Wikipedija hsbwiki https://hsb.wikipedia.org/wiki/H%C5%82owna_strona MediaWiki 1.47.0-wmf.21 first-letter Media Specialnje Diskusija Wužiwar Diskusija z wužiwarjom Wikipedija Wikipedija diskusija Dataja Diskusija k dataji MediaWiki MediaWiki diskusija Předłoha Diskusija k předłoze Pomoc Pomoc diskusija Kategorija Diskusija ke kategoriji TimedText TimedText talk Modul Modul diskusija Veranstaltung Veranstaltung Diskussion Njebjelčicy 0 3627 392582 392069 2026-09-28T12:13:21Z J budissin 7 /* Wjesnjanosta */ 392582 wikitext text/x-wiki {{Město DE |mjeno němske=Nebelschütz |wopon=Wappen_Nebelschuetz.PNG |šěrina=51.263889 |dołhota=14.158611 |region-ISO=DE-SN |karta=Nebelschütz in BZ.svg |gmejnske čisło=14625350 |wysokosć=194 |póstowe čisło=01920 |předwólba=03578 |wjesnjanosta=André Bulank |strona=bjez |adresa-dróha=Hłowna 11a |webstrona=[http://www.nebelschuetz.de nebelschuetz.de] |wobraz=Njebjelčicy - Bjesada a cyrkej.JPG |wopis wobraza=Hłowna dróha z „Bjesadu“ a [[Cyrkej swjateho Měrćina|cyrkwju swj. Měrćina]] }} '''Njebjelčicy''' ({{wrěči|de}} ''Nebelschütz'') su wjes a přisłušaca gmejna w serbskej [[Hornja Łužica|Hornjej Łužicy]]. Wone přisłušeja [[Zarjadniski zwjazk Při Klóšterskej wodźe|zarjadniskemu zwjazkej „Při Klóšterskej wodźe“]] w&nbsp;[[Wokrjes Budyšin|Budyskim wokrjesu]] a maja něhdźe 1.200 wobydlerjow. Gmejna leži w katolskim jadrje [[serbski sydlenski rum|serbskeho sydlenskeho ruma]]. == Geografija == [[Dataja:Miłočanska žaba.jpg|thumb|left|[[Miłočanska žaba]]]] Njebjelčanska gmejna z wjesnymi dźělemi [[Miłoćicy]], Njebjelčicy, [[Pěskecy]], [[Serbske Pazlicy]] a [[Wěteńca]] namaka so při wuchodnych měšćanskich mjezach [[Kamjenc]]a podłu rěčki [[Jawora (rěčka)|Jawora]], praweho přitoka [[Čorny Halštrow|Čorneho Halštrowa]]. Hłowna wjes sama leži něhdźe štyri kilometry juhowuchodnje Kamjenskeho centruma a 21 kilometrow sewjerozapadnje [[Budyšin]]a w serbskich [[Horjany|Horjanach]]. Za zapadny wjesny dźěl na lěwym boku Jawory su wulke tři- a štyristronske burske statoki typiske, mjeztym zo přewažuja na tamnym boku mjeńše dwory něhdyšich chěžkarjow a jednoswójbne domy. Njebjelčicy słušeja po wobydlerstwje a přestrjeni k mjeńšim gmejnam Budyskeho wokrjesa. Gmejna saha wot Němskopazličanskeho wulkeho hata a [[Bušenka|Bušenki]] na sewjeru hač do Miłočanskeje skały na juhu. Južna połojca gmejnskeho teritorija słuša hišće k&nbsp;[[Horjany|Horjanam]], mjeztym zo je zbytna połojca přewažnje płona a w samym sewjeru wokoło Pěskec tež husće z jehlinowym lěsom porosćena. Gmejna mjezuje na [[Wóslink]] w samym sewjeru, [[Ralbicy-Róžant]] na sewjerowuchodźe, [[Worklecy]] na wuchodźe, [[Pančicy-Kukow]] a [[Halštrow]] na juhu a Kamjenc na zapadźe. Najwjetša wodźizna gmejny je ''Stary hat'' mjez Pěskecami a [[Smjerdźaca|Smjerdźacej]]. Pěskečanska jama, kiž wužiwa so dźensa jako kupanišćo, leži hižo na Worklečanskich honach. Jenička přispomnjenja hódna rěčka je Jawora, kotraž běži přez Miłoćicy a Njebjelčicy. Najwyši dypk je ''Kamjentna hórka'' (206,6&nbsp;m) mjez Serbskimi Pazlicami a Wěteńcu a najniši při ''Špitałskich łukach'' w Pěskečanskim lěsu njedaloko Bušenki (143&nbsp;m). Ke geografiskim zajimawostkam słuša tak mjenowana „[[Miłočanska žaba]]“, hoberski błudźenk wupadacy kaž žabka, kiž steji njedaloko Miłoćic při Jaworje. === Wjesne dźěle === Do Njebjelčanskeje gmejny słušeja slědowace wsy: {{Census2011|Njebjelčicy|14625350| {{Census2011/linka|[[Miłoćicy]]|231|39,1|114|26|17|3,0}} {{Census2011/linka|Njebjelčicy|426|42,8|103|28|29|2,7}} {{Census2011/linka|[[Pěskecy]]|204|41,1|110|23|22|2,8}} {{Census2011/linka|[[Serbske Pazlicy]]|281|41,3|108|35|30|3,2}} {{Census2011/linka|[[Wěteńca]]|54|47,5|93|26|48|3,2}} {{Census2011/gmejna|1196|41,6|107|28|26|2,9}} }} == Stawizny == [[Dataja:Nebelschütz 001.jpg|mini|Powětrowy wobraz Njebjelčic]] Prěnje historiske naspomnjenje jako sydło knjeza ''Peter de Nebelsicz'' sta so w&nbsp;lěće [[1289]]. Wjesne mjeno pochadźa prawdźepodobnje wot staroserbskeho muskeho mjena ''Nebělš'' abo ''Nebělk'', zestajeneho z „nje-“ a „běły“. Znajmjeńša wot 15.&nbsp;lětstotka wobsteji Njebjelčanska wosada, ke kotrejž słušeja ze starodawna susodne Serbske Pazlicy. Drjewjana cyrkwička z kěrchowom steješe pak hižo w&nbsp;lěće 1346 wosrjedź wsy. Kapałka w Pěskecach płaći jako filialna cyrkej. Ležownostne knjejstwo měješe hač do 19.&nbsp;lětstotka [[Klóšter Marijina hwězda|klóšter Marijina hwězda]], čehoždla wosta wjes tež po [[reformacija|reformaciji]] katolska.<ref name="digit">{{HOV|Nebelschütz (1)|Njebjelčicy}}</ref> W běhu [[Třicećilětna wójna|třicećilětneje wójny]] 1631 a hišće raz 1739 bě wjes wot wulkeju wohnjow potrjechena. Dźensniša [[Cyrkej swjateho Měrćina|cyrkej swj. Měrćina]] bu po druhim wohnju wot 1740 do 1743 natwarjena. Wot lěta 1765 słušeja tež [[Pěskecy]] k najmjeńšej serbsko-katolskej wosadźe. Nimo toho chodźachu katolscy wobydlerjow z hewak ewangelskich [[Němske Pazlicy|Němskich Pazlic]] a [[Čornow]]a do Njebjelčic kemši. W 19.&nbsp;lětstotku wobsteješe hišće wosadna šula we wsy, kotruž wopytachu katolscy hólcy z wosady kaž tež z ke Chróšćanskej wosadźe słušaceje [[Wěteńca|Wěteńcy]]. Njebjelčanske holcy chodźachu do klóšterskeje šule Marijineje hwězdy. [[Arnošt Muka]] w swojej ''Statistice'' 14 burskich kubłow naliči: Marec, Roblec, Koklic, Kralec, Hostakec, Libšec, Ródlec, Hajnišec, Grósec, Strancec, Bjenšec, Nowakec, Knjezec a Šibšec. Dale běchu we wsy štyri žiwnosće, a to Rajskec, Bryckec, Ławrjenčkec a Ledźborec.<ref>Arnošt Muka: ''Statistika łužiskich Serbow.'' Z nakładom spisaćela, Budyšin 1884–86, str. 431 sl.</ref> Njebjelčanska šula bu po politiskim přewróće 1992 zawrjena. W&nbsp;lěće 1974 so susodne Miłoćicy a Serbske Pazlicy zagmejnowaštej a 1994 so Pěskecy z Róžeńčanskeje do Njebjelčanskeje gmejny přerjadowachu. === Towarstwa === W Njebjelčicach skutkowachu slědowace serbske towarstwa: * [[Serbske burske towarstwo]] (1848/49) – čłon [[Zjednoćene serbske towarstwa|Zjednoćenych serbskich towarstwow]], kiž załožichu so w oktobrje a nowembrje lěta 1848 we wjacorych gmejnach serbskeje Łužicy; zakaza so w awgusće 1849 zhromadnje z druhimi serbskimi a němskimi „wótčinskimi towarstwami“. Jeho předsyda bě Jan Kokla z Njebjelčic. * Pobočne serbske burske towarstwo při [[Towarstwo serbskich burow|Towarstwje serbskich burow]] (1891–1912) – wotrjad Chróšćanskeho burskeho towarstwa * [[Towarstwo knježnow]] (1911–37) – towarstwo za serbskich holcow po přikładźe [[Radwor|Radworskeho]] towarstwa knježnow ze zaměrom, katolske nabožinske žiwjenje a serbske wašnja a nałožki hajić; po lěće 1920 čłon [[Domowina|Domowiny]]; zhromadnje z njej 1937 zakazane * [[Serbska katolska Bjesada w Njebjelčicach]] (1912–37) – čłon [[Towarstwo Cyrila a Metoda|towarstwa Cyrila a Metoda]] a po lěće 1920 tež [[Domowina|Domowiny]]; załožene ze zaměrom hajenja serbskeje rěče, tradicijow a katolskeje nabožiny w kónčinach blisko němskeho [[Kamjenc]]a; organizowaše chór, dźiwadłowu skupinu, swjedźenje, darjenske akcije a politiske diskusije; mjez załožerjemi běchu [[Franc Kral]], kapłan [[Michał Mič]], farar [[Jurij Gustav Kubaš]], farar [[Jakub Žur (1876)|Jakub Žur]] a kubler [[Jurij Łusčanski (Serbske Pazlicy)|Jurij Łusčanski]]; zhromadnje z Domowinu 1937 zakazane * [[Towarstwo młodźencow]] (1923–37) – čłon [[Zwjazk towarstwow serbskich młodźencow|Zwjazka towarstwow serbskich młodźencow]] * Jednota [[Serbski Sokoł|Sokoł]] (1924–30) – wotrjad [[Serbski Sokoł|Serbskeho Sokoła]] z 25 čłonami; steješe w konkurency ze Serbskim ratarskim dorostom a wustupi kaž wšitke katolske Sokołske jednoty 1930 ze zwjazka; prěni předsyda bě wučer [[Filip Jakubaš]]. * [[Serbski ratarski dorost]] (1929–33) – čłon [[Zwjazk serbskeho ratarskeho dorosta|Zwjazka serbskeho ratarskeho dorosta]]; załožene, zo by pomjeńšało wliw němskeho „Landbund“ na serbskich wsach<ref>{{Musiat2001|97sl., 248, 325, 341slsl., 429sl., 434sl., 463}}</ref> * Sportowa jednotka (SJ) Njebjelčicy bu dnja 8. nowembra 1957 załožena. == Wobydlerstwo == [[Dataja:Osterreiter Nebelschütz.JPG|thumb|upright|[[Jutrowne jěchanje|Křižerjo]] w Njebjelčicach]] Po [[Arnošt Muka|Arnošta Mukowej]] statistice mějachu Njebjelčicy we 1880tych lětach 271 wobydlerjow, mjez nimi 256 Serbow (94&nbsp;%) a 15 Němcow.<ref>{{Černik|99}}</ref> [[Arnošt Černik]] zwěsći w&nbsp;lěće 1956 po přićehnjenju mnohich wuhnatych z&nbsp;němskich wuchodnych kónčin serbskorěčny podźěl wobydlerstwa Njebjelčanskeje gmejny wot jenož hišće 55,6&nbsp;%.<ref>{{Elle1995|251|450|188|0|62|200}}</ref> Hižo lětstotki dołho leža Njebjelčicy na zapadnej kromje serbskeho rěčneho ruma. W&nbsp;lěće 1925 bě we wsy samej mjez tehdy 353 wobydlerjemi 303 katolskich (85,8&nbsp;%) a 49 ewangelskich. Po ludličenju lěta 2011 bě 84,4&nbsp;% wobydlerjow Njebjelčanskeje gmejny katolskeje a 4,2&nbsp;% ewangelskeje konfesije. 11,4&nbsp;% njepřisłušachu žanomu nabožinskemu zhromadźenstwu.<ref>[https://web.archive.org/web/20130621101339/https://ergebnisse.zensus2011.de/#StaticContent:146255501350,BEK_4_2_6,m,table Wuslědki censusa 2011 za Njebjelčansku gmejnu: Nabožina]</ref> Po němskim censusu lěta 2022 přisłuša 83,5&nbsp;% wobydlerstwa romsko-katolskej cyrkwi a 3,8&nbsp;% ewangelskej. Přerězna staroba ležeše w gmejnje pola 41,4 lět.<ref>[https://zensus.sachsen.de/05_03_Datenblatt_Gemeinden/statistik-sachsen_zensus_bev-hh_gemeinde_nebelschuetz.pdf Datowe łopjeno za gmejnu Njebjelčicy] na zensus.sachsen.de; wotwołane 6. januara 2025 (pdf-dataja)</ref> Ewangelscy wěriwi chodźa do Kamjenca. Spočatk 2000tych lět rěčeštej dwě třećinje wobydlerstwa serbsce.<ref>[[Měrćin Wałda|Walde, Martin]]: ''Demographisch-statistische Betrachtungen im Gemeindeverband "Am Klosterwasser".'' W: [[Lětopis]] 51 (2004), zwjazk 1</ref> == Politika == Gmejna słuša k sakskemu wólbnemu wokrjesej [[Wólbny wokrjes Budyšin 2|53 (Budyšin 2)]] a k zwjazkowemu wólbnemu wokrjesej [[Zwjazkowy wólbny wokrjes Budyšin I|156 (Budyšin I)]]. === Gmejnska rada === Njebjelčanska [[gmejnska rada]] ma tuchwilu dwanaće čłonow, mjez nimi dwě žonje. Komunalne wólby lěta 2024 mějachu slědowace wuslědki: {| class="prettytable" |- class="hintergrundfarbe5" ! rowspan="2" | Strony a zjednoćenstwa ! colspan="2" | 2024 ! colspan="2" | 2019 ! colspan="2" | 2014 ! colspan="2" | 2009 |- class="hintergrundfarbe5" !&nbsp;% ! sydła !&nbsp;% ! sydła !&nbsp;% ! sydła !&nbsp;% ! sydła |- |Naše wsy |style="text-align: right;" |47,7 |style="text-align: right;" |6 |style="text-align: right;" |– |style="text-align: right;" |– |style="text-align: right;" |– |style="text-align: right;" |– |style="text-align: right;" |– |style="text-align: right;" |– |- |[[Křesćansko-demokratiska unija Němskeje]] (CDU) |style="text-align: right;" |30,7 |style="text-align: right;" |4 |style="text-align: right;" |61,8 |style="text-align: right;" |8 |style="text-align: right;" |52,6 |style="text-align: right;" |7 |style="text-align: right;" |54,5 |style="text-align: right;" |7 |- |Swobodne wolerske zjednoćenstwo |style="text-align: right;" |10,2 |style="text-align: right;" |1 |style="text-align: right;" |18,3 |style="text-align: right;" |2 |style="text-align: right;" |19,3 |style="text-align: right;" |2 |style="text-align: right;" |33,1 |style="text-align: right;" |4 |- |Přećeljo sporta |style="text-align: right;" |7,2 |style="text-align: right;" |1 |style="text-align: right;" |11,5 |style="text-align: right;" |1 |style="text-align: right;" |16,4 |style="text-align: right;" |2 |style="text-align: right;" |12,3 |style="text-align: right;" |1 |- |[[Lěwica]] |style="text-align: right;" |4,2 |style="text-align: right;" |– |style="text-align: right;" |8,4 |style="text-align: right;" |1 |style="text-align: right;" |- |style="text-align: right;" |- |style="text-align: right;" |- |style="text-align: right;" |- |- |[[Socialdemokratiska strona Němskeje]] (SPD) |style="text-align: right;" |- |style="text-align: right;" |- |style="text-align: right;" |- |style="text-align: right;" |- |style="text-align: right;" |11,6 |style="text-align: right;" |1 |style="text-align: right;" |- |style="text-align: right;" |- |- class="hintergrundfarbe5" ! style="text-align: left;" | cyłkownje | style="text-align: right;" | 100,0 | style="text-align: right;" | 12 | style="text-align: right;" | 100,0 | style="text-align: right;" | 12 | style="text-align: right;" | 100,0 | style="text-align: right;" | 12 | style="text-align: right;" | 100,0 | style="text-align: right;" | 12 |- class="hintergrundfarbe5" ! style="text-align: left;" | wobdźělenje |colspan="2" style="text-align: center;" | 83,0&nbsp;% |colspan="2" style="text-align: center;" | 79,4&nbsp;% |colspan="2" style="text-align: center;" | 65,0&nbsp;% |colspan="2" style="text-align: center;" | 64,8&nbsp;% |} Gmejnskej radźe přisłušeja wot 2024 slědowacy radźićeljo a radźićelce: * '''Naše wsy:''' Tomaš Šwejda, Christoph Bětnar, Claudia Liznarjowa, Tobias Domš, Daniel Schubert, Christina Łušćanscyna * '''CDU:''' Handrij Krawčik, Silvio Reinecke, Tomaš Klar, Tomaš Kral * '''Swobodni wolerjo:''' Oliver Loch * '''Přećeljo sporta:''' Frank Domš<ref>''Tole su woleni gmejnscy a měšćanscy radźićeljo.'' W&nbsp;[[Serbske Nowiny|Serbskich Nowinach]] dnja 12. junija 2024.</ref> === Wjesnjanosta === Čestnohamtski wjesnjanosta Njebjelčic je wot 1. awgusta 2022 [[André Bulank]] (bjezstronski). Wón bu dnja 12. junija 2022 ze 86,2&nbsp;% hłosow za naslědnika dołholětneho wjesnjanosty Tomaša Čornaka (CDU) woleny.<ref>[https://wahlen.sachsen.de/buergermeisterwahl-wahlergebnisse-2022.php?landkreis=14625&gemeinde=14625350&_ptabs=%7B%22%23tab-wahlgang_eins%22%3A1%7D Podaća na wahlen.sachsen.de]</ref> {| class="wikitable" |+wólby wjesnjanosty !wólba !wjesnjanosta !namjet !wuslědk (%) |- |2026 |Měrko Domaška |Domaška |51,5 |- |2022 |André Bulank |Bulank |86,2 |- |2015 | rowspan="3" |Tomaš Čornak | rowspan="3" |CDU |58,2 |- |2008 |63,2 |- |2001 |92,0 |} == Wosobiny == === W Njebjelčicach so narodźili === * [[Franc Jurij Lok]] (1751–1831), biskop a spisowaćel * [[Jan Mahr (1765)|Jan Mahr]] (1765–1848), farar a dobroćel katolskich Serbow * [[Jan Kokla]] (1798–1886), wulkobur, gmejnski předstejer a wjednik burskeho hibanja * [[Jan Jakub Pjetaš]] (1815–1885), wučer a kulturny prócowar * [[Jurij Nowak]] (1853–1887), kapłan, redaktor a narodny prócowar * [[Jakub Žur (1876)|Jakub Žur]] (1876–1969), farar, redaktor a kulturny prócowar * [[Mikławš Dórnik]] (1877–1946), farar a spěchowar serbskeho dźiwadła * [[Jan Skala]] (1889–1945), spisowaćel a publicist * [[Jurij Wuješ]] (1905–1968), wučer, basnik, redaktor a dźiwadźelnik * [[Jan Hejduška]] (1915–1944), basnik a aktiwny čłon Praskeje Serbowki * [[Jan Buk]] (1922–2019), moler * [[Jan Cyž (1923)|Jan Cyž]] (1923–1944), hudźbnik * [[Hubert Žur]] (1923–2013), žurnalist, přełožowar, wudawaćel a nakładnik * [[Jan Hanski]] (1925–2004), moler a grafikar * [[Jurij Łušćanski]] (* 1951), basnik, hudźbny redaktor a referent Domowiny === W Njebjelčicach skutkowali === * [[Donat Józef Ćěsla]] (1614–90), Njebjelčanski farar 1676–79, awtor chroniki Njebjelčanskeje wosady * [[Mikławš Jacsławk]] (1827–62), kapłan w Njebjelčicach 1855–62 * [[Jurij Gustav Kubaš]] (1845–1924), Njebjelčanski farar 1891–1918 * [[Michał Mič]] (1879–1946), farar a domiznowědnik; w Njebjelčicach 1918–46 * [[Filip Jakubaš]] (1895–1966), Njebjelčanski wučer 1919–33 * [[Jurij Handrik]] (1897–1963), farar, kulturny prócowar, městopředsyda Domowiny; w Njebjelčicach 1946–63 == Hlej tež == * [[Lisćina kulturnych pomnikow w Njebjelčicach]] ==Žórła == * {{BKD|35|226|222|Nebelschitz}} * Jurij Łuščanski: ''Njebjelčicy – abo „Wjesele dźensa...“.'' W&nbsp;[[Rozhlad|Rozhledźe]] 11/1992, str. 399–403 <references/> == Wotkaz == {{Commonscat|Nebelschütz/Njebjelčicy|Njebjelčicy}} {{Wokrjes Budyšin}} [[Kategorija:Wokrjes Budyšin]] [[Kategorija:Sydlišćo w Budyskim wokrjesu]] [[Kategorija:Sydlišćo w Hornjej Łužicy]] [[Kategorija:Gmejna w Sakskej]] [[Kategorija:Njebjelčicy]] [[Kategorija:Sydlišćo w serbskim sydlenskim rumje]] [[Kategorija:Prěnje naspomnjenje 1289]] [[Kategorija:Cyrkwinska wjes]] 59py04sqekh5ezng0w176rg6h4v63wp Marja Grólmusec 0 4837 392601 385949 2026-09-29T02:29:05Z InternetArchiveBot 21326 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 392601 wikitext text/x-wiki [[Dataja:Briefmarke Maria Grollmuß.jpg|thumb|Marja Grólmusec na listowej znamce NDR (1959).]] '''Marja Grólmusec''' ([[němčina|němsce]] ''Maria Karoline Elisabeth Grollmuß''; * [[24. apryla]] [[1896]] w [[Lipsk]]u; † [[6. awgusta]] [[1944]] w koncentraciskim lěhwje [[Ravensbrück]]) bě serbska publicistka, wučerka, spjećowarka a wopor [[nacionalsocializm|nacionalsocializma]]. ==Žiwjenje== ===Młode a studijne lěta=== Marja Grólmusec so 24. apryla 1896 jako dźowka z [[Radwor]]ja pochadźaceho promowowaneho filologu a šulskeho nawodu [[Jan Grólmus|Jana Grólmusa]] w Lipsku narodźi. Jako so w swójbje znamjenja [[tuberkuloza|tuberkulozy]] jewjachu, natwari nan w Radworju chěžu, hdźež woni přez lěćne měsacy přebywachu. Marja Grólmusec kubłaše so w religioznym, byrgarsko-humanistiskim zmysle a wopyta wot 1902 do 1910 Prěnju katolsku byrgarsku šulu w Lipsku a po tym lěto katolsku holčacu šulu w [[Belgiska|Belgiskim]] [[Lüttich]]u. Wot lěta 1912 do 1917 wukubła so wona na Lipšćanskej Druhej wyšej šuli za holcy z wučerskim wustawom [[Hugo Gaudig|Huga Gaudiga]]<ref>Paul Gedan (wud.): ''Das städtische Lehrerinnenseminar zu Leipzig. Gedenkschrift zur Feier des 25jährigen Bestehens.'' Lipsk 1924, str. 62.</ref> a sta so w lěće 1918 z čłonku [[Maćica Serbska|Maćicy Serbskeje]]. Jako wučerka skutkowaše wona 1918 jenož krótko w Byrgarskej šuli [[Reudnitz (Lipsk)|Lipsk-Reudnitz]] a nachwata 1920 maturu na Měšćanskim studijnym seminarje w Lipsku. Po tym přizamkny wona stawizniski a filologiski studij na uniwersitomaj w Lipsku a [[Berlin]]je, ale tež w [[Šwicarska|Šwicarskej]], [[Francoska|Francoskej]] a [[Čěskosłowakska|Čěskosłowakskej]]. W lěće 1925 wotpołoži wona statny eksamen w Lipsku a sta so na lěto ze studijnej asesorku při wučerskim seminarje Augustinskich rjadniskich sotrow w [[Baden]]skim [[Offenburg]]u. Po studiju zapoda Marja Grólmusec w Lipsku swoje disertaciske dźěło „Joseph Görres und die Demokratie“, kotrež so pak najprjedy wotpokaza. Hakle 1932 spožči so jej titul dr. phil., po tym zo wudospołnjenu disertaciju pódla dźěła 1929 znowa zapoda. ===Politiski angažement=== ====Čas Weimarskeje republiki==== Hižo za čas studija angažowaše so Marja Grólmusec, wobwliwowana wot demokratiskich a socialistiskich nahladow, we wšelakich towarstwach. Tak přistupi wona 1923 młodźinskej organizaciji [[Windthorstbund]] katolskeje strony [[Centrum (strona)|Centrum]], hdźež tež za nowinu „Das junge Zentrum“ pisaše. Hižo bórze na to bu wona čłonka socialdemokratisce wusměrjeneho socialistiskeho studentskeho zwjazka w Lipsku. Wot lěta 1926 dźěłaše Marja Grólmusec jako žurnalistka w [[Frankobrod nad Mohanom|Frankobrodźe nad Mohanom]] za lěwicarsko-katolsku nowinu „Rhein-Mainische Volkszeitung“, pozdźišo tež za „Deutsche Republik“ a skutkowaše w dźěłowym kruhu něhdyšeho kanclera [[Joseph Wirth|Josepha Wirtha]] (Centrum), kotryž běše zdobom wudawar nowinow. Marja Grólmusec so politisce wosebje za socialne temy angažowaše, chabłaše pak w swojej politiskej podpěrje. Wona wzda so přistajenja při nowinomaj, zastupi 1927 do politiskeje strony [[Sozialdemokratische Partei Deutschlands|SPD]] a dźěłaše na wšelakorych městnach w Berlinje a [[Budyšin]]je a jako swobodna žurnalistka. Ale hižo 1929 přizamkny so wona [[Kommunistische Partei Deutschlands|KPD]], z kotrejež so pak w samsnym lěće zaso wuzamkny a přistupi komunistiskej stronje [[Kommunistische Partei-Opposition|Kommunistischen Partei-Opposition]]. Tu wobdźěła prašenja dźěłarnistwow a přizamkny so 1932 zhromadnje z komunistiskimaj politikarjomaj [[Paul Frölich|Paulom Fröhlichom]] a [[Jacob Walcher|Jacobom Walcherom]] [[Sozialistische Arbeiterpartei Deutschlands (1931)|Socialistiskej dźěłaćerskej stronje Němskeje]] (SAP), kotraž so z lěwicarskeho boka SPD wutwori. Marja Grólmusec podpěra tu wosebje předsydu strony [[Max Seydewitz|Maxa Seydewitza]] a kandidowaše 1932 dwójce njewuspěšna jako zapósłanča za [[Weimarska republika|Němski sejm]] we wólbnym wokrjesu Drježdźany-Budyšin. Po tym zo so 1933 rozpušćenje strony wot wjetšiny wotpokaza, so wona ze SAP wuzamkny, a zastupi ze Seydewitzom znowa do SPD. ====Čas nacionalsocializma==== [[Dataja:Radwor – Marja Grólmusec před šulu.jpg|mini|Połpostawa Marje Grólmusec před Radworskej šulu]] Po tym zo [[nacionalsocializm|nacionalsocialisća]] w januarje 1933 móc přewzachu, přesydli so Marja Grólmusec do Radworja. Wjeska bu ilegalne zetkanišćo a přechodna stacija přesćěhanych na puću přez čěskosłowaksku hranicu. Ale tež Grólmusec sama dźěłaše často jako kurěr a jědźeše mjez druhim k Seydewitzej do [[Praha|Prahi]], nawjedowarjej mjeztym zakazanej SAP. Pola njeho planuje ze studijnym přećelom Hermannom Reinmuthom wudaće ilegalneje nowiny „Čerwjenych łopjenow“ („Rote Blätter“). Nimo toho hromadźi wona pjenjezy, zo by swójbam jatych pomhała. Po denunciaciji buštaj Marja Grólmusec a Hermann Reinmuth 7. nowembra 1934 zajatej.<ref>Peter Steinbach a Johannes Tuchel: ''Lexikon des Widerstandes 1933–1945''. C.H. Beck, 2., überarb. u. erw. Auflage 1998, ISBN 340643861X, str. 74sl.</ref> Wona bu spočatnje w [[Drježdźany|Drježdźanach]] zajata, před Drježdźanskim ludowym sudniskim dworom wobskoržena a 23. nowembra 1935 přihotow wulkopřerady dla k šěsć lětam (Reinmuth k sydom lětam) w chłostarni zasudźena a do Waldheima, njedaloko [[Kamjenica|Kamjenicy]] přewjezena. Namjety [[Gestapo]] serbskich spjećowarjow wobčušlić wona wotpokaza a so w decembru 1940 koncentraciskemu lěhwej Ravensbrück přepoda. Tři lěta pozdźišo zemrě tam 6. awgusta 1944 na přepozdźe a pod njeznjesomnymi wuměnjenjemi přewjedźenej operaciji tumora. Popjelnica so 22. septembra 1944 na Radworskim kěrchowje pochowa. ==Počesćowanja== [[Dataja:Gedenktafel Dr.-Maria-Grollmuß-Straße 2 Bautzen.JPG|mini|Wopomnjenska tafla při dróze dr. Marje Grólmusec w Budyšinje]] W Budyšinje, [[Wojerecy|Wojerecach]], [[Lipsk]]u a dalšich gmejnach [[Łužica|Łužicy]] su dróhi pomjenowane po Mari Grólmusec. Zakładna a wyša šula w [[Slepo]]m kaž tež w Radworju noša jeje mjeno. ==Twórby (wuběr)== * ''Die Frau und die junge Demokratie. Ein Bericht über Frau, Politik und Demokratie.'' Carolus-Druckerei, Frankobrod n. M. 1925. * ''Über die weibliche Form der Politik.'' W: ''Die Schildgenossen.'' 1/1926. * ''Was ist die linke Sozialdemokratie?'' W: ''Gegen den Strom.'' 4/1931. * ''Die Kluft.'' W: ''Kampfsignal.'' 1932. * ''Josef Görres und die Demokratie.'' Lipsk 1932. ==Literatura== * [[Marja Kubašec]]: ''Hwězdy nad bjezdnom.'' Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1960 (2., rozšěrjene wudaće 1962). * Wórša Dahmsowa-Meškankec: ''Marja Grólmusec 1896–1944.'' W: ''Wobrazki ze Serbow.'' Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1996. * Elisabeth Prégardier a Anne Mohr (wud.): ''Briefe nach Radibor: Maria Grollmuß (1896–1944). Aus dem Zuchthaus Waldheim und dem Konzentrationslager Ravensbrück von 1938–1944.'' Plöger, Annweiler 2000. * Gerd Schäfer: ''Dr. Maria Grollmuß (1896–1944) – Eine fast vergessene Grenzgängerin.'' W: ''JahrBuch für Forschungen zur Geschichte der Arbeiterbewegung'', zešiwk III/2012. ==Žórła== * Swen Steinberg: ''[http://saebi.isgv.de/biografie/Maria_Grollmu%C3%9F_%281896-1944%29# Grólmusec (Grollmuß), Marja (Maria Karoline Elisabeth).]'' W: ''Sächsische Biografie.'' Institut für Sächsische Geschichte und Volkskunde e.V. (wud.), wobdźěłała Martina Schattkowsky. {{ref-hsb}} * Elisabeth Prégardier: ''[https://web.archive.org/web/20190528182433/http://www.widerstand-christlicher-frauen.de/biografien/grollmuss_maria.htm Maria Grollmuß (1896–1944).]'' Webstrona [https://web.archive.org/web/20141218154244/http://widerstand-christlicher-frauen.de/ widerstand-christlicher-frauen.de]. (Wotwołana 23. julija 2014) {{ref-de}} <references/> ==Wotkazaj== {{Commonscat|Marja Grólmusec}} {{PND|118698044}} {{ref-de}} * [https://web.archive.org/web/20190514103756/https://www.serbski-institut.de/mat/dnlarchiv/grolmusec_marja_im_ska.299.pdf Dźěl zawostajenstwa Marje Grólmusec] w Serbskim kulturnym archiwje (pdf-dataja) {{DEFAULTSORT:Grólmusec, Marja}} [[Kategorija:Serb]] [[Kategorija:Žona]] [[Kategorija:Žurnalist]] [[Kategorija:Wučer]] [[Kategorija:Maćicar]] [[Kategorija:Čłon SPD]] [[Kategorija:Rodź. 1896]] [[Kategorija:Zemr. 1944]] [[Kategorija:Wosoba (Radwor)]] [[Kategorija:Wosoba (Lipsk)]] [[Kategorija:Wopor nacionalsocializma]] 6d40ovuyvn3c024nc04soixxucy4b0l Anton Nawka 0 4922 392585 391780 2026-09-28T13:58:46Z ApparentOrange58 28805 /* */ 392585 wikitext text/x-wiki [[Dataja:Anton Nawka.JPG|mini|upright=0.6|Anton Nawka]] '''Anton Wjacław Nawka''' (* [[20. septembra]] [[1913]] w&nbsp;[[Radwor]]ju; † [[4. apryla]] [[1998]] w&nbsp;[[Budyšin]]je) bě [[Serbja|serbski]] spisowaćel, přełožowar, redacted a wučer. ==Žiwjenje== Anton Nawka narodźi so 1913 jako syn wučerja [[Michał Nawka|Michała Nawki]] w Radworju. Jeho młódša sotra bě dźiwadźelnica [[Ludmila Nawka]], jedyn z bratrow ludowědnik [[Błažij Nawka]]. Wot 1920 wopytowaše wón Radworsku ludowu šulu a wot 1924 gymnazij w Budyšinje. Po maturje 1933 poda so Nawka na studij žurnalistiki, stawiznow a ekonomije do [[Berlin]]a a [[Wrócław]]ja. W lětomaj 1937 a 1938 studowaše wón prawa na [[Krakow]]skej uniwersiće a běše wot 1938 při wobchodnej akademiji w&nbsp;[[Poznań|Poznanju]] přistajeny. W&nbsp;lěće 1941 bu Nawka do wójska sćehnjeny a pušći so 1945 ze [[Sowjetski zwjazk|sowjetskeje]] jatby. Po tym, zo skutkowaše w nowozałoženej [[Domowina|Domowinje]], studowaše wón mjez 1946 do 1949 stawizny na uniwersiće w Poznanju. Mjez 1949 a 1954 běše wón wučer na [[Serbska wyša šula|Serbskej wyšej šuli]] w Budyšinje a wot 1954 docent na [[Serbski wučerski wustaw|Serbskim wučerskim wustawje]]. Z politiskich přičin zhubi 1958 tute přistajenje a sta so z korektorom w redakciji [[Nowa doba|Noweje doby]]. Wot lěta 1968 skutkowaše jako swobodnje tworjacy spisowaćel, bu 1972 redaktor [[Płomjo|Płomjenja]] a lektor w&nbsp;[[Ludowe nakładnistwo Domowina|Ludowym nakładnistwje Domowina]]. Nawka zemrě 1998 w Budyšinje. [[Dataja:Mikławšk Anton Nawka.jpg|mini|upright=0.6|Row Antona a Heleny Nawkec na Budyskim Mikławšku]] Hižo jako redaktor [[Druha swětowa wójna|dowójnskeho]] [[Serbski student|Serbskeho studenta]] pisaše Nawka powědančka a basnje. Wulke zasłužby zdoby sej Nawka z přełožkami ze swětoweje literatury, kaž na přikład ''Goriotec nan'' [[Honoré de Balzac|Balzaca]] abo ''Hrabina Kozelska'' [[Józef Ignacy Kraszewski|Kraszewskeho]] kaž tež z přełožkami wjace hač dwaceći dźiwadłowych hrow. Wón je tež awtor woblubowaneje přiručki ''Mjenje zmylkow. Rady a pokiwy za dobru serbšćinu'' (1972). Nawka bu 1965 z&nbsp;[[Literarne myto Domowiny|Literarnym mytom Domowiny]], 1970 z rjadom „Zasłużony dla Kultury Polskiej” a z čestnym znamješkom pólskeho zjednoćenstwa ZAIKS wuznamjenjeny. W&nbsp;lěće 1995 spožči so Antonej Nawce [[Myto Ćišinskeho]]. Zhromadnje z mandźelskej Helenu, rodź. Juraszek z Berlina, kotruž bě w&nbsp;lěće 1934 jako student žurnalistiki zeznał, měješe štyri dźěći. Wón zemrě w starobje 84 lět w Budyšinje a bu na tamnišim [[Mikławšk (Budyšin)|Mikławšku]] pochowany. == Twórby (wuběr) == * ''Kubło pod worješinu.'' Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 2003. * ''Jadwiga.'' Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1969. * ''Pod wopačnej flintu.'' Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1964. * ''Pod wopačnej łopaću.'' Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1961. ==Wotkazaj== * {{PND|107876655}} {{ref-de}} * [http://www.slavistik-portal.de/datenpool/sorbib-db.html?field=any&query=anton%20nawka Literatura wot a wo Antonje Nawce] w Serbskej bibliografiji {{ref-de}} {{DEFAULTSORT:Nawka, Anton}} [[Kategorija:Nošer Myta Ćišinskeho]] [[Kategorija:Serb]] [[Kategorija:Muž]] [[Kategorija:Serbska literatura]] [[Kategorija:Přełožowar]] [[Kategorija:Redaktor]] [[Kategorija:Wučer]] [[Kategorija:Rodź. 1913]] [[Kategorija:Zemr. 1998]] [[Kategorija:Wosoba (Radwor)]] [[Kategorija:Wosoba w Druhej swětowej wójnje]] [[Kategorija:Wosoba (Poznań)]] bsmxu1zfngs6j99w48355zg0hvdpbr2 392598 392585 2026-09-28T19:32:24Z J budissin 7 Změna wot [[Special:Contributions/ApparentOrange58|ApparentOrange58]] ([[User talk:ApparentOrange58|Diskusija]]) bu na poslednju wersiju wužiwarja [[User:J budissin|J budissin]] wróćo stajena 391780 wikitext text/x-wiki [[Dataja:Anton Nawka.JPG|mini|upright=0.6|Anton Nawka]] '''Anton Wjacław Nawka''' (* [[20. septembra]] [[1913]] w&nbsp;[[Radwor]]ju; † [[4. apryla]] [[1998]] w&nbsp;[[Budyšin]]je) bě [[Serbja|serbski]] spisowaćel, přełožowar, redaktor a wučer. ==Žiwjenje== Anton Nawka narodźi so 1913 jako syn wučerja [[Michał Nawka|Michała Nawki]] w Radworju. Jeho młódša sotra bě dźiwadźelnica [[Ludmila Nawka]], jedyn z bratrow ludowědnik [[Błažij Nawka]]. Wot 1920 wopytowaše wón Radworsku ludowu šulu a wot 1924 gymnazij w Budyšinje. Po maturje 1933 poda so Nawka na studij žurnalistiki, stawiznow a ekonomije do [[Berlin]]a a [[Wrócław]]ja. W lětomaj 1937 a 1938 studowaše wón prawa na [[Krakow]]skej uniwersiće a běše wot 1938 při wobchodnej akademiji w&nbsp;[[Poznań|Poznanju]] přistajeny. W&nbsp;lěće 1941 bu Nawka do wójska sćehnjeny a pušći so 1945 ze [[Sowjetski zwjazk|sowjetskeje]] jatby. Po tym, zo skutkowaše w nowozałoženej [[Domowina|Domowinje]], studowaše wón mjez 1946 do 1949 stawizny na uniwersiće w Poznanju. Mjez 1949 a 1954 běše wón wučer na [[Serbska wyša šula|Serbskej wyšej šuli]] w Budyšinje a wot 1954 docent na [[Serbski wučerski wustaw|Serbskim wučerskim wustawje]]. Z politiskich přičin zhubi 1958 tute přistajenje a sta so z korektorom w redakciji [[Nowa doba|Noweje doby]]. Wot lěta 1968 skutkowaše jako swobodnje tworjacy spisowaćel, bu 1972 redaktor [[Płomjo|Płomjenja]] a lektor w&nbsp;[[Ludowe nakładnistwo Domowina|Ludowym nakładnistwje Domowina]]. Nawka zemrě 1998 w Budyšinje. [[Dataja:Mikławšk Anton Nawka.jpg|mini|upright=0.6|Row Antona a Heleny Nawkec na Budyskim Mikławšku]] Hižo jako redaktor [[Druha swětowa wójna|dowójnskeho]] [[Serbski student|Serbskeho studenta]] pisaše Nawka powědančka a basnje. Wulke zasłužby zdoby sej Nawka z přełožkami ze swětoweje literatury, kaž na přikład ''Goriotec nan'' [[Honoré de Balzac|Balzaca]] abo ''Hrabina Kozelska'' [[Józef Ignacy Kraszewski|Kraszewskeho]] kaž tež z přełožkami wjace hač dwaceći dźiwadłowych hrow. Wón je tež awtor woblubowaneje přiručki ''Mjenje zmylkow. Rady a pokiwy za dobru serbšćinu'' (1972). Nawka bu 1965 z&nbsp;[[Literarne myto Domowiny|Literarnym mytom Domowiny]], 1970 z rjadom „Zasłużony dla Kultury Polskiej” a z čestnym znamješkom pólskeho zjednoćenstwa ZAIKS wuznamjenjeny. W&nbsp;lěće 1995 spožči so Antonej Nawce [[Myto Ćišinskeho]]. Zhromadnje z mandźelskej Helenu, rodź. Juraszek z Berlina, kotruž bě w&nbsp;lěće 1934 jako student žurnalistiki zeznał, měješe štyri dźěći. Wón zemrě w starobje 84 lět w Budyšinje a bu na tamnišim [[Mikławšk (Budyšin)|Mikławšku]] pochowany. == Twórby (wuběr) == * ''Kubło pod worješinu.'' Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 2003. * ''Jadwiga.'' Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1969. * ''Pod wopačnej flintu.'' Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1964. * ''Pod wopačnej łopaću.'' Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1961. ==Wotkazaj== * {{PND|107876655}} {{ref-de}} * [http://www.slavistik-portal.de/datenpool/sorbib-db.html?field=any&query=anton%20nawka Literatura wot a wo Antonje Nawce] w Serbskej bibliografiji {{ref-de}} {{DEFAULTSORT:Nawka, Anton}} [[Kategorija:Nošer Myta Ćišinskeho]] [[Kategorija:Serb]] [[Kategorija:Muž]] [[Kategorija:Serbska literatura]] [[Kategorija:Přełožowar]] [[Kategorija:Redaktor]] [[Kategorija:Wučer]] [[Kategorija:Rodź. 1913]] [[Kategorija:Zemr. 1998]] [[Kategorija:Wosoba (Radwor)]] [[Kategorija:Wosoba w Druhej swětowej wójnje]] [[Kategorija:Wosoba (Poznań)]] 3mxe0pckkjf3tlo2aaa8n4xqxfz1vs6 Persiski dźećel 0 6042 392583 352821 2026-09-28T13:53:38Z ApparentOrange58 28805 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 392583 wikitext text/x-wiki [[Dataja:Trifolium resupinatum eF.jpg|thumb|right]] '''Persiski dźećel''' ({{wrěči|la|''Trifolium resupinatum, Fabaceae''}}) je rostlina ze swójby łušćinowcow. == Wopisanje == == Stejnišćo == == Rozšěrjenje == == Wužiwanje == === Žórła === * Aichele, D., Golte-Bechtle, M.: Was blüht denn da: Wildwachsende Blütenpflanzen Mitteleuropas. Kosmos Naturführer (1997) * Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. * Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002) * [[Jan Lajnert|Lajnert, Jan]]: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag [[Berlin]] (1954) * [[Filip Rězak|Rězak, Filip]]: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920) [[Kategorija:Łušćinowcy]] 9659kfaaixxu5ce393dolb8sx6p04ml Slepjanska narěč 0 8324 392596 378508 2026-09-28T19:31:31Z J budissin 7 /* Rěčne charakteristika */ hlej diskusiju 392596 wikitext text/x-wiki {{infokašćik rěč |Barba=Indoeuropska |mjeno=Slepjanska narěč |kraje=[[Němska]] |region=[[Wokrjes Zhorjelc]] |rěčnicy=mjenje hač 1000 |klasifikacija=[[Indoeuropske rěče]] :[[Słowjanske rěče]] ::[[Zapadosłowjanske rěče]] :::[[Serbskej rěči|Serbšćina]] ::::[[Serbske přechodne narěče]] :::::Slepjanska narěč |mapa=VG Schleife in GR.svg |wopis mapy=Połoženje Slepjanskeje kónčiny w Zhorjelskim wokrjesu }} '''Slepjanska narěč''' (tež ''slepjanšćina'') je [[serbšćina|serbska]] přechodna narěč w kónčinje na sewjerowuchodnej kromje [[Sakska|Sakskeje]]. Slepjanski region z relatiwnej rěčnej a kulturnej samostatnosću je dźensa dźěl [[Wokrjes Zhorjelc|Zhorjelskeho wokrjesa]] w Swobodnym staće Sakskej, mjezuje pak bjezposrědnje z [[Braniborska|Braniborskej]]. K Slepjanskej wosadźe słuša sydom dwurěčnych wsow: [[Slepo]], [[Dźěwin (wjes)|Dźěwin]], [[Brězowka]], [[Trjebin]], [[Miłoraz]], [[Rowno]] a [[Mułkecy]]. K wosadźe słuša tohorunja nětko němskorěčny [[Lisk]] (Lieskau), kiž leži hižo w Braniborskej. Slepjanska narěč rěči so jenož w horjeka mjenowanych sydom dwurěčnych wsach, na sewjeru přizamknje so ''Wuchodna [[Gródk]]owska narěč'', na wuchodźe ''[[Mužakow]]ska narěč'', na juhu ''Wochožanska narěč'' a na zapadźe ''Sprjejčanska narěč''. Najbliše přiwuznistwo wobsteji k Mužakowskemu dialektej, kiž je dźensa nimale hižo wotemrěty. == Rěčne charakteristika == Wot hornjo- a delnjoserbskich narěčow rozeznawa so slepjanska narěč přez sćěhowace zjawy, kotrež pak móža (w hinašej kombinaciji) tež w druhich serbskich narěčach wustupować: '''''Fonetika''''' * zachowanje skupiny *''str'', na př. ''wóstry'' (hsb. wótry, dsb. wótšy), ''sostra'' (hsb. sotra, dsb. sotša) * zachowanje dentalneho wurjekowanja twjerdeho *l (wurjekowanje ''ł'' jako twjerde ''l'') * wuwiće skupinow *''pŕ'' a ''kŕ'' na ''(p)ć'' a ''šć'', na př. ''(p)ći'' (hsb. ''při'', dsb. ''pśi''), ''šćidło'' (hsb. ''křidło'', dsb. ''kśidło''), skupina *tŕ je so kaž w delnjoserbšćinje na [ć] (w ortografiji tež: tś) wuwiła. * refleks złóžku tworjaceho ''r'' jako ''er'': na př. ''sterkać'' (hsb. ''storkać'', dsb. ''starkaś''), ''kercma'' (hsb. ''korčma'', dsb. ''kjarcma'') Wot hornjoserbskich dialektow rozeznawa so slepjanska narěč přez: * zachowanje ''u'' we werbach na *''-no,ti'' (na př. ''kopnuć'', ''padnuć'') * (prěnjotny) delnjoserbski typ ó-towanja (ó steji - pod akcentom - po b,p,m,w,ch,k,g jeli njesćěhuje b,p,m,w,k,g , na př. ''kół'' - ale: ''kopać'', ''góra'' - ale: ''gowno''; zhubi-li potrjechene ''ó'' akcent, wurjekuje so zaso ''o'': ''góra'' - ale: '''na gorje'' * refleks akcentowaneho *ę je ''ě'', na př. ''měso'' (hsb. mjaso) Wot delnjoserbskich dialektow rozeznawa so slepjanska narěč přez: * zachowanje ''ć'' a ''dź'' (dsb. ''ś'' resp. ''ź''), na př. ''ćěgać'' (dsb. ''śěgaś''), ''dźěk'' (dsb. ''źěk'') * zachowanje skupinow *''pr'', *''kr'' a *''tr'', na př. ''prawy'' (dsb. ''pšawy''), ''kryće'' (dsb. ''kšyśe''), ''trawa'' (dsb. ''tšawa'') '''''Morfologija''''' Tež na morfologiskim polu ma slepjanska narěč swoje wosebitosće. * 3. wos. pl. prez. někotrych werbow na -''-aje'' (pódla ''-aja, -aju''), na př. ''ludźe spiwaje'' '''''Leksika''''' Slepjanski dialekt ma tójšto leksikaliskich wosebitosćow. Někotre njech su tu naličene: * ''majka'' (hsb. ''kačka'', dsb. ''kacka'') * ''gólica'' (hsb. ''holca'', dsb. ''źowćo'') * ''(te) skót'' (plurale tantum; hsb. ''(tón) skót'', dsb. ''zbóžo'') == Sociolinguistiske wuwiće == [[Dataja:Sorbische Dialekte-hsb.png|thumb|Karta serbskich narěčow ze slepjanšćinu]] W něhdy jednorěčnych (serbskich) wsach Slepjanskeje wosady woteběraše ličba serbsce rěčacych wot kónca 19. a přez cyły 20. lětstotk. Přičiny za to su wšelakore: restriktiwna politika pruskeje wyšnosće (wot 1815 hač do kónca Druheje swětoweje wójny słušeše tež tutón region k pruskej prowincy Delnja Šleska); industrializacija a wudobywanje brunicy; wójny a jich politiske, demografiske, administratiwne a hospodarske wuslědki; towaršnostne změny (na př. medije); zacpěwanje a wusměšowanje w zjawnosći a mnohe dalše faktory. Negatiwnje wuskutkowa so w Slepjanskej wosadźe fakt, zo njeje po Gottfriedu Rösleru wot lěta 1938 žadyn serbski abo serbsce rěčacy farar wjace w Slepom skutkował. Do toho běchu so tajcy wuznamni duchowni kaž [[Jan Wjelan]] (z fararjom 1810–1852), jeho syn [[Julius Eduard Wjelan]] (z fararjom 1852–1892) a [[Matej Handrik]] (z fararjom 1892–1934) wo zdźerženje a hajenje rěče a tradicijow mjezy swojimi wosadnymi prócowali abo so z pruskimi statnymi instancami dla toho rozestajeli. Dźensa so tuta něhdy po swojim geografiskim połoženju a swojich chakteristiskich rěčnych kajkosćach „centralna” a tuž wšitkim Serbam derje zrozumliwa warianta masiwnje pozhubja, jako maćernu rěč ju jenož hišće někotři starši ludźo zwjetša přez 65 lět nałožuja. Srjedźna generacija, młodostni a dźěći rěča němsce, su pak zdźěla hornjoserbšćinu (někotři tež delnjoserbšćinu) w šuli měli. == Přinoški k slepjanskej narěči == Wažne dźěła wo slepjanskej narěči pochadźeja z pjera horjeka mjenowanych fararjow, kotřiž su wuslědki swojich slědźenjow we formje zběrki a zapiskow wozjewjeli. Tak staj na př. Wjelan (młódši) a Handrik w [[Časopis Maćicy Serbskeje|Časopisu Maćicy Serbskeje]] a druhdźe zawostajiłoj słowne zběrki, teksty, linguistiske a etnografiske studije. Na tutym polu přinošował je tež [[Jan Hantšo-Hano]] (1846–1901), ratar a šołta w Slepom, kiž je był autodidaktiski rostlinar, ludowědnik, stawiznar a basnik. Wažny přinošk na polu fonetiki a fonologije tuteje narěče spisa [[Arnulf Schroeder]]. Jeho disertaciju wuda R. Olescha 1958 w Tübingenje pod titlom ''Die Laute des wendischen (sorbischen) Dialekts von Schleife in der Oberlausitz, Lautbeschreibung''. (Schroeder padny 1945.) Wobšěrnje wopisany je leksikaliski, morfologiski a fonetisko-fonologiski staw slepjanskeje narěče w 15 zwjazkach [[Serbski rěčny atlas|Serbskeho rěčneho atlasa]]. Dalše wopisanja namakaja so w jednotliwych edicijach z [[serbske rěčne pomniki|rěčnymi pomnikami]] slepjanskeho dialekta. (hlej "dalša literatura" na kóncu nastawka) Rozsahłe žórło staršeho stawa slepjanskeje narěče su zdźeržane rukopisy [[Hanzo Njepila|Hanza Njepile]] z Rownoho, kotrež su so najprjedy we wurězkach wot Handrika w [[Časopis Maćicy Serbskeje|Časopisu Maćicy Serbskeje]] wozjewili. Při tym je Handrik zdźěla do originala zasahował, narunujo wosebje němske [[požčonka|požčonki]] ze serbskimi słowami. Z etiskich přičin pak wjetši dźěl rukopisow njewozjewi. Wědomostnu ediciju najwjetšeho dźěla zdźeržanych rukopisow wobstara nižozemska sorabistka Hélène Brijnen, kotraž tekst zdobom dokładnje analyzuje. Za kulturno-historisce a rěčnje zajimowanych njefachowcow eksistuje mjeztym tež popularne wudaće Njepilowych tekstow z němskim přełožkom a nimo toho zběrku najwšelakorišich tekstow w slepjanskej narěči (hlej deleka). == Rěčnopolitiske marginalija == [[Dataja:Rowno – serbske narowne kamjenje 2019 (28).jpg|mini|Historiski narowny kamjeń z napisom w Slepjanskej narěči na [[Rownjanski kěrchow|Rownjanskim kěrchowje]]]] Přez centralne połoženje slepjanskeje narěče mjez hornjo- a delnjoserbskimi narěčemi stej za jeje nošerjow wobě spisownej rěči poměrnje komunikatiwnej. Tutón fakt je wospjet wjedł k přemyslowanjam jednotliwcow, wužiwać tutu narěč jako zhromadnu spisownu rěč wšitkich Serbow. Tak piše na př. [[Měrćin Nowak-Njechorński]] w swojich dopomnjenkach „Zapiski Bobaka” po wopyće Slepjanskeje wosady tydźeń do jutrow lěta 1937 slědowace: "''Farar njeprěduje w spisownej serbšćinje, ale rěči k holanam w jich rjanej jadriwej podrěči, kiž je jedna z najrjeńšich podrěčow serbskeje krajiny, rjeńša hač naša spisowna rěč. Kak rjenje by było, hdy bychu před sto lětami serbscy prócowarjo město Budyskeje narěče sej slepjanšćinu wuzwolili za literarnu rěč! Tehdy byštej Hornja a Delnja Łužica byłej hišće wušo zwjazanej z rěču. Wěčna škoda, kiž so njeda hižo narunać.(…) Bě hižo chětro pozdźe popołdnju, hdyž wopušćichmy Slepo, stražnicu Serbowstwa na pomjezach našeje narodnosće, hdźež běchmy wjele nawědźili a noweje nadźije nabyli do přichoda, přetož běchmy widźeli a spóznali, zo Serbstwo kruće steji a traje tež tam, hdźež njeje ani kruteje zwonkowneje formy narodneje organizacije. Hišće Serbstwo njezhubjene ani w Slepjanskej wokolinje!''" Hačrunjež so to zjawnje eksplicitnje njepraji, spytaja jednotliwcy slepjansku narěč kodifikować. Kodifikacija tuteje akutnje wohroženeje narěče móže so přez spisanje zběrnikow w narěči, přełožkow do slepjanskeje narěče (Mój wuměrjeny kraj wot Jurja Kocha) kaž tež přinoški w pisomnych serbskich medijach (Protyka 2015) dopokazać. Nimo toho su pospyty kodifikacije jednotneho prawopisa tuteje narěče, štož wjedźe k natwarjenju noweje słowjanskeje rěče. Sobu najwjetša zběrka historiskich napisow w Slepjanskej narěči nadeńdźe so při historiskich narownych kamjenjach na [[Rownjanski kěrchow|Rownjanskim kěrchowje]]. == Rěčnej přikładaj ze staršeho a nowšeho časa == ''A tak jo mój nan póten to Słabcyc pół žywnosći krynuł, a na tej su byli wěkšy dźěl lute lěda a mało role; a wónej stej byłej jeno dwě peršonje na cyłej žywnosći a njejstej mogłej hobstać a doprjodka pćić a stej lědym tu półowicu hobdźěłałej. A ten wuj jo był mójeje maćerje bratr a mój kmótr, a ta ćota jo była mójeje maćerje sostra, a tak su byli bratry a sostry wše wót jeneje maćerje. A tak stej póten mój nan a mać to pół žywnosći měłej a te lěda stej hukopowałej a tež huworowałej. A ja som z nima raz sobu jěł na to huworowanje na Doły na te dlejke góry hot Syjańskeje drogi. To stej tam huworowałej, a ja som chójdźił za nanom pó tej brozdźe a pak som chójdźił pći tom pługu, a som glědał, kak to se wórjo. A mać jo póganjała a za wócku pomagała ćěnuć, a nan jo tež pomagał ten pług ćišćać. A dyž stej ten pěty raz hokoło jěłej a zasej k tej droze stej jěłej a mały kusk stej do kóńca k droze měłej, da jo ten kóń se zwalał. Da stej póten jogo zwigałej, mać za głowu a nan za hopyš, a to jima njechał nedy stanuć; da ten nan jo póten jogo jare bił a tergał górjej. Da jo ten wół – aby jo była krowa? to ja prawje njewěm, Bog wě lěpjej hako ja, co jo było, krowa aby wół – da to jo se bójało, njechało změrom stojać, dyž jo nan na togo kónja harował, bił a tergał. A ja som se tež bójał teje hary a bića, kak to budźo. A tak jogo póten šak někak górjej krynuštej, da stej póten pomałem jěłej do kóńca pó tu drogu a stej se roćiłej zasej a na kóńcu filku zastałej a wótpocynułej stej. A póten stej zasej pomałem jěłej hokoło, da ja som póten zasej lubjej šeł domoj a tež njejsom wěcej z nima sobu šeł nidźon. A tedym ja som jěšći mały gólc był. Ja som był jakle (w) štwórtem lěće, jako som z nima sobu był na tom huworowanju. A to běšo jěšće někotere lěta pjerjej togo drogego lěta…'' :[[Hanzo Njepila]], ČMS 1899, str. 110 ''We Derbnje pći Beršću jo bydlił raz jeden kněz, a ten jo měł jenogo kucharja. Ten kuchaŕ jo musał tomu knězoju wjele raz šwony pjec. Ten kuchaŕ měł jenu lubku, a tej był wón cujare dobry. A ta jo ćěła rada tež raz pjeconeg šwonu měć a jěsć. Toć ten kuchaŕ jo wótrězał jenu nogu wót tog šwonu a ju hopjekł swójej lubce. Hako jěnter ten kněz měł tog pjeconeg šwonu na blidźe, jo wón prašał togo kucharja, dlacogo da ma ten šwon blows jenu nogu. Da jo ten kuchaŕ prajił, až wšycke šwony blows jenu nogu maje. Jěnter stej šłej wen tej ''běžni'' hoglědać, jo-lik to wěrno. A glědaj, wšycke šwony su stojali na tej kupje ho tej běžni na jenej noze. Ten kněz jo wółał "ša-ša" a šakał a te šwony hušakał, až su hulećeli, a naraz su měli dwě noze. Da jo prajił ten kuchaŕ tomu knězoju, dyby tej pjeceni wółał "ša-ša", da by wóna tež krydła dwě noze.'' ''běžnja'' = wjesny hat :(po [[Jan Hantšo-Hana|J. Hantšo-Hanje]] zasopowědane wot Magdaleny Jakubikoweje ze Slepoho) == Dalša literatura == *[[Arnošt Muka]]: ''Historische und vergleichende Laut- und Formenlehre der niedersorbischen (niederlausitzisch wendischen) Sprache. Mit besonderer Berücksichtigung der Grenzdialekte und des Obersorbischen.'', Lipsk 1891 *A. Schroeder: ''Die Laute des wendischen (sorbischen) Dialekts von Schleife in der Oberlausitz, Lautbeschreibung'', Tübingen 1958 *[[Helmut Faska]], Helmut Jenč, Siegfried Michałk: ''Serbski rěčny atlas, zwj. 1–15'' Budyšin, [[LND]] 1965–1996 *Helmut Faska: ''Der Schleifer Dialekt – eine lebendige Existenzform der sorbischen Sprache'' w: Die Folklore der Schleifer Region, Zur Wortfolklore, Heft 4, Bautzen 1990 *Hélène Brijnen: ''Die Sprache des Hanso Nepila, Der niedersorbische Dialekt von Schleife in einer Handschrift aus der ersten Hälfte des 19. Jahrhunderts'', Budyšin, LND 2004, ISBN 9783742019417 *[[Hanzo Njepila]]: ''Šycko som how napisał – Cytanka, zestajał a za ćišć pćigotował Fabian Kaulfürst'', Budyšyn 2006, ISBN 9783742020437 *Hinc Rychtaŕ: ''Slěpjańska cytanka – teksty z dweju stolěćowy w Slěpjańskem dialekće a w němskej rěcy'', Budyšyn, LND 1996, ISBN 9783742016010 *''Daj mi jeno jajko, how maš hobej dwě. Slěpjański spiwnik'', zestajili a hobdźěłali su jen: Dieter Reddo, Hartmut Hantscho a Juliana Kaulfürstowa, hudane wót towaristwa kólesko z. t. 2013, ISBN 3-930625-54-7 *''Duchowne kjarliže'', Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšyn 2007, s. 831–861: Slěpjańske kerluše a kerluški (do Slepjanskeje narěče přeložiła Roža Šenkarjowa), <nowiki>ISBN 9783742018434</nowiki> *KAULFÜRSTOWA, Juliana, ''Płachta pełna hulicowańkow. Slěpjańska serbšćina w słowje a pismje'' ''–'' ''Erzählungen aus dem Grastuch. Schleifer Sorbisch in Wort und Schrift''; wudawaćelka: Domowina – Župa Jakub Lorenc-Zalěski z.t., Slepo 2015, [[Kategorija:Slepo]] [[Kategorija:Serbšćina]] 9vd18micp8t3snv74avaubdb9h5j758 Smějkotak 0 15364 392593 382836 2026-09-28T14:21:42Z ApparentOrange58 28805 /* */ 392593 wikitext text/x-wiki [[Dataja:Smiley.svg|thumb|Smějkotak]] '''Smějkotak''' ({{rěč|en|e}} ''Smiley'' [{{IPA|ˈsmaɪ̯liː}}]) je [[Grafika|grafiski]] [[symbol]], kotryž smějkot zwobraznjuje. {{stub}} expand [[Kategorija:Grafika]] [[Kategorija:Symbol]] fg9gu2ilckm5dt9mgi0stuek05x42wf 392595 392593 2026-09-28T19:28:27Z J budissin 7 Změna wot [[Special:Contributions/ApparentOrange58|ApparentOrange58]] ([[User talk:ApparentOrange58|Diskusija]]) bu na poslednju wersiju wužiwarja [[User:J budissin|J budissin]] wróćo stajena 382826 wikitext text/x-wiki [[Dataja:Smiley.svg|thumb|Smějkotak]] '''Smějkotak''' ({{rěč|en|e}} ''Smiley'' [{{IPA|ˈsmaɪ̯liː}}]) je [[Grafika|grafiski]] [[symbol]], kotryž smějkot zwobraznjuje. {{stub}} [[Kategorija:Grafika]] [[Kategorija:Symbol]] 1iuj6k1wai2gdkgamn6gk8mjxrm6w5a Omsk 0 18056 392602 380894 2026-09-29T03:00:05Z InternetArchiveBot 21326 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 392602 wikitext text/x-wiki {{Infokašćik město RU |mjeno ruske=Омск |mjeno serbske=Omsk |čisło=52401 |ISO=RU-OMS |wopon=Coat of Arms of Omsk.png |chorhoj=Flag_of_Omsk.svg |šěrina=54/58/00/N |dołhota=73/23/00/E |wysokosć=90 |přestrjeń=573 |póstowe čisło=644xxx |předwólba=(+7)3812 |webstrona=[http://www.omsk.ru/ www.omsk.ru/] }} [[Dataja:Омский Академический театр драмы.jpg|thumb|left]] '''Omsk''' ({{wrěči|ru|Омск}}) je milionowe město w [[Ruska federacija|Ruskej federaciji]]. Leži w juhowuchodnym dźělu [[Sibirska|Sibirskeje]], při [[Irtyš]]u, njedaloko rusko-[[Kazachstan|kazachskeje]] hranicy a něhdźe 2230 kilometrow wuchodnje [[Moskwa|Moskwy]]. Omsk ma wjace hač 1,1 milion wobydlerjow a je po [[Nowosibirsk]]u a [[Krasnojarsk]]u třeće najwjetše ruske město wuchodnje [[Ural (horiny)|Urala]]. Je stolica [[Oblasć Omsk|Omskeje oblasće]]. == Stawizny == Sydlišćo je so w lěće 1716 załožiło a ma wot lěta 1781 měšćanske prawa. == Wobchad == W Omsku so rozdźělitej južna a sewjerna hałuza [[Transsibirska železnica|Transsibirskeje železnicy]]. == Wobwody == [[Dataja:Admin Omsk 1.PNG|thumb|200px|left]] # Leninski wobwod # Kirowski wobwod # Oktjabrski wobwod # Sowjetski wobwod # Centralny wobwod {{Wulki wobraz|Omsk Irtysh Panorama.jpg|1000px}} == Literatura == * [https://ru.wikisource.org/wiki/ЭСБЕ/Омск Омск]// [[Encyklopedija Brockhausa a Efrona|Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона]] : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907. == Žórło == <references /> == Wotkazaj == {{commonscat}} * [https://web.archive.org/web/20061208223517/http://www.omsk.ru/ Oficielne webstrony] [[Kategorija:Sydlišćo při Irtyšu]] ilhzssgftghx6bk7ot9oekttyjli5oa Lytkarino 0 26821 392600 351951 2026-09-29T02:21:00Z InternetArchiveBot 21326 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 392600 wikitext text/x-wiki {{Infokašćik město RU |mjeno serbske=Lytkarino |mjeno ruske=Лыткарино |mjeno2= |čisło=46441 |wopon= Coat of Arms of Lytkarino (Moscow oblast).png |chorhoj= Flag of Lytkarino (Moscow oblast).png |šěrina=55/35/01 |dołhota= 37/54/20 |ISO=RU-MOS |wysokosć=150 |přestrjeń=17 |póstowe čisło= |předwólba=+7 495 }} [[Dataja:Lytkarino-centr.jpg|thumb|left]] '''Lytkarino''' ({{wrěči|ru|Лыткарино}}) je město ze 56.000 wobydlerjemi při lěwym brjoze rěki [[Moskwa (rěka)|Moskwy]] w [[Ruska|ruskej]] oblasći [[Oblasć Moskwa|Moskwa]]. Leži něhdźe 6 kilometrow juhowuchodnje [[Moskwa|Moskwy]]. Sydlišćo je so w 15. lětstotku załožiło a ma wot lěta 1957 měšćanske prawa. == Nóžki == <references/> == Literatura == * Города Подмосковья. Кн. 1. — М.: Московский рабочий, 1979. — 640 с., ил. — 35 000 экз. == Wotkazaj == {{Commonscat|Lytkarino|Lytkarino}} * [https://web.archive.org/web/20150502020840/http://www.lytkarino.com/ Oficielne webstrony] {{ref-ru}} {{Oblasć Moskwa}} [[Kategorija:Sydlišćo při Moskwje]] [[Kategorija:Załožene w 15. lětstotku]] kqkqbquznkgcgbzgmi68j1b9ylidte5 Mirnyj (oblasć Archangelsk) 0 27687 392584 321944 2026-09-28T13:57:35Z ApparentOrange58 28805 /* */ 392584 wikitext text/x-wiki {{Infokašćik město RU |mjeno ruske=Мирный |mjeno2= |mjeno serbske=Mirnyj |čisło=11525 |ISO=RU-ARK |wopon= Coat of Arms of Mirny (Arkhangelsk oblast).png |chorhoj= Flag of Mirny (Arkhangelsk oblast).png |šěrina=62/45/37/N |dołhota=40/20/07/E |wysokosć=115 |přestrjeń=50.81 |póstowe čisło= 164170–164173; 164182–164184 |předwólba= +7 81834 |webstrona= http://mirniy.ru/ }} [[Dataja:Marnyj(arh) adm.JPG|thumb|left]] [[Dataja:Cyclone-3 rocket launching Meteor-3 satellite.png|thumb|left]] '''Mirnyj''' ({{wrěči|ru|''Мирный''}}) je město w [[Ruska|Ruskej federaciji]]. Leži w [[Europa|europskim]] dźělu Ruskeje w [[Oblasć Archangelsk|Archangelskej oblasći]]. Ma něhdźe 31 tysac wobydlerjow. Sydlišćo je so w lěće 1957 załožiło a ma wot lěta 1966 měšćanske prawa. Location 📍 == Žórło == <references /> == Wotkazaj == {{Commonscat| Mirnyi, Arkhangelsk Oblast|Mirnyj}} * [http://mirniy.ru/ Oficielne webstrony] bt5hjrgd6u86fqhfu63hfiwgndknyt6 392599 392584 2026-09-28T19:32:33Z J budissin 7 Změna wot [[Special:Contributions/ApparentOrange58|ApparentOrange58]] ([[User talk:ApparentOrange58|Diskusija]]) bu na poslednju wersiju wužiwarja [[User:Rartat|Rartat]] wróćo stajena 321944 wikitext text/x-wiki {{Infokašćik město RU |mjeno ruske=Мирный |mjeno2= |mjeno serbske=Mirnyj |čisło=11525 |ISO=RU-ARK |wopon= Coat of Arms of Mirny (Arkhangelsk oblast).png |chorhoj= Flag of Mirny (Arkhangelsk oblast).png |šěrina=62/45/37/N |dołhota=40/20/07/E |wysokosć=115 |přestrjeń=50.81 |póstowe čisło= 164170–164173; 164182–164184 |předwólba= +7 81834 |webstrona= http://mirniy.ru/ }} [[Dataja:Marnyj(arh) adm.JPG|thumb|left]] [[Dataja:Cyclone-3 rocket launching Meteor-3 satellite.png|thumb|left]] '''Mirnyj''' ({{wrěči|ru|''Мирный''}}) je město w [[Ruska|Ruskej federaciji]]. Leži w [[Europa|europskim]] dźělu Ruskeje w [[Oblasć Archangelsk|Archangelskej oblasći]]. Ma něhdźe 31 tysac wobydlerjow. Sydlišćo je so w lěće 1957 załožiło a ma wot lěta 1966 měšćanske prawa. == Žórło == <references /> == Wotkazaj == {{Commonscat| Mirnyi, Arkhangelsk Oblast|Mirnyj}} * [http://mirniy.ru/ Oficielne webstrony] k51t7wm9sn3w2mli8v0h6wr0apfwnhe Sosnogorsk 0 33459 392603 342254 2026-09-29T03:48:29Z InternetArchiveBot 21326 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 392603 wikitext text/x-wiki {{Infokašćik město RU |mjeno serbske=Sosnogorsk |mjeno ruske=Сосногорск |mjeno2=Сӧснагорт |čisło=87422 |wopon= Coat of Arms of Sosnogorsk (Komia).png |chorhoj= Flag of Sosnogorsk (Komia).png |šěrina=63/35/0 |dołhota=53/56/0 |ISO=RU-KO |wysokosć= |přestrjeń= |póstowe čisło=169500—169509 |předwólba=(+7) 82149 |webstrona= }} [[Dataja:Храмовый комплекс.jpg|thumb|left|250px]] '''Sosnogorsk''' ({{wrěči|ru|Сосногорск}}, {{wrěči|kv|Сӧснагорт}}) je město w [[Ruska federacija|Ruskej federaciji]]. Leži w samym sewjerowuchodźe [[Europa|europskeho]] dźěla Ruskeje w [[Republika Komi|republice Komi]] něhdźe 340 kilometrow sewjerowuchodnje [[Syktywkar]]a. Ma něhdźe 26 tysac wobydlerjow. Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1939 załožiło jako wjes Ižma a ma wot lěta 1955 měšćanske prawa. == Nóžki == <references/> == Wotkazaj == {{commonscat|Sosnogorsk}} * [https://web.archive.org/web/20090604053058/http://www.sosnogorsk.org/ Oficielne webstrony] gg32tj8bofv92xk19to6m15jjyx5e8h Prepozicija 0 41435 392589 390166 2026-09-28T14:07:30Z ~2026-46485-41 28787 Wersija 390166 wužiwarja [[Specialnje:Contributions/J budissin|J budissin]] ([[Diskusija z wužiwarjom:J budissin|diskusija]]) bu wotstronjena. 392589 wikitext text/x-wiki '''Prepozicije''' (z [[łaćonšćina|łaćonskeho]] ''praepositio'', „doprědkastajenje“) su družina [[słowo]]w, kotraž steja w zasadźe před [[substantiw]]ami abo [[pronomen]]ami a žadaja sej wěsty [[pad (gramatika)|pad]] (w rěčach, kotrež znaja gramatiske pady). Wone maja w zwisku z jim sćěhowacym słowom ''lokalny'', ''kawsalny'', ''temporalny'', ''modalny'' abo druhi woznam a słuža markěrowanju gramatiskich poćahow mjez stawami sady. Same pak žadyn woznam njenoša. Prepozicije so w najwjace rěčach – tak tež w [[serbšćina|serbšćinje]] – flektować njehodźa, to rěka zo wostanu njezměnjene. Słowčka ze samsnej funkciju, kotrež pak ''po'' słowje steja, mjenuja so [[postpozicija]] (w serbšćinje ''dla''). == Prepozicije w serbšćinje == {| class="wikitable toptextcells" |- ! pad !! prepozicije |- | [[genitiw]] || ''bjez'', ''do'', ''dla'' (zwjetša postpozicija), ''nimo'', ''podłu'' ''pola'', ''(koło)wokoło'', ''wot'', ''z(e)'' (směr, čas)... |- | [[datiw]] || ''k(e)'', ''napřećo'', ''porno'', ''přećiwo''... |- | [[akuzatiw]] || ''na'' (směr), ''po'' (směr, zaměr), ''pře'', ''přez'', ''wo'', ''wob'', ''za'' (zaměr, čas)... |- | [[instrumental]] || ''mjez'' (městno), ''nad'', ''pod'', ''před'', ''z(e)'' (instrument), ''za'' (lokalnje)... |- | [[lokatiw]] || ''w(e)'', ''na'', ''po'' (časowje, pohib), ''při'', ''wo''... |} Instrumental a lokatiw wustupujetej w serbšćinje jenož z prepoziciju. == Žórło == * [[Hinc Šewc|Hinc Šewc-Schuster]]: ''Gramatika hornjoserbskeje rěče. Fonologija, fonetika, morfologija.'' 2. wobdźěłany nakład, LND 1984, str. 218–228. {{Nawikašćik słowne družiny}} [[Kategorija:Gramatika]] 145442jpkmm8vhbx4hpw4lma2bzgh71 392590 392589 2026-09-28T14:13:09Z J budissin 7 Změny wot [[Special:Contributions/~2026-46485-41|~2026-46485-41]] ([[User talk:~2026-46485-41|Diskusija]]) buchu na poslednju wersiju wužiwarja [[User:J budissin|J budissin]] wróćo stajene 390166 wikitext text/x-wiki '''Prepozicije''' (z [[łaćonšćina|łaćonskeho]] ''praepositio'', „doprědkastajenje“) su družina [[słowo]]w, kotraž steja w zasadźe před [[substantiw]]ami abo [[pronomen]]ami a žadaja sej wěsty [[pad (gramatika)|pad]] (w rěčach, kotrež znaja gramatiske pady). Wone maja w zwisku z jim sćěhowacym słowom ''lokalny'', ''kawsalny'', ''temporalny'', ''modalny'' abo druhi woznam a słuža markěrowanju gramatiskich poćahow mjez stawami sady. Same pak žadyn woznam njenoša. Prepozicije so w najwjace rěčach – tak tež w [[serbšćina|serbšćinje]] – flektować njehodźa, to rěka zo wostanu njezměnjene. Słowčka ze samsnej funkciju, kotrež pak ''po'' słowje steja, mjenuja so [[postpozicija]] (w serbšćinje ''dla''). == Prepozicije w serbšćinje == {| class="wikitable toptextcells" |- ! pad !! prepozicije |- | [[genitiw]] || ''bjez'', ''do'', ''dla'' (zwjetša postpozicija), ''nimo'', ''podłu'' ''pola'', ''(koło)wokoło'', ''wot'', ''z(e)'' (směr, čas)... |- | [[datiw]] || ''k(e)'', ''napřećo'', ''porno'', ''přećiwo''... |- | [[akuzatiw]] || ''na'' (směr), ''po'' (směr, zaměr), ''pře'', ''přez'', ''wo'', ''wob'', ''za'' (zaměr, čas)... |- | [[instrumental]] || ''mjez'' (městno), ''nad'', ''pod'', ''před'', ''z(e)'' (instrument), ''za'' (lokalnje)... |- | [[lokatiw]] || ''w(e)'', ''na'', ''po'' (časowje, pohib), ''při'', ''wo''... |} Instrumental a lokatiw wustupujetej w serbšćinje jenož z prepoziciju. == Žórło == * [[Hinc Šewc|Hinc Šewc-Schuster]]: ''Gramatika hornjoserbskeje rěče. Fonologija, fonetika, morfologija.'' 2. wobdźěłany nakład, LND 1984, str. 218–228. {{Nawikašćik słowne družiny}} {{DISPLAYTITLE:prepozicija}} [[Kategorija:Gramatika]] n5plguob8wgryqeotc8ndeeajxkel1b Diskusija:Slepjanska narěč 1 41760 392594 2026-09-28T14:53:30Z Michawiki 12 nowy wotrězk: /* Rěčne charakteristika/Fonetika */ 392594 wikitext text/x-wiki == Rěčne charakteristika/Fonetika == kŕ měł w slepjanskej rěči '''„šć“''' a nic ''„sć“'' być. Hlej https://www.slepjanski.de/pytanje-w-s%C5%82owniku?huraz=%C5%A1%C4%87i* --[[Wužiwar:Michawiki|Michawiki]] ([[Diskusija z wužiwarjom:Michawiki|diskusija]]) 28. septembra 2026, 16:53 (CEST) 06kui0hzf7bwtwxco85vttdrjwmz8id 392597 392594 2026-09-28T19:31:54Z J budissin 7 /* Rěčne charakteristika/Fonetika */ Wotmołwić 392597 wikitext text/x-wiki == Rěčne charakteristika/Fonetika == kŕ měł w slepjanskej rěči '''„šć“''' a nic ''„sć“'' być. Hlej https://www.slepjanski.de/pytanje-w-s%C5%82owniku?huraz=%C5%A1%C4%87i* --[[Wužiwar:Michawiki|Michawiki]] ([[Diskusija z wužiwarjom:Michawiki|diskusija]]) 28. septembra 2026, 16:53 (CEST) :Prawje maš! [[Wužiwar:J budissin|j.nyča]]<sup>[[Diskusija z wužiwarjom:J budissin|+/-]]</sup> 28. septembra 2026, 21:31 (CEST) hhxeyiql9cxrw541a9yy8itq6469sh6