વિકિસ્રોત:પુસ્તકો

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="gu">
  <siteinfo>
    <sitename>વિકિસ્રોત</sitename>
    <dbname>guwikisource</dbname>
    <base>https://gu.wikisource.org/wiki/%E0%AA%AE%E0%AB%81%E0%AA%96%E0%AA%AA%E0%AB%83%E0%AA%B7%E0%AB%8D%E0%AA%A0</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.12</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">દ્રશ્ય-શ્રાવ્ય (મિડિયા)</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">વિશેષ</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">સભ્ય</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">સભ્યની ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">વિકિસ્રોત</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">વિકિસ્રોત ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ચિત્ર</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ચિત્રની ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">મીડિયાવિકિ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">મીડિયાવિકિ ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">ઢાંચો</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">ઢાંચાની ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">મદદ</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">મદદની ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">શ્રેણી</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">શ્રેણીની ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="104" case="first-letter">પૃષ્ઠ</namespace>
      <namespace key="105" case="first-letter">પૃષ્ઠ ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="106" case="first-letter">સૂચિ</namespace>
      <namespace key="107" case="first-letter">સૂચિ ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="108" case="first-letter">સર્જક</namespace>
      <namespace key="109" case="first-letter">સર્જક ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="110" case="first-letter">શ્રાવ્યપુસ્તક</namespace>
      <namespace key="111" case="first-letter">શ્રાવ્યપુસ્તક ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">વિભાગ</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">વિભાગ ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>વિકિસ્રોત:પુસ્તકો</title>
    <ns>4</ns>
    <id>1714</id>
    <revision>
      <id>223691</id>
      <parentid>223664</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T15:30:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Meghdhanu</username>
        <id>3380</id>
      </contributor>
      <origin>223691</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51631" sha1="qia6n1f06sfm4id0b1mwtbnsd7zpock" xml:space="preserve">ગુજરાતી વિકિસ્રોત પર હાલ ઉપલબ્ધ '''પુસ્તકો'''ની યાદી અહીં આપવામાં આવી છે.

આપ નીચેના કોષ્ટકમાં પુસ્તકના નામ, પુસ્તકના લેખક અને પુસ્તકના પ્રકાર મુજબ કક્કાવારી ગોઠવણ (''સોર્ટીંગ'') કરી શકો છો. આમ કરવા જે તે કોલમના મથાળાની બાજુમાં આપેલ [[File:Sort symbol.png|15px]] ચિહ્નનો ઉપયોગ કરો.

== પૂર્ણ પુસ્તકો ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; id=&quot;guwsbooks&quot;
|-
! ક્રમ !! નામ !! લેખક !! પ્રકાર !! ઑડિયોબુકની કડી !! વિકિડેટા પર મૂળ સાહિત્યિક કૃતિનો કોડ !! વિકિડેટા પર અહીં ઉપલબ્ધ એ પુસ્તકની આવૃત્તિનો કોડ
|-
| ૧ || [[રચનાત્મક કાર્યક્રમ]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી|મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી]] || ચળવળ નિર્દેશન ||  ||  ||[[d:Q18003003|Q18003003]]
|-
| ૨ || [[સત્યના પ્રયોગો અથવા આત્મકથા]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી|મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી]] || આત્મકથા || {{ચાલુ}}   || [[d:Q2719827|Q2719827]] ||[[d:Q136030817|Q136030817]]
|-
| ૩ || [[ભદ્રંભદ્ર]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:રમણભાઈ મહિપતરામ નીલકંઠ|રમણભાઈ મ. નીલકંઠ]] || હાસ્યનવલ ||  || [[d:Q2766699|Q2766699]]  || [[d:Q136031070|Q136031070]]
|-
| ૪ || [[આરોગ્યની ચાવી]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી|મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી]] ||આરોગ્ય ||   || [[d:Q136043259|Q136043259]] ||[[d:Q18003004|Q18003004]]
|-
| ૫ || [[મિથ્યાભિમાન]] || [[સર્જક:દલપતરામ|દલપતરામ]] || નાટક ||  || Q18003005 ||
|-
| ૬ || [[મેઘાણીની નવલિકાઓ ખંડ ૧]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || નવલિકા ||https://w.wiki/LvW  ||  || [[d:Q18003006|Q18003006]]
|-
| ૭ || [[મેઘાણીની નવલિકાઓ ખંડ ૨]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || નવલિકા ||https://w.wiki/LvV  ||  || [[d:Q18003007|Q18003007]]
|-
| ૮ || [[ઓખાહરણ]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:પ્રેમાનંદ|પ્રેમાનંદ]] || આખ્યાન ||   ||  ||[[d:Q2726036|Q2726036]]
|-
| ૯ || [[દાદાજીની વાતો]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || બાળ સાહિત્ય || https://w.wiki/cqd  ||  ||[[d:Q18003009|Q18003009]]
|-
| ૧૦ || [[કલાપીનો કેકારવ]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:કલાપી|કલાપી]] || કાવ્યસંગ્રહ ||  ||  ||[[d:Q18003010|Q18003010]]
|-
| ૧૧ || [[શ્રી સામાયિક સૂત્ર (સ્થાનકવાસી)]] || જૈન ધાર્મિક સાહિત્ય || ધાર્મિક ||  ||  ||
|-
| ૧૨ || [[સોરઠને તીરે તીરે]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || નવલકથા ||  || ||[[d:Q18003013|Q18003013]]
|-
| ૧૩|| [[કાશ્મીરનો પ્રવાસ]]{{color|HotPink|'''*'''}} || [[સર્જક:કલાપી|કલાપી]] || પ્રવાસ વર્ણન ||  ||  ||Q18003015
|-
| ૧૪|| [[આ તે શી માથાફોડ !]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:ગિજુભાઈ બધેકા|ગિજુભાઈ બધેકા]] || કેળવણી ||  ||  || [[d:Q18003016|Q18003016]]
|-
| ૧૫ || [[કથન સપ્તશતી]]{{color|HotPink|'''*'''}} || [[સર્જક:દલપતરામ|દલપતરામ]] || કહેવત સંગ્રહ ||  ||  || Q18003018
|-
| ૧૬ || [[ગુજરાતી ભાષાના કવિયોનો ઇતિહાસ]] || [[સર્જક:દલપતરામ|દલપતરામ]] || ઐતિહાસિક  ||   ||  ||
|-
| ૧૭ || [[અનાસક્તિયોગ]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી|મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી]] || ધાર્મિક ||   ||  ||[[d:Q18003023|Q18003023]]
|-
| ૧૮ || [[સ્ત્રીસંભાષણ]] || [[સર્જક:દલપતરામ|દલપતરામ]] || નાટક ||  ||  ||
|-
| ૧૯ || [[લક્ષ્મી નાટક]] {{color|HotPink|'''*'''}} || [[સર્જક:દલપતરામ|દલપતરામ]] || નાટક ||  || Q18003026 ||
|-
| ૨૦ || [[તાર્કિક બોધ]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:દલપતરામ|દલપતરામ]] || બોધકથા || https://w.wiki/APsv  ||  || [[d:Q18003025|Q18003025]]
|-
| ૨૧ || [[ગંગાબાઈ જમનાબાઈની વાત]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:દલપતરામ|દલપતરામ]] || નાટક ||  ||  ||[[d:Q18003028|Q18003028]]
|-
| ૨૨ || [[માણસાઈના દીવા]]{{color|Lime|'''*'''}}  || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || બોધકથા ||https://w.wiki/DV7  ||  ||Q18003027
|-
| ૨૩ || [[હિંદ સ્વરાજ]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી|મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી]] || સમાજ ઘડતર ||   || Q4996905 ||[[d:Q130395720|Q130395720]]
|-
| ૨૪ || [[કંકાવટી]]{{color|HotPink|'''*'''}} || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || વ્રતકથા || https://w.wiki/a5H  ||Q18003029  ||
|-
| ૨૫ || [[સર્વોદય]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી|મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી]] || સમાજ ઘડતર ||  ||  || [[d:Q1168727|Q1168727]]
|-
| ૨૬ || [[કુસુમમાળા]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:નરસિંહરાવ દિવેટિયા|નરસિંહરાવ દિવેટિયા]] || કાવ્ય સંગ્રહ ||  ||  || [[d:Q18003030|Q18003030]]
|-
| ૨૭ || [[મંગળપ્રભાત]] {{color|HotPink|'''*'''}} || [[સર્જક:મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી|મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી]] || સમાજ ઘડતર ||  ||Q18003032  ||
|-
| ૨૮ || [[ગામડાંની વહારે‎]]{{color|HotPink|'''*'''}} || [[સર્જક:મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી|મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી]] || સમાજ ઘડતર ||  ||  ||
|-
| ૨૯ || [[સોરઠ, તારાં વહેતાં પાણી‎]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || [[:શ્રેણી:નવલકથા|નવલકથા]] || https://w.wiki/JTN  ||  || [[d:Q18003034|Q18003034]]
|-
| ૩૦ || [[ ભટનું ભોપાળું]]{{color|HotPink|'''*'''}}  || [[સર્જક:નવલરામ પંડ્યા|નવલરામ પંડ્યા]] || નાટક ||  ||Q18003035  ||
|-
| ૩૧ || [[રાઈનો પર્વત]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:રમણભાઈ મહિપતરામ નીલકંઠ|રમણભાઈ મ. નીલકંઠ]] || નાટક ||  ||  ||[[d:Q18003036|Q18003036]]
|-
| ૩૨ || [[અખાના છપ્પા]] || [[સર્જક:અખો|અખો]] || છપા સંગ્રહ ||  ||Q18003037  ||
|-
| ૩૩ || [[અખેગીતા]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:અખો|અખો]] || કાવ્ય સંગ્રહ || ||  [[d:Q18003038|Q18003038]]  || [[d:Q136259443|Q136259443]]
|-
| ૩૪ || [[નળાખ્યાન]] || [[સર્જક:પ્રેમાનંદ|પ્રેમાનંદ]] || આખ્યાન  ||  || Q18003039 ||
|-
| ૩૫ || [[ઋતુના રંગ]]{{color|Gold|'''*'''}}  || [[સર્જક:ગિજુભાઈ બધેકા|ગિજુભાઈ બધેકા]] || બાળ સાહિત્ય || https://w.wiki/3Ax6  ||  || [[d:Q18003040|Q18003040]]
|-
| ૩૬ || [[વેવિશાળ]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || [[:શ્રેણી:નવલકથા|નવલકથા]] ||https://w.wiki/6e$  || || [[d:Q18003041 |Q18003041 ]]
|-
| ૩૭ || [[મારો જેલનો અનુભવ]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી|મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી]] || અનુભવ કથા ||  || || [[d:Q18003042 |Q18003042 ]]
|-
| ૩૮ || [[શ્રી આનંદધન ચોવીશી]] || [[સર્જક:આનંદધન|આનંદધન મુનિ]] || સ્તવન સંગ્રહ ||  ||  || [[d:Q18003043|Q18003043]]
|-
| ૩૯ || [[વનવૃક્ષો]]{{color|Gold|'''*'''}}  || [[સર્જક:ગિજુભાઈ બધેકા|ગિજુભાઈ બધેકા]] || બાળ સાહિત્ય (માહિતી સંચય) ||  || ||[[d:Q18003044 |Q18003044 ]]
|-
| ૪૦ || [[મૂરખરાજ અને તેના બે ભાઈઓ]]{{color|Gold|'''*'''}}  || [[સર્જક:મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી|મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી]] || બોધકથા ||  ||  || [[d:Q18003045|Q18003045]]
|-
| ૪૧ || [[સૌરાષ્ટ્રની રસધાર ૧]]{{color|Gold|'''*'''}}  || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || લોકકથા ||https://w.wiki/4j9  || || [[d:Q18003046|Q18003046]]
|-
| ૪૨ || [[રસિકવલ્લભ]]{{color|HotPink|'''*'''}}  || [[સર્જક:દયારામ|દયારામ]] || આધ્યાત્મિક-ભક્તિ પદો ||  || Q18003047 ||
|-
| ૪૩ || [[સિંધુડો]]{{color|Gold|'''*'''}}  || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || શૌર્યગીતો ||  ||  || [[d:Q18003048|Q18003048]]
|-
| ૪૪ || [[ અકબર બીરબલ નિમિત્તે હિંદી કાવ્યતરંગ]] || [[સર્જક:નવલરામ પંડ્યા|નવલરામ પંડ્યા]] || વાર્તા ||  || Q18003049 ||
|-
| ૪૫ || [[પાયાની કેળવણી]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી|મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી]] || કેળવણી ||  ||  || [[d:Q18003050|Q18003050]]
|-
| ૪૬ || [[વસુંધરાનાં વહાલાં દવલાં]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || [[:શ્રેણી:નવલકથા|નવલકથા]] ||https://w.wiki/Yin  ||  || [[d:Q18003051|Q18003051]]
|-
| ૪૭ || [[ન્હાના ન્હાના રાસ - ભાગ ૧]]{{color|HotPink|'''*'''}}  || [[સર્જક:ન્હાનાલાલ કવિ|ન્હાનાલાલ કવિ]] || કાવ્ય સંગ્રહ ||  || Q18003052 ||
|-
| ૪૮ || [[ન્હાના ન્હાના રાસ - ભાગ ૨]] {{color|HotPink|'''*'''}} || [[સર્જક:ન્હાનાલાલ કવિ|ન્હાનાલાલ કવિ]] || કાવ્ય સંગ્રહ ||  || Q18003053 ||
|-
| ૪૯ || [[પાંખડીઓ]]{{color|Gold|'''*'''}}  || [[સર્જક:ન્હાનાલાલ કવિ|ન્હાનાલાલ કવિ]] || ટૂંકી વાર્તાઓ ||  ||  ||[[d:Q18003054|Q18003054]]
|-
| ૫૦ || [[ જયા-જયન્ત]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:ન્હાનાલાલ કવિ|ન્હાનાલાલ કવિ]] || નાટક ||  ||  || [[d:Q18003055|Q18003055]]
|-
| ૫૧ || [[ ચિત્રદર્શનો]] {{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:ન્હાનાલાલ કવિ|ન્હાનાલાલ કવિ]] || શબ્દચિત્ર સંગ્રહ ||  ||  || [[d:Q18003056|Q18003056]]
|-
| ૫૨ || [[બીરબલ અને બાદશાહ ]] || [[સર્જક:પી. પી. કુન્તનપુરી|પી. પી. કુન્તનપુરી-યોગી]] || વાર્તા સંગ્રહ ||  || Q18003057 ||
|-
| ૫૩ || [[રાષ્ટ્રિકા ]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:અરદેશર ખબરદાર|અરદેશર ફરામજી ખબરદાર]] || દેશભક્તિ ગીત સંગ્રહ ||  || Q136030667 ||Q18003058
|-
| ૫૪ || [[કલ્યાણિકા ]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:અરદેશર ખબરદાર|અરદેશર ફરામજી ખબરદાર]] || ભક્તિ ગીત સંગ્રહ ||  || Q136030205 ||Q136030218
|-
| ૫૫ || [[રાસચંદ્રિકા ]]{{color|HotPink|'''*'''}} || [[સર્જક:અરદેશર ખબરદાર|અરદેશર ફરામજી ખબરદાર]] || કાવ્ય સંગ્રહ ||  ||Q136030334  ||Q18003060
|-
| ૫૬ || [[તુલસી-ક્યારો]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || [[:શ્રેણી:નવલકથા|નવલકથા]] || https://w.wiki/5iS  ||  ||[[d:Q18003061|Q18003061]]
|-
| ૫૭ || [[રા' ગંગાજળિયો‎]]{{color|Gold|'''*'''}}  || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || [[:શ્રેણી:નવલકથા|નવલકથા]] ||https://w.wiki/8P7  ||  ||[[d:Q18003062|Q18003062]]
|-
| ૫૮ || [[કિલ્લોલ]]{{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || હાલરડાં સંગ્રહ ||  ||[[d:Q18003063|Q18003063]]  || [[d:Q136334476|Q136334476]]
|-
| ૫૯ || [[ઈશુ ખ્રિસ્ત]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:કિશોરલાલ ઘનશ્યામલાલ મશરૂવાળા|કિશોરલાલ મશરૂવાળા]] || ચરિત્રકથા ||  ||  ||[[d:Q18003064|Q18003064]]
|-
| ૬૦ || [[વેણીનાં ફૂલ]]{{color|Lime|'''*'''}}  || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || કાવ્ય સંગ્રહ ||  ||  ||[[d:Q18016193|Q18016193]]
|-
| ૬૧ || [[બુદ્ધ અને મહાવીર]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:કિશોરલાલ ઘનશ્યામલાલ મશરૂવાળા|કિશોરલાલ મશરૂવાળા]] || ચરિત્રકથા ||  ||  || [[d:Q18710302|Q18710302]]
|-
| ૬૨ || [[રામ અને કૃષ્ણ]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:કિશોરલાલ ઘનશ્યામલાલ મશરૂવાળા|કિશોરલાલ મશરૂવાળા]] || ચરિત્રકથા ||  ||  || [[d:Q18337969|Q18337969]]
|-
| ૬૩ || [[મામેરૂં]]{{color|Gold|'''*'''}}  || [[સર્જક:પ્રેમાનંદ|પ્રેમાનંદ]] || આખ્યાન || ||[[d:Q18539484|Q18539484]]   || [[d:Q136350622|Q136350622]]
|-
| ૬૪ || [[ અંગદવિષ્ટિ ]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:શામળ|શામળ]] || મહાકાવ્ય ||  ||  ||[[d:Q18584069|Q18584069]]
|-
| ૬૫ || [[રાવણ મંદોદરી સંવાદ]]{{color|Gold|'''*'''}}  || [[સર્જક:શામળ|શામળ]] || મહાકાવ્ય ||  ||  ||[[d:Q18621263|Q18621263]]
|-
| ૬૬ || [[પ્રભુ પધાર્યા]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || [[:શ્રેણી:નવલકથા|નવલકથા]] || https://w.wiki/335j  ||  || [[d:Q18708177|Q18708177]]
|-
| ૬૭ || [[નંદબત્રીશી]] {{color|Gold|'''*'''}}|| [[સર્જક:શામળ|શામળ]] || મહાકાવ્ય ||  ||  || [[d:Q136358779|Q136358779]]
|- 
| ૬૮ || [[દક્ષિણ આફ્રિકાના સત્યાગ્રહનો ઇતિહાસ]]{{color|Gold|'''*'''}}  || [[સર્જક:મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી|મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી]] || ઐતિહાસિક || https://w.wiki/3B8h &lt;br&gt; https://w.wiki/3BkM  ||  || [[d:Q18710333|Q18710333]]
|-
| ૬૯ || [[સુદામા ચરિત]]{{color|HotPink|'''*'''}} || [[સર્જક:પ્રેમાનંદ|પ્રેમાનંદ]] || આખ્યાન ||   ||[[d:Q18708371|Q18708371]]  ||
|-
| ૭૦ || [[સ્રોતસ્વિની]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:દામોદર બોટાદકર|દામોદર બોટાદકર]] || કાવ્ય સંગ્રહ ||  ||  ||[[d:Q136358991|Q136358991]]
|-
| ૭૧ || [[કુરબાનીની કથાઓ]] {{color|Gold|'''*'''}}|| [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || લઘુ કથા સંગ્રહ ||  ||  || [[d:Q21130342|Q21130342]]
|-
| ૭૨ || [[રાસતરંગિણી]] {{color|Gold|'''*'''}}|| [[સર્જક:દામોદર બોટાદકર|દામોદર બોટાદકર]] || કાવ્ય સંગ્રહ ||  ||  || [[d:Q136359063|Q136359063]]
|-
| ૭૩ || [[ફ્લૉરેન્સ નાઇટિંગેલનું જીવન ચરિત્ર]] {{color|Gold|'''*'''}}|| [[સર્જક:શારદા મહેતા|શારદા મહેતા]] || જીવનચરિત્ર || https://w.wiki/3G87  ||  || [[d:Q27967446|Q27967446]]
|-
| ૭૪ || [[ગાંધીજીનો અક્ષરદેહ - ૧]] || [[સર્જક:મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી|મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી]] || ઐતિહાસિક તવારિખ ||   ||  ||
|-
| ૭૫ || [[સૌરાષ્ટ્રની રસધાર ૨]] || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || લઘુ કથા સંગ્રહ || https://w.wiki/LaL  ||  ||
|-
| ૭૬ || [[સરસ્વતીચંદ્ર - ૧]]{{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:ગોવર્ધનરામ ત્રિપાઠી|ગોવર્ધનરામ ત્રિપાઠી]] || [[:શ્રેણી:નવલકથા|નવલકથા]] ||  ||  || [[d:Q21130327|Q21130327]]
|-
| ૭૭ || [[સરસ્વતીચંદ્ર - ૨]] {{color|Lime|'''*'''}}|| [[સર્જક:ગોવર્ધનરામ ત્રિપાઠી|ગોવર્ધનરામ ત્રિપાઠી]] || [[:શ્રેણી:નવલકથા|નવલકથા]] ||  ||  || [[d:Q21130328|Q21130328]]
|-
| ૭૮ || [[સરસ્વતીચંદ્ર - ૩]] {{color|Lime|'''*'''}}|| [[સર્જક:ગોવર્ધનરામ ત્રિપાઠી|ગોવર્ધનરામ ત્રિપાઠી]] || [[:શ્રેણી:નવલકથા|નવલકથા]]  ||  ||  || [[d:Q136375877|Q136375877]]
|-
| ૭૯ || [[સરસ્વતીચંદ્ર - ૪]]{{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:ગોવર્ધનરામ ત્રિપાઠી|ગોવર્ધનરામ ત્રિપાઠી]] || [[:શ્રેણી:નવલકથા|નવલકથા]] ||  ||  || [[d:Q136386534|Q136386534]]
|-
| ૮૦ || [[કરણ ઘેલો]]{{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:નંદશંકર મહેતા|નંદશંકર મહેતા]] || ઐતિહાસિક નવલકથા || https://w.wiki/MFY  || [[d:Q23301559|Q23301559]]  || [[d:Q136386656|Q136386656]]
|-
| ૮૧ || [[લાલકિલ્લાનો મુકદ્દમો]]{{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || ઐતિહાસિક તવારિખ ||  ||  || [[d:Q136386705|Q136386705]]
|-
| ૮૨ || [[કલમની પીંછીથી]]{{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:ગિજુભાઈ બધેકા|ગિજુભાઈ બધેકા]] || બાળ સાહિત્ય ||  ||  || [[d:Q136387670|Q136387670]]
|-
| ૮૩ || [[એક સત્યવીરની કથા અથવા સોકરેટીસનો બચાવ]]{{color|Lime|'''*'''}}  || [[સર્જક:મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી|મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી]] || ચરિત્રકથા ||  ||  || [[d:Q27968505|Q27968505]]
|-
| ૮૪ || [[દિવાસ્વપ્ન]]{{color|Lime|'''*'''}}  || [[સર્જક:ગિજુભાઈ બધેકા|ગિજુભાઈ બધેકા]] || શિક્ષણ પ્રયોગ કથા ||  ||  || [[d:Q27968490|Q27968490]]
|-
| ૮૫ || [[બે દેશ દીપક]] {{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || ચરિત્રકથા ||  ||  || [[d:Q27968496|Q27968496]]
|-
| ૮૬ || [[ન્હાના ન્હાના રાસ - ભાગ ૩]] {{color|Lime|'''*'''}}|| [[સર્જક:ન્હાનાલાલ કવિ|ન્હાનાલાલ કવિ]] || કાવ્ય સંગ્રહ || || Q27968455 || [[d:Q136432305|Q136432305]]
|-
| ૮૭ || [[શિવાજીની સૂરતની લૂટ]] || [[સર્જક:ઇચ્છારામ દેસાઇ |ઇચ્છારામ દેસાઇ ]] || ઐતિહાસિક નવલકથા ||  ||  ||
|-
| ૮૮ || [[ગંગા - એક ગુર્જર વાર્તા ]] {{color|Lime|'''*'''}}|| [[સર્જક:ઇચ્છારામ દેસાઇ |ઇચ્છારામ દેસાઇ ]] || [[:શ્રેણી:નવલકથા|નવલકથા]] ||  ||  ||[[d:Q27968421|Q27968421]]
|-
| ૮૯ || [[સવિતા-સુંદરી]]{{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:ઇચ્છારામ દેસાઇ |ઇચ્છારામ દેસાઇ ]] || [[:શ્રેણી:નવલકથા|નવલકથા]] ||  ||  || [[d:Q27968361|Q27968361]]
|-
| ૯૦ || [[સૌરાષ્ટ્રની રસધાર ૩]] || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || લોકકથા ||  ||  ||
|-
| ૯૧ || [[૨૫૦૦ વર્ષ પૂર્વેનું હિન્દુસ્તાન]]{{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:નારાયણ વિશનજી ઠક્કુર|નારાયણ વિશનજી ઠક્કુર]] || ઐતિહાસિક નવલકથા ||  ||  || [[d:Q136452057|Q136452057]]
|-
| ૯૨ || [[સોરઠી સંતો, ભાગ પહેલો|સોરઠી સંતો ભાગ ૧]]{{color|Lime|'''*'''}}  || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || લોકકથા ||  ||  || [[d:Q136458682|Q136458682]]
|-
| ૯૩ || [[ઘાશીરામ કોટવાલ|ઘાશીરામ કોટવાલ]] {{color|Lime|'''*'''}}|| [[સર્જક:દિવાન શાકેરરામ દલપતરામ |દિવાન શાકેરરામ દલપતરામ ]] || હાસ્યનવલ ||  ||  || [[d:Q136500276|Q136500276]]
|-
| ૯૪ || [[ઝંડાધારી - મહર્ષિ દયાનંદ|ઝંડાધારી - મહર્ષિ દયાનંદ]] {{color|Lime|'''*'''}}|| [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || ચરિત્રકથા ||  ||  || [[d:Q136500320|Q136500320]]
|-
| ૯૫ || [[વીરક્ષેત્રની સુંદરી]] {{color|Lime|'''*'''}}|| ડો રામજી (મરાઠી): અનુવાદક: [[સર્જક:નારાયણ વિશનજી ઠક્કુર |નારાયણ વિશનજી ઠક્કુર]] || [[:શ્રેણી:નવલકથા|નવલકથા]] ||  ||  || [[d:Q136535814|Q136535814]]
|-
| ૯૬ || [[સાર-શાકુંતલ]]{{color|Lime|'''*'''}}  || [[સર્જક:નર્મદ|નર્મદ]] || નાટક ||  ||  ||[[d:Q136536088|Q136536088]]
|-
| ૯૭ || [[સોરઠી બહારવટીયા - ભાગ પહેલો|સોરઠી બહારવટીયા - ભાગ પહેલો]] || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || લોકકથા ||https://w.wiki/KE9  ||  || 
|-
| ૯૮ || [[સોરઠી બહારવટીયા - ભાગ બીજો|સોરઠી બહારવટીયા - ભાગ બીજો]] || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || લોકકથા || https://w.wiki/LvU  ||  ||
|-
| ૯૯ || [[સોરઠી બહારવટીયા - ભાગ ત્રીજો|સોરઠી બહારવટીયા - ભાગ ત્રીજો]] || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || લોકકથા || https://w.wiki/LvT  ||  ||
|-
| ૧૦૦ || [[શોભના]]{{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:રમણલાલ દેસાઈ|રમણલાલ દેસાઈ]] || [[:શ્રેણી:નવલકથા|નવલકથા]] ||   || [[d:Q117750362|Q117750362]]  || [[d:Q137768939|Q137768939]]
|-
| ૧૦૧ || [[છાયાનટ]]{{color|Lime|'''*'''}}  || [[સર્જક:રમણલાલ દેસાઈ|રમણલાલ દેસાઈ]] || [[:શ્રેણી:નવલકથા|નવલકથા]] ||  ||  || [[d:Q73226837|Q73226837]]
|-
| ૧૦૨ || [[બાપુનાં પારણાં]]{{color|Lime|'''*'''}}  || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || કાવ્ય સંગ્રહ ||  ||  ||[[d:Q137911007|Q137911007]]
|-
| ૧૦૩ || [[ઠગ]] {{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:રમણલાલ દેસાઈ|રમણલાલ દેસાઈ]] || [[:શ્રેણી:નવલકથા|નવલકથા]] ||  ||  || [[d:Q117750349|Q117750349]]
|-
| ૧૦૪ || [[વેરાનમાં]]{{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || લઘુ કથા સંગ્રહ ||  ||  || [[d:Q137926002|Q137926002]]
|-
| ૧૦૫ || [[બંસરી]]{{color|Lime|'''*'''}}  || [[સર્જક:રમણલાલ દેસાઈ|રમણલાલ દેસાઈ]] || [[:શ્રેણી:નવલકથા|નવલકથા]] ||  ||  ||[[d:Q47529151|Q47529151]]
|-
| ૧૦૬ || [[એકતારો]]{{color|Lime|'''*'''}}  || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || ભજન સંગ્રહ ||  ||  || [[d:Q139748927|Q139748927]]
|-
| ૧૦૭ || [[માબાપોને]]{{color|Lime|'''*'''}}  || [[સર્જક:ગિજુભાઈ બધેકા|ગિજુભાઈ બધેકા]] || ચિંતન ||  ||  || [[d:Q139749590|Q139749590]]
|-
| ૧૦૮ || [[પંકજ]]{{color|Lime|'''*'''}}  || [[સર્જક:રમણલાલ દેસાઈ|રમણલાલ દેસાઈ]] || લઘુ કથા સંગ્રહ ||  ||  || [[d:Q139768210|Q139768210]]
|-
| ૧૦૯ || [[કાંચન અને ગેરુ]] {{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:રમણલાલ દેસાઈ|રમણલાલ દેસાઈ]] || લઘુ કથા સંગ્રહ ||  || [[d:Q117841595|Q117841595]] || [[d:Q139769058|Q139769058]]
|-
| ૧૧૦ || [[દીવડી]]{{color|Lime|'''*'''}}  || [[સર્જક:રમણલાલ દેસાઈ|રમણલાલ દેસાઈ]] || લઘુ કથા સંગ્રહ ||  || [[d:Q117841596|Q117841596]] || [[d:Q139769086|Q139769086]]
|-
| ૧૧૧ || [[પત્રલાલસા]]{{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:રમણલાલ દેસાઈ|રમણલાલ દેસાઈ]] || [[:શ્રેણી:નવલકથા|નવલકથા]] ||  || [[d:Q117750335|Q117750335]] || [[d:Q139784574|Q139784574]]
|-
| ૧૧૨ || [[નિરંજન]] {{color|Lime|'''*'''}}|| [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || [[:શ્રેણી:નવલકથા|નવલકથા]] ||https://w.wiki/trg  ||[[d:Q60622623|Q60622623]]  || [[d:Q139796622|Q139796622]]
|-
| ૧૧૩ || [[ગુજરાતની ગઝલો]] {{color|Lime|'''*'''}}|| [[સર્જક:કૃષ્ણલાલ મોહનલાલ ઝવેરી|કૃષ્ણલાલ મોહનલાલ ઝવેરી]] (સંપા.) || ગઝલ સંગ્રહ ||  || [[d:Q67535884|Q67535884]] || --NA--
|-
| ૧૧૪ || [[ગુજરાતનો જય]] {{color|Lime|'''*'''}}|| [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || ઐતિહાસિક નવલકથા || https://w.wiki/3XSF &lt;br&gt; https://w.wiki/3XSG  || [[d:Q56881059|Q56881059]]  || [[d:Q139947387|Q139947387]]
|-
| ૧૧૫ || [[સાસુવહુની લઢાઈ]]{{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:મહિપતરામ રૂપરામ નીલકંઠ|મહિપતરામ રૂપરામ નીલકંઠ]] || [[:શ્રેણી:નવલકથા|નવલકથા]] || https://w.wiki/RiC  || [[d:Q60483070|Q60483070]] || [[d:Q139947416|Q139947416]]
|-
| ૧૧૬ || [[પુરાતન જ્યોત]] {{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || ચરિત્રકથા ||   ||  || [[d:Q139976784|Q139976784]]
|-
| ૧૧૭ || [[પ્રતિમાઓ]]{{color|Lime|'''*'''}}|| [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || લઘુકથા સંગ્રહ || https://w.wiki/MSo  ||  || [[d:Q139977042|Q139977042]]
|-
| ૧૧૮ || [[યુગવંદના]] {{color|Lime|'''*'''}}|| [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || કાવ્ય સંગ્રહ ||  ||  || [[d:Q72091228|Q72091228]]
|-
| ૧૧૯ || [[દિવાળીબાઈના પત્રો]]{{color|Gold|'''*'''}} || દિવાળીબાઈ || પત્ર સંગ્રહ ||  ||  || [[d:Q140041453|Q140041453]]
|-
| ૧૨૦ || [[નારીપ્રતિષ્ઠા]] {{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:મણિલાલ દ્વિવેદી|મણિલાલ દ્વિવેદી]] || નિબંધ  ||  ||  || [[d:Q60807360|Q60807360]]
|-
| ૧૨૧ || [[ત્રિશંકુ]] {{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:રમણલાલ દેસાઈ|રમણલાલ દેસાઈ]] || [[:શ્રેણી:નવલકથા|નવલકથા]] ||  ||  || [[d:Q72087877|Q72087877]]
|-
| ૧૨૨ || [[જીવનધર્મી સાહિત્યકાર જયભિખ્ખુ ]]{{color|Lime|'''*'''}}  || [[સર્જક:પ્રફુલ્લ રાવલ|પ્રફુલ્લ રાવલ]] || ચરિત્રકથા ||  ||  || [[d:Q61755527|Q61755527]]
|-
| ૧૨૩ || [[સિદ્ધરાજ જયસિંહ ]]{{color|Lime|'''*'''}}  || [[સર્જક:જયભિખ્ખુ|જયભિખ્ખુ]] || ઐતિહાસિક નવલકથા ||  ||  || [[d:Q140070930|Q140070930]]
|-
| ૧૨૪ || [[આત્મવૃત્તાંત]]{{color|Lime|'''*'''}}   || [[સર્જક:મણિલાલ દ્વિવેદી|મણિલાલ દ્વિવેદી]] || આત્મકથા ||  ||  || [[d:Q54818533|Q54818533]]
|-
| ૧૨૫ || [[કચ્છનો કાર્તિકેય]] {{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:વિશનજી ચતુર્ભુજ ઠક્કુર|વિશનજી ચતુર્ભુજ ઠક્કુર]] || ઐતિહાસિક નવલકથા ||  ||  || [[d:Q72087287|Q72087287]]
|-
| ૧૨૬ || [[સાઠીના સાહિત્યનું દિગ્દર્શન]] {{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:ડાહ્યાભાઈ દેરાસરી|ડાહ્યાભાઈ દેરાસરી]] || ઇતિહાસ ||  ||  || [[d:Q63147311|Q63147311]]
|-
| ૧૨૭ || [[કલાપી]] {{color|Lime|'''*'''}}|| [[સર્જક:નવલરામ જગન્નાથ ત્રિવેદી|નવલરામ જગન્નાથ ત્રિવેદી]] || જીવનચરિત્ર ||  ||  || [[d:Q63257336|Q63257336]]
|-
| ૧૨૮ || [[મધ્યયુગના પ્રસિધ્ધ મુસ્લિમ વૈજ્ઞાનિકો]]{{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:સઈદ શેખ|સઈદ શેખ]] || માહિતી પુસ્તિકા ||  ||  || [[d:Q140233446|Q140233446]]
|-
| ૧૨૯ || [[ગુજરાતી નાટ્યવિવેચન]]{{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક: ડૉ દીપક ભાનુશંકર ભટ્ટ| ડૉ દીપક ભાનુશંકર ભટ્ટ]] || વિવેચન ||  ||  || [[d:Q140250179|Q140250179]]
|-
| ૧૩૦ || [[સૌરાષ્ટ્રની રસધાર ૪]]{{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || લોકકથા ||https://w.wiki/6Fq  ||  || [[d:Q18003069|Q18003069]]
|-
| ૧૩૧ || [[સૌરાષ્ટ્રની રસધાર ૫]]{{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || લોકકથા || https://w.wiki/7Ru  ||  || [[d:Q140285187|Q140285187]]
|-
| ૧૩૨ || [[લીલુડી ધરતી - ૧]] {{color|Lime|'''*'''}}|| [[સર્જક:ચુનીલાલ મડિયા|ચુનીલાલ મડિયા]] || નવલકથા || https://w.wiki/gKU  ||  || [[d:Q70679976|Q70679976]]
|-
| ૧૩૩ || [[લીલુડી ધરતી - ૨]]{{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:ચુનીલાલ મડિયા|ચુનીલાલ મડિયા]] || નવલકથા ||https://w.wiki/h7B  ||  ||[[d:Q140314762|Q140314762]]
|-
| ૧૩૪ || [[વ્યાજનો વારસ]]{{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:ચુનીલાલ મડિયા|ચુનીલાલ મડિયા]] || નવલકથા ||https://w.wiki/5wyH  ||  || [[d:Q140314762|Q140314762]]
|-
| ૧૩૫ || [[સમરાંગણ]]{{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || ઐતિહાસિક નવલકથા || https://w.wiki/7gX  ||  || [[d:Q98637408|Q98637408]]
|-
| ૧૩૬ || [[પરકમ્મા]] || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || વિવેચન ||  ||  || [[d:Q140392424|Q140392424]]
|-
| ૧૩૭ || [[જયભિખ્ખુ:વ્યક્તિત્વ અને વાઙ્‌મય]] || [[સર્જક:નટુભાઈ ઠક્કર|નટુભાઈ ઠક્કર]] || વિવેચન ||  ||  || [[d:Q96083199|Q96083199]]
|-
| ૧૩૮ || [[બાલ–પંચતંત્ર]] || [[સર્જક:પ્રસન્નવદન છબિલરામ દીક્ષિત|પ્રસન્નવદન છબિલરામ દીક્ષિત]] || બાળ વાર્તાસંગ્રહ ||  ||  || [[d:Q135972416|Q135972416]]
|-
| ૧૩૯ || [[હીરાની ચમક]] || [[સર્જક:રમણલાલ દેસાઈ|રમણલાલ દેસાઈ]] || લઘુ કથા સંગ્રહ || https://w.wiki/Ubx  ||  || [[d:Q98637495|Q98637495]]
|-
| ૧૪૦ || [[જયભિખ્ખુ:વ્યક્તિત્વ અને વાઙ્‌મય]] || [[સર્જક:નટુભાઈ ઠક્કર|નટુભાઈ ઠક્કર]] || મહાનિબંધ ||  ||  || [[d:Q96083199|Q96083199]]
|-
| ૧૪૧ || [[રસબિંદુ]] || [[સર્જક:રમણલાલ દેસાઈ|રમણલાલ દેસાઈ]] || લઘુ કથા સંગ્રહ ||  ||  || [[d:Q117841593|Q117841593]]
|-
| ૧૪૨ || [[મહાન સાધ્વીઓ]] || શિવપ્રસાદ દલપતરામ પંડિત, હાસમ હીરજી ચારણિયા, નારાયણ હેમચંદ્ર || ચરિત્ર કથા સંગ્રહ ||  ||  || [[d:Q140698617|Q140698617]]
|-
| ૧૪૩ || [[સ્નેહસૃષ્ટિ]] || [[સર્જક:રમણલાલ દેસાઈ|રમણલાલ દેસાઈ]] || નવલકથા ||  ||  || [[d:Q117833640|Q117833640]]
|-
| ૧૪૪ || [[સત્યની શોધમાં]] || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || નવલકથા ||  ||  || [[d:Q140722390|Q140722390]]
|-
| ૧૪૫ || [[પલકારા]] || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || લઘુકથા સંગ્રહ ||  ||  || [[d:Q98931424|Q98931424]]
|-
| ૧૪૬ || [[દરિયાપારના બહારવટિયા ]] || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || ચરિત્ર કથા સંગ્રહ ||  ||  || [[d:Q140722466|Q140722466]]
|-
| ૧૪૭ || [[ગુલાબસિંહ]] || [[સર્જક:મણિલાલ દ્વિવેદી |મણિલાલ દ્વિવેદી ]] || નવલકથા  ||  ||  || [[d:Q63066189|Q63066189]]
|-
| ૧૪૮ || [[બીરબલ વિનોદ]] || [[સર્જક:બદ્રનિઝામી–રાહતી|બદ્રનિઝામી–રાહતી]] || વાર્તા સંગ્રહ  ||  ||  || [[d:Q105628659|Q105628659]]
|-
| ૧૪૯ || [[હાલરડાં]] || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || હાલરડાં સંગ્રહ ||  ||  || [[d:Q140722520|Q140722520]]
|-
| ૧૫૦ || [[અપરાધી]] || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || નવલકથા ||https://w.wiki/wcg  ||  || [[d:Q105233972|Q105233972]]
|-
| ૧૫૧ || [[ઋતુગીતો]] || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || કાવ્યસંગ્રહ ||  ||  || [[d:Q105629139|Q105629139]]
|-
| ૧૫૨ || [[છેલ્લું પ્રયાણ]] || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || નવલકથા ||  ||  || [[d:Q140723395|Q140723395]]
|-
| ૧૫૩ || [[બારડોલી સત્યાગ્રહનો ઇતિહાસ]] || [[સર્જક:મહાદેવભાઈ દેસાઈ|મહાદેવભાઈ દેસાઈ]] || ઐતિહાસિક તવારીખ ||  ||  || [[d:Q140723411|Q140723411]]
|-
| ૧૫૪ || [[લોકમાન્ય લિંકન]] || અમેરિકન ઈન્ફોર્મેશન સર્વિસ || જીવન ચરિત્ર ||  ||  || [[d:Q140738704|Q140738704]]
|-
| ૧૫૫ || [[નિહારિકા]] || [[સર્જક:રમણલાલ દેસાઈ|રમણલાલ દેસાઈ]] || કાવ્ય સંગ્રહ ||  ||  ||
|-
| ૧૫૬ || [[એશિયાનું કલંક યાને કોરીયાની કથા]] || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || ઇતિહાસ ||  ||  ||
|-
| ૧૫૭ || [[અકબર]] || [[સર્જક:ઉત્તમલાલ ત્રિવેદી|ઉત્તમલાલ ત્રિવેદી]] || ચરિત્રકથા ||  ||  ||
|-
| ૧૫૮ || [[કિસા ગોતમી અને બીજાં સ્ત્રીરત્નો]] || [[સર્જક:શિવપ્રસાદ દલપતરામ પંડિત|શિવપ્રસાદ દલપતરામ પંડિત]] || ચરિત્રકથા ||  ||  ||
|-
| ૧૫૯ || [[સ્વામી વિવેકાનંદ]] || [[સર્જક:રામપ્રસાદ કાશીપ્રસાદ દેસાઈ|રામપ્રસાદ કાશીપ્રસાદ દેસાઈ]] || ચરિત્રકથા ||  ||  ||
|-
| ૧૬૦ || [[રાજમાતા જીજાબાઈ અને બીજા સ્ત્રી રત્નો]] || [[સર્જક:શિવપ્રસાદ દલપતરામ પંડિત|શિવપ્રસાદ દલપતરામ પંડિત]] || ચરિત્રકથા ||  ||  ||
|-
| ૧૬૧ || [[સરદાર વલ્લભભાઈ - ભાગ પહેલો]] || [[સર્જક:નરહરિ પરીખ|નરહરિ પરીખ]] || ચરિત્રકથા ||  || [[d:Q136339988|Q136339988]] || [[d:Q136339981|Q136339981]]
|-
| ૧૬૨ || [[મહાદેવભાઈનું પૂર્વચરિત]]{{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:નરહરિ પરીખ|નરહરિ પરીખ]] || ચરિત્રકથા ||  || [[d:Q136456103|Q136456103]] || [[d:Q136456104|Q136456104]]
|-
| ૧૬૩ || [[સાહિત્યને ઓવારેથી]]{{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:શંકરલાલ શાસ્ત્રી|શંકરલાલ શાસ્ત્રી]] || સાહિત્ય સમીક્ષા ||  || [[d:Q136456121|Q136456121]] || [[d:Q136456120|Q136456120]]
|-
| ૧૬૪ || [[ગ્રામોન્નતિ]] || [[સર્જક:રમણલાલ દેસાઈ|રમણલાલ દેસાઈ]] || પ્રકીર્ણ ||  ||  || [[d:Q140723431|Q140723431]]
|-
| ૧૬૫ || [[જેલ ઓફિસની બારી]] || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || વાર્તા સંગ્રહ  ||  ||  ||
|-
| ૧૬૬ || [[રૂપસુંદરી અને બીજા સ્ત્રીરત્નો]] || [[સર્જક:શિવપ્રસાદ દલપતરામ પંડિત|શિવપ્રસાદ દલપતરામ પંડિત]] || ચરિત્રકથા ||  ||  ||
|-
| ૧૬૭ || [[ગ્રહાષ્ટક વત્તા એક]] || [[સર્જક:ચુનીલાલ મડિયા|ચુનીલાલ મડિયા]] || નવલકથા ||  ||  ||
|-
| ૧૬૮ || [[મોત્સાર્ટ અને બીથોવન]] || [[સર્જક:અમિતાભ મડિયા|અમિતાભ મડિયા]] || ચરિત્રકથા ||  ||  ||
|-
| ૧૬૯ || [[નિત્ય મનન]] || [[સર્જક:મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી|મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી]] || સુવિચાર સંગ્રહ ||  ||  ||
|-
| ૧૭૦ || [[વેળા વેળાની છાંયડી]] || [[સર્જક:ચુનીલાલ મડિયા|ચુનીલાલ મડિયા]] || નવલકથા || https://w.wiki/5VB3  || [[d:Q117666826|Q117666826]] || [[d:Q136373827|Q136373827]]
|-
| ૧૭૧ || [[મહાત્માજીની વાતો]] || [[સર્જક:ગાંધીજી|ગાંધીજી]] || આધ્યાત્મિક વાર્તાઓ ||  || [[d:Q117665561|Q117665561]] || [[d:Q136373818|Q136373818]]
|-
| ૧૭૨ || [[અમદાવાદના મિલમજૂરોની લડતનો ઈતિહાસ]] || [[સર્જક:મહાદેવભાઈ દેસાઈ|મહાદેવભાઈ દેસાઈ]] || ઇતિહાસ ||  || [[d:Q117544959|Q117544959]] || [[d:Q136323704|Q136323704]]
|-
| ૧૭૩ || [[દ્વિરેફની વાતો – ભાગ ત્રીજો]] || [[સર્જક:રામનારાયણ પાઠક|રામનારાયણ પાઠક]] || નવલિકા ||  || [[d:Q117544149|Q117544149]] || [[d:Q136340228|Q136340228]]
|-
| ૧૭૪ || [[સાહિત્ય અને ચિંતન]]{{color|Lime|'''*'''}}  || [[સર્જક:રમણલાલ દેસાઈ|રમણલાલ દેસાઈ]]|| ગદ્ય લેખ ||  || [[d:Q136089118|Q136089118]] || [[d:Q136089116|Q136089116]]
|-
| ૧૭૫ || [[ગીતાધ્વનિ]] || [[સર્જક:કિશોરલાલ ઘનશ્યામલાલ મશરૂવાળા|કિશોરલાલ ઘનશ્યામલાલ મશરૂવાળા]]|| આધ્યાત્મિક ||  ||  ||
|-
| ૧૭૬ || [[દ્વિરેફની વાતો]] || [[સર્જક:રામનારાયણ પાઠક|રામનારાયણ પાઠક]] || નવલિકા ||  || [[d:Q136340129|Q136340129]] || [[d:Q136340130|Q136340130]]
|- 
| ૧૭૭ || [[સરદાર વલ્લભભાઈ - ભાગ બીજો]] || [[સર્જક:નરહરિ પરીખ|નરહરિ પરીખ]] || જીવનચરિત્ર   ||  || [[d:Q136340081|Q136340081]] || [[d:Q136340084|Q136340084]]
|-
| ૧૭૭ || [[દેશી રાજ્યોનો પ્રશ્ન]]{{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:ગાંધીજી|ગાંધીજી]] || ઐતિહાસિક ||  || [[d:Q136089026|Q136089026]] || [[d:Q136089022|Q136089022]]
|-
| ૧૭૮ || [[નેતાજીના સાથીદારો]] {{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:પ્રહ્‌લાદ બ્રહ્મભટ્ટ|પ્રહ્‌લાદ બ્રહ્મભટ્ટ]] || ચરિત્રકથા ||  || [[d:Q135972647|Q135972647]] || [[d:Q135972645|Q135972645]]
|-
| ૧૭૯ || [[પિતામહ]]{{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:પ્રહ્‌લાદ બ્રહ્મભટ્ટ|પ્રહ્‌લાદ બ્રહ્મભટ્ટ]] || ચરિત્રકથા ||  || [[d:Q129548247|Q129548247]] || [[d:Q135972614|Q135972614]]
|-
| ૧૮૦ || [[દ્વિરેફની વાતો – ભાગ બીજો]] || [[સર્જક:રામનારાયણ પાઠક|રામનારાયણ પાઠક]] || નવલિકા ||  ||  ||
|-
| ૧૮૧ || [[ખાખનાં પોયણાં]]{{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:પ્રહ્‌લાદ બ્રહ્મભટ્ટ|પ્રહ્‌લાદ બ્રહ્મભટ્ટ]] || નવલકથા ||  || [[d:Q135972568|Q135972568]] || [[d:Q135112922|Q135112922]]
|-
| ૧૮૨ || [[વાર્તાનું શાસ્ત્ર]]{{color|Lime|'''*'''}}  || [[સર્જક:ગિજુભાઈ બધેકા|ગિજુભાઈ બધેકા]] || ગદ્ય લેખ ||   || [[d:Q135914377|Q135914377]] || [[d:Q135914329|Q135914329]]
|-
| ૧૮૩ || [[મા બાપ થવું આકરું છે]]{{color|Lime|'''*'''}}  || [[સર્જક:ગિજુભાઈ બધેકા|ગિજુભાઈ બધેકા]] || ગદ્ય લેખ ||  || [[d:Q135972530|Q135972530]] || [[d:Q135972534|Q135972534]]
|-
| ૧૮૪ || [[પુષ્પોની સૃષ્ટિમાં]]{{color|Lime|'''*'''}}  || [[સર્જક:રમણલાલ દેસાઈ|રમણલાલ દેસાઈ]] || નાટક ||  || || 
|-
| ૧૮૫ || [[આકાશદીપ]]{{color|Lime|'''*'''}}   || [[સર્જક:ધૂમકેતુ|ધૂમકેતુ]] || નવલિકા ||  || [[d:Q139473471|Q139473471]] || [[d:Q139473472|Q139473472]]
|-
| ૧૮૬ || [[પ્રતિબિંબ]]{{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:ધૂમકેતુ|ધૂમકેતુ]] || નવલિકા ||  || [[d:Q139472947|Q139472947]] || [[d:Q139473008|Q139473008]]
|-
| ૧૮૭ || [[રજકણ]]{{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:ધૂમકેતુ|ધૂમકેતુ]] || વિચાર કણિકા || || [[d:Q139923283|Q139923283]] || [[d:Q139923286|Q139923286]] 
|-
|}

== કાર્યાધીન ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; id=&quot;guwsbooksinprogress&quot;
|-
! ક્રમ !! નામ !! લેખક !! પ્રકાર
|-
| ૧ || [[સુવર્ણરેખા]] || [[સર્જક:ધૂમકેતુ|ધૂમકેતુ]] || નવલિકા
|-
| ૨ || [[તરલા]] || [[સર્જક:ભોગીન્દ્ર દિવેટીયા|ભોગીન્દ્ર દિવેટીયા]] || નવલકથા
|-
| ૩ || [[સરદાર વલ્લભભાઈ - ભાગ બીજો]] || [[સર્જક:નરહરિ પરીખ|નરહરિ પરીખ]] || જીવનચરિત્ર
|-
|}

[[શ્રેણી:વિકિસ્રોત]]</text>
      <sha1>qia6n1f06sfm4id0b1mwtbnsd7zpock</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>223697</id>
      <parentid>223691</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T15:37:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Meghdhanu</username>
        <id>3380</id>
      </contributor>
      <origin>223697</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51659" sha1="hljabxw1otvhhm973dghmotsug1my0w" xml:space="preserve">ગુજરાતી વિકિસ્રોત પર હાલ ઉપલબ્ધ '''પુસ્તકો'''ની યાદી અહીં આપવામાં આવી છે.

આપ નીચેના કોષ્ટકમાં પુસ્તકના નામ, પુસ્તકના લેખક અને પુસ્તકના પ્રકાર મુજબ કક્કાવારી ગોઠવણ (''સોર્ટીંગ'') કરી શકો છો. આમ કરવા જે તે કોલમના મથાળાની બાજુમાં આપેલ [[File:Sort symbol.png|15px]] ચિહ્નનો ઉપયોગ કરો.

== પૂર્ણ પુસ્તકો ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; id=&quot;guwsbooks&quot;
|-
! ક્રમ !! નામ !! લેખક !! પ્રકાર !! ઑડિયોબુકની કડી !! વિકિડેટા પર મૂળ સાહિત્યિક કૃતિનો કોડ !! વિકિડેટા પર અહીં ઉપલબ્ધ એ પુસ્તકની આવૃત્તિનો કોડ
|-
| ૧ || [[રચનાત્મક કાર્યક્રમ]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી|મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી]] || ચળવળ નિર્દેશન ||  ||  ||[[d:Q18003003|Q18003003]]
|-
| ૨ || [[સત્યના પ્રયોગો અથવા આત્મકથા]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી|મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી]] || આત્મકથા || {{ચાલુ}}   || [[d:Q2719827|Q2719827]] ||[[d:Q136030817|Q136030817]]
|-
| ૩ || [[ભદ્રંભદ્ર]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:રમણભાઈ મહિપતરામ નીલકંઠ|રમણભાઈ મ. નીલકંઠ]] || હાસ્યનવલ ||  || [[d:Q2766699|Q2766699]]  || [[d:Q136031070|Q136031070]]
|-
| ૪ || [[આરોગ્યની ચાવી]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી|મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી]] ||આરોગ્ય ||   || [[d:Q136043259|Q136043259]] ||[[d:Q18003004|Q18003004]]
|-
| ૫ || [[મિથ્યાભિમાન]] || [[સર્જક:દલપતરામ|દલપતરામ]] || નાટક ||  || Q18003005 ||
|-
| ૬ || [[મેઘાણીની નવલિકાઓ ખંડ ૧]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || નવલિકા ||https://w.wiki/LvW  ||  || [[d:Q18003006|Q18003006]]
|-
| ૭ || [[મેઘાણીની નવલિકાઓ ખંડ ૨]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || નવલિકા ||https://w.wiki/LvV  ||  || [[d:Q18003007|Q18003007]]
|-
| ૮ || [[ઓખાહરણ]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:પ્રેમાનંદ|પ્રેમાનંદ]] || આખ્યાન ||   ||  ||[[d:Q2726036|Q2726036]]
|-
| ૯ || [[દાદાજીની વાતો]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || બાળ સાહિત્ય || https://w.wiki/cqd  ||  ||[[d:Q18003009|Q18003009]]
|-
| ૧૦ || [[કલાપીનો કેકારવ]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:કલાપી|કલાપી]] || કાવ્યસંગ્રહ ||  ||  ||[[d:Q18003010|Q18003010]]
|-
| ૧૧ || [[શ્રી સામાયિક સૂત્ર (સ્થાનકવાસી)]] || જૈન ધાર્મિક સાહિત્ય || ધાર્મિક ||  ||  ||
|-
| ૧૨ || [[સોરઠને તીરે તીરે]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || નવલકથા ||  || ||[[d:Q18003013|Q18003013]]
|-
| ૧૩|| [[કાશ્મીરનો પ્રવાસ]]{{color|HotPink|'''*'''}} || [[સર્જક:કલાપી|કલાપી]] || પ્રવાસ વર્ણન ||  ||  ||Q18003015
|-
| ૧૪|| [[આ તે શી માથાફોડ !]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:ગિજુભાઈ બધેકા|ગિજુભાઈ બધેકા]] || કેળવણી ||  ||  || [[d:Q18003016|Q18003016]]
|-
| ૧૫ || [[કથન સપ્તશતી]]{{color|HotPink|'''*'''}} || [[સર્જક:દલપતરામ|દલપતરામ]] || કહેવત સંગ્રહ ||  ||  || Q18003018
|-
| ૧૬ || [[ગુજરાતી ભાષાના કવિયોનો ઇતિહાસ]] || [[સર્જક:દલપતરામ|દલપતરામ]] || ઐતિહાસિક  ||   ||  ||
|-
| ૧૭ || [[અનાસક્તિયોગ]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી|મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી]] || ધાર્મિક ||   ||  ||[[d:Q18003023|Q18003023]]
|-
| ૧૮ || [[સ્ત્રીસંભાષણ]] || [[સર્જક:દલપતરામ|દલપતરામ]] || નાટક ||  ||  ||
|-
| ૧૯ || [[લક્ષ્મી નાટક]] {{color|HotPink|'''*'''}} || [[સર્જક:દલપતરામ|દલપતરામ]] || નાટક ||  || Q18003026 ||
|-
| ૨૦ || [[તાર્કિક બોધ]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:દલપતરામ|દલપતરામ]] || બોધકથા || https://w.wiki/APsv  ||  || [[d:Q18003025|Q18003025]]
|-
| ૨૧ || [[ગંગાબાઈ જમનાબાઈની વાત]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:દલપતરામ|દલપતરામ]] || નાટક ||  ||  ||[[d:Q18003028|Q18003028]]
|-
| ૨૨ || [[માણસાઈના દીવા]]{{color|Lime|'''*'''}}  || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || બોધકથા ||https://w.wiki/DV7  ||  ||Q18003027
|-
| ૨૩ || [[હિંદ સ્વરાજ]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી|મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી]] || સમાજ ઘડતર ||   || Q4996905 ||[[d:Q130395720|Q130395720]]
|-
| ૨૪ || [[કંકાવટી]]{{color|HotPink|'''*'''}} || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || વ્રતકથા || https://w.wiki/a5H  ||Q18003029  ||
|-
| ૨૫ || [[સર્વોદય]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી|મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી]] || સમાજ ઘડતર ||  ||  || [[d:Q1168727|Q1168727]]
|-
| ૨૬ || [[કુસુમમાળા]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:નરસિંહરાવ દિવેટિયા|નરસિંહરાવ દિવેટિયા]] || કાવ્ય સંગ્રહ ||  ||  || [[d:Q18003030|Q18003030]]
|-
| ૨૭ || [[મંગળપ્રભાત]] {{color|HotPink|'''*'''}} || [[સર્જક:મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી|મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી]] || સમાજ ઘડતર ||  ||Q18003032  ||
|-
| ૨૮ || [[ગામડાંની વહારે‎]]{{color|HotPink|'''*'''}} || [[સર્જક:મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી|મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી]] || સમાજ ઘડતર ||  ||  ||
|-
| ૨૯ || [[સોરઠ, તારાં વહેતાં પાણી‎]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || [[:શ્રેણી:નવલકથા|નવલકથા]] || https://w.wiki/JTN  ||  || [[d:Q18003034|Q18003034]]
|-
| ૩૦ || [[ ભટનું ભોપાળું]]{{color|HotPink|'''*'''}}  || [[સર્જક:નવલરામ પંડ્યા|નવલરામ પંડ્યા]] || નાટક ||  ||Q18003035  ||
|-
| ૩૧ || [[રાઈનો પર્વત]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:રમણભાઈ મહિપતરામ નીલકંઠ|રમણભાઈ મ. નીલકંઠ]] || નાટક ||  ||  ||[[d:Q18003036|Q18003036]]
|-
| ૩૨ || [[અખાના છપ્પા]] || [[સર્જક:અખો|અખો]] || છપા સંગ્રહ ||  ||Q18003037  ||
|-
| ૩૩ || [[અખેગીતા]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:અખો|અખો]] || કાવ્ય સંગ્રહ || ||  [[d:Q18003038|Q18003038]]  || [[d:Q136259443|Q136259443]]
|-
| ૩૪ || [[નળાખ્યાન]] || [[સર્જક:પ્રેમાનંદ|પ્રેમાનંદ]] || આખ્યાન  ||  || Q18003039 ||
|-
| ૩૫ || [[ઋતુના રંગ]]{{color|Gold|'''*'''}}  || [[સર્જક:ગિજુભાઈ બધેકા|ગિજુભાઈ બધેકા]] || બાળ સાહિત્ય || https://w.wiki/3Ax6  ||  || [[d:Q18003040|Q18003040]]
|-
| ૩૬ || [[વેવિશાળ]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || [[:શ્રેણી:નવલકથા|નવલકથા]] ||https://w.wiki/6e$  || || [[d:Q18003041 |Q18003041 ]]
|-
| ૩૭ || [[મારો જેલનો અનુભવ]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી|મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી]] || અનુભવ કથા ||  || || [[d:Q18003042 |Q18003042 ]]
|-
| ૩૮ || [[શ્રી આનંદધન ચોવીશી]] || [[સર્જક:આનંદધન|આનંદધન મુનિ]] || સ્તવન સંગ્રહ ||  ||  || [[d:Q18003043|Q18003043]]
|-
| ૩૯ || [[વનવૃક્ષો]]{{color|Gold|'''*'''}}  || [[સર્જક:ગિજુભાઈ બધેકા|ગિજુભાઈ બધેકા]] || બાળ સાહિત્ય (માહિતી સંચય) ||  || ||[[d:Q18003044 |Q18003044 ]]
|-
| ૪૦ || [[મૂરખરાજ અને તેના બે ભાઈઓ]]{{color|Gold|'''*'''}}  || [[સર્જક:મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી|મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી]] || બોધકથા ||  ||  || [[d:Q18003045|Q18003045]]
|-
| ૪૧ || [[સૌરાષ્ટ્રની રસધાર ૧]]{{color|Gold|'''*'''}}  || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || લોકકથા ||https://w.wiki/4j9  || || [[d:Q18003046|Q18003046]]
|-
| ૪૨ || [[રસિકવલ્લભ]]{{color|HotPink|'''*'''}}  || [[સર્જક:દયારામ|દયારામ]] || આધ્યાત્મિક-ભક્તિ પદો ||  || Q18003047 ||
|-
| ૪૩ || [[સિંધુડો]]{{color|Gold|'''*'''}}  || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || શૌર્યગીતો ||  ||  || [[d:Q18003048|Q18003048]]
|-
| ૪૪ || [[ અકબર બીરબલ નિમિત્તે હિંદી કાવ્યતરંગ]] || [[સર્જક:નવલરામ પંડ્યા|નવલરામ પંડ્યા]] || વાર્તા ||  || Q18003049 ||
|-
| ૪૫ || [[પાયાની કેળવણી]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી|મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી]] || કેળવણી ||  ||  || [[d:Q18003050|Q18003050]]
|-
| ૪૬ || [[વસુંધરાનાં વહાલાં દવલાં]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || [[:શ્રેણી:નવલકથા|નવલકથા]] ||https://w.wiki/Yin  ||  || [[d:Q18003051|Q18003051]]
|-
| ૪૭ || [[ન્હાના ન્હાના રાસ - ભાગ ૧]]{{color|HotPink|'''*'''}}  || [[સર્જક:ન્હાનાલાલ કવિ|ન્હાનાલાલ કવિ]] || કાવ્ય સંગ્રહ ||  || Q18003052 ||
|-
| ૪૮ || [[ન્હાના ન્હાના રાસ - ભાગ ૨]] {{color|HotPink|'''*'''}} || [[સર્જક:ન્હાનાલાલ કવિ|ન્હાનાલાલ કવિ]] || કાવ્ય સંગ્રહ ||  || Q18003053 ||
|-
| ૪૯ || [[પાંખડીઓ]]{{color|Gold|'''*'''}}  || [[સર્જક:ન્હાનાલાલ કવિ|ન્હાનાલાલ કવિ]] || ટૂંકી વાર્તાઓ ||  ||  ||[[d:Q18003054|Q18003054]]
|-
| ૫૦ || [[ જયા-જયન્ત]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:ન્હાનાલાલ કવિ|ન્હાનાલાલ કવિ]] || નાટક ||  ||  || [[d:Q18003055|Q18003055]]
|-
| ૫૧ || [[ ચિત્રદર્શનો]] {{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:ન્હાનાલાલ કવિ|ન્હાનાલાલ કવિ]] || શબ્દચિત્ર સંગ્રહ ||  ||  || [[d:Q18003056|Q18003056]]
|-
| ૫૨ || [[બીરબલ અને બાદશાહ ]] || [[સર્જક:પી. પી. કુન્તનપુરી|પી. પી. કુન્તનપુરી-યોગી]] || વાર્તા સંગ્રહ ||  || Q18003057 ||
|-
| ૫૩ || [[રાષ્ટ્રિકા ]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:અરદેશર ખબરદાર|અરદેશર ફરામજી ખબરદાર]] || દેશભક્તિ ગીત સંગ્રહ ||  || Q136030667 ||Q18003058
|-
| ૫૪ || [[કલ્યાણિકા ]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:અરદેશર ખબરદાર|અરદેશર ફરામજી ખબરદાર]] || ભક્તિ ગીત સંગ્રહ ||  || Q136030205 ||Q136030218
|-
| ૫૫ || [[રાસચંદ્રિકા ]]{{color|HotPink|'''*'''}} || [[સર્જક:અરદેશર ખબરદાર|અરદેશર ફરામજી ખબરદાર]] || કાવ્ય સંગ્રહ ||  ||Q136030334  ||Q18003060
|-
| ૫૬ || [[તુલસી-ક્યારો]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || [[:શ્રેણી:નવલકથા|નવલકથા]] || https://w.wiki/5iS  ||  ||[[d:Q18003061|Q18003061]]
|-
| ૫૭ || [[રા' ગંગાજળિયો‎]]{{color|Gold|'''*'''}}  || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || [[:શ્રેણી:નવલકથા|નવલકથા]] ||https://w.wiki/8P7  ||  ||[[d:Q18003062|Q18003062]]
|-
| ૫૮ || [[કિલ્લોલ]]{{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || હાલરડાં સંગ્રહ ||  ||[[d:Q18003063|Q18003063]]  || [[d:Q136334476|Q136334476]]
|-
| ૫૯ || [[ઈશુ ખ્રિસ્ત]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:કિશોરલાલ ઘનશ્યામલાલ મશરૂવાળા|કિશોરલાલ મશરૂવાળા]] || ચરિત્રકથા ||  ||  ||[[d:Q18003064|Q18003064]]
|-
| ૬૦ || [[વેણીનાં ફૂલ]]{{color|Lime|'''*'''}}  || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || કાવ્ય સંગ્રહ ||  ||  ||[[d:Q18016193|Q18016193]]
|-
| ૬૧ || [[બુદ્ધ અને મહાવીર]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:કિશોરલાલ ઘનશ્યામલાલ મશરૂવાળા|કિશોરલાલ મશરૂવાળા]] || ચરિત્રકથા ||  ||  || [[d:Q18710302|Q18710302]]
|-
| ૬૨ || [[રામ અને કૃષ્ણ]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:કિશોરલાલ ઘનશ્યામલાલ મશરૂવાળા|કિશોરલાલ મશરૂવાળા]] || ચરિત્રકથા ||  ||  || [[d:Q18337969|Q18337969]]
|-
| ૬૩ || [[મામેરૂં]]{{color|Gold|'''*'''}}  || [[સર્જક:પ્રેમાનંદ|પ્રેમાનંદ]] || આખ્યાન || ||[[d:Q18539484|Q18539484]]   || [[d:Q136350622|Q136350622]]
|-
| ૬૪ || [[ અંગદવિષ્ટિ ]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:શામળ|શામળ]] || મહાકાવ્ય ||  ||  ||[[d:Q18584069|Q18584069]]
|-
| ૬૫ || [[રાવણ મંદોદરી સંવાદ]]{{color|Gold|'''*'''}}  || [[સર્જક:શામળ|શામળ]] || મહાકાવ્ય ||  ||  ||[[d:Q18621263|Q18621263]]
|-
| ૬૬ || [[પ્રભુ પધાર્યા]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || [[:શ્રેણી:નવલકથા|નવલકથા]] || https://w.wiki/335j  ||  || [[d:Q18708177|Q18708177]]
|-
| ૬૭ || [[નંદબત્રીશી]] {{color|Gold|'''*'''}}|| [[સર્જક:શામળ|શામળ]] || મહાકાવ્ય ||  ||  || [[d:Q136358779|Q136358779]]
|- 
| ૬૮ || [[દક્ષિણ આફ્રિકાના સત્યાગ્રહનો ઇતિહાસ]]{{color|Gold|'''*'''}}  || [[સર્જક:મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી|મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી]] || ઐતિહાસિક || https://w.wiki/3B8h &lt;br&gt; https://w.wiki/3BkM  ||  || [[d:Q18710333|Q18710333]]
|-
| ૬૯ || [[સુદામા ચરિત]]{{color|HotPink|'''*'''}} || [[સર્જક:પ્રેમાનંદ|પ્રેમાનંદ]] || આખ્યાન ||   ||[[d:Q18708371|Q18708371]]  ||
|-
| ૭૦ || [[સ્રોતસ્વિની]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:દામોદર બોટાદકર|દામોદર બોટાદકર]] || કાવ્ય સંગ્રહ ||  ||  ||[[d:Q136358991|Q136358991]]
|-
| ૭૧ || [[કુરબાનીની કથાઓ]] {{color|Gold|'''*'''}}|| [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || લઘુ કથા સંગ્રહ ||  ||  || [[d:Q21130342|Q21130342]]
|-
| ૭૨ || [[રાસતરંગિણી]] {{color|Gold|'''*'''}}|| [[સર્જક:દામોદર બોટાદકર|દામોદર બોટાદકર]] || કાવ્ય સંગ્રહ ||  ||  || [[d:Q136359063|Q136359063]]
|-
| ૭૩ || [[ફ્લૉરેન્સ નાઇટિંગેલનું જીવન ચરિત્ર]] {{color|Gold|'''*'''}}|| [[સર્જક:શારદા મહેતા|શારદા મહેતા]] || જીવનચરિત્ર || https://w.wiki/3G87  ||  || [[d:Q27967446|Q27967446]]
|-
| ૭૪ || [[ગાંધીજીનો અક્ષરદેહ - ૧]] || [[સર્જક:મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી|મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી]] || ઐતિહાસિક તવારિખ ||   ||  ||
|-
| ૭૫ || [[સૌરાષ્ટ્રની રસધાર ૨]] || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || લઘુ કથા સંગ્રહ || https://w.wiki/LaL  ||  ||
|-
| ૭૬ || [[સરસ્વતીચંદ્ર - ૧]]{{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:ગોવર્ધનરામ ત્રિપાઠી|ગોવર્ધનરામ ત્રિપાઠી]] || [[:શ્રેણી:નવલકથા|નવલકથા]] ||  ||  || [[d:Q21130327|Q21130327]]
|-
| ૭૭ || [[સરસ્વતીચંદ્ર - ૨]] {{color|Lime|'''*'''}}|| [[સર્જક:ગોવર્ધનરામ ત્રિપાઠી|ગોવર્ધનરામ ત્રિપાઠી]] || [[:શ્રેણી:નવલકથા|નવલકથા]] ||  ||  || [[d:Q21130328|Q21130328]]
|-
| ૭૮ || [[સરસ્વતીચંદ્ર - ૩]] {{color|Lime|'''*'''}}|| [[સર્જક:ગોવર્ધનરામ ત્રિપાઠી|ગોવર્ધનરામ ત્રિપાઠી]] || [[:શ્રેણી:નવલકથા|નવલકથા]]  ||  ||  || [[d:Q136375877|Q136375877]]
|-
| ૭૯ || [[સરસ્વતીચંદ્ર - ૪]]{{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:ગોવર્ધનરામ ત્રિપાઠી|ગોવર્ધનરામ ત્રિપાઠી]] || [[:શ્રેણી:નવલકથા|નવલકથા]] ||  ||  || [[d:Q136386534|Q136386534]]
|-
| ૮૦ || [[કરણ ઘેલો]]{{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:નંદશંકર મહેતા|નંદશંકર મહેતા]] || ઐતિહાસિક નવલકથા || https://w.wiki/MFY  || [[d:Q23301559|Q23301559]]  || [[d:Q136386656|Q136386656]]
|-
| ૮૧ || [[લાલકિલ્લાનો મુકદ્દમો]]{{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || ઐતિહાસિક તવારિખ ||  ||  || [[d:Q136386705|Q136386705]]
|-
| ૮૨ || [[કલમની પીંછીથી]]{{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:ગિજુભાઈ બધેકા|ગિજુભાઈ બધેકા]] || બાળ સાહિત્ય ||  ||  || [[d:Q136387670|Q136387670]]
|-
| ૮૩ || [[એક સત્યવીરની કથા અથવા સોકરેટીસનો બચાવ]]{{color|Lime|'''*'''}}  || [[સર્જક:મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી|મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી]] || ચરિત્રકથા ||  ||  || [[d:Q27968505|Q27968505]]
|-
| ૮૪ || [[દિવાસ્વપ્ન]]{{color|Lime|'''*'''}}  || [[સર્જક:ગિજુભાઈ બધેકા|ગિજુભાઈ બધેકા]] || શિક્ષણ પ્રયોગ કથા ||  ||  || [[d:Q27968490|Q27968490]]
|-
| ૮૫ || [[બે દેશ દીપક]] {{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || ચરિત્રકથા ||  ||  || [[d:Q27968496|Q27968496]]
|-
| ૮૬ || [[ન્હાના ન્હાના રાસ - ભાગ ૩]] {{color|Lime|'''*'''}}|| [[સર્જક:ન્હાનાલાલ કવિ|ન્હાનાલાલ કવિ]] || કાવ્ય સંગ્રહ || || Q27968455 || [[d:Q136432305|Q136432305]]
|-
| ૮૭ || [[શિવાજીની સૂરતની લૂટ]] || [[સર્જક:ઇચ્છારામ દેસાઇ |ઇચ્છારામ દેસાઇ ]] || ઐતિહાસિક નવલકથા ||  ||  ||
|-
| ૮૮ || [[ગંગા - એક ગુર્જર વાર્તા ]] {{color|Lime|'''*'''}}|| [[સર્જક:ઇચ્છારામ દેસાઇ |ઇચ્છારામ દેસાઇ ]] || [[:શ્રેણી:નવલકથા|નવલકથા]] ||  ||  ||[[d:Q27968421|Q27968421]]
|-
| ૮૯ || [[સવિતા-સુંદરી]]{{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:ઇચ્છારામ દેસાઇ |ઇચ્છારામ દેસાઇ ]] || [[:શ્રેણી:નવલકથા|નવલકથા]] ||  ||  || [[d:Q27968361|Q27968361]]
|-
| ૯૦ || [[સૌરાષ્ટ્રની રસધાર ૩]] || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || લોકકથા ||  ||  ||
|-
| ૯૧ || [[૨૫૦૦ વર્ષ પૂર્વેનું હિન્દુસ્તાન]]{{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:નારાયણ વિશનજી ઠક્કુર|નારાયણ વિશનજી ઠક્કુર]] || ઐતિહાસિક નવલકથા ||  ||  || [[d:Q136452057|Q136452057]]
|-
| ૯૨ || [[સોરઠી સંતો, ભાગ પહેલો|સોરઠી સંતો ભાગ ૧]]{{color|Lime|'''*'''}}  || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || લોકકથા ||  ||  || [[d:Q136458682|Q136458682]]
|-
| ૯૩ || [[ઘાશીરામ કોટવાલ|ઘાશીરામ કોટવાલ]] {{color|Lime|'''*'''}}|| [[સર્જક:દિવાન શાકેરરામ દલપતરામ |દિવાન શાકેરરામ દલપતરામ ]] || હાસ્યનવલ ||  ||  || [[d:Q136500276|Q136500276]]
|-
| ૯૪ || [[ઝંડાધારી - મહર્ષિ દયાનંદ|ઝંડાધારી - મહર્ષિ દયાનંદ]] {{color|Lime|'''*'''}}|| [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || ચરિત્રકથા ||  ||  || [[d:Q136500320|Q136500320]]
|-
| ૯૫ || [[વીરક્ષેત્રની સુંદરી]] {{color|Lime|'''*'''}}|| ડો રામજી (મરાઠી): અનુવાદક: [[સર્જક:નારાયણ વિશનજી ઠક્કુર |નારાયણ વિશનજી ઠક્કુર]] || [[:શ્રેણી:નવલકથા|નવલકથા]] ||  ||  || [[d:Q136535814|Q136535814]]
|-
| ૯૬ || [[સાર-શાકુંતલ]]{{color|Lime|'''*'''}}  || [[સર્જક:નર્મદ|નર્મદ]] || નાટક ||  ||  ||[[d:Q136536088|Q136536088]]
|-
| ૯૭ || [[સોરઠી બહારવટીયા - ભાગ પહેલો|સોરઠી બહારવટીયા - ભાગ પહેલો]] || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || લોકકથા ||https://w.wiki/KE9  ||  || 
|-
| ૯૮ || [[સોરઠી બહારવટીયા - ભાગ બીજો|સોરઠી બહારવટીયા - ભાગ બીજો]] || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || લોકકથા || https://w.wiki/LvU  ||  ||
|-
| ૯૯ || [[સોરઠી બહારવટીયા - ભાગ ત્રીજો|સોરઠી બહારવટીયા - ભાગ ત્રીજો]] || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || લોકકથા || https://w.wiki/LvT  ||  ||
|-
| ૧૦૦ || [[શોભના]]{{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:રમણલાલ દેસાઈ|રમણલાલ દેસાઈ]] || [[:શ્રેણી:નવલકથા|નવલકથા]] ||   || [[d:Q117750362|Q117750362]]  || [[d:Q137768939|Q137768939]]
|-
| ૧૦૧ || [[છાયાનટ]]{{color|Lime|'''*'''}}  || [[સર્જક:રમણલાલ દેસાઈ|રમણલાલ દેસાઈ]] || [[:શ્રેણી:નવલકથા|નવલકથા]] ||  ||  || [[d:Q73226837|Q73226837]]
|-
| ૧૦૨ || [[બાપુનાં પારણાં]]{{color|Lime|'''*'''}}  || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || કાવ્ય સંગ્રહ ||  ||  ||[[d:Q137911007|Q137911007]]
|-
| ૧૦૩ || [[ઠગ]] {{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:રમણલાલ દેસાઈ|રમણલાલ દેસાઈ]] || [[:શ્રેણી:નવલકથા|નવલકથા]] ||  ||  || [[d:Q117750349|Q117750349]]
|-
| ૧૦૪ || [[વેરાનમાં]]{{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || લઘુ કથા સંગ્રહ ||  ||  || [[d:Q137926002|Q137926002]]
|-
| ૧૦૫ || [[બંસરી]]{{color|Lime|'''*'''}}  || [[સર્જક:રમણલાલ દેસાઈ|રમણલાલ દેસાઈ]] || [[:શ્રેણી:નવલકથા|નવલકથા]] ||  ||  ||[[d:Q47529151|Q47529151]]
|-
| ૧૦૬ || [[એકતારો]]{{color|Lime|'''*'''}}  || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || ભજન સંગ્રહ ||  ||  || [[d:Q139748927|Q139748927]]
|-
| ૧૦૭ || [[માબાપોને]]{{color|Lime|'''*'''}}  || [[સર્જક:ગિજુભાઈ બધેકા|ગિજુભાઈ બધેકા]] || ચિંતન ||  ||  || [[d:Q139749590|Q139749590]]
|-
| ૧૦૮ || [[પંકજ]]{{color|Lime|'''*'''}}  || [[સર્જક:રમણલાલ દેસાઈ|રમણલાલ દેસાઈ]] || લઘુ કથા સંગ્રહ ||  ||  || [[d:Q139768210|Q139768210]]
|-
| ૧૦૯ || [[કાંચન અને ગેરુ]] {{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:રમણલાલ દેસાઈ|રમણલાલ દેસાઈ]] || લઘુ કથા સંગ્રહ ||  || [[d:Q117841595|Q117841595]] || [[d:Q139769058|Q139769058]]
|-
| ૧૧૦ || [[દીવડી]]{{color|Lime|'''*'''}}  || [[સર્જક:રમણલાલ દેસાઈ|રમણલાલ દેસાઈ]] || લઘુ કથા સંગ્રહ ||  || [[d:Q117841596|Q117841596]] || [[d:Q139769086|Q139769086]]
|-
| ૧૧૧ || [[પત્રલાલસા]]{{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:રમણલાલ દેસાઈ|રમણલાલ દેસાઈ]] || [[:શ્રેણી:નવલકથા|નવલકથા]] ||  || [[d:Q117750335|Q117750335]] || [[d:Q139784574|Q139784574]]
|-
| ૧૧૨ || [[નિરંજન]] {{color|Lime|'''*'''}}|| [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || [[:શ્રેણી:નવલકથા|નવલકથા]] ||https://w.wiki/trg  ||[[d:Q60622623|Q60622623]]  || [[d:Q139796622|Q139796622]]
|-
| ૧૧૩ || [[ગુજરાતની ગઝલો]] {{color|Lime|'''*'''}}|| [[સર્જક:કૃષ્ણલાલ મોહનલાલ ઝવેરી|કૃષ્ણલાલ મોહનલાલ ઝવેરી]] (સંપા.) || ગઝલ સંગ્રહ ||  || [[d:Q67535884|Q67535884]] || --NA--
|-
| ૧૧૪ || [[ગુજરાતનો જય]] {{color|Lime|'''*'''}}|| [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || ઐતિહાસિક નવલકથા || https://w.wiki/3XSF &lt;br&gt; https://w.wiki/3XSG  || [[d:Q56881059|Q56881059]]  || [[d:Q139947387|Q139947387]]
|-
| ૧૧૫ || [[સાસુવહુની લઢાઈ]]{{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:મહિપતરામ રૂપરામ નીલકંઠ|મહિપતરામ રૂપરામ નીલકંઠ]] || [[:શ્રેણી:નવલકથા|નવલકથા]] || https://w.wiki/RiC  || [[d:Q60483070|Q60483070]] || [[d:Q139947416|Q139947416]]
|-
| ૧૧૬ || [[પુરાતન જ્યોત]] {{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || ચરિત્રકથા ||   ||  || [[d:Q139976784|Q139976784]]
|-
| ૧૧૭ || [[પ્રતિમાઓ]]{{color|Lime|'''*'''}}|| [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || લઘુકથા સંગ્રહ || https://w.wiki/MSo  ||  || [[d:Q139977042|Q139977042]]
|-
| ૧૧૮ || [[યુગવંદના]] {{color|Lime|'''*'''}}|| [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || કાવ્ય સંગ્રહ ||  ||  || [[d:Q72091228|Q72091228]]
|-
| ૧૧૯ || [[દિવાળીબાઈના પત્રો]]{{color|Gold|'''*'''}} || દિવાળીબાઈ || પત્ર સંગ્રહ ||  ||  || [[d:Q140041453|Q140041453]]
|-
| ૧૨૦ || [[નારીપ્રતિષ્ઠા]] {{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:મણિલાલ દ્વિવેદી|મણિલાલ દ્વિવેદી]] || નિબંધ  ||  ||  || [[d:Q60807360|Q60807360]]
|-
| ૧૨૧ || [[ત્રિશંકુ]] {{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:રમણલાલ દેસાઈ|રમણલાલ દેસાઈ]] || [[:શ્રેણી:નવલકથા|નવલકથા]] ||  ||  || [[d:Q72087877|Q72087877]]
|-
| ૧૨૨ || [[જીવનધર્મી સાહિત્યકાર જયભિખ્ખુ ]]{{color|Lime|'''*'''}}  || [[સર્જક:પ્રફુલ્લ રાવલ|પ્રફુલ્લ રાવલ]] || ચરિત્રકથા ||  ||  || [[d:Q61755527|Q61755527]]
|-
| ૧૨૩ || [[સિદ્ધરાજ જયસિંહ ]]{{color|Lime|'''*'''}}  || [[સર્જક:જયભિખ્ખુ|જયભિખ્ખુ]] || ઐતિહાસિક નવલકથા ||  ||  || [[d:Q140070930|Q140070930]]
|-
| ૧૨૪ || [[આત્મવૃત્તાંત]]{{color|Lime|'''*'''}}   || [[સર્જક:મણિલાલ દ્વિવેદી|મણિલાલ દ્વિવેદી]] || આત્મકથા ||  ||  || [[d:Q54818533|Q54818533]]
|-
| ૧૨૫ || [[કચ્છનો કાર્તિકેય]] {{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:વિશનજી ચતુર્ભુજ ઠક્કુર|વિશનજી ચતુર્ભુજ ઠક્કુર]] || ઐતિહાસિક નવલકથા ||  ||  || [[d:Q72087287|Q72087287]]
|-
| ૧૨૬ || [[સાઠીના સાહિત્યનું દિગ્દર્શન]] {{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:ડાહ્યાભાઈ દેરાસરી|ડાહ્યાભાઈ દેરાસરી]] || ઇતિહાસ ||  ||  || [[d:Q63147311|Q63147311]]
|-
| ૧૨૭ || [[કલાપી]] {{color|Lime|'''*'''}}|| [[સર્જક:નવલરામ જગન્નાથ ત્રિવેદી|નવલરામ જગન્નાથ ત્રિવેદી]] || જીવનચરિત્ર ||  ||  || [[d:Q63257336|Q63257336]]
|-
| ૧૨૮ || [[મધ્યયુગના પ્રસિધ્ધ મુસ્લિમ વૈજ્ઞાનિકો]]{{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:સઈદ શેખ|સઈદ શેખ]] || માહિતી પુસ્તિકા ||  ||  || [[d:Q140233446|Q140233446]]
|-
| ૧૨૯ || [[ગુજરાતી નાટ્યવિવેચન]]{{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક: ડૉ દીપક ભાનુશંકર ભટ્ટ| ડૉ દીપક ભાનુશંકર ભટ્ટ]] || વિવેચન ||  ||  || [[d:Q140250179|Q140250179]]
|-
| ૧૩૦ || [[સૌરાષ્ટ્રની રસધાર ૪]]{{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || લોકકથા ||https://w.wiki/6Fq  ||  || [[d:Q18003069|Q18003069]]
|-
| ૧૩૧ || [[સૌરાષ્ટ્રની રસધાર ૫]]{{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || લોકકથા || https://w.wiki/7Ru  ||  || [[d:Q140285187|Q140285187]]
|-
| ૧૩૨ || [[લીલુડી ધરતી - ૧]] {{color|Lime|'''*'''}}|| [[સર્જક:ચુનીલાલ મડિયા|ચુનીલાલ મડિયા]] || નવલકથા || https://w.wiki/gKU  ||  || [[d:Q70679976|Q70679976]]
|-
| ૧૩૩ || [[લીલુડી ધરતી - ૨]]{{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:ચુનીલાલ મડિયા|ચુનીલાલ મડિયા]] || નવલકથા ||https://w.wiki/h7B  ||  ||[[d:Q140314762|Q140314762]]
|-
| ૧૩૪ || [[વ્યાજનો વારસ]]{{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:ચુનીલાલ મડિયા|ચુનીલાલ મડિયા]] || નવલકથા ||https://w.wiki/5wyH  ||  || [[d:Q140314762|Q140314762]]
|-
| ૧૩૫ || [[સમરાંગણ]]{{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || ઐતિહાસિક નવલકથા || https://w.wiki/7gX  ||  || [[d:Q98637408|Q98637408]]
|-
| ૧૩૬ || [[પરકમ્મા]] || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || વિવેચન ||  ||  || [[d:Q140392424|Q140392424]]
|-
| ૧૩૭ || [[જયભિખ્ખુ:વ્યક્તિત્વ અને વાઙ્‌મય]] || [[સર્જક:નટુભાઈ ઠક્કર|નટુભાઈ ઠક્કર]] || વિવેચન ||  ||  || [[d:Q96083199|Q96083199]]
|-
| ૧૩૮ || [[બાલ–પંચતંત્ર]] || [[સર્જક:પ્રસન્નવદન છબિલરામ દીક્ષિત|પ્રસન્નવદન છબિલરામ દીક્ષિત]] || બાળ વાર્તાસંગ્રહ ||  ||  || [[d:Q135972416|Q135972416]]
|-
| ૧૩૯ || [[હીરાની ચમક]] || [[સર્જક:રમણલાલ દેસાઈ|રમણલાલ દેસાઈ]] || લઘુ કથા સંગ્રહ || https://w.wiki/Ubx  ||  || [[d:Q98637495|Q98637495]]
|-
| ૧૪૦ || [[જયભિખ્ખુ:વ્યક્તિત્વ અને વાઙ્‌મય]] || [[સર્જક:નટુભાઈ ઠક્કર|નટુભાઈ ઠક્કર]] || મહાનિબંધ ||  ||  || [[d:Q96083199|Q96083199]]
|-
| ૧૪૧ || [[રસબિંદુ]] || [[સર્જક:રમણલાલ દેસાઈ|રમણલાલ દેસાઈ]] || લઘુ કથા સંગ્રહ ||  ||  || [[d:Q117841593|Q117841593]]
|-
| ૧૪૨ || [[મહાન સાધ્વીઓ]] || શિવપ્રસાદ દલપતરામ પંડિત, હાસમ હીરજી ચારણિયા, નારાયણ હેમચંદ્ર || ચરિત્ર કથા સંગ્રહ ||  ||  || [[d:Q140698617|Q140698617]]
|-
| ૧૪૩ || [[સ્નેહસૃષ્ટિ]] || [[સર્જક:રમણલાલ દેસાઈ|રમણલાલ દેસાઈ]] || નવલકથા ||  ||  || [[d:Q117833640|Q117833640]]
|-
| ૧૪૪ || [[સત્યની શોધમાં]] || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || નવલકથા ||  ||  || [[d:Q140722390|Q140722390]]
|-
| ૧૪૫ || [[પલકારા]] || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || લઘુકથા સંગ્રહ ||  ||  || [[d:Q98931424|Q98931424]]
|-
| ૧૪૬ || [[દરિયાપારના બહારવટિયા ]] || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || ચરિત્ર કથા સંગ્રહ ||  ||  || [[d:Q140722466|Q140722466]]
|-
| ૧૪૭ || [[ગુલાબસિંહ]] || [[સર્જક:મણિલાલ દ્વિવેદી |મણિલાલ દ્વિવેદી ]] || નવલકથા  ||  ||  || [[d:Q63066189|Q63066189]]
|-
| ૧૪૮ || [[બીરબલ વિનોદ]] || [[સર્જક:બદ્રનિઝામી–રાહતી|બદ્રનિઝામી–રાહતી]] || વાર્તા સંગ્રહ  ||  ||  || [[d:Q105628659|Q105628659]]
|-
| ૧૪૯ || [[હાલરડાં]] || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || હાલરડાં સંગ્રહ ||  ||  || [[d:Q140722520|Q140722520]]
|-
| ૧૫૦ || [[અપરાધી]] || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || નવલકથા ||https://w.wiki/wcg  ||  || [[d:Q105233972|Q105233972]]
|-
| ૧૫૧ || [[ઋતુગીતો]] || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || કાવ્યસંગ્રહ ||  ||  || [[d:Q105629139|Q105629139]]
|-
| ૧૫૨ || [[છેલ્લું પ્રયાણ]] || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || નવલકથા ||  ||  || [[d:Q140723395|Q140723395]]
|-
| ૧૫૩ || [[બારડોલી સત્યાગ્રહનો ઇતિહાસ]] || [[સર્જક:મહાદેવભાઈ દેસાઈ|મહાદેવભાઈ દેસાઈ]] || ઐતિહાસિક તવારીખ ||  ||  || [[d:Q140723411|Q140723411]]
|-
| ૧૫૪ || [[લોકમાન્ય લિંકન]] || અમેરિકન ઈન્ફોર્મેશન સર્વિસ || જીવન ચરિત્ર ||  ||  || [[d:Q140738704|Q140738704]]
|-
| ૧૫૫ || [[નિહારિકા]] || [[સર્જક:રમણલાલ દેસાઈ|રમણલાલ દેસાઈ]] || કાવ્ય સંગ્રહ ||  ||  || [[d:Q140738760|Q140738760]]
|-
| ૧૫૬ || [[એશિયાનું કલંક યાને કોરીયાની કથા]] || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || ઇતિહાસ ||  ||  ||
|-
| ૧૫૭ || [[અકબર]] || [[સર્જક:ઉત્તમલાલ ત્રિવેદી|ઉત્તમલાલ ત્રિવેદી]] || ચરિત્રકથા ||  ||  ||
|-
| ૧૫૮ || [[કિસા ગોતમી અને બીજાં સ્ત્રીરત્નો]] || [[સર્જક:શિવપ્રસાદ દલપતરામ પંડિત|શિવપ્રસાદ દલપતરામ પંડિત]] || ચરિત્રકથા ||  ||  ||
|-
| ૧૫૯ || [[સ્વામી વિવેકાનંદ]] || [[સર્જક:રામપ્રસાદ કાશીપ્રસાદ દેસાઈ|રામપ્રસાદ કાશીપ્રસાદ દેસાઈ]] || ચરિત્રકથા ||  ||  ||
|-
| ૧૬૦ || [[રાજમાતા જીજાબાઈ અને બીજા સ્ત્રી રત્નો]] || [[સર્જક:શિવપ્રસાદ દલપતરામ પંડિત|શિવપ્રસાદ દલપતરામ પંડિત]] || ચરિત્રકથા ||  ||  ||
|-
| ૧૬૧ || [[સરદાર વલ્લભભાઈ - ભાગ પહેલો]] || [[સર્જક:નરહરિ પરીખ|નરહરિ પરીખ]] || ચરિત્રકથા ||  || [[d:Q136339988|Q136339988]] || [[d:Q136339981|Q136339981]]
|-
| ૧૬૨ || [[મહાદેવભાઈનું પૂર્વચરિત]]{{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:નરહરિ પરીખ|નરહરિ પરીખ]] || ચરિત્રકથા ||  || [[d:Q136456103|Q136456103]] || [[d:Q136456104|Q136456104]]
|-
| ૧૬૩ || [[સાહિત્યને ઓવારેથી]]{{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:શંકરલાલ શાસ્ત્રી|શંકરલાલ શાસ્ત્રી]] || સાહિત્ય સમીક્ષા ||  || [[d:Q136456121|Q136456121]] || [[d:Q136456120|Q136456120]]
|-
| ૧૬૪ || [[ગ્રામોન્નતિ]] || [[સર્જક:રમણલાલ દેસાઈ|રમણલાલ દેસાઈ]] || પ્રકીર્ણ ||  ||  || [[d:Q140723431|Q140723431]]
|-
| ૧૬૫ || [[જેલ ઓફિસની બારી]] || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || વાર્તા સંગ્રહ  ||  ||  ||
|-
| ૧૬૬ || [[રૂપસુંદરી અને બીજા સ્ત્રીરત્નો]] || [[સર્જક:શિવપ્રસાદ દલપતરામ પંડિત|શિવપ્રસાદ દલપતરામ પંડિત]] || ચરિત્રકથા ||  ||  ||
|-
| ૧૬૭ || [[ગ્રહાષ્ટક વત્તા એક]] || [[સર્જક:ચુનીલાલ મડિયા|ચુનીલાલ મડિયા]] || નવલકથા ||  ||  ||
|-
| ૧૬૮ || [[મોત્સાર્ટ અને બીથોવન]] || [[સર્જક:અમિતાભ મડિયા|અમિતાભ મડિયા]] || ચરિત્રકથા ||  ||  ||
|-
| ૧૬૯ || [[નિત્ય મનન]] || [[સર્જક:મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી|મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી]] || સુવિચાર સંગ્રહ ||  ||  ||
|-
| ૧૭૦ || [[વેળા વેળાની છાંયડી]] || [[સર્જક:ચુનીલાલ મડિયા|ચુનીલાલ મડિયા]] || નવલકથા || https://w.wiki/5VB3  || [[d:Q117666826|Q117666826]] || [[d:Q136373827|Q136373827]]
|-
| ૧૭૧ || [[મહાત્માજીની વાતો]] || [[સર્જક:ગાંધીજી|ગાંધીજી]] || આધ્યાત્મિક વાર્તાઓ ||  || [[d:Q117665561|Q117665561]] || [[d:Q136373818|Q136373818]]
|-
| ૧૭૨ || [[અમદાવાદના મિલમજૂરોની લડતનો ઈતિહાસ]] || [[સર્જક:મહાદેવભાઈ દેસાઈ|મહાદેવભાઈ દેસાઈ]] || ઇતિહાસ ||  || [[d:Q117544959|Q117544959]] || [[d:Q136323704|Q136323704]]
|-
| ૧૭૩ || [[દ્વિરેફની વાતો – ભાગ ત્રીજો]] || [[સર્જક:રામનારાયણ પાઠક|રામનારાયણ પાઠક]] || નવલિકા ||  || [[d:Q117544149|Q117544149]] || [[d:Q136340228|Q136340228]]
|-
| ૧૭૪ || [[સાહિત્ય અને ચિંતન]]{{color|Lime|'''*'''}}  || [[સર્જક:રમણલાલ દેસાઈ|રમણલાલ દેસાઈ]]|| ગદ્ય લેખ ||  || [[d:Q136089118|Q136089118]] || [[d:Q136089116|Q136089116]]
|-
| ૧૭૫ || [[ગીતાધ્વનિ]] || [[સર્જક:કિશોરલાલ ઘનશ્યામલાલ મશરૂવાળા|કિશોરલાલ ઘનશ્યામલાલ મશરૂવાળા]]|| આધ્યાત્મિક ||  ||  ||
|-
| ૧૭૬ || [[દ્વિરેફની વાતો]] || [[સર્જક:રામનારાયણ પાઠક|રામનારાયણ પાઠક]] || નવલિકા ||  || [[d:Q136340129|Q136340129]] || [[d:Q136340130|Q136340130]]
|- 
| ૧૭૭ || [[સરદાર વલ્લભભાઈ - ભાગ બીજો]] || [[સર્જક:નરહરિ પરીખ|નરહરિ પરીખ]] || જીવનચરિત્ર   ||  || [[d:Q136340081|Q136340081]] || [[d:Q136340084|Q136340084]]
|-
| ૧૭૭ || [[દેશી રાજ્યોનો પ્રશ્ન]]{{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:ગાંધીજી|ગાંધીજી]] || ઐતિહાસિક ||  || [[d:Q136089026|Q136089026]] || [[d:Q136089022|Q136089022]]
|-
| ૧૭૮ || [[નેતાજીના સાથીદારો]] {{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:પ્રહ્‌લાદ બ્રહ્મભટ્ટ|પ્રહ્‌લાદ બ્રહ્મભટ્ટ]] || ચરિત્રકથા ||  || [[d:Q135972647|Q135972647]] || [[d:Q135972645|Q135972645]]
|-
| ૧૭૯ || [[પિતામહ]]{{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:પ્રહ્‌લાદ બ્રહ્મભટ્ટ|પ્રહ્‌લાદ બ્રહ્મભટ્ટ]] || ચરિત્રકથા ||  || [[d:Q129548247|Q129548247]] || [[d:Q135972614|Q135972614]]
|-
| ૧૮૦ || [[દ્વિરેફની વાતો – ભાગ બીજો]] || [[સર્જક:રામનારાયણ પાઠક|રામનારાયણ પાઠક]] || નવલિકા ||  ||  ||
|-
| ૧૮૧ || [[ખાખનાં પોયણાં]]{{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:પ્રહ્‌લાદ બ્રહ્મભટ્ટ|પ્રહ્‌લાદ બ્રહ્મભટ્ટ]] || નવલકથા ||  || [[d:Q135972568|Q135972568]] || [[d:Q135112922|Q135112922]]
|-
| ૧૮૨ || [[વાર્તાનું શાસ્ત્ર]]{{color|Lime|'''*'''}}  || [[સર્જક:ગિજુભાઈ બધેકા|ગિજુભાઈ બધેકા]] || ગદ્ય લેખ ||   || [[d:Q135914377|Q135914377]] || [[d:Q135914329|Q135914329]]
|-
| ૧૮૩ || [[મા બાપ થવું આકરું છે]]{{color|Lime|'''*'''}}  || [[સર્જક:ગિજુભાઈ બધેકા|ગિજુભાઈ બધેકા]] || ગદ્ય લેખ ||  || [[d:Q135972530|Q135972530]] || [[d:Q135972534|Q135972534]]
|-
| ૧૮૪ || [[પુષ્પોની સૃષ્ટિમાં]]{{color|Lime|'''*'''}}  || [[સર્જક:રમણલાલ દેસાઈ|રમણલાલ દેસાઈ]] || નાટક ||  || || 
|-
| ૧૮૫ || [[આકાશદીપ]]{{color|Lime|'''*'''}}   || [[સર્જક:ધૂમકેતુ|ધૂમકેતુ]] || નવલિકા ||  || [[d:Q139473471|Q139473471]] || [[d:Q139473472|Q139473472]]
|-
| ૧૮૬ || [[પ્રતિબિંબ]]{{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:ધૂમકેતુ|ધૂમકેતુ]] || નવલિકા ||  || [[d:Q139472947|Q139472947]] || [[d:Q139473008|Q139473008]]
|-
| ૧૮૭ || [[રજકણ]]{{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:ધૂમકેતુ|ધૂમકેતુ]] || વિચાર કણિકા || || [[d:Q139923283|Q139923283]] || [[d:Q139923286|Q139923286]] 
|-
|}

== કાર્યાધીન ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; id=&quot;guwsbooksinprogress&quot;
|-
! ક્રમ !! નામ !! લેખક !! પ્રકાર
|-
| ૧ || [[સુવર્ણરેખા]] || [[સર્જક:ધૂમકેતુ|ધૂમકેતુ]] || નવલિકા
|-
| ૨ || [[તરલા]] || [[સર્જક:ભોગીન્દ્ર દિવેટીયા|ભોગીન્દ્ર દિવેટીયા]] || નવલકથા
|-
| ૩ || [[સરદાર વલ્લભભાઈ - ભાગ બીજો]] || [[સર્જક:નરહરિ પરીખ|નરહરિ પરીખ]] || જીવનચરિત્ર
|-
|}

[[શ્રેણી:વિકિસ્રોત]]</text>
      <sha1>hljabxw1otvhhm973dghmotsug1my0w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>223705</id>
      <parentid>223697</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T16:21:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Meghdhanu</username>
        <id>3380</id>
      </contributor>
      <origin>223705</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51687" sha1="cy0g2qyd337sdg324iinu1tatjx8qy2" xml:space="preserve">ગુજરાતી વિકિસ્રોત પર હાલ ઉપલબ્ધ '''પુસ્તકો'''ની યાદી અહીં આપવામાં આવી છે.

આપ નીચેના કોષ્ટકમાં પુસ્તકના નામ, પુસ્તકના લેખક અને પુસ્તકના પ્રકાર મુજબ કક્કાવારી ગોઠવણ (''સોર્ટીંગ'') કરી શકો છો. આમ કરવા જે તે કોલમના મથાળાની બાજુમાં આપેલ [[File:Sort symbol.png|15px]] ચિહ્નનો ઉપયોગ કરો.

== પૂર્ણ પુસ્તકો ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; id=&quot;guwsbooks&quot;
|-
! ક્રમ !! નામ !! લેખક !! પ્રકાર !! ઑડિયોબુકની કડી !! વિકિડેટા પર મૂળ સાહિત્યિક કૃતિનો કોડ !! વિકિડેટા પર અહીં ઉપલબ્ધ એ પુસ્તકની આવૃત્તિનો કોડ
|-
| ૧ || [[રચનાત્મક કાર્યક્રમ]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી|મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી]] || ચળવળ નિર્દેશન ||  ||  ||[[d:Q18003003|Q18003003]]
|-
| ૨ || [[સત્યના પ્રયોગો અથવા આત્મકથા]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી|મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી]] || આત્મકથા || {{ચાલુ}}   || [[d:Q2719827|Q2719827]] ||[[d:Q136030817|Q136030817]]
|-
| ૩ || [[ભદ્રંભદ્ર]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:રમણભાઈ મહિપતરામ નીલકંઠ|રમણભાઈ મ. નીલકંઠ]] || હાસ્યનવલ ||  || [[d:Q2766699|Q2766699]]  || [[d:Q136031070|Q136031070]]
|-
| ૪ || [[આરોગ્યની ચાવી]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી|મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી]] ||આરોગ્ય ||   || [[d:Q136043259|Q136043259]] ||[[d:Q18003004|Q18003004]]
|-
| ૫ || [[મિથ્યાભિમાન]] || [[સર્જક:દલપતરામ|દલપતરામ]] || નાટક ||  || Q18003005 ||
|-
| ૬ || [[મેઘાણીની નવલિકાઓ ખંડ ૧]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || નવલિકા ||https://w.wiki/LvW  ||  || [[d:Q18003006|Q18003006]]
|-
| ૭ || [[મેઘાણીની નવલિકાઓ ખંડ ૨]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || નવલિકા ||https://w.wiki/LvV  ||  || [[d:Q18003007|Q18003007]]
|-
| ૮ || [[ઓખાહરણ]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:પ્રેમાનંદ|પ્રેમાનંદ]] || આખ્યાન ||   ||  ||[[d:Q2726036|Q2726036]]
|-
| ૯ || [[દાદાજીની વાતો]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || બાળ સાહિત્ય || https://w.wiki/cqd  ||  ||[[d:Q18003009|Q18003009]]
|-
| ૧૦ || [[કલાપીનો કેકારવ]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:કલાપી|કલાપી]] || કાવ્યસંગ્રહ ||  ||  ||[[d:Q18003010|Q18003010]]
|-
| ૧૧ || [[શ્રી સામાયિક સૂત્ર (સ્થાનકવાસી)]] || જૈન ધાર્મિક સાહિત્ય || ધાર્મિક ||  ||  ||
|-
| ૧૨ || [[સોરઠને તીરે તીરે]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || નવલકથા ||  || ||[[d:Q18003013|Q18003013]]
|-
| ૧૩|| [[કાશ્મીરનો પ્રવાસ]]{{color|HotPink|'''*'''}} || [[સર્જક:કલાપી|કલાપી]] || પ્રવાસ વર્ણન ||  ||  ||Q18003015
|-
| ૧૪|| [[આ તે શી માથાફોડ !]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:ગિજુભાઈ બધેકા|ગિજુભાઈ બધેકા]] || કેળવણી ||  ||  || [[d:Q18003016|Q18003016]]
|-
| ૧૫ || [[કથન સપ્તશતી]]{{color|HotPink|'''*'''}} || [[સર્જક:દલપતરામ|દલપતરામ]] || કહેવત સંગ્રહ ||  ||  || Q18003018
|-
| ૧૬ || [[ગુજરાતી ભાષાના કવિયોનો ઇતિહાસ]] || [[સર્જક:દલપતરામ|દલપતરામ]] || ઐતિહાસિક  ||   ||  ||
|-
| ૧૭ || [[અનાસક્તિયોગ]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી|મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી]] || ધાર્મિક ||   ||  ||[[d:Q18003023|Q18003023]]
|-
| ૧૮ || [[સ્ત્રીસંભાષણ]] || [[સર્જક:દલપતરામ|દલપતરામ]] || નાટક ||  ||  ||
|-
| ૧૯ || [[લક્ષ્મી નાટક]] {{color|HotPink|'''*'''}} || [[સર્જક:દલપતરામ|દલપતરામ]] || નાટક ||  || Q18003026 ||
|-
| ૨૦ || [[તાર્કિક બોધ]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:દલપતરામ|દલપતરામ]] || બોધકથા || https://w.wiki/APsv  ||  || [[d:Q18003025|Q18003025]]
|-
| ૨૧ || [[ગંગાબાઈ જમનાબાઈની વાત]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:દલપતરામ|દલપતરામ]] || નાટક ||  ||  ||[[d:Q18003028|Q18003028]]
|-
| ૨૨ || [[માણસાઈના દીવા]]{{color|Lime|'''*'''}}  || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || બોધકથા ||https://w.wiki/DV7  ||  ||Q18003027
|-
| ૨૩ || [[હિંદ સ્વરાજ]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી|મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી]] || સમાજ ઘડતર ||   || Q4996905 ||[[d:Q130395720|Q130395720]]
|-
| ૨૪ || [[કંકાવટી]]{{color|HotPink|'''*'''}} || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || વ્રતકથા || https://w.wiki/a5H  ||Q18003029  ||
|-
| ૨૫ || [[સર્વોદય]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી|મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી]] || સમાજ ઘડતર ||  ||  || [[d:Q1168727|Q1168727]]
|-
| ૨૬ || [[કુસુમમાળા]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:નરસિંહરાવ દિવેટિયા|નરસિંહરાવ દિવેટિયા]] || કાવ્ય સંગ્રહ ||  ||  || [[d:Q18003030|Q18003030]]
|-
| ૨૭ || [[મંગળપ્રભાત]] {{color|HotPink|'''*'''}} || [[સર્જક:મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી|મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી]] || સમાજ ઘડતર ||  ||Q18003032  ||
|-
| ૨૮ || [[ગામડાંની વહારે‎]]{{color|HotPink|'''*'''}} || [[સર્જક:મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી|મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી]] || સમાજ ઘડતર ||  ||  ||
|-
| ૨૯ || [[સોરઠ, તારાં વહેતાં પાણી‎]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || [[:શ્રેણી:નવલકથા|નવલકથા]] || https://w.wiki/JTN  ||  || [[d:Q18003034|Q18003034]]
|-
| ૩૦ || [[ ભટનું ભોપાળું]]{{color|HotPink|'''*'''}}  || [[સર્જક:નવલરામ પંડ્યા|નવલરામ પંડ્યા]] || નાટક ||  ||Q18003035  ||
|-
| ૩૧ || [[રાઈનો પર્વત]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:રમણભાઈ મહિપતરામ નીલકંઠ|રમણભાઈ મ. નીલકંઠ]] || નાટક ||  ||  ||[[d:Q18003036|Q18003036]]
|-
| ૩૨ || [[અખાના છપ્પા]] || [[સર્જક:અખો|અખો]] || છપા સંગ્રહ ||  ||Q18003037  ||
|-
| ૩૩ || [[અખેગીતા]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:અખો|અખો]] || કાવ્ય સંગ્રહ || ||  [[d:Q18003038|Q18003038]]  || [[d:Q136259443|Q136259443]]
|-
| ૩૪ || [[નળાખ્યાન]] || [[સર્જક:પ્રેમાનંદ|પ્રેમાનંદ]] || આખ્યાન  ||  || Q18003039 ||
|-
| ૩૫ || [[ઋતુના રંગ]]{{color|Gold|'''*'''}}  || [[સર્જક:ગિજુભાઈ બધેકા|ગિજુભાઈ બધેકા]] || બાળ સાહિત્ય || https://w.wiki/3Ax6  ||  || [[d:Q18003040|Q18003040]]
|-
| ૩૬ || [[વેવિશાળ]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || [[:શ્રેણી:નવલકથા|નવલકથા]] ||https://w.wiki/6e$  || || [[d:Q18003041 |Q18003041 ]]
|-
| ૩૭ || [[મારો જેલનો અનુભવ]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી|મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી]] || અનુભવ કથા ||  || || [[d:Q18003042 |Q18003042 ]]
|-
| ૩૮ || [[શ્રી આનંદધન ચોવીશી]] || [[સર્જક:આનંદધન|આનંદધન મુનિ]] || સ્તવન સંગ્રહ ||  ||  || [[d:Q18003043|Q18003043]]
|-
| ૩૯ || [[વનવૃક્ષો]]{{color|Gold|'''*'''}}  || [[સર્જક:ગિજુભાઈ બધેકા|ગિજુભાઈ બધેકા]] || બાળ સાહિત્ય (માહિતી સંચય) ||  || ||[[d:Q18003044 |Q18003044 ]]
|-
| ૪૦ || [[મૂરખરાજ અને તેના બે ભાઈઓ]]{{color|Gold|'''*'''}}  || [[સર્જક:મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી|મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી]] || બોધકથા ||  ||  || [[d:Q18003045|Q18003045]]
|-
| ૪૧ || [[સૌરાષ્ટ્રની રસધાર ૧]]{{color|Gold|'''*'''}}  || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || લોકકથા ||https://w.wiki/4j9  || || [[d:Q18003046|Q18003046]]
|-
| ૪૨ || [[રસિકવલ્લભ]]{{color|HotPink|'''*'''}}  || [[સર્જક:દયારામ|દયારામ]] || આધ્યાત્મિક-ભક્તિ પદો ||  || Q18003047 ||
|-
| ૪૩ || [[સિંધુડો]]{{color|Gold|'''*'''}}  || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || શૌર્યગીતો ||  ||  || [[d:Q18003048|Q18003048]]
|-
| ૪૪ || [[ અકબર બીરબલ નિમિત્તે હિંદી કાવ્યતરંગ]] || [[સર્જક:નવલરામ પંડ્યા|નવલરામ પંડ્યા]] || વાર્તા ||  || Q18003049 ||
|-
| ૪૫ || [[પાયાની કેળવણી]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી|મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી]] || કેળવણી ||  ||  || [[d:Q18003050|Q18003050]]
|-
| ૪૬ || [[વસુંધરાનાં વહાલાં દવલાં]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || [[:શ્રેણી:નવલકથા|નવલકથા]] ||https://w.wiki/Yin  ||  || [[d:Q18003051|Q18003051]]
|-
| ૪૭ || [[ન્હાના ન્હાના રાસ - ભાગ ૧]]{{color|HotPink|'''*'''}}  || [[સર્જક:ન્હાનાલાલ કવિ|ન્હાનાલાલ કવિ]] || કાવ્ય સંગ્રહ ||  || Q18003052 ||
|-
| ૪૮ || [[ન્હાના ન્હાના રાસ - ભાગ ૨]] {{color|HotPink|'''*'''}} || [[સર્જક:ન્હાનાલાલ કવિ|ન્હાનાલાલ કવિ]] || કાવ્ય સંગ્રહ ||  || Q18003053 ||
|-
| ૪૯ || [[પાંખડીઓ]]{{color|Gold|'''*'''}}  || [[સર્જક:ન્હાનાલાલ કવિ|ન્હાનાલાલ કવિ]] || ટૂંકી વાર્તાઓ ||  ||  ||[[d:Q18003054|Q18003054]]
|-
| ૫૦ || [[ જયા-જયન્ત]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:ન્હાનાલાલ કવિ|ન્હાનાલાલ કવિ]] || નાટક ||  ||  || [[d:Q18003055|Q18003055]]
|-
| ૫૧ || [[ ચિત્રદર્શનો]] {{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:ન્હાનાલાલ કવિ|ન્હાનાલાલ કવિ]] || શબ્દચિત્ર સંગ્રહ ||  ||  || [[d:Q18003056|Q18003056]]
|-
| ૫૨ || [[બીરબલ અને બાદશાહ ]] || [[સર્જક:પી. પી. કુન્તનપુરી|પી. પી. કુન્તનપુરી-યોગી]] || વાર્તા સંગ્રહ ||  || Q18003057 ||
|-
| ૫૩ || [[રાષ્ટ્રિકા ]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:અરદેશર ખબરદાર|અરદેશર ફરામજી ખબરદાર]] || દેશભક્તિ ગીત સંગ્રહ ||  || Q136030667 ||Q18003058
|-
| ૫૪ || [[કલ્યાણિકા ]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:અરદેશર ખબરદાર|અરદેશર ફરામજી ખબરદાર]] || ભક્તિ ગીત સંગ્રહ ||  || Q136030205 ||Q136030218
|-
| ૫૫ || [[રાસચંદ્રિકા ]]{{color|HotPink|'''*'''}} || [[સર્જક:અરદેશર ખબરદાર|અરદેશર ફરામજી ખબરદાર]] || કાવ્ય સંગ્રહ ||  ||Q136030334  ||Q18003060
|-
| ૫૬ || [[તુલસી-ક્યારો]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || [[:શ્રેણી:નવલકથા|નવલકથા]] || https://w.wiki/5iS  ||  ||[[d:Q18003061|Q18003061]]
|-
| ૫૭ || [[રા' ગંગાજળિયો‎]]{{color|Gold|'''*'''}}  || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || [[:શ્રેણી:નવલકથા|નવલકથા]] ||https://w.wiki/8P7  ||  ||[[d:Q18003062|Q18003062]]
|-
| ૫૮ || [[કિલ્લોલ]]{{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || હાલરડાં સંગ્રહ ||  ||[[d:Q18003063|Q18003063]]  || [[d:Q136334476|Q136334476]]
|-
| ૫૯ || [[ઈશુ ખ્રિસ્ત]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:કિશોરલાલ ઘનશ્યામલાલ મશરૂવાળા|કિશોરલાલ મશરૂવાળા]] || ચરિત્રકથા ||  ||  ||[[d:Q18003064|Q18003064]]
|-
| ૬૦ || [[વેણીનાં ફૂલ]]{{color|Lime|'''*'''}}  || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || કાવ્ય સંગ્રહ ||  ||  ||[[d:Q18016193|Q18016193]]
|-
| ૬૧ || [[બુદ્ધ અને મહાવીર]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:કિશોરલાલ ઘનશ્યામલાલ મશરૂવાળા|કિશોરલાલ મશરૂવાળા]] || ચરિત્રકથા ||  ||  || [[d:Q18710302|Q18710302]]
|-
| ૬૨ || [[રામ અને કૃષ્ણ]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:કિશોરલાલ ઘનશ્યામલાલ મશરૂવાળા|કિશોરલાલ મશરૂવાળા]] || ચરિત્રકથા ||  ||  || [[d:Q18337969|Q18337969]]
|-
| ૬૩ || [[મામેરૂં]]{{color|Gold|'''*'''}}  || [[સર્જક:પ્રેમાનંદ|પ્રેમાનંદ]] || આખ્યાન || ||[[d:Q18539484|Q18539484]]   || [[d:Q136350622|Q136350622]]
|-
| ૬૪ || [[ અંગદવિષ્ટિ ]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:શામળ|શામળ]] || મહાકાવ્ય ||  ||  ||[[d:Q18584069|Q18584069]]
|-
| ૬૫ || [[રાવણ મંદોદરી સંવાદ]]{{color|Gold|'''*'''}}  || [[સર્જક:શામળ|શામળ]] || મહાકાવ્ય ||  ||  ||[[d:Q18621263|Q18621263]]
|-
| ૬૬ || [[પ્રભુ પધાર્યા]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || [[:શ્રેણી:નવલકથા|નવલકથા]] || https://w.wiki/335j  ||  || [[d:Q18708177|Q18708177]]
|-
| ૬૭ || [[નંદબત્રીશી]] {{color|Gold|'''*'''}}|| [[સર્જક:શામળ|શામળ]] || મહાકાવ્ય ||  ||  || [[d:Q136358779|Q136358779]]
|- 
| ૬૮ || [[દક્ષિણ આફ્રિકાના સત્યાગ્રહનો ઇતિહાસ]]{{color|Gold|'''*'''}}  || [[સર્જક:મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી|મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી]] || ઐતિહાસિક || https://w.wiki/3B8h &lt;br&gt; https://w.wiki/3BkM  ||  || [[d:Q18710333|Q18710333]]
|-
| ૬૯ || [[સુદામા ચરિત]]{{color|HotPink|'''*'''}} || [[સર્જક:પ્રેમાનંદ|પ્રેમાનંદ]] || આખ્યાન ||   ||[[d:Q18708371|Q18708371]]  ||
|-
| ૭૦ || [[સ્રોતસ્વિની]]{{color|Gold|'''*'''}} || [[સર્જક:દામોદર બોટાદકર|દામોદર બોટાદકર]] || કાવ્ય સંગ્રહ ||  ||  ||[[d:Q136358991|Q136358991]]
|-
| ૭૧ || [[કુરબાનીની કથાઓ]] {{color|Gold|'''*'''}}|| [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || લઘુ કથા સંગ્રહ ||  ||  || [[d:Q21130342|Q21130342]]
|-
| ૭૨ || [[રાસતરંગિણી]] {{color|Gold|'''*'''}}|| [[સર્જક:દામોદર બોટાદકર|દામોદર બોટાદકર]] || કાવ્ય સંગ્રહ ||  ||  || [[d:Q136359063|Q136359063]]
|-
| ૭૩ || [[ફ્લૉરેન્સ નાઇટિંગેલનું જીવન ચરિત્ર]] {{color|Gold|'''*'''}}|| [[સર્જક:શારદા મહેતા|શારદા મહેતા]] || જીવનચરિત્ર || https://w.wiki/3G87  ||  || [[d:Q27967446|Q27967446]]
|-
| ૭૪ || [[ગાંધીજીનો અક્ષરદેહ - ૧]] || [[સર્જક:મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી|મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી]] || ઐતિહાસિક તવારિખ ||   ||  ||
|-
| ૭૫ || [[સૌરાષ્ટ્રની રસધાર ૨]] || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || લઘુ કથા સંગ્રહ || https://w.wiki/LaL  ||  ||
|-
| ૭૬ || [[સરસ્વતીચંદ્ર - ૧]]{{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:ગોવર્ધનરામ ત્રિપાઠી|ગોવર્ધનરામ ત્રિપાઠી]] || [[:શ્રેણી:નવલકથા|નવલકથા]] ||  ||  || [[d:Q21130327|Q21130327]]
|-
| ૭૭ || [[સરસ્વતીચંદ્ર - ૨]] {{color|Lime|'''*'''}}|| [[સર્જક:ગોવર્ધનરામ ત્રિપાઠી|ગોવર્ધનરામ ત્રિપાઠી]] || [[:શ્રેણી:નવલકથા|નવલકથા]] ||  ||  || [[d:Q21130328|Q21130328]]
|-
| ૭૮ || [[સરસ્વતીચંદ્ર - ૩]] {{color|Lime|'''*'''}}|| [[સર્જક:ગોવર્ધનરામ ત્રિપાઠી|ગોવર્ધનરામ ત્રિપાઠી]] || [[:શ્રેણી:નવલકથા|નવલકથા]]  ||  ||  || [[d:Q136375877|Q136375877]]
|-
| ૭૯ || [[સરસ્વતીચંદ્ર - ૪]]{{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:ગોવર્ધનરામ ત્રિપાઠી|ગોવર્ધનરામ ત્રિપાઠી]] || [[:શ્રેણી:નવલકથા|નવલકથા]] ||  ||  || [[d:Q136386534|Q136386534]]
|-
| ૮૦ || [[કરણ ઘેલો]]{{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:નંદશંકર મહેતા|નંદશંકર મહેતા]] || ઐતિહાસિક નવલકથા || https://w.wiki/MFY  || [[d:Q23301559|Q23301559]]  || [[d:Q136386656|Q136386656]]
|-
| ૮૧ || [[લાલકિલ્લાનો મુકદ્દમો]]{{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || ઐતિહાસિક તવારિખ ||  ||  || [[d:Q136386705|Q136386705]]
|-
| ૮૨ || [[કલમની પીંછીથી]]{{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:ગિજુભાઈ બધેકા|ગિજુભાઈ બધેકા]] || બાળ સાહિત્ય ||  ||  || [[d:Q136387670|Q136387670]]
|-
| ૮૩ || [[એક સત્યવીરની કથા અથવા સોકરેટીસનો બચાવ]]{{color|Lime|'''*'''}}  || [[સર્જક:મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી|મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી]] || ચરિત્રકથા ||  ||  || [[d:Q27968505|Q27968505]]
|-
| ૮૪ || [[દિવાસ્વપ્ન]]{{color|Lime|'''*'''}}  || [[સર્જક:ગિજુભાઈ બધેકા|ગિજુભાઈ બધેકા]] || શિક્ષણ પ્રયોગ કથા ||  ||  || [[d:Q27968490|Q27968490]]
|-
| ૮૫ || [[બે દેશ દીપક]] {{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || ચરિત્રકથા ||  ||  || [[d:Q27968496|Q27968496]]
|-
| ૮૬ || [[ન્હાના ન્હાના રાસ - ભાગ ૩]] {{color|Lime|'''*'''}}|| [[સર્જક:ન્હાનાલાલ કવિ|ન્હાનાલાલ કવિ]] || કાવ્ય સંગ્રહ || || Q27968455 || [[d:Q136432305|Q136432305]]
|-
| ૮૭ || [[શિવાજીની સૂરતની લૂટ]] || [[સર્જક:ઇચ્છારામ દેસાઇ |ઇચ્છારામ દેસાઇ ]] || ઐતિહાસિક નવલકથા ||  ||  ||
|-
| ૮૮ || [[ગંગા - એક ગુર્જર વાર્તા ]] {{color|Lime|'''*'''}}|| [[સર્જક:ઇચ્છારામ દેસાઇ |ઇચ્છારામ દેસાઇ ]] || [[:શ્રેણી:નવલકથા|નવલકથા]] ||  ||  ||[[d:Q27968421|Q27968421]]
|-
| ૮૯ || [[સવિતા-સુંદરી]]{{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:ઇચ્છારામ દેસાઇ |ઇચ્છારામ દેસાઇ ]] || [[:શ્રેણી:નવલકથા|નવલકથા]] ||  ||  || [[d:Q27968361|Q27968361]]
|-
| ૯૦ || [[સૌરાષ્ટ્રની રસધાર ૩]] || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || લોકકથા ||  ||  ||
|-
| ૯૧ || [[૨૫૦૦ વર્ષ પૂર્વેનું હિન્દુસ્તાન]]{{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:નારાયણ વિશનજી ઠક્કુર|નારાયણ વિશનજી ઠક્કુર]] || ઐતિહાસિક નવલકથા ||  ||  || [[d:Q136452057|Q136452057]]
|-
| ૯૨ || [[સોરઠી સંતો, ભાગ પહેલો|સોરઠી સંતો ભાગ ૧]]{{color|Lime|'''*'''}}  || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || લોકકથા ||  ||  || [[d:Q136458682|Q136458682]]
|-
| ૯૩ || [[ઘાશીરામ કોટવાલ|ઘાશીરામ કોટવાલ]] {{color|Lime|'''*'''}}|| [[સર્જક:દિવાન શાકેરરામ દલપતરામ |દિવાન શાકેરરામ દલપતરામ ]] || હાસ્યનવલ ||  ||  || [[d:Q136500276|Q136500276]]
|-
| ૯૪ || [[ઝંડાધારી - મહર્ષિ દયાનંદ|ઝંડાધારી - મહર્ષિ દયાનંદ]] {{color|Lime|'''*'''}}|| [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || ચરિત્રકથા ||  ||  || [[d:Q136500320|Q136500320]]
|-
| ૯૫ || [[વીરક્ષેત્રની સુંદરી]] {{color|Lime|'''*'''}}|| ડો રામજી (મરાઠી): અનુવાદક: [[સર્જક:નારાયણ વિશનજી ઠક્કુર |નારાયણ વિશનજી ઠક્કુર]] || [[:શ્રેણી:નવલકથા|નવલકથા]] ||  ||  || [[d:Q136535814|Q136535814]]
|-
| ૯૬ || [[સાર-શાકુંતલ]]{{color|Lime|'''*'''}}  || [[સર્જક:નર્મદ|નર્મદ]] || નાટક ||  ||  ||[[d:Q136536088|Q136536088]]
|-
| ૯૭ || [[સોરઠી બહારવટીયા - ભાગ પહેલો|સોરઠી બહારવટીયા - ભાગ પહેલો]] || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || લોકકથા ||https://w.wiki/KE9  ||  || 
|-
| ૯૮ || [[સોરઠી બહારવટીયા - ભાગ બીજો|સોરઠી બહારવટીયા - ભાગ બીજો]] || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || લોકકથા || https://w.wiki/LvU  ||  ||
|-
| ૯૯ || [[સોરઠી બહારવટીયા - ભાગ ત્રીજો|સોરઠી બહારવટીયા - ભાગ ત્રીજો]] || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || લોકકથા || https://w.wiki/LvT  ||  ||
|-
| ૧૦૦ || [[શોભના]]{{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:રમણલાલ દેસાઈ|રમણલાલ દેસાઈ]] || [[:શ્રેણી:નવલકથા|નવલકથા]] ||   || [[d:Q117750362|Q117750362]]  || [[d:Q137768939|Q137768939]]
|-
| ૧૦૧ || [[છાયાનટ]]{{color|Lime|'''*'''}}  || [[સર્જક:રમણલાલ દેસાઈ|રમણલાલ દેસાઈ]] || [[:શ્રેણી:નવલકથા|નવલકથા]] ||  ||  || [[d:Q73226837|Q73226837]]
|-
| ૧૦૨ || [[બાપુનાં પારણાં]]{{color|Lime|'''*'''}}  || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || કાવ્ય સંગ્રહ ||  ||  ||[[d:Q137911007|Q137911007]]
|-
| ૧૦૩ || [[ઠગ]] {{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:રમણલાલ દેસાઈ|રમણલાલ દેસાઈ]] || [[:શ્રેણી:નવલકથા|નવલકથા]] ||  ||  || [[d:Q117750349|Q117750349]]
|-
| ૧૦૪ || [[વેરાનમાં]]{{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || લઘુ કથા સંગ્રહ ||  ||  || [[d:Q137926002|Q137926002]]
|-
| ૧૦૫ || [[બંસરી]]{{color|Lime|'''*'''}}  || [[સર્જક:રમણલાલ દેસાઈ|રમણલાલ દેસાઈ]] || [[:શ્રેણી:નવલકથા|નવલકથા]] ||  ||  ||[[d:Q47529151|Q47529151]]
|-
| ૧૦૬ || [[એકતારો]]{{color|Lime|'''*'''}}  || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || ભજન સંગ્રહ ||  ||  || [[d:Q139748927|Q139748927]]
|-
| ૧૦૭ || [[માબાપોને]]{{color|Lime|'''*'''}}  || [[સર્જક:ગિજુભાઈ બધેકા|ગિજુભાઈ બધેકા]] || ચિંતન ||  ||  || [[d:Q139749590|Q139749590]]
|-
| ૧૦૮ || [[પંકજ]]{{color|Lime|'''*'''}}  || [[સર્જક:રમણલાલ દેસાઈ|રમણલાલ દેસાઈ]] || લઘુ કથા સંગ્રહ ||  ||  || [[d:Q139768210|Q139768210]]
|-
| ૧૦૯ || [[કાંચન અને ગેરુ]] {{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:રમણલાલ દેસાઈ|રમણલાલ દેસાઈ]] || લઘુ કથા સંગ્રહ ||  || [[d:Q117841595|Q117841595]] || [[d:Q139769058|Q139769058]]
|-
| ૧૧૦ || [[દીવડી]]{{color|Lime|'''*'''}}  || [[સર્જક:રમણલાલ દેસાઈ|રમણલાલ દેસાઈ]] || લઘુ કથા સંગ્રહ ||  || [[d:Q117841596|Q117841596]] || [[d:Q139769086|Q139769086]]
|-
| ૧૧૧ || [[પત્રલાલસા]]{{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:રમણલાલ દેસાઈ|રમણલાલ દેસાઈ]] || [[:શ્રેણી:નવલકથા|નવલકથા]] ||  || [[d:Q117750335|Q117750335]] || [[d:Q139784574|Q139784574]]
|-
| ૧૧૨ || [[નિરંજન]] {{color|Lime|'''*'''}}|| [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || [[:શ્રેણી:નવલકથા|નવલકથા]] ||https://w.wiki/trg  ||[[d:Q60622623|Q60622623]]  || [[d:Q139796622|Q139796622]]
|-
| ૧૧૩ || [[ગુજરાતની ગઝલો]] {{color|Lime|'''*'''}}|| [[સર્જક:કૃષ્ણલાલ મોહનલાલ ઝવેરી|કૃષ્ણલાલ મોહનલાલ ઝવેરી]] (સંપા.) || ગઝલ સંગ્રહ ||  || [[d:Q67535884|Q67535884]] || --NA--
|-
| ૧૧૪ || [[ગુજરાતનો જય]] {{color|Lime|'''*'''}}|| [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || ઐતિહાસિક નવલકથા || https://w.wiki/3XSF &lt;br&gt; https://w.wiki/3XSG  || [[d:Q56881059|Q56881059]]  || [[d:Q139947387|Q139947387]]
|-
| ૧૧૫ || [[સાસુવહુની લઢાઈ]]{{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:મહિપતરામ રૂપરામ નીલકંઠ|મહિપતરામ રૂપરામ નીલકંઠ]] || [[:શ્રેણી:નવલકથા|નવલકથા]] || https://w.wiki/RiC  || [[d:Q60483070|Q60483070]] || [[d:Q139947416|Q139947416]]
|-
| ૧૧૬ || [[પુરાતન જ્યોત]] {{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || ચરિત્રકથા ||   ||  || [[d:Q139976784|Q139976784]]
|-
| ૧૧૭ || [[પ્રતિમાઓ]]{{color|Lime|'''*'''}}|| [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || લઘુકથા સંગ્રહ || https://w.wiki/MSo  ||  || [[d:Q139977042|Q139977042]]
|-
| ૧૧૮ || [[યુગવંદના]] {{color|Lime|'''*'''}}|| [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || કાવ્ય સંગ્રહ ||  ||  || [[d:Q72091228|Q72091228]]
|-
| ૧૧૯ || [[દિવાળીબાઈના પત્રો]]{{color|Gold|'''*'''}} || દિવાળીબાઈ || પત્ર સંગ્રહ ||  ||  || [[d:Q140041453|Q140041453]]
|-
| ૧૨૦ || [[નારીપ્રતિષ્ઠા]] {{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:મણિલાલ દ્વિવેદી|મણિલાલ દ્વિવેદી]] || નિબંધ  ||  ||  || [[d:Q60807360|Q60807360]]
|-
| ૧૨૧ || [[ત્રિશંકુ]] {{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:રમણલાલ દેસાઈ|રમણલાલ દેસાઈ]] || [[:શ્રેણી:નવલકથા|નવલકથા]] ||  ||  || [[d:Q72087877|Q72087877]]
|-
| ૧૨૨ || [[જીવનધર્મી સાહિત્યકાર જયભિખ્ખુ ]]{{color|Lime|'''*'''}}  || [[સર્જક:પ્રફુલ્લ રાવલ|પ્રફુલ્લ રાવલ]] || ચરિત્રકથા ||  ||  || [[d:Q61755527|Q61755527]]
|-
| ૧૨૩ || [[સિદ્ધરાજ જયસિંહ ]]{{color|Lime|'''*'''}}  || [[સર્જક:જયભિખ્ખુ|જયભિખ્ખુ]] || ઐતિહાસિક નવલકથા ||  ||  || [[d:Q140070930|Q140070930]]
|-
| ૧૨૪ || [[આત્મવૃત્તાંત]]{{color|Lime|'''*'''}}   || [[સર્જક:મણિલાલ દ્વિવેદી|મણિલાલ દ્વિવેદી]] || આત્મકથા ||  ||  || [[d:Q54818533|Q54818533]]
|-
| ૧૨૫ || [[કચ્છનો કાર્તિકેય]] {{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:વિશનજી ચતુર્ભુજ ઠક્કુર|વિશનજી ચતુર્ભુજ ઠક્કુર]] || ઐતિહાસિક નવલકથા ||  ||  || [[d:Q72087287|Q72087287]]
|-
| ૧૨૬ || [[સાઠીના સાહિત્યનું દિગ્દર્શન]] {{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:ડાહ્યાભાઈ દેરાસરી|ડાહ્યાભાઈ દેરાસરી]] || ઇતિહાસ ||  ||  || [[d:Q63147311|Q63147311]]
|-
| ૧૨૭ || [[કલાપી]] {{color|Lime|'''*'''}}|| [[સર્જક:નવલરામ જગન્નાથ ત્રિવેદી|નવલરામ જગન્નાથ ત્રિવેદી]] || જીવનચરિત્ર ||  ||  || [[d:Q63257336|Q63257336]]
|-
| ૧૨૮ || [[મધ્યયુગના પ્રસિધ્ધ મુસ્લિમ વૈજ્ઞાનિકો]]{{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:સઈદ શેખ|સઈદ શેખ]] || માહિતી પુસ્તિકા ||  ||  || [[d:Q140233446|Q140233446]]
|-
| ૧૨૯ || [[ગુજરાતી નાટ્યવિવેચન]]{{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક: ડૉ દીપક ભાનુશંકર ભટ્ટ| ડૉ દીપક ભાનુશંકર ભટ્ટ]] || વિવેચન ||  ||  || [[d:Q140250179|Q140250179]]
|-
| ૧૩૦ || [[સૌરાષ્ટ્રની રસધાર ૪]]{{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || લોકકથા ||https://w.wiki/6Fq  ||  || [[d:Q18003069|Q18003069]]
|-
| ૧૩૧ || [[સૌરાષ્ટ્રની રસધાર ૫]]{{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || લોકકથા || https://w.wiki/7Ru  ||  || [[d:Q140285187|Q140285187]]
|-
| ૧૩૨ || [[લીલુડી ધરતી - ૧]] {{color|Lime|'''*'''}}|| [[સર્જક:ચુનીલાલ મડિયા|ચુનીલાલ મડિયા]] || નવલકથા || https://w.wiki/gKU  ||  || [[d:Q70679976|Q70679976]]
|-
| ૧૩૩ || [[લીલુડી ધરતી - ૨]]{{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:ચુનીલાલ મડિયા|ચુનીલાલ મડિયા]] || નવલકથા ||https://w.wiki/h7B  ||  ||[[d:Q140314762|Q140314762]]
|-
| ૧૩૪ || [[વ્યાજનો વારસ]]{{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:ચુનીલાલ મડિયા|ચુનીલાલ મડિયા]] || નવલકથા ||https://w.wiki/5wyH  ||  || [[d:Q140314762|Q140314762]]
|-
| ૧૩૫ || [[સમરાંગણ]]{{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || ઐતિહાસિક નવલકથા || https://w.wiki/7gX  ||  || [[d:Q98637408|Q98637408]]
|-
| ૧૩૬ || [[પરકમ્મા]] || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || વિવેચન ||  ||  || [[d:Q140392424|Q140392424]]
|-
| ૧૩૭ || [[જયભિખ્ખુ:વ્યક્તિત્વ અને વાઙ્‌મય]] || [[સર્જક:નટુભાઈ ઠક્કર|નટુભાઈ ઠક્કર]] || વિવેચન ||  ||  || [[d:Q96083199|Q96083199]]
|-
| ૧૩૮ || [[બાલ–પંચતંત્ર]] || [[સર્જક:પ્રસન્નવદન છબિલરામ દીક્ષિત|પ્રસન્નવદન છબિલરામ દીક્ષિત]] || બાળ વાર્તાસંગ્રહ ||  ||  || [[d:Q135972416|Q135972416]]
|-
| ૧૩૯ || [[હીરાની ચમક]] || [[સર્જક:રમણલાલ દેસાઈ|રમણલાલ દેસાઈ]] || લઘુ કથા સંગ્રહ || https://w.wiki/Ubx  ||  || [[d:Q98637495|Q98637495]]
|-
| ૧૪૦ || [[જયભિખ્ખુ:વ્યક્તિત્વ અને વાઙ્‌મય]] || [[સર્જક:નટુભાઈ ઠક્કર|નટુભાઈ ઠક્કર]] || મહાનિબંધ ||  ||  || [[d:Q96083199|Q96083199]]
|-
| ૧૪૧ || [[રસબિંદુ]] || [[સર્જક:રમણલાલ દેસાઈ|રમણલાલ દેસાઈ]] || લઘુ કથા સંગ્રહ ||  ||  || [[d:Q117841593|Q117841593]]
|-
| ૧૪૨ || [[મહાન સાધ્વીઓ]] || શિવપ્રસાદ દલપતરામ પંડિત, હાસમ હીરજી ચારણિયા, નારાયણ હેમચંદ્ર || ચરિત્ર કથા સંગ્રહ ||  ||  || [[d:Q140698617|Q140698617]]
|-
| ૧૪૩ || [[સ્નેહસૃષ્ટિ]] || [[સર્જક:રમણલાલ દેસાઈ|રમણલાલ દેસાઈ]] || નવલકથા ||  ||  || [[d:Q117833640|Q117833640]]
|-
| ૧૪૪ || [[સત્યની શોધમાં]] || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || નવલકથા ||  ||  || [[d:Q140722390|Q140722390]]
|-
| ૧૪૫ || [[પલકારા]] || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || લઘુકથા સંગ્રહ ||  ||  || [[d:Q98931424|Q98931424]]
|-
| ૧૪૬ || [[દરિયાપારના બહારવટિયા ]] || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || ચરિત્ર કથા સંગ્રહ ||  ||  || [[d:Q140722466|Q140722466]]
|-
| ૧૪૭ || [[ગુલાબસિંહ]] || [[સર્જક:મણિલાલ દ્વિવેદી |મણિલાલ દ્વિવેદી ]] || નવલકથા  ||  ||  || [[d:Q63066189|Q63066189]]
|-
| ૧૪૮ || [[બીરબલ વિનોદ]] || [[સર્જક:બદ્રનિઝામી–રાહતી|બદ્રનિઝામી–રાહતી]] || વાર્તા સંગ્રહ  ||  ||  || [[d:Q105628659|Q105628659]]
|-
| ૧૪૯ || [[હાલરડાં]] || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || હાલરડાં સંગ્રહ ||  ||  || [[d:Q140722520|Q140722520]]
|-
| ૧૫૦ || [[અપરાધી]] || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || નવલકથા ||https://w.wiki/wcg  ||  || [[d:Q105233972|Q105233972]]
|-
| ૧૫૧ || [[ઋતુગીતો]] || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || કાવ્યસંગ્રહ ||  ||  || [[d:Q105629139|Q105629139]]
|-
| ૧૫૨ || [[છેલ્લું પ્રયાણ]] || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || નવલકથા ||  ||  || [[d:Q140723395|Q140723395]]
|-
| ૧૫૩ || [[બારડોલી સત્યાગ્રહનો ઇતિહાસ]] || [[સર્જક:મહાદેવભાઈ દેસાઈ|મહાદેવભાઈ દેસાઈ]] || ઐતિહાસિક તવારીખ ||  ||  || [[d:Q140723411|Q140723411]]
|-
| ૧૫૪ || [[લોકમાન્ય લિંકન]] || અમેરિકન ઈન્ફોર્મેશન સર્વિસ || જીવન ચરિત્ર ||  ||  || [[d:Q140738704|Q140738704]]
|-
| ૧૫૫ || [[નિહારિકા]] || [[સર્જક:રમણલાલ દેસાઈ|રમણલાલ દેસાઈ]] || કાવ્ય સંગ્રહ ||  ||  || [[d:Q140738760|Q140738760]]
|-
| ૧૫૬ || [[એશિયાનું કલંક યાને કોરીયાની કથા]] || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || ઇતિહાસ ||  ||  || [[d:Q140739096|Q140739096]]
|-
| ૧૫૭ || [[અકબર]] || [[સર્જક:ઉત્તમલાલ ત્રિવેદી|ઉત્તમલાલ ત્રિવેદી]] || ચરિત્રકથા ||  ||  ||
|-
| ૧૫૮ || [[કિસા ગોતમી અને બીજાં સ્ત્રીરત્નો]] || [[સર્જક:શિવપ્રસાદ દલપતરામ પંડિત|શિવપ્રસાદ દલપતરામ પંડિત]] || ચરિત્રકથા ||  ||  ||
|-
| ૧૫૯ || [[સ્વામી વિવેકાનંદ]] || [[સર્જક:રામપ્રસાદ કાશીપ્રસાદ દેસાઈ|રામપ્રસાદ કાશીપ્રસાદ દેસાઈ]] || ચરિત્રકથા ||  ||  ||
|-
| ૧૬૦ || [[રાજમાતા જીજાબાઈ અને બીજા સ્ત્રી રત્નો]] || [[સર્જક:શિવપ્રસાદ દલપતરામ પંડિત|શિવપ્રસાદ દલપતરામ પંડિત]] || ચરિત્રકથા ||  ||  ||
|-
| ૧૬૧ || [[સરદાર વલ્લભભાઈ - ભાગ પહેલો]] || [[સર્જક:નરહરિ પરીખ|નરહરિ પરીખ]] || ચરિત્રકથા ||  || [[d:Q136339988|Q136339988]] || [[d:Q136339981|Q136339981]]
|-
| ૧૬૨ || [[મહાદેવભાઈનું પૂર્વચરિત]]{{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:નરહરિ પરીખ|નરહરિ પરીખ]] || ચરિત્રકથા ||  || [[d:Q136456103|Q136456103]] || [[d:Q136456104|Q136456104]]
|-
| ૧૬૩ || [[સાહિત્યને ઓવારેથી]]{{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:શંકરલાલ શાસ્ત્રી|શંકરલાલ શાસ્ત્રી]] || સાહિત્ય સમીક્ષા ||  || [[d:Q136456121|Q136456121]] || [[d:Q136456120|Q136456120]]
|-
| ૧૬૪ || [[ગ્રામોન્નતિ]] || [[સર્જક:રમણલાલ દેસાઈ|રમણલાલ દેસાઈ]] || પ્રકીર્ણ ||  ||  || [[d:Q140723431|Q140723431]]
|-
| ૧૬૫ || [[જેલ ઓફિસની બારી]] || [[સર્જક:ઝવેરચંદ મેઘાણી|ઝવેરચંદ મેઘાણી]] || વાર્તા સંગ્રહ  ||  ||  ||
|-
| ૧૬૬ || [[રૂપસુંદરી અને બીજા સ્ત્રીરત્નો]] || [[સર્જક:શિવપ્રસાદ દલપતરામ પંડિત|શિવપ્રસાદ દલપતરામ પંડિત]] || ચરિત્રકથા ||  ||  ||
|-
| ૧૬૭ || [[ગ્રહાષ્ટક વત્તા એક]] || [[સર્જક:ચુનીલાલ મડિયા|ચુનીલાલ મડિયા]] || નવલકથા ||  ||  ||
|-
| ૧૬૮ || [[મોત્સાર્ટ અને બીથોવન]] || [[સર્જક:અમિતાભ મડિયા|અમિતાભ મડિયા]] || ચરિત્રકથા ||  ||  ||
|-
| ૧૬૯ || [[નિત્ય મનન]] || [[સર્જક:મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી|મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી]] || સુવિચાર સંગ્રહ ||  ||  ||
|-
| ૧૭૦ || [[વેળા વેળાની છાંયડી]] || [[સર્જક:ચુનીલાલ મડિયા|ચુનીલાલ મડિયા]] || નવલકથા || https://w.wiki/5VB3  || [[d:Q117666826|Q117666826]] || [[d:Q136373827|Q136373827]]
|-
| ૧૭૧ || [[મહાત્માજીની વાતો]] || [[સર્જક:ગાંધીજી|ગાંધીજી]] || આધ્યાત્મિક વાર્તાઓ ||  || [[d:Q117665561|Q117665561]] || [[d:Q136373818|Q136373818]]
|-
| ૧૭૨ || [[અમદાવાદના મિલમજૂરોની લડતનો ઈતિહાસ]] || [[સર્જક:મહાદેવભાઈ દેસાઈ|મહાદેવભાઈ દેસાઈ]] || ઇતિહાસ ||  || [[d:Q117544959|Q117544959]] || [[d:Q136323704|Q136323704]]
|-
| ૧૭૩ || [[દ્વિરેફની વાતો – ભાગ ત્રીજો]] || [[સર્જક:રામનારાયણ પાઠક|રામનારાયણ પાઠક]] || નવલિકા ||  || [[d:Q117544149|Q117544149]] || [[d:Q136340228|Q136340228]]
|-
| ૧૭૪ || [[સાહિત્ય અને ચિંતન]]{{color|Lime|'''*'''}}  || [[સર્જક:રમણલાલ દેસાઈ|રમણલાલ દેસાઈ]]|| ગદ્ય લેખ ||  || [[d:Q136089118|Q136089118]] || [[d:Q136089116|Q136089116]]
|-
| ૧૭૫ || [[ગીતાધ્વનિ]] || [[સર્જક:કિશોરલાલ ઘનશ્યામલાલ મશરૂવાળા|કિશોરલાલ ઘનશ્યામલાલ મશરૂવાળા]]|| આધ્યાત્મિક ||  ||  ||
|-
| ૧૭૬ || [[દ્વિરેફની વાતો]] || [[સર્જક:રામનારાયણ પાઠક|રામનારાયણ પાઠક]] || નવલિકા ||  || [[d:Q136340129|Q136340129]] || [[d:Q136340130|Q136340130]]
|- 
| ૧૭૭ || [[સરદાર વલ્લભભાઈ - ભાગ બીજો]] || [[સર્જક:નરહરિ પરીખ|નરહરિ પરીખ]] || જીવનચરિત્ર   ||  || [[d:Q136340081|Q136340081]] || [[d:Q136340084|Q136340084]]
|-
| ૧૭૭ || [[દેશી રાજ્યોનો પ્રશ્ન]]{{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:ગાંધીજી|ગાંધીજી]] || ઐતિહાસિક ||  || [[d:Q136089026|Q136089026]] || [[d:Q136089022|Q136089022]]
|-
| ૧૭૮ || [[નેતાજીના સાથીદારો]] {{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:પ્રહ્‌લાદ બ્રહ્મભટ્ટ|પ્રહ્‌લાદ બ્રહ્મભટ્ટ]] || ચરિત્રકથા ||  || [[d:Q135972647|Q135972647]] || [[d:Q135972645|Q135972645]]
|-
| ૧૭૯ || [[પિતામહ]]{{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:પ્રહ્‌લાદ બ્રહ્મભટ્ટ|પ્રહ્‌લાદ બ્રહ્મભટ્ટ]] || ચરિત્રકથા ||  || [[d:Q129548247|Q129548247]] || [[d:Q135972614|Q135972614]]
|-
| ૧૮૦ || [[દ્વિરેફની વાતો – ભાગ બીજો]] || [[સર્જક:રામનારાયણ પાઠક|રામનારાયણ પાઠક]] || નવલિકા ||  ||  ||
|-
| ૧૮૧ || [[ખાખનાં પોયણાં]]{{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:પ્રહ્‌લાદ બ્રહ્મભટ્ટ|પ્રહ્‌લાદ બ્રહ્મભટ્ટ]] || નવલકથા ||  || [[d:Q135972568|Q135972568]] || [[d:Q135112922|Q135112922]]
|-
| ૧૮૨ || [[વાર્તાનું શાસ્ત્ર]]{{color|Lime|'''*'''}}  || [[સર્જક:ગિજુભાઈ બધેકા|ગિજુભાઈ બધેકા]] || ગદ્ય લેખ ||   || [[d:Q135914377|Q135914377]] || [[d:Q135914329|Q135914329]]
|-
| ૧૮૩ || [[મા બાપ થવું આકરું છે]]{{color|Lime|'''*'''}}  || [[સર્જક:ગિજુભાઈ બધેકા|ગિજુભાઈ બધેકા]] || ગદ્ય લેખ ||  || [[d:Q135972530|Q135972530]] || [[d:Q135972534|Q135972534]]
|-
| ૧૮૪ || [[પુષ્પોની સૃષ્ટિમાં]]{{color|Lime|'''*'''}}  || [[સર્જક:રમણલાલ દેસાઈ|રમણલાલ દેસાઈ]] || નાટક ||  || || 
|-
| ૧૮૫ || [[આકાશદીપ]]{{color|Lime|'''*'''}}   || [[સર્જક:ધૂમકેતુ|ધૂમકેતુ]] || નવલિકા ||  || [[d:Q139473471|Q139473471]] || [[d:Q139473472|Q139473472]]
|-
| ૧૮૬ || [[પ્રતિબિંબ]]{{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:ધૂમકેતુ|ધૂમકેતુ]] || નવલિકા ||  || [[d:Q139472947|Q139472947]] || [[d:Q139473008|Q139473008]]
|-
| ૧૮૭ || [[રજકણ]]{{color|Lime|'''*'''}} || [[સર્જક:ધૂમકેતુ|ધૂમકેતુ]] || વિચાર કણિકા || || [[d:Q139923283|Q139923283]] || [[d:Q139923286|Q139923286]] 
|-
|}

== કાર્યાધીન ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; id=&quot;guwsbooksinprogress&quot;
|-
! ક્રમ !! નામ !! લેખક !! પ્રકાર
|-
| ૧ || [[સુવર્ણરેખા]] || [[સર્જક:ધૂમકેતુ|ધૂમકેતુ]] || નવલિકા
|-
| ૨ || [[તરલા]] || [[સર્જક:ભોગીન્દ્ર દિવેટીયા|ભોગીન્દ્ર દિવેટીયા]] || નવલકથા
|-
| ૩ || [[સરદાર વલ્લભભાઈ - ભાગ બીજો]] || [[સર્જક:નરહરિ પરીખ|નરહરિ પરીખ]] || જીવનચરિત્ર
|-
|}

[[શ્રેણી:વિકિસ્રોત]]</text>
      <sha1>cy0g2qyd337sdg324iinu1tatjx8qy2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>પૃષ્ઠ:Tej Bindu By Dhumketu.pdf/૫૧</title>
    <ns>104</ns>
    <id>73416</id>
    <revision>
      <id>223686</id>
      <parentid>223616</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T15:22:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>2103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Validated */</comment>
      <origin>223686</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3078" sha1="bn3xzalstgaqdzr68vhfrcr8nlgkk7v" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Snehrashmi&quot; /&gt;'''&lt;hr&gt;{{rh|કલાનો પ્રકાશ !||૪૩}}&lt;hr&gt;'''&lt;/noinclude&gt;હું, જે કેવળ લાંબા સમયનો અભ્યાસ બતાવી રહ્યો છું, એને તમે મહત્ત્વ આપ્યું ! મને માન મળે, એ મને ન ગમે એમ તો તમે પણ માનતા નહિ હો. પણ મેં એમ સાંભળ્યું છે કે સભામાં યોગ્યની ઉપેક્ષા થતી જે જોઈ રહે છે, એને દેવો પણ માનવ ગણવાની ના પાડે છે ! તો કલાકાર ગણવાની તો વાત જ ક્યાં રહી ?’

{{gap}}એનો આવો જવાબ સાંભળીને ઘડીભર તો સૌ લેવાઈ ગયા. પણ પછી એક જણાએ હિમ્મતથી તેને પૂછ્યું: ‘હે તંતુવાદ્યવીર ! તમારી સત્યપ્રિયતા અમને આશ્ચર્યમાં નાખી દે છે. પણ કેવળ એક જ તંતુ ઉપર તમે અનેક વસ્તુઓ બતાવી અને તેથી અમે તમને શ્રેષ્ઠ માન્યા એ અમારી માન્યતામાં ભૂલ હોવાની વાત તો હજી પણ અમારે ગળે ઊતરતી નથી, એનું શું?’

{{gap}}તંતુવાદ્યવીરે અભિવાદન કરીને જવાબ વાળ્યો: ‘પરિષદના હે જાણકાર જનો ! મેં એક તંતુ ઉપર જે સૂરાવલી ઊભી કરી, એમાં જોવાનું આ હતું કે એમાં મારો સતત અભ્યાસ કામ કરી રહ્યો હતો. પણ જે તંતુવાદ્યવીરે અનેક તંતુઓને સંવાદી બનાવીને, એમાંથી સૂરાવલિ ઊભી કરી, તેણે એ પરિણામ લાવવામાં, સતત જાગ્રતિ બતાવી હતી. એક પણ તંતુ બંડ કરી ન બેસે, માટે એણે દરેકે દરેક તંતુના વ્યક્તિત્વને પહેલાં પિછાનવાનું હતું, અને પછી એ વ્યક્તિત્વને ઝાંખુ પાડ્યા વિના, એક સંવાદી વસ્તુ ઊભી કરવાની હતી. એ સતત
જાગ્રતિમાં જે કલા રહી છે, તે સતત અભ્યાસમાં રહી નથી. સતત અભ્યાસ તો શ્રમ કરવાની શક્તિ બતાવે છે; પણ સતત જાગ્રતિ તો સંયમ પાળવાની શક્તિ બતાવે છે. આ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bn3xzalstgaqdzr68vhfrcr8nlgkk7v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>પૃષ્ઠ:Tej Bindu By Dhumketu.pdf/૫૨</title>
    <ns>104</ns>
    <id>73417</id>
    <revision>
      <id>223687</id>
      <parentid>223617</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T15:23:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>2103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Validated */</comment>
      <origin>223687</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1752" sha1="ldjlvv1xbw9n90x125vzusn5g8nt94b" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Snehrashmi&quot; /&gt;'''&lt;hr&gt;{{rh|૪૪||તેજબિંદુ}}&lt;hr&gt;'''&lt;/noinclude&gt;તો તમે ભવિષ્યમાં મારા જેવાને મહાન માનીને, ખરા મહાનને ઉપેક્ષિત કરી ન બેસો, માટે મેં તમને આટલો સ્ફોટ પાડ્યો છે. હવે તમે જેને યોગ્ય માનો તેને પારિતોષિક આપો . . .’

{{gap}}એટલું બોલીને તંતુવાદ્યવીરે સભાને અભિવાદન કરીને ચાલવા માટે પગ ઉપાડ્યો. પણ ત્યાં તો રાજા પોતે જ સિંહાસન ઉપરથી ઊઠીને તેની ડોકમાં મૌક્તિક માળા પધરાવવા આગળ વધ્યો ! તેણે તેની ડોકમાં મોતીની માળા નાખતાં કહ્યું: ‘પોતાને મળતું બહુમાન ખરી રીતે બીજાનું છે માટે તેને મળવું જોઈએ, એમ જાણવામાં ને એ પ્રમાણે વર્તવામાં, તો તમામ કલાની અવધિ રહી છે. એટલે તમને આ બહુમાન અમે એટલા માટે આપીએ છીએ. કલા તો ઘણા પ્રગટ કરે છે, પણ પ્રકાશ કોઇક જ. માટે હે પ્રકાશના લાવનારા ! તમારે આ અમારા બહુમાનને એ રીતે જોવું રહ્યું !’


{{સ-મ| |◆ |  }}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ldjlvv1xbw9n90x125vzusn5g8nt94b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>પૃષ્ઠ:Tej Bindu By Dhumketu.pdf/૫૩</title>
    <ns>104</ns>
    <id>73418</id>
    <revision>
      <id>223688</id>
      <parentid>223618</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T15:25:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>2103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Validated */</comment>
      <origin>223688</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2105" sha1="tnsaqlfffj64qadaifm78m9wjcy570h" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Snehrashmi&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;br/&gt;
&lt;br/&gt;
&lt;br/&gt;
&lt;br/&gt;
{{સ-મ| |&lt;big&gt;'''[૧૨] &lt;br/&gt; રાજભવનની સ્વચ્છતા !'''&lt;/big&gt; |  }}
&lt;br/&gt;

{{gap}}&lt;big&gt;'''એ'''&lt;/big&gt;'''ક વખત''' ભગવાન તથાગત બિમ્બિસાર રાજાના રાજભવનમાં આવવાના હતા.

{{gap}}રાજા બિમ્બિસારને એમ થયું કે મારા રાજભવનનો મુખ્ય ખંડ હું ભગવાનને પહેલા બતાવું કે જેથી એમની નજરે સર્વોત્તમ વસ્તુઓ સર્વોત્તમ રૂપે ગોઠવાયલી દૃષ્ટિએ પડે. એ વાતને મનમાં રાખીને એણે ભગવાનને બે હાથ જોડીને અભિવાદન કર્યું. અને એ પ્રમાણે રાજભવનમાં પ્રવેશ થાય એવી વિજ્ઞપ્તિ ભગવાન પાસે મૂકી.

{{gap}}ભગવાન તથાગતે મૌન રાખીને એ વાતને અનુમતિ આપી.

{{gap}}પછી ભગવાનનો એ પ્રમાણે રાજભવનમાં પ્રવેશ થયો. પોતાના શ્રેષ્ઠ ખંડની સર્વોત્તમ વસ્તુઓ ભગવાનને નજરે કરવાથી રાજાને આનંદ થયો. પણ એટલામાં ભગવાન તથાગતે કહ્યું : ‘માણસની સ્વચ્છતાનો કે સૌન્દર્ય દૃષ્ટિનો ખ્યાલ લેવા માટે, એના મુખ્ય ખંડને જોવો એ ન જોવા બરાબર છે. હરકોઈ એને સ્વચ્છ રાખવા મથે છે. પણ માણસનો શયનખંડ, અને એથી પણ વધારે તો એનું રસોડું. અને એનું સ્નાનાગાર,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tnsaqlfffj64qadaifm78m9wjcy570h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>પૃષ્ઠ:Tej Bindu By Dhumketu.pdf/૫૬</title>
    <ns>104</ns>
    <id>73421</id>
    <revision>
      <id>223699</id>
      <parentid>223653</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T15:39:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>2103</id>
      </contributor>
      <origin>223699</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2187" sha1="ovxlx7yt68tls2bnayaamxe2g8t83sd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Amvaishnav&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;br/&gt;
&lt;br/&gt;
&lt;br/&gt;
&lt;br/&gt;

{{સ-મ| |&lt;big&gt;'''[ ૧૩ ]&lt;br/&gt; મારું ઘર !'''&lt;/big&gt; |  }}
&lt;br/&gt;

{{gap}}&lt;big&gt;'''આ'''&lt;/big&gt;જે મને અચાનક સાંભર્યું કે મારું ઘર એ મારું
છે ખરું, પણ એમાં ખરી રીતે મારાપણું કોઈ ઠેકાણે નથી. મને
કેટલાંક ઘર એની નીચી બાંધણી માટે ગમે છે, તો કેટલાંક એમની
ઊંચી બાંધણી માટે ગમે છે. કેટલાંક પ્રકાશ અને પડછાયાને
જાળવવાથી સુંદર દેખાય છે, તો કેટલાંક, બહારનાં દૃશ્યોને અંદર
લાવવાની એમની સગવડતાને લીધે, સુંદર લાગતાં હોય છે.

{{gap}}પણ મારે કહેવાનું જૂદું જ છે. બહુ થોડાં ઘર આપણી
માનસિક વૃત્તિના તાલ સાથે તાલ મેળવી શકે તેવાં બને છે
એટલે જ મેં કહ્યું કે મારું ઘર મને ઘણી વખત જુદા જ
આદમી માટે બંધાયું હોય તેવું લાગે છે!

{{gap}}કેટલીક જૂની બાંધણીનાં ઘર હું જોઉં છું ત્યારે મને
એક વસ્તુ બહુ આકર્ષક લાગે છે. એમાં માણસને બોલવું ન
હોય તો આઠ દિવસ સુધી ન બોલે તો ચાલે, એવી કોઈ ને
કોઈ જગ્યા એમાં હોય છે. પણ આધુનિક ઘર માણસને બોલવુ
ન હોય તો પણ બોલવું જ પડે એ ઢબ ઉપર રચાયલાં હોય
છે. એટલે એ ઘરમાં અવાજ કરતાં વધુ જોર પડઘાનું હોય છે!
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ovxlx7yt68tls2bnayaamxe2g8t83sd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>પૃષ્ઠ:Tej Bindu By Dhumketu.pdf/૫૯</title>
    <ns>104</ns>
    <id>73431</id>
    <revision>
      <id>223681</id>
      <parentid>223659</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T15:11:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Meghdhanu</username>
        <id>3380</id>
      </contributor>
      <comment>/* Validated */</comment>
      <origin>223681</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2105" sha1="73yghh75tlck5y3ht0cx6suwojzf0ia" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Meghdhanu&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;br/&gt;
&lt;br/&gt;
&lt;br/&gt;
&lt;br/&gt;
{{સ-મ| |&lt;big&gt;'''[ ૧૪ ] &lt;br/&gt; સ્વતંત્રતા ક્યાં રહે છે?'''&lt;/big&gt; |  }}
&lt;br/&gt;

{{gap}}&lt;big&gt;'''લો'''&lt;/big&gt;કો સ્વતંત્રતાની વાતો કરે છે પણ એમને ખબર
હોતી નથી કે સ્વતંત્રતા જીવનમાં ખરી રીતે ત્યારે ઊતરે છે, જ્યારે માણસ કોઈને પણ પરતંત્ર દેખી શકતો નથી ! એ માણસે સ્વતંત્રતાને જાણી કહેવાય.

{{gap}}કોઈને પણ પરતંત્ર ન દેખવું એ વાત જેવી તેવી નથી. એક ઉદાહરણ લઈએ. એક માણસ આપણી પાસે આવ્યો. એના પોતાના અજ્ઞાનને લીધે એ માણસ છેતરાતો હોય એવું આપણને જોવામાં આવે, તો આપણે શું કરીશું ?
આપણે એનો લાભ ઉઠાવીશું. પણ જેણે સ્વતંત્રતાને ખરા અર્થમાં જાણી છે તે એને પ્રથમ જ્ઞાન આપશે. જ્ઞાનના પ્રકાશ વડે એ પોતાનો માર્ગ જોઈ શકે તેવું શક્ય બનાવશે. સ્વતંત્રતા સૌથી વધારે આ વાતથી ભડકે. સત્તાના શોખથી. પછી એ સત્તા, કંચનથી મળતી હોય, પરિસ્થિતિથી આવતી હોય, જ્ઞાનના અપ્રમાણને લીધે પ્રાપ્ત થતી હોય, કે કેવળ બળના ઉપયોગથી આવતી હોય. પણ સત્તાનો શોખને અને સાચી સ્વતંત્રતાના ભાનને  એ બન્નેને મેળ નથી.
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>73yghh75tlck5y3ht0cx6suwojzf0ia</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>પૃષ્ઠ:Tej Bindu By Dhumketu.pdf/૬૦</title>
    <ns>104</ns>
    <id>73432</id>
    <revision>
      <id>223682</id>
      <parentid>223661</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T15:15:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Meghdhanu</username>
        <id>3380</id>
      </contributor>
      <comment>/* Validated */</comment>
      <origin>223682</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3043" sha1="tnensy55jsldiczy13dw4a5c7qoolgu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Meghdhanu&quot; /&gt;'''&lt;hr&gt;{{rh|૫૨||તેજબિંદુ}}&lt;hr&gt;'''&lt;/noinclude&gt;{{gap}}જિબ્રાને આ સંબંધમાં એક સુંદર વાત લખી છે. એણે લખ્યું છે  મેં સ્વતંત્રતાને કેવળ પડછાયાઓની ખીણમાં દીઠી છે !

{{gap}}મેં તો દુનિયામાં ઝુંપડીઓથી માંડીને મહેલો સુધી એક જ વસ્તુ દીઠી છે. ગુલામી ! મેં એક જગ્યાએ મૂંગી ગુલામી દીઠી. એમાં પતિ પત્ની એક બીજાને ધિક્કારે છે, છતાં મૂંગાં મૂંગાં જીવન ખેંચ્યા જ કરે છે ! એક ઠેકાણે મેં માણસોને આસપાસની પરિસ્થિતિના પોતે કેવળ પડઘા હોય તેમ વરતતા જોયા ! જિબ્રાન લખે છે, હું આગળ ચાલ્યો, મારે સાચી સ્વતંત્રતા ક્યાં વસે છે તે જોવું હતું. પણ મેં તો એવા નિર્બળ મનના માનવીઓ દીઠા કે જેમને પોતાની ઈચ્છા જેવું કાંઈ જ ન હતું ! એમને શું જોઈએ છીએ એ વાત પણ એમને બીજા કહે ત્યારે સમજાતી હતી !

{{gap}}વળી મેં એવું જોયું કે માણસના મનમાં કાંઈ હોય, એ મોંએથી કાંઈ બોલતો હોય, વર્તનમાં વળી ત્રીજી જ વાત ચાલતી હોય, દેખાવ ચોથી વાતનો કરતો હોય, જાહેરમાં પાંચમી વાત કહેતો હોય–અને છતાં નવાઈની વાત આ હતી, આ બધા પણ સુખની, સ્વતંત્રતાની, મુક્ત જીવનની વાત કરી રહ્યા હતા ! કેવળ વાતો !

{{gap}}રાજાનો છોકરો રાજા થાય, અને અને ભિખારીનો છોકરો ભિખારી જ રહે, એ જેવી ગુલામી હતી, તેવી જ ગુલામી મેં આ પરિસ્થિતિમાં જોઈ કે, બુદ્ધિ અને જ્ઞાન, એ પણ જાણે વંશપરંપરા મળતાં હોય તેમ, પેઢી દર પેઢી અભિમાનપૂર્વક સચવાતાં જોયાં ! અને એ સચવાતાં હોય તો તો ઠીક, આ તો અશક્તોને કેવળ પૈસાના બળે જાણે શક્તિવાનની છાપ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tnensy55jsldiczy13dw4a5c7qoolgu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>પૃષ્ઠ:Tej Bindu By Dhumketu.pdf/૬૧</title>
    <ns>104</ns>
    <id>73433</id>
    <revision>
      <id>223683</id>
      <parentid>223663</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T15:18:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Meghdhanu</username>
        <id>3380</id>
      </contributor>
      <comment>/* Not proofread */</comment>
      <origin>223683</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2915" sha1="71nekp260iru08un6fj37m4p9vh1dzc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Meghdhanu&quot; /&gt;'''&lt;hr&gt;{{rh|સ્વતંત્રતા ક્યાં રહે છે?||૫૩}}&lt;hr&gt;'''&lt;/noinclude&gt;મેળવી લેતા જોયા !

{{gap}}ગુલામીનાં આવાં અસંખ્ય રૂપોથી કંટાળીને એક દિવસ હું ડુંગરાઓની ખીણ તરફ ચાલ્યો ગયો !

{{gap}}એ ખીણનું નામ અજબ જેવું હતું. એ પડછાયાઓની ખીણ કહેવાતી, ત્યાં માણસોની વસ્તી ન હતી. પણ ત્યાં એક નવી નવાઈની વસ્તી હતી. જે જે માણસો સંસારમાં રહીને વ્યવહાર ચલાવી રહ્યા હતા, તે તમામના પડછાયાઓ આંહી રહેતા હતા ! આંહીં એમના પડછાયાઓ ભેગા થયા હતા !

{{gap}}અને આ પડછાયા સાચા હતા. જ્યારે પેલા માણસો ખોટા હતા. એટલે માણસ જાતની સાચી વાત મેળવવા હું પડછાયાઓની ખીણ તરફ ગયો.

{{gap}}ત્યાં ગહન સ્થળોમાં ફરતાં ફરતાં એક દિવસ મેં એક સ્ત્રીને જોઈ.

{{gap}}મેં તેને પૂછ્યું: ‘તારું નામ શું છે?’

{{gap}}તેણે કહ્યું: ‘મારું નામ સ્વતંત્રતા !’

{{gap}}‘ અરે ! ’ હું તો નવાઈ પામીને તેની સામે જ જોઈ રહ્યો. સ્વતંત્રતામાં કેટલું તેજ હોય? અને આ તો જાણે કોઈ મુડદાની છાયા બોલતી હોય તેવું લાગતું હતું !

{{gap}}મેં કહ્યું: ‘અરે ! તારા નામનો તો માણસો ત્યાં જાપ જપે છે અને તું આંહીં કેમ રખડે છે? તું ત્યાં જા, ત્યાં જા, ત્યાં માણસો તને ફૂલોના ઢગલામાં ઢાંકી દેશે ! તારી પૂજા કરશે ! તને દેવ જેવું માનપાન આપશે!’

{{gap}}તેણે ફિક્કું હસીને કહ્યું: ‘જ્યાં એક પાંચ વરસના શિશુને પણ સાચી સ્વતંત્રતા નથી, એને પણ જ્ઞાનદીપ આપવાને બદલે માણસો પોતાના ‘વિધિ’ ‘નિષેધ’ આપ્યા કરે છે, ‘આ કર&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>71nekp260iru08un6fj37m4p9vh1dzc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>223684</id>
      <parentid>223683</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T15:18:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Meghdhanu</username>
        <id>3380</id>
      </contributor>
      <comment>/* Proofread */</comment>
      <origin>223684</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2915" sha1="ocag9610cdlpflvkao7hpair2pomror" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Meghdhanu&quot; /&gt;'''&lt;hr&gt;{{rh|સ્વતંત્રતા ક્યાં રહે છે?||૫૩}}&lt;hr&gt;'''&lt;/noinclude&gt;મેળવી લેતા જોયા !

{{gap}}ગુલામીનાં આવાં અસંખ્ય રૂપોથી કંટાળીને એક દિવસ હું ડુંગરાઓની ખીણ તરફ ચાલ્યો ગયો !

{{gap}}એ ખીણનું નામ અજબ જેવું હતું. એ પડછાયાઓની ખીણ કહેવાતી, ત્યાં માણસોની વસ્તી ન હતી. પણ ત્યાં એક નવી નવાઈની વસ્તી હતી. જે જે માણસો સંસારમાં રહીને વ્યવહાર ચલાવી રહ્યા હતા, તે તમામના પડછાયાઓ આંહી રહેતા હતા ! આંહીં એમના પડછાયાઓ ભેગા થયા હતા !

{{gap}}અને આ પડછાયા સાચા હતા. જ્યારે પેલા માણસો ખોટા હતા. એટલે માણસ જાતની સાચી વાત મેળવવા હું પડછાયાઓની ખીણ તરફ ગયો.

{{gap}}ત્યાં ગહન સ્થળોમાં ફરતાં ફરતાં એક દિવસ મેં એક સ્ત્રીને જોઈ.

{{gap}}મેં તેને પૂછ્યું: ‘તારું નામ શું છે?’

{{gap}}તેણે કહ્યું: ‘મારું નામ સ્વતંત્રતા !’

{{gap}}‘ અરે ! ’ હું તો નવાઈ પામીને તેની સામે જ જોઈ રહ્યો. સ્વતંત્રતામાં કેટલું તેજ હોય? અને આ તો જાણે કોઈ મુડદાની છાયા બોલતી હોય તેવું લાગતું હતું !

{{gap}}મેં કહ્યું: ‘અરે ! તારા નામનો તો માણસો ત્યાં જાપ જપે છે અને તું આંહીં કેમ રખડે છે? તું ત્યાં જા, ત્યાં જા, ત્યાં માણસો તને ફૂલોના ઢગલામાં ઢાંકી દેશે ! તારી પૂજા કરશે ! તને દેવ જેવું માનપાન આપશે!’

{{gap}}તેણે ફિક્કું હસીને કહ્યું: ‘જ્યાં એક પાંચ વરસના શિશુને પણ સાચી સ્વતંત્રતા નથી, એને પણ જ્ઞાનદીપ આપવાને બદલે માણસો પોતાના ‘વિધિ’ ‘નિષેધ’ આપ્યા કરે છે, ‘આ કર&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ocag9610cdlpflvkao7hpair2pomror</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>223690</id>
      <parentid>223684</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T15:29:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>2103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Validated */</comment>
      <origin>223690</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2916" sha1="81khy129zikculman2cexn703z7c4wt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Snehrashmi&quot; /&gt;'''&lt;hr&gt;{{rh|સ્વતંત્રતા ક્યાં રહે છે?||૫૩}}&lt;hr&gt;'''&lt;/noinclude&gt;મેળવી લેતા જોયા !

{{gap}}ગુલામીનાં આવાં અસંખ્ય રૂપોથી કંટાળીને એક દિવસ હું ડુંગરાઓની ખીણ તરફ ચાલ્યો ગયો !

{{gap}}એ ખીણનું નામ અજબ જેવું હતું. એ પડછાયાઓની ખીણ કહેવાતી, ત્યાં માણસોની વસ્તી ન હતી. પણ ત્યાં એક નવી નવાઈની વસ્તી હતી. જે જે માણસો સંસારમાં રહીને વ્યવહાર ચલાવી રહ્યા હતા, તે તમામના પડછાયાઓ આંહીં રહેતા હતા ! આંહીં એમના પડછાયાઓ ભેગા થયા હતા !

{{gap}}અને આ પડછાયા સાચા હતા. જ્યારે પેલા માણસો ખોટા હતા. એટલે માણસ જાતની સાચી વાત મેળવવા હું પડછાયાઓની ખીણ તરફ ગયો.

{{gap}}ત્યાં ગહન સ્થળોમાં ફરતાં ફરતાં એક દિવસ મેં એક સ્ત્રીને જોઈ.

{{gap}}મેં તેને પૂછ્યું: ‘તારું નામ શું છે?’

{{gap}}તેણે કહ્યું: ‘મારું નામ સ્વતંત્રતા !’

{{gap}}‘અરે !’ હું તો નવાઈ પામીને તેની સામે જ જોઈ રહ્યો. સ્વતંત્રતામાં કેટલું તેજ હોય? અને આ તો જાણે કોઈ મુડદાની છાયા બોલતી હોય તેવું લાગતું હતું !

{{gap}}મેં કહ્યું: ‘અરે ! તારા નામનો તો માણસો ત્યાં જાપ જપે છે અને તું આંહીં કેમ રખડે છે? તું ત્યાં જા, ત્યાં જા, ત્યાં માણસો તને ફૂલોના ઢગલામાં ઢાંકી દેશે ! તારી પૂજા કરશે ! તને દેવ જેવું માનપાન આપશે!’

{{gap}}તેણે ફિક્કું હસીને કહ્યું: ‘જ્યાં એક પાંચ વરસના શિશુને પણ સાચી સ્વતંત્રતા નથી, એને પણ જ્ઞાનદીપ આપવાને બદલે માણસો પોતાના ‘વિધિ’ ‘નિષેધ’ આપ્યા કરે છે, ‘આ કર&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>81khy129zikculman2cexn703z7c4wt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>પૃષ્ઠ:Tej Bindu By Dhumketu.pdf/૬૨</title>
    <ns>104</ns>
    <id>73434</id>
    <revision>
      <id>223685</id>
      <parentid>223665</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T15:21:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Meghdhanu</username>
        <id>3380</id>
      </contributor>
      <comment>/* Validated */</comment>
      <origin>223685</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2394" sha1="h00of45likcpw1omc6d2mgkas53mtyb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Meghdhanu&quot; /&gt;'''&lt;hr&gt;{{rh|૫૪||તેજબિંદુ}}&lt;hr&gt;'''&lt;/noinclude&gt;ને આ ન કર’ અને શા માટે એમ તો કોઈ સમજાવતું નથી, ત્યાં મારી કોઈ પૂજા કરે એ તું કહે તો પણ હું કેમ માનું?’

{{gap}}મેં કહ્યું: ‘અરે ! હું ત્યાં જોઈ ને આવું છું. ત્યાં તો લોકો ‘સ્વતંત્રતા’ ‘સ્વતંત્રતા!’ એમ તાલીઓ પાડે છે.’

{{gap}}તેણે જવાબ વાળ્યો : ‘તાલીઓ તો એ હજારો વર્ષોથી પાડે છે, પણ મારા જે ખરા પૂજનારા હોય છે, તેના શું હાલ તેઓ કરે છે, એ તારે જોવું છે? જોવું હોય તો પેલા ડુંગરા ઉપર જો ! મને ચાહનારા ત્યાં છે !’

{{gap}}મેં પાછળ ડુંગરા ઉપર દૃષ્ટિ કરી અને હું થંભી જ ગયો ! ત્યાં માત્ર ત્રણ જ માણસો હતાં, પણ તેમાંથી એક શૂળી ઉપર હતો, બીજો દિવાનો લાગતો હતો, ત્રીજો લટકતી તલવાર નીચે હતો !

{{gap}}મે પાછું સ્વતંત્રતા તરફ જોયું તો એની આંખમાં આંસુ દીઠાં. તેણે ફિક્કા ધીમા નબળા અવાજે કહ્યું: ‘તાળોટા પાડીને સ્વતંત્રતા વિષે, લોકો, બે પાંચ હજાર વરસથી વાતો કરતા આવ્યા છે, પણ એમને એ જોઈતી નથી. એનો ખપ નથી. જો કોઈ મારો સાચો પૂજારી નીકળે છે, તો એ કાં શૂળી ઉપર જાય છે, કાં દીવાનો થાય છે, કાં મરણની સન્મુખ જીવે છે. મારું ખરું સ્થાન આંહી જ છે. આ ‘પડછાયાઓમાં !’

{{સ-મ||🙒|}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h00of45likcpw1omc6d2mgkas53mtyb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>પૃષ્ઠ:Tej Bindu By Dhumketu.pdf/૬૩</title>
    <ns>104</ns>
    <id>73435</id>
    <revision>
      <id>223689</id>
      <parentid>223666</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T15:27:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>2103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Validated */</comment>
      <origin>223689</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2058" sha1="5iq6loat2jtwb0e3t5y7anhfyigkzyl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Snehrashmi&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;br/&gt;
&lt;br/&gt;
&lt;br/&gt;
&lt;br/&gt;
{{સ-મ| |&lt;big&gt;'''[ ૧૪ ]&lt;br/&gt;  તે જ બિ ન્દુ'''&lt;/big&gt; |  }}
&lt;br/&gt;

{{gap}}&lt;big&gt;'''કો'''&lt;/big&gt;'''ન્ફ્યુયુશ્યસ''' પાસે પ્રશ્ન આવ્યો: પાંચ એવી કઇ વસ્તુઓ છે જેમના પાલન વડે માણસને સદ્‌ગુણી કહી શકાય?’

{{gap}}કોન્ફ્યુશ્યસે જવાબ વાળ્યો: ‘ગંભીરતા—માણસ જે કાંઈ કરે કે બોલે તેના વિષે ગંભીરતાથી વિચાર કરે. અને શબ્દ બોલતાં પહેલાં તુલના કરે.’

{{gap}}‘બીજી વસ્તુ : આત્માની ઉદારતા. ક્ષુલ્લક વસ્તુઓના મોહમાં એ પડે જ નહિ. ત્રીજી વસ્તુ : હેતુની સચ્ચાઈ. પોતે જે જે બોલે તે જ જેના દિલમાં પણ હોય. એ માણસ વહેલો મોડો સદ્‌ગુણની પ્રતિષ્ઠા સ્થાપે જ. ઉપાસના: પોતાના પ્રાપ્ત કર્તવ્યને જે ઉપાસનાની દૃષ્ટિએ જુએ છે, તે માણસ વિજય પ્રાપ્ત કરે કે ન કરે, પણ કટ્ટર નિરાશા તો પ્રાપ્ત નહિ જ કરે. અને સહાનુભૂતિ. 

{{gap}}‘જે સત્તાધીશ ગંભીર છે તે માન પ્રાપ્ત કરશે. સચ્ચાઈ લોકનો વિશ્વાસ મેળવશે. કર્ત્તવ્યપાલન ઘણી જ પ્રગતિ કરી દેખાડશે, અને સહાનુભૂતિનો શ્રેષ્ઠ પ્રેમ જીતશે. જે શાસનકર્તામાં&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5iq6loat2jtwb0e3t5y7anhfyigkzyl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>પૃષ્ઠ:Tej Bindu By Dhumketu.pdf/૬૪</title>
    <ns>104</ns>
    <id>73436</id>
    <revision>
      <id>223701</id>
      <parentid>223550</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T15:59:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amvaishnav</username>
        <id>156</id>
      </contributor>
      <comment>/* Proofread */</comment>
      <origin>223701</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3089" sha1="ekie6uoaelgfm3ryh5mz1so3qwln8rf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Amvaishnav&quot; /&gt;'''&lt;hr&gt;{{rh|૫૬||તેજબિંદુ}}&lt;hr&gt;'''&lt;/noinclude&gt;આ પાંચ ગુણ હશે, તે માત્ર લોકપ્રિય જ નહિ નીવડે. ખરા અર્થમાં એ લોકકલ્યાણ પણ સાધી શકશે.’

{{સ-મ| |[૨] |  }}

{{gap}}'''કોઇએ''' એને શાસનકલા વિષે પૂછ્યું અને તેણે જવાબ વાળ્યો: ‘શાસનમાં જો માણસો હશે તો શાસનના વિજય થશે. પણ જો માણસો જ નહિ હોય, તો ગમે તેવું સુશાસન પણ કરમાઈ જશે ને ગેરવ્યવસ્થા પ્રવર્તશે. એટલા માટે સુશાસનના ખરા વિજય જેટલેા કાયદો કરવામાં રહ્યો છે, તેના કરતાં પણ વિશેષ યોગ્ય માણસો મેળવવામાં રહ્યો છે. આવા માણસિ જન્મતા નથી કે મેળવાતા નથી. એ તેા પ્રધાન પુરુષોના પોતાના ખરેખરા મહાન ગુણોમાંથી ઊભા થાય છે. શાસનકર્તાઓના શીલમાંથી જ એક હવા ઊભી થાય છે. આવી હવા સુશાસનને સ્થિર કરી શકે છે. ત્રણ સગુણો એવા છે જે વ્યાપક રીતે શાસિત પ્રજાને પ્રેમબંધનમાં મૂકે છે. એક તે શાસનકર્તાઓની વિદ્વત્તા. એટલે જે વસ્તુ એમને કરવાની છે એ વિષેનું સંપૂર્ણ જ્ઞાન. બીજો સદ્ગુણ, ભવ્યતા, એટલે કે
ક્ષુલ્લક કે નાની વસ્તુઓને મહત્ત્વ આપે નહિ. અને ત્રીજો સદ્ગુણ : શક્તિ: એટલે શાસન, એ પહેલુ લોકરક્ષણ માટે. વ્યવસ્થા માટે, સમાજને સુરક્ષિત રાખવા માટે છે, એવી ઊંડી શ્રદ્ધા.

{{gap}}જે વસ્તુ પોતાને લેાકકલ્યાણ માટે વ્યવહારમાં મૂકયાની છે તે વસ્તુની તમામ આંટીઘૂંટી જાણનાર માણસ વિદ્વાન છે. જે આ વ્યવહારને વ્યવસ્થિત કરી મૂકે છે તે ભવ્ય છે. અને જેને ગેરવ્યવસ્થાની શરમ આવે છે, તે માણસ શક્તિશાળી છે.

{{gap}}ખરો શાસનાધિકારી, સમજ્યા વિના કોઈ વાતની&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ekie6uoaelgfm3ryh5mz1so3qwln8rf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>પૃષ્ઠ:Tej Bindu By Dhumketu.pdf/૬૫</title>
    <ns>104</ns>
    <id>73437</id>
    <revision>
      <id>223702</id>
      <parentid>223551</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T16:11:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amvaishnav</username>
        <id>156</id>
      </contributor>
      <comment>/* Proofread */</comment>
      <origin>223702</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2754" sha1="oh7mqav9vvj6x831nh5ui163rs3qwa3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Amvaishnav&quot; /&gt;'''&lt;hr&gt;{{rh|૫૭||તેજબિંદુ}}&lt;hr&gt;'''&lt;/noinclude&gt;વ્યવસ્થા કરવામાં પેાતાની શક્તિ વેડફશે નહિ. પોતે જે વસ્તુમાં સ્પષ્ટ નથી એવી અસ્પષ્ટ વસ્તુઓને પ્રજામાં વહેતી મૂકશે નહિ. સચ્ચાઈનો અર્થ જ એ કે, એ પોતે પોતાની જાતને પહેલવહેલાં તોળ્યા પછી જ કાયદા કરશે. ને એમની વ્યવહારુ બાજુ જોતો રહેશે. ’

[{{સ-મ| | ૩ ] |  }}

{{gap}}'''&lt;big&gt;મે&lt;/big&gt;ન્શ્યસ''' એક વખત સમ્રાટને મળવા ગયો. રાજાએ
તેને પૂછ્યું: ‘ તમે એટલે બધે દૂરથી આવ્યા છો ત્યારે, અમારા રાજ માટે કંઈક ફાયદાકારક બે વાત કહેતા જાઓ.

{{gap}}મેન્શ્યસે જવાખ વાળ્યો: ‘ તમારે અમારું રાજ એમ કહેવાને બદલે હમેશાં આપણું રાજ એમ કહેવાનો અભ્યાસ કેળવવો જોઈએ. વળી રાજાને માટે કોઇ વસ્તુ નફા-નુકસાનની દૃષ્ટિએ તમે ગણતા રહેશો ત્યાં સુધી તમે એ નફાનુકસાનમાં એટલા ગૂંચવાયલા રહેસો કે લોકના કલ્યાણ-અકલ્યાણનો તમારો
ખ્યાલ સ્પષ્ટ નહિ હોય. માટે રાજને નફા-નુકસાનથી ન સંબોશો. પણ લોકકલ્યાણ-અકલ્યાણની વાત કરો.'

{{gap}}રાજાએ જવાખ વાળ્યો: ‘ મારી શક્તિ ઘણી મર્યાદિત છે એ હું જાણું છું. પણ મારી એ મર્યાદિત શક્તિને શું કરવાથી હું વધારે લોકોપયોગી બનાવી શકું એ મારે જાણવું છે.’

'''{{gap}}મેન્શ્યસે જવાબ વાળ્યો: 'માણસને તલવારથી મારી નાખો કે લાકડીથી મારી નાખો, એમાં તમે કાંઈ તફાવત જુઓ છો ? ’

{{gap}}રાજાએ કહ્યું : 'એ તો બન્ને વાત સરખી છે.'&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>oh7mqav9vvj6x831nh5ui163rs3qwa3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>223703</id>
      <parentid>223702</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T16:12:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amvaishnav</username>
        <id>156</id>
      </contributor>
      <origin>223703</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2754" sha1="r36z8dai8sa0vkw2gqtzr8lohm8tfgm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Amvaishnav&quot; /&gt;'''&lt;hr&gt;{{rh|૫૭||તેજબિંદુ}}&lt;hr&gt;'''&lt;/noinclude&gt;વ્યવસ્થા કરવામાં પેાતાની શક્તિ વેડફશે નહિ. પોતે જે વસ્તુમાં સ્પષ્ટ નથી એવી અસ્પષ્ટ વસ્તુઓને પ્રજામાં વહેતી મૂકશે નહિ. સચ્ચાઈનો અર્થ જ એ કે, એ પોતે પોતાની જાતને પહેલવહેલાં તોળ્યા પછી જ કાયદા કરશે. ને એમની વ્યવહારુ બાજુ જોતો રહેશે. ’

{{સ-મ| |[ ૩ ] |  }}

{{gap}}'''&lt;big&gt;મે&lt;/big&gt;ન્શ્યસ''' એક વખત સમ્રાટને મળવા ગયો. રાજાએ
તેને પૂછ્યું: ‘ તમે એટલે બધે દૂરથી આવ્યા છો ત્યારે, અમારા રાજ માટે કંઈક ફાયદાકારક બે વાત કહેતા જાઓ.

{{gap}}મેન્શ્યસે જવાખ વાળ્યો: ‘ તમારે અમારું રાજ એમ કહેવાને બદલે હમેશાં આપણું રાજ એમ કહેવાનો અભ્યાસ કેળવવો જોઈએ. વળી રાજાને માટે કોઇ વસ્તુ નફા-નુકસાનની દૃષ્ટિએ તમે ગણતા રહેશો ત્યાં સુધી તમે એ નફાનુકસાનમાં એટલા ગૂંચવાયલા રહેસો કે લોકના કલ્યાણ-અકલ્યાણનો તમારો
ખ્યાલ સ્પષ્ટ નહિ હોય. માટે રાજને નફા-નુકસાનથી ન સંબોશો. પણ લોકકલ્યાણ-અકલ્યાણની વાત કરો.'

{{gap}}રાજાએ જવાખ વાળ્યો: ‘ મારી શક્તિ ઘણી મર્યાદિત છે એ હું જાણું છું. પણ મારી એ મર્યાદિત શક્તિને શું કરવાથી હું વધારે લોકોપયોગી બનાવી શકું એ મારે જાણવું છે.’

'''{{gap}}મેન્શ્યસે જવાબ વાળ્યો: 'માણસને તલવારથી મારી નાખો કે લાકડીથી મારી નાખો, એમાં તમે કાંઈ તફાવત જુઓ છો ? ’

{{gap}}રાજાએ કહ્યું : 'એ તો બન્ને વાત સરખી છે.'&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r36z8dai8sa0vkw2gqtzr8lohm8tfgm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>પૃષ્ઠ:Tej Bindu By Dhumketu.pdf/૬૬</title>
    <ns>104</ns>
    <id>73438</id>
    <revision>
      <id>223704</id>
      <parentid>223552</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T16:20:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amvaishnav</username>
        <id>156</id>
      </contributor>
      <comment>/* Proofread */</comment>
      <origin>223704</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2983" sha1="tvtems2vs17ilbsk4a11gx8x9tju91d" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Amvaishnav&quot; /&gt;'''&lt;hr&gt;{{rh|૫૮||તેજબિંદુ}}&lt;hr&gt;'''&lt;/noinclude&gt;{{gap}}મેન્શ્યસે કહ્યુ: ‘ તો એ જ પ્રમાણે, માણસોને તલવારથી હણો કે કુશસાન ને ગેરવ્યવસ્થાથી હણો, એમાં કાંઈ પણ તફાવત નથી. તમારું પોતાનું શાસન–ખર્ચ વધતું રહે, તેા કુદરતી રીતે જ એ ખર્ચ પૂરું પાડવા લોકોને ભૂખે મરવું જ પડે. આનો અર્થ સ્પષ્ટ જ છે. આનો અર્થ એટલો જ થાય કે માણસને હણવાની આ પણ એક રીત છે. એમાં તફાવત રીતનો છે. વસ્તુ એની એ છે.’

{{gap}}રાજાએ અચાનક જ વચ્ચે પૂછ્યુ: ‘પણ દેશમાં વ્યવસ્થા શી રીતે સ્થાપી શકાય ? ’

{{gap}}મેન્શ્યસે જવાખ વાળ્યો: 'બધાને એક મનના કરવાથી,’

{{gap}}બધા એકમનના થાય, એ તે શી રીતે બને ? ’

{{gap}}'જેને માણસો પ્રત્યે પ્રેમ છે-એ માણસ, એ કરી શકે.’

{{gap}}‘ પણ એ વસ્તુની પ્રાપ્તિ શી રીતે થાય ?’

{{gap}}મેન્શ્યસે કહ્યું: ‘ લેાક પ્રત્યેનો પ્રેમ, લોક સ્થિર કેમ થાય અને શાંતિ કેમ મેળવે એ વિચાર તરફ તમને દોરે તો એ બને. લોકને સ્થિર કરવાનો સાચો વિચાર કરનાર શાસક એ વસ્તુ વહેલેમોડે મેળવે જ મેળવે.

{{gap}}પણ આ ઉપરાંત બીજી થોડી વસ્તુઓ જાણી લેવી જોઈએ. એકલા સદ્ગુણોથી જ રાજ્યો ચાલતાં નથી. તેમ જ એકલા કાયદાઓથી પણ રાજ્યો ચાલી શકતાં નથી. બન્નેના સમન્વયથી રાજ્યે ચાલે છે. એટલે કે કેવળ તમે સારા
કાયદા ઘડો, તેનાથી સારું રાજ્ય સ્થાપી શકાય નહિ. એ કાયદાનો અમલ જેમના હાથમાં છે, તે અધિકારીઓ યોગ્ય ન હોય તો ગમે તેવા સારા કાયદાને પણ એ નેવે મૂકી દેવાના ! એટલું જ નહિ, સારામાં સારા કાયદાઓ ખરાબ છે&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tvtems2vs17ilbsk4a11gx8x9tju91d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>પૃષ્ઠ:Tej Bindu By Dhumketu.pdf/૬૭</title>
    <ns>104</ns>
    <id>73439</id>
    <revision>
      <id>223706</id>
      <parentid>223553</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T16:32:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amvaishnav</username>
        <id>156</id>
      </contributor>
      <comment>/* Proofread */</comment>
      <origin>223706</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2894" sha1="8m5lorszwi3bd2xet5mqa69metvdi1x" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Amvaishnav&quot; /&gt;'''&lt;hr&gt;{{rh|૫૯||તેજબિંદુ}}&lt;hr&gt;'''&lt;/noinclude&gt;એવુ પણ એ લોક્ને ઠસાવાના ! માટે તમે જેને પાયો કહો છો-એ પાયામાં, માણસો મૂકો. માણસો વિના કોઇ તંત્ર સફળ થવાનું નથી. ’

{{સ-મ| |[૪] |  }}

{{gap}}''''&lt;big&gt;કો&lt;/big&gt;ન્ફ્યુશ્યસે''' ઉમેર્યુ ’: ‘વળી કાયદાનુ વિવેક વિના બહુ કડક પાલન કરવાથી ખરી રીતે કાયદાનો અર્થ જ માર્યો જાય છે. અને છતાં અધિકારીઓ તો એમનુ પાલન એમને ઠીક લાગશે તેમ કરશે. માટે રાજાએ વારં વાર એ પાલન વિષે તપાસ કરવી ઘટે છે. અતિશય કડક કાયદાઓ છેવટે કાયદા કરનારને ભારે પડે છે. અતિશય ઢીલા કાયદાઓ લુચ્ચા લોકોને છટકબારી શોધી આપે છે. કાયદાઓ બનતાં સુધી ‘ આંધળા’ હોય છે, અને પછી ‘ ક્રૂર’ હોય છે. એટલે સુશાસનની સઘળી સુંદરતા કેવળ માણસાઇને જ આભારી છે. રાજાઓએ જોવું જોઈએ કે સમિતિમાં માણસો તો છે, પણ એ સમિતિના
માણસોમાં 'માણસાઈ' છે ? આ જે વારવાર જુએ છે તે સુશાસન સ્થાપે છે.’

{{gap}}મેન્શ્યસ બોલ્યે: 'મને તો એક લોકોક્તિમાં સુશાસનનું રહસ્ય પડેલું જણાય છે. તે લેાકોક્તિ આ પ્રમાણે છે ‘ સામ્રાજ્ય, વિભાગી રાજ્ય, અને કુટુંબો  એ ત્રણેનો જ્યાં મેળ મળી જતો હોય, ઘર્ષણ થયા વિના જ્યાં કુટુંબો, વિભાગી રાજ્યને સાચુ માન આપવા જેટલી હૃદયેચ્છા રાખતાં હોય, અને જ્યાં વિભાગી રાજ્યો સામ્રાજ્યને વફાદાર રહી, પોતાનો મિથ્યા આડંબર વારંવાર આગળ ધરતાં ન હોય, ત્યાં અને માત્ર ત્યાં, જ, સુશાસનનો વિજય થાય છે. જુઓ આ એક રખડુ છોકરો&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8m5lorszwi3bd2xet5mqa69metvdi1x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>પૃષ્ઠ:Tej Bindu By Dhumketu.pdf/૬૮</title>
    <ns>104</ns>
    <id>73440</id>
    <revision>
      <id>223707</id>
      <parentid>223554</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T16:40:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amvaishnav</username>
        <id>156</id>
      </contributor>
      <comment>/* Proofread */</comment>
      <origin>223707</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2953" sha1="benkzrbkliv5fphqj07mrdd4lekwxpu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Amvaishnav&quot; /&gt;'''&lt;hr&gt;{{rh|૬૦||તેજબિંદુ}}&lt;hr&gt;'''&lt;/noinclude&gt;ગીત ગાય છે તે સાંભળો:

{{gap}}‘જ્યારે નદીનું પાણી ચોખ્ખું હોય છે ત્યારે હું મારા હાથ ધોઉં છું.

{{gap}}‘પણ જ્યારે એ ડોળું હોય છે, ત્યારે મારા પગ માત્ર એમાં બોળું છું. ’

{{gap}}કોન્ફ્યુશ્યસે કહ્યું: ‘ એણે ગાયું એમાં લોકોએ કેટલું બધું હૃદય ઠાલવ્યું છે ! જ્યારે પાણી ચોખ્ખું હોય ત્યારે તો એ પોતાના હાથ એમાં ધૂએ છે. પણ જ્યારે મેલું હોય ત્યારે એ પગ ધોવાના કામમાં પણ આવતું નથી. એટલે કેવળ પગ બોળવાના રહે છે ! પાણીની આ અવસ્થા એ રાજની અવસ્થા છે. ચોખ્ખી વ્યવસ્થા હોય તો  લોકો એને પતિતપાવન પ્રવાહ માને છે. એમને પણ એમનામાંથી પ્રેરણા મેળવીને પવિત્ર થવાનું મન થઈ આવે છે. પણ એ જ પ્રવાહ ડૉળો હોય તો લોકો એને પગવડે ખૂંદે છે ને માને છે કે એમાંથી એમને કાંઇ મળે તેમ નથી. માણસ નાશ પામે છે–એટલે કે એક માણસ ‘માણસાઈ ' ખોઇ બેસે છે ત્યારે કુટુંબ નાશ પામે છે. કુટુંબો નાશ પામે છે, ત્યારે એમાંથી વિભાગીય સત્તા નાશ પામે છે. વિભાગીય સત્તા નાશ પામે છે તેમાંથી સામ્રાજ્ય નાશ પામે છે. માટે સામ્રાજ્યને મહાન અને એક રાખનારું જે મહાન એકમ છે તે, માણસ છે. જે સત્તા એક 'માણસ'ને પણ ખૂએ છે, માણસ જેવો માણસ, માણસ આળસી જાય, એવું જે તંત્ર ચલાવે છે, તે સત્તા વહેલે મોડે લોકશાપિત થઈ ને પોતે જ નાશ પામે છે.’

{{gap}}મેન્શ્યસ બોલ્યો : ‘ જે માણસો પોતાની જાતને ગમે તેમ ફેંકી દે છે. એ માણસને તમે કહી શકો કે એ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>benkzrbkliv5fphqj07mrdd4lekwxpu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>પૃષ્ઠ:Tej Bindu By Dhumketu.pdf/૯૯</title>
    <ns>104</ns>
    <id>73476</id>
    <revision>
      <id>223668</id>
      <timestamp>2026-07-28T15:03:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Meghdhanu</username>
        <id>3380</id>
      </contributor>
      <comment>/* Proofread */</comment>
      <origin>223668</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2794" sha1="sw8lrcvl08y9jbzagebjl8n120k9myi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Meghdhanu&quot; /&gt;'''&lt;hr&gt;{{rh|વાણીની મર્યાદા !||૯૧}}&lt;hr&gt;'''&lt;/noinclude&gt;શિકારીઓ તેા વળી ચાલ્યા. જો કે રાજકુમારને લેશ
પણ ઈજા નહિ કરવાની એમને સૂચના હતી જ.
આ વખતે એક નવી નવાઈની વાત મની. શિકારીઓ
ઉઘાડી તલવાર રાખીને એને ભય બતાવવા માટે ખેતરામાંથી
લઈ જતા હતા, ત્યાં દાણાના મોટા ઢગલા જોઈ ને રાજકુમાર
ખાલી ઊઠયો : ‘ આ ઢગલાના દાણા મૂળમાંથી ખાવા મંડશે
તા તે થાડા વખતમાં થઈ રહેશે! ટોચેથી ખાવા માટે લે
તા ઢગલે વધતા રહે!'
રાજકુમારની આ વાણી સાંભળતાં શિકારીએ આગળ
જતા અટકી ગયા. રાજકુમાર તે મેલીને પછી બંધ થઇ જતા
હતા, તેમ જ આ વખતે પણ, ખેલ્યા પછી ખેલતા બ ંધ થઈ
ગયા. પણ શિકારીઓને તો રાજાની આજ્ઞા હતી એટલે વળી
એને પાછે લઈ ચાલ્યા.
'
પણ આ વખતે રાજકુમારે રાજાને કહ્યું : · હે રાજા ! જો
વેણુ પાળા તે મારી વાણી મને પાછી મળે !’
રાજાએ ગગાજળ લઈને પ્રતિજ્ઞા કરી કે જે વેણુ એ
ખેલશે તે રાજા પાળશે જ પાળશે.
ત્યારે રાજકુમારે કહ્યું: હું રાજા! હું તે મૂંગે એમ
થઈ ગયે છું કે તમે આ રાજને વિલાસ મને સોંપવા માગા
છે ને માનો છે કે મેં પુત્રને કાંઈ ના કાંઇ વારસા આપ્યા.
બધા આમ જ વારસા આપ્યા કરશે તે માનવ જાત માટેને
વારા કયાં રહેશે ? માટે મને મારા જીવનધ્યેય પ્રમાણે જીવવા
દો. તમારી વારસાની માન્યતા પ્રમાણે નહિ. તેા મને વાણી
પાછી મળે તેમ છે!'
રાજાને એ સાંભળીને અપાર શાક થયા. પણ રાજકુમારની&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sw8lrcvl08y9jbzagebjl8n120k9myi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>223669</id>
      <parentid>223668</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T15:03:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Meghdhanu</username>
        <id>3380</id>
      </contributor>
      <comment>/* Not proofread */</comment>
      <origin>223669</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2794" sha1="6xzyqpzd9evlepqp62xp3d954lc89lk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Meghdhanu&quot; /&gt;'''&lt;hr&gt;{{rh|વાણીની મર્યાદા !||૯૧}}&lt;hr&gt;'''&lt;/noinclude&gt;શિકારીઓ તેા વળી ચાલ્યા. જો કે રાજકુમારને લેશ
પણ ઈજા નહિ કરવાની એમને સૂચના હતી જ.
આ વખતે એક નવી નવાઈની વાત મની. શિકારીઓ
ઉઘાડી તલવાર રાખીને એને ભય બતાવવા માટે ખેતરામાંથી
લઈ જતા હતા, ત્યાં દાણાના મોટા ઢગલા જોઈ ને રાજકુમાર
ખાલી ઊઠયો : ‘ આ ઢગલાના દાણા મૂળમાંથી ખાવા મંડશે
તા તે થાડા વખતમાં થઈ રહેશે! ટોચેથી ખાવા માટે લે
તા ઢગલે વધતા રહે!'
રાજકુમારની આ વાણી સાંભળતાં શિકારીએ આગળ
જતા અટકી ગયા. રાજકુમાર તે મેલીને પછી બંધ થઇ જતા
હતા, તેમ જ આ વખતે પણ, ખેલ્યા પછી ખેલતા બ ંધ થઈ
ગયા. પણ શિકારીઓને તો રાજાની આજ્ઞા હતી એટલે વળી
એને પાછે લઈ ચાલ્યા.
'
પણ આ વખતે રાજકુમારે રાજાને કહ્યું : · હે રાજા ! જો
વેણુ પાળા તે મારી વાણી મને પાછી મળે !’
રાજાએ ગગાજળ લઈને પ્રતિજ્ઞા કરી કે જે વેણુ એ
ખેલશે તે રાજા પાળશે જ પાળશે.
ત્યારે રાજકુમારે કહ્યું: હું રાજા! હું તે મૂંગે એમ
થઈ ગયે છું કે તમે આ રાજને વિલાસ મને સોંપવા માગા
છે ને માનો છે કે મેં પુત્રને કાંઈ ના કાંઇ વારસા આપ્યા.
બધા આમ જ વારસા આપ્યા કરશે તે માનવ જાત માટેને
વારા કયાં રહેશે ? માટે મને મારા જીવનધ્યેય પ્રમાણે જીવવા
દો. તમારી વારસાની માન્યતા પ્રમાણે નહિ. તેા મને વાણી
પાછી મળે તેમ છે!'
રાજાને એ સાંભળીને અપાર શાક થયા. પણ રાજકુમારની&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6xzyqpzd9evlepqp62xp3d954lc89lk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>પૃષ્ઠ:Tej Bindu By Dhumketu.pdf/૧૦૦</title>
    <ns>104</ns>
    <id>73477</id>
    <revision>
      <id>223670</id>
      <timestamp>2026-07-28T15:04:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Meghdhanu</username>
        <id>3380</id>
      </contributor>
      <comment>/* Not proofread */</comment>
      <origin>223670</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2967" sha1="a0hcydixaojkov9vxuehfd9v900ysdv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Meghdhanu&quot; /&gt;'''&lt;hr&gt;{{rh|૯૨||તેજબિંદુ}}&lt;hr&gt;'''&lt;/noinclude&gt;ઊંચી ભાવના જોઈને હ પણ થયા. તેણે પોતાનું વેણ
પાળવાની તયારી બતાવી. અને રાજકુમારને પેાતાને ઠીક પડે
તે માગે જીવન જીવવા દેવાની વાત કબૂલ કરી.
પછી એણે રાજકુમારને પૂછ્યું: ‘હું કુમાર! તું ત્રણ
વખત ત્રણ વાકયા માલ્યો, પણ એને કોઈ અર્થ નથી. તા
એમાં શું રહસ્ય છે ? પહેલું
જેમાં થઈ ને આવ્યા તે ખડૅ
તે એમ કહ્યું કે - આપણે
ન હતાં ? એને શું અર્થ ? ’
રાજકુમારે કહ્યું: હું મહારાજ ! માણસે વસે તે
અકાન ગણાય. પણ જ્યાં માણસા ન હોય એ ખયાં તે ખ'ડેરા
ગણાય. હું આપના એકના એક પુત્ર હતા. મેં કાંઈ અપમૃત્ય
કર્યું ન હતું. ખાડ એ કોઇ દોષ નથી. છતાં મને અન્યાય
આપીને તમે જંગલમાં મોકલે છે એ વાત સાંભળવા છતાં,
હજારો માણસામાંથી એક પણ માણસે ઊંચી આંગળી કરીને
આ અન્યાય સામે એક હરફ કાઢયા નિહ, એટલે નગરી આખીમાં
માણસ તા કઈ હતા નહિ ! પછી બાકી રહ્યાં મકાન . . એ
તો ખડેરા જ કહેવાય ! એટલા માટે મે કહ્યું કે, આપણે જેમાં
થઈ ને આવ્યા તે ખંડેરાન હતાં?”
રાજા આ રહસ્ય પામીને આનંદિત થઈ ગયા. તેણે
પૂછ્યું : ‘ પણ તે બીજી વખત મડદુ ોઈ ને એમ કેમ
કહ્યું કે મરેલાનુ મડદું છે કે જીવતાનું મડદું છે? ’
· હૈ મહારાજ ! ' રાજકુમાર ખેલ્યા : ‘જે માણસને
જીવન જીવતાં આવડયુ હોય, એનુ મૃત્યુ થાય તે એ
જીવતાનું જ મડદું ગણાય; પણુ જેને જીવતાં જ આવડયુ
ન હોય એનું મૃત્યુ, એ તે મડદાનું જ મડદું. એમ જ કહે-
વાય ના કારણ કે એ તે જીવતાં પણ સડક હતા&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a0hcydixaojkov9vxuehfd9v900ysdv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>223672</id>
      <parentid>223670</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T15:05:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Meghdhanu</username>
        <id>3380</id>
      </contributor>
      <comment>/* Not proofread */</comment>
      <origin>223672</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3024" sha1="lrxjf37u74w02ye7z2rk6bfcg4ewesl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Meghdhanu&quot; /&gt;'''&lt;hr&gt;{{rh|૯૨||તેજબિંદુ}}&lt;hr&gt;'''&lt;/noinclude&gt;ઊંચી ભાવના જોઈને હ પણ થયા. તેણે પોતાનું વેણ
પાળવાની તયારી બતાવી. અને રાજકુમારને પેાતાને ઠીક પડે
તે માગે જીવન જીવવા દેવાની વાત કબૂલ કરી.
પછી એણે રાજકુમારને પૂછ્યું: ‘હું કુમાર! તું ત્રણ
વખત ત્રણ વાકયા માલ્યો, પણ એને કોઈ અર્થ નથી. તા
એમાં શું રહસ્ય છે ? પહેલું
જેમાં થઈ ને આવ્યા તે ખડૅ
તે એમ કહ્યું કે - આપણે
ન હતાં ? એને શું અર્થ ? ’
રાજકુમારે કહ્યું: હું મહારાજ ! માણસે વસે તે
અકાન ગણાય. પણ જ્યાં માણસા ન હોય એ ખયાં તે ખ'ડેરા
ગણાય. હું આપના એકના એક પુત્ર હતા. મેં કાંઈ અપમૃત્ય
કર્યું ન હતું. ખાડ એ કોઇ દોષ નથી. છતાં મને અન્યાય
આપીને તમે જંગલમાં મોકલે છે એ વાત સાંભળવા છતાં,
હજારો માણસામાંથી એક પણ માણસે ઊંચી આંગળી કરીને
આ અન્યાય સામે એક હરફ કાઢયા નિહ, એટલે નગરી આખીમાં
માણસ તા કઈ હતા નહિ ! પછી બાકી રહ્યાં મકાન . . એ
તો ખડેરા જ કહેવાય ! એટલા માટે મે કહ્યું કે, આપણે જેમાં
થઈ ને આવ્યા તે ખંડેરાન હતાં?”
રાજા આ રહસ્ય પામીને આનંદિત થઈ ગયા. તેણે
પૂછ્યું : ‘ પણ તે બીજી વખત મડદુ ોઈ ને એમ કેમ
કહ્યું કે મરેલાનુ મડદું છે કે જીવતાનું મડદું છે? ’
· હૈ મહારાજ ! ' રાજકુમાર ખેલ્યા : ‘જે માણસને
જીવન જીવતાં આવડયુ હોય, એનુ મૃત્યુ થાય તે એ
જીવતાનું જ મડદું ગણાય; પણુ જેને જીવતાં જ આવડયુ
ન હોય એનું મૃત્યુ, એ તે મડદાનું જ મડદું. એમ જ કહે-
વાય ના કારણ કે એ તે જીવતાં પણ સડક હતા
CC-0. In Pūblic Domain. Gurukul kang Collečion,
haldar&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lrxjf37u74w02ye7z2rk6bfcg4ewesl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>પૃષ્ઠ:Tej Bindu By Dhumketu.pdf/૧૦૧</title>
    <ns>104</ns>
    <id>73478</id>
    <revision>
      <id>223671</id>
      <timestamp>2026-07-28T15:04:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Meghdhanu</username>
        <id>3380</id>
      </contributor>
      <comment>/* Not proofread */</comment>
      <origin>223671</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2972" sha1="2ewhvc57um37pdjqvy68xma3gkehfc3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Meghdhanu&quot; /&gt;'''&lt;hr&gt;{{rh|વાણીની મર્યાદા !||૯૩}}&lt;hr&gt;'''&lt;/noinclude&gt;
રાજાને આ વાત સાંભળીને વધારે હષ થયે. એને
લાગ્યું કે તે જે કુમાર સામે વાત કરે છે તેની પાસે જ્ઞાનને
તે સમુદ્ર ભર્યાં છે.
એણે ફરીને પૂછ્યું: ‘ પણ તારા ત્રીજી વખતના વાકયને
શું અર્થ હતો? ટોચેથી ખાતાં દાણા ન ખૂટે, ને મૂળમાંથી
ખાતાં ખૂટે એ શી રીતે થાય ? ’
‘ મહારાજ ! મૂળમાંથી ખાવું એટલે નવી કમાણી કર્યાં
વિના જીવવું એવા અર્થ છે. નવી કમાણી માણસ ન કરે, ને
જે મૂડી હાય તેના ઉપર જ જીવવા મડે, તે એના એ ભંડાર
કેટલા દી પહોંચે માટે મેં એમ કહ્યુ કે જે વારસા મળ્યા
છે, તે મૂળ છે, તેમાં કાંઈક નવું ઉમેરીને ટચ કરે ને ટોચેથી
તે
જો ખાતા રહે તે એને ભંડાર અખૂટ હાય ! ’
રાજકુમારની આ વાણીથી સૌ પ્રસન્ન પ્રસન્ન થઈ ગયા.
આ રાજકુમાર પાછળથી મૌની મહારાજ તરીકે પ્રસિદ્ધ
થયેા. તેણે વાણીથી નહિ પણ પોતાના દાખલાથી જ સૌને
એવા દોર્યા કે એના મૃત્યુ પછી પણ સૌનના મહિમા એ
પ્રદેશમાં વધતે રહ્યો. એણે ઉપદેશ આપ્યા કે વાણીના મહિમા
વનમાં છે. વન વિનાની વાણી એની માટી સર્યાદા છે!
ડાખા હાથ જાણે નહિ કે જમણા હાથ દે છે. લેાકમાં જેમ
એ દાનને મોટામાં મેાટા મહિમા મનાય છે, તેમ સદ્ઘ ને
મહિમા, ખેલ્યા વિના માત્ર કાર્ય કરવામાં જ રહ્યો છે!'
વન એ વાણીનેા રાજમુગટ છે: વન વિનાની વાણી
એ તે ગળે લટકાવેલી મેટામાં મેટી શિલા છે. એટલે એછામાં
ઓછી વાણી મેલે. અને અને તે માત્ર કાર્ય પરાયણ રહે.
હાથનેşcettPuja oreમાલધાa&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2ewhvc57um37pdjqvy68xma3gkehfc3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>223673</id>
      <parentid>223671</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T15:05:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Meghdhanu</username>
        <id>3380</id>
      </contributor>
      <comment>/* Not proofread */</comment>
      <origin>223673</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2942" sha1="gls3nzgey167mg6t7x3v7fons38ipb0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Meghdhanu&quot; /&gt; '''&lt;hr&gt;{{rh|વાણીની મર્યાદા !||૯૩}}&lt;hr&gt;'''&lt;/noinclude&gt;રાજાને આ વાત સાંભળીને વધારે હષ થયે. એને
લાગ્યું કે તે જે કુમાર સામે વાત કરે છે તેની પાસે જ્ઞાનને
તે સમુદ્ર ભર્યાં છે.
એણે ફરીને પૂછ્યું: ‘ પણ તારા ત્રીજી વખતના વાકયને
શું અર્થ હતો? ટોચેથી ખાતાં દાણા ન ખૂટે, ને મૂળમાંથી
ખાતાં ખૂટે એ શી રીતે થાય ? ’
‘ મહારાજ ! મૂળમાંથી ખાવું એટલે નવી કમાણી કર્યાં
વિના જીવવું એવા અર્થ છે. નવી કમાણી માણસ ન કરે, ને
જે મૂડી હાય તેના ઉપર જ જીવવા મડે, તે એના એ ભંડાર
કેટલા દી પહોંચે માટે મેં એમ કહ્યુ કે જે વારસા મળ્યા
છે, તે મૂળ છે, તેમાં કાંઈક નવું ઉમેરીને ટચ કરે ને ટોચેથી
તે
જો ખાતા રહે તે એને ભંડાર અખૂટ હાય ! ’
રાજકુમારની આ વાણીથી સૌ પ્રસન્ન પ્રસન્ન થઈ ગયા.
આ રાજકુમાર પાછળથી મૌની મહારાજ તરીકે પ્રસિદ્ધ
થયેા. તેણે વાણીથી નહિ પણ પોતાના દાખલાથી જ સૌને
એવા દોર્યા કે એના મૃત્યુ પછી પણ સૌનના મહિમા એ
પ્રદેશમાં વધતે રહ્યો. એણે ઉપદેશ આપ્યા કે વાણીના મહિમા
વનમાં છે. વન વિનાની વાણી એની માટી સર્યાદા છે!
ડાખા હાથ જાણે નહિ કે જમણા હાથ દે છે. લેાકમાં જેમ
એ દાનને મોટામાં મેાટા મહિમા મનાય છે, તેમ સદ્ઘ ને
મહિમા, ખેલ્યા વિના માત્ર કાર્ય કરવામાં જ રહ્યો છે!'
વન એ વાણીનેા રાજમુગટ છે: વન વિનાની વાણી
એ તે ગળે લટકાવેલી મેટામાં મેટી શિલા છે. એટલે એછામાં
ઓછી વાણી મેલે. અને અને તે માત્ર કાર્ય પરાયણ રહે.
હાથને&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gls3nzgey167mg6t7x3v7fons38ipb0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>પૃષ્ઠ:Tej Bindu By Dhumketu.pdf/૧૦૩</title>
    <ns>104</ns>
    <id>73479</id>
    <revision>
      <id>223674</id>
      <timestamp>2026-07-28T15:06:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Meghdhanu</username>
        <id>3380</id>
      </contributor>
      <comment>/* Not proofread */</comment>
      <origin>223674</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2667" sha1="p7c4g4hv7bvyhr35f1tuefgdgkjondz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Meghdhanu&quot; /&gt;'''&lt;hr&gt;{{rh|પળ પળ ગણો||૯૫}}&lt;hr&gt;'''&lt;/noinclude&gt;
પણ એણે પોતે તે આ કલા સિદ્ધ કરવા માટે જીવનનાં
સર્વોત્તમ પચીસ વર્ષ એની આ કલાને આપ્યાં હતાં. એણે કાંઈ
અગિયારથી પાંચ ‘ટેબલ' ઉપર બેસીને કામ કર્યું હતું એમ
ન હતું. એ તે રાત દિવસ, સવાર સાંજ, અપાર મધરાત,
વહેલી પ્રભાત, જ્યારે વખત મળે ત્યારે, એના આ કામની
પાછળ જ હોય ! જાણે કે બહારની બીજી સૃષ્ટિનું એ અસ્તિત્વ
જ ભૂલી ગયા હતા! ઉપાસના અને મહેનતની વચ્ચે તફાવત
જ એ છે.
હવે એક વખત એવું બન્યું કે એક માણસની
જુવાન સ્ત્રી અલેાપ થઈ ગઈ. એ રાતેારાત અલેપ થઈ ગઈ
ને બીજી કઈ શંકાને સ્થાન ન હતુ', એટલે એના પતિને
પકડવામાં આવ્યા. પણ એની વિરુદ્ધ કાંઈ વાત હતી નહિ,
એટલે એ છૂટી ગયા.
થોડા વખત ગયા ને એક સ્ત્રીનું શબ મળી આવ્યું.
એ શખ પેલી ગુમ થયેલી સ્ત્રીનું હશે એમ માનીને
એને ફ્રી પકડવામાં આવ્યું. પણ એ ફરી છૂટી ગયા. કારણ
કે આ શખ કઈ સ્ત્રીનું છે એ જ નક્કી થાય તેમ ન હતું.
છેવટે એ સ્ત્રીની ખેાપરી આ શિલ્પીને ત્યાં માકલવામાં
આવી. એ ખાપરીમાં વસનાર ચહેરાનું સર્જન કરવા એને
વિજ્ઞપ્તિ કરાઈ.
શિલ્પીએ એ ખાપરી ઉપરથી એક ચહેરા સરજાયો.
આબેહૂબ એક સ્ત્રીના ! પણ એ સ્ત્રી કેાણ હતી એ કાણુ કહી શકે ?
એટલામાં ભાગોગે પેલી ગુમ થયેલી સ્ત્રીના ફાટે
હાથ પડ્યો.!In Public Domain, Gurukul Kangri Collection, Haridwar
.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>p7c4g4hv7bvyhr35f1tuefgdgkjondz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>પૃષ્ઠ:Tej Bindu By Dhumketu.pdf/૧૦૨</title>
    <ns>104</ns>
    <id>73480</id>
    <revision>
      <id>223675</id>
      <timestamp>2026-07-28T15:07:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Meghdhanu</username>
        <id>3380</id>
      </contributor>
      <comment>/* Not proofread */</comment>
      <origin>223675</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1640" sha1="kexchj8p10imqy44odjil0xf5uskl27" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Meghdhanu&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
[૨૧]
પળ પળ ગણા !
એક શિલ્પીએ એક વખત ઉપાસના એટલે શું એનેા
એવા પ્રત્યક્ષ પાઠ આપ્યા, કે ભલભલા એની આ સિદ્ધિ જોઈ ને
મેમાં આંગળાં નાખી ગયા !
એને કુદરતી બક્ષિસ તા મળી હતી. પણ એણે જાત-
મહેનતથી એમાં એવા અભિનવ રંગ પૂર્યો કે એની વાત
સાંભળીને ચિકત થઈ જવાય !
મુખ્યત્વે એ માણસાના ચહેરામહેારાના શિલ્પી હતા.
પણ માણસની ખાલી ખાપરી એના હાથમાં પડે તે એમાંથી
એ આબેહૂખ પ્રતિકૃતિ ઊભી કરી દેતા. કદાચ એ માણુસનેા પણુ,
ચહેરો મળી આવે, તે ખરાખર આ શિલ્પીએ સરજેલા ચહેરા
જેવા જ એ હાય! આટલી બધી સિદ્ધિ એણે મેળવેલી.
એનું આ કામ અઘરું હતું છતાં, એની સિદ્ધિનું ખરું
માપ કાઢવાનું કામ વધારે અઘરું હતું. કારણ કે રખડતી
ખાપરીઓમાંથી એ ચહેરા ઊભા કરે, પણ એ સાચા છે
કે ખાટ-એ કે થbairur karolegonenwaએની&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kexchj8p10imqy44odjil0xf5uskl27</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>પૃષ્ઠ:Tej Bindu By Dhumketu.pdf/૧૦૪</title>
    <ns>104</ns>
    <id>73481</id>
    <revision>
      <id>223676</id>
      <timestamp>2026-07-28T15:07:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Meghdhanu</username>
        <id>3380</id>
      </contributor>
      <comment>/* Not proofread */</comment>
      <origin>223676</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2207" sha1="ihxg59cmn2c3a7fstt2c38o2fi8f9ri" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Meghdhanu&quot; /&gt;'''&lt;hr&gt;{{rh|૯૬||તેજબિંદુ}}&lt;hr&gt;'''&lt;/noinclude&gt;
અને એને જોતાં જ સૌ
શિલ્પીએ સરજેલી આકૃતિ આ
મળતી હતી!
આશ્ચ માં કિંગ થઈ ગયા.
સ્ત્રીના ફાટા સાથે આબેહૂબ
પણ શિલ્પીની ઉપાસનાની સિદ્ધિતુ અંતિમ શિખર
હજી આ ન હતું.
એણે ઉપજાવેલી મુખાકૃતિ, પેલા ફોટાની સ્ત્રી કરતાં
પાંચ છ વર્ષ ના તફાવત બતાવતી હતી, એટલી એ વધારે
વૃદ્ધ જણાતી હતી !
એનુ
કારણ મળી આવ્યું. પેલા ફોટા પાંચ છ વ
પહેલાંના હતા !
અને આ અદ્ભુત શિલ્પીની કલાના ખરા લાભ તે આથી
પણ વધુ છે. પ્રાચીન સમયની કોઈ ખાપરીમાંથી જ્યારે એ
માણસને ઊભા કરશે ત્યારે આપણને વર્ષો પહેલાંના ઈતિહાસ-
પુરુષ જોવા મળશે !
પણ એની આ સિદ્ધિ આવી કયાંથી ? ઘણા એને પ્રશ્ન
કરે છે, આવી સિદ્ધિ મળી કચાંથી ? એ પ્રશ્નના ઉત્તરમાં એને
એક જ વાત કહેવાની છે. માણસ નાનકડી પળના હિસાબ
રાખતા નથી, એટલે જ એ આગળ વધી શકતા નથી !
પળ પળની ગણતરી રાખા. કાંઈંક અદ્ભુત જોવા મળશે.
જઈ જઈની ગણુતરી કરતાં એ વધુ સ્થાયી છે, વધુ ઉપકારક
છે, વધુ આન ંદદાયી છે. અને વળી એ જ વધુ સાચે હિંસામ
છે! જઈ જઈ નહિ, પળ પળ 1 સેાનું નહિ, સમય !&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ihxg59cmn2c3a7fstt2c38o2fi8f9ri</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>પૃષ્ઠ:Tej Bindu By Dhumketu.pdf/૧૦૫</title>
    <ns>104</ns>
    <id>73482</id>
    <revision>
      <id>223677</id>
      <timestamp>2026-07-28T15:08:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Meghdhanu</username>
        <id>3380</id>
      </contributor>
      <comment>/* Not proofread */</comment>
      <origin>223677</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1622" sha1="7i2z6tcovd4twongr09our7bd46bgsu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Meghdhanu&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
[૨૨ ]
રહસ્ય માટે મથા!
એક વિદ્વાન વારંવાર ઉપદેશ કરે : ‘ ભાઈ ઓ ! જંગલને
અભ્યાસ કરી. જંગલમાં જનમંગલ વસે છે!?
એ ઉપદેશ સાંભળે મધા, પણ સમજે કોઈક. અને જે
કોઈક સમજે તે પણ પોતપોતાની રીતે સમજે.
એક દિવસ એણે પોતાના શ્રોતાઓને એના અર્થ પૂછ્યો.
—અને એને નવાઈ લાગી. એમાંના કોઈ એમ સમજ્યા
હતા કે જ ંગલના અભ્યાસ કરી એટલે જંગલમાં જઈને વસે.
બીજા થોડા વધુ આગળ ગયેલા હતા, તે એમ સમજ્યા
હતા કે જંગલની વનસ્પતિઓનું સ ંશોધન કરો.
કોઈક વળી જુદી જ વાત સમજ્યા હતા. એમના મત
પ્રમાણે એના અર્થ એવા હતા કે જેમ બને તેમ શહેરને
નાશ કરો !
પેલા વિદ્વાનને નવાઈ લાગી. તે આમાંનું કાંઈ કહેવા
માગતા ન હતા. પછી તેણે ધીમેથી કહ્યું : ‘ જુઓ ભાઈઓ !
કોઈ વસ્તુના અભ્યાસ કશ્યા, એના અથએ જ, આ વસ્તુને&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7i2z6tcovd4twongr09our7bd46bgsu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>પૃષ્ઠ:Tej Bindu By Dhumketu.pdf/૧૦૬</title>
    <ns>104</ns>
    <id>73483</id>
    <revision>
      <id>223678</id>
      <timestamp>2026-07-28T15:08:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Meghdhanu</username>
        <id>3380</id>
      </contributor>
      <comment>/* Not proofread */</comment>
      <origin>223678</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2986" sha1="6sru3wpi3kc25wf6zfd43w5yv4oebdv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Meghdhanu&quot; /&gt;'''&lt;hr&gt;{{rh|૯૮||તેજબિંદુ}}&lt;hr&gt;'''&lt;/noinclude&gt;
અધી રીતે જોવી. જ ંગલના અભ્યાસ જનમ'ગલ માટે કરવાના
છે. પણ જનમ'ગલ માટેના આધાર જનવૃત્તિ ઉપર છે. એટલે
એ દૃષ્ટિએ આપણે જગલને જોવું ઘટે.
:
જંગલમાં ઉપયોગી બિનઉપયોગી ઘણાં વૃક્ષે છે. એમાં
હિંસક પશુઓ રહે છે. અહિંસક પણ રહે છે. એમાં રૂપ રહે
છે. ભવ્યતા વસે છે. ભયાનકતાનું પણ ત્યાં ધામ છે. એમાં
સુંદર, કુરૂપ, ડાહ્યાં, લુચ્ચાં, મૂરખાં તમામ પ્રાણી પાસે પાસે
રહે છે. એક બીજાને દેખે નહિ, ત્યાં સુધી સૌ સંપીને રહે છે.
‘માણસનું પોતાનું મન આ જંગલ જેવું છે. એમાં કાંઈ
ઘેાડી ઘણી વસ્તી નથી. એની તમામ વસ્તીને જો બહાર કાઢો
તે આખી દુનિયા વસી જાય. એમાં સંખ્યાબંધ સુંદર રૂપે,
આકારા, વૃત્તિએ, તરગા, વિચારો, લાગણીઓ, ભાવનાઓ,
કલ્પનાએ, આશાઓ, ઈચ્છાઓ, વેદનાઓ–અને શું શું
નથી વસતું ?
‘એક માણસનું મન એક દુનિયા જેટલી વસ્તી ધરાવે
છે. એ બધી જ વસ્તી એની નાનકડી મનેાસૃષ્ટિમાં પાસે પાસે
વસી રહી છે. એ બહાર નીકળે છે, તે એક ખીજાને મળે છે, તે
તોફાન કરી મૂકે છે ! આશા બહાર નીકળી અને એણે નિરાશાને
જોઇ કે તરત તોફાન ! અશાંતિ ને શાંતિ એ ભેગાં થાય તેટલી જ
વાર! આમ તે ખન્ન સગી બહેનેા છે. બન્નેના હૃદયમાં જ વાસ
છે. પણ એક ખીન્તને દેખે એટલી વાર! તરત યુદ્ધ થાય!
‘ત્યારે આનું નામ જંગલને અભ્યાસ કરો. એના આ
*
અર્થ છે.
• એક પળે તમારું હૃદય કૌમુદ્દીને શરમાવે એવી શુભ્રતા


ધારશુ કરે છે. મીંજી જ પળે કાળી ચૌદેશના શ
રાત્રથી ઊઠે&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6sru3wpi3kc25wf6zfd43w5yv4oebdv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>પૃષ્ઠ:Tej Bindu By Dhumketu.pdf/૧૦૭</title>
    <ns>104</ns>
    <id>73484</id>
    <revision>
      <id>223679</id>
      <timestamp>2026-07-28T15:08:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Meghdhanu</username>
        <id>3380</id>
      </contributor>
      <comment>/* Not proofread */</comment>
      <origin>223679</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2961" sha1="45ydippwmtasely03ewvmlzw1srq6yr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Meghdhanu&quot; /&gt;'''&lt;hr&gt;{{rh|રહસ્ય માટે મથો !||૯૯}}&lt;hr&gt;'''&lt;/noinclude&gt;

એવું ભયાનક રૂપ એમાં આવે છે

‘પણ તમે જાણા તેા છે કે જે ઘેાડા જંગલી હતા, તેને
તમે કેળળ્યે, અને એ કેટલા સુંદર ખની ગયા ! તે તમારું
મન જે જંગલ જાળવી રહે છે, તે મનના તમે જંગલની
રીતે અભ્યાસ કરો, તે કેટલી સુંદરતા બતાવે !
તા
એના અર્થ એ છે કે જે કાંઈ દેખા, સાંભળે, વાંચા,
મેળવે, તમાસનું રહસ્ય પ્રાપ્ત કરવા મથેા. તે વિના એ બધું
તમારે માટે નકામું છે, ને તમે એને માટે નકામા છે. જેવી
રીતે સેાનામાં તાંબુ છે, છતાં એ સાનું જ કહેવાય છે, ને
તાંબુ સેનાને નામે જાય છે, તેમ જ ગલમાં એક ચંદનનું વૃક્ષ
હોય, તે પણ એ ચંદનનુ જંગલ મનાય છે. કારણ કે હિમા
ચંદનના વૃક્ષના છે. એ જ રીતે તમારી પાસે ભલે ને એક જ
સુવિચાર હોય, તે એ વિચાર વિષે વિચાર કરીને, તમે એનુ
જ આખું વન ઊભું કરી શકશેા. અને પછી થાડી ઘણી
આડીઅવળી વાતો કાંક છૂપાઈ ખેડી હશે, છતાં પેલે વિચાર
જ પ્રધાનપણે આગળ આવતા રહેશે.
· જંગલના અભ્યાસ કરવા એટલે આ રીતે અભ્યાસ
કરવા. જંગલની સંસ્કૃતિ એને અર્થ પણુ આ. એ સંસ્કૃતિ,
માણુસને માણસ રહેવા માટેના, પ્રયત્ન માર્ગ અતાવી રહે છે!
· એક ખીન્ન વિદ્વાને લખ્યું છે: ‘સૃષ્ટિનુ રૂપ એવી
રીતે નિહાળવું કે, એ રૂપ પ્રત્યક્ષ ન હોય ત્યારે પણુ, એ રૂપ
તમારી પાસે હાય ! એટલે કે રૂપ ને મન એક થઈ ગયાં
હોય! મન ધારે ત્યારે રૂપ પ્રગટાવે !
‘એ જ રીત સર્વ તત્ત્વ મેળવવા માટેની છે.
દસથીPaleoming ધિ માટે મથા !
Kangri Collection&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>45ydippwmtasely03ewvmlzw1srq6yr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>પૃષ્ઠ:Tej Bindu By Dhumketu.pdf/૧૦૮</title>
    <ns>104</ns>
    <id>73485</id>
    <revision>
      <id>223680</id>
      <timestamp>2026-07-28T15:09:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Meghdhanu</username>
        <id>3380</id>
      </contributor>
      <comment>/* Not proofread */</comment>
      <origin>223680</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1823" sha1="0etvit52kttq6riwiws4dib9bixtfo2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Meghdhanu&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;[૨૩]
કુતૂહલ અને જ્ઞાનભૂખ
સાલેામનને કાઈ કે પૂછ્યું: · માણસ જાતને સુધારવા
માટે શું કરવું જરૂરી છે ? ' સાલેામને તે વખતે જવાબ ન
દીધા. ઘેાડા દિવસ પછી પાછો એ જ પ્રશ્ન ફરીને એને પુછાયા.
આ વખતે તેણે પૂછનારને કહ્યું : · મારી સાથે ચાલે ! ’
:
આગળ સાલેામન ને પાછળ પૂછનાર, એમ બન્ને જણા
ચાલ્યા. થોડેક દૂર ગયા ત્યાં કોઈ ત્રીજે માણસ એમની સાથે
થઈ ગયા.
એ માણસ દેખીતી રીતે અતિ ડાહ્યો લાગતા હતા. -
ચારે તરફ તે બધુ જોયા કરતા હતા. ગાઢ જંગલના કેડીએ.
ત્રણે જણા મેલ્યાચાલ્યા વિના ચાલ્યા જતા હતા. પેલા
પ્રશ્ન પૂછનારને ચટપટી લાગી હતી કે, જવ બ આપવાને બદલે
સેલેામન તે! એને જગલકેડીને લાખે લાંબે માર્ગે દેરી જાય
છે! શું જંગલમાં એના પ્રશ્નના જવાખ હશે ? કે પછી એમ
ને એમ પોતે થાકી જાય, એટલે જવાબ મેળવવાની ઈચ્છા જ
તજી દે એવી આ બુકિત હશે ?
વાહ,  ગીધ, તેની વાખ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0etvit52kttq6riwiws4dib9bixtfo2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>તેજબિંદુ/ફેંકી દીધેલા કાગળો</title>
    <ns>0</ns>
    <id>73486</id>
    <revision>
      <id>223692</id>
      <timestamp>2026-07-28T15:31:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>2103</id>
      </contributor>
      <comment>Page Transclusion</comment>
      <origin>223692</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="525" sha1="1vs5us4576pk3ga0x12ht9hqfwmv2j2" xml:space="preserve">{{header
 | title      = [[તેજબિંદુ]]
 | author     = ધૂમકેતુ
 | translator = 
 | section    = ફેંકી દીધેલા કાગળો
 | previous   = [[તેજબિંદુ/સુખની ક્ષણ|સુખની ક્ષણ]]
 | next       = [[તેજબિંદુ/નામ રૂપ જુજવાં|નામ રૂપ જુજવાં]]
 | notes      = 
}}

{{justify|
{{Left margin|4em|
&lt;pages index=&quot;Tej Bindu By Dhumketu.pdf&quot; from=&quot;37&quot; to=&quot;39&quot;&gt;&lt;/pages&gt;}}
}}</text>
      <sha1>1vs5us4576pk3ga0x12ht9hqfwmv2j2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>તેજબિંદુ/નામ રૂપ જુજવાં</title>
    <ns>0</ns>
    <id>73487</id>
    <revision>
      <id>223693</id>
      <timestamp>2026-07-28T15:33:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>2103</id>
      </contributor>
      <comment>Page Transclusion</comment>
      <origin>223693</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="561" sha1="beo670944k6ogbytxx46qwz8v6b5vr0" xml:space="preserve">{{header
 | title      = [[તેજબિંદુ]]
 | author     = ધૂમકેતુ
 | translator = 
 | section    = નામ રૂપ જુજવાં
 | previous   = [[તેજબિંદુ/ફેંકી દીધેલા કાગળો|ફેંકી દીધેલા કાગળો]]
 | next       = [[તેજબિંદુ/કેટલાક પ્રસંગો|કેટલાક પ્રસંગો]]
 | notes      = 
}}

{{justify|
{{Left margin|4em|
&lt;pages index=&quot;Tej Bindu By Dhumketu.pdf&quot; from=&quot;40&quot; to=&quot;42&quot;&gt;&lt;/pages&gt;}}
}}</text>
      <sha1>beo670944k6ogbytxx46qwz8v6b5vr0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>તેજબિંદુ/કેટલાક પ્રસંગો</title>
    <ns>0</ns>
    <id>73488</id>
    <revision>
      <id>223694</id>
      <timestamp>2026-07-28T15:34:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>2103</id>
      </contributor>
      <comment>Page Transclusion</comment>
      <origin>223694</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="527" sha1="jlq4r5k58srekf3vdtmn6y220jpoqkv" xml:space="preserve">{{header
 | title      = [[તેજબિંદુ]]
 | author     = ધૂમકેતુ
 | translator = 
 | section    = કેટલાક પ્રસંગો
 | previous   = [[તેજબિંદુ/નામ રૂપ જુજવાં|નામ રૂપ જુજવાં]]
 | next       = [[તેજબિંદુ/કલાનો પ્રકાશ|કલાનો પ્રકાશ]]
 | notes      = 
}}

{{justify|
{{Left margin|4em|
&lt;pages index=&quot;Tej Bindu By Dhumketu.pdf&quot; from=&quot;43&quot; to=&quot;48&quot;&gt;&lt;/pages&gt;}}
}}</text>
      <sha1>jlq4r5k58srekf3vdtmn6y220jpoqkv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>તેજબિંદુ/કલાનો પ્રકાશ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>73489</id>
    <revision>
      <id>223695</id>
      <timestamp>2026-07-28T15:35:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>2103</id>
      </contributor>
      <comment>Page Transclusion</comment>
      <origin>223695</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="555" sha1="f0j9pti26xemlw0vstdvy1ap1doou4q" xml:space="preserve">{{header
 | title      = [[તેજબિંદુ]]
 | author     = ધૂમકેતુ
 | translator = 
 | section    = કલાનો પ્રકાશ
 | previous   = [[તેજબિંદુ/કેટલાક પ્રસંગો|કેટલાક પ્રસંગો]]
 | next       = [[તેજબિંદુ/રાજભવનની સ્વચ્છતા|રાજભવનની સ્વચ્છતા]]
 | notes      = 
}}

{{justify|
{{Left margin|4em|
&lt;pages index=&quot;Tej Bindu By Dhumketu.pdf&quot; from=&quot;49&quot; to=&quot;52&quot;&gt;&lt;/pages&gt;}}
}}</text>
      <sha1>f0j9pti26xemlw0vstdvy1ap1doou4q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>તેજબિંદુ/રાજભવનની સ્વચ્છતા</title>
    <ns>0</ns>
    <id>73490</id>
    <revision>
      <id>223696</id>
      <timestamp>2026-07-28T15:37:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>2103</id>
      </contributor>
      <comment>Page Transclusion</comment>
      <origin>223696</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="504" sha1="qukf3xcjh3sous2ufd7fizmayu4puca" xml:space="preserve">{{header
 | title      = [[તેજબિંદુ]]
 | author     = ધૂમકેતુ
 | translator = 
 | section    = રાજભવનની સ્વચ્છતા
 | previous   = [[તેજબિંદુ/કલાનો પ્રકાશ|કલાનો પ્રકાશ]]
 | next       = [[તેજબિંદુ/મારૂં ઘર|મારૂં ઘર]]
 | notes      = 
}}

{{justify|
{{Left margin|4em|
&lt;pages index=&quot;Tej Bindu By Dhumketu.pdf&quot; from=&quot;53&quot; to=&quot;55&quot;&gt;&lt;/pages&gt;}}
}}</text>
      <sha1>qukf3xcjh3sous2ufd7fizmayu4puca</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>તેજબિંદુ/મારૂં ઘર</title>
    <ns>0</ns>
    <id>73491</id>
    <revision>
      <id>223698</id>
      <timestamp>2026-07-28T15:38:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>2103</id>
      </contributor>
      <comment>Page Transclusion</comment>
      <origin>223698</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="591" sha1="0bkf5dgmu9q38t7jpuaqkd8r9bycwfh" xml:space="preserve">{{header
 | title      = [[તેજબિંદુ]]
 | author     = ધૂમકેતુ
 | translator = 
 | section    = મારૂં ઘર
 | previous   = [[તેજબિંદુ/રાજભવનની સ્વચ્છતા|રાજભવનની સ્વચ્છતા]]
 | next       = [[તેજબિંદુ/સ્વતંત્રતા ક્યાં રહે છે?|સ્વતંત્રતા ક્યાં રહે છે?]]
 | notes      = 
}}

{{justify|
{{Left margin|4em|
&lt;pages index=&quot;Tej Bindu By Dhumketu.pdf&quot; from=&quot;56&quot; to=&quot;58&quot;&gt;&lt;/pages&gt;}}
}}</text>
      <sha1>0bkf5dgmu9q38t7jpuaqkd8r9bycwfh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>તેજબિંદુ/સ્વતંત્રતા ક્યાં રહે છે?</title>
    <ns>0</ns>
    <id>73492</id>
    <revision>
      <id>223700</id>
      <timestamp>2026-07-28T15:40:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>2103</id>
      </contributor>
      <comment>Page Transclusion</comment>
      <origin>223700</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="499" sha1="87mxf71fc9updk3pu8ocbxguxy5vjvo" xml:space="preserve">{{header
 | title      = [[તેજબિંદુ]]
 | author     = ધૂમકેતુ
 | translator = 
 | section    = સ્વતંત્રતા ક્યાં રહે છે?
 | previous   = [[તેજબિંદુ/મારૂં ઘર|મારૂં ઘર]]
 | next       = [[તેજબિંદુ/તેજબિંદુ|તેજબિંદુ]]
 | notes      = 
}}

{{justify|
{{Left margin|4em|
&lt;pages index=&quot;Tej Bindu By Dhumketu.pdf&quot; from=&quot;59&quot; to=&quot;62&quot;&gt;&lt;/pages&gt;}}
}}</text>
      <sha1>87mxf71fc9updk3pu8ocbxguxy5vjvo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>પૃષ્ઠ:Tej Bindu By Dhumketu.pdf/૧૫૯</title>
    <ns>104</ns>
    <id>73493</id>
    <revision>
      <id>223708</id>
      <timestamp>2026-07-29T06:26:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>2103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Not proofread */</comment>
      <origin>223708</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3072" sha1="h2senfxpy6eecxkq7wzncvwuo0yn6li" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Snehrashmi&quot; /&gt;'''&lt;hr&gt;{{rh|૧૫૧||તેજબિંદુ}}&lt;hr&gt;''' '''&lt;hr&gt;{{rh|સહજ થાય તો !||૧૫૧}}&lt;hr&gt;'''&lt;/noinclude&gt;Digitized by Arya Samaj foundation Chenal and eGangotr
એક લાખ !
સામે જોયું હતું, અને અમારી દૃષ્ટો
૧૫૧
મળી ગઈ. મે
તરત જ એને મોટેથી બૂમ પાડી : ‘એ કુબેર ! કેમ હમણાં
દેખાતા નથી ? ’
તે એકદમ મારી તરફ આળ્યે, પણ કાંઇક ચારી કરતાં
પકડાયાના ભાવ, એના ચહેરા ઉપર રહી ગયેલે જણાતા હતા.
તેણે મને બે હાથ જોડીને નમસ્કાર કર્યાં. મેં પ્રેમથી
તેને ખભે હાથ મૂકયો: · કેમ હમણાં દેખાતા નથી, કુબેર
કાં છે. હમણાં ?
પ્રશ્ન પૂછી એની સામે હું જોઇ રહ્યો. એના કપડામાં
ખાસ નોંધપાત્ર ફેરફાર થયેલા નજરે ચડચો નહિ. ચહેરા
પણ એવે જ હતા, લુખ્ખા. પણ તે પહેલાં એ લુખ્ખા ચહે
રામાં જે એક અદમ્ય ઉત્સાહ દેખાતે હતેા, તે હવે ત્યાં ન
હતા. એને બદલે એક પ્રકારની સ્થિરતા ત્યાં બેઠી હતી—
એક ઘરેડમાં એક ઠેકાણે બેસી ગયેલા માણસની યાંત્રિક સ્થિરતા !
મેં ીને કહ્યું : ‘તારું માસિક તે ખરાખર મળે છે,
પણ હવે તું કેમ દેખાતા નથી? બહુ કામમાં પડયો છે ?’
‘ શું સાહેબ ? ' કુબેર ખોલ્યું. એના ખેલવામાં પણ
એ જ રણકો હતા; એકધારું, યાંત્રિક, સ્થિર, આવતીકાલની
ચિંતા વિનાનું જીવન હેાય તેવા, પણ ખાસ ઉષ્મા વિનાના
એ રણકા હતા. ‘શું સાહેબ હવે? એ તે ચાલે જ છે.
ચાલવાનું. તમને ખબર લાગતી નથી, પણ હું હવે કાંઈક
સ્થિર થઈ ગયા … ! ?
:
19 એમ ? ' મેં કહ્યું: · બહુ સારું, બહુ સારું. પણ હમણાં
રહે છે કચાં ? બીજે એરડી શેાધી છે? કયાં શેાધી છે?
તેણે અચકાતાં અચકાતાં જવાખ વાળ્યે : હવે કાં
CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h2senfxpy6eecxkq7wzncvwuo0yn6li</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>પૃષ્ઠ:Tej Bindu By Dhumketu.pdf/૧૬૦</title>
    <ns>104</ns>
    <id>73494</id>
    <revision>
      <id>223709</id>
      <timestamp>2026-07-29T06:27:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>2103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Not proofread */</comment>
      <origin>223709</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2775" sha1="qs8al2a7sxupzwbwpl6jeivi9rfx0zg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Snehrashmi&quot; /&gt;'''&lt;hr&gt;{{rh|૧૫૨||તેજબિંદુ}}&lt;hr&gt;''' '''&lt;hr&gt;{{rh|સહજ થાય તો !||૧૫૨}}&lt;hr&gt;'''&lt;/noinclude&gt;૧૫૨
Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGang / ખં દુ
આરડી શેાધવાની રહી છે ? હવે તે મને ઘર મળ્યું છે ને ?
પેાતાનું ઘર ! ’
‘ એમ ? ત્યારે એમ એલ ને!’
‘ઘર છે. ઘેાડું બેઠું ભાડુ આવે છે. મરુ' પણુ સારું
છે. એક લાખ લાવેલ છે. એટલે હવે કોઈ જાતની આમ તા
ચિંતા નથી. પ્રેસ સાથે ગોઠવી લીધુ છે એટલે આપણુ
માસિક પણ ખરાખર છપાય છે!'
.
એક વખત મને પેાતાને ઘેર આવવાનુ આમ ત્રણ આપીને
ત્યાર પછી કુબેર ગયા. મારે ઉતાવળ હતી, એટલે હું પણુ
એ વખતે ચાલતા થઈ ગયા.
તે દિવસે બધું કામ પતાવીને જ્યારે હું રાત્રે સગડી
સળગાવીને નિરાંતે તાપવા બેઠા ત્યારે કોણ જાણે કયાંથી કુખે-
રની યાદી આવી ગઈ !
તે વખતે એક વિચાર આવી ગયેા. લાગ્યુ કે આજે
કુબેર મળ્યો તે જુદે કુબેર હતા. પેલા મહાન મંથનશાલી
કુબેર અદૃશ્ય થઈ ગયા હતા.
એક લાખની જ
*
ન
આ બધી વાર્તા ન હતી ? એક લાખ
આવી જતાં, એ કેવળ રોટલા ખાનારા, આવતી કાલની ચિંતા
વિનાના, પણ તેથી જ યંત્ર જેવા સ્થિર ખની ગયેલા જણાય.
એના ઉત્સાહ વિનાના રણકે ફરીને યાદ આવી ગયા ! કાં
મુફલિસ કુબેરના રણકા ? અને કયાં આ રણકે ?
અને કોઈ પણ જાતના હેતુ વિના એ ફર્યાં કરતા હતા
તે યાદ આવી ગયું. સિનેમા નટીએનાં બહાર ટીંગાયેલાં ચિત્રા
એ જોઈ રહ્યો હતા, તેમાં રહેલી જીવનશૂન્યતા સ્પશી ગઈ !
કછે
cc-d. In Public Domain chrukul Kahen
collectid=ahar
ખોયા ?&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qs8al2a7sxupzwbwpl6jeivi9rfx0zg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>પૃષ્ઠ:Tej Bindu By Dhumketu.pdf/૧૬૧</title>
    <ns>104</ns>
    <id>73495</id>
    <revision>
      <id>223710</id>
      <timestamp>2026-07-29T06:28:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>2103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Not proofread */</comment>
      <origin>223710</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1968" sha1="435p5tvbguv19anmd40rw2k6asxxg8k" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Snehrashmi&quot; /&gt;'''&lt;hr&gt;{{rh|૧૫૩||તેજબિંદુ}}&lt;hr&gt;''' '''&lt;hr&gt;{{rh|સહજ થાય તો !||૧૫૩}}&lt;hr&gt;'''&lt;/noinclude&gt;Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri
વિર
*J5KG/] +
| | | |
[ ૩૪ ]
અધીરતા !
ખરા પસ્તાવા તેા ગાંઠ તોડી નાખ્યા પછી થયા. મનમાં
થઈ ગયું કે એક નાની સરખી આવી નિર્માલ્ય વસ્તુએ, ખરી
રીતે જાણે કે મારું માપ કાઢી લીધુ હતું!
અને ત્યારે એક ઠેકાણે વાંચેલી વાત યાદ આવી ગઈ.
અને કાઈ કે કહ્યું નથી કે માણસનુ` માપ એની રાહ જોવાની
શક્તિમાં રહ્યું છે ? વિજયને માટે પણ એમ જ નથી કહે-
વાતુ કે એ છેલ્લી પળની ધીરજમાં રહ્યો છે ?
એના અર્થ હવે આજ સમજાયા. વાત તદ્દન સાદી હતી.
એક નિગ ગાંઠ વળી ગઈ હતી. મે' એ છેાડવા માટે
ઘણી મહેનત કરી પણ એ છૂટી નહિ. ‘ટેખલ'ના ખાનામાં
ચપ્પું હતું તે ખાના તરફ દૃષ્ટિ તે ગઈ; પણ મનમાં થયુ
ના, તેાડવી નથી. ાડવી છે.
તે
ફરીને મહેનત ચાલુ કરી, શાંત ધીરજથી. પણ હવે એ
ધીરજમાં એક પ્રકારની સભાનતા પેસી ગઈ હતી.
મહેનત તે ઘણી કરી પણ કાંઈ ગાંઠ છૂટી નહિ. એટલે
CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>435p5tvbguv19anmd40rw2k6asxxg8k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>પૃષ્ઠ:Tej Bindu By Dhumketu.pdf/૧૬૨</title>
    <ns>104</ns>
    <id>73496</id>
    <revision>
      <id>223711</id>
      <timestamp>2026-07-29T06:28:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>2103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Not proofread */</comment>
      <origin>223711</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2862" sha1="0ve56ut0zbencqnstl0uzzxp3tnbi5w" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Snehrashmi&quot; /&gt;'''&lt;hr&gt;{{rh|૧૫૪||તેજબિંદુ}}&lt;hr&gt;''' '''&lt;hr&gt;{{rh|સહજ થાય તો !||૧૫૪}}&lt;hr&gt;'''&lt;/noinclude&gt;૧૫૪
Digitized by Arya Samaj Foundation -Sheet ed eGangotri
તેજ િબ દુ
ફરીને ચપ્પુ શબ્યુ. સદ્ભાગ્યે ન મળ્યુ. ફરીને એ જ
પ્રમાણે પાછો ગાંઠ છેડવા માટે પ્રયત્ન કર્યાં. એ વખતે મને
કરોળિયાની પેલી કવિતા પણ યાદ આવી ગઈ હતી !
પણ કાણુ જાણે કેમ આજ એ નાનકડી ચીજે મારું
માપ કાઢવાને જાણે કે નિશ્ચય કર્યાં હોય તેમ લાગતું હતું !
એટલે ફ્રી પણ ગાંઠ તે હતી તેટલી જ નિગ રહી.
છૂટી નહિ કે માળી પણ પડી નહિ. હવે તે જાણે એ મશ્કરી
ભરેલી રીતે સામે ઉપાલંભ આપતી હસી રહી હૈાય તેવું
જણાતું હતું ! એક નાનકડી નિર્જીવ સૂતરદેોરીની ગાંઠ, માણસ
જેવા માણસની સામે હસે ! એની ધીરજની કસેાટી કરે ! એનુ
ગૌરવભ’ગ કરે! થઈ રહ્યું નાં ?
એટલે એકદમ ઉતાવળે ઊઠીને ચપ્પુને મલે કાતર
શેાધી. સદ્ભાગ્યે એ મળી ગઈ.
પટ દઈને દોરો કાપી નાખ્યા ને ગાંઠ છૂટી જઈ પડી !
જાણે કે એનું અસ્તિત્વ જ આળસી ગયું!
વિજય મળ્યો હોય તેમ એ છૂટી પડેલી દોરાની ગાંઠ
સામે મે જોયુ. અને અચાનક જ લાગ્યુ કે જડષ્ટિ જો
હસી શકતી હૈાય તે નીચે પડેલી આ ગાંઠ ખરેખર મોટેથી
હસી રહી છે! મને હસી રહી છે!
અને જાણે કે ખેાલી પણ રહી છે: ‘તારું માપ નીકળી
ગયું અલ્યા! તું મફતને માને છે કે મારું મરણ થયું!'
અને ગાંઠ તેાડી નાખ્યા પછી એના પસ્તાવા થયા.
પણ પછીના પસ્તાવા એનુ મૂલ્યાંકન તેા અનિશ્ચિત
જ છે નાં?
CC-0. In Public Domain. Gurul Kangri Collection, Haridwar&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0ve56ut0zbencqnstl0uzzxp3tnbi5w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>પૃષ્ઠ:Tej Bindu By Dhumketu.pdf/૧૬૩</title>
    <ns>104</ns>
    <id>73497</id>
    <revision>
      <id>223712</id>
      <timestamp>2026-07-29T06:28:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>2103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Not proofread */</comment>
      <origin>223712</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2022" sha1="n4n9b5jhn9z2gp4dlltxogu4huu2laq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Snehrashmi&quot; /&gt;'''&lt;hr&gt;{{rh|૧૫૫||તેજબિંદુ}}&lt;hr&gt;''' '''&lt;hr&gt;{{rh|સહજ થાય તો !||૧૫૫}}&lt;hr&gt;'''&lt;/noinclude&gt;Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri
રોજ નવા રોકાણ
\?!?
[૩૫]
આ ચિત્ર અને તે ચિત્ર !
એકને જોઉં છું તે આન ંદ થાય છે. ગમે તે એક.
આ ચિત્ર જોઉ કે તે ચિત્ર જોઉં! બન્ને પોતપોતાની
જગ્યાએ સુ ંદર દેખાય છે! પણ જો અન્ને એકી સાથે જોવા
મળે છે, અને ઘણું ખરું એમ જ જોવા મળે છે, તે એમાંથી
એક એવું વિરૂપ ચિત્ર ખડું થાય છે કે એને ભૂંસી નાખીએ
તે જ શાંતિ મળે !
આ પહેલું ચિત્ર: એક નાના સરખા ઉદ્યાનની બહાર
હમેશાં એક નાના સરખા મેળે ભરાતા. ત્યાં ર'ગબેરંગી
બાબાગાડીઓમાં બેઠેલાં નાનાં નિર્દોષ શિશુઓના સમુદાય
ભેગા થતા ! જે આકાશને એ સમજતાં નથી, તે આકાશની
સાથે જ્યારે એ વાતા કરવામાં પડી જતાં, ત્યારે બાબાગાડી-
એને ત્યાં હારમધ ઊભી રાખીને આયાએ ટોળે વળીને પેાત-
પોતાના સંસારની વાતાએ ચડી જતી! એમાં રાગ, રંગ,
પ્રેમ, મેહ, નશે, સુખ, દુ:ખ, આશા, નિરાશા, સ્વપ્નાં અને
ભંગાર તમામ વાતો આવતી.
CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>n4n9b5jhn9z2gp4dlltxogu4huu2laq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>પૃષ્ઠ:Tej Bindu By Dhumketu.pdf/૧૬૪</title>
    <ns>104</ns>
    <id>73498</id>
    <revision>
      <id>223713</id>
      <timestamp>2026-07-29T06:28:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>2103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Not proofread */</comment>
      <origin>223713</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3009" sha1="ocxbwheyia9ad932au5y5v632su2shc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Snehrashmi&quot; /&gt;'''&lt;hr&gt;{{rh|૧૫૬||તેજબિંદુ}}&lt;hr&gt;''' '''&lt;hr&gt;{{rh|સહજ થાય તો !||૧૫૬}}&lt;hr&gt;'''&lt;/noinclude&gt;૧૫૬
Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and.eGangotri
તે જ બિ' દુ
એમાં એમના માલિક-માલિકણની વિચિત્રતાએ આવતી.
ભઠિયારખાનાના પ્રેમ આવતા. ગાડીવાળાની ગાંડીઘેલી પ્રેમ-
કથાએ પ્રગટતી. એમાં મશ્કરી આવતી. ટોળટપ્પા ને રંગ-
છાંટણાં ઊડતાં !
બધી વાતો સાંભળનારો કાં માણસ ઉપરથી વિશ્વાસ
ખાઈ એસે અથવા તે પશુ ઉપર વિશ્વાસ રાખનારા થઈ જાય !
એક વખત આ નાનકડી રંગભૂમિમાં પણ તોફાનની
હેલી આવી ગઈ. એક સરસ રમકડાના હાથી ભાંગી ગયા !
કાણે ભાંગ્યે કાણુ જાણે? પણ એકે બીજાના વાંક કાઢયો,
ખીજાએ ત્રીજાના વાંક કાઢચો, પણ એમ ને એમ એ શિશુમેળામાં
કણુ અપરાધી છે તેના પત્તો જ ન લાગ્યા !
છેવટે સૌએ ભેગાં થઈને એક નવી આયાને અપ-
રાધી ઠેરાવી.
એની લાલ આંખે મતાવી દીધું કે આ અપરાધ માટે
એને ઠીક ઠીક સમુનાને સરપાવ મળવાને છે ! હું ત્યાંથી તે
વખતે નીકળ્યો ત્યારે એ છેટી દુનિયાની એવી સ્થિતિ હતી.
બીજે દિવસે હું મેડો પડ્યો હતો. પણ તે વખતે
એ ભાંગેલા હાથીને સાજો કરવાને વ્યર્થ પ્રયત્ન થઈ રહ્યો
હતા. છેવટે તેના ભગ્ન અવશેષને ત્યાં ને ત્યાં ફેંકી દઈ ને
એ આખી સૃષ્ટિ ઊપડી ગઈ.
હવે બીજી ચિત્રઃ રમકડાના હાથી માટે ઠીક ઠીક
ઢીબાતુ એક માળક એક માની પછવાડે આવી રહ્યું હતું.
અને વારંવાર હાથીના નામ માટે માર ખાઈ રહ્યું હતું !
છેવટે તે વાત ત્યાં આવી હતી કે જેમ લેાકેા ‘પ્લેગ’
નુ નામ પડતાં પહેલાં દાસી ઊઠું તેમ માંથી હાથી ’
lic bo
Splle
Awar&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ocxbwheyia9ad932au5y5v632su2shc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>પૃષ્ઠ:Tej Bindu By Dhumketu.pdf/૧૬૫</title>
    <ns>104</ns>
    <id>73499</id>
    <revision>
      <id>223714</id>
      <timestamp>2026-07-29T06:29:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>2103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Not proofread */</comment>
      <origin>223714</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3133" sha1="ewzt03olu95to4v00o6esbcn0ovr742" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Snehrashmi&quot; /&gt;'''&lt;hr&gt;{{rh|૧૫૭||તેજબિંદુ}}&lt;hr&gt;''' '''&lt;hr&gt;{{rh|સહજ થાય તો !||૧૫૭}}&lt;hr&gt;'''&lt;/noinclude&gt;Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri
આ ચિત્ર, અને તે ચિત્ર !
૧૫૭
તુ માત્ર નામેાચ્ચારણ થતાં, ધરતીક ંપ જાગી જતા હતા, અને
પેલા ખાળક દ્વીખાઈ જતા હતા. માર એને એકને પડતા હતા,
પણ આંસુ તે બન્નેની આંખમાંથી આવતાં હતાં !
એટલામાં ધરતી ઉપર પડેલા પેલા ભગ્ન હાથીનાં અવશેષ.
જોવા મળતાં એ બન્નેની સૃષ્ટિમાં આનંદ આનંદ વ્યાપી ગયે.
જેમ ભૂખ્યા માણસ અનાજના ભડાર દેખે અને તૂટી પડે,
તેમ પેલા શિશુ એને જોતાં જ તૂટી પડચો. અને મા—દીકરા વચ્ચે
વગરલખી સ ંધિ થઇ ગઈ. મા હાથીને ફરી સજીવન કરી રહી
હતી, શિશુ એની એ અદ્ભુત કારીગરી જોઈ રહ્યો હતો !
એટલે જ મે' કહ્યું કે આકાશ સાથે વાતો કરતાં, ને
જરૂરિયાતની દુનિયાને બિલકુલ ન જાણતાં, અને રમકડાના
હાથીઓને ફેંકીને ભાંગી નાખતાં, શિશુએ મને ગમે છે. એ
એકલાં છે. એમને એમની એક અનેાખી સૃષ્ટિ છે. એ સૃષ્ટિને
પેાતાની સુંદરતા છે.
અને એવી જ રીતે પોતાની જરૂરિયાતને લીધે જે
મળે તેમાં આન ંદ માની આનદ લેતાં શિશુએ પણ મને
ગમે છે. એનું ચિત્ર કાંઈ એઠું સુંદર નથી.
લક્ષ્મી સુંદર છે, એના કરતાં પણ ઘણી વખત ગરીબી
વધારે સુંદર હાય છે. અથવા એમ શુ કરવા ? બન્ને સુંદર
છે. પણ એ બન્ને જ્યારે એક જ સમાજમાં એકીવખતે
દેખા દે છે . . વિરૂપ ચિત્ર ત્યારે બને છે!
..
મને ઘણી વખત થાય છે કે આ વિરૂપ ચિત્ર તે હું
ભૂંસી નાખું, ને ભેંસી જ નાખું. પણ કાણુ જાણે કેમ એ
ચિત્રા વારંવાર નજરે ચડચા કરે છે અને ભૂસવા જતાં
ભૂ'સાત જ નથીł Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ewzt03olu95to4v00o6esbcn0ovr742</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>પૃષ્ઠ:Tej Bindu By Dhumketu.pdf/૧૬૬</title>
    <ns>104</ns>
    <id>73500</id>
    <revision>
      <id>223715</id>
      <timestamp>2026-07-29T06:29:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>2103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Not proofread */</comment>
      <origin>223715</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1216" sha1="s098vpwt8d2llp7qvfc4atodo4pl5q5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Snehrashmi&quot; /&gt;'''&lt;hr&gt;{{rh|૧૫૮||તેજબિંદુ}}&lt;hr&gt;''' '''&lt;hr&gt;{{rh|સહજ થાય તો !||૧૫૮}}&lt;hr&gt;'''&lt;/noinclude&gt;૧૫૮
Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri
તે જ બિં દુ
કોઈ કે મને કહ્યું કે એ પાણીથી નથી ભૂંસાતાં ! એને
ભૂંસી નાખવા માટે તે ઘણી વખત લેાહીનું પાણી ખપમાં
આવે છે!
ત્યારના હું સુનમુન અની ગયા છું. મને લાગે છે કાઈક
એવા આવે જે લાખો રમકડાહાથીઓને કરોડા શિશુઓને ત્યાં
પહોંચાડી દે!
કોઈક એવા આવે!
આ વિરૂપ ચિત્ર તે ખમાતું નથી, દેખાતુ નથી, જોયુ
જાતું નથી. એક ઠેકાણે હાથીના હાથી ચાલ્યા જાય, હિસાબ
નથી. ખીજે ઠેકાણે કીડી માટે પણ જગ્યા નથી !
ન
CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s098vpwt8d2llp7qvfc4atodo4pl5q5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>પૃષ્ઠ:Tej Bindu By Dhumketu.pdf/૧૬૭</title>
    <ns>104</ns>
    <id>73501</id>
    <revision>
      <id>223716</id>
      <timestamp>2026-07-29T06:29:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>2103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Not proofread */</comment>
      <origin>223716</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1957" sha1="fcv5p0pwhusn3qtimutx463t6z3blgq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Snehrashmi&quot; /&gt;'''&lt;hr&gt;{{rh|૧૫૯||તેજબિંદુ}}&lt;hr&gt;''' '''&lt;hr&gt;{{rh|સહજ થાય તો !||૧૫૯}}&lt;hr&gt;'''&lt;/noinclude&gt;Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri
*__*)
1977183
||
17/03
હા
juz #T
ધબકવ
[૩૬]
એક નાનકડા પ્રસંગ
IF
}}}}
એક વખત એવું અન્યુ કે એક અસીર બેઠા ભાજન કરે.
એવામાં એક બિલાડી આવી. એટલે અમીરે એને થોડુ
ખાવાનું આપ્યું. પણ ખાવાને બદલે ખિલાડી તો એ ખાવાનું
લઈ ને દોડી ગઈ!
અમીરને લાગ્યું કે આવું પ્રાણી પણ માણસના વિશ્વાસ
કરતાં ડરે છે!
*
પણ થોડીવાર થઈ ત્યાં બિલાડી ફરીને પાછી આવી.
અને મ્યાંઉં ! મ્યાંઉ’!' કરતી કરવા માંડી. એટલે અમીરે
એને ફરીવાર પોતાના ખાવામાંથી ઘેાડું ફૂંકયુ'. ખિલાડી
ફરીવાર પણ એ જ પ્રમાણે દોડી ગઈ.
આ પ્રમાણે ચાર પાંચ વખત થયું, ત્યારે અમીરને
વિચાર આવ્યા કે આ ખિલાડી ખાવાનું કયાંક છૂપાવી દેતી
લાગે છે. એને પણ ખુદાએ માથામાં કેટલી બધી ચિંતા
ભરી છે! આવતી કાલે મારા ખારાકનું શું? એ ચિંતામાં
ને ચિંતામાં એ આ પ્રમાણે ભંડાર ભેગા કરતી જણાય છે.
*CC-1. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fcv5p0pwhusn3qtimutx463t6z3blgq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>પૃષ્ઠ:Tej Bindu By Dhumketu.pdf/૧૬૮</title>
    <ns>104</ns>
    <id>73502</id>
    <revision>
      <id>223717</id>
      <timestamp>2026-07-29T06:29:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>2103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Not proofread */</comment>
      <origin>223717</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2310" sha1="7hm416vlvryvulu4su1pqbk3kfgwyzx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Snehrashmi&quot; /&gt;'''&lt;hr&gt;{{rh|૧૬૦||તેજબિંદુ}}&lt;hr&gt;''' '''&lt;hr&gt;{{rh|સહજ થાય તો !||૧૬૦}}&lt;hr&gt;'''&lt;/noinclude&gt;૧૬૦
Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri
તે જ ખિં દુ
એટલે જ્યારે એક વખત ફ્રીથી ખિલાડી આવી, અને આપેલા
ખારાક લઈ ને ભાગી કે તરત અમીર બેઠા થયે અને ધીમે
ધીમે તેની પાછળ ગયા !
ત્યાં એણે જે જોયુ એ જોઇને એ તે છક્ક થઈ ગયા
તેને હૃદયમાં એ જ વખતે એક નવા પ્રકાશ પણ મળી ગયા.
ત્યાં અંધારામાં એક ખૂણે એક આંધળી ખિલાડી પડી
હતી. અને આ ખિલાડી દોડી દોડીને એને ખારાક આપીને
એને આન ંદિત રાખવા મથી રહી હતી !
એક આંધળી ખિલાડીને આ પ્રમાણે બીજી ખિલાડી પોષી
રહી હતી, ઈશ્વરની એ લીલા નિહાળીને, અમીરના હૃદયમાં થયુ
કે એહ! ખુદાઈ વિશ્વાસ એ કેવી અદ્ભુત વસ્તુ છે.
માણસમાં આ વિશ્વાસ નથી, ને માણસ પ્રયત્ન કરીને
ળ માટેની ઈચ્છાને છેડી શકતા નથી, તેથી તમામ શાક
જન્મે છે!
વિશ્વાસ, શ્રદ્ધા, એટલે નિ:સીમ વિશ્વાસ, શ્રદ્ધા. એમાં
રજ પણ ડગવાપણું નહિ.
પણ આટલા આ એક નાનકડા પ્રસંગે અમીરના હૃદયમાં
પલટો આણ્યા ! કાઇ કે લખ્યુ છે‘God works in moments'
એ આનુ નામ નિડે ?
આગળ જતાં આ અમીર એક મહાન ફકીર તરીકે
પ્રસિદ્ધિ પામ્યા.
દ
priy
CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7hm416vlvryvulu4su1pqbk3kfgwyzx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>પૃષ્ઠ:Tej Bindu By Dhumketu.pdf/૧૬૯</title>
    <ns>104</ns>
    <id>73503</id>
    <revision>
      <id>223718</id>
      <timestamp>2026-07-29T06:30:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>2103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Not proofread */</comment>
      <origin>223718</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2068" sha1="t2cywy6s38k5wzn6siwptz029f6kpf3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Snehrashmi&quot; /&gt;'''&lt;hr&gt;{{rh|૧૬૧||તેજબિંદુ}}&lt;hr&gt;''' '''&lt;hr&gt;{{rh|સહજ થાય તો !||૧૬૧}}&lt;hr&gt;'''&lt;/noinclude&gt;Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri
.
[ ૩૭ ]
ખાખીની ધુણી
જીવનના કેટલાક પ્રશ્નો કોઇની પાસે મૂકવા જેવા હાતા
નથી, તેમ જ કેાઈની પાસેથી એના ઉકેલ મળે એ પણ
શકય હેાતું નથી. એવા અંતરગી પ્રશ્નો માટે ખાખીની ધૂણી જેવું
કોઇક સાધન માણસે પેાતાની સ્વેચ્છાથી નિર્માણ કરવુ જોઈ
એ.
મને આજ અચાનક એવું લાગી આવ્યું! ખરેખર, એ એક
નવી નવાઈ ના અનુભવ હતો !
શિયાળાની ઠંડીએ માઝા મૂકી હતી. પાન, પશુ, પંખી,
અને પ્રાણી અધાં જ જાણે એક હિમાચ્છાદિત વસ્ત્ર નીચે
ટૂંટિઉં વાળીને બેસી ગયાં હાય તેમ, ખધે અવાવિહીન
અધકાર છવાઇ ગયેા હતો. કયાંયથી એક નાનકડા શબ્દ પણ
સંભળાતા ન હતા. તમરાં પણ જાણે બેલવા માગતાં ન હતાં.
સૃષ્ટિ આખી નિદ્રામાં પડી હતી. અને નિદ્રામાં પણ ગાઢ
નિદ્રાનુ જાણે કે સ્વપ્ન માણી રહી હતી!
રાતના બારના ટકોરા પડચા અને એક ઘડીભર જાણે
પેાતાના વિજયટ કારવ કરતા હાય તેમ ધીમે ધીમે વાગીને
૧૧
CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwif&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t2cywy6s38k5wzn6siwptz029f6kpf3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>પૃષ્ઠ:Tej Bindu By Dhumketu.pdf/૧૭૦</title>
    <ns>104</ns>
    <id>73504</id>
    <revision>
      <id>223719</id>
      <timestamp>2026-07-29T06:30:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>2103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Not proofread */</comment>
      <origin>223719</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3126" sha1="5myiwzfltb4ghnmwksxtsol5rxkxciq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Snehrashmi&quot; /&gt;'''&lt;hr&gt;{{rh|૧૬૨||તેજબિંદુ}}&lt;hr&gt;''' '''&lt;hr&gt;{{rh|સહજ થાય તો !||૧૬૨}}&lt;hr&gt;'''&lt;/noinclude&gt;૧૬૨
Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and Gangeti-
તે જ બિંદુ
પછી એ શમી ગયા. એમણે જગાડેલા અવાજનેા પડઘા
શાંત થયા, એટલે રાત્રિની ગાઢ નીરવતા વધુ નીરવ થઇ ગઈ.
એક સગડીમાં થાડા કાલસા જળી રહ્યા હતા. અને
એક નાનકડું લાકડુ' પોતે કાલસા જેવું થઇને, જાણે અંધ-
કારને નિહાળવા નવી આંખા ઉઘાડતુ હોય તેમ, ફરી ફરીને
તેજ આપી રહ્યું હતું. એના આછા ઉજાસમાં ખંડનું ‘ નિચર ’
કાંઇક બેલવા માગતું હોય તેવું શબ્દભરેલું દેખાતું હતું!
અહાર છવાયેલી રાત્રિની નિ:શબ્દતા એટલી તે પ્રશાંત
જણાતી હતી કે એક નાના સરખા અંગારા જરા જેટલે
ઉર્જાસ પ્રગટાવીને શમી જાય, તે એના એ ઉર્જાસ, જાણે
આપણા મનને, પ્રકાશ રૂપે નહિ, શબ્દરૂપે દેખાય !
એ વખતે અચાનક કેાઈ જંગલમાં એકાદ ખૂણે જલતી
ખાખીની ધૂણી મને યાદ આવી ગઈ. આજ દિવસ સુધી એ
ભયંકર નિષ્ક્રિયતા સમી દેખાતી હતી. આજે અચાનક એના
એકાંત અગ્નિમાં, એકાકી જીવનની આળસુ જેવી જણાતી
પળામાં, અત્યંત ઊંડા ચિંતનની શકયતા અનુભવી. લાગ્યું
કે જીવનમાં કયારેક આવી પળે! પણ આવતી હાય ! એ પણ
કાંઈક આપી ન જાય ? અથવા એમ નિહ, કે એ જ ખરું
આપી જાય
આજના જ આ નીરવ અંધકારમાં હું કેટલાં બધાં
વર્ષાં જાણે ફરીથી જીવી રહ્યો છું?
કેટલી બધી વાતોનેા પશ્ચાત્તાપ થાય છે? કેટલી ખધી
વાતાની નિરર્થક ચિંતા વિષે હસવું આવે છે? કેટલી ખધી
જીવનરીતિ કેવળ વાંદર નકલ લાગે છે? અને કેટલું બધુ
જિવાયલું જીવન, જીવવા જેવું ન હતું એમ લાગે છે ?
CC-B In Public Domain. Gurukul Kangrollection, Haridwar&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5myiwzfltb4ghnmwksxtsol5rxkxciq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>પૃષ્ઠ:Tej Bindu By Dhumketu.pdf/૧૭૧</title>
    <ns>104</ns>
    <id>73505</id>
    <revision>
      <id>223720</id>
      <timestamp>2026-07-29T06:30:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>2103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Not proofread */</comment>
      <origin>223720</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3397" sha1="0r7o1hjlzd8sudji2q2kdew0dd0jtkj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Snehrashmi&quot; /&gt;'''&lt;hr&gt;{{rh|૧૬૩||તેજબિંદુ}}&lt;hr&gt;''' '''&lt;hr&gt;{{rh|સહજ થાય તો !||૧૬૩}}&lt;hr&gt;'''&lt;/noinclude&gt;Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and Sangotri.
ખાખીની ધૃણી
૧૬૩
નીરવ શાંત રાત્રિની ખાખીની ધૂણી વિના આ વાત
કાણુ સમાવે ?
ત્યારે જ મને એ નવી નવાઈ ના અનુભવ થયા, કે કહા
ન કહેા, પણ જેણે જીવનમાં કોઈ કોઈ વખત ધૂણી સળગાવી
નથી, તે જીવ્યા જ નથી ! એમ તો સૌ જીવે છે. કાણુ નથી
જીવતું ? પણ પોતાના અંતરમાં પ્રશ્નો ઊભા થાય, એનાં સમા-
ધાન થતાં આવે, સમાધાન નવુ ં સમાધાન માગે, એવી એક નાની
સરખી, પોતાનીજ ‘યુનિવર્સિટી’, જે માણસે એકાદ ધૂણીની
પાસે ઊભી કરી નથી, તે માણસ જીવ્યા છે, પણ જીવ્યો નથી !
મને તે ઘણી વખત થાય છે, માણસા જેમ હવા ખાવા
દોડે છે, જાત્રા કરવા દોડે છે, મ ંદિરનાં દર્શન કરવા તે હ ંમેશાં
ધાડે છે, એમ કોઈ કોઈ કોઈ વખત, પેાતાની એક નાની સરખી
અગ્નિખેઠક જેવી ધૂણી જગાવીને બેસતા હોય ? કેટલા માણસા
આવી ધૂણી પાસે આખી રાત્રિનું જાગરણ કરી શકે ? મહુ
ઘેાડા, કદાચ કોઈ જ નહિ ! ભાંડભવાયા જોનારા, ને આખી
રાત જાગનારા અનેક; ઈન્કિલાખી, પાર વિનાના; નટ નાટક,
અસંખ્ય, ગપ્પાલણ, અલકમલક ટોળટપ્પાં, ગંજીફા સાગઠી,
સંખ્યાતીત; પણ કોઈક વખત ધૂણી જગાવીને, તેના ઉપર
પેલા સાધુના લેાટા જેવા પહેાળા માંના લેટા મૂકીને અ ંદર તજ,
લવીંગ, એલચી સૂંઠ, તુલસીનાં પાન, તીખાં, સાકર નાખી મીઠે
ઉકાળા ઉકળતા હોય, અને પેાતાની ‘ યુનિવર્સિટી ’ના પ્રશ્નોત્તર
થતા હાય, શાંત નિણૅયા આવતા હાય, ૨ગીન સ્વમસૃષ્ટિ દેખાતી
હાય, જીવન પછીના જીવનની દૃઢ પ્રતીતિ જન્મતી હોય,
પેાતાના અહમના પડછાયા સ્પષ્ટપણે નજરે આવતા હોય,
નાસૃષ્ટિમાં રહેલી અનેક વર્ષોની રંગભૂમિ ચાલતી હાય, એ
.
CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0r7o1hjlzd8sudji2q2kdew0dd0jtkj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>પૃષ્ઠ:Tej Bindu By Dhumketu.pdf/૧૭૨</title>
    <ns>104</ns>
    <id>73506</id>
    <revision>
      <id>223721</id>
      <timestamp>2026-07-29T06:30:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>2103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Not proofread */</comment>
      <origin>223721</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2904" sha1="ghp1pm2ry9iskqd7e9e7xij4natu7as" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Snehrashmi&quot; /&gt;'''&lt;hr&gt;{{rh|૧૬૪||તેજબિંદુ}}&lt;hr&gt;''' '''&lt;hr&gt;{{rh|સહજ થાય તો !||૧૬૪}}&lt;hr&gt;'''&lt;/noinclude&gt;૧૬૪
Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri.
તે જ બિ' દુ
આનંદસમાધિમાં, અરધી અરધી કેખી મધુર પીણુ પીતાં
પીતાં, પ્રભાતની સુરખીને નિહાળીને, એક ઊંડી જીવનનિણું થી.
વસ્તુના પરિચય પામનારા કેટલા ? કોઈ જ નિહ, કાઈ જ નહિ,
કોઈ જ નહિ !
પણ એથી જ સૃષ્ટિનાં રહસ્યા આટલાં મોંઘાં છે. વિજ્ઞાન-
પથ આટલા ધીમેા છે. માણસ માણસ વચ્ચેની સમજણ આટલી
ઓછી છે. જ્ઞાનની કેડી આવી ઝાંખી છે.
મને લાગે છે, કોઈક વખત તે માણસે પોતાની ધૂણી
જગાવવી જોઈ એ. આખી રાત જાગવું જોઈએ. બધે ફેલાયેલા
અંધકારને જોવા જોઈએ. પેાતાની વિશિષ્ટ વિદ્યાનગરીને
પાયા નાખવા જોઈએ. દરેકના પોતાના મગજમાં પણ એક
વિદ્યાધામ બેઠું છે. એને જાગવુ છે ને કોઈ એને જગાડતું નથી !
ખાખીની ધૂણી એ અગ્નિપથનુ પ્રતીક છે. કદાચ એ
અગ્નિયોગ છે. અખંડ અગ્નિના મહિમા એટલા માટે જંગલ-
જીવનમાં મહત્ત્વના ગણાયા છે. તેાતીંગ લાકડાં, જલતે અગ્નિ,
રાત્રિની નીરવતા, રાખના ઢફા, ચીપિયા ઉપર મૂકેલા ઉકાળાના
લાટા, એમનુ એક અભિનવ સ્વરૂપ આપણા નિત્યજીવનમાં
પ્રવેશ કરાવવા જેવુ નથી ?
કેટલાક આ વાંચીને હસે છે! એમને હું એમ કહું છું,
અરે ભાઈ ! તમારી, બકરીના ગળે લટકતા આંચળ જેવી, પેલી
નેકટાઇના નિત્યજીવનના પ્રવેશ કરતાં પણ આ વધુ નિરક
છે એમ ? હશે, હસો, હસો. હસનારાના જેવા મેાટા રડનારા
મે તે કયારેય જોયેા નથી !
CC-0. In Public Domain. Gukul Kangri Collection, Haridwar&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ghp1pm2ry9iskqd7e9e7xij4natu7as</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>પૃષ્ઠ:Tej Bindu By Dhumketu.pdf/૧૭૩</title>
    <ns>104</ns>
    <id>73507</id>
    <revision>
      <id>223722</id>
      <timestamp>2026-07-29T06:31:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>2103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Not proofread */</comment>
      <origin>223722</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2126" sha1="k9yzjgvufzr59311l9yo3fs0tuycge3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Snehrashmi&quot; /&gt;'''&lt;hr&gt;{{rh|૧૬૫||તેજબિંદુ}}&lt;hr&gt;''' '''&lt;hr&gt;{{rh|સહજ થાય તો !||૧૬૫}}&lt;hr&gt;'''&lt;/noinclude&gt;Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri
[ ૩૮ ]
વિદ્યા માટે
એક વખત એવું બન્યું, કે એક ચાંડાલની પાસે અદ્ભુત
જાદુ વિદ્યા હતી. એની પાસે એવી અદ્ભુત વિદ્યા આવી હતી કે
હજારા માણસા જોતાં રહે, અને એ ઘડીના છઠ્ઠા ભાગમાં, કાંઈ
ન હોય ત્યાં રમણીય ઉદ્યાન અનાવી દે! સેાપારી સેાપારી જેવડી
સુંદર દ્રાક્ષ ઉગાડે, આમ્રફળ લાવે, શેતુર, કદલીફલ અને જામફળ
દર્શાવે. સીતાફળ લાવે, રામફળ લાવે, જે કહેા તે લાવે. જોનારા
ચકિત થઈ જાય, અને અદ્દભુત વિદ્યાના આ સ્વામીને અંતરથી
નમી પડે! ચાંડાલને અભિમાન થાય કે એના જાતભાઈ આને
નગરપ્રવેશ કરવા હોય તે, ઘંટા વગાડતાં વગાડતાં આવવું પડે
છે, જ્યારે એ પેાતે આ વિદ્યાના પ્રતાપે હજારા માણસાનાં શીષ
નીચાં નમાવે છે!
એટલે આ વિદ્યા એ કોઈ ને શિખવાડે નહિ. કોઈ શીખવા
આવે એવી એવી આકરી શરતે મૂકે કે શીખનાર ભાગી જાય !
ખાર વરસથી ઓછી મુદ્દત તે કોઈ ને ખતાવે જ નહિ.
અને
કે આ બાર વરસમાં એવી
એવી આકરી સેઝીની ભાત કરે કે
I&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>k9yzjgvufzr59311l9yo3fs0tuycge3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>પૃષ્ઠ:Tej Bindu By Dhumketu.pdf/૧૭૪</title>
    <ns>104</ns>
    <id>73508</id>
    <revision>
      <id>223723</id>
      <timestamp>2026-07-29T06:31:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>2103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Not proofread */</comment>
      <origin>223723</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3227" sha1="49ze9n7lwhp5zvw5wtmg2nmx5cjjpzd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Snehrashmi&quot; /&gt;'''&lt;hr&gt;{{rh|૧૬૬||તેજબિંદુ}}&lt;hr&gt;''' '''&lt;hr&gt;{{rh|સહજ થાય તો !||૧૬૬}}&lt;hr&gt;'''&lt;/noinclude&gt;૧૬૬
Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri
આવનારનાં એ સાંભળીને હાંજા જ ગગડી જાય !
તે જ બિ' દુ
એક તે ચાંડાલને ત્યાં ખાર વરસ રહેવુ' એટલે લોકો માથે
માત્ર છાણાં થાપવાં બાકી રાખે અને એ શરમભરેલી સ્થિતિ સ્વી-
કાર્યાં પછી પણ, વિદ્યા મળે કે નહિ, એની કાંઈ જ ખાત્રી નહિ !
ચાંડાલ, સ્વભાવને એવા ઉગ્ર અને અસરંગી અને તરંગી કે
ગમે તે વખતે ગમે તે વાત મૂકે. વાત થાય તે તે ઠીક, ન
થાય તે બધાં વરસ પાણીમાં જાય ! ને લોકો બહિષ્કાર કરે ને
મશ્કરી કરે એ જુદું. એટલે ચાંડાલની આ વિદ્યા એની એકલાની
જ બની રહી. અને એ પેાતાના ક્ષેત્રમાં પોતે રાજા જેવા થઈ ને
ફરવા માંડયો.
કાઇ ખેલાવે તેા સહસ્ર કાúપણ પહેલા મુકાવે.
ગાંધાર દેશના આ ચાંડાલ સૌની આંખમાં ખૂંચે. પણ એની
એકની પાસે વિદ્યા એવી કે સૌનાં મોં સિવાઈ જાય. દરવર્ષે એ.
તક્ષશિલા આવે. તક્ષશિલાના જાદુવિદ્યાના હજારો વિદ્યાથી ઓને
નાનકડા બનાવીને, વિજયમાળા પહેરીને ચાલ્યા જાય !
પછી તેા એણે એમ દાવા કરવા માંડડ્યો કે ખરો બ્રાહ્મણુ
જ હું છું, ને ખરી વિદ્યા મારી પાસે છે. ન માનતા હોય તે
મારું એક ફળ, અફળ બનાવી જુએ !
તક્ષશિલા જેવા ભારતખંડના વિદ્યાધામમાંથી ગાંધારના
એક ચાંડાલ આમ વિજયી થઈ ને ચાલ્યું જાય, એ કોઈ ને ગમે
તે નહિ, પણ જયાં સુધી એની વિદ્યા ખીન્ત કાઈ ને કાઠે પડે નહિ,
ત્યાં સુધી તે એના અહંકારને કોઈ પડકારી શકે નહિ. વિચાર
તો ઘણા કરે કે આની પાસેથી આ વસ્તુ મેળવી લેવી રહી, પણ
હિમ્મત કાઈની ચાલે નહિ !
મને એકપવિધાોિ તે શિલા નામની&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>49ze9n7lwhp5zvw5wtmg2nmx5cjjpzd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>પૃષ્ઠ:Tej Bindu By Dhumketu.pdf/૧૭૫</title>
    <ns>104</ns>
    <id>73509</id>
    <revision>
      <id>223724</id>
      <timestamp>2026-07-29T06:31:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>2103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Not proofread */</comment>
      <origin>223724</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2829" sha1="hs0p0wt9fff9h58z0grt6vv83o5hor0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Snehrashmi&quot; /&gt;'''&lt;hr&gt;{{rh|૧૬૭||તેજબિંદુ}}&lt;hr&gt;''' '''&lt;hr&gt;{{rh|સહજ થાય તો !||૧૬૭}}&lt;hr&gt;'''&lt;/noinclude&gt;Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri
વિદ્યા માટે
૧૬૭
ખાતર પેાતાની જાતને ઘસીભૂંસી નાખવાના દૃઢ સંકલ્પ કર્યાં.
ગુરુની પાસે ગયા. જઈ ને અભિવાદન કરીને ઊભા. રજા માગી.
ગુરુ આશ્ચર્ય માં એની સામે જોઈ રહ્યા: ‘બેટા! તુ જાણે છે
કે તું કયાં જાય છે? ’
*
હા, મણિધરના દરમાં !’
‘ અને મણિધરના દાંત કાઢવા !'
‘હા, ગુરુજી! મણિધરના દાંત કાઢવા ! પણ મને ખાત્રી
છે, કે હું વિદ્યા લઈ ને પાછો ફરીશ!'
'
ખાર વરસ પહેલાં તારા છૂટકો નહિ થાય !’
‘હું બે વખત ખાર વરસની ગણતરી કરીને નીકળ્યો
છુ' ગુરુજી ! એક વખતનું ખાર વરસનું સત્ર તે વખતે ફાક
જ જાશે ! ’
‘પણ તું શું કરવા આ જોખમ વહેરે છે? તે તારા
માતાપિતાને કહ્યું છે ? '
શિષ્યે માથું નમાન્યું : ‘ ગુરુજી! મારે તો માત્ર તમારી
જ આજ્ઞા લેવાની છે. તક્ષશિલાને દર વર્ષે આમ પરાજય મળે
તે મારાથી સખાતેા નથી. મારે જાવુ છે! '
પણ તું વિદ્યા મેળવીને આવશે. તે પછી જ તારી
કસાટી શરૂ થશે એ તને ખબર છે?’
: ખબર છે ગુરુજી ! મારા કોઈ વિશ્વાસ નહિ કરે. મને
કાઈ પાસે નહિ બેસારે. વખતે મારું નગરપ્રવેશ કરવા માટે
ઘટા વાપરવી પડશે. બધી જ મને ખબર છે. પણ આ અજિત
નગરીને મળતા પરાજય મારાથી દેખ્ય જાતા નથી. એણે
અજિત રહેવુ જોઇએ, તે દેશ અજિત રહેશે. આ તે રાષ્ટ્રના
મહાન ૬ છે એ લેટ્ટાય તેમ છે એમ જ્યારે ગાંધાર જ
ગાંધાર જાણશે&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hs0p0wt9fff9h58z0grt6vv83o5hor0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>પૃષ્ઠ:Tej Bindu By Dhumketu.pdf/૧૭૬</title>
    <ns>104</ns>
    <id>73510</id>
    <revision>
      <id>223725</id>
      <timestamp>2026-07-29T06:31:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>2103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Not proofread */</comment>
      <origin>223725</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2691" sha1="selx2u8r5o46c2286sc7gsc78vfk1te" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Snehrashmi&quot; /&gt;'''&lt;hr&gt;{{rh|૧૬૮||તેજબિંદુ}}&lt;hr&gt;''' '''&lt;hr&gt;{{rh|સહજ થાય તો !||૧૬૮}}&lt;hr&gt;'''&lt;/noinclude&gt;૧૬૮
Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri
ત્યાર પછી એ કેટલા દિવસ અભેદ્ય રહી શકશે ?’
તે જ ખિં :
દુ
ગુરુજી નીચી દૃષ્ટિ કરી ગયા. પુત્ર જેવા શિષ્યને મેકલતાં
એના અંતરમાં દુ:ખ થઈ રહ્યું હતું. પણ કોઈ કે તેા જવાનું
હતુ, ને હજારામાંથી આ એક જ નીકળ્યો હતા.
‘તું કયાંના છે એટા ? ’
*
*
વારાણસીના, ગુરુદેવ!”
વારાણસી વિના, આ વિદ્યાપ્રીતિ હાય નહિ ! જા,
બેટા, સુખેથી જા, કૌશિક! અને કામ તેહ કરીને આવ !
મારા તને આશીર્વાદ છે. મુસાફરી માટે સાથુ લીધે કે ? ’
‘હા, ગુરુજી!'
વૃદ્ધ ગુરુ જોતા રહ્યા અને જુવાન કૌશિક વર્ષાની ઉપાસના-
માં દટાઈ જવા માટે ચાલી નીકળ્યો.
Ø
ચાલતા ચાલતા એ ગાંધાર નગરીમાં ગયા. ગાંધાર નગરી-
ની એણે વાતા સાંભળી હતી, પણ આજે એને પ્રત્યક્ષ જોઇ.
નગરીમાં ફરતાં એક એક ઘર પાસે એ થંભી જાય છે. દરેક
દ્વાર ઉપર એવી એવી અભિનવ શિલ્પરચના છેકે ત્યાંથી એની
આંખ આગળ ચાલી જ શકતી નથી !
અને શું નગરીમાં રમ્ય ઉદ્યાના છે? દ્રાક્ષારસ પીતાં
લેાકો ધરાતા જ નથી ! અંગુરનાં તે જાણું વનનાં વન ઊભાં
છે! ગાંધાર સ્ત્રીપુરુષા આનંદ વિનઢ પ્રમેદમાં આમ તેમ
ફૅ છે. આખી નગરી  ાણે કોઇ જાદુગરની સ્વપ્ન–માયા હાય
તેવી રૂપરંગભરી શે।ભી રહી છે!
કૌશિક
૨૫. Till Bna નગરીની બહાર ગયે એને તે પેલા&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>selx2u8r5o46c2286sc7gsc78vfk1te</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>પૃષ્ઠ:Tej Bindu By Dhumketu.pdf/૧૭૭</title>
    <ns>104</ns>
    <id>73511</id>
    <revision>
      <id>223726</id>
      <timestamp>2026-07-29T06:32:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>2103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Not proofread */</comment>
      <origin>223726</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2854" sha1="mzgzmjm0nk0z9dc4u43ej126nqku9xi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Snehrashmi&quot; /&gt;'''&lt;hr&gt;{{rh|૧૬૯||તેજબિંદુ}}&lt;hr&gt;''' '''&lt;hr&gt;{{rh|સહજ થાય તો !||૧૬૯}}&lt;hr&gt;'''&lt;/noinclude&gt;Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri
વિદ્યા માટે
૧૬૯
પિંગલ ચાંડાલનું ઘર શેાધવું હતું. તે ચાંડાલને ત્યાં પહોંચ્યા.
પણ એને દૂરથી આવતા જોયા કે તરત, ચાંડાલને ખારણે
બેઠેલું એક ર ંગપ ંખી ઊડીને અંદર ગયું, અને હજી તેા કૌશિક
બારણા પાસે આવે છે, ત્યાં તે પીળાં વસ્ત્રવાળા પિંગલ પે તે જ
ખારણામાં દેખાયા. એના કેશ પીળા હતા. આંખે પીળી હતી.
એની મુખમુદ્રામાં પણ જરાક પીળા રંગની છાંટ હતી. તેણે
કૌશિકને જોતાં વેંત જ કહ્યું : · આંહીં કોઇ ને કાંઈ શિખવાડ-
વામાં આવતું નથી, બ્રાહ્મણપુત્ર ! તું ત્યાંથી જ પાછે. ફરી જા !'
કૌશિક બે હાથ જોડીને ખેલ્યા : ‘ પણ હું તે તમારી
સેવા કરવા આવ્યો છુ, શીખવાનું તે પછી છે ! '
ચાંડાલે ઉગ્ર અવાજે કહ્યું: ‘હું, પણ આંહીંથી કોઈ ને
કાંઈ આપવાનું નથી, તેનું શું? આંહી જે છેતે આંહી જ
ઘટાવાનું છે! આ વિદ્યા આપવા માટે છે જ નહિં: એ તે મારી
સાથે જીવશે ને મારી સાથે મરશે !
‘ભલે, એમ હા. પણ હું અહી તમારા સેવક થઈ ને
રહેવા આવ્યો છું! '
· આંહી જેને રહેવું હાય તેને માર વરસ રહેવુ પડે
છે, એ તને ખખર લાગતી નથી. તું તૈયાર છે? તુ કેટલાં
વસ રોકાઈશ ? ’
. બે વખત ખાર વરસ !'
તારી ઉમ્મર કેટલી છે?’
' અઢાર !'
‘ આંહીંથી નીકળીશ ત્યારે એ છેંતાલીશ હશે, એની
તે ગણતરી કરી છે? ’
‘આવી ગણતરી ભૂલીને જ
આવ્યો છું!'
CC-0. In Public Domain
Gurukul Kangri Collection, Haridwar&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mzgzmjm0nk0z9dc4u43ej126nqku9xi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>પૃષ્ઠ:Tej Bindu By Dhumketu.pdf/૧૭૮</title>
    <ns>104</ns>
    <id>73512</id>
    <revision>
      <id>223727</id>
      <timestamp>2026-07-29T06:32:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>2103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Not proofread */</comment>
      <origin>223727</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3066" sha1="fu9bn0hivj9u7jm4rj9l9hu6lmxy8bv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Snehrashmi&quot; /&gt;'''&lt;hr&gt;{{rh|૧૭૦||તેજબિંદુ}}&lt;hr&gt;''' '''&lt;hr&gt;{{rh|સહજ થાય તો !||૧૭૦}}&lt;hr&gt;'''&lt;/noinclude&gt;૧.
Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri
તે જ બિં દુ
તા ત્યાં ઉંબર પાસે બેસ. આ રંગપ´ખીનું પાંજરુ
ધોઈ નાખ. જો જે, એ પંખીને વગાડી બેસતા નહિ ! એના
ગાનમાં કાઈ આડીઅવળી વાતાએ ચડી જતા નહિ ! પછી પેલા
છેડવાને પાણી રેડજે ! અને સાંજ પડયે ખાવાનું માગી લેજે.
આંહી જે આવેછે તેને અસ્પૃશ્ય ગણવામાં આવે છે. ખાર વસ
પૂરાં થશે ત્યારે તું કસોટીમાં પાર પડશે તે આ દ્વાર એળગી-
ને અંદર આવી શકશે. દોડ, દોડ, પેલી ગૌ ઘાસ ખાઈ જાય !”
કૌશિક લાકડી લઈ ને ગૌને હાંકવા દોડયો !
ઇ
ખાર વરસ પૂરાં થયાં, પણ ચાંડાલ કોઇ વાત આપવાની
તૈયારી બતાવતા નથી. કૌશિકની સેવામાં કોઈ ખામી નથી.
પણ વિદ્યાચારી, એ ચાંડાલને માટે, જાણે કે જીવનના એક જ
રસ રહ્યો છે. એને પેાતાની મોટાઈ બતાવવાનુ એ એક જ
સાધન છે. પોતાના જ જાતભાઈ એને બ્રાહ્મણ્ણાએ જે રીતે
રાખ્યા છે, એને જાણે કે બદલે લેવાની આ એક જ અમોઘ
શક્તિ એની પાસે છે. એ શક્તિ ગુમાવવી એને કેમ પેાસાય ?
એ કાંઈ મતાવતા નથી. મતાવવા માગતા નથી. કૌશિક
એને પૂછતા નથી. જાણે છે કે પૂછવાથી કાંઈ વળવાનું નથી.
ઇ
વિદ્યાને, કલાને અને મદ્યને કહેવાય છે કે વેદાની પ્રીતિ
છે. એ ગમે તેમ હા, પણ જેમ જેમ ચાંડાલ વૃદ્ધ થતા ગયા,
તેમ તેમ પેાતાનાં રહસ્યોની ઉપાસનાને થાક ઉતારવા દ્રાક્ષા-
રસ વધુ લેતે થયા. એ દ્રાક્ષારસ લે ત્યારે એને અખ્તરગી
સ્વભાવ સેા રંગ બતાવે. એ વખતે એના નિકટના સ્વજને
પણ ભાગે શિષ્યે પyaભાસે,
šિnnctionઊન તરફે ?.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fu9bn0hivj9u7jm4rj9l9hu6lmxy8bv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>પૃષ્ઠ:Tej Bindu By Dhumketu.pdf/૧૭૯</title>
    <ns>104</ns>
    <id>73513</id>
    <revision>
      <id>223728</id>
      <timestamp>2026-07-29T06:45:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>2103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Not proofread */</comment>
      <origin>223728</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3123" sha1="pomxd9x1ycoe0e2epr6qzxat3q7665f" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Snehrashmi&quot; /&gt;'''&lt;hr&gt;{{rh|૧૭૧||તેજબિંદુ}}&lt;hr&gt;''' '''&lt;hr&gt;{{rh|સહજ થાય તો !||૧૭૧}}&lt;hr&gt;'''&lt;/noinclude&gt;16/09
Digitized by Arya Samaj Foundation Chennal and eGangotri
વિદ્યા માટે
5 48 Seco! Koundbook!
૧૯૧-
એ પડે–આખડે–એનું જે થવું હોય તે થાય, પણ દૂરથી
જેવો એને મદ્યપી જાણે કે સૌ આડાઅવળા થઈ જાય !
કૌશિકે એ વખતે એની સેવા આદરી. આ સેવાની
વાત ચાંડાળ કાંઈ જાણે નહિ. એ તે એ વખતે બેભાન જેવા
પડયો હોય ! પણ જ્યારે આ પ્રમાણે ચાંડાળ મદ્ય પીને આવે
ત્યારે પોતાની જાતને નુકસાન કરી બેસે ને આ અદ્દભુત વિદ્યા
એની સાથે જ ચાલી ન જાય, માટે કૌશિક એનુ વધુ ધ્યાન રાખે !
એવામાં એને એક વખત એક નવા અનુભવ થયા.
મદ્યપી ચાંડાલ કોઈ કોઈ વખત એના નિરર્થક પ્રલાપમાં
એની પેલી અદ્ભુત વિદ્યાનાં રહસ્યા પણ ખેલ્યા કરતા હતા !
જે વિદ્યા એ કોઈને આપવા માગતા ન હતેા, તે વિદ્યા
જાણે એની પાસેથી, આવે વખતે રખડવા નીકળી પડતી !
કૌશિકે આ પ્રલાપા ભેગા કરવા માંડયા. ને એમને
સાચવવા માંડચા !
એક વખત તે ચાંડાલે મદ્યના ઘેનમાં ને ઘેનમાં બધાને
આવીને કહ્યું: ‘ મારા ઘેાડા કાણુ અને છે? ’
એના આવા નિર ક શબ્દો સાંભળતાં જ મધા ભાગી છૂટવા.
પણ કૌશિક ત્યાંથી ન ભાગ્યા.
તે દિવસે એને હંમેશના કરતાં ઘણાં વધારે રહસ્યા મળ્યાં.
કૌશિકે આ બધાં રહસ્યાના અભ્યાસ આર્યા. જ્યારે
રાત્રિ નીરવ થઈ જાય, જળ જપી જાય, ચાંડાળ નિદ્રાધીન
થઈ જાય ત્યારે કૌશિક આ તમામ રહસ્યા જાણવા માટે એકલે
માથાકૂટ કરે. પોતાની પણ ફૂટિમાં દીપક સળગાવીને બેસે.
એક વખત એ પ્રમાણે એ બેઠા હતા. તે દિવસે ભાગે-
જોગે સી. તેણે કૌશિકા નામનીcouસળ, મારીa પણ.
Public m&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pomxd9x1ycoe0e2epr6qzxat3q7665f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>પૃષ્ઠ:Tej Bindu By Dhumketu.pdf/૧૮૦</title>
    <ns>104</ns>
    <id>73514</id>
    <revision>
      <id>223729</id>
      <timestamp>2026-07-29T06:46:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>2103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Not proofread */</comment>
      <origin>223729</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3093" sha1="j1zkhel11ou430y6kquiaagz50gaoyi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Snehrashmi&quot; /&gt;'''&lt;hr&gt;{{rh|૧૭૨||તેજબિંદુ}}&lt;hr&gt;''' '''&lt;hr&gt;{{rh|સહજ થાય તો !||૧૭૨}}&lt;hr&gt;'''&lt;/noinclude&gt;-૧૯૨
Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri
તે જ બિ' દુ
કૌશિક તે ત્યાં હતા નહિ. ચાંડાલ કુતૂહલથી બહાર નીકળ્યેા.
છાને પગલે એની પણુટિમાં ગયા. ત્યાં જઈ ને ગુપચુપ ઊભે
રહ્યો પણ જે જોયુ તેનાથી તા એ દિગ્મૂઢ થઈ ગયા. પોતાનાં
તમામ રહસ્યા આની પાસે કયાંથી ? તેને નવાઈ લાગી. તેણે
તાડૂકીને કહ્યુ. ‘· અલ્યા એ વિશ્વાસઘાતી! આ શું કરે છે?
આ કાંથી કાઢવાં ?
કૌશિક ધ્રુજતા ઊભા થઈ ગયા. વષૅની મહેનત અફળ
જવાની, એ ભયે એ ઠંડા થઈ ગયા.
પણ ચાંડાલે અને શિક્ષા કરતાં પહેલાં એક એ વધુ સવાલ
પૂછ્યા: ‘ અલ્યા ! ખેલને, તેં આ કાઢવાં કયાંથી ? મેં તે
“કોઈ ને કહ્યાં નથી ! ’
કૌશિકે હાથ જોડીને કહ્યું: 'તમે જ મને કહ્યાં છે !'
* કયારે ? ’
કૌશિકે પેાતાના વાંસાના સેાળ મતાવ્યા: ‘ જ્યારે જ્યારે
તમને ઘેાડેસવારી કરવાનું મન થતું, ત્યારે ત્યારે હું તમારા
ઘેાડા બનતા. અને એ વખતે ઘેાડાને મળતા ચાબુકના સ્વાદ
હું ચાખતા. તમે તે વખતે કાંઈ કાંઈ ખેલતા. જે ખેલતા
તે આ ખધુ મેં સંગ્રહ્યું છે! તમે જ આપ્યું છે ! ’
ચાંડાલને એ વખતે કૌશિકની વિદ્યાપ્રીતિનું આકષ ણુ થયું .
તેણે તેના માથા ઉપર હાથ મૂકયો: ‘ હે બ્રાહ્મણપુત્ર ! તે
જે ધીરજ ખતાવી છે, તે વિદ્યાના ખરા ઉપાસકને શાલે તેવી છે.
હવે તું ખાલતા જા. જે તને ન સમજાય તે હું સમજાવુ!’
કૌશિક આ પ્રમાણે વિદ્યા મેળવીને પછી તક્ષશિલામાં
આવ્યા. ત્યારથી તક્ષશિલા નગરી ક્રુવિદ્યામાં પણ અજિત ગણાઈ.
CC-0. In Public Domain. Guru Kangri Collection, Haridwar&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>j1zkhel11ou430y6kquiaagz50gaoyi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>પૃષ્ઠ:Tej Bindu By Dhumketu.pdf/૧૮૧</title>
    <ns>104</ns>
    <id>73515</id>
    <revision>
      <id>223730</id>
      <timestamp>2026-07-29T06:46:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>2103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Not proofread */</comment>
      <origin>223730</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1816" sha1="l0dyvil8xtgk7wcp1rzhgpoh7rhf60w" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Snehrashmi&quot; /&gt;'''&lt;hr&gt;{{rh|૧૭૩||તેજબિંદુ}}&lt;hr&gt;''' '''&lt;hr&gt;{{rh|સહજ થાય તો !||૧૭૩}}&lt;hr&gt;'''&lt;/noinclude&gt;Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri
[ ૩૯ ]
એ ભાઈ આ !
જાના વખતની એક વાત છે. બે ભાઈ એ હતા. બન્નેને
ત્યાં સો સે। ઘેટાં હતાં. બન્ને પોતપોતાના માલ વિષે
અભિમાન રાખતા.
.
રાત્રે પાસે પાસે બેસે ને વાતો કરે ત્યારે વાતડાહ્યા
અનીને કહેશે: ‘આપણા માલ જેવા માલ કચાંય નથી. ’
એક કહેશે: ‘ મારા શીંગલા જેવા શીંગલા ખુદ રાજા
બાદશાહને ત્યાં નથી ! ?
*
ત્યાં ખીજો કહેશે: તારા શી'ગલા સાચા, પણુ મારી
રેશમડી જેવી ઊન, આખા મલક ગોતી વળેાને, કયાંય ન મળે ! ’
આમ ને આમ બન્ને જણા પાતપાતાના માલની પ્રશ ંસા
કર્યા કરે.
હવે એવુ બન્યું કે એમાંથી એક ભાઈ ને પુસ્તકોને
શાખ થયા. એવા શાખ થયા કે ન પૂ વાત/ પુસ્તક દેખે
તો ખાવાનુ ભૂલી જાય ! એને એમાં આનંદના સાગર દેખાય
ત્યારે ખીજો ભાઈ હતો એને બીજો જ શેાખ લાગ્યા. એને
CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l0dyvil8xtgk7wcp1rzhgpoh7rhf60w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>પૃષ્ઠ:Tej Bindu By Dhumketu.pdf/૧૮૨</title>
    <ns>104</ns>
    <id>73516</id>
    <revision>
      <id>223731</id>
      <timestamp>2026-07-29T06:47:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>2103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Not proofread */</comment>
      <origin>223731</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3162" sha1="6hmk9oyf72loxx9ep2qk15subdcuv3b" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Snehrashmi&quot; /&gt;'''&lt;hr&gt;{{rh|૧૭૪||તેજબિંદુ}}&lt;hr&gt;''' '''&lt;hr&gt;{{rh|સહજ થાય તો !||૧૭૪}}&lt;hr&gt;'''&lt;/noinclude&gt;૧૭૪
Digitized by Anya Samaj Foundation Genei and eGangotri
તે જ દુ
મર્દાનગી રમત ગમવા માંડી. આખું ગામ રમત કરવા ભેગુ
થાય તે એ ત્યાં જઈ ચડે! અને પોતાનું નામ નોંધાવી દે !
દોડવામાં જે પોતે પહેલા આવી જાય તા એને એવા ઉત્સાહ
થઈ જાય કે ત્રણ દિવસ સુધી ઘેટાં કચાં પડયાં છે એ પણ
· ન જુએ.
.
હવે આ ઘેટાના ટોળામાં એક ડાહ્યુ ઘેટુ હતુ, અને
એક મુરખ ઘેટું હતું. ડાહ્યું ઘેટુ મૂરખને કહે કે ‘હવે આપણા
સુખના દિવસ આંહીં પૂરા થયા છે. આ એક જણા વાંચવામાં
પડચો છે. ને ખીજે અખાડામાં પડચો છે. એમાં આપણા કોઈ
ભાવ પૂછે એમ નથી. તે આપણે કોઈ પડખેવાળાના કોઇ
ઘેટા રખારીને ત્યાં પહોંચી જઇએ. આપણી નતભાત જોઈ ને
એને થશે કે આ માલ સંભાળવા જેવા છે. તો એ આપણા
આ મૂર્ખ સ્વામીએ પાસેથી આપણા ઉદ્ધાર કરશે !'
મૂરખ ઘેટુ’ કહે: ‘ના, એમ નહિ. આ આપણા સ્વામીઓની
આંખ તો ઊઘડશે જો, આપણે એક વખત ખાવાઈ જઈશું તા.
ત્યારે એમને ખબર પડશે કે આપણે માલ જેવા માલ ખાયા !'
ડાહ્યું ઘેટું ખોલ્યુ’: ‘જેને એટલી સમજણ હોય તે કાંઈ
પેાતાના ધીકતો ધંધો છોડીને, આવા ખાટના ધંધા કરે ખરા ?
આપણે ખાવાઈ જઈશુ તે જઈશું આપણા જીવના ! આને
એની કાંઈ અસર થવાની નથી!'
પણ મૂરખ પેાતાને ડાહ્યું માનતું હતું, અને ડાહ્યુ' પોતાના
આગ્રહી મત સ્થાપવામાં મૂરખાઇ ગણતું હતું, એટલે એમની
વાત એમ ને એમ રહી. ને મૂરખ ઘેટાએ બધા ઘેટામાં એવા
પ્રચાર કર્યાં કે ડાહ્યું શાંત ખની ગયું.
ડાહ્યું શાંત બની ગયું એટલે મૂરખ તરત પોતાની વાતને
CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6hmk9oyf72loxx9ep2qk15subdcuv3b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>પૃષ્ઠ:Tej Bindu By Dhumketu.pdf/૧૮૩</title>
    <ns>104</ns>
    <id>73517</id>
    <revision>
      <id>223732</id>
      <timestamp>2026-07-29T06:47:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>2103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Not proofread */</comment>
      <origin>223732</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2924" sha1="gu8wo4ju15y8uyfcx16vurrl4c9cewm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Snehrashmi&quot; /&gt;'''&lt;hr&gt;{{rh|૧૭૫||તેજબિંદુ}}&lt;hr&gt;''' '''&lt;hr&gt;{{rh|સહજ થાય તો !||૧૭૫}}&lt;hr&gt;'''&lt;/noinclude&gt;બે ભાઇઓ
igD[&quot; by Arya Samaj Foundation Chennal and eGangotri
આગળ ધપાવવા મંડ્યુ.
૧૭૫
હવે એક વખત એવુ બન્યું કે સમી સાંજે ગામમાં
ઢોલ વાગ્યો. મર્દાનગી વાળાએ જાણ્યુ કે કોઈક ખેલાડી આવ્યા
છે, એટલે એ ભાગ્યે. પુસ્તકવાળાએ એને જતા જોયા. એટલે
આવી હલકી રસવૃત્તિ માટે અંતરમાં ને અંતરમાં એને
ઉપાલ ભ આપીને, એ પેાતાનું પુસ્તક લઈ ને વાંચવા ચાલ્યા ગયે!
દરમ્યાન બન્યું એવું કે પેલા મૂરખ ઘેટાએ જે વાત
કરેલી તેની અસર અધા ઉપર થઇ ગયેલી. એટલે જેવા પેલા
મર્દાનગીવાળા માણસ, દોડતા દોડતા રમતગમતમાં ભાગ લેવા
ગામ તરફ ઊપડયો, કે પેલ' મુરખ ઘેટું પણ એની પાછળ દોડ્યું.
અને જેવું એ દોડવું કે એની એ નિશાની ઉપર આખું ટોળું
દોડયુ ! ને ઘડીના છઠ્ઠા ભાગમાં અદૃશ્ય થઈ ગયું.
ત્યાં ડાહ્યું ઘેટું એકલું ઊભું રહ્યુ
હવે જ્યારે પેલા માલિકો પોતપોતાની ધૂનમાંથી નવરા
થયા ત્યારે ત્યાં વાડામાં આવીને જુએ છે તે કેવાં ઘેટાં ને
કેવી વાત !
.
એ જોઈ ને પેલા મર્દાનગીવાળાએ કહ્યું, કે તું ઊંધે ધંધે
ચડયો, એમાં આ ઘેટાં ખાયાં.
ત્યારે પુસ્તકવાળા કહે, તું ઊધે 'ધે ચડો એમાં આ
ઘેટાં ખાયાં!'
મર્દાનગીવાળા કહે : ‘તું આંહીં હતા ને તે ધ્યાન
આપ્યુ. નહિ ! ’
પુસ્તકવાળા કહે : ‘તું ઢાલ સાંભળીને ગાંડાની જેમ દોડયો,
એ જોઈ ને ઘેટાં પણ દોડી ગયાં! '
એમ એ બન્ને જણા એક બીજાને દોષ આપતા આપતા
CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gu8wo4ju15y8uyfcx16vurrl4c9cewm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>પૃષ્ઠ:Tej Bindu By Dhumketu.pdf/૧૮૪</title>
    <ns>104</ns>
    <id>73518</id>
    <revision>
      <id>223733</id>
      <timestamp>2026-07-29T06:47:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>2103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Not proofread */</comment>
      <origin>223733</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2064" sha1="syot0rcyszkq836u0cdxmxfbm59jdv1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Snehrashmi&quot; /&gt;'''&lt;hr&gt;{{rh|૧૭૬||તેજબિંદુ}}&lt;hr&gt;''' '''&lt;hr&gt;{{rh|સહજ થાય તો !||૧૭૬}}&lt;hr&gt;'''&lt;/noinclude&gt;૧૭૬
Digitized by Arya Samaj Foundation Chenal and esa gotr
તે જ દુ
મારામારી ઉપર આવી ગયા. ત્યારે પેલુ ડાહ્યું ઘેટું ખેલ્યું કે
તમે બન્ને એકબીજાના દોષ કાઢવામાં જે વખત ગુમાવેા છે તે
વખત ઘેટાંનાં ટોળાંને ફરી શેાધવામાં કાઢો ને!
અન્ન જણાને ત્યારે ભાન આવ્યુ કે અલ્યા ! આપણે
માલ તે ગુમાવ્યે ને નિરર્થક લડયા. પણ હવે એમાંથી
રહી સહી વેરિવખેર તા ભેગી કરવા દોડો!
એ વખતે ખન્ને જણા ભેગા થઈ ને પછી પેાતાનાં ટોળાં
શેાધવા નીકળ્યા.
પણ ત્યાં તે રસ્તામાં જ એમને સ્નાન સૂતકના સમા-
ચાર મળી ગયા !
એક કૂવામાં એક ઘેટુ' પહેલ ખામકયુ હતું અને એની
પાછળ આખુ ટોળુ કૂવા પૂરવા પડયું હતું!
પેલું ડાહ્યું ઘેટુ એ સાંભળીને મેલ્યું કે જે મળવાનું
નિશ્ચિત નથી, એની મેાહિનીમાં, જે મળેલ છે તે ગુમાવે છે,
એનાથી દેવેા પણ એમ જાણીને દૂર ભાગે છે કે,વખતે એના સંગથી
આપણને પણ માણસે મૂરખ માનીને પૂજવાને બદલે પૂજશે!”
ઇ
*
CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>syot0rcyszkq836u0cdxmxfbm59jdv1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>પૃષ્ઠ:Tej Bindu By Dhumketu.pdf/૧૮૫</title>
    <ns>104</ns>
    <id>73519</id>
    <revision>
      <id>223734</id>
      <timestamp>2026-07-29T06:48:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>2103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Not proofread */</comment>
      <origin>223734</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2181" sha1="4zy6k48taxjwgqoee1me1g76r9fr1d8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Snehrashmi&quot; /&gt;'''&lt;hr&gt;{{rh|૧૭૭||તેજબિંદુ}}&lt;hr&gt;''' '''&lt;hr&gt;{{rh|સહજ થાય તો !||૧૭૭}}&lt;hr&gt;'''&lt;/noinclude&gt;Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri
[૪ ]
અજિત !
ગુરુ ગેવિંદસિંહ પાસે સમાચાર આવ્યા. પાડોશમાં એક
વૈરાગી સાધુ આવેલ છે. એની પાસે અદ્ભુત વિદ્યા છે. એની
રજા લીધા વિના કોઇ એની પાસે બેસે, તે તરત એ જમીન
ઉપર ઢળી પડે છે! એવું એનું મંત્રબળ છે. અદ્ભુત જાદુના
સ્વામી કેાણ હશે એ જાણવાની ગુરુને ઇચ્છા થઇ આવી.
ત્યાં તે અનુયાયીઓએ કહ્યુ : ‘ અને જેવી એની પાસે
મંત્રવિદ્યા છે. એવી જ એની પાસે શરુવિદ્યા છે. શત્રુને
જાણકાર એના જેવા આટલામાં તે કોઈ જાણ્યા નથી !’
ગુરુ ગોવિંદસિંહ બીજે દિવસે વૈરાગીને મળવા ગયા.
સાથે શિષ્યેાના સમુદાય હતે. માની લીધુ કે વાત થઈ ગઈ
છે, એટલે ગુરુજી રજા વિના તા આ વૈરાગીની પાસે નહિ
જ બેસે. એટલા માટે ફરીને કાઈ એ ગુરુને વાત સંભારી નહિ
ત્યાં પહોંચ્યા ત્યારે ગુરુ રજા લીધા વિના જ એની પાસે બેસી
ગયા! શિષ્યા જોઈ રહ્યા. ગુરુનું અપમાન થાય તે શું થશે,
એની ચિંતામાં પડી ગયા. વૈરાગીના ગુસ્સાને પણ પાર ન હતો.
CC-0. In Public Domain. Gurukul kari Collection Haridwar
૧૨&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4zy6k48taxjwgqoee1me1g76r9fr1d8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>પૃષ્ઠ:Tej Bindu By Dhumketu.pdf/૧૮૬</title>
    <ns>104</ns>
    <id>73520</id>
    <revision>
      <id>223735</id>
      <timestamp>2026-07-29T06:48:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>2103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Not proofread */</comment>
      <origin>223735</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2926" sha1="gwqjpu5iiz6sojx2frfznpk9cmh4hwq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Snehrashmi&quot; /&gt;'''&lt;hr&gt;{{rh|૧૭૮||તેજબિંદુ}}&lt;hr&gt;''' '''&lt;hr&gt;{{rh|સહજ થાય તો !||૧૭૮}}&lt;hr&gt;'''&lt;/noinclude&gt;૧૭૮
Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri.
તે જ બિ' દુ
પેાતાના ચમત્કાર બતાવી દેવા માટે એ કયારના મંત્ર
મનમાં ભણી રહ્યો હતા. ગુરુ ત્યાં દૃઢતાથી પણ શાંત બેઠા
હતા. વૈરાગીને નવાઇ લાગી. એના
મંત્ર અફળ થઈ રહ્યા
મત્રમળ નકામું નીવડ્યું,
એટલે તરત એ વાત સમજી ગયે. આવનાર કોઇ સાધારણ
નથી. -તે ગુરુના ચરણમાં પડી ગયા. હાથ જોડીને વિનતિ
કરી: ‘તમે કોણ છે ? અને કેમ આવ્યા છે ?'
હતા. પણ જ્યારે આ પ્રમાણે પોતાનુ
ગુરુએ શાંતિથી કહ્યું. ‘ હું કોણ છું એ તે તું જાણે જ છે.’
‘હું ણું છું ? ' વેરાગી નવાઈ પામ્યા. ‘હું તે કાંઈ
જાણતા નથી. અને શી રીતે જાણું? આ બાજુ આવુ છું જ
પહેલી વાર.
ગુરુએ શાંત પ્રેમથી ફરીને એટલું જ કહ્યું: ‘તુ જાણે
છે. તુ જાણે છે કે તુ જાણે છે. ફરી વાર તું વિચાર કરી જો !
તું જાણે છે. તુ ન જાણે તે કેમ બને ?'
jus
વૈરાગી મૂંગા મૂ ંગા વિચાર કરી રહ્યો. ઘેાડીવાર પછી એ
એલી ઊઠચો: ‘ગુરુ ગોવિંદસિંહૈં કહે છે, એમણે તે મને
આ માન નથી આપ્યું ? '
ગુરુએ ડાકુ ધુણાવીને હા કહી.
WIG ?
‘ત્યારે હવે તમે કેમ આવ્યા છે તે મને કહેા, ’ વૈરાગી
આલ્યા.
ગુરુ ગોવિ ંદસિ ંહે એટલી જ શાંતિથી કહ્યું: તારે
સારી સાથે આવવાનુ છે. અને અમારી સાથે રહેવાનુ છે. તને
અમે અમારામાં ભેળવી દેવા માટે જ આવ્યા છીએ. ’
વૈાગી એ સાંભળતાં જ ગુરુના ચરણમાં લેટી પડ્યો,
ઘેડા, દિવસ આ વાત ઉપર સુłonaÔ, ને શિષ્ય
Domain.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gwqjpu5iiz6sojx2frfznpk9cmh4hwq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>પૃષ્ઠ:Tej Bindu By Dhumketu.pdf/૧૮૭</title>
    <ns>104</ns>
    <id>73521</id>
    <revision>
      <id>223736</id>
      <timestamp>2026-07-29T06:48:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>2103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Not proofread */</comment>
      <origin>223736</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3130" sha1="b41ittdyl4v60bz9pgrg52ytowvwiv2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Snehrashmi&quot; /&gt;'''&lt;hr&gt;{{rh|૧૭૯||તેજબિંદુ}}&lt;hr&gt;''' '''&lt;hr&gt;{{rh|સહજ થાય તો !||૧૭૯}}&lt;hr&gt;'''&lt;/noinclude&gt;Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri
અજિત!
૧૭૯
અનેક વિશ્ર’ભ કથાઓ કરતા રહ્યા. ગુરુના દિલની આગ શિષ્યને
પણ લાગી ગઇ. એવામાં ગુરુનું મૃત્યુ થવાને સચેગ આવ્યા.
એક પઠાણે એ પહાડી શરીરને દગો દીધો. ગુરુએ પોતાની
મૃત્યુશય્યા ઉપરના છેલ્લા શબ્દો આપવા માટે વૈરાગીને એક
દિવસ ખેલાયે:: ગુરુએ એને કહ્યુ: · અદા ! તુ જ મારા
વારસ છે. અને તને જ હું રહી ગયેલી નિકાલ કરવાની વાતાને
વારસ નીમું છું! જે અગ્નિ મારામાં છે, તે તારામાં આવા!'.
પણ શી વાતો રહી ગઈ છે, ગુરુજી? '
*
*
તને બધી જ વાતા કહી છે. પિતાનું, પિતામહતુ, એ
પુત્રોનું—તમામનુ વેર લેવાનુ બાકી છે!'
‘ગુરુજી ! એ હું શી રીતે કરવાના હતા ? જ્યાં આવડી
માટી શહેનશાહત સામે ખડી છે!'
*
કરીશ તે તું જ કરીશ, ને એકજ રીતે,' ગુરુએ
કહ્યું: ‘ મૃત્યુના ભય તજીને. માટી મેોટી શહેનશાહતે તારાથી
ધ્રૂજી ઊઠશે. જે મૃત્યુથી ડરતે નથી, તેને માટે મૃત્યુ જ નથી,
એ તેા જીવન જ જીવે છે!’
પછી ગુરુ ગોવિંદે પાંચ તીર પોતાના ભાથામાંથી લીધાં.
અદાને એ પાંચ તીર આપ્યાં. શાંત રાત્રિમાં ખં એની
વાણી સાંભળી રહ્યો: ગુરુ ખેલી રહ્યા હતા:
- કોઈ પણ સ્ત્રીના પડછાયા લેતા નહિ, બેટા ! અને આ
પાંચ તીરને તજતે નહિ. જ્યાં સુધી આ બે વસ્તુ તારી પાસે
હશે, ત્યાં સુધી તારા પરાજય નહિ થાય, જા ! '
ગુરુ તા ત્યાર પછી પેાતાને પંથે ચાલી નીકળ્યા. પણ
ખંદાના મનમાં ગુરુની એક વાતને ઊંડા ખ઼મ ઘા બેસી
ગયો છે. તેને કયાંય ચેન પડતું નથી કૈંયાંય સરસ દેખાત&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b41ittdyl4v60bz9pgrg52ytowvwiv2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>પૃષ્ઠ:Tej Bindu By Dhumketu.pdf/૧૮૮</title>
    <ns>104</ns>
    <id>73522</id>
    <revision>
      <id>223737</id>
      <timestamp>2026-07-29T06:48:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>2103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Not proofread */</comment>
      <origin>223737</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3196" sha1="4hq6ggpokjr4hgqy3aus3d6rxw0bhav" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Snehrashmi&quot; /&gt;'''&lt;hr&gt;{{rh|૧૮૦||તેજબિંદુ}}&lt;hr&gt;''' '''&lt;hr&gt;{{rh|સહજ થાય તો !||૧૮૦}}&lt;hr&gt;'''&lt;/noinclude&gt;૧૮
Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri
તે જ બિંદુ.
નથી. રાતદિવસ એને એક જ ઝ ંખના રહ્યા કરે છે. ગુરુના
પેલા બે નિર્દોષ પુત્રોને જે સ્થળમાં જીવતા ચણી લેવામાં
આવ્યા હતા, તે સરહદનાં એને સ્વપ્નાં આવે છે! ત્યાંથી આવી.
તે
રહેલા ભય કર વરના પડધા એને સંભળાયા કરે છે!
દરેકે દરેક શીખ સરર્હિ પાસેથી પસાર થતાં, આ
અમાનુષી નૃત્યની શરમ ભરેલી યાદમાં, એક ઢેકુ સતલજ
નદીમાં નાખે છે, એમ કહેવા કે આટલો આ ધરતી ઉપર
જલપ્રલય થઈ ગયા હોત !
ગુરુ ગોવિદના બે કુમળા પુત્રો, ફત્તેસિંહ અને જોરા-
વરસિંહ, ત્યાં સર્હિંદમાં, કિલ્લાની ભીંતમાં જીવતા ચણાયા
હતા. સરહિદના સૂબાએ એ કર્યુ. હતુ. સરહદની ધરતીની
એ શરમકથા હતી. ખાને એ વાત જાણ્યા પછી હવે કાંય
ચેન નથી પ્રાણાંતે પણ ધર્મ ન તજનારા ગુરુના ખન્ને પુત્રો
એને યાદ આવે છે. એની વીરવાણીના પડઘા એને જાણે હરપળે
સંભળાયા કરે છે!
સરહદ સાફ કરી નાખવાની અદમ્ય અગ્નિજવાલા એના
દિલમાં પ્રગટી છે ! એને નિદ્રા નથી, આરામ નથી, શાંતિ નથી..
એ પંજાબ ભણી ચાલી નીકળ્યેા. ગુરુ ગોવિંદની મૃત્યુ-
વાણીના છેલ્લા વારસને, સૌએ ત્યાં ગુરુના જેટલું માન આપ્યુ.
અંદાએ સુલુ કોટીલા પાસે મુકામ કર્યાં.
ત્યાં એના એક પૌત્ર રહે. વૈરાગી ફકીરનુ જીવન ગાળે,
અગમ નિગમની તો જાણે. સ ંસારને તુચ્છ ગણે. પેાતાની
ધૂનમાં પોતે મસ્ત રહે. એનું નામ જ આત્મારામ, બંદાએ
આત્મારામને કહ્યુ: · સરહિંદ જાવું છે, ગુરુના બે અદ્ભુત
પુત્રોની જીવનસૃ ને મુજાહિલી બેસાથે આાલે ! ’
k&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4hq6ggpokjr4hgqy3aus3d6rxw0bhav</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>પૃષ્ઠ:Tej Bindu By Dhumketu.pdf/૧૮૯</title>
    <ns>104</ns>
    <id>73523</id>
    <revision>
      <id>223738</id>
      <timestamp>2026-07-29T06:49:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>2103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Not proofread */</comment>
      <origin>223738</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2834" sha1="hycdeecbn42vmh892f0km11rjojvvke" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Snehrashmi&quot; /&gt;'''&lt;hr&gt;{{rh|૧૮૧||તેજબિંદુ}}&lt;hr&gt;''' '''&lt;hr&gt;{{rh|સહજ થાય તો !||૧૮૧}}&lt;hr&gt;'''&lt;/noinclude&gt;Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri
અજિત!
૧૮૧
આત્મારામે માથું ધુણાવ્યું, આત્મારામે ના પાડી ‘હું
સાથે ચાલું ? આ કામ માટે ? ના ના, હું તો એક રખડુ
વૈરાગી કીર છું. મારે પ્રેમ શું, વૈર શું, જીવન શુ' ને જીવન-
સ્મૃતિ પણ શું ? હવાને પૂછે—એને કોઈ વાત યાદ છે ? એને
ચાંય રાગ પ્રેમ તિરસ્કાર અપમાન છે? હું તે! હવાની એક
લેરખી છુ, આજ આંહી છું, કાલે કોણ જાણે કયાં હોઈશ ! ’
પણ તે આ વાત ઉપર આશીર્વાદ ??
આકાશમાં વહી જતી એક વાદળીની સામે આત્મારામ
જોઈ રહ્યો. તેણે ધીમેથી માથું ધુણાવ્યું: ‘ આમાંથી છેવટે કાંઈ
જ નહિ મળે, કાંઈ જ નહિ ફળે છેવટે માત્ર મૃત્યુ મળે,
-મીજું કાંઈ જ નહિ ! ’
આત્મારામની વાણી સાંભળતાં અદાને હર્ષકારી રોમાંચ
થઈ આવ્યા: ‘ મારે એ જ જોઈ તું હતું, એ જ જોઈતુ હતુ,
જેમાં કાંઈ ન મળે, પણ માત્ર મૃત્યુ મળે ! હું એની
જ ખેાજમાં નીકળ્યો છું ! આજ મને ધરપત થઈ કે એ
મને ભેટવા માટે આવશે, હવે હું નિર્ભયતાથી મારે આપશે
જઈશ!'
* ગુરુકી ફતેહ ! વાહ !’ એ ઘાષ સાથે સેંકડા મરણિયા
લઈ ને એ સરહદ તરફ ચાલી નીકળ્યેા.
[૨]
ગુરુદાસપુરના કિલ્લાને શાહી દળે ઘેરો ઘાલ્યો હતા.
સરહિંદમાં માણસ તે શુ એક પથ્થર પણ એણે જીવતા રહેવા
દીધા ન હતા. અને ત્યાર પછી તે દિવસે સુધી એમ ને એમ
ખાદશાહી ને હકાવતા બદાના વિજયી ધ્વજ વિજયવંત
In Public
Domain. Gurúkil Rangri Collection,
Haridwar&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hycdeecbn42vmh892f0km11rjojvvke</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>પૃષ્ઠ:Tej Bindu By Dhumketu.pdf/૧૯૦</title>
    <ns>104</ns>
    <id>73524</id>
    <revision>
      <id>223739</id>
      <timestamp>2026-07-29T06:49:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>2103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Not proofread */</comment>
      <origin>223739</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3035" sha1="4p8t6bsgya2864a0no6oqfbhz464ckv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Snehrashmi&quot; /&gt;'''&lt;hr&gt;{{rh|૧૮૨||તેજબિંદુ}}&lt;hr&gt;''' '''&lt;hr&gt;{{rh|સહજ થાય તો !||૧૮૨}}&lt;hr&gt;'''&lt;/noinclude&gt;૧૮૨
Digitized by Arya Samai Foundation Chennai and eGangotri
જ રહ્યો હતા !
તે જ બિંદુ.
અનેક પ્રયત્ના બંદાને હ ંફાવવા માટે થયા. તમામ નકામા
નીવડયા. હવાને બંધનમાં લેવાય તે ગુરુ બંદાને બંધનમાં લેવાય
છેવટે લેહગઢમાં તેએ ઘેરાયા હતા. ચારે તરફ ડુંગર-
માળ હતી. નીકળવાના રસ્તા ન હતા. અનાજ ખૂટવા આવ્યું
હતુ. ગુરુ માનુ જીવન જોખમમાં હતું.
એ વખતે એક તમાકુના વેપારી, ગુરુની અગ્નિવાણીના
સ્પર્શથી નવજીવન પામ્યા. ==&gt; 2. •
તેણે પોતાની જાતને, કોઈ ને કહ્યા વિના જ ગુરુની
જેમ શણગારી. જઇ ને એ ગુરુના આવાસ પાસે બેસી ગયા.
બધાને એક વાત કહ્યા વિના જ સમજાઈ ગઈ. ગુરુ ખંદાને
ખચાવવાના આ એક જ રસ્તા છે. કોઈ કે આંહી રહેવું પડશે,
તે જ દુશ્મને માનશે કે સામના આંહીં થઈ રહ્યો છે, માટે
ગુરુ બંદાને મુકામ હજી આંહી છે, અને તે જ ખીજે સ્થળે.
બીજાથી સહીસલામત નીકળી જવાશે !
તમાકુના વેપારી ત્યાં ગુરુ ખનીને રહ્યો. ધોર અંધારી
રાત્રે કોઈ ન જાણે તેમ ગુરુ ખંદા સાથે ચુનંદા સૈનિકે
ચાલી નીકળ્યા !
શાહી સૈન્યને ખબર પડી. દરવાજો તોડયો. કિલ્લામાં
પ્રવેશ કર્યાં, એમને ભાગી જનારાની પડી ન હતી, ગુરુ આંહી
હતા અને હવે કેદમાં પડયા હતા !
સેનાપતિ ખાનખાનાનના આનદને પાર ન હતા. ઔરગ-
ઝેખ પછી આવેલા ખાદશાહ ખહાદુરશાહ પાસે આ સમાચાર
લઈ જનારા પણ ફાવી ગયા! એમને માન અકરામ મળ્યાં.
ભેટ સોગાદો મળી. ખાનખાનાનના હોદ્દો વધ્યા. આ મધ થયા
CC-0. In Public Domain. Gurukuī Kangri
Collection, Handwa&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4p8t6bsgya2864a0no6oqfbhz464ckv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>પૃષ્ઠ:Tej Bindu By Dhumketu.pdf/૧૯૧</title>
    <ns>104</ns>
    <id>73525</id>
    <revision>
      <id>223740</id>
      <timestamp>2026-07-29T06:49:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>2103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Not proofread */</comment>
      <origin>223740</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2937" sha1="4r8t5sf7h8iw82fvmbht8t3ju4foxj4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Snehrashmi&quot; /&gt;'''&lt;hr&gt;{{rh|૧૮૩||તેજબિંદુ}}&lt;hr&gt;''' '''&lt;hr&gt;{{rh|સહજ થાય તો !||૧૮૩}}&lt;hr&gt;'''&lt;/noinclude&gt;Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri
અજિત !
૧૮૩
પછી, છેવટે ઘડા લાડવા ઘૂંટચો: કોઈ કે ખખર આપી : ‘ ખાજ
ભાગી ગયેલ છે. પિંજરામાં પડયું છે તે તે ઘુવડ છે! ’
દિલ્હીથી સરર્હિદ સુધીની ધરતી આ વાત સાભળીને
પાંસળી દુખે ત્યાં સુધી સશ્કરીમાં ને મશ્કરીમાં હસી રહી !
હ્યુ પણ પછી આખી શહેનશાહત ગુરુ સામે મેદાને પડી.
ઠેર ઠેરથી નવાં નવાં સૈન્યે આવ્યાં.
ગુરુદાસપુરમાં સૌ છે એ ખખર પડી. ગુરુદાસપુર પાસે
ઘેરો નખાયા. એક તરણું કયાંયથી આવતું નથી. એક દાણા
અંદર પ્રવેશ કરતા નથી. ઘેાડાં, ગધેડાં, બળદ જે આવ્યુ
તે ખાઈ ને પણ નમવાની, ડગવાની કે શરણે થવાની ઘેરાયેલા-
આના મનમાં વાત જ નથી !
પણ એ બધું કર્યા છતાં, છેવટે ભૂખમરાએ એમના
હાડપિંજરમાં રહેલા લાહને ગાળી નાખ્યું ! એક આશા જન્મી.
શરણે થવાથી થાડાક તો બચી જશે ! મુખ્ય મુખ્યને ભલે
હણી નાખે પણ બીજા તે બચશે !
સાતસા વીર લેાહપિંજરમાં પડચા. દિલ્હીમાં એક પછી
એક, સેા સેાના શિરચ્છેદ ચાલી રહ્યો. પણ એક તો એમાંથી
નખળા નીકળે ! લેાહ, લેાહ, કેવળ લાહની મૂર્તિ એનાં માથાં
ઉડાવીને, માથાં ઉડાવનારાનાં માથાં ફરી જાય છે! એમને
મનમાં થાય છે આ પાણી કાંનું ? નખશિખ નર્યું. વજ્જર
દેખાય છે!
છેવટે ગુરુ ખંઢાનેા વારો આવ્યે.
ચહેરા જોઈ ને એક અમીર મહમ્મદ અમીનખાન બેલી
:
ઊડચો: · આ તે કેવી કુદરતી કરામત છેકે, જેના ચહેરામાં
ub@poRakuru
આલી
Hawશરીરમાં&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4r8t5sf7h8iw82fvmbht8t3ju4foxj4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>પૃષ્ઠ:Tej Bindu By Dhumketu.pdf/૧૯૨</title>
    <ns>104</ns>
    <id>73526</id>
    <revision>
      <id>223741</id>
      <timestamp>2026-07-29T06:49:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>2103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Not proofread */</comment>
      <origin>223741</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2726" sha1="jt8azhrq7uoaf7bml5m9gnmnvgqeyro" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Snehrashmi&quot; /&gt;'''&lt;hr&gt;{{rh|૧૮૪||તેજબિંદુ}}&lt;hr&gt;''' '''&lt;hr&gt;{{rh|સહજ થાય તો !||૧૮૪}}&lt;hr&gt;'''&lt;/noinclude&gt;*
Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri
તે જ ’િદુ
આટલું લાહ છે, એવા માણસે ઊઠીને સરહદનાં સેંકડો ને
હજારો નિર્દોષાના ઘાણ કાઢવાની સવારીની નેતાગીરી લીધી ?
અફ્સોસ ! અક્સેસ ! એ કામ પૃથ્વી ઉપર કોઈ ને રુચ્યું નથી,
ીજી દુનિયામાં નર્ક સિવાય એનું બીજું કોઈ ફળ નથી ! ’
અત્યંત દૃઢતાથી પણ અદ્ભુત શાંતિથી ખંદાના જવાબ
આવ્યા : ‘હું તમને કહું નામવર! જ્યારે જ્યારે દેશમાં
માણસા એટલાં હીન બને છે, અને દુષ્ટ બને છે, કે માણસ માણસ
વચ્ચેની સમાનતાને પંથ જ જાણે ભૂલી જાય છે, અને હરેક
પ્રકારની અતિશયતામાં રાચે છે, ત્યારે કુદરત પોતે જ, જાણે
કે મારા જેવા કાઈ ને ઊભા કર્યા વિના રહી શકતી નથી !
મારે તે વખતે આવવું પડે છે, ને હીન ખની ગયેલ માણસ
જાતને એના કૃત્યને દંડ આપવા જ પડે છે! એ દંડ અપાઈ
રહ્યા પછી, તમારા જેવા કાઇના હાથે મારા વારો આવે છે!
એમાં કાંઇ નહિ ! છેવટે તે એ માણુસની મુક્તિનું ગાણુ
છે ! ચાલો જલ્લાદજી ! . . . . ’
......
કોઈ પણ પ્રકારની ‘અતિશયતા ’હાય, એમાંથી છેવટે
કાળ ભગવાન કેવા રસ્તા કાઢે છે, એ વાત ભવિષ્યની પ્રજાને
કહેવા માટે ગુરુની એ વાણી, સેાનાના અક્ષરે એક અદૃશ્ય ડાસા
લખી રહ્યો હતા. અને તે વૃદ્ધ જર્જરિત ડાસા ખીજો કોઈ
ન હતા. ઇતિહાસ પોતે હતા!
દ
CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jt8azhrq7uoaf7bml5m9gnmnvgqeyro</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>પૃષ્ઠ:Tej Bindu By Dhumketu.pdf/૧૯૩</title>
    <ns>104</ns>
    <id>73527</id>
    <revision>
      <id>223742</id>
      <timestamp>2026-07-29T06:50:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>2103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Not proofread */</comment>
      <origin>223742</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1882" sha1="fj32sdcw3h9ejpkqh754n2xaiguy3zi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Snehrashmi&quot; /&gt;'''&lt;hr&gt;{{rh|૧૮૫||તેજબિંદુ}}&lt;hr&gt;''' '''&lt;hr&gt;{{rh|સહજ થાય તો !||૧૮૫}}&lt;hr&gt;'''&lt;/noinclude&gt;Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri
[ ૪૧ ]
અર્ધદગ્ધ !
રાજા ખિખિસારના પુત્ર જીવક કુમારભૃત્ય જ્યારે મેટ
ભાઈ અભયકુમાર
થયા ત્યારે એક દિવસ પોતાના સાવકા
સાથે એ બેઠા હતા.
બન્નેના દિલમાં એ વખતે એક જ વિચાર ચાલી રહ્યો હતા.
મહાલયમાં તે નગરમાં એક વાત ચાલતી હતી : ‘ કુમાર
અજાતશત્રુ જ્યારે રાજા થશે, ત્યારે એ શું તું શું કરી નાખશે.
કેટલાયને હણી નાખશે. કેટલાયને કાઢી મૂકશે. કેટલાય ફેર-
ફાર કરી નાખશે.’
આ બન્નેના મનમાં પણ એ વાતના પડઘા અત્યારે ઊઠતા
હતા. એ વખતે એક રથ હાંકનારા મહેલની નીચેથી નીકળ્યો.
એટલા સુંદર એને રથ હતા કે રસ્તે ચાલનારા એ જોયા
જ કરતા હતા !
અભયકુમાર પણ એની એ કારીગરી જોઈ રહ્યો.
એને થયું. પિતા આજ છે ને કાલ નથી. પછી શું ખનશે.
કાને ખખર ? દેશિવદેશમાં પણ હાથે ચડેલી વિદ્યા હાય તા
અપ આવે. આામાનમારનાથનેcogશાધકોએ !&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fj32sdcw3h9ejpkqh754n2xaiguy3zi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>પૃષ્ઠ:Tej Bindu By Dhumketu.pdf/૧૯૪</title>
    <ns>104</ns>
    <id>73528</id>
    <revision>
      <id>223743</id>
      <timestamp>2026-07-29T06:50:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>2103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Not proofread */</comment>
      <origin>223743</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2614" sha1="ilkkzub18lit4qgwf5o3nptaj14ip1o" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Snehrashmi&quot; /&gt;'''&lt;hr&gt;{{rh|૧૮૬||તેજબિંદુ}}&lt;hr&gt;''' '''&lt;hr&gt;{{rh|સહજ થાય તો !||૧૮૬}}&lt;hr&gt;'''&lt;/noinclude&gt;•
૧૮૬
Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri
તે જ ખિં છુ.
એણે તરત પેલા રથીને ઉપર ખેલાવ્યો. તેને પૂછ્યું:
‘તું કેટલી કમાણી કરે છે ? '
રથીએ જવાખ આપ્યા : ‘ હું સુખેથી જીવું છું કુમાર !”
ત્યાર પછી એ બન્ને રાજા ખિખિસાર પાસે ગયા.
જઈને અભયકુમારે પિતાને વાત કરી ‘મારે રથ અના-
વવાના ઉદ્યોગ શીખવા છે !’
રાજાએ કહ્યુ: ‘ અરે ! એવા ઉદ્યોગ શીખવે છે? શુ
એમાંથી કાર્પાપણુ રળવા છે? ’
અભયકુમારે જવાબ વાળ્યો: ‘ રાજપુત્રોએ દેશમાં વ્યાપક
તમામ ઉદ્યોગના પરિચય મેળવવા જોઈ એ !’
રાજાએ કહ્યું: ‘એમ હોય તે ભલે, શીખા !’
તેા
હવે એ જ પ્રમાણે જીવકે એક દિવસ એક શ્વેત વસ્ત્રધારી
વૈદરાજને જોયા. અનેક માણસો એને વીંટળાઈ વળ્યા હતા.
અને ભિષવર દરેકને કાંઈ ને કાંઈ સૂચના આપતા હતા.
એ જોઇને જીવકે પેાતાના પાવીને પૂછ્યું : ‘ એ.
કણુ છે?’
એ વેદરાજ છે, કુમાર !”
‘એ શું કામ કરે છે?'
લ‘માણસાના રોગ હરવાનુ… | ’
1 એમાં એનેા જીવનનિર્વાહ ચાલતા હશે ?’
· જીવનનિર્વાહ પણ ચાલે ને ખીજાને જીવન પણ આપે.
આ બીજી વાત કયાં ઓછી મહત્ત્વની છે ?’
જીવકે નિશ્ચય કર્યાં કે પોતે ભિષવર ખનવું. તે પણુ
રાજા પાસે ગયા. જઈ ને એને પ્રણામ કર્યા: ‘ મહારાજ ! મારે
વૈવિદ્યc-chicomain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ilkkzub18lit4qgwf5o3nptaj14ip1o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>પૃષ્ઠ:Tej Bindu By Dhumketu.pdf/૧૯૫</title>
    <ns>104</ns>
    <id>73529</id>
    <revision>
      <id>223744</id>
      <timestamp>2026-07-29T06:50:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>2103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Not proofread */</comment>
      <origin>223744</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2900" sha1="s8p8my84b0weo625g02pubmrlhxgjrd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Snehrashmi&quot; /&gt;'''&lt;hr&gt;{{rh|૧૮૭||તેજબિંદુ}}&lt;hr&gt;''' '''&lt;hr&gt;{{rh|સહજ થાય તો !||૧૮૭}}&lt;hr&gt;'''&lt;/noinclude&gt;Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri
અદગ્ધ !
૧૮૭
અરે પુત્ર! તુ તે રાજાના પુત્ર છે. તારે કયાં વૈદ-
રાજોને તાટા છે કે જાતે એ વિદ્યા જાણવા જવુ પડે ? તારે
એ જાણીને શુ કરવું છે? '
.
જીવકે એ હાથ જોડીને કહ્યું: ’ મહારાજ ! આ દેશમાં
રાજકુમારો તમામ વિદ્યાના પરિચયમાં રસ લેતા આવ્યા છે.
મારે પણ આ વિદ્યા જાણવી છે ! ’
રાન્ત ખિખિસારે કહ્યું : ‘ એમ હાય તેા. ભલે, શીખા !’
જીવક આ પ્રમાણે વૈવિદ્યા શીખવા માંડયા. એમ કરતાં
કરતાં ધીમેધીમે એ એમાં હોંશિયાર થઈ ગયા.
પણ ત્યાં એના જાણવામાં આવ્યું, કે આ વિદ્યાની ટોચ
તો શસ્રક્રિયામાં રહી છે. અને એ શસ્ત્રક્રિયાની ટોચ શિરની
શસ્ત્રક્રિયામાં છે. પણ તે જાણનારા કેવળ તક્ષશિલા વિદ્યાલયમાં છે.
એટલે એ રાજાને ફ્રીને મળ્યા : ‘ મહારાજ! મારે
તક્ષશિલા જવું છે. ’
*
કેમ કુમાર ? ત્યાં કેમ જવુ છે?'
‘ મહારાજ ! શસ્ત્રક્રિયાના ખરા જાણકાર વિદ્વાન આચા
ત્યાં છે.
‘ પણ કુમાર ! તારે એટલી બધી વિદ્યા જાણીને શું કરવું
છે? આ તે' જાણી છે તે ખસ છે. તારે કયાં એમાંથી જીવન-
નિર્વાહ કરવા છે ? ’
||
ARME
જીવકે જવાખ આપ્યા : · મહારાજ ! એમ નથી, અધુ
જાણવું તેા નકામું ગણાય. જાણવું તે પૂરું જાણવુ ! ' અર્ધ-
દગ્ધનાં બે ય બગડે ! આ લાક ને પરલેાક. આ લાકમાં એને
અપકીર્તિ મળે કે પૂરું જાણતા નથી. પરલેાકમાં એને ઉપાલ ભ
મળે કે આપેલી કિતને રો પિસoaિwar 200
ul&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s8p8my84b0weo625g02pubmrlhxgjrd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>પૃષ્ઠ:Tej Bindu By Dhumketu.pdf/૧૯૬</title>
    <ns>104</ns>
    <id>73530</id>
    <revision>
      <id>223745</id>
      <timestamp>2026-07-29T06:51:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>2103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Not proofread */</comment>
      <origin>223745</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2836" sha1="n50f6dld9u7yng2hqpfd4nzoh4xa8fg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Snehrashmi&quot; /&gt;'''&lt;hr&gt;{{rh|૧૮૮||તેજબિંદુ}}&lt;hr&gt;''' '''&lt;hr&gt;{{rh|સહજ થાય તો !||૧૮૮}}&lt;hr&gt;'''&lt;/noinclude&gt;૧૮૮
Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri
તે જ બિંદુ
રાજાએ કહ્યું : ‘એમ હાય તો ભલે જા. હું ત્યાંના
રાજા પુષ્કરસારિત્ ઉપર એક પત્ર આપું છું. તે તને ત્યાં
તક્ષશિલા વિદ્યાલયમાં લઈ જશે!’
જીવક તક્ષશિલા પહેોંચી ગયો. અને વિદ્યાના સાગર પાસે
પોતે કાંકરા વીણનારો શિશુ હોય તેમ પોતાના કામમાં લીન
થઈ ગયા.
[૨]
આચાર્યાની પ્રીતિ એના ઉપર વધતી ચાલી.
*
પણ તક્ષશિલા વિદ્યાપીઠમાં એક છાના છાના અસાષ
વિદ્યાથી એમાં ફેલાઈ રહ્યો છે. ધે વાત ચાલે છે કે · મગધ-
રાજ ખિમ્પ્રિસારના કુમાર આંહી આવ્યા છે. આચાર્યની પ્રીતિ
એના ઉપર વધતી જાય છે! ભેં! કાર્પાપણુ કાર્પાપણું, શું ન
કરે? એણે એક સહસ્ર કાર્યાપણની કોથળી આપી છે એને
આ બધા પ્રતાપ છે! એમાં પણ આચાર્ય આત્રેય—જયાં જાય
ત્યાં એને જ સાથે તેડી જાય છે! બીજા કેટલાય, એનાથી
જૂના છે તે એ હવા ખાય! અને બ્રાહ્મણ છે છતાં !'
ધીમે ધીમે આ વાત ગુરુ આત્રેયને કાને આવી.
ગુરુ ધીર ગંભીર શાંત હતા. તેમણે વિચાર કર્યાં કે
સીધી રીતે વાત કહેવા જતાં વાતનુ વતેસર થાશે, અને
અસતાષ ઊડા ઊતરશે. એટલે કહ્યા વિના કહેવાનુ કહેવાઈ
-જાય તેા ઠીક.
એક દિવસ બધા શિષ્યાને ભેગા કર્યાં. વિદ્યાની વાત ચાલી.
ઔષધાના ગુણુદોષદનના પ્રસંગ નીકળ્યે. ગુરુએ જ જાણી
જોઈને કાડ્યો એમને પ્રત્યક્ષšaપસીને તશિષ્યના મનના&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>n50f6dld9u7yng2hqpfd4nzoh4xa8fg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>પૃષ્ઠ:Tej Bindu By Dhumketu.pdf/૧૯૭</title>
    <ns>104</ns>
    <id>73531</id>
    <revision>
      <id>223746</id>
      <timestamp>2026-07-29T06:51:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>2103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Not proofread */</comment>
      <origin>223746</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3126" sha1="mso0shw5wv9grycq4bqwll7df8rl2dt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Snehrashmi&quot; /&gt;'''&lt;hr&gt;{{rh|૧૮૯||તેજબિંદુ}}&lt;hr&gt;''' '''&lt;hr&gt;{{rh|સહજ થાય તો !||૧૮૯}}&lt;hr&gt;'''&lt;/noinclude&gt;Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri
અદગ્ધ
૧૮૯
કાંટા કાઢી નાખવા હતા. બધા એકચિત્ત સાંભળી રહ્યા હતા.
બ્રાહ્મણ વિદ્યાથીએ હતા, રાજકુમારો હતા, વિદેશીઓ હતા,.
વિખ્યાત પુરુષોના પુત્રો હતા. ચીન, તુરુષ્ક, પારસિક ને
ગાંધારના વિદ્યાર્થીઓ પણ હતા. બધા શિષ્યભાવે ગુરુની વાણી
સાંભળી રહ્યા હતા.
અચાનક જ ગુરુએ એક બે બ્રાહ્મણકુમારો તરફ જોયું.
અસંતાષને અગ્નિ પ્રગટાવવામાં એ મુખ્ય હતા. ગુરુએ તેમના
તરફ જોયું અને સામાન્ય વાત ચાલતી હૈાય તેમ મેલ્યા :
· ઔષધોના ગુણદોષ, સ્થળ, સમય બધું જાણવુ જોઇ એ.
અને એમનું મૂલ્યાંકન પણ જાણવું જોઈ એ. કૌશિક ! આજ
તમે આંહી આવે! ! તમે ને બ્રહ્મદત્ત ! દેવદત્તને પણ સાથે લે.
તમે સૌ આટલી ઔષધિનાં મૂલ્યાંકન જાણી લાવા, જાઓ !
તક્ષશિલાના મુખ્ય માર્ગથી ડાબે હાથે દસ પગલાં જશે ત્યાં
કાશ્મીરના પડિતરાજ રહે છે, એમને ત્યાં તપાસ કરો !’
દેવદત્ત ને બ્રહ્મદત્ત ને કૌશિક ને ખીન્ન પણ એક એ
બ્રાહ્મણ બટુકો દોડતા ગયા.
એમના હર્ષી માતા ન હતા. ગુરુએ એમને કામ સોંપ્યું
હતુ. આખે રસ્તે વાતે ચાલી રહી કે આપણે જરા જરા
અસતોષને ધ્વનિ પ્રગટ કર્યાં તે ઠીક થયું. તેા ગુરુજીને અસર
થઇ, તે આજે આપણને કામ સેાંખ્યુ'. નહિતર તેા પેલા રાજકુમાર
જીવકને જ માકલત ! ’
આંહીં વ્યાખ્યાન ચાલતું રહ્યું. ને આ બ્રહ્મકુમારે જેવા
દોડતા ગયા તેવા જ ભાવતાલ બધું લઈને, જાણે ગયા નથી
તેમ પાછા આવ્યા.
cહ્યુગ્માનાસેમાન શ્રીઓ હઠીને વાત સાંભળી.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mso0shw5wv9grycq4bqwll7df8rl2dt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>પૃષ્ઠ:Tej Bindu By Dhumketu.pdf/૧૯૮</title>
    <ns>104</ns>
    <id>73532</id>
    <revision>
      <id>223747</id>
      <timestamp>2026-07-29T06:51:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>2103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Not proofread */</comment>
      <origin>223747</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2860" sha1="npo64zuioc77294f7awbmmcwwmknuei" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Snehrashmi&quot; /&gt;'''&lt;hr&gt;{{rh|૧૯૦||તેજબિંદુ}}&lt;hr&gt;''' '''&lt;hr&gt;{{rh|સહજ થાય તો !||૧૯૦}}&lt;hr&gt;'''&lt;/noinclude&gt;૧૯૭
Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri
· તે જ બિ' દુ
પછી ધીમેથી કહ્યું: પણ આ ઔષધ સાથે આ બીજી એક
વારંવાર વપરાય છે, તેના ભાવ જાણા છે ? પૂછ્યા છે ?
ના ગુરુજી ! એ તે ભૂલી ગયા.
:
'
· કાંઈ વાંધા નિહ. બેસો.' ગુરુજીએ કહ્યું. અને બીજા
જ શિષ્યા તરફ દૃષ્ટિ કરી. એમના અસ ંતોષી જીવને પણ
સતેષ મળવા જોઈ એ. ‘ અરે વિષ્ણુદત્ત ! તમે, ભૂશિર્મા,
ચંદ્રહાસ, સાહસ, સાગર, બધા ઊપડા ને જરા પણ્યવીથિકામાં
ફ્રીને આટલાં ઔષધેાની તપાસ કરી લાવે તે ! ’
ગુરુજી પાસેથી નામ સાંભળીને આ બધા પણ આનંદમાં
આવી ગયા. મૂઠી વાળીને દોડતા જ ગયા.
થોડીવાર પછી આત્મા એટલે ગુરુજીએ કહ્યું;
આવ્યા ? બાલા, દરેકનું શુ શુ મૂલ્ય છે ? ?
કેમ જઈ
એ ખેલતા હતા ત્યાં જ ગુરુએ કહ્યું : ‘ તમે તે જાણે
છે કે આ ઔષધ સાથે અમુક અમુક અનુપાન હાય છે. તે
તમામ અનુપાનાના ભાવ પૂછ્યા છે ?’
:
y?&quot;
ના ગુરુજી ! એ તા ભૂલી ગયા ! ' શિષ્યા પિતા પાસે
હસે તેમ હસતા હસતા ખેલ્યા: ‘ ફરી વાર જઈ એ ગુરુજી'
· કાંઈ ફિકર નહિ. એસેા ! જીવક ! હવે એક આંટે તું
મારી આવ. જો, તારે જે ઔષધની કિસ્મત જાણવી છે તેનાં
નામ ધારણ કરી લે !'
ગુરુજી ખેલતા ગયા તેમ તેમ જીવક એ બધાં ઔષધા
મનમાં નોંધી લેતા ગયા,
જીવક પવિથિકામાં ગયો. જે જે ઔષધનાં મૂલ્ય
ગુરુએ પુછાવ્યાં હતાં તે બધાનાં મૂલ્ય જાણ્યા પછી એને
વિચાર આવ્યું કે ઔધવ ના વીણી લેવી
Public
Fai&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>npo64zuioc77294f7awbmmcwwmknuei</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>પૃષ્ઠ:Tej Bindu By Dhumketu.pdf/૧૯૯</title>
    <ns>104</ns>
    <id>73533</id>
    <revision>
      <id>223748</id>
      <timestamp>2026-07-29T06:51:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>2103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Not proofread */</comment>
      <origin>223748</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3207" sha1="nc7uo8oqidtl958n6zvqvmq4xjqvwe1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Snehrashmi&quot; /&gt;'''&lt;hr&gt;{{rh|૧૯૧||તેજબિંદુ}}&lt;hr&gt;''' '''&lt;hr&gt;{{rh|સહજ થાય તો !||૧૯૧}}&lt;hr&gt;'''&lt;/noinclude&gt;Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri
અર્ધ દગ્ધ !
૧૯૧
ઘટે છે. એણે એ ઔષધા, જે આષધો એ સાથે વપરાતાં, તે
ખીજા ઔષધો અને તેમનું મુખ્ય ખાર, મુખ્ય વેપારીએ,
સા વાહ આવવાના સમય, તમામ વિષે તપાસ કરવા માંડી.
પછી કાંનાં ઔષધો સારાં ગણાય તે હકીકત પણ મેળવી. એમ
અધી રીતે તયાર થઈ ને એ પાછો ફર્યાં.
પેલા બધાએ જેમ વાત કરી હતી તેમ જીવકે પણ વાત
કહેવા માંડી, પણ ગુરુએ તેને તરત ખીજા ઔષધો વિષે પૂછવા
માંડયુ. પેલાઓને થયું કે હમણાં આપણી જેમ આની પણ
રેવડી થાશે ! પણ ત્યાં તે જીવકે તમામ વિષે સ’પૂર્ણ માહિતી
આપવા માંડી. દરેકે દરેક ઔષધ ક્યાં મળે છે, કેમ લાવે
છે, કોણ લાવે છે, શું મૂલ્યાંકન છે, કેટલી જાતે છે, કેટલી
જાતા તક્ષશિલામાં મળે છે—એમ જાણે જીવતા જાગતા પાતે
જ ઔષધોના વેપારી હોય તેમ બધી વાત એ કહેતા ગયો.
એની વાત પૂરી થઈ ત્યારે તમામને લાગ્યું કે ઔષધિ વિષે
આજે એમણે એક જ્ઞાનકોષ જ જાણે પ્રાપ્ત કર્યો છે!
સાંભળનારા શિષ્યેા જેમ જેમ એ સાંભળતા ગયા, તેમ
તેમ એમની પોતાની જીવક અને આચાર્ય વિષેની શંકા, કુશકા
ને અવિશ્વાસ જાણે મનમાંથી એની મેળે દૂર થતાં ગયાં.
પછી ગુરુએ ખધા ચહેરા ઉપર એક દૃષ્ટિ ફેરવી; કોઈના
સનમાં કયાંય ડાઘ રહી ગયા હોય તે એ જોવા. કચાંય ડાઘ
રહ્યો હોય તેવું લાગ્યુ' નહિ, એમને મનમાં આનંદ આનંદ
થઈ ગયા. જીવકની વાત પૂરી થઈ અને ગુરુએ તેના માથા
ઉપર પ્રેમથી હાથ મૂકતાં કહ્યું : ‘ અરે ! પણ ગાંડાભાઈ ! આટલું
અધુ જાણવાનું શું કામ હતું ?’
cc-oŔPublic ĐdhaiYoutથી કયું છે ?on જાણ તે કાં&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nc7uo8oqidtl958n6zvqvmq4xjqvwe1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>પૃષ્ઠ:Tej Bindu By Dhumketu.pdf/૨૦૦</title>
    <ns>104</ns>
    <id>73534</id>
    <revision>
      <id>223749</id>
      <timestamp>2026-07-29T06:52:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>2103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Not proofread */</comment>
      <origin>223749</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="816" sha1="69djc9dr539b6xx3sujy3anqa4ik1f6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Snehrashmi&quot; /&gt;'''&lt;hr&gt;{{rh|૧૯૨||તેજબિંદુ}}&lt;hr&gt;''' '''&lt;hr&gt;{{rh|સહજ થાય તો !||૧૯૨}}&lt;hr&gt;'''&lt;/noinclude&gt;૨
Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and angeli
તે જ ખિં દુ
પૂરેપૂરું જાણવું, અથવા તો બિલકુલ ન જાણવું: પણ અદગ્ધ
ન થવું. અર્ધદગ્ધને આવડે પણ નહિ, અને પેાતાને નથી
આવડતું એમ પણ એને સૂજે નહિ! એટલે એ વિદ્યાને જ
લજવે ! '
· હા, ભે હા ! ચાલે!, હવે સાધ્યકમ ના વખત થયા છે ! ”
ગુરુ આત્રેય ખાલ્યા.
d
CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>69djc9dr539b6xx3sujy3anqa4ik1f6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>પૃષ્ઠ:Tej Bindu By Dhumketu.pdf/૨૦૧</title>
    <ns>104</ns>
    <id>73535</id>
    <revision>
      <id>223750</id>
      <timestamp>2026-07-29T07:01:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>2103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Not proofread */</comment>
      <origin>223750</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2143" sha1="c5xhconuweunkb8lxssl9x656hhso6h" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Snehrashmi&quot; /&gt;'''&lt;hr&gt;{{rh|૧૯૩||તેજબિંદુ}}&lt;hr&gt;''' '''&lt;hr&gt;{{rh|સહજ થાય તો !||૧૯૩}}&lt;hr&gt;'''&lt;/noinclude&gt;Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri
[૪૨]
શ્રેષ્ઠ કાણુ ?
મેસેડોનને ફિલિપ રાજા કલા પ્રત્યે અનહદ પ્રેમ ધરાવતે
હતા. એને કલા પ્રત્યેના પ્રેમ લેભાગુ શ્રીમંતાના ઉપરછલા
શાખ કરતાં જુદી જાતના હતા. એ સાચા પ્રેમી માણસ હતા.
એટલે જ્યારે એમ જાહેર થતું કે રાજા ફિલિપના દર-
ખારમાં કલાકૃતિનું પ્રદર્શીન ભરાવાનુ છે, અને તેમાં શ્રેષ્ઠ
નીવડનારને રાજા મહુમાન આપવાના છે, ત્યારે દૂર દૂરથી અનેક
કલાકારે પોતપોતાની ચિત્રસજાવટ લઈ ને એના દરબારમાં
આવતા અને થોડા દિવસ ત્યાં મેળા ભરાઈ રહેતા. એ મેળામાં
જુદી જુદી કૃતિઓની તુલના થતી. જે શ્રેષ્ઠ કલાકાર સ્થપાતે
તેને રાજા ઉદારતાથી ભેટસેાગાત આપતા,
આ સ્પર્ધામાં આખા દેશના કલાકારો રસ લેતા.
એક વખત રાજા ફિલિપે એ પ્રમાણે એક સ્પર્ધાની
જાહેરાત કરી. એ સાંભળીને દેશભરમાંથી કલાકારો પોત-
પોતાનાં ચિત્રો લઈ ને આવ્યા. કેટલાક નામના કલાકાર હતા,
તા કેટલાક નામીચા કલાકાર
હતા પણ chdo ફિલિપને એ
૧૩&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c5xhconuweunkb8lxssl9x656hhso6h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>પૃષ્ઠ:Tej Bindu By Dhumketu.pdf/૨૦૨</title>
    <ns>104</ns>
    <id>73536</id>
    <revision>
      <id>223751</id>
      <timestamp>2026-07-29T07:02:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>2103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Not proofread */</comment>
      <origin>223751</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3128" sha1="a2ztndrxsa6x0k7b89v141elvil99mp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Snehrashmi&quot; /&gt;'''&lt;hr&gt;{{rh|૧૯૪||તેજબિંદુ}}&lt;hr&gt;''' '''&lt;hr&gt;{{rh|સહજ થાય તો !||૧૯૪}}&lt;hr&gt;'''&lt;/noinclude&gt;k
૧૯૪
Digitized by Arya Samaj Founcdation Chennai and eSangotri
તે જ ખિં દુ
જોઈને આનદ થયા કે દરેક કલાકાર પોતાની કલાભક્તિમાં
એક્કો હતા—ભલે એની કૃતિમાં એ મેળા પડતા હોય !
આ વખતની સ્પર્ધા પણ ખૂખ મુશ્કેલ હતી. કેાઈની
કૃતિમાં કાંઈ ખૂખી હતી, તેા ખીજાએ નવી જ વસ્તુ આપી
હતી. કેાઈ એ રેખાચિત્રમાં કમાલ કરી હતી, તેા ખીજાએ
રંગની ભાષાને કવિતામય બનાવી દીધી હતી! ગમે તેટલુ
જોનારા જુએ અને પરીક્ષા કરનારા પરીક્ષા કરે, પણ એક ચિત્ર
બીજાથી શ્રેષ્ઠ છે એમ નિ:શંકપણે કાઈ કહી શકે નહિ !
એક કૃતિ એ ને બીજી ભૂલે, એવી એક કરતાં એક
ચડિયાતી કૃતિઓ ત્યાં હતી.
પણ તમામ કૃતિઓમાં બે કૃતિઓ અનેખી તરી
આવતી હતી.
‘યુકસીઝે’ એક દ્રાક્ષના ઝુમખા એક સુંદર પાત્રમાં
આપ્યા હતા ! પણ એની રંગમિલાવટ, રજીઆત, દર્શન અને
સર્જન એટલાં અદ્ભુત હતાં કે ન પૂછો વાત ! માણસ તે
ઠીક, ચકાર દૃષ્ટિથી ચીજને ઓળખનારી ૫ખીની જાત પણ ભૂલી
પડી જતી હતી ! અને ત્યાં આવીને દ્રાક્ષને ઉપાડી લેવા માટે
એસી જતી ! મેઠા પછી પણ ઘેાડી વારે જાણી શકતી
કે પોતે છેતરાઈ છે! પરંખીની જાતને છેતરનારા આ કલાકાર
અદ્ભુત હતા. આખા મેળામાં એનાં ગુણગાન થઈ રહ્યાં હતાં.
ન્યાયાધીશે। પણ પોતે, પક્ષવાદ ન લઈ શકે એ વાત ઉત્સાહમાં
ભૂલી જતા હતા! ખરેખર ચિતારાએ કમાલ કરી હતી !
· ચૂકસીઝ’ ના સર્વશ્રેષ્ઠના અધિકાર નિશ્ચિત હતા.
પણ એક બીજો પ્રતિસ્પર્ધી પણ ત્યાં હતા. એનું નામ
‘પારહેયસ’.
'XXX: PublicDomail.gurukાંઇ
નહેતુ ; એક પડદાની
કર્યું
&quot;Haridwar&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a2ztndrxsa6x0k7b89v141elvil99mp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>પૃષ્ઠ:Tej Bindu By Dhumketu.pdf/૨૦૩</title>
    <ns>104</ns>
    <id>73537</id>
    <revision>
      <id>223752</id>
      <timestamp>2026-07-29T07:02:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>2103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Not proofread */</comment>
      <origin>223752</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2994" sha1="orlyyt8kl55j4k1pum2ufuls9lsagoo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Snehrashmi&quot; /&gt;'''&lt;hr&gt;{{rh|૧૯૫||તેજબિંદુ}}&lt;hr&gt;''' '''&lt;hr&gt;{{rh|સહજ થાય તો !||૧૯૫}}&lt;hr&gt;'''&lt;/noinclude&gt;Digitized by Arya Samaj Foundation Chennal and eGangotrH
શ્રેષ્ઠ કાણ
૧૯૫
પાછળ જાણે પોતાનુ ચિત્ર ઢાંકીને એ એની આગળ બેઠા હતા.
એનું ચિત્ર કેાઈ એ જોયુ ન હતું, પણ એની ખ્યાતિ એવી
હતી કે એ અદ્ભુત જ હશે એ વિષે ભાગ્યે જ કાઈ ને શંકા
થાય. ન્યાયાધીશ મંડળી ફરતી ફરતી ત્યાં આવી પહોંચી. એની
સાથે ઝયુકસીઝ પણ હતા.
સૌ આવીને ત્યાં ઊભા રહ્યા. હવે તે કેણુ શ્રેષ્ઠ ચિત્ર-
કાર છે એ ઠરાવવા માટે, પડદો દૂર થાય ને આ ચિત્રનું
દ ન થાય એટલી જ વાર રહી હતી. બીજા બધાં જોવાઈ ગયાં
હતાં. સ્પર્ધા એ વચ્ચે જ આવીને અટકી હતી.
સુંદર મખમલના પડદે ત્યાં ટીંગાતે હતા !
k
· ચુકસીઝે’ પેાતાનું નસીખ નક્કી કરવા માટે · પાર–
ડેસ્યસ'ને કહ્યુ: ‘· મખમલી પડો દૂર કરો અને સ્વ ખતાવા !”
પારહેશ્યસે જરાક સ્મિત કર્યું : અને પછી ધીમેથી ઉમેર્યું:
તમે જ પડદો દૂર કરો ને!’
*
‘ યુકસીઝ’ એ સાંભળીને આગળ વધ્યા. ઝડપથી એણે
પેલા મખમલી પડદાને એક તરફ ખેસવવા માંડયો. પણ પડદા
ઉપર હાથ પડયા પછી એ
આશ્ચય માં ત્યાં થંભી ગયા !
ત્યાં ખીજું કાઈ ચિત્ર આ મખમલી પડદાની પાછળ
ન હતું! પણ મખમલી પડદે પોતે, એ જ ચિત્ર!
ચિત્રકારે કમાલ કરી હતી ! એના મખમલી પડદાએ
ખુદ ચિત્રકારને પેાતાને છેતયેર્યાં હતા !
પરીક્ષકા, પ્રેક્ષકા ને પ્રતિસ્પર્ધીએ ત્યાં આશ્ચર્ય માં
ઊભા રહી ગયા ! સૌને સમજાઈ ગયું કે રાજમુગટ, આ
અદ્ભુત ચિત્રકારના થઈ ચૂકયો હતા !
ઇ
CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>orlyyt8kl55j4k1pum2ufuls9lsagoo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>પૃષ્ઠ:Tej Bindu By Dhumketu.pdf/૨૦૪</title>
    <ns>104</ns>
    <id>73538</id>
    <revision>
      <id>223753</id>
      <timestamp>2026-07-29T07:03:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>2103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Not proofread */</comment>
      <origin>223753</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1842" sha1="bzxkyz106ravurzkpd4kb3oaedpacxh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Snehrashmi&quot; /&gt;'''&lt;hr&gt;{{rh|૧૯૬||તેજબિંદુ}}&lt;hr&gt;''' '''&lt;hr&gt;{{rh|સહજ થાય તો !||૧૯૬}}&lt;hr&gt;'''&lt;/noinclude&gt;Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri
[૪૩]
રાજાનું વેણ !
પુનાના દરખારમાં ભારે હાહા મચી રહી હતી. પેશ્વા
સવાઈ માધવરાવના દરબારખ’ડમાં સોગઠાંબાજી ખેલાતી હતી.
રગમાં આવી જઈને પેશ્વાના પ્રતિસ્પર્ધી રમનારાએ ઊઠી.
જતાં કહ્યું: · તમારાથી થાય તે ચાલ કરી લે સરકાર ! વિજય
અમારી છે!'
નાનકડા પેશ્વા રમતની બાજી ઉપર નજર ફેરવી ગયા.
એક અમુક દાવ આવે તે પોતાની જીત નક્કી હતી. તેણે
મોટેથી કહ્યુ : ‘માજી ભલે તમારા પક્ષમાં રહી, છત અમારી છે!”
· તમારી ? જીત ? કોઈ કાળે થવાની નથી, સરકાર ! ’
સવાઈ માધવરાવ ઉપર પિતાના જેવી પ્રેમવૃત્તિ રાખનારા
નાના ફડનવીસ પણ ત્યાં બેઠા હતા.
સવાઈ માધવરાવે પ્રયત્ન ઘણા કર્યાં, પણ ધાર્યાં દાવ
પડે જ નહિ ને !
જુવાન પેશ્વા એ જોઈ ને આવેશમાં આવી ગયા. એ
સોગઠાં લઇ ને બેઠા થઇ ગયેલે મને આ મર, જિાડી દેશે&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bzxkyz106ravurzkpd4kb3oaedpacxh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>પૃષ્ઠ:Tej Bindu By Dhumketu.pdf/૨૦૫</title>
    <ns>104</ns>
    <id>73539</id>
    <revision>
      <id>223754</id>
      <timestamp>2026-07-29T07:03:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>2103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Not proofread */</comment>
      <origin>223754</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2926" sha1="szr7cavbfatt5qzp6u13ys83nv2ofxt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Snehrashmi&quot; /&gt;'''&lt;hr&gt;{{rh|૧૯૭||તેજબિંદુ}}&lt;hr&gt;''' '''&lt;hr&gt;{{rh|સહજ થાય તો !||૧૯૭}}&lt;hr&gt;'''&lt;/noinclude&gt;Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri
રાજાનું વેણ !
૧૯૭
તેને મારે મેાતીના તારા આપવા !' તે અચાનક એલી ગયા.
ને ત્યાં બેઠેલા સૌના ઉપર એક નજર ફેરવી ગયો.
*
ચારે તરફથી · અરે! હાં હાં મહારાજ ! આ ક્યાં રણુ-
ક્ષેત્ર છે, આ તે માજી છે’ એમ ખાલાઇ રહ્યુ.
પણ પેશ્વાના મગજમાં ધૂન હતી: તેણે વધુ વેગથી કહ્યું;
- એક દાવ મને છતના લઈ આપે, જે કોઈ લઈ આપે, તેને
માતીને તારા આપ્યા ! ’
*
પડખેથી એક માણસ ઊભા થઈ ગયા. · સરકાર ! મારે
દાવ નાખી દેવા. લાવા પાસા મારી પાસે !’
સવાઈ માધવરાવે તેના હાથમાં પાસા આપી દીધા. એક
ફેરા, ને બીજે ક્રૂરે એણે ધાર્યાં દાવ ઉતાર્યો. હારની બાજી
જીતમાં પલટાઈ ગઈ. રમત આગળ ચાલી. આનંદની હા હા
વધતી ગઈ.
પેશ્વા મહારાજ ખાજી જીતી ગયા. પણ પેલે એમણે
વેગમાં ખેલી નાખેલા સસ્પૂન, એ ભૂલી ગયા લાગ્યા. ખીજા
કોઈ ને એ સંભારવા જેવા લાગ્યા નિહ.
સૌને લાગ્યું આ તે સાગડાંખાજીની રમત હતી. એમાં
તે માણુસ આમ પણ ખેલે, ને તેમ પણ એલે,
*
પણ નાના ફડનવીસને નિરાંત વળી નહિ. એને લાગ્યું
કે જો જુવાન પેશ્વાની આજથી ‘અખી ખેલ્યા અખી ફાક ની
આખરૂ ખંધાશે, તે આજ આ સેગટાંબાજી છે, પણુ આવતી
કાલે રણક્ષેત્રની ચાલમાજી હશે, ત્યારે કોઈ રાજાના વેણુના
વિશ્વાસ નહિ કરે! સૌ માનશે કે એ તે ખેલે છે ! એને થયું કે
આવતી કાલે, પછી મેાતીના તારો આપે ન આપે બધું સરખુ
છે. એટલે. બાલતેમાં હુતનેàguadarમદાર-&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>szr7cavbfatt5qzp6u13ys83nv2ofxt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>પૃષ્ઠ:Tej Bindu By Dhumketu.pdf/૨૦૬</title>
    <ns>104</ns>
    <id>73540</id>
    <revision>
      <id>223755</id>
      <timestamp>2026-07-29T07:03:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>2103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Not proofread */</comment>
      <origin>223755</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1622" sha1="8hm65nk5qckfff5tbv6mqtwnjw44137" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Snehrashmi&quot; /&gt;'''&lt;hr&gt;{{rh|૧૯૮||તેજબિંદુ}}&lt;hr&gt;''' '''&lt;hr&gt;{{rh|સહજ થાય તો !||૧૯૮}}&lt;hr&gt;'''&lt;/noinclude&gt;૧૯૮
Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai andeGangotri
તે જ બિ' દુ
ખાનામાં ગયા. અધિકારીને મેલાવ્યે : ૮ પેશ્વા સરકારના હાથમાં
આવીને એક મેાતીના તારો આપી જજો. જો જો, હમણાં જ
આવે! પછી સૌ બેઠા થઈ જશે!'
નાના ફડનવીસ આવીને પાછે શાંત બેસી ગયા. એટલામાં
જ જામદારખાનાના અધિકારી મતીના તારા લઈ ને આવ્યો.
· સરકાર! આ મેતીને તાર!’
k
તરત નાના ફડનવીસે કહ્યું, ‘ રઘુનાથરાવ! કુરૂદેવાડકર !
તમે મહારાજની સામે આવેા. આજે તમે ખરેખર મહારાજને
જીત અપાવી છે. તમારું ‘પારિતોષિક' સરકાર આપે છે,
તે લો!’
રાજાનું વેણુ એ વેણુ રહેવું જ જોઈએ એવી પતપ્રધા-
નની કાળજીના ખ્યાલ આવતાં સૌનાં માથાં મરાઠીરાજના આ
સ્તમ્ભને અ ંતરથી નમી રહ્યાં.
w
Ø
CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8hm65nk5qckfff5tbv6mqtwnjw44137</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>પૃષ્ઠ:Tej Bindu By Dhumketu.pdf/૨૦૭</title>
    <ns>104</ns>
    <id>73541</id>
    <revision>
      <id>223756</id>
      <timestamp>2026-07-29T07:03:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>2103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Not proofread */</comment>
      <origin>223756</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1969" sha1="huek3tfp0ulgp2bq431zdm1k27xypqf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Snehrashmi&quot; /&gt;'''&lt;hr&gt;{{rh|૧૯૯||તેજબિંદુ}}&lt;hr&gt;''' '''&lt;hr&gt;{{rh|સહજ થાય તો !||૧૯૯}}&lt;hr&gt;'''&lt;/noinclude&gt;Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri
[૪૪]
માનવતા જગાડી !
એક વખત એક જન અમીરની ઉદારતા એટલી બધી
પ્રસિદ્ધિ પામી ગઈ કે દર સવારે એ જ્યારે પેાતાના ધોળા સુંદર
ઘેાડા ઉપર બેસીને ફરવા નીકળે, ત્યારે એના રસ્તા ઉપર અનેક
ગરીખશુરમાં, સાધુ, ભિખારી, અપંગ, અનાથ, આંધળાં,
લૂલાં, લંગડાં વગેરેની એક મેટી જમાત જામે ! જાણે કે બધા
એની રાહ જોતા બેસે !
અમીરે એક નિયમ રાખેલે. જે અશક્ત હોય, અપગ
હાય, કામ કરી શકવાની જેનામાં તાકાત ન હેાય, તેને એ
પેાતાની તરફથી મદદ આપતા આપતા ચાલ્યા જાય. એટલા માટે
પોતાના ઘેાડા એ ધીમે ધીમે ચલાવે. એ રસ્તે મદદ કરવા
ચેાગ્ય કોઈ માણુસ રહી ન જાય એની એના દિલમાં પૂરેપૂરી
ખટક. પછી તે અમીરની આ ઉદારતા એટલી બધી પ્રસિદ્ધિ
પામી ગઈ કે એ રસ્તે સવારમાંથી જ અપગે અને અશ-
ક્તોથી ઉભરાવા માંડે !
con Public Domain Gurukul Kangri Collection, Haridwar
વખત એ પ્રમાણે સવારમાં અમીર ફરવા નીકળ્યે.
ce-in&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>huek3tfp0ulgp2bq431zdm1k27xypqf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>પૃષ્ઠ:Tej Bindu By Dhumketu.pdf/૨૦૮</title>
    <ns>104</ns>
    <id>73542</id>
    <revision>
      <id>223757</id>
      <timestamp>2026-07-29T07:04:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>2103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Not proofread */</comment>
      <origin>223757</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3010" sha1="cpb57vaivk3tqyko54zkyvtt0nnvxvc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Snehrashmi&quot; /&gt;'''&lt;hr&gt;{{rh|૨૦૦||તેજબિંદુ}}&lt;hr&gt;''' '''&lt;hr&gt;{{rh|સહજ થાય તો !||૨૦૦}}&lt;hr&gt;'''&lt;/noinclude&gt;૨૦૦
Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri
તે જ બિંદુ
તેણે પાતાના બન્ને ખાજુના ખિસ્સામાં પરચૂરણ સિક્કા
રાખેલા. સિક્કા આપતા આપતા એ પેાતાના માર્ગ કાપી
રહ્યો હતો.
છેલ્લામાં છેલ્લા માણસને એણે સિક્કો આપ્યા. પણ એને
પગે, ઘણા વધારે અપંગ જેવા દેખીને, એને દયા આવી. અને
એણે ત્યાં ખાસ ઊભા રહીને એને થાડુ' વિશેષ દાન કર્યું.
પછી એના ઘોડા આગળ ચાલ્યેા. સામાન્ય રિવાજ પ્રમાણે
એ આ રસ્તે આગળ ચાલ્યા જતા ને પાછા ફરતા ત્યારે બીજે
રસ્તેથી જ પાછા ફરતા.
અનતાં સુધી એ કોઈ દિવસ પાછું ફરીને તે નહિ.
જે લોકોને પોતે દાન આપ્યું તેમના મનમાં શરમ આવે એટલે
વધુ વખત ત્યાં ઊભા પણ રહેતા નિહ. છેલ્લા માણસને આપી
લે, પછી ઘેાડા આગળ વધે, એટલે એ આગળ જ વધે. પાછું
ફરીને દિષ્ટ કરવાની એને ટેવ ન હતી.
પણ આજે કોણ જાણે કેમ એનાથી અચાનક જ ઘેાડાની
પીઠ ઉપરથી ડાક પાછી કરીને જોવાઈ ગયું ! એની દૃષ્ટિ પાછી
ગઈ, અને ગઈ તેવી જ, એક પળભર, પોતે જે દેખ્યું તે
પોતે માનતા ન હેાય તેમ, ત્યાં સ્થિર થઈ ગઈ. માત્ર એક જ પળ
અને તે તરત પાછી ફરી ગઈ! કાંઈ ન હોય તેમ ઘેાડા આગળ
ચાલતે રહ્યો !
પણ એની ટિ પાછી ફરી, ત્યારે એક પળભર નવાઈ
પામતી હોય તેમ ટકી ગઈ હતી. તે વખતે એણે શું જોયુ હતું ?
એની ષ્ટિ પાછી ફરી ત્યારે, જે અપગ માણસની એણે
વિશેષ કરુણ અવસ્થા નિહાળી હતી, અને જેને ખાસ વિશેષ દાન
આપ્યું હતું તે ઘેલા પગને જાણે કાંતિ હોય તેમતતેણે&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cpb57vaivk3tqyko54zkyvtt0nnvxvc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>પૃષ્ઠ:Tej Bindu By Dhumketu.pdf/૨૦૯</title>
    <ns>104</ns>
    <id>73543</id>
    <revision>
      <id>223758</id>
      <timestamp>2026-07-29T07:04:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>2103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Not proofread */</comment>
      <origin>223758</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2891" sha1="6rv9p1tqs55jifikpd1q30e35zw30qh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Snehrashmi&quot; /&gt;'''&lt;hr&gt;{{rh|૨૦૧||તેજબિંદુ}}&lt;hr&gt;''' '''&lt;hr&gt;{{rh|સહજ થાય તો !||૨૦૧}}&lt;hr&gt;'''&lt;/noinclude&gt;Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri
માનવતા જગાડી !
ખુશાલીમાં ધરતી ઉપર કૂદતા, નાચતા ને ઠેકડા મારતા જોયા !
૨૦૧
એ વધારે દાન મેળવવાથી કૂદી રહ્યો હતા ને તેની
ખુશાલીમાં તાલ પુરાવતા સાત આઠે બીજા પણ, ત્યાં આસ-
પાસ ઊભા રહીને હસી રહ્યા હતા!
ઃ
પણ જે વખતે અમીરની ષ્ટિ પાછી ફરી, તેના ઉપર
પડી, ખરાખર તે જ વખતે, આ અપંગની દૃષ્ટિ પણ અમીર
ઉપર પડી ગઈ. અપંગની ષ્ટિએ એ દૃષ્ટિને પકડી પાડી ! અને
મળી દૃષ્ટાદ્રષ્ટ !' એવું થઈ ગયું. એક પળભરની જ વાત
હતી, પણ અમીરે તેને જોયેલ છે એ કળી જતાં, એને તાલ
તરત તૂટી ગયા. રમત રમતને ઠેકાણે રહી ગઈ. એણે ધાર્યું
કે અમીર હમણાં પાછા ફરીને કાં તો એને ડપકા આપશે !
પણ અમીરના ઘેાડો તેા કાંઈ ન હોય તેમ આગળ
ચાલ્યા ગયા !
આ અપંગને કાણુ જાણે શું થયું કે એ તરત અમીરના
ઘેાડાની પાછળ દોડયો. મૂઠીઓ વાળીને દોડચો. પેાતે મહા
અપગનો વેષ ભજવ્યો હતેા તે એ બધું ભૂલી ગયા.
*
એ અમીરના ઘેાડાને પહેાંચ્યા, ત્યારે શ્વાસેાશ્વાસ થઈ
ગયા હતા. માલવાનુ પણ ઠેકાણું ન હતું. પણ તેણે
મોટેથી જ ખૂમ પાડી : · એ અમીર સાહેબ ! એ મહેરખાન !
જરા ઊભા રહો, જરા ઊભા રહા, મારે એક વાત કરવી છે!
અમીરને તેની આ વર્તણુકથી ઘણી નવાઈ લાગી. પણ
તેણે પાતાના ઘેાડા થાભાવ્યા : કેમ શું છે? ’
પેલે અપંગ એનાં ચરણ પકડી રહ્યો :
વિનતી કરવાની છે!'
મારે એક
* હું-છે? Puebotaí Àuk Kangri Collection, Haridwar&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6rv9p1tqs55jifikpd1q30e35zw30qh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>પૃષ્ઠ:Tej Bindu By Dhumketu.pdf/૨૧૦</title>
    <ns>104</ns>
    <id>73544</id>
    <revision>
      <id>223759</id>
      <timestamp>2026-07-29T07:04:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>2103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Not proofread */</comment>
      <origin>223759</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2262" sha1="5w44qqbpthlx8z6daw0zqnccov7g4zu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Snehrashmi&quot; /&gt;'''&lt;hr&gt;{{rh|૨૦૨||તેજબિંદુ}}&lt;hr&gt;''' '''&lt;hr&gt;{{rh|સહજ થાય તો !||૨૦૨}}&lt;hr&gt;'''&lt;/noinclude&gt;૨૦૨
'
Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri
તે જ `િ દુ
‘હું અપંગ નથી એ તમે જોયું છે. મેં તમને છેતર્યાં છે. . .”
તેનું હવે શું છે ? જા,
...
તારે રસ્તે . . . જા,
· ના, ના, અમીરસાહેબ ! ના. મહેરખાન ના. મારે એક
વિજ્ઞપ્તિ કરવાની છે. તે તમે સાંભળે ! ’
‘શું છે ખાલી દે!' અમીરે કહ્યું.
· મહેરખાન અમીરસાહેબ ! આપ દયાળુ છે. આપે
દયાનું ઝરણુ વહેરાખ્યું છે. મારા જેવા એકની આ છેતરપી’ડી
જોઈને, ઈશ્વરની ખાતર એ ઝરણુ તમે સુકાવા દેશેા મા !
મારી ખાતર ખીજા સેંકડા આ ઝરણના જળથી હંમેશને માટે
વાંચિત થઈ ન જાય માટે હું દોડતા આવ્યા છું. હું અપગ
નથી. આ આપના સિક્કા ..
.
અમીર આશ્ચર્ય માં ઘડીભર થંભી ગયા. આ માણુસમાં
જાગેલી માનવતા જ જાણે, પેાતાના તમામ સત્કાર્ય ના બદલે
આપી રહી હોય તેમ, ઘડીભર એ આનાશ્ર ભરેલી આંખે
ધરતીને નિહાળી રહ્યો !
એણે ફ્રીને ઊંચે જોયું, ત્યારે પેલા અપગ માણુસ
ખરેખરા સાજાની માફક, ઉતાવળે પાછા ચાલ્યા જતા દેખાયા !
ખીજે દિવસે એણે ઘણી તપાસ કરી, પણ તેને પત્તો
લાગ્યા નહિ !
ન
CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5w44qqbpthlx8z6daw0zqnccov7g4zu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>પૃષ્ઠ:Tej Bindu By Dhumketu.pdf/૨૧૧</title>
    <ns>104</ns>
    <id>73545</id>
    <revision>
      <id>223760</id>
      <timestamp>2026-07-29T07:04:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>2103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Not proofread */</comment>
      <origin>223760</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2011" sha1="iw6707hnp34m6tvs5z4whbfz8xddmfz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Snehrashmi&quot; /&gt;'''&lt;hr&gt;{{rh|૨૦૩||તેજબિંદુ}}&lt;hr&gt;''' '''&lt;hr&gt;{{rh|સહજ થાય તો !||૨૦૩}}&lt;hr&gt;'''&lt;/noinclude&gt;Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri
તેણે તેના વિષે ઘણું
[૪૫]
દયાનું ઝરણું
એક વખત એક માણસ દયાનુ ઝરણુ શોધવા નીકળ્યો..
સાંભળ્યુ હતું. એ ઝરણામાંથી થાડી
પણ પ્રસાદી લાવનારા, વિશ્વભરની મોકલેલી દયાની છાયા
મેળવી શકે છે, એમ એને કોઈકે કહ્યું હતું.
એ આ ઝરણું શેાધવા માટે નીકળ્યો. એ ઝરણું કોઈક ઠેકાણે
ગાઢ જંગલમાં આવ્યું છે એટલી એને ખખર “ હતી. પણ
ઝરણું ખરેખર કયાં છે તેની તેને જાણ ન હતી.
ઝરણાની શોધમાં ને શેાધમાં તે ઘણા દિવસ રખડયો.
એણે ડુંગરા, ખીણા, જંગલા, નદીના તીરપ્રાન્તા, ગાઢ અરણ્ય
મધે શેાધ કરી. પણ પેલા દયાના ઝરણના કયાંય પત્તો
લાગ્યા નહિ. એ નિરાશ થઈને પાછા ફરતા હતા ત્યાં એને
જંગલના ખરેખરા એક ભોમિયા મળી ગયા. તેણે તેને દયાના
ઝરણા વિષે વાત કરી. ‘તમે એવું ઝરણું કયાંય જોયું છે ? ’
તેણે પૂછ્યું. ભેમિયાએ જવાખ વાળ્યો: મેં એના વિષે
સાંભર્યુ-Tenil, Peggi¥susઈ દેવowton, કેન છુંarનથી.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>iw6707hnp34m6tvs5z4whbfz8xddmfz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>પૃષ્ઠ:Tej Bindu By Dhumketu.pdf/૨૧૨</title>
    <ns>104</ns>
    <id>73546</id>
    <revision>
      <id>223761</id>
      <timestamp>2026-07-29T07:05:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>2103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Not proofread */</comment>
      <origin>223761</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3082" sha1="akwh69jl9gjmawv3tkx83guhkjovkwv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Snehrashmi&quot; /&gt;'''&lt;hr&gt;{{rh|૨૦૪||તેજબિંદુ}}&lt;hr&gt;''' '''&lt;hr&gt;{{rh|સહજ થાય તો !||૨૦૪}}&lt;hr&gt;'''&lt;/noinclude&gt;૨૪
Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and Gangotri.
તે જ બિં દુ
:
વળી કેટલાક તા કહે છે કે એ કોઈ ને દેખાતું જ નથી !'
પેલા માણસે કહ્યું: જે દેખાતું જ ન હોય તે એના
વિષે આટલી બધી વાત ચાલે કયાંથી ? એટલે એ દેખાતું
તે હોવું જ જોઈ એ !'
ભોમિયાએ કહ્યું: ‘ તે! તમે આ તરફનાં ગાઢ જંગલેામાં
તપાસ કરો. એ હાય તા ત્યાં હોય. એ જંગલ એવાં અંધાર-
ઘેરાં છે કે ત્યાં દિવસે પણ રાત જેવું અંધારું રહે છે. અને
જેવાં ભીષણ છે તેવાં જ એ રમ્ય પણ છે. તમે એ જંગલમાં
ગયા લાગતા નથી ! ’
પેલા માણસે ભામિયાએ ખતાવ્યું તે જંગલ જોયુ ન
હતું. એટલે એ આશામાં ને આશામાં, ભેમિયા પાસેથી
માહિતી મેળવીને, એ દિશા તરફ ગયા.
ચાલતા ચાલતા એ એવા પ્રદેશમાં આવ્યો કે ભામિયાએ
કહ્યું હતું તેમ, તે ભીષણ પણ હતો ને રમણીય પણ હતા.
ત્યાં ઠેરઠેર ફૂલછેડાનાં ઝુંડનાં ઝુંડ દેખાતાં હતાં, તે ખીજી
તરફ ભૂખરા ડુંગરાઓ જાણે ખાવા દોડતા હતા ! એક માજી
આનંદવન જેવું સુંદર વન હતું, કે જેને જોતાં નેત્ર તૃપ્તિ
પામે; તેા ખીજી જ માત્રુ ભયંકર રેતભરી ખીણા દેખાતી
હતી! પરંતુ ગમે તેમ, પેલું ઝરણું હવે મળશે એવી આશાથી
આ માણસને મનમાં આન ંદ આન ંદ થઈ ગયા !
એના પોતાના અનુમાનને વધારે ટેકો મળ્યો. એ ત્યાં
ફ્રી રહ્યો હતો તેટલામાં, એક માણસને આ જંગલમાંથી
આણી તરફ આવતા એણે જોયા. તેની પાસે એક લેાટો હતા,
અને લાટામાં પાણી હતું. તે પાસે આવ્યે એટલે આ માણસે
તેને પૂછ્યું. મે ધ્યાતાંત અરાયું જેને લેbna dar
In
kut&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>akwh69jl9gjmawv3tkx83guhkjovkwv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>પૃષ્ઠ:Tej Bindu By Dhumketu.pdf/૨૧૩</title>
    <ns>104</ns>
    <id>73547</id>
    <revision>
      <id>223762</id>
      <timestamp>2026-07-29T07:05:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>2103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Not proofread */</comment>
      <origin>223762</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3036" sha1="6l8onmm171nmnq6d2r6ci0tsqkzids5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Snehrashmi&quot; /&gt;'''&lt;hr&gt;{{rh|૨૦૫||તેજબિંદુ}}&lt;hr&gt;''' '''&lt;hr&gt;{{rh|સહજ થાય તો !||૨૦૫}}&lt;hr&gt;'''&lt;/noinclude&gt;દયાનુDigid by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri
*
૨૦૫
પેલા માણસ ચાલતા અટકી ગયા. તેણે શાંતિથી
જવાખ વાળ્યેા: ‘ હા, હું દયાનું ઝરણું જોઈ ને જ આવું છું.
અને આ લાટામાં એ ઝરણાની પ્રસાદી પણ છે! '
પણ આ સમાચાર સાંભળીને પેલે માણસ એટલે
તે આનંદમાં આવી ગયા કે, એ તે તરત એ ઝરણા માટે
જ દોડચો ! એને પૂછવા માટે પણ રોકાયા નહિ ! એને
ખાત્રી થઈ ગઈ કે ઝરણું હવે કાંઈ દૂર નથી !
જે દિશા તરફથી એણે પેલા માણસને આવતા જોયે
હતા, તે દિશા તરફ એ ઊપડયો હતા. ઘેાડીવારમાં તેા ગાઢ
જંગલ પણુ દેખાયુ. તેણે ચારે તરફ શેાધ કરવા માંડી. હવે
એને સાંભયુ કે પેલા માણસને ખરાખર સ્થળ વિષે પૂછી
લીધુ હાત ! પણ એ તે રાંડચા પછીનુ ડહાપણું હતું !
પેલા માણસ કચાં એવા નવા હતા કે એની રાહ જોઈ ને
ઊભો રહ્યો હાય !
છતાં એને ખાત્રી હતી કે એ આટલામાં જ છે એટલે
એણે ધારી ધારીને જોવા માંડ્યુ. ને ઝીણામાં ઝીણી શોધખેાળ
માંડી. પણ નવી નવાઈની વાત બની કે ઝરણું પાસે હાય
તેમ લાગતુ હતુ, કચાંક છાનુ વહેતુ હોય તેમ એને શાંત
અવાજ પણ આવી રહ્યો હતો, છતાં એ શેાધી શેાધીને
થાકયો પણ એને ઝરણાંના પત્તો લાગ્યે જ નહિ ! સાંજ
પડવા આવી ને તે નિરાશ થઈ ગયા. એની શોધ અધૂરી
રહી ગઈ. તે હતાશ થઈને પાછા ફરી રહ્યો.
પણ એટલામાં વળી એણે કોઈ સાધુ જેવાને જંગલમાંથી
જ બહાર નીકળતા જોયા. તેના હાથમાં કમંડલુ હતું. ને તે
ધીમે શાંત પગલે જંગલની બહાર આવી રહ્યો હતા.
CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6l8onmm171nmnq6d2r6ci0tsqkzids5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>પૃષ્ઠ:Tej Bindu By Dhumketu.pdf/૨૧૪</title>
    <ns>104</ns>
    <id>73548</id>
    <revision>
      <id>223763</id>
      <timestamp>2026-07-29T07:05:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>2103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Not proofread */</comment>
      <origin>223763</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2867" sha1="oun95e9p7gad5e3c6eeijh46i057xxg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Snehrashmi&quot; /&gt;'''&lt;hr&gt;{{rh|૨૦૬||તેજબિંદુ}}&lt;hr&gt;''' '''&lt;hr&gt;{{rh|સહજ થાય તો !||૨૦૬}}&lt;hr&gt;'''&lt;/noinclude&gt;૨૦૬
Digitized by a.aa saejordation Chennal and Pamel g
આ માણસે એક ભૂલ કરી હતી, એટલે એ તેા સાધુને
.
જોતાં તરત જ દોડચો. શ્વાસભેર દોડયો. તેણે સાધુને પકડી
પાડવો: ‘મહાત્માજી ! તે ઉતાવળે ઉતાવળે ત્યાં આવતાં
અટકીને મોટેથી ખેલ્યા: ‘ મહાત્માજી ! જરાક ઠેરા, જરાક
ઠે. મારે તમને કાંઈક પૂછવું છે! તમે યાનું અરધું જોઈ ને
આવા છે?’
સાધુ ઊભા રહી ગયા. તેણે પ્રેમથી તેની સામે જોયું.
શાંતિથી જવાખ વાળ્યો: ‘ હા, પણ કેમ પૂછવું પડયું? '
· કયાં છે એ? હું તે એને કયારના શેાધુ છું, પણ
મને તે એ મળતુ જ નથી ! ’
*
*
સાધુએ જવાખ વાળ્યો: એ તે આંહી પાસે જ છે. ’
પેલાએ ઉતાવળે કહ્યું: ‘પાસે ? કયાં છે ? કઈ તરફ ?
જરાક મહેરબાની કરીને સાથે આવીને બતાવે ને!”
સાધુએ કહ્યું: · એ કોઈ કોઈને ખતાવી શકતુ નથી.
પણ જુએ, આ મારી આંગળી ખતાવે છે તે દિશામાં તમે
જાએ, એ ભાગ્યે જ પચાસ સેા ડગલાં આવે છે!’
· અરે ! પણ ત્યાં તે હું સીતેર એંશી સો વખત ફરી
ફરીને જોઈ આવ્યો. મને તે કાંઈ દેખાણું નહિ ! ધીમેા
અવાજ કયાંકથી આવે છે, પણ ઝરણું તે દેખાતું જ નથી!
શું ધરતી નીચે એ વહે છે? ’
*
સાધુએ હસીને કહ્યું: · પણ ભાઈ ! ત્યાં જાય તે બધાના
જોવામાં એ ઝરણું આવતુ નથી. એ તે એના અધિકારી હોય
તેને જ જોવા મળે છે!
:
પણ અધિકારી તે હું છું જ. તે વિના આ જંગલમાં
કાંઈ આવું? તમને ખબર લાગતી નથી, પશુ આ આખા
CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>oun95e9p7gad5e3c6eeijh46i057xxg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>પૃષ્ઠ:Tej Bindu By Dhumketu.pdf/૨૧૫</title>
    <ns>104</ns>
    <id>73549</id>
    <revision>
      <id>223764</id>
      <timestamp>2026-07-29T07:05:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>2103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Not proofread */</comment>
      <origin>223764</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3209" sha1="g03kfmqmm6r7rmhxstya762lbilnspr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Snehrashmi&quot; /&gt;'''&lt;hr&gt;{{rh|૨૦૭||તેજબિંદુ}}&lt;hr&gt;''' '''&lt;hr&gt;{{rh|સહજ થાય તો !||૨૦૭}}&lt;hr&gt;'''&lt;/noinclude&gt;૨૦૭
દયાōigBસુ by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri
જંગલના ગુંદરના ઈજારા મારે ત્યાં છે! એમ હું અધિકારી
તે હું જ!’
સાધુએ પ્રેમથી હસતાં હસતાં કહ્યું: ‘ ભાઈ ! એમ નથી.
આ તે દયાનું ઝરણું છે. ઈશ્વરી દયાનું. એમાંથી થોડા પણ
પ્રસાદ પામનારો ધન્ય થઈ જાય છે!'
પેલા માણસે આકળા બની જઈ ને ઉતાવળે ઉતાવળે
કહ્યું: “એ બધી ફિલસૂઝી તે મે વાંચી છે, સાંભળી છે,
જાણી પણ છે. પણ ઝરણાની ખરાખર જગ્યા બતાવે ને !'
સાધુએ પ્રેમભરી માયાથી તેની છાતી ઉપર હાથ મૂકીને
કહ્યું: ‘ ભાઈ ! એની ખરી જગ્યા તે આંહી, તારી પેાતાની જ
છાતીમાં છે! એ ઈશ્વરી દયાનુ ઝરણું કેવળ તેને દેખાય છે,
જેને કાંઈક અધિકાર મળ્યા છે. એટલે જેણે તે માનવ
પ્રત્યે દયા બતાવી છે, તેને જ આ દેવચરણમાંથી વહેતુ
ઝરણું જોવા મળે છે. ખીજાને નહિ. પહેલાં તે તું તારી એ
વાત તપાસી તે અને પછી આ મુસાફરીએ નીકળ. કારણ કે તે
વિના તે ભલે, એ આંહીંથી માત્ર સે। પગલાં દેખાય, પણ તને
એ સેા પગલાં પૂરાં કરતાં સે। વરસ પણ આછાં લાગશે ! એટલે
તું તારું ઝરણું તપાસી જો. તે પોતે કોઈ સ્વાર્થ વિના, કેવળ
માનવપ્રીતિથી પ્રેરાઈ ને, કોઈના પ્રત્યે પણ દયા--પ્રીત કરી
હશે, તે તને આ દેવઝરણુ જોવા મળશે. અને તેના પ્રસાદ
પણ મળશે. એવું કાંઈ કર્યા વિના કેવળ કુતૂહલથી જો તુ
આ ઝરણું શોધવા નીકળ્યો હશે તે તારી આખી આયુષમર્યાદા
તું એને શેાધ્યા કરશે, તે પણ એના પત્તો નહિ લાગે ! બાકી
એ આ દિશામાં માત્ર સે। ડગલાં જ આઘે છે!' અને સાધુ
ચાલી નીકળ્યા.
CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g03kfmqmm6r7rmhxstya762lbilnspr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>પૃષ્ઠ:Tej Bindu By Dhumketu.pdf/૨૧૬</title>
    <ns>104</ns>
    <id>73550</id>
    <revision>
      <id>223765</id>
      <timestamp>2026-07-29T07:06:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>2103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Not proofread */</comment>
      <origin>223765</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1418" sha1="ro8l4y4pvejcfnmhho7xd15bofqzscz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Snehrashmi&quot; /&gt;'''&lt;hr&gt;{{rh|૨૦૮||તેજબિંદુ}}&lt;hr&gt;''' '''&lt;hr&gt;{{rh|સહજ થાય તો !||૨૦૮}}&lt;hr&gt;'''&lt;/noinclude&gt;૨૦૮ Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGrબિંદુ
પેલા માણસ તે આ વાત સાંભળીને ત્યાં જડાઈ જ ગયા.
નથી એ જંગલ તરફ જઈ શકતા. નથી સાધુ સાથે
ચાલી શકતા.
તે પોતે પોતાના વિચારમાં પડી ગયા હતા. સાધુએ કહ્યું
હતુ તેમ, આ દેવઝરણુ તેને જ જોવા મળે તેમ છે જેણે
માનવઝરણુ જાગ્રત રાખ્યુ હાય! એટલે પોતે હવે એ જોવા
ન પામે, તે એમાં, એના પેાતાના ઉપર જ એક જબરજસ્ત
ટીકા રહી હતી !
એટલે ઘેાડીવાર પછી પેાતાના વિચારમાં મગ્ન બનીને એ
પોતાના ઘર ભણી પાછે ફર્યાં.
એણે પ્રથમ માનવ–ઝરણની શોધ કરવી રહી. અને પછી
દેવ–ઝરણની ઝાંખી માટે આશા કરવી રહી !
B
ઇ
CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ro8l4y4pvejcfnmhho7xd15bofqzscz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>પૃષ્ઠ:Tej Bindu By Dhumketu.pdf/૨૧૭</title>
    <ns>104</ns>
    <id>73551</id>
    <revision>
      <id>223766</id>
      <timestamp>2026-07-29T07:06:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>2103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Not proofread */</comment>
      <origin>223766</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1888" sha1="8tx8s2a0effqm1aog4mtg2snnvegam0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Snehrashmi&quot; /&gt;'''&lt;hr&gt;{{rh|૨૦૯||તેજબિંદુ}}&lt;hr&gt;''' '''&lt;hr&gt;{{rh|સહજ થાય તો !||૨૦૯}}&lt;hr&gt;'''&lt;/noinclude&gt;Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri
16
[૪૬]
મુરખમાં મુરખ કાણુ ?
એક વખત એક સભામાં એક પ્રશ્ન પૂછવામાં આવ્યા:
‘મૂરખમાં મૂરખ કાણુ ? ’
એક જણાએ કહ્યું: ‘જે બાપને પૈસે પેાતાને પૈસાદાર
માને તે મૂરખમાં મૂરખ. કારણ કે કયારે તે એ ગુમાવી
દેશે તેની તેને જાણ નથી !?
ખીજાએ કહ્યું: ‘એ મૂરખ ખરા, પણ વધારે મેટા
મૂરખ તા આ કે, જે આવતી કાલના વિશ્વાસ કરે છે!’
ત્રીજાએ કહ્યું: ‘એમ નહિં, હું મૂરખમાં મૂરખ બતાવું.
મૂરખમાં મૂરખ માણસ તે છે, જે પેાતાની આજની સ્થિતિને
ગવ કરે છે!’
ચેાથેા ખેલ્યા: ‘તમારા બધાના કરતાં મારી પાસે,
• મૂરખમાંમૂરખ’ની સાચી વ્યાખ્યા છે. જે પેાતાને ડાહ્યામાં
ડાહ્યો માને, તે મૂખમાં મૂરખ.’
'
પાંચમાએ જવાબ વાળ્યેા ‘ માણસ પેાતાને શું માને
છે તેની ખખર ખેલે નહિ ત્યાંસુધી કયાંથી પડે ? માટે મોટામાં
૧૪
CC-0. In Public Domain. Gurul Rangri Collection; Handwal&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8tx8s2a0effqm1aog4mtg2snnvegam0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>પૃષ્ઠ:Tej Bindu By Dhumketu.pdf/૨૧૮</title>
    <ns>104</ns>
    <id>73552</id>
    <revision>
      <id>223767</id>
      <timestamp>2026-07-29T07:06:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>2103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Not proofread */</comment>
      <origin>223767</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2407" sha1="3f0kl7imkiue32h91b191q3xfr1z717" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Snehrashmi&quot; /&gt;'''&lt;hr&gt;{{rh|૨૧૦||તેજબિંદુ}}&lt;hr&gt;''' '''&lt;hr&gt;{{rh|સહજ થાય તો !||૨૧૦}}&lt;hr&gt;'''&lt;/noinclude&gt;Digitized by Arya Samaj Foundation Chenar and eG
૧૦
સખિ દુ
મોટા મૂરખ આ છે, જે કારણ વિના અપ્રિય વાણી ખેલ
એલ કરે છે!’
છઠ્ઠાએ પોતાના મત આપ્યા : ‘એ ખરાખર છે, પણુ
અપ્રિય ખેલનારને તમે હાંકારો ન દ્યો, એટલે મૂંગા થઈ જાય.
તે એ મૂરખ શાને ? પણ મૂરખમાં મૂરખ તે આ છે, જે
લીધું નાડું મૂકે જ નહિ! તૂટી જાય–પણ વાત મૂકે નહિ.
મકોડા જ જૂએ ને!’
એમની આ વાત ચાલી રહી હતી. ત્યાં કોઈ એક જ્ઞાની
માણસ ત્યાંથી નીકળ્યેા. એટલે એને જોઈ ને સૌએ કહ્યું :
· ભાઈ ! અમારી આ એક વાતનું સમાધાન તમે કરતા જાએ.
અમારી વચ્ચે વાત ચાલે છે કે મૂરખમાં મૂરખ કાણુ ? તમે
એ પ્રશ્નના જવાબ આપો. મૂરખમાં મૂરખ કોને ગણવા ?'
જ્ઞાનીએ જવાબ વાળ્યે : મૂરખમાં મૂર્ખ માણસ તે
છે, જે પોતાની જાતને છેતરે છે. જે ચહેરા ઉપર ફરકતું
હાસ્ય રાખે, અને દિલમાં પાપ રાખે, તેના જેવા માટેા મૂરખ
કાઈ નહિ ! કારણ કે એ એમ માને છે કે, એ સૌને છેતરી
રહ્યો છે. જ્યારે સાચી વાત એ છે કે, એ પેાતાને જ છેતરી
રહ્યો હોય છે! જે પગ ઉપર કુહાડા મારે તેના જેવા મૂરખ
કાણુ ? જે પેાતાને જ છેતરે, તેના જેવા મોટા મૂરખ કાણુ ?”
K
ન
CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3f0kl7imkiue32h91b191q3xfr1z717</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>