Wikipedija
hsbwiki
https://hsb.wikipedia.org/wiki/H%C5%82owna_strona
MediaWiki 1.47.0-wmf.23
first-letter
Media
Specialnje
Diskusija
Wužiwar
Diskusija z wužiwarjom
Wikipedija
Wikipedija diskusija
Dataja
Diskusija k dataji
MediaWiki
MediaWiki diskusija
Předłoha
Diskusija k předłoze
Pomoc
Pomoc diskusija
Kategorija
Diskusija ke kategoriji
TimedText
TimedText talk
Modul
Modul diskusija
Veranstaltung
Veranstaltung Diskussion
Esperanto
0
2580
392651
384237
2026-10-09T17:00:14Z
Iketsi
5296
(NCS), 120px, |border
392651
wikitext
text/x-wiki
{{infokašćik rěč
|mjeno=Esperanto
|alternatiwne mjeno=Internacia lingvo
|přełožk alternatiwneho mjena=mjezynarodna rěč<sup>1</sup>
|awtor=[[Ludwig Lazarus Zamenhof]]
|lěto=[[1887]]
|kraje=we wjace hač 115 krajach
|rěčnicy=njeznate (trochowanja mjez 100 000–1,6 milionami)
|klasifikacija=[[planowe rěče]]
|družina pisma=[[łaćonski alfabet]]
|hamtska rěč=nihdźe; oficialnje wužiwana w někotrych mjezynarodnych organizacijach
|regulowaca institucija=[[Akademio de Esperanto]]
|iso_639-1=eo
|iso_639-2=epo
|iso_639-2t=
|iso_639-3=ESP
|wikipedija=eo
|komentar=<sup>1</sup> Po titulu prěnjeje knihi:<br /> "Международный язык"
}}
{| class="prettytable float-right" style="width:200px;margin-right:0;"
! colspan="2" | Esperantowej symbolej
|-
| align="center" | [[Esperanto-Symbole|Chorhoj]]
| align="center" | [[Esperanto-Symbole|Jubilejny symbol]]
|-
| style="background-color:#f0f8ff;" | [[Dataja:Flag_of_Esperanto_(NCS).svg|120px|border|center|Esperantowa chorhoj]]
| style="background-color:#f0f8ff;" | [[Dataja:Jubilea_simbolo.svg|120px|center|Jubilejny symbol Esperanta]]
|}
[[Dataja:1908-kl-t-zamenhof.jpg|thumb|[[Ludwik Zamenhof]]]]
'''Esperanto''' je najznaćiša, najčasćišo wužiwana [[planowa rěč]], kotruž [[Ludwig Lazarus Zamenhof]] hižo w lěće 1887 w měsće [[Waršawa]] wutwori. Prěnja kniha je w [[Rušćina|rušćinje]], [[Pólšćina|pólšćinje]], [[Němčina|němčinje]] a [[Francošćina|francošćinje]] wušła a měješe 44 stronow. Mjeno rěče běše prěnjotnje [[pseudonym]] awtora (dr. Esperanto, serbsce: nadźijacy (wosoba)).
== Wužiwanje ==
Esperanto so we wjele krajach wužiwa, mjez druhim w Němskej hižo wot wjace hač 100 lět.
Rěčnicy so na pućowanjach a zarjadowanjach zetkawaja, wužiwaja Esperanto w městnych skupinach a w interneće, maja listowe přećelstwa, čitaja literaturu w Esperanće, posłuchaja [[Esperantska hudźba|esperantsku hudźbu]] a wužiwaja Esperanto we wjele žiwjenskich wokruhach. Druhdy Esperanto funguje jako swójbna rěč. Tež eksistuja radijowe wusyłanja w tutej rěče. Ale tež [[podkast]]y hižo eksistuja.
== Alfabet ==
'''Esperanto''' wužiwa [[łaćonski alfabet]] z někotrymi diakritiskimi pismikami: a, b, c, ĉ, d, e, f, g, ĝ, h, ĥ, i, j, ĵ, k, l, m, n, o, p, r, s, ŝ, t, u, ŭ, v, z. [[Pismik]]i q, x, y njeeksistuja w prawych esperantskich słowach. Alfabet je fonematiski.
{| {{Rjana tabela}}
|-
! Esperance
! hornjoserbsce
! druhi
! přikład
! přełožk
|-
| ĉ
| č
| němsce tsch
| ĉapo
| čapka
|-
| ĝ
| dź
| čěsce, chorwatsce: dž
| ĝangalo
| dźungl
|-
| ĥ
| ch
| tež němsce, pólsce, čěsce ch
| ĥoro
| chór
|-
| ĵ
| ž
| tež čěsce, chorwatsce ž
| ĵurnalisto
| žurnalist
|-
| ŝ
| š
| tež čěsce, chorwatsce š
| ŝanco
| šansa
|-
| ŭ
| w
| tež swahilsce, jendźelsce w
| aŭto
| awto
|-
| v
|
| němsce a pólsce w
| vazo
| waza
|}
== Gramatika ==
W Esperanće ma kóžda [[słowna družina]] swoje wosebite kóncowki, po kotrychž móžeš słownu družinu jasnje spóznać.
Substantiwy a adjektiwy maja dwaj [[pad (gramatika)|padaj]], [[nominatiw]] (-) a [[akuzatiw]] (-n), ale tež dwě gramatiskej čisle, [[singular]] (-) a [[plural]] (-j). Pluralowy akuzatiw kónči so na ''-jn'', znamješko plurala tuž před tym akuzatiwa steji. Na přikład '''Paŭlo havas suprasorabajn librojn.''' "Pawoł ma hornjoserbske knihi."
Lokalne [[Adwerb|adwerby]] móža akuzatiwny ''n'' měć, hdyž směr zwuraznjeja, na př. tie "tam, tamle" - tie'''n''' "tam".
Z werba '''danci''' "rejować" móže substantiw nastać '''danco''' "reja", adjektiw '''danca''' "rejowanski" a adwerb '''dance''' "rejowansce", ale tež z substantiwa '''martelo''' "hamor" móže nastać werb '''marteli''' "klepać z hamorom", adjektiw '''martela''' "hamorowy" a adwerb '''martele''' "z hamorom".
{| {{Rjana tabela-nalěwo}}
|-
! słowna družina
! kóncowka
! colspan="2" | přikład
! funkcija
! komentar
|-
| [[substantiw]]
| o
| kat'''o''' "kóčka"
| rowspan="2" | dika kato "tołsta kóčka"
|
|-
| [[adjektiw]]
| a
| dik'''a''' "tołsty"
|
|-
| [[adwerb]]
| e
| colspan="2" |oft'''e''' "husto, často"
|
|-
| rowspan="6" | [[werb]]
| i
| colspan="2" | danc'''i''' "rejować"
| [[infinitiw]]
| rowspan="6" | njeprawidłowne werby<br />njejsu
|-
| as
| colspan="2" | mi danc'''as''' "ja rejuju"
| [[prezens]]
|-
| is
| colspan="2" | mi danc'''is''' "ja rejowach"
| [[imperfekt]]
|-
| os
| colspan="2" | mi danc'''os''' "ja budu rejować"
| [[futur]]
|-
| u
| colspan="2" | danc'''u''' "rejuj(će)"
| [[imperatiw]]
|-
| us
| colspan="2" | mi danc'''us''' "ja by rejował(a)"
| [[konjunktiw]]
|}
<br style="clear:both;" />
== Někotři spisowaćeljo ==
Hižo w lěće 1887 počachu někotři spisowaćeljo knihi w rěči Esperanto spisować abo literaturu z druhich rěčow přełožować.
* [[Claude Piron]] (*1931-†2008)
* [[Feliks Zamenhof]] (bratr załožerja tuteje rěče) (*1868-†1933)
* [[Ludwik Lejzer Zamenhof]] (*1859-†1917)
* [[Marjorie Boulton]] (*1924)
* [[William Auld]] (*1924-†2006)
* [[Rikardo Ŝulco]] (*1906-†1997)
* [[Trevor Steele]] (*1940)
== Eksterne wotkazy ==
* [https://web.archive.org/web/20090604184045/http://hsb.lernu.net/ Lernu.net! - portal za wuknjenje esperanta a wo esperantowym hibanju] (hornjoserbsce)
{{projekty|commons=Esperanto|commonscat=Esperanto|wikibooks=Esperanto}}
* [[:eo:Ĉefpaĝo|Wikipedija w Esperantskej rěči]]
* [[:wikt:eo:Ĉefpaĝo|Wikisłownik w Esperantskej rěči]]
* [https://web.archive.org/web/20101115192526/http://www.esperantomondo.net/index_de.php Esperantomondo] - Esperantoportalo kaj koresponda servo
* [https://web.archive.org/web/20070410070325/http://esperan.to/podkasto/index.html esPodkasto wot Rolfo z Šwicarskeje]
{{Planowe rěče}}
<!--[[Kategorija:Einzelsprache]]-->
[[Kategorija:Esperanto| ]]
ru1y4xsu93p5k7rho70rymuwmkfuic4