Domowina

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="hsb">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedija</sitename>
    <dbname>hsbwiki</dbname>
    <base>https://hsb.wikipedia.org/wiki/H%C5%82owna_strona</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.23</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Specialnje</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Diskusija</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Wužiwar</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Diskusija z wužiwarjom</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedija</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Wikipedija diskusija</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Dataja</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Diskusija k dataji</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki diskusija</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Předłoha</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Diskusija k předłoze</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Pomoc</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Pomoc diskusija</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategorija</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Diskusija ke kategoriji</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Modul</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Modul diskusija</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Veranstaltung</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Veranstaltung Diskussion</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Domowina</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25</id>
    <revision>
      <id>392662</id>
      <parentid>390880</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T15:45:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ясамойла</username>
        <id>15541</id>
      </contributor>
      <comment>дапаўненьне</comment>
      <origin>392662</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27414" sha1="4jtsx1rfll2pgfyqct1qovaxjzpsox0" xml:space="preserve">{{Infokašćik institucija 
| mjeno             = Domowina -&lt;br /&gt;Zwězk Łužyskich Serbow {{!}} &lt;br /&gt;Zwjazk Łužiskich Serbow
| logo              = Domowina_Wort-Bild-Marke_Logo_RGB.jpg
| wulkosć loga      = 200px
| moto              = 
| datum załoženja   = 13.&amp;nbsp;oktobra 1912 &lt;small&gt;(10.&amp;nbsp;meje 1945)&lt;/small&gt;
| nošerstwo         = 
| městno            = [[Budyšin]] a [[Choćebuz]]
| wjednistwo        = předsyda [[Dawid Statnik]], hłowna jednaćelka Judit Šołćina, jednaćel Marcus Końcaŕ
| lětny etat        = 
| webstrona         = [https://www.domowina.de/hs/ domowina.de]
}}

'''Domowina''', hamtsce ''Zwjazk Łužiskich Serbow z.&amp;nbsp;t.'' ([[delnjoserbšćina|delnjoserbsce]] ''Zwězk Łužyskich Serbow z.&amp;nbsp;t.'', [[němčina|němsce]] ''Bund Lausitzer Sorben e.&amp;nbsp;V.'') je třěšny zwjazk [[Serbja|Łužiskich Serbow]], kotřiž regionalnym zwjazkam (župam) w [[Hornja Łužica|Hornjej]] a [[Delnja Łužica|Delnjej Łužicy]] abo z Domowinu asociěrowanym towarstwam přisłušeja. Domowina ma cyłkownje něhdźe 7.600 sobustawow a je z tym najwjetša serbska organizacija (staw 2025).&lt;ref&gt;[https://www.domowina.de/hsb/domowina/ Domowina – Zwjazk Łužiskich Serbow]&lt;/ref&gt;

Narok Domowiny je, politiske a kulturne zajimy wšitkich Serbow (zhromadnje ze Serbskimaj radomaj w [[Sakska|Swobodym staće Sakska]] a [[Braniborska|kraju Braniborska]]) na regionalnej, krajnej, zwjazkowej a mjezynarodnej runinje zastupować, serbsku rěč a kulturu zdźeržeć a spěchować.&lt;ref&gt;Webstrona Domowiny: [http://domowinablog.wordpress.com ''Zakładna orientacija Domowiny (2., aktualizowany naćisk).''] (wotwołana 5.&amp;nbsp;oktobra 2013) {{ref-hsb}}&lt;/ref&gt; Po nowelěrowanju braniborskeho serbskeho zakonja w lěće 2014, móže Domowina w tutym zwjazkowym kraju serbske prawa tež před sudnistwom přesadźić.

Hłownej zarjadaj Domowiny stej w [[Budyšin|Budyšinje]] a [[Choćebuz|Choćebuzu]]. Domowina pak tež dalše regionalne běrowy w [[Serbski sydlenski rum|serbskim sydlenskim rumje]] wudźeržuje a to w Chrósćicach, Dešnje, Wojerecach, Přiwćicach, Radworju, Slepom a Delnim Wujězdźe. Domowina přisłuša ''Towarstwu za wohrožene ludy'', ''Europskemu běrowej za małorozšěrjene rěče (EBLUL)'' a ''Federalistiskej uniji europskich narodnych skupin (FUEN)''.

==Stawizny Domowiny==
Hižo za čas Němskeje rewolucije 1848/1849 so namjetuje, so wutworjace serbske towarstwa organizatorisce zwjazać. Zakaz narodnych towarstwow w Sakskej w awgusće 1849 pak tute ideje spěšnje podusy. Wot 1871 wutworichu so lokalnje skutkowace serbske burske towarstwa – chóry, dźiwadłowe skupiny, konfesionelne towarstwa a towarstwa šulerjow a studowacych. W lěće 1883/1898 zwrěšća pospyty třěšny zwjazk wutworić znowa.

===Załoženje třěšneho zwjazka===
[[dataja:Braugasse1Gebäude.jpg|thumb|Něhdyši balowy a towaršnostny dom – městno załoženja Domowiny we Wojerecach.]]
Dnja [[13. oktobra]] [[1912]] załoža zastupjerjo 31 serbskich towarstwow Domowinu we [[Wojerecy|Wojerecach]]&lt;ref&gt;Webstrona města Wojerecy: [https://web.archive.org/web/20121026141741/http://www.hoyerswerda.de/index.php?language=de&amp;m=159&amp;mm=105 ''Domowina.''] 13.&amp;nbsp;Oktober 1012: Gründung der Domowina in Hoyerswerda. (wotwołana 10.&amp;nbsp;oktobra 2013) {{ref-de}}&lt;/ref&gt; (w balowym a towaršnostnym domje při Piwarskej hasy&lt;ref&gt;Webstrona towarstwa „Braugasse&amp;nbsp;1 Hoyerswerda e.&amp;nbsp;V.“: [https://web.archive.org/web/20160304131509/http://www.braugasse1-hoyerswerda.de/modules//index.php?location_id=62 ''Die Historie.''] (wotwołana 10.&amp;nbsp;oktobra 2013) {{ref-de}}&lt;/ref&gt;), ze zaměrom přizamknjene towarstwa spěchować. Při tym běchu hłownje [[Arnošt Bart]], [[Handrij Króna]], [[Jurij Słodeńk]], [[Bogumił Šwjela]], [[Jan Dwórnik]], [[Jurij Deleńk]], [[Awgust Lapštich (knihićišćer)|Awgust Lapštich]], [[Franc Kral]] a [[Michał Nawka]] wobdźěleni. Ale hakle lěto pozdźišo, dnja [[9. februara]] [[1913]] so załoženski proces ze schwalenjom wustawkow a wólbu wjednistwa skónči. Na prěnjeho předsydu Domowiny so Arnošt Bart a na jeho městopředsydu Bogumił Šwjela wolitaj. Wjetšina při załožerskej zhromadźiznje zastupjenych towarstwow (wosebje katolske) so pak spočatnje Domowinje njepřidruža. Hač do junija 1913 so zwjazkej 14 towarstwa z Hornjeje a jenož [[Maćica Serbska|Maśica Serbska]] z Delnjeje Łužicy – z dohromady něhdźe 1.600 sobustawami – přizamknu.

[[Dataja:Arnošt Bart wokoło 1925.jpg|mini|upright|Arnošt Bart]]
Po zastajenju dźěławosće zwjazka za čas [[Prěnja swětowa wójna|prěnjeje swětoweje wójny]] so [[Serbski narodny wuběrk]], kotryž předsyda Domowiny Arnošt Bart hłownje zastupowaše, wo wjetše kulturne a tež politiske samopostajenje zasadźi. Po zwrěšćenju tutoho hibanja so Domowina wot 1920 wobnowi.

===Wot znowawožiwjenja do zakaza Domowiny===
Za čas [[Weimarska republika|Weimarskeje republiki]] nastachu wuske styki z sportowym třěšnym zwjazkom [[Serbski Sokoł]] a so 24. julija 1921 župy „Jan Arnošt Smoler” w Budyšinje, „Michał Hórnik” w [[Kamjenc]]u, „Handrij Zejler” we Wojerecach a „Hendrich Jordan” w Choćebuzu wutworja. W lěće 1924 přisłušeja Domowinje 82 towarstwow. Skutkowanje třěšneho zwjazka wopřija nětko organizaciju přednoškow, koncertow, prózdninskich lěhwow kaž tež wudaće dźiwadłowych hrow a hudźbneho materiala za lajske dźiwadłowe skupiny a chóry. Nimo toho organizuje zjězdy a kulturne programy kaž na přikład 1925 w [[Kulow]]je, 1926 w [[Bukecy|Bukecach]], 1927 w [[Radwor]]ju abo 1935 we Wojerecach. W lěće 1925 so [[Serbska ludowa rada]] wot předsydstwa Domowiny, [[Serbska ludowa strona (Weimarska republika)|Serbskej (prjedy Łužiskej) ludowej strony]] a [[Maćica Serbska|Maćicy Serbskeje]] wutwori. Tuta rada dyrbi serbske zajimy přećiwo parlamentej republiki a krajam zastupować. Z pomocu peticijow sebi wona na přikład na kóncu Weimarskeje republiki žadaše, wučbnu situaciju serbskich dźěći polěpšić, štož pak bjez wuspěcha zwosta.

W lěće 1933 bu [[Pawoł Nedo]] předsyda Domowiny, kotryž so za strukturnu reformu zasadźi. Při tym běše předwidźane, towarstwowe sobustawstwo na direktne (jednotliwe) čłonstwo přestajić, zo by so Domowina w nutru skrućiła. Wot tutoho časa so wona tež jako narodna organizacija a politiska rěčnica Serbow widźi. Šěroke kulturne žiwjenje so w tutym času pak jenož ćežko wobchować hodźi, dokelž wyšnosće zapřijenje pruskeje Hornjeje a Delnjeje Łužicy do zwjazka a natwar młodźinskich skupinow njedowěrliwje wobkedźbowaše.

Po tym, zo zastupjerjo towarstwow nowe, wot stata nanuzowane wustawki 18.&amp;nbsp;měrca 1937, kotrež Domowinu jako ''Zwjazk serbsce rěčacych Němcow'' a pozdźišo jako '' Zwjazk k hajenju domizny a serbskich nałožkow'' wobhladowachu, njeschwalichu, so zarjadowanja a zhromadźizny wot [[nacionalsocializm|nacionalsocialistow]] zakazachu. Wjetšina hišće zawostawacych towarstwow so w awgusće po zajeću [[Jurij Měrćink|Jurja Měrćinka]] při němsko-čěskej hranicy zakazachu, z čimž so Domowinje zakład dźěławosće wza. W lěće 1941 dóńdźe k oficialnemu zakazej Domowiny a sćazanju jeje wobsydstwa.

=== Wobnowjenje a Domowina za čas Němskeje demokratiskeje republiki ===
Hižo krótko po [[Druha swětowa wójna|Druhej swětowej wójnje]] so Domowina pod nachwilnym předsydstwom [[Jan Cyž (jurist)|dr. Jana Cyža]] [[10. meje]] [[1945]] w [[Chrósćicy|Chrósćicach]] wobnowi. Sowjetska komandantura w Budyšinje zwjazk 17.&amp;nbsp;meje jako jednu z prěnich organizacijow scyła najprjedy regionalnje připóznawa. Runočasnje staji w [[Praha|Praze]] wutworjena [[Serbska narodna rada]] politiske žadanja, kotrež znowa hač k awtonomiji abo k přizamknjenju k [[Čěskosłowakska|Čěskosłowakskej]] sahachu. Tute žadanja wjednistwo Domowiny w někotrych memorandach podpěrowaše. Sowjetska wobsadniska móc so pak přećiwo tomu wupraji a spěchuje jenož kulturnu samostatnosć. Sowjetskim předpisam podrjadowana Domowina so w tutym času jako zastupjer zajimow Serbow etablěrowaše. Wodźace wosobiny widźachu w powójnskim porjedźe socialne wuswobodźenje serbskeho luda a socializm jako wuměnjenje za narodnu runoprawnosć.

Na lisćinach komunalnych wólbow 1946 zwjaza so Domowina z [[SED]]. Pod wospjetnym předsydstwom Pawoła Neda natwari sebi zwjazk organizaciju, kotraž wobsedźeše nimo regionalneho wusměrjenja tež přez kulturny, šulski, młodźinski/kubłanski, propagandistiski a hospodarski wotrjad. Pod wjednistwom [[Měto Lažki|Měta Lažki]] so we [[Wjerbno|Wjerbnje]] předsydstwo Domowinje za Delnju Łužicu woli, kotraž memorandum wo wuwučowanju serbšćiny a wukubłanju serbskich wučerjow na Sowjetsku wojersku administraciju w Němskej staji.

[[Dataja:Kurt Krjeńc.jpg|mini|upright|Kurt Krjeńc, předsyda Domowiny wot 1951 do 1973]]
W Sakskej schwali so 23.&amp;nbsp;měrca 1948 zakoń k wobchowanju prawow serbskeje ludnosće, na čož so jasny rozkćěw wutwori. Z pomocu zakonja spěchowaše a financowaše stat serbstwo a zajimy Serbow. Tak nastachu nimo Domowiny wjacore serbske institucije na polu kubłanja, kultury a wědomosće. Tradicionelne towarstwowe žiwjenje njehodźi so wot 1949 w [[Němska demokratiska republika|Němskej demokratiskej republice (NDR)]] dale wjesć, ale Domowina dóstanje wot sakskeho statneho knježerstwa status jako społk zjawneho prawa. Nimo toho dóstanje Domowina prawo zaso w Delnjej Łužicy skutkować, na čož so prěnje městne skupiny w [[Brjazyna (Błóta)|Brjazynje]], [[Depsk]]u, [[Strjažow]]je, [[Turjej]]u und [[Wjerbno|Wjerbnje]] załožichu.  W lěće 1950 so wotpowědny wukaz zratifikuje. Připódla eksistowaše pospyt samostatne krajne předsydstwo Domowiny za Braniborsku a Choćebuz wutworić.

W zwisku z towaršnostnej změnu w NDR, so bój wo wusměrjenje Domowiny 1955 přiwótři. Hižo do toho běštaj 1953 resp. 1954 duchownaj [[Gerhard Wirth]] a městopředsyda [[Jurij Handrik]] zwjazkowe předsydstwo wopušćiłoj. Na ''III.&amp;nbsp;zwjazkowym kongresu Domowiny'' (27.–29.&amp;nbsp;měrca 1955), na kotrymž so tež hižo 1951 zasadźeny předsyda [[Kurt Krjeńc]] znowa woli, so strach wo wobstaće serbstwa jako nacionalizm difamowaše. Wot 1958 wothódnoća kruhi SED zdźerženje a hajenje serbskeje rěče a wułoža ju jako njezjednoćomnu z marxizmom. Funkcionarojo Domowiny so tutomu směrej podwola, zhubja pak z tym wjele sobustawow. Wosebje ewangelscy a katolscy fararjo, kotřiž běchu dotal směrodajnje na skutkowanju Domowiny wobdźěleni, tute wusměrjenje wotpokazachu. Dla woteběranja sobustawstwa, so tehdyši 1.&amp;nbsp;zwjazkowy sekretar [[Bjarnat Nowak]] wo wusměrjenje Domowiny na ryzy kulturnu organizaciju prócuje, čemuž pak SED zadźěwa.

Na 7.&amp;nbsp;wuwjedźenskim postajenju so 1964 wučba serbšćiny na fakultatiwnu bazu staji, štož k sylnemu zniženju šulerjow serbšćiny wjedźe. Při wšěm spjećowanju, tež z boka Domowiny, so njeporadźi wukazej zadźěwać. Hakle w 1970tych lětach so poradźi, tute negatiwne sćěhi zaso zdźěla wurunać. Tradicija ludowych zjězdow so pak dale wjedźe. Wot 1966 so cyłkownje sydom centralnych festiwalow serbskeje kultury přewjedu. Wot 1969 so Domowina jako „socialistiska narodna organizacija“ definuje a mnoho zarjadowanjow we wjesnych skupinach centralnje postajeja.

Po tym zo so w Hornjej Łužicy hižo wjace hač 25 lět nazymske koncerty Domowiny wotměchu, so 1973 tež prěni nazymski koncert we Wjerbnje wotmě.

Wjednistwo Domowiny poskići serbskim zastupjerjam katolskeje a ewangelskeje cyrkwje 1988 „narodny dialog“, zo bychu so serbske zajimy přećiwo partneram dale wobkedźbowali.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20091121170702/http://www.nowycasnik.de/artikle/154 ''Die Auswirkungen von Perestroika und Glasnost auf die Sorben/Wenden.''] Vortrag des Vorsitzenden der Maśica Serbska Dr. Peter Schurmann. W: Nowy Casnik. 17.&amp;nbsp;nowembra 2009 (numer 46/2009). (online, wotwołana 10.&amp;nbsp;oktobra 2013) {{ref-de}}&lt;/ref&gt; Politisko-ideologiske konflikty so wjace tak kruće njewuwojuja a pozhubjenje sobustawow so w ramikach zdźerži. Njedźiwajo na prawniske postajenja a institucionelne spěchowanje pak Domowina pokročowacej asimilaciji Serbow zadźěwać njemóžeše.

Za čas politiskeho přewróta 1989/1990 ma Domowina z wjele wustupami a rozpušćenjemi wjesnych skupinow wojować, dokelž njemóžeše nowe wusměrjenje předpołožić a personelne změny wuwostanu. Za trěbnu programatisku změnu so [[Serbska narodna zhromadźizna]] zasadźowaše, kotraž so, hladajo na dołhu tradiciju, tež za dalše wobstaće Domowiny a zwisk towarstwow wupraješe.

===Zapisane towarstwo w Zwjazkowej republice Němska===
W lěće 1991 so Domowina jako zapisane towarstwo (z.&amp;nbsp;t.) z nowymi wustawkami skonstituowa. W tutych je předpisane, zo so organizacija wo spěchowanje a rozšěrjenje rěče, kultury a tradicije serbskeho ludu zasadźi. Při tym móža čłonojo Domowiny jednotliwcy abo tež towarstwa być. Ze strony [[Zwjazkowa republika Němska|stata]] so wona w praksy jako zastupowarka serbskich zajimow připóznaje. Kóžde druhe lěto so hłowna zhromadźizna, najwyši organ Domowiny, schadźuje. Nimo toho je wona do pjeć župow rozrjaduje: Budyšin, Kamjenc (ze sydłom w Chrósćicach), Wojerecy, [[Běła Woda]]/[[Niska]] (ze sydłom w [[Slepo]]m) a Delnja Łužica (ze sydłom w Choćebuzu). Poslednja so z prjedawšich štyri župow w Delnjej Łužicy zestaji.

Na hłownej zhromadźiznje 2001 so wobzamknje, zo so [[Rěčny centrum WITAJ]], kotryž so za sposrědkowanje serbskeje rěče w pěstowarnjach a šulach zasadźi, jako samostatny wotrjad Domowinje přizamknje. W lěće 2011, so na hłownej zhromadźiznje 27-lětny [[Dawid Statnik]] na noweho předsydu na dwě lěće wuzwoli. Z tym je wón, po Pawole Nedźe, druhi najmłódši předsyda w stawiznach organizacije a skutkuje wot 2013 tež hłownohamtsce.&lt;ref name=&quot;statnik hłownohamtsce&quot;&gt;[http://www.sz-online.de/sachsen/domowina-vorsitzender-statnik-im-amt-bestaetigt--2538002.html ''Domowina-Vorsitzender Statnik im Amt bestätigt.''] W: Sächsische Zeitung. Drježdźany, 23.&amp;nbsp;měrca 2013. (online, wotwołana 6.&amp;nbsp;oktobra 2013) {{ref-de}}&lt;/ref&gt;

W zwisku z nowelěrowanjom braniborskeho serbskeho zakonja 22. januara 2014, dósta Domowina jako towarstwo w tutym zwjazkowym kraju móžnosć, přećiwo ranjenju serbskich prawow před sudnistwom skoržić.&lt;ref&gt;Webstrona rbb: [http://www.rbb-online.de/politik/beitrag/2014/02/zustimmung-fuer-neues-sorben-wenden-gesetz-brandenburg.html ''Domowina zufrieden mit neuem Sorben-Wenden-Gesetz.''] (wotwołana 4. februara 2014) {{ref-de}}&lt;/ref&gt;

==Struktura towarstwa==
[[Dataja:Budyšin Serbski Dom.JPG|thumb|''Serbski dom'' – sydło Domowiny při Póstowym naměsće w Budyšinje.]]
Hłowne sydło měješe Domowina spočatnje w 1904 wotewrjenym ''[[Serbski dom|Serbskim domje]]'' při [[Lawske hrjebje|Lawskich hrjebjach]] w Budyšinje, kotryž so we wójnskim času zniči. Wot 1956 je zarjad Domowiny w nowo natwarjenym ''Serbskim domje'' při Póstowym naměsće w Budyšinje. Sydło delnjołužiskeje wotnožki je ''Serbski dom'' w Choćebuzu.

Najwyši organ Domowiny je hłowna zhromadźizna, kotraž so z čłonow zwjazkoweho předsydstwa a čłonow sobustawskich towarstwow zestaji. Hłowna zhromadźizna so dwulětnje schadźuje, hdźež dźěławosć Domowiny bilancuje a směrnicy za přichodnej dwě lěće wudźěła. Kóžde štwórte lěto so na hłownej zhromadźiznje tež předsyda, zwjazkowe předsydstwo (hač do 30&amp;nbsp;čłonow) a wuběrki Domowiny wola. Předsyda Domowiny reprezentuje třěšny zwjazk w zjawnosći a nawjeduje zwoprawdźenje programa Domowiny a wobzamknjenja hłowneje zhromadźizny. Jednaćel, kotryž so na sydom lět wot zwjazkoweho předsydstwa powoła, nawjeduje zarjad Domowiny.&lt;ref name=&quot;wustawki 2013&quot;&gt;Domowina: [http://www.domowina.sorben.com/dokumenty/wustawki2013os.pdf ''Wustawki Domowiny – Zwjazka Łužiskich Serbow z.&amp;nbsp;t.''] Nowa wersija wobzamknjena na 16.&amp;nbsp;hłownej zhromadźiznje Domowiny. Wjerbno, 23.&amp;nbsp;měrca 2013. {{ref-hsb}}&lt;/ref&gt;

Program Domowiny so prawidłownje nadźěła. Po tutym orientuje so aktualna dźěławosć třěšneho zwjazka. &lt;ref&gt;[https://www.domowina.de/hsb/domowina/program/ Program Domowiny | Zaměry a zakłady towarstwoweho dźěła]&lt;/ref&gt;

===Předsydźa===
[[Dataja:Dawid Statnik 2017.jpg|mini|[[Dawid Statnik]], tuchwilny předsyda Domowiny (wot 2011)]]

Wot załoženja Domowiny měješe wona jědnaće předsydow. Wot kónca lěta 1950 hač do 1990 měješe zwjazkowy kongres předsydstwo, na kotrehož čole steješe wot lěta 1973 1.&amp;nbsp;sekretar zwjazkoweho předsydstwa.
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!width=&quot;60px&quot; align=&quot;center&quot;| čas
!width=&quot;120px&quot; align=&quot;center&quot;| předsyda
!colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:left&quot; class=&quot;unsortable&quot;| biografiske daty
!style=&quot;text-align:left&quot; class=&quot;unsortable&quot;| dodatne informacije
|-
|align=&quot;center&quot;|1912–1927
|align=&quot;center&quot;|'''[[Arnošt Bart]]'''
|1870–1956
|překupc, ratar, wjesnjanosta,&lt;br /&gt;zapósłanc sakskeho krajneho sejma
|sobuzałožer a spočatnje komisariski předsyda
|- 
|align=&quot;center&quot;|1927–1930
|align=&quot;center&quot;|'''[[Jakub Šewčik]]'''
|1867–1935
|farar, kulturny stawiznar, basnik
|
|-
|align=&quot;center&quot;|1930–1933
|align=&quot;center&quot;|'''[[Jan Křižan]]'''
|1880–1959
|farar
|
|-
|align=&quot;center&quot;|1933–1937&lt;br /&gt;1945–1950
|align=&quot;center&quot;|'''[[Pawoł Nedo]]'''
|1908–1984
|wučer, wědomostnik, publicist
|
|-
|align=&quot;center&quot;|1950–1973
|align=&quot;center&quot;|'''[[Kurt Krjeńc]]'''
|1907–1978
|pórclinowy tružer, skałar,&lt;br /&gt;zapósłanc Ludoweje komory NDR
|
|-
|align=&quot;center&quot;|''1964–1990''
|align=&quot;center&quot;|'''''[[Jurij Grós]]'''''
|1931–2019
|blidar, wučer, wokrjesny rada
|''1. sekretar zwjazkoweho předsydstwa Domowiny''
|-
|align=&quot;center&quot;|1990–1991
|align=&quot;center&quot;|'''[[Bjarnat Cyž]]'''
|*&amp;nbsp;1951
|diplomowy inženjer elektrotechniki
|
|-
|align=&quot;center&quot;|1991–1992
|align=&quot;center&quot;|'''[[Jan Pawoł Nagel]]'''
|1934–1997
|komponist
|
|-
|align=&quot;center&quot;|1993–2000
|align=&quot;center&quot;|'''[[Jakub Brankačk]]'''
|*&amp;nbsp;1928
| wučer
|
|-
|align=&quot;center&quot;|2000–2011
|align=&quot;center&quot;|'''[[Jan Nuk]]'''
|*&amp;nbsp;1947
|diplomowy inženjer energijownistwa,&lt;br /&gt;předewzaćel
|
|-
|align=&quot;center&quot;|wot 2011
|align=&quot;center&quot;|'''[[Dawid Statnik]]'''
|*&amp;nbsp;1983
|jewišćowy mišter
|wot 2013 hłownohamtsce&lt;ref name=&quot;statnik hłownohamtsce&quot; /&gt;
|}

===Zwjazkowe předsydstwo===
Tuchwilnemu zwjazkowemu předsydstwu Domowiny, kotrež so na hłownej zhromadźiznje 05. haperleje 2025 w Budyšinje wuzwoli, přisłušeja slědowace wosoby: Dawid Statnik (předsyda), dr. Hartmut Leipner (městopředsyda), Marlis Młynkowa (městopředsydka), Marko Hančik, Franciska Albertowa, Beno Bělk, Jan Bělk, Bosćij Benada, Měrćin Brycka, Jěwa-Marja Čornakec, [[Bjarnat Cyž]], Mira Dubianojc, Roman Dźisławk, Joachim Glücklich, Maksimilian Hasacki, Syman Hejduška, Alena Hiccyna, Jan Kliman, Šarlota Kušcyc, Matej Mark, Carolina Měršowa, Jan Ryćer, Diana Wowčerjowa, Kati Struckowa, Tomaš Suchy, Angela Šurmanowa a Michaela Wróblowa.

Zwjazkowe pŕedsydstwo woli so kóžde štyri lěta na hłownej a wólbnej zhromadźiznje.

===Čłonstwo===
Domowinje přisłušeja pjeć župow (regionalnych zwjazkow), kotrež přesadźenje programatiskich zaměrow Domowiny a zhromadne skutkowanje towarstwow spěchuja:
* [https://web.archive.org/web/20221104110054/https://www.domowina.de/hsb/clonstwo/sobustawske-zupy-a-towarstwa/zupa-jan-arnost-smoler-budysin župa „Jan Arnošt Smoler”] ze sydłom w Budyšinje:
:załoži so 24. julija 1921 w Budyšinje.
:županka: Leńka Thomasowa
* [https://web.archive.org/web/20221104110051/https://www.domowina.de/hsb/clonstwo/sobustawske-zupy-a-towarstwa/zupa-michal-hornik-kamjenc župa „Michał Hórnik”] w Kamjencu ze sydłom w Chrósćicach
:załoži so 24. julija 1921.
:županka: Diana Wowčerjowa
*[https://web.archive.org/web/20220926002852/https://www.domowina.de/hsb/clonstwo/sobustawske-zupy-a-towarstwa/domowinska-zupa-handrij-zejler-wojerecy „Handrij Zejler”] ze sydłom we Wojerecach:
:załoži so 24. julija 1921 we Wojerecach.
:županka: Gabriela Linakowa
*[https://web.archive.org/web/20221104104543/https://www.domowina.de/hsb/mitgliedschaft/mitgliedsvereine/regionalverband-der-domowina-niederlausitz župa „Dolna Łužyca z.&amp;nbsp;t.”] w Choćebuzu
:Župa wuńdźe ze župow Choćebuz (wot 1949/50), Gubin/Baršć (1954), Kalawa/Lubin (1955) a Grodk (1956) a so 31.&amp;nbsp;meje 1991 jako zapisane towarstwo załoži.
:župan: Michael Apel
*[https://www.domowina.de/hsb/clonstwo/sobustawske-zupy-a-towarstwa/zupa-jakub-lorenc-zaleski-z-t župa „Jakub Lorenc-Zalěski”] w Slepom
:Župa w Niskej so 1945 załoži. Přez nowe administratiwne rjadowanje wobwodow w NDR (1957) nastanjetej župje Běła Woda a Niska. W lěće 1991 so župje zaso zjednoćištej.
:županka: Diana Maticowa

Nimo župow přisłušeja Domowinje slědowace towarstwa:
* [http://www.benno-haus.de/ Dom biskopa Bena] (spěchowacy čłon)
* [http://www.krabatmuehle.de/ Krabatowy młyn Čorny Chołmc z.&amp;nbsp;t.]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160118090108/http://www.lr-online.de/regionen/hoyerswerda/Krabatmuehlen-Verein-neu-im-Domowina-Regionalverband;art1060,3121782 ''Krabatmühlen-Verein neu im Domowina-Regionalverband.''] W: Lausitzer Rundschau. Wojerecy, 30.&amp;nbsp;nowembra 2010. (online, wotwołana 7.&amp;nbsp;oktobra 2013) {{ref-de}}&lt;/ref&gt;
* [https://web.archive.org/web/20150603105159/http://www.zeissighof.de/kvsorb.htm Kulturne towarstwo Ćisk z.&amp;nbsp;t.]
* [https://web.archive.org/web/20130818213729/http://www.macica.sorben.com/ Maćica Serbska z.&amp;nbsp;t.]
* [http://www.pawk.de/ „Pawk” z.&amp;nbsp;t.]
* [http://www.tourismus-sorben.com/ Serbski kulturny turizm z.&amp;nbsp;t.]
* [https://web.archive.org/web/20170419193457/http://www.sokol.sorben.com/ Serbski Sokoł z.&amp;nbsp;t.]
* [https://web.archive.org/web/20060514224930/http://www.sorbischer-schulverein.de/ramiki.html?s Serbske šulske towarstwo z.&amp;nbsp;t.]
* [https://web.archive.org/web/20070830120243/http://www.tcm-kp.de/ Towarstwo Cyrila a Metoda z.&amp;nbsp;t.]
* [https://www.domowina.de/hsb/clonstwo/sobustawske-zupy-a-towarstwa/towarstwo-za-spechowanje-serbskeho-kulturneho-a-informaciskeho-srjedzisca-w-barlinju-ski-z-t/ Towarstwo za spěchowanje serbskeho kulturneho a informaciskeho srjedźišća SKI z.&amp;nbsp;t. w Barlinje]
* [https://web.archive.org/web/20070623174421/http://www.domowina.sorben.com/strony/zsst.htm Zwjazk serbskich spěwarskich towarstwow z.&amp;nbsp;t.]
* [https://web.archive.org/web/20050831212247/http://www.volkskultur.sorben.com/ Spěchowanski kruh za serbsku ludowu kulturu z.&amp;nbsp;t.]
* Zwjazk serbskich studowacych z.&amp;nbsp;t.
* [https://web.archive.org/web/20041127121617/http://www.zsw-skb.de/ Zwjazk serbskich wuměłcow z.&amp;nbsp;t.]
* [https://web.archive.org/web/20070907065115/http://www.tourismus.sorben.com/ Zwjazk za serbski kulturny turizm z.&amp;nbsp;t.]
* [https://web.archive.org/web/20070818111833/http://www.zpr.sorben.com/ Zwjazk serbskich rjemjeslnikow a předewzaćelow z.&amp;nbsp;t.]

===Nowina towarstwa „Naša Domowina“===
Wot lěta 1935 je towarstwo nowinu ''Naša Domowina'' wudało. Spočatnje wuńdźe nowina jako samostatna přiłoha [[Serbske Nowiny|Serbskich Nowin]]. Pozdźišo wuda Budyski zarjad Domowiny nowinu pod mjenom ''Naša Domowina – Informacije třěšneho zwjazka • Informacije kšywowego zwězka • Informationen des Dachverbandes''.

===Hłowne zhromadźizny===
Zakładny gremij Domowiny je hłowna zhromadźizna z delegatami wšěch čłonskich towarstwow a župow. Přewjedźe so kóžde druhe lěto.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! čo. !! datum !! městno
|-
&lt;!--| 1 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 2 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 3 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 4 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 5 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 6 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 7 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 8 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 9 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 10 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 11 || Celowy tekst || Celowy tekst
|- --&gt;
| 12 || 5. měrca 2005 || [[Budyšin]]
|-
| 13 || 31. měrca 2007 || [[Kulow]]
|-
| 14 || 28. měrca 2009 || [[Chrósćicy]]
|-
| 15 || 26. měrca 2011 || [[Delni Wujězd]]
|-
| 16 || 23. měrca 2013 || [[Wjerbno]]
|-
| 17 || 28. měrca 2015 || [[Haslow]]
|-
| 18 || 25. měrca 2017 || [[Wojerecy]]
|-
| 19 || 30. měrca 2019 || [[Chrósćicy]]
|-
| 20 || 12. junija 2021 || [[Slepo]]
|-
| 21 || {{0}}3. junija 2022 || [[Choćebuz]] ''(wurjadna)''
|-
| 22 || 22. apryla 2023 || [[Choćebuz]]
|-
| 23 || ''5. apryla 2025'' || ''[[Budyšin]]''
|}

==Symbol a znamješko „lipy“==
Zwjazkowe předsydstwo Domowiny je so na posedźenju 25.&amp;nbsp;awgusta 1949 z symboliskim znamješkom třěšneho zwjazka zaběrało. Mjez 20 zapodatymi namjetami wuzwoli so jednohłósnje naćisk [[Hanka Krawcec|Hanki Krawcec]].

''„Znamjo Domowiny pokazuje na čerwjenym pozadku tři slěborne lipowe łopješka, kotrež wurostuja ze zdónka z wósom korjenjemi.“''&lt;ref name=&quot;wustawki 2013&quot; /&gt; Powaleny, ale hišće kruće zakorjeny štomowy zdónk ćěri nowe łopješka – symbol za wosylnjenje serbskeho naroda po ničacym režimje nacionalsocialistow. Symbol “lipowe łopješko” je škitana marka Domowiny – Zwjazka Łužiskich Serbow.

==Česćowanja==
[[dataja:Stamps of Germany (DDR) 1966, MiNr 1166.jpg|thumb|Składnostnje 150. narodninow [[Jan Arnošt Smoler|Jana Arnošta Smolerja]] wuda so 1966 w NDR tež listowa znamka Serbskeho domu po naćisku [[Jan Hansky|Jana Hanskeho]] a Gerharda Staufa (1924–1996).]]
Domowina počesći wot lěta 1990 wosoby, kotrež so zaměrnje a wuspěšnje za wozrodźenje serbskeje kultury a rěče zasadźuja z ''Mytom Domowiny'' a ''Mytom Domowiny za dorost''. Z ''Čestnym znamješkom Domowiny'' připóznawaja so wot lěta 1959 „zasłužby w towarstwowym dźěle, zwoprawdźejo program a směrnicy Domowiny”.&lt;ref&gt;Webstrona Domowiny: [https://web.archive.org/web/20080828190016/http://www.domowina.sorben.com/pm/080612.htm ''Namjety za „Myto Domowiny“ a „Čestne znamješko“ 2008.''] Medijowe wozjewjene Domowiny wot 12.&amp;nbsp;junija 2008. (wotwołana 7.&amp;nbsp;oktobra 2013) {{ref-hsb}}&lt;/ref&gt; Mjez lětami 1961 a 1989 so tež ''Literarne myto Domowiny'' a ''Wuměłske myto Domowiny'' spožčitej.

==Žórła==
* [[Manfred Laduš]]: ''Domowina sto lět.'' Rjad „Wobrazki ze Serbow”. Ludowe nakładnistwo Domowina. Budyšin 2012. ISBN 978-3-7420-2218-9 {{ref-hsb}}
* Webstrona mdr.de: [http://www.mdr.de/mdr-figaro/journal/domowina204.html ''Zeittafel – Ein Jahrhundert Interessenvertretung der Sorben.''] (wotwołana 5.&amp;nbsp;oktobra 2013) {{ref-de}}
* Webstrona rbb: [http://www.rbb-online.de/politik/hintergrund/100_jahre_domowina.html ''100 Jahre Domowina – Eine Heimat für die sorbische Kultur.''] (wotwołana 5.&amp;nbsp;oktobra 2013) {{ref-de}}
&lt;references/&gt;

==Wotkaz==
* [https://www.domowina.de/hsb/ Oficialne stronki Domowiny]

[[Kategorija:Serbska institucija]]
[[Kategorija:Serbske towarstwo]]
[[Kategorija:Domowina]]
[[Kategorija:Budyšin]]
[[Kategorija:Załožene 1912]]
[[Kategorija:1945]]</text>
      <sha1>4jtsx1rfll2pgfyqct1qovaxjzpsox0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>392663</id>
      <parentid>392662</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T15:47:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ясамойла</username>
        <id>15541</id>
      </contributor>
      <comment>wobnowić datajow</comment>
      <origin>392663</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27415" sha1="m03swapciq48mbsk6300x33498jrnsi" xml:space="preserve">{{Infokašćik institucija 
| mjeno             = Domowina -&lt;br /&gt;Zwězk Łužyskich Serbow {{!}} &lt;br /&gt;Zwjazk Łužiskich Serbow
| logo              = Domowina_Wort-Bild-Marke_Logo_RGB.jpg
| wulkosć loga      = 200px
| moto              = 
| datum załoženja   = 13.&amp;nbsp;oktobra 1912 &lt;small&gt;(10.&amp;nbsp;meje 1945)&lt;/small&gt;
| nošerstwo         = 
| městno            = [[Budyšin]] a [[Choćebuz]]
| wjednistwo        = předsyda [[Dawid Statnik]], hłowna jednaćelka Judit Šołćina, jednaćel Marcus Końcaŕ
| lětny etat        = 
| webstrona         = [https://www.domowina.de/hsb/ domowina.de]
}}

'''Domowina''', hamtsce ''Zwjazk Łužiskich Serbow z.&amp;nbsp;t.'' ([[delnjoserbšćina|delnjoserbsce]] ''Zwězk Łužyskich Serbow z.&amp;nbsp;t.'', [[němčina|němsce]] ''Bund Lausitzer Sorben e.&amp;nbsp;V.'') je třěšny zwjazk [[Serbja|Łužiskich Serbow]], kotřiž regionalnym zwjazkam (župam) w [[Hornja Łužica|Hornjej]] a [[Delnja Łužica|Delnjej Łužicy]] abo z Domowinu asociěrowanym towarstwam přisłušeja. Domowina ma cyłkownje něhdźe 7.600 sobustawow a je z tym najwjetša serbska organizacija (staw 2025).&lt;ref&gt;[https://www.domowina.de/hsb/domowina/ Domowina – Zwjazk Łužiskich Serbow]&lt;/ref&gt;

Narok Domowiny je, politiske a kulturne zajimy wšitkich Serbow (zhromadnje ze Serbskimaj radomaj w [[Sakska|Swobodym staće Sakska]] a [[Braniborska|kraju Braniborska]]) na regionalnej, krajnej, zwjazkowej a mjezynarodnej runinje zastupować, serbsku rěč a kulturu zdźeržeć a spěchować.&lt;ref&gt;Webstrona Domowiny: [http://domowinablog.wordpress.com ''Zakładna orientacija Domowiny (2., aktualizowany naćisk).''] (wotwołana 5.&amp;nbsp;oktobra 2013) {{ref-hsb}}&lt;/ref&gt; Po nowelěrowanju braniborskeho serbskeho zakonja w lěće 2014, móže Domowina w tutym zwjazkowym kraju serbske prawa tež před sudnistwom přesadźić.

Hłownej zarjadaj Domowiny stej w [[Budyšin|Budyšinje]] a [[Choćebuz|Choćebuzu]]. Domowina pak tež dalše regionalne běrowy w [[Serbski sydlenski rum|serbskim sydlenskim rumje]] wudźeržuje a to w Chrósćicach, Dešnje, Wojerecach, Přiwćicach, Radworju, Slepom a Delnim Wujězdźe. Domowina přisłuša ''Towarstwu za wohrožene ludy'', ''Europskemu běrowej za małorozšěrjene rěče (EBLUL)'' a ''Federalistiskej uniji europskich narodnych skupin (FUEN)''.

==Stawizny Domowiny==
Hižo za čas Němskeje rewolucije 1848/1849 so namjetuje, so wutworjace serbske towarstwa organizatorisce zwjazać. Zakaz narodnych towarstwow w Sakskej w awgusće 1849 pak tute ideje spěšnje podusy. Wot 1871 wutworichu so lokalnje skutkowace serbske burske towarstwa – chóry, dźiwadłowe skupiny, konfesionelne towarstwa a towarstwa šulerjow a studowacych. W lěće 1883/1898 zwrěšća pospyty třěšny zwjazk wutworić znowa.

===Załoženje třěšneho zwjazka===
[[dataja:Braugasse1Gebäude.jpg|thumb|Něhdyši balowy a towaršnostny dom – městno załoženja Domowiny we Wojerecach.]]
Dnja [[13. oktobra]] [[1912]] załoža zastupjerjo 31 serbskich towarstwow Domowinu we [[Wojerecy|Wojerecach]]&lt;ref&gt;Webstrona města Wojerecy: [https://web.archive.org/web/20121026141741/http://www.hoyerswerda.de/index.php?language=de&amp;m=159&amp;mm=105 ''Domowina.''] 13.&amp;nbsp;Oktober 1012: Gründung der Domowina in Hoyerswerda. (wotwołana 10.&amp;nbsp;oktobra 2013) {{ref-de}}&lt;/ref&gt; (w balowym a towaršnostnym domje při Piwarskej hasy&lt;ref&gt;Webstrona towarstwa „Braugasse&amp;nbsp;1 Hoyerswerda e.&amp;nbsp;V.“: [https://web.archive.org/web/20160304131509/http://www.braugasse1-hoyerswerda.de/modules//index.php?location_id=62 ''Die Historie.''] (wotwołana 10.&amp;nbsp;oktobra 2013) {{ref-de}}&lt;/ref&gt;), ze zaměrom přizamknjene towarstwa spěchować. Při tym běchu hłownje [[Arnošt Bart]], [[Handrij Króna]], [[Jurij Słodeńk]], [[Bogumił Šwjela]], [[Jan Dwórnik]], [[Jurij Deleńk]], [[Awgust Lapštich (knihićišćer)|Awgust Lapštich]], [[Franc Kral]] a [[Michał Nawka]] wobdźěleni. Ale hakle lěto pozdźišo, dnja [[9. februara]] [[1913]] so załoženski proces ze schwalenjom wustawkow a wólbu wjednistwa skónči. Na prěnjeho předsydu Domowiny so Arnošt Bart a na jeho městopředsydu Bogumił Šwjela wolitaj. Wjetšina při załožerskej zhromadźiznje zastupjenych towarstwow (wosebje katolske) so pak spočatnje Domowinje njepřidruža. Hač do junija 1913 so zwjazkej 14 towarstwa z Hornjeje a jenož [[Maćica Serbska|Maśica Serbska]] z Delnjeje Łužicy – z dohromady něhdźe 1.600 sobustawami – přizamknu.

[[Dataja:Arnošt Bart wokoło 1925.jpg|mini|upright|Arnošt Bart]]
Po zastajenju dźěławosće zwjazka za čas [[Prěnja swětowa wójna|prěnjeje swětoweje wójny]] so [[Serbski narodny wuběrk]], kotryž předsyda Domowiny Arnošt Bart hłownje zastupowaše, wo wjetše kulturne a tež politiske samopostajenje zasadźi. Po zwrěšćenju tutoho hibanja so Domowina wot 1920 wobnowi.

===Wot znowawožiwjenja do zakaza Domowiny===
Za čas [[Weimarska republika|Weimarskeje republiki]] nastachu wuske styki z sportowym třěšnym zwjazkom [[Serbski Sokoł]] a so 24. julija 1921 župy „Jan Arnošt Smoler” w Budyšinje, „Michał Hórnik” w [[Kamjenc]]u, „Handrij Zejler” we Wojerecach a „Hendrich Jordan” w Choćebuzu wutworja. W lěće 1924 přisłušeja Domowinje 82 towarstwow. Skutkowanje třěšneho zwjazka wopřija nětko organizaciju přednoškow, koncertow, prózdninskich lěhwow kaž tež wudaće dźiwadłowych hrow a hudźbneho materiala za lajske dźiwadłowe skupiny a chóry. Nimo toho organizuje zjězdy a kulturne programy kaž na přikład 1925 w [[Kulow]]je, 1926 w [[Bukecy|Bukecach]], 1927 w [[Radwor]]ju abo 1935 we Wojerecach. W lěće 1925 so [[Serbska ludowa rada]] wot předsydstwa Domowiny, [[Serbska ludowa strona (Weimarska republika)|Serbskej (prjedy Łužiskej) ludowej strony]] a [[Maćica Serbska|Maćicy Serbskeje]] wutwori. Tuta rada dyrbi serbske zajimy přećiwo parlamentej republiki a krajam zastupować. Z pomocu peticijow sebi wona na přikład na kóncu Weimarskeje republiki žadaše, wučbnu situaciju serbskich dźěći polěpšić, štož pak bjez wuspěcha zwosta.

W lěće 1933 bu [[Pawoł Nedo]] předsyda Domowiny, kotryž so za strukturnu reformu zasadźi. Při tym běše předwidźane, towarstwowe sobustawstwo na direktne (jednotliwe) čłonstwo přestajić, zo by so Domowina w nutru skrućiła. Wot tutoho časa so wona tež jako narodna organizacija a politiska rěčnica Serbow widźi. Šěroke kulturne žiwjenje so w tutym času pak jenož ćežko wobchować hodźi, dokelž wyšnosće zapřijenje pruskeje Hornjeje a Delnjeje Łužicy do zwjazka a natwar młodźinskich skupinow njedowěrliwje wobkedźbowaše.

Po tym, zo zastupjerjo towarstwow nowe, wot stata nanuzowane wustawki 18.&amp;nbsp;měrca 1937, kotrež Domowinu jako ''Zwjazk serbsce rěčacych Němcow'' a pozdźišo jako '' Zwjazk k hajenju domizny a serbskich nałožkow'' wobhladowachu, njeschwalichu, so zarjadowanja a zhromadźizny wot [[nacionalsocializm|nacionalsocialistow]] zakazachu. Wjetšina hišće zawostawacych towarstwow so w awgusće po zajeću [[Jurij Měrćink|Jurja Měrćinka]] při němsko-čěskej hranicy zakazachu, z čimž so Domowinje zakład dźěławosće wza. W lěće 1941 dóńdźe k oficialnemu zakazej Domowiny a sćazanju jeje wobsydstwa.

=== Wobnowjenje a Domowina za čas Němskeje demokratiskeje republiki ===
Hižo krótko po [[Druha swětowa wójna|Druhej swětowej wójnje]] so Domowina pod nachwilnym předsydstwom [[Jan Cyž (jurist)|dr. Jana Cyža]] [[10. meje]] [[1945]] w [[Chrósćicy|Chrósćicach]] wobnowi. Sowjetska komandantura w Budyšinje zwjazk 17.&amp;nbsp;meje jako jednu z prěnich organizacijow scyła najprjedy regionalnje připóznawa. Runočasnje staji w [[Praha|Praze]] wutworjena [[Serbska narodna rada]] politiske žadanja, kotrež znowa hač k awtonomiji abo k přizamknjenju k [[Čěskosłowakska|Čěskosłowakskej]] sahachu. Tute žadanja wjednistwo Domowiny w někotrych memorandach podpěrowaše. Sowjetska wobsadniska móc so pak přećiwo tomu wupraji a spěchuje jenož kulturnu samostatnosć. Sowjetskim předpisam podrjadowana Domowina so w tutym času jako zastupjer zajimow Serbow etablěrowaše. Wodźace wosobiny widźachu w powójnskim porjedźe socialne wuswobodźenje serbskeho luda a socializm jako wuměnjenje za narodnu runoprawnosć.

Na lisćinach komunalnych wólbow 1946 zwjaza so Domowina z [[SED]]. Pod wospjetnym předsydstwom Pawoła Neda natwari sebi zwjazk organizaciju, kotraž wobsedźeše nimo regionalneho wusměrjenja tež přez kulturny, šulski, młodźinski/kubłanski, propagandistiski a hospodarski wotrjad. Pod wjednistwom [[Měto Lažki|Měta Lažki]] so we [[Wjerbno|Wjerbnje]] předsydstwo Domowinje za Delnju Łužicu woli, kotraž memorandum wo wuwučowanju serbšćiny a wukubłanju serbskich wučerjow na Sowjetsku wojersku administraciju w Němskej staji.

[[Dataja:Kurt Krjeńc.jpg|mini|upright|Kurt Krjeńc, předsyda Domowiny wot 1951 do 1973]]
W Sakskej schwali so 23.&amp;nbsp;měrca 1948 zakoń k wobchowanju prawow serbskeje ludnosće, na čož so jasny rozkćěw wutwori. Z pomocu zakonja spěchowaše a financowaše stat serbstwo a zajimy Serbow. Tak nastachu nimo Domowiny wjacore serbske institucije na polu kubłanja, kultury a wědomosće. Tradicionelne towarstwowe žiwjenje njehodźi so wot 1949 w [[Němska demokratiska republika|Němskej demokratiskej republice (NDR)]] dale wjesć, ale Domowina dóstanje wot sakskeho statneho knježerstwa status jako społk zjawneho prawa. Nimo toho dóstanje Domowina prawo zaso w Delnjej Łužicy skutkować, na čož so prěnje městne skupiny w [[Brjazyna (Błóta)|Brjazynje]], [[Depsk]]u, [[Strjažow]]je, [[Turjej]]u und [[Wjerbno|Wjerbnje]] załožichu.  W lěće 1950 so wotpowědny wukaz zratifikuje. Připódla eksistowaše pospyt samostatne krajne předsydstwo Domowiny za Braniborsku a Choćebuz wutworić.

W zwisku z towaršnostnej změnu w NDR, so bój wo wusměrjenje Domowiny 1955 přiwótři. Hižo do toho běštaj 1953 resp. 1954 duchownaj [[Gerhard Wirth]] a městopředsyda [[Jurij Handrik]] zwjazkowe předsydstwo wopušćiłoj. Na ''III.&amp;nbsp;zwjazkowym kongresu Domowiny'' (27.–29.&amp;nbsp;měrca 1955), na kotrymž so tež hižo 1951 zasadźeny předsyda [[Kurt Krjeńc]] znowa woli, so strach wo wobstaće serbstwa jako nacionalizm difamowaše. Wot 1958 wothódnoća kruhi SED zdźerženje a hajenje serbskeje rěče a wułoža ju jako njezjednoćomnu z marxizmom. Funkcionarojo Domowiny so tutomu směrej podwola, zhubja pak z tym wjele sobustawow. Wosebje ewangelscy a katolscy fararjo, kotřiž běchu dotal směrodajnje na skutkowanju Domowiny wobdźěleni, tute wusměrjenje wotpokazachu. Dla woteběranja sobustawstwa, so tehdyši 1.&amp;nbsp;zwjazkowy sekretar [[Bjarnat Nowak]] wo wusměrjenje Domowiny na ryzy kulturnu organizaciju prócuje, čemuž pak SED zadźěwa.

Na 7.&amp;nbsp;wuwjedźenskim postajenju so 1964 wučba serbšćiny na fakultatiwnu bazu staji, štož k sylnemu zniženju šulerjow serbšćiny wjedźe. Při wšěm spjećowanju, tež z boka Domowiny, so njeporadźi wukazej zadźěwać. Hakle w 1970tych lětach so poradźi, tute negatiwne sćěhi zaso zdźěla wurunać. Tradicija ludowych zjězdow so pak dale wjedźe. Wot 1966 so cyłkownje sydom centralnych festiwalow serbskeje kultury přewjedu. Wot 1969 so Domowina jako „socialistiska narodna organizacija“ definuje a mnoho zarjadowanjow we wjesnych skupinach centralnje postajeja.

Po tym zo so w Hornjej Łužicy hižo wjace hač 25 lět nazymske koncerty Domowiny wotměchu, so 1973 tež prěni nazymski koncert we Wjerbnje wotmě.

Wjednistwo Domowiny poskići serbskim zastupjerjam katolskeje a ewangelskeje cyrkwje 1988 „narodny dialog“, zo bychu so serbske zajimy přećiwo partneram dale wobkedźbowali.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20091121170702/http://www.nowycasnik.de/artikle/154 ''Die Auswirkungen von Perestroika und Glasnost auf die Sorben/Wenden.''] Vortrag des Vorsitzenden der Maśica Serbska Dr. Peter Schurmann. W: Nowy Casnik. 17.&amp;nbsp;nowembra 2009 (numer 46/2009). (online, wotwołana 10.&amp;nbsp;oktobra 2013) {{ref-de}}&lt;/ref&gt; Politisko-ideologiske konflikty so wjace tak kruće njewuwojuja a pozhubjenje sobustawow so w ramikach zdźerži. Njedźiwajo na prawniske postajenja a institucionelne spěchowanje pak Domowina pokročowacej asimilaciji Serbow zadźěwać njemóžeše.

Za čas politiskeho přewróta 1989/1990 ma Domowina z wjele wustupami a rozpušćenjemi wjesnych skupinow wojować, dokelž njemóžeše nowe wusměrjenje předpołožić a personelne změny wuwostanu. Za trěbnu programatisku změnu so [[Serbska narodna zhromadźizna]] zasadźowaše, kotraž so, hladajo na dołhu tradiciju, tež za dalše wobstaće Domowiny a zwisk towarstwow wupraješe.

===Zapisane towarstwo w Zwjazkowej republice Němska===
W lěće 1991 so Domowina jako zapisane towarstwo (z.&amp;nbsp;t.) z nowymi wustawkami skonstituowa. W tutych je předpisane, zo so organizacija wo spěchowanje a rozšěrjenje rěče, kultury a tradicije serbskeho ludu zasadźi. Při tym móža čłonojo Domowiny jednotliwcy abo tež towarstwa być. Ze strony [[Zwjazkowa republika Němska|stata]] so wona w praksy jako zastupowarka serbskich zajimow připóznaje. Kóžde druhe lěto so hłowna zhromadźizna, najwyši organ Domowiny, schadźuje. Nimo toho je wona do pjeć župow rozrjaduje: Budyšin, Kamjenc (ze sydłom w Chrósćicach), Wojerecy, [[Běła Woda]]/[[Niska]] (ze sydłom w [[Slepo]]m) a Delnja Łužica (ze sydłom w Choćebuzu). Poslednja so z prjedawšich štyri župow w Delnjej Łužicy zestaji.

Na hłownej zhromadźiznje 2001 so wobzamknje, zo so [[Rěčny centrum WITAJ]], kotryž so za sposrědkowanje serbskeje rěče w pěstowarnjach a šulach zasadźi, jako samostatny wotrjad Domowinje přizamknje. W lěće 2011, so na hłownej zhromadźiznje 27-lětny [[Dawid Statnik]] na noweho předsydu na dwě lěće wuzwoli. Z tym je wón, po Pawole Nedźe, druhi najmłódši předsyda w stawiznach organizacije a skutkuje wot 2013 tež hłownohamtsce.&lt;ref name=&quot;statnik hłownohamtsce&quot;&gt;[http://www.sz-online.de/sachsen/domowina-vorsitzender-statnik-im-amt-bestaetigt--2538002.html ''Domowina-Vorsitzender Statnik im Amt bestätigt.''] W: Sächsische Zeitung. Drježdźany, 23.&amp;nbsp;měrca 2013. (online, wotwołana 6.&amp;nbsp;oktobra 2013) {{ref-de}}&lt;/ref&gt;

W zwisku z nowelěrowanjom braniborskeho serbskeho zakonja 22. januara 2014, dósta Domowina jako towarstwo w tutym zwjazkowym kraju móžnosć, přećiwo ranjenju serbskich prawow před sudnistwom skoržić.&lt;ref&gt;Webstrona rbb: [http://www.rbb-online.de/politik/beitrag/2014/02/zustimmung-fuer-neues-sorben-wenden-gesetz-brandenburg.html ''Domowina zufrieden mit neuem Sorben-Wenden-Gesetz.''] (wotwołana 4. februara 2014) {{ref-de}}&lt;/ref&gt;

==Struktura towarstwa==
[[Dataja:Budyšin Serbski Dom.JPG|thumb|''Serbski dom'' – sydło Domowiny při Póstowym naměsće w Budyšinje.]]
Hłowne sydło měješe Domowina spočatnje w 1904 wotewrjenym ''[[Serbski dom|Serbskim domje]]'' při [[Lawske hrjebje|Lawskich hrjebjach]] w Budyšinje, kotryž so we wójnskim času zniči. Wot 1956 je zarjad Domowiny w nowo natwarjenym ''Serbskim domje'' při Póstowym naměsće w Budyšinje. Sydło delnjołužiskeje wotnožki je ''Serbski dom'' w Choćebuzu.

Najwyši organ Domowiny je hłowna zhromadźizna, kotraž so z čłonow zwjazkoweho předsydstwa a čłonow sobustawskich towarstwow zestaji. Hłowna zhromadźizna so dwulětnje schadźuje, hdźež dźěławosć Domowiny bilancuje a směrnicy za přichodnej dwě lěće wudźěła. Kóžde štwórte lěto so na hłownej zhromadźiznje tež předsyda, zwjazkowe předsydstwo (hač do 30&amp;nbsp;čłonow) a wuběrki Domowiny wola. Předsyda Domowiny reprezentuje třěšny zwjazk w zjawnosći a nawjeduje zwoprawdźenje programa Domowiny a wobzamknjenja hłowneje zhromadźizny. Jednaćel, kotryž so na sydom lět wot zwjazkoweho předsydstwa powoła, nawjeduje zarjad Domowiny.&lt;ref name=&quot;wustawki 2013&quot;&gt;Domowina: [http://www.domowina.sorben.com/dokumenty/wustawki2013os.pdf ''Wustawki Domowiny – Zwjazka Łužiskich Serbow z.&amp;nbsp;t.''] Nowa wersija wobzamknjena na 16.&amp;nbsp;hłownej zhromadźiznje Domowiny. Wjerbno, 23.&amp;nbsp;měrca 2013. {{ref-hsb}}&lt;/ref&gt;

Program Domowiny so prawidłownje nadźěła. Po tutym orientuje so aktualna dźěławosć třěšneho zwjazka. &lt;ref&gt;[https://www.domowina.de/hsb/domowina/program/ Program Domowiny | Zaměry a zakłady towarstwoweho dźěła]&lt;/ref&gt;

===Předsydźa===
[[Dataja:Dawid Statnik 2017.jpg|mini|[[Dawid Statnik]], tuchwilny předsyda Domowiny (wot 2011)]]

Wot załoženja Domowiny měješe wona jědnaće předsydow. Wot kónca lěta 1950 hač do 1990 měješe zwjazkowy kongres předsydstwo, na kotrehož čole steješe wot lěta 1973 1.&amp;nbsp;sekretar zwjazkoweho předsydstwa.
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!width=&quot;60px&quot; align=&quot;center&quot;| čas
!width=&quot;120px&quot; align=&quot;center&quot;| předsyda
!colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:left&quot; class=&quot;unsortable&quot;| biografiske daty
!style=&quot;text-align:left&quot; class=&quot;unsortable&quot;| dodatne informacije
|-
|align=&quot;center&quot;|1912–1927
|align=&quot;center&quot;|'''[[Arnošt Bart]]'''
|1870–1956
|překupc, ratar, wjesnjanosta,&lt;br /&gt;zapósłanc sakskeho krajneho sejma
|sobuzałožer a spočatnje komisariski předsyda
|- 
|align=&quot;center&quot;|1927–1930
|align=&quot;center&quot;|'''[[Jakub Šewčik]]'''
|1867–1935
|farar, kulturny stawiznar, basnik
|
|-
|align=&quot;center&quot;|1930–1933
|align=&quot;center&quot;|'''[[Jan Křižan]]'''
|1880–1959
|farar
|
|-
|align=&quot;center&quot;|1933–1937&lt;br /&gt;1945–1950
|align=&quot;center&quot;|'''[[Pawoł Nedo]]'''
|1908–1984
|wučer, wědomostnik, publicist
|
|-
|align=&quot;center&quot;|1950–1973
|align=&quot;center&quot;|'''[[Kurt Krjeńc]]'''
|1907–1978
|pórclinowy tružer, skałar,&lt;br /&gt;zapósłanc Ludoweje komory NDR
|
|-
|align=&quot;center&quot;|''1964–1990''
|align=&quot;center&quot;|'''''[[Jurij Grós]]'''''
|1931–2019
|blidar, wučer, wokrjesny rada
|''1. sekretar zwjazkoweho předsydstwa Domowiny''
|-
|align=&quot;center&quot;|1990–1991
|align=&quot;center&quot;|'''[[Bjarnat Cyž]]'''
|*&amp;nbsp;1951
|diplomowy inženjer elektrotechniki
|
|-
|align=&quot;center&quot;|1991–1992
|align=&quot;center&quot;|'''[[Jan Pawoł Nagel]]'''
|1934–1997
|komponist
|
|-
|align=&quot;center&quot;|1993–2000
|align=&quot;center&quot;|'''[[Jakub Brankačk]]'''
|*&amp;nbsp;1928
| wučer
|
|-
|align=&quot;center&quot;|2000–2011
|align=&quot;center&quot;|'''[[Jan Nuk]]'''
|*&amp;nbsp;1947
|diplomowy inženjer energijownistwa,&lt;br /&gt;předewzaćel
|
|-
|align=&quot;center&quot;|wot 2011
|align=&quot;center&quot;|'''[[Dawid Statnik]]'''
|*&amp;nbsp;1983
|jewišćowy mišter
|wot 2013 hłownohamtsce&lt;ref name=&quot;statnik hłownohamtsce&quot; /&gt;
|}

===Zwjazkowe předsydstwo===
Tuchwilnemu zwjazkowemu předsydstwu Domowiny, kotrež so na hłownej zhromadźiznje 05. haperleje 2025 w Budyšinje wuzwoli, přisłušeja slědowace wosoby: Dawid Statnik (předsyda), dr. Hartmut Leipner (městopředsyda), Marlis Młynkowa (městopředsydka), Marko Hančik, Franciska Albertowa, Beno Bělk, Jan Bělk, Bosćij Benada, Měrćin Brycka, Jěwa-Marja Čornakec, [[Bjarnat Cyž]], Mira Dubianojc, Roman Dźisławk, Joachim Glücklich, Maksimilian Hasacki, Syman Hejduška, Alena Hiccyna, Jan Kliman, Šarlota Kušcyc, Matej Mark, Carolina Měršowa, Jan Ryćer, Diana Wowčerjowa, Kati Struckowa, Tomaš Suchy, Angela Šurmanowa a Michaela Wróblowa.

Zwjazkowe pŕedsydstwo woli so kóžde štyri lěta na hłownej a wólbnej zhromadźiznje.

===Čłonstwo===
Domowinje přisłušeja pjeć župow (regionalnych zwjazkow), kotrež přesadźenje programatiskich zaměrow Domowiny a zhromadne skutkowanje towarstwow spěchuja:
* [https://web.archive.org/web/20221104110054/https://www.domowina.de/hsb/clonstwo/sobustawske-zupy-a-towarstwa/zupa-jan-arnost-smoler-budysin župa „Jan Arnošt Smoler”] ze sydłom w Budyšinje:
:załoži so 24. julija 1921 w Budyšinje.
:županka: Leńka Thomasowa
* [https://web.archive.org/web/20221104110051/https://www.domowina.de/hsb/clonstwo/sobustawske-zupy-a-towarstwa/zupa-michal-hornik-kamjenc župa „Michał Hórnik”] w Kamjencu ze sydłom w Chrósćicach
:załoži so 24. julija 1921.
:županka: Diana Wowčerjowa
*[https://web.archive.org/web/20220926002852/https://www.domowina.de/hsb/clonstwo/sobustawske-zupy-a-towarstwa/domowinska-zupa-handrij-zejler-wojerecy „Handrij Zejler”] ze sydłom we Wojerecach:
:załoži so 24. julija 1921 we Wojerecach.
:županka: Gabriela Linakowa
*[https://web.archive.org/web/20221104104543/https://www.domowina.de/hsb/mitgliedschaft/mitgliedsvereine/regionalverband-der-domowina-niederlausitz župa „Dolna Łužyca z.&amp;nbsp;t.”] w Choćebuzu
:Župa wuńdźe ze župow Choćebuz (wot 1949/50), Gubin/Baršć (1954), Kalawa/Lubin (1955) a Grodk (1956) a so 31.&amp;nbsp;meje 1991 jako zapisane towarstwo załoži.
:župan: Michael Apel
*[https://www.domowina.de/hsb/clonstwo/sobustawske-zupy-a-towarstwa/zupa-jakub-lorenc-zaleski-z-t župa „Jakub Lorenc-Zalěski”] w Slepom
:Župa w Niskej so 1945 załoži. Přez nowe administratiwne rjadowanje wobwodow w NDR (1957) nastanjetej župje Běła Woda a Niska. W lěće 1991 so župje zaso zjednoćištej.
:županka: Diana Maticowa

Nimo župow přisłušeja Domowinje slědowace towarstwa:
* [http://www.benno-haus.de/ Dom biskopa Bena] (spěchowacy čłon)
* [http://www.krabatmuehle.de/ Krabatowy młyn Čorny Chołmc z.&amp;nbsp;t.]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160118090108/http://www.lr-online.de/regionen/hoyerswerda/Krabatmuehlen-Verein-neu-im-Domowina-Regionalverband;art1060,3121782 ''Krabatmühlen-Verein neu im Domowina-Regionalverband.''] W: Lausitzer Rundschau. Wojerecy, 30.&amp;nbsp;nowembra 2010. (online, wotwołana 7.&amp;nbsp;oktobra 2013) {{ref-de}}&lt;/ref&gt;
* [https://web.archive.org/web/20150603105159/http://www.zeissighof.de/kvsorb.htm Kulturne towarstwo Ćisk z.&amp;nbsp;t.]
* [https://web.archive.org/web/20130818213729/http://www.macica.sorben.com/ Maćica Serbska z.&amp;nbsp;t.]
* [http://www.pawk.de/ „Pawk” z.&amp;nbsp;t.]
* [http://www.tourismus-sorben.com/ Serbski kulturny turizm z.&amp;nbsp;t.]
* [https://web.archive.org/web/20170419193457/http://www.sokol.sorben.com/ Serbski Sokoł z.&amp;nbsp;t.]
* [https://web.archive.org/web/20060514224930/http://www.sorbischer-schulverein.de/ramiki.html?s Serbske šulske towarstwo z.&amp;nbsp;t.]
* [https://web.archive.org/web/20070830120243/http://www.tcm-kp.de/ Towarstwo Cyrila a Metoda z.&amp;nbsp;t.]
* [https://www.domowina.de/hsb/clonstwo/sobustawske-zupy-a-towarstwa/towarstwo-za-spechowanje-serbskeho-kulturneho-a-informaciskeho-srjedzisca-w-barlinju-ski-z-t/ Towarstwo za spěchowanje serbskeho kulturneho a informaciskeho srjedźišća SKI z.&amp;nbsp;t. w Barlinje]
* [https://web.archive.org/web/20070623174421/http://www.domowina.sorben.com/strony/zsst.htm Zwjazk serbskich spěwarskich towarstwow z.&amp;nbsp;t.]
* [https://web.archive.org/web/20050831212247/http://www.volkskultur.sorben.com/ Spěchowanski kruh za serbsku ludowu kulturu z.&amp;nbsp;t.]
* Zwjazk serbskich studowacych z.&amp;nbsp;t.
* [https://web.archive.org/web/20041127121617/http://www.zsw-skb.de/ Zwjazk serbskich wuměłcow z.&amp;nbsp;t.]
* [https://web.archive.org/web/20070907065115/http://www.tourismus.sorben.com/ Zwjazk za serbski kulturny turizm z.&amp;nbsp;t.]
* [https://web.archive.org/web/20070818111833/http://www.zpr.sorben.com/ Zwjazk serbskich rjemjeslnikow a předewzaćelow z.&amp;nbsp;t.]

===Nowina towarstwa „Naša Domowina“===
Wot lěta 1935 je towarstwo nowinu ''Naša Domowina'' wudało. Spočatnje wuńdźe nowina jako samostatna přiłoha [[Serbske Nowiny|Serbskich Nowin]]. Pozdźišo wuda Budyski zarjad Domowiny nowinu pod mjenom ''Naša Domowina – Informacije třěšneho zwjazka • Informacije kšywowego zwězka • Informationen des Dachverbandes''.

===Hłowne zhromadźizny===
Zakładny gremij Domowiny je hłowna zhromadźizna z delegatami wšěch čłonskich towarstwow a župow. Přewjedźe so kóžde druhe lěto.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! čo. !! datum !! městno
|-
&lt;!--| 1 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 2 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 3 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 4 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 5 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 6 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 7 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 8 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 9 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 10 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 11 || Celowy tekst || Celowy tekst
|- --&gt;
| 12 || 5. měrca 2005 || [[Budyšin]]
|-
| 13 || 31. měrca 2007 || [[Kulow]]
|-
| 14 || 28. měrca 2009 || [[Chrósćicy]]
|-
| 15 || 26. měrca 2011 || [[Delni Wujězd]]
|-
| 16 || 23. měrca 2013 || [[Wjerbno]]
|-
| 17 || 28. měrca 2015 || [[Haslow]]
|-
| 18 || 25. měrca 2017 || [[Wojerecy]]
|-
| 19 || 30. měrca 2019 || [[Chrósćicy]]
|-
| 20 || 12. junija 2021 || [[Slepo]]
|-
| 21 || {{0}}3. junija 2022 || [[Choćebuz]] ''(wurjadna)''
|-
| 22 || 22. apryla 2023 || [[Choćebuz]]
|-
| 23 || ''5. apryla 2025'' || ''[[Budyšin]]''
|}

==Symbol a znamješko „lipy“==
Zwjazkowe předsydstwo Domowiny je so na posedźenju 25.&amp;nbsp;awgusta 1949 z symboliskim znamješkom třěšneho zwjazka zaběrało. Mjez 20 zapodatymi namjetami wuzwoli so jednohłósnje naćisk [[Hanka Krawcec|Hanki Krawcec]].

''„Znamjo Domowiny pokazuje na čerwjenym pozadku tři slěborne lipowe łopješka, kotrež wurostuja ze zdónka z wósom korjenjemi.“''&lt;ref name=&quot;wustawki 2013&quot; /&gt; Powaleny, ale hišće kruće zakorjeny štomowy zdónk ćěri nowe łopješka – symbol za wosylnjenje serbskeho naroda po ničacym režimje nacionalsocialistow. Symbol “lipowe łopješko” je škitana marka Domowiny – Zwjazka Łužiskich Serbow.

==Česćowanja==
[[dataja:Stamps of Germany (DDR) 1966, MiNr 1166.jpg|thumb|Składnostnje 150. narodninow [[Jan Arnošt Smoler|Jana Arnošta Smolerja]] wuda so 1966 w NDR tež listowa znamka Serbskeho domu po naćisku [[Jan Hansky|Jana Hanskeho]] a Gerharda Staufa (1924–1996).]]
Domowina počesći wot lěta 1990 wosoby, kotrež so zaměrnje a wuspěšnje za wozrodźenje serbskeje kultury a rěče zasadźuja z ''Mytom Domowiny'' a ''Mytom Domowiny za dorost''. Z ''Čestnym znamješkom Domowiny'' připóznawaja so wot lěta 1959 „zasłužby w towarstwowym dźěle, zwoprawdźejo program a směrnicy Domowiny”.&lt;ref&gt;Webstrona Domowiny: [https://web.archive.org/web/20080828190016/http://www.domowina.sorben.com/pm/080612.htm ''Namjety za „Myto Domowiny“ a „Čestne znamješko“ 2008.''] Medijowe wozjewjene Domowiny wot 12.&amp;nbsp;junija 2008. (wotwołana 7.&amp;nbsp;oktobra 2013) {{ref-hsb}}&lt;/ref&gt; Mjez lětami 1961 a 1989 so tež ''Literarne myto Domowiny'' a ''Wuměłske myto Domowiny'' spožčitej.

==Žórła==
* [[Manfred Laduš]]: ''Domowina sto lět.'' Rjad „Wobrazki ze Serbow”. Ludowe nakładnistwo Domowina. Budyšin 2012. ISBN 978-3-7420-2218-9 {{ref-hsb}}
* Webstrona mdr.de: [http://www.mdr.de/mdr-figaro/journal/domowina204.html ''Zeittafel – Ein Jahrhundert Interessenvertretung der Sorben.''] (wotwołana 5.&amp;nbsp;oktobra 2013) {{ref-de}}
* Webstrona rbb: [http://www.rbb-online.de/politik/hintergrund/100_jahre_domowina.html ''100 Jahre Domowina – Eine Heimat für die sorbische Kultur.''] (wotwołana 5.&amp;nbsp;oktobra 2013) {{ref-de}}
&lt;references/&gt;

==Wotkaz==
* [https://www.domowina.de/hsb/ Oficialne stronki Domowiny]

[[Kategorija:Serbska institucija]]
[[Kategorija:Serbske towarstwo]]
[[Kategorija:Domowina]]
[[Kategorija:Budyšin]]
[[Kategorija:Załožene 1912]]
[[Kategorija:1945]]</text>
      <sha1>m03swapciq48mbsk6300x33498jrnsi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>392664</id>
      <parentid>392663</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T15:52:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ясамойла</username>
        <id>15541</id>
      </contributor>
      <comment>prawopis</comment>
      <origin>392664</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27433" sha1="c7xdkcqk380qdjh3g98qyr1mznnrr75" xml:space="preserve">{{Infokašćik institucija 
| mjeno             = Domowina -&lt;br /&gt;Zwězk Łužyskich Serbow {{!}} &lt;br /&gt;Zwjazk Łužiskich Serbow
| logo              = Domowina_Wort-Bild-Marke_Logo_RGB.jpg
| wulkosć loga      = 200px
| moto              = 
| datum załoženja   = 13.&amp;nbsp;oktobra 1912 &lt;small&gt;(10.&amp;nbsp;meje 1945)&lt;/small&gt;
| nošerstwo         = 
| městno            = [[Budyšin]] a [[Choćebuz]]
| wjednistwo        = předsyda [[Dawid Statnik]], hłowna jednaćelka Judit Šołćina, jednaćel Marcus Końcaŕ
| lětny etat        = 
| webstrona         = [https://www.domowina.de/hsb/ domowina.de]
}}

'''Domowina''', hamtsce ''Zwjazk Łužiskich Serbow z.&amp;nbsp;t.'' ([[delnjoserbšćina|delnjoserbsce]] ''Zwězk Łužyskich Serbow z.&amp;nbsp;t.'', [[němčina|němsce]] ''Bund Lausitzer Sorben e.&amp;nbsp;V.'') je třěšny zwjazk [[Serbja|Łužiskich Serbow]], kotřiž regionalnym zwjazkam (župam) w [[Hornja Łužica|Hornjej]] a [[Delnja Łužica|Delnjej Łužicy]] abo z Domowinu asociěrowanym towarstwam přisłušeja. Domowina ma cyłkownje něhdźe 7.600 sobustawow a je z tym najwjetša serbska organizacija (staw 2025).&lt;ref&gt;[https://www.domowina.de/hsb/domowina/ Domowina – Zwjazk Łužiskich Serbow]&lt;/ref&gt;

Narok Domowiny je, politiske a kulturne zajimy wšitkich Serbow (zhromadnje ze Serbskimaj radomaj w [[Sakska|Swobodym staće Sakska]] a [[Braniborska|kraju Braniborska]]) na regionalnej, krajnej, zwjazkowej a mjezynarodnej runinje zastupować, serbsku rěč a kulturu zdźeržeć a spěchować.&lt;ref&gt;Webstrona Domowiny: [http://domowinablog.wordpress.com ''Zakładna orientacija Domowiny (2., aktualizowany naćisk).''] (wotwołana 5.&amp;nbsp;oktobra 2013) {{ref-hsb}}&lt;/ref&gt; Po nowelěrowanju braniborskeho serbskeho zakonja w lěće 2014, móže Domowina w tutym zwjazkowym kraju serbske prawa tež před sudnistwom přesadźić.

Hłownej zarjadaj Domowiny stej w [[Budyšin|Budyšinje]] a [[Choćebuz|Choćebuzu]]. Domowina pak tež dalše regionalne běrowy w [[Serbski sydlenski rum|serbskim sydlenskim rumje]] wudźeržuje a to w Chrósćicach, Dešnje, Wojerecach, Přiwćicach, Radworju, Slepom a Delnim Wujězdźe. Domowina přisłuša ''Towarstwu za wohrožene ludy'', ''Europskemu běrowej za małorozšěrjene rěče (EBLUL)'' a ''Federalistiskej uniji europskich narodnych skupin (FUEN)''.

==Stawizny Domowiny==
Hižo za čas Němskeje rewolucije 1848/1849 so namjetuje, so wutworjace serbske towarstwa organizatorisce zwjazać. Zakaz narodnych towarstwow w Sakskej w awgusće 1849 pak tute ideje spěšnje podusy. Wot 1871 wutworichu so lokalnje skutkowace serbske burske towarstwa – chóry, dźiwadłowe skupiny, konfesionelne towarstwa a towarstwa šulerjow a studowacych. W lěće 1883/1898 zwrěšća pospyty třěšny zwjazk wutworić znowa.

===Załoženje třěšneho zwjazka===
[[dataja:Braugasse1Gebäude.jpg|thumb|Něhdyši balowy a towaršnostny dom – městno załoženja Domowiny we Wojerecach.]]
Dnja [[13. oktobra]] [[1912]] załoža zastupjerjo 31 serbskich towarstwow Domowinu we [[Wojerecy|Wojerecach]]&lt;ref&gt;Webstrona města Wojerecy: [https://web.archive.org/web/20121026141741/http://www.hoyerswerda.de/index.php?language=de&amp;m=159&amp;mm=105 ''Domowina.''] 13.&amp;nbsp;Oktober 1012: Gründung der Domowina in Hoyerswerda. (wotwołana 10.&amp;nbsp;oktobra 2013) {{ref-de}}&lt;/ref&gt; (w balowym a towaršnostnym domje při Piwarskej hasy&lt;ref&gt;Webstrona towarstwa „Braugasse&amp;nbsp;1 Hoyerswerda e.&amp;nbsp;V.“: [https://web.archive.org/web/20160304131509/http://www.braugasse1-hoyerswerda.de/modules//index.php?location_id=62 ''Die Historie.''] (wotwołana 10.&amp;nbsp;oktobra 2013) {{ref-de}}&lt;/ref&gt;), ze zaměrom přizamknjene towarstwa spěchować. Při tym běchu hłownje [[Arnošt Bart]], [[Handrij Króna]], [[Jurij Słodeńk]], [[Bogumił Šwjela]], [[Jan Dwórnik]], [[Jurij Deleńk]], [[Awgust Lapštich (knihićišćer)|Awgust Lapštich]], [[Franc Kral]] a [[Michał Nawka]] wobdźěleni. Ale hakle lěto pozdźišo, dnja [[9. februara]] [[1913]] so załoženski proces ze schwalenjom wustawkow a wólbu wjednistwa skónči. Na prěnjeho předsydu Domowiny so Arnošt Bart a na jeho městopředsydu Bogumił Šwjela wolitaj. Wjetšina při załožerskej zhromadźiznje zastupjenych towarstwow (wosebje katolske) so pak spočatnje Domowinje njepřidruža. Hač do junija 1913 so zwjazkej 14 towarstwa z Hornjeje a jenož [[Maćica Serbska|Maśica Serbska]] z Delnjeje Łužicy – z dohromady něhdźe 1.600 sobustawami – přizamknu.

[[Dataja:Arnošt Bart wokoło 1925.jpg|mini|upright|Arnošt Bart]]
Po zastajenju dźěławosće zwjazka za čas [[Prěnja swětowa wójna|prěnjeje swětoweje wójny]] so [[Serbski narodny wuběrk]], kotryž předsyda Domowiny Arnošt Bart hłownje zastupowaše, wo wjetše kulturne a tež politiske samopostajenje zasadźi. Po zwrěšćenju tutoho hibanja so Domowina wot 1920 wobnowi.

===Wot znowawožiwjenja do zakaza Domowiny===
Za čas [[Weimarska republika|Weimarskeje republiki]] nastachu wuske styki z sportowym třěšnym zwjazkom [[Serbski Sokoł]] a so 24. julija 1921 župy „Jan Arnošt Smoler” w Budyšinje, „Michał Hórnik” w [[Kamjenc]]u, „Handrij Zejler” we Wojerecach a „Hendrich Jordan” w Choćebuzu wutworja. W lěće 1924 přisłušeja Domowinje 82 towarstwow. Skutkowanje třěšneho zwjazka wopřija nětko organizaciju přednoškow, koncertow, prózdninskich lěhwow kaž tež wudaće dźiwadłowych hrow a hudźbneho materiala za lajske dźiwadłowe skupiny a chóry. Nimo toho organizuje zjězdy a kulturne programy kaž na přikład 1925 w [[Kulow]]je, 1926 w [[Bukecy|Bukecach]], 1927 w [[Radwor]]ju abo 1935 we Wojerecach. W lěće 1925 so [[Serbska ludowa rada]] wot předsydstwa Domowiny, [[Serbska ludowa strona (Weimarska republika)|Serbskej (prjedy Łužiskej) ludowej strony]] a [[Maćica Serbska|Maćicy Serbskeje]] wutwori. Tuta rada dyrbi serbske zajimy přećiwo parlamentej republiki a krajam zastupować. Z pomocu peticijow sebi wona na přikład na kóncu Weimarskeje republiki žadaše, wučbnu situaciju serbskich dźěći polěpšić, štož pak bjez wuspěcha zwosta.

W lěće 1933 bu [[Pawoł Nedo]] předsyda Domowiny, kotryž so za strukturnu reformu zasadźi. Při tym běše předwidźane, towarstwowe sobustawstwo na direktne (jednotliwe) čłonstwo přestajić, zo by so Domowina w nutru skrućiła. Wot tutoho časa so wona tež jako narodna organizacija a politiska rěčnica Serbow widźi. Šěroke kulturne žiwjenje so w tutym času pak jenož ćežko wobchować hodźi, dokelž wyšnosće zapřijenje pruskeje Hornjeje a Delnjeje Łužicy do zwjazka a natwar młodźinskich skupinow njedowěrliwje wobkedźbowaše.

Po tym, zo zastupjerjo towarstwow nowe, wot stata nanuzowane wustawki 18.&amp;nbsp;měrca 1937, kotrež Domowinu jako ''Zwjazk serbsce rěčacych Němcow'' a pozdźišo jako '' Zwjazk k hajenju domizny a serbskich nałožkow'' wobhladowachu, njeschwalichu, so zarjadowanja a zhromadźizny wot [[nacionalsocializm|nacionalsocialistow]] zakazachu. Wjetšina hišće zawostawacych towarstwow so w awgusće po zajeću [[Jurij Měrćink|Jurja Měrćinka]] při němsko-čěskej hranicy zakazachu, z čimž so Domowinje zakład dźěławosće wza. W lěće 1941 dóńdźe k oficialnemu zakazej Domowiny a sćazanju jeje wobsydstwa.

=== Wobnowjenje a Domowina za čas Němskeje demokratiskeje republiki ===
Hižo krótko po [[Druha swětowa wójna|Druhej swětowej wójnje]] so Domowina pod nachwilnym předsydstwom [[Jan Cyž (jurist)|dr. Jana Cyža]] [[10. meje]] [[1945]] w [[Chrósćicy|Chrósćicach]] wobnowi. Sowjetska komandantura w Budyšinje zwjazk 17.&amp;nbsp;meje jako jednu z prěnich organizacijow scyła najprjedy regionalnje připóznawa. Runočasnje staji w [[Praha|Praze]] wutworjena [[Serbska narodna rada]] politiske žadanja, kotrež znowa hač k awtonomiji abo k přizamknjenju k [[Čěskosłowakska|Čěskosłowakskej]] sahachu. Tute žadanja wjednistwo Domowiny w někotrych memorandach podpěrowaše. Sowjetska wobsadniska móc so pak přećiwo tomu wupraji a spěchuje jenož kulturnu samostatnosć. Sowjetskim předpisam podrjadowana Domowina so w tutym času jako zastupjer zajimow Serbow etablěrowaše. Wodźace wosobiny widźachu w powójnskim porjedźe socialne wuswobodźenje serbskeho luda a socializm jako wuměnjenje za narodnu runoprawnosć.

Na lisćinach komunalnych wólbow 1946 zwjaza so Domowina z [[SED]]. Pod wospjetnym předsydstwom Pawoła Neda natwari sebi zwjazk organizaciju, kotraž wobsedźeše nimo regionalneho wusměrjenja tež přez kulturny, šulski, młodźinski/kubłanski, propagandistiski a hospodarski wotrjad. Pod wjednistwom [[Měto Lažki|Měta Lažki]] so we [[Wjerbno|Wjerbnje]] předsydstwo Domowinje za Delnju Łužicu woli, kotraž memorandum wo wuwučowanju serbšćiny a wukubłanju serbskich wučerjow na Sowjetsku wojersku administraciju w Němskej staji.

[[Dataja:Kurt Krjeńc.jpg|mini|upright|Kurt Krjeńc, předsyda Domowiny wot 1951 do 1973]]
W Sakskej schwali so 23.&amp;nbsp;měrca 1948 zakoń k wobchowanju prawow serbskeje ludnosće, na čož so jasny rozkćěw wutwori. Z pomocu zakonja spěchowaše a financowaše stat serbstwo a zajimy Serbow. Tak nastachu nimo Domowiny wjacore serbske institucije na polu kubłanja, kultury a wědomosće. Tradicionelne towarstwowe žiwjenje njehodźi so wot 1949 w [[Němska demokratiska republika|Němskej demokratiskej republice (NDR)]] dale wjesć, ale Domowina dóstanje wot sakskeho statneho knježerstwa status jako społk zjawneho prawa. Nimo toho dóstanje Domowina prawo zaso w Delnjej Łužicy skutkować, na čož so prěnje městne skupiny w [[Brjazyna (Błóta)|Brjazynje]], [[Depsk]]u, [[Strjažow]]je, [[Turjej]]u und [[Wjerbno|Wjerbnje]] załožichu.  W lěće 1950 so wotpowědny wukaz zratifikuje. Připódla eksistowaše pospyt samostatne krajne předsydstwo Domowiny za Braniborsku a Choćebuz wutworić.

W zwisku z towaršnostnej změnu w NDR, so bój wo wusměrjenje Domowiny 1955 přiwótři. Hižo do toho běštaj 1953 resp. 1954 duchownaj [[Gerhard Wirth]] a městopředsyda [[Jurij Handrik]] zwjazkowe předsydstwo wopušćiłoj. Na ''III.&amp;nbsp;zwjazkowym kongresu Domowiny'' (27.–29.&amp;nbsp;měrca 1955), na kotrymž so tež hižo 1951 zasadźeny předsyda [[Kurt Krjeńc]] znowa woli, so strach wo wobstaće serbstwa jako nacionalizm difamowaše. Wot 1958 wothódnoća kruhi SED zdźerženje a hajenje serbskeje rěče a wułoža ju jako njezjednoćomnu z marxizmom. Funkcionarojo Domowiny so tutomu směrej podwola, zhubja pak z tym wjele sobustawow. Wosebje ewangelscy a katolscy fararjo, kotřiž běchu dotal směrodajnje na skutkowanju Domowiny wobdźěleni, tute wusměrjenje wotpokazachu. Dla woteběranja sobustawstwa, so tehdyši 1.&amp;nbsp;zwjazkowy sekretar [[Bjarnat Nowak]] wo wusměrjenje Domowiny na ryzy kulturnu organizaciju prócuje, čemuž pak SED zadźěwa.

Na 7.&amp;nbsp;wuwjedźenskim postajenju so 1964 wučba serbšćiny na fakultatiwnu bazu staji, štož k sylnemu zniženju šulerjow serbšćiny wjedźe. Při wšěm spjećowanju, tež z boka Domowiny, so njeporadźi wukazej zadźěwać. Hakle w 1970tych lětach so poradźi, tute negatiwne sćěhi zaso zdźěla wurunać. Tradicija ludowych zjězdow so pak dale wjedźe. Wot 1966 so cyłkownje sydom centralnych festiwalow serbskeje kultury přewjedu. Wot 1969 so Domowina jako „socialistiska narodna organizacija“ definuje a mnoho zarjadowanjow we wjesnych skupinach centralnje postajeja.

Po tym zo so w Hornjej Łužicy hižo wjace hač 25 lět nazymske koncerty Domowiny wotměchu, so 1973 tež prěni nazymski koncert we Wjerbnje wotmě.

Wjednistwo Domowiny poskići serbskim zastupjerjam katolskeje a ewangelskeje cyrkwje 1988 „narodny dialog“, zo bychu so serbske zajimy přećiwo partneram dale wobkedźbowali.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20091121170702/http://www.nowycasnik.de/artikle/154 ''Die Auswirkungen von Perestroika und Glasnost auf die Sorben/Wenden.''] Vortrag des Vorsitzenden der Maśica Serbska Dr. Peter Schurmann. W: Nowy Casnik. 17.&amp;nbsp;nowembra 2009 (numer 46/2009). (online, wotwołana 10.&amp;nbsp;oktobra 2013) {{ref-de}}&lt;/ref&gt; Politisko-ideologiske konflikty so wjace tak kruće njewuwojuja a pozhubjenje sobustawow so w ramikach zdźerži. Njedźiwajo na prawniske postajenja a institucionelne spěchowanje pak Domowina pokročowacej asimilaciji Serbow zadźěwać njemóžeše.

Za čas politiskeho přewróta 1989/1990 ma Domowina z wjele wustupami a rozpušćenjemi wjesnych skupinow wojować, dokelž njemóžeše nowe wusměrjenje předpołožić a personelne změny wuwostanu. Za trěbnu programatisku změnu so [[Serbska narodna zhromadźizna]] zasadźowaše, kotraž so, hladajo na dołhu tradiciju, tež za dalše wobstaće Domowiny a zwisk towarstwow wupraješe.

===Zapisane towarstwo w Zwjazkowej republice Němska===
W lěće 1991 so Domowina jako zapisane towarstwo (z.&amp;nbsp;t.) z nowymi wustawkami skonstituowa. W tutych je předpisane, zo so organizacija wo spěchowanje a rozšěrjenje rěče, kultury a tradicije serbskeho ludu zasadźi. Při tym móža čłonojo Domowiny jednotliwcy abo tež towarstwa być. Ze strony [[Zwjazkowa republika Němska|stata]] so wona w praksy jako zastupowarka serbskich zajimow připóznaje. Kóžde druhe lěto so hłowna zhromadźizna, najwyši organ Domowiny, schadźuje. Nimo toho je wona do pjeć župow rozrjaduje: Budyšin, Kamjenc (ze sydłom w Chrósćicach), Wojerecy, [[Běła Woda]]/[[Niska]] (ze sydłom w [[Slepo]]m) a Delnja Łužica (ze sydłom w Choćebuzu). Poslednja so z prjedawšich štyri župow w Delnjej Łužicy zestaji.

Na hłownej zhromadźiznje 2001 so wobzamknje, zo so [[Rěčny centrum WITAJ]], kotryž so za sposrědkowanje serbskeje rěče w pěstowarnjach a šulach zasadźi, jako samostatny wotrjad Domowinje přizamknje. W lěće 2011, so na hłownej zhromadźiznje 27-lětny [[Dawid Statnik]] na noweho předsydu na dwě lěće wuzwoli. Z tym je wón, po Pawole Nedźe, druhi najmłódši předsyda w stawiznach organizacije a skutkuje wot 2013 tež hłownohamtsce.&lt;ref name=&quot;statnik hłownohamtsce&quot;&gt;[http://www.sz-online.de/sachsen/domowina-vorsitzender-statnik-im-amt-bestaetigt--2538002.html ''Domowina-Vorsitzender Statnik im Amt bestätigt.''] W: Sächsische Zeitung. Drježdźany, 23.&amp;nbsp;měrca 2013. (online, wotwołana 6.&amp;nbsp;oktobra 2013) {{ref-de}}&lt;/ref&gt;

W zwisku z nowelěrowanjom braniborskeho serbskeho zakonja 22. januara 2014, dósta Domowina jako towarstwo w tutym zwjazkowym kraju móžnosć, přećiwo ranjenju serbskich prawow před sudnistwom skoržić.&lt;ref&gt;Webstrona rbb: [http://www.rbb-online.de/politik/beitrag/2014/02/zustimmung-fuer-neues-sorben-wenden-gesetz-brandenburg.html ''Domowina zufrieden mit neuem Sorben-Wenden-Gesetz.''] (wotwołana 4. februara 2014) {{ref-de}}&lt;/ref&gt;

==Struktura towarstwa==
[[Dataja:Budyšin Serbski Dom.JPG|thumb|''Serbski dom'' – sydło Domowiny při Póstowym naměsće w Budyšinje.]]
Hłowne sydło měješe Domowina spočatnje w 1904 wotewrjenym ''[[Serbski dom|Serbskim domje]]'' při [[Lawske hrjebje|Lawskich hrjebjach]] w Budyšinje, kotryž so we wójnskim času zniči. Wot 1956 je zarjad Domowiny w nowo natwarjenym ''Serbskim domje'' při Póstowym naměsće w Budyšinje. Sydło delnjołužiskeje wotnožki je ''Serbski dom'' w Choćebuzu.

Najwyši organ Domowiny je hłowna zhromadźizna, kotraž so z čłonow zwjazkoweho předsydstwa a čłonow sobustawskich towarstwow zestaji. Hłowna zhromadźizna so dwulětnje schadźuje, hdźež dźěławosć Domowiny bilancuje a směrnicy za přichodnej dwě lěće wudźěła. Kóžde štwórte lěto so na hłownej zhromadźiznje tež předsyda, zwjazkowe předsydstwo (hač do 30&amp;nbsp;čłonow) a wuběrki Domowiny wola. Předsyda Domowiny reprezentuje třěšny zwjazk w zjawnosći a nawjeduje zwoprawdźenje programa Domowiny a wobzamknjenja hłowneje zhromadźizny. Jednaćel, kotryž so na sydom lět wot zwjazkoweho předsydstwa powoła, nawjeduje zarjad Domowiny.&lt;ref name=&quot;wustawki 2013&quot;&gt;Domowina: [http://www.domowina.sorben.com/dokumenty/wustawki2013os.pdf ''Wustawki Domowiny – Zwjazka Łužiskich Serbow z.&amp;nbsp;t.''] Nowa wersija wobzamknjena na 16.&amp;nbsp;hłownej zhromadźiznje Domowiny. Wjerbno, 23.&amp;nbsp;měrca 2013. {{ref-hsb}}&lt;/ref&gt;

Program Domowiny so prawidłownje nadźěła. Po tutym orientuje so aktualna dźěławosć třěšneho zwjazka. &lt;ref&gt;[https://www.domowina.de/hsb/domowina/program/ Program Domowiny | Zaměry a zakłady towarstwoweho dźěła]&lt;/ref&gt;

===Předsydźa===
[[Dataja:Dawid Statnik 2017.jpg|mini|[[Dawid Statnik]], tuchwilny předsyda Domowiny (wot 2011)]]

Wot załoženja Domowiny měješe wona jědnaće předsydow. Wot kónca lěta 1950 hač do 1990 měješe zwjazkowy kongres předsydstwo, na kotrehož čole steješe wot lěta 1973 1.&amp;nbsp;sekretar zwjazkoweho předsydstwa.
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!width=&quot;60px&quot; align=&quot;center&quot;| čas
!width=&quot;120px&quot; align=&quot;center&quot;| předsyda
!colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:left&quot; class=&quot;unsortable&quot;| biografiske daty
!style=&quot;text-align:left&quot; class=&quot;unsortable&quot;| dodatne informacije
|-
|align=&quot;center&quot;|1912–1927
|align=&quot;center&quot;|'''[[Arnošt Bart]]'''
|1870–1956
|překupc, ratar, wjesnjanosta,&lt;br /&gt;zapósłanc sakskeho krajneho sejma
|sobuzałožer a spočatnje komisariski předsyda
|- 
|align=&quot;center&quot;|1927–1930
|align=&quot;center&quot;|'''[[Jakub Šewčik]]'''
|1867–1935
|farar, kulturny stawiznar, basnik
|
|-
|align=&quot;center&quot;|1930–1933
|align=&quot;center&quot;|'''[[Jan Křižan]]'''
|1880–1959
|farar
|
|-
|align=&quot;center&quot;|1933–1937&lt;br /&gt;1945–1950
|align=&quot;center&quot;|'''[[Pawoł Nedo]]'''
|1908–1984
|wučer, wědomostnik, publicist
|
|-
|align=&quot;center&quot;|1950–1973
|align=&quot;center&quot;|'''[[Kurt Krjeńc]]'''
|1907–1978
|pórclinowy tružer, skałar,&lt;br /&gt;zapósłanc Ludoweje komory NDR
|
|-
|align=&quot;center&quot;|''1964–1990''
|align=&quot;center&quot;|'''''[[Jurij Grós]]'''''
|1931–2019
|blidar, wučer, wokrjesny rada
|''1. sekretar zwjazkoweho předsydstwa Domowiny''
|-
|align=&quot;center&quot;|1990–1991
|align=&quot;center&quot;|'''[[Bjarnat Cyž]]'''
|*&amp;nbsp;1951
|diplomowy inženjer elektrotechniki
|
|-
|align=&quot;center&quot;|1991–1992
|align=&quot;center&quot;|'''[[Jan Pawoł Nagel]]'''
|1934–1997
|komponist
|
|-
|align=&quot;center&quot;|1993–2000
|align=&quot;center&quot;|'''[[Jakub Brankačk]]'''
|*&amp;nbsp;1928
| wučer
|
|-
|align=&quot;center&quot;|2000–2011
|align=&quot;center&quot;|'''[[Jan Nuk]]'''
|*&amp;nbsp;1947
|diplomowy inženjer energijownistwa,&lt;br /&gt;předewzaćel
|
|-
|align=&quot;center&quot;|wot 2011
|align=&quot;center&quot;|'''[[Dawid Statnik]]'''
|*&amp;nbsp;1983
|jewišćowy mišter
|wot 2013 hłownohamtsce&lt;ref name=&quot;statnik hłownohamtsce&quot; /&gt;
|}

===Zwjazkowe předsydstwo===
Tuchwilnemu zwjazkowemu předsydstwu Domowiny, kotrež so na hłownej zhromadźiznje 05. haperleje 2025 w Budyšinje wuzwoli, přisłušeja slědowace wosoby: Dawid Statnik (předsyda), dr. Hartmut Leipner (městopředsyda), Marlis Młynkowa (městopředsydka), Marko Hančik, Franciska Albertowa, Beno Bělk, Jan Bělk, Bosćij Benada, Měrćin Brycka, Jěwa-Marja Čornakec, [[Bjarnat Cyž]], Mira Dubianojc, Roman Dźisławk, Joachim Glücklich, Maksimilian Hasacki, Syman Hejduška, Alena Hiccyna, Jan Kliman, Šarlota Kušcyc, Matej Mark, Carolina Měršowa, Jan Ryćer, Diana Wowčerjowa, Kati Struckowa, Tomaš Suchy, Angela Šurmanowa a Michaela Wróblowa.

Zwjazkowe pŕedsydstwo woli so kóžde štyri lěta na hłownej a wólbnej zhromadźiznje.

===Čłonstwo===
Domowinje přisłušeja pjeć župow (regionalnych zwjazkow), kotrež přesadźenje programatiskich zaměrow Domowiny a zhromadne skutkowanje towarstwow spěchuja:
* [https://web.archive.org/web/20221104110054/https://www.domowina.de/hsb/clonstwo/sobustawske-zupy-a-towarstwa/zupa-jan-arnost-smoler-budysin župa „Jan Arnošt Smoler”] ze sydłom w Budyšinje:
:załoži so 24. julija 1921 w Budyšinje.
:županka: Leńka Thomasowa
* [https://web.archive.org/web/20221104110051/https://www.domowina.de/hsb/clonstwo/sobustawske-zupy-a-towarstwa/zupa-michal-hornik-kamjenc župa „Michał Hórnik”] w Kamjencu ze sydłom w Chrósćicach
:załoži so 24. julija 1921.
:županka: Diana Wowčerjowa
*[https://web.archive.org/web/20220926002852/https://www.domowina.de/hsb/clonstwo/sobustawske-zupy-a-towarstwa/domowinska-zupa-handrij-zejler-wojerecy „Handrij Zejler”] ze sydłom we Wojerecach:
:załoži so 24. julija 1921 we Wojerecach.
:županka: Gabriela Linakowa
*[https://web.archive.org/web/20221104104543/https://www.domowina.de/hsb/mitgliedschaft/mitgliedsvereine/regionalverband-der-domowina-niederlausitz župa „Dolna Łužyca z.&amp;nbsp;t.”] w Choćebuzu
:Župa wuńdźe ze župow Choćebuz (wot 1949/50), Gubin/Baršć (1954), Kalawa/Lubin (1955) a Grodk (1956) a so 31.&amp;nbsp;meje 1991 jako zapisane towarstwo załoži.
:župan: Michael Apel
*[https://www.domowina.de/hsb/clonstwo/sobustawske-zupy-a-towarstwa/zupa-jakub-lorenc-zaleski-z-t župa „Jakub Lorenc-Zalěski”] w Slepom
:Župa w Niskej so 1945 załoži. Přez nowe administratiwne rjadowanje wobwodow w NDR (1957) nastanjetej župje Běła Woda a Niska. W lěće 1991 so župje zaso zjednoćištej.
:županka: Diana Maticowa

Nimo župow přisłušeja Domowinje slědowace towarstwa:
* [http://www.benno-haus.de/ Dom biskopa Bena] (spěchowacy čłon)
* [http://www.krabatmuehle.de/ Krabatowy młyn Čorny Chołmc z.&amp;nbsp;t.]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160118090108/http://www.lr-online.de/regionen/hoyerswerda/Krabatmuehlen-Verein-neu-im-Domowina-Regionalverband;art1060,3121782 ''Krabatmühlen-Verein neu im Domowina-Regionalverband.''] W: Lausitzer Rundschau. Wojerecy, 30.&amp;nbsp;nowembra 2010. (online, wotwołana 7.&amp;nbsp;oktobra 2013) {{ref-de}}&lt;/ref&gt;
* [https://web.archive.org/web/20150603105159/http://www.zeissighof.de/kvsorb.htm Kulturne towarstwo Ćisk z.&amp;nbsp;t.]
* [https://web.archive.org/web/20130818213729/http://www.macica.sorben.com/ Maćica Serbska z.&amp;nbsp;t.]
* [http://www.pawk.de/ „Pawk” z.&amp;nbsp;t.]
* [http://www.tourismus-sorben.com/ Serbski kulturny turizm z.&amp;nbsp;t.]
* [https://web.archive.org/web/20170419193457/http://www.sokol.sorben.com/ Serbski Sokoł z.&amp;nbsp;t.]
* [https://web.archive.org/web/20060514224930/http://www.sorbischer-schulverein.de/ramiki.html?s Serbske šulske towarstwo z.&amp;nbsp;t.]
* [https://web.archive.org/web/20070830120243/http://www.tcm-kp.de/ Towarstwo Cyrila a Metoda z.&amp;nbsp;t.]
* [https://www.domowina.de/hsb/clonstwo/sobustawske-zupy-a-towarstwa/towarstwo-za-spechowanje-serbskeho-kulturneho-a-informaciskeho-srjedzisca-w-barlinju-ski-z-t/ Towarstwo za spěchowanje serbskeho kulturneho a informaciskeho srjedźišća SKI z.&amp;nbsp;t. w Barlinje]
* [https://web.archive.org/web/20070623174421/http://www.domowina.sorben.com/strony/zsst.htm Zwjazk serbskich spěwarskich towarstwow z.&amp;nbsp;t.]
* [https://web.archive.org/web/20050831212247/http://www.volkskultur.sorben.com/ Spěchowanski kruh za serbsku ludowu kulturu z.&amp;nbsp;t.]
* Zwjazk serbskich studowacych z.&amp;nbsp;t.
* [https://web.archive.org/web/20041127121617/http://www.zsw-skb.de/ Zwjazk serbskich wuměłcow z.&amp;nbsp;t.]
* [https://web.archive.org/web/20070907065115/http://www.tourismus.sorben.com/ Zwjazk za serbski kulturny turizm z.&amp;nbsp;t.]
* [https://web.archive.org/web/20070818111833/http://www.zpr.sorben.com/ Zwjazk serbskich rjemjeslnikow a předewzaćelow z.&amp;nbsp;t.]

===Nowina towarstwa „Naša Domowina“===
Wot lěta 1935 je towarstwo nowinu ''Naša Domowina'' wudało. Spočatnje wuńdźe nowina jako samostatna přiłoha [[Serbske Nowiny|Serbskich Nowin]]. Pozdźišo wuda Budyski zarjad Domowiny nowinu pod mjenom ''Naša Domowina – Informacije třěšneho zwjazka • Informacije kšywowego zwězka • Informationen des Dachverbandes''.

===Hłowne zhromadźizny===
Zakładny gremij Domowiny je hłowna zhromadźizna z delegatami wšěch čłonskich towarstwow a župow. Přewjedźe so kóžde druhe lěto.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! čo. !! datum !! městno
|-
&lt;!--| 1 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 2 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 3 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 4 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 5 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 6 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 7 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 8 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 9 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 10 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 11 || Celowy tekst || Celowy tekst
|- --&gt;
| 12 || 5. měrca 2005 || [[Budyšin]]
|-
| 13 || 31. měrca 2007 || [[Kulow]]
|-
| 14 || 28. měrca 2009 || [[Chrósćicy]]
|-
| 15 || 26. měrca 2011 || [[Delni Wujězd]]
|-
| 16 || 23. měrca 2013 || [[Wjerbno]]
|-
| 17 || 28. měrca 2015 || [[Haslow]]
|-
| 18 || 25. měrca 2017 || [[Wojerecy]]
|-
| 19 || 30. měrca 2019 || [[Chrósćicy]]
|-
| 20 || 12. junija 2021 || [[Slepo]]
|-
| 21 || {{0}}3. junija 2022 || [[Choćebuz]] ''(wurjadna)''
|-
| 22 || 22. apryla 2023 || [[Choćebuz]]
|-
| 23 || ''5. apryla 2025'' || ''[[Budyšin]]''
|}

==Symbol a znamješko „lipy“==
Zwjazkowe předsydstwo Domowiny je so na posedźenju 25.&amp;nbsp;awgusta 1949 z symboliskim znamješkom třěšneho zwjazka zaběrało. Mjez 20 zapodatymi namjetami wuzwoli so jednohłósnje naćisk [[Hanka Krawcec|Hanki Krawcec]].

''„Znamjo Domowiny pokazuje na čerwjenym pozadku tři slěborne lipowe łopješka, kotrež wurostuja ze zdónka z wósom korjenjemi.“''&lt;ref name=&quot;wustawki 2013&quot; /&gt; Powaleny, ale hišće kruće zakorjeny štomowy zdónk ćěri nowe łopješka – symbol za wosylnjenje serbskeho naroda po ničacym režimje nacionalsocialistow. Symbol “lipowe łopješko” je škitana marka Domowiny – Zwjazka Łužiskich Serbow.

==Česćowanja==
[[dataja:Stamps of Germany (DDR) 1966, MiNr 1166.jpg|thumb|Składnostnje 150. narodninow [[Jan Arnošt Smoler|Jana Arnošta Smolerja]] wuda so 1966 w NDR tež listowa znamka Serbskeho domu po naćisku [[Jan Hansky|Jana Hanskeho]] a Gerharda Staufa (1924–1996).]]
Domowina počesći wot lěta 1990 wosoby, kotrež so zaměrnje a wuspěšnje za wozrodźenje serbskeje kultury a rěče zasadźuja z ''Mytom Domowiny'' a ''Mytom Domowiny za dorost''. Z ''Čestnym znamješkom Domowiny'' připóznawaja so wot lěta 1959 „zasłužby w towarstwowym dźěle, zwoprawdźejo program a směrnicy Domowiny”.&lt;ref&gt;Webstrona Domowiny: [https://web.archive.org/web/20080828190016/http://www.domowina.sorben.com/pm/080612.htm ''Namjety za „Myto Domowiny“ a „Čestne znamješko“ 2008.''] Medijowe wozjewjene Domowiny wot 12.&amp;nbsp;junija 2008. (wotwołana 7.&amp;nbsp;oktobra 2013) {{ref-hsb}}&lt;/ref&gt; Mjez lětami 1961 a 1989 so tež ''Literarne myto Domowiny'' a ''Wuměłske myto Domowiny'' spožčitej.

== Literatura ==
* [[Manfred Laduš]]: ''Domowina sto lět.'' Rjad „Wobrazki ze Serbow”. Ludowe nakładnistwo Domowina. Budyšin 2012. ISBN 978-3-7420-2218-9 {{ref-hsb}}
* Webstrona mdr.de: [http://www.mdr.de/mdr-figaro/journal/domowina204.html ''Zeittafel – Ein Jahrhundert Interessenvertretung der Sorben.''] (wotwołana 5.&amp;nbsp;oktobra 2013) {{ref-de}}
* Webstrona rbb: [http://www.rbb-online.de/politik/hintergrund/100_jahre_domowina.html ''100 Jahre Domowina – Eine Heimat für die sorbische Kultur.''] (wotwołana 5.&amp;nbsp;oktobra 2013) {{ref-de}}

==Žórła==
&lt;references/&gt;

==Wotkaz==
* [https://www.domowina.de/hsb/ Oficialne stronki Domowiny]

[[Kategorija:Serbska institucija]]
[[Kategorija:Serbske towarstwo]]
[[Kategorija:Domowina]]
[[Kategorija:Budyšin]]
[[Kategorija:Załožene 1912]]
[[Kategorija:1945]]</text>
      <sha1>c7xdkcqk380qdjh3g98qyr1mznnrr75</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>392668</id>
      <parentid>392664</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T16:42:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ясамойла</username>
        <id>15541</id>
      </contributor>
      <comment>dodawk</comment>
      <origin>392668</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27551" sha1="ru2g46m67i3an3ruuxddu0pye2uzfq9" xml:space="preserve">{{Infokašćik institucija 
| mjeno             = Domowina -&lt;br /&gt;Zwězk Łužyskich Serbow {{!}} &lt;br /&gt;Zwjazk Łužiskich Serbow
| logo              = Domowina_Wort-Bild-Marke_Logo_RGB.jpg
| wulkosć loga      = 200px
| moto              = 
| datum załoženja   = 13.&amp;nbsp;oktobra 1912 &lt;small&gt;(10.&amp;nbsp;meje 1945)&lt;/small&gt;
| nošerstwo         = 
| městno            = [[Budyšin]] a [[Choćebuz]]
| wjednistwo        = předsyda [[Dawid Statnik]], hłowna jednaćelka Judit Šołćina, jednaćel Marcus Końcaŕ
| lětny etat        = 
| webstrona         = [https://www.domowina.de/hsb/ domowina.de]
}}

'''Domowina''', hamtsce ''Zwjazk Łužiskich Serbow z.&amp;nbsp;t.'' ([[delnjoserbšćina|delnjoserbsce]] ''Zwězk Łužyskich Serbow z.&amp;nbsp;t.'', [[němčina|němsce]] ''Bund Lausitzer Sorben e.&amp;nbsp;V.'') je třěšny zwjazk [[Serbja|Łužiskich Serbow]], kotřiž regionalnym zwjazkam (župam) w [[Hornja Łužica|Hornjej]] a [[Delnja Łužica|Delnjej Łužicy]] abo z Domowinu asociěrowanym towarstwam přisłušeja. Domowina ma cyłkownje něhdźe 7.600 sobustawow a je z tym najwjetša serbska organizacija (staw 2025).&lt;ref&gt;[https://www.domowina.de/hsb/domowina/ Domowina – Zwjazk Łužiskich Serbow]&lt;/ref&gt;

Narok Domowiny je, politiske a kulturne zajimy wšitkich Serbow (zhromadnje ze Serbskimaj radomaj w [[Sakska|Swobodym staće Sakska]] a [[Braniborska|kraju Braniborska]]) na regionalnej, krajnej, zwjazkowej a mjezynarodnej runinje zastupować, serbsku rěč a kulturu zdźeržeć a spěchować.&lt;ref&gt;Webstrona Domowiny: [http://domowinablog.wordpress.com ''Zakładna orientacija Domowiny (2., aktualizowany naćisk).''] (wotwołana 5.&amp;nbsp;oktobra 2013) {{ref-hsb}}&lt;/ref&gt; Po nowelěrowanju braniborskeho serbskeho zakonja w lěće 2014, móže Domowina w tutym zwjazkowym kraju serbske prawa tež před sudnistwom přesadźić.

Hłownej zarjadaj Domowiny stej w [[Budyšin|Budyšinje]] a [[Choćebuz|Choćebuzu]]. Domowina pak tež dalše regionalne běrowy w [[Serbski sydlenski rum|serbskim sydlenskim rumje]] wudźeržuje a to w Chrósćicach, Dešnje, Wojerecach, Přiwćicach, Radworju, Slepom a Delnim Wujězdźe. Domowina přisłuša ''Towarstwu za wohrožene ludy'', ''Europskemu běrowej za małorozšěrjene rěče (EBLUL)'' a ''Federalistiskej uniji europskich narodnych skupin (FUEN)''.

==Stawizny Domowiny==
Hižo za čas Němskeje rewolucije 1848/1849 so namjetuje, so wutworjace serbske towarstwa organizatorisce zwjazać. Zakaz narodnych towarstwow w Sakskej w awgusće 1849 pak tute ideje spěšnje podusy. Wot 1871 wutworichu so lokalnje skutkowace serbske burske towarstwa – chóry, dźiwadłowe skupiny, konfesionelne towarstwa a towarstwa šulerjow a studowacych. W lěće 1883/1898 zwrěšća pospyty třěšny zwjazk wutworić znowa.

===Załoženje třěšneho zwjazka===
[[dataja:Braugasse1Gebäude.jpg|thumb|Něhdyši balowy a towaršnostny dom – městno załoženja Domowiny we Wojerecach.]]
Dnja [[13. oktobra]] [[1912]] załoža zastupjerjo 31 serbskich towarstwow Domowinu we [[Wojerecy|Wojerecach]]&lt;ref&gt;Webstrona města Wojerecy: [https://web.archive.org/web/20121026141741/http://www.hoyerswerda.de/index.php?language=de&amp;m=159&amp;mm=105 ''Domowina.''] 13.&amp;nbsp;Oktober 1012: Gründung der Domowina in Hoyerswerda. (wotwołana 10.&amp;nbsp;oktobra 2013) {{ref-de}}&lt;/ref&gt; (w balowym a towaršnostnym domje při Piwarskej hasy&lt;ref&gt;Webstrona towarstwa „Braugasse&amp;nbsp;1 Hoyerswerda e.&amp;nbsp;V.“: [https://web.archive.org/web/20160304131509/http://www.braugasse1-hoyerswerda.de/modules//index.php?location_id=62 ''Die Historie.''] (wotwołana 10.&amp;nbsp;oktobra 2013) {{ref-de}}&lt;/ref&gt;), ze zaměrom přizamknjene towarstwa spěchować. Při tym běchu hłownje [[Arnošt Bart]], [[Handrij Króna]], [[Jurij Słodeńk]], [[Bogumił Šwjela]], [[Jan Dwórnik]], [[Jurij Deleńk]], [[Awgust Lapštich (knihićišćer)|Awgust Lapštich]], [[Franc Kral]] a [[Michał Nawka]] wobdźěleni. Ale hakle lěto pozdźišo, dnja [[9. februara]] [[1913]] so załoženski proces ze schwalenjom wustawkow a wólbu wjednistwa skónči. Na prěnjeho předsydu Domowiny so Arnošt Bart a na jeho městopředsydu Bogumił Šwjela wolitaj. Wjetšina při załožerskej zhromadźiznje zastupjenych towarstwow (wosebje katolske) so pak spočatnje Domowinje njepřidruža. Hač do junija 1913 so zwjazkej 14 towarstwa z Hornjeje a jenož [[Maćica Serbska|Maśica Serbska]] z Delnjeje Łužicy – z dohromady něhdźe 1.600 sobustawami – přizamknu.

[[Dataja:Arnošt Bart wokoło 1925.jpg|mini|upright|Arnošt Bart]]
Po zastajenju dźěławosće zwjazka za čas [[Prěnja swětowa wójna|prěnjeje swětoweje wójny]] so [[Serbski narodny wuběrk]], kotryž předsyda Domowiny Arnošt Bart hłownje zastupowaše, wo wjetše kulturne a tež politiske samopostajenje zasadźi. Po zwrěšćenju tutoho hibanja so Domowina wot 1920 wobnowi.

===Wot znowawožiwjenja do zakaza Domowiny===
Za čas [[Weimarska republika|Weimarskeje republiki]] nastachu wuske styki z sportowym třěšnym zwjazkom [[Serbski Sokoł]] a so 24. julija 1921 župy „Jan Arnošt Smoler” w Budyšinje, „Michał Hórnik” w [[Kamjenc]]u, „Handrij Zejler” we Wojerecach a „Hendrich Jordan” w Choćebuzu wutworja. W lěće 1924 přisłušeja Domowinje 82 towarstwow. Skutkowanje třěšneho zwjazka wopřija nětko organizaciju přednoškow, koncertow, prózdninskich lěhwow kaž tež wudaće dźiwadłowych hrow a hudźbneho materiala za lajske dźiwadłowe skupiny a chóry. Nimo toho organizuje zjězdy a kulturne programy kaž na přikład 1925 w [[Kulow]]je, 1926 w [[Bukecy|Bukecach]], 1927 w [[Radwor]]ju abo 1935 we Wojerecach. W lěće 1925 so [[Serbska ludowa rada]] wot předsydstwa Domowiny, [[Serbska ludowa strona (Weimarska republika)|Serbskej (prjedy Łužiskej) ludowej strony]] a [[Maćica Serbska|Maćicy Serbskeje]] wutwori. Tuta rada dyrbi serbske zajimy přećiwo parlamentej republiki a krajam zastupować. Z pomocu peticijow sebi wona na přikład na kóncu Weimarskeje republiki žadaše, wučbnu situaciju serbskich dźěći polěpšić, štož pak bjez wuspěcha zwosta.

W lěće 1933 bu [[Pawoł Nedo]] předsyda Domowiny, kotryž so za strukturnu reformu zasadźi. Při tym běše předwidźane, towarstwowe sobustawstwo na direktne (jednotliwe) čłonstwo přestajić, zo by so Domowina w nutru skrućiła. Wot tutoho časa so wona tež jako narodna organizacija a politiska rěčnica Serbow widźi. Šěroke kulturne žiwjenje so w tutym času pak jenož ćežko wobchować hodźi, dokelž wyšnosće zapřijenje pruskeje Hornjeje a Delnjeje Łužicy do zwjazka a natwar młodźinskich skupinow njedowěrliwje wobkedźbowaše.

Po tym, zo zastupjerjo towarstwow nowe, wot stata nanuzowane wustawki 18.&amp;nbsp;měrca 1937, kotrež Domowinu jako ''Zwjazk serbsce rěčacych Němcow'' a pozdźišo jako '' Zwjazk k hajenju domizny a serbskich nałožkow'' wobhladowachu, njeschwalichu, so zarjadowanja a zhromadźizny wot [[nacionalsocializm|nacionalsocialistow]] zakazachu. Wjetšina hišće zawostawacych towarstwow so w awgusće po zajeću [[Jurij Měrćink|Jurja Měrćinka]] při němsko-čěskej hranicy zakazachu, z čimž so Domowinje zakład dźěławosće wza. W lěće 1941 dóńdźe k oficialnemu zakazej Domowiny a sćazanju jeje wobsydstwa.

=== Wobnowjenje a Domowina za čas Němskeje demokratiskeje republiki ===
Hižo krótko po [[Druha swětowa wójna|Druhej swětowej wójnje]] so Domowina pod nachwilnym předsydstwom [[Jan Cyž (jurist)|dr. Jana Cyža]] [[10. meje]] [[1945]] w [[Chrósćicy|Chrósćicach]] wobnowi. Sowjetska komandantura w Budyšinje zwjazk 17.&amp;nbsp;meje jako jednu z prěnich organizacijow scyła najprjedy regionalnje připóznawa. Runočasnje staji w [[Praha|Praze]] wutworjena [[Serbska narodna rada]] politiske žadanja, kotrež znowa hač k awtonomiji abo k přizamknjenju k [[Čěskosłowakska|Čěskosłowakskej]] sahachu. Tute žadanja wjednistwo Domowiny w někotrych memorandach podpěrowaše. Sowjetska wobsadniska móc so pak přećiwo tomu wupraji a spěchuje jenož kulturnu samostatnosć. Sowjetskim předpisam podrjadowana Domowina so w tutym času jako zastupjer zajimow Serbow etablěrowaše. Wodźace wosobiny widźachu w powójnskim porjedźe socialne wuswobodźenje serbskeho luda a socializm jako wuměnjenje za narodnu runoprawnosć.

Na lisćinach komunalnych wólbow 1946 zwjaza so Domowina z [[SED]]. Pod wospjetnym předsydstwom Pawoła Neda natwari sebi zwjazk organizaciju, kotraž wobsedźeše nimo regionalneho wusměrjenja tež přez kulturny, šulski, młodźinski/kubłanski, propagandistiski a hospodarski wotrjad. Pod wjednistwom [[Měto Lažki|Měta Lažki]] so we [[Wjerbno|Wjerbnje]] předsydstwo Domowinje za Delnju Łužicu woli, kotraž memorandum wo wuwučowanju serbšćiny a wukubłanju serbskich wučerjow na Sowjetsku wojersku administraciju w Němskej staji.

[[Dataja:Kurt Krjeńc.jpg|mini|upright|Kurt Krjeńc, předsyda Domowiny wot 1951 do 1973]]
W Sakskej schwali so 23.&amp;nbsp;měrca 1948 zakoń k wobchowanju prawow serbskeje ludnosće, na čož so jasny rozkćěw wutwori. Z pomocu zakonja spěchowaše a financowaše stat serbstwo a zajimy Serbow. Tak nastachu nimo Domowiny wjacore serbske institucije na polu kubłanja, kultury a wědomosće. Tradicionelne towarstwowe žiwjenje njehodźi so wot 1949 w [[Němska demokratiska republika|Němskej demokratiskej republice (NDR)]] dale wjesć, ale Domowina dóstanje wot sakskeho statneho knježerstwa status jako społk zjawneho prawa. Nimo toho dóstanje Domowina prawo zaso w Delnjej Łužicy skutkować, na čož so prěnje městne skupiny w [[Brjazyna (Błóta)|Brjazynje]], [[Depsk]]u, [[Strjažow]]je, [[Turjej]]u und [[Wjerbno|Wjerbnje]] załožichu.  W lěće 1950 so wotpowědny wukaz zratifikuje. Připódla eksistowaše pospyt samostatne krajne předsydstwo Domowiny za Braniborsku a Choćebuz wutworić.

W zwisku z towaršnostnej změnu w NDR, so bój wo wusměrjenje Domowiny 1955 přiwótři. Hižo do toho běštaj 1953 resp. 1954 duchownaj [[Gerhard Wirth]] a městopředsyda [[Jurij Handrik]] zwjazkowe předsydstwo wopušćiłoj. Na ''III.&amp;nbsp;zwjazkowym kongresu Domowiny'' (27.–29.&amp;nbsp;měrca 1955), na kotrymž so tež hižo 1951 zasadźeny předsyda [[Kurt Krjeńc]] znowa woli, so strach wo wobstaće serbstwa jako nacionalizm difamowaše. Wot 1958 wothódnoća kruhi SED zdźerženje a hajenje serbskeje rěče a wułoža ju jako njezjednoćomnu z marxizmom. Funkcionarojo Domowiny so tutomu směrej podwola, zhubja pak z tym wjele sobustawow. Wosebje ewangelscy a katolscy fararjo, kotřiž běchu dotal směrodajnje na skutkowanju Domowiny wobdźěleni, tute wusměrjenje wotpokazachu. Dla woteběranja sobustawstwa, so tehdyši 1.&amp;nbsp;zwjazkowy sekretar [[Bjarnat Nowak]] wo wusměrjenje Domowiny na ryzy kulturnu organizaciju prócuje, čemuž pak SED zadźěwa.

Na 7.&amp;nbsp;wuwjedźenskim postajenju so 1964 wučba serbšćiny na fakultatiwnu bazu staji, štož k sylnemu zniženju šulerjow serbšćiny wjedźe. Při wšěm spjećowanju, tež z boka Domowiny, so njeporadźi wukazej zadźěwać. Hakle w 1970tych lětach so poradźi, tute negatiwne sćěhi zaso zdźěla wurunać. Tradicija ludowych zjězdow so pak dale wjedźe. Wot 1966 so cyłkownje sydom centralnych festiwalow serbskeje kultury přewjedu. Wot 1969 so Domowina jako „socialistiska narodna organizacija“ definuje a mnoho zarjadowanjow we wjesnych skupinach centralnje postajeja.

Po tym zo so w Hornjej Łužicy hižo wjace hač 25 lět nazymske koncerty Domowiny wotměchu, so 1973 tež prěni nazymski koncert we Wjerbnje wotmě.

Wjednistwo Domowiny poskići serbskim zastupjerjam katolskeje a ewangelskeje cyrkwje 1988 „narodny dialog“, zo bychu so serbske zajimy přećiwo partneram dale wobkedźbowali.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20091121170702/http://www.nowycasnik.de/artikle/154 ''Die Auswirkungen von Perestroika und Glasnost auf die Sorben/Wenden.''] Vortrag des Vorsitzenden der Maśica Serbska Dr. Peter Schurmann. W: Nowy Casnik. 17.&amp;nbsp;nowembra 2009 (numer 46/2009). (online, wotwołana 10.&amp;nbsp;oktobra 2013) {{ref-de}}&lt;/ref&gt; Politisko-ideologiske konflikty so wjace tak kruće njewuwojuja a pozhubjenje sobustawow so w ramikach zdźerži. Njedźiwajo na prawniske postajenja a institucionelne spěchowanje pak Domowina pokročowacej asimilaciji Serbow zadźěwać njemóžeše.

Za čas politiskeho přewróta 1989/1990 ma Domowina z wjele wustupami a rozpušćenjemi wjesnych skupinow wojować, dokelž njemóžeše nowe wusměrjenje předpołožić a personelne změny wuwostanu. Za trěbnu programatisku změnu so [[Serbska narodna zhromadźizna]] zasadźowaše, kotraž so, hladajo na dołhu tradiciju, tež za dalše wobstaće Domowiny a zwisk towarstwow wupraješe.

===Zapisane towarstwo w Zwjazkowej republice Němska===
W lěće 1991 so Domowina jako zapisane towarstwo (z.&amp;nbsp;t.) z nowymi wustawkami skonstituowa. W tutych je předpisane, zo so organizacija wo spěchowanje a rozšěrjenje rěče, kultury a tradicije serbskeho ludu zasadźi. Při tym móža čłonojo Domowiny jednotliwcy abo tež towarstwa być. Ze strony [[Zwjazkowa republika Němska|stata]] so wona w praksy jako zastupowarka serbskich zajimow připóznaje. Kóžde druhe lěto so hłowna zhromadźizna, najwyši organ Domowiny, schadźuje. Nimo toho je wona do pjeć župow rozrjaduje: Budyšin, Kamjenc (ze sydłom w Chrósćicach), Wojerecy, [[Běła Woda]]/[[Niska]] (ze sydłom w [[Slepo]]m) a Delnja Łužica (ze sydłom w Choćebuzu). Poslednja so z prjedawšich štyri župow w Delnjej Łužicy zestaji.

Na hłownej zhromadźiznje 2001 so wobzamknje, zo so [[Rěčny centrum WITAJ]], kotryž so za sposrědkowanje serbskeje rěče w pěstowarnjach a šulach zasadźi, jako samostatny wotrjad Domowinje přizamknje. W lěće 2011, so na hłownej zhromadźiznje 27-lětny [[Dawid Statnik]] na noweho předsydu na dwě lěće wuzwoli. Z tym je wón, po Pawole Nedźe, druhi najmłódši předsyda w stawiznach organizacije a skutkuje wot 2013 tež hłownohamtsce.&lt;ref name=&quot;statnik hłownohamtsce&quot;&gt;[http://www.sz-online.de/sachsen/domowina-vorsitzender-statnik-im-amt-bestaetigt--2538002.html ''Domowina-Vorsitzender Statnik im Amt bestätigt.''] W: Sächsische Zeitung. Drježdźany, 23.&amp;nbsp;měrca 2013. (online, wotwołana 6.&amp;nbsp;oktobra 2013) {{ref-de}}&lt;/ref&gt;

W zwisku z nowelěrowanjom braniborskeho serbskeho zakonja 22. januara 2014, dósta Domowina jako towarstwo w tutym zwjazkowym kraju móžnosć, přećiwo ranjenju serbskich prawow před sudnistwom skoržić.&lt;ref&gt;Webstrona rbb: [http://www.rbb-online.de/politik/beitrag/2014/02/zustimmung-fuer-neues-sorben-wenden-gesetz-brandenburg.html ''Domowina zufrieden mit neuem Sorben-Wenden-Gesetz.''] (wotwołana 4. februara 2014) {{ref-de}}&lt;/ref&gt;

==Struktura towarstwa==
[[Dataja:Budyšin Serbski Dom.JPG|thumb|''Serbski dom'' – sydło Domowiny při Póstowym naměsće w Budyšinje.]]
Hłowne sydło měješe Domowina spočatnje w 1904 wotewrjenym ''[[Serbski dom|Serbskim domje]]'' při [[Lawske hrjebje|Lawskich hrjebjach]] w Budyšinje, kotryž so we wójnskim času zniči. Wot 1956 je zarjad Domowiny w nowo natwarjenym ''Serbskim domje'' při Póstowym naměsće w Budyšinje. Sydło delnjołužiskeje wotnožki je ''Serbski dom'' w Choćebuzu.

Najwyši organ Domowiny je hłowna zhromadźizna, kotraž so z čłonow zwjazkoweho předsydstwa a čłonow sobustawskich towarstwow zestaji. Hłowna zhromadźizna so dwulětnje schadźuje, hdźež dźěławosć Domowiny bilancuje a směrnicy za přichodnej dwě lěće wudźěła. Kóžde štwórte lěto so na hłownej zhromadźiznje tež předsyda, zwjazkowe předsydstwo (hač do 30&amp;nbsp;čłonow) a wuběrki Domowiny wola. Předsyda Domowiny reprezentuje třěšny zwjazk w zjawnosći a nawjeduje zwoprawdźenje programa Domowiny a wobzamknjenja hłowneje zhromadźizny. Jednaćel, kotryž so na sydom lět wot zwjazkoweho předsydstwa powoła, nawjeduje zarjad Domowiny.&lt;ref name=&quot;wustawki 2013&quot;&gt;Domowina: [http://www.domowina.sorben.com/dokumenty/wustawki2013os.pdf ''Wustawki Domowiny – Zwjazka Łužiskich Serbow z.&amp;nbsp;t.''] Nowa wersija wobzamknjena na 16.&amp;nbsp;hłownej zhromadźiznje Domowiny. Wjerbno, 23.&amp;nbsp;měrca 2013. {{ref-hsb}}&lt;/ref&gt;

Program Domowiny so prawidłownje nadźěła. Po tutym orientuje so aktualna dźěławosć třěšneho zwjazka. &lt;ref&gt;[https://www.domowina.de/hsb/domowina/program/ Program Domowiny | Zaměry a zakłady towarstwoweho dźěła]&lt;/ref&gt;

===Předsydźa===
[[Dataja:Dawid Statnik 2017.jpg|mini|[[Dawid Statnik]], tuchwilny předsyda Domowiny (wot 2011)]]

Wot załoženja Domowiny měješe wona jědnaće předsydow. Wot kónca lěta 1950 hač do 1990 měješe zwjazkowy kongres předsydstwo, na kotrehož čole steješe wot lěta 1973 1.&amp;nbsp;sekretar zwjazkoweho předsydstwa.
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!width=&quot;60px&quot; align=&quot;center&quot;| čas
!width=&quot;120px&quot; align=&quot;center&quot;| předsyda
!colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:left&quot; class=&quot;unsortable&quot;| biografiske daty
!style=&quot;text-align:left&quot; class=&quot;unsortable&quot;| dodatne informacije
|-
|align=&quot;center&quot;|1912–1927
|align=&quot;center&quot;|'''[[Arnošt Bart]]'''
|1870–1956
|překupc, ratar, wjesnjanosta,&lt;br /&gt;zapósłanc sakskeho krajneho sejma
|sobuzałožer a spočatnje komisariski předsyda
|- 
|align=&quot;center&quot;|1927–1930
|align=&quot;center&quot;|'''[[Jakub Šewčik]]'''
|1867–1935
|farar, kulturny stawiznar, basnik
|
|-
|align=&quot;center&quot;|1930–1933
|align=&quot;center&quot;|'''[[Jan Křižan]]'''
|1880–1959
|farar
|
|-
|align=&quot;center&quot;|1933–1937&lt;br /&gt;1945–1950
|align=&quot;center&quot;|'''[[Pawoł Nedo]]'''
|1908–1984
|wučer, wědomostnik, publicist
|
|-
|align=&quot;center&quot;|1950–1973
|align=&quot;center&quot;|'''[[Kurt Krjeńc]]'''
|1907–1978
|pórclinowy tružer, skałar,&lt;br /&gt;zapósłanc Ludoweje komory NDR
|
|-
|align=&quot;center&quot;|''1964–1990''
|align=&quot;center&quot;|'''''[[Jurij Grós]]'''''
|1931–2019
|blidar, wučer, wokrjesny rada
|''1. sekretar zwjazkoweho předsydstwa Domowiny''
|-
|align=&quot;center&quot;|1990–1991
|align=&quot;center&quot;|'''[[Bjarnat Cyž]]'''
|*&amp;nbsp;1951
|diplomowy inženjer elektrotechniki
|
|-
|align=&quot;center&quot;|1991–1992
|align=&quot;center&quot;|'''[[Jan Pawoł Nagel]]'''
|1934–1997
|komponist
|
|-
|align=&quot;center&quot;|1993–2000
|align=&quot;center&quot;|'''[[Jakub Brankačk]]'''
|*&amp;nbsp;1928
| wučer
|
|-
|align=&quot;center&quot;|2000–2011
|align=&quot;center&quot;|'''[[Jan Nuk]]'''
|*&amp;nbsp;1947
|diplomowy inženjer energijownistwa,&lt;br /&gt;předewzaćel
|
|-
|align=&quot;center&quot;|wot 2011
|align=&quot;center&quot;|'''[[Dawid Statnik]]'''
|*&amp;nbsp;1983
|jewišćowy mišter
|wot 2013 hłownohamtsce&lt;ref name=&quot;statnik hłownohamtsce&quot; /&gt;
|}

===Zwjazkowe předsydstwo===
Tuchwilnemu zwjazkowemu předsydstwu Domowiny, kotrež so na hłownej zhromadźiznje 05. haperleje 2025 w Budyšinje wuzwoli, přisłušeja slědowace wosoby: Dawid Statnik (předsyda), dr. Hartmut Leipner (městopředsyda), Marlis Młynkowa (městopředsydka), Marko Hančik, Franciska Albertowa, Beno Bělk, Jan Bělk, Bosćij Benada, Měrćin Brycka, Jěwa-Marja Čornakec, [[Bjarnat Cyž]], Mira Dubianojc, Roman Dźisławk, Joachim Glücklich, Maksimilian Hasacki, Syman Hejduška, Alena Hiccyna, Jan Kliman, Šarlota Kušcyc, Matej Mark, Carolina Měršowa, Jan Ryćer, Diana Wowčerjowa, Kati Struckowa, Tomaš Suchy, Angela Šurmanowa a Michaela Wróblowa.

Zwjazkowe pŕedsydstwo woli so kóžde štyri lěta na hłownej a wólbnej zhromadźiznje.

===Čłonstwo===
Domowinje přisłušeja pjeć župow (regionalnych zwjazkow), kotrež přesadźenje programatiskich zaměrow Domowiny a zhromadne skutkowanje towarstwow spěchuja:
* [https://web.archive.org/web/20221104110054/https://www.domowina.de/hsb/clonstwo/sobustawske-zupy-a-towarstwa/zupa-jan-arnost-smoler-budysin župa „Jan Arnošt Smoler”] ze sydłom w Budyšinje:
:załoži so 24. julija 1921 w Budyšinje.
:županka: Leńka Thomasowa
* [https://web.archive.org/web/20221104110051/https://www.domowina.de/hsb/clonstwo/sobustawske-zupy-a-towarstwa/zupa-michal-hornik-kamjenc župa „Michał Hórnik”] w Kamjencu ze sydłom w Chrósćicach
:załoži so 24. julija 1921.
:županka: Diana Wowčerjowa
*[https://web.archive.org/web/20220926002852/https://www.domowina.de/hsb/clonstwo/sobustawske-zupy-a-towarstwa/domowinska-zupa-handrij-zejler-wojerecy „Handrij Zejler”] ze sydłom we Wojerecach:
:załoži so 24. julija 1921 we Wojerecach.
:županka: Gabriela Linakowa
*[https://web.archive.org/web/20221104104543/https://www.domowina.de/hsb/mitgliedschaft/mitgliedsvereine/regionalverband-der-domowina-niederlausitz župa „Dolna Łužyca z.&amp;nbsp;t.”] w Choćebuzu
:Župa wuńdźe ze župow Choćebuz (wot 1949/50), Gubin/Baršć (1954), Kalawa/Lubin (1955) a Grodk (1956) a so 31.&amp;nbsp;meje 1991 jako zapisane towarstwo załoži.
:župan: Michael Apel
*[https://www.domowina.de/hsb/clonstwo/sobustawske-zupy-a-towarstwa/zupa-jakub-lorenc-zaleski-z-t župa „Jakub Lorenc-Zalěski”] w Slepom
:Župa w Niskej so 1945 załoži. Přez nowe administratiwne rjadowanje wobwodow w NDR (1957) nastanjetej župje Běła Woda a Niska. W lěće 1991 so župje zaso zjednoćištej.
:županka: Diana Maticowa

Nimo župow přisłušeja Domowinje slědowace towarstwa:
* [http://www.benno-haus.de/ Dom biskopa Bena] (spěchowacy čłon)
* [http://www.krabatmuehle.de/ Krabatowy młyn Čorny Chołmc z.&amp;nbsp;t.]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160118090108/http://www.lr-online.de/regionen/hoyerswerda/Krabatmuehlen-Verein-neu-im-Domowina-Regionalverband;art1060,3121782 ''Krabatmühlen-Verein neu im Domowina-Regionalverband.''] W: Lausitzer Rundschau. Wojerecy, 30.&amp;nbsp;nowembra 2010. (online, wotwołana 7.&amp;nbsp;oktobra 2013) {{ref-de}}&lt;/ref&gt;
* [https://web.archive.org/web/20150603105159/http://www.zeissighof.de/kvsorb.htm Kulturne towarstwo Ćisk z.&amp;nbsp;t.]
* [https://web.archive.org/web/20130818213729/http://www.macica.sorben.com/ Maćica Serbska z.&amp;nbsp;t.]
* [http://www.pawk.de/ „Pawk” z.&amp;nbsp;t.]
* [http://www.tourismus-sorben.com/ Serbski kulturny turizm z.&amp;nbsp;t.]
* [https://web.archive.org/web/20170419193457/http://www.sokol.sorben.com/ Serbski Sokoł z.&amp;nbsp;t.]
* [https://web.archive.org/web/20060514224930/http://www.sorbischer-schulverein.de/ramiki.html?s Serbske šulske towarstwo z.&amp;nbsp;t.]
* [https://web.archive.org/web/20070830120243/http://www.tcm-kp.de/ Towarstwo Cyrila a Metoda z.&amp;nbsp;t.]
* [https://www.domowina.de/hsb/clonstwo/sobustawske-zupy-a-towarstwa/towarstwo-za-spechowanje-serbskeho-kulturneho-a-informaciskeho-srjedzisca-w-barlinju-ski-z-t/ Towarstwo za spěchowanje serbskeho kulturneho a informaciskeho srjedźišća SKI z.&amp;nbsp;t. w Barlinje]
* [https://web.archive.org/web/20070623174421/http://www.domowina.sorben.com/strony/zsst.htm Zwjazk serbskich spěwarskich towarstwow z.&amp;nbsp;t.]
* [https://web.archive.org/web/20050831212247/http://www.volkskultur.sorben.com/ Spěchowanski kruh za serbsku ludowu kulturu z.&amp;nbsp;t.]
* Zwjazk serbskich studowacych z.&amp;nbsp;t.
* [https://web.archive.org/web/20041127121617/http://www.zsw-skb.de/ Zwjazk serbskich wuměłcow z.&amp;nbsp;t.]
* [https://web.archive.org/web/20070907065115/http://www.tourismus.sorben.com/ Zwjazk za serbski kulturny turizm z.&amp;nbsp;t.]
* [https://web.archive.org/web/20070818111833/http://www.zpr.sorben.com/ Zwjazk serbskich rjemjeslnikow a předewzaćelow z.&amp;nbsp;t.]

===Nowina towarstwa „Naša Domowina“===
Wot lěta 1935 je towarstwo nowinu ''Naša Domowina'' wudało. Spočatnje wuńdźe nowina jako samostatna přiłoha [[Serbske Nowiny|Serbskich Nowin]]. Pozdźišo wuda Budyski zarjad Domowiny nowinu pod mjenom ''Naša Domowina – Informacije třěšneho zwjazka • Informacije kšywowego zwězka • Informationen des Dachverbandes''.

===Hłowne zhromadźizny===
Zakładny gremij Domowiny je hłowna zhromadźizna z delegatami wšěch čłonskich towarstwow a župow. Přewjedźe so kóžde druhe lěto.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! čo. !! datum !! městno
|-
&lt;!--| 1 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 2 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 3 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 4 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 5 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 6 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 7 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 8 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 9 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 10 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 11 || Celowy tekst || Celowy tekst
|- --&gt;
| 12 || 5. měrca 2005 || [[Budyšin]]
|-
| 13 || 31. měrca 2007 || [[Kulow]]
|-
| 14 || 28. měrca 2009 || [[Chrósćicy]]
|-
| 15 || 26. měrca 2011 || [[Delni Wujězd]]
|-
| 16 || 23. měrca 2013 || [[Wjerbno]]
|-
| 17 || 28. měrca 2015 || [[Haslow]]
|-
| 18 || 25. měrca 2017 || [[Wojerecy]]
|-
| 19 || 30. měrca 2019 || [[Chrósćicy]]
|-
| 20 || 12. junija 2021 || [[Slepo]]
|-
| 21 || {{0}}3. junija 2022 || [[Choćebuz]] ''(wurjadna)''
|-
| 22 || 22. apryla 2023 || [[Choćebuz]]
|-
| 23 || ''5. apryla 2025'' || ''[[Budyšin]]''
|}

==Symbol a znamješko „lipy“==
Zwjazkowe předsydstwo Domowiny je so na posedźenju 25.&amp;nbsp;awgusta 1949 z symboliskim znamješkom třěšneho zwjazka zaběrało. Mjez 20 zapodatymi namjetami wuzwoli so jednohłósnje naćisk [[Hanka Krawcec|Hanki Krawcec]].

''„Znamjo Domowiny pokazuje na čerwjenym pozadku tři slěborne lipowe łopješka, kotrež wurostuja ze zdónka z wósom korjenjemi.“''&lt;ref name=&quot;wustawki 2013&quot; /&gt; Powaleny, ale hišće kruće zakorjeny štomowy zdónk ćěri nowe łopješka – symbol za wosylnjenje serbskeho naroda po ničacym režimje nacionalsocialistow. Symbol “lipowe łopješko” je škitana marka Domowiny – Zwjazka Łužiskich Serbow.

==Česćowanja==
[[dataja:Stamps of Germany (DDR) 1966, MiNr 1166.jpg|thumb|Składnostnje 150. narodninow [[Jan Arnošt Smoler|Jana Arnošta Smolerja]] wuda so 1966 w NDR tež listowa znamka Serbskeho domu po naćisku [[Jan Hansky|Jana Hanskeho]] a Gerharda Staufa (1924–1996).]]
Domowina počesći wot lěta 1990 wosoby, kotrež so zaměrnje a wuspěšnje za wozrodźenje serbskeje kultury a rěče zasadźuja z ''Mytom Domowiny'' a ''Mytom Domowiny za dorost''. Z ''Čestnym znamješkom Domowiny'' připóznawaja so wot lěta 1959 „zasłužby w towarstwowym dźěle, zwoprawdźejo program a směrnicy Domowiny”.&lt;ref&gt;Webstrona Domowiny: [https://web.archive.org/web/20080828190016/http://www.domowina.sorben.com/pm/080612.htm ''Namjety za „Myto Domowiny“ a „Čestne znamješko“ 2008.''] Medijowe wozjewjene Domowiny wot 12.&amp;nbsp;junija 2008. (wotwołana 7.&amp;nbsp;oktobra 2013) {{ref-hsb}}&lt;/ref&gt; Mjez lětami 1961 a 1989 so tež ''Literarne myto Domowiny'' a ''Wuměłske myto Domowiny'' spožčitej.

== Literatura ==
* [[Manfred Laduš]]: ''Domowina sto lět.'' Rjad „Wobrazki ze Serbow”. Ludowe nakładnistwo Domowina. Budyšin 2012. ISBN 978-3-7420-2218-9 {{ref-hsb}}
* Webstrona mdr.de: [http://www.mdr.de/mdr-figaro/journal/domowina204.html ''Zeittafel – Ein Jahrhundert Interessenvertretung der Sorben.''] (wotwołana 5.&amp;nbsp;oktobra 2013) {{ref-de}}
* Webstrona rbb: [http://www.rbb-online.de/politik/hintergrund/100_jahre_domowina.html ''100 Jahre Domowina – Eine Heimat für die sorbische Kultur.''] (wotwołana 5.&amp;nbsp;oktobra 2013) {{ref-de}}

==Žórła==
&lt;references/&gt;

==Wotkaz==
* [https://www.domowina.de/hsb/ Oficialne stronki Domowiny]
* [https://www.minderheitensekretariat.de/os/zwjazk-luziskich-serbow-z-t/ čłonojo mjeńšinoweje rady hornjoserbja]

[[Kategorija:Serbska institucija]]
[[Kategorija:Serbske towarstwo]]
[[Kategorija:Domowina]]
[[Kategorija:Budyšin]]
[[Kategorija:Załožene 1912]]
[[Kategorija:1945]]</text>
      <sha1>ru2g46m67i3an3ruuxddu0pye2uzfq9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>392669</id>
      <parentid>392668</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T16:50:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ясамойла</username>
        <id>15541</id>
      </contributor>
      <comment>dodawk</comment>
      <origin>392669</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27677" sha1="2zox39x76dia6qch6vuscx9lbmwtn6t" xml:space="preserve">{{Infokašćik institucija 
| mjeno             = Domowina -&lt;br /&gt;Zwězk Łužyskich Serbow {{!}} &lt;br /&gt;Zwjazk Łužiskich Serbow
| logo              = Domowina_Wort-Bild-Marke_Logo_RGB.jpg
| wulkosć loga      = 200px
| moto              = 
| datum załoženja   = 13.&amp;nbsp;oktobra 1912 &lt;small&gt;(10.&amp;nbsp;meje 1945)&lt;/small&gt;
| nošerstwo         = 
| městno            = [[Budyšin]] a [[Choćebuz]]
| wjednistwo        = předsyda [[Dawid Statnik]]&lt;ref&gt;[https://www.minderheitensekretariat.de/os/zwjazk-luziskich-serbow-z-t/ Čłonojo mjeńšinoweje rady hornjoserbja]&lt;/ref&gt;, hłowna jednaćelka Judit Šołćina, jednaćel Marcus Końcaŕ
| lětny etat        = 
| webstrona         = [https://www.domowina.de/hsb/ domowina.de]
}}

'''Domowina''', hamtsce ''Zwjazk Łužiskich Serbow z.&amp;nbsp;t.'' ([[delnjoserbšćina|delnjoserbsce]] ''Zwězk Łužyskich Serbow z.&amp;nbsp;t.'', [[němčina|němsce]] ''Bund Lausitzer Sorben e.&amp;nbsp;V.'') je třěšny zwjazk [[Serbja|Łužiskich Serbow]], kotřiž regionalnym zwjazkam (župam) w [[Hornja Łužica|Hornjej]] a [[Delnja Łužica|Delnjej Łužicy]] abo z Domowinu asociěrowanym towarstwam přisłušeja. Domowina ma cyłkownje něhdźe 7.600 sobustawow a je z tym najwjetša serbska organizacija (staw 2025).&lt;ref&gt;[https://www.domowina.de/hsb/domowina/ Domowina – Zwjazk Łužiskich Serbow]&lt;/ref&gt;

Narok Domowiny je, politiske a kulturne zajimy wšitkich Serbow (zhromadnje ze Serbskimaj radomaj w [[Sakska|Swobodym staće Sakska]] a [[Braniborska|kraju Braniborska]]) na regionalnej, krajnej, zwjazkowej a mjezynarodnej runinje zastupować, serbsku rěč a kulturu zdźeržeć a spěchować.&lt;ref&gt;Webstrona Domowiny: [http://domowinablog.wordpress.com ''Zakładna orientacija Domowiny (2., aktualizowany naćisk).''] (wotwołana 5.&amp;nbsp;oktobra 2013) {{ref-hsb}}&lt;/ref&gt; Po nowelěrowanju braniborskeho serbskeho zakonja w lěće 2014, móže Domowina w tutym zwjazkowym kraju serbske prawa tež před sudnistwom přesadźić.

Hłownej zarjadaj Domowiny stej w [[Budyšin|Budyšinje]] a [[Choćebuz|Choćebuzu]]. Domowina pak tež dalše regionalne běrowy w [[Serbski sydlenski rum|serbskim sydlenskim rumje]] wudźeržuje a to w Chrósćicach, Dešnje, Wojerecach, Přiwćicach, Radworju, Slepom a Delnim Wujězdźe. Domowina přisłuša ''Towarstwu za wohrožene ludy'', ''Europskemu běrowej za małorozšěrjene rěče (EBLUL)'' a ''Federalistiskej uniji europskich narodnych skupin (FUEN)''.

==Stawizny Domowiny==
Hižo za čas Němskeje rewolucije 1848/1849 so namjetuje, so wutworjace serbske towarstwa organizatorisce zwjazać. Zakaz narodnych towarstwow w Sakskej w awgusće 1849 pak tute ideje spěšnje podusy. Wot 1871 wutworichu so lokalnje skutkowace serbske burske towarstwa – chóry, dźiwadłowe skupiny, konfesionelne towarstwa a towarstwa šulerjow a studowacych. W lěće 1883/1898 zwrěšća pospyty třěšny zwjazk wutworić znowa.

===Załoženje třěšneho zwjazka===
[[dataja:Braugasse1Gebäude.jpg|thumb|Něhdyši balowy a towaršnostny dom – městno załoženja Domowiny we Wojerecach.]]
Dnja [[13. oktobra]] [[1912]] załoža zastupjerjo 31 serbskich towarstwow Domowinu we [[Wojerecy|Wojerecach]]&lt;ref&gt;Webstrona města Wojerecy: [https://web.archive.org/web/20121026141741/http://www.hoyerswerda.de/index.php?language=de&amp;m=159&amp;mm=105 ''Domowina.''] 13.&amp;nbsp;Oktober 1012: Gründung der Domowina in Hoyerswerda. (wotwołana 10.&amp;nbsp;oktobra 2013) {{ref-de}}&lt;/ref&gt; (w balowym a towaršnostnym domje při Piwarskej hasy&lt;ref&gt;Webstrona towarstwa „Braugasse&amp;nbsp;1 Hoyerswerda e.&amp;nbsp;V.“: [https://web.archive.org/web/20160304131509/http://www.braugasse1-hoyerswerda.de/modules//index.php?location_id=62 ''Die Historie.''] (wotwołana 10.&amp;nbsp;oktobra 2013) {{ref-de}}&lt;/ref&gt;), ze zaměrom přizamknjene towarstwa spěchować. Při tym běchu hłownje [[Arnošt Bart]], [[Handrij Króna]], [[Jurij Słodeńk]], [[Bogumił Šwjela]], [[Jan Dwórnik]], [[Jurij Deleńk]], [[Awgust Lapštich (knihićišćer)|Awgust Lapštich]], [[Franc Kral]] a [[Michał Nawka]] wobdźěleni. Ale hakle lěto pozdźišo, dnja [[9. februara]] [[1913]] so załoženski proces ze schwalenjom wustawkow a wólbu wjednistwa skónči. Na prěnjeho předsydu Domowiny so Arnošt Bart a na jeho městopředsydu Bogumił Šwjela wolitaj. Wjetšina při załožerskej zhromadźiznje zastupjenych towarstwow (wosebje katolske) so pak spočatnje Domowinje njepřidruža. Hač do junija 1913 so zwjazkej 14 towarstwa z Hornjeje a jenož [[Maćica Serbska|Maśica Serbska]] z Delnjeje Łužicy – z dohromady něhdźe 1.600 sobustawami – přizamknu.

[[Dataja:Arnošt Bart wokoło 1925.jpg|mini|upright|Arnošt Bart]]
Po zastajenju dźěławosće zwjazka za čas [[Prěnja swětowa wójna|prěnjeje swětoweje wójny]] so [[Serbski narodny wuběrk]], kotryž předsyda Domowiny Arnošt Bart hłownje zastupowaše, wo wjetše kulturne a tež politiske samopostajenje zasadźi. Po zwrěšćenju tutoho hibanja so Domowina wot 1920 wobnowi.

===Wot znowawožiwjenja do zakaza Domowiny===
Za čas [[Weimarska republika|Weimarskeje republiki]] nastachu wuske styki z sportowym třěšnym zwjazkom [[Serbski Sokoł]] a so 24. julija 1921 župy „Jan Arnošt Smoler” w Budyšinje, „Michał Hórnik” w [[Kamjenc]]u, „Handrij Zejler” we Wojerecach a „Hendrich Jordan” w Choćebuzu wutworja. W lěće 1924 přisłušeja Domowinje 82 towarstwow. Skutkowanje třěšneho zwjazka wopřija nětko organizaciju přednoškow, koncertow, prózdninskich lěhwow kaž tež wudaće dźiwadłowych hrow a hudźbneho materiala za lajske dźiwadłowe skupiny a chóry. Nimo toho organizuje zjězdy a kulturne programy kaž na přikład 1925 w [[Kulow]]je, 1926 w [[Bukecy|Bukecach]], 1927 w [[Radwor]]ju abo 1935 we Wojerecach. W lěće 1925 so [[Serbska ludowa rada]] wot předsydstwa Domowiny, [[Serbska ludowa strona (Weimarska republika)|Serbskej (prjedy Łužiskej) ludowej strony]] a [[Maćica Serbska|Maćicy Serbskeje]] wutwori. Tuta rada dyrbi serbske zajimy přećiwo parlamentej republiki a krajam zastupować. Z pomocu peticijow sebi wona na přikład na kóncu Weimarskeje republiki žadaše, wučbnu situaciju serbskich dźěći polěpšić, štož pak bjez wuspěcha zwosta.

W lěće 1933 bu [[Pawoł Nedo]] předsyda Domowiny, kotryž so za strukturnu reformu zasadźi. Při tym běše předwidźane, towarstwowe sobustawstwo na direktne (jednotliwe) čłonstwo přestajić, zo by so Domowina w nutru skrućiła. Wot tutoho časa so wona tež jako narodna organizacija a politiska rěčnica Serbow widźi. Šěroke kulturne žiwjenje so w tutym času pak jenož ćežko wobchować hodźi, dokelž wyšnosće zapřijenje pruskeje Hornjeje a Delnjeje Łužicy do zwjazka a natwar młodźinskich skupinow njedowěrliwje wobkedźbowaše.

Po tym, zo zastupjerjo towarstwow nowe, wot stata nanuzowane wustawki 18.&amp;nbsp;měrca 1937, kotrež Domowinu jako ''Zwjazk serbsce rěčacych Němcow'' a pozdźišo jako '' Zwjazk k hajenju domizny a serbskich nałožkow'' wobhladowachu, njeschwalichu, so zarjadowanja a zhromadźizny wot [[nacionalsocializm|nacionalsocialistow]] zakazachu. Wjetšina hišće zawostawacych towarstwow so w awgusće po zajeću [[Jurij Měrćink|Jurja Měrćinka]] při němsko-čěskej hranicy zakazachu, z čimž so Domowinje zakład dźěławosće wza. W lěće 1941 dóńdźe k oficialnemu zakazej Domowiny a sćazanju jeje wobsydstwa.

=== Wobnowjenje a Domowina za čas Němskeje demokratiskeje republiki ===
Hižo krótko po [[Druha swětowa wójna|Druhej swětowej wójnje]] so Domowina pod nachwilnym předsydstwom [[Jan Cyž (jurist)|dr. Jana Cyža]] [[10. meje]] [[1945]] w [[Chrósćicy|Chrósćicach]] wobnowi. Sowjetska komandantura w Budyšinje zwjazk 17.&amp;nbsp;meje jako jednu z prěnich organizacijow scyła najprjedy regionalnje připóznawa. Runočasnje staji w [[Praha|Praze]] wutworjena [[Serbska narodna rada]] politiske žadanja, kotrež znowa hač k awtonomiji abo k přizamknjenju k [[Čěskosłowakska|Čěskosłowakskej]] sahachu. Tute žadanja wjednistwo Domowiny w někotrych memorandach podpěrowaše. Sowjetska wobsadniska móc so pak přećiwo tomu wupraji a spěchuje jenož kulturnu samostatnosć. Sowjetskim předpisam podrjadowana Domowina so w tutym času jako zastupjer zajimow Serbow etablěrowaše. Wodźace wosobiny widźachu w powójnskim porjedźe socialne wuswobodźenje serbskeho luda a socializm jako wuměnjenje za narodnu runoprawnosć.

Na lisćinach komunalnych wólbow 1946 zwjaza so Domowina z [[SED]]. Pod wospjetnym předsydstwom Pawoła Neda natwari sebi zwjazk organizaciju, kotraž wobsedźeše nimo regionalneho wusměrjenja tež přez kulturny, šulski, młodźinski/kubłanski, propagandistiski a hospodarski wotrjad. Pod wjednistwom [[Měto Lažki|Měta Lažki]] so we [[Wjerbno|Wjerbnje]] předsydstwo Domowinje za Delnju Łužicu woli, kotraž memorandum wo wuwučowanju serbšćiny a wukubłanju serbskich wučerjow na Sowjetsku wojersku administraciju w Němskej staji.

[[Dataja:Kurt Krjeńc.jpg|mini|upright|Kurt Krjeńc, předsyda Domowiny wot 1951 do 1973]]
W Sakskej schwali so 23.&amp;nbsp;měrca 1948 zakoń k wobchowanju prawow serbskeje ludnosće, na čož so jasny rozkćěw wutwori. Z pomocu zakonja spěchowaše a financowaše stat serbstwo a zajimy Serbow. Tak nastachu nimo Domowiny wjacore serbske institucije na polu kubłanja, kultury a wědomosće. Tradicionelne towarstwowe žiwjenje njehodźi so wot 1949 w [[Němska demokratiska republika|Němskej demokratiskej republice (NDR)]] dale wjesć, ale Domowina dóstanje wot sakskeho statneho knježerstwa status jako społk zjawneho prawa. Nimo toho dóstanje Domowina prawo zaso w Delnjej Łužicy skutkować, na čož so prěnje městne skupiny w [[Brjazyna (Błóta)|Brjazynje]], [[Depsk]]u, [[Strjažow]]je, [[Turjej]]u und [[Wjerbno|Wjerbnje]] załožichu.  W lěće 1950 so wotpowědny wukaz zratifikuje. Připódla eksistowaše pospyt samostatne krajne předsydstwo Domowiny za Braniborsku a Choćebuz wutworić.

W zwisku z towaršnostnej změnu w NDR, so bój wo wusměrjenje Domowiny 1955 přiwótři. Hižo do toho běštaj 1953 resp. 1954 duchownaj [[Gerhard Wirth]] a městopředsyda [[Jurij Handrik]] zwjazkowe předsydstwo wopušćiłoj. Na ''III.&amp;nbsp;zwjazkowym kongresu Domowiny'' (27.–29.&amp;nbsp;měrca 1955), na kotrymž so tež hižo 1951 zasadźeny předsyda [[Kurt Krjeńc]] znowa woli, so strach wo wobstaće serbstwa jako nacionalizm difamowaše. Wot 1958 wothódnoća kruhi SED zdźerženje a hajenje serbskeje rěče a wułoža ju jako njezjednoćomnu z marxizmom. Funkcionarojo Domowiny so tutomu směrej podwola, zhubja pak z tym wjele sobustawow. Wosebje ewangelscy a katolscy fararjo, kotřiž běchu dotal směrodajnje na skutkowanju Domowiny wobdźěleni, tute wusměrjenje wotpokazachu. Dla woteběranja sobustawstwa, so tehdyši 1.&amp;nbsp;zwjazkowy sekretar [[Bjarnat Nowak]] wo wusměrjenje Domowiny na ryzy kulturnu organizaciju prócuje, čemuž pak SED zadźěwa.

Na 7.&amp;nbsp;wuwjedźenskim postajenju so 1964 wučba serbšćiny na fakultatiwnu bazu staji, štož k sylnemu zniženju šulerjow serbšćiny wjedźe. Při wšěm spjećowanju, tež z boka Domowiny, so njeporadźi wukazej zadźěwać. Hakle w 1970tych lětach so poradźi, tute negatiwne sćěhi zaso zdźěla wurunać. Tradicija ludowych zjězdow so pak dale wjedźe. Wot 1966 so cyłkownje sydom centralnych festiwalow serbskeje kultury přewjedu. Wot 1969 so Domowina jako „socialistiska narodna organizacija“ definuje a mnoho zarjadowanjow we wjesnych skupinach centralnje postajeja.

Po tym zo so w Hornjej Łužicy hižo wjace hač 25 lět nazymske koncerty Domowiny wotměchu, so 1973 tež prěni nazymski koncert we Wjerbnje wotmě.

Wjednistwo Domowiny poskići serbskim zastupjerjam katolskeje a ewangelskeje cyrkwje 1988 „narodny dialog“, zo bychu so serbske zajimy přećiwo partneram dale wobkedźbowali.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20091121170702/http://www.nowycasnik.de/artikle/154 ''Die Auswirkungen von Perestroika und Glasnost auf die Sorben/Wenden.''] Vortrag des Vorsitzenden der Maśica Serbska Dr. Peter Schurmann. W: Nowy Casnik. 17.&amp;nbsp;nowembra 2009 (numer 46/2009). (online, wotwołana 10.&amp;nbsp;oktobra 2013) {{ref-de}}&lt;/ref&gt; Politisko-ideologiske konflikty so wjace tak kruće njewuwojuja a pozhubjenje sobustawow so w ramikach zdźerži. Njedźiwajo na prawniske postajenja a institucionelne spěchowanje pak Domowina pokročowacej asimilaciji Serbow zadźěwać njemóžeše.

Za čas politiskeho přewróta 1989/1990 ma Domowina z wjele wustupami a rozpušćenjemi wjesnych skupinow wojować, dokelž njemóžeše nowe wusměrjenje předpołožić a personelne změny wuwostanu. Za trěbnu programatisku změnu so [[Serbska narodna zhromadźizna]] zasadźowaše, kotraž so, hladajo na dołhu tradiciju, tež za dalše wobstaće Domowiny a zwisk towarstwow wupraješe.

===Zapisane towarstwo w Zwjazkowej republice Němska===
W lěće 1991 so Domowina jako zapisane towarstwo (z.&amp;nbsp;t.) z nowymi wustawkami skonstituowa. W tutych je předpisane, zo so organizacija wo spěchowanje a rozšěrjenje rěče, kultury a tradicije serbskeho ludu zasadźi. Při tym móža čłonojo Domowiny jednotliwcy abo tež towarstwa być. Ze strony [[Zwjazkowa republika Němska|stata]] so wona w praksy jako zastupowarka serbskich zajimow připóznaje. Kóžde druhe lěto so hłowna zhromadźizna, najwyši organ Domowiny, schadźuje. Nimo toho je wona do pjeć župow rozrjaduje: Budyšin, Kamjenc (ze sydłom w Chrósćicach), Wojerecy, [[Běła Woda]]/[[Niska]] (ze sydłom w [[Slepo]]m) a Delnja Łužica (ze sydłom w Choćebuzu). Poslednja so z prjedawšich štyri župow w Delnjej Łužicy zestaji.

Na hłownej zhromadźiznje 2001 so wobzamknje, zo so [[Rěčny centrum WITAJ]], kotryž so za sposrědkowanje serbskeje rěče w pěstowarnjach a šulach zasadźi, jako samostatny wotrjad Domowinje přizamknje. W lěće 2011, so na hłownej zhromadźiznje 27-lětny [[Dawid Statnik]] na noweho předsydu na dwě lěće wuzwoli. Z tym je wón, po Pawole Nedźe, druhi najmłódši předsyda w stawiznach organizacije a skutkuje wot 2013 tež hłownohamtsce.&lt;ref name=&quot;statnik hłownohamtsce&quot;&gt;[http://www.sz-online.de/sachsen/domowina-vorsitzender-statnik-im-amt-bestaetigt--2538002.html ''Domowina-Vorsitzender Statnik im Amt bestätigt.''] W: Sächsische Zeitung. Drježdźany, 23.&amp;nbsp;měrca 2013. (online, wotwołana 6.&amp;nbsp;oktobra 2013) {{ref-de}}&lt;/ref&gt;

W zwisku z nowelěrowanjom braniborskeho serbskeho zakonja 22. januara 2014, dósta Domowina jako towarstwo w tutym zwjazkowym kraju móžnosć, přećiwo ranjenju serbskich prawow před sudnistwom skoržić.&lt;ref&gt;Webstrona rbb: [http://www.rbb-online.de/politik/beitrag/2014/02/zustimmung-fuer-neues-sorben-wenden-gesetz-brandenburg.html ''Domowina zufrieden mit neuem Sorben-Wenden-Gesetz.''] (wotwołana 4. februara 2014) {{ref-de}}&lt;/ref&gt;

==Struktura towarstwa==
[[Dataja:Budyšin Serbski Dom.JPG|thumb|''Serbski dom'' – sydło Domowiny při Póstowym naměsće w Budyšinje.]]
Hłowne sydło měješe Domowina spočatnje w 1904 wotewrjenym ''[[Serbski dom|Serbskim domje]]'' při [[Lawske hrjebje|Lawskich hrjebjach]] w Budyšinje, kotryž so we wójnskim času zniči. Wot 1956 je zarjad Domowiny w nowo natwarjenym ''Serbskim domje'' při Póstowym naměsće w Budyšinje. Sydło delnjołužiskeje wotnožki je ''Serbski dom'' w Choćebuzu.

Najwyši organ Domowiny je hłowna zhromadźizna, kotraž so z čłonow zwjazkoweho předsydstwa a čłonow sobustawskich towarstwow zestaji. Hłowna zhromadźizna so dwulětnje schadźuje, hdźež dźěławosć Domowiny bilancuje a směrnicy za přichodnej dwě lěće wudźěła. Kóžde štwórte lěto so na hłownej zhromadźiznje tež předsyda, zwjazkowe předsydstwo (hač do 30&amp;nbsp;čłonow) a wuběrki Domowiny wola. Předsyda Domowiny reprezentuje třěšny zwjazk w zjawnosći a nawjeduje zwoprawdźenje programa Domowiny a wobzamknjenja hłowneje zhromadźizny. Jednaćel, kotryž so na sydom lět wot zwjazkoweho předsydstwa powoła, nawjeduje zarjad Domowiny.&lt;ref name=&quot;wustawki 2013&quot;&gt;Domowina: [http://www.domowina.sorben.com/dokumenty/wustawki2013os.pdf ''Wustawki Domowiny – Zwjazka Łužiskich Serbow z.&amp;nbsp;t.''] Nowa wersija wobzamknjena na 16.&amp;nbsp;hłownej zhromadźiznje Domowiny. Wjerbno, 23.&amp;nbsp;měrca 2013. {{ref-hsb}}&lt;/ref&gt;

Program Domowiny so prawidłownje nadźěła. Po tutym orientuje so aktualna dźěławosć třěšneho zwjazka. &lt;ref&gt;[https://www.domowina.de/hsb/domowina/program/ Program Domowiny | Zaměry a zakłady towarstwoweho dźěła]&lt;/ref&gt;

===Předsydźa===
[[Dataja:Dawid Statnik 2017.jpg|mini|[[Dawid Statnik]], tuchwilny předsyda Domowiny (wot 2011)]]

Wot załoženja Domowiny měješe wona jědnaće předsydow. Wot kónca lěta 1950 hač do 1990 měješe zwjazkowy kongres předsydstwo, na kotrehož čole steješe wot lěta 1973 1.&amp;nbsp;sekretar zwjazkoweho předsydstwa.
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!width=&quot;60px&quot; align=&quot;center&quot;| čas
!width=&quot;120px&quot; align=&quot;center&quot;| předsyda
!colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:left&quot; class=&quot;unsortable&quot;| biografiske daty
!style=&quot;text-align:left&quot; class=&quot;unsortable&quot;| dodatne informacije
|-
|align=&quot;center&quot;|1912–1927
|align=&quot;center&quot;|'''[[Arnošt Bart]]'''
|1870–1956
|překupc, ratar, wjesnjanosta,&lt;br /&gt;zapósłanc sakskeho krajneho sejma
|sobuzałožer a spočatnje komisariski předsyda
|- 
|align=&quot;center&quot;|1927–1930
|align=&quot;center&quot;|'''[[Jakub Šewčik]]'''
|1867–1935
|farar, kulturny stawiznar, basnik
|
|-
|align=&quot;center&quot;|1930–1933
|align=&quot;center&quot;|'''[[Jan Křižan]]'''
|1880–1959
|farar
|
|-
|align=&quot;center&quot;|1933–1937&lt;br /&gt;1945–1950
|align=&quot;center&quot;|'''[[Pawoł Nedo]]'''
|1908–1984
|wučer, wědomostnik, publicist
|
|-
|align=&quot;center&quot;|1950–1973
|align=&quot;center&quot;|'''[[Kurt Krjeńc]]'''
|1907–1978
|pórclinowy tružer, skałar,&lt;br /&gt;zapósłanc Ludoweje komory NDR
|
|-
|align=&quot;center&quot;|''1964–1990''
|align=&quot;center&quot;|'''''[[Jurij Grós]]'''''
|1931–2019
|blidar, wučer, wokrjesny rada
|''1. sekretar zwjazkoweho předsydstwa Domowiny''
|-
|align=&quot;center&quot;|1990–1991
|align=&quot;center&quot;|'''[[Bjarnat Cyž]]'''
|*&amp;nbsp;1951
|diplomowy inženjer elektrotechniki
|
|-
|align=&quot;center&quot;|1991–1992
|align=&quot;center&quot;|'''[[Jan Pawoł Nagel]]'''
|1934–1997
|komponist
|
|-
|align=&quot;center&quot;|1993–2000
|align=&quot;center&quot;|'''[[Jakub Brankačk]]'''
|*&amp;nbsp;1928
| wučer
|
|-
|align=&quot;center&quot;|2000–2011
|align=&quot;center&quot;|'''[[Jan Nuk]]'''
|*&amp;nbsp;1947
|diplomowy inženjer energijownistwa,&lt;br /&gt;předewzaćel
|
|-
|align=&quot;center&quot;|wot 2011
|align=&quot;center&quot;|'''[[Dawid Statnik]]'''
|*&amp;nbsp;1983
|jewišćowy mišter
|wot 2013 hłownohamtsce&lt;ref name=&quot;statnik hłownohamtsce&quot; /&gt;
|}

===Zwjazkowe předsydstwo===
Tuchwilnemu zwjazkowemu předsydstwu Domowiny, kotrež so na hłownej zhromadźiznje 05. haperleje 2025 w Budyšinje wuzwoli, přisłušeja slědowace wosoby: Dawid Statnik (předsyda), dr. Hartmut Leipner (městopředsyda), Marlis Młynkowa (městopředsydka), Marko Hančik, Franciska Albertowa, Beno Bělk, Jan Bělk, Bosćij Benada, Měrćin Brycka, Jěwa-Marja Čornakec, [[Bjarnat Cyž]], Mira Dubianojc, Roman Dźisławk, Joachim Glücklich, Maksimilian Hasacki, Syman Hejduška, Alena Hiccyna, Jan Kliman, Šarlota Kušcyc, Matej Mark, Carolina Měršowa, Jan Ryćer, Diana Wowčerjowa, Kati Struckowa, Tomaš Suchy, Angela Šurmanowa a Michaela Wróblowa.

Zwjazkowe pŕedsydstwo woli so kóžde štyri lěta na hłownej a wólbnej zhromadźiznje.

===Čłonstwo===
Domowinje přisłušeja pjeć župow (regionalnych zwjazkow), kotrež přesadźenje programatiskich zaměrow Domowiny a zhromadne skutkowanje towarstwow spěchuja:
* [https://web.archive.org/web/20221104110054/https://www.domowina.de/hsb/clonstwo/sobustawske-zupy-a-towarstwa/zupa-jan-arnost-smoler-budysin župa „Jan Arnošt Smoler”] ze sydłom w Budyšinje:
:załoži so 24. julija 1921 w Budyšinje.
:županka: Leńka Thomasowa
* [https://web.archive.org/web/20221104110051/https://www.domowina.de/hsb/clonstwo/sobustawske-zupy-a-towarstwa/zupa-michal-hornik-kamjenc župa „Michał Hórnik”] w Kamjencu ze sydłom w Chrósćicach
:załoži so 24. julija 1921.
:županka: Diana Wowčerjowa
*[https://web.archive.org/web/20220926002852/https://www.domowina.de/hsb/clonstwo/sobustawske-zupy-a-towarstwa/domowinska-zupa-handrij-zejler-wojerecy „Handrij Zejler”] ze sydłom we Wojerecach:
:załoži so 24. julija 1921 we Wojerecach.
:županka: Gabriela Linakowa
*[https://web.archive.org/web/20221104104543/https://www.domowina.de/hsb/mitgliedschaft/mitgliedsvereine/regionalverband-der-domowina-niederlausitz župa „Dolna Łužyca z.&amp;nbsp;t.”] w Choćebuzu
:Župa wuńdźe ze župow Choćebuz (wot 1949/50), Gubin/Baršć (1954), Kalawa/Lubin (1955) a Grodk (1956) a so 31.&amp;nbsp;meje 1991 jako zapisane towarstwo załoži.
:župan: Michael Apel
*[https://www.domowina.de/hsb/clonstwo/sobustawske-zupy-a-towarstwa/zupa-jakub-lorenc-zaleski-z-t župa „Jakub Lorenc-Zalěski”] w Slepom
:Župa w Niskej so 1945 załoži. Přez nowe administratiwne rjadowanje wobwodow w NDR (1957) nastanjetej župje Běła Woda a Niska. W lěće 1991 so župje zaso zjednoćištej.
:županka: Diana Maticowa

Nimo župow přisłušeja Domowinje slědowace towarstwa:
* [http://www.benno-haus.de/ Dom biskopa Bena] (spěchowacy čłon)
* [http://www.krabatmuehle.de/ Krabatowy młyn Čorny Chołmc z.&amp;nbsp;t.]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160118090108/http://www.lr-online.de/regionen/hoyerswerda/Krabatmuehlen-Verein-neu-im-Domowina-Regionalverband;art1060,3121782 ''Krabatmühlen-Verein neu im Domowina-Regionalverband.''] W: Lausitzer Rundschau. Wojerecy, 30.&amp;nbsp;nowembra 2010. (online, wotwołana 7.&amp;nbsp;oktobra 2013) {{ref-de}}&lt;/ref&gt;
* [https://web.archive.org/web/20150603105159/http://www.zeissighof.de/kvsorb.htm Kulturne towarstwo Ćisk z.&amp;nbsp;t.]
* [https://web.archive.org/web/20130818213729/http://www.macica.sorben.com/ Maćica Serbska z.&amp;nbsp;t.]
* [http://www.pawk.de/ „Pawk” z.&amp;nbsp;t.]
* [http://www.tourismus-sorben.com/ Serbski kulturny turizm z.&amp;nbsp;t.]
* [https://web.archive.org/web/20170419193457/http://www.sokol.sorben.com/ Serbski Sokoł z.&amp;nbsp;t.]
* [https://web.archive.org/web/20060514224930/http://www.sorbischer-schulverein.de/ramiki.html?s Serbske šulske towarstwo z.&amp;nbsp;t.]
* [https://web.archive.org/web/20070830120243/http://www.tcm-kp.de/ Towarstwo Cyrila a Metoda z.&amp;nbsp;t.]
* [https://www.domowina.de/hsb/clonstwo/sobustawske-zupy-a-towarstwa/towarstwo-za-spechowanje-serbskeho-kulturneho-a-informaciskeho-srjedzisca-w-barlinju-ski-z-t/ Towarstwo za spěchowanje serbskeho kulturneho a informaciskeho srjedźišća SKI z.&amp;nbsp;t. w Barlinje]
* [https://web.archive.org/web/20070623174421/http://www.domowina.sorben.com/strony/zsst.htm Zwjazk serbskich spěwarskich towarstwow z.&amp;nbsp;t.]
* [https://web.archive.org/web/20050831212247/http://www.volkskultur.sorben.com/ Spěchowanski kruh za serbsku ludowu kulturu z.&amp;nbsp;t.]
* Zwjazk serbskich studowacych z.&amp;nbsp;t.
* [https://web.archive.org/web/20041127121617/http://www.zsw-skb.de/ Zwjazk serbskich wuměłcow z.&amp;nbsp;t.]
* [https://web.archive.org/web/20070907065115/http://www.tourismus.sorben.com/ Zwjazk za serbski kulturny turizm z.&amp;nbsp;t.]
* [https://web.archive.org/web/20070818111833/http://www.zpr.sorben.com/ Zwjazk serbskich rjemjeslnikow a předewzaćelow z.&amp;nbsp;t.]

===Nowina towarstwa „Naša Domowina“===
Wot lěta 1935 je towarstwo nowinu ''Naša Domowina'' wudało. Spočatnje wuńdźe nowina jako samostatna přiłoha [[Serbske Nowiny|Serbskich Nowin]]. Pozdźišo wuda Budyski zarjad Domowiny nowinu pod mjenom ''Naša Domowina – Informacije třěšneho zwjazka • Informacije kšywowego zwězka • Informationen des Dachverbandes''.

===Hłowne zhromadźizny===
Zakładny gremij Domowiny je hłowna zhromadźizna z delegatami wšěch čłonskich towarstwow a župow. Přewjedźe so kóžde druhe lěto.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! čo. !! datum !! městno
|-
&lt;!--| 1 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 2 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 3 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 4 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 5 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 6 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 7 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 8 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 9 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 10 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 11 || Celowy tekst || Celowy tekst
|- --&gt;
| 12 || 5. měrca 2005 || [[Budyšin]]
|-
| 13 || 31. měrca 2007 || [[Kulow]]
|-
| 14 || 28. měrca 2009 || [[Chrósćicy]]
|-
| 15 || 26. měrca 2011 || [[Delni Wujězd]]
|-
| 16 || 23. měrca 2013 || [[Wjerbno]]
|-
| 17 || 28. měrca 2015 || [[Haslow]]
|-
| 18 || 25. měrca 2017 || [[Wojerecy]]
|-
| 19 || 30. měrca 2019 || [[Chrósćicy]]
|-
| 20 || 12. junija 2021 || [[Slepo]]
|-
| 21 || {{0}}3. junija 2022 || [[Choćebuz]] ''(wurjadna)''
|-
| 22 || 22. apryla 2023 || [[Choćebuz]]
|-
| 23 || ''5. apryla 2025'' || ''[[Budyšin]]''
|}

==Symbol a znamješko „lipy“==
Zwjazkowe předsydstwo Domowiny je so na posedźenju 25.&amp;nbsp;awgusta 1949 z symboliskim znamješkom třěšneho zwjazka zaběrało. Mjez 20 zapodatymi namjetami wuzwoli so jednohłósnje naćisk [[Hanka Krawcec|Hanki Krawcec]].

''„Znamjo Domowiny pokazuje na čerwjenym pozadku tři slěborne lipowe łopješka, kotrež wurostuja ze zdónka z wósom korjenjemi.“''&lt;ref name=&quot;wustawki 2013&quot; /&gt; Powaleny, ale hišće kruće zakorjeny štomowy zdónk ćěri nowe łopješka – symbol za wosylnjenje serbskeho naroda po ničacym režimje nacionalsocialistow. Symbol “lipowe łopješko” je škitana marka Domowiny – Zwjazka Łužiskich Serbow.

==Česćowanja==
[[dataja:Stamps of Germany (DDR) 1966, MiNr 1166.jpg|thumb|Składnostnje 150. narodninow [[Jan Arnošt Smoler|Jana Arnošta Smolerja]] wuda so 1966 w NDR tež listowa znamka Serbskeho domu po naćisku [[Jan Hansky|Jana Hanskeho]] a Gerharda Staufa (1924–1996).]]
Domowina počesći wot lěta 1990 wosoby, kotrež so zaměrnje a wuspěšnje za wozrodźenje serbskeje kultury a rěče zasadźuja z ''Mytom Domowiny'' a ''Mytom Domowiny za dorost''. Z ''Čestnym znamješkom Domowiny'' připóznawaja so wot lěta 1959 „zasłužby w towarstwowym dźěle, zwoprawdźejo program a směrnicy Domowiny”.&lt;ref&gt;Webstrona Domowiny: [https://web.archive.org/web/20080828190016/http://www.domowina.sorben.com/pm/080612.htm ''Namjety za „Myto Domowiny“ a „Čestne znamješko“ 2008.''] Medijowe wozjewjene Domowiny wot 12.&amp;nbsp;junija 2008. (wotwołana 7.&amp;nbsp;oktobra 2013) {{ref-hsb}}&lt;/ref&gt; Mjez lětami 1961 a 1989 so tež ''Literarne myto Domowiny'' a ''Wuměłske myto Domowiny'' spožčitej.

== Literatura ==
* [[Manfred Laduš]]: ''Domowina sto lět.'' Rjad „Wobrazki ze Serbow”. Ludowe nakładnistwo Domowina. Budyšin 2012. ISBN 978-3-7420-2218-9 {{ref-hsb}}
* Webstrona mdr.de: [http://www.mdr.de/mdr-figaro/journal/domowina204.html ''Zeittafel – Ein Jahrhundert Interessenvertretung der Sorben.''] (wotwołana 5.&amp;nbsp;oktobra 2013) {{ref-de}}
* Webstrona rbb: [http://www.rbb-online.de/politik/hintergrund/100_jahre_domowina.html ''100 Jahre Domowina – Eine Heimat für die sorbische Kultur.''] (wotwołana 5.&amp;nbsp;oktobra 2013) {{ref-de}}

==Žórła==
&lt;references/&gt;

==Wotkaz==
* [https://www.domowina.de/hsb/ Oficialne stronki Domowiny]
* [https://www.minderheitensekretariat.de/os/zwjazk-luziskich-serbow-z-t/ Čłonojo mjeńšinoweje rady hornjoserbja]

[[Kategorija:Serbska institucija]]
[[Kategorija:Serbske towarstwo]]
[[Kategorija:Domowina]]
[[Kategorija:Budyšin]]
[[Kategorija:Załožene 1912]]
[[Kategorija:1945]]</text>
      <sha1>2zox39x76dia6qch6vuscx9lbmwtn6t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>392671</id>
      <parentid>392669</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T17:14:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ясамойла</username>
        <id>15541</id>
      </contributor>
      <comment>dodawk</comment>
      <origin>392671</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27970" sha1="qzm9fh7lp2s5jwggpq0a1cg8l8sxep5" xml:space="preserve">{{Infokašćik institucija 
| mjeno             = Domowina -&lt;br /&gt;Zwězk Łužyskich Serbow {{!}} &lt;br /&gt;Zwjazk Łužiskich Serbow
| logo              = Domowina_Wort-Bild-Marke_Logo_RGB.jpg
| wulkosć loga      = 200px
| moto              = 
| datum załoženja   = 13.&amp;nbsp;oktobra 1912 &lt;small&gt;(10.&amp;nbsp;meje 1945)&lt;/small&gt;
| nošerstwo         = 
| městno            = [[Budyšin]] a [[Choćebuz]]
| wjednistwo        = předsyda [[Dawid Statnik]]&lt;ref&gt;[https://www.minderheitensekretariat.de/os/zwjazk-luziskich-serbow-z-t/ Čłonojo mjeńšinoweje rady hornjoserbja]&lt;/ref&gt;, hłowna jednaćelka Judit Šołćina, jednaćel Marcus Końcaŕ
| lětny etat        = 
| webstrona         = [https://www.domowina.de/hsb/ domowina.de]
}}

'''Domowina''', hamtsce ''Zwjazk Łužiskich Serbow z.&amp;nbsp;t.'' ([[delnjoserbšćina|delnjoserbsce]] ''Zwězk Łužyskich Serbow z.&amp;nbsp;t.'', [[němčina|němsce]] ''Bund Lausitzer Sorben e.&amp;nbsp;V.'') je třěšny zwjazk [[Serbja|Łužiskich Serbow]], kotřiž regionalnym zwjazkam (župam) w [[Hornja Łužica|Hornjej]] a [[Delnja Łužica|Delnjej Łužicy]] abo z Domowinu asociěrowanym towarstwam přisłušeja. Domowina ma cyłkownje něhdźe 7.600 sobustawow a je z tym najwjetša serbska organizacija (staw 2025).&lt;ref&gt;[https://www.domowina.de/hsb/domowina/ Domowina – Zwjazk Łužiskich Serbow]&lt;/ref&gt;

Narok Domowiny je, politiske a kulturne zajimy wšitkich Serbow (zhromadnje ze Serbskimaj radomaj w [[Sakska|Swobodym staće Sakska]] a [[Braniborska|kraju Braniborska]]) na regionalnej, krajnej, zwjazkowej a mjezynarodnej runinje zastupować, serbsku rěč a kulturu zdźeržeć a spěchować.&lt;ref&gt;Webstrona Domowiny: [http://domowinablog.wordpress.com ''Zakładna orientacija Domowiny (2., aktualizowany naćisk).''] (wotwołana 5.&amp;nbsp;oktobra 2013) {{ref-hsb}}&lt;/ref&gt; Po nowelěrowanju braniborskeho serbskeho zakonja w lěće 2014, móže Domowina w tutym zwjazkowym kraju serbske prawa tež před sudnistwom přesadźić.

Hłownej zarjadaj Domowiny stej w [[Budyšin|Budyšinje]] a [[Choćebuz|Choćebuzu]]. Domowina pak tež dalše regionalne běrowy w [[Serbski sydlenski rum|serbskim sydlenskim rumje]] wudźeržuje a to w Chrósćicach, Dešnje, Wojerecach, Přiwćicach, Radworju, Slepom a Delnim Wujězdźe. Domowina přisłuša ''Towarstwu za wohrožene ludy'', ''Europskemu běrowej za małorozšěrjene rěče (EBLUL)'' a ''Federalistiskej uniji europskich narodnych skupin (FUEN)''.

==Stawizny Domowiny==
Hižo za čas Němskeje rewolucije 1848/1849 so namjetuje, so wutworjace serbske towarstwa organizatorisce zwjazać. Zakaz narodnych towarstwow w Sakskej w awgusće 1849 pak tute ideje spěšnje podusy. Wot 1871 wutworichu so lokalnje skutkowace serbske burske towarstwa – chóry, dźiwadłowe skupiny, konfesionelne towarstwa a towarstwa šulerjow a studowacych. W lěće 1883/1898 zwrěšća pospyty třěšny zwjazk wutworić znowa.

===Załoženje třěšneho zwjazka===
[[dataja:Braugasse1Gebäude.jpg|thumb|Něhdyši balowy a towaršnostny dom – městno załoženja Domowiny we Wojerecach.]]
Dnja [[13. oktobra]] [[1912]] załoža zastupjerjo 31 serbskich towarstwow Domowinu we [[Wojerecy|Wojerecach]]&lt;ref&gt;Webstrona města Wojerecy: [https://web.archive.org/web/20121026141741/http://www.hoyerswerda.de/index.php?language=de&amp;m=159&amp;mm=105 ''Domowina.''] 13.&amp;nbsp;Oktober 1012: Gründung der Domowina in Hoyerswerda. (wotwołana 10.&amp;nbsp;oktobra 2013) {{ref-de}}&lt;/ref&gt; (w balowym a towaršnostnym domje při Piwarskej hasy&lt;ref&gt;Webstrona towarstwa „Braugasse&amp;nbsp;1 Hoyerswerda e.&amp;nbsp;V.“: [https://web.archive.org/web/20160304131509/http://www.braugasse1-hoyerswerda.de/modules//index.php?location_id=62 ''Die Historie.''] (wotwołana 10.&amp;nbsp;oktobra 2013) {{ref-de}}&lt;/ref&gt;), ze zaměrom přizamknjene towarstwa spěchować. Při tym běchu hłownje [[Arnošt Bart]], [[Handrij Króna]], [[Jurij Słodeńk]], [[Bogumił Šwjela]], [[Jan Dwórnik]], [[Jurij Deleńk]], [[Awgust Lapštich (knihićišćer)|Awgust Lapštich]], [[Franc Kral]] a [[Michał Nawka]] wobdźěleni. Ale hakle lěto pozdźišo, dnja [[9. februara]] [[1913]] so załoženski proces ze schwalenjom wustawkow a wólbu wjednistwa skónči. Na prěnjeho předsydu Domowiny so Arnošt Bart a na jeho městopředsydu Bogumił Šwjela wolitaj. Wjetšina při załožerskej zhromadźiznje zastupjenych towarstwow (wosebje katolske) so pak spočatnje Domowinje njepřidruža. Hač do junija 1913 so zwjazkej 14 towarstwa z Hornjeje a jenož [[Maćica Serbska|Maśica Serbska]] z Delnjeje Łužicy – z dohromady něhdźe 1.600 sobustawami – přizamknu.

[[Dataja:Arnošt Bart wokoło 1925.jpg|mini|upright|Arnošt Bart]]
Po zastajenju dźěławosće zwjazka za čas [[Prěnja swětowa wójna|prěnjeje swětoweje wójny]] so [[Serbski narodny wuběrk]], kotryž předsyda Domowiny Arnošt Bart hłownje zastupowaše, wo wjetše kulturne a tež politiske samopostajenje zasadźi. Po zwrěšćenju tutoho hibanja so Domowina wot 1920 wobnowi.

===Wot znowawožiwjenja do zakaza Domowiny===
Za čas [[Weimarska republika|Weimarskeje republiki]] nastachu wuske styki z sportowym třěšnym zwjazkom [[Serbski Sokoł]] a so 24. julija 1921 župy „Jan Arnošt Smoler” w Budyšinje, „Michał Hórnik” w [[Kamjenc]]u, „Handrij Zejler” we Wojerecach a „Hendrich Jordan” w Choćebuzu wutworja. W lěće 1924 přisłušeja Domowinje 82 towarstwow. Skutkowanje třěšneho zwjazka wopřija nětko organizaciju přednoškow, koncertow, prózdninskich lěhwow kaž tež wudaće dźiwadłowych hrow a hudźbneho materiala za lajske dźiwadłowe skupiny a chóry. Nimo toho organizuje zjězdy a kulturne programy kaž na přikład 1925 w [[Kulow]]je, 1926 w [[Bukecy|Bukecach]], 1927 w [[Radwor]]ju abo 1935 we Wojerecach. W lěće 1925 so [[Serbska ludowa rada]] wot předsydstwa Domowiny, [[Serbska ludowa strona (Weimarska republika)|Serbskej (prjedy Łužiskej) ludowej strony]] a [[Maćica Serbska|Maćicy Serbskeje]] wutwori. Tuta rada dyrbi serbske zajimy přećiwo parlamentej republiki a krajam zastupować. Z pomocu peticijow sebi wona na přikład na kóncu Weimarskeje republiki žadaše, wučbnu situaciju serbskich dźěći polěpšić, štož pak bjez wuspěcha zwosta.

W lěće 1933 bu [[Pawoł Nedo]] předsyda Domowiny, kotryž so za strukturnu reformu zasadźi. Při tym běše předwidźane, towarstwowe sobustawstwo na direktne (jednotliwe) čłonstwo přestajić, zo by so Domowina w nutru skrućiła. Wot tutoho časa so wona tež jako narodna organizacija a politiska rěčnica Serbow widźi. Šěroke kulturne žiwjenje so w tutym času pak jenož ćežko wobchować hodźi, dokelž wyšnosće zapřijenje pruskeje Hornjeje a Delnjeje Łužicy do zwjazka a natwar młodźinskich skupinow njedowěrliwje wobkedźbowaše.

Po tym, zo zastupjerjo towarstwow nowe, wot stata nanuzowane wustawki 18.&amp;nbsp;měrca 1937, kotrež Domowinu jako ''Zwjazk serbsce rěčacych Němcow'' a pozdźišo jako '' Zwjazk k hajenju domizny a serbskich nałožkow'' wobhladowachu, njeschwalichu, so zarjadowanja a zhromadźizny wot [[nacionalsocializm|nacionalsocialistow]] zakazachu. Wjetšina hišće zawostawacych towarstwow so w awgusće po zajeću [[Jurij Měrćink|Jurja Měrćinka]] při němsko-čěskej hranicy zakazachu, z čimž so Domowinje zakład dźěławosće wza. W lěće 1941 dóńdźe k oficialnemu zakazej Domowiny a sćazanju jeje wobsydstwa.

=== Wobnowjenje a Domowina za čas Němskeje demokratiskeje republiki ===
Hižo krótko po [[Druha swětowa wójna|Druhej swětowej wójnje]] so Domowina pod nachwilnym předsydstwom [[Jan Cyž (jurist)|dr. Jana Cyža]] [[10. meje]] [[1945]] w [[Chrósćicy|Chrósćicach]] wobnowi. Sowjetska komandantura w Budyšinje zwjazk 17.&amp;nbsp;meje jako jednu z prěnich organizacijow scyła najprjedy regionalnje připóznawa. Runočasnje staji w [[Praha|Praze]] wutworjena [[Serbska narodna rada]] politiske žadanja, kotrež znowa hač k awtonomiji abo k přizamknjenju k [[Čěskosłowakska|Čěskosłowakskej]] sahachu. Tute žadanja wjednistwo Domowiny w někotrych memorandach podpěrowaše. Sowjetska wobsadniska móc so pak přećiwo tomu wupraji a spěchuje jenož kulturnu samostatnosć. Sowjetskim předpisam podrjadowana Domowina so w tutym času jako zastupjer zajimow Serbow etablěrowaše. Wodźace wosobiny widźachu w powójnskim porjedźe socialne wuswobodźenje serbskeho luda a socializm jako wuměnjenje za narodnu runoprawnosć.

Na lisćinach komunalnych wólbow 1946 zwjaza so Domowina z [[SED]]. Pod wospjetnym předsydstwom Pawoła Neda natwari sebi zwjazk organizaciju, kotraž wobsedźeše nimo regionalneho wusměrjenja tež přez kulturny, šulski, młodźinski/kubłanski, propagandistiski a hospodarski wotrjad. Pod wjednistwom [[Měto Lažki|Měta Lažki]] so we [[Wjerbno|Wjerbnje]] předsydstwo Domowinje za Delnju Łužicu woli, kotraž memorandum wo wuwučowanju serbšćiny a wukubłanju serbskich wučerjow na Sowjetsku wojersku administraciju w Němskej staji.

[[Dataja:Kurt Krjeńc.jpg|mini|upright|Kurt Krjeńc, předsyda Domowiny wot 1951 do 1973]]
W Sakskej schwali so 23.&amp;nbsp;měrca 1948 zakoń k wobchowanju prawow serbskeje ludnosće, na čož so jasny rozkćěw wutwori. Z pomocu zakonja spěchowaše a financowaše stat serbstwo a zajimy Serbow. Tak nastachu nimo Domowiny wjacore serbske institucije na polu kubłanja, kultury a wědomosće. Tradicionelne towarstwowe žiwjenje njehodźi so wot 1949 w [[Němska demokratiska republika|Němskej demokratiskej republice (NDR)]] dale wjesć, ale Domowina dóstanje wot sakskeho statneho knježerstwa status jako społk zjawneho prawa. Nimo toho dóstanje Domowina prawo zaso w Delnjej Łužicy skutkować, na čož so prěnje městne skupiny w [[Brjazyna (Błóta)|Brjazynje]], [[Depsk]]u, [[Strjažow]]je, [[Turjej]]u und [[Wjerbno|Wjerbnje]] załožichu.  W lěće 1950 so wotpowědny wukaz zratifikuje. Připódla eksistowaše pospyt samostatne krajne předsydstwo Domowiny za Braniborsku a Choćebuz wutworić.

W zwisku z towaršnostnej změnu w NDR, so bój wo wusměrjenje Domowiny 1955 přiwótři. Hižo do toho běštaj 1953 resp. 1954 duchownaj [[Gerhard Wirth]] a městopředsyda [[Jurij Handrik]] zwjazkowe předsydstwo wopušćiłoj. Na ''III.&amp;nbsp;zwjazkowym kongresu Domowiny'' (27.–29.&amp;nbsp;měrca 1955), na kotrymž so tež hižo 1951 zasadźeny předsyda [[Kurt Krjeńc]] znowa woli, so strach wo wobstaće serbstwa jako nacionalizm difamowaše. Wot 1958 wothódnoća kruhi SED zdźerženje a hajenje serbskeje rěče a wułoža ju jako njezjednoćomnu z marxizmom. Funkcionarojo Domowiny so tutomu směrej podwola, zhubja pak z tym wjele sobustawow. Wosebje ewangelscy a katolscy fararjo, kotřiž běchu dotal směrodajnje na skutkowanju Domowiny wobdźěleni, tute wusměrjenje wotpokazachu. Dla woteběranja sobustawstwa, so tehdyši 1.&amp;nbsp;zwjazkowy sekretar [[Bjarnat Nowak]] wo wusměrjenje Domowiny na ryzy kulturnu organizaciju prócuje, čemuž pak SED zadźěwa.

Na 7.&amp;nbsp;wuwjedźenskim postajenju so 1964 wučba serbšćiny na fakultatiwnu bazu staji, štož k sylnemu zniženju šulerjow serbšćiny wjedźe. Při wšěm spjećowanju, tež z boka Domowiny, so njeporadźi wukazej zadźěwać. Hakle w 1970tych lětach so poradźi, tute negatiwne sćěhi zaso zdźěla wurunać. Tradicija ludowych zjězdow so pak dale wjedźe. Wot 1966 so cyłkownje sydom centralnych festiwalow serbskeje kultury přewjedu. Wot 1969 so Domowina jako „socialistiska narodna organizacija“ definuje a mnoho zarjadowanjow we wjesnych skupinach centralnje postajeja.

Po tym zo so w Hornjej Łužicy hižo wjace hač 25 lět nazymske koncerty Domowiny wotměchu, so 1973 tež prěni nazymski koncert we Wjerbnje wotmě.

Wjednistwo Domowiny poskići serbskim zastupjerjam katolskeje a ewangelskeje cyrkwje 1988 „narodny dialog“, zo bychu so serbske zajimy přećiwo partneram dale wobkedźbowali.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20091121170702/http://www.nowycasnik.de/artikle/154 ''Die Auswirkungen von Perestroika und Glasnost auf die Sorben/Wenden.''] Vortrag des Vorsitzenden der Maśica Serbska Dr. Peter Schurmann. W: Nowy Casnik. 17.&amp;nbsp;nowembra 2009 (numer 46/2009). (online, wotwołana 10.&amp;nbsp;oktobra 2013) {{ref-de}}&lt;/ref&gt; Politisko-ideologiske konflikty so wjace tak kruće njewuwojuja a pozhubjenje sobustawow so w ramikach zdźerži. Njedźiwajo na prawniske postajenja a institucionelne spěchowanje pak Domowina pokročowacej asimilaciji Serbow zadźěwać njemóžeše.

Za čas politiskeho přewróta 1989/1990 ma Domowina z wjele wustupami a rozpušćenjemi wjesnych skupinow wojować, dokelž njemóžeše nowe wusměrjenje předpołožić a personelne změny wuwostanu. Za trěbnu programatisku změnu so [[Serbska narodna zhromadźizna]] zasadźowaše, kotraž so, hladajo na dołhu tradiciju, tež za dalše wobstaće Domowiny a zwisk towarstwow wupraješe.

===Zapisane towarstwo w Zwjazkowej republice Němska===
W lěće 1991 so Domowina jako zapisane towarstwo (z.&amp;nbsp;t.) z nowymi wustawkami skonstituowa. W tutych je předpisane, zo so organizacija wo spěchowanje a rozšěrjenje rěče, kultury a tradicije serbskeho ludu zasadźi. Při tym móža čłonojo Domowiny jednotliwcy abo tež towarstwa być. Ze strony [[Zwjazkowa republika Němska|stata]] so wona w praksy jako zastupowarka serbskich zajimow připóznaje. Kóžde druhe lěto so hłowna zhromadźizna, najwyši organ Domowiny, schadźuje. Nimo toho je wona do pjeć župow rozrjaduje: Budyšin, Kamjenc (ze sydłom w Chrósćicach), Wojerecy, [[Běła Woda]]/[[Niska]] (ze sydłom w [[Slepo]]m) a Delnja Łužica (ze sydłom w Choćebuzu). Poslednja so z prjedawšich štyri župow w Delnjej Łužicy zestaji.

Na hłownej zhromadźiznje 2001 so wobzamknje, zo so [[Rěčny centrum WITAJ]], kotryž so za sposrědkowanje serbskeje rěče w pěstowarnjach a šulach zasadźi, jako samostatny wotrjad Domowinje přizamknje. W lěće 2011, so na hłownej zhromadźiznje 27-lětny [[Dawid Statnik]] na noweho předsydu na dwě lěće wuzwoli. Z tym je wón, po Pawole Nedźe, druhi najmłódši předsyda w stawiznach organizacije a skutkuje wot 2013 tež hłownohamtsce.&lt;ref name=&quot;statnik hłownohamtsce&quot;&gt;[http://www.sz-online.de/sachsen/domowina-vorsitzender-statnik-im-amt-bestaetigt--2538002.html ''Domowina-Vorsitzender Statnik im Amt bestätigt.''] W: Sächsische Zeitung. Drježdźany, 23.&amp;nbsp;měrca 2013. (online, wotwołana 6.&amp;nbsp;oktobra 2013) {{ref-de}}&lt;/ref&gt;

W zwisku z nowelěrowanjom braniborskeho serbskeho zakonja 22. januara 2014, dósta Domowina jako towarstwo w tutym zwjazkowym kraju móžnosć, přećiwo ranjenju serbskich prawow před sudnistwom skoržić.&lt;ref&gt;Webstrona rbb: [http://www.rbb-online.de/politik/beitrag/2014/02/zustimmung-fuer-neues-sorben-wenden-gesetz-brandenburg.html ''Domowina zufrieden mit neuem Sorben-Wenden-Gesetz.''] (wotwołana 4. februara 2014) {{ref-de}}&lt;/ref&gt;

==Struktura towarstwa==
[[Dataja:Budyšin Serbski Dom.JPG|thumb|''Serbski dom'' – sydło Domowiny při Póstowym naměsće w Budyšinje.]]
Hłowne sydło měješe Domowina spočatnje w 1904 wotewrjenym ''[[Serbski dom|Serbskim domje]]'' při [[Lawske hrjebje|Lawskich hrjebjach]] w Budyšinje, kotryž so we wójnskim času zniči. Wot 1956 je zarjad Domowiny w nowo natwarjenym ''Serbskim domje'' při Póstowym naměsće w Budyšinje. Sydło delnjołužiskeje wotnožki je ''Serbski dom'' w Choćebuzu.

Najwyši organ Domowiny je hłowna zhromadźizna, kotraž so z čłonow zwjazkoweho předsydstwa a čłonow sobustawskich towarstwow zestaji. Hłowna zhromadźizna so dwulětnje schadźuje, hdźež dźěławosć Domowiny bilancuje a směrnicy za přichodnej dwě lěće wudźěła. Kóžde štwórte lěto so na hłownej zhromadźiznje tež předsyda, zwjazkowe předsydstwo (hač do 30&amp;nbsp;čłonow) a wuběrki Domowiny wola. Předsyda Domowiny reprezentuje třěšny zwjazk w zjawnosći a nawjeduje zwoprawdźenje programa Domowiny a wobzamknjenja hłowneje zhromadźizny. Jednaćel, kotryž so na sydom lět wot zwjazkoweho předsydstwa powoła, nawjeduje zarjad Domowiny.&lt;ref name=&quot;wustawki 2013&quot;&gt;Domowina: [http://www.domowina.sorben.com/dokumenty/wustawki2013os.pdf ''Wustawki Domowiny – Zwjazka Łužiskich Serbow z.&amp;nbsp;t.''] Nowa wersija wobzamknjena na 16.&amp;nbsp;hłownej zhromadźiznje Domowiny. Wjerbno, 23.&amp;nbsp;měrca 2013. {{ref-hsb}}&lt;/ref&gt;

Program Domowiny so prawidłownje nadźěła. Po tutym orientuje so aktualna dźěławosć třěšneho zwjazka. &lt;ref&gt;[https://www.domowina.de/hsb/domowina/program/ Program Domowiny | Zaměry a zakłady towarstwoweho dźěła]&lt;/ref&gt;

===Předsydźa===
[[Dataja:Dawid Statnik 2017.jpg|mini|[[Dawid Statnik]], tuchwilny předsyda Domowiny (wot 2011)]]

Wot załoženja Domowiny měješe wona jědnaće předsydow. Wot kónca lěta 1950 hač do 1990 měješe zwjazkowy kongres předsydstwo, na kotrehož čole steješe wot lěta 1973 1.&amp;nbsp;sekretar zwjazkoweho předsydstwa.
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!width=&quot;60px&quot; align=&quot;center&quot;| čas
!width=&quot;120px&quot; align=&quot;center&quot;| předsyda
!colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:left&quot; class=&quot;unsortable&quot;| biografiske daty
!style=&quot;text-align:left&quot; class=&quot;unsortable&quot;| dodatne informacije
|-
|align=&quot;center&quot;|1912–1927
|align=&quot;center&quot;|'''[[Arnošt Bart]]'''
|1870–1956
|překupc, ratar, wjesnjanosta,&lt;br /&gt;zapósłanc sakskeho krajneho sejma
|sobuzałožer a spočatnje komisariski předsyda
|- 
|align=&quot;center&quot;|1927–1930
|align=&quot;center&quot;|'''[[Jakub Šewčik]]'''
|1867–1935
|farar, kulturny stawiznar, basnik
|
|-
|align=&quot;center&quot;|1930–1933
|align=&quot;center&quot;|'''[[Jan Křižan]]'''
|1880–1959
|farar
|
|-
|align=&quot;center&quot;|1933–1937&lt;br /&gt;1945–1950
|align=&quot;center&quot;|'''[[Pawoł Nedo]]'''
|1908–1984
|wučer, wědomostnik, publicist
|
|-
|align=&quot;center&quot;|1950–1973
|align=&quot;center&quot;|'''[[Kurt Krjeńc]]'''
|1907–1978
|pórclinowy tružer, skałar,&lt;br /&gt;zapósłanc Ludoweje komory NDR
|
|-
|align=&quot;center&quot;|''1964–1990''
|align=&quot;center&quot;|'''''[[Jurij Grós]]'''''
|1931–2019
|blidar, wučer, wokrjesny rada
|''1. sekretar zwjazkoweho předsydstwa Domowiny''
|-
|align=&quot;center&quot;|1990–1991
|align=&quot;center&quot;|'''[[Bjarnat Cyž]]'''
|*&amp;nbsp;1951
|diplomowy inženjer elektrotechniki
|
|-
|align=&quot;center&quot;|1991–1992
|align=&quot;center&quot;|'''[[Jan Pawoł Nagel]]'''
|1934–1997
|komponist
|
|-
|align=&quot;center&quot;|1993–2000
|align=&quot;center&quot;|'''[[Jakub Brankačk]]'''
|*&amp;nbsp;1928
| wučer
|
|-
|align=&quot;center&quot;|2000–2011
|align=&quot;center&quot;|'''[[Jan Nuk]]'''
|*&amp;nbsp;1947
|diplomowy inženjer energijownistwa,&lt;br /&gt;předewzaćel
|
|-
|align=&quot;center&quot;|wot 2011
|align=&quot;center&quot;|'''[[Dawid Statnik]]'''
|*&amp;nbsp;1983
|jewišćowy mišter
|wot 2013 hłownohamtsce&lt;ref name=&quot;statnik hłownohamtsce&quot; /&gt;
|}

===Zwjazkowe předsydstwo===
Tuchwilnemu zwjazkowemu předsydstwu Domowiny, kotrež so na hłownej zhromadźiznje 05. haperleje 2025 w Budyšinje wuzwoli, přisłušeja slědowace wosoby: Dawid Statnik (předsyda), dr. Hartmut Leipner (městopředsyda), Marlis Młynkowa (městopředsydka), Marko Hančik, Franciska Albertowa, Beno Bělk, Jan Bělk, Bosćij Benada, Měrćin Brycka, Jěwa-Marja Čornakec, [[Bjarnat Cyž]], Mira Dubianojc, Roman Dźisławk, Joachim Glücklich, Maksimilian Hasacki, Syman Hejduška, Alena Hiccyna, Jan Kliman, Šarlota Kušcyc, Matej Mark, Carolina Měršowa, Jan Ryćer, Diana Wowčerjowa, Kati Struckowa, Tomaš Suchy, Angela Šurmanowa a Michaela Wróblowa.

Zwjazkowe pŕedsydstwo woli so kóžde štyri lěta na hłownej a wólbnej zhromadźiznje.

===Čłonstwo===
Domowinje přisłušeja pjeć župow (regionalnych zwjazkow), kotrež přesadźenje programatiskich zaměrow Domowiny a zhromadne skutkowanje towarstwow spěchuja:
* [https://web.archive.org/web/20221104110054/https://www.domowina.de/hsb/clonstwo/sobustawske-zupy-a-towarstwa/zupa-jan-arnost-smoler-budysin župa „Jan Arnošt Smoler”] ze sydłom w Budyšinje:
:załoži so 24. julija 1921 w Budyšinje.
:županka: Leńka Thomasowa
* [https://web.archive.org/web/20221104110051/https://www.domowina.de/hsb/clonstwo/sobustawske-zupy-a-towarstwa/zupa-michal-hornik-kamjenc župa „Michał Hórnik”] w Kamjencu ze sydłom w Chrósćicach
:załoži so 24. julija 1921.
:županka: Diana Wowčerjowa
*[https://web.archive.org/web/20220926002852/https://www.domowina.de/hsb/clonstwo/sobustawske-zupy-a-towarstwa/domowinska-zupa-handrij-zejler-wojerecy „Handrij Zejler”] ze sydłom we Wojerecach:
:załoži so 24. julija 1921 we Wojerecach.
:županka: Gabriela Linakowa
*[https://web.archive.org/web/20221104104543/https://www.domowina.de/hsb/mitgliedschaft/mitgliedsvereine/regionalverband-der-domowina-niederlausitz župa „Dolna Łužyca z.&amp;nbsp;t.”] w Choćebuzu
:Župa wuńdźe ze župow Choćebuz (wot 1949/50), Gubin/Baršć (1954), Kalawa/Lubin (1955) a Grodk (1956) a so 31.&amp;nbsp;meje 1991 jako zapisane towarstwo załoži.
:župan: Michael Apel
*[https://www.domowina.de/hsb/clonstwo/sobustawske-zupy-a-towarstwa/zupa-jakub-lorenc-zaleski-z-t župa „Jakub Lorenc-Zalěski”] w Slepom
:Župa w Niskej so 1945 załoži. Přez nowe administratiwne rjadowanje wobwodow w NDR (1957) nastanjetej župje Běła Woda a Niska. W lěće 1991 so župje zaso zjednoćištej.
:županka: Diana Maticowa

Nimo župow přisłušeja Domowinje slědowace towarstwa:
* [http://www.benno-haus.de/ Dom biskopa Bena] (spěchowacy čłon)
* [http://www.krabatmuehle.de/ Krabatowy młyn Čorny Chołmc z.&amp;nbsp;t.]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160118090108/http://www.lr-online.de/regionen/hoyerswerda/Krabatmuehlen-Verein-neu-im-Domowina-Regionalverband;art1060,3121782 ''Krabatmühlen-Verein neu im Domowina-Regionalverband.''] W: Lausitzer Rundschau. Wojerecy, 30.&amp;nbsp;nowembra 2010. (online, wotwołana 7.&amp;nbsp;oktobra 2013) {{ref-de}}&lt;/ref&gt;
* [https://web.archive.org/web/20150603105159/http://www.zeissighof.de/kvsorb.htm Kulturne towarstwo Ćisk z.&amp;nbsp;t.]
* [https://web.archive.org/web/20130818213729/http://www.macica.sorben.com/ Maćica Serbska z.&amp;nbsp;t.]
* [http://www.pawk.de/ „Pawk” z.&amp;nbsp;t.]
* [http://www.tourismus-sorben.com/ Serbski kulturny turizm z.&amp;nbsp;t.]
* [https://web.archive.org/web/20170419193457/http://www.sokol.sorben.com/ Serbski Sokoł z.&amp;nbsp;t.]
* [https://web.archive.org/web/20060514224930/http://www.sorbischer-schulverein.de/ramiki.html?s Serbske šulske towarstwo z.&amp;nbsp;t.]
* [https://web.archive.org/web/20070830120243/http://www.tcm-kp.de/ Towarstwo Cyrila a Metoda z.&amp;nbsp;t.]
* [https://www.domowina.de/hsb/clonstwo/sobustawske-zupy-a-towarstwa/towarstwo-za-spechowanje-serbskeho-kulturneho-a-informaciskeho-srjedzisca-w-barlinju-ski-z-t/ Towarstwo za spěchowanje serbskeho kulturneho a informaciskeho srjedźišća SKI z.&amp;nbsp;t. w Barlinje]
* [https://web.archive.org/web/20070623174421/http://www.domowina.sorben.com/strony/zsst.htm Zwjazk serbskich spěwarskich towarstwow z.&amp;nbsp;t.]
* [https://web.archive.org/web/20050831212247/http://www.volkskultur.sorben.com/ Spěchowanski kruh za serbsku ludowu kulturu z.&amp;nbsp;t.]
* Zwjazk serbskich studowacych z.&amp;nbsp;t.
* [https://web.archive.org/web/20041127121617/http://www.zsw-skb.de/ Zwjazk serbskich wuměłcow z.&amp;nbsp;t.]
* [https://web.archive.org/web/20070907065115/http://www.tourismus.sorben.com/ Zwjazk za serbski kulturny turizm z.&amp;nbsp;t.]
* [https://web.archive.org/web/20070818111833/http://www.zpr.sorben.com/ Zwjazk serbskich rjemjeslnikow a předewzaćelow z.&amp;nbsp;t.]

===Nowina towarstwa „Naša Domowina“===
Wot lěta 1935 je towarstwo nowinu ''Naša Domowina'' wudało. Spočatnje wuńdźe nowina jako samostatna přiłoha [[Serbske Nowiny|Serbskich Nowin]]. Pozdźišo wuda Budyski zarjad Domowiny nowinu pod mjenom ''Naša Domowina – Informacije třěšneho zwjazka • Informacije kšywowego zwězka • Informationen des Dachverbandes''.

===Hłowne zhromadźizny===
Zakładny gremij Domowiny je hłowna zhromadźizna z delegatami wšěch čłonskich towarstwow a župow. Přewjedźe so kóžde druhe lěto.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! čo. !! datum !! městno
|-
&lt;!--| 1 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 2 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 3 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 4 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 5 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 6 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 7 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 8 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 9 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 10 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 11 || Celowy tekst || Celowy tekst
|- --&gt;
| 12 || 5. měrca 2005 || [[Budyšin]]
|-
| 13 || 31. měrca 2007 || [[Kulow]]
|-
| 14 || 28. měrca 2009 || [[Chrósćicy]]
|-
| 15 || 26. měrca 2011 || [[Delni Wujězd]]
|-
| 16 || 23. měrca 2013 || [[Wjerbno]]
|-
| 17 || 28. měrca 2015 || [[Haslow]]
|-
| 18 || 25. měrca 2017 || [[Wojerecy]]
|-
| 19 || 30. měrca 2019 || [[Chrósćicy]]
|-
| 20 || 12. junija 2021 || [[Slepo]]
|-
| 21 || {{0}}3. junija 2022 || [[Choćebuz]] ''(wurjadna)''
|-
| 22 || 22. apryla 2023 || [[Choćebuz]]
|-
| 23 || ''5. apryla 2025'' || ''[[Budyšin]]''
|}

==Symbol a znamješko „lipy“==
Zwjazkowe předsydstwo Domowiny je so na posedźenju 25.&amp;nbsp;awgusta 1949 z symboliskim znamješkom třěšneho zwjazka zaběrało. Mjez 20 zapodatymi namjetami wuzwoli so jednohłósnje naćisk [[Hanka Krawcec|Hanki Krawcec]].

''„Znamjo Domowiny pokazuje na čerwjenym pozadku tři slěborne lipowe łopješka, kotrež wurostuja ze zdónka z wósom korjenjemi.“''&lt;ref name=&quot;wustawki 2013&quot; /&gt; Powaleny, ale hišće kruće zakorjeny štomowy zdónk ćěri nowe łopješka – symbol za wosylnjenje serbskeho naroda po ničacym režimje nacionalsocialistow. Symbol “lipowe łopješko” je škitana marka Domowiny – Zwjazka Łužiskich Serbow.

==Česćowanja==
[[dataja:Stamps of Germany (DDR) 1966, MiNr 1166.jpg|thumb|Składnostnje 150. narodninow [[Jan Arnošt Smoler|Jana Arnošta Smolerja]] wuda so 1966 w NDR tež listowa znamka Serbskeho domu po naćisku [[Jan Hansky|Jana Hanskeho]] a Gerharda Staufa (1924–1996).]]
Domowina počesći wot lěta 1990 wosoby, kotrež so zaměrnje a wuspěšnje za wozrodźenje serbskeje kultury a rěče zasadźuja z ''Mytom Domowiny'' a ''Mytom Domowiny za dorost''. Z ''Čestnym znamješkom Domowiny'' připóznawaja so wot lěta 1959 „zasłužby w towarstwowym dźěle, zwoprawdźejo program a směrnicy Domowiny”.&lt;ref&gt;Webstrona Domowiny: [https://web.archive.org/web/20080828190016/http://www.domowina.sorben.com/pm/080612.htm ''Namjety za „Myto Domowiny“ a „Čestne znamješko“ 2008.''] Medijowe wozjewjene Domowiny wot 12.&amp;nbsp;junija 2008. (wotwołana 7.&amp;nbsp;oktobra 2013) {{ref-hsb}}&lt;/ref&gt; Mjez lětami 1961 a 1989 so tež ''Literarne myto Domowiny'' a ''Wuměłske myto Domowiny'' spožčitej.

== Literatura ==
* [[Manfred Laduš]]: ''Domowina sto lět.'' Rjad „Wobrazki ze Serbow”. Ludowe nakładnistwo Domowina. Budyšin 2012. ISBN 978-3-7420-2218-9 {{ref-hsb}}
* Webstrona mdr.de: [http://www.mdr.de/mdr-figaro/journal/domowina204.html ''Zeittafel – Ein Jahrhundert Interessenvertretung der Sorben.''] (wotwołana 5.&amp;nbsp;oktobra 2013) {{ref-de}}
* Webstrona rbb: [http://www.rbb-online.de/politik/hintergrund/100_jahre_domowina.html ''100 Jahre Domowina – Eine Heimat für die sorbische Kultur.''] (wotwołana 5.&amp;nbsp;oktobra 2013) {{ref-de}}

==Žórła==
&lt;references/&gt;

==Wotkaz==
* [https://www.domowina.de/hsb/ Oficialne stronki Domowiny]
* [https://youtube.com/@domowinabudysin?si=jXF2g22T0Mo8QAYD Domowina] na [[YouTube]]
* [https://www.instagram.com/domowina.zt Domowina] na [[Instagram]]
* [https://www.facebook.com/domowina.de Domowina] na [[Facebook]]
* [https://de.linkedin.com/company/domowina Domowina] na [[linkedin.com]]
* [https://www.minderheitensekretariat.de/os/zwjazk-luziskich-serbow-z-t/ Čłonojo mjeńšinoweje rady hornjoserbja]

[[Kategorija:Serbska institucija]]
[[Kategorija:Serbske towarstwo]]
[[Kategorija:Domowina]]
[[Kategorija:Budyšin]]
[[Kategorija:Załožene 1912]]
[[Kategorija:1945]]</text>
      <sha1>qzm9fh7lp2s5jwggpq0a1cg8l8sxep5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>392680</id>
      <parentid>392671</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T18:11:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J budissin</username>
        <id>7</id>
      </contributor>
      <comment>/* Wotkaz */ njetrjebawše</comment>
      <origin>392680</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27781" sha1="ts76yp98wil6ztqyppk78k4a2rek8jc" xml:space="preserve">{{Infokašćik institucija 
| mjeno             = Domowina -&lt;br /&gt;Zwězk Łužyskich Serbow {{!}} &lt;br /&gt;Zwjazk Łužiskich Serbow
| logo              = Domowina_Wort-Bild-Marke_Logo_RGB.jpg
| wulkosć loga      = 200px
| moto              = 
| datum załoženja   = 13.&amp;nbsp;oktobra 1912 &lt;small&gt;(10.&amp;nbsp;meje 1945)&lt;/small&gt;
| nošerstwo         = 
| městno            = [[Budyšin]] a [[Choćebuz]]
| wjednistwo        = předsyda [[Dawid Statnik]]&lt;ref&gt;[https://www.minderheitensekretariat.de/os/zwjazk-luziskich-serbow-z-t/ Čłonojo mjeńšinoweje rady hornjoserbja]&lt;/ref&gt;, hłowna jednaćelka Judit Šołćina, jednaćel Marcus Końcaŕ
| lětny etat        = 
| webstrona         = [https://www.domowina.de/hsb/ domowina.de]
}}

'''Domowina''', hamtsce ''Zwjazk Łužiskich Serbow z.&amp;nbsp;t.'' ([[delnjoserbšćina|delnjoserbsce]] ''Zwězk Łužyskich Serbow z.&amp;nbsp;t.'', [[němčina|němsce]] ''Bund Lausitzer Sorben e.&amp;nbsp;V.'') je třěšny zwjazk [[Serbja|Łužiskich Serbow]], kotřiž regionalnym zwjazkam (župam) w [[Hornja Łužica|Hornjej]] a [[Delnja Łužica|Delnjej Łužicy]] abo z Domowinu asociěrowanym towarstwam přisłušeja. Domowina ma cyłkownje něhdźe 7.600 sobustawow a je z tym najwjetša serbska organizacija (staw 2025).&lt;ref&gt;[https://www.domowina.de/hsb/domowina/ Domowina – Zwjazk Łužiskich Serbow]&lt;/ref&gt;

Narok Domowiny je, politiske a kulturne zajimy wšitkich Serbow (zhromadnje ze Serbskimaj radomaj w [[Sakska|Swobodym staće Sakska]] a [[Braniborska|kraju Braniborska]]) na regionalnej, krajnej, zwjazkowej a mjezynarodnej runinje zastupować, serbsku rěč a kulturu zdźeržeć a spěchować.&lt;ref&gt;Webstrona Domowiny: [http://domowinablog.wordpress.com ''Zakładna orientacija Domowiny (2., aktualizowany naćisk).''] (wotwołana 5.&amp;nbsp;oktobra 2013) {{ref-hsb}}&lt;/ref&gt; Po nowelěrowanju braniborskeho serbskeho zakonja w lěće 2014, móže Domowina w tutym zwjazkowym kraju serbske prawa tež před sudnistwom přesadźić.

Hłownej zarjadaj Domowiny stej w [[Budyšin|Budyšinje]] a [[Choćebuz|Choćebuzu]]. Domowina pak tež dalše regionalne běrowy w [[Serbski sydlenski rum|serbskim sydlenskim rumje]] wudźeržuje a to w Chrósćicach, Dešnje, Wojerecach, Přiwćicach, Radworju, Slepom a Delnim Wujězdźe. Domowina přisłuša ''Towarstwu za wohrožene ludy'', ''Europskemu běrowej za małorozšěrjene rěče (EBLUL)'' a ''Federalistiskej uniji europskich narodnych skupin (FUEN)''.

==Stawizny Domowiny==
Hižo za čas Němskeje rewolucije 1848/1849 so namjetuje, so wutworjace serbske towarstwa organizatorisce zwjazać. Zakaz narodnych towarstwow w Sakskej w awgusće 1849 pak tute ideje spěšnje podusy. Wot 1871 wutworichu so lokalnje skutkowace serbske burske towarstwa – chóry, dźiwadłowe skupiny, konfesionelne towarstwa a towarstwa šulerjow a studowacych. W lěće 1883/1898 zwrěšća pospyty třěšny zwjazk wutworić znowa.

===Załoženje třěšneho zwjazka===
[[dataja:Braugasse1Gebäude.jpg|thumb|Něhdyši balowy a towaršnostny dom – městno załoženja Domowiny we Wojerecach.]]
Dnja [[13. oktobra]] [[1912]] załoža zastupjerjo 31 serbskich towarstwow Domowinu we [[Wojerecy|Wojerecach]]&lt;ref&gt;Webstrona města Wojerecy: [https://web.archive.org/web/20121026141741/http://www.hoyerswerda.de/index.php?language=de&amp;m=159&amp;mm=105 ''Domowina.''] 13.&amp;nbsp;Oktober 1012: Gründung der Domowina in Hoyerswerda. (wotwołana 10.&amp;nbsp;oktobra 2013) {{ref-de}}&lt;/ref&gt; (w balowym a towaršnostnym domje při Piwarskej hasy&lt;ref&gt;Webstrona towarstwa „Braugasse&amp;nbsp;1 Hoyerswerda e.&amp;nbsp;V.“: [https://web.archive.org/web/20160304131509/http://www.braugasse1-hoyerswerda.de/modules//index.php?location_id=62 ''Die Historie.''] (wotwołana 10.&amp;nbsp;oktobra 2013) {{ref-de}}&lt;/ref&gt;), ze zaměrom přizamknjene towarstwa spěchować. Při tym běchu hłownje [[Arnošt Bart]], [[Handrij Króna]], [[Jurij Słodeńk]], [[Bogumił Šwjela]], [[Jan Dwórnik]], [[Jurij Deleńk]], [[Awgust Lapštich (knihićišćer)|Awgust Lapštich]], [[Franc Kral]] a [[Michał Nawka]] wobdźěleni. Ale hakle lěto pozdźišo, dnja [[9. februara]] [[1913]] so załoženski proces ze schwalenjom wustawkow a wólbu wjednistwa skónči. Na prěnjeho předsydu Domowiny so Arnošt Bart a na jeho městopředsydu Bogumił Šwjela wolitaj. Wjetšina při załožerskej zhromadźiznje zastupjenych towarstwow (wosebje katolske) so pak spočatnje Domowinje njepřidruža. Hač do junija 1913 so zwjazkej 14 towarstwa z Hornjeje a jenož [[Maćica Serbska|Maśica Serbska]] z Delnjeje Łužicy – z dohromady něhdźe 1.600 sobustawami – přizamknu.

[[Dataja:Arnošt Bart wokoło 1925.jpg|mini|upright|Arnošt Bart]]
Po zastajenju dźěławosće zwjazka za čas [[Prěnja swětowa wójna|prěnjeje swětoweje wójny]] so [[Serbski narodny wuběrk]], kotryž předsyda Domowiny Arnošt Bart hłownje zastupowaše, wo wjetše kulturne a tež politiske samopostajenje zasadźi. Po zwrěšćenju tutoho hibanja so Domowina wot 1920 wobnowi.

===Wot znowawožiwjenja do zakaza Domowiny===
Za čas [[Weimarska republika|Weimarskeje republiki]] nastachu wuske styki z sportowym třěšnym zwjazkom [[Serbski Sokoł]] a so 24. julija 1921 župy „Jan Arnošt Smoler” w Budyšinje, „Michał Hórnik” w [[Kamjenc]]u, „Handrij Zejler” we Wojerecach a „Hendrich Jordan” w Choćebuzu wutworja. W lěće 1924 přisłušeja Domowinje 82 towarstwow. Skutkowanje třěšneho zwjazka wopřija nětko organizaciju přednoškow, koncertow, prózdninskich lěhwow kaž tež wudaće dźiwadłowych hrow a hudźbneho materiala za lajske dźiwadłowe skupiny a chóry. Nimo toho organizuje zjězdy a kulturne programy kaž na přikład 1925 w [[Kulow]]je, 1926 w [[Bukecy|Bukecach]], 1927 w [[Radwor]]ju abo 1935 we Wojerecach. W lěće 1925 so [[Serbska ludowa rada]] wot předsydstwa Domowiny, [[Serbska ludowa strona (Weimarska republika)|Serbskej (prjedy Łužiskej) ludowej strony]] a [[Maćica Serbska|Maćicy Serbskeje]] wutwori. Tuta rada dyrbi serbske zajimy přećiwo parlamentej republiki a krajam zastupować. Z pomocu peticijow sebi wona na přikład na kóncu Weimarskeje republiki žadaše, wučbnu situaciju serbskich dźěći polěpšić, štož pak bjez wuspěcha zwosta.

W lěće 1933 bu [[Pawoł Nedo]] předsyda Domowiny, kotryž so za strukturnu reformu zasadźi. Při tym běše předwidźane, towarstwowe sobustawstwo na direktne (jednotliwe) čłonstwo přestajić, zo by so Domowina w nutru skrućiła. Wot tutoho časa so wona tež jako narodna organizacija a politiska rěčnica Serbow widźi. Šěroke kulturne žiwjenje so w tutym času pak jenož ćežko wobchować hodźi, dokelž wyšnosće zapřijenje pruskeje Hornjeje a Delnjeje Łužicy do zwjazka a natwar młodźinskich skupinow njedowěrliwje wobkedźbowaše.

Po tym, zo zastupjerjo towarstwow nowe, wot stata nanuzowane wustawki 18.&amp;nbsp;měrca 1937, kotrež Domowinu jako ''Zwjazk serbsce rěčacych Němcow'' a pozdźišo jako '' Zwjazk k hajenju domizny a serbskich nałožkow'' wobhladowachu, njeschwalichu, so zarjadowanja a zhromadźizny wot [[nacionalsocializm|nacionalsocialistow]] zakazachu. Wjetšina hišće zawostawacych towarstwow so w awgusće po zajeću [[Jurij Měrćink|Jurja Měrćinka]] při němsko-čěskej hranicy zakazachu, z čimž so Domowinje zakład dźěławosće wza. W lěće 1941 dóńdźe k oficialnemu zakazej Domowiny a sćazanju jeje wobsydstwa.

=== Wobnowjenje a Domowina za čas Němskeje demokratiskeje republiki ===
Hižo krótko po [[Druha swětowa wójna|Druhej swětowej wójnje]] so Domowina pod nachwilnym předsydstwom [[Jan Cyž (jurist)|dr. Jana Cyža]] [[10. meje]] [[1945]] w [[Chrósćicy|Chrósćicach]] wobnowi. Sowjetska komandantura w Budyšinje zwjazk 17.&amp;nbsp;meje jako jednu z prěnich organizacijow scyła najprjedy regionalnje připóznawa. Runočasnje staji w [[Praha|Praze]] wutworjena [[Serbska narodna rada]] politiske žadanja, kotrež znowa hač k awtonomiji abo k přizamknjenju k [[Čěskosłowakska|Čěskosłowakskej]] sahachu. Tute žadanja wjednistwo Domowiny w někotrych memorandach podpěrowaše. Sowjetska wobsadniska móc so pak přećiwo tomu wupraji a spěchuje jenož kulturnu samostatnosć. Sowjetskim předpisam podrjadowana Domowina so w tutym času jako zastupjer zajimow Serbow etablěrowaše. Wodźace wosobiny widźachu w powójnskim porjedźe socialne wuswobodźenje serbskeho luda a socializm jako wuměnjenje za narodnu runoprawnosć.

Na lisćinach komunalnych wólbow 1946 zwjaza so Domowina z [[SED]]. Pod wospjetnym předsydstwom Pawoła Neda natwari sebi zwjazk organizaciju, kotraž wobsedźeše nimo regionalneho wusměrjenja tež přez kulturny, šulski, młodźinski/kubłanski, propagandistiski a hospodarski wotrjad. Pod wjednistwom [[Měto Lažki|Měta Lažki]] so we [[Wjerbno|Wjerbnje]] předsydstwo Domowinje za Delnju Łužicu woli, kotraž memorandum wo wuwučowanju serbšćiny a wukubłanju serbskich wučerjow na Sowjetsku wojersku administraciju w Němskej staji.

[[Dataja:Kurt Krjeńc.jpg|mini|upright|Kurt Krjeńc, předsyda Domowiny wot 1951 do 1973]]
W Sakskej schwali so 23.&amp;nbsp;měrca 1948 zakoń k wobchowanju prawow serbskeje ludnosće, na čož so jasny rozkćěw wutwori. Z pomocu zakonja spěchowaše a financowaše stat serbstwo a zajimy Serbow. Tak nastachu nimo Domowiny wjacore serbske institucije na polu kubłanja, kultury a wědomosće. Tradicionelne towarstwowe žiwjenje njehodźi so wot 1949 w [[Němska demokratiska republika|Němskej demokratiskej republice (NDR)]] dale wjesć, ale Domowina dóstanje wot sakskeho statneho knježerstwa status jako społk zjawneho prawa. Nimo toho dóstanje Domowina prawo zaso w Delnjej Łužicy skutkować, na čož so prěnje městne skupiny w [[Brjazyna (Błóta)|Brjazynje]], [[Depsk]]u, [[Strjažow]]je, [[Turjej]]u und [[Wjerbno|Wjerbnje]] załožichu.  W lěće 1950 so wotpowědny wukaz zratifikuje. Připódla eksistowaše pospyt samostatne krajne předsydstwo Domowiny za Braniborsku a Choćebuz wutworić.

W zwisku z towaršnostnej změnu w NDR, so bój wo wusměrjenje Domowiny 1955 přiwótři. Hižo do toho běštaj 1953 resp. 1954 duchownaj [[Gerhard Wirth]] a městopředsyda [[Jurij Handrik]] zwjazkowe předsydstwo wopušćiłoj. Na ''III.&amp;nbsp;zwjazkowym kongresu Domowiny'' (27.–29.&amp;nbsp;měrca 1955), na kotrymž so tež hižo 1951 zasadźeny předsyda [[Kurt Krjeńc]] znowa woli, so strach wo wobstaće serbstwa jako nacionalizm difamowaše. Wot 1958 wothódnoća kruhi SED zdźerženje a hajenje serbskeje rěče a wułoža ju jako njezjednoćomnu z marxizmom. Funkcionarojo Domowiny so tutomu směrej podwola, zhubja pak z tym wjele sobustawow. Wosebje ewangelscy a katolscy fararjo, kotřiž běchu dotal směrodajnje na skutkowanju Domowiny wobdźěleni, tute wusměrjenje wotpokazachu. Dla woteběranja sobustawstwa, so tehdyši 1.&amp;nbsp;zwjazkowy sekretar [[Bjarnat Nowak]] wo wusměrjenje Domowiny na ryzy kulturnu organizaciju prócuje, čemuž pak SED zadźěwa.

Na 7.&amp;nbsp;wuwjedźenskim postajenju so 1964 wučba serbšćiny na fakultatiwnu bazu staji, štož k sylnemu zniženju šulerjow serbšćiny wjedźe. Při wšěm spjećowanju, tež z boka Domowiny, so njeporadźi wukazej zadźěwać. Hakle w 1970tych lětach so poradźi, tute negatiwne sćěhi zaso zdźěla wurunać. Tradicija ludowych zjězdow so pak dale wjedźe. Wot 1966 so cyłkownje sydom centralnych festiwalow serbskeje kultury přewjedu. Wot 1969 so Domowina jako „socialistiska narodna organizacija“ definuje a mnoho zarjadowanjow we wjesnych skupinach centralnje postajeja.

Po tym zo so w Hornjej Łužicy hižo wjace hač 25 lět nazymske koncerty Domowiny wotměchu, so 1973 tež prěni nazymski koncert we Wjerbnje wotmě.

Wjednistwo Domowiny poskići serbskim zastupjerjam katolskeje a ewangelskeje cyrkwje 1988 „narodny dialog“, zo bychu so serbske zajimy přećiwo partneram dale wobkedźbowali.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20091121170702/http://www.nowycasnik.de/artikle/154 ''Die Auswirkungen von Perestroika und Glasnost auf die Sorben/Wenden.''] Vortrag des Vorsitzenden der Maśica Serbska Dr. Peter Schurmann. W: Nowy Casnik. 17.&amp;nbsp;nowembra 2009 (numer 46/2009). (online, wotwołana 10.&amp;nbsp;oktobra 2013) {{ref-de}}&lt;/ref&gt; Politisko-ideologiske konflikty so wjace tak kruće njewuwojuja a pozhubjenje sobustawow so w ramikach zdźerži. Njedźiwajo na prawniske postajenja a institucionelne spěchowanje pak Domowina pokročowacej asimilaciji Serbow zadźěwać njemóžeše.

Za čas politiskeho přewróta 1989/1990 ma Domowina z wjele wustupami a rozpušćenjemi wjesnych skupinow wojować, dokelž njemóžeše nowe wusměrjenje předpołožić a personelne změny wuwostanu. Za trěbnu programatisku změnu so [[Serbska narodna zhromadźizna]] zasadźowaše, kotraž so, hladajo na dołhu tradiciju, tež za dalše wobstaće Domowiny a zwisk towarstwow wupraješe.

===Zapisane towarstwo w Zwjazkowej republice Němska===
W lěće 1991 so Domowina jako zapisane towarstwo (z.&amp;nbsp;t.) z nowymi wustawkami skonstituowa. W tutych je předpisane, zo so organizacija wo spěchowanje a rozšěrjenje rěče, kultury a tradicije serbskeho ludu zasadźi. Při tym móža čłonojo Domowiny jednotliwcy abo tež towarstwa być. Ze strony [[Zwjazkowa republika Němska|stata]] so wona w praksy jako zastupowarka serbskich zajimow připóznaje. Kóžde druhe lěto so hłowna zhromadźizna, najwyši organ Domowiny, schadźuje. Nimo toho je wona do pjeć župow rozrjaduje: Budyšin, Kamjenc (ze sydłom w Chrósćicach), Wojerecy, [[Běła Woda]]/[[Niska]] (ze sydłom w [[Slepo]]m) a Delnja Łužica (ze sydłom w Choćebuzu). Poslednja so z prjedawšich štyri župow w Delnjej Łužicy zestaji.

Na hłownej zhromadźiznje 2001 so wobzamknje, zo so [[Rěčny centrum WITAJ]], kotryž so za sposrědkowanje serbskeje rěče w pěstowarnjach a šulach zasadźi, jako samostatny wotrjad Domowinje přizamknje. W lěće 2011, so na hłownej zhromadźiznje 27-lětny [[Dawid Statnik]] na noweho předsydu na dwě lěće wuzwoli. Z tym je wón, po Pawole Nedźe, druhi najmłódši předsyda w stawiznach organizacije a skutkuje wot 2013 tež hłownohamtsce.&lt;ref name=&quot;statnik hłownohamtsce&quot;&gt;[http://www.sz-online.de/sachsen/domowina-vorsitzender-statnik-im-amt-bestaetigt--2538002.html ''Domowina-Vorsitzender Statnik im Amt bestätigt.''] W: Sächsische Zeitung. Drježdźany, 23.&amp;nbsp;měrca 2013. (online, wotwołana 6.&amp;nbsp;oktobra 2013) {{ref-de}}&lt;/ref&gt;

W zwisku z nowelěrowanjom braniborskeho serbskeho zakonja 22. januara 2014, dósta Domowina jako towarstwo w tutym zwjazkowym kraju móžnosć, přećiwo ranjenju serbskich prawow před sudnistwom skoržić.&lt;ref&gt;Webstrona rbb: [http://www.rbb-online.de/politik/beitrag/2014/02/zustimmung-fuer-neues-sorben-wenden-gesetz-brandenburg.html ''Domowina zufrieden mit neuem Sorben-Wenden-Gesetz.''] (wotwołana 4. februara 2014) {{ref-de}}&lt;/ref&gt;

==Struktura towarstwa==
[[Dataja:Budyšin Serbski Dom.JPG|thumb|''Serbski dom'' – sydło Domowiny při Póstowym naměsće w Budyšinje.]]
Hłowne sydło měješe Domowina spočatnje w 1904 wotewrjenym ''[[Serbski dom|Serbskim domje]]'' při [[Lawske hrjebje|Lawskich hrjebjach]] w Budyšinje, kotryž so we wójnskim času zniči. Wot 1956 je zarjad Domowiny w nowo natwarjenym ''Serbskim domje'' při Póstowym naměsće w Budyšinje. Sydło delnjołužiskeje wotnožki je ''Serbski dom'' w Choćebuzu.

Najwyši organ Domowiny je hłowna zhromadźizna, kotraž so z čłonow zwjazkoweho předsydstwa a čłonow sobustawskich towarstwow zestaji. Hłowna zhromadźizna so dwulětnje schadźuje, hdźež dźěławosć Domowiny bilancuje a směrnicy za přichodnej dwě lěće wudźěła. Kóžde štwórte lěto so na hłownej zhromadźiznje tež předsyda, zwjazkowe předsydstwo (hač do 30&amp;nbsp;čłonow) a wuběrki Domowiny wola. Předsyda Domowiny reprezentuje třěšny zwjazk w zjawnosći a nawjeduje zwoprawdźenje programa Domowiny a wobzamknjenja hłowneje zhromadźizny. Jednaćel, kotryž so na sydom lět wot zwjazkoweho předsydstwa powoła, nawjeduje zarjad Domowiny.&lt;ref name=&quot;wustawki 2013&quot;&gt;Domowina: [http://www.domowina.sorben.com/dokumenty/wustawki2013os.pdf ''Wustawki Domowiny – Zwjazka Łužiskich Serbow z.&amp;nbsp;t.''] Nowa wersija wobzamknjena na 16.&amp;nbsp;hłownej zhromadźiznje Domowiny. Wjerbno, 23.&amp;nbsp;měrca 2013. {{ref-hsb}}&lt;/ref&gt;

Program Domowiny so prawidłownje nadźěła. Po tutym orientuje so aktualna dźěławosć třěšneho zwjazka. &lt;ref&gt;[https://www.domowina.de/hsb/domowina/program/ Program Domowiny | Zaměry a zakłady towarstwoweho dźěła]&lt;/ref&gt;

===Předsydźa===
[[Dataja:Dawid Statnik 2017.jpg|mini|[[Dawid Statnik]], tuchwilny předsyda Domowiny (wot 2011)]]

Wot załoženja Domowiny měješe wona jědnaće předsydow. Wot kónca lěta 1950 hač do 1990 měješe zwjazkowy kongres předsydstwo, na kotrehož čole steješe wot lěta 1973 1.&amp;nbsp;sekretar zwjazkoweho předsydstwa.
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!width=&quot;60px&quot; align=&quot;center&quot;| čas
!width=&quot;120px&quot; align=&quot;center&quot;| předsyda
!colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:left&quot; class=&quot;unsortable&quot;| biografiske daty
!style=&quot;text-align:left&quot; class=&quot;unsortable&quot;| dodatne informacije
|-
|align=&quot;center&quot;|1912–1927
|align=&quot;center&quot;|'''[[Arnošt Bart]]'''
|1870–1956
|překupc, ratar, wjesnjanosta,&lt;br /&gt;zapósłanc sakskeho krajneho sejma
|sobuzałožer a spočatnje komisariski předsyda
|- 
|align=&quot;center&quot;|1927–1930
|align=&quot;center&quot;|'''[[Jakub Šewčik]]'''
|1867–1935
|farar, kulturny stawiznar, basnik
|
|-
|align=&quot;center&quot;|1930–1933
|align=&quot;center&quot;|'''[[Jan Křižan]]'''
|1880–1959
|farar
|
|-
|align=&quot;center&quot;|1933–1937&lt;br /&gt;1945–1950
|align=&quot;center&quot;|'''[[Pawoł Nedo]]'''
|1908–1984
|wučer, wědomostnik, publicist
|
|-
|align=&quot;center&quot;|1950–1973
|align=&quot;center&quot;|'''[[Kurt Krjeńc]]'''
|1907–1978
|pórclinowy tružer, skałar,&lt;br /&gt;zapósłanc Ludoweje komory NDR
|
|-
|align=&quot;center&quot;|''1964–1990''
|align=&quot;center&quot;|'''''[[Jurij Grós]]'''''
|1931–2019
|blidar, wučer, wokrjesny rada
|''1. sekretar zwjazkoweho předsydstwa Domowiny''
|-
|align=&quot;center&quot;|1990–1991
|align=&quot;center&quot;|'''[[Bjarnat Cyž]]'''
|*&amp;nbsp;1951
|diplomowy inženjer elektrotechniki
|
|-
|align=&quot;center&quot;|1991–1992
|align=&quot;center&quot;|'''[[Jan Pawoł Nagel]]'''
|1934–1997
|komponist
|
|-
|align=&quot;center&quot;|1993–2000
|align=&quot;center&quot;|'''[[Jakub Brankačk]]'''
|*&amp;nbsp;1928
| wučer
|
|-
|align=&quot;center&quot;|2000–2011
|align=&quot;center&quot;|'''[[Jan Nuk]]'''
|*&amp;nbsp;1947
|diplomowy inženjer energijownistwa,&lt;br /&gt;předewzaćel
|
|-
|align=&quot;center&quot;|wot 2011
|align=&quot;center&quot;|'''[[Dawid Statnik]]'''
|*&amp;nbsp;1983
|jewišćowy mišter
|wot 2013 hłownohamtsce&lt;ref name=&quot;statnik hłownohamtsce&quot; /&gt;
|}

===Zwjazkowe předsydstwo===
Tuchwilnemu zwjazkowemu předsydstwu Domowiny, kotrež so na hłownej zhromadźiznje 05. haperleje 2025 w Budyšinje wuzwoli, přisłušeja slědowace wosoby: Dawid Statnik (předsyda), dr. Hartmut Leipner (městopředsyda), Marlis Młynkowa (městopředsydka), Marko Hančik, Franciska Albertowa, Beno Bělk, Jan Bělk, Bosćij Benada, Měrćin Brycka, Jěwa-Marja Čornakec, [[Bjarnat Cyž]], Mira Dubianojc, Roman Dźisławk, Joachim Glücklich, Maksimilian Hasacki, Syman Hejduška, Alena Hiccyna, Jan Kliman, Šarlota Kušcyc, Matej Mark, Carolina Měršowa, Jan Ryćer, Diana Wowčerjowa, Kati Struckowa, Tomaš Suchy, Angela Šurmanowa a Michaela Wróblowa.

Zwjazkowe pŕedsydstwo woli so kóžde štyri lěta na hłownej a wólbnej zhromadźiznje.

===Čłonstwo===
Domowinje přisłušeja pjeć župow (regionalnych zwjazkow), kotrež přesadźenje programatiskich zaměrow Domowiny a zhromadne skutkowanje towarstwow spěchuja:
* [https://web.archive.org/web/20221104110054/https://www.domowina.de/hsb/clonstwo/sobustawske-zupy-a-towarstwa/zupa-jan-arnost-smoler-budysin župa „Jan Arnošt Smoler”] ze sydłom w Budyšinje:
:załoži so 24. julija 1921 w Budyšinje.
:županka: Leńka Thomasowa
* [https://web.archive.org/web/20221104110051/https://www.domowina.de/hsb/clonstwo/sobustawske-zupy-a-towarstwa/zupa-michal-hornik-kamjenc župa „Michał Hórnik”] w Kamjencu ze sydłom w Chrósćicach
:załoži so 24. julija 1921.
:županka: Diana Wowčerjowa
*[https://web.archive.org/web/20220926002852/https://www.domowina.de/hsb/clonstwo/sobustawske-zupy-a-towarstwa/domowinska-zupa-handrij-zejler-wojerecy „Handrij Zejler”] ze sydłom we Wojerecach:
:załoži so 24. julija 1921 we Wojerecach.
:županka: Gabriela Linakowa
*[https://web.archive.org/web/20221104104543/https://www.domowina.de/hsb/mitgliedschaft/mitgliedsvereine/regionalverband-der-domowina-niederlausitz župa „Dolna Łužyca z.&amp;nbsp;t.”] w Choćebuzu
:Župa wuńdźe ze župow Choćebuz (wot 1949/50), Gubin/Baršć (1954), Kalawa/Lubin (1955) a Grodk (1956) a so 31.&amp;nbsp;meje 1991 jako zapisane towarstwo załoži.
:župan: Michael Apel
*[https://www.domowina.de/hsb/clonstwo/sobustawske-zupy-a-towarstwa/zupa-jakub-lorenc-zaleski-z-t župa „Jakub Lorenc-Zalěski”] w Slepom
:Župa w Niskej so 1945 załoži. Přez nowe administratiwne rjadowanje wobwodow w NDR (1957) nastanjetej župje Běła Woda a Niska. W lěće 1991 so župje zaso zjednoćištej.
:županka: Diana Maticowa

Nimo župow přisłušeja Domowinje slědowace towarstwa:
* [http://www.benno-haus.de/ Dom biskopa Bena] (spěchowacy čłon)
* [http://www.krabatmuehle.de/ Krabatowy młyn Čorny Chołmc z.&amp;nbsp;t.]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160118090108/http://www.lr-online.de/regionen/hoyerswerda/Krabatmuehlen-Verein-neu-im-Domowina-Regionalverband;art1060,3121782 ''Krabatmühlen-Verein neu im Domowina-Regionalverband.''] W: Lausitzer Rundschau. Wojerecy, 30.&amp;nbsp;nowembra 2010. (online, wotwołana 7.&amp;nbsp;oktobra 2013) {{ref-de}}&lt;/ref&gt;
* [https://web.archive.org/web/20150603105159/http://www.zeissighof.de/kvsorb.htm Kulturne towarstwo Ćisk z.&amp;nbsp;t.]
* [https://web.archive.org/web/20130818213729/http://www.macica.sorben.com/ Maćica Serbska z.&amp;nbsp;t.]
* [http://www.pawk.de/ „Pawk” z.&amp;nbsp;t.]
* [http://www.tourismus-sorben.com/ Serbski kulturny turizm z.&amp;nbsp;t.]
* [https://web.archive.org/web/20170419193457/http://www.sokol.sorben.com/ Serbski Sokoł z.&amp;nbsp;t.]
* [https://web.archive.org/web/20060514224930/http://www.sorbischer-schulverein.de/ramiki.html?s Serbske šulske towarstwo z.&amp;nbsp;t.]
* [https://web.archive.org/web/20070830120243/http://www.tcm-kp.de/ Towarstwo Cyrila a Metoda z.&amp;nbsp;t.]
* [https://www.domowina.de/hsb/clonstwo/sobustawske-zupy-a-towarstwa/towarstwo-za-spechowanje-serbskeho-kulturneho-a-informaciskeho-srjedzisca-w-barlinju-ski-z-t/ Towarstwo za spěchowanje serbskeho kulturneho a informaciskeho srjedźišća SKI z.&amp;nbsp;t. w Barlinje]
* [https://web.archive.org/web/20070623174421/http://www.domowina.sorben.com/strony/zsst.htm Zwjazk serbskich spěwarskich towarstwow z.&amp;nbsp;t.]
* [https://web.archive.org/web/20050831212247/http://www.volkskultur.sorben.com/ Spěchowanski kruh za serbsku ludowu kulturu z.&amp;nbsp;t.]
* Zwjazk serbskich studowacych z.&amp;nbsp;t.
* [https://web.archive.org/web/20041127121617/http://www.zsw-skb.de/ Zwjazk serbskich wuměłcow z.&amp;nbsp;t.]
* [https://web.archive.org/web/20070907065115/http://www.tourismus.sorben.com/ Zwjazk za serbski kulturny turizm z.&amp;nbsp;t.]
* [https://web.archive.org/web/20070818111833/http://www.zpr.sorben.com/ Zwjazk serbskich rjemjeslnikow a předewzaćelow z.&amp;nbsp;t.]

===Nowina towarstwa „Naša Domowina“===
Wot lěta 1935 je towarstwo nowinu ''Naša Domowina'' wudało. Spočatnje wuńdźe nowina jako samostatna přiłoha [[Serbske Nowiny|Serbskich Nowin]]. Pozdźišo wuda Budyski zarjad Domowiny nowinu pod mjenom ''Naša Domowina – Informacije třěšneho zwjazka • Informacije kšywowego zwězka • Informationen des Dachverbandes''.

===Hłowne zhromadźizny===
Zakładny gremij Domowiny je hłowna zhromadźizna z delegatami wšěch čłonskich towarstwow a župow. Přewjedźe so kóžde druhe lěto.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! čo. !! datum !! městno
|-
&lt;!--| 1 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 2 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 3 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 4 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 5 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 6 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 7 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 8 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 9 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 10 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 11 || Celowy tekst || Celowy tekst
|- --&gt;
| 12 || 5. měrca 2005 || [[Budyšin]]
|-
| 13 || 31. měrca 2007 || [[Kulow]]
|-
| 14 || 28. měrca 2009 || [[Chrósćicy]]
|-
| 15 || 26. měrca 2011 || [[Delni Wujězd]]
|-
| 16 || 23. měrca 2013 || [[Wjerbno]]
|-
| 17 || 28. měrca 2015 || [[Haslow]]
|-
| 18 || 25. měrca 2017 || [[Wojerecy]]
|-
| 19 || 30. měrca 2019 || [[Chrósćicy]]
|-
| 20 || 12. junija 2021 || [[Slepo]]
|-
| 21 || {{0}}3. junija 2022 || [[Choćebuz]] ''(wurjadna)''
|-
| 22 || 22. apryla 2023 || [[Choćebuz]]
|-
| 23 || ''5. apryla 2025'' || ''[[Budyšin]]''
|}

==Symbol a znamješko „lipy“==
Zwjazkowe předsydstwo Domowiny je so na posedźenju 25.&amp;nbsp;awgusta 1949 z symboliskim znamješkom třěšneho zwjazka zaběrało. Mjez 20 zapodatymi namjetami wuzwoli so jednohłósnje naćisk [[Hanka Krawcec|Hanki Krawcec]].

''„Znamjo Domowiny pokazuje na čerwjenym pozadku tři slěborne lipowe łopješka, kotrež wurostuja ze zdónka z wósom korjenjemi.“''&lt;ref name=&quot;wustawki 2013&quot; /&gt; Powaleny, ale hišće kruće zakorjeny štomowy zdónk ćěri nowe łopješka – symbol za wosylnjenje serbskeho naroda po ničacym režimje nacionalsocialistow. Symbol “lipowe łopješko” je škitana marka Domowiny – Zwjazka Łužiskich Serbow.

==Česćowanja==
[[dataja:Stamps of Germany (DDR) 1966, MiNr 1166.jpg|thumb|Składnostnje 150. narodninow [[Jan Arnošt Smoler|Jana Arnošta Smolerja]] wuda so 1966 w NDR tež listowa znamka Serbskeho domu po naćisku [[Jan Hansky|Jana Hanskeho]] a Gerharda Staufa (1924–1996).]]
Domowina počesći wot lěta 1990 wosoby, kotrež so zaměrnje a wuspěšnje za wozrodźenje serbskeje kultury a rěče zasadźuja z ''Mytom Domowiny'' a ''Mytom Domowiny za dorost''. Z ''Čestnym znamješkom Domowiny'' připóznawaja so wot lěta 1959 „zasłužby w towarstwowym dźěle, zwoprawdźejo program a směrnicy Domowiny”.&lt;ref&gt;Webstrona Domowiny: [https://web.archive.org/web/20080828190016/http://www.domowina.sorben.com/pm/080612.htm ''Namjety za „Myto Domowiny“ a „Čestne znamješko“ 2008.''] Medijowe wozjewjene Domowiny wot 12.&amp;nbsp;junija 2008. (wotwołana 7.&amp;nbsp;oktobra 2013) {{ref-hsb}}&lt;/ref&gt; Mjez lětami 1961 a 1989 so tež ''Literarne myto Domowiny'' a ''Wuměłske myto Domowiny'' spožčitej.

== Literatura ==
* [[Manfred Laduš]]: ''Domowina sto lět.'' Rjad „Wobrazki ze Serbow”. Ludowe nakładnistwo Domowina. Budyšin 2012. ISBN 978-3-7420-2218-9 {{ref-hsb}}
* Webstrona mdr.de: [http://www.mdr.de/mdr-figaro/journal/domowina204.html ''Zeittafel – Ein Jahrhundert Interessenvertretung der Sorben.''] (wotwołana 5.&amp;nbsp;oktobra 2013) {{ref-de}}
* Webstrona rbb: [http://www.rbb-online.de/politik/hintergrund/100_jahre_domowina.html ''100 Jahre Domowina – Eine Heimat für die sorbische Kultur.''] (wotwołana 5.&amp;nbsp;oktobra 2013) {{ref-de}}

==Žórła==
&lt;references/&gt;

==Wotkaz==
* [https://www.domowina.de/hsb/ Oficialne stronki Domowiny]
* [https://youtube.com/@domowinabudysin?si=jXF2g22T0Mo8QAYD Domowina] na [[YouTube]]
* [https://www.instagram.com/domowina.zt Domowina] na [[Instagram]]je
* [https://www.facebook.com/domowina.de Domowina] na [[Facebook]]u

[[Kategorija:Serbska institucija]]
[[Kategorija:Serbske towarstwo]]
[[Kategorija:Domowina]]
[[Kategorija:Budyšin]]
[[Kategorija:Załožene 1912]]
[[Kategorija:1945]]</text>
      <sha1>ts76yp98wil6ztqyppk78k4a2rek8jc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>392681</id>
      <parentid>392680</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T18:11:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J budissin</username>
        <id>7</id>
      </contributor>
      <comment>žórło njetrjebawše</comment>
      <origin>392681</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27655" sha1="ntxsdpfxp4693304z5zldx4dcpkcxi5" xml:space="preserve">{{Infokašćik institucija 
| mjeno             = Domowina -&lt;br /&gt;Zwězk Łužyskich Serbow {{!}} &lt;br /&gt;Zwjazk Łužiskich Serbow
| logo              = Domowina_Wort-Bild-Marke_Logo_RGB.jpg
| wulkosć loga      = 200px
| moto              = 
| datum załoženja   = 13.&amp;nbsp;oktobra 1912 &lt;small&gt;(10.&amp;nbsp;meje 1945)&lt;/small&gt;
| nošerstwo         = 
| městno            = [[Budyšin]] a [[Choćebuz]]
| wjednistwo        = předsyda [[Dawid Statnik]], hłowna jednaćelka Judit Šołćina, jednaćel Marcus Końcaŕ
| lětny etat        = 
| webstrona         = [https://www.domowina.de/hsb/ domowina.de]
}}

'''Domowina''', hamtsce ''Zwjazk Łužiskich Serbow z.&amp;nbsp;t.'' ([[delnjoserbšćina|delnjoserbsce]] ''Zwězk Łužyskich Serbow z.&amp;nbsp;t.'', [[němčina|němsce]] ''Bund Lausitzer Sorben e.&amp;nbsp;V.'') je třěšny zwjazk [[Serbja|Łužiskich Serbow]], kotřiž regionalnym zwjazkam (župam) w [[Hornja Łužica|Hornjej]] a [[Delnja Łužica|Delnjej Łužicy]] abo z Domowinu asociěrowanym towarstwam přisłušeja. Domowina ma cyłkownje něhdźe 7.600 sobustawow a je z tym najwjetša serbska organizacija (staw 2025).&lt;ref&gt;[https://www.domowina.de/hsb/domowina/ Domowina – Zwjazk Łužiskich Serbow]&lt;/ref&gt;

Narok Domowiny je, politiske a kulturne zajimy wšitkich Serbow (zhromadnje ze Serbskimaj radomaj w [[Sakska|Swobodym staće Sakska]] a [[Braniborska|kraju Braniborska]]) na regionalnej, krajnej, zwjazkowej a mjezynarodnej runinje zastupować, serbsku rěč a kulturu zdźeržeć a spěchować.&lt;ref&gt;Webstrona Domowiny: [http://domowinablog.wordpress.com ''Zakładna orientacija Domowiny (2., aktualizowany naćisk).''] (wotwołana 5.&amp;nbsp;oktobra 2013) {{ref-hsb}}&lt;/ref&gt; Po nowelěrowanju braniborskeho serbskeho zakonja w lěće 2014, móže Domowina w tutym zwjazkowym kraju serbske prawa tež před sudnistwom přesadźić.

Hłownej zarjadaj Domowiny stej w [[Budyšin|Budyšinje]] a [[Choćebuz|Choćebuzu]]. Domowina pak tež dalše regionalne běrowy w [[Serbski sydlenski rum|serbskim sydlenskim rumje]] wudźeržuje a to w Chrósćicach, Dešnje, Wojerecach, Přiwćicach, Radworju, Slepom a Delnim Wujězdźe. Domowina přisłuša ''Towarstwu za wohrožene ludy'', ''Europskemu běrowej za małorozšěrjene rěče (EBLUL)'' a ''Federalistiskej uniji europskich narodnych skupin (FUEN)''.

==Stawizny Domowiny==
Hižo za čas Němskeje rewolucije 1848/1849 so namjetuje, so wutworjace serbske towarstwa organizatorisce zwjazać. Zakaz narodnych towarstwow w Sakskej w awgusće 1849 pak tute ideje spěšnje podusy. Wot 1871 wutworichu so lokalnje skutkowace serbske burske towarstwa – chóry, dźiwadłowe skupiny, konfesionelne towarstwa a towarstwa šulerjow a studowacych. W lěće 1883/1898 zwrěšća pospyty třěšny zwjazk wutworić znowa.

===Załoženje třěšneho zwjazka===
[[dataja:Braugasse1Gebäude.jpg|thumb|Něhdyši balowy a towaršnostny dom – městno załoženja Domowiny we Wojerecach.]]
Dnja [[13. oktobra]] [[1912]] załoža zastupjerjo 31 serbskich towarstwow Domowinu we [[Wojerecy|Wojerecach]]&lt;ref&gt;Webstrona města Wojerecy: [https://web.archive.org/web/20121026141741/http://www.hoyerswerda.de/index.php?language=de&amp;m=159&amp;mm=105 ''Domowina.''] 13.&amp;nbsp;Oktober 1012: Gründung der Domowina in Hoyerswerda. (wotwołana 10.&amp;nbsp;oktobra 2013) {{ref-de}}&lt;/ref&gt; (w balowym a towaršnostnym domje při Piwarskej hasy&lt;ref&gt;Webstrona towarstwa „Braugasse&amp;nbsp;1 Hoyerswerda e.&amp;nbsp;V.“: [https://web.archive.org/web/20160304131509/http://www.braugasse1-hoyerswerda.de/modules//index.php?location_id=62 ''Die Historie.''] (wotwołana 10.&amp;nbsp;oktobra 2013) {{ref-de}}&lt;/ref&gt;), ze zaměrom přizamknjene towarstwa spěchować. Při tym běchu hłownje [[Arnošt Bart]], [[Handrij Króna]], [[Jurij Słodeńk]], [[Bogumił Šwjela]], [[Jan Dwórnik]], [[Jurij Deleńk]], [[Awgust Lapštich (knihićišćer)|Awgust Lapštich]], [[Franc Kral]] a [[Michał Nawka]] wobdźěleni. Ale hakle lěto pozdźišo, dnja [[9. februara]] [[1913]] so załoženski proces ze schwalenjom wustawkow a wólbu wjednistwa skónči. Na prěnjeho předsydu Domowiny so Arnošt Bart a na jeho městopředsydu Bogumił Šwjela wolitaj. Wjetšina při załožerskej zhromadźiznje zastupjenych towarstwow (wosebje katolske) so pak spočatnje Domowinje njepřidruža. Hač do junija 1913 so zwjazkej 14 towarstwa z Hornjeje a jenož [[Maćica Serbska|Maśica Serbska]] z Delnjeje Łužicy – z dohromady něhdźe 1.600 sobustawami – přizamknu.

[[Dataja:Arnošt Bart wokoło 1925.jpg|mini|upright|Arnošt Bart]]
Po zastajenju dźěławosće zwjazka za čas [[Prěnja swětowa wójna|prěnjeje swětoweje wójny]] so [[Serbski narodny wuběrk]], kotryž předsyda Domowiny Arnošt Bart hłownje zastupowaše, wo wjetše kulturne a tež politiske samopostajenje zasadźi. Po zwrěšćenju tutoho hibanja so Domowina wot 1920 wobnowi.

===Wot znowawožiwjenja do zakaza Domowiny===
Za čas [[Weimarska republika|Weimarskeje republiki]] nastachu wuske styki z sportowym třěšnym zwjazkom [[Serbski Sokoł]] a so 24. julija 1921 župy „Jan Arnošt Smoler” w Budyšinje, „Michał Hórnik” w [[Kamjenc]]u, „Handrij Zejler” we Wojerecach a „Hendrich Jordan” w Choćebuzu wutworja. W lěće 1924 přisłušeja Domowinje 82 towarstwow. Skutkowanje třěšneho zwjazka wopřija nětko organizaciju přednoškow, koncertow, prózdninskich lěhwow kaž tež wudaće dźiwadłowych hrow a hudźbneho materiala za lajske dźiwadłowe skupiny a chóry. Nimo toho organizuje zjězdy a kulturne programy kaž na přikład 1925 w [[Kulow]]je, 1926 w [[Bukecy|Bukecach]], 1927 w [[Radwor]]ju abo 1935 we Wojerecach. W lěće 1925 so [[Serbska ludowa rada]] wot předsydstwa Domowiny, [[Serbska ludowa strona (Weimarska republika)|Serbskej (prjedy Łužiskej) ludowej strony]] a [[Maćica Serbska|Maćicy Serbskeje]] wutwori. Tuta rada dyrbi serbske zajimy přećiwo parlamentej republiki a krajam zastupować. Z pomocu peticijow sebi wona na přikład na kóncu Weimarskeje republiki žadaše, wučbnu situaciju serbskich dźěći polěpšić, štož pak bjez wuspěcha zwosta.

W lěće 1933 bu [[Pawoł Nedo]] předsyda Domowiny, kotryž so za strukturnu reformu zasadźi. Při tym běše předwidźane, towarstwowe sobustawstwo na direktne (jednotliwe) čłonstwo přestajić, zo by so Domowina w nutru skrućiła. Wot tutoho časa so wona tež jako narodna organizacija a politiska rěčnica Serbow widźi. Šěroke kulturne žiwjenje so w tutym času pak jenož ćežko wobchować hodźi, dokelž wyšnosće zapřijenje pruskeje Hornjeje a Delnjeje Łužicy do zwjazka a natwar młodźinskich skupinow njedowěrliwje wobkedźbowaše.

Po tym, zo zastupjerjo towarstwow nowe, wot stata nanuzowane wustawki 18.&amp;nbsp;měrca 1937, kotrež Domowinu jako ''Zwjazk serbsce rěčacych Němcow'' a pozdźišo jako '' Zwjazk k hajenju domizny a serbskich nałožkow'' wobhladowachu, njeschwalichu, so zarjadowanja a zhromadźizny wot [[nacionalsocializm|nacionalsocialistow]] zakazachu. Wjetšina hišće zawostawacych towarstwow so w awgusće po zajeću [[Jurij Měrćink|Jurja Měrćinka]] při němsko-čěskej hranicy zakazachu, z čimž so Domowinje zakład dźěławosće wza. W lěće 1941 dóńdźe k oficialnemu zakazej Domowiny a sćazanju jeje wobsydstwa.

=== Wobnowjenje a Domowina za čas Němskeje demokratiskeje republiki ===
Hižo krótko po [[Druha swětowa wójna|Druhej swětowej wójnje]] so Domowina pod nachwilnym předsydstwom [[Jan Cyž (jurist)|dr. Jana Cyža]] [[10. meje]] [[1945]] w [[Chrósćicy|Chrósćicach]] wobnowi. Sowjetska komandantura w Budyšinje zwjazk 17.&amp;nbsp;meje jako jednu z prěnich organizacijow scyła najprjedy regionalnje připóznawa. Runočasnje staji w [[Praha|Praze]] wutworjena [[Serbska narodna rada]] politiske žadanja, kotrež znowa hač k awtonomiji abo k přizamknjenju k [[Čěskosłowakska|Čěskosłowakskej]] sahachu. Tute žadanja wjednistwo Domowiny w někotrych memorandach podpěrowaše. Sowjetska wobsadniska móc so pak přećiwo tomu wupraji a spěchuje jenož kulturnu samostatnosć. Sowjetskim předpisam podrjadowana Domowina so w tutym času jako zastupjer zajimow Serbow etablěrowaše. Wodźace wosobiny widźachu w powójnskim porjedźe socialne wuswobodźenje serbskeho luda a socializm jako wuměnjenje za narodnu runoprawnosć.

Na lisćinach komunalnych wólbow 1946 zwjaza so Domowina z [[SED]]. Pod wospjetnym předsydstwom Pawoła Neda natwari sebi zwjazk organizaciju, kotraž wobsedźeše nimo regionalneho wusměrjenja tež přez kulturny, šulski, młodźinski/kubłanski, propagandistiski a hospodarski wotrjad. Pod wjednistwom [[Měto Lažki|Měta Lažki]] so we [[Wjerbno|Wjerbnje]] předsydstwo Domowinje za Delnju Łužicu woli, kotraž memorandum wo wuwučowanju serbšćiny a wukubłanju serbskich wučerjow na Sowjetsku wojersku administraciju w Němskej staji.

[[Dataja:Kurt Krjeńc.jpg|mini|upright|Kurt Krjeńc, předsyda Domowiny wot 1951 do 1973]]
W Sakskej schwali so 23.&amp;nbsp;měrca 1948 zakoń k wobchowanju prawow serbskeje ludnosće, na čož so jasny rozkćěw wutwori. Z pomocu zakonja spěchowaše a financowaše stat serbstwo a zajimy Serbow. Tak nastachu nimo Domowiny wjacore serbske institucije na polu kubłanja, kultury a wědomosće. Tradicionelne towarstwowe žiwjenje njehodźi so wot 1949 w [[Němska demokratiska republika|Němskej demokratiskej republice (NDR)]] dale wjesć, ale Domowina dóstanje wot sakskeho statneho knježerstwa status jako społk zjawneho prawa. Nimo toho dóstanje Domowina prawo zaso w Delnjej Łužicy skutkować, na čož so prěnje městne skupiny w [[Brjazyna (Błóta)|Brjazynje]], [[Depsk]]u, [[Strjažow]]je, [[Turjej]]u und [[Wjerbno|Wjerbnje]] załožichu.  W lěće 1950 so wotpowědny wukaz zratifikuje. Připódla eksistowaše pospyt samostatne krajne předsydstwo Domowiny za Braniborsku a Choćebuz wutworić.

W zwisku z towaršnostnej změnu w NDR, so bój wo wusměrjenje Domowiny 1955 přiwótři. Hižo do toho běštaj 1953 resp. 1954 duchownaj [[Gerhard Wirth]] a městopředsyda [[Jurij Handrik]] zwjazkowe předsydstwo wopušćiłoj. Na ''III.&amp;nbsp;zwjazkowym kongresu Domowiny'' (27.–29.&amp;nbsp;měrca 1955), na kotrymž so tež hižo 1951 zasadźeny předsyda [[Kurt Krjeńc]] znowa woli, so strach wo wobstaće serbstwa jako nacionalizm difamowaše. Wot 1958 wothódnoća kruhi SED zdźerženje a hajenje serbskeje rěče a wułoža ju jako njezjednoćomnu z marxizmom. Funkcionarojo Domowiny so tutomu směrej podwola, zhubja pak z tym wjele sobustawow. Wosebje ewangelscy a katolscy fararjo, kotřiž běchu dotal směrodajnje na skutkowanju Domowiny wobdźěleni, tute wusměrjenje wotpokazachu. Dla woteběranja sobustawstwa, so tehdyši 1.&amp;nbsp;zwjazkowy sekretar [[Bjarnat Nowak]] wo wusměrjenje Domowiny na ryzy kulturnu organizaciju prócuje, čemuž pak SED zadźěwa.

Na 7.&amp;nbsp;wuwjedźenskim postajenju so 1964 wučba serbšćiny na fakultatiwnu bazu staji, štož k sylnemu zniženju šulerjow serbšćiny wjedźe. Při wšěm spjećowanju, tež z boka Domowiny, so njeporadźi wukazej zadźěwać. Hakle w 1970tych lětach so poradźi, tute negatiwne sćěhi zaso zdźěla wurunać. Tradicija ludowych zjězdow so pak dale wjedźe. Wot 1966 so cyłkownje sydom centralnych festiwalow serbskeje kultury přewjedu. Wot 1969 so Domowina jako „socialistiska narodna organizacija“ definuje a mnoho zarjadowanjow we wjesnych skupinach centralnje postajeja.

Po tym zo so w Hornjej Łužicy hižo wjace hač 25 lět nazymske koncerty Domowiny wotměchu, so 1973 tež prěni nazymski koncert we Wjerbnje wotmě.

Wjednistwo Domowiny poskići serbskim zastupjerjam katolskeje a ewangelskeje cyrkwje 1988 „narodny dialog“, zo bychu so serbske zajimy přećiwo partneram dale wobkedźbowali.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20091121170702/http://www.nowycasnik.de/artikle/154 ''Die Auswirkungen von Perestroika und Glasnost auf die Sorben/Wenden.''] Vortrag des Vorsitzenden der Maśica Serbska Dr. Peter Schurmann. W: Nowy Casnik. 17.&amp;nbsp;nowembra 2009 (numer 46/2009). (online, wotwołana 10.&amp;nbsp;oktobra 2013) {{ref-de}}&lt;/ref&gt; Politisko-ideologiske konflikty so wjace tak kruće njewuwojuja a pozhubjenje sobustawow so w ramikach zdźerži. Njedźiwajo na prawniske postajenja a institucionelne spěchowanje pak Domowina pokročowacej asimilaciji Serbow zadźěwać njemóžeše.

Za čas politiskeho přewróta 1989/1990 ma Domowina z wjele wustupami a rozpušćenjemi wjesnych skupinow wojować, dokelž njemóžeše nowe wusměrjenje předpołožić a personelne změny wuwostanu. Za trěbnu programatisku změnu so [[Serbska narodna zhromadźizna]] zasadźowaše, kotraž so, hladajo na dołhu tradiciju, tež za dalše wobstaće Domowiny a zwisk towarstwow wupraješe.

===Zapisane towarstwo w Zwjazkowej republice Němska===
W lěće 1991 so Domowina jako zapisane towarstwo (z.&amp;nbsp;t.) z nowymi wustawkami skonstituowa. W tutych je předpisane, zo so organizacija wo spěchowanje a rozšěrjenje rěče, kultury a tradicije serbskeho ludu zasadźi. Při tym móža čłonojo Domowiny jednotliwcy abo tež towarstwa być. Ze strony [[Zwjazkowa republika Němska|stata]] so wona w praksy jako zastupowarka serbskich zajimow připóznaje. Kóžde druhe lěto so hłowna zhromadźizna, najwyši organ Domowiny, schadźuje. Nimo toho je wona do pjeć župow rozrjaduje: Budyšin, Kamjenc (ze sydłom w Chrósćicach), Wojerecy, [[Běła Woda]]/[[Niska]] (ze sydłom w [[Slepo]]m) a Delnja Łužica (ze sydłom w Choćebuzu). Poslednja so z prjedawšich štyri župow w Delnjej Łužicy zestaji.

Na hłownej zhromadźiznje 2001 so wobzamknje, zo so [[Rěčny centrum WITAJ]], kotryž so za sposrědkowanje serbskeje rěče w pěstowarnjach a šulach zasadźi, jako samostatny wotrjad Domowinje přizamknje. W lěće 2011, so na hłownej zhromadźiznje 27-lětny [[Dawid Statnik]] na noweho předsydu na dwě lěće wuzwoli. Z tym je wón, po Pawole Nedźe, druhi najmłódši předsyda w stawiznach organizacije a skutkuje wot 2013 tež hłownohamtsce.&lt;ref name=&quot;statnik hłownohamtsce&quot;&gt;[http://www.sz-online.de/sachsen/domowina-vorsitzender-statnik-im-amt-bestaetigt--2538002.html ''Domowina-Vorsitzender Statnik im Amt bestätigt.''] W: Sächsische Zeitung. Drježdźany, 23.&amp;nbsp;měrca 2013. (online, wotwołana 6.&amp;nbsp;oktobra 2013) {{ref-de}}&lt;/ref&gt;

W zwisku z nowelěrowanjom braniborskeho serbskeho zakonja 22. januara 2014, dósta Domowina jako towarstwo w tutym zwjazkowym kraju móžnosć, přećiwo ranjenju serbskich prawow před sudnistwom skoržić.&lt;ref&gt;Webstrona rbb: [http://www.rbb-online.de/politik/beitrag/2014/02/zustimmung-fuer-neues-sorben-wenden-gesetz-brandenburg.html ''Domowina zufrieden mit neuem Sorben-Wenden-Gesetz.''] (wotwołana 4. februara 2014) {{ref-de}}&lt;/ref&gt;

==Struktura towarstwa==
[[Dataja:Budyšin Serbski Dom.JPG|thumb|''Serbski dom'' – sydło Domowiny při Póstowym naměsće w Budyšinje.]]
Hłowne sydło měješe Domowina spočatnje w 1904 wotewrjenym ''[[Serbski dom|Serbskim domje]]'' při [[Lawske hrjebje|Lawskich hrjebjach]] w Budyšinje, kotryž so we wójnskim času zniči. Wot 1956 je zarjad Domowiny w nowo natwarjenym ''Serbskim domje'' při Póstowym naměsće w Budyšinje. Sydło delnjołužiskeje wotnožki je ''Serbski dom'' w Choćebuzu.

Najwyši organ Domowiny je hłowna zhromadźizna, kotraž so z čłonow zwjazkoweho předsydstwa a čłonow sobustawskich towarstwow zestaji. Hłowna zhromadźizna so dwulětnje schadźuje, hdźež dźěławosć Domowiny bilancuje a směrnicy za přichodnej dwě lěće wudźěła. Kóžde štwórte lěto so na hłownej zhromadźiznje tež předsyda, zwjazkowe předsydstwo (hač do 30&amp;nbsp;čłonow) a wuběrki Domowiny wola. Předsyda Domowiny reprezentuje třěšny zwjazk w zjawnosći a nawjeduje zwoprawdźenje programa Domowiny a wobzamknjenja hłowneje zhromadźizny. Jednaćel, kotryž so na sydom lět wot zwjazkoweho předsydstwa powoła, nawjeduje zarjad Domowiny.&lt;ref name=&quot;wustawki 2013&quot;&gt;Domowina: [http://www.domowina.sorben.com/dokumenty/wustawki2013os.pdf ''Wustawki Domowiny – Zwjazka Łužiskich Serbow z.&amp;nbsp;t.''] Nowa wersija wobzamknjena na 16.&amp;nbsp;hłownej zhromadźiznje Domowiny. Wjerbno, 23.&amp;nbsp;měrca 2013. {{ref-hsb}}&lt;/ref&gt;

Program Domowiny so prawidłownje nadźěła. Po tutym orientuje so aktualna dźěławosć třěšneho zwjazka. &lt;ref&gt;[https://www.domowina.de/hsb/domowina/program/ Program Domowiny | Zaměry a zakłady towarstwoweho dźěła]&lt;/ref&gt;

===Předsydźa===
[[Dataja:Dawid Statnik 2017.jpg|mini|[[Dawid Statnik]], tuchwilny předsyda Domowiny (wot 2011)]]

Wot załoženja Domowiny měješe wona jědnaće předsydow. Wot kónca lěta 1950 hač do 1990 měješe zwjazkowy kongres předsydstwo, na kotrehož čole steješe wot lěta 1973 1.&amp;nbsp;sekretar zwjazkoweho předsydstwa.
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!width=&quot;60px&quot; align=&quot;center&quot;| čas
!width=&quot;120px&quot; align=&quot;center&quot;| předsyda
!colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:left&quot; class=&quot;unsortable&quot;| biografiske daty
!style=&quot;text-align:left&quot; class=&quot;unsortable&quot;| dodatne informacije
|-
|align=&quot;center&quot;|1912–1927
|align=&quot;center&quot;|'''[[Arnošt Bart]]'''
|1870–1956
|překupc, ratar, wjesnjanosta,&lt;br /&gt;zapósłanc sakskeho krajneho sejma
|sobuzałožer a spočatnje komisariski předsyda
|- 
|align=&quot;center&quot;|1927–1930
|align=&quot;center&quot;|'''[[Jakub Šewčik]]'''
|1867–1935
|farar, kulturny stawiznar, basnik
|
|-
|align=&quot;center&quot;|1930–1933
|align=&quot;center&quot;|'''[[Jan Křižan]]'''
|1880–1959
|farar
|
|-
|align=&quot;center&quot;|1933–1937&lt;br /&gt;1945–1950
|align=&quot;center&quot;|'''[[Pawoł Nedo]]'''
|1908–1984
|wučer, wědomostnik, publicist
|
|-
|align=&quot;center&quot;|1950–1973
|align=&quot;center&quot;|'''[[Kurt Krjeńc]]'''
|1907–1978
|pórclinowy tružer, skałar,&lt;br /&gt;zapósłanc Ludoweje komory NDR
|
|-
|align=&quot;center&quot;|''1964–1990''
|align=&quot;center&quot;|'''''[[Jurij Grós]]'''''
|1931–2019
|blidar, wučer, wokrjesny rada
|''1. sekretar zwjazkoweho předsydstwa Domowiny''
|-
|align=&quot;center&quot;|1990–1991
|align=&quot;center&quot;|'''[[Bjarnat Cyž]]'''
|*&amp;nbsp;1951
|diplomowy inženjer elektrotechniki
|
|-
|align=&quot;center&quot;|1991–1992
|align=&quot;center&quot;|'''[[Jan Pawoł Nagel]]'''
|1934–1997
|komponist
|
|-
|align=&quot;center&quot;|1993–2000
|align=&quot;center&quot;|'''[[Jakub Brankačk]]'''
|*&amp;nbsp;1928
| wučer
|
|-
|align=&quot;center&quot;|2000–2011
|align=&quot;center&quot;|'''[[Jan Nuk]]'''
|*&amp;nbsp;1947
|diplomowy inženjer energijownistwa,&lt;br /&gt;předewzaćel
|
|-
|align=&quot;center&quot;|wot 2011
|align=&quot;center&quot;|'''[[Dawid Statnik]]'''
|*&amp;nbsp;1983
|jewišćowy mišter
|wot 2013 hłownohamtsce&lt;ref name=&quot;statnik hłownohamtsce&quot; /&gt;
|}

===Zwjazkowe předsydstwo===
Tuchwilnemu zwjazkowemu předsydstwu Domowiny, kotrež so na hłownej zhromadźiznje 05. haperleje 2025 w Budyšinje wuzwoli, přisłušeja slědowace wosoby: Dawid Statnik (předsyda), dr. Hartmut Leipner (městopředsyda), Marlis Młynkowa (městopředsydka), Marko Hančik, Franciska Albertowa, Beno Bělk, Jan Bělk, Bosćij Benada, Měrćin Brycka, Jěwa-Marja Čornakec, [[Bjarnat Cyž]], Mira Dubianojc, Roman Dźisławk, Joachim Glücklich, Maksimilian Hasacki, Syman Hejduška, Alena Hiccyna, Jan Kliman, Šarlota Kušcyc, Matej Mark, Carolina Měršowa, Jan Ryćer, Diana Wowčerjowa, Kati Struckowa, Tomaš Suchy, Angela Šurmanowa a Michaela Wróblowa.

Zwjazkowe pŕedsydstwo woli so kóžde štyri lěta na hłownej a wólbnej zhromadźiznje.

===Čłonstwo===
Domowinje přisłušeja pjeć župow (regionalnych zwjazkow), kotrež přesadźenje programatiskich zaměrow Domowiny a zhromadne skutkowanje towarstwow spěchuja:
* [https://web.archive.org/web/20221104110054/https://www.domowina.de/hsb/clonstwo/sobustawske-zupy-a-towarstwa/zupa-jan-arnost-smoler-budysin župa „Jan Arnošt Smoler”] ze sydłom w Budyšinje:
:załoži so 24. julija 1921 w Budyšinje.
:županka: Leńka Thomasowa
* [https://web.archive.org/web/20221104110051/https://www.domowina.de/hsb/clonstwo/sobustawske-zupy-a-towarstwa/zupa-michal-hornik-kamjenc župa „Michał Hórnik”] w Kamjencu ze sydłom w Chrósćicach
:załoži so 24. julija 1921.
:županka: Diana Wowčerjowa
*[https://web.archive.org/web/20220926002852/https://www.domowina.de/hsb/clonstwo/sobustawske-zupy-a-towarstwa/domowinska-zupa-handrij-zejler-wojerecy „Handrij Zejler”] ze sydłom we Wojerecach:
:załoži so 24. julija 1921 we Wojerecach.
:županka: Gabriela Linakowa
*[https://web.archive.org/web/20221104104543/https://www.domowina.de/hsb/mitgliedschaft/mitgliedsvereine/regionalverband-der-domowina-niederlausitz župa „Dolna Łužyca z.&amp;nbsp;t.”] w Choćebuzu
:Župa wuńdźe ze župow Choćebuz (wot 1949/50), Gubin/Baršć (1954), Kalawa/Lubin (1955) a Grodk (1956) a so 31.&amp;nbsp;meje 1991 jako zapisane towarstwo załoži.
:župan: Michael Apel
*[https://www.domowina.de/hsb/clonstwo/sobustawske-zupy-a-towarstwa/zupa-jakub-lorenc-zaleski-z-t župa „Jakub Lorenc-Zalěski”] w Slepom
:Župa w Niskej so 1945 załoži. Přez nowe administratiwne rjadowanje wobwodow w NDR (1957) nastanjetej župje Běła Woda a Niska. W lěće 1991 so župje zaso zjednoćištej.
:županka: Diana Maticowa

Nimo župow přisłušeja Domowinje slědowace towarstwa:
* [http://www.benno-haus.de/ Dom biskopa Bena] (spěchowacy čłon)
* [http://www.krabatmuehle.de/ Krabatowy młyn Čorny Chołmc z.&amp;nbsp;t.]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160118090108/http://www.lr-online.de/regionen/hoyerswerda/Krabatmuehlen-Verein-neu-im-Domowina-Regionalverband;art1060,3121782 ''Krabatmühlen-Verein neu im Domowina-Regionalverband.''] W: Lausitzer Rundschau. Wojerecy, 30.&amp;nbsp;nowembra 2010. (online, wotwołana 7.&amp;nbsp;oktobra 2013) {{ref-de}}&lt;/ref&gt;
* [https://web.archive.org/web/20150603105159/http://www.zeissighof.de/kvsorb.htm Kulturne towarstwo Ćisk z.&amp;nbsp;t.]
* [https://web.archive.org/web/20130818213729/http://www.macica.sorben.com/ Maćica Serbska z.&amp;nbsp;t.]
* [http://www.pawk.de/ „Pawk” z.&amp;nbsp;t.]
* [http://www.tourismus-sorben.com/ Serbski kulturny turizm z.&amp;nbsp;t.]
* [https://web.archive.org/web/20170419193457/http://www.sokol.sorben.com/ Serbski Sokoł z.&amp;nbsp;t.]
* [https://web.archive.org/web/20060514224930/http://www.sorbischer-schulverein.de/ramiki.html?s Serbske šulske towarstwo z.&amp;nbsp;t.]
* [https://web.archive.org/web/20070830120243/http://www.tcm-kp.de/ Towarstwo Cyrila a Metoda z.&amp;nbsp;t.]
* [https://www.domowina.de/hsb/clonstwo/sobustawske-zupy-a-towarstwa/towarstwo-za-spechowanje-serbskeho-kulturneho-a-informaciskeho-srjedzisca-w-barlinju-ski-z-t/ Towarstwo za spěchowanje serbskeho kulturneho a informaciskeho srjedźišća SKI z.&amp;nbsp;t. w Barlinje]
* [https://web.archive.org/web/20070623174421/http://www.domowina.sorben.com/strony/zsst.htm Zwjazk serbskich spěwarskich towarstwow z.&amp;nbsp;t.]
* [https://web.archive.org/web/20050831212247/http://www.volkskultur.sorben.com/ Spěchowanski kruh za serbsku ludowu kulturu z.&amp;nbsp;t.]
* Zwjazk serbskich studowacych z.&amp;nbsp;t.
* [https://web.archive.org/web/20041127121617/http://www.zsw-skb.de/ Zwjazk serbskich wuměłcow z.&amp;nbsp;t.]
* [https://web.archive.org/web/20070907065115/http://www.tourismus.sorben.com/ Zwjazk za serbski kulturny turizm z.&amp;nbsp;t.]
* [https://web.archive.org/web/20070818111833/http://www.zpr.sorben.com/ Zwjazk serbskich rjemjeslnikow a předewzaćelow z.&amp;nbsp;t.]

===Nowina towarstwa „Naša Domowina“===
Wot lěta 1935 je towarstwo nowinu ''Naša Domowina'' wudało. Spočatnje wuńdźe nowina jako samostatna přiłoha [[Serbske Nowiny|Serbskich Nowin]]. Pozdźišo wuda Budyski zarjad Domowiny nowinu pod mjenom ''Naša Domowina – Informacije třěšneho zwjazka • Informacije kšywowego zwězka • Informationen des Dachverbandes''.

===Hłowne zhromadźizny===
Zakładny gremij Domowiny je hłowna zhromadźizna z delegatami wšěch čłonskich towarstwow a župow. Přewjedźe so kóžde druhe lěto.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! čo. !! datum !! městno
|-
&lt;!--| 1 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 2 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 3 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 4 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 5 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 6 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 7 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 8 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 9 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 10 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 11 || Celowy tekst || Celowy tekst
|- --&gt;
| 12 || 5. měrca 2005 || [[Budyšin]]
|-
| 13 || 31. měrca 2007 || [[Kulow]]
|-
| 14 || 28. měrca 2009 || [[Chrósćicy]]
|-
| 15 || 26. měrca 2011 || [[Delni Wujězd]]
|-
| 16 || 23. měrca 2013 || [[Wjerbno]]
|-
| 17 || 28. měrca 2015 || [[Haslow]]
|-
| 18 || 25. měrca 2017 || [[Wojerecy]]
|-
| 19 || 30. měrca 2019 || [[Chrósćicy]]
|-
| 20 || 12. junija 2021 || [[Slepo]]
|-
| 21 || {{0}}3. junija 2022 || [[Choćebuz]] ''(wurjadna)''
|-
| 22 || 22. apryla 2023 || [[Choćebuz]]
|-
| 23 || ''5. apryla 2025'' || ''[[Budyšin]]''
|}

==Symbol a znamješko „lipy“==
Zwjazkowe předsydstwo Domowiny je so na posedźenju 25.&amp;nbsp;awgusta 1949 z symboliskim znamješkom třěšneho zwjazka zaběrało. Mjez 20 zapodatymi namjetami wuzwoli so jednohłósnje naćisk [[Hanka Krawcec|Hanki Krawcec]].

''„Znamjo Domowiny pokazuje na čerwjenym pozadku tři slěborne lipowe łopješka, kotrež wurostuja ze zdónka z wósom korjenjemi.“''&lt;ref name=&quot;wustawki 2013&quot; /&gt; Powaleny, ale hišće kruće zakorjeny štomowy zdónk ćěri nowe łopješka – symbol za wosylnjenje serbskeho naroda po ničacym režimje nacionalsocialistow. Symbol “lipowe łopješko” je škitana marka Domowiny – Zwjazka Łužiskich Serbow.

==Česćowanja==
[[dataja:Stamps of Germany (DDR) 1966, MiNr 1166.jpg|thumb|Składnostnje 150. narodninow [[Jan Arnošt Smoler|Jana Arnošta Smolerja]] wuda so 1966 w NDR tež listowa znamka Serbskeho domu po naćisku [[Jan Hansky|Jana Hanskeho]] a Gerharda Staufa (1924–1996).]]
Domowina počesći wot lěta 1990 wosoby, kotrež so zaměrnje a wuspěšnje za wozrodźenje serbskeje kultury a rěče zasadźuja z ''Mytom Domowiny'' a ''Mytom Domowiny za dorost''. Z ''Čestnym znamješkom Domowiny'' připóznawaja so wot lěta 1959 „zasłužby w towarstwowym dźěle, zwoprawdźejo program a směrnicy Domowiny”.&lt;ref&gt;Webstrona Domowiny: [https://web.archive.org/web/20080828190016/http://www.domowina.sorben.com/pm/080612.htm ''Namjety za „Myto Domowiny“ a „Čestne znamješko“ 2008.''] Medijowe wozjewjene Domowiny wot 12.&amp;nbsp;junija 2008. (wotwołana 7.&amp;nbsp;oktobra 2013) {{ref-hsb}}&lt;/ref&gt; Mjez lětami 1961 a 1989 so tež ''Literarne myto Domowiny'' a ''Wuměłske myto Domowiny'' spožčitej.

== Literatura ==
* [[Manfred Laduš]]: ''Domowina sto lět.'' Rjad „Wobrazki ze Serbow”. Ludowe nakładnistwo Domowina. Budyšin 2012. ISBN 978-3-7420-2218-9 {{ref-hsb}}
* Webstrona mdr.de: [http://www.mdr.de/mdr-figaro/journal/domowina204.html ''Zeittafel – Ein Jahrhundert Interessenvertretung der Sorben.''] (wotwołana 5.&amp;nbsp;oktobra 2013) {{ref-de}}
* Webstrona rbb: [http://www.rbb-online.de/politik/hintergrund/100_jahre_domowina.html ''100 Jahre Domowina – Eine Heimat für die sorbische Kultur.''] (wotwołana 5.&amp;nbsp;oktobra 2013) {{ref-de}}

==Žórła==
&lt;references/&gt;

==Wotkaz==
* [https://www.domowina.de/hsb/ Oficialne stronki Domowiny]
* [https://youtube.com/@domowinabudysin?si=jXF2g22T0Mo8QAYD Domowina] na [[YouTube]]
* [https://www.instagram.com/domowina.zt Domowina] na [[Instagram]]je
* [https://www.facebook.com/domowina.de Domowina] na [[Facebook]]u

[[Kategorija:Serbska institucija]]
[[Kategorija:Serbske towarstwo]]
[[Kategorija:Domowina]]
[[Kategorija:Budyšin]]
[[Kategorija:Załožene 1912]]
[[Kategorija:1945]]</text>
      <sha1>ntxsdpfxp4693304z5zldx4dcpkcxi5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Předłoha:Witaj</title>
    <ns>10</ns>
    <id>2710</id>
    <revision>
      <id>392667</id>
      <parentid>375475</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T16:33:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ясамойла</username>
        <id>15541</id>
      </contributor>
      <comment>dodawk</comment>
      <origin>392667</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3562" sha1="knc8abom0u764c9tzu286hwa0gz7i9r" xml:space="preserve">&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; style=&quot;padding: 1em 1em .5em 1em; background: #fff; border: 3px double #39f;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 132%; font-weight: bold;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;[[Wobraz:Sunflower d1.png|40px|Informacija]] '''Witaj do hornjoserbskeje [[Wikipedija|Wikipedije]], {{#if: {{{wužiwar|}}}| [[Wužiwar:{{{wužiwar}}}{{!}}{{{wužiwar}}}]] | [[wužiwar:{{PAGENAME}}|{{PAGENAME}}]] }}!'''&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
Rjenje zo sy so nam přidružił(a) a chceš swoju wědu z nami dźělić!

To je twoja wosobinska diskusijna strona, kotraž wužiwa so za wuměnu informacijow mjez wužiwarjemi Wikipedije. Maš tež {{#ifeq: {{{SUBJECTSPACE|}}} | Wužiwar| [[{{TALKPAGENAME}}|wužiwarsku stronu]]| {{#if: {{{wužiwar|}}}| [[wužiwar:{{{wužiwar}}}|wužiwarsku stronu]]| wužiwarsku stronu }} }}, hdźež móžeš druhich wužiwarjow wo sebi, swojich rěčnych kmanosćach, zajimach, ale tež wo nastawkach, kiž rediguješ informować.

Hdyž maš prašenja, móžeš slědowace pokiwy čitać:
*[[Wikipedija:Pomoc]]
*[[Pomoc:Kak stronu spisać]]
*[[Pomoc:Strony wobdźěłać]]
{{#if: {{{pomoc|}}}|

{{{pomoc}}}
}}

We Wikipediji mamy tež [[Wikipedija:Korčma|korčmu]], hdźež móžeš so prašeć, namjety činić abo powšitkowne prašenja k projektej diskutować.
Prošu njezabudź swoje přinoški na diskusijnych a projektowych stronach (nic pak w nastawkach samych!) z kodom &lt;nowiki&gt;--~~~~&lt;/nowiki&gt; podpisać. Móžeš za to tež tłóčatko [[Wobraz:Button sig2.png|23px|Podpisowy kneflk]] wužiwać, kiž so při wobdźěłanju strony nad wobdźěłanskim woknom jewi. 

Přejemy ći hišće wjele wjesela a wuspěcha we Wikipediji!
 
{{#if: {{{dodawk|}}}|
{{{dodawk}}}
}}
&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; style=&quot;padding: 1em 1em .5em 1em; background: #fff; border: 3px double #39f;&quot;&gt;
* (be-tarask – Беларуская) Калі не разумееце верхнялужыцкую мову, можаце прачытаць [[Předłoha:Witaj/be-tarask|па-беларуску]].
* (cs – Česky) Pokud nerozumíš hornolužické srbštině, můžeš si přečíst [[Předłoha:Witaj/cs|českou verzi]].
* (de – Deutsch) Wenn du kein Obersorbisch verstehst, kannst du [[Předłoha:Witaj/de|hier eine deutsche Version]] lesen.
* (en – English) If you don't understand Upper Sorbian language, you can read an English version [[Předłoha:Witaj/hsb-0|here]].
* (eo – Esperanto) Se vi ne komprenas suprasoraban lingvon, vi povos legi ĉi tie [[Předłoha:Witaj/eo|esperantlingvan version]].
* (lt – Lietuvių) Jei jūs nesuprantate Aukštutinių sorbų kalbos, jūs galite skaityti [[Předłoha:Witaj/lt|lietuvių kalba]]
* (lv - Latviešu) Ja Tu nesaproti augšsorbu valodu, vari izlasīt tulkojumu latviešu valodā [[Předłoha:Witaj/lv|šeit]].
* (nl – Nederlands) Als u het Oppersorbisch niet verstaat, kunt u [[Předłoha:Witaj/nl|hier]] een Nederlandstalige versie lezen.
* (pl – Polski) Jeśli nie rozumiesz języka górnołużyckiego, możesz czytać tutaj [[Předłoha:Witaj/pl|wersję polską]].
* (ru – Русский) Если вы не понимаете верхнелужицкого языка, то можете посмотреть версию [[Předłoha:Witaj/ru|на русском языке]].
* (sk – Slovenčina) Ak nerozumieš hornolužickú srbštinu, môžeš čítať [[Předłoha:Witaj/sk|slovenskú verziu]].
&lt;/div&gt;
{{#if: {{{tekst|}}}|
{{{tekst}}} - {{#if: {{{podpis|}}}| {{{podpis}}}| [[Wužiwar:Tlustulimu|Tlustulimu]] }} | }}
&lt;noinclude&gt;{{Doc}}

[[Kategorija:Předłoha:Za wužiwarske strony|W]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>knc8abom0u764c9tzu286hwa0gz7i9r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Předłoha:Witaj/hlej tež</title>
    <ns>10</ns>
    <id>9640</id>
    <revision>
      <id>392666</id>
      <parentid>84530</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T16:25:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ясамойла</username>
        <id>15541</id>
      </contributor>
      <comment>дапаўненьне</comment>
      <origin>392666</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="320" sha1="03bs2iahufcmt8ztlicxcl2spjxxsyj" xml:space="preserve">==Hlej tež==
*{{Předłoha|Witaj}}
*{{Předłoha|Witaj/be-tarask}}
*{{Předłoha|Witaj/cs}}
*{{Předłoha|Witaj/de}}
*{{Předłoha|Witaj/eo}}
*{{Předłoha|Witaj/hsb-0}}
*{{Předłoha|Witaj/lt}}
*{{Předłoha|Witaj/lv}}
*{{Předłoha|Witaj/nl}}
*{{Předłoha|Witaj/pl}}
*{{Předłoha|Witaj/ru}}
*{{Předłoha|Witaj/sk}}</text>
      <sha1>03bs2iahufcmt8ztlicxcl2spjxxsyj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dragan Đokanović</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13870</id>
    <revision>
      <id>392686</id>
      <parentid>382592</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T22:44:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Esa Virossa</username>
        <id>28877</id>
      </contributor>
      <origin>392686</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1558" sha1="jo76y1dt52cyhhx7mar0ip9tyyzwl0j" xml:space="preserve">[[Dataja:Dragan Djokanovic Budysin.jpg|thumb|Dragan Đokanović w [[Budyšin]]je (2016)]]

'''Dragan Đokanović''' (kyrilisce Драган Ђокановић) (* [[20. apryla]] [[1958]] w [[Sarajewo|Sarajewje]]) je [[Bosniska a Hercegowina|bosniski]] politikar a předsyda strony [[Demokratska stranka federalista]] w [[Republika Srpska|Republice Srpskej]].&lt;ref&gt;[http://pantheon.media.mit.edu/rankings/people/BA/all/-4000/2010/H15/ Pantheon project from the Macro Connections group at The Massachusetts Institute of Technology Media Lab]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20150427175947/http://www.eastsarajevocity.com/index.php/102-vijest/143-gavrilo-princip-prvi-dragan-dokanovic-sedamnaesti/ GAVRILO PRINCIP PRVI, DRAGAN ĐOKANOVIĆ SEDAMNAESTI, ESC Forum, East Sarajevo City]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://novovrijeme.ba/prof-dr-dragan-okanovic-moramo-se-vratiti-porodici-tradiciji-i-precima/ Prof. dr. Dragan Đokanović: Moramo se vratiti porodici, tradiciji i precima, NOVO VRIJEME]&lt;/ref&gt;

== Nóžki ==
&lt;references/&gt;

== Wotkazy ==
* [https://web.archive.org/web/20100605035220/http://www.dragandjokanovic.com/ Webstrona Dragana Đokanovića]
* [https://web.archive.org/web/20101120150500/http://www.eastsarajevocity.com/ Demokratska stranka federalista, Istočno Sarajewo]
* [http://derstandard.at/?url=/?id=3129496 derStandard.at]

{{DEFAULTSORT:Dokanović, Dragan}}
[[Kategorija:Muž]]
[[Kategorija:Bosniski politikar]]
[[Kategorija:Bosničan]]
[[Kategorija:Rodź. 1958]]
[[Kategorija:Politikar (20. lětstotk)]]
[[Kategorija:Politikar (21. lětstotk)]]</text>
      <sha1>jo76y1dt52cyhhx7mar0ip9tyyzwl0j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vincent van Gogh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14740</id>
    <revision>
      <id>392684</id>
      <parentid>392660</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T18:18:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J budissin</username>
        <id>7</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Změnje wot [[Special:Contributions/Juio07|Juio07]] ([[User talk:Juio07|Diskusija]]) buštej na poslednju wersiju wužiwarja [[User:Nadvšenec|Nadvšenec]] wróćo stajenej</comment>
      <origin>329213</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="483" sha1="isre38egz8byolcubpog76gha3sd0xr" xml:space="preserve">'''Vincent van Gogh''' (* 30. měrca 1853 w [[Zundert]], [[Nižozemska]]; † 29. julija 1890 w Auvers-sur-Oise, [[Francoska]]) běše nižozemski moler.

&lt;gallery&gt;
Dataja:EPO 0996 wiki.jpg|Awtoportret
Dataja:VanGogh-Irises 2.jpg|[[Němska škleńčica|Iris]]
Dataja:Md480.jpg|Listowa znamka &quot;[[Moldawska|Moldova]]&quot;
&lt;/gallery&gt;

{{DEFAULTSORT:van Gogh, Vincent}}

[[Kategorija:Moler]]
[[Kategorija:Nižozemjan]]
[[Kategorija:Rodź. 1853]]
[[Kategorija:Zemr. 1890]]
[[Kategorija:Muž]]</text>
      <sha1>isre38egz8byolcubpog76gha3sd0xr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Slawistika</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19698</id>
    <revision>
      <id>392670</id>
      <parentid>390257</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T17:02:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ясамойла</username>
        <id>15541</id>
      </contributor>
      <comment>dodawk</comment>
      <origin>392670</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1024" sha1="nzu6xsb1i6aybm80xkdk69jsyei0l2m" xml:space="preserve">'''Slawistika''' je wědomosć [[Słowjenjo|słowjanskich]] rěčow, literaturow a kulturow. Jako wotrjady přisłušeja Slawistice mjez druhimi [[běłorusistika]], [[bohemistika]] {{ref-cs}}, [[chorwatistika]], [[polonistika]] {{ref-pl}}, [[rusistika]], [[serbistika]] (serbisce) a [[sorabistika]] (serbsce). Dalši wotrjad slawistiki je tak mjenowana staroslawistika, potajkim wědomosć [[Cyrkwinosłowjanska rěč|cyrkwinosłowjanskeje rěče]].

W [[Němska|Němskej]] je 39 uniwersitow, na kotrychž so slawistika wuči, na přikład w [[Berlin]]je ([[Humboldtowa uniwersita]], najstarši a najwjetši institut w Němskej), [[Freiburg]]u, [[Gießen]]je, [[Greifswald]]źe, [[Hamburg]]u, [[Jena|Jenje]], [[Lipsk]]u, [[Mohuč]]u, [[Podstupim]]je, [[Rězno|Rěznje]] a [[Tübingen]]je. Instituty maja wšo dohromady něhdźe 12.000 studentow.

== Wotkaz ==
* [http://www.slavistenverband.de/ Zwjazk němskich slawistow (němsce)] 

{{DISPLAYTITLE:slawistika}}

[[Kategorija:Słowjanske rěče]]
[[Kategorija:Slawistika]]</text>
      <sha1>nzu6xsb1i6aybm80xkdk69jsyei0l2m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bjaroza</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35344</id>
    <revision>
      <id>392685</id>
      <parentid>388742</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T20:26:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Redaktor GLAM</username>
        <id>26058</id>
      </contributor>
      <comment>Higher resolution version of image</comment>
      <origin>392685</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2915" sha1="1c6baluzgz9robu1asqfbzfndbzcjhp" xml:space="preserve">{{Infokašćik město
|mjeno serbske= Bjaroza
|mjeno swójske= Бяроза, Берёза
|wopon= Coat of Arms of Biaroza, Belarus.svg
|chorhoj= Flag of Biaroza-Kartuskaja.svg
|šěrina=52/33
|dołhota=24/58
|region-ISO=BY-BR
|wysokosć= 150
|přestrjeń=
|wobydlerstwo= 29451
|staw=2017
|póstowe čisło=225210, 225209
|předwólba=1643
|adresa=
|webstrona=
}}
[[Dataja:Biaroza Belarus.JPG|thumb|left]]

'''Bjaroza''' ({{wrěči|be|Бяроза}}; {{wrěči|ru|Берёза/ ''Bjerjoza''}}; {{wrěči|pl|''Bereza Kartuska''}}) je město w [[Oblasć Brest|Brestskej oblasći]] w [[Běłoruska|Běłoruskej]]. Je zarjadniske sydło Bjarozawskeho rajona.

Leži při rěce Jaselda něhdźe 100 kilometrow sewjerowuchodnje [[Brest (Běłoruska)|Bresta]].

Ma něhdźe 29 tysac wobydlerjow. &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20200813193913/http://belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_7192/  Численность населения на 1 января 2017 г. и среднегодовая численность населения за 2016 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]/ Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь, Минск, 2017, стр. 5&lt;/ref&gt; 

== Stawizny ==
[[Dataja:Biaroza monastery by Napoleon Orda (5362041).jpg|mini|left|Něhdyši klóšter kartuzianow]]
Sydlišćo je so w lěće 1477 prěni raz naspomniło a słušeše tehdy k wulkowjerchowstwu Litawskej. Wot 1648 do 1689 natwarichu tule kartuzianski klóšter, kotryž sta so bórze z jednym z najwjetšich w cyłej [[Pólsko-Litawska|Pólsko-Litawskej]]. Po dźělenju Pólskeje přińdźeštej město a klóšter k Ruskemu carstwu. Po pólskim nowemberskim zběžku 1830/31 bu klóšter wot wyšnosće zawrjeny a w lěće 1866 zdźěla wottorhany. Tež barokna klóšterska cyrkej so tehdy zhubi. Po pólsko-sowjetskej wójnje słušeše Bjaroza wot 1921 jako ''Bereza Kartuska'' k [[Pólska|Pólskej]]. W lěće 1939 bu wot Čerwjeneje armeje wobsadźena a wot 1941 do 1944 steješe pod kontrolu němskeje wehrmachty. Wot cyłkownje pjeć tysac wobydlerjow běchu tehdy wokoło 4500 Židow, z kotrychž bu wjetšina w [[holocaust|holocausće]] zamordowana. Wot kónca [[Druha swětowa wójna|Druheje swětoweje wójny]] bě městačko dźěl Běłoruskeje sowjetskeje republiki.

== Žórła ==
&lt;references/&gt;

== Literatura ==
* [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_I/140 Bereza Kartuska]/ Słownik geograficznym Królestwa Polskiego, T. I: Aa – Dereneczna. Warszawa, 1880. s. 140–141.

== Wotkazaj ==
{{commonscat|Biaroza|Bjaroza}}
* [https://web.archive.org/web/20170805105412/http://www.bereza.gov.by/ Oficielne webstrony]

{{Oblasć Brest}}

[[Kategorija:Prěnje naspomnjenje 1477]]</text>
      <sha1>1c6baluzgz9robu1asqfbzfndbzcjhp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Předłoha:Witaj/be-tarask</title>
    <ns>10</ns>
    <id>41768</id>
    <revision>
      <id>392665</id>
      <timestamp>2026-10-12T16:24:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ясамойла</username>
        <id>15541</id>
      </contributor>
      <comment>пачатак</comment>
      <origin>392665</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2395" sha1="emy590puxw29l3lb4g4lwuj7ktovzdk" xml:space="preserve">&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; style=&quot;padding: 1em 1em .5em 1em; background: #fff; border: 3px double #39f;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 132%; font-weight: bold;&quot;&gt;
&lt;center&gt;[[Wobraz:Sunflower d1.png|40px|Informacja]] '''Вітаем Вас ў верхнялужыцкае [[Wikipedija|Вікіпэдыі]]!'''&lt;/center&gt;&lt;/div&gt;
Радыя, што далучаецеся да нас і хочаце дзяліцца з намі сваімі ведамі!

Гэта Ваша асабістая старонка гутарак, якая выкарыстоўваецца для абмену ведамі паміж удзельнікамі Вікіпэдыі. Маеце таксама старонку удзельніка, дзе можаце пісаць пра сябе, свае здольнасьці [[Wikipedija:Babel|валоданьняў моваў]], зацікаўленьні або артыкулы, якія напісалі або дапаўнялі.

Калі маеце пытанні, можаце чытаць пра дапамогу на беларускае вікіпэдыі:
*[[:be-tarask:Дапамога:Зьмест|Дапамога па беларуску]]
*[[:be-tarask:Вікіпэдыя:Як стварыць новы артыкул|Як стварыць новы артыкул]]?

У Вікіпэдыі маем старонку гутарак [[Wikipedija:Korčma|Корчма]] (карчма). У беларускай вікіпэдыі маецца таксама [[:be-tarask:Вікіпэдыя:Форум|Форум]], дзе можна задаваць пытаньні, пісаць свае прапановы, або гутарыць пра верхнялужыцкую Вікіпэдыю. Не забывайце падпісвацца на старонках гутарак з дапамогаю знакаў &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;. Ня трэба падпісвацца ў артыкулах Вікіпэдыі. Можаце таксама для подпісаў выкарыстаць гузік [[Wobraz:Button sig2.png|23px]], які маецца на старонцы рэдагаваньня над акном для рэдагаваньня.

Жадаем Вам яшчэ многа радасьці і посьпехаў у верхнялужыцкае Вікіпэдыі!
&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{Dokumentacija za předłohu|1=
{{Witaj/hlej tež}}
}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>emy590puxw29l3lb4g4lwuj7ktovzdk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Instagram</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41769</id>
    <revision>
      <id>392672</id>
      <timestamp>2026-10-12T17:24:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ясамойла</username>
        <id>15541</id>
      </contributor>
      <comment>пачатак</comment>
      <origin>392672</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="221" sha1="75lrqdd2dp169pw4qjgm8sdo15h40au" xml:space="preserve">[[File:Instagram screenshot.png|thumb|Instagram webstrona.]]
'''Instagram''' je [[Internet|internetowa]] webstrona.

== Wotkaz ==
* [https://www.instagram.com/domowina.zt Instagram] i [[Domowina]]

[[Kategorija:Internet]]</text>
      <sha1>75lrqdd2dp169pw4qjgm8sdo15h40au</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>392673</id>
      <parentid>392672</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T17:32:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ясамойла</username>
        <id>15541</id>
      </contributor>
      <comment>dodawk</comment>
      <origin>392673</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="476" sha1="4tltok7pueyzx36gizk4p8oiw1duacu" xml:space="preserve">[[File:Instagram screenshot.png|thumb|Instagram webstrona.]]
'''Instagram''' je [[Internet|internetowa]] webstrona&lt;ref&gt;[https://www.instagram.com/domowina.zt Instagram] i [[Domowina]]&lt;/ref&gt;. Hłowne sydło Instagram je w [[Kalifornijska|Kaliforniskej]]. Załožiło je [[Kevin Systrom]] a [[Mike Krieger]] so předewzaće 6. oktobra 2010 wot.

==Žórła==
&lt;references/&gt;

== Wotkaz ==
* [https://www.instagram.com/domowina.zt Instagram] i [[Domowina]]

[[Kategorija:Internet]]</text>
      <sha1>4tltok7pueyzx36gizk4p8oiw1duacu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>392674</id>
      <parentid>392673</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T17:33:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ясамойла</username>
        <id>15541</id>
      </contributor>
      <comment>дапаўненьне</comment>
      <origin>392674</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="496" sha1="eyqt8p8q8o2pbin6civ3fanc2j0z3m1" xml:space="preserve">[[File:Instagram screenshot.png|thumb|Instagram webstrona.]]
'''Instagram''' je [[Internet|internetowa]] webstrona&lt;ref&gt;[https://www.instagram.com/domowina.zt Instagram] i [[Domowina]]&lt;/ref&gt;. Hłowne sydło Instagram je w [[Kalifornijska|Kaliforniskej]]. Załožiło je [[Kevin Systrom]] a [[Mike Krieger]] so předewzaće 6. oktobra 2010 wot.

==Žórła==
&lt;references/&gt;

== Wotkaz ==
* [https://www.instagram.com/domowina.zt Instagram] i [[Domowina]]

[[Kategorija:Internet]]
[[Kategorija:2010]]</text>
      <sha1>eyqt8p8q8o2pbin6civ3fanc2j0z3m1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>392677</id>
      <parentid>392674</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T17:42:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ясамойла</username>
        <id>15541</id>
      </contributor>
      <comment>dodawk</comment>
      <origin>392677</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="527" sha1="0xvl4oeflxcvrzo2ple4sio9dl3khvl" xml:space="preserve">[[File:Instagram screenshot.png|thumb|Instagram webstrona.]]
'''Instagram''' je [[Internet|internetowa]] webstrona&lt;ref&gt;[https://www.instagram.com/domowina.zt Instagram] i [[Domowina]]&lt;/ref&gt;. Hłowne sydło Instagram je w [[Kalifornijska|Kaliforniskej]]. Załožiło je [[Kevin Systrom]] a [[Mike Krieger]] so předewzaće 6. oktobra 2010 wot.

==Žórła==
&lt;references/&gt;

== Wotkaz ==
* [https://www.instagram.com/domowina.zt Instagram] i [[Domowina]]

[[Kategorija:Internet]]
[[Kategorija:2010]]
[[Kategorija:Załožene 2010]]</text>
      <sha1>0xvl4oeflxcvrzo2ple4sio9dl3khvl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>392683</id>
      <parentid>392677</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T18:17:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J budissin</username>
        <id>7</id>
      </contributor>
      <origin>392683</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="514" sha1="4jm9e9au3mvynhebe6jb96deqjbpau9" xml:space="preserve">[[Dataja:Instagram screenshot.png|thumb|Instagram]]
'''Instagram''' je [[Internet|internetowa]] strona a socialna syć, kotrejež fokus leži wosebje na wobrazach a widejach. Hłowne sydło Instagrama je w [[Kaliforniska|Kaliforniskej]]. Załožiło je so předewzaće 6. oktobra 2010 wot [[Kevin Systrom|Kevina Systroma]] a [[Mike Krieger|Mikea Kriegera]].

== Žórła ==
&lt;references/&gt;

== Wotkaz ==
* [https://www.instagram.com/ Hłowna strona Instagrama]

[[Kategorija:Internet]]
[[Kategorija:Załožene 2010]]</text>
      <sha1>4jm9e9au3mvynhebe6jb96deqjbpau9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Facebook</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41770</id>
    <revision>
      <id>392675</id>
      <timestamp>2026-10-12T17:39:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ясамойла</username>
        <id>15541</id>
      </contributor>
      <comment>пачатак</comment>
      <origin>392675</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="456" sha1="gkbvjda3ma32c83as4zeedq4pba6pbr" xml:space="preserve">[[File:Screen of Facebook (2).PNG|thumb|Facebook webstrona.]]
'''Facebook''' je [[Internet|internetowa]] webstrona&lt;ref&gt;[https://www.facebook.com/domowina.de Facebook] i [[Domowina]]&lt;/ref&gt;. Hłowne sydło Instagram je w [[Harward]]. Załožiło je [[Mark Zuckerberg]] so předewzaće 4. februara 2004 wot.

==Žórła==
&lt;references/&gt;

== Wotkaz ==
* [https://www.facebook.com/domowina.de Facebook] i [[Domowina]]

[[Kategorija:Internet]]
[[Kategorija:2004]]</text>
      <sha1>gkbvjda3ma32c83as4zeedq4pba6pbr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>392676</id>
      <parentid>392675</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T17:41:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ясамойла</username>
        <id>15541</id>
      </contributor>
      <comment>dodawk</comment>
      <origin>392676</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="487" sha1="kaz9o6kv1jhi6h2yrm3sg396hjzzb2h" xml:space="preserve">[[File:Screen of Facebook (2).PNG|thumb|Facebook webstrona.]]
'''Facebook''' je [[Internet|internetowa]] webstrona&lt;ref&gt;[https://www.facebook.com/domowina.de Facebook] i [[Domowina]]&lt;/ref&gt;. Hłowne sydło Instagram je w [[Harward]]. Załožiło je [[Mark Zuckerberg]] so předewzaće 4. februara 2004 wot.

==Žórła==
&lt;references/&gt;

== Wotkaz ==
* [https://www.facebook.com/domowina.de Facebook] i [[Domowina]]

[[Kategorija:Internet]]
[[Kategorija:2004]]
[[Kategorija:Załožene 2004]]</text>
      <sha1>kaz9o6kv1jhi6h2yrm3sg396hjzzb2h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>392682</id>
      <parentid>392676</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T18:15:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J budissin</username>
        <id>7</id>
      </contributor>
      <origin>392682</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="480" sha1="sskvz6ns7fcycg3fb92uehdmswa2zyf" xml:space="preserve">[[File:Screen of Facebook (2).PNG|thumb|Websydło Facebooka]]
'''Facebook''' je jedna z najwjetšich [[socialna syć|socialnych syćow]] w [[internet|interneće]]. Załožiło je so dnja 4. februara 2004 wot [[Mark Zuckerberg|Marka Zuckerberga]].

Syć słuša [[Zjednoćene staty Ameriki|US-ameriskemu]] wulkokoncernej Meta.

== Žórła ==
&lt;references/&gt;

== Wotkaz ==
* [https://www.facebook.com/ Hłowna strona Facebooka]

[[Kategorija:Internet]]
[[Kategorija:Załožene 2004]]</text>
      <sha1>sskvz6ns7fcycg3fb92uehdmswa2zyf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategorija:Załožene 2010</title>
    <ns>14</ns>
    <id>41771</id>
    <revision>
      <id>392678</id>
      <timestamp>2026-10-12T17:44:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ясамойла</username>
        <id>15541</id>
      </contributor>
      <comment>пачатак</comment>
      <origin>392678</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="81" sha1="b3czjtuvxtpsq7x6wm85l6z8k42ggcn" xml:space="preserve">{{Załoženje po lěće|2010}}

[[Kategorija:Załožene w 2010tych lětach|2010]]</text>
      <sha1>b3czjtuvxtpsq7x6wm85l6z8k42ggcn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategorija:Załožene w 2010tych lětach</title>
    <ns>14</ns>
    <id>41772</id>
    <revision>
      <id>392679</id>
      <timestamp>2026-10-12T17:46:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ясамойла</username>
        <id>15541</id>
      </contributor>
      <comment>пачатак</comment>
      <origin>392679</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="133" sha1="38eodx3vojkujuluo6qbvyqylbe595r" xml:space="preserve">{{Commonscat|2010s establishments}}

[[Kategorija:Załožene w 21. lětstotku|2010]]
[[Kategorija:Załoženje po lětdźesatku|2010]]</text>
      <sha1>38eodx3vojkujuluo6qbvyqylbe595r</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>