Wikipedia
gvwiki
https://gv.wikipedia.org/wiki/Ard-ghuillag
MediaWiki 1.47.0-wmf.20
first-letter
Meanyn
Er lheh
Resooney
Ymmydeyr
Resooney ymmydeyr
Wikipedia
Resooney Wikipedia
Coadan
Resooney coadan
MediaWiki
Resooney MediaWiki
Clowan
Resooney clowan
Cooney
Resooney cooney
Ronney
Resooney ronney
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
Pobblaght Nerin
0
1883
393371
367865
2026-09-18T13:38:50Z
MacTire02
219
++
393371
wikitext
text/x-wiki
{{Ymmydcosoylagh|yn steat as y phobblaght 'syn Oarpey Heear Hwoaie|yn ellan ta enmyssit "Nerin", "Éire", ny "Ireland"|Nerin}}
{{Art reiht rollage}}
{{Kishtey fys çheer
|ennym = Nerin{{Efn|name=enmys}}
|ennym_foddey_cadjincliaghtagh= {{nobold|Éire {{small|([[Yernish]])}}<br/>Ireland {{small|([[Baarle]])}}}}
|ennym_gienneydagh = Nerin
|jalloo_caslys = EU-Ireland.svg
|jarroo-raa = none
|arrane_ashoonagh = [[Amhrán na bhFiann]]
|coadan_arrane_ashoonagh = United States Navy Band - Amhrán na bhFiann.ogg
|çhyndaa_arrane_ashoonagh = Arrane ny Fenee
|çhengaghyn_oikoil = {{hlist|[[Yernish]]{{Efn|name=çhengey ashoonagh}}|[[Baarle]]<ref>{{Cite web |url=https://www.irishstatutebook.ie/eli/cons/en/html#article8_1 |title=Article 8, Constitution of Ireland |access-date=4 Toshiaght Arree 2022 |website=Irish Statute Book |archive-date=23 Averil 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220423200419/https://www.irishstatutebook.ie/eli/cons/en/html |url-status=live }}</ref>}}
|sorçh_reiltys = [[Pobblaght pharlamaidagh unnaneagh]]
|dateEUentreilys = 1 Jerrey Geuree 1973
|ushtey_sy_cheead = 2.00
|blein_LTS_CCK = 2023
|LTS_CCK = $722.929 billoon
|LTS_CCK_yn_dooinney = $137,638
|sorçh_kiondeeaght = [[Shennaghys Nerin|Seyrsnys]]
|note_kiondeeaght = veih'n [[Reeriaght Unnaneysit|RU]]
|taghyrt1_bunnit = [[Fogrey magh Phobblaght Nerin|Fogrit magh]]
|date1_bunnit = 24 Averil 1916
|taghyrt2_bunnit = [[Fogrey yn Teyrsnys (Nerin)|Shickyrit]]
|date2_bunnit = 21 Jerrey Geuree 1919
|taghyrt3_bunnit = [[Conaant Anglo-Yernagh|Currit er enney]]
|date3_bunnit = 6 Nollick 1922
|taghyrt4_bunnit = [[Bunraght Nerin|Bunraght roie]]
|date4_bunnit = 29 Nollick 1937
|noteyn_argid = Va'n [[punt Yernagh]] ymmydit roish 1999.
|traa_ynnydagh = [[Traa ynnydagh yn Oarpey Heear|WET]]
|ashchur_utc = +0
|traa_ynnydagh_TTLS = [[Traa Cadjinit Nerin|IST]] ([[Traa souree yn Oarpey Heear|WEST]])
|ashchur_utc_TTLS = +1
|tld = [[.ie]]
|noteyn_tld = Ta [[.eu]] ymmydit chammah, myrane lesh çheeraghyn-oltey elley [[yn Unnaneys Oarpagh]]
|coad_çhellvane = 353
}}
Ta '''Nerin''' ({{langx|ga|Éire}}, {{langx|en|Ireland}}) ny çheer ayns sheear hwoaie ny [[Yn Oarpey|h-Oarpey]]. Ta'n steat seyr noa-emshiragh goaill stiagh 5/6 ellan [[Nerin]]. Ta'n çheer çhemmit liorish [[Nerin Hwoaie]] (ny cooid jeh'n [[Reeriaght Unnaneysit]]) da'n twoaie, y [[Yn Keayn Sheear|Cheayn Sheear]] da'n sheear, [[Mooir Vannin]] da'n shiar, as [[Yn Vooir Cheltiagh|y Vooir Cheltiagh]] as [[Mooir Vretyn]] da'n jiass as y shiar yiass. Dy leighoil, she cur sheese y steat ee '''Pobblaght Nerin''' ({{langx|ga|Poblacht na hÉireann}}, {{langx|en|Republic of Ireland}}) agh she ''Nerin'' yn ennym eck.
Ta Nerin ny h-oltey jeh'n [[Yn Unnaneys Oarpagh|UO]], [[Reagheydys ry hoi Co-obbraghey Tarmaynys as Lhiasaghey|RCTL]] as [[ny h-Ashoonyn Unnaneysit|AU/UN]].
== Shennaghys ==
::''Ard-art: [[Shennaghys Nerin]], [[Shennaghys Phobblaght Nerin]]''
Ta Nerin ny steat eiyrtyssagh da'n çhiarnys [[Seyr Steat Nerin]]. Va'n çhiarnys shen currit er bun traa scarr en ellan er feie rish [[Reeriaght Unnaneysit ny Bretyn Mooar as Nerin]] er 6 Nollick 1922. Er y laa er giyn ren [[Ard-whaiyl Nerin Hwoaie]] yeearreydys, rere y [[Conaant Anglo-Yernagh]], çheet stiagh 'sy [[Reeriaght Unnaneysit]] reesht. Va ny taghyrtyn shen, lesh yn ennym [[Rheynn magh Nerin]], ny eiyrtys er kiare eabyn reiltys hene-reiragh jeeveanit y chur er Nerin lane (ayns 1886, 1893, 1914 as 1920). Va [[Seyr Steat Nerin]] astyrit er 29 Nollick 1937, traa haink y bunraght noa ayns bree.
Va seyrsnys Nerin fogrit magh ayns [[Irree magh ny Caisht]] ayns 1916, shey bleeaney roish bunneeaght y seyr steat. Ec y traa shen ren arryltee Yernagh as Armee Seyranagh Nerin cummaltys er ynnydyn ennagh ayns Divlyn as [[Galliu]] fo coryn [[Fockley magh Phobblaght Nerin]]. Va ny shiaght fo-screeuderyn yn 'ockley magh, [[Patrick Pearse]], [[Thomas MacDonagh]], [[Thomas Clarke (irreyder magh)|Thomas Clarke]], [[Sean MacDiarmada]], [[Joseph Mary Plunkett]], [[Eamonn Ceannt]] as [[James Connolly]] currit gy baase, chammah as nuy persoonyn elley. Va thousaneyn dy 'leih currit fo'n 'oaid, as va ny taghyrtyn shen ny lheimmeyder da [[Caggey ny Seyrsnys (Nerin)|Caggey ny Seyrsnys]].
=== Cooylrey ===
Veih [[Aght yn Unnaneys, 1800|Aght yn Unnaneys]] er 1 Jerrey Geuree 1801 derrey 6 Nollick 1922, va Nerin ny cooid jeh [[Reeriaght Unnaneysit ny Bretyn Mooar as Nerin]]. Car [[Gortey Mooar Nerin|y Ghortey Vooar]] veih 1845 derrey 1849 huitt sleih-earroo yn ellan veih 8 millioonyn cummaltee gys 5.6 millioonyn. Hooar millioon dy 'leih baase as hie 1.5 millioonyn gys çheeraghyn elley myr eiyrtys. Derrey ny 1960-yn va tuittym beayn ayns sleih-earroo ny çheerey ry-akin ec dagh coontey-sleih. Veih 1874, as veih 1880 er lheh fo stiurey [[Charles Stewart Parnell]], haink [[Partee Ard-whaiylagh Nerin]] dy ve ny chied phartee 'sy çheer trooid jeean-ghleashaght hallooinagh lheeadagh. Va aachummaghyn thallooin tannysagh cosnit ec y phartee as va eiyrtyssyn ennagh currit ec y phartee ayns [[Ard-whaiyl Hostyn]] ry hoi hene-reiltys Nerin.
=== Slattys Reill Thie ===
Traa chaill [[Quaiyl ny Çhiarnyn]] y lhiettal oc as traa va [[Billey Reill Thie 1914]] shickyrit ec [[John Redmond]], va ram sleih credjal dy vel hene-reiltys çheet. Ansherbee, mastey lught Protestoonagh Nerin, va gleashaght unnaneysagh gaase ny yei cur stiagh y chied villey ry hoi Reill Thie. V'ad goaill aggle roish coayl vondeishyn tarmaynagh as soshiallagh. Va'n ghleashaght unnaneysagh ry-gheddyn er yn ellan er feie agh v'ee ny stroshey ayns [[Ullee]] raad dy vel y çhynskylaght ny scadjin. Myrane as shen, va'n chooid smoo jeh'n lught Protestoonagh ry-gheddyn ayns Ullee.
=== Shassoo noi ===
Fo stiureydys y Ghivlynagh [[Edward Carson]] jeh [[Partee Unnaneysagh Nerin]] as y twoaieagh [[James Craig]] jeh [[Partee Unnaneysagh Ullee]] haghyr er ny h-unnaneysee dy ve caggoil noi ''Co-eignaghey Ullee''. Ny yei çheet lesh Billey Reill Thie trooid yn ard-whaiyl ayns Boaldyn 1914, hugg yn Ard-vinishter [[H. H. Asquith]] Billey Lhiasaghey trooid yn ard-whaiyl. Faagail magh dy vel stiureydys y Phartee Yernagh noi yn lhiasaghey, hoie ad lesh. Hug y billey shoh giarrey magh shallidagh da Ullee faagail magh ass Reill Thie er feie shey bleeaney, lesh coryn neuvriwnyssit da'n wheiggey. Hooar y billey Coardail Reeoil agh v'eh currit er y skelloo lesh brishey magh [[Yn Chied Chaggey Dowanagh|y Chied Chaggey Dowanagh]] (v'eh er chredjal dy beagh y caggey creaghnit roish jerrey ny bleeaney 1915). Son shickyraghey cur rish yn Aght ec jerrey y chaggey hie 175,000 arryltee Yernagh fo coyrle Redmond stiagh ayns rejimentyn Yernagh y 10-oo (Yernagh) as y 16-oo (Yernagh) rheynnyn, as hie Unnaneysee stiagh ayns y 36-oo (Ullee) rheynn ayns Armee Noa ny Bretyn Mooar.
[[Coadan:Laatste pagina van het document waarbij op 6 december 1921 de Ierse Vrijstaat werd opgericht, SFA022823706.jpg|thumb|upright|left|Duillag enmyn screeuit y [[Conaant Anglo-Yernagh|Chonaant Anglo-Yernagh]]]]
Ayns Jerrey Geuree 1919 ny yei ard-reihys ny bleeaney 1918, va 76 jeh ny 106 [[Oltey yn Ard-whaiyl|MP]]-yn ny olteynyn jeh [[Sinn Féin]]. Dob ad nyn soiagyn ayns [[Ard-whaiyl Hostyn]]. Hug ad ard-whaiyl Yernagh er bun, [[Dáil Éireann (1919-1922)|Dáil Éireann]]. Hug ad magh [[Fogrey ny Seyrsnys]] as va [[Pobblaght Nerin (1919-1922)|Pobblaght Nerin]] fogrit magh. Va'n fogrey ny aaraa yn 'ogrey magh veih [[Irree magh ny Caisht]] 'sy vlein 1916 lesh y chiarail elley nagh row Nerin ny cooid jeh'n Reeriaght Unnaneysit. Cha row y phobblaght noa currit er enney ec çheer elley, faagail magh [[Pobblaght Hoveidjagh Chonastagh Hoshiallagh ny Roosh|Pobblaght ny Roosh]]. Va cur magh [[Aireacht]] (Airaght) ny pobblaght currit gys [[Co-choyrle Shee Phaarys]] fo stiurey yn [[Ceann Comhairle]] [[Seán T. O'Kelly]] agh cha row yn cur magh lhiggit stiagh.
Ny yei [[Caggey ny Seyrsnys (Nerin)|Caggey ny Seyrsnys]] as y scuirr caggee ny lurg ayns Mean Souree 1921, haink reihdee jeh [[Reiltys y Reeriaght Unnaneysit]] as çhaghteryn Yernagh fo stiurey [[Arthur Griffith]], [[Robert Barton]] as [[Michael Collins (irreyder magh Yernagh)|Michael Collins]], ry-cheilley dy varganey y [[Conaant Anglo-Yernagh]] ayns [[Lunnin]] veih 11 Jerrey Fouyir derrey 6 Mee ny Nollick 1921. Ec 11:15 'sy voghrey er 5 Nollick ayns kione cherroo y chur magh Yernagh, v'eh reiht y Conaant y chur er-ash gys Dáil Éireann dys y Conaant y hickyraghey. Rere coryn y Chonaant, va steat seyr noa currit er bun, [[Seyr Steat Nerin]] lesh stayd çhiarnys eck.
Haink Nerin dy ve rheynnit magh ayns daa heer rere coryn y Chonaant. Hooar [[Nerin Hwoaie]] (ny shey coondaeghyn da'n twoaie) reiltys er lheh as hannee ee ny cooid jeh'n Reeriaght Unnaneysit. Haink Nerin Yiass (ny 23 coondaeghyn ayns Lion, Connaghtey as y Vooan chammah as tree coondaeghyn jeh Ullee, [[Coontae Ghoon ny Ghoal|Doon ny Ghoal]], [[Coontae yn Chavan|Yn Cavan]] as [[Coontae Vuinaghan|Muinaghan]]) dy ve ny reeriaght vunraghtoil fo [[Ree Nerin]] (veih 1927) myr [[Seyr Steat Nerin]]. Va [[Ard-chiannoort Heyr Steat Nerin|Ard-chiannoort]], ard-whaiyl daa-hamyragh, airaght lesh yn ennym "[[Cooinseil Chiannoortagh Nerin|Cooinseil Chiannoortagh]]" as ard-vinishter fo'n ennym "[[Eaghtyrane Chooinseil Chiannoortagh Heyr Steat Nerin]]".
=== Eiyrtyssyn y rheynn magh ===
[[Coadan:Eamon de Valera c 1922-30.jpg|right|upright|thumb|[[Éamon de Valera]]]]
Va [[Caggey Theayagh Nerin]] ny eiyrtys jeeragh jeh vunneeaght y Seyr Steat. Va ny forseyn fo stiurey [[Éamonn de Valera]] shassoo noi soiaghey jeh'n Conaant va astyral [[Pobblaght Nerin (1919-1922)|Pobblaght Nerin]]. Cha row ad saasit lesh y fys dy vel Nerin tannaghtyn ny cooid jeh [[Co-unnaneys Ghoal]] as er y fys dy row er olteynyn y Dáil breearrey loo da Ree ny Bretyn Mooar as ny h-eiyrtyssee echey.
Ec toshiaght y chaggee, scarr [[Armee Pobblaghtagh Nerin|Armee Pobblaghtagh Nerin (IRA)]] ayns daa chologid: yn IRA currit rish y Conaant, as yn IRA currit noi'n Conaant. Skeayll yn IRA currit rish y Conaant as hie ad stiagh ayns [[Armee Nerin]]. Trooid dolley troggal kioneyssagh breeoil yn IRA currit noi'n Conaant, haink Collins as ny forseyn echey dy ve abyl armee lesh thousaneyn shenn-sidooryn ass rejimentyn Yernagh yn Armee Ghoaldagh jeh'n Chied Chaggey Dowanagh. Hug y Reeriaght Unnaneysit gunnaghyn, etlanyn, gunnaghyn jeshaght as tastey caggee dys armee y Seyr Steat. Lesh baggyrtys çheet er-ash ny forseyn crooinagh, as neu-ymmyrkey yn phobble, haink jerrey lesh y chaggee 'sy vlein 1923.
=== Bunraght 1937 ===
Er 29 Mee ny Nollick 1937, va bunraght noa, [[Bunraght Nerin]] (Bunreacht na hÉireann), currit ayns bree. Va'n bunraght shen currit ayns ynnyd [[Bunraght Heyr Steat Nerin|Vunraght y Seyr Steat]] as, myr eiyrtys, va steat noa currit er bun lesh yn ennym "[[Éire]]" ny "Ireland" ayns Baarle. Ayns ny meeghyn roish y vunraght noa, va oik yn Ard-chiannoort scrysst.
Faagail magh dy row oik [[Eaghtyrane Nerin]] currit er bun, cha row yn çheer ny pobblaght dy leighoil eddyr ny bleeantyn 1937 as 1949. Hannee yn paart ogheragh da fer steat ec Ree Nerin fo leigh slattyssagh myr organe reiltys Nerin.
Hannee Nerin neaghtyragh rish [[Yn Nah Chaggey Dowanagh|y Nah Chaggey Dowanagh]], as ta'n traa shen soilshaghit myr [[Yn Egin (Nerin)|yn Egin]].
Haink jerrey lesh ynnyd Ree Nerin lesh Aght Phobblaght Nerin 1948. V'eh currit ayns bree er 18 Averil 1949 traa va oik yn Eaghtyrane currit ayns ynnyd y Ree. Hoilshee yn Aght dy vel Nerin ny pobblaght. Ny s'anmey Aght Chrooin Nerin neuyeant rere Aght Aavriwnys Leigh Slattyssagh (Slattyssyn Roie-unnaneys Nerin) 1962.
Hannee Nerin ny oltey jeh [[Co-unnaneys Ghoal]] veih seyrsnys ny çheerey derrey fogrey magh ny pobblaght er 18 Averil 1949. Hie Nerin stiagh ayns yn [[Ny h-Ashoonyn Unnaneysit|AU]] 'sy vlein 1955.
=== Fosley tarmaynagh ===
Veih ny 1920-yn va cleighyn traghtee ardey ec Nerin, lhieed as custymyn ardey as roonaghtyn maylartey er kionnaghey stiagh. Darragh ram sleih magh ass y çheer. Ayns ny 1950-yn darragh 400,000 cummaltee magh. Hoig y reiltys nagh vel yn ashoonaghys tayrmanagh so-stiurey. Traa dy row bishaghey tappee ry-akin ayns çheeraghyn elley ny h-Oarpey, cha row ayns Nerin agh neughleashaght tayrmanagh, arraghey magh, as olkyn elley.
Va caghlaaghyn roonaghtyn currit ry-cheilley ayns ''Economic Development'', pabyr oikoil va currit magh ayns 1958. Va'n pabyr shen moylley son traght seyr, argid baiht joarree, argid baiht bishee, as bishaghey myr dean y stiureydys tayrmanagh. Hie Nerin stiagh gys [[Yn Cohionnal Oarpagh|y Chohionnal Oarpagh]] ([[yn Unnaneys Oarpagh]] noa-emshyragh) ayns 1973.
Car ny 1970-yn, haghyr bishaghey ayns sleih-earroo ny çheerey, y chied vishaghey veih seyrsnys ny çheerey. Haghyr bishaghey ayns çheet stiagh argidoil ny çheerey ec cormid mygeayrt 4% myrgeddin. Rish ny bleeaney 1980 va trass y lugh obbyr faillit ayns y shirveish theayagh. Haghyr bishaghey ayns baarnaghyn y chlaare argidoil as lhiastynys ny çheerey, as ad leeideil gys geyre-ghaue ny 1980yn.
Ayns feysht Nerin Hwoaie, hoshee Reiltys Nerin geearree aa-unnaneaghey sheeoil Nerin as, son y chooid smoo, va'n çheer co-obbraghey lesh reiltys ny Bretyn Mooar ayns y chaggey 'sy twoaie lesh ny fo-hidooryn as [[yn Armee Ghoaldagh]] ayn. Va reagheydys ry hoi shee, [[Coardailys Veeal Feirshtey]], fo-screeuit ayns 1998 ny lurg refraneyn ayns Pobblaght Nerin as Nerin Hwoaie.
=== Shennaghys jeianagh ===
Rish ny 1980-yn va feyshtyn tayrmanagh cur magh. Haink mee-staartaght ard er-ash, chammah as arraghey magh as lhiastanys theayagh. Va 60% çheet stiagh argidoil lught obbyr y vean-ynnyd fo cheesh. Va 20% y phobble gyn obbyr, as va 1% pobble ny çheerey garraghey magh ass y çheer. Heeyn lhiastanyssyn theayagh gys 15% LTS. Va [[Fianna Fáil]] reiht ayns 1987 as hoilshee ad magh leaystey gys reiltys beg.
Va baarail theayagh giarrit as keeshyn leodaghit. Va cohirrey currit er toshiaght ayns dagh ynnydyn. Va argid baiht joarree cleaynit hug y tarmaynys cohirreydagh. Ren [[Intel]] baihaghey ayns 1989, as haink ram colughtyn elley, lhieed as [[Microsoft]] as [[Google]], ny lurg.
== Politickaght ==
{{ardart|Politickaght Phobblaght Nerin}}
Ta Nerin ny [[pobblaght]] lesh corys ard-whaiylagh myr reiltys eck. Ta [[Eaghtyrane Nerin]], quoi ta myr fer ny ben toshee, reiht dagh shiaght bleeaney as foddee eh ny ee ve reiht er feie un traa elley. Cha nel ayns yn eaghtyraneys er-e-skyn ooilley agh ennym eaghtyrane, agh ta currymyn bunraghtoil ennagh echey, as eh coonit liorish [[Coonseil y Steat (Nerin)|Coonseil y Steat]]. Ta'n [[Taoiseach]] pointit liorish yn eaghtyrane fo enmysaght yn ard-whaiyl. Va'n chooid smoo jeh ny Taoisigh n'ir toshee er y phartee politickagh smoo 'syn ard-whaiyl. T'eh er ve cadjin dy vel ny reiltyssyn jeant sheose jeh [[cochiangley (politickaght)|cochianglaghyn]]. Cha row reiltys un-pharteeagh veih'n vlein 1989.
Ta'n ''[[Oireachtas]]'', yn ard-whaiyl daa-hamyragh, jeant sheose jeh Eaghtyrane Nerin, y shannad, [[Seanad Éireann]], as eh ny whaiyl s'yrjey, as quaiyl ny reihdee, [[Dáil Éireann]], as eh ny whaiyl s'inshley. Ta tree feed olteynyn ayns y Seanad; ta un oltey jeig enmyssit ec y Taoiseach, shey jeu reiht ec daa ollooscoillyn, as 43 jeu quoi ta reiht liorish reihdee theayagh ass pannylyn shirreyderyn ta bunnit er bunneydys bentyn da keird. Ta 166 olteynyn, ''[[Teachta Dála|Teachtaí Dála]]'', ayns y Dáil. Dy chadjin, ta ny h-olteynyn reiht dagh queig bleeaney veih co-heiyderyssyn yl-ynnydagh fo corys tuarastyl freggyrtagh.
[[Coadan:Leinsterhouseirl.jpg|left|thumb|[[Teach Laighean]], soiaghey ''[[Oireachtas Éireann]]'' (ard-whaiyl Nerin)]]
Rere y vunraght, cha nel agh queig olteynyn jeig ayns y Reiltys. Foddee er daa oltey jeh'n Seanad dy ve ny olteynyn y Reiltys, agh sheggin da'n Taoiseach, y ''[[Tánaiste]]'' (lhiass ard-vinishter) as Shirveishagh yn Argidys dy ve nyn olteynyn jeh'n Dáil. Ta'n reiltys roie jeant sheose jeh tree parteeyn politickagh: [[Fine Gael]] fo stiurey yn Taoiseach [[Simon Harris]], [[Fianna Fáil]] fo stiurey [[Micheál Martin]], as [[Yn Partee Glass (Nerin)|y Partee Glass]] fo stiurey [[Eamon Ryan]]. Haghyr yn ard-reihys jerrinagh da'n Dáil er 8 Toshiaght Arree 2020.
Ta ny preeu-pharteeyn er y chondaigys jeant sheose jeh [[Sinn Féin]] fo stiurey [[Mary Lou McDonald]], [[Partee yn Lught Obbyr (Nerin)|Partee yn Lught Obbyr]] fo stiurey [[Brendan Howlin]], [[Ny Deynlaghteyryn Soshiallagh (Nerin)|ny Deynlaghteyryn Soshiallagh]] fo stiurey [[Catherine Murphy (politickeyr)|Catherine Murphy]] as [[Róisín Shortall]], chammah's myn-pharteeyn as politickeyryn neu-chrogheydagh eigsoylagh.
Hie Nerin stiagh gys [[yn Unnaneys Oarpagh]] ayns 1973, agh t'ee çheumooie jeh [[Conaant Schengen]] rere reih. Foddee da seyranee y [[Reeriaght Unnaneysit]] goll stiagh ayns Nerin gyn lioar hroailtys bwooise lesh yn [[Eaghtyr Troailtys Cadjin]], agh ta enneydys ennagh ry-laccal ec puirt aeragh as puirt varrey.
== Ardjyn reiragh ==
Ta'n ellan dy slane rheynnit ayns 32 [[Ardjyn Nerin|choontae]] rere tradishoon, agh cha nel agh 26 jeu soit ayns Pobblaght Nerin. T'ad ymmydit foast ayns nheeghyn cultooragh, shendeeagh as spoyrt. Er çheu ny politickaght, ta ny coondaeghyn son y chooid smoo ymmydit son gurneilys ynnydagh, agh ta daa choontae rheynnit ayns slystyn ny s'loo, t'ad shenn Coontae Çhybbyrt Aarey as Coontae Aah Cleeah.
{| align="center" cellpadding="10"
| [[Coadan:Ireland Numbered.png|thumb|250px|Earrooyn coondaeghyn ayns Pobblaght Nerin]]
|style="font-size: 90%;"| '''Pobblaght Nerin'''
# [[Coontae Aah Cleeah|Divlyn]]<br /><small>— [[Divlyn]]<br />— [[Coontae Ghoon Laoire-Raah yn Doon|Doon Laoire-Raah yn Doon]]<br />— [[Coontae 'ine Goal|Fine Goal]]<br />— [[Coontae Aah Cleeah Yiass|Divlyn Yiass]]</small>
# [[Coontae Cheeill Mantan|Keeill Mantan]]
# [[Coontae Logh Garman|Logh Garman]]<br /><small>— [[Logh Garman|Balley Logh Garman]] (Cochorp)</small>
# [[Coontae Cheatharlach|Ceatharlach]]
# [[Coontae Cheeill Darey|Keeill Darey]]
# [[Coontae ny Mee|Yn Vee]]
# [[Coontae Lhoo|Lhoo]]<br /><small>— [[Droghad Aah|Balley Ghroghad Aah]] (Cochorp)</small>
# [[Coontae Vuinaghan|Muinaghan]]
# [[Coontae yn Chavan|Yn Cavan]]
# [[Coontae Lhongfort|Lhongfort]]
# [[Coontae ny h-Eearvee|Yn Eearvee]]
# [[Coontae Uíbh Fhailí|Uíbh Fhailí]]
# [[Coontae Leesh|Leesh]]
# [[Coontae Cheeill Chennee|Keeill Chennee]]<br /><small>— [[Keeill Chennee|Balley Cheeill Chennee]] (Cochorp)</small>
|style="font-size: 90%;"| <ol start=15>
<li>[[Coontae Phurt Largey|Purt Largey]]<br /><small>— [[Purt Largey|Balley Phurt Largey]]</small>
<li>[[Coontae Chorkee|Corkee]]<br /><small>— [[Corkee|Balley Chorkee]]</small>
<li>[[Coontae Cherree|Kerree]]
<li>[[Coontae Limmeragh|Limmeragh]]<br /><small>— [[Limmeragh]]</small>
<li>[[Coontae Hybbyrt Aarey|Çhybbyrt Aarey]]<br /><small>— [[Çhybbyrt Aarey Hwoaie]]</small><br /><small>— [[Çhybbyrt Aarey Yiass]]</small><br /> <small>— [[Cluain Meala]] (Cochorp)</small>
<li>[[Coontae yn Chlaair|Yn Claar]]
<li>[[Coontae ny Galliu|Galliu]]<br /><small>— [[Galliu|Balley ny Galliu]]</small>
<li>[[Coontae Vay Eo|May Eo]]
<li>[[Coontae Ros Comain|Ros Comain]]
<li>[[Coontae Cliggee|Shliggagh]]<br /><small>— [[Shliggagh|Balley Cliggee]] (Cochorp)</small>
<li>[[Coontae Lheeahtrim|Lheeahtrim]]
<li>[[Coontae Ghoon ny Ghoal|Doon ny Ghoal]]
</ol>
|}
== Çheer-oaylleeaght ==
[[Coadan:Topography Ireland.jpg|thumb|upright|Boayloaylleeaght Nerin]]
{{ardart|Çheer-oaylleeaght Nerin|Çheer-oaylleeaght Phobblaght Nerin|Speyr Nerin}}
[[Coadan:Cliffsmohersunset.jpg|thumb|left|150px|Aillte an Mhothair, Co. yn Chlaair]]
Ta ellan Nerin 84,421 [[kilometer kerrinagh|km²]] (32,556 mi ker) er eaghtyr, as ta 83% jeh'n eaghtyr fo stiurey ny Pobblaght (70,280 km²; 27,103 mi ker). Ta'n cooid elley fo stiurey y Reeriaght Unnaneysit myr Nerin Hwoaie. T'ee caglit da'n sheear liorish [[Yn Keayn Sheear|y Cheayn Sheear]], da'n shiar hwoaie liorish [[Ammyr ny h-Albey]], da'n shiar liorish [[Mooir Vannin]], da'n shiar yiass liorish [[Mooir Vretin]] as [[Yn Vooir Cheltiagh|y Vooir Cheltiagh]]. Ta slyst heear ny çheerey jeant seose jeh eayninyn, cruink as sleityn injil (she [[Corrán Tuathail]] y boayl s'yrjey as eh 1,038 m er yrjid). Ta antraie ny çheerey jeant seose jeh claareyn injil, as ta awinyn, lhied as [[Yn Çhannon|y Çhannon]], as loghyn mooarey ennagh ry-gheddyn. Ta çheshvean ny çheerey ny cooid jeh dreeym ushtey ny Shannon, as t'ee jeant seose jeh bogleeghyn. T'ad ymmydit son tayrn magh as gientyn moain. Ta tashtaghyn ooill as gas ry-gheddyn magh 'syn 'aarkey myrgeddin.
Ta speyr ynnydagh ny çheerey kiartit liorish [[Stroo yn Atlantagh Hwoaie]]. Cha nel çhiassid ny çheerey goll harrish 30 °[[keim Kel|C]] (86 °F) car y Touree agh keayrt ayns dagh jeihaght, agh bee çhiassid sheeyney gys 29 °C (84 °F) dagh Sourey. Car y Gheuree cha nel y çhiassid goll fo -6 °C (21 °F). Ta'n fliaghey ry-gheddyn dy mennick, as ta ram ynnydyn cur failt er 275 laaghyn dy 'liaghey.
T'ad ny ard-chovaljyssyn ayns y çheer na'n preeu-valley [[Divlyn]] (1,045,769) er y clyst hiar, [[Corkee]] (190,384) er y clyst yiass, [[Lhimnagh]] (90,757) ayns sheear meanagh ny çheerey, [[Galliu]] (72,729) er y clyst heear, as [[Purt Largey]] (49,213) er y clyst hiar yiass.
<div style="clear:left"></div>
== Ynsagh ==
{{ardart|Ynsagh ayns Pobblaght Nerin}}
Ta ny coryssyn ynsee, son y chooid smoo, fo stiurey y reiltys trooid [[Shirveishagh Ynsee as Oaylleeaght]]. Shegin da bun-scoillyn as ard-scoillyn greimmey lesh y choorse ta bunnit ec y lught-reill.
Ta [[Claare PISA|Claare ry hoi Scrutaght Eddyrashoonagh ny Scollagyn]], ta co-oardit liorish yn [[Reagheydys ry hoi Co-obbraghey Tarmaynys as Lhiasaghey|RCTL]], rang-oardraghey corys ynsee Nerin ayns oaylleeaght myr y 20-oo çheer share mastey ny çheeraghyn commee.
Ta bun-ynsagh, ard-ynsagh as ynsagh ollooscoillagh seyr da seyranee Nerin as [[yn Unnaneys Oarpagh]].
== Tarmaynys ==
{{ardart|Tarmaynys Phobblaght Nerin}}
Ta tarmaynys Nerin caghlaait rish ny bleeantyn shoh chaie veih fer eirinagh gys fer ta bunnit er fys, as eh jeeraghey er shirveishyn as çhynskylyn ard-çhaghnoaylleeagh as croghit er traght, çhynskyl as argid baiht. Va aase tarmaynagh ayns Nerin er hroggal mean er 10% veih 1995-2000, as er 7% veih 2001-2004. Ta'n çhynskyl ny rheynnag toshee ayns ynnyd yn eirinys lesh 46% [[Lane Troar Sthie|LTS]], 80% dy assphurtanyn, as 29% y lught obbyr.
T'eh ny phaart ogheragh ayns roonaght tarmaynagh Nerin veih 1987 na [[Copharteeys Soshiallagh]], as eh ny phossan noa-volgagh 'conaantyn faill arryltagh' eddyr y Reiltys, failleyderyn as keird-chummynyn. V'ad jannoo coardailys rish bishaghey faillyn er feie tree bleeaney.
Va Nerin ny kiaddeyder yn [[euro]] ayns Jerrey Geuree 1999 (faagail y [[punt Yernagh]]) chammah as un heer jeig yn Unnaneys Oarpagh. Er yn oyr dy vel cormidyn aase cha ard as v'ayn, va'n ennym "Y Teigyr Celtiagh" currit urree.
Ayns 2006, va Nerin ayns y nah ynnyd ayns y theihll rere LTS y dooiney (US$43,600) ny yei [[Lucsemburg]]. Rere Lane Çheet stiagh Ashoonagh (LCI) ayns 2005 va Nerin ayns y shiaghtoo ynnyd mastey çheeraghyn y theihill, y sheyoo mastey çheeraghyn ny h-Oarpey as ayns y treeoo ynnyd mastey olteynyn yn UO lesh çheet stiagh $41,140 y dooiney.
=== Argid ===
[[Coadan:Eurocoin ie 100.gif|thumb|right|110px|Cooiney lesh kiaddey Yernagh]]
Roish çheet stiagh yn Euro ayns Jerrey Geuree ny bleeaney 2002 (argid-neu-laue: 1999) v'eh [[punt Nerin]] yn argid oikoil.
Ta'n [[euro]] (coad argid yn ISO: EUR) ny argid oikoil ayns Nerin nish. T'ad ny noataghyn banc ta currit magh na €5, €10, €20, €50, €100, €200 as €500.
Ta dagh noatey banc cosoylagh ayns dagh çheer [[Cryss yn Euro|Chryss yn Euro]], agh ta cowraghyn ashoonagh er lheh er ny cooinaghyn. Ren rieltys Nerin briwnys er kiaddey ashoonagh ynrican da chooilley chooiney. Ta ny cooinaghyn Yernagh taishbyney claasagh Yernagh, cowrey ashoonagh ny çheerey, as ee jesheenaghit lesh blein y chur magh as y fockle "Éire".
<div style="clear:right"></div>
== Caggeeaght ==
{{ardart|Forseyn Coadee Nerin}}
{{jeeagh|Neuchommeeaght Nerin}}
Ta forseyn armit Nerin reaghit fo [[Forseyn Coadee Nerin]] (''[[Óglaigh na hÉireann]]''). Ta'n armee beg dy lioor myr t'ad cosoylagh rish armeeghyn gerroil ayns yn ard, agh t'ad mie-armit, lesh 8,500 sidooryn lane-emshiraghey (13,000 ayns y chooyl-armee). T'eh myr shen er yn oyr dy vel Nerin ny çheer neuchommeeagh, as dy vel commeeys ayns caggaghyn fo reillyn "tree-ghlass" dy vel coontey mie ymmyrçhagh veih'n AU, y Reiltys as y Dáil roish scarrey magh ny sidooryn ayns cryssyn caggeeaghey. Ta sidooryn Yernagh scarrit magh dy chooney yn AU ayns currymyn coadee shee, dy choadey ushtaghyn çheerey Nerin ([[Shirveish Marrey Nerin]]), as myr ta cooney da reirid theayagh ry-laccal.
Ta ny Forseyn Coadee goaill stiagh [[Corps Aeragh Nerin]], [[Shirveish Marrey Nerin]], as [[Cooyl-orseyn Coadee Nerin]] ([[Cooyl-armee Nerin]] as [[Cooyl-hirveish Marrey Nerin]]). Ta [[Rouailtee Armee Nerin]] nyn ming forseyn er lheh fo fascaidagh yn armee.
Va so-lhoobaghtyn ny Pobblaght ymmydit liorish forseyn caggeeagh yn S.U. son livrey-ys sidooryn as ad er n'gholl gys y caggey 'syn Earack ayns 2003 trooid [[Purt aeragh ny Shannon]]. Va'n phurt aeragh ymmydit son ruegys ny h-Afghanistaan 'sy vlein 2001, chammah as ayns [[Kied Chaggey Cheayn ny h-Arabaght]]. T'eh ny chooid jeh shennaghys ymmyd ny Shannon son livrey-ys caggeeagh ny s'odjey.
== Sleih ==
Rere aaronsaghey gienoaylleeagh, haink ny kied deiney gys Nerin trooid arraghey veih'n [[Yn Ibeir|Ibeir]] ny yei jerrey [[yn Eash Rioee]] jeianagh.<ref>[https://web.archive.org/web/20060926181227/http://www.prospect-magazine.co.uk/article_details.php?id=7817 Myths of British ancestry] - Prospect Magazine</ref> Hug arraghee ny h-Eashyn [[Yn Eash Noalittagh|Noalittagh]] as [[Yn Eash Ooha|Ooha]] cultoor as çhengaghyn [[Ny Celtiee|Celtiagh]] stiagh gys Nerin. Ta ny h-arraghee shoh foast ny mynlagh ayns eiraght gienoaylleeagh ny Yernee.<ref>[http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pubmed&pubmedid=15309688 The Longue Durée of Genetic Ancestry: Multiple Genetic Marker Systems and Celtic Origins on the Atlantic Facade of Europe] - PUBMED</ref> Skeayll y cultoor magh er feie yn ellan, as haink y tradishoon Gaelgagh dy ve ny chroo kionyssagh ayns y çheer. Jiu, ta ny Yernee, son y chooid smoo jeh'n sluight Gaelgagh, as faagail magh dy vel cooid y phobble jeh'n sluight Loghlynagh, Anglo-Normanagh, Sostynagh, Albinagh, Frangagh, as Bretnagh, va y possanyn shoh cosoylaghit stiagh ayns yn enney Yernagh as cha nel ad jannoo possanyn mynlaghey er lheh. Ta'n cultoor as y çhengey Gaelgagh croo paart scanshoil yn enney ashoonagh. Ayns y [[Reeriaght Unnaneysit]], ta'n [[Lught Shooyl]] ny ny Fir Troailtey currit er enney myr possan mynlagh kynneeagh, as t'ad kianglt dy pholitickagh (agh nee rere kynney) lesh Romanee ny h-Oarpey Mooarheeragh,<ref>{{Cite web |title=''Commission for Racial Equality:'' Gypsies and Irish Travellers: The facts |url=http://www.cre.gov.uk/gdpract/g_and_t_facts.html |accessdate=2008-10-15 |archivedate=2007-05-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070502020917/http://www.cre.gov.uk/gdpract/g_and_t_facts.html }}</ref> agh ayns Nerin t'ad currit er enney myr "possan soshiallagh", ansherbee.<ref>{{Cite web |title=''Irish Travellers Movement:'' Traveller Legal Resource Pack 2 - Traveller Culture |url=http://www.itmtrav.com/Legal-ResourcePack2.html |access-date=2008-10-15 |archive-date=2008-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080528195727/http://www.itmtrav.com/Legal-ResourcePack2.html |url-status=dead }}</ref>
=== Çhengaghyn ===
{{ardart|Çhengaghyn Nerin|Yernish|Baarle Yernagh|Baarle Ullee Meanagh}}
T'ad [[Yernish]] as [[Baarle]] ny çhengaghyn oikoil. Shegin da scoillyn ta cur failt er cooney argidoil ny er enney yn steat yn Yernish as y Vaarle dynsaghey. Ta'n Vaarle ny çhengey ard-chionyssagh er feie ny çheerey. Ta cohionnalyn Yernisheyryn ry-gheddyn ayns ynnydyn Gaelgaghey ([[Gaeltaght Nerin]]) er slystyn heear, heear hwoaie as heear yiass ny çheerey, chammah as ayns [[Coontae ny Mee]], agh cha nel ayn agh thousaneyn dy chummaltee ayndaue. Dy mennick ta ny cowraghyn raaidey ayns daa hengey, faagail magh ny Gaeltaght raad dy vel ayns Yernish ynrican. Va stayd leighoil enmyn ynnyd ny chooish arganys er y gherrid, er yn oyr dy row oardagh currit magh fo [[Aght ny Çhengaghyn Oikoil 2003]] as eh çhyndaa enmyn ynnyd ennagh er-ash veih'n Vaarle gys yn Yernish (myr sambyl, va ''[[Yn Dein|Dingle]]'' (Yn Dein) çhyndaait er-ash gys ''An Daingean'' dyn y wooise da contraartys ynnydagh as pobble-vriwnys yeearree çhyndaa dys lhieggan daa-hengagh: ''Dingle Daingean Uí Chúis''). Ta'n chooid smoo jeh fograghyn theayagh ayns Baarle ynrican, myrane lesh ny pabyryn naight. Ta'n chooid smoo jeh cur magh y Reiltys ayns Baarle as Yernish, as ta kiart ec peiagh erbee dellal lesh y reiltys ayns Yernish my vel ad er-laccal. Ta ymysseraght ayns Yernish ry-gheddyn er y çhellveeish ([[TG4]]), er y radio (myr sambyl [[Raidió na Gaeltachta]]) as ayns pabyryn naight (myr sambyl [[Lá Nua]] as [[Foinse]])
Rere coontey-pobble ny bleeaney 2006, va'n Yernish ec 1,656,790 (39%) cummaltee ny çheerey; cha nel errooyn ry-gheddyn er earrooyn ny Baarleyryn agh t'eh er-chredjal dy vel ish ec begnagh 100% sleih-earroo ny çheerey.
Ta'n [[Polynnish|Pholynnish]] nane jeh ny çhengaghyn smoo loayrit ayns Nerin, ny lurg ny Yernish as ny Baarle: ta mygeayrt 63,000 Polynnee nyn gummal ayns Nerin rere staydraa yn choontey-pobble. T'ad [[Sheltish]], ta loayrit ec y [[Lught Shooyl]], as [[Baarle Albinagh Ultagh]], abbyrt ny Baarle Albinagh, ny çhengaghyn smoo scanshoil elley 'sy çheer.
Ta'm chooid smoo jeh scollagyn ayns ny h-ard-scoillyn reih un ny daa hengey joarree dynsaghey. Da'n [[Scrutaght Phoinnaragh (Nerin)|Scrutaght Phoinnaragh]] as yn [[Ardscrutaght (Nerin)|Ardscrutaght]] foddee scollagyn studeyrys y yannoo er [[Frangish]], [[Germaanish]], [[Iddaalish]] as y [[Spaainish]]; foddee scollagyn yn ardscrutaght studeyrys y yannoo er [[Arabish]], [[Shapaanish]] as [[Rooshish]]. Ta [[Shenn-Ghreagish]], [[Studeyryssyn Ewagh]] as [[Ladjyn]] ry-gheddyn ayns ard-scoillyn ennagh, myrgeddin.
=== Craueeaght ===
[[Coadan:DublinStPatricksCathedral.jpg|thumb|left|Ard-agglish Noo Perick ayns Divlyn, Ard-agglish Ashoonagh jeh cooid [[Agglish Nerin]] (cooid jeh'n [[Creestiaght Anglicaanagh|Chreestiaght Anglicaanagh]])]]
Rere y leigh, ta'n çheer ny steat neuvonnagh, as ta'n bunraght gra dy vel feoiltaghey yn steat da craueeaght erbee neulhiggit. Ta mygeayrt 86.8% earroo yn phobble nyn [[Yn Agglish Chatoleagh|Greesteenyn Raueagh]].<ref>{{PDFlink|[http://www.cso.ie/census/documents/Final%20Principal%20Demographic%20Results%202006.pdf Final Principal Demographic Results 2006]|894 [[Kibibyte|KiB]]<!-- application/pdf, 916355 bytes -->}}</ref> Ta [[Agglish Nerin]] ny nah agglish smoo ayns y çheer. Va'n agglish cribbey derrey coontey-pobble ny bleeaney 2002 tra haink bishaghey ayns earrooyn ny h-Agglish, red er haghyr lesh enmyssyn credjue Creestee elley as lesh yn [[Hindooaghys]]. T'ad ny h-enmyssyn credjue Creestee smoo elley na [[Agglish Chleragh Nerin]] as [[Agglish Haasilagh Nerin]] ny yei. Eddyr ny bleeantyn 2002 as 2006 haghyr bishaghey fo 69% ayns earrooyn ny [[Islamaghys|h-Islamee]], as ee nish ny treeoo craueeaght smoo ayns y çheer. Haghyr bishaghey beg ayns earrooyn [[ny h-Ewnyn]] ayns y traa cheddin.
T'ad [[Noo Perick]] as [[Noo Breeshey]] ard-nooghyn ny çheerey.
Rere coontey-pobble ny bleeaney 2006, va 186,318 (ny 4.4%) dy chummaltee ny çheerey gyn chraueeaght. Ren 1,515 cummaltee cur sheese orroo hene myr meechredjuee, as 929 cummaltee myr anjee. Ta ny h-earrooyn shen taishbyney nagh vel craueeaght erbee ec 4.5% sleih-earroo ny çheerey. Cha row craueeaght raait ec 70,322 (1.7%) dy chummaltee ny çheerey.<ref>[http://www.cso.ie/census/documents/Final%20Principal%20Demographic%20Results%202006.pdf Final Principal Demographic Results 2006]</ref>
<div style="clear:left"></div>
== Cultoor ==
{{ardart|Cultoor Nerin}}
[[Coadan:Oscar Wilde 3g07095u-adjust.jpg|thumb|right|150px|Y draameyder, bard, as screeudeyr Yernagh, [[Oscar Wilde]].]]
Dymmyrk ellan Nerin [[Lioar Cheanannas]], as screeudeyryn lhied as [[George Berkeley]], [[Sheridan le Fanu]], [[Jonathan Swift]], [[James Joyce]], [[George Bernard Shaw]], [[Richard Brinsley Sheridan]], [[Oliver Goldsmith]], [[Oscar Wilde]], [[William Butler Yeats|W.B. Yeats]], [[Patrick Kavanagh]], [[Samuel Beckett]], Brian O'Nolan, as eh soilshit magh myr [[Flann O'Brien]], [[John Millington Synge]], [[Seán O'Casey]], [[Seamus Heaney]], [[Bram Stoker]], [[Elizabeth Bowen]], [[Kate O'Brien]], [[Seán Ó Faoláin]], [[Frank O'Connor]], [[William Trevor]] as screeudeyryn elley. Ta Shaw, Yeats, Beckett as Heaney fo laurys [[Aundyr Nobel ayns Lettyraght]]. Ta ram screeudeyryn elley lhied as [[John Banville]], [[Roddy Doyle]], [[Pádraic Ó Conaire]], [[Máirtín Ó Cadhain]], [[Séamus Ó Grianna]], [[Dermot Bolger]], [[Maeve Binchy]], [[Frank McCourt]], [[Edna O'Brien]], [[Nuala Ní Dhomhnaill]], [[Paul Muldoon]], [[Thomas McCarthy]], [[Joseph O'Connor]], [[Eoin Colfer]], [[John McGahern]] as [[Colm Tóibín]].
Ta ellyneyryn ard-ghooagh Nerin goaill stiagh [[Nathaniel Hone]], [[James Arthur O'Connor]], [[Roderick O'Conor]], [[Jack Yeats]], [[William Orpen]], [[Mainie Jellett]], [[Louis le Brocquy]], [[Anne Madden]], [[Robert Ballagh]], [[James Coleman]], [[Dorothy Cross]] as [[John Gerrard]].
Ta enney share er Nerin son [[Kiaull çheerey Nerin|kiaull tradishoonagh Nerin]], agh va ram ellyneyryn elley lesh cleayney eddyr-ashoonagh ayns genreyn elley currit magh ec yn ellan, lhied as [[U2]], [[Westlife]], [[Thin Lizzy]], [[The Pogues]], [[The Corrs]], [[The Cranberries]], y cloieder gitar [[Rory Gallagher]], yn arraneyder çheerey [[Christy Moore]], [[Celtic Woman]], [[The Chieftains]], [[Glen Hansard]] jeh [[The Frames]], [[Chris de Burgh]] as arraneyderyn [[Enya]] as [[Sinéad O'Connor]].
Ayns [[Kiaull classicagh ny h-Oarpey|kiaull classicagh]], ta ellan Nerin ny boayl ruggyree cummeyderyn ard-ghooagh lhied as [[Turlough O'Carolan]], [[John Field (cummeyder)|John Field]] (cummeyder yn [[Arrane oie (kiaull classicagh)|Arrane oie]]), [[Gerald Barry (cummeyder)|Gerald Barry]], [[Michael William Balfe]], y Reejerey [[Charles Villiers Stanford]] as [[Charles Wood (cummeyder)|Charles Wood]].
Va [[Robert Boyle]] ny 'ishigagh jeh'n shiaghtoo eash jeig as eh n'er ren feddyn magh [[Leigh Boyle]]. Va [[Aundyr Nobel ayns Fishag]] rheynnit magh dys [[Ernest Walton]] jeh [[Colaashtey ny Trinaid Divlyn]] ayns 1951 er yn oyr dy row yn "breneen skeilt" echey. Va [[William Rowan Hamilton]] ny vaddaghteyr ard-ghooagh. Va'n fallsoonagh as y jeeaghteyr Yernagh [[Eriugena]], briwnyssit myr nane jeh lught yn tushtey leeideilagh jeh'n rey echey. Va [[John Tyndall]] (1820-1893) veih [[Liehghlion y Droghad]], [[Coontae Cheatharlach]], [[Nerin]], ny 'ishigagh ard-ghooagh veih Nerin as eh n'er ren feddyn magh er eiyrtys Tyndall, as yn eiyrtys shen ny chur sheese er cre'n fa dy vel daah gorrym er y speyr.
== Eunysseyrys ==
[[Coadan:2005-11-21 U2 @ MSG by ZG.JPG|thumb|left|150px|[[U2]], y bann Yernagh smoo ladoosagh]]
Ta assphurtanyn ladoosaghey eunysseyraghey y 20-oo eash jeianagh goaill stiagh aghtaghyn lhied as [[U2]], [[Thin Lizzy]], [[The Pogues]], [[My Bloody Valentine]], [[Rory Gallagher]], [[Sinéad O'Connor]], [[Boomtown Rats]], [[The Corrs]], [[Horslips]], [[Boyzone]], [[Ronan Keating]], [[The Cranberries]], [[Clannad]], [[Gilbert O'Sullivan]], [[Westlife]] as [[Enya]], as ny taishbynyssyn ard-ghooagh ''[[Riverdance]]'' as ''[[Lord of the Dance (cloie chiaullee)|Lord of the Dance]]''.
Ayns y 21-oo eash beg, dirree [[Damien Rice]] as [[The Thrills]] gys ard-ghoo eddyr-ashoonagh. Ta [[The Frames]] ny vann ennoil ayns Nerin as eh gaase er yn ardane eddyr-ashoonagh, agh ta'n stayd oc myr y bann smoo ennoil fo baggyrtys rish bannaghyn noa elley lhied as [[Bell X1 (bann)|Bell X1]], ansherbee.
Ta aghteyryn Hollywood cronnaley veih Pobblaght Nerin goaill stiagh [[Maureen O'Hara]], [[Barry Fitzgerald]], [[George Brent]], [[Arthur Shields]], [[Maureen O'Sullivan]], [[Richard Harris]], [[Peter O'Toole]], [[Pierce Brosnan]], [[Gabriel Byrne]], [[Brendan Gleeson]], [[Daniel Day Lewis]] (rere seyraanaght), [[Colm Meaney]], [[Colin Farrell]], [[Brenda Fricker]], [[Jonathan Rhys-Meyers]], [[Stuart Townsend]] as [[Cillian Murphy]].
Hug çhynskyl bishagh ny scannaneyn Yernagh, meansalit liorish [[Bord Scannán na hÉireann]], cooney da ny stiureyderyn [[Neil Jordan]] as [[Jim Sheridan]], as hug eh cooney da scannaneyn Yernagh lhied as ''[[Intermission (scannane)|Intermission]]'' liorish [[John Crowley (stiureyder)|John Crowley]], ''[[Breakfast on Pluto (scannane)|Breakfast on Pluto]]'' liorish Neil Jordan, as scannaneyn elley. Fo roonaghtyn barnaghyn keeshaghey as oyryn elley va ram scannaneyn cleaynit gys Nerin, goaill stiagh ''[[Braveheart]]'' liorish [[Mel Gibson]] as ''[[Saving Private Ryan]]'' liorish [[Steven Spielberg]].
== Spoyrt ==
{{ardart|Spoyrt ayns Nerin}}
T'ad [[Bluckaneyrys Gaelgagh|bluckaneyrys]] as [[immanaght Ghaelgagh]] ny preeu-spoyrtyn ayns Nerin son y chooid smoo. Ta'n daa spoyrt shen, myrane lesh [[bluckan laue Gaelgagh]] stiurit ec [[Cumann Lúthchleas Gael]]. Ta shenn-chloiederyn y CLG goaill stiagh [[DJ Carey]] as [[Peter Canavan]]. Va'n shenn-Taoiseach [[Jack Lynch]] ny immanee ennymoil as cosneyder y chohirrey ooilley-Nerin roish y çheet stiagh echey 'sy pholitickaght. Ta cloiederyn ard-ghooagh roie goaill stiagh [[Henry Shefflin]], [[Sean Cavanagh]] as [[Colm Cooper]].
Va ram spoyrteyryn gientit ayns Nerin. Ayns soccer ta shenn-vluckaneyryn goaill stiagh [[Roy Keane]], [[Johnny Giles]], [[Liam Brady]], [[Denis Irwin]], [[Packie Bonner]], [[Niall Quinn]], as [[Paul McGrath (bluckaneyr)|Paul McGrath]] as ta bluckaneyryn roie goaill stiagh lheid as [[Lee Carsley]], [[Steve Finnan]], [[Shay Given]], [[Damien Duff]], [[John O'Shea]] as [[Robbie Keane]]. Ayns ruggyr ta bluckaneyryn lheid as [[Brian O'Driscoll]], [[Ronan O'Gara]], [[Paul O'Connell]], [[David Wallace]] as [[Keith Wood]] gientit eck.
Ayns roortaghys, va aundyryn cosnit ayns cohirraghyn eddyr-ashoonagh ec [[Sonia O'Sullivan]], [[Eamonn Coghlan]], [[Catherina McKiernan]], [[Ronnie Delaney]], [[John Treacy]], [[David Gillick]] as [[Derval O'Rourke]].
== Arraghey ==
[[Coadan:Citadis dublin.jpg|thumb|upright|LUAS]]
{{jeeagh|Arraghey ayns Nerin|Arraghey raad yiarn ayns Nerin|Raaidyn ayns Pobblaght Nerin}}
Ta tree [[Purt aeragh eddyr-ashoonagh|puirt aeragh eddyr-ashoonagh]] ([[Purt aeragh Ghivlyn|Divlyn]], [[Purt aeragh ny Shannon|Y Çhannon]], as [[Purt aeragh Chorkee|Corkee]]) ayns Pobblaght Nerin as ad kianglt lesh arraghys bollee Oarpagh as eddyr-vooarheeragh lesh bollee skedjalit as kaartit. She [[Aer Lingus]] y lhuingys aer ashoonagh, agh ta'n lhuingys aer costys injil [[Ryanair]] ny lhuingys aer smoo. Ta'n bollagh eddyr [[Lunnin]] as [[Divlyn]] ny vollagh smoo tarroogh ayns yn Oarpey, lesh 4.5 millioonyn troailtee ayns 2006.
Ta shirveishyn raad yiarn kiarit ec [[Iarnród Éireann]]. She Divlyn çheshvean y ghreasane, lesh daa phreeu-stashoonyn ([[Stashoon Heuston|Heuston]] as [[Stashoon Connolly|Connolly]]) as t'ad kianglt lesh ny baljyn as ard-valjyn smoo. Ta shirveish yn [[Enterprise (traen)|Enterprise]], lesh cooidjaght [[Northern Ireland Railways]], jannoo kiangley eddyr Divlyn as Beeal Feirshtey. Ta greasane ymmyrkey lhiassagh ayns Divlyn as eh goaill stiagh [[Dublin Area Rapid Transit|DART]], [[LUAS]], [[Dublin Bus|bus baljagh]] as shirveish raad yiarn lhiasagh.
Ta ny bayryn gleashtanagh as ny preeu-raaidyn fo stiurey yn [[National Roads Authority]]. Ta ny raaidyn elley fo stiurey ny cooinseilyn ynnydagh.
Ta shirveishyn assaig jannoo kianglaghyn eddyr Pobblaght Nerin, [[Yn Vretyn Vooar|y Vretyn Vooar]], [[Mannin]] as [[Yn Rank|y Rank]].
== Jeeagh er neesht ==
* [[Rolley bratteeyn Phobblaght Nerin]]
* [[Fwirran bluckan-coshey ashoonagh Phobblaght Nerin]]
== Noteyn ==
{{Notelist|refs=
{{Efn|name=enmys|[Ta https://www.irishstatutebook.ie/eli/cons/en/html#part2 Banglane 4] jeh [[Bunraght Nerin]] gra dy nee ''Nerin'' ennym y steat; ta [http://www.irishstatutebook.ie/1948/en/act/pub/0022/sec0002.html Olt 2] jeh [[Slattys Phobblaght Nerin, 1948]] gra dy nee "cur sheese er y steat" eh ''Pobblaght Nerin''.<ref name="Coakley2009">{{cite book |first=John |last=Coakley |title=Politics in the Republic of Ireland |url=https://books.google.com/books?id=fzFPQ2pZgd0C&pg=PA76 |access-date=2 Boaldyn 2011 |date=20 August 2009 |publisher=Taylor & Francis |isbn=978-0-415-47672-0 |page=76 |archive-date=25 Nollik 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225081937/https://books.google.com/books?id=fzFPQ2pZgd0C&pg=PA76%20 |url-status=live }}</ref>}}
{{Efn|name=çhengey ashoonagh|Ta [https://www.irishstatutebook.ie/eli/cons/en/html#part2 Banglane 8] jeh'n Vunraght gra dy nee Yernish y "çhengey ashoonagh" as y "chied çhengey oikoil" as dy nee "aa-hengey oikoil" ee yn Vaarle.}}
}}
== Imraaghyn ==
{{reflist}}
== Kianglaghyn magh ==
* [https://web.archive.org/web/20050403211720/http://www.gov.ie/aras/ ''Áras an Uachtaráin''] – Ynnyd-eggey oikoil yn Eaghtyrane
* [https://web.archive.org/web/20081108001743/http://www.irlgov.ie/ Oayllys er Steat Nerin] – giat y Reiltys
* [https://www.gov.ie/en/organisation/department-of-the-taoiseach/ Taoiseach] – Ynnyd-eggey oikoil yn ard-vinishter
* [https://web.archive.org/web/20080611071209/http://www.gov.ie/oireachtas/frame.htm Tithe an Oireachtais] – Thieyn yn Ard-whaiyl, ynnyd-eggey oikoil yn ard-whaiyl
{{Çheeraghyn yn Unnaneys Oarpagh}}
{{Yn Europey}}
{{Gurneil eaghtyrys}}
{{DEFAULTSORT:Nerin, Pobblaght}}
[[Ronney:Pobblaght Nerin| ]]
[[Ronney:Çheeraghyn yn Oarpey]]
[[Ronney:Çheeraghyn ellanagh]]
[[Ronney:Çheeraghyn-oltey yn Unnaneys Oarpagh]]
[[Ronney:Çheeraghyn-oltey Choonseil yn Oarpey]]
[[Ronney:Çheeraghyn-oltey ny h-Ashoonyn Unnaneysit]]
[[Ronney:Çheeraghyn-oltey yn RCTL]]
[[Ronney:Ardjyn staddyssaghtoil NUTS 1 yn Unnaneys Oarpagh]]
[[Ronney:Pobblaghtyn]]
[[Ronney:Steatyn as thallooyn bunnit 'sy vlein 1949]]
[[Ronney:Bunneeaghtyn ayns Nerin 'sy vlein 1949]]
88zwin6zjy05z5f4l25lmoc08yxjx28
Yn Danvarg
0
1910
393383
377576
2026-09-18T19:57:40Z
MacTire02
219
++
393383
wikitext
text/x-wiki
{{Kishtey fys çheer
|ennym = Y Danvarg
|ennym_foddey_cadjincliaghtagh= Danmark {{small|([[Danvargish]])}}
|ennym_gienneydagh = y Danvarg
|jalloo_caslys = EU-Denmark.svg
|jarroo-raa = none
|arrane_ashoonagh = [[Der er et yndigt land]]
|çhyndaa_arrane_ashoonagh = Ta Çheer Aalin ayn
|coadan = United States Navy Band - Der er et yndigt land.ogg
|arrane_reeoil = [[Kong Christian stod ved højen mast]]
|noteyn_arrane_reeoil = Ta staydys corrym rish yn arrane ashoonagh ec "Kong Christian" agh cha nel eh ymmydit dy cadjin agh ec cooishyn [[kiaull onnoryn|reeoil]] as caggee.<ref>{{cite web|title=Not one but two national anthems|url=http://denmark.dk/en/quick-facts/national-anthems/|publisher=[[Shirveishaght Chooishyn Joarree (y Danvarg)|Shirveishaght Cooishyn Joarree yn Danvarg]]|access-date=18 Boaldyn 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140515093426/http://denmark.dk/en/quick-facts/national-anthems|archive-date=15 Boaldyn 2014|url-status=live}}</ref>
|çhyndaa_arrane_reeoil = Hass Ree Christian liorish y chroan ooasle
|coadan = United States Navy Band - Kong Kristian stod ved højen mast.ogg
|çhengaghyn_ardjynagh = [[Germaanish]]
|çhengaghyn_oikoil = [[Danvargish]]
|sorçh_reiltys = [[Monarkaght vunraghtoil]] pharlamaidagh unnaneagh
|dateEUentreilys = 1 Jerrey Geuree 1973
|ushtey_sy_cheead = 1.6
|blein_LTS_CCK = 2008
|LTS_CCK = $204.269 billoon<ref name=imf2>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2009/02/weodata/weorept.aspx?sy=2006&ey=2009&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=128&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=49&pr.y=19 |title=Denmark|publisher=International Monetary Fund|accessdate=01-10-2009|language=Baarle}}</ref>
|rhenk_LTS_CCK = 49oo
|LTS_CCK_yn_dooinney = $37,304<ref name=imf2/>
|rhenk_LTS_CCK_yn_dooinney = 16oo
|sorçh_kiondeeaght = Cur ry-cheilley
|note_kiondeeaght = 8oo eash
|traa_ynnydagh = [[Traa ynnydagh yn Oarpey Veanagh|CET]]
|ashchur_utc = +01:00
|traa_ynnydagh_TTLS = [[Traa Souree yn Oarpey Veanagh|CEST]]
|ashchur_utc_TTLS = +02:00
|tld = [[.dk]]
|noteyn_tld = Ta [[.eu]] ymmydit chammah, myrane lesh çheeraghyn elley [[yn Unnaneys Oarpagh]].
|coad_çhellvane = 45
}}
Ta'n '''Danvarg''' ({{langx|da|Danmark}}, {{IPA-da|ˈd̥ænmɑɡ̊|pron}}, shenn-emshiragh: {{IPA-da|ˈd̥anmɑːɡ̊|}}) ny çheer [[Loghlin]]agh 'syn [[Yn Oarpey Hwoaie|Oarpey Hwoaie]] as t'ee ny h-oltey shinsharagh jeh [[Reeriaght y Danvarg]]. T'ee ny çheer smoo jiassagh jeh [[ny Çheeraghyn Nordagh]]; çheu heear yiass veih'n [[Yn Toolynn|Toolynn]] as çheu yiass veih [[Norlynn]], as t'ee çhemmit da'n jiass liorish [[Yn Ghermaan|y Ghermaan]]. Ta'n Danvarg caglit liorish y [[Yn Vooir Valtagh|Vooir Valtagh]] da'n shiar as [[Mooir Hostyn]] da'n sheear myrgeddin. Ta'n çheer jeant seose jeh lieh-innys mooar [[Jylland]] (ny Jutland) as ram ellanyn, [[Yn Teelynn, y Danvarg|y Teelynn]] (Sjælland), [[Fyn]], [[Ellan Jyllandagh Hwoaie|Vendsyssel-Thy]], [[Lolland]], [[Falster]] as [[Bornholm]], chammah as keeadyn dy ellanyn beggey elley as yn ennym yn Ellanragh Danvargagh currit orroo. Ta beeal dys y Vooir Valtagh stiurit as fo smaght ec y Danvarg er feie traa liauyr, er oyr nagh vel entreilys dys y Vooir harrish ushtey jargal agh trooid nane jeh tree ammyryn, er enney lhien myr "[[Keyllyssyn y Danvarg]]".
Ta'n Danvarg ny [[reeriaght vunraghtoil]] lesh [[corys ard-whaiylagh]] myr corys reiltys eck. Ta reiltys ec keim y steat eck as [[gurneilys ynnydagh|reiltyssyn ynnydagh]] ayns 98 [[Baljaghtyn y Danvarg|baljaghtyn]]. Ta'n Danvarg ny h-oltey jeh'n [[Yn Unnaneys Oarpagh|Unnaneys Oarpagh]] veih'n vlein 1973, agh cha nel y çheer ny cooid jeh [[cryss yn oarey]]. Ta'n Danvarg ny bun-oltey jeh'n [[RCAH]] (NATO) as yn [[RCTL]].
Ta'n Danvarg, lesh [[capitlaghys|tarmaynys capitlagh]] [[margey seyr|seyr-vargagh]] as [[steat lhiassee]] mooar ayn,<ref name="Esping-Andersen">{{en jalloo}} Esping-Andersen, G. (1990). ''The Three Worlds of Welfare Capitalism''. Princeton, NJ: [[Princeton University Press]].</ref> rang-oardit rere un towse, myr y chied çheer 'sy theihll lesh y cheim s'yrdjey dy [[Rolley çheeraghyn rere co-chormid çheet stiagh|cho-chormid çheet stiagh]]. Rere yn earishlioar dellal Americaanagh ''[[Forbes]]'', ta'n çhymmyltaght dellal share 'sy theihll ec y Danvarg.<ref name="busclimate">{{cite web|url=http://www.copcap.com/composite-665.htm|title=Forbes: Denmark has the best business climate in the world|work=Copenhagen Capacity|publisher=www.copcap.com|accessdate=3-8-2009|language=Baarle}}</ref> Veih 2006 dys 2008, chur towshanyn<ref>{{cite web|url=http://abcnews.go.com/2020/story?id=4086092&page=1 |title=ABC News: Great Danes: The Geography of Happiness |publisher=Abcnews.go.com |date= |accessdate=5-5-2009|language=Baarle}}</ref> y Danvarg myr "y boayl s'maynrey 'sy theihll," as ny h-eiyrtyssyn shen bunnit er towshanyn slaynt, lhiassee, as ynsee. Ta [[Ayndagh Shee Dowanagh]] jeh'n vlein 2009 rang-oardraghey yn Danvarg myr y nah heer 'sy theihll er cooishyn shee, lurg [[Yn Teelynn Noa|y Teelynn Noa]].<ref>{{en jalloo}} [https://web.archive.org/web/20091125083447/http://www.visionofhumanity.org/gpi/results/rankings/2008/ Global Peace Index Rankings 2008]. Vision of Humanity.</ref> Ayns [[Ayndagh Tastidyn Sollaghey-Laue]] ny bleeaney 2008 va'n Danvarg rang-oardit myr y çheer lesh y chooid by loo jeh sollaghey-laue 'sy theihll,<ref>{{cite web |url=http://www.transparency.org/news_room/in_focus/2008/cpi2008 |title=Transparency International, 2008 Corruption Perceptions Index |publisher=Transparency.org |date= |accessdate=20-8-2009 |archivedate=2009-11-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091123224841/http://www.transparency.org/news_room/in_focus/2008/cpi2008 }}</ref> as y stayd shen rheynnit lesh y Toolynn as y Teelynn Noa.
Ta'n [[çhengey ashoonagh]], y [[Danvargish]], cosoylagh rish y [[Soolynnish|Toolynnish]] as y [[Norlynnish]], as ta kianglaghyn shenndeeagh as cultooragh lajer eddyr ny tree cultooryn. Ta 82.0% jeh cummaltee yn Danvarg as 90.3% jeh ny [[Danvargee]] nyn olteynyn jeh agglish [[Lutheraghys|Lutheragh]] y steat. Ta seyraanaght joarree ec mygeayrt 9% jeh sleih-earroo ny çheerey; ta'n chooid smoo jeu çheet ass [[çheeraghyn Loghlinagh]] elley.
== Cultoor ==
Ta ennym mooar er ram Danvargee 'sy theihll cultooragh, lheid as y skeeandagh [[Ole Rømer]], y fallsoonagh [[Søren Kierkegaard]], y screeudeyr [[Hans Christian Andersen]], y fishigagh [[Niels Bohr]], as [[Lars Ulrich]] ass [[Metallica]].
== Noteyn ==
{{notelist}}
== Imraaghyn ==
{{rolleyimraaghyn}}
{{Yn Europey}}
{{Çheeraghyn yn Unnaneys Oarpagh}}
{{RCAH}}
{{Yn Choonseil Nordagh}}
{{Gurneil eaghtyrys}}
{{Coord|56|N|10|E|type:country|display=title}}
{{DEFAULTSORT:Danvarg}}
{{bun}}
[[Ronney:Yn Danvarg| ]]
[[Ronney:Reeriaghtyn barbaragh]]
[[Ronney:Steatyn Creestee]]
[[Ronney:Çheeraghyn yn Oarpey]]
[[Ronney:Monarkaght y Danvarg]]
[[Ronney:Çheeraghyn-oltey Reagheydys Chonaant yn Atlantagh Hwoaie]]
[[Ronney:Çheeraghyn-oltey yn Unnaneys Oarpagh]]
[[Ronney:Çheeraghyn-oltey Unnaneys y Veanvooir]]
[[Ronney:Çheeraghyn-oltey ny h-Ashoonyn Unnaneysit]]
[[Ronney:Olteynyn y Choonseil Nordagh]]
[[Ronney:Ny çheeraghyn Nordagh|-Danvarg]]
[[Ronney:Ardjyn staddyssaghtoil NUTS 2 yn Unnaneys Oarpagh]]
[[Ronney:Loghlin]]
[[Ronney:Çheeraghyn-oltey Choonseil yn Oarpey]]
[[Ronney:Steatyn as thallooyn bunnit 'sy 8oo eash]]
[[Ronney:Çheeraghyn-oltey yn RCTL]]
534vkzu1y9qfj67nats87j6o8e6ob62
393384
393383
2026-09-18T19:58:08Z
MacTire02
219
++
393384
wikitext
text/x-wiki
{{Kishtey fys çheer
|ennym = Y Danvarg
|ennym_foddey_cadjincliaghtagh= Danmark {{small|([[Danvargish]])}}
|ennym_gienneydagh = y Danvarg
|jalloo_caslys = EU-Denmark.svg
|jarroo-raa = none
|arrane_ashoonagh = [[Der er et yndigt land]]
|çhyndaa_arrane_ashoonagh = Ta Çheer Aalin ayn
|coadan_arrane_ashoonagh = United States Navy Band - Der er et yndigt land.ogg
|arrane_reeoil = [[Kong Christian stod ved højen mast]]
|noteyn_arrane_reeoil = Ta staydys corrym rish yn arrane ashoonagh ec "Kong Christian" agh cha nel eh ymmydit dy cadjin agh ec cooishyn [[kiaull onnoryn|reeoil]] as caggee.<ref>{{cite web|title=Not one but two national anthems|url=http://denmark.dk/en/quick-facts/national-anthems/|publisher=[[Shirveishaght Chooishyn Joarree (y Danvarg)|Shirveishaght Cooishyn Joarree yn Danvarg]]|access-date=18 Boaldyn 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140515093426/http://denmark.dk/en/quick-facts/national-anthems|archive-date=15 Boaldyn 2014|url-status=live}}</ref>
|çhyndaa_arrane_reeoil = Hass Ree Christian liorish y chroan ooasle
|coadan_arrane_reeoil = United States Navy Band - Kong Kristian stod ved højen mast.ogg
|çhengaghyn_ardjynagh = [[Germaanish]]
|çhengaghyn_oikoil = [[Danvargish]]
|sorçh_reiltys = [[Monarkaght vunraghtoil]] pharlamaidagh unnaneagh
|dateEUentreilys = 1 Jerrey Geuree 1973
|ushtey_sy_cheead = 1.6
|blein_LTS_CCK = 2008
|LTS_CCK = $204.269 billoon<ref name=imf2>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2009/02/weodata/weorept.aspx?sy=2006&ey=2009&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=128&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=49&pr.y=19 |title=Denmark|publisher=International Monetary Fund|accessdate=01-10-2009|language=Baarle}}</ref>
|rhenk_LTS_CCK = 49oo
|LTS_CCK_yn_dooinney = $37,304<ref name=imf2/>
|rhenk_LTS_CCK_yn_dooinney = 16oo
|sorçh_kiondeeaght = Cur ry-cheilley
|note_kiondeeaght = 8oo eash
|traa_ynnydagh = [[Traa ynnydagh yn Oarpey Veanagh|CET]]
|ashchur_utc = +01:00
|traa_ynnydagh_TTLS = [[Traa Souree yn Oarpey Veanagh|CEST]]
|ashchur_utc_TTLS = +02:00
|tld = [[.dk]]
|noteyn_tld = Ta [[.eu]] ymmydit chammah, myrane lesh çheeraghyn elley [[yn Unnaneys Oarpagh]].
|coad_çhellvane = 45
}}
Ta'n '''Danvarg''' ({{langx|da|Danmark}}, {{IPA-da|ˈd̥ænmɑɡ̊|pron}}, shenn-emshiragh: {{IPA-da|ˈd̥anmɑːɡ̊|}}) ny çheer [[Loghlin]]agh 'syn [[Yn Oarpey Hwoaie|Oarpey Hwoaie]] as t'ee ny h-oltey shinsharagh jeh [[Reeriaght y Danvarg]]. T'ee ny çheer smoo jiassagh jeh [[ny Çheeraghyn Nordagh]]; çheu heear yiass veih'n [[Yn Toolynn|Toolynn]] as çheu yiass veih [[Norlynn]], as t'ee çhemmit da'n jiass liorish [[Yn Ghermaan|y Ghermaan]]. Ta'n Danvarg caglit liorish y [[Yn Vooir Valtagh|Vooir Valtagh]] da'n shiar as [[Mooir Hostyn]] da'n sheear myrgeddin. Ta'n çheer jeant seose jeh lieh-innys mooar [[Jylland]] (ny Jutland) as ram ellanyn, [[Yn Teelynn, y Danvarg|y Teelynn]] (Sjælland), [[Fyn]], [[Ellan Jyllandagh Hwoaie|Vendsyssel-Thy]], [[Lolland]], [[Falster]] as [[Bornholm]], chammah as keeadyn dy ellanyn beggey elley as yn ennym yn Ellanragh Danvargagh currit orroo. Ta beeal dys y Vooir Valtagh stiurit as fo smaght ec y Danvarg er feie traa liauyr, er oyr nagh vel entreilys dys y Vooir harrish ushtey jargal agh trooid nane jeh tree ammyryn, er enney lhien myr "[[Keyllyssyn y Danvarg]]".
Ta'n Danvarg ny [[reeriaght vunraghtoil]] lesh [[corys ard-whaiylagh]] myr corys reiltys eck. Ta reiltys ec keim y steat eck as [[gurneilys ynnydagh|reiltyssyn ynnydagh]] ayns 98 [[Baljaghtyn y Danvarg|baljaghtyn]]. Ta'n Danvarg ny h-oltey jeh'n [[Yn Unnaneys Oarpagh|Unnaneys Oarpagh]] veih'n vlein 1973, agh cha nel y çheer ny cooid jeh [[cryss yn oarey]]. Ta'n Danvarg ny bun-oltey jeh'n [[RCAH]] (NATO) as yn [[RCTL]].
Ta'n Danvarg, lesh [[capitlaghys|tarmaynys capitlagh]] [[margey seyr|seyr-vargagh]] as [[steat lhiassee]] mooar ayn,<ref name="Esping-Andersen">{{en jalloo}} Esping-Andersen, G. (1990). ''The Three Worlds of Welfare Capitalism''. Princeton, NJ: [[Princeton University Press]].</ref> rang-oardit rere un towse, myr y chied çheer 'sy theihll lesh y cheim s'yrdjey dy [[Rolley çheeraghyn rere co-chormid çheet stiagh|cho-chormid çheet stiagh]]. Rere yn earishlioar dellal Americaanagh ''[[Forbes]]'', ta'n çhymmyltaght dellal share 'sy theihll ec y Danvarg.<ref name="busclimate">{{cite web|url=http://www.copcap.com/composite-665.htm|title=Forbes: Denmark has the best business climate in the world|work=Copenhagen Capacity|publisher=www.copcap.com|accessdate=3-8-2009|language=Baarle}}</ref> Veih 2006 dys 2008, chur towshanyn<ref>{{cite web|url=http://abcnews.go.com/2020/story?id=4086092&page=1 |title=ABC News: Great Danes: The Geography of Happiness |publisher=Abcnews.go.com |date= |accessdate=5-5-2009|language=Baarle}}</ref> y Danvarg myr "y boayl s'maynrey 'sy theihll," as ny h-eiyrtyssyn shen bunnit er towshanyn slaynt, lhiassee, as ynsee. Ta [[Ayndagh Shee Dowanagh]] jeh'n vlein 2009 rang-oardraghey yn Danvarg myr y nah heer 'sy theihll er cooishyn shee, lurg [[Yn Teelynn Noa|y Teelynn Noa]].<ref>{{en jalloo}} [https://web.archive.org/web/20091125083447/http://www.visionofhumanity.org/gpi/results/rankings/2008/ Global Peace Index Rankings 2008]. Vision of Humanity.</ref> Ayns [[Ayndagh Tastidyn Sollaghey-Laue]] ny bleeaney 2008 va'n Danvarg rang-oardit myr y çheer lesh y chooid by loo jeh sollaghey-laue 'sy theihll,<ref>{{cite web |url=http://www.transparency.org/news_room/in_focus/2008/cpi2008 |title=Transparency International, 2008 Corruption Perceptions Index |publisher=Transparency.org |date= |accessdate=20-8-2009 |archivedate=2009-11-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091123224841/http://www.transparency.org/news_room/in_focus/2008/cpi2008 }}</ref> as y stayd shen rheynnit lesh y Toolynn as y Teelynn Noa.
Ta'n [[çhengey ashoonagh]], y [[Danvargish]], cosoylagh rish y [[Soolynnish|Toolynnish]] as y [[Norlynnish]], as ta kianglaghyn shenndeeagh as cultooragh lajer eddyr ny tree cultooryn. Ta 82.0% jeh cummaltee yn Danvarg as 90.3% jeh ny [[Danvargee]] nyn olteynyn jeh agglish [[Lutheraghys|Lutheragh]] y steat. Ta seyraanaght joarree ec mygeayrt 9% jeh sleih-earroo ny çheerey; ta'n chooid smoo jeu çheet ass [[çheeraghyn Loghlinagh]] elley.
== Cultoor ==
Ta ennym mooar er ram Danvargee 'sy theihll cultooragh, lheid as y skeeandagh [[Ole Rømer]], y fallsoonagh [[Søren Kierkegaard]], y screeudeyr [[Hans Christian Andersen]], y fishigagh [[Niels Bohr]], as [[Lars Ulrich]] ass [[Metallica]].
== Noteyn ==
{{notelist}}
== Imraaghyn ==
{{rolleyimraaghyn}}
{{Yn Europey}}
{{Çheeraghyn yn Unnaneys Oarpagh}}
{{RCAH}}
{{Yn Choonseil Nordagh}}
{{Gurneil eaghtyrys}}
{{Coord|56|N|10|E|type:country|display=title}}
{{DEFAULTSORT:Danvarg}}
{{bun}}
[[Ronney:Yn Danvarg| ]]
[[Ronney:Reeriaghtyn barbaragh]]
[[Ronney:Steatyn Creestee]]
[[Ronney:Çheeraghyn yn Oarpey]]
[[Ronney:Monarkaght y Danvarg]]
[[Ronney:Çheeraghyn-oltey Reagheydys Chonaant yn Atlantagh Hwoaie]]
[[Ronney:Çheeraghyn-oltey yn Unnaneys Oarpagh]]
[[Ronney:Çheeraghyn-oltey Unnaneys y Veanvooir]]
[[Ronney:Çheeraghyn-oltey ny h-Ashoonyn Unnaneysit]]
[[Ronney:Olteynyn y Choonseil Nordagh]]
[[Ronney:Ny çheeraghyn Nordagh|-Danvarg]]
[[Ronney:Ardjyn staddyssaghtoil NUTS 2 yn Unnaneys Oarpagh]]
[[Ronney:Loghlin]]
[[Ronney:Çheeraghyn-oltey Choonseil yn Oarpey]]
[[Ronney:Steatyn as thallooyn bunnit 'sy 8oo eash]]
[[Ronney:Çheeraghyn-oltey yn RCTL]]
2bmpizpxwb1b62dq3qm4phw7eo43bpb
Yn Eeslynn
0
2436
393373
383159
2026-09-18T13:58:47Z
MacTire02
219
++
393373
wikitext
text/x-wiki
{{Kishtey fys çheer
|ennym = Yn Eeslynn
|ennym_foddey_cadjincliaghtagh= {{nobold|Ísland {{small|([[Eeslynnish]])}}}}
|ennym_gienneydagh = yn Eeslynn
|jalloo_caslys = Iceland_(orthographic_projection).svg
|jarroo-raa = none
|arrane_ashoonagh = [[Lofsöngur]]
|coadan_arrane_ashoonagh = Lofsöngur.ogg
|çhyndaa_arrane_ashoonagh = Hymn
|çhengaghyn_oikoil = [[Eeslynnish]]
|sorçh_reiltys = [[Pobblaght pharlamaidagh]]
|ushtey_sy_cheead = 2.7
|blein_LTS_CCK = 2007
|LTS_CCK = $12.274 villoon<ref name=imf2>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2008/02/weodata/weorept.aspx?sy=2004&ey=2008&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=176&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=42&pr.y=15 |title=Iceland|publisher=Tashtey Argidoil Eddyrashoonagh|accessdate=2008-10-09}}</ref>
|rhenk_LTS_CCK = 132h
|LTS_CCK_yn_dooinney = $39,167<ref name=imf2/>
|rhenk_LTS_CCK_yn_dooinney = 5oo
|sorçh_kiondeeaght = Seyrsnys
|note_kiondeeaght = veih'n [[Yn Danvarg|Danvarg]]
|taghyrt1_bunnit = Reill thie
|date1_bunnit = 1 Toshiaght Arree 1904
|taghyrt2_bunnit = Seyrsnys
|date2_bunnit = 1 Mee ny Nollick 1918
|taghyrt3_bunnit = Pobblaght
|date3_bunnit = 17 Mean Souree 1944
|traa_ynnydagh = [[Traa Mean Greenwich|GMT]]/[[Traa ynnydagh yn Oarpey Heear|WET]]
|ashchur_utc = +00:00
|cctld = [[.is]]
|coad_çhellvane = 354
}}
Ta'n '''Eeslynn''' ({{langx|is|Ísland}}) ny çheer ellanagh ta ny lhie ayns [[Yn Keayn Sheear|Twoaie y Cheayn Sheear]] eddyr [[yn Oarpey]] vooar-heeragh as [[Greenlynn]].<ref name="CIA Govt">{{cite web |authorlink=Central Intelligence Agency |title=CIA - The World Fact book -- Iceland |work=Government |publisher=[[United States Government]] |date=20 Jerrey Souree 2006 |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ic.html#Govt |accessdate=6 Luanistyn 2006 |archivedate=2020-05-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200518191543/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ic.html#Govt }}</ref> Ta 320,000 cummaltee 'sy çheer as t'ee 103,000 km² er eaghtyr.<ref name="Statice">{{cite web |authorlink=Statistics Iceland |title=Statistics Iceland|work=Government |publisher=The National Statistical Institute of Iceland |date=14 Mean Fouyir 2008 |url=http://www.statice.is#Govt |accessdate=14 Mean Fouyir 2008}}</ref> She [[Reykjavík]] y [[preeu-valley]] as y balley smoo 'sy çheer.
Hoshee coloinaghys yn Eeslynn ayns 874, rere y ''[[Landnámabók]]'', v'eh y toshiagh Norlynnagh [[Ingólfur Arnarson]] y chied choloinagh Norlynnagh beayn er yn ellan.<ref>{{Cite web |title=Shennaghys Ghreenlynn Mean-eashagh |url=http://www.personal.utulsa.edu/~Marc-Carlson/history/grontime.html |accessdate=2009-02-04 |archivedate=2009-10-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091016235834/http://www.personal.utulsa.edu/~marc-carlson/history/grontime.html }}</ref> Ren sleih elley keayrtyn er yn ellan roish as hannee ad ayn er feie yn gheuree. Harrish ny h-eashyn, ren sleih [[Çheeraghyn Nordagh|Nordagh]] as [[Ny Celtiee|Celtiagh]] coloinaghys er yn ellan. Derrey yn 20-oo eash, chur ny h-Eeslynnee barrant er eeasteyraght as eirinys, as eddyr ny bleeantyn 1262 as 1918 va'n çheer ny cooid jeh ny reeriaghtyn [[Norlynn]]agh as [[Yn Danvarg|Danvargagh]]. 'Sy 20-oo eash haghyr lhiasaghey as bishaghey mooar ayns tarmaynys as corys lhiasee yn Eeslynn. Ayns ny bleeantyn shoh chaie, chur yn Eeslynn rish traght seyr 'syn [[Eaghtyr Tarmaynagh Oarpagh]] as haghyr anchaslaghey veih'n eeasteyraght dys magheryn tarmaynagh noa ayns [[Rheynnag shirveish|shirveish]], [[argidys]], as çhynskylyn elley.
Jiu, ta'n Eeslynn nane jeh çheeraghyn ny cruinney lesh corrymyn seyrsnys theayagh as tarmaynagh b'yrjey.<ref>[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20070502151733/www.invest.is/news/30/default.aspx Iceland: One of the world´s most free economies], Jantys Soie argid 'syn Eeslynn</ref> Ayns 2007, va'n Eeslynn rang-oardraghit myr y çheer [[Rolley çheeraghyn rere Ayndagh Lhiasaghey Deinney|smoo]] [[Ayndagh Lhiasaghey Deinney|lhiasit]] er y dowan liorish [[Ayndagh Lhiasaghey Deinney|Ayndagh Lhiasaghey Deinney ny h-Ashoonyn Unnaneysit]].<ref>[http://hdr.undp.org/en/media/hdr_20072008_en_indicator_tables.pdf gyn enmys]</ref> V'ee ny [[Rolley çheeraghyn rere LTS (ennymagh)|kiarroo]] [[Lane troar sthie|çheer rere troaraght]] y dooinney, as nane jeh ny çheeraghyn smoo cormagh rere [[Rolley çheeraghyn rere co-chormid çheet stiagh|co-effaght Gini]].<ref>[http://imf.org/external/pubs/ft/weo/2007/01/data/weorept.aspx?sy=2006&ey=2006&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=%2C&br=1&pr1.x=20&pr1.y=14&c=512%2C941%2C914%2C446%2C612%2C666%2C614%2C668%2C311%2C672%2C213%2C946%2C911%2C137%2C193%2C962%2C122%2C674%2C912%2C676%2C313%2C548%2C419%2C556%2C513%2C678%2C316%2C181%2C913%2C682%2C124%2C684%2C339%2C273%2C638%2C921%2C514%2C948%2C218%2C686%2C963%2C688%2C616%2C518%2C223%2C728%2C516%2C558%2C918%2C138%2C748%2C196%2C618%2C278%2C522%2C692%2C622%2C694%2C156%2C142%2C624%2C449%2C626%2C564%2C628%2C283%2C228%2C853%2C924%2C288%2C233%2C293%2C632%2C566%2C636%2C964%2C634%2C182%2C238%2C453%2C662%2C968%2C960%2C922%2C423%2C714%2C935%2C862%2C128%2C716%2C611%2C456%2C321%2C722%2C243%2C965%2C248%2C718%2C469%2C724%2C253%2C576%2C642%2C936%2C643%2C961%2C939%2C813%2C644%2C199%2C819%2C184%2C172%2C524%2C132%2C361%2C646%2C362%2C648%2C364%2C915%2C732%2C134%2C366%2C652%2C734%2C174%2C144%2C328%2C146%2C258%2C463%2C656%2C528%2C654%2C923%2C336%2C738%2C263%2C578%2C268%2C537%2C532%2C742%2C944%2C866%2C176%2C369%2C534%2C744%2C536%2C186%2C429%2C925%2C178%2C746%2C436%2C926%2C136%2C466%2C343%2C112%2C158%2C111%2C439%2C298%2C916%2C927%2C664%2C846%2C826%2C299%2C542%2C582%2C443%2C474%2C917%2C754%2C544%2C698&s=NGDPDPC&grp=0&a= Recortys da Çheeraghyn Reiht as Bun-chooishyn]</ref><ref>[http://hdrstats.undp.org/indicators/145.html Human Development Report 2007/2008 - Inequality measures, corrillagh y 10% s'berçhee cosoylagh rish y 10% s'melley]</ref> Ta [[Cultoor yn Eeslynn|cultoor as eirinys]] dowin ec ny h-Eeslynnee, lheid as coagyraght as feeleeaght, as ta enney share eddyr-ashoonagh er feayn-skeealyn Eeslynnagh. Ta'n Eeslynn ny h-oltey jeh'n [[Ny h-Ashoonyn Unnaneysit|AU]], [[RCAH]], [[Sheshaght Oarpagh ry hoi Traght Seyr|SOTS]], [[Eaghtyr Tarmaynagh Oarpagh|ETO]] as [[RCTL]], agh cha nel ee ny h-oltey jeh'n [[Yn Unnaneys Oarpagh|UO]].
== Boayl-oaylleeaght ==
[[Coadan:Map of Iceland.svg|thumb|left|Caslys çheerey yn Eeslynn ta soilshey magh ny preeu-valjyn.]]
Ta'n Eeslynn ny lhie ayns Twoaie y Cheayn Sheear beggan çheu yiass veih [[Cryss yn Arctagh]], ta goll harrish yn ellan beg [[Grímsey]] magh veih coose twoaie ny çheerey, agh nagh vel goll trooid yn Eeslynn vooar-heeragh. Neu-chosoylagh rish [[Greenlynn]] gherroil, t'eh er credjal dy vel yn Eeslynn ny cooid jeh'n Oarpey as nagh vel ee ny cooid jeh [[America Hwoaie]]. Ansherbee, rere creg-oaylleeaght cha nel yn ellan ny cooid jeh'n Oarpey noadyr. Er cosoylaghtyn cultooragh, tarmaynagh as çhengoaylleeagh, t'eh er credjal dy vel yn Eeslynn ny cooid jeh [[Loghlin]] ayns ram co-hecksyn. T'ad Greenlynn (287 km) as [[Ellanyn ny Geyrragh]] (420 km) ny thallooyn s'faggys. Ta'n çheer ny lhie 970 km magh veih coose yn Oarpey er y voayl s'faggys (Norlynn).
<div style="clear:left"></div>
== Çheer-oaylleeaght ==
{{ardart|Çheer-oaylleeaght yn Eeslynn}}
[[Coadan:Iceland-globe-map.jpg|thumb|right|Reayrt er y Chruinney lesh yn Eeslynn 'sy çheshvean.]]
Ta'n Eeslynn ny [[Rolley ellanyn rere eaghtyr|18-oo ellan smoo er y theihll]], as ny nah ellan smoo 'syn Oarpey lurg y Vretyn Vooar. Ta'n çheer 103,000 km² (39,768.5 [[meeiley cherrinagh|mi ker]]) er eaghtyr, as ta 62.7% jeh ny [[tundrey|hundrey]]. Ta 14.3% eaghtyr ny çheerey jeant seose jeh loghyn as awinyn rioee; cha nel agh 23% fo glasseraght.<ref name="NLS">{{cite web |title=National Land Survey of Iceland |publisher=www.statice.is |url=http://www.lmi.is/landsurvey.nsf/pages/index.html/ |accessdate=6 Luanistyn 2006| archiveurl=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20070502115322/www.lmi.is/landsurvey.nsf/pages/index.html/ |archivedate=2007-05-02}}</ref> T'ad [[Þórisvatn]] ([[Doour]]): 83–88 km² (32–34 mi ker) as [[Þingvallavatn]]: 82 km² (32 mi ker) ny loghyn smoo; ta loghyn ennoil elley goaill stiagh loghyn lheid as [[Lögurinn]] as [[Mývatn]]. She Öskjuvatn y logh s'diuney as eh 220 m (722 trieyn) ec y voayl s'diuney.
Ta ram [[keyllys sailley|keyllyssyn sailley]] punkaghey y coose eck, as ta'n chooid smoo jeh baljyn as baljyn beggey ny çheerey soit ayn er y fa dy vel yn antraie, [[Thalloo sleitoil yn Eeslynn]], ny chochiangle feayr as neuvaghagh jeh geinnagh as sleityn. T'ad [[Reykjavík]], [[Kópavogur]], [[Hafnarfjörður]], [[Reykjanesbær]], raad dy vel y phurt aeragh eddyr-ashoonagh ny lhie, as [[Akureyri]] ny preeu valjyn 'sy çheer. Ta'n ynnyd vaghee smoo hwoaieagh soit er ellan [[Grímsey]].<ref name="CIA Geo">{{cite web |authorlink=Central Intelligence Agency |title=CIA - The World Factbook -- Iceland |work=Geography |publisher=[[Reiltys ny Steatyn Unnaneysit]] |date=20 Jerrey Souree 2006 |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ic.html#Geo |accessdate=6 Luanistyn 2006 |archivedate=2020-05-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200518191543/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ic.html#Geo }}</ref>
Ta kiare pairkyn ashoonagh 'syn Eeslynn: [[Pairk Ashoonagh Jökulsárgljúfur]], [[Pairk Ashoonagh Skaftafell]], [[Pairk Ashoonagh Snæfellsjökull]], as [[Þingvellir|Pairk Ashoonagh Þingvellir]].
=== Bioyrid chreg-oaylleeagh ===
[[Coadan:Iceland satellite.jpg|thumb|left|Yn Eeslynn, veih'n spoar er 29 Jerrey Geuree 2004 ([[NASA]]).]]
[[Coadan:Iceland Dettifoss 1972-4.jpg|thumb|upright|[[Dettifoss]], yn eas smoo cummaghtagh 'syn Oarpey, ta ny lhie ayns Shiar Hwoaie yn Eeslynn.]]
Ta'n Eeslynn ny thalloo aeg rere creg-oaylleeaght, as t'ee ny lhie er [[Boayl çheh yn Eeslynn]] as [[Dreeym y Vean-Atlantagh]], ta roie jeeragh trooid yn ellan. Er coontey ny cochiangleyn shen, ta'n ellan feer vioyr, as ta ram [[volcaan]]yn urree, goaill stiagh ny volcaanyn ennoil [[Hekla]], [[Eldgjá]], [[Herðubreið]] as [[Eldfell]]. Ta'n Eeslynn nane jeh daa voayl er y chruinney raad dy vel [[dreeym meanvooiragh]] soit ny s'yrjey na ardjid ny marrey, as t'eh coyrt raad roshtynagh da studeyrys [[creg-oaylleeaght|creg-oaylleeagh]] er nyn lheid dreeymyn shen. Er coontey bruightey volcaanagh [[Laki (volcaan)|Laki]] ayns 1783-1784, hooar begnagh kerroo jeh sleih-earroo yn ellan baase rere gortey;<ref>{{Cite web |title=Speyr Holoseenagh Yeianagh |url=http://academic.emporia.edu/aberjame/ice/lec19/holocene.htm |accessdate=2009-02-04 |archivedate=2011-06-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110613164351/http://academic.emporia.edu/aberjame/ice/lec19/holocene.htm }}</ref> hug y bruightey erskyn cummey bodjallyn joan as kay harrish cooid vooar yn Oarpey yn Aishey as yn Affrick er fud meeghyn ny yei'n vruightey.
Ta ram [[geeser]]yn 'syn Eeslynn chammah, goaill stiagh [[Geysir]], fockle ta'n fockle corrym Gaelgagh çheet magh ass, chammah as y geeser ennoil [[Strokkur]] ta bruightey dagh 5-10 minnidyn. Ny yei lhing neuvioyrid, hoshee [[Geysir]] bruightey ny yei straih craayn-thallooin 'sy vlein 2000. Lesh feddynaght lheeadagh cummaght hiass-hallooinagh, as er y fa dy vel awinyn as easyn smaghtit da giennaghtyn ushtey-lectraghys, ta ushtey çheh as çhiass thie neu-chostallagh ry-gheddyn 'sy chooid smoo jeh thieyn er yn ellan. Ta'n ellan hene jeant seose, son y chooid smoo, jeh [[basalt]], [[leavey]] veg-[[silickey|hilickagh]] ta kianglt rish [[bruightey deayrtagh|volcaanaghys deayrtagh]] cosoylagh rish [[Hawaii]]. Agh ta sorçhyn eigsoylagh dy volcaanyn 'syn Eeslynn, as va leavaghyn aafillit, lheid as [[rhyolite]] as [[andesite]], crooit myr eiyrtys.
Ta nane jeh ny h-ellanyn s'aa er y dowan, [[Surtsey]], fo stiurey yn Eeslynn. Ta ennym y yee [[Surtr]] currit er yn ellan. Dirree eh harrish ardjid ny marrey ny yei straih bruightaghyn volcaanagh eddyr 8 Sauin 1963 as 5 Mean Souree 1968.<ref name="CIA Geo"/> Cha nel kiedoonys agh ec oaylleeyn, as ad jannoo studeyrys er aase bea noa, goll gys yn ellan.<ref>{{Cite web |title=Y volcaan Surtsey |url=http://iceland.vefur.is/iceland_nature/Volcanoes_in_Iceland/surtsey.htm |access-date=2009-02-04 |archive-date=2009-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091208114622/http://iceland.vefur.is/iceland_nature/Volcanoes_in_Iceland/surtsey.htm |url-status=dead }}</ref>
=== Speyr ===
{{ardart|Speyr yn Eeslynn}}
[[Coadan:Eyjafjallajökull.jpeg|right|thumb|250 px|Awin rioee [[Eyjafjallajökull]], nane jeh ny h-awinyn rioee sloo 'syn Eeslynn.]]
Ta speyr choose yn Eeslynn ny [[speyr vooiragh]] fo-phoullagh. Ta [[Stroo yn Eearvooir Hwoaie]] shickyraghey dy vel y çhiassid ayn ny s'yrjey na t'ayns buill elley er y theihll lesh y [[dowan-lheead]] cheddin. Ta ardjyn elley lesh y speyr cheddin goaill stiagh lheid as ny [[Ellanyn Aleutagh|h-Ellanyn Aleutagh]], [[Lieh-innys Alaska]] as [[Tierra del Fuego]], faagail magh dy vel ny h-ardjyn shen ny s'faggys da cryss ny cruinney. Dyn y wooise da'n niessid eck lesh yn Arctagh, ta coose yn ellan tannaghtyn gyn rio er fud y gheuree. Ta soiaghyn rioee nyn daghyrt anvennick. V'eh 'sy vlein 1969 nar haghyr y soiagh rioee jerrinagh er y choose hwoaie.<ref>Climate, History and the Modern World; Lamb H., 1995, Longman Publ.</ref>
Ta caghlaaghyn speyrey eddyr ardjyn eigsoylagh yn ellan. Loayrt trooid as trooid, ta'n coose yiass ny s'çhoe, ny s'fliugh, as ta ny smoo geay ayn, na t'ayns y twoaie. Ta ardjyn injil antraieagh 'sy twoaie feer çhirrym. T'eh ceau niaghtee 'sy gheurey ny s'mennick 'sy twoaie na t'eh 'sy jiass. Ta [[Thallooyn sleitoil yn Eeslynn|Thallooyn Sleitoil Meanagh]] nyn ardjyn s'feayrey 'sy çheer.
She 30.5 °C (86.9 °F) y çhiassid aeragh s'yrjey as eh recortyssit er 22 Mean Souree 1939 ayns Teigarhorn er y choose hiar yiass. She -38 °C (-36.4 °F) y çhiassid s'inshley er 22 Jerrey Geuree 1918 ayns Grímsstaðir as Möðrudalur 'sy çheer chooylloo hiar hwoaie. T'ad recortyssyn y çhiassid da [[Reykjavík]] na 26.2 °C (79.2 °F) er 30 Jerrey Souree 2008, as -24.5 °C (-12.1 °F) er 21 Jerrey Geuree 1918.
{{Çhiassid 'syn Eeslynn}}
=== Faasrey as beiyn ===
[[Coadan:Icelandic sheep summer 06.jpg|thumb|[[Keyrrey Eeslynnagh]].]]
Cha daink mooarane sorçhyn glassyraght ny beiyn gys yn ellan as cha daghyr aafilley ynnydagh, agh dy anvennick, veih'n [[eash rioee]] yerrinagh begnagh 10,000 bleeaney er-dy-henney. Ta mygeayrt 1,300 dooieyn dy [[meeyl|veeylyn]] 'syn Eeslynn, agh earroo injil t'aynjee ayns cosoylagh rish çheeraghyn elley (ta coontyssyn jeant er ny smoo na millioon dooieyn dy veeylyn er feie ny cruinney). Cha row agh [[sheeintagh]] dooghyssagh ynrican, y [[shynnagh arctagh]], er yn ellan nar haink sleih. Haink y shynnagh gys yn ellan harrish y vooir riojit ec jerrey yn eash rioee jerrinagh. Cha nel [[Reptilia|beishteigyn]] ny [[daa-veaghagh|daa-veaghee]] dooghyssagh er yn ellan chammah.
[[Coadan:Katursnow.jpg|thumb|left|150px|[[Cabbyl Eeslynnagh]].]]
Er lus-oaylleeaght hallooin, ta'n Eeslynn ny cooid jeh rheynn Arctagh yn [[Ard Ym-hwoaie]] çheusthie jeh'n [[Reeriaght Hwoaie]]. Ta mygeayrt tree kerroo yn ellan gyn glassyraght; ta'n ghlassyraght goaill stiagh [[banjagh]] son y chooid smoo as eh fo thalloo fassee liorish sthock. She beih hwoaie (''[[Betula pubescens]]'') y billey dooghyssagh lomarcan 'syn Eeslynn, as eear-cheyll harrish y chooid smoo jeh'n çheer yiass jeant seose jeh. Ren coloinaghys deiney er yn ellan jeeill vooar er y chorys eggoayllyssagh. Haghyr doo-heyrey ayns ny keylljyn harrish ny h-eashyn ry hoi fuygh aile as aamaid. Er coontey yn jee-cheyllaghey haghyr roostey ooirey rere crimmey, as eh lhaggaghey ablid aa-aase ny beihyn. Jiu, cha nel agh beihyn ennagh ayn agh ayns thallooyn freaylt fadaneagh.
Ta beiyn yn Eeslynn goaill stiagh lheid as [[Keyrrey Eeslynnagh|kirree]], [[ollagh Eeslynnagh|ollee]], [[kiark Eeslynnagh|kiarkyn]], [[goayr Eeslynnagh|goair]] as [[Cabbyl Eeslynnagh|cabbil Eeslynnagh]]. Ta ram sorçhyn dy [[eeast]]yn ayns ushtaghyn ny mooiryn mygeayrt yn Eeslynn, as ta'n eeasteyraght ny cohoyrtagh ard-ghooagh ayns tarmaynys ny çheerey (lieh-chooid jeh ass-phurtanyn ny çheerey). Ta sheeintee feie goaill stiagh lheid as [[shynnagh arctagh|shynnee Arctagh]], [[assag rangagh|assagyn frangagh]], [[lugh]]yn, [[roddan]]yn, [[conning|conneeyn]] as [[feeaih Loghlinagh|feeaihyn Loghlinagh]]. Dy mennick ta [[maghouin marrey|maghouinyn marrey]] jannoo keayrtyn gys yn ellan er dreeym cruink rioee veih Greenlynn. Ayns Boaldyn ny bleeaney 2008 haink daa vaghouin marrey as ad daa hiaghtyn eddyr roshtynyn. Ta [[ushag]]yn, ushagyn marrey er lheh, feer scanshoil myr cooid jeh cretooryn yn Eeslynn. Ta [[pibbin]]yn, [[maarliagh marrey|maarliee marrey]], as [[pirragh|pirree]] troggal eddyn er eayninyn marrey ny çheerey. Faagail magh nagh vel lhuingys hraghtee veeylyn mooarey 'syn Eeslynn (ec Luanisyn, 2007) ta kiedoonys currit da oaylleeyn as adsyn er shelgyn oaylleeagh nagh vel cummit seose liorish Bing Oaylleeagh [[Commishoon Eddyr-ashoonagh ry hoi Shelg y Veeyl Vooar]].
== Shennaghys ==
{{ardart|Shennaghys yn Eeslynn}}
=== Coloinaghys as bunneeaght y Cho-unnaneys ===
{{Jeeagh|Coloinaghys yn Eeslynn|Co-unnaneys yn Eeslynn}}
[[Coadan:Law speaker.jpg|thumb|upright|right|Peintal veih'n 19-oo eash ta soilshaghey magh cruinnaght yn [[Alþingi]] ayns [[Þingvellir]].]]
T'eh er credjal dy row monnee ny fir lomarcan Yernagh, er enney myr "Papar" 'syn Eeslynn, ny kied chummaltee er yn ellan 'sy hoghtoo eash, agh daag ad yn ellan lesh çheet [[ny Loghlynee]]. Ren ny Loghlynee coloinaghys er yn ellan eddyr ny bleeantyn 870 as 930 BNJ. Cha nel feddynyssyn shenndaaleeagh ry-gheddyn, ansherbee, dys pohlldey y sheiltynys shen. V'eh [[Ingólfur Arnarson]] y chied choloinagh beayn t'er fys ain, as va'n thie balley troggit echey ayns Reykjavík 'sy vlein 874. Haink ram coloinee elley, Loghlynee as nyn [[sleab]]yn Yernagh oc son y chooid smoo, ny yei. 'Sy vlein 930, va'n chooid smoo jeh'n thalloo banejagh aggyrtit lhieu, as va'n [[Alþingi]], parlamaid slattyssagh as briwnyssagh, currit er bun myr cree politickagh [[Co-unnaneys yn Eeslynn]]. T'eh er credjal dy row yn Chreestiaght doltit ayns 999. Hannee yn Co-unnaneys ayn derrey 1262 nar v'eh toiggit nagh row yn corys politickagh jargal streeu rish cummaght ny toshiee Eeslynnagh.
=== Ny Mean-eashyn derrey yn Eash Noa-emshyragh Leah ===
Rere doccaryn sthie as streeu theayagh yn [[Eash Sturlung]] va'n [[Shenn-Chonaant]] fo-screeuit. Va'n Eeslynn currit fo chosh ny crooin [[Norlynn]]agh. Hie shellooderys ny çheerey dys [[Yn Danvarg-Norlynn|y Danvarg-Norlynn]] ec jerrey yn 14-oo eash nar va reeriaghtyn Norlynn as y Danvarg co-unnaneysit ayns [[Unnaneys Kalmar]]. Ayns ny h-eashyn ny yei, haink er yn Eeslynn dy ve nane jeh ny çheeraghyn s'meley 'syn Oarpey. Va bioys raghtanagh 'sy çheer er cooishyn ny h-ooir neuvessoil, ny bruightaghyn volcaanagh, as ny speyr neuleighagh as y pobbyl croghey dy slane er yn eirinys. Haink [[Yn Gorley Doo|y Gorley Doo]] gys yn Eeslynn ayns ny bleeantyn 1402-1404 as 1494-1495. Hooar lieh chooid jeh'n phobbyl baase ec dagh cheayrt myr eiyrtys.<ref>{{Cite web |title=6-oo - 10-oo eash BNJ |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m2279/is_n156/ai_20059971/pg_14 |access-date=2012-06-28 |archive-date=2012-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120119132933/http://findarticles.com/p/articles/mi_m2279/is_n156/ai_20059971/pg_14/ |url-status=dead }}</ref>
Mygeayrt mean y 16-oo eash, hoshee Ree [[Christian III y Danvarg]] cur y [[Lutheraghys]] er y phobbyl echey. Va'n aspick Catoleagh jerrinagh 'syn Eeslynn jee-chionit ayns 1550, chammah lesh y daa vac echey. Ta'n Lutheraghys foast ny phreeu-chraueeaght 'sy çheer. Ayns ny 1600yn as ny 1700yn va teoraghyn creoi er traght currit er yn Eeslynn liorish y Danvarg, chouds va maarliee lhuingey ass Sostyn, y Spaainey as [[yn Algear]] jannoo soiaghyn er y choose. Hooar trass y phobble baase 'sy 18-oo eash myr eiyrtys ym-ghorley ny spohttyn breckey<ref>{{Cite web |title=Iceland: Milestones in Icelandic History |url=http://iceland.vefur.is/iceland_history/history.htm |access-date=2009-02-10 |archive-date=2013-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130929074613/http://iceland.vefur.is/iceland_history/history.htm |url-status=dead }}</ref><ref>[http://dannyreviews.com/h/Iceland.html The History of Iceland (Gunnar Karlsson)]</ref> Ayns 1783 vrish y volcaan [[Laki]] magh, lesh eiyrtyssyn traartyssagh. Hooar lieh-chooid sthock beiyn, as kerroo yn phobble baase myr eiyrtys ayns ny bleeantyn ny yei, as adsyn enmyssit myr ''[[Doccarys ny Frough]]'' (Eeslynnish: ''Móðuharðindin'')
=== Seyrsnys as shennaghys jeianagh ===
Ayns 1814, ny yei ny [[Caggaghyn Napoleonagh]], va'n [[Yn Danvarg-Norlynn|Danvarg-Norlynn]] rheynnit ayns daa reeriaght er lheh trooid [[Conaant Kiel]]. Hannee yn Eeslynn ny croghane Danvargagh. Dirree gleashaght ny seyrsnys fo stiurey [[Jón Sigurðsson]], as eh tayrn stiagh ennal ass eie-oaylleeaghtyn [[Ashoonaghys Romansagh|romansagh as ashoonagh]] er çheer vooar yn Oarpey. Ayns 1874, hug y Danvarg hene-reiltys dys yn Eeslynn, as v'eh sheeynit ayns 1904. Rere Aght yn Unnaneys, conaant eddyr ee as y Danvarg va fo-screeuit er 1 Nollick 1918, va'n Eeslynn currit er enney myr steat seyr fo Ree yn Danvarg. 'Sy cherroo jerrinagh jeh'n 19-oo eash, daag ram Eeslynnee dys America Hwoaie, y Chanadey son y chooid smoo, as ad lorg seihll ny share. Daag 15,000 ass ny 70,000 cummaltee.<ref>[https://web.archive.org/web/20081207012354/http://www.iht.com/articles/2008/12/05/business/iceland.php For Iceland, an exodus of workers], International Herald Tribune, 5 Nollick 2008</ref>
Car y [[Nah Chaggey Dowanagh]] hass yn Eeslynn seose er çheu yn Danvarg er son neaghtyraght. Ny yei cummaltys Germaanagh er y Danvarg er 9 Averil 1940, hoilshee parlamaid yn Eeslynn er froaishid slane pooar ree yn Danvarg as ghow ad smaght er cooishyn joarree as cooishyn va dellit liorish y Danvarg er lieh yn Eeslynn. Ren yn armee Goaldagh cummaltys er yn ellan mee ny yei, as ad jannoo aggair er neaghtyraght ny çheerey. Ayns 1941, hie freggyrtys y chummaltys dys [[Armee ny Steatyn Unnaneysit]]. Hannee y cummaltys cochaarjagh er yn ellan derrey jerrey y chaggey.
Er 31 Nollick 1943, haink jerrey lesh Aght yn Unnaneys ny yei 25 bleeaney. Er 20 Boaldyn 1944, cheau ny h-Eeslynnee voteyn er son jerrey yn unnaneys lesh y Danvarg.<ref> Id. at p.48</ref> Va 97% er son jerrey yn unnaneys as 95% er son ny bunraght pobblaghtagh noa. Haink er yn Eeslynn dy ve ny pobblaght heyr er 17 Mean Souree 1944, as va [[Sveinn Björnsson]] reiht myr y chied eaghtyrane. Haink yn Eeslynn stiagh 'syn [[RCAH]] er 30 Mart 1949, mastey arganyssyn thieoilagh as rouany, as er 5 Boaldyn 1951 va conaant coadee fo-screeuit lesh ny Steatyn Unnaneysit. Haink sidooryn Americaanagh er ash dys y çheer as hannee ad aynjee er feie y [[Caggey Feayr|Chaggey Feayr]] derrey fouyr ny bleeaney 2006.
Erreish da'n Nah Chaggey, haghyr aase tarmaynagh soogh, as eh immanit liorish çhynskylaghey yn eeasteyraght, [[Pohlldey Marshall]] as stiureydys tarmaynagh Keynes 'syn Oarpey, as adsyn cur traght er oaie. Va ny 1970yn cowrit liorish ny Caggaghyn Boiddee - arganyssyn ennagh lesh y Reeriaght Unnaneysit fo sheeyney magh ny joaraghyn eeasteyragh. Haghyr anchaslaghey as feoiltys ny tarmaynys lurg çheet stiagh yn Eeslynn 'syn [[Eaghtyr Tarmaynagh Oarpagh]] ayns 1992.
== Reiltys ==
{{ardart|Reiltys yn Eeslynn}}
Ta'n Eeslynn ny [[deynlaght reihdagh]] as ny [[pobblaght ard-whaiylagh]]. Va'n parlamaid noa-emshyragh, yn "[[Alþingi]]", bunnit 'sy vlein 1845 myr bing choyrlee da Ree ny [[Yn Danvarg|Danvarg]]. V'eh briwnyssit myr aa-vunneeaght y hionnal va bunnit ayns 930 ayns eash y [[Co-unnaneys yn Eeslynn|Cho-unnaneys]] as castit ayns 1799. Ec y traa t'ayn ta 63 olteynyn ayn as adsyn reiht er feie kiare bleeaney.
Ta [[Eaghtyrane yn Eeslynn]] ny 'er toshee jesh-chliaghtagh as t'eh reirey myr diplomagh, agh foddee eh lhiettrimys y chur er slattys va reiht liorish y pharlamaid, as eh y chur da refrane ashoonagh. She [[Ólafur Ragnar Grímsson]] yn eaghtyrane roie. Ta'n ard-vinishter ([[Sigmundur Davíð Gunnlaugsson]] ec y traa t'ayn) ny 'er toshee er y reiltys. T'eh ny ee, lesh yn ard-choyrle, freggyrtagh er son reiltys slattyssagh. Ta'n ard-choyrle pointit liorish yn eaghtyrane ny yei ard-reihys ashoonagh da'n Alþingi; ansherbee, ta'n pointeil coardit rere barganey eddyr fir hoshee ny parteeghyn politickagh. Mannagh vel ny fir toshee jargal yn ard-choyrle y reih ayns traa resoonagh, foddee n eaghtyrane yn ard-choyrle y reih liorish hene.
[[Coadan:Iceland-Reykjavik-Stjornarrad-1.jpg|thumb|left|Stjórnarráðið, boayl crouw slattyssagh reiltys yn Eeslynn.]]
Son y chooid smoo va reiltyssyn yn Eeslynn nyn go-reiltyssyn lesh daa phartee ny ny smoo ayndaue, er y fa nagh dooar partee politickagh ynrican y chooid smoo jeh soiagyn 'syn Alþingi er fud ny pobblaght. Ta lheanid cummaght politickagh ayns shelloo oik yn eaghtyrane fo argane ec scollagyn leighoil 'syn Eeslynn; ta shiartanse dy chiarailyn ny bunraght coyrlaghey da vel cummaghtyn scanshoil ennagh ec yn eaghtyrane, agh ta kiarailyn as tradishonyn elley coyrlaghey da vel y hoal kiart. Ayns 1980, va [[Vigdís Finnbogadóttir]] reiht myr eaghtyrane, as v'ee ny kied ven-eaghtyrane er y theihll. Dirree ee ass yn oik ayns 1996.
Ta reihyssyn da coyrlaghyn baljagh, y parlamaid, as yn eaghtyraneys dagh kiare bleeaney. Bee ny reihyssyn shoh çheet 'sy vlein 2010, 2011, as 2012, er lheh. Ansherbee, rere y geyre-ghaue tarmaynagh roie, foddee dy bee reihys da'n pharlamaid ayns Boaldyn 2009<ref>[http://eng.forsaetisraduneyti.is/news-and-articles/nr/3341 Fockley veih Geir H. Haarde, Ard-vinishter yn Eeslynn as Caairliagh Partee ny Seyrsnys]</ref>.
=== Aarheynnyn ===
[[Coadan:Reykjavik althing.jpg|thumb|right|Yn [[Alþingi]] ayns [[Reykjavík]], lesh yn ard-agglish er chlee.]]
{{ardart|Aarheynnyn reiragh as reihyssagh yn Eeslynn}}
Ta'n Eeslynn rheynnit ayns [[ardjyn]], [[rheynn-reihys|rheynnyn-reihys]], [[coondaeghyn]], as [[baljaghtyn]]. Ta hoght ardjyn ayn ta ymmydit son kiarailyn staddyssaghtoil; ta reillyssyn ny quaiylyn ardjynagh jannoo ymmyd jeh shen-arraghys yn aarheynn shen.<ref name="CIA Govt"/> Derrey 2003, va ny rheynnyn-reihys da reihyssyn ard-whaiylagh unnane as ny h-ardjyn, agh rere lhiasaghey da'n vunraght, v'ad ceaghlit dys ny shey rheynn-reihys roie:
:* ''[[Rheynnyn-reihys yn Eeslynn|Reykjavík Hwoaie]]'' as ''[[Rheynnyn-reihys yn Eeslynn|Reykjavík Yiass]]'' (ardjyn ard-valjagh);
:* ''[[Rheynnyn-reihys yn Eeslynn|Sheear Yiass]]'' (kiare ard fo-valjagh mygeayrt Reykjavík ta scart er çheeroaylleeaght);
:* ''[[Rheynnyn-reihys yn Eeslynn|Sheear Hwoaie]]'' as ''[[Rheynnyn-reihys yn Eeslynn|Shiar Hwoaie]]'' (lieh hwoaie yn Eeslynn, skeilt); as,
:* ''[[Rheynnyn-reihys yn Eeslynn|Jiass]]'' (lieh yiass yn Eeslynn, goaill magh Reykjavík as fo-valjyn).
Ta ny 23 coontae nyn aarheynnyn shendeeagh son y chooid smoo. Ec y traa t'ayn, ta'n Eeslynn rheynnit magh mastey 26 [[briw beg|briw beg]] (''sýslumenn'', unnaneagh ''[[sýslumaður]]'') as ad shassoo seose da'n reiltys er towseyn ennagh. Ta çhaglym keesh, stiurey fograghyn brishey argidoil, as poosaghyn theayagh nyn deiy jeh currymyn ny briwnyn shen.
Ta 79 baljaght 'syn Eeslynn as t'ad reirey cooishyn lheid as scoillyn, arraghey, as cryssaght. T'adsyn shen nyn aarheynnyn jeh'n nah cheim 'syn Eeslynn, er y fa nagh vel bentynys ec ny co-heiyderyssyn agh ayns ard-reihyssyn as da cooishyn staddyssaghtoil. She [[Reykjavík]] y valjaght smoo, as ee kiare keayrtyn ny smoo pobbylagh na [[Kópavogur]], y nah valjaght smoo.<ref name="CIA Govt"/><br />
<center>
<gallery>
Coadan:Regions of Iceland.png|[[Ardjyn yn Eeslynn]]
Coadan:Sýslur á Íslandi.png|[[Coondaeghyn yn Eeslynn]]
</gallery>
</center>
=== Politickaght ===
{{ardart|Politickaght yn Eeslynn}}
Ta corys yl-pharteeagh [[politickaght chlee-yesh|clee-jesh]] 'syn Eeslynn. She [[Partee ny Seyrsnys (Yn Eeslynn)|Partee ny Seyrsnys]] (''Sjálfstæðisflokkurinn'') y partee smoo 'sy çheer, as she [[Cochaarjys Soshiallagh Deynlagh (Yn Eeslynn)|Cochaarjys Soshiallagh Deynlagh]] (''Samfylkingin'') y nah phartee smoo. Ny yei ard-reihys ayns Boaldyn ny bleeaney 2007, haink y daa phartee shen ayns co-reiltys 'syn Alþingi, lesh 43 soiagyn cosnit oc ass 63 soiagyn.
Ta parteeghyn politickagh elley 'syn Alþingi goaill stiagh y [[Partee Immeeaghtagh (Yn Eeslynn)|Partee Immeeaghtagh]] (''Framsóknarflokkurinn''), quoi va ny phartee co-reiragh lesh Partee ny Seyrsnys er feie 12 vlein roish ard-reihys 2007, y [[Gleashaght Ghlass-Chlee|Ghleashaght Ghlass-Chlee]] (''Vinstrihreyfingin - grænt framboð''), va bunnit 'sy vlein 1999, as y [[Partee Libraalagh (Yn Eeslynn)|Partee Libraalagh]]. Ta shiartanse dy pharteeghyn elley ayn ayns ny baljaghtyn, as y chooid smoo jeu gobbyr ayns un valjaght.
=== Mooinjerys joarree ===
{{ardart|Mooinjerys joarree yn Eeslynn|Yn Eeslynn as yn Unnaneys Oarpagh}}
[[Coadan:Nordic Prime Ministers 2007.jpg|thumb|right|Ny h-ard-vinishteryn Nordagh ayns 2007. Ta Loghlin ny cumraag s'faggys ec yn Eeslynn.]]
Ta'n Eeslynn freayll mooinjerys diplomagh as traghtee lesh y chooid smoo jeh çheeraghyn y theihill, agh ta ny kianglaghyn eck lesh [[ny Çheeraghyn Nordagh]], y Ghermaan, ny Steatyn Unnaneysit, as çheeraghyn elley ayns [[RCAH]] tannaghtyn faggyssagh. Ta moyrn vooar er ram Eeslynnee er son y paart v'ec yn Eeslynn myr oastagh ny [[Cruinnaght Reykjavík|Cruinnaght Reagan-Gorbachev]] ayns Reykjavík, as eh lhiggey sheese yn ardane da jerrey y Chaggey Feayr. Ta ny h-arganeyn shenndeeagh mooarey eck goaill stiagh arganeyn eddyr-ashoonagh er kiartyn eeasteyragh.
Cha nel armee 'syn Eeslynn. Va Armee Aer ny Steatyn Unnaneysit freayll eddyr kiare as shey lhiettalee ayns bun-ynnyd armee Keflavík derrey 30 Mean Fouyir 2006 nar v'ad goit magh.
Ta'n Eeslynn ny h-oltey jeh'n [[Eaghtyr Tarmaynagh Oarpagh]] (ETO), as eh lhiggey da'n çheer entreilys da margey singil [[yn Unnaneys Oarpagh]] (UO). Cha nel ee ny h-oltey jeh'n UO, ansherbee, as va feysht y yeearreydys nane jeh ny bun-chooishyn politickagh smoo scanshoil ayns ny bleeantyn er gherrid. Ta'n Eeslynn ny h-oltey jeh'n [[AU]], [[RCAH]], [[Sheshaght Oarpagh ry hoi Traght Seyr|SOTS]] as yn [[RCTL]].
==Noteyn==
{{notelist}}
== Imraaghyn ==
{{rolleyimraaghyn}}
{{Yn Europey}}
{{RCAH}}
{{Yn Choonseil Nordagh}}
{{Gurneil eaghtyrys}}
{{Coord|65|N|18|W|scale:5000000_source:GNS|display = title}}
{{DEFAULTSORT:Eeslynn}}
[[Ronney:Yn Eeslynn| ]]
[[Ronney:Çheeraghyn yn Oarpey]]
[[Ronney:Eear-choloinyn Norlynnagh]]
[[Ronney:Çheeraghyn ellanagh]]
[[Ronney:Ellanyn yn Eeslynn]]
[[Ronney:Olteynyn y Choonseil Nordagh]]
[[Ronney:Çheeraghyn-oltey yn Cho-heshaght Dellal Seyr Oarpagh]]
[[Ronney:Çheeraghyn-oltey Reagheydys Chonaant yn Atlantagh Hwoaie]]
[[Ronney:Çheeraghyn-oltey Choonseil yn Oarpey]]
[[Ronney:Çheeraghyn-oltey ny h-Ashoonyn Unnaneysit]]
[[Ronney:Ny çheeraghyn Nordagh|-Eeslynn]]
[[Ronney:Pobblaghtyn]]
[[Ronney:Steatyn as thallooyn bunnit 'sy vlein 1944]]
[[Ronney:Steatyn Creestee]]
[[Ronney:Dreeym yn Atlantagh Meanagh]]
[[Ronney:Çheeraghyn-oltey yn RCTL]]
dxl8hxpw935g6rz8upo92yqmvso8tzj
Greenlynn
0
2439
393377
374169
2026-09-18T19:20:56Z
MacTire02
219
++
393377
wikitext
text/x-wiki
{{Kishtey fys çheer
|ennym = Greenlynn
|ennym_foddey_cadjincliaghtagh= {{nobold|Kalaallit Nunaat {{small|([[Greenlynnish]])}}}}
|ennym_gienneydagh = Ghreenlynn
|jarroo-raa = none
|arrane_ashoonagh = [[Nunarput, utoqqarsuanngoravit]]
|çhyndaa_arrane_ashoonagh = Uss, y Shenn Thalloo Ain
|coadan_arrane_ashoonagh = Nunarput.ogg
|çhengaghyn_oikoil = [[Greenlynnish]]
|noteyn_çhengaghyn_oikoil = She Greenlynnish yn ynrican çhengey oikoil ayns Greenlynn veih'n vlein 2009.<ref name="selvstyre">{{da jalloo}} [http://nyhederne-dyn.tv2.dk/article.php/id-23165644:gr%C3%B8nland-g%C3%A5r-over-til-selvstyre.html?rss TV 2 Nyhederne – "Grønland går over til selvstyre"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230809031528/https://nyheder.tv2.dk/2009-06-21-groenland-gaar-over-til-selvstyre |date=9 Luanistyn 2023}} TV 2 Nyhederne (''[[TV 2 (y Danvarg)|TV 2]]'') – Ved overgangen til selvstyre, er grønlandsk nu det officielle sprog. Feddynit er 22 Jerrey Geuree 2012.</ref>
|sorçh_reiltys = [[Jee-veanaghey|Reiltys jee-veanit]] çheusthie jeh [[monarkaght vunraghtoil]] pharlamaidagh
|quaiyl =
|blein_LTS_CCK = 2023
|LTS_CCK = {{Increase}} $4.487 billoon<ref name="Greenland GDP: PPP">{{Cite website |url=https://www.ceicdata.com/en/greenland/gross-domestic-product-purchasing-power-parity/gdp-ppp |title=Greenland GDP: PPP |publisher=ISI Markets |isbn=978-87-986787-7-9 |issn=1602-5709 |access-date=18 Mean Fouyir 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130921054558/http://www.stat.gl/publ/en/GF/2013/pdf/Greenland%20in%20Figures%202013.pdf |url-status=live}}</ref>
|LTS_CCK_yn_dooinney = {{Increase}} $78,906<ref name="Greenland GDP: PPP"/>
| ALD = {{increase}} 0.852<ref>{{cite web|title=Greenland Human Development Reports|author=Insightorium|date=4 Jerrey Geuree 2026 |url=https://archive.org/details/greenland-human-development-reports |access-date=4 Jerrey Geuree 2026|language=en}}</ref>
| blein_ALD = 2023
| Gini = {{increase}} 56.0<ref name="wb-gini">{{cite web |last1=Hasell |first1=Joe |last2=Arriagada |first2=Pablo |last3=Ortiz-Ospina |first3=Esteban |last4=Roser |first4=Max |date=2023 |title=Income inequality: Gini coefficient (before tax) |work=Economic Inequality |publisher=Our World in Data |url=https://ourworldindata.org/grapher/gini-coefficient-before-tax-wid?tab=chart&country=~GRL |access-date=23 Mayrnt 2025}} </ref>
| blein_Gini = 2023
| sorçh_kiondeeaght = Steat kionedeeagh
| note_kiondeeaght = {{brattagh|Denmark|Yn Danvarg{{!}}Y Danvarg}}
| taghyrt1_bunnit = [[Reeriaght Norlynn (872–1397)|Unnaneys rish Norlynn]]
| date1_bunnit = 1262
| taghyrt2_bunnit = [[Impiraght choloinagh y Danvarg|Aa-choloinaghey lesh y Danvarg as Norlynn]]
| date2_bunnit = 1721
| taghyrt3_bunnit = [[Conaant Kiel|{{nowrap|Co-unnaneyssey}} rish y Danvarg]]
| date3_bunnit = 14 Jerrey Geuree 1814
| taghyrt4_bunnit = [[Reill thie]]
| date4_bunnit = 1 Boaldyn 1979
| taghyrt5_bunnit = [[Hene-reiltys]] ny s'odjey
| date5_bunnit = 21 Mean Souree 2009<ref name=selvstyre /><ref name="selfrule">{{Cite news |date=21 Mean Souree 2009 |title=Self-rule introduced in Greenland |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/8111292.stm |url-status=live |access-date=4 Boaldyn 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100425041746/http://news.bbc.co.uk/2/hi/8111292.stm |archive-date=25 Averil 2010}}</ref>
|traa_ynnydagh =
|ashchur_utc = ±00:00 dys [[UTC-04:00]]
|traa_ynnydagh_TTLS =
|ashchur_utc_TTLS =
|coad_çhellvane = 299
}}
Ta '''Greenlynn''' ny '''Çheer y Sniaghtey''' ({{langx|kl|Kalaallit Nunaat}}, {{langx|da|Grønland}}) ny çheer hene-reiragh jeh chooid ny [[Yn Danvarg|Danvarg]] ta ny lhie eddyr [[Mooir yn Arctagh]] as [[Yn Keayn Sheear|y Cheayn Sheear]], çheu hiar veih [[Ellanragh Arctagh ny Canadey]]. Faagail magh dy vel Greenlynn ny h-ashoon ellanagh Arctagh rere fish-heeroaylleeaght as kynney-oaylleeaght, as dy vel ee ny cooid jeh mooar-rheynn [[America Hwoaie]] rere çheeroaylleeaght, t'ee kianglt lesh [[yn Oarpey]], [[yn Eeslynn]], [[Yn Danvarg|y Danvarg]] as [[Norlynn]] er lheh, rere politickaght as shennaghys. 'Sy vlein 1978, hug reiltys ny Danvarg reill thie gys ny Greenlynnee, as haink urree dy ve ny h-oltey jeh'n ''[[Rigsfællesskabet|Rigsfællesskab]]''. She Greenlynn yn ellan smoo 'sy dowan, as ish ny smoo na daa villioon kilometeryn kerrinagh er eaghtyr.
==Noteyn==
{{notelist}}
==Imraaghyn==
{{reflist}}
{{Yn Americkey Hwoaie}}
{{Yn Choonseil Nordagh}}
{{gurneil eaghtyrys}}
{{bun}}
[[Ronney:Greenlynn| ]]
[[Ronney:Steatyn Creestee]]
[[Ronney:Croghaneyn Danvargagh]]
[[Ronney:Rheaym y Danvarg]]
[[Ronney:Croghaneyn America Hwoaie]]
[[Ronney:Eear-choloinyn Norlynnagh]]
[[Ronney:Thallooyn ny h-Inuitee]]
[[Ronney:Çheeraghyn ellanagh]]
[[Ronney:Reeriaght Norlynn (872–1397)]]
[[Ronney:Olteynyn y Choonseil Nordagh]]
[[Ronney:Ny çheeraghyn Nordagh|.]]
[[Ronney:Twoaie America]]
[[Ronney:Ardjyn yn Arctagh]]
[[Ronney:Ardjyn er lheh yn Unnaneys Oarpagh]]
[[Ronney:Steatyn as thallooyn bunnit 'sy vlein 1979]]
jqcaogtp5ngepll9w0wbpkf18rcbxgi
393379
393377
2026-09-18T19:22:15Z
MacTire02
219
--
393379
wikitext
text/x-wiki
{{Kishtey fys çheer
|ennym = Greenlynn
|ennym_foddey_cadjincliaghtagh= {{nobold|Kalaallit Nunaat {{small|([[Greenlynnish]])}}}}
|ennym_gienneydagh = Ghreenlynn
|jarroo-raa = none
|arrane_ashoonagh = [[Nunarput, utoqqarsuanngoravit]]
|çhyndaa_arrane_ashoonagh = Uss, y Shenn Thalloo Ain
|coadan_arrane_ashoonagh = Nunarput.ogg
|çhengaghyn_oikoil = [[Greenlynnish]]
|noteyn_çhengaghyn_oikoil = She Greenlynnish yn ynrican çhengey oikoil ayns Greenlynn veih'n vlein 2009.<ref name="selvstyre">{{da jalloo}} [http://nyhederne-dyn.tv2.dk/article.php/id-23165644:gr%C3%B8nland-g%C3%A5r-over-til-selvstyre.html?rss TV 2 Nyhederne – "Grønland går over til selvstyre"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230809031528/https://nyheder.tv2.dk/2009-06-21-groenland-gaar-over-til-selvstyre |date=9 Luanistyn 2023}} TV 2 Nyhederne (''[[TV 2 (y Danvarg)|TV 2]]'') – Ved overgangen til selvstyre, er grønlandsk nu det officielle sprog. Feddynit er 22 Jerrey Geuree 2012.</ref>
|sorçh_reiltys = [[Jee-veanaghey|Reiltys jee-veanit]] çheusthie jeh [[monarkaght vunraghtoil]] pharlamaidagh
|quaiyl =
|blein_LTS_CCK = 2023
|LTS_CCK = {{Increase}} $4.487 billoon<ref name="Greenland GDP: PPP">{{Cite website |url=https://www.ceicdata.com/en/greenland/gross-domestic-product-purchasing-power-parity/gdp-ppp |title=Greenland GDP: PPP |publisher=ISI Markets |isbn=978-87-986787-7-9 |issn=1602-5709 |access-date=18 Mean Fouyir 2026}}</ref>
|LTS_CCK_yn_dooinney = {{Increase}} $78,906<ref name="Greenland GDP: PPP"/>
| ALD = {{increase}} 0.852<ref>{{cite web|title=Greenland Human Development Reports|author=Insightorium|date=4 Jerrey Geuree 2026 |url=https://archive.org/details/greenland-human-development-reports |access-date=4 Jerrey Geuree 2026|language=en}}</ref>
| blein_ALD = 2023
| Gini = {{increase}} 56.0<ref name="wb-gini">{{cite web |last1=Hasell |first1=Joe |last2=Arriagada |first2=Pablo |last3=Ortiz-Ospina |first3=Esteban |last4=Roser |first4=Max |date=2023 |title=Income inequality: Gini coefficient (before tax) |work=Economic Inequality |publisher=Our World in Data |url=https://ourworldindata.org/grapher/gini-coefficient-before-tax-wid?tab=chart&country=~GRL |access-date=23 Mayrnt 2025}} </ref>
| blein_Gini = 2023
| sorçh_kiondeeaght = Steat kionedeeagh
| note_kiondeeaght = {{brattagh|Denmark|Yn Danvarg{{!}}Y Danvarg}}
| taghyrt1_bunnit = [[Reeriaght Norlynn (872–1397)|Unnaneys rish Norlynn]]
| date1_bunnit = 1262
| taghyrt2_bunnit = [[Impiraght choloinagh y Danvarg|Aa-choloinaghey lesh y Danvarg as Norlynn]]
| date2_bunnit = 1721
| taghyrt3_bunnit = [[Conaant Kiel|{{nowrap|Co-unnaneyssey}} rish y Danvarg]]
| date3_bunnit = 14 Jerrey Geuree 1814
| taghyrt4_bunnit = [[Reill thie]]
| date4_bunnit = 1 Boaldyn 1979
| taghyrt5_bunnit = [[Hene-reiltys]] ny s'odjey
| date5_bunnit = 21 Mean Souree 2009<ref name=selvstyre /><ref name="selfrule">{{Cite news |date=21 Mean Souree 2009 |title=Self-rule introduced in Greenland |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/8111292.stm |url-status=live |access-date=4 Boaldyn 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100425041746/http://news.bbc.co.uk/2/hi/8111292.stm |archive-date=25 Averil 2010}}</ref>
|traa_ynnydagh =
|ashchur_utc = ±00:00 dys [[UTC-04:00]]
|traa_ynnydagh_TTLS =
|ashchur_utc_TTLS =
|coad_çhellvane = 299
}}
Ta '''Greenlynn''' ny '''Çheer y Sniaghtey''' ({{langx|kl|Kalaallit Nunaat}}, {{langx|da|Grønland}}) ny çheer hene-reiragh jeh chooid ny [[Yn Danvarg|Danvarg]] ta ny lhie eddyr [[Mooir yn Arctagh]] as [[Yn Keayn Sheear|y Cheayn Sheear]], çheu hiar veih [[Ellanragh Arctagh ny Canadey]]. Faagail magh dy vel Greenlynn ny h-ashoon ellanagh Arctagh rere fish-heeroaylleeaght as kynney-oaylleeaght, as dy vel ee ny cooid jeh mooar-rheynn [[America Hwoaie]] rere çheeroaylleeaght, t'ee kianglt lesh [[yn Oarpey]], [[yn Eeslynn]], [[Yn Danvarg|y Danvarg]] as [[Norlynn]] er lheh, rere politickaght as shennaghys. 'Sy vlein 1978, hug reiltys ny Danvarg reill thie gys ny Greenlynnee, as haink urree dy ve ny h-oltey jeh'n ''[[Rigsfællesskabet|Rigsfællesskab]]''. She Greenlynn yn ellan smoo 'sy dowan, as ish ny smoo na daa villioon kilometeryn kerrinagh er eaghtyr.
==Noteyn==
{{notelist}}
==Imraaghyn==
{{reflist}}
{{Yn Americkey Hwoaie}}
{{Yn Choonseil Nordagh}}
{{gurneil eaghtyrys}}
{{bun}}
[[Ronney:Greenlynn| ]]
[[Ronney:Steatyn Creestee]]
[[Ronney:Croghaneyn Danvargagh]]
[[Ronney:Rheaym y Danvarg]]
[[Ronney:Croghaneyn America Hwoaie]]
[[Ronney:Eear-choloinyn Norlynnagh]]
[[Ronney:Thallooyn ny h-Inuitee]]
[[Ronney:Çheeraghyn ellanagh]]
[[Ronney:Reeriaght Norlynn (872–1397)]]
[[Ronney:Olteynyn y Choonseil Nordagh]]
[[Ronney:Ny çheeraghyn Nordagh|.]]
[[Ronney:Twoaie America]]
[[Ronney:Ardjyn yn Arctagh]]
[[Ronney:Ardjyn er lheh yn Unnaneys Oarpagh]]
[[Ronney:Steatyn as thallooyn bunnit 'sy vlein 1979]]
pn7sf5g9o8azt9fthv4q4t4xbdn6ipy
393385
393379
2026-09-18T20:00:17Z
MacTire02
219
++
393385
wikitext
text/x-wiki
{{Kishtey fys çheer
|ennym = Greenlynn
|ennym_foddey_cadjincliaghtagh= {{nobold|Kalaallit Nunaat {{small|([[Greenlynnish]])}}}}
|ennym_gienneydagh = Ghreenlynn
|jarroo-raa = none
|arrane_ashoonagh = [[Nunarput, utoqqarsuanngoravit]]
|çhyndaa_arrane_ashoonagh = Uss, y Shenn Thalloo Ain
|coadan_arrane_ashoonagh = Nunarput.ogg
|çhengaghyn_oikoil = [[Greenlynnish]]
|noteyn_çhengaghyn_oikoil = She Greenlynnish yn ynrican çhengey oikoil ayns Greenlynn veih'n vlein 2009.<ref name="selvstyre">{{da jalloo}} [http://nyhederne-dyn.tv2.dk/article.php/id-23165644:gr%C3%B8nland-g%C3%A5r-over-til-selvstyre.html?rss TV 2 Nyhederne – "Grønland går over til selvstyre"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230809031528/https://nyheder.tv2.dk/2009-06-21-groenland-gaar-over-til-selvstyre |date=9 Luanistyn 2023}} TV 2 Nyhederne (''[[TV 2 (y Danvarg)|TV 2]]'') – Ved overgangen til selvstyre, er grønlandsk nu det officielle sprog. Feddynit er 22 Jerrey Geuree 2012.</ref>
|sorçh_reiltys = [[Jee-veanaghey|Reiltys jee-veanit]] çheusthie jeh [[monarkaght vunraghtoil]] pharlamaidagh
|quaiyl =
|blein_LTS_CCK = 2023
|LTS_CCK = {{Increase}} $4.487 billoon<ref name="Greenland GDP: PPP">{{Cite website |url=https://www.ceicdata.com/en/greenland/gross-domestic-product-purchasing-power-parity/gdp-ppp |title=Greenland GDP: PPP |publisher=ISI Markets |isbn=978-87-986787-7-9 |issn=1602-5709 |access-date=18 Mean Fouyir 2026}}</ref>
|LTS_CCK_yn_dooinney = {{Increase}} $78,906<ref name="Greenland GDP: PPP"/>
| ALD = {{increase}} 0.852<ref>{{cite web|title=Greenland Human Development Reports|author=Insightorium|date=4 Jerrey Geuree 2026 |url=https://archive.org/details/greenland-human-development-reports |access-date=4 Jerrey Geuree 2026|language=en}}</ref>
| blein_ALD = 2023
| Gini = {{increase}} 56.0<ref name="wb-gini">{{cite web |last1=Hasell |first1=Joe |last2=Arriagada |first2=Pablo |last3=Ortiz-Ospina |first3=Esteban |last4=Roser |first4=Max |date=2023 |title=Income inequality: Gini coefficient (before tax) |work=Economic Inequality |publisher=Our World in Data |url=https://ourworldindata.org/grapher/gini-coefficient-before-tax-wid?tab=chart&country=~GRL |access-date=23 Mayrnt 2025}} </ref>
| blein_Gini = 2023
| sorçh_kiondeeaght = Steat kionedeeagh
| note_kiondeeaght = {{brattagh|Denmark|Yn Danvarg{{!}}Y Danvarg}}
| taghyrt1_bunnit = [[Reeriaght Norlynn (872–1397)|Unnaneys rish Norlynn]]
| date1_bunnit = 1262
| taghyrt2_bunnit = [[Impiraght choloinagh y Danvarg|Aa-choloinaghey lesh y Danvarg as Norlynn]]
| date2_bunnit = 1721
| taghyrt3_bunnit = [[Conaant Kiel|{{nowrap|Co-unnaneyssey}} rish y Danvarg]]
| date3_bunnit = 14 Jerrey Geuree 1814
| taghyrt4_bunnit = [[Reill thie]]
| date4_bunnit = 1 Boaldyn 1979
| taghyrt5_bunnit = [[Hene-reiltys]] ny s'odjey
| date5_bunnit = 21 Mean Souree 2009<ref name=selvstyre /><ref name="selfrule">{{Cite news |date=21 Mean Souree 2009 |title=Self-rule introduced in Greenland |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/8111292.stm |url-status=live |access-date=4 Boaldyn 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100425041746/http://news.bbc.co.uk/2/hi/8111292.stm |archive-date=25 Averil 2010}}</ref>
|traa_ynnydagh =
|ashchur_utc = [[UTC+00:00]] dys [[UTC-04:00]]
|traa_ynnydagh_TTLS =
|ashchur_utc_TTLS =
|coad_çhellvane = 299
}}
Ta '''Greenlynn''' ny '''Çheer y Sniaghtey''' ({{langx|kl|Kalaallit Nunaat}}, {{langx|da|Grønland}}) ny çheer hene-reiragh jeh chooid ny [[Yn Danvarg|Danvarg]] ta ny lhie eddyr [[Mooir yn Arctagh]] as [[Yn Keayn Sheear|y Cheayn Sheear]], çheu hiar veih [[Ellanragh Arctagh ny Canadey]]. Faagail magh dy vel Greenlynn ny h-ashoon ellanagh Arctagh rere fish-heeroaylleeaght as kynney-oaylleeaght, as dy vel ee ny cooid jeh mooar-rheynn [[America Hwoaie]] rere çheeroaylleeaght, t'ee kianglt lesh [[yn Oarpey]], [[yn Eeslynn]], [[Yn Danvarg|y Danvarg]] as [[Norlynn]] er lheh, rere politickaght as shennaghys. 'Sy vlein 1978, hug reiltys ny Danvarg reill thie gys ny Greenlynnee, as haink urree dy ve ny h-oltey jeh'n ''[[Rigsfællesskabet|Rigsfællesskab]]''. She Greenlynn yn ellan smoo 'sy dowan, as ish ny smoo na daa villioon kilometeryn kerrinagh er eaghtyr.
==Noteyn==
{{notelist}}
==Imraaghyn==
{{reflist}}
{{Yn Americkey Hwoaie}}
{{Yn Choonseil Nordagh}}
{{gurneil eaghtyrys}}
{{bun}}
[[Ronney:Greenlynn| ]]
[[Ronney:Steatyn Creestee]]
[[Ronney:Croghaneyn Danvargagh]]
[[Ronney:Rheaym y Danvarg]]
[[Ronney:Croghaneyn America Hwoaie]]
[[Ronney:Eear-choloinyn Norlynnagh]]
[[Ronney:Thallooyn ny h-Inuitee]]
[[Ronney:Çheeraghyn ellanagh]]
[[Ronney:Reeriaght Norlynn (872–1397)]]
[[Ronney:Olteynyn y Choonseil Nordagh]]
[[Ronney:Ny çheeraghyn Nordagh|.]]
[[Ronney:Twoaie America]]
[[Ronney:Ardjyn yn Arctagh]]
[[Ronney:Ardjyn er lheh yn Unnaneys Oarpagh]]
[[Ronney:Steatyn as thallooyn bunnit 'sy vlein 1979]]
0eosqaky92jz77o0n6pxu7exhjg60aa
Kayt
0
4771
393390
293912
2026-09-18T23:43:35Z
InternetArchiveBot
16702
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
393390
wikitext
text/x-wiki
{{Kishtey Fys Baagh
| daah = #D3D3A4
| ennym = Kayt
| staydys =
| jalloo = Felis silvestris - July 2007-1.jpg
| fo-heidyl_jalloo = Kayt thie (''[[Felis silvestris catus]]'')
| lheead_jalloo = 220px
| reeriaght = [[baagh|Animalia]]
| phylum = [[Chordata]]
| rang = [[Sheeintagh]]
| oardagh = [[Carnivora]]
| kynney = [[Felid]]
| genus = ''[[Felis]]''
| dooie = '''''F. catus'''''
| daaennymagh = ''Felis catus''
| imraa_daaennymagh= ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], [[1758]])
| cocheayllagh = <small>''Felis catus domestica'' <br />''Felis silvestris catus''</small>
| rankyn_aarheynn =
| aarheynn =
}}
Ta'n '''kayt''', ny yn '''kayt thieoil''', ({{ASE-keintagh|ˈkɑt̪}}, yl. '''kiyt''', {{lang-la|Felis catus}}) ny [[baagh]] thieoil. T'ee ny [[sheeintagh]] beg [[eeder foalley|feill-eeagh]]. Ta'n cochiangley eddyr kiyt as deiney er ve ayn rish 9 500 blein er y chooid sloo, as she biggin smoo ennoil y teihll t'ayn.<ref name="9500 years">{{enmyseddyrvoggyl
| ennym = Oldest Known Pet Cat? 9500-Year-Old Burial Found on Cyprus
| kiangley = http://news.nationalgeographic.com/news/2004/04/0408_040408_oldestpetcat.html
| datefeddyn = 2007-03-06
| date = 2004-04-08
| soilsheyder = National Geographic News
| çhengey = Baarle}}</ref><ref name=SciAm>{{enmyseddyrvoggyl
| kiangley = http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=the-taming-of-the-cat
| ennym = The Evolution of House Cats
| soilsheyder = Scientific American
| screeudeyr = Carlos A. Driscoll
| coscreeudeyryn = Juliet Clutton-Brock, Andrew C. Kitchener & Stephen J. O'Brien
| datefeddyn = 2009-08-29
| çhengey = Baarle
}}</ref> Kyndagh rish y chochiangley shen, t'ad ry-akin er fud ny cruinney, bunnys. T'ad so-lhoobagh as cragheydagh, as ta reat gientynagh tappee oc; myr shen, t'ad gieyrtys er eggochoryssyn dooghyssagh, as ta kuse dy h-ardjyn cur [[dooie ruegyssagh]] orroo.
== Ronsaghey-kirpey ==
Ta kiyt hieoil casley rish olteynyn ''[[Felis]]'' elley. Ta trimmid eddyr 4kg-5kg oc dy cadjin. Ta aalaghtyn ennagh, myr sampleyr, [[Maine Coon]], harrish 11kg ny keayrtyn, as ta kiyt veggey ayn myrgeddin. By 21.297kg ee y chayt strimmey.<ref>Cat World (2008). Cat World Records: Heaviest Cat. 2008-07-30 [https://web.archive.org/web/20120513112453/http://www.cat-world.com.au/cat-world-records Cat-world.com]</ref> By 1.36kg ee y chayt aasit sloo as enney oikoil urree..<ref>[https://web.archive.org/web/20120513112453/http://www.cat-world.com.au/cat-world-records Cat-world.com.au] 2008/29/11</ref> T'ad mysh 23-25km er yrjid, as mysh 46km er lhiurid dy cadjin, as famman mysh 30km oc. Ta kiyt 'irrinagh ny smoo na kiyt woirrinagh.<ref>{{enmyseddyrvoggyl
| kiangley = http://www.seaworld.org/animal-info/Animal-Bytes/animalia/eumetazoa/coelomates/deuterostomes/chordata/craniata/mammalia/carnivora/domestic-cat.htm
| ennym = Domestic Cat
| soilsheyder = [[SeaWorld]]
| datefeddyn = 2009-03-04
}}</ref>
=== Ushylagh ===
Ta 7 [[vertebra mhuinneelagh|vertebrae mhuinneelagh]] ec kiyt (myr [[sheeintagh|sheeintee]] chadjin elley), 13 [[vertebra thoracksagh|vertebrae thoracksagh]], 7 [[vertebra lumbagh|vertebrae lumbagh]], as 3 [[sacrum|vertebrae sacragh]] myr sheeintee chadjin.<ref group="F">Ta 12 vertebra thoracksagh as 5 vertebra lumbagh ec deiney. Ta 5 vertebrae sacragh ec deiney kyndagh rish yn ymmyrkey daa-chassagh oc.</ref> Ta earroo neuchinjagh dy [[vertebra fammanagh|vertebrae fammanagh]] 'syn 'amman oc.<ref group="F">Ta 3-5 vertebrae fammanagh ec deiney, er nyn co-lheie dys [[gimmijey]].</ref><ref>{{enmyslioar
| screeudeyr = Warren F. Walker
| blein = 1982
| ennym = Study of the Cat with Reference to Human Beings
| curmagh = 4oo aascreeut
| soilsheyder = Thomson Learning
| isbn = 0030579147
| duillag = 11
}}</ref>
Ta ny thooilley vertebrae lumbagh as thoracksagh cur so-lhoobaght chirpey share da'n chayt. Ta 13 asnaghyn, ny [[geaylin|geayltyn]] as y [[pelvis]] kianglt roo.<ref>{{enmyslioar
| screeudeyr = Warren F. Walker
| blein = 1982
| ennym = Study of the Cat with Reference to Human Beings
| curmagh = 4oo aascreeut
| soilsheyder = Thomson Learning
| isbn = 0030579147
| duillag = 16
}}</ref> Ta ny lurgaghyn toshee kianglt rish y yeaylin liorish [[croymmag ny geaylin|croymmag]] seyr, as ta shen lhiggey daue goll stiagh boayl erbee mooar dy liooar dy lhiggey da'n chione goll ny hrooid.<ref>{{enmyseddyrvoggyl
| ennym = Cat Skeleton
| kiangley = http://bioweb.uwlax.edu/zoolab/Table_of_Contents/Lab-9b/Cat_Skeleton_1/cat_skeleton_1.htm
| kiangleytashtee = http://web.archive.org/web/20061206105542/http://bioweb.uwlax.edu/zoolab/Table_of_Contents/Lab-9b/Cat_Skeleton_1/cat_skeleton_1.htm
| datetashtee = 2006-12-06
| datefeddyn = 2006-12-12
}}</ref>
[[Coadan:Cat skull.jpg|thumb|left|Claigin kayt]]
Ta claigin kayt neuchadjin myr sheeintagh, er coontey ny [[lag sooilley|lig hooilley]] feer vooar, as y cheeil lajer as currit da obbyr er lheh.<ref name=Case>{{enmyslioar
| screeudeyr = Linda P. Case
| blein = 2003
| ennym = The cat: its behavior, nutrition, & health
| boayl = Ames, Iowa
| soilsheyder = Iowa State Press
| isbn = 0-8138-0331-4
| duillag = 35
}}</ref> Ta ny [[feeackle|feeacklyn]] currit da marroo cragh as skelpey feill. Erreish da goaill y chragh er niart, ta'n chayt cur greim mwannal marrooagh jee liorish y ghaa [[birrag|virrag]]; t'ad cur ad eddyr daa [[vertebra]] as scarrey y [[coyrt drommey]], as ta shen cur [[neulheiltys]] jee ny marroo ee.<ref name=Smith1992>{{enmyslioar
| soilsheyder = Freund Publishing House Ltd.
| isbn = 9652222704, 9789652222701
| sjerree = Smith
| kied = Patricia
| coscreeudeyryn = Eitan Tchernov
| ennym = Structure, function and evolution of teeth
| blein = 1992
| duillag = 217
}}</ref> Cosoylit rish kiyt elley, ta birragyn kiyt hieoil scarrit dy keyl, er y fa dy nee [[caigneyder]]yn beggey oc y reih chragh oc, as ta vertebrae beggey oc.<ref name=Smith1992/> Ta'n [[feeackle lieh-chooylloo]] as [[feeackle çheu chooylloo|kied 'eeackle çheu chooylloo]] jannoo magh piyr [[carnassagh|charnassagh]] ta giarrey feill dys peeshyn beggey 'syn aght cheddin as [[shuddyryn]]. Ta shen slane femoil da ee, er y fa nagh nod feeacklyn çheu chooylloo beggey kiyt caigney bee dy mie.<ref name=Case>{{enmyslioar
| screeudeyr = Linda P. Case
| blein = 2003
| ennym = The cat: its behavior, nutrition, & health
| boayl = Ames, Iowa
| soilsheyder = Iowa State Press
| isbn = 0-8138-0331-4
| duillag = 37
}}</ref>
== Imraaghyn ==
{{rolleyimraaghyn}}
== Notyn ==
<references group="F"/>
{{Wiktionary}}
{{commons|cat|kayt}}
{{bun}}
[[Ronney:Kiyt]]
[[Ronney:Bigginyn]]
[[Ronney:Beiyn ruegyssagh]]
[[Ronney:Sheeintee]]
4qu8qkdcg88o1fylz6s2lgjmpuvbttn
Clowan:Wikiquote
10
4988
393387
294502
2026-09-18T20:05:22Z
MacTire02
219
++
393387
wikitext
text/x-wiki
{{Sister project
|project=wikiquote
|text=Ta {{{3|imraaghyn bentyn rish}}} '''''[[q:{{{1|Special:Search/{{PAGENAME}}}}}|{{{2|{{{1|{{PAGENAME}}}}}}}}]]''''' ry-gheddyn ayns Wikiquote.
}}<noinclude>
{{Documentation}}
</noinclude>
goks7xdqlfwps5qj6u1onxy60pxupfp
Chongqing
0
6157
393389
356881
2026-09-18T22:50:52Z
InternetArchiveBot
16702
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
393389
wikitext
text/x-wiki
{{Kishtey fys boayl
| ennym_gienneydagh = Chongqing
| ennym = Chongqing
| ennym_elley = 重庆
| ennym_dooghyssagh =
| sorçh_balley = [[Baljaghtyn fo stiurey jeeragh (y Çheen)|Baljaght]]
| jarroo-raa =
| far-ennym =
| jalloo_bun_speyrey = Chongqing montage new.png
| mooadys_jalloo = 250px
| fo-heidyl_jalloo =
| jalloo_caslys-çheerey= Chongqing in China (+all claims hatched).svg
| mooadys_caslys-çheerey= 250px
| fo-heidyl_caslys-çheerey=Soiaghey Chongqing er caslys-çheerey ny Sheen
| ard_coordnaidyn = CN
| taishbyney_coordnaidyn = inline, title
| sorçh_aarheynn = [[Rolley çheeraghyn y theihill|Çheer]]
| ennym_aarheynn = {{brattagh|the People's Republic of China|Deynphobblaght ny Sheen}}
| enmys_bunneeaght= Cummaltit
| date_bunneeaght = 316 RC
| enmys_fer-toshee = [[Partee Cummynagh ny Sheen|PCS]] Chongqing
| ennym_fer-toshee = [[Sun Zhengcai]] (孙政才)
| enmys_fer-toshee1 = Meoir
| ennym_fer-toshee1 = [[Huang Qifan]] (黄奇帆)
| sorçh_slane = Baljaght
| slane_earroo_yn_phobble = 28846170
| earroo_yn_phobble_er = 2010
| earroo_yn_phobble_baljagh =
| earroo_yn_phobble_moir =
| fo-noteyn_earroo_yn_phobble =
| glooaght_y_phobble_km2 = 350
| slane_eaghtyr_km2 = 82401
| fo-noteyn_eaghtyr =
| cryss_hraa = [[Traa ynnydagh ny Sheen|Traa Chadjinit ny Sheen]]
| ashchur_utc = +8
| yrjid_m =
| boayl_s'inshley_m =
| boayl_s'yrjey_m =
| latd = 29 |latm = 34 |latNS = N
| longd = 106 |longm = 34 |longEW = E
| sorçh_coad_postagh = Coad postagh
| coad_postagh = '''4000'''00 - '''4099'''00
| plait_recortyssee = 渝 A, B, C, F, G, H
| coad_ardjynagh = 23
| ynnyd-eggey = {{URL|www.cq.gov.cn}}
| fo-noteyn =
}}
Ta '''Chongqing''' ([[Sheenish aashagh]]: 重庆; [[Sheenish hradishoonagh]]: 重慶; [[pinyin]]: Chóngqìng; [[Wade-Giles]]: ''Ch'ung-ch'ing'') ny [[Baljaghtyn fo stiurey jeeragh (y Çheen)|valjaght]] ayns [[Deynphobblaght ny Sheen]]. 'Sy vlein 2005 va 31,442,300 cummaltee 'sy valjaght.
Ta Chongqing çhemmit liorish [[Hubei]] da'n twoaie, [[Hunan]] da'n shiar yiass, [[Guizhou]] da'n jiass as [[Shaanxi]] da'n twoaie.
==Kianglaghyn magh==
{{Commons and category|Chongqing|Chongqing}}
* [https://web.archive.org/web/20060303161354/http://www.cq.gov.cn/ Ynnyd-eggey Reiltys Baljagh Chongqing]
{{S-start}}
{{S-bef|before=[[Guangzhou]]}}
{{S-ttl|title=[[Preeu-valjyn shenndeeagh y Çheen|Preeu-valley Caggee yn Çheen]]
|years=21 Sauin 1937 – 5 Boaldyn 1946
|dynasty=[[Pobblaght y Çheen (1912–1949)|Pobblaght y Çheen]]}}
{{S-aft|after=[[Nanjing]]}}
{{s-bef|before=[[Guangzhou]]}}
{{s-ttl|title=[[Preeu-valjyn shenndeeagh y Çheen|Preeu-valley Caggee yn Çheen]]
|years = 14 Jerrey Fouyir 1949 – 30 Sauin 1949
|dynasty=[[Pobblaght y Çheen (1912–1949)|Pobblaght y Çheen]]}}
{{s-aft|after=[[Chengdu]]}}
{{s-end}}
{{Gurneil eaghtyrys}}
{{bun}}
[[Ronney:Chongqing| ]]
[[Ronney:Bunneeaghtyn 'sy Çheen 'sy 5oo eash RC]]
[[Ronney:Ardjyn moirvaljagh y Çheen]]
[[Ronney:Baljaghtyn 'sy Çheen]]
[[Ronney:Buill chummaltit bunnit 'sy 5oo eash RC]]
[[Ronney:Buill chummaltit er yn awin Yangtze]]
[[Ronney:Ard-valjyn as baljyn purtey 'sy Çheen]]
[[Ronney:Rheynnyn y Çheen jeh keim wheiggagh]]
[[Ronney:Steatyn as thallooyn bunnit 'sy vlein 1997]]
[[Ronney:Yn Çheen Heear]]
86s86ytmrywrbdlo1n9n3u789ww37iv
Garfield
0
20490
393386
330676
2026-09-18T20:03:36Z
MacTire02
219
++
393386
wikitext
text/x-wiki
{{ennym iddaalagh}}
She [[scheim aitt]] eh '''''Garfield''''', crooit liorish [[Jim Davis (tayrneyder cartoon)|Jim Davis]]. Hoshiaght, v'eh soilshit magh dy h-ynnydagh myr ''Jon'' ayns 1976, as, eisht, ayns [[syndacaitaghey prentit|syndacaitaghey]] ashoonagh veih 1978 myr ''Garfield''. T'eh cur sheese er bea yn characteyr enmyssagh [[Garfield (karacteyr)|Garfield]] y kayt, e hellooder deiney [[Jon Arbuckle]], as [[Odie]] yn moddey. Roish 2013, v'eh er ny hyndacaitaghey ayns mysh 2,580 pabyryn naight as earishlioaryn, as dreill eh yn recortys [[Guinness World Record]] er-yn-oyr dy nee eshyn va'n scheim aitt smoo skeayllit magh ayns syndacaityn.<ref name="BW1">{{Cite news|title=Garfield Named World's Most Syndicated Comic Strip.|url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m0EIN/is_2002_Jan_22/ai_82001296|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040910215254/http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m0EIN/is_2002_Jan_22/ai_82001296|url-status=dead|archivedate= 10 Mean Fouyir 2004|accessdate=26 Jerrey Souree 2008|publisher=[[Business Wire]]|date=22 Jerrey Souree 2002}}</ref>
==Imraaghyn==
{{rolleyimraaghyn}}
==Kianglaghyn magh==
{{Wikiquote}}
{{Commons category}}
* {{Official website}}
* [https://web.archive.org/web/20200618082915/https://www.garfield.com/ Tashtlann Garfield.com er y laa jerrinagh roish çhyndaays]
* [http://toonopedia.com/garfield.htm ''Garfield''] ec [[Don Markstein's Toonopedia]]. [https://archive.today/20161120200641/http://toonopedia.com/garfield.htm Tashtit] veih'n lhieggan bunneydagh er 1 Luanistyn 2016.
* [https://web.archive.org/web/20181112184910/http://www.thegarfieldshow.com/''The Garfield Show'']
* [https://web.archive.org/web/20091011093814/http://garfieldthemusical.com/ Ynnyd-eggey oikoil y chloie kiaullee ardan]
{{Gurneil eaghtyrys}}
[[Ronney:Scheimyn aitt er nyn doshiaghey 'sy vlein 1978]]
[[Ronney:Garfield| ]]
[[Ronney:Scheimyn aitt bunnit ayns ny Steatyn Unnaneysit]]
[[Ronney:Scheimyn aitt bentyn rish kiyt]]
[[Ronney:Scheimyn aitt bentyn rish moddee]]
[[Ronney:Cultoor Indiana]]
[[Ronney:Kiartyssyn ny meanyn mooarey]]
[[Ronney:Scheimyn aitt Americaanagh]]
[[Ronney:Scheimyn aitt gag-a-day]]
[[Ronney:Scheimyn aitt Americaanagh aachummit myr scannaneyn]]
[[Ronney:Scheimyn aitt aachummit myr straihyn çhellveeish]]
[[Ronney:Scheimyn aitt aachummit myr straihyn bioghit]]
[[Ronney:Scheimyn aitt aachummit myr gammanyn-feeshan]]
[[Ronney:Karacteyryn ta brishey yn kiarroo bwoalley]]
[[Ronney:Scheimyn aitt slissag vea]]
[[Ronney:Nickelodeon]]
[[Ronney:Kiartyssyn Paramount Global]]
6b4dtyghywfq8dtyp4jh9ps3l7wxj0n
Bluckan-etlee
0
27228
393374
385884
2026-09-18T18:02:03Z
MacTire02
219
MacTire02 moved page [[Bluckan etloge]] to [[Bluckan-etlee]]: rere https://www.learnmanx.com/media/PDFs/PDF%20resources%202022%20onwards/English%20to%20Manx%20dictionary%20compiled%20by%20Phil%20Kelly%20Jan%202026.pdf
385884
wikitext
text/x-wiki
[[Coadan:Algeria and Japan women's national volleyball team at the 2012 Summer Olympics (7913959028).jpg|right|thumb|Fwirranyn ashoonagh yn Algear as y Çhapaan cloie ec Cloiaghyn Olympagh y Touree, 2012]]
She [[spoyrt fwirranagh]] eh '''bluckan etloge''' raad ta daa wirran ta jeant seose jeh shey cloiederyn er dagh fwirran scarrit voish y cheilley liorish lieen. Ta dagh fwirran jannoo y chooid share poyntyn y scoaral liorish gruntey yn vluckan ayns cooyrt y wirran condaigagh fo reillyn reaghit.<ref>{{cite web |url=http://www.olympic.org/uk/sports/programme/index_uk.asp?SportCode=VB |title=Volleyball |accessdate=2007-03-21 |work=[[Yn Ving Olympagh Eddyr-ashoonagh]]}}</ref> T'eh er ny ve ny ayrn jeh claare oikoil [[Cloiaghyn Olympagh y Touree|Chloiaghyn Olympagh y Touree]] voish [[Cloiaghyn Olympagh y Touree, 1964|Tokyo 1964]]. Va [[bluckan etloge traie]] lhiggit stiagh 'sy chlaare ayns [[Cloiaghyn Olympagh y Touree, 1996|Atlanta ayns 1996]].
==Imraaghyn==
{{rolleyimraaghyn}}
==Kianglaghyn magh==
{{Commons category|Volleyball|Bluckan etloge}}
* [http://www.fivb.org/ Fédération Internationale de Volleyball – FIVB]
* [http://www.avp.com/ AVP]
{{gurneil eaghtyrys}}
[[Ronney:Bluckan etloge| ]]
[[Ronney:Reillyn as stiuraghyn spoyrt]]
[[Ronney:Spoyrtyn Chloiaghyn Olympagh y Touree]]
[[Ronney:Gammanyn bluckan]]
oe9djmoq3vx7cpys7pncx828us4k6px
393376
393374
2026-09-18T18:05:20Z
MacTire02
219
++
393376
wikitext
text/x-wiki
[[Coadan:Algeria and Japan women's national volleyball team at the 2012 Summer Olympics (7913959028).jpg|right|thumb|Fwirranyn ashoonagh yn Algear as y Çhapaan cloie ec Cloiaghyn Olympagh y Touree, 2012]]
She [[spoyrt fwirranagh]] eh '''bluckan-etlee''' raad ta daa wirran ta jeant seose jeh shey cloiederyn er dagh fwirran scarrit voish y cheilley liorish lieen. Ta dagh fwirran jannoo y chooid share poyntyn y scoaral liorish gruntey yn vluckan ayns cooyrt y wirran condaigagh fo reillyn reaghit.<ref>{{cite web |url=http://www.olympic.org/uk/sports/programme/index_uk.asp?SportCode=VB |title=Volleyball |accessdate=2007-03-21 |work=[[Yn Ving Olympagh Eddyr-ashoonagh]]}}</ref> T'eh er ny ve ny ayrn jeh claare oikoil [[Cloiaghyn Olympagh y Touree|Chloiaghyn Olympagh y Touree]] voish [[Cloiaghyn Olympagh y Touree, 1964|Tokyo 1964]]. Va [[bluckan-etlee traie]] lhiggit stiagh 'sy chlaare ayns [[Cloiaghyn Olympagh y Touree, 1996|Atlanta ayns 1996]].
==Imraaghyn==
{{rolleyimraaghyn}}
==Kianglaghyn magh==
{{Commons category|Volleyball|Bluckan-etlee}}
* [http://www.fivb.org/ Fédération Internationale de Volleyball – FIVB]
* [http://www.avp.com/ AVP]
{{gurneil eaghtyrys}}
[[Ronney:Bluckan-etlee| ]]
[[Ronney:Reillyn as stiuraghyn spoyrt]]
[[Ronney:Spoyrtyn Chloiaghyn Olympagh y Touree]]
[[Ronney:Gammanyn bluckan]]
knohue3l2ruh246196apcnsc54qc77y
Module:Lang/data
828
30252
393380
325451
2026-09-18T19:30:00Z
MacTire02
219
++
393380
Scribunto
text/plain
local lang_obj = mw.language.getContentLanguage();
local this_wiki_lang_tag = lang_obj.code; -- get this wiki's language tag
--[[--------------------------< L A N G _ N A M E _ T A B L E >------------------------------------------------
primary table of tables that decode:
lang -> language tags and names
script -> ISO 15924 script tags
region -> ISO 3166 region tags
variant -> iana registered variant tags
suppressed -> map of scripts tags and their associated language tags
all of these data come from separate modules that are derived from the IANA language-subtag-registry file
key_to_lower() avoids the metatable trap and sets all keys in the subtables to lowercase. Many language codes
have multiple associated names; Module:lang is only concerned with the first name so key_to_lower() only fetches
the first name.
]]
local function key_to_lower (module, src_type)
local out = {};
local source = (('var_sup' == src_type) and require (module)) or mw.loadData (module); -- fetch data from this module; require() avoids metatable trap for variant data
if 'var_sup' == src_type then
for k, v in pairs (source) do
out[k:lower()] = v; -- for variant and suppressed everything is needed
end
elseif 'lang' == src_type and source.active then -- for ~/iana_languages (active)
for k, v in pairs (source.active) do
out[k:lower()] = v[1]; -- ignore multiple names; take first name only
end
elseif 'lang_dep' == src_type and source.deprecated then -- for ~/iana_languages (deprecated)
for k, v in pairs (source.deprecated) do
out[k:lower()] = v[1]; -- ignore multiple names; take first name only
end
else -- here for all other sources
for k, v in pairs (source) do
out[k:lower()] = v[1]; -- ignore multiple names; take first name only
end
end
return out;
end
local lang_name_table_t = {
lang = key_to_lower ('Module:Language/data/iana languages', 'lang'),
lang_dep = key_to_lower ('Module:Language/data/iana languages', 'lang_dep'),
script = key_to_lower ('Module:Language/data/iana scripts'), -- script keys are capitalized; set to lower
region = key_to_lower ('Module:Language/data/iana regions'), -- region keys are uppercase; set to lower
variant = key_to_lower ('Module:Language/data/iana variants', 'var_sup'),
suppressed = key_to_lower ('Module:Language/data/iana suppressed scripts', 'var_sup'), -- script keys are capitalized; set to lower
}
--[[--------------------------< I 1 8 N M E D I A W I K I O V E R R I D E >--------------------------------
For internationalization; not used at en.wiki
The language names taken from the IANA language-subtag-registry file are given in English. That may not be ideal.
Translating ~8,000 language names is also not ideal. MediaWiki maintains (much) shorter lists of language names
in most languages for which there is a Wikipedia edition. When desired, Module:Lang can use the MediaWiki
language list for the local language.
Caveat lector: the list of MediaWiki language names for your language may not be complete or may not exist at all.
When incomplete, MediaWiki's list will 'fall back' to another language (typically English). When that happens
add an appropriate entry to the override table below.
Caveat lector: the list of MediaWiki language names for your language may not be correct. At en.wiki, the
MediaWiki language names do not agree with the IANA language names for these ISO 639-1 tags. Often it is simply
spelling differences:
bh: IANA: Bihari languages MW: Bhojpuri – the ISO 639-3 tag for Bhojpuri is bho
bn: IANA: Bengali MW: Bangla – Bengali is the exonym, Bangla is the endonym
dv: IANA: Dhivehi MW: Divehi
el: IANA: Modern Greek MW: Greek
ht: IANA: Haitian MW: Haitian Creole
ky: IANA: Kirghiz MW: Kyrgyz
li: IANA: Limburgan MW: Limburgish
or: IANA: Oriya MW: Odia
os: IANA: Ossetian MW: Ossetic
"pa: IANA: Panjabi MW: Punjabi
"ps: IANA: Pushto MW: Pashto
"to: IANA: Tonga MW: Tongan
"ug: IANA: Uighur MW: Uyghur
use the override table to override language names that are incorrect for your project
To see the list of names that MediaWiki has for your language, enter this in the Debug colsole:
=mw.dumpObject (mw.language.fetchLanguageNames ('<tag>', 'all'))
(replacing <tag> with the language tag for your language)
Use of the MediaWiki language names lists is enabled when media_wiki_override_enable is set to boolean true.
]]
local media_wiki_override_enable = false; -- set to true to override IANA names with MediaWiki names; always false at en.wiki
-- caveat lector: the list of MediaWiki language names for your language may not be complete or may not exist at all
if true == media_wiki_override_enable then
local mw_languages_by_tag_t = mw.language.fetchLanguageNames (this_wiki_lang_tag, 'all'); -- get a table of language tag/name pairs known to MediaWiki
for tag, name in pairs (mw_languages_by_tag_t) do -- loop through each tag/name pair in the MediaWiki list
if lang_name_table_t.lang[tag] then -- if the tag is in the main list
lang_name_table_t.lang[tag] = name; -- overwrite exisiting name with the name from MediaWiki
end
end
end
--[[--------------------------< O V E R R I D E >--------------------------------------------------------------
Language codes and names in this table override the BCP47 names in lang_name_table.
indexes in this table shall always be lower case
]]
local override = {
------------------------------< I S O _ 6 3 9 - 1 >------------------------------------------------------------
["ab"] = "Abcaashish", -- to match en.wiki article name
["ca-valencia"] = "Valensish",
["cu"] = "Slavonish Agglish", -- 2nd IANA name;
["de-at"] = "Germaanish Austeyragh", -- these code-region and code-variant tags to match en.wiki article names
["de-ch"] = "Germaanish Stundayrtit Elveeishagh",
["en-au"] = "Baarle Austrailagh",
["en-ca"] = "Baarle Chanadagh",
["en-emodeng"] = "Baarle Noa-emshyragh Leah",
["en-gb"] = "Baarle Ghoaldagh",
["en-ie"] = "Baarle Yernagh",
["en-in"] = "Baarle Injinagh",
["en-nz"] = "Baarle Noa-Heelynnagh",
["en-us"] = "Baarle Americaanagh",
["en-za"] = "Baarle Affrickagh Yiass",
["fy"] = "Freeshlannish Heear", -- Western Frisian
["mo"] = "Moldovish", -- Moldavian (deprecated code); to match en.wiki article title
["nl-be"] = "Flandrynish", -- match MediaWiki
["oc-provenc"] = "Provençal",
["ps"] = "Pashtish", -- Pushto
["pt-br"] = "Portiugish Vrasseelagh", -- match MediaWiki
["tw-asante"] = "Asante Twi",
["ug"] = "Uyghurish", -- 2nd IANA name; to match en.wiki article name
-- these ISO 639-1 language-name overrides imported from Module:Language/data/wp_languages
--<begin do-not-edit except to comment out>--
["av"] = "Avarish", -- Avaric
["bo"] = "Tibetish Stundayrtit", -- Tibetan
["el"] = "Greagish", -- Modern Greek
-- ["en-SA"] = "Baarle Affrickagh Yiass", -- English; no; SA is not South Africa it Saudi Arabia; ZA is South Africa
["ff"] = "Fula", -- Fulah
["ht"] = "Creeole Haiti", -- Haitian
["hz"] = "Otjiherero", -- Herero
["ii"] = "Yi", -- Sichuan Yi
["ki"] = "Gikuyu", -- Kikuyu
["kl"] = "Greenlandish", -- Kalaallisut
["ky"] = "Kyrgish", -- Kirghiz
["lg"] = "Lugandish", -- Ganda
["li"] = "Limburgish", -- Limburgan
["mi"] = "Maorish", -- Maori
["na"] = "Nauru", -- Nauru
["nb"] = "Bokmål", -- Norwegian Bokmål
["nd"] = "Ndebele Hwoaie", -- North Ndebele
["nn"] = "Nynorsk", -- Norwegian Nynorsk
["nr"] = "Ndebele Yiass", -- South Ndebele
["ny"] = "Chichewa", -- Nyanja
["oj"] = "Ojibwe", -- Ojibwa
["or"] = "Odia", -- Oriya
["pa"] = "Punjabish", -- Panjabi
["rn"] = "Kirundish", -- Rundi
["sl"] = "Sloveanish", -- Slovenian
["ss"] = "Swassish", -- Swati
["st"] = "Sotho", -- Southern Sotho
["to"] = "Tongish", -- Tonga
--<end do-not-edit except to comment out>--
------------------------------< I S O _ 6 3 9 - 2, - 3, - 5 >----------------------------------------------
["alv"] = "çhengaghyn Atlantagh–Congo", -- to match en.wiki article title (endash)
["arc"] = "Aramaaish Impiroil (700-300 RC)", -- Official Aramaic (700-300 BCE), Imperial Aramaic (700-300 BCE); to match en.wiki article title uses ISO639-2 'preferred' name
["art"] = "troggit", -- to match en.wiki article; lowercase for category name
["bhd"] = "Bhadarwahi", -- Bhadrawahi; to match en.wiki article title
["bla"] = "Blackfoot", -- Siksika; to match en.wiki article title
["bua"] = "Buryatish", -- Buriat; this is a macro language; these four use wp preferred transliteration;
["bxm"] = "Buryatish Vongoilagh", -- Mongolia Buriat; these three all redirect to Buryat
["bxr"] = "Buryatish Rooshagh", -- Russia Buriat;
["bxu"] = "Buryatish Heenagh", -- China Buriat;
["byr"] = "Yipma", -- Baruya, Yipma
["egy"] = "Shenn Egyptish", -- Egyptian (Ancient); distinguish from contemporary arz: Egyptian Arabic
["ems"] = "Alutiiq", -- Pacific Gulf Yupik; to match en.wiki article title
["esx"] = "çhengaghtyn Eskimagh–Aleutagh", -- to match en.wiki article title (endash)
["frr"] = "Freeshlannish Hwoaie", -- Northern Frisian
["frs"] = "Saxonish Injil Reeshlannagh Hiar", -- Eastern Frisian
["gsw-fr"] = "Alsaasish", -- match MediaWiki
["haa"] = "Hän", -- Han; to match en.wiki article title
["hmx"] = "çhengaghyn Hmong–Mien", -- to match en.wiki article title (endash)
["ilo"] = "Ilocano", -- Iloko; to match en.wiki article title
["jam"] = "Patois Jamaicagh", -- Jamaican Creole English
["lij-mc"] = "Monacish", -- Ligurian as spoken in Monaco
["luo"] = "Dholuo", -- IANA (primary) /ISO 639-3: Luo (Kenya and Tanzania); IANA (secondary): Dholuo
["mhr"] = "Marish Lheannee", -- Eastern Mari
["mid"] = "Mandaish Noa-emshyragh", -- Mandaic
['mis'] = "gyn coad", -- Uncoded languages; capitalization; special scope, not collective scope;
["mkh"] = "çhengaghyn Mon–Khmer", -- to match en.wiki article title (endash)
["mla"] = "Tamambo", -- Malo
['mte'] = "Mono-Alu", -- Mono (Solomon Islands)
['mul'] = "ymmodee", -- Multiple languages; capitalization; special scope, not collective scope;
["nan-tw"] = "Hokkien Taiwaanagh", -- make room for IANA / 639-3 nan Min Nan Chinese; match en.wiki article title
["new"] = "Newar", -- Newari, Nepal Bhasa; to match en,wiki article title
["ngf"] = "çhengaghyn Tessen-Noa-Ghuineagh", -- to match en.wiki article title (endash)
["nic"] = "çhengaghyn Neegeyr–Congo", -- Niger-Kordofanian languages; to match en,wiki article title
["nrf"] = "Normanish", -- not quite a collective - IANA name: Jèrriais + Guernésiais; categorizes to Norman-language text
["nrf-gg"] = "Guernésiais", -- match MediaWiki
["nrf-je"] = "Jèrriais", -- match MediaWiki
["nzi"] = "Nzema", -- Nzima; to match en.wiki article title
["oma"] = "Omaha–Ponca", -- to match en.wiki article title (endash)
["orv"] = "Shenn Slavish Hiar", -- Old Russian
["pfl"] = "Germaanish Phalateenagh", -- Pfaelzisch; to match en.wiki article
["pie"] = "Piro Pueblo", -- Piro; to match en.wiki article
["pms"] = "Piedmontish", -- Piemontese; to match en.wiki article title
["pnb"] = "Punjabish (Heear)", -- Western Panjabi; dab added to override import from ~/wp languages and distinguish pnb from pa in reverse look up tag_from_name()
["rop"] = "Creeole Austrailagh", -- Kriol; en.wiki article is a dab; point to correct en.wiki article
["sdo"] = "Bukar–Sadong", -- Bukar-Sadung Bidayuh; to match en.wiki article title
["stq"] = "Freeshlannish Saterland", -- Saterfriesisch
["und"] = "neuoolit", -- capitalization to match existing category
["wrg"] = "Warrongo", -- Warungu
["xal-ru"] = "Kalmykish", -- to match en.wiki article title
["xgf"] = "Tongva", -- ISO 639-3 is Gabrielino-Fernandeño
["yuf"] = "Havasupai–Hualapai", -- Havasupai-Walapai-Yavapai; to match en.wiki article title
["zxx"] = "gyn stoo çhengoaylleeagh", -- capitalization
-- these ISO 639-2, -3 language-name overrides imported from Module:Language/data/wp_languages
--<begin do-not-edit except to comment out>--
["ace"] = "Acehnish", -- Achinese
["aec"] = "Arabish Sa'idi", -- Saidi Arabic
["akl"] = "Aklan", -- Aklanon
["alt"] = "Altayish", -- Southern Altai
["apm"] = "Mescalero-Chiricahua", -- Mescalero-Chiricahua Apache
["bal"] = "Baloçhish", -- Baluchi
-- ["bcl"] = "Bicolanish Veanagh", -- Central Bikol
["bin"] = "Edo", -- Bini
["bpy"] = "Manipurish Bishnupriya", -- Bishnupriya
["chg"] = "Chagatay", -- Chagatai
["ckb"] = "Kurdish Sorani", -- Central Kurdish
["cnu"] = "Shenwa", -- Chenoua
["coc"] = "Cocopah", -- Cocopa
["diq"] = "Zazakish", -- Dimli
["fit"] = "Meänkieli", -- Tornedalen Finnish
["fkv"] = "Kven", -- Kven Finnish
["frk"] = "Shenn Rankish", -- Frankish
["gez"] = "Ge'ez", -- Geez
["gju"] = "Gujarish", -- Gujari
["gsw"] = "Germaanish Alemannagh", -- Swiss German
["gul"] = "Gullah", -- Sea Island Creole English
["hak"] = "Hakka", -- Hakka Chinese
["hbo"] = "Ewnish Vibleagh", -- Ancient Hebrew
["hnd"] = "Hindko", -- Southern Hindko
-- ["ikt"] = "Inuvialuk", -- Inuinnaqtun
["kaa"] = "Karakalpakish", -- Kara-Kalpak
["khb"] = "Tai Lü", -- Lü
["kmr"] = "Kurdish Kurmanji", -- Northern Kurdish
["kpo"] = "Kposo", -- Ikposo
["krj"] = "Kinaray-a", -- Kinaray-A
["ktz"] = "Juǀ'hoan", -- Juǀʼhoan
["lez"] = "Lesgish", -- Lezghian
["liv"] = "Livonish", -- Liv
["lng"] = "Lombardish", -- Langobardic
["mia"] = "Miami-Illinois", -- Miami
["miq"] = "Miskito", -- Mískito
["mix"] = "Mixtec", -- Mixtepec Mixtec
["mni"] = "Meitei", -- Manipuri
["mrj"] = "Marish Chrink", -- Western Mari
["mww"] = "Hmong Bane", -- Hmong Daw
["nds-nl"] = "Saxonish Injil Ollanagh", -- Low German
-- ["new"] = "Nepal Bhasa", -- Newari
["nso"] = "Sotho Hwoaie", -- Pedi
-- ["nwc"] = "Nepal Bhasa Classicagh", -- Classical Newari, Classical Nepal Bhasa, Old Newari
["ood"] = "O'odham", -- Tohono O'odham
["otk"] = "Shenn Turkic", -- Old Turkish
["pal"] = "Pershish Veanagh", -- Pahlavi
["pam"] = "Kapampanganish", -- Pampanga
["phr"] = "Potwari", -- Pahari-Potwari
["pka"] = "Jain Prakrit", -- Ardhamāgadhī Prākrit
-- ["pnb"] = "Punjabish", -- Western Panjabi
["psu"] = "Shauraseni", -- Sauraseni Prākrit
["rap"] = "Rapa Nui", -- Rapanui
["rar"] = "Māori Ellanyn Cook", -- Rarotongan
["rmu"] = "Scandoromanish", -- Tavringer Romani
["rom"] = "Romanish", -- Romany
["rup"] = "Aromaanish", -- Macedo-Romanian
["ryu"] = "Okinawish", -- Central Okinawan
["sdc"] = "Sassarish", -- Sassarese Sardinian
["sdn"] = "Gallurish", -- Gallurese Sardinian
["shp"] = "Shipibo", -- Shipibo-Conibo
["src"] = "Logudorish", -- Logudorese Sardinian
["sro"] = "Campidanish", -- Campidanese Sardinian
["tkl"] = "Tokelauish", -- Tokelau
["tvl"] = "Tuvaluish", -- Tuvalu
["tyv"] = "Tuvish", -- Tuvinian
["vls"] = "Flandrynish Heear", -- Vlaams
["wep"] = "Westphalish", -- Westphalien
["xal"] = "Oirat", -- Kalmyk
["xcl"] = "Shenn Armeanish", -- Classical Armenian
["yua"] = "Mayish Yucatec", -- Yucateco
--<end do-not-edit except to comment out>--
------------------------------< P R I V A T E _ U S E _ T A G S >----------------------------------------------
["akk-x-latbabyl"] = "Babylonish Yeianagh",
["akk-x-midassyr"] = "Akkadish Assyriagh Veanagh",
["akk-x-midbabyl"] = "Akkadish Vabylonagh Veanagh",
["akk-x-neoassyr"] = "Akkadish Noa-Assyriagh",
["akk-x-neobabyl"] = "Akkadish Noa-Vabylonagh",
["akk-x-old"] = "Shenn Akkadish",
["akk-x-oldassyr"] = "Akkadish Henn-Assyriagh",
["akk-x-oldbabyl"] = "Akkadish Henn-Vabylonagh",
["alg-x-proto"] = "Proto-Algonquiagh", -- alg in IANA is Algonquian languages
["ca-x-old"] = "Shenn Chataloanish",
["cel-x-combrit"] = "Brythonagh Cadjin", -- cel in IANA is Celtic languages
["cel-x-proto"] = "Proto-Cheltish",
["egy-x-demotic"] = "Egyptish Ghemotagh",
["egy-x-late"] = "Egyptish Yeianagh",
["egy-x-middle"] = "Egyptish Veanagh",
["egy-x-old"] = "Shenn Egyptish",
["gem-x-proto"] = "Proto-Ghermaanic", -- gem in IANA is Germanic languages
["gmw-x-ecg"] = "Germaanish Veanagh Hiar",
["grc-x-aeolic"] = "Greagish Aeoleeanagh", -- these grc-x-... codes are preferred alternates to the non-standard catchall code grc-gre
["grc-x-attic"] = "Greagish Attagh",
["grc-x-biblical"] = "Greagish Vibleagh",
["grc-x-byzant"] = "Greagish Vaisantagh",
["grc-x-classic"] = "Greagish Chlassicagh",
["grc-x-doric"] = "Greagish Ghoragh",
["grc-x-hellen"] = "Greagish Hellenagh",
["grc-x-ionic"] = "Greagish Eeaanagh",
["grc-x-koine"] = "Greagish Koinē",
["grc-x-medieval"] = "Greagish Vean-eashagh",
["grc-x-patris"] = "Greagish Phatristagh",
["grk-x-proto"] = "Proto-Ghreagish", -- grk in IANA is Greek languages
["iir-x-proto"] = "Proto-Ind-Eeraanagh", -- iir in IANA is Indo-Iranian Languages
["inc-x-mitanni"] = "Mitanni-Ayreeanagh", -- inc in IANA is Indic languages
["inc-x-proto"] = "Proto-Ind-Ayreeanagh",
["ine-x-proto"] = "Proto-Ind-Oarpagh",
["ira-x-proto"] = "Proto-Eeraanagh", -- ira in IANA is Iranian languages
["itc-x-proto"] = "Proto-Iddaalagh", -- itc in IANA is Italic languages
["ksh-x-colog"] = "Koloinish", -- en.wiki article is Colognian; ksh (Kölsch) redirects there
["la-x-medieval"] = "Ladjyn Vean-eashagh",
["la-x-new"] = "Noa-Ladjyn",
["lmo-x-milanese"] = "Milaanish", -- lmo in IANA is Lombard; Milanese is a dialect
["mis-x-ripuar"] = "Ripuarish", -- replaces improper use of ksh in wp_languages
["prg-x-old"] = "Shenn Phrooshish",
["sem-x-ammonite"] = "Ammonish",
["sem-x-aramaic"] = "Aramaaish",
["sem-x-canaan"] = "çhengaghyn Canaanagh",
["sem-x-dumaitic"] = "Dumaitish",
["sem-x-egurage"] = "Gurage Hiar",
["sem-x-hatran"] = "Aramaaish Hatran",
["sem-x-oldsoara"] = "Shenn Arabish Yiass",
["sem-x-palmyren"] = "Aramaaish Phalmyragh",
["sem-x-proto"] = "Proto-Hemmish",
["sem-x-taymanit"] = "Taymanitish",
["sla-x-proto"] = "Proto-Slavish", -- sla in IANA is Slavic languages
["yuf-x-hav"] = "Havasupai", -- IANA name for these three is Havasupai-Walapai-Yavapai
["yuf-x-wal"] = "Walapai",
["yuf-x-yav"] = "Yavapai",
["xsc-x-pontic"] = "Skythish Phontagh", -- xsc in IANA is Scythian
["xsc-x-saka"] = "Saka",
["xsc-x-sarmat"] = "Sarmatish",
}
--[[--------------------------< A R T I C L E _ L I N K >------------------------------------------------------
for those rare occasions when article titles don't fit with the normal '<language name>-language', this table
maps language code to article title. Use of this table should be avoided and the use of redirects preferred as
that is the long-standing method of handling article names that don't fit with the normal pattern
]]
local article_name = {
['kue'] = "Kumanish (Noa-Ghuinea)", -- Kuman (Papua New Guinea); to avoid Kuman dab page
["lij"] = "Ligurish (çhengey Romansagh)", -- Ligurian; see Template_talk:Lang#Ligurian_dab
['mbo'] = "çhengey Mbo (Cameroon)", -- Mbo (Cameroon)
['mnh'] = "çhengey Mono (y Congo)", -- Mono (Democratic Republic of Congo); see Template_talk:Lang#Mono_languages
['mnr'] = "çhengey Mono (California)", -- Mono (USA)
['mru'] = "çhengey Mono (Cameroon)", -- Mono (Cameroon)
['qwm'] = "Kumanish (y Roosh)", -- Kuman (Russia); to avoid Kuman dab page
["snq"] = "çhengey Sangu (Gabon)", -- Sangu (Gabon)
["toi"] = "çhengey Tonga (y Tambia as y Çhimbabwe)", -- Tonga (Zambia and Zimbabwe); to avoid Tonga language dab page
["xlg"] = "Ligurish (shenn çhengey)", -- see Template_talk:Lang#Ligurian_dab
["zmw"] = "çhengey Mbo (y Congo)", -- Mbo (Democratic Republic of Congo)
}
--[=[-------------------------< R T L _ S C R I P T S >--------------------------------------------------------
ISO 15924 scripts that are written right-to-left. Data in this table taken from [[ISO 15924#List of codes]]
last update to this list: 2017-12-24
]=]
local rtl_scripts = {
'adlm', 'arab', 'aran', 'armi', 'avst', 'cprt', 'egyd', 'egyh', 'hatr', 'hebr',
'hung', 'inds', 'khar', 'lydi', 'mand', 'mani', 'mend', 'merc', 'mero', 'narb',
'nbat', 'nkoo', 'orkh', 'palm', 'phli', 'phlp', 'phlv', 'phnx', 'prti', 'rohg',
'samr', 'sarb', 'sogd', 'sogo', 'syrc', 'syre', 'syrj', 'syrn', 'thaa', 'wole',
};
--[[--------------------------< T R A N S L I T _ T I T L E S >------------------------------------------------
This is a table of tables of transliteration standards and the language codes or language scripts that apply to
those standards. This table is used to create the tool-tip text associated with the transliterated text displayed
by some of the {{lang-??}} templates.
These tables are more-or-less copied directly from {{transl}}. The standard 'NO_STD' is a construct to allow for
the cases when no |std= parameter value is provided.
]]
local translit_title_table = {
['ahl'] = {
['default'] = 'tessen-lettyraghey Academee yn Ewnish',
},
['ala'] = {
['default'] = 'tessen-lettyraghey Heshaght Lioarlann America – Lioarlann y Chohionnal',
},
['ala-lc'] = {
['default'] = 'tessen-lettyraghey Heshaght Lioarlann America – Lioarlann y Chohionnal',
},
['batr'] = {
['default'] = 'Reillyn Tessen-lettyraghey Arabish Bikdash',
},
['bgn/pcgn'] = {
['default'] = 'tessen-lettyraghey Voayrd cour Enmyn Çheer-oaylleeagh / Bing Veayn cour Enmyn Çheeroaylleeagh',
},
['din'] = {
['ar'] = 'Arabagh DIN 31635',
['fa'] = 'Arabagh DIN 31635',
['ku'] = 'Arabagh DIN 31635',
['ps'] = 'Arabagh DIN 31635',
['tg'] = 'Arabagh DIN 31635',
['ug'] = 'Arabagh DIN 31635',
['ur'] = 'Arabagh DIN 31635',
['arab'] = 'Arabagh DIN 31635',
['default'] = 'tessen-lettyraghey DIN',
},
['eae'] = {
['default'] = 'tessen-lettyraghey Encyclopaedia Aethiopica',
},
['hepburn'] = {
['default'] = 'tessen-lettyraghey Hepburn',
},
['hunterian'] = {
['default'] = 'tessen-lettyraghey Hunter',
},
['iast'] = {
['default'] = 'tessen-lettyraghey Abbyrlhit Eddyr-ashoonagh y Tanskrit',
},
['iso'] = { -- when a transliteration standard is supplied
['ab'] = 'Kyrillagh ISO 9',
['ba'] = 'Kyrillagh ISO 9',
['be'] = 'Kyrillagh ISO 9',
['bg'] = 'Kyrillagh ISO 9',
['kk'] = 'Kyrillagh ISO 9',
['ky'] = 'Kyrillagh ISO 9',
['mn'] = 'Kyrillagh ISO 9',
['ru'] = 'Kyrillagh ISO 9',
['tg'] = 'Kyrillagh ISO 9',
['uk'] = 'Kyrillagh ISO 9',
['bua'] = 'Kyrillagh ISO 9',
['sah'] = 'Kyrillagh ISO 9',
['tut'] = 'Kyrillagh ISO 9',
['xal'] = 'Kyrillagh ISO 9',
['cyrl'] = 'Kyrillagh ISO 9',
['ar'] = 'Arabagh ISO 233',
['ku'] = 'Arabagh ISO 233',
['ps'] = 'Arabagh ISO 233',
['ug'] = 'Arabagh ISO 233',
['ur'] = 'Arabagh ISO 233',
['arab'] = 'Arabagh ISO 233',
['he'] = 'Ewnagh ISO 259',
['yi'] = 'Ewnagh ISO 259',
['hebr'] = 'Ewnagh ISO 259',
['el'] = 'Greagagh ISO 843',
['grc'] = 'Greagagh ISO 843',
['ja'] = 'Shapaanagh ISO 3602',
['hira'] = 'Shapaanagh ISO 3602',
['hrkt'] = 'Shapaanagh ISO 3602',
['jpan'] = 'Shapaanagh ISO 3602',
['kana'] = 'Shapaanagh ISO 3602',
['zh'] = 'Sheenagh ISO 7098',
['chi'] = 'Sheenagh ISO 7098',
['pny'] = 'Sheenagh ISO 7098',
['zho'] = 'Sheenagh ISO 7098',
-- ['han'] = 'Sheenagh ISO 7098', -- unicode alias of Hani? doesn't belong here? should be Hani?
['hans'] = 'Sheenagh ISO 7098',
['hant'] = 'Sheenagh ISO 7098',
['ka'] = 'Shorshagh ISO 9984',
['kat'] = 'Shorshagh ISO 9984',
['arm'] = 'Armeanagh ISO 9985',
['hy'] = 'Armeanagh ISO 9985',
['th'] = 'Thai ISO 11940',
['tha'] = 'Thai ISO 11940',
['ko'] = 'Koreeagh ISO 11941',
['kor'] = 'Koreeagh ISO 11941',
['awa'] = 'Indagh ISO 15919',
['bho'] = 'Indagh ISO 15919',
['bn'] = 'Indagh ISO 15919',
['bra'] = 'Indagh ISO 15919',
['doi'] = 'Indagh ISO 15919',
['dra'] = 'Indagh ISO 15919',
['gon'] = 'Indagh ISO 15919',
['gu'] = 'Indagh ISO 15919',
['hi'] = 'Indagh ISO 15919',
['hno'] = 'Indagh ISO 15919',
['inc'] = 'Indagh ISO 15919',
['kn'] = 'Indagh ISO 15919',
['kok'] = 'Indagh ISO 15919',
['ks'] = 'Indagh ISO 15919',
['mag'] = 'Indagh ISO 15919',
['mai'] = 'Indagh ISO 15919',
['ml'] = 'Indagh ISO 15919',
['mr'] = 'Indagh ISO 15919',
['ne'] = 'Indagh ISO 15919',
['new'] = 'Indagh ISO 15919',
['or'] = 'Indagh ISO 15919',
['pa'] = 'Indagh ISO 15919',
['pnb'] = 'Indagh ISO 15919',
['raj'] = 'Indagh ISO 15919',
['sa'] = 'Indagh ISO 15919',
['sat'] = 'Indagh ISO 15919',
['sd'] = 'Indagh ISO 15919',
['si'] = 'Indagh ISO 15919',
['skr'] = 'Indagh ISO 15919',
['ta'] = 'Indagh ISO 15919',
['tcy'] = 'Indagh ISO 15919',
['te'] = 'Indagh ISO 15919',
['beng'] = 'Indagh ISO 15919',
['brah'] = 'Indagh ISO 15919',
['deva'] = 'Indagh ISO 15919',
['gujr'] = 'Indagh ISO 15919',
['guru'] = 'Indagh ISO 15919',
['knda'] = 'Indagh ISO 15919',
['mlym'] = 'Indagh ISO 15919',
['orya'] = 'Indagh ISO 15919',
['sinh'] = 'Indagh ISO 15919',
['taml'] = 'Indagh ISO 15919',
['telu'] = 'Indagh ISO 15919',
['default'] = 'tessen-lettyraghey ISO',
},
['jyutping'] = {
['default'] = 'tessen-lettyraghey Jyutping',
},
['mlcts'] = {
['default'] = 'Corys Tessen-lettyraghey Chommishoon Çhengaghyn Myanmar',
},
['mr'] = {
['default'] = 'tessen-lettyraghey McCune–Reischauer',
},
['nihon-shiki'] = {
['default'] = 'tessen-lettyraghey Nihon-shiki',
},
['no_std'] = { -- when no transliteration standard is supplied
['akk'] = 'tessen-lettyraghey Shemmagh',
['sem'] = 'tessen-lettyraghey Shemmagh',
['phnx'] = 'tessen-lettyraghey Shemmagh',
['xsux'] = 'tessen-lettyraghey Jeenysagh',
},
['pinyin'] = {
['default'] = 'tessen-lettyraghey Pinyin',
},
['rr'] = {
['default'] = 'tessen-lettyraghey Romanagh Lhiasit y Choreeish',
},
['rtgs'] = {
['default'] = 'Ard-chorys Reeoil Thai yn Tessen-lettyraghey',
},
['satts'] = {
['default'] = 'tessen-lettyraghey Chorys Tessen-lettyraghey Çhaghnoil yn Arabish Stundayrtit',
},
['scientific'] = {
['default'] = 'tessen-lettyraghey sheansagh',
},
['ukrainian'] = {
['default'] = 'corys romanagh ashoonagh yn Ookraan',
},
['ungegn'] = {
['default'] = 'tessen-lettyraghey Phossan Oayllee ny h-Ashoonyn Unnaneysit cour Enmyn Çheer-oaylleeagh',
},
['wadegile'] = {
['default'] = 'tessen-lettyraghey Wade–Giles',
},
['wehr'] = {
['default'] = 'tessen-lettyraghey Hans Wehr',
},
};
return
{
this_wiki_lang_tag = this_wiki_lang_tag,
this_wiki_lang_dir = lang_obj:getDir(), -- wiki's language direction
article_name = article_name,
lang_name_table = lang_name_table_t,
override = override,
rtl_scripts = rtl_scripts,
special_tags_table = special_tags_table,
translit_title_table = translit_title_table,
};
n8rrpierdgrirgtw7s0xjmdemx1d7k5
393381
393380
2026-09-18T19:30:23Z
MacTire02
219
++
393381
Scribunto
text/plain
local lang_obj = mw.language.getContentLanguage();
local this_wiki_lang_tag = lang_obj.code; -- get this wiki's language tag
--[[--------------------------< L A N G _ N A M E _ T A B L E >------------------------------------------------
primary table of tables that decode:
lang -> language tags and names
script -> ISO 15924 script tags
region -> ISO 3166 region tags
variant -> iana registered variant tags
suppressed -> map of scripts tags and their associated language tags
all of these data come from separate modules that are derived from the IANA language-subtag-registry file
key_to_lower() avoids the metatable trap and sets all keys in the subtables to lowercase. Many language codes
have multiple associated names; Module:lang is only concerned with the first name so key_to_lower() only fetches
the first name.
]]
local function key_to_lower (module, src_type)
local out = {};
local source = (('var_sup' == src_type) and require (module)) or mw.loadData (module); -- fetch data from this module; require() avoids metatable trap for variant data
if 'var_sup' == src_type then
for k, v in pairs (source) do
out[k:lower()] = v; -- for variant and suppressed everything is needed
end
elseif 'lang' == src_type and source.active then -- for ~/iana_languages (active)
for k, v in pairs (source.active) do
out[k:lower()] = v[1]; -- ignore multiple names; take first name only
end
elseif 'lang_dep' == src_type and source.deprecated then -- for ~/iana_languages (deprecated)
for k, v in pairs (source.deprecated) do
out[k:lower()] = v[1]; -- ignore multiple names; take first name only
end
else -- here for all other sources
for k, v in pairs (source) do
out[k:lower()] = v[1]; -- ignore multiple names; take first name only
end
end
return out;
end
local lang_name_table_t = {
lang = key_to_lower ('Module:Language/data/iana languages', 'lang'),
lang_dep = key_to_lower ('Module:Language/data/iana languages', 'lang_dep'),
script = key_to_lower ('Module:Language/data/iana scripts'), -- script keys are capitalized; set to lower
region = key_to_lower ('Module:Language/data/iana regions'), -- region keys are uppercase; set to lower
variant = key_to_lower ('Module:Language/data/iana variants', 'var_sup'),
suppressed = key_to_lower ('Module:Language/data/iana suppressed scripts', 'var_sup'), -- script keys are capitalized; set to lower
}
--[[--------------------------< I 1 8 N M E D I A W I K I O V E R R I D E >--------------------------------
For internationalization; not used at en.wiki
The language names taken from the IANA language-subtag-registry file are given in English. That may not be ideal.
Translating ~8,000 language names is also not ideal. MediaWiki maintains (much) shorter lists of language names
in most languages for which there is a Wikipedia edition. When desired, Module:Lang can use the MediaWiki
language list for the local language.
Caveat lector: the list of MediaWiki language names for your language may not be complete or may not exist at all.
When incomplete, MediaWiki's list will 'fall back' to another language (typically English). When that happens
add an appropriate entry to the override table below.
Caveat lector: the list of MediaWiki language names for your language may not be correct. At en.wiki, the
MediaWiki language names do not agree with the IANA language names for these ISO 639-1 tags. Often it is simply
spelling differences:
bh: IANA: Bihari languages MW: Bhojpuri – the ISO 639-3 tag for Bhojpuri is bho
bn: IANA: Bengali MW: Bangla – Bengali is the exonym, Bangla is the endonym
dv: IANA: Dhivehi MW: Divehi
el: IANA: Modern Greek MW: Greek
ht: IANA: Haitian MW: Haitian Creole
ky: IANA: Kirghiz MW: Kyrgyz
li: IANA: Limburgan MW: Limburgish
or: IANA: Oriya MW: Odia
os: IANA: Ossetian MW: Ossetic
"pa: IANA: Panjabi MW: Punjabi
"ps: IANA: Pushto MW: Pashto
"to: IANA: Tonga MW: Tongan
"ug: IANA: Uighur MW: Uyghur
use the override table to override language names that are incorrect for your project
To see the list of names that MediaWiki has for your language, enter this in the Debug colsole:
=mw.dumpObject (mw.language.fetchLanguageNames ('<tag>', 'all'))
(replacing <tag> with the language tag for your language)
Use of the MediaWiki language names lists is enabled when media_wiki_override_enable is set to boolean true.
]]
local media_wiki_override_enable = false; -- set to true to override IANA names with MediaWiki names; always false at en.wiki
-- caveat lector: the list of MediaWiki language names for your language may not be complete or may not exist at all
if true == media_wiki_override_enable then
local mw_languages_by_tag_t = mw.language.fetchLanguageNames (this_wiki_lang_tag, 'all'); -- get a table of language tag/name pairs known to MediaWiki
for tag, name in pairs (mw_languages_by_tag_t) do -- loop through each tag/name pair in the MediaWiki list
if lang_name_table_t.lang[tag] then -- if the tag is in the main list
lang_name_table_t.lang[tag] = name; -- overwrite exisiting name with the name from MediaWiki
end
end
end
--[[--------------------------< O V E R R I D E >--------------------------------------------------------------
Language codes and names in this table override the BCP47 names in lang_name_table.
indexes in this table shall always be lower case
]]
local override = {
------------------------------< I S O _ 6 3 9 - 1 >------------------------------------------------------------
["ab"] = "Abcaashish", -- to match en.wiki article name
["ca-valencia"] = "Valensish",
["cu"] = "Slavonish Agglish", -- 2nd IANA name;
["de-at"] = "Germaanish Austeyragh", -- these code-region and code-variant tags to match en.wiki article names
["de-ch"] = "Germaanish Stundayrtit Elveeishagh",
["en-au"] = "Baarle Austrailagh",
["en-ca"] = "Baarle Chanadagh",
["en-emodeng"] = "Baarle Noa-emshyragh Leah",
["en-gb"] = "Baarle Ghoaldagh",
["en-ie"] = "Baarle Yernagh",
["en-in"] = "Baarle Injinagh",
["en-nz"] = "Baarle Noa-Heelynnagh",
["en-us"] = "Baarle Americaanagh",
["en-za"] = "Baarle Affrickagh Yiass",
["fy"] = "Freeshlannish Heear", -- Western Frisian
["mo"] = "Moldovish", -- Moldavian (deprecated code); to match en.wiki article title
["nl-be"] = "Flandrynish", -- match MediaWiki
["oc-provenc"] = "Provençal",
["ps"] = "Pashtish", -- Pushto
["pt-br"] = "Portiugish Vrasseelagh", -- match MediaWiki
["tw-asante"] = "Asante Twi",
["ug"] = "Uyghurish", -- 2nd IANA name; to match en.wiki article name
-- these ISO 639-1 language-name overrides imported from Module:Language/data/wp_languages
--<begin do-not-edit except to comment out>--
["av"] = "Avarish", -- Avaric
["bo"] = "Tibetish Stundayrtit", -- Tibetan
["el"] = "Greagish", -- Modern Greek
-- ["en-SA"] = "Baarle Affrickagh Yiass", -- English; no; SA is not South Africa it Saudi Arabia; ZA is South Africa
["ff"] = "Fula", -- Fulah
["ht"] = "Creeole Haiti", -- Haitian
["hz"] = "Otjiherero", -- Herero
["ii"] = "Yi", -- Sichuan Yi
["ki"] = "Gikuyu", -- Kikuyu
["kl"] = "Greenlynnish", -- Kalaallisut
["ky"] = "Kyrgish", -- Kirghiz
["lg"] = "Lugandish", -- Ganda
["li"] = "Limburgish", -- Limburgan
["mi"] = "Maorish", -- Maori
["na"] = "Nauru", -- Nauru
["nb"] = "Bokmål", -- Norwegian Bokmål
["nd"] = "Ndebele Hwoaie", -- North Ndebele
["nn"] = "Nynorsk", -- Norwegian Nynorsk
["nr"] = "Ndebele Yiass", -- South Ndebele
["ny"] = "Chichewa", -- Nyanja
["oj"] = "Ojibwe", -- Ojibwa
["or"] = "Odia", -- Oriya
["pa"] = "Punjabish", -- Panjabi
["rn"] = "Kirundish", -- Rundi
["sl"] = "Sloveanish", -- Slovenian
["ss"] = "Swassish", -- Swati
["st"] = "Sotho", -- Southern Sotho
["to"] = "Tongish", -- Tonga
--<end do-not-edit except to comment out>--
------------------------------< I S O _ 6 3 9 - 2, - 3, - 5 >----------------------------------------------
["alv"] = "çhengaghyn Atlantagh–Congo", -- to match en.wiki article title (endash)
["arc"] = "Aramaaish Impiroil (700-300 RC)", -- Official Aramaic (700-300 BCE), Imperial Aramaic (700-300 BCE); to match en.wiki article title uses ISO639-2 'preferred' name
["art"] = "troggit", -- to match en.wiki article; lowercase for category name
["bhd"] = "Bhadarwahi", -- Bhadrawahi; to match en.wiki article title
["bla"] = "Blackfoot", -- Siksika; to match en.wiki article title
["bua"] = "Buryatish", -- Buriat; this is a macro language; these four use wp preferred transliteration;
["bxm"] = "Buryatish Vongoilagh", -- Mongolia Buriat; these three all redirect to Buryat
["bxr"] = "Buryatish Rooshagh", -- Russia Buriat;
["bxu"] = "Buryatish Heenagh", -- China Buriat;
["byr"] = "Yipma", -- Baruya, Yipma
["egy"] = "Shenn Egyptish", -- Egyptian (Ancient); distinguish from contemporary arz: Egyptian Arabic
["ems"] = "Alutiiq", -- Pacific Gulf Yupik; to match en.wiki article title
["esx"] = "çhengaghtyn Eskimagh–Aleutagh", -- to match en.wiki article title (endash)
["frr"] = "Freeshlannish Hwoaie", -- Northern Frisian
["frs"] = "Saxonish Injil Reeshlannagh Hiar", -- Eastern Frisian
["gsw-fr"] = "Alsaasish", -- match MediaWiki
["haa"] = "Hän", -- Han; to match en.wiki article title
["hmx"] = "çhengaghyn Hmong–Mien", -- to match en.wiki article title (endash)
["ilo"] = "Ilocano", -- Iloko; to match en.wiki article title
["jam"] = "Patois Jamaicagh", -- Jamaican Creole English
["lij-mc"] = "Monacish", -- Ligurian as spoken in Monaco
["luo"] = "Dholuo", -- IANA (primary) /ISO 639-3: Luo (Kenya and Tanzania); IANA (secondary): Dholuo
["mhr"] = "Marish Lheannee", -- Eastern Mari
["mid"] = "Mandaish Noa-emshyragh", -- Mandaic
['mis'] = "gyn coad", -- Uncoded languages; capitalization; special scope, not collective scope;
["mkh"] = "çhengaghyn Mon–Khmer", -- to match en.wiki article title (endash)
["mla"] = "Tamambo", -- Malo
['mte'] = "Mono-Alu", -- Mono (Solomon Islands)
['mul'] = "ymmodee", -- Multiple languages; capitalization; special scope, not collective scope;
["nan-tw"] = "Hokkien Taiwaanagh", -- make room for IANA / 639-3 nan Min Nan Chinese; match en.wiki article title
["new"] = "Newar", -- Newari, Nepal Bhasa; to match en,wiki article title
["ngf"] = "çhengaghyn Tessen-Noa-Ghuineagh", -- to match en.wiki article title (endash)
["nic"] = "çhengaghyn Neegeyr–Congo", -- Niger-Kordofanian languages; to match en,wiki article title
["nrf"] = "Normanish", -- not quite a collective - IANA name: Jèrriais + Guernésiais; categorizes to Norman-language text
["nrf-gg"] = "Guernésiais", -- match MediaWiki
["nrf-je"] = "Jèrriais", -- match MediaWiki
["nzi"] = "Nzema", -- Nzima; to match en.wiki article title
["oma"] = "Omaha–Ponca", -- to match en.wiki article title (endash)
["orv"] = "Shenn Slavish Hiar", -- Old Russian
["pfl"] = "Germaanish Phalateenagh", -- Pfaelzisch; to match en.wiki article
["pie"] = "Piro Pueblo", -- Piro; to match en.wiki article
["pms"] = "Piedmontish", -- Piemontese; to match en.wiki article title
["pnb"] = "Punjabish (Heear)", -- Western Panjabi; dab added to override import from ~/wp languages and distinguish pnb from pa in reverse look up tag_from_name()
["rop"] = "Creeole Austrailagh", -- Kriol; en.wiki article is a dab; point to correct en.wiki article
["sdo"] = "Bukar–Sadong", -- Bukar-Sadung Bidayuh; to match en.wiki article title
["stq"] = "Freeshlannish Saterland", -- Saterfriesisch
["und"] = "neuoolit", -- capitalization to match existing category
["wrg"] = "Warrongo", -- Warungu
["xal-ru"] = "Kalmykish", -- to match en.wiki article title
["xgf"] = "Tongva", -- ISO 639-3 is Gabrielino-Fernandeño
["yuf"] = "Havasupai–Hualapai", -- Havasupai-Walapai-Yavapai; to match en.wiki article title
["zxx"] = "gyn stoo çhengoaylleeagh", -- capitalization
-- these ISO 639-2, -3 language-name overrides imported from Module:Language/data/wp_languages
--<begin do-not-edit except to comment out>--
["ace"] = "Acehnish", -- Achinese
["aec"] = "Arabish Sa'idi", -- Saidi Arabic
["akl"] = "Aklan", -- Aklanon
["alt"] = "Altayish", -- Southern Altai
["apm"] = "Mescalero-Chiricahua", -- Mescalero-Chiricahua Apache
["bal"] = "Baloçhish", -- Baluchi
-- ["bcl"] = "Bicolanish Veanagh", -- Central Bikol
["bin"] = "Edo", -- Bini
["bpy"] = "Manipurish Bishnupriya", -- Bishnupriya
["chg"] = "Chagatay", -- Chagatai
["ckb"] = "Kurdish Sorani", -- Central Kurdish
["cnu"] = "Shenwa", -- Chenoua
["coc"] = "Cocopah", -- Cocopa
["diq"] = "Zazakish", -- Dimli
["fit"] = "Meänkieli", -- Tornedalen Finnish
["fkv"] = "Kven", -- Kven Finnish
["frk"] = "Shenn Rankish", -- Frankish
["gez"] = "Ge'ez", -- Geez
["gju"] = "Gujarish", -- Gujari
["gsw"] = "Germaanish Alemannagh", -- Swiss German
["gul"] = "Gullah", -- Sea Island Creole English
["hak"] = "Hakka", -- Hakka Chinese
["hbo"] = "Ewnish Vibleagh", -- Ancient Hebrew
["hnd"] = "Hindko", -- Southern Hindko
-- ["ikt"] = "Inuvialuk", -- Inuinnaqtun
["kaa"] = "Karakalpakish", -- Kara-Kalpak
["khb"] = "Tai Lü", -- Lü
["kmr"] = "Kurdish Kurmanji", -- Northern Kurdish
["kpo"] = "Kposo", -- Ikposo
["krj"] = "Kinaray-a", -- Kinaray-A
["ktz"] = "Juǀ'hoan", -- Juǀʼhoan
["lez"] = "Lesgish", -- Lezghian
["liv"] = "Livonish", -- Liv
["lng"] = "Lombardish", -- Langobardic
["mia"] = "Miami-Illinois", -- Miami
["miq"] = "Miskito", -- Mískito
["mix"] = "Mixtec", -- Mixtepec Mixtec
["mni"] = "Meitei", -- Manipuri
["mrj"] = "Marish Chrink", -- Western Mari
["mww"] = "Hmong Bane", -- Hmong Daw
["nds-nl"] = "Saxonish Injil Ollanagh", -- Low German
-- ["new"] = "Nepal Bhasa", -- Newari
["nso"] = "Sotho Hwoaie", -- Pedi
-- ["nwc"] = "Nepal Bhasa Classicagh", -- Classical Newari, Classical Nepal Bhasa, Old Newari
["ood"] = "O'odham", -- Tohono O'odham
["otk"] = "Shenn Turkic", -- Old Turkish
["pal"] = "Pershish Veanagh", -- Pahlavi
["pam"] = "Kapampanganish", -- Pampanga
["phr"] = "Potwari", -- Pahari-Potwari
["pka"] = "Jain Prakrit", -- Ardhamāgadhī Prākrit
-- ["pnb"] = "Punjabish", -- Western Panjabi
["psu"] = "Shauraseni", -- Sauraseni Prākrit
["rap"] = "Rapa Nui", -- Rapanui
["rar"] = "Māori Ellanyn Cook", -- Rarotongan
["rmu"] = "Scandoromanish", -- Tavringer Romani
["rom"] = "Romanish", -- Romany
["rup"] = "Aromaanish", -- Macedo-Romanian
["ryu"] = "Okinawish", -- Central Okinawan
["sdc"] = "Sassarish", -- Sassarese Sardinian
["sdn"] = "Gallurish", -- Gallurese Sardinian
["shp"] = "Shipibo", -- Shipibo-Conibo
["src"] = "Logudorish", -- Logudorese Sardinian
["sro"] = "Campidanish", -- Campidanese Sardinian
["tkl"] = "Tokelauish", -- Tokelau
["tvl"] = "Tuvaluish", -- Tuvalu
["tyv"] = "Tuvish", -- Tuvinian
["vls"] = "Flandrynish Heear", -- Vlaams
["wep"] = "Westphalish", -- Westphalien
["xal"] = "Oirat", -- Kalmyk
["xcl"] = "Shenn Armeanish", -- Classical Armenian
["yua"] = "Mayish Yucatec", -- Yucateco
--<end do-not-edit except to comment out>--
------------------------------< P R I V A T E _ U S E _ T A G S >----------------------------------------------
["akk-x-latbabyl"] = "Babylonish Yeianagh",
["akk-x-midassyr"] = "Akkadish Assyriagh Veanagh",
["akk-x-midbabyl"] = "Akkadish Vabylonagh Veanagh",
["akk-x-neoassyr"] = "Akkadish Noa-Assyriagh",
["akk-x-neobabyl"] = "Akkadish Noa-Vabylonagh",
["akk-x-old"] = "Shenn Akkadish",
["akk-x-oldassyr"] = "Akkadish Henn-Assyriagh",
["akk-x-oldbabyl"] = "Akkadish Henn-Vabylonagh",
["alg-x-proto"] = "Proto-Algonquiagh", -- alg in IANA is Algonquian languages
["ca-x-old"] = "Shenn Chataloanish",
["cel-x-combrit"] = "Brythonagh Cadjin", -- cel in IANA is Celtic languages
["cel-x-proto"] = "Proto-Cheltish",
["egy-x-demotic"] = "Egyptish Ghemotagh",
["egy-x-late"] = "Egyptish Yeianagh",
["egy-x-middle"] = "Egyptish Veanagh",
["egy-x-old"] = "Shenn Egyptish",
["gem-x-proto"] = "Proto-Ghermaanic", -- gem in IANA is Germanic languages
["gmw-x-ecg"] = "Germaanish Veanagh Hiar",
["grc-x-aeolic"] = "Greagish Aeoleeanagh", -- these grc-x-... codes are preferred alternates to the non-standard catchall code grc-gre
["grc-x-attic"] = "Greagish Attagh",
["grc-x-biblical"] = "Greagish Vibleagh",
["grc-x-byzant"] = "Greagish Vaisantagh",
["grc-x-classic"] = "Greagish Chlassicagh",
["grc-x-doric"] = "Greagish Ghoragh",
["grc-x-hellen"] = "Greagish Hellenagh",
["grc-x-ionic"] = "Greagish Eeaanagh",
["grc-x-koine"] = "Greagish Koinē",
["grc-x-medieval"] = "Greagish Vean-eashagh",
["grc-x-patris"] = "Greagish Phatristagh",
["grk-x-proto"] = "Proto-Ghreagish", -- grk in IANA is Greek languages
["iir-x-proto"] = "Proto-Ind-Eeraanagh", -- iir in IANA is Indo-Iranian Languages
["inc-x-mitanni"] = "Mitanni-Ayreeanagh", -- inc in IANA is Indic languages
["inc-x-proto"] = "Proto-Ind-Ayreeanagh",
["ine-x-proto"] = "Proto-Ind-Oarpagh",
["ira-x-proto"] = "Proto-Eeraanagh", -- ira in IANA is Iranian languages
["itc-x-proto"] = "Proto-Iddaalagh", -- itc in IANA is Italic languages
["ksh-x-colog"] = "Koloinish", -- en.wiki article is Colognian; ksh (Kölsch) redirects there
["la-x-medieval"] = "Ladjyn Vean-eashagh",
["la-x-new"] = "Noa-Ladjyn",
["lmo-x-milanese"] = "Milaanish", -- lmo in IANA is Lombard; Milanese is a dialect
["mis-x-ripuar"] = "Ripuarish", -- replaces improper use of ksh in wp_languages
["prg-x-old"] = "Shenn Phrooshish",
["sem-x-ammonite"] = "Ammonish",
["sem-x-aramaic"] = "Aramaaish",
["sem-x-canaan"] = "çhengaghyn Canaanagh",
["sem-x-dumaitic"] = "Dumaitish",
["sem-x-egurage"] = "Gurage Hiar",
["sem-x-hatran"] = "Aramaaish Hatran",
["sem-x-oldsoara"] = "Shenn Arabish Yiass",
["sem-x-palmyren"] = "Aramaaish Phalmyragh",
["sem-x-proto"] = "Proto-Hemmish",
["sem-x-taymanit"] = "Taymanitish",
["sla-x-proto"] = "Proto-Slavish", -- sla in IANA is Slavic languages
["yuf-x-hav"] = "Havasupai", -- IANA name for these three is Havasupai-Walapai-Yavapai
["yuf-x-wal"] = "Walapai",
["yuf-x-yav"] = "Yavapai",
["xsc-x-pontic"] = "Skythish Phontagh", -- xsc in IANA is Scythian
["xsc-x-saka"] = "Saka",
["xsc-x-sarmat"] = "Sarmatish",
}
--[[--------------------------< A R T I C L E _ L I N K >------------------------------------------------------
for those rare occasions when article titles don't fit with the normal '<language name>-language', this table
maps language code to article title. Use of this table should be avoided and the use of redirects preferred as
that is the long-standing method of handling article names that don't fit with the normal pattern
]]
local article_name = {
['kue'] = "Kumanish (Noa-Ghuinea)", -- Kuman (Papua New Guinea); to avoid Kuman dab page
["lij"] = "Ligurish (çhengey Romansagh)", -- Ligurian; see Template_talk:Lang#Ligurian_dab
['mbo'] = "çhengey Mbo (Cameroon)", -- Mbo (Cameroon)
['mnh'] = "çhengey Mono (y Congo)", -- Mono (Democratic Republic of Congo); see Template_talk:Lang#Mono_languages
['mnr'] = "çhengey Mono (California)", -- Mono (USA)
['mru'] = "çhengey Mono (Cameroon)", -- Mono (Cameroon)
['qwm'] = "Kumanish (y Roosh)", -- Kuman (Russia); to avoid Kuman dab page
["snq"] = "çhengey Sangu (Gabon)", -- Sangu (Gabon)
["toi"] = "çhengey Tonga (y Tambia as y Çhimbabwe)", -- Tonga (Zambia and Zimbabwe); to avoid Tonga language dab page
["xlg"] = "Ligurish (shenn çhengey)", -- see Template_talk:Lang#Ligurian_dab
["zmw"] = "çhengey Mbo (y Congo)", -- Mbo (Democratic Republic of Congo)
}
--[=[-------------------------< R T L _ S C R I P T S >--------------------------------------------------------
ISO 15924 scripts that are written right-to-left. Data in this table taken from [[ISO 15924#List of codes]]
last update to this list: 2017-12-24
]=]
local rtl_scripts = {
'adlm', 'arab', 'aran', 'armi', 'avst', 'cprt', 'egyd', 'egyh', 'hatr', 'hebr',
'hung', 'inds', 'khar', 'lydi', 'mand', 'mani', 'mend', 'merc', 'mero', 'narb',
'nbat', 'nkoo', 'orkh', 'palm', 'phli', 'phlp', 'phlv', 'phnx', 'prti', 'rohg',
'samr', 'sarb', 'sogd', 'sogo', 'syrc', 'syre', 'syrj', 'syrn', 'thaa', 'wole',
};
--[[--------------------------< T R A N S L I T _ T I T L E S >------------------------------------------------
This is a table of tables of transliteration standards and the language codes or language scripts that apply to
those standards. This table is used to create the tool-tip text associated with the transliterated text displayed
by some of the {{lang-??}} templates.
These tables are more-or-less copied directly from {{transl}}. The standard 'NO_STD' is a construct to allow for
the cases when no |std= parameter value is provided.
]]
local translit_title_table = {
['ahl'] = {
['default'] = 'tessen-lettyraghey Academee yn Ewnish',
},
['ala'] = {
['default'] = 'tessen-lettyraghey Heshaght Lioarlann America – Lioarlann y Chohionnal',
},
['ala-lc'] = {
['default'] = 'tessen-lettyraghey Heshaght Lioarlann America – Lioarlann y Chohionnal',
},
['batr'] = {
['default'] = 'Reillyn Tessen-lettyraghey Arabish Bikdash',
},
['bgn/pcgn'] = {
['default'] = 'tessen-lettyraghey Voayrd cour Enmyn Çheer-oaylleeagh / Bing Veayn cour Enmyn Çheeroaylleeagh',
},
['din'] = {
['ar'] = 'Arabagh DIN 31635',
['fa'] = 'Arabagh DIN 31635',
['ku'] = 'Arabagh DIN 31635',
['ps'] = 'Arabagh DIN 31635',
['tg'] = 'Arabagh DIN 31635',
['ug'] = 'Arabagh DIN 31635',
['ur'] = 'Arabagh DIN 31635',
['arab'] = 'Arabagh DIN 31635',
['default'] = 'tessen-lettyraghey DIN',
},
['eae'] = {
['default'] = 'tessen-lettyraghey Encyclopaedia Aethiopica',
},
['hepburn'] = {
['default'] = 'tessen-lettyraghey Hepburn',
},
['hunterian'] = {
['default'] = 'tessen-lettyraghey Hunter',
},
['iast'] = {
['default'] = 'tessen-lettyraghey Abbyrlhit Eddyr-ashoonagh y Tanskrit',
},
['iso'] = { -- when a transliteration standard is supplied
['ab'] = 'Kyrillagh ISO 9',
['ba'] = 'Kyrillagh ISO 9',
['be'] = 'Kyrillagh ISO 9',
['bg'] = 'Kyrillagh ISO 9',
['kk'] = 'Kyrillagh ISO 9',
['ky'] = 'Kyrillagh ISO 9',
['mn'] = 'Kyrillagh ISO 9',
['ru'] = 'Kyrillagh ISO 9',
['tg'] = 'Kyrillagh ISO 9',
['uk'] = 'Kyrillagh ISO 9',
['bua'] = 'Kyrillagh ISO 9',
['sah'] = 'Kyrillagh ISO 9',
['tut'] = 'Kyrillagh ISO 9',
['xal'] = 'Kyrillagh ISO 9',
['cyrl'] = 'Kyrillagh ISO 9',
['ar'] = 'Arabagh ISO 233',
['ku'] = 'Arabagh ISO 233',
['ps'] = 'Arabagh ISO 233',
['ug'] = 'Arabagh ISO 233',
['ur'] = 'Arabagh ISO 233',
['arab'] = 'Arabagh ISO 233',
['he'] = 'Ewnagh ISO 259',
['yi'] = 'Ewnagh ISO 259',
['hebr'] = 'Ewnagh ISO 259',
['el'] = 'Greagagh ISO 843',
['grc'] = 'Greagagh ISO 843',
['ja'] = 'Shapaanagh ISO 3602',
['hira'] = 'Shapaanagh ISO 3602',
['hrkt'] = 'Shapaanagh ISO 3602',
['jpan'] = 'Shapaanagh ISO 3602',
['kana'] = 'Shapaanagh ISO 3602',
['zh'] = 'Sheenagh ISO 7098',
['chi'] = 'Sheenagh ISO 7098',
['pny'] = 'Sheenagh ISO 7098',
['zho'] = 'Sheenagh ISO 7098',
-- ['han'] = 'Sheenagh ISO 7098', -- unicode alias of Hani? doesn't belong here? should be Hani?
['hans'] = 'Sheenagh ISO 7098',
['hant'] = 'Sheenagh ISO 7098',
['ka'] = 'Shorshagh ISO 9984',
['kat'] = 'Shorshagh ISO 9984',
['arm'] = 'Armeanagh ISO 9985',
['hy'] = 'Armeanagh ISO 9985',
['th'] = 'Thai ISO 11940',
['tha'] = 'Thai ISO 11940',
['ko'] = 'Koreeagh ISO 11941',
['kor'] = 'Koreeagh ISO 11941',
['awa'] = 'Indagh ISO 15919',
['bho'] = 'Indagh ISO 15919',
['bn'] = 'Indagh ISO 15919',
['bra'] = 'Indagh ISO 15919',
['doi'] = 'Indagh ISO 15919',
['dra'] = 'Indagh ISO 15919',
['gon'] = 'Indagh ISO 15919',
['gu'] = 'Indagh ISO 15919',
['hi'] = 'Indagh ISO 15919',
['hno'] = 'Indagh ISO 15919',
['inc'] = 'Indagh ISO 15919',
['kn'] = 'Indagh ISO 15919',
['kok'] = 'Indagh ISO 15919',
['ks'] = 'Indagh ISO 15919',
['mag'] = 'Indagh ISO 15919',
['mai'] = 'Indagh ISO 15919',
['ml'] = 'Indagh ISO 15919',
['mr'] = 'Indagh ISO 15919',
['ne'] = 'Indagh ISO 15919',
['new'] = 'Indagh ISO 15919',
['or'] = 'Indagh ISO 15919',
['pa'] = 'Indagh ISO 15919',
['pnb'] = 'Indagh ISO 15919',
['raj'] = 'Indagh ISO 15919',
['sa'] = 'Indagh ISO 15919',
['sat'] = 'Indagh ISO 15919',
['sd'] = 'Indagh ISO 15919',
['si'] = 'Indagh ISO 15919',
['skr'] = 'Indagh ISO 15919',
['ta'] = 'Indagh ISO 15919',
['tcy'] = 'Indagh ISO 15919',
['te'] = 'Indagh ISO 15919',
['beng'] = 'Indagh ISO 15919',
['brah'] = 'Indagh ISO 15919',
['deva'] = 'Indagh ISO 15919',
['gujr'] = 'Indagh ISO 15919',
['guru'] = 'Indagh ISO 15919',
['knda'] = 'Indagh ISO 15919',
['mlym'] = 'Indagh ISO 15919',
['orya'] = 'Indagh ISO 15919',
['sinh'] = 'Indagh ISO 15919',
['taml'] = 'Indagh ISO 15919',
['telu'] = 'Indagh ISO 15919',
['default'] = 'tessen-lettyraghey ISO',
},
['jyutping'] = {
['default'] = 'tessen-lettyraghey Jyutping',
},
['mlcts'] = {
['default'] = 'Corys Tessen-lettyraghey Chommishoon Çhengaghyn Myanmar',
},
['mr'] = {
['default'] = 'tessen-lettyraghey McCune–Reischauer',
},
['nihon-shiki'] = {
['default'] = 'tessen-lettyraghey Nihon-shiki',
},
['no_std'] = { -- when no transliteration standard is supplied
['akk'] = 'tessen-lettyraghey Shemmagh',
['sem'] = 'tessen-lettyraghey Shemmagh',
['phnx'] = 'tessen-lettyraghey Shemmagh',
['xsux'] = 'tessen-lettyraghey Jeenysagh',
},
['pinyin'] = {
['default'] = 'tessen-lettyraghey Pinyin',
},
['rr'] = {
['default'] = 'tessen-lettyraghey Romanagh Lhiasit y Choreeish',
},
['rtgs'] = {
['default'] = 'Ard-chorys Reeoil Thai yn Tessen-lettyraghey',
},
['satts'] = {
['default'] = 'tessen-lettyraghey Chorys Tessen-lettyraghey Çhaghnoil yn Arabish Stundayrtit',
},
['scientific'] = {
['default'] = 'tessen-lettyraghey sheansagh',
},
['ukrainian'] = {
['default'] = 'corys romanagh ashoonagh yn Ookraan',
},
['ungegn'] = {
['default'] = 'tessen-lettyraghey Phossan Oayllee ny h-Ashoonyn Unnaneysit cour Enmyn Çheer-oaylleeagh',
},
['wadegile'] = {
['default'] = 'tessen-lettyraghey Wade–Giles',
},
['wehr'] = {
['default'] = 'tessen-lettyraghey Hans Wehr',
},
};
return
{
this_wiki_lang_tag = this_wiki_lang_tag,
this_wiki_lang_dir = lang_obj:getDir(), -- wiki's language direction
article_name = article_name,
lang_name_table = lang_name_table_t,
override = override,
rtl_scripts = rtl_scripts,
special_tags_table = special_tags_table,
translit_title_table = translit_title_table,
};
ln1wrgr8vjd7z1czb5up0z5wmlufg8n
Red classicagh chryss Kuiper
0
41854
393388
367442
2026-09-18T20:15:20Z
InternetArchiveBot
16702
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
393388
wikitext
text/x-wiki
[[Coadan:UltimaThule_CA06_color_20190516.png|thumb|[[486958 Arrokoth]], y chied chorpane classicagh jeh cryss Kuiper ren [[Rolley myn-phlanaidyn ren siyn spoar keayrt orroo|ren saagh spoar keayrt er]].]]
[[Coadan:Cubewanos.png|thumb|Cruinlee ''cubewano''yn eigsoylagh ayns cosoylaght rish cruinlagh [[Neptioon]] (gorrym) as [[Pluto]] (bane-yiarg)]]
'''Red classicagh chryss Kuiper''', ta enyssit '''cubewano''' ("QB1-o") chammah,{{efn|Ga dy nee enmys shenn-emshiragh t'eh, ta "cubewano" foast ymmydit lesh y Minor Planet Center da'n rolley oc bentyn rish myn-phlanaidyn foddey.<ref>{{cite web |url=http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K10/K10S44.html |title=Distant Minor Planets}}</ref>}} she corpane ayns [[cryss Kuiper]] (KBO) marish corrid injil ta [[cruinlaghey]] çheu hoal jeh [[Neptioon]] as nagh vel stiurit lesh [[Corpane tessen-Neptioonagh aavuiltagh|aavuilley cruinlagh marish Neptioon]]. Ta cruinlee 40–50 [[unnid rollageydagh|AU]] er [[essylys lieh-vooar]] ec ''cubewano''yn as, neughollrish [[Pluto]], cha nel ad tessenaghey cruinlagh Neptioon. T'eh meanal dy vel [[corrid chruinlagh|corrid]] injil as, keayrtyn, [[cleayn cruinlagh|cleayn]] injil oc, gollrish ny planaidyn classicagh.
Ta'n ennym "cubewano" çheet ass y chied [[corpane tessen-Neptioonagh|chorpane tessen-Neptioonagh]] (TNO) va feddynit lurg Pluto as [[Charon (eayst)|Charon]]: [[15760 Albion]], va enmyssit dy shallidagh myr (15760) {{mp|1992 QB|1}} derrey Jerrey Geuree 2018.<ref>{{cite web |url=http://www2.ess.ucla.edu/~jewitt/kb/def_classical.html |title=Classical Kuiper Belt Objects |author-link=David Jewitt |first=David |last=Jewitt |publisher=UCLA |access-date=1 Jerrey Souree 2013}}</ref> Va corpaneyn cosoylagh enmyssit dy mennick myr "QB1-o", or "cubewanos" (''cubewanoyn''), ass y chorpane shen, ga dy vel yn enmys "classicagh" ymmydit ny s'menkey 'sy lettyraght oaylleeaght.
Ta corpaneyn enmyssit myr ''cubewano''yn goaill stiagh:
* [[15760 Albion]]<ref name=K10B62 /> (enmyssit myr {{mp|1992 QB|1}} chammah as chur rish yn enmys "cubewano")
* [[Makemake|136472 Makemake]], [[planaid crivassanagh]]<ref name=K10B62 />
* [[50000 Quaoar]] as [[20000 Varuna]], y daa jeu coontit myr y TNO smoo ec traa nyn veddyssynyn<ref name=K10B62 />
* [[19521 Chaos]], [[58534 Logos]], [[53311 Deucalion]], [[66652 Borasisi]], [[88611 Teharonhiawako]]
* {{mpl|(33001) 1997 CU|29}}, {{mpl|(55636) 2002 TX|300}}, [[55565 Aya]], {{mpl|(55637) 2002 UX|25}}
* [[486958 Arrokoth]]
Va [[Haumea|136108 Haumea]] rang-oardit myr ''cubewano'' dy shallidagh hoshiaght lesh y [[Minor Planet Center]] ayns 2006,<ref name=K06X45>{{cite web |date=2006-12-12 |title=MPEC 2006-X45: Distant Minor Planets |url=https://minorplanetcenter.net//mpec/K06/K06X45.html |access-date=2008-10-03 |df=dmy-all |publisher=IAU Minor Planet Center & Tamkin Foundation Computer Network}}</ref> agh v'eh feddynit magh ny s'anmey dy vel cruinlagh aavuiltagh echey.<ref name=K10B62>
{{cite web |date=2010-01-30 |title=MPEC 2010-B62: Distant Minor Planets (2010 FEB. 13.0 TT) |author=Brian G. Marsden |department=IAU Minor Planet Center |publisher=Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics |url=http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K10/K10B62.html |archive-url=https://archive.today/20120904012403/http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K10/K10B62.html |url-status=dead |archive-date=2012-09-04 |df=dmy-all |access-date=2010-07-26}}</ref>
== Rolley ==
{{Ardart|Rolley corpaneyn tessen-Neptioonagh#Rolley}}
Shoh rolley keintagh jeh corpanyn classicagh chryss Kuiper. Rish Jerrey Souree 2023, ta mysh 870 corpaneyn marish {{nowrap|q > 40 AU}} as {{nowrap|Q < 48 AU}}.<ref name="MPC_list">{{cite web |url=http://minorplanetcenter.net/db_search/show_by_properties?perihelion_distance_min=40&aphelion_distance_max=48 |title={{nowrap|q > 40 AU}} and {{nowrap|Q < 48 AU}} |website=minorplanetcenter.net |department=IAU Minor Planet Center |publisher=Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics |access-date=31 Jerrey Souree 2023}}</ref>
* [[15760 Albion]]
* [[20000 Varuna]]
* [[307261 Máni]]
* {{mpl|(307616) 2003 QW|90}}
* {{mpl|(444030) 2004 NT|33}}
* {{mpl|(308193) 2005 CB|79}}
* {{mpl|(119951) 2002 KX|14}}
* {{mpl|(120178) 2003 OP|32}}
* [[120347 Salacia]]
* {{mpl|(144897) 2004 UX|10}}
* [[145452 Ritona]]
* {{mpl|(145453) 2005 RR|43}}
* [[148780 Altjira]]
* {{mpl|(15807) 1994 GV|9}}
* {{mpl|(16684) 1994 JQ|1}}
* [[174567 Varda]]
* {{mpl|(19255) 1994 VK|8}}
* [[19521 Chaos]]
* {{mpl|(202421) 2005 UQ|513}}
* {{mpl|(24835) 1995 SM|55}}
* {{mpl|(24978) 1998 HJ|151}}
* {{mpl|(278361) 2007 JJ|43}}
* {{mpl|(33001) 1997 CU|29}}
* [[486958 Arrokoth]]
* [[50000 Quaoar]]
* {{mpl|(52747) 1998 HM|151}}
* [[53311 Deucalion]]
* [[55565 Aya]]
* {{mpl|(55636) 2002 TX|300}}
* {{mpl|(55637) 2002 UX|25}}
* [[58534 Logos]]
* [[66652 Borasisi]]
* {{mpl|(69987) 1998 WA|25}}
* [[79360 Sila–Nunam]]
* {{mpl|(79983) 1999 DF|9}}
* {{mpl|(85627) 1998 HP|151}}
* {{mpl|(85633) 1998 KR|65}}
* {{mpl|(86047) 1999 OY|3}}
* [[88611 Teharonhiawako]]
* {{mpl|(90568) 2004 GV|9}}
== Jeeagh er neesht ==
* [[Rolley corpaneyn rollageydagh]]
== Fo-noteyn ==
{{notelist|1}}
== Imraaghyn ==
{{reflist|25em}}
==Kianglaghyn magh==
{{Commonscat|Classical Kuiper belt objects|Reddyn classicagh chryss Kuiper}}
*{{cite web |first=David |last=Jewitt |author-link=David Jewitt |url=http://www2.ess.ucla.edu/~jewitt/kb.html |title=Kuiper belt site |publisher=UCLA |access-date=2025-08-19 |archive-date=2012-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120302032019/http://www2.ess.ucla.edu/~jewitt/kb.html |url-status=dead }}
*{{cite web |url=http://www.boulder.swri.edu/ekonews/ |title=The Kuiper Belt Electronic Newsletter |access-date=2025-08-19 |archive-date=2010-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100119220535/http://www.boulder.swri.edu/ekonews/ |url-status=dead }}
*{{citation |department=IAU Minor Planet Center |publisher=Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics |url=http://www.minorplanetcenter.org/iau/lists/TNOs.html |website=minorplanetcenter.org |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100827234817/http://www.minorplanetcenter.org/iau/lists/TNOs.html |archive-date=2010-08-27 |df=dmy-all |title=List of Trans-Neptunian objects}}
*{{cite web |title=TNO pages |url=http://www.johnstonsarchive.net/astro/tnos.html |website=johnstonarchive.net}}
*{{cite web |title=Plot of the current positions of bodies in the Outer Solar System |url=http://www.minorplanetcenter.org/iau/lists/OuterPlot.html |website=minorplanetcenter.org |department=IAU Minor Planet Center |publisher=Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics }}
{{Corpaneyn tessen-Neptioonagh}}
{{gurneil eaghtyrys}}
[[Ronney:Reddyn classicagh chryss Kuiper| ]]
6dltfjzbodk3y7rkybto3iqkljevig9
Module:Enmyn çheerey
828
55828
393372
393130
2026-09-18T13:51:47Z
MacTire02
219
+is, +et
393372
Scribunto
text/plain
local p = {}
-- Enmyn çheerey as ny lhiegganyn gienneydagh oc.
-- Cur lhimmaghyn ayns shoh my vel feme orroo.
local country_names = {
["Yn Albaan"] = "Yn Albaan",
["Yn Austrail"] = "Yn Austrail",
["Bretyn"] = "Bretyn",
["Yn Chanadey"] = "Yn Chanadey",
["Yn Chroit"] = "Yn Chroit",
["Yn Eeslynn"] = "Yn Eeslynn",
["Yn Estaan"] = "Yn Estaan",
["Finnlynn"] = "Finnlynn",
["Yn Ghermaan"] = "Yn Ghermaan",
["Yn Ghreag"] = "Yn Ghreag",
["Greenlynn"] = "Greenlynn",
["Yn Iddaal"] = "Yn Iddaal",
["Jersee"] = "Jersee",
["Kosovo"] = "Kosovo",
["Yn Latvey"] = "Yn Latvey",
["Yn Litaan"] = "Yn Litaan",
["Mannin"] = "Mannin",
["Meksico"] = "Meksico",
["Nalbin"] = "Nalbin",
["Nerin"] = "Nerin",
["Yn Ookraan"] = "Yn Ookraan",
["Yn Pholynn"] = "Yn Pholynn",
["Yn Phortiugal"] = "Yn Phortiugal",
["Yn Phroosh"] = "Yn Phroosh",
["Yn Rank"] = "Yn Rank",
["Yn Reeriaght Unnaneysit"] = "Yn Reeriaght Unnaneysit",
["Yn Roosh"] = "Yn Roosh",
["Yn Serb"] = "Yn Serb",
["Sostyn"] = "Sostyn",
["Yn Spaainey"] = "Yn Spaainey",
["Ny Steatyn Unnaneysit"] = "Ny Steatyn Unnaneysit",
["Yn Toolynn"] = "y Toolynn"
}
local genitive = {
["Yn Albaan"] = "yn Albaan",
["Yn Austrail"] = "yn Austrail",
["Bretyn"] = "Vretyn",
["Yn Chanadey"] = "y Chanadey",
["Yn Chroit"] = "y Chroit",
["Yn Eeslynn"] = "yn Eeslynn",
["Yn Estaan"] = "yn Estaan",
["Finnlynn"] = "Innlynn",
["Yn Ghermaan"] = "y Ghermaan",
["Yn Ghreag"] = "y Ghreag",
["Greenlynn"] = "Ghreenlynn",
["Yn Iddaal"] = "yn Iddaal",
["Jersee"] = "Jersee",
["Kosovo"] = "Chosovo",
["Yn Latvey"] = "y Latvey",
["Yn Litaan"] = "y Litaan",
["Mannin"] = "Vannin",
["Meksico"] = "Veksico",
["Nalbin"] = "ny h-Albey",
["Nerin"] = "Nerin",
["Yn Ookraan"] = "yn Ookraan",
["Yn Pholynn"] = "y Pholynn",
["Yn Phortiugal"] = "y Phortiugal",
["Yn Phroosh"] = "y Phroosh",
["Yn Rank"] = "y Rank",
["Yn Reeriaght Unnaneysit"] = "y Reeriaght Unnaneysit",
["Yn Roosh"] = "y Roosh",
["Yn Serb"] = "y Terb",
["Sostyn"] = "Hostyn",
["Yn Spaainey"] = "y Spaainey",
["Ny Steatyn Unnaneysit"] = "ny Steatyn Unnaneysit",
["Yn Toolynn"] = "y Toolynn",
}
function p.name(name)
if not name or name == "" then
return name
end
return country_names[name] or name
end
function p.genitive(name)
if not name or name == "" then
return name
end
return genitive[name] or name
end
return p
g71zobnjcjgzbhk33llf2bc8hr64tig
Bluckan etloge
0
55921
393375
2026-09-18T18:02:03Z
MacTire02
219
MacTire02 moved page [[Bluckan etloge]] to [[Bluckan-etlee]]: rere https://www.learnmanx.com/media/PDFs/PDF%20resources%202022%20onwards/English%20to%20Manx%20dictionary%20compiled%20by%20Phil%20Kelly%20Jan%202026.pdf
393375
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Bluckan-etlee]]
k9x7yhqt0sfwh5tw6pmjarlmz4lcds6
Clowan:Cite website
10
55922
393378
2026-09-18T19:21:26Z
MacTire02
219
aastiurey
393378
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Clowan:Cite web]]
ci1hkae6nx7gc1fypmda9h7z6avj584
Ronney:Artyn lesh teks ayns Greenlynnish
14
55923
393382
2026-09-18T19:31:05Z
MacTire02
219
ronney noa
393382
wikitext
text/x-wiki
{{Non-Manx-language text category}}
ftm4vo8zcojmgp8zf3wygcgvg0ztoi7