Wikipedija hsbwiki https://hsb.wikipedia.org/wiki/H%C5%82owna_strona MediaWiki 1.47.0-wmf.13 first-letter Media Specialnje Diskusija Wužiwar Diskusija z wužiwarjom Wikipedija Wikipedija diskusija Dataja Diskusija k dataji MediaWiki MediaWiki diskusija Předłoha Diskusija k předłoze Pomoc Pomoc diskusija Kategorija Diskusija ke kategoriji TimedText TimedText talk Modul Modul diskusija Veranstaltung Veranstaltung Diskussion 0 10357 391738 391736 2026-07-29T22:45:32Z Gumideck 12564 krajinoškit 391738 wikitext text/x-wiki {{Infokašćik hora | mjeno=Sokolnik | druhe mjeno={{lang|de|Valtenberg}} | wobraz=Valtenberg 01.jpg | wopis wobraza=Pohlad na Sokolnik ze sewjera | wysokosć=586,4 | šěrina=51/4/30/N | dołhosć=14/16/42/O | region-ISO=DE-SN | masiw=[[Łužiske hory]] | kamjenizna = [[granodiorit]], [[dolerit]], [[křemjeń]] }} '''Sokolnik''' ({{wrěči|de|''Valtenberg''}}) je z 586 metrami<ref name="topo">{{Cite web|url=https://geoportal.sachsen.de/mapviewer/resources/apps/sachsenatlas/index.html?stateId=3d789359-ef2e-40d7-b893-59ef2ee0d76c|title=Digitale Topographische Karte Sachsen 1&nbsp;:&nbsp;10&nbsp;000|publisher=Staatsbetrieb Geobasisinformation und Vermessung Sachsen|accessdate=2026-07-26|language=němsce}}</ref> najwyše wuhorbjenje [[Łužiske hory|Łužiskich hór]] w [[Sakska|Sakskej]] [[Hornja Łužica|Hornjej Łužicy]]. Při južnym zwisu je w starym [[Podkopk|podkopku]] žórło [[Wjazońca (rěka)|Wjazońcy]], kotraž so pola [[Pěrno|Pěrna]] do [[Łobjo|Łobja]] wuliwa. Wjeršk a sewjerozapadny bok hory zestajitej so z dwubłyšćinkateho [[granodiorit]]a, mjeztym zo so pod horu łužiski granodiorit namaka. == Mjeno == Hora naspomni so prěni króć pisomnje w Hornjołužiskej hraničnej lisćinje z lěta 1241, hdźež mjenuje so ''Isenberch''. Mjeno pochadźa wot srjedźowysokoněmskeho słowa ''Isen'' (železo) a woznamjenja tuž Železna hora. Wot 18.&nbsp;lětstotka wužiwaše so za horu němske mjeno ''Falckenberg'' (Falcke = Sokol, Berg = hora), z kotrehož so poněčim wuwi dźensniše mjeno ''Valtenberg''. Serbske mjeno ''Sokolnik'' ma samsny woznam.<ref name=WdH">{{WdH|17}}</ref> == Přirodne poměry == === Połoženje === Hora leži na teritoriju zwjazkoweho kraja [[Sakska|Sakskeje]] při hranicy wokrjesow [[Wokrjes Sakska Šwica-Wuchodne Rudne hory|Sakska Šwica-Wuchodne Rudne hory]] a [[Wokrjes Budyšin|Budyšin]]. Sewjerozapadne hač wuchodne skłoniny a wjeršk słušeja ke gmejnje [[Wjazońca (gmejna)|Wjazońcy]], sewjerozapadne hač juhozapadne skłoniny ke gmejnje [[Smělna-Póckowy]] (gmejnski dźěl [[Póckowy]]) a juhozapadne hač wuchodne skłoniny k městu [[Neustadt in Sachsen|Neustadt w Sakskej]] (měšćanski dźěl [[Berthelsdorf (Neustadt in Sachsen)|Berthelsdorf]]). Najbliši sydlišćo je Wjazońca (něhdźe 2,5&nbsp;kilometrow). Sokolnik je dźěl lěsneje kónčiny [[Hohwald]] a zdobom jeje najwyši dypk.<ref name="topo" /><ref name="mapycom">{{Cite web|url=https://mapy.com/s/cebucumuka|title=Mapy.com: turistická mapa|publisher=Mapy.com|accessdate=2026-07-26|language=němsce}}</ref> === Geomorfologija === Sokolnik je 586&nbsp;metrow wysoki krótki hórski chribjet.<ref name="topo" /> Hora přisłuša sakskemu dźělej [[Łužiske hory|Łužiskich horow]], hdźež je najwyša hora a pjata najwyša hora w cyłych Łužiskich horach, a tež jich mesogeochorje Sewjerne hornjołužiske hory.<ref name="Naturäume">{{Cite web|title=FDZ Naturräume in Sachsen|url=https://arcg.is/1rDCy11|publisher=IÖR-Forschungsdatenzentrum|accessdate=2026-07-26|language=němsce}}</ref> Zdobom je wón najwyša hora Budyskeho wokrjesa. Najbliše pomjenowane hory su [[Dawidowa hórka]] (420&nbsp;m) 1,7&nbsp;kilometrow sewjerowuchodnje, [[Lipowa hora]] (459&nbsp;m) 2,1&nbsp;kilometer sewjerowuchodnje, [[Vogelberg]] (462&nbsp;m) 2,6&nbsp;kilometrow wuchodnje, [[Goldberg]] (472&nbsp;m) 2,9&nbsp;kilometrow juhowuchodnje, [[Buková hora|Bukowa hora]] (512&nbsp;m) 3,1&nbsp;kilometer juhowuchodnje, [[Angstberg]] (519&nbsp;m) 1,3&nbsp;kilometry južnje, [[Rückenberg]] (479&nbsp;m) 1,9&nbsp;kilometrow zapadnje a [[Steinberg (Smělna-Póckowy)|Steinberg]] (321&nbsp;m) 2&nbsp;kilometraj sewjerozapadnje.<ref name="mapycom" /> === Geologija a pódy === Sewjerozapadne skłoniny a wjeršk Sokolnika wobsteja z dwubłyšćinkateho granodiorita a zbytk geologiskeje podłohi twori łužiski granodiorit. Wobě kamjeniznje stej přez 500&nbsp;milionow lět starej, při čimž je dwubłyšćinkaty granodiorit starši. Łužiski granodiorit ma srjedźne zorna, šěromódru barbu a wobsteji z běłych [[žiwc]]ow, šěromódreho [[Křemjeń|křemjenja]], ćmoweje [[Błyšćinka|błyšćinki]] (biotita) a čorneho [[amfibol]]a. Přećiwo tomu ma dwubłyšćinkaty granodiorit drobna zorna, zwjetša je šěry a wobsteji tež z běłych žiwcow, šěromódreho křemjenja, ćmoweje błyšćinki (biotita) a tež swětłe błyšćinki (muskovita). Rozprochnawjene granodiority maja brunu hač zerzawu barbu. Husto namakaja so w nich [[xenolit]]y šěrawcoweho [[hornowc]]a a žiłki granodioritoweho [[porfyr]]a. Granodioritowu podłohu myla žiłki [[dolerit]]a, kotrež su něhdźe 450&nbsp;milionow lět stare. Dolerit je čornoběły, ma srjedźne zorna a jeho najwjetši žiłka ćehnje so do juhowuchodneho směra we wysokosći wot 560 do 520&nbsp;metrow. Dale so na Sokolniku namakaja žiłowy křemjeń, [[bazanit]] a [[hematit]] (krejowc), kotryž so tu hižo wot srjedźowěka wudobywaše.<ref name=WdH" /><ref>{{Cite web|url=https://geoportal.sachsen.de/mapviewer/resources/apps/sachsenatlas/index.html?stateId=1c43da00-ccf6-4c3c-83da-00ccf62c3c11|title=Geologische Karte Sachsen 1&nbsp;:&nbsp;50&nbsp;000|publisher=Staatsbetrieb Geobasisinformation und Vermessung Sachsen|accessdate=2026-07-24|language=němsce}}</ref><ref name="Opletal">{{Literatura|awtor=Mojmír Opletal a&nbsp;kol.|titul=Vysvětlivky k&nbsp;základní geologické mapě České republiky 1&nbsp;:&nbsp;25&nbsp;000. 02–214 Dolní Poustevna a&nbsp;02–223 Mikulášovice|nakładnistwo=Česká geologická služba|městno=Praha|strony=12|ISBN=80-7075-639-X|lěto=2006|originalna rěč=cs}}</ref> Najbóle rozšěrjeny typ pódy je podzolna [[bruna póda]]. Podłu rěčkow namakaja so glej hač koluvisol, ewentualnje pseudoglej. Na zapadnej skłoninje jewi so tež niłke bahno.<ref>{{Cite web|url=https://luis.sachsen.de/boden/bk50.html|title=Bodenkarte Sachsen 1&nbsp;:&nbsp;50&nbsp;000|publisher=Staatsbetrieb Geobasisinformation und Vermessung Sachsen|accessdate=2026-07-26|language=němsce}}</ref> <gallery> MRGS 522 - lužický granodiorit.jpg|<center>Łužiski granodiorit</center> MRGS 521 - dvojslídý granodiorit.jpg|<center>Dwubłyšćinkaty granodiorit</center> MRGS 526 - porfyr.jpg|<center>Granodioritowy porfyr</center> MRGS 524 - dolerit.jpg|<center>Dolerit</center> MRGS 527 - křemen.jpg|<center>Křemjeń</center> MRGS 529 - granodiorit s křemenem a hematitem.jpg|<center>Granodiorit z&nbsp;hematitom</center> MRGS 528 - bazanit.jpg|<center>Bazanit</center> </gallery> === Wodźizny === [[Dataja:Wesenitzquelle 01.jpg|mini|Žórło Wjazońcy]] Granodiorit, kotryž leži w podłoze Sokolnika, twori wjele puklinow. W nich so hromadźi woda, kotraž je žórło mnohich rěčkow. Nimale cyła hórka słuša k přitočnišću [[Wjazońca (rěka)|Wjazońcy]], kotraž so wužórli njedaloko wjerška w starym podkopku we wysokosći 515&nbsp;metrow. Z hory ćeče najprjedy do južneho a po tym do wuchodneho směra a w [[Pěrno|Pěrnje]] so wuliwa wotprawa do [[Łobjo|Łobja]]. W dole mjez Sokolnikom a [[Vogelberg]]om so wužórli [[Rotes Floß]], kotryž je lěwy přitok Wjazońcy. Na zapadnej skłoninje so wužórli rěčka [[Wiedwasser]], kotraž je tohorunja lěwy přitok Wjazońcy. W dole mjez Sokolnikom a [[Angstberg]]om južnje pod horu so wužórli [[Lohbach]]. Tutón słuša k přitočnišću [[Polnica|Polnicy]], do kotrejež so wuliwa w [[Neustadt in Sachsen|Neustadće w Sakskej]]. Wšitke rěčki słušeja tuž k přitočnišću Łobja a z tym [[Sewjerne morjo|Sewjerneho morja]].<ref name="topo" /><ref name=WdH" /> === Klima === Na Sokolniku njeje žana stajna wjedrowa stacija (najbliša je w [[Załom]]ju), čehoždla trochuja so klimowe daty na zakładźe połoženja a wysokosće. Hora słuša do klimoweho typa włóžne delnje hory, za kotrež su charakteristiske temperatury wot 6,5 do 7,2&nbsp;°C a [[spadki]] wot 750 do 900&nbsp;milimetrow wob lěto. Přerězna lětna temperatura powětra wučinja hladajo na wysokosć 5,8 °C, štož je wjace hač 1&nbsp;°C niže hač zwučene we Łužiskich horach. Najćopliši měsac je přerěznje julij a najzymniši januar. Přerězne lětne spadki su hladajo na wysokosć wyše hač we wokolinje a docpěwaja hódnoty 950&nbsp;milimetrow. Wegetaciska perioda traje něhdźe 210&nbsp;dnjow. Wětřik duje přewažnje ze zapada.<ref name="Melichar">{{Literatura|awtor=Jaroslav Melichar a kol.|titul=Vlastivěda Šluknovského výběžku pro školy a&nbsp;veřejnost|nakładnistwo=Sdružení pro rozvoj Šluknovska|městno=[[Šluknov]]|lěto=2008|strony=19–21|ISBN=978-80-254-1704-1}}</ref><ref>{{Literatura|awtor=Karl Mannsfeld, Olaf Bastian|titul=Sächsische Landschaften: Zwischen Dübener Heide und Zittauer Gebirge|nakładnistwo=Edition Leipzig|městno=[[Leipzig]]|lěto=2012|strony=262|ISBN=978-3361006782}}</ref><ref>{{Cite web|title=FDZ Naturräume in Sachsen: Klima / Hydrologie|url=https://arcg.is/jK5fj1|publisher=IÖR-Forschungsdatenzentrum|accessdate=2026-07-27|language=němsce}}</ref> === Rostlinstwo === Přewažna wjetšina Sokolnika je z hospodarskim jehlinowym abo měšanym lěsom porosćena. Potencielna přirodna wegetacija, kotraž so wot 18.&nbsp;lětstotka přeměni, je bukowina z přewahu bukow, jědlow a lipow. Najbóle rozšěrjeny jehlinowc je [[wšědny šmrěk]] (''Picea abies''), mjenje zastupjeny je [[europski larik]] (''Larix decidua'') a prěnjotna [[běła jědla]] (''Abies alba'') je so nimale zhubiła. Najbóle zastupjeny lisćowc je [[lěsny buk]] (''Fagus sylvatica'') a dale wustupuja [[wšědna jaseń]] (''Fraxinus excelsior''), [[hórski wjaz]] (''Ulmus glabra'') a [[Čećikaty dub|čećikaty]] (''Quercus petraea'') a [[šiškaty dub]] (''Quercus robur''). Mjez kerkami je rozšěrjeny [[ćernjowc]] (''Rubus''), wot kotrehož jewi so něhdźe 20&nbsp;družin. Ze zelow su [[wšědna čornica]] (''Actaea spicata''), [[zažny łyknowc]] (''Daphne mezereum''), [[hórski rozraz]] (''Veronica montana''), [[wulka kuzłarnička]] (''Circaea lutetiana''), [[mała kuzłarnička]] (''Circaea alpina''), [[srěnja kuzłarnička]] (''Circaea x intermedia''), [[hajowy staršik]] (''Senecio nemorensis''), [[blakaty klep]] (''Arum maculatum''), [[běła zubica]] (''Dentaria enneaphyllos''), [[wšědna štwórica]] (''Paris quadrifolia'') abo [[kwětkata kokorička]] (''Polygonatum multiflorum'') zastupjene. Rozšěrjene trawy su [[lěsna dornica]] (''Festuca altissima''), [[lěsna pjerchowanka]] (''Milium effusum''), [[wisaty paćernik]] (''Melica nutans''), [[drobny paćernik]] (''Melica uniflora'') a (''Hordelymus europaeus''). Při nadrobnym přeslědźenju sewjerneje skłoniny zličichu 10&nbsp;družin [[Paproćizny|paproćiznow]], 54&nbsp;družin [[Lapkojte mochy|lapkojtych mochow]], 75&nbsp;družin [[Bahnjowky|bahnjowkow]], 27&nbsp;družin [[Křemjenčki|křemjenčkow]] a 75&nbsp;družin [[Mochi|mochow]], z kotrychž je zajimawy rědki [[Swěćacy moch|swěćacy moch]] (''Schistostega pennata''). Z [[Lišawy|lišawow]] je rozšěrjeny (Chrysothrix chlorina). Sewjernje pod horu namaka so wobšěrna [[Wólša|wólšina]] (1,5&nbsp;hektara), w kotrejž rostu [[bahnojty paproć]] (''Thelypteris palustris'') abo [[rozlatčena rězna]] (''Carex paniculata'').<ref name=WdH" /> === Zwěrinstwo === Družinowa składba tudyšeje fawny ma přewažnje lěsny charakter a wustupuja tu družiny zwučene w druhich dźělach Łužiskich horow. Jara wjele tu wustupuja [[lěsny jeleń]] (''Cervus elaphus''), [[sorna]] (''Capreolus capreolus'') a [[dźiwje swinjo]] (''Sus scrofa''), dale mjeńše [[rubježne zwěrjata]] kaž [[čerwjena liška]] (''Vulpes vulpes''), [[europski šwinc]] (''Meles meles''), [[štomova kuna]] (''Martes martes'') a [[skalna kuna]] (''Martes foina''). Wot zymy 2011/2012 wobkedźbuja so prawidłownje [[wjelk]]i (''Canis lupus''). Z druhich [[Cycaki|cycakow]] su rozšěrjene na přikład [[europska wjewjerčka]] (''Sciurus vulgaris''), [[lěsna myška]] (''Muscardinus avellanarius'') abo wšelake družiny [[njetopyr]]jow (''Microchiroptera''). [[Rubježne ptaki]] zastupuja [[pašturlica]] (''Buteo buteo'') abo [[wulki jatřob]] (''Astur gentilis''), [[sowy]] potom [[šubut]] (''Bubo bubo'') abo [[kiwka]] (''Strix aluco'') a z druhich ptačkow su rozšěrjenja [[čorny dypornak]] (''Dryocopus martius''), [[pisany dypornak]] (''Dendrocopos major''), [[šěry dypornak]] (''Picus canus''), [[škrěkawa]] (''Garrulus glandarius''), [[spěwna drózna]] (''Turdus philomelos''), [[čerwjeny ročk]] (''Erithacus rubecula'') abo [[sykorka čornohłownik]] (''Periparus ater'').<ref name="Melichar" /><ref>{{Cite web|title=Wolf in Sachsen|url=https://www.wolf.sachsen.de/|publisher= Sächsisches Landesamt für Umwelt, Landwirtschaft und Geologie|accessdate=2026-07-29|language=němsce}}</ref> === Krajinoškit === Cyły Sokolnik leži w [[Krajinoškitna kónčina Hornjołužiske hory|krajinoškitnej kónčinje Hornjołužiske hory]], kotraž bu w lěće 1999 załožena. Wjeršk a južne hač zapadne skłoniny hory leža w ptakoškitnej krajinje ''Hohwald a Sokolnik''. Samsny teritorij leži w europsce wuznamnym stejnišću ''Hohwald a Sokolnik'' a sewjernje pod horu trjechi europsce wuznamna kónčina ''Hornja Wjazońca a pódlanske rěki''.<ref>{{Cite web|url=https://geodienste.bfn.de/schutzgebiete?lang=de|title=Schutzgebiete in Deutschland|publisher=Bundesamt für Naturschutz|accessdate=2026-07-30|language=němsce}}</ref> Mjez lětomaj 1961 a&nbsp;1966 bě Sokolnik dźěl přirodoškitneho pasma ''W Hohwaldźe''. Na zapadnej skłoninje leži přirodny pomnik ''Jasenjowo-klonowy lěs'' z přestrjenju 2,5&nbsp;hektara a sewjernje pod horu přirodny pomnik ''Wólšina při sewjernej podnoze Sokolnika'' z přestrjenju 2,6&nbsp;hektara.<ref>{{Cite web|url=https://geoportal.sachsen.de/mapviewer/resources/apps/sachsenatlas/index.html?stateId=051208c2-6f71-4a42-9208-c26f71ca4293|title=Naturschutz: Flächennaturdenkmäler|publisher=Staatsbetrieb Geobasisinformation und Vermessung Sachsen|accessdate=2026-07-30|language=němsce}}</ref> == Stawizny == [[Dataja:Sokolnik.jpg|mini|Wěža krala Jana na wjeršku Sokolnika]] Wot 1752 hač 1762 bě na južnym zwisu ''Valentin-Erbstolln am Falckenberge'', hdźež [[kwarc]]owa chódba bě předmjet [[hórnistwo|hórnistwoweho]] pospyta. Zakulenu podkopkowu wotwěru maja dźensa za žórło rěki [[Wjazońca (rěka)|Wjazońca]]. W lěće 1857 so hišće dźensa eksistowaca kamjentna rozhladna wěža po planach [[Carl August Schramm|Carla Augusta Schramma]] natwari a tehdy hižo wobstejacy drjewjany nahórski hosćenc naruna so trochu pozdźišo přez kamjentny. Nahórski hosćenc wupali w lěće 1951, je so wšak pozdźišo znowa natwarił. Jako stacija č-o 6 ''Valtenberg'' bě wjeršk w 1860ych lětach stacija 1. rjada kralowsko-sakskeje [[Triangulacija|triangulacije]]. Z tuteje přičiny bě so na wjeršku krajměrjenski stołp nastajił, kotryž dźensa hižo njeeksistuje. == Rozhlad == Z wěže krala Jana saha wuhlad přez Hornjołužiske hory hač do [[Žitawske horiny|Žitawskich horin]] a tež hač do [[Połobske pěskowčiny|Połobskich pěskowčin]] a k hrjebjenju [[Rudne hory|Rudnych hór]]. Při dobrych wobstejnosćach stej tež hrjebjeni [[Jizerske hory|Jizerskich horin]] a [[Kyrkonoše|Kyrkonošow]] widźomnej. == Puće na wjeršk == * Nad horu wjedźe mnoho turistiskich pućow, znaty je [[Hornjołužiski nahórski puć]], kotrež wšě wuznamne łužiske hory přeprěkuje. * Jako wuchadźišćo za najkrótši nastup móže dwórnišćo ''Wjazońca-zapad'' słužić, wottam wjedźe puć přez ''zelenu'' markěrowanu šćežku na wjeršk. * Tež korčma ''Hohwaldschänke'' při [[statna dróha|statnej dróze]] [[Neustadt in Sachsen]] - [[Wołbramecy]] je přihódne wuchadźišćo za zalězenje hory. Wottam slěduje so puć markěrowany z ''módrym'' znamjenjom. == Žórła == <references/> == Literatura == * {{WdH|17}} == Wotkazy == * {{Commonscat|Valtenberg|Sokolnik}} * [https://mapy.com/s/cebucumuka Mapy.com: pućowanska karta, Sokolnik a wokolina] * [https://valtenberg.de/ Oficialna webstrona hórskeje bawdy a wuhladne wěže Sokolnik] * [https://www.neukirch-lausitz.de/de/valtenberg.html Sokolnik na webstronje gmejny Wjazońcy] {{Łužiske hory}} [[Kategorija:Hora w Sakskej]] [[Kategorija:Hora w Hornjej Łužicy]] [[Kategorija:Wuhladna wěža w Sakskej]] [[Kategorija:Neustadt w Sakskej]] [[Kategorija:Wjazońca]] [[Kategorija:Hora w Europje]] [[Kategorija:Łužiske hory]] h1pfq9kymmugj0ao1m11s162y8a2e76 0 14224 391737 382439 2026-07-29T17:24:05Z InternetArchiveBot 21326 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 391737 wikitext text/x-wiki {{Infokašćik chemiski element <!--- Periodowy system ---> | mjeno = Litium | symbol = Li | rjadowy_ličbnik = 3 | CAS_čisło = 7439-93-2 | serija = [[Alkaliske kowy]] | skupina = 1 | perioda = 2 | blok = s | serijowa_barba = OrangeRed | napohlad = slěbrojće běły/šěry | masowy_podźěl = 0,006 | atomowa_masa = 6,941 | atomowy_radius = 145 | atomowy_radius_wuličeny = 167 | kowalentny_radius = 134 | VanDerWaalsRadius = 182 | elektronowa_konfiguracija = &#x5B;[[Helium|He]]&#x5D;2s¹ | elektrony_na_energijowym_niwowje = 2; 1 | wustupne_dźěło = | ionizowanska_energija_1 = 520,2 | agregatny_staw = kruty | modifikacije = 1 | kristalowa_struktura = kubisce w rumje centrowany | hustosć = 0,535 g/cm³ | RefTemp_hustosć_K = | twjerdosć po Mohs = 0,6 | magnetizm = paramagnetiski | škrějny_dypk_K = 453,69 | škrějny_dypk_C = 180,54 | warjenski_dypk_K = 1615 | warjenski_dypk_C = 1342 | molarny_wolumen = 13,02 · 10⁻⁶ | wuparna_ćopłota = 145,92 | škrějna_ćopłota = 3 | parowy_ćišć = 1,63 · 10⁻⁸ | RefTemp_parowy_ćišć_K = 453,7 | zwukowa_spěšnosć = 6000 | RefTemp_zwukowa_spěšnosć_K = 293,15 | specifiska_ćopłotna_kapacita = 3582 | RefTemp_specifiska ćopłotna kapacita_K = | elektriska_wodźiwosć = 10,8·10⁶ | RefTemp_elektriska_wodźiwosć_K = | ćopłotna_wodźiwosć = 84,7 | RefTemp_ćopłotna_wodźiwosć_K = | oksydaciske_stawy = +1 | oksidy = Li₂O | baziskosć = sylnje [[Baza (chemija)|baziski]] | normalny_potencial = −3,04 V | elektronowa_negatiwnosć = 0,98 | RL 67/548/EWG = ně | strašne_symbole = {{strašne symbole|F|C}} | R = {{R-sady|14/15|34}} | S = {{S-sady|(1/2)|8|43|45}} | radioaktiwny = ně | izotopy = {{Infokašćik chemiski element/Izotop | ličba_rozpadowych_typow = 0 | masowy_ličbnik = 6 | OZ= 3 | symbol = Li | NH = 7,4 }} {{Infokašćik chemiski element/Izotop | ličba_rozpadowych_typow = 0 | OZ= 3 | masowy_ličbnik = 7 | symbol = Li | NH = '''92,6''' }} | NMR-kajkosće = {{Infokašćik chemiski element/NMR | symbol = Li | masowy_ličbnik_1 = 6 | jadrowy_spin_1 = 1 | gamma_1 = 3,936 · 10⁷<ref name="Hesse">M. Hesse, H. Meier, B. Zeeh: ''Spektroskopische Methoden in der organischen Chemie'' Thieme, 2002</ref> | čućiwosć_1 = 0,0085<ref name="Hesse"/> | Larmor-frekwenca_1 = 29,4<ref name="Hesse"/> | masowy_ličbnik_2 = 7 | jadrowy_spin_2 = 3/2 | gamma_2 = 1,04 · 10⁸<ref name="Hesse"/> | čućiwosć_2 = 0,29<ref name="Hesse"/> | Larmor-frekwenca_2 = 77,7<ref name="Hesse"/> }} }} [[Dataja:Wie funktioniert eine Lithium-Schwefel-Batterie?.webm|mini|Lithium battery]] '''Litium''' (wědomostnje Lithium), [{{IPA|ˈliːtiʊm}}] (z {{ELSalt|λίθος|grjekskeho}} ''{{lang|grc-Latn|líthos}}'' „kamjeń“) je [[chemiski element]] ze symbolom Li a [[rjadowy ličbnik|rjadowym ličbnikom]] 3. Swoje mjeno dósta element, dokelž bu porno [[natrium]]ej a [[kalium]]ej w kamjeniznje namakany. Wón je [[alkaliski kow]] druheje periody [[periodowy system|periodoweho systema]] elementow. Litium je [[lochkometale|lochkometal]] a ma pod [[standardne wuměnjenje|standardnymi wuměnjenjemi]] najmjeńšu [[hustosć]] mjez krutymi elementami. W elementarnej formje reaguje kaž wšě alkaliske kowy hižo při dótkanju z kóžnej włóžnotu a zawinuje tak ćežke spalenja. Litiumowe wjazby su strowoće škódne, ale we wo wjele snadnišim rozměrje hač wone jeho periodoweho susoda [[Berylium]]. [[Dataja:Lithium paraffin.jpg|200px|thumb|left|Litium w parafinje]] Litium bu 1817 wot [[Johan August Arfwedson|Johana Augusta Arfwedsona]] wotkryty. Dla swojeje wysokeje reaktiwnosć w přirodźe w elementarnej formje njewustupuje. Při [[rumowa temperatura|rumowej temperaturje]] je jenož na cyle suchim powětrje za dlěši čas stabilny, na włóžnym powětrje so na powjerchu spěšnje mutnošěra woršta z [[litiumowy hydroksid|litiumoweho hydroksida]] wutwori. Pomału reaguje tež na suchim powětrje k [[litiumowy nitrid|litiumowemu nitridej]]. Jako [[mikroelement]] je w formje swojich selow časty wobstatk [[mineralna woda|mineralneje wody]]. W čłowjeskim [[organizm]]je su małe mnóstwa litium składowane; element pak njeje [[esencielny wobstatk jědźa|esencielny]] a žanu znatu biologisku funkciju nima. Přiwšěm maja někotre litiumowe sele mediciniski wuskutk a zasadźuja so pola [[bipolarne mylenje|bipolarnych afektowych mylenjow]], [[manija|manije]], [[depresija|depresije]] a [[klusterowe hłowybolenje|kluserowych hłowybolenjow]]. == Noty == <references /> == Wotkazy == {{Wikisłownik|Lithium}} {{Commons|Lithium}} * [https://web.archive.org/web/20070927185512/http://www.wiley-vch.de/templates/pdf/3527315780_c01.pdf Zusammenfassung über Alkalimetalle von wiley-vch] (PDF) * [https://web.archive.org/web/20081223025604/http://periodic.lanl.gov/elements/3.html Los Alamos National Laboratory – Lithium] {{ref-en}} * [https://web.archive.org/web/20260121220054/http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Li/key.html WebElements.com – Lithium] {{ref-en}} * [http://environmentalchemistry.com/yogi/periodic/Li.html EnvironmentalChemistry.com – Lithium] {{ref-en}} {{Nawigaciska lajsta periodowy system}} [[Kategorija:Antidepressivum]] [[Kategorija:Chemiski element]] 54e36h94rq16f3pnrtx10oak73xrou2 0 16889 391739 376376 2026-07-30T10:31:34Z Magnefl 9840 foto 391739 wikitext text/x-wiki {{Infokašćik rostlina |mjeno=Wšědna pócćiwka |wobraz=AnchusaOfficinalis.jpg |wulkosć=250px |wopis wobraza=Wšědna pócćiwka (''Anchusa officinalis'') |klasa0= [[Jadrowe eudikotyledony]] |podklasa0=[[Asteridy]]<br />[[Eurastridy I]] |porjad=(Boraginales) |swójba=[[Wódrakowe rostliny]] (Boraginaceae) |ród=[[Pócćiwka]]<ref>{{kral2003|strona=336}}</ref><ref>{{boehmak|titul=Ochsenzunge}}</ref> (Anchusa) |družina=Wšědna pócćiwka |wědomostne mjeno=Anchusa arvensis |slědźer=[[Carl von Linné|L.]] |lěto= }} [[File:Anchusa officinalis-o.jpg|thumb]] {{Takson-logo|jědojta}} '''Wšědna pócćiwka''' (''Anchusa officinalis'') je rostlina ze swójby [[Wódrakowe rostliny|wódrakowych rostlinow]] (''Boraginaceae''). == Wopis == [[Dataja:Anchusa officinalis inflorescence - Kulna.jpg|mini|links|Kwětnistwo]] Wšědna pócćiwka je dwulětna rostlina abo [[trajne zelo]], kotrež docpěwa wysokosć wot 30 hač do 80 cm. Rostlina njese proste, na sukach sedźace seršćikowe kosmy. === Łopjena === Lancetojte [[łopjeno|łopjena]] docpěwaja dołhosć wot hač do 15 cm. === Kćenja === Kćěje wot meje hač do awgusta. [[Kćenje|Kćenja]] su ćmowowioletne z běłymi, somoćanymi kołbaskami na zachodźe trubjałki. Wone docpěwaja šěrokosć wot něhdźe 1 cm. Před rozkćěwom kwětnistwa su so zakulene a łopjenjowate. [[Krónowe łopješko|Króna]] je na spočatku karminčerwjena, pozdźišo ćmowowioletna. == Stejnišćo == Rosće w słónčnych wobrostach njerodźe, na pućnych kromach, na drjebiznowych městnach. Preferuje w prawym měrje suche pěskowe a šćerkowe pódy. == Nóžki == <references/> == Žórło == * Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 214 {{ref-de}} == Eksterne wotkazy == {{Commons|Anchusa officinalis|{{PAGENAME}}}} *[http://linnaeus.nrm.se/flora/di/boragina/anchu/anchoffv.jpg Mapa wo swětodalokim rozšěrjenju] [[Kategorija:Wódrakowe rostliny]] ckao35wpp6a8z86vnoe3d33fxs5wz0y