વિકિસ્રોત guwikisource https://gu.wikisource.org/wiki/%E0%AA%AE%E0%AB%81%E0%AA%96%E0%AA%AA%E0%AB%83%E0%AA%B7%E0%AB%8D%E0%AA%A0 MediaWiki 1.47.0-wmf.22 first-letter દ્રશ્ય-શ્રાવ્ય (મિડિયા) વિશેષ ચર્ચા સભ્ય સભ્યની ચર્ચા વિકિસ્રોત વિકિસ્રોત ચર્ચા ચિત્ર ચિત્રની ચર્ચા મીડિયાવિકિ મીડિયાવિકિ ચર્ચા ઢાંચો ઢાંચાની ચર્ચા મદદ મદદની ચર્ચા શ્રેણી શ્રેણીની ચર્ચા પૃષ્ઠ પૃષ્ઠ ચર્ચા સૂચિ સૂચિ ચર્ચા સર્જક સર્જક ચર્ચા શ્રાવ્યપુસ્તક શ્રાવ્યપુસ્તક ચર્ચા TimedText TimedText talk વિભાગ વિભાગ ચર્ચા Event Event talk 0 73368 225068 224268 2026-10-03T03:57:41Z Snehrashmi 2103 બેવડાતું પાનું દૂર કર્યું 225068 wikitext text/x-wiki {{header | title = તેજબિંદુ | author = ધૂમકેતુ | translator = | section = | previous = | next = | year = | notes = }} {{default layout|Layout 2}} <pages index="Tej Bindu By Dhumketu.pdf" include=1 /> {{dhr}}{{page break|label=}}{{dhr}} <pages index="Tej Bindu By Dhumketu.pdf" include=5 /> {{dhr}}{{page break|label=}}{{dhr}} <pages index="Tej Bindu By Dhumketu.pdf" include=6 /> {{dhr}}{{page break|label=}}{{dhr}} <pages index="Tej Bindu By Dhumketu.pdf" include=9 /> {{dhr}}{{page break|label=}}{{dhr}} <pages index="Tej Bindu By Dhumketu.pdf" include=7 /> {{dhr}}{{page break|label=}}{{dhr}} {{પ્રકાશન-ભારત}} [[શ્રેણી:ધૂમકેતુ]] 1m3dzguepeud13vumigubv51ysnvr2f 106 73688 225054 225034 2026-10-03T03:23:01Z Snehrashmi 2103 225054 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |પ્રકાર=પુસ્તક |શીર્ષક=[[આમ્રપાલી]] |ભાષા=gu |ગ્રંથ= |સર્જક=ધૂમકેતુ |અનુવાદક= |સંપાદક= |ચિત્રકાર= |મહાવિદ્યાલય= |પ્રકાશક= |સરનામું=અમદાવાદ |વર્ષ=1954 |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |સ્રોત=pdf |Image=1 |પ્રગતિ=UP |પાનાં=<pagelist 1="મુખપૃષ્ઠ" 2to3="આંતર પૃષ્ઠ" 4="-" 5="પ્રવેશ પૃષ્ઠ" 6="આવૃત્તિ" 7="અનુક્રમ" 8="પ્રસ્તાવના" 9="1" 224to228="-" 227="આંતર પૃષ્ઠ" 228="પાછળનું પુઠું" /> |Volumes= |ટિપ્પણી={{પૃષ્ઠ:Amrapali By Dhumketu.pdf/૭}} |Width= |Css= |Header= |Footer= }} 2gv3toq36ew8v3j8u78wmipz28c0jse 225069 225054 2026-10-03T03:59:59Z Snehrashmi 2103 225069 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |પ્રકાર=પુસ્તક |શીર્ષક=[[આમ્રપાલી]] |ભાષા=gu |ગ્રંથ= |સર્જક=ધૂમકેતુ |અનુવાદક= |સંપાદક= |ચિત્રકાર= |મહાવિદ્યાલય= |પ્રકાશક= |સરનામું=અમદાવાદ |વર્ષ=1954 |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |સ્રોત=pdf |Image=1 |પ્રગતિ=UP |પાનાં=<pagelist 1="મુખપૃષ્ઠ" 2to3="આંતર પૃષ્ઠ" 4to7="-" 8="પ્રવેશ પૃષ્ઠ" 6="આવૃત્તિ" 7="અનુક્રમ" 12to13="પ્રસ્તાવના" 9="1" 224to228="-" 227="આંતર પૃષ્ઠ" 228="પાછળનું પુઠું" /> |Volumes= |ટિપ્પણી={{પૃષ્ઠ:Amrapali By Dhumketu.pdf/૭}} |Width= |Css= |Header= |Footer= }} ou8yeiznk16jdct3didsiicq7h3s90c 225072 225069 2026-10-03T04:09:30Z Snehrashmi 2103 225072 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |પ્રકાર=પુસ્તક |શીર્ષક=[[આમ્રપાલી]] |ભાષા=gu |ગ્રંથ= |સર્જક=ધૂમકેતુ |અનુવાદક= |સંપાદક= |ચિત્રકાર= |મહાવિદ્યાલય= |પ્રકાશક= |સરનામું=અમદાવાદ |વર્ષ=1954 |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |સ્રોત=pdf |Image=1 |પ્રગતિ=UP |પાનાં=<pagelist 1="મુખપૃષ્ઠ" 2="આંતર પૃષ્ઠ" 3to6="-" 7="પ્રવેશ પૃષ્ઠ" 8="-" 9="આંતર પૃષ્ઠ" 10="આવૃત્તિ" 11="પ્રસ્તાવના" 12to13="અનુક્રમ" 14="1" 16="-" 17="પ્રવેશ" 224to228="-" 227="આંતર પૃષ્ઠ" 228="પાછળનું પુઠું" /> |Volumes= |ટિપ્પણી={{પૃષ્ઠ:Amrapali By Dhumketu.pdf/૭}} |Width= |Css= |Header= |Footer= }} nybwp83vvzutpex6i13b1y0x9a8iy88 225073 225072 2026-10-03T04:10:31Z Snehrashmi 2103 225073 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |પ્રકાર=પુસ્તક |શીર્ષક=[[આમ્રપાલી]] |ભાષા=gu |ગ્રંથ= |સર્જક=ધૂમકેતુ |અનુવાદક= |સંપાદક= |ચિત્રકાર= |મહાવિદ્યાલય= |પ્રકાશક= |સરનામું=અમદાવાદ |વર્ષ=1954 |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |સ્રોત=pdf |Image=1 |પ્રગતિ=UP |પાનાં=<pagelist 1="મુખપૃષ્ઠ" 2="આંતર પૃષ્ઠ" 3to6="-" 7="પ્રવેશ પૃષ્ઠ" 8="-" 9="આંતર પૃષ્ઠ" 10="આવૃત્તિ" 11="પ્રસ્તાવના" 12to13="અનુક્રમ" 14="1" 16="-" 17="2" 224to228="-" 227="આંતર પૃષ્ઠ" 228="પાછળનું પુઠું" /> |Volumes= |ટિપ્પણી={{પૃષ્ઠ:Amrapali By Dhumketu.pdf/૭}} |Width= |Css= |Header= |Footer= }} qtofmxh66613ed9c4zjavt390vvgevf 225074 225073 2026-10-03T04:11:03Z Snehrashmi 2103 225074 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |પ્રકાર=પુસ્તક |શીર્ષક=[[આમ્રપાલી]] |ભાષા=gu |ગ્રંથ= |સર્જક=ધૂમકેતુ |અનુવાદક= |સંપાદક= |ચિત્રકાર= |મહાવિદ્યાલય= |પ્રકાશક= |સરનામું=અમદાવાદ |વર્ષ=1954 |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |સ્રોત=pdf |Image=1 |પ્રગતિ=UP |પાનાં=<pagelist 1="મુખપૃષ્ઠ" 2="આંતર પૃષ્ઠ" 3to6="-" 7="પ્રવેશ પૃષ્ઠ" 8="-" 9="આંતર પૃષ્ઠ" 10="આવૃત્તિ" 11="પ્રસ્તાવના" 12to13="અનુક્રમ" 14="1" 16="-" 17="3" 224to228="-" 227="આંતર પૃષ્ઠ" 228="પાછળનું પુઠું" /> |Volumes= |ટિપ્પણી={{પૃષ્ઠ:Amrapali By Dhumketu.pdf/૭}} |Width= |Css= |Header= |Footer= }} s9e92u42aand5g1jpm79gdtubjx5ngz 225075 225074 2026-10-03T04:14:00Z Snehrashmi 2103 225075 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |પ્રકાર=પુસ્તક |શીર્ષક=[[આમ્રપાલી]] |ભાષા=gu |ગ્રંથ= |સર્જક=ધૂમકેતુ |અનુવાદક= |સંપાદક= |ચિત્રકાર= |મહાવિદ્યાલય= |પ્રકાશક= |સરનામું=અમદાવાદ |વર્ષ=1954 |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |સ્રોત=pdf |Image=1 |પ્રગતિ=UP |પાનાં=<pagelist 1="મુખપૃષ્ઠ" 2="આંતર પૃષ્ઠ" 3to6="-" 7="પ્રવેશ પૃષ્ઠ" 8="-" 9="આંતર પૃષ્ઠ" 10="આવૃત્તિ" 11="પ્રસ્તાવના" 12to13="અનુક્રમ" 14="1" 16="-" 17="3" 224to228="-" 227="આંતર પૃષ્ઠ" 228="પાછળનું પુઠું" /> |Volumes= |ટિપ્પણી={{પૃષ્ઠ:Amrapali By Dhumketu.pdf/૧૨}} {{પૃષ્ઠ:Amrapali By Dhumketu.pdf/૧૩}} |Width= |Css= |Header='''<hr>{{rh|{{{pagenum}}}||આમ્રપાલી}}<hr>''' '''<hr>{{rh||આમ્રપાલી||{{{pagenum}}}}}<hr>''' |Footer= }} lruhkji7sz2z5bgyph75p1utb3yhgzj 106 73689 225051 224896 2026-10-02T17:15:56Z Meghdhanu 3380 225051 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |પ્રકાર=પુસ્તક |શીર્ષક=ગીતાંજલિ |ભાષા=gu |ગ્રંથ= |સર્જક=રવીન્દ્રનાથ ટાગોર |અનુવાદક=ધૂમકેતુ |સંપાદક= |ચિત્રકાર= |મહાવિદ્યાલય= |પ્રકાશક= |સરનામું= |વર્ષ=1928 |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |સ્રોત=pdf |Image=1 |પ્રગતિ=V |પાનાં=<pagelist 1="મુખપૃષ્ઠ" 2="-" 3to4="અનુક્રમ" 5="શીર્ષક પૃષ્ઠ" 6="આવૃત્તિ પૃષ્ઠ" 7to9="અનુક્રમ" 7="પ્રવેશ ૧" 8="લેખકની ગ્રંથમાળા" 9to22="પ્રસ્તાવના" 10="-" 21="શીર્ષક ૨" 22="પ્રવેશ ૨" 23="3" /> |Volumes= |ટિપ્પણી={{પૃષ્ઠ:Gitanjali - Translation By Dhumketu 1928.pdf/૩}} {{પૃષ્ઠ:Gitanjali - Translation By Dhumketu 1928.pdf/૪}} |Width= |Css= |Header={{rule|height=2px}} {{rule|height=1px}} |Footer= }} 9v60aiw51l4fr4mqiw85su3o6nf8kzv 104 73904 225043 225010 2026-10-02T16:56:52Z Meghdhanu 3380 /* Validated */ 225043 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Meghdhanu" /></noinclude><br/> {{સ-મ| | |'''[૧૦૧]''' }} <br/> {{gap |9em}}{{મોટો અક્ષર|'''હે'''}} '''સમયના સ્વામી !''' તારા હાથમાં અનંત પળોનો સમુદ્ર છલકી રહ્યો છે. તાર માટે થઈને તારી એક બે ક્ષણનો કોણ હિસાબ માંડવાનો હતો? {{gap}}દિવસો અને રાત્રિઓ આવે છે, ને જાય છે. ફૂલોની પેઠે યુગો ખીલે છે, ને ખરે છે. તું કાલાતીત કાલની રાહ જોઈ શકે છે! એકાદ જંગલી ફૂલને સંસ્કાર ઓપ આપી દેતાં, તારા યુગના યુગ એક પછી એક આવે જાય છે! {{gap}}પણ અમારે મન, પળ એ તો કાંઈની કાંઈ વાત! અમારે ક્ષણક્ષણને પકડી લેવી રહી! અમને અકિંનને એક પળ, ગુમાવવી ભારે પડી જાય! {{gap}}અને એ રીતે જે જે આવે, ને માગે, કામમાં રોકે કે હરકત કરે, તે દરેક ફરિયાદીને, હું મારી થોડી થોડી પળો આપી દેતો આવ્યો છું, અને પરિણામે તારા દ્વાર પર મૂકવાની પળો તો છેવટ સુધી રાહ જોતી રહે છે. {{gap}}પછી દિવસને અંતે હું ભયમાં ને ભયમાં દોડું છું, રખે તારાં દ્વાર બંધ થઈ જાય. પણ તારી કેવી નિઃસીમ દયા? એ વખતે પણ હું જાણું છું કે હજી વખત છે! {{સ-મ| |🙖 | }}<noinclude>{{સ-મ|૧૩૭] | | }}</noinclude> 3zd0cpdmfw3b1qi0jnvbc8yabn7gsvj 104 73905 225044 225026 2026-10-02T16:58:48Z Meghdhanu 3380 /* Validated */ 225044 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Meghdhanu" /></noinclude><br/> {{સ-મ|'''[૧૦૨]''' | | }} <br/> {{gap |9em}}{{મોટો અક્ષર|'''જે'''}} મારા પ્રાણને, અગાધ ઊંડા ગુપ્ત સ્પર્શીથી જગાડે છે, તે જ એ છે, જે મારા હૃદયના ગુપ્તમાં ગુપ્ત દેશમાં છે. {{gap}}તે જ એ છે જે, આ આંખોમાં જાદુ આંજે છે, જે હૃદયતંત્રીના તાર ઉપર આનંદથી રમે છે, અને સુખદુ:ખના વિવિધ સ્વરો એમાંથી ઊભા કરે છે! {{gap}}ઘડી ઘડી બદલાતા રૂપેરી, સોનેરી, આસમાની અને લીલા રંગોમાં માયાનું પટ એ વણે છે: અને તેના વિવિધ પટાંતરોમાંથી જરાક પોતાના ચરણ માત્રને દેખાવા દે છે. પણ એ ચરણનો સ્પર્શ થતાં તો જાતને જ ભૂલી જવાય છે! {{gap}}દિવસો આવે છે ને જાય છે, યુગો જન્મે છે ને મરે છે. {{gap}}પણ એ તો એ નો એ નિત્ય સ્થિત છે. મારા હૃદયને એ ચલાવે છે—અનેક નામોમાં, અનેક રૂપોમાં, અનેક વેશોમાં, અનેક આનદોમાં, અને વિવાદોમાં. {{સ-મ| |🙖 | }}<noinclude>{{સ-મ| | |[૧૩૭ }}</noinclude> khj1kcrmehebfc0x71smc5mhc6hnyjd 104 73906 225045 225030 2026-10-02T17:00:39Z Meghdhanu 3380 /* Validated */ 225045 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Meghdhanu" /></noinclude><br/> {{સ-મ| | |'''[૧૦૩]''' }} <br/> {{gap |9em}}{{મોટો અક્ષર|'''હે'''}}પરમાત્મન્! તને મારું એક એવું નમન હોકે જે નમનમાં મારી બધી જ ઈંદ્રિયો તારા તરફ અભિમુખ બની વિસ્તરી રહો! અને તારા ચરણ સ્પર્શમાં દુનિયાના સ્પર્શ પામો! {{gap}}જેવી રીતે જળભર્યાં આષાઢી વાદળ નીચાં નમે, તેમ મારું સમગ્ર અંતઃકરણ તારા દ્વારે એક પ્રણિપાતમાં નીચે લળીલળી રહો! {{gap}}મારાં બધાં જ ગીતોના વિવિધસ્વરો, એક અખંડ પ્રવાહમાં ભળીને, તારા મહાન મૌનસાગરને ચરણે, એક નમન રૂપે વહો! {{gap}}પોતાને ઘેર પાછાં વળવાને માટે ઉત્સુક થયેલા હંસોનાં ટોળાં જેમ રાત અને દિવસ જોયા વિના પોતાની ડુંગરમાળા તરફ ઊડે છે, તેમ મારું સમગ્ર જીવન, પોતાના શાશ્વત શાંતિના ધામ તરફ જવા માટે, તને થતા આ એક પ્રણિપાતમાં જાણે, પોતાનું યાત્રાપ્રચાણ આદરો! {{સ-મ| |🙖 | }}<noinclude>{{સ-મ|૧૩૯] | | }}</noinclude> lizndmwxe3lbo0qgf109tn43pufrc5e 104 73907 225046 225031 2026-10-02T17:09:41Z Meghdhanu 3380 /* Validated */ 225046 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Meghdhanu" /></noinclude><br/> <br/> <br/> <br/> <br/> {{સ-મ| |'''સૂચન''' | }} {{gap}}'''આ''' ગીતોમાં, '''૩''' સાથે '''૫૬''', '''૩૪''' સાથે '''૪૯''', '''૪૧''' સાથે '''૫૦''' અને '''પ૯''' સાથે '''૯૩''' એ જોડકાં એક જ જેવાં છે. એ ચાર બેવડાયાં છે. એ રીતે જે ચાર ગીતો રહી ગયાં, તે પાછળનાં પૃષ્ઠોમાં આપેલાં છે. એક સમયે બેસીને, એક પછી એક લઈ ને અનુક્રમ સાચવવા કરતાં, મનમાં જે વખતે જે પ્રિય લાગે તે ક્રમને અનુસરતાં, ભૂલ રહી ગઈ છે. {{સ-મ| |🙖 | }}<noinclude>{{સ-મ| | |[૧૪૦ }}</noinclude> 7yr8d29fztbkykdrppxiudi0z7gic1e 104 73908 225047 225033 2026-10-02T17:11:24Z Meghdhanu 3380 /* Validated */ 225047 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Meghdhanu" /></noinclude><br/> {{સ-મ| | |'''[૮]''' }} <br/> {{gap |9em}}'''{{મોટો અક્ષર|રા}}જકુમાર''' જેવા ઠાઠમાઠથી શણગારેલું શિશુ પોતાની રમતગમતની મજા ગુમાવી બેસે છે. હરક્ષણે એને આભૂષણ સાંભરી આવે છે. ‘રમવા જતાં એ ક્યાંક બગડે નહિ!’ {{gap}}એ આભૂષણની સભાળમાં ને સભાળમાં એ બિચારું આઘુંપાછું ખસી શકતું નથી. {{gap}}હે મા! આ આભૂષણના ઠાઠમાઠે એને બિચારાને બંધન આપ્યું છે, અને તન્દુરસ્તીની ધૂળભરી રમતમાં જતું રોક્યું છે. સૌની સાથે સામાન્ય આનંદવિનાદની, અને માનવજીવનમાં ભળી જવાની વાતમાંથી જે રોકે એ આભૂષણ શું કામનું? એ ભળી જઈ શક્યું હોત, પણ આ ઠાઠમાઠી આભૂષણે એને એકલું કરી નાખ્યું છે. {{gap}}આ તો તેં એને બંધન આપ્યુંછે મા! આભૂષણ પહેરાવ્યું નથી. {{સ-મ| |🙖 | }}<noinclude>{{સ-મ|૧૪૧] | | }}</noinclude> fqkr0e2rl8r1dsd9h6afriqyolluc0i 104 73909 225037 224770 2026-10-02T16:14:40Z Amvaishnav 156 /* Proofread */ 225037 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Amvaishnav" /></noinclude><br/> {{સ-મ|'''[૧૫]''' | | }} <br/> {{gap |9em}} ''' {{મોટો અક્ષર|તા}}રી''' પાસે, ગીતો ગાવા માટે હું અહીં છું. તારા આ મહાન મહાલયમાં મને પણ એક ખૂણો મળી ગયો છે. {{gap}}તારી રચેલી દુનિયામાં શું અધૂરું હોય કે મારે કામ કરવાનું રહ્યું હોય? કાંઈ જ કામ મારે કરવાનું નથી. એટલે મારી નિરુપયોગી જેવી જિંદગી કાંઈપણ હેતુ વિનાના રાગ આલાપ કાઢી શકે. એને માટે એ એક કામ શક્ય રહ્યું છે ! {{gap}}જયારે તારી મૌનપૂજા માટે મધરાતે, અંધાર મંદિરમાં ડંકો વાગે, ત્યારે હે મારા સ્વામી ! આ જે કાંઇ રાગડા મે કાઢ્યા હોય તે ધ્યાનમાં લઈને, તું મને ત્યાં તારી સમક્ષ ઊભો રહીને કાંઈક ગાવાનું કહેજે ! {{gap}}અને જ્યારે પ્રભાત સમયે, સુવર્ણૅ રંગી વીણાના તારો મેળવાય, ત્યારે મને તારી સમક્ષ ઊભા રહેવા માટે આજ્ઞા કરવાનું મને માન આપજે, મારા નાથ ! {{સ-મ| |🙖 | }}<noinclude>{{સ-મ| | |[૧૪૨ }}</noinclude> 0rfr7y6pen1ropp3bo8m3zyrl2r2dwx 225048 225037 2026-10-02T17:12:51Z Meghdhanu 3380 /* Validated */ 225048 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Meghdhanu" /></noinclude><br/> {{સ-મ|'''[૧૫]''' | | }} <br/> {{gap |9em}}'''{{મોટો અક્ષર|તા}}રી''' પાસે, ગીતો ગાવા માટે હું અહીં છું. તારા આ મહાન મહાલયમાં મને પણ એક ખૂણો મળી ગયો છે. {{gap}}તારી રચેલી દુનિયામાં શું અધૂરું હોય કે મારે કામ કરવાનું રહ્યું હોય? કાંઈ જ કામ મારે કરવાનું નથી. એટલે મારી નિરુપયોગી જેવી જિંદગી કાંઈપણ હેતુ વિનાના રાગ આલાપ કાઢી શકે. એને માટે એ એક કામ શક્ય રહ્યું છે! {{gap}}જયારે તારી મૌનપૂજા માટે મધરાતે, અંધાર મંદિરમાં ડંકો વાગે, ત્યારે હે મારા સ્વામી! આ જે કાંઈ રાગડા મેં કાઢ્યા હોય તે ધ્યાનમાં લઈને, તું મને ત્યાં તારી સમક્ષ ઊભો રહીને કાંઈક ગાવાનું કહેજે! {{gap}}અને જ્યારે પ્રભાત સમયે, સુવર્ણરંગી વીણાના તારો મેળવાય, ત્યારે મને તારી સમક્ષ ઊભા રહેવા માટે આજ્ઞા કરવાનું મને માન આપજે, મારા નાથ! {{સ-મ| |🙖 | }}<noinclude>{{સ-મ| | |[૧૪૨ }}</noinclude> j2vm5yj1taz1holbe6qw32ov3jpcofe 104 73910 225038 224771 2026-10-02T16:24:07Z Amvaishnav 156 /* Proofread */ 225038 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Amvaishnav" /></noinclude><br/> {{સ-મ| | |'''[૧૬]''' }} <br/> {{gap |9em}} {{મોટો અક્ષર|'''આ'''}} દુનિયાની મહેફિલમા મને પણ નોતરું મળ્યું છે, અને એ રીતે મારું જીવન ધન્ય બન્યુ છે. {{gap}}મારી આંખોએ તારી ભવ્યતા જોઈ છે, અને શ્રવણોએ એ સાંભળી છે. {{gap}}મારું કામ તો આ મહેફિલમાં મારું વાજિંંત્ર વગાડવાનું હતુ, અને તે મેં યથાશક્તિ કર્યું છે. {{gap}}હવે હું તને પ્રાર્થું છું મારા નાથ ! એ સમય આવ્યો છે, જ્યારે હું તારા ચહેરાની ઝાંખી કરી શકું અને તને મારા મૌન પ્રણિપાત અર્પી શકું ! {{સ-મ| |🙖 | }}<noinclude>{{સ-મ|૧૪૩ ] | | }}</noinclude> lktt7ejdfn2zp4ck0gdlrqs8isrbt5q 225039 225038 2026-10-02T16:25:03Z Amvaishnav 156 225039 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Amvaishnav" /></noinclude><br/> {{સ-મ| | |'''[૧૬]''' }} <br/> {{gap |9em}} {{મોટો અક્ષર|'''આ'''}} દુનિયાની મહેફિલમાં મને પણ નોતરું મળ્યું છે, અને એ રીતે મારું જીવન ધન્ય બન્યુ છે. {{gap}}મારી આંખોએ તારી ભવ્યતા જોઈ છે, અને શ્રવણોએ એ સાંભળી છે. {{gap}}મારું કામ તો આ મહેફિલમાં મારું વાજિંંત્ર વગાડવાનું હતુ, અને તે મેં યથાશક્તિ કર્યું છે. {{gap}}હવે હું તને પ્રાર્થું છું મારા નાથ ! એ સમય આવ્યો છે, જ્યારે હું તારા ચહેરાની ઝાંખી કરી શકું અને તને મારા મૌન પ્રણિપાત અર્પી શકું ! {{સ-મ| |🙖 | }}<noinclude>{{સ-મ|૧૪૩ ] | | }}</noinclude> 2uk924mcevk9mhjk9n3p2yfxcod1cxw 225049 225039 2026-10-02T17:13:59Z Meghdhanu 3380 /* Validated */ 225049 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Meghdhanu" /></noinclude><br/> {{સ-મ| | |'''[૧૬]''' }} <br/> {{gap |9em}}{{મોટો અક્ષર|'''આ'''}} દુનિયાની મહેફિલમાં મને પણ નોતરું મળ્યું છે, અને એ રીતે મારું જીવન ધન્ય બન્યું છે. {{gap}}મારી આંખોએ તારી ભવ્યતા જોઈ છે, અને શ્રવણોએ એ સાંભળી છે. {{gap}}મારું કામ તો આ મહેફિલમાં મારું વાજિંંત્ર વગાડવાનું હતું, અને તે મેં યથાશક્તિ કર્યું છે. {{gap}}હવે હું તને પ્રાર્થું છું મારા નાથ! એ સમય આવ્યો છે, જ્યારે હું તારા ચહેરાની ઝાંખી કરી શકું અને તને મારા મૌન પ્રણિપાત અર્પી શકું! {{સ-મ| |🙖 | }}<noinclude>{{સ-મ|૧૪૩ ] | | }}</noinclude> khafzdnqm4kwvdxjkcdrtzl9a2fvkis 104 73911 225040 224772 2026-10-02T16:33:04Z Amvaishnav 156 /* Proofread */ 225040 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Amvaishnav" /></noinclude><br/> {{સ-મ|'''[૫૮]''' | | }} <br/> {{gap |9em}} ''' {{મોટો અક્ષર|મા}}રા''' છેલ્લા ગીતમાં આનંદના મારા બધા સ્વરો રેલાઈ રહેજો—એ આનંદ, જે હરિયાળાં નીલક્ષેત્રમાં પૃથ્વીને નર્તન કરતી કરી મૂકે છે: એ આનંદ, જે જીવન-મૃત્યુ બે બાંધવાને વિશાળ જગતમાં નર્તન કરતાં શીખવે છે, જે પવનના તુમુલ તુફાન વખતે જીવનને જાગ્રત કરતા ખડખડાટ હસી પડે છે: એ આનંદ, જે દુ:ખના રક્ત રક્ત ગુલાબની પાંદડી ઉપર, છાનોમાનો અશ્રુમાળા લઇને બેસે છે: એ આનંદ, જે પોતાની પાસેનું બધું રાખોડીમાં વેરી નાખે છે; અને એ આનંદ જે શબ્દાતીત છે. <poem>{{મધ્ય ખંડ|મારા છેલ્લા ગીતમાં એ આનંદ હજો ! વિલુપ્ત થઈ જવાનો મહા આનંદ !}}</poem><noinclude>{{સ-મ| | |[ ૧૪૪ }}</noinclude> exddtxyup3wsc8kq8lg7xfcxjvwzv4w 225050 225040 2026-10-02T17:15:30Z Meghdhanu 3380 /* Validated */ 225050 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Meghdhanu" /></noinclude><br/> {{સ-મ|'''[૫૮]''' | | }} <br/> {{gap |9em}} ''' {{મોટો અક્ષર|મા}}રા''' છેલ્લા ગીતમાં આનંદના મારા બધા સ્વરો રેલાઈ રહેજો—એ આનંદ, જે હરિયાળાં નીલક્ષેત્રમાં પૃથ્વીને નર્તન કરતી કરી મૂકે છે: એ આનંદ, જે જીવન-મૃત્યુ બે બાંધવાને વિશાળ જગતમાં નર્તન કરતાં શીખવે છે, જે પવનના તુમુલ તુફાન વખતે જીવનને જાગ્રત કરતો ખડખડાટ હસી પડે છે: એ આનંદ, જે દુ:ખના રક્ત રક્ત ગુલાબની પાંદડી ઉપર, છાનોમાનો અશ્રુમાળા લઈને બેસે છે: એ આનંદ, જે પોતાની પાસેનું બધું રાખોડીમાં વેરી નાખે છે; અને એ આનંદ જે શબ્દાતીત છે. <poem>{{મધ્ય ખંડમારા છેલ્લા ગીતમાં એ આનંદ હજો! વિલુપ્ત થઈ જવાનો મહા આનં !}}</poem><noinclude>{{સ-મ| | |[ ૧૪૪ }}</noinclude> km4y0daqtpfb00z9s1j58wjff5ki39r 104 73983 225041 225035 2026-10-02T16:34:59Z Amvaishnav 156 /* Validated */ 225041 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Amvaishnav" /></noinclude>{{Css image crop |Image = Amrapali By Dhumketu.pdf |Page = 1 |bSize = 408 |cWidth = 404 |cHeight = 591 |oTop = 6 |oLeft = 5 |Location = center |Description = }}<noinclude></noinclude> 2gjbb6ub3xm0l55na5x9npe0wavfa2p 104 73985 225042 2026-10-02T16:41:51Z Amvaishnav 156 /* Proofread */ 225042 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Amvaishnav" /></noinclude> {{સ-મ| |<big><big><big><big>'''આમ્રપાલી'''</big></big></big></big> <br/><big>○</big><br/> '''ધૂમકેતુ''' | }}<noinclude></noinclude> 2b1dalpvbpvaqcssxummcrt0u5miawe 104 73986 225052 2026-10-03T03:21:21Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 225052 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" /></noinclude>gitized by Arya Samaj Foundatie • ગુપ્તયુગ નવલકથાવલિ ndezangotn. [૧] # આ મ્ર પા લી [ભગવાન બુદ્ધના સમયની ઐતિહાસિક નવલકથા ] ધૂમકેતુ સાડા ચાર રૂપિયા સાલ એજન્ટ ચૂર ગ્રંથરત્ન કાર્યાક્ષય ગાંધી રસ્તા : અમદાવાદ, ૧૯૫૪ CC-0. In Public Domain Gurukul Kangri Collection, Hanhar<noinclude></noinclude> fn7tqh3wzju1dywtbtfshzs7vuow829 225063 225052 2026-10-03T03:46:32Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 225063 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />gitized by Arya Samaj Foundatie • ગુપ્તયુગ નવલકથાવલિ ndezangotn. [૧] # આ મ્ર પા લી [ભગવાન બુદ્ધના સમયની ઐતિહાસિક નવલકથા ] ધૂમકેતુ સાડા ચાર રૂપિયા સાલ એજન્ટ ચૂર ગ્રંથરત્ન કાર્યાક્ષય ગાંધી રસ્તા : અમદાવાદ, ૧૯૫૪</noinclude><br/> <div style="padding: 25px; border: 0px solid;"> <div style="padding: 3px; border: 3px solid #BE008A; "> <div style="padding: 10px; border: 0px solid;"> <div style="padding: 3px; border: 2px solid #008209; "> {{સ-મ| ⬤ ગુપ્તયુગ નવલકથાવલિ |⬤ ⬤ ⬤ |[૧] ⬤}} <br/> {{સ-મ| |{{color|#BE008A|<big><big><big><big><big><big>'''આ મ્ર પા લી'''</big></big></big></big></big></big>}} | }} {{center|{{color|#BE008A|<big>⬤</big>}} }} {{center|[ભગવાન બુદ્ધના સમયની ઐતિહાસિક નવલકથા]}} }} <br/> <br/> <br/> {{સ-મ| |{{color|#BE008A|<big><big><big><big>ધૂમકેતુ</big></big></big></big>}} | }} <br/> <br/> <br/> <br/> <br/> <br/> <center> <span style="background-color: #FFFFFF; color: #008209; border-radius: 50%; border : 2px solid #6B001D;display: inline-block; width: 1.5em; height: 1.5em; line-height: 1.5em; text-align: center; font-weight: bold;"><big>સાડા ચાર</big></span></center> {{સ-મ| |{{color|#008209|'''રૂપિયા'''}} | }} </div> </div> <div style="padding: 10px; border: 0px solid;"> <div style="padding: 3px; border: 2px solid #008209; "> {{સ-મ| |{{color|#008209|<big>સોલ એજન્ટ</big>}} <br/> {{color|#BE008A|'''ગૂર્જર ગ્રંથરત્ન કાર્યાલય'''<br/>ગાંધી રસ્તા : અમદાવાદ.<br/> {{color|#008209|૧૯૫૪}} | }}}} </div> </div> </div> </div><noinclude></noinclude> 31bfcx2cy4hsew40wto39srqecobxou 225064 225063 2026-10-03T03:48:16Z Snehrashmi 2103 225064 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" /></noinclude><br/> <div style="padding: 25px; border: 0px solid;"> <div style="padding: 3px; border: 3px solid #BE008A; "> <div style="padding: 10px; border: 0px solid;"> <div style="padding: 3px; border: 2px solid #008209; "> {{સ-મ|⬤ ગુપ્તયુગ નવલકથાવલિ|⬤{{gap}}⬤{{gap}}⬤{{gap}}|[૧]{{gap}}⬤}} <br/> {{સ-મ| |{{color|#BE008A|<big><big><big><big><big><big>'''આ મ્ર પા લી'''</big></big></big></big></big></big>}} | }} {{center|{{color|#BE008A|<big>⬤</big>}} }} {{center|[ભગવાન બુદ્ધના સમયની ઐતિહાસિક નવલકથા]}} }} <br/> <br/> <br/> {{સ-મ| |{{color|#BE008A|<big><big><big><big>ધૂમકેતુ</big></big></big></big>}} | }} <br/> <br/> <br/> <br/> <br/> <br/> <center> <span style="background-color: #FFFFFF; color: #008209; border-radius: 50%; border : 2px solid #6B001D;display: inline-block; width: 1.5em; height: 1.5em; line-height: 1.5em; text-align: center; font-weight: bold;"><big>સાડા ચાર</big></span></center> {{સ-મ| |{{color|#008209|'''રૂપિયા'''}} | }} </div> </div> <div style="padding: 10px; border: 0px solid;"> <div style="padding: 3px; border: 2px solid #008209; "> {{સ-મ| |{{color|#008209|<big>સોલ એજન્ટ</big>}} <br/> {{color|#BE008A|'''ગૂર્જર ગ્રંથરત્ન કાર્યાલય'''<br/>ગાંધી રસ્તા : અમદાવાદ.<br/> {{color|#008209|૧૯૫૪}} | }}}} </div> </div> </div> </div><noinclude></noinclude> 08ghkg2hsaqaaj8855f6jzamalwurxv 225065 225064 2026-10-03T03:49:25Z Snehrashmi 2103 225065 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" /></noinclude><br/> <div style="padding: 25px; border: 0px solid;"> <div style="padding: 3px; border: 3px solid #BE008A; "> <div style="padding: 10px; border: 0px solid;"> <div style="padding: 3px; border: 2px solid #008209; "> {{સ-મ|⬤ ગુપ્તયુગ નવલકથાવલિ|⬤{{gap}}⬤{{gap}}⬤{{gap}}|[૧]{{gap}}⬤}} <br/> {{સ-મ| |{{color|#BE008A|<big><big><big><big><big><big>'''આ મ્ર પા લી'''</big></big></big></big></big></big>}} | }} }} {{center|[ભગવાન બુદ્ધના સમયની ઐતિહાસિક નવલકથા]}} <br/> <br/> <br/> {{સ-મ| |{{color|#BE008A|<big><big><big><big>ધૂમકેતુ</big></big></big></big>}} | }} <br/> <br/> <br/> <br/> <br/> <br/> <center> <span style="background-color: #FFFFFF; color: #008209; border-radius: 50%; border : 2px solid #6B001D;display: inline-block; width: 1.5em; height: 1.5em; line-height: 1.5em; text-align: center; font-weight: bold;"><big>સાડા ચાર</big></span></center> {{સ-મ| |{{color|#008209|'''રૂપિયા'''}} | }} </div> </div> <div style="padding: 10px; border: 0px solid;"> <div style="padding: 3px; border: 2px solid #008209; "> {{સ-મ| |{{color|#008209|<big>સોલ એજન્ટ</big>}} <br/> {{color|#BE008A|'''ગૂર્જર ગ્રંથરત્ન કાર્યાલય'''<br/>ગાંધી રસ્તા : અમદાવાદ.<br/> {{color|#008209|૧૯૫૪}} | }}}} </div> </div> </div> </div><noinclude></noinclude> 8o66fovsubc0c234fkoakdm1j65rwnn 225066 225065 2026-10-03T03:51:52Z Snehrashmi 2103 225066 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" /></noinclude><br/> <div style="padding: 25px; border: 0px solid;"> <div style="padding: 3px; border: 3px solid #BE008A; "> <div style="padding: 10px; border: 0px solid;"> <div style="padding: 3px; border: 2px solid #008209; "> {{સ-મ|⬤ ગુપ્તયુગ નવલકથાવલિ|⬤{{gap}}⬤{{gap}}⬤{{gap}}|[૧]{{gap}}⬤}} <br/> {{સ-મ| |{{color|#BE008A|<big><big><big><big><big><big>'''આ મ્ર પા લી'''</big></big></big></big></big></big>}} | }} {{center|[ભગવાન બુદ્ધના સમયની ઐતિહાસિક નવલકથા]}} <br/> <br/> <br/> {{સ-મ| |{{color|#BE008A|<big><big><big><big>ધૂમકેતુ</big></big></big></big>}} | }} <br/> <br/> <br/> <br/> <br/> <br/> <center> {{center|'''સાડા ચાર'''<br/>'''રૂપિયા'''}} </div> </div> <div style="padding: 10px; border: 0px solid;"> <div style="padding: 3px; border: 2px solid #008209; "> {{સ-મ| |{{color|#008209|<big>સોલ એજન્ટ</big>}} <br/> {{color|#BE008A|'''ગૂર્જર ગ્રંથરત્ન કાર્યાલય'''<br/>ગાંધી રસ્તા : અમદાવાદ.<br/> {{color|#008209|૧૯૫૪}} | }}}} </div> </div> </div> </div><noinclude></noinclude> eu4bov2495n0uomjauhgnuggub52xtr 104 73987 225053 2026-10-03T03:22:28Z Snehrashmi 2103 /* Without text */ 225053 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="Snehrashmi" /></noinclude><noinclude></noinclude> evce3mi9h5itq00bi2d744fhs4kor03 104 73988 225055 2026-10-03T03:23:29Z Snehrashmi 2103 /* Without text */ 225055 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="Snehrashmi" /></noinclude><noinclude></noinclude> evce3mi9h5itq00bi2d744fhs4kor03 104 73989 225056 2026-10-03T03:23:49Z Snehrashmi 2103 /* Without text */ 225056 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="Snehrashmi" /></noinclude><noinclude></noinclude> evce3mi9h5itq00bi2d744fhs4kor03 104 73990 225057 2026-10-03T03:24:10Z Snehrashmi 2103 /* Without text */ 225057 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="Snehrashmi" /></noinclude><noinclude></noinclude> evce3mi9h5itq00bi2d744fhs4kor03 104 73991 225058 2026-10-03T03:27:58Z Snehrashmi 2103 /* Proofread */ 225058 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Snehrashmi" /></noinclude><br/><br/> {{center|<big>ગુપ્તયુગ નવલગ્રંથાવલિ</big> પુષ્પ ૧ લું <big>○</big> આ મ્ર પા લી}}<noinclude></noinclude> cw57wu9sb930aepz5u3970t859hxt32 104 73992 225059 2026-10-03T03:28:52Z Snehrashmi 2103 /* Without text */ 225059 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="Snehrashmi" /></noinclude><noinclude></noinclude> evce3mi9h5itq00bi2d744fhs4kor03 104 73993 225060 2026-10-03T03:34:02Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 225060 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" /></noinclude><br> પ્રકાશક: ગૌરીશંકર ગોવરધનરામ જોશી, ખાનપુર...... અમદાવાદ {{center|'''[ સર્વ પ્રકારના હક્ક લેખકને સ્વાધીન.]'''<br/>માર્ચ, ૧૯૫૪}}}} મુદ્રકઃ ગોવિંદલાલ જગશીભાઈ શાહ,<br/> શારદા મુદ્રણાલય,<br/> પાનકોર નાકા, અમદવાદ.<noinclude></noinclude> ezbv5y5qy4otpv8z69uuf8c7d9arwde 104 73994 225061 2026-10-03T03:34:39Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 225061 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" /></noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri - પ્રસ્તાવના ‘ગુપ્તયુગ ' એ ભારતવર્ષના ઇતિહાસના સુવર્ણયુગ છે. શિલ્પ, સંગીત, કલા, રાજનીતિ, વ્યવસ્થા, ધર્મ, શક્તિ, સમાજરચના — કાઈ પણ વિષયમાં, એની ભવ્યતાને પહોંચે તેવું જ્વન ભારતવર્ષે ત્યાર પછી કાઈ વિસ જાણ્યું નથી, એમ કહીએ તે ચાલે. દેશના અનુભવ ઉપરથી દેશની મહત્તા મપાતી હાય તો આવા વિરલ અનુભવા કાઈ દેશે ભાગ્યે જ લીધા હરો. એ યુગના ઇતિહાસમાં અનેક નવલકથાઓને ભંડાર છે. તેમાં આ આમ્રપાલી દ્વારા પ્રવેશ થાય છે. આમ્રપાલી, મનમાં તો કયારની એડી હતી. બીજી નવલકથા આ ‘સીરીઝ’માં હવે પછી આવશે. ખાનપુર, અમદાવાદ ધૂમકેતુ મહાશિવરાત્રિ : સંવત ૨૦૧૦ CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangi Collection, Harihar<noinclude></noinclude> heaufw3lck0e4qsk4hkab2z4i18pv3n 104 73995 225062 2026-10-03T03:41:33Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 225062 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" /></noinclude> <br/> <div style="padding: 25px; border: 0px solid;"> <div style="padding: 3px; border: 3px solid #BE008A; "> {{center|{{color|#008209|'''<big>અ નુ ક્ર મ</big>'''}}}} <hr style="height: 2px; border: none; background-color: #BE008A;"> પ્રવેશ <center> {|style="width:100%;padding-right:0.5em; padding-left:0.5em;" |- | ૧ | [[આમ્રપાલી/ફૂલમાં અગ્નિ|ફૂલમાં અગ્નિ]] | align="right" | ૧૪ |- | ૨ | [[આમ્રપાલી/મગધનો રાજકુમાર|મગધનો રાજકુમાર]] | align="right" | ૨૩ |- | ૩ | [[આમ્રપાલી/વિશાખા માતા|વિશાખા માતા]] | align="right" | ૧૪ |- | ૪ | [[આમ્રપાલી/સાદામાં સાદી રીત|સાદામાં સાદી રીત]] | align="right" | ૧૭ |- | ૫ | [[આમ્રપાલી/સહજ થાય તો|સહજ થાય તો]] | align="right" | ૨૦ |- | ૬ | [[આમ્રપાલી/કુદરતને તમે અનુકૂળ બનો|કુદરતને તમે અનુકૂળ બનો]] | align="right" | {{SIC|૨૧|૨૨}} |- | ૭ | [[આમ્રપાલી/સુખની ક્ષણ|સુખની ક્ષણ]] | align="right" | ૨૫ |- | ૮ | [[આમ્રપાલી/ફેંકી દીધેલા કાગળો|ફેંકી દીધેલા કાગળો]] | align="right" | ૨૯ |- | ૯ | [[આમ્રપાલી/નામ રૂપ જુજવાં|નામ રૂપ જુજવાં]] | align="right" | ૩૨ |- | ૧૦ | [[આમ્રપાલી/કેટલાક પ્રસંગો|કેટલાક પ્રસંગો]] | align="right" | ૩૫ |- | ૧૧ | [[આમ્રપાલી/કલાનો પ્રકાશ|કલાનો પ્રકાશ]] | align="right" | ૪૧ |- | ૧૨ | [[આમ્રપાલી/રાજભવનની સ્વચ્છતા|રાજભવનની સ્વચ્છતા]] | align="right" | ૪૫ |- | ૧૩ | [[આમ્રપાલી/મારૂં ઘર|મારૂં ઘર]] | align="right" | ૪૮ |- | ૧૪ | [[આમ્રપાલી/સ્વતંત્રતા ક્યાં રહે છે?|સ્વતંત્રતા ક્યાં રહે છે?]] | align="right" | ૫૧ |- | ૧૪ | [[આમ્રપાલી/તેજબિંદુ|તેજબિંદુ]] | align="right" | ૫૫ |- | ૧૫ | [[આમ્રપાલી/પંખીની માનવતા|પંખીની માનવતા]] | align="right" | ૬૫ |- | ૧૬ | [[આમ્રપાલી/માણસ, ઘોડાં અને ગધેડાં|માણસ, ઘોડાં અને ગધેડાં]] | align="right" | ૬૯ |- | ૧૭ | [[આમ્રપાલી/ઉપાસના|ઉપાસના]] | align="right" | ૭૩ |- | ૧૮ | [[આમ્રપાલી/અજિત કિલ્લા અને અજિત માનવી|અજિત કિલ્લા અને અજિત માનવી]] | align="right" | ૭૭ |- | ૧૯ | [[આમ્રપાલી/માનવી અને પડછાયો|માનવી અને પડછાયો]] | align="right" | ૮૨ |- | ૨૦ | [[આમ્રપાલી/વાણીની મર્યાદા|વાણીની મર્યાદા]] | align="right" | ૮૮ |- | ૨૧ | [[આમ્રપાલી/પળ પળ ગણો|પળ પળ ગણો]] | align="right" | ૯૪ |- |} </center> </div> </div><noinclude></noinclude> li9s93qomk1w5mbhxgwid9xklwdimtb 225067 225062 2026-10-03T03:56:28Z Snehrashmi 2103 225067 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" /></noinclude> <br/> <div style="padding: 25px; border: 0px solid;"> <div style="padding: 3px; border: 3px solid #BE008A; "> {{center|{{color|#008209|'''<big>અ નુ ક્ર મ</big>'''}}}} <hr style="height: 2px; border: none; background-color: #BE008A;"> પ્રવેશ <center> {|style="width:100%;padding-right:0.5em; padding-left:0.5em;" |- | ૧ | [[આમ્રપાલી/ફૂલમાં અગ્નિ|ફૂલમાં અગ્નિ]] | align="right" | ૧૪ |- | ૨ | [[આમ્રપાલી/મગધનો રાજકુમાર|મગધનો રાજકુમાર]] | align="right" | ૨૩ |- | ૩ | [[આમ્રપાલી/રાજગૃહના વર્ત્તમાન|રાજગૃહના વર્ત્તમાન]] | align="right" | ૨૯ |- | ૪ | [[આમ્રપાલી/શોભિતે શું કહ્યું?|શોભિતે શું કહ્યું?]] | align="right" | ૪૨ |- | ૫ | [[આમ્રપાલી/ગુરુ અને શિષ્ય|ગુરુ અને શિષ્ય]] | align="right" | ૫૦ |- | ૬ | [[આમ્રપાલી/મહા અમાત્યે કહેલી વાત|મહા અમાત્યે કહેલી વાત]] | align="right" | ૬૨ |- | ૭ | [[આમ્રપાલી/સુનીધે શું કહ્યું?|સુનીધે શું કહ્યું?]] | align="right" | ૭૦ |- | ૮ | [[આમ્રપાલી/વૈશાલીને પંથે|વૈશાલીને પંથે]] | align="right" | ૭૬ |- | ૯ | [[આમ્રપાલી/વર્ષકારે જોયેલું વૈશાલીનું દૃશ્ય|વર્ષકારે જોયેલું વૈશાલીનું દૃશ્ય]] | align="right" | ૮૧ |- | ૧૦ | [[આમ્રપાલી/વૈશાલી સંથાગાર|વૈશાલી સંથાગાર]] | align="right" | ૧૦૦ |- | ૧૧ | [[આમ્રપાલી/કલાનો પ્રકાશ|કલાનો પ્રકાશ]] | align="right" | ૪૧ |- | ૧૨ | [[આમ્રપાલી/રાજભવનની સ્વચ્છતા|રાજભવનની સ્વચ્છતા]] | align="right" | ૪૫ |- | ૧૩ | [[આમ્રપાલી/મારૂં ઘર|મારૂં ઘર]] | align="right" | ૪૮ |- | ૧૪ | [[આમ્રપાલી/સ્વતંત્રતા ક્યાં રહે છે?|સ્વતંત્રતા ક્યાં રહે છે?]] | align="right" | ૫૧ |- | ૧૪ | [[આમ્રપાલી/તેજબિંદુ|તેજબિંદુ]] | align="right" | ૫૫ |- | ૧૫ | [[આમ્રપાલી/પંખીની માનવતા|પંખીની માનવતા]] | align="right" | ૬૫ |- | ૧૬ | [[આમ્રપાલી/માણસ, ઘોડાં અને ગધેડાં|માણસ, ઘોડાં અને ગધેડાં]] | align="right" | ૬૯ |- | ૧૭ | [[આમ્રપાલી/ઉપાસના|ઉપાસના]] | align="right" | ૭૩ |- | ૧૮ | [[આમ્રપાલી/અજિત કિલ્લા અને અજિત માનવી|અજિત કિલ્લા અને અજિત માનવી]] | align="right" | ૭૭ |- | ૧૯ | [[આમ્રપાલી/માનવી અને પડછાયો|માનવી અને પડછાયો]] | align="right" | ૮૨ |- | ૨૦ | [[આમ્રપાલી/વાણીની મર્યાદા|વાણીની મર્યાદા]] | align="right" | ૮૮ |- | ૨૧ | [[આમ્રપાલી/પળ પળ ગણો|પળ પળ ગણો]] | align="right" | ૯૪ |- |} </center> </div> </div><noinclude></noinclude> e77z32se848jl8dhie18kibgccoj2mj 104 73996 225070 2026-10-03T04:00:46Z Snehrashmi 2103 /* Without text */ 225070 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="Snehrashmi" /></noinclude><noinclude></noinclude> evce3mi9h5itq00bi2d744fhs4kor03 104 73997 225071 2026-10-03T04:01:15Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 225071 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" /></noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri પ્રવેશ પાટલીપુત્ર હજી જ્યારે સ્થપાયું પણ ન હતું, હજી અશાક રાજાનું નાઞનિશાન જ્યારે ઇતિહાસમાં સંભળાયું પણ ન હતું, મહાન ચક્રવર્તી રાજા વીર વિક્રમનું સ્વમ ભારતવષે જાણ્યું ન હતું, તે સમયની, સ્વિીસન પૂર્વે` પાંચમી—છઠ્ઠી સદીની, આ ઇતિહાસકથા છે. રાજા વીર વિક્રમના જન્મ પહેલાંના ચારસાથી પાંચસો વર્ષના ગાળા, એ આ કથાના સભ્ય કહી શકાય. એ વખતે વિક્રસ સંવત હુછ જન્મ્યા ન હતા. એટલા માટે સાલની ગણતરી, ‘વિક્રમ સંવત પૂર્વે’· ઈસ્વીસનની પહેલાં' એવી રીતે થાય છે. તે વખતે ભારતવર્ષીમાં એ પ્રકારની રાજવ્યવસ્થા ચાલી રહી હતી. એક પ્રકારમાં, રાજા મુખ્ય હતો. તે રાજ ચલાવતા. તે ન્યાય આપતા. દંડ કરતો. સૈન્યો દારતા. એને મદદ કરનાર પ્રધાન મંડળ રહેતુ . તેના પર સામ્રાજિક ને ધાર્મિક સંસ્થાઓના કાબૂ રહેતા. નગર પરિષદ્, ગ્રામ પરિષદ ને વ્યાપારીઓની શ્રેણીના શ્રેષ્ઠીઓના તેના પર અંકુશ રહેતા. એ ધર્મ ચર્યાદામાં રહેવાવાળા હોય, તે પ્રજાની ઇચ્છાવિરુદ્ધ કાંઈ ન કરવાના સંકલ્પ રાખતા. છતાં આ પ્રકારમાં કેન્દ્રસ્થાને તે રાજા જ હતો. એ રાજસત્તાને ધારનારો હતો. રાજવ્યવસ્થાના ખીજો પ્રકાર પણ એ વખતે અસ્તિત્વમાં હતા. એ પ્રકાર પ્રમાણે રાજત ત્રનું સ ંચાલન એક પરિષદ્ કે સભા કે ગણતંત્ર દ્વારા ચતું. ગણુ એટલે સંધ. આ ગણુરાજમાં રાજની બધી જ સત્તા સભા પાસે CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridhvar<noinclude></noinclude> owuvuwm1vmx7oat8h6rn6pgh71nunyu 104 73998 225076 2026-10-03T04:18:37Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 225076 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|અનુક્રમ||આમ્રપાલી}}<hr>''' '''<hr>{{rh||આમ્રપાલી||અનુક્રમ}}<hr>'''</noinclude> <br/> <center> {|style="width:100%;padding-right:0.5em; padding-left:0.5em;" |- | ૨૨ | [[આમ્રપાલી/પૃથ્વીના દેવતાઓ|પૃથ્વીના દેવતાઓ]] | align="right" | ૨૦૩ |- | ૨૩ | [[આમ્રપાલી/બે ખેલાડી|બે ખેલાડી]] | align="right" | ૨૦૯ |- | ૨૪ | [[આમ્રપાલી/રાજગૃહના વર્ત્તમાન|રાજગૃહના વર્ત્તમાન]] | align="right" | ૨૨૩ |- | ૨૫ | [[આમ્રપાલી/શોભિતે શું કહ્યું?|શોભિતે શું કહ્યું?]] | align="right" | ૨૯ |- | ૨૬ | [[આમ્રપાલી/ગુરુ અને શિષ્ય|ગુરુ અને શિષ્ય]] | align="right" | ૨૩૫ |- | ૨૭ | [[આમ્રપાલી/મહા અમાત્યે કહેલી વાત|મહા અમાત્યે કહેલી વાત]] | align="right" | ૨૪૧ |- | ૨૮ | [[આમ્રપાલી/સુનીધે શું કહ્યું?|સુનીધે શું કહ્યું?]] | align="right" | ૨૪૮ |- | ૨૯ | [[આમ્રપાલી/વૈશાલીને પંથે|વૈશાલીને પંથે]] | align="right" | ૨૫૭ |- | ૩૦ | [[આમ્રપાલી/વર્ષકારે જોયેલું વૈશાલીનું દૃશ્ય|વર્ષકારે જોયેલું વૈશાલીનું દૃશ્ય]] | align="right" | ૨૬૫ |- | ૩૧ | [[આમ્રપાલી/વૈશાલી સંથાગાર|વૈશાલી સંથાગાર]] | align="right" | ૨૬૯ |- | ૩૨ | [[આમ્રપાલી/કલાનો પ્રકાશ|કલાનો પ્રકાશ]] | align="right" | ૨૭૫ |- | ૩૩ | [[આમ્રપાલી/રાજભવનની સ્વચ્છતા|રાજભવનની સ્વચ્છતા]] | align="right" | ૨૭૯ |- | ૩૪ | [[આમ્રપાલી/મારૂં ઘર|મારૂં ઘર]] | align="right" | ૨૮૫ |- | ૩૫ | [[આમ્રપાલી/સ્વતંત્રતા ક્યાં રહે છે?|સ્વતંત્રતા ક્યાં રહે છે?]] | align="right" | ૨૮૯ |- | ૩૬ | [[આમ્રપાલી/તેજબિંદુ|તેજબિંદુ]] | align="right" | ૨૯૩ |- | ૩૭ | [[આમ્રપાલી/પંખીની માનવતા|પંખીની માનવતા]] | align="right" | ૨૯૯ |- | ૩૮ | [[આમ્રપાલી/માણસ, ઘોડાં અને ગધેડાં|માણસ, ઘોડાં અને ગધેડાં]] | align="right" | ૩૦૫ |- | ૩૯ | [[આમ્રપાલી/ઉપાસના|ઉપાસના]] | align="right" | ૩૧૩ |- | ૪૦ | [[આમ્રપાલી/અજિત કિલ્લા અને અજિત માનવી|અજિત કિલ્લા અને અજિત માનવી]] | align="right" | ૩૨૩ |- |} </center> </div> </div><noinclude></noinclude> 4sk8mx9fil9wy9g77a8rt4mupeznkw8 225077 225076 2026-10-03T04:20:11Z Snehrashmi 2103 225077 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" /></noinclude> <br/> <div style="padding: 25px; border: 0px solid;"> <div style="padding: 3px; border: 3px solid #BE008A; "> {{center|{{color|#008209|'''<big>અ નુ ક્ર મ</big>'''}}}} <hr style="height: 2px; border: none; background-color: #BE008A;"> <center> {|style="width:100%;padding-right:0.5em; padding-left:0.5em;" |- | ૨૨ | [[આમ્રપાલી/પૃથ્વીના દેવતાઓ|પૃથ્વીના દેવતાઓ]] | align="right" | ૨૦૩ |- | ૨૩ | [[આમ્રપાલી/બે ખેલાડી|બે ખેલાડી]] | align="right" | ૨૦૯ |- | ૨૪ | [[આમ્રપાલી/રાજગૃહના વર્ત્તમાન|રાજગૃહના વર્ત્તમાન]] | align="right" | ૨૨૩ |- | ૨૫ | [[આમ્રપાલી/શોભિતે શું કહ્યું?|શોભિતે શું કહ્યું?]] | align="right" | ૨૨૯ |- | ૨૬ | [[આમ્રપાલી/ગુરુ અને શિષ્ય|ગુરુ અને શિષ્ય]] | align="right" | ૨૩૫ |- | ૨૭ | [[આમ્રપાલી/મહા અમાત્યે કહેલી વાત|મહા અમાત્યે કહેલી વાત]] | align="right" | ૨૪૧ |- | ૨૮ | [[આમ્રપાલી/સુનીધે શું કહ્યું?|સુનીધે શું કહ્યું?]] | align="right" | ૨૪૮ |- | ૨૯ | [[આમ્રપાલી/વૈશાલીને પંથે|વૈશાલીને પંથે]] | align="right" | ૨૫૭ |- | ૩૦ | [[આમ્રપાલી/વર્ષકારે જોયેલું વૈશાલીનું દૃશ્ય|વર્ષકારે જોયેલું વૈશાલીનું દૃશ્ય]] | align="right" | ૨૬૫ |- | ૩૧ | [[આમ્રપાલી/વૈશાલી સંથાગાર|વૈશાલી સંથાગાર]] | align="right" | ૨૬૯ |- | ૩૨ | [[આમ્રપાલી/કલાનો પ્રકાશ|કલાનો પ્રકાશ]] | align="right" | ૨૭૫ |- | ૩૩ | [[આમ્રપાલી/રાજભવનની સ્વચ્છતા|રાજભવનની સ્વચ્છતા]] | align="right" | ૨૭૯ |- | ૩૪ | [[આમ્રપાલી/મારૂં ઘર|મારૂં ઘર]] | align="right" | ૨૮૫ |- | ૩૫ | [[આમ્રપાલી/સ્વતંત્રતા ક્યાં રહે છે?|સ્વતંત્રતા ક્યાં રહે છે?]] | align="right" | ૨૮૯ |- | ૩૬ | [[આમ્રપાલી/તેજબિંદુ|તેજબિંદુ]] | align="right" | ૨૯૩ |- | ૩૭ | [[આમ્રપાલી/પંખીની માનવતા|પંખીની માનવતા]] | align="right" | ૨૯૯ |- | ૩૮ | [[આમ્રપાલી/માણસ, ઘોડાં અને ગધેડાં|માણસ, ઘોડાં અને ગધેડાં]] | align="right" | ૩૦૫ |- | ૩૯ | [[આમ્રપાલી/ઉપાસના|ઉપાસના]] | align="right" | ૩૧૩ |- | ૪૦ | [[આમ્રપાલી/અજિત કિલ્લા અને અજિત માનવી|અજિત કિલ્લા અને અજિત માનવી]] | align="right" | ૩૨૩ |- |} </center> </div> </div><noinclude></noinclude> jip1zblkhic9k56ecr05dixgohiq5f0 104 73999 225078 2026-10-03T04:21:09Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 225078 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" /></noinclude>Digitized by+Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri અલગ હમ સબસે રહતે હૈં. જરા ડ્રેસે મિસાલે મિલતે હૈ, મિલા હૈ જિસકા છ ચાહે. તાર તપૂરા; CC-0. In Public Domain Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> dmwmhczq7c2j3whjpitewffk67p9xhc 104 74000 225079 2026-10-03T04:21:43Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 225079 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" /></noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri આમ્રપાલી [ભગવાન મુદ્ધના સમયની ઐતિહાસિક નવલકથા | CC In Public Domain, Gurukul Kangri Collection, Haridhar<noinclude></noinclude> ru3tacgaaqe43yps12t54c6zircgdyl 104 74001 225080 2026-10-03T04:22:20Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 225080 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૪||આમ્રપાલી}}<hr>'''</noinclude>. * Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri આમ્રપાલી રહેતી. સભામાં સભ્યો બેસતા. અને બધાં કામકાજ લાકસભામાં રજુ થઈને બહુઅતે કે સર્વાનુમતે થતાં. લાકસભાની એવી જગ્યા માટે સથાગાર ’ શબ્દ પ્રચલિત હતા. આજની બહુમતવાદી લેાકશાસનની રીત પ્રમાણે જ એની વ્યવસ્થા ચાલતી હોય તેમ લાગે છે. એને અથ એમ નહિ, કે અક્ષરશઃ આજની રીત પ્રમાણે જ કાર્ય થતું. પણ પ્રાજનાની સભા દ્વારા લાક- શાસન ચાલતું, એ નિર્વિવાદ છે. લોકશાસન આપણે ત્યાં યુરોપથી આવ્યુ છે, એ વિચારના જે ઇતિહાસય થઈ ગયા છે તે કાઢી નાખવા માટે આ ગણતંત્રની વાત યાદ રાખવી જરૂરી છે. જે સમયની આ 'ઇતિહાસકથા છે, તે સમયે ભારતવર્ષમાં મુખ્ય સાળ રાજ્યા હતાં. તેમાં કેટલાકમાં રાજતંત્ર ચાલતું હતું, તે કેટલાકમાં ગણતંત્ર ચાલતું હતું. આ સોળ મહાજનપદો, ગગા જમના સિથી માંડીને, છેક અંગ દેશ સુધી, અને હિમાલયથી માંડીને વિષ્યપર્વત સુધીમાં ફેલાયેલાં હતાં. નર્મદાના દક્ષિણ પ્રદેશની વાત આમાં આવતી નથી. આ સેાળ મહાજનપદોમાં જે મુખ્ય હતાં. તેમનાં ના તે વખતે જુદી રીતે મેલતાં. અંગ, વિદેહ, કૈાશલ, કાશી, અગધ, વૈશાલી, અન્ન, વત્સ, અવ ંતી, શાય, કમ્માજ, ગંધાર, ચેદી, એવાં એવાં નામે એ પ્રસિદ્ધ હતાં. આજની ભૂગોળ પ્રમાણે, એમતી નિશ્ચિત તા ના, પણ ઠીક ઠીક માહિતી મેળવવા સારુ એમને આ પ્રમાણે મૂકી શકાય. અંગ એટલે બગાળાને થાડા નીચલા, ઉત્તર તરફના, ભાગલપુર પાસેના ભાગ, વિદેહ એટલે મિથિલા–અને એની આસપાસ-બિહારના ઉપલેા ભાગ. કૈાશલ, અયોધ્યા નજીક. કાશી એટલે તે વારાણસી. વારણા અને અસી એ નદી ઉપરથી વારાણસી થયું. હાલનું બનારસ. એ દેવનગર ગણાતું. એની લિપિ દેવનાગરી. બધી શ્રેષ્ઠ વસ્તુ તે વખતે કાશીના નામે ચડતી, * હાલનું બંગાળા CC-0. In Public Domain Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> hdl7xwi1l0n0cquy3ban34b0uxmvgni 104 74002 225081 2026-10-03T04:22:56Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 225081 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />''''<hr>{{rh||પ્રવેશ||૫}}<hr>'''</noinclude>પ્રવેશ Digitized by Arya Samaj Tourdation Chiernal and eGangoin એવી એની પ્રતિષ્ઠા હતી. કાશીદન એટલે શ્રેષ્ઠ ચંદન. કાશીવસ્ત્ર એટલે શ્રેષ્ઠ વસ્ત્ર. કાશીનું મરણુ તે પણ શ્રેષ્ઠ ! મધ એટલે હાલ બિહાર કહીએ છીએ તે. પટણા ગયા પાસેના પ્રદેશ. એની રાજધાની પાટલીપુત્ર પાછળથી થઈ. તે વખતે રાજધાની રાજગૃહમાં હતી. વૈશાલી તેની ઉત્તરમાં. વત્સ દેશ, ગંગા જમુના વચ્ચે પ્રયાગ અથુરાં પાસે. આવતી એ તે ચાલવા, ઉજ્જૈન. શાકયદેશ નેપાલની ભારતસરહદ ઉપરના તરાઈ પ્રદેશના વધારે ઉત્તર ભાગમાં. નેપાલમાં કહીએ તેા ચાલે. શાકયદેશની રાજધાની પિલવસ્તુ. ગૌતમમુદ્દ ત્યાંના રાજકુમાર. મલ, એ ગંડકી નદી પાસે. ચેદી, બુંદેલખંડ. ગાંધાર, પેશાવર નજીક, મેજ એથી આગળ કાશ્મીર પાસે. આ યાદી તા તદ્દન જ ઉપટપર્કના ખ્યાલ માટે છે. પશુ આ સાળ મહાજનપદોમાં તે વખતનું ભારતવર્ષ હતું, એમ કહીએ તે ચાલે. આ સાળ મહાજનપદોમાં અસ્પરસ સ્પર્ધા હતી. નાની મોટી તે જમાના પ્રમાણેતી લડાઈએ! પણ ચાલતી. અને એમાંના દરેક પોતાના પાડેાશી કરતાં આગળ વધવાને પ્રયત્ન કરી રહ્યો હતા. પણ એમની સ્પર્ધાનાં મુખ્ય નિયામક બળે, તે રાજતંત્ર ને ગણત ંત્રતી વ્યવસ્થાને લીધે, એક કે ખીજી તરફ ઢળતાં જતાં હતાં. મુખ્ય ગણતંત્રોમાં વૈશાલી, વિદેહ, મધુ અને કપિલવસ્તુના શાયો હતા. મુખ્ય રાજતંત્રમાં મગધ, કૈાશલ, વત્સ અને અવતી એ હતાં. આમાંથી વૈશાલીના લિચ્છવી જાતિના લેાકેા ઘણા બળવાન મનાતા. એમણે વિંદે સાથે મળીને સિંધ ઊભો કર્યો હતો. તેમાં મલુ પણ ભલ્યા * ચાસ્તુ પ્રમાણે કમ્બેજ તે કલસેાજ ઉપરથી છે. કમ્મલ-કામળાનું સ્થાન ઠંડા દેશમાં મુખ્ય હોય જ, કન્ગેાજરાજે યુધિષ્ઠિરના રાજસૂચ યજ્ઞમાં ભેટ મોકલેલી, તેમાં મુખ્ય સેનેરી તાણાવાણાના કમ્મલ હતા. કુમ્માજની રાજધાની દ્વારકા નામે પણ ગણાતી હતી. કમ્મેાજના અશ્વ ભારતભરમાં વખ- ણાતા. મહાભારત જમાં એમના વિષે ઉલ્લેખ છે. એ અવાજથી ભડક્તા નહિ. CC1. In Public Domain. Gurukul Kangi Collection, Heichar<noinclude></noinclude> nndkh3ag80ou1dmwx4lk42nhtja5yvm 104 74003 225082 2026-10-03T04:23:29Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 225082 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૬||આમ્રપાલી}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Sa Founcestion i and Cangotri * આમ્રપાલી હતા. એ પ્રમાણે આ વજ્જ સધ ગણતંત્રમાં બળવાન હતો. દરેક વિભાગના નવ નવ કાયકરા એની સમિતિમાં એસતા હતા, ને એમના સધ નમૂનેદાર થઈ ગયો હતો. રાજત ંત્રોમાં પ્રધાન સ્થાન લેવા માટે મગધ મથી રહ્યું હતું. તેણે અંગદેશને પોતાનામાં ભેળવી લીધો હતો, અને એની રાજધાની ચંપા નગરીમાં મગધને એક રાજપ્રતિનિધિ રહેતો હતો. અગધના રાજા બિબિસારના પુત્ર યુવરાજ અજાતશત્રુ ત્યાં ચંપા નગરીમાં રાજપ્રતિનિધિ તરીકે હતો. પણ મગધને વધુ બળવાન બનતું અટકાવવા માટે કૈાશલ, વત્સ, અને અવતી આડે ઊભાં હતાં. એટલે મગધને તે બળવાન બનવું હાય તો એણે પોતાની સામેથી પહેલાં આ વૈશાલીના ગણત ંત્રને છિન્નભિન્ન કરવું રહ્યુ', કાશલ, આવતી અને વટ્સને હરાવવાં રહ્યાં. અથવા તે કાઈ રીતે એ લડીને નબળાં થઈ જાય તેવું કરવું રહ્યું. એ વખતે મગધમાં રાન્ત શિબિસાર રાજ કરતા હતા. તે *નાગ- વંશના હતા. મગધતી રાજધાની રાજગૃહ હતી, અને તે વખતની સાત મુખ્ય નગરીએ, વૈશાલી, કૈાશલદેશની શ્રાવસ્તી, સાકેત, વત્સ દેશની કૈાસાંખી, અંગની ચમ્પા, કાશી અને રાજગૃહ, તેમાં રાજગૃહનું અનેાખું સ્થાન હતું. મગધને મહાન સામ્રાજ્ય બનાવવાતી બિત્રિસારની મહત્ત્વાકાંક્ષા હતી. પણ કૈાશલ, વૈશાલી, અવંતી, વસ એ બધાં એક રીતે મગધની સામે હતાં. એટલે ગણતંત્રો તેમ જ રાજતંત્રો એની સામે એક હતાં. અંગદેશ ઉપર એણે ચડાઈ કરી, ત્યારે વત્સરાજ ઉદયન તરત અગરાજને મદદ કરવા દોડયો હતો. અને એક વખત તા એને રાજગાદી પાછી આપવી પડી હતી. * બિંબિસારને અદ્વૈધેાષ હકકુલને ગણે છે. તેને શિશુનાગવ શને ગણવામાં કાંઈક ભુલ થાય છે. શિશુનાગવા પછી આન્યા છે. CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangi Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> tgdurmrui64hlbg8qg3e8jfl4qa19bz 104 74004 225083 2026-10-03T04:24:06Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 225083 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh||પ્રવેશ||૭}}<hr>'''</noinclude>પ્રવેશ Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangoti એટલે મગધના મા મુશ્કેલ હતો. એ જરાક જ સળવળે કે અધા તૈયાર થઈ જતા. બિબિસારે ચારે તરફ સબંધો બાંધીને શાંતિ જાળવી હતી. કાશલ, વૈશાલી, મદ્ર બધે તેણે વિવાહ સબંધો બાંધ્યા હતા. અને તે સાથે જ, કેટલીક કુદરતી અનુકૂળતાએ પણ એને હતી. એની રાજધાની રાજગૃહ ડુંગરમાળાઓની વચ્ચે એવી રીતે ગાડવાયલી હતી કે એના ઉપર બહારના કાઈ પણ દુશ્મન એકદમ આવી શકે જ નહિ. સપ્તશૃંગી ગિરિમાળાઓથી રક્ષિત અને શિલ્પી મહાગાવિંદે રચેલી આ ગિરિદુર્ગ જેવી અભેદ્ય રાજધાનીમાં જવા આવવાના માત્ર એ જ રસ્તા હતા. એ અભેદ્ય જ મનાતી થઈ હતી. જ ખીજું, મગધની હાથીસેના અત્યંત બળવાન હતી. એના યુવરાજ, અજાતશત્રુ મહા પરાક્રમી અને સાહસિક હતા. પણ એ બધાથી ચડે તેવી એક બીજી જ વાત હતી. મગધના મહા વિચક્ષણુ બ્રાહ્મણ રાજસ્ત્રી વકાર, એ એક અદ્ભુત પુરુષ હતા. છેક ગાંધારથી અંગદેશ સુધી, અને હિમાચળથી આવતી સુધી, એક મહાન સામ્રાજ્ય ઊભું કરવાનું એને સ્વપ્ન હતું. મહાભારતના યુદ્ધ પછી અને રાજા જનમેજયે ગાંધાર નગરી તક્ષશિલામાં, વૈશ’પાયન પાસે એ ભારત બુદ્ધની કથા સાંભળી ત્યાર પછી, આ પહેલા જ રાજ- નીતિજ્ઞ હતો કે જે, સામ્રાજ્ય સ્થાપવાનું સ્વપ્ન રાખતા હતો. એ જાણત હતા કે એનું આ સ્વપ્ન તે જ પાર પડે, જો મહાબળવાન લિવી ગણતંત્ર છિન્નભિન્ન થાય. જો કૈાશલ અવતી અને વટ્સ નબળાં પડે. એટલે એ પેાતાનું સ્વપ્ન પેાતાની પાસે રાખી રહ્યો હતો. એની પાસે એના જેવા વિચાર ધરાવનારા એ બીજા રાજનીતિના હતા. એક હતો પંડિત તક્ષકદેવ. બીજો હતો સેનાધિપતિ સુનીધ, પંડિત તક્ષકદેવ મહાભારતના જમાનાને પાછા લાવવાનું મહા સ્વપ્ન જોઈ રહ્યો હતો. એને મગધમાં રાજસૂય યજ્ઞ પ્રગટાવવા હતા. ચક્રવતી રાજાના અશ્વમેધ લાવવા હતા. ઐન્દ્રાભિષેક યજ્ઞ સવન CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection Handwar<noinclude></noinclude> gpmltspyadzqmo4rqdqbufk2igsydmz 104 74005 225084 2026-10-03T11:46:52Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 225084 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૮||આમ્રપાલી}}<hr>''' '''<hr>{{rh||આમ્રપાલી||૮}}<hr>'''</noinclude>Digitized by SamajFoundation thermen and eget . આમ્રપાલી કરવા હતા. અગધને સંસ્કૃતિ કેન્દ્ર બનાવવું હતું. મગધના બ્રાહ્મગા માટેનું બ્રહ્મબંધુ એ લાંછન ટાળવું હતું. ... ... પણ પણ આંહીં તેા ભારતના જગાનાની સ ંસ્કૃતિ હવે છેલ્લા શ્વાસ લેતી હતી. શાકયોના દેશમાંથી શાકય રાજકુમાર ગૌતમ શ્રમણ શ્રુતીને, ભગવાન ખુદ્દને નામે, એક અદ્ભુત જ હવા પ્રગટાવી રહ્યો હતો. સેકડા રાજપુરુષો, નાગરા, શ્રેષ્ઠીઓ એને નામે સ ન્યાછાવર કરીને ભિખ્ખુ થઈ રહ્યા હતા. એણે એક જુદુ જ વાતા- વરણું ઊભું કરી દીધું હતું, બીજા પણ ઘણા પંથના શ્રમણા હતા. એ સૌ સંસારત્યાગના હિચાયતી હતા. પણ ગૌતમના નામે કાઈ અનેરું જ આક´ણ જમાવ્યુ હતું. મગધના રાજગૃહમાં, કૈાશલદેશની નગરી શ્રાવસ્તીમાં, ચંપાનગરીમાં, મિથિલામાં, જનકપુરમાં, કાસાંથીમાં, કપિલવસ્તુમાં ગૌતમનાં પટના થતાં રહેતાં. એ જ્યાં પગ મૂકે ત્યાં એના નામે સે!ના રૂપા હીરા માણેક માતી, એના તો લોક વરસાદ વરસાવતા. એને નામે કરોડા ખરચતા. એની આ બળવાન અસર નીચે કાઈ ઘર સલામત ન હતું. આજે વૈભવમાં આળોટતો રાજકુમાર, આવતી કાલે ભિખ્ખુ ખનીને ફરતે હોય ! જાણે કે હવા જ કરી ગઈ હતી. રાજા બિંબિસાર પોતે પણ, એના તરફ ઢળ્યો હતો. એણે પોતાનું વેણુવન ભગવાન બુદ્ધને ચરણે ધરી દીધું હતું. તે શાંત રાજનીતિમાં માનનારા થતો જતો હતો. અને રાજગૃહમાં રહેલા એને મહામંત્રી ગાપાલ, જે મૂળ તેા વૈશાલીના હતા, તે એને એ દિશામાં ઉત્તેજી પણ રહ્યો હતો. મહાઅચાત્ય વકાર, પંડિત તક્ષકદેવ, સેનાધિપતિ સુતીધ, આ ત્રણે જણા આ બધી વાત ક્યાં જઈને અટકશે એની ચિંતામાં પડી * નામના બ્રાહ્મણ, મગધના રાજા જરાસ ધના સમયની પૂર્વેથી પણ, મગધ વિષે આર્યામાં અનાદર હતા. CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangi Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> gj6919cmvr61d40vtaelkxdtmgzrfaw 104 74006 225085 2026-10-03T11:47:07Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 225085 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૯||આમ્રપાલી}}<hr>''' '''<hr>{{rh||આમ્રપાલી||૯}}<hr>'''</noinclude>પ્રવેશ Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and Gangotr - ગયા હતા. અગધ રહેશે કે નિહ - એવા જીવનમરણને પ્રશ્ન ઊભો થયા હતા. વિદેહમાં જેસ લેાકાએ કરાલ જનકને ઉડાડી મૂકીને રાતોરાત ગણતંત્ર સ્થાપી દીધું હતું, એવું કાંઈક તે અગધમાં નહિ બને ? રાજા બિબિસાર ન હાય તો એવું જ બને એઞ લાગતું હતું. કારણ કે વૈશાલીના લિચ્છવી મહા બળવાન હતા. એ બધા જ એક હતા. ત્યાં ગણતંત્રના સેનાનાયક સિદ્ધ સેનાપતિ હતા. એ મગધના મહામંત્રી ગેપાલના સગા ભાઈ હતા. એ સેનાનાયક સિંહ વૈશાલીમાં હતા, ત્યાં સુધી અગધ એક તસુ પણ આગળ વધી શકે એ વાત ન ભૂતે ન ભવતિ જેવી હતી. એ મહાપરાક્રમી તો હતા, પણ એવા જ સમષિવેવેકી હતો. એવા બધાને એક તતુમાં રાખનારા હતા. લિચ્છવીઓના આ સિહુ સેનાપતિ તક્ષશિલા વિદ્યાધામમાંથી યુદ્ધકલા શીખી લાવ્યા હતા. તેણે તક્ષશિલાની વિદ્યાને વૈશાલીમાં ઉતારી હતી. વારંવાર લિચ્છઠ્ઠી જુવાને ત્યાં જતા. વૈશાલીમાં જ એક મહાલી નામે જુવાન હતા. એના ધનુજુદ્ધની તોલે આવે એવા કાઈ જોદ્દો કયાંય ન હતો. કાઈ દેશમાં ન હતા. સિહુ સેનાપતિએ વૈશાલી- નગરીને એક એવું તેા ગૌરવભર્યું સ્થાન અપાવ્યું હતું, કે એ એક નગરીની તાલે, કાઈ આખા દેશ પણ ન આવી શકે! આંગળીને પહેલે વેઢે વૈશાલીનગરીનું નામ મૂકાતું. વૈશાલી નગરી પોતે જ એક રાષ્ટ્ર જેવી બળવાન હતી. એ કાઈ ને નમે નિહ. કાઈ એના સ્વામી નહિં. એ નગરીના દરેક નાગિરક સ્વતંત્ર, મુક્ત, બહાદુર. એ પેાતાને રાજા જ માને. રાજાના ગૌરવથી રહે. એવી અદ્ભુત એ નગરી હતી. એવી એ મહાન નગરી જ્યાં સુધી સુગંધની સામે, પેાતાના સપ્તશૃંગી ઉન્નત પ્રાસાદો રાખીને ગૌરવભેર ઊભી હોય, જ્યાં સુધી એની ત્રણ ત્રણ દુ`માળાની રચના, ખુલ્લું આહ્વાન આપી રહી હોય કે આ નગરી તરફ તૃષ્ણાથી જેનારા પોતે જ પોતાના હણનારા થશે, ત્યાં સુધી અગધ, ભલે, ગંગાનદીની આ પાર દક્ષિણ બાજુ મજા CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> 6x7fk592i5vxxd2fni9rr9rnbe83ovu 104 74007 225086 2026-10-03T11:47:21Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 225086 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૧૦||આમ્રપાલી}}<hr>''' '''<hr>{{rh||આમ્રપાલી||૧૦}}<hr>'''</noinclude>૧. Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGanatri આમ્રપાલી કરે, પણ સામે પાર જવાનું એનું સ્વનું તો સ્વપ્નું જ રહે ! પરંતુ બ્રાહ્મણુ મહાઅમાત્ય વર્ષાકાર, જુદી જ સટીમાંથી ઊભો થયે હતો. એ સમજતા હતા કે આ બધા બળવાન ત્યાં સુધી છે, જ્યાં સુધી એમને ત્યાં કાંઈક પણ આંતિરક ઘણુ આવ્યું નથી. એક જ આંતરિક ઘણુ – અને આ તમામ લેખાના મહેલની પેઠે ટપાટપ ઊડી જવાના છે! રાતદિવસ એ આ જ વિચાર કરી રહ્યો હતો. એને ખાત્રી હતી. આ બધા સમળ છે. પણ નિળ નથી એમ નથી. એ ઘણી વખત દરેક વિષે જુદો જુદો વિચાર પણ કરતા. કાસાંખી નગરીના વત્સરાજ ઉડ્ડયનને જ દેખા. એને અવંતીના રાજા ચંપ્રદ્યોત સાથે સામી પ્રીત છે. ભલે એ બન્ને સગા રહ્યા. પણ વહેલે મોડે એ લડવાના. કાશલરાજ પ્રસેનજિતની શક્તિ ઘણી. એની શ્રાવસ્તી નગરીમાં પણ એક દિવસ શ્રમણભિખ્ખુના એટલાં ટાળાંએ હશે કે કાશલ- રાજ યુદ્ધના સામના જ નહિ કરી શકે. એટલે એને પણ નબળા જ ગણવા રહ્યો. અત્યારે જ ત્યાં અંગુલિમાલ લૂટારા હતા. અને તેનાથી રાજા હાથ જીભ કાઢી રહ્યો હતો ! વળી એને ત્યાં પણ આંતર ઘણું તો હતુ જ ! એટલે મગધને ખરા સામના આ એકના જ કરવાનેા હતેા- વૈશાલીના લિચ્છવીઓને. પણ એ એકે હજારાં હતા. જ્યારે આ તરફ - * ચ'ડપ્રદ્યોતની પુત્રી વાસવદત્તાનુ ઉદયન હરણ કરી લાન્યા હતા. ઉદયનની પાસે અદ્ભુત ગજવિદ્યા હતી. તે શીખવા માટે પ્રદ્યોતે એને કૃત્રિમ હાથીના શિકારમાં દોરી કંદ કર્યાં. એ વિદ્યા શીખવા માટે ગુરુ તરીકે ઉદયનને નમવું પડે તે અભિમાની અવતીરાજ ન કરી શકો. પેાતાને બદલે પેાતાની પુત્રી વાસવદત્તાને શીખવા બેસારી. ખતે વચ્ચે પડદા રખાવ્યેા. વાસવદત્તા— ને તેણે કહેલુ કે ગુરુ કાઢિયા છે, ઉદયનને કહ્યું કે અંધ શિષ્યા છે ! પણ છેવટે ભેદ ફૂટયો. ને ગુરુશિષ્યા જ ભાગી ગયાં. ભાસકિવના નાટકમાં ઉદયન વાસવદત્તા આવે છે. CC-0 In Public Domain. Gurukul Kangi Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> jeheo2rnmtjyng6r3b36azc1054lwfv 104 74008 225087 2026-10-03T11:47:33Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 225087 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૧૧||આમ્રપાલી}}<hr>''' '''<hr>{{rh||આમ્રપાલી||૧૧}}<hr>'''</noinclude>પ્રવેશ Digitized by Arya Samaj Foundatior Chernet and ega gotri- મગધ નબળું પડવાની તૈયારી હતી. ૧૧ મહાઅમાત્ય વકાર, પંડિત તક્ષકદેવ, સેનાધિપતિ સુનીધ, મગધના આ ત્રણે મહાન પુરુષો, ચંપા નગરીમાં બેઠા બેઠા મગધદેશની અને બીજા દેશની એટલા માટે જ રહેરજ માહિતી મેળવતા રહેતા. યુવરાજ અજાતશત્રુના દિલમાં એમણે સામ્રાજ્ય સ્થાપનની મહત્ત્વાકાંક્ષા જગાડી હતી. યુવરાજે વકાર પાસેથી જ ઘડતર મેળવ્યું હતું. એ એના શિષ્ય જેવા હતા. પણ હજી એ ખીલે કૂદી શકે તેવા વછેરા હતા. છૂટા થતાં તે ઓડનું ચેડ કરતાં એને વાર ન લાગે. એટલે ત્રણે જણા એની સાથેના વ્યવહારમાં સાવધ રહેતા હતા. દૃઢ રીતે પોતાની રાજ- નીતિના અક્ષરે અક્ષર પળાય એ વકાર જોતો રહેતો. પણ મગધ પોતે જુદી જ હવા પ્રગટ કરી રહ્યું હતું. ત્યાં રાજા બિંબિસાર એંશી હશ્વર ગ્રામીકા સાથે કાઈ કાઈ વખત રાજકાર્યની ચર્ચા કરવા બેસતા એમ સાંભળવામાં આવતું હતું. સિંહનાયકના જ સગેાભાઈ ગાપાલ રાજગૃહમાં બેઠા હતા. પ્રસેનજિતની સગી બહેન, રાણી કાશલાદેવી — વૈદેહીને, અાતશત્રુ પ્રત્યે એક જાતની ધૃણા હતી. અને શાકય ગૌતમના પ્રભાવથી રાજગૃહના અનેક વિખ્યાત માગધી સેનાપતિએ જેવા સેનાપતિ પણ, ભિખ્ખુ થઈ રહ્યા હતા. - બિંબિસારના જ રાજકુમાર જયસેન બુદ્ઘભગવાનનાં વચનામૃત સાંભળતો બેસી રહેતા હતા. તે ખીજા કોઈ નિગ નાથપુત્રની ધર્મ- કથાઓ તરફ વળ્યા હતા. એટલે આ પ્રમાણે એક તરફથી રાજગૃહની આખી પ્રણાલિકા જ જાણે રૂપાંતર લેતી જણાતી હતી, ત્યારે બીજી તરફ, લિચ્છવીએ, મગધનું પાણી માપવા માટે અનેક રીતની કસોટી કરી રહ્યા હતા. અત્યારની પરિસ્થિતિ પ્રમાણે રાત બિંબિસાર હાય, ત્યાં જ એક નિર્ણયાત્મક માટું યુદ્ધ કરી લેવું, એ એમને માટે ફાયદાકારક હતું. એ માટે એ તૈયાર પણ થઈ રહ્યા હતા. * જૈન તીર્થંકર મહાવીર CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> cmkxf94z81miczqtqtds9k9br9xq7c1 104 74009 225088 2026-10-03T11:47:44Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 225088 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૧૨||આમ્રપાલી}}<hr>''' '''<hr>{{rh||આમ્રપાલી||૧૨}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Found ear and tangotrT 24 આમ્રપાલી એ યુદ્ધ માટે તત્પર હતા. પણ વકાર મહામત્ય, તમામ દેશો તરફ દિષ્ટ રાખી રહ્યો હતો. થાડા વખત રાહ જોવામાં એ અગધને વિજય જોઈ રહ્યો હતો. એને એક જ ધા કરવા હતા. પણ એ અચૂક ને છેલ્લે નીવડે એ જોવું હતું. એને માટે એ ખળ એકઠું કરી રહ્યો હતો. અધા જ રાજતંત્રો ને ગણતંત્રો મગધના આ સહાઅમાત્યથી ધ્રૂજતા. એની ભૂલભૂલામણી ફેંકને ડારી રહી હતી. એની પાસેથી કયે વખતે શુંનીકળી પડશે તે કાઈ જાણતું ન હતું. વકાર મહાઅમાત્ય છતાં ચંપામાં રહેતા હતા, એ પણ મેટા કાયડા હતા. એની શી યેાજના હતી તે કાર્યની ાણુમાં ન હતું. મહા સેનાધિપતિ સુનીધ સાથે એ વારંવાર ગંગાકિનારે જતા. બરાબર વૈશાલીની સામે, માત્ર બે ત્રણુ યોજન દૂર, ગંગા અને શાણુ નદીના સંગમતટે, ધીની પાદે પાદ જમીન એ જોઈ રહ્યો હતો. ત્યાં એ કાઈક રચના કરવા આગતા હતા. લિચ્છવીએથી એ અજાણ ન હતું. એટલા માટે વારંવાર એ તરફ માગધીઓની કસોટી પણુ કાઢતા રહેતા. એવી એક કસોટીએ રાજકુમાર અાતશત્રુને ઘણેા જ ઉમ્ર બનાવી દીધા હતા. ગગાકિનારે એક જોજન વિશાળ અંદર હતું. એના અા ભાગ લિચ્છવીઓના હતા. બીજો અરધા ભાગ મગધના હતું. દરેકની આજ્ઞ! પેાતાના પ્રદેશમાં સર્વોપરી રહેતી. બદથી ઘેાડે દૂર એક નાનકડુંગર હતો, એ ડુંગરની તળે- ટીમાં અત્યંત કિંમતી ધાતુ નીકળતી. આ ધાતુ બંદર ઉપર આવતી. અને દરેકના ભાગ પેતપેાતાના પ્રદેશમાં રહેતા. પણ એવે સમયે લિચ્છવીએ! મહાન અબ્દોના વેગભર્યાં રથા લઈ ને વહેલા વહેલા આવી જતા. અને મગધના આણુસા દેખાય ન દેખાય ત્યાં બધા જ કિમતી- ધાતુના ભંડાર ઉપાડી જતા ! ગયે વર્ષે એ પ્રમાણે બન્યું હતું. તે પહેલાં પણ એ જ પ્રમાણે થયું હતું. CC-0 In Public Domain. Gurukul Kangn Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> iohuhsvpgxtgpi7aax4ilfv9edbcgpe 104 74010 225089 2026-10-03T11:47:58Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 225089 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૧૩||આમ્રપાલી}}<hr>''' '''<hr>{{rh||આમ્રપાલી||૧૩}}<hr>'''</noinclude>પ્રવેશ Digitized bar Ara Samaj Foundation Chennai and eGangotn ૧૩ એટલે આ વખતે રાજકુમાર અજાતશત્રુ પોતે માણસે અશ્વો સૈનિકા હાથીઓ લઈ ને ત્યાં ગયા હતા. એના મનથી એ સયસર આવી પહોંચ્યા હતે.. પણ એ ત્યાં પહોંચ્યા ત્યારે એને ખબર પડી કે ધાતુ તો બધી વૈશાલી પહેાંચી ગઈ હતી ! ગઈ કાલે જ વૈશાલીના મહાન ધનુર્ મહાલી પોતે પાંચસા સૈનિકા લઈ ને આવ્યો હતો. મગધનાં માણસા જોતાં રહ્યાં ને એ ધરાર ધાતુ ઉપાડી ગયો ! ઉપાડી તા ગયા, પણ પાછા આહ્વાન આપતા ગયા. જેને ભડાર લેવા હાય તે વૈશાલી આવે ! અજાતશત્રુ આવ્યો. આ વાતની ખબર પડી. ધુપુઆ થતા એ પાછે. ચપાનગરી ગયા. અહાઅસાત્યને વાત કરી. મહાઅમાત્યે ડોકું ધુણાવ્યું. લિચ્છવીઓ મહા બળવાન છે. રાજકુમાર ! દરેકે દરેક લિચ્છવી * પેાતાને આખા વૈશાલી નગરીના પ્રતિનિધિ સમજે છે. એ યુદ્ધકલામાં ધણા કુશળ છે. આપણે રાહ જોઈએ છીએ. એક મા ધર્ષણની વાત ત્યાં આવી રહી છે. એ ણુ આવે તે પછી મગધ શાંત રહે તેમ નથી. તમને ખાર્ નથી, પણ તમે જે નગરીમાં બેઠા છે તે નગરી પણ, અત્યારે સળગે તેમ છે ! ગમે તે ક્ષણે ભૂખ જેવી લેાકવાયકા ઊપડે અને આંહીંનાં લાકા તરત સામે ઊડે તેમ છે. આપણે અંગ ને મગધ અન્નેને જાળવવાનાં છે. જ્યારે રાજગૃહમાં વાતાવરણ જુદું છે. સમય આવી રહ્યો છે. શાંતિ રાખો !' અજાતશત્રુને એ ગણ્યું નહિ. પણ અમાત્યને એ એળખતા હતો. એના શબ્દની સામે થવામાં જેવું તેવું જોખમ ન હતું. એટલે તે કાઈ યુદ્ધવાતાવરણની જરાક જ વાત આવે, તેા પછી પે તે પોતાનું ધાર્યું કરી લેશે, એસ્સન વાળીને એ શાંત રહી ગયા હતા. વૈશાલી–ગધ વચ્ચેના આવા વાતાવરણમાં આ ઇતિહાસકથાને આર ંભ થાય છે. CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> dvgsadhuybbreu9u4qqwzfwrpgny06k 104 74011 225090 2026-10-03T11:48:10Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 225090 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૧૪||આમ્રપાલી}}<hr>''' '''<hr>{{rh||આમ્રપાલી||૧૪}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri ૧. ફૂલમાં અગ્નિ ! ચપા નગરીની એક વખતની મહારાણી ગંગરાએ નગરીમાં એક એવી તે સુંદર *પુષ્કરિણી બનાવી હતી કે દેશિવદેશના લા એ પુષ્કરિણીને જોવા માટે આવતા. એ પુષ્કરણીને કિનારે એણે ચંપાનું એક સુંદર રમણીય ઉદ્યાન પણ બનાવ્યું હતું. એ ઉદ્યાનની એક ખૂબી હતી. એમાં કેવળ ચંપાનાં જ વૃક્ષા હતાં. એ વૃક્ષોની સેંકડા જાતે ત્યાં એવી તે સુંદર રીતે ગોઠવાયલી હતી કે ઉદ્યાનમાં કરનારને પોતે માત્ર ચંપાનાં વૃક્ષો જુએ છે એવું ન જ લાગે ! ચંપાનગરી, ચંદન નદી અને ચંપક વૃક્ષાનું ઉદ્યાન, એ ત્રણ વિષે લેાકાના મનમાં એક વિશિષ્ટ પ્રકારની છાપ એવી હતી. વૃક્ષા પ્રત્યે એમને એ સૂગલ વૃક્ષે હાય તેવી પ્રીતિ જન્મી હતી. લેાકવાયકા તે એટલે સુધી ચાલતી કે જ્યારે જ્યારે રાજપલટા થવાના હોય, ત્યારે ત્યારે આ ઉદ્યાનમાં એક અદ્ભુત ચંપક વૃક્ષ હતું, તેને એક ફૂલ આવતુ' ! આવતુ એક જ, પણ એ રાજપલટાનુ ચિહ્ન બની રહેતુ ં. ખીજો અવા વખત તે એ વૃક્ષ, વર્ષોનાં વર્ષોં * જલસરેવર. પુષ્કરણી તે વખતે દરેક નગરની રોાભા ગણાતી. વૈશાલીમાં તા ૭૦૭ પુષ્કરિણી હેવાને ઉલ્લેખ છે. અચૂક CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> c1dddfj3kt77b4bykpqlysbc9k9gltm 104 74012 225091 2026-10-03T11:48:25Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 225091 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૧૫||આમ્રપાલી}}<hr>''' '''<hr>{{rh||આમ્રપાલી||૧૫}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arye Ge ફૂલમાં અગ્નિ and Cangeli ૧૫ સુધી, પાંગરાના ઠૂંઠા જેવું, ત્યાં ઊભું રહેલું જણાતું ! વૃદ્ધો કહેતા, રાન્ન બિબિસારે અગરાજને હરાવ્યા, ત્યારે આ વૃક્ષને એક ફૂલ આવ્યું હતું. ને રાજપલટા થયા હતા. વસંદેશના ઉદ્દયને અંગરાજને મદદ કરી, ફરી ગાદી અપાવી ત્યારે આ વૃક્ષને ફૂલ આવ્યું હતું ! રાજપલટા થયા ! ફરીને મગધરાજે મહાપરાક્રમી સેના લઈને રાન્ન બ્રહ્મદત્તને સુણી, અંગદેશને સગામાં જ ભેળવી દીધા, ત્યારે ત્યાં ફૂલ આવ્યું હતું ! લેાકની આવી વાતમાં કેટલું તથ્ય હોઈ શકે તે કાઈ જાણતું હેતુ નથી, પણ રાજનીતિજ્ઞા એક વાત જાણે છે. આવી ક્ષુલ્લક જેવી વાત એકપળના છઠ્ઠા ભાગમાં દેશ આખાને આગ લગાડી જાય છે ! ગગ્ગરા પુષ્કરિણીને કિનારે ચંપા ઉદ્યાનમાં એ વૃક્ષ ઊભું હતું. લાકા અવારનવાર એની વાતે ચલાવતા: અને ઉદ્યાનમાં ફરવા આવે ત્યારે એની ઇતિહાસકથાના આનંદ માણતા. આ ઉદ્યાનમાં વૈશાખી પૂનમની એક ચાંદની રાતે ત્રણ માણસા એક વિરામાસન ઉપર શાંતિથી બેઠા હતા. રાત્રિના ટીક ટીક સમય વ્યતીત થયા હતા. ઉદ્યાન આખું ખાલી થઈ ગયું હતું. માત્ર આ ત્રણ જણા ત્યાં શાંત બેસી રહ્યા હતા. એમને જવાની ઉતાવળ જણાતી ન હતી. ચંપક ક્ષેાના મંદ સુગંધ બધે ફેલાઈ રહ્યો હતા. અને ઉપરથી ચાંદની અમૃતધારા વરસાવી રહી હતી. ગણનાંગણુના તારાઓ સાથે પૃથ્વી ઉપરનાં પુષ્પાએ રસષ્ઠ આંડી હતી. ઉદ્યાનમાં એવાં એવાં સુંદર વિરામાસને હતાં કે એક વખત ત્યાં બેઠેલા માણુસ, આવી ચાંદની રાતે તે દુનિયાને જ સ્વર્ણાં ગણે, અને સ્વને તો કેવળ ગાંડા કવિઓની ઘેલી કલ્પના માને ! આજે એવી સુંદર ચાંદની ખીલી હતી. પણ ત્યાં શાંત બેઠેલા ત્રણે માણસામાંથી એકેતુ, ચાંદનીની આવી આનંદહેલી પ્રત્યે ધ્યાન જ ન હતું. હજી થાડા વખત જવા દેવા માગતા હોય તેસ, બિલકુલ ખેલ્યા CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> 3imj7sr6f2hhvqzewnek6dio1s3emgt 104 74013 225092 2026-10-03T11:48:50Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 225092 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૧૬||આમ્રપાલી}}<hr>''' '''<hr>{{rh||આમ્રપાલી||૧૬}}<hr>'''</noinclude>Dinitized by Arya Samaj Eur ૧૬ and Cangetri આમ્રપાલી ચાહ્યાવિના શાંત પથ્થર પ્રતિયાએ!ની જેમ, એ ત્યાં બેસી રહ્યા હતા. તેમની સામે એક ઠૂંઠા જેવું વૃક્ષ ઊભું હતું. આ હૂંડી ચંપક વૃક્ષે હમણાં ફૂલ દેખાડવાતી કાંઈક શરૂઆત કરી લાગતી હતી. બહુ જ બારીકીથી જોનારને દિવસે ઐતી ઊંચી ડાળીની ટાંચે એક અત્યંત નાની નાજુકડી કળી પ્રગટતી હોય તેવું લાગે. અત્યારે રાત્રે તા આખું વૃક્ષ તદ્ન હું જ જણાતું હતું. આ એ જ વૃક્ષ હતુ, જેના વિષે લાધે! અનેક કલ્પનાએ દોડાવતા હતા ! જેના વિષે ‘ અધવેણુ પરંપરા ' જેમ વાતો ચાલતી હતી ! : આ ત્રણ પુરુષો અત્યારે જાણે એ વૃક્ષને નિહાળવા માટે જ આવ્યા હોય તેમ જગાતુ હતુ. એમના વેપ ઉપરથી એ સામાન્ય નાગરિકા નિહ, પણ રાજકર્મચારીએ દેખાતા હતાં. હજી નગરમાં, ઉદ્યાનમાં કે માળીએમાં, કોઈ ને આની જાણું ન હતી. એ જાણુ થવી ન જોઇ એ. વાતમાં કાંઈ જ ન હતુ એ ખરું, પણ લેાકાની દૃઢ માન્યતા હતી કે આ વૃક્ષને જ્યારે ફૂલ આવશે, ત્યારે રાજપલટા આવશે જ આવશે! આ તે લેાકસમૂહની માન્યતા - ઘેલી તે વેલી, પણ કદી ન તજી શકાય તેવી. એટલા માટે એ ચંપક વૃક્ષના ફૂલમાં અગ્નિ ભĪ હતા. શાંત બેઠેલા પેલા ત્રણ રાજકીય માણસાના મનમાં અત્યારે આ વાત ઘોળાતી લાગતી હતી. - આંહી ચંપા નગરીમાં સૌ જાણતા હતા કે યુવરાજ અજાતશત્રુ મગધરાજને પ્રતિનિધિ છે. પણ ખરી રીતે જુવાન રાજપુત્રની મહત્ત્વા- કાંક્ષાને સંતાપવા માટે જ, આ આખા અંગદેશ રાજાએ એને સોંપી દીધા હતા. જુવાન રાજપુત્ર કાઈક સાહસ કરી ન બેસે આર્ટ મહા- અમાત્ય જેવા નિષ્ણાત રાજકાયકરા પણ આંહી સાથે રહેતા હતા. આ રાજપુષો એ જ હતા. વળી મગધરાજનું અને યુવરાજનુ ઘણુ એલાકમાં કર્ણોપક ચાલતી વાત હતી. એ વખતે આ ફૂલનુ પ્રગટ થવું વધારે ભયંકર હતુ ં. CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangi Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> 2hdhbp0x05asgfh46w3rx7sw79anyjt 104 74014 225093 2026-10-03T11:49:08Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 225093 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૧૭||આમ્રપાલી}}<hr>''' '''<hr>{{rh||આમ્રપાલી||૧૭}}<hr>'''</noinclude>કૂશમાં ૧૭ ped by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangoti રાજપલટા વિષેની લેાકકલ્પનાને ઉત્તેજી મૂકે તેવી એ વાત હતી. અને એટલા માટે એ વાત મૂળમાંથી તાત્કાલિંક દાખી જ દેવી જોઈ એ. અત્યારે જે ત્રણ રાજકાયૅકરા જેવા માણસા બેઠા હતા તેમના મનમાં આવા વિચાર આવી રહ્યા હતા. મગધ અને વૈશાલી વચ્ચે ભયંકર ઘણું ચાલતું હતું, ત્યારે તો આવી નવી વાત ઘણી જ મોટી થઈ પડે તેવા સભવ હતા. એટલે પેલા રાજપુરુષોને પક વૃક્ષના એ નાનકડા પુષ્પમાં ભયંકર અગ્નિ પ્રગટતો દેખાતો હતો ! આ ત્રણ રાજપુરુષોમાં એક પ્રૌઢ વયના હતા. ખીન્ને વૃદ્ધ જેવા હતા. ત્રીજો તદ્દન જુવાન જણાતા હતા. જુવાનની સામે એક લાંબું ધનુષ પડયું હતું. અત્યારે પણ એને ખભે અખૂટ તૂણીર લટકતા હતા. એણે પેાતાના રૂપાળા લાંબા સુંવાળા દેશને વસ્ત્રપટીથી બાંધી લીધા હતા. કેડ ઉપરના વર્ષને મજબૂત ગ્રંથી મારી હતી. ઉપર કમ્મરપટા બાંધ્યા હતો. એના પગના ઉપાનમાં મહા મેલાં રત્ના જડ્યાં હતાં. અત્યારે ચાંદનીમાં એ રત્ના સજીવન આંખે જેમ ચમકી રહ્યાં હતાં. એની ડોકમાં એકબહુમૂલ્ય સૌક્તિકમાળા લટકતી હતી, પણ એની આકકતા તો એની બેસવાની ઢબમાં હતી. એક જરા જેટલા પણ અવાજ આવે તો એક જ પળમાં એનું ખડગ હાથમાં જ હોય, એવી તૈયારીથી, વીરાસન વાળીને જ એ એક શિલા ઉપર બેઠા હતા. એની બેસવાની ઢબ એને સ્પષ્ટ રીતે એક યુવીર તરીકે પ્રગટ કરી દેતી હતી. એ વીરના શિલાસન સામે શ્વેત આરસનું એક સુંદર નકશી- ,ભર્યું વિરામાસન હતું. તેના ઉપર ખીન્ન એ પુરુષો બેઠા હતા. એ વિરામાસનની બન્ને બાજુએ એ મયૂરા હતા. સમુદ્રજલ જેવા સ્વચ્છ નીલ આરસમાંથી કાતરાયલા એ એ કલાધર મયૂરા, જાણે હમણાં જ કૈકા CC : In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> dnazz0x697ns16xr5v86mdk8zajbqg8 104 74015 225094 2026-10-03T11:49:33Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 225094 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૧૮||આમ્રપાલી}}<hr>''' '''<hr>{{rh||આમ્રપાલી||૧૮}}<hr>'''</noinclude>૧૮ Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangaપાલી કરી ઊઠશે, એવી અજબની ઉત્સુકતા શિલ્પીએ એમનામાં મૂકીને એમને ખરેખર જીવન્ત કરી મૂક્યા હતા ! વિરાખાસન ઉપર મેઠેલા બન્ને પુરુષો એકદમ સાદા વેશમાં હતા. એસના શરીર ઉપર એક કટિવસ્ત્ર અને એક ઉપરીવસ્ર માત્ર હતાં. એમના લાંબા કેશ પાછળ છુટ્ટા લટકતા હતા. તે ત્યાં પલાંડી લગાવીને સ્થિર બેઠા હતા. પણ એમની ડોકમાં પડેલી કાઈ દસ વીશ લક્ષ કાર્પાપણુની ઔક્તિકમાળાએ એમને સહાન રાજપુરુષો તરીકે ઓળ- ખાવવા આર્ટ ખસ હતી. સિંહલદ્વીપ વિના બીજે ક્યાંય ન અળે એવાં એ અંગુર અ'ગુર જેવડાં મૌક્તિક અત્યારે ચાંદનીમાં કૌમુદીબંદુ હાય તેવાં શોભી રહ્યાં હતાં. વીરાસન વાળીને ત્યાં બેઠેલા જુવાન ઉત્સાહની સ્મૃતિ સમેા દેખાતો હતા. જાણે એ પળે પળે તેજધારામાં નાહી રહ્યો હેાય તેમ એના શરીર- માંથી લાવણ્યની નવી નવી રેખાઓ પ્રગટતી હતી. તેનું શરીર અત્યંત કસાયલું, સપ્રમાણુ, સુંદર, તેજસ્વી આકર્ષક હતું. ગરુડપ’ખી જેવી એની તેજસ્વી અણીદાર નાસિકામાં એક એવા તે પ્રકારનું આગ્રહી ગીલું ગૌરવ દેખાતું હતું કે જોનારને એ આકી જ રાખે ! એની સામે બેઠેલા બન્ને રાજપુરુષો તરફ એ સાનથી જોઈ રહ્યો હતા. એમના જરાક જ અવાજ કરતા પ્રશ્નના શબ્દોને પકડી લેવા સ્માર્ટ એ એકકાન થઈ ગયા હતા ! બન્ને રાજદ્વારી પુરુષોમાંથી જે પ્રૌઢ વયના હતા તે અત્યારે બાલી રહ્યો હતો. એના શબ્દ શાંત, ધીમા, સ્વસ્થ હતો. પણ એ શબ્દના અક્ષરેઅક્ષર જાણે તાળાઈને આવતા હોય તેમ તળાઈ ને આવતા * એ વખતનું નાણું-કાર્યાપણ ત્રણ પ્રકારના હતા. તાંબાના, રજતના, સુવર્ણના પણ સુવર્ણ ના સ્વર્ણ અથવા હિરણ્ય કહેવાતા. તે એંશી રતીના હતા. રજતના કાર્યાપણ તે ચાલીસ રતીને. તાંબાના કાર્યા પણ પછી, અ કાúપણ, પાદ કાર્યાપણું, અષ્ટમ કાર્યાંપણ એમ ભાગ પણ હતા. એ વિષે J. N. S. Vol IXV માં લેખ છે. CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> glyba27xs209nm7n4llv3hg1ey6jtd1 104 74016 225095 2026-10-03T11:49:46Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 225095 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૧૯||આમ્રપાલી}}<hr>''' '''<hr>{{rh||આમ્રપાલી||૧૯}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Ana Samaj Foun ફૂલમાં અગ્નિ and sargott ૧૯ હતા. ખીજી રીતે જોતાં તે તે સીધા સાદો અનાકર્ષક પુરુષ લાગતા હતો. છતાં આ ત્રણેમાં તે! જાણે એ જ મુખ્ય પુરુષ હોય એમ જણાતું હતું. એના ચહેરા ઉપર કાઈ ખાસ ગૌરવનું ચિહ્ન ન હતું, રાજદ્વારી ઉચ્ચ અધિકારીઓમાં દેખાય તેવા કાઈ પ્રતાપ પણ ત્યાં ન હતા. છતાં લાગે કે તેની પાસે જાણે કાંઈક એવું હતું જે કાઈની જ પાસે જોવા અગે તેમ ન હતું. એની દૃષ્ટિમાં ગજબની વીજળી એડી હતી. કાઇક વખત મેઘલી રાતે, આકાશનાં સાતે સાંત પડ વીંધી નાખે તેવી, લખલખતી, આછા આત્માની રંગની, બાળી નાખે તેવી, તેજ તેજના અભાર સની, વીજળી પ્રગટ થઈ આવે છે, તેવી વીજળી એની આંખમાં એકી હતી. એ માત્ર સામે જુએ, અને એના એક દૃષ્ટિકાથી, એ માણસને પગથી આથા સુધી એક જ વખત નિહાળે, એટલામાં તે, ગમે તેવા હિમ્મતવાળા માણસ હોય તો પણ, એ શ્રેષ્ઠ ઊઠે, એના કટિવસ્ત્રની ગ્રંથી છૂટી પડે. એટલી બધી વેધકતા એની દૃષ્ટિમાં હતી. એવી દૃષ્ટિ વડે એ સામે જુએ અને એના ચહેરાનાં છાપ, દેખાવ, આકર્ષકતા, પ્રતાપ બધું જ જાણે ફરી જાય ! ન જુએ ત્યાં સુધી એ કાંઈ જ ન લાગે. સામાન્ય માણસ જેવા રાસ લાગે. પણ જેવી એની દૃષ્ટિએ સામે મીટ માંડી, અને એસાંથી વેધકતા પ્રગટ થઈ કે, એને આખા સીના જ બદલાઈ જાય. હવા પણ કરી જાય. એવા આ કેસરી સિ ંહ સમા પુરુષ તે બીજો કોઈ નહિ, પણ જેના નામ માત્રથી કાશલપતિ 'પ્રસેનજીત જેવા ધ્રૂજતા, જેના નામના જાદુથી અંગુલિમાલ જેવા લૂટારા મગધની હદમાં પ્રવેશ ન કરવામાં જ સલામતી જોતા, લિવીઓ જેવા યુદ્ઘનિપુણ નાદ્યોની સેના પણ, જેની સાથે લડાઈ લેવામાં જોખમ સજીને, સા સા વખત પોતાના નસથાગારમાં સભાએ ભરતી, ચંડપ્રદ્યોત જેવા અવતીપતિ જેની ગણરાજ્ગ્યાનુ સભાસ્થાન. ત્યાં પરિષદ્ ભરાતી, સભાઓ થતી, મતા લેવાતા, પ્રશ્નો ચર્ચાતા. મત માટે તે વખતને રાખ્ત છંદ' છે, છંદ એટલે સ્વતત્રતા. CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> mxuw5qcjdj23ncmctqgn0fn4b80hqzh 104 74017 225096 2026-10-03T11:49:58Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 225096 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૨૦||આમ્રપાલી}}<hr>''' '''<hr>{{rh||આમ્રપાલી||૨૦}}<hr>'''</noinclude>Diginal by Aay maj Foundatio ૨૦ an earrasangot આપાલી સામે થવામાં માનહાનિનું જેખમ શ્વેતા, જેની ચાલ, જેવી કુનેહ, જેની કૂટનીતિ ભયાનક શત્રુઅસ્રોને પણ તણખલાં જેવાં કરી દેવામાં સમર્થ ગણાતી, તે મગધને પ્રતાપી બ્રાહ્મણ મહાઅમાત્ય વકાર હતા. લોકજીભે ચડેલું એનું નામ વસ્યકાર હતું. એની સાથે બેડલા તે પડિત જુવાનદેવ. એ વકારના મિત્ર અને સહાયક હતો. સામે શિલા ઉપર એડેલા તક્ષક તે મગધના મહાન યુદ્ધપતિ સુનીધ હતા. આ ત્રણે જણા અત્યારે અંગદેશની અને મગધની વચ્ચેના સબંધની વાત કરતા હતા. આ અકસ્માતી ફૂલને જોઈ ને એની વીજળિક અસર વિષે એ વિચાર કરી રહ્યા હતા. વકારનો ધીમે શાંત અવાજ આવ્યો : ‘ સુનીધ ! તને બરાબર ખાત્રી છે કે તારા સિવાય ખીજા કોઈએ આ ફૂલ હજી જોયું નથી ?' જવાબ આપતા પહેલાં સુનીધ ઘડીભર થેામ્યા. પછી ધીમેથી વિશ્વાસથી એસ્યા: “ હા દેવ ! અને ખાતરી છે ! ’ • ઉદ્યાનરક્ષક પણ ? ’ . • ઉદ્યાનરક્ષકે પણ નથી જોયું ! ' ત્યારે જો, આ ફૂલનુ આપણે મન કા ત્ત્વ નથી; પણ લકાના મનમાં જે કાઈ વાત વર્ષોથી જડ કરીને એડી હાય, તેને એકદમ ઉખેડી શકાતી નથી. એને માટે રાહ જોવાની ધીરજ જોઈએ. આ ફૂલ ભયંકર છે એમ બોલીએ તા, આપણુને કાઈ બુદ્ધિ વિનાના માને. પણ અંગદેશ આપણા થયા છે, છતાં જ્યારે જ્યારે રાણી ગંગરાએ રચેલી આંહીની અદ્ભુત પુષ્કરણી લેાકા જુએ છે, ત્યારે ત્યારે એસને એ અહારાણી પાછાં સજીવન થતાં જણાય છે ! આ પુષ્કરિણીએ એમને વૈશાલીની સુંદર પુષ્કરિણીએ સમાન લાગે છે. સામે કાંઠે વિદે- હમાં એ ગણરાજ તંત્ર જુએ છે. ત્યાં હમ્મેશાં છ છ લક્ષનાં તે દાન થાય છે. એટલે આંહીંનું રાજતંત્ર એમને કટકની માફક ખટકે છે. ગુજપલટા થાશે એવી નાની પણ હવાની લેરખી ને એક વખત ચાલતી CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangi Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> d21zdnvghvhqr7nzrrde4f1gavfm7hc 104 74018 225097 2026-10-03T11:50:11Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 225097 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૨૧||આમ્રપાલી}}<hr>''' '''<hr>{{rh||આમ્રપાલી||૨૧}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangot ફૂલમાં અગ્નિ થઈ તે એ ખતરનાક નીવડશે. કેમ તક્ષકદેવ ? ? ' કહ્યું . * આપણી ચેાજનાના મૂળમાં જ એ ધા કરી જાણે !' તક્ષકદેવે એટલે મેં કહ્યુ કે આ ફૂલ ભયંકર છે. એ અગ્નિના તણખા જેવું છે. લોકા ઘાસ જેવા છે. અત્યારે જ એ ફૂલને આપણે ઉઠાવી લે. એને ગગાના પ્રવાહમાં ફેંકી દ્યો!' ં પણ પછી બીજું આવશે તો ?' પંડિત તક્ષકદેવ મધ્યેઃ શી ખાતરી કે બીજું નહિ આવે ?' બીજાં આવશે તે જોઈ લેવારો, અત્યારે આને તો ફેંકી દો !’ મહાઅમાત્યની આજ્ઞા થતાં જ સુતીધે શિલા ઉપર ઊભા થઈ ધનુષ્કને લંબાવી તેની પ્રત્યંચામાં ભરાવીને ા ઉપરથી ફૂલને ઉપાડી લીધું. * બસ. ચાલો હવે . . . . . ગ ંગાપ્રવાહમાં અને વહેવરાવી દેજે સુતીધ ! એટલે પત્યુ'' વર્ષકાર મક્યો. ‘ અને આપણે મુખ્યદ્વાર એડીને જ બહાર નીકળે. વખત છે કાઈને શંકા જાય!” ત્રણે જણા મુખ્યદ્વારની દિશાડીને ખીજે જ રસ્તે ચાલ્યા. પણ જ્યાં એ ઉદ્યાનમાંથી બહાર નીકળી રાણી ગગ્ગરાની બંધા- વેલી અનેાહર પુષ્કરિણીને કિનારે કિનારે જવા માટે આગળ વધ્યા કે ત્યાં પ્રવેશદ્વાર પાસે જ, એમણે એક ઉત્તુંગ તેજસી શ્યામ ધેડાને ઊભેલા જોયા. જરાક વધારે દિષ્ટ કરતાં તે આશ્ચર્યથી થંભી ગયા. અસલ કમ્ભોજના અશ્વ ! અગધના કાઈ રાજપુષ આવ્યા છે કે શું ? એમના અનમાં શકા થઈ ગઈ. એ ડગલાં આગળ ગયા ત્યાં તે એમને વધારે આશ્ચર્યમાં નાખી દે તેવો શુદ્ધ સોનેરી રણુકાનો એક તેજસ્વી અવાજ સભળાયા: ‘કાણ છે એ અત્યારે ? ઉદ્યાનસાંથી કાણુ આવી રહ્યું છે?' મહાઅમાત્ય વર્ષ કાર આશ્ચર્યચકિત ગયા. એને નવાઈ CC-0. In Public 'Gurukulkangri Collector Hangwar<noinclude></noinclude> h0mwki0gsb5cbacq29p8rwnr47z9tt2 104 74019 225098 2026-10-03T11:50:23Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 225098 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૨૨||આમ્રપાલી}}<hr>''' '''<hr>{{rh||આમ્રપાલી||૨૨}}<hr>'''</noinclude>૨૨ Digitized by Arva Samaj Foundation Champai and Rangotri_ આમ્રપાલી લાગી. એને ફૂલ સાંભરી આવ્યું. ખરેખર કાંઈક નવાજૂની ખનેલી હોવી જોઈ એ. નહિતર કામ ને નિહ, અને મગધના રાજકુમાર અજાત- શત્રુના પોતાના અવાજ અત્યારે આવે વખતે આંહી પુષ્કરિણીને કિનારે કયાંથી હાય ? એ તો અત્યારે રાજમહાલયમાં નિરાંતની નિદ્રામાં હોય. એટલે ચેાક્કસ મધમાં કાંઈક નવાજૂની બની લાગે છે. એને ગંગાકિનારાની વાત યાદ આવી ગઈ. લિચ્છવીઓ આગળ વધ્યા હશે. ૐ શું? ચોક્કસ ખાતરી કરવા માટે તે ઉતાવળે પગલે ઘેાડા તરફ જ આગળ વધ્યા. અને એટલામાં તે સામેના ભવ્ય તેજસ્વી શ્યામ ઘેાડાને તેણે તરત યુવરાજના ઘેાડા તરીકે ઓળખી કાઢયો. મહાઅમાત્ય એકદમ આગળ વધ્યા. યુવરાજ પોતે જ ત્યાં ઘેાડા ઉપર હતા. એના ઉપર દષ્ટિ પડતાં જ વકારને ખાત્રી થઈ ગઈ કે ચોક્કસ મગધમાં કાંઈક પણ અવનવી ઘટના બનેલી હાવી જોઈ એ. તે વિના રાજકુમાર અજાતરાત્રુ પોતે અત્યારે આંહીં આવીને ઊભો ન રહે ! શું હશે? તેના મનમાં એકદમ ગંભીર પ્રશ્ન ઊભો થઈ ગયો. રાજકુમારના ઉતાવળા વેગીલા સ્વભાવની પણ એને મનમાં મેટી ચિંતા રહેતી. રાજકુમાર્ તરફ વધુ નજીક જવા માટે તે આગળ સૌં. CC-0 In Public Domain. Gurukul Kangi Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> obpu3rsigiynlqgp2g1ga3z39ksqbkr 104 74020 225099 2026-10-03T11:50:37Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 225099 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૨૩||આમ્રપાલી}}<hr>''' '''<hr>{{rh||આમ્રપાલી||૨૩}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangoti ૨. મગધને યુવરાજ કુમાર રસાયન લેતાં ન આવડે તો એમ કહેવાય છે કે રસાયન જ માણસને હણી નાખે છે. એવું જ કાંઈક આ યુવરાજ વિષે હતું. ને વકારને રાતિદવસ એ ચિંતા પણ હતી. બીજી રીતે સુગધના આ મહાપરાક્રમી તેજસ્વી રાજકુમારને એણે પોતે જ ઘડયો હતો. હિમાચલથી વિધ્ય અને ગાંધારથી અંગદેશ સુધીનું એક મહાન ભવ્ય આર્યાવર્ત્ત સર- જવાનું સ્વપ્નું, પણ પંડિત તક્ષકદેવ જેવાએ એને આપ્યું હતું. રાજકુમાર નાના હતા, હજી એ ઘોડેસવારી શીખતા હતા, ધનુષની પ્રત્ય ંચાને ખેંચવાની રમ્મત કરતા હતા, ત્યારે જ પંડિત તક્ષકદેવે એનું હીર પારખી લીધું હતું. અને એણે જ વકારને કહ્યું હતું કે ‘ તમારું સ્વપ્ન સિદ્ધ કરવાની તાકાત ને કાઈનામાં હાય તો તે આ એક કિશોરમ છે. એને હાથમાં લા. ભૂગર્ભમાં સુતેલા મહારત્નની પ્રભા એનામાં છે. આર્યાવર્ત્તતુ, ભારતના યુદ્ધ પછીનું, પહેલું મહાન સામ્રાજ્ય સ્થાપવાની શક્તિ હજી એનામાં દેખાય છે. રાજય યજ્ઞના અગ્નિ એ પ્રગટાવે તેમ છે. એના લેાહીમાં અશ્વમેધની ચક્રવતી ભાવના એડી છે. ઈન્દ્રમહાઅભિષેકને વારસા એ જાળવે તેમ છે. આ એક જ કુમાર મગધને આંગણે છે, જે તમારું સ્વપ્નું' સિદ્ધ કરી શકે. ખીજા બધા તે આપણે જોયા છે. એ કાં સાધુ થવા જયા છે, કાં ખીન્ન જ કામ માટે છે. હા છે, CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> 9sii4jf2if7480065cb2w3che41z18o 104 74021 225100 2026-10-03T11:50:50Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 225100 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૨૪||આમ્રપાલી}}<hr>''' '''<hr>{{rh||આમ્રપાલી||૨૪}}<hr>'''</noinclude>ર૪ Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri આમ્રપાલી વિલ છે, શીલવત છે, વિમલકાંડણ છે, જયસેન છે, નામેણુ છે, એમ ચણા છે. પણ સામ્રાજ્ય સ્થાપના માટેની શક્તિ ! આના એકનામાં છે.’ અને હાઅમાત્ય વકાર પાતે જાતે દેખરેખ રાખીને રાજ- કુમારને નાનપણથી ઘડયો હતો. એની યુદ્ધકલા, એની સ્તિકલા, એનુ અશ્વજ્ઞાન, એની વાણી, એનુ વીરત્વ બધુ જ વકારનું સર્જન હતું. પણ્ હવે હામ ંત્રી વ કાર અને પડિત તક્ષકદેવ બન્ને પોતાના આ પ્રતાપી શિષ્યધી પોતે જ ધ્રુજી રહ્યા હતા ! કારણકે એની મહત્ત્વાકાંક્ષા તે એમણે જગાડી હતી, પણ હવે એ મહત્ત્વાકાંક્ષાને જાણે કાઈ સીમા જ ન હતી. એને મહાન સમ્રાટ્ બન- વાનું સ્વપ્નુંતે એમણે આપ્યું, પણ મગધની આ રાજગાદી ઉપર થઈ ગયેલા, બળવાન જરાસંધને પણુ કયાંય પાછા નાખી દે, એવું ભય કર કૃતનિશ્ચયી અનેાબળ, એ પ્રગટ કરવા મડયો હતા. એના એક એક શબ્દ—બેલતા આત્મવિશ્વાસથી; પણ એ જ છેલ્લા શબ્દ હતો. એમાં ફેરફારને સ્થાન જ ન હતું. એની સામ્રાજ્ય સ્થાપવાની યોજના, કડી- બદ્ર, વ્યવસ્થિત, સ`પૂર્ણ હતી. પણ એમાં આડે આવનાર માટે એ અગ્નિ, સમુદ્ર, શસ્ત્ર અને હલાહલ ઝેર બધું જ વાપરવાની શક્તિ ધરાવતા હતા. એ વીરનર હતો એ ખરું; પણુ અહાન વીરનરમાં જોવા મળે છે, એવી કાઈ સુંદર રેખાના જન્મ હજી ત્યાં દેખાતા ન હતા. મહાઅત્ય વકારને ચિ ંતા એ જ હતી. એ વીજળી જેવા વેગ ધરાવતા હતા. સમુદ્ર જેવું અગાધ બળ દાખવતા હતો. અગ્નિ સમી સર્વનાશની શક્તિ દેખાડી રહ્યો હતો. તમામને પરાજ્ય આપવાની અદ્ભુત આત્મશ્રદ્ધાના એ સ્વામી હતો. પણ માત્ર એક ગૌરવભરી સુંદર રેખા ત્રિના, એવુ વ્યક્તિત્વ બધાને ધ્રુજાવી દે તેવા જબ્બરજસ્ત વાવટાળી અતનું સ્વરૂપ ધારણ કરતું જતું હતું. લિચ્છવીઓ સાથેના હમણાના જ અંદર વિષેના ઝગડામાં એ વર્ષાકારે જોયું હતું. વકાર મહાઅમાત્યને તા એક ગૌરવશાલી સાચા સમ્રાટ્ જોતા CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> qdaqutes5kth9la10ribk1u5yq6nj9v 104 74022 225101 2026-10-03T11:51:02Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 225101 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૨૫||આમ્રપાલી}}<hr>''' '''<hr>{{rh||આમ્રપાલી||૨૫}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangoti અગધને યુવરાજકુમાર ૫ હતા, અને ડાઘો નીતિન પણ જોઈતા હતા. જે સમય ન પારખે એની દોડ કેટલીક ? છતાં એ રાહુ જોઈ રહ્યો હતો. કારણ કે એને બ્રહ્મા હતી કે વહેલે માડે આનામાંથી જ એ જન્મશે. અને ખીજી ખરી વાત તો એ હતી કે એના સિવાય બીજું કાઈ હતું નહિ. પણ એ જાણતો હતો કે રાજકુમાર ભવ્યતા જન્મે, તે પહેલાં કાણુ ાણે એની કેટલી બધી ભયંકરતાને એણે એનામાં પાછી સમાવી દેવી પડશે. રાજકુરના વિદ્યુત્ વેગ, સાહસ, કટુતા, ઘણું જ લાવવાની મહેચ્છા, એ બધુ જોતાં અને ઘણી વખત નિરાશા પણ થતી. વિદ્યા- ધાસ તક્ષશિલામાં આચાર્ય થઈ ને બેસી જવાની એને ઈચ્છા થઈ આવતી. પણ એને જીવનધર્મ આડે આવતો હતો, અને તક્ષશિલા પોતે જ હવે પાવ શાસાનુશાસ[શાહ શાહ ] જેવા મહાન બળવાન અરિની સામે કેટલું ટકશે એ શંકા હતી. અને એ પાવને વાવટાળ એક ચંપાનગરી સુધી ભવિષ્યમાં નહિ આવે એતી કાઈ ખાતરી ન હતી. છતાં ભારતમાં એક મા બળવાન રાજ્ય ઊભું કરવાની પોતે સ્વીકારેલી પોતાની જીવનપ્રણાલિકા જો આડે આવી ન હાત, તો તે મહાઅમાત્ય વકાર કયારનો કાં કાઈક ગુફામાં બેસી ગયા હોત, અથવા તો કાઈ વિદ્યાધામમાં આચાર્ય પદે શિષ્યોને ભણાવતા હોત. પણ પાઈવ શાસાનુશાસને આગળ વધતો અટકાવવા માટે ભારત- વર્ષ આં એક અહાબળવાન રાજ્ય ઊભું થવું જ જે એ. તા જ આર્યાં- વ રહે, નહિતર એ નામશેષ અની જાય. નાના રાજ્યો ો એક પછી એક નમી પડે ને પેાતાની જાત બચાવવા મથે. માટે એક બળવાન કેંન્દ્રરાજ્ય સ્થપાવું જોઈ એ. કેવળ એ જીવનધર્મ બુજાવવા માટે જ મહાઅમાત્ય આંહી હતા. × ધાન. પણ રાજકુમારના વેગથી, એના મનમાં પળેપળે ઊઠતા તરંગરગથી, CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> f1t9shnl5u9ibxqol40tspnw82jhb32 104 74023 225102 2026-10-03T11:51:15Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 225102 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૨૬||આમ્રપાલી}}<hr>''' '''<hr>{{rh||આમ્રપાલી||૨૬}}<hr>'''</noinclude>: ર Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri આમ્રપાલી એની મહેચ્છાથી, એની નિશ્ચયાત્મક અણુનમ વલણથી એ હવે કાંક કંટાળ્યો પણ હતો. કંટાળ્યા હતા છતાં, એ પાતાનું ધાર્યું” પાર્ પાડવા માટેનું ઘણું દૃઢ અનેાબળ ધરાવનારા વજ્જર પુરુષ હતા. એટલે એણે નિશ્ચય કર્યાં હતા કે રાજકુમારને અમુક જ રીતે રહેવાની એણે સત્તાધીશની ઢબથી હવે આજ્ઞા જ આપવી રહી. આ વિષયમાં એને શબ્દ છેલ્લા રહેવા જોઈ એ. છેલ્લે છેલ્લે તે મહાઅમાત્યની દૃઢતા એટલી વધી ગઈ હતી કે, રાજકુમાર પોતે પણુ, એને પૂછીને જ પગલું ભવાની હિમ્મત કરી શકતો હતો. એટલે અહાઅમાત્યે રાજકુમારને અત્યારે આંહી આવેલા જોયે ત્યારે એને પહેલે એ જ વિચાર આવ્યો કે કાઈ નવા વર્ષીણના સમાચાર આવતાં જ આ આંહી દોડયો આવ્યો લાગે છે. લીધી. એણે રાજકુમારને દૃઢ રીતે અંકુશમાં લેવાની જરૂરિયાત જોઈ અત્યારે એ રીતે જ કામ લેવાનો નિર્ણય લઈ લીધો. પણ એની વાત શી છે તે જાણવાની પહેલી જરૂર હતી. ' ૬ કાણુ છે ત્યાં ? રાજકુમાર તમે છે ? ’ તેણે વધુ નજીક જતાં કહ્યું : ‘તમે અત્યારે અને આંહીં ? ' તે મેલીને રાજકુમારની સામે જોઈ રહ્યો. રાજકુમારને! દૃઢ નિશ્ચયી ચહેરા અત્યારે વજ્જર સમા જણાતો હતો. તેની મેાટી વિશાળ લાલ આંખોમાંથી એક પ્રકારની અજબ અગ્નિરેખા પ્રગટતી હતી. રૂપાળા, તેજસ્વી, પરાક્રમી, શેહ પમાડે તેવા વીર જવાન એ જણાતા હતા. મહાઅમાત્ય એની વીરમૂર્તિ સામે ઘેાડીવાર પ્રેમથી જોઈ રહ્યો. ‘ ખરેખર પ્રતાપી નર હતા. એના પ્રતાપમાં જરાક જ જો મૃદુ રખા હાત . . .' તે પોતાના નિર્ણયમાં વધારે દૃઢ થયેા. ... ‘શું છે રાજકુમાર ? ’ તેણે ફરીને પૂછ્યું: ‘ અત્યારે આમ કયાં નીકળ્યા છે ? ગુપ્તવેષ પણ ધાર્યાં નથી. શી વાત છે ?’ આંહીં તમને મળવા માટે જ હું આવ્યો છુ મહાઅમાત્યજી!” CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangi Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> am2m28qnzzufb4ue35ngz4pbol51egi 104 74024 225103 2026-10-03T11:51:29Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 225103 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૨૭||આમ્રપાલી}}<hr>''' '''<hr>{{rh||આમ્રપાલી||૨૭}}<hr>'''</noinclude>________________ Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri મગધને યુવરાજકુમાર C * ક! ? ' ગિરિત્રજથી ઉપનંદને સ ંદેશ આવ્યો છે!' २७ • ઉપનદના સ ંદેશવાહક આવ્યા છે કે ઉપનંદ પોતે ' * એ તે! ત્યાં ગિરિત્રજમાં છે. એના સંદેશવાહક પવનવેગે આવ્યો છે. ને પવનવેગે એણે પાછે જવાબ માગ્યા છે !’ મહાઅમાત્ય વિચારમાં પડી ગયા. ઉપનંદ ગિરિત્રજમાં સેનાપતિ પદે હતા. એને માણસ ઉતાવળે આંહીં આવે એના અર્થ એ કે રાજગૃહમાં કાંઈક પણ બન્યુ હાવુ જોઇ એ. હું કેમ આવ્યા છે. સંદેશવાહક ? લિચ્છવીઓ કાંઈ નવી હિલ- ચાલ કરે છે?’ · ના, લિમ્બ્લીની હિલચાલ નથી. પણ આપણે ત્યાં ઘરક્રૂટમે ઘર જાય એવી વાત ઊભી થઈ છે.' t ‘આપણે ત્યાં ? શી? ’ વાત લાંબી છે. મંત્રીરાજ ! ઉપનદના સંદેશવાહકને હું ત્યાં રાજહાલયમાં મૂકીને આવ્યો હુ. મને ખબર અત્યા કે તમે આંહીં ચંપા ઉદ્યાનમાં છે, એટલે હું અહી આવ્યા !' · પણ અમે ચ ંપા ઉદ્યાનમાં છીએ એ તમને કાણે કહ્યું ?' વર્ષ કારના મનમાં લાકઞાનસના રાજપલટાની વાત હજી ધેાળાતી હતી. રાજપલટાની હવાના અને ભય હતા. પણ રાજકુમાર જવાબ આપે ત્યાં કાઈ રથ આ બાજુ આવવાનો અવાજ સંભળાય. * મે કહ્યુ હતુ રથીને, એ જ આવા લાગે છે. આપણે રાજમહાલયમાં જઈ એ. ઉપનંદના સમાચાર પ્રમાણે તે રાન્ત રાજ- ગૃહને લુંટાવી દેવા માગે છે!' રાજકુમાર ઉતાવળે ખાલી ગયા. લૂટાવી દેવા માગે છે? શુ કહે છે! તમે કુમાર ? લૂંટાવી દેવા માગે છે એટલે શું ? કોણે કહ્યું ? શી વાત છે? ’ એટલામાં તે! રથ ત્યાં આવી પહોંચ્યા હતા. અન્તતશત્રુએ એને CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> 8ok5676mgow1kfx8lhc5q39xv7rrl1u 104 74025 225104 2026-10-03T11:51:41Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 225104 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૨૮||આમ્રપાલી}}<hr>''' '''<hr>{{rh||આમ્રપાલી||૨૮}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> 8d5fiipgybpqdezptnd0vqpr3lpkc9a 225105 225104 2026-10-03T11:52:03Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 225105 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૨૮||આમ્રપાલી}}<hr>''' '''<hr>{{rh||આમ્રપાલી||૨૮}}<hr>'''</noinclude>૨૦ Digitized by Arya Samai Foundation Chennai and Gar અસપાલી અટકાવ્યા: ‘ તમે સૌ આમાં બેસા. સુનીધ ! તું પશુ ચાલ. તારા ખપ પડશે. કદાચ અત્યારે જ એક બળવાન સેનાને રાજગૃહ તરફ આપણે મોકલવી પડે !' પોતાના રાજકુસાર શિષ્યની વેગવાણી મહાઅમાત્યને ગમી નહિ. તે એની એવી વાણીને ટેવાયેલો હતો. છતાં રાજગૃ″ લૂંટાવવાની વાત સાંભળતાં એ પણ ચાંકી ઊડયા, શુ વાત હતી તે જાણવાનું એનુ` કુતૂહલ વધી ગયું. અને લાગ્યું કે વખતે રાન્ન બિત્રિસારે કયાંક એ શીહાર પ્રાકાને એઅને યુવરાજ પસદ કરવાનું કહ્યું ન હોય ! તો તે અગધમાં જ આંતરવણ ઊભું થાય. વધુ કાંઈ મેલ્યા વિના તે સૌ રથમાં બેસી ગયા. પુષ્કરિણીને કિનારે કિનારે થઈ ને ધીમે ધીમે ગ્ન રાજસાલય તરફ ઊપડયો. ખોટુ કુતૂહલ ઊભું ન થાય આર્ટ રથને ધીમે ધીમે જ લેવાની સૂચના વર્ષકારે આપી હતી. પણ રચતી આગળ જતા અજાતશત્રુના ઘેડાના તતસનાટથી એતા મનમાં કેવા કેવા વેગ ભર્યા વિચારો અત્યારે ચાલી રહ્યા છે, એ સ્પષ્ટ દેખાઈ આવતું હતું. કાંઈક નવીન જ વાત હાવાનું અનુમાન કરતો હાઅમાત્ય વકાર, પુષ્કરિણીના જળ તરફ જોઈ રહ્યો. લાખો નિલનીઓએ ત્યાં ફૂલ ઉઘાડયાં હતાં, પણ એ બધાં જ અત્યારે એને સાટે નિરર્થક હતાં ! એણે પડખે ખેડેલા તક્ષકદેવને કહ્યું: આપણી યાજનાને ટાળવામાં જાણે કેમ આકાશીઘ્રહાને પણ રસ હાય ! અત્યારે આપણે તદ્દન શાંત હવાની જરૂર છે. ત્યારે એક પછી એક વાત આવતી જ રહે છે. આ કુમાર વળી કાણુ જાણે કઈ વાતે અકળાયેા હશે!' * એ ઉતાવળે છે.' તક્ષકે કહ્યુ: છેવટે વાતમાં કાંઈ માલ નહિ હાય ! વર્ષકારે કહ્યું : મને પણ એમ જ લાગે છે !' રથ આગળ વધતો રહ્યો. CC-0 In Public Domain. Gunukul Kangi Collection, Haridhar<noinclude></noinclude> qhc97uyvy5wle4tv1yr6imxenzl3r48 104 74026 225106 2026-10-03T11:52:22Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 225106 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૨૯||આમ્રપાલી}}<hr>''' '''<hr>{{rh||આમ્રપાલી||૨૯}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangoti ૩, રાજગૃહના વર્તમાન રથ જેમ જેમ રાજમહાલય તરફ:આગળ વધ્યા, તેમ તેમ મહા અષાઢ્ય વકારને રસ્તામાં અનેક વિચાર આવતા ગયા. કાઈ પણ પાડોશી રાજની કાઈ ગંભીર હિલચાલ વિષે એને જાણ નહતી.લિવીઓમાં રહેલા એના *સત્રીએ જ, વૈશાલી વિષે વાત મોકલી હતી, એ પ્રમાણે ત્યાંની હવામાં આંતરિક ઘણું ઊભું થવાનું લાગતું હતું. એટલે તે વકાર પોતે ત્યાં ઉતાવળે પહેાંચી જવાની જરૂરિયાત જોઈ રહ્યો હતો. આખે જ્જિ પ્રદેશ સળગી ઊઠે એવી એ વાત હતી. એટલે લિવીએની કાઈ વાત ન હોય. કાશલ પણ કરકે તેમ ન હતું. અ ંગુલિમાલ લૂટારાએ નવસા નવાણું આંગળીએ! ભેગી કરી હતી. એને હજાર ભેગી કરવી હતી. હવે એક જ ખૂટતી હતી. રાજા પ્રસેનજિતને ભય હતો કે એ ભય ંકર લૂટારા હજારની આંગળી કયાંક એની જ ઉપાડે નહિ ! એટલે એ ખાઈ પીને લૂટારાની પાછળ જ પડયો હતો. એટલે એ ત્યાં કામમાં હતો. વસ અને અવંતી હમણુાં માયુ' ઊંચુ કરવાના મિજાજમાં જ ન હતાં. વર્ષીકારને લાગ્યું કે કાં તો રાજકુમાર ઉતાવળે કાઈ ખાટા અનુસાનથી દોરવાયા હોય, અને કાં રાજગૃહમાં રાન્ન મિભિસારે પોતે જ કાઈક નવા * ગુપ્તચર, સંચેંબામાતા: ત્રિળ સંઘારામ. બધા ગણત`ત્રમાં રાજા- આના ગુપ્તચરા રહેતા. CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> jzkuzhr92g6jj6h1su8t3zeyahf6vzd 104 74027 225107 2026-10-03T11:52:36Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 225107 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૩૦||આમ્રપાલી}}<hr>''' '''<hr>{{rh||આમ્રપાલી||૩૦}}<hr>'''</noinclude>30 Digitized by Arya Samaj Foundation demi and tangotr આમ્રપાલી જૂની વાત કરી નાખી હોય. રાજગૃહની નવાજૂની એનાથી અજાણી તો ન રહેતી. એણે ત્યાંની ઘણી વાત જાણી હતી, પણ એના મત પ્રમાણે એ કાઈ તાત્કાલિક ભયજનક વાત ન હતી. શું હશે એ એકદમ કળી શકાયું નિહ. રથ રાજાલય પાસે અટકયો. તે શાંતિથી જ તેમાંથી ઊતર્યું. તક્ષકદેવ ને સુનીધ એની સાથે હતા. તેમણે રાજમહાલયમાં પ્રવેશ કર્યાં. રાજમહાલય અત્યારે પણ ઝળાંઝળાં દીપાવલિથી પ્રકાશી ઊઠયો હતા. સેંકડો સુગંધી દીપા ત્યાં પ્રગટયા હતા. ત્યાં ઊભેલા દારરક્ષકાએ નમીને એક તરફ ખસી જઈ સહા અમાત્યને જવા દીધા. રાજા બિબિસારની માફક જ એના પુત્રે મહા- લયમાં અમુક વખત પછી કાઈ ના પણ પ્રવેશ ન થાય, એવી આજ્ઞા આપી રાખી હતી. આજે એ આજ્ઞાના પ્રથમ જ ભગ થતો જણાયા. મહાઅમાત્ય, રાજમહાલયના વચ્ચેના ખંડમાં આવ્યો. રાજકુમાર અજાતશત્રુ એમની પહેલાં ત્યાં આવી પહોંચ્યા હતા. મૂલ્યવાન સેાનેરી રૂપેરી આભૂષણા પહેરીને તે ત્યાં બેઠો હતો. સેકડા દીપિકાઓના પ્રકાશથી આખા ખંડ અજવાળામાં નાહી રહ્યો હતો. મહાઅમાત્યની ષ્ટિ હવે પ્રકાશમાં રાજકુમારને નીરખી રહી. તેની મુખમુદ્રા તો રૂપાળી, ગૌરવ ભરેલી, ગર્વિષ્ટ, તેજસ્વી જે હતી તે હતી. પશુ તેની આંખમાં વજ્જરનું અણનમ લેહ આવી ગયું હતું. તે કાઈ ને, ખુદ ઇંદ્રને પણ નમવામાં માનતા ન હોય તેમ ટટ્ટાર સીધે અને દૃઢ ખેડા હતો. વ કાર એક દષ્ટિમાં એ જોઈ લીધું. એ આગળ વધ્યા. રાજકુમારતી સામે એક કાઈ સામાન્ય આણુસ ઊભેલે જણાયો. વષઁ કાર સમજી ગયા. એ જ રાજગૃહને સંદેશવાહક હોવો જોઈએ. પાસેના આસન ઉપર એણે જગ્યા લીધી. રાજકુમારના પ્રથમ ખેલ માટે એ રાહ જોતા શાંત એ રહ્યો. તક્ષકદેવ ને સુનીધ ત્યાં પાસે જ બેઠા. અજાતશત્રુના માં ઉપર સેંકડો તર ંગા આવીને ચાલ્યા CC-n. In Public Domain. Gurukul Kangi Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> 4pzjpir4rje1weyofpflm3761bokqfd 104 74028 225108 2026-10-03T11:52:48Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 225108 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૩૧||આમ્રપાલી}}<hr>''' '''<hr>{{rh||આમ્રપાલી||૩૧}}<hr>'''</noinclude>Digitizarty arya Samaj ToundatiUT Chinar and eSeriou રાજગૃહના વત્ત આન ૩૧ જતા મહાઅમાત્યે નિહાલ્યા. કાઈ અગ્નિના પુંજ જેવા એ ઘડીમાં ઉગ્ર દેખાતો હતો. તો ખીજી જ ક્ષણે એની આંખમાં અગાધ ઊંડાણ ભર્યાં કાઈ નિશ્ચયની રેખા આવી જતી હતી. જુવાન રાજકુમારની તરફ અહાઅમાત્ય એક પળ જોઈ રહ્યો. અને હવે વશ રાખવા એ જેવું તેવું કામ ન હતું. એ વિચાર કરી રહ્યો હતો, એટલામાં અજાત- શત્રુ છે. એના શબ્દો ઉતાવળા હતા. આવેશ ભર્યાં હતા. પણ એમાંથી દૃઢતા અને સત્તાધીશ આજ્ઞા કરનારની ખુમારી પ્રગટતાં હતાં. ' મહાઅમાત્યજી ! આપણે અત્યારે ને અત્યારે બળવાન સૈન્ય લઈને રાજગૃહ તરફ દોડવું પડે તેમ છે ! સુનીધને તૈયારી માટે કહેા. ’ વકાર કાંઈ માલો નિહ. તેણે અજાતશત્રુને આગળ વધવા દીધા. ‘ રાજગૃહથી સેનાનાયક ઉપનંદના આ સ ંદેશવાહક આવ્યા છે. આ ઊભો. રાજગૃહ લૂંટાઈ જવાની તૈયારીમાં છે! E એમ ? ક્રાણુ લૂટવા આવનાર છે ? લિચ્છવી ? કે કાશલ- પતિ ? વકારે કાંઈ ન હોય તેમ શાંતિથી કહ્યું: એ બન્નેને આંગણે તો પોતપોતાના કંઇક "પ્રશ્નો ઊભા થયા છે. આ તરફ એ *ી શકે તેમ નથી. ત્યાં બેઠેલા ત્રીઓના સમાચાર મને ગઈ કાલે જ મળ્યા છે !' * તે હશે; પણ લિચ્છવીએ કરતાં ને કાશલપતિ કરતાં વધારે મોટા દુશ્મનો તમારે પાતાને આંગણે બેઠા છે એવુ શું ?' . ' એવા ક્રાણુ છે ? શું સમાચાર મેકલ્યા છે સેનાનાયકે ? ’ આ રહ્યો સદેશવાહક. સંદેશવાહી કટાહક જાતે જ એ તમને કહેશે !' ‘શું છે કટાહક ? ' મહાઅમાત્યે સદેશવાહી તરફ જોયુ. શું સમાચાર તુ લાવ્યો છે? તુ રાજગૃત્તુથી સીધે આવે છે?' ‘હાં મંત્રીરાજ ! સીધો જ આવું છું. ' સદેશવાહી કટાહકે એ * ગુપ્તચરો. CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> td0h7jmzydt12r3dfpwmnilk3i6jasx 104 74029 225109 2026-10-03T11:53:00Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 225109 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૩૨||આમ્રપાલી}}<hr>''' '''<hr>{{rh||આમ્રપાલી||૩૨}}<hr>'''</noinclude>કર Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri આમ્રપાલી * હાથ જોડયાઃ · સેનાનાયકે કહેવરાવ્યું છે કે ગમે તે ક્ષણે હવે આ નગરી લૂંટાઈ જશે. હું પ્રયત્ન કરું' તે! પણ એને લૂંટાતી રોકી શ તેમ નથી. " ‘ પણ લૂંટનાર કોણ છે ? ' મગધરાજ પોતે. અને રાજન્યો અને શ્રમણ ગૌતઞ ! ' શ્રમણ ગૌતમ શ્રમણ ગૌતમની આમાં શી વાત હોઈ શકે? એ તે ધર્મકથા કરે છે!' પણ એની વાત જ બધાધી ભયંકર છે. રાજગૃહના દુ`ને વધુ મજમ્મુત બનાવવાની આજ્ઞા તમે પોતે આપી હતી. મહાસેનાતિ સુનીધ પણ એ કહી ગયા હતા. ' * ‘હા, તેનું શું છે ? ’ ‹ એ દુ` મજબૂત બનાવવાનું હમણાં વિલમમાં પડયું છે! વિલંબમાં પડયું છે ? કેમ ? કાના કહેવાથી ? ’ શ્રમણ ગૌતમના કહેવાથી !' કટાહકે જરાક અભિનય સહિત કહ્યું. તેની દિષ્ટ સહેજ રાજકુમાર તરફ વળી. વર્ષીકારે એ દૃષ્ટિના તંતુ પકડી લીધો. પણ જાણે કાંઈ ન હોય તેમ તે એલ્યે. * શ્રમણ ગૌતમના કહેવાથી દુર્ગીના કામમાં ઢીલ થઈ રહી છે, એસ્તુ કહે છે ? એ બને નહિ, કટાહક ! શી વાત છે તે બરાબર એલ.’ કટાહકની દૃષ્ટિરાજકુમાર તરફ જઈને પાછી કરી આવતી જણાઈ. વકારને એ દિષ્ટને ભેદ કળતાં હવે વાર ન લાગી. તે સમજી ગયા. રાજકુમારના વેગને આ બધા ઉત્સાહનું પાણી પાઈ રહ્યા હતા. એની પોતાની રાજનીતિથી આ વિરુદ્ધ હતું. એ કળી ગયેા કે વાતમાં કાંઈ બહુ સાલ નિહ હોય. અથવા પોતે ન જાણુતા હાય તેવું કાંઈ નિહ હાય. તે કાંઈક સ્વસ્થ થયા. તેણે દૃઢ અવાજે કહ્યું: જો કટાહક! જે વાત હેાય તે બરાબર જે પ્રમાણે હોય તે પ્રમાણે કહે. તુ કહે છે તેમ * રાજકુમારા. CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> 0t8kw350sptmsk7l1ada2zzkixvyyn2 104 74030 225110 2026-10-03T11:53:14Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 225110 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૩૩||આમ્રપાલી}}<hr>''' '''<hr>{{rh||આમ્રપાલી||૩૩}}<hr>'''</noinclude>Digitized bat Ana Samaj Foundation Ch રાજગૃહના વર્તમાન i and Gangsta ૩૩ હાય, તો તો મારે પોતાને જ રાજગૃહ આવવુ પડે. શી વાત છે એલ ? ’ · અહારાજ ! જંગલમાંથી દુગાઁની મરામત માટે જે કાષ્ટ લાવ્યા હતા, તે બધું જ કાષ્ટ ધનીય ભિખ્ખુ ઉપાડી ગયા. અને એણે એની કુટીએ પણ બનાવી કાઢી. એક ઉષ્ણ સ્નાનગૃહ કરી કાઢયું. લાકા એ જુએ છે ને છક્ક થાય છે. રાજકીય દાગૃહના ગણકને એણે કહ્યુ કે મહારાજે પોતે એ ભિખ્ખુ માટે આપી દીધેલું છે. ગણકે એ સાચુ આન્યુ. કાષ્ટ બધું વપરાઈ ગયું. * રાજગૃહના નાગરિકા મેલે છે આ શ્રમણ ગૌતમે ભેળભેળા આદરી છે. પણ લાકને નિક ંદનને પંથે એ લઈ જનારા છે. સૌને અપુત્ર રહેવાને માગે એ દોરી રહેલ છે. કાઈને આંગણે હવે દીવા રહેવાના નથી. છેવટે નગરીમાં શ્રમણા અને શ્રમણા જ રહેશે. અને પછી ગમે તે દુશ્મન આવીને નગરને લૂંટી જશે.’ * આહા ! આ જ વાત છે નાં !? ચાલ, હું પોતે મહારાજને મળવા આવું! પછી છે કાંઈ?? · એક ખીજી વાત પણ છે દેવ ! ’ શી ? ' કટાહક ખેલતાં થોથરાતો લાગ્યો. તે ખેલવું કે ન ખેલવું તેને વિચાર કરી રહ્યો હતો. એટલામાં રાજકુમારે જ કહ્યું: ‘ કહી દેને કટાહક ! એટલે મહાઅમાત્યને ખ્યાલ આવે કે અમે આંહીં ઊ'ધતા હશું, ત્યાંજ કાં તે રાજગૃહને લૂંટવાવાળા એને લૂટી જાશે ! ’ c ખીજી શી વાત છે કટાહક ? • દેવ ! આખા મગધદેશમાં જે મૌક્તિકમાળા દેશના એક મહા- * ગણમુનિમ. કારકુન. દાગૃહ એટલે કાષ્ટભંડાર એ વખતે ઘણાં મકાને કાષ્ટનાં પણ થતાં, આ પ્રસંગ ભગવાન બુદ્ધે રાજગૃહમાં ગૃષ્ટ પર્વત ઉપર વિહાર કરતા હતા તે વખતના છે. તે વખતે મહાઅમાત્ય વ`કારે રાન બિબિસારને આ વાત કર્યાનેા ઉલ્લેખ છે. ખુચર્યા, રાહુલ સાંકૃત્યાયન. g-C-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> g0b1t9ex4qcs8ect6ohmph6bjesx6a2 104 74031 225111 2026-10-03T11:53:26Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 225111 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૩૪||આમ્રપાલી}}<hr>''' '''<hr>{{rh||આમ્રપાલી||૩૪}}<hr>'''</noinclude>૩૪ Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and Gangotri । આમ્રપાલી ઞ'ગલ ચિહ્ન તરીકે પ્રસિદ્ધ છે, જે દેશમાં છે તે કલ્યાણકારી રત્નાની પેઠે દેશને કાઈ આપત્તિ આવતી નથી એમ અગધ લોકો માને છે, તે અઢારસેરની, એક કાટિસુવર્ણની ઔક્તિકમાલા, મહારાજે લ’ટાવી દીધી !’ ‘ હું… ? ' વકાર અહાઅસત્યના અવાજ ઊંચા થઈ ગયા. પણ તેણે તરત પોતાના ઉપર કાબુ મેળવી લીધો. ‘લૂંટાવી દીધી ? કાને આપી દીધી ? શ્રમણ ગૌતમને ?' : ‘ ના. રાજકુમાર હલ્લ અને વિહલ્લને. ' . એ હા ! આ બીજી વાત છે? એ તે પાછી મેળવી લેવાશે. એમાં શું ? ’ * · પણ શી રીતે પાછી મેળવી લેવાશે મહાઅખત્ય∞ ? ’રાજ- કુમાર તીખા અવાજે મેળ્યેઃ ‘ એ પાછી આપશે તે નાં ? પણ નહ જ આપે તો ? જે સાળા ભેટ મળી તે એની જ થઈ ગઈ. એ કાંઈ કાઈ પાછી આપે ! ' વકાર જરાક ટટ્ટાર ને સીધો થઈ ગયા. રાજકુમારના તીખા અવાજ એને ગચ્યો ન હતો. રાજકુરને પગથી માથા સુધી આપી લેતેા હોય તેમ એક તીક્ષ્ણ દષ્ટિથી એ એની સામે કાંઈક કરડાકીથી જોઈ રહ્યો. રાજકુસાર એતી આ દૃષ્ટિથી પરિચિત હતો. એ ષ્ટિમાં લાખ લાખ શસ્ત્રોનુ પાણી રહેતું હતું. એ એને ખબર હતી. એ પેાતાના તીખા અવાજને સ’ભારીને કાંઈક છેભીલો પણ પડી ગયા. ત્યાં વર્ષકાર ખેલ્યોઃ એને અવાજ દૃઢ હતો. શબ્દો વીજળી જેવા હતા. ‘રાજકુમાર ! આ રાજગાદી અગધ જેવા દેશની છે. જેવા તેવા દેશની નથી. કઈ વસ્તુ ક્રાને ત્યાં કેટલા વખત રહેવા દેવી, એ મારે આંગળીને વેઢે છે. એવી વાત પણ જો તમારે અને શીખવાડવી પડે તો થઈ રહ્યું. આ ચંપાનગરીમાં જ આવતી કાલે શિયાળિયાં શતાં દેખાશે !અગધદેરાનું અહાબાહ્યપદ એ કાંઈ સોનારૂપાના આસ- *સુવર્ણ, રજત, એ એ વખતના સિક્કા છે. સુરણું કે હિરણ્ય. CC-0 In Public Domain. Gurukul Kangn Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> r0wdpogxmq9bt5dqrops9nscrutukja 104 74032 225112 2026-10-03T11:53:40Z Snehrashmi 2103 /* Without text */ 225112 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૩૫||આમ્રપાલી}}<hr>''' '''<hr>{{rh||આમ્રપાલી||૩૫}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri રાજગૃહના વર્તમાન ૩૫ નનુ સુંવાળું બીછાનું નથી. કથ કથાની વાત નથી. પણ આ કટાહકને જ આપણે પૂછીએ.' ખાસ જાણે, રાજકુમારને કાઈ ઉતાવળા પગલા માટે જ એ પ્રેરવા આવ્યા હોય એસ વકારે હવે સ્પષ્ટ રીતે જોઈ લીધું. કટાહક ધરતી ઉપર નિશ્ચેતન જેવા ઊભા હતા. પેાતાને પૂછવાની કાઈ વાત વિષે સાંભળીને એ એકદમ ચાંકી ગયા. એટલામાં તો હા- અરાયે પોતે જ પૂછ્યું: કટાહક ! આ સિવાય તારે બીજુ કાંઈ કહેવાનુ છે ? ' કટાહક નકારમાં ડોકુ’ ધુણાવ્યું. તેના માંમાં જાણે જીભ સિવાઈ ગઈ લાગી. રાજગૃહની એવી કાઈક વાત હતી જે આંહી' પહેાંચી ગઈ હતી અને પોતે રાજગૃહમાં હજી એ વિષે અજ્ઞાન હતા. તે સ્તબ્ધ બુતી ગધે!. ત્યાં તો શ્યાઅગત્યે કરીને એ જ સવાલ પૂછયો: * આ એ સિવાય કાઈ ત્રીજી વાત તારે કહેવાની છે? એલ !' કટાહકે ફરીને ડોકું ધુણાવ્યું. વધુ કારે ત્રીજીવાર પણ એ જ પ્રશ્ન કર્યાં. ઉત્તરમાં વધારે નિશ્ચયાત્મક નકાર અત્યા. ‘ સુતીધ ! ' વકાર હવે સેનાપિત તરફર્યાં. જાણ્યું છે? ’ તે કાંઈ સુનીધ આશ્ચર્યમાં તેની સામે એઈ રહ્યોઃ “ મે ? ના દેવ ! આરી પાસે તે કાઈ નવી વાત નથી ! ’ " થયું ત્યારે.' વકાર મળ્યો. મહાઅમાત્યની શી વાત હશે એ આશ્ચર્યમાં પડતાં રાજકુમારને આવેશ ને વેગ સરી જતા લાગ્યા. એટલામાં મહાઅમાત્યે કટાહકને કહ્યું: ‘કટાહક ! તુ ઘેાડીવાર બહાર જા. હમણાં મંત્રણા કરીને યુવરાજકુમાર તને જવાબ વાળે છે. જા, ત્યાં થાભ ! ' કટાહક બે હાથ તેડીને સૌને નમીને ત્યાંથી ચાલતો થઈ ગયું. એતી પાછળ વર્ષ કારની દિષ્ટ છેક બારણા સુધી જતી જણાઈ. સ્વાદિયવાદ. CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> 90o3u0kg0reiczp504veqhksplno3v7 225113 225112 2026-10-03T11:53:56Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 225113 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૩૫||આમ્રપાલી}}<hr>''' '''<hr>{{rh||આમ્રપાલી||૩૫}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri રાજગૃહના વર્તમાન ૩૫ નનુ સુંવાળું બીછાનું નથી. કથ કથાની વાત નથી. પણ આ કટાહકને જ આપણે પૂછીએ.' ખાસ જાણે, રાજકુમારને કાઈ ઉતાવળા પગલા માટે જ એ પ્રેરવા આવ્યા હોય એસ વકારે હવે સ્પષ્ટ રીતે જોઈ લીધું. કટાહક ધરતી ઉપર નિશ્ચેતન જેવા ઊભા હતા. પેાતાને પૂછવાની કાઈ વાત વિષે સાંભળીને એ એકદમ ચાંકી ગયા. એટલામાં તો હા- અરાયે પોતે જ પૂછ્યું: કટાહક ! આ સિવાય તારે બીજુ કાંઈ કહેવાનુ છે ? ' કટાહક નકારમાં ડોકુ’ ધુણાવ્યું. તેના માંમાં જાણે જીભ સિવાઈ ગઈ લાગી. રાજગૃહની એવી કાઈક વાત હતી જે આંહી' પહેાંચી ગઈ હતી અને પોતે રાજગૃહમાં હજી એ વિષે અજ્ઞાન હતા. તે સ્તબ્ધ બુતી ગધે!. ત્યાં તો શ્યાઅગત્યે કરીને એ જ સવાલ પૂછયો: * આ એ સિવાય કાઈ ત્રીજી વાત તારે કહેવાની છે? એલ !' કટાહકે ફરીને ડોકું ધુણાવ્યું. વધુ કારે ત્રીજીવાર પણ એ જ પ્રશ્ન કર્યાં. ઉત્તરમાં વધારે નિશ્ચયાત્મક નકાર અત્યા. ‘ સુતીધ ! ' વકાર હવે સેનાપિત તરફર્યાં. જાણ્યું છે? ’ તે કાંઈ સુનીધ આશ્ચર્યમાં તેની સામે એઈ રહ્યોઃ “ મે ? ના દેવ ! આરી પાસે તે કાઈ નવી વાત નથી ! ’ " થયું ત્યારે.' વકાર મળ્યો. મહાઅમાત્યની શી વાત હશે એ આશ્ચર્યમાં પડતાં રાજકુમારને આવેશ ને વેગ સરી જતા લાગ્યા. એટલામાં મહાઅમાત્યે કટાહકને કહ્યું: ‘કટાહક ! તુ ઘેાડીવાર બહાર જા. હમણાં મંત્રણા કરીને યુવરાજકુમાર તને જવાબ વાળે છે. જા, ત્યાં થાભ ! ' કટાહક બે હાથ તેડીને સૌને નમીને ત્યાંથી ચાલતો થઈ ગયું. એતી પાછળ વર્ષ કારની દિષ્ટ છેક બારણા સુધી જતી જણાઈ. સ્વાદિયવાદ. CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> q1tu7cdt4uiln4j6yu1qop3w0p5imlu 104 74033 225114 2026-10-03T11:54:08Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 225114 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૩૬||આમ્રપાલી}}<hr>''' '''<hr>{{rh||આમ્રપાલી||૩૬}}<hr>'''</noinclude>૩૧ Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri * આમ્રપાલી એ અદૃશ્ય થયા કે તરત તે રાજકુમાર તરફ ફર્યાં તેણે શાંત ધીમા દૃઢ અવાજે કહ્યું: રાજકુમાર ! આ સિવાય રાજગૃહની બીજી કાઈ વાત તમારી જાણમાં છે ? હાય તો હજી એલી નાખો !' * રાજકુમાર વિચાર કરી રહ્યો. પછી તેણે કહ્યુઃ ના, ખીઝ કાઈ વાત મારા ધ્યાનમાં તો નથી !' થયું ત્યારે. હું તમને કહું. પણ હવે ભડકતા નહિ. ઉતાવળા આવેશમાં આવી જતા નહિ. રાજનીતિને અને આવેશને બાપે માર્યા વેર હોય છે ! ' ૐ આકરા પણ થતા નિહ. વેગમાં તણાતા નંદુ. *મ ' પણ 'વાત શી છે મહાઅમાત્યજી ?' એ હું કહું ધ્રુ. જરા શાંતિ રાખો.' થોડીવાર કાઈ કાંઈ આવ્યુ નહિ, મહાઅમાત્યે ડાકુ પાછુ વાળને સુનીધ તરફ એક દૃષ્ટિ કરી. સુનીધ તરત ઊભા થઈ ગયા. તે છેક દ્વાર સુધી જઈ આવ્યા. દ્વારની શ્રૃહાર પણ જરાક ષ્ટિ કરી આવ્યા. આવીને કાંઈ ન હોય તેમ પાછા પોતાની જગ્યાએ શાંત રીતે બેસી ગયા. રાજકુમારે આ બધું જોયા કર્યું. વકારની રાજનીતિ માટે એને માન હતું. તેણે જોયુ કે એક નાનામાં નાની વિગતને પણ ને નજર બહાર જવા દે તેમ નથી. એણે ઘડેલાં માણસો પણ એની તલેતલ વસ્તુને તરત સમજી જઈ શકે છે. તેને આ ઘણું જ આશ્ચયજનક જણાયું. ‘ રાજકુમાર !′ વકારે અત્યંત ધીમા અવાજે કહ્યુ. એને અવાજ ધીમા હતા. પણ તેમાંથી એક પ્રકારના આત્મવિશ્વાસી નિર્ભયતાના રણકા ઊડતો હતો. હું રાજકુમાર ! મગધનું મહાનમાં મહાન બળ શેમાં છે એ તમે જાણે છે ?' : એની હાથીસેનામાં. કેમ ? ' અન્તતશત્રુ મધ્યેા. બરાબર. તમને મેં શિખવાડયું હતું કે · કિલ ગાંગ ગન્ત: શ્રેષ્ઠાઃ ’ કલિંગ અને અંગ દેશના હાથીઓ શ્રેષ્ઠતમ છે, તે તમે બરાબર અવ- CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangi Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> j50w5s8ye5u5z44tu0vq2qf7a4rofqd 104 74034 225115 2026-10-03T11:54:23Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 225115 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૩૭||આમ્રપાલી}}<hr>''' '''<hr>{{rh||આમ્રપાલી||૩૭}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangoti રાજગૃહના વર્તમાન કી ધારણ તો કરી લીધું છે. અગધે એટલા માટે, અંગદેશને પોતાનામાં ભેળવી જ લીધો છે. કલિંગને ભેળવવા બાકી છે. એ ભળશે પછી તાત્રલિપ્તિ અને એક સુવ`દ્રીપ સુધી પહોંચવાની આપણી આકાંક્ષા છે. આંહીં સુવર્ણ, રજત, રત્ન, માણિક્રય, મોતીના ઢગલા થશે! પણ એ બધી તે સ્વમાંતી વાતો છે. પણ જે મહાન સ્વમાં રાખે છે, તેણે સાથે સાથે એક બીજી વાત પણ રાખવાની હોય છે. શી ? તમને ખબર છે?' અજાતશત્રુએ બોલ્યા વિના જ ના પાડી. વકાર વાતને કઈ દિશામાં દોરી જવા માગે છે તે હજી એને માટે કુતૂહલનો જ વિષય તો. એણે વાત ટૂંકાવવા માત્ર માથું હલાવ્યું. ર પણ વકારને કાઈ વાતની ઉતાવળ લાગી હે. તે તો લતા હતો . તેમ જ આધ્યા : .. આ પંક્તિ તક્ષકદેવ, તમને એ કહેશે. પાંડિતજી ! સ્વમાં સેવનારે શું રાખવાનું હોય છે ?' : એક આસન. એક શાંતિ ! ' તક્ષકદેવ એક્લ્યા : ' વર્ષોની ઉપાસના, વર્ષોંની ધીરજ !’ અજાતશત્રુ વાતમાં હજી કાંઈ સમજ્યો ન હતો. તે મનમાં ને સનમાં ગુચવાતો હતો. પણ એનો વેગ ધીમે ધીમે શમી રહ્યો હતો. છતાં વકાર પાસે અધ્યયન કરીને નાનપણથી જ એ શીખ્યો હતો ને એણે જ એને ઘયો હતા, એટલે કુદરતી રીતે તેની ચર્યાદામાં રહેવાને એ ટેવાયલા હતો, નહિતર હમણાં ને હમણાં એ ઊભો થઈ ને, વાતને ઠાકરે ઊડાડી મૂકીને ‘મારું જ ધાર્યું થશે' એ' કહીને, એ ત્યાંથી ચાલ્યેા જ ગયા હેત ! એટલી બધી અધીરતા એના મનમાં આવી ગઈ હતી. પણ પોતાના શિષ્યને કેમ ઘડતા રહેવા તે વકાર જાણતા તા. કાંઈ જ ઉતાવળ ન હોય તેસ એ શાંતિથી ખેલ્યો: ‘ જુએ રાજકુમાર ! મગધનું બળ એની હાથી સેનામાં છે. અંગદેશ હાથીનુ CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> cfit2nh9oe9j3mbn0u30h05htlw6wu1 104 74035 225116 2026-10-03T11:54:34Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 225116 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૩૮||આમ્રપાલી}}<hr>''' '''<hr>{{rh||આમ્રપાલી||૩૮}}<hr>'''</noinclude>૩૮ Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri આમ્રપાલી ધામ છે. આપણે આ અંગદેશને એટલા માટે કારે રાખ્યા છે. પણ એ તમારી પાસે ત્યાં સુધી છે, જ્યાં સુધી તમારે ત્યાં અગધ કાઈ આંતિરક ઘણું જણ્યું નથી. એક જ આંતરિક ઘર્ષણ-અને ચંપા નગરી તમારી નિહ હાય. એવા એક આંતિરક ધણના ભણકારા મારે કાને આવી ગયા છે. અરે એ તમને કહેવાના છે. એ ટાળવાના બધા આધાર તમારી શાંત રહેવાની તાકાત ઉપર્ છે. સમય આવ્યે તો જે થતુ હશે તે થશે. પણ એ સમય આવ્યો નથી. હવે તમને જે ખમર્ નથી તે ખબર હું તને આપું, સાંભળે. રાજની અઢાર સેરની મૌક્તિક માળા, હલ્લ વિહલ્લને રાાએ આપી દીધી છે તેટલી જ વાત પૂરતી નથી. થિંગાપક ચંદને એક ખાસ સમાચાર અને મોકલાવ્યા છે.' ‘ કે ? ' અન્તતશત્રુ ઉતાવળા થઈ ગયા. કે રાજગૃહના શ્રેષ્ઠમાં શ્રેષ્ઠ નાગરાજ, મગધરાજનો કાતિ- મુગટ, દેશના એક આખા સૈન્ય જેટલું બળ ધરાવનારા . . . ગજપતિ . . ‘ નાિિગરે ? . . . ' અજાતશત્રુ અર્ધા ઊભા જેવા થઈ ગયે.. નાલિગિર પણ જેની પાસે પાણી ભરે … … … * * ... તે ‘અરે ! ત્યારે તો પટ્ટહસ્તી સેચનક હાથી . . . ' હા. સેચનક હાથી ! ’ એનુ શુ છે ? ’ .. ' · એના ઉપર બેસીને એક દિવસ હા અને વિહલ અને રાજગૃહ છેડી દેવાના છે. ચૌક્તિક માળા જવાની છે. હાથી પણ જવાના છે.’ * ‘ હાથી પણ જવાનો છે? શું કહ્યું તમે ? સેચનક હાથી જવાને છે? શ્રેયનાગ ? તે તો થઈ રહ્યુ !' અજાતશત્રુ ઊભા જેવા થઈ ગયા. તેને ચહેરા કરી ગયો, તેની આંખમાંથી અગ્નિ પ્રગટયો. તે દૃઢ અવાજે માલ્યો: ‘ મગધ દેશના એ * હાથીના રખેવાળ, મહાવત, CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangni Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> cr40qvbwgb50tl4b8qkdsmo8l5vvk0z 104 74036 225117 2026-10-03T11:54:47Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 225117 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૩૯||આમ્રપાલી}}<hr>''' '''<hr>{{rh||આમ્રપાલી||૩૯}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri રાજગૃહના વર્તમાન ૩૯ હાથી કયાંય ન જઈ શકે મહાઅમાત્યજી ! તે રાજ્બ કાઈ પણ રાજ- કુમારને એ આપી દેશે, તે એ રાજકુમારને અને એ રાજકુમાર જે દેશમાં જો એ આખા દેશને, બન્નેને, હું ઉજ્જડ કરી નાખીશ ! એ નાગરાજ કોઈ ને હાથે જઈ શકે જ વે. એ તે મગધને 'ગલ- પટ્ટહસ્તી છે! પણ એસ હોય તે તે! અને હમણાં જ રાજગૃહ જવા ઘો. .. આરે જ રાજગૃહ જવું છે. એવુ છે કે રા^ એ હાથી એમ કેને આપી દઈ શકે છે ? રાજા એ અહાન ગજરાજને આ પ્રમાણે આપી દે તે એ એને વધ કરે છે એથ્લ ગણાય અને ‘ હસ્તિૠતિન હન્યુ:' હાથીના હણનારને તરત હણી નાખવાની બગધદેશની પ્રણાલિકા છે. તમે જ એ અને કહી છે. મહાઅમાત્યજી ! અને જવા દે. હું નં છું ! . . . મગધના પદ્મહસ્તી આજે ય ? અરે ! શી વાત છે? . . . રાજકુમાર અન્તતશત્રુ ઊભા થઈ ગયા. એ ચાર ડગલાં આગળ વધ્યા. એના હાથ તલવાર ઉપર જ થભી ગયા હતા. પરંતુ એ વધારે આગળ વધે તે પહેલાં તે વકાર પાતે જ એના આગમાં આડે આવીને ઊભે રહી ગયે! હતા. ‘ રાજકુમાર ! ” વર્ષકારને અવાજ ફરી ગયે. માટે! થઈ ગયા. એનામાં શસ્ત્રો ન હેાય તેવુ બળ આવ્યું. ‘ મારી આજ્ઞા વિના તમે એક ડગલું પણ આગળ ભરી શકતા નથી. ચંપાનગરી છોડી શકતા નથી. હજી તમે આખી વાત કયાં જાણી છે ? તમને ખબર છે કે આ ચંપાનગરીમાં પણ આવતી કાલે તમારા રાજમહાલયને લોકા સળગાવી. . . . ' પણ વર્ષ કારના શબ્દ માંમાં જ રહી ગયા. બહારથી કાઈકને એક મેટા અવાજ આવતા સભળાયા : જાણે કેમ એના આ અધૂરા વાયના કાઈ જવાબ આવતો હોય ! 6 * ‘ સળગાવી દીધા ! . . . રાજા નેતા રહ્યો, ને સળગાવી દીધે !' અલ્યા કાણુ છે એ? શી વાત છે? આ ક્રાણુ કેલે છે CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> rfhjymeti03vlg2f0prvoi7ns8qw5q8 104 74037 225118 2026-10-03T11:55:01Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 225118 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૪૦||આમ્રપાલી}}<hr>''' '''<hr>{{rh||આમ્રપાલી||૪૦}}<hr>'''</noinclude>૪. Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri આમ્રપાલી સુનીધ ? ' વકારે પાછળ ષ્ટિ કરી. પણ સુનીધ એક ડગલું આગળ ભરે તે પહેલાં જ કાઈ એક ભિખ્ખુ જેવા માણસ દ્વારમાંથી આવતા દેખાયો. તેને અટકાવવા માટે તેની પાછળ જ દ્વારપાલ પણ દોડતા આવી રહ્યો હતો. વકારે પેલા ભિખ્ખુની સામે જોયુ. તરત તેને એળખી કાઢયો: ‘અલ્યા ! તુ કયાંથી ? શી વાત છે ? ' કાઈ કાંઈ સમજ્યું નિહ. અન્તતશત્રુ ઊભા રહી ગયો. ભિખ્ખુ બે હાથ જોડીને આગળ વધી રહ્યો હતોઃ દેવ ! ધરાર સળગાવી દીધો.’ એટલામાં વકારે હાથની એક નિશાની કરી, અને દ્વારપાલ આગળ આવતા હતા તે ઉતાવળે પાછા ફરી ગયા. ભિખ્ખુ આગળ આવતા આવતા મેલી રહ્યો હતોઃ ‘ રાન્ત ોતો રહ્યો ને આખા મહેલ સળગી ગયેો. પાંચસો દાસ દાસીએ પણ સાથે જ સળગી ગયાં ! ' ‘અરે ? પણ તું આ કૈાની વાત કરે છે ? આ શું છે મહાઅમાત્યજી ? આ માણસ કાણુ છે ? ' અજાતશત્રુ નવાઈ પામ્યા હતા. ‘તમે નીચે મેસા રાજકુમાર ! આપણે એની વાત સાંભળવી પડે તેમ છે. એ કાણુ છે તમે જાણા છે ?' ના. કાણુ છે ? ' અજાતશત્રુના વેગ પોતાના અજ્ઞાનના ભાનથી શમી રહ્યો હતા. એ આપણા વસંદેશના સત્રી છે. દરેક ગણરાજમાં ને બીજા રાજમાં સત્રીએ બેઠા છે. તમે એ જાણા છે. એમના સમાચાર ઉપર આપણેા આધાર છે. આનુ નામ છે શોભિત. ઉદયન રાજાને ત્યાં કાસાંબીમાં એ આપણા સત્રી છે. શું છે શોભિત ? શી વાત છે ? કાના રાજમહાલય સળગ્યો છે? કાણે સળગાવ્યા છે? તું અત્યારે કયાંથી આવી રહ્યો છે ?' વકારે એક પછી એક પ્રશ્ન પૂછવા મંડયા. અજાતશત્રુને રાજગૃહની વાત વિષે ઘણી જ ઉતાવળ હતી. એને CC-0 In Public Domain. Gurukul Kangn Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> cjt2ovo29v2deez3fbil6kr9wjdck5e 104 74038 225119 2026-10-03T11:55:13Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 225119 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૪૧||આમ્રપાલી}}<hr>''' '''<hr>{{rh||આમ્રપાલી||૪૧}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangoti રાજગૃહના વર્તમાન ' રાજગૃહ દોડવું હતુ. પણ એને લાગ્યું કે આવનાર ભિખ્ખુની વાતમાં કાંઈક અજમ જેવું અવનવું જ જણાય છે. એટલે એ એક ઘડીભર શાંત જેવા થઈ ગયા. શોભિતનું અચાનક આગમનનું કારણ વકારને પોતાને પણ હજી સમજાયું ન હતું. તેમ જ રાજમહાલય સળગવાની વાત પણ સમાઈ ન હતી. રાજગૃહ વિષેની એ નથી એટલું જાણીને એ સ્વસ્થ થઈ ગયા હતા. તેણે શોભિતને આગળ ખેલવાની નિશાની આપી. CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> rv903vyrrts0o1cof2b1kivb3dvneo4 104 74039 225120 2026-10-03T11:55:25Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 225120 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૪૨||આમ્રપાલી}}<hr>''' '''<hr>{{rh||આમ્રપાલી||૪૨}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri ૪. શોભિતે શુ' કહ્યુ' ? ‘હુ કૌશાંબી નગરીથી આવું છું… દેવ ! ‘ ઉદયન રાજાની વાત છે મહારાજ !' ભિતે આકર્ષક કથાની શરૂઆત હાય તેમ કહ્યું. ' * ઉદયન રાજાની વાત છે ? ' અજાતશત્રુ ક્ષેા. આ નામ આવતાં ઘડીભર રાજગૃહના સમાચાર પણ એને પાછા પડી જતા લાગ્યા. કટાહકને ઉતાવળે જવાબ આપવાના છે એ પણ જાણે ભુલાઈ ગયું. શોભિતતી વાત એકદમ તદ્દન નવીન જ સમાચાર આપી જતી હતી. * શોભિત ભ્રમણના વેષમાં હતો. તેની તરફ અાતશત્રુ કુતુહુલ- તાથી જોઈ રહ્યો. મહાઅમાત્ય વકારની ઘણી ઘણી વાતમાં તે હજી કાંઈ જ સમજતો નથી, એવું ભાન થતાં, એ હવે વધારે શાંત થતા જતા હતા. ફરીને આસન ઉપર બેસતાં એ લગભગ શાંત થઈ ગયેા. વકાર તેની તરફ જોઈ રહ્યો. ‘ વાત એવી છે મહારાજ !' શોભિત હાથ જોડીને એહ્યા ‘ બહારના દુશ્મના જે નુકશાન ન કરી શકે તે ઘરના ઘર્ષણથી એક ક્ષણમાં થઈ જાય છે. કૌશામ્બીમાં એવું બની ગયું. તેની આ વાત છે !' : ઘરના ઘર્ષણને અટકાવવાની વાત વકારે હમણાં જ કરી CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> sneffictwimpqzysvrfrvd86225ud1t 104 74040 225121 2026-10-03T11:55:38Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 225121 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૪૩||આમ્રપાલી}}<hr>''' '''<hr>{{rh||આમ્રપાલી||૪૩}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangoti શાભિતે શુ કહ્યુ હતી. એણે અાતાજી સામે તેવુ. પણ રાજકુમારને વસંદેશના ઉઃ-- યનની અને અવ ંતીના ચડપ્રદ્યોતની વાતમાં ગણતંત્રો કરતાં પણ વધુ રસ હતે. તે ભિતી વાતને અક્ષરે અક્ષર પકડવા એકકાત થઈ ને તેની સામે જેઈ રહ્યો હતો. વસંદેશને ઉદયન આપણે સૌથી બળવાન પ્રતિસ્પર્ધી છે તે તે મહારાજ તણે છે. ગત અગધ અહારાજ ભિટ્ટયરાજના વખતમાં એણે જ આપણા ચંપાનગરીના જયને એક વખત પરાજ્યમાં ફેરવી નાખ્યો હતો. અને અંગરાજને રાજગાદી ઉપર પણ ભેંસારી દીધા. હતો. અંગદેશ આપણા હાથમાં છે એ એને જરા પણ રૂચતુ નથી. · પણ કૌશામ્બીમાં અત્યારે જે બન્યું છે તે આપણા માટે બહુ સમયસરનુ છે. એ આખી; વાત સમજવા જેવી છે. અત્યારે તા. અગદેશમાં આપણી બળવાન સેના આંહી પડી છે. અહાસેનાપતિ સુતીધ પોતે આંહી છે. મહાઅમાત્યછ જેવા છે. મહારાજ પોતે રાજપ્રતિ- નિધિ તરીકે છે. એટલે વસરાજ શાંત દેખાય છે. પણ એ મનમાં શાંત નથી. એ તકની પ્રતીક્ષા કરે છે. અંગદેશ એને આંહી બેઠે છે. . . ' શોભિતે છાતી ઉપર હાથ મૂકયો. k એનું શું કારણ છે . રોભિત ? આપણા હાથમાંથી અંગ લેવા જતાં તે એના દાંત હવે ખાટા થઈ જાય તેમ છે. એને શા માટે અગદેશ જ બ્લેક એ છે ? એની પાડાશમાં અવંતી છે. સિંધુ સાવીર છે. અસ્ય છે. ત્યાં બળ વાપરે તે ? ' અંગદેશ કાને ન જોઈ એ મહારાજ ? ' શોભિત ખેલ્યા જેના હાથમાં અંગદેશ હોય, તેને ત્યાં જબ્બર હાથીસેના પાસાય. તમામ જલવ્યવહાર ઉપર તેના કાબૂ રહે. તામ્રલિમિ ને સુવર્ણદ્વીપ જનારને અગ દેશમાં જ આવવુ પડે. ગાંધાર જેવાનું પણ બહાર જવાનું દ્વાર તો આ—ચંપાનગરી. અંગ દેશ જેના હાથમાં તે ‘ ભારત- કુલભૂષણ ' એ મહા યશસ્વી નામ મેળવે. વત્સરાજ પોતાને ભારત ' CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar : '<noinclude></noinclude> qkuz20igtpfiwptx10je3gsa4ljvw0d 104 74041 225122 2026-10-03T11:55:51Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 225122 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૪૪||આમ્રપાલી}}<hr>''' '''<hr>{{rh||આમ્રપાલી||૪૪}}<hr>'''</noinclude>** Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri કુલભૂષણ ' અત્યારે પણ બનાવે છે! ' આમ્રપાલી ‘પણ ભારતદેશમાં એક ચક્રવર્તી સામ્રાજ્ય સ્થાપ્યા વિના ? તે વિના એ ભારતકુલભૂષણ કયાંને ?' વકાર છેો. ‘હા, ભન્તેસહાઅસત્ય ! તે વિના. 'શોભિત ભિખ્ખુનો સ્વાંગ ભજવતા હોય તેમ આહ્યા અને દાવો છે કે એ પાંડવાના છેલ્લા વારસ રાજા જનમેજયના વશને સીધો વારસ છે. એ અભિ- માન વસરાજને હૈયે એઠું છે. અવતી એ અભિયાન કરી શકે તેમ નથી, અને મગધ દેશ, જ્યાંના બ્રાહ્મણાને પણ બ્રહ્મબંધુ કહેવામાં આવે છે, એ મગધ ‘ભારતકુલભૂષણ ' અને, અને સામ્રાજ્ય સ્થાપે તે તો થઈ રહ્યુ ! ફરીને રાખ્ત જરાસંધના જુગ પ્રવર્તે ! વસરાજ આપણી સામે આ બધી જ વાતો કરે છે. એ સૌ સગધને પીખવા, એટલા માટે, એક બન્યા છે.’ અજાતશત્રુ હવે એક ચિત્તે વાત સાંભળી રહ્યો. વકાર રાજકુમારને હરક્ષણે નિહાળી રહ્યો હતો. રોભિતની વાતથી પોતાની નીતિને ટેકા મળતો જોઈ એ આનંદ પામી રહ્યો. શોભિત આગળ વધ્યેા. ‘જનમેજય“ રાજાએ તક્ષશિલા યું હતું. તે ઉદયન રાજા પણ ગધાર કર્મોોજ જીતવા ગયા હતા. વારાણસીથી તક્ષશિલા સુધીનુ તેરસ। જોજન મહારાજ્યનું સ્વપ્ન, અહારાજ! કાને ન ગમે? એટલે વસરાજને અંગદેશ લેવા છે. એના મસ્તકમાં રાસરસ્વતી પોતે બેઠાં છે. ગજેન્દ્ર ગમે તેવા અત્ત હાય, રાજા ઉદયન એના કાનમાં એક ક મારે, એટલે એ ગજ અજ જેવા રાંક થઈ જાય ! અને એ ગજેન્દ્ર એના દાસાનુદાસ થઈ રહે ! અવંતીના ચાંડપ્રદ્યોત એની પાસેથી એ વિદ્યા લેવા ગયો, પણ વિદ્યા મેળવવાને બદલે, રાજકુમારી ખાઈને એડા એ વાત મહારાજથી કયાં અજાણી છે ? ' નામના બ્રાહ્મણ, મહાભારતને જનમેજય. CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> 7m4eg18v5nw0lidpqkrumfm4tx0qcz3 104 74042 225123 2026-10-03T11:56:04Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 225123 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૪૫||આમ્રપાલી}}<hr>''' '''<hr>{{rh||આમ્રપાલી||૪૫}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri શોભિતે શું કહ્યું? ૪૫ · રાન્ન ઉદયનનો એક ખીન્ને પણ દાવા છે. શાકય શ્રમણ ગૌતમના વૈશાખી પૂર્ણિમાના જન્મદિન, એ જ પોતાને જન્મદિન ! શાકય ગૌતમ સાધુસામ્રાજ્ય સ્થાપે, તે પોતે કમ એક મહારાજ્ય ન સ્થાપે ?’ < • એમ ? ત્યારે મગધ શું કરશે ? મગધ સુઈ રહેશે ? ' અન્તતશત્રુ, ઉતાવળે એલી ગયા. * ૮ સાંભળેા પ્રભુ! હું એ જ વાત ઉપર આવું છું. વત્સરાજ કહે છે જેની આંગળી ફૂકડાએ કરડી ખાધી છે, અવે અમ’ગલ, વિંદેહના ‘કરાલ જનક ' જેવા ઉન્મત્ત રાજપુત્ર કુણિક, એ મગધના શ્રેષ્ઠમાં શ્રેષ્ઠ રાજકુમાર યુવરાજ હોય, તો મગધ દેશમાં હવે કેવળ કટકના છેડવા ઊગશે. ગજપક્તિને બદલે અજ- પક્તિ દેખાશે ! ' ‘ એ તે! ટીક હવે . . . ’ અન્તતશત્રુ આકળા થઈ ગયેઃ “ જોઈ એ છીએ કયાંની ગજપક્તિએ અજપક્તિ બને છે. પણ તું જે વાત કરી રહ્યો હતો તે તે હજી આવી જ હ. શી વાત છે રાજમહા- લયની ? પહેલાં એ જ કહે ને ! કાને રાજમહાલય બળી ગયા છે? ' હું એ વાત બરાબર સમજાય માટે જ હું ઉદયન રાજાની પૂર્વ- ભૂમિકા આપી રહ્યો હતો. આ ઉડ્ડયન રાજાની એક રાણી છે. એનું નામ આગદીયા. એ એટલી તે અદ્ભુત સ્વરૂપવતી છે કે એક વખત તે એના પિતા આગ દીય, એને ખીજા કાઈ ને નહિ, પણ શાકય ભ્રમણ ગૌતમને પોતાને આપવાના વિચાર કરી રહ્યો હતો ! ' - હું ? ગૌતમને ? 'વકાર પણ શોભિતની વાતથી હવે આશ્રય'માં પડી ગયા. એને સમજાયું નહિ કે આ શી વાત થઈ રહી હતી. · હા, શાકય રાજકુમાર ગૌતમને. એને એમ હતુ` કે એતી પુત્રી રૂપરૂપના સાગર સમી છે. એની સામે કાઈની તપશ્ચર્યા ટકે જ નહિ. * અન્નતરાત્રુનું નામ—અન્નતરાવુ નાનેા હતેા. ત્યારે એની આંગળી કૂકડાએ કરડી ખાધી, તે ઉપરથી નામ કુણિક, CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> qdrjqygle233g09o3axaagd7p6tb1pp 104 74043 225124 2026-10-03T11:56:18Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 225124 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૪૬||આમ્રપાલી}}<hr>''' '''<hr>{{rh||આમ્રપાલી||૪૬}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri આમ્રપાલી " ક્ષણ ગૌતમની પણ નિહ. ' ‘ હા, પછી ? ’ • પછી શું મહારાજ ! જેણે કપિલવસ્તુનું રાજ છેડયુ હતુ, જેણે સંસારની અસારતા અનુભવી લીધી હતી, જેવી વાણીમાં ત્યાગ વિરક્તિના દીપ પ્રકાશ આવી ગયા હતા, એ ડગે એવી વાત કેાઈ માને ખરું ? એવી ખોટી આશા કાઈ રાખે ખરું ? પણ સ્વાથી અધ હોય છે. સાગદીય બ્રાહ્મણે તે ખરેખર પ્રયત્ન કર્યો. એને એમ પણ હશે કે આ બ્રાહ્મણુદ્વેષીને પેતે પરાજય આપ્યાને યશ મેળવશે. પણ એને નિષ્ફળતા મળી. એ મળવાની જ હતી. પછી એ રૂપસુંદરી ઉદયન રાજાની રાણી બતી ! ખરી વાત જાણવા જેવી હવે આવે છે. ‘ રાણી બતી પણ એ પોતાનો પરાજય ભૂલી ન શકી. એને લાગ્યું કે એવા જગન્માહિતી રૂપને જેણે એક શંખલાનું માન્યું તે પુરુષ એના મોટામાં મોટા દુશ્મન. એટલે શ્રઅણુ ગૌતમના નામે એના અંગમાં ક્રોધ ક્રોધ વ્યાપી જતો. એનુ નામ એના રાજમહાલયમાં લેવાય નહિ. એની સષક્ષ એની વાત થાય નિહ. જો કાઈ દાસદાસી ભૂલમાં પણ અણુ ગૌતમનું નાસ લે તો એનુ આવી જ અને ! ‘ આવી આ ડ’ખીલી રાણી ગુ ગૌતમના નાઅને કૌસાંબી નગરીમાંથી વાળીચાળીને કાઢવા માટે ખડે પગે રાત દિવસ તૈયાર રહેતી. • પણ મહારાજ ! લોકા અવળચ'ડીલા હોય છે. જે તમે સત્તાના જોરે કરવાનું ન ાિ, તે તેા એ જાણી જાણીને કરવાના. એટલે રાણી તો જોતી રહી, અને કૌસાંબી નગરીમાં અણુ ગૌતમનું નામ ઘેર ઘેર વ્યાપી ગયુ. હવામાં એ ફેલાઈ ગયુ. અને નામે ધનના ભંડાર લવાવા લાગ્યા. એના ભિખ્ખુ ઘેર ઘેર સન્માન પામવા લાગ્યા. આ જોઈને રાણીના ક્રોધ હાથ ન રહે, પણ થાય શું? ' માગ દીય સૂત્ત Life of Buddha Edward J. Thomas. વધારે લબાણથી The Harward Oriental Series Vol 28th માં છે. CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> 7dgxm2h87r1u3ptr3shjuioq2i4sjgh 104 74044 225125 2026-10-03T11:56:39Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 225125 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૪૭||આમ્રપાલી}}<hr>''' '''<hr>{{rh||આમ્રપાલી||૪૭}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri શોભિતે શું કહ્યું ? E અજાતશત્રુ વિચારમાં પડી ગયો લાગ્યો. એ વિચાર કરી રહ્યો હતો કે રાજગૃહમાં પણ એક દિવસ એ જ સ્થિતિ આવવાની છે. પોતે પાતા વિષે જરાક વિચાર કરતા લાગ્યો. એને પણ શ્રમણ ગૌતમ રાજગૃહમાં હોય એ ખૂંચતું હતું. વકાર મહાઅસત્યને શોભિતની વાતમાં ખરેખરા રસ પડયો. પોતે જે રાજનીતિને મ અજાતશત્રુને આપવા માગતા હતા તેને જ જાણે કે આ પૂર્વ ભાગ આવી રહ્યો હતો. એને એ મદદગાર થઈ પડશે તેમ લાગ્યું. એણે પોતે ગૌતમની લોકપ્રિયતા રાજગૃહમાં વધતી જોઈ ને મનમાં એક નિશ્ચય કર્યાં હતા કે શ્રમણ ગૌતમ સામે એક હરફ ન બોલવા. એમ તે એને હળતા મળતા રહેવુ. પણ એના પગ મગધમાંથી ગમે તે રીતે ઉખેડી નાખવા, નહિતર એ આખા મગધદેશને મૂડી નાખશે. એટલે શોભિતની વાત પ્રત્યે મહાઅમાત્ય વધુ ધ્યાન આપી રહ્યો. પોતાના બધા સત્રીઓમાં શોભિત પ્રત્યે એને વધારે વિશ્વાસ હતે. આજે એ વિશ્વાસ સાર્થક લાગ્યો. ગોભિત આગળ વધ્યા. ‘ હવે રાજા ઉદયનની એક ખીજી રાણી છે. એનું નામ શ્યામિકા. એ શ્રમણ ગૌતસની ઉપાસિકા છે. એના નામે એ જીવન પણ અપી દે. એવી એની અવિચળ ગૌતમભક્તિ છે. રાણી મગદીયાને આ ખબર પડી. પછી એણે શું કર્યું જાણે! છે. અહારાજ ? ' ‘શું ? ’ અન્તતશત્રુએ ઉતાવળે જ કહ્યું: ‘શું કર્યું` ? ' એને પોતાને વિહલ્લની માતા યાદ આવી ગઈ, સ્ત્રીની માં જે કરી શકે તે. એણે રાણી શ્યાયિકાના આખે રાજમહાલય સળગાવી દીધો ! ’ હું ? સળગાવી દીધો ? ખરેખર ? શુ કહે છે શોભિત ? સાચુ છે ? આખા રાજમહાલય સળગાવી દીધો ? ત્યારે તે રાજા પણ ? ' મહા CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> b1sj405uec5wbla5uinc3nvdevohc4t 104 74045 225126 2026-10-03T11:56:54Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 225126 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૪૮||આમ્રપાલી}}<hr>''' '''<hr>{{rh||આમ્રપાલી||૪૮}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri આમ્રપાલી અમાત્ય વકાર્ આ વાત આવતાં ખરેખર ચાંકી ઊયા. એને એક પળભર લાગ્યું કે આવી જ વાત રાજગૃહમાં પણ એક દિવસ થઈ જવાની છે. એના મનમાં ઘડીભર એ ભય વ્યાપી ગયો. આંતરધણુની ભય - કરતાથી એ ધ્રૂજી ઊથો. ધરાર સળગાવી દીધો મહાઅમાત્યજી ! ' શોભિત મેલ્યા : રાજા ઉડ્ડયન ઊંઘતો રહ્યો. નગરી કૌશાંબી ઊઁધતી રહી. અને આખા મહાલય ખાખ થઈ ગયો. કાંઈ જ ન બચ્યું. રાણી શ્યામિકાની તા રાખ થઈ ગઈ, પણ તેની સાથેનાં પાંચસે દાસ દાસીએ પણ ખાખ બની ગયાં !' · અરર ! ભયંકર, ભયંકર, આ તો અતિ ભયંકર ! ત્યારે તે રાજા ઉડ્ડયન . . . પણુ . . ' વકારે ઉતાવળે પૂછ્યું. . એને કાંઈ નથી થયું દેવ ! એ બીજા મહાલયમાં હતો. ' > · એટલે બચી ગયે, બરાબર.’વર્ષાકારે ઉતાવળે એ વાત ટૂંકાવી દીધી. ‘ પણ ત્યારે કૌશાંબીમાં તેા હાહાકાર થઈ ગયો હશે ! રાજાએ શુ કર્યું” પછી ? ' શું કરે? રાઈને બે રહ્યો. જો કાંઈ ઉત્પાત કરે તો આખી નગરીને વાતની જાણ થઈ જાય, જે રાજકુટુબ જ આવું છે, તે ન જોઈ એ એવી હવા એક પળમાં ફેલાઈ જાય અને એ તે વધુ ભયંકર ! વિદેહરાજ કરાલ જનકને લોકાએ મારી નાખ્યા, અને ગણતત્ર રચી કાઢયું, અને એ ગણુતત્રને પાછું વૈશાલી જેવા મહા સમર્થાં ગણરાજ્યે પોતાની પાંખમાં લઈ લીધું, ત્યાર પછી રાજત ંત્રા બધાં વિચારીને પગલું ભરતા થઈ ગયા છે. એટલે ખુદ કૌસાંબીમાં તે! આ વાત હજી પણ અકસ્માતમાં જ ખપે છે. પણ મે રજેરજ હકીક્ત મેળવી છે. વાત મેં કહી તેમ જ બની છે. આમાંથી આપણે તે, કૌસાંખીમાં પણ આંતરિક ઘર્ષણ શરૂ થયું છે એટલું જ મહત્ત્વનું છે ! ઉદયન રાજા જે અંગદેશને પોતાને ત્યાં રાખવાનું સ્વપ્ન સેવે છે તેને CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> kksfz0f07v91a2tyrp08h25cybetfpe 104 74046 225127 2026-10-03T11:57:14Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 225127 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૪૯||આમ્રપાલી}}<hr>''' '''<hr>{{rh||આમ્રપાલી||૪૯}}<hr>'''</noinclude>A Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotn શાલિતે શું કહ્યું? ત્યાં પણ આંતરણું છે ! ' · ઉડ્ડયન રાજા કયાં છે?' re ‘ હમણાં તો એ અવંતી ગયેલ છે !' ક્રમ ? એની સલાહ લેવા હોય કે પછી વૈશાલી ગણતંત્રમાં જન- પદકલ્યાણીતી કોઈ વાત આવી રહી છે ત્યારે ત્યાં આંતરધૃ ણુ થવાના સંભવ છે એસ લાગે છે.' એસ થાય તે આ બન્ને એ પ્રસંગના લાભ લઈ લેવા માટે ખડે પગે તૈયાર થવા માગતા હાય. મગધે પણ જાગ્રત રહેવુ પડશે, મહારાજ ! ' વકારને તો વૈશાલીમાં ચાલી રહેલી હિલચાલની જાણ હતી. તે વખતે વૈશાલીમાં બે પક્ષ ઊભા થવાના ભણકારા પ વાગી રહ્યા હતા. પોતે એટલા માટે વૈશાલી જવાની યેાજના ઘડી જ રહ્યો હતા. પણ અચાનક શોભિતના શબ્દોએ એને કાંઈક સંભારી આપ્યુ લાગ્યું. તે તરત ઊભો થઈ ગયો. ‘સુનીધ ! તું ચાલ તો, આપણે પેલી વાત યુવરાજકુમારને કર- વાની રહી જાય છે. તે કરવાના આ વખત છે. કટાહકને પછી વિદાય આપશે ! તુ થાભજે શોભિત !' સુનીધ સેનાપતિ, વર્ષાકાર ને યુવરાજકુમાર અંદરના ખંડમાં ગયા. તક્ષકદેવ ને શોભિત ઉડ્ડયન વિષેની વધુ વાતમાં પડયા. *નગરોાભિની નારી. દરેક નગરમાં એ વખતે એક સર્વાંત્તમ સુ ંદર સ્ત્રીને જનપદકલ્યાણી એવુ બહુમાન આપવામાં આવતું. રાજ્ય, ઉપરાન્ત, સારથિ, નગરશ્રેષ્ડી, દ્રોણપાલક, દ્વારપાલ ને નગરોાભિની એ સાતની, નગરની ગૌરવરોાભામાં ગણના થતી, શિશુનાગ વંશના પહેલા રાજા શિશુનાગ એ નગરોાભિનીના પુત્ર હતા. બિબિ સારને અભયકુમાર, અને ભિષશ્વર જીવક કૌમારભૃત્ય એ પણ નગરોાભિનીના પુત્રો હતા. મ CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> 7y9a4hdkq84hl8zp4gd9r7f41ab2gt5 104 74047 225128 2026-10-03T11:57:54Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 225128 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૫૦||આમ્રપાલી}}<hr>''' '''<hr>{{rh||આમ્રપાલી||૫૦}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri ૫. ગુરુ અને શિષ્ય મહાઅમાત્યે યુવરાજકુમારને હવે તરત જ વિશ્વાસમાં લઈ લેવાની જરૂરિયાત જોઈ લીધી હતી. એણે માત્ર મગધ નહિ, ભારત- દેશ ઉપર નજર નાખી જોઈ. ભારતનાં સેળ મહાજનપદો, સાથે સાળ, વિભક્ત હતાં. ગાંધાર કમ્માજ તરફથી પાવ શાસાનુશાસ કે કાઈ ખીજું આ તરફ જો ધસી આવે, તો એમાંનુ એક પણ તેની સામે થવા માટે શક્તિમાન ન હતું. એ ભય હવે ઘણા વધતે જતા હતા. તક્ષશિલા વિદ્યાનું ધામ હતુ એ ખરું. તેમ જ એની પાસે જે વિદ્યા હતી તે કયાંય ન હતી એ ખરું. પણ ધીમે ધીમે ગાંધાર અને કજ ભારતસ’સ્કૃતિમાંથી જાણે વિદાય લેતાં હતાં. પાવ શાસાનુ- શાસની મહત્ત્વાકાંક્ષા સિંધુની પાર પાતાની સત્તા જમાવવાની થતી જતી હતી. તેણે એક વખત સિંધુ નદીમાં મગરમચ્છની તપાસ માટે જલનૌકાએ પણ મોકલી હતી* જાણે કેમ, એ નદીના એ સ્વામી હોય ! આવે વખતે કેવળ એક અગધમાં જ એની સામે થવાની શક્તિ હતી. અને એ શક્તિના વારસા આ અજાતશત્રુને મળ્યા હતા. ખીન્ને કાઈ હતા નહિ. એનામાં એ પ્રતાપ હતો. મહા વૈભવ જમાવવાની એને ચ્છિા હતી. મહાન સૈન્યા દોરવાની આકાંક્ષા હતી. એકચક્રી બનવાની તમન્ના હતી. *આ ડરાયસ પહેલાંની વાત છે. B. C. ૫૨૨-૪૮૬ CC-0. In Public Domain Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> 0o53eefy1xp183vxvsxcgmqmzlmi15g 104 74048 225129 2026-10-03T11:58:08Z Snehrashmi 2103 /* Without text */ 225129 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૫૧||આમ્રપાલી}}<hr>''' '''<hr>{{rh||આમ્રપાલી||૫૧}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotn ગુરુ અને શિષ્ય પા એનો નિશ્ચય દૃઢ હતા. વળી એને ભારત સંસ્કૃતિ પ્રત્યે માનબુદ્ધિ હતી. એ શ્રમણ ગૌતમમાં કે કાઈ નિગ થમાં ભળે તેવા ન હતા. પણ તે ઉતાવળા હતા. આવેશભર્યો હતો. પગલું લેતા પહેલાં ચાભવાનીં શાંતિ એનમાં હતી જ નહિ. પણ એની આ બધી વાતને હવે તરત જ તે થાળે ન પાડવામાં આવે, તે કૌશાંબી જેવું જ રાજ- ગૃહમાં પણ થઈ જાય, ગમે તે પળે કાઈ આવેશભર્યું પગલું એ ભરી બેસે. પેાતે વૈશાલી જેવામાં કામગીરી માટે ગયા હોય, ત્યાં આંડી પાછળથી બરડા વળી જાય ! શોભિતે જે ભયંકર વાત કહી, તે વાત કાંઈ ગણતરીમાં ન હેાય એવી ભયંકર વાત આંહીં મગધને આંગણે થઈ જાય ! વાત થઈ ગયા પછી શું થાય, એ ન કહેવાય. વખતે લોકા જ વિક્રે. રાજા શિબિસાર પોતે જ કાં ા ખીજાને રાજ સોંપી દે. એશી- હજાર ગ્રામીકાને ભેગા કરી એમના યુવરાજ પસંદ કરવાનું કહી નાખે. શ્રમણ્ ગૌતમની છાયામાં આવું કાષ્ઠ ગણુસત્તા જેવું તંત્ર કરી બેસે . . . મગધમાં એટલાં બધાં જુદાં જુદાં રાજકીય પરિવનાની અત્યારે શકયતા હતી, કે વર્ષાકાર અહાઅમાત્ય કોઈ પણ ભોગે, આંતરણ તો અટકાવવા જ માગતા હતા. અન્તતશત્રુ અત્યારે રાજગૃહ દોડે, એના ઉગ્ર ઉતાવળા સ્વભાવ- ની છાપ લેાકા ઉપર પડે, તેમાં એને પેાતાને પણ પારાવાર નુકસાન હતું. રાજકુમારે એ સમજવાની પળ હવે આવી ગઈ હતી. ખરી રીતે તે એણે અત્યારે ઘણામાં ઘણી શાંતિ જાળવવાની હતી. પણ આ ઉપરાંત વષઁકારને બીજી કાઈ ભયંકર રમત રમાતી હેવાની શકા આવી ગઈ હતી. એટલે તે અજાતશત્રુને પૂરેપૂરા વિશ્વા- સમાં લઈ લેવા માગતા હતા. કટાહકનું આગમન એને ઘણું જ ભેદી જણાયું હતું. કટાહકની વાત કરવાની રીતમાં સ્પષ્ટ રીતે એ વસ્તુ દેખાઈ આવી હતી. એટલે એ સચેત થઈ ગયા હતા. યુવરાજકુમાર અાત- CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> msvylqsnoe7s244oih31zaej0vnrcjh 225130 225129 2026-10-03T11:58:25Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 225130 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૫૧||આમ્રપાલી}}<hr>''' '''<hr>{{rh||આમ્રપાલી||૫૧}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotn ગુરુ અને શિષ્ય પા એનો નિશ્ચય દૃઢ હતા. વળી એને ભારત સંસ્કૃતિ પ્રત્યે માનબુદ્ધિ હતી. એ શ્રમણ ગૌતમમાં કે કાઈ નિગ થમાં ભળે તેવા ન હતા. પણ તે ઉતાવળા હતા. આવેશભર્યો હતો. પગલું લેતા પહેલાં ચાભવાનીં શાંતિ એનમાં હતી જ નહિ. પણ એની આ બધી વાતને હવે તરત જ તે થાળે ન પાડવામાં આવે, તે કૌશાંબી જેવું જ રાજ- ગૃહમાં પણ થઈ જાય, ગમે તે પળે કાઈ આવેશભર્યું પગલું એ ભરી બેસે. પેાતે વૈશાલી જેવામાં કામગીરી માટે ગયા હોય, ત્યાં આંડી પાછળથી બરડા વળી જાય ! શોભિતે જે ભયંકર વાત કહી, તે વાત કાંઈ ગણતરીમાં ન હેાય એવી ભયંકર વાત આંહીં મગધને આંગણે થઈ જાય ! વાત થઈ ગયા પછી શું થાય, એ ન કહેવાય. વખતે લોકા જ વિક્રે. રાજા શિબિસાર પોતે જ કાં ા ખીજાને રાજ સોંપી દે. એશી- હજાર ગ્રામીકાને ભેગા કરી એમના યુવરાજ પસંદ કરવાનું કહી નાખે. શ્રમણ્ ગૌતમની છાયામાં આવું કાષ્ઠ ગણુસત્તા જેવું તંત્ર કરી બેસે . . . મગધમાં એટલાં બધાં જુદાં જુદાં રાજકીય પરિવનાની અત્યારે શકયતા હતી, કે વર્ષાકાર અહાઅમાત્ય કોઈ પણ ભોગે, આંતરણ તો અટકાવવા જ માગતા હતા. અન્તતશત્રુ અત્યારે રાજગૃહ દોડે, એના ઉગ્ર ઉતાવળા સ્વભાવ- ની છાપ લેાકા ઉપર પડે, તેમાં એને પેાતાને પણ પારાવાર નુકસાન હતું. રાજકુમારે એ સમજવાની પળ હવે આવી ગઈ હતી. ખરી રીતે તે એણે અત્યારે ઘણામાં ઘણી શાંતિ જાળવવાની હતી. પણ આ ઉપરાંત વષઁકારને બીજી કાઈ ભયંકર રમત રમાતી હેવાની શકા આવી ગઈ હતી. એટલે તે અજાતશત્રુને પૂરેપૂરા વિશ્વા- સમાં લઈ લેવા માગતા હતા. કટાહકનું આગમન એને ઘણું જ ભેદી જણાયું હતું. કટાહકની વાત કરવાની રીતમાં સ્પષ્ટ રીતે એ વસ્તુ દેખાઈ આવી હતી. એટલે એ સચેત થઈ ગયા હતા. યુવરાજકુમાર અાત- CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> 89h774vw792h6tiq51fw62e53p37d5h