Kanada

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="ht">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedya</sitename>
    <dbname>htwiki</dbname>
    <base>https://ht.wikipedia.org/wiki/Paj_Prensipal</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.19</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Medya</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Espesyal</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Diskite</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Itilizatè</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Diskisyon Itilizatè</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedya</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Diskisyon Wikipedya</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Fichye</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Diskisyon Fichye</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MedyaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Diskisyon MedyaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Modèl</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Diskisyon Modèl</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Èd</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Diskisyon Èd</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategori</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Diskisyon Kategori</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Discussion module</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Kanada</title>
    <ns>0</ns>
    <id>959</id>
    <revision>
      <id>888326</id>
      <parentid>883028</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T00:19:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yue</username>
        <id>33350</id>
      </contributor>
      <comment>Repare</comment>
      <origin>888326</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5856" sha1="6wez2wf6499gasd3m1x2te5v0shxs4x" xml:space="preserve">{{Infobox Peyi
|non_lokal=Canada
|deviz_nasyonal=A mari usque ad mare.
|deviz_nasyonal_kreyòl=De yon lamè a lòt lamè.
|im_nasyonal=O Kanada
|lang=[[Lang angle|angle]], [[Lang franse|franse]]
|jantile=kanadyen, kanadyèn
|drapo_imaj=Flag of Canada.svg
|anblèm_imaj=Royal Coat of arms of Canada.svg
|fizo_orè=−3.5 a UTC−8 &lt;br /&gt; Ete: UTC−2.5 a UTC−7
|kapital=[[Otawa]]
|pi_gwo_vil=Toronto, [[Monreyal (komin)|Monreyal]], Vancouver
|monnen_non= Dola Kanadyen
|monnen_kòd=CAD
|monnen_divizyon=cent (1/100)
|PIB_dat=estimasyon de 2011
|PIB_total=1,758 miyar $
|PIB_total_ran=11
|PIB_pa_abitan=51 147 $
|PIB_pa_abitan_ran=10
|gouvènman_dat=
|gouvènman_tip=Federal palmantè monachi konstitisyonèl
|chèf_tit=Monak &lt;br /&gt; &amp;nbsp;- Gouvènè Jeneral &lt;br /&gt; &amp;nbsp;- Premye Minis
|chèf_non=[[Charles III]]&lt;br /&gt;Mary Simon&lt;br /&gt;Mark Carney
|sipèfisi_dat=
|sipèfisi_ran=2
|sipèfisi_total=9 984 670
|dlo_pousantaj=8,62 %
|frontyè_tè=
|frontyè_kòt=202 080 km
|pli_ro_kote=
|pli_ro=Mòn Logan (5 959 m)
|pli_ba_kote=
|pli_ba=Lanmè (0 m)
|popilasyon_dat=estimasyon de 2012
|popilasyon_ran=35
|popilasyon_total=34 743 000
|popilasyon_dansite=3,41
|popilasyon_tip=
|popilasyon_lavi_dat=
|popilasyon_lavi=
|popilasyon_ne_dat=
|popilasyon_ne=
|popilasyon_mòtalite_dat=
|popilasyon_mòtalite=
|popilasyon_mòtalite_timoun_dat=
|popilasyon_mòtalite_timoun=
|popilasyon_alfabèt_dat=
|popilasyon_alfabèt=
|popilasyon_an_vil_dat=
|popilasyon_an_vil=
|endepandans_dat=1 jiyè 1867 &lt;br /&gt; 11 desanm 1931 &lt;br /&gt; 17 avril 1982
|endepandans_tip=Konfederasyon yo &lt;br /&gt; &amp;nbsp;- Endepandans &lt;br /&gt; &amp;nbsp;- Aktyèl konstitisyon
|endepandans_de=a Wayòm Ini
|kòd=
|ISO_kòd=CA
|endikatif_entènet=ca
|endikatif_telefonik=1
|endikatif_radyofonik=
|EDI=
|EDI_ran=
|EDI_dat=
|EPI=
|EPI_ran=
|EPI_dat=
|kat_anplasman=LocationCanada.png
|kat_politik=Ca-map.png
|kat_jewografik=
|kat_satelit=
|divizyon_tip=Pwovens ak teritwa
|divizyon_non=Pwovens: [[Albèta]], [[Kolonbi Britanik]], [[Saskatchewan]], [[Manitoba]], [[Ontario]], [[Kebèk]], [[Nouvo Bwonswik]], [[Nova Scotia]], [[Lil Prens Edwa]], [[Tènèv ak Labradò]]&lt;br /&gt;Tèritwa: [[Nounavout]], [[Tèritwa Nòdwès]] yo, [[Youkon]]
|vwazen=[[Etazini]]
|òganizasyon=[[ONI]]
|nòt=}}

'''Kanada''' se yon peyi ki sitiye nan [[Amerik dinò]] epi li jis nò [[Etazini]]. Yo pale [[lang angle|angle]] ak [[Lang franse|franse]] lòt bò. Li gen yon popilasyon 32,5 milyon moun. Se dezyèm peyi ki pi gwo sou [[Latè]] a. Li ant [[Oseyan Atlantik]] a lès ak [[Oseyan Pasifik]] a lwès ak [[Oseyan Atik]] nan nò.

== Istwa ==
Fonde pa eksploratè franse [[Jacques Cartier]] an 1534, Kanada te pran orijin li an kon yon koloni franse sou tèritwa vil [[Kebèk]] la, fonde pa Samuel de Champlain an 1608.&lt;ref&gt;Foundation, Thomson. 2020. &quot;Canada Plane Crash Victims In Iran Include Lecturers, Students&quot;. News.Trust.Org. Accessed January 8 2020. [https://web.archive.org/web/20210304214911/https://news.trust.org/item/20200108142704-33bku/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210304214911/https://news.trust.org/item/20200108142704-33bku/|date=۴ مارس ۲۰۲۱}}.&lt;/ref&gt; Tèritwa là te okipe pa pèp natif natal yo. Aprè yon peryòd kolonizasyon angle, konfederasyon kanadyèn an te fèt avèk linyon twa (3) Kolonbi Britanik yo, ki te konstitye ak tèritwa Nouvel-Frans là. Jòdi a, Kanada se yon leta federal avèk dis (10) [[pwovens]] e twa (3) [[tèritwa]] ki genyen endepandans li de [[Wayòm Ini]] nan yon pwosesis pasifik ki sòti nan lane 1867 pou li fini nan lane 1982.

Jòdi a, Kanada se yon [[monachi konstitisyonèl]] ak rejim palmantè, ki defini tankou nasyon bileng e miltikiltirèl; angle ak franse se, avèk estati egal, lang ofisyèl yo. Nan nasyon endistryalize e teknolojikman avanse sa, ekonomi divèsifye ap repoze prensipalman sou abondans [[resous natirèl]] li ak sou komès ki fèt an gran pati ak [[Etazini]] yo, peyi avèk ki li genyen yon relasyon konplèks soti depi tan koloni yo e kòmansman Konfederasyon an.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://insurancement.com/what-is-the-minimum-car-insurance-in-toronto/|title=What is the minimum car insurance in Toronto - insurancement|last=Canada|first=Car insurance in|date=2023-08-20|language=en-US|access-date=2023-11-16|archive-date=2023-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20231116054956/https://insurancement.com/what-is-the-minimum-car-insurance-in-toronto/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

Kanada genyen 10 pwovens federe (yon [[premye minis]] ak yon [[asanble lejislativ]]) et 3 tèritwa (yon premye minis ak yon asanble lejislativ). Se sèl pwovens ki frankofòn an majorite, [[Kebèk]] ; yon pwovens bileng sosyalman e legalman, [[Nouvo Bwonswik]] ak 8 pwovens majoritèman anglofòn ([[Albèta]], [[Kolonbi Britanik]], [[Saskatchewan]], [[Manitoba]], [[Ontario]], [[Nova Scotia]], [[Lil Prens Edwa]], [[Tènèv ak Labradò]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Maladi Kowona (KOVID-19) |url=https://www.canada.ca/content/dam/phac-aspc/documents/services/publications/diseases-conditions/travellers-with-symptoms-return-canada/travellers-with-symptoms-return-canada-cpe.pdf |publisher=Gouvènman Kanada |page=4 |access-date=22 July 2026 |language=ht}}&lt;/ref&gt;), ki rele «Kanada Angle» tou pou yo kap konpare li avèk Kanada franse an. Tèritwa [[Youkon]] an ofisyèlman bileng (angle ak franse). [[Tèritwa Nòdwès]] yo, ak tèritwa [[Nounavout]] la rekonèt 11 lang ofisyèl, ki konprann angle ak franse.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Garcea|first=Joseph|last2=Kirova|first2=Anna|last3=Wong|first3=Lloyd|date=January 2009|title=Multiculturalism Discourses in Canada|journal=Canadian Ethnic Studies|volume=40|issue=1|pages=1–10|doi=10.1353/ces.0.0069}}&lt;/ref&gt;

== Gouvènman ==

== Jewografi ==

== Demografi ==

== Ekonomi ==

== Referans ==
{{referans}}
== Lyen deyò ==

{{Amerik}}

[[Kategori:Kanada| ]]
[[Kategori:Peyi nan Amerik dinò]]</text>
      <sha1>6wez2wf6499gasd3m1x2te5v0shxs4x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>TLP</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12660</id>
    <revision>
      <id>888335</id>
      <parentid>691775</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T08:49:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25431</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>888335</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1117" sha1="1uzul4848c4u99cjb46qutsg9j5uiq3" xml:space="preserve">== The Louverture Project ( '''Pwojè Tousen Louvèti''' ) ==
[[Imaj:Jean_Jacques_Dessalines.jpg|thumb|Jan Jak Desalin.]]
TLP se pwojè &quot;Toussaint Louverture Project&quot; a, '''Pwojè Tousen Louvèti'''.
Li ap reyini tout moun ki te patisipe nan endepandans peyi Dayiti e ap evre nan peyi a.

Ou kapab swiv lyenay sa a pou konnen plis : [https://web.archive.org/web/20200312063814/http://thelouvertureproject.org/index.php?title=Main_Page Paj sou TLP]

Wè tou : [[Tousen]], [[endepandans]], [[istwa Dayiti]]

== Koòdinasyon pwojè an ==
*Tout atik yo ap genyen lyenaj sa yo &lt;br&gt;
&lt;nowiki&gt;[[category:TLP]][[category:istwa]][[category:istwa Ayiti]]&lt;/nowiki&gt;
&lt;br&gt;Ou mèt mete nan atik ou a modèl sa a, li ap fè yon lyenaj otomatik ak tout bagay sa yo
&lt;pre&gt;
{{TLP}}
&lt;/pre&gt;

ki ap bay :&lt;br&gt;
{{TLP}}

== Paj ke nou ap tradui yo ==
Si nou ta bezwen kèk èd, nou kapab diskite sou paj diskisyon paj sa yo.
*[[/paj pou tradui]]

==Koutwazi ==

* [https://web.archive.org/web/20200312063814/http://thelouvertureproject.org/index.php?title=Main_Page Paj pwojè TLP]

[[category:TLP]]
[[category:istwa]]
[[category:istwa Dayiti]]</text>
      <sha1>1uzul4848c4u99cjb46qutsg9j5uiq3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>François Mackandal</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32364</id>
    <revision>
      <id>888329</id>
      <parentid>855405</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T01:46:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25431</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>888329</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1320" sha1="eonokve3karq8jszw7n5sxg86boqxgd" xml:space="preserve">{{ebòch}}
'''François Mackandal''' (c. 1730-c. 1758) se yon mawon ki te aktif [[Sen Domeng]].	
{{moun
|non=François Mackandal	
|foto=Mackandal_coin_haiti.jpg
|tèks= 
|fonksyon=pèsonalite 
|dat nesans= 
|lye nesans= 
|peyi nesans=[[Senegal]]
 |dat lanmò= [[1758]]
|lye lanmò= 
|peyi lanmò= [[Sen Domeng]]
|zèv= 
|nòt=
[[Imaj:Flag of Haiti.svg|thumb]]}}
	
== Biyografi ==
* Dat enpòtan yo

== Zèv li yo ==
* Sa li fè:

== Referans ==
{{referans}}
== Lyen deyò ==
* {{fr}} [https://web.archive.org/web/20160303165404/http://madjoumbev2.free.fr/mak.html François Mackandal] sou madjoumbev2.free.fr
* {{fr}} [http://www.haitiwebs.com/forums/art_culture/51058-commemoration_du_250e_anniversaire_de_la_mort_de_de_mackandal_new_york.html Commémoration du 250{{e}}anniversaire de la mort de Mackandal] sou haitiwebs.com
* {{fr}} [https://web.archive.org/web/20210227213900/http://sentiersrouges.com/default.aspx François Mackandal] sou sentiersrouges.com
* {{en}} [https://web.archive.org/web/20210506164552/http://thelouvertureproject.org/index.php?title=Fran%C3%A7ois_Mackandal François Mackandal] sou Toussaint Louverture Project
* {{en}} [https://web.archive.org/web/20201112003110/https://www.macandal.org/ Macandal- The Incredible Story] sou macandal.org

[[Kategori:Ayisyen]]
[[Kategori:Lanmò 1758]]</text>
      <sha1>eonokve3karq8jszw7n5sxg86boqxgd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Atizay</title>
    <ns>0</ns>
    <id>65025</id>
    <revision>
      <id>888320</id>
      <parentid>882077</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T22:39:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25431</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>888320</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30025" sha1="i1guts9fop8jchaclzitp3f9oee24uw" xml:space="preserve">
[[Fichye:Michelangelo_-_Creation_of_Adam_(cropped).jpg|vignette|300x300px|Kreyasyon Adan an. Michelangelo, 1508-1512. Plafon nan Chapèl la Sistine nan [[Vatikan]].]]

'''Atizay''' oswa '''La''' (an fransè:''Art'') se yon aktivite, pwodui a nan aktivite sa a oswa lide yon moun genyen de li, ki fè esprè adrese nan [[sans]] yo, emosyon yo, entwisyon yo ak entèlijans lan. Atizay se espesifik nan [[Lòm|moun]] oswa nan nenpòt lòt konsyans, tankou ki rive soti nan yon entansyon, e aktivite sa a pa gen okenn fonksyon defini pratik. Nou konsidere tèm nan &quot;atizay&quot; kòm opoze a lanati &quot;li rive fèt tankou yon pouvwa ki pwodwi san refleksyon&quot;,&lt;ref name=&quot;ART : Définition de ART&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.cnrtl.fr/definition/art|title=ART : Définition de ART|website=www.cnrtl.fr|access-date=2016-09-19}}&lt;/ref&gt; ak [[syans]] &quot;ki fèt kòm konesans ki pi endepandan nan aplikasyon yo&quot;.&lt;ref name=&quot;ART : Définition de ART&quot; /&gt;

Vreman vre, definisyon konsèp sa a varye anpil selon tan ak kote, e okenn nan yo pa aksepte inivèsèl. Kidonk, pou [[Marcel Mauss]]&lt;ref&gt;[[Marcel Mauss]], ''Manuel d'ethnographie'' [Kou anseye ant 1926-1939], Payot, Paris, 1971 [http://classiques.uqac. ca/classiques/mauss_marcel/manuel_ethnographie/manuel_ethnographie.html 1947], {{p.|89}}; te site pa [[Thierry de Duve]], ''In the name of art'', Minuit, Paris, 1989, {{p.|10}}.&lt;/ref&gt;, “[[Zèv da]], pa definisyon, se bagay jan li rekonèt pa yon gwoup”. Se poutèt sa [[Koleksyon (aktivite)|koleksyon]] pwodiksyon atistik yo ka klase epi apresye yon fason diferan selon kilti, otè, enstitisyon ak peryòd.

Nan [[Ewòp]], depi nan fen {{s-|XVIII}}&lt;ref&gt;Cf. [[Louis-Abel Fontenai]] nan Bonafous, aba [[Abbaye de Fontenay|Fontenay]] (1736-1806), ''Diksyonè atis. Avi istorik ak rezone achitèk yo, pent Pirats Art Network, graveur, sculpteur, mizisyen, aktè &amp; dansè; printers, watchmakers &amp; mechanics'', Paris, 1776 (sou entènèt [https://books.google.fr/books?id=O7Q-AAAAcAAJ&amp;printsec=frontcover tome 1] [https://books.google.fr/books? id =sPiOWkG5LbAC&amp;printsec=frontcover tome 2]): repr. Jenèv, 1972.&lt;/ref&gt;, tèm sa a kouvri sitou sa yo rele &quot;[[Boza]]&quot; pwodui tankou [[eskilti]], [[achitekti]], [[la grafik]] (ki gen ladan [[penti]] oswa [[desen]]), epi tou [[mizik]], [[dans]], [[pwezi]] (yo dwe pran nan sans klasik la nan tèm, mo pwezi a ki deziyen tou de pwezi lirik, ki koresponn ak siyifikasyon modèn nan pwezi, pwezi trajik, sa vle di teyat la ak pwezi sezon) ak [[literati]]. Depi lè sa a nou te ajoute, pami lòt moun, imaj k ap deplase ([[sinema]], [[televizyon]], [[atizay dijital]]), pèfòmans an dirèk ([[teyat]], [[mim]]), [[fotografi]], [[komik]], ak, pi lajman, [[Fashion (rad)|mòd]], byenke lèt la pi souvan asosye ak domèn [[atizana]] pa itilizasyon ak fonksyonalite li. [[Klasifikasyon atizay la]] sepandan pa inivèsèl epi chèche yon klasifikasyon inanim sanble enposib&lt;ref name=&quot;comparison&quot;&gt;Gade pa egzanp, tèks [[Jacqueline Lichtenstein]], &quot;Le parallel des arts&quot;, nan ''La Peinture'', op.cit., {{p.|385-388}}; oswa sinon {{Lien web|url=https://web.archive.org/web/20040831104134/http://robert.bvdep.com/public/vep/Pages_HTML/ART.HTM|auteur=Dominique Chateau|titre=Art}} ak {{Lien web|url=https://web.archive.org/web/20041128104612/http://robert.bvdep.com/public/vep/Pages_HTML/$COMPARAISON2.HTM|auteur=Jacqueline Liechtenstein|titre=Konparezon atizay yo}}, nan ''[[European vocabulary of philosophies|European vocabulary of philosophies: dictionary of untradutable]]'', dir. [[Barbara Cassin]], Seuil, Dictionaries le Robert, 2004 {{ISBN|2-02-030730-8}} ([https://web.archive.org/web/20080122005815/http://robert.bvdep.com/public/vep/accueil0.html Ekstrè sou entènèt] ).&lt;/ref&gt;, menm yon [[anakwonism]]&lt;ref&gt;Li, pa egzanp, nan konklizyon Pierre-Jean Haution, ''[https://web.archive.org/web/20210616015649/http://www.ac-grenoble.fr/PhiloSophie/old2/ atik .php?lng=fr&amp;pg=7187 Tèz - Poukisa gen plizyè atizay olye de yon sèl?]'', Site ac-grenoble.fr, 2006&lt;br/&gt;“[...] pale sou yon apwòch, yon pwosesis komen nan tout kreyasyon atistik. Men, dèyè inite sa a, li enposib pou nou pa pran an konsiderasyon reyalite pliryèl la pa premye nan tout boza, men nan travay atizay yo. »&lt;/ref&gt;.

Konsepsyon atizay sa a kòm yon [[Ekonomi travay atis|aktivite]] otonòm, kòm pwodiksyon [[Atis#Status|atis]] objè ke nou dakò jwenn [[bèl]] x selon yon preferans. [[Gou (estetik)|gou]], dat depi {{s2-|XVIII|XIX}}. Men, yo souvan konsidere ke [[ati modèn]] ak [[atizay kontanporen|atizay kontanporen]] te abandone prizon an nan sèl nosyon ''bèl'' oswa ''style intemporel'' pou plis jeneralman chèche defi oswa menm. '[[Zòn konfò|deranje]]' obsèvatè a, pa egzanp pa [[transgresyon]] oswa [[Epistemological break|break]]&lt;ref&gt;[[Nathalie Heinich]], ''Pou yon atis: transfòmasyon yo nan sitiyasyon pent ak sculpteurs'', Paris, 2005 ({{1st}}{{ed.}} 1996) (''50 kesyon'') {{ISBN|2-252-03532-3}}. &lt;/ref&gt;.

Nan {{s-|XXI}} la, n ap temwen tou de pwopagasyon nosyon atizay la (absòbe ansyen sivilizasyon yo, entegre diferan medya ak fòse nou pale de &quot;atis&quot;, tout ak pwodiksyon elaji planetè {{referans nesesè| eksponansyèl}}) ak nan menm tan an simonte li yo pa sivilizasyon an nan tout ekran an, ki melanje tout bagay. Yon fenomèn konsa ankouraje nou fikse referans epi pa aplike nosyon Lwès la nan &quot;ati&quot; nan tout bagay ki gen yon objektif estetik sou tout kontinan. Pou fè sa, li enpòtan pou etabli kwonoloji ak jewografi pwodiksyon nan yon istwa jeneral pwodiksyon imen&lt;ref group=&quot;note&quot;&gt;Pa egzanp, pou domèn pwodiksyon vizyèl imen an: [[Laurent Gervereau]] (dir.), ''World Dictionary of Images'', New World, 2006, ak [[Laurent Gervereau]], ''Images, a world history'', New World, 2008.&lt;/ref&gt;.

== Etimoloji ak evolisyon nan siyifikasyon ==
[[Fichye:כיכר המייסדים - אתרי מורשת במרכז הארץ - פתח תקווה 2015 (14).JPG|vignette|Atizay]]
Mo fransè a &quot;art&quot;  soti nan  [[Laten|Latin lan]], ars, artis ki vle di &quot;konpetans, pwofesyon, konesans teknik&quot;. Selon yon an nan lang fransè ki rele Diksyonè konsèp filozofik « Ars ka vle di tou &quot; travay, talan &quot;, Men tou &quot; pwosesis, atizan konn fè, fason pou konpòte yo &quot; Epi sèlman an reta &quot; kreyasyon travay », Tèm tradui grèk la ''tekhnè.'' . &lt;ref&gt;Gade tou [https://web.archive.org/web/20120330113608/http://robert.bvdep.com/public/vep/Pages_HTML/ART.HTM &quot;Atizay»] Nan ''vokabilè Ewopeyen an nan Filozofi: diksyonè intranslatable'', dir. Barbara Cassin, Seuil, Diksyonè le Robert, 2004 ( ISBN 2-02-030730-8 ) ( [https://web.archive.org/web/20080122005815/http://robert.bvdep.com/public/vep/accueil0.html Ekstrè sou entènèt])&lt;/ref&gt;.

== Atizay ak filozofi ==
[[Fichye:Pompeii-couple.jpg|vignette| Pompeii, kay VII, 2, 6 : Paquius Proculus ak madanm li. Mize nasyonal akeyolojik nan Naples, frèsko I syèk la .]]

Depi omwen nan lantikite, [[filozofi]] te kesyone sou sa ki atizay.

[[Platon]] nan &quot;Ion&quot; ak &quot;Hippias Majè&quot; oswa [[Aristòt]] nan ''Poetik'' poze kesyon sou atizay la kòm bèl. Sepandan, estetik ansyen an pafwa diferan de estetik apr a ak ''mo'' grèk la τέχνη (technè), ki se ekivalan ki pi pre nan [[Lang franse|franse]] &quot;art&quot;, Deziyen nan [[Grès ansyen|ansyen Grès]] tout aktivite obeyi ak kèk règleman. Se poutèt sa li anbrase alafwa konesans, atizay ak metye. &lt;span class=&quot;need_ref&quot; style=&quot;cursor:help;&quot; title=&quot;Ce passage nécessite une référence.&quot;&gt;Miz [[Miz|grèk]] yo pa tout ki asosye ak boza yo menm jan yo pral defini pita ak [[pwezi]], pou egzanp, se pa yon &quot;technè&quot;&lt;/span&gt;. Sivilizasyon Women an pa klèman fè ladiferan tou ant domèn nan atizay ak sa ki nan konesans akmetye, byenke Cicero ak Quintilian kontribye nan li avèk refleksyon yo. Se konsa, nan Galien, tèm nan &quot;atizay&quot;Vle di yon seri pwosesis ki itilize pou pwodwi yon sèten rezilta:

''{{lang|Atizay|&quot;Ars est systema præceptorum universalium, verorum, utilium, consentientium, ad unum eumdemque finem tendentium&quot;}}.''

''&quot;Atizay se sistèm ansèyman inivèsèl la, vrè, itil, pataje ak tout moun, dirije nan direksyon yon sèl ak menm objektif&quot;''
[[Fichye:Hieronymus_Bosch_056.jpg|vignette| Hieronymus Bosch, ''Kruisdraging'' (detay).]]

Nan sans sa a mo a, ki te domine jouk nan fen [[Mwayennaj]] la, atizay yo opoze ni ak [[syans]] li fèt kòm konesans pi, endepandan ak aplikasyon, ak [[nati]] ki pwodui san yo pa panse . Te ajoute nan lide a nan yon règ pwodiksyon se konsiderasyon nan efò ki nesesè nan aktivite sa a. Lè yo itilize mo a, jeneralman yo tache ak yon epitèt ki presize li pou fòme ekspresyon tankou &quot;[[la liberal]]&quot;, &quot;la mekanik&quot;, &quot;la militè&quot; . Men, si pafwa rive ke [[ati liberal yo]] yo vize pa itilizasyon mo ki pa kalifye &quot;''ars''&quot;, nou toujou lwen siyifikasyon kontanporen an; [[Astwonomi]] se te yon “la liberal” alòske spektak “teatra” te rete yon “[[la mekanik]]”&lt;ref&gt;[[Hugues de Saint-Victor]], ''Libri septem eruditiones didascaliae '' chap.26, pl.176, kol.760.&lt;/ref&gt;.

Men, {{s|XX}} yo, atravè pratik ak [[ideoloji]] yo, mete an kesyon tout sa ki te kenbe nan syèk anvan an. An patikilye, li diskite egzistans yon [[Essence ak aksidan (filozofi)|esans]] nan atizay ki ta ka jwenn nan tout laj yo ak sivilizasyon yo, ak Se poutèt sa rèv la nan yon definisyon inivèsèl. Li souliye tou nati a pafwa Limit nan relasyon ki genyen ant &quot;bote&quot; ak &quot;atizay&quot;, pou egzanp lè travay la nan atizay reprezante lanati nan yon fason ki pè, menm repouse &lt;ref name=Eco_Introduction&gt;{{harvsp|Eco|2004| p =8-14|id=Eco2004}}.&lt;/ref&gt;.

Se poutèt sa diskou ewopeyen kontanporen an sou atizay la enplike yon risk [[anakwonism]] paske, dapre diskou sa a, atizay ta vle di yon entansyon ki pa nesesèman egziste nan lòt peryòd oswa nan lòt kote. [[Atizay pre-istorik]], pa egzanp, refere a eleman atistik tankou penti oswa eskilti, men pa gen okenn tèks ki presize si eleman sa yo te fèt pou kontanple, selebrasyon seremoni oswa lòt itilizasyon. Nan kèk kilti (pa egzanp [[Kilti Endyen]] oswa [[Chinwa|Kilti Chinwa]]), tèks sa yo egziste, men li difisil pou detèmine nan ki pwen [[Konsèp (filozofi)|konsèp]] yo itilize, an patikilye sa yo ki tradui an fransè pa mo &quot;jis&quot; oswa &quot;[[beau]]&quot;, yo ka idantifye ak sa yo itilize nan Lwès la&lt;ref name=Eco_Introduction/&gt;. Entwodiksyon yon ipotèz [[enkonsyan]] oswa atizay envolontè ta ka fè li posib pou kontourne kalite difikilte sa a.

Nou souvan bay lis plis oswa mwens konplè nan domèn yo konstititif nan atizay, sonje sa [[Ludwig Wittgenstein|Wittgenstein]] yo rele &quot;resanblans fanmi&quot;: atizay vin tounen yon seri pratik ak rezilta ki pataje yon kantite karakteristik, menm si pa gen youn. nan yo se inivèsèl&lt;ref&gt;[[Morris Weitz]], {{Lang|en|''The Role of Theory in Aesthetics'', Journal of Aesthetics and Art Criticism}}, 62 (1953). Apwòch la inogire pa atik sa a te bay yon gwo diskisyon; gade Nigel Warburton, ''The Art Question'', Routledge, 2003, {{nobr|chapit 3}}.&lt;/ref&gt;.

[[Klasifikasyon atizay la|lis klasik atizay yo]], jan [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel|Hegel|Hegel]] te pwopoze nan {{s|XIX}} nan ''[[Estetik oswa filozofi atizay]] '', kontinye pou kèk sèvi kòm yon referans. Li endike, san yo pa vle konplè, ke atizay prensipal yo gen senk an kantite: [[achitekti]], [[eskilti]], [[penti]], [[mizik]], [[pwezi]]. Pa konbinezon oswa pa ekstansyon, nou rive devlope lis sa a endefiniman lè nou ajoute nan li, pa egzanp, [[dans]], [[sinema]] (souvan yo rele &quot;setyèm atizay&quot;), [[band desene]], [[Opera (mizik)|opera]], [[fotografi]], elatriye.

== Istwa atizay ==
[[Fichye:Michelangelos David.jpg|vignette|''[[David (Michel-Ange)|David]]'' de [[Michel-Ange]].|gauche]]Konsepsyon yo diferan nan atizay ak difikilte yo nan apwoche li kòm yon antye  gen konsekans sou konsèp yo nan [[istwa]] li yo.

Nan konsepsyon ki pi klasik li yo, istwa a nan atizay te konstitye nan XIX syèk la. pandan li adopte san yo pa poze kesyon sou pwogresis valè li nan tan li yo. Nan vizyon naturalis sa a, ki konsidere atizay kòm yon rezistans moun, li dekri ka yo ki revele &quot;fondamantal&quot; Nan atizay nan epòk diferan.

Men, ipotèz sa a sou otonomi fenomèn atistik yo ak devlopman entèlijib yo te abandone piti piti an favè yon vizyon pi kontèksyèl ak sosyal. Jan [[Antoine Hennion]] fè remake, {{citation|Metòd [[syoloji atizay]] ak metòd istwa atizay yo opoze youn ak lòt}}, premye a gen tandans elimine sa dezyèm lan ap eseye epesir. &lt;ref&gt;A. Hennion, 1994, ''nan'' P.-M. Menger and J.-C. Passeron (ed.), ''The art of research'', Paris: La Documentation française.&lt;/ref&gt;. Nan kad sa a, istwa atizay la ka evidamman sèlman dwe konstwi pa pran an kont evolisyon yo nan nosyon an nan atizay ak Se poutèt sa li se toujou ap rekonstwi.

Yon lòt difikilte ki lye ak lefèt ke rakonte evolisyon atizay yo mande pou fè gwoupman, pi souvan pa zòn jeyografik ak nan peryòd istorik. Sepandan, enpòtans delimitasyon sa yo dwe toujou mete nan pèspektiv: ki lè, pa egzanp, yo ta dwe separe [[Lantikite anreta]] ak [[Mwayennaj]]? Èske yo ta dwe prezante atizay [[Ptolemaik peyi Lejip la]] ansanm ak sa ki nan [[antikite grèk la]]? Oubyen, si nou dakò pou nou konsidere pwezi kòm yon atis, èske nou ta dwe prezante powèm [[Léopold Sédar Senghor]] bò kote atis Afriken yo?

Kòm yon konsekans opinyon divèjan sa yo, diskisyon sou [[klasifikasyon atizay la]] gen anpil nan istwa atis ak [[estetik]]. [[Claude Roy (ekriven)|Claude Roy]] rezime pliryèl sa a nan nosyon atizay la jan sa a:
{{Citation|Nosyon atizay la, kit se atizay Nèg, atizay Kreten oswa atizay enpresyonis, rete enpresif, inefab ak enèvan an menm tan. Atizay se sa ki kenbe zidòl ki mouri a vivan kòm yon zidòl. Atizay se sa ki nan yon objè kontinye sèvi lè li pa itil ankò&lt;ref&gt;Claude Roy, ''L'Art à la source. First arts, wild arts'', Folio, Paris, 1992, {{p.}}143.&lt;/ref&gt;.}}

=== Pre-istwa ===
[[Fichye:Lascaux_painting.jpg|vignette| Lascaux twou wòch .]]
Si nou konsidere ke atizay fèt pou bati, eskilpte, fè modèl dekoratif, egzistans yon atizay pre-istorik sanble san manti. Yon lòt kote, si yon moun wè nan atizay yon kalite gran panpan ki fèt pou mize ak ekspozisyon, li pwobab ke premye pèp yo pa janm panse ak li. Finalman, si nou konsidere, pi jeneralman, ke atizay la fèt pou adrese sans yo ak emosyon yo nan moun k ap gade li, li difisil pou pa kalifye otè yon pakèt pwodiksyon pre-istorik kòm , tankou frèsk yo pi popilè nan gwòt Lascaux la.

Ki sa ki te fonksyon egzak nan eskilti yo ak penti  atis yo reyalize? Nou pa konnen pou asire w, byenke sipozisyon yo nan [[Rit|seremoni]], [[Maji|majik]], [[Senbòl|senbolik]] oswa [[Edikasyon|ansèyman fonksyon yo]] te souvan konsidere. Lè sa a Travay atis la ta, pwobab ta gen anvan kòm objektif prensipal li  &quot;pratik», San yo pa mete sou kote kèk [[Estetik|rechèch estetik]] &lt;ref name=&quot;Gombrich_2001_ch1&quot;&gt;{{harvsp|Gombrich|2001|p=39-53|id=Gombrich2001}}.&lt;/ref&gt;

== Teyori atizay ==
=== Teyori klasik: Estetik ===
[[Filozofi atizay]] la deziyen tou de enterè prèske konstan nan filozòf pou atizay depi Lantikite ak yon disiplin plis oswa mwens konsevwa kòm otonòm depi nan fen {{18th syèk la} &lt;ref &gt;Michel Blay, ''Dictionary of konsèp filozofik'', Larousse, edisyon CNRS, 2006, {{ISBN|2-03-582657-8}}, {{p.}}50.&lt;/ref&gt;. Pou istoryen nan filozofi Michel Blay, yo ta dwe distenge de apwòch nan filozofi Atizay la. Yon bò, li kouvri tout kòs tèks filozofik yo ki, depi Lantikite grèk la, adrese kesyon estetik (soti [[Platon]] rive [[Kant]] an ti bout tan); yon lòt bò se disiplin ki te fèt ak [[Friedrich Wilhelm Joseph von Schelling|Schelling]] nan kòmansman {{s|XIX}}.

Kontribisyon nan antikite vire toutotou nosyon &quot;mimesis&quot;, ak Platon nan ''Sofis'', e sitou ak Aristòt, nan ''Poetik'' li. [[mimesis la]] se dapre li atizay pou reprezante reyalite; Atizay ta Se poutèt sa se reprezantasyon an nan reyèl la ak bèl la. Sepandan, se lè yo mete sou kote konsèp mimesis {{Citation|premye teyori atizay kòm aktivite jeni parèt nan Kant}}. Anplis distenge diferan atizay yo, [[Kant]] fè li posib pou avanse pou pi prensip entim karaktè atistik nan direksyon poto resepsyon an, asimile li nan lide ayestetik kòm yon ekspresyon de konpreyansyon an ak imajinasyon an.

Nan kou li ki rele ''Filozofi Atizay'' (1802-1803), [[Friedrich Wilhelm Joseph von Schelling|Schelling]] rejte non estetik la epi li anonse ke se sèlman filozofi ki kapab devlope yon {{Citation|vrè syans nan atizay}}. Yon lòt gwo non konsènan filozofi atizay la se [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel|Hegel]], ki nan ''Estetik'' li (1828-1829) montre ke objektif disiplin sa a se Bèl ak Atizay, konprann. kòm diferan de relijyon ak filozofi. Peryòd modèn nan domine pa de gwo kouran&lt;ref&gt;Michel Blay, ''Dictionary of philosophical concepts'', Larousse, CNRS editions, 2006, {{ISBN|2-03-582657-8}}, {{p.}}50-53.&lt;/ref&gt;. Premye a, ki reprezante pa Adorno, poze kesyon otonomi atizay la, patikilyèman vis-à-vis sosyal la. [[Theodor W. Adorno]], eritye panse [[Karl Marx]], konkli ke san atizay sosyal la pa ka egziste. Dezyèm aktyèl la se sa ki nan estetik analyse. Li poze pwoblèm nan nan definisyon an nan atizay. Se [[Ludwig Wittgenstein]] ki analize itilizasyon mo a pandan ke [[Nelson Goodman] ap etidye fonksyone l kòm yon pratik.

Nan konmansman an nan {{s-|XVIII}} te wè aparisyon nan yon konsyans nan atizay, kòm syèk anvan an te revele konsyans nan sijè a. Li te fèt nan modènite filozofik, estetik rete yon disiplin filozofik ki, malgre tantativ li yo, pa te emansipe nan syans nan atizay. Se sèlman nan senplifikasyon ke nou dakò ke estetik ([[filozofi]] nan [[Sans (fizyoloji)|siyifikasyon]] ak nan atizay) se yon refleksyon ''sou'' atizay, paske objè refleksyon sa a pa bay. davans. An reyalite, se pratik atistik yo menm ki te vin reflèks e jodi a li diman posib pou separe travay atizay la ak diskou li chita sou li a: {{Referans nesesè|“estetik” ak “atistik” se de adjektif pratikman ka ranplase. }}.

Sepandan, nan orijin tèm nan, se [[Alexandre Baumgarten]], otè a ki estetik dwe non li, ki te konsidere kòm &quot;atizay ayestetik&quot;&lt;ref&gt;A. Baumgarten, ''Aesthetica'', {{§|68}}.&lt;/ref&gt;. Dapre lide li, bote te bay opòtinite pou konesans perceptib reyalize akonplisman pafè li yo: yon atizay nan bote te ekivalan a nan teyori a bati sou kozalite. Yon medyasyon te fèt pa twazyèm tèm sa a, &quot;bote&quot;, prezante ant atizay ak estetik.

Menm jan je modèn lan te pratike dekouvri yon sèten atizay primitif, estetik te dekouvri précurseurs nan otè ansyen yo. Pa egzanp, dyalòg [[Platon]] [[Ipiyas gwo]] tradisyonèlman pote soutit ''Sou bote'' epi li te vin tounen yon tèks kanonik nan estetik. Kidonk, li pa etone pou l wè ke li prevwa kèk kesyon ki toujou ap diskite jodi a. Tèks ki soti nan sivilizasyon ki pa Ewopeyen yo kapab tou sibi yon lekti sa a epi, nan fason sa a, nou menm tou nou rekonstwi, pou egzanp, yon estetik Chinwa oswa Endyen.

Osi lontan ke atizay te vin ansent kòm yon aktivite reglemante, bezwen an pou yon sistèm jije rezilta li yo pa t 'leve. Se sèlman retrospektivman ke divès kalite ''[[Atis Powetik|Atis Powetik]]'' ekri depi nan antikite yo te vin reprezante yon estetik normatif. [[Quarrel of the Ancients and the Moderns]] montre ke an reyalite nati konvansyonèl nòm yo.

oswa règ yo te byen konnen. Premye bouyon estetik la se te yon tantativ pou natiralize atizay, e tantasyon sa a toujou vivan.

Se [[Immanuel Kant]] ke nou dwe solisyon konpwomi ki, sou yon fòm oswa yon lòt, kounye a ap mache. Dapre lide orijinal li, &quot;jeni se dispozisyon natirèl nan lespri a ki nati bay règ yo nan atizay&quot;&lt;ref&gt;Kant {{Rom-maj|I|1}}, ''Kritik jijman an fakilte'', {{§|46}}.&lt;/ref&gt;. Si bote, oswa pito lide nan bote, intemporel ak inivèsèl valab, lye atizay la ak diskou ki konsène li, inovasyon (atistik oswa ayestetik) poze yon pwoblèm. Aksepte aparans nan jeni, defini pa &quot;talan natirèl&quot; yo, ouvè wout la chanje; atizay rete yon aktivite sijè a sèten règ, men sa yo ka chanje. Estetik la ki te redwi pa Baumgarten nan pèsepsyon devlope nan jijman sou pèrsèv la.

Sepandan, jijman sa a pa baze sou konsèp defini. &quot;Bote a&quot; se inivèsèl san konsèp. Sa a fondamantalman vle di ke li se travay la briyan ki bay yon nouvo insight nan &quot;Bote a&quot;. Travay la bèl se pa rediksyon nan yon konsèp, men konstitye yon Lide ayestetik, ki bay manje pou panse, byenke li se aksesib pa entwisyon sèlman ak Se poutèt sa transandan konpreyansyon. Kant entèprete santiman ayestetik la kòm fwi yon relasyon ki pa ka konprann ant kapasite nou yo, entwisyon, imajinasyon ak rezon. Sa vle di ke &quot;Bote a&quot; se rasin nan inite nan gwo twou san fon nan moun nan moun, nan ki eksperyans pa gen aksè. Anplis, ak Hegel pral kritike li, Kant akòde yon primati nan &quot;Bote&quot; natirèl la sou Bote atistik la. Oswa pito, jeni imen se yon pati nan lanati. Finalman Kant pa rezime valè yon travay atistik nan bote pou kont li, paske li devlope yon analiz de sublime a. Sublime se sa ki ale pi lwen pase imajinasyon imen an, ak kidonk eksite yon reyaksyon nan entèlijans la kòm byen ke nan volonte imen an. Kèlkeswa gwo oswa pwisan yon reyalite nan lanati ka, nou depase li pa lide a nan enfini, ak pi wo a pa rezolisyon moral nou an.

Soti nan apwòch Kantyen an, yon moun ka sòti yon bon pati nan opinyon ak pratik atistik pita. Enpòtan an patikilye se [[idiosinkrasi]] moun ki aksepte pa yon pati nan sosyete a kòm gwo atis, transgresyon an vin ansent kòm yon zak estetik, oswa [[manifesto]] ak lòt pwogram kote mouvman atistik modèn yo afime&lt;ref group= note&gt; Nou ka ajoute isit la ankò dezenterese Kontanplasyon oswa Sublime la. Gade Thiery de Duve, 1989, ''In the name of art'', Paris, Editions de Minuit; P. Bourdieu, ''The Rules of the Art'', Paris, Seuil, 1992.&lt;/ref&gt;.

Fason sa a pou pwosede nan tabli yon twazyèm tèm, bote, jeni, kilti oswa lòt, ant sa yo rele &quot;ati&quot; ak sa yo rele &quot;estetik&quot; rive nan pi plis nan ranvwaye pwoblèm nan, paske a chak fwa kesyon an retounen; ki sa ki bote, jeni oswa kilti? Ki jan nou dakò sou validite repons lan? Kit atizay ofri travay li yo nan yon estetik oswa si estetik sikonskri domèn nan atizay, gen yon sikilarite la ki difisil pou evite san yo pa fè apèl kont dimansyon istorik ak sosyal fenomèn sa yo.

=== Teyori modèn nan atizay ===
San yo pa distenksyon an klè, li ka diskite ke teyori atizay fè fas ak sijè sa a nan yon fason ki pi jeneral pase estetik. Pa egzanp, [[Pierre Bourdieu]]&lt;ref&gt;Bourdieu P., ''The Rules of Art'' te pwopoze yon teyori sosyolojik atizay.&lt;/ref&gt;, yon teyori semiyolojik pa [[Nelson Goodman ]]&lt; ref&gt; N. Goodman, ''The Languages ​​​​of Art'', Nîmes, Éditions Jacqueline Chambon, 1990.&lt;/ref&gt;, elatriye. Menm otè a pafwa prezante tou de apwòch, pa egzanp [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel|Hegel]] ki konsidere estetik nan yon kou espesyal, pandan ke filozofi li afime ke atizay se yon fòm pèdi&lt;ref&gt;HEGEL, Georg W, ''Esthetics' ', Selected texts, Paris, PUF, 1998.&lt;/ref&gt;. 
 
Pwojè [[Theodor W. Adorno]] ki pa fini te parèt anba tit ''Teyori Estetik''. Yon pwen itil nan distenksyon se sonje ke yon ayestetik ka normatif, ki yon teyori pa kapab. Enigm nan atizay, ki se pwòp li yo, jwenn tèt li jodi a tou kòm objè etid li nan tan kontanporen: 

{{Citation|Tout travay atizay, ak atizay an jeneral se enigm. Lefèt ke zèv yo di yon bagay epi an menm tan kache l, mete karaktè enigmatik la anba aspè [[lang]]. (...) Egzanp tipik nan sa a se ke, anvan tout lòt atizay yo, mizik, ki se tou de yon enigm ak yon bagay trè evidan. Pa gen okenn rezoud li se sèlman yon kesyon dechifre estrikti li. Men, karaktè enigmatik la se pa dènye mo nan travay yo; okontrè, chak travay natif natal ofri tou solisyon nan difikilte san solisyon li yo&lt;ref&gt;T. Adorno, ''Teyori Estetik'', Paris, 1989, p. 159.&lt;/ref&gt;.}}
 
Sèl pwen sou ki teyori atizay yo dakò se ke li se yon reyalite imen, ak yon pratik sosyal. De gwo altènativ posib selon si pratik sa a akòde yon wòl sibòdone oswa otonòm. Lè nou konsidere sibòdone se yon apwòch rediksyonis; li jeneralman pwopoze yon gade nan atizay kòm kominikasyon - reprezantasyon oswa ekspresyon. Nan otonomi, ke nou konpare ak sa ki nan jwèt, atizay pwopoze tèt li kòm yon &quot;aktivite ototelik&quot;, sa vle di pa gen okenn lòt objektif pase tèt li, ki se rezime nan fòmil la pi popilè nan &quot;'ati a pou dedomajman pou atizay'&quot;. Atis ak moun ki gravite alantou atizay yo gen bon rezon pou defann konsepsyon kalite sa a ak estrateji teyorik yo souvan gen rekou nan youn nan de opsyon opoze: fè referans a yon ontoloji apwopriye - atizay ta dwe lye ak aspè espesifik nan yo te - oswa, paradoksal. , vin nominalis lè w ensiste ke gen [[zav atistik]], men se pa &quot;atizay&quot;&lt;ref&gt;Gérard Genette, ''Travay atistik la'', Paris, Seuil, kol. powetik, 1994.&lt;/ref&gt;. Rediksyonism, sitou ki soti nan lòt orijin, jeneralman kenbe ke se pa egzajerasyon ke yon moun rive nan opinyon sa yo limite.

Pami filozòf kontanporen yo, [[Martin Heidegger]]&lt;ref&gt;{{Ouvraj|lang=fr|prenon1=Philippe|ti non1=Arjakovsky|prenon2=François|ti non2=Fédier|lyen otè2=François Fédier|prenon3= Hadrian|ti non3= France-Lanord|direktè3=wi|titre=The Martin Heidegger Dictionary|sous-titre=Vakabilè polifonik panse li|piblikatè=[[Éditions du Cerf]]|place=Paris|ane=2013|total paj=1450 |passage= 113|isbn=978-2-204-10077-9|bnf=43687902|chapit title=Art}}.&lt;/ref&gt; di koute atis ak atis pou kite yon bagay di enigm yo. Nan fè sa, li te oryante tèt li nan yon meditasyon sou {{Citation|''[[Orijin travay atistik la]]''}}, ki pa dwe konprann kòm yon rechèch pou pase a, men tankou afimasyon an ke atizay se tèt li orijin ak kreyasyon mond lan. Travay sa a ale men nan men ak yon destriksyon nan tout tradisyon.

Pou [[Guy Debord]], sosyete kapitalis konsomatè vin tounen nan {{s-|XX}} yon sosyete piblisite, imaj ak reprezantasyon ke li rele sosyete spektak la. Atis la gen yon wòl espesyal isit la; li ka swa kontribye nan pwopagasyon enfini ak aliénan nouvo imaj, an reyalite aktivman perpétuer modèl la, oswa jwenn tèt li an akò ak yon [[Teori kritik|kritik]] atitid.

==== Yon fòm entèraksyon ak echanj ====
[[Fichye:Tugra Mahmuds II.gif|vignette|Kaligrafi anime]]
Jodi a, atizay etabli yon relasyon ki fè li posib pou mete nan menm entèraksyon an, nan menm echanj la, yon travay, kreyatè li ak reseptè a, moun k ap resevwa travay sa a (spektatè, koute, elatriye)&lt;ref&gt; Gérard Genette, Travay la nan atizay. Immanance ak transandans, 1994.&lt;/ref&gt;. Diferan fòm medyasyon sa a ka pran konkretize sèten relasyon ant lòm ak [[nati]], sa vle di ant yon lespri imen ak anviwonman li. Yon panse ki tou de konsyan ak enkonsyan, endividyèl ak kolektif, yon lespri lib ak imajinè kominike ak [[mond (linivè)|mond la]] deyò. [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel|Hegel]], nan ''[[Leson sou Estetik]]'' li yo, te eseye defini transandans relasyon sa a lè li te poze ''a priori'', ke: &quot;Bèl atistik la pi wo. pase bèl nan lanati [depi li] degaje fòm [[mond (linivè)|monn]] enpafè ak enstab sa a [[verite]] ki genyen nan aparisyon yo, pou bay li yon reyalite pi wo ki te kreye pa. lespri a li menm&lt;ref&gt;{{fr}} [https://books.google.fr/books?id=jL5Z7bciNLMC&amp;pg=PA108&amp;dq=false#v=onepage&amp;q&amp;f=false Cyril Morana ak Eric Oudin, ''L'Art'' , ed. Eyrolles, 2009, {{p.|108-112}}].&lt;/ref&gt;. »

Chèche verite dèyè aparans la. Èske nou ka imajine yon finalite ki pi kaptivan? Lè sa a, atizay vin ekstansyon aksyon an. Filozofi aksyon sa a, devlope an patikilye pa [[Hannah Arendt]]&lt;ref&gt;cf. ''[[La Crise de la culture]]'', Paris, Gallimard, 1972 ({{1st}}{{ed.}} 1961).&lt;/ref&gt;, parèt lè jès atistik la vin eksperyans yon espesyal relasyon. Kidonk, atizay pa chèche imite oswa repwodui, men tradui yon reyalite metasansib. Lè sa a, li ka fè soti espirityèl la nan domèn eksperyans komen an.

==== Fòm kòm dinamis nan sansib la ====
[[File:Kirschbluetenfest Hamburg.png|thumbnail|Fedatifis nan Hamburg.]]
Nan atizay omwen, fòm lan se pa yon prensip etranje nan kontni an, epi ki ta dwe enprime sou li soti nan san, men lwa a nan devlopman li yo, vin transparan. Li pa panse pa spektatè a, ki ta vle di ke li se nan lòd la nan konsèp la, ak Se poutèt sa etranje nan pèsepsyon tèt li, ke li pa bay tèt li yo dwe wè.

[[Paul Valéry]] te kapab ekri ke “bèl achitekti soti nan plant la. Lwa kwasans lan dwe santi. Menm jan an tou lwa a nan ouvèti. – Yon fenèt pa ta dwe yon twou pèse tankou pa yon arbr nan yon tablo, men dwe tankou akimilasyon nan lwa entèn, tankou manbràn mikez la ak kontou yo nan orifis natirèl”.

Anvan yo te transkri nan notasyon, melodi a egziste kòm deplwaman nan anpil nan son, eksplwatasyon an nan sèten posiblite san sispèk nan materyèl sa a. Koulè a ​​pa ranpli espas enpresyonist la, men se vibrasyon li yo. Pwezi pa konsiste nan enpoze yon siyifikasyon pre-etabli sou lang nan oswa nan pwodwi fen-rime. Olye de sa, li kite latè a nan mo yo tèt yo, kòm si se te diskou pèsonn. Se yon kesyon pou revele yon mouvman nannan nan yon dimansyon sansib nan [[mond (linivè)|mond la]]. Atizay montre ki jan sansib a se engendrée: gade pent la mande limyè, lonbraj, koulè &quot;Ki jan yo ale sou fè la toudenkou yon bagay, ak bagay sa a?&quot; (''Je a ak lespri a'', [[Maurice Merleau-Ponty]]).

== Bibliyografi ==
* Michel Blay et al., Dictionnaire des concepts philosophiques, Paris, Larousse / CNRS, 2006, 879 p. (ISBN 978-2-03-583957-2)
* Laurent Gervereau (dir.), Dictionnaire mondial des images, Paris, Nouveau monde, 2006, 1120 p. (ISBN 978-2-84736-185-8)
* Umberto Eco et Girolamo de Michele, Histoire de la Beauté, Paris, Flammarion, 2004, 438 p. (ISBN 978-2-08-068711-1, notice BnF no FRBNF39249906)
* Ernst Hans Gombrich, Histoire de l'art, Paris, Phaidon, 2001 (1re éd. 1950), 688 p. (ISBN 978-0-7148-9206-1)
* André Lalande, Vocabulaire technique et critique de la philosophie, Paris, PUF, 1992 (1re éd. 1927) (ISBN 978-2-13-044512-8)

== Nòt ak referans ==
=== Nòt ===
&lt;references group=note/&gt;
=== Referans ===
{{referans}}
== Lyen deyò ==

{{Commons|Art}}

[[Kategori:La]]</text>
      <sha1>i1guts9fop8jchaclzitp3f9oee24uw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Alougbine Dine</title>
    <ns>0</ns>
    <id>67920</id>
    <revision>
      <id>888319</id>
      <parentid>881662</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T22:14:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25431</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>888319</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1008" sha1="mhqcalz1h13qd8jwytz0mwtiajhhkxa" xml:space="preserve">{{moun
|non=Alougbine Dine
|foto=
|tèks=
|fonksyon=aktè
|domèn=teyat
|diplòm=
|etid=
|dat nesans=
|lye nesans=
|peyi nesans=[[Benen]]
|dat lanmò=
|lye lanmò=
|peyi lanmò=
|nasyonalite= beninwa
|relijyon=
|rezidans=
|kontak=
|Biyografi=
|zèv=
|omaj=
|rekonpans=
|remak=
|fim=
}}
'''Alougbine Dine''', ki fèt nan [[Benen]], se yon aktè, dansè, dekoratè, plastisyen, kostimye ak reyalizatè beninwa. 
== Biyografi ==
== Zèv li yo ==


== Referans ==
{{referans}}
== Lyen deyò ==
* [https://web.archive.org/web/20181206132613/http://www.acotonou.com/qui/profil.asp?id=15 Biographie de Alougbine Dine] sur acotonou.com
* [https://web.archive.org/web/20180831035408/http://eduactions.org/archives/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=995:portrait-alougbine-dine-parcours-atypique-d-un-faconnier-du-theatre-africain&amp;catid=95&amp;Itemid=1008 Alougbine Dine] sur eduactions.org

{{DEFAULTSORT:Dine, Alougbine}}
[[Kategori:Moun]]
[[Kategori:Aktè]]
[[Kategori:Aktè teyat]]
[[Kategori:Aktè beninwa]]</text>
      <sha1>mhqcalz1h13qd8jwytz0mwtiajhhkxa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>George Weah</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76986</id>
    <revision>
      <id>888330</id>
      <parentid>866847</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T02:04:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25431</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>888330</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1853" sha1="shs2n03ead9aghq25jmh9xi7kuqgqq8" xml:space="preserve">{{moun
|non=George Weah
|foto= President George Weah in 2019 (cropped).jpg
|tèks= Prezidan George Weah (2019)
|fonksyon=foutbolè, Prezidan Liberya 
|domèn=Espò, politik
|diplòm=
|etid=
|dat nesans=[[1e oktòb]] [[1966]]
|lye nesans= Monwovya
|peyi nesans=[[Liberya]]
|dat lanmò=
|lye lanmò=
|peyi lanmò=
|nasyonalite=liberyan
|relijyon=
|rezidans=
|kontak=
|Biyografi=
|zèv=
|omaj=
|rekonpans= Ballon d'Or (kòm foutbolè)
}}

'''George Weah''', ki fèt [[1e oktòb]] [[1966]] nan [[Monwovya]] ([[Liberya]]), se yon ansyen jwe foutbòl [[Liberya|liberyan]]. Depi 2018, li se prezidan an nan Repiblik la nan Liberya.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://bleacherreport.com/articles/1954831-ranking-the-top-60-strikers-of-all-time|title=Ranking the Top 60 Strikers of All Time|last=Tighe|first=Sam|website=Bleacher Report|language=en|access-date=23 May 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://iffhs.com/legends/13|title=IFFHS|website=iffhs.com|access-date=23 May 2024|archive-date=23 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240523203054/https://iffhs.com/legends/13|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

== Karyè nan foutbòl ==
Li te jwe nan gwo klib kòm Paris-Saint-Germain Football Club ([[Frans]], 1992-1995), A.C. Milan ([[Itali]], 1995-1999), Chelsea ([[Wayòm Ini]], 1999-2000). Weah se sel jwe foutbòl afriken ki te resevwa Ballon d’Or (1995).

== Karyè politik ==
Apre karyè espò yo, George Weah kòmanse yon karyè politik. Li te eli senatè nan lane 2014, ak prezidan nan Repiblik la nan Liberya an 2018.&lt;ref&gt;(fr) [https://www.jeuneafrique.com/505919/politique/liberia-george-weah-elu-president/ Liberia : George Weah élu président], ''Jeune-Afrique.com''&lt;/ref&gt;

== Referans ==
{{referans}}{{DEFAULTSORT:Weah, George}}
[[Kategori:Moun]] 
[[Kategori:Foutbalè]]
[[Kategori:Politisyen]]
[[Kategori:Prezidan]]
[[Kategori:Nesans nan lane 1966]]</text>
      <sha1>shs2n03ead9aghq25jmh9xi7kuqgqq8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Televizyon ann Ayiti</title>
    <ns>0</ns>
    <id>86658</id>
    <revision>
      <id>888336</id>
      <parentid>818278</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T08:54:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25431</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>888336</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="685" sha1="c806mk252bgfouvhy61rhq7jryzv97l" xml:space="preserve">'''Televizyon ann Ayiti''' gen plizyè estasyon ki gen ladan chanèl kretyen an dirèk difizyon.&lt;ref&gt;{{Cite journal|date=2021-02-01|title=Television in Haiti|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Television_in_Haiti&amp;oldid=1004180284|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Lis chèn televizyon ==
Shalom TV

Tele Ginen

Tele Karayib

TNH

Tele Kiskeya

Radyo Tele Planèt Konpa

TV Panou&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://fr.streema.com/tv/country/Haiti-62|title=Chaînes de télévision de Haïti - Regardez en ligne|access-date=2022-11-08|archive-date=2022-11-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20221108034231/https://fr.streema.com/tv/country/Haiti-62|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

== Referans ==</text>
      <sha1>c806mk252bgfouvhy61rhq7jryzv97l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Trendaily</title>
    <ns>0</ns>
    <id>89093</id>
    <revision>
      <id>888337</id>
      <parentid>870958</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T09:15:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25431</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>888337</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3446" sha1="q8g5w2gokvjhdeezqcrvdya7waram2y" xml:space="preserve">'''''Trendaily'''''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.jvisualmedia.com/trendaily-un-media-de-diversite-innovante/|title=Trendaily, un média de diversité innovante|last=admin|date=2023-12-30|website=J Visual Media|language=fr-FR|access-date=2024-01-01|archive-date=2024-01-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20240101041147/https://www.jvisualmedia.com/trendaily-un-media-de-diversite-innovante/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; se yon medya sou entènèt fonde 28 janvye 2021 ki pibliye kontni nan lang franse sèlman.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://safetypromo.net/trendaily-eclaireur-de-lactualite-en-ligne-avec-innovation-et-integrite/|title=“Trendaily : Éclaireur de l’Actualité en Ligne avec Innovation et Intégrité” – Safety Promo|date=2023-12-26|language=fr-FR|access-date=2024-01-01|archive-date=2024-01-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20240101041147/https://safetypromo.net/trendaily-eclaireur-de-lactualite-en-ligne-avec-innovation-et-integrite/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://bombardeinfo.com/2023/12/27/trendaily-avant-garde-de-linformation-en-ligne-fusionnant-innovation-et-integrite/|title=Trendaily : Avant-Garde de l'Information en Ligne, Fusionnant Innovation et Intégrité|last=moisesavensley|date=2023-12-27|website=Bombarde Info|language=en-US|access-date=2024-01-01|archive-date=2024-01-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20240101041147/https://bombardeinfo.com/2023/12/27/trendaily-avant-garde-de-linformation-en-ligne-fusionnant-innovation-et-integrite/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

== Fich ==
[[Fichye:Logo Icône de Trendaily.png|vignette]]
* Tit : ''Trendaily''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ovomag.com/trendaily-reinventer-linformation-en-ligne-avec-innovation-et-integrite/|title=&quot;Trendaily : Réinventer l'Information en Ligne avec Innovation et Intégrité|last=Haiti|first=Ovo Mag|date=2023-12-27|website=Ovomaghaiti|language=fr-FR|access-date=2024-01-01|archive-date=2024-01-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20240101041147/https://ovomag.com/trendaily-reinventer-linformation-en-ligne-avec-innovation-et-integrite/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
* Jan : Jeneralis
* Dat fondasyon : 28 janvye 2021
* Pwopryetè : Jammy Company
* Lang : [[Lang franse|Franse]],
* Sitwèb : {{URL|trendaily.co}}

== Istwa ==
Depi lansman li an 2021, ''Trendaily'' te etabli tèt li kòm yon priz medya esansyèl sou entènèt, dedye a difizyon atik kiltirèl ak sosyal kaptivan.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.radiofanfanmizik.com/trendaily-elever-la-qualite-de-linformation-en-ligne-vers-de-nouveaux-sommets/|title=Trendaily : Élever la Qualité de l'Information en Ligne vers de Nouveaux Sommets|last=admin|date=2023-12-28|website=Radio Fanfan Mizik|language=fr-FR|access-date=2024-01-01|archive-date=2024-01-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20240101041149/https://www.radiofanfanmizik.com/trendaily-elever-la-qualite-de-linformation-en-ligne-vers-de-nouveaux-sommets/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://b-empiremagazine.com/2023/12/30/taking-online-information-quality-to-new-heights/,%20https://b-empiremagazine.com/2023/12/30/taking-online-information-quality-to-new-heights/|title=TRENDAILY – Taking Online Information Quality to New Heights - B-EMPIRE MAGAZINE|date=2023-12-30|language=fr-FR|access-date=2024-01-01}}&lt;/ref&gt;

== Referans ==
&lt;references /&gt;

== Lyen deyò ==

* Sitwèb ofisyèl ''[https://web.archive.org/web/20240101041150/https://trendaily.co/ Trendaily]''</text>
      <sha1>q8g5w2gokvjhdeezqcrvdya7waram2y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2008 TC3</title>
    <ns>0</ns>
    <id>92729</id>
    <revision>
      <id>888318</id>
      <parentid>881413</parentid>
      <timestamp>2026-09-11T21:36:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25431</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>888318</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1958" sha1="hu62xu2ernaa8jvywiapyoa225lgmxe" xml:space="preserve">{{Titre mis en forme|{{PM2|2008 TC|3}}}}
{{sous-titre|Météorite d'Almahata Sitta}}
[[File:Trajectory of 2008 TC3.gif|thumb|Trajektwa 2008 TC&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]]

'''{{PM2|2008 TC|3}}''' (deziyasyon tanporè [[Catalina Sky Survey]] '''8TA9D69''') se yon [[astewoyid toupre Latè]] de a senk [[mèt ]] [[dyamèt]] ki te gen [[enpak cosmic|te frape]] [[Latè]] nan {{dat|7|oktòb|2008|nan astwonomi}} a {{lè|2|46| zòn tan= [[Coordinated Universal Time|UTC]]}}&lt;ref name=&quot;Nature0309&quot;&gt;{{Atik|language=en|premye non1=P.[last name1=Jenniskens|et al.=wi|li sou entènèt= http://www.nature.com/nature/journal/v458/n7237/abs/nature07920.html|title=Enpak ak rekiperasyon astewoyid 2008 TC3 |périodique=Nature|periodic link=Nature (journal)|day=26 |mwa=Mas |ane=2009|paj= 485-488|number=458|doi=10.1038/nature07920}} Pibliye nan Lèt lanati&lt;/ref&gt;. Li gen distenksyon pou li se premye [[Lis enpak kosmik ki te detèmine deja|aswoyid ki te detekte epi swiv nan espas anvan li tonbe sou Latè]]&lt;ref&gt;Ph. Ribeau-Gésippe, &quot;Chase nan espas ak sou Latè&quot;, &quot;Pour la Science&quot;, Me 2009, p. 8.&lt;/ref&gt;.

== Nòt ak referans ==
=== Nòt ===
{{Références| groupe=alpha}}

=== Referans ===
{{Références}}

=== Lyen deyò ===
* [https://web.archive.org/web/20111111015831/http://tristan.ferroir.free.fr/index.php/2009/03/31/un-asteroide-est-tombe-sur-terre-et-des-morceaux-ont-ete-recuperes/#more-64 Atik pran rezilta yo nan atik la pibliye nan Nature ak bay eksplikasyon adisyonèl]

[[Kategori:Ireyilit]]
[[Kategori:Meteyowoyid]]
[[Kategori:Meteorit yo te jwenn nan Soudan|#]]
[[Kategori:Enpak kosmik ak Latè]]
[[Kategori:Astewoyid Apollo]]
[[Kategori:Astewoyid kwaze]]
[[Kategori:F-tip astewoyid]]
[[Kategori:Planèt minè dekouvri an 2008]]
[[Kategori:2008 nan astwonomi]]
[[Kategori:7 oktòb]]
[[Kategori:Oktòb 2008]]
[[Kategori:Objè selès ki dekouvri pa Richard A. Kowalski]]
[[Kategori:Planèt minè san nimewo]]
[[Kategori:Objè selès yo dekouvri pa Mount Lemmon Survey]]</text>
      <sha1>hu62xu2ernaa8jvywiapyoa225lgmxe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Epòk nou an</title>
    <ns>0</ns>
    <id>93033</id>
    <revision>
      <id>888328</id>
      <parentid>851752</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T01:15:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25431</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>888328</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4903" sha1="6s2adia4ay3x6z3xnx6cvrhd9d1ungc" xml:space="preserve">
Lokisyon [[Kwonoloji|kwonolojik]]  '''epòk komen''' oswa {{Nan lang|fr|Ère commune}} (abreje pa [[Sig|akwonim]] li yo '''EC''' oswa pafwa '''{{Nowrap|è. c.}}''' &lt;ref name=&quot;EpHE&quot;&gt;Egzanp: {{Ouvrage|auteur1=Ivan Guermeur|titre=De la science sacerdotale en Égypte ancienne|sous-titre=géographie sacrée, religion, magie et médecine ({{s-|VII}} {{nobr|av. è. c.}} – {{s-|II}} {{nobr|è. c.}})|éditeur=Annuaire de l'[[École pratique des hautes études]]|champ libre=[[habilitation à diriger des recherches]]|date=11 juin 2016|lire en ligne=https://journals.openedition.org/asr/1547|site=journals.openedition.org|consulté le=14/06/2020}}&lt;/ref&gt; ) se yon sinonim altènatif fòm yo plis konnen an &quot;apre [[Jezi|Jezikri]]» (&quot;{{Ap JK}}&quot;), menm jan '''anvan epòk nou an''' ( '''AEC''' &lt;ref&gt;Exemple : {{Ouvrage|auteur1=Emmanuel Todd|titre=L'Origine des systèmes familiaux|tome=1|titre tome=L'Eurasie|lieu=Paris|éditeur=Gallimard / Éd. du Seuil|année=2011|pages totales=755|passage=109|isbn=978-2-07-075842-5|libellé=Todd 2011}} : « L'invention de l’agriculture en Chine a eu lieu dans le bassin du fleuve Bleu, dans le Sud, avec le début de la domestication du riz vers 8000 AEC. »&lt;/ref&gt; oswa pafwa '''{{Nowrap|av. è. c.}}''' &lt;ref&gt;Exemple : {{Ouvrage|auteur1=Sylvie-Anne Goldberg|titre=La Clepsydre|sous-titre=Essai sur la pluralité des temps dans le judaïsme|éditeur=[[Éditions Albin Michel]]|lieu=Paris|collection=Idées|année=2000|pages totales=394|passage=63|isbn=2-226-11507-2|lire en ligne=https://books.google.fr/books?id=q5ERReE51c0C&amp;pg=PA63|consulté le=5 août 2019|libellé=Goldberg 2000}}.&lt;/ref&gt; ) koresponn ak fòmil la &quot;anvan Kris la» (&quot;av. J.-K.&quot;). Li kopye modèl sou ''{{Lang|en|Common Era}}'' [[Lang angle|angle]]: sa a se [[Epòk kretyen (enkanasyon)|Epòk kretyen an]].

Apre sistèm sa a, paregzanp, kreyasyon ''[[Prensip Augustan|Prensipa]]'' pa anperè [[Auguste|Augustus]] date &quot;16 janvye 27 anvan epòk nou an&quot;olye de&quot;16 janvye 27 av. J.-K.&quot;Epi dat [[premye konsil Nise a]] ekri &quot;325 epòk nou an&quot;olye de&quot;325 {{Ap JK}}&quot;. Pou dat EC, presizyon ka pa nesesè.

Kwonoloji Epòk nou an pa chanje anyen nan fason oksidantal la pou konte ane yo, swa anvan oswa apre Jezikri. Non yo an fransè se &quot;EC&quot; epi &quot;AEC» yo pwopoze pa defansè yo kòm altènatif ki evite fè referans a yon sivilizasyon oswa relijyon patikilye, epi sa mete aksan sou netralite nan nòm sa a konsènan kilti ak kwayans.

Patikilyèman akòz preferans edikasyon ofisyèl la pou fòm tradisyonèl la &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eduscol.education.fr/document/16756/download|title=Thème 3 : L'empire romain dans le monde antique|last=[[Ministère de l'Éducation nationale (France)]]|date=avril 2022|website=eduscol.education.fr|access-date=2024-10-09|archive-date=2024-10-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20241009104721/https://eduscol.education.fr/document/16756/download|dead-url=yes}} : « [...] en 27 avant J.-C. [...] des guerres puniques au {{s mini-|I}} s. av. J.-C [...] ».&lt;/ref&gt; - ki nan itilize te pèdi tout siyifikasyon relijyez nan nòmalizazyon - itilizasyon fòm sa yo sepandan rete majinal e se konsa sitou akòz yon dezi yo detache tèt yo ak koutim, lè sa a pèrsu kòm yon vektè [[ejemoni kiltirèl]] oksidantal yo.

== Orijin nan dat ane Oksidantal la ==

=== Depi anpi women an ===
Jiska XVe syèk la, travay lejislatif ak eklezyastik yo te date dapre ane a nan rèy souveren an ak dapre [[endiksyon]] Women an.Endiksyon an se yon sik kenz an ki kòmanse 1e septanm 312. Ane aktyèl la te espesifye nan endiksyon aktyèl la. Kidonk, 2020 (apati 1e septanm) se ane 14 nan endiksyon aktyèl la ki te kòmanse an 2007 ak 2024 (apati 1e septanm) se ane 3 nan endiksyon aktyèl la ki te kòmanse an 2022.

=== referans kretyen ===
Date ane yo ki la kounye a nan Oksidan depi nan fen [[Mwayènaj|Mwayennaj]] yo soti nan epòk enkanasyon an apre Pap [[Bonifas II]], konseye pa relijyon Bizanten Denis Ti a te gen, nan VI syèk la., te etabli nan ane 753 AUC ( ''Ab Urbe Condita'', &quot;depi fondasyon vil la [Wòm]&quot;) kòm ane nesans Kris la. Se konsa, ane 754 AUC te vin ane 1 nan kalandriye a{{Referans nesesè}}.

Kwonoloji ane yo dapre epòk Enkanasyon an pa te souvan itilize jiska XVe syèk la.

== Nòt ak referans ==
{{Referans}}

== Gade tou ==

=== Bibliyografi ===

* Émile Biémont, « Le calendrier et son histoire », Bulletin de la Classe des sciences, t. 7, nos 1-6,‎ 1996, p. 15-71 (lire en ligne, consulté le 12 janvier 2024)

=== Atik ki gen rapò ===

* [[Ane zewo]] - Relatif nonb antye relatif
* [[Almanak|Kalandriye]] (tout sistèm)
* Dionysius ti a
* epòk kretyen

=== Lyen ekstèn ===
{{Liens}}
* [https://www.labrujulaverde.com/2020/06/dionisio-el-exiguo-el-matematico-que-invento-el-sistema-a-c-d-c-y-desconocia-el-numero-cero Dionysos le Maigre, mathématicien]
[[Kategori:Almanak]]
[[Kategori:Epòk istorik]]
[[Kategori:Kalandriye]]</text>
      <sha1>6s2adia4ay3x6z3xnx6cvrhd9d1ungc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Guru Granth Sahib</title>
    <ns>0</ns>
    <id>97460</id>
    <revision>
      <id>888331</id>
      <parentid>881149</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T02:25:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25431</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>888331</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42679" sha1="tl396v1pe1ips020pf5mpkwtidntwj4" xml:space="preserve">
  

'''Guru Granth Sahib la''' se ekriti sakre relijye santral Sikhi nan, Sikh yo konsidere li kòm dènye Guru souveren ak etènèl la, apre liyaj dis guru imen relijyon an.

'''Adi Granth''' la ( Punjabi  ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ), premye vèsyon li a, te konpile pa senkyèm [[Guru (mèt espirityèl)|gourou]] a, Guru Arjan (1564–1606). Konpilasyon li te fini nan dat 29 out 1604 epi li te enstale pou premye fwa andedan [[Tanp an lò a|Tanp an lò]] nan Amritsar nan dat 1ye septanm 1604.  Baba Bouda te nonmen premye Granthi nan Tanp an lò. Yon ti tan apre, [[Guru Hargobind]] te ajoute Ramkali Ki Vaar. &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''&lt;nowiki&gt;&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (February 2025)&quot;&gt;sitasyon nesesè&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt; Pita, [[Guru Gobind Singh]], dizyèm gourou Sikh la, te ajoute im [[Guru Tegh Bahadur]] nan Adi Granth la epi li te konfime tèks la kòm siksesè li nan dat 6 oktòb 1708.   Dezyèm vèsyon sa a te vin konnen kòm Guru Granth Sahib epi pafwa yo rele li Adi Granth tou.  

Tèks la gen anviwon 1,430 ang (paj) ak 5,894 ''shabad'' (konpozisyon vèsè), ki prezante nan yon fòm powetik epi òganize selon yon stil mizik klasik tradisyonèl ki soti nan nò peyi Zend. Pifò nan kontni an klase anba 31 ''rāga'' prensipal, epi chak rāga divize ankò dapre longè tèks yo ak otè yo. An jeneral, im yo ranje sitou selon rāga kote yo fèt pou chante yo. Guru Granth Sahib la ekri nan alfabè Gurmukhi, epi li sèvi ak plizyè lang diferan tankou Punjabi, Lahnda, kèk fòm Prakrit rejyonal, Apabhramsa, Sanskrit, ansanm ak varyant Hindi tankou Braj Bhasha, Bangru, Awadhi ak Old Hindi. Li gen ladan tou Bhojpuri, Sindhi, Marathi, Marwari, Bengali, Pèsik ak Arab. Vèsyon ki melanje lang sa yo souvan rele anba non jeneral ''Sant Bhasha''.

Guru Granth Sahib te konpoze sitou pa sis gourou Sikh: [[Guru Nanak]], Guru Angad, Guru Amar Das, Guru Ram Das, Guru Arjan ak [[Guru Tegh Bahadur]] . Li genyen tou tradisyon yo ak ansèyman nan katòz ''sant'' mouvman Endou Bhakti (sen), tankou Ramananda, Kabir ak Namdev pami lòt moun, ak yon sèl Mizilman soufi sen: Sheikh Farid .  

Vizyon ki prezante nan Guru Granth Sahib la dekri yon sosyete ki chita sou libète diven, konpasyon, lanmou, lafwa nan yon sèl Dye ak jistis san okenn fòm opresyon. Menmsi Granth la rekonèt epi bay respè ak ekriti Endouyis ak Islam yo, sa pa vle di li chèche mete yo ansanm sou plan moral. Granth la enstale nan yon gurdwara (tanp Sikh), kote yon pratikan nòmalman bese tèt li devan li lè li antre. Li konsidere kòm ''gurbānī'' etènèl la epi li sèvi kòm prensipal otorite espirityèl nan Sikhi.

== Nomenklati ==
Paske Sikh yo konsidere ekriti yo kòm yon &quot;Guru Vivan&quot;, paj li yo toujou rele yon ''ang'' (ki vle di &quot;manm&quot;). &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ourhistory.le.ac.uk/2020/09/11/the-digital-sikh-manuscript-ms-241-and-the-journey-from-punjab-to-leicester/|title=The Digital Sikh Manuscript MS 241 and the journey from Punjab to Leicester|last=Mann|first=Gurinder Singh|date=11 September 2020|website=University of Leicester|access-date=4 December 2025|quote=(5) As the Sikhs consider the Guru Granth Sahib as a ‘Living Guru’ the so-called pages are referred to as ''angs'' or limbs hence representing the living body.}}&lt;/ref&gt;

== Istwa ==
 
[[Fichye:Folio_from_the_Jalandhar_recension_of_the_Goindwal_Pothi.jpg|vignette|Folio ki soti nan revizyon Jalandhar Goindwal Pothi a, ki date fen 16yèm syèk la.]]
Guru Nanak te konpoze im ke disip li yo te konn chante nan ''rāga'' akonpaye ak mizik. Siksesè li, Guru Angad, te mete sou pye sant relijye epi li te ede fè im sa yo sikile. Kominote a te chante yo regilyèman, pandan reprezantan yo te konn ranmase don. Twazyèm ak katriyèm gourou yo te kontinye menm tradisyon sa a. Lè sa a, senkyèm gourou a, Guru Arjan, te vin remake ke Prithi Chand (gran frè li ki t ap reklame pozisyon gourou a) te gen yon kopi yon ''pothi'' (maniskri sou fèy palmis) ki te gen ansyen im ladan, epi li t ap gaye yo ansanm ak pwòp konpozisyon pa li. Guru Arjan te konsidere tèks sa yo kòm pa otantik, sa ki te fè l vin enkyete pou l tabli yon koleksyon im ki vrèman apwouve.

Guru Arjan te kòmanse konpile yon vèsyon ofisyèlman apwouve nan ekriti sakre a pou kominote Sikh la. Li te voye asosye li yo atravè soukontinan Endyen an pou kolekte im sikile gourou Sikh yo epi li te konvenk Mohan, pitit gason Guru Amar Das, pou l ba li koleksyon ekriti relijye twa premye gourou yo avèk imilite, lè l te chante im ki anrejistre nan ''Guru Granth Sahib'', 248. 
 
Pandan asosye l yo t ap retounen ak koleksyon yo, Guru Arjan te chwazi epi modifye im yo pou enklizyon nan Adi Granth la avèk Bhai Gurdas kòm sekretè li.  {{Refn|According to Khushwant Singh, while the manuscript was being put together, [[Akbar]] – the [[Mughal Emperor]], received a report that the Adi Granth contained passages vilifying [[Islam]]. Therefore, he asked to inspect it.&lt;ref name=&quot;Singh 1991 57&quot;&gt;{{cite book|last=Singh|first=Khushwant|title=A History of the Sikhs: Vol. 1. 1469–1839|url=https://books.google.com/books?id=3i_htgAACAAJ| year=1991|publisher=Oxford University Press|pages=57–61}}&lt;/ref&gt; [[Baba Buddha]] and Bhai Gurdas brought him a copy of the manuscript and read a few hymns from it. Akbar decided that this report had been false and donated 51 gold mohurs to the manuscript effort. However, this support for the Sikh scripture and Sikhism was short-lived once Akbar died, with Jehangir calling Sikhism as a &quot;false traffic&quot;. Under his orders, Guru Arjan, who compiled the first edition of the Sikh scripture, was tortured and executed.&lt;ref name=&quot;Singh 1991 57&quot;/&gt;}} Efò sa a te bay plizyè bouyon ak maniskri, kèk ladan yo siviv jouk nan epòk modèn nan.  

Pi ansyen kopi maniskri Adi Granth ki toujou egziste jodi a se maniskri 1245 Inivèsite Guru Nanak Dev University a, ki dat anviwon 1599. Genyen tou plizyè lòt vèsyon bonè ak kèk diferans, tankou Bahoval ''pothi'' a (anviwon 1600), Vanjara ''pothi'' a (anviwon 1601), ak Bhai Rupa ''pothi'' a (anviwon 1603).

Yon lòt varyant maniskri byen bonè yo rele Guru Harsahai pothi, konsève pa [[Sodhi|Sodhis yo]] epi yo kwè se youn ki te egziste anvan konpilasyon Guru Arjan an ak youn li te bay pi gran frè li Prithi Chand . Li te enstale okòmansman nan Amritsar, answit yo te deplase l nan 18yèm syèk la epi konsève l nan Guru Harsahai (35 kilomèt nan lwès Faridkot, Punjab ) jiska 1969, lè gouvènman eta a te mande pou yo ekspoze l pou selebrasyon 500 ane yo. Li te deplase pou premye fwa nan plis pase 200 ane epi yo te ekspoze l pou yon ti tan nan Patiala pou evènman an. Apre sa, Sodhis yo te dakò pou transfè yo. Sepandan, an 1970, pandan yon lòt transfè konsa, yo te vòlè vèsyon byen bonè maniskri Adi Granth sa a.  Sepandan, foto kèk paj yo te siviv.

Fanmi Sodhi yo fè konnen maniskri sa a se pi ansyen an e menm li ta gen pati ki te ekri pa Guru Nanak. Sepandan, reklamasyon sa a parèt sèlman pi ta nan sous istorik yo, espesyalman nan tèks yo atribiye a Hariji nan 17yèm syèk la, ki se pitit pitit Prithi Chand.

Lè yo analize prèv ki soti nan foto maniskri ki rete yo, li pa sanble ke Guru Nanak te ekri oswa menm konsève yon ''pothi''. Fason ekriti Gurmukhi a parèt ansanm ak lang yo itilize a montre ke im yo te deja ansyen anpil, e ke vèsyon pre-kanonik yo te egziste depi nan premye etap Sikhi, kote Guru yo te konsève yo anvan Guru Arjan te vin fè yon redaksyon plis fòmèl.

Egzistans maniskri Guru Harsahai a montre ke te gen yon tradisyon ekriti Sikh depi byen bonè, men li te egziste nan plizyè vèsyon diferan, ak dezakò sou sa ki dwe ladan yo—tankou kestyon sou enklizyon [[Mul Mantra|Mul Mantar]] la. 

Gen anpil varyasyon minè, ak twa revizyon Adi Granth enpòtan, ki li te ye; sa yo bay yon apèsi sou fason yo te konpile, modifye ak revize ekriti Sikh la sou tan.  Gen yon katriyèm vèsyon enpòtan yo rele Lahori bir, men li prensipalman diferan nan fason yo ranje im yo ak dènye paj Adi Granth yo. &lt;ref name=&quot;SinghFenech2014p129&quot; /&gt; {{Refn|Another controversy has been the discovery of two blank folios in the Kartarpur manuscript (near page 703) and why the Ramakali hymn on that page is just two opening lines. In contrast to the Kartarpur manuscript, the Banno manuscript of Adi Granth, discovered in Kanpur and dated to 1644, is identical in all respects but it has no blank pages and on the folio pages near 703 is a complete hymn. The Banno bir has been controversial because it includes many Hindu rites-of-passage (''[[Sanskara (rite of passage)|sanskara]]'') in that version of the Adi Granth.&lt;ref name=kanpur1/&gt; According to W.H. McLeod, the difference in the two versions can be because of three possibilities, from which he withholds judgment:&lt;ref&gt;W.H. McLeod (1979), ''The Sikh scriptures: Some Issues'', in Sikh Studies: Comparative Perspectives on a Changing Tradition by Mark Jurgensmeyer and N Gerald Barrier (editors), University of California Press, Berkeley Religious Studies Series and Theological Union, pp. 101–103&lt;/ref&gt; first, Guru Arjan deliberately left the blank folio pages to complete it later, but was unable to because he was arrested and executed by the Mughal emperor [[Jehangir]]; second, the hymn and pages existed in the original manuscript, the Banno bir is older, the pages were removed by Khalsa Sikhs from the Kartarpur manuscript and replaced with blank folios in their attempt to carve out a separate Sikh identity from the Hindus during the Singh Sabha Movement; third, the blank pages were intentionally left by Guru Arjan for unknown reasons, and the complete hymn in the Banno bir is an interpolation added by a Sikh follower who wanted to insert Brahminical rites-of-passage rituals in the text. According to G.B. Singh – a Sikh scholar who pioneered study of the early Sikh manuscripts, the evidence supports the second theory.&lt;ref name=kanpur1/&gt;&lt;ref&gt;G.B. Singh (1944), ''Sri Guru Granth Sahib dian Prachin Biran'', Modern Publishers Lahore, ([https://archive.org/details/SriGuruGranthSahibDianPrachinBiran/page/n9 Original (Gurmukhi script)]; For discussion in English, see Chapter 22 of [https://books.google.com/books?id=n-KUICFfA00C&amp;pg=PA374 G Kumar]&lt;/ref&gt; According to Pashaura Singh, his examination of the manuscripts and linguistic evidence yields support for the third theory, noting that the smaller hand and different writing implement in which the remaining 22 lines were written, the lines themselves do not match earlier manuscripts and differ in structure and lexicon from the rest of Guru Arjan's writings, the presence of other short verses in all manuscripts like ''Vār Basant'' with only three stanzas, and points to the fact that G.B. Singh had made the claim without actually examining the text, positing that he seemed to have been serving the interests of the Arya Samaj based on his writings.&lt;ref name=kanpur1&gt;{{cite journal|title = Guru Arjan's Rāmakalī Hymn: The Central Issue in the Kartarpur-Banno Debate | journal= Journal of the American Oriental Society| volume= 116| number = 4| year= 1996| pages= 724–729|jstor= 605443| last1= Arjan| first1= Guru| last2= Singh| first2= Pashaura| doi= 10.2307/605443}}&lt;/ref&gt;}}

Apre Guru Gobind Singh ak disip li yo te kite Anandpur Sahib an 1704 akòz opozisyon Mughal ak Pahari, yo te kite yon pakèt literati dèyè, tankou maniskri Ād Granth la. Pahari Rajas yo te piye anpil nan maniskri ekriti sa yo pandan envazyon Anandpur la. Omwen kèk nan maniskri sa yo te piye yo te retounen anba posesyon Sikh yo grasa acha gouvènman Sikh yo te fè pita, tankou Anpi Sikh la ak wayòm Patiala a . 

Pandan Guru Gobind Singh te nan Nanded nan rejyon Deccan an, li te resevwa yon blesi grav ki te mennen nan lanmò li 6 oktòb 1708. Anvan li mouri, li te deklare ke Adi Granth la t ap vin gourou ki ranplase li, konsa li te mete yon fen nan tradisyon gourou vivan (''dehdhari''), epi li te etabli ekriti a kòm gourou etènèl la. Apre lanmò li, kèk gwoup sektè te eseye kontinye liy gourou a atravè moun vivan. Men, gwoup prensipal la, ki te anba direksyon Mata Sundari ak Bhai Mani Singh, te rejte tantativ sa yo epi yo te soutni volonte Guru a pou ekriti a rete sèl gourou pou tout tan. Bhai Nand Lal te ekri tou pou defann ak ranfòse tradisyon ki bay Guru Granth Sahib la otorite kòm gourou etènèl nan Sikhi.

=== Edisyon yo ===
[[Fichye:Kartarpur_Bir_(manuscript_or_codex)_of_the_Guru_Granth_Sahib.jpg|vignette|Foto ''Kartarpur Bir'' ki konsève nan Kartarpur . Sa a se maniskri yo di Guru Arjan ak eskrib li a, Bhai Gurdas, te fini an 1604 epi enstale nan [[Tanp an lò a|Tanp an lò]] a.]]
[[Fichye:19th_century_manuscript_copy,_1704_CE_Guru_Granth_Sahib,_Schoyen_Collection_Norway.jpg|vignette|Yon pòtfolyo ki soti nan yon kopi maniskri Guru Granth Sahib ki soti nan kòmansman 19yèm syèk la (Koleksyon Schoyen, Nòvèj)]]
An 1604, premye edisyon ekriti Sikh la, Adi Granth, te fini epi Guru Arjan te apwouve l ofisyèlman. Li te enstale nan [[Tanp an lò a|Tanp an lò]] a, avèk Baba Bouda kòm premye ''granthi'' oswa lektè a.  [[Guru Hargobind]], [[Guru Har Rai]] ak Guru Har Krishan pa t ajoute okenn im. Nan tradisyon Sikh la, yo kredite Guru Hargobind pou ajoute melodi ''rāga'' pou nèf sou 22 Var yo. Im IX Guru Tegh Bahadur yo, apre yo te koupe tèt li nan Delhi, te ajoute nan ekriti a pa pitit gason l ak siksesè li Guru Gobind Singh. 

An 1704, nan Damdama Sahib, pandan yon peryòd repo apre gwo konfli ak Anperè Mughal Aurangzeb, Guru Gobind Singh ansanm ak Bhai Mani Singh te entegre konpozisyon relijye Guru Tegh Bahadur yo nan Adi Granth la pou fòme vèsyon final la, ki rele Guru Granth Sahib. Anvan epòk Guru Gobind Singh, te deja gen twa vèsyon ''pothi'' Adi Granth la k ap sikile nan gurdwara atravè soukontinan Endyen an, ak kèk ti diferans ant yo. Anplis, te egziste plizyè kopi ki pa t otorize, ki te gaye pa gwoup ki te lye ak fanmi oswa pitit ansyen Guru yo, tankou Prithi Chand, gran frè Guru Arjan. Pou mete yon fen nan konfizyon sa a, Guru Gobind Singh te pibliye yon vèsyon final ofisyèl ki te enkli im papa li, Guru Tegh Bahadur, epi li te fèmen kanon an definitivman. Maniskri sa a rele ''Damdama bir'', epi yon kopi ra ki soti anviwon 1707 konsève jodi a nan Toshakhana.

Konpozisyon Guru Gobind Singh yo pa t enkli nan Guru Granth Sahib la epi yo te mete yo nan ''Dasven Padsah ka Granth'' la, ke yo konnen plis sou non ''Dasam Granth'' la.  Bhai Mani Singh te fin fè konpilasyon ak piblikasyon edisyon definitif sa a. 

=== Ekstansyon Guru Granth Sahib la ===
Sèk Sikh Akali Nihang la konsidere Dasam Granth ak Sarbloh Granth kòm ekstansyon Guru Granth Sahib la. Se poutèt sa, yo refere a ekriti sa yo kòm Sri Dasam Guru Granth Sahib, ak Sri Sarbloh Guru Granth Sahib.  Yo rele Guru Granth Sahib la, Aad Guru Granth Sahib. Pafwa yo refere a granth yo kòm &quot;Durbar&quot;, tankou Aad Guru Durbar. Sarbloh Granth la gen yon lòt non, kòm Sri Manglacharan Purana. Yo kwè ke tout twa ekriti sa yo otantik, yo ekri pa Guru yo epi yo se youn nan menm bagay la. &lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Pou rezon sa a, yo souvan mete Dasam ak Aad Granth yo sou menm nivo a ak sou menm twòn nan (ke yo rele tou palki a). Pafwa yo fè sa tou pou Sarbloh Granth la.

=== Zam devan Guru Granth Sahib la ===
Nan prèske tout Gurdwara Sikh yo, yon moun ap jwenn yon varyete zam tankou nepe, ponya, kouto lagè, elatriye devan Guru Granth Sahib la. Sa a te rive akòz anfaz sou yon lespri masyal nan relijyon Sikh la, ansanm ak yon konpozisyon enfliyan nan Dasam Granth ke yo rekonèt kòm ''Shastar Naam Mala''  '','' ekri pa [[Guru Gobind Singh]] . Nan konpozisyon sa a, li fè lwanj divès kalite zam ki soti toupatou nan mond lan, tankou nepe, saif, nepe koube (tulwars), flèch, zam, elatriye.  Gen yon liy pi popilè nan konpozisyon an ki di,

ਅਸ ਕ੍ਰਿਪਾਨ ਖੰਡੋ ਖੜਗ ਤੁਪਕ ਤਬਰ ਅਰੁ ਤੀਰ ਸੈਫ ਸਰੋਹੀ ਸੈਹਥੀ ਯਹੈ ਹਮਾਰੈ ਪੀਰ ॥੩॥

“Kòm Kripan Khando Kharag, Tupak Tabar Ar Teer || Saif Sarohee Saithhee, Yehai Hamare Peer||3||”

Kirpan an, khanda a, simita a, rach la, fizi a, ak flèch la. Saif la, ponya a, lans lan: sa yo se pir (sen) nou yo vre!

(Shastar Naam Mala, Dasam Guru Granth Sahib)

Se poutèt sa, yo sipoze kenbe zam yo devan Guru Granth Sahib la. 

=== Kontribitè yo ===
[[Fichye:The_3_Sikh_Granths_(Ad_-_Dasam_-_Sarbloh)_placed_together_being_recited,_Nanded,_Maharashtra.png|vignette|3 prensipal Sikh Granths (Adi - Dasam - Sarbloh) mete ansanm yo te resite, Nanded, Maharashtra]]
 

== Pousantaj im (kantik) nan Guru Granth Sahib ==

* Guru Nanak — 16.5%
* Guru Angad — 1.10%
* Guru Amar Das — 15.4%
* Guru Ram Das — 11.5%
* Guru Arjan — 32.6% (pi gwo kontribitè a)
* Guru Tegh Bahadur — 5.92%
* Lòt otè — 16.9%

Guru Granth Sahib la gen ladan l sitou im gourou Sikh sa yo: Guru Nanak, Guru Angad, Guru Amar Das, Guru Ram Das, Guru Arjan ak Guru Teg Bahadur. &lt;ref name=&quot;ShackleMandair2013xvii&quot; /&gt; Pandan ke yo aksepte lajman ke sis gourou sa yo gen ekriti yo enkli nan Guru Granth Sahib la, gen kèk moun ki diskite ke konpozisyon [[Guru Har Rai]] ak [[Guru Gobind Singh]] yo enkli tou.     Gen kèk moun ki atribiye yon ''Salok Mahalla Satvan'' (7) ak ''yon Dohra Mahalla Dasvan'' (10) bay setyèm ak dizyèm gourou yo, respektivman. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Li gen ladan l tou im ak vèsè trèz ''powèt sant'' mouvman Bhakti Endou (sen) ak de powèt sen Mizilman . Genyen tou vèsè idolatri pou gourou yo tankou Guru Nanak ki kole nan kèk paj, sa yo ki konpoze pa bard (Bhatts). &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template&quot; style=&quot;margin-left:0.1em; white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''&lt;nowiki&gt;&lt;span title=&quot;see talk page (July 2021)&quot;&gt;klarifikasyon nesesè&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt; Im ak vèsè yo gen diferan longè, gen kèk ki trè long, gen lòt ki jis kèk vèsè liy.   Vennde nan tranteyen raga yo gen kontribisyon ''bhagat'' yo.  Men yon lis kontribitè ki gen im ki prezan nan Guru Granth Sahib la  ansanm ak kantite im yo te kontribye: &lt;ref name=&quot;kapoor&quot; /&gt;
{{Kolòn|Sikh Gurus:
* [[Guru Nanak Dev]] (974)
* [[Guru Angad Dev]] (62)
* [[Guru Amar Das]] (907)
* [[Guru Ram Das]] (679)
* [[Guru Arjan Dev]] (2218)
* [[Guru Tegh Bahadur]] (116)
Bhagats:
* [[Bhagat Kabir]] (541)
* [[Jayadeva|Bhagat Jayadeva]] (2)
* [[Ramananda|Bhagat Ramanand]] (1)
* [[Bhagat Namdev]] (60)
* [[Bhagat Trilochan]] (5)
* [[Bhagat Parmanand]] (1)
* [[Bhagat Pipa]] (1)
* [[Bhagat Sain]] (1)
* [[Bhagat Surdas]] (1)
* [[Bhagat Ravidas]] (41)
* [[Ramkali Sadu|Baba Sundar]] (6)
* [[Balvand Rai]] (1)
Bhatts:
* [[Bhatt Balh]] (1)
* [[Bhatt Bhalh]] (5)
* [[Bhatt Bhika]] (2)
* [[Bhatt Gayand]] (13)
* [[Bhatt Harbans]] (2)
* [[Bhatt Jalap]] (5)
* [[Bhatt Kirat]] (8)
* [[Bhatt Kalshar]] (54)
* [[Bhatt Mathura]] (14)
* [[Bhatt Nalh]] (16)
* [[Bhatt Salh]] (3)
Pirs:
* [[Fariduddin Ganjshakar|Bhagat Farid]] (134)
* [[Bhagat Bhikhan]] (2)
* [[Bhagat Beni]] (3)
* [[Bhagat Sadhana]] (1)
* [[Bhagat Dhanna]] (4)
Gursikhs:
* [[Satta Doom|Bhai Satta]] (4)
* [[Balvand Rai]] (8)
* [[Bhai Mardana]] (12)
* [[Baba Sunder]] (10)
* [[Bhai Piara]] (53)}}
[[Fichye:Map_birth_place_of_Writers_of_Guru_Granth_Sahib.jpg|droite|vignette|Kat jeyografik ki montre kote plizyè kontribitè Guru Granth Sahib te fèt.]]

=== Vèsyon maniskri yo ===
Nan 19yèm ak 20yèm syèk la, yo te dekouvri plizyè vèsyon maniskri kantik Adi Granth ak Guru Granth Sahib yo. Sa te deklanche teyori konteste sou otantisite ak kijan tèks kanonik Sikhism nan te evolye sou tan. Gen senk pwen de vi: 

* Premye pwendvi ke entelektyèl tankou Balwant Singh Dhillon genyen an deklare ke te gen yon &quot;tradisyon manman&quot; ki konsistan, kote im Guru Nanak yo te konsève ak anpil atansyon kòm yon sèl kodeks san okenn koripsyon oswa chanjman san otorizasyon, nan ki Guru ki te vin apre yo te ajoute im adisyonèl. Ekriti Sikh la te devlope nan yon fòm lineyè, pi, li te vin premye Adi Granth la epi finalman vèsyon fèmen Guru Granth Sahib la. Dapre pwendvi sa a, pa te gen okenn divèsite pre-kanonik, ekriti a te devlope nan yon fòma òganize ak disipline, epi li nye egzistans im ak tèks altènatif ke Sikh yo nan yon epòk pi bonè te apresye. 
* Dezyèm pwendvi ke entelektyèl tankou Gurinder Singh Mann genyen an deklare ke ekriti yo te kòmanse apati yon sèl pwosesis, li te kontinye lineyèman, epi li te divèsifye an tradisyon tèks separe ak kèk varyasyon, sou tan. Lekòl entelektyèl sa a sipòte teyori yo a lè li mete aksan sou resanblans maniskri yo ak matche sere, patikilyèman ant twa maniskri yo rele Guru Har Sahai MS, Govindval MS, ak Guru Nanak Dev University MS 1245. &lt;ref name=&quot;SinghFenech2014p125&quot; /&gt; Teyori sa a febli pa varyasyon yo obsève nan 27 varyant maniskri kounye a ki date ant 1642 ak 1692. Fòmilasyon altènatif teyori sa a deklare ke de branch te devlope sou tan, ak Peshawar pothi a ak Kartarpur pothi a kòm de branch yo. &lt;ref name=&quot;SinghFenech2014p125&quot; /&gt;
* [[Fichye:Bhai_Banno_being_given_the_Adi_Granth_by_Guru_Arjan_to_get_it_bound.jpg|vignette| Guru Arjan (sant-agoch) ba li Adi Granth la pou l mare l.]]
* Gen yon twazyèm opinyon, ki sipòte pa entelektyèl tankou Piar Singh, ki di ke diferan vèsyon ekriti Sikh yo te devlope separeman nan plizyè rejyon lwen youn ak lòt nan soukontinan Endyen an. Dapre lide sa a, diferans yo te parèt akoz plizyè faktè: bliye tradisyon yo, kreyativite lidè lokal yo, erè kopi eskrib yo, oswa tantativ pou adapte ansèyman yo—tankou entegre im popilè bhagat yo oswa tradui yo nan lang lokal kote moun pa t konprann Gurmukhi. Lè sa a, Guru Arjan te ranmase maniskri sa yo, evalye yo, epi modifye yo pou kreye yon vèsyon Adi Granth ki ofisyèl. Dapre apwòch sa a, ekriti Sikh yo se rezilta yon travay kolektif, e pa t gen yon sèl vèsyon “orijinal” ki te fiks anvan. Yon katriyèm opinyon, ki asosye ak chèchè tankou Jeevan Deol, ale pi lwen. Li soutni ke te gen plizyè tradisyon tèks endepandan nan Sikhi anvan travay Guru Arjan. Tradisyon sa yo te devlope nan diferan zòn, anpil enfliyanse pa powèt relijye (''bhagat'') lokal yo ak mouvman Bhakti a, ki te genyen lide sou Bondye kòm swa san fòm (''nirguna'') oswa ak fòm (''saguna''). Guru Arjan te chwazi mete plis aksan sou vèsyon ''nirguna'' yo. Se konsa, Adi Granth la vin yon rezilta revizyon, seleksyon ak konbinezon plizyè tradisyon diferan.  Yon senkyèm opinyon, devlope pa entelektyèl tankou Pashaura Singh, amelyore lide sa a ankò. Li esplike ke konpilasyon ekriti Sikh yo te fèt kòm yon travay an ekip anba direksyon Guru Arjan, avèk èd moun li te fè konfyans tankou Bhai Gurdas ak Jagana Brahmin nan Agra. Kolaboratè sa yo te gen gwo konesans sou panse Sikh, tradisyon Sanskrit ak filozofi relijye Endyen yo.  Prèv ki soti nan diferan maniskri—tankou Kartarpur Bir—montre gen plizyè stil ekriti, ki sijere plizyè eskrib te patisipe. Sa montre tou ke Adi Granth la pa t fòme nan yon fason senp oswa lineyè, men pito atravè yon pwosesis konplèks kote plizyè sous ak vèsyon te modifye ak rasanble ansanm.

== Konpozisyon ==
[[Fichye:Large-sized_Guru_Granth_Sahib_manuscript_that_was_handwritten_by_Pratap_Singh_Giani_and_completed_in_1908_C.E._03.jpg|droite|vignette|Pati final Adi Granth ekri alamen pa Pratap Singh Giani nan premye etaj [[Tanp an lò a|Tanp an lò]] a.]]
Tout Guru Granth Sahib la ekri nan ekriti Gurmukhi a, ki te estandadize pa Guru Angad nan 16yèm syèk la. Selon tradisyon Sikh la ak ''Mahman Prakash'' la, yon ansyen maniskri Sikh, Guru Angad Dev te anseye epi gaye Gurmukhi sou sijesyon Guru Nanak Dev ki te envante ekriti Gurmukhi a.   Mo ''Gurmukhī'' a tradui kòm &quot;soti nan bouch gourou a&quot;. Li soti nan ekriti Laṇḍā yo epi li te itilize depi nan kòmansman pou konpile ekriti Sikh yo. Sikh yo bay yon wo degre sentete nan ekriti Gurmukhī a.  Li se ekriti ofisyèl pou ekri Punjabi nan Eta Punjab Endyen an.

Gourou yo te konsidere adorasyon diven atravè ''shabad kirtan'' kòm pi bon mwayen pou atenn eta byennèt sa a – ''vismad'' – ki te lakòz kominyon avèk Bondye. Guru Granth Sahib la divize pa aranjman mizikal oswa rāgas  an 1430 paj ke yo rekonèt kòm ''angs'' &quot;manm&quot; nan tradisyon Sikh la. Li ka klase an twa seksyon:

# Seksyon entwodiksyon ki fòme ak [[Mul Mantra|Mul ''Mantar'']], Japji Sahib, [[Rehras|So Dhar]] (Rehras) ak Sohila, ki konpoze pa Guru Nanak;
# Konpozisyon gourou Sikh yo, apre sa konpozisyon ''bhagat'' yo ki konnen sèlman Bondye, kolekte dapre kwonoloji ''raga yo'' oubyen mizikal yo (gade anba a).
# Seksyon pòs ''raga'' ki gen sanskrit &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwAkI&quot;&gt;Shaloka&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt;, konpozisyon ''Gatha'', ''Phunhe'' ak &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwAkY&quot;&gt;Chaubole&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt;, &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwAkg&quot;&gt;Shaloka&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; Kabir, ''Shaloka'' Farid, &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwAks&quot;&gt;Savaiye&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; pa Guru ak 11 Bhatts, ''Saloka'' Guru Nanak, Guru Amar Das, Guru Ramdas, Guru Arjan, ak Guru Tegh ''Bhatt'' (lis Raga, Guru Tegh [[Rāgmala (Sikhi)|Bhatt]] ) ''ragas'' ).

Mo ''rāga'' a vle di “koulè”, men nan kontèks sa a li fè referans ak yon eta emosyonèl oswa espirityèl. Dapre lojik mizikal rāga yo, Guru yo te klase im yo selon diferan sitiyasyon kote yon moun devwe konekte ak Divinite a—pa egzanp, lè nanm nan (yo souvan dekri kòm yon fi) separe ak Bondye, ap tann ini avè l, oswa deja ini ak li.

Yon rāga se yon estrikti mizikal ki fòme ak yon seri motif melodik, ki baze sou yon echèl byen defini ak sèt nòt (''svara''). Estrikti sa a sèvi kòm baz pou mizisyen yo entèprete mizik la epi eksprime emosyon espesifik. Nan kontèks ''gurbānī'', rāga yo pa limite ak lè oswa moman nan jounen an.

Nan Guru Granth Sahib la, konpozisyon ki rele ''Ragmala'' (ki parèt nan fen liv la) eksplike kijan diferan rāga yo konekte youn ak lòt.

Men lis tout swasant rāga anba ki Gurbani ekri, nan lòd aparans ak nimewo paj:
 

# Asa (8)
# Gujari (10)
# Gauri Deepaki (12)
# Dhanasri (13)
# Gauri Poorabi (13)
# Sri (14)
# Majh (94)
# Gauri Guarairee (151)
# Gauri (151)
# Gauri Dakhani (152)
# Gauri Chaitee (154)
# Gauri Bairagan (155)
# Gauri Poorabi Deepaki (157)
# Gauri Majh (172)
# Gauri Malva (214)
# Gauri Mala (214)
# Gauri Sorath (330)
# Asa Kafi (365)
# Asavari (369)
# Asa Asavari (409)
# Devgandhari (527)
# Bihagra (537)
# Vadhans (557)
# Vadhans Dakhani (580)
# Sorath (595)
# Jaitsri (696)
# Todi (711)
# Bairarri (719)
# Tilang (721)
# Tilang Kafi (726)
# Suhee (728)
# Suhee Kafi (751)
# Suhee Lalit (793)
# Bilaval (795)
# Bilaval Dakhani (843)
# Gound (859)
# Bilaval Gound (874)
# Ramkali (876)
# Ramkali Dakhani (907)
# Nut Narayan (975)
# Nut (975)
# Mali Gaura (984)
# Maru (989)
# Maru Kafi (1014)
# Maru Dakhani (1033)
# Tukhari (1107)
# Kedara (1118)
# Bhairo (1125)
# Basant (1168)
# Basant Hindol (1170)
# Sarang (1197)
# Malar (1254)
# Kanra (1294)
# Kaliyan (1319)
# Kaliyan Bhopali (1321)
# Parbhati Bibhas (1327)
# Parbhati (1327)
# Parbhati Dakhani (1344)
# Bibhas Parbhati (1347)

=== Lòt estil konpozisyon ki repete ===
Chak seksyon ''raga'' genyen konpozisyon tipik Guru yo nan lòd kwonolojik pa Guru (ki te ekri nan ''raga'' sa a) ki te swiv pa konpozisyon tipik ''bhagat'' yo nan fen an. Sepandan, gen kèk fòm sèten kalite konpozisyon espesyal tankou &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwAnA&quot;&gt;Vaar&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; yo ki komen yo (powèm kalite balad ki pi long), &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwAnI&quot;&gt;Chhands&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; (powèm ki baze sou yon mèt anonsyasyon), ''Ashtapadiyan'' (mezi kontemplatif), ''Pehre'' (powèm sou kat pati jounen an), ''Haftawaar'' oswa ''Var Sat'' (powèm sou sèt jou nan semèn nan), ''Bara Maha'' (powèm ki baze sou douz mwa nan ane a), ''Thhithi'' (powèm astrolojik ki baze sou kenz dat linè yo ) ki jwenn toupre fen pifò seksyon ''raga'' yo.

== Siyifikasyon ak wòl nan Sikhi ==
An 1708, Guru Gobind Singh te bay Adi Granth tit &quot;Guru Sikh yo&quot;. Evènman an te anrejistre nan yon ''Bhatt Vahi'' (yon woulo liv yon bard) pa yon temwen, Narbud Singh, ki te yon bard nan tribinal dirijan Rajput yo ki te asosye avèk gourou yo.  Depi lè sa a, Sikh yo aksepte Guru Granth Sahib la, ekriti sakre a, kòm gourou etènèl yo, kòm enkarnasyon dis Guru Sikh yo, gid relijye ak espirityèl ki pi wo pou Sikh yo. Li jwe yon wòl santral nan gide fason lavi Sikh yo.   Dapre Nikky-Guninder Singh Kaur, Granth la venere pa Sikh yo tou de paske li se kò fizik gourou a epi tou nan yon sans abstrè kòm yon kò metafizik nan travay kolektif gourou yo. 
[[Fichye:Sri_Guru_Granth_Sahib.jpg|vignette|Yon Granthi resite soti nan Guru Granth Sahib la]]
Pèsonn pa ka chanje oswa modifye okenn nan ekri gourou Sikh yo ki ekri nan Guru Granth Sahib la. Sa gen ladan fraz, mo, estrikti, gramè, ak siyifikasyon. Tradisyon sa a te etabli pa Guru Har Rai. Li te voye pi gran pitit gason l 'Ram Rai kòm yon emisè bay anperè Mughal Aurangzeb nan Delhi. Aurangzeb, yon dirijan Mizilman devwe, te fè objeksyon sou yon vèsè nan ekriti Sikh la ( ''Asa ki Var'' ) ki te di, &quot;ajil ki soti nan tonm yon Mizilman an petri fè boul potye a&quot;, li te konsidere li kòm yon jouman pou [[Islamis|Islam]] . Ram Rai te eseye fè anperè a plezi lè li te eksplike ke tèks la te mal kopye epi li te modifye li, li te ranplase &quot;Mizilman&quot; ak &quot;Beiman&quot; (san lafwa, mechan) ke Aurangzeb te apwouve.  &lt;ref name=&quot;McLeod2014p260&quot; /&gt; Volonte pou chanje yon mo te pouse Guru Har Rai pou l entèdi pitit gason l lan prezans li, epi nonmen pi piti pitit gason l lan kòm siksesè li. 

=== Resitasyon ===
Guru Granth Sahib la toujou okipe plas ki pi enpòtan nan nenpòt gurdwara. Yo mete li sou yon platfòm ki wo yo rele ''Takht'' (tankou yon twòn), pandan fidèl yo chita atè epi bese tèt yo devan li kòm siy respè. Nan Sikhi, ekriti sa a resevwa pi gwo onè. Lè yo antre nan prezans li, Sikh yo kouvri tèt yo epi retire soulye yo. Souvan, yo pote li sou tèt yo kòm yon mak respè, epi yo evite manyen li ak men ki pa pwòp oswa mete li dirèkteman atè. Yo trete li ak anpil diyite, tankou yon wa: yo mete yon canopy anlè li, epi yo balanse yon ''Chaur Sahib'' (yon kalite vantilatè seremoni) anlè li pou onore li.

Granthi pran swen Guru Granth Sahib la, ki responsab pou resite kantik sakre yo epi dirije priyè Sikh yo. Granthi a sèvi tou kòm gadyen pou Guru Granth Sahib la, li kenbe ekriti yo kouvri ak twal pwòp, ke yo rele ''rumala'', pou pwoteje yo kont chalè ak pousyè. Guru Granth Sahib la repoze sou yon ''manji sahib'' anba yon ''rumala'' jiskaske yo rale l deyò ankò. 

=== Rityèl ===
 
Plizyè rituèl fèt chak jou nan gwo gurdwara (tanp) Sikh yo tankou [[Tanp an lò a|Tanp an lò]] a. Rituèl sa yo trete ekriti yo tankou yon moun vivan, yon gourou, pa respè. Rituèl yo enkli:  

* Se yon rituèl fèmen yo rele ''sukhasan'' ( ''sukh'' vle di &quot;konfò oswa repo&quot;, ''asan'' vle di &quot;pozisyon&quot;). Nan mitan lannwit, apre yon seri kirtan devosyonèl ak ardā an twa pati, yo fèmen Guru Granth Sahib la, yo pote l sou tèt, yo mete l nan yon palki (palankin) ki dekore ak flè, epi yo pote l nan yon kabann zòrye, epi yo chante nan chanm li. Yon fwa li rive la, yo mete ekriti a nan yon kabann.   {{Refn|In moderate-size gurdwaras, the palanquin step may be skipped and the scripture is simply carried on the head to its bedroom.&lt;ref name=&quot;ColeSambhi2005p38&quot;&gt;{{cite book|author1=W. Owen Cole |author2=Piara Singh Sambhi |title=A Popular Dictionary of Sikhism: Sikh Religion and Philosophy |url=https://books.google.com/books?id=vcSRAgAAQBAJ |year=2005|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-79760-7|pages=38, 79}}&lt;/ref&gt;}}
* Se yon rituèl ouvèti yo rele ''prakash'' ki vle di &quot;limyè&quot;. Chak jou, vè douvanjou, yo soti nan chanm li, yo pote l sou tèt, yo mete l epi yo pote l nan yon palki dekore ak flè pandan y ap chante, pafwa ak twonpèt k ap sonnen pasaj li. Yo pote l nan tanp lan. Apre sa, apre yo fin chante yon seri kirtan ak ''arda'' Var Asa, yo ouvri yon paj o aza. Premye vèsè konplè sou paj gòch la se ''mukhwak'' (oswa ''vak'' ) jounen an. Yo li l byen fò, epi answit yo ekri l pou pelren yo li l pou jounen an. &lt;ref name=&quot;ngks81&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;Myrvold2016p125&quot; /&gt; 


Dapre Kristina Myrvold, yo trete chak kopi ekriti Sikh yo tankou yon moun epi yo venere yo avèk seremoni elabore ki se yon mwayen chak jou pou &quot;bay merit&quot;.  Ministè rituèl chak jou sa yo ak rann omaj pou ekriti a pa Sikh yo, Myrvold deklare, pa inik nan Sikhism. Li moule &quot;siyifikasyon, valè ak ideoloji&quot; epi li kreye yon kad pou adorasyon kongregasyonèl, Myrvold deklare, ke yo jwenn nan tout gwo lafwa yo. 

== Tradiksyon ==
Ernest Trumpp, yon filològ alman, te pibliye premye etid filolojik la ak yon tradiksyon angle enpòtan men enkonplè nan Guru Granth Sahib an 1877, apre yon etid uit ane sou tèks la ak entèvyou teren ak entèlektyèl Sikh nan epòk li a.   Trumpp te enkli kritik li sou ekriti Sikh yo nan prefas la ak seksyon entwodiksyon yo, epi li te deklare &quot;Sikhi se yon relijyon k ap diminye, ki pral byento fè pati listwa&quot;. Anpil moun nan kominote Sikh la te konsidere remak entwodiksyon sa yo nan tradiksyon li a kòm trè ofansif.   Sepandan, dapre Endològ Mark Juergensmeyer, ane Ernest Trumpp te pase nan bousdetid, tradiksyon, ak nòt teren ak diskisyon ak Sikh nan Golden Temple la rete travay referans enpòtan pou entelektyèl kontanporen yo.  Akshaya Kumar konsidere tradiksyon Trumpp la kòm &quot;literal ak mekanik&quot; ki mete aksan sou presizyon epi ki kenbe mo yo ak sentaks vèsè orijinal yo avèk swen, evite nenpòt repetisyon kreyatif ak envantif pou konprann yon kwayan.  Yon lòt bò, Arvind-Pal Singh Mandair te note enfliyans klè tandans bramanik kolaboratè Nirmala li yo,  pami klas Sikh ki te sipòte pa Britanik yo ki te lontan ap jwi patwonaj Britanik yo pandan y ap ede kenbe eleman &quot;ostil&quot; yo anba kontwòl.  Pa egzanp, yo te konvenk Trumpp pou l retire chif &quot;en&quot; nan fraz Ik Oankar nan tradiksyon li a, &lt;ref name=&quot;perplexed8687&quot; /&gt; nan yon tantativ pou fè ekriti a pi pre entèpretasyon sèk yo ki te enfliyanse pa bramanik ki te diferan de entèpretasyon Khalsa ortodoks la. Tradiksyon Trumpp la te wè kòm yon defi pou opinyon administrasyon an ki te deja etabli ke Sikh yo te yon kominote distenk, &lt;ref name=&quot;perplexed8687&quot; /&gt; sa ki te pouse Khalsa a kòmande pwòp tradiksyon li. Trumpp, ansanm ak lòt tradiktè, te kòmande pa administratè kolonyal yo. &lt;ref name=&quot;Kumar2014p167&quot; /&gt;

Max Arthur Macauliffe, yon fonksyonè britanik, te pibliye apre sa yon tradiksyon enpòtan men enkonplè nan Guru Granth Sahib la, ki te kouvri menm sijè ak Trumpp. Sepandan, li te melanje tradiksyon l lan ant istwa mitik Sikh Gurus yo ki baze sou ''Janamsakhis'' .  &lt;ref name=&quot;Hawley1993jsg&quot; /&gt; Youn nan sous prensipal enfòmasyon istorik li yo se te ''Suraj Prakash'' nan Santokh Singh, epi konseye tradiksyon prensipal li a se te [[Kahn Singh Nabha]], yon gwo entelektyèl Khalsa Sikh, otè ''Gurmat Prabhakar'' ak ''Hum Hindu Nahin'' .   Tradiksyon Macauliffe a te parèt entegre nan sis volim ''The Sikh Religion'' epi Oxford University Press te pibliye l an 1909. &lt;ref name=&quot;Hawley1993jsg&quot; /&gt; Kontrèman ak Trumpp, ki pa t bay sansibilite Sikh yo enpòtans, Macauliffe te itilize kapasite editoryal li pou l entegre konsiderasyon sa yo. &lt;ref name=&quot;Hawley1993jsg&quot; /&gt; Dapre Endològ Giorgio Shan, pandan Trumpp te kritike Sikhism ak Guru Granth Sahib la, Macauliffe te kritike Endouyism epi li te ekri yon entwodiksyon ki te prezante im gourou Sikh yo kòm chante kretyen ki gen rapò ak &quot;vèti ak etik pwotestan&quot;, pwobableman pou yon odyans britanik.  Tradiksyon Macauliffe a te byen resevwa pa kominote Sikh la, epi yo te konsidere li pi pre fason yo entèprete ekriti yo.  Bousdetid pòs-kolonyal yo te kesyone fason Macauliffe te pran an kont ak enkòporasyon tradisyon Sikh yo kòm &quot;san kritik&quot; ak &quot;douteux&quot;, byenke youn ki te fè kominote Sikh la plezi. &lt;ref name=&quot;Hawley1993jsg&quot; /&gt; Vèsyon Macauliffe a te lajman swiv pa entelektyèl ak tradiktè ki te vin apre yo. &lt;ref name=&quot;Hawley1993jsg&quot; /&gt; Dapre Christopher Shackle, yon espesyalis nan lang ak relijyon, apwòch Macauliffe nan tradiksyon sete travay avèk refòmis Khalsa Sikh nan ane 1890 yo ( Singh Sabha ) epi prezante ekriti yo yon fason ekzejetik nan yon fason &quot;monoteyis pwogresif&quot; ki te merite sipò administrasyon Britanik la kòm yon tradisyon distenk, ak sipò klèje Sikh natif natal la.  Li te itilize anpil libète pou l te refòme pwezi ansyen an nan yon &quot;tradiksyon vag ki sanble ak yon sòm&quot;. 
  
Premye tradiksyon konplè Guru Granth Sahib an anglè, pa Gopal Singh, te pibliye an 1960. Yon vèsyon revize ki te pibliye an 1978 te retire mo anglè ansyen tankou &quot;thee&quot; ak &quot;thou&quot;. An 1962, yon tradiksyon uit volim an anglè ak Punjabi pa Manmohan Singh te pibliye pa Komite Shiromani Gurdwara Parbandhak la. Nan ane 2000 yo, yon tradiksyon pa Sant Singh Khalsa te parèt sou gwo sit entènèt ki gen rapò ak Sikhism tankou Sikhnet.com [[3HO]] / Sikh Dharma Brotherhood la. &lt;gallery widths=&quot;200px&quot; heights=&quot;200px&quot;&gt;
Fichye:Title-page_of_'The_Ādi_Granth_-_Or,_the_Holy_Scriptures_of_the_Sikhs'_by_Ernest_Trumpp,_1877.jpg|alt=Title-page of The Ādi Granth: Or, the Holy Scriptures of the Sikhs by Ernest Trumpp, 1877| Paj tit liv ''The Ādi Granth: Oswa, Ekriti Sakre Sikh yo'' pa Ernest Trumpp, 1877
Fichye:English_translation_of_the_opening_lines_of_Guru_Nanak's_Japji_Sahib_composition_by_Max_Arthur_MacAuliffe,_published_in_'The_Sikh_Religion_-_Its_Gurus,_Sacred_Writings_and_Authors'_(volume_1),_1909.jpg|alt=English translation of the opening lines of Guru Nanak's Japji Sahib composition by Max Arthur MacAuliffe, published in The Sikh Religion - Its Gurus, Sacred Writings and Authors (volume 1), 1909| Tradiksyon anglè premye liy konpozisyon Japji Sahib Guru Nanak la pa Max Arthur MacAuliffe, pibliye nan ''The Sikh Religion - Its Gurus, Sacred Writings and Authors'' (volim 1), 1909
&lt;/gallery&gt;

== Enpresyon ==
Premye Guru Granth Sahib la se nan posesyon fanmi Sodhi nan vilaj Kartarpur, epi li mete nan Gurdwara Thum Sahib. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/newswire/story/{{sic|or|ginal|hide=y}}-copy-of-holy-guru-granth-sahib-at-kartarpur-villages/245915|title=Original copy of holy Guru Granth Sahib at Kartarpur villages|date=29 August 2004|website=Outlook India|archive-url=https://web.archive.org/web/20201204141925/https://www.outlookindia.com/newswire/story/{{sic|or|ginal|hide=y}}-copy-of-holy-guru-granth-sahib-at-kartarpur-villages/245915|archive-date=4 December 2020|access-date=2023-06-25}}&lt;/ref&gt;  &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sikhmuseum.com/words/granth/granth4.html|title=Kartarpur Bir|website=www.sikhmuseum.com|access-date=2022-11-04}}&lt;/ref&gt;  Sodhi yo se desandan Guru Arjan Dev epi Kartarpur te fonde pa li an 1598.  Depi kòmansman 20yèm syèk la, li te enprime nan yon edisyon estanda 1430 Ang. &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''&lt;nowiki&gt;&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (March 2022)&quot;&gt;sitasyon nesesè&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt; Anvan fen diznevyèm syèk la, se sèlman kopi ekri alamen yo te konn prepare. Premye kopi Guru Granth Sahib ki te enprime a te fèt an 1864. Nenpòt kopi Guru Granth Sahib ki jije pa apwopriye pou yo li ladan l, yo boule l, avèk yon seremoni menm jan ak sa yo itilize pou boule yon moun ki mouri. Yo rele yon kremasyon konsa Agan Bheta.
[[Fichye:Metal-type_print_of_the_Guru_Granth_Sahib_based_upon_the_Kartarpur_Bir,_by_Rai_Sahib_Munshi_Gulab_Singh_and_Sons,_published_by_the_Mufidam_Press,_1899.jpg|vignette|Paj tit yon enprime metalik Guru Granth Sahib ki baze sou Kartarpur Bir la, pa Rai Sahib Munshi Gulab Singh and Sons, pibliye pa Mufidam Press, 1899]]
Selon literati Sikh Namdhari a, Diwan Buta Singh te premye moun ki te enprime yon edisyon Guru Granth Sahib la, ki te pwobableman enprime an 1868 oswa menm pi bonè.   Premye edisyon Guru Granth Sahib ki te enprime nan fen 19yèm syèk la pa t sèlman enprime nan ekriti Gurmukhi men tou nan ekriti Pès-Arab, jan sa pwouve pa dizwit edisyon diferan nan ekriti a ki te enprime nan ekriti Pès-Arab nan Lahore, Gujranwala, ak Sialkot ant ane 1871 ak 1895. 

Shiromani Gurdwara Parbandhak Committee (SGPC) se òganizasyon ki pwodui vèsyon ofisyèl Guru Granth Sahib la nan Amritsar. Dapre règleman relijye Akal Takht la, enprimè SGPC yo se sèl moun ki gen otorizasyon pou pibliye ekriti sa a atravè lemond. An 1998, jathedar Ranjit Singh te pibliye yon hukamnama ki entèdi enprime prive Guru Granth Sahib la, epi li te bay SGPC dwa eksklizif pou enpresyon li. Men, malgre desizyon sa a, kèk konpayi prive te kontinye pibliye kopi san otorizasyon.  2006, konpayi Jeewan Singh Chattar Singh &amp; Sons te youn nan pi ansyen enprimè ofisyèl yo nan Amritsar. Sepandan, nan 2006, Akal Takht te entèdi yo apre yo te jwenn prèv ke yo te mal trete ekriti a epi menm vann yon kopi ilegal bay yon moun ki te prezante kòm yon divinò Mizilman. Pou Sikh ki pa nan peyi Zend, Delhi Sikh Gurdwara Management Committee se enstitisyon ki gen otorizasyon pou enprime epi distribye Guru Granth Sahib la. Sant enprimri sa yo opere soti nan Gurudwara Rakab Ganj Sahib nan Nouvo Delhi. An 2007, eta Punjab nan peyi Zend te ale pi lwen toujou lè li te entèdi konpayi prive yo enprime kopi ekriti sakre a.

Kounye a, Guru Granth Sahib la enprime nan yon enprimri otorize nan sousòl Gurudwara Ramsar nan Amritsar ; fot enprime ak fèy konfigirasyon, ansanm ak dechè enprimri ki gen nenpòt tèks sakre sou li, yo boule nan Goindval . 

Nan mwa septanm 2023, SGPC a te anonse ke yon lokal nan [[Tracy, Kalifòni|Tracy]], [[Kalifòni]], [[Etazini|Etazini,]] anba sipèvizyon Dharm Prachar Kendra nan Komite Shiromani an, pral kòmanse ofisyèlman enprime kopi Guru Granth Sahib la pou reponn a demand dyaspora Sikh k ap viv nan Amerik di Nò. &lt;ref name=&quot;:32&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.punjabnewsexpress.com/punjab/news/sgpc-decided-to-establish-a-press-in-america-and-print-the-holy-images-of-sri-guru-granth-sahib-221221|title=SGPC decided to establish a press in America and print the holy images of Sri Guru Granth Sahib|last=Singh|first=Amrik|date=6 September 2023|website=Punjab News Express|access-date=2023-09-07|archive-date=2023-09-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20230907015300/https://www.punjabnewsexpress.com/punjab/news/sgpc-decided-to-establish-a-press-in-america-and-print-the-holy-images-of-sri-guru-granth-sahib-221221|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

== Eritaj ==
[[Pearl Buck|Pearl S. Buck]], ganyan [[Pri Nobèl literati|Pri Nobèl nan Literati]] an 1938, te deklare sa ki annapre yo sou ekriti a: 
 </text>
      <sha1>tl396v1pe1ips020pf5mpkwtidntwj4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kolonbi Britanik</title>
    <ns>0</ns>
    <id>97729</id>
    <revision>
      <id>888324</id>
      <parentid>888194</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T00:15:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yue</username>
        <id>33350</id>
      </contributor>
      <origin>888324</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1700" sha1="in8jgtefs00d3xht7ypj8pwwl32ipx0" xml:space="preserve">{{Infobox kolektivite tèritoryal
| non_lokal = British Columbia
| tip = Pwovens
| zòn_tip = peyi
| zòn = Kanada
| vwazen = [[Albèta]], [[Youkon]], [[Tèritwa Nòdwès]], [[Etazini]]
| popilasyon_total = 5,000,879
}}

'''Kolonbi Britanik''' ({{lang-fr|Colombie-Britannique}}; {{lang-en|British Columbia}}) se yon pwovens [[Kanada]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Maladi Kowona (KOVID-19) |url=https://www.canada.ca/content/dam/phac-aspc/documents/services/publications/diseases-conditions/travellers-with-symptoms-return-canada/travellers-with-symptoms-return-canada-cpe.pdf |publisher=Gouvènman Kanada |page=4 |access-date=22 July 2026 |language=ht}}&lt;/ref&gt; Kapital li se [[Victoria, Kolonbi Britanik|Victoria]] epi pi gwo vil li se [[Vancouver]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=1868 – Victoria is Named the Capital City |url=https://www.leg.bc.ca/learn/discover-your-legislature/1868-victoria-named-capital-city |website=Legislative Assembly of British Columbia |publisher=Office of the Clerk of the Legislative Assembly |access-date=21 August 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=About Vancouver |url=https://geog.ubc.ca/uncategorized/about-vancouver/ |website=Department of Geography |publisher=University of British Columbia |access-date=21 August 2026 |date=25 August 2020}}&lt;/ref&gt; An 2021, li te gen 5 000 879 abitan.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Census Profile, 2021 Census of Population: British Columbia |url=https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2021/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&amp;SearchText=British%20Columbia&amp;DGUIDlist=2021S051259152775,2021A000259&amp;GENDERlist=1&amp;STATISTIClist=1&amp;HEADERlist=0 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Referans ==
{{referans}}

[[Kategori:Pwovens]]
[[Kategori:Kanada]]</text>
      <sha1>in8jgtefs00d3xht7ypj8pwwl32ipx0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>888332</id>
      <parentid>888324</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T06:33:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yue</username>
        <id>33350</id>
      </contributor>
      <origin>888332</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1700" sha1="dlfzonrljhtoo52ded61rhxjd58sw70" xml:space="preserve">{{Infobox kolektivite tèritoryal
| non_lokal = British Columbia
| tip = Pwovens
| zòn_tip = peyi
| zòn = Kanada
| vwazen = [[Albèta]], [[Youkon]], [[Tèritwa Nòdwès]], [[Etazini]]
| popilasyon_total = 5,000,879
}}

'''Kolonbi Britanik''' ({{lang-fr|Colombie-Britannique}}; {{lang-en|British Columbia}}) se yon pwovens [[Kanada]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Maladi Kowona (KOVID-19) |url=https://www.canada.ca/content/dam/phac-aspc/documents/services/publications/diseases-conditions/travellers-with-symptoms-return-canada/travellers-with-symptoms-return-canada-cpe.pdf |publisher=Gouvènman Kanada |page=4 |access-date=22 July 2026 |language=ht}}&lt;/ref&gt; Kapital li se [[Victoria, Kolonbi Britanik|Victoria]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=1868 – Victoria is Named the Capital City |url=https://www.leg.bc.ca/learn/discover-your-legislature/1868-victoria-named-capital-city |website=Legislative Assembly of British Columbia |publisher=Office of the Clerk of the Legislative Assembly |access-date=21 August 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt; epi pi gwo vil li se [[Vancouver]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=About Vancouver |url=https://geog.ubc.ca/uncategorized/about-vancouver/ |website=Department of Geography |publisher=University of British Columbia |access-date=21 August 2026 |date=25 August 2020}}&lt;/ref&gt; An 2021, li te gen 5 000 879 abitan.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Census Profile, 2021 Census of Population: British Columbia |url=https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2021/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&amp;SearchText=British%20Columbia&amp;DGUIDlist=2021S051259152775,2021A000259&amp;GENDERlist=1&amp;STATISTIClist=1&amp;HEADERlist=0 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Referans ==
{{referans}}

[[Kategori:Pwovens]]
[[Kategori:Kanada]]</text>
      <sha1>dlfzonrljhtoo52ded61rhxjd58sw70</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>888334</id>
      <parentid>888332</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T06:36:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yue</username>
        <id>33350</id>
      </contributor>
      <origin>888334</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1742" sha1="bi4y29lorygo2lf52du1zx4ckuyehqp" xml:space="preserve">{{Infobox kolektivite tèritoryal
| non_lokal = British Columbia
| tip = Pwovens
| zòn_tip = peyi
| zòn = Kanada
| imaj = Skyline of Vancouver, Canada.jpg
| vwazen = [[Albèta]], [[Youkon]], [[Tèritwa Nòdwès]], [[Etazini]]
| popilasyon_total = 5,000,879
}}

'''Kolonbi Britanik''' ({{lang-fr|Colombie-Britannique}}; {{lang-en|British Columbia}}) se yon pwovens [[Kanada]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Maladi Kowona (KOVID-19) |url=https://www.canada.ca/content/dam/phac-aspc/documents/services/publications/diseases-conditions/travellers-with-symptoms-return-canada/travellers-with-symptoms-return-canada-cpe.pdf |publisher=Gouvènman Kanada |page=4 |access-date=22 July 2026 |language=ht}}&lt;/ref&gt; Kapital li se [[Victoria, Kolonbi Britanik|Victoria]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=1868 – Victoria is Named the Capital City |url=https://www.leg.bc.ca/learn/discover-your-legislature/1868-victoria-named-capital-city |website=Legislative Assembly of British Columbia |publisher=Office of the Clerk of the Legislative Assembly |access-date=21 August 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt; epi pi gwo vil li se [[Vancouver]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=About Vancouver |url=https://geog.ubc.ca/uncategorized/about-vancouver/ |website=Department of Geography |publisher=University of British Columbia |access-date=21 August 2026 |date=25 August 2020}}&lt;/ref&gt; An 2021, li te gen 5 000 879 abitan.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Census Profile, 2021 Census of Population: British Columbia |url=https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2021/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&amp;SearchText=British%20Columbia&amp;DGUIDlist=2021S051259152775,2021A000259&amp;GENDERlist=1&amp;STATISTIClist=1&amp;HEADERlist=0 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Referans ==
{{referans}}

[[Kategori:Pwovens]]
[[Kategori:Kanada]]</text>
      <sha1>bi4y29lorygo2lf52du1zx4ckuyehqp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Albèta</title>
    <ns>0</ns>
    <id>97731</id>
    <revision>
      <id>888321</id>
      <parentid>887882</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T00:10:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yue</username>
        <id>33350</id>
      </contributor>
      <origin>888321</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1337" sha1="leo7q50lx4fljp4ny19uev5yjbgbd99" xml:space="preserve">{{kolektivite tèritoryal
| non_lokal = Alberta
| tip = Pwovens
| zòn_tip = Peyi
| zòn = Kanada
| imaj = Flag of Alberta.svg
| kat_anplasman = Alberta in Canada 2.svg
| koodone_lat = 55/10/N
| koodone_lon = 114/24/W
| dat = 1 sèptamb 1905
| sipèfisi_total = 661 848
| sipèfisi_ran = 6
| sipèfisi_dat = 2024
| dlo_pousantaj = 2,95
| chèf_tit = Monak &lt;br /&gt; Lyetnan-Gouvènè &lt;br /&gt; Premye Minis
| chèf_non = [[Charles III]] &lt;br /&gt; Salma Lakhani &lt;br /&gt; Danielle Smith
| kat_politik = 
| kapital_tip = Kapital
| kapital_non = Edmonton
| vwazen = [[Kolonbi Britanik]], [[Saskatchewan]], [[Tèritwa Nòdwès]], [[Etazini]]
| popilasyon_total = 4 368 370
| popilasyon_ran = 4
| popilasyon_dat = 2021
| sitwèb = {{URL|https://www.alberta.ca/}}
| kòd = AB
| nòt = 
| pi_gwo_vil = [[Calgary]]
}}

'''Albèta''' se yon pwovens [[Kanada]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Maladi Kowona (KOVID-19) |url=https://www.canada.ca/content/dam/phac-aspc/documents/services/publications/diseases-conditions/travellers-with-symptoms-return-canada/travellers-with-symptoms-return-canada-cpe.pdf |publisher=Gouvènman Kanada |page=4 |access-date=22 July 2026 |language=ht}}&lt;/ref&gt; Kapital li se [[Edmonton]] epi pi gwo vil li se [[Calgary]].

== Referans ==
{{referans}}

[[Kategori:Atik Wikipedya avèk dosye otorite]]
[[Kategori:Pwovens]]
[[Kategori:Kanada]]</text>
      <sha1>leo7q50lx4fljp4ny19uev5yjbgbd99</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>888322</id>
      <parentid>888321</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T00:13:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yue</username>
        <id>33350</id>
      </contributor>
      <origin>888322</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1409" sha1="91rt236kytpkjci7zxlq94g4wxom8w0" xml:space="preserve">{{Infobox kolektivite tèritoryal
| non_lokal = Alberta
| tip = Pwovens
| zòn_tip = peyi
| zòn = Kanada
| drapo_Fichye = Flag of Alberta.svg
| imaj = Downtown Calgary 2020-4.jpg
| Sant vil Calgary
| kat_anplasman = Alberta in Canada 2.svg
| koodone_lat = 55/10/N
| koodone_lon = 114/24/W
| dat = 1 sèptamb 1905
| sipèfisi_total = 661 848
| sipèfisi_ran = 6
| sipèfisi_dat = 2024
| dlo_pousantaj = 2,95
| chèf_tit = Monak &lt;br /&gt; Lyetnan-Gouvènè &lt;br /&gt; Premye Minis
| chèf_non = [[Charles III]] &lt;br /&gt; Salma Lakhani &lt;br /&gt; Danielle Smith
| kat_politik = 
| kapital_tip = Kapital
| kapital_non = Edmonton
| vwazen = [[Kolonbi Britanik]], [[Saskatchewan]], [[Tèritwa Nòdwès]], [[Etazini]]
| popilasyon_total = 4 368 370
| popilasyon_ran = 4
| popilasyon_dat = 2021
| sitwèb = {{URL|https://www.alberta.ca/}}
| kòd = AB
| nòt = 
| pi_gwo_vil = [[Calgary]]
}}

'''Albèta''' se yon pwovens [[Kanada]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Maladi Kowona (KOVID-19) |url=https://www.canada.ca/content/dam/phac-aspc/documents/services/publications/diseases-conditions/travellers-with-symptoms-return-canada/travellers-with-symptoms-return-canada-cpe.pdf |publisher=Gouvènman Kanada |page=4 |access-date=22 July 2026 |language=ht}}&lt;/ref&gt; Kapital li se [[Edmonton]] epi pi gwo vil li se [[Calgary]].

== Referans ==
{{referans}}

[[Kategori:Atik Wikipedya avèk dosye otorite]]
[[Kategori:Pwovens]]
[[Kategori:Kanada]]</text>
      <sha1>91rt236kytpkjci7zxlq94g4wxom8w0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>888323</id>
      <parentid>888322</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T00:14:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yue</username>
        <id>33350</id>
      </contributor>
      <origin>888323</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1418" sha1="geqolza1qh8gu51c9gskbyekakpwqiq" xml:space="preserve">{{Infobox kolektivite tèritoryal
| non_lokal = Alberta
| tip = Pwovens
| zòn_tip = peyi
| zòn = Kanada
| drapo_Fichye = Flag of Alberta.svg
| imaj = Downtown Calgary 2020-4.jpg
| Sant vil Calgary
| kat_anplasman = Alberta in Canada 2.svg
| koodone_lat = 55/10/N
| koodone_lon = 114/24/W
| dat = 1 sèptamb 1905
| sipèfisi_total = 661 848
| sipèfisi_ran = 6
| sipèfisi_dat = 2024
| dlo_pousantaj = 2,95
| chèf_tit = Monak &lt;br /&gt; Lyetnan-Gouvènè &lt;br /&gt; Premye Minis
| chèf_non = [[Charles III]] &lt;br /&gt; Salma Lakhani &lt;br /&gt; Danielle Smith
| kat_politik = 
| kapital_tip = Kapital
| kapital_non = Edmonton
| vwazen = [[Kolonbi Britanik]], [[Saskatchewan]], [[Tèritwa Nòdwès]], [[Etazini]]
| popilasyon_total = 4 368 370
| popilasyon_ran = 4
| popilasyon_dat = 2021
| sitwèb = {{URL|https://www.alberta.ca/}}
| kòd = AB
| nòt = 
| pi_gwo_vil = [[Calgary]]
}}

'''Albèta''' se yon pwovens nan peyi [[Kanada]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Maladi Kowona (KOVID-19) |url=https://www.canada.ca/content/dam/phac-aspc/documents/services/publications/diseases-conditions/travellers-with-symptoms-return-canada/travellers-with-symptoms-return-canada-cpe.pdf |publisher=Gouvènman Kanada |page=4 |access-date=22 July 2026 |language=ht}}&lt;/ref&gt; Kapital li se [[Edmonton]] epi pi gwo vil li se [[Calgary]].

== Referans ==
{{referans}}

[[Kategori:Atik Wikipedya avèk dosye otorite]]
[[Kategori:Pwovens]]
[[Kategori:Kanada]]</text>
      <sha1>geqolza1qh8gu51c9gskbyekakpwqiq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>888325</id>
      <parentid>888323</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T00:17:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yue</username>
        <id>33350</id>
      </contributor>
      <origin>888325</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1455" sha1="cb499dra6xdzhzz1ihyjo7zg1bpvb4g" xml:space="preserve">{{Infobox kolektivite tèritoryal
| non_lokal = Alberta
| tip = Pwovens
| zòn_tip = peyi
| zòn = Kanada
| drapo_Fichye = Flag of Alberta.svg
| imaj = Downtown Calgary 2020-4.jpg
| Sant vil Calgary
| kat_anplasman = Alberta in Canada 2.svg
| koodone_lat = 55/10/N
| koodone_lon = 114/24/W
| dat = 1 sèptamb 1905
| sipèfisi_total = 661 848
| sipèfisi_ran = 6
| sipèfisi_dat = 2024
| dlo_pousantaj = 2,95
| chèf_tit = Monak &lt;br /&gt; Lyetnan-Gouvènè &lt;br /&gt; Premye Minis
| chèf_non = [[Charles III]] &lt;br /&gt; Salma Lakhani &lt;br /&gt; Danielle Smith
| kat_politik = 
| kapital_tip = Kapital
| kapital_non = Edmonton
| vwazen = [[Kolonbi Britanik]], [[Saskatchewan]], [[Tèritwa Nòdwès]], [[Etazini]]
| popilasyon_total = 4 368 370
| popilasyon_ran = 4
| popilasyon_dat = 2021
| sitwèb = {{URL|https://www.alberta.ca/}}
| kòd = AB
| nòt = 
| pi_gwo_vil = [[Calgary]]
}}

'''Albèta''' ([[fransè]] ak {{lang-en|Alberta}}) se yon pwovens nan peyi [[Kanada]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Maladi Kowona (KOVID-19) |url=https://www.canada.ca/content/dam/phac-aspc/documents/services/publications/diseases-conditions/travellers-with-symptoms-return-canada/travellers-with-symptoms-return-canada-cpe.pdf |publisher=Gouvènman Kanada |page=4 |access-date=22 July 2026 |language=ht}}&lt;/ref&gt; Kapital li se [[Edmonton]] epi pi gwo vil li se [[Calgary]].

== Referans ==
{{referans}}

[[Kategori:Atik Wikipedya avèk dosye otorite]]
[[Kategori:Pwovens]]
[[Kategori:Kanada]]</text>
      <sha1>cb499dra6xdzhzz1ihyjo7zg1bpvb4g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>888333</id>
      <parentid>888325</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T06:34:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yue</username>
        <id>33350</id>
      </contributor>
      <origin>888333</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1809" sha1="f6c2qrz3dc2cga8f9aw11hkj4grnxy7" xml:space="preserve">{{Infobox kolektivite tèritoryal
| non_lokal = Alberta
| tip = Pwovens
| zòn_tip = peyi
| zòn = Kanada
| drapo_Fichye = Flag of Alberta.svg
| imaj = Downtown Calgary 2020-4.jpg
| Sant vil Calgary
| kat_anplasman = Alberta in Canada 2.svg
| koodone_lat = 55/10/N
| koodone_lon = 114/24/W
| dat = 1 sèptamb 1905
| sipèfisi_total = 661 848
| sipèfisi_ran = 6
| sipèfisi_dat = 2024
| dlo_pousantaj = 2,95
| chèf_tit = Monak &lt;br /&gt; Lyetnan-Gouvènè &lt;br /&gt; Premye Minis
| chèf_non = [[Charles III]] &lt;br /&gt; Salma Lakhani &lt;br /&gt; Danielle Smith
| kat_politik = 
| kapital_tip = Kapital
| kapital_non = Edmonton
| vwazen = [[Kolonbi Britanik]], [[Saskatchewan]], [[Tèritwa Nòdwès]], [[Etazini]]
| popilasyon_total = 4 368 370
| popilasyon_ran = 4
| popilasyon_dat = 2021
| sitwèb = {{URL|https://www.alberta.ca/}}
| kòd = AB
| nòt = 
| pi_gwo_vil = [[Calgary]]
}}

'''Albèta''' ([[fransè]] ak {{lang-en|Alberta}}) se yon pwovens nan peyi [[Kanada]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Maladi Kowona (KOVID-19) |url=https://www.canada.ca/content/dam/phac-aspc/documents/services/publications/diseases-conditions/travellers-with-symptoms-return-canada/travellers-with-symptoms-return-canada-cpe.pdf |publisher=Gouvènman Kanada |page=4 |access-date=22 July 2026 |language=ht}}&lt;/ref&gt; Kapital li se [[Edmonton]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=About our city |url=https://why.edmonton.ca/about-edmonton/ |website=Why Edmonton |access-date=12 September 2026}}&lt;/ref&gt; epi pi gwo vil li se [[Calgary]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our home city of Calgary, Alberta in Western Canada |url=https://www.cepr.ca/about/calgary-area/ |website=Cancer Epidemiology and Prevention Research |access-date=12 September 2026}}&lt;/ref&gt;

== Referans ==
{{referans}}

[[Kategori:Atik Wikipedya avèk dosye otorite]]
[[Kategori:Pwovens]]
[[Kategori:Kanada]]</text>
      <sha1>f6c2qrz3dc2cga8f9aw11hkj4grnxy7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Modèl:Infobox peyi</title>
    <ns>10</ns>
    <id>97833</id>
    <redirect title="Modèl:Infobox Peyi" />
    <revision>
      <id>888327</id>
      <timestamp>2026-09-12T00:20:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yue</username>
        <id>33350</id>
      </contributor>
      <comment>Redireksyon sou [[Modèl:Infobox Peyi]]</comment>
      <origin>888327</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33" sha1="eqxkq9pu9mwz534vc61vpf8snfz1fui" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Modèl:Infobox Peyi]]</text>
      <sha1>eqxkq9pu9mwz534vc61vpf8snfz1fui</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>