Wikipedya htwiki https://ht.wikipedia.org/wiki/Paj_Prensipal MediaWiki 1.47.0-wmf.6 first-letter Medya Espesyal Diskite Itilizatè Diskisyon Itilizatè Wikipedya Diskisyon Wikipedya Fichye Diskisyon Fichye MedyaWiki Diskisyon MedyaWiki Modèl Diskisyon Modèl Èd Diskisyon Èd Kategori Diskisyon Kategori TimedText TimedText talk Module Discussion module Event Event talk 1 64710 881707 868408 2026-06-11T21:21:44Z Naraht 10345 /* Mispelling */ 881707 wikitext text/x-wiki mon che == Mispelling == The reference that says "John Hopkins" should say "Johns Hopkins". Please change. [[Itilizatè:Naraht|Naraht]] ([[Diskisyon Itilizatè:Naraht|discussion]]) 16 out 2022 à 13:31 (UTC) :Hello, I made the correction. [[Itilizatè:Gilles2014|Gilles2014]] ([[Diskisyon Itilizatè:Gilles2014|diskisyon]]) 21 out 2022 à 17:28 (UTC) ::John Hopkins has been restored, please correct again.[[Itilizatè:Naraht|Naraht]] ([[Diskisyon Itilizatè:Naraht|diskisyon]]) 13 novanm 2024 à 01:10 (UTC) ::John Hopkins has been restored, please correct again.[[Itilizatè:Naraht|Naraht]] ([[Diskisyon Itilizatè:Naraht|diskisyon]])[[Itilizatè:Naraht|Naraht]] ([[Diskisyon Itilizatè:Naraht|diskisyon]]) 12 jiyè 2025 à 16:36 (UTC) :::{{U|Gilles2014}} please correct again.[[Itilizatè:Naraht|Naraht]] ([[Diskisyon Itilizatè:Naraht|diskisyon]]) 11 jen 2026 à 21:21 (UTC) czrfv1s7zbc784yx0j4in421tzca6eq 0 73427 881697 738516 2026-06-11T15:28:11Z NoonIcarus 15428 +Fichye 881697 wikitext text/x-wiki [[Fichye:El Inca (2016).webm|vignette|Fim]] '''''El Inca''''' se yon [[fim dramatik]] [[Venezwela|venezwelyen]] reyalize pa [[Ignacio Castillo Cottin]] sòti an 2016. == Rezime == == Ekip teknik == == Aktè == * Alexander Leterni kòm [[Edwin Valero]] * Scarlett Jaimes kòm Joselin * Miguel Ferrari kòm Zambrano * Daniela Bueno kòm Wendy == Referans == {{referans}} == Lyen deyò == * [https://www.imdb.com/title/tt4581310/ ''El Inca''] sou IMDb [[Kategori:2016]] [[Kategori:Sinema]] [[Kategori:Fim]] [[Kategori:Fim venezwelyen]] 2v2b0klbxkfhj2pj615fnpq7jjdpj84 4 97565 881698 2026-06-11T16:13:47Z Dade70 27764 ajoute kontni 881698 wikitext text/x-wiki [[File:WikiForHumanRight2022 Campaign 1 (2).png|center|600px]] ==Wiki pou Dwa Moun 2026== Objektif kanpay '''Wiki pou Dwa Moun 2023''' a (#WikiForHumanRight) se pou asire tout moun gen aksè ak enfòmasyon net, ki baze sou reyalite, ak aktyalite sou Dwa nou pou yon [[anviwònman]] ki an sante. Dwa ak yon anviwònman ki an sante se alafwa yon dwa legal [[ONI|Nasyonzini]] rekonèt, men tou, yon fason pou konekte dwa moun ak twa kriz planetè nou fè fas yo : [[chanjman klimatik]], [[polisyon]], ak pè[[biyodivèsite|t biyodivèsite]]. Jan Pwogram Anviwònman Nasyonzini an te souliye: nou bezwen fè lapè ak [[Lanati]], epi dwa moun yo dwe nan mitan solisyon yo. Wòl Wikipedya pa janm gen plis enpòtans pase kounye a. Tout moun toupatou bezwen aksè ak enfòmasyon sou fason chanjman klimatik oswa degradasyon anviwònman an afekte lavi yo. Nou ka ogmante konesans sou sistèm natirèl ki an sante kote tout moun depann dlo y ap bwè, lè y ap respire, manje y ap manje ak resous yo bezwen. Avèk Wiki pou Dwa Moun ane sa a, n ap konsantre sou enplikasyon dwa pou yon anviwònman an sante sou moun ki ap fè fas ak twa kriz planetè yo: chanjman klimatik, pèt divèsite biyolojik, ak polisyon. == Estatistik sou eta anviwònman an nan peyi Dayiti, koz avèk konsekans. == Ayiti ke lontan yo te konn rele "Perles des Antilles" se yon peyi ki te gen yon anviwònman ki rich, ki pwòp, kote [[rivyè]] yo te bèl, yo te pwòp, [[mangwòv]] yo te anpil e yo te toujou ap ranpli wòl yo sitou nan vil Okap, vil yo te toutou netwaye, yo te pwòp e yo te san fatra. Peyi sila te chaje ak anpil pyebwa anpil lòt divès richès. Pyebwa sa yo te kouvri ,nan lane 1960, 60% teritwa nasyonal lan. Men sa te vin chanje, pousantaj ansam pyebwa sa yo te vin bese anpil, li pase ak 13.6% nan lane 2000, 3.5% nan lane 2011, 2% pou kounya. Se pa sèlman pyebwa yo ki te vin bese , anviwònman an nan tout sans vin mal, rivyè yo pa pwòp ankò, vil yo chaje fatra, mangwòv yo ap disparèt, fatra ap miltpliye nan tout kò peyi an elatriye. Gen plizyè bagay ki eskplike kisa ki fè anviwonman peyi an ap degrade konsa. # '''[[Deforestasyon]] (Koupe pyebwa pou fè chabon ak mèb).''' 92% nan popilasyon ayisyen an itilize chabon pou fè manje.Daprè FAO, 10000 sak chabon itilize chak jou nan peyi an. Pou sa, 12 rive nan 30 milyon pyebwa koupe chak ane. Nou tout konnen ke pyebwa bay lavi, dayè li pèmèt nou jwenn oksijèn pou nou respire, li bannou manje epi li bannou bon van ak lonbway. Li pa selman fè sa yo selman ,li patisipe nan sik dlo an, nan fenomèn lapli an tou, li pwoteje e konsève tè an. Li ede nou kont glisman tè, ak inondasyon. Ki donk koupe yon pyebwa mache avek anpil konsekans, tankou: * Akselere ewozyon ( [[glisman teren]]). Genyen 40 milyon tòn tè ki ale nan lanmè chaK ane paske yo pa jwenn pyebwa ki pou kenbe yo. * Akselere bès [[plivyometri]] an. Akoz pyebwa yo nap koupe an, vin genyen mwens [[Enfiltrasyon|enfiltyrasyon]], donk dlo yo mwens antre nan tè an,sa ki vin diminye plivyometri an (lapli an). Nou ka remake nou fè fas anpil avèk [[sechrès]] kote moun yo ap plenyen yo pa jwenn dlo paske lapli pa vrèman tonbe. Sa vin fè genyen 70 % nan rekòt yo ki pèdi, sa ki bese [[pwodiksyon]] nasyonal lan epi ki fè pri pwodui yo monte. Aksè ak dlo vin pi redwi tou, kote ke 42% nan popilasyon ayisyen lan pa toujou gen gen aksè ak [[Dlo pou bwè pwòp|dlo potab]] e 72% nan yo pa gen [[Latrin|latrin.]] * 10/17 espès andemik mamifè disparèt. * Kèk espès ( [[fwitye]], [[fofestye]]..)menase pou yo disparèt,oubyen yo vin pi ra pou jwenn. * '''Tè agrikol yo kap diminye''' Peyi an chaje moun e kantite moun yo ap vin pi plis chak jou. Moun sa yo bezwen kote pou rete. Anpil ladan yo al ret sou tè ki ta dwe itlize pou zafè agrikilti.Nan konsa yo konn koupe pyebwa ki sou yo. Sa ki vin fè vin gen mwens plant pou sik dlo an ak fenomèn [[lapli]] an epi pwodiksyon nansyonal lan vin bese e vin gen mwens divèsite tou. * '''Sifas tè bò rivyè ak bò lanmè yo kap dimininye''' Jan nou dil lan kantite moun yo ap ogmante chak jou, e nan sousi pou yo jwenn yon kote pou yo rete, yo bati nenpòt kijan e nenpòt ki kote e sa ki pa epanye arebò rivyè yo oubyen nan tèt [[sous]], tèt rivyè yo. Sa pa rete san konsekans.Moun ki nan tèt sous obyen rivyè yo konn jete watè nan rivyè yo, lage fatra ladanl sa ki polye rivyè an. E ki vin bay maladi. Kay ki arebò rivyè yo vin fè tè an pa gen anyen ki pou kenbel. E sa vin koze gwo dega. Se sak fè nou konn remake gwo dega konn fèt anpil moun konn mouri anpil kay konn ale nan rivyè nan sezon lapli ak [[siklòn]]. Sa pwovoke [[deboulman]] tè ak [[Inondasyon|inodasyon]]. Dapre [[IHSI]] genyen 27 % popilasyon nasyonal lan konsantre yo sou 1700 km kot yo,moun sa yo bati anpil bò lanmè yo, yo rekile [[lanmè]] an ak pilotri e yo fè kay yo. Sa ki vin gen kòm konsekans nivo lanmè an ki ogmante e inodasyon ak kay yo ki antre nan tè nan moman siklòn. E pou yo bati tou yo konn koupe mangwòv yo sa ki vin diminye yo e ki fe lanmè an rekile. E ki pwovoke inodasyon lè lapli. * '''Move pratik agrikòl nan montay yo , nan pant yo''' Move pratik agrikòl nan pant yo konn pemet tè an pa kenbe, lè lapli tonbe li ale avèk mas tè an nan lanmè. * '''Move jesyon nan koze fatra sitou sa plastik yo''' Gen yon move jesyon ki ap fèt nan koze [[fatra]]. Nou itlize kontni plastik anpil ( boutèy, asyèt, kèps, goblè). Dechè sa yo nou lage yo nenpòt kote nan rivyè, nan lanmè, atè, nan lari. Se ansanm dechè ki pa degrade e ki ap polye rivyè nou yo ak lanmè nou yo. Dechè sa yo melanje aK lot konn koz inodasyon paske yo bouche rigol yo, lè lapli tonbe dlo an pran lari.E yo sal lari. Se sa yo ki vin bay maladi tankou malarya ak lot ankò. * '''Dechè ki soti nan izin yo ki al nan lanmè oubyen rivyè''' Dechè ki sòti nan izin yo polye dlo yo, yo polye lè an e yo pa bon pou sante nou. Ke se swa gaz oubyen lot bagay [[dechè]] sa yo gen anpil efè sou [[kouch ozòn]] lan. Sa ki vin kreye yon dezekilib nan [[ekosistèm]] lan. Yo koze inondasyon. * '''elatriye''' ==Konferans ak Atelye sou Wikipedya== Nan aktivite sila ki ap reyalize nan patenarya avèk INDDESC, ap gen yon ti bat bouch sou sitiyasyon anviwönman Ayiti avèk Agwonòm Wenshelle ki ap kontibye ak yon atelye fòmasyon ak kontribisyon sou Wikipedya nan lang Kreyòl. :'''Dat:''' Samdi 13 me 2023 :'''Lokal:''' HAFORS (Delmna 42) :'''Lè:''' 09:00 - 12:00 ==Atik pou nou amelyore== * [[Devlòpman dirab|Devlopaman dirab]] * [[Ekoloji]] * [[sous]] ==Atik pou kreye== *[[Sitwayen responsab]] * [[Sitwayen Eko-resposanb]] * [[Dechè ki mal pou detwi]] (non biyodegradab) * [[Mangwov|mangwòv]] * [[Debwazman|Deforestasyon]] * [[plivyometri]] * [[Dlo pou bwè pwòp|dlo potab]] * [[latrin]] * [[fwitye]] * [[fofestye]] * [[dechè]] * [[asenisman]] * [[defekasyon]] r9pttupotex70cd10wv8mphhjv1f94o 881699 881698 2026-06-11T16:18:33Z Dade70 27764 ajout de contenus 881699 wikitext text/x-wiki [[File:WikiForHumanRight2022 Campaign 1 (2).png|center|600px]] ==Wiki pou Dwa Moun 2026== Objektif kanpay '''Wiki pou Dwa Moun 2023''' a (#WikiForHumanRight) se pou asire tout moun gen aksè ak enfòmasyon net, ki baze sou reyalite, ak aktyalite sou Dwa nou pou yon [[anviwònman]] ki an sante. Dwa ak yon anviwònman ki an sante se alafwa yon dwa legal [[ONI|Nasyonzini]] rekonèt, men tou, yon fason pou konekte dwa moun ak twa kriz planetè nou fè fas yo : [[chanjman klimatik]], [[polisyon]], ak pè[[biyodivèsite|t biyodivèsite]]. Jan Pwogram Anviwònman Nasyonzini an te souliye: nou bezwen fè lapè ak [[Lanati]], epi dwa moun yo dwe nan mitan solisyon yo. Wòl Wikipedya pa janm gen plis enpòtans pase kounye a. Tout moun toupatou bezwen aksè ak enfòmasyon sou fason chanjman klimatik oswa degradasyon anviwònman an afekte lavi yo. Nou ka ogmante konesans sou sistèm natirèl ki an sante kote tout moun depann dlo y ap bwè, lè y ap respire, manje y ap manje ak resous yo bezwen. Avèk Wiki pou Dwa Moun ane sa a, n ap konsantre sou enplikasyon dwa pou yon anviwònman an sante sou moun ki ap fè fas ak twa kriz planetè yo: chanjman klimatik, pèt divèsite biyolojik, ak polisyon. == Estatistik sou eta anviwònman an nan peyi Dayiti, koz avèk konsekans. == Ayiti ke lontan yo te konn rele "Perles des Antilles" se yon peyi ki te gen yon anviwònman ki rich, ki pwòp, kote [[rivyè]] yo te bèl, yo te pwòp, [[mangwòv]] yo te anpil e yo te toujou ap ranpli wòl yo sitou nan vil Okap, vil yo te toutou netwaye, yo te pwòp e yo te san fatra. Peyi sila te chaje ak anpil pyebwa anpil lòt divès richès. Pyebwa sa yo te kouvri ,nan lane 1960, 60% teritwa nasyonal lan. Men sa te vin chanje, pousantaj ansam pyebwa sa yo te vin bese anpil, li pase ak 13.6% nan lane 2000, 3.5% nan lane 2011, 2% pou kounya. Se pa sèlman pyebwa yo ki te vin bese , anviwònman an nan tout sans vin mal, rivyè yo pa pwòp ankò, vil yo chaje fatra, mangwòv yo ap disparèt, fatra ap miltpliye nan tout kò peyi an elatriye. Gen plizyè bagay ki eskplike kisa ki fè anviwonman peyi an ap degrade konsa. # '''[[Deforestasyon]] (Koupe pyebwa pou fè chabon ak mèb).''' 92% nan popilasyon ayisyen an itilize chabon pou fè manje.Daprè FAO, 10000 sak chabon itilize chak jou nan peyi an. Pou sa, 12 rive nan 30 milyon pyebwa koupe chak ane. Nou tout konnen ke pyebwa bay lavi, dayè li pèmèt nou jwenn oksijèn pou nou respire, li bannou manje epi li bannou bon van ak lonbway. Li pa selman fè sa yo selman ,li patisipe nan sik dlo an, nan fenomèn lapli an tou, li pwoteje e konsève tè an. Li ede nou kont glisman tè, ak inondasyon. Ki donk koupe yon pyebwa mache avek anpil konsekans, tankou: * Akselere ewozyon ( [[glisman teren]]). Genyen 40 milyon tòn tè ki ale nan lanmè chaK ane paske yo pa jwenn pyebwa ki pou kenbe yo. * Akselere bès [[plivyometri]] an. Akoz pyebwa yo nap koupe an, vin genyen mwens [[Enfiltrasyon|enfiltyrasyon]], donk dlo yo mwens antre nan tè an,sa ki vin diminye plivyometri an (lapli an). Nou ka remake nou fè fas anpil avèk [[sechrès]] kote moun yo ap plenyen yo pa jwenn dlo paske lapli pa vrèman tonbe. Sa vin fè genyen 70 % nan rekòt yo ki pèdi, sa ki bese [[pwodiksyon]] nasyonal lan epi ki fè pri pwodui yo monte. Aksè ak dlo vin pi redwi tou, kote ke 42% nan popilasyon ayisyen lan pa toujou gen gen aksè ak [[Dlo pou bwè pwòp|dlo potab]] e 72% nan yo pa gen [[Latrin|latrin.]] * 10/17 espès andemik mamifè disparèt. * Kèk espès ( [[fwitye]], [[fofestye]]..)menase pou yo disparèt,oubyen yo vin pi ra pou jwenn. * '''Tè agrikol yo kap diminye''' Peyi an chaje moun e kantite moun yo ap vin pi plis chak jou. Moun sa yo bezwen kote pou rete. Anpil ladan yo al ret sou tè ki ta dwe itlize pou zafè agrikilti.Nan konsa yo konn koupe pyebwa ki sou yo. Sa ki vin fè vin gen mwens plant pou sik dlo an ak fenomèn [[lapli]] an epi pwodiksyon nansyonal lan vin bese e vin gen mwens divèsite tou. * '''Sifas tè bò rivyè ak bò lanmè yo kap dimininye''' Jan nou dil lan kantite moun yo ap ogmante chak jou, e nan sousi pou yo jwenn yon kote pou yo rete, yo bati nenpòt kijan e nenpòt ki kote e sa ki pa epanye arebò rivyè yo oubyen nan tèt [[sous]], tèt rivyè yo. Sa pa rete san konsekans.Moun ki nan tèt sous obyen rivyè yo konn jete watè nan rivyè yo, lage fatra ladanl sa ki polye rivyè an. E ki vin bay maladi. Kay ki arebò rivyè yo vin fè tè an pa gen anyen ki pou kenbel. E sa vin koze gwo dega. Se sak fè nou konn remake gwo dega konn fèt anpil moun konn mouri anpil kay konn ale nan rivyè nan sezon lapli ak [[siklòn]]. Sa pwovoke [[deboulman]] tè ak [[Inondasyon|inodasyon]]. Dapre [[IHSI]] genyen 27 % popilasyon nasyonal lan konsantre yo sou 1700 km kot yo,moun sa yo bati anpil bò lanmè yo, yo rekile [[lanmè]] an ak pilotri e yo fè kay yo. Sa ki vin gen kòm konsekans nivo lanmè an ki ogmante e inodasyon ak kay yo ki antre nan tè nan moman siklòn. E pou yo bati tou yo konn koupe mangwòv yo sa ki vin diminye yo e ki fe lanmè an rekile. E ki pwovoke inodasyon lè lapli. * '''Move pratik agrikòl nan montay yo , nan pant yo''' Move pratik agrikòl nan pant yo konn pemet tè an pa kenbe, lè lapli tonbe li ale avèk mas tè an nan lanmè. * '''Move jesyon nan koze fatra sitou sa plastik yo''' Gen yon move jesyon ki ap fèt nan koze [[fatra]]. Nou itlize kontni plastik anpil ( boutèy, asyèt, kèps, goblè). Dechè sa yo nou lage yo nenpòt kote nan rivyè, nan lanmè, atè, nan lari. Se ansanm dechè ki pa degrade e ki ap polye rivyè nou yo ak lanmè nou yo. Dechè sa yo melanje aK lot konn koz inodasyon paske yo bouche rigol yo, lè lapli tonbe dlo an pran lari.E yo sal lari. Se sa yo ki vin bay maladi tankou malarya ak lot ankò. * '''Dechè ki soti nan izin yo ki al nan lanmè oubyen rivyè''' Dechè ki sòti nan izin yo polye dlo yo, yo polye lè an e yo pa bon pou sante nou. Ke se swa gaz oubyen lot bagay [[dechè]] sa yo gen anpil efè sou [[kouch ozòn]] lan. Sa ki vin kreye yon dezekilib nan [[ekosistèm]] lan. Yo koze inondasyon. * '''elatriye''' ==Konferans ak Atelye sou Wikipedya== Nan aktivite sila ki ap reyalize nan patenarya avèk JSL ( Jèn Fanm Lidè ) , ap gen yon ti bat bouch sou sitiyasyon anviwönman Ayiti avèk Agwonòm Wenshelle ki ap kontibye ak yon atelye fòmasyon ak kontribisyon sou Wikipedya nan lang Kreyòl. :'''Dat:''' Samdi 20 :'''Lokal:''' Rendez-vous Chrits (Delmna 75) :'''Lè:''' 10:00 - 12:00 ==Atik pou nou amelyore== * [[Devlòpman dirab|Devlopaman dirab]] * [[Ekoloji]] * [[sous]] ==Atik pou kreye== *[[Sitwayen responsab]] * [[Sitwayen Eko-resposanb]] * [[Dechè ki mal pou detwi]] (non biyodegradab) * [[Mangwov|mangwòv]] * [[Debwazman|Deforestasyon]] * [[plivyometri]] * [[Dlo pou bwè pwòp|dlo potab]] * [[latrin]] * [[fwitye]] * [[fofestye]] * [[dechè]] * [[asenisman]] * [[defekasyon]] == Patisipan yo == ew0nv658fl702zrcydm97hkjmz77r2c 881700 881699 2026-06-11T16:21:24Z Dade70 27764 /* Patisipan yo */ ajoute seksyon 881700 wikitext text/x-wiki [[File:WikiForHumanRight2022 Campaign 1 (2).png|center|600px]] ==Wiki pou Dwa Moun 2026== Objektif kanpay '''Wiki pou Dwa Moun 2023''' a (#WikiForHumanRight) se pou asire tout moun gen aksè ak enfòmasyon net, ki baze sou reyalite, ak aktyalite sou Dwa nou pou yon [[anviwònman]] ki an sante. Dwa ak yon anviwònman ki an sante se alafwa yon dwa legal [[ONI|Nasyonzini]] rekonèt, men tou, yon fason pou konekte dwa moun ak twa kriz planetè nou fè fas yo : [[chanjman klimatik]], [[polisyon]], ak pè[[biyodivèsite|t biyodivèsite]]. Jan Pwogram Anviwònman Nasyonzini an te souliye: nou bezwen fè lapè ak [[Lanati]], epi dwa moun yo dwe nan mitan solisyon yo. Wòl Wikipedya pa janm gen plis enpòtans pase kounye a. Tout moun toupatou bezwen aksè ak enfòmasyon sou fason chanjman klimatik oswa degradasyon anviwònman an afekte lavi yo. Nou ka ogmante konesans sou sistèm natirèl ki an sante kote tout moun depann dlo y ap bwè, lè y ap respire, manje y ap manje ak resous yo bezwen. Avèk Wiki pou Dwa Moun ane sa a, n ap konsantre sou enplikasyon dwa pou yon anviwònman an sante sou moun ki ap fè fas ak twa kriz planetè yo: chanjman klimatik, pèt divèsite biyolojik, ak polisyon. == Estatistik sou eta anviwònman an nan peyi Dayiti, koz avèk konsekans. == Ayiti ke lontan yo te konn rele "Perles des Antilles" se yon peyi ki te gen yon anviwònman ki rich, ki pwòp, kote [[rivyè]] yo te bèl, yo te pwòp, [[mangwòv]] yo te anpil e yo te toujou ap ranpli wòl yo sitou nan vil Okap, vil yo te toutou netwaye, yo te pwòp e yo te san fatra. Peyi sila te chaje ak anpil pyebwa anpil lòt divès richès. Pyebwa sa yo te kouvri ,nan lane 1960, 60% teritwa nasyonal lan. Men sa te vin chanje, pousantaj ansam pyebwa sa yo te vin bese anpil, li pase ak 13.6% nan lane 2000, 3.5% nan lane 2011, 2% pou kounya. Se pa sèlman pyebwa yo ki te vin bese , anviwònman an nan tout sans vin mal, rivyè yo pa pwòp ankò, vil yo chaje fatra, mangwòv yo ap disparèt, fatra ap miltpliye nan tout kò peyi an elatriye. Gen plizyè bagay ki eskplike kisa ki fè anviwonman peyi an ap degrade konsa. # '''[[Deforestasyon]] (Koupe pyebwa pou fè chabon ak mèb).''' 92% nan popilasyon ayisyen an itilize chabon pou fè manje.Daprè FAO, 10000 sak chabon itilize chak jou nan peyi an. Pou sa, 12 rive nan 30 milyon pyebwa koupe chak ane. Nou tout konnen ke pyebwa bay lavi, dayè li pèmèt nou jwenn oksijèn pou nou respire, li bannou manje epi li bannou bon van ak lonbway. Li pa selman fè sa yo selman ,li patisipe nan sik dlo an, nan fenomèn lapli an tou, li pwoteje e konsève tè an. Li ede nou kont glisman tè, ak inondasyon. Ki donk koupe yon pyebwa mache avek anpil konsekans, tankou: * Akselere ewozyon ( [[glisman teren]]). Genyen 40 milyon tòn tè ki ale nan lanmè chaK ane paske yo pa jwenn pyebwa ki pou kenbe yo. * Akselere bès [[plivyometri]] an. Akoz pyebwa yo nap koupe an, vin genyen mwens [[Enfiltrasyon|enfiltyrasyon]], donk dlo yo mwens antre nan tè an,sa ki vin diminye plivyometri an (lapli an). Nou ka remake nou fè fas anpil avèk [[sechrès]] kote moun yo ap plenyen yo pa jwenn dlo paske lapli pa vrèman tonbe. Sa vin fè genyen 70 % nan rekòt yo ki pèdi, sa ki bese [[pwodiksyon]] nasyonal lan epi ki fè pri pwodui yo monte. Aksè ak dlo vin pi redwi tou, kote ke 42% nan popilasyon ayisyen lan pa toujou gen gen aksè ak [[Dlo pou bwè pwòp|dlo potab]] e 72% nan yo pa gen [[Latrin|latrin.]] * 10/17 espès andemik mamifè disparèt. * Kèk espès ( [[fwitye]], [[fofestye]]..)menase pou yo disparèt,oubyen yo vin pi ra pou jwenn. * '''Tè agrikol yo kap diminye''' Peyi an chaje moun e kantite moun yo ap vin pi plis chak jou. Moun sa yo bezwen kote pou rete. Anpil ladan yo al ret sou tè ki ta dwe itlize pou zafè agrikilti.Nan konsa yo konn koupe pyebwa ki sou yo. Sa ki vin fè vin gen mwens plant pou sik dlo an ak fenomèn [[lapli]] an epi pwodiksyon nansyonal lan vin bese e vin gen mwens divèsite tou. * '''Sifas tè bò rivyè ak bò lanmè yo kap dimininye''' Jan nou dil lan kantite moun yo ap ogmante chak jou, e nan sousi pou yo jwenn yon kote pou yo rete, yo bati nenpòt kijan e nenpòt ki kote e sa ki pa epanye arebò rivyè yo oubyen nan tèt [[sous]], tèt rivyè yo. Sa pa rete san konsekans.Moun ki nan tèt sous obyen rivyè yo konn jete watè nan rivyè yo, lage fatra ladanl sa ki polye rivyè an. E ki vin bay maladi. Kay ki arebò rivyè yo vin fè tè an pa gen anyen ki pou kenbel. E sa vin koze gwo dega. Se sak fè nou konn remake gwo dega konn fèt anpil moun konn mouri anpil kay konn ale nan rivyè nan sezon lapli ak [[siklòn]]. Sa pwovoke [[deboulman]] tè ak [[Inondasyon|inodasyon]]. Dapre [[IHSI]] genyen 27 % popilasyon nasyonal lan konsantre yo sou 1700 km kot yo,moun sa yo bati anpil bò lanmè yo, yo rekile [[lanmè]] an ak pilotri e yo fè kay yo. Sa ki vin gen kòm konsekans nivo lanmè an ki ogmante e inodasyon ak kay yo ki antre nan tè nan moman siklòn. E pou yo bati tou yo konn koupe mangwòv yo sa ki vin diminye yo e ki fe lanmè an rekile. E ki pwovoke inodasyon lè lapli. * '''Move pratik agrikòl nan montay yo , nan pant yo''' Move pratik agrikòl nan pant yo konn pemet tè an pa kenbe, lè lapli tonbe li ale avèk mas tè an nan lanmè. * '''Move jesyon nan koze fatra sitou sa plastik yo''' Gen yon move jesyon ki ap fèt nan koze [[fatra]]. Nou itlize kontni plastik anpil ( boutèy, asyèt, kèps, goblè). Dechè sa yo nou lage yo nenpòt kote nan rivyè, nan lanmè, atè, nan lari. Se ansanm dechè ki pa degrade e ki ap polye rivyè nou yo ak lanmè nou yo. Dechè sa yo melanje aK lot konn koz inodasyon paske yo bouche rigol yo, lè lapli tonbe dlo an pran lari.E yo sal lari. Se sa yo ki vin bay maladi tankou malarya ak lot ankò. * '''Dechè ki soti nan izin yo ki al nan lanmè oubyen rivyè''' Dechè ki sòti nan izin yo polye dlo yo, yo polye lè an e yo pa bon pou sante nou. Ke se swa gaz oubyen lot bagay [[dechè]] sa yo gen anpil efè sou [[kouch ozòn]] lan. Sa ki vin kreye yon dezekilib nan [[ekosistèm]] lan. Yo koze inondasyon. * '''elatriye''' ==Konferans ak Atelye sou Wikipedya== Nan aktivite sila ki ap reyalize nan patenarya avèk JSL ( Jèn Fanm Lidè ) , ap gen yon ti bat bouch sou sitiyasyon anviwönman Ayiti avèk Agwonòm Wenshelle ki ap kontibye ak yon atelye fòmasyon ak kontribisyon sou Wikipedya nan lang Kreyòl. :'''Dat:''' Samdi 20 :'''Lokal:''' Rendez-vous Chrits (Delmna 75) :'''Lè:''' 10:00 - 12:00 ==Atik pou nou amelyore== * [[Devlòpman dirab|Devlopaman dirab]] * [[Ekoloji]] * [[sous]] ==Atik pou kreye== *[[Sitwayen responsab]] * [[Sitwayen Eko-resposanb]] * [[Dechè ki mal pou detwi]] (non biyodegradab) * [[Mangwov|mangwòv]] * [[Debwazman|Deforestasyon]] * [[plivyometri]] * [[Dlo pou bwè pwòp|dlo potab]] * [[latrin]] * [[fwitye]] * [[fofestye]] * [[dechè]] * [[asenisman]] * [[defekasyon]] == Dachbòd == 27n9u93wp2jvsfctbw8jyhyk58j57gc 881701 881700 2026-06-11T16:27:18Z Dade70 27764 ajoute kontni 881701 wikitext text/x-wiki [[File:WikiForHumanRight2022 Campaign 1 (2).png|center|600px]] ==Wiki pou Dwa Moun 2026== Objektif kanpay '''Wiki pou Dwa Moun 2026''' a (#WikiForHumanRight) se pou asire tout moun gen aksè ak enfòmasyon net, ki baze sou reyalite, ak aktyalite sou Dwa nou pou yon [[anviwònman]] ki an sante. Dwa ak yon anviwònman ki an sante se alafwa yon dwa legal [[ONI|Nasyonzini]] rekonèt, men tou, yon fason pou konekte dwa moun ak twa kriz planetè nou fè fas yo : [[chanjman klimatik]], [[polisyon]], ak pè[[biyodivèsite|t biyodivèsite]]. Jan Pwogram Anviwònman Nasyonzini an te souliye: nou bezwen fè lapè ak [[Lanati]], epi dwa moun yo dwe nan mitan solisyon yo. Wòl Wikipedya pa janm gen plis enpòtans pase kounye a. Tout moun toupatou bezwen aksè ak enfòmasyon sou fason chanjman klimatik oswa degradasyon anviwònman an afekte lavi yo. Nou ka ogmante konesans sou sistèm natirèl ki an sante kote tout moun depann dlo y ap bwè, lè y ap respire, manje y ap manje ak resous yo bezwen. Avèk Wiki pou Dwa Moun ane sa a, n ap konsantre sou enplikasyon dwa pou yon anviwònman an sante sou moun ki ap fè fas ak twa kriz planetè yo: chanjman klimatik, pèt divèsite biyolojik, ak polisyon. == Estatistik sou eta anviwònman an nan peyi Dayiti, koz avèk konsekans. == Ayiti ke lontan yo te konn rele "Perles des Antilles" se yon peyi ki te gen yon anviwònman ki rich, ki pwòp, kote [[rivyè]] yo te bèl, yo te pwòp, [[mangwòv]] yo te anpil e yo te toujou ap ranpli wòl yo sitou nan vil Okap, vil yo te toutou netwaye, yo te pwòp e yo te san fatra. Peyi sila te chaje ak anpil pyebwa anpil lòt divès richès. Pyebwa sa yo te kouvri ,nan lane 1960, 60% teritwa nasyonal lan. Men sa te vin chanje, pousantaj ansam pyebwa sa yo te vin bese anpil, li pase ak 13.6% nan lane 2000, 3.5% nan lane 2011, 2% pou kounya. Se pa sèlman pyebwa yo ki te vin bese , anviwònman an nan tout sans vin mal, rivyè yo pa pwòp ankò, vil yo chaje fatra, mangwòv yo ap disparèt, fatra ap miltpliye nan tout kò peyi an elatriye. Gen plizyè bagay ki eskplike kisa ki fè anviwonman peyi an ap degrade konsa. # '''[[Deforestasyon]] (Koupe pyebwa pou fè chabon ak mèb).''' 92% nan popilasyon ayisyen an itilize chabon pou fè manje.Daprè FAO, 10000 sak chabon itilize chak jou nan peyi an. Pou sa, 12 rive nan 30 milyon pyebwa koupe chak ane. Nou tout konnen ke pyebwa bay lavi, dayè li pèmèt nou jwenn oksijèn pou nou respire, li bannou manje epi li bannou bon van ak lonbway. Li pa selman fè sa yo selman ,li patisipe nan sik dlo an, nan fenomèn lapli an tou, li pwoteje e konsève tè an. Li ede nou kont glisman tè, ak inondasyon. Ki donk koupe yon pyebwa mache avek anpil konsekans, tankou: * Akselere ewozyon ( [[glisman teren]]). Genyen 40 milyon tòn tè ki ale nan lanmè chaK ane paske yo pa jwenn pyebwa ki pou kenbe yo. * Akselere bès [[plivyometri]] an. Akoz pyebwa yo nap koupe an, vin genyen mwens [[Enfiltrasyon|enfiltyrasyon]], donk dlo yo mwens antre nan tè an,sa ki vin diminye plivyometri an (lapli an). Nou ka remake nou fè fas anpil avèk [[sechrès]] kote moun yo ap plenyen yo pa jwenn dlo paske lapli pa vrèman tonbe. Sa vin fè genyen 70 % nan rekòt yo ki pèdi, sa ki bese [[pwodiksyon]] nasyonal lan epi ki fè pri pwodui yo monte. Aksè ak dlo vin pi redwi tou, kote ke 42% nan popilasyon ayisyen lan pa toujou gen gen aksè ak [[Dlo pou bwè pwòp|dlo potab]] e 72% nan yo pa gen [[Latrin|latrin.]] * 10/17 espès andemik mamifè disparèt. * Kèk espès ( [[fwitye]], [[fofestye]]..)menase pou yo disparèt,oubyen yo vin pi ra pou jwenn. * '''Tè agrikol yo kap diminye''' Peyi an chaje moun e kantite moun yo ap vin pi plis chak jou. Moun sa yo bezwen kote pou rete. Anpil ladan yo al ret sou tè ki ta dwe itlize pou zafè agrikilti.Nan konsa yo konn koupe pyebwa ki sou yo. Sa ki vin fè vin gen mwens plant pou sik dlo an ak fenomèn [[lapli]] an epi pwodiksyon nansyonal lan vin bese e vin gen mwens divèsite tou. * '''Sifas tè bò rivyè ak bò lanmè yo kap dimininye''' Jan nou dil lan kantite moun yo ap ogmante chak jou, e nan sousi pou yo jwenn yon kote pou yo rete, yo bati nenpòt kijan e nenpòt ki kote e sa ki pa epanye arebò rivyè yo oubyen nan tèt [[sous]], tèt rivyè yo. Sa pa rete san konsekans.Moun ki nan tèt sous obyen rivyè yo konn jete watè nan rivyè yo, lage fatra ladanl sa ki polye rivyè an. E ki vin bay maladi. Kay ki arebò rivyè yo vin fè tè an pa gen anyen ki pou kenbel. E sa vin koze gwo dega. Se sak fè nou konn remake gwo dega konn fèt anpil moun konn mouri anpil kay konn ale nan rivyè nan sezon lapli ak [[siklòn]]. Sa pwovoke [[deboulman]] tè ak [[Inondasyon|inodasyon]]. Dapre [[IHSI]] genyen 27 % popilasyon nasyonal lan konsantre yo sou 1700 km kot yo,moun sa yo bati anpil bò lanmè yo, yo rekile [[lanmè]] an ak pilotri e yo fè kay yo. Sa ki vin gen kòm konsekans nivo lanmè an ki ogmante e inodasyon ak kay yo ki antre nan tè nan moman siklòn. E pou yo bati tou yo konn koupe mangwòv yo sa ki vin diminye yo e ki fe lanmè an rekile. E ki pwovoke inodasyon lè lapli. * '''Move pratik agrikòl nan montay yo , nan pant yo''' Move pratik agrikòl nan pant yo konn pemet tè an pa kenbe, lè lapli tonbe li ale avèk mas tè an nan lanmè. * '''Move jesyon nan koze fatra sitou sa plastik yo''' Gen yon move jesyon ki ap fèt nan koze [[fatra]]. Nou itlize kontni plastik anpil ( boutèy, asyèt, kèps, goblè). Dechè sa yo nou lage yo nenpòt kote nan rivyè, nan lanmè, atè, nan lari. Se ansanm dechè ki pa degrade e ki ap polye rivyè nou yo ak lanmè nou yo. Dechè sa yo melanje aK lot konn koz inodasyon paske yo bouche rigol yo, lè lapli tonbe dlo an pran lari.E yo sal lari. Se sa yo ki vin bay maladi tankou malarya ak lot ankò. * '''Dechè ki soti nan izin yo ki al nan lanmè oubyen rivyè''' Dechè ki sòti nan izin yo polye dlo yo, yo polye lè an e yo pa bon pou sante nou. Ke se swa gaz oubyen lot bagay [[dechè]] sa yo gen anpil efè sou [[kouch ozòn]] lan. Sa ki vin kreye yon dezekilib nan [[ekosistèm]] lan. Yo koze inondasyon. * '''elatriye''' ==Konferans ak Atelye sou Wikipedya== Nan aktivite sila ki ap reyalize nan patenarya avèk JSL ( Jèn Fanm Lidè ) , ap gen yon ti bat bouch sou sitiyasyon anviwönman Ayiti avèk Agwonòm Wenshelle ki ap kontibye ak yon atelye fòmasyon ak kontribisyon sou Wikipedya nan lang Kreyòl. :'''Dat:''' Samdi 20 :'''Lokal:''' Rendez-vous Chrits (Delmna 75) :'''Lè:''' 10:00 - 12:00 ==Atik pou nou amelyore== * [[Devlòpman dirab|Devlopaman dirab]] * [[Ekoloji]] * [[sous]] ==Atik pou kreye== *[[Sitwayen responsab]] * [[Sitwayen Eko-resposanb]] * [[Dechè ki mal pou detwi]] (non biyodegradab) * [[Mangwov|mangwòv]] * [[Debwazman|Deforestasyon]] * [[plivyometri]] * [[Dlo pou bwè pwòp|dlo potab]] * [[latrin]] * [[fwitye]] * [[fofestye]] * [[dechè]] * [[asenisman]] * [[defekasyon]] == Dachbòd == ill5vbshfvex3jb4ctji4bmgt7cdfut 881702 881701 2026-06-11T16:30:16Z Dade70 27764 modifikasyon 881702 wikitext text/x-wiki [[File:WikiForHumanRight2022 Campaign 1 (2).png|center|600px]] ==Wiki pou Dwa Moun 2026== Objektif kanpay '''Wiki pou Dwa Moun 2026''' a (#WikiForHumanRight) se pou asire tout moun gen aksè ak enfòmasyon net, ki baze sou reyalite, ak aktyalite sou Dwa nou pou yon [[anviwònman]] ki an sante. Dwa ak yon anviwònman ki an sante se alafwa yon dwa legal [[ONI|Nasyonzini]] rekonèt, men tou, yon fason pou konekte dwa moun ak twa kriz planetè nou fè fas yo : [[chanjman klimatik]], [[polisyon]], ak pè[[biyodivèsite|t biyodivèsite]]. Jan Pwogram Anviwònman Nasyonzini an te souliye: nou bezwen fè lapè ak [[Lanati]], epi dwa moun yo dwe nan mitan solisyon yo. Wòl Wikipedya pa janm gen plis enpòtans pase kounye a. Tout moun toupatou bezwen aksè ak enfòmasyon sou fason chanjman klimatik oswa degradasyon anviwònman an afekte lavi yo. Nou ka ogmante konesans sou sistèm natirèl ki an sante kote tout moun depann dlo y ap bwè, lè y ap respire, manje y ap manje ak resous yo bezwen. Avèk Wiki pou Dwa Moun ane sa a, n ap konsantre sou enplikasyon dwa pou yon anviwònman an sante sou moun ki ap fè fas ak twa kriz planetè yo: chanjman klimatik, pèt divèsite biyolojik, ak polisyon. == Estatistik sou eta anviwònman an nan peyi Dayiti, koz avèk konsekans. == Ayiti ke lontan yo te konn rele "Perles des Antilles" se yon peyi ki te gen yon anviwònman ki rich, ki pwòp, kote [[rivyè]] yo te bèl, yo te pwòp, [[mangwòv]] yo te anpil e yo te toujou ap ranpli wòl yo sitou nan vil Okap, vil yo te toutou netwaye, yo te pwòp e yo te san fatra. Peyi sila te chaje ak anpil pyebwa anpil lòt divès richès. Pyebwa sa yo te kouvri ,nan lane 1960, 60% teritwa nasyonal lan. Men sa te vin chanje, pousantaj ansam pyebwa sa yo te vin bese anpil, li pase ak 13.6% nan lane 2000, 3.5% nan lane 2011, 2% pou kounya. Se pa sèlman pyebwa yo ki te vin bese , anviwònman an nan tout sans vin mal, rivyè yo pa pwòp ankò, vil yo chaje fatra, mangwòv yo ap disparèt, fatra ap miltpliye nan tout kò peyi an elatriye. Gen plizyè bagay ki eskplike kisa ki fè anviwonman peyi an ap degrade konsa. # '''[[Deforestasyon]] (Koupe pyebwa pou fè chabon ak mèb).''' 92% nan popilasyon ayisyen an itilize chabon pou fè manje.Daprè FAO, 10000 sak chabon itilize chak jou nan peyi an. Pou sa, 12 rive nan 30 milyon pyebwa koupe chak ane. Nou tout konnen ke pyebwa bay lavi, dayè li pèmèt nou jwenn oksijèn pou nou respire, li bannou manje epi li bannou bon van ak lonbway. Li pa selman fè sa yo selman ,li patisipe nan sik dlo an, nan fenomèn lapli an tou, li pwoteje e konsève tè an. Li ede nou kont glisman tè, ak inondasyon. Ki donk koupe yon pyebwa mache avek anpil konsekans, tankou: * Akselere ewozyon ( [[glisman teren]]). Genyen 40 milyon tòn tè ki ale nan lanmè chaK ane paske yo pa jwenn pyebwa ki pou kenbe yo. * Akselere bès [[plivyometri]] an. Akoz pyebwa yo nap koupe an, vin genyen mwens [[Enfiltrasyon|enfiltyrasyon]], donk dlo yo mwens antre nan tè an,sa ki vin diminye plivyometri an (lapli an). Nou ka remake nou fè fas anpil avèk [[sechrès]] kote moun yo ap plenyen yo pa jwenn dlo paske lapli pa vrèman tonbe. Sa vin fè genyen 70 % nan rekòt yo ki pèdi, sa ki bese [[pwodiksyon]] nasyonal lan epi ki fè pri pwodui yo monte. Aksè ak dlo vin pi redwi tou, kote ke 42% nan popilasyon ayisyen lan pa toujou gen gen aksè ak [[Dlo pou bwè pwòp|dlo potab]] e 72% nan yo pa gen [[Latrin|latrin.]] * 10/17 espès andemik mamifè disparèt. * Kèk espès ( [[fwitye]], [[fofestye]]..)menase pou yo disparèt,oubyen yo vin pi ra pou jwenn. * '''Tè agrikol yo kap diminye''' Peyi an chaje moun e kantite moun yo ap vin pi plis chak jou. Moun sa yo bezwen kote pou rete. Anpil ladan yo al ret sou tè ki ta dwe itlize pou zafè agrikilti.Nan konsa yo konn koupe pyebwa ki sou yo. Sa ki vin fè vin gen mwens plant pou sik dlo an ak fenomèn [[lapli]] an epi pwodiksyon nansyonal lan vin bese e vin gen mwens divèsite tou. * '''Sifas tè bò rivyè ak bò lanmè yo kap dimininye''' Jan nou dil lan kantite moun yo ap ogmante chak jou, e nan sousi pou yo jwenn yon kote pou yo rete, yo bati nenpòt kijan e nenpòt ki kote e sa ki pa epanye arebò rivyè yo oubyen nan tèt [[sous]], tèt rivyè yo. Sa pa rete san konsekans.Moun ki nan tèt sous obyen rivyè yo konn jete watè nan rivyè yo, lage fatra ladanl sa ki polye rivyè an. E ki vin bay maladi. Kay ki arebò rivyè yo vin fè tè an pa gen anyen ki pou kenbel. E sa vin koze gwo dega. Se sak fè nou konn remake gwo dega konn fèt anpil moun konn mouri anpil kay konn ale nan rivyè nan sezon lapli ak [[siklòn]]. Sa pwovoke [[deboulman]] tè ak [[Inondasyon|inodasyon]]. Dapre [[IHSI]] genyen 27 % popilasyon nasyonal lan konsantre yo sou 1700 km kot yo,moun sa yo bati anpil bò lanmè yo, yo rekile [[lanmè]] an ak pilotri e yo fè kay yo. Sa ki vin gen kòm konsekans nivo lanmè an ki ogmante e inodasyon ak kay yo ki antre nan tè nan moman siklòn. E pou yo bati tou yo konn koupe mangwòv yo sa ki vin diminye yo e ki fe lanmè an rekile. E ki pwovoke inodasyon lè lapli. * '''Move pratik agrikòl nan montay yo , nan pant yo''' Move pratik agrikòl nan pant yo konn pemet tè an pa kenbe, lè lapli tonbe li ale avèk mas tè an nan lanmè. * '''Move jesyon nan koze fatra sitou sa plastik yo''' Gen yon move jesyon ki ap fèt nan koze [[fatra]]. Nou itlize kontni plastik anpil ( boutèy, asyèt, kèps, goblè). Dechè sa yo nou lage yo nenpòt kote nan rivyè, nan lanmè, atè, nan lari. Se ansanm dechè ki pa degrade e ki ap polye rivyè nou yo ak lanmè nou yo. Dechè sa yo melanje aK lot konn koz inodasyon paske yo bouche rigol yo, lè lapli tonbe dlo an pran lari.E yo sal lari. Se sa yo ki vin bay maladi tankou malarya ak lot ankò. * '''Dechè ki soti nan izin yo ki al nan lanmè oubyen rivyè''' Dechè ki sòti nan izin yo polye dlo yo, yo polye lè an e yo pa bon pou sante nou. Ke se swa gaz oubyen lot bagay [[dechè]] sa yo gen anpil efè sou [[kouch ozòn]] lan. Sa ki vin kreye yon dezekilib nan [[ekosistèm]] lan. Yo koze inondasyon. * '''elatriye''' ==Konferans ak Atelye sou Wikipedya== Nan aktivite sila ki ap reyalize nan patenarya avèk JSL ( Jèn Fanm Lidè ) , ap gen yon ti bat bouch sou sitiyasyon anviwönman Ayiti avèk Agwonòm Wenshelle ki ap kontibye ak yon atelye fòmasyon ak kontribisyon sou Wikipedya nan lang Kreyòl. :'''Dat:''' Samdi 20 :'''Lokal:''' Rendez-vous Chrits (Delmas 75) :'''Lè:''' 10:00 - 12:00 ==Atik pou nou amelyore== * [[Devlòpman dirab|Devlopaman dirab]] * [[Ekoloji]] * [[sous]] ==Atik pou kreye== *[[Sitwayen responsab]] * [[Sitwayen Eko-resposanb]] * [[Dechè ki mal pou detwi]] (non biyodegradab) * [[Mangwov|mangwòv]] * [[Debwazman|Deforestasyon]] * [[plivyometri]] * [[Dlo pou bwè pwòp|dlo potab]] * [[latrin]] * [[fwitye]] * [[fofestye]] * [[dechè]] * [[asenisman]] * [[defekasyon]] == Dachbòd == 63e6kw1u6swodh5b8b0q97l8g12k3e5 881703 881702 2026-06-11T16:41:40Z Dade70 27764 /* Dachbòd */ Ajoute kontni 881703 wikitext text/x-wiki [[File:WikiForHumanRight2022 Campaign 1 (2).png|center|600px]] ==Wiki pou Dwa Moun 2026== Objektif kanpay '''Wiki pou Dwa Moun 2026''' a (#WikiForHumanRight) se pou asire tout moun gen aksè ak enfòmasyon net, ki baze sou reyalite, ak aktyalite sou Dwa nou pou yon [[anviwònman]] ki an sante. Dwa ak yon anviwònman ki an sante se alafwa yon dwa legal [[ONI|Nasyonzini]] rekonèt, men tou, yon fason pou konekte dwa moun ak twa kriz planetè nou fè fas yo : [[chanjman klimatik]], [[polisyon]], ak pè[[biyodivèsite|t biyodivèsite]]. Jan Pwogram Anviwònman Nasyonzini an te souliye: nou bezwen fè lapè ak [[Lanati]], epi dwa moun yo dwe nan mitan solisyon yo. Wòl Wikipedya pa janm gen plis enpòtans pase kounye a. Tout moun toupatou bezwen aksè ak enfòmasyon sou fason chanjman klimatik oswa degradasyon anviwònman an afekte lavi yo. Nou ka ogmante konesans sou sistèm natirèl ki an sante kote tout moun depann dlo y ap bwè, lè y ap respire, manje y ap manje ak resous yo bezwen. Avèk Wiki pou Dwa Moun ane sa a, n ap konsantre sou enplikasyon dwa pou yon anviwònman an sante sou moun ki ap fè fas ak twa kriz planetè yo: chanjman klimatik, pèt divèsite biyolojik, ak polisyon. == Estatistik sou eta anviwònman an nan peyi Dayiti, koz avèk konsekans. == Ayiti ke lontan yo te konn rele "Perles des Antilles" se yon peyi ki te gen yon anviwònman ki rich, ki pwòp, kote [[rivyè]] yo te bèl, yo te pwòp, [[mangwòv]] yo te anpil e yo te toujou ap ranpli wòl yo sitou nan vil Okap, vil yo te toutou netwaye, yo te pwòp e yo te san fatra. Peyi sila te chaje ak anpil pyebwa anpil lòt divès richès. Pyebwa sa yo te kouvri ,nan lane 1960, 60% teritwa nasyonal lan. Men sa te vin chanje, pousantaj ansam pyebwa sa yo te vin bese anpil, li pase ak 13.6% nan lane 2000, 3.5% nan lane 2011, 2% pou kounya. Se pa sèlman pyebwa yo ki te vin bese , anviwònman an nan tout sans vin mal, rivyè yo pa pwòp ankò, vil yo chaje fatra, mangwòv yo ap disparèt, fatra ap miltpliye nan tout kò peyi an elatriye. Gen plizyè bagay ki eskplike kisa ki fè anviwonman peyi an ap degrade konsa. # '''[[Deforestasyon]] (Koupe pyebwa pou fè chabon ak mèb).''' 92% nan popilasyon ayisyen an itilize chabon pou fè manje.Daprè FAO, 10000 sak chabon itilize chak jou nan peyi an. Pou sa, 12 rive nan 30 milyon pyebwa koupe chak ane. Nou tout konnen ke pyebwa bay lavi, dayè li pèmèt nou jwenn oksijèn pou nou respire, li bannou manje epi li bannou bon van ak lonbway. Li pa selman fè sa yo selman ,li patisipe nan sik dlo an, nan fenomèn lapli an tou, li pwoteje e konsève tè an. Li ede nou kont glisman tè, ak inondasyon. Ki donk koupe yon pyebwa mache avek anpil konsekans, tankou: * Akselere ewozyon ( [[glisman teren]]). Genyen 40 milyon tòn tè ki ale nan lanmè chaK ane paske yo pa jwenn pyebwa ki pou kenbe yo. * Akselere bès [[plivyometri]] an. Akoz pyebwa yo nap koupe an, vin genyen mwens [[Enfiltrasyon|enfiltyrasyon]], donk dlo yo mwens antre nan tè an,sa ki vin diminye plivyometri an (lapli an). Nou ka remake nou fè fas anpil avèk [[sechrès]] kote moun yo ap plenyen yo pa jwenn dlo paske lapli pa vrèman tonbe. Sa vin fè genyen 70 % nan rekòt yo ki pèdi, sa ki bese [[pwodiksyon]] nasyonal lan epi ki fè pri pwodui yo monte. Aksè ak dlo vin pi redwi tou, kote ke 42% nan popilasyon ayisyen lan pa toujou gen gen aksè ak [[Dlo pou bwè pwòp|dlo potab]] e 72% nan yo pa gen [[Latrin|latrin.]] * 10/17 espès andemik mamifè disparèt. * Kèk espès ( [[fwitye]], [[fofestye]]..)menase pou yo disparèt,oubyen yo vin pi ra pou jwenn. * '''Tè agrikol yo kap diminye''' Peyi an chaje moun e kantite moun yo ap vin pi plis chak jou. Moun sa yo bezwen kote pou rete. Anpil ladan yo al ret sou tè ki ta dwe itlize pou zafè agrikilti.Nan konsa yo konn koupe pyebwa ki sou yo. Sa ki vin fè vin gen mwens plant pou sik dlo an ak fenomèn [[lapli]] an epi pwodiksyon nansyonal lan vin bese e vin gen mwens divèsite tou. * '''Sifas tè bò rivyè ak bò lanmè yo kap dimininye''' Jan nou dil lan kantite moun yo ap ogmante chak jou, e nan sousi pou yo jwenn yon kote pou yo rete, yo bati nenpòt kijan e nenpòt ki kote e sa ki pa epanye arebò rivyè yo oubyen nan tèt [[sous]], tèt rivyè yo. Sa pa rete san konsekans.Moun ki nan tèt sous obyen rivyè yo konn jete watè nan rivyè yo, lage fatra ladanl sa ki polye rivyè an. E ki vin bay maladi. Kay ki arebò rivyè yo vin fè tè an pa gen anyen ki pou kenbel. E sa vin koze gwo dega. Se sak fè nou konn remake gwo dega konn fèt anpil moun konn mouri anpil kay konn ale nan rivyè nan sezon lapli ak [[siklòn]]. Sa pwovoke [[deboulman]] tè ak [[Inondasyon|inodasyon]]. Dapre [[IHSI]] genyen 27 % popilasyon nasyonal lan konsantre yo sou 1700 km kot yo,moun sa yo bati anpil bò lanmè yo, yo rekile [[lanmè]] an ak pilotri e yo fè kay yo. Sa ki vin gen kòm konsekans nivo lanmè an ki ogmante e inodasyon ak kay yo ki antre nan tè nan moman siklòn. E pou yo bati tou yo konn koupe mangwòv yo sa ki vin diminye yo e ki fe lanmè an rekile. E ki pwovoke inodasyon lè lapli. * '''Move pratik agrikòl nan montay yo , nan pant yo''' Move pratik agrikòl nan pant yo konn pemet tè an pa kenbe, lè lapli tonbe li ale avèk mas tè an nan lanmè. * '''Move jesyon nan koze fatra sitou sa plastik yo''' Gen yon move jesyon ki ap fèt nan koze [[fatra]]. Nou itlize kontni plastik anpil ( boutèy, asyèt, kèps, goblè). Dechè sa yo nou lage yo nenpòt kote nan rivyè, nan lanmè, atè, nan lari. Se ansanm dechè ki pa degrade e ki ap polye rivyè nou yo ak lanmè nou yo. Dechè sa yo melanje aK lot konn koz inodasyon paske yo bouche rigol yo, lè lapli tonbe dlo an pran lari.E yo sal lari. Se sa yo ki vin bay maladi tankou malarya ak lot ankò. * '''Dechè ki soti nan izin yo ki al nan lanmè oubyen rivyè''' Dechè ki sòti nan izin yo polye dlo yo, yo polye lè an e yo pa bon pou sante nou. Ke se swa gaz oubyen lot bagay [[dechè]] sa yo gen anpil efè sou [[kouch ozòn]] lan. Sa ki vin kreye yon dezekilib nan [[ekosistèm]] lan. Yo koze inondasyon. * '''elatriye''' ==Konferans ak Atelye sou Wikipedya== Nan aktivite sila ki ap reyalize nan patenarya avèk JSL ( Jèn Fanm Lidè ) , ap gen yon ti bat bouch sou sitiyasyon anviwönman Ayiti avèk Agwonòm Wenshelle ki ap kontibye ak yon atelye fòmasyon ak kontribisyon sou Wikipedya nan lang Kreyòl. :'''Dat:''' Samdi 20 :'''Lokal:''' Rendez-vous Chrits (Delmas 75) :'''Lè:''' 10:00 - 12:00 ==Atik pou nou amelyore== * [[Devlòpman dirab|Devlopaman dirab]] * [[Ekoloji]] * [[sous]] ==Atik pou kreye== *[[Sitwayen responsab]] * [[Sitwayen Eko-resposanb]] * [[Dechè ki mal pou detwi]] (non biyodegradab) * [[Mangwov|mangwòv]] * [[Debwazman|Deforestasyon]] * [[plivyometri]] * [[Dlo pou bwè pwòp|dlo potab]] * [[latrin]] * [[fwitye]] * [[fofestye]] * [[dechè]] * [[asenisman]] * [[defekasyon]] == Dachbòd == * https://outreachdashboard.wmflabs.org/courses/Wikimedia_Ha%C3%AFti/Wiki_Pou_dwa_moun rhbl8ewurc7hc7t5bdg973q5urt46tt 881704 881703 2026-06-11T16:45:10Z Dade70 27764 modifikasyon kontni 881704 wikitext text/x-wiki [[File:WikiForHumanRight2022 Campaign 1 (2).png|center|600px]] ==Wiki pou Dwa Moun 2026== Objektif kanpay '''Wiki pou Dwa Moun 2026''' a (#WikiForHumanRight) se pou asire tout moun gen aksè ak enfòmasyon net, ki baze sou reyalite, ak aktyalite sou Dwa nou pou yon [[anviwònman]] ki an sante. Dwa ak yon anviwònman ki an sante se alafwa yon dwa legal [[ONI|Nasyonzini]] rekonèt, men tou, yon fason pou konekte dwa moun ak twa kriz planetè nou fè fas yo : [[chanjman klimatik]], [[polisyon]], ak pè[[biyodivèsite|t biyodivèsite]]. Jan Pwogram Anviwònman Nasyonzini an te souliye: nou bezwen fè lapè ak [[Lanati]], epi dwa moun yo dwe nan mitan solisyon yo. Wòl Wikipedya pa janm gen plis enpòtans pase kounye a. Tout moun toupatou bezwen aksè ak enfòmasyon sou fason chanjman klimatik oswa degradasyon anviwònman an afekte lavi yo. Nou ka ogmante konesans sou sistèm natirèl ki an sante kote tout moun depann dlo y ap bwè, lè y ap respire, manje y ap manje ak resous yo bezwen. Avèk Wiki pou Dwa Moun ane sa a, n ap konsantre sou enplikasyon dwa pou yon anviwònman an sante sou moun ki ap fè fas ak twa kriz planetè yo: chanjman klimatik, pèt divèsite biyolojik, ak polisyon. == Estatistik sou eta anviwònman an nan peyi Dayiti, koz avèk konsekans. == Ayiti ke lontan yo te konn rele "Perles des Antilles" se yon peyi ki te gen yon anviwònman ki rich, ki pwòp, kote [[rivyè]] yo te bèl, yo te pwòp, [[mangwòv]] yo te anpil e yo te toujou ap ranpli wòl yo sitou nan vil Okap, vil yo te toutou netwaye, yo te pwòp e yo te san fatra. Peyi sila te chaje ak anpil pyebwa anpil lòt divès richès. Pyebwa sa yo te kouvri ,nan lane 1960, 60% teritwa nasyonal lan. Men sa te vin chanje, pousantaj ansam pyebwa sa yo te vin bese anpil, li pase ak 13.6% nan lane 2000, 3.5% nan lane 2011, 2% pou kounya. Se pa sèlman pyebwa yo ki te vin bese , anviwònman an nan tout sans vin mal, rivyè yo pa pwòp ankò, vil yo chaje fatra, mangwòv yo ap disparèt, fatra ap miltpliye nan tout kò peyi an elatriye. Gen plizyè bagay ki eskplike kisa ki fè anviwonman peyi an ap degrade konsa. # '''[[Deforestasyon]] (Koupe pyebwa pou fè chabon ak mèb).''' 92% nan popilasyon ayisyen an itilize chabon pou fè manje.Daprè FAO, 10000 sak chabon itilize chak jou nan peyi an. Pou sa, 12 rive nan 30 milyon pyebwa koupe chak ane. Nou tout konnen ke pyebwa bay lavi, dayè li pèmèt nou jwenn oksijèn pou nou respire, li bannou manje epi li bannou bon van ak lonbway. Li pa selman fè sa yo selman ,li patisipe nan sik dlo an, nan fenomèn lapli an tou, li pwoteje e konsève tè an. Li ede nou kont glisman tè, ak inondasyon. Ki donk koupe yon pyebwa mache avek anpil konsekans, tankou: * Akselere ewozyon ( [[glisman teren]]). Genyen 40 milyon tòn tè ki ale nan lanmè chaK ane paske yo pa jwenn pyebwa ki pou kenbe yo. * Akselere bès [[plivyometri]] an. Akoz pyebwa yo nap koupe an, vin genyen mwens [[Enfiltrasyon|enfiltyrasyon]], donk dlo yo mwens antre nan tè an,sa ki vin diminye plivyometri an (lapli an). Nou ka remake nou fè fas anpil avèk [[sechrès]] kote moun yo ap plenyen yo pa jwenn dlo paske lapli pa vrèman tonbe. Sa vin fè genyen 70 % nan rekòt yo ki pèdi, sa ki bese [[pwodiksyon]] nasyonal lan epi ki fè pri pwodui yo monte. Aksè ak dlo vin pi redwi tou, kote ke 42% nan popilasyon ayisyen lan pa toujou gen gen aksè ak [[Dlo pou bwè pwòp|dlo potab]] e 72% nan yo pa gen [[Latrin|latrin.]] * 10/17 espès andemik mamifè disparèt. * Kèk espès ( [[fwitye]], [[fofestye]]..)menase pou yo disparèt,oubyen yo vin pi ra pou jwenn. * '''Tè agrikol yo kap diminye''' Peyi an chaje moun e kantite moun yo ap vin pi plis chak jou. Moun sa yo bezwen kote pou rete. Anpil ladan yo al ret sou tè ki ta dwe itlize pou zafè agrikilti.Nan konsa yo konn koupe pyebwa ki sou yo. Sa ki vin fè vin gen mwens plant pou sik dlo an ak fenomèn [[lapli]] an epi pwodiksyon nansyonal lan vin bese e vin gen mwens divèsite tou. * '''Sifas tè bò rivyè ak bò lanmè yo kap dimininye''' Jan nou dil lan kantite moun yo ap ogmante chak jou, e nan sousi pou yo jwenn yon kote pou yo rete, yo bati nenpòt kijan e nenpòt ki kote e sa ki pa epanye arebò rivyè yo oubyen nan tèt [[sous]], tèt rivyè yo. Sa pa rete san konsekans.Moun ki nan tèt sous obyen rivyè yo konn jete watè nan rivyè yo, lage fatra ladanl sa ki polye rivyè an. E ki vin bay maladi. Kay ki arebò rivyè yo vin fè tè an pa gen anyen ki pou kenbel. E sa vin koze gwo dega. Se sak fè nou konn remake gwo dega konn fèt anpil moun konn mouri anpil kay konn ale nan rivyè nan sezon lapli ak [[siklòn]]. Sa pwovoke [[deboulman]] tè ak [[Inondasyon|inodasyon]]. Dapre [[IHSI]] genyen 27 % popilasyon nasyonal lan konsantre yo sou 1700 km kot yo,moun sa yo bati anpil bò lanmè yo, yo rekile [[lanmè]] an ak pilotri e yo fè kay yo. Sa ki vin gen kòm konsekans nivo lanmè an ki ogmante e inodasyon ak kay yo ki antre nan tè nan moman siklòn. E pou yo bati tou yo konn koupe mangwòv yo sa ki vin diminye yo e ki fe lanmè an rekile. E ki pwovoke inodasyon lè lapli. * '''Move pratik agrikòl nan montay yo , nan pant yo''' Move pratik agrikòl nan pant yo konn pemet tè an pa kenbe, lè lapli tonbe li ale avèk mas tè an nan lanmè. * '''Move jesyon nan koze fatra sitou sa plastik yo''' Gen yon move jesyon ki ap fèt nan koze [[fatra]]. Nou itlize kontni plastik anpil ( boutèy, asyèt, kèps, goblè). Dechè sa yo nou lage yo nenpòt kote nan rivyè, nan lanmè, atè, nan lari. Se ansanm dechè ki pa degrade e ki ap polye rivyè nou yo ak lanmè nou yo. Dechè sa yo melanje aK lot konn koz inodasyon paske yo bouche rigol yo, lè lapli tonbe dlo an pran lari.E yo sal lari. Se sa yo ki vin bay maladi tankou malarya ak lot ankò. * '''Dechè ki soti nan izin yo ki al nan lanmè oubyen rivyè''' Dechè ki sòti nan izin yo polye dlo yo, yo polye lè an e yo pa bon pou sante nou. Ke se swa gaz oubyen lot bagay [[dechè]] sa yo gen anpil efè sou [[kouch ozòn]] lan. Sa ki vin kreye yon dezekilib nan [[ekosistèm]] lan. Yo koze inondasyon. * '''elatriye''' ==Konferans ak Atelye sou Wikipedya== Nan aktivite sila ki ap reyalize nan patenarya avèk JSL ( Jèn Fanm Lidè ) , ap gen yon ti bat bouch sou sitiyasyon anviwönman Ayiti avèk Agwonòm Wenshelle ki ap kontibye ak yon atelye fòmasyon ak kontribisyon sou Wikipedya nan lang Kreyòl. :'''Dat:''' Samdi 20 :'''Lokal:''' Rendez-vous Chrits (Delmas 75) :'''Lè:''' 10:00 - 12:00 ==Atik pou nou amelyore== * [[Devlòpman dirab|Devlopaman dirab]] * [[Ekoloji]] * [[sous]] ==Atik pou kreye== *[[Sitwayen responsab]] * [[Sitwayen Eko-resposanb]] * [[Dechè ki mal pou detwi]] (non biyodegradab) * [[Mangwov|Mangwòv]] * [[Debwazman|Deforestasyon]] * [[Plivyometri]] * [[Dlo pou bwè pwòp|Dlo potab]] * [[Latrin]] * [[Fwitye]] * [[fofestye|Forestye]] * [[Dechè]] * [[Asenisman]] * [[Defekasyon]] == Dachbòd == * https://outreachdashboard.wmflabs.org/courses/Wikimedia_Ha%C3%AFti/Wiki_Pou_dwa_moun 6jzimte204l55oyevwciisomtz8ysb7 881705 881704 2026-06-11T16:56:57Z Dade70 27764 Dade70 a déplacé la page [[Wiki pou dwa moun 2026]] vers [[Wikipedya:Wiki pou dwa moun 2026]] : Tit la pa konplè 881704 wikitext text/x-wiki [[File:WikiForHumanRight2022 Campaign 1 (2).png|center|600px]] ==Wiki pou Dwa Moun 2026== Objektif kanpay '''Wiki pou Dwa Moun 2026''' a (#WikiForHumanRight) se pou asire tout moun gen aksè ak enfòmasyon net, ki baze sou reyalite, ak aktyalite sou Dwa nou pou yon [[anviwònman]] ki an sante. Dwa ak yon anviwònman ki an sante se alafwa yon dwa legal [[ONI|Nasyonzini]] rekonèt, men tou, yon fason pou konekte dwa moun ak twa kriz planetè nou fè fas yo : [[chanjman klimatik]], [[polisyon]], ak pè[[biyodivèsite|t biyodivèsite]]. Jan Pwogram Anviwònman Nasyonzini an te souliye: nou bezwen fè lapè ak [[Lanati]], epi dwa moun yo dwe nan mitan solisyon yo. Wòl Wikipedya pa janm gen plis enpòtans pase kounye a. Tout moun toupatou bezwen aksè ak enfòmasyon sou fason chanjman klimatik oswa degradasyon anviwònman an afekte lavi yo. Nou ka ogmante konesans sou sistèm natirèl ki an sante kote tout moun depann dlo y ap bwè, lè y ap respire, manje y ap manje ak resous yo bezwen. Avèk Wiki pou Dwa Moun ane sa a, n ap konsantre sou enplikasyon dwa pou yon anviwònman an sante sou moun ki ap fè fas ak twa kriz planetè yo: chanjman klimatik, pèt divèsite biyolojik, ak polisyon. == Estatistik sou eta anviwònman an nan peyi Dayiti, koz avèk konsekans. == Ayiti ke lontan yo te konn rele "Perles des Antilles" se yon peyi ki te gen yon anviwònman ki rich, ki pwòp, kote [[rivyè]] yo te bèl, yo te pwòp, [[mangwòv]] yo te anpil e yo te toujou ap ranpli wòl yo sitou nan vil Okap, vil yo te toutou netwaye, yo te pwòp e yo te san fatra. Peyi sila te chaje ak anpil pyebwa anpil lòt divès richès. Pyebwa sa yo te kouvri ,nan lane 1960, 60% teritwa nasyonal lan. Men sa te vin chanje, pousantaj ansam pyebwa sa yo te vin bese anpil, li pase ak 13.6% nan lane 2000, 3.5% nan lane 2011, 2% pou kounya. Se pa sèlman pyebwa yo ki te vin bese , anviwònman an nan tout sans vin mal, rivyè yo pa pwòp ankò, vil yo chaje fatra, mangwòv yo ap disparèt, fatra ap miltpliye nan tout kò peyi an elatriye. Gen plizyè bagay ki eskplike kisa ki fè anviwonman peyi an ap degrade konsa. # '''[[Deforestasyon]] (Koupe pyebwa pou fè chabon ak mèb).''' 92% nan popilasyon ayisyen an itilize chabon pou fè manje.Daprè FAO, 10000 sak chabon itilize chak jou nan peyi an. Pou sa, 12 rive nan 30 milyon pyebwa koupe chak ane. Nou tout konnen ke pyebwa bay lavi, dayè li pèmèt nou jwenn oksijèn pou nou respire, li bannou manje epi li bannou bon van ak lonbway. Li pa selman fè sa yo selman ,li patisipe nan sik dlo an, nan fenomèn lapli an tou, li pwoteje e konsève tè an. Li ede nou kont glisman tè, ak inondasyon. Ki donk koupe yon pyebwa mache avek anpil konsekans, tankou: * Akselere ewozyon ( [[glisman teren]]). Genyen 40 milyon tòn tè ki ale nan lanmè chaK ane paske yo pa jwenn pyebwa ki pou kenbe yo. * Akselere bès [[plivyometri]] an. Akoz pyebwa yo nap koupe an, vin genyen mwens [[Enfiltrasyon|enfiltyrasyon]], donk dlo yo mwens antre nan tè an,sa ki vin diminye plivyometri an (lapli an). Nou ka remake nou fè fas anpil avèk [[sechrès]] kote moun yo ap plenyen yo pa jwenn dlo paske lapli pa vrèman tonbe. Sa vin fè genyen 70 % nan rekòt yo ki pèdi, sa ki bese [[pwodiksyon]] nasyonal lan epi ki fè pri pwodui yo monte. Aksè ak dlo vin pi redwi tou, kote ke 42% nan popilasyon ayisyen lan pa toujou gen gen aksè ak [[Dlo pou bwè pwòp|dlo potab]] e 72% nan yo pa gen [[Latrin|latrin.]] * 10/17 espès andemik mamifè disparèt. * Kèk espès ( [[fwitye]], [[fofestye]]..)menase pou yo disparèt,oubyen yo vin pi ra pou jwenn. * '''Tè agrikol yo kap diminye''' Peyi an chaje moun e kantite moun yo ap vin pi plis chak jou. Moun sa yo bezwen kote pou rete. Anpil ladan yo al ret sou tè ki ta dwe itlize pou zafè agrikilti.Nan konsa yo konn koupe pyebwa ki sou yo. Sa ki vin fè vin gen mwens plant pou sik dlo an ak fenomèn [[lapli]] an epi pwodiksyon nansyonal lan vin bese e vin gen mwens divèsite tou. * '''Sifas tè bò rivyè ak bò lanmè yo kap dimininye''' Jan nou dil lan kantite moun yo ap ogmante chak jou, e nan sousi pou yo jwenn yon kote pou yo rete, yo bati nenpòt kijan e nenpòt ki kote e sa ki pa epanye arebò rivyè yo oubyen nan tèt [[sous]], tèt rivyè yo. Sa pa rete san konsekans.Moun ki nan tèt sous obyen rivyè yo konn jete watè nan rivyè yo, lage fatra ladanl sa ki polye rivyè an. E ki vin bay maladi. Kay ki arebò rivyè yo vin fè tè an pa gen anyen ki pou kenbel. E sa vin koze gwo dega. Se sak fè nou konn remake gwo dega konn fèt anpil moun konn mouri anpil kay konn ale nan rivyè nan sezon lapli ak [[siklòn]]. Sa pwovoke [[deboulman]] tè ak [[Inondasyon|inodasyon]]. Dapre [[IHSI]] genyen 27 % popilasyon nasyonal lan konsantre yo sou 1700 km kot yo,moun sa yo bati anpil bò lanmè yo, yo rekile [[lanmè]] an ak pilotri e yo fè kay yo. Sa ki vin gen kòm konsekans nivo lanmè an ki ogmante e inodasyon ak kay yo ki antre nan tè nan moman siklòn. E pou yo bati tou yo konn koupe mangwòv yo sa ki vin diminye yo e ki fe lanmè an rekile. E ki pwovoke inodasyon lè lapli. * '''Move pratik agrikòl nan montay yo , nan pant yo''' Move pratik agrikòl nan pant yo konn pemet tè an pa kenbe, lè lapli tonbe li ale avèk mas tè an nan lanmè. * '''Move jesyon nan koze fatra sitou sa plastik yo''' Gen yon move jesyon ki ap fèt nan koze [[fatra]]. Nou itlize kontni plastik anpil ( boutèy, asyèt, kèps, goblè). Dechè sa yo nou lage yo nenpòt kote nan rivyè, nan lanmè, atè, nan lari. Se ansanm dechè ki pa degrade e ki ap polye rivyè nou yo ak lanmè nou yo. Dechè sa yo melanje aK lot konn koz inodasyon paske yo bouche rigol yo, lè lapli tonbe dlo an pran lari.E yo sal lari. Se sa yo ki vin bay maladi tankou malarya ak lot ankò. * '''Dechè ki soti nan izin yo ki al nan lanmè oubyen rivyè''' Dechè ki sòti nan izin yo polye dlo yo, yo polye lè an e yo pa bon pou sante nou. Ke se swa gaz oubyen lot bagay [[dechè]] sa yo gen anpil efè sou [[kouch ozòn]] lan. Sa ki vin kreye yon dezekilib nan [[ekosistèm]] lan. Yo koze inondasyon. * '''elatriye''' ==Konferans ak Atelye sou Wikipedya== Nan aktivite sila ki ap reyalize nan patenarya avèk JSL ( Jèn Fanm Lidè ) , ap gen yon ti bat bouch sou sitiyasyon anviwönman Ayiti avèk Agwonòm Wenshelle ki ap kontibye ak yon atelye fòmasyon ak kontribisyon sou Wikipedya nan lang Kreyòl. :'''Dat:''' Samdi 20 :'''Lokal:''' Rendez-vous Chrits (Delmas 75) :'''Lè:''' 10:00 - 12:00 ==Atik pou nou amelyore== * [[Devlòpman dirab|Devlopaman dirab]] * [[Ekoloji]] * [[sous]] ==Atik pou kreye== *[[Sitwayen responsab]] * [[Sitwayen Eko-resposanb]] * [[Dechè ki mal pou detwi]] (non biyodegradab) * [[Mangwov|Mangwòv]] * [[Debwazman|Deforestasyon]] * [[Plivyometri]] * [[Dlo pou bwè pwòp|Dlo potab]] * [[Latrin]] * [[Fwitye]] * [[fofestye|Forestye]] * [[Dechè]] * [[Asenisman]] * [[Defekasyon]] == Dachbòd == * https://outreachdashboard.wmflabs.org/courses/Wikimedia_Ha%C3%AFti/Wiki_Pou_dwa_moun 6jzimte204l55oyevwciisomtz8ysb7 0 97566 881706 2026-06-11T16:56:57Z Dade70 27764 Dade70 a déplacé la page [[Wiki pou dwa moun 2026]] vers [[Wikipedya:Wiki pou dwa moun 2026]] : Tit la pa konplè 881706 wikitext text/x-wiki #REDIRECTION [[Wikipedya:Wiki pou dwa moun 2026]] q9igj96yc4dbwq31yyiqtm4cpdb3a17