Wikipedya
htwiki
https://ht.wikipedia.org/wiki/Paj_Prensipal
MediaWiki 1.47.0-wmf.20
first-letter
Medya
Espesyal
Diskite
Itilizatè
Diskisyon Itilizatè
Wikipedya
Diskisyon Wikipedya
Fichye
Diskisyon Fichye
MedyaWiki
Diskisyon MedyaWiki
Modèl
Diskisyon Modèl
Èd
Diskisyon Èd
Kategori
Diskisyon Kategori
TimedText
TimedText talk
Module
Discussion module
Event
Event talk
Albott Bonhomme
0
17854
888462
798404
2026-09-17T22:12:44Z
InternetArchiveBot
25431
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
888462
wikitext
text/x-wiki
{{moun
|non=Albott Bonhomme
|foto=
|tèks=Albott Bonhomme
|dat nesans= [[13 out]] [[1963]]
|lye nesans= [[Pòdpè (komin)|Pòdpè]]
|peyi nesans=[[Ayiti]]
|dat lanmò=
|lye lanmò=
|peyi lanmò=
|nasyonalite=ayisyen
|zèv=penti
|nòt=
}}
'''Albott Bonhomme''', ki fèt [[13 out]] [[1963]] nan [[Pòdpè (komin)|Pòdpè]] ([[Ayiti]]), se yon [[pent]] [[Ayiti|ayisyen]].
== Biyografi ==
Albott Bonhomme fèt nan lane 1963. Li etidye nan [[Maximilien Coicou]] nan vil li nan nòdwès Ayiti. Pita nan lane 1985 li gradye kòm yon mekanisyen endistriyèl nan lekòl Technical and Commercial Training nan [[Pòtoprens (komin)|Pòtoprens]]. Ant 1986 ak 1989, li etidye penti pou kont li. Li devlope pwòp estil li. Li vin pwofesyonèl an 1990.
Li ekspoze nan tout mond lan, sitou nan [[Japon]]. Atis sa a gen yon stil trè pèsonèl : zwazo trè kolore nan yon vejetasyon trè rich. Travay li yo ekspoze nan Japon, [[Lafrans]], [[Karayib]] la ak [[Etazini]].<ref>{{fr}} {{cite web
|url=https://lenouvelliste.com/article/15312/des-peintres-haitiens-entrent-dans-la-legende
|title=Des peintres haïtiens entrent dans la légende
|author=
|publisher=
|website=lenouvelliste.com
|date=30 desanm 2004
|access-date=11 me 2022}}</ref>
== Zèv li yo ==
*Sa li fè
== Referans ==
{{referans}}
== Lyen deyò ==
* [https://web.archive.org/web/20211205011937/https://www.artactif.com/fr/artist/bonhomme-albott Albott Bonhomme] sou artactif.com
{{DEFAULTSORT:Bonhomme, Albott}}
[[Kategori:Moun]]
[[Kategori:Penti]]
[[Kategori:Pent]]
[[Kategori:Pent ayisyen]]
[[Kategori:Nesans nan lane 1963]]
8spj7rjj0y5bty51a5h3eccfz54lob4
Inivèsite ebrayik Jerizalèm
0
65095
888478
868375
2026-09-18T06:06:27Z
InternetArchiveBot
25431
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
888478
wikitext
text/x-wiki
{{Coord|31|46|33|N|35|12|00|E|region:IL_type:city|display=title}}
[[Fichye:HebrewU-MtScopus.JPG|thumb|250px|right]]
'''Inivèsite ebrayik Jerizalèm''' se yon [[inivèsite]] nan peyi [[Izrayèl]].
Li se dezyèm pi ansyen inivèsite nan peyi a. Li te etabli an 1918, 30 ane anvan kreyasyon Eta Izrayèl la. Li te inivèsite nan premye yo louvri nan peyi Izrayèl ki gen twa (3) kanpis. Kanpis li yo nan mòn Scopus, Givat Ram ak Ein Karem.
== Galri foto ==
<gallery>
Fichye:Bezalel.jpg|alt=|Akademi Bezalel La ak Desen
Fichye:The National Library of Israel building - Amitay Katz.jpg|alt=|Bibliyotèk nasyonal Izrayèl la
Fichye:Academy of the Hebrew Language.JPG|alt=|Akademi lang ebre
Fichye:הגן הבוטני הלאומי ע"ש מונטגיו למפורט - הר הצופים.jpg|alt=|Jaden botanik nasyonal
</gallery>
== Referans ==
{{referans}}
== Lyen deyò ==
{{Commonscat|Hebrew University of Jerusalem}}
* [http://www.huji.ac.il/huji/eng/index_e.htm Hebrew University web site]
* [https://web.archive.org/web/20130428015302/http://jewish.huji.ac.il/ The Mandel Institute of Jewish Studies web site]
* [https://web.archive.org/web/20110811112756/http://www.alberteinstein.info/ Einstein Archives at the Hebrew University]
* [https://web.archive.org/web/20160307142533/http://www.alanwatson.org/jerusalemlaw.htm Ancient and Premodern Law at the Hebrew University of Jerusalem]
[[Kategori:Izrayèl]]
g3rbf8j70okrd4z0c08skarft1djblk
Emmanuel Buriez
0
65721
888473
881352
2026-09-18T02:03:43Z
InternetArchiveBot
25431
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
888473
wikitext
text/x-wiki
{{moun
|non=Emmanuel Buriez
|foto= Emmanuel Buriez festival cannes 2016.jpg
|tèks= Emmanuel Buriez nan Festival Cannes 2016
|fonksyon=aktè, pwodiktè, reyalizatè sinema
|domèn=sinema, televizyon
|diplòm=
|etid=
|dat nesans= [[15 desanm]] [[1987]]
|lye nesans=[[Dèlma (komin)|Dèlma]]
|peyi nesans=[[Ayiti]]
|dat lanmò=
|lye lanmò=
|peyi lanmò=
|nasyonalite=Ayisyen, Franse
|relijyon=
|rezidans=
|kontak=
|Biyografi=
|zèv=
|omaj=
|rekonpans=
|remak=
|fim=
}}
'''Emmanuel Buriez''', ki fèt [[15 desanm]] [[1987]] nan komin [[Dèlma (komin)|Dèlma]] nan depatman [[Lwès]] ([[Ayiti]]), se yon [[aktè]], pwodiktè ak reyalizatè [[Ayiti|ayisyen]].<ref>{{Cite web |url=http://cinenode.com/realisateur/14073/emmanuel-buriez |title=Kopi achiv |access-date=2017-12-08 |archive-date=2017-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171208231438/http://cinenode.com/realisateur/14073/emmanuel-buriez |dead-url=yes }}</ref>{{,}}<ref>http://www.spla.pro/fr/fiche.personnes.spla.37660.html</ref>
== Biyografi ==
== Zèv li yo ==
=== Sinema ===
* 2005 : ''[[King Kong (fim, 2005)|King Kong]]'' de Peter Jackson ([[aktè]])
* 2007 : ''Ordre de tuer'' ([[aktè]])
* 2010 : ''Resident Evil: Afterlife Paul W. S. Anderson ([[aktè]])
* 2012 : ''La forêt enchantée, les portes du mal''
* 2015 : ''Weekend avec un espion'' (pwodiktè, reyalizatè, senaris, koregraf konba, [[aktè]]): Aimé
* 2017 : ''Dunkerque'' de [[Christopher Nolan]]
* 2017 - 2019 : ''Aldebaran Cataclysme ; Aldebaran Rassemblement ; Aldebaran Mantrisse''
* 2018 : ''[[Flying Guy (fim)|Flying Guy]]'' (pwodiktè, reyalizatè, senaris, koregraf konba, [[aktè]])
* 2018 : ''Migrants'' (pwodiktè, reyalizatè, senaris, [[aktè]])
* 2018 : ''[[Arion]]'' (pwodiktè, reyalizatè, senaris, [[aktè]])
* 2019 : ''Le Prince Heureux''
* 2019 : ''Tromelin''
* 2019 : ''[[Si j'étais fermier]]'' (pwodiktè, ko-reyalizatè, ko-senaris, [[aktè]])
* 2020 : ''L'Enfant Alien'' (pwodiktè, reyalizatè, senaris, [[aktè]])
* 2020 : ''[[L'Appel de l'océan]]'' (pwodiktè, reyalizatè, senaris, [[aktè]])
* 2020 : ''Upsylon'' (pwodiktè, reyalizatè, senaris, koregraf konba, [[aktè]])
* 2021 : ''[[Sapeurs-Pompiers]]'' (pwodiktè, reyalizatè, senaris, [[aktè]])
* 2023 : ''[[7 années plus tard]]'' (pwodiktè, reyalizatè, senaris, [[aktè]])
* 2025 : Eternity de Jamie Marshall ([[aktè]]) Pilòt antillènn vedèt yatch la
=== Kout fim ===
* ''[[Vert pacifique]]''
* 2000 : ''[[Double faille]]'' : Mickaël Tchad
* 2002 : ''[[Le Crunch]]''
* 2006 : ''Meurtrier pour 5 ans de ma vie''
* 2019 : ''The sicilian dragon 2'' de Gaetano Pasqualino
=== Seri televizyon ===
* 2003 : ''[[Magic World une utopie en dérive]]'' ː Zenko Hetani
=== Liv ===
* 2005 : ''Mages parmi les hommes ; ainsi naquit la légende...'' (woman fantastik)
=== Teyat ===
* 1999-2000 : ''Christophe Colomb''
* 2018 : ''Les sous-doués amoureux'' de Claire Cacheux
== Referans ==
{{referans}}
== Lyen deyò ==
* [[imdbname:8306570|Emmanuel Buriez]] sou IMDb
* [http://www.africine.org/?menu=fiche&no=37660 Emmanuel Buriez] sou Africiné
* [http://agencesartistiques.com/Fiche-Artiste/453401-emmanuel-buriez.html Emmanuel Buriez] sou agencesartistiques.com
* [https://web.archive.org/web/20170909233334/https://emmanuelburiez.book.fr/ Sitwèb ofisyèl Emmanuel Buriez]
{{DEFAULTSORT:Buriez, Emmanuel}}
[[Kategori:Moun]]
[[Kategori:Aktè]]
[[Kategori:Aktè sinema]]
[[Kategori:Aktè televizyon]]
[[Kategori:Aktè ayisyen]]
[[Kategori:Reyalizatè sinema]]
[[Kategori:Reyalizatè ayisyen]]
[[Kategori:Nesans nan lane 1987]]
3zp6lm5omaig6aztcyr58vclbpdr6sc
Diskisyon Itilizatè:SHB
3
78101
888476
789952
2026-09-18T02:33:31Z
Max
32173
Max a déplacé la page [[Diskisyon Itilizatè:SHB2000]] vers [[Diskisyon Itilizatè:SHB]] : Page automatiquement déplacée lors du renommage de l’utilisateur « [[Special:CentralAuth/SHB2000|SHB2000]] » en « [[Special:CentralAuth/SHB|SHB]] »
789952
wikitext
text/x-wiki
<div style="border: 1rem #dd0000 ridge; padding: 0.5em;">Hello! Please message me on [[m:User talk:SHB2000|meta.wikimedia.org]] instead. I may not notice messages on this page.</div>
{{byenveni}}
--[[Itilizatè:Gilles2014|Gilles2014]] ([[Diskisyon Itilizatè:Gilles2014|discussion]]) 23 mas 2021 à 13:24 (UTC)
6zjlrutzcshscozh2zsj2xn5p6ryefj
Dézafi
0
81294
888472
877020
2026-09-18T01:38:39Z
InternetArchiveBot
25431
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
888472
wikitext
text/x-wiki
'''[https://www.haitiinter.com/dezafi-premier-roman-ecrit-en-creole/ Dézafi]''' pa [[Frankétienne]] ki se yon powèt ,yon womansye, yon dramatij ak ,yon pent ,se premye woman ki ekri e ki pibliye an [[kreyòl ayisyen]].<ref>Frankétienne; Lamour, Wynnie; Gover, Kaiama L. (2013-05-30). [https://muse.jhu.edu/article/508833 "From Dezafi and Les Affres d'un défi".] ''Transition''. '''111''' (1): 59–73. [[International Standard Serial Number|ISSN]] 1527-8042.</ref>. Li te pibliye an 1975, depi lè a, li te tradwi an anglè ak fransè<ref name=":0">Jonassaint, Jean (2018). ''Dézafi (Afterward)''. University of Virginia Press. {{ISBN|9780813941394}}.</ref> . Li te resevwa yon kantite prim ki gen ladan prim nan pi bon liv tradwi an 2019.Dezafi se yon zèv monimantal, li klase nan kategori liv ki make tout yon jenerasyon ak literati kreyòl la pou toutan. Dézafi se yon woman ki angwo fondatè literati kreyòl la,li se zèv Frankétienne, li jwenn plas li pami zèv fondatris literati mondyal e zèv la antrene lektè yo nan yon moman metaforik ki depase diktati divalyeris la ak opresyon tout pèp yo.[https://web.archive.org/web/20260116145836/https://ventsdailleurs.com/index.php/les-livres/litterature/item/dezafi#:~:text=Roman%20fondateur%20de%20la%20litt%C3%A9rature,la%20litt%C3%A9rature%20cr%C3%A9ole%20pour%20toujours.]
''Dézafi'' (ki vle di 'batay kòk' an kreyòl ayisyen) te òganize an [[Ayiti]] e te santre sou yon prèt [[vodou]], Sentil, ki tap teworize vilaj Bwanèf la epi fè abitan yo tounen esklav lè yo tounen [[zonbi]]. Liv la fini lè zonbi reveye epi fè pèp la ranvèse Sentil, dechire li an miyèt moso.
Ekri avèk yon entrig sibtil, pifò nan Dézafi ekri nan yon estil abstrè ki kaptire eksperyans ayisyen an san yo pa kominike dirèkteman istwa a. Estrikti sa a se yon karakteristik [[espiralis|mouvman espiralis]] kote [[Frankétienne]] te fè pati.<ref name=":4">Charles, Asselin (2018). ''Dézafi (Introduction)''. University of Virginia Press. {{ISBN|9780813941394}}</ref>
== Rezime ==
[[Fichye:Port au prince-haiti.JPG|right|thumb|237x237px|[[Pòtoprens (komin)|Pòtoprens]], kapital Ayiti, kote moso ''Dézafi'' te pale. ]]
Dézafi fèt sitou nan Bwanèf, yon bouk ayisyen riral men gen kèk sèn nan Pòtoprens. Istwa debaz la konsantre sou yon plantasyon ke Sentil posede, oungan lokal la (prèt vodou), epi ki dirije pa zonbi. Zonbi yo, moun pote tounen nan lavi sòti nan yon eta tankou lanmò pa yon oungan pou travay, se esansyèlman esklav. Yo pa ka pale, yo pa ka panse, epi yo pa gen plis fonksyon mantal ke sa nesesè pou travay plantasyon an.
Sentil kontrole zonbi avèk lèd pitit fi li, Siltana ek youn nonm ki rele Zofè. Sentil souvan raple Siltana ke li dwe sonje pa janm bay zonbi sèl la paske si yo goute li yo pral reveye. Nan kòmansman liv la, Siltana kontan suiv direktiv papa li. Sepandan, lè yo mennen yon nouvo zonbi ki rele Klodonis nan plantasyon an, li tonbe damou li epi li pèdi enterè nan devwa nòmal li nan ranch la. Li devaste pa lefèt ke Klodonis se nan yon estipè pèmanan epi li pa ka resipwòk santiman li.
Fristrasyon li te ogmante nan tout liv la jiskaske finalman nan dezespwa li bay Klodonis sèl epi li retabli l pou l te konplètman imen. Malerezman, Klodonis pa t renmen tifi la, Klodonis frape li atè a epi imedyatman reviv rès la nan zonbi yo, lanse yon rebelyon kont Sentil ki evantyèlman gaye nan vilaj la ak abouti nan lanmò sanglant Sentil la.
Majorite konplo prensipal la rive nan finisman liv la. Gen, sepandan, plizyè ti konplo ki simen toupatou nan Dézafi, ki konsantre sou lòt moun nan Bwanèf ak fason lavi yo afekte pa prezans Sintil la. Jéròm, pa egzanp, se yon moun ki kache nan grenye frè li pandan prèske tout liv la paske li te pè Sentil. Yon lòt pèsonaj, Gaston, sèvi ak sa li genyen nan yon jou chans nan jwèt aza pou vwayaje nan Pòtoprens. Malerezman, yon fwa li la li pa ka touche ase lajan pou l ifè yon vi ki estab epi li lani nan lari pandan plizyè ane anvan li eseye retounen Bwanèf menm jan revolisyon an ap fèt. Sepandan lè li wè revolisyon kayotik ki ap fèt nan vilaj la li vire, li tounen nan direksyon Pòtoprens.
Yon lòt moun toujou, Jédéyon, ap viv pou kont li nan yon vye kay avèk nyès li, Rita. Jédéyon te abandone pa madanm li ak fanmi li ki te ale [[Etazini|Ozetazini]] san li epi li toujou ap reprimande ak pini Rita, ki pran swen li ak kay la. Li mouri anvan rebelyon an.
Gen yon konplo abstrè adisyonèl ki santre sou yon seri batay kòk (dézafi, an kreyòl ayisyen). Lè Sentil finalman arete epi touye se nan youn nan batay kòk chante sa yo.
== Estrikti ==
== Mesaj politik ==
Nan Dézafi, Sentil ak konpayon li yo se yon alegori ki vwale pou rejim Divalye a ki te dirije Ayiti nan moman Dézafi te ekri. Zonbi nan Dézafi yo vle reprezante Ayisyen ki ap viv anba rejim Divalye a. Frankétienne t ap fè konnen ke rejim Duvalier a te ka ranvèse gras ak yon soulèvman popilasyon an Ayiti, menmjan Sentil te ranvèse sèlman lè zonbi yo te fin leve, yo te mande revanj yo. Epi kòm Sentil te sèlman ranvèse yon fwa zonbi yo te retabli limanite yo, Frankétienne enplike ke yon soulèvman ka fèt sèlman yon fwa pèp la Ayiti leve soti nan estipè soumèt yo.
Malerezman, nan moman piblikasyon Dézafi a anpil nan Ayiti te analfabèt e konsa pa t kapab jwenn aksè nan mesaj Frankétienne a. Se sèlman 20% ayisyen ki te konn li, e anpil nan kantite sa yo te kont lide ekri an kreyòl, pito franse. Kidonk, piblik la an jeneral nan peyi Dayiti pa t ka li Dézafi ak tantativ Frankétienne pou rele pèp la revòlte kont rejim Duvalier a tonbe nan zòrèy soud. Pou rezon sa a li pita chanje nan ekri pyès teyat, ki sitwayen òdinè a te kapab jwenn aksè. Desizyon sa a te irite rejim Duvalier a
== Eritaj ==
Dézafi se lajman konsidere kòm yon moso enfliyan nan [[literati ayisyen]] an. [[INESKO|Inisko]] te nonmen Frankétienne yon Atis pou lapè an 2010 aprè li te "prevwa" tranblemanntè 2010 ayisyen an avèk pyès teyat li, ''Melovivi ou Le Piège'', ki te jwe an 2009. Li te tou yon benefisyè nan Lòd Lèt Lafrans ak yon ansyen kandida Pri Nobèl.
Tradiksyon anglè 2018 la te resevwa yon kantite [[prim]] ki gen ladan prim pi bon liv tradui an 2019 ak yon mansyon onorab pou prim [[Lois Roth]] pou yon tradiksyon zèv literè.
== Referans ==
{{referans}}
== Lyen deyò ==
[[Kategori:Literati]]
[[Kategori:Literati kreyòl]]
[[Kategori:Literati kreyòl ayisyen]]
[[Kategori:Zèv literè| ayisyen]]
t2rwq08yuc075s3ws8y5vq0dsizrkcf
Deklarasyon Inivèsèl Dwa Moun
0
88706
888470
835557
2026-09-18T01:05:17Z
InternetArchiveBot
25431
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
888470
wikitext
text/x-wiki
{{eboch}}
[[File:Eleanor Roosevelt UDHR.jpg|thumb|right|[[Eleanor Roosevelt]] te kenbe vèsyon angle UDHR la nan mwa novanm [[1949]].]]
'''Deklarasyon Inivèsèl [[Dwa Moun]] te adopte nan [[Asanble Jeneral Nasyonzini]] {{Date-|10|Desanm |1948}} [[Pari]], nan "[[Palais de Chaillot]]", pa {{nobr|[[Rezolisyon Asanble Jeneral Nasyonzini|rezolisyon]] 217 (III) A}}<ref>[http://www.un.org/ga/search/view_doc.asp?symbol=A/RES/217%28III%29 Rezolisyon 217 (III) 10 desanm 1948 (Deklarasyon Entènasyonal Dwa Moun)].</ref>. Li presize [[Dwa Moun|dwa moun fondamantal]]. San okenn [[Lwa|legal]] reyèl, tèks sa a se yon [[Anons legal|pwoklamasyon]] sou [[dwa]]; Se poutèt sa, li gen sèlman valè deklaratif.
Nan 58 [[eta manm Nasyonzini yo]] nan epòk la, karantuit te adopte [[chat]] inivèsèl sa a. Pa gen Leta ki te vote kont, men uit te absteni e de pa t patisipe nan vòt la<ref>{{web link |title=UNBISnet |url=https://web.archive.org/web/ 20190121232151/http://unbisnet .un.org:8080/ipac20/ipac.jsp?session=14O243550E15G.60956&profile=voting&uri=full=3100023~!909326~!676&ri=1&aspect=power&menu=search]sit Achiv]&source=~!horizon=~! jwenn aksè nan=29-04-2023}}.</ref>. Pami uit abstansyonis yo, [[Repiblik Afrik di sid (1961-1994)|Afrik di sid]], ki te aplike [[apartheid]], te refize afime dwa pou [[egalite devan lalwa]] san distenksyon nesans. oswa ras ak [[Arabi Saoudit]] konteste [[Egalite sosyal|egalite ant gason ak fanm]]. [[Repiblik Pèp la Polonè|Polòy]], [[Repiblik Sosyalis Sosyalis|Tchekoslovaki]], [[Repiblik Federal Sosyalis Yougoslavi|Yougoslavi]], [[Inyon Repiblik Sosyalis Sovyetik|Inyon Sovyetik]] , [[Repiblik Sovyetik Sosyalis Ukrainian|Ikrèn]] ak [[Repiblik Sosyalis Sovyetik Belarisyen|Belorisi]]<ref>[[Repiblik Sosyalis Sovyetik Ukrainian|Ikrèn]] ak [[Repiblik Sovyetik Sosyalis Belarisyen|Belorisi]] te genyen pwòp plas yo nan Nasyonzini an byenke [[Repiblik Sosyalis Sovyetik|repiblik konstitiyan Inyon Sovyetik]].</ref> te absteni akòz yon diskisyon konsènan definisyon prensip fondamantal [[Moral Universal|inivèsalite]] jan yo te di. nan {{nobr|paragraf 1}} nan {{nobr|atik 2}}. Finalman, de eta ki pat patisipe nan vòt la se [[Mutawakkilite Wayòm Yemèn|Yemèn]] ak [[Onduras]]<ref>[https://web.archive.org/web/20231220092900/https://www.axl.cefan.ulaval.ca/monde/ONU-decl_univers-droits-1948.htm#:~:text=Organisation%20des%20Nations%20unies&text=Les%20pays%20participants%20%C3%A0%20l,de%20la%20Seconde%20Guerre%20mondiale. Sit axl.cefan.ulaval.ca, paj sou Deklarasyon Inivèsèl Dwa Moun], konsilte 19 novanm 2020.</ref>.
Tèks la etabli dwa fondamantal moun nan, rekonesans yo, ak respè yo pa lalwa. Li gen ladann tou yon preambul ak uit konsiderasyon ki rekonèt nesesite pou tout peyi, nasyon ak rejim politik yo gen yon respè inaliénab pou dwa moun fondamantal, epi ki fini ak anons apwobasyon li ak pwoklamasyon li pa Asanble Jeneral Nasyonzini.
Tèks preambul ak Deklarasyon an pa ka chanje, li pa ka chanje. Vèsyon fransè li a, ki konpoze de 30 atik, se yon orijinal ofisyèl, manm fondatè [[Nasyonzini yo]] yo siyen epi apwouve, epi li pa yon tradiksyon apwouve. Sepandan, depi 1948 ak pwomulgasyon li yo, tèm "[[dwa moun]]" te itilize komen nan pifò nan lang yo te tradui yo.
== Kòmansman ak redaksyon ==
Soti nan 1946 rive 1948, delege Nasyonzini yo te travay pou devlope Deklarasyon an. Kreye an 1946 pa [[Konsèy Ekonomik ak Sosyal Nasyonzini|Konsèy Ekonomik ak Sosyal]], Komisyon Nikleyè Dwa Moun yo te mete kòm manda prensipal nouvo [[Komisyon Dwa Moun Nasyonzini yo ini| Komisyon Dwa Moun]] devlopman yon charter entènasyonal<ref>{{Web link|title = Komisyon Nikleyè sou Dwa Moun - Deklarasyon Inivèsèl Dwa Moun: istwa ekriti li yo - Gid rechèch - Dag Hammarskjöld Library|url = http://research.un.org/fr/undhr/nuclearcommission|site = research.un.org|accessed on = 2015-04-17}}.</ref >.
Byen bonè nan ane 1947, nan premye sesyon li a, Komisyon sou Dwa Moun te etabli yon Komite Redaksyon. Okòmansman konpoze de prezidan an, Eleanor Roosevelt, vis-prezidan an, P.C. Chang, ak rapòtè a, [[Charles Malik]], Komite Redaksyon an pral elaji answit. Li konpoze de manm sa yo<ref>{{Web link|title = Komite redaksyon - Deklarasyon Inivèsèl Dwa Moun: istwa redaksyon li yo - Gid rechèch - Bibliyotèk Dag Hammarskjöld|url = http://research.un.org/fr/undhr/draftingcommittee|site =research.un.org|accessed on = 2015-04-17}}.</ref>:
* [[Eleanor Roosevelt]], 1884-1962, [[Etazini]], prezidan Komite Redaksyon an;
* [[P. C. Chang]], 1893-1957, [[Repiblik Lachin (1912-1949)|Lachin]], vis-prezidan Komite Editoryal la;
* [[Émile Saint-lot]], 1904-1976, [[Ayiti]], rapòtè Komite Redaktiyon an. Lekti UDHR la te fè pou premye fwa devan Asanble Jeneral Nasyonzini an pa rapòtè li a, Émile Saint-Lot;
*[[Charles Malik]], 1906-1987, [[Liban]], Rapòtè Komisyon Dwa Moun;
* [[William Roy Hodgson]], 1892-1958, [[Ostrali]], manm Komisyon Dwa Moun;
* [[Hernán Santa Cruz]], 1906-1999, [[Chili]], manm Komisyon Dwa Moun;
* [[René Cassin]], 1887-1976, [[Lafrans]], manm Komisyon Dwa Moun;
* [[Alexander Bogomolov]], 1900-1969, [[Inyon Repiblik Sosyalis Sovyetik|Sovyetik]], manm Komisyon Dwa Moun;
* [[Charles Dukes]], 1880-1948, [[Wayòm Ini]], manm Komisyon Dwa Moun;
* [[John Peters Humphrey]], 1905-1980, [[Kanada]], direktè Divizyon Dwa Moun Nasyonzini.
Komite Redaksyon an te reyini pou premye sesyon li soti 9 pou rive 25 jen 1947, apresa pou yon dezyèm sesyon soti 3 pou rive 21 me 1948. Pwojè Deklarasyon Komite a te prepare e li te transmèt pou diskisyon bay [[Komisyon Dwa Moun nan. Nasyonzini|Komisyon Dwa Moun]], apre sa nan [[Konsèy Ekonomik ak Sosyal Nasyonzini|Konsèy Ekonomik ak Sosyal]], epi finalman nan [[Asanble Jeneral Nasyonzini|Asanble Jeneral ]]. Anpil amannman ak pwopozisyon ap toujou pwopoze pa eta manm Nasyonzini yo nan diferan kò sa yo.
== Dimansyon legal ==
Apre yo te fin vote pou Deklarasyon Inivèsèl Dwa Moun, ki, kòm sa, gen sèlman yon valè deklaratif, epi ki donk pa kreye obligasyon legal, Asanble Jeneral la te mande pou yon Charter of Human Rights, moun ki ta gen fòs obligatwa. Komisyon Nasyonzini pou Dwa Moun te gen pou l ekri l. Apre yon bon bout negosyasyon, pwojè a te reyisi, nan kad [[Gè Fwad la]] ak de tèks konplemantè: [[Pak Entènasyonal Dwa Ekonomik, Sosyal ak Kiltirèl]] ak [[Pak Entènasyonal Dwa Moun sivil ak politik]].
[[Konsèy Konstitisyonèl (Lafrans)|Konsèy Konstitisyonèl la]] pa bay Deklarasyon 1948 la yon estati legal pozitif, byenke sa ki te fèt 1789 la entegre nan [[blòk konstitisyonalite]] [[Desizyon Libète Asosyasyon|depi 1971]].
Yon lòt bò, [[Konvansyon Ewopeyen sou Dwa Moun]] ki gen pi piti dimansyon jeyografik la genyen dispozisyon obligatwa pou Eta siyatè yo.
Anplis de sa, atik 29.1 UDHR mansyone devwa moun nan: sou pwen sa a, gade atik [[Dwa Moun]].
== Tradiksyon Deklarasyon Inivèsèl Dwa Moun ==
Tèks Deklarasyon Inivèsèl Dwa Moun yo te resevwa ''[[Liv Dosye Guinness]]'' an 2009, rekò [[tradiksyon]] ak 370 [[lang]] ak [[dyalèk]] diferan<ref>[https://www.ohchr.org/FR/UDHR/Pages/WorldRecord.aspx World record], [[Biwo Komisyonè Nasyonzini pou dwa moun moun]]</ref>. Ane 2019, [[Gwo Komisyonè Nasyonzini pou Dwa Moun]] ou gen 518 tradisyon, ki disponib nan lokal sa a. Malgre lefèt ke OHCHR la toujou, tradisyon yo nan kou ak bon tradisyon yo disponib, ak nouvo tradisyon yo toujou disponib, e OHCHR la kounye a pare pou yo remèt. |sis lang nasyonzini yo]]: [[Angle]], [[Arab]], [[lang chinwa|Chinwa]], [[Panyòl]], [[franse]] (isit la, orijinal la apre lang nan) tèks Deklarasyon an ak preambul li), [[Ris]]<ref>[https://www.ohchr.org/FR/UDHR/Pages/Introduction .aspx Konsènan kondisyon tradiksyon Deklarasyon Invèsèl Dwa] , [[Biwo Segondè Komisyonè Nasyonzini pou Dwa Moun]]</ref>.
== Nòt ak referans ==
{{Traduction/Référence|en|Universal Declaration of Human Rights|257061179}}
{{Références}}
== Gade tou ==
{{commonscat
| commons = Category:Universal Declaration of Human Rights
}}
[[Kategori:Dwa moun]]
1lm436v702guf21d8jbt5sz22qdx5cg
Berto Dorcé
0
88728
888467
863987
2026-09-17T23:30:53Z
InternetArchiveBot
25431
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
888467
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Biographie2|charte=personalité politique}}
'''Berto Dorcé''', ki fèt [[28 desanm]] [[1970]] nan Komin [[Tomazo (komin)|Tomazo]] ([[Ayiti]]), yon pèsonalite politik ayisyen. Li se ansyen [[minis Jistis]] soti 25 novanm 2021 pou rive 11 novanm 2022. Li te konseye [[Laprezidans]] ak Sena peyi [[Ayiti]]. Epi li se yon avoka nan bawo [[Pòtoprens (komin)|Potoprens]].<ref>{{Cite web|url=https://writeups24.com/berto-dorce-sworn-in-as-haitis-new-justice-minister/|title=Berto Dorcé sworn in as Haiti's new Justice Minister - Writeups 24|last=Smith|first=Jacob|date=2021-11-29|language=en-US|access-date=2023-11-15|archive-date=2023-10-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20231028172944/https://writeups24.com/berto-dorce-sworn-in-as-haitis-new-justice-minister/|dead-url=yes}}</ref>
== Biyografi ==
Mesye Berto Dorcé (Bèto Dòse), fèt 28 desanm [[1970 (almanak gregoryen)|1970]], nan Komin [[Tomazo (komin)|Tomazo]], se yon ansyen [[Chèf|Chèf nan Leta]], minis jistis ak sekirite piblik peyi [[Ayiti]], nan 25 novanm 2021 pou rive 11 novanm 2022. Li te konseye Sena [[Repiblik Ayiti (1859-1957)|Repiblik Dayiti]] sou Prezidan [[Jocelerme Privert]] (Joslèm Privè), li se yon [[avoka]] ayisyen ki ap milite. Li gen yon gwo karyè kòm jij. Li te jij nan Vil [[Miragwàn (komin)|Miragwàn]]. Aprè de lane (2) yo te vin transfere li nan komin [[Gresye (komin)|Gresye]], nan avril 1997. Li se youn nan manm Kabinè avoka Guy César (Cabinet César/Fièvre). Nan lane 2004, mesye Berto Dorcé (Bèto Dòse), rive kreye jistis Eksèl (Justice Exel), ki se yon gwo Kabinè avoka an [[Ayiti]] ak plizyè lot kòlèg. Kat (4) ane apre, li kreye pwòp [[kabinè]] pa li ki se ''[[Dorcé et Associés]]''.
Li se ansyen konseye Sena Repiblik [[Ayiti]]. Antanke Minis Jistis, li te arive mennen batay kont Pratik moun ki nan [[prizon]] san jile, kont kòripsyon ak gaspiyaj lajan nan trezò piblik. Nan mwa novanm 2022, kòm minis [[Jistis ak Sekirite Piblik]], li te remèt demisyon li apre yo te pote kèk akizasyon sou li tankou kòripsyon.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.juno7.ht/berto-dorce-et-liszt-quitel-revoques-du-gouvernement/|title=Berto Dorcé et Liszt Quitel révoqués du gouvernement - Juno7|last=Lambert|first=Ricardo|date=2022-11-12|language=fr-FR|access-date=2023-11-15}}</ref>
=== Anfans ===
Berto Dorcé (Bèto Dòse), se pitit yon [[apantè]] tout moun konnen nan komin [[Miragwàn (komin)|Miragwàn]] sou non Alphone Paul (Alfons Pòl), ak Cressance Dorcé (Kresans Dòse), yon [[Madan Sara]] [[Tomazo (komin)|Tomazo]]. Lavi a te difisil pou li lè li te piti. Li se pi piti nan yon fanmi sis (6) pitit sou bò manman. Li pote non manman li: Dorcé (Dòse). Berto (Bèto) gen sis (6) lòt frè ak sè sou bò papa. Li te pase tout anfans li ant komin [[Kafou (komin)|Kafou]] ak Miragwàn, nan lokalite yo rele Dyable.
Nan lane 1980, sou peryòd diktati Divalye yo, Berto Dorcé te gen dizan ([[10 zan]]), se lè sa li resi ale lekòl. Li te nan École Nationale de Thor (Lekòl Nasyonal Tò), nan [[Kafou (komin)|Kafou]]. Lè sa a, se gras avèk kado yo te konn distribiye li rive genyen materyèl founiti lekòl tankou : valiz, kaye ak plim ansyen premyè dam [[Michèle Bennett]] Duvalier (Michèl Benèt Divalye) te konn bay elèv lekòl piblik yo.<ref>{{fr}} {{Cite web|url=https://lenouvelliste.com/article/136231/oim-ecole-nationale-de-thor-auditorium-inaugurated|title=OIM: Ecole Nationale de Thor auditorium inaugurated|publisher=Le Nouvelliste|access-date=2023-11-15}}</ref>
== Karyè pwofesyonèl ==
[[Fichye:Map_of_the_Caribbean-Greater_Antilles.png|vignette|Map of the Caribbean-Greater Antilles]]
Depi 1999, Mesye Berto Dorcé te koumanse travay avèk [[Justin Fièvre]] ak [[Guy César]] kòm estajyè, antanke avoka, kote li te vin responsab litij (2001-2002). Nan lane 2014, nan objektif pou li pote kontribisyon pa li nan sistèm lajistis ayisyen an, Mesye Berto Dorcé te mete sou pye "Justice Exel"(Jistis Eksèl), yon kabinè avoka avèk kèk kòlèg avoka parèy li. Te genyen : Justin Fièvre (Jisten Fyèv), Alen Giyom ([[Alain Guillaume]]), Fritz Frédérique (Frits Frederik), Fabris ak Frank Vaneyis (Fabrice ak Frank Venéus). Li mete tou, an 2008, yon kabinè avoka Dorcé et Associés ki ap sèvi popilasyon an jouk jounen jodi a. Mèt Dòse (Dorcé) te manm kabinè ansyen minis [[Jean-Max Bellerive|Jean Max Bellerive]] tou, an menm tan, li te avoka pou Sena Repiblik Dayiti (dat).
Pandan li te Minis Jistis, Mesye Dòse (Dorcé) fè kanpay kont "Koze moun ki ap Kwoupi nan prizon san pase devan jij (Détention préventive prolongée). Plis pase mil uisan (1,800) [[prizonye]] ki te nan prizon te rive jije epi libere. Li te pèmèt Leta ayisyen fè ekonomi apeprè desansenkant milyon (250.000.000) goud. Li te mennen batay tou kont kòripsyon, e li te rive bloke anviwon katsan (400) chèk zonbi Leta Ayisyen pat gen kontwòl<ref>{{Cite web|url=https://labreve.info/haiti-me-berto-dorce-part-en-guerre-contre-la-detention-preventive-prolongee/|title=Haïti : Me Berto DORCÉ part en guerre contre la détention préventive prolongée - La Brève Info|date=2022-01-22|language=en-US|access-date=2023-11-15|archive-date=2023-10-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20231028170753/https://labreve.info/haiti-me-berto-dorce-part-en-guerre-contre-la-detention-preventive-prolongee/|dead-url=yes}}</ref>. Pandan ti bout tan li te nan tèt Ministè Jistis la, li onore plizyè anplwaye konsekan enstitisyon sa a. Nan gouvènay ministè a, li te fè prèv yon dirijan onèt ki kwè nan jistis epi ki envesti nan moun<ref>{{Cite web|url=https://www.gazettehaiti.com/node/8191|title=Haïti : Une délégation gouvernementale à Nicaragua pour convaincre le GAFI qui menace Haïti de lourdes sanctions|language=en|access-date=2023-11-15}}</ref>. Nan dat 20 desanm 2022, Minis Bèto Dòse (Berto Dorcé) ta pral jwenn sanksyon peyi [[Etazini]] ak [[Kanada]] ([[Canada de Agua, Villa Clara|Canada]]). Li te blije demisyone kòm minis Jistis nan Peyi [[Ayiti]]<ref>{{Cite web|url=https://lenouvelliste.com/article/239620/les-anciens-ministres-liszt-quitel-et-berto-dorce-sanctionnes-par-le-canada-pour-corruption|title=Les anciens ministres Liszt Quitel et Berto Dorcé sanctionnés par le Canada pour corruption . Le Nouvelliste|language=en|access-date=2023-11-15}}</ref>.
== Minis Jistis ==
Jedi 25 novanm 2021, Premye Minis Ariel Henry te fè pase men nan gouvènman an. Se lè sa li te pral mete, Mèt Bèto Dòse (Berto Dorcé) kòm nouvo Minis Jistis ak Sekirite Piblik. Sa ki te pouse li kite plizyè lòt travay li te genyen, egzanp: direktè kabinè li a Mesye.... ki te enstale nouvo Gad Fok la, nan plas Premye Minis la jan lalwa preske li ai<ref>{{Cite web|url=https://vantbefinfo.com/haiti-cooperation-le-vice-ministre-des-relations-exterieures-colombien-rend-visite-au-premier-ministre-ariel-henry/|title=Haïti-Coopération: Le vice-ministre des relations extérieures colombien rend visite au premier ministre Ariel Henry|last=VBI|date=2022-04-06|website=Vant Bèf Info (VBI)|language=fr-FR|access-date=2023-11-15}}</ref>. Plizyè pèsonalite te asiste seremoni an tankou Direktè Jeneral Lekòl Magistrati a, Dwayen TPI [[Pòtoprens (komin)|Pòtoprens]], Komisè Gouvènman TPI (Tribinal Premye Enstans) [[Pòtoprens (komin)|Pòtoprens]], Direktè Jeneral pwoviswa (Ad interim, a.i) [[Polis Nasyonal Ayiti|Polis Nasyonal Ayiti (PNH)]]. Sekretè Jeneral Federasyon Bawo ayisyen an ak reprezantan asosyasyon majistra yo. Lè li te pran fonksyon an, nouvo Minis Jistis ak Sekirite Piblik la pwomèt yon bon fonksyoneman sistèm jitis ayisyen an, paske li te konstate sistèm nan andomaje akoz koripsyon ak vyolasyon manman lwa yo. Li te lonje dwèt sou pwoblèm Moun ki nan prison epi ki pat janm pase devan jij(Detention préventive prolongée), nan moman enstalasyon li a<ref>{{Cite web|url=https://www.haitiprogres.com/news/2021/03/05/la-dcpj-et-le-pouvoir-de-convocation-que-dit-la-loi/|title=La DCPJ et le pouvoir de convocation - Que dit la Loi ? - Latest News, Breaking News, National News, World News, Haiti News - Journal Haiti Progres|date=2021-03-05|language=en-US|access-date=2023-11-16}}</ref>.
== Rankont Nikaragwa avek FATF ki menase Ayiti ak gwo sanksyon ==
Nan dat 7 septanm 2022, Ministè Jistis ak Sekirite Piblik Ayiti a, Avoka Bèto Dòse (Berto Dorcé), te deplase avèk yon delegasyon ayisyen , ki gen ladann reprezantan Bank Repiblik Ayiti ([[BRH]]) ak Santral Entèlijans Finans la. Unit ([[UCREF]]), te ale nan peyi Nikaragwa pou rankontre Gwoup Travay Aksyon Finans (GAFI)<ref>{{Cite web|url=https://lenational.org/post_article.php?pol=2579|title=Une délégation haïtienne rencontre les responsables du GAFI au Nicaragua|date=2015-09-23|language=en-US|access-date=2023-11-16}}</ref>.
Reyinyon sa a se te diskite sou enkyetid FATF te genyen konsènan Ayiti ak menas sanksyon ki ta ka retire peyi Ayiti nan sistèm finans entènasyonal la, ki te ap fè yo sispann fè transfè lajan tout kote nan monn lan vin an Ayiti. FATF te ap kritike [[Ayiti]] depi lontan pou baryè lib li ap bay nan koze krim finans ak ris.
Objektif misyon sa a, se te rewè lwa ayisyen yo nan koze krim finans, konfòme yo ak estanda entènasyonal la pou evaliyasyon ris, epi asire Ayiti ap respekte angajman entènasyonal li yo. Li te enpòtan anpil pou otorite ayisyen yo konvenk FATF pou li pran mezi gwo penyèt pou konbat krim finans yo epi anpeche yo anvan mwa dawout 2023, se sa akò ak atant FATF yo te ye<ref>{{Cite web|url=https://haititweets.com/2022/09/09/seance-de-travail-a-managua-entre-gafi-et-une-delegation-gouvernementale-presidee-par-bertho-dorce/|title=Séance de travail à Managua entre GAFI et une délégation gouvernementale présidée par Berto Dorcé|last=Jean|first=shelovenie|date=2022-09-09|language=fr-FR|access-date=2023-11-16|archive-date=2023-11-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20231103134233/https://haititweets.com/2022/09/09/seance-de-travail-a-managua-entre-gafi-et-une-delegation-gouvernementale-presidee-par-bertho-dorce/|dead-url=yes}}</ref>.
Dapre ekonomis [[Eddy Labossière]], nan yon atik li te pibliye 31 dawout 2022, nan jounal Alterpresse, [[FATF]] te plis mete aksan sou transfè lajan san jistifikasyon ki ap soti nan men politisyen ak gwo palto ayisyen yo nan koze lajan yo ak bank etranje yo, san yo pa te kapab trase tranzaksyon sa yo.
Apre sa a, sistèm jistis ayisyen an pa lage chalbare dèyè moun men yon transe nan blanchi lajan ak trafik zam. Daprè ekonomis la, si yo pa te pran gwo mezi pou kontrekare sa, sa te ka rive , FATF retire Ayiti nan sistèm finans entènasyonal la, sa ki t ap fè yo kanpe tout transfè lajan nan peyi a. Mesye Bèto Dòse ( Berto Dorcé) te jwe yon yon wòl nan negosyasyon sa yoantan Minis Jistis ak chèf delegasyon ayisyen an ki te ale nan [[Nikaragwa]] pou rankontre Gwoup Aksyon Finansye ([[GAFI]]). Otorite li ak angajman li te peze lou nan reprezante Ayiti yon fason efikas. Minis Bèto Dòse (Berto Dorcè) te vwa Ayiti nan diskisyon sa yo. Li te responsab pou li te prezante pozisyon gouvènman ayisyen an, defann aksyon peyi a te pran pou respekte estanda entènasyonal sou krim finans, epi li te negosye sou kèk mezi pou yo pa mete Ayiti sou gwo sanksyon <ref>{{Cite web|url=https://vantbefinfo.com/haiti-cooperation-le-vice-ministre-des-relations-exterieures-colombien-rend-visite-au-premier-ministre-ariel-henry/|title=Haïti-Coopération: Le vice-ministre des relations extérieures colombien rend visite au premier ministre Ariel Henry|last=VBI|date=2022-04-06|website=Vant Bèf Info (VBI)|language=fr-FR|access-date=2023-11-16}}</ref>.
== Eskandal koripsyon ak kèk akizasyon ==
Gen yon latriye eskandal ak akizasyon nan laprès ki mansyone kèk ofisyèl ak pèsonalite ki gen gwo fonksyon anndan peyi ak kèk dirijan legliz Episkopal ki ap benyen nan gwo koze koripsyon an [[Ayiti]], gouvènman defakto Premye Minis Ariel Henry pa fè eksepsyon. [[Eskandal]] ak akizasyon ki pi resan yo se enpòtasyon zam afè ki enplike gwo lidè Legliz Episkopal yo, ak kèk gwo ofisyèl nan leta yo akize de trafik ak enpòte zam ilegal nan peyi [[Ayiti|Dayiti]]. [[Direksyon Santral Lapolis Jidisyè]] (DCPJ), yon òganizasyon pou prevansyon ak represyon ofans kriminèl ak oksilyè dirèk nan Polis Nasyonal la, pibliye, nan dat 1e out 2022, yon rapò sou yon chajman zam ak minisyon sezi nan ladwàn Pòdpè, Vandredi 1e jiyè 2022. Rapò a konte : 120,000 katouch, distribye nan 157 bwat ki totalize 120,000 katouch, 2000 nan kalib 9 mm; 4000 nan kalib 7.62; 114,000 kalib 5.56 yo te estoke sou tablo Miss Lilie. Gen kèk rapò ki mansyone zam ak lajan goud konfiske ak dola ameriken pa te nan bato a. Dapre temwayaj [[Julie Prédelus Georges]], madanm mèt bato a, [[Jonas Georges]]. Men yon lòt bò nan rezidans yon sèten Eddy Lafrance.<ref name=":0" />
Malgre anpil rimè ak yon elatriye eskandal, non ansyen Minis Jistis ak sekirite pilik la , Mesye Berto Dorcé, pa t site nan rapò 18 paj Direksyon Santral Polis Jidisyè [[(DCPJ]]) pibliye a. Anplis de sa, 2 ofisyèl nan Ministè Jistis ak Sekirite Piblik, mansyone nan rapò a, te arete pou trafik ilegal zam ak minisyon, trafik enfliyans, zak sispèk, koripsyon, konfiskasyon ak konplo kriminèl. , nan detriman Leta Ayisyen. Ak sosyete . Avoka [[Robinson Pierre Louis]], sekretè bawo Pòtoprens, ki te travay nan moman sa a ak Me Michelet Virgile, konseye Minis Jistis la ak ansyen komisè gouvènman Pòdepè. Misye akize tou nan zak koripsyon, yon dosye nan laprès ki peze lou sou li. Ansyen Minis Dorcé ki se avoka [[Dimitri Vorbe|Reginald Marc Jean Vorbes, papa Dimitri Vorbes]], chèf konpayi Sogener, akize tou de koripsyon<ref>{{Cite web|url=https://haitiantimes.com/2022/12/21/two-ex-government-officials-in-haiti-sanctioned-again-over-gang-ties/|title=Two ex-government officials in Haiti sanctioned again over gang ties|last=Joseph|first=Murdith|date=2022-12-21|language=en-US|access-date=2023-11-16}}</ref>.
Mèt Berto Dorcé, ansyen minis Jistis sou [[Ariel Henry]] ki te gen non l site nan kad kagezon zam ki te debake Pòdepè a, jij [[Walther Wesser]] Voltaire di li pa gen soupson sou li. Kanta Robinson Pierre-Louis, Sekretè Jeneral bawo Pòtoprens ak mèt Michelet Virgil, chèf Pakè Pòdepè prale devan tribinal koreksyonèl pandan gen 5 lòt moun non yo pa site ki dwe ale devan tribinal kriminèl<ref>{{Cite web|url=https://haitinewstv.com/lajistis-lave-berto-dorce-nan-kad-dosye-kagezon-zam-podepe-a/|title=.}}</ref>.
== Pozisyon ==
Mèt Berto Dorcé di piblikman sanksyon Kanada pran kont li yo, li konsidrere yo kòm yon desizyon politik. Dapre jounal [[Sattelite509]], ansyen Minis Jistis ak Sekirite Piblik la, Mesye Berto Dorcé fè konnen li pa enkyete, paske mezi sa yo pran sou baz enfòmasyon ki pa kòrèk. Kòm li se yon moun ki maton nan koze lalwa, li rete kèkal. Pandan li espere yon jou gen plis limyè fèt sou dosye sa, kote gouvènman an nan [[Ottawa, Owayo|Ottawa]] ap wè aklè li te twonpe nan pran sanksyon yo kont li. Pandan tan sa a, ansyen minis Berto Dorcé fè konprann sanksyon sa yo fè li mal epi li regrète ke yo anpeche li kontinye vizite doktè li pou yon maladi li soufri li pat janm devwale.<ref>{{Cite web|url=https://satellite509.com/haiti-berto-dorce-considere-les-sanctions-canadiennes-a-son-encontre-comme-une-decision-politique/,%20https://satellite509.com/haiti-berto-dorce-considere-les-sanctions-canadiennes-a-son-encontre-comme-une-decision-politique/|title=Haïti : Berto Dorcé considère les sanctions canadiennes à son encontre comme une décision politique - SATELLITE509|last=Satellite 509|date=2023-01-18|language=fr-FR|access-date=2023-11-16}}</ref>
== Rekonpans ==
[[Fichye:Honneur_et_mérite_à_Me_Berto_Dorcé.jpg|vignette|Onè ak merit pou Mèt Berto Dorcé]]
* 11 out 2022 nan Pòtoprens, avoka Berto Dorcé, ansyen Minis Jistis ak Sekirite Piblik (MJSP) resevwa yon plak onè ak lomeyans pou bon sans ak vizyon li, paske li te dakò kòmanse mete sou pye Sant Jistis espesyal an Ayiti nan kad Fowòm Entènasyonal la ak felisitasyon RENAMAH.
[[Fichye:Honneur_et_mérite_décerné_à_M._Berto_Dorcé.jpg|vignette|Onè ak merit pou Mèt Berto Dorcé]]
* 19 me 2022, FONDASYON JISTIS POU TOUT MOUN (FONJUST) bay Minis Jistis ak Sekirite Piblik (MJSP), mesye Berto Dorcé, yon plak onè ak lomeyans pou dinamis li, devouman li, antouzyas li ak lidèchip li nan tèt Ministè sa a.
== Referans ==
{{referans}}
== Lyen deyò ==
{{DEFAULTSORT:Dorcé, Berto Dorcé}}
[[Kategori:Moun]]
[[Kategori:Politisyen ayisyen]]
[[Kategori:Minis ayisyen]]
8fpx81145lg9vzzan68ixan11h2q3oi
Centre national de ressources textuelles et lexicales
0
89367
888468
838339
2026-09-18T00:12:42Z
InternetArchiveBot
25431
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
888468
wikitext
text/x-wiki
{{Gade paronym|CNRLT}}
{{Infobox Òganizasyon2
| koulè bwat = 466fa1
| fondasyon = [[2005]]
| peyi = {{Lafrans}}
}}
'''Sant nasyonal pou resous tèks ak leksik''' ('''CNRTL''') se yon òganizasyon [[franse]] ki mete done [[lengwistik]] sou entènèt.
{{citation|Kreye an 2005 pa [[Sant Nasyonal pou Rechèch Syantifik|CNRS]], CNRTL reyini nan yon sèl pòtal, yon seri resous lengwistik enfòmatik ak zouti pou trete langaj<ref >[http://www. cnrtl.fr/ Prezantasyon] - Sit ofisyèl.</ref>}}.
== Istwa ak deskripsyon ==
Òganizasyon sa a te kreye pa jesyon depatman "Lòm ak Sosyete" ak Depatman Enfòmasyon Syantifik nan [[National Center for Scientific Research|CNRS]], ki te konte sou [[Joint Research Unit |UMR]] nan [[Analiz. ak pwosesis odinatè lang fransè a]] (ATILF) nan [[Université Nancy-II|Université Nancy-{{II}}]], ki te devlope [[Treasure of the computerized French language]] (TLFI). Pwojè sa a fè pati pwojè Ewopeyen an [[Common Language Resources and Technology Infrastructure|CLARIN]].
[[baz done a]] evolye ak èd laboratwa volontè ki vle perpétuer ak gaye lajan lengwistik epi ki aksepte charter ki pibliye pa CNRTL la. Si sa nesesè, CNRTL a ka kontribye nan fòma enfòmasyon ki afiche sou entènèt la. Komite koreksyon CNRTL ak laboratwa yo kapab valide kontribisyon yo, apre sa pibliye si sa nesesè, objektif la se pi laj difizyon posib nan resous ki pi serye posib.
Vèsyon sit la apati {{date|1|janvye|2008}} se dezyèm vèsyon an. Sit la ka resevwa plis pase {{number|500000|koneksyon}} pa jou<ref>[http://www.cnrtl.fr/aide/stat/ Statistik itilizasyon Portal] - Sit ofisyèl.</ref> .
Sit la pa te mete ajou depi 2012.<!-- Konfere a copyright CNRTL la, pa mete ajou depi dat sa a. -->
== Nòt ak referans ==
{{Referans}}
== Apendis ==
=== Atik ki gen rapò ===
* [[Common Language Resources and Technology Infrastructure|CLARIN]]
* [[CNRS]]
* [[Trezò enfòmatik lang franse a]]
== Lyen ekstèn ==
* {{Sit ofisyèl}}
* [https://web.archive.org/web/20110224004342/http://www.cnrtl.fr/portail/ Pòtal leksik CNRTL la], aksè dirèk nan plizyè diksyonè referans ki gen ladan [[Treasure of the computerized French language]], ''[[Academy Dictionary French]] '' osi byen ke diksyonè sinonim, antonim{{etc}}
{{Lyen|sit ofisyèl=-}}
{{Portal|baz done|enfòmasyon ak syans bibliyotèk|Edisyon dijital|Lang franse ak frankofoni|Lafrans|Lengwistik}}
[[Kategori:Sant Nasyonal pou Rechèch Syantifik]]
[[Kategori:Etablisman piblik syantifik ak teknolojik]]
[[Kategori:Badone Entènèt]]
[[Kategori: baz done CNRS]]
[[Kategori:sit entènèt franse]]
[[Kategori:sit entènèt franse]]
[[Kategori:Diksyonè sou entènèt]]
[[Kategori:University of Lorraine]]
[[Kategori:Te fonde an 2005]]
06bufoxtbib9wiztr0ns4mmrk09yy0x
Enpak kosmik
0
92736
888474
887986
2026-09-18T02:12:37Z
InternetArchiveBot
25431
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
888474
wikitext
text/x-wiki
[[Fichye:Asteroid_falling_to_Earth.jpg|vignette| Rann atis yon astewoyid k ap tonbe sou Latè.]]
Yon '''enpak kosmik''' se kolizyon ant de (2) oswa plizyè [[objè selès]] ki lakòz efè remakab. Nan majorite ka yon ti kò nan [[sistèm solè]] a, yon [[astewoyid]] oswa yon [[komèt]], fè kolizyon ak yon [[planèt]], tankou [[Latè]]. Frekans enpak kosmik nan sistèm solè a varye selon epòk la : trè komen pandan [[Fòmasyon ak evolisyon sistèm solè a|fòmasyon sistèm solè a]] 4.6 milya ane de sa, yo piti piti te vin pi ra kòm kantite kò selès nan sikilasyon diminye. Dapre yon teyori jeneralman aksepte, enpak kosmik miltipliye ankò anviwon 4 milya ane de sa pandan epizòd ki rele Gwo bonbadman anreta apre yon modifikasyon nan òbit planèt ekstèn yo ki gen ladan planèt [[Jipitè (planèt)|Jipitè]] a. Sa imedyatman te kontribye nan diminye frekans enpak yo lè li te kaptire, gras a chan gravitasyonèl patikilyèman fò li yo, yon gwo kantite [[Ti kò sistèm solè a|ti kò selès]] ki te rete yo.
== Dekouvèt fenomèn nan ==
[[Fichye:Eugene_Shoemaker.jpg|vignette| Eugène Shoemaker te premye moun ki eksplike orijin kratè enpak yo.]]
Malgre ke kratè enpak yo te obsève sou Latè ak Lalin pandan plizyè syèk, yo pa te asosye ak enpak kosmik jiska kòmansman ane 1960 yo ; deja yo te sipoze gen yon orijin vòlkanik. Sou sifas Latè, kratè enpak yo soufri efè [[ewozyon]] epi evantyèlman disparèt sou tan.
== Referans ==
{{Referans}}
== Lyen deyò ==
* {{fr}} [https://web.archive.org/web/20210125212644/https://planet-terre.ens-lyon.fr/article/impacts-crateres-planetes.xml Enpak nan sistèm solè a (ENS Lyon)] sou planet-terre.ens-lyon.fr
* {{En}} [https://web.archive.org/web/20100310232930/http://impact.ese.ic.ac.uk/ImpactEffects/ Efè enpak Latè Kalkilatè enèji enpak, wotè vag tsunami, kratè enpak, elatriye depann de paramèt meteyorit la oswa komèt la.]
* [https://web.archive.org/web/20230806150218/https://planet-terre.ens-lyon.fr/planetterre/objets/Images/impact-cratere-meteorite/impact-cratere-meteorite.pdf Prezantasyon sou enpak ak kratè enpak (P Thomas ENS Lyon 2013)]
* [https://web.archive.org/web/20240924172815/https://simulator.down2earth.eu/ Similatè enpak lè l sèvi avèk menm paramèt ki anwo a men ak yon koòdone itilizatè zanmitay men rezilta senplifye.]
* {{En}} [http://www.passc.net/EarthImpactDatabase/New%20website_05-2018/Index.html Baz done enpak cosmic terès yo]
* [vidéo] Hugo Lisoir, " PI GWO ENPAK TÈ A soufri ! LDDE ", sou
[[Kategori:Enpak kosmik]]
4yhl9x8kn6qsv859sauxapfraqmghbl
Entanperi
0
92805
888475
851159
2026-09-18T02:14:47Z
InternetArchiveBot
25431
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
888475
wikitext
text/x-wiki
'''''Entanperi''''' se yon pètibasyon [[metewolojik]]. Nan yon sans ki pi laj li siyifi move tan, jeneralman ki vini ak [[lapli]] epi anpil [[van]].
== Etimoloji (Kote mo sa Soti) ==
Se yo mo ki gen orijin li ki soti nan laten: ''Tamperies''
== Definisyon Jiridik ==
<ref>{{Cite web|url=https://www.cnrtl.fr/lexicographie/Intemp%C3%A9rie/0|title=|access-date=2024-09-29|archive-date=2023-04-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20230422212501/https://www.cnrtl.fr/lexicographie/Intemp%C3%A9rie/0|dead-url=yes}}</ref>
== Definisyon Atistik ==
=== Nan Literati ===
* Entanperi : se yon nouvèl sis (6) paj kote [[Anton Tchekhov-1890|Anton Tchekov]] te pibliye nan lane 1887
* Entanperi : se yon powèm Jacques Brevet<ref>{{Cite web|url=https://www.wikipoemes.com/poemes/jacques-prevert/intemperies.php|title=Intempéries de Jacques Prévert :: Poéme|access-date=2024-09-29}}</ref>
* Entanperi : se yon Woman Jesus Carrasco Jaramillo te pibliye nan lane 2013
== Referans ==
qnz2v0d57x5v8x3j6e5qqgwwbgcaamw
Jean Renel Sénatus
0
94285
888463
857718
2026-09-17T22:25:05Z
~2026-50310-36
40419
/* */
888463
wikitext
text/x-wiki
{{infobox |charte=personalité politique}}
'''Jean Renel Sénatus''' se yon aktivis dwa moun, yon vizyonè politik ayisyen ki te senatè nan sena Repiblik Ayiti a, ap sèvi nan [[Sena ayisyen|Sena]] <ref>{{Cite web|url=https://www.lenational.org/post_article.php?pol=1568|title=L'ex-sénateur Jean Renel Senatus évoque son passage au Sénat et parle d’avenir|date=2015-09-23|language=en-US|access-date=2024-11-19}}</ref>a, li te reprezante [[Lwès|Depatman Ouest]] (2016-2022) e prezide komisyon jistis ak sekirite a pandan 4 Lane. Sénatus gen non jwèt "Zokiki", se Pèp la ki ba li non sa pou konba li mennen an favè Timoun granmoun tap eksplwate seksyèlman lè Li komisè gouvènman Potoprens (2012-2012). Sénatus se yon avoka nan bawo Pòtoprens, Li se prezidan e fondatè Pati politik LÒD DEMOKRATIK. Li se prezidan (Université Soleil d'Haiti) kel fondé an 2013. Li se ansyen fondatè ak prezidan "Défansè san fwontyè pou dwa moun " (2002-2010). Li ap fè yon etid doktora kotitèl Université Paris Saclay, Lafrans ak Universite d’Etat d’Haiti, Ayiti. Li ap travay sou ZOMBIFICATION tèm "La Zombification à l'épreuve du Droit ". Li fè de metriz, youn nan administrasyon lajistis, lòt la nan Syans relijyèz (teoloji). Li te manm Komisyon prezidansyèl sou Refòm Jistis an Ayiti. Li se prezidan pati politik LÒD Demokratik. Li se anseye nan Inivèsite a, li anseye Dwa penal, espesyal, Vwa dekzekisyon ak dwa entènasyonal dwa moun. Li se otè liv « Le Commissaire du Gouvernement et son siège éjectable». Li ekri sou « Droit mortuaire, de la mort juridique à la zombiphobie ». Li se yon nèg ki pote anpil vizyon pou peyil, Ayiti.
== Referans ==
{{referans}}
[[Kategori:politisyen ayisyen]]
n2g00mwk6k9k3w04rjldty6xbir56ym
888464
888463
2026-09-17T22:27:25Z
~2026-50310-36
40419
/* */
888464
wikitext
text/x-wiki
{{infobox |charte=personalité politique}}
'''Jean Renel Sénatus''' se yon aktivis dwa moun, yon vizyonè politik ayisyen ki te senatè nan sena Repiblik Ayiti a, ap sèvi nan [[Sena ayisyen|Sena]] <ref>{{Cite web|url=https://www.lenational.org/post_article.php?pol=1568|title=L'ex-sénateur Jean Renel Senatus évoque son passage au Sénat et parle d’avenir|date=2015-09-23|language=en-US|access-date=2024-11-19}}</ref>a, li te reprezante [[Lwès|Depatman Ouest]] (2016-2022) e prezide komisyon jistis ak sekirite a pandan 4 Lane. Sénatus gen non jwèt "Zokiki", se Pèp la ki ba li non sa pou konba li mennen an favè Timoun granmoun tap eksplwate seksyèlman lè Li komisè gouvènman Potoprens (2012-2012). Lè sa te gen yon pwogram yo te rele after school zokiki, kote yon te konn boule minè, fè yo sèche kou lekòl. Sénatus se yon avoka nan bawo Pòtoprens, Li se prezidan e fondatè Pati politik LÒD DEMOKRATIK. Li se prezidan (Université Soleil d'Haiti) kel fondé an 2013. Li se ansyen fondatè ak prezidan "Défansè san fwontyè pou dwa moun " (2002-2010). Li ap fè yon etid doktora kotitèl Université Paris Saclay, Lafrans ak Universite d’Etat d’Haiti, Ayiti. Li ap travay sou ZOMBIFICATION tèm "La Zombification à l'épreuve du Droit ". Li fè de metriz, youn nan administrasyon lajistis, lòt la nan Syans relijyèz (teoloji). Li te manm Komisyon prezidansyèl sou Refòm Jistis an Ayiti. Li se prezidan pati politik LÒD Demokratik. Li se anseye nan Inivèsite a, li anseye Dwa penal, espesyal, Vwa dekzekisyon ak dwa entènasyonal dwa moun. Li se otè liv « Le Commissaire du Gouvernement et son siège éjectable». Li ekri sou « Droit mortuaire, de la mort juridique à la zombiphobie ». Li se yon nèg ki pote anpil vizyon pou peyil, Ayiti.
== Referans ==
{{referans}}
[[Kategori:politisyen ayisyen]]
hmecs63lp3h1vr1qhb2sswhqbcsid66
888465
888464
2026-09-17T22:29:14Z
~2026-50310-36
40419
/* */
888465
wikitext
text/x-wiki
{{infobox |charte=personalité politique}}
'''Jean Renel Sénatus''' se yon aktivis dwa moun, yon vizyonè politik ayisyen ki te senatè nan sena Repiblik Ayiti a, ap sèvi nan [[Sena ayisyen|Sena]] <ref>{{Cite web|url=https://www.lenational.org/post_article.php?pol=1568|title=L'ex-sénateur Jean Renel Senatus évoque son passage au Sénat et parle d’avenir|date=2015-09-23|language=en-US|access-date=2024-11-19}}</ref>a, li te reprezante [[Lwès|Depatman Ouest]] (2016-2022) e prezide komisyon jistis ak sekirite a pandan 4 Lane. Sénatus gen non jwèt "Zokiki", se Pèp la ki ba li non sa pou konba li mennen an favè Timoun granmoun tap eksplwate seksyèlman lè Li komisè gouvènman Potoprens (2012-2012). Lè sa te gen yon pwogram yo te rele after school zokiki, kote yon te konn kouche minè, fè yo abandone kou lekòl. Sénatus se yon avoka nan bawo Pòtoprens, Li se prezidan e fondatè Pati politik LÒD DEMOKRATIK. Li se prezidan (Université Soleil d'Haiti) kel fondé an 2013. Li se ansyen fondatè ak prezidan "Défansè san fwontyè pou dwa moun " (2002-2010). Li ap fè yon etid doktora kotitèl Université Paris Saclay, Lafrans ak Universite d’Etat d’Haiti, Ayiti. Li ap travay sou ZOMBIFICATION tèm "La Zombification à l'épreuve du Droit ". Li fè de metriz, youn nan administrasyon lajistis, lòt la nan Syans relijyèz (teoloji). Li te manm Komisyon prezidansyèl sou Refòm Jistis an Ayiti. Li se prezidan pati politik LÒD Demokratik. Li se anseye nan Inivèsite a, li anseye Dwa penal, espesyal, Vwa dekzekisyon ak dwa entènasyonal dwa moun. Li se otè liv « Le Commissaire du Gouvernement et son siège éjectable». Li ekri sou « Droit mortuaire, de la mort juridique à la zombiphobie ». Li se yon nèg ki pote anpil vizyon pou peyil, Ayiti.
== Referans ==
{{referans}}
[[Kategori:politisyen ayisyen]]
c3wwaxg4l9b9gvp7xp3b7t9gsdl4rt6
888466
888465
2026-09-17T22:30:04Z
~2026-50310-36
40419
/* */
888466
wikitext
text/x-wiki
{{infobox |charte=personalité politique}}
'''Jean Renel Sénatus''' se yon aktivis dwa moun, yon vizyonè politik ayisyen ki te senatè nan sena Repiblik Ayiti a, ap sèvi nan [[Sena ayisyen|Sena]] <ref>{{Cite web|url=https://www.lenational.org/post_article.php?pol=1568|title=L'ex-sénateur Jean Renel Senatus évoque son passage au Sénat et parle d’avenir|date=2015-09-23|language=en-US|access-date=2024-11-19}}</ref>a, li te reprezante [[Lwès|Depatman Ouest]] (2016-2022) e prezide komisyon jistis ak sekirite a pandan 4 Lane. Sénatus gen non jwèt "Zokiki", se Pèp la ki ba li non sa pou konba li mennen an favè Timoun granmoun tap eksplwate seksyèlman lè Li komisè gouvènman Potoprens (2012-2012). Lè sa te gen yon pwogram yo te rele after school zokiki, kote yon te konn kouche minè, fè yo abandone kou lekòl. Sénatus se yon avoka nan bawo Pòtoprens, Li se prezidan e fondatè Pati politik «LÒD DEMOKRATIK». Li se prezidan (Université Soleil d'Haiti) kel fondé an 2013. Li se ansyen fondatè ak prezidan "Défansè san fwontyè pou dwa moun " (2002-2010). Li ap fè yon etid doktora kotitèl Université Paris Saclay, Lafrans ak Universite d’Etat d’Haiti, Ayiti. Li ap travay sou ZOMBIFICATION tèm "La Zombification à l'épreuve du Droit ". Li fè de metriz, youn nan administrasyon lajistis, lòt la nan Syans relijyèz (teoloji). Li te manm Komisyon prezidansyèl sou Refòm Jistis an Ayiti. Li se prezidan pati politik LÒD Demokratik. Li se anseye nan Inivèsite a, li anseye Dwa penal, espesyal, Vwa dekzekisyon ak dwa entènasyonal dwa moun. Li se otè liv « Le Commissaire du Gouvernement et son siège éjectable». Li ekri sou « Droit mortuaire, de la mort juridique à la zombiphobie ». Li se yon nèg ki pote anpil vizyon pou peyil, Ayiti.
== Referans ==
{{referans}}
[[Kategori:politisyen ayisyen]]
5e2v3se0xn1a3b8u6sf4ktyuek1m9yf
Dwa natirèl
0
94333
888471
877295
2026-09-18T01:29:46Z
InternetArchiveBot
25431
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
888471
wikitext
text/x-wiki
'''Dwa natirèl''' (nan [[Laten]]: ''jus naturale'' ) se seri [[nòm]] teyorik ki pran an konsiderasyon [[Lanati|nati]] [[Homo sapiens|Moun]] ak objektif li nan [[Lemonn|mond lan]]. Dwa natirèl te sijè a refleksyon [[Filozofi|filozofik]] enpòtan depi XVIe syèk la.
== Konsèp ==
Dwa natirèl se yon gwo konsèp nan [[Filozofi oksidantal|filozofi oksidantal yo]]. Li deziyen nòm sipoze ki gen rapò ak nati moun ak wòl li nan mond lan, objektif li. Dwa natirèl sa a bay moun dwa kòm moun li ye, sa vle di yon kreyati ki distenge ak rès lavi a <ref>Telle est la définition du ''[[Le Petit Larousse|Petit Larousse]]''. Il s'agit là cependant de la vision [[téléologique]] classique du droit naturel, remise en cause par les conceptions jusnaturalistes modernes. </ref>. An reyalite, dwa natirèl yo opoze ak [[dwa pozitif]], paske dwa natirèl pa bezwen enskri nan dwa ekri yo dwe an fòs. Dwa natirèl opoze ak [[Pozitivism jiridik|pozitivism jiridi]]<nowiki/>k.
== Nòt ak referans ==
{{referans}}
== Gade tou ==
=== Bibliyografi ===
=== Lyen ekstèn ===
{{Liens}}
* [https://web.archive.org/web/20221120234539/http://classiques.uqac.ca/classiques/Diderot_denis/encyclopedie/droit_naturel/Encycl_droit_naturel.pdf Denis Diderot, Article « Droit naturel » de l'Encyclopédie]
* Jean-Pierre Marcos, [https://web.archive.org/web/20250326200836/https://www.ciph.org/IMG/pdf/papiers28.pdf La société générale du genre humain - Reprise et critique rousseauiste de la réponse de Diderot au « raisonneur violent » dans l'article Droit naturel de L'Encyclopédie], Les Papiers du Collège international de philosophie, Papiers {{n°|28}}, février 1996
[[Kategori:Dwa]]
[[Kategori:Atik Wikipedya avèk dosye otorite]]
[[Kategori:Jean-Jacques Rousseau]]
[[Kategori:Teyori liberal]]
[[Kategori:Teyori dwa]]
[[Kategori:Filozofi dwa]]
bfegqe9v0zs6pn5pskjjtjfyer6t2bd
Cole Porter
0
94717
888469
859719
2026-09-18T00:35:03Z
InternetArchiveBot
25431
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
888469
wikitext
text/x-wiki
{{infobox|}}
'''Cole Porter''', fèt 9 jen 1891 nan [[Peru, Indiana|Perou]] ( [[Enndyana|Indiana]] ) e li te mouri 15 oktòb 1964 nan [[Santa Monica, Kalifòni|Santa Monica]] ( [[Kalifòni]] ) se yon konpozitè ak pawolye [[Etazini|Ameriken]] .
Otè kèk nan [[Comédie musicale|komedi mizik]] ki pi popilè sou sèn Ameriken an, pi fò nan yo te kreye sou [[Théâtre de Broadway|Broadway]], li konsidere kòm youn nan klasik [[Musique populaire|mizik popilè]] Ameriken an, ansanm ak [[Irving Berlin]], [[Harold Arlen]], [[George Gershwin]], [[Duke Ellington]], [[Richard Rodgers]], [[Jerome Kern|Jerome . Kern]], [[Hoagy Carmichael]], [[Oscar Hammerstein II]], [[Burt Bacharach]] . Plizyè nan tit li yo fè pati [[Great American Songbook|Great American Song Repertoire]] oswa yo vin tounen [[Standard de jazz|estanda jazz]].
== Biyografi ==
=== Jèn ak kòmansman ===
[[Peru, Indiana|Perou, Indiana]], kote li fèt Cole Albert Porter.
Cole Albert Porter <ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Cole-Porter|title=''Cole Porter - Biography, Songs, Musicals and Facts''|website=Encyclopedia Britannica|language=en|access-date=2020-02-04}}</ref> te fèt nan yon fanmi rich ak paran li Kate Cole ak Sam Porter <ref>{{Cite web|url=https://www.encyclopedia.com/people/literature-and-arts/music-popular-and-jazz-biographies/cole-porter|title=Cole Porter|last=|date=|website=encyclopedia.com|language=en-us|access-date=2020-03-12}}</ref> ; granpapa li James Omar se yon milyonèr <ref>{{Cite web|url=https://www.biography.com/musician/cole-porter|title=Cole Porter|website=Biography|language=en-us|access-date=2020-03-12}}</ref> . Manman l 'te anseye l' premye rudiments mizik yo depi yon laj trè jèn e li fè l 'aprann [[violon]] a depi nan laj sis, answit pyano a dezan pita nan ''Marion Conservatory'' nan [[Enndyana|Indiana]] <ref>{{Cite web|url=https://www.notablebiographies.com/Pe-Pu/Porter-Cole.html|title=''Cole Porter Biography''|last=|date=|website=notablebiographies.com|language=en-us|access-date=2020-03-12}}</ref> {{,}} <ref>{{Cite web|url=https://www.universalis.fr/encyclopedie/cole-porter/|title=Cole Porter|last=|first=|website=Encyclopædia Universalis|language=fr-FR|access-date=2020-03-12}}</ref> {{,}} <ref>{{Cite web|url=https://guides.library.illinois.edu/c.php?g=682770&p=6013733|title=''LibGuides: MPAL Exhibits 2017-2018: Cole Porter''|last=|first=|date=|website=Library Music and Performing Arts|language=en-us|access-date=2020-03-12}}</ref> . Nan laj dis ane, avèk èd manman l ', li te ekri premye [[Opérette|operèt]] ''chante pou zwazo yo'', ki gen ladan sis nimewo tankou ''Young Ones Leaning to Sing ak The Cuckoo Tells Mother a Where the Bird Is''
Apre lekòl segondè nan ''{{Lien|langue=en|trad=Worcester Academy|fr=}}''</link> Soti nan [[Worcester, Massachusetts|Worcester]], [[Masachosèt|Massachusetts]], Cole Porter te aksepte nan [[Université Yale|Yale University]] an [[1909 en musique|1909]] (kote li te vin yon manm nan pi popilè ''[[Scroll and Key]]'' sosyete sekrè), anvan li te antre nan [[Faculté de droit de Harvard|Harvard Law School]] an [[1913 en musique|1913]] . Reyalize pasyon li pou mizik, li abandone etid [[Lwa (dwa)|lalwa]] epi li etidye nan [[Université Harvard#Facultés|depatman mizik Harvard la]] . 28 mars 1916, li te prezante premye travay piblik li, ''See America First'' (ak yon liv [[T. Lawrason Riggs]] ) sou Broadway nan [[Maxine Elliott's Theatre]] nan [[Théâtre de Broadway|Broadway]] avril 1916 <ref>{{Ibdb titre|langue=en-us|auteur1=|titre=See America First|id=7835}}</ref>.
=== Rete anfas ===
Souke nan echèk sa a, Cole Porter te ale nan Lafrans, Lè sa a, nan lagè, epi li te enskri 20 Avril 1918 nan [[Légion étrangère|Legiyon Etranje]] franse a <ref name=":0">{{Cite web|url=https://fr.usembassy.gov/fr/our-relationship-fr/politique-generale-et-histoire/desamericainscelebresenfrance/cole-porter/|title=Porter, Cole (1891-1964)|website=Ambassade et consulats des États-Unis d’Amérique en France|language=fr-FR|access-date=2020-03-12|archive-date=2021-04-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20210427112146/https://fr.usembassy.gov/fr/our-relationship-fr/politique-generale-et-histoire/desamericainscelebresenfrance/cole-porter/|dead-url=yes}}</ref> {{,}} <ref>{{Cite web|url=https://www.legion-etrangere.com/mdl/page.php?id=639&titre=Le-Musee-de-la-Legion-etrangere-a-Aubagne|title=Le Musée de la Légion étrangère, à Aubagne|date=9 novembre 2018|website=legion-etrangere.com|language=fr-FR|access-date=2020-03-12}}</ref> pou sèvi nan [[Afrik dinò|Afrik Dinò]] (nimewo anrejistre 18/12651 ak 18/47647){{Referans nesesè|}}</link> . Li te plase nan [[Régiment de marche de la Légion étrangère|rejiman mach nan Lejyon Etranje a]], Lè sa a, voye nan [[École d'application de l'artillerie et du génie|lekòl la atiri nan Fontainebleau]], kote li te kite kòm yon cadet sou 22 août 1918 <ref>{{Cite web|url={{Gallica|id=bpt6k47705308|url seulement=oui}}|title=Americans Finish Course At French Artillery School|date=16 août 1918|website=[[Gallica]]|page=1|language=en|access-date=19 septembre 2020}}.</ref> . Plase nan 15 la Lè sa a, nan 32 la, li te antre nan biwo Atache Militè Etazini. Li te libere nan 17 avril 1919, li te bay [[Croix de guerre 1914-1918 (France)|Croix de Guerre 1914-1918]] .
== Nòt ak referans ==
[[Kategori:Atik Wikipedya avèk dosye otorite]]
<references />
[[Kategori:Nesans an jen 1891]]
[[Kategori:Lanmò an oktòb 1964]]
[[Kategori:Konpozitè ameriken]]
jlb88x64916izkj5b7lpselxmn4iay1
Inyon Fanm pou Defans Pari ak Swen Blese yo
0
97839
888448
888447
2026-09-17T12:12:44Z
Dastel
26685
Ajoute referans
888448
wikitext
text/x-wiki
Inyon Fanm pou Defans Pari ak Swen Blese yo{{Infobox Organisation2}}Inyon Fanm pou Defans Pari ak Swen Blese yo
'''Inyon Fanm pou Defans Pari ak Swen Blese yo''' se te youn nan premye mouvman ki te pretann san kache ke yo te [[feminis]], li te fonde nan dat 11 avril 1871, nan yon kafe ki nan adrès ri Temple, nan vil Pari, pa Nathalie Lemel, yon releyè liv, ak Elisabeth Dmitrieff, ki se yon [[Entèlijans|entelektyèl]] [[Risi|ris]] pwòch [[Karl Marx]]. Inyon se youn nan aksyon konkrè ke fanm yo te pote nan Komin Pari.
== Kontèks ak fondasyon ==
=== Sitiyasyon anvan Vil Pari a ===
Maria Deraismes te mete aksan nan lane 1868 ke « Dwa fanm yo (...) depi mouvman sosyalis 1848 la (...) te pase sou silans » {{Sfn|Rougerie|2010|p=503}}. Pandan dis premye ane restorasyon [[Dezyèm Anpi|Anpi]] a, yo te siprime tout fòm dezakò. Apre sa, te vin gen yon ansanm deba ki te nan plizyè sèk opozisyon an.
==== Tout enkyetid fanm edike yo ====
Salon ke Maxime ak Charles Fauvety te mete sou pye epi ap dirije a te gen yon kategori ki te enplike nan fè pwomosyon pou dwa fanm yo : Jenny d'Héricourt, Juliette Lamber, Madame Auguste Comte ak Angélique Arnaud .Te vin gen yon nouvo jenerasyon fanm edike te vin prezan: Julie-Victoire Daubié, André Léo, Adèle Esquiros, Paule Mink, [[Élisa Gagneur]] ak Maria Desraimes, li te pibliye ''Théresa et son époque'' ak "''Aux femmes riches"'' an 1865 {{Sfn|Rougerie|2010|p=503}}.
Nan lane 1869, Maria Desraimes ak Léon Richer ki te rive fonde [[Société pour la revendication des droits civils des femmes|Sosyete pou reklamasyon dwa sivil fanm yo]]{{Sfn|Rougerie|2010|p=505}}, te rive pibliye yon jounal ki rele "''Le Droit des femmes"'', kote Marie-Louise Gagneur, Amélie Bosquet, Angélique Arnaud, Euphémie Garcin, Stella Blandy epi Marie Goegg-Pouchoulin rive pa kontribye. Nan 16 avril 1870, Léon Richer te fonde yon Asosyasyon pou Dwa Fanm yo{{Sfn|Rougerie|2010|p=506}}.
Mouvman sila te rive mete aksan sou "pwoblèm fanm yo" ki se yon deba sou dwa pou vote, edikasyon epi enklizyon fanm yo nan politik. Maria Desraimes te ekri sa ki annapre yo nan jounal ''Le Droit des femmes'' nan 18 février 1871 « Demokrat yo te kreye inivèsèl la pou pwòp itilizasyon yo, yon inivèsèl san parèy, yon inivèsèl gwosè pòch, sa ki te kite mwatye limanite deyò nan fredi a ». Kesyon pou yo te rive genyen dwa politik yo san yon edikasyon regilyèman pouse, ansanm ak tout kesyon konesans sou koman fanm yo dwe rive sitou fanm ki pa edike yo epi sa ki enfliyanse pa relijyon yo ta dwe vote. André Léo, an patikilye, mete edikasyon tifi yo kom priyorite angajman li, te rive fè deklarasyon sila « Yon fanm esklav ka sèlman elve esklav »{{Sfn|Rougerie|2010|p=509}}.
Fanm ki te edike yo te sitou mete aksan sou yon kad familyal, dapre Atik 213 Kòd Sivil la ki mete limyè sou obligasyon obeyisans yon madanm genyen anvè mari l, Atik 214 pote presizyon sou viv ansanm nan ki obligatwa, Atik 340 li menm sou tès patènite (ki te entèdi) epi kesyon separasyon byen yo, dot, ak dwa pou fanm yo vin genyen epi fason pou yo separe byen yo.
Nou rive note tou lyen ak mouvman masonik la, daprè entèvansyon Angélique Arnaud ki rive fè kontrandi liv André Léo a ki pote sou [[divòs]]{{Sfn|Rougerie|2010|p=511}}.
==== Fanm yo nan mouvman ouvriye a ====
Kesyon fanm klas ouvriyè yo konplètman diferan de tout prewokipasyon fanm rich sa yo, epi yo rive fè tande vwa yo sou revandikasyon fanm yo ki nan komin Komin Pari.
Paule Mink te rive kreye yon [[Société fraternelle de l'ouvrière|sosyete fratènèl pou travayèz]] epi Eugénie Niboyet te fonde nan lane 1870 ki se yon sosyete pwoteksyon mityèl fanm, sitou ki mete aksan sou pwoblèm pwofesè fi yo fè fas{{Sfn|Rougerie|2010|p=509}}.
Nan dat ki se 4 mai 1870 se te antèman yon travayè Puteaux ki gen pou orijin yon grèv pou lesivyèz yo. [[Amélie Dusmenil]]{{Sfn|Rougerie|2010}}. 2 000 te rive prezan nan antèman patnè Ranvier a, youn nan pitit gason l yo ki te gen 13 lane pral jwenn arestasyon l pandan Komin nan.
Pandan mouvman travayè a, pat gen okenn konsansis sou kesyon plas fanm yo ki te rive fèt. Pierre-Joseph Proudhon, ki se yon manm enfliyan, te opoze kareman ak [[Otonomizasyon fanm yo|emansipasyon fanm yo]]. Se konsa, delegasyon fransè a nan Kongrè Premye Entènasyonal la nan lane 1866 te retisan anpil sou kesyon dwa fanm yo, si nou konsidere :
« Si devouman pou sèvis piblik [...] se kapasite lakay gason yo, lakay fanm yo li konsidere kom yon aberasyon gen konsekans inevitab dapre lasyans sou timoun nan tankou gaspiyaj, rachitism, epi finalman enpwisanste daprè sa yo di"{{Sfn|Rougerie|2010|p=510}}. Sèl pwomotè sou kesyon fanm yo, [[Benoît Malon|Benoît Malon,]] ki te rive enfliyanse pa André Léo ak [[Eugène Varlin]], te sipòte li, te fè evolye pozisyon Entènasyonal la aprè lane 1866 nan vil Pari. Malon te ekri André Léo :
{{Sitasyon|Nous ne laissons pas dormir la Ligue de l'émancipation de la femme et nous recevons tous les jours de nouvelles adhésions : nous avons amené presque toute l'Association internationale à l'idée ; seuls les pontifes de Proudhon restent à l'écart.}}{{Citation bloc|Nous ne laissons pas dormir la Ligue de l'émancipation de la femme et nous recevons tous les jours de nouvelles adhésions : nous avons amené presque toute l'Association internationale à l'idée ; seuls les pontifes de Proudhon restent à l'écart.}}Fanm yo te rive kòmanse gen reprezante nan sosyete travayè yo pa egzanp, nan Sosyete Kredi Mityèl ak Solidarite Travayè Reliyèz Liv yo, yo te anfen admèt yo depi nan lane 1857. Poutan, yo pat gen dwa okipe okenn pos nan fonkssyon administratif yo. Te genyen 2500 relyeuz liv fi kont 1300 relyeuz liv gason pou sa yo konsidere kòm travay "fanm". Apati lane 1868, yo te aksepte fanm yo nan Chanm sendikal tapisye yo, men yo te dwe soumèt reklamasyon yo sèlman pa ekri epi yo pa t gen dwa patisipe nan reyinyon yo. Nathalie Lemel se yon manm [[La Marmite (coopérative)|La Marmite]] tou, ki te rive kreye nan lane 1868{{Sfn|Rougerie|2010|p=511}}.
Nan yon kominote kominis sou sèn Entènasyonal la, nou jwenn tras yon kominote ki prezan ki gen pou misyon defann sendika lib yo, ki se yon pratik komen nan mouvman travayè yo. Se konsa, Ralf de Nériet te rive bay Lucien Descaves nan lane 1907 sou anpil apatman kominotè ke yon fanm te prezide epi ki gen ladan 6 gason ki entegre epi ki pataje chanm li youn apre lòt epi ki t ap obeyi li. Yo pa t pèmèt okenn lòt fanm antre nan apatman an, sa te kite prezidant fi a pou chwazi si l vle separe fanm yo selon sèks. Tandans sa a soti nan sa yo te rele nan peryod 1840 " kominis fanm yo ", ki te defann libète sendika ak libète seksyèl, ki te blame anpil{{Sfn|Rougerie|2010}}.
Apati lane 1868, yo te fini pa tolere deba ak reyinyon, sa ki fè youn nan premye reyinyon yo te fèt nan kazino Vaux Hall la te gen pou tèm travay fanm yo ki te rive reyini ant 1,000 ak 1500 moun . Paule Mink ak Olympe Audouard te pran lapawòl. Yon ekonomis ki rele Horn te defann, nan non prensip ekonomi liberal la ke dwa fanm yo pou yo travay epi li soulve opozisyon Fribourg, nan Entènasyonal la, ki pale de lide ke fanm yo ta dwe rete nan esfè domestik la. Tolain li menm te sipòte lide ke nenpòt inisyativ ki ankouraje travay fanm ankouraje pwostitisyon:{{Citation bloc|la prostitution augmente chez les nations industrielles chez lesquelles la femme est descendue dans l'atelier. La santé de la femme s'altère, les ateliers produisent de l'hystérie{{sfn|Rougerie|2010|p=513}}.}}{{Sitasyon|la prostitution augmente chez les nations industrielles chez lesquelles la femme est descendue dans l'atelier. La santé de la femme s'altère, les ateliers produisent de l'hystérie.}}
[[Fichye:Elisabeth_Dmitrieff.jpg|alt=Photo portrait d'Élisabeth Dmitrieff en noir et blanc vue de trois quart de de profil, elle porte les cheveux relevés en chignon, une robe foncée.|vignette| Elizabèt Dmitrieff .]]
[[Fichier:NathalieLemelM08051921.jpg|alt=Photo portrait de Nathalie Lemel vue de face de couleur sepia. Elle porte un chapeau blanc avec des lanières blanches nouées en ruban sous le cou et une vareuse.|vignette| Nathalie Lemel .]]
[[Fichier:Commune_de_Paris_Appel_aux_ouvrières_18_mai_1871.jpg|vignette| ''Apèl pou travayèz yo'' (18 me 1871) ki soti nan Komisyon Egzekitif Komite Santral Inyon Fanm nan, siyen pa Nathalie Lemel, Elisabeth Dmitrieff, Aline Jaquier, Blanche Lefèvre, Collin, Jarry ak Leloup.]]
[[Fichier:Réunion_du_comité_des_femmes_candidates_à_la_députation.png|droite|vignette|260x260px| Reyinyon komite kandida fanm pou depite yo nan mwa septanm 1885 nan Pari, sou vis-prezidan Jules Allix.]]
Yon « Yon apèl pou sitwayen Pari yo » te mete sou mi nan vil Pari yo pandan de jou ki se 11 avril ak 12 avril 1871. Li te ekri sou li{{Sfn|Eichner|2020|p=101}}
[[Fichier:Appel_d'un_groupe_de_citoyennes_publié_dans_le_journal_Le_Siècle_du_3_mai_1871_à_Paris.png|vignette| Apèl yon gwoup sitwayèn te pibliye nan jounal ''Le Siècle'' nan dat 3 me 1871 nan Pari.]]
[[Fichier:Manifeste_du_Comité_central_de_l'Union_des_femmes_pour_la_défense_de_Paris_et_le_soin_aux_blessés.png|vignette| Manifest Komite Santral Inyon Fanm pou Defans Pari ak Swen Blese yo, 6 me 1871.]]
* Femmes du 1er arrondissement : [[Anna Maillet]], couturière, figure dans la liste des responsables de cet arrondissement et le représente au Comité central{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 3e arrondissement : Marquant, mécanicienne{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}
* Femmes du 4e arrondissement : [[Angelina Sabatier]],<ref>{{Cite web|url=https://maitron.fr/spip.php?article70431|title=SABATIER Angelina - Maitron|website=maitron.fr|access-date=2021-03-19}}.</ref>,<ref name=":1">{{Cite book|lire en ligne=https://www.worldcat.org/oclc/1241123887}}.</ref> chapelière, est dans la liste des responsables{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 5e arrondissement : [[Victorine Piesvaux]], chamarreuse, figure dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 6e arrondissement : Nathalie Lemel figure dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 7e arrondissement : [[Octavie Vataire]], lingère{{Sfn|Rougerie|2010|p=523}}, figure dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}. Les archives du comité du 7e arrondissement se trouvent au ministère de la Guerre{{Sfn|Thomas|2021|p=124}}. Il est composé de {{Unité|10|femmes}}, dont 6 qui viennent du comité des femmes de Jules Allix, une forte proportion qui n'est retrouvée nulle part ailleurs{{Sfn|Thomas|2021|p=124}}.
* Femmes du 8e arrondissement : Marie Picot{{Sfn|Rougerie|2010|p=523}}, dont la profession est inconnue, figure dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 9e arrondissement : Bessaiche, couturière, figure dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 10e arrondissement : Blanche Lefebvre, modiste, figure dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 11e arrondissement : Marie Leloup{{Sfn|Rougerie|2010|p=523}}, couturière, figure dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 12e arrondissement : Adélaïde Valentin et Forêt, couturière, figurent dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 13e arrondissement : {{Unité|10|femmes}} dirigeantes signataires d'une lettre de revendications à Léo Frankel : Octavie Tardif,<ref name=":1" /> [[Marie Tissereau]], [[Joséphine Clément]],<ref>{{Cite web|url=https://maitron.fr/spip.php?article211468|title=BOCQUER Joséphine (ou Bocquet), épouse Clément Joséphine - Maitron|website=maitron.fr|access-date=2021-03-19}}.</ref> [[Joséphine Duflot]], Marie Prussovski, Anna Joubert, Antoinette Legai, Julie Beauchéry et Mme Duval (veuve d'Émile-Victor Duval).<ref name=":1" />
* Femmes du 14e arrondissement : Rivière, giletière{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 16e arrondissement : On sait qu'il comprenait une brocheuse, une confectionneuse, 4 couturières, une lingère ; Aline Jacquier, brocheuse figure sur la liste des responsables{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 17e arrondissement : Aline Jacquier{{Sfn|Rougerie|2010|p=523}} et Aglaé Jarry figurent sur la liste des responsables{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 18e arrondissement : Alice Bontemps, blanchisseuse{{Sfn|Rougerie|2010|p=523}} et Blondeau, polisseuse en or, figurent sur la liste des responsables{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 19e arrondissement : Jeanne Musset, couturière, figure sur la liste des responsables{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 20e arrondissement : Gauvain, cartonnière, figure sur la liste des responsables{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
{{Referans}}{{Portail|femmes|France au XIXe siècle|anarchisme}}
[[Kategori:Sendikalism fanm]]
[[Kategori:Kominad]]
[[Kategori:Komin]]
[[Kategori:Ogan komin Pari]]
[[Kategori:Asosiyasyon fanm an frans]]
[[Kategori:Istwa]]
[[Kategori:Anachis]]
[[Kategori:Anachism]]
[[Kategori:Fanm ekriven franse]]
[[Kategori:Fanm]]
[[Kategori:Epok]]
[[Kategori:Epok kontanporen]]
[[Kategori:Ewòp]]
[[Kategori:Paj p112]]
[[Kategori:Paj P1142]]
[[Kategori:Infobox avèk yon lejand lokal ak yon imaj sou Wikidata]]
[[Kategori:Paj Wikipedya]]
[[Kategori:Paj jewolokalizab san kowòdone parametre]]
[[Kategori:Mouvman fanm]]
[[Kategori:Feminis Ewopoyen]]
[[Kategori:Feminis]]
b8vdhyk4eglomjo78mjq8kgzxtwka72
888449
888448
2026-09-17T12:31:00Z
Dastel
26685
Seksyon ajoute
888449
wikitext
text/x-wiki
Inyon Fanm pou Defans Pari ak Swen Blese yo{{Infobox Organisation2}}Inyon Fanm pou Defans Pari ak Swen Blese yo
'''Inyon Fanm pou Defans Pari ak Swen Blese yo''' se te youn nan premye mouvman ki te pretann san kache ke yo te [[feminis]], li te fonde nan dat 11 avril 1871, nan yon kafe ki nan adrès ri Temple, nan vil Pari, pa Nathalie Lemel, yon releyè liv, ak Elisabeth Dmitrieff, ki se yon [[Entèlijans|entelektyèl]] [[Risi|ris]] pwòch [[Karl Marx]]. Inyon se youn nan aksyon konkrè ke fanm yo te pote nan Komin Pari.
== Kontèks ak fondasyon ==
=== Sitiyasyon anvan Vil Pari a ===
Maria Deraismes te mete aksan nan lane 1868 ke « Dwa fanm yo (...) depi mouvman sosyalis 1848 la (...) te pase sou silans » {{Sfn|Rougerie|2010|p=503}}. Pandan dis premye ane restorasyon [[Dezyèm Anpi|Anpi]] a, yo te siprime tout fòm dezakò. Apre sa, te vin gen yon ansanm deba ki te nan plizyè sèk opozisyon an.
==== Tout enkyetid fanm edike yo ====
Salon ke Maxime ak Charles Fauvety te mete sou pye epi ap dirije a te gen yon kategori ki te enplike nan fè pwomosyon pou dwa fanm yo : Jenny d'Héricourt, Juliette Lamber, Madame Auguste Comte ak Angélique Arnaud .Te vin gen yon nouvo jenerasyon fanm edike te vin prezan: Julie-Victoire Daubié, André Léo, Adèle Esquiros, Paule Mink, [[Élisa Gagneur]] ak Maria Desraimes, li te pibliye ''Théresa et son époque'' ak "''Aux femmes riches"'' an 1865 {{Sfn|Rougerie|2010|p=503}}.
Nan lane 1869, Maria Desraimes ak Léon Richer ki te rive fonde [[Société pour la revendication des droits civils des femmes|Sosyete pou reklamasyon dwa sivil fanm yo]]{{Sfn|Rougerie|2010|p=505}}, te rive pibliye yon jounal ki rele "''Le Droit des femmes"'', kote Marie-Louise Gagneur, Amélie Bosquet, Angélique Arnaud, Euphémie Garcin, Stella Blandy epi Marie Goegg-Pouchoulin rive pa kontribye. Nan 16 avril 1870, Léon Richer te fonde yon Asosyasyon pou Dwa Fanm yo{{Sfn|Rougerie|2010|p=506}}.
Mouvman sila te rive mete aksan sou "pwoblèm fanm yo" ki se yon deba sou dwa pou vote, edikasyon epi enklizyon fanm yo nan politik. Maria Desraimes te ekri sa ki annapre yo nan jounal ''Le Droit des femmes'' nan 18 février 1871 « Demokrat yo te kreye inivèsèl la pou pwòp itilizasyon yo, yon inivèsèl san parèy, yon inivèsèl gwosè pòch, sa ki te kite mwatye limanite deyò nan fredi a ». Kesyon pou yo te rive genyen dwa politik yo san yon edikasyon regilyèman pouse, ansanm ak tout kesyon konesans sou koman fanm yo dwe rive sitou fanm ki pa edike yo epi sa ki enfliyanse pa relijyon yo ta dwe vote. André Léo, an patikilye, mete edikasyon tifi yo kom priyorite angajman li, te rive fè deklarasyon sila « Yon fanm esklav ka sèlman elve esklav »{{Sfn|Rougerie|2010|p=509}}.
Fanm ki te edike yo te sitou mete aksan sou yon kad familyal, dapre Atik 213 Kòd Sivil la ki mete limyè sou obligasyon obeyisans yon madanm genyen anvè mari l, Atik 214 pote presizyon sou viv ansanm nan ki obligatwa, Atik 340 li menm sou tès patènite (ki te entèdi) epi kesyon separasyon byen yo, dot, ak dwa pou fanm yo vin genyen epi fason pou yo separe byen yo.
Nou rive note tou lyen ak mouvman masonik la, daprè entèvansyon Angélique Arnaud ki rive fè kontrandi liv André Léo a ki pote sou [[divòs]]{{Sfn|Rougerie|2010|p=511}}.
==== Fanm yo nan mouvman ouvriye a ====
Kesyon fanm klas ouvriyè yo konplètman diferan de tout prewokipasyon fanm rich sa yo, epi yo rive fè tande vwa yo sou revandikasyon fanm yo ki nan komin Komin Pari.
Paule Mink te rive kreye yon [[Société fraternelle de l'ouvrière|sosyete fratènèl pou travayèz]] epi Eugénie Niboyet te fonde nan lane 1870 ki se yon sosyete pwoteksyon mityèl fanm, sitou ki mete aksan sou pwoblèm pwofesè fi yo fè fas{{Sfn|Rougerie|2010|p=509}}.
Nan dat ki se 4 mai 1870 se te antèman yon travayè Puteaux ki gen pou orijin yon grèv pou lesivyèz yo. [[Amélie Dusmenil]]{{Sfn|Rougerie|2010}}. 2 000 te rive prezan nan antèman patnè Ranvier a, youn nan pitit gason l yo ki te gen 13 lane pral jwenn arestasyon l pandan Komin nan.
Pandan mouvman travayè a, pat gen okenn konsansis sou kesyon plas fanm yo ki te rive fèt. Pierre-Joseph Proudhon, ki se yon manm enfliyan, te opoze kareman ak [[Otonomizasyon fanm yo|emansipasyon fanm yo]]. Se konsa, delegasyon fransè a nan Kongrè Premye Entènasyonal la nan lane 1866 te retisan anpil sou kesyon dwa fanm yo, si nou konsidere :
« Si devouman pou sèvis piblik [...] se kapasite lakay gason yo, lakay fanm yo li konsidere kom yon aberasyon gen konsekans inevitab dapre lasyans sou timoun nan tankou gaspiyaj, rachitism, epi finalman enpwisanste daprè sa yo di"{{Sfn|Rougerie|2010|p=510}}. Sèl pwomotè sou kesyon fanm yo, [[Benoît Malon|Benoît Malon,]] ki te rive enfliyanse pa André Léo ak [[Eugène Varlin]], te sipòte li, te fè evolye pozisyon Entènasyonal la aprè lane 1866 nan vil Pari. Malon te ekri André Léo :
{{Sitasyon|Nous ne laissons pas dormir la Ligue de l'émancipation de la femme et nous recevons tous les jours de nouvelles adhésions : nous avons amené presque toute l'Association internationale à l'idée ; seuls les pontifes de Proudhon restent à l'écart.}}{{Citation bloc|Nous ne laissons pas dormir la Ligue de l'émancipation de la femme et nous recevons tous les jours de nouvelles adhésions : nous avons amené presque toute l'Association internationale à l'idée ; seuls les pontifes de Proudhon restent à l'écart.}}Fanm yo te rive kòmanse gen reprezante nan sosyete travayè yo pa egzanp, nan Sosyete Kredi Mityèl ak Solidarite Travayè Reliyèz Liv yo, yo te anfen admèt yo depi nan lane 1857. Poutan, yo pat gen dwa okipe okenn pos nan fonkssyon administratif yo. Te genyen 2500 relyeuz liv fi kont 1300 relyeuz liv gason pou sa yo konsidere kòm travay "fanm". Apati lane 1868, yo te aksepte fanm yo nan Chanm sendikal tapisye yo, men yo te dwe soumèt reklamasyon yo sèlman pa ekri epi yo pa t gen dwa patisipe nan reyinyon yo. Nathalie Lemel se yon manm [[La Marmite (coopérative)|La Marmite]] tou, ki te rive kreye nan lane 1868{{Sfn|Rougerie|2010|p=511}}.
Nan yon kominote kominis sou sèn Entènasyonal la, nou jwenn tras yon kominote ki prezan ki gen pou misyon defann sendika lib yo, ki se yon pratik komen nan mouvman travayè yo. Se konsa, Ralf de Nériet te rive bay Lucien Descaves nan lane 1907 sou anpil apatman kominotè ke yon fanm te prezide epi ki gen ladan 6 gason ki entegre epi ki pataje chanm li youn apre lòt epi ki t ap obeyi li. Yo pa t pèmèt okenn lòt fanm antre nan apatman an, sa te kite prezidant fi a pou chwazi si l vle separe fanm yo selon sèks. Tandans sa a soti nan sa yo te rele nan peryod 1840 " kominis fanm yo ", ki te defann libète sendika ak libète seksyèl, ki te blame anpil{{Sfn|Rougerie|2010}}.
Apati lane 1868, yo te fini pa tolere deba ak reyinyon, sa ki fè youn nan premye reyinyon yo te fèt nan kazino Vaux Hall la te gen pou tèm travay fanm yo ki te rive reyini ant 1,000 ak 1500 moun . Paule Mink ak Olympe Audouard te pran lapawòl. Yon ekonomis ki rele Horn te defann, nan non prensip ekonomi liberal la ke dwa fanm yo pou yo travay epi li soulve opozisyon Fribourg, nan Entènasyonal la, ki pale de lide ke fanm yo ta dwe rete nan esfè domestik la. Tolain li menm te sipòte lide ke nenpòt inisyativ ki ankouraje travay fanm ankouraje pwostitisyon:{{Citation bloc|la prostitution augmente chez les nations industrielles chez lesquelles la femme est descendue dans l'atelier. La santé de la femme s'altère, les ateliers produisent de l'hystérie{{sfn|Rougerie|2010|p=513}}.}}{{Sitasyon|la prostitution augmente chez les nations industrielles chez lesquelles la femme est descendue dans l'atelier. La santé de la femme s'altère, les ateliers produisent de l'hystérie.}}
[[Fichye:Elisabeth_Dmitrieff.jpg|alt=Photo portrait d'Élisabeth Dmitrieff en noir et blanc vue de trois quart de de profil, elle porte les cheveux relevés en chignon, une robe foncée.|vignette| Elizabèt Dmitrieff .]]
[[Fichier:NathalieLemelM08051921.jpg|alt=Photo portrait de Nathalie Lemel vue de face de couleur sepia. Elle porte un chapeau blanc avec des lanières blanches nouées en ruban sous le cou et une vareuse.|vignette| Nathalie Lemel .]]
[[Fichier:Commune_de_Paris_Appel_aux_ouvrières_18_mai_1871.jpg|vignette| ''Apèl pou travayèz yo'' (18 me 1871) ki soti nan Komisyon Egzekitif Komite Santral Inyon Fanm nan, siyen pa Nathalie Lemel, Elisabeth Dmitrieff, Aline Jaquier, Blanche Lefèvre, Collin, Jarry ak Leloup.]]
[[Fichier:Réunion_du_comité_des_femmes_candidates_à_la_députation.png|droite|vignette|260x260px| Reyinyon komite kandida fanm pou depite yo nan mwa septanm 1885 nan Pari, sou vis-prezidan Jules Allix.]]
Yon « Yon apèl pou sitwayen Pari yo » te mete sou mi nan vil Pari yo pandan de jou ki se 11 avril ak 12 avril 1871. Li te ekri sou li{{Sfn|Eichner|2020|p=101}}
[[Fichier:Appel_d'un_groupe_de_citoyennes_publié_dans_le_journal_Le_Siècle_du_3_mai_1871_à_Paris.png|vignette| Apèl yon gwoup sitwayèn te pibliye nan jounal ''Le Siècle'' nan dat 3 me 1871 nan Pari.]]
[[Fichier:Manifeste_du_Comité_central_de_l'Union_des_femmes_pour_la_défense_de_Paris_et_le_soin_aux_blessés.png|vignette| Manifest Komite Santral Inyon Fanm pou Defans Pari ak Swen Blese yo, 6 me 1871.]]
* Femmes du 1er arrondissement : [[Anna Maillet]], couturière, figure dans la liste des responsables de cet arrondissement et le représente au Comité central{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 3e arrondissement : Marquant, mécanicienne{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}
* Femmes du 4e arrondissement : [[Angelina Sabatier]],<ref>{{Cite web|url=https://maitron.fr/spip.php?article70431|title=SABATIER Angelina - Maitron|website=maitron.fr|access-date=2021-03-19}}.</ref>,<ref name=":1">{{Cite book|lire en ligne=https://www.worldcat.org/oclc/1241123887}}.</ref> chapelière, est dans la liste des responsables{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 5e arrondissement : [[Victorine Piesvaux]], chamarreuse, figure dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 6e arrondissement : Nathalie Lemel figure dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 7e arrondissement : [[Octavie Vataire]], lingère{{Sfn|Rougerie|2010|p=523}}, figure dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}. Les archives du comité du 7e arrondissement se trouvent au ministère de la Guerre{{Sfn|Thomas|2021|p=124}}. Il est composé de {{Unité|10|femmes}}, dont 6 qui viennent du comité des femmes de Jules Allix, une forte proportion qui n'est retrouvée nulle part ailleurs{{Sfn|Thomas|2021|p=124}}.
* Femmes du 8e arrondissement : Marie Picot{{Sfn|Rougerie|2010|p=523}}, dont la profession est inconnue, figure dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 9e arrondissement : Bessaiche, couturière, figure dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 10e arrondissement : Blanche Lefebvre, modiste, figure dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 11e arrondissement : Marie Leloup{{Sfn|Rougerie|2010|p=523}}, couturière, figure dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 12e arrondissement : Adélaïde Valentin et Forêt, couturière, figurent dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 13e arrondissement : {{Unité|10|femmes}} dirigeantes signataires d'une lettre de revendications à Léo Frankel : Octavie Tardif,<ref name=":1" /> [[Marie Tissereau]], [[Joséphine Clément]],<ref>{{Cite web|url=https://maitron.fr/spip.php?article211468|title=BOCQUER Joséphine (ou Bocquet), épouse Clément Joséphine - Maitron|website=maitron.fr|access-date=2021-03-19}}.</ref> [[Joséphine Duflot]], Marie Prussovski, Anna Joubert, Antoinette Legai, Julie Beauchéry et Mme Duval (veuve d'Émile-Victor Duval).<ref name=":1" />
* Femmes du 14e arrondissement : Rivière, giletière{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 16e arrondissement : On sait qu'il comprenait une brocheuse, une confectionneuse, 4 couturières, une lingère ; Aline Jacquier, brocheuse figure sur la liste des responsables{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 17e arrondissement : Aline Jacquier{{Sfn|Rougerie|2010|p=523}} et Aglaé Jarry figurent sur la liste des responsables{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 18e arrondissement : Alice Bontemps, blanchisseuse{{Sfn|Rougerie|2010|p=523}} et Blondeau, polisseuse en or, figurent sur la liste des responsables{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 19e arrondissement : Jeanne Musset, couturière, figure sur la liste des responsables{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 20e arrondissement : Gauvain, cartonnière, figure sur la liste des responsables{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
== Referans yo ==
#
{{Referans}}{{Portail|femmes|France au XIXe siècle|anarchisme}}
[[Kategori:Sendikalism fanm]]
[[Kategori:Kominad]]
[[Kategori:Komin]]
[[Kategori:Ogan komin Pari]]
[[Kategori:Asosiyasyon fanm an frans]]
[[Kategori:Istwa]]
[[Kategori:Anachis]]
[[Kategori:Anachism]]
[[Kategori:Fanm ekriven franse]]
[[Kategori:Fanm]]
[[Kategori:Epok]]
[[Kategori:Epok kontanporen]]
[[Kategori:Ewòp]]
[[Kategori:Paj p112]]
[[Kategori:Paj P1142]]
[[Kategori:Infobox avèk yon lejand lokal ak yon imaj sou Wikidata]]
[[Kategori:Paj Wikipedya]]
[[Kategori:Paj jewolokalizab san kowòdone parametre]]
[[Kategori:Mouvman fanm]]
[[Kategori:Feminis Ewopoyen]]
[[Kategori:Feminis]]
0mheyyp2m1untkicaumacr0fj3apbcf
888450
888449
2026-09-17T12:36:57Z
Dastel
26685
Li kreye pa tradui paj « [[:fr:Special:Redirect/revision/239545514|Union des femmes pour la défense de Paris et les soins aux blessés]] »
888450
wikitext
text/x-wiki
Inyon Fanm pou Defans Pari ak Swen Blese yo{{Infobox Organisation2}}Inyon Fanm pou Defans Pari ak Swen Blese yo
'''Inyon Fanm pou Defans Pari ak Swen Blese yo''' se te youn nan premye mouvman ki te pretann san kache ke yo te [[feminis]], li te fonde nan dat 11 avril 1871, nan yon kafe ki nan adrès ri Temple, nan vil Pari, pa Nathalie Lemel, yon releyè liv, ak Elisabeth Dmitrieff, ki se yon [[Entèlijans|entelektyèl]] [[Risi|ris]] pwòch [[Karl Marx]]. Inyon se youn nan aksyon konkrè ke fanm yo te pote nan Komin Pari.
== Kontèks ak fondasyon ==
=== Sitiyasyon anvan Vil Pari a ===
Maria Deraismes te mete aksan nan lane 1868 ke « Dwa fanm yo (...) depi mouvman sosyalis 1848 la (...) te pase sou silans » {{Sfn|Jacques Rougerie, « La Révolution avec ou sans la femme ? La Commune de 1871 », dans Christine Fauré (dir.), Encyclopédie politique et historique des femmes : Europe, Amérique du Nord, Presses universitaires de France, 2010, 885 p. (lire en ligne [archive]), p503-532}}. Pandan dis premye ane restorasyon [[Dezyèm Anpi|Anpi]] a, yo te siprime tout fòm dezakò. Apre sa, te vin gen yon ansanm deba ki te nan plizyè sèk opozisyon an.
==== Tout enkyetid fanm edike yo ====
Salon ke Maxime ak Charles Fauvety te mete sou pye epi ap dirije a te gen yon kategori ki te enplike nan fè pwomosyon pou dwa fanm yo : Jenny d'Héricourt, Juliette Lamber, Madame Auguste Comte ak Angélique Arnaud .Te vin gen yon nouvo jenerasyon fanm edike te vin prezan: Julie-Victoire Daubié, André Léo, Adèle Esquiros, Paule Mink, [[Élisa Gagneur]] ak Maria Desraimes, li te pibliye ''Théresa et son époque'' ak "''Aux femmes riches"'' an 1865 {{Sfn|Rougerie|2010|p=503}}.
Nan lane 1869, Maria Desraimes ak Léon Richer ki te rive fonde [[Société pour la revendication des droits civils des femmes|Sosyete pou reklamasyon dwa sivil fanm yo]]{{Sfn|Jacques Rougerie, « La Révolution avec ou sans la femme ? La Commune de 1871 », dans Christine Fauré (dir.), Encyclopédie politique et historique des femmes : Europe, Amérique du Nord, Presses universitaires de France, 2010, 885 p. (lire en ligne [archive]), p503-53}}, te rive pibliye yon jounal ki rele "''Le Droit des femmes"'', kote Marie-Louise Gagneur, Amélie Bosquet, Angélique Arnaud, Euphémie Garcin, Stella Blandy epi Marie Goegg-Pouchoulin rive pa kontribye. Nan 16 avril 1870, Léon Richer te fonde yon Asosyasyon pou Dwa Fanm yo{{Sfn|Rougerie|2010|p=506}}.
Mouvman sila te rive mete aksan sou "pwoblèm fanm yo" ki se yon deba sou dwa pou vote, edikasyon epi enklizyon fanm yo nan politik. Maria Desraimes te ekri sa ki annapre yo nan jounal ''Le Droit des femmes'' nan 18 février 1871 « Demokrat yo te kreye inivèsèl la pou pwòp itilizasyon yo, yon inivèsèl san parèy, yon inivèsèl gwosè pòch, sa ki te kite mwatye limanite deyò nan fredi a ». Kesyon pou yo te rive genyen dwa politik yo san yon edikasyon regilyèman pouse, ansanm ak tout kesyon konesans sou koman fanm yo dwe rive sitou fanm ki pa edike yo epi sa ki enfliyanse pa relijyon yo ta dwe vote. André Léo, an patikilye, mete edikasyon tifi yo kom priyorite angajman li, te rive fè deklarasyon sila « Yon fanm esklav ka sèlman elve esklav »{{Sfn|Rougerie|2010|p=509}}.
Fanm ki te edike yo te sitou mete aksan sou yon kad familyal, dapre Atik 213 Kòd Sivil la ki mete limyè sou obligasyon obeyisans yon madanm genyen anvè mari l, Atik 214 pote presizyon sou viv ansanm nan ki obligatwa, Atik 340 li menm sou tès patènite (ki te entèdi) epi kesyon separasyon byen yo, dot, ak dwa pou fanm yo vin genyen epi fason pou yo separe byen yo.
Nou rive note tou lyen ak mouvman masonik la, daprè entèvansyon Angélique Arnaud ki rive fè kontrandi liv André Léo a ki pote sou [[divòs]]{{Sfn|Rougerie|2010|p=510}}.
==== Fanm yo nan mouvman ouvriye a ====
Kesyon fanm klas ouvriyè yo konplètman diferan de tout prewokipasyon fanm rich sa yo, epi yo rive fè tande vwa yo sou revandikasyon fanm yo ki nan komin Komin Pari.
Paule Mink te rive kreye yon [[Société fraternelle de l'ouvrière|sosyete fratènèl pou travayèz]] epi Eugénie Niboyet te fonde nan lane 1870 ki se yon sosyete pwoteksyon mityèl fanm, sitou ki mete aksan sou pwoblèm pwofesè fi yo fè fas{{Sfn|Rougerie|2010|p=509}}.
Nan dat ki se 4 mai 1870 se te antèman yon travayè Puteaux ki gen pou orijin yon grèv pou lesivyèz yo. [[Amélie Dusmenil]]{{Sfn|Rougerie|2010}}. 2 000 te rive prezan nan antèman patnè Ranvier a, youn nan pitit gason l yo ki te gen 13 lane pral jwenn arestasyon l pandan Komin nan.
Pandan mouvman travayè a, pat gen okenn konsansis sou kesyon plas fanm yo ki te rive fèt. Pierre-Joseph Proudhon, ki se yon manm enfliyan, te opoze kareman ak [[Otonomizasyon fanm yo|emansipasyon fanm yo]]. Se konsa, delegasyon fransè a nan Kongrè Premye Entènasyonal la nan lane 1866 te retisan anpil sou kesyon dwa fanm yo, si nou konsidere :
« Si devouman pou sèvis piblik [...] se kapasite lakay gason yo, lakay fanm yo li konsidere kom yon aberasyon gen konsekans inevitab dapre lasyans sou timoun nan tankou gaspiyaj, rachitism, epi finalman enpwisanste daprè sa yo di"{{Sfn|Rougerie|2010|p=510}}. Sèl pwomotè sou kesyon fanm yo, [[Benoît Malon|Benoît Malon,]] ki te rive enfliyanse pa André Léo ak [[Eugène Varlin]], te sipòte li, te fè evolye pozisyon Entènasyonal la aprè lane 1866 nan vil Pari. Malon te ekri André Léo :
{{Sitasyon|Nous ne laissons pas dormir la Ligue de l'émancipation de la femme et nous recevons tous les jours de nouvelles adhésions : nous avons amené presque toute l'Association internationale à l'idée ; seuls les pontifes de Proudhon restent à l'écart.}}{{Citation bloc|Nous ne laissons pas dormir la Ligue de l'émancipation de la femme et nous recevons tous les jours de nouvelles adhésions : nous avons amené presque toute l'Association internationale à l'idée ; seuls les pontifes de Proudhon restent à l'écart.}}Fanm yo te rive kòmanse gen reprezante nan sosyete travayè yo pa egzanp, nan Sosyete Kredi Mityèl ak Solidarite Travayè Reliyèz Liv yo, yo te anfen admèt yo depi nan lane 1857. Poutan, yo pat gen dwa okipe okenn pos nan fonkssyon administratif yo. Te genyen 2500 relyeuz liv fi kont 1300 relyeuz liv gason pou sa yo konsidere kòm travay "fanm". Apati lane 1868, yo te aksepte fanm yo nan Chanm sendikal tapisye yo, men yo te dwe soumèt reklamasyon yo sèlman pa ekri epi yo pa t gen dwa patisipe nan reyinyon yo. Nathalie Lemel se yon manm [[La Marmite (coopérative)|La Marmite]] tou, ki te rive kreye nan lane 1868{{Sfn|Rougerie|2010|p=511}}.
Nan yon kominote kominis sou sèn Entènasyonal la, nou jwenn tras yon kominote ki prezan ki gen pou misyon defann sendika lib yo, ki se yon pratik komen nan mouvman travayè yo. Se konsa, Ralf de Nériet te rive bay Lucien Descaves nan lane 1907 sou anpil apatman kominotè ke yon fanm te prezide epi ki gen ladan 6 gason ki entegre epi ki pataje chanm li youn apre lòt epi ki t ap obeyi li. Yo pa t pèmèt okenn lòt fanm antre nan apatman an, sa te kite prezidant fi a pou chwazi si l vle separe fanm yo selon sèks. Tandans sa a soti nan sa yo te rele nan peryod 1840 " kominis fanm yo ", ki te defann libète sendika ak libète seksyèl, ki te blame anpil{{Sfn|Rougerie|2010}}.
Apati lane 1868, yo te fini pa tolere deba ak reyinyon, sa ki fè youn nan premye reyinyon yo te fèt nan kazino Vaux Hall la te gen pou tèm travay fanm yo ki te rive reyini ant 1,000 ak 1500 moun . Paule Mink ak Olympe Audouard te pran lapawòl. Yon ekonomis ki rele Horn te defann, nan non prensip ekonomi liberal la ke dwa fanm yo pou yo travay epi li soulve opozisyon Fribourg, nan Entènasyonal la, ki pale de lide ke fanm yo ta dwe rete nan esfè domestik la. Tolain li menm te sipòte lide ke nenpòt inisyativ ki ankouraje travay fanm ankouraje pwostitisyon:{{Citation bloc|la prostitution augmente chez les nations industrielles chez lesquelles la femme est descendue dans l'atelier. La santé de la femme s'altère, les ateliers produisent de l'hystérie{{sfn|Rougerie|2010|p=513}}.}}{{Sitasyon|la prostitution augmente chez les nations industrielles chez lesquelles la femme est descendue dans l'atelier. La santé de la femme s'altère, les ateliers produisent de l'hystérie.}}
[[Fichye:Elisabeth_Dmitrieff.jpg|alt=Photo portrait d'Élisabeth Dmitrieff en noir et blanc vue de trois quart de de profil, elle porte les cheveux relevés en chignon, une robe foncée.|vignette| Elizabèt Dmitrieff .]]
[[Fichier:NathalieLemelM08051921.jpg|alt=Photo portrait de Nathalie Lemel vue de face de couleur sepia. Elle porte un chapeau blanc avec des lanières blanches nouées en ruban sous le cou et une vareuse.|vignette| Nathalie Lemel .]]
[[Fichier:Commune_de_Paris_Appel_aux_ouvrières_18_mai_1871.jpg|vignette| ''Apèl pou travayèz yo'' (18 me 1871) ki soti nan Komisyon Egzekitif Komite Santral Inyon Fanm nan, siyen pa Nathalie Lemel, Elisabeth Dmitrieff, Aline Jaquier, Blanche Lefèvre, Collin, Jarry ak Leloup.]]
[[Fichier:Réunion_du_comité_des_femmes_candidates_à_la_députation.png|droite|vignette|260x260px| Reyinyon komite kandida fanm pou depite yo nan mwa septanm 1885 nan Pari, sou vis-prezidan Jules Allix.]]
Yon « Yon apèl pou sitwayen Pari yo » te mete sou mi nan vil Pari yo pandan de jou ki se 11 avril ak 12 avril 1871. Li te ekri sou li{{Sfn|Eichner|2020|p=101}}
[[Fichier:Appel_d'un_groupe_de_citoyennes_publié_dans_le_journal_Le_Siècle_du_3_mai_1871_à_Paris.png|vignette| Apèl yon gwoup sitwayèn te pibliye nan jounal ''Le Siècle'' nan dat 3 me 1871 nan Pari.]]
[[Fichier:Manifeste_du_Comité_central_de_l'Union_des_femmes_pour_la_défense_de_Paris_et_le_soin_aux_blessés.png|vignette| Manifest Komite Santral Inyon Fanm pou Defans Pari ak Swen Blese yo, 6 me 1871.]]
* Femmes du 1er arrondissement : [[Anna Maillet]], couturière, figure dans la liste des responsables de cet arrondissement et le représente au Comité central{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 3e arrondissement : Marquant, mécanicienne{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}
* Femmes du 4e arrondissement : [[Angelina Sabatier]],<ref>{{Cite web|url=https://maitron.fr/spip.php?article70431|title=SABATIER Angelina - Maitron|website=maitron.fr|access-date=2021-03-19}}.</ref>,<ref name=":1">{{Cite book|lire en ligne=https://www.worldcat.org/oclc/1241123887}}.</ref> chapelière, est dans la liste des responsables{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 5e arrondissement : [[Victorine Piesvaux]], chamarreuse, figure dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 6e arrondissement : Nathalie Lemel figure dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 7e arrondissement : [[Octavie Vataire]], lingère{{Sfn|Rougerie|2010|p=523}}, figure dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}. Les archives du comité du 7e arrondissement se trouvent au ministère de la Guerre{{Sfn|Thomas|2021|p=124}}. Il est composé de {{Unité|10|femmes}}, dont 6 qui viennent du comité des femmes de Jules Allix, une forte proportion qui n'est retrouvée nulle part ailleurs{{Sfn|Thomas|2021|p=124}}.
* Femmes du 8e arrondissement : Marie Picot{{Sfn|Rougerie|2010|p=523}}, dont la profession est inconnue, figure dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 9e arrondissement : Bessaiche, couturière, figure dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 10e arrondissement : Blanche Lefebvre, modiste, figure dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 11e arrondissement : Marie Leloup{{Sfn|Rougerie|2010|p=523}}, couturière, figure dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 12e arrondissement : Adélaïde Valentin et Forêt, couturière, figurent dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 13e arrondissement : {{Unité|10|femmes}} dirigeantes signataires d'une lettre de revendications à Léo Frankel : Octavie Tardif,<ref name=":1" /> [[Marie Tissereau]], [[Joséphine Clément]],<ref>{{Cite web|url=https://maitron.fr/spip.php?article211468|title=BOCQUER Joséphine (ou Bocquet), épouse Clément Joséphine - Maitron|website=maitron.fr|access-date=2021-03-19}}.</ref> [[Joséphine Duflot]], Marie Prussovski, Anna Joubert, Antoinette Legai, Julie Beauchéry et Mme Duval (veuve d'Émile-Victor Duval).<ref name=":1" />
* Femmes du 14e arrondissement : Rivière, giletière{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 16e arrondissement : On sait qu'il comprenait une brocheuse, une confectionneuse, 4 couturières, une lingère ; Aline Jacquier, brocheuse figure sur la liste des responsables{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 17e arrondissement : Aline Jacquier{{Sfn|Rougerie|2010|p=523}} et Aglaé Jarry figurent sur la liste des responsables{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 18e arrondissement : Alice Bontemps, blanchisseuse{{Sfn|Rougerie|2010|p=523}} et Blondeau, polisseuse en or, figurent sur la liste des responsables{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 19e arrondissement : Jeanne Musset, couturière, figure sur la liste des responsables{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 20e arrondissement : Gauvain, cartonnière, figure sur la liste des responsables{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
{{Referans}}
== Gade tou ==
{{Portail|femmes|France au XIXe siècle|anarchisme}}
[[Kategori:Sendikalism fanm]]
[[Kategori:Kominad]]
[[Kategori:Komin]]
[[Kategori:Ogan komin Pari]]
[[Kategori:Asosiyasyon fanm an frans]]
[[Kategori:Istwa]]
[[Kategori:Anachis]]
[[Kategori:Anachism]]
[[Kategori:Fanm ekriven franse]]
[[Kategori:Fanm]]
[[Kategori:Epok]]
[[Kategori:Epok kontanporen]]
[[Kategori:Ewòp]]
[[Kategori:Paj p112]]
[[Kategori:Paj P1142]]
[[Kategori:Infobox avèk yon lejand lokal ak yon imaj sou Wikidata]]
[[Kategori:Paj Wikipedya]]
[[Kategori:Paj jewolokalizab san kowòdone parametre]]
[[Kategori:Mouvman fanm]]
[[Kategori:Feminis Ewopoyen]]
[[Kategori:Feminis]]
ltgwou2f7a341mhfdqp2d8f2kmjknou
888451
888450
2026-09-17T12:37:15Z
Dastel
26685
Li kreye pa tradui paj « [[:fr:Special:Redirect/revision/239545514|Union des femmes pour la défense de Paris et les soins aux blessés]] »
888451
wikitext
text/x-wiki
Inyon Fanm pou Defans Pari ak Swen Blese yo{{Infobox Organisation2}}Inyon Fanm pou Defans Pari ak Swen Blese yo
'''Inyon Fanm pou Defans Pari ak Swen Blese yo''' se te youn nan premye mouvman ki te pretann san kache ke yo te [[feminis]], li te fonde nan dat 11 avril 1871, nan yon kafe ki nan adrès ri Temple, nan vil Pari, pa Nathalie Lemel, yon releyè liv, ak Elisabeth Dmitrieff, ki se yon [[Entèlijans|entelektyèl]] [[Risi|ris]] pwòch [[Karl Marx]]. Inyon se youn nan aksyon konkrè ke fanm yo te pote nan Komin Pari.
== Kontèks ak fondasyon ==
=== Sitiyasyon anvan Vil Pari a ===
Maria Deraismes te mete aksan nan lane 1868 ke « Dwa fanm yo (...) depi mouvman sosyalis 1848 la (...) te pase sou silans » {{Sfn|Jacques Rougerie, « La Révolution avec ou sans la femme ? La Commune de 1871 », dans Christine Fauré (dir.), Encyclopédie politique et historique des femmes : Europe, Amérique du Nord, Presses universitaires de France, 2010, 885 p. (lire en ligne [archive]), p503-532}}. Pandan dis premye ane restorasyon [[Dezyèm Anpi|Anpi]] a, yo te siprime tout fòm dezakò. Apre sa, te vin gen yon ansanm deba ki te nan plizyè sèk opozisyon an.
==== Tout enkyetid fanm edike yo ====
Salon ke Maxime ak Charles Fauvety te mete sou pye epi ap dirije a te gen yon kategori ki te enplike nan fè pwomosyon pou dwa fanm yo : Jenny d'Héricourt, Juliette Lamber, Madame Auguste Comte ak Angélique Arnaud .Te vin gen yon nouvo jenerasyon fanm edike te vin prezan: Julie-Victoire Daubié, André Léo, Adèle Esquiros, Paule Mink, [[Élisa Gagneur]] ak Maria Desraimes, li te pibliye ''Théresa et son époque'' ak "''Aux femmes riches"'' an 1865 {{Sfn|Rougerie|2010|p=503}}.
Nan lane 1869, Maria Desraimes ak Léon Richer ki te rive fonde [[Société pour la revendication des droits civils des femmes|Sosyete pou reklamasyon dwa sivil fanm yo]]{{Sfn|Jacques Rougerie, « La Révolution avec ou sans la femme ? La Commune de 1871 », dans Christine Fauré (dir.), Encyclopédie politique et historique des femmes : Europe, Amérique du Nord, Presses universitaires de France, 2010, 885 p. (lire en ligne [archive]), p503-53}}, te rive pibliye yon jounal ki rele "''Le Droit des femmes"'', kote Marie-Louise Gagneur, Amélie Bosquet, Angélique Arnaud, Euphémie Garcin, Stella Blandy epi Marie Goegg-Pouchoulin rive pa kontribye. Nan 16 avril 1870, Léon Richer te fonde yon Asosyasyon pou Dwa Fanm yo{{Sfn|Rougerie|2010|p=506}}.
Mouvman sila te rive mete aksan sou "pwoblèm fanm yo" ki se yon deba sou dwa pou vote, edikasyon epi enklizyon fanm yo nan politik. Maria Desraimes te ekri sa ki annapre yo nan jounal ''Le Droit des femmes'' nan 18 février 1871 « Demokrat yo te kreye inivèsèl la pou pwòp itilizasyon yo, yon inivèsèl san parèy, yon inivèsèl gwosè pòch, sa ki te kite mwatye limanite deyò nan fredi a ». Kesyon pou yo te rive genyen dwa politik yo san yon edikasyon regilyèman pouse, ansanm ak tout kesyon konesans sou koman fanm yo dwe rive sitou fanm ki pa edike yo epi sa ki enfliyanse pa relijyon yo ta dwe vote. André Léo, an patikilye, mete edikasyon tifi yo kom priyorite angajman li, te rive fè deklarasyon sila « Yon fanm esklav ka sèlman elve esklav »{{Sfn|Rougerie|2010|p=509}}.
Fanm ki te edike yo te sitou mete aksan sou yon kad familyal, dapre Atik 213 Kòd Sivil la ki mete limyè sou obligasyon obeyisans yon madanm genyen anvè mari l, Atik 214 pote presizyon sou viv ansanm nan ki obligatwa, Atik 340 li menm sou tès patènite (ki te entèdi) epi kesyon separasyon byen yo, dot, ak dwa pou fanm yo vin genyen epi fason pou yo separe byen yo.
Nou rive note tou lyen ak mouvman masonik la, daprè entèvansyon Angélique Arnaud ki rive fè kontrandi liv André Léo a ki pote sou [[divòs]]{{Sfn|Rougerie|2010|p=510}}.
==== Fanm yo nan mouvman ouvriye a ====
Kesyon fanm klas ouvriyè yo konplètman diferan de tout prewokipasyon fanm rich sa yo, epi yo rive fè tande vwa yo sou revandikasyon fanm yo ki nan komin Komin Pari.
Paule Mink te rive kreye yon [[Société fraternelle de l'ouvrière|sosyete fratènèl pou travayèz]] epi Eugénie Niboyet te fonde nan lane 1870 ki se yon sosyete pwoteksyon mityèl fanm, sitou ki mete aksan sou pwoblèm pwofesè fi yo fè fas{{Sfn|Rougerie|2010|p=509}}.
Nan dat ki se 4 mai 1870 se te antèman yon travayè Puteaux ki gen pou orijin yon grèv pou lesivyèz yo. [[Amélie Dusmenil]]{{Sfn|Rougerie|2010}}. 2 000 te rive prezan nan antèman patnè Ranvier a, youn nan pitit gason l yo ki te gen 13 lane pral jwenn arestasyon l pandan Komin nan.
Pandan mouvman travayè a, pat gen okenn konsansis sou kesyon plas fanm yo ki te rive fèt. Pierre-Joseph Proudhon, ki se yon manm enfliyan, te opoze kareman ak [[Otonomizasyon fanm yo|emansipasyon fanm yo]]. Se konsa, delegasyon fransè a nan Kongrè Premye Entènasyonal la nan lane 1866 te retisan anpil sou kesyon dwa fanm yo, si nou konsidere :
« Si devouman pou sèvis piblik [...] se kapasite lakay gason yo, lakay fanm yo li konsidere kom yon aberasyon gen konsekans inevitab dapre lasyans sou timoun nan tankou gaspiyaj, rachitism, epi finalman enpwisanste daprè sa yo di"{{Sfn|Rougerie|2010|p=510}}. Sèl pwomotè sou kesyon fanm yo, [[Benoît Malon|Benoît Malon,]] ki te rive enfliyanse pa André Léo ak [[Eugène Varlin]], te sipòte li, te fè evolye pozisyon Entènasyonal la aprè lane 1866 nan vil Pari. Malon te ekri André Léo :
{{Sitasyon|Nous ne laissons pas dormir la Ligue de l'émancipation de la femme et nous recevons tous les jours de nouvelles adhésions : nous avons amené presque toute l'Association internationale à l'idée ; seuls les pontifes de Proudhon restent à l'écart.}}{{Citation bloc|Nous ne laissons pas dormir la Ligue de l'émancipation de la femme et nous recevons tous les jours de nouvelles adhésions : nous avons amené presque toute l'Association internationale à l'idée ; seuls les pontifes de Proudhon restent à l'écart.}}Fanm yo te rive kòmanse gen reprezante nan sosyete travayè yo pa egzanp, nan Sosyete Kredi Mityèl ak Solidarite Travayè Reliyèz Liv yo, yo te anfen admèt yo depi nan lane 1857. Poutan, yo pat gen dwa okipe okenn pos nan fonkssyon administratif yo. Te genyen 2500 relyeuz liv fi kont 1300 relyeuz liv gason pou sa yo konsidere kòm travay "fanm". Apati lane 1868, yo te aksepte fanm yo nan Chanm sendikal tapisye yo, men yo te dwe soumèt reklamasyon yo sèlman pa ekri epi yo pa t gen dwa patisipe nan reyinyon yo. Nathalie Lemel se yon manm [[La Marmite (coopérative)|La Marmite]] tou, ki te rive kreye nan lane 1868{{Sfn|Rougerie|2010|p=511}}.
Nan yon kominote kominis sou sèn Entènasyonal la, nou jwenn tras yon kominote ki prezan ki gen pou misyon defann sendika lib yo, ki se yon pratik komen nan mouvman travayè yo. Se konsa, Ralf de Nériet te rive bay Lucien Descaves nan lane 1907 sou anpil apatman kominotè ke yon fanm te prezide epi ki gen ladan 6 gason ki entegre epi ki pataje chanm li youn apre lòt epi ki t ap obeyi li. Yo pa t pèmèt okenn lòt fanm antre nan apatman an, sa te kite prezidant fi a pou chwazi si l vle separe fanm yo selon sèks. Tandans sa a soti nan sa yo te rele nan peryod 1840 " kominis fanm yo ", ki te defann libète sendika ak libète seksyèl, ki te blame anpil{{Sfn|Rougerie|2010}}.
Apati lane 1868, yo te fini pa tolere deba ak reyinyon, sa ki fè youn nan premye reyinyon yo te fèt nan kazino Vaux Hall la te gen pou tèm travay fanm yo ki te rive reyini ant 1,000 ak 1500 moun . Paule Mink ak Olympe Audouard te pran lapawòl. Yon ekonomis ki rele Horn te defann, nan non prensip ekonomi liberal la ke dwa fanm yo pou yo travay epi li soulve opozisyon Fribourg, nan Entènasyonal la, ki pale de lide ke fanm yo ta dwe rete nan esfè domestik la. Tolain li menm te sipòte lide ke nenpòt inisyativ ki ankouraje travay fanm ankouraje pwostitisyon:{{Citation bloc|la prostitution augmente chez les nations industrielles chez lesquelles la femme est descendue dans l'atelier. La santé de la femme s'altère, les ateliers produisent de l'hystérie{{sfn|Rougerie|2010|p=513}}.}}{{Sitasyon|la prostitution augmente chez les nations industrielles chez lesquelles la femme est descendue dans l'atelier. La santé de la femme s'altère, les ateliers produisent de l'hystérie.}}
[[Fichye:Elisabeth_Dmitrieff.jpg|alt=Photo portrait d'Élisabeth Dmitrieff en noir et blanc vue de trois quart de de profil, elle porte les cheveux relevés en chignon, une robe foncée.|vignette| Elizabèt Dmitrieff .]]
[[Fichier:NathalieLemelM08051921.jpg|alt=Photo portrait de Nathalie Lemel vue de face de couleur sepia. Elle porte un chapeau blanc avec des lanières blanches nouées en ruban sous le cou et une vareuse.|vignette| Nathalie Lemel .]]
[[Fichier:Commune_de_Paris_Appel_aux_ouvrières_18_mai_1871.jpg|vignette| ''Apèl pou travayèz yo'' (18 me 1871) ki soti nan Komisyon Egzekitif Komite Santral Inyon Fanm nan, siyen pa Nathalie Lemel, Elisabeth Dmitrieff, Aline Jaquier, Blanche Lefèvre, Collin, Jarry ak Leloup.]]
[[Fichier:Réunion_du_comité_des_femmes_candidates_à_la_députation.png|droite|vignette|260x260px| Reyinyon komite kandida fanm pou depite yo nan mwa septanm 1885 nan Pari, sou vis-prezidan Jules Allix.]]
Yon « Yon apèl pou sitwayen Pari yo » te mete sou mi nan vil Pari yo pandan de jou ki se 11 avril ak 12 avril 1871. Li te ekri sou li{{Sfn|Eichner|2020|p=101}}
== Istorik ==
[[Fichier:Appel_d'un_groupe_de_citoyennes_publié_dans_le_journal_Le_Siècle_du_3_mai_1871_à_Paris.png|vignette| Apèl yon gwoup sitwayèn te pibliye nan jounal ''Le Siècle'' nan dat 3 me 1871 nan Pari.]]
[[Fichier:Manifeste_du_Comité_central_de_l'Union_des_femmes_pour_la_défense_de_Paris_et_le_soin_aux_blessés.png|vignette| Manifest Komite Santral Inyon Fanm pou Defans Pari ak Swen Blese yo, 6 me 1871.]]
* Femmes du 1er arrondissement : [[Anna Maillet]], couturière, figure dans la liste des responsables de cet arrondissement et le représente au Comité central{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 3e arrondissement : Marquant, mécanicienne{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}
* Femmes du 4e arrondissement : [[Angelina Sabatier]],<ref>{{Cite web|url=https://maitron.fr/spip.php?article70431|title=SABATIER Angelina - Maitron|website=maitron.fr|access-date=2021-03-19}}.</ref>,<ref name=":1">{{Cite book|lire en ligne=https://www.worldcat.org/oclc/1241123887}}.</ref> chapelière, est dans la liste des responsables{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 5e arrondissement : [[Victorine Piesvaux]], chamarreuse, figure dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 6e arrondissement : Nathalie Lemel figure dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 7e arrondissement : [[Octavie Vataire]], lingère{{Sfn|Rougerie|2010|p=523}}, figure dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}. Les archives du comité du 7e arrondissement se trouvent au ministère de la Guerre{{Sfn|Thomas|2021|p=124}}. Il est composé de {{Unité|10|femmes}}, dont 6 qui viennent du comité des femmes de Jules Allix, une forte proportion qui n'est retrouvée nulle part ailleurs{{Sfn|Thomas|2021|p=124}}.
* Femmes du 8e arrondissement : Marie Picot{{Sfn|Rougerie|2010|p=523}}, dont la profession est inconnue, figure dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 9e arrondissement : Bessaiche, couturière, figure dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 10e arrondissement : Blanche Lefebvre, modiste, figure dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 11e arrondissement : Marie Leloup{{Sfn|Rougerie|2010|p=523}}, couturière, figure dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 12e arrondissement : Adélaïde Valentin et Forêt, couturière, figurent dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 13e arrondissement : {{Unité|10|femmes}} dirigeantes signataires d'une lettre de revendications à Léo Frankel : Octavie Tardif,<ref name=":1" /> [[Marie Tissereau]], [[Joséphine Clément]],<ref>{{Cite web|url=https://maitron.fr/spip.php?article211468|title=BOCQUER Joséphine (ou Bocquet), épouse Clément Joséphine - Maitron|website=maitron.fr|access-date=2021-03-19}}.</ref> [[Joséphine Duflot]], Marie Prussovski, Anna Joubert, Antoinette Legai, Julie Beauchéry et Mme Duval (veuve d'Émile-Victor Duval).<ref name=":1" />
* Femmes du 14e arrondissement : Rivière, giletière{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 16e arrondissement : On sait qu'il comprenait une brocheuse, une confectionneuse, 4 couturières, une lingère ; Aline Jacquier, brocheuse figure sur la liste des responsables{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 17e arrondissement : Aline Jacquier{{Sfn|Rougerie|2010|p=523}} et Aglaé Jarry figurent sur la liste des responsables{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 18e arrondissement : Alice Bontemps, blanchisseuse{{Sfn|Rougerie|2010|p=523}} et Blondeau, polisseuse en or, figurent sur la liste des responsables{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 19e arrondissement : Jeanne Musset, couturière, figure sur la liste des responsables{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 20e arrondissement : Gauvain, cartonnière, figure sur la liste des responsables{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
{{Referans}}
== Gade tou ==
{{Portail|femmes|France au XIXe siècle|anarchisme}}
[[Kategori:Sendikalism fanm]]
[[Kategori:Kominad]]
[[Kategori:Komin]]
[[Kategori:Ogan komin Pari]]
[[Kategori:Asosiyasyon fanm an frans]]
[[Kategori:Istwa]]
[[Kategori:Anachis]]
[[Kategori:Anachism]]
[[Kategori:Fanm ekriven franse]]
[[Kategori:Fanm]]
[[Kategori:Epok]]
[[Kategori:Epok kontanporen]]
[[Kategori:Ewòp]]
[[Kategori:Paj p112]]
[[Kategori:Paj P1142]]
[[Kategori:Infobox avèk yon lejand lokal ak yon imaj sou Wikidata]]
[[Kategori:Paj Wikipedya]]
[[Kategori:Paj jewolokalizab san kowòdone parametre]]
[[Kategori:Mouvman fanm]]
[[Kategori:Feminis Ewopoyen]]
[[Kategori:Feminis]]
lm6da48z45whq1gm9d3f7e487lha0vo
888452
888451
2026-09-17T12:37:58Z
Dastel
26685
Li kreye pa tradui paj « [[:fr:Special:Redirect/revision/239545514|Union des femmes pour la défense de Paris et les soins aux blessés]] »
888452
wikitext
text/x-wiki
Inyon Fanm pou Defans Pari ak Swen Blese yo{{Infobox Organisation2}}Inyon Fanm pou Defans Pari ak Swen Blese yo
'''Inyon Fanm pou Defans Pari ak Swen Blese yo''' se te youn nan premye mouvman ki te pretann san kache ke yo te [[feminis]], li te fonde nan dat 11 avril 1871, nan yon kafe ki nan adrès ri Temple, nan vil Pari, pa Nathalie Lemel, yon releyè liv, ak Elisabeth Dmitrieff, ki se yon [[Entèlijans|entelektyèl]] [[Risi|ris]] pwòch [[Karl Marx]]. Inyon se youn nan aksyon konkrè ke fanm yo te pote nan Komin Pari.
== Kontèks ak fondasyon ==
=== Sitiyasyon anvan Vil Pari a ===
Maria Deraismes te mete aksan nan lane 1868 ke « Dwa fanm yo (...) depi mouvman sosyalis 1848 la (...) te pase sou silans » {{Sfn|Jacques Rougerie, « La Révolution avec ou sans la femme ? La Commune de 1871 », dans Christine Fauré (dir.), Encyclopédie politique et historique des femmes : Europe, Amérique du Nord, Presses universitaires de France, 2010, 885 p. (lire en ligne [archive]), p503-532}}. Pandan dis premye ane restorasyon [[Dezyèm Anpi|Anpi]] a, yo te siprime tout fòm dezakò. Apre sa, te vin gen yon ansanm deba ki te nan plizyè sèk opozisyon an.
==== Tout enkyetid fanm edike yo ====
Salon ke Maxime ak Charles Fauvety te mete sou pye epi ap dirije a te gen yon kategori ki te enplike nan fè pwomosyon pou dwa fanm yo : Jenny d'Héricourt, Juliette Lamber, Madame Auguste Comte ak Angélique Arnaud .Te vin gen yon nouvo jenerasyon fanm edike te vin prezan: Julie-Victoire Daubié, André Léo, Adèle Esquiros, Paule Mink, [[Élisa Gagneur]] ak Maria Desraimes, li te pibliye ''Théresa et son époque'' ak "''Aux femmes riches"'' an 1865 {{Sfn|Rougerie|2010|p=503}}.
Nan lane 1869, Maria Desraimes ak Léon Richer ki te rive fonde [[Société pour la revendication des droits civils des femmes|Sosyete pou reklamasyon dwa sivil fanm yo]]{{Sfn|Jacques Rougerie, « La Révolution avec ou sans la femme ? La Commune de 1871 », dans Christine Fauré (dir.), Encyclopédie politique et historique des femmes : Europe, Amérique du Nord, Presses universitaires de France, 2010, 885 p. (lire en ligne [archive]), p503-53}}, te rive pibliye yon jounal ki rele "''Le Droit des femmes"'', kote Marie-Louise Gagneur, Amélie Bosquet, Angélique Arnaud, Euphémie Garcin, Stella Blandy epi Marie Goegg-Pouchoulin rive pa kontribye. Nan 16 avril 1870, Léon Richer te fonde yon Asosyasyon pou Dwa Fanm yo{{Sfn|Rougerie|2010|p=506}}.
Mouvman sila te rive mete aksan sou "pwoblèm fanm yo" ki se yon deba sou dwa pou vote, edikasyon epi enklizyon fanm yo nan politik. Maria Desraimes te ekri sa ki annapre yo nan jounal ''Le Droit des femmes'' nan 18 février 1871 « Demokrat yo te kreye inivèsèl la pou pwòp itilizasyon yo, yon inivèsèl san parèy, yon inivèsèl gwosè pòch, sa ki te kite mwatye limanite deyò nan fredi a ». Kesyon pou yo te rive genyen dwa politik yo san yon edikasyon regilyèman pouse, ansanm ak tout kesyon konesans sou koman fanm yo dwe rive sitou fanm ki pa edike yo epi sa ki enfliyanse pa relijyon yo ta dwe vote. André Léo, an patikilye, mete edikasyon tifi yo kom priyorite angajman li, te rive fè deklarasyon sila « Yon fanm esklav ka sèlman elve esklav »{{Sfn|Rougerie|2010|p=509}}.
Fanm ki te edike yo te sitou mete aksan sou yon kad familyal, dapre Atik 213 Kòd Sivil la ki mete limyè sou obligasyon obeyisans yon madanm genyen anvè mari l, Atik 214 pote presizyon sou viv ansanm nan ki obligatwa, Atik 340 li menm sou tès patènite (ki te entèdi) epi kesyon separasyon byen yo, dot, ak dwa pou fanm yo vin genyen epi fason pou yo separe byen yo.
Nou rive note tou lyen ak mouvman masonik la, daprè entèvansyon Angélique Arnaud ki rive fè kontrandi liv André Léo a ki pote sou [[divòs]]{{Sfn|Rougerie|2010|p=510}}.
==== Fanm yo nan mouvman ouvriye a ====
Kesyon fanm klas ouvriyè yo konplètman diferan de tout prewokipasyon fanm rich sa yo, epi yo rive fè tande vwa yo sou revandikasyon fanm yo ki nan komin Komin Pari.
Paule Mink te rive kreye yon [[Société fraternelle de l'ouvrière|sosyete fratènèl pou travayèz]] epi Eugénie Niboyet te fonde nan lane 1870 ki se yon sosyete pwoteksyon mityèl fanm, sitou ki mete aksan sou pwoblèm pwofesè fi yo fè fas{{Sfn|Rougerie|2010|p=509}}.
Nan dat ki se 4 mai 1870 se te antèman yon travayè Puteaux ki gen pou orijin yon grèv pou lesivyèz yo. [[Amélie Dusmenil]]{{Sfn|Rougerie|2010}}. 2 000 te rive prezan nan antèman patnè Ranvier a, youn nan pitit gason l yo ki te gen 13 lane pral jwenn arestasyon l pandan Komin nan.
Pandan mouvman travayè a, pat gen okenn konsansis sou kesyon plas fanm yo ki te rive fèt. Pierre-Joseph Proudhon, ki se yon manm enfliyan, te opoze kareman ak [[Otonomizasyon fanm yo|emansipasyon fanm yo]]. Se konsa, delegasyon fransè a nan Kongrè Premye Entènasyonal la nan lane 1866 te retisan anpil sou kesyon dwa fanm yo, si nou konsidere :
« Si devouman pou sèvis piblik [...] se kapasite lakay gason yo, lakay fanm yo li konsidere kom yon aberasyon gen konsekans inevitab dapre lasyans sou timoun nan tankou gaspiyaj, rachitism, epi finalman enpwisanste daprè sa yo di"{{Sfn|Rougerie|2010|p=510}}. Sèl pwomotè sou kesyon fanm yo, [[Benoît Malon|Benoît Malon,]] ki te rive enfliyanse pa André Léo ak [[Eugène Varlin]], te sipòte li, te fè evolye pozisyon Entènasyonal la aprè lane 1866 nan vil Pari. Malon te ekri André Léo :
{{Sitasyon|Nous ne laissons pas dormir la Ligue de l'émancipation de la femme et nous recevons tous les jours de nouvelles adhésions : nous avons amené presque toute l'Association internationale à l'idée ; seuls les pontifes de Proudhon restent à l'écart.}}{{Citation bloc|Nous ne laissons pas dormir la Ligue de l'émancipation de la femme et nous recevons tous les jours de nouvelles adhésions : nous avons amené presque toute l'Association internationale à l'idée ; seuls les pontifes de Proudhon restent à l'écart.}}Fanm yo te rive kòmanse gen reprezante nan sosyete travayè yo pa egzanp, nan Sosyete Kredi Mityèl ak Solidarite Travayè Reliyèz Liv yo, yo te anfen admèt yo depi nan lane 1857. Poutan, yo pat gen dwa okipe okenn pos nan fonkssyon administratif yo. Te genyen 2500 relyeuz liv fi kont 1300 relyeuz liv gason pou sa yo konsidere kòm travay "fanm". Apati lane 1868, yo te aksepte fanm yo nan Chanm sendikal tapisye yo, men yo te dwe soumèt reklamasyon yo sèlman pa ekri epi yo pa t gen dwa patisipe nan reyinyon yo. Nathalie Lemel se yon manm [[La Marmite (coopérative)|La Marmite]] tou, ki te rive kreye nan lane 1868{{Sfn|Rougerie|2010|p=511}}.
Nan yon kominote kominis sou sèn Entènasyonal la, nou jwenn tras yon kominote ki prezan ki gen pou misyon defann sendika lib yo, ki se yon pratik komen nan mouvman travayè yo. Se konsa, Ralf de Nériet te rive bay Lucien Descaves nan lane 1907 sou anpil apatman kominotè ke yon fanm te prezide epi ki gen ladan 6 gason ki entegre epi ki pataje chanm li youn apre lòt epi ki t ap obeyi li. Yo pa t pèmèt okenn lòt fanm antre nan apatman an, sa te kite prezidant fi a pou chwazi si l vle separe fanm yo selon sèks. Tandans sa a soti nan sa yo te rele nan peryod 1840 " kominis fanm yo ", ki te defann libète sendika ak libète seksyèl, ki te blame anpil{{Sfn|Rougerie|2010}}.
Apati lane 1868, yo te fini pa tolere deba ak reyinyon, sa ki fè youn nan premye reyinyon yo te fèt nan kazino Vaux Hall la te gen pou tèm travay fanm yo ki te rive reyini ant 1,000 ak 1500 moun . Paule Mink ak Olympe Audouard te pran lapawòl. Yon ekonomis ki rele Horn te defann, nan non prensip ekonomi liberal la ke dwa fanm yo pou yo travay epi li soulve opozisyon Fribourg, nan Entènasyonal la, ki pale de lide ke fanm yo ta dwe rete nan esfè domestik la. Tolain li menm te sipòte lide ke nenpòt inisyativ ki ankouraje travay fanm ankouraje pwostitisyon:{{Citation bloc|la prostitution augmente chez les nations industrielles chez lesquelles la femme est descendue dans l'atelier. La santé de la femme s'altère, les ateliers produisent de l'hystérie{{sfn|Rougerie|2010|p=513}}.}}{{Sitasyon|la prostitution augmente chez les nations industrielles chez lesquelles la femme est descendue dans l'atelier. La santé de la femme s'altère, les ateliers produisent de l'hystérie.}}
[[Fichye:Elisabeth_Dmitrieff.jpg|alt=Photo portrait d'Élisabeth Dmitrieff en noir et blanc vue de trois quart de de profil, elle porte les cheveux relevés en chignon, une robe foncée.|vignette| Elizabèt Dmitrieff .]]
[[Fichier:NathalieLemelM08051921.jpg|alt=Photo portrait de Nathalie Lemel vue de face de couleur sepia. Elle porte un chapeau blanc avec des lanières blanches nouées en ruban sous le cou et une vareuse.|vignette| Nathalie Lemel .]]
[[Fichier:Commune_de_Paris_Appel_aux_ouvrières_18_mai_1871.jpg|vignette| ''Apèl pou travayèz yo'' (18 me 1871) ki soti nan Komisyon Egzekitif Komite Santral Inyon Fanm nan, siyen pa Nathalie Lemel, Elisabeth Dmitrieff, Aline Jaquier, Blanche Lefèvre, Collin, Jarry ak Leloup.]]
[[Fichier:Réunion_du_comité_des_femmes_candidates_à_la_députation.png|droite|vignette|260x260px| Reyinyon komite kandida fanm pou depite yo nan mwa septanm 1885 nan Pari, sou vis-prezidan Jules Allix.]]
Yon « Yon apèl pou sitwayen Pari yo » te mete sou mi nan vil Pari yo pandan de jou ki se 11 avril ak 12 avril 1871. Li te ekri sou li{{Sfn|Eichner|2020|p=101}}
== Istorik ==
[[Fichier:Appel_d'un_groupe_de_citoyennes_publié_dans_le_journal_Le_Siècle_du_3_mai_1871_à_Paris.png|vignette| Apèl yon gwoup sitwayèn te pibliye nan jounal ''Le Siècle'' nan dat 3 me 1871 nan Pari.]]
== Òganizasyon ak estrikti ==
[[Fichier:Manifeste_du_Comité_central_de_l'Union_des_femmes_pour_la_défense_de_Paris_et_le_soin_aux_blessés.png|vignette| Manifest Komite Santral Inyon Fanm pou Defans Pari ak Swen Blese yo, 6 me 1871.]]
* Femmes du 1er arrondissement : [[Anna Maillet]], couturière, figure dans la liste des responsables de cet arrondissement et le représente au Comité central{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 3e arrondissement : Marquant, mécanicienne{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}
* Femmes du 4e arrondissement : [[Angelina Sabatier]],<ref>{{Cite web|url=https://maitron.fr/spip.php?article70431|title=SABATIER Angelina - Maitron|website=maitron.fr|access-date=2021-03-19}}.</ref>,<ref name=":1">{{Cite book|lire en ligne=https://www.worldcat.org/oclc/1241123887}}.</ref> chapelière, est dans la liste des responsables{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 5e arrondissement : [[Victorine Piesvaux]], chamarreuse, figure dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 6e arrondissement : Nathalie Lemel figure dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 7e arrondissement : [[Octavie Vataire]], lingère{{Sfn|Rougerie|2010|p=523}}, figure dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}. Les archives du comité du 7e arrondissement se trouvent au ministère de la Guerre{{Sfn|Thomas|2021|p=124}}. Il est composé de {{Unité|10|femmes}}, dont 6 qui viennent du comité des femmes de Jules Allix, une forte proportion qui n'est retrouvée nulle part ailleurs{{Sfn|Thomas|2021|p=124}}.
* Femmes du 8e arrondissement : Marie Picot{{Sfn|Rougerie|2010|p=523}}, dont la profession est inconnue, figure dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 9e arrondissement : Bessaiche, couturière, figure dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 10e arrondissement : Blanche Lefebvre, modiste, figure dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 11e arrondissement : Marie Leloup{{Sfn|Rougerie|2010|p=523}}, couturière, figure dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 12e arrondissement : Adélaïde Valentin et Forêt, couturière, figurent dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 13e arrondissement : {{Unité|10|femmes}} dirigeantes signataires d'une lettre de revendications à Léo Frankel : Octavie Tardif,<ref name=":1" /> [[Marie Tissereau]], [[Joséphine Clément]],<ref>{{Cite web|url=https://maitron.fr/spip.php?article211468|title=BOCQUER Joséphine (ou Bocquet), épouse Clément Joséphine - Maitron|website=maitron.fr|access-date=2021-03-19}}.</ref> [[Joséphine Duflot]], Marie Prussovski, Anna Joubert, Antoinette Legai, Julie Beauchéry et Mme Duval (veuve d'Émile-Victor Duval).<ref name=":1" />
* Femmes du 14e arrondissement : Rivière, giletière{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 16e arrondissement : On sait qu'il comprenait une brocheuse, une confectionneuse, 4 couturières, une lingère ; Aline Jacquier, brocheuse figure sur la liste des responsables{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 17e arrondissement : Aline Jacquier{{Sfn|Rougerie|2010|p=523}} et Aglaé Jarry figurent sur la liste des responsables{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 18e arrondissement : Alice Bontemps, blanchisseuse{{Sfn|Rougerie|2010|p=523}} et Blondeau, polisseuse en or, figurent sur la liste des responsables{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 19e arrondissement : Jeanne Musset, couturière, figure sur la liste des responsables{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 20e arrondissement : Gauvain, cartonnière, figure sur la liste des responsables{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
{{Referans}}
== Gade tou ==
{{Portail|femmes|France au XIXe siècle|anarchisme}}
[[Kategori:Sendikalism fanm]]
[[Kategori:Kominad]]
[[Kategori:Komin]]
[[Kategori:Ogan komin Pari]]
[[Kategori:Asosiyasyon fanm an frans]]
[[Kategori:Istwa]]
[[Kategori:Anachis]]
[[Kategori:Anachism]]
[[Kategori:Fanm ekriven franse]]
[[Kategori:Fanm]]
[[Kategori:Epok]]
[[Kategori:Epok kontanporen]]
[[Kategori:Ewòp]]
[[Kategori:Paj p112]]
[[Kategori:Paj P1142]]
[[Kategori:Infobox avèk yon lejand lokal ak yon imaj sou Wikidata]]
[[Kategori:Paj Wikipedya]]
[[Kategori:Paj jewolokalizab san kowòdone parametre]]
[[Kategori:Mouvman fanm]]
[[Kategori:Feminis Ewopoyen]]
[[Kategori:Feminis]]
c6dm7bqb3u26as8na5kzxa9tbc3isnn
888453
888452
2026-09-17T14:18:20Z
Nattes à chat
27305
888453
wikitext
text/x-wiki
Inyon Fanm pou Defans Pari ak Swen Blese yo{{Infobox Organisation2}}Inyon Fanm pou Defans Pari ak Swen Blese yo
'''Inyon Fanm pou Defans Pari ak Swen Blese yo''' se te youn nan premye mouvman ki te pretann san kache ke yo te [[feminis]], li te fonde nan dat 11 avril 1871, nan yon kafe ki nan adrès ri Temple, nan vil Pari, pa Nathalie Lemel, yon releyè liv, ak Elisabeth Dmitrieff, ki se yon [[Entèlijans|entelektyèl]] [[Risi|ris]] pwòch [[Karl Marx]]. Inyon se youn nan aksyon konkrè ke fanm yo te pote nan Komin Pari.
== Kontèks ak fondasyon ==
=== Sitiyasyon anvan Vil Pari a ===
Maria Deraismes te mete aksan nan lane 1868 ke « Dwa fanm yo (...) depi mouvman sosyalis 1848 la (...) te pase sou silans » {{Sfn|Jacques Rougerie, « La Révolution avec ou sans la femme ? La Commune de 1871 », dans Christine Fauré (dir.), Encyclopédie politique et historique des femmes : Europe, Amérique du Nord, Presses universitaires de France, 2010, 885 p. (lire en ligne [archive]), p503-532}}. Pandan dis premye ane restorasyon [[Dezyèm Anpi|Anpi]] a, yo te siprime tout fòm dezakò. Apre sa, te vin gen yon ansanm deba ki te nan plizyè sèk opozisyon an.
==== Tout enkyetid fanm edike yo ====
Salon ke Maxime ak Charles Fauvety te mete sou pye epi ap dirije a te gen yon kategori ki te enplike nan fè pwomosyon pou dwa fanm yo : Jenny d'Héricourt, Juliette Lamber, Madame Auguste Comte ak Angélique Arnaud .Te vin gen yon nouvo jenerasyon fanm edike te vin prezan: Julie-Victoire Daubié, André Léo, Adèle Esquiros, Paule Mink, [[Élisa Gagneur]] ak Maria Desraimes, li te pibliye ''Théresa et son époque'' ak "''Aux femmes riches"'' an 1865 {{Sfn|Rougerie|2010|p=503}}.
Nan lane 1869, Maria Desraimes ak Léon Richer ki te rive fonde [[Société pour la revendication des droits civils des femmes|Sosyete pou reklamasyon dwa sivil fanm yo]]{{Sfn|Jacques Rougerie, « La Révolution avec ou sans la femme ? La Commune de 1871 », dans Christine Fauré (dir.), Encyclopédie politique et historique des femmes : Europe, Amérique du Nord, Presses universitaires de France, 2010, 885 p. (lire en ligne [archive]), p503-53}}, te rive pibliye yon jounal ki rele "''Le Droit des femmes"'', kote Marie-Louise Gagneur, Amélie Bosquet, Angélique Arnaud, Euphémie Garcin, Stella Blandy epi Marie Goegg-Pouchoulin rive pa kontribye. Nan 16 avril 1870, Léon Richer te fonde yon Asosyasyon pou Dwa Fanm yo{{Sfn|Rougerie|2010|p=506}}.
Mouvman sila te rive mete aksan sou "pwoblèm fanm yo" ki se yon deba sou dwa pou vote, edikasyon epi enklizyon fanm yo nan politik. Maria Desraimes te ekri sa ki annapre yo nan jounal ''Le Droit des femmes'' nan 18 février 1871 « Demokrat yo te kreye inivèsèl la pou pwòp itilizasyon yo, yon inivèsèl san parèy, yon inivèsèl gwosè pòch, sa ki te kite mwatye limanite deyò nan fredi a ». Kesyon pou yo te rive genyen dwa politik yo san yon edikasyon regilyèman pouse, ansanm ak tout kesyon konesans sou koman fanm yo dwe rive sitou fanm ki pa edike yo epi sa ki enfliyanse pa relijyon yo ta dwe vote. André Léo, an patikilye, mete edikasyon tifi yo kom priyorite angajman li, te rive fè deklarasyon sila « Yon fanm esklav ka sèlman elve esklav »{{Sfn|Rougerie|2010|p=509}}.
Fanm ki te edike yo te sitou mete aksan sou yon kad familyal, dapre Atik 213 Kòd Sivil la ki mete limyè sou obligasyon obeyisans yon madanm genyen anvè mari l, Atik 214 pote presizyon sou viv ansanm nan ki obligatwa, Atik 340 li menm sou tès patènite (ki te entèdi) epi kesyon separasyon byen yo, dot, ak dwa pou fanm yo vin genyen epi fason pou yo separe byen yo.
Nou rive note tou lyen ak mouvman masonik la, daprè entèvansyon Angélique Arnaud ki rive fè kontrandi liv André Léo a ki pote sou [[divòs]]{{Sfn|Rougerie|2010|p=510}}.
==== Fanm yo nan mouvman ouvriye a ====
Kesyon fanm klas ouvriyè yo konplètman diferan de tout prewokipasyon fanm rich sa yo, epi yo rive fè tande vwa yo sou revandikasyon fanm yo ki nan komin Komin Pari.
Paule Mink te rive kreye yon [[Société fraternelle de l'ouvrière|sosyete fratènèl pou travayèz]] epi Eugénie Niboyet te fonde nan lane 1870 ki se yon sosyete pwoteksyon mityèl fanm, sitou ki mete aksan sou pwoblèm pwofesè fi yo fè fas{{Sfn|Rougerie|2010|p=509}}.
Nan dat ki se 4 mai 1870 se te antèman yon travayè Puteaux ki gen pou orijin yon grèv pou lesivyèz yo. [[Amélie Dusmenil]]{{Sfn|Rougerie|2010}}. 2 000 te rive prezan nan antèman patnè Ranvier a, youn nan pitit gason l yo ki te gen 13 lane pral jwenn arestasyon l pandan Komin nan.
Pandan mouvman travayè a, pat gen okenn konsansis sou kesyon plas fanm yo ki te rive fèt. Pierre-Joseph Proudhon, ki se yon manm enfliyan, te opoze kareman ak [[Otonomizasyon fanm yo|emansipasyon fanm yo]]. Se konsa, delegasyon fransè a nan Kongrè Premye Entènasyonal la nan lane 1866 te retisan anpil sou kesyon dwa fanm yo, si nou konsidere :
« Si devouman pou sèvis piblik [...] se kapasite lakay gason yo, lakay fanm yo li konsidere kom yon aberasyon gen konsekans inevitab dapre lasyans sou timoun nan tankou gaspiyaj, rachitism, epi finalman enpwisanste daprè sa yo di"{{Sfn|Rougerie|2010|p=510}}. Sèl pwomotè sou kesyon fanm yo, [[Benoît Malon|Benoît Malon,]] ki te rive enfliyanse pa André Léo ak [[Eugène Varlin]], te sipòte li, te fè evolye pozisyon Entènasyonal la aprè lane 1866 nan vil Pari. Malon te ekri André Léo :
{{Sitasyon|Nous ne laissons pas dormir la Ligue de l'émancipation de la femme et nous recevons tous les jours de nouvelles adhésions : nous avons amené presque toute l'Association internationale à l'idée ; seuls les pontifes de Proudhon restent à l'écart.}}{{Citation bloc|Nous ne laissons pas dormir la Ligue de l'émancipation de la femme et nous recevons tous les jours de nouvelles adhésions : nous avons amené presque toute l'Association internationale à l'idée ; seuls les pontifes de Proudhon restent à l'écart.}}Fanm yo te rive kòmanse gen reprezante nan sosyete travayè yo pa egzanp, nan Sosyete Kredi Mityèl ak Solidarite Travayè Reliyèz Liv yo, yo te anfen admèt yo depi nan lane 1857. Poutan, yo pat gen dwa okipe okenn pos nan fonkssyon administratif yo. Te genyen 2500 relyeuz liv fi kont 1300 relyeuz liv gason pou sa yo konsidere kòm travay "fanm". Apati lane 1868, yo te aksepte fanm yo nan Chanm sendikal tapisye yo, men yo te dwe soumèt reklamasyon yo sèlman pa ekri epi yo pa t gen dwa patisipe nan reyinyon yo. Nathalie Lemel se yon manm [[La Marmite (coopérative)|La Marmite]] tou, ki te rive kreye nan lane 1868{{Sfn|Rougerie|2010|p=511}}.
Nan yon kominote kominis sou sèn Entènasyonal la, nou jwenn tras yon kominote ki prezan ki gen pou misyon defann sendika lib yo, ki se yon pratik komen nan mouvman travayè yo. Se konsa, Ralf de Nériet te rive bay Lucien Descaves nan lane 1907 sou anpil apatman kominotè ke yon fanm te prezide epi ki gen ladan 6 gason ki entegre epi ki pataje chanm li youn apre lòt epi ki t ap obeyi li. Yo pa t pèmèt okenn lòt fanm antre nan apatman an, sa te kite prezidant fi a pou chwazi si l vle separe fanm yo selon sèks. Tandans sa a soti nan sa yo te rele nan peryod 1840 " kominis fanm yo ", ki te defann libète sendika ak libète seksyèl, ki te blame anpil{{Sfn|Rougerie|2010}}.
Apati lane 1868, yo te fini pa tolere deba ak reyinyon, sa ki fè youn nan premye reyinyon yo te fèt nan kazino Vaux Hall la te gen pou tèm travay fanm yo ki te rive reyini ant 1,000 ak 1500 moun . Paule Mink ak Olympe Audouard te pran lapawòl. Yon ekonomis ki rele Horn te defann, nan non prensip ekonomi liberal la ke dwa fanm yo pou yo travay epi li soulve opozisyon Fribourg, nan Entènasyonal la, ki pale de lide ke fanm yo ta dwe rete nan esfè domestik la. Tolain li menm te sipòte lide ke nenpòt inisyativ ki ankouraje travay fanm ankouraje pwostitisyon:{{Citation bloc|la prostitution augmente chez les nations industrielles chez lesquelles la femme est descendue dans l'atelier. La santé de la femme s'altère, les ateliers produisent de l'hystérie{{sfn|Rougerie|2010|p=513}}.}}{{Sitasyon|la prostitution augmente chez les nations industrielles chez lesquelles la femme est descendue dans l'atelier. La santé de la femme s'altère, les ateliers produisent de l'hystérie.}}
[[Fichye:Elisabeth_Dmitrieff.jpg|alt=Photo portrait d'Élisabeth Dmitrieff en noir et blanc vue de trois quart de de profil, elle porte les cheveux relevés en chignon, une robe foncée.|vignette| Elizabèt Dmitrieff .]]
Yon « Yon apèl pou sitwayen Pari yo » te mete sou mi nan vil Pari yo pandan de jou ki se 11 avril ak 12 avril 1871. Li te ekri sou li{{Sfn|Eichner|2020|p=101}}
== Istorik ==
== Òganizasyon ak estrikti ==
* Femmes du 1er arrondissement : [[Anna Maillet]], couturière, figure dans la liste des responsables de cet arrondissement et le représente au Comité central{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 3e arrondissement : Marquant, mécanicienne{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}
* Femmes du 4e arrondissement : [[Angelina Sabatier]],<ref>{{Cite web|url=https://maitron.fr/spip.php?article70431|title=SABATIER Angelina - Maitron|website=maitron.fr|access-date=2021-03-19}}.</ref>,<ref name=":1">{{Cite book|lire en ligne=https://www.worldcat.org/oclc/1241123887}}.</ref> chapelière, est dans la liste des responsables{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 5e arrondissement : [[Victorine Piesvaux]], chamarreuse, figure dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 6e arrondissement : Nathalie Lemel figure dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 7e arrondissement : [[Octavie Vataire]], lingère{{Sfn|Rougerie|2010|p=523}}, figure dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}. Les archives du comité du 7e arrondissement se trouvent au ministère de la Guerre{{Sfn|Thomas|2021|p=124}}. Il est composé de {{Unité|10|femmes}}, dont 6 qui viennent du comité des femmes de Jules Allix, une forte proportion qui n'est retrouvée nulle part ailleurs{{Sfn|Thomas|2021|p=124}}.
* Femmes du 8e arrondissement : Marie Picot{{Sfn|Rougerie|2010|p=523}}, dont la profession est inconnue, figure dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 9e arrondissement : Bessaiche, couturière, figure dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 10e arrondissement : Blanche Lefebvre, modiste, figure dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 11e arrondissement : Marie Leloup{{Sfn|Rougerie|2010|p=523}}, couturière, figure dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 12e arrondissement : Adélaïde Valentin et Forêt, couturière, figurent dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 13e arrondissement : {{Unité|10|femmes}} dirigeantes signataires d'une lettre de revendications à Léo Frankel : Octavie Tardif,<ref name=":1" /> [[Marie Tissereau]], [[Joséphine Clément]],<ref>{{Cite web|url=https://maitron.fr/spip.php?article211468|title=BOCQUER Joséphine (ou Bocquet), épouse Clément Joséphine - Maitron|website=maitron.fr|access-date=2021-03-19}}.</ref> [[Joséphine Duflot]], Marie Prussovski, Anna Joubert, Antoinette Legai, Julie Beauchéry et Mme Duval (veuve d'Émile-Victor Duval).<ref name=":1" />
* Femmes du 14e arrondissement : Rivière, giletière{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 16e arrondissement : On sait qu'il comprenait une brocheuse, une confectionneuse, 4 couturières, une lingère ; Aline Jacquier, brocheuse figure sur la liste des responsables{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 17e arrondissement : Aline Jacquier{{Sfn|Rougerie|2010|p=523}} et Aglaé Jarry figurent sur la liste des responsables{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 18e arrondissement : Alice Bontemps, blanchisseuse{{Sfn|Rougerie|2010|p=523}} et Blondeau, polisseuse en or, figurent sur la liste des responsables{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 19e arrondissement : Jeanne Musset, couturière, figure sur la liste des responsables{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 20e arrondissement : Gauvain, cartonnière, figure sur la liste des responsables{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
{{Referans}}
== Gade tou ==
{{Portail|femmes|France au XIXe siècle|anarchisme}}
[[Kategori:Sendikalism fanm]]
[[Kategori:Kominad]]
[[Kategori:Komin]]
[[Kategori:Ogan komin Pari]]
[[Kategori:Asosiyasyon fanm an frans]]
[[Kategori:Istwa]]
[[Kategori:Anachis]]
[[Kategori:Anachism]]
[[Kategori:Fanm ekriven franse]]
[[Kategori:Fanm]]
[[Kategori:Epok]]
[[Kategori:Epok kontanporen]]
[[Kategori:Ewòp]]
[[Kategori:Paj p112]]
[[Kategori:Paj P1142]]
[[Kategori:Infobox avèk yon lejand lokal ak yon imaj sou Wikidata]]
[[Kategori:Paj Wikipedya]]
[[Kategori:Paj jewolokalizab san kowòdone parametre]]
[[Kategori:Mouvman fanm]]
[[Kategori:Feminis Ewopoyen]]
[[Kategori:Feminis]]
c9ahffhbkfwenu1ojdih6nvydjq0qfc
888454
888453
2026-09-17T14:18:52Z
Nattes à chat
27305
888454
wikitext
text/x-wiki
'''Inyon Fanm pou Defans Pari ak Swen Blese yo''' se te youn nan premye mouvman ki te pretann san kache ke yo te [[feminis]], li te fonde nan dat 11 avril 1871, nan yon kafe ki nan adrès ri Temple, nan vil Pari, pa Nathalie Lemel, yon releyè liv, ak Elisabeth Dmitrieff, ki se yon [[Entèlijans|entelektyèl]] [[Risi|ris]] pwòch [[Karl Marx]]. Inyon se youn nan aksyon konkrè ke fanm yo te pote nan Komin Pari.
== Kontèks ak fondasyon ==
=== Sitiyasyon anvan Vil Pari a ===
Maria Deraismes te mete aksan nan lane 1868 ke « Dwa fanm yo (...) depi mouvman sosyalis 1848 la (...) te pase sou silans » {{Sfn|Jacques Rougerie, « La Révolution avec ou sans la femme ? La Commune de 1871 », dans Christine Fauré (dir.), Encyclopédie politique et historique des femmes : Europe, Amérique du Nord, Presses universitaires de France, 2010, 885 p. (lire en ligne [archive]), p503-532}}. Pandan dis premye ane restorasyon [[Dezyèm Anpi|Anpi]] a, yo te siprime tout fòm dezakò. Apre sa, te vin gen yon ansanm deba ki te nan plizyè sèk opozisyon an.
==== Tout enkyetid fanm edike yo ====
Salon ke Maxime ak Charles Fauvety te mete sou pye epi ap dirije a te gen yon kategori ki te enplike nan fè pwomosyon pou dwa fanm yo : Jenny d'Héricourt, Juliette Lamber, Madame Auguste Comte ak Angélique Arnaud .Te vin gen yon nouvo jenerasyon fanm edike te vin prezan: Julie-Victoire Daubié, André Léo, Adèle Esquiros, Paule Mink, [[Élisa Gagneur]] ak Maria Desraimes, li te pibliye ''Théresa et son époque'' ak "''Aux femmes riches"'' an 1865 {{Sfn|Rougerie|2010|p=503}}.
Nan lane 1869, Maria Desraimes ak Léon Richer ki te rive fonde [[Société pour la revendication des droits civils des femmes|Sosyete pou reklamasyon dwa sivil fanm yo]]{{Sfn|Jacques Rougerie, « La Révolution avec ou sans la femme ? La Commune de 1871 », dans Christine Fauré (dir.), Encyclopédie politique et historique des femmes : Europe, Amérique du Nord, Presses universitaires de France, 2010, 885 p. (lire en ligne [archive]), p503-53}}, te rive pibliye yon jounal ki rele "''Le Droit des femmes"'', kote Marie-Louise Gagneur, Amélie Bosquet, Angélique Arnaud, Euphémie Garcin, Stella Blandy epi Marie Goegg-Pouchoulin rive pa kontribye. Nan 16 avril 1870, Léon Richer te fonde yon Asosyasyon pou Dwa Fanm yo{{Sfn|Rougerie|2010|p=506}}.
Mouvman sila te rive mete aksan sou "pwoblèm fanm yo" ki se yon deba sou dwa pou vote, edikasyon epi enklizyon fanm yo nan politik. Maria Desraimes te ekri sa ki annapre yo nan jounal ''Le Droit des femmes'' nan 18 février 1871 « Demokrat yo te kreye inivèsèl la pou pwòp itilizasyon yo, yon inivèsèl san parèy, yon inivèsèl gwosè pòch, sa ki te kite mwatye limanite deyò nan fredi a ». Kesyon pou yo te rive genyen dwa politik yo san yon edikasyon regilyèman pouse, ansanm ak tout kesyon konesans sou koman fanm yo dwe rive sitou fanm ki pa edike yo epi sa ki enfliyanse pa relijyon yo ta dwe vote. André Léo, an patikilye, mete edikasyon tifi yo kom priyorite angajman li, te rive fè deklarasyon sila « Yon fanm esklav ka sèlman elve esklav »{{Sfn|Rougerie|2010|p=509}}.
Fanm ki te edike yo te sitou mete aksan sou yon kad familyal, dapre Atik 213 Kòd Sivil la ki mete limyè sou obligasyon obeyisans yon madanm genyen anvè mari l, Atik 214 pote presizyon sou viv ansanm nan ki obligatwa, Atik 340 li menm sou tès patènite (ki te entèdi) epi kesyon separasyon byen yo, dot, ak dwa pou fanm yo vin genyen epi fason pou yo separe byen yo.
Nou rive note tou lyen ak mouvman masonik la, daprè entèvansyon Angélique Arnaud ki rive fè kontrandi liv André Léo a ki pote sou [[divòs]]{{Sfn|Rougerie|2010|p=510}}.
==== Fanm yo nan mouvman ouvriye a ====
Kesyon fanm klas ouvriyè yo konplètman diferan de tout prewokipasyon fanm rich sa yo, epi yo rive fè tande vwa yo sou revandikasyon fanm yo ki nan komin Komin Pari.
Paule Mink te rive kreye yon [[Société fraternelle de l'ouvrière|sosyete fratènèl pou travayèz]] epi Eugénie Niboyet te fonde nan lane 1870 ki se yon sosyete pwoteksyon mityèl fanm, sitou ki mete aksan sou pwoblèm pwofesè fi yo fè fas{{Sfn|Rougerie|2010|p=509}}.
Nan dat ki se 4 mai 1870 se te antèman yon travayè Puteaux ki gen pou orijin yon grèv pou lesivyèz yo. [[Amélie Dusmenil]]{{Sfn|Rougerie|2010}}. 2 000 te rive prezan nan antèman patnè Ranvier a, youn nan pitit gason l yo ki te gen 13 lane pral jwenn arestasyon l pandan Komin nan.
Pandan mouvman travayè a, pat gen okenn konsansis sou kesyon plas fanm yo ki te rive fèt. Pierre-Joseph Proudhon, ki se yon manm enfliyan, te opoze kareman ak [[Otonomizasyon fanm yo|emansipasyon fanm yo]]. Se konsa, delegasyon fransè a nan Kongrè Premye Entènasyonal la nan lane 1866 te retisan anpil sou kesyon dwa fanm yo, si nou konsidere :
« Si devouman pou sèvis piblik [...] se kapasite lakay gason yo, lakay fanm yo li konsidere kom yon aberasyon gen konsekans inevitab dapre lasyans sou timoun nan tankou gaspiyaj, rachitism, epi finalman enpwisanste daprè sa yo di"{{Sfn|Rougerie|2010|p=510}}. Sèl pwomotè sou kesyon fanm yo, [[Benoît Malon|Benoît Malon,]] ki te rive enfliyanse pa André Léo ak [[Eugène Varlin]], te sipòte li, te fè evolye pozisyon Entènasyonal la aprè lane 1866 nan vil Pari. Malon te ekri André Léo :
{{Sitasyon|Nous ne laissons pas dormir la Ligue de l'émancipation de la femme et nous recevons tous les jours de nouvelles adhésions : nous avons amené presque toute l'Association internationale à l'idée ; seuls les pontifes de Proudhon restent à l'écart.}}{{Citation bloc|Nous ne laissons pas dormir la Ligue de l'émancipation de la femme et nous recevons tous les jours de nouvelles adhésions : nous avons amené presque toute l'Association internationale à l'idée ; seuls les pontifes de Proudhon restent à l'écart.}}Fanm yo te rive kòmanse gen reprezante nan sosyete travayè yo pa egzanp, nan Sosyete Kredi Mityèl ak Solidarite Travayè Reliyèz Liv yo, yo te anfen admèt yo depi nan lane 1857. Poutan, yo pat gen dwa okipe okenn pos nan fonkssyon administratif yo. Te genyen 2500 relyeuz liv fi kont 1300 relyeuz liv gason pou sa yo konsidere kòm travay "fanm". Apati lane 1868, yo te aksepte fanm yo nan Chanm sendikal tapisye yo, men yo te dwe soumèt reklamasyon yo sèlman pa ekri epi yo pa t gen dwa patisipe nan reyinyon yo. Nathalie Lemel se yon manm [[La Marmite (coopérative)|La Marmite]] tou, ki te rive kreye nan lane 1868{{Sfn|Rougerie|2010|p=511}}.
Nan yon kominote kominis sou sèn Entènasyonal la, nou jwenn tras yon kominote ki prezan ki gen pou misyon defann sendika lib yo, ki se yon pratik komen nan mouvman travayè yo. Se konsa, Ralf de Nériet te rive bay Lucien Descaves nan lane 1907 sou anpil apatman kominotè ke yon fanm te prezide epi ki gen ladan 6 gason ki entegre epi ki pataje chanm li youn apre lòt epi ki t ap obeyi li. Yo pa t pèmèt okenn lòt fanm antre nan apatman an, sa te kite prezidant fi a pou chwazi si l vle separe fanm yo selon sèks. Tandans sa a soti nan sa yo te rele nan peryod 1840 " kominis fanm yo ", ki te defann libète sendika ak libète seksyèl, ki te blame anpil{{Sfn|Rougerie|2010}}.
Apati lane 1868, yo te fini pa tolere deba ak reyinyon, sa ki fè youn nan premye reyinyon yo te fèt nan kazino Vaux Hall la te gen pou tèm travay fanm yo ki te rive reyini ant 1,000 ak 1500 moun . Paule Mink ak Olympe Audouard te pran lapawòl. Yon ekonomis ki rele Horn te defann, nan non prensip ekonomi liberal la ke dwa fanm yo pou yo travay epi li soulve opozisyon Fribourg, nan Entènasyonal la, ki pale de lide ke fanm yo ta dwe rete nan esfè domestik la. Tolain li menm te sipòte lide ke nenpòt inisyativ ki ankouraje travay fanm ankouraje pwostitisyon:{{Citation bloc|la prostitution augmente chez les nations industrielles chez lesquelles la femme est descendue dans l'atelier. La santé de la femme s'altère, les ateliers produisent de l'hystérie{{sfn|Rougerie|2010|p=513}}.}}{{Sitasyon|la prostitution augmente chez les nations industrielles chez lesquelles la femme est descendue dans l'atelier. La santé de la femme s'altère, les ateliers produisent de l'hystérie.}}
[[Fichye:Elisabeth_Dmitrieff.jpg|alt=Photo portrait d'Élisabeth Dmitrieff en noir et blanc vue de trois quart de de profil, elle porte les cheveux relevés en chignon, une robe foncée.|vignette| Elizabèt Dmitrieff .]]
Yon « Yon apèl pou sitwayen Pari yo » te mete sou mi nan vil Pari yo pandan de jou ki se 11 avril ak 12 avril 1871. Li te ekri sou li{{Sfn|Eichner|2020|p=101}}
== Istorik ==
== Òganizasyon ak estrikti ==
* Femmes du 1er arrondissement : [[Anna Maillet]], couturière, figure dans la liste des responsables de cet arrondissement et le représente au Comité central{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 3e arrondissement : Marquant, mécanicienne{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}
* Femmes du 4e arrondissement : [[Angelina Sabatier]],<ref>{{Cite web|url=https://maitron.fr/spip.php?article70431|title=SABATIER Angelina - Maitron|website=maitron.fr|access-date=2021-03-19}}.</ref>,<ref name=":1">{{Cite book|lire en ligne=https://www.worldcat.org/oclc/1241123887}}.</ref> chapelière, est dans la liste des responsables{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 5e arrondissement : [[Victorine Piesvaux]], chamarreuse, figure dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 6e arrondissement : Nathalie Lemel figure dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 7e arrondissement : [[Octavie Vataire]], lingère{{Sfn|Rougerie|2010|p=523}}, figure dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}. Les archives du comité du 7e arrondissement se trouvent au ministère de la Guerre{{Sfn|Thomas|2021|p=124}}. Il est composé de {{Unité|10|femmes}}, dont 6 qui viennent du comité des femmes de Jules Allix, une forte proportion qui n'est retrouvée nulle part ailleurs{{Sfn|Thomas|2021|p=124}}.
* Femmes du 8e arrondissement : Marie Picot{{Sfn|Rougerie|2010|p=523}}, dont la profession est inconnue, figure dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 9e arrondissement : Bessaiche, couturière, figure dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 10e arrondissement : Blanche Lefebvre, modiste, figure dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 11e arrondissement : Marie Leloup{{Sfn|Rougerie|2010|p=523}}, couturière, figure dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 12e arrondissement : Adélaïde Valentin et Forêt, couturière, figurent dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 13e arrondissement : {{Unité|10|femmes}} dirigeantes signataires d'une lettre de revendications à Léo Frankel : Octavie Tardif,<ref name=":1" /> [[Marie Tissereau]], [[Joséphine Clément]],<ref>{{Cite web|url=https://maitron.fr/spip.php?article211468|title=BOCQUER Joséphine (ou Bocquet), épouse Clément Joséphine - Maitron|website=maitron.fr|access-date=2021-03-19}}.</ref> [[Joséphine Duflot]], Marie Prussovski, Anna Joubert, Antoinette Legai, Julie Beauchéry et Mme Duval (veuve d'Émile-Victor Duval).<ref name=":1" />
* Femmes du 14e arrondissement : Rivière, giletière{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 16e arrondissement : On sait qu'il comprenait une brocheuse, une confectionneuse, 4 couturières, une lingère ; Aline Jacquier, brocheuse figure sur la liste des responsables{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 17e arrondissement : Aline Jacquier{{Sfn|Rougerie|2010|p=523}} et Aglaé Jarry figurent sur la liste des responsables{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 18e arrondissement : Alice Bontemps, blanchisseuse{{Sfn|Rougerie|2010|p=523}} et Blondeau, polisseuse en or, figurent sur la liste des responsables{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 19e arrondissement : Jeanne Musset, couturière, figure sur la liste des responsables{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 20e arrondissement : Gauvain, cartonnière, figure sur la liste des responsables{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
{{Referans}}
== Gade tou ==
{{Portail|femmes|France au XIXe siècle|anarchisme}}
[[Kategori:Sendikalism fanm]]
[[Kategori:Kominad]]
[[Kategori:Komin]]
[[Kategori:Ogan komin Pari]]
[[Kategori:Asosiyasyon fanm an frans]]
[[Kategori:Istwa]]
[[Kategori:Anachis]]
[[Kategori:Anachism]]
[[Kategori:Fanm ekriven franse]]
[[Kategori:Fanm]]
[[Kategori:Epok]]
[[Kategori:Epok kontanporen]]
[[Kategori:Ewòp]]
[[Kategori:Paj p112]]
[[Kategori:Paj P1142]]
[[Kategori:Infobox avèk yon lejand lokal ak yon imaj sou Wikidata]]
[[Kategori:Paj Wikipedya]]
[[Kategori:Paj jewolokalizab san kowòdone parametre]]
[[Kategori:Mouvman fanm]]
[[Kategori:Feminis Ewopoyen]]
[[Kategori:Feminis]]
daa1utfl68h0tys8ps1xgnmhukixb1w
888455
888454
2026-09-17T14:19:18Z
Nattes à chat
27305
/* Gade tou */
888455
wikitext
text/x-wiki
'''Inyon Fanm pou Defans Pari ak Swen Blese yo''' se te youn nan premye mouvman ki te pretann san kache ke yo te [[feminis]], li te fonde nan dat 11 avril 1871, nan yon kafe ki nan adrès ri Temple, nan vil Pari, pa Nathalie Lemel, yon releyè liv, ak Elisabeth Dmitrieff, ki se yon [[Entèlijans|entelektyèl]] [[Risi|ris]] pwòch [[Karl Marx]]. Inyon se youn nan aksyon konkrè ke fanm yo te pote nan Komin Pari.
== Kontèks ak fondasyon ==
=== Sitiyasyon anvan Vil Pari a ===
Maria Deraismes te mete aksan nan lane 1868 ke « Dwa fanm yo (...) depi mouvman sosyalis 1848 la (...) te pase sou silans » {{Sfn|Jacques Rougerie, « La Révolution avec ou sans la femme ? La Commune de 1871 », dans Christine Fauré (dir.), Encyclopédie politique et historique des femmes : Europe, Amérique du Nord, Presses universitaires de France, 2010, 885 p. (lire en ligne [archive]), p503-532}}. Pandan dis premye ane restorasyon [[Dezyèm Anpi|Anpi]] a, yo te siprime tout fòm dezakò. Apre sa, te vin gen yon ansanm deba ki te nan plizyè sèk opozisyon an.
==== Tout enkyetid fanm edike yo ====
Salon ke Maxime ak Charles Fauvety te mete sou pye epi ap dirije a te gen yon kategori ki te enplike nan fè pwomosyon pou dwa fanm yo : Jenny d'Héricourt, Juliette Lamber, Madame Auguste Comte ak Angélique Arnaud .Te vin gen yon nouvo jenerasyon fanm edike te vin prezan: Julie-Victoire Daubié, André Léo, Adèle Esquiros, Paule Mink, [[Élisa Gagneur]] ak Maria Desraimes, li te pibliye ''Théresa et son époque'' ak "''Aux femmes riches"'' an 1865 {{Sfn|Rougerie|2010|p=503}}.
Nan lane 1869, Maria Desraimes ak Léon Richer ki te rive fonde [[Société pour la revendication des droits civils des femmes|Sosyete pou reklamasyon dwa sivil fanm yo]]{{Sfn|Jacques Rougerie, « La Révolution avec ou sans la femme ? La Commune de 1871 », dans Christine Fauré (dir.), Encyclopédie politique et historique des femmes : Europe, Amérique du Nord, Presses universitaires de France, 2010, 885 p. (lire en ligne [archive]), p503-53}}, te rive pibliye yon jounal ki rele "''Le Droit des femmes"'', kote Marie-Louise Gagneur, Amélie Bosquet, Angélique Arnaud, Euphémie Garcin, Stella Blandy epi Marie Goegg-Pouchoulin rive pa kontribye. Nan 16 avril 1870, Léon Richer te fonde yon Asosyasyon pou Dwa Fanm yo{{Sfn|Rougerie|2010|p=506}}.
Mouvman sila te rive mete aksan sou "pwoblèm fanm yo" ki se yon deba sou dwa pou vote, edikasyon epi enklizyon fanm yo nan politik. Maria Desraimes te ekri sa ki annapre yo nan jounal ''Le Droit des femmes'' nan 18 février 1871 « Demokrat yo te kreye inivèsèl la pou pwòp itilizasyon yo, yon inivèsèl san parèy, yon inivèsèl gwosè pòch, sa ki te kite mwatye limanite deyò nan fredi a ». Kesyon pou yo te rive genyen dwa politik yo san yon edikasyon regilyèman pouse, ansanm ak tout kesyon konesans sou koman fanm yo dwe rive sitou fanm ki pa edike yo epi sa ki enfliyanse pa relijyon yo ta dwe vote. André Léo, an patikilye, mete edikasyon tifi yo kom priyorite angajman li, te rive fè deklarasyon sila « Yon fanm esklav ka sèlman elve esklav »{{Sfn|Rougerie|2010|p=509}}.
Fanm ki te edike yo te sitou mete aksan sou yon kad familyal, dapre Atik 213 Kòd Sivil la ki mete limyè sou obligasyon obeyisans yon madanm genyen anvè mari l, Atik 214 pote presizyon sou viv ansanm nan ki obligatwa, Atik 340 li menm sou tès patènite (ki te entèdi) epi kesyon separasyon byen yo, dot, ak dwa pou fanm yo vin genyen epi fason pou yo separe byen yo.
Nou rive note tou lyen ak mouvman masonik la, daprè entèvansyon Angélique Arnaud ki rive fè kontrandi liv André Léo a ki pote sou [[divòs]]{{Sfn|Rougerie|2010|p=510}}.
==== Fanm yo nan mouvman ouvriye a ====
Kesyon fanm klas ouvriyè yo konplètman diferan de tout prewokipasyon fanm rich sa yo, epi yo rive fè tande vwa yo sou revandikasyon fanm yo ki nan komin Komin Pari.
Paule Mink te rive kreye yon [[Société fraternelle de l'ouvrière|sosyete fratènèl pou travayèz]] epi Eugénie Niboyet te fonde nan lane 1870 ki se yon sosyete pwoteksyon mityèl fanm, sitou ki mete aksan sou pwoblèm pwofesè fi yo fè fas{{Sfn|Rougerie|2010|p=509}}.
Nan dat ki se 4 mai 1870 se te antèman yon travayè Puteaux ki gen pou orijin yon grèv pou lesivyèz yo. [[Amélie Dusmenil]]{{Sfn|Rougerie|2010}}. 2 000 te rive prezan nan antèman patnè Ranvier a, youn nan pitit gason l yo ki te gen 13 lane pral jwenn arestasyon l pandan Komin nan.
Pandan mouvman travayè a, pat gen okenn konsansis sou kesyon plas fanm yo ki te rive fèt. Pierre-Joseph Proudhon, ki se yon manm enfliyan, te opoze kareman ak [[Otonomizasyon fanm yo|emansipasyon fanm yo]]. Se konsa, delegasyon fransè a nan Kongrè Premye Entènasyonal la nan lane 1866 te retisan anpil sou kesyon dwa fanm yo, si nou konsidere :
« Si devouman pou sèvis piblik [...] se kapasite lakay gason yo, lakay fanm yo li konsidere kom yon aberasyon gen konsekans inevitab dapre lasyans sou timoun nan tankou gaspiyaj, rachitism, epi finalman enpwisanste daprè sa yo di"{{Sfn|Rougerie|2010|p=510}}. Sèl pwomotè sou kesyon fanm yo, [[Benoît Malon|Benoît Malon,]] ki te rive enfliyanse pa André Léo ak [[Eugène Varlin]], te sipòte li, te fè evolye pozisyon Entènasyonal la aprè lane 1866 nan vil Pari. Malon te ekri André Léo :
{{Sitasyon|Nous ne laissons pas dormir la Ligue de l'émancipation de la femme et nous recevons tous les jours de nouvelles adhésions : nous avons amené presque toute l'Association internationale à l'idée ; seuls les pontifes de Proudhon restent à l'écart.}}{{Citation bloc|Nous ne laissons pas dormir la Ligue de l'émancipation de la femme et nous recevons tous les jours de nouvelles adhésions : nous avons amené presque toute l'Association internationale à l'idée ; seuls les pontifes de Proudhon restent à l'écart.}}Fanm yo te rive kòmanse gen reprezante nan sosyete travayè yo pa egzanp, nan Sosyete Kredi Mityèl ak Solidarite Travayè Reliyèz Liv yo, yo te anfen admèt yo depi nan lane 1857. Poutan, yo pat gen dwa okipe okenn pos nan fonkssyon administratif yo. Te genyen 2500 relyeuz liv fi kont 1300 relyeuz liv gason pou sa yo konsidere kòm travay "fanm". Apati lane 1868, yo te aksepte fanm yo nan Chanm sendikal tapisye yo, men yo te dwe soumèt reklamasyon yo sèlman pa ekri epi yo pa t gen dwa patisipe nan reyinyon yo. Nathalie Lemel se yon manm [[La Marmite (coopérative)|La Marmite]] tou, ki te rive kreye nan lane 1868{{Sfn|Rougerie|2010|p=511}}.
Nan yon kominote kominis sou sèn Entènasyonal la, nou jwenn tras yon kominote ki prezan ki gen pou misyon defann sendika lib yo, ki se yon pratik komen nan mouvman travayè yo. Se konsa, Ralf de Nériet te rive bay Lucien Descaves nan lane 1907 sou anpil apatman kominotè ke yon fanm te prezide epi ki gen ladan 6 gason ki entegre epi ki pataje chanm li youn apre lòt epi ki t ap obeyi li. Yo pa t pèmèt okenn lòt fanm antre nan apatman an, sa te kite prezidant fi a pou chwazi si l vle separe fanm yo selon sèks. Tandans sa a soti nan sa yo te rele nan peryod 1840 " kominis fanm yo ", ki te defann libète sendika ak libète seksyèl, ki te blame anpil{{Sfn|Rougerie|2010}}.
Apati lane 1868, yo te fini pa tolere deba ak reyinyon, sa ki fè youn nan premye reyinyon yo te fèt nan kazino Vaux Hall la te gen pou tèm travay fanm yo ki te rive reyini ant 1,000 ak 1500 moun . Paule Mink ak Olympe Audouard te pran lapawòl. Yon ekonomis ki rele Horn te defann, nan non prensip ekonomi liberal la ke dwa fanm yo pou yo travay epi li soulve opozisyon Fribourg, nan Entènasyonal la, ki pale de lide ke fanm yo ta dwe rete nan esfè domestik la. Tolain li menm te sipòte lide ke nenpòt inisyativ ki ankouraje travay fanm ankouraje pwostitisyon:{{Citation bloc|la prostitution augmente chez les nations industrielles chez lesquelles la femme est descendue dans l'atelier. La santé de la femme s'altère, les ateliers produisent de l'hystérie{{sfn|Rougerie|2010|p=513}}.}}{{Sitasyon|la prostitution augmente chez les nations industrielles chez lesquelles la femme est descendue dans l'atelier. La santé de la femme s'altère, les ateliers produisent de l'hystérie.}}
[[Fichye:Elisabeth_Dmitrieff.jpg|alt=Photo portrait d'Élisabeth Dmitrieff en noir et blanc vue de trois quart de de profil, elle porte les cheveux relevés en chignon, une robe foncée.|vignette| Elizabèt Dmitrieff .]]
Yon « Yon apèl pou sitwayen Pari yo » te mete sou mi nan vil Pari yo pandan de jou ki se 11 avril ak 12 avril 1871. Li te ekri sou li{{Sfn|Eichner|2020|p=101}}
== Istorik ==
== Òganizasyon ak estrikti ==
* Femmes du 1er arrondissement : [[Anna Maillet]], couturière, figure dans la liste des responsables de cet arrondissement et le représente au Comité central{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 3e arrondissement : Marquant, mécanicienne{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}
* Femmes du 4e arrondissement : [[Angelina Sabatier]],<ref>{{Cite web|url=https://maitron.fr/spip.php?article70431|title=SABATIER Angelina - Maitron|website=maitron.fr|access-date=2021-03-19}}.</ref>,<ref name=":1">{{Cite book|lire en ligne=https://www.worldcat.org/oclc/1241123887}}.</ref> chapelière, est dans la liste des responsables{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 5e arrondissement : [[Victorine Piesvaux]], chamarreuse, figure dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 6e arrondissement : Nathalie Lemel figure dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 7e arrondissement : [[Octavie Vataire]], lingère{{Sfn|Rougerie|2010|p=523}}, figure dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}. Les archives du comité du 7e arrondissement se trouvent au ministère de la Guerre{{Sfn|Thomas|2021|p=124}}. Il est composé de {{Unité|10|femmes}}, dont 6 qui viennent du comité des femmes de Jules Allix, une forte proportion qui n'est retrouvée nulle part ailleurs{{Sfn|Thomas|2021|p=124}}.
* Femmes du 8e arrondissement : Marie Picot{{Sfn|Rougerie|2010|p=523}}, dont la profession est inconnue, figure dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 9e arrondissement : Bessaiche, couturière, figure dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 10e arrondissement : Blanche Lefebvre, modiste, figure dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 11e arrondissement : Marie Leloup{{Sfn|Rougerie|2010|p=523}}, couturière, figure dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 12e arrondissement : Adélaïde Valentin et Forêt, couturière, figurent dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 13e arrondissement : {{Unité|10|femmes}} dirigeantes signataires d'une lettre de revendications à Léo Frankel : Octavie Tardif,<ref name=":1" /> [[Marie Tissereau]], [[Joséphine Clément]],<ref>{{Cite web|url=https://maitron.fr/spip.php?article211468|title=BOCQUER Joséphine (ou Bocquet), épouse Clément Joséphine - Maitron|website=maitron.fr|access-date=2021-03-19}}.</ref> [[Joséphine Duflot]], Marie Prussovski, Anna Joubert, Antoinette Legai, Julie Beauchéry et Mme Duval (veuve d'Émile-Victor Duval).<ref name=":1" />
* Femmes du 14e arrondissement : Rivière, giletière{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 16e arrondissement : On sait qu'il comprenait une brocheuse, une confectionneuse, 4 couturières, une lingère ; Aline Jacquier, brocheuse figure sur la liste des responsables{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 17e arrondissement : Aline Jacquier{{Sfn|Rougerie|2010|p=523}} et Aglaé Jarry figurent sur la liste des responsables{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 18e arrondissement : Alice Bontemps, blanchisseuse{{Sfn|Rougerie|2010|p=523}} et Blondeau, polisseuse en or, figurent sur la liste des responsables{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 19e arrondissement : Jeanne Musset, couturière, figure sur la liste des responsables{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 20e arrondissement : Gauvain, cartonnière, figure sur la liste des responsables{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
{{Referans}}
== Gade tou ==
[[Kategori:Sendikalism fanm]]
[[Kategori:Kominad]]
[[Kategori:Komin]]
[[Kategori:Ogan komin Pari]]
[[Kategori:Asosiyasyon fanm an frans]]
[[Kategori:Istwa]]
[[Kategori:Anachis]]
[[Kategori:Anachism]]
[[Kategori:Fanm ekriven franse]]
[[Kategori:Fanm]]
[[Kategori:Epok]]
[[Kategori:Epok kontanporen]]
[[Kategori:Ewòp]]
[[Kategori:Paj p112]]
[[Kategori:Paj P1142]]
[[Kategori:Infobox avèk yon lejand lokal ak yon imaj sou Wikidata]]
[[Kategori:Paj Wikipedya]]
[[Kategori:Paj jewolokalizab san kowòdone parametre]]
[[Kategori:Mouvman fanm]]
[[Kategori:Feminis Ewopoyen]]
[[Kategori:Feminis]]
m3bzifzru226uiytdd9lznqq4471ztm
888456
888455
2026-09-17T14:20:05Z
Nattes à chat
27305
/* Gade tou */
888456
wikitext
text/x-wiki
'''Inyon Fanm pou Defans Pari ak Swen Blese yo''' se te youn nan premye mouvman ki te pretann san kache ke yo te [[feminis]], li te fonde nan dat 11 avril 1871, nan yon kafe ki nan adrès ri Temple, nan vil Pari, pa Nathalie Lemel, yon releyè liv, ak Elisabeth Dmitrieff, ki se yon [[Entèlijans|entelektyèl]] [[Risi|ris]] pwòch [[Karl Marx]]. Inyon se youn nan aksyon konkrè ke fanm yo te pote nan Komin Pari.
== Kontèks ak fondasyon ==
=== Sitiyasyon anvan Vil Pari a ===
Maria Deraismes te mete aksan nan lane 1868 ke « Dwa fanm yo (...) depi mouvman sosyalis 1848 la (...) te pase sou silans » {{Sfn|Jacques Rougerie, « La Révolution avec ou sans la femme ? La Commune de 1871 », dans Christine Fauré (dir.), Encyclopédie politique et historique des femmes : Europe, Amérique du Nord, Presses universitaires de France, 2010, 885 p. (lire en ligne [archive]), p503-532}}. Pandan dis premye ane restorasyon [[Dezyèm Anpi|Anpi]] a, yo te siprime tout fòm dezakò. Apre sa, te vin gen yon ansanm deba ki te nan plizyè sèk opozisyon an.
==== Tout enkyetid fanm edike yo ====
Salon ke Maxime ak Charles Fauvety te mete sou pye epi ap dirije a te gen yon kategori ki te enplike nan fè pwomosyon pou dwa fanm yo : Jenny d'Héricourt, Juliette Lamber, Madame Auguste Comte ak Angélique Arnaud .Te vin gen yon nouvo jenerasyon fanm edike te vin prezan: Julie-Victoire Daubié, André Léo, Adèle Esquiros, Paule Mink, [[Élisa Gagneur]] ak Maria Desraimes, li te pibliye ''Théresa et son époque'' ak "''Aux femmes riches"'' an 1865 {{Sfn|Rougerie|2010|p=503}}.
Nan lane 1869, Maria Desraimes ak Léon Richer ki te rive fonde [[Société pour la revendication des droits civils des femmes|Sosyete pou reklamasyon dwa sivil fanm yo]]{{Sfn|Jacques Rougerie, « La Révolution avec ou sans la femme ? La Commune de 1871 », dans Christine Fauré (dir.), Encyclopédie politique et historique des femmes : Europe, Amérique du Nord, Presses universitaires de France, 2010, 885 p. (lire en ligne [archive]), p503-53}}, te rive pibliye yon jounal ki rele "''Le Droit des femmes"'', kote Marie-Louise Gagneur, Amélie Bosquet, Angélique Arnaud, Euphémie Garcin, Stella Blandy epi Marie Goegg-Pouchoulin rive pa kontribye. Nan 16 avril 1870, Léon Richer te fonde yon Asosyasyon pou Dwa Fanm yo{{Sfn|Rougerie|2010|p=506}}.
Mouvman sila te rive mete aksan sou "pwoblèm fanm yo" ki se yon deba sou dwa pou vote, edikasyon epi enklizyon fanm yo nan politik. Maria Desraimes te ekri sa ki annapre yo nan jounal ''Le Droit des femmes'' nan 18 février 1871 « Demokrat yo te kreye inivèsèl la pou pwòp itilizasyon yo, yon inivèsèl san parèy, yon inivèsèl gwosè pòch, sa ki te kite mwatye limanite deyò nan fredi a ». Kesyon pou yo te rive genyen dwa politik yo san yon edikasyon regilyèman pouse, ansanm ak tout kesyon konesans sou koman fanm yo dwe rive sitou fanm ki pa edike yo epi sa ki enfliyanse pa relijyon yo ta dwe vote. André Léo, an patikilye, mete edikasyon tifi yo kom priyorite angajman li, te rive fè deklarasyon sila « Yon fanm esklav ka sèlman elve esklav »{{Sfn|Rougerie|2010|p=509}}.
Fanm ki te edike yo te sitou mete aksan sou yon kad familyal, dapre Atik 213 Kòd Sivil la ki mete limyè sou obligasyon obeyisans yon madanm genyen anvè mari l, Atik 214 pote presizyon sou viv ansanm nan ki obligatwa, Atik 340 li menm sou tès patènite (ki te entèdi) epi kesyon separasyon byen yo, dot, ak dwa pou fanm yo vin genyen epi fason pou yo separe byen yo.
Nou rive note tou lyen ak mouvman masonik la, daprè entèvansyon Angélique Arnaud ki rive fè kontrandi liv André Léo a ki pote sou [[divòs]]{{Sfn|Rougerie|2010|p=510}}.
==== Fanm yo nan mouvman ouvriye a ====
Kesyon fanm klas ouvriyè yo konplètman diferan de tout prewokipasyon fanm rich sa yo, epi yo rive fè tande vwa yo sou revandikasyon fanm yo ki nan komin Komin Pari.
Paule Mink te rive kreye yon [[Société fraternelle de l'ouvrière|sosyete fratènèl pou travayèz]] epi Eugénie Niboyet te fonde nan lane 1870 ki se yon sosyete pwoteksyon mityèl fanm, sitou ki mete aksan sou pwoblèm pwofesè fi yo fè fas{{Sfn|Rougerie|2010|p=509}}.
Nan dat ki se 4 mai 1870 se te antèman yon travayè Puteaux ki gen pou orijin yon grèv pou lesivyèz yo. [[Amélie Dusmenil]]{{Sfn|Rougerie|2010}}. 2 000 te rive prezan nan antèman patnè Ranvier a, youn nan pitit gason l yo ki te gen 13 lane pral jwenn arestasyon l pandan Komin nan.
Pandan mouvman travayè a, pat gen okenn konsansis sou kesyon plas fanm yo ki te rive fèt. Pierre-Joseph Proudhon, ki se yon manm enfliyan, te opoze kareman ak [[Otonomizasyon fanm yo|emansipasyon fanm yo]]. Se konsa, delegasyon fransè a nan Kongrè Premye Entènasyonal la nan lane 1866 te retisan anpil sou kesyon dwa fanm yo, si nou konsidere :
« Si devouman pou sèvis piblik [...] se kapasite lakay gason yo, lakay fanm yo li konsidere kom yon aberasyon gen konsekans inevitab dapre lasyans sou timoun nan tankou gaspiyaj, rachitism, epi finalman enpwisanste daprè sa yo di"{{Sfn|Rougerie|2010|p=510}}. Sèl pwomotè sou kesyon fanm yo, [[Benoît Malon|Benoît Malon,]] ki te rive enfliyanse pa André Léo ak [[Eugène Varlin]], te sipòte li, te fè evolye pozisyon Entènasyonal la aprè lane 1866 nan vil Pari. Malon te ekri André Léo :
{{Sitasyon|Nous ne laissons pas dormir la Ligue de l'émancipation de la femme et nous recevons tous les jours de nouvelles adhésions : nous avons amené presque toute l'Association internationale à l'idée ; seuls les pontifes de Proudhon restent à l'écart.}}{{Citation bloc|Nous ne laissons pas dormir la Ligue de l'émancipation de la femme et nous recevons tous les jours de nouvelles adhésions : nous avons amené presque toute l'Association internationale à l'idée ; seuls les pontifes de Proudhon restent à l'écart.}}Fanm yo te rive kòmanse gen reprezante nan sosyete travayè yo pa egzanp, nan Sosyete Kredi Mityèl ak Solidarite Travayè Reliyèz Liv yo, yo te anfen admèt yo depi nan lane 1857. Poutan, yo pat gen dwa okipe okenn pos nan fonkssyon administratif yo. Te genyen 2500 relyeuz liv fi kont 1300 relyeuz liv gason pou sa yo konsidere kòm travay "fanm". Apati lane 1868, yo te aksepte fanm yo nan Chanm sendikal tapisye yo, men yo te dwe soumèt reklamasyon yo sèlman pa ekri epi yo pa t gen dwa patisipe nan reyinyon yo. Nathalie Lemel se yon manm [[La Marmite (coopérative)|La Marmite]] tou, ki te rive kreye nan lane 1868{{Sfn|Rougerie|2010|p=511}}.
Nan yon kominote kominis sou sèn Entènasyonal la, nou jwenn tras yon kominote ki prezan ki gen pou misyon defann sendika lib yo, ki se yon pratik komen nan mouvman travayè yo. Se konsa, Ralf de Nériet te rive bay Lucien Descaves nan lane 1907 sou anpil apatman kominotè ke yon fanm te prezide epi ki gen ladan 6 gason ki entegre epi ki pataje chanm li youn apre lòt epi ki t ap obeyi li. Yo pa t pèmèt okenn lòt fanm antre nan apatman an, sa te kite prezidant fi a pou chwazi si l vle separe fanm yo selon sèks. Tandans sa a soti nan sa yo te rele nan peryod 1840 " kominis fanm yo ", ki te defann libète sendika ak libète seksyèl, ki te blame anpil{{Sfn|Rougerie|2010}}.
Apati lane 1868, yo te fini pa tolere deba ak reyinyon, sa ki fè youn nan premye reyinyon yo te fèt nan kazino Vaux Hall la te gen pou tèm travay fanm yo ki te rive reyini ant 1,000 ak 1500 moun . Paule Mink ak Olympe Audouard te pran lapawòl. Yon ekonomis ki rele Horn te defann, nan non prensip ekonomi liberal la ke dwa fanm yo pou yo travay epi li soulve opozisyon Fribourg, nan Entènasyonal la, ki pale de lide ke fanm yo ta dwe rete nan esfè domestik la. Tolain li menm te sipòte lide ke nenpòt inisyativ ki ankouraje travay fanm ankouraje pwostitisyon:{{Citation bloc|la prostitution augmente chez les nations industrielles chez lesquelles la femme est descendue dans l'atelier. La santé de la femme s'altère, les ateliers produisent de l'hystérie{{sfn|Rougerie|2010|p=513}}.}}{{Sitasyon|la prostitution augmente chez les nations industrielles chez lesquelles la femme est descendue dans l'atelier. La santé de la femme s'altère, les ateliers produisent de l'hystérie.}}
[[Fichye:Elisabeth_Dmitrieff.jpg|alt=Photo portrait d'Élisabeth Dmitrieff en noir et blanc vue de trois quart de de profil, elle porte les cheveux relevés en chignon, une robe foncée.|vignette| Elizabèt Dmitrieff .]]
Yon « Yon apèl pou sitwayen Pari yo » te mete sou mi nan vil Pari yo pandan de jou ki se 11 avril ak 12 avril 1871. Li te ekri sou li{{Sfn|Eichner|2020|p=101}}
== Istorik ==
== Òganizasyon ak estrikti ==
* Femmes du 1er arrondissement : [[Anna Maillet]], couturière, figure dans la liste des responsables de cet arrondissement et le représente au Comité central{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 3e arrondissement : Marquant, mécanicienne{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}
* Femmes du 4e arrondissement : [[Angelina Sabatier]],<ref>{{Cite web|url=https://maitron.fr/spip.php?article70431|title=SABATIER Angelina - Maitron|website=maitron.fr|access-date=2021-03-19}}.</ref>,<ref name=":1">{{Cite book|lire en ligne=https://www.worldcat.org/oclc/1241123887}}.</ref> chapelière, est dans la liste des responsables{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 5e arrondissement : [[Victorine Piesvaux]], chamarreuse, figure dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 6e arrondissement : Nathalie Lemel figure dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 7e arrondissement : [[Octavie Vataire]], lingère{{Sfn|Rougerie|2010|p=523}}, figure dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}. Les archives du comité du 7e arrondissement se trouvent au ministère de la Guerre{{Sfn|Thomas|2021|p=124}}. Il est composé de {{Unité|10|femmes}}, dont 6 qui viennent du comité des femmes de Jules Allix, une forte proportion qui n'est retrouvée nulle part ailleurs{{Sfn|Thomas|2021|p=124}}.
* Femmes du 8e arrondissement : Marie Picot{{Sfn|Rougerie|2010|p=523}}, dont la profession est inconnue, figure dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 9e arrondissement : Bessaiche, couturière, figure dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 10e arrondissement : Blanche Lefebvre, modiste, figure dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 11e arrondissement : Marie Leloup{{Sfn|Rougerie|2010|p=523}}, couturière, figure dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 12e arrondissement : Adélaïde Valentin et Forêt, couturière, figurent dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 13e arrondissement : {{Unité|10|femmes}} dirigeantes signataires d'une lettre de revendications à Léo Frankel : Octavie Tardif,<ref name=":1" /> [[Marie Tissereau]], [[Joséphine Clément]],<ref>{{Cite web|url=https://maitron.fr/spip.php?article211468|title=BOCQUER Joséphine (ou Bocquet), épouse Clément Joséphine - Maitron|website=maitron.fr|access-date=2021-03-19}}.</ref> [[Joséphine Duflot]], Marie Prussovski, Anna Joubert, Antoinette Legai, Julie Beauchéry et Mme Duval (veuve d'Émile-Victor Duval).<ref name=":1" />
* Femmes du 14e arrondissement : Rivière, giletière{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 16e arrondissement : On sait qu'il comprenait une brocheuse, une confectionneuse, 4 couturières, une lingère ; Aline Jacquier, brocheuse figure sur la liste des responsables{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 17e arrondissement : Aline Jacquier{{Sfn|Rougerie|2010|p=523}} et Aglaé Jarry figurent sur la liste des responsables{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 18e arrondissement : Alice Bontemps, blanchisseuse{{Sfn|Rougerie|2010|p=523}} et Blondeau, polisseuse en or, figurent sur la liste des responsables{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 19e arrondissement : Jeanne Musset, couturière, figure sur la liste des responsables{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 20e arrondissement : Gauvain, cartonnière, figure sur la liste des responsables{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
{{Referans}}
== Gade tou ==
[[Kategori:Komin]]
[[Kategori:Ogan komin Pari]]
[[Kategori:Asosiyasyon fanm an frans]]
[[Kategori:Istwa]]
[[Kategori:Anachis]]
[[Kategori:Anachism]]
[[Kategori:Fanm ekriven franse]]
[[Kategori:Fanm]]
[[Kategori:Epok]]
[[Kategori:Epok kontanporen]]
[[Kategori:Ewòp]]
[[Kategori:Paj p112]]
[[Kategori:Paj P1142]]
[[Kategori:Infobox avèk yon lejand lokal ak yon imaj sou Wikidata]]
[[Kategori:Paj Wikipedya]]
[[Kategori:Paj jewolokalizab san kowòdone parametre]]
[[Kategori:Mouvman fanm]]
[[Kategori:Feminis Ewopoyen]]
[[Kategori:Feminis]]
3sezmbp5ps1ggwntljkahza6v9g99hw
888457
888456
2026-09-17T14:20:23Z
Nattes à chat
27305
/* Gade tou */
888457
wikitext
text/x-wiki
'''Inyon Fanm pou Defans Pari ak Swen Blese yo''' se te youn nan premye mouvman ki te pretann san kache ke yo te [[feminis]], li te fonde nan dat 11 avril 1871, nan yon kafe ki nan adrès ri Temple, nan vil Pari, pa Nathalie Lemel, yon releyè liv, ak Elisabeth Dmitrieff, ki se yon [[Entèlijans|entelektyèl]] [[Risi|ris]] pwòch [[Karl Marx]]. Inyon se youn nan aksyon konkrè ke fanm yo te pote nan Komin Pari.
== Kontèks ak fondasyon ==
=== Sitiyasyon anvan Vil Pari a ===
Maria Deraismes te mete aksan nan lane 1868 ke « Dwa fanm yo (...) depi mouvman sosyalis 1848 la (...) te pase sou silans » {{Sfn|Jacques Rougerie, « La Révolution avec ou sans la femme ? La Commune de 1871 », dans Christine Fauré (dir.), Encyclopédie politique et historique des femmes : Europe, Amérique du Nord, Presses universitaires de France, 2010, 885 p. (lire en ligne [archive]), p503-532}}. Pandan dis premye ane restorasyon [[Dezyèm Anpi|Anpi]] a, yo te siprime tout fòm dezakò. Apre sa, te vin gen yon ansanm deba ki te nan plizyè sèk opozisyon an.
==== Tout enkyetid fanm edike yo ====
Salon ke Maxime ak Charles Fauvety te mete sou pye epi ap dirije a te gen yon kategori ki te enplike nan fè pwomosyon pou dwa fanm yo : Jenny d'Héricourt, Juliette Lamber, Madame Auguste Comte ak Angélique Arnaud .Te vin gen yon nouvo jenerasyon fanm edike te vin prezan: Julie-Victoire Daubié, André Léo, Adèle Esquiros, Paule Mink, [[Élisa Gagneur]] ak Maria Desraimes, li te pibliye ''Théresa et son époque'' ak "''Aux femmes riches"'' an 1865 {{Sfn|Rougerie|2010|p=503}}.
Nan lane 1869, Maria Desraimes ak Léon Richer ki te rive fonde [[Société pour la revendication des droits civils des femmes|Sosyete pou reklamasyon dwa sivil fanm yo]]{{Sfn|Jacques Rougerie, « La Révolution avec ou sans la femme ? La Commune de 1871 », dans Christine Fauré (dir.), Encyclopédie politique et historique des femmes : Europe, Amérique du Nord, Presses universitaires de France, 2010, 885 p. (lire en ligne [archive]), p503-53}}, te rive pibliye yon jounal ki rele "''Le Droit des femmes"'', kote Marie-Louise Gagneur, Amélie Bosquet, Angélique Arnaud, Euphémie Garcin, Stella Blandy epi Marie Goegg-Pouchoulin rive pa kontribye. Nan 16 avril 1870, Léon Richer te fonde yon Asosyasyon pou Dwa Fanm yo{{Sfn|Rougerie|2010|p=506}}.
Mouvman sila te rive mete aksan sou "pwoblèm fanm yo" ki se yon deba sou dwa pou vote, edikasyon epi enklizyon fanm yo nan politik. Maria Desraimes te ekri sa ki annapre yo nan jounal ''Le Droit des femmes'' nan 18 février 1871 « Demokrat yo te kreye inivèsèl la pou pwòp itilizasyon yo, yon inivèsèl san parèy, yon inivèsèl gwosè pòch, sa ki te kite mwatye limanite deyò nan fredi a ». Kesyon pou yo te rive genyen dwa politik yo san yon edikasyon regilyèman pouse, ansanm ak tout kesyon konesans sou koman fanm yo dwe rive sitou fanm ki pa edike yo epi sa ki enfliyanse pa relijyon yo ta dwe vote. André Léo, an patikilye, mete edikasyon tifi yo kom priyorite angajman li, te rive fè deklarasyon sila « Yon fanm esklav ka sèlman elve esklav »{{Sfn|Rougerie|2010|p=509}}.
Fanm ki te edike yo te sitou mete aksan sou yon kad familyal, dapre Atik 213 Kòd Sivil la ki mete limyè sou obligasyon obeyisans yon madanm genyen anvè mari l, Atik 214 pote presizyon sou viv ansanm nan ki obligatwa, Atik 340 li menm sou tès patènite (ki te entèdi) epi kesyon separasyon byen yo, dot, ak dwa pou fanm yo vin genyen epi fason pou yo separe byen yo.
Nou rive note tou lyen ak mouvman masonik la, daprè entèvansyon Angélique Arnaud ki rive fè kontrandi liv André Léo a ki pote sou [[divòs]]{{Sfn|Rougerie|2010|p=510}}.
==== Fanm yo nan mouvman ouvriye a ====
Kesyon fanm klas ouvriyè yo konplètman diferan de tout prewokipasyon fanm rich sa yo, epi yo rive fè tande vwa yo sou revandikasyon fanm yo ki nan komin Komin Pari.
Paule Mink te rive kreye yon [[Société fraternelle de l'ouvrière|sosyete fratènèl pou travayèz]] epi Eugénie Niboyet te fonde nan lane 1870 ki se yon sosyete pwoteksyon mityèl fanm, sitou ki mete aksan sou pwoblèm pwofesè fi yo fè fas{{Sfn|Rougerie|2010|p=509}}.
Nan dat ki se 4 mai 1870 se te antèman yon travayè Puteaux ki gen pou orijin yon grèv pou lesivyèz yo. [[Amélie Dusmenil]]{{Sfn|Rougerie|2010}}. 2 000 te rive prezan nan antèman patnè Ranvier a, youn nan pitit gason l yo ki te gen 13 lane pral jwenn arestasyon l pandan Komin nan.
Pandan mouvman travayè a, pat gen okenn konsansis sou kesyon plas fanm yo ki te rive fèt. Pierre-Joseph Proudhon, ki se yon manm enfliyan, te opoze kareman ak [[Otonomizasyon fanm yo|emansipasyon fanm yo]]. Se konsa, delegasyon fransè a nan Kongrè Premye Entènasyonal la nan lane 1866 te retisan anpil sou kesyon dwa fanm yo, si nou konsidere :
« Si devouman pou sèvis piblik [...] se kapasite lakay gason yo, lakay fanm yo li konsidere kom yon aberasyon gen konsekans inevitab dapre lasyans sou timoun nan tankou gaspiyaj, rachitism, epi finalman enpwisanste daprè sa yo di"{{Sfn|Rougerie|2010|p=510}}. Sèl pwomotè sou kesyon fanm yo, [[Benoît Malon|Benoît Malon,]] ki te rive enfliyanse pa André Léo ak [[Eugène Varlin]], te sipòte li, te fè evolye pozisyon Entènasyonal la aprè lane 1866 nan vil Pari. Malon te ekri André Léo :
{{Sitasyon|Nous ne laissons pas dormir la Ligue de l'émancipation de la femme et nous recevons tous les jours de nouvelles adhésions : nous avons amené presque toute l'Association internationale à l'idée ; seuls les pontifes de Proudhon restent à l'écart.}}{{Citation bloc|Nous ne laissons pas dormir la Ligue de l'émancipation de la femme et nous recevons tous les jours de nouvelles adhésions : nous avons amené presque toute l'Association internationale à l'idée ; seuls les pontifes de Proudhon restent à l'écart.}}Fanm yo te rive kòmanse gen reprezante nan sosyete travayè yo pa egzanp, nan Sosyete Kredi Mityèl ak Solidarite Travayè Reliyèz Liv yo, yo te anfen admèt yo depi nan lane 1857. Poutan, yo pat gen dwa okipe okenn pos nan fonkssyon administratif yo. Te genyen 2500 relyeuz liv fi kont 1300 relyeuz liv gason pou sa yo konsidere kòm travay "fanm". Apati lane 1868, yo te aksepte fanm yo nan Chanm sendikal tapisye yo, men yo te dwe soumèt reklamasyon yo sèlman pa ekri epi yo pa t gen dwa patisipe nan reyinyon yo. Nathalie Lemel se yon manm [[La Marmite (coopérative)|La Marmite]] tou, ki te rive kreye nan lane 1868{{Sfn|Rougerie|2010|p=511}}.
Nan yon kominote kominis sou sèn Entènasyonal la, nou jwenn tras yon kominote ki prezan ki gen pou misyon defann sendika lib yo, ki se yon pratik komen nan mouvman travayè yo. Se konsa, Ralf de Nériet te rive bay Lucien Descaves nan lane 1907 sou anpil apatman kominotè ke yon fanm te prezide epi ki gen ladan 6 gason ki entegre epi ki pataje chanm li youn apre lòt epi ki t ap obeyi li. Yo pa t pèmèt okenn lòt fanm antre nan apatman an, sa te kite prezidant fi a pou chwazi si l vle separe fanm yo selon sèks. Tandans sa a soti nan sa yo te rele nan peryod 1840 " kominis fanm yo ", ki te defann libète sendika ak libète seksyèl, ki te blame anpil{{Sfn|Rougerie|2010}}.
Apati lane 1868, yo te fini pa tolere deba ak reyinyon, sa ki fè youn nan premye reyinyon yo te fèt nan kazino Vaux Hall la te gen pou tèm travay fanm yo ki te rive reyini ant 1,000 ak 1500 moun . Paule Mink ak Olympe Audouard te pran lapawòl. Yon ekonomis ki rele Horn te defann, nan non prensip ekonomi liberal la ke dwa fanm yo pou yo travay epi li soulve opozisyon Fribourg, nan Entènasyonal la, ki pale de lide ke fanm yo ta dwe rete nan esfè domestik la. Tolain li menm te sipòte lide ke nenpòt inisyativ ki ankouraje travay fanm ankouraje pwostitisyon:{{Citation bloc|la prostitution augmente chez les nations industrielles chez lesquelles la femme est descendue dans l'atelier. La santé de la femme s'altère, les ateliers produisent de l'hystérie{{sfn|Rougerie|2010|p=513}}.}}{{Sitasyon|la prostitution augmente chez les nations industrielles chez lesquelles la femme est descendue dans l'atelier. La santé de la femme s'altère, les ateliers produisent de l'hystérie.}}
[[Fichye:Elisabeth_Dmitrieff.jpg|alt=Photo portrait d'Élisabeth Dmitrieff en noir et blanc vue de trois quart de de profil, elle porte les cheveux relevés en chignon, une robe foncée.|vignette| Elizabèt Dmitrieff .]]
Yon « Yon apèl pou sitwayen Pari yo » te mete sou mi nan vil Pari yo pandan de jou ki se 11 avril ak 12 avril 1871. Li te ekri sou li{{Sfn|Eichner|2020|p=101}}
== Istorik ==
== Òganizasyon ak estrikti ==
* Femmes du 1er arrondissement : [[Anna Maillet]], couturière, figure dans la liste des responsables de cet arrondissement et le représente au Comité central{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 3e arrondissement : Marquant, mécanicienne{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}
* Femmes du 4e arrondissement : [[Angelina Sabatier]],<ref>{{Cite web|url=https://maitron.fr/spip.php?article70431|title=SABATIER Angelina - Maitron|website=maitron.fr|access-date=2021-03-19}}.</ref>,<ref name=":1">{{Cite book|lire en ligne=https://www.worldcat.org/oclc/1241123887}}.</ref> chapelière, est dans la liste des responsables{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 5e arrondissement : [[Victorine Piesvaux]], chamarreuse, figure dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 6e arrondissement : Nathalie Lemel figure dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 7e arrondissement : [[Octavie Vataire]], lingère{{Sfn|Rougerie|2010|p=523}}, figure dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}. Les archives du comité du 7e arrondissement se trouvent au ministère de la Guerre{{Sfn|Thomas|2021|p=124}}. Il est composé de {{Unité|10|femmes}}, dont 6 qui viennent du comité des femmes de Jules Allix, une forte proportion qui n'est retrouvée nulle part ailleurs{{Sfn|Thomas|2021|p=124}}.
* Femmes du 8e arrondissement : Marie Picot{{Sfn|Rougerie|2010|p=523}}, dont la profession est inconnue, figure dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 9e arrondissement : Bessaiche, couturière, figure dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 10e arrondissement : Blanche Lefebvre, modiste, figure dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 11e arrondissement : Marie Leloup{{Sfn|Rougerie|2010|p=523}}, couturière, figure dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 12e arrondissement : Adélaïde Valentin et Forêt, couturière, figurent dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 13e arrondissement : {{Unité|10|femmes}} dirigeantes signataires d'une lettre de revendications à Léo Frankel : Octavie Tardif,<ref name=":1" /> [[Marie Tissereau]], [[Joséphine Clément]],<ref>{{Cite web|url=https://maitron.fr/spip.php?article211468|title=BOCQUER Joséphine (ou Bocquet), épouse Clément Joséphine - Maitron|website=maitron.fr|access-date=2021-03-19}}.</ref> [[Joséphine Duflot]], Marie Prussovski, Anna Joubert, Antoinette Legai, Julie Beauchéry et Mme Duval (veuve d'Émile-Victor Duval).<ref name=":1" />
* Femmes du 14e arrondissement : Rivière, giletière{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 16e arrondissement : On sait qu'il comprenait une brocheuse, une confectionneuse, 4 couturières, une lingère ; Aline Jacquier, brocheuse figure sur la liste des responsables{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 17e arrondissement : Aline Jacquier{{Sfn|Rougerie|2010|p=523}} et Aglaé Jarry figurent sur la liste des responsables{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 18e arrondissement : Alice Bontemps, blanchisseuse{{Sfn|Rougerie|2010|p=523}} et Blondeau, polisseuse en or, figurent sur la liste des responsables{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 19e arrondissement : Jeanne Musset, couturière, figure sur la liste des responsables{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 20e arrondissement : Gauvain, cartonnière, figure sur la liste des responsables{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
{{Referans}}
== Gade tou ==
[[Kategori:Komin]]
[[Kategori:Istwa]]
[[Kategori:Anachis]]
[[Kategori:Anachism]]
[[Kategori:Fanm ekriven franse]]
[[Kategori:Fanm]]
[[Kategori:Epok]]
[[Kategori:Epok kontanporen]]
[[Kategori:Ewòp]]
[[Kategori:Paj p112]]
[[Kategori:Paj P1142]]
[[Kategori:Infobox avèk yon lejand lokal ak yon imaj sou Wikidata]]
[[Kategori:Paj Wikipedya]]
[[Kategori:Paj jewolokalizab san kowòdone parametre]]
[[Kategori:Mouvman fanm]]
[[Kategori:Feminis Ewopoyen]]
[[Kategori:Feminis]]
iywy2c3zgceaf5hvqnxuvt3ca1ajy2r
888458
888457
2026-09-17T14:20:43Z
Nattes à chat
27305
/* Gade tou */
888458
wikitext
text/x-wiki
'''Inyon Fanm pou Defans Pari ak Swen Blese yo''' se te youn nan premye mouvman ki te pretann san kache ke yo te [[feminis]], li te fonde nan dat 11 avril 1871, nan yon kafe ki nan adrès ri Temple, nan vil Pari, pa Nathalie Lemel, yon releyè liv, ak Elisabeth Dmitrieff, ki se yon [[Entèlijans|entelektyèl]] [[Risi|ris]] pwòch [[Karl Marx]]. Inyon se youn nan aksyon konkrè ke fanm yo te pote nan Komin Pari.
== Kontèks ak fondasyon ==
=== Sitiyasyon anvan Vil Pari a ===
Maria Deraismes te mete aksan nan lane 1868 ke « Dwa fanm yo (...) depi mouvman sosyalis 1848 la (...) te pase sou silans » {{Sfn|Jacques Rougerie, « La Révolution avec ou sans la femme ? La Commune de 1871 », dans Christine Fauré (dir.), Encyclopédie politique et historique des femmes : Europe, Amérique du Nord, Presses universitaires de France, 2010, 885 p. (lire en ligne [archive]), p503-532}}. Pandan dis premye ane restorasyon [[Dezyèm Anpi|Anpi]] a, yo te siprime tout fòm dezakò. Apre sa, te vin gen yon ansanm deba ki te nan plizyè sèk opozisyon an.
==== Tout enkyetid fanm edike yo ====
Salon ke Maxime ak Charles Fauvety te mete sou pye epi ap dirije a te gen yon kategori ki te enplike nan fè pwomosyon pou dwa fanm yo : Jenny d'Héricourt, Juliette Lamber, Madame Auguste Comte ak Angélique Arnaud .Te vin gen yon nouvo jenerasyon fanm edike te vin prezan: Julie-Victoire Daubié, André Léo, Adèle Esquiros, Paule Mink, [[Élisa Gagneur]] ak Maria Desraimes, li te pibliye ''Théresa et son époque'' ak "''Aux femmes riches"'' an 1865 {{Sfn|Rougerie|2010|p=503}}.
Nan lane 1869, Maria Desraimes ak Léon Richer ki te rive fonde [[Société pour la revendication des droits civils des femmes|Sosyete pou reklamasyon dwa sivil fanm yo]]{{Sfn|Jacques Rougerie, « La Révolution avec ou sans la femme ? La Commune de 1871 », dans Christine Fauré (dir.), Encyclopédie politique et historique des femmes : Europe, Amérique du Nord, Presses universitaires de France, 2010, 885 p. (lire en ligne [archive]), p503-53}}, te rive pibliye yon jounal ki rele "''Le Droit des femmes"'', kote Marie-Louise Gagneur, Amélie Bosquet, Angélique Arnaud, Euphémie Garcin, Stella Blandy epi Marie Goegg-Pouchoulin rive pa kontribye. Nan 16 avril 1870, Léon Richer te fonde yon Asosyasyon pou Dwa Fanm yo{{Sfn|Rougerie|2010|p=506}}.
Mouvman sila te rive mete aksan sou "pwoblèm fanm yo" ki se yon deba sou dwa pou vote, edikasyon epi enklizyon fanm yo nan politik. Maria Desraimes te ekri sa ki annapre yo nan jounal ''Le Droit des femmes'' nan 18 février 1871 « Demokrat yo te kreye inivèsèl la pou pwòp itilizasyon yo, yon inivèsèl san parèy, yon inivèsèl gwosè pòch, sa ki te kite mwatye limanite deyò nan fredi a ». Kesyon pou yo te rive genyen dwa politik yo san yon edikasyon regilyèman pouse, ansanm ak tout kesyon konesans sou koman fanm yo dwe rive sitou fanm ki pa edike yo epi sa ki enfliyanse pa relijyon yo ta dwe vote. André Léo, an patikilye, mete edikasyon tifi yo kom priyorite angajman li, te rive fè deklarasyon sila « Yon fanm esklav ka sèlman elve esklav »{{Sfn|Rougerie|2010|p=509}}.
Fanm ki te edike yo te sitou mete aksan sou yon kad familyal, dapre Atik 213 Kòd Sivil la ki mete limyè sou obligasyon obeyisans yon madanm genyen anvè mari l, Atik 214 pote presizyon sou viv ansanm nan ki obligatwa, Atik 340 li menm sou tès patènite (ki te entèdi) epi kesyon separasyon byen yo, dot, ak dwa pou fanm yo vin genyen epi fason pou yo separe byen yo.
Nou rive note tou lyen ak mouvman masonik la, daprè entèvansyon Angélique Arnaud ki rive fè kontrandi liv André Léo a ki pote sou [[divòs]]{{Sfn|Rougerie|2010|p=510}}.
==== Fanm yo nan mouvman ouvriye a ====
Kesyon fanm klas ouvriyè yo konplètman diferan de tout prewokipasyon fanm rich sa yo, epi yo rive fè tande vwa yo sou revandikasyon fanm yo ki nan komin Komin Pari.
Paule Mink te rive kreye yon [[Société fraternelle de l'ouvrière|sosyete fratènèl pou travayèz]] epi Eugénie Niboyet te fonde nan lane 1870 ki se yon sosyete pwoteksyon mityèl fanm, sitou ki mete aksan sou pwoblèm pwofesè fi yo fè fas{{Sfn|Rougerie|2010|p=509}}.
Nan dat ki se 4 mai 1870 se te antèman yon travayè Puteaux ki gen pou orijin yon grèv pou lesivyèz yo. [[Amélie Dusmenil]]{{Sfn|Rougerie|2010}}. 2 000 te rive prezan nan antèman patnè Ranvier a, youn nan pitit gason l yo ki te gen 13 lane pral jwenn arestasyon l pandan Komin nan.
Pandan mouvman travayè a, pat gen okenn konsansis sou kesyon plas fanm yo ki te rive fèt. Pierre-Joseph Proudhon, ki se yon manm enfliyan, te opoze kareman ak [[Otonomizasyon fanm yo|emansipasyon fanm yo]]. Se konsa, delegasyon fransè a nan Kongrè Premye Entènasyonal la nan lane 1866 te retisan anpil sou kesyon dwa fanm yo, si nou konsidere :
« Si devouman pou sèvis piblik [...] se kapasite lakay gason yo, lakay fanm yo li konsidere kom yon aberasyon gen konsekans inevitab dapre lasyans sou timoun nan tankou gaspiyaj, rachitism, epi finalman enpwisanste daprè sa yo di"{{Sfn|Rougerie|2010|p=510}}. Sèl pwomotè sou kesyon fanm yo, [[Benoît Malon|Benoît Malon,]] ki te rive enfliyanse pa André Léo ak [[Eugène Varlin]], te sipòte li, te fè evolye pozisyon Entènasyonal la aprè lane 1866 nan vil Pari. Malon te ekri André Léo :
{{Sitasyon|Nous ne laissons pas dormir la Ligue de l'émancipation de la femme et nous recevons tous les jours de nouvelles adhésions : nous avons amené presque toute l'Association internationale à l'idée ; seuls les pontifes de Proudhon restent à l'écart.}}{{Citation bloc|Nous ne laissons pas dormir la Ligue de l'émancipation de la femme et nous recevons tous les jours de nouvelles adhésions : nous avons amené presque toute l'Association internationale à l'idée ; seuls les pontifes de Proudhon restent à l'écart.}}Fanm yo te rive kòmanse gen reprezante nan sosyete travayè yo pa egzanp, nan Sosyete Kredi Mityèl ak Solidarite Travayè Reliyèz Liv yo, yo te anfen admèt yo depi nan lane 1857. Poutan, yo pat gen dwa okipe okenn pos nan fonkssyon administratif yo. Te genyen 2500 relyeuz liv fi kont 1300 relyeuz liv gason pou sa yo konsidere kòm travay "fanm". Apati lane 1868, yo te aksepte fanm yo nan Chanm sendikal tapisye yo, men yo te dwe soumèt reklamasyon yo sèlman pa ekri epi yo pa t gen dwa patisipe nan reyinyon yo. Nathalie Lemel se yon manm [[La Marmite (coopérative)|La Marmite]] tou, ki te rive kreye nan lane 1868{{Sfn|Rougerie|2010|p=511}}.
Nan yon kominote kominis sou sèn Entènasyonal la, nou jwenn tras yon kominote ki prezan ki gen pou misyon defann sendika lib yo, ki se yon pratik komen nan mouvman travayè yo. Se konsa, Ralf de Nériet te rive bay Lucien Descaves nan lane 1907 sou anpil apatman kominotè ke yon fanm te prezide epi ki gen ladan 6 gason ki entegre epi ki pataje chanm li youn apre lòt epi ki t ap obeyi li. Yo pa t pèmèt okenn lòt fanm antre nan apatman an, sa te kite prezidant fi a pou chwazi si l vle separe fanm yo selon sèks. Tandans sa a soti nan sa yo te rele nan peryod 1840 " kominis fanm yo ", ki te defann libète sendika ak libète seksyèl, ki te blame anpil{{Sfn|Rougerie|2010}}.
Apati lane 1868, yo te fini pa tolere deba ak reyinyon, sa ki fè youn nan premye reyinyon yo te fèt nan kazino Vaux Hall la te gen pou tèm travay fanm yo ki te rive reyini ant 1,000 ak 1500 moun . Paule Mink ak Olympe Audouard te pran lapawòl. Yon ekonomis ki rele Horn te defann, nan non prensip ekonomi liberal la ke dwa fanm yo pou yo travay epi li soulve opozisyon Fribourg, nan Entènasyonal la, ki pale de lide ke fanm yo ta dwe rete nan esfè domestik la. Tolain li menm te sipòte lide ke nenpòt inisyativ ki ankouraje travay fanm ankouraje pwostitisyon:{{Citation bloc|la prostitution augmente chez les nations industrielles chez lesquelles la femme est descendue dans l'atelier. La santé de la femme s'altère, les ateliers produisent de l'hystérie{{sfn|Rougerie|2010|p=513}}.}}{{Sitasyon|la prostitution augmente chez les nations industrielles chez lesquelles la femme est descendue dans l'atelier. La santé de la femme s'altère, les ateliers produisent de l'hystérie.}}
[[Fichye:Elisabeth_Dmitrieff.jpg|alt=Photo portrait d'Élisabeth Dmitrieff en noir et blanc vue de trois quart de de profil, elle porte les cheveux relevés en chignon, une robe foncée.|vignette| Elizabèt Dmitrieff .]]
Yon « Yon apèl pou sitwayen Pari yo » te mete sou mi nan vil Pari yo pandan de jou ki se 11 avril ak 12 avril 1871. Li te ekri sou li{{Sfn|Eichner|2020|p=101}}
== Istorik ==
== Òganizasyon ak estrikti ==
* Femmes du 1er arrondissement : [[Anna Maillet]], couturière, figure dans la liste des responsables de cet arrondissement et le représente au Comité central{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 3e arrondissement : Marquant, mécanicienne{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}
* Femmes du 4e arrondissement : [[Angelina Sabatier]],<ref>{{Cite web|url=https://maitron.fr/spip.php?article70431|title=SABATIER Angelina - Maitron|website=maitron.fr|access-date=2021-03-19}}.</ref>,<ref name=":1">{{Cite book|lire en ligne=https://www.worldcat.org/oclc/1241123887}}.</ref> chapelière, est dans la liste des responsables{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 5e arrondissement : [[Victorine Piesvaux]], chamarreuse, figure dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 6e arrondissement : Nathalie Lemel figure dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 7e arrondissement : [[Octavie Vataire]], lingère{{Sfn|Rougerie|2010|p=523}}, figure dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}. Les archives du comité du 7e arrondissement se trouvent au ministère de la Guerre{{Sfn|Thomas|2021|p=124}}. Il est composé de {{Unité|10|femmes}}, dont 6 qui viennent du comité des femmes de Jules Allix, une forte proportion qui n'est retrouvée nulle part ailleurs{{Sfn|Thomas|2021|p=124}}.
* Femmes du 8e arrondissement : Marie Picot{{Sfn|Rougerie|2010|p=523}}, dont la profession est inconnue, figure dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 9e arrondissement : Bessaiche, couturière, figure dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 10e arrondissement : Blanche Lefebvre, modiste, figure dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 11e arrondissement : Marie Leloup{{Sfn|Rougerie|2010|p=523}}, couturière, figure dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 12e arrondissement : Adélaïde Valentin et Forêt, couturière, figurent dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 13e arrondissement : {{Unité|10|femmes}} dirigeantes signataires d'une lettre de revendications à Léo Frankel : Octavie Tardif,<ref name=":1" /> [[Marie Tissereau]], [[Joséphine Clément]],<ref>{{Cite web|url=https://maitron.fr/spip.php?article211468|title=BOCQUER Joséphine (ou Bocquet), épouse Clément Joséphine - Maitron|website=maitron.fr|access-date=2021-03-19}}.</ref> [[Joséphine Duflot]], Marie Prussovski, Anna Joubert, Antoinette Legai, Julie Beauchéry et Mme Duval (veuve d'Émile-Victor Duval).<ref name=":1" />
* Femmes du 14e arrondissement : Rivière, giletière{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 16e arrondissement : On sait qu'il comprenait une brocheuse, une confectionneuse, 4 couturières, une lingère ; Aline Jacquier, brocheuse figure sur la liste des responsables{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 17e arrondissement : Aline Jacquier{{Sfn|Rougerie|2010|p=523}} et Aglaé Jarry figurent sur la liste des responsables{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 18e arrondissement : Alice Bontemps, blanchisseuse{{Sfn|Rougerie|2010|p=523}} et Blondeau, polisseuse en or, figurent sur la liste des responsables{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 19e arrondissement : Jeanne Musset, couturière, figure sur la liste des responsables{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 20e arrondissement : Gauvain, cartonnière, figure sur la liste des responsables{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
{{Referans}}
== Gade tou ==
[[Kategori:Komin]]
[[Kategori:Istwa]]
[[Kategori:Anachis]]
[[Kategori:Fanm]]
[[Kategori:Epok]]
[[Kategori:Epok kontanporen]]
[[Kategori:Ewòp]]
[[Kategori:Paj p112]]
[[Kategori:Paj P1142]]
[[Kategori:Infobox avèk yon lejand lokal ak yon imaj sou Wikidata]]
[[Kategori:Paj Wikipedya]]
[[Kategori:Paj jewolokalizab san kowòdone parametre]]
[[Kategori:Mouvman fanm]]
[[Kategori:Feminis Ewopoyen]]
[[Kategori:Feminis]]
8uhx4wy97avtslcaxeez26vv9mb5ahm
888459
888458
2026-09-17T14:21:12Z
Nattes à chat
27305
/* Gade tou */
888459
wikitext
text/x-wiki
'''Inyon Fanm pou Defans Pari ak Swen Blese yo''' se te youn nan premye mouvman ki te pretann san kache ke yo te [[feminis]], li te fonde nan dat 11 avril 1871, nan yon kafe ki nan adrès ri Temple, nan vil Pari, pa Nathalie Lemel, yon releyè liv, ak Elisabeth Dmitrieff, ki se yon [[Entèlijans|entelektyèl]] [[Risi|ris]] pwòch [[Karl Marx]]. Inyon se youn nan aksyon konkrè ke fanm yo te pote nan Komin Pari.
== Kontèks ak fondasyon ==
=== Sitiyasyon anvan Vil Pari a ===
Maria Deraismes te mete aksan nan lane 1868 ke « Dwa fanm yo (...) depi mouvman sosyalis 1848 la (...) te pase sou silans » {{Sfn|Jacques Rougerie, « La Révolution avec ou sans la femme ? La Commune de 1871 », dans Christine Fauré (dir.), Encyclopédie politique et historique des femmes : Europe, Amérique du Nord, Presses universitaires de France, 2010, 885 p. (lire en ligne [archive]), p503-532}}. Pandan dis premye ane restorasyon [[Dezyèm Anpi|Anpi]] a, yo te siprime tout fòm dezakò. Apre sa, te vin gen yon ansanm deba ki te nan plizyè sèk opozisyon an.
==== Tout enkyetid fanm edike yo ====
Salon ke Maxime ak Charles Fauvety te mete sou pye epi ap dirije a te gen yon kategori ki te enplike nan fè pwomosyon pou dwa fanm yo : Jenny d'Héricourt, Juliette Lamber, Madame Auguste Comte ak Angélique Arnaud .Te vin gen yon nouvo jenerasyon fanm edike te vin prezan: Julie-Victoire Daubié, André Léo, Adèle Esquiros, Paule Mink, [[Élisa Gagneur]] ak Maria Desraimes, li te pibliye ''Théresa et son époque'' ak "''Aux femmes riches"'' an 1865 {{Sfn|Rougerie|2010|p=503}}.
Nan lane 1869, Maria Desraimes ak Léon Richer ki te rive fonde [[Société pour la revendication des droits civils des femmes|Sosyete pou reklamasyon dwa sivil fanm yo]]{{Sfn|Jacques Rougerie, « La Révolution avec ou sans la femme ? La Commune de 1871 », dans Christine Fauré (dir.), Encyclopédie politique et historique des femmes : Europe, Amérique du Nord, Presses universitaires de France, 2010, 885 p. (lire en ligne [archive]), p503-53}}, te rive pibliye yon jounal ki rele "''Le Droit des femmes"'', kote Marie-Louise Gagneur, Amélie Bosquet, Angélique Arnaud, Euphémie Garcin, Stella Blandy epi Marie Goegg-Pouchoulin rive pa kontribye. Nan 16 avril 1870, Léon Richer te fonde yon Asosyasyon pou Dwa Fanm yo{{Sfn|Rougerie|2010|p=506}}.
Mouvman sila te rive mete aksan sou "pwoblèm fanm yo" ki se yon deba sou dwa pou vote, edikasyon epi enklizyon fanm yo nan politik. Maria Desraimes te ekri sa ki annapre yo nan jounal ''Le Droit des femmes'' nan 18 février 1871 « Demokrat yo te kreye inivèsèl la pou pwòp itilizasyon yo, yon inivèsèl san parèy, yon inivèsèl gwosè pòch, sa ki te kite mwatye limanite deyò nan fredi a ». Kesyon pou yo te rive genyen dwa politik yo san yon edikasyon regilyèman pouse, ansanm ak tout kesyon konesans sou koman fanm yo dwe rive sitou fanm ki pa edike yo epi sa ki enfliyanse pa relijyon yo ta dwe vote. André Léo, an patikilye, mete edikasyon tifi yo kom priyorite angajman li, te rive fè deklarasyon sila « Yon fanm esklav ka sèlman elve esklav »{{Sfn|Rougerie|2010|p=509}}.
Fanm ki te edike yo te sitou mete aksan sou yon kad familyal, dapre Atik 213 Kòd Sivil la ki mete limyè sou obligasyon obeyisans yon madanm genyen anvè mari l, Atik 214 pote presizyon sou viv ansanm nan ki obligatwa, Atik 340 li menm sou tès patènite (ki te entèdi) epi kesyon separasyon byen yo, dot, ak dwa pou fanm yo vin genyen epi fason pou yo separe byen yo.
Nou rive note tou lyen ak mouvman masonik la, daprè entèvansyon Angélique Arnaud ki rive fè kontrandi liv André Léo a ki pote sou [[divòs]]{{Sfn|Rougerie|2010|p=510}}.
==== Fanm yo nan mouvman ouvriye a ====
Kesyon fanm klas ouvriyè yo konplètman diferan de tout prewokipasyon fanm rich sa yo, epi yo rive fè tande vwa yo sou revandikasyon fanm yo ki nan komin Komin Pari.
Paule Mink te rive kreye yon [[Société fraternelle de l'ouvrière|sosyete fratènèl pou travayèz]] epi Eugénie Niboyet te fonde nan lane 1870 ki se yon sosyete pwoteksyon mityèl fanm, sitou ki mete aksan sou pwoblèm pwofesè fi yo fè fas{{Sfn|Rougerie|2010|p=509}}.
Nan dat ki se 4 mai 1870 se te antèman yon travayè Puteaux ki gen pou orijin yon grèv pou lesivyèz yo. [[Amélie Dusmenil]]{{Sfn|Rougerie|2010}}. 2 000 te rive prezan nan antèman patnè Ranvier a, youn nan pitit gason l yo ki te gen 13 lane pral jwenn arestasyon l pandan Komin nan.
Pandan mouvman travayè a, pat gen okenn konsansis sou kesyon plas fanm yo ki te rive fèt. Pierre-Joseph Proudhon, ki se yon manm enfliyan, te opoze kareman ak [[Otonomizasyon fanm yo|emansipasyon fanm yo]]. Se konsa, delegasyon fransè a nan Kongrè Premye Entènasyonal la nan lane 1866 te retisan anpil sou kesyon dwa fanm yo, si nou konsidere :
« Si devouman pou sèvis piblik [...] se kapasite lakay gason yo, lakay fanm yo li konsidere kom yon aberasyon gen konsekans inevitab dapre lasyans sou timoun nan tankou gaspiyaj, rachitism, epi finalman enpwisanste daprè sa yo di"{{Sfn|Rougerie|2010|p=510}}. Sèl pwomotè sou kesyon fanm yo, [[Benoît Malon|Benoît Malon,]] ki te rive enfliyanse pa André Léo ak [[Eugène Varlin]], te sipòte li, te fè evolye pozisyon Entènasyonal la aprè lane 1866 nan vil Pari. Malon te ekri André Léo :
{{Sitasyon|Nous ne laissons pas dormir la Ligue de l'émancipation de la femme et nous recevons tous les jours de nouvelles adhésions : nous avons amené presque toute l'Association internationale à l'idée ; seuls les pontifes de Proudhon restent à l'écart.}}{{Citation bloc|Nous ne laissons pas dormir la Ligue de l'émancipation de la femme et nous recevons tous les jours de nouvelles adhésions : nous avons amené presque toute l'Association internationale à l'idée ; seuls les pontifes de Proudhon restent à l'écart.}}Fanm yo te rive kòmanse gen reprezante nan sosyete travayè yo pa egzanp, nan Sosyete Kredi Mityèl ak Solidarite Travayè Reliyèz Liv yo, yo te anfen admèt yo depi nan lane 1857. Poutan, yo pat gen dwa okipe okenn pos nan fonkssyon administratif yo. Te genyen 2500 relyeuz liv fi kont 1300 relyeuz liv gason pou sa yo konsidere kòm travay "fanm". Apati lane 1868, yo te aksepte fanm yo nan Chanm sendikal tapisye yo, men yo te dwe soumèt reklamasyon yo sèlman pa ekri epi yo pa t gen dwa patisipe nan reyinyon yo. Nathalie Lemel se yon manm [[La Marmite (coopérative)|La Marmite]] tou, ki te rive kreye nan lane 1868{{Sfn|Rougerie|2010|p=511}}.
Nan yon kominote kominis sou sèn Entènasyonal la, nou jwenn tras yon kominote ki prezan ki gen pou misyon defann sendika lib yo, ki se yon pratik komen nan mouvman travayè yo. Se konsa, Ralf de Nériet te rive bay Lucien Descaves nan lane 1907 sou anpil apatman kominotè ke yon fanm te prezide epi ki gen ladan 6 gason ki entegre epi ki pataje chanm li youn apre lòt epi ki t ap obeyi li. Yo pa t pèmèt okenn lòt fanm antre nan apatman an, sa te kite prezidant fi a pou chwazi si l vle separe fanm yo selon sèks. Tandans sa a soti nan sa yo te rele nan peryod 1840 " kominis fanm yo ", ki te defann libète sendika ak libète seksyèl, ki te blame anpil{{Sfn|Rougerie|2010}}.
Apati lane 1868, yo te fini pa tolere deba ak reyinyon, sa ki fè youn nan premye reyinyon yo te fèt nan kazino Vaux Hall la te gen pou tèm travay fanm yo ki te rive reyini ant 1,000 ak 1500 moun . Paule Mink ak Olympe Audouard te pran lapawòl. Yon ekonomis ki rele Horn te defann, nan non prensip ekonomi liberal la ke dwa fanm yo pou yo travay epi li soulve opozisyon Fribourg, nan Entènasyonal la, ki pale de lide ke fanm yo ta dwe rete nan esfè domestik la. Tolain li menm te sipòte lide ke nenpòt inisyativ ki ankouraje travay fanm ankouraje pwostitisyon:{{Citation bloc|la prostitution augmente chez les nations industrielles chez lesquelles la femme est descendue dans l'atelier. La santé de la femme s'altère, les ateliers produisent de l'hystérie{{sfn|Rougerie|2010|p=513}}.}}{{Sitasyon|la prostitution augmente chez les nations industrielles chez lesquelles la femme est descendue dans l'atelier. La santé de la femme s'altère, les ateliers produisent de l'hystérie.}}
[[Fichye:Elisabeth_Dmitrieff.jpg|alt=Photo portrait d'Élisabeth Dmitrieff en noir et blanc vue de trois quart de de profil, elle porte les cheveux relevés en chignon, une robe foncée.|vignette| Elizabèt Dmitrieff .]]
Yon « Yon apèl pou sitwayen Pari yo » te mete sou mi nan vil Pari yo pandan de jou ki se 11 avril ak 12 avril 1871. Li te ekri sou li{{Sfn|Eichner|2020|p=101}}
== Istorik ==
== Òganizasyon ak estrikti ==
* Femmes du 1er arrondissement : [[Anna Maillet]], couturière, figure dans la liste des responsables de cet arrondissement et le représente au Comité central{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 3e arrondissement : Marquant, mécanicienne{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}
* Femmes du 4e arrondissement : [[Angelina Sabatier]],<ref>{{Cite web|url=https://maitron.fr/spip.php?article70431|title=SABATIER Angelina - Maitron|website=maitron.fr|access-date=2021-03-19}}.</ref>,<ref name=":1">{{Cite book|lire en ligne=https://www.worldcat.org/oclc/1241123887}}.</ref> chapelière, est dans la liste des responsables{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 5e arrondissement : [[Victorine Piesvaux]], chamarreuse, figure dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 6e arrondissement : Nathalie Lemel figure dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 7e arrondissement : [[Octavie Vataire]], lingère{{Sfn|Rougerie|2010|p=523}}, figure dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}. Les archives du comité du 7e arrondissement se trouvent au ministère de la Guerre{{Sfn|Thomas|2021|p=124}}. Il est composé de {{Unité|10|femmes}}, dont 6 qui viennent du comité des femmes de Jules Allix, une forte proportion qui n'est retrouvée nulle part ailleurs{{Sfn|Thomas|2021|p=124}}.
* Femmes du 8e arrondissement : Marie Picot{{Sfn|Rougerie|2010|p=523}}, dont la profession est inconnue, figure dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 9e arrondissement : Bessaiche, couturière, figure dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 10e arrondissement : Blanche Lefebvre, modiste, figure dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 11e arrondissement : Marie Leloup{{Sfn|Rougerie|2010|p=523}}, couturière, figure dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 12e arrondissement : Adélaïde Valentin et Forêt, couturière, figurent dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 13e arrondissement : {{Unité|10|femmes}} dirigeantes signataires d'une lettre de revendications à Léo Frankel : Octavie Tardif,<ref name=":1" /> [[Marie Tissereau]], [[Joséphine Clément]],<ref>{{Cite web|url=https://maitron.fr/spip.php?article211468|title=BOCQUER Joséphine (ou Bocquet), épouse Clément Joséphine - Maitron|website=maitron.fr|access-date=2021-03-19}}.</ref> [[Joséphine Duflot]], Marie Prussovski, Anna Joubert, Antoinette Legai, Julie Beauchéry et Mme Duval (veuve d'Émile-Victor Duval).<ref name=":1" />
* Femmes du 14e arrondissement : Rivière, giletière{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 16e arrondissement : On sait qu'il comprenait une brocheuse, une confectionneuse, 4 couturières, une lingère ; Aline Jacquier, brocheuse figure sur la liste des responsables{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 17e arrondissement : Aline Jacquier{{Sfn|Rougerie|2010|p=523}} et Aglaé Jarry figurent sur la liste des responsables{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 18e arrondissement : Alice Bontemps, blanchisseuse{{Sfn|Rougerie|2010|p=523}} et Blondeau, polisseuse en or, figurent sur la liste des responsables{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 19e arrondissement : Jeanne Musset, couturière, figure sur la liste des responsables{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 20e arrondissement : Gauvain, cartonnière, figure sur la liste des responsables{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
{{Referans}}
== Gade tou ==
[[Kategori:Komin]]
[[Kategori:Istwa]]
[[Kategori:Anachis]]
[[Kategori:Fanm]]
[[Kategori:Ewòp]]
[[Kategori:Paj p112]]
[[Kategori:Paj P1142]]
[[Kategori:Infobox avèk yon lejand lokal ak yon imaj sou Wikidata]]
[[Kategori:Paj Wikipedya]]
[[Kategori:Paj jewolokalizab san kowòdone parametre]]
[[Kategori:Mouvman fanm]]
[[Kategori:Feminis Ewopoyen]]
[[Kategori:Feminis]]
dgtn3hzv4k5fzdqw7aa17xteqk6by86
888460
888459
2026-09-17T14:21:36Z
Nattes à chat
27305
/* Gade tou */
888460
wikitext
text/x-wiki
'''Inyon Fanm pou Defans Pari ak Swen Blese yo''' se te youn nan premye mouvman ki te pretann san kache ke yo te [[feminis]], li te fonde nan dat 11 avril 1871, nan yon kafe ki nan adrès ri Temple, nan vil Pari, pa Nathalie Lemel, yon releyè liv, ak Elisabeth Dmitrieff, ki se yon [[Entèlijans|entelektyèl]] [[Risi|ris]] pwòch [[Karl Marx]]. Inyon se youn nan aksyon konkrè ke fanm yo te pote nan Komin Pari.
== Kontèks ak fondasyon ==
=== Sitiyasyon anvan Vil Pari a ===
Maria Deraismes te mete aksan nan lane 1868 ke « Dwa fanm yo (...) depi mouvman sosyalis 1848 la (...) te pase sou silans » {{Sfn|Jacques Rougerie, « La Révolution avec ou sans la femme ? La Commune de 1871 », dans Christine Fauré (dir.), Encyclopédie politique et historique des femmes : Europe, Amérique du Nord, Presses universitaires de France, 2010, 885 p. (lire en ligne [archive]), p503-532}}. Pandan dis premye ane restorasyon [[Dezyèm Anpi|Anpi]] a, yo te siprime tout fòm dezakò. Apre sa, te vin gen yon ansanm deba ki te nan plizyè sèk opozisyon an.
==== Tout enkyetid fanm edike yo ====
Salon ke Maxime ak Charles Fauvety te mete sou pye epi ap dirije a te gen yon kategori ki te enplike nan fè pwomosyon pou dwa fanm yo : Jenny d'Héricourt, Juliette Lamber, Madame Auguste Comte ak Angélique Arnaud .Te vin gen yon nouvo jenerasyon fanm edike te vin prezan: Julie-Victoire Daubié, André Léo, Adèle Esquiros, Paule Mink, [[Élisa Gagneur]] ak Maria Desraimes, li te pibliye ''Théresa et son époque'' ak "''Aux femmes riches"'' an 1865 {{Sfn|Rougerie|2010|p=503}}.
Nan lane 1869, Maria Desraimes ak Léon Richer ki te rive fonde [[Société pour la revendication des droits civils des femmes|Sosyete pou reklamasyon dwa sivil fanm yo]]{{Sfn|Jacques Rougerie, « La Révolution avec ou sans la femme ? La Commune de 1871 », dans Christine Fauré (dir.), Encyclopédie politique et historique des femmes : Europe, Amérique du Nord, Presses universitaires de France, 2010, 885 p. (lire en ligne [archive]), p503-53}}, te rive pibliye yon jounal ki rele "''Le Droit des femmes"'', kote Marie-Louise Gagneur, Amélie Bosquet, Angélique Arnaud, Euphémie Garcin, Stella Blandy epi Marie Goegg-Pouchoulin rive pa kontribye. Nan 16 avril 1870, Léon Richer te fonde yon Asosyasyon pou Dwa Fanm yo{{Sfn|Rougerie|2010|p=506}}.
Mouvman sila te rive mete aksan sou "pwoblèm fanm yo" ki se yon deba sou dwa pou vote, edikasyon epi enklizyon fanm yo nan politik. Maria Desraimes te ekri sa ki annapre yo nan jounal ''Le Droit des femmes'' nan 18 février 1871 « Demokrat yo te kreye inivèsèl la pou pwòp itilizasyon yo, yon inivèsèl san parèy, yon inivèsèl gwosè pòch, sa ki te kite mwatye limanite deyò nan fredi a ». Kesyon pou yo te rive genyen dwa politik yo san yon edikasyon regilyèman pouse, ansanm ak tout kesyon konesans sou koman fanm yo dwe rive sitou fanm ki pa edike yo epi sa ki enfliyanse pa relijyon yo ta dwe vote. André Léo, an patikilye, mete edikasyon tifi yo kom priyorite angajman li, te rive fè deklarasyon sila « Yon fanm esklav ka sèlman elve esklav »{{Sfn|Rougerie|2010|p=509}}.
Fanm ki te edike yo te sitou mete aksan sou yon kad familyal, dapre Atik 213 Kòd Sivil la ki mete limyè sou obligasyon obeyisans yon madanm genyen anvè mari l, Atik 214 pote presizyon sou viv ansanm nan ki obligatwa, Atik 340 li menm sou tès patènite (ki te entèdi) epi kesyon separasyon byen yo, dot, ak dwa pou fanm yo vin genyen epi fason pou yo separe byen yo.
Nou rive note tou lyen ak mouvman masonik la, daprè entèvansyon Angélique Arnaud ki rive fè kontrandi liv André Léo a ki pote sou [[divòs]]{{Sfn|Rougerie|2010|p=510}}.
==== Fanm yo nan mouvman ouvriye a ====
Kesyon fanm klas ouvriyè yo konplètman diferan de tout prewokipasyon fanm rich sa yo, epi yo rive fè tande vwa yo sou revandikasyon fanm yo ki nan komin Komin Pari.
Paule Mink te rive kreye yon [[Société fraternelle de l'ouvrière|sosyete fratènèl pou travayèz]] epi Eugénie Niboyet te fonde nan lane 1870 ki se yon sosyete pwoteksyon mityèl fanm, sitou ki mete aksan sou pwoblèm pwofesè fi yo fè fas{{Sfn|Rougerie|2010|p=509}}.
Nan dat ki se 4 mai 1870 se te antèman yon travayè Puteaux ki gen pou orijin yon grèv pou lesivyèz yo. [[Amélie Dusmenil]]{{Sfn|Rougerie|2010}}. 2 000 te rive prezan nan antèman patnè Ranvier a, youn nan pitit gason l yo ki te gen 13 lane pral jwenn arestasyon l pandan Komin nan.
Pandan mouvman travayè a, pat gen okenn konsansis sou kesyon plas fanm yo ki te rive fèt. Pierre-Joseph Proudhon, ki se yon manm enfliyan, te opoze kareman ak [[Otonomizasyon fanm yo|emansipasyon fanm yo]]. Se konsa, delegasyon fransè a nan Kongrè Premye Entènasyonal la nan lane 1866 te retisan anpil sou kesyon dwa fanm yo, si nou konsidere :
« Si devouman pou sèvis piblik [...] se kapasite lakay gason yo, lakay fanm yo li konsidere kom yon aberasyon gen konsekans inevitab dapre lasyans sou timoun nan tankou gaspiyaj, rachitism, epi finalman enpwisanste daprè sa yo di"{{Sfn|Rougerie|2010|p=510}}. Sèl pwomotè sou kesyon fanm yo, [[Benoît Malon|Benoît Malon,]] ki te rive enfliyanse pa André Léo ak [[Eugène Varlin]], te sipòte li, te fè evolye pozisyon Entènasyonal la aprè lane 1866 nan vil Pari. Malon te ekri André Léo :
{{Sitasyon|Nous ne laissons pas dormir la Ligue de l'émancipation de la femme et nous recevons tous les jours de nouvelles adhésions : nous avons amené presque toute l'Association internationale à l'idée ; seuls les pontifes de Proudhon restent à l'écart.}}{{Citation bloc|Nous ne laissons pas dormir la Ligue de l'émancipation de la femme et nous recevons tous les jours de nouvelles adhésions : nous avons amené presque toute l'Association internationale à l'idée ; seuls les pontifes de Proudhon restent à l'écart.}}Fanm yo te rive kòmanse gen reprezante nan sosyete travayè yo pa egzanp, nan Sosyete Kredi Mityèl ak Solidarite Travayè Reliyèz Liv yo, yo te anfen admèt yo depi nan lane 1857. Poutan, yo pat gen dwa okipe okenn pos nan fonkssyon administratif yo. Te genyen 2500 relyeuz liv fi kont 1300 relyeuz liv gason pou sa yo konsidere kòm travay "fanm". Apati lane 1868, yo te aksepte fanm yo nan Chanm sendikal tapisye yo, men yo te dwe soumèt reklamasyon yo sèlman pa ekri epi yo pa t gen dwa patisipe nan reyinyon yo. Nathalie Lemel se yon manm [[La Marmite (coopérative)|La Marmite]] tou, ki te rive kreye nan lane 1868{{Sfn|Rougerie|2010|p=511}}.
Nan yon kominote kominis sou sèn Entènasyonal la, nou jwenn tras yon kominote ki prezan ki gen pou misyon defann sendika lib yo, ki se yon pratik komen nan mouvman travayè yo. Se konsa, Ralf de Nériet te rive bay Lucien Descaves nan lane 1907 sou anpil apatman kominotè ke yon fanm te prezide epi ki gen ladan 6 gason ki entegre epi ki pataje chanm li youn apre lòt epi ki t ap obeyi li. Yo pa t pèmèt okenn lòt fanm antre nan apatman an, sa te kite prezidant fi a pou chwazi si l vle separe fanm yo selon sèks. Tandans sa a soti nan sa yo te rele nan peryod 1840 " kominis fanm yo ", ki te defann libète sendika ak libète seksyèl, ki te blame anpil{{Sfn|Rougerie|2010}}.
Apati lane 1868, yo te fini pa tolere deba ak reyinyon, sa ki fè youn nan premye reyinyon yo te fèt nan kazino Vaux Hall la te gen pou tèm travay fanm yo ki te rive reyini ant 1,000 ak 1500 moun . Paule Mink ak Olympe Audouard te pran lapawòl. Yon ekonomis ki rele Horn te defann, nan non prensip ekonomi liberal la ke dwa fanm yo pou yo travay epi li soulve opozisyon Fribourg, nan Entènasyonal la, ki pale de lide ke fanm yo ta dwe rete nan esfè domestik la. Tolain li menm te sipòte lide ke nenpòt inisyativ ki ankouraje travay fanm ankouraje pwostitisyon:{{Citation bloc|la prostitution augmente chez les nations industrielles chez lesquelles la femme est descendue dans l'atelier. La santé de la femme s'altère, les ateliers produisent de l'hystérie{{sfn|Rougerie|2010|p=513}}.}}{{Sitasyon|la prostitution augmente chez les nations industrielles chez lesquelles la femme est descendue dans l'atelier. La santé de la femme s'altère, les ateliers produisent de l'hystérie.}}
[[Fichye:Elisabeth_Dmitrieff.jpg|alt=Photo portrait d'Élisabeth Dmitrieff en noir et blanc vue de trois quart de de profil, elle porte les cheveux relevés en chignon, une robe foncée.|vignette| Elizabèt Dmitrieff .]]
Yon « Yon apèl pou sitwayen Pari yo » te mete sou mi nan vil Pari yo pandan de jou ki se 11 avril ak 12 avril 1871. Li te ekri sou li{{Sfn|Eichner|2020|p=101}}
== Istorik ==
== Òganizasyon ak estrikti ==
* Femmes du 1er arrondissement : [[Anna Maillet]], couturière, figure dans la liste des responsables de cet arrondissement et le représente au Comité central{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 3e arrondissement : Marquant, mécanicienne{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}
* Femmes du 4e arrondissement : [[Angelina Sabatier]],<ref>{{Cite web|url=https://maitron.fr/spip.php?article70431|title=SABATIER Angelina - Maitron|website=maitron.fr|access-date=2021-03-19}}.</ref>,<ref name=":1">{{Cite book|lire en ligne=https://www.worldcat.org/oclc/1241123887}}.</ref> chapelière, est dans la liste des responsables{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 5e arrondissement : [[Victorine Piesvaux]], chamarreuse, figure dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 6e arrondissement : Nathalie Lemel figure dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 7e arrondissement : [[Octavie Vataire]], lingère{{Sfn|Rougerie|2010|p=523}}, figure dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}. Les archives du comité du 7e arrondissement se trouvent au ministère de la Guerre{{Sfn|Thomas|2021|p=124}}. Il est composé de {{Unité|10|femmes}}, dont 6 qui viennent du comité des femmes de Jules Allix, une forte proportion qui n'est retrouvée nulle part ailleurs{{Sfn|Thomas|2021|p=124}}.
* Femmes du 8e arrondissement : Marie Picot{{Sfn|Rougerie|2010|p=523}}, dont la profession est inconnue, figure dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 9e arrondissement : Bessaiche, couturière, figure dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 10e arrondissement : Blanche Lefebvre, modiste, figure dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 11e arrondissement : Marie Leloup{{Sfn|Rougerie|2010|p=523}}, couturière, figure dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 12e arrondissement : Adélaïde Valentin et Forêt, couturière, figurent dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 13e arrondissement : {{Unité|10|femmes}} dirigeantes signataires d'une lettre de revendications à Léo Frankel : Octavie Tardif,<ref name=":1" /> [[Marie Tissereau]], [[Joséphine Clément]],<ref>{{Cite web|url=https://maitron.fr/spip.php?article211468|title=BOCQUER Joséphine (ou Bocquet), épouse Clément Joséphine - Maitron|website=maitron.fr|access-date=2021-03-19}}.</ref> [[Joséphine Duflot]], Marie Prussovski, Anna Joubert, Antoinette Legai, Julie Beauchéry et Mme Duval (veuve d'Émile-Victor Duval).<ref name=":1" />
* Femmes du 14e arrondissement : Rivière, giletière{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 16e arrondissement : On sait qu'il comprenait une brocheuse, une confectionneuse, 4 couturières, une lingère ; Aline Jacquier, brocheuse figure sur la liste des responsables{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 17e arrondissement : Aline Jacquier{{Sfn|Rougerie|2010|p=523}} et Aglaé Jarry figurent sur la liste des responsables{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 18e arrondissement : Alice Bontemps, blanchisseuse{{Sfn|Rougerie|2010|p=523}} et Blondeau, polisseuse en or, figurent sur la liste des responsables{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 19e arrondissement : Jeanne Musset, couturière, figure sur la liste des responsables{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 20e arrondissement : Gauvain, cartonnière, figure sur la liste des responsables{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
{{Referans}}
== Gade tou ==
[[Kategori:Komin]]
[[Kategori:Istwa]]
[[Kategori:Anachis]]
[[Kategori:Fanm]]
[[Kategori:Ewòp]]
[[Kategori:Infobox avèk yon lejand lokal ak yon imaj sou Wikidata]]
[[Kategori:Paj Wikipedya]]
[[Kategori:Paj jewolokalizab san kowòdone parametre]]
[[Kategori:Feminis]]
fubwwq23vd9h6wd8se5o95aryrthc1t
888461
888460
2026-09-17T14:23:36Z
Nattes à chat
27305
888461
wikitext
text/x-wiki
'''Inyon Fanm pou Defans Pari ak Swen Blese yo''' se te youn nan premye mouvman ki te pretann san kache ke yo te [[feminis]], li te fonde nan dat 11 avril 1871, nan yon kafe ki nan adrès ri Temple, nan vil Pari, pa Nathalie Lemel, yon releyè liv, ak Elisabeth Dmitrieff, ki se yon [[Entèlijans|entelektyèl]] [[Risi|ris]] pwòch [[Karl Marx]]. Inyon se youn nan aksyon konkrè ke fanm yo te pote nan Komin Pari.
== Kontèks ak fondasyon ==
=== Sitiyasyon anvan Vil Pari a ===
Maria Deraismes te mete aksan nan lane 1868 ke « Dwa fanm yo (...) depi mouvman sosyalis 1848 la (...) te pase sou silans » {{Sfn|Jacques Rougerie, « La Révolution avec ou sans la femme ? La Commune de 1871 », dans Christine Fauré (dir.), Encyclopédie politique et historique des femmes : Europe, Amérique du Nord, Presses universitaires de France, 2010, 885 p. (lire en ligne [archive]), p503-532}}. Pandan dis premye ane restorasyon [[Dezyèm Anpi|Anpi]] a, yo te siprime tout fòm dezakò. Apre sa, te vin gen yon ansanm deba ki te nan plizyè sèk opozisyon an.
==== Tout enkyetid fanm edike yo ====
Salon ke Maxime ak Charles Fauvety te mete sou pye epi ap dirije a te gen yon kategori ki te enplike nan fè pwomosyon pou dwa fanm yo : Jenny d'Héricourt, Juliette Lamber, Madame Auguste Comte ak Angélique Arnaud .Te vin gen yon nouvo jenerasyon fanm edike te vin prezan: Julie-Victoire Daubié, André Léo, Adèle Esquiros, Paule Mink, [[Élisa Gagneur]] ak Maria Desraimes, li te pibliye ''Théresa et son époque'' ak "''Aux femmes riches"'' an 1865 {{Sfn|Rougerie|2010|p=503}}.
Nan lane 1869, Maria Desraimes ak Léon Richer ki te rive fonde [[Société pour la revendication des droits civils des femmes|Sosyete pou reklamasyon dwa sivil fanm yo]]{{Sfn|Jacques Rougerie, « La Révolution avec ou sans la femme ? La Commune de 1871 », dans Christine Fauré (dir.), Encyclopédie politique et historique des femmes : Europe, Amérique du Nord, Presses universitaires de France, 2010, 885 p. (lire en ligne [archive]), p503-53}}, te rive pibliye yon jounal ki rele "''Le Droit des femmes"'', kote Marie-Louise Gagneur, Amélie Bosquet, Angélique Arnaud, Euphémie Garcin, Stella Blandy epi Marie Goegg-Pouchoulin rive pa kontribye. Nan 16 avril 1870, Léon Richer te fonde yon Asosyasyon pou Dwa Fanm yo{{Sfn|Rougerie|2010|p=506}}.
Mouvman sila te rive mete aksan sou "pwoblèm fanm yo" ki se yon deba sou dwa pou vote, edikasyon epi enklizyon fanm yo nan politik. Maria Desraimes te ekri sa ki annapre yo nan jounal ''Le Droit des femmes'' nan 18 février 1871 « Demokrat yo te kreye inivèsèl la pou pwòp itilizasyon yo, yon inivèsèl san parèy, yon inivèsèl gwosè pòch, sa ki te kite mwatye limanite deyò nan fredi a ». Kesyon pou yo te rive genyen dwa politik yo san yon edikasyon regilyèman pouse, ansanm ak tout kesyon konesans sou koman fanm yo dwe rive sitou fanm ki pa edike yo epi sa ki enfliyanse pa relijyon yo ta dwe vote. André Léo, an patikilye, mete edikasyon tifi yo kom priyorite angajman li, te rive fè deklarasyon sila « Yon fanm esklav ka sèlman elve esklav »{{Sfn|Rougerie|2010|p=509}}.
Fanm ki te edike yo te sitou mete aksan sou yon kad familyal, dapre Atik 213 Kòd Sivil la ki mete limyè sou obligasyon obeyisans yon madanm genyen anvè mari l, Atik 214 pote presizyon sou viv ansanm nan ki obligatwa, Atik 340 li menm sou tès patènite (ki te entèdi) epi kesyon separasyon byen yo, dot, ak dwa pou fanm yo vin genyen epi fason pou yo separe byen yo.
Nou rive note tou lyen ak mouvman masonik la, daprè entèvansyon Angélique Arnaud ki rive fè kontrandi liv André Léo a ki pote sou [[divòs]]{{Sfn|Rougerie|2010|p=510}}.
==== Fanm yo nan mouvman ouvriye a ====
Kesyon fanm klas ouvriyè yo konplètman diferan de tout prewokipasyon fanm rich sa yo, epi yo rive fè tande vwa yo sou revandikasyon fanm yo ki nan komin Komin Pari.
Paule Mink te rive kreye yon [[Société fraternelle de l'ouvrière|sosyete fratènèl pou travayèz]] epi Eugénie Niboyet te fonde nan lane 1870 ki se yon sosyete pwoteksyon mityèl fanm, sitou ki mete aksan sou pwoblèm pwofesè fi yo fè fas{{Sfn|Rougerie|2010|p=509}}.
Nan dat ki se 4 mai 1870 se te antèman yon travayè Puteaux ki gen pou orijin yon grèv pou lesivyèz yo. [[Amélie Dusmenil]]{{Sfn|Rougerie|2010}}. 2 000 te rive prezan nan antèman patnè Ranvier a, youn nan pitit gason l yo ki te gen 13 lane pral jwenn arestasyon l pandan Komin nan.
Pandan mouvman travayè a, pat gen okenn konsansis sou kesyon plas fanm yo ki te rive fèt. Pierre-Joseph Proudhon, ki se yon manm enfliyan, te opoze kareman ak [[Otonomizasyon fanm yo|emansipasyon fanm yo]]. Se konsa, delegasyon fransè a nan Kongrè Premye Entènasyonal la nan lane 1866 te retisan anpil sou kesyon dwa fanm yo, si nou konsidere :
« Si devouman pou sèvis piblik [...] se kapasite lakay gason yo, lakay fanm yo li konsidere kom yon aberasyon gen konsekans inevitab dapre lasyans sou timoun nan tankou gaspiyaj, rachitism, epi finalman enpwisanste daprè sa yo di"{{Sfn|Rougerie|2010|p=510}}. Sèl pwomotè sou kesyon fanm yo, [[Benoît Malon|Benoît Malon,]] ki te rive enfliyanse pa André Léo ak [[Eugène Varlin]], te sipòte li, te fè evolye pozisyon Entènasyonal la aprè lane 1866 nan vil Pari. Malon te ekri André Léo :
{{Sitasyon|Nous ne laissons pas dormir la Ligue de l'émancipation de la femme et nous recevons tous les jours de nouvelles adhésions : nous avons amené presque toute l'Association internationale à l'idée ; seuls les pontifes de Proudhon restent à l'écart.}}{{Citation bloc|Nous ne laissons pas dormir la Ligue de l'émancipation de la femme et nous recevons tous les jours de nouvelles adhésions : nous avons amené presque toute l'Association internationale à l'idée ; seuls les pontifes de Proudhon restent à l'écart.}}Fanm yo te rive kòmanse gen reprezante nan sosyete travayè yo pa egzanp, nan Sosyete Kredi Mityèl ak Solidarite Travayè Reliyèz Liv yo, yo te anfen admèt yo depi nan lane 1857. Poutan, yo pat gen dwa okipe okenn pos nan fonkssyon administratif yo. Te genyen 2500 relyeuz liv fi kont 1300 relyeuz liv gason pou sa yo konsidere kòm travay "fanm". Apati lane 1868, yo te aksepte fanm yo nan Chanm sendikal tapisye yo, men yo te dwe soumèt reklamasyon yo sèlman pa ekri epi yo pa t gen dwa patisipe nan reyinyon yo. Nathalie Lemel se yon manm [[La Marmite (coopérative)|La Marmite]] tou, ki te rive kreye nan lane 1868{{Sfn|Rougerie|2010|p=511}}.
Nan yon kominote kominis sou sèn Entènasyonal la, nou jwenn tras yon kominote ki prezan ki gen pou misyon defann sendika lib yo, ki se yon pratik komen nan mouvman travayè yo. Se konsa, Ralf de Nériet te rive bay Lucien Descaves nan lane 1907 sou anpil apatman kominotè ke yon fanm te prezide epi ki gen ladan 6 gason ki entegre epi ki pataje chanm li youn apre lòt epi ki t ap obeyi li. Yo pa t pèmèt okenn lòt fanm antre nan apatman an, sa te kite prezidant fi a pou chwazi si l vle separe fanm yo selon sèks. Tandans sa a soti nan sa yo te rele nan peryod 1840 " kominis fanm yo ", ki te defann libète sendika ak libète seksyèl, ki te blame anpil{{Sfn|Rougerie|2010}}.
Apati lane 1868, yo te fini pa tolere deba ak reyinyon, sa ki fè youn nan premye reyinyon yo te fèt nan kazino Vaux Hall la te gen pou tèm travay fanm yo ki te rive reyini ant 1,000 ak 1500 moun . Paule Mink ak Olympe Audouard te pran lapawòl. Yon ekonomis ki rele Horn te defann, nan non prensip ekonomi liberal la ke dwa fanm yo pou yo travay epi li soulve opozisyon Fribourg, nan Entènasyonal la, ki pale de lide ke fanm yo ta dwe rete nan esfè domestik la. Tolain li menm te sipòte lide ke nenpòt inisyativ ki ankouraje travay fanm ankouraje pwostitisyon:{{Citation bloc|la prostitution augmente chez les nations industrielles chez lesquelles la femme est descendue dans l'atelier. La santé de la femme s'altère, les ateliers produisent de l'hystérie{{sfn|Rougerie|2010|p=513}}.}}{{Sitasyon|la prostitution augmente chez les nations industrielles chez lesquelles la femme est descendue dans l'atelier. La santé de la femme s'altère, les ateliers produisent de l'hystérie.}}
[[Fichye:Elisabeth_Dmitrieff.jpg|alt=Photo portrait d'Élisabeth Dmitrieff en noir et blanc vue de trois quart de de profil, elle porte les cheveux relevés en chignon, une robe foncée.|vignette| Elizabèt Dmitrieff .]]
Yon « Yon apèl pou sitwayen Pari yo » te mete sou mi nan vil Pari yo pandan de jou ki se 11 avril ak 12 avril 1871. Li te ekri sou li{{Sfn|Eichner|2020|p=101}}
== Istorik ==
== Òganizasyon ak estrikti ==
* Femmes du 1er arrondissement : [[Anna Maillet]], couturière, figure dans la liste des responsables de cet arrondissement et le représente au Comité central{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 3e arrondissement : Marquant, mécanicienne{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}
* Femmes du 4e arrondissement : [[Angelina Sabatier]],<ref>{{Cite web|url=https://maitron.fr/spip.php?article70431|title=SABATIER Angelina - Maitron|website=maitron.fr|access-date=2021-03-19}}.</ref>,<ref name=":1">{{Cite book|lire en ligne=https://www.worldcat.org/oclc/1241123887}}.</ref> chapelière, est dans la liste des responsables{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 5e arrondissement : [[Victorine Piesvaux]], chamarreuse, figure dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 6e arrondissement : Nathalie Lemel figure dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 7e arrondissement : [[Octavie Vataire]], lingère{{Sfn|Rougerie|2010|p=523}}, figure dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}. Les archives du comité du 7e arrondissement se trouvent au ministère de la Guerre{{Sfn|Thomas|2021|p=124}}. Il est composé de {{Unité|10|femmes}}, dont 6 qui viennent du comité des femmes de Jules Allix, une forte proportion qui n'est retrouvée nulle part ailleurs{{Sfn|Thomas|2021|p=124}}.
* Femmes du 8e arrondissement : Marie Picot{{Sfn|Rougerie|2010|p=523}}, dont la profession est inconnue, figure dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 9e arrondissement : Bessaiche, couturière, figure dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 10e arrondissement : Blanche Lefebvre, modiste, figure dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 11e arrondissement : Marie Leloup{{Sfn|Rougerie|2010|p=523}}, couturière, figure dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 12e arrondissement : Adélaïde Valentin et Forêt, couturière, figurent dans la liste des responsables de cet arrondissement{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 13e arrondissement : {{Unité|10|femmes}} dirigeantes signataires d'une lettre de revendications à Léo Frankel : Octavie Tardif,<ref name=":1" /> [[Marie Tissereau]], [[Joséphine Clément]],<ref>{{Cite web|url=https://maitron.fr/spip.php?article211468|title=BOCQUER Joséphine (ou Bocquet), épouse Clément Joséphine - Maitron|website=maitron.fr|access-date=2021-03-19}}.</ref> [[Joséphine Duflot]], Marie Prussovski, Anna Joubert, Antoinette Legai, Julie Beauchéry et Mme Duval (veuve d'Émile-Victor Duval).<ref name=":1" />
* Femmes du 14e arrondissement : Rivière, giletière{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 16e arrondissement : On sait qu'il comprenait une brocheuse, une confectionneuse, 4 couturières, une lingère ; Aline Jacquier, brocheuse figure sur la liste des responsables{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 17e arrondissement : Aline Jacquier{{Sfn|Rougerie|2010|p=523}} et Aglaé Jarry figurent sur la liste des responsables{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 18e arrondissement : Alice Bontemps, blanchisseuse{{Sfn|Rougerie|2010|p=523}} et Blondeau, polisseuse en or, figurent sur la liste des responsables{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 19e arrondissement : Jeanne Musset, couturière, figure sur la liste des responsables{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
* Femmes du 20e arrondissement : Gauvain, cartonnière, figure sur la liste des responsables{{Sfn|Thomas|2021|p=121}}.
== Nòt ak referans ==
{{Referans}}
[[Kategori:Komin]]
[[Kategori:Istwa]]
[[Kategori:Anachis]]
[[Kategori:Fanm]]
[[Kategori:Ewòp]]
[[Kategori:Infobox avèk yon lejand lokal ak yon imaj sou Wikidata]]
[[Kategori:Paj Wikipedya]]
[[Kategori:Paj jewolokalizab san kowòdone parametre]]
[[Kategori:Feminis]]
38wv1i6qahdhn5539ex5kjqmnwmfn3l
Diskisyon Itilizatè:SHB2000
3
97840
888477
2026-09-18T02:33:32Z
Max
32173
Max a déplacé la page [[Diskisyon Itilizatè:SHB2000]] vers [[Diskisyon Itilizatè:SHB]] : Page automatiquement déplacée lors du renommage de l’utilisateur « [[Special:CentralAuth/SHB2000|SHB2000]] » en « [[Special:CentralAuth/SHB|SHB]] »
888477
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Diskisyon Itilizatè:SHB]]
037nhfqi5wqg82f90j3ktwcpnsuufr0