવિનરુડ પાસેથી પણ છોકરાઓને તેમના મોટા એન્જિનની સહાય મળી હતી. નવા લૂપ-ફ્રેમના અસલ નમૂના હાર્લી-ડેવિડસનને {{convert|10|x|15|ft|m|abbr=on}} ડેવીડસન પરિવાર બેકયાર્ડમાં આવેલા શેડમાં એસેમ્બલ કરવામાં આવ્યો હતો. મોટા ભાગના પૂર્જાઓ જોકે અન્યત્ર સ્થળે બન્યા હતા, જેમાં કદાચ કેટલાક વેસ્ટ મિલવૌકી રેલશોપ્સમાં ફેબ્રીકેટ કરવામાં આવ્યા હતા, જ્યાં સૌથી મોટા ભાઈ વિલીયન એ. ડેવીડસન ત્યારે ટૂલરુમ ફોરમેન હતા. આ અસલ મશીન, જ્યારે તેણે સ્ટેટ ફેર પાર્કમાં યોજાયેલ મિલવૌકી મોટરસાયકલ સ્પર્ધામાં ભાગ લીધો હતો ત્યારે 8 સપ્ટેમ્બર 1904 સુધીમાં કાર્યરત થયું હતું. તેની પર એડવર્ડ હિલ્ડેબ્રાન્ડ દ્વારા સવારી કરવામાં આવી હતી અને ચતુર્થ ક્રમ પ્રાપ્ત કર્યો હતો. હાર્લી-ડેવિડસન મોટરસાયકલનો ઐતિહાસિક રેકોર્ડમાં આ પ્રથમ દસ્તાવેજી પ્રદર્શન છે. <ref>વેગનર, 2003. પૃષ્ઠથી પૃષ્ઠ 45-62.</ref> જાન્યુઆરી 1905માં "ઓટોમોબાઇલ એન્ડ સાયકલ ટ્રેડ જર્નલ"માં નાના જાહેરાત મૂકવામાં આવી હતી, જેણે ડુ-ઇટ-યોરસેલ્ફ વેપારમાં ખુલ્લા હાર્લી-ડેવિડસન એન્જિન ઓફર કર્યા હતા. એપ્રિલ સુધીમાં મર્યાદિત ધોરણે સંપૂર્ણ મોટરસાયકલોનું ઉત્પાદન કરવામાં આવતુ હતું. તે વર્ષે હાર્લી-ડેવિડસનનો પ્રથમ ડીલર, શિકાગોના કાર્લ એચ. લેંગે ડઝનમાંથી કે ડેવીડસન બેકયારાડ શેડમાં બનતી બાઇકોમાથી ત્રણ બાઇકોનું વેચાણ કર્યું હતું. (કેટલાક વર્ષો બાદ મૂળ શેડને જુનેઉ એવેન્યુ ખાતે લઇ જવામાં આવ્યો હતો, જ્યાં તે મોટર કંપનીની બિનકુશળ ઉત્પત્તિને શ્રદ્ધાંજલિ તરીકે દાયકાઓ સુધી ઊભી રહી હતી. કમનસીબે, પ્રથમ શેડનો 1970ના પ્રારંભમાં ફેક્ટરી યાર્ડની ચોખ્ખાઇ દરિમયાન કોન્ટ્રાક્ટરો દ્વારા આકસ્મિક રીતે નાશ કરાયો હતો.) 1906માં, હાર્લી અને ડેવીડસન ભાઈઓએ ચેસ્ટનટ સ્ટ્રીટ (બાદમાં જુનેઇ એવેન્યુ) પર તેમની ફેક્ટરી બાંધી હતી. આ સ્થળ આજે હાર્લી-ડેવિડસનનું કોર્પોરેટ વડુમથક છે. પ્રથમ જુનેઇ એવેન્યુ પ્લાન્ટ {{convert|40|x|60|ft|m|abbr=on}} એક માળનું લાકડાનું માળખું હતું. તે વર્ષે કંપનીએ આશરે 50 મોટરસાયકલોનું ઉત્પાદન કર્યું હતું. [[ચિત્ર:1907 Harley Davidson.jpg|thumb|left|1907 મોડેલ]] [[ચિત્ર:Harley-Davidson 1000 cc HT 1916.jpg|thumb|left|હાર્લી ડેવીડસન 1000 સીસી એચટી 1916]] 1907માં, વિલીયમ એસ. હાર્લી યુનિવર્સિટી ઓફ વિસ્કોન્સીન-મેડીસનમાંથી મિકેનિકલ એન્જિનીયરીંગની પદવી સાથે સ્નાતક થયા હતા. તે વર્ષે ફેકટરીનું વધારાનું વિસ્તરણ બીજા માળ સાથે થયું હતું અને બાદમાં તારની વાડ અને મિલવૌકી પાલ બલો ("ક્રીમ") ઇંટનો વધારો કરાયો હતો. નવી સવલતો સાથે ઉત્પાદન 1907માં વધીને 150 મોટરસાયકલોનું થયું હતું. કંપની સત્તાવાર રીતે તે સપ્ટેમ્બરમાં અસ્તિત્વમાં આવી હતી. તેમણે આ સમય આસપાસમાં પોલીસ વિભાગોમાં મોયરસાયકલોનું વેચાણ કરવાનો પ્રારંભ કર્યો હતો, એ બજાર ત્યારથી જ કાયમ માટે તેમના અગત્યનું બની ગયું છે. <ref>વેગનર, 2003. પૃષ્ઠથી પૃષ્ઠ.68-81, 118.</ref> 1905 અને 1906માં એન્જિનો સાથે {{convert|26.84|cuin|cc|0}} સીંગલ સિલીંડરનું ઉત્પાદન કરાયું હતું. ફેબ્રુઆરી 1907માં 45 ડિગ્રી વી-ટ્વીન એન્જિન સાથેનું અસલ મોડેલ શિકાગો ઓટોમોબાઇલ શોમાં નિદર્શન માટે મૂકાયું હતું. દર્શાવવામા અને જાહેરાત આપી હોવા છતાં, બહુ ઓછા વી-ટ્વીન મોડેલો 1907 અને 1910માં બનાવવામાં આવ્યા હતા. આ પ્રથમ વી-ટ્વીન્સને બદલવામાં આવ્યા હતા {{convert|53.68|cuin|cc|0}} અને ઉત્પાદન કરાયું હતું. {{convert|7|hp|kW|abbr=off}}. તેણે પ્રથમ સિંગલ્સન લગભગ બમણી શક્તિ આપી હતી. સૌથી વધુ ગતિ આશરે હતી {{convert|60|mph|km/h|-1|abbr=on}}. 1908માં ઉત્પાદન જે 450ના આંક પર હતું તે 1909માં વધીને 1,149 મશીનોનું થયું હતું. <ref>વેગનર, 2003. પૃષ્ઠથી પૃષ્ઠ 124-25.</ref> 1911 સુધીમાં, આશરે 150 મોટરસાયકલોની બનાવટો યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં બનાવવામાં આવી હતી- જોકે તેમાંથી 1910 સુધીમાં બહુ ઓછી સંખ્યામાં અસ્તિત્વમાં રહ્યા હતા. 1911માં સુધારેલ વી-ટ્વીન મોડલે રજૂ કરાયું હતું. નવું એન્જિનમાં મિકેનિકલી સંચાલિત ઇનટેક વાલ્વસ હતા, જે "ઓટોમેટિક" ઇનટેક વાલ્વસ કે જે અગાઉના વી-ટ્વીન્સમાં વપરાતા હતા અને એન્જિન વેક્યુમ દ્વાર ખોલવામાં આવતા હતા તેનાથી વિરુદ્ધ હતા. બદલાવવાની સાથે {{convert|49.48|cuin|cc|0}}, 1911 વી-ટ્વીન અગાઉના ટ્વીન કરતા નાના હતા પરંતુ વધુ સારી કામગીરી આપતા હતા. 1913 બાદ, હાર્લી-ડેવિડસન દ્વારા ઉત્પાદિત મોટા ભાગની બાઇકો શક્યતઃ વી-ટ્વીન મોડેલો હતી. 1913 સુધીમાં, યલો ઇંટવાળી ફેક્ટરીને પાડી નાખવામાં આવી હતી અને તે સ્થળે 5 માળનું કોક્રિટ અને લાલ ઇંટ વાળું માળખું બાંધવામાં આવ્યું હતું. 1910માં શરૂ થયેલ, અસંખ્ય વધારાઓ સાથેની લાલ ઇંટવાળી ફેક્ટરી જુનેઉ એવેન્યુ અને 38મી સ્ટ્રીટના ખૂણાની આસપાસ સુધી બે બ્લોકમાં વિસ્તરી હતી. સ્પર્ધા હોવા છતાં, હાર્લી-ડેવિડસન ભારતીય કરતા આગળ પહેલેથી જ આગળ હતા અને 1914 બાદ મોટરસાયકલોની હરિફાઇઓમાં પ્રભુત્વ ધરાવતા હતા. તે વર્ષે ઉત્પાદન વધીને 16,284 મશીનોનું થયું હતું. [[ચિત્ર:RalphHepburn1922.jpg|thumb|right|upright|આ 1919ની તસવીરમાં રાલ્ફ હેપબર્ન તેમની હાર્લી સ્પર્ધાની બાઇક પર.]] === વિશ્વયુદ્ધ 1 === 1917માં યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ વિશ્વયુદ્ધ 1માં પ્રવેશ્યું હતું અને લશ્કરોએ યુદ્ધ કરવા માટે વધુ મોટરસાયકલોની માગ કરી હતી. <ref>{{cite web |title = The National World War One Museum - Recent Acquisitions - Model J 1917 Harley-Davidson Army Motorcycle |url = http://www.theworldwar.org/s/110/display.aspx?sid=110&gid=1&pgid=967 |work = [http://www.theworldwar.org/s/110/index.aspx The National World War One Museum] |access-date = 2009-06-13 |archive-date = 2008-12-24 |archive-url = https://web.archive.org/web/20081224180234/http://www.theworldwar.org/s/110/display.aspx?sid=110&gid=1&pgid=967 |url-status = dead }}</ref> હાર્લીસનો લશ્કર દ્વારા પાંચો વિલા એક્પીડીશન<ref>{{cite book|last=Sterling|first=Christopher H.|title=Military Communications: From Ancient Times to the 21st Century|year=2007|publisher=ABC-CLIO|isbn=9781851097326|page=493|chapter=V: Vehicles and Transport}}</ref><ref>{{cite book|first1=Philip S.,last1=Jowett, first2=A. M.,last2=De Quesada, first3=Stephen, last3=Walsh|title=The Mexican Revolution, 1910-20|year=2006|publisher=Osprey Publishing|isbn=9781841769899|page=61}}</ref>માં અગાઉ પર ઉપયોગ કરાતો હતો, પરંતુ વિશ્વયુદ્ધ I એ પ્રથમ ઘટના હતી જેમાં મોટરસાયકલોને સામનો કરવા માટે અપનાવવામાં આવી હતી.{{Citation needed|date=June 2009}} હાર્લી-ડેવિડસને વિશ્વયુદ્ધ 1 દરમિયાન લશ્કરી દળોને આશરે 15,000 મશીનો પૂરા પાડ્યા હતા. <ref name="PBS_HD_9_2006">{{cite web |first = Tukufu |last = Zuberi |title = History Detectives - Episode 9, 2006: Harley-Davidson Motorcycle, Flemington, New Jersey |url = http://www.pbs.org/opb/historydetectives/pdf/409_harley.pdf |publisher = Oregon Public Broadcasting |format = PDF |year = 2006 |access-date = 2009-06-13 |archive-date = 2008-12-01 |archive-url = https://web.archive.org/web/20081201081032/http://www.pbs.org/opb/historydetectives/pdf/409_harley.pdf |url-status = dead }}</ref> === 1920નો દાયકો === [[ચિત્ર:Harley-Davidson 1000 cc HT 1923.jpg|thumb|left|હાર્લી-ડેવિડસન 1000 સીસી એચટી 1923]] 1920 સુધીમાં હાર્લી-ડેવિડસન વિશ્વમાં સૌથી મોટા મોટરસાયકલ ઉત્પાદક હતા. તેમની મોટરસાયકલોનું ડીલરો દ્વારા 67 દેશોમાં વેચાણ કરવામાં આવતું હતું. ત્યારે ઉત્પાદન 28,189 મશીનોનું હતું. <ref>{{cite web |url=http://www.harley-davidson.com/wcm/Content/Pages/H-D_History/history_1920s.jsp?locale=en_US |title=Harley Davidson History Timeline |publisher=Harley Davidson Motorcycle Company |access-date=March 2010 |archive-date=2011-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110930052726/http://www.harley-davidson.com/wcm/Content/Pages/H-D_History/history_1920s.jsp?locale=en_US |url-status=dead }}</ref> 1921માં, હાર્લી-ડેવિડસન પર ઓટ્ટો વોકરે સવારી કરી હતી, જેણે સરેરાશ ગતિની ઉપર સ્પર્ધા જીતનાર સૌપ્રથમ મોટરસાયકલ હતી. {{convert|100|mph|km/h|-1|abbr=on}}.<ref>{{cite web|url=http://home.ama-cycle.org/forms/museum/biopage.asp?id=57|title=Otto Walker|publisher=home.ama-cycle.org|access-date=2008-04-26|archive-date=2010-09-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20100908103659/http://home.ama-cycle.org/forms/museum/biopage.asp?id=57|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.statnekov.com/motorcycles/lives19.html|title=Pioneers of American Motorcycle Racing, Chapter 19|work = [http://www.statnekov.com/motorcycles/index.html American Vintage Racing Motorcycles 1900 - 1933]|publisher=Daniel K. Statnekov|access-date= 2008-04-26}}</ref> 1920 દરમિયાન વિવિધ સુધારાઓ કરવામાં આવ્યા હતા, જેમ કે નવા 74 ક્યુબિક ઇંચ (1200 સીસી) વી-ટ્વીન, જે 1922માં રજૂ કરાયું હતું અને "ટિયરડ્રોપ" ગેસ ટેન્ક 1925માં રજૂ કરાઇ હતી. 1928માં આગળની બ્રેકનો ઉમેરો કરાયો હતો. {{Citation needed|date=June 2009}} 1929ના ઉનાળાના અતમાં, હાર્લી-ડેવિડસને તેમની {{convert|45|cuin|cc|0}} ફ્લેથેડ વી-ટ્વીનને ઇન્ડિયન 101 સ્કાઉટ અને એક્સેલસિયોર સુપર એક્સ સાથે સ્પર્ધા કરવા રજૂ કરી હતી. <ref name="Chronicle68">{{cite book|author=Mitchel, D.|title=Harley-Davidson Chronicle - An American Original|url=https://archive.org/details/harleydavidsonch0000mitc_u3q3|pages=[https://archive.org/details/harleydavidsonch0000mitc_u3q3/page/68 68]–69|publisher=Publications International Limited|year=1997|isbn=0-7853-2514-X}}</ref> આ "ડી" મોડેલ હતું, જેનું ઉત્પાદન 1929 થી 1931 દરમિયાન કરાયું હતું. <ref>{{cite web |first = Andy |last = Hornsby |title = American V - A Potted History of Harley-Davidson: Part 1 1903-1954 |url = http://www.american-v.co.uk/heritage/timeline/pottedhist1/index.html |work = [http://www.american-v.co.uk/index.html American V] |publisher = American-V |location = Crewe, England |access-date = 2009-06-13 |archive-date = 2007-09-28 |archive-url = https://web.archive.org/web/20070928094348/http://www.american-v.co.uk/heritage/timeline/pottedhist1/index.html |url-status = dead }}</ref> ભારતીય મોટરસાયકલોના સવારોએ આ મોડેલનો "ત્રણ સિલીન્ડર હાર્લી" તરીકે મજાકની રીતે નિર્દેશ કર્યો હતો કેમ કે જનરેટર ઉપર તરફ (અપરાઇટ) હતું અને આગળના સિલીંડરને સમાંતર હતું. <ref>મિશેલ, પૃષ્ઠ.70</ref> {{convert|2.745|in|mm|1|abbr=on}} બોર અને {{convert|3.8125|in|mm|1|abbr=on}} સ્ટ્રોક 750 એન્જિનના મોટા ભાગની શ્રેણીઓમાં સતત રહ્યા હતાઃ જેના અપવાદોમાં XA XR750નો સમાવેશ થાય છે. {{Citation needed|date=June 2009}} === મહામંદી === [[ચિત્ર:Harley-Davidson 1200 cc SV 1931.jpg|thumb|હાર્લી-ડેવિડસન 1200 સીસી એસવી 1931]] તેમની 45 ક્યુબિક ઇંચ મોડેલની રજૂઆતના થોડા મહિનાઓ બાદ મહામંદીનો પ્રારંભ થયો હતો. હાર્લી-ડેવિડસનનું વેચાણ 1929માં 21,000ના સ્તરે હતું તે ઘટીને 1933માં 3,703ના સ્તરે આવી ગયું હતું. ઓછી સંખ્યામાં પણ હાર્લી-ડેવિડસને ગર્વથી તેની 1934ની યોજનાનો પ્રારંભ કર્યો હતો, જેમાં આર્ટ ડેકોની સ્ટાઇલ વાળા ફ્લેથેડનો સમાવેશ થાય છે. <ref>{{cite web|url=http://www.motorcycleclassics.com/harley-davidson/1934-harley-davidson-vld.aspx|title=1934 Harley-Davidson VLD|publisher=Motorcycle Classics| access-date= 2009-08-05|date= March/April 2009|author= Margie Siegal}}</ref> મંદીના બાકીના સમયગાળામાં અસ્તિત્વ ટકાવી રાખવા માટે કંપનીએ તેમની મોટરસાયકલના એન્જિન પર આધારિત ઔદ્યોગિક વીજપ્લાન્ટોનું ઉત્પાદન કર્યું હતું. તેણે સેરવી-કાર કહેવાતા ત્રણ પૈડા વાળા ડિલીવરી વાહનોની પણ ડિઝાઇન અને ઉત્પાદન કર્યું હતું, જેનું 1973 સુધી ઉત્પાદન થતુ હતું. <ref name="Chronicle68"/> [[ચિત્ર:Harley-Davidson 10.jpg|left|thumb|હાર્લી-ડેવિડસન ડબ્લ્યુએલ (UL)]] 1930ના મધ્યમાં, આલ્ફ્રેડ રિચ ચિલ્ડે {{convert|74|cuin|cc}} વીએલ (VL) સાથે [[જાપાન]]માં ઉત્પાદન લાઇન ખોલી હતી. જાપાનીઝ પરવાના-ધારકે 1936માં હાર્લી-ડેવિડસન સાથે તેના વ્યાવસાયિક સંબંધો કાપી નાખ્યા હતા અને રિકુઓ નામ હેઠળ વીએલ (VL) મશીનોનું ઉત્પાદન કરવાનું ચાલુ રાખ્યું હતું. <ref>[http://www.motorcyclemuseum.org/classics/bike.asp?id=81 ફેમ મ્યુઝિયમનો મોટરસાયકલ હોલ - 1958 રિકુઓ આરટી2: હાર્લી-ડેવિડસનનું જાપાનીઝ જોડાણ]</ref> {{convert|80|cuin|cc}} લાઇન પર 1935માં ફ્લેથેડ એન્જિન ઉમેરવામાં આવ્યું હતું, જે સમયે એક જ સિલીન્ડર ધરાવતી મોટરસાયકલો બજારમાં રહી ન હતી. <ref name="Chronicle92">મિશેલ, પૃષ્ઠ 92</ref> 1936માં, "નુકલહેડ" ઓએચવી એન્જિન સાથેના 61E અને 61EL મોડેલો રજૂ કરાયા હતા.<ref name="Chronicle94">મિશેલ, પૃષ્ઠથી પૃષ્ઠ 94–95</ref> નુકલહેડ એન્જિનના પ્રથમ વર્ષના ઉત્પાદનમાં અગાઉના નુકલહેડ એન્જિનોમાં વાલ્વટ્રેઇન સમસ્યામાં અર્ધોઅડધ પુનઃડિઝાઇન કરવાની અને અગાઉના એન્જિનોમાં નવા વાલ્વટ્રેઇનને લગાવવાની જરૂરિયાત હતી. <ref name="ClassicMotorcycles53">{{cite book|last=Johnstone|first=Gary|title=Classic Motorcycles|url=https://archive.org/details/classicmotorcycl0000gary|origyear=First published 1993 by Boxtree Ltd.|year=1995|publisher=Tiger Books International|location=Twickenham|isbn=1-85501-731-8|page=[https://archive.org/details/classicmotorcycl0000gary/page/53 53]|chapter=Union Pacific Meets Roy Rogers}}</ref> 1937 સુધીમાં, તમામ હાર્લી-ડેવિડસનના ફ્લેથેડ એન્જિનોને ડ્રાય સમ્પ ઓઇલ પુનઃભ્રમણ પદ્ધતિથી સજ્જ કરાયા હતા, જે "નુકલહેડ" ઓએચવી એન્જિનમાં રજૂ કરાયું હતું તેના જેવું જ હતું. સુધારેલ {{convert|74|cuin|cc}} વી અને વીએલ (VL) મોડેલોને યુ અને યુએલ (UL) એવું ફરી નામ અપાયું હતું {{convert|80|cuin|cc}} વીએચ અને વીએલ (VL)એચને યુએચ (UH) અને યુએલ (UL)એચ અને {{convert|45|cuin|cc}} આરને ડબ્લ્યુ ફરી નામ અપાયું હતું. <ref name="Chronicle94"/> 1941માં {{convert|74|cuin|cc}} "નુકલહેડ"ને એફ અને એફએલ તરીકે રજૂ કરાયું હતું. {{convert|80|cuin|cc}} ફ્લેથહેડ યુએચ (UH) અને યુએલ (UL)એચ મોડેલો 1941 બાદ પાછા ખેંચી લેવાયા હતા, જ્યારે 74" યુ &amp; યુએલ (UL) ફ્લેથહેડ મોડેલોનું 1948 સુધી ઉત્પાદન કરાયું હતું. <ref name="Chronicle94"/> === વિશ્વ યુદ્ધ-2 === [[ચિત્ર:xa-600.jpg|thumb|હાર્લીએ તેના એક્સએ (XA) મોડેલનું ઉત્પાદન કરવા માટે બીએમડબ્લ્યુ આર71ની નકલ કરી હતી. ]] બે અમેરિકન સાયકલ ઉત્પાદકોમાંથી એક મહા મંદીમાં અસ્તિત્વ ટકાવી શક્યા હતા, <ref name="PopMechP2"/><ref name="UltiMoto17">{{cite book|last=Wilson|first=Hugo|title=The Ultimate Motorcycle Book|url=https://archive.org/details/ultimatemotorcyc0000wils|year=1993|publisher=Dorling Kindersley|location=London|language=UK English|isbn=0 7513 0043 8|page=[https://archive.org/details/ultimatemotorcyc0000wils/page/17 17]|chapter=The World's Motorcycles: America}}</ref> હાર્લી ડેવીડસને ફરીથી [[બીજું વિશ્વ યુદ્ધ|વિશ્વયુદ્ધ 2]]માં અમેરિકન લશ્કર માટે મોટી સંખ્યામાં મોટરસાયકલોનું ઉત્પાદન કર્યું હતું અને ત્યાર બાદ નાગરિકો માટે ઉત્પાદનનો પ્રારંભ કર્યો હતો, જેમાં મોટી વી-ટ્વીન મોટરસાયકલોનું ઉત્પાદન કર્યું હતું તે સ્પર્ધકો અને ખાનગી ખરીદારો એમ બન્ને માટે સફળ રહી હતી. હાર્લી-ડેવિડસન વિશ્વયુદ્ધ 2ની ઘટનામાં પહેલેથી જ તેની {{convert|45|cuin|cc}} ડબ્લ્યુએલ (UL) લાઇનની લશ્કરી શ્રેણી, કે જેને ડબ્લ્યુએલ (UL)એ કહેવાય છે તે પૂરા પાડતા હતા. (આ કિસ્સામાં એ એટલે "આર્મી" થાય છે.) યુદ્ધ ફાટી નીકળતા કંપનીએ અન્ય ઉત્પાદકીય સાહસો સાથે યુદ્ધની કામગીરીમાં સ્થળાંતર કર્યું હતું. 90,000 લશ્કરી મોટરસાયકલોથી વધુ, મોટે ભાગે ડબ્લ્યુએલ (UL)એ અને ડબ્લ્યુએલ (UL)સી (કેનેડીયન વર્ઝન)નું ઉત્પાદન કરાયું હતું, જેમાંના ઘણા સાથીઓને પૂરા પડાયા હતા. <ref name="wildthing">''સ્મિથસોનીયન'' મેગેઝીન, ઔગસ્ટ 2003, પાનું 34 - "વાઇલ્ડ થિંગ", રોબર્ટ એફ. હોવે</ref> હાર્લી-ડેવિડસને એક 1943માં અને બીજો 1945માં એમ બે આર્મી-નેવી ‘ઇ’ એવોર્ડ મેળવ્યા હતા, જે ઉત્પાદનમાં શ્રેષ્ઠતા માટે અપાયા હતા. [[ચિત્ર:HD Liberator.jpg|left|thumb|હાર્લીએ કેનેડીયન લશ્કર માટે ડબ્લ્યુએલ (UL)સીનું ઉત્પાદન કર્યું હતું.]] લેન્ડ લિઝ કાર્યક્રમ હેઠળ [[સોવિયેત યુનિયન]]ને કરવામાં આવેલા શિપમેન્ટની સંખ્યા ઓછામાં ઓછી 30,000ની હતી. {{Citation needed|date=April 2010}} યુદ્ધના ચાર વર્ષો દરમિયાન ડબ્લ્યુએલ (UL)એનું ઉત્પાદન સામાન્ય રીતે 1942 ક્રમાંકોમાં હતું. ડબ્લ્યુએલ (UL)એનું ઉત્પાદન વિશ્વયુદ્ધ 2ના અંતે અટકાવી દેવાયું હતું, પરંતુ કોરીયન યુદ્ધમાં વપરાશ માટે ફરીથી 1950થી 1952 સુધી શરૂ કરવામાં આવ્યું હતું. યુ,એસ. લશ્કરે બીએમડબ્લ્યુના સાઇડ વાલ્વ અને શાફ્ટ ડ્રીવન આર71ના મોટા ભાગના લક્ષણો ધરાવતી નવી મોટરસાયકલનું ઉત્પાદન કરવા માટે કહ્યુ હતું. હાર્લીએ મહદઅંશે બીએમડબ્લ્યુ એન્જિન અને ડ્રાઇવ ટ્રેઇનનો ઉપયોગ કરીને શાફ્ટ ડ્રીવન 750 સીસી 1942 હાર્લી-ડેવિડસન એક્સએ (XA)નું ઉત્પાદન કર્યું હતું. તેમાં અગાઉની હાર્લી-ડેવિડસન એન્જિન સાથે (સાઇડ વાલ્વસ સિવાય) મેળ નહી ખાતા કોઇ પણ પરિમાણ, કોઇ પૂર્જાઓ અને કોઇ ડિઝાઇન રાખવામાં આવી ન હતી. આખા ફ્રેમ પર સિલીંન્ડરો સાથે ફ્લેટ ટ્વીન એન્જિનની શ્રેષ્ઠતમ ઠંડકને કારણે, હાર્લીના એક્સએ (XA) સિલીન્ડર હેડઝ તેના વી-ટ્વીન્સની તુલનામાં 100&nbsp;°F (56&nbsp;°C) વધુ ઠંડક પૂરી પાડે છે.<ref>{{cite web|url=http://www.motorcyclemuseum.org/classics/bike.asp?id=71 |title=Motorcycle Hall of Fame Museum: 1942 Harley-Davidson XA |publisher=Motorcyclemuseum.org |date= |access-date= 2009-01-05}}</ref> એક્સએ (XA) કદીયે પૂર્ણ ઉત્પાદનમાં આવ્યા ન હતા: તે સમયની મોટરસાયકલ લશ્કરના સામાન્ય હેતુ તરીકેના વાહન જીપ દ્વારા અદ્રશ્ય થઇ ગઇ હતી અને ડબ્લ્યુએલ (UL)એ-નું ઉત્પાદન ચાલુ જ હતું-જે તેની મર્યાદિત પોલીસ, રક્ષણ અને કુરીયર ભૂમિકા માટે પૂરતા હતા. ફક્ત 1,000 બનાવવામાં આવ્યા હતા અને એક્સએ (XA)નું કદીયે પૂર્ણ કક્ષાએ ઉત્પાદન થયું ન હતું. તે અગાઉ ક્યારે પણ ન બનાવ્યા હોય તેવા ફક્ત શાફ્ટ ડ્રીવન હાર્લી-ડેવિડસન બનીને રહ્યા હતા. === નાના હાર્લીસ - હુમર્સ અને એર્માચીસ === [[ચિત્ર:Harley-Davidson Hummer.jpg|thumb|હાર્લી-ડેવિડસન હુમ્મર]] {{See also|Harley-Davidson Hummer}} {{See also|Harley-Davidson Topper}} યુદ્ધ મરમ્મતોના એક ભાગ રૂપે, હાર્લી-ડેવિડસને નાની જર્મન મોટરસાયકલ ડીકેડબ્લ્યુ આરટી125ની ડિઝાઇન હસ્તગત કરી હતી, જેને તેમણે 1947થી 1966માં અપનાવી હતી, ઉત્પાદન કર્યુ હતું અને વેચાણ કર્યું હતું. <ref name="HummerClub">[http://www.harleyhummerclub.org/history હાર્લી હુમ્મર ક્લબ-ઇતિહાસ]</ref> હુમ્મેર સહિત 1955થી 1959ના ગાળામાં વિવિધ મોડેલો બનાવવામાં આવ્યા હતા, પરંતુ હાલમાં તેને રોજીંદી ભાષામાં "હુમેર્સ" તરીકે ઉલ્લેખ કરવામાં આવે છે. <ref name="HummerDotCom">[http://www.harleyhummer.com/ હાર્લી હુમ્મર.][http://www.harleyhummer.com/ કોમ]</ref> [[યુનાઇટેડ કિંગડમ]]માં બીએસએ (BSA)એ તેમના બીએસએ (BSA) બન્ટામના પાયા તરીકે સમાન ડિઝાઇન લીધી હતી.<ref name="EncycMoto37">વિલ્સન, એચ. "મોટરસાયકલનો જ્ઞાનકોશ" પૃષ્ઠ 37 ડોર્લીંગ-કિન્ડર્સલી લિમીટેડ, 1995 ISBN 0-7513-0206-6</ref> [[ચિત્ર:Aermacchi Turismo Veloce 1971 crop.jpg|thumb|left|1971 એર્માચ્ચી હાર્લી-ડેવિડસન તૂરીસ્મો વેલોસ]] 1960માં, હાર્લી-ડેવિડસને મોડેલ 165 અને હુમેર લાઇન્સને સુપર-10માં મજબૂત કર્યું હતું, અને ટોપર સ્કુટર રજૂ કર્યું હતું અને એરોનૌટિકા મેકચીના મોટરસાયકલ વિભાગનો 50 ટકા હિસ્સો ખરીદ્યો હતો.<ref name="EncycMoto252">વિલ્સન, પૃષ્ઠ 252</ref> એર્માચીની 250 સીસી હોરિઝોન્ટલ સિંગલની આયાત તે પછીના વર્ષે શરૂ થઇ હતી. બાઇક બોર હાર્લી-ડેવિડસનનું પ્રતીક છે અને હાર્લી-ડેવિડસન સ્પ્રીન્ટ તરીકે તેનું માર્કેટીંગ કરાયું હતું. <ref name="EncycMoto74">વિલ્સન, પૃષ્ઠ 74</ref><ref name="Chronicle187">મિશેલ, પૃષ્ઠ 187</ref> સ્પ્રીન્ટના એન્જિનને 1969માં 350 સીસી સુધી વધારવામાં આવ્યું હતું અને જ્યારે ફોર-સ્ટ્રોક સ્પ્રીન્ટ પાછા ખેંચવામાં આવ્યા ત્યારે કદાચ 1974 સુધી તેજ કદમાં રહ્યું હતું. <ref name="Chronicle215">મિશેલ, પૃષ્ઠ 215</ref> પેસર અને સ્કેટ મોડેલોને 1965ના અંતમાં પાછા ખેંચવામાં આવ્યા તે પછી, બોબકેટ હાર્લી-ડેવિડસનની અમેરિકી બનાવટના છેલ્લા બે સ્ટ્રોક વાળી મોટરસાયકલો બની હતી. બોબકેટનું ઉત્પાદન ફક્ત 1966ના નમૂનારૂપ વર્ષમાં જ કરાયું હતું. <ref name="Chronicle193">મિશેલ પૃષ્ઠ 193</ref> હાર્લી-ડેવિડસને તેમની અમેરિકી બનાવટની હળવા વજનવાળી ટુ સ્ટ્રોક મોટરસાયકલને સ્થાને એર્માચી બનાવટની ટુ સ્ટ્રોક સજ્જ એમ-65, એમ-65એસ અને રાપીડો મૂકી હતી. એમ-65માં ફ્રેમ અને ટાંકીમાં સેમી સ્ટેપ હતા. એમ-65એસ એમ-65 હતી જેમાં મોટી ટાંકી હતી, જેણે સ્ટેપ-થ્રુ લક્ષણને દૂર કર્યું હતું. રાપીડો 125 સીસી એન્જિન સાથેની મોટી બાઇક હતી. <ref name="Chronicle218">મિશેલ, પૃષ્ઠ 218</ref> એર્માચી બનાવટની હાર્લી-ડેવિડસન્સ સંપૂર્ણ બે સ્ટ્રોકવાળી બાઇક બની હતી જ્યારે 250 સીસી બે સ્ટ્રોક વાળી એસએસ 250એ ચાર સ્ટ્રોકવાળી 350 સીસી સ્પ્રીન્ટનું 1974માં સ્થાન લીધું હતું. <ref name="Chronicle247">મિશેલ પૃષ્ઠ 247, p.250</ref> હાર્લી-ડેવિડસને 1974માં એમાર્ચીની મોટરસાયકલના ઉત્પાદનનું સંપૂર્ણ નિયંત્રણ ખરીદી લીધુ હતું અને ત્યાં 1978 સુધી, જ્યારે તેમણે તે સવલતનું કેગીવાને વેચાણ કર્યું ત્યાં સુધી બે સ્ટ્રોકવાળી મોટરસાયકલનું ઉત્પાદન કરવાનું ચાલુ રાખ્યું હતું. <ref name="EncycMoto252"/> === કલંકિત પ્રતિષ્ઠા === [[ચિત્ર:ZweiRadMuseumNSU EasyRider.JPG|thumb|right|upright|ફિલ્મ ઇઝી રાઇડર પરથી "કેપ્ટન અમેરિકા"ની નકલ ]] 1952માં, તેમણે આયાતી મોટરસાયકલો પર 40 ટકા કર લાદવાની યુએસ જકાત કમિશનને કરેલી અરજીને પગલે હાર્લી-ડેવિડસન પર નિયંત્રિત આચરણોનો આરોપ મૂકાયો હતો. <ref>{{cite web|author=Ian Chadwick, ichadwick@sympatico.ca |url=http://www.ianchadwick.com/motorcycles/triumph/time03.html |title=Triumph Motorcycles Timeline: Recovery and Growth 1946–1962 |publisher=Ianchadwick.com |date= |access-date= 2009-01-05}}</ref> 4 જુલાઇ 1947ના રોજ હોલીસ્ટર તોફાનને પગલે 1950થી 1970 સુધીમાં કાયદો તોડતી બાઇકર ટોળકી ફિલ્મોનું સર્જન થયું હોવાથી હોલીવુડે હાર્લીની પ્રતિષ્ઠાને નુકસાન પહોંચાડ્યું હતું "હાર્લી-ડેવિડસન" લાંબા સમય સુધી હેલ્સ એન્જલ્સ અને અન્ય કાયદો તોડતા મોટરસાયક્લીસ્ટોના પર્યાય બની રહ્યા હતા. {{Citation needed|date=August 2009}} [[ચિત્ર:Harley-Davidson 6.jpg|thumb|left|એએમએફ એચ-ડી ઇલેક્ટ્રા ગ્લાઇડ]] 1969માં, અમેરિકન મશીનરી એન્ડ ફાઉન્ડ્રી (એએમએફ)એ કંપનીને ખરીદી લીધી હતી, ઉત્પાદન શરૂ કર્યું હતું અને શ્રમદળમાં ઘટાડો કર્યો હતો. આ યુક્તિ મજૂરોની હડતાલ અને બાઇકની નીચી ગુણવત્તામાં પરિણમી હતી. બાઇકો ખર્ચાળ હતી અને [[જાપાન|જાપાની]]ઝ મોટરસાયકલોની કામગીરી, સંચાલન અને ગુણવત્તાની તુલનામાં ઉતરતી કક્ષાની હતી. વેચાણ ઘટી ગયું હતું, ગુણવત્તા ઉતરતી કક્ષાની હતી અને કંપની મોટે ભાગે ફડચામાં જતી રહી હતી. <ref>{{cite web |url=http://www.hotbikeweb.com/features/0701_hbkp_american_machine_foundry/index.html |title=American Machine Foundry - Journey Into History - Hot Bike Magazine |publisher=www.hotbikeweb.com |access-date=2008-04-27 |last= |first= |archive-date=2010-12-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101231030238/http://www.hotbikeweb.com/features/0701_hbkp_american_machine_foundry/index.html |url-status=dead }}</ref> "હાર્લી-ડેવિડસન" નામની "હાર્ડલી એબલસન", "હાર્ડલી ડ્રાઇવેબલ," અને "હોગલી ફર્ગ્યુસન" તરીકે ઠેકડી ઉડાવવામાં આવતી હતી, <ref> {{cite web |url=http://www.totalmotorcycle.com/dictionary/H.htm |title=The Motorcycle Bikers Dictionary - H |publisher=www.totalmotorcycle.com |access-date= 2008-04-27 |last= |first= }} </ref><ref>{{cite web |url=http://www.isnare.com/?aid=243636&ca=Automotive |title=William Harley, Arthur Davidson & Soichiro Honda Didn't Like Bikes! – Isnare.com Articles |publisher=www.isnare.com |access-date=2008-04-27 |last= |first= |archive-date=2016-08-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160805212526/https://www.isnare.com/?aid=243636&ca=Automotive |url-status=dead }}</ref> અને હૂલામણું નામ "હોગ" નિંદાત્મક બની ગયું હતું. {{Citation needed|date=August 2009}} 1977માં, હાર્લી-ડેવિડસને જે ઉત્પાદન કર્યું હતું તે અનેક વિવાદાસ્પદ મોડેલોમાંનું એક એવા કોનફેડરેટ એડિશન બની ગયું હતું. બાઇક મૂળભૂત રીકે કોનફેડરેટ આધારિત રંગ અને વિગતો સાથે સ્ટોક હાર્લી હતી. <ref>{{cite web|url=http://www.motorcycleclassics.com/motorcycle-reviews/harley-davidson.aspx|title=1977 Harley-Davidson Confederate Edition|publisher=Motorcycle Classics|access-date=2009-08-05|date=January/February 2009|author=Chris MacMahan|archive-date=2009-08-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20090810072516/http://www.motorcycleclassics.com/motorcycle-reviews/harley-davidson.aspx|url-status=dead}}</ref> === પુનઃગઠન અને પુનઃસજીવન === 1981માં, એએમએફે વૌઘન બીલ્સ અને વીલી જી. ડેવીડસનના નેતૃત્વ હેઠળના 13 રોકાણકારોના જૂથને 80 મિલીયન ડોલરમાં વેચી દીધી હતી. <ref name="wild_thing">''સ્મિથસોનીયન'' મેગેઝીન, ઓગસ્ટ, 2003, પૃષ્ઠ 36 - "વાઇલ્ડ થિંગ", રોબર્ટ એફ. હોવે</ref> જસ્ટ ઇન ટાઇમ પદ્ધતિનો ઉપયોગ કરીને માલસામાન પર સખત નિયંત્રણ લાવવામાં આવ્યું હતું. એંસીના પ્રારંભિક ગાળામાં, હાર્લી ડેવીડસને એવો દાવો કર્યો હતો કે જાપાનીઝ ઉત્પાદકો યુએસમાં એવા જથ્થામાં મોટરસાયકલોની આયાત કરતા હતા કે સ્થાનિક ઉત્પાદકોને તે નુકસાન પહોંચાડી શકે તેમ હતા કે જોખમરૂપ હતા. યુએસ ઇન્ટરનેશનલ ટ્રેડ કમિશન દ્વારા હાથ ધરાયેલી તપાસ બાદ પ્રમુખ રીગને 1983માં આયાતી બાઇકો અને 700 સીસી એન્જિનથી વધુની બાઇકો પર 45 ટકા જકાત લાદી દીધી હતી. પરિણામે હાર્લી ડેવીડસને જાપાનીઝ મોટરસાયકલ ઉત્પાદકો પાસેથી સહાયની ઓફર નકારી કાઢી હતી. <ref name="7/83 US IMPOSES 45% TARIFF ON IMPORTED MOTORCYCLES">[http://www.japanlaw.info/lawletter/july83/ase.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080308143411/http://www.japanlaw.info/lawletter/july83/ase.htm |date=2008-03-08 }} - 7/83 યુએસે આયાતી મોટરસાયકલો પર 45 ટકા જકાત લાદી હતી</ref><ref name="Two American Legends: Ford and Harley-Davidson">[http://www.prnewswire.com/cgi-bin/stories.pl?ACCT=104&amp;STORY=/www/story/01-06-2000/0001109273&amp;EDATE=] - બે અમેરિકન દંતકથાઓ: ફોર્ડ અને હાર્લી-ડેવિડસન</ref> જાપાનીઝ સાથે મેળ બેસાડવાનો પ્રયત્ન કરવાને બદલે નવા સંચાલને મશીન, મોટરસાયકલ બનાવવાની "અગાઉ"ની અરજ ઇરાદાપૂર્ર્વક સાંભળી ન હતી અને જાણીજોઇને તેમના અગાઉના મશીનનો દેખાવ અને અસર અપનાવી હતી અને તે યુગના માલિકોની જરૂરિયાતો મુજબની બાઇકો કરી હતી. અસંખ્ય પૂર્જાઓ જેમ કે બ્રેક્સ, ફોર્કસ, શોક્સ, કાર્બ્યુરેટર્સ, ઇલેક્ટ્રીક્સ અને વ્હીલ્સ વિદેશી ઉત્પાદકો પાસેથી પ્રાપ્ત કરવામાં આવતા હતા અને ગુણવત્તામાં વધારો, ટેકનિકલ સુધારાઓ કરવામાં આવ્યા હતા અને ગ્રાહકો ધીમે ધીમે પરત ફર્યા હતા. [[ચિત્ર:Ford-F150-Harley.jpg|thumb|left|ફોર્ડ એફ-150 સુપર ક્રુ હાર્લી-ડેવિડસન આવૃત્તિ]] બેવડી બેલ્ટ-ડ્રાઇવને વેગ આપતા "સ્ટ્રગીસ" મોડેલને રદૂ કરાયું હતું. 1990 સુધીમાં, "ફેટ બોય"ની રજૂઆત સાથે હાર્લી ફરી એક વાર હેવીવેઇટ (750 સીસીથી વધુ) બજારામાં સૌથી વધુ વેચાણ ધરાવતી બની ગઇ હતી. ફેટ બોય મોડેલની રજૂઆત સમયે આ વાર્તાએ ઝડપથી તેના સિલ્વર પેઇન્ટ જોબને પ્રસાર્યો હતો અને અન્ય લક્ષણો વિશ્વયુદ્ધ 2 અમેરિકન બી-29 બોમ્બર પરથી પ્રેરીત હતા; અને તે (ફેટ બોય નામ અમુ બોમ્બ ફેટ મેન અને લિટલ બોય)ના નામોનું મિશ્રણ હતું, જે અનુક્રમે નાગાસાકી અને હીરોશીમા પર નાખવામાં આવ્યા હતા. આમ છતાં, અર્બન લિજેન્ડ રેફરન્સ પેજીસ આ વાર્તાને શહેરી દંતકથા તરીકે નોંધે છે. <ref>{{cite web | title = Urban Legends Reference Pages: Harley-Davidson Fat Boy | publisher = Snopes | url = http://www.snopes.com/business/market/fatboy.asp | access-date = 2007-12-14}}</ref><ref>{{cite news | title = Road Test: Harley-Davidson FLSTF Fat Boy | publisher = The Independent | url = http://www.independent.co.uk/living/motoring/road_tests/article1978866.ece | access-date = 2007-12-14 | location = London | date = 2006-11-14 | archive-date = 2009-02-14 | archive-url = https://archive.today/20090214055127/http://www.independent.co.uk/living/motoring/road_tests/article1978866.ece | url-status = dead }}</ref> 1993માં એફએક્સઆરને ડાયના વડે બદલાતુ જોવામાં આવ્યું હતું, જો કે તેને સંક્ષિપ્ત રીતે 1999થી 2000માં ખાસ મર્યાદિત આવૃત્તિઓ (FXR2,FXR3 &amp; FXR4) માટે પુનઃજીવીત કરવામાં આવ્યા હતા. 2000માં ફોર્ડ મોટર કંપનીએ હાર્લી-ડેવિડસન લોગો સાથે સંપૂર્ણપણે હાર્લી-ડેવિડસન આવૃત્તિને ફોર્ડ એફ-સિરીઝ એફ-150 લાઇનમાં ઉમેર્યા હતા. આ ટ્રક નમૂના વર્ષ 2000 માટે સુપર કેબ હતી. 2001માં, ફોર્ડે ટ્રકને સુપર ક્રૂમાં ફેરવી હતી અને 2002માં સુપર-ચાર્જડ એન્જિનનો ઉમેરો કર્યો હતો (5.4 L) જે 2003 સુધી સતત રહ્યું હતું. 2003 મોડેલ બોર પ્રતીકો બન્ને કંપનીઓ માટે 100મી જન્મજયંતિ ઉજવે છે. 2004માં, ફોર્ડ/હાર્લી સુપર ડ્યુટીમાં ફેરવાઇ હતી, જે 2009 સુધી સતત રહ્યું હતું. ફોર્ડે ફરીથી હાર્લી-ડેવિડસન એડિશન એફ-150નું તેમના 2006 નમૂના વર્ષ માટે પણ ઉત્પાદન કર્યું હતું. 1 જૂન 2006ના રોજ મેનોમોની રિવર વેલીમાં 75 મિલીયન ડોલરના 130,000 ચોરસફૂટ (12,000 એમ<sup>2</sup>) હાર્લી-ડેવિડસન મ્યુઝિયમમાં બનાવવાનો પ્રારંભ કરાયો હતો. તે 2008માં ખુલ્યું હતું અને રેસ્ટોરન્ટ, કાફે અન મૂલાકાત જગ્યાઓ સાથે કંપનીની ઐતિહાસિક મોટરસાયકલો અને કોર્પોરેટ આર્કાઇવ્સના વિશાળ એકત્રીકરણનો સમાવેશ કરે છે. <ref name="museum">[http://milwaukee.bizjournals.com/milwaukee/stories/2006/05/29/daily31.html ધી બિઝનેસ જર્નલ (મિલવૌકી)] - હાર્લી-ડેવિડસને 75 એમ ડોલરનો મ્યુઝિયમ પ્રોજેક્ટ શરૂ કર્યો હતો.</ref> === બ્યુએલે મોટરસાયકલ કંપની === {{Main|Buell Motorcycle Company}} હાર્લી-ડેવિડસનનો સ્પોર્ટબાઇક ઉત્પાદક બ્યુએલે મોટરસાયકલ કંપની સાથેનો સહયોગ જ્યારે તેમણે બ્યુએલેને 50 વધારાના XR1000 એન્જિનો પૂરા પાડ્યા ત્યારે 1987માં શરૂ થયો હતો. બ્યુએલે 1993 સુધી હાર્લી-ડેવિડસન પાસેથી એન્જિનો ખરીદવાનું ચાલુ રાખ્યું હતું, ત્યારે હાર્લી-ડેવિડસને બ્યુએલે મોટરસાયકલ કંપનીમાં ઓગણપચાસ ટકા હિસ્સો ખરીદ્યો હતો. <ref name="MCJuly08">{{cite journal |last= Frank|first= Aaron|author= |authorlink= |coauthors= |date= |year= 2008|month= July|day= |title= 25 Years of Buellishness: American Genius or America's Fool?|journal= Motorcyclist|volume= |series= |issue= |page= |pages= 82–94|publisher= Source Interlink Magazines|location= |issn= |pmid= |pmc= |doi= |bibcode= |oclc= |id= |url= |language= |format= |access-date= |laysummary= |laysource= |laydate= |quote=}}</ref> હાર્લી-ડેવિડસને 1998માં બ્યુએલેમાં તેનો હિસ્સો અઠ્ઠાણુ ટકા સુધી વધાર્યો હતો અને 2003માં માલિકી પૂર્ણ કરી હતી. <ref>{{cite web | title = Buell Motorcycle Co. - Two Wheel Innovation | publisher = Industry Today | url = http://www.industrytoday.com/article_view.asp?ArticleID=1485 | access-date = 2009-06-13 | archive-date = 2011-07-13 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110713025945/http://www.industrytoday.com/article_view.asp?ArticleID=1485 | url-status = dead }}</ref> સામાન્ય અર્થમાં મોટરસાયક્લીંગમાં અને ખાસ અર્થમાં હાર્લી-ડેવિડસનમાં નવાઆંગતુકોને આકર્ષવા માટે, બ્યુએલે ઓછા ખર્ચવાળી, ઓછા નિભાવવાળી મોટરસાયકલ વિકસાવી હતી. પરિણામે વિકસેલી સિંગલ સિલીંડર બ્યુએલે બ્લાસ્ટને 2000માં રજૂ કરવામાં આવી હતી <ref name="MOBlast">[116] ^</ref> અને 2009માં બનાવવામાં આવી હતી, જે બ્યુએલેના અનુસાર ઉત્પાદનનું અંતિમ વર્ષ છે. <ref name="Procter2009">{{Cite news |url=http://www.motorcyclenews.com/MCN/News/newsresults/General-news/2009/July/jul3109-Buell-derides-and-crushes-regrettable-Blast/?R=EPI-117242 |title=Buell derides and crushes 'regrettable' Blast |first=Guy |last=Procter |date=31 July 2009 |periodical=Motorcycle News |publisher=Bauer }}</ref> 15 ઓક્ટોબર 2009ના રોજ, કંપનીએ સત્તાવાર નિવેદન જારી કર્યું હતું કે તે બ્લ્યુલાઇનને પાછી ખેંચશે અને ઉત્પાદનનો તાત્કાલિક ધોરણે અંત આણશે. <ref name="Harley-Davidson.com Oct 15">{{cite news| url=http://www.harley-davidson.com/wcm/Content/Pages/HD_News/Company/newsarticle.jsp?locale=en_US&articleLink=News/0581_press_release.hdnews&newsYear=2009&history=news| title=Harley-Davidson announces 3rd quarter results, Unveils long-term business strategy| publisher=Harley-Davidson.com| access-date=2009-10-19| archive-date=2012-03-25| archive-url=https://web.archive.org/web/20120325235556/http://www.harley-davidson.com/wcm/Content/Pages/HD_News/Company/newsarticle.jsp?locale=en_US&articleLink=News%2F0581_press_release.hdnews&newsYear=2009&history=news| url-status=dead}}</ref> === શેર ભાવમાં ગરબડનો દાવો === [[ચિત્ર:HOG 5years.PNG|frame|right|હાર્લી ડેવીડસન ઇન્ક (એનવાયએસઇ:એચઓજી (HOG)) શેર ભાવ (સ્ત્રોત: ZenoBank.com)]] ભારે માગના 1990 અને 2000ના પ્રારંભના ભારે માગના સમયગાળા દરમિયાનમાં, હાર્લી-ડેવિડસન દેશભરમાં ડીલરશીપની સંખ્યા વિસ્તારવાના કાર્યક્રમનો પ્રારંભ કર્યો હતો. તેજ સમયે તેના પ્રવર્તમાન ડીલરો ખાસ કરીને પ્રતીક્ષા યાદીમાં હતા જે કેટલાક લોકપ્રિય મોડેલો માટે એક વર્ષ સુધી લાંબુ ચાલ્યું હતું. ઓટો ઉત્પાદકોની જેમ, હાર્લી-ડેવિડસન જ્યારે ઉપભોક્તાઓ તેમની પેદાશ ખરીદે છે ત્યારે નહી પરંતુ, ડીલરને તેની ડિલવરી અપાય ત્યારે વેચાણ નોંધે છે. તેથી, વ્યવહારમાં ઇચ્છીત એવા ચેનલ સ્ટફીંગ તરીકે ઓળખાતી પદ્ધતિને બદલે વધુ માલસામાન સ્વીકારવા માટે ડીલરો દ્વારા માગ કરાતા વેચાણ આંકડાઓમાં વધારો કરવો ઉત્પાદક માટે શક્ય છે. વિશિષ્ટ 2003ના નમૂના વર્ષમાં જ્યારે માગમાં ઘટાડો થયો ત્યારે, આ સમાચાર શેર ભાવમાં નાટ્યાત્મક ઘટાડામાં પરિણમ્યા હતા. એપ્રિલ 20004માં જ, એચઓજી (HOG) શેરની કિંમત 60 ડોલરથી ઘટીને 40 ડોલરની નીચે આવી ગઇ હતી. આ ઘટાડાની થોડા પહેલા, નિવૃત્ત થતા સીઇઓ જેફરી બ્લ્યુસ્ટેઇને એમ્પ્લોયી સ્ટોક ઓપ્શન્સની કવાયત પર 42 મિલીયન ડોલરનો નફો કર્યો હતો. <ref>{{cite web|url=http://www.sec.gov/Archives/edgar/data/793952/000122520804000684/xslF345X02/doc4.xml|title=SEC Form 4|publisher=EDGAR|date=April 15, 2004}}</ref> હાર્લી-ડેવિડસનનું નામ રોકાણકારો દ્વારા ફાઇલ કરેલા અસંખ્ય ક્લાસ એકશન દાવાઓમાં પ્રતિવાદી તરીકે નામ હતું, જેમણે એવો દાવો કર્યો હતો કે હાર્લી-ડેવિડસનના સંચાલન અને ડિરેક્ટરો દ્વારા આંતરરાષ્ટ્રીય છેતરપીંડી કરવામાં આવી હતી. <ref>{{cite web |url=http://www.glancylaw.com/amazing_case.php?caseid=125 |title=Glancy Binkow & Goldberg LLP - Attorneys at Law |publisher=Glancylaw.com |date=2004-01-21 |access-date=2009-01-05 |archive-date=2008-06-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080621221725/http://www.glancylaw.com/amazing_case.php?caseid=125 |url-status=dead }}</ref> 2007 જાન્યુઆરી સુધીમાં, હાર્લી-ડેવિડસનના શેરની કિંમત 70 ડોલર સુધી પહોંચી ગઇ હતી. === 2007 કામદારોની હડતાલ === 2 ફેબ્રુઆરી 2007ના રોજ તેમના સંગઠનનો કરાર પૂર્ણ થતાં યોર્ક, પીએમાં હાર્લી-ડેવિડસન ઇન્ક,ના સૌથી મોટા ઉત્પાદકીય પ્લાન્ટ ખાતે આશરે 2,700 કર્મચારીઓ વેતન અને આરોગ્ય લાભો પરની સંમતિ નિષ્ફળ જતા હડતાલ પર જતા રહ્યા હતા. <ref>{{cite news|title=2,700 union workers strike Harley-Davidson|publisher=United Press International|date=February 2, 2007|url=http://www.newsdaily.com/Business/UPI-1-20070202-12373100-bc-us-harleydavidson.xml|access-date=ઑક્ટોબર 8, 2010|archive-date=ફેબ્રુઆરી 19, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080219232206/http://www.newsdaily.com/Business/UPI-1-20070202-12373100-bc-us-harleydavidson.xml|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=Strike shuts down Harley-Davidson plant, Company suspends production of motorcycles amid contract dispute|publisher=Associated Press via MSNBC|date=February 2, 2007|url=http://www.msnbc.msn.com/id/16941254/|access-date=ઑક્ટોબર 8, 2010|archive-date=નવેમ્બર 5, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121105121333/http://www.msnbc.msn.com/id/16941254/|url-status=dead}}</ref> હડતાલની અનિશ્ચિતતા દરમિયાન કંપનીએ હડતાલ પરના કર્મચારીઓની આરોગ્ય સંભાળનો કોઇ પણ હિસ્સો ચૂકવવાનો ઇનકાર કર્યો હતો. <ref>{{cite news|title=Striking Harley workers take hits in the pocketbook|publisher=The York Dispatch|date=February 12, 2007|url=http://www.yorkdispatch.com/local/ci_5211461|access-date=ઑક્ટોબર 8, 2010|archive-date=ઑક્ટોબર 15, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151015233709/http://www.yorkdispatch.com/local/ci_5211461|url-status=dead}}</ref> હડતાલના એક દિવસ, પહેલા સંગઠને સૂચિત કરાર વિરુદ્ધ મતદાન કર્યું હતું અને હડતાલને માન્ય ગણી હતી, અને કંપનીએ પ્લાન્ટ ખાતે તમામ ઉત્પાદન કાર્ય બંધ કરી દીધું હતું. યોર્ક સવલત સંગઠન અને સંગઠન સિવાયના એમ 3,200થી વધુ કામદારોને રોજગારી આપે છે. <ref>{{cite news|title=Harley closes big plant on strike threat|publisher=United Press International|date=February 1, 2007|url=http://www.newsdaily.com/Business/UPI-1-20070201-18094300-bc-us-harley.xml|access-date=ઑક્ટોબર 8, 2010|archive-date=ફેબ્રુઆરી 19, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080219232200/http://www.newsdaily.com/Business/UPI-1-20070201-18094300-bc-us-harley.xml|url-status=dead}}</ref> હાર્લી-ડેવિડસને 16 ફેબ્રુઆરી 2007ના રોજ જાહેરાત કરી હતી કે તેણે તેની સૌથી મોટા ઉત્પાદન પ્લાન્ટ ખાતેના સંગઠનના કામદારો સાથે શ્રમ સંમતિ સાધી છે, જે બે સપ્તાહ જૂની હડતાલમાં એક સિદ્ધિ હતી. <ref>{{cite news|title=Deal ends Harley-Davidson strike|year=2007|publisher=The Associated Press|url=http://www.msnbc.msn.com/id/17192748/|access-date=2010-10-08|archive-date=2012-11-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20121109052446/http://www.msnbc.msn.com/id/17192748|url-status=dead}}</ref> હડતાલે હાર્લી-ડેવિડસનના રાષ્ટ્રીય ઉત્પાદનને ખોરવી નાખ્યું હતું અને તેની અનેક અસરો ઉદભવી હતી, જેમ કે વિસ્કોન્સીન, કે જ્યાં 440 કર્મચારીઓને લે ઓફ અપાયો હતો અને હાર્લીના અસંખ્ય સપ્લાયરોએ હડતાલને કારણે તેમના મજૂરોને લે-ઓફ આપ્યા હતા.<ref>{{cite news|title=Tentative deal in Harley-Davidson strike - 2,800 workers out since February 2; rank-and-file still must vote on deal|publisher=Associated Press via MSNBC|date=February 16, 2007|url=http://www.msnbc.msn.com/id/17192748/|access-date=ઑક્ટોબર 8, 2010|archive-date=નવેમ્બર 9, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121109052446/http://www.msnbc.msn.com/id/17192748|url-status=dead}}</ref> === એમવી ઓગસ્ટા ગ્રુપ હસ્તાંતરણ === 11 જુલાઇ, 2008ના રોજ હાર્લી-ડેવિડસને જાહેરાત કરી હતી કે તેમણે એમવી ઓગસ્ટા ગ્રુપને 109 એમ અમેરિકન ડોલરમાં હસ્તગત કરવા આખરી કરાર પર હસ્તાક્ષર કર્યા છે. એમવી ઓગસ્ટા ગ્રુપ મોટરસાયકલોની બે લાઇન ધરાવે છેઃ હાઇ-પરફોર્મન્સ (ઉચ્ચ કામગીરીવાળી) એમવી ઓગસ્ટા બ્રાન્ડ અને લાઇટવેઇટ (હળવી)કેગિવા બ્રાન્ડ. <ref name="SuperbikePlanet.com July 11">{{cite news | url=http://www.superbikeplanet.com/2008/Jul/080711b.htm | title=Harley-Davidson Acquires Both MV Agusta & Cagiva! | publisher=SuperbikePlanet.com | access-date=2008-07-11 | archive-date=2008-07-14 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080714123334/http://www.superbikeplanet.com/2008/Jul/080711b.htm | url-status=dead }}</ref><ref name="Harley-Davidson.com July 11">{{cite news | url=http://www.harley-davidson.com/wcm/Content/Pages/HD_News/Company/newsarticle.jsp?locale=en_US&articleLink=News/0292_press_release.hdnews&newsYear=2008&history=news | title=Harley-Davidson to acquire Mv Agusta Group expanding presence in Europe | publisher=Harley-Davidson.com | access-date=2008-07-11 | archive-date=2012-08-09 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120809082414/http://www.harley-davidson.com/wcm/Content/Pages/HD_News/Company/newsarticle.jsp?locale=en_US&articleLink=News%2F0292_press_release.hdnews&newsYear=2008&history=news | url-status=dead }}</ref> આ હસ્તાંતરણ 8 ઓગસ્ટના રોજ પૂર્ણ થયું હતું. <ref>{{cite web | title = Harley-Davidson Completes Acquisition of MV Agusta | publisher = Motorcycle Daily.com | url = http://www.motorcycledaily.com/080808pressrelease1.htm | access-date = 2008-09-14 | archive-date = 2009-05-03 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090503053454/http://www.motorcycledaily.com/080808pressrelease1.htm | url-status = dead }}</ref> 15 ઓક્ટોબર 2009ના રોજ હાર્લી-ડેવિડસને જાહેરાત કરી હતી કે તે એમવી ઓગસ્ટામાં હિસ્સાનું વેચાણ કરશે. <ref name="Harley-Davidson.com Oct 15"/> === ભારતમાં નિકાસ કરવા તરફના પગલાઓ === ઓગસ્ટ 2009માં, હાર્લી-ડેવિડસને ભારતીય બજારમાં પ્રવેશવાની જાહેરાત કરી હતી, અખબારી યાદીના અનુસાર તે 2010માં મોટરસાયકલનું વેચાણ શરૂ કરવાની આશા રાખે છે. કંપનીએ [[દિલ્હી]] નજીક ગુરગાંવમાં પેટા કંપનીની સ્થાપના કરી છે અને ડીલરો મેળવવાની પ્રક્રિયાનો પ્રારંભ કર્યો છે. <ref>{{cite news | title = Harley to Ride Indian Growth | publisher = [[Wall Street Journal]] | url = http://online.wsj.com/article/SB125135162394762877.html | date= August 28, 2009 | first= Eric | last= Bellman | access-date = 2009-08-28}}</ref> ઊંચી જકાતો અને પ્રદૂષણ નિયમનોને કારણે કેટલાક વર્ષો સુધી ભારતીય બજારમાં પ્રવેશવાની યોજનાઓ વિલબંમાં મૂકાઇ હતી. પ્રદૂષણના નિયમનોમાં તાજેતરમાં ફેરફાર કરવામાં આવ્યો છે, પરંતુ જકાતને લગતી મુશ્કેલી હજુ વણઉકેલાયેલી જ છે. <ref name="Strumph2009">{{cite news |title=Harley-Davidson to sell motorcycles in India |last=Strumph |first=Dan |publisher=[[The Associated Press]] |url=http://www.google.com/hostednews/ap/article/ALeqM5hWzmxqlnUjGk28uKnovEO75fdWZwD9ABBDC01 |date=27 August 2009 }}{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 2007માં, યુ.એસ. વ્યાપાર પ્રતિનિધિ સુસાન શ્વાબ અને ભારતના વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ પ્રધાન, કમલનાથે, ભારતીય કેરીની નિકાસના વિનીમયમાં હાર્લી-ડેવિડસન મોટરસાયકલને ભારતીય બજારમાં પ્રવેશવાની સંમતિ આપી હતી.<ref>{{cite news|title= India will export mangoes, import motorbikes from US|publisher=The Hindu Business Line|date=April 13, 2007|url=http://www.thehindubusinessline.com/2007/04/14/stories/2007041403971000.htm}}</ref> જોકે, ભારતે 500 સીસીથી વધુ ડિસ્પ્લેસમેન્ટની મોટરસાયકલો માટે પ્રધૂષણના ધોરણો નિયત કર્યા નથી, જે અન્ય ઉત્પાદકોના મોટા ભાગના મોડેલોની સાથે હાર્લી-ડેવિડસનની આયાતને અસરકારક રીતે અટકાવી રહ્યા છે.<ref>{{cite news|title=India Swaps Mangoes for Harley-Davidson Motorcycles|publisher=World Press|date=May 10, 2007 |url=http://www.worldpress.org/Asia/2785.cfm}}</ref> વધુમાં 60 ટકાની આયાત જકાત અને 30 ટકા કરને કારણે પણ ભારતમાં નિકાસ કરવાની યોજના સ્થગિત કરી દેવાઇ હતી, જેણે વેચાણ ભાવ અસરકારક રીતે બમણો કર્યો હતો. <ref>{{cite news|title=Harley shelves India plans, citing duties|publisher=Mint|date=May 1, 2007 |url=http://www.livemint.com/2007/05/01000418/Harley-shelves-India-plans-ci.html}}</ref> હાર્લી-ડેવિડસનના પ્રવક્તાએ જણાવ્યું હતું કે કંપની માને છે કે જકાતના પ્રશ્નને પહોંચી વળવા માટે માગ પૂરતા પ્રમાણમાં ઊંચી છે અને ચીફ ઓપરેટીંગ ઓફિસર મેટ્ટ લેવાટિકે જણાવ્યું હતું કે તેઓ નીચી જકાત માટે દબાણ કરવાનું ચાલુ રાખશે.<ref name="Strumph2009"/> હાર્લી-ડેવિડસન પાંચ મોટરસાયકલની રેન્જમાંથી ભારતમાં 12 મોડેલો રજૂ કરી રહી છે, જેના નામ છે સ્પોર્ટસ્ટર, ડાયના, વીઆરએસસી (VRSC), સોફ્ટેઇલ અને સીવીઓ (CVO). મોટરસાયકલો સંપૂર્ણપણે બંધાયેલા એકમમાં છે અને તેની ભારતમાં આયાત કરાશે, આમ 695,00 રૂપીયા અને 3,495,000 એકસ શોરૂમ કિંમત પર 100 ટકા કર આકર્ષે છે. તેનુ બુકીંગ એપ્રિલ 2010માં શરૂ થવાની ધારણા છે અને મોટરસાયકલની ડિલીવરી જૂન 2010થી શરૂ થશે. તેના પ્રારંભની સાથે, હવે પછીના પાંચ વર્ષો સુધીમાં ડીલરશીપ્સનો આંક 20થી વધુ કરવાના લક્ષ્યાંક સાથે હાર્લી ડેવીડસન પાસે પાંચ ડીલરશીપ્સ (દિલ્હી, મુંબઇ, બેંગલોર, હૈદરાબાદ અને ચંદીગઢ) હશે. <ref>[http://www.motorcycle-usa.com/568/5429/Motorcycle-Article/Harley-Davidson-India-Intros-Motorcycle-Lineup.aspx હાર્લી-ડેવિડસન ઇન્ડિયા ઇન્ટ્રોસ મોટરસાયકલ લાઇનઅપ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100530054808/http://www.motorcycle-usa.com/568/5429/Motorcycle-Article/Harley-Davidson-India-Intros-Motorcycle-Lineup.aspx |date=2010-05-30 }} MotorcycleUSA.com</ref> === નાણાંકીય કટોકટી === ઇન્ટરબ્રાન્ડના અનુસાર હાર્લી-ડેવિડસનનું મૂલ્ય 2009માં 43 ટકા ઘટીને 4.34 અબજ ડોલરનું હતું. મૂલ્યમાં થયેલો ઘટાડો અગાઉના વર્ષના બે ત્રિમાસિક ગાળાઓમાં કંપનીના નફામાં થયેલા 66 ટકાના ઘટાડા સાથે સંકળાયેલો હોવાનું મનાય છે. <ref>{{cite web|url=http://english.pravda.ru/business/companies/23-09-2009/109454-harley_davidson-0|title=Harley-Davidson, Toyota and Porsche Brands Lose Value|access-date= 2009-10-01 |date=2009-09-21 |publisher=Pravda.ru}}</ref> 29 એપ્રિલ 2010ના રોજ હાર્લી-ડેવિડસને જણાવ્યું હતું કે તેમને તેમની વિસ્કોન્સીન ઉત્પાદન સવલતમાથી ઉત્પાદન ખર્ચમાં 54 મિલીયન ડોલરનો કાપ મૂકવો પડશે અને તેને સરભર કરવા માટે તેઓ યુ.એસ. સાઇટમાં વિકલ્પ શોધશે. કંપનીમાં ચાલતા મોટા પાયાની પુનઃરચનાને ધોરણે આ જાહેરાત કરવામાં આવી હતી, જે 2009માં શરૂ થઇ હતી અને તેમાં બે ફેક્ટરીઓ, વિતરણ કેન્દ્ર અને કુલ શ્રમદળમાંથી આશરે 25 ટકા (આશરે 3,500 કર્મચારીઓ) ઓછી કરવાનો સમાવેશ થાય છે. વિસ્કોન્સીન ઉત્પાદન સવલતોને અન્ત્ર લઇ જવી કે નહી તેનો અંતિમ નિર્ણય 2010ના અંતમાં લેવામાં આવશે. <ref>http://www.jsonline.com/business/92418964.html</ref> == હાર્લી-ડેવિડસન એન્જિનો == [[ચિત્ર:Harley Davidson.jpg|thumb|upright|એચડી રોડ કીંગમાં વી-ટ્વીન]] {{Main|Harley-Davidson engine timeline}} ક્લાસિક હાર્લી-ડેવિડસન એન્જિનો બે -સિલીંડર, વી-ટ્વીન એન્જિનોની સાથે 45° "V"માં લગાવેલા પિસ્ટોન સાથેના છે. ક્રેન્કશાફ્ટ એક જ પીન ધરાવે છે અને પિસ્ટોન તેમના કનેક્ટીંગ રોડ મારફતે આ પીનમાં જોડાયેલા છે. <ref name="wfwvmg"/> આ ડિઝાઇન વારંવાર વિરામોમાં પિસ્ટોનમાં આગ લાગવા માટે કારણભૂત બન્યા હતા. આનુ કારણ નાની જગ્યામાં મોટા, હાઇ-ટોર્ક એન્જિનનું સર્જન કરવા માટે એન્જિનીયરીંગ માલના સમાધાનરૂપી વિનીમય (ટ્રેડઓફ) છે. આ ડિઝાઇન પસંદગી એન્જિનીયરીંગના દ્રષિકોણથી સંપૂર્ણપણે અવશેષ છે, પરંતુ વિશિષ્ટ અવાજ અને હાર્લી-ડેવિડસન બ્રાન્ડ વચ્ચેના મજબૂત જોડાણને કારણે ટકી રહી છે. આ ડિઝાઇન કે જેને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ પેટન્ટ હેઠળ આવરી લેવાઇ છે તે હાર્લી-ડેવિડસન વી-ટ્વીનને તેનો ઘોંઘાટવાળો "પોટેટો-પોટેટો" એવો અવાજ આપે છે. એન્જિનને સરળ બનાવવા અને ખર્ચ ઘટાડવા માટે, વી-ટ્વીન ઇગ્નીશનની પોઇન્ટના સિંગલ સેટ અને ડિસ્ટ્રીબ્યૂટર વિના ચલાવવા માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવી હતી. આ ડ્યૂઅલ ફાયર ઇગ્નીશ તરીકે જાણીતી છે, જે બન્ને સ્પાર્ક પ્લગ્સને ફાયર કરવા માટે કારણભૂત છે, જેમાં તેની પરના કોમ્પ્રેસન સ્ટ્રોક પર ક્યુ સિલીંડર છે તેની પરવાહ હોતી નથી, જ્યારે અન્ય સ્પાર્ક પ્લગ ફાયરીંગ કે તેના સિલીંડના એક્સહૌસ્ટ સ્ટ્રોક પર થાય છે તે અસરકારક રીતે "સ્પાર્કનો બગાડ"" કરે છે. એક્સહૌસ્ટ નોટ એ મૂળભૂત રીતે કેટલાક ધડાકાઓ સાથેનો કર્કશ બણાબણાટ વાળો અવાજ છે. એન્જિનની 45° ડિઝાઇન આમ એવી રીતે પ્લગ ફાયરીગનું સર્જન કરે છે: પ્રથમ સિલીંડર ફાયર, બીજો (પાછળનો) સિલીંડર 315° પાછળથી ફાયર કરે છે, ત્યાર બાદ જ્યાં સુધી પ્રથમ સિલીંડર ફરીથી ફાયર ન કરે ત્યાં સુધી 405°નો ગાળો હોય છે, જે એન્જિનને તેનો વિશિષ્ટ અવાજ આપે છે.<ref> {{cite web |url=http://auto.howstuffworks.com/harley3.htm |title=Howstuffworks "The Harley Sound and Mystique" |publisher=auto.howstuffworks.com |access-date= 2008-04-27 |last= |first= }} </ref> હાર્લી-ડેવિડસને તેના ઇતિહાસમાં વિવિધ ઇગ્નીશન પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ કર્યો છે-ચાહે તે અગાઉના પોઇન્ટસ હોય કે /કન્ડેન્સર સિસ્ટમ, (1978 સુધી બીગ ટ્વીન અને 1970થી 1978 સુધી સ્પોર્ટસ્ટર), 1958થી 1969ના સ્પોર્ટસ્ટર પર મેગ્નેટ્ટો ઇગ્નીશન સિસ્ટમ ઉપયોગમાં લેવાઇ હતી, સેન્ટ્રીફ્યુગલ મિકેનિકલ એડજવાન્સ વજનો સાથે અગાઉના ઇલેક્ટ્રોનીક (તમામ મોડેલો 1978 અને અર્ધા 1979ના), અથવા ટ્રાન્સિસ્ટોરાઇઝડ ઇગ્નીશન કંટ્રોલ મોડ્યૂલ સાથે બાદના ઇલેક્ટ્રોનીક, જે વધુ પરિચીત રીતે બ્લેક બોક્સ અથવા બ્રેઇન (તમામ મોડેલો 1980થી લઇને અત્યાર સુધી) તરીકે ઓળખાય છે. 1995માં શરૂ કરીને, કંપનીએ 30મી જન્મશતાબ્દીની આવૃત્તિ ઇલેક્ટ્રા ગ્લાઇડ માટે ઇલેક્ટ્રોનીક ફ્યૂઅલ ઇન્જેક્શન (ઇએફઆઇ) રજૂ કર્યા હતા. <ref>{{cite web |url=http://www.harley-davidson.com/wcm/Content/Pages/H-D_History/history_1990s.jsp?locale=en_US |title=Harley-Davidson - Timeline 1990's |publisher=www.harley-davidson.com |access-date=2008-04-27 |last= |first= |archive-date=2008-10-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081003125510/http://www.harley-davidson.com/wcm/Content/Pages/H-D_History/history_1990s.jsp?locale=en_US |url-status=dead }}</ref> 2007 પ્રોડક્ટ લાઇનની રજૂઆત સાથે, ઇએફઆઇ હાલમાં સ્પોર્ટસ્ટર સહિતના દરેક મોડેલોમાં સમાન છે. <ref> {{cite web |url=http://www.nightrider.com/biketech/motorcycle_efi_basics.htm |title=Harley-Davidson Motorcycle Fuel Injection Explained |publisher=www.nightrider.com |access-date= 2008-04-27 |last= |first= }} </ref> ઓરફિલ્ડ લેબ્સ, બ્રુએલ અને કજાર, ટીઇએસી, યામાહા, સેનહેઇસર, એસએમએસ અને કોર્ટેક્સ દ્વારા સ્થપાયેલા સાઉન્ડ ક્વોલિટી વર્કીંગ ગ્રુપમાં ભાગ લેવાનું હાર્લી-ડેવીસને 1991માં શરૂ કર્યું હતું. [[મનોવિજ્ઞાન|મનોવૈજ્ઞાનિક]] શ્રવણેન્દ્રિય ઉપર સંશોધન કરવા માટેનું આ રાષ્ટ્રનું સૌપ્રથમ જૂથ હતું. તે વર્ષ બાદ, હાર્લી-ડેવિડસને પૃથ્થકરણ દ્વારા "હાર્લી સાઉન્ડ" ઝડપી લેવાની સાથે ઇયુ માટેના અવાજના સ્તર સુધી નીચે લઇ જવાના ઉદ્દેશ સાથે તાલાડેગા સુપરસ્પીડવે ખાતે લેવામાં આવેલા રેકોર્ડીંગ્સને આધારે ઓરફિલ્ડ લેબ ખાતેના અસંખ્ય અવાજ ગુણવત્તા અભ્યાસોમાં ભાગ લીધો હતો. {{Citation needed|date=July 2007}} આ સંશોધનો એવી બાઇકોમાં પરિણમ્યા હતા કે જેની રજૂઆત 1998માં ઇયુ ધોરણો અનુસારની કરવામાં આવી હતી. 1 ફેબ્રુઆરી 1994ના રોજ, કંપનીએ હાર્લી-ડેવિડસન મોટરસાયકલ એન્જિનના વિશિષ્ટ અવાજ માટે સાઉન્ડ ટ્રેડમાર્ક અરજી ફાઇલ કરી હતી: "આ માર્કમાં વી-ટ્વીન દ્વારા ઉત્પન્ન કરેલ અરદજારના એક્સહૌસ્ટ અવાજ, જ્યારે માલ વપરાશમાં હોય ત્યારે સામાન્ય ક્રેન્કપીન મોટરસાયકલનો સમાવેશ થાય છે. હાર્લી-ડેવિડસનના નવ હરીફોએ અરજીનો વિરોધ કરતા પોતાની ટિપ્પણીઓ ફાઇલ કરી હતી, જેમાં એવી દલીલ કરવામાં આવી હતી કે વિવિધ બ્રાન્ડની ક્રૂઝર સ્ટાઇલ મોટરસાયકલ સિંગલ-ક્રેન્કપીન વી-ટ્વીન એન્જિનનો ઉપયોગ કરે છે, જે સમાન પ્રકારનો અવાજ ઉત્પન્ન કરે છે. <ref>{{cite web |url=http://www.bc.edu/bc_org/avp/law/st_org/iptf/articles/content/1998101101.html |title=The Trademark Registrability of the Harley-Davidson Roar: A Multimedia Analysis |publisher=www.bc.edu |access-date=2008-04-27 |last= |first= |archive-date=2010-06-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100604001508/http://www.bc.edu/bc_org/avp/law/st_org/iptf/articles/content/1998101101.html |url-status=dead }}</ref> આ વિરોધ બાદ આરોપો થયા હતા. 2001 ઓગસ્ટમાં, કંપનીએ તેનો ટ્રેડમાર્ક ફેરડલી રજિસ્ટર કરવાના પ્રયત્નો પડતા મૂક્યા હતા. આમ છતાં, કંપનીના કાનૂની સલાહકાર એવો દાવો કરે છે કે હાર્લી-ડેવિડસન હજુ પણ રજિસ્ટ્રેશન વિના પણ અવાજમાં ટ્રેડમાર્ક ધરાવે છે. <ref>{{cite web |url=http://www.themabreys.com/northtexashog/history.htm |title=Chuck Mabrey - Harley History |publisher=www.themabreys.com |access-date=2008-04-27 |last= |first= |archive-date=2009-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091127081008/http://www.themabreys.com/northtexashog/history.htm |url-status=dead }}</ref> [[ચિત્ર:harley.electraglide.750pix.jpg|thumb|બ્રિસ્ટોલમાં ઇલેક્ટ્રા ગ્લાઇડ "અલ્ટ્રા ક્લાસિક"]] === મોટા વી ટ્વીન્સ === * એફ-હેડ, કે જે જેડી તરીકે પણ ઓળખાય છે તે પોકેટ વાલ્વ અને આઇઓઇ (ઇનટેક ઓવર એક્સહૌસ્ટ) છે, 1914-1929 (1000 સીસી) અને 1922-1929 (1200 સીસી) * ફલેથહેડ, 1930–1948 (1200&nbsp;સીસી) અને 1935–1941 (1300&nbsp;સીસી). * નૂકલહેડ, 1936–1947 61&nbsp;ક્યૂબિક ઇંચ (1000&nbsp;સીસી), અને 1941–1947 74&nbsp;ક્યૂબિક ઇંચ (1200&nbsp;સીસી) * પાનહેડ, 1948–1965 61&nbsp;ક્યૂબિક ઇંચ (1000&nbsp;સીસી), અને 1948–1965, 74&nbsp;ક્યૂબિક ઇંચ (1200&nbsp;સીસી) * શોવહેડ, 1966–1984, 74&nbsp;ક્યૂબિક ઇંચ (1200&nbsp;સીસી) અને 80&nbsp;ક્યૂબિક ઇંચ (1345&nbsp;સીસી) 1978ના અંત સુધી * વિકાસ (એ.કે.એ. "ઇવો" અને "બ્લોકહેડ"), 1984–2000, 80&nbsp;ક્યૂબિક ઇંચ (1340&nbsp;સીસી) * ટ્વીન કેમ 88 (એ.કે.એ. "ફાથેડ") 1999–2006, 88&nbsp;ક્યૂબિક ઇંચ (1450&nbsp;સીસી) * ટ્વીન કેમ 88બી (ટ્વીન કેમ 88નો પ્રતિસ્પર્ધી સંતુલન વર્ઝન) 2000–2006, 88&nbsp;ક્યૂબિક ઇંચ (1450&nbsp;સીસી) * ટ્વીન કેમ 95, 2000થી, 95&nbsp;ક્યૂબિક ઇંચ (1550&nbsp;સીસી) (પ્રારંભિક સી.વી.ઓ. મોડેલો માટેના એન્જિનો) * ટ્વીન કેમ 96, 2007થી, 96 ક્યુબિક ઇંચ (1584&nbsp;સીસી) * ટ્વીન કેમ 103, 2003–2006, 2009, 103&nbsp;ક્યૂબિક ઇંચ (1690&nbsp;સીસી) (સી.વી.ઓ. મોડેલો માટેના એન્જિનો) * ટ્વીન કેમ 110, 2007થી, 110&nbsp;ક્યૂબિક ઇંચ (1802&nbsp;સીસી) (સી.વી.ઓ. મોડેલ માટેના એન્જિનો) [[ચિત્ર:Sportster moving.jpg|thumb|ઇવોલ્યુશન સ્પોર્ટસ્ટર ડાઉનટાઉન બ્યુનોસ એઇર્સની આસપાસ ફરે છે. ]] === નાના વી ટ્વીન્સ === * ડી મોડેલ, 1929–1931, 750 સીસી * આર. મોડેલ, 1932–1936, 750 સીસી * ડબ્લ્યુ મોડેલ, 1937–1952, 750 સીસી, એકમાત્ર (ફક્ત 2 વ્હીલ ફ્રેમ) * જી (સેરવી-કાર) મોડેલ, 1932–1973, 750 સીસી * કે મોડેલ, 1952–1953, 750 સીસી * કેએચ મોડેલ, 1954–1956, 900 સીસી * આયર્નહેડ, 1957–1971, 900 સીસી; 1971–1985, 1000 સીસી * વિકાસ, 1986થી, 883&nbsp;સીસી, 1100&nbsp;સીસી અને 1200&nbsp;સીસી [[ચિત્ર:Vrod.jpg|thumb|શો રુમ ફ્લોર પર વી-રોડ]] === રિવોલ્યુશન એન્જિન === રિવોલ્યુશન એન્જિન એ વીઆર-1000 સુપરબાઇક સ્પર્ધા કાર્યક્રમ પર આધારિત છે, જે હાર્લી-ડેવિડસનની પાવરટ્રીમ એન્જિનીયરીંગ ટીમ અને [[સ્ટુટગાર્ટ|સ્ટટ્ટગાર્ટ]], જર્મનીમાં પોર્શી દ્વારા વિકસાવવામાં આવ્યું હતું. તે લિક્વીડ કૂલ્ડ, ડ્યૂઅલ ઓવરહેડ કેમ, 69 ક્યૂબિક ઇંચ (1130 સીસી) ડિસ્પ્લેસમેન્ટ સાથે આંતરિક કાઉન્ટરબેલેન્સ્ડ 60 ડિગ્રી વી-ટ્વીન એન્જિન છે, જે 9000 આરપીએમની રેડલાઇન સાથે ક્રેન્ક ખાતે 8250 આરપીએમ પર ઉત્પન્ન {{convert|115|hp|abbr=on}} કરે છે. <ref>{{cite web | title = First Ride: 2002 Harley-Davidson VRSCA V-Rod | publisher = motorcycle.com | url = http://www.motorcycle.com/manufacturer/harley-davidson/first-ride-2002-harleydavidson-vrsca-vrod-13245.html | access-date = 2007-12-14}}</ref><ref>{{cite web | title = Harley-davidson v-rod - jeckyl or hyde! | publisher = Motorbikes Today | url = http://www.motorbikestoday.com/reviews/Articles/harley_vrod.htm | access-date = 2007-12-14}}</ref> તે 2002 નમૂના વર્ષમાં નવા વી-રોડ લાઇન માટે રજૂ કરવામાં આવ્યું હતુ, જેમાં સિંગલ વીઆરએસસી (VRSC)એ (વી-ટ્વીન રેસીંગ સ્ટ્રીટ કસ્ટમ) મોડેલથી પ્રારંભ કરવામાં આવ્યો હતો. <ref>{{cite web | title = Harley-Davidson Company History Timeline 2000 | publisher = Harley-Davidson Motor Company Website | url = http://www.harley-davidson.com/wcm/Content/Pages/H-D_History/history_2000s.jsp?locale=en_US | access-date = 2007-12-14 | archive-date = 2007-12-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071224224528/http://www.harley-davidson.com/wcm/Content/Pages/H-D_History/history_2000s.jsp?locale=en_US | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | title = Motor Company History | publisher = North Texas Harley Owners Group | url = http://www.nthog.com/html/motor_company_history.html | access-date = 2007-12-14 | archive-date = 2008-02-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080227145357/http://www.nthog.com/html/motor_company_history.html | url-status = dead }}</ref> રિવોલ્યુશન એન્જિનનું 1250 સીસી સ્ક્રીયેમિન ઇગલ વર્ઝન 2005 અને 2006માં ઉપલબ્ધ બનાવવામાં આવ્યું હતું અને ત્યાર બાદ તેને 2005થી 2007માં એક જ ઉત્પાદન મોડેલ તરીકે રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું. 2008માં, 1250 સીસી રિવોલ્યુશન એન્જિન સમગ્ર વીઆરએસસી (VRSC) લાઇન માટે નિયત બની ગયું હતું. હાર્લી-ડેવિડસન 2008 વીઆરએસસી (VRSC)એડબ્લ્યુ મોડેલ માટેના {{convert|123|hp|abbr=on}} ક્રેન્ક પર દાવો કરે છે. વીઆરએસએક્સએ (XA)સઇ ''ડિસ્ટ્રોયર'' સ્ટ્રોકર (75 એમએમ ક્રેન્ક) સ્ક્રિયમિન ઇગલ 79 ક્યુબિક ઇંચ (1300 સીસી) રિવોલ્યુશન એન્જિનથી સજ્જ છે, જેનું ઉત્પાદન બંધ કરાયું હતું. {{convert|165|hp|abbr=on}}. == મોડેલ ડેઝીગ્નેશન્સ (ઓળખ) == {{multiple issues|section=April 2010|unreferenced=January 2009|cleanup=January 2009}} હાર્લી મોડેલ ડેઝીગ્નેશન્સ શબ્દો અને ક્રમાંકોની શ્રેણી છે, જે મર્યાદિત રીતે મિશ્રીત છે. 2006માં મોડેલ ડેઝીગ્નેશન FLHTCUS માં હતું તેમ શ્રેણી લાંબી હોઇ શકે છે. પ્રથમ શબ્દ નીચે જણાવેલમાથી કોઇ પણ એક હોઇ શકે છે. :K ('50s ફ્લેથહેડ સ્મોલ ટ્વીન), E, F (1936-* સિંગલ કેમ ઓએચવી બીગ ટ્વીન), U, V (1930-48 ચાર કેમ ફ્લેથહેડ બીગ ટ્વીન), D, G, R, W (ફ્લેથહેડ સ્મોલ ટ્વીન), X (સ્પોર્ટસ્ટર ઓએચવી), અથવા V (વીઆરએસસી (VRSC)) 1984થી ફક્ત F (બીગ ટ્વીન), X (સ્પોર્ટસ્ટર) અને V (વી_રોડ)નો નિયમિતપણે ઉપયોગ થતો આવ્યો છે. શબ્દો એક જ સંખ્યામાં અથવા જોડમાં નીચે દર્શાવ્યા અનુસાર ઉમેરવામાં આવ્યા છે. :બી (B) (બ્લેક્ડ આઉટ (BLACKED OUT) એટલે કે સ્ટ્રીટ બોબ, નાઇટ ટ્રેઇન, અને ક્રોસ બોન્સ મોડેલ્સ), સી (C) (ક્લાસિક અથવા કસ્ટમ), સીડબ્લ્યુ (CW) (કસ્ટમ વાઇડ (2008 સોફ્ટેઇલ રોકર)) ડી (D) (ડાયના ચેસિસ અથવા સોફ્ટેઇલ ડ્યૂસ), ઇ (E) (ઇલેક્ટ્રોનીક સ્ટાર્ટ), એફ (F) (ફેટ બોય (1990–હાલમાં); ફેટ બોબ (2008–હાલમાં) અથવા ફૂટ-શિફ્ટ (1972 અને તેની પહેલા)), એચ (H) (હેન્ડલ બાર/ ફ્રન્ટ એન્ડ માઉન્ટેડ ફાયરીંગ (HANDLE BAR/ FRONT END MOUNTED FAIRING). એટલે બેટ વિંગ ફેઇરીંગ/ક્વિક રિલીઝ વિન્ડશિલ્ડ.), આઇ (I) (ફ્યૂઅલ ઇન્જેક્શન), એલ (L) (લો રાઇડર)), એન (N) {(નોસ્ટાલ્જીયા જેમ કે સોફ્ટેઇલ ડિલક્સ/નોસ્ટાલ્જીયા/સ્પેશિયલ) અને સ્પોર્ટસ્ચર પરિવારમાં નાઇટસ્ટર} પી (P) (પોલીસ), આર (R) (રેસ, રોડ કીંગ અથવા રબર-માઉન્ટ), એસ (S) (સ્પોર્ટ સ્પ્રિંગર), એસટી (ST) (સોફ્ટેઇલ), ટી (T) (ફ્રેમ માઉન્ટેડ ફાયરીંગ (FRAME MOUNTED FAIRING)), ડબ્લ્યુજી (WG) (વાઇડ ગ્લાઇડ), એસઇ (SE) (સ્ક્રિયેમિન ઇગલ), યુ (U) (અલ્ટ્રા) એક્સ (X) (એએલએચએક્સ(FLHX) સ્ટ્રીટ ગ્લાઇડ), ડાયના મોડેલોમાં સ્પોર્ટ અને ટુરીંગ મોડેલોમાં ગ્લાઇડ) એક્સટી (XT) (ટી (T)-સ્પોર્ટ ડાયના મોડેલ). કસ્ટમ વેહિકલ ઓપરેશન્સ મોડેલો પણ તેમાં ઉમેરેલા (2,3,4) ક્રમાંકો ધરાવી શકે છે. નોંધી રાખો કે મોડેલ ડેઝીગેશન્સ માટેની પરંપરાઓ કંપની દ્વારા નિયમિતપણે તોડવામાં આવે છે. === પ્રવર્તમાન મોડેલના નામ === [[ચિત્ર:HD 883 Hugger.JPG|thumb|2001 883 સ્પોર્ટસ્ટર હગર]] * 1980ના શેરીમાં જતા XR1000ના અપવાદ સાથે '''સ્પોર્ટસ્ટર''' અને XR1200 મોટા ભાગના સ્પોર્ટસ્ટરો શેરીમાં વપરાશ માટે બનાવવામાં આવ્યા હતા, તે તેમના મોડેલ ડેઝીગ્નેશનમાં ઉપસર્ગ XLનો ઉપયોગ કરે છે. સ્પોર્ટસ્ટર ઇવોલ્યુશન એન્જિન માટે તેનો વપરાશ 1980ના મધ્યથી થાય છે, ત્યારથી બે એન્જિનના કદ છે. નાના એન્જિન સાથેની મોટરસાયકલોને એક્સએલ (XL) 883 તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, જ્યારે મોટા એન્જિન ધરાવતી મોટરસાયકલોને પ્રાથમિક રીતે એક્સએલ (XL) 1100 તરીકે ઓળખવામાં આવતી હતી. મોટા એન્જિનનું કદ 1,100 સીસીથી વધારીને 1,200 સીસીનું કરવામાં આવ્યું ત્યારે તેની ઓળખાણમાં તે અનુસાર એક્સએલ (XL) 1100 થી એક્સએલ (XL) 1200 સુધી ફેરફાર થયો હતો. તેના પછી આવતા શબ્દો સ્પોર્ટસ્ટર રેન્જમાં મોડેલ વિવિધતાનો નિર્દેશ કરે છે, ઉદાહરણ તરીકે, એક્લએલ (XL) 883સી 883 સીસી સ્પોર્ટસ્ટર કસ્ટમનો નિર્દેશ કરે છે, જ્યારે એક્સએલ (XL) 1200એસ હાલમાં પાછી ખેંચી લેવાયેલી 1200 સ્પોર્ટસ્ટર સ્પોર્ટ તરીકે ઓળખાય છે. * '''ડાયના''' મોડેલ્સ બીગ ટ્વીન એન્જિન (એફ), જે નાના ડાયામીટર ટેલિસ્કોપ ફોર્કસ સ્પોર્ટસ્ટર (એક્સ) અને ડાયના ચેસિસ (ડી)માં વપરાતા હતા તેના જેવા જ છે. તેથી, દરેક ડાયના મોડેલો એવી ઓળખાણો ધરાવે છે જે એફએક્સડી (FXD)થી શરૂ થાય છે, ''ઉદાહરણ'' , એફએક્સડીડબ્લ્યુજી (FXDWG) (ડાયના વાઇડ ગ્લાઇડ) અને એફએક્સડીએલ (FXDL) (ડાયના લો રાઇડર). * '''સોફ્ટેઇલ''' મોડેલો બીગ ટ્વીન એન્જિન (એફ) અને સોફ્ટેઇલ ચેસિસ (એસટી)નો ઉપયોગ કરે છે. ** સોફ્ટેઇલ મોડેલો કે જે નાના ડાયામીટર ટેલિસ્કોપીક ફોર્કનો ઉપયોગ કરે છે તે સ્પોર્ટસ્ટર (એક્સ) પર વપરાય છે તેના જેવા જ છે, તે એફએક્સએસટી (FXST)થી શરૂ થતી ઓળખો ધરાવે છે, ''ઉદાહરણ'' , એફએક્સએસટીબી (FXSTB) (નાઇટ ટ્રેઇન), એફએક્સએસટીડી (FXSTD) (ડ્યૂસ), અને એફએક્સએસટીએસ (FXSTS)(સ્પ્રીંગર). ** સોફ્ટેઇલ મોડેલો કે જે મોટા ટેલિસ્કોપીક ફોર્કસ, પ્રવાસ માટે વપરાતી બાઇકો (એલ)માં વપરાય છે તેના જેવા જ હોય છે, તે એફએલએસટી (FLST)થી શરૂ થતી ઓળખો ધરાવે છે, ''ઉદાહરણ '' , એફએલએસટીએફ (FLSTF) (ફેટ બોય), એફએલએસટીસી (FLSTC) (હેરિટેજ સોફ્ટેઇલ ક્લાસિક), અને એફએલએસટીએન (FLSTN) (સોફ્ટેઇલ ડિલક્સ). ** સોફ્ટેઇલ મોડેલો કે જે {{convert|21|in|mm|sing=on}} વ્હીલ સાથે સ્પ્રીંગર ફોર્કનો ઉપયોગ કરે છે તે એફએક્સએસટીએસ (FXSTS)થી શરૂ થતી ઓળખો ધરાવે છે, ''ઉદાહરણ'' , એફએક્સએસટીએસ (FXSTS) (સ્પ્રીંગર સોફ્ટેઇલ) અને એફએક્સએ (XA)સટીએસબી (FXSTSB) (બેડ બોય). ** સોફ્ટેઇલ મોડેલો કે જે {{convert|16|in|mm|sing=on}} વ્હીલ સાથે સ્પ્રીંગર ફોર્કનો ઉપયોગ કરે છે તે એફએલએસટીએસ (FLSTS)થી શરૂ થતી ઓળખો ધરાવે છે, ''ઉદાહરણ'' , એફએલએસટીએસસી (FLSTSC) (સ્પ્રીંગર ક્લાસિક) અને એફએલએસટીએસબી (FLSTSB) (ક્રોસ બોન્સ). * '''પ્રવાસના''' મોડેલો બીગ ટ્વીન એન્જિનો અને મોટા ડાયામીટર ટેલિસ્કોપિક ફોર્કસનો ઉપયોગ કરે છે. તમામ પ્રવાસ ઓળખો શબ્દો એફએલ (FL) સાથે શરૂ થાય છે, ''ઉદાહરણ'' , એફએલએચઆર (FLHR) (રોડ કીંગ) અને એફએલટીઆર (FLTR) (રોડ ગ્લાઇડ). * '''રિવોલ્યુશન''' મોડેલો રિવોલ્યુશન એન્જિન (વીઆર)નો ઉપયોગ કરે છે અને સ્ટ્રીટ વર્ઝનો સ્ટ્રીટ કસ્ટમ (એસસી) તરીકે ઓળખાય છે. વીઆરએસસી (VRSC) ઉપસર્ગ બાદ દરેક સ્ટ્રીટ રિવોલ્યુશન બાઇક્સમાં સામાન્ય છે, પછીનો અક્ષર મોડેલનું નિરૂપણ કરે છે, એ (A) (બેઝ વી-રોડ: પાછી ખેંચી લેવાયેલી), એડબ્લ્યુ (AW) (બેઝ વી-રોડ + ડબ્લ્યુ (W) 240 એમએમ પાછળના ટાયર સાથે પહોળુ), બી (B) (પાછી ખેંચી લેવાયેલ), ડી (D) (નાઇટ રોડ: પાછી ખેંચી લેવાયેલી), આર (R) (સ્ટ્રીટ રોડ: પાછી ખેંચી લેવાયેલી), એસઇ (SE) અને એસઇઆઇઆઇ(SEII) (સીવીઓ (CVO) સ્પેશિયલ એડિશન ), અથવા એક્સ (X) (સ્પેશિયલ એડિશન). મોડેલોમાં વધુ તફાવતો વધારાના અક્ષરથી પાડવામાં આવ્યા છે, ''ઉદાહરણ'' , વીઆરએસસીડીએક્સ (VRSCDX) નાઇટ રોડ સ્પેશિયલનો ઉલ્લેખ કરે છે. ** ફેક્ટરી દ્વારા આગળ ધકેલવામાં આવેલી બાઇક વીઆરએક્સએ (XA)સઇ (VRXSE) ડિસ્ટ્રોયર, નોન સ્ટ્રીટ બાઇક દર્શાવવા માટે એસસી(SC)ને બદલે એક્સ(X)નો ઉપયોગ કરે છે, અને એસઇ (SE) સીવીઓ (CVO) (CVO) સ્પેશિયલ એડિશન દર્શાવે છે. == મોડેલ પરિવારો == આધુનિક હાર્લી બ્રાન્ડની મોટરસાયકલો પાંચ મોડેલ પરિવારોમાંના એકમાં આવે છે: ટુરીંગ, સોફ્ટેઇલ, ડાયના, સ્પોર્ટસ્ટર અને વીઆરએસસી (VRSC). મોડેલ પરિવારો ફ્રેમ, એન્જિન, સસ્પેન્શન અને અન્ય લાક્ષણિકતાઓ દ્વારા ઓળખાય છે. === પ્રવાસ (ટુરીંગ) === [[ચિત્ર:PolizeiHarley.JPG|thumb|હેમબર્ગ પોલીસ ઇલેક્ટ્રા ગ્લાઇડ]] {{See also|Harley-Davidson FL}} પ્રવાર (ટુરીંગ) પરિવાર કે જે "ડ્રેસર્સ" તરીકે પણ ઓળખાય છે, તેમાં રોડ કીંગ મોડેલો અને વિવિધ ટ્રીમમાં ઓફર કરાતા ઇલેક્ટ્રા ગ્લાઇડ મોડેલોનો સમાવેશ થાય છે. રોડ કીંગ્સ "રેટ્રો ક્રુઝર" દેખાવ ધરાવે છે અને મોટો સ્પષ્ટ કાચથી સજ્જ છે. રોડ કીંગ્સ 1940 અને 50મી સદીના બીગ ટ્વીનની યાદ અપાવે છે. ઇલેક્ટ્રા ગ્લાઇડ્ઝને તેમના ફુલ ફ્રન્ટ ફેઇરીંગ દ્વારા ઓળખી શકાય છે. મોટા ભાગના ઇલેક્ટ્રા અલગ ગ્લાઇડ્ઝ ફોર્ક માઉન્ટેડ ફેઇરીંગ ધરાવે છે જેને તેના ક્ષતિ વિનાના આકારને કારણે "બેટવીંગ" તરીકે ઓળખાય છે. રોડ ગ્લાઇડ ફ્રેમ-માઉન્ટેડ ફેઇરીંગ ધરાવે છે, જેને "શાર્કનોઝ" તરીકે ઉલ્લેખ કરાય છે. શાર્કનોઝમાં વિશિષ્ટ, ડ્યૂલ ફ્રન્ટ હેડલાઇટનો સમાવેશ થાય છે. ટુરીંગ મોડેલોને તેમના મોટા સેડલબેગ્સ, એર સસ્પેન્શન પર રિયર કોઇલ દ્વારા અલગ તારવી શકાય છે અને તે ફક્ત એવા મોડેલો છે જે રેડીયો/સીબી સાથે સંપૂર્ણ સુંદરતા બક્ષે છે. દરેક ટુરીંગ મોડેલો સમાન ફ્રેમનો ઉપયોગ કરે છે, તેને સૌપ્રથમ 1980માં શોવેલહેડ સાથે રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું અને જ્યારે તેમાં સતત પુનઃડિઝાઇન કરવામાં આવતી હતી ત્યારે 2009 સુધી સામાન્ય સુધારાઓ સાથે આગળ ધપાવવામાં આવ્યું હતું. ફોર્કના આગળના ભાગમં સ્ટયરીંગ હેડના સ્થળ દ્વારા ફ્રેમને અલગ તારવી શકાય છે અને ડ્રાઇવટ્રેઇન પર રબર માઉન્ટ કરનાર પ્રથમ એચ-ડી ફ્રેમ હતી જે સવારને મોટા વી-ટ્વીનના આંદોલનોથી અળગી કરતી હતી. જ્યારે ઓઇલની ટાંકી ટ્રાન્સમિશન હેઠળ ગઇ ત્યારે 1994ના નમૂના વર્ષશ માટે ફ્રેમમાં સુધારો કરવામાં આવ્યો હતો અને બેટરીને જમણી સેડલબેગહેઠળથી બેઠકની નીચેથી ઇનબોર્ડમાં ફેરવવામાં આવી હતી. 1997માં, ફ્રેમને ફરીથી સુધારવામાં આવી હતી જેથી મોટી બેટરીને બેઠક નીચે લાવી શકાય અને બેઠકની ઊંચાઇમાં ઘટાડો કરી શકાય. 2007માં, હાર્લીએ 96 ક્યૂબિક ઇંચ મોટર તેમજ સવારને ધોરમાર્ગ પર વધુ સારી ગતિ પૂરી પાડવા માટે 6 સ્પીડ ટ્રાન્સમિશનો રજૂ કર્યા હતા. ભૂતકાળના વર્ષોમાં,સ આ ટુરીંગ મોડેલો વિવિધ સ્થાનિક અને રાજ્યની પોલીસ એજન્સીઓ જેમ કે શિકાગો પોલીસ ડિપાર્ટમેન્ટ, લોસ એંજલસ પોલીસ ડિપાર્ટમેન્ટ, આઇઓવા સ્ટેટ પેટ્રોલ, અને અન્ય વિવિધ વિભાગોમાં લોકપ્રિય બન્યા હતા. 2006માં, હાર્લીએ એફએલએચએક્સ (FLHX), બાઇક રજૂ કરી હતી, જેની ડિઝાઇન વિલી જી. ડેવીડસન દ્વારા તેની ટુરીંગ લાઇન પર પોતાની અંગત સવારી માટે કરવામાં આવી હતી. <ref>{{cite web| url=http://www.brainbucketmag.com/News/article/sid=408.html |last=Newbern |first=Michael |title=First Ride: 2007 FLHX |date=2006-08-08}}</ref> 2008માં, હાર્લીએ એન્ટી લોક બ્રેકીંગ સિસ્ટમ અને ક્રૂઇઝ કંટ્રોલનો તમામ ટુરીંગ મોડેલો પર ફેક્ટરી સ્થાપિત વિકલ્પ તરીકે ઉમેરો કર્યો હતો. <ref name="ABS">{{cite press release |title=ABS OPTION ON ALL HARLEY-DAVIDSON TOURING AND VRSC MODELS |publisher=Harley-Davidson |date=2007-07-09 |url=http://www.harley-davidson.com/CO/NEW/en/PressRelease_date.asp?locale=en_US&bmLocale=en_US&HDCWPSession=vHLgG6cQLh81Jl9BDmTDST1frXYC02vTcXyzfQGn090yRDvTJyQb!-1996869500!400212047&id_in=1244&dspmm=7&dspyy=2007&FROM=NewsARCHIVE |access-date=2007-09-26 |archivedate=2008-02-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080220062801/http://www.harley-davidson.com/CO/NEW/en/PressRelease_date.asp?locale=en_US&bmLocale=en_US&HDCWPSession=vHLgG6cQLh81Jl9BDmTDST1frXYC02vTcXyzfQGn090yRDvTJyQb!-1996869500!400212047&id_in=1244&dspmm=7&dspyy=2007&FROM=NewsARCHIVE }}</ref> આ ઉપરાંત વર્ષ 2008 માટે દરેક ટુરીંગ મોડેલોમાં 6 ગેલોન ઇંધણ ટાંકી નવી હતી. 2009 માટે, હાર્લી-ડેવિડસને નવી ફ્રેમ, નવી સ્વીનગાર્મ, સંપૂર્ણપણે સુધારેલ એન્જિન-માઉન્ટીંગ સિસ્ટમ, {{convert|17|in|mm|adj=on}} દરેક માટે ફ્રન્ટ વ્હીલ્સ પરંતુ એફએલએચઆરસી અને 2-1-2 એક્સહૌસ્ટ સહિતના વિવિધ સુધારાઓ સાથે સમગ્ર ટુરીંગ રેન્જની પુનઃડિઝાઇન કરી હતી. આ સુધારાઓ ભારે મોટી વજન લઇ જવાની ક્ષમતા, વધુ સારા સંચાલન, અંતરાયવિહીન એન્જિન, લાંબી રેન્જ અને ઓછી એક્સહૌસ્ટ ગરમી કે સવાર અને મુસાફરને તબદિલ કરવામાં આવે છે તેમાં પરિણમ્યા હતા. <ref>{{Cite web |url=http://www.harley-davidson.com/wcm/Content/Pages/2009_Motorcycles/2009_Motorcycles.jsp?locale=en_US#/family/to |title=2009 હાર્લી ડેવિડસન 2009 મોડેલ લાઇન |access-date=2010-10-08 |archive-date=2014-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140209133329/http://www.harley-davidson.com/wcm/Content/Pages/2009_Motorcycles/2009_Motorcycles.jsp?locale=en_US#/family/to |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.motorcycledaily.com/04august08_2009hd_vrod&touring.htm|last=Edge|first=Dirck|title=2009 Harley-Davidson Touring Models and V-Rod Muscle - MD First Rides|date=2008-08-04|access-date=2021-07-10|archive-date=2009-05-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20090511121725/http://www.motorcycledaily.com/04august08_2009hd_vrod%26touring.htm|url-status=dead}}</ref> 2009ના નમીના વર્ષ માટે રજૂ કરવામાં આવ્યા હતા તેમાં એફએલએચટીસીયુટીજી ટ્રાઇ-ગ્લાઇડ અલ્ટ્રા ક્લાસિક, પ્રથમ ત્રિ-ચક્રીય હાર્લી, જ્યાં સુધી 1973માં સેરવી-કાર પાછી ખેંચવામાં આવી ન હતી તેનો સમાવેશ થાય છે. મોડેલ વિશિષ્ટ ફ્રેમ અને ફક્ત ટ્રાઇક માટે જ 103 સીઆઇ એન્જિન દર્શાવે છે. <ref>{{Cite web |url=http://www.harley-davidson.com/wcm/Content/Pages/2009_Motorcycles/2009_Motorcycles.jsp?locale=en_US#/model/flhtcutg |title=2009 હાર્લી-ડેવિડસન ટ્રિ-ગ્લાઇડ અલ્ટ્રા ક્લાસિક |access-date=2010-10-08 |archive-date=2014-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140209133329/http://www.harley-davidson.com/wcm/Content/Pages/2009_Motorcycles/2009_Motorcycles.jsp?locale=en_US#/model/flhtcutg |url-status=dead }}</ref> === સોફ્ટેઇલ === [[ચિત્ર:Evb-my hog.jpg|thumb|2002 સોફ્ટટેઇલ હેરિટેજ ક્લાસિક ]] {{Main|Softail}} આ બીગ-ટ્વીન મોટરસાયકલો હાર્લીની પરંપરા પરના મજબૂત મૂલ્યના લાભનો ફાયદો ઉઠાવે છે. પાછળનું વ્હીલ ટ્રાન્સમિશનની હેઠળ છૂપાયેલું હોવાથી, તે દેખીતી રીતે "હાર્ડટેઇલ" હેલિકોપ્ટર જેવા હોય છે, જે 1960 અને 1970માં તેમજ તેમના અગાઉના ઇતિહાસ પરથી લોકપ્રિય હતા. તે પરંપરાને જાળવી રાખતા "સ્પ્રીંગર" ફ્રન્ટ એન્ડ અને "હેરિટેજ" શૈલી સાથેના સોફ્ટેઇલ મોડેલો તેમના ઇતિહાસ પરથી જ ડિઝાઇન અંગેની પ્રેરણા લે છે. === ડાયના === {{Main|Harley-Davidson Super Glide}} [[ચિત્ર:Harley-Davidson 18.jpg|thumb|2005 ડાયના સુપર ગ્લાઇડ કસ્ટમ]] ડાયના મોટરસાયલ બીગ ટ્વીન એન્જિનો અને પરંપરાગત શૈલી ધરાવે છે. સોફ્ટેઇલમાં જેમ પરંપરાગત કોઇલ સસ્પેન્શનની ઉપર હોય છે અને જે સ્વીનગાર્મને ફ્રેમ સાથે જોડે છે તેનાથી અને સ્પોર્ટસ્ટરના તેમના મોટા એન્જિનોથી અલગ પાડી શકાય છે. આ મોડેલો પર, ટ્રાન્સમિશન એન્જિનના ઓઇલ સંગ્રહસ્થાનને પણ ધરાવે છે. 2006મા, હાર્લી ડેવીડસને પાંચ ડાયના મોડેલો માટેની રૂપરેખા ઘડી હતી: સુપર ગ્લાઇડ, સુપર ગ્લાઇડ કસ્ટમ, સ્ટ્રીટ બોબ, લો રાઇડર અને વાઇડ ગ્લાઇડ. 2008માં, ડાયના ફેટ બોબ ડાયના લાઇન-અપમાં રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું, જે આક્રમક સ્ટાઇલીંગ ધરાવે છે જેમાં નવી 2-1-2 એક્સહૌસ્ટ, ટ્વીન હેડલેમ્પસ, 180 એમએમ પાછળના ટાયર અને 130 એમએમ આગળના ટાયરનો સમાવેશ થાય છે. ડાયના પરિવાર 99-06થી 88 ક્યૂબિક ઇંચ ટ્વીન કેમનો ઉપયોગ કરે છે. 2007થી અને વિસ્થાપનને પગલે 96 ક્યૂબિક ઇંચ સુધી વધારવામાં આવ્યું હતું. ફેક્ટરીએ સ્ટ્રોકને 4 3/8" ઇંચ સુધી વધાર્યા તેનું પરિણામ હતું. === સ્પોર્ટસ્ટર === {{Main|Harley-Davidson Sportster}} [[ચિત્ર:200501DIRTYDEBBIE 003a.jpg|thumb|2002 સ્પોર્ટસ્ટર 883 કસ્ટમ]] [[ચિત્ર:2003 HD XL1200C Anniversary Edition.jpg|thumb|2003 હાર્લી ડેવીડસન એક્સએ (XA)લ 1200 કસ્ટમ એનિવર્સરી એડિશન]] 1957માં રજૂ કરાયેલ, સ્પોર્ટસ્ટર હાર્લી-ડેવિડસન યોજના (લાઇનઅપ)માં લાંબા સમયથી ચાલી આવતો મોડેલ પરિવાર છે. {{Citation needed|date=June 2009}} તેની સ્પર્ધામાં વપરાતી મોટરસાયકલ તરીકે કલ્પના કરવામાં આવી હતી અને ધૂળવાળા અને સપાટ-માર્ગ રેસ કોર્સ પર 1960 અને 1970માં લોકપ્રિય રહી હતી. હાર્લીના અન્ય મોડેલોની તુલનામાં વધુ નાના અને વધુ હળવા આ સમકાલીન સ્પોર્ટસ્ટર્સમાં 883 સીસી અથવા 1,200 સીસી ઇવોલ્યુશન એન્જિનનો ઉપયોગ થાય છે અને તેમાં વારંવાર સુધારો કરાયો હોવાથી તેમના સ્પર્ધામાં વપરાતી અગાઉના મોડેલો સાથે સમાન પ્રકારનો દેખાવ ધરાવે છે. <ref>{{cite web|url=http://www.motorcycleclassics.com/motorcycle-reviews/harley-davidson-sportster-1000.aspx|title=1972-1985 Harley-Davidson Sportster 1000|publisher=Motorcycle Classics|access-date= 2010-05-21|date=March/April 2010|author=Richard Backus }}</ref> નમૂના વર્ષ 2003 સુધી સ્પોર્ટસ્ટર પરના એન્જિનને બળપૂર્વક ફ્રેમ પર બેસાડવામાં (માઉન્ટ) આવતા હતા. 2004 સ્પોર્ટસ્ટરે રબર માઉન્ટેડ એન્જિનને સમાવતી નવી ફ્રેમ પ્રાપ્ત કરી હતી. આણે બાઇકને વધુ ભારે અને ઉપલબ્ધ પાતળા ખૂણામાં ઘટાડો કર્યો હોવા છતાં ફ્રેમ અને સવાર પર ટ્રાન્સમિટ કરવામાં આવતા આંદોલનોની માત્રામાં ઘટાડો કર્યો હતો. <ref>[http://www.motorcyclecruiser.com/roadtests/2004_harley_davidson_sportster/ ''મોટરસાયકલ ક્રુઇઝર'' પ્રથમ સવારી: 2004 હાર્લી-ડેવિડસન સ્પોર્ટસ્ટર મોટરસાયકલ્સ]</ref> રબર માઉન્ટેડ એન્જિન સવાર અને મુસાફરને નોંધપાત્ર રીતે સરળ સવારી પૂરી પાડે છે અને લાંબી મુસાફરીની સવલત પૂરી પાડે છે. નમૂના વર્ષ 2007માં હાર્લી-ડેવિડસને સ્પોર્ટસ્ટચરની 50મી જન્મજયંતિની ઉજવણી કરી હતી અને કહેવાતી એક્સએલ50ની મર્યાદિત આવૃ્તિઓનું ઉત્પાદન કર્યું હતું, જેમાંથી ફક્ત 2000નું જ વિશ્વભરમાં વેચાણ કરવામાં આવ્યું હતું. દરેક મોટરસાયકલને વ્યક્તિગત નંબર હતો અને બે કલર જેમ કે મિરાજ પર્લ ઓરેન્જ અથવા વિવિદ બ્લેકમાં આવતી હતી. 2007માં પણ ફ્યૂઅલ ઇન્જેક્શન સ્પોર્ટસ્ટર પરિવારમાં રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું અને નાઇટસ્ટર મોડેલને વર્ષના મધ્યમાં રજૂ કરાયું હતું. 2009માં હાર્લી-ડેવિડસને સ્પોર્ટસ્ટર લાઇનમાં આઇરોન 883 ઉમેર્યુ હતુ, જે ડાર્ક કસ્ટમ શ્રેણીમાં તદ્દન નવું જ હતું. 2008ના વર્ષમાં હાર્લી-ડેવિડસને [[યુરોપ]], આફ્રિકા અને મધ્ય પૂર્વમાં એક્સઆર (XR) 1200 સ્પોર્ટસ્ટર રજૂ કર્યું હતું. એક્સઆર (XR) 1200 ચાર પિસ્ટોન ડ્યૂઅલ ફ્રન્ટ બ્રેક્સ અને એલ્યુમિનયમ સ્વીંગ આર્મનું ઉત્પાદન {{convert|91|bhp|abbr=on}} કરવા માટે ઇવોલ્યુશન એન્જિન હતું. ''મોટરસાયક્લીસ્ટે'' તેના જુલાઇ 2008ના ઇસ્યુના આવરણ પર એક્સઆર (XR) 1200 દર્શાવ્યું હતું અને તેઓ તેમના "ફર્સ્ટ રાઇડ" સ્ટોરીમાં સામાન્ય રીતે સકારાત્મક વલણ દાખવતા હતા, જેમાં હાર્લી-ડેવિડસને તેનું યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં વેચાણ કરવાનું વારંવાર કહેવામાં આવ્યું હતું.<ref>{{cite journal |last= Cathcart|first= Alan|coauthors= |date= |year= 2008|month= July|title= First Ride: 2008 Harley-Davidson XR1200 - Get Sporty!|journal= Motorcyclist|volume= |series= |issue= |page= |pages= 49–53|publisher= Source Interlink Magazines|location= |issn= |pmid= |pmc= |doi= |bibcode= |oclc= |id= |url= |language= |format= |access-date= |laysummary= |laysource= |laydate= |quote=}}</ref> યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં થયેલા વિલંબનું એક શક્ય કારણની હકીકત એ હતી કે હાર્લી-ડેવિડસનને તેમની વેન્ચ્યુરા, કાલિફમાં આવેલી હાર્લી કસ્ટમાઇઝીંગ શોપ સ્ટોર્ઝ પરફોર્મન્સ પાસેથી એક્સઆર1200 "XR1200" નામના હક્કો પ્રાપ્ત કરવા હતા. <ref>{{cite web|url=http://www.motorcycleclassics.com/motorcycle-reviews/2009-harley-davidson-xr1200.aspx|title=2009 Harley-Davidson XR1200|publisher=Motorcycle Classics|access-date= 2009-08-20|date=September/October 2009|author=Richard Backus}}</ref> એક્સઆર1200 (XR1200)ને મિરાજ ઓરેન્જ કલર સહિત 2009માં યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું, જે ધૂળવાળા રસ્તા પર ચાલનાર ઐતિહાસિક વાહન પર ભાર મૂકતું હતું. 2009માં પ્રથમ 750 એક્સઆર1200 (XR1200) મોડેલોનો અગાઉથી ઓર્ડર આપી દેવાયો હતો અને બાઇકની આગળના ભાગમાં ક્રમાંક 1ના ટેગ સાથે અને કેન્ની કૂલબેથ અને સ્કોટ્ટ પાર્કરના હસ્તાક્ષર સાથે તેમજ બીલ ડેવીડસને સહી કરેલ કંપનીના તમારો આભાર/આવકાર પત્ર પણ આવતો હતો. {{Citation needed|date=July 2009}} === વીઆરએસસી (VRSC) === {{Main|Harley-Davidson VRSC}} [[ચિત્ર:Harley 5-06.jpg|thumb|ગ્રેવલ ડ્રાઇવ વેમાં વી-રોડ.]] 2001માં રજૂ થયેલ વીઆરએસસી (VRSC). પરિવાર હાર્લીની વધુ પરંપરાગત યોજના સાથે થોડીક સામ્‍યતા ધરાવે છે. જાપાનીઝ અને અમેરીકન મજબૂત બાઇક્‍સ સાથે સ્પર્ધા કરતા અને તેના બજાર વિસ્તરણની અરજની ઇચ્છા રાખતા, પોર્ચી સાથે મળીને વિકસાવેલા મશીનનો "વી રોડે" ઉપયોગ કર્યો હતો, જે હાર્લીના ઇતિહાસમાં પ્રથમ વખત હતું, જેમણે ઓવરહેડ કેમ અને લિક્વીડ કૂલીંગનો પ્રારંભ કર્યો હતો. વી-રોડ દેખીતી રીતે જ અલગ છે, જે 60 ડિગ્રી વી-ટ્વીન એન્જિન, રેડિયેટર દ્વારા સરળતાથી ઓળખી શકાય છે અને હાઇડ્રોફોર્મડ ફ્રેમ મેમ્બર્સ જે રાઉન્‍ડ ટોપ્ડ એર ક્‍લીનરને ટેકો આપે છે. વીઆર-1000 રેસીંગ મોટર સાયકલ પર આધાર રાખતા તે પ્લેટફોર્મ તરીકે સતત રાખે છે, જેની આસપાસ હાર્લી- ડેવીડસને ડ્રેગ રેસીંગ સ્પર્ધાત્મક મશીન્‍સની રચના કરે છે. વી-રોડે યુ.એસ., યુરોપ અને ઓસ્‍ટ્રેલીયાને પગલે ઉત્‍સાહીત લોકોને એકત્રીત કર્યા હતા અને મેક્સ મિલેન્ડર દ્વારા કાનાસ શહેરની ઉત્પાદન સવલત ખાતે વાર્ષિક રેલીનું આયોજન કરાયું હતું અને 21000+ના સભ્યો મજબૂત ચર્ચા મંચ ધરાવતા [http://www.1130cc.com www.1130cc.com] હતા. જેણે નાઇટ રોડ સ્પેશિયલ (વીઆરએસસીડીએક્સ (VRSCDX)) જેવા મોડેલો વિકસાવવાનું સતત રાખ્યું છે તેવા વીઆરએસસી (VRSC) પ્લેટફોર્મને મંચે આપેલા યોગદાનને ઓળખી કાઢવા માટે હસ્તાક્ષરીત એરબોક્સ કવર સાથે બીલ ડેવીડસને મિ. મિલેન્ડર રજૂ કર્યું હતું. 2008માં હાર્લીએ દરેક વીઆરએસસી (VRSC) મોડેલો પર ફ્‍ેક્‍ટરી સ્થાપિત વિકલ્પ તરીકે એન્‍ટીલોક બ્રેકીંગ સીસ્‍ટમનો ઉમેરો કર્યો હતો. <ref name="ABS"/> હાર્લી એ સ્ટોક એન્જિનના વિસ્થાપનમાં વધારો કર્યો હતો {{convert|1130|to|1250|cc|cuin|abbr=on}} જે સ્‍ક્રીમીન ઇગલમાંથી અગાઉ જ ઉપલબ્ધ હતુ અને પ્રમાણભૂત સાધન તરીકે સ્‍લીપર કલ્‍ચનો ઉમેરો કર્યો હતો. વીઆરએસસી (VRSC) મોડેલોમાં સમાવેશ થાય છે : વીઆરએસસીએ (VRSCA) : વી-રોડ (2002-2006) વીઆરએસસીએડબ્લ્યુ (VRSCAW): વી-રોડ (2007–2010), વીઆરએસસીબી (VRSCB) : વી-રોડ (2004–2005), વીઆરએસસીડી (VRSCD): નાઇટ રોડ (2006-2008) વીઆરએસસીડીએક્સ (VRSCDX): નાઇટ રોડ સ્પેશિયલ (2007–2010), વીઆરએસસીએસઇ (VRSCSE): સ્‍ક્રીમીન ઇગલ સીવીઓ (CVO) વી- રોડ (2005), વીઆરએસસીએસઇ2 (VRSCSE2): સ્‍ક્રીમીન ઇગલ સીવીઓ (CVO) વી-રોડ (2006), વીઆરએસસીઆર (VRSCR): સ્‍ટ્રીટ રોડ (2006–2007), વીઆરએસસીએક્સ (VRSCX): સ્‍ક્રીમીન ઇગલ ટ્રીબ્‍યુટ વી-રોડ (2007), વીઆરએસસીએફ (VRSCF): વી-રોડ મસલ (2009-2010). ==== વીઆરએક્‍સએસઇ ==== વીઆરએક્‍સએસઇ વી-રોડ ડિસ્ટ્રોયર હાર્લી-ડેવિડસનના ઉત્પાદનમાં બળપૂર્વક લીધેલી સ્પર્ધાની મોટરસાયકલ છે, જેની રચના દસ સેકંડની અંદર માઇલનો ચતુર્થ ભાગ દોડવા માટે કરાઇ હતી. જે વીઆરએસસી (VRSC) લાઇને મજબૂત કરે છે તે સમાન ક્રાન્‍તિકારી મશીન પર આધારીત છે. પરંતુ વીઆરએક્‍સએસઇ સ્ક્રીમીન ઇગલ 1,300 સીસી, "સ્ટ્રોક્ડ" પુનઃઅવરતારનો ઉપયોગ કરે છે, જે 75એમએમ ક્રેન્‍કશાફ્‍ટ, 105 એમએમ પીસ્‍ટોન અને 58 એમએમ થ્રોટલ રચનાના લક્ષણો ધરાવે છે. વી-રોડ ડિસ્ટ્રોયર એ શેરીની કાયદેસરની મોટરસાયકલ નથી. == પર્યાવરણીય ઇતિહાસ == એન્વાયર્નમેન્ટલ પ્રોટેક્શન એજેન્સીએ 2005માં એન આર્બોર, મિશીગનમાં પ્રદૂષણ-પ્રમાણપત્ર અને પ્રતિનિધિત્વ પ્રદૂષણ પરીક્ષણ હાથ ધર્યું હતું. પરિણામે, હાર્લી ડેવિડસને "એન્‍વાયર્નમેન્‍ટલ વોંરંટી" ઉત્પન્ન કરી હતી. આ બાંયધરી પ્રથમ અને તેના પછીના માલિકોને પૂરી પડાય છે, જેમ કે દરેક વાહનની ડિઝાઇન અને રચના ક્ષતિ વિનાની સામગ્રીઓમાંથી બનાવવામાં આવી છે અને વાહન માટે કારણભૂત વર્કમેનશીપ ઇપીએ ધોરણો સંતોષતી નથી. <ref>[http://epa.gov/otaq/regs/roadbike/21-harley-pres.pdf રિપ્રેઝેન્ટેટિવ એમિશન ટેસ્ટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090127003227/http://epa.gov/otaq/regs/roadbike/21-harley-pres.pdf |date=2009-01-27 }} 9 માર્ચ 2005 14 મે 2008ના રોજ સુધારેલ</ref> 2005માં ઇપીએ અને પેનસિલ્વેનીયા ડીપાર્ટમેન્‍ટ ઓફ્‍ એન્‍વાયર્નમેન્‍ટલ પ્રોટેક્‍શનએ હાર્લી ડેવીડસનને વન ક્લિન અપ પ્રોગ્રામમાં સ્‍વૈચ્‍છીક રીતે સભ્‍ય થનાર પ્રથમ કોર્પોરેશન તરીકે સમર્થન આપ્યું હતું. આ કાર્યક્રમ અગાઉના યોર્ક નેવલ ઓર્ડનન્સ પ્લાન્ટ ખાતે અસરગ્રસ્ત જમીન અને ભુજળને ચોખ્ખું કરવા માટે રચવામાં આવ્યો હતો. આ કાર્યક્રમ ભાગ લેતી સંસ્થાઓ અને કોર્પોરેશનો સાથે રાજ્ય અને સ્થાનિક સરકાર દ્વારા આગળ ધપાવવામાં આવ્યો છે. આ કાર્યક્મને ભાગ લેતી સંસ્થાઓ અને કોર્પોરેશનો સાથે રાજ્ય અને સ્થાનિક સરકારનો ટેકો છે. <ref name="vupxae">[http://www.yorksiteremedy.com/ અગાઉનો યોર્ક નેવલ ઓર્ડનન્સ પ્લાન્ટ] 2005. 14 મે 2008ના સુધારેલ.</ref> ઇપીએના ડિરેક્ટર ઓફ ઓપરેશન્સ પૌલ ગોથહોલ્ડે મોટર કંપનીને અભિનંદન આપ્‍યા હતાઃ {{cquote| "Harley-Davidson has taken their environmental responsibilities very seriously and has already made substantial progress in the investigation and cleanup of past contamination. Proof of Harley's efforts can be found in the recent EPA determination that designates the Harley property as 'under control' for cleanup purposes. This determination means that there are no serious contamination problems at the facility. Under the new One Cleanup Program, Harley, EPA, and PADEP will expedite the completion of the property investigation and reach a final solution that will permanently protect human health and the environment."<ref name = "vupxae"/>}} હાર્લી ડેવીડસને મોટાભાગના કાસ્ટએલોય ખરીદી લીધા હતા. જે દક્ષિણ ઓસ્ટ્રેલીયાના કાસ્ટ મોટરસાયકલ વ્હીલ્સ અને હબ્સના ઉત્પાદક છે. સાઉથ ઓસ્‍ટ્રેલિયન સરકારે "પર્યાવરણીય ખતરાઓ સામે ખરીદનારને રક્ષણ (હાર્લી-ડેવિડસન)"નો પ્રારંભ કર્યો હતો. <ref>[http://www.minterellison.com/public/connect/Internet/Home/Expertise/Track+Records/TR-Harley-Davidson હાર્લી-ડેવિડસનની કેસ્ટાલોય મિલકતની ખરીદી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110807072632/http://www.minterellison.com/public/connect/Internet/Home/Expertise/Track+Records/TR-Harley-Davidson/ |date=2011-08-07 }} 2008. 14 મે 2008ના સુધારેલ.</ref> == ફ્‍ેક્‍ટરી પ્રવાસ અને સંગ્રહાલય == {{Wide image|HD museum panorama.jpg|1000px|Harley-Davidson Museum in Milwaukee|35%|right|alt=}} હાર્લી ડેવીડસને તેના ચાર ઉત્‍પાદક ફ્‍ેક્‍ટરી સ્‍થળોએ ફ્‍ેક્‍ટરી પ્રવાસ ઓફર કરે છે અને હાર્લી-ડેવિડસન મ્યુઝિયમ, જે 2008માં ખુલ્‍લુ મૂકાયું હતું, તે હાર્લી-ડેવિડસનનો ઇતિહાસ, સંસ્‍કૃતિ અને વાહનોનું પ્રદર્શન કરે છે, જેમાં મોટર કંપનીના કોર્પોરેટ આર્કાઇવ્સનો સમાવેશ થાય છે. <ref>{{Cite web |url=http://www.harley-davidson.com/wcm/Content/Pages/Factory_Tours/factory_tours.jsp?locale=en_US |title=હાર્લી-ડેવિડસન યુએસએ: ''ધી ગ્રેટ અમેરિકન ફેક્ટરી ટુર'' |access-date=2010-10-08 |archive-date=2010-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100105182827/http://www.harley-davidson.com/wcm/Content/Pages/Factory_Tours/factory_tours.jsp?locale=en_US |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.harley-davidson.com/wcm/Content/Pages/HD_Museum/visit_the_museum.jsp?locale=en_US |title=હાર્લી-ડેવિડસન યુએસએઃ ''હાર્લી-ડેવિડસન દ્વારા મ્યુઝિયમમાં ફેરફારો'' |access-date=2010-10-08 |archive-date=2012-01-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120131184321/http://www.harley-davidson.com/wcm/Content/Pages/HD_Museum/visit_the_museum.jsp?locale=en_US |url-status=dead }}</ref> * યોર્ક પેનસિલ્વેનીયા વેહિકલ ઓપરેશન્સઃ પ્રવાસી વર્ગ, સોફ્ટેઇલ અને કસ્ટમ માટે ઉત્‍પાદક સ્‍થળ. * ટોમહોક, વીલકોન્સીન - ટોમહોક ઓપરેશન્સ : સવલતો કે જેમાં સાઇડકાર, સેડલબેગ,વિન્‍ડશીલ્‍ડ બનાવે છે. * કાન્સાસ સિટી, મિસૌરી - વેહિકલ અને પાવરટ્રેઇન ઓપરેશન્સ : સ્પોર્ટસ્ટર અને અન્ય વાહનોનું ઉત્‍પાદક સ્‍થળ. * મેનોમોની ફોલ્‍સ, વીસ્કોન્સીન - પિલગ્રીમ રોડ પાવરટ્રેઇન ઓપરેશન્સ પ્‍લાન્ટ, બે પ્રકારના પ્રવાસ. * મિલવૌકી, વિસ્કોન્સીન - હાર્લી-ડેવિડસન મ્‍યુઝીયમ : આર્કાઇવ, લોકો, ઉત્‍પાદનો, સંસ્‍કૃતિ અને ઇતિહાસ; રેસ્‍ટોરન્‍ટ અને કાફે, સંગ્રહાલય સ્‍ટોરનું પ્રદર્શન. કામગીરીમાં મજબૂતાઈને કારણે, વૌવાટોસા, વિસ્કોન્સીનનું કેપિટલ ડ્રાઇવ ટુર સેન્ટર 2009 માં બંધ થયુ હતુ. == હાર્લી-ડેવિડસન સંસ્‍કૃતિ == [[ચિત્ર:HarleyDavidsonCafeLV.jpg|thumb|લાસ વેગાસમાં સ્થિત હાર્લી ડેવીડસન કાફે અનુસારનો રેસ્ટોરન્ટ ]] હાર્લી-ડેવિડસનના તાજેતરના અભ્‍યાસ મુજબ, 1987માં હાર્લી સવારોમાંથી અડધા 35થી નીચેની ઉંમરના હતા. <ref name="age35"/> હવે, માત્ર 15% હાર્લીના ખરીદારો 35થી નીચેના છે <ref name="age35">[http://www.businessweek.com/magazine/content/06_45/b4008069.htm બિઝનેસ વીક - હાર્લી ફરવાનુ સતત રાખે છે]</ref> અને 2005ના અનુસાર મધ્‍યમ વર્ષ વધીને 46.7 થયા છે. <ref name="age46.7">{{Cite web |url=http://www.timescommunity.com/site/tab2.cfm?newsid=14245896&BRD=2553&PAG=461&dept_id=506066&rfi=6 |title=હાર્લી-ડેવિડસન રાઇડર્સ સેટલ ઇનટુ મિડલ એઇજ, ટાઇમ્સ કોમ્યુનિટી ન્યૂઝપેપર્સ |access-date=2021-07-10 |archive-date=2008-02-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080220105508/http://www.timescommunity.com/site/tab2.cfm?newsid=14245896&BRD=2553&PAG=461&dept_id=506066&rfi=6 |url-status=dead }}</ref><ref name="age47">{{Cite web |url=http://new.savannahnow.com/node/280591 |title=સ્પર્ધકોમાં સુધારો થતાં હાર્લી માટે કપરી સવારી, કસ્ટમર્સ એઇજ, સવાન્નાનાવ |access-date=2010-10-08 |archive-date=2009-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090803223335/http://new.savannahnow.com/node/280591 |url-status=dead }}</ref><ref name="seniors">{{Cite web |url=http://www.coastalsenior.com/archives/march2003/SNReasyriders.html |title=પેક્સ ઓફ ઇઝી રાઇડર્સ વધુ ગોલ્ડન એજરોને આકર્ષે છે, કોસ્ટલ સિનીયર |access-date=2010-10-08 |archive-date=2009-05-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090516065753/http://www.coastalsenior.com/archives/march2003/SNReasyriders.html |url-status=dead }}</ref><ref name="chart">[http://reporting.journalism.ku.edu/fall06/fred-musser/jn-median-age-21.html ચાર્ટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120313000844/http://reporting.journalism.ku.edu/fall06/fred-musser/jn-median-age-21.html |date=2012-03-13 }}, સ્ત્રોતઃ હાર્લી-ડેવિડસન</ref> હાર્લી-ડેવિડસન સવારની સરેરાશ આવક પણ વધી છે. 1987માં હાર્લી-ડેવિડસન સવારની મધ્યમ નિવાસી આવક 38,000 ડોલર હતી. 1997 સુધીમાં, તે સવારોની મધ્‍યમ નિવાસી આવક બમણા કરતા વધુ 83,000 ડોલરની થઇ હતી. <ref name="age35"/>{{Clarify|date=January 2009}} હાર્લી-ડેવિડસન લોગોનો પરવાનો કંપનીની ચોખ્ખી આવક (2004માં 41 મિલીયન ડોલર)ના આશરે 5 ટકાનો હિસ્સો ધરાવવાની <ref>{{cite web | title=Harley-Davidson's 100th anniversary - the sound of a legend | author=Richard Pierson and Alexander Bozmoski | work=Sound and Vibration | month=March | year=2003 | url=http://findarticles.com/p/articles/mi_qa4075/is_200303/ai_n9223788 | access-date=2007-12-13 | archive-date=2011-06-24 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110624040731/http://findarticles.com/p/articles/mi_qa4075/is_200303/ai_n9223788/ | url-status=dead }}</ref> સાથે હાર્લી-ડેવિડસન ઉમદા બ્રાન્ડ કોમ્યુનિટીને આકર્ષે છે. <ref>{{cite book | title = The Standard & Poor's 500 Guide | year = 2006 | url = https://archive.org/details/standardpoors50000stan_1 | publisher = McGraw-Hill Professional | author = Standard & Poor's | isbn = 0071468234 | access-date = 2007-12-22}}</ref> હાર્લી-ડેવિડસન તેમના મોટરસાયકલના કાફલાઓ સાથે અસંખ્ય અમેરિકન પોલીસ દળો પૂરા પાડે છે. <ref name="On Patrol">{{cite web | title = On Patrol | work = 2005 Harley-Davidson Police Motorcycles | url = http://www.mapc.org/services/GBPC/Harley/On%20Patrol%202005%20Harley-Davidson%20Police%20Motorcycles%20Catalog.pdf | format = PDF | access-date = 2007-06-18 | archive-date = 2007-09-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070927190348/http://www.mapc.org/services/GBPC/Harley/On%20Patrol%202005%20Harley-Davidson%20Police%20Motorcycles%20Catalog.pdf | url-status = dead }}</ref> હાર્લી-ડેવિડસન મોટરસાયકલો નીચેની પેટા સંસ્કૃતિઓ સાથે લાંબા ગાળા સુધી સંલગ્ન રહી હતી: * બાઇકર * મોટર સાયકલ ક્લબ * કાયદોતોડતી મોટરસાયકલ ક્લબો, બાઇકરો === "હોગ" હૂલામણા નામની ઉત્પત્તિ === 1920ના પ્રારંભમાં, રાય વેઇશાર સહિતના ખેત યુવકોની એક ટીમ, કે જે "હોગ બોયઝ" તરીકે જણીતી બની હતી, તેણે સતત સ્પર્ધાઓ જીતી હતી. જૂથ પાસે સારા પગલાના પ્રાણી તરીકે ડુક્કર અથવા સુઅર હતા. જીતને પગલે તેઓ ડુક્કર (જીવતા)ને તેમના હાર્લી પર મુકતા અને જીતનો અવાજ કરતા હતા. <ref name="history">[http://www.harley-davidson.com/wcm/Content/Pages/H-D_History/history_1920s.jsp?locale=en_US હાર્લી-ડેવિડસન] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110930052726/http://www.harley-davidson.com/wcm/Content/Pages/H-D_History/history_1920s.jsp?locale=en_US |date=2011-09-30 }} - ઇતિહાસ</ref> 1983માં મોટર કંપનીએ હાર્લી ઓનર્સ ગ્રુપ માટે "હોગ"ને એચઓજી (HOG) ટૂંકાક્ષરમાં ફેરવીને લાંબા ગાળાથી ચાલી આવતા હૂલામણા નામનો ફાયદો ઉઠાવતા તેના ઉત્‍પાદનોના માલિકો માટે એક ક્લબની સ્થાપના કરી હતી. હાર્લી-ડેવિડસને "હોગ" ટ્રેડમાર્કનો પ્રયત્ન કર્યો હતો, પરંતુ સ્વતંત્ર હાર્લી-ડેવિડસન નિષ્ણાત ધી હોગ ફાર્મ ઓફ વેસ્ટ સેનેકા, એનવાય, સામે <ref>{{cite web|url=http://www.the-hog-farm.com/another-victory.html |title=Decision at the U.S. Second Circuit Federal Court of Appeals N.Y.C.: Corporate Harley Davidson LOST the Hog Trademark |publisher=The-hog-farm |date=1999-01-15 |access-date= 2009-01-05}}</ref> 1999માં કેસ હારી ગયા હતા, જ્યારે એપેલેટ પેનલે એવો ચૂકાદો આપ્યો હતો કે "હોગ" એ મોટી મોટરસાયકલો માટે ઉત્પત્તિ શબ્દ બની ગયો છે અને તેથી તે ટ્રેડમાર્ક તરીકે બિનરક્ષીત છે. <ref>{{cite web | title = Motorcycle manufacturer has no trademark right in 'hog' | publisher = News Media Update | url = http://www.rcfp.org/news/1999/0208k.html | access-date = 2007-12-13 | archive-date = 2008-02-21 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080221004252/http://www.rcfp.org/news/1999/0208k.html | url-status = dead }}</ref> 15 ઓગસ્ટ 2006ના રોજ, હાર્લી-ડેવિડસન ઇન્ક. પાસે તેનું એનવાયએસઇ ટિકર પ્રતીક હતું જે એટડીઆઇથી બદલાઇને એચઓજી (HOG) થયું હતું. <ref>{{cite web | title = Harley-Davidson: High on the Hog | publisher = BusinessWeek | url = http://www.businessweek.com/investor/content/aug2006/pi20060825_905406.htm?campaign_id=rss_null | access-date = 2007-12-13}}</ref> ડબ્લ્યુએચ (UH)ક્યુજી, મુખ્ય રોક રેડીયો સ્‍ટેશન હતું, જે મિલવૌકી મહાનગરીય વિસ્‍તારમાં સેવા આપે છે, તે પોતાના વતનના મોટરસાયકલ ઉત્પાદક તેમજ તેના ચાહકો અને સવારોને શ્રદ્ધાંજલિ રૂપે તેમની સત્તાવાર કોલસાઇન (102.9 ધી હોગ) માં મોનીકરનો ઉપયોગ કરે છે. === હાર્લી-ડેવિડસન રાઇડર્સ કલ્બ ઓફ ગ્રેટ બ્રિટન === [http://www.harley-davidson-hangout.com હાર્લી-ડેવિડસન રાઇડર્સ ક્લબ ઓફ ગ્રેટ બ્રિટન] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100629062428/http://www.harley-davidson-hangout.com/ |date=2010-06-29 }} (સ્થાપના 1949) એ પ્રથમ બ્રિટીશ સવાર ક્લબ (મોટરસાયકલ ક્લબની વિરુદ્ધમાં) હતી અને તેણે પ્રારંભથી જ રાષ્ટ્રીય રેલીઓ અને સવારીઓનું આયોજન કર્યું હતું. 1982ની રેલીએ ઘટનાઓનો લોકપ્રિય ગાળાની શરૂઆત થઇ હતી, જેમાં શક્યતઃ વીલીયમ જી. ડેવીડસનના સારા નસીબને કારણે તેઓ ગ્રેટ બ્રિટનમાં યુ.એસની બહાર તેમની પ્રથમ રેલીમાં હાજર રહ્યા હતા. એચડીઆરસીજીબી મેગેઝીન "હાર્લીક્વીન"ની હેમંત આવૃત્તિના આવરણ પર ગુપ્ત "ઇવોલ્યુશન મોટર"ની સમગ્ર વિગતો કેવી રીતે આવી તે શોધી કાઢવા તેઓ વધુ આતુર હોવાનું મનાય છે, પરંતુ ક્ષમા આપવાના તેમના સ્વભાવને કારણે, વીલી. જી. 1984માં [http://www.hdrcgb.org.uk એચ.ડી.આર.સી.જી.બી.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190415040624/http://www.hdrcgb.org.uk/ |date=2019-04-15 }} (H.D.R.C.G.B.) દ્વારા ચલાવવામાં આવતી બીજી બ્રાઇટન ઇન્ટરનેશનલ સુપર રેલીમાં પરીક્ષણ સવારી કાફલા દ્વારા સત્તાવાર રીતે ઇવોલ્યુશન એન્જિનનું પ્રદર્શન કરવા વૌઘન બીલ્સ અને લેન થોમસન સાથે પરત ફર્યા હતા. પ્રદર્શનકારી સવારીઓ યુરોપીયન રેલીમાં સૌપ્રથમ હતી. તેમના ઓસ્ટ્રેલીયાના સ્થાપક સભ્યને ભૂલી નહી જઇને ક્લબ હાલમાં યુ.કે., યુ.એસ.એ. અને યુરોપમાં આશરે 1800 સભ્યો ધરાવે છે. ક્લબને પ્રદેશોમાં વિભાજિત કરવામાં આવી છે અને મોટે ભાગે ઉનાળામાં રેલીઓનું આયોજન કરે છે અને ક્લબ્સ [http://www.harley-davidson-hangout.com/pages/oz2008/index.htm ઇન્ટરનેશનલ રેલી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090715143922/http://www.harley-davidson-hangout.com/pages/oz2008/index.htm |date=2009-07-15 }}[[ચિત્ર:Harley Rider.JPG|thumb|right|હાર્લી-ડેવિડસન 2004 હેરિટેજ]]માં પૂર્ણ થાય છે. === હાર્લી માલિક જૂથ (હાર્લી ઓનર્સ ગ્રુપ) === હાર્લી-ડેવિડસને ફક્ત ઉપભોક્તા પેદાશ તરીકે જ નહી પરંતુ જીવનશૈલી તરીકે પ્રોત્સાહન આપવાના ઉદ્દેશથી હાર્લી-ડેવિડસનની મજબૂત નિષ્ઠા અને ભાઈચારો ઊભો કરવા માટે હાર્લી ઓનર્સ ગ્રુપ (એચઓજી (HOG))ની 1983માં સ્થાપના કરી હતી. એચઓજી (HOG) કંપની માટે નવા આવક પ્રવાહો ખોલવા માટેની કામગીરી પણ ધરાવે છે, તેની સાથે એક મિલીયનથી વધુ મજબૂત સંખ્યાના ક્લબ સભ્યોને ટાઇ-ઇન મર્ચેન્ડાઇઝના ઉત્પાદનને ક્લબના સભ્યોને ઓફર કરવામાં આવે છે. અન્ય મોટરસાયકલ બ્રાન્ડઝ, <ref>{{Cite book |publisher=Global Co-Operation in the New Millennium The 9th European Conference on Information Systems |location=Bled, Slovenia |date=June 27–29, 2001 |title=EMBARKING ON E-BUSINESS AT DUCATI MOTORCYCLES (ITALY) <nowiki>[CASE STUDY]</nowiki> |first1=Tawfik |last1=Jelassi |first2=Stefanie |last2=Leenen |url=http://is2.lse.ac.uk/Support/ECIS2001/pdf/040_Jelassi.pdf |format=PDF |quote= |access-date=2010-10-08 |archive-date=2011-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110221173802/http://is2.lse.ac.uk/Support/ECIS2001/pdf/040_Jelassi.pdf |url-status=dead }}</ref> અને અન્ય અને ઉપભોક્તા બ્રાન્ડો મોટરસાયક્લીંગને બહાર રાખે છે, તેણે પોતાના માટે ફેક્ટરી સ્પોન્સર્ડ કોમ્યુનિટી માર્કેટીંગનું સર્જન કરીને આ પ્રયત્નમાં હાર્લી-ડેવિડસનની સફળતાને સાંકળવાનો પ્રયત્ન કર્યો છે. <ref>{{Cite book |title=Satisfaction: How Every Great Company Listens to the Voice of the Customer |first1=Chris |last1=Denove |first2=James D. |last2=Power, IV |publisher=Portfolio |year=2007 |isbn=159184164X, 9781591841647 |url=http://books.google.com/?id=PzSnr1xjOpUC&pg=PA195 |page=195}}</ref> એચઓજી (HOG) સભ્યોએ વિશિષ્ટ રીતે વસ્ત્રો અને હાર્લી-ડેવિડસન દ્વારા સ્પોન્સર કરાયેલા પ્રસંગો પર અન્ય હાર્લી માલિકોની તુલનામાં 30 ટકા વધુ ખર્ચ કર્યું છે. <ref>{{Cite book |title=Brands and branding; The economist series |first1=Rita |last1= Clifton |first2=John |last2=Simmons |first3=Sameena |last3=Ahmad |edition=2nd |publisher=Bloomberg Press |year=2004 |isbn=1576601471, 9781576601471 |url=http://books.google.com/?id=ykUGuV3ncaEC&pg=PA106 }}</ref> 1991માં, ચેલ્તેનહામ, ઇંગ્લેંડમાં પ્રથમ સત્તાવાર યુરોપીયન એચઓજી (HOG) રેલી સાથે એચઓજી (HOG) આંતરરાષ્ટ્રીય ફલક પર ગઇ હતી. <ref>{{cite web | title = H.O.G. History | publisher = Windsor Harley Owners Group | url = http://www.windsorhog.com/about.php | access-date = 2007-12-13 | archive-date = 2005-11-09 | archive-url = https://web.archive.org/web/20051109164711/http://www.windsorhog.com/about.php | url-status = dead }}</ref> આજે, એક મિલીયનથી વધુ સભ્યો અને વિશ્વભરમાં 1400થી વધુ પ્રકરણો એચઓજી (HOG)ને વિશ્વમાં સૌથી મોટી ફેક્ટરી સ્પોન્સર્ડ મોટરસાયકલ સંસ્થા બનાવે છે. <ref>{{cite web | title = Harley Owners Group Members Ready To Rendezvous In Adirondacks | publisher = Motorcyclist | url = http://www.motorcyclistonline.com/calendar/122_0709_hog_members_adirondacks/ | access-date = 2007-12-13 | archive-date = 2012-07-16 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120716111552/http://www.motorcyclistonline.com/calendar/122_0709_hog_members_adirondacks/ | url-status = dead }}</ref> એચઓજી (HOG)ના ફાયદાઓમાં સંગઠિત જૂથ સવારીઓ, અનન્ય પેદાશો અને પેદાશ ડિસ્કાઉન્ટ (વટાવ), ઇન્સ્યોરન્સ પ્રિમીયમ ડિસ્કાઉન્ટ અને એચઓજી (HOG) ટેલ્સ ન્યૂઝલેટરનો સમાવેશ થાય છે. એક વર્ષના પૂર્ણ સભ્યપદમાં નવી, બિનનોંધાયેલ હાર્લી-ડેવિડસનની ખરીદીનો સમાવેશ થાય છે. <ref>{{cite web | title = H.O.G. Membership | publisher = Harley-Davidson Motor Company | url = http://www.harley-davidson.com/wcm/Content/Pages/HOG/HOG.jsp?locale=en_US | access-date = 2007-12-13 | archive-date = 2007-12-13 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071213084554/http://www.harley-davidson.com/wcm/content/pages/hog/hog.jsp?locale=en_us | url-status = dead }}</ref> 2008માં, એચઓજી (HOG)એ હાર્લી મિલવૌકી વિસ્કોન્સીનમાં 105મી સાથેના સંદર્ભમાં તેની 25મી જન્મજયંતિ ઉજવી હતી. === જન્મજયંતિ ઉજવણીઓ === 1993માં હાર્લી-ડેવિડસનની 90મી જન્મજયંતિ સાથે પ્રારંભ કરતા, હાર્લી-ડેવિડસને "રાઇડ હોમ" તરીકે ઓળખાતા મિલવૌકીમાં સવારી ઉજવણી કરી હતી. <ref>{{Cite web |url=http://www.harley-davidson.com/wcm/Content/Pages/Events/105th_Coverage/ride_home.jsp?locale=en_US |title=રાઇડ હોમ |access-date=2010-10-08 |archive-date=2014-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140414115657/http://www.harley-davidson.com/wcm/Content/Pages/Events/105th_Coverage/ride_home.jsp?locale=en_US |url-status=dead }}</ref> આ નવી પરંપરા દર પાંચ વર્ષે ચાલુ રહી હતી અને તેને મિલવૌકીના અન્ય તહેવારો (સમરફેસ્ટ, જર્મન ફેસ્ટ, ફેસ્ટા ઇટાલીયાના વગેરે)ની સાથે બિનસત્તાવાર રીતે "હાર્લીફેસ્ટ" તરીકે ઉલ્લેખ કરવામાં આવે છે. આ ઘટના હાર્લી સવારોને વિશ્વભરમાંથી એકત્ર કરે છે. <ref>{{Cite web |url=http://www.harley-davidson.com/wcm/Content/Pages/Events/105th_Coverage/blog_detail.jsp?locale=en_US&postID=54879120&postAuthor=MikeMorgan |title=હાર્લીફેસ્ટ ઉદાહરણ |access-date=2021-07-10 |archive-date=2008-09-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080904175043/http://www.harley-davidson.com/wcm/Content/Pages/Events/105th_Coverage/blog_detail.jsp?locale=en_US&postID=54879120&postAuthor=MikeMorgan |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news | url=http://www.myfoxmilwaukee.com/myfox/pages/Home/Detail?contentId=7152483&version=1&locale=EN-US&layoutCode=VSTY&pageId=1.1.1 | title=Milwaukee Area Homes Rented To Harley Fest Bikers | publisher=[[WITI (TV)|WITI]] | date=2008-08-06}}</ref> 105મી જન્મજયંતિ ઉજવણી 28-31 ઓગસ્ટ, 2008ના રોજ ઉજવાઇ હતી, <ref>{{Cite web |url=http://www.harley-davidson.com/wcm/Content/Pages/Events/105th_Coverage/landing.jsp?camp_id=16&source_cd=SEM_entertainment&locale=en_US&GCID=S18577x001&KEYWORD=anniversary+harley |title=105મી |access-date=2021-07-10 |archive-date=2009-02-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090214112330/http://www.harley-davidson.com/wcm/Content/Pages/Events/105th_Coverage/landing.jsp?camp_id=16&source_cd=SEM_entertainment&locale=en_US&GCID=S18577x001&KEYWORD=anniversary+harley |url-status=dead }}</ref> અને મિલવૌકી, વૌકેશા, રેસિન અને દક્ષિણપૂર્વમાં કેનોશા કાઉન્ટીમાં થતી ઘટનાઓને સમાવી લેવાઇ હતી. === લેબર હોલ ઓફ ફેમ === વિલીયમ એસ. હાર્લી, આર્થર ડેવીડસન, વિલીયન એ. ડેવીડસન અને વોલ્ટર ડેવીડસન, સિનીયરે એચ.ડી. પ્રોડક્ટનો વપરાશ કર્યો હોવાથી તેમાં માનતા હોવાથી અને ગુણવત્તાયુક્ત મોટરસાયકલોનું ઉત્પાદન કરવા માટે તેમના કર્મચારીઓની સમર્પિતતા પર વિશ્વાસ રાખતા હોવાથી ચાર વ્યક્તિઓને [[:Category:Labor Hall of Fame Honorees|લેબર હોલ ઓફ ફેમ]]માં સમાવવામાં આવ્યા હતા. <ref>{{Cite web |url=http://www.dol.gov/oasam/programs/laborhall/2004_davidson.htm |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2010-10-08 |archive-date=2007-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930180954/http://www.dol.gov/oasam/programs/laborhall/2004_davidson.htm |url-status=dead }}</ref> == આ પણ જુઓ == * હાર્લી-ડેવિડસન મોટરસાયકલોની યાદી * [[:Category:Harley-Davidson engines|કેટેગરીઃ હારલી-ડેવિડસન એન્જિન્સ]] == નોંધ == {{reflist|colwidth=30em}} == સંદર્ભો == * બેચ. શેરોન, અને ઓસ્ટરમેન કેન, ઇડીએસ. 1993). ''દંતકથાનો પ્રારંભ થાય છે: હારલી-ડેવિડસન મોટરસાયકલ્સ, 1903–1969'' (હારલી-ડેવિડસન ઇન્ક.) * {{cite book|author=Mitchel, D.|title=Harley-Davidson Chronicle - An American Original|url=https://archive.org/details/harleydavidsonch0000mitc_u3q3|page=|publisher=Publications International Limited|year=1997|isbn=0-7853-2514-X}} * વેગનર, હર્બર્ટ, 2003. ''એટ ધ ક્રિયેશન: માયથ, રિયાલિટી એન્ડ ધ ઓરિજીન ઓફ હાર્લી-ડેવિડસન મોટરસાયકલ, 1901–1909'' (વિસ્કોન્સીન હિસ્ટોરિકલ સોસાયટી પ્રેસ) * વિલ્સન, એચ. "મોટરસાયકલનો જ્ઞાનકોશ" ડોર્લીંગ કિન્ડર્સલી લિમીટેડ, 1995 ISBN 0-7513-0206-6 == બાહ્ય કડીઓ == {{Commons category|Harley-Davidson motorcycles}} * [http://www.harley-davidson.com/ સત્તાવાર હાર્લી-ડેવિડસન ઇન્ક. કોર્પોરેટ વેબસાઇટ] * {{dmoz|/Recreation/Motorcycles/Makes_and_Models/Harley-Davidson/|Harley-Davidson}} {{Milwaukee Based Companies}} {{Major USA motorcycle manufacturers}} [[શ્રેણી:યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના મોટરસાયકલ ઉત્પાદકો]] [[શ્રેણી:મિલવૌકી, વિસ્કોન્સીનમાં સ્થિત કંપનીઓ]] [[શ્રેણી:૧૮૬૯માં સ્થપાયેલી કંપનીઓ]] [[શ્રેણી:હાર્લી-ડેવિડસન]] [[શ્રેણી:ઔદ્યોગિક ડિઝાઈન]] [[શ્રેણી:યુનાઇટડે સ્ટેટ્સમાં ઉત્પાદિત મોટર વાહનો]] [[શ્રેણી:કંપનીઓ]] i8n24ab1b0nviu9jdf5qb3n4e0zjdmm વર્મોન્ટ 0 30128 907818 907422 2026-11-17T12:10:51Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 907818 wikitext text/x-wiki {{About|the U.S. state of Vermont}} {{pp-move-indef}} {{US state |Name = Vermont |Fullname = State of Vermont |Flag = Flag of Vermont.svg |Flaglink = [[Flag of Vermont|Flag]] |Seal = Great seal of Vermont bw.png |Map = Map of USA VT.svg |Nickname = The Green Mountain State |Motto = [[Freedom and Unity]] |Former = Vermont Republic |Capital = [[Montpelier, Vermont|Montpelier]] |LargestCity = [[Burlington, Vermont|Burlington]] |Demonym = Vermonter |Governor = [[Jim Douglas]] (R) |Lieutenant Governor = [[Brian Dubie]] (R) |Legislature = [[Vermont General Assembly|General Assembly]] |Upperhouse = [[Vermont Senate|Senate]] |Lowerhouse = [[Vermont House of Representatives|House of Representatives]] |Senators = [[Patrick Leahy]] (D)<br />[[Bernie Sanders]] (I) |Representative =[[Peter Welch]] (D) |OfficialLang = English |AreaRank = 45th |TotalAreaUS = 9,620 |TotalArea = 24,923 |LandAreaUS = 9250 |LandArea = 24,923 |WaterAreaUS = |WaterArea = 989 |PCWater = 4.1 |PopRank = 49th |2000Pop = 621,760 (2009 est.)<ref name=09CenEst>{{cite web|title = Annual Estimates of the Resident Population for the United States, Regions, States, and Puerto Rico: April 1, 2000, to July 1, 2009|publisher = United States Census Bureau|access-date = 2009-12-23|url = http://www.census.gov/popest/states/NST-ann-est.html}}</ref> <br /> 609,903 (2000) | DensityRank = 30th |2000DensityUS =65.8 |2000Density = 25.9 |MedianHouseholdIncome = $52,104 |IncomeRank = 20th |AdmittanceOrder = 14th |AdmittanceDate = March 4, 1791 |TimeZone = [[Eastern Standard Time Zone|Eastern]]: [[UTC]]–5/[[Daylight saving time|−4]] |Longitude = 71° 28′ W to 73° 26′ W |Latitude = 42° 44′ N to 45° 1′ N |WidthUS = 80 |Width = 130 |LengthUS = 160 |Length = 260 |HighestPoint = [[Mount Mansfield|Mt. Mansfield]]<ref name=usgs>{{cite web| date =April 29, 2005| url =http://erg.usgs.gov/isb/pubs/booklets/elvadist/elvadist.html#Highest| title =Elevations and Distances in the United States| publisher =U.S Geological Survey| access-date =November 6, 2006| archive-date =ઑક્ટોબર 6, 2008| archive-url =https://web.archive.org/web/20081006105354/http://egsc.usgs.gov/isb/pubs/booklets/elvadist/elvadist.html#Highest| url-status =dead}}</ref> |HighestElevUS = 4,395 |HighestElev = 1,340 |MeanElevUS = 1,000 |MeanElev = 300 |LowestPoint = |LowestElevUS = 95 |LowestElev = 29 |ISOCode = US-VT |Website = www.vermont.gov }} [[ચિત્ર:Meeting house marlboro vermont 20040911.jpg|thumb|વર્મોન્ટના નગરોમાં સ્થાનિક સરકારોનો મોટાભાગનો વ્યવસાય દર વર્ષે માર્ચમાં બેઠકસ્થળમાં યોજવામાં આવતી નગરબેઠકમાં, જેમકે વર્મોન્ટમાં એક માલબોરો ખાતે, થાય છે.]] '''વર્મોન્ટ''' ({{IPAc-en|en-us-Vermont.ogg|v|ər|ˈ|m|ɒ|n|t}}) એ ઉત્તરપૂર્વીય યુનાઈટેડ રાજ્ય્સ ઓફ અમેરિકાના ન્યૂ ઈંગ્લેન્ડ પ્રાંતમાં આવેલું રાજ્ય છે. આ રાજ્ય {{convert|9250|sqmi|km2}} જમીન સાથે વિસ્તારની દ્વષ્ટિએ 43માં અને કુલ વિસ્તારની દ્વષ્ટિએ 45મા ક્રમે આવે છે. તેની વસતી 621,270 છે જે તેને સૌથી ઓછી વસતી ધરાવતું બીજા ક્રમનું રાજ્ય બનાવે છે.<ref>વ્યોમિંગ હેઝ ફ્યૂઅર રેસિડન્ટ્સ</ref> તે ન્યૂ ઇંગ્લેન્ડનું એક માત્ર એવું રાજ્ય છે કે જે એટલાન્ટિક સમુદ્રનો તટ ધરાવતું નથી, વેર્મોન્ટ તેના શેમ્પલેઇન લેક (જે વર્મોન્ટની પશ્ચિમી સરહદનો પચાસ ટકા હિસ્સો આવરી લે છે) અને ઉત્તરથી દક્ષિણ તરફ લંબાતા ગ્રીન માઉન્ટેઇન્સ માટે જાણીતું છે. દક્ષિણની સરહદે મેસેચ્યુસેટ્સ, પૂર્વમાં ન્યૂ હેમ્પશાયર, પશ્ચિમમાં ન્યૂ યોર્ક અને ઉત્તરમાં કેનેડાનો ક્વિબેક પ્રાંત આવેલા છે. શરૂઆતમાં મૂળ અમેરિકન (આબેનાકી અને ઇરોક્વોઇઝ) લોકો વર્મોન્ટનાં રહેવાસી હતા. હાલમાં વર્મોન્ટના તાબામાં રહેલાં મોટા ભાગનાં પ્રદેશ ઉપર ફ્રાન્સનો દાવો હતો પરંતુ ફ્રેન્ચ અને ઇન્ડિયન યુદ્ધમાં ફ્રાન્સનો પરાજય થયા બાદ આ પ્રદેશ બ્રિટનની કબજા હેઠળ આવ્યો હતો. ઘણાં વર્ષો સુધી, આસપાસની વસાહતોના (તે સમયે ન્યૂ હૅમ્પશાયર ગ્રાન્ટ્સ તરીકે ઉલ્લેખ કરાતો), ખાસ કરીને ન્યૂ હૅમ્પશાયર અને ન્યૂ યોર્કના વિસ્તારોના નિયંત્રણ અંગે વિવાદ હતો. આ વસાહતો પાસેથી જમીનના અધિકારો મેળવનારા રહેવાસીઓનો ગ્રીન માઉન્ટેઇન બોય્ઝ દળ દ્વારા વિરોધ કરવામાં આવ્યો હતો, જે આગળ જઈને વર્મોન્ટ રિપબ્લિક નામનાં એક સ્વતંત્ર રાજ્યમાં પરિણમ્યું હતું. આ રાજ્ય 14 વર્ષ સુધી ચાલેલા ક્રાતિકારી યુદ્ધ દરમિયાન સ્થપાયું હતું; આમ વર્મોન્ટ એ અમેરિકાના 17 એવા રાજ્ય (ટેક્સાસ, હવાઈ, કેલિફોર્નિયા રિપબ્લિક અને મૂળ 13 વસાહતો પૈકીની પ્રત્યેક વસાહત) પૈકીનું એક છે જે એક સમયે પોતાની સાર્વભૌમ સરકાર ધરાવતા હતા. 1791માં, વર્મોન્ટ અમેરિકાનાં 14માં રાજ્ય તરીકે જોડાયું. તે મૂળ 13 વસાહતો બહારનું સૌ પ્રથમ રાજ્ય હતું. વર્મોન્ટ એ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં મેપલ સિરપનું ઉત્પાદન કરનારું મોખરાનું રાજ્ય છે.<ref>{{cite web|title=US Department of Agriculture – Economic Research Service|work='Table 44—U.S. maple syrup production and value, by state, calendar years|url=http://www.ers.usda.gov/briefing/sugar/data/table44.xls|access-date=2007-01-05|archive-date=2003-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20030607045816/http://ers.usda.gov/Briefing/Sugar/Data/Table44.xls|url-status=dead}}</ref> માઉન્ટપિલિયર આ રાજ્યની રાજધાની છે, અને બર્લિંગ્ટન તેનું સૌથી વિશાળ શહેર અને મહાનગરીય વિસ્તાર છે. અન્ય કોઈ રાજ્ય બર્લિંગ્ટન જેટલું નાનું શહેર<ref>[http://www.nationalgeographic.com/traveler/articles/1118_burlington.html નેશનલ જીયોગ્રાફિક]. સુધારો જૂન 30, 2008</ref> અને માઉન્ટપિલિયર જેટલી નાની રાજધાની ધરાવતું નથી.<ref name="nyt_mont">{{cite news|url=http://www.nytimes.com/1995/09/17/travel/a-picture-perfect-capital.html|title=A Picture-Perfect Capital|last=Wetherell|first=W. D.|date=September 17, 1995|work=NY Times|access-date=2009-03-31}}</ref> == ભૂગોળ == {{See also|List of counties in Vermont|List of towns in Vermont|List of mountains in Vermont}} પૂર્વીય યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના ન્યૂ ઇંગ્લેન્ડ પ્રદેશમાં વર્મોન્ટ વસેલું છે અને તે {{convert|9614|mi2|km2|abbr=off}} વિસ્તારમાં પથરાયેલું છે, જે તેને અમેરિકાનું 45મું સૌથી વિશાળ રાજ્ય બનાવે છે. આ પૈકી, જમીન {{convert|9250|mi2|km2|abbr=off}} વિસ્તાર અને જળ {{convert|365|mi2|km2|abbr=off}} વિસ્તાર બનાવે છે, જે વર્મોન્ટને જમીન વિસ્તારની દ્વષ્ટિએ તે 43મું અને જળ વિસ્તારની દ્વષ્ટિએ તે 47મું સૌથી મોટું રાજ્ય બનાવે છે. કુલ વિસ્તારની દ્વષ્ટિએ તે અલ સાલ્વાડોર કરતા વધુ મોટું અને [[હૈતી]] કરતા નાનું છે. [[ચિત્ર:National-atlas-vermont.png|thumb|શહેરો, રોડ અને નદીઓ દર્શાવતો વર્મોન્ટનો નકશો]] કનેક્ટિકટ નદીનો પશ્ચિમીતટ આ રાજ્યની પૂર્વીય (ન્યૂ હેમ્પશાયર) સીમારૂપ છે (ખુદ આ નદી પણ ન્યૂ હેમ્પશાયરનો એક ભાગ છે).<ref> ''વેરમોન્ટ વી. ન્યૂ હેમ્પશાયર'' {{Ussc|289|593|1933}}</ref> વર્મોન્ટમાં આવેલું મોટું તળાવ- લૅક શેમ્પલેઇન એ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં તાજા જળનું છઠ્ઠું સૌથી વિશાળ જળાશય છે અને તે વર્મોન્ટના ઉત્તરપશ્ચિમ હિસ્સાને ન્યૂ યોર્કથી અલગ પાડે છે. ઉત્તરથી દક્ષિણ વર્મોન્ટ {{convert|159|mi|km|abbr=off}} લંબાઈ ધરાવે છે. પૂર્વથી પશ્ચિમ તરફ કેનેડાની સરહદે તે {{convert|89|mi|km|abbr=off}}ની મહત્તમ પહોળાઈ ધરાવે છે; મેસેચ્યુસેટ્સ લાઇન પાસે તે સૌથી સાંકડી પહોળાઈ {{convert|37|mi|km|abbr=off}} ધરાવે છે. આ રાજ્યનું ભૌગૌલિક કેન્દ્ર વૉશિંગ્ટન છે, જે રોક્સબરીથી ત્રણ માઇલ (5 કિ.મી.) પૂર્વમાં છે. વર્મોન્ટ અને કેનેડાની વચ્ચે અમેરિકાની 15 ફેડરલ સીમા આવેલી છે. ફ્રેન્ચ સંશોધક સેમ્યુઅલ દ કેમ્પ્લેઇને 1647ના પોતાના નકશામાં વર્મોન્ટના પર્વતોને “વર્ડ મોન્ટ” (પુરાણી ફ્રેન્ચમાં લીલો પર્વત) નામ આપ્યું હતું અને કદાચ તેણે વર્મોન્ટ રાજ્યનું નામ પણ આપ્યું હતું. વર્મોન્ટ નામ ({{lang-fr|vert mont}})નો ઉદભવ કેવી રીતે થયો તે જાણી શકાયું નથી, પરંતુ તે વર્મોન્ટ નામનો ઉદભવ તેનાથી થયો હોય એવી શક્યતા છે, જેની રજૂઆત થોમસ યંગે 1777માં કરી હતી.<ref>{{cite web|url=http://www.vt-fcgs.org/vermont_by_andre.html|title=The Name Vermont|author=Joseph-Andre Senecal|access-date=2011-02-10|archive-date=2017-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20171010204053/http://www.vt-fcgs.org/vermont_by_andre.html|url-status=dead}}</ref> કેટલાક સત્તાવાર સૂત્રો એવું કહે છે કે આ પ્રદેશનું નામ વર્મોન્ટ રાખવામાં આવ્યું હતું કારણ કે આ પ્રદેશ ન્યૂ હૅમ્પશાયરના વ્હાઇટ માઉન્ટેઇન અને ન્યૂ યોર્કના એડિરોન્ડૅક્સની તુલનાએ વધુ વન સંવર્ધન ધરાવતું હતું; અન્ય લોકો એવું કહે છે કે અબરખ-ક્વાર્ટ્ઝ-ક્લોરાઇટના ખડકોની પૂર્વે લીલા રંગના રૂપાંતરિત પોચા ખડકો આ નામ પાછળ કારણરૂપ છે. ગ્રીન માઉન્ટેઇન પર્વતમાળા રાજ્યની ઉત્તર-દક્ષિણ હિસ્સામાં પથરાયેલી છે જે પોતાના કેન્દ્રની સ્હેજ પશ્ચિમે રહીને રાજ્યની લંબાઈનો મોટા ભાગનો હિસ્સો આવરી લે છે. રાજ્યના દક્ષિણપશ્ચિમ હિસ્સામાં ટેકોનિક પર્વતો; ઉત્તરપૂર્વમાં ગ્રેનાઇટિક પર્વતો આવેલા છે.<ref>{{cite book|url=http://books.google.com/?id=8NWPJkRK-VMC&pg=RA1-PA274-IA1&lpg=RA1-PA274-IA1&dq=%22granitic+mountains%22+vermont#PRA1-PA272,M1 |title=Google Books |publisher=Books.google.com |date=2006-08-28 |access-date=2010-07-31}}</ref> ઉત્તરપશ્ચિમમાં, શેમ્પલેઇન લેક નજીક, ફળદ્રુપ શેમ્પલેઇન ખીણ આવેલી છે. આ ખીણની દક્ષિણે બોમોસીન તળાવ આવેલું છે. [[ચિત્ર:Vermont (1).png|thumb|left|વર્મોન્ટમાં 14 કાઉન્ટીઓ છેમાત્ર બે – લેમોઇલ અને વોશિંગ્ટન – વર્મોન્ટના પ્રદેશોથી સંપૂર્ણ રીતે ઘેરાયેલા છે.]] અહીંના વિવિધ પર્વતો બારે માસ આપમેળે વિકસી શકે એવી જૈવિક પદ્ધતિ ધરાવતા આલ્પાઇનના વૃક્ષોની હારમાળા ધરાવે છે. આ પર્વતોમાં રાજ્યનો સૌથી ઊંચો પર્વત માઉન્ટ મૅન્સફીલ્ડ, બીજા ક્રમનો સૌથી ઊંચો પર્વત કિલિન્ગ્ટન પીક, ત્રીજા ક્રમનો સૌથી ઊંચો પર્વત કૅમલ’સ હમ્પ અને પાંચમા ક્રમના સૌથી ઊંચા શિખર માઉન્ટ અબ્રાહમનો સમાવેશ થાય છે. રાજ્યનો આશરે 77 ટકા હિસ્સો વનઆચ્છાદિત છે; બાકીનો હિસ્સો ઘાસવાળી જમીન, ઊંચાણવાળાં પ્રદેશ, તળાવો, સરોવરો અને ભીનાશવાળી પોચી જમીન વડે બનેલો છે. વર્મોન્ટમાં આવેલ માર્શ-બિલિંગ્સ-રોકફૅલર નેશનલ હિસ્ટોરિકલ પાર્ક (વૂડસ્ટોકમાં) અને એપ્પલાચિયન નેશનલ સિનીક ટ્રેઇલ સહિતના વિસ્તારોનું સંચાલન નેશનલ પાર્ક સર્વિસ દ્વારા થાય છે.<ref>{{cite web|title = Vermont|publisher = National Park Service|access-date = 2008-07-15|url = http://www.nps.gov/state/vt|archive-date = 2008-06-16|archive-url = https://web.archive.org/web/20080616102625/http://www.nps.gov/state/vt/|url-status = dead}}</ref> === શહેરો === {{Fix bunching|beg}} [[ચિત્ર:Burlington, Vermont.jpg|thumb|બર્લિંગ્ટન, વર્મોન્ટનું સૌથી મોટું શહેર]] {{Fix bunching|mid}} [[ચિત્ર:Downtown Rutland, Vermont.jpg|thumb|રટલેન્ડ]] {{Fix bunching|mid}} [[ચિત્ર:Montpelier with state capitol in distance.jpg|thumb|માઉન્ટપિલિટર, વર્મોન્ટની રાજધાની]] {{Fix bunching|end}} શહેરો (2008ના અંદાજ મુજબ વસતી): * બર્લિંગ્ટન – 38,897 * સાઉથ બર્લિંગ્ટન – 17,574 * રટલેન્ડ – 16,742 * બાર – 8,837 * માઉન્ટપિલિયર – 7,760 * સેન્ટ અલબન્ઝ – 7,250 * વિનૂસ્કી – 6,429 * ન્યૂપોર્ટ – 5,148 * વર્જીનીસ – 2,666 === સૌથી મોટા નગરો === આ નગરો શહેર તરીકે ગણવા જેટલા મોટા છે પરંતુ તેમની તે રીતે ગણતરી થતી નથી. સૌથી મોટા નગરો (2008ના અંદાજ મુજબ વસતી): * એસેક્સ – 19,649 * કોલચેસ્ટર – 17,237 * બેનિંગ્ટન – 15,093 * બ્રેટલબરો – 11,491 * મિલ્ટન – 10,714 * હાર્ટફોર્ડ – 10,696 * સ્પ્રિંગફીલ્ડ – 8,602 * વિલિસ્ટન – 8,430 * મિડલબરી – 8,271 * સેન્ટ જોહ્ન્સબરી – 7,421 * શેલબર્ન – 7,041 * નોર્થફીલ્ડ – 5,740 === આબોહવા === [[ચિત્ર:vermont fall covered bridge 2009.JPG|thumb|ઢંકાયેલો પૂલ, ફોલ ફોલિયેજ સામે સ્થાપવામાં આવેલો, 2009]] વર્મોન્ટ ભેજયુક્ત ખંડીય આબોહવા ધરાવે છે, અહીંનો ઊનાળો ગરમ અને ભેજવાળો હોય છે, શિયાળો ઠંડો હોય છે, ઊંચાણવાળી જગ્યાઓએ વધુ ઠંડી પડે છે.<ref>{{cite web |url=http://academics.smcvt.edu/vtgeographic/textbook/weather/weather_and_climate_of_vermont.htm |title=accessed September 15, 2007 |publisher=Academics.smcvt.edu |date=1911-07-04 |access-date=2010-07-31 |archive-date=2010-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100813094937/http://academics.smcvt.edu/vtgeographic/textbook/weather/weather_and_climate_of_vermont.htm |url-status=dead }}</ref> તે મિન્સ્ક, સ્ટોકહૉમ અને ફાર્ગોને સમાન ડીએફબી (Dfb)ની કોપ્પેન વર્ગની આબોહવા ધરાવે છે.<ref>{{Cite web |url=http://vermont.wedding.net/geography.html |title=ઉપયોગ સપ્ટેમ્બર 15, 2007 |access-date=2011-02-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150224055608/http://vermont.wedding.net/geography.html |archive-date=2015-02-24 |url-status=dead}}</ref> વર્મોન્ટ વસંતઋતુમાં તેની મડ મોસમ માટે જાણીતું છે. ત્યાર બાદ સામાન્યપણે હળવા પ્રારંભિક ઊનાળો, ગરમ ઓગસ્ટ, રંગબેરંગી શરદઋતુ આવે છે અને શિયાળો ઠંડો હોય છે. ઉત્તરપૂર્વના ગ્રામીણ વિસ્તારો સહિતનો રાજ્યનો ઉત્તરીય હિસ્સો (જેને “નોર્થઇસ્ટ કિંગડમ”નું ઉપનામ મળેલું છે) અસાધારણપણે ઠંડા શિયાળા માટે જાણીતું છે, અહીંના તાપમાનની સરેરાશ ઠંડક રાજ્યના દક્ષિણીય વિસ્તારોની સરખામણીએ ઘણીવાર 10 ડીગ્રી ફેરનહીટ (5.56 ડીગ્રી સેલ્શિયસ)ની હોય છે. વાર્ષિક હિમવર્ષા પ્રદેશની ઊંચાઇ મુજબ સરેરાશ {{convert|60|in|cm|0}} થી {{convert|100|in|cm|0}}ની વચ્ચે હોય છે. રાજ્યનું વાર્ષિક સરેરાશ તાપમાન {{convert|43|°F|°C|0}} છે.<ref>[http://encyclopedia.jrank.org/VAN_VIR/VERMONT.html વર્મોન્ટ ઓનલાઇન એનસાયક્લોપેડીયા] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207061153/http://encyclopedia.jrank.org/VAN_VIR/VERMONT.html |date=2013-12-07 }} સુધારો મે 28, 2008</ref> શરદમાં ઠંડી ઋતુનું આગમન થતાં વર્મોન્ટના પર્વતો પરના સુગર મેપલ ઉપર લાલ, કેસરી અને સોનેરી પાંદડા જોવા મળે છે. આ જે રંગો જોવા મળે છે તે સુગર મૅપલના કોઇ એક ખાસ પ્રકારની હાજરીને આભારી નથી, બલકે આ વિસ્તારની વિવિધ પ્રકારની માટી અને આબોહવાની પરિસ્થિતિઓ તેનું કારણ છે. વર્નોન ખાતે 4 જુલાઈ, 1911ના રોજ સૌથી ઊંચુ તાપમાન {{convert|105|°F|°C|abbr=on}} નોંધાયું હતું; નીચામાં નીચું તાપમાન 30 ડિસેમ્બર 1933ના રોજ બ્લૂમફીલ્ડ ખાતે {{convert|-50|°F|°C|abbr=on}} નોંધાયું હતું. નીચામાં નીચું તાપમાન ન્યૂ ઇંગ્લેન્ડ (બિગ બ્લેક નદી, મેરાઇન ખાતે પણ 2009માં -50 ડીગ્રી ફેરનહીટનું તાપમાન ખાતરીપૂર્વક નોંધાયેલું છે) ખાતે નોંધાયું હતું.<ref>ધો ધીઝ વોસ ટાઇડ બાય બિગ બ્લેક રિવર, મૈની, ઇન 2009</ref><ref>{{cite book|author = Adams, Glenn |title = Maine ties Vt. for record low temperature|publisher = Burlington Free Press|date = February 11, 2009}}</ref> ખેતી માટેની વાવણીની ઋતુ 120થી 180 દિવસ ચાલે છે.<ref>{{cite web |url=http://www.garden.org/regional/report/description/full/14 |title=National Gardening Association |publisher=Garden.org |access-date=2010-07-31 |archive-date=2010-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100627174702/http://www.garden.org/regional/report/description/full/14 |url-status=dead }}</ref> === ભૂસ્તરશાસ્ત્ર === વર્મોન્ટને પાંચ અલગ કુદરતી પ્રદેશમાં વહેચાયેલું છે. ભૌગોલિક અને ભૌતિક ગુણધર્મોને આધારે વર્ગીકૃત કરવામાં આવેલ આ પાંચ પ્રદેશોમાં ઉત્તરપુર્વીય ઉચ્ચપ્રદેશ, ગ્રીન માઉન્ટેઇન, ટેકોનિક માઉન્ટેઇન, શેમ્પલેઇનનો નીચાણવાળો પ્રદેશ અને વર્મોન્ટ પીડમોન્ટનો સમાવેશ થાય છે.<ref>{{cite web|title=Academics Content Server at Saint Michael's|work=The Physiographic Regions of Vermont|url=http://academics.smcvt.edu/vtgeographic/textbook/physiographic/physiographic_regions_of_vermont.htm|access-date=2007-01-03|archive-date=2011-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20110514235917/http://academics.smcvt.edu/vtgeographic/textbook/physiographic/physiographic_regions_of_vermont.htm|url-status=dead}}</ref> મધ્ય અને દક્ષિણી ગ્રીન માઉન્ટેઇન પર્વતમાળામાં વર્મોન્ટનાં સૌથી જુના ખડકોનો સમાવેશ થાય છે, જેમની રચના આશરે એક અબજ વર્ષ પૂર્વે જયારે સૌપ્રથમ વખત પર્વતો બનવાનું શરુ થયું હતું તે સમયગાળામાં (અથવા ઓરોજેની) થઇ હતી. ત્યાર પછી, આશરે {{Nowrap|400 million}} વર્ષ પૂર્વે, પર્વત નિર્માણનો બીજો તબક્કો શરુ થયો જેમાં ગ્રીન માઉન્ટેઇનનાં શિખરો રચાયા, આ શિખરો {{convert|15000|-|20000|ft}} ઊંચા હતા, એટલે કે હાલની ઉંચાઈ કરતા ત્રણથી ચાર ગણ ઊંચા હતા તેમજ તે વખતે તેઓ [[હિમાલય]]ની સાથે તુલના કરી શકાય તેવા હતા. આ પર્વતો (હાલ શેમ્પલેઇન લેકનો પૂર્વીય કાંઠો)ની પશ્ચિમે ઉત્તર-દક્ષિણ લંબાતી શેમ્પલેઇન થ્રસ્ટ (થ્રસ્ટ એટલે જમીનના પદ નીચે આવેલ જુદી જાતના ખડકમાં રહેલી તિરાડ કે ભંગાણ)ને નજર સમક્ષ રાખવામાં આવે તો આ શિખરોની રચના કરનાર ભૌગોલિક દબાણનો ખ્યાલ મેળવી શકાય છે. જમીનની અંદર રહેલા ખડકોને ઊંચકીને નવા પર્વતોની રચના કરનારા ભૌગોલિક દબાણનું આ એક ઉદાહરણ છે. આ રાજ્યમાં ગ્રેનાઈટનાં ભંડારો મળી આવેલ છે. વર્મોન્ટનાં બારમાં આવેલ રોક ઓફ એજીસ કવોરી એ દેશમાંથી ગ્રીનાઈટની નિકાસ કરતી મોખરાની નિકાસકાર છે. આ કંપનીના તાલીમબદ્ધ શિલ્પીઓની કલાકૃતિ {{convert|3|mi}} નીચે હોપ સિમેટ્રી ખાતે જોઇ શકાય છે જ્યાં કબરના પત્થરો અને સ્મૃતિસ્તંભ જોઇ શકાય છે. જર્મની, હોંગ કોંગ અને આબુ ધાબીના કેટલાક મકાનોનું બાંધકામ લગભગ વર્મોન્ટનાં ગ્રેનાઈટ{{Clarify||what does "almost primarily" mean EXACTLY|date=June 2010}} વડે જ કરાયેલું છે. અહી બાર અલગ રંગોમાં ગ્રેનાઈટ મળે છે જેમાં બાર ગ્રે, બેથલ વ્હાઈટ, ગેલેક્ટીક બ્લ્યુ, સેલીસ્બરી પિંક, અમેરિકન બ્લેક, ગાર્ડનિયા વ્હાઈટ, લોરેન્શિયન પિંક અને સ્ટેનસ્ટેડ ગ્રે વગેરેનો સમાવેશ થાય છે.<ref>{{cite web |url=http://www.rockofages.com/en/quarry-blocks |title=QUARRIES &#124; Rock of Ages Corporation |publisher=Rockofages.com |access-date=2010-07-31 |archive-date=2010-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100929091156/http://rockofages.com/en/quarry-blocks |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.anr.state.vt.us/dec/geo/images/gengeo52.pdf |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2011-02-10 |archive-date=2012-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120405135709/http://www.anr.state.vt.us/dec/geo/images/gengeo52.pdf |url-status=dead }}</ref> ઇસ્લે લા મોત્તે ખાતે પણ ચેઝી ફોર્મેશનનાં અવશેષો જોવા મળી શકે છે. આ સૌપ્રથમ ખંડીય ખડકો પૈકીના એક હતા. આ સ્થળ ફિસ્ક કવોરીનાં ચુનાના પત્થરોનું છે, જ્યાં સ્ટ્રોમેટોપોરોઇડ્સ જેવા પૌરાણિક જળચર સજીવોનાં અવશેષો સચવાયેલા પડ્યા છે. આ અવશેષોના મૂળ {{Nowrap|200 million}} વર્ષ પૂર્વે સુધી લંબાય છે.{{Clarify||vague term needs quantifying|date=June 2010}} એવું માનવામાં આવે છે કે કોઈ એક સમયે વર્મોન્ટ આફ્રિકા (પેન્ગાઈયા) સાથે જોડાયેલું હતું. આફ્રિકા અને અમેરિકા, બંનેનાં દરિયાકાંઠે મળી આવેલ અવશેષો અને ખડક રચના પેન્ગાઈયાનાં સિદ્ધાંતનાં વધુ પુરાવા સમાન છે.{{Citation needed|date=June 2010}} પાછલી ચાર સદીઓમાં, વર્મોન્ટએ કેટલાક ભૂકંપ અનુભવ્યા છે જેમનું કેન્દ્ર વર્મોન્ટની નીચે હતું, 1952મા આવેલો સૌથી મોટો ભૂકંપનો આચકો 6.૦ની તીવ્રતાનો હતો.<ref name="bfp100624">{{Cite news|title=Canada quake shakes Vt.|publisher=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages= 1A,4A|date={{Nowrap|24 June}} 2010}}</ref> === પ્રાકૃતિક ઇતિહાસ === વર્મોન્ટ સમશીતોષ્ણના પહોળા પર્ણ અને મિશ્ર વનવિસ્તારના જૈવપ્રદેશો ધરાવે છે. મોટા ભાગનું રાજ્ય, ખાસ કરીને વ્હાઈટ માઉન્ટેઇન ન્યૂ ઈંગ્લેન્ડ-અકાડિઅન જંગલોના કૉનિફર (શંકુ આકરના વૃક્ષો) અને ઉત્તરીય ભાગ સાગના સખત લાકડા વૃક્ષો દ્વારા છવાયેલું છે. ન્યૂ યોર્ક સાથેની પશ્ચિમી સીમા અને શેમ્પલેઇન લેકની આસપાસનો વિસ્તાર પૂર્વીય ગ્રેટ લૅકસના નીચાણવાળા જંગલોનાં એક હિસ્સારૂપ છે. રાજ્યનો દક્ષિણપશ્ચિમ ખૂણો અને કનેક્ટિકટ નદીનો ભાગ મિશ્ર ઓકના ઉત્તરપૂર્વીય તટીય જંગલો વડે આચ્છાદિત છે.<ref name="ecoregions">{{cite journal |author = Olson, D. M, E. Dinerstein, ''et al'' |title = Terrestrial Ecoregions of the World: A New Map of Life on Earth |journal = [[BioScience]] |year = 2001 |volume = 51 |issue = 11 |pages = 933–938 |url = http://gis.wwfus.org/wildfinder/ |doi = 10.1641/0006-3568(2001)051[0933:TEOTWA]2.0.CO;2 |access-date = 2011-02-10 |archive-date = 2011-10-14 |archive-url = https://web.archive.org/web/20111014034322/http://gis.wwfus.org/wildfinder/ |url-status = dead }}</ref> આ રાજ્ય સરીસૃપ તથા ઉભયજીવીની 41 પ્રજાતિઓ, માછલીઓની 89 પ્રજાતિઓ ધરાવે છે જે પૈકીની 12નું મૂળ વતન વર્મોન્ટ નથી;<ref name="c101124">{{Cite news | first=Joseph | last=Gresser | title=How all those fish got to Vermont | url=| work= | publisher=the chronicle | location=Barton, Vermont | pages= 17 | date=24 November 2010 | id= | access-date=}}</ref> સંવર્ધિત પક્ષીઓની 193 પ્રજાતિઓ, સસ્તન પ્રાણીઓની 58 પ્રજાતિઓ, જંતુઓની 15,000 કરતા પણ વધુ પ્રજાતિઓ, અને હાયર પ્લાન્ટ તેમજ ફૂગ, શેવાળની 2,000 પ્રજાતિઓ અને 75 અલગ અલગ કુદરતી જાતિઓ ધરાવે છે.<ref>{{cite web |url=http://www.vtfishandwildlife.com/about_history.cfm |title=Vermont Fish and Wildlife Department |publisher=Vtfishandwildlife.com |access-date=2010-07-31 |archive-date=2010-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100522031818/http://www.vtfishandwildlife.com/about_history.cfm |url-status=dead }}</ref> વર્મોન્ટમાં ઇસ્ટર્ન ટિમ્બર રેટલસ્નેક નામનો ઝેરી સાપ મળે છે. તે પશ્ચિમ રટલેન્ડ કાઉન્ટીના કેટલાક એકર સુધી મર્યાદિત છે.<ref>{{cite news|first=Candace|last=Page|title=Sightings of milk snakes, rattlesnake mimics, shake residents|publisher=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages= 1B|date={{Nowrap|9 July}} 2009}}</ref> 19મી સદીના મધ્યભાગ સુધીમાં, અતિરેકપૂર્ણ શિકાર અને કુદરતી નિવાસસ્થાનના વિનાશને કારણે આ રાજ્યમાંથી જંગલી મરઘાઓ નામશેષ થઈ ગયા હતા. 1969માં પુનઃ 16 મરઘાને વસાવવામાં આવ્યા અને 2009માં તેમની સંખ્યા વધીને અંદાજિતપણે 45,000 થઈ હતી.<ref>{{cite news|title=Hunting Wild Turkeys|publisher=Newport Daily Express|location=Newport, Vermont|pages= THREE, HUNTING GUIDE|date=September 2009}}</ref> 1970થી અત્યાર સુધીમાં, ખેતજમીનમાં ઘટાડો થયો છે તેથી પર્યાવરણમાં ઘટાડો થયો છે અને ઝાડ પર વસનારા વિવિધ પક્ષીઓની સંખ્યા પણ ઘટી છે જેમાં અમેરિકન વૂડકૉક, બ્રાઉન થ્રેશર, ઇસ્ટર્ન ટોવહી, વિલો ફ્લાયકેચર, ગોલ્ડન-વિન્ગ્ડ વાર્બલર, બ્લ્યૂ-વિન્ગ્ડ વાર્બલર, ફીલ્ડ સ્પેરો અને બાલ્ટિમોર ઓરિયોલનો સમાવેશ થાય છે.<ref>{{Cite news|first=Candace|last=Page|title=Saving shrubland|publisher=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages= 1B|date={{Nowrap|6 July}} 2010}}</ref> આ રાજ્યના જંગલો, છોડની મૂળ જાતિઓ અને વન્યજીવન માટે હુમલાખોર વાઇલ્ડ હનીસકલને ભયરૂપ માનવામાં આવે છે.<ref>{{Cite news|first=Larson|last=Dimarlo|title=Using undiluted herbicides to fight invasive species|publisher=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages=2D |date={{Nowrap|13 June}} 2010}}</ref> ડીડીટી (DDT)ને કારણે માછલી મારનારા એક મોટા પક્ષી ઓસપ્રેના ઈંડાઓ નાશ પામતા, આ રાજ્યમાં તેઓ જોવા મળતા નથી. 1998થી આ પ્રજાતિ પુનઃજીવિત થવા લાગી છે. 2010 સુધીમાં, આ પક્ષી હવે રાજ્યમાં ભયની સૂચિની બહાર આવી ગયું છે.<ref>{{Cite news|first=Natalie|last=Diblasio|title=Lake Arrowhead failure is first in 12 years|url=http://www.burlingtonfreepress.com/article/20100730/NEWS02/100729036/Ospreys-fail-to-reproduce-at-Lake-Arrowhead|publisher=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages=1B|date=30 July 2010}}{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 2008થી 2010 સુધીના ગાળા દરમિયાન વ્હાઇટ-નોઝ સિન્ડ્રોમે આ રાજ્યમાં આખા શિયાળા દરમિયાન જમીનમાં વસનારા તમામ ચામાચીડીયા પૈકી અંદાજે બે-તૃતીયાંશ ચામાચીડીયાને મારી નાખ્યા હતા.<ref>{{Cite news|first=Candace|last=Page|title=Bats struggle to survive|url=http://www.burlingtonfreepress.com/article/20100727/NEWS02/7270303/Bats-struggle-to-survive|publisher=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages=1B,4B|date=27 July 2010}}{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> પૂરની પરિસ્થિતિ ટાળવા માટે વિનૂસ્કી નદી સહિતની વર્મોન્ટની ઘણી નદીઓ ઉપર માનવ-સર્જિત બંધો બનાવવામાં આવ્યા છે. 1927ના નવેમ્બર મહિનામાં ઉથલપાથલ મચાવનારા પૂરની જેમ પૂર જમીનના કુદરતી દેખાવ માટે વિનાશક બની શકે છે, પરંતુ તે ખેતજમીન ઉપર પોષકતત્વોથી ભરપૂર કાંપ {{convert|1|ft}} સુધી નિક્ષેપિત કરી શકે છે.{{Citation needed|reason=the precision of "one foot" cries out for a footnote|date=June 2010}} == ઇતિહાસ == {{Main|History of Vermont}} [[ચિત્ર:Mount mansfield 20040926.jpg|thumb|માઉન્ટ મેન્સફીલ્ડ, 4,393 ફૂટ (1,339 મીટર), વર્મોન્ટનું સૌથી ઊંચું સ્થળ]] === પૂર્વ કોલમ્બિયન === ઇ.સ.પૂ. 8,500થી 7,000 વચ્ચેના સમયગાળામાં, શેમ્પલેઇન સમુદ્રના સમયમાં, મૂળ અમેરિકનોએ વર્મોન્ટ પર વસવાટ કર્યો હતો અને તેઓ શિકાર કરતા હતા. ઇ.સ.પૂ આઠમી સહસ્ત્રાબ્દીથી ઇ.સ.પૂ. 1,000 સુધીના પ્રાચીન કાળ દરમિયાન, મૂળ અમેરિકનોએ વર્ષો સુધી સ્થળાંતર કર્યું. વૂડલૅન્ડ કાળ દરમિયાન ઇ.સ.પૂ. 1,000 ઇ.સ. 1,600 સુધીમાં ગામડાઓ અને વ્યાપારિક માળખાની સ્થાપના કરાઈ હતી તથા સિરામિક અને તીર કામઠાની ટેક્નોલોજી વિકસાવવામાં આવી હતી. કોલમ્બિયન યુગ પૂર્વેના વર્મોન્ટની હવે વાત કરીએ. રાજ્યના પશ્ચિમી હિસ્સામાં અલ્ગોન્ક્વિયન-ભાષી જાતિની નાની વસતી હતી, જેમાં મોહિકન અને અબેનાકી લોકોનો પણ સમાવેશ થતો હતો. 1,500 અને 1,600 વચ્ચેના કોઇ સમયે, ઇરોક્વોઇઝે નાની મૂળ જાતિઓને વર્મોન્ટની બહાર હાંકી કાઢી, અને બાદમાં આ વિસ્તારનો શિકાર પ્રદેશ તરીકે ઉપયોગ કર્યો તથા બાકી બચેલા અબેનાકી લોકો સાથે ઘર્ષણ થયું. 1,500માં આ લોકોની વસતી આશરે 10,000 હોવાનો અંદાજ છે. === સંસ્થાન === {{See also|List of forts in Vermont}} [[ચિત્ર:ConstitutionHouse WindsorVermont.JPG|thumb|વિન્ડસર ખાતેનું ધ ઓલ્ડ કન્સ્ટીટ્યુશન હાઉસ, જ્યાં જુલાઇ 8, 1777ના રોજ વર્મોન્ટના બંધારણને સ્વીકારવામાં આવ્યું હતું. ]] [[ચિત્ર:The Green Mountain Boys Flag.jpg|right|thumb|180px|એ.સી. 1775 ફ્લેડ જેનો ઉપયોગ ગ્રીન માઉન્ટેઇન બોય્ઝ દ્વારા કરવામાં આવ્યો હતો.]] 1535માં જેક્સ કાર્ટિયરે સૌથી પહેલા વર્મોન્ટને જોયું હતું એમ મનાય છે. 30 જુલાઈ, 1609ના રોજ ફ્રેન્ચ સંશોધક સેમ્યુઅલ દી શેમ્પલેઇને વર્મોન્ટ ન્યૂ ફ્રાન્સનો એક ભાગ છે એવો દાવો કર્યો અને એક કિલ્લાનું નિર્માણ કર્યું જે વર્મોન્ટમાં સ્થપાનાર સૌપ્રથમ યુરોપિયન બાંધકામ હતું. 1638માં સમગ્ર ન્યૂ ઇંગ્લેન્ડમાં એક “હિંસક” ભૂકંપ અનુભવવા મળ્યો, જેનું કેન્દ્ર સેંટ લૉરેન્સ વૅલિમાં હતું. વર્મોન્ટમાં નોંધાયેલી આ સૌ પ્રથમ ધરતીકંપ સંબંધિત હિલચાલ હતી.<ref name="bfp100624"/> 1690માં, આલ્બનીના [[નેધરલેંડ|ડચ]]-બ્રિટિશ લોકોના એક જૂથે હાલના એડિસનની પશ્ચિમે ચિમની પોઇન્ટ{{convert|8|mi}} ખાતે એક વસાહત અને ટ્રેડિંગ પોસ્ટ સ્થાપી. 1724માં નજીકની ડમર્સ્ટન અને બ્રેટલબરોની વસાહતોનું રક્ષણ કરતા ફોર્ટ ડમરનાં બાંધકામ સહિત સૌપ્રથમ બ્રિટનની કાયમી વસાહત સ્થાપવામાં આવી. 1731થી 1734ના ગાળામાં, ફ્રેન્ચ લોકોએ એક કિલ્લાનું નિર્માણ કર્યું જેના લીધે લૅક શેમ્પલેઇન ખીણમાં ન્યૂ ફ્રાન્સ/વર્મોન્ટ સીમાનો અંકુશ ફ્રાન્સને મળ્યો. 1755 અને 1758 વચ્ચેના ગાળામાં બ્રિટિશરો સેંટ ફ્રૅડેરિકના કિલ્લાને જીતવામાં ચાર વખત નિષ્ફળ નીવડ્યાં હતા 1759માં, સર જેફરી એમ્હર્સ્ટની આગેવાની હેઠળની 12,000 બ્રિટિશ નિયમિત અને પ્રાદેશિક સૈનિકોના સંયુક્ત દળે આ કિલ્લો જીતી લીધો. ફ્રાન્સના લોકોને આ વિસ્તારમાંથી હાંકી કઢાયા. ફ્રેન્ચ અને ઇન્ડિયન યુદ્ઘમાં ફ્રાન્સના પરાજય બાદ, 1763માં થયેલી પેરિસની સંધિએ આ જમીનનો અંકુશ બ્રિટિશને આપ્યો. આ યુદ્ધના અંતથી વર્મોન્ટમાં નવા વસાહતીઓ આવ્યા. આખરે, મેસેચ્યુસેટ્સ, ન્યૂ હેમ્પશાયર અને ન્યૂ યોર્ક – તમામ વચ્ચે આ સરહદી વિસ્તાર માટે હરીફાઇ થઈ. 20 માર્ચ, 1764ના રોજ, રાજા જ્યોર્જ ત્રીજાએ કનેક્ટીકટ નદીના પશ્ચિમી તટે ન્યૂ હેમ્પશાયર અને ન્યૂ યોર્ક વચ્ચે, ઉત્તરે મેસેચ્યુસેટ્સ અને ઉત્તર અક્ષાંશની 45 ડિગ્રી દક્ષિણે એક સીમા સ્થાપી. ન્યૂ હૅમ્પશાયર ગ્રાન્ટ્સ (ન્યૂ હૅમ્પશાયર દ્વારા રચાયેલા નગરો જે હાલમાં વર્મોન્ટમાં છે) મારફતે જમીનના અધિકારો માનવાનો ન્યૂ યોર્કે ઇનકાર કરી દેતા, અસંતોષ અનુભવી રહેલા વસાહતીઓ વિરોધનું આયોજન કર્યું, જેના કારણે 18 જાન્યુઆરી, 1777ના રોજ સ્વતંત્ર વર્મોન્ટની રચના કરવામાં આવી.<ref name="SLADE">સ્લેડ, વિલિયમ, જુનિયર, કમ્પાઇલર ''વર્મોન્ટ રાજ્ય પેપર્સ: વર્મોન્ટની પ્રજા દ્વારા સરકારની ધારણા અને સ્થાપના સાથે સંકળાયેલા દસ્તાવેજોનો સંગ્રહ, જર્નલ ઓફ ધ કાઉન્સિલ ઓફ સેફ્ટી, ફર્સ્ટ કન્સ્ટીટ્યુશનની સાથે, જનરલ એસેમ્બલી અને 1779થી 1786ની વચ્ચેના કાયદાની પ્રારંભિક જર્નલ, સર્વાંગી.'' ; મિડલબરી, વર્મોન્ટ; 1823. પાનાં.13–19.</ref><ref name="VAN ZANDT">વેન ઝેન્ડ્ટ, ફ્રેન્કલિન કે.; ''બાઉન્ડ્રીઝ ઓફ ધ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ એન્ડ ધ સેવરલ સ્ટેટ્સ'' ; જીયોલોજીકલ સરવે પ્રોફેશનલ પેપર 909. વોશિંગ્ટન, ડી.સી.; ગવર્નમેન્ટ પ્રિન્ટિંગ ઓફિસ; 1976. તેના વિષયોનું પ્રમાણભૂત કમ્પાઇલેશન. પાનું. 63</ref> 1770માં, ન્યૂ યોર્કથી આવતા નવા વસાહતીઓથી ન્યૂ હેમ્પશાયરના મૂળ વસાહતીઓના હિતોનું રક્ષણ કરવા માટે ઇથાન એલને પોતાના ભાઈઓ ઇરા અને લેવી અને સેઠ વોર્નર સાથે મળીને એક ઔપચારિક દળ – ગ્રીન માઉન્ટેઇન બોય્ઝની રચના કરી. === સ્વતંત્રતા અને રાજ્યનો દરજ્જો === [[ચિત્ર:VTadmissionAct.JPG|thumb|left|upright|1970 એક્ટ ઓફ કોંગ્રેસ જેણે વર્મોન્ટને સંઘીય જોડાણમાં દાખલ કર્યું. રાજ્ય તરીકેની સત્તા માર્ચ 4, 1791થી શરૂ થઈ]] [[ચિત્ર:Vermont State House front.jpg|thumb|right|માઉન્ટપિલિયરમાં આવેલો નીઓક્લાસિકલ વર્મોન્ટ સ્ટેટ હાઉસ (કેપીટલ)નો ગોલ્ડ લીફ ડોમ ]] {{Main|Vermont Republic}} 18 જાન્યુઆરી, 1777ના રોજ, ન્યૂ હૅમ્પશાયર ગ્રાન્ટ્સના પ્રતિનિધિઓએ વર્મોન્ટની સ્વતંત્રતાની ઘોષણા કરી.<ref>{{cite web|title=Second Vermont Republic|work=Vermont's Declaration of Independence (1777)|url=http://www.vermontrepublic.org/vermonts_declaration_of_independence_1777|access-date=2007-01-17}}</ref> રાજ્યના અસ્તિત્વના પ્રથમ છ મહિના સુધી આ રાજ્ય ન્યૂ કનેક્ટિકટ તરીકે ઓળખાતું હતું.<ref name="autogenerated1">એસ્થર મનરો સ્વિફ્ટ, ''વર્મોન્ટ પ્લેસ-નેમ્સ: ફૂટપ્રિન્ટ્સ ઇન હિસ્ટ્રી'' પિક્ટન પ્રેસ, 1977</ref> 2 જૂન, 1777ના રોજ, “વર્મોન્ટ” નામ સ્વીકારવા માટે 72 પ્રતિનિધિઓનું બીજીવાર સંમેલન મળ્યું. એક પેન્સિલવેનિયાને મિત્રભાવે આપેલી સલાહને આધારે આમ કરવામાં આવ્યું. નવા સ્વતંત્ર થયેલા યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં 14માં રાજ્ય તરીકે પ્રવેશ કેવી રીતે મેળવવો તે અંગે તેણે એક પત્ર લખ્યો હતો.<ref name="autogenerated1"/> 4 જુલાઈના રોજ, વિન્ડસર ટાવેરન ખાતે વર્મોન્ટના બંધારણની રચના કરવામાં આવી જેને 8 જુલાઈના રોજ પ્રતિનિધિઓએ અપનાવ્યું. ઉત્તર અમેરિકાના સૌપ્રથમ લિખિત બંધારણો પૈકીનું આ એક બંધારણ હતું. પોતાના બંધારણમાં ગુલામીની પ્રથાને નાબૂદ કરનાર આ નિર્વિવાદપણે સૌપ્રથમ રાજ્ય હતું, બંધારણમાં પુરૂષોના સાર્વત્રિક મતાધિકારની જોગવાઈ કરવામાં આવી અને જાહેર શાળાઓના ટેકાની જરૂરત વર્ણવવામાં આવી. 1777થી 1791 સુધી તે અમલમાં હતું.<ref>[http://www.historicvermont.org/constitution/ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120311153218/http://www.historicvermont.org/constitution/ |date=2012-03-11 }} ધ ઓલ્ડ કન્સ્ટીટ્યુશન હાઉસ સ્ટેટ હિસ્ટરિક સાઇટ.</ref> 25 નવેમ્બર, 1858ના રોજ રાજ્યના કાયદા દ્વારા ગુલામી પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો હતો.<ref>[http://www.bartonchronicle.com/index.php/reviews/books/110-asurpriseoneverypage બાર્ટન ક્રોનિક બૂક રિવ્યૂ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090510020229/http://www.bartonchronicle.com/index.php/reviews/books/110-asurpriseoneverypage |date=2009-05-10 }}. સુધારો ઓગસ્ટ 21, 2009</ref> === ક્રાંતિકારી યુદ્ધ === {{Main|Battle of Bennington}} બૅનિંગ્ટનનું યુદ્ધ 16 ઓગસ્ટ, 1777ના રોજ લડાયું હતું, જે વર્મોન્ટ રાજ્યના ઇતિહાસનું બીજ રોપનાર એક ઘટના હતી. બૅનિંગ્ટનની સીમાની પેલે પાર હૂસિક, ન્યૂ યોર્ક ખાતે આવેલી બ્રિટિશ સિપાહીઓની ટૂકડી ઉપર જનરલ સ્ટાર્કની આગેવાની હેઠળના અમેરિકાના સંયુક્ત દળે હુમલો કર્યો અને બ્રિટનની સમગ્ર ટૂકડીને ખતમ કરી નાખી અથવા તો કેદ કરી. જનરલ બર્ગોયન આ ફટકો સહન કરી શક્યો નહી અને આખરે તેણે પોતાના દળના 6,000 સૈનિકો સાથે 17 ઓક્ટોબરના રોજ ન્યૂ યોર્કના સારાટોગા ખાતે આત્મસમર્પણ કર્યું. બૅનિંગ્ટન અને સારાટોગાની લડાઇઓને ક્રાંતિકારી યુદ્ધમાં એક મહત્વનો વળાંક માનવામાં આવે છે કારણ કે બ્રિટિશ સૈન્યની આ સૌપ્રથમ મોટી હાર હતી. આ લડાઇની વર્ષગાંઠને વર્મોન્ટમાં હજુ પણ સત્તાવાર રજા તરીકે ઉજવવામાં આવે છે. હુબાર્ટનની લડાઈ (7 જુલાઈ, 1777) એ એકમાત્ર એવી લડાઈ હતી કે જે આ પ્રદેશમાં લડાઈ હતી. ટેક્નીકલ દ્વષ્ટિએ સ્થાનિક દળોની હાર થઈ હતી, તેમ છતાં બ્રિટિશ દળોને પણ એ હદે ફટકો પડ્યો હતો કે તેમણે વધુ લાંબો સમય અમેરિકનોનો સામનો (ટિકનડેરોગાના કિલ્લામાંથી પીછેહટ કરી) કર્યો નહીં. === રાજ્યનો દરજ્જો અને અમેરિકન ગૃહ યુદ્ધ પહેલાનો સમય === 14 વર્ષ સુધી વિન્ડસરના પૂર્વીય નગરમાં મુખ્ય મથક ધરાવતા એક સાર્વભૌમ સંસ્થાન તરીકે વર્મોન્ટ વિકસતું રહ્યું. સ્વતંત્ર વર્મોન્ટે 1785થી 1788 સુધી પોતાના સિક્કાઓ જારી કર્યાં<ref>માર્ગારેટ બુચોલ્ટ [http://www.manchestervermont.net/about.php માન્ચેસ્ટર એન્ડ ધ માઉન્ટેઇન ચેમ્બર્સ ઓફ કોમર્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131206163302/http://www.manchestervermont.net/about.php |date=2013-12-06 }} ''એન ઇનસાઇડર્સ ગાઇડ ટુ સધર્ન વર્મોન્ટ'' , પેન્ગ્વિન, 1991</ref> અને રાજ્યભરમાં ટપાલ સેવાનું સંચાલન કર્યું. 1778-1789 તથા 1790-1791 દરમિયાન થોમસ ચિટેન્ડન આ રાજ્યનો ગવર્નર હતો. આ રાજ્યએ ફ્રાન્સ, નેધરલેન્ડ્સ અને અમેરિકાની સરકારો સાથે રાજદૂતોની આપ-લે કરી હતી. તે સમયે અમેરિકાની સરકાર ફિલાડેલ્ફિયામાં હતી. 1791માં, વર્મોન્ટ ફેડરલ સંઘમાં 14મા રાજ્ય તરીકે જોડાયું. મૂળ 13 વસાહતો બાદ આ સંઘમાં જોડાનારું આ સૌપ્રથમ બહારનું રાજ્ય હતું. 1836 સુધી વર્મોન્ટ એકગૃહી ધારાસભા ધરાવતું હતું. 1850ના દશકના મધ્યભાગથી ગુલામીપ્રથાને રોકવાની મોટે ભાગે તરફેણ કરતા વર્મોન્ટના લોકોએ પોતાના વલણમાં પરિવર્તન સાધીને આ પ્રથાનો વધુ ગંભીર વિરોધ કરવાનું વલણ અપનાવ્યું, ઉદ્દામવાદી રિપબ્લિકન અને નાબૂદીવાદી થેડિયસ સ્ટીવન્સનો જન્મ થયો. વ્હિગ પાર્ટીનો અસ્ત થયો તેવા સમયે રિપબ્લિકન પાર્ટીનો ઉદભવ થયો, વર્મોન્ટે પોતાના ઉમેદવારોને મજબૂતપણે ટેકો આપવાનું વલણ અપનાવ્યું. 1860માં તેણે પ્રમુખ અબ્રાહમ લિંકનને મત આપ્યો, તેમને અન્ય કોઇ પણ રાજ્ય કરતા સૌથી વધુ મતે વિજય મળ્યો હતો. === ગૃહ યુદ્ધ === {{Main|Vermont in the American Civil War}} અમેરિકાના ગૃહ યુદ્ધ દરમિયાન, વર્મોન્ટે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ સર્વિસમાં 34,000 કરતા વધુ લોકો મોકલ્યા હતા. વર્મોન્ટના લગભગ 5,200 લોકો અથવા 15 ટકા લોકો કાર્યવાહી દરમિયાન માર્યા ગયા અથવા ગંભીરપણે ઇજાગ્રસ્ત થયા અથવા રોગને કારણે મૃત્યુ પામ્યાં. અન્ય કોઇપણ રાજ્યની તુલનાએ આ સૌથી ઊંચી ટકાવારી હતી. આ યુદ્ધમાં સૌથી ઉત્તરે થયેલી ભૂમિગત કાર્યવાહી સેન્ટ અલબન્ઝ હુમલો વર્મોન્ટમાં થઈ હતી. === અમેરિકન ગૃહ યુદ્ધ અને ત્યાર બાદનો સમયગાળો === 18 ડિસેમ્બર, 1880ના રોજ યોજાયેલી ચૂંટણી એ સૌપ્રથમ એવી ચૂંટણી હતી કે જેમાં મહિલાઓને મત આપવાની છૂટ આપવામાં આવી હતી, તે સમયે મહિલાઓને મર્યાદિત મત આપવામાં આવ્યા હતા અને તેમને સૌથી પહેલા નગરની ચૂંટણી અને ત્યારપછી રાજ્ય વિધાનસભાની ચૂંટણીમાં મત આપવાની છૂટ અપાઇ હતી. રેડિયો સિટી મ્યુઝિક હોલના બાંધકામમાં વર્મોન્ટના ચૂનાનાં પત્થરોનો ઉપયોગ કરાયો હતો.{{Citation needed|date=June 2010}} 1927ના નવેમ્બર મહિનાના પ્રારંભમાં મોટાપાયે પૂર આવ્યું. આ બનાવ દરમિયાન, 84 લોકોના મોત થયા જેમાં રાજ્યના લેફ્ટનન્ટ ગવર્નરનો પણ સમાવેશ થતો હતો.<ref>{{cite web|author=btv webmaster |url=http://www.erh.noaa.gov/btv/events/27flood.shtml |title=National Weather Service – Burlington, VT – The Flood of 1927 |publisher=Erh.noaa.gov |date=2007-08-01 |access-date=2010-07-31}}</ref> 1973માં વધુ એક પૂર આવ્યું, જેના લીધે બે લોકોના મોત થયા અને કરોડો ડોલરની સંપત્તિને નુકશાન થયું. 1964માં, અમેરિકાની સુપ્રિમ કોર્ટે વર્મોન્ટમાં “એક-માણસ, એક-મત”નો નિયમ લાગુ કર્યો, સમગ્ર દેશ માટેના બન્ને ગૃહોમાં મતદાન કરવા માટે નગરોને પણ મતોનો એકસરખો હિસ્સો આપવામાં આવ્યો.<ref>{{cite web|title=Arizona State Library|work="One Man, One Vote" ... That's All She Wrote.|url=http://www.library.arizona.edu/exhibits/udall/congrept/88th/641014.html|access-date=2006-12-28|archive-date=2017-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20171010203724/http://www.library.arizona.edu/exhibits/udall/congrept/88th/641014.html|url-status=dead}}</ref> આ સમય સુધી, રાજ્યની સેનેટમાં કાઉન્ટીઓનું પ્રતિનિધત્વ ઘણીવાર વિસ્તારો કરતા હતા અને કરવેરાનું ભારણ વધવાથી શહેરોમાં શું સમસ્યાઓ થશે તે અંગેનું તેમનું વલણ ઘણીવાર સહાનુભૂતિ વિનાનું રહેતું. == વસ્તી-વિષયક માહિતી == === વસતી === {{USCensusPop |1790 = 85425 |1800 = 154465 |1810 = 217895 |1820 = 235981 |1830 = 280652 |1840 = 291948 |1850 = 314120 |1860 = 315098 |1870 = 330551 |1880 = 332286 |1890 = 332422 |1900 = 343641 |1910 = 355956 |1920 = 352428 |1930 = 359611 |1940 = 359231 |1950 = 377747 |1960 = 389881 |1970 = 444330 |1980 = 511456 |1990 = 562758 |2000 = 608827 |estyear = 2009<ref name=09CenEst/> |estimate = 621760 }} વર્મોન્ટની વસતીનું કેન્દ્ર વોશિંગ્ટન કાઉન્ટીના વૉરેન નગરમાં આવેલું છે.<ref>{{cite web|url=http://www.census.gov/geo/www/cenpop/statecenters.txt|title=Population and Population Centers by State: 2000|publisher=U. S. Census Bureau|access-date=2008-05-11}}</ref> યુ. એસ. સેન્સસ બ્યુરોએ જણાવ્યા અનુસાર, 2005 સુધીમાં, વર્મોન્ટની અંદાજિત વસતી 6,23,050 હતી, જેમાં આગલા વર્ષની તુલનાએ 1,817 અથવા 0.3 ટકાનો વધારો થયો હતો તથા વર્ષ 2000થી 14,223 લોકો અથવા 2.3 ટકાનો વધારો થયો હતો. છેલ્લી વસતી ગણતરીમાં 7,148ની વસતી નોંધાઇ હતી ઉપરોક્ત વસતીમાં છેલ્લી વસતી ગણતરી બાદ થયેલો કુદરતી વધારો અને 7,889 લોકોના રાજ્યમાં ચોખ્ખા સ્થાળાંતરનો સમાવેશ થાય છે. યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સની બહારથી ઇમિગ્રેશનને કારણે 4350 લોકોનો વધારો નોંધાયો હતો અને દેશની અંદર સ્થાળાંતરથી 3,530 લોકોનો વધારો નોંધાયો હતો. 2004માં વર્મોન્ટની વસતીના અડધાથી વધુ લોકો રાજ્યની બહાર જન્મ્યા હતા. <ref>{{cite news |url=http://www.boston.com/news/local/vermont/articles/2004/02/12/talking_bah_k_in_vermont/ |title=Talking 'bah-k' in Vermont – The Boston Globe |publisher=Boston.com |date=2004-02-12 |access-date=2010-07-31 |first1=Brian |last1=MacQuarrie |archive-date=2011-06-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110628235531/http://www.boston.com/news/local/vermont/articles/2004/02/12/talking_bah_k_in_vermont/ |url-status=dead}}</ref> વર્મોન્ટ એ ન્યૂ ઇંગ્લેન્ડનું સૌથી ઓછી વસતી ધરાવતું રાજ્ય છે. 2006માં, રાષ્ટ્રમાં સૌથી નીચો જન્મદર વર્મોન્ટમાં હતો, 42/1,000 સ્ત્રી.<ref>{{cite book|author = Associated Press |title = Vt. birth rate ranks second lowest in U.S|publisher = Burlington Free Press|date = August 22, 2008}}</ref> કામ કરનારા લોકોની મધ્યમ વય 42.3 હતી, જે રાષ્ટ્રમાં સૌથી વધુ છે. 2009માં, અહીંના પ્રત્યેક 15 પૈકીના 12.6 ટકા લોકો છૂટાછેડાવાળા હતા. રાષ્ટ્રમાં આ પાંચમા ક્રમની સૌથી ઊંચી ટકાવારી છે.<ref>{{cite news|first=Tamara Lush and Deanna Martin|title=Indiana, Florida counties tops in divorce|publisher=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages= 3A|date={{Nowrap|25 September}} 2009}}</ref> === વંશ અને જાતિ === {{US Demographics}} [[ચિત્ર:Vermont population map1.png|thumb|right|300px|વર્મોન્ટનો વસતી ગીચતા દર્શાવતો નકશો]] વર્મોન્ટની વસતી આ મુજબ છે: * 51.0% સ્ત્રી * 49.0% પુરૂષ 50 રાજ્ય અને કોલમ્બિયા જિલ્લામાં, વર્મોન્ટનો ક્રમ: * ગોરા લોકોની મહત્તમ વસતીમાં બીજા ક્રમે * મધ્યમ વયના લોકોમાં બીજા ક્રમે<ref>2005માં 40.7, યુએસ સેન્સસ કમ્યુનિટી સરવે</ref> * એશિયનોની વસતીમાં 41માં ક્રમે * હિસ્પેનિક્સની વસતીમાં 49 ક્રમે * શ્યામ લોકોની વસતીમાં 48માં ક્રમે * મૂળ અમેરિકનોની વસતીમાં 29માં ક્રમે * મિશ્ર વંશના લોકોની વસતીમાં 39માં ક્રમે * પુરુષોની વસતીમાં 28માં ક્રમે * સ્ત્રીઓની વસતીમાં 24મા ક્રમે === માનવવંશ અને ભાષા === સૌથી વિશાળ વંશીય જૂથો આ પ્રમાણે છેઃ <ref>{{cite web |author=American FactFinder, United States Census Bureau |url=http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&-context=adp&-qr_name=ACS_2008_3YR_G00_DP3YR2&-ds_name=ACS_2008_3YR_G00_&-tree_id=3308&-redoLog=false&-_caller=geoselect&-geo_id=04000US50&-format=&-_lang=en |title=2006–2008 American Community Survey 3-Year Estimates |publisher=Factfinder.census.gov |access-date=2010-07-31 |archive-date=2020-02-11 |archive-url=https://archive.today/20200211181919/http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&-context=adp&-qr_name=ACS_2008_3YR_G00_DP3YR2&-ds_name=ACS_2008_3YR_G00_&-tree_id=3308&-redoLog=false&-_caller=geoselect&-geo_id=04000US50&-format=&-_lang=en |url-status=dead }}</ref> * 23.9% ફ્રેન્ચ અથવા ફ્રેન્ચ કેનેડિયન * 18.6% ઇંગ્લિશ * 17.9% આઇરિશ * 10.3% જર્મન * 7.5% ઇટાલિયન * 7.0% અમેરિકન * 5.0% સ્કોટિશ * 3.9% પોલિશ * 2.7% સ્કોચ આયરિશ * 1.9% સ્વીડિશ * 1.6% ડચ * 1.4% રશિયન * 1.4% વૅલ્શ વર્મોન્ટના મોટાભાગના હિસ્સામાં બ્રિટિશ વંશપરંપરા (ખાસ કરીને ઇંગ્લિશ)ના રહેવાસીઓ વસે છે. રાજ્યના ઉત્તરીય ભાગમાં ફ્રેન્ચ-કેનેડિયન વંશપરંપરાના લોકોની ટકાવારી નોંધપાત્ર સ્તરે જળવાઈ રહી છે. વર્મોન્ટની બોલચાલની છાંટ સાંભળવા મળે છે, પરંતુ તાજેતરના વર્ષોમાં લોકો અમેરિકન ધારાધોરણો પ્રમાણેની ઇંગ્લિશ ભાષાના રંગે વધુ રંગાયા છે. 2000ની અમેરિકાની વસતી ગણતરી અનુસાર, વસતીના 2.54 ટકા લોકોની વય પાંચ વર્ષની છે અને તેથી વધુ વયના લોકો ઘરમાં ફ્રેન્ચ બોલે છે, જ્યારે 1 ટકા લોકો સ્પેનિશ બોલે છે.<ref>{{cite web |url=http://www.mla.org/map_data_results%26state_id%3D50%26mode%3Dstate_tops |title=Language Map Data Center |publisher=Mla.org |date=2007-07-17 |access-date=2010-07-31 |archive-date=2010-12-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101205101002/http://www.mla.org/map_data_results%26state_id%3D50%26mode%3Dstate_tops |url-status=dead }}</ref> === ધર્મ === {| style="float:right" class="wikitable" |+ધાર્મિક ઓળખ |- !ધર્મ !1990<ref name="aris2008iiic">{{cite web |first=Barry A. |last=Kosmin |last2=Keysar |first2=Ariela |title=American Religious Identification Survey 2008: ARIS 2008 Report: Part IIIC – Geography |url=http://b27.cc.trincoll.edu/weblogs/AmericanReligionSurvey-ARIS/reports/part3c_geog.html |publisher=[[Trinity College (Connecticut)|Trinity College]] |month=March |year=2009 |access-date=2009-04-07 |archive-date=2011-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110304012329/http://b27.cc.trincoll.edu/weblogs/AmericanReligionSurvey-ARIS/reports/part3c_geog.html |url-status=dead }}</ref> !2001<ref>{{cite web |title=The Graduate Center, CUNY |work=American Religious Identification Survey 2001 |url=http://www.gc.cuny.edu/faculty/research_briefs/aris/key_findings.htm |access-date=2007-01-05 |archive-date=2005-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051024031359/http://www.gc.cuny.edu/faculty/research_briefs/aris/key_findings.htm |url-status=dead }}</ref> !2008<ref name="aris2008iiic"/> |- | ખ્રિસ્તી | 84% | style="background:PeachPuff"|67% | style="background:PeachPuff"|55% |- | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;રોમન કેથોલીક | 37% | style="background:PaleGreen"|38% | style="background:PeachPuff"|26% |- | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;પ્રોટેસ્ટન્ટ | 47% | style="background:PeachPuff"|29% | 29% |- | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;કોન્ગ્રેગેશનલ/યુનાઇટેડ<br />&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;ચર્ચિસ ઓફ ક્રાઈસ્ટ (ખ્રિસ્તના ચર્ચો) | | 6% | |- | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;મેથોડિસ્ટ | | 6% | |- | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;એપિસ્કોપલ | | 4% | |- | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;અન્ય ખ્રિસ્તી | | 4% | |- | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;બાપ્ટીસ્ટ | | 3 | |- | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;અન્ય પ્રોટેસ્ટન્ટ્સ | | 2% | |- | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;એસેમ્બલીઝ ઓફ ગોડ | | 1% | |- | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;ઇવાન્જેલિકલ | | 1% | |- | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;સેવન્થ-ડે એડવન્ટિસ | | 1% | |- | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;નોન-ડિનોમિનેશનલ | | 1% | |- | અન્ય ધર્મો | 3% | style="background:PeachPuff"|2% | style="background:PaleGreen"|4% |- | કોઇ ધર્મ નહીં | 13% | style="background:PaleGreen"|22% | style="background:PaleGreen"|34% |- | જવાબ આપવાનો ઇનકાર કરનાર | 1% | style="background:PaleGreen"|8% | style="background:PeachPuff"|6% |} 2008માં લગભગ અડધાથી વધુ વર્મોન્ટવાસીઓએ પોતાને ખ્રિસ્તી ગણાવ્યા હતા. રોમન કેથોલિક ચર્ચ એ રાજ્યમાં એકમાત્ર સૌથી મોટી ધાર્મિક સંસ્થા છે. એઆરડીએ (ARDA)ના 2000ના આંકડા અનુસાર, આ કેથોલિક ચર્ચના 1,47,918 સદસ્યો હતા. વર્મોન્ટના રહેવાસીઓના લગભગ એક-તૃતીયાંશ ભાગે પોતાને પ્રોટેસ્ટન્ટ તરીકે ઓળખાવ્યા હતા. ધ કોન્ગ્રેગેશનલ યુનાઇટેડ ચર્ચ ઓફ ક્રાઇસ્ટ એ સૌથી વિશાળ (21,597) પ્રોટેસ્ટન્ટ ધર્મસંઘ છે અને અન્ય કોઈ પણ રાજ્યની તુલનાએ વર્મોન્ટમાં આ ધર્મની ટકાવારી સૌથી ઊંચી છે.<ref>{{cite web |title=Adherents.com |work=Religion in Vermont |url=http://www.adherents.com/loc/loc_vermont.html |access-date=2007-01-05 |archive-date=2013-08-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130816141340/http://www.adherents.com/loc/loc_vermont.html |url-status=dead }}</ref> કેથોલિક અનુયાયીઓની સંખ્યાની (133) સરખામણીમાં યુનાઇટેડ ચર્ચ ઓફ ક્રાઇસ્ટના અનુયાયીઓની સંખ્યા (149) વધારે છે.<ref name="thearda.com">{{cite web |url=http://www.thearda.com/mapsReports/reports/state/50_2000.asp |title=The Association of Religion Data Archives &#124; Maps & Reports |publisher=Thearda.com |access-date=2010-07-31 |archive-date=2013-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131126230453/http://www.thearda.com/mapsReports/reports/state/50_2000.asp |url-status=dead }}</ref> યુનાઇટેડ મેથોડિસ્ટ ચર્ચ એ બીજા ક્રમનો સૌથી મોટો પ્રોટેસ્ટન્ટ ધર્મસંઘ છે જે 19,000 સદસ્યો ધરાવે છે;<ref name="thearda.com"/> ત્યારપછીના ક્રમે એપિસ્કોપેલિયન્સ, “અન્ય” ખ્રિસ્તીઓ અને બાપ્ટિસ્ટ્સ આવે છે. વર્મોન્ટના રહેવાસીઓ પૈકીના 24 ટકા લોકો નિયમિતપણે ચર્ચમાં ઉપસ્થિત થાય છે. સમગ્ર રાષ્ટ્રમાં આ આંકડાની બરાબરી માત્ર ન્યૂ હૅમ્પશાયરના આંકડા જ કરે છે.<ref>{{Cite book |author=Sullivan, Will |title=A New Shade of Granite |publisher=US News and World Report |date=2007-06-11}}</ref> 2008માં, વર્મોન્ટના 34 ટકા લોકોએ કોઇ ધર્મ ન અનુસરતા હોવાનો દાવો કર્યો હતો, આખા રાષ્ટ્રમાં આ પ્રકારના લોકોની આ સૌથી ઊંચી ટકાવારી છે.<ref>{{Cite book |url=http://www.americanreligionsurvey-aris.org/ |publisher=Trinity College |title=American Religious Identification Survey is Third in Landmark Series |access-date=2009-03-25 |archive-date=2020-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221145824/http://www.americanreligionsurvey-aris.org/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite book |url=http://b27.cc.trincoll.edu/weblogs/AmericanReligionSurvey-ARIS/reports/ARIS_Report_2008.pdf |last=Kosmin |first=Barry A. |last2=Keysar |first2=Ariela |publisher=Trinity College |title=American Religious Identification Survey 2008 Summary Report |page=17 |publication-date=March 2009 |access-date=2009-03-15 |archive-date=2009-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090407053149/http://b27.cc.trincoll.edu/weblogs/AmericanReligionSurvey-ARIS/reports/ARIS_Report_2008.pdf |url-status=dead }}</ref> એક અભ્યાસમાં અનુસાર, સમગ્ર રાષ્ટ્રના લોકોની (71 ટકા) સરખામણીએ, વર્મોન્ટ અને ન્યૂ હૅમ્પશાયરના લોકો સાપ્તાહિક ધાર્મિક વિધિઓમાં ઉપસ્થિત રહેવાનું ઓછું પસંદ કરે છે અને તેમને ઇશ્વરમાં ઓછો વિશ્વાસ (54 ટકા) રાખવાનું પસંદ કરે છે. આ બન્ને રાજ્ય્સમાં બાકીના રાજ્ય્સની તુલનાએ ધાર્મિક પ્રતિબદ્ધતાનું સ્તર સૌથી ઓછું છે. લગભગ 23%(રાષ્ટ્રિય સ્તરે 39%) લોકો સપ્તાહમાં એક વખત ધાર્મિક વિધીમાં ભાગ લે છે. 36%(રાષ્ટ્રિય સ્તરે 56%) લોકો એવું માને છે કે ધર્મ તેમના માટે ખૂબ જ અગત્યનો છે.<ref>[http://www.burlingtonfreepress.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20080713/NEWS01/80712015 ]{{Dead link|date=October 2009}}. સુધારો જુલાઈ 29, 2008</ref> ચર્ચ ઓફ જીસસ ક્રાઇસ્ટ ઓફ લેટર-ડૅ સેન્ટ્સના બે સૌપ્રથમ આગેવાનો જોસેફ સ્મિથ, જુનિયર અને બ્રિઘૅમ યંગ, બન્નેનો જન્મ વર્મોન્ટમાં થયો હતો. શેરોનમાં જોસેફ સ્મિથના જન્મસ્થળે વર્ષે આશરે 70,000 મુલાકાતીઓ આવે છે, આ સ્થળની જાળવણી એલડીએસ (LDS) કરે છે. 2010 સુધીમાં આ ચર્ચએ રાજ્યભરમાં 12 ધર્મસંઘોમાં 4,386 સદસ્યો નોંધ્યા હતા.<ref>[http://newsroom.lds.org/ldsnewsroom/eng/contact-us/usa-vermont ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100825071702/http://newsroom.lds.org/ldsnewsroom/eng/contact-us/usa-vermont |date=2010-08-25 }} સુધારો ઓગસ્ટ 27, 2010.</ref> આ રાજ્યમાં યહુદી ધર્મના 5,000 લોકો છે જે પૈકીના 3,000 બર્લિંગ્ટન અને માઉન્ટપિલિયર-બાર તથા રટલેન્ડ- પ્રત્યેકમાં 500-500 છે.{{Citation needed|date=December 2009}} આ દેશમાં પાશ્ચાત્ય સંસ્કૃતિમાંથી વટલાઇને બૌદ્ધ બનેલા લોકોની સંખ્યા સૌથી ઊંચી હોય તેવું બની શકે છે. રાજ્યમાં સંખ્યાબંધ બૌદ્ધ સાધના કેન્દ્રો આવેલા છે.<ref>{{cite news |url=http://www.boston.com/news/local/vermont/articles/2005/02/23/green_mountains_good_karma/ |title=Buddhist retreat centers |publisher=Boston.com |date=2005-02-23 |access-date=2010-07-31 |first=Sarah |last=Schweitzer |archive-date=2011-07-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110728020602/http://www.boston.com/news/local/vermont/articles/2005/02/23/green_mountains_good_karma/ |url-status=dead}}</ref> રાજ્યમાં ઈસ્લામ ધર્મને અનુસરતા 2,000 લોકો રહેતા હોય એવો અંદાજ છે.<ref>{{cite web|url=http://www.vpr.net/episode/44351/ |title=Vermont Edition: Vermont's Muslims |publisher=Vpr.net |access-date=2010-07-31}}</ref> == અર્થતંત્ર == ''ફોર્બ્સ'' મેગેઝિને 2007માં વર્મોન્ટને વેપાર કરવા માટેના રાજ્ય્સમાં 32મો ક્રમ આપ્યો હતો. આગલા વર્ષે આ ક્રમ 30મા સ્થાને હતો.<ref>{{cite book|author = Gram, David |title = Forbes ranks Vt. 30th (sic) for business|publisher = Burlington Free Press|date = July 14, 2007}}</ref> 2008માં, એક અર્થશાસ્ત્રીએ એવું જણાવ્યું હતું કે આ રાજ્ય “ખરેખર એક સ્થિર અર્થતંત્ર ધરાવતું હતું, વર્મોન્ટ માટે અમે આ અર્થતંત્ર આગામી 30 વર્ષ સુધી ટકી રહેવાની આગાહી કરીએ છીએ. ” <ref>{{Cite news|first=Dan|last=McLean|title=IBM won't be No. 1 employer for much longer|publisher=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages= 1A|date={{Nowrap|29 June}} 2008}}</ref> 2010ના મે મહિનામાં, વર્મોન્ટમાં બેરોજગારીનો દર 6.2 ટકા હતો જે રાષ્ટ્રમાં ચોથાં ક્રમનો સૌથી નીચો દર હતો.<ref>{{cite web|url=http://www.bls.gov/web/laus/laumstrk.htm |title=Unemployment Rates for States |publisher=Bls.gov |date=2010-07-20 |access-date=2010-07-31}}</ref> આ દર, મે મહિના પૂર્વેના સમયગાળાથી લઈ અત્યાર સુધી અમેરિકાના 50 રાજ્ય્સમાં આ બીજો સૌથી તીવ્ર ઘટાડો સૂચવે છે.<ref>{{cite news|last=Izzo |first=Phil |url=http://blogs.wsj.com/economics/2010/06/18/unemployment-rates-by-state-nevada-overtakes-michigan-for-nations-worst/ |title=Unemployment Rates by State: Nevada Overtakes Michigan for Nation’s Worst – Real Time Economics – WSJ |publisher=Blogs.wsj.com |date=2010-06-18 |access-date=2010-07-31}}</ref> યુ. એસ. બ્યુરો ઓફ ઇકોનોમિક એનાલિસિસના 2005ના અહેવાલ અનુસાર, વર્મોન્ટની ગ્રોસ રાજ્ય પ્રોડક્ટ (જીએસપી (GSP)) {{Nowrap|$23 billion}} હતી. આ અહેવાલ 50 રાજ્ય્સમાં વર્મોન્ટને 50મો ક્રમ આપે છે. માથાદીઠ જીએસપી (GSP)માં આ રાજ્યનો ક્રમ 38મો છે.<ref>માથાદીઠ જીડીપી (GDP) (સામાન્ય) મુજબ અમેરિકાના રાજ્યોની યાદી </ref><ref>રહેણાંકના વિસ્તારોના ઊંચા ખર્ચ અને રહેણાંક વિસ્તારમાં નીચા ખર્ચનું ડાઉનરેટના રેન્કિંગનું વલણ</ref> 2004માં માથાદીઠ આવક 32,770 ડોલર હતી.{{Citation needed|date=July 2010}} જીએસપી GSPના ઘટકો આ પ્રમાણે હતા.<ref>ટકાવારી ચોકક્સ 100% ના હોઇ શકે</ref><ref>{{cite web |url=http://www.bea.gov/bea/newsrelarchive/2006/gsp1006.htm |title=Gross Domestic Product (GDP) by State |publisher=Bea.gov |date=2008-12-22 |access-date=2010-07-31 |archive-date=2008-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081006105314/http://www.bea.gov/bea/newsrelarchive/2006/gsp1006.htm |url-status=dead }}</ref> * સરકાર – $3,083 મિલિયન (13.4%) * રિયલ એસ્ટેટ, ભાડા અને ભાડાપટ્ટાની ઉપજ– {{Nowrap|$2,667 million}} (11.6%) * ટકાઉ ચીજવસ્તુઓનું ઉત્પાદન – {{Nowrap|$2,210 million}} (9.6%) * આરોગ્ય અને સામાજિક સહાય – {{Nowrap|$2,170 million}} (9.4%) * છૂટક વેપાર – $1,934 મિલિયન (8.4%) * ફાયનાન્સ અને વીમો – $1,369 મિલિયન (5.9%) * બાંધકામ – $1,258 મિલિયન (5.5%) * વ્યવસાયિક અને ટેકનીકલ સેવાઓ – {{Nowrap|$1,276 million}} (5.5%) * જથ્થાબંધ વેપાર – $1,175 મિલિયન (5.1%) * નિવાસ સગવડ અને ખાદ્ય સેવાઓ – {{Nowrap|$1,035 million}} (4.5%) * માહિતી – $958 મિલિયન (4.2%) * બિન-ટકાઉ ચીજવસ્તુઓનું ઉત્પાદન – {{Nowrap|$711 million}} (3.1%) * અન્ય સેવાઓ – $563 મિલિયન (2.4%) * ઉપયોગી વસ્તુઓ – $553 મિલિયન (2.4%) * શૈક્ષણિક સેવાઓ – $478 મિલિયન (2.1%) * પરિવહન અને વૅરહાઉસિંગ – {{Nowrap|$484 million}} (2.1%) * વહીવટી અને પરચૂરણ સેવાઓ – {{Nowrap|$436 million}} (1.9%) * કૃષિ, વનસંવર્ધન, માછીમારી અને શિકાર– {{Nowrap|$375 million}} (1.6%) * કલા, મનોરંજન અને વિનોદ – {{Nowrap|$194 million}} (.8%) * ખનન – $100 મિલિયન (.4%) * કંપનીઓનું સંચાલન – $35 મિલિયન (.2%) 2007ના વર્ષમાં વિદેશ વેપારમાં વર્મોન્ટનું સૌથી ભાગીદાર રાષ્ટ્ર કેનેડા હતું. વિદેશ વેપારમાં રાજ્યનો બીજો સૌથી વિશાળ ભાગીદાર [[ચીની ગણતંત્ર|તાઈવાન]] છે.<ref>{{cite book|author = Creaser, Richard |title = Illuzi learns about economy of Taiwan during visit|publisher = the Chronicle|date = October 24, 2007}}</ref> આ રાજ્ય ક્વિબેક સાથે {{Nowrap|$4 billion}} મૂલ્યનું વાણિજ્ય ધરાવતું હતું.<ref>{{cite book|author = Curran, John |title = Vt. Quebec leaders promote 'green zone'|publisher = Burlington Free Press|date = October 7, 2008}}</ref> છૂટક વેચાણ એ આર્થિક ગતિવિધિનો એક માપદંડ છે. 2007માં આ રાજ્ય {{Nowrap|$5.2 billion}} ધરાવતું હતું.<ref>{{cite book|author = McLean, Dan |title = Retail Sales by the numbers|publisher = Burlington Free Press|date = July 13, 2008}}</ref> 2008માં, વર્મોન્ટમાં 8,631 નવા વેપાર નોંધાયા હતા, જે 2007ની તુલનાએ 500નો ઘટાડો સૂચવતા હતા.<ref>{{cite book|author = Associated Press |title = Fewer businesses launched in '08|publisher = Burlington Free Press|date = January 26, 2009}}</ref> ==== અંગત આવક ==== 2002થી 2004 દરમિયાન મધ્ય ઘરદીઠ આવક $45,692 રહી હતી. રાષ્ટ્રમાં તેનો ક્રમ 15મો હતો.<ref>{{Cite web |url=http://www.census.gov/hhes/www/income/income04/statemhi.html |title=ઇનકમ 2004 – થ્રી-યર-એવરેજ મેડીયન હાઉસહોલ્ડ ઇન્કમ બાય સ્ટેટ: 2001–2004 |access-date=2011-02-10 |archive-date=2005-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050924163536/http://www.census.gov/hhes/www/income/income04/statemhi.html |url-status=dead }}</ref> 2008માં આ રાજ્યમાં મધ્ય વેતન કલાકના $15.31 અથવા વર્ષે $31,845 હતું.<ref>[http://www.burlingtonfreepress.com/article/20090813/NEWS02/90813016/1007/NEWS02/What-Vermonters-earn વોટ વર્મોન્ટર્સ અર્ન]{{Dead link|date=October 2009}}. સુધારો ઓગસ્ટ 23, 2009.</ref> ફૂડ સ્ટેમ્પ્સ મેળવવાને લાયક એવા 68,000 વર્મોન્ટવાસીઓ પૈકીના આશરે 80 ટકા લોકોને 2007માં તે મળ્યું હતું.<ref>{{cite book|author = Ober, Lauren |title = Food stamp program set for expansion|publisher = Burlington Free Press|date = November 9, 2008}}</ref> 75 વર્ષ કે તેથી વધુ વયના વરિષ્ઠ લોકો પૈકીના 40 ટકા $21,260 અથવા તેથી ઓછી વાર્ષિક આવક ઉપર નિર્વાહ ચલાવે છે.<ref name="bfp090628">{{cite news|first=Jim|last=Coutts|title=My Turn:Vermont's energy support program is long overdue|publisher=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages= 7B|date={{Nowrap|28 June}} 2009}}</ref> ==== કૃષિ ==== રાજ્યના અર્થતંત્રમાં કૃષિ પ્રત્યક્ષ કે પરોક્ષ રીતે {{Nowrap|$2.6 billion}},<ref>આંકડામાં કૃષિ ઉપરાંતના અન્ય તમામ વિસ્તારોમાં સંભવિત આર્થિક અસરોનો સમાવેશ થાય છે. તે ઉપરોક્ત જીએસપી (GSP)માં વ્યાપક ફેરફાર અંગે સમજાવે છે.</ref> એટલે કે 12ટકા યોગદાન આપે છે.<ref>{{cite web|title=Vermont Sustainable Agriculture Council|work=Vermont's Agriculture: Generating Wealth from the Land|url=http://www.uvm.edu/~susagctr/CouncilReport05.PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20070605073512/http://www.uvm.edu/~susagctr/CouncilReport05.PDF|archive-date=2007-06-05|access-date=2007-01-06|format=PDF|url-status=live}}</ref> જો કે, અન્ય અભ્યાસમાં એવો દાવો કરાયો છે કે રાજ્યની સ્થાનિક પેદાશમાં કૃષિનો હિસ્સો 2.2 ટકાનો છે.<ref>[http://books.google.com/books?id=uTBCXqOou0YC&amp;pg=PA104&amp;lpg=PA104&amp; dq=reason+%22Orleans+County%22+vermont+%22named+after%22+history&amp;source=bl&amp;ots=AJVK2leu_W&amp;sig=CLVbgX4Yf6guzJ_m1l4QYyTDwHo&amp;hl=en&amp;ei=FZuKTLrALIi8sAPg-ITTBA&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=1&amp;sqi=2&amp;ved=0CBcQ6AEwAA#v=onepage&amp;q=Orleans%20County&amp;f=false Vermont Encyclopedia, page 27]</ref> 2000માં, રાજ્યની કામ કરી શકે એવી વસતીનો આશરે 3 ટકા ભાગ કૃષિમાં રોકાયેલો હતો.<ref>{{cite book|author = Liz Halloran|title = Vermont's War|publisher = US News and World Report, January 22, page 45|year = 2007}}</ref> [[ચિત્ર:Vermont fall foliage hogback mountain.JPG|thumb|left|વિલ્મિંગ્ટનમાં હોગબેક પર્વત પરથી દેખાતા બરફ છવાયેલા વૃક્ષો]] પાછલી બે સદી દરમિયાન, અન્ય જંગલોમાં વધુ પડતા વૃક્ષછેદન અને ઉપયોગને કારણે ઝાડ કાપવાની પ્રવૃત્તિમાં ઘટાડો થયો છે અને વર્મોન્ટના જંગલોનું આકર્ષણ ઘટ્યું છે. પર્યાવરણના સહઅસ્તિત્વને કારણે ખેતરોમાં થયેલો ઘટાડો વર્મોન્ટના જંગલોના પુર્નવિકાસમાં પરિણમ્યો છે. આજે, વર્મોન્ટના મોટાભાગના જંગલો એ ત્યાંના મૂળ જંગલો નથી પણ બીજી વખતના છે. રાજ્ય તથા સેવાભાવી સંસ્થાઓ જંગલોના કાળજીપૂર્વક રીતે વન વ્યવસ્થાપનને સક્રિયપણે પ્રોત્સાહન આપી રહી છે. રાજ્યની જમીનનો આશરે 78 ટકા વિસ્તાર વનઆચ્છાદિત છે. આ પૈકીનો આશરે 85 ટકા વિસ્તાર બિન-ઔદ્યોગિક અને ખાનગી વનભૂમિ પ્રકારનો છે જેની માલિકી વ્યક્તિઓ અથવા કુટુંબોની છે. આ મિલ્કતો માટે વન વ્યવસ્થાપનની ગતિવિધિઓના પરિણામે જમીનમાલિકોને વર્ષે કુલ આશરે {{Nowrap|$30 million}}ની ચૂકવણી કરાય છે.{{Citation needed|date=June 2010}} દૂધનું ઉત્પાદન એ કૃષિજન્ય આવકનો પ્રાથમિક સ્રોત છે. 20મી સદીના આખરી તબક્કામાં, ડેવલપપર્સે બિનખર્ચાળ અને ખુલ્લી જમીન ઉપર કોન્ડો અને ઘરો બનાવવાની યોજના બનાવી હતી. વર્મોન્ટના ડેરી ઉદ્યોગને હાનિ થતી અટકાવવા માટે વર્મોન્ટની સરકારે વિકાસને નિયંત્રણમાં રાખતા શ્રેણીબદ્ધ કાયદાઓ તથા કેટલાક પહેલરૂપ પગલાઓ સાથે આની પ્રતિક્રિયા આપી. વર્મોન્ટમાં ડેરી ફાર્મ ઘટી રહ્યાં છે. 1947માં વર્મોન્ટમાં 11,206 ડેરી ફાર્મ ચાલતા હતા, આ આંકડામાં આજે 85 ટકાથી પણ વધુનો ઘટાડો થયો છે. 2003માં આ રાજ્યમાં 1,500 કરતા પણ ઓછાં ડેરી ફાર્મ હતા, આ સંખ્યા ગટીને 2006માં 1,138 અને 1,087 થઇ હતી. 2007માં બચેલા ફાર્મની સંખ્યા 2006ની સંખ્યા કરતા ઓછી હતી. દર વર્ષે 10 ટકાના દરે ડેરી ફાર્મ્સની સંખ્યા ઘટતી જાય છે.<ref>{{cite book|author = Dunbar, Bethany M. |title = Vermont Milk Commission considers price premium|publisher = the Chronicle|date = September 10, 2008}}</ref> વર્મોન્ટમાં દૂધાળાં [[ગાય|પશુઓ]]ની સંખ્યામાં 40 ટકાનો ઘટાડો થયો છે; જોકે, સમાન સમયગાળા દરમિયાન ગાય દીઠ ઉત્પાદન ત્રણ ગણું વધવાને લીધે દૂધનું ઉત્પાદન બમણું થયું છે.<ref>{{cite web |url=http://www.vermontdairy.com/dairy_industry/farms/numbers |title=Dairy Farm Numbers – Vermont Dairy |publisher=Vermontdairy.com |access-date=2010-07-31 |archive-date=2010-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101002180402/http://www.vermontdairy.com/dairy_industry/farms/numbers |url-status=dead }}</ref> દૂધનું ઉત્પાદન વધ્યું છે, તેવા સમયે વર્મોન્ટનો બજાર હિસ્સો ઘટ્યો છે. બોસ્ટન અને ન્યૂ યોર્ક શહેરના બજારોને પૂરવઠો પૂરો પાડતા રાજ્ય્સના જૂથમાં,<ref>કોલ્ડ "ફેડરલ ઓર્ડર વન"</ref> બજારહિસ્સાની દ્વષ્ટિએ 10.6 ટકાના હિસ્સા સાથે વર્મોન્ટનો ક્રમ ત્રીજો છે; ન્યૂ યોર્કનો હિસ્સો 44.9 ટકા અને પેન્સિલવેનિયાનો હિસ્સો 32.9 ટકા છે.<ref>{{cite book|author = Dunbar, Bethany |title = Vermont Milk Commission takes a look at hauling costs|publisher = the Chronicle|date = November 14, 2007}}</ref> 2007માં, દૂધ ઉત્પાદકોને {{convert|100|lb}} દૂધ માટે $23.60નો વિક્રમી ભાવ મળ્યો હતો. 2008માં આ ભાવ ઘટીને $17 થઈ ગયો.<ref>{{cite book|author = Dunbar, Bethany M. quoting from book by James Maroney Jr. |title = Former farmer has a plan for profits in Vermont dairying|publisher = the Chronicle|date = December 4, 2008}}</ref> 2008માં સરેરાશ ડેરી ફાર્મે {{Nowrap|1.3 million}} પાઉન્ડ દૂધનું ઉત્પાદન કર્યું હતું.<ref>{{cite book|author = Lefebvre, Paul |title = Average Vermont dairy farmer expected to lose $92,000|publisher = the Chronicle|date = February 11, 2009}}</ref> પશુઓના તબેલાઓ એ વર્મોન્ટની પ્રતિકાત્મક છબિ તરીકે રહ્યાં છે, પરંતુ 1947 અને 2003ની વચ્ચેના સમયગાળા દરમિયાન સક્રિય ડેરી ફાર્મની સંખ્યામાં 87 ટકાનો ઘટાડો થવાને કારણે<ref>{{cite web |url=http://www.vermontdairy.com/dairy_industry/farms/numbers |title=Dairy Farm Numbers |publisher=Vermont Dairy |access-date=2010-07-31 |archive-date=2010-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101002180402/http://www.vermontdairy.com/dairy_industry/farms/numbers |url-status=dead }}</ref> પશુઓના તબેલાઓની જાળવણી એ કૃષિ અર્થતંત્રની પાયાની જરૂરિયાત તરીકે નથી થતી, તેને બદલે તે એક વારસો જાળવી રાખવા માટેની પ્રતિબદ્ધતા ઉપર નિર્ભર બનતી જાય છે. શૈક્ષણિક અને સેવાભાવી રાજ્ય તથા સ્થાનિક હિસ્ટોરિકલ પ્રિઝર્વેશન પ્રોગ્રામ્સના સહકાર દ્વારા આયોજિત કરાયેલા વર્મોન્ટ બાર્ન સેન્સસે સમગ્ર વર્મોન્ટમાં પશુ તબેલાઓની સંખ્યા, સ્થિતિ અને ખાસિયતો નોંધવા માટે શૈક્ષણિક અને વહિવટી સિસ્ટમો વિકસાવી છે.<ref>{{cite web|url=http://www.uvm.edu/~barn/ |title=Vermont Barn Census |publisher=Uvm.edu |access-date=2010-07-31}}</ref> 2009માં, 543 સેન્દ્રીય ખેતર હતા. 20 ટકા ડેરી ફાર્મ અને 23 ટકા (128) શાકભાજીની વાડીઓ સેન્દ્રીય હતી. 2006-07માં સેન્દ્રીય ખેતીમાં વધારો થયો હતો, પરંતુ 2008-09માં તે બંધ થયું. 2010માં એક પણ ફાર્મની સંભાવના નથી.<ref>{{cite news|first=Terri|last=Hallenbeck|title=A look at Vermont organic farming|publisher=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages= 5D|date={{Nowrap|6 September}} 2009}}</ref> બોસ્ટનના બજારમાં નોંધપાત્ર પ્રમાણમાં દૂધ મોકલવામાં આવે છે. કોમનવૅલ્થ ઓપ મેસેચ્યુસેટ્સે એવું પ્રમાણપત્ર આપ્યું છે કે વર્મોન્ટના ફાર્મ મેસેચ્યુએટ્સના સ્વચ્છતાના ધારાધોરણોનું પાલન કરે છે. આ પ્રમાણપત્ર વિના કોઇ ખેડૂત જથ્થાબંધ બજારમાં વિતરણ માટે દૂધ વેચી શકતો નથી.<ref>[http://bulk.resource.org/courts.gov/c/F2/627/627.F2d.606.79-7759.79-7113.1070.1098.html લિક્લેર વિ. સૌડર્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130524030510/https://bulk.resource.org/courts.gov/c/F2/627/627.F2d.606.79-7759.79-7113.1070.1098.html |date=2013-05-24 }}. સુધારો 21 એપ્રિલ, 1980</ref> વર્મોન્ટના અર્થતંત્રમાં વર્મોન્ટ “બ્રાન્ડ”નાં આર્ટિઝન ખોરાક, ફેન્સી ફૂડ અને નોવેલ્ટી આઇટમોના ઉત્પાદન અને વેચાણનો હિસ્સો તથા મહત્વ વધતાં જાય છે. જેને રાજ્યનું સંચાલન અને સંરક્ષણ મળેલું છે. આ વિશિષ્ટ નિકાસોના ઉદાહરણમાં કેબોટ ચીઝ, વર્મોન્ટ ટેડી બૅર કંપની, ફાઇન પેઇન્ટ્સ ઓફ યુરોપ, વર્મોન્ટ બટર એન્ડ ચીઝ કંપની, કેટલીક માઇક્રો બ્રુઅરીઓ, જિનસેન્ગ ઉત્પાદકો, બર્ટન સ્નોબોર્ડસ, લૅક શેમ્પલેઇન ચોકલેટ્સ, કિંગ આર્થર ફ્લોર અને બેન એન્ડ જૅરી’સ આઇસક્રીમનો સમાવેશ થાય છે. 2010માં મેપલની પેદાશોનું ઉત્પાદન કરનારા આશરે 2,000 ઉત્પાદકો હતા.<ref>{{Cite news|first=Bethany|last=Dunbar|title=Maple season starts early with record sap run|publisher=the Chronicle|location=Barton, Vermont|page= 23|date={{Nowrap|17 March}} 2010}}</ref> 2001માં, વર્મોન્ટે 2,75,000 યુએસ ગેલન (1,040,000 લિટર) મેપલ સિરપનું ઉત્પાદન કર્યું હતું, જે અમેરિકાના મેપલ સિરપના ઉત્પાદનનો આશરે એક-તૃતીયાંશ હિસ્સો છે. 2005માં આ સંખ્યા {{convert|410000|USgal}} હતી, જે રાષ્ટ્રીય ઉત્પાદનના 37 ટકા ભાગનું પ્રતિનિધિત્વ કરતી હતી.<ref>{{cite web|author = Vermont Maple Sugar Makers Assoc|title = Maple Facts|url = http://www.vermontmaple.org/maplefacts.html|archive-url = https://web.archive.org/web/20070402082309/http://www.vermontmaple.org/maplefacts.html|archive-date = 2007-04-02|access-date = 2007-04-08|url-status = dead}}</ref> 2009માં આ સંખ્યા વધીને {{convert|920000|USgal}} થઈ હતી.<ref>બર્લિંગ્ટન ફ્રી પ્રેસ, જૂન 18, 2009, પાનું 17B, "બમ્પર સીઝન ફોર સુગર મેકર્સ"</ref> 1985માં વર્મોન્ટમાં શરાબ ઉદ્યોગ શરૂ થયો હતો. આજે શરાબ બનાવવાના 14 કારખાનાં છે.<ref>{{cite book|author = Curran, John |title = Winemakers hope new state council will help them grow|publisher = Burlington Free Press|date = July 29, 2007}}</ref> 2005 સુધીમાં, વર્મોન્ટના ખેતરોમાં 2,000 ગેરકાયદે પરદેશીવાસીઓને કામે રાખવામાં આવ્યા હોવાનો અંદાજ છે. સ્થાનિક સત્તાવાળાઓએ આ સમસ્યાની અવગણના કરી છે અને રોજગારદાતાઓ સારી રીતે ખેતર ચલાવી શકે તે માટે તેમના પ્રત્યે સહાનુભૂતિ દાખવી છે.<ref>{{cite web|url=http://www.blnz.com/news/2009/05/13/Vermont_dairy_farms_count_illegal_5695.html |title=Vermont dairy farms count on illegal immigrants> |publisher=Blnz.com |access-date=2010-07-31}}</ref> ==== ઉત્પાદન ==== એસેક્સ જંક્શનમાં આવેલી આઇબીએમ (IBM) એ વર્મોન્ટની સૌથી વિશાળ નફાલક્ષી રોજગારદાતા છે. વર્મોન્ટમાં ઉત્પાદનક્ષેત્રની કુલ નોકરીઓમાં આઇબીએમનો હિસ્સો 25 ટકાનો છે. 2007માં તેણે 6,800 કામદારોને નોકરી આપી હતી.<ref>[http://www.acinet.org/oview6.asp?soccode=&amp;stfips=50&amp;from=State&amp;id=11&amp;nodeid=12 અમેરિકાસ કરીયર ઇન્ફોનેટ]. સુધારો ફેબ્રુઆરી 3, 2008.</ref> રાજ્યના વાર્ષિક અર્થતંત્રમાં તેનું પ્રતિનિધિત્વ {{Nowrap|$1 billion}} છે.<ref>''ધ બર્લિંગ્ટન ફ્રી પ્રેસ'' , ફેબ્રુઆરી 28, 2007, પાનું 8C, " આઇબીએમ (IBM): એનરિચિંગ ઇકોનોમી ફોર 50 યર્સ."</ref> 2010માં યુનિવર્સિટી ઓફ કનેક્ટિકટના એક અભ્યાસમાં એવો સંકેત મળ્યો હતો કે રોહડે ટાપુઓ અને ન્યૂ હેમ્પશાયર સાથેનું વર્મોન્ટનું જોડાણ ઉત્પાદન માટે સૌથી ખર્ચાળ છે.<ref>{{Cite news | first=Stephen | last=Singer | title=UConn study says Vermont costliet for manufacturers | url=http://www.burlingtonfreepress.com/article/20100907/NEWS01/100908037/1003/UConn-study-finds-Vt.-most-expensive-for-manufacturers | work= | publisher=Burlington Free Press | location=Burlington, Vermont | pages=6B | date=9 September 2010 | id= | access-date= }}{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==== આરોગ્ય ==== {{See also|Vermont#Public health and safety}} રાજ્યની વસતીની વય વૃદ્ધ થતી જાય છે જે વર્મોન્ટમાં આરોગ્ય ઉદ્યોગની સ્થિતિ સુધારે તેવી સંભાવના છે. 2008માં, ફ્લેચર એલન હેલ્થ કૅર એ રાજ્યમાં લોકોને નોકરી આપનારો બીજો સૌથી મોટો રોજગારદાતા હતો.<ref>{{cite book|author = McLean, Dan |title = IBM won't be No. 1 employer for much longer|publisher = Burlington Free Press|date = June 29, 2008}}</ref> ==== રહેણાક ==== 2007માં વર્મોન્ટ એ અમેરિકામાં ઘર ગીરો મૂકવાની સવલતની દ્વષ્ટિએ 17મો ક્રમ ધરાવતું હતું. જોકે, અન્ય 41 રાજ્યમાં રહેવાસીઓએ વર્મોન્ટની 18.4 ટકા મોર્ગેજ ઘરેલું આવકમાં ચાર ટકાની વધઘટમાં યોગદાન આપ્યું છે.<ref>{{cite web|title=Vermont Business Roundtable|work=Housing Prices, Availability, and Affordability in Vermont|url=http://www.vtroundtable.org/Portals/0/housingreport.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20070605073513/http://www.vtroundtable.org/Portals/0/housingreport.pdf|archive-date=2007-06-05|access-date=2007-01-07|format=PDF|url-status=dead}}</ref> 2000ના દશકના પ્રારંભિક ગાળામાં ઘરના ભાવમાં બહુ વધારો થયો નથી. પરિણામસ્વરૂપે, અહીં રિયલ એસ્ટેટના ભાવોનું એટલું બધું મહત્વ પણ નહોતું. 2007માં જ્યારે દેવાની રકમ ચૂકતે નહીં થઈ શકવાને લીધે મિલ્કતનો કબ્જો લેવાનું પ્રમાણ નોંધપાત્રરીતે વધ્યું ત્યારે સમગ્ર રાષ્ટ્રમાં ઘર જપ્તિની કાર્યવાહીની દ્વષ્ટિએ આ રાજ્યનો ક્રમ પચાસમો હતો.<ref>{{cite book|author = Braithwaite, Chris |title = Vermont weathers mortgage storm|publisher = the Chronicle|date = December 19, 2007}}</ref> 2004થી 2008ના ગાળામાં ઘરોનું વેચાણ વાર્ષિક ધોરણે ઘટ્યું હતું, ભાવો વધતા રહ્યાં હતા.<ref>{{cite book|author = Ryan, Matt |title = Moving In: Essex home prices edge higher|publisher = Burlington Free Press|date = August 3, 2008}}</ref> 2007માં, એનર્જી સ્ટાર પ્રોગ્રામ હેઠળ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ એન્વાયરમેન્ટલ પ્રોટેક્શન એજન્સી દ્વારા મૂલ્યાંકન કરવામાં આવ્યા પ્રમાણે નવા ઊર્જા કાર્યક્ષમ ઘરોના બાંધકામમાં વર્મોન્ટે સમગ્ર રાષ્ટ્રમાં શ્રેષ્ઠ સ્થાન મેળવ્યું હતું.<ref>{{cite book|author = Gresser, Joseph |title = Vermont is top in N.E. for new energy efficient homes|publisher = the Chronicle|date = October 3, 2007}}</ref> જોકે, વર્મોન્ટના આશરે 60 ટકા ઘરોમાં 2008માં તેલ વડે ગરમી મેળવવામાં આવતી હતી.<ref>{{cite book|author = Pollak, Sally |title = In from the cold|publisher = Burlington Free Press|date = September 14, 2008}}</ref> 2008ના ઓગસ્ટમાં વર્મોન્ટમાં ગરમીના વિવિધ સ્રોતોના {{Nowrap|1 million}} બીટીયુ (BTU) ખર્ચમાં કોર્ડ વૂડનો ભાવ $14.39 અને કેરોસીનનો $43.50 હતો. વર્મોન્ટમાં વેચાણ પામેલા ઘરની સંખ્યા 2004માં 8,318 હતી, જે 2005માં ઘટીને 8,120, 2006માં 6,919 અને 2007માં 5,820 થઈ હતી. સરેરાશ ભાવમાં વધારો થતો રહ્યો હતો. 2008માં સરેરાશ ભાવ વધીને $202,500 (2007માં $200,000) થયા હતા.<ref>{{cite book|author = Ryan, Matt and Hart, Melissa |title = Vermont Numbers|publisher = Burlington Free Press|date = November 30, 2008}}</ref> 2009માં બે બેડરૂમના એક એપાર્ટમેન્ટનું સરેરાશ ભાડું પ્રતિમાસ $920 હતું. ભાડાના ઘરોની પ્રાપ્તિનો દર 5.4 ટકા હતો, જે સમગ્ર રાષ્ટ્રમાં સૌથી નીચો હતો. 2010ના જાન્યુઆરીમાં 2,800 લોકોને ઘરવિહીન ગણવામાં આવ્યા હતા, જે 2008ની તુલનાએ 22 ટકા વધુ હતા.<ref>{{Cite news|first=+Nancy|last=Remsen|title=Home ownership still difficult goal in Vermont|publisher=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages= 1B, 3B|date={{Nowrap|16 June}} 2010}}</ref> ==== શ્રમ ==== 2006 સુધીમાં, વર્મોન્ટમાં 305,000 કામદારો હતા. આ પૈકીના 11 ટકા લોકો સંગઠિત હતા.<ref>{{cite web |url=http://www.empirecenter.org/2007/01/unions_shrink_e.php |title=Unions Shrink Even in NY, Data Show |publisher=Empirecenter.org |date=2007-01-26 |access-date=2010-07-31 |archive-date=2007-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070322212944/http://www.empirecenter.org/2007/01/unions_shrink_e.php |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.bishca.state.vt.us/hcadiv/Data_Reports/healthinsurmarket/SurveyVTFamilyHealth2000/DataTables126_146/128_WorkingStatewideOfferFirm.PDF |archive-url=https://web.archive.org/web/20070614075440/http://www.bishca.state.vt.us/hcadiv/Data_Reports/healthinsurmarket/SurveyVTFamilyHealth2000/DataTables126_146/128_WorkingStatewideOfferFirm.PDF |archive-date=2007-06-14 |title=A separate study shows over 325,000 workers in 2000 |format=PDF |access-date=2010-07-31 |url-status=dead }}</ref> 299,200 કામદારોના શ્રમબળ પૈકી, 52,000 લોકો સરકારી, ફેડરલ, રાજ્ય અને સ્થાનિક નોકરીઓમાં હતા. <ref>{{cite web |url=http://www.nvda.net/pdf/RegionalPlan/VolumeII.Chapter6.EconomicDevelopment.pdf |title=Regional Plan Volume&nbsp;II. Chapter 6. Economic Development |year=2003}}</ref> 9 ટકાનો સૌથી ઊંચો બેકારી દર 1976ના જૂનમાં જોવા મળ્યો હતો. 2000ના ફેબ્રુઆરીમાં સૌથી નીચો 2.4 ટકાનો દર નોંધાયો હતો.<ref>{{cite web|url=http://data.bls.gov/PDQ/servlet/SurveyOutputServlet?data_tool=latest_numbers&series_id=LASST50000003 |title=BLS Local Area Unemployment Statistics – History |publisher=Data.bls.gov |access-date=2010-07-31}}</ref> 2010ના સપ્ટેમ્બર સુધીમાં, બેકારીનો દર 5.8 ટકાના સ્તરે હતો.<ref>{{cite web|url=http://www.bls.gov/lau/ |title=BLS Local Area Unemployment Statistics |publisher=Bls.gov |access-date=2010-10-26}}</ref> 2000થી 2006ના ગાળામાં રોજગારીનો દર 7.5 ટકા વધ્યો છે. 1980થી 2000ના ગાળામાં, રોજગારીમાં 34 ટકાનો વધારો થયો છે; રાષ્ટ્રના કિસ્સામાં આ આંકડો 46 ટકા છે. વાસ્તવિક વેતનનો આંકડો 2006માં $33,385 હતો જે 2010માં પણ સતત જળવાઈ રહ્યો હતો, રાષ્ટ્રની દ્વષ્ટિએ આ આંકડો $36,871 હતો.<ref>{{Cite news|first=John|last=Briggs|title=25 years of numbers|publisher=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages= 1B, 4B|date={{Nowrap|21 June}} 2010}}</ref> ==== વીમો ==== વર્મોન્ટની અર્થવ્યવસ્થામાં કેપ્ટીવ ઇન્સ્યોરન્સનો હિસ્સો વધતો જાય છે. વૈકલ્પિક વીમાના આ સ્વરૂપનો ઉપયોગ કરવા માટે વિશાળ કંપનીઓ અથવા ઔદ્યોગિક સંગઠનો તેમના પોતાના જોખમો સામે વીમા કવચ મેળવવા માટે સ્વતંત્ર વીમા કંપનીઓની રચના કરે છે અને તે રીતે તેઓ તેમના વીમા પ્રીમિઅમનો ખર્ચ બચાવી લે છે અને વિવિધ પ્રકારનાં જોખમો સામે નોંધપાત્ર પ્રમાણમાં કાબુ મેળવી લે છે. આ પ્રકારની કંપનીઓની રચના કરવાથી તેમજ આ કંપનીઓના કામકાજમાંથી કરવેરામાં પણ નોંધપાત્ર લાભ મળે છે. ઇન્સ્યોરન્સ ઇન્ફોર્મેશન ઇન્સ્ટીટ્યુટ અનુસાર, 2૦૦4મા વર્મોન્ટ એ કેપ્ટીવ ઇન્સ્યોરન્સ કંપનીઓ માટેનું વિશ્વનું ત્રીજું સૌથી મોટું સ્થળ હતું, ત્યારપછીના ક્રમે અનુક્રમે બર્મુડા અને કાયમેન ટાપુઓ આવે છે.<ref>{{cite web|title=Insurance Information Institute|work=Captives & Other Risk-Financing Options|url=http://www.iii.org/media/hottopics/insurance/test3/?table_sort_745148=2|access-date=2007-01-07|archive-date=2006-10-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20061008061328/http://www.iii.org/media/hottopics/insurance/test3/?table_sort_745148=2|url-status=dead}}</ref> 2૦૦8મા આ પ્રકારની 550 કંપનીઓ હતી.<ref>{{cite news|first=Matt|last=Sutkoski|title=State unconcerned about insurance report|publisher=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages= 9B|date={{Nowrap|1 August}} 2009}}</ref> 2010મા આ રાજ્યમાં આ પ્રકારની 900 કંપનીઓ હતી.<ref>{{cite news|first=Terri |last=Hallenbeck |title=Captive industry descends on Vt. |publisher=Burlington Free Press |location=Burlington, Vermont|pages= 1B |date={{Nowrap|11 August}} 2010}}</ref> ==== પ્રવાસન ==== [[ચિત્ર:Stowe village Stevage.jpg|left|thumb|સ્ટોવ રીસોર્ટ વિલેજ]] આ રાજ્ય માટે પ્રવાસન એ એક મહત્વનો ઉદ્યોગ છે. શિયાળામાં બર્ક પર્વતનો સ્કી એરિયા, બોલ્ટન વેલી, સ્ટોવ, સ્મગલર'સ નોચ, કિલિંગટન સ્કી રિસોર્ટ, મેડ રીવર ગ્લેન, સુગરબશ, સ્ત્રેતોન, જે પીક, ઓકેમો, સ્યુસાઈડ સિક્સ, માઉન્ટ સ્નો અને બ્રોમ્લી ખાતે સ્કી શોખીનો ઉમટી પડે છે. પ્રવાસીઓનું સૌથી મોટું જૂથ બોસ્ટન, મોન્ટ્રીઅલ અને ન્યુ યોર્ક જેવા શહેરી વિસ્તારોમાંથી આવે છે.{{Citation needed|date=September 2010}} ઉનાળામાં પ્રવાસીઓ સ્ટોવ, માન્ચેસ્ટર, ક્વીચી, વિલમિંગ્ટન અને વૂડસ્ટોક જેવા નગરોમાં આવેલ રિસોર્ટની મુલાકાત લેતા હોય છે. પ્રવાસીઓને આકર્ષવા માટે બનાવવામાં આવેલ રિસોર્ટ, હોટેલો, રેસ્ટોરાં અને દુકાનોમાં લોકોને સમગ્ર વર્ષ કામ મળે છે. વર્મોન્ટનાં પ્રવાસન અર્થતંત્રમાં સમર કેમ્પનો પણ હિસ્સો છે. [[ચિત્ર:LakeChamplain.jpg|thumb|લેક શેમ્પલેઇન]] મુલાકાતીઓ ટ્રાઉટ ફિશિંગ, લેક ફિશિંગ અને આઈસ ફિશિંગમાં ભાગ લે છે. કેટલાક લોંગ ટ્રેઈલ વધારે છે. શિયાળામાં, નોર્ડિક અને બેકકન્ટ્રી સ્કીઅર્સ કેટમાઉન્ટ ટ્રેઈલનું મુસાફરી ખેડવા માટે મુસાફરો આવે છે. દરવર્ષે વિવિધ હોર્સ શો પણ યોજાય છે. મુલાકાતીઓને આકર્ષવા માટે વર્મોન્ટનાં સરકારી પાર્ક, ઐતિહાસિક સ્થળો, સંગ્રહાલયો, ગોલ્ફના મેદાનો, અને સ્પા સાથેની નવી બ્યુટીક હોટેલો બનાવવામાં આવી છે. 2000ની વસ્તી ગણતરી અનુસાર, વર્મોન્ટનાં તમામ રહેણાક એકમો પૈકીના લગભગ 15 ટકા ખાલી છે અને તેમને "ઋતુ અનુસાર, આનંદ-પ્રમોદ માટે અથવા પ્રાસંગિક ઉપયોગ" તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવ્યા છે.<ref>{{cite web|url=http://factfinder.census.gov/servlet/DTTable?_bm=y&-context=dt&-ds_name=DEC_2000_SF1_U&-CONTEXT=dt&-mt_name=DEC_2000_SF1_U_H001&-mt_name=DEC_2000_SF1_U_H005&-tree_id=4001&-redoLog=false&-all_geo_types=N&-geo_id=04000US50&-format=&-_lang=en|title=Vacant housing units, Vermont, 2000 Census|access-date=2011-02-10|archive-date=2020-02-11|archive-url=https://archive.today/20200211210058/http://factfinder.census.gov/servlet/DTTable?_bm=y&-context=dt&-ds_name=DEC_2000_SF1_U&-CONTEXT=dt&-mt_name=DEC_2000_SF1_U_H001&-mt_name=DEC_2000_SF1_U_H005&-tree_id=4001&-redoLog=false&-all_geo_types=N&-geo_id=04000US50&-format=&-_lang=en|url-status=dead}}</ref>{{Clarify||this is apparently being hyped here as an asset of some sort. Not sure that is what figure shows at all. Need to clarify sentence and maybe change paragraph|date=September 2010}} સમગ્ર રાષ્ટ્રમાં મૈની બાદ આ સૌથી ઉંચી ટકાવારી છે. વર્મોન્ટનાં કેટલાક શહેરોમાં, ન્યૂ ઈંગ્લેન્ડ અને ન્યુ યોર્ક શહેરના ધનિક રહીશોની માલિકીનાં વેકેશન હોમ ઘરોના કુલ પુરવઠાના મોટા હિસ્સાનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. એક અંદાજ અનુસાર, 2009 સુધીમાં, લુડલોવ, વર્મોન્ટનાં તમામ ઘર પૈકીના 84 ટકા ઘરની માલિકી રાજ્યની બહારના રહીશોની હતી.<ref>{{cite web|url=http://www.7dvt.com/2008cottage-industry|title=Cottage industry|access-date=2011-02-10|archive-date=2014-02-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20140209165157/http://www.7dvt.com/2008cottage-industry|url-status=dead}}</ref> અન્ય નોંધપાત્ર વેકેશન-હોમ રિસોર્ટસમાં માન્ચેસ્ટર અને સ્ટોવનો સમાવેશ થાય છે. 2005મા, આ રાજ્યમાં અંદાજે {{Nowrap|13.4 million}} મુલાકાતીઓ આવ્યા હતા, તેમને {{Nowrap|$1.57 billion}}નો ખર્ચ કર્યો હતો.<ref>{{cite book|author = Dunbar, Bethany M. |title = I can remember Barton when it was a booming town|publisher = The Chronicle|date = December 1, 2008}}</ref> 2000 -01મા, 4 ,579 ,719 સ્કીઅર અને સ્નોબોર્ડરે આ રાજ્યની મુલાકાત લીધી હતી. 2009 -2010માં 4,125,082 મુલાકાત લેવાઈ હતી, જે તાજેતરના વર્ષોની તુલનાએ વૃદ્ધિ દર્શાવે છે.<ref>{{Cite news|title=Vt. ski area visits rise 1.4%|publisher=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages= 6C|date={{Nowrap|10 June}} 2010}}</ref> 2008 દરમિયાન, વર્મોન્ટની 138 સ્નોમોબીલિંગ ક્લબોમાં 35,000 સદસ્યો હતા. આ ક્લબો સંયુકતપણે 6,000 માઈલ લાંબી ટ્રેઈલ ધરાવે છે, જે મુખ્યત્વે ખાનગી જમીનો ઉપર છે. આ ઉદ્યોગ "સેંકડો મિલિયન ડોલરના મૂલ્યનો ધંધો રળી આપતો" હોવાનું કહેવાય છે.<ref>{{cite book|author = McLean, Dan |title = Hard times may slow snowmobiling|publisher = Burlington Free Press|date = December 14, 2008}}</ref> શિકારને કાળા રીંછ, જંગલી મરઘા, હરણ અને મોટા કદના સાબર માટે મર્યાદિત રાખવામાં આવ્યું છે.<ref>{{cite news|title=Hunting Season Opening Dates|publisher=Newport Daily Express|location=Newport, Vermont|pages= TWO, HUNTING GUIDE|date=September 2009}}</ref> રાજ્યમાં 5,500 રીંછ છે. આમ કરવાનો હેતુ તેમની સંખ્યા 4,500 થી 6,000 વચ્ચે રાખવાનો છે.<ref>{{Cite news | first= | last= | title=Vermont bear hunting season opens on Sept. 1 | url=| work= | publisher=Bthe Chronicle | location=Barton, Vermont | pages= 8 | date=1 September 2010 | id= | access-date=}}</ref> ==== ખનન ==== અમેરિકામાં રટલેન્ડ અને બાર, આ બે સ્થળ આરસ તથા ગ્રેનાઈટનાં ખનન તથા કોતરકામ માટેના પરંપરાગત કેન્દ્રો છે. ઘણા વર્ષો સુધી વર્મોન્ટ પણ અમેરિકામાં આ ઉદ્યોગના એક નાનકડા સંગઠન- સ્ટોનકટર્સ એસોસીએશનનંબ કેન્દ્ર રહ્યું હતું, આ સંગઠનમાં 500 સદસ્યો હતા. અમેરિકામાં શરુ થનારી સૌપ્રથમ માર્બલ કવોરી માઉન્ટ એલુસ પર આવેલી હતી જે પૂર્વ દોર્સેટની સામે હતી.<ref>{{cite web|url=http://www.virtualvermont.com/towns/dorset.html |title=VirtualVermont.com |publisher=VirtualVermont.com |date=2010-06-13 |access-date=2010-07-31}}</ref> રાજ્યની પશ્ચિમી બાજુએ "માર્બલ વેલી" પસાર થાય છે જે "સ્લેટ વેલી" સાથે જોડાય છે. સ્લેટ વેલી ન્યુ યોર્કમાં ચીમની પોઈન્ટથી થઈને પસાર થાય છે જે "ગ્રેનાઈટ વેલી"ને મળે છે. ગ્રેનાઈટ વેલી બારની પશ્ચિમ બાજુએથી પસાર થાય છે. બારમાં રોક ઓફ એજીસ કવોરી આવેલી છે, જે અમેરિકાની સૌથી વિશાળ ગ્રેનાઈટ કવોરી છે. અમેરિકામાં સ્લેટનું સૌથી વધુ ઉત્પાદન કરતુ કોઈ રાજ્ય હોય તો તે વર્મોન્ટ છે.<ref>{{cite web |url=http://www.apartmentlinks.com/VT/Vermont.html |title=ApartmentLinks.com |publisher=ApartmentLinks.com |access-date=2010-07-31 |archive-date=2008-05-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080531130133/http://www.apartmentlinks.com/VT/Vermont.html |url-status=dead }}</ref> ખનનની પ્રવૃત્તિમાં પરિમાણીય પત્થરના ઉપ્તાદન દ્વારા સૌથી વધુ આવક મળે છે. ==== સેવાભાવી અને સ્વૈચ્છિક સંસ્થાઓ ==== 2008મા વર્મોન્ટમાં 2,682 સેવાભાવી સંસ્થાઓ હતી, જેમની આવક {{Nowrap|$2.8 billion}} હતી.<ref>{{cite web |url=http://www.wheremostneeded.org/2006/06/vermont_nonprof.html |title=Vermont Nonprofit Association Folds |publisher=Where Most Needed |date=2006-06-08 |access-date=2010-07-31 |archive-date=2011-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722034212/http://www.wheremostneeded.org/2006/06/vermont_nonprof.html |url-status=dead }}</ref> 2005-08ના સમયગાળા દરમ્યાન, સેવાભાવ માટે સમગ્ર દેશમાં આ રાજ્યનો ક્રમ નવમો હતો. આ સમયગાળા દરમિયાન રાજ્યની વસ્તીના 35.6 ટકા લોકોએ સેવા આપી હતી. તેની તુલનાએ સમગ્ર રાષ્ટ્રની સરેરાશ 26.4 ટકા હતી.<ref>{{cite news|first=Matt|last=Sutkoski|title=Vermont volunteering thrives|publisher=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages= 1B|date={{Nowrap|29 July}} 2009}}</ref> == પરિવહન == [[ચિત્ર:Welcome to Vermont.jpg|thumb|એડિસનમાં રૂટ 17 પર ન્યૂ યોર્ક સરહદથી થોડા ઉપર, હાલમાં નહીં ઉપયોગમાં લેવાતા શેમ્પલેઇન પૂલ પર વર્મોન્ટમાં આવકારતું ચિહ્ન]] વર્મોન્ટમાં પરિવહનનું મુખ્ય માધ્યમ ઓટોમોબાઇલ છે. 2008માં વર્મોન્ટના લગભગ 5.7 ટકા ઘરોમાં કાર ન હતી.<ref>{{Cite news|first=Tim|last=Johnson|title=Ditch the ride and catch a ride|publisher=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages= 1C|date={{Nowrap|20 June}} 2010}}</ref> 2009માં વાહન-સંબંધી અકસ્માતથી થયેલા મૃત્યુમાં રાજ્ય છેલ્લેથી ત્રીજા ક્રમે હતું.{{Citation needed|date=April 2010}} સરેરાશ 20-25 લોકોએ શરાબ પીને ડ્રાઇવિંગ કરવાથી જાન ગુમાવી હતી, અને 70-80 લોકો રાજ્યમાં ગંભીર કાર અકસ્માતમાં મૃત્યુ પામ્યા હતા.<ref>{{cite web|url=http://www.autoinsurancetips.com/vermont-dui-laws|title=Vermont DUI Laws|access-date=2011-02-10|archive-date=2010-01-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20100114050550/http://autoinsurancetips.com/vermont-dui-laws|url-status=dead}}</ref> 2010માં વર્મોન્ટ {{convert|2840|mi}} લાંબો હાઇવે ધરાવતો હતો. 50 રાજ્યમાં આ ત્રીજા નંબરનો સૌથી ઓછો જથ્થો હતો. લગભગ 2.5 ટકા હાઇવેને "ગીચ" ગણવામાં આવ્યા હતા, જે દેશમાં પાંચમા નંબરના સૌથી ઓછા છે. હાઇવે પર મૃત્યુનો દર એક પ્રતિ {{convert|100000000|mi}} હતો, જે દેશમાં 10મા નંબરનો સૌથી ઓછો દર છે. હાઇવેનો ખર્ચ {{convert|1|mi}} દીઠ 28,669 ડોલર છે, જે રાજ્ય્સમાં 17મા નંબરનો સૌથી વધારે ખર્ચ છે. 34.4 ટકા પૂલો નબળી કક્ષાના અથવા ઘસાઇ ગયેલા માનવામાં આવ્યા છે, જે દેશમાં ખરાબ દશામાં આવેલા પૂલોની સંખ્યા ધરાવતા રાજ્ય્સમાં આઠમો ક્રમ ધરાવે છે.<ref>{{Cite news | first= | last= | title=Roadwork:Vermont highways don't measure up | url=| work= | publisher=Burlington Free Press | location=Burlington, Vermont | pages= 1B | date=7 September 2010 | id= | access-date=}}</ref> વ્યક્તિગત સમુદાયો અને કાઉન્ટીઓ જાહેર પરિવહન ધરાવે છે, પરંતુ તેમના દ્વારા આવરી લેવામાં આવતા વિસ્તારો ઘણીવાર મર્યાદિત હોય છે. ગ્રેયહાઉન્ડ લાઇન્સ અનેક નાના નગરોને સેવા પૂરી પાડે છે. બે એમટ્રેક ટ્રેઇન્સ, ધ વર્મોન્ટર <ref name="Amtrak Vermonter">{{cite web|url=http://www.amtrak.com/servlet/ContentServer/AM_Route_C/1241245667150/1237405732511|title=Amtrak Vermonter}}</ref> અને એથન એલન એક્સપ્રેસ વર્મોન્ટને સેવા પૂરી પાડે છે.<ref name="Amtrak Ethan Allen Express">{{cite web|url=http://www.amtrak.com/servlet/ContentServer/AM_Route_C/1241245666724/1237405732511|title=Amtrak Ethan Allen Express}}</ref> {{convert|80000|lb}} કરતાં વધારે વજન ધરાવતી ટ્રક વર્મોન્ટના દ્વિતીય કક્ષાના રોડનો ઉપયોગ કરે છે. ઇન્ટરસ્ટેટ રોડને મહત્તમ વજન સુધી મર્યાદિત રાખવામાં આવ્યા છે. કામચલાઉ સંઘીય કાયદાએ વધારે વજન ધરાવતા વાહનોને વર્મોન્ટના ઇન્ટરસ્ટેટ રોડ પર 2010માં એક વર્ષ માટે છૂટછાટ આપી હતી.<ref>{{Cite news|first=Office of Senator Patrick Leahy|title=Pilot program will route heavy trucks onto interstate| work=the Chronicle|publisher=the Chronicle|location=Barton, Vermont|page= 33|date={{Nowrap|22 December}} 2009}}</ref> === મુખ્ય માર્ગો === રાજ્યની સત્તામાં {{convert|2843|mi|km|0}} લાંબો હાઇવે આવે છે.<ref>{{cite book|author = Fahy, Jill |title = Vermont roads in the middle of the pack|publisher = Burlington Free Press|date = August 1, 2008}}</ref> વધારે ઊંડાણપૂર્વકની માહિતી માટે વર્મોન્ટના માર્ગોની યાદી જુઓ. {{anchor|North-South routes}} ==== ઉત્તર-દક્ષિણ માર્ગ ==== * [[ચિત્ર:I-89.svg|20px]] ઇન્ટરસ્ટેટ 89 – વ્હાઇટ રીવર જંક્શનથી વાવવ્યદિશા તરફ માઉન્ટપિલિયર અને બર્લિંગ્ટન રૂટ એમ બંનેને કેનેડિયન સરહદ સુધી સેવા પૂરી પાડે છે. * [[ચિત્ર:I-91.svg|20px]] ઇન્ટરસ્ટેટ 91 – મેસેચ્યુસેટ્સ સરહદથી ઉત્તર તરફ કેનેડિયન સરહદ તરફ બ્રેટલબરો, વ્હાઇટ રીવર જંક્શન અને સેન્ટ જ્હોન્સબરી અને ન્યૂપોર્ટને જોડે છે. * [[ચિત્ર:I-93.svg|20px]] ઇન્ટરસ્ટેટ 93 – તેનું ઉત્તરીય ટર્મિનસ સેન્ટ જોહ્ન્સબરીમાં આઇ-91 (I-91) ખાતે આવેલું છે અને સરાજ્યા ઉત્તરીય ભાગોને ન્યૂ હેમ્પશાયર અને દક્ષિણના સ્થાનો સાથે જોડે છે. * [[ચિત્ર:US 5.svg|20px]] યુ.એસ.રૂટ 5 – દક્ષિણથી ઉત્તર તરફ સરાજ્યી પૂર્વની સરહદની સાથે-સાથે સમગ્ર સરાજ્યાં તેની સંપૂર્ણ લંબાઈ પર આઇ-91 (I-91)ને સમાંતર યાત્રા કરે છે. * [[ચિત્ર:US 7.svg|20px]] યુ.એસ.રૂટ 7 – સરાજ્યી પશ્ચિમી સરહદની સાથે-સાથે દક્ષિણથી ઉત્તર તરફ યાત્રા કરે છે. યુ.એસ. 7 બર્લિંગ્ટનથી ઉત્તર તરફ કેનેડિયન સરહદ સુધી આઇ-89 (I-89)ને સમાંતર છે. * [[ચિત્ર:Vermont 100.svg|20px]] વર્મોન્ટ રૂટ 100 – દક્ષિણથી ઉત્તર તરફ સીધો જ લગભગ સરાજ્યી મધ્યમાંથી પસાર થાય છે, ગ્રીન માઉન્ટેઇન્સની સંપૂર્ણ લંબાઈની સાથે-સાથે માર્ગ પૂરો પાડે છે. {{anchor|East-West routes}} ==== ઇસ્ટ-વેસ્ટ માર્ગો ==== * [[ચિત્ર:US 2.svg|20px]] યુ.એસ.રૂટ 2 – ઉત્તરીય વર્મોન્ટને પશ્ચિમથી પૂર્વ તરફ પાર કરે છે અને બર્લિંગ્ટન, માઉન્ટપિલિયર અને સેન્ટ જોહ્ન્સબરીના વધારે વસતિ ધરાવતા કેન્દ્રોને જોડે છે. * [[ચિત્ર:US 4.svg|20px]] યુ.એસ.રૂટ 4 – દક્ષિણ-મધ્ય વર્મોન્ટને પશ્ચિમથી પૂર્વ તરફ પાર કરે છે. તે ફેર હેવન શહેરમાં ન્યૂયોર્ક સરહદને રટલેન્ડ શહેર સાથે જોડે છે અને કિલિંગ્ટન અને વ્હાઇટ રીવર જંક્શનમાંથી પસાર થાય છે. * [[ચિત્ર:US 302.svg|20px]] યુ.એસ.રૂટ 302 – માઉન્ટપિલિયર અને બારથી પૂર્વ દિશામાં ન્યૂ હેમ્પશાયર અને મૈઇન તરફ પસાર થાય છે. * [[ચિત્ર:Vermont 9.svg|20px]] વર્મોન્ટ રૂટ 9 – સરાજ્યા દક્ષિણીય ભાગોમાંથી પસાર થઈને બેનિંગ્ટનથી બ્રેટલબરોને જોડે છે. * [[ચિત્ર:Vermont 105.svg|20px]] વર્મોન્ટ રૂટ 105 – વર્મોન્ટના સૌથી ઉત્તરીય ભાગોમાંથી પસાર થઈને (કેટલીક વખત કેનેડિયન સરહદથી માત્ર થોડા જ માઇલ અંદર) સેન્ટ એલબન્ઝ અને ન્યૂપોર્ટ શહેરને જોડે છે. 2005-06માં હાથ ધરવામાં આવેલા અભ્યાસ અનુસાર "રોડની મરમ્મતમાં ખર્ચની અસરકારકતા" માટે વર્મોન્ટને 37મો ક્રમ આપવામાં આવ્યો હતો, જે 2004-05માં આપવામાં આવેલા 13મા સ્થાનથી નીચો આવ્યો હતો.<ref>{{cite web |url=http://www.reason.org/ps360.pdf |title=Microsoft Word – ps360final.doc |publisher=Reason.org |date=2007-06-01 |access-date=2010-07-31 |archive-date=2007-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071025064914/http://www.reason.org/ps360.pdf |url-status=dead }}</ref> સંઘીય આંકડાઓ દર્શાવે છે કે વર્મોન્ટના 2,691 પૂલોમાંથી 16 ટકાને 2006માં રાજ્ય દ્વારા માળખામાં ખામી હોવાનું જાહેર કરવામાં આવ્યું હતું.<ref>{{cite news|title = State to inspect bridges similar to Minn. span|publisher = Burlington Free Press|date = August 4, 2007}} પાનું 1બી</ref> 2007માં વર્મોન્ટમાં દેશમાં છઠ્ઠા નંબરના માળખાકીય રીતે સૌથી ખરાબ પૂલો આવેલા હતા.<ref>{{cite book|author = Creaser, Richard |title = The bridges of Orleans County await repair|publisher = the Chronicle|date = November 14, 2007}}</ref> === રેલ === [[ચિત્ર:White River Junction VT.jpg|thumb|વ્હાઇટ રીવર જંક્શનમાં એમટ્રેક સ્ટેશન ]] રાજ્યને એમટ્રેકની ''વર્મોન્ટર'' અને ''એથન એલેન એક્સપ્રેસ'' , ન્યૂ ઇંગ્લેન્ડ સેન્ટ્રલ રેલબોર્ડ, વર્મોન્ટ રેલવે અને ગ્રીન માઉન્ટેઇન રેલબોર્ડ દ્વારા સેવા પૂરી પાડવામાં આવે છે. ''એથન એલન એક્સપ્રેસ'' રટલેન્ડ અને કેસલ્ટનને સેવા પૂરી પાડે છે,<ref name="Amtrak Ethan Allen Express"/> જ્યારે ''વર્મોન્ટર'' સેન્ટ એલ્બન્સ, એસેક્સ જંક્શન, વોટરબરી, માઉન્ટપિલિયર, રેન્ડોલ્ફ, વ્હાઇટ રીવર જંક્શન, વિન્ડસર, બિલોઝ ફોલ્સ અને બ્રેટલબરોને સેવા પૂરી પાડે છે.<ref name="Amtrak Vermonter"/> === સ્થાનિક સમુદાય જાહેર અને ખાનગી પરિવહન === ગ્રેયહાઉન્ડ લાઇન્સ બિલોઝ ફોલ્સ, બ્રેટલબરો, બર્લિંગ્ટન,માઉન્ટપિલિયર અને વ્હાઇટ રીવર જંક્શન ખાતે થોભે છે. અન્ય પરિવહન સેવાઓમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છેઃ<ref>{{cite web |url=http://www.greyhound.com/home/TicketCenter/en/locations.asp?state=vt |title=Locations: Vermont |publisher=Greyhound.com |access-date=2010-07-31 |archive-date=2010-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100316180933/http://www.greyhound.com/home/TicketCenter/en/locations.asp?state=vt |url-status=dead }}</ref> * એડિસન કાઉન્ટી ટ્રાન્ઝીટ રીસોર્સીસ (એસીટીઆર (ACTR)) એડિસન કાઉન્ટી, મિડલબરીના કોલેજ ટાઉન, બ્રિસ્ટોલ અને વર્જીનીસને સેવા પૂરી પાડે છે. * બેનિંગ્ટન કાઉન્ટીને અમેરિકન રેડ ક્રોસ ગ્રીન માઉન્ટેઇન એક્સપ્રેસ (જીએમઇ (GME))ને બેનિંગ્ટનથી બહાર અને યાન્કી ટ્રેઇલ્સ (ટીસી (TC)) રેન્સેલેર, ન્યૂ યોર્કથી બહાર જવાની સેવા પૂરી પાડે છે. * વિન્ડહેમ કાઉન્ટીમાં બ્રેટલબરોને બીલાઇન (બેટલબરો ટાઉન બસ) સેવા પૂરી પાડે છે. વિન્ડહેમને, વેસ્ટ ડોવરથી બહાર મૂવર (ડીયરફીલ્ડ વેલી ટ્રાન્ઝિટ એસોસિયેશન અથવા ડીવીટીએ (DVTA)) દ્વારા સેવા પૂરી પાડવામાં આવે છે. * બર્લિંગ્ટનમાં ચિટ્ટેન્ડેન કાઉન્ટી ટ્રાન્સપોર્ટેશન ઓથોરીટી (સીસીટીએ (CCTA)) અને સીએટીએસ (CATS) (યુનિવર્સિટી ઓફ વર્મોન્ટ કેમ્પસ એરીયા ટ્રાન્સપોર્ટેશન સિસ્ટમ) આવેલી છે. * ચિટ્ટેન્ડેન કાઉન્ટીમાં કોલચેસ્ટર દ્વારા એસએસટીએ (સ્પેશ્યલ સર્વિસીસ ટ્રાન્સપોર્ટેશન એજન્સી)ના માધ્યમથી સેવા પૂરી પાડવામાં આવે છે. * રટલેન્ડ કાઉન્ટીમાં રટલેન્ડથી બહાર (માર્બલ વેલી રીજનલ ટ્રાન્ઝીટ ડિસ્ટ્રીક્ટ, એમવીઆઇટીડી (MVRTD)) બસ આવેલી છે. * વિન્ડસર કાઉન્ટીઃ ** લૂડલોવ (વિન્ડસર કાઉન્ટીમાં)ને એલએમટીએસ (લૂટલોવ મ્યુનિસિપલ ટ્રાન્ઝીટ સિસ્ટમ) દ્વારા સેવા પૂરી પાડવામાં આવે છે. ** વિન્ડસરને એડવાન્સ ટ્રાન્ઝીટ (એટી) દ્વારા વિન્ડસરની બહાર સેવા પૂરી પાડવામાં આવે છે. ** કનેક્ટીક્યુટ રીવર ટ્રાન્ઝીટ (સીઆરટી (CRT)) સ્પ્રિંગફીલ્ડ, વર્મોન્ટની બહાર, વિંન્ડહેમ કાઉન્ટીના કેટલાક ભાગોને સેવા પૂરી પાડે છે. ** નોર્વિચ અને હાર્ટફોર્ડ ઉપરાંત વ્હાઇટ રીવર જંક્શન સહિતના વિન્ડસર કાઉન્ટીના કેટલાક ભાગોમાં અને ન્યૂ હેમ્પશાયરના કેટલાક ભાગોમાં એવાન્સ્ડ ટ્રાન્ઝિટ નામની વિનામૂલ્યે પરિવહન સેવા પણ આવેલી છે.<ref>{{cite web|url=http://www.advancetransit.com/ |title=Advance Transit Home |publisher=Advancetransit.com |date=2010-06-16 |access-date=2010-07-31}}</ref> તેના માર્ગો અને ઘણી અલગ-અલગ લાઇનો ખીણ પ્રદેશના ઉપરીય વિસ્તારોમાં પથરાયેલા છે. * લેમોઇલ કાઉન્ટીમાં સ્ટોવને એસટીએસ (STS) (સ્ટોવ ટ્રોલી સિસ્ટમ, વિલેજ માઉન્ટેઇન શટલ, મોરીસ્વીલે શટલ) દ્વારા સેવા પૂરી પાડવામાં આવે છે. * ઓરેન્જ કાઉન્ટીમાં રેંડોલ્ફની બહાર સ્ટેજકોચ ટ્રાન્સપોર્ટેશન સર્વિસસ (એસટીએસ (STS)) વિન્ડસર કાઉન્ટીના કેટલાક ભાગને પણ સેવા પૂરી પાડે છે. * વોશિંગ્ટન કાઉન્ટીમાં, ગ્રીન માઉન્ટેઇન ટ્રાન્ઝીટ ઓથોરીટી (જીએમટીએ (GMTA)) રાજધાની માઉન્ટપિલિયરની બહાર સેવા પૂરી પાડે છે. * સેન્ટ અલબાન્સની બહાર દોડતી નેટવર્ક (નોર્થવેસ્ટ વર્મોન્ટ પબ્લિક ટ્રાન્ઝિટ નેટવર્ક, એનવીપીટી (NVPT)) ફ્રેંકલીન અને ગ્રાન્ડ આઇલ કાઉન્ટીઓને સેવા આપે છે. * સેન્ટ જ્હોહ્ન્સબરીની બહાર દોડતી રૂરલ કમ્યુનિટી ટ્રાન્સપોર્ટેશન (આરસીટી (RCT)) કેલેડોનિયા, એસેક્સ, લેમોઇલ અને ઓરલેન્સ કાઉન્ટીઓને સેવા આપે છે. વિવિધ નેટવર્કને જોડતી શટલ બસ પણ અહીંયા છે.<ref name="2007rpt">{{cite book|title = Annual City & School Report, City of Newport, Vermont|publisher = Memphremagog Press, Inc., Newport, Vermont|year = 2007}}</ref> * બર્લિંગ્ટન, શાર્લોટ, ગ્રાન્ડ આઇલ અને શોરહેમથી ન્યૂ યોર્ક રાજ્ય સુધીની ફેરી સર્વિસ પણ છે. શોરહેમ ફેરી સિવાયની તમામ સેવાઓ એલસીટીસી (LCTC) (લેક શેમ્પલેઇન ટ્રાન્સપોર્ટ કંપની) દ્વારા ચલાવવામાં આવે છે. વધુમાં, ચિમની પોઇન્ટ, વીટી (VT), ખાતેના શેમ્પલેઇન બ્રિજના રીપ્લેસમેન્ટ સમયગાળા દરમિયાન, એલસીટીસી (LCTC)એ હાલમાં તોડી પાડવામાં આવેલા ન્યૂ યોર્કના ક્રાઉન પોઇન્ટ સુધીના બ્રિજથી થોડા દક્ષિણ તરફ વિનામૂલ્યે, 24 કલાક ફેરી સેવા પૂરી પાડી હતી, ન્યૂ યોર્ક અને વર્મોન્ટ રાજ્ય્સના કાર દીઠ 10 ડોલરના ખર્ચે.<ref>[http://poststar.com/news/local/article_e67d27be-6231-11df-a6b4-001cc4c03286.html બ્રીજ ઇઝ કોસ્ટલી બટ ફેરી ઇઝ મોર] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180811032107/https://poststar.com/news/local/article_e67d27be-6231-11df-a6b4-001cc4c03286.html |date=2018-08-11 }} નિક રીસમેન દ્વારા, Poststar.com, મે 18, 2010.</ref><ref>{{cite web |title=Ferry At Champlain Bridge Set To Start Running |date=January 31, 2010 |url=http://www.wptz.com/news/22352789/detail.html |publisher=WPTZ |access-date=ફેબ્રુઆરી 10, 2011 |archive-date=જુલાઈ 19, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719011135/http://www.wptz.com/news/22352789/detail.html |url-status=dead }}</ref> === હવાઇમથકો === વર્મોન્ટને બે વ્યાવસાયિક હવાઇમથકો દ્વારા સેવા પૂરી પાડવામાં આવે છેઃ * બર્લિંગ્ટન ઇન્ટરનેશનલ એરપોર્ટ રાજ્યનું સૌથી મોટું હવાઈમથક છે, જે શિકાગો, ક્લેવલેન્ડ, ડેટ્રોઇટ, ન્યૂ યોર્ક સીટી, ઓરલેન્ડો, ફિલાડેલ્ફિયા અને વોશિંગ્ટન ડીસી સાથે સીધી હવાઈ સેવાઓ ધરાવે છે.<ref>{{cite web|url=http://www.burlingtonintlairport.com/|title=Burlington International Airport}}</ref> * રટલેન્ડ સધર્ન વર્મોન્ટ રીજનલ એરપોર્ટ બોસ્ટોન વાયા કેપ એરથી નિયમિત હવાઈ સેવા ધરાવે છે.<ref>{{cite web|url=http://www.flyrutlandvt.com/|title=Rutland Southern Vermont Regional Airport|access-date=2011-02-10|archive-date=2012-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20120616045007/http://www.flyrutlandvt.com/|url-status=dead}}</ref> == પ્રસાર માધ્યમો == [http://www.vermont-web-design.com/web-cams-in-vt.html વર્મોન્ટ વિડિયો વેબ કેમ્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100906081535/http://www.vermont-web-design.com/web-cams-in-vt.html |date=2010-09-06 }} {{See|List of newspapers in Vermont|List of radio stations in Vermont|List of television stations in Vermont}} == સુવિધાઓ == === વિજળી === [[ચિત્ર:Vermont Yankee Nuclear Power Plant.jpg|thumb|right|વર્મોન્ટમાં વર્મોન્ટ યાન્કી ન્યૂક્લિઅર પાવર પ્લાન્ટ]] 2008માં રાજ્યની સૌથી વધુ વીજ જરૂરીયાત 1,100 મેગાવોટ (એમડબલ્યુ (MW)) હતી.<ref name="banner">{{cite news|first=Joel Banner|last=Baird|title=Vermont Dam Dilemma|publisher=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages= 1D|date={{Nowrap|9 August}} 2009}}</ref> મે 2009માં, વર્મોન્ટે પ્રથમ પુનઃપ્રાપ્ય ઊર્જા પેદા કરવા માટેનો ફીડ-ઇન લો બનાવ્યો હતો.<ref>{{cite web |last=Austin |first=Anna |url=http://www.biomassmagazine.com/article.jsp?article_id=2745 |title=Vermont first state to pass renewable energy feed-in law |publisher=Biomassmagazine.com |access-date=2010-07-31 |archive-date=2011-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110416024722/http://www.biomassmagazine.com/article.jsp?article_id=2745 |url-status=dead }}</ref> 2010માં, રાજ્યમાં લગભગ 150 જેટલા મિથેન ડાઇજેસ્ટર્સ હતા, વર્મોન્ટ છ ઓનલાઇન ડાઇજેસ્ટર્સ સાથે દેશમાં અગ્રણી સ્થાન ધરાવતું હતું.<ref>{{Cite news |first=Bethany M.| last=Dunbar|title=Dairy farmers are making more than milk these days| work=the Chronicle|location=Barton, Vermont|page= 1|date={{Nowrap|10 February}} 2010}}</ref> વર્મોન્ટે 2007માં ન્યૂ ઇંગ્લેન્ડમાં વિજળી માટે સૌથી ઓછી કિંમત ચૂકવી હતી, છતાં તેનું નામ દેશના સૌથી વધુ કિંમત ચૂકવતા 11 રાજ્ય્સમાં હતું ; જે દેશની સરેરાશ કરતાં લગભગ 16 ટકા જેટલી વધારે હતી.<ref name="Handels">{{cite book|author = Handelsman, Richard |title = My Turn:Truths, half-truths about energy|publisher = Burlington Free Press|date = December 1, 2008}}</ref> 2009માં, રાજ્યમાં અમેરિકામાં સૌથી ઊંચા વીજ દર હતા અને સમગ્ર દેશમાં પોષણક્ષમતાનો તફાવત સૌથી વધારે ખરાબ હતો.<ref name="bfp090628"/> 2009માં રાજ્યે 1/3 અથવા 400 મેગાવોટ<ref name="banner"/> વિજળી હાઇડ્રો-ક્વિબેક અને 1/3 વર્મોન્ટ યાન્કીમાંથી મેળવી હતી.<ref>{{cite book|author = Dunbar, Bethany M. |title = Ten candidates talk business|publisher = the Chronicle|date = October 22, 2008}}</ref> સમગ્ર રીતે જોતાં, રાજ્યએ તેની જરૂરિયાતની અડધા જેટલી વિજળી કેનેડા અને અન્ય રાજ્ય્સમાંથી મેળવી હતી. તેણે રાજ્યમાં પેદા કરવામાં આવતી કુલ વિજળીમાંથી 75 ટકા વિજળી વર્મોન્ટ યાન્કી તરફથી મેળવી હતી.<ref>{{cite news|first=Dennis|last=McMahon|title=My Turn:Getting real on electricity challenges|publisher=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages= 7B|date={{Nowrap|20 September}} 2009}}</ref> રાજ્યની બે સૌથી મોટી વિજ કંપનીઓ ગ્રીન માઉન્ટેઇન પાવર કોર્પોરેશન અને સેન્ટ્રલ વર્મોન્ટ પબ્લિક સર્વિસ કોર્પોરેશન સાથે મળીને વર્મોન્ટના લગભગ 80 ઘરોને વિજળી પૂરી પાડે છે.<ref name="bfp090628"/> વર્મોન્ટના નિષ્ણાતોના અંદાજ અનુસાર, રાજ્યની કુલ જળવિદ્યુત ક્ષમતા 134થી 175 મેગાવોટ જેટલી છે.<ref>{{cite book|author = Gresser, Joseph| title = Panel considers small hydro power potential|publisher = the Chronicle|date = August 20, 2008}}</ref> 2006માં, વર્મોન્ટની ઊનાળાની ઋતુ દરમિયાનની વીજ ઉત્પાદન ક્ષમતા 1,117 મેગાવોટ હતી.<ref>{{cite web|url=http://www.eia.doe.gov/cneaf/electricity/st_profiles/e_profiles_sum.html |title=State Electric Profiles |publisher=Eia.doe.gov |access-date=2010-07-31}}</ref> 2005માં, રાજ્યના રહેવાસીઓએ માથાદીઠ સરેરાશ 5,883 કિલોવોટ કલાક વિજળીનો વપરાશ કર્યો હતો.<ref>{{cite web|author=U.S. Per Capita Electricity Use By State In 2005 |url=http://www.swivel.com/data_columns/spreadsheet/3987533 |title=Data – Swivel |publisher=Swivel.com |access-date=2010-07-31}}</ref> અન્ય એક સૂત્રએ જણાવ્યું હતું કે 2008માં દરેક ઘરે વાર્ષિક 7,100 કિલોવોટ કલાક વિજળીનો વપરાશ કર્યો હતો.<ref>{{cite web|url=http://www.sphere.com/2009/12/04/whats-the-greenest-place-in-america-hint-it-has-8-million-peo/?icid=main|2=htmlws-main-n|3=dl1|4=link5|5=http%3A%2F%2Fwww.sphere.com%2F2009%2F12%2F04%2Fwhats-the-greenest-place-in-america-hint-it-has-8-million-peo%2F|title=What's the Greenest Place in America? Hint: It Has {{Nowrap|8 Million}} People|accessauthor=Bill Morris|date=2009-12-04}} {{Dead link|date=સપ્ટેમ્બર 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> વર્મોન્ટ દેશમાં સૌથી ઊંચો 73.7 ટકા અણુ વિદ્યુત ઉત્પાદન દર ધરાવે છે.<ref>{{cite book|author = Hemingway, Sam |title = Nukes by the numbers|publisher = Burlington Free Press|date = July 20, 2008}}</ref> તેના કારણે વર્મોન્ય કોલસાનો ઉપયોગ નહીં કરતાં વિજ મથકો ધરાવતા માત્ર બે રાજ્ય્સમાં સ્થાન ધરાવે છે.<ref name="autogenerated2">{{cite book|author = Handelsman, Richard, |title = My Turn:Truths, half-truths about energy|publisher = Burlington Free Press|date = December 1, 2008}}</ref> વર્મોન્ટની તમામ કંપનીઓ આઇએસઓ (ISO) ન્યૂ ઇંગ્લેન્ડ દ્વારા સંચાલિત લાઇનોમાંથી વિજળી મેળવે છે. દરેક કંપની આ લાઇનોમાં પરિવહન પામતી વિજળીની કિંમત ચૂકવે છે. વર્મોન્ટનો હિસ્સો લગભગ 4.5 ટકા છે.<ref>{{cite book|author = Gresser, Joseph |title = VEC seeks a 9.2 percent rate hike|publisher = the Chronicle|date = November 5, 2008}}</ref> રાજ્યમાં 78 જેટલા જળવિદ્યુત બંધ છે. તેઓ 143 મેગાવોટ વિજળી પેદા કરે છે, જે રાજ્યની કુલ જરૂરીયાતની 12 ટકા જેટલી છે.<ref name="banner"/> === પ્રત્યાયન (સંદેશાવ્યવહાર) === * 2006ની સ્થિતિએ બ્રોડબેન્ડ કવરેજ<ref>[http://www.burlingtonfreepress.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20070208/NEWS01/702080306/1009/NEWS05 Burlington Free Press.com ટોપ સ્ટોરીઝ]{{Dead link|date=October 2009}}</ref> ** કુલ કવરેજ = 87% ** કેબલ = 68% ** ડીએસએલ (DSL) = 69% ** વાયરલેસ ઇન્ટરનેટ સર્વિસ પ્રોવાઇડર = 24% (ઉપરના આંકડા વસતિ દર્શાવે છે, નહીં કે જમીન.) સામાન્ય રીતે, પર્વતોને કારણે રાજ્યના મેટ્રોપોલિટન વિસ્તારો બહારના વિસ્તારોમાં સેલ ફોન કવરેજ નબળું રહે છે. મોટા જમીન વિસ્તારોમાં નાના પ્રમાણમાં રહેતી ગ્રામીણ વસતિને સેવા પૂરી પડાવા માટેના પ્રયાસો વધારે પડતા મૂડી રોકાણને કારણે આર્થિક રીતે અયોગ્ય સાબિત થયા છે.<ref>{{cite news |url=http://www.findarticles.com/p/articles/mi_qa3675/is_200310/ai_n9323531 |title=Cell Service in Vermont: Can't hear the tourist for the trees Vermont Business Magazine &#124; Find Articles at BNET.com |publisher=Findarticles.com |date=2003-10-01 |access-date=2010-07-31 |first=Kevin |last=Kelley |archive-date=2013-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130113180821/http://www.findarticles.com/p/articles/mi_qa3675/is_200310/ai_n9323531 |url-status=dead }}</ref> યુનિસેલ, જે ગ્રામીણ પ્રદેશો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે અને રાજ્યના મોટાભાગના વિસ્તારને સમાવી લે છે, તેની માલિકી હવે એટીએન્ડટી (AT&amp;T) ધરાવે છે.<ref>{{cite web |author=Posted by Aviv on December 22, 2008 at 3:57 pm PST |url=http://www.macblogz.com/2008/12/22/att-buys-unicel-iphone-finally-confirmed-heading-to-vermont/ |title=AT&T Buys Unicel: iPhone Finally Confirmed Heading to Vermont &#124; MacBlogz – One Stop Apple News |publisher=Macblogz.com |date=2008-12-22 |access-date=2010-07-31 |archive-date=2009-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090318141526/http://www.macblogz.com/2008/12/22/att-buys-unicel-iphone-finally-confirmed-heading-to-vermont/ |url-status=dead }}</ref> મે 2007માં, વર્મોન્ટે 2010 સુધીમાં સંઘનું પ્રથમ ઇ-રાજ્ય બનાવાના ઇરાદા સાથે તમામ નાગરીકોને સમગ્ર રાજ્યમાં ગમે તે જગ્યાએ બ્રોડબેન્ડ (લઘુતમ 3 એમબીટ) અને સેલ્યુલર કવરેજ મળી રહે તે માટેના પગલાં લીધાં હતાં.<ref>{{cite web |url=http://blog.tomevslin.com/2007/01/vermont_the_fir.html |title=A Synopsis of the extent of the measure to extend broadband |publisher=Blog.tomevslin.com |date=2007-01-04 |access-date=2010-07-31 |archive-date=2011-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110105170727/http://blog.tomevslin.com/2007/01/vermont_the_fir.html |url-status=dead }}</ref> 2010માં, 1,30,000 લોકોને હજુપણ "નબળી" સેવા મળી રહી હતી. રાજ્યે સંઘીય સરકાર પાસેથી 116 મિલિયન ડોલરની ગ્રાન્ટ મેળવી હતી. પ્રતિનિધિ વેલ્શે કહ્યું હતું કે આ ગ્રાન્ટ રાજ્યને સૌથી ઓછા કનેક્ટેડ રાજ્ય્સમાંથી દેશના સૌથી વધારે કનેક્ટેડ રાજ્ય બનવા સક્ષમ બનાવશે.<ref>{{Cite news|first=Sam|last=Hemingway|title=Vt. wins $115M grant for universal broadband|publisher=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages= 1A|date=5 August 2010}}</ref> 2008માં કોમકાસ્ટે રાજ્યભરમાં વધારાનું કેબલ એક્સેસ વિસ્તારવાનો પ્રારંભ કર્યો.<ref>[http://findarticles.com/p/articles/mi_qa3675/is_200602/ai_n17179866 બીનેટ બિઝનેસ નેટવર્ક] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130113062406/http://findarticles.com/p/articles/mi_qa3675/is_200602/ai_n17179866 |date=2013-01-13 }}. સુધારો ફેબ્રુઆરી 21, 2008.</ref> 2007માં, વર્મોન્ટની લગભગ બે તૃતિયાંશ વસતિ કેબલની પહોંચ ધરાવતી હતી. 2008ની આ પહેલની પૂર્ણાહૂતિએ વર્મોન્ટની લગભગ 90 ટકા વસતિ કેબલની પહોંચ ધરાવતી હશે. == કાયદો અને સરકાર == [[ચિત્ર:VtSupremeCourt03.JPG|200px|right|thumb|માઉન્ટપિલિયરમાં વર્મોન્ટની સુપ્રીમ કોર્ટનું ભવન]] {{Main|Government of Vermont}} બે સેનેટર્સ અને એક પ્રતિનિધી સંઘીય સ્તરે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ કોંગ્રેસમાં વર્મોન્ટનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. રાજ્યનું સંચાલન બંધારણ દ્વારા કરવામાં આવે છે, જે સરકારી ફરજોને કાયદા, આધિકારિક અને ન્યાયિક શાખાઓમાં વિભાજીત કરે છેઃ વર્મોન્ટ જનરલ એસેમ્બ્લી, ગવર્નર ઓફ વર્મોન્ટ અને વર્મોન્ટ સુપ્રીમ કોર્ટ. ગવર્નરશીપ અને જનરલ એસેમ્બ્લીની મુદત બે વર્ષની હોય છે, જેમાં ગવર્નર અને 30 સેનેટર્સનો સમાવેશ થાય છે. કોઇપણ હોદ્દા માટેની કોઇ ટર્મ મર્યાદા નથી. રાજ્યની રાજધાની માઉન્ટપિલિયરમાં છે. વર્મોન્ટમાં ત્રણ પ્રકારની મ્યુનિસિપાલિટી સમાવી લેવામાં આવી છેઃ નગરો, શહેરો અને ગામડાં. મોટાભાગના ન્યૂ ઇંગ્લેન્ડની જેમ, સ્વતંત્ર કાઉન્ટી સરકારની પણ થોડી જોગવાઈ કરવામાં આવી છે. કાઉન્ટીઓ અને કાઉન્ટી બેઠકો માત્ર અનેક ચૂંટાયેલા હોદ્દેદારો જેમ કે રાજ્યના એટોર્ની અને શેરીફ વગેરે સાથેની વિવિધ સરકારી સેવાઓ જેમ કે કાઉન્ટી અને રાજ્ય કોર્ટ વગેરેમાં માત્ર અનુકૂળતા માટેની વ્યવસ્થાઓ માટે જ છે. તમામ કાઉન્ટી સેવાઓને વર્મોન્ટ રાજ્ય તરફથી સીધું જ ભંડોળ પૂરું પાડવામાં આવે છે. રાજ્ય સરકાર પછીનું આગળનું સૌથી કાર્યક્ષમ સરકારી તંત્ર મ્યુનિસિપાલિટી છે. આમાંથી મોટાભાગની નગરોમાં છે.<ref>{{cite web |url=http://www.sec.state.vt.us/municipal/pubs/who'swho.html |title=town offices |publisher=Sec.state.vt.us |access-date=2010-07-31 |archive-date=2010-11-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101125092002/http://www.sec.state.vt.us/municipal/pubs/who%27swho.html |url-status=dead }}</ref> === નાણાકીય બાબતો === વર્મોન્ટ સંઘનું એક માત્ર એવું રાજ્ય છે જેને સંતુલિત બજેટની જરૂરીયાત નથી અને છતાં વર્મોન્ટ 1991થી સંતુલિત બજેટ રજૂ કરે છે.<ref>{{cite web |author=Ron Snell |url=http://www.ncsl.org/programs/fiscal/balbuda.htm |title=State Balanced Budget Requirements: Provisions and Practice |publisher=Ncsl.org |date=2004-03-04 |access-date=2010-07-31 |archive-date=2010-07-28 |archive-url=http://webarchive.loc.gov/all/20100728002708/http%3A//www.ncsl.org/IssuesResearch/BudgetTax/StateBalancedBudgetRequirementsProvisionsand/tabid/12651/Default.aspx |url-status=dead }}</ref> 2007માં, મૂડીઝ ઇન્વેસ્ટર્સ સર્વિસે રાજ્યને સૌથી ઊંચું એએએ (Aaa) (ટ્રીપલ એ) રેટીંગ આપ્યું હતું.<ref>બર્લિંગ્ટન ફ્રી પ્રેસ, ફેબ્રુઆરી 6, 2007, બિઝનેસ, પેજ 7A, ''મૂડીઝ ગિવ્સ હાઇએસ્ટ બોન્ડ રેટિંગ ટુ વર્મોન્ટ.'' </ref> રાજ્ય એન્ટરપ્રાઇસ ફંડનો ઉપયોગ ખાનગી વ્યવસાય કંપનીની જેમ કામગીરી માટે કરે છે. વર્મોન્ટ લોટરી કમિશન, લિકર કન્ટ્રોલ ફંડ અને અનએમપ્લોયમેન્ટ કમ્પોનસેશન ટ્રસ્ટ ફંડ રાજ્યના સૌથી મોટા વ્યાવસાયિક ભંડોળો છે.<ref>[https://web.archive.org/web/20080804182756/http://auditor.vermont.gov/interior.php/sid/2/aid/9/nid/125 રાજ્ય ઓડિટર: લોટરી ઇઝ એ હાઇલી વિઝિબલ ગવર્નમેન્ટ એક્ટિવિટી] ઓગસ્ટ 3, 2007, ટોમ સલમોન, સીપીએ (CPA), વર્મોન્ટ રાજ્ય ઓડિટર દ્વારા. સુધારો માર્ચ 20, 2009.</ref> ==== કરવેરા ==== 2007માં વર્મોન્ટ 50 રાજ્ય્સમાં 14મા ક્રમે રહ્યું હતું અને ડિસ્ટ્રીક્ટ ઓફ કોલંબિયા રાજ્ય અને સ્થાનિક કરવેરામાં માથાદીઠ 3,681 ડોલર કરબોજ સાથે ટોચ પર હતું. રાષ્ટ્રીય સરેરાશ 3,447 ડોલર હતી.<ref>ડેટાબેન્કયુએસએ,''એએઆરપી (AARP) બુલેટિન'' , એપ્રિલ 2007, અમેરિકાના આંકડામાંથી સંપાદન વસ્તી ગણતરી</ref> જો કે, સીએનએનમની (CNNMoney)એ માથાદીઠ આવકની ટકાવારીની રીતે વર્મોન્ટને ટોચનો ક્રમ આપ્યો હતો. આ રેન્કિંગે માથાદીઠ 5,387નું કર ભારણ દર્શાવ્યું હતું. જે 38,306ની માથદીઠ આવકનું 14.1 ટકા જેટલું હતું.<ref>{{cite news|url=http://money.cnn.com/galleries/2007/pf/0704/gallery.tax_friendliest/8.html|work=CNN|title=Where does your state rank?|first1=David|last1=Ellis|access-date=May 27, 2010|archive-date=જુલાઈ 13, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070713211904/http://money.cnn.com/galleries/2007/pf/0704/gallery.tax_friendliest/8.html|url-status=dead}}</ref> વર્મોન્ટ 3.6 ટકાથી 9.5 ટકા સુધીના નજીવા કરની શ્રેણીમાં પાંચ અલગ-અલગ ઇન્કમ બ્રેકેટ્સ (આવકની મર્યાદા)માં સુધારાવાદી માળખામાં વ્યક્તિગત આવકવેરો વસૂલે છે. 2008માં, એક ટકા જેટલા ટોચના લોકોએ આવકવેરાની 30 ટકા આવક પૂરી પાડી હતી. 2,000 લોકો 9.5 ટકાનો સૌથી ઊંચો આવકવેરા દર ચૂકવી શકે તે પ્રમાણેની પૂરતી આવક ધરાવતા હતા.<ref>બર્લિંગ્ટન ફ્રી પ્રેસ, જૂન 16, 2009, પાનું 6A,"માય ટર્ન: ટેક્સ પુટ સસ્ટેનિબિલિટી એટ રિસ્ક". વિન સ્મિથ</ref> વર્મોન્ટનો સામાન્ય વેચાણ વેરા દર 6 ટકા છે, જે ભૌતિક વ્યક્તિગત મિલકત, મનોરંજન દર, ફેબ્રિકેશન દર, કેટલિક જાહેર સેવાઓના દર અને કેટલાક સેવા કરારો (કેટલાક નગરો અને શહેરો વધારાનો એક ટકા સ્થાનિક વિકલ્પ ટેક્સ પણ લાદે છે) લાદવામાં આવે છે. કરમાંથી 46 રીતે છૂટછાટ આપવામાં આવે છે જેમાં મેડિકલની વસ્તુઓ, ખોરાક, ઉત્પાદન મશીનરી, સાધનો અને ઇંધણ, રહેણાંકી ઇંધણ અને વિજળી, કપડાં અને જૂતાં વગેરેનો સમાવેશ થાય છે. વપરાશ કર વેચાણ દરના સમાન રીતે ખરીદાર પર લાદવામાં આવે છે. જ્યારે વેચાણકાર વેચાણ વેરો વસૂલવામાં નિષ્ફળ જાય છે અથવા વસ્તુઓ એવી જગ્યાએથી ખરીદવામાં આવી હોય જ્યાં કોઇ કર લાગુ પડતો ન હોય ત્યારે ખરીદારને વપરાશ કર ભરવો પડે છે. વપરાશ કર વેચાણવેરા હેઠળ કરપાત્ર વસ્તુઓ પર લાગુ પડે છે. વર્મોન્ટ વારસા વેરો વસૂલતું નથી, જો કે, તેના એસ્ટેટ કરને સંઘીય એસ્ટેટ કરથી અલગ કરવામાં આવ્યો છે અને તથી રાજ્ય હજુ પણ પોતાનો એસ્ટેટ કર લાદે છે. ==== મિલકત વેરો ==== શિક્ષણ અને મ્યુનિસિપલ સેવાઓને સહાય પૂરી પાડવા માટે મિલકત વેરો લાદવામાં આવે છે. વર્મોન્ટ વ્યક્તિગત મિલકત પર કરની ગણતરી કરતું નથી.<ref name="Valuation">[http://www.state.vt.us/tax/pvr.shtml પ્રોપર્ટી વેલ્યૂએશન એન્ડ રિવ્યૂ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100309015018/http://www.state.vt.us/tax/pvr.shtml |date=2010-03-09 }}, વર્મોન્ટ ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ ટેક્સિસ સુધારો માર્ચ 10, 2009.</ref> મિલકત વેરો મ્યુનિસિપાલિટીઓ દ્વારા વાસ્તવિક મિલકતના યોગ્ય બજાર સુધારાઓને આધારે લાદવામાં આવે છે.<ref name="Valuation"/> દર એસેક્સ કાઉન્ટીમાં ફર્દિનાન્ડમાં ફાર્મહાઉસ પર 0.97થી માંડીને બાર સીટીમાં બિનરહેણાંકી મિલકતો પર 2.72 ટકા સુધીનો છે.<ref>{{PDFlink|http://www.vermontproperty.com/newsltr/2005effectivetaxrates.pdf|111&nbsp;KB}}</ref> રાજ્યભરમાં, નગરોમાં મિલકત વેરાનો દર રસેરાશ 1.77 ટકાથી 1.82 ટકા જેટલો છે. 2007માં વર્મોન્ટ કાઉન્ટીઓ દેશમાં મિલકત વેરાઓની રીતે સૌથી વધારે હતી. ચિટ્ટેન્ડેન (3,809 ડોલર મેડિયન), વિન્ડહેમ (3,412 ડોલર), એડિસન (3,352 ડોલર) અને વિન્ડસર (3,327 ડોલર) 20,000થી વધુ વસતિ ધરાવતી દેશની કુલ 1,817 કાઉન્ટીઓમાંથી ટોચની 100 કાઉન્ટીઓમાં સ્થાન ધરાવતી હતી. રાજ્યની 14 કાઉન્ટીઓમાંથી 12 ટોચના 20 ટકામાં સમાવેશ પામેલી હતી.<ref>{{cite book|author = McLean, Dan |title = Property tax bills among highest|publisher = Burlington Free Press|date = December 17, 2008}}</ref> શિક્ષણને યોગ્ય ટેકો પૂરો પાડવા માટે કેટલાક નગરોએ એક્ટ 60 હેઠળ તેમણે એકત્ર કરેલા કરમાંથી કેટલોક હિસ્સો અપૂરતી સહાય ધરાવતી જિલ્લા શાળાઓમાં વહેંચવાનો રહે છે.<ref>{{cite web |url=http://education.vermont.gov/new/html/laws/act60.html |title=Laws & Regulations: Act 60 Links & Resources |publisher=Education.vermont.gov |date=2004-07-29 |access-date=2010-07-31 |archive-date=2013-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130510194000/http://education.vermont.gov/new/html/laws/act60.html |url-status=dead }}</ref> === રાજકારણ === {{Main|Politics of Vermont}} {{See also|Political party strength in Vermont|United States Congressional Delegations from Vermont|Category:Vermont elections}} વર્મોન્ટ તેની રાજકીય સ્વતંત્રતા માટે જાણીતું છે. વર્મોન્ટ એવા ચાર રાજ્ય્સમાં (મૂળ તેર કોલોની સિવાય) સ્થાન ધરાવે છે જે એક સમયે સ્વતંત્ર દેશ હતા (અન્ય રાજ્ય્સ ટેક્સાસ, કેલિફોર્નિયા અને હવાઈ છે). તેણે રાષ્ટ્રીય ચૂંટણીઓમાં ઘણી વખત વિપરીત મતદાન પણ કર્યું છે. નોંધપાત્ર રીતે, વર્મોન્ટ એવું એક માત્ર રાજ્ય છે જેણે એન્ટી-મોસેનિક પાર્ટીના રાષ્ટ્રપતિપદના ઉમેદવાર માટે મતદાન કર્યું હોય અને વર્મોન્ટ એવા બે રાજ્ય્સમાંનું એક હતું (બીજું મૈની હતું) જેણે ફ્રેન્કલિન ડી રૂઝવેલ્ટના રાષ્ટ્રપતિપદ માટેની ચારેય પ્રચાર ઝુંબેશમાં તેમની વિરુદ્ધમાં મતદાન કર્યું હતું. વર્મોન્ટના સ્વતંત્ર રાજકારણના વિચારનો ઇતિહાસ સેકન્ડ વર્મોન્ટ રિપબ્લિકની સ્થાપના અને અલગતાની ભલામણ કરતાં અન્ય આયોજન તરફ દોરી ગયો છે.<ref>આ નાની રાજકીય હિલચાલ કેલિફોર્નિયા, હવાઇ, લ્યુઇસિયાના, અને ટેક્સાસમાં જોવા મળેલી હિલચાલને સમાન છે; જોક, ઐતિહાસિક સંદર્ભો અલગ છે.</ref> ==== રાષ્ટ્રીય રાજકારણ ==== {| class="wikitable" style="float:right;font-size:79%" |+ <td>'''રાષ્ટ્રપતિપદની ચૂંટણીના પરિણામો''' </td> |- style="background:lightgrey" ! વર્ષ ! રિપબ્લિકન ! ડેમોક્રેટિક |- | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|2008 | style="text-align:center;background:#fff3f3"|30.45% ''98,974'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|'''67.46%''' ''219,262'' |- | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|2004 | style="text-align:center;background:#fff3f3"|38.80% ''121,180'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|'''58.94%''' ''184,067'' |- | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|2000 | style="text-align:center;background:#fff3f3"|40.70% ''119,775'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|'''50.62%''' ''149,022'' |- | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|1996 | style="text-align:center;background:#fff3f3"|31.09% ''80,352'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|'''53.35%''' ''137,894'' |- | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|1992 | style="text-align:center;background:#fff3f3"|30.42% ''88,122'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|'''46.11%''' ''133,592'' |- | style="text-align:center;background:#fff3f3"|1988 | style="text-align:center;background:#fff3f3"|'''51.10%''' ''124,331'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|47.58% ''115,775'' |- | style="text-align:center;background:#fff3f3"|1984 | style="text-align:center;background:#fff3f3"|'''57.9%''' ''135,865'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|40.8% ''95,730'' |- | style="text-align:center;background:#fff3f3"|1980 | style="text-align:center;background:#fff3f3"|'''44.4%''' ''94,628'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|38.4% ''81,952'' |- | style="text-align:center;background:#fff3f3"|1976 | style="text-align:center;background:#fff3f3"|'''54.3%''' ''102,085'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|43.1% ''81,004'' |- | style="text-align:center;background:#fff3f3"|1972 | style="text-align:center;background:#fff3f3"|'''62.9%''' ''117,149'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|36.6% ''68,174'' |- | style="text-align:center;background:#fff3f3"|1968 | style="text-align:center;background:#fff3f3"|'''52.8%''' ''85,142'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|43.5% ''70,255'' |- | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|1964 | style="text-align:center;background:#fff3f3"|30.4% ''54,942'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|'''66.3%''' ''108,127'' |- | style="text-align:center;background:#fff3f3"|1960 | style="text-align:center;background:#fff3f3"|'''58.7%''' ''98,131'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|41.4% ''69,186'' |- | style="text-align:center;background:#fff3f3"|1956 | style="text-align:center;background:#fff3f3"|'''72.2%''' ''110,390'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|27.8% ''42,549'' |- | style="text-align:center;background:#fff3f3"|1952 | style="text-align:center;background:#fff3f3"|'''71.5%''' ''109,717'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|28.2% ''43,355'' |} ઐતિહાસિક રીતે, વર્મોન્ટની ગણના રાષ્ટ્રીય ચૂંટણીઓના સંદર્ભમાં દેશના સૌથી આધારભૂત રિપબ્લિકન રાજ્ય્સમાં કરવામાં આવે છે. 1990 પહેલાં, વર્મોન્ટે ડેમોક્રેટિક પક્ષની તરફેણમાં માત્ર એક જ વખત મતદાન કર્યું હતું, જેમાં લિન્ડન જ્હોનસને 1964માં બેરી ગોલ્ડવોટર સામે ભવ્ય સરસાઇથી વિજય મેળવ્યો હતો. 19મી સદીના ઉત્તરાર્ધ અને 20મી સદીના પ્રારંભમાં, રીપબ્લિકન પક્ષના રાષ્ટ્રપતિપદના ઉમેદવારોએ લગભગ 70 ટકા જેટલા મત મેળવીને ઘણી વખત વિજય મેળવ્યો હતો. 1854માં પક્ષની સ્થાપના થઈ ત્યારથી માંડીને 1970ના દાયકાના મધ્ય સુધીમાં રિપબ્લિકનો વર્મોન્ટના સ્થાનિક રાજકારણમાં પ્રભુત્વ ધરાવતા રહ્યા હતા. 1960ના દાયકા પહેલાં, ગ્રામીણ હિતોનું ધારાસભામાં પ્રભુત્વ હતું. તેના પરીણામ સ્વરૂપે શહેરો, ખાસ કરીને બર્લિંગ્ટન અને વિનૂસ્કીના જૂના ભાગોને અવગણવામાં આવ્યા અને તેમનો નાશ થયો. લોકો નવા ઉપનગરો તરફ ખસવા લાગ્યા. આ દરમિયાન, ઘણાં લોકો રાજ્યની બહાર પણ ચાલ્યા ગયા. આ ઇમિગ્રેશનમાં મોટાભાગે ન્યૂ યોર્ક અને ન્યૂ ઇંગ્લેન્ડના શહેરી વિસ્તારોમાંથી વર્મોન્ટમાં આવેલા વધારે ઉદારમતવાદી રાજકીય પ્રભાવોનો સમાવેશ થાય છે.<ref>{{cite web|title=The World|work=Rise of the Democratic Party|url=http://www.vt-world.com/Archive/2004/February_18_2004/Features.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20060321145827/http://www.vt-world.com/Archive/2004/February_18_2004/Features.htm|archive-date=2006-03-21|access-date=2006-12-25|url-status=dead}}</ref> વધુમાં, 1960ના દાયકામાં યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ સુપ્રીમ કોર્ટે કરેલા એક વ્યક્તિ, એક મતના નિર્ણયની શ્રેણીને કારણે રાજ્ય્સને તેમના વસતિને આધારે રાજકીય જિલ્લાઓની રચના કરવાની ફરજ પાડી. તેના પરીણામસ્વરૂપે, વર્મોન્ટના શહેરી વિસ્તારો કેટલીક રાજકીય સત્તાના પ્રદેશો બની ગયા. 1992માં, તેણે રાષ્ટ્રપતિ માટે ડેમોક્રેટને ટેકો આપ્યો હતો, રાજ્યએ 1964 પછી પ્રથમ વખત આમ કર્યું હતું અને ત્યારથી રાષ્ટ્રપતિની તમામ ચૂંટણીઓમાં ડેમોક્રેટિક પક્ષ માટે મતદાન કર્યું છે. વર્મોન્ટે જ્હોન કેરીને 2004માં તેનું ચોથા ક્રમનું સૌથી વધારે માર્જિન આપ્યું હતું. તેમણે રાજ્યના લોકપ્રિય મતોમાં સત્તાધારી જ્યોર્જ ડબલ્યુ બુશ કરતાં લગભગ 20 ટકા વધારેની સરસાઇ મેળવીને લગભગ 59 ટકા મત મેળવ્યા હતા. રાજ્યના ઇશાન ભાગમાં આવેલી એસેક્સ કાઉન્ટી રાજ્યની એકમાત્ર એવી કાઉન્ટી હતી જેણે બુશ તરફી મતદાન કર્યું હતું. જ્યોર્જ ડબલ્યુ બુશ જ્યારે અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ હતા ત્યારે તેમણે મુલાકાત ન લીધી હોય તેવું વર્મોન્ટ એકમાત્ર રાજ્ય છે. 2000ની રાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણીમાં બુશ એવા અમેરિકન ઇતિહાસના એવા પ્રથમ રિપબ્લિકન રાષ્ટ્રપતિ હતા જેમણે વર્મોન્ટને સાથે લીધા સિવાય વ્હાઇટ હાઉસ પર કબજો જમાવ્યો હોય.<ref>{{Cite web |url=http://edition.cnn.com/2007/POLITICS/12/28/vermont.banning.bush.ap/index.html?iref=mpstoryview |title=એક્ટિવિસ્ટ્સ ઇન વર્મોન્ટ ટાઉન વોન્ટ બુશ, ચીની સબ્જેક્ટ ટુ એરેસ્ટ– CNN.com |access-date=2011-02-10 |archive-date=2008-03-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080321172702/http://edition.cnn.com/2007/POLITICS/12/28/vermont.banning.bush.ap/index.html?iref=mpstoryview |url-status=dead }}</ref> વર્મોન્ટે બરાક ઓબામાને ત્રીજા નંબરની સૌથી વધુ સરસાઇ આપી હતી (37 ટકા પોઇન્ટ્સ) જેમણે 68-31 ટકાથી વિજય મેળવ્યો હતો. બીજી બાજુ, રિપબ્લિકન ગવર્નર ડગ્લાસે 2006ની ચૂંટણીમાં વિન્ડહેમ સિવાયની તમામ કાઉન્ટીઓ જીતી હતી. આજે, વર્મોન્ટ એવા બે રાજ્ય્સમાંનું એક છે જેના અમેરિકન કોંગ્રેસ ખાતેના પ્રતિનિધિઓ હાલમાં રાજકીય પક્ષ સાથે સંકળાયેલા નથીઃ સેનેટર બર્ની સેન્ડર્સ તેમના રાજકીય અભિપ્રાયને લોકશાહી સમાજવાદ તરીકે ઓળખાવે છે, પરંતુ તેઓ સત્તાવાર રીતે સ્વતંત્ર ઉમેદવાર તરીકે નોંધાયેલા છે અને સેનેટની નેતાગીરીની પસંદગીમાં ડેમોક્રેટ્સ સાથે જોડાયેલા છે.<ref>પોવેલ, માઇકલ. http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/11/04/AR2006110401124.html Exceedingly Social, But Doesn't Like Parties. ''ધ વોશિંગ્ટન પોસ્ટ'' નવેમ્બર 5, 2006.</ref> ==== રાજ્યનું રાજકારણ ==== 1960ના દાયકામાં એક વ્યક્તિ, એક મત હેઠળ વિધાનસભાનું પુનર્ગઠન કરવામાં આવ્યું ત્યારબાદ ર્જાયમાં આગંતુકોને સમાવવા માટે કાયદો પસાર કરવામાં આવ્યો હતો. આ કાયદો 1970માં જમીન ઉપયોગ અને વિકાસ કાયદો (એક્ટ 250) હતો. દેશમાં પસાર કરવામાં આવેલો આ પ્રકારનો પ્રથમ કાયદાએ નવ જિલ્લા પર્યાવરણ કમિશનની રચના કરી જેમાં ગવર્નર દ્વારા નિમણૂક પામતા ખાનગી નાગરિકોનો સમાવેશ થતો હતો, જે રાજ્યના પર્યાવરણ અને અનેક નાના સમુદાયો પર મહત્વની અસર પેદા કરતા હોય તેવા જમીન વિકાસ અને પેટાવિભાગીય આયોજનો મંજૂર કરતાં હતા. એક્ટ 250ના પરીણામે, વર્મોન્ટ વોલ-માર્ટ મેળવાનારું છેલ્લું રાજ્ય હતું (ડિસેમ્બર 2009ની સ્થિતિએ હાલમાં રાજ્યમાં ચાર છે, પરંતુ માત્ર વિલિસ્ટન સ્ટોર જ નવું બંધાયેલો છે). એક્ટ 205ની સફળતા, તેને અનુગામી સત્તાને નિર્બળ કરવાના પ્રયાસો અને અન્ય વિકાસના દબાણોને કારણે વર્મોન્ટને નેશનલ ટ્રસ્ટ ફોર હિસ્ટોરીક પ્રીઝર્વેશન દ્વારા અમેરિકાનું સૌથી વધારે જોખમ ધરાવતું ઐતિહાસિક સ્થળ ઘોષિત કરવામાં આવ્યું છે.<ref>{{cite book|author = Rimer, Sara |title = Vermont Debates Value of Saving a Rural Image|publisher = The New York Times|date = July 4, 1993}}</ref> તાજેતરનો વિવાદ સિવિલ યુનિયન્સ, એવી સંસ્થા જેણે સમલિંગી યુગલોને સંઘીય સ્તરે નહીં પરંતુ રાજ્ય સ્તરે લગભગ તમામ અધિકારો અને લગ્નના તમામ અધિકારો આપ્યા છે, તેને સ્વીકારવા અંગેનો હતો. ''બેકર વિ. વર્મોન્ટ'' (1999)માં, વર્મોન્ટ સુપ્રીમ કોર્ટે ચૂકાદો આપ્યો હતો કે વર્મોન્ટના બંધારણ હેઠળ, રાજ્યએ સમલિંગી લગ્નને સ્વીકારવા જોઇએ અથવા તો તેમને અલગ પરંતુ સમાન દરજ્જો આપવો જોઇએ. રાજ્યની વિધાનસભાએ બીજો વિકલ્પ સ્વીકારીને સિવિલ યુનિયનની રચના કરી; ખરડો વિધાનસભામાં પસાર કરીને ગવર્નર હોવાર્ડ ડીન દ્વારા સહી કરીને કાયદો બન્યો. એપ્રિલ 2009માં, રાજ્ય વિધાનસભાએ ગવર્નર જીમ ડગ્લાસના વિટોની ઉપરવટ જઈને સમલિંગી લગ્નોને માન્યતા આપીને કાયદા દ્વારા સમલિંગી લગ્નોને કાનૂની સ્વરૂપ આપનારું દેશનું પ્રથમ રાજ્ય બન્યું.<ref>{{cite web |url=http://www.msnbc.msn.com/id/30089125/ |title=Vermont lawmakers legalize gay marriage – Life – msnbc.com |publisher=MSNBC |access-date=2010-07-31 |archive-date=2011-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110727234537/http://www.msnbc.msn.com/id/30089125/ |url-status=dead }}</ref> સપ્ટેમ્બર 2009માં, વર્મોન્ટ એવા છ રાજ્ય્સમાં સ્થાન પામ્યું જેમાં સમલિંગી યુગલો લગ્ન કરી શકતા હતા.<ref>ધ અધર્સ વેર મેસેચ્યુસેટ્સ, કનેક્ટિકટ, આયોવા, મૈની એન્ડ ન્યૂ હેમ્પશાયર. મૈનીમાં સમાન સમલિંગ લીંગી લગ્ન કાયદો નવેમ્બર 2009માં મતદાતાઓએ રદ કર્યો હતો જ્યારે વોશિંગ્ટન ડી.સી., તેની અત્યારે છૂટ આપે છે.</ref> 2007માં, જ્યારે કથિત ઉદારમતવાદી સમસ્યાઓનો સામનો થયો, અસાધ્ય રોગનો શિકાર બનેલા લોકોને આત્મહત્યામાં મદદ કરવાના ખરડાને ડેમોક્રેટીકના નિયંત્રણ ધરાવતી પ્રતિનિધિ સભાએ 82-63 મતથી ફગાવી દીધો હતો.<ref>{{cite web |url=http://www.worldnetdaily.com/news/article.asp?ARTICLE_ID=54843 |title=It's sudden death in Vermont for assisted suicide proposal |publisher=Worldnetdaily.com |access-date=2010-07-31 |archive-date=2008-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080918182546/http://www.worldnetdaily.com/news/article.asp?ARTICLE_ID=54843 |url-status=dead }}</ref> નાના પક્ષો અને અપક્ષો ખીલ્યા છે. બેલેટમાંથી નાના પક્ષોને કાઢી નાંખવાના અન્ય રાજ્ય્સના નિયમો વર્મોન્ટમાં અસ્તિત્વ ધરાવતા નથી. તેના પરીણામે, મતદારને સામાન્ય ચૂંટણીઓમાં બહોળી પસંદગી મળી રહે છે. તેના પરીણામે સ્વતંત્ર સમાજવાદી બર્ની સેન્ડર્સ બર્લિંગ્ટનના મેયર, કોંગ્રેસમેન અને સેનેટર તરીકે ચૂંટાઇ શક્યા. તેથી વર્મોન્ટમાં સામાન્ય રીતે બે ના બદલે ત્રણ મુખ્ય પક્ષો, ડેમોક્રેટીક પાર્ટી, રીપબ્લિકન પાર્ટી અને પ્રોગ્રેસીવ પાર્ટી છે.{{Citation needed|date=January 2010}} એક્ટ 60 રાજકીય મુદ્દો છે, જે શૈક્ષણિક ભંડોળ માટે કરને સંતુલિત કરે છે. તેના કારણે કિલિંગ્ટન નગરે વર્મોન્ટથી અલગ થવા અને ન્યૂ હેમ્પશાયર સાથે જોડાવા પ્રયત્નશીલ છે, કારણ કે સ્થાનિક લોકો કરના ભારને અયોગ્ય માને છે.<ref>{{cite web |url=http://www.nhpr.org/node/8429 |title=Killington Secession Not Too Popular in VT New Hampshire Public Radio |publisher=Nhpr.org |date=2005-03-16 |access-date=2010-07-31 |archive-date=2012-09-06 |archive-url=https://archive.is/20120906000358/http://www.nhpr.org/node/8429 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.cnn.com/2004/US/Northeast/03/02/killington.secession.ap/ |title=CNN.com – કિલિંગ્ટન રેસિડેન્ટ્સ વોટ ટુ સીડ ફ્રોમ વર્મોન્ટ – માર્ચ 4, 2004 |access-date=2011-02-10 |archive-date=2008-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080407041031/http://www.cnn.com/2004/US/Northeast/03/02/killington.secession.ap/ |url-status=dead }}</ref> વર્મોન્ટનું બંધારણ અને કોર્ટ વ્યક્તિના કોઇપણ પ્રકારના બોર્ડ વગરના કે તારની વાડ વગરની જમીન પર ચાલવાના (માછીમારી અને શિકાર કરવાના) અધિકારને ટેકો આપે છે. તેથી માલિકે ઘૂસણખોરી પૂરવાર કરવી પડે છે, તેને આપમેળે માની લેવામાં આવતી નથી.<ref>[http://www.usconstitution.net/vtconst.html#Section67 વર્મોન્ટ કન્સ્ટીટ્યુશન] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210125024238/https://www.usconstitution.net/vtconst.html#Section67 |date=2021-01-25 }} સુધારો મે 29, 2008</ref> રાજ્ય શરાબી પીણાં પર નિયંત્રણ ધરાવતું રાજ્ય છે. 2007માં, વર્મોન્ટ ડીપાર્ટમેન્ટ ઓફ લિકર કન્ટ્રોલના માધ્યમથી તેણે શરાબનું વેચાણ અને વિતરણમાંથી {{Nowrap|$14 million}} લીધું હતું.<ref>{{cite web |url=http://liquorcontrol.vermont.gov/annualreports/2007.pdf |title=2007 Annual Report of the Department of Liquor Control |format=PDF |access-date=2010-07-31 |archive-date=2010-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100617103717/http://liquorcontrol.vermont.gov/annualreports/2007.pdf |url-status=dead }}</ref> == જાહેર આરોગ્ય == ગેલપ એન્ડ હેલ્થવે દ્વારા હાથ ધરવામાં આવેલા સ્વાસ્થ્ય અંગેના 2010ના અભ્યાસમાં વર્મોન્ટને છઠ્ઠા નંબરનું રાજ્ય જાહેર કરવામાં આવ્યું હતું.<ref>{{cite web |url=http://www.vermontbusiness.com/news/vermont-ranked-6-well-being-0210 |title=Vermont Ranked #6 for Well-Being – |publisher=Vermontbusiness.com |date=2010-02-15 |access-date=2010-07-31 |archive-date=2011-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110513195925/http://www.vermontbusiness.com/news/vermont-ranked-6-well-being-0210 |url-status=dead }}</ref> 2010માં, બાળકોના શારીરિક સ્વાસ્થ્યમાં રાજ્ય ત્રીજા ક્રમે રહ્યું હતું.<ref>{{Cite news|title=Study ranks Vermont third in well-being of children|publisher=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages= 1B|date=28 July 2010}}</ref> રોબર્ટ વૂડ જ્હોનસન અને વિસ્કોનસીન યુનિવર્સિટી દ્વારા 2010માં કરાયેલા પ્રથમ રાષ્ટ્રીય સરવેમાં વર્મોન્ટ આરોગ્ય પરીણામોમાં સૌથી ટોચના ક્રમે રહ્યું હતું.<ref>{{Cite news|title=County Health Rankings: National Comparisons|url=http://www.countyhealthrankings.org/latest-news/county-health-rankings-national-comparisons|publisher=Robert Wood Johnson and the University of Wisconsin|year=2010|access-date=2011-02-10|archive-date=2010-02-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20100220105620/http://www.countyhealthrankings.org/latest-news/county-health-rankings-national-comparisons|url-status=dead}}</ref> 2008માં વર્મોન્ટને આઠ વર્ષોમાં સાતમી વખત રહેવા માટેના સૌથી સ્વાસ્થ્યપ્રદ રાજ્ય્સમાં દેશમાં પ્રથમ ક્રમ આપવામાં આવ્યો હતો. આ માટેના માપદંડોમાં નીચો કિશોરવસ્થા જન્મ દર, મજબૂત આરોગ્ય સેવાઓ, દેશમાં સૌથી નીચો એઇડ્સનો દર અને અન્ય 18 પરીમાણોનો સમાવેશ થતો હતો.<ref>{{cite web |url=http://money.aol.com/mortgage/healthiest-states |title=Healthiest States 2007 – AOL Money & Finance |publisher=Money.aol.com |access-date=2010-07-31 |archive-date=2009-01-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090122030948/http://money.aol.com/mortgage/healthiest-states |url-status=dead }}</ref> રાજ્યએ ધૂમ્રપાન મુક્તિ, જાડાપણાં, ઓછા વ્યાવસાયિક મૃત્યુ, આરોગ્ય વીમાની જાળવણી, અને નીચા શીશુ મૃત્યુદરમાં પણ સારો દેખાવ કર્યો હતો. વધારે પડતા શરાબ પીવાનું ચલણ વધારે પ્રમાણમાં હોવું રાજ્યમાં ચિંતાનો વિષય છે.<ref>{{cite book|author = Remsen, Nancy |title = Vermont tops healthy list again|publisher = Burlington Free Press|date = December 4, 2008}}</ref> 2009માં વયસ્કોમાં જાડાપણામાં છઠ્ઠો શ્રેષ્ઠ ક્રમ મેળવનારું રાજ્ય હજુ પણ 26.7 ટકાના દર સાથે 22.1 ટકા જાડા લોકો ધરાવતું હતું, જેમાં બાળકોનો દર 10-17 હતો. બાળકો માટેનો ક્રમ દેશમાં નવમો હતો.<ref>{{cite news|first=staff|title=Fairly fit Vermont still gaining with U.S.|publisher=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages= 1A|date={{Nowrap|2 July}} 2009}}</ref> 1993માં, વયસ્કોમાં જાડાપણાંનો દર 12 ટકા હતો. વર્મોન્ટના લોકોએ મેદસ્વીતા સંબંધિત દવાઓના ખર્ચ પેટે વાર્ષિક {{Nowrap|$141 million}} ખર્ચ્યા હતા.<ref>{{Cite news|first=Joel Banner|last=Baird|title=Study:Vermont among least obsese states|publisher=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages= 1A|date={{Nowrap|30 June}} 2010}}</ref> 2009માં, વર્મોન્ટને દેશમાં સુરક્ષામાં બીજો ક્રમ આપવામાં આવ્યો હતો. હિંસા માટેના ગૂનાના આંકડાઓને માપદંડ તરીકે ઉપયોગમાં લેવાયા હતા.<ref>{{cite web |url=http://money.aol.com/mortgage/safest-states-to-live-in |title=Morgan Quitno Press |publisher=Money.aol.com |access-date=2010-07-31 |archive-date=2009-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090129081153/http://money.aol.com/mortgage/safest-states-to-live-in |url-status=dead }}</ref> વર્મોન્ટ દેશમાં બંદૂક અંગેના સૌથી ઓછા નિયંત્રક કાયદાઓ ધરાવે છે. કાનૂનના દાયરામાં રહેતા કોઈપણ વ્યક્તિ માટે હથિયારો (હેન્ડગન સહિતના) ખરીદવા માટે અથવા તો છૂપાવીને સાથે રાખવા માટે લાઇસન્સ અથવા મંજૂરીની જરૂર નથી.<ref>{{cite web |url=http://www.atg.state.vt.us/display.php?smod=21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060212133840/http://www.atg.state.vt.us/display.php?smod=21 |archive-date=2006-02-12 |title=Selected Vermont laws governing the use and possession of firearms |publisher=Web.archive.org |date=2006-02-12 |access-date=2010-07-31 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bradycampaign.org/legislation/state/viewstate.php?st=vt#ccw |title=Brady Campaign on Vermont gun laws |publisher=Bradycampaign.org |date=2009-04-22 |access-date=2010-07-31}}</ref> 2007માં, વર્મન્ટને 75 વર્ષથી ઓછી વયના લોકોના વહેલા મૃત્યુને રોકવા માટે દેશમાં સાતમા નંબરના શ્રેષ્ઠ રાજ્યનો ક્રમ આપવામાં આવ્યો હતો. બચવાનો દર સૌથી નીચો ક્રમ ધરાવતા પાંચ રાજ્ય્સ કરતાં લગભગ બમણો હતો.<ref>{{cite web |url=http://body.aol.com/news/articles/_a/south-lags-in-report-card-on-health-care/20070613144709990001 |title=South Lags In Report Card on Health Care – AOL Body |publisher=Body.aol.com |date=2009-11-30 |access-date=2010-07-31 |archive-date=2018-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180917221711/http://body.aol.com/news/articles/_a/south-lags-in-report-card-on-health-care/20070613144709990001 |url-status=dead }}</ref> 2007માં, વર્મોન્ટને હાઇવે પર મૃત્યુ માટે ત્રીજા ક્રમનું સુરક્ષિત રાજ્ય જાહેર કરવામાં આવ્યું હતું.<ref>[http://www.timesdaily.com/apps/pbcs.dll/section?category=NEWS&amp;template=wiki&amp;text=Vermont વર્મોન્ટ ઇન્ફર્મેશન] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080422081240/http://www.timesdaily.com/apps/pbcs.dll/section?category=NEWS&template=wiki&text=Vermont |date=2008-04-22 }} ટાઇમ્સ ડેઇલી, સુધારો 2007-10-14</ref> 2007માં મૃત્યુ નિપજાવતા દર ત્રણ અકસ્માતોમાં એક શરાબ પીધેલા ડ્રાઇવરની સંડોવણી હતી.<ref>{{cite book|author = Sutkowski, Matt |title = Mixed drinks, mixed feelings|publisher = Burlington Free Press|date = December 7, 2008}}</ref> 2008માં વર્મોન્ટ વીમા કવચ નહીં ધરાવતા સૌથી ઓછા વાહનચાલકો – 6 ટકા ધરાવતું હતું.<ref>{{cite book|author = staff, wire reports |title = Vt. has few uninsured motorists|publisher = Burlington Free Press|date = January 23, 2009}}</ref> 1963થી માંડીને 2008 સુધીમાં લગભગ 28 પ્રસંગોએ રાજ્યના કેટલાક ભાગોને સંઘીય આપત્તિ વિસ્તારો જાહેર કરવામાં આવ્યા છે.<ref>{{cite book|author = Sutkowski, Matt |title = Disaster declarations in Vermont|publisher = Burlington Free Press|date = August 16, 2008}}</ref> 2007માં, પર્યાવરણ સુરક્ષા એજન્સીએ ચિટ્ટેન્ડેન અને બેનિંગ્ટનને બિલિયન દીઠ 70 ટકા ભાગો ધૂમાડા સહિતના હોવાનું જાહેર કર્યું જે અનિચ્છનીય છે.<ref>ઓવરબર્ગ, પૌલ, ''હન્ડ્રેડ્સ ઓફ કાઉન્ટીઝ વૂડ ફેઇલ સ્મોગ સ્ટાન્ડર્ડસ'' , યુએસએ (USA) ટૂડે, જૂન 22, 2007</ref> ખાસ કરીને ઉત્તરીય વર્મોન્ટમાં, શહેરી વિસ્તારો સહિતના વિસ્તારોમાં મોટા કદનું હરણ અસામાન્ય નથી.<ref>[http://www.burlingtonfreepress.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20080511/NEWS02/305110002/-1/MULTIMEDIA બર્લિંગ્ટન ફ્રી પ્રેસ]{{Dead link|date=October 2009}}. સુધારો જૂન 30, 2008.</ref> તેઓ વાહનોથી અજાણ હોવાને કારણે ટ્રાફિકના જોખમોમાં વધારો કરે છે. વાહનો હરણને અથડાવાને કારણે દરવર્ષે અનેક મૃત્યુ થાય છે. 2008માં, આશરે 1,00,000 વર્મોન્ટર્સે સંઘીય સરકાર, મેડિકેર, ટ્રાઇ-કેર અને વેટરન્સ એડમિનીસ્ટ્રેશન તરફથી આરોગ્ય સંભાળ મેળવી હતી. વધુ 10,000 લોકો ઇઆરઆઇએસએ (ERISA) હેઠળ સંઘીય કાયદા હેઠળ વિમો આપતા નોકરીદાતા માટે કામ કરે છે. વધુ 10,000 લોકો ઇઆરઆઇએસએ હેઠળ સંઘીય કાયદા હેઠળ વિમો આપતા નોકરીદાતા માટે કામ કરે છે. લગભગ 20 ટકા વર્મોન્ટર્સ રાજ્યની બહારથી આરોગ્ય સંભાળ મેળવે છે. રાજ્યમાં પૂરી પાડવામાં આવતી આરોગ્ય સેવાઓમાંથી 20 ટકા વર્મોન્ટની બહારના વ્યક્તિઓને આપવામાં આવે છે.<ref>{{cite book|author = Moore, Mark |title = Letter to the editor:Question credibility of single-payer plans|publisher = Burlington Free Press|date = October 31, 2008}}</ref> 2008માં રાજ્યમાં આશરે 7.6 ટકા લોકો પાસે આરોગ્ય વિમો ન હતો જે 2005ના 9.8 ટકા લોકો કરતાં ઘટ્યો છે.<ref>{{cite book|author = Hallenbeck, Terri |title = Vermont uninsured rate falls to 7.6%, survey shows|publisher = Burlington Free Press|date = December 23, 2008}}</ref> 2008માં, ઓછી આવક ધરાવતા લોકો માટેના વર્મોન્ટ હેલ્થ એક્સેસ પ્રોગ્રામમાં વીમો નહીં ધરાવતા લોકોનો ખર્ચ પ્રતિ માસ સાત ડોલરથી 49 ડોલર જેટલો હતો.<ref>{{Cite web |url=http://www.greenmountaincare.org/about/green_mountain_care_programs.html#vhap |title=ગ્રીન માઉન્ટેઇન કેર પ્રોગ્રામ{{!}}ગ્રીન માઉન્ટેઇન કેર |access-date=2011-02-10 |archive-date=2010-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100514033751/http://www.greenmountaincare.org/about/green_mountain_care_programs.html#vhap |url-status=dead }}</ref> જે વર્મોન્ટર્સ અન્ય યોજનાઓ માટે યોગ્ય ન હોય તેમના માટે કેટામાઉન્ટ હેલ્થ સહાય કાર્યક્રમ ઉપલબ્ધ હતો. વ્યક્તિ માટેનું કુલ પ્રિમિયમ 60 ડોલરથી 393 ડોલર સુધીનું હતું. 250 ડોલર કપાત કરી શકાય તેમ હતા. વીમાધારકને દરેક જેનેરીક પ્રિસ્ક્રિપ્શન માટે 10 ડોલર આપવામાં આવતા હતા. 18થી 35 વર્ષના વયજૂથના 16.9 ટકા વીમો ધરાવતા ન હતા, જે સૌથી મોટું જૂથ હતું.<ref>{{cite book|author = Remsen, Nancy |title = HEALTH: Changes are among budget's most controversial|publisher = Burlington Free Press|date = January 24, 2009}}</ref> આરોગ્ય સંભાળ પાછળનો ખર્ચ 2000ન {{Nowrap|$2.3 billion}}થી વધીને 2009માં {{Nowrap|$4.8 billion}} થયો.<ref>{{cite news|first=Nancy|last=Remsen|title=Health reform criticized|publisher=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages= 6A|date={{Nowrap|10 August}} 2009}}</ref> 2009માં વયસ્કની એક દિવસની સંભાળનો ખર્ચ વર્મોન્ટમાં કોઇપણ અન્ય રાજ્ય કરતાં વધારે હતો – 150 ડોલર દૈનિક.<ref>{{Cite news|title=Long term care costs rise across the board from 2008 to 2009|url=http://www.metlife.com/assets/cao/mmi/publications/mmi-pressroom/mmi-market-survey-nursing-home-pr-final.pdf|publisher=metlife.com|date={{Nowrap|27 October}} 2009|access-date=2011-02-10|archive-date=2013-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20130113013931/http://www.metlife.com/assets/cao/mmi/publications/mmi-pressroom/mmi-market-survey-nursing-home-pr-final.pdf|url-status=dead}}</ref> 1997માં રાજ્યએ રીંછમાં હડકવા રોકવા માટે એર ડ્રોપ રસી શરૂ કરી હતી. જાણવામાં આવેલા રીંછના હડકવાના કિસ્સા 2007માં સૌથી વધારે 165 જેટલા હતા. આ કાર્યક્રમ પાડોશી રાજ્ય્સ અને કેનેડાના સહયોગમાં ચલાવવામાં આવે છે.<ref>{{cite news|first=Vermont Department of Health|title=Aircraft to drop rabies vaccines|publisher=the Chronicle|location=Barton, Vermont|page= 25|date={{Nowrap|2 September}} 2009}}</ref> માર્ચ 2008માં, ધ અમેરિકન રાજ્ય લિટર સ્કોરકાર્ડે અમેરિકન સોસાયટી ફોર પબ્લિક એડમિનિસ્ટ્રેશન નેશનલ કોન્ફરન્સ ખાતે વર્મોન્ટને મિનેસોટાની સાથે એવું સૌથી શ્રેષ્ઠ રાજ્ય જાહેર કર્યું હતું, જેણે જાહેર મિલકતો (રોડ, ઝરણાં, ટ્રેઇલ્સ) પરથી સમગ્રતયા કચરા-ડેબ્રિઝ અસરકારક રીતે દૂર કર્યા હતા જેના પરીણામે લેન્ડસ્કેપ માટે ઉચ્ચતમ પર્યાવરણ ગુણવત્તા પેદા થઈ હતી.<ref>એસ. સ્પાસેક, ધ અમેરિકન રાજ્ય લિટર સ્કોરકાર્ડ, 2008.</ref> == શિક્ષણ == {{Main|Education in Vermont}} [[ચિત્ર:Lyndon Institute.jpg|thumb|260px|વર્મોન્ટમાં લિન્ડનમાં આવેલી હાઈસ્કૂલ લિન્ડન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ]] વર્મોન્ટને 2005 અને 2006માં દેશનું સૌથી હોંશિયાર રાજ્ય જાહેર કરવામાં આવ્યું હતું.<ref>{{cite book|author = Walsh, Molly |title = Vermont doing better than most|publisher = Burlington Free Press|date = June 8, 2007}}</ref> 2006માં, રાજ્ય પરીક્ષણ માપદંડ અને રાષ્ટ્રીય પરીક્ષણ માપદંડ વચ્ચે મોટો તફાવત હતો, જે રાજ્યની તરફેણમાં સરેરાશ 30 ટકા જેટલો વધારે હતો. જેના કારણે વર્મોન્ટ દેશમાં 11મું શ્રેષ્ઠ રાજ્ય બન્યું હતું. મોટાભાગના રાજ્ય્સ પોતાની તરફેણમાં ઊંચો તફાવત ધરાવે છે.<ref>{{cite book|author = King, Ledyard |title = State tests put image ahead of performance|publisher = Burlington Free Press|date = June 8, 2007}}</ref> જો કે, પરંતુ જ્યારે ભંડોળ માટેની સ્પર્ધાને ધ્યાનમાં લેવામાં આવે ત્યારે 2007ની અમેરિકન સરકારની પરીક્ષણના આંકની યાદી દર્શાવે છે કે વર્મોન્ટનું ચોથા ધોરણનું ગોરું બાળક વાંચનમાં દેશમાં 25મા ક્રમે (229 આંક), ગણિતમાં 26મા ક્રમે (247 આંક) ધરાવે છે.<ref>[http://nces.ed.gov/nationsreportcard/nde/statecomp/ યુએસ ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ એજ્યુકેશન] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090825001901/http://nces.ed.gov/nationsreportcard/nde/statecomp/ |date=2009-08-25 }}. સુધારો જુલાઈ 6, 2008</ref> આઠમાં ધોરણનું ગોરું બાળક ગણિતમાં 18મો ક્રમ (292 આંક) અને વાંચનમાં 12મો ક્રમ (273 આંક) મેળવે છે. પ્રથમ ત્રણ આંકને સરેરાશથી આંકડાકીય રીતે અલગ ગણવામાં આવ્યા ન હતા. આઠમાં ધોરણના ગોરા બાળકના આંક વાંચનમાં સામાન્ય કરતાં ઘણાં વધારે હતા. કાળા વિદ્યાર્થીઓ માટેના આંકડા પરીક્ષણમાં તેમના ઓછી સંખ્યામાં પ્રતિનિધિત્વને કારણે ભરોસાપાત્ર નથી. 2008માં વર્મોન્ટમાં વિદ્યાર્થી દીઠ સરેરાશ અસરકારક ખર્ચ 11,548 ડોલર હતો.<ref>''એબાઉટ યોર 2008 સ્કૂલ ટેક્સિસ'' ફ્લાયર સેન્ટ વીથ રિયલ એસ્ટેટ બિલ્સ</ref> શિક્ષણ સપ્તાહે રાજ્યને 2007માં ઉચ્ચતર શાળા સ્નાતક દરમાં રાજ્યને બીજા નંબરનો ક્રમ <ref>બિહાઇન્ડ ન્યૂ જર્સી</ref> આપ્યો હતો.<ref>{{Cite news|title=Vermont is No. 2 in grad rates|publisher=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages= 1A|date={{Nowrap|19 June}} 2010}}</ref> === ઉચ્ચતર શિક્ષણ === {{Main|List of colleges and universities in Vermont}} [[ચિત્ર:UVM Old Mill building 20040101.jpg|thumb|260px|યુનિવર્સિટી ઓફ વર્મોન્ટ ઓલ્ડ મિલ, યુનિવર્સિટીનું સૌથી જૂનું મકાન]] જ્યોર્જ પાર્કિન્સ માર્શના યુનિવર્સિટી ઓફ વર્મોન્ટ ખાતેના પ્રયોગો અને પછીથી વર્મોન્ટમાં જન્મેલા તત્વવિદ્ અને શિક્ષણવિદ્ જ્હોન ડેવીના પ્રભાવે ક્રિયા દ્વારા ચયન અને શીખવાનો ખ્યાલ રજૂ કર્યો. વર્મોન્ટ રાજ્ય કોલેજ તંત્ર, યુનિવર્સિટી ઓફ વર્મોન્ટ (યુવીએમ (UVM))માં પાંચ કોલેજ આવેલી છે, અન્ય ચૌદ ડીગ્રી આપતી ખાનગી કોલેજ છે, જેમાં બેનિંગ્ટન કોલેજ, બર્લિંગ્ટન કોલેજ, શેમ્પલેઇન કોલેજ, ગોદ્દાર્ડ કોલેજ, માલબોરો કોલેજ, મિડલબરી કોલેજનો સમાવેશ થાય છે, એક ખાનગી સહ-શિક્ષણ ઉદારમતવાદી આર્ટસ કોલેજની સેન્ટ માઇકલ્સ કોલેજની સ્થાપના 1800માં કરવામાં આવી હતી, વર્મોન્ટ લો સ્કૂલ અને નોર્વિચ યુનિવર્સિટી, અમેરિકાની સૌથી જૂની ખાનગી મિલિટરી કોલેજ અને આરઓટીસી (ROTC)નું જન્મસ્થાન, 1819માં સ્થાપવામાં આવી હતી. == રમત ગમત == બેઝબોલ, બાસ્કેટબોલ, હોકી, સોકર અને સ્નો સ્પોર્ટસ રાજ્યની લોકપ્રિય રમતો છે.{{Citation needed|date=January 2010}} આ ક્ષેત્રમાં નોંધપાત્ર વ્યક્તિઓમાં ઓલિમ્પિક ગોલ્ડ મેડાલિસ્ટ્સ હેન્નાહ ટેટેર, રોસ પોવર્સ અને હેન્નાહ કેર્નીનો સમાવેશ થાય છે. બેઝબોલ વર્મોન્ટમાં ઉનાળાનો નવરાશનો સમય પસાર કરવાની સમત છે અને ઘણાં નાના નગરો લિટલ લિગ ટીમો મેદાનમાં ઉતારે છે.{{Citation needed|date=January 2010}} સૌથી મોટી વ્યાવસાયિક ફ્રેન્ચાઇઝી વર્મોન્ટ લેક મોનસ્ટર્સ, સિંગલ-એ માઇનોર લીગ બેઝબોલ જે વોશિંગ્ટન નેશનલ્સ સાથે જોડાયેલી છે, બર્લિંગ્ટનમાં આવેલી છે. 2006 પહેલાં તેને વર્મોન્ટ એક્સપોઝ નામે ઓળખવામાં આવતી હતી.<ref>{{cite web |url=http://www.vermontlakemonsters.com/team/where/ |title=Lake Monsters website |publisher=Vermontlakemonsters.com |access-date=2010-07-31 |archive-date=2006-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060406160432/http://www.vermontlakemonsters.com/team/where/ |url-status=dead }}</ref> વર્મોન્ટ ફ્રોસ્ટ હિવ્સ, 2007 અને 2008માં અમેરિકન બાસ્કેટબોલ એસોસિયેશન રાષ્ટ્રીય વિજેતા, પ્રિમિયર બાસ્કેટબોલ લિગની ફ્રેન્ચાઇઝી છે, અને 2006ની પડતી બાદથી બાર અને બર્લિંગ્ટનમાં આવેલી છે. જોકે, યુનિવર્સિટી ઓફ વર્મોન્ટની સ્પોર્ટસ ટીમોએ મોટી સંખ્યામાં પ્રસંશકો મેળવ્યા છે અને તે રાજ્યની સૌથી વધારે પ્રસિદ્ધ ટીમો છે.{{Citation needed|date=January 2010}} પુરુષોની બાસ્કેટબોલ અને હોકી ટીમો સૌથી વધારે નોંધપાત્ર ટીમો છે.{{Citation needed|date=January 2010}} સેમી-પ્રોફેશનલ ફૂટબોલ ટીમ, વર્મોન્ટ આઇસ સ્ટોર્મ,<ref>[http://www.vermonticestorm.com/ વર્મોન્ટ આઇસ સ્ટોર્મ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091007063224/http://www.vermonticestorm.com/ |date=2009-10-07 }} હોમ પેજ</ref> સાઉથ હિરોમાં આવેલી છે.<ref>ધ ટર્મ સેમી-પ્રો ઇઝ સમવોટ મિસલિડીંગ સિન્સ લીગ રુલ્સ પ્રોહિબિટ પેઇંગ ટીમ મેમ્બર્સ ઇન ફેક્ટ, મેમ્બર્સ પે ટુ પ્લે.</ref> તે કોલચેસ્ટર હાઇસ્કૂલ સ્ટેડિયમ ખાતે ઘરઆંગણાની સ્પર્ધાઓમાં ભાગ લે છે. તે એમ્પાયર ફૂટબોલ લીગની સભ્ય છે. વર્મોન્ટ સ્નોબોર્ડિંગ વ્યવસાયીકો જેમ કે કેવિન પીયર્સ, રોસ પોવર્સ, હેન્ના ટેટર અને કેલી ક્લાર્કનું વતન છે. રાજ્યના અન્ય સ્નોબોર્ડિંગ તજજ્ઞોમાં લૂઇ વિટ અને એલેરી હોલિંગ્સવર્થનો સમાવેશ થાય છે. વર્મોન્ટ વોલ્ટેજ યુએસએલ (USL) પ્રિમિયર ડેવલપમેન્ટ લીગ સોકર ક્લબ છે, જે સેન્ટ અલબન્ઝમાં રમે છે. 2002થી દર વર્ષે, હાઇસ્કૂલ રાજ્યવાઇડ ઓલ સ્ટાર્સ ટ્વીન રાજ્ય સ્પર્ધામાં દસ રમતોમાં ન્યૂ હેમ્પશાયર સાથે સ્પર્ધા કરે છે.<ref>{{cite book|author = Fantino, John A. |title = Vermont breaks through|publisher = Burlington Free Press|date = July 20, 2008}}</ref> == સંસ્કૃતિ == [[ચિત્ર:Vermontasaurus-2010-07-07.jpg|thumb|200px|right|વર્મોન્ટમાં પોસ્ટ મિલ્સ ખાતે વર્મોન્ટાસૌરસ શિલ્પજુલાઇ 7, 2010ના રોજ લેવાયેલો ફોટોગ્રાફ]] વર્મોન્ટના તહેવારોમાં વર્મોન્ટ મેપલ ફેસ્ટીવલ, ફેસ્ટીવલ ઓન ધ ગ્રીન,<ref>{{cite web|url=http://www.festivalonthegreen.org/ |title=Middlebury Festival on the Green |publisher=Festivalonthegreen.org |access-date=2010-07-31}}</ref> ઇનોસબર્ગ ફોલ્સમાં વર્મોન્ટ ડેરી ફેસ્ટીવલ,<ref>{{cite web|url=http://www.vermontdairyfestival.com |title=The Official Home of the Vermont Dairy Festival |publisher=Vermontdairyfestival.com |date=2010-06-06 |access-date=2010-07-31}}</ref> ધ એપલ ફેસ્ટીવલ (દર કોલંબસ ડે વિકએન્ડમાં યોજવામાં આવે છે), માલબોરો મ્યુઝીક ફેસ્ટીવલ, વર્મોન્ટ મોઝર્ટ ફેસ્ટીવલ અને વર્મોન્ટ બ્રૂઅર્સ ફેસ્ટીવલનો સમાવેશ થાય છે.<ref>{{cite web |url=http://vtbrewfest.com/ |title=Welcome to Vermont Brewers Festival |publisher=Vtbrewfest.com |access-date=2010-07-31 |archive-date=2010-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101202043753/http://vtbrewfest.com/ |url-status=dead }}</ref> વર્મોન્ટ સીમ્ફની ઓરકેસ્ટ્રાને રાજ્ય દ્વારા સહાય કરવામાં આવે છે અને તે સમગ્ર વિસ્તારમાં તેના કાર્યક્રમો કરે છે. પોયટ્રી સોસાયટી ઓફ વર્મોન્ટ ''ધ ગ્રીન માઉન્ટેઇન ટ્રોબાન્ડોર'' નામનું સાહિત્યીક સામાયિક પ્રકાશિત કરે છે, જે વિવિધ વયજૂથોના વ્યક્તિઓ તરફથી કૃતિઓને પ્રોત્સાહિત કરે છે. તેઓ દરવર્ષે વિવિધ સ્પર્ધાઓ યોજે છે – જેમાંથી એક હાઇસ્કૂલ એજ યંગ પીપલ છે. વર્મોન્ટ સ્થિત રંગમંચ કંપની ધ બ્રેટલબરો દર વર્ષે ઉનાળામાં શેક્સપિયર ફેસ્ટીવલ રજૂ કરે છે. બ્રેટલબરો ઉનાળામાં સ્ટ્રોલિંગ ઓફ ધ હૈફર્સ પરેડની યજમાની પણ કરે છે, જે વર્મોન્ટની અનોખી ડેરી સંસ્કૃતિની ઉજવણી કરે છે. વાર્ષિક ગ્રીન માઉન્ટેઇન ફિલ્મ ફેસ્ટીવલ માઉન્ટપેલિયરમાં યોજવામાં આવે છે. નોર્થઇસ્ટ કિંગ્ડમમાં, ધ બ્રેડ એન્ડ પપેટ થીયેટર ગ્લોવર ખાતે કુદરતી વાતાવરણમાં એમ્ફીથીયેટરમાં સાપ્તાહિક શોનું આયોજન કરે છે. વર્મોન્ટનું સૌથી વધારે જાણીતું સંગીતનું પ્રતિભાશાળી જૂથ ફિશ છે, જેના સભ્યો વર્મોન્ટમાં શાળામાં અભ્યાસ કરતાં મળતા હતા અને પ્રારંભિક વર્ષોમાં મોટાભાગનો સમય દરવર્ષે રાજ્યના જુદા-જુદા સ્થળોએ સંગીતના સૂરો રેલાવતા હતા. વર્મોન્ટસ્થિત હાઉસ ઓફ લિમે<ref>{{cite web |url=http://www.7dvt.com/2006/babes-beaver-pond |title=The Babes of Beaver Pond, Cathy Resmer, Seven Days, February 7, 2006 |publisher=7dvt.com |access-date=2010-07-31 |archive-date=2017-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171010210040/https://www.sevendaysvt.com/vermont/the-babes-of-beaver-pond/Content?oid=2127313 |url-status=dead }}</ref> દરવર્ષે અનેક શો કરે છે, વાર્ષિક "વિન્ટર ગે ડ્રેગ બોલ"ની યજમાની કરે છે<ref>{{cite web |url=http://www.7dvt.com/drag-ball-2009 |title=Slideshow: Winter is a Drag Ball 2009, Seven Days, February 16, 2009 |publisher=7dvt.com |date=2009-02-14 |access-date=2010-07-31 |archive-date=2014-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140209174927/http://www.7dvt.com/drag-ball-2009 |url-status=dead }}</ref> અને ભંડોળ ઊભું કરવાના કાર્યક્રમોમાં કલાપ્રદર્શન કરે છે. વર્મોન્ટમાં જોવા મળતા લોકકલાના ઉદાહરણોમાં વર્મોન્ટસૌરસ, પોસ્ટ મિલ્સમાં થેટફોર્ડમાં આવેલા સમુદાયનો સમાવેશ થાય છે. વર્મોન્ટમાં સ્વયંસેવકોનું પ્રમાણ 2007માં 37 ટકા સાથે દેશમાં આઠમો ક્રમ ધરાવતું હતું. રાજ્ય ન્યૂ ઇંગ્લેન્ડમાં પ્રથમ ક્રમે હતું.<ref>{{cite news|title = State-by-state volunteer rates|publisher = Burlington Free Press|date = July 27, 2008}}</ref> == રાષ્ટ્રીય ચિન્હો == {{Main|State symbols of Vermont}} [[ચિત્ર:Hermitthrush63.jpg|thumb|હર્મીટ થ્રસ વર્મોન્ટનું રાજ્ય પક્ષી છે. ]] રાષ્ટ્રીય ચિન્હોમાં નિચેનાઓનો સમાવેશ થાય છે : * રાષ્ટ્રગીત – "ધીઝ ગ્રીન માઉન્ટેઇન્સ", * રાજ્યનું બિનસત્તાવાર લોકપ્રિય ગીત – મૂનલાઇટ ઇન વર્મોન્ટ * પીણું – [[દૂધ]] * પાઇ – એપલ પાઇ * રાષ્ટ્રીય ફૂલ – રેડ ક્લોવર * રાષ્ટ્રીય સસ્તન પ્રાણી– મોર્ગન અશ્વ * રાજ્યના ખડકો – ગ્રેનાઇટ, આરસ, અને સ્લેટ * રાજ્યનું વૃક્ષ – સુગર મેપલ છોડની જાતિઓમાંથી ત્રીજા ભાગની વનસ્પતિઓનું મૂળ ઉત્તર અમેરિકામાં નથી.{{Citation needed|date=June 2010}} આમાં વર્મોન્ટ દ્વારા રાજ્યના ફૂલ તરીકે સ્વીકારમાં આવેલા{{Citation needed|date=June 2010}} રેડ ક્લોવરનો પણ સમાવેશ થાય છે (1894). == વર્મોન્ટના નોંધપાત્ર નાગરિકો == {{Main|List of people from Vermont}} વર્મોન્ટ પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ કેલ્વિન કૂલિડ્જ અને ચેસ્ટર એ આર્થરનું જન્મસ્થાન છે. === નોંધપાત્ર કાલ્પનિક વર્મોન્ટર્સ === * વર્મોન્ટ નવલકથા ''અંકલ ટોમ્સ કેબિન'' ના કાલ્પનિક ખલનાયક સિમોન લેગ્રીનું મૂળ વતન હતું. * વર્મોન્ટ ડીક લાઉડન, બોબ ન્યૂહાર્ટના 1980ના દાયકાના સીટકોમ ''ન્યૂહાર્ટ'' ના પાત્રનું પણ વતન હતું. લગભગ તમામ ઘટનાઓ વર્મોન્ટમાં ઘટી હોવાની ધારણા છે. * વર્મોન્ટ પોલિયાન્ના નવલકથાના ''પોલિયાન્ના'' અને તેની આન્ટ પોલિનું વતન હતું.<ref>[http://www.amazon.com/gp/pdp/profile/ANV3XNKFOHPXM બૂક રીવ્યૂ]. સુધારો 12 સપ્ટેમ્બર, 2008.</ref> * M*A*S*Hની પ્રથમ સીઝનમાં એલ એડ્ડાનું પાત્ર હોવકેયી પીયર્સ પણ વર્મોન્ટના હતા.<ref>બાદની મોસમમાં તેણે ક્રેબએપલ કોવ, મૈનીનો તેના ઘર તરીકે ઉલ્લેખ કર્યો હતો</ref> * માર્વેલ કોમિક્સ શેર્ડ યુનિવર્સમાં વર્મોન્ટ સુપરહિરો ટીમ ધ ગેરીસનનું વતન હતું. == આ પણ જોશો == {{Portal box|North America|United States|Vermont}} {{Main|Outline of Vermont|Index of Vermont-related articles}} {{Clear}} == સંદર્ભો == {{Reflist|colwidth=30em}} == ગ્રંથસૂચિ == <div class="references-small"> * અલબર્સ, જાન''હેન્ડ્સ ઓન ધ લેન્ડ: એ હિસ્ટરી ઓફ ધ વર્મોન્ટ લેન્ડસ્કેપ.'' એમઆઇટી (MIT) પ્રેસ: 2000. ISBN 0-262-01175-1. * {{Cite book |last=Allen |first=Ira |authorlink=Ira Allen |title=The natural and political history of the State of Vermont, one of the United States of America |url=https://archive.org/details/naturalpolitical0000alle |origyear=1798 |year=1969 |publisher=Charles E. Tuttle Company |isbn=0-8048-0419-2}} * બ્રાયન, ફ્રાન્ક અને જોહન મેકક્લોગરી. "ધ વર્મોન્ટ પેપર્સ: રિક્રીએટિંગ ડેમોક્રેસી ઓન એ હ્યુમન સ્કેલ." ચેલ્સીયા ગ્રીન પબ્લિશિંગ: 1989. ISBN 0-930031-19-9. * કોહેન, ડેવિડ ઇલિઓટ અને રિક સ્મોલન. ''વર્મોન્ટ 24/7.'' ડીકે (DK) પબ્લિશિંગ: 2004. ISBN 0-7566-0086-3. * કોફીન, હોવર્ડ. ''ફુલ ડ્યુટીઃ વર્મોન્ટર્સ ઇન ધ સિવિલ વોર.'' ધ કન્ટ્રીમેન પ્રેસ: 1995. ISBN 0-88150-349-5. * ડોયલી, વિલિયમ ટી. "ધ વર્મોન્ટ પોલિટિકલ ટ્રેડિશન એન્ડ ધોઝ હૂ હેલ્પ્ડ મેક ઇટ." ડોયલી પબ્લિશર: 1987. ISBN 0-9615486-1-4. * ડફી, જોહન જે. એટ અલ. ''વર્મોન્ટ: ઓન ઇલ્યુસ્ટ્રેટેડ હિસ્ટ્રી.'' અમેરિકન હિસ્ટોરિકલ પ્રેસ: 2000. ISBN 1-892724-08-1. * ડફી, જોહન જે., એટ અલ. ''ધ વર્મોન્ટ એનસાયક્લોપેડીયા.'' યુનિવર્સિટી પ્રેસ ઓફ ન્યૂ ઇંગ્લેન્ડ: 2003. ISBN 1-58465-086-9. * ફેડરલ રાઇટર્સ પ્રોજેક્ટ ઓફ ધ વર્ક્સ પ્રોગ્રેસ એડમિનિસ્ટ્રેશન ફોર ધ રાજ્ય ઓફ વર્મોન્ટ. ''વર્મોન્ટ: એ ગાઇડ ટુ ધ માઉન્ટેઇન રાજ્ય.'' હ્યુટન મિફલિન: 1937. * ગ્રાન્ટ, કિમ, એટ અલ. ''વર્મોન્ટ: એન એક્સપ્લોરર્સ ગાઇડ.'' ધ કન્ટ્રીમેન પ્રેસ: 2002. ISBN 0-88150-519-6. * હન્ટર, પ્રેસ્ટન. [http://www.adherents.com/loc/loc_vermont.html "રિલિજીયન ઇન વર્મોન્ટ"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130816141340/http://www.adherents.com/loc/loc_vermont.html |date=2013-08-16 }}. Adherents.com. * ક્લ્યાઝા, ક્રિસ્ટોફર મેકગોરી અને સ્ટિફન સી. ટ્રોમ્બુલાક. ''ધ સ્ટોર ઓફ વર્મોન્ટ: એ નેચરલ એન્ડ કલ્ચરલ હિસ્ટ્રી'' . યુનિવર્સિટી પ્રેસ ઓફ ન્યૂ ઇંગ્લેન્ડ: 1999. ISBN 0-87451-936-5. * પોટાશ, પી. જેફરી, એટ અલ. ''ફ્રીડમ એન્ડ યુનિટીઃ એ હિસ્ટ્રી ઓફ વર્મોન્ટ'' વર્મોન્ટ હિસ્ટોરિકલ સોસાયટી: 2004. ISBN 0-934720-49-5. * હોલ, બેન્જામિન હોમર, ''હિસ્ટ્રી ઓફ ઇસ્ટર્ન વર્મોન્ટ'' 1858 પાનું.&nbsp;480. * મીક્સ, હેરોલ્ડ એ. ''વર્મોન્ટસ લેન્ડ એન્ડ રિસોર્સિસ'' , ધ ન્યૂ ઇંગ્લેન્ડ પ્રેસ: 1968. ISBN 0-933050-40-2. * રોજર્સ, સ્ટીવ. ''કન્ટ્રી ટાઉન્સ ઓફ વર્મોન્ટ.'' મેકગ્રો-હીલ, 2006. ISBN 1-56626-195-3. * શેરમેન, જો. ''ફાસ્ટ લેન ઓન એ ડર્ટ રોડઃ એ કન્ટેમ્પરરી હિસ્ટ્રી ઓફ વર્મોન્ટ.'' ચેલ્શીયા ગ્રીન પબ્લિશિંગ કંપની: 2000. ISBN 1-890132-74-8. * સ્લેચર, માઇકલ. ''ન્યૂ ઈંગ્લેન્ડ.'' વેસ્ટપોર્ટ, કનેક્ટિકટ, 2004. * ''વર્મોન્ટ એટલાસ એન્ડ ગેઝેટીયર.'' ડીલોર્મ: 2000. ISBN 0-89933-322-2. * {{Cite book |last=Van de Water |first=Frederic Franklyn |title=The Reluctant Republic: Vermont 1724–1791 |year=1974 |publisher=The Countryman Press |isbn=0-914378-02-3}} </div> == બાહ્ય લિંક્સ == {{Sister project links}} {{osmrelation|60759}} '''સામાન્ય''' * {{dmoz|Regional/North_America/United_States/Vermont|Vermont}} '''સરકાર''' * [http://www.vermont.gov/ વર્મોન્ટ સરકારની સત્તાવાર વેબસાઇટ] * [http://tonto.eia.doe.gov/state/state_energy_profiles.cfm?sid=VT વર્મોન્ટના એનર્જી ડેટા અને સ્ટેટિસ્ટિક્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110205193312/http://tonto.eia.doe.gov/state/state_energy_profiles.cfm?sid=VT |date=2011-02-05 }} * [http://www.vermontagriculture.com/ વર્મોન્ટ એગ્રીક્લચર] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030604213736/http://www.vermontagriculture.com/ |date=2003-06-04 }} * [http://www.vlct.org/ વર્મોન્ટ લીગ ઓફ સીટીઝ એન્ડ ટાઉન્સ] * [http://www.ers.usda.gov/StateFacts/VT.htm વર્મોન્ટ સ્ટેટ ફેક્ટ્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130227124244/http://www.ers.usda.gov/StateFacts/VT.HTM |date=2013-02-27 }} * [http://reason.org/ps369/ રોડ કમ્પેર્ડ ટુ અધર સ્ટેટ્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090318143359/http://www.reason.org/ps369 |date=2009-03-18 }} '''નક્શા અને વસતી વિષયક માહિતી''' * [http://earthquake.usgs.gov/regional/states/vermont/history.php અર્થક્વેક ફેક્ટ્સ, વર્મોન્ટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060924155445/http://earthquake.usgs.gov/regional/states/vermont/history.php |date=2006-09-24 }} * [http://www.usgs.gov/state/state.asp?State=VT યુએસજીએસ (USGS) રીયલ-ટાઇમ, મિઝોરીના ભૌગોલિક અને અન્ય વૈજ્ઞાનિક સંસાધનો] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070205093317/https://www.usgs.gov/state/state.asp?State=VT |date=2007-02-05 }} * [http://quickfacts.census.gov/qfd/states/50000.html "વર્મોન્ટ ક્વિકફેક્ટ્સ" યુ.એસ. સેન્સ બ્યૂરો] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041019082256/http://quickfacts.census.gov/qfd/states/50000.html |date=2004-10-19 }}. '''પ્રવાસન અને મનોરંજન''' * [http://www.travel-vermont.com/ વર્મોન્ટ ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ ટુરિઝમ એન્ડ માર્કેટિંગ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110208064252/http://www.travel-vermont.com/ |date=2011-02-08 }} '''વેપાર''' * [http://www.vtchamber.com/ વર્મોન્ટ ચેમ્બર ઓફ કોમર્સ] * [http://www.vermontbusiness.com/ VermontBusiness.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110922170600/http://www.vermontbusiness.com/ |date=2011-09-22 }} '''સાંસ્કૃતિ અને ઇતિહાસ''' * [http://www.ndakinna.org/ વર્મોન્ટ નેટિવ અમેરિકન મ્યૂઝિયમ એન્ડ કલ્ચરલ સેન્ટર] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080511152121/http://www.ndakinna.org/ |date=2008-05-11 }} * [https://web.archive.org/web/20070625173710/http://www.nps.gov/history/NR/travel/centralvermont/ સેન્ટ્રલ વર્મોન્ટ: એક્સપ્લોર હિસ્ટ્રી ઇન ધ હાર્ટ ઓફ ધ ગ્રીન માઉન્ટેઇન્સ, એ નેશનલ પાર્ક સર્વિસ ''ડિસ્કવર અવર શેર્ડ હેરિટેજ'' ટ્રાવેલ ઇટિનરરી] * [http://www.vermontartscouncil.org/ વર્મોન્ટ આર્ટ્સ કાઉન્સિલ] * [http://www.vermonthistory.org/ વર્મોન્ટ હિસ્ટોરિકલ સોસાયટી]. * [http://cdi.uvm.edu/collections/index.xql સેન્ટર ફોર ડિજીટલ ઇનિશિયેટિવ્સ, યુનિવર્સિટી ઓફ વર્મોન્ટ લાઇબ્રેરીઝ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090812151253/http://cdi.uvm.edu/collections/index.xql |date=2009-08-12 }} * [http://quarriesandbeyond.org/states/vt/vermont.html વર્મોન્ટ સ્ટોન ક્વોરી ઇન્ફર્મેશન ઓન સ્ટોન ક્વોરી એન્ડ બેયોન્ડ] '''ઓનલાઇન મિડીયા''' * [http://www.radiofreevermont.org/ રેડીયો ફ્રી વર્મોન્ટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110714013526/http://www.radiofreevermont.org/ |date=2011-07-14 }} * [http://www.vermontr.com/Webcams વર્મોન્ટ વેબકેમ લિસ્ટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120315192546/http://www.vermontr.com/Webcams |date=2012-03-15 }} == સંબંધિત માહિતી == {{Geographic Location (8-way) | Northwest = [[Saint Lawrence River]]<br />[[Lake Champlain]] | North = {{flag|Canada}}<br />{{flag|Quebec}} | Northeast = | West = {{flag|New York}} | Centre = '' Vermont'': [[Outline of Vermont|Outline]] • [[Index of Vermont-related articles|Index]] | East = {{flag|New Hampshire}} | Southwest = | South = {{flag|Massachusetts}}<br />{{flag|Connecticut}} | Southeast = {{flag|Rhode Island}} }} {{Template group |title = <span style=';font-size:11pt;'>Articles related to Vermont</span> <br /> ''The Green Mountain State'' |list = {{Vermont|expand}} {{New England}} {{Vermont Sports}} }} {{United States}} {{succession | preceded = [[Rhode Island]] | office = [[List of U.S. states by date of statehood]] | years = Admitted on March 4, 1791 (14th) | succeeded = [[Kentucky]] }} {{Coord|display=title|44|N|72.7|W|region:US-VT_type:adm1st_scale:3000000}} {{United States topics}} [[શ્રેણી:વર્મોન્ટ]] [[શ્રેણી:રાજ્ય ઓફ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ]] [[શ્રેણી:ન્યૂ ઈંગ્લેન્ડ]] [[શ્રેણી:ઉત્તરી-પૂર્વીય અમેરિકા]] [[શ્રેણી:1821માં સ્થાપાયેલાં રાજ્યો અને પ્રાંતો]] q4vgmpg21sbe212k2765y6lgxlyghj7 હિંદુસ્તાન એમ્બેસેડર 0 30389 907823 875116 2026-11-17T14:25:52Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 907823 wikitext text/x-wiki {{cleanup}} {{Infobox Automobile |image=[[Image:Hindustan Motors Ambassador Avigo 4281.jpg|250px|HM Ambassador Avigo (2005), Mumbai]] |name=Hindustan Ambassador, Classic |aka=Hindustan Avigo |manufacturer=[[Hindustan Motors]] |production=1958&ndash;present |platform= |layout=[[FR layout]] |predecessor=Hindustan Landmaster |successor= |class= |body_style=4-door [[sedan (car)|sedan]] |related=[[Morris Oxford]] }} [[File:HindustanAmbassador gobeirne.jpg|thumb|right|200px|હિંદુસ્તાન એમ્બેસેડર ક્લાસિક કોલકાતાની શેરીઓમાં]] [[File:Hindustan Ambassador Mark III of M.G. Ramachandran.jpg|thumb|right|200px|સ્વ. એમજી રામચંદ્રન દ્વારા ઉપયોગમાં લેવાતી એમ્બેસેડર માર્ક-3,જે તામિલનાડુના ભૂતપૂર્વ મુખ્યમંત્રી હતા]] [[File:Hindustan Ambassador Nova, New Delhi Secretariat.jpg|thumb|right|200px|ભારતીય સરકાર હિંદુસ્તાન એમ્બેસેડર, નવી દિલ્હીમાં સચિવાલય ભવનની બહાર]] [[File:Hindustanambassador.JPG|thumb|right|200px|ખાનગી માલિકીની હિંદુસ્તાન એમ્બેસેડર 1800આઇએસઝેડ, 2007 મોડલ]] '''હિંદુસ્તાન એમ્બેસેડર''' એ [[ભારત|ભારત]]ની હિંદુસ્તાન મોટર્સ દ્વારા ઉત્પાદન કરાયેલી [[મોટરગાડી|કાર]] છે. થોડા ઘણાં ફેરફાર અને પરિવર્તનો સાથે 1958થી તેનું ઉત્પાદન કરવામાં આવે છે અને તે 1956થી 1959 દરમિયાન [[યુનાઇટેડ કિંગડમ|યુનાઇટેડ કિંગડમ]]માં ઓક્સફર્ડમાં કાવલી ખાતે મોરીસ મોટર કંપની દ્વારા પ્રથમ ઉત્પાદન કરવામાં આવેલા મોડલ મોરીસ ઓક્સફર્ડ -3 પર આધારિત છે. તેનું મૂળ બ્રિટીશ હોવા છતાં એમ્બેસેડરને ચોક્કસપણે ભારતીય કાર માનવામાં આવે છે અને તેને પ્રેમથી "ભારતીય રસ્તાઓનો રાજા" તરીકે નવાજવામાં આવે છે. યંત્રસામગ્રીનું ઉત્પાદન હિંદુસ્તાન મોટર્સ દ્વારા [[પશ્ચિમ બંગાળ|પશ્ચિમ બંગાળ]]ના [[કોલકાતા|કોલકાતા]] નજીકના ઉત્તરપારા ખાતેના પ્લાન્ટમાં<ref>{{cite web |url=http://www.hmutp.com |title=HM Plant - Uttarpara |publisher=Hmutp.com |date= |access-date=2009-05-01 |archive-date=2017-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170610025845/http://www.hmutp.com/ |url-status=dead }}</ref> કરવામાં આવે છે. તે ભારતની સૌથી લોકપ્રિય કાર હતી અને તેના સારા સસ્પેન્સનને કારણે ભારતીય ભૂમિની કઠોરતા માટે સૌથી અનુકૂળ હોવાનું માનવામાં આવે છે.{{Citation needed|date=May 2010}} તેના પ્રતિષ્ઠાપાત્ર દરજ્જાનો ખ્યાલ એ વાત પરથી આવી શકે કે [[ભારતના વડાપ્રધાન|ભારતના વડાપ્રધાન]] સહિતની ભારતીય રાજકિય નેતાગીરી, તેઓ વૈભવી કાર અને એસયુવી (SUV) તરફ વળ્યા તે પહેલાં, આરામદાયક સફર માટે હિંદુસ્તાન એમ્બેસેડરનો ઉપયોગ કરતા હતા.{{Citation needed|date=October 2009}} 2002માં તે વખતના ભારતીય વડાપ્રધાન અટલ બિહારી બાજપાઇએ સુરક્ષાના કારણોસર સશસ્ત્ર બીએમડબલ્યુ (BMW) 7 સિરીઝમાં પ્રવાસ કરવાનું શરૂ કર્યું. જો કે [[સોનિયા ગાંધી|સોનિયા ગાંધી]] સહિતના કેટલાક મહત્વપૂર્ણ ભારતીય રાજકારણીઓ હિંદુસ્તાન એમ્બેસેડરને હજુ પણ પ્રાધાન્ય આપે છે.<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/news/2004/jun/10bmws.htm |title=No takers for Vajpayee's BMWs |publisher=Rediff.com |date=2004-06-10 |access-date= 2009-05-01}}</ref> હિંદુસ્તાન એમ્બેસેડરનું પ્રોડક્શન 1957 થી મે 2014 સુધી કરવામાં આવ્યું હતું. ==મૂળ== જ્યારે બિરલા પરિવાર મોરીસ ઓક્સફર્ડ સીરીઝ-2 પર આધારિત હિંદુસ્તાનના જૂના મોડલ (''હિંદુસ્તાન લેન્ડમાસ્ટર'' )ને બદલવા માગતું હતું, તેમણે તે વખતની નવી મોરીસ ઓક્સફર્ડ સીરીઝ-3ની શોધ ચલાવી. કાર પ્રારંભમાં બાજુમાં એન્જિન વાલ્વ સાથે આવતી હતી પરંતુ પછીથી તેમાં સુધારો કરીને વાલ્વ એન્જિનને ઉપની બાજુએ લગાવવામાં આવ્યો. ઉપરાંત સંપૂર્ણ રીતે બંધ મોનોકોક્યુ ચેસીસ સાથેની કાર તે વખતે ઘણી જ નવીનતા ધરાવતી હતી, તેથી જ તે અંદરથી ઘણી જ જગ્યા ધરાવે છે. હિંદુસ્તાન મોટર્સ લિમિટેડ (એચએમ (HM)), ઇન્ડિયાની પાયાની ઓટોમોબાઇલ ઉત્પાદક કંપની અને સી.કે. બિરલા ગ્રૂપની પ્રમુખ કંપનીની સ્થાપના આઝાદીના માત્ર થોડા જ સમય પહેલાં બી.એમ. બિરલા દ્વારા 1942માં કરવામાં આવી હતી અને ગુજરાતમાં ઓખા બંદર નજીક નાના એસેમ્બ્લી પ્લાન્ટમાં તેની કામગીરીનો પ્રારંભ કરવામાં આવ્યો હતો. ==ઉત્ક્રાંતિ== પ્રેમપૂર્વક ''એમ્બી'' ના નામે ઓળખાતી આ કાર તેના પ્રારંભથી તેની ફ્રેમમાં માત્ર થોડા ફેરફાર સાથે સતત રીતે ઉત્પાદન કરવામાં આવે છે. 1948માં હિંદુસ્તાન મોટર્સે તેનો એસેમ્બ્લી પ્લાન્ટ ગુજરાતના ઓખા બંદરથી પશ્ચિમ બંગાળના હૂગલી જિલ્લાના ઉત્તરપારામાં ખસેડ્યો અને તેની ઓટોમોબાઇલ વિભાગમાં તેની ઉત્પાદન ક્ષમતા મજબૂત બનાવી. ઇંગ્લેન્ડમાં રજૂ કરવામાં આવ્યાના ત્રણ વર્ષ બાદ 1954માં મોરીસ ઓક્સફર્ડ સિરીઝ-2 ભારતમાં [[પશ્ચિમ બંગાળ|પશ્ચિમ બંગાળ]]ના ઉત્તરપારા (હૂગલી જિલ્લામાં) લાઇસન્સથી ઉત્પાદન કરવામાં આવી અને તેને 1957માં હિંદુસ્તાન લેન્ડમાસ્ટર નામ આપવામાં આવ્યું. તેનો પાછલો સ્કેબ ગોળાકાર હતો અને ઢળતું છાપરું ખૂણાંવાળું હતું. એમ્બેસેડર, કોન્ટેસા અને ટ્રેકર, પોર્ટર તથા પુષ્પક જેવા યુટીલિટી વ્હિકલ્સના ઉત્પાદનમાં પ્રવૃત્ત આ પ્લાન્ટ ભારતના ઓટોમોબાઇલ ઉદ્યોગમાં ઘણી નવી શોધો અને સુધારાઓ લાવવાનો પણ શ્રેય ધરાવે છે. હાલમાં બેડફોર્ડ ટ્રક્સના વિવિધ ભાગોનું ઉત્પાદન વિશ્વમાં માત્ર હિંદુસ્તાન મોટર્સ દ્વારા જ કરવામાં આવે છે. ===એમ્બેસેડર માર્ક-1 થી માર્ક-4=== 1957માં બ્રિટીશ મોરીસ ઓક્સફર્ડ સીરીઝ-3ના તમામ ટૂલ્સનું ઉત્પાદન ભારતમાં લાવવામાં આવ્યું. કારને ''એમ્બેસેડર'' નામ આપવામાં આવ્યું અને સિરીઝ-ઉત્પાદન 1957માં શરૂ કરવામાં આવ્યું. કારની સ્ટાઇલમાં મોરીસ ઓક્સફર્ડ સીરીઝ-2 (લેન્ડમાસ્ટર)થી મોરીસ ઓક્સફર્ડ સીરીઝ-3 (એમ્બેસેડર) સુધીનું પરિવર્તન 1956માં તમામ શ્રેણીમાં કરવામાં આવ્યું જેમાં ઊંડા હેડલેમ્પ કાઉલ્સ અને નાની પાછલી વિંગ "ટેઇલ ફિન્સ"નો સમાવેશ થાય છે. ડેશબોર્ડ અને સ્ટીયરિંગ વ્હિલની ડિઝાઇનમાં સંપૂર્ણ પરીવર્તન કરવામાં આવ્યું. લેન્ડમાસ્ટરના સીધા-સાદા બે સળિયા (સ્પોક) ધરાવતા સ્ટીયરિંગ વ્હિલને બદલે એમ્બેસેડરમાં એક સળિયામાં ચાર વાયર સાથેના ત્રણ સળિયા ધરાવતા સ્ટાઇલિશ ડિશ સ્ટીયરિંગને લગાવવામાં આવ્યું. વધુમાં નવું પ્રથમ વખત ડિમ્પલ્ડ હૂડ રજૂ કરવામાં આવ્યું. આ મોડલ્સ 1489 સીસી સાઇડ વાલ્વ બીએમસી (BMC) બી (B) સિરીઝ પેટ્રોલ એન્જિન ધરાવતા હતા. 1959માં સાઇડ વાલ્વ એન્જિને બદલે 1489 સીસી (cc), 55 બીએચપી (bhp) ઓવરહેડ વાલ્વ બીએમસી (BMC) બી (B) સિરીઝ પેટ્રોલ એન્જિનનો ઉપયોગ શરૂ કરવામાં આવ્યો. 1963માં, આગળની બાજુમાં નાનો અમથો ફેરફાર કરીને ચેકર્ડ ગ્રીલ સાથે તેનો નવો ઓપ આપવામાં આવ્યો અને તેને '''''એમ્બેરેડર માર્ક-2'' ''' નામ આપવામાં આવ્યું. અન્ય બ્રિટીશ ડિઝાઇન ધરાવતી માર્ક કારની જેમ હકીકતમાં એમ્બેસેડર માર્ક-1 નહીં હોવાથી માર્ક-2ના આગમનને કારણે લોકો જૂના મોડલને માર્ક-1 તરીકે સંબોધવા લાગ્યા. 1975માં, આ જ ગ્રીલને નાનો અમથો પણ થોડો વધારે સારો ઓપ આપીને અને આગળના ભાગને થોડો વધારે મોટો કરવાથી '''''માર્ક-3'' ''' મોડલ બનાવવામાં આવ્યું, જે એમ્બેસેડરનું સૌથી લોકપ્રિય મોડલ બન્યું. 1979માં એમ્બેસેડરને નાના ચેકર્ડ ગ્રીલ અને ચોરસ પાર્ક લેમ્પ અને અલગ બ્લિંકર લેમ્પ સાથે વધુ એક નવું રૂપ અપાયું. આ મોડલને '''''માર્ક-4'' ''' કહેવામાં આવ્યું. તેની વર્તમાન પેટ્રોલ આવૃત્તિ ઉપરાંત, ડિઝલ મોડલ પણ લોન્ચ કરવામાં આવ્યું જે 1500 સીસી (cc), 37 બીએચપી (bhp) બીએમસી (BMC) બી (B) સિરીઝનું ડિઝલ એન્જિન ધરાવતું હતું. તે ભારતની પ્રથમ ડિઝલ કાર હતી અને ભારતીયો દ્વારા તેને સારી રીતે આવકારવામાં આવી હતી. માર્ક-4 ''માર્ક'' કારમાં છેલ્લી હતી. આગળ જતાં, તેને ''એમ્બેસેડર નોવા'' નામ આપવામાં આવ્યું હતું. 1990ની એમ્બેસેડર લગભગ મૂળ કારને મળતી આવતી હતી, પરિવર્તનો માત્ર રંગરૂપમાં જ કરવામાં આવ્યા હતા. ટેકનોલોજીની રીતે સ્થગિતતા મુખ્યત્વે એ કારણે હતી કે ભારત સરકારે તે વખતે રક્ષણાત્મક નીતિઓ અપનાવી હતી અને ભારતીય કંપનીઓ નવા સંશોધન માટે બહુ તૈયાર ન હતી. ===એમ્બેસેડર નોવા=== '''''એમ્બેસેડર નોવા'' ''' ને 90ના દાયકામાં બે મોડલમાં લોન્ચ કરવામાં આવી હતી – 55 બીએચપી (bhp) પેટ્રોલ ડિલક્સ વર્ઝન અને 37 બીએચપી (bhp) ડિઝલ ડીએક્સ (DX) વર્ઝન. એમ્બેસેડર નોવામાં નવી ડિઝાઇનનું સ્ટીયરિંગ વ્હિલ, નવી સ્ટીયરિંગ કોલમ, સારી બ્રેક્સ અને ઇલેક્ટ્રિકલ્સ હતા. તેમાં બાહ્ય દેખાવમાં પણ કેટલાક ફેરફાર કરવામાં આવ્યા હતા, જેમાં નવી રેડિયેટર ગ્રીલનો સમાવેશ થતો હતો. ===એમ્બેસેડર 1800 આઇએસઝેડ (ISZ)=== તેના આકર્ષણને વધારવા માટે 1992માં અન્ય એક મોડલ રજૂ કરવામાં આવ્યું. એમ્બેસેડર 1800 આઇએસઝેડ (ISZ) તરીકે ઓળખાતું આ મોડલ 75 બીએચપી (bhp) 1800 સીસી (cc) ઇસુઝુ એન્જિન અને 5સ્પીડ (5speed) ગીયરબોક્સ ધરાવતું હતું અને અગાઉના મોડલના બેન્ચ સીટ્સના વિકલ્પથી વિપરિત તેમાં બકેટ સીટનો પણ વિકલ્પ રહેલો હતો. વધુમાં, સંપૂર્ણ ડેશબોર્ડને ફરીથી ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યું હતું. સાધનોની પેનલને ડેશબોર્ડની વચ્ચેથી તેની જમણી બાજુએ સ્ટીયરિંગ વ્હિલની પાછળની બાજુએ ખસેડવામાં આવી હતી. સીટબેલ્ટ ફરજિયાત બનાવવામાં આવ્યા હતા. તે વખતે કોઇપણ ભારતીય કારમાં આટલું શક્તિશાળી એન્જિન ન હતું અને આ કાર તે સમયની સૌથી ઝડપી કાર હતી. ===એમ્બેસેડર ક્લાસિક=== [[File:The tree lined Lodhi Road, New Delhi.jpg|thumb|right|એમ્બેસડર વ્હાઇટ ક્લાસિક નવી દિલ્હીના રોડ પર]] ઉત્તરપારા પ્લાન્ટ ખાતે મિલેનિયમ રીનોવેશન પ્રોજેક્ટ પછી એમ્બેસેડરનીં ફેરફાર કરીને તેને એમ્બેસેડર ક્લાસિક નામ આપવામાં આવ્યું. નવા મોડલમાં નવી ડિઝાઇનનું ડેશબોર્ડ, પોલિયુરિથેન સીટ, ખેંચી શકાય તેવું દરવાજાનું હેન્ડલ અને સ્ટીયરિંગ કોલસ ગીયર લીવરની જગ્યાએ ફ્લોર શીફ્ટ ગીયર્સ લગાવવામાં આવ્યા અને તેમાં વળી શકે તેવા સસ્પેન્શન હતા. ઊંચા પ્રકારના મોડલમાં સર્વો આસિસ્ટેડ ડિસ્ક બ્રેક્સ અને પાવર આસિસ્ટેડ ટીઆરડબલ્યુ (TRW) સ્ટીયરિંગ હતા. ===એવિગો=== તેનું સૌથી પાયાનું પુનરાવર્તન, 2003ના મધ્યમાં બ્રાન્ડના નવીનીકરણના ભાગ રૂપે, ''અવિગો'' હતું (''એમ્બેસેડર'' માર્કથી વિરામ જે અલગ પ્રકારના માર્કેટિંગ વ્યૂહનું સૂચન કરતું હતું), જે 2004ના ઉનાળામાં લોન્ચ કરવામાં આવ્યું હતું. નવીનીકરણમાં 2003ની મધ્યની ''એમ્બેસેડર ક્લાસિક'' , 2003ના પાછલા સમયગાળાની ''એમ્બેસેડર ગ્રાન્ડ'' અને ઉપર જણાવ્યા પ્રમાણેની એવિગોનો સમાવેશ થતો હતો, જેની ડિઝાઇન માનવિન્દ્ર સિંઘે તૈયાર કરી હતી. જો કે કાર ચાહકોની નજરે આ હાથમાંથી સરકી જતા બજાર હિસ્સાને પાછો લાવવાના આંધળૂકિયા પ્રયાસો હતા. નવી ડિઝાઇન પરના નોંધપાત્ર પ્રભાવોમાં નવી મિની અને પોર્શે 356નો સમાવેશ થતો હતો. જો કે, આગળની બાજુ અને બોનેટની ડિઝાઇન પરનો સૌથી મહત્વપૂર્ણ પ્રભાવ મૂળ લેન્ડમાસ્ટર સીરીઝ (મોરીસ ઓક્સફર્ડ પર આધારિત)નો હતો. કારના પાછલા ભાગમાં ફેરફાર કરવામાં આવ્યો ન હતો અને તેના કારણે એવી લાગણી પ્રવર્તતી હતી કે આ કાર એમ્બેસેડરથી ખરેખર અલગ નથી. રેટ્રો-કાર ચાહકોને કદાચ (નાના ફિન્સ સિવાય) પાછળ ગોળાકાર ભાગ વધારે પસંદ આવ્યો હોત, જ્યારે વર્તમાન કાર તરીકે નિયમિત દેખાવ ધરાવતી એમ્બેસેડર પોતાની રીતે જ વધારે સારી છે. જો કે એવિગો આંતરિક રીતે વધારે ક્લાસિક હતી, જે કે મધ્યમાં ઊંચું કોન્સોલ (માર્ક-4 મોડલની જેમ), હલકા બદામી રંગની સીટ અને વૂડ-ગ્રેઇન ઇન્ટીરીયર્સ. ==એન્જિન== 1990ના દાયના પ્રારંભિક સમયગાળામાં, જૂના બીએમસી 1.5 લિટર (BMC 1.5L) પેટ્રોલ એન્જિનનનું સ્થાન ઇસુઝુ 1.8 લિટર એન્જિન લીધું અને ભારતમાં તે સમયે ફિયાટ અને મારુતિ સુઝુકીને પાછળ છોડીને સૌથી ઝડપી ઉત્પાદન ધરાવતી કાર બની ગઈ. હાલમાં ઉપલબ્ધ એન્જિન 1.8 લિટર બીએચપી એમપીએફઆઇ (MPFI) પેટ્રોલ એન્જિન અને 2.0 લિટર બીએચપી (bhp) ઇસુઝુ ડિઝલ એન્જિન છે. 70ના દાયકાના પાછલા વર્ષોમાં માર્ક-3 એમ્બેસેડરનો જથ્થો એસયુ (SU) કાર્બોરેટર્સ સાથે 1.7 લિટર (1.7L) એન્જિન સાથે ઉત્પાદન કરવામાં આવ્યો.આ કારના એન્જિન બ્લોક્સ પર સામાન્ય રીતે જોવા મળતા '1500'ને બદલે '1700' પ્રિન્ટ કરેલું છે. તેનું ઉત્પાદન કદાચ તે સમયે ઉપલબ્ધ પિસ્ટન ધરાવતા એર કંડિશનર કોમ્પ્રેશરના વધારાના લોડને ખમી લેવા માટે કરવામાં આવ્યું હશે.આ કારની ટ્રીમ (મેટલ બિડિંગ) 60ના દાયકાની હતી કારણ કે તે એલ્યુમિનિયમને બદલે ક્રોમ પ્લેટેડ હતી. ==વિસ્તારેલી આવૃત્તિ== ઘણાં સ્થાનિક ગ્રાહકોની માંગ પ્રમાણેના ફેરફારોથી મોડલનું વિસ્તરણ થયું, પરંતુ તે ઘણાં લોકપ્રિય ન હતા. આ પ્રકારના એક ઉત્પાદક પરીખ છે, જેમના પ્રયાસોને "એમ્બિલિમો" તરીકે ઓળખવામાં આવ્યા.<ref>{{cite web |url=http://www.indianlimo.com/ |title=Parikh Coach Builders |publisher=Indianlimo.com |date= |access-date=2010-07-29 |archive-date=2010-06-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100614051245/http://www.indianlimo.com/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://car-cat.com/firm-707.html |title=Parikh. Parikh In India |publisher=Car-cat.com |date= |access-date=2010-07-29 |archive-date=2010-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101224074201/http://car-cat.com/firm-707.html |url-status=dead }}</ref> ==ગ્રાહકોની માંગ પ્રમાણેની આવૃત્તિ== કાર ડિઝાઇનર દિલીપ છાબરીયાએ એમ્બેસેડર દ્વારા પ્રેરણા આપવામાં આવેલા કન્સેપ્ટનું સર્જન કર્યું. વર્ઝન<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/features/2008/01/12/3470/index.html |title=Sanjay Dutt Unveils Dilip Chhabria's Ambierod |publisher=Bollywoodhungama.com |date=2008-01-12 |access-date= 2009-10-04}}</ref>, એમ્બિરોડ. આ કાર હિંદુસ્તાન મોટર્સ દ્વારા ઉત્પાદન કરવામાં આવી નથી કે તે એમ્બેસેડર પર આધારિત પણ નથી. જો કે અનેક પ્રકારની સ્ટાઇલિંગની પ્રેરણા એમ્બેસેડર પરથી મેળવવામાં આવી છે. ==યુકે (UK)માં આયાત== એમ્બેસેડરને "ઘરે" લઈ આવવાના દુઃસ્વપ્ન સમાન પ્રયાસ સ્વરૂપે 1993માં (ફૂલબોર માર્ક 10 તરીકે) યુનાઇટેડ કિંગ્ડમમાં કારને થોડા સમય માટે આયાત કરવામાં આવી. યુરોપીયન સુરક્ષા કાયદાઓ સાથે અનુકૂલન સાધવા માટે કારમાં હિટર અને સીટ બેલ્ટ્સ લગાવવામાં આવ્યા પરંતુ થોડા પ્રમાણમાં પણ કારનું વેચાણ ન થયું અને આયાતકાર દેવાળિયા સ્થિતિમાં પહોંચી ગયા.<ref>{{cite web|url=http://www.aronline.co.uk/index.htm?hindambyf.htm |title='&#39;Aronline Hindustan Ambassador'&#39; |publisher=Aronline.co.uk |date= |access-date= 2010-10-15}}</ref> આ નિષ્ફળતા પછી પણ વેલ્શના આયાતકાર મર્લિન ગેરાજીસે 2002થી નવી એમ્બેસેડર યુકે (UK)માં ઉપલબ્ધ બનાવી. [[File:Ambassador in UK.jpg|thumb|right|200px|મોરીસ ઓક્સફર્ડ કલરમાં લંડનના લોંગએકર ખાતે હિંદુસ્તાન એમ્બેસેડર ભારતમાં બનાવવામાં આવેલી ઇલેક્ટ્રીક કાર રેવા (REVA) પણ પશ્ચાદભૂમિમાં દૃશ્યમાન છે.]] ==સંદર્ભો== {{Reflist}} ==બાહ્ય લિંક્સ== *[http://www.hmambassador.com/ એમ્બેસેડર મોડલ્સ પરની અધિકૃત હિંદુસ્તાન મોટર્સ વેબસાઇટ] *[https://web.archive.org/web/20220405000413/http://www.walestrade.com/welshcompanies/export/press/amby04.htm વેલ્સ વેપાર] * [http://www.austin-rover.co.uk/hindambyf.htm ઓસ્ટીન ફેક્ટ્સ – હિંદુસ્તાન એમ્બેસેડર] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100329003845/http://austin-rover.co.uk/hindambyf.htm |date=2010-03-29 }} *[http://www.cybersteering.com/cruise/feature/niaz/cars2.html એમ્બેસેડરમાં દોડ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110708215236/http://www.cybersteering.com/cruise/feature/niaz/cars2.html |date=2011-07-08 }} *[http://www.merlingarages.co.uk/home.htm મર્લિન ગેરાજીસ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100703133613/http://www.merlingarages.co.uk/home.htm |date=2010-07-03 }} [[Category:ભારતીય ઓટોમોબાઇલ્સ]] [[Category:કોલકાતાનું અર્થતંત્ર]] [[Category:1950ના દાયકાનું ઓટોમોબાઇલ]] [[Category:1960ના દાયકાનું ઓટોમોબાઇલ]] [[Category:1970ના દાયકાનું ઓટોમોબાઇલ]] [[Category:1980ના દાયકાનું ઓટોમોબાઇલ]] [[Category:1990ના દાયકાનું ઓટોમોબાઇલ]] [[Category:2000ના દાયકાનું ઓટોમોબાઇલ]] [[Category:1958માં રજૂ કરવામાં આવેલા વાહનો]] [[Category:ભારતીય કાર]] [[શ્રેણી:મોટરગાડી]] q2xdhni3rhcvmt33y4qwgxkxohzm1as સેમસંગ 0 31633 907822 902611 2026-11-17T13:49:20Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 907822 wikitext text/x-wiki {{cleanup}} {{Infobox company | company_name = સેમસંગ સમૂહ | company_logo = [[ચિત્ર:Samsung old logo before year 2015.svg|180px]] | company_type = [[Public company|Public]] ([[Korean language|Korean]]: 삼성그룹) | motto = Imagine the Possibilities | foundation = 1938 | founder = [[Lee Byung-chull]] | location = [[Samsung Town]], [[Seoul]], [[South Korea]] | key_people = [[Lee Kun-hee]]<small> ([[Chairman]] and [[Chief executive officer|CEO]])</small><br />[[Lee Soo-bin]]<small> (President, [[Chief executive officer|CEO]] of [[Samsung Life Insurance]])</small><ref name="lee-kun-hee-resigns">{{Cite news|url=http://ap.google.com/article/ALeqM5gmnWKlfgTsbW4n6D9OKnynHdXnhwD906SF9O0|archive-url=https://web.archive.org/web/20080429210900/http://ap.google.com/article/ALeqM5gmnWKlfgTsbW4n6D9OKnynHdXnhwD906SF9O0|archive-date=2008-04-29|title=Samsung chairman resigns over scandal|author=Kelly Olsen|publisher=Associated Press via [[Google News]]|access-date=2008-04-22|date=2008-04-22|url-status=dead}}</ref> | area_served = Worldwide | industry = [[Conglomerate (company)|Conglomerate]] | products = {{Collapsible list|[[Electronics]]<br />[[Shipbuilding|Shipbuilder]]<br />[[Finance|Financial]]<br />[[Chemical substance|Chemical]]<br />[[Retailing|Retail]]<br />[[Entertainment]]<br />[[Flash memory]]<br />[[Aviation]]<br />[[Optical storage]]<br />[[Mobile phone]]s<br />[[Smartphone]]s<br />[[Hard disk drive]]s}} | num_employees = 276,000 <small>(2009)</small><ref name="report" /> <!-- DO NOT change this without providing a reliable source to back up your claim as per [[WP:RS]] --> | subsid = [[Samsung Electronics]]<br />[[Samsung Life Insurance]]<br />[[Samsung Heavy Industries]]<br />[[Samsung C&T Corporation|Samsung C&T]] etc. | revenue = <!--Only domestic (non-consolidated in Korea)-->[[United States dollar|US$]] 172.5 billion <small>(2009)</small><ref name="report" /><!--*Consolidated revenue(Overseas division include): ?--> | operating_income = | net_income = US$ 13.8 billion <small>(2009)</small><ref name="report" /> | assets = US$ 294.5 billion <small>(2009)</small><ref name="report" /> | equity = US$ 112.5 billion <small>(2008)</small><ref name="report" /> | homepage = [http://www.samsung.com/ Samsung.com] }} '''સેમસંગ સમૂહ''' (કોરિયન: 삼성그룹) એ બહુરાષ્ટ્રીય સંગઠનોનું નિગમ છે, જેનું વડુમથક [[દક્ષિણ કોરિયા]]ના સેઓલના સેમસંગ શહેરમાં છે. તે દક્ષિણ કોરિયાનું સૌથી મોટુ ચૈબોલ છે અને આવકના મામલે વિશ્વના બીજા નંબરનું સૌથી મોટું, અનેક પેઢીઓથી બનેલું સમૂહ છે,<ref> આવક પ્રમાણે કંપનીઓની યાદી જૂઓ </ref> જેની 2009માં વાર્ષિક આવક $172.5 અમેરિકી ડોલર હતી.<ref name="report">{{cite web|url=http://www.samsung.com/us/aboutsamsung/corporateprofile/ourperformance/samsungprofile.html |title=Samsung Profile 2010 |publisher=Samsung.com |date=2008-12-31 |access-date= 2010-11-11}}</ref> સેમસંગ સમૂહ અનેક આંતરરાષ્ટ્રીય એકમો સાથે જોડાયોલું વ્યાપારિક જૂથ છે. જેમાના મોટાભાગના ''સેમસંગ'' શાખ હેઠળ એકત્ર થયેલા છે, સેમસંગ ઈલેક્ટ્રોનિક્સ, ટેક્નૉલોજીના વેચાણની બાબતમાં દુનિયાની સૌથી મોટી કંપની છે, <ref>{{cite web|url=http://www.ft.com/cms/s/2/c48d477a-0c3b-11df-8b81-00144feabdc0.html |title=/ Technology - Samsung beats HP to pole position |publisher=Ft.com |date= |access-date= 2010-09-04}}</ref><ref name="economist">[http://www.economist.com/businessfinance/displayStory.cfm?story_id=13788472 ઇકોનોમિસ્ટ.કોમ] સેમસંગના વારસો – મુગટી સફળતા </ref> સેમસંગ ભારે ઉદ્યોગ, વિશ્વનું બીજા નંબરનું સૌથી મોટુ જહાજ નિર્માતા<ref>{{cite web|last=Park |first=Kyunghee |url=http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=aO0FeeTB6_0Y |title=July 29 (Bloomberg) – Samsung Heavy Shares Gain on Shell’s Platform Orders (Update1) |publisher=Bloomberg |date=2009-07-28 |access-date= 2010-11-11}}</ref> છે, તો સેમસંગ એન્જિનીયરીંગનો 35 ક્રમ હતો, યુ.એસ. (U.S.) કન્સ્ટ્રક્શન જર્નલના ''એન્જિનીયરિંગ ન્યૂઝ રેકોર્ડ'' પ્રમાણે, સેમસંગ સી&amp;ટી (C&amp;T) વર્ષ 2009માં 225 બાંધકામ કંપનીઓની યાદીમાં 72મું સ્થાન ધરાવે છે.<ref>{{cite web|url=http://enr.construction.com/toplists/InternationalContractors/001-100.asp |title=The Top 225 International Contractors2010 |publisher=Enr.construction.com |date=2010-08-25 |access-date= 2010-11-11}}</ref> સેમસંગ લાઇફ ઈન્સયોરન્સ એ 2009માં ''ફોર્ચ્યુન'' ગ્લોબલ 500 કંપનીઓઓમાં 14માં ક્રમે હતી.<ref>{{cite news |url=http://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2009/industries/183/index.html |title=Global 500 2009: Industry: - FORTUNE on CNNMoney.com |publisher=Money.cnn.com |date=2009-07-20 |access-date=2010-09-04 |archive-date=2010-08-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100831010459/http://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2009/industries/183/index.html |url-status=dead }}</ref> સેમસંગ એવરલેન્ડ, દક્ષિણ કોરિયાનો સૌપ્રથમ થીમ પાર્ક છે, જે 1976માં યોનગીન ફાર્મલેન્ડ તરીકે ખુલ્લો મૂકાયો. જે હાલમાં વિશ્વનો પાંચમાં ક્રમનો જાણીતો થીમ પાર્ક છે, તેણે એપકોટ, ડીઝની એમજીએમ (MGM) અને ડીઝનીના એનિમલ કિંગ્ડમને પણ પાછળ રાખ્યા છે.<ref>{{cite news|url=http://www.forbes.com/2002/03/21/0321feat_6.html|title=The World's Best Amusement Parks|publisher=Forbes.com|date=2002-03-21|access-date=2010-09-11|archive-date=2012-03-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20120329211256/http://www.forbes.com/2002/03/21/0321feat_6.html|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120329211256/http://www.forbes.com/2002/03/21/0321feat_6.html |date=2012-03-29 }}</ref> ચેઈલ વર્ડવાઇડ સેમસંગ જૂથના સહાયક તરીકે વર્તે છે.<ref>{{cite web|url=http://investing.businessweek.com/research/stocks/snapshot/snapshot.asp?ticker=030000:KS|title=CHEIL WORLDWIDE INC(030000:Korea SE)|publisher=businessweek.com|date=2010-09-15 |access-date= 2010-09-16}}</ref> જેણે વર્ષ 2010માં આવકની દૃષ્ટિએ “વિશ્વની ટોચની 50 કંપનીઓમાં“ #19મો ક્રમ પ્રાપ્ત કર્યો હતો.<ref>{{cite web|url=http://adage.com/agencyfamilytrees2010/|title=AGENCY FAMILY TREES 2010 |publisher=Advertising Age |date=2010-04-26 |access-date= 2010-09-16}}</ref> સેમસંગના સહાયક જૂથ શીલા હોટલે જાણીતા ''ઈન્સ્ટિટ્યૂશનલ ઈન્વેસ્ટર'' નામના આંતરરાષ્ટ્રીય વ્યયસાયિક સામાયિકના વાચકોમાં કરાયેલા વાર્ષિક તારણમાં “વર્ષ 2009માં દુનિયાની ટોચની 100 હોટલમાં” #58મો ક્રમ પ્રાપ્ત કર્યો.<ref>{{cite web|url=http://www.iimagazine.com/Research/133/546/0/0/0/The_Worlds_Best_Hotels/Top_100_Hotels.html|title= 2009 World's Best Hotels|publisher=Institutional Investor|date=2010-03-01 |access-date= 2010-09-11}}</ref> ઈન્સટિટ્યૂશનલ સર્વે મેગેઝિન માટે કરાયેલા 2007 ઓલ-એશિયા રિસર્ચ ટીમ સર્વે સંશોધનમાં 22 કંપનીઓને સર્વશ્રેષ્ઠ સામાન્ય વેચાણ પ્રોસ્તાહકની યાદીમાં સ્થાન મળ્યું હતું. સેમસંગ સિક્યુરિટીસ (રોકાણ બેન્ક)નો 2007 ઓલ-એશિયા રિસર્ચ ટીમ સર્વે 2007માં આવકની બાબતમાં “2007 એશિયાના તમામ સામાન્ય વેચાણને વેગ આપવાનો ક્રમ”માં 14મો ક્રમ આવ્યો.<ref>{{cite web|url=http://www.institutionalinvestor.com/Article.aspx?ArticleID=1389311|title=2007 All-Asia Best Overall Generalist Sales Force Rankings|publisher=Institutional Investor|date=2007-06-01|access-date=2010-09-16|archive-date=2011-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20110503223816/http://www.institutionalinvestor.com/Article.aspx?ArticleID=1389311|url-status=dead}}</ref> ગાર્ટનર “માર્કેટ હિસ્સો તારણ: ટોચના 10 પરામર્શન દાતાઓની આવક, વિકાસ અને બજાર હિસ્સો, વિશ્વવ્યાપ અને સ્થાનિક 2009” જે ઈરાદાપુર્વક સેવા આપનારના સાધન છે. સેમસંગ એસડીએસ (SDS) એશિયાઈ દ્વીપમાં બીજા ક્રમે રહ્યુ, જ્યારે આઈબીએમ (IBM) ટોચ પર અને એક્સેન્ચર (Accenture) ત્રીજા ક્રમે રહ્યુ.<ref>{{cite web|url=http://www.deloitte.com/assets/Dcom-Global/Local%20Assets/Documents/Press/deloitte_vol2_article3.pdf|title=Deloitte Vol. 2 Article. 3|publisher=deloitte.com|access-date=2011-01-20|archive-date=2011-04-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20110428235159/http://www.deloitte.com/assets/Dcom-Global/Local%20Assets/Documents/Press/deloitte_vol2_article3.pdf|url-status=dead}}</ref> સેમસગં જૂથ દક્ષિણ કોરિયાના કુલ નિકાસમાં 20 ટકાથી વધારે હિસ્સો ધરાવે છે.<ref name="exports">{{cite web |url=http://www.samsung.co.kr/samsung/history.do |title=역사관 - 삼성그룹 사이트 |publisher=Samsung.co.kr |date= |access-date=2010-09-04 |archive-date=2010-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100123142513/http://samsung.co.kr/samsung/history.do |url-status=dead }}</ref> ઘણા સ્થાનિક ઉદ્યોગોમાં સેમસંગ જૂથનું વર્ચસ્વ છે; કેટલાક દેશોના કુલ જીડીપી (GDP) કરતા તેની આવક વધારે છે, જો વર્ષ 2006માં ક્રમ આપવામાં આવ્યો હોત તો સેમસંગ જૂથનું અર્થતંત્ર વિશ્વમાં 35 ક્રમે હોત. [[આર્જેન્ટીના|આર્જેન્ટિના]] કરતા પણ વધારે.<ref>{{cite web |url=http://www.chosun.com/economy/news/200602/200602130520.html |title=[초 국가기업&#93; <上> 삼성 매출>싱가포르 GDP… 국가를 가르친다 – 조선닷컴 |publisher=Chosun.com |date= |access-date=2010-11-11 |archive-date=2010-11-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101128123326/http://www.chosun.com/economy/news/200602/200602130520.html |url-status=dead }}</ref> કંપનીનું દેશના વિકાસમાં, રાજકારણ, પ્રસારણ માધ્યમ અને સંસ્કૃતિમાં મહત્વપૂર્ણ યોગદાન રહેલું છે. ઉપરાંત હાન નદીના વિકાસના જાદુ પાછળ પણ મહત્વનો ફાળો રહ્યો છે. ઘણા ઉદ્યોગો સેમસંગના આંતરાષ્ટ્રીય સ્તરે થયેલા વિકાસને આદર્શ તરીકે ગણે છે.{{Citation needed|date=September 2010}} સેમસંગે 2010માં મીડિયા ગ્રુપને ખરીદ્યું. 2019માં સેમસંગની આવક $305 બિલિયન, 2020માં $107+ બિલિયન અને 2021માં $236 બિલિયન છે.<ref>{{Cite web|date=2022-09-24|title=Samsung Net Worth|url=https://365networth.com/samsung-net-worth/|access-date=2022-10-03|language=en-US|archive-date=2022-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20220929023630/https://365networth.com/samsung-net-worth/|url-status=dead}}</ref> == ઇતિહાસ == [[ચિત્ર:삼성상회.jpg|thumb|left|1930માં દેઉગુ સ્થિત સેમસંગ સેંઘોનું બિલ્ડીંગ]] 1938માં, લી બ્યુન્ગ-ચૂલ(1910-1987) કેઓ યુરેઓન્ગ દેશના જમીનમાલિક પરિવારમાંથી હતા, તેઓ દાએગુ શહેર નજીક આવ્યા, અને સુ-ડોંગ (હવેનું લેંગ્યો-ડોંગ)માં ચાલીસ કર્મચારીઓ સાથે ''સેમસંગ સંગોહે'' (삼성상회) નામની વ્યાપારી પેઢી (ટ્રેડિંગ કંપની)ની સ્થાપની કરી. જે શહેર તેમજ શહેરની આસપાસ છૂટક વસ્તુઓના વેપાર સાથે સંકળાયેલી હતી અને નૂડલ્સ (ઘંઊની સેવો)નું પણ ઉત્પાદન કરતી. કંપનીનો ફેલાવો થતો ગયો અને લીએ તેમનું મુખ્યાલય 1947માં સેઓલમાં ખસેડ્યુ. જ્યારે કોરિયામાં યુદ્ધ ફાટી ન નીકળ્યું તે સમયે તેમના પર સેઓલ છોડવાનું દબાણ વધતા, તેમણે સેઓલ છોડ્યું અને બુસનમાં ''ચેઈલ જેડાંગ'' નામથી ખાંડની મિલ શરૂ કરી. 1954માં યુદ્ધ સમાપ્ત થયું, ત્યારે લીએ ''ચેઈલ મોઈક'' ની સ્થાપના કરી અને દાએગુના ચિમસન-ડોંગમાં યાંત્રિક એકમ બનાવ્યો. તે દેશની સૌથી મોટી ઉનની મિલ હતી, જે ઘણી કંપનીઓને જોતી હતી. સેમસંગ ઘણા રસ્તાઓ તરફ ફંટાયું અને લીએ ખુબ માંગ હોય તેવા ઉદ્યોગ સમૂહોના આગેવાનોને સાથે રાખીને સેમસંગની સ્થાપના કરી, જેણે વીમા, સલામતી, અને છુટક વેચાણ તરફ ઝુકાવ્યું. ઔદ્યોગિકરણમાં લીએ મોટુ યોગદાન આપ્યું અને નાના જૂથોના સાથે રાખીને તેમને સ્પર્ધામાંથી બચાવ્યા અને આર્થિક રીતે મજબૂતી આપી, તેમજ અર્થતંત્રના વિકાસલક્ષી અભિગમ પર ધ્યાન કેન્દ્રીત કર્યુ. સેમસંગ કંપનીને વિદેશી સ્પર્ધાથી બચાવવા માટે કેટલીક વિદેશી કંપનીઓ પર દક્ષિણ કોરિયામાં ઈલેક્ટ્રોનિક ઉપકરણોના વેચાણ પર પ્રતિબંધ મૂક્યો.{{Citation needed|date=September 2010}} 1960ના અંત સુધીમાં સેમસંગે ઈલેક્ટ્રોનિક ઉદ્યોગની શરૂઆત કરી. તેણે ઈલેક્ટ્રોનિક્સને લગતા કેટલાક વિભાગો બનાવ્યા જેવા કે સેમસંગ ઈલેટ્રોનિક્સ ડિવાઇસ કંપની, સેમસંગ ઇલેક્ટ્રો-મેકેનિસ કંપની, સેમસંગ કોર્નિંગ કંપની અને સેમસંગ સેમિકન્ડક્ટર એન્ડ ટેલિકમ્યુનિકેશન કંપની વિગેરે, તેમજ સુવોનમાં સેવાઓ ઉપલબ્ધ બનાવી. તેનું પ્રથમ ઉત્પાદન બ્લેક એન્ડ વ્હાઇટ ટેલિવિઝન હતુ. 1980માં કંપનીએ ગુમીમાં ''હેગુક જેઓન્જા ટોન્ગસીન'' નું અધિગ્રહણ કર્યુ અને સંદેશવાહક માટેના સાધનો બનાવવાની શરૂઆત કરી. તેનું પહેલાનું ઉત્પાદન સ્વીચબોર્ડ હતુ. આ સુવિધા ટેલિફોન અને ફેક્સ ઉત્પાદીન કરતી વ્યવસ્થામાં વિકસાવવામાં આવી હતી, અને જે સેમસંગ મોબાઇલ ઉત્પાદનનું કેન્દ્ર બની. તેઓએ અત્યાર સુધીમાં 800 મિલિયન મોબાઈલ બનાવ્યા છે.<ref>{{ko icon}} http://www.gumisamsung.com/jsp/gp/GPHistory03.jsp {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306092824/http://www.gumisamsung.com/jsp/gp/GPHistory03.jsp |date=2016-03-06 }}</ref> 1980માં કંપનીએ સેમસંગ ઈલેક્ટ્રોનિક્સ કો. લિ.ના નેજા હેઠળ તેમનો સમન્વય કર્યો. [[File:TimeWarnerCenter.JPG|thumb|right|ન્યૂયોર્ક, ટાઇમ વોર્નર સેન્ટરનું અંદર સેમસંગ લોગોનું દૃશ્ય.]] 1980ના અંતમાં અને 1990ની શરૂઆતમાં સેમસંગ ઈલેકટ્રોનિક્સે સંશોધન અને વિકાસ પાછળ પુષ્કળ રોકાણ કર્યુ, જેના પરિણામ સ્વરૂપ કંપની વૈશ્વિક ઈલેક્ટ્રોનિક ઉદ્યોગમાં આગળ પડતી સાબિત થઈ. 1982માં પોર્ટુગલમાં ટેલિવિઝન બનાવવાનો એકમ સ્થાપ્યો, 1984માં ન્યૂયોર્કમાં એકમ, 1985માં ટોક્યોમાં એકમ, 1987માં ઈગ્લેન્ડમાં સુવિધા ઉભી કરી અને બીજી સુવિધા ઓસ્ટિનમાં 1996માં કરી. સેમસંગે ઓસ્ટિનમાં અંદાજે $5.6 બિલિયનનું રોકાણ કર્યુ, જે ટેક્સાસમાં સૌથી મોટું વિદેશી રોકાણ અને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના મોટા વિદેશી રોકાણોમાંનું એક હતુ. ઓસ્ટિનમાં નવુ રોકાણ થતા સેમસંગનું રોકાણ અંદાજે $9 બિલિયનને પાર કરી જશે.<ref>{{cite web|url=http://www.austinchamber.com/TheChamber/AboutTheChamber/NewsReleases/2010/SASpressrelease.pdf|title=Samsung Austin Semiconductor Begins $3.6B Expansion for Advanced Logic Chips|publisher=Austinchamber.com|date=2010-06-09|access-date=2010-09-13}}{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> એક આંતરાષ્ટ્રીય નિગમ તરીકે વિકસવાની સેમસંગે 1990માં શરૂઆત કરી. સેમસંગના બાંધકામ વિભાગને ગગનચૂંબી શિખર માટે [[મલેશિયા]]ના બેમાંથી એક પેટ્રોનાસ ટાવર, [[ચીની ગણતંત્ર|તાઈવાન]]નું તાઈપેઈ 101 અને [[સંયુક્ત રાષ્ટ્ર અમિરાત]]નું બુર્ઝ ખલીફા બનાવાનો પરવાનો મળ્યો.<ref>{{Cite news|url=http://edition.cnn.com/2009/BUSINESS/10/19/korea.dubai.tower/index.html|title=Dubai skyscraper symbol of S. Korea's global heights|publisher=CNN|date= October 19, 2009|access-date= 2009-10-19}}</ref> 1993માં લી કું-હીએ સેમસંગ જૂથમાંથી નાની 10 કંપનીઓને વેચી અને ત્રણ ઉદ્યોગો પર કેન્દ્રીત થવાનો નિર્ણય લીધો, જેમાં ઈલેક્ટ્રોનિક્સ, એન્જિનીયરીંગ, અને કેમિકલ્સ મુખ્ય રહ્યા. 1996માં સેમસંગ જૂથે સંગક્યુનક્વાન યુનિવર્સિટી ફાઉન્ડેશન પુન: હસ્તગત કરી. 1997માં એશિયામાં આવેલી નાણાકિય કટોકટીમાં સેમસંગને કોરિયાની અન્ય કંપનીઓની સરખામણીએ ઓછું નુકસાન થયું. જોકે ખોટના ભાગરૂપે સેમસંગ મોટરને રેનોલ્ટને વેચવામાં આવી હતી. 2010 પ્રમાણે રેનોલ્ટ સેમસંગ જેમાં 80.1 ટકા રેનોલ્ટના અને 19.9 ટકા હિસ્સો સેમસંગનો છે. વધારામાં સેમસંગે 1980થી 1990 સુધી વિવિધ પ્રકારના વિમાન બનાવ્યા. 1999માં કોરિયા એરોસ્પેસ ઈન્ડસ્ટ્રીસ (કેએઆઈ (KAI))ની સ્થાપના કરવામાં આવી, એ પછીના મુખ્ય પરિણામોમાં સેમસંગ એરોસ્પેશને ડેવુ હેવી ઈન્ડસ્ટ્રિસ, હ્યુન્ડાઇ સ્પેશ અને એકક્રાફ્ટ કંપની એવા ત્રણ મુખ્ય હવાઇ વિભાગોમાં વહેચવામાં આવી. તેમ છતા સેમસંગ આજે પણ વિમાનના એન્જિન બનાવે છે. {{Citation needed|date=November 2010}} 1992માં સેમસંગ વિશ્વમાં મેમરી ચીપના ઉત્પાદનમાં વિશ્વની સૌથી મોટી કંપની બની. તે ચીપ બનાવતી કંપનીઓમાં ઈન્ટેલ બાદ બીજાક્રમે છે, (જૂઓ દરવર્ષે વિશ્વવ્યાપી ટોચના 20 સેમિકન્ડક્ટર બજારમાં હિસ્સાનો ક્રમ.)<ref>{{cite web|last=Cho |first=Kevin |url=http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601080&sid=a0wNfW_5OZ5s&refer=asia |title=Samsung Says Hopes of Recovery Are ‘Premature’ as Profit Falls |publisher=Bloomberg |date=2009-04-24 |access-date= 2010-09-04}}</ref> 1995માં તેણે પ્રવાહી સ્ફટિક દર્શાવતો પડદો બનાવ્યો. દસ વર્ષ પછી પ્રવાહી સ્ફટિક દર્શાવતી તક્તીના ઉત્પાદનમાં સેમસંગ વિશ્વમાં સૌથી મોટુ ઉત્પાદક બન્યું. સોનીએ મોટા કદના ટીએફટી-એલસીડી (TFT-LCD) બનાવવામાં રોકાણ કર્યું નહી અને સહાયતા માટે વર્ષ 2006માં સેમસંગનો સંપર્ક કર્યો. એસ-એલસીડી (S-LCD)ની સ્થાપના સેમસંગ અને સોનીના સંયુક્ત જોડાણના ભાગરૂપે થઈ જે અંતર્ગત બન્ને ઉત્પાદકોને એલસીડીની તક્તીનો બરોબર પુરવઠો પુરો પાડવામાં આવે છે. એસ-એલસીડી (S-LCD)માં સેમસંગ (50% અને 1 શેર) અને સોની (50% માં એક શેર ઓછો) દક્ષિણ કોરિયાના ટાંગજંગમાં આવેલા ઉત્પાદન એકમનું સંચાલન કરે છે. વર્ષ 2004 અને 2005માં સોનીને પાછળ રાખીને સેમસંગ ઈલેક્ટ્રેનિક્સ વિશ્વની સૌથી પ્રખ્યાત ગ્રાહકલક્ષી ઈલેક્ટ્રોનિક્સ શાખ બની, અને હાલમાં તે વિશ્વમાં #19મો ક્રમ ધરાવે છે.<ref>{{cite web |url=http://www.interbrand.com/best_global_brands_intro.aspx?langid=1000 |title=Global Branding Consultancy |publisher=Interbrand |date= |access-date=2010-09-04 |archive-date=2010-06-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100626094208/http://www.interbrand.com/best_global_brands_intro.aspx?langid=1000 |url-status=dead }}</ref> [[નોકિયા]] બાદ સેમસંગ આંકડાની દ્રષ્ટિએ મોબાઈલના ઉત્પાદનમાં વિશ્વમાં બીજો ક્રમ ધરાવે છે, જેનો ઉભરતા બજાર ઉત્તર અમેરિકા અને પશ્ચિમ યુરોપમાં હિસ્સો છે.<ref>{{cite web |url=http://joongangdaily.joins.com/article/view.asp?aid=2908852 |title=INSIDE JoongAng Daily |publisher=Joongangdaily.joins.com |date=2009-08-17 |access-date=2010-09-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110513092156/http://joongangdaily.joins.com/article/view.asp?aid=2908852 |archive-date=2011-05-13 |url-status=dead }}</ref> એસસીટીવી (SCTV) અને ઈન્ડોસેરએ સેમસંગની સુર્ય સિટ્રા મીડિયા માધ્યમની સહાયક છે. === નવી કંપનીની રચના === [[ચિત્ર:Pan-samsung2-error corrections.png|thumb|left|400px]] 1990માં સેમસંગ જૂથમાંથી, સીજે, હાંસોલ, શિન્સેગૅ જૂથ અલગ થયું.<ref>{{cite web|url=http://www.koreaherald.com/business/Detail.jsp?newsMLId=20100122000028|title=Samsung to celebrate 100th anniversary of late founder|publisher=koreaherald.com|date=2010-03-29|access-date=2011-01-21|archive-date=2011-04-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20110429191227/http://www.koreaherald.com/business/Detail.jsp?newsMLId=20100122000028|url-status=dead}}</ref> સેમસંગ જૂથનો હિસ્સો રહેલી શિન્સેગૅ (વળતર આપતી દૂકાનો, કોઇપણ જાતની વસ્તુ સરળતાથી મળી શકે તેવી દૂકાનો ચલાવતી કંપની) 1990માં સેમસંગ જૂથમાંથી અલગ થઇ. આ સાથે જ અન્ય કંપની સીજે(ખાદ્ય, દવાઓ, મનોરંજન અને માલસમાનની જાળવણી કરતી કંપની) અને હાંસોલ ગ્રુપ(કાગળ અને ટેલિકોમ ક્ષેત્રની કંપની) પણ સેમસંગ ગ્રુપમાંથી છૂટી થઇ. નવી શાખ તરીકે ઉભરેલી શિન્સેગૅ સેન્ક્ટમસિટી ડિપાર્ટમેન્ટ સ્ટોર હાલ વિશ્વમાં સૌથી વધુ ડિપાર્ટમેન્ટલ દૂકાનો ધરાવતી કંપની તરીકે ગિનેસ બૂક ઓફ વર્લ્ડ રૅકોર્ડમાં નામ ધરાવે છે.<ref>{{cite web|url=http://community.guinnessworldrecords.com/_Largest-Department-Store/blog/411871/7691.html|title=Largest Department Store|publisher=community.guinnessworldrecords.com|date=2009-06-29|access-date=201-01-21|archive-date=2011-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20110923040357/http://community.guinnessworldrecords.com/_Largest-Department-Store/blog/411871/7691.html|url-status=dead}}</ref> હાલ આ અલગ થયેલું જૂથ એક સ્વતંત્ર જૂથ તરીકે કામગીરી કરે છે અને તેમાં સેમસંગ જૂથનો કોઇપણ હિસ્સો નથી અને કોઇ પણ રીતે તે કંપની સાથે સંકળાયેલું નથી.<ref name="ja1"/> હાંસોલ જૂથના એક પ્રતિનિધિના જણાવ્યા અનુસાર, “સામાન્ય લોકો વિશ્વ વ્યાપાર ના નિયમો અને કાયદાથી અજાણ હોય છે, એ માન્યતા ખૂબ જ હાસ્યાસ્પદ છે.” વધુમાં ઉમેર્યુ હતું કે, “હાંસોલ જૂથ જ્યારે 1991માં સેમસંગ જૂથથી અલગ થયું, ત્યારે સેમસંગ સાથે તેની નાણાની સમગ્ર ચૂકવણી તેમજ શેર- હોલ્ડિંગની સમગ્ર બાબતો અંગે જોડાણ કરવામાં આવ્યું હતું.” હાંસોલ જૂથના એક સ્ત્રોતે ભારપૂર્વક કહ્યું હતું કે, “સેમસંગ જૂથમાંથી અલગ થયા બાદ હાંસોલ, <span class="goog-gtc-fnr-highlight">શિન્સેગૅ</span> અને સીજે (CJ) આ સમગ્ર કંપનીઓ તેના સ્વતંત્ર સંચાલન હેઠળ જ કામગીરી કરી રહી છે.” શિન્સેગૅ ડિપાર્ટમેન્ટ સ્ટોરના એક અધિકૃત સંચાલકના જણાવ્યા અનુસાર, “શિન્સેગૅ જૂથની કોઇપણ પ્રકારની ચૂકવણીની જવાબદારી માટે હવે સેમસંગ જૂથ સાથે જોડાયેલી નથી.”<ref name="ja1">[http://joongangdaily.joins.com/article/view.asp?aid=1877426 હાંસોલ, શિન્સેગૅ ડેની રિલેશન વીથ સિહાન] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110513092152/http://joongangdaily.joins.com/article/view.asp?aid=1877426 |date=2011-05-13 }} મે 24, 2000. જૂનગાન્ગડેલી</ref> == વસ્તુઓ, ગ્રાહકો અને વ્યવસ્થાનું માળખું == {{prose|વિભાગ|date=October 2010}} === જૂથનું વિભાજન === [[ચિત્ર:Samsung road-rail excavator.jpg|thumb|260px|right|ફિનલેન્ડ, 2009માં મુર્રામેની હેયરેયલાઈનેન ઓય ખીણમાં સેમસંગ સીઈ170 રસ્તા-ખોદાણ માટેના યંત્ર]] * ઇલેક્ટ્રોનિક્સ ઉદ્યોગ * નાણાકિય સેવાઓ * રસાયણ ઉદ્યોગો * મશિનરી અને ભારે ઉદ્યોગો * એન્જિનિયરીંગ અને બાંધકામ * છૂટક અને મનોરંજન * વસ્ત્રો અને જાહેરાત * શિક્ષણ અને વૈદકિય સેવાઓ * વેપાર અને સાધનસામગ્રી વિકાસ * ખાદ્ય પૂરવઠો પૂરો પાડનાર અને સંરક્ષણ સેવાઓ === નોંધનિય ગ્રાહકો === * રોયલ ડચ શૅલ સેમસંગ હેવી ઇન્ડસ્ટ્રિઝ લિક્વિફાઇડ કુદરતી ગેસ(એલપીજી)ના સંગ્રહ કરવાની સુવિધા પૂરી પાડતી કંપની સાથે આગામી 15 વર્ષ માટે રોયલ ડચ શૅલ કંપની એ 50 બિલિયન ડોલરના કરારો કર્યા છે.<ref>{{cite news|url=http://www.forbes.com/lists/2009/37/asia-fab-50-09_Samsung-Heavy-Industries_KQZL.html|title=Samsung Heavy Industries |publisher=www.forbes.com|date=2009-09-23 |access-date= 2010-09-13}}</ref> <ref>{{cite web|url=http://www.hellenicshippingnews.com/index.php?option=com_content&task=view&id=58404&Itemid=70|title=Samsung Heavy Signs Deal with Shell to Build LNG Facilities|publisher=www.hellenicshippingnews.com|date=2009-07-31|access-date=2010-09-13|archive-date=2016-05-17|archive-url=http://arquivo.pt/wayback/20160517235201/http://www.hellenicshippingnews.com/index.php?option=com_content&task=view&id=58404&Itemid=70|url-status=dead}}</ref> * સંયુક્ત આરબ અમિરાત સરકાર સેમસંગ, કોરિયા ઇલેક્ટ્રિક પાવર કોર્પોરેશન અને હ્યુન્ડાઇ જેવી દક્ષિણ કોરિયાની કંપનીઓના એક વેપારી મંડળે સંયુક્ત આરબ અમિરાત સાથે એક ન્યુક્લિયર પાવર પ્લાન્ટ સ્થાપવા માટે 40 બિલિયન ડોલરનો કરાર કર્યો છે.<ref>{{cite web|url=http://www.france24.com/en/20091227-south-korea-wins-40-billion-dollar-united-arab-emirates-nuclear-power-deal|title=Seoul wins 40-billion-dollar UAE nuclear power deal|publisher=www.france24.com|date=2009-12-28|access-date=2010-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20091231010129/http://www.france24.com/en/20091227-south-korea-wins-40-billion-dollar-united-arab-emirates-nuclear-power-deal|archive-date=2009-12-31|url-status=live}}</ref> * કેનેડિયન પ્રોવિન્સ ઓફ ઓન્ટેરિયોની સરકાર કેનેડિયન પ્રોવિન્સ ઓફ ઓન્ટેરિયો સરકારે વિશ્વનો સૌથી મોટો પુન:ઉપયોગી ઊર્જા સ્ત્રોત માટે કરાર કર્યા છે, જેમાં નવી પવન અને સૌર ઊર્જાથી ઉત્પાદિત 2,500 મેગાવોટ વીજળીનું ઉત્પાદન કરવામાં આવશે, આ પ્રોજેક્ટ માટે 6.6 બિલિયન ડોલરનો કરાર કરવામાં આવ્યો છે. આ કરાર હેઠળ સંઘ તરીકે જોડાયેલી સેમસંગ અને કોરિયન ઇલેક્ટ્રિક પાવર કોર્પોરેશન સાથે મળીને 2,000 મેગાવોટના પવન ચક્કી અને 500 મેગાવોટની સૌર ઊર્જા વિકસાવશે, તેમજ આ રાષ્ટ્રમાં પૂરવઠા માટે એક ઉત્પાદકિય આપૂર્તિ શૃંખલા પણ તૈયાર કરશે.<ref>{{cite web|url=http://www.premier.gov.on.ca/news/event.php?ItemID=10655|title=Korean Companies Anchor Ontario's Green Economy - January 21, 2010|publisher=www.premier.gov.on.ca|date=2010-01-21|access-date=2010-09-13|archive-date=2011-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20110515083623/http://www.premier.gov.on.ca/news/event.php?ItemID=10655|url-status=dead}}</ref> {| class="wikitable" |- ! colspan="7"| સેમસંગના મુખ્ય ગ્રાહકો (ક્યુ1 2010)<ref>{{cite web|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/tech/2010/09/133_67730.html |title=Sony, Apple, Dell are Samsung's big buyers|publisher=www.koreatimes.co.kr|date=2010-06-16|access-date= 2010-10-26}}</ref> |- ! ક્રમ/કંપની ! વિભાગીય વિવરણ ! ખરીદી (એકમ: ટ્રિલિયન કેઆરડબલ્યુ) ! કુલ વેચાણના ટકા |- | 1 સોની | ડીઆરએએમ (DRAM), એનએએનડી (NAND), ફ્લેશ, એલસીડી (LCD) પેનલ, વગેરે... | 1.28 | 3.7 |- | 2 એપલ આઇએનસી | એપી (AP) (મોબાઇલ પ્રોસેસર) ડીઆરએએમ (DRAM), એનએએનડી (NAND) ફ્લેશ, વગેરે... | 0.9 | 2.6 |- | 3 ડૅલ | ડીઆરએએમ (DRAM), ફ્લેટ-પેનલ્સ, લિથિયમ-આયોન બેટરી, વગેરે... | 0.87 | 2.5 |- | 4 એચપી | ડીઆરએએમ (DRAM), ફ્લેટ-પેનલ્સ, લિથિયમ-આયોન બેટરી, વગેરે... | 0.76 | 2.2 |- | 5 વેરિઝોન કોમ્યુનિકેશન્સ | હેન્ડસેટ, વગેરે... | 0.5 | 1.3 |- | 6 એટી એન્ડ ટી | હેન્ડસેટ, વગેરે... | 0.5 | 1.3 |} == સેમસંગ આરોગ્ય કેન્દ્ર == સેમસંગ આરોગ્ય કેન્દ્ર, એ એક બિન-નફાકીય સંસ્થા છે. આ આરોગ્ય કેન્દ્રમાં સેમસંગ જૂથ વાર્ષિક અંદાજિત 100 મિલિયન ડોલરનું દાન કરે છે.<ref>{{cite web|url=http://www.dt.co.kr/contents.html?article_no=2006121302011232655001|title=기업의 사회공헌] 삼성그룹, 함께 가는 `창조 경영`… 봉사도 1등|publisher=www.dt.co.kr|access-date=2010-09-19|archive-date=2011-04-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20110430230500/http://www.dt.co.kr/contents.html?article_no=2006121302011232655001|url-status=dead}}</ref> સેમસંગ આરોગ્ય કેન્દ્ર (કોરિયન: 삼성의료원) દ્વારા સેમસંગ સેઓલ હોસ્પિટલ (કોરિયન: 삼성서울병원), કૅંગબૂક સેમસંગ હોસ્પિટલ (કોરિયન: 강북삼성병원), સેમસંગ ચેન્ગવોન હોસ્પિટલ (કોરિયન: 삼성창원병원), સેમસંગ કૅન્સર સેન્ટર (કોરિયન:삼성암센터) અને સેમસંગ લાઇફ સાયન્સ રિસર્ચ સેન્ટર(કોરિયન: 삼성생명과학연구소)ની રચના કરવામાં આવી છે. સેઓલમાં આવેલું સેમસંગ કૅન્સર કેન્દ્ર એશિયાનું સૌથી મોટું કૅન્સર કેન્દ્ર છે, જે કોરિયાના રાષ્ટ્રિય કૅન્સર કેન્દ્ર અને જાપાનના રાષ્ટ્રિય કૅન્સર કેન્દ્રથી પણ મોટું છે.<ref>{{cite news|url=http://kansascity.bizjournals.com/kansascity/stories/2009/10/26/daily2.html|title=AECOM Technology buys Ellerbe Becket|publisher=kansascity.bizjournals.com|access-date= 2010-09-19|first=Rob|last=Roberts|date=2009-10-26}}</ref> સેમસંગ આરોગ્ય કેન્દ્ર અને ફાઇઝર બંને લિવરમાં થતા કેન્સર માટેના જવાબદાર અનુવંશિક કારણો પર સંયુક્ત રીતે સંશોધન કરી રહ્યા છે. <ref>{{cite web|url=http://www.pfizer.be/pfizer.be/PrintVersion.aspx?Posting=%7B612B1417-EE70-4C51-AD0A-6819653DFBD6%7D|title=Pfizer And Samsung Medical Center(SMC) Collaborate On Liver Cancer|publisher=www.pfizer.be|access-date=2010-09-19}}{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> એસએમસી (SMC) એ પ્રથમ યુ.એસ. (US)ની ના હોય એવી સંસ્થા છે, જેને એએએચઆરપીપી (AAHRPP)(માનવ સંશોધન સંબંધિત રક્ષણ કાર્યક્રમમાં જોડાણ માટેનું અધિકારપત્ર પ્રાપ્ત થયું છે.<ref>{{cite web|url=http://www.aahrpp.org/www.aspx?PageID=200|title=AAHRPP accredits the first international center|publisher=www.aahrpp.org|access-date=2010-09-19|archive-date=2006-10-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20061009143220/http://www.aahrpp.org/www.aspx?PageID=200|url-status=dead}}</ref> == વ્યુત્પતિશાસ્ત્ર અને લોગો (ચિહ્ન)નો ઇતિહાસ == કોરિયન હાંજા ''સેમસંગ'' ({{linktext|三|星}}) શબ્દનો અર્થ થાય છે, “ત્રિ-સ્ટાર” કે “ત્રણ તારા”.{{linktext|三|星}} “ત્રણ” શબ્દ “કંઇક મોટું, સંખ્યાબદ્ધ અને શક્તિશાળી” એવું દર્શાવે છે, અને “તારા”નો અર્થ અનંતકાળને દર્શાવે છે.(સેમસંગ જૂથના સ્થાપકના મતે).<ref>{{cite web|url=http://www.koreadaily.com/news/read.asp?page=1&branch=NEWS&source=&category=economy.business&art_id=1042338|title=한국 10대 그룹 이름과 로고의 의미|publisher=www.koreadaily.com|date=2006-07-10|access-date=2010-09-19|archive-date=2011-04-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20110429185914/http://www.koreadaily.com/news/read.asp?page=1&branch=NEWS&source=&category=economy.business&art_id=1042338|url-status=dead}}</ref> {{gallery |lines=3 |File:Past(1938) samsung logo.PNG|The Samsung Byeolpyo noodles logo, used from late 1938 until replaced in 1950s. |File:Past(1969-79) samsung logo.PNG|The Samsung Group logo, used from late 1969 until replaced in 1979 |File:Past samsung.PNG|The Samsung Group logo("three stars"), used from late 1980 until replaced in 1992 |File:Samsung-old.gif|The Samsung Electronics logo, used from late 1980 until replaced in 1992 |File:Samsung old logo before year 2015.svg|Samsung's current logo used since 1993.<ref>{{cite web|url=http://www.corporatebrandmatrix.com/cases.asp?ca_id=55&case=Samsung%201993|title=Case: Samsung 1993|access-date=2011-04-19|archive-date=2012-05-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20120521172630/http://www.corporatebrandmatrix.com/cases.asp?ca_id=55&case=Samsung%201993|url-status=dead}}</ref> }} == વિવાદ == 1999થી 2002 સુધી, અમેરિકાની કોમ્પ્યુટર બનાવતી કંપનીને ડીઆરએએમ (DRAM) ચીપ્સ વેચવા માટે, કિંમત નક્કી કરવા માટે સેમસંગ પર હાયનિક્સ સેમિકન્ડક્ટર, ઇન્ફિનીઓન ટેક્નૉલોજીસ , ઇલ્પિડા મેમરી (હિતાચી અને એનઇસી (NEC)) અને મિક્રોન ટેક્નૉલોજી જેવી કંપનીઓ સાથે મળીને કાવતરું કરવાનો આરોપ મૂકવામાં આવ્યો હતો. 2005માં સેમસંગે આ બધા આરોપો સ્વીકારીને માફી માંગી અને 300 મિલિયન ડોલરનો દંડ ભર્યો, યુ.એસ. (US)ના ઇતિહાસમાં આ દંડ બીજા નંબરનો સૌથી મોટો વિશ્વાસવિરોધી ગુન્હા માટે ભરવામાં આવેલો દંડ છે.<ref>{{cite web|url=http://www.usdoj.gov/atr/public/press_releases/2005/212002.htm|title=Samsung Agrees to Plead Guilty and to Pay $300 Million Criminal Fine for Role in Price Fixing Conspiracy|publisher=U.S. Department of Justice|access-date=2009-05-24|archive-date=2009-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20090601032834/http://www.usdoj.gov/atr/public/press_releases/2005/212002.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news |title=Samsung fixed chip prices. Korean manufacturer to pay $300 million fine for its role in scam |url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2005/10/14/BUGH3F85PU1.DTL |publisher=San Francisco Chronicle |date=2005-10-14 |access-date=2009-05-24 |first=Benjamin |last=Pimentel |archive-date=2011-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110429201339/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fc%2Fa%2F2005%2F10%2F14%2FBUGH3F85PU1.DTL |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news|title=Price-Fixing Costs Samsung $300M|url=http://www.internetnews.com/bus-news/article.php/3556156|publisher=InternetNews.com|date=2005-10-13|access-date=2009-05-24|archive-date=2007-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20071114233939/http://www.internetnews.com/bus-news/article.php/3556156|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|title=3 to Plead Guilty in Samsung Price-Fixing Case|url=http://www.nytimes.com/2006/03/23/technology/23chip.html|publisher=New York Times|date=2006-03-23|access-date= 2009-05-24 | first=Laurie J. | last=Flynn}}</ref> અન્ય 8 મેમરી ચિપ્સ બનાવતી કંપની સાથે મળીને ગેરકાયદેસર રીતે ભાવ નક્કી કરવા બદલ, 20101માં યુરોપિયન યુનિયનના વિશ્વાસવિરોધી કાયદા અંતર્ગત સેમસંગ પાસેથી 145.73 મિલિયન યુરોનો દંડ વસુલ કરવામાં આવ્યો હતો.<ref>{{cite web|url=http://www.finanznachrichten.de/nachrichten-2010-05/16940621-eu-fines-samsung-elec-others-for-chip-price-fixing-020.htm |title=EU fines Samsung Elec, others for chip price-fixing |publisher=Finanznachrichten.de |date=2010-05-19 |access-date= 2010-11-11}}</ref> == આ પણ જૂઓ == {{South Korean economy}} * કોરિયન કંપનીઓની યાદી * કોરિયન-સંબંધી વિષયોની યાદી * સેકો સેમસંગ શહેર * સાઉથ કોરિયાનું અર્થતંત્ર * હો-એમ કિંમત == નોંધ અને સંદર્ભો == {{Reflist|colwidth=30em}} == બાહ્ય કડીઓ == {{Commons category|Samsung}} * [http://www.samsung.com/ સેમસંગ ગ્લોબલ ] * [http://www.samsung.com/us સમસંગ યુ.એસ. વેસાઇટ] * [http://www.samsungmobile.com/ સેમસંગ મોબાઇલ ] * [http://developer.samsung.com/ સેમસંગ ડેવલોપર્સ ] * [http://www.samsungapps.com/ સેમસંગ એપ્સ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200516033921/http://samsungapps.com/ |date=2020-05-16 }} * [https://web.archive.org/web/20110202181258/http://www.samsungthales.com/ સેમસંગ ડિફેન્સ ] {{Samsung Group}} {{Hard disk drive manufacturers}} {{KFA sponsors}} [[Category:ઓલિમ્પિકની વૈશ્વિક પુરસ્કર્તા]] [[શ્રેણી:ઓલિમ્પિકની વૈશ્વિક પુરસ્કર્તા]] [[શ્રેણી:ઓલિમ્પિકની વૈશ્વિક પુરસ્કર્તા]] [[શ્રેણી:સેમસંગ જૂથ]] [[શ્રેણી:ચેબોલ]] [[શ્રેણી:ઓલિમ્પિકની વૈશ્વિક પુરસ્કર્તા]] [[શ્રેણી:સેઓલ સ્થિત કંપનીઓ]] [[શ્રેણી:કોરિયાની હૉલ્ડિંગ કંપનીઓ]] [[શ્રેણી:1938માં સ્થપાયેલી કંપનીઓ]] [[શ્રેણી:કંપનીઓ]] ow5t16imm900bfvv7iamytgtvqdn7vq હૃદયરોગનો હુમલો 0 32908 907825 905013 2026-11-17T14:37:56Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 907825 wikitext text/x-wiki {{cleanup}} {{માહિતીચોકઠું બીમારી | Name = Myocardial infarction | Image = AMI scheme.png | Caption = Diagram of a '''myocardial infarction''' (2) of the tip of the [[Sternocostal surface|anterior wall of the heart]] (an ''apical infarct'') after occlusion (1) of a branch of the [[left coronary artery]] (LCA, [[right coronary artery]] = RCA). | DiseasesDB = 8664 | ICD10 = {{ICD10|I|21||i|20}}-{{ICD10|I|22||i|20}} | ICD9 = {{ICD9|410}} | MedlinePlus = 000195 | eMedicineSubj = med | eMedicineTopic = 1567 | eMedicine_mult = {{eMedicine2|emerg|327}} {{eMedicine2|ped|2520}} | MeshID = D009203 }} '''મ્યોકાર્ડિયલ ઇન્ફાર્ક્શન''' ('''એમઆઇ (MI)''' ) અથવા '''એક્યુટ મ્યોકાર્ડિયલ ઇન્ફાર્ક્શન''' ('''એએમઆઇ (AMI''' )), તેને સામાન્ય રીતે તે '''હૃદયરોગના હુમલા''' તરીકે ઓળખાય છે, એ હૃદયના કોઇ એક ભાગમાં રૂધિરના પુરવઠામાં વિક્ષેપ છે જેને કારણે હૃદયની કોશિકાઓ મૃત્યુ પામે છે. તે સામાન્ય રીતે હૃદયની ધમનીમાં અડચણ પેદા થવાને કારણે થાય છે. આ અડચણ અસલામત એથરોસ્ક્લેરોટિક પ્લેકમાં ભંગાણને કારણે થાય છે. એથરોસ્ક્લેરોટિક પ્લેક એ ધમનીની દિવાલમાં લિપિડ (ફેટી એસિડ) અને શ્વેત રૂધિર કોશિકાઓ (ખાસ કરીને મેક્રોફેજીસ)નો અસ્થિર સંગ્રહ છે. પરિણામી અરક્તતા (રૂધિર પુરવઠામાં અડચણ) અને ઓક્સિજનની અછતને જો લાંબા સમય સુધી સારવાર વગર છોડી દેવામાં આવે તો ''હૃદયની માંસ પેશી'' (મ્યોકાર્ડિયમ)ને નુકસાન કરી શકે છે અથવા તેમનું મૃત્યુ (''ઇનફાર્ક્શન'' ) થઇ શકે છે. એક્યુટ મ્યોકાર્ડિયલ ઇન્ફાર્ક્શનના લક્ષણોમાં અચાનક છાતીમાં દુખાવો થવો (જે ડાબા કાંડા અથવા ગળાની ડાબી બાજુ સુધી પહોંચે છે), હાંફ ચઢવી, ઉબકા આવવા, ઉલટી થવી, હૃદયના ધબકારા ઝડપી અને અનિયમિત બનવા, પરસેવોનો થવો અને બેચેની થવી (જેને ઘણીવાર સંભવિત વિનાશની લાગણી તરીકે વર્ણવામાં આવે છે)નો સમાવેશ થાય છે.<ref name="Mallinson 2010 15">{{cite journal | last=Mallinson | first=T | title=Myocardial Infarction | journal=Focus on First Aid | volume= | issue=15 | pages=15 | year=2010 | pmid= | url=http://www.focusonfirstaid.co.uk/Magazine/issue15/index.aspx | access-date=2010-06-08 | doi= | archive-date=2010-05-21 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100521050422/http://www.focusonfirstaid.co.uk/Magazine/issue15/index.aspx | url-status=dead }}</ref> પુરૂષો કરતા મહિલાઓમાં ઓછા લક્ષણો અનુભવી શકે છે, ખાસ કરીને હાંફ ચઢવી, નબળાઇ, અપચાનો અનુભવ અને થાક.<ref name="Kosuge">{{cite journal | last=Kosuge | first=M | coauthors=Kimura K, Ishikawa T et al. | title=Differences between men and women in terms of clinical features of ST-segment elevation acute myocardial infarction | journal=Circulation Journal | volume=70 | issue=3 | pages=222–226 | date=March 2006 | pmid=16501283 | url=http://www.jstage.jst.go.jp/article/circj/70/3/222/_pdf | access-date=2008-05-31 | doi=10.1253/circj.70.222 | archive-date=2009-01-13 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090113052716/http://www.jstage.jst.go.jp/article/circj/70/3/222/_pdf | url-status=dead }}</ref> લગભગ ચોથા ભાગના મ્યોકાર્ડિયલ ઇન્ફાર્ક્શન છાતીમાં દુખાવો કે અન્ય લક્ષણો વગરના “શાંત” હોય છે. હૃદયના સ્નાયુઓને થયેલા નુકસાનની ચકાસણી કરવા ઉપલબ્ધ નૈદાનિક પરીક્ષણોમાં ઇલેક્ટ્રોકાર્ડિયોગ્રામ (ઇસીજી (ECG)), ઇકોકાર્ડિયોગ્રાફી અને વિવિધ રક્ત પરીક્ષણોનો સમાવેશ થાય છે. વ્યાપક વપરાતા માર્કરમાં ક્રિએટાઇન કાઇનેઝ- એમબી (સીકે-એમબી (CK-MB)) ફ્રેક્શન અને ટ્રોપોનિન સ્તરનો સમાવેશ થાય છે. શંકાસ્પદ એક્યુટ મ્યોકાર્ડિયલ ઇન્ફાર્ક્શનની તાત્કાલિક સારવારમાં ઓક્સિજન, એસ્પિરિન અને સબલિન્ગ્યુઅલ નાઇટ્રોગ્લિસરિનનો સમાવેશ થાય છે.<ref>{{cite journal |author=Erhardt L, Herlitz J, Bossaert L, ''et al.'' |title=Task force on the management of chest pain |journal=Eur. Heart J. |volume=23 |issue=15 |pages=1153–76 |year=2002 |pmid=12206127 |doi=10.1053/euhj.2002.3194| url=http://eurheartj.oxfordjournals.org/cgi/reprint/23/15/1153|format=PDF}}</ref> એસટીઇએમઆઇ (STEMI) (એસટી (ST) એલિવેશન એમઆઇ (MI))ના મોટા ભાગના કિસ્સાઓની થ્રોમ્બોલાયસિસ અથવા પરક્યુટેનિયસ કોરોનરી ઇન્ટરવેન્શન (પીસીઆઇ (PCI)) દ્વારા સારવાર કરાય છે. એનએસટીઇએમઆઇ (NSTEMI) (નોન-એસટી (ST) એલિવેશન એમઆઇ (MI))નું દવાઓ દ્વારા વ્યવસ્થાપન થવું જોઇએ જોકે, હોસ્પિટલમાં દર્દીને દાખલ કરતી વખતે ઘણીવાર પીસીઆઇ (PCI) હાથ ધરવામાં આવે છે. જે લોકો અનેક બ્લોકેજ ધરાવે છે અને પ્રમાણમાં સ્થિર છે અથવા કેટલાક ઇમરજન્સી કિસ્સાઓમાં બાયપાસ સર્જરી એક વિકલ્પ છે. દુનિયાભરમાં પુરૂષો અને મહિલાઓના મૃત્યુ માટે હૃદયરોગનો હુમલો એક અગ્રણી કારણ છે.<ref name="WHO-2002">{{cite book | title=The World Health Report 2004 – Changing History | publisher=[[World Health Organization]] | year=2004 | pages=120–4 | format=PDF | url=http://www.who.int/entity/whr/2004/en/report04_en.pdf | isbn= 92-4-156265-X | author=Robert Beaglehole, ''et al.''}}</ref> મહત્ત્વના જોખમ પરિબળોમાં પહેલાના રૂધિરાભિસરણ તંત્રને લગતી બિમારી, વધતી ઊંમર, તમાકુનું ધૂમ્રપાન, ચોક્કસ લિપિડ (ટ્રાઇગ્લિસરાઇડ્સ, ઓછી ઘનતાવાળા લિપોપ્રોટીન)નું ઊંચું રૂધિર દાબ અને ઊંચી ઘનતાવાળા લિપોપ્રોટીન (એચડીએલ (HDL))નું નીચું સ્તર, [[મધુપ્રમેહ]], ઊંચું રૂધિરદાબ, મેદસ્વીતા, તીવ્ર કિડનીની બિમારી, હૃદય પાત, દારૂનું વધુ પડતું સેવન, ચોક્કસ દવાઓ (જેમકે કોકેન અને મિથામ્ફિટામાઇન)નો દુરૂપયોગ અને તણાવના ઊંચા સ્તરનો સમાવેશ થાય છે.<ref name="pmid18241872">{{cite journal |author=Bax L, Algra A, Mali WP, Edlinger M, Beutler JJ, van der Graaf Y |title=Renal function as a risk indicator for cardiovascular events in 3216 patients with manifest arterial disease |journal=Atherosclerosis |volume= 200|issue= 1|pages= 184–90|year=2008 |pmid=18241872 |doi=10.1016/j.atherosclerosis.2007.12.006 |url=http://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0021-9150(07)00768-X}}</ref><ref name="pmid16651468">{{cite journal |author=Pearte CA, Furberg CD, O'Meara ES, ''et al.'' |title=Characteristics and baseline clinical predictors of future fatal versus nonfatal coronary heart disease events in older adults: the Cardiovascular Health Study |journal=Circulation |volume=113 |issue=18 |pages=2177–85 |year=2006 |pmid=16651468 |doi=10.1161/CIRCULATIONAHA.105.610352 |url=http://circ.ahajournals.org/cgi/content/full/113/18/2177}}</ref> == વર્ગીકરણ == એક્યુટ મ્યોકાર્ડિયલ ઇન્ફાર્ક્શનના બે મુખ્ય પ્રકાર છેઃ * '''ટ્રાન્સમ્યુરલ''' : મુખ્ય હૃદય ધમનીને લગતા એથિરોસ્ક્લેરોસિસ સાથે સંકળાયેલું છે. તેનું એન્ટિરિયર, પોસ્ટીરિયર અથવા ઇન્ફિરિયરમાં પેટાવર્ગીકરણ કરી શકાય છે. ટ્રાન્સમ્યુરલ ઇનફાર્ક્ટ્સ હૃદય સ્નાયુની સમગ્ર જાડાઇમાં ફેલાય છે અને તે સ્થાનિક વિસ્તારમાં રૂધિર પુરવઠાના સંપૂર્ણ બ્લોકેજને કારણે થાય છે.<ref name="pmid20144151">{{cite journal | author = | title = [Morphology of acute myocardial infarction at prenecrotic stage] | language = Russian | journal = Kardiologiia | volume = 50 | issue = 1 | pages = 4–8 | year = 2010 | pmid = 20144151 | doi = | url = | issn = | last1 = Reznik | first1 = AG }}</ref> * '''સબએન્ડોકાર્ડિયલ''' : ડાબું ક્ષેપકની દિવાલ, ક્ષેપકીય દિવાલ અથવા પેપીલરી સ્નાયુના સબએન્ડોકાર્ડિયલ દિવાલના નાના વિસ્તારને લગતું છે. સબએન્ડોકાર્ડિયલ ઇનફાર્ક્ટ રૂધિર પુરવઠામાં સ્થાનિક રીતે થયેલા ઘટાડાનું પરિણામ હોવાનું માનવામાં આવે છે, સંભવિત રીતે હૃદયની ધમની સાંકડી થવાને કારણે. સબએન્ડોકાર્ડિયલ વિસ્તાર હૃદયના રૂધિર પુરવઠાથી બહુ દૂર છે આ પ્રકારની પેથોલોજી માટે વધુ શંકાસ્પદ છે.<ref name="pmid20144151"/> તબીબી રીતે મ્યોકાર્ડિયલ ઇન્ફાર્ક્શનને ઇસીજી (ECG) ફેરફારોને આધારે એસટી (ST) એલિવેશન એમઆઇ (MI) (એસટીઇએમઆઇ (STEMI)) વિરુદ્ધ નોન- એસટી (ST) એલિવેશન એમઆઇ (MI) (નોન-એસટીઇએમઆઇ (STEMI))માં વધુ પેટાવર્ગીકૃત કરી શકાય છે.<ref name="pmid20372757">{{cite journal | author = Moe KT, Wong P | title = Current trends in diagnostic biomarkers of acute coronary syndrome | journal = Ann. Acad. Med. Singap. | volume = 39 | issue = 3 | pages = 210–5 | year = 2010 | month = March | pmid = 20372757 | doi = | url = http://www.annals.edu.sg/pdf/39VolNo3Mar2010/V39N3p210.pdf | issn = }}</ref> હૃદય રોગની બિમારીને કારણે અચાનક મૃત્યુના વર્ણન માટે “હાર્ટ એટેક” શબ્દ સમુહનો ઘણીવાર ખોટી રીતે ઉપયોગ થાય છે. હૃદય રોગની બિમારીને કારણે અચાનક હૃદયનું મૃત્યુ એક્યુટ મ્યોકાર્ડિયલ ઇન્ફાર્ક્શનનું પરીણામ હોઇ શકે અથવા ના પણ હોઇ શકે. હૃદયરોગનો હુમલો કાર્ડિયેક એરેસ્ટ કરતા અલગ છે પરંતુ તે કાર્ડિયાક એરેસ્ટનું કારણ હોઇ શકે છે જે હૃદયના ધબકારા અને અસામાન્ય હૃદયના ધબકારા કાર્ડિયાક એરિથમિયાને અટકાવે છે. તે હૃદ પાત કરતા પણ અલગ છે જેમાં હૃદયનું પંપિંગનું કાર્ય વિક્ષેપિત થાય છે, ગંભીર મ્યોકાર્ડિયલ ઇન્ફાર્ક્શનથી હૃદ્ પાત થઇ શકે છે પરંતુ આમ થાય જ તેમ જરૂરી નથી.{{citation needed|date=October 2010}} 2007નો વસતી ગણતરીનો દસ્તાવેજ મ્યોકાર્ડિયલ ઇન્ફાર્ક્શનને પાંચ મુખ્ય પ્રકારમાં વર્ગીકૃત કરે છેઃ<ref name="Thygesen2007">{{cite journal |author=Thygesen K, Alpert JS, White HD |title=Universal definition of myocardial infarction |journal=Eur. Heart J. |volume=28 |issue=20 |pages=2525–38 |year=2007 |month=October |pmid=17951287 |doi=10.1093/eurheartj/ehm355 |url=http://eurheartj.oxfordjournals.org/content/28/20/2525.full}}</ref> * ટાઇપ-1 – પ્લેક ધોવાણ અને/અથવા રપ્ચર, ફિઝરિંગ અથવા ડિસેક્શન જેવી કોરોનરી ઘટનાઓને કારણે સ્પોન્ટેનિયસ મ્યોકાર્ડિયલ ઇન્ફાર્ક્શન <span class="goog-gtc-fnr-highlight">ઇસ્કેમિયા</span> સાથે જોડવામાં આવ્યું છે. * ટાઇપ-2 – ઓક્સિજનની માંગમાં વધારો અથવા ઘટેલા પુરવઠાને કારણે ઇસ્કેમિયા બાદનું મ્યોકાર્ડિયલ ઇન્ફાર્ક્શન દા.ત. હદયની ધમનીમાં સંકોચન, હૃદય એમ્બોલિઝમ, પાંડુતા, એરિથમિયાસ, હાયપરટેન્શન અથવા હાયપોટેન્શન * ટાઇપ-3 – ઘણીવાર મ્યોકાર્ડિયલ ઇસ્કેમિયાનું સૂચન કરતા કાર્ડિયાક એરેસ્ટ સહિત હૃદય રોગને કારણે અચાનક અણધાર્યુ મૃત્યુ. નવા એસટી (ST) એલિવેશન અથવા નવા એલબીબીબી (LBBB) અથવા ઓન્જીયોગ્રાફી અને/અથવા ઓટોપ્સી દ્વારા હૃદયની ધમીનમાં નવા થ્રોમ્બસ પુરાવા પરંતુ લોહનીના નમૂના લેવાય તે પહેલા અથવા રૂધિરમાં કાર્ડિયાક બાયોમાર્કર્સ દેખાય તે પહેલા મૃત્યુ થાય છે. * ટાઇપ-4 – કોરોનરી એન્જીયોપ્લાસ્ટી અથવા સ્ટેન્ટ સાથે સંકળાયેલા છે ** ટાઇપ 4એ – પીસીએ સાથે સંકળાયેલું મ્યોકાર્ડિયલ ઇન્ફાર્ક્શન ** ટાઇપ 4બી – એન્જીયોગ્રાફી અથવા ઓટોપ્સી દ્વારા દસ્તાવેજીકરણ કર્યા મુજબ સ્ટેન્ટ થ્રોમ્બોસિસ સાથે સંકળાયેલું મ્યોકાર્ડિયલ ઇન્ફાર્ક્શન * ટાઇપ 5 – સીએબીજી (CABG) સાથે સંકળાયેલું મ્યોકાર્ડિયલ ઇન્ફાર્ક્શન == ચિહ્નો અને લક્ષણો == [[ચિત્ર:AMI pain front.png|right|thumb|મ્યોકાર્ડિયલ ઇન્ફાર્ક્શનના દુખાવાના વિસ્તારોનું પ્રાથમિક રેખાચિત્ર (ઘેરા લાલ = સૌથી વધુ લાક્ષણિક ક્ષેત્રો, ઓછો લાલ = અન્ય શક્ય ક્ષેત્રો, છાતીને જુઓ)]] [[ચિત્ર:AMI pain back.png|right|thumb|પાછળનું દ્રશ્ય.]] મ્યોકાર્ડિયલ ઇન્ફાર્ક્શન (એમઆઇ (MI))માં લક્ષણો દેખાવાનું પ્રમાણ સામાન્ય રીતે ક્રમશઃ હોય છે. તે કેટલીક મિનીટો બાદ દેખાય છે અને ભાગ્યે જ અચાનક દેખાય છે.<ref name="warningsigns">રાષ્ટ્રિય હૃદય, ફેંફસા અને લોહીની સંસ્થા. [http://www.nhlbi.nih.gov/actintime/haws/haws.htm હૃદય રોગના હુમલાના ચેતવણીના ચિન્હો]. સુધારો નવેમ્બર 22, 2006.</ref> છાતીમાં દુખાવો એક્યુટ મ્યોકાર્ડિયલ ઇન્ફાર્ક્શનનું સૌથી સામાન્ય લક્ષણ છે અને તેને ઘણી વાર છતી ભારે થવી, દબાણ અથવા સ્કિવઝિંગનું અનુભૂતિ તરીકે વર્ણવામાં આવે છે. હૃદયના સ્નાયુમાં અરક્તતા (રૂધિરના અભાવ અને તેને પગલે ઓક્સિજનના પુરવઠામાં અભાવ)ને કારણે છાતીમાં દુખાવાને એન્જીના પેક્ટોરિસ તરીકે વર્ણવામાં આવે છે. દુખાવો ઘણી વાર ડાબા કાંડા સુધી પહોંચે છે પરંતુ ઘણી વાર તે નીચેના જડબામાં, ગળામાં અને જમણા કાંડા, {{failed verification|date=December 2010}} પીઠ અને એપીગેસ્ટ્રીયમ સુધી પહોંચે છે જ્યાં હૃદ દાહ થઇ શકે છે. લિવાઇન્સનો સંકેત, જેમાં દર્દી ઉરોસ્થિમાં પીડા થવાને કારણે છાતીમાં દુખાવો થાય છે. લિવાઇન્સ સંકેત હૃદયરોગને કારણે છાતીમાં દુખાવાની સંકેતાત્મક નિશાની માનવામાં આવે છે. જોકે, નિરીક્ષણ અભ્યાસે દર્શાવ્યું હતું કે તે નબળું હકારાત્મક આગાહી મૂલ્ય ધરાવે છે.<ref name="pmid17208083">{{cite journal |author=Marcus GM, Cohen J, Varosy PD, ''et al.'' |title=The utility of gestures in patients with chest discomfort |journal=[[Am. J. Med.]] |volume=120 |issue=1 |pages=83–9 |year=2007 |pmid=17208083 |doi=10.1016/j.amjmed.2006.05.045 |url=http://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0002-9343(06)00668-1}}</ref> હૃદયને ઈજા જ્યારે ડાબા ક્ષેપકના આઉટપુટને મર્યાદિત બનાવે છે ત્યારે હાંફ ચઢે (ડિસ્પનીયા થાય) છે જેને કારણે ડાબું ક્ષેપક નિષ્ફળ થઇ જાય છે અને તેને પગલે ફેંફસાના શોથ બગડી જાય છે. અન્ય લક્ષણોમાં ડાયફોરેસિસ (વધુ પડતો પરસેવો થવાનું સ્વરૂપ)<ref name="Mallinson 2010 15"/> નબળાઇ, હળવા ચક્કર આવવા, ઉબકા આવવા, ઉલટી થવી, અને હૃદયના ધબકારા ઝડપી અને અનિયમિત બનવાનો સમાવેશ થાય છે. સિમ્પથેટિક ચેતાતંત્ર<ref name="pmid3524599">{{cite journal |author=Little RA, Frayn KN, Randall PE, ''et al.'' |title=Plasma catecholamines in the acute phase of the response to myocardial infarction |journal=[[Arch Emerg Med]] |volume=3 |issue=1 |pages=20–7 |year=1986 |pmid=3524599 |doi= |pmc=1285314}}</ref>માંથી કેટેચોલામાઇન્સના પુષ્કળ પ્રવાહને કારણે આ લક્ષણો ઉત્તેજિત થઇ શકે છે. તે પીડા અને હેમોડાયનામિક અનિયમિતતાના પ્રતિભાવમાં પેદા થાય છે જે હૃદયના કાર્યમાં નિષ્ફળતામાંથી પરીણમે છે. મ્યોકાર્ડિયલ ઇન્ફાર્ક્શનમાં દર્દી બેભાન થઇ જાય છે (અયોગ્ય સેરિબ્રલ પરફ્યુઝન અને કાર્ડિયોજેનિક આઘાતને કારણે) અને અચાનક મૃત્યુ (ક્ષેપકીય ફાઇબ્રિલેશન થવાને કારણે) થાય છે.{{citation needed|date=October 2010}} મહિલા અને મોટી ઊંમરના દર્દીઓ તેમના પુરૂષ અને યુવા સમકક્ષ દર્દીઓની તુલનાએ વધુ વખત લક્ષણો દર્શાવે છે.<ref name="ACSwomen">{{cite journal |author=Canto JG, Goldberg RJ, Hand MM, ''et al.'' |title=Symptom presentation of women with acute coronary syndromes: myth vs reality |journal=Arch. Intern. Med. |volume=167 |issue=22 |pages=2405–13 |year=2007 |month=December |pmid=18071161 |doi=10.1001/archinte.167.22.2405 |url=http://archinte.ama-assn.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=18071161 }}{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> મહિલાઓ પુરુષોની તુલનાએ વધુ સંખ્યામાં લક્ષણો (પુરૂષોમાં સરેરાશ 1.8ની સામે 2.6) નોંધાવે છે.<ref name="ACSwomen"/> મહિલાઓમાં એમઆઇ (MI)ના સૌથી સામાન્ય લક્ષણોમાં ડિસ્પેનીયા (હાંફ ચઢવી), નબળાઇ અને થાકનો સમાવેશ થાય છે. થાક, ઊંઘમાં વિક્ષેપ અને ડિસ્પેનીયા અવારનવાર થતા લક્ષણો જે વાસ્તિવક ઇસ્કેમિક ઘટનાના લગભગ એક મહિના પહેલાથી પ્રદર્શિત થવા માંડે છે. મહિલાઓમાં છાતીનો દુખાવો પુરૂષોમાં હૃદય અરક્તતા કરતા ઓછો સંકેતાત્મક હોય છે.<ref name="McSweeney">{{cite journal | author=McSweeney JC, Cody M, O'Sullivan P, Elberson K, Moser DK, Garvin BJ | title=Women's early warning symptoms of acute myocardial infarction | url=https://archive.org/details/sim_circulation_2003-11-25_108_21/page/2619 | journal=Circulation | year=2003 | pages=2619–23 | volume=108 | issue=21 | pmid=14597589 | doi = 10.1161/01.CIR.0000097116.29625.7C}}</ref> ચોથા ભાગના મ્યોકાર્ડિયલ ઇન્ફાર્ક્શન ખબર ના પડે તેવા શાંત હોય છે તેમાં છાતીમાં દુખાવો કે અન્ય કોઇ લક્ષણો જોવા મળતા નથી.<ref name="Kannel-1986">{{cite journal | author=Kannel WB. | title=Silent myocardial ischemia and infarction: insights from the Framingham Study | url=https://archive.org/details/sim_cardiology-clinics_1986-11_4_4/page/583 | journal=Cardiol Clin | year=1986 | volume=4 | issue=4| pages=583–91 | pmid=3779719}}</ref> આવા કિસ્સાઓ રૂધિર એન્ઝાઇમ પરીક્ષણનો ઉપયોગ કરીને ઇલેક્ટ્રોકાર્ડિયોગ્રામ પર બાદમાં અથવા સંબંધિત ફરિયાદની ઇતિહાસ વગરની ઓટોપ્સી વખતે શોધી શકાય છે. મોટી ઊંમરના વ્યક્તિઓ, [[મધુપ્રમેહ|ડાયાબિટિક્સ મેલિટસ]]<ref name="Diabetologica2004-David">{{cite journal | author=Davis TM, Fortun P, Mulder J, Davis WA, Bruce DG | title=Silent myocardial infarction and its prognosis in a community-based cohort of Type 2 diabetic patients: the Fremantle Diabetes Study | journal=Diabetologia | year=2004 | pages=395–9 | volume=47 | issue=3 | pmid=14963648 | doi = 10.1007/s00125-004-1344-4}}</ref> ધરાવતા દર્દીઓ અને હાર્ટ ટ્રાન્સપ્લાન્ટેશન બાદ દેખાય નહીં તેવા શાંત લક્ષણો વધુ સામાન્ય છે કારણકે દાનમાં લીધેલું હૃદય હૃદય ગ્રાહકના ચેતા તંત્ર સાથે સંપૂર્ણપણે ઉત્તેજિત થતું નથી.<ref name="rubin">{{cite book | coauthors = Emanuel Rubin, Fred Gorstein, Raphael Rubin, Roland Schwarting, David Strayer | title = Rubin's Pathology&nbsp;— Clinicopathological Foundations of Medicine | url = https://archive.org/details/rubinspathologyc0004unse | publisher = Lippincott Williams & Wilkins | year = 2001 | location = Maryland | pages = [https://archive.org/details/rubinspathologyc0004unse/page/549 549] | isbn = 0-7817-4733-3 }}</ref> ડાયાબિટીસમાં પીડાની સીમાના તફાવતમાં, ઓટોનોમિક ન્યુરોપથી અને [[મનોવિજ્ઞાન|માનસિક પરિબળો]]ને લક્ષણોના અભાવના સંભવિત કારણો ગણવામાં આવ્યા છે.<ref name="Diabetologica2004-David"/> હૃદય તરફના રૂધિર પ્રવાહમાં અચાનક વિક્ષેપ ઉભો કરતા કોઇ પણ લક્ષણોના જૂથને એક્યુટ કોરોનરી સિન્ડ્રોમ કહેવામાં આવે છે.<ref name="ACS">[http://www.americanheart.org/presenter.jhtml?identifier=3010002 એક્યૂટ કોરોનરી સિન્ડ્રોમ]. અમેરિકન હાર્ટ એસોસિયેશન સુધારો નવેમ્બર 25, 2006.</ref> વિભેદક નિદાનમાં છાતીમાં દુખાવાના અન્ય વિનાશકારી કારણો જેમ કે પલ્મોનરી એમબોલિઝમ, ઓર્ટિક ડિસેક્શન, કાર્ડિયાક ટેમ્પોનેડ સર્જતું પેરિકાર્ડિયલ એફ્યુઝન, ટેન્શન ન્યુમોથોરેક્સ અને એસોફાગીયલ રેપ્ચરનો સમાવેશ થાય છે. અન્ય બિન વિનાશકારી વિભેદક નિદાનમાં ગેસ્ટ્રોએસોફાગીયલ રિફ્લક્સ અને ટીટ્ઝીસ સિન્ડ્રોમનો સમાવેશ થાય છે.<ref name="pmid16199332">{{cite journal |author=Boie ET |title=Initial evaluation of chest pain |journal=[[Emerg. Med. Clin. North Am.]] |volume=23 |issue=4 |pages=937–57 |year=2005 |pmid=16199332 |doi=10.1016/j.emc.2005.07.007 |url=http://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0733-8627(05)00059-3}}</ref> == કારણો == તીવ્ર પ્રવૃત્તિ સાથે જોડાણમાં હૃદયરોગના હુમલાનો દર ઊંચો હોય છે, ભલે તે માનસિક તણાવ હોય કે શારીરિક પ્રવૃત્તિ, ખાસ કરીને પ્રવૃત્તિ જ્યારે વ્યક્તિ સામાન્ય રીતે કરતા હોય તેના કરતા વધુ તીવ્ર હોય છે ત્યારે.<ref name="Framingham1998">{{cite journal | author=Wilson PW, D'Agostino RB, Levy D, Belanger AM, Silbershatz H, Kannel WB. | title=Prediction of coronary heart disease using risk factor categories | journal=Circulation | year=1998 | volume=97 | issue=18 | pages=1837–47 | format=[[PDF]] | url=http://circ.ahajournals.org/cgi/reprint/97/18/1837.pdf | pmid=9603539}}</ref> જે લોકો શારીરિક રીતે બહુ ચુસ્ત છે તેમના માટે, જથ્થાત્મક રીતે જોઇએ તો, તીવ્ર વ્યાયામ કરવાનો સમય અને ત્યાર બાદની રિકવરી લગભગ છ ગણા ઊંચા મ્યોકાર્ડિયલ ઇન્ફાકર્શન દર (અન્ય વધુ હળવા સમયગાળાની તુલનાએ) સાથે સંકળાયેલા છે.<ref name="Framingham1998"/> નબળી શારીરિક સ્થિતિવાળા લોકો માટે દર વિભેદરન 35 ગણાથી વધુ છે.<ref name="Framingham1998"/> આ ઘટના માટે નિરીક્ષણમાં આવેલી એક વ્યવસ્થામાં, ઇન્ટ્રાવેસ્ક્યુલર અલ્ટ્રાસાઉન્ડ સાથે જેમ નિરીક્ષણ કરવામાં આવ્યું છે તેમ, હૃદયના પ્રત્યેક ધબકારા સાથે ધમનીનું વિસ્તરણ અને સંકોચન કરતા ધમની ધબકાર દબાણમાં વધારો થવાથી એથરોમાસ પર યાંત્રિક તણાવ વધે છે અને પ્લેક રપ્ચરની શક્યતા હોય છે.<ref name="Framingham1998"/> ન્યૂમોનિયા જેવા તીવ્ર ગંભીર ચેપ મ્યોકાર્ડિયલ ઇન્ફાર્ક્શન પ્રેરી શકે છે. ''ક્લેમાયડોફિલા ન્યૂમોનિયા'' ચેપ અને એથરોસ્ક્લેરોસિસ વચ્ચેની સાંકળ વધુ વિવાદાસ્પદ છે.<ref name="Saikku-1992">{{cite journal | author=Saikku P, Leinonen M, Tenkanen L, Linnanmaki E, Ekman MR, Manninen V, Manttari M, Frick MH, Huttunen JK. | title=Chronic Chlamydia pneumoniae infection as a risk factor for coronary heart disease in the Helsinki Heart Study | url=https://archive.org/details/sim_annals-of-internal-medicine_1992-02-15_116_4/page/n114 | journal=Ann Intern Med | year=1992 | volume=116 | issue=4 | pages=273–8 | pmid=1733381}}</ref> એથરોસ્ક્લેરોટિક પ્લેકમાં આ અંતઃકોશીય અંગરચના સમજાવવામાં આવી છે ત્યારે તેને કારણભૂત પરિબળ ગણી શકાય કે કેમ તેના પુરાવા અનિર્ણિત છે.<ref name="Saikku-1992"/> સિદ્ધ થયેલા એથરોસ્ક્લેરોસિસના દર્દીની એન્ટિબાયોટિક્સ સાથે સારવારે હૃદયરોગનો હુમલો અથવા અન્ય કોરોનરી વેસ્ક્યુલર બિમારીનું જોખમ ઘટ્યું હોવાનું દર્શાવ્યું નથી.<ref name="Andraws-2005">{{cite journal | author=Andraws R, Berger JS, Brown DL. | title=Effects of antibiotic therapy on outcomes of patients with coronary artery disease: a meta-analysis of randomized controlled trials | url=https://archive.org/details/sim_jama_2005-06-01_293_21/page/2641 | journal=JAMA | year=2005 | volume=293 | issue=21 | pages=2641–7 | pmid=15928286 | doi = 10.1001/jama.293.21.2641}}</ref> સિદ્ધ થયેલા એથરોસ્ક્લેરોસિસના દર્દીની એન્ટિબાયોટિક્સ સાથે સારવારે હૃદયરોગનો હુમલો અથવા અન્ય કોરોનરી વેસ્ક્યુલર બિમારીનું જોખમ ઘટ્યું હોવાનું દર્શાવ્યું નથી.<ref name="pmid2865677">{{cite journal |author=Muller JE, Stone PH, Turi ZG, ''et al.'' |title=Circadian variation in the frequency of onset of acute myocardial infarction |url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_1985-11-21_313_21/page/1315 |journal=[[N. Engl. J. Med.]] |volume=313 |issue=21 |pages=1315–22 |year=1985 |pmid=2865677 |doi=10.1056/NEJM198511213132103}}</ref><ref name="pmid3673917">{{cite journal |author=Beamer AD, Lee TH, Cook EF, ''et al.'' |title=Diagnostic implications for myocardial ischemia of the circadian variation of the onset of chest pain |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-cardiology_1987-11-01_60_13/page/998 |journal=[[Am. J. Cardiol.]] |volume=60 |issue=13 |pages=998–1002 |year=1987 |pmid=3673917 |doi=10.1016/0002-9149(87)90340-7}}</ref><ref name="pmid9036740">{{cite journal |author=Cannon CP, McCabe CH, Stone PH, ''et al.'' |title=Circadian variation in the onset of unstable angina and non-Q-wave acute myocardial infarction (the TIMI III Registry and TIMI IIIB) |journal=[[Am. J. Cardiol.]] |volume=79 |issue=3 |pages=253–8 |year=1997 |pmid=9036740 |doi= 10.1016/S0002-9149(97)00743-1|url=http://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0002914997007431}}</ref> કેટલાક તપાસકર્તાઓએ નોંધ્યું છે કે રૂધિરકણિકાઓની એકજૂથ થવાની ક્ષમતા કાર્ડિયન રિધમ મુજબ અલગ અલગ હોય છે, જોકે તેઓ સિદ્ધ થયેલા કારણો નથી.<ref name="pmid3587281">{{cite journal |author=Tofler GH, Brezinski D, Schafer AI, ''et al.'' |title=Concurrent morning increase in platelet aggregability and the risk of myocardial infarction and sudden cardiac death |url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_1987-06-11_316_24/page/1514 |journal=[[N. Engl. J. Med.]] |volume=316 |issue=24 |pages=1514–8 |year=1987 |pmid=3587281 |doi=10.1056/NEJM198706113162405}}</ref> === જોખમી પરિબળો === એથરોસ્ક્લેરોસિસ માટેના જોખમ પરિબળો સામાન્ય રીતે મ્યોકાર્ડિયલ ઇન્ફાર્ક્શનના જોખમ પરિબળો છે:{{citation needed|date=October 2010}} * [[મધુપ્રમેહ]] ઇન્શ્યુલિનના પ્રતિરોધ સાથે અથવા વગર) – ઇસ્કેમિક હાર્ટ ડિસીઝ (આઇએચડી (IHD)) માટે એક માત્ર સૌથી મહત્ત્વનું જોખમ પરિબળ * તમાકુનુ ધુમ્રપાન * હાયપરકોલેસ્ટરોલેમિયા (વધુ ચોક્કસ હાયપરલિપોપ્રોટીનેમિયા, ખાસ કરીને નીચી ઘનતા વાળા ઊંચા લિપોપ્રોટીન અને ઊંચી ઘનતાવાળા ઓછા લિપોપ્રોટીન) * નીચું એચડીએલ (HDL) * ઊંચુ ટ્રાયગ્લીસેરાઇડ * ઉચ્ચ રક્તચાપ * ઇસ્કેમિક હાર્ટ ડિસીઝ (આઇએચડી (IHD))હોવાનો કૌટુંબિક ઇતિહાસ * સ્થૂળતા<ref name="Yusuf-2005">{{cite journal | author=Yusuf S, Hawken S, Ounpuu S, Bautista L, Franzosi MG, Commerford P, Lang CC, Rumboldt Z, Onen CL, Lisheng L, Tanomsup S, Wangai P Jr, Razak F, Sharma AM, Anand SS; INTERHEART Study Investigators. | title=Obesity and the risk of myocardial infarction in 27,000 participants from 52 countries: a case-control study | url=https://archive.org/details/sim_the-lancet_november-5-11-2005_366_9497/page/1640 | journal=Lancet | year=2005 | volume=366 | issue=9497 | pages=1640–9 | pmid=16271645 | doi = 10.1016/S0140-6736(05)67663-5}}</ref><ref name="Yusuf-2005"/> (જે 30 કિગ્રા/મીટર કરતા વધુના બોડી માસ ઇન્ડેક્સ દ્વારા વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે કે પછી વૈકલ્પિક રીતે કમરના ફરતા ઘેરાવા દ્વારા કે કમર-નિતંબ પ્રમાણ દ્વારા વ્યાખ્યાયિત કરાય છે). * ઉંમર: પુરુષોમાં સ્વતંત્રપણે જોખમી પરિબળ 45 વર્ષની ઉંમરે પ્રાપ્ત કરે છે, અને મહિલામાં તે 55 વર્ષની ઉંમરે; વધુમાં વ્યક્તિગત રીતે જો વ્યક્તિના પ્રથમ ક્રમના પુરુષ સંબંધી (ભાઈ, પિતા) 55 વર્ષ કે તે પહેલા કોરોનરી વેસ્યુલર ઘટનાથી પિડાતા હોય તો આ સ્વંતત્ર જોખમી પરિબળ તેમને મળે છે. જો કોઇની પ્રથમ ક્રમની સંબંધી (માતા, બહેન) કે જે કોરોનરી વેસ્યુલર ઘટનાથી 65 વર્ષ તે પહેલાની ઉંમરે પીડાતી હોય તો બીજો સ્વતંત્ર જોખમી પરિબળ બની શકે છે. * હાયપરહોમોસીસટીઇનેમીયા (ઉચ્ચ હોમોસીસટીઇન, અમીનો એસિડવાળું ઝેરી લોહી છે, તે જ્યારે વિટામીનો બી<sub>2</sub> બી<sub>6</sub> બી<sub>12</sub> અને ફોલિક એસિડના અપૂર્ણ હોય ત્યારે તેની આયત વધારી દે છે) * તાણ (ભારે તાણવાળીની સૂચિવાળી નોકરીઓથી એર્થરોસ્સેરરોસિસ માટેની સંવેદનશીલતા વધી જાય છે તેવું જાણવા મળ્યું છે.) * અભ્યાસો દર્શાવે છે કે લાંબા સમય સુધી ઉચ્ચ માત્રામાં દારૂ લેવાથી હૃદય હુમલાનો ખતરો વધુ જાય છે. * મહિલાઓ કરતા પુરુષોમાં તેનો ખતરો વધુ છે.<ref name="Framingham1998"/> આમાથી ઘણા જોખમ પરિબળો સુધારી શકાય તેવા હોય છે માટે વધુ તંદુરસ્ત જીવનશૈલી જાળવીને અનેક હૃદયરોગનો હુમલો અટકાવી શકાય છે. દાખલા તરીકે, શારીરિક પ્રવૃત્તિ ઓછા જોખમની શક્યતા સાથે જોડાયેલી છે.<ref name="Jensen-1991">{{cite journal | author=Jensen G, Nyboe J, Appleyard M, Schnohr P. | title=Risk factors for acute myocardial infarction in Copenhagen, II: Smoking, alcohol intake, physical activity, obesity, oral contraception, diabetes, lipids, and blood pressure | journal=Eur Heart J | year=1991 | volume=12 | issue=3 | pages=298–308 | pmid=2040311}}</ref> સુધારી ના શકાય તેવા જોખમ પરિબળોમાં ઊંમર, લિંગ અને (60 વર્ષની ઊંમર પહેલા) અગાઉના હૃદયરોગના હુમલાના પારિવારિક ઇતિહાસ, જે જનીની વલણ દર્શાવતું હોવાનું માનવામાં આવે છે, તેનો સમાવેશ થાય છે.<ref name="Framingham1998"/> ઓછું શિક્ષણ અને ઓછી આવક (ખાસ કરીને મહિલાઓમાં) અને અવિવાહિત જીવન જેવા આર્થિકસામાજિક પરિબળો પણ એમઆઇ (MI)ના જોખમમાં યોગદાન આપી શકે છે.<ref name="Nyboe-1989">{{cite journal | author=Nyboe J, Jensen G, Appleyard M, Schnohr P. | title=Risk factors for acute myocardial infarction in Copenhagen. I: Hereditary, educational and socioeconomic factors. Copenhagen City Heart Study | journal=Eur Heart J | year=1989 | volume=10 | issue=10 | pages=910–6 | pmid=2598948}}</ref> રોગશાસ્ત્ર અભ્યાસના પરિણો સમજવા તે નોંધવું જરૂરી છ કે એમઆઇ (MI) સાથે સંકળાયેલા ઘણા પરિબળો અન્ય પરિબળો મારફતે તેમના જોખમની મધ્યસ્થી કરે છે. દાખલા તરીકે, શિક્ષણની અસર આંશિક રીતે તેની આવક અને વૈવાહિક દરજ્જાની અસર આધારિત છે.<ref name="Nyboe-1989"/> જે મહિલાઓ કમ્બાઇન્ડ ઓરલ કોન્ટ્રાસેપ્ટિવ ગોળીઓ લે છે તેમનામાં મ્યોકાર્ડિયલ ઇન્ફાર્ક્શનનું ઊંચું જોખમ માફકસરનું હોય છે, તેમાં પણ ખાસ કરીને ધૂમ્રપાન જેવા અન્ય જોખમ પરિબળોની હાજરીમાં.<ref name="Khader-2003">{{cite journal | author=Khader YS, Rice J, John L, Abueita O. | title=Oral contraceptives use and the risk of myocardial infarction: a meta-analysis | url=https://archive.org/details/sim_contraception_2003-07_68_1/page/n32 | journal=Contraception | year=2003 | volume=68 | issue=1 | pages=11–7 | pmid=12878281 | doi = 10.1016/S0010-7824(03)00073-8}}</ref> સોજો એથરોસ્ક્લેરોટિક પ્લેક રચનાની પ્રક્રિયામાં મહત્ત્વનું પગલું હોવાનું કહેવાય છે.<ref name="Wilson-2006">{{cite journal | author=Wilson AM, Ryan MC, Boyle AJ. | title=The novel role of C-reactive protein in cardiovascular disease: risk marker or pathogen | journal=Int J Cardiol | year=2006 | volume=106 | issue=3 | pages=291–7 | pmid=16337036 | doi = 10.1016/j.ijcard.2005.01.068}}</ref> સી-રિએક્ટિવ પ્રોટીન (સીઆરપી (CRP)) સોજા માટે સંવેદનશીલ પરંતુ અચોક્કસ માર્કર છે. એલિવેટેડ સીઆરપી (CRP) રૂધિર સ્તર, ખાસ કરીને ઊંચા સંવેદનશીલ નિબંધ સાથે મપાયેલા, એમઆઇ (MI) તેમજ સ્ટ્રોક અને મધુપ્રમેહના વિકાસના જોખમની આગાહી કરી શકે છે.<ref name="Wilson-2006"/> વધુમાં એમઆઇ (MI) માટેની કેટલીક દવાઓ સીઆરપી (CRP) સ્તર પણ ઘટાડી શકે છે.<ref name="Wilson-2006"/> સામાન્ય વસતીના સ્ક્રીનિંગના સાધન તરીકે ઊંચા સંવેદનશીલન સીઆરપી (CRP) નિબંધનો ઉપયોગ સલાહભર્યો નથી પરંતુ અન્ય જોખમ પરિબળો અથવા જાણીતી હૃદય ધમની બિમારી ધરાવતા દર્દીમાં ફિઝીશીયનની મનસૂફી પર તેનો વૈકલ્પિક ઉપયોગ કરી શકાય છે.<ref name="Pearson-2003">{{cite journal | author=Pearson TA, Mensah GA, Alexander RW, Anderson JL, Cannon RO 3rd, Criqui M, Fadl YY, Fortmann SP, Hong Y, Myers GL, Rifai N, Smith SC Jr, Taubert K, Tracy RP, Vinicor F; Centers for Disease Control and Prevention; American Heart Association. | title=Markers of inflammation and cardiovascular disease: application to clinical and public health practice: A statement for healthcare professionals from the Centers for Disease Control and Prevention and the American Heart Association | journal=Circulation | year=2003 | volume=107 | issue=3 | pages=499–511 | format=[[PDF]] | url=http://circ.ahajournals.org/cgi/reprint/107/3/499.pdf | pmid=12551878 | doi = 10.1161/01.CIR.0000052939.59093.45}}</ref> એથરોસ્ક્લેરોસિસમાં સીઆરપી (CRP) સીધી ભૂમિકા ભજવે છે કે કેમ તે હજુ અનિશ્ચિત છે.<ref name="Wilson-2006"/> પિરીયડન્ટલ બિમારીમાં સોજાને કોરોનરી હૃદય બિમારી સાથે જોડી શકાય છે અને પિરીયડન્ટિટિસ ઘણું સામાન્ય હોવાથી તે જાહેર આરોગ્ય માટે ઘણા પરીણામ ધરાવતા હોઇ શકે છે.<ref name="Janket-2003">{{cite journal | author=Janket SJ, Baird AE, Chuang SK, Jones JA. | title=Meta-analysis of periodontal disease and risk of coronary heart disease and stroke | journal=Oral Surg Oral Med Oral Pathol Oral Radiol Endod. | year=2003 | volume=95 | issue=5 | pages=559–69 | pmid=12738947 | doi=10.1038/sj.ebd.6400272}}</ref> લાક્ષણિક પિરીયડન્ટિટિસ સર્જતા બેક્ટેરીયાની સામે એન્ડીબોડીનું સ્તર માપતા સેરોલોજીકલ અભ્યાસોમાં જણાયું છે કે કોરોનરી હૃદય બિમારી ધરાવતા લોકોમાં આવું એન્ટીબોડી વધુ હાજર હોય છે.<ref name="Pihlstrom-2005">{{cite journal | author=Pihlstrom BL, Michalowicz BS, Johnson NW. | title=Periodontal diseases | url=https://archive.org/details/sim_the-lancet_november-19-25-2005_366_9499/page/1807 | journal=Lancet | year=2005 | volume=366 | issue=9499 | pages=1809–20 | pmid=16298220 | doi = 10.1016/S0140-6736(05)67728-8}}</ref> પિરીયડન્ટિટિસ સીઆરપી (CRP), ફાયબરિનોજન અને સાયકોટિન<ref name="Scannapieco-2003">{{cite journal | author=Scannapieco FA, Bush RB, Paju S. | title=Associations between periodontal disease and risk for atherosclerosis, cardiovascular disease, and stroke. A systematic review | journal=Ann Periodontol | year=2003 | volume=8 | issue=1 | pages=38–53 | pmid=14971247 | doi = 10.1902/annals.2003.8.1.38}}</ref>નું રૂધિર સ્તર વધારતા હોય છે માટે પિરીયડન્ટિટિસ અન્ય જોખમ પરિબળો મારફતે એમઆઇ (MI) જોખમ પર તેની અસર મધ્યસ્થી કરી શકે છે.<ref name="D'Aiuto-2006">{{cite journal | author=D'Aiuto F, Parkar M, Nibali L, Suvan J, Lessem J, Tonetti MS. | title=Periodontal infections cause changes in traditional and novel cardiovascular risk factors: results from a randomized controlled clinical trial | url=https://archive.org/details/sim_american-heart-journal_2006-05_151_5/page/977 | journal=Am Heart J | year=2006 | volume=151 | issue=5 | pages=977–84 | pmid=16644317 | doi=10.1016/j.ahj.2005.06.018}}</ref> પ્રિક્લિનિક સંશોધનો સૂચવે છે કે પિરીયડન્ટલ બેક્ટેરીયારૂધિરકાણિકાઓના સંચયીકરણને પ્રોત્સાહન આપી શકે છે અને ફોમ કોશિકાના નિર્માણને પ્રોત્સાહન આપે છે.<ref name="Lourbakos-2001">{{cite journal | author=Lourbakos A, Yuan YP, Jenkins AL, Travis J, Andrade-Gordon P, Santulli R, Potempa J, Pike RN. | title=Activation of protease-activated receptors by gingipains from Porphyromonas gingivalis leads to platelet aggregation: a new trait in microbial pathogenicity | journal=Blood | year=2001 | volume=97 | issue=12 | pages=3790–7 | format=[[PDF]] | url=http://bloodjournal.hematologylibrary.org/cgi/reprint/97/12/3790.pdf | pmid=11389018 | doi = 10.1182/blood.V97.12.3790}}</ref><ref name="Qi-2003">{{cite journal | author=Qi M, Miyakawa H, Kuramitsu HK. | title=Porphyromonas gingivalis induces murine macrophage foam cell formation | journal=Microb Pathog | year=2003 | volume=35 | issue=6 | pages=259–67 | pmid=14580389 | doi = 10.1016/j.micpath.2003.07.002}}</ref> ચોક્કસ પિરીયડન્ટલ બેક્ટેરીયાની ભૂમિકા સૂચવવામાં આવી છે પરંતુ તે સ્થાપિત કરવાની હજુ બાકી છે.<ref name="Spahr-2006">{{cite journal | author=Spahr A, Klein E, Khuseyinova N, Boeckh C, Muche R, Kunze M, Rothenbacher D, Pezeshki G, Hoffmeister A, Koenig W. | title=Periodontal infections and coronary heart disease: role of periodontal bacteria and importance of total pathogen burden in the Coronary Event and Periodontal Disease (CORODONT) study | journal=Arch Intern Med | year=2006 | volume=166 | issue=5 | pages=554–9 | pmid=16534043 | doi = 10.1001/archinte.166.5.554}}</ref> એવા કેટલાક પુરાવા છે કે ઇન્ફ્લુએન્ઝા એક્યુટ મ્યોકાર્ડિયલ ઇન્ફાર્ક્શન પ્રેરી શકે છે.<ref>{{cite journal | author=Warren-Gash C, Smeeth L, Hayward AC | journal=Lancet Infect Dis | title=Influenza as a trigger for acute myocardial infarction or death from cardiovascular disease: a systematic review | year=2009 | volume=9 | issue=10 | pages=601–610 | doi=10.1016/S1473-3099(09)70233-6 | pmid=19778762 }}</ref> ટાલ પડવી, વાળ સફેદ થવા, કાનની બૂટમાં કરચલી (ફ્રેન્કની નિશાની<ref name="pmid11108067">{{cite journal |author=Davis TM, Balme M, Jackson D, Stuccio G, Bruce DG |title=The diagonal ear lobe crease (Frank's sign) is not associated with coronary artery disease or retinopathy in type 2 diabetes: the Fremantle Diabetes Study |journal=Aust N Z J Med |volume=30 |issue=5 |pages=573–7 |year=2000 |month=October |pmid=11108067 |doi= |url=}}</ref>) અને સંભવિત અન્ય ત્વચા લક્ષણોને એમઆઇ (MI) માટેના સ્વતંત્ર જોખમ પરિબળો તરીકે સૂચવવામાં આવ્યા છે.<ref name="Lichstein-1974">{{cite journal | doi=10.1056/NEJM197403142901109 | author=Lichstein E, Chadda KD, Naik D, Gupta PK. | title=Diagonal ear-lobe crease: prevalence and implications as a coronary risk factor | url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_1974-03-14_290_11/page/615 | journal=N Engl J Med | year=1974 | volume=290 | issue=11 | pages=615–6 | pmid=4812503}}</ref> તેમની ભૂમિકા વિવાદાસ્પદ રહી છે. આ નિશાનીઓના સામાન્ય ગુણધર્મો અને એમઆઇ (MI)નું જોખમ, સંભવિત રીતે જનીની છે.<ref name="Miric-1998">{{cite journal | author=Miric D, Fabijanic D, Giunio L, Eterovic D, Culic V, Bozic I, Hozo I. | title=Dermatological indicators of coronary risk: a case-control study | journal=Int J Cardiol | year=1998 | volume=67 | issue=3 | pages=251–5 | pmid=9894707 | doi=10.1016/S0167-5273(98)00313-1}}</ref> કેલ્શિયમ નિક્ષેપન એથરોસ્ક્લેરોટિક પ્લેક રચનાનો અન્ય ભાગ છે. સીટી (CT) સ્કેન દ્વારા હૃદયની ધમનીમાં કેલ્શિયમનું નિક્ષેપન શોધી શકાય છે. કેટલાક અભ્યાસોએ સૂચવ્યું છે કે કોરોનરી કેલ્શિયમ પરંપરાગત જોખમ પરિબળ કરતા પણ આગળ વધીને આગાહીત્મક માહિતી પુરી પાડી શકે છે.<ref name="JAMAcalc">{{cite journal |author=Greenland P, LaBree L, Azen SP, Doherty TM, Detrano RC |title=Coronary artery calcium score combined with Framingham score for risk prediction in asymptomatic individuals |journal=JAMA |volume=291 |issue=2 |pages=210–5 |year=2004 |pmid=14722147 |doi=10.1001/jama.291.2.210 |url=http://jama.ama-assn.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=14722147 }}{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="NEJMcalc">{{cite journal |author=Detrano R, Guerci AD, Carr JJ, ''et al.'' |title=Coronary calcium as a predictor of coronary events in four racial or ethnic groups |journal=N. Engl. J. Med. |volume=358 |issue=13 |pages=1336–45 |year=2008 |pmid=18367736 |doi=10.1056/NEJMoa072100 |url=http://content.nejm.org/cgi/pmidlookup?view=short&pmid=18367736&promo=ONFLNS19}}</ref><ref name="ACCcalc">{{cite journal |author=Arad Y, Goodman KJ, Roth M, Newstein D, Guerci AD |title=Coronary calcification, coronary disease risk factors, C-reactive protein, and atherosclerotic cardiovascular disease events: the St. Francis Heart Study |journal=J. Am. Coll. Cardiol. |volume=46 |issue=1 |pages=158–65 |year=2005 |pmid=15992651 |doi=10.1016/j.jacc.2005.02.088 |url=http://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0735-1097(05)01031-4}}</ref> યુરોપીયન સોસાયટી ઓફ કાર્ડિયોલોજી અને યુરોપીયન એસોસિયેશન ફોર કાર્ડિયોવેસ્ક્યુલર પ્રિવેન્શન એન્ડ રિહેબિલિટેશને યુરોપમાં હૃદયરોગનો હુમલો અને સ્ટ્રોકના જોખમની આગાહી અને વ્યવસ્થાપન માટે એક ઇન્ટરેક્ટિવ ટૂલ વિકસાવ્યું છે. હાર્ટસ્કોરનો ઉદેશ ક્લિનિશિયનને વ્યક્તિગત કાર્ડિયોવેસ્ક્યુલર જોખમ ઘટાડાને મહત્તમ કરવામાં મદદ કરવાનો છે. હાર્ટસ્કોર પ્રોગ્રામ 12 ભાષામાં ઉપલબ્ધ છે અને વેબ આધારિત અથવા પીસી (PC) વર્ઝન ઓફર કરે છે.<ref>http://www.heartscore.org</ref> == પેથોસિયોકોલોજી == {{See also|Acute coronary syndrome}} [[File:Heart attack diagram.png|right|thumb|મ્યોકાર્ડિયલ ઇન્ફાર્ક્શન ત્યારે થાય છે જ્યારે એક કોરોનરી આર્ટરીના આંતરિક અસ્તરમાં એથિરોસ્કલેરોટિક પ્લાકનો ધીમે ધીમે વિકાસ થાય છે અને ત્યારબાદ તે ધીરેથી તૂટી જઇને વિનાશકારી લોહની ગાંઠો બની જાય છે જેને કારણે, ધમનીનું સંપૂર્ણ કાણું પૂરાઇ જાય છે અને લોહીના પ્રવાહને નીચેના ટ્રામમાં જતા અટકાવે છે. ]] [[ચિત્ર:Heart ant wall infarction.jpg|thumb|હૃદયનું રેખાકંન જે આગળના ડાબા ક્ષેપકની દિવાલનું ઇન્ફ્રકશન બતાવે છે. ]] એક્યુટ મ્યોકાર્ડિયલ ઇન્ફાર્ક્શન એક્યુટ કોરોનરી સિન્ડ્રોમના બે પેટાપ્રકારનો ઉલ્લેખ કરે છ જેમાં '''નોન-એસટી (ST) એલિવેટેડ મ્યોકાર્ડિયલ ઇન્ફાર્ક્શન''' અને '''એસટી (ST) એલિવેટેડ મ્યોકાર્ડિયલ ઇન્ફાર્ક્શન''' નો સમાવેશ થાય છે જેઓ હૃદયની ધમનીની બિમારીના સૌથી વધુ (પરંતુ હંમેશા નહીં) પ્રદર્શિત થયા ચિહ્નો છે.<ref name="pmid20372757"/> એપિકાર્ડિયલ હૃદયની ધમનીમાં એથરોસ્ક્લેરોટિક પ્લેકનો વિક્ષેપ સૌથી સામાન્ય પ્રેરક ઘટના છે જેણે પગલે પ્રવાહમાં અવરોધ ઉભો થાય છે અને કેટલીક વખત ધમની સંપૂર્ણ પણે ગંઠાઇ જાય છે.<ref name="pmid20387549">{{cite journal | author = Tsujita K, Kaikita K, Soejima H, Sugiyama S, Ogawa H | title = [Acute coronary syndrome-initiating factors] | language = Japanese | journal = Nippon Rinsho | volume = 68 | issue = 4 | pages = 607–14 | year = 2010 | month = April | pmid = 20387549 | doi = | url = | issn = }}</ref><ref name="pmid20387546">{{cite journal | author = Dohi T, Daida H | title = [Change of concept and pathophysiology in acute coronary syndrome] | language = Japanese | journal = Nippon Rinsho | volume = 68 | issue = 4 | pages = 592–6 | year = 2010 | month = April | pmid = 20387546 | doi = | url = | issn = }}</ref> એથરોસ્ક્લેરોસિસ એ ધમનીની દિવાલમાં પ્લેકમાં (આ કિસ્સામાં કોરોનરી ધમનીમાં) કોલેસ્ટેરોલ અને તંતુમય પેશીઓનું, લાક્ષણિક રીતે દાયકાઓ સુધી, ક્રમશઃ નિર્માણ છે.<ref name="pmid20065951">{{cite journal | unused_data = DUPLICATE DATA: doi = 10.1038/nrcardio.2009.228 | author = Woollard KJ, Geissmann F | title = Monocytes in atherosclerosis: subsets and functions | journal = Nat Rev Cardiol | volume = 7 | issue = 2 | pages = 77–86 | year = 2010 | month = February | pmid = 20065951 | pmc = 2813241 | doi = 10.1038/nrcardio.2009.228 | issn = }}</ref> એન્જીઓગ્રાફીમાં દેખાતી રૂધિર પ્રવાહ સ્તંભ અનિયમિતતા દાયકાઓ સુધી એથરોસ્ક્લેરોસિસના વિકાસને પગલે ધમનીની નળીઓ સાંકડી થતી દેખાય છે.<ref name="pmid18559321">{{cite journal | author = Spaan J, Kolyva C, van den Wijngaard J, ''et al.'' | title = Coronary structure and perfusion in health and disease | journal = Philos Transact a Math Phys Eng Sci | volume = 366 | issue = 1878 | pages = 3137–53 | year = 2008 | month = September | pmid = 18559321 | doi = 10.1098/rsta.2008.0075 | url = http://rsta.royalsocietypublishing.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=18559321 | issn = | access-date = 2011-06-21 | archive-date = 2020-04-04 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200404185334/https://rsta.royalsocietypublishing.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=18559321 | url-status = dead }}</ref> પ્લેક અસ્થિર, રપ્ચર બની શકે છે અને વધુમાં ધમનીમાં ગાંઠ પેદા કરતા થ્રોમ્બસ (રૂધિર ક્લોટ)ને પ્રોત્સાહન આપે છે. તે મિનીટોમાં થઇ શકે છે. કોરોનરી વેસ્ક્યુલેચરમાં જ્યારે ગંભીર પ્લેક રપ્ચર થાય છે ત્યારે તે મ્યોકાર્ડિયલ ઇન્ફાર્ક્શન (ડાઉનસ્ટ્રીમ મ્યોકાર્ડિયમનું નેક્રોસિસ) તરફ દોરી જાય છે.<ref name="pmid20387549"/><ref name="pmid20387546"/> જો ક્ષતિયુક્ત રૂધિર લાંબો સમય સુધી હૃદય સુધી વહે તો તે ઇસ્કેમિક કાસ્કેડ નામની પ્રક્રિયાને ઉત્તેજન આપે છે. ગંઠાઇ ગયેલી હૃદયની ધમનીના વિસ્તારમાં હૃદયની કોશિકાઓ મૃત્યુ પામે છે (ખાસ કરીને નેક્રોસિસ મારફતે) અને ક્યારે ફરીથી વિદ્ધ પામતી નથી. તેની જગ્યાએ કોલાજન સ્કાર રચાય છે. તાજેતરના અહેવાલ સૂચવે છે કે એપોપ્ટોસિસ તરીકે ઓળખાતનું કોશિકાના મૃત્યુનું અન્ય સ્વરૂપ પણ મ્યોકાર્ડિયલ ઇન્ફાર્ક્શન બાદ પેશીને નુકસાન કરતી પ્રક્રિયામાં ભૂમિકા ભજવે છે.<ref name="Krijnen-2002">{{cite journal | author=Krijnen PA, Nijmeijer R, Meijer CJ, Visser CA, Hack CE, Niessen HW. | title=Apoptosis in myocardial ischaemia and infarction | journal=J Clin Pathol | year=2002 | volume=55 | issue=11 | pages=801–11 | pmid=12401816 | doi = 10.1136/jcp.55.11.801 | pmc=1769793}}</ref> પરિણામે દર્દીના હૃદયને હંમેશ માટે નુકસાન થશે. મ્યોકાર્ડિયલ સ્કેરિંગ દર્દી પર જીવ માટે ઘાતક એરિથમિયસનું પણ જોખમ ઉભું કરે છે અને ક્ષેપકીય એન્યુરિઝમની રચનામાં પરિણમી શકે છે જે વિનાશક પરિણામ સાથે રપ્ચર થઇ શકે છે. હૃદયની ઇજા ગ્રસ્ત પેશીઓ હૃદયની સામાન્ય પેશી કરતા ધીમા ઇલેક્ટ્રિકલ ધબકારા કરે છે ઇજાગ્રસ્ત અને બિનઇજાગ્રસ્ત પેશીઓ વચ્ચે વહન વેગમાં તફાવત રિએન્ટ્રી અથવા ફીડબેક લૂપ પ્રેરી શકે છે જે ઘણા ઘાતક એરિથમિયસનું કારણ હોવાનું માનવામાં આવે છે. આ એરિથમિયસમાંનું સૌથી ગંભીર વેન્ટ્રિક્યુલર ફાઇબરિલેશન (''વી-ફાઇબ'' (V-Fib)/વીએફ (VF)) છે. તે અત્યંત ઝડપી અને અસ્તવ્યસ્ત હૃદય લય છે જે અચાનક હૃદય મૃત્યુનું અગ્રણી કારણ છે. જીવ માટે જોખમી અન્ય એરિથમિયા વેન્ટ્રિક્યુલર ટેકિકાર્ડિયા (''વી-ટેક (V-Tach)'' /વીટી (VT)) છે, જે કદાચ, અથવા કદાચ નહીં પણ, અચાનક હૃદય મૃત્યુ સર્જી શકે. જોકે, વેન્ટ્રિક્યુલર ટેકિકાર્ડિયલ સામાન્ય રીતે ઝડપી હૃદય દરમાં પરિણમે છે જે હૃદયને રૂધિરનું અસરકારક રીતે પમ્પિંગ કરતા અટકાવે છે. કાર્ડિયાક આઉટપૂટ અને રૂધિર દબાણ ખતરાના સ્તર સુધી ઘટી શકે છે જે વધુ કોરોનરી અરક્તતા અને ઇન્ફાર્ક્ટના વિસ્તરણ સુધી દોરી જાય છે. કાર્ડિયક ડિફાઇબ્રિલેટર એ એક ઉપકરણ છે જેને આવા સંભવિત ઘાતક એરિથમિયસ દૂર કરવા તૈયાર કરવામાં આવ્યું હતું. આ ઉપકરણ દદીર્ને વિદ્યુત આંચકો આપે છે અને હૃદયના સ્નાયુના મહત્ત્વના ભાગોનું વિધ્રૂવીકરણ કરે છે, આમ હૃદયને “રીબૂટ” કરે છે. આ ઉપચાર પદ્ધતિ સમય આધારિત છે અને કાર્ડિયોપલ્મોનરી એરેસ્ટના હુમલા બાદ અનેક સફળ ડિફાઇબરિલેશન ઝડપથી ઘટે છે. == નિદાન == {{Main|Myocardial infarction diagnosis}} દર્દીની ફરિયાદો અને શારીરિક દરજ્જાની આકરણી કર્યા બાદ મ્યોકાર્ડિયલ ઇન્ફાર્ક્શનનું નિદાન કરી શકાય છે. ઇસીજી (ECG) પરિવર્તનો કોરોનરી એન્જીયોગ્રામ અને કાર્ડિયેક માર્કરનું સ્તર નિદાનને પુષ્ટિ આપવામાં મદદ કરે છે. ઇસીજી (ECG) મ્યોક્રાડિયલ નુકસાનનું સ્થાન શોધવામાં મૂલ્યવાન સંકેત આપે છે જ્યારે કોરોનરી એન્જીયોગ્રામ હૃદયની નળીઓ સાંકડી થવી અથવા અવરોધોનું દૃશ્યકરણ કરે છે.<ref name="Vessel localisation and Prognostication">{{cite web|last=Sudheer|first=MD|title=Vessel localisation and Prognostication|url=http://www.lifehugger.com/doc/2016/Vessel_localisation_and_prognostication_in_MI|work=LifeHugger|publisher=LifeHugger.com|access-date=21 January 2011|archive-date=3 ફેબ્રુઆરી 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110203012027/http://www.lifehugger.com/doc/2016/Vessel_localisation_and_prognostication_in_MI|url-status=dead}}</ref> ઓટોપ્સી વખતે, પેથોલોજીસ્ટ એનાટોમોપેથોલોજીકલ તારણોને આધારે મ્યોકાર્ડિયલ ઇન્ફાકર્શનનું નિદાન કરી શકે છે. ચેસ્ટ રિડિયોગ્રાફ અને સામાન્ય રૂધિર પરીક્ષણ જટીલતા અથવા આકસ્મિક કારણોનો સંકેત આપી શકે છે અને ઇમર્જન્સી વિભાગના આગમન પર ઘણીવાર હાથ ધરવામાં આવે છે. ઇકોકાર્ડિયોગ્રામ પર નવી ક્ષેત્રીય દિવાલ ગતિ અનિયમિતતા પણ મ્યોકાર્ડિયલ ઇન્ફાર્ક્શન માટે સૂચનાત્મક છે. ઓન-કોલ કાર્ડિયોલોજિસ્ટ દ્વારા ઇક્વિવોકલ કિસ્સાઓમાં ઇકો હાથ ધરી શકાય છે.<ref name="eMedicineEMERG">''ડીઇ (DE) ફેન્ટોન એટ અલ.'' [http://www.emedicine.com/EMERG/topic327.htm#section~workup માયોકાર્ડિયલ ઇન્ટરેક્શન] – ઇમેડિસીન, રીટ્રાવર્ડ નવેમ્બર 27, 2006.</ref> સ્થિર દર્દીમાં જેના લક્ષણો સમયના પ્રવાહની સાથે ઉકેલાયા છે તેમનામાં ફિઝીયોલોજિકલ અથવા ફાર્મોકોલોજિકલ તણાવની સાથે ઘટેલા રૂધિર પ્રવાહના વિસ્તારનું દૃશ્યાંકન કરવા ટેકનિટિયમ (99mTc (એમ ટીસી)) સેસ્ટામિબિ (માટે “એમઆઇબીઆઇ” (MIBI) સ્કેન) અથવા થેલિયમ-201 ક્લોરાઇડનો પરમાણુ દવામાં ઉપયોગ કરી શકાય છે.<ref name="eMedicineEMERG"/><ref name="heartscanpage">[http://www.ucl.ac.uk/nuclear-medicine/Patient_Information/Scans/Cardiac.htm હાર્ટ સ્કેન] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090216045408/http://ucl.ac.uk/nuclear-medicine/Patient_Information/Scans/Cardiac.htm |date=2009-02-16 }} – દર્દીએની માહિતી માટે યુનિવર્સિટી કોલેજ લંડન. સુધારો તારીખ 27મી નવેમ્બર, 2006.</ref> થેલિયમનો પેશીના ગુણધર્મ નક્કી કરવા પણ ઉપયોગ કરી શકાય છે. તેનો નિષ્ક્રિય મ્યોકાર્ડિયમ ખરેખર મૃત છે અથવા સુષુપ્તાવસ્થામાં છે અથવા બેશુદ્ધ છે તે નક્કી કરવા ઉપયોગ થાય છે.<ref name="pmid9885104">{{cite journal |author=Skoufis E, McGhie AI |title=Radionuclide techniques for the assessment of myocardial viability |journal=[[Tex Heart Inst J]] |volume=25 |issue=4 |pages=272–9 |year=1998 |pmid=9885104 |doi= |pmc=325572}}</ref> એમઆઇ (MI)ના નિદાન માટે 1979માં ઘડવામાં આવેલા ડબલ્યુએચઓ (WHO) માપદંડ<ref>{{cite journal |author=Anonymous |title=Nomenclature and criteria for diagnosis of ischemic heart disease. Report of the Joint International Society and Federation of Cardiology/World Health Organization task force on standardization of clinical nomenclature |url=https://archive.org/details/sim_circulation_1979-03_59_3/page/607 |journal=Circulation |volume=59 |issue=3 |pages=607–9 |year=1979 |month=March |pmid=761341}}</ref>નો ઉપયોગ થાય છે. જો દર્દી નીચે દર્શાવેલા માપદંડમાંથી બે (સંભવતઃ) અથવા ત્રણ (ચોક્કસ) માપદંડ સંતોષે તો તેને મ્યોકાર્ડિયલ ઇન્ફાર્ક્શન છે એમ કહી શકાય: # ઇસ્કેમિક પ્રકારનો છાતીનો દુખાવો છે 20 મિનીટથી વધુ સુધી રહે છે તેવો તબીબી ઇતિહાસ # શ્રેણી ઇસીજી (ECG) ટ્રેસિંગમાં પરિવર્તન # ક્રિએટાઇન કાઇનેજ- એમબી (MB) ફ્રેક્શન અને ટ્રોપોનિન જેવા સિરમ બાયોમાર્કરમાં વધારો અને ઘટાડો કાર્ડિયાક બાયોમાર્કર્સને વધુ મહત્ત્વ આપવા ડબલ્યુએચઓ (WHO) માપદંડને 2000માં વધુ રિફાઇન કરાયા હતા.<ref name="Alpert-2000">{{cite journal | author=Alpert JS, Thygesen K, Antman E, Bassand JP. | title=Myocardial infarction redefined—a consensus document of The Joint European Society of Cardiology/American College of Cardiology Committee for the redefinition of myocardial infarction | url=https://archive.org/details/sim_journal-of-the-american-college-of-cardiology_2000-09_36_3/page/959 | journal=J Am Coll Cardiol | year=2000 | volume=36 | issue=3 | pages=959–69 | pmid=10987628 | doi=10.1016/S0735-1097(00)00804-4}}</ref> નવી માર્ગદર્શિકા મુજબ, લાક્ષણિક લક્ષણો, પેથોલોજીકલ ક્યુ વેવ, એસટી (એસટી) એલિવેશન અથવા ડિપ્રેસન અથવા કોરોનરી હસ્તક્ષેપની સાથે કાર્ડિયાક ટ્રોપોનિનમાં વધારો થાય તે દર્દીને એમઆઇ (MI) છે તેમ નિદાન કરી શકાય. == અટકાયત == દૃઢ રૂધિર દાબ વ્યવસ્થાપન અને જીવનશૈલીમાં ફેરફાર સાથે મ્યોકાર્ડિયલ ઇન્ફાકર્શનનું જોખમ ઘટાડી શકાય છે. જીવનશૈલીમાં પરિવર્તનમાં મુખ્યત્વે ધૂમ્રપાન બંધ કરવું, નિયમિત વ્યાયામ, સુજ્ઞ આહાર, હૃદય રોગની બિમારીવાળા દર્દીનો માટે અને શરાબના સેવનમાં મર્યાદાનો સમાવેશ થાય છે. વધુ મ્યોકાર્ડિયલ ઇન્ફાર્ક્શન, કન્જેસ્ટિવ હૃદ પાત અથવા સેરિબ્રોવેસ્ક્યુલર એક્સિડન્ટ (સીવીએ (CVA)) જેવી દ્વિતીય કાર્ડિયોવેસ્ક્યુલર ઘટના અટકાવવાના ઉદેશ સાથે દર્દી એમઆઇ (MI) બાદ લાંબા ગાળાની દવાઓ લેવાનું શરૂ કરે છે. વિરોધાભાસ પેદા ના થાય ત્યાં સુધીની આવી દવાઓ નીચે મુજબ છેઃ<ref name="Rossi">રોસી એસ, સંપાદક. ઓસ્ટ્રેલીયન મેડિસીન હેન્ડબુક 2006. એડિલેડ: ઓસ્ટ્રેલિયન મેડિસીન હેન્ડબુક; 2006. આઇએસબીઅન 0-9757919-2-3.</ref><ref>સ્મીથ એ, અયલવર્ડ પી, કેમ્પબેલા ટી, ''ઇટી એલ.'' રોગનિવારક દિશાસૂચનો: કાર્ડઓવેસાક્યૂલર, 4થી આવૃત્તિ. નોર્થ મેલબોર્ને: રોગનિવારક દિશાસૂચનો; 2003. આઇએસએસએન (ISSN)1327-9513</ref> * હૃદયની ધમનીને લગતા રોગના પ્રમાણને ધટાડવામાં સેચ્યૂરેટેડ ચરબીઓ બદલે પોલીસેચ્યૂરેટેડ ચરબીઓના વપરાશ વધુ ફાયદાકારક છે અને પૂરાવા પણ આ વાતને ટેકો પૂરો પાડે છે.<ref>{{cite journal |author=Mozaffarian D, Micha R, Wallace S |title=Effects on coronary heart disease of increasing polyunsaturated fat in place of saturated fat: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials |journal=PLoS Med. |volume=7 |issue=3 |pages=e1000252 |year=2010 |pmid=20351774 |pmc=2843598 |doi=10.1371/journal.pmed.1000252 |url=}}</ref> * પ્લેક રપ્ચર અને પુનરાવર્તિત મ્યોકાર્ડિયલ ઇન્ફાકર્શનનું જોખમ ઘટાડવા એસ્પિરિન અને/અથવા ક્લોપિડોગ્રેલ જેવી એન્ટીપ્લેટલેટ દવા ચિકિત્સા ચાલુ રાખવી જોઇએ. એસ્પિરિન તેના નીચા ખર્ચ અને વધુ કાર્યક્ષમતાને કારણે પ્રથમ હરોળની દવા છે. જે દર્દીઓને એસ્પિરિન માફક આવતી નથી તેઓ ક્લોપિડોગ્રેલ લઇ શકે ચે. ક્લોપિડોગ્રેલ અને એસ્પિરિનનું મિશ્રણ કાર્ડિયોવેસ્ક્યુલર ઘટનાઓનું જોખમ વધુ ઘટાડો છે પરંતુ હેમરેજનું જોખમ વધે છે.<ref name="Peters-2003">{{cite journal | author=Peters RJ, Mehta SR, Fox KA, Zhao F, Lewis BS, Kopecky SL, Diaz R, Commerford PJ, Valentin V, Yusuf S; Clopidogrel in Unstable angina to prevent Recurrent Events (CURE) Trial Investigators. | title=Effects of aspirin dose when used alone or in combination with clopidogrel in patients with acute coronary syndromes: observations from the Clopidogrel in Unstable angina to prevent Recurrent Events (CURE) study | url=https://archive.org/details/sim_circulation_2003-10-07_108_14/page/n65 | journal=Circulation | year=2003 | volume= 108 | issue=14 | pages=1682–7 | pmid=14504182 | doi = 10.1161/01.CIR.0000091201.39590.CB}}</ref> * મેટોપ્રોલોલ અથવા કાર્વિડિલોલ જેવી બીટા બ્લોકર ચિકિત્સા શરૂ કરવી જોઇએ.<ref name="Yusuf">{{cite journal |author=Yusuf S, Peto R, Lewis J, Collins R, Sleight P |title=Beta blockade during and after myocardial infarction: an overview of the randomized trials |journal=Prog Cardiovasc Dis |volume=27 |issue=5 |pages=335–71 |year=1985 |pmid=2858114 |doi= 10.1016/S0033-0620(85)80003-7|url=https://archive.org/details/progress-in-cardiovascular-diseases_march-april-1985_27_5/page/335}}</ref> જે દર્દીઓનુ ડાબું ક્ષેપક ખામીયુક્ત છે અને/અથવા કાર્ડિક ઇસ્કેમિયા ધરાવે છે તેવા ઊંચું જોખમ ધરાવતા દર્દીઓમાં તે ખાસ કરીને લાભકારક છે. બીટા બ્લોકર મૃત્યુદર અને રોગિષ્ઠ મનોવૃત્તિ ઘટાડે છે.<ref name="Dargie-2001">{{cite journal | author=Dargie HJ. | title=Effect of carvedilol on outcome after myocardial infarction in patients with left-ventricular dysfunction: the CAPRICORN randomised trial | url=https://archive.org/details/sim_the-lancet_2001-05-05_357_9266/page/1385 | journal=Lancet | year=2001 | volume=357 | issue=9266 | pages=1385–90 | pmid=11356434 | doi=10.1016/S0140-6736(00)04560-8}}</ref> તેઓ એનએસટીઇએમઆઇ (NSTEMI)માં કાર્ડિયાક અરક્તતાના લક્ષણોમાં પણ સુધારો કરે છે. * હોમોડાયનેમિકલી સ્થિર દર્દીઓમાં, ખાસ કરીને એમઆઇ (MI)નો ઇતિહાસ ધરાવતા, [[મધુપ્રમેહ|મધુપ્રમેહ મેલિટર]], હાયપરટેન્શન, (ઇસીજી (ECG) દ્વારા આકરણી કર્યા મુજબ) પૂર્વવર્તી સ્થળોનું ઇન્ફાર્ક્ટ ધરાવતા અને/અથવા ડાબા ક્ષેપકની કામગીરીમાં વિક્ષેપના પુરાવા ધરાવતા દર્દીઓમાં એમઆઇ (MI)ના 24-48 કલાક બાદ એસીઇ (ACE) ઇનહિબિટર ચિકિત્સા શરૂ કરવી જોઇએ. એસીઇ (ACE) ઇનહિબિટર મૃત્યુદર અને હૃદ પાતનો વિકાસ ઘટાડે છે અને એમઆઇ (MI) બાદ ક્ષેપકનો આકાર બગડતા અટકાવે છે.<ref name="Pfeffer-1992">{{cite journal | doi=10.1056/NEJM199209033271001 | author=Pfeffer MA, Braunwald E, Moye LA, Basta L, Brown EJ Jr, Cuddy TE, Davis BR, Geltman EM, Goldman S, Flaker GC, et al. | title=Effect of captopril on mortality and morbidity in patients with left ventricular dysfunction after myocardial infarction. Results of the survival and ventricular enlargement trial. The SAVE Investigators | url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_1992-09-03_327_10/page/n48 | journal=N Engl J Med. | year= 1992 | volume= 327 | issue= 10 | pages= 669–77 | pmid=1386652}}</ref> * એમઆઇ (MI) બાદ મૃત્યુ દર અને રોગિષ્ઠ મનોવૃત્તિ ઘટાડવા સ્ટેટિન ચિકિત્સા દર્શાવાઇ છે.<ref name="Sacks-1996">{{cite journal | author=Sacks FM, Pfeffer MA, Moye LA, Rouleau JL, Rutherford JD, Cole TG, Brown L, Warnica JW, Arnold JM, Wun CC, Davis BR, Braunwald E. | title=The effect of pravastatin on coronary events after myocardial infarction in patients with average cholesterol levels. Cholesterol and Recurrent Events Trial investigators | url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_1996-10-03_335_14/page/1001 | journal=N Engl J Med | year=1996 | volume=335 | issue=14 | pages=1001–9 | pmid=8801446 | doi = 10.1056/NEJM199610033351401}}</ref><ref name="Sacks-1998">{{cite journal | author=Sacks FM, Moye LA, Davis BR, Cole TG, Rouleau JL, Nash DT, Pfeffer MA, Braunwald E. | title=Relationship between plasma LDL concentrations during treatment with pravastatin and recurrent coronary events in the Cholesterol and Recurrent Events trial | url=https://archive.org/details/sim_circulation_1998-04-21_97_15/page/1446 | journal=Circulation | year=1998 | volume=97 | issue=15 | pages=1446–52 | pmid=9576424}}</ref> તેની અસર તેમની એલડીએલ (LDL) ઘટાડતી અસરો કરતા વધુ હોઇ શકે છે. સામાન્ય સર્વમત તે છે કે સ્ટાટિન પ્લાક સ્થિરતા અને અન્ય બહુવિધ (“પ્લીયોટ્રોપિક”) અસરો ધરાવે છે જે રૂધિર લિપિડ પર તેની અસર ઉપરાંત મ્યોકાર્ડિયલ ઇન્ફાકર્શન અટકાવી શકે છે.<ref name="Ray2005">{{cite journal |author=Ray KK, Cannon CP |title=The potential relevance of the multiple lipid-independent (pleiotropic) effects of statins in the management of acute coronary syndromes |journal=J. Am. Coll. Cardiol. |volume=46 |issue=8 |pages=1425–33 |year=2005 |pmid=16226165 |doi=10.1016/j.jacc.2005.05.086 |url=http://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0735-1097(05)01773-0}}</ref> * એલ્ડોસ્ટેરોન એન્ટાગોનિસ્ટ એજન્ટ એપ્લિરેનોનનો જ્યારે ઉપરોક્ત દર્શાવેલી પ્રમાણભૂત ચિકિત્સાની સાથે ઉપયોગ કરવામાં આવે છ ત્યારે તે હૃદ પાત અને ડાબા ક્ષેપકની કામગીરીમાં ખામી ધરાવતા દર્દીમાં એમઆઇ (MI) બાદ કાર્ડિયોવેસ્ક્યુલર મૃત્યુનું જોખમ વધુ ઘટાડે છે.<ref name="Pitt">{{cite journal | author = Keating G, Plosker G | title = Eplerenone: a review of its use in left ventricular systolic dysfunction and heart failure after acute myocardial infarction | journal = Drugs | volume = 64 | issue = 23 | pages = 2689–707 | year = 2004 | pmid = 15537370 | doi = 10.1157/13089615}}</ref> એપ્લિરેનોનના ઊંચા ખર્ચને કારણે સ્પાઇરોનોલેક્ટોન અન્ય વિકલ્પ છ જેની ઘણી વખત પસંદગી કરવામાં આવતી હોય છે. * સામાન્ય રીતે માછલીઓમાં જોવા મળતું ઓમેગા-3 ફેટી એસિડ એમઆઇ (MI) બાદ મૃત્યુદર ઘટાડતું જોવા મળ્યું છે.<ref name="GISSI-Prevenzione-2001">{{cite journal | title=Dietary supplementation with n-3 polyunsaturated fatty acids and vitamin E after myocardial infarction: results of the [[GISSI]]-Prevenzione trial. Gruppo Italiano per lo Studio della Sopravvivenza nell'Infarto miocardico | journal=Lancet | year=2001 | volume=354 | issue=9177 | pages=447–55 | pmid=10465168 | doi=10.1016/S0140-6736(99)07072-5}}</ref> જે વ્યવસ્થા દ્વારા આ ફેટી એસિડો મૃત્યુદર ઘટાડે છે તે હજુ સુધી જાણી શકાઇ નથી ત્યારે એવી ધારણા કરાઇ છે કે તેના ઇલેક્ટ્રિક સ્ટેબિલાઇઝેશન અને વેન્ટ્રિક્યુલર ફાઇબરિલેશનમાં ઘટાડાને કારણે તે જીવન ટકાવી રાખવાનો લાભ ધરાવે છે.<ref name="Leaf-2005">{{cite journal | author = Leaf A, Albert C, Josephson M, Steinhaus D, Kluger J, Kang J, Cox B, Zhang H, Schoenfeld D | title = Prevention of fatal arrhythmias in high-risk subjects by fish oil n-3 fatty acid intake | journal = Circulation | volume = 112 | issue = 18 | pages = 2762–8 | year = 2005 | pmid = 16267249 | url = http://circ.ahajournals.org/cgi/content/full/112/18/2762 | doi = 10.1161/CIRCULATIONAHA.105.549527}}</ref> જોકે, ઊંચું જોખમ ધરાવતા પેટાજૂથમાં વધુ અભ્યાસે ઓમેગા-3 ફેટી એસિડના કારણે ઘાતક એરિથમિયસમાં સ્પષ્ટ ઘટાડો દર્શાવ્યો નથી.<ref name="Brouwer-2006">{{cite journal | author=Brouwer IA, Zock PL, Camm AJ, Bocker D, Hauer RN, Wever EF, Dullemeijer C, Ronden JE, Katan MB, Lubinski A, Buschler H, Schouten EG; SOFA Study Group. | title=Effect of fish oil on ventricular tachyarrhythmia and death in patients with implantable cardioverter defibrillators: the Study on Omega-3 Fatty Acids and Ventricular Arrhythmia (SOFA) randomized trial | url=https://archive.org/details/sim_jama_2006-06-14_295_22/page/2613 | journal=JAMA | year=2006 | volume=295 | issue=22 | pages=2613–9 | pmid=16772624 | doi = 10.1001/jama.295.22.2613}}</ref><ref name="Raitt-2005">{{cite journal | author=Raitt MH, Connor WE, Morris C, Kron J, Halperin B, Chugh SS, McClelland J, Cook J, MacMurdy K, Swenson R, Connor SL, Gerhard G, Kraemer DF, Oseran D, Marchant C, Calhoun D, Shnider R, McAnulty J. | title=Fish oil supplementation and risk of ventricular tachycardia and ventricular fibrillation in patients with implantable defibrillators: a randomized controlled trial | journal=JAMA | year=2005 | volume=293 | issue=23 | pages=2284–91 | pmid=15956633 | doi = 10.1001/jama.293.23.2884}}</ref> રક્તદાન કરવાથી પુરૂષોમાં હૃદયરોગની બિમારીનું જોખમ ઘટે છે પરંતુ એવું દૃઢપણે પ્રસ્થાપિત કરાઇ શકાયું નથી.<ref>{{cite journal |author=Tuomainen TP, Salonen R, Nyyssönen K, Salonen JT |title=Cohort study of relation between donating blood and risk of myocardial infarction in 2682 men in eastern Finland |journal=BMJ |volume=314 |issue=7083 |pages=793–4 |year=1997 |month=Mar |pmid=9080998 |pmc=2126176 |doi= |url=http://bmj.bmjjournals.com/cgi/content/full/314/7083/793 }} </ref> કોક્રેન સમીક્ષામાં જણાયું છે કે અસ્થિર એન્જિના અને હૃદયરોગના હુમલાના કોઇ સ્વરૂપ જેવી હૃદય સ્થિતિ ધરાવતા દર્દીઓને હિપારિન આપવાથી બીજો હૃદયરોગનો હુમલો આવવાનું જોખમ ઘટે છે. જોકે, હિપારિન સામાન્ય રક્તસ્ત્રાવની પીડાની શક્યતા પણ વધારે છે.<ref>{{cite journal |author=Magee KD, Campbell SG, Moher D, Rowe BH |title=Heparin versus placebo for acute coronary syndromes |journal=Cochrane Database Syst Rev |volume= |issue=2 |pages=CD003462 |year=2008 |pmid=18425889 |doi=10.1002/14651858.CD003462.pub2 |url=http://onlinelibrary.wiley.com/o/cochrane/clsysrev/articles/CD003462/frame.html}}</ref> == વ્યવસ્થાપન == {{Main|Myocardial infarction management}} એમઆઇ (MI) એ તબીબી કટોકટી છે જેને તાત્કાલિક તબીબી સંભાળ આપવી જરૂરી છે. સારવારમાં શક્ય તેટલી વધુ હૃદપેશીને બચાવવાનો અને વધુ જટીલતા પેદા ના થાય તેવો પ્રયાસ કરાય છે આમ શબ્દ સમૂહ “ટાઇમ ઇઝ મસલ’.<ref name="TimeIsMuscle">[http://www.ehac.org/st-agnes/EHAC_LifeandDeath/TimeisMuscle.htm ટાઇમ ઇઝ મસલ ટાઇમ વેસ્ટેડ ઇઝ મસલ લોસ્ટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110726020300/http://www.ehac.org/st-agnes/EHAC_LifeandDeath/TimeisMuscle.htm |date=2011-07-26 }}. શરૂવાતી હૃદયરોગના હુમલાની સંભાળ, સેન્ટ. એજનેસ હેલ્થકેર. સુધારો નવેમ્બર 29, 2006.</ref> દર્દીને ઓક્સિજન, એસ્પિરિન અને નાઇટ્રોગ્લિસરિન આપી શકાય છે. જો નાઇટ્રોગ્લિસરિન અસરકારક ના હોય તો મોર્ફિન આપવામાં આવતું હતું. જોકે, એનએસટીએએમઆઇ (NSTEMI)ના કિસ્સામાં તે મૃત્યુદર વધારે છે.<ref name="pmid15976786">{{cite journal |author=Meine TJ, Roe MT, Chen AY, ''et al.'' |title=Association of intravenous morphine use and outcomes in acute coronary syndromes: results from the CRUSADE Quality Improvement Initiative |journal=Am Heart J |volume=149 |issue=6 |pages=1043–9 |year=2005 |pmid=15976786 |doi=10.1016/j.ahj.2005.02.010 |url=http://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0002870305001493}}</ref> મ્યોકાર્ડિયલ ઇન્ફાર્ક્શનમાં ઓક્સિજનના ઊંચા પ્રવાહ અંગેની 2009 અને 2010ની સમીક્ષામાં વધેલો મૃત્યુ દર અને ઇનફાર્ક્ટ કદ જણાયું હતું જેને પગલે તેના નિયમિત ઉપયોગની ભલામણ સામે સવાલ ખડો થયો હતો.<ref name="heart.bmj.com">{{cite web |url=http://heart.bmj.com/cgi/content/full/95/3/198 |title=Routine use of oxygen in the treatment of myocardial infarction: systematic review – Wijesinghe et al. 95 (3): 198 – Heart |format= |work= |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20120729122641/http://heart.bmj.com/content/95/3/198.full |archive-date=2012-07-29 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite journal |author=Cabello JB, Burls A, Emparanza JI, Bayliss S, Quinn T |title=Oxygen therapy for acute myocardial infarction |journal=Cochrane Database Syst Rev |volume=6 |issue= 6|pages=CD007160 |year=2010 |pmid=20556775 |doi=10.1002/14651858.CD007160.pub2 |url=}}</ref> એસટીઇએમઆઇ (STEMI)વાળા કિસ્સાઓમાં પરક્યુટેનિયસ કોરોનરી ઇન્ટરવેન્શન (PCI) અથવા ફાઇબ્રિનોલાયસિસની ભલામણ કરાય છે. == જટિલતા == {{Main|Myocardial infarction complications}} (એક્યુટ તબક્કામાં) હૃદયરોગના હુમલાના તુરંત જ બાદ જટીલતા પેદા થાય છે અથવા ક્રોનિક સમસ્યા વિકસવા માટે સમયની જરૂર પડી શકે છે. એક્યુટ જટીલતામાં જો ક્ષતિગ્રસ્ત હૃદય શરીરમાં રૂધિરનુ યોગ્ય રીતે પંપિંગ ના કરી શકતું હોય તો હૃદ્ પાત; હૃદ પેશીનું એન્યુરિઝમ અથવા રપ્ચર; મિત્રલ રિગર્ગિટેશન, ખાસ કરીને જો ઇન્ફાકર્શન પેપિલરી સ્નાયુની કામગીરીમાં વિક્ષેપ ઉભો કરે તો; અને ક્ષેપકીય ફાઇબરિલેશન, ક્ષેપકીય ટેકીકાર્ડિયા, ધમની ફાઇબરિલેશન અને હાર્ટ બ્લોક જેવા એરિથમિયસનો સમાવેશ થાય છે. લાંબા ગાળાની જટીલતમાં હૃદ્ પાત, ધમની ફાઇબરિલેશન અને બીજા મ્યોકાર્ડિયલ ઇન્ફાર્ક્શનના વધેલા જોખમનો સમાવેશ થાય છે. == રોગ ચિકિત્સા == મ્યોકાર્ડિયલ ઇન્ફાર્ક્શન બાદ વ્યક્તિના આરોગ્ય, હૃદયને ક્ષતિની માત્રા અને અપાયેલી સારવારને આધારે આગાહીમાં ઘણો ફેરફાર આવે છે. . 2005-2008ના સમયગાળામાં અમેરિકામાં 30 દિવસમાં સરેરાશ મૃત્યુદર હોસ્પિટલને આધારે 10.9 ટકાથી 24.9 ટકાની રેન્જ સાથે 16.6 ટકા હતો.<ref>{{cite journal |author=Krumholz H ''et al'' |url=http://circoutcomes.ahajournals.org/cgi/content/abstract/CIRCOUTCOMES.109.883256v1 |title=Patterns of hospital performance in acute myocardial infarction and heart failure – 30-day mortality and readmission |doi=10.1161/CIRCOUTCOMES.109.883256 |journal=Circulation: Cardiovascular Quality and Outcomes |year=2009 |volume=2 |pages=407–13 |pmid=20031870 |issue=5 |access-date=2011-06-21 |archive-date=2010-01-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100104110807/http://circoutcomes.ahajournals.org/cgi/content/abstract/CIRCOUTCOMES.109.883256v1 |url-status=dead }}</ref> કટોકટી ઓરડામાં ઉપલબ્ધ ચલનો ઉપયોગ કરીને પ્રતિકૂળ પરિણામના ઊંચા જોખમવાળા લોકોને ઓળખી શકાય છે. એક અભ્યાસમાં જણાયું હતું કે ઓછું જોખમ ધરાવતા 0.4 ટકા દર્દી 90 દિવસ બાદ મૃત્યુ પામ્યા હતા જ્યારે ઊંચું જોખમ ધરાવતા લોકોમાં મૃત્યુદર 21.1 ટકા હતો.<ref name="PEPA">{{cite journal |author=López de Sá E, López-Sendón J, Anguera I, Bethencourt A, Bosch X |title=Prognostic value of clinical variables at presentation in patients with non-ST-segment elevation acute coronary syndromes: results of the Proyecto de Estudio del Pronóstico de la Angina (PEPA) |journal=Medicine (Baltimore) |volume=81 |issue=6 |pages=434–42 |year=2002 |month=November |pmid=12441900 |doi=10.1097/00005792-200211000-00004}}</ref> સ્તરીય પરિબળોમાં કેટલાક વધુ પુનઉત્પાદિત જોખમો આ મુજબ છે: ઊંમર, હેમોડાયનામિક માપદંડ (જેમકે, હૃદય પાત, હોસ્પિટલમાં દાખલ સમેય કાર્ડિયાક એરેસ્ટ, પ્રકુંચનીય રૂધિર દબાણ અથવા બે કે તેથી વધુ કિલિપ વર્ગ), એસટી (ST) સેગમેન્ટ વિચલન, [[મધુપ્રમેહ]], સિરમ ક્રિએટિનાઇન, પરીઘવર્તી રૂધિરવાહિનીને લગતી બિમારી અને કાર્ડિયાક માર્કરના વધારાનો સમાવેશ થાય છે.<ref name="PEPA"/><ref name="GRACE">{{cite journal |author=Fox KA, Dabbous OH, Goldberg RJ, ''et al.'' |title=Prediction of risk of death and myocardial infarction in the six months after presentation with acute coronary syndrome: prospective multinational observational study (GRACE) |journal=BMJ |volume=333 |issue=7578 |pages=1091 |year=2006 |month=November |pmid=17032691 |pmc=1661748 |doi=10.1136/bmj.38985.646481.55 |url=http://www.bmj.com/cgi/content/full/333/7578/1091}}</ref><ref name="Weir-2006">{{cite journal | author=Weir RA, McMurray JJ, Velazquez EJ. | title=Epidemiology of heart failure and left ventricular systolic dysfunction after acute myocardial infarction: prevalence, clinical characteristics, and prognostic importance | journal=Am J Cardiol | year=2006 | volume=97 | issue=10A | pages=13F–25F | pmid=16698331 | doi = 10.1016/j.amjcard.2006.03.005}}</ref> ડાબા ક્ષેપકની આકરણી ઇજેક્શન ફ્રેક્શનથી પણ આગાહી શક્તિ વધારી શકાય છે.<ref name="Bosch-2005">{{cite journal | author=Bosch X, Theroux P. | title=Left ventricular ejection fraction to predict early mortality in patients with non-ST-segment elevation acute coronary syndromes | url=https://archive.org/details/sim_american-heart-journal_2005-08_150_2/page/215 | journal=Am Heart J | year=2005 | volume=150 | issue=2 | pages=215–20 | pmid=16086920 | doi = 10.1016/j.ahj.2004.09.027}}</ref> ક્યુ(Q)-વેવનું પૂર્વસૂચક મહત્ત્તવ ચર્ચાસ્પદ છે.<ref>{{cite journal | author = Nicod P, Gilpin E, Dittrich H, Polikar R, Hjalmarson A, Blacky A, Henning H, Ross J | title = Short- and long-term clinical outcome after Q wave and non-Q wave myocardial infarction in a large patient population | url = https://archive.org/details/sim_circulation_1989-03_79_3/page/528 | journal = Circulation | volume = 79 | issue = 3 | pages = 528–36 | year = 1989 | pmid = 2645061}}</ref> પેપિલરી સ્નાયુ અથવા મ્યોકાર્ડિયલ મુક્ત દિવાલ રપ્ચર જેવી યાંત્રિક જટીલતા થાય તો પૂર્વસૂચન નોંધપાત્ર રીતે વિકટ બને છે.<ref name="Becker-1996">{{cite journal | author=Becker RC, Gore JM, Lambrew C, Weaver WD, Rubison RM, French WJ, Tiefenbrunn AJ, Bowlby LJ, Rogers WJ. | title=A composite view of cardiac rupture in the United States National Registry of Myocardial Infarction | url=https://archive.org/details/sim_journal-of-the-american-college-of-cardiology_1996-05_27_6/page/1321 | journal=J Am Coll Cardiol | year=1996 | volume=27 | issue=6 | pages=1321–6 | pmid=8626938 | doi = 10.1016/0735-1097(96)00008-3}}</ref> પેપિલરી સ્નાયુ અથવા મ્યોકાર્ડિયલ મુક્ત દિવાલ રપ્ચર જેવી યાંત્રિક જટીલતા થાય તો પૂર્વસૂચન નોંધપાત્ર રીતે વિકટ બને છે.<ref name="Liew-2006">{{cite journal | author=Liew R, Sulfi S, Ranjadayalan K, Cooper J, Timmis AD. | title=Declining case fatality rates for acute myocardial infarction in South Asian and white patients in the past 15 years | journal=Heart | year=2006 | volume=92 | issue=8 | pages=1030–4 | pmid=16387823 | doi = 10.1136/hrt.2005.078634 | pmc=1861115}}</ref> == રોગશાસ્ત્ર == મ્યોકાર્ડિયલ ઇન્ફાર્ક્શનએ ઇસ્કેમિક હૃદય બિમારીની સામાન્ય રજૂઆત છે. ડબલ્યુએચઓ (WHO)એ 2002માં અંદાજ મુક્યો હતો કે વિશ્વભરમાં 12.6 ટકા મૃત્યુ ઇસ્કેમિક હૃદય બિમારી<ref name="WHO-2002"/>ને કારણે થયા હતા અને તે વિકસિત રાષ્ટ્રોમાં મૃત્યુનું અગ્રણી કારણ બન્યું હતું. વિકાસશીલ રાષ્ટ્રોમાં તે [[એડ્સ|એઇડ્ઝ (AIDS)]] અને લોઅર શ્વાસ્ય ચેપ બાદની ત્રીજા ક્રમની ગંભીર બિમારી બની હતી.<ref name="UCatlas">{{cite web | title=Cause of Death&nbsp;— UC Atlas of Global Inequality | publisher=Center for Global, International and Regional Studies (CGIRS) at the University of California Santa Cruz | url=http://ucatlas.ucsc.edu/cause.php | access-date=December 7, 2006 | archive-date=જૂન 18, 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140618212442/http://ucatlas.ucsc.edu/cause.php | url-status=dead }}</ref> વિશ્વભરમાં દર વષેર્ 3 મિલિયનથી વધુ લોકો એસટીઇએમઆઇ (STEMI) અને 4 મિલિયન લોકો એનએસટીઇએમઆઇ (NSTEMI) ધરાવે છે.<ref name="Lacet08">{{cite journal |author=White HD, Chew DP |title=Acute myocardial infarction |journal=Lancet |volume=372 |issue=9638 |pages=570–84 |year=2008 |month=August |pmid=18707987 |doi=10.1016/S0140-6736(08)61237-4 |url=https://archive.org/details/sim_the-lancet_august-16-22-2008_372_9638/page/570}} </ref> અમેરિકામાં પ્રત્યેક 5માંથી 1નું મૃત્યુ માટે કોરોનરી હૃદય બિમારી જવાબદાર છે. ભારત જેવા વિકાસશીલ દેશમાં તે વધુ સામાન્ય બની રહ્યું છે. [[ભારત]] જેવા વિકાસશીલ દેશમાં તે વધુ સામાન્ય બની રહ્યું છે. રૂધિરાભિસરણ તંત્રને લગતી બિમારી (સીવીડી (CVD) પણ મૃત્યુ માટે અગ્રણી કારણ બની રહી છે.<ref name="mukhPred">{{cite journal | author=Mukherjee AK. | title=Prediction of coronary heart disease using risk factor categories | journal= J Indian Med Assoc | year=1995 | pmid=8713248 | volume=93 | issue=8 | pages=312–5}}</ref> ભારતમાં 2007માં 32 ટકા મૃત્યુ સીવીડી (CVD)ને કારણે હતા અને તે 1990ના 1.17 મિલિયન મૃત્યુથી વધીને 2000માં 1.59 મિલિયન અને 2010માં 2.03 મિલિયન થવાની ધારણા છે.<ref name="ghafBurd">{{cite journal | author=Ghaffar A, Reddy KS and Singhi M | title=Burden of non-communicable diseases in South Asia | journal= BMJ | year=2004 | volume=328 | pages=807–810 | format=[[PDF]] | url=http://www.bmj.com/cgi/reprint/328/7443/807.pdf | doi=10.1136/bmj.328.7443.807 | pmid=15070638 | issue=7443 | pmc=383378}}</ref> ભારતમાં તે પ્રમાણમાં નવો રોગચાળો હોવા છતાં તે 1985-2015 દરમિયાન સીવીડી (CVD)ને કારણે મૃત્યુની સંખ્યા વધીને બમણી થવાની ધારણાએ તે ઝડપથી મહત્ત્વનો આરોગ્ય મુદ્દો બન્યો છે.<ref name="rastPhys">{{cite journal | author=Rastogi T, Vaz M, Spiegelman D, Reddy KS, Bharathi AV, Stampfer MJ, Willett WC and Ascherio1 A | title=Physical activity and risk of coronary heart disease in India | journal=Int. J. Epidemiol | year=2004 | volume=33 | pages=1–9 | format=[[PDF]] | url=http://ije.oxfordjournals.org/cgi/reprint/33/4/759.pdf | doi=10.1093/ije/dyh042 | pmid=15044412 | issue=4 | access-date=2011-06-21 | archive-date=2009-03-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090326101641/http://ije.oxfordjournals.org/cgi/reprint/33/4/759.pdf | url-status=dead }}</ref><ref name="GuptEsca">{{cite journal | author=Gupta R. | title=Escalating Coronary Heart Disease and Risk Factors in South Asians | journal=Indian Heart Journal | year=2007 | pages=214–17 | format=[[PDF]] | url=http://indianheartjournal.com/editorial007.pdf | access-date=2011-06-21 | archive-date=2008-05-28 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080528190322/http://indianheartjournal.com/editorial007.pdf | url-status=dead }}</ref> સીવીડી (CVD)ને કારણે થતા મૃત્યુના દર રાજ્યવાર ઘણો બદલાય છે. મેઘાલયમાં તે 10 ટકા છે તો પંજાબમાં તે 49 ટકા (તમામ મૃત્યુની ટકાવારી) છે. પંજાબ (49%), ગોવા (42%), તમિલનાડુ (36%) અને આંધ્રપ્રદેશ (31%) સીવીડી (CVD)ને લગતો સૌથી ઊંચો મૃત્યુદર અંદાજ ધરાવે છે.<ref name="guptCorr">{{cite journal | author=Gupta R, Misra A, Pais P, Rastogi P and Gupta VP. | title=Correlation of regional cardiovascular disease mortality in India with lifestyle and nutritional factors | journal=International Journal of Cardiology | year=2006 | volume=108 | issue=3 | pages=291–300 | format=[[PDF]] | url=http://www.sciencedirect.com/science?_ob=MImg&_imagekey=B6T16-4GFV5CY-4-3&_cdi=4882&_user=209690&_orig=search&_coverDate=04%2F14%2F2006&_sk=998919996&view=c&wchp=dGLzVlz-zSkzV&md5=050edf99a813f475b985c8d590c86228&ie=/sdarticle.pdf | doi=10.1016/j.ijcard.2005.05.044 | pmid=15978684 | access-date=2021-08-23 | archive-date=2011-06-02 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110602064841/http://www.sciencedirect.com/science?_ob=MImg&_imagekey=B6T16-4GFV5CY-4-3&_cdi=4882&_user=209690&_orig=search&_coverDate=04%2F14%2F2006&_sk=998919996&view=c&wchp=dGLzVlz-zSkzV&md5=050edf99a813f475b985c8d590c86228&ie=%2Fsdarticle.pdf | url-status=dead }}</ref> રાજ્યવાર તફાવત રાજ્યમાં ચોક્કસ આહાર જોખમ પરિબળોના ચલણ સાથે સંકળાયેલો છે. ભારતમાં સીવીડી (CVD)ના ઘટેલા બનાવો મધ્યમ શારીરિક વ્યાયામ સાથે સંકળાયેલા છે (જે લોકો વ્યાયામ કરે છે તેમનામાં જે લોકો વ્યાયામ નથી કરતા તેમની તુલનાએ જોખમ અડધું હોય છે).<ref name="rastPhys"/> == સમાવિષ્ટ કાનૂન == સામાન્ય કાનૂનમાં મ્યોકાર્ડિયલ ઇન્ફાકર્શન એ સામાન્ય બિમારી છે પરંતુ તે કેટલીક વાર ઇજા હોઇ શકે છે. કામદારના વળતર જેવી નો-ફોલ્ટ ઇન્શ્યોરન્સ યોજના માટે તે વિશેષ મહત્ત્વ ધરાવે છે. વીમામાં હૃદયરોગના હુમલા સામે રક્ષણ મળતું નથી જોકે<ref name="prairieview">[http://www.pvamu.edu/pages/2026.asp વર્ક્સ કૉમ્પેન્સેશન એફએક્યૂ (FAQ)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070711235600/http://www.pvamu.edu/pages/2026.asp |date=2007-07-11 }}. પ્રેઅરી વ્યૂ એ&amp;એમ યુનિવર્સિટી. સુધારો નવેમ્બર 22, 2006.</ref>, તે કામને લગતી ઇજા હોઇ શકે છો જો તે, દાખલા તરીકે, અસામાન્ય ભાવના તણાવ અથવા અસામાન્ય પ્રવૃત્તિમાંથી પરિણમી હોય.<ref name="biia">[http://www.biia.wa.gov/significantdecisions/contents.htm નોંધપાત્ર નિર્ણય વિષયક સૂચિ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061206115257/http://www.biia.wa.gov/SignificantDecisions/contents.htm |date=2006-12-06 }}. ઉદ્યોગિક વિમાન અરજીઓનું પંચ. સુધારો નવેમ્બર 22, 2006.</ref> વધુમાં, કેટલાક ન્યાયિક દાયરાઓમાં, પોલીસ અધિકારી જેવા ચોક્કસ વ્યવસાયમાં વ્યક્તિ દ્વારા અનુભવાયેલા હૃદયરોગના હુમલાને વૈધાનિક અથવા નીતિ દ્વારા લાઇન-ઓફ-ડ્યુટી ઇજા તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે. કેટલાક દેશ અથવા સ્ટેટમાં મ્યોકાર્ડિયલ ઇન્ફાર્ક્શનથી પીડાતા વ્યક્તિને અન્યના જીવને જોખમમાં મુકતી પ્રવૃત્તિઓ, દાખલા તરીકે કાર હંકારવી કે વિમાન ઉડાડવું જેવી પ્રવૃત્તિમાં ભાગ લેતા અટકાવવામાં આવી શકે છે.<ref name="NovaScotia-DrivingRegulations">{{cite web | title=Classification of Drivers' Licenses Regulations | publisher=Nova Scotia Registry of Regulations | date=May 24, 2000 | url=http://www.gov.ns.ca/just/regulations/regs/mvclasdl.htm | access-date= April 22, 2007}}</ref> == સંશોધન == મ્યોકાર્ડિયલ ઇન્ફાર્ક્શન (એમઆઇ (MI)) બાદ પોતાની જ અસ્થિમજ્જામાંથી મેળવેલા સ્ટેમ સેલના હૃદયની ધમનીના ઇન્જેક્શન દ્વારા સ્ટેમ સેલ સારવાર મેળવનાર વ્યક્તિ ડાબા ક્ષેપકના ઇજેક્શન ફ્રેક્શનમાં સુધારો દર્શાવે છે અને પ્લાસિબો સાથે અંતિમ-ડાયસ્ટોલિક કદ દેખાતું નથી. ઇનફાર્ક્ટનું કદ જેટલું મોટું તેટલી પ્રેરણની અસર વધુ. એસટી (ST) એલિવેશન એમઆઇ (MI) પ્રત્યે સારવાર તપાસ તરીકે પ્રોજેનિટર સેલ ઇન્ફ્યુઝનના તબીબી પરીક્ષણ હાલ ચાલી રહ્યાં છે.<ref name="REPAIR2006">{{cite journal | author = Schachinger V, Erbs S, Elsasser A, Haberbosch W, Hambrecht R, Holschermann H, Yu J, Corti R, Mathey DG, Hamm CW, Suselbeck T, Assmus B, Tonn T, Dimmeler S, Zeiher AM; REPAIR-AMI Investigators | title = Intracoronary bone marrow-derived progenitor cells in acute myocardial infarction | url = https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2006-09-21_355_12/page/1210 | year = 2006 | journal = N Engl J Med | volume = 355 | issue = 12 | pages = 1210–21 | pmid = 16990384 | doi = 10.1056/NEJMoa060186}}</ref> એમઆઇ (MI)ની સારવાર માટે અત્યારે 3 બાયોમટિરીયલ અને એક ટીશ્યુ એન્જિનિયરિંગ અભિગમ છે પરંતુ તે તબીબી સંશોધનના પ્રારંભિક તબક્કામાં છે માટે તેનો દર્દી પર અમલ કરતા પહેલા ઘણા સવાલો અને મુદ્દાઓ ઉકેલવાની જરૂર છે. પ્રથમ અભિગમમાં હૃદ પાત અટકાવવા પોલિમરિક લેફ્ટ વેન્ટ્રિક્યુલર રિસ્ટ્રેઇન્ટ્સનો સમાવેશ થાય છે. બીજો અભિગમમાં ''ઇન-વિટ્રો'' એન્જિનિયર્ડ કાર્ડિયાક પેશીનો ઉપયોગ થાય છે જે બાદમાં ''ઇન વિવો'' માં પ્રત્યારોપણ કરવામાં આવે છે. અંતિમ અભિગમમાં, ''ઇન સિટુ'' એન્જિનિયર્ડ હૃદય પેશી રચવા હૃદ પેશીમાં કોશિકાઓ અને/અથવા સ્કાફોલ્ડ દાખલ કરવામાં આવે છે.<ref name="biomaterials2006">ક્રિસ્ટમન કેએલ (KL), લી આરજે (RJ). "બાયોમટીરીયલ ફોર ઘ ટ્રિટમેન્ટ ઓફ માયોકાર્ડિયલ ઇનફાક્રેશન". ''જે એમ કોલ કાર્ડોલ'' 2006; '''48''' (5): 907–13. પીએમઆઇડી 16949479</ref> == સંદર્ભો == {{Reflist|colwidth=35em}} == બાહ્ય લિંક્સ == {{Sisterlinks}} * [http://www.americanheart.org/heartattack અમેરિકન હાર્ટ એસોસિયેશન્સ હાર્ટ અટેક સાઇટ] – આ સાઇટમાં હૃદયરોગના હુમલા અંગેની માહિતી અને તેને રોકવાના તાત્કાલિક ઉપાયો, ઓળખ અને સારવાર વિષે જણાવ્યું છે. * [http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/heartattack.html હૃદયરોગના હુમલા] – મેડલાઇનપ્લસમાંથી તાત્કાલિક ઉપાયોની સર્વસામાન્ય માહિતી {{Circulatory system pathology}} {{Hemodynamics}} {{DEFAULTSORT:Myocardial Infarction}} [[શ્રેણી:ઉંમર સાથે સંલગ્ન રોગો]] [[શ્રેણી:કાર્ડિયોવાસ્ક્યુલર રોગો ]] [[શ્રેણી:મૃત્યુનાં કારણો]] [[શ્રેણી:ઇસ્કેમિક હૃદય રોગો ]] [[શ્રેણી:તબીબી કટોકટી]] [[શ્રેણી:કાર્ડિયોલોજી]] oghw2awriirdxhtxazz048f03e7s34a સમય વ્યવસ્થાપન 0 33222 907819 838641 2026-11-17T13:14:02Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 907819 wikitext text/x-wiki ભિન્ન-ભિન્ન પ્રકારનાં કાર્યોં કરવા માટે લાગતા સમય તથા તેવાં કાર્યો કરવાના ક્રમને સમજી-વિચારીને વ્યવસ્થિત કરવાના કાર્યને '''સમય વ્યવસ્થાપન''' અથવા '''સમય પ્રબંધન''' ([[અંગ્રેજી ભાષા| અંગ્રેજી]]:Time management ;[[હિંદી ભાષા| હિંદી]]:समय प्रबंधन) કહેવામાં આવે છે. ઉચિત સમય વ્યવસ્થાપન કરવાથી [[દક્ષતા]] મળે છે, ઉત્પાદકતામાં વધારો થાય છે અને કાર્ય યોગ્ય સમયની અંદર પૂર્ણ કરી શકાય છે. == બાહ્ય કડીઓ == * [http://www.studygs.net/hindi/index.htm સમય વ્યવસ્થાપન] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111111052936/http://studygs.net/hindi/index.htm |date=2011-11-11 }} * 2007 "Time Management" lecture by Randy Pausch ([https://web.archive.org/web/20080709063031/http://www.cs.virginia.edu/robins/Randy_Time_Management_UVa_2007.html સંપૂર્ણ વિડિયો] | [http://www.cs.virginia.edu/~robins/Randy/ ઉચ્ચ ગુણવત્તા ધરાવતો તથા ડાઉનલોડ કરી શકાય તેવો વિડિયો (hi-res downloadable version)] | [http://www.cs.virginia.edu/~robins/Randy_Time_Management_UVa_2007_slides.html પ્રવચન સ્લાઇડો (Lecture slides)]) * [http://jyotikalash.net/tow_01052011.html સમય વ્યવસ્થાપન વિશે એક લેખ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110715211606/http://jyotikalash.net/tow_01052011.html |date=2011-07-15 }} {{સ્ટબ}} [[શ્રેણી:સમય]] [[શ્રેણી:વ્યવસ્થાપન]] p1ppbyfcc5261x2hnzlrs762j75duon સુજા કંવર રાજપુરોહિત 0 153004 907820 895075 2026-11-17T13:40:19Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 907820 wikitext text/x-wiki '''સુજા કંવર રાજપુરોહિત''' [[રાજસ્થાન]]ના મારવાડ રજવાડામાં થઈ ગએલાં એક વીરાંગના હતા જેઓ [[૧૮૫૭ની ભારતીય ક્રાંતિ]] દરમિયાન બ્રિટીશ દળો સામે લડ્યા હતા. તેઓ તેમની અસાધારણ હિંમત અને બલિદાન માટે જાણીતા છે. <ref>{{Cite web|title=A lesser known woman warrior: Suja Rajpurohit – Ghadar Jari Hai|url=https://ghadar.org.in/2011/02/01/a-lesser-known-woman-warrior-suja-rajpurohit/|date=2011-02-01|access-date=2025-12-01|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|title=Kids’ Org A lesser known woman warrior: Suja Rajpurohit|url=https://organiser.org/2010/09/26/44391/general/re29d0369/|website=Organiser|date=2010-09-25|access-date=2025-12-01|language=en|first=Archive|last=Manager|archive-url=https://web.archive.org/web/20260422214129/https://organiser.org/2010/09/26/44391/general/re29d0369/|archive-date=2026-04-22|url-status=dead}}</ref> ==શરૂઆતનું જીવન== સુજા કંવરનો જન્મ મારવાડના લાડનુનમાં એક રાજપુરોહિત પરિવારમાં થયો હતો. તેમના પિતા હનવંત સિંહ રાજપુરોહિત હતા. તેમણે અંગ્રેજો સામેના યુદ્ધમાં સક્રિયપણે ભાગ લીધો હતો. પોતાની બહાદુરી અને નેતૃત્વથી તેમણે બ્રિટિશ સૈનિકોને પીછેહઠ કરવા મજબૂર કર્યા હતા. ==આદર== યુદ્ધમાં વિજય પછી લાડનુનના ઠાકુર બહાદુર સિંહે તેમની હિંમતથી પ્રભાવિત થઈ ને તેમને રાજસ્થાની પાઘડી (પઘ) પહેરાવીને તેમનું સન્માન કર્યું અને તેમને તલવાર ભેટમાં આપી હતી. ઠાકુરે તેમને 'સુજા રાજપુરોહિત'ને બદલે 'વીર સુર્જન સિંહ રાજપુરોહિત'નું બિરુદ આપ્યું અને અનેક સન્માનજનક ઘોષણાઓ કરી, જેમ કે તે હંમેશા કમર પર તલવાર બાંધીને પુરુષાર્થ પહેરશે, અને જ્યારે તેઓ આવશે ત્યારે રાજવી પરિવાર સહિત સામાન્ય નાગરિકો ઉભા થઈ ને તેમનું સન્માન કરશે. ==અવસાન== આ મહાન યોદ્ધાનું અવસાન ૧૯૦૨ની આસપાસ અવસાન થયું. સુજા કંવર રાજપુરોહિત ભારતીય ઇતિહાસમાં ઓછી જાણીતી પણ નોંધપાત્ર મહિલા યોદ્ધા હતી, જેમણે સ્ત્રી શક્તિ અને દેશભક્તિનું એક અનોખું ઉદાહરણ સ્થાપિત કર્યું. ==સંદર્ભો== {{reflist}} {{સ્ટબ}} [[શ્રેણી:ભારતીય ક્રાંતિકારી]] s8pmssne8ezc80r044501wv16q9svxd સભ્યની ચર્ચા:Bechar araniya 3 155569 907826 2026-11-17T14:48:14Z New user message 14116 નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો 907826 wikitext text/x-wiki {{ઢાંચો:સ્વાગત|name=Bechar araniya}} -- [[:User:Dsvyas|ધવલ સુધન્વા વ્યાસ]]<sup>[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]</sup> ૨૦:૧૮, ૧૭ નવેમ્બર ૨૦૨૬ (IST) cq9qb8c0d44v27xt5oghyt27sdgyuux સભ્યની ચર્ચા:Sumantu chauhan 3 155570 907827 2026-11-17T20:23:12Z New user message 14116 નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો 907827 wikitext text/x-wiki {{ઢાંચો:સ્વાગત|name=Sumantu chauhan}} -- [[સભ્ય:Aniket|Aniket]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૦૧:૫૩, ૧૮ નવેમ્બર ૨૦૨૬ (IST) 98tpqu7b4gmsphmzhnztcl9ov4mwajr સભ્યની ચર્ચા:KIRPALBHAI TEJABHAI BARAIYA 3 155571 907834 2026-11-18T10:00:53Z New user message 14116 નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો 907834 wikitext text/x-wiki {{ઢાંચો:સ્વાગત|name=KIRPALBHAI TEJABHAI BARAIYA}} -- [[સભ્ય:Aniket|Aniket]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૧૫:૩૦, ૧૮ નવેમ્બર ૨૦૨૬ (IST) 2xh2tvxa0ywc5fovmbvmujubdkk7ax2