Էջ:Հայկական Սովետական Հանրագիտարան (Soviet Armenian Encyclopedia) 7.djvu/140

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="hy">
  <siteinfo>
    <sitename>Վիքիդարան</sitename>
    <dbname>hywikisource</dbname>
    <base>https://hy.wikisource.org/wiki/%D4%B3%D5%AC%D5%AD%D5%A1%D5%BE%D5%B8%D6%80_%D5%A7%D5%BB</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.7</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Մեդիա</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Սպասարկող</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Քննարկում</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Մասնակից</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Մասնակցի քննարկում</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Վիքիդարան</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Վիքիդարանի քննարկում</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Պատկեր</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Պատկերի քննարկում</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki քննարկում</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Կաղապար</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Կաղապարի քննարկում</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Օգնություն</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Օգնության քննարկում</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Կատեգորիա</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Կատեգորիայի քննարկում</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Հեղինակ</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Հեղինակի քննարկում</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Պորտալ</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Պորտալի քննարկում</namespace>
      <namespace key="104" case="first-letter">Էջ</namespace>
      <namespace key="105" case="first-letter">Էջի քննարկում</namespace>
      <namespace key="106" case="first-letter">Ինդեքս</namespace>
      <namespace key="107" case="first-letter">Ինդեքսի քննարկում</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Մոդուլ</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Մոդուլի քննարկում</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Էջ:Հայկական Սովետական Հանրագիտարան (Soviet Armenian Encyclopedia) 7.djvu/140</title>
    <ns>104</ns>
    <id>24862</id>
    <revision>
      <id>393276</id>
      <parentid>249531</parentid>
      <timestamp>2026-06-22T07:35:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-31364-58</username>
        <id>14009</id>
      </contributor>
      <origin>393276</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14439" sha1="4bo64e59lfhv14gwzsela39y6ek7mai" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;XelgenBot&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Այն խնդիրները, որոնցում &lt;math&gt;f(x_1, x_2,  ...., x_n)&lt;/math&gt; և &lt;math&gt;g_i(x_1, x_2,  ...., x_n)&lt;/math&gt; ֆունկցիաներից գոնե մեկը գծային չէ, ուսումնասիրում է ոչ գծային ծրագրավորումը: Վերջինս իր հերթին բաժանվում է ուռուցիկ և ոչ ուռուցիկ ծրագրավորման բաժինների: Ուռուցիկ ծրագրավորումը ուսումնասիրում է այնպիսի խնդիրներ, որոնցում պահանջվում է գտնել ուռուցիկ բազմության վրա ուռուցիկ ֆունկցիայի առավելագույն (կամ գոգավոր ֆունկցիայի նվազագույն) արժեքը:&lt;br&gt;
Ուռուցիկ ծրագրավորման խնդիրներն օժտված են այն հատկությամբ, որ յուրաքանչյուր տեղային (լոկալ) մաքսիմում միաժամանակ տվյալ բազմության վրա ֆունկցիայի ընդունած արժեքներից ամենամեծն է: Ուռուցիկ ծրագրավորման ամենից հանգամանորեն մշակված բաժինը քառակուսային ծրագրավորումն է, որի շրջանակներում ուսումնասիրվող խնդիրների սահմանափակումները գծային են, իսկ նպատակային ֆունկցիան՝ քառակուսային: Ոչ ուռուցիկ ծրագրավորման շրջանակներում արդեն ձևավորվել է երկրաչափական ծրագրավորումը, որն ուսումնասիրում է այնպիսի խնդիրներ, որոնցում &lt;math&gt;f(x_1, x_2,  ...., x_n)&lt;/math&gt; և &lt;math&gt;g_i(x_1, x_2,  ...., x_n)&lt;/math&gt; ֆունկցիաները դրական արժեքներ ընդունող որոշակի աստիճանային ֆունկցիաներ են: Ներկայումս մշակված են երկրաչափական ծրագրավորման բավականաչափ լայն դասի խնդիրների լուծման մեթոդներ:&lt;br&gt;
Մ. ծ–ման շատ խնդիրներ բազմափուլ են: Նման խնդիրներն ուսումնասիրում է դինամիկական ծրագրավորումը, որի մեթոդները հնարավորություն են ընձեռում բավական մեծ ճշտությամբ լուծել հեռանկարային պլանավորման խնդիրներ:&lt;br&gt;
''Գրկ.''  {{լայն|Հարությունյան Ա. Գ}}., Գծային ծրագրավորումը և նրա մի քանի կիրառությունները, Ե., 1967:&lt;br&gt;
'''ՄԱԹԵՄԱՏԻԿԱԿԱՆ ՀՈՐԻԶՈՆ''', տես [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_3.djvu/612 ''Երկնային կոորդինատների համակարգեր'']:&lt;br&gt;
'''ՄԱԹԵՄԱՏԻԿԱԿԱՆ ՄԵԹՈԴՆԵՐ ՏՆՏԵՍԱԳԻՏՈՒԹՅԱՆ ՄԵՋ''', տնտեսական երևույթների և պրոցեսների քանակական վերլուծության մեթոդներ, որոնք կիրառվում են ժող. տնտեսության պլանավորման և արտադրության կառավարման մեջ: Բաժանվում են երկու կարգի: Մեթոդների {{լայն|առաջին կարգն}} օգտագործվում է ժողտնտեսության և (կամ) նրա առանձին ստորաբաժանումների զարգացման մակրոմոդելների, տնտ. համակարգի գործելակերպի կանխատեսման և սոցիալ–տնտ. գործոնների հաշվառման սխեմաների, արտադրության, փոխանակության, սպառման, գնագոյացման և տեխ. առաջընթացի մոդելների կառուցման ու որակական վերլուծության համար ևն: Այս կարգի մեթոդներն ու մոդելները որոշվում են քաղաքատնտեսության հիմնական դրույթներով: Մեթոդների {{լայն|երկրորդ կարգը}} կիրառվում է ներգործարանային, ճյուղային, ժողովրդատնտեսական կոնկրետ խնդիրներ լուծելու համար, որոնցում պահանջվում է կազմել արտադրության պլան, ռեսուրսների օգտագործման գրաֆիկ, բեռների տեղափոխման սխեմա, տարբեր հաշվեկշիռներ, հավաքել և մշակել տնտ. ինֆորմացիա, որոշակի չափանիշներից ելնելով համեմատել և գնահատել տարբեր նախագծեր, կանխատեսել այս կամ այն միջոցառման տնտ. հետևանքները ևն: Այս խնդիրների լուծման համար օգտագործվող մեթոդներն անվանվում են տնտեսամաթեմատիկական:&lt;br&gt;
Տնտ. համակարգի վիճակագրական տվյալների մշակումն ու վերլուծությունն իրականացվում է [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_7.djvu/142 ''մաթեմատիկական վիճակագրության''] մեթոդներով: Վիճակագրական տվյալներն օբյեկտի (երևույթի) բազմակի դիտումների արդյունքներ են, որոնք կազմում են համասեռ համախումբ:&lt;br&gt;
Մաթ. մեթոդները տնտեսագիտության մեջ ներկայացվում են կիրառական մաթեմատիկայի հետևյալ բաժիններով, [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_7.djvu/139 ''մաթեմատիկական ծրագրավորում''], [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_4.djvu/715 ''խաղերի տեսություն''], [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_7.djvu/274 ''մասսայական սպասարկման տեսություն''], պաշարների կառավարման տեսություն ևն: Մաթ. ծրագրավորումը մշակում է փոփոխականների թույլատրելի տիրույթի սահմանափակումներով բազմաչափ էքստրեմալ խնդիրների տեսությունը և թվային մեթոդները: Տնտեսության պլանավորման և կառավարման խնդիրները սովորաբար բերում են թվերի այնպիսի համախմբի ընտրությանը, որոնք որոշակի նպատակային ֆունկցիային տալիս են էքստրեմալ արժեք՝ փոփոխական որոշակի սահմանափակումների պայմաններում: Ֆունկցիայի հատկություններից և սահմանափակումներից կախված, մաթ. ծրագրավորման խնդիրները բաժանվում են գծայինի և ոչ գծայինի: Գծային ծրագրավորման խնդիրներն ունեն գծային նպատակային ֆունկցիա և սահմանափակումներ՝ գծային անհավասարությունների և հավասարումների տեսքով: Սահմանափակումներում և (կամ) նպատակային ֆունկցիայում գծայնության խախտումը բերում է ոչ գծային ծրագրավորման խնդրին: Մաթեմատիկական ծրագրավորման պայմանական էքստրեմումի այն խնդիրները, որոնց պայմաններում կան պատահական պարամետրեր, անվանվում են ստոխաստիկ ծրագրավորման խնդիրներ: Օպտիմալացման դաս են կազմում դիսկրետ կամ ամբողջական ծրագրավորման խնդիրները, որոնցում փոփոխականների փոփոխման տիրույթը բաղկացած է առանձին կետերից: Մաթ. ծրագրավորման առանձին խնդիրներ (օրինակ, տրանսպորտային) կիրառվում են ցանցային պլանավորման և կառավարման մեջ, որոնց միջոցով ժողտնտեսության տարբեր ճյուղերի համար կազմվում են ընթացիկ (օպերատիվ) և հեռանկարային պլաններ:&lt;br&gt;
Մաթ. ծրագրավորման երկակիության տեսությունն ուսումնասիրում է օպտիմալացման մեխանիզմի տարբեր կողմերը բնութագրող երկակի կամ փոխկապակցված խնդիրների զույգի կապը: Այդ տեսության հետևությունները թույլ են տալիս արտադրության օպտիմալ պլանը համադրել արտադրական գործոնների գնահատումների համակարգի հետ: Երկակիության տեսությունը սերտորեն կապված է խաղերի տեսության հետ, որը բացահայտում է գործելակերպի այս կամ այն իմաստով օպտիմալ ստրատեգիան՝ կոնֆլիկտային (երբ բախվում են տարբեր նպատակների ձգտող երկու կամ ավելի կողմերի շահերը) կամ անորոշ իրադրություններում: Մասսայական սպասարկման տեսությունն ուսումնասիրում է վիճակագրական օրինաչափությունները մեծ թվով համասեռ տարրական մասսայական բընույթ կրող օպերացիաներում՝ սպասարկման իրական համակարգերի հավանական մոդելների միջոցով: Տնտեսագիտական հետազոտություններում հաճախ կիրառվում է պաշարների (պահանջարկ ներկայացնող որոշակի ռեսուրսի) կառավարման տեսությունը, որը մշակում է արտադրության կամ մթերումների մակարդակի հաշվառման մեթոդներ՝ ապագա պահանջարկի (ոչ միշտ որոշակի) ռացիոնալ բավարարման համար: Մաթ. մեթոդներով լուծվում են նաև օրացուցային պլանավորման, սարքավորման մաշվածքի ու փոխարինման և այլն խնդիրներ: Դրանք այժմ կիրառվում են նաև ՍՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոս Լ. Ս. [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_9.djvu/377 ''Պոնտրյագինի''] խմբի մշակած օպտիմալ պրոցեսների մաթ. տեսության միջոցով:&lt;br&gt;
''Գրկ.'' Применение математики в экономических исследованиях, т. 1-3, М., 1959-1965.{{ՀՍՀ հեղ|Հ. Սարգսյան}}
'''ՄԱԹԵՄԱՏԻԿԱԿԱՆ ՄԵՔԵՆԱՆԵՐԻ ԻՆՍՏԻՏՈՒՏ''' {{լայն|գիտահետազոտական}} (ՄՄԳՀԻ), էլեկտրոնային հաշվողական տեխնիկայի խոշոր գիտական կենտրոն Երևանում: Հիմնադրվել է 1956-ին: Ինստ–ում կատարվող աշխատանքների հիմնական ուղղությունն է էլեկտրոնային հաշվողական մեքենաների (ԷՀՄ) նախագծումը և արտադրումը (ինստ–ին կից փորձնական գործարանում): ՄՄԳՀԻ–ում մշակված առաջին ԷՀՄ–ներից են «Արագած» և «Երևան» առաջին սերնդի մեքենաները (1960): 1959-ից սկսվեցին կիսահաղորդչային ուժեղացուցիչներով երկրորդ սերնդի մեքենաների ստեղծման աշխատանքները: 60-ական թթ. մշակվեցին և արտադրության մեջ ներդրվեցին [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_6.djvu/615 ''«Հրազդան»''] և [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_8.djvu/146 ''«Նաիրի»''] անվանաշարի առաջին մեքենաները, 1971-ին՝ տոմսա–դրամարկղային գործողությունների ավտոմատացման համար նախատեսված «Մարշրուտ–1» հատուկ ԷՀՄ: 1970-ական թթ. ստեղծվեց ինտեգրալային միկրոսխեմաներով երրորդ սերնդի մեքենաների մի շարք («Նաիրի–3», «Նաիրի–3-1», «Նաիրի–3-2», «Նաիրի–4»): ՄՄԳՀԻ զգալի ավանդ է ներդրել ԷՀՄ–ների «Ռյադ» միասնական համակարգի մոդելների ստեղծման գործում: Այդ անվանաշարի ամենահայտնի մեքենաներից են ինստ-ում ստեղծված «ԵՍ–1030» և «ԵՍ–1045» ԷՀՄ–ները: «Նաիրի» ընտանիքի փոքր ԷՀՄ–ների բազայի վրա 1976-ից սկսվեց ավտոմատացված աշխատատեղերի մշակման նոր ուղղության զարգացումը:&lt;br&gt;
ՄՄԳՀԻ ունի ասպիրանտուրա և թեկնածուական աստիճան շնորհող մասնագիտացված գիտական խորհուրդ (1970-ից):{{ՀՍՀ հեղ|Վ. Կարապետյան}}
'''ՄԱԹԵՄԱՏԻԿԱԿԱՆ ՆՇԱՆՆԵՐ''', պայմանանշաններ, որոնք նախատեսված են մաթեմատիկական օբյեկտներ, հասկացություններ և առաջադրություններ գրառելու համար: Օրինակ, &lt;math&gt;\sqrt 2&lt;/math&gt; (քառակուսի արմատ երկուսից), &lt;math&gt;3&gt;2&lt;/math&gt; (երեքը մեծ է&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4bo64e59lfhv14gwzsela39y6ek7mai</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Էջ:Հայկական Սովետական Հանրագիտարան (Soviet Armenian Encyclopedia) 7.djvu/141</title>
    <ns>104</ns>
    <id>24863</id>
    <revision>
      <id>393277</id>
      <parentid>250211</parentid>
      <timestamp>2026-06-22T07:47:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-31364-58</username>
        <id>14009</id>
      </contributor>
      <origin>393277</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10236" sha1="1gli1guqp0drkc9h4qtxc1972pyb71q" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;XelgenBot&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{լայն|Որոշ մաթեմատիկական նշանների ստեղծման տարեթվերը և հեղինակները}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Նշանը !! Իմաստը !! Ստեղծողը !! Ստեղծման տարեթիվը
|-
| &lt;math&gt;\infty&lt;/math&gt; || անվերջություն || Ջ. Վալիս || 1655
|-
| &lt;math&gt;e&lt;/math&gt; || բնական լոգարիթմների հիմքը || Լ. Էյլեր || 1736
|-
| &lt;math&gt;\pi &lt;/math&gt; || շրջանագծի երկարության հարաբերությունը տրամագծին || Ու. Ջոնս || 1706
|-
| &lt;math&gt;i&lt;/math&gt; || քառակուսի արմատ &lt;math&gt;-1&lt;/math&gt;-ից || Լ. Էյլեր || 1777 (տպագրվել է 1794-ին)
|-
| &lt;math&gt;\vec i, \vec j, \vec k&lt;/math&gt; || միավոր վեկտորներ || Ու. Համիլտոն || 1853
|-
| &lt;math&gt;a, b, c&lt;/math&gt; &lt;br&gt; &lt;math&gt;x, y, z&lt;/math&gt; ||հաստատուն կամ տրված մեծություններ&lt;br&gt;փոփոխական կամ անհայտ մեծություններ || Ռ. Դեկարտ || 1637
|-
| &lt;math&gt;=&lt;/math&gt; || հավասարություն || Ռ. Ռեկորդ || 1557
|-
| &lt;math&gt;&gt;&lt;/math&gt;&lt;br&gt;&lt;math&gt;&lt;&lt;/math&gt; || մեծ է&lt;br&gt;փոքր է || Տ. Հարիոտ || 1631
|-
| &lt;math&gt;\equiv &lt;/math&gt; || համեմատելիություն || Կ. Գաուս || 1801
|-
| &lt;math&gt;\parallel &lt;/math&gt; || զուգահեռություն || Ու. Օութրենդ || 1677
|-
| &lt;math&gt;\displaystyle \perp&lt;/math&gt; || ուղղահայացություն || Պ. Էրիգոն || 1634
|-
| &lt;math&gt;+&lt;/math&gt; &lt;br&gt; &lt;math&gt;-&lt;/math&gt; || գումարում &lt;br&gt; հանում || գերմանացի մաթեմատիկոսներ || XV դ. վերջ
|-
| &lt;math&gt;\times&lt;/math&gt; || բազմապատկում || Ու. Օութրենդ || 1631
|-
| &lt;math&gt;\cdot&lt;/math&gt; || բազմապատկում || Գ. Լայբնից || 1698
|-
| &lt;math&gt;:&lt;/math&gt; || բաժանում || Գ. Լայբնից || 1684
|-
| &lt;math&gt;a, a^2 ... a^n&lt;/math&gt; || աստիճաններ || Ռ. Դեկարտ&lt;br&gt; Ի. Նյուտոն || 1637&lt;br&gt; 1676
|-
| &lt;math&gt;\sqrt{2}, \sqrt{3}&lt;/math&gt;  || արմատներ || Ք. Ռուդոլֆ &lt;br&gt; Ա. Ժիրար || 1525&lt;br&gt;1629
|-
| &lt;math&gt;\operatorname{Log}&lt;/math&gt; &lt;br&gt; &lt;math&gt;\log&lt;/math&gt; || լոգարիթմ || Յո. Կեպլեր &lt;br&gt;Բ. Կավալիերի || 1624 &lt;br&gt;1632
|-
| &lt;math&gt;sin&lt;/math&gt; &lt;br&gt;&lt;math&gt;cos&lt;/math&gt; &lt;br&gt;&lt;math&gt;tg&lt;/math&gt;&lt;br&gt;&lt;math&gt;arcsin&lt;/math&gt;|| սինուս &lt;br&gt;կոսինուս &lt;br&gt;տանգես &lt;br&gt; արկսինուս||  Լ. Էյլեր&lt;br&gt;Լ. Էյլեր&lt;br&gt;Ժ. Լագրանժ   ||  1748&lt;br&gt; 1753&lt;br&gt; 1772
|-
| &lt;math&gt;\mathrm{sh}&lt;/math&gt;&lt;br&gt;&lt;math&gt;\mathrm{ch}&lt;/math&gt; || հիպերբոլական սինուս&lt;br&gt;հիպերբոլական կոսինուս || Վ. Ռիկատի || 1757
|-
| &lt;math&gt;dx, d^2x ...,&lt;/math&gt; || դիֆերենցյալ || Գ. Լայբնից || 1675 (տպագրվել է 1684-ին)
|-
|  &lt;math&gt;\int ydx&lt;/math&gt; || ինտեգրալ || Գ. Լայբնից || 1675 (տպագրվել է 1686-ին)
|-
| &lt;math&gt;\frac {d}{dx}&lt;/math&gt; || ածանցյալ  || Գ. Լայբնից || 1675
|-
| &lt;math&gt;f'_x, y', f'(x)&lt;/math&gt; || ածանցյալ  || Ժ. Լագրանժ || 1770, 1779
|-
| &lt;math&gt;\varrho/\varrho x&lt;/math&gt; || մասնական ածանցյալ|| Ա. Լեժանդր || 1786
|-
| &lt;math&gt;\bigtriangleup x&lt;/math&gt; || տարբերություն || Լ. Էյլեր || 1775
|-
| &lt;math&gt;\int_a^b f(x) dx&lt;/math&gt;  || որոշյալ ինտեգրալ || Ժ. Ֆուրիե || 1819-22
|-
|  &lt;math&gt;\sum&lt;/math&gt; || գումար || Լ. Էյլեր  || 1775
|-
|  &lt;math&gt;\prod&lt;/math&gt;  || արտադրյալ || Կ. Գաուս || 1812
|-
|  &lt;math&gt;!&lt;/math&gt; || ֆակտորիալ ||  Կ. Կրամպ || 1808
|-
| &lt;math&gt;|x|&lt;/math&gt; || մոդուլ || Կ. Վայերշտրաս ||1841
|-
|&lt;math&gt;\lim&lt;/math&gt;&lt;br&gt; &lt;math&gt;\lim  n= \infty&lt;/math&gt; &lt;br&gt;&lt;math&gt;\lim n \rightarrow \infty&lt;/math&gt; || սահման || Ս. Լյուիլյե&lt;br&gt; Ու. Համիլտոն&lt;br&gt; ուրիշ մաթեմատիկոսներ || 1786&lt;br&gt;1853&lt;br&gt;XX դ. սկիզբ
|-
| &lt;math&gt;\phi x&lt;/math&gt;&lt;br&gt;  &lt;math&gt;f(x)&lt;/math&gt; || ֆունկցիա || Ի. Բեռնուլի&lt;br&gt;Լ. Էյլեր  || 1718&lt;br&gt;1734
|}
երկուսից) ևն: Առաջին Մ. ն. եղել են թվերի գրառման նշանները՝ [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_4.djvu/224 ''թվանշանները''], որոնք, հավանաբար, ավելի վաղ ծագում ունեն, քան գրերը: Թվարկության առավել հին՝ բաբելոնական և եգիպտական համակարգերը ծագել են&lt;math&gt;3\frac {1}{2}&lt;/math&gt; հազարամյակ մ. թ. ա.: Կամայական մեծությունների Մ. ն. ստեղծվեւ են Հունաստանում բավական ուշ (սկսած V-IV դդ. մ. թ. ա.): Հանրահաշվական նշանագրությունը երևան է եկել XIV-XVII դդ.: Հանրահաշվական բանաձևերի ստեղծման գործում մեծ ավանդ ունեն Ֆ. [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_11.djvu/429 ''Վիետը''] և Ռ. [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_3.djvu/331 ''Դեկարտը'']: Դիֆերենցիալ և ինտեգրալ հաշվի նշանագրությունը ստեղծել է Գ. [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_4.djvu/481 ''Լայբնիցը'']: Ժամանակակից մաթեմատիկայի նշանագրության ստեղծման գործում մեծ դեր է խաղացել Լ. [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_4.djvu/49 ''Էյլերը'']:&lt;br&gt;
'''ՄԱԹԵՄԱՏԻԿԱԿԱՆ ՊԱՊԻՐՈՒՍՆԵՐ''', Հին Եգիպտոսի մաթեմատիկական գիտության հուշարձաններ, վերաբերում են Միջին թագավորության շրջանին (մոտ XXI դ. – մոտ XVIII դ. մ. թ. ա.): Առավել հայտնի են Ռինդի և Մոսկովյան պապիրուսները:&lt;br&gt;
{{լայն|Ռինդի պապիրուսը}} (տիրոջ՝ եգիպտագետ Գ. Ռինդի (Rhind) անունով, գտնվում է Բրիտանական թանգարանում (Լոնդոն)) առաջին անգամ ուսումնասիրել և գերմաներեն հրատարակել է Ա. Այզենլորը 1877-ին (այս պապիրուսը հայտնի է նաև Ահմեսի պապիրուս անունով՝ կազմող և գրիչ Ահմեսի անունով): Ռինդի պապիրուսն ընդգրկում է կիրառական բնույթի 84 խնդիրների լուծումներ, որոնք վերաբերում են կոտորակների նկատմամբ գործողություններին, ուղղանկյան, եռանկյան, սեղանի և շրջանի մակերեսների հաշվարկներին (որպես վերջինիս մակերես ընդունվում է տրամագծի &lt;math&gt;8/9&lt;/math&gt;-ին հավասար կողմով քառակուսու մակերեսը), ուղղանկյուն զուգահեռանիստի և գւանի ծավալների հաշվարկներին, պարունակում է նաև համեմատական բաժանման, հացահատիկի և նրանից ստացվող հացի կամ գարեջրի քանակական հարաբերության վերաբերյալ խնդիրներ: 79-րդ խնդրի լուծումը հանգում է երկրաչափական պրոգրեսիայի գումարի հաշվարկի: Սակայն այս բոլոր խնդիրների լուծման համար չի տրվում որևէ ընդհանուր կանոն և չի արվում որևէ տեսական ընդհանրացում:&lt;br&gt;
{{լայն|Մոսկովյան պապիրուսը}} (գտնվում է Ա. Ս. Պուշկինի անվ. կերպարվեստի թանգարանում (Մոսկվա)) ուսումնասիրել են ռուս եգիպտագետներ Բ. Ա. Տուրաևը (1917) և Վ. Վ. Ստրուվեն (1927), ամբողջությամբ հրատարակվել է գերմաներեն (1930): Պարունակում է 25 խնդիր՝ նույն տիպի, ինչ Ռինդի պապիրուսի խընդիրներն են: Առանձնակի հետաքրքրություն են ներկայացնում 10 և 14-րդ խնդիրները: Առաջինում հաշվվում է կիսագլանի (կամ, հնարավոր է, կիսագնդի) կողմնային մակերևույթը: Սա մաթեմատիկական գրականության մեջ կոր մակերևույթի մակերես հաշվելու առաջին օրինակն է: Երկրորդ խնդրի լուծումը հիմնված է քառակուսի հիմքով հատած բուրգի ծավալի ճշգրիտ բանաձևի վրա: Մ. պ–ի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է ընձեռում պատկերացում կազմելու Հին Եգիպտոսի մաթ. գիտելիքների մակարդակի մասին: Տես նաև [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_3.djvu/474 ''Եգիպտոս''] {{լայն|Հին, Տեխնիկան և գիտությունը}} բաժինը:&lt;br&gt;
'''ՄԱԹԵՄԱՏԻԿԱԿԱՆ ՍՊԱՍՈՒՄ''', [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_9.djvu/144 ''պատահական մեծության''] կարևոր թվային բնութագրիչներից: &lt;math&gt;F_\xi(x)&lt;/math&gt; բաշխման ֆունկցիա ունեցող &lt;math&gt;\xi&lt;/math&gt; պատահական մեծության Մ. ս. է կոչվում
: &lt;math&gt;E_\xi=\int\limits_{-\infty}^{\infty}xdF_\xi(x)&lt;/math&gt;
ինտեգրալը, եթե այն բացարձակ զուգամետ է: Դիսկրետ և անընդհատ պատահական մեծությունների Մ. ս–ներն են համապատասխանաբար՝&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1gli1guqp0drkc9h4qtxc1972pyb71q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Էջ:Հայկական Սովետական Հանրագիտարան (Soviet Armenian Encyclopedia) 7.djvu/142</title>
    <ns>104</ns>
    <id>24864</id>
    <revision>
      <id>393278</id>
      <parentid>250380</parentid>
      <timestamp>2026-06-22T08:25:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-31364-58</username>
        <id>14009</id>
      </contributor>
      <origin>393278</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15864" sha1="ja255p09tkfrlfd5c0vgkknwobyssda" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;XelgenBot&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;math&gt;E_\xi=\sum_{k}{x_k} P(\xi=x_k),   E_\xi=\int\limits_{-\infty}^{\infty}xp(x)dx,&lt;/math&gt;
որտեղ, &lt;math&gt;x_k&lt;/math&gt;-երը &lt;math&gt;\xi&lt;/math&gt;-ի հնարավոր արժեքներն են, &lt;math&gt;P(x)&lt;/math&gt;-ը՝ &lt;math&gt;\xi&lt;/math&gt;–ի {{լայն|հավանականության խտությունը}}: Մ. ս–ման հիմնական հատկություններն են. 1. &lt;math&gt; EC=C&lt;/math&gt;, 2. &lt;math&gt; E(C\xi)=CE\xi&lt;/math&gt;, 3. &lt;math&gt; E(\xi+\eta)=E\xi+E\eta&lt;/math&gt;, 4. &lt;math&gt; E(\xi \eta)=E\xi E\eta&lt;/math&gt;, եթե պատահական մեծություններն անկախ են: Մ. ս. բնութագրում է պատահական մեծության արժեքների դասավորությունը: Մ. ս–ի այդ հատկությունը ըստ էության բացատրվում է [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_7.djvu/432 ''մեծ թվերի օրենքով'']:&lt;br&gt;
'''ՄԱԹԵՄԱՏԻԿԱԿԱՆ ՎԻՃԱԿԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ''', մաթեմատիկայի բաժին, որի նպատակն է վիճակագրական (տես [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_11.djvu/449 ''Վիճակագրություն'']) դիտման մեթոդների մշակումը և վիճակագրական տվյալների համակարգումն ու վերլուծությունը: Մ. վ. սերտորեն կապված է [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_6.djvu/260 ''հավանականությունների տեսության''] հետ: Մ. վ–յան հիմնական խնդիրներից է պատահական մեծությունների թվային բնութագրիչների (հավանականություն, բաշխման ֆունկցիա, մաթ. սպասում, դիսպերսիա ևն) գնահատման մեթոդների մշակումը: Սովորաբար, պատահական երևույթների ուսումնասիրման ժամանակ, այդ թվային բնութագրիչները լինում են անհայտ և պետք է գնահատվեն փորձի տվյալների, այսինքն՝ պատահական մեծության նկատմամբ կատարած դիտումների արդյունքների հիման վրա: Հաճախ հայտնի է լինում դիտարկվող պատահական մեծության բաշխման ֆունկցիայի տեսքը, մինչդեռ նրա պարունակած պարամետրերի արժեքները լինում են անհայտ: Այդ պարամետրերի համար հնարավոր չափով ճիշտ և հուսալի գնահատականներ գտնելու խնդրով զբաղվում է բաշխման ֆունկցիաների պարամետրերի գնահատման բաժինը: Մ. վ–յան կարևոր բաժիններից է վիճակագրական հիպոթեզների (այսինքն՝ պատահական մեծության բաշխման ֆունկցիայի վերաբերյալ ենթադրությունների) ստուգման տեսությունը: Պատահական ազդակների ազդեցությամբ փոփոխվող մեծությունների միջև կախվածության հարցերն ուսումնասիրում է կոռելյացիայի տեսությունը: Մ. վ–յան ուսումնասիրությունների շրջանակները սրանով չեն սահմանափակվում. բնագիտության և տեխնիկայի զարգացումը մշտապես առաջադրում են նոր խնդիրներ, որոնց լուծումը հանգեցնում է Մ. վ–յան մեթոդների հետագա կատարելագործմանը:&lt;br&gt;
Արդի Մ. վ–յան զարգացմանը էապես նպաստել են Ռ. Ֆիշերի, Յու. Նեյմանի, Ա. Վալդի, սովետական գիտնականներ Ա. Ն. Կոլմոգորովի, Ն. Վ. Սմիռնովի և այլոց աշխատանքները:&lt;br&gt;
''Գրկ.'' {{լայն|Крамер Г}}., Математические методы статистики, пер. с англ., М., 1948; {{լայն|Ван-дер-Варден Б. Л}}., Математическая статистика, лер. с нем.. М., 1960; {{լայն|Смирнов Н. В., Дунин-Барковский И. В}}., Курс теории вероятностей и математической статистики для технических приложений, 3 изд., М., 1969.&lt;br&gt;
'''ՄԱԹԵՄԱՏԻԿԱԿԱՆ ՏՐԱՄԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ''', մտածողության ձևերի մաթեմատիկական մոդելներ ուսումնասիրող գիտություն, այլ տեսակետով՝ Մ. տ., ինչպես և [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_7.djvu/481 ''մետամաթեմատիկան''], շոշափում է մտածողության այնպիսի ձևեր, որոնք հանդիպում են մաթ. ապացույցներում: Երբեմն «Մ. տ.» գաղափարի մեջ ներառում են նաև Մ. տ–յանը առնչվող այլ մաթ. տեսություններ (բուլյան հանրահաշիվը, ալգորիթմների տեսությունը, ավտոմատների տեսությունը ևն): Մ. տ. ուսումնասիրում է [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_6.djvu/699 ''ձևայնացված լեզուներ''] և համակարգեր (հաշիվներ, տեսություններ), հետազոտում է համակարգերի [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_1.djvu/422 ''անհակասականության''], [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_4.djvu/673 ''լրիվության''], բաղադրիչ ձևային կանոնների և աքսիոմների անկախության հարցերը, համապատասխան լեզուների հանրահաշվական հատկությունները, նրանց մեջ արտահայտվող դատողությունների ճշմարտության տարբեր ըմբռնումները, մասնավորապես, ելնելով հանրահաշվական, տոպոլոգիական, ալգորիթմական տեսակետներից (ընդ որում հանրահաշվական մոտեցման դեպքում օգտագործվում են [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_5.djvu/280 ''կավարի տեսության''] եղանակները): Մ. տ. ուսումնասիրում է նաև ձևայնացված հաշիվներում տրամաբանական արտածումների վերակազմավորման, պարզեցման, մինիմիզացման եղանակները, արտածումների որոնման եղանակները հաշվողական մեքենաների օգնությամբ ևն:&lt;br&gt;
Մ. տ–ում ուսումնասիրվող հաշիվները և տեսությունները տարբերվում են ըստ ձևայնացվող տրամաբանության բնույթի (դասական, կոնստրուկտիվ, մոդալ տրամաբանություն) և ըստ մակարդակի ([https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_1.djvu/596 ''ասույթների տրամաբանություն''], [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_9.djvu/424 ''պրեդիկատների տրամաբանություն'']): Պրեդիկատների տրամաբանությունում տարրական դատողությունր վերածվում է տրամաբանական սուբյեկտի (սուբյեկտների) և պրեդիկատի, մինչդեռ ասույթների տրամաբանությունում տարրական դատողությունը դիտվում է որպես անբաժանելի միավոր: Ասույթների հաշիվների ապարատի հիմքը կազմում են տրամաբանական գործողությունները՝ &lt;math&gt;\And&lt;/math&gt; («և»), &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt; («կամ»), &lt;math&gt;\lnot&lt;/math&gt; («ոչ»), &lt;math&gt;\to &lt;/math&gt; («բխում է»), պրեդիկատային հաշիվներում օգտագործվում են նաև &lt;math&gt;\forall&lt;/math&gt; («կամայական»), &lt;math&gt;\exists&lt;/math&gt; («գոյություն ունի»), որոշ հատուկ հաշիվներում՝ &lt;math&gt;\Diamond&lt;/math&gt; («հնարավոր է» , &lt;math&gt;\Box&lt;/math&gt; («անհրաժեշտ է»), &lt;math&gt;\tau&lt;/math&gt; («այնպիսի») ևն գործողություններ: Մ. տ–ում ուսումնասիրվող ձևային տեսությունների գաղափարները և դատողություններն արտահայտվում են բանաձևերով, այսինքն՝ տվյալ տեսության ձևային նշանների որոշակի տիպի վերջավոր զուգակցություններով: Այդ նշանները կարող են արտահայտել տրամաբանական գործողություններ, տեսության օբյեկտների միջև տարրական գործողություններ (&lt;math&gt;+, -, \cdot&lt;/math&gt;), տարրական հարաբերություններ (&lt;math&gt;=, &lt;&lt;/math&gt;), օժանդակ նպատակների համար մտցվում են նաև փակագծեր, փոփոխականներ: Այսպես, բնական թվերի թվաբանության մեջ «&lt;math&gt;x&lt;/math&gt;-ը պարզ թիվ է» դատողությունը կարելի է արտահայտել հետևյալ բանաձևով՝ &lt;math&gt;(x&gt;1\And \lnot \exists_y \exists_z((1&lt;y)\And(y&lt;x)\And(y\cdot 2=x)))&lt;/math&gt; (1), որը վերլուծվում է հետևյալ ձևով «&lt;math&gt;x&gt;1&lt;/math&gt; և գոյություն չունեն այնպիսի &lt;math&gt;y&lt;/math&gt; և &lt;math&gt;z&lt;/math&gt; բնական թվեր, որ &lt;math&gt;1&lt;y&lt;x&lt;/math&gt; և &lt;math&gt;y\cdot z=x&lt;/math&gt;»: Էվկլիդեսի թեորեմը պարզ թվերի քանակության անվերջության մասին արտահայտվում է &lt;math&gt;\forall_n\exists_x(n&lt;x\And P)&lt;/math&gt; բանաձևով, որտեղ &lt;math&gt;P&lt;/math&gt;-ն վերը նշված (1) բանաձևն է (բանաձևի վերլուծությունը՝ «կամայական &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; բնական թվի համար գոյություն ունի նրանից մեծ մի պարզ թիվ»): Ձևայնացված տեսության մեջ տրամաբանական արտածումները բանաձևերի վերջավոր հաջորդականություններ են, որոնք կառուցվում են ձևական տրամաբանական կանոնների միջոցով (օրինակ, նախադրյալի կրճատման կանոնը, որի համաձայն կամայական (&lt;math&gt;A\to B&lt;/math&gt;) և &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; բանաձևերից թույլատրվում է արտածել &lt;math&gt;B&lt;/math&gt; բանաձևը)՝ ելնելով տրամաբանական աքսիոմներից (օրինակ, &lt;math&gt;(A \And B)\to A&lt;/math&gt;) և տվյալ տեսության կոնկրետ աքսիոմներից (օրինակ,  &lt;math&gt;\forall_x \forall_y(x+1=y+1\to x=y&lt;/math&gt;)):&lt;br&gt;
Ձևայնացված տեսության արտածումների միջոցով ստացված բանաձևերը կոչվում են այդ տեսության ձևային թեորեմներ: Այս եղանսկով հաջողվում է ձևայնացնել թվաբանությունը, երկրաչափությունը, մաթ. անալիզը, բազմությունների տեսությունը: Մ. տ–յան եղանակներով նշված տեսությունների հետազոտությունները կարևոր են այդ գիտությունների ընդհանուր կոնցեպցիաների և նրանց մեջ որոշ կոնկրետ հարցերի պարզաբանման համար:&lt;br&gt;
Մ. տ–յան ստեղծման հետ կապված հիմնական սկզբունքները տվել է Գ. Վ. Լայբնիցը, մաթեմատիկական ապարատի հիմքերը մշակել է Ջ. Բուլը, պրեդիկատների տրամաբանության ապարատը՝ Գ. Ֆրեգեն:	Մաթեմատիկայի հիմունքներում, Մ. տ–յան կիրառման եղանակները տվել են Բ. Ռասելը և Դ. Հիլբերտը: Մ. տ–յան զարգացմանը նպաստել են ձևայնացված տեսությունների հնարավորությունների սահմանափակության մասին Կ. [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_3.djvu/111 ''Գյոդելի''] և Ա. [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_11.djvu/619 ''Տարսկու''], ասույթների հաշվի լրիվության մասին՝ Է. Պոստի (1921), պրեդիկատների հաշվի լրիվության մասին՝ Կ. Գյոդելի (1930), ձևայնացած թվաբանության անհակասականության մասին՝ Գ. Գենցենի (1936), [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_5.djvu/583 ''կոնտինուումի''], վարկածի անկախության մասին՝ Կ. Կոհենի (1963) թեորեմները:&lt;br&gt;
ՀՍՍՀ–ում Մ. տ–յան բնագավառում հետազոտություններ կատարվում են ԳԱ Հաշվողական կենտրոնում և Երևանի համալսարանում:&lt;br&gt;
''Գրկ.'' {{լայն|Բրուտյան Գ. Ա}}., Մաթեմատիկական տրամաբանության ֆիլիսոփայական ներածություն, Ե., 1968: {{լայն|Նույնի}}, Տրամաբանության դասընթաց, Ե., 1976; {{լայն|Ավետիսյան Ս. Հ}}., Մաթեմատիկական տրամաբանության հիմնական տարրերը, Ե., 1969: {{լայն|Мендельсон Э}}., Введение в математическую логику, пер. с англ.. М., 1971; {{լայն|Шенфилд Дж}}., Математическая логика, М., 1975.{{ՀՍՀ հեղ|Ի. Զասլավսկի}}
'''ՄԱԹԵՄԱՏԻԿԱԿԱՆ ՖԻԶԻԿԱ''', ֆիզիկական երևույթների մաթեմատիկական մոդելների տեսություն, հատուկ տեղ է գրավում [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_7.djvu/134 ''մաթեմատիկայում''] և [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_12.djvu/642 ''ֆիզիկայում'']: Մ. ֆ. ֆիզիկայի հետ սերտ կապի մեջ է այն մասով, որ վերաբերում է ֆիզիկական երևույթների մաթ. մոդելների կառուցմանը. մյուս կողմից՝ Մ. ֆ. մաթեմատիկայի, բաժին է, որովհետև կառուցված մոդելները&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ja255p09tkfrlfd5c0vgkknwobyssda</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Էջ:Հայկական Սովետական Հանրագիտարան (Soviet Armenian Encyclopedia) 7.djvu/143</title>
    <ns>104</ns>
    <id>24865</id>
    <revision>
      <id>393279</id>
      <parentid>250401</parentid>
      <timestamp>2026-06-22T08:54:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-31364-58</username>
        <id>14009</id>
      </contributor>
      <origin>393279</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13409" sha1="axhl63rjjxlexxt7wkeu6h920les6ty" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;XelgenBot&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ուսումնասիրում են մաթ. մեթոդներով: Ֆիզիկայի շատ բաժինների, օրինակ, էլեկտրադինամիկայի, ձայնագիտության, հիդրոդինամիկայի, առաձգականության տեսության երևույթներին համապատասխանող մաթեմատիկական մոդելները նկարագրվում են [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_7.djvu/271 ''մասնական ածանցյալներով հավասարումներով''], ճառագայթման տեղափոխման, թերմոդինամիկայի ու մի քանի այլ բաժինների խնդիրները նկարագրվում են ինչպես գծային, այնպես էլ ոչ գծային ինտեգրալ, ինտեգրալ–դիֆերենցիալ, ֆունկցիոնալ հավասարումներով, որոնք և կազմում են [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_7.djvu/143 ''մաթեմատիկական ֆիզիկայի հավասարումները'']:&lt;br&gt;
Ֆիզիկական երևույթների մաթ. մոդելների ուսումնասիրությունը ոչ միայն հնարավորություն է տալիս ստանալ այդ երևույթները նկարագրող մեծությունների քանակական բնութագրեր, այլև խորանալ այդ երևույթների ֆիզիկական էության մեջ և, երբեմն էլ, կանխատեսել նոր օրինաչափություններ: Վերը ասվածի դասական օրինակ է Նյուտոնի տիեզերական ձգողության տեսությունը, որը ոչ միայն հնարավորություն տվեց բացատրել հայտնի մոլորակների շարժումը, այլև կանխատեսել նոր մոլորակների գոյությունը:&lt;br&gt;
Ֆիզիկական երևույթների խորը և ավելի մանրամասն ուսումնասիրությունը բերում է Մ. ֆ–ի ավելի բարդ հավասարումների (օրինակ, ոչ գծային հավասարումներ), իսկ քվանտային էլեկտրադինամիկայի, դաշտի աքսիոմատիկ տեսության և ժամանակակից ֆիզիկայի այլ ուղղությունների զարգացումը բերեց Մ. ֆ–ի ինչպես նոր մեթոդների, այնպես էլ մաթեմատիկական նոր մոդելների ստեղծմանը (օրինակ, ընդհանրացված ֆունկցիաների տեսությունը, անընդհատ սպեկտրով օպերատորների տեսությունը ևն): Մյուս կողմից, հաշվողական մաթեմատիկայի բուռն գարգացումը հնարավորություն տվեց ստեղծելու Մ. ֆ–ի հավասարումների լուծման ուղղակի թվային մեթոդներ՝ ԷՀՄ-ների օգտագործմամբ. դրանցից առաջին հերթին պետք է նշել [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_3.djvu/488 ''եզրային խնդիրների''] լուծման վերջավոր–տարբերակային մեթոդները:&lt;br&gt;
'''ՄԱԹԵՄԱՏԻԿԱԿԱՆ ՖԻԶԻԿԱՅԻ ՀԱՎԱՍԱՐՈՒՄՆԵՐ''', [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_7.djvu/271 ''մասնական ածանցյալներով հավասարումներ''], ինչպես նաև ինտեգրալ, ինտեգրադիֆերենցիալ և ֆունկցիոնալ հավասարումներ, որոնց է հանգում բնության ֆիզիկական երևույթների մաթեմատիկական վերլուծությունը: Մաթեմատիկական ֆիզիկայի դասական դարձած հավասարումներից են [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_4.djvu/489 ''Լապլասի հավասարումը''], [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_1.djvu/176 ''ալիքային հավասարումը''] և ջերմահաղորդականության հավասարումը՝
: &lt;math&gt;\frac{\partial u}{\partial t}=a^2 \left [ \frac{\partial ^2 u}{\partial x ^2} + \frac{\partial ^2 u}{\partial y ^2} + \frac{\partial ^2 u}{\partial z ^2}  \right ]&lt;/math&gt;,
որոնք համապատասխանաբար {{լայն|էլիպսական, հիպերբոլական և պարաբոլական}} տիպի մասնական ածանցյալներով հավասարումներ են: Էլեկտրական դաշտի պոտենցիալը (երբ տիրույթում	բացակայում են լիցքերը) բավարարում է Լապլասի հավասարմանը: Համասեռ մարմնի ջերմաստիճանը բավարարում է ջերմահաղորդականության հավասարմանը: Ալիքային հավասարումով են նկարագրվում էլեկտրամագնիսական և ձայնային ալիքների հետ կապված շատ պրոցեսներ: Մ. ֆ. հ–ի տեսության զարգացման սկզբնական շրջանում հիմնական ուշադրություն էր դարձվում այդ հավասարումների ընդհանուր լուծումը գտնելուն: Բայց, պարզվեց, որ ի տարբերություն [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_3.djvu/416 ''դիֆերենցիալ հավասարումների''], մաթ. ֆիզիկայի շատ քիչ հավասարումների համար կարելի է անջատել բավականաչափ պարզ բանաձևերով տրվող լուծումների մի ընդհանուր դաս: Մյուս կողմից, Մ. ֆ. հ–ով նկարագրվող ֆիզիկական երևույթների վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ այդ հավասարումների հետ մեկտեղ առաջանում են լրացուցիչ պայմաններ, որոնց բնույթն էապես ազդում է դրանց լուծումների ուսումնասիրության վրա (տես [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_5.djvu/589 ''Կոշիի խնդիր'']): Մ. ֆ. հ. այդ լրացուցիչ պայմանների հետ միասին կոչվում են մաթ. ֆիզիկայի խնդիրներ: Մաթ. ֆիզիկայի շատ խնդիրներ բերվում են ինտեգրալ և ինտեգրադիֆերենցիալ հավասարումների:&lt;br&gt;
''Գրկ''. {{լայն|Тихонов А.Н., Самарский А. А}}, Уравнение математической физики, 4 изд., М., 1972.{{ՀՍՀ հեղ|Ն. Թովմասյան}}
'''ՄԱԹԵՄԱՏԻԿԱՅԻ ԻՆՍՏԻՏՈՒՏ ՀՍՍՀ ԳԱ''', գիտահետազոտական հիմնարկություն Երևանում, կազմակերպվել է 1971-ին, ՀՍՍՀ ԳԱ մաթեմատիկայի և մեխանիկայի ինստիտուտի (1944-1955-ին՝ ՀՍՍՀ ԳԱ մաթեմատիկայի և մեխանիկայի սեկտոր) հիման վրա: Ունի կոմպլեքս փոփոխականի ֆունկցիաների տեսության, իրական փոփոխականի ֆունկցիաների տեսության, դիֆերենցիալ հավասարումների և ֆունկցիոնալ անալիզի, մոտավորությունների տեսության, հավանականությունների տեսության մեթոդների, կոմպլեքս անալիզի բաժիններ: Ինստ-ում հիմնարար հետազոտություններ են կատարվում ամբողջ և մերոմորֆ ֆունկցիաների ընդհանուր տեսության, անալիտիկ ֆունկցիաների ներկայացման, մոտավորությունների տեսության, հարմոնիկ անալիզի, օրթոգոնալ շարքերի, բազիսների և ֆունկցիաների համակարգերի ներկայացման, օպերատորների սպեկտրալ տեսության, մասնական ածանցյալներով հավասարումների եզրային խնդիրների տեսության, ինտեգրալ և ստոխաստիկ երկրաչափության տարբեր հարցերի շուրջը:&lt;br&gt;
1978-ից գործում է գիտությունների թեկնածուի աստիճան շնորհող մասնագիտացված գիտական խորհուրդ:&lt;br&gt;
'''ՄԱԹԵՎՈՍՅԱՆ''' Արտաշես Ալեքսանդրի (ծն. 9.3.1904, գ. Կարճևան (այժմ՝ ՀՍՍՀ Մեղրու շրջանում)), հայ սովետական բուսաբույծ: Գյուղատնտ. գիտ. դոկտոր (1948), պրոֆեսոր (1949): ՀՍՍՀ գիտ. վաստակավոր գործիչ (1961), ՀՍՍՀ ԳԱ թղթակից անդամ (1971): ՍՄԿԿ անդամ 1938-ից: 1931-ին ավարտել է Երևանի գյուղատնտ. ինստ-ը: 1933-ից աշխատում է նույն ինստ-ի բուսաբուծության ամբիոնում. 1956-ից՝ ամբիոնի վարիչ, 1950-56-ին՝ ուսումնա–գիտական աշխատանքների գծով դիրեկտորի տեղակալ: 1941-43-ին մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմին, Մալայա զեմլյայի մարտերին:&lt;br&gt;
Մ–ի գիտ. աշխատանքները վերաբերում են դաշտային կուլտուրաների մշակության և ՀՍՍՀ–ում կերի կայուն բազայի ամրապնդման հարցերին: Վ. Ի. Լենինի անվան ՀամԳԳԱ Անդրկովկասի բաժանմունքի բուսաբուծության մասնաճյուղի և այլ գիտ. խորհուրդների անդամ է: Պարգևատրվել է Լենինի, «Պատվո նշան» շքանշաններով:&lt;br&gt;
''Երկ.'' Դաշտային կերահայթայթում, Ե., 1950: Հայաստանի կերային կուլտուրաները, Ե., 1959: Բուսաբուծություն, 2 հրտ., Ե., 1977: Эспарцеты Армении, Е., 1950.&lt;br&gt;
'''ՄԱԹԵՎՈՍՅԱՆ''' Հրանտ Իգնատիոսի (ծն. 3.3.1935, գ. Ահնիձոր (այժմ՝ ՀՍՍՀ Թումանյանի շրջանում)), հայ սովետական գրող:	1962-ին ավարտել է Երևանի Խ. Աբովյանի անվ. մանկավարժական ինստ-ի պատմա–լեզվագրական ֆակուլտետը, 1967-ին՝ Մոսկվայի բարձրագույն սցենարական երկամյա դասընթացը: Գրական ասպարեզ է իջել 1961-ին լայն արձագանք գտած «Ահնիձոր» ակնարկով («ՍԳ», № 4): Մ–ի ստեղծագործության առանցքը հայրենի գյուղն է իր լուսավոր ու ստվերոտ կողմերով, մեծ ու փոքր հերոսներով, տնտեսական ու բարոյական հարաբերություններով: «Օգոստոս» (1967), «Ծառերը» (1978), «Մեր վազքը» (1978) վիպակների ու պատմվածքների ժողովածուներում ամփոփված «Մենք ենք, մեր սարերը», «Աշնան արև», «Կայարան» և այլ գործերում Մ. հայրենի հողը ներկայացնում է իբրև ոչ միայն կեցության, այլև բարոյական մնայունւ արժեքների, սերնդակցական հաստատուն կապերի, հայրենիքի ըմբռնման հիմք ու հենարան: Մ–ի կենդանագրությունները («Ալխո», «Կանաչ դաշտը», «Գոմեշը») մարմնավորում են բնության և անհատի կապի գաղափարը: Նրա պատումները, որ իրենց շոշափած խնդիրներով, համարձակ ընդհանրացումներով, հոգեբանական խորունկ զննումներով բարձրացված են մեծ արվեստի աստիճանի, հրապարակվել են ՍՍՀՄ ժողովուրդների և արտասահմանյան բազմաթիվ լեզուներով: Մ–ի երկերի հիման վրա «Հայֆիլմը» նկարահանել է «Մենք ենք, մեր սարերը» (1969), «Աշնան արև», «Օգոստոս» (1977) գեղարվեստական ֆիլմերը:{{ՀՍՀ հեղ|Լ. Հախվերդյան}}
'''ՄԱԹԵՎՈՍՅԱՆ''' Շավարշ Մաթևոսի (7.3. 1895, Երևան – 16.4.1969, Երևան), հայ սովետական կենսաբան, պարազիտոլոգ: Բժշկ. գիտ. դոկտոր (1940), պրոֆեսոր (1947), ՀՍՍՀ գիտ. վաստ. գործիչ (1954):&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>axhl63rjjxlexxt7wkeu6h920les6ty</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Էջ:Հայկական Սովետական Հանրագիտարան (Soviet Armenian Encyclopedia) 7.djvu/144</title>
    <ns>104</ns>
    <id>24866</id>
    <revision>
      <id>393280</id>
      <parentid>250430</parentid>
      <timestamp>2026-06-22T09:24:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-31364-58</username>
        <id>14009</id>
      </contributor>
      <origin>393280</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13704" sha1="gycst417k42ahwvchl5dsoyv3wyufe0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;XelgenBot&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ՍՄԿԿ անդամ 1945-ից: 1919-ին ավարտել է Մոսկվայի համալսարանի բժշկ. ֆակուլտետը: Մասնակցել է քաղաքացիական կռիվներին և Հայրենական պատերազմին: 1921-ից աշխատել է Երևանի սանիտարա–բակտերիալոգիական ինստ-ում: 1925–41-ին եղել է Տրոպիկական ինստ-ի մանրէաբանության, ապա պարազիտաբանության բաժնի վարիչ: 1948-ից ղեկավարել է Երևանի բժշկ. ինստ-ի ընդհանուր կենսաբանության և պարազիտաբանության ամբիոնը:	1958-63-ին՝ բժշկ. ինստ–ի գիտական գծով պրոռեկտորի տեղակալ: Գիտական աշխատանքները վերաբերում են ամեոբիազի պարազիտաբանության և համաճարակագիտության, մակաբույծ նախակենդանիների, ընդհանուր կենսաբանության հարցերի ուսումնասիրություններին: Մ. եղել է ՀՍՍՀ առողջապահության մինիստրության բժշկ. գիտական խորհրդի նախագահության անդամ, Հայաստանի համաճարակագետների, մանրէաբանների, ինֆեկցիոնիստների և հիգիենիստների ընկերության անդամ: Պարգևատրվել է Լենինի, Կարմիր աստղի շքանշաններով ու մեդալներով:&lt;br&gt;
''Երկ.'' Պարազիտ նախակենդանիներ և որդեր, Ե., 1959 (հեղինակակից՝ Տ. Ս. Գասպարյան): Ընդհանուր կենսաբանության դասընթաց, Ե., 1967:&lt;br&gt;
'''ՄԱԹԵՎՈՍՅԱՆ''' Ռաֆայել Ռուբենի (ծն. 8.8.1924, Բաքու), շինարարական մեխանիկայի և կիրառական մաթեմատիկայի բնագավառի հայ սովետական գիտնական: Տեխ. գիտ. դոկտոր (1963), պրոֆեսոր (1978): Ավարտել է Բաքվի Մ. Ազիզբեկովի անվ. ինդուստրիալ ինստիտուտը (1948): 1951-ից բնակվում է Մոսկվայում: 1957-ից աշխատում է Վ. Ա. Կուչերենկոյի անվ. շինարարական կոնստրուկցիաների կենտրոնական ԳՀԻ-ում (Մոսկվա), 1974-ից՝ նույն ինստ-ի կայունության լաբորատորիայի վարիչ: Հիմնական աշխատությունները վերաբերում են կայունության որակական տեսության, ձողերի համակարգերի տատանումների մշակման, տեխ. գիտություններում մաթեմատիկայի կիրառման հարցերին:&lt;br&gt;
''Երկ.'' Устойчивость сложных стержневых систем (качественная теория), М., 1961.&lt;br&gt;
'''ՄԱԹԻԵԶ''' (Mathiez) Ալբեր (1874-1932), ֆրանսիացի պատմաբան: Հումանիտար գիտ. դոկտոր (1904): Ուսումնասիրել է Ֆրանսիական մեծ հեղափոխության պատմությունը: Հանդես է եկել Ժ. [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_3.djvu/283 ''Դանտոնի''] իդեալականացման դեմ, ձգտել է վերականգնել Մ. [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_9.djvu/683 ''Ռոբեսպիերի''] իսկական պատմական կերպարը: 1920-ական թթ. ազդվել է մարքսիզմից և այդ ժամանակաշրջանում գրել իր լավագույն երկերը, որոնցում մեծ տեղ է հատկացրել յակոբինյանների սոցիալ–տնտեսական քաղաքականությանը, Ֆրանս. մեծ հեղափոխության պատմության մեջ յակոբինյան դիկտատուրայի դերին: Պաշտպանել է Հոկտեմբերյան սոցիալիստական մեծ հեղափոխությունը:&lt;br&gt;
''Երկ.'' Французская революция, т. 1-3, М.-Л., 1925-30.&lt;br&gt;
''Գրկ.'' {{լայն|Лукин Н}}., Альбер Матьез (1874-1932), «Историк-марксист», 1932, № 3 (25).&lt;br&gt;
'''ՄԱԹԻՆԳԼԻ''' (Mattingly) Թոմաս (ծն. 1936), ԱՄՆ–ի տիեզերագնաց–օդաչու, ռազմածովային նավատորմի 3-րդ կարգի կապիտան: Ավարտել է Օբեռնի (Ալաբամայի նահանգ) համալսարանը (1958): Մինչև ԱՄՆ–ի տիեզերագնացների խմբում ընդգրկվելը (1966) ավարտել է աերոտիեզերական հետազոտությունների օդաչուների պատրաստման դպրոցը: 1972-ի ապրիլի 16-27-ը, որպես «Ապոլլոն–16» տիեզերանավի հիմնական բլոկի օդաչու, Ջ. [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_8.djvu/117 ''Յանգի''] և Չ. [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_3.djvu/425 ''Դյուկի''] հետ թռիչք է կատարել դեպի Լուսին: Լուսնամերձ ուղեծրում մնացել է ավելի քան 5 օր: Երկրից 300 հզ. կմ հեռավորության վրա գտնվելիս դուրս է եկել բաց տիեզերք (62 ր): &lt;br&gt;
'''ՄԱԹՀՈՒՐԱ''' (Mathura), {{լայն|Մաթրա}}, քաղաք Հյուսիսային Հնդկաստանում, Ուտտար Պրադեշ նահանգում, Ջամնա գետի ափին: 140,5 հզ. բն. (1971): Տրանսպորտային հանգույց է: Կա բուսական յուղի արտադրություն, քիմ., տեքստիլ արդյունաբերություն, մետաղամշակություն: Մ. հայտնի է բուդդայական հին հուշարձաններով (մ. թ. ա. IV-III դդ.) և հինդուական տաճարներով:&lt;br&gt;
'''ՄԱԹՅՈՒ''' (Matthew) Առնոլդ (1822-1888), անգլիացի բանաստեղծ, քննադատ: Վիկտորիական շրջանի առաջատար բանաստեղծներից և քննադատներից: Իր ստեղծագործություններում խստորեն քննադատել է «Վիկտորիական հասարակության ծաղկման» առասպելը: 1849-ին հրատարակել է «Մոլորված խրախճանասերը» բանաստեղծությունների առաջին գիրքը 1852-ին՝ «Էմպեդոկլեսը Էտնայի վրա», 1867-ին՝ «Նոր պոեմներ» ժողովածուները: Որպես քննադատ հանդես է եկել «Մշակույթ և անարխիա» (1869), «Գրականություն և դոգմա» (1873) էսսեներով, որոնցում բուրժ. քաղքենիական մտածողության պրոզաիզմին հակադրել է գեղեցկության, ճշմարտության, բարության գաղափարներով ներթափանցված գրականության դաստիարակչական բարձր նպատակը: Մ–ի առավել աչքի ընկնող հոդվածներն ամփոփվել են «Քննադատության փորձեր»-ում (1-2 գիրք, 1865, 1888):{{ՀՍՀ հեղ|Ա. Գասպարյան}}
'''ՄԱԹՈՒԶԵՆԻ''' (Arbutus), {{լայն|մորու ծառ}}, հավամրգազգիների ընտանիքի փոքր ծառերի կամ թփերի ցեղ: Տերևները հերթադիր են, կոշտ, պարզ, ամբողջական: Ծաղիկները երկսեռ են, վարդագույն կամ սպիտակ՝ գագաթային հուրաններում: Պտուղը հատապտղանման է, գնդաձև, բազմասերմ: Հայտնի է Մ–ու ավելի քան 20 տեսակ՝ տարածված միջերկրածովյան երկրներում և Հյուսիսային Ամերիկայում: {{լայն|Կարմիր Մ}}. (A. andrachne) դեկորատիվ և մեղրատու բույս է, բնականորեն աճում և մշակվում է Սև ծովի ափերին, Թբիլիսիում, Լենքորանում, Միջին Ասիայում: Բնի կեղևը վառ կարմիր է, աշնանը կարմրում է նաև ընձյուղների կեղևը: {{լայն|Խոշորապտուղ}} Մ–ու (A. uneda) պտուղները ուտելի են, օգտագործվում են թարմ և վերամշակված (մուրաբա, լիկյոր ևն) վիճակում: Կեղևը և ծաղիկները կիրառվում են բժշկության մեջ: Մշակվում է Ղրիմում և Անդրկովկասում:&lt;br&gt;
'''ՄԱԹՈՒՍԱՂԱ''' (ծն. թ. անհտ. – մոտ 652), հայ փիլիսոփա գիտնական, հոգևոր գործիչ: Կենսագրական ստույգ տվյալներ մեզ չեն հասել: Մ. կազմակերպել է Սահակ Պարթևի և Մեսրոպ Մաշտոցի գործերի մեկնությունները: 633-ի Կարինի ժողովում դավանաբանական վեճի ժամանակ կարդացվել է Մ–ի թուղթը, որտեղ հեղինակը հիմնավորապես մերժել է [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_12.djvu/405 ''քաղկեդոնականությունը'']: 634-ից եղել է Սյունիքի եպիսկոպոսը: Ստեփանոս Օրբելյանը իր «Պատմութիւն նահանգին Սիսական» գրքում նրան անվանում է ժամանակի մեծ քերթող, փիլիսոփա, ճարտասան և հմուտ հոգևոր գործիչ՝ «…լի ամենայն իմաստությամբ և կատարեալ գիտութեամբ» (էջ 112):{{ՀՍՀ հեղ|Մ. Մկրտչյան}}
'''ՄԱԺԱՆԴԻ''' (Magendie) Ֆրանսուա (1783-1855), ֆրանսիացի ֆիզիոլոգ: Փարիզի ԳԱ անդամ (1821), փոխպրեզիդենտ (1836), բժշկական ակադեմիայի անդամ (1819): Առաջիններից մեկն է կիրառել փորձառական մեթոդը կենդանիների ֆիզիոլոգիայում: 1822-ին փորձով հաստատել է Չ. Բելի սահմանած դրույթը, ըստ որի ողնուղեղի ետին նյարդարմատները զգացող են, իսկ առջևինը՝ շարժիչ: Մ. փորձով հիմնավորել է նյարդային համակարգի սնուցող ազդեցությունը, ուսումնասիրել մարսողությունը, մշակել կենդանահատման տեխնիկան: Զբաղվել է նաև նյարդային համակարգի ֆիզիոլոգիայի, ընդհանուր ախտաբանության, թունագիտության և ֆարմակոդինամիկայի որոշ հարցերով:&lt;br&gt;
'''ՄԱԺԱՔ''', տես [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_8.djvu/386 ''Կեսարիա'']:&lt;br&gt;
'''«ՄԱԺԻՆՈՅԻ ԳԻԾ»''', ֆրանսիական ամրությունների համակարգ Գերմանիայի հետ սահմանի վրա՝ Բելֆորից մինչև Լոնգյույոն՝ 380 կմ երկարությամբ: Կառուցվել է ռազմ. մինիստր Մաժինոյի առաջարկով, 1929–34-ին, կատարելագործվել է մինչև 1940-ը: Նախատեսված էր Հս–Արլ. Ֆրանսիան գերմ. հարձակումից պաշտպանելու համար: 1936-40-ին «Մ. գ.» մինչև Հյուսիսային ծով հասցնելու նպատակով սկսել է կառուցվել «Դալադյեի գիծը» (620 կմ երկարությամբ), որը չի ավարտվել: 1939-45-ի երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ գերմանաֆաշիստական զորքերը դուրս եկան (1940) «Մ. գ.»-ի թիկունքը և Ֆրանսիայի կապիտուլյացիայից հետո հարկադրեցին «Մ. գ.»-ի կայազորին հանձնվել: Պատերազմից հետո կանգուն մնացած ամրությունները, ինչպես նաև վերականգնվածները, օգտագործվում են որպես ռազմ. պահեստներ:&lt;br&gt;
'''ՄԱԺՈՐ''' (&lt; լատ. major — մեծ), [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_4.djvu/467 ''լադ''], որի հիմքում ընկած է մեծ (մաժոր) եռահնչյուն: Ունի լուսավոր լադային երանգ, հակադիր է [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_7.djvu/561 ''մինորին''], և այդ հակադրությունը երաժշտության մեջ գեղագիտական կոնտրաստ ստեղծող կարևոր միջոցներից է: Մ. դասական տեսք է ստացել XVIII դ. (ֆունկցիոնալ հարմոնիայի դարաշրջանում): XIX դ. կեսերից Մ. և մինոր լադերի փոխներթափանցման հետևանքով&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gycst417k42ahwvchl5dsoyv3wyufe0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Էջ:Հայկական Սովետական Հանրագիտարան (Soviet Armenian Encyclopedia) 7.djvu/145</title>
    <ns>104</ns>
    <id>24867</id>
    <revision>
      <id>393281</id>
      <parentid>250453</parentid>
      <timestamp>2026-06-22T09:34:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-31364-58</username>
        <id>14009</id>
      </contributor>
      <origin>393281</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13291" sha1="9fo3sqwxtxackdrf7wp1j0316lklg94" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;XelgenBot&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;գոյացել է մաժորա–մինոր միավորված համակարգը:&lt;br&gt;
'''ՄԱԺՈՐԻՏԱՐ ՀԱՄԱԿԱՐԳ''' (&lt; ֆրանս. majorite — մեծամասնություն), բուրժուական երկրներում ընտրությունների արդյունքը որոշելու կարգ: Ըստ Մ. հ–ի ընտրական օկրուգում դեպուտատական տեղեր ձեռք է բերում այն թեկնածուն կամ կուսակցության թեկնածուների խումբը, որը հավաքել է օրենքով նախատեսված ձայների մեծամասնությունը: Ներկայումս տարածված են բացարձակ կամ հարաբերական (ԱՄՆ, Մեծ Բրիտանիա, Հնդկաստան, Մեքսիկա ևն) մեծամասնության համակարգերը: Բացարձակ մեծամասնության դեպքում ընտրվում է ձայների բացարձակ (կամ պարզ) մեծամասնություն (50% + 1) հավաքած թեկնածուն: Հարաբերական մեծամասնության դեպքում անհրաժեշտ է հավաքել ձայների ավելի մեծ քանակ, քան հակառակորդներից յուրաքանչյուրը: Մ. հ. չի արտահայտում քաղ. ուժերի իրական հարաբերակցությունը, այս կամ այն կուսակցության դերը երկրի քաղ. կյանքում:&lt;br&gt;
Բազմակուսակցական երկրներում այդ համակարգը ձեռնտու է բուրժ. խոշոր կուսակցություններին: Դեմոկրատական ուժերը պայքարում են [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_8.djvu/247 ''ներկայացուցչության համամասնական համակարգի''] համար, որով կուսակցությունների ներկայացուցչությունը պառլամենտում որոշվում է ըստ հավաքած ձայների:{{ՀՍՀ հեղ|Հ. Խաչատրյան}}
'''ՄԱԼ''' (արաբ. «ունեցվածք», «եկամուտ»), հարկատեսակ, որով Զաքարյան Հայաստանում (XII դ. վերջ – XIII դ. 1-ին կես) հարկվել է հողը, իսկ մոնղ. (XIII-XIV դդ.) և իրան. (XVI-XVIII դդ.) տիրապետության շրջաններում՝ ամբողջ ունեցվածքը: Գրիգոր Ակներցի և Կիրակոս Գանձակեցի պատմիչները մոնղ. տիրապետության շրջանում գանձվող պետական հարկերի մեջ առաջինը հիշատակել են Մ., ժամանակակից պատմագիր Ռաշիդադդին այն համադրել է հողահարկին (խարաճին): Ուսումնասիրողների մի մասը Մ. համարում է դրամավճար, հողահարկ, մյուսը՝ ընդհանրապես հարկ (լայն առումով) և հողահարկ (նեղ առումով):&lt;br&gt;
'''ՄԱԼԱ''', գյուղ Տրապիզոնի վիլայեթի Պլատանա գավառում, գեղատեսիլ լեռնադաշտում: Գյուղը հիմնել են համշենահայերը XVII դ. վերջին: Մ. ուներ զույգ, միմյանցից ձորով բաժանվող թաղեր, որոնք ըստ տների քանակի, կոչվում էին Մեծ և Փոքր Մ.: 1914-ին Մ. ուներ շուրջ 100 տուն բնակիչ, որից 24 տունը՝ Փոքր Մ–ում, մնացածը՝ Մեծում: Կար եկեղեցի (Ս. Գևորգ) և դպրոց, որը կառուցվել էր 1865-ին, Փոքր Մ. թաղում: 1875-ին կառուցվել է նոր եկեղեցի (Ս. Լուսավորիչ): Բնակիչների հիմնական զբաղմունքը հողագործությունն էր, անասնապահությունը և կաթնատնտեսությունը, նաև մեղվաբուծությունը: Առողջարար կլիմայի, սառնորակ, վճիտ ջրերի շնորհիվ Մ. Տրապիզոնի բնակիչների սիրած ամառանոցն էր: Մ–ի բնակիչները տեղահանվել են 1915-ի Մեծ եղեռնի ժամանակ: Փրկվածները բնակություն են հաստատել Աբխազիայում: {{ՀՍՀ հեղ|Բ. Թոռլաքյան}}
'''ՄԱԼԱԳԱ''' (Mdlaga), քաղաք Իսպանիայում, Անդալուզիայում: Մալագա նահանգի վարչական կենտրոնն է: 374 հզ. բն. (1979): Նավահանգիստ և զետեղարանային բազա է Միջերկրական ծովի ափին, երկաթուղային և ավտոճանապարհների հանգույց: Զարգացած է գինեգործությունը (դեսերտային գինիների ավանդական արտադրություն), ձիթայուղի, ձկան և պտուղբանջարեղենի պահածոների, շաքարի արտադրությունը, նոր ճյուղերից՝ քիմիան և նավթաքիմիան: Կան նավաշինական, մետաղամշակման, օճառի և տեքստիլ արդյունաբերության ձեռնարկություններ: Բեռնաշրջանառության մեջ գերազանցում է նավթի ներմուծումը: Մ. կլիմայական կուրորտ է: Հիմնադրել են փյունիկեցիները Մալակա անվամբ, ըստ երևույթին, մ. թ. ա. XI դ.: Պահպանվել են ճարտ. մի շարք հուշարձաններ:&lt;br&gt;
'''ՄԱԼԱԹԻԱ''', {{լայն|Մելիտինե}}, քաղաք Փոքր Հայքում, Խարբերդից հարավ–արևմուտք, Եփրատի աջ կողմում, գետափից մոտ 15 կմ հեռու, երեք կողմից լեռներով պատած հարթավայրում: Հիշատակված է խեթական (Մելիտա), ասորեստանյան (Մելիդ, Միլիդա, Մելիդի ևն), ուրարտ. (Մելիտեիա) արձանագրություններում, անտիկ հեղինակների՝ Ստրաբոնի, Տակիտոսի մոտ (Մելիտինե) ևն: Մ–ի տնտ. և քաղ. զարգացմանը նպաստել են աշխարհագրական հարմար դիրքն ու պատմ. տարբեր ժամանակներում գրեթե միշտ վարչական կենտրոն լինելը: Այն գտնվում էր պարսկ. հնագույն Արքայական ճանապարհի վրա (հետագա ժամանակներում ևս այնտեղով անցել են կարավանային ուղիներ): Մ. Փոքր Հայքի երկրամասերից մեկի կենտրոնն էր, որպիսին մնաց մինչև Բյուզանդիայի Թեոդոսիոս կայսեր ժամանակները (IV դ. վերջ), երբ Փոքր Հայքը մասնատվեց երկու պրովինցիայի՝ Առաջին Հայքի՝ Սեբաստիա կենտրոնով, և Երկրորդ Հայքի, որի կենտրոնը դարձավ Մ.: Հուստինիանոս կայսեր (527-565) վարչական բարեփոխումներից հետո Մ. դարձավ բյուզանդական Երրորդ Հայք պրովինցիայի կենտրոնը: 1071-ի Մանազկերտի ճակատամարտից հետո Մ. գրավել են սելջուկները: Թուրք. տիրապետության շրջանում Մ. իր շրջակայքով մտնում էր Սեբաստիայի վիլայեթի մեջ, իսկ երբ վերջինս մասնատվեց վարչական երկու միավորի, Մ. դարձավ համանուն վիլայեթի կենտրոնը: Մինչև XII-XIII դդ. Մ–ում գերակշիռ թիվ են կազմել հայերը, այնուհետև՝ հույները: Հետագայում քաղաքում աստիճանաբար բնակություն են հաստատել նաև թուրքերը: 1841-ին Մ–ի բնակիչները չվերադարձան ամառանոցից, քանի որ նրանց տներում տեղավորվել էին կառավարական զորամասեր: Այդպես Հին Մ–ից 7-8 կմ հվ–արմ. հիմնվեց նոր Մ., որը XIX դ. սոսկ գավառի (սանջաքի) կենտրոն էր և մտնում էր նախ Մարաշի, իսկ նույն դարի 70-ական թթ.՝ Խարբերդի վիլայեթի մեջ: Հին Մ. այժմ շատ սակավ բնակիչներ ունի: Այն տեղացիներն անվանում են Էսկի Մալաթիա: Նրա շինություններից պահպանվել են պարսպի և նրա բուրգերի չնչին մնացորդները, հոգևոր ու աշխարհիկ շենքերի ու բնակելի տների ավերակներ: 1895-ի հայկական կոտորածների ժամանակ Մ–ի հայ բնակիչները թուրք. զորքին ցույց են տվել համառ դիմադրություն, որի ժամանակ տվել են մոտ 7500 զոհ, մեծ մասամբ կանայք, երեխաներ ու ծերունիներ: 1915-ին Մ. ուներ 40 հզ. բնակիչ, որից 20 հզ.՝ հայ: Զբաղվում էին արհեստներով (առանձնապես լայն տարածում ունեին մանածագործությունն ու ջուլհակությունը), առևտրով (հատկապես՝ ափիոնի), շերամապահությամբ, երկրագործությամբ: Քաղաքում կային տաճարներ, վարչական խոշոր շենքեր, առևտրական մեծ հրապարակ: Եկեղեցիների թիվը հասնում էր 5-ի, որոնցից 2-ը՝ հայկ.: Քաղաքից դուրս, այգիների մեջ գտնվում էր Մ–ի եպիսկոպոսանիստ Ս. Լուսավորիչ վանքը: Մինչև 1915-ը քաղաքում գործում էին հայկ. երեք ուսումնարան: Մ–ի հայ բնակչությունը զանգվածաբար բնաջնջվեց 1915-ին, թուրք. կառավարության կազմակերպած ջարդերի հետևանքով: Կենդանի մնացածները տեղահանվեցին և քշվեցին սիրիական անապատներ, ապա ստիպված հեռացան զանազան երկրներ:&lt;br&gt;
''Գրկ.'' {{լայն|Ալպոյաճյան Ա}}., Պատմութիւն Մալաթիոյ հայոց, Բեյրութ, 1961:{{ՀՍՀ հեղ|Թ. Հակոբյան}}
'''ՄԱԼԱԹԻԱՅԻ ԲԱՐԲԱՌ''', հայերենի բարբառ: Ըստ ձևաբանական դասակարգման պատկանում է «կը» ճյուղին, ըստ բազմահատկանիշ վիճակագրական դասակարգման՝ արմ. խմբակցության Փոքր Ասիայի կամ արմ. բարբառախմբին: Միջավայրը կորցրած բարբառ է: Խոսվել է Մալաթիա (Մելիտինե) քաղաքում և շրջակա գյուղերում: Ձայնավոր հնչյուններն են '''ա, ա, է, ը, ի, օ, օ, ու, ու''': Երկբարբառներ չկան: Բաղաձայնական համակարգը երկանդամ խլազուրկ է. գրաբարի ձայնեղ պայթականներին ու կիսաշփականներին ընդհանրապես համապատասխանում են շնչեղ խուլեր (բուրդ&gt;փուրթ, գող&gt;քօղ), խուլերին՝ ձայնեղներ (պատ&gt;բադ, տէր&gt;դէր): Պարզ խուլերն իբրև դիրքային տարբերակներ հանդիպում են '''ս, շ, խ, ք'''–ին հաջորդող կամ նախորդող դիրքերում: Ձայնավորները կրել են միայն մասնակի փոփոխություններ՝ '''ա&gt;ա''' (արիւն&gt;արին), '''ե&gt;ի, ա''' (եմ&gt;իմ, ձեռք&gt;ցառք), '''ո'''(ր)&gt;'''է''' (խնձոր&gt;խընձէր), '''ու&gt;օ''' (ուր&gt;հօր, ջուր&gt;չօռ): Գործում է ձայնավորների լիահնչության օրենքը (դդում&gt;թութում, ծնունդ&gt;ձունունդ): Շեշտը վերջնահար է: Գրաբարի երկբարբառների դիմաց կան պարզ ձայնավորներ՝ '''այ&gt;ա, ա''' (ձայն&gt;ցան, հայր&gt;հար), '''եա'''&gt;'''է''' (լեարդ»լէրթ), իւ»ի, օ, ու (ալիւր&gt;ալիր, սիւն&gt;սօն, բարութիւն&gt;փարութուն), '''ոյ&gt;օ, ու''' (բոյն&gt;փօն, զրոյց&gt;զուրուց): Գոյականի հոգնակին կազմվում է '''էր, նէր,''' նաև՝ '''ստան, անք, դանք, դէք, ք, օնք, էնք''' վերջավորություններով: Ունի 4 հոլովաձև՝ ուղղական–հայցական, սեռական–տրական, բացառական, գործիական: Չկա անձի–իրի ձևային տարբերակում: Սեռական–տրականը որոշյալության դեպքում ընդունում է հոդ, ունի '''ի(ն), ու(ն), ան, վա(ն), օչ, ա, ու/ա, ա/օ, ք/ց, էբ/օց''' (դըղէք–դըղօց) հոլովական թեքույթները:&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9fo3sqwxtxackdrf7wp1j0316lklg94</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Էջ:Հայկական Սովետական Հանրագիտարան (Soviet Armenian Encyclopedia) 7.djvu/146</title>
    <ns>104</ns>
    <id>24868</id>
    <revision>
      <id>393282</id>
      <parentid>250491</parentid>
      <timestamp>2026-06-22T09:50:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-31364-58</username>
        <id>14009</id>
      </contributor>
      <origin>393282</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12695" sha1="aezde8kggw3849gwjm7iawi56ohub81" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;XelgenBot&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Գործիականի վերջավորությունն է '''օք'''/'''մօք''': Բայը ունի 3 լծորդություն՝ '''ա, է, ի''', 4 եղանակաձև՝ ըղձական, սահմանական, հարկադրական, հրամայական: Սահմանական ներկան ու անկատարը ունեն շարունակականի ձևեր, որոնք կազմվում են ըղձականին (յ)'''ա''' մասնիկի հավելմամբ. ձայնավորով սկսվող բառերը ստանում են նաև '''գ''' նախադաս մասնիկ (քըրիմ ա, քըրէյի յա, գավլիմ ա, գավլէյի յա): Սրանց ժխտականը կազմվում է դրական խոնարհման ձևերի և օժանդակ բայի ժխտական ձևերի հարադրությամբ (չիմ քըրիմ ա, չիս քըրիս ա): Սահմանական ապառնին կազմվում է ապառնի դերբայով (քըրէլույիմ): Պայմանական եղանակաիմաստն արտահայտվում է ընդհանրական ներկայի ձևերով (գըքըրիմ), որի ժխտականը կազմվում է ժխտական դերբայով (չիմ քըրիր): Հարկադրական եղանականիշն է '''բիդի''' (բիդի քըրիմ), ժխտականը՝ '''չիբի''' (չիբի քըրիմ):&lt;br&gt;
''Գրկ.'' {{լայն|Աճառյան Հ}}., Հայոց լեզվի պատմություն, մաս 2, Ե., 1951: {{լայն|Դանիելյան Թ}}., Մալաթիայի բարբառը, Ե., 1967: {{լայն|Ջահուկյան Գ}}., Հայ բարբառագիտության ներածություն, Ե., 1972:{{ՀՍՀ հեղ|Ա. Հանեյան}}
'''ՄԱԼԱԹԻԱՅԻ ԴԱՇՏ''', միջլեռնային հարթավայր փոքրասիական բարձրավանդակի արևելյան մասում, Նուրհակ, Ենգիզեկ, Մալաթիա լեռների միջև, Եփրատ գետի աջ ափին: Երկարությունը մոտ 68 կմ է, լայնությունը՝ մոտ 34 կմ: Ձգվում է հս–արլ–ից հվ–արմ. ուղղությամբ: Ունի հվ–արլ. թույլ թեքություն, 600-1000 մ բարձրություն: Ծածկված է ջրաբերուկներով: Օգտակար հանածոներից կան երկաթ, պղինձ, քարածուխ, շինանյութեր, կերակրի աղ: Ունի բարեխառն կլիմա՝ տաք ամառ, ցուրտ ձմեռ: Հունվարի միջին ջերմաստիճանը մոտ –4°C է, հուլիսինը՝ 20-22°C, տարեկան տեղումները՝ 400-600 մմ: Գլխավոր գետը Թոխման (Մելաս) է: Տարածված են շագանակագույն և լեռնամարգագետնային հողերը՝ իրենց բնորոշ բուսածածկույթով: Լեռնաշղթաների ստորոտներում տեղ–տեղ կան անտառային պուրակներ: Ոռոգվող հողերում մշակում են հացահատիկ, բանջարեղեն, բամբակ, ծխախոտ, զբաղվում խաղողագործությամբ և պտղաբուծությամբ:&lt;br&gt;
'''ՄԱԼԱԹԻԱՅԻ ԿՐԹԱՍԻՐԱՑ ԸՆԿԵՐՈՒԹՅՈՒՆ''', հայրենակցական միություն: Հիմնադրվել է 1904-ի հունվ. 30-ին, Նյու Յորքում, մալաթիացիների նախաձեռնությամբ: Նպատակն էր օգնել ծննդավայրի հայկ. դպրոցներին, իսկ 1915-ից հետո՝ Մեծ եղեռնից փրկված հայրենակիցներին: Մ. կ. ը–յան նախաձեռնությամբ ու խնդրանքով, Սովետական Հայաստանի կառավարության որոշմամբ 1927-ին հիմնադրվեց Նոր Մալաթիա ավանը, որի առաջին բնակիչները դարձան ներգաղթած մալաթիացիները (Ֆրանսիայից, Հունաստանից, Թուրքիայից ևն): Ընկերության միջոցներով Նոր Մալաթիայում հիմնադրվեց տրիկոտաժի արհեստանոց (որի հիմքի վրա հետագայում կառուցվեց Շահումյանի շրջանի № 1 տրիկոտաժի ֆաբրիկան): Մ. կ. ը. միջոցներ հատկացրեց նաև Լենինականի երկրաշարժից տուժածների օգնության ֆոնդին, իսկ 1941-45-ի երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին և դրանից հետո՝ «Սասունցի Դավիթ» տանկային շարասյանը և ներգաղթի հանգանակությանը: 1960-ական թթ. սերտացան Մ. կ. ը–յան կապերը Սովետական Հայաստանի, Նոր Մալաթիայի միջնակարգ դպրոցի, «Մալաթիա» հիվանդանոցի (որին ընկերությունը նվիրել է շուրջ 100 հզ. դոլլարի արժողության բժշկ. սարքավորումներ) հետ: Նոր Մալաթիայի հիմնադրման 40-ամյակի կապակցությամբ ընկերության նախաձեռնությամբ ու միջոցներով Նոր Մալաթիայում կառուցվել է հուշարձան:&lt;br&gt;
Մ. կ. ը. մասնաճյուղեր ունի ԱՄՆ–ի, Հարավային Ամերիկայի, Ֆրանսիայի հայաշատ քաղաքներում, Կուբայում, Լիբանանում, Սիրիայում, Երուսաղեմում ևն: Ընկերությունն ամեն տարի հրավիրում է պատգամավորական ժողով: Կենտրոնական վարչությունը, որ երկար տարիներ գտնվում էր ԱՄՆ–ի Ֆիլադելֆիա քաղաքում, փոխադրվել է Ուստր: Նախագահն է Գ. Մուրադյանը, քարտուղարը՝ Ս. Պաղտասարյանը:&lt;br&gt;
1935-ից Մ. կ. ը. հրատարակում է «Նոր Մալաթիա» պաշտոնաթերթը: 1961-ին հրատարակել է «Պատմություն Մալաթիո հայոց» (հեղ. Ա. Ալպոյաճյան) պատմա-ազգագրական գիրքը:{{ՀՍՀ հեղ|Պ. Մարտիրոսյան}}
'''ՄԱԼԱԹՅԱՆ''' Նշան Ավետիսի (20.11.1896, ք. Մուշ – 12.3.1977, Երևան), հայ սովետական անասնաբույծ: Գյուղատնտ. գիտ. դոկտոր (1951), պրոֆեսոր (1952), ՀՍՍՀ գիտ. վաստ. զործիչ (1965): Ավարտել է Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանը (1919) և Երևանի համալսարանի գյուղատնտ. ֆակուլտետը (1924): 1925-28-ին աշխատել է Երևանի համալսարանում, 1928-76-ին՝ Երևանի անասնաբուծական–անասնաբուժական ինստ-ում, 1944-ից գյուղատնտ. կենդանիների կերակրման ամբիոնի վարիչ, միաժամանակ՝ (1944-46) Հայկական անասնաբուծության և անասնաբուժության ԳՀԻ սեկտորի վարիչ:&lt;br&gt;
Մ–ի աշխատանքները վերաբերում են գյուղատնտ. կենդանիների կերակրման, կերերի ընդհանուր հետազոտման, դրանց ու լեռնային արոտավայրերի արդյունավետ օգտագործման և այլ խնդիրներին:&lt;br&gt;
''Երկ.'' Գյուղատնտեսական կենդանիների կերակրումը, Ե., 1963: Տեղական կերերի քիմիական բաղադրությունը և սննդարարությունը (հեղինակակիցներ՝ Կոստիկյան Գ. Կ., Ղազարյան Վ. Ա.), Ե., 1974: Անասնաբուծական տերմինների ռուս–հայերեն բառարան, Ե., 1974:{{ՀՍՀ հեղ|Ա. Ռուխկյան}}
'''ՄԱԼԱԿԿԱ''' (Malacca), թերակղզի Ասիայի հարավ–արևելքում, Հնդկաչին թերակղզու հարավային մասը, պատկանում է Թաիլանդին և Մալայզիային: Երկարությունը մոտ 1300 կմ է, տարածությունը՝ մոտ 190 հզ. կմ²: Մակերևույթը կազմված է ցածր և միջին բարձրության (մինչև 2190 մ) լեռներից, ափերը՝ ճահճապատ հարթավայրերից: Կան անագի, վոլֆրամի, ոսկու, պղնձի, երկաթի, մոլիբդենի, կապարի, ցինկի, բոքսիտի, քարածխի հանքավայրեր: Կլիման հվ–ում հասարակածային է, հս–ում՝ մերձհասարակածային, մուսսոնային: Տարեկան տեղումները 1000-4000 մմ են: Տարածքի մոտ 3/4-ը ծածկված է մերձարևադարձային խոնավ մշտականաչ անտառներով, ափամերձ վայրերը՝ մանգրովային անտառներով: Կենդանիներից կան գիբոն, լեմուր, մալայական գետակինճ, ռնգեղջյուր, փիղ:&lt;br&gt;
'''ՄԱԼԱԿԿԱ''' (Malacca), քաղաք և նավահանգիստ Մալայզիայում, Մալակկա թերակղզում: Մալակկա նահանգի վարչական կենտրոնն է: 101 հզ. բն. (1981): Կան յուղի արտադրության, կաուչուկի նախնական մշակման ձեռնարկություններ: Արտահանում է կոպրա, կաուչուկ: Հիմնադրվել է 1402-ին:&lt;br&gt;
'''ՄԱԼԱԿԿԱՅԻ ՆԵՂՈՒՑ''', Մալակկա թերակղզու և Սումատրա կղզու միջև: Միացնում է Անդամանյան և Հարավ–Չինական ծովերը: Երկարությունը մոտ 1000 կմ է, նվազագույն լայնությունը՝ 40 կմ, խորությունը նավարկուղում՝ 25 մ: Հարավային մուտքի մոտ է Սինգապուր նավահանգիստը (Սինգապուր պետության մայրաքաղաքը):&lt;br&gt;
'''ՄԱԼԱԿՈԼՈԳՒԱ''' (&lt; հուն. μαλάκίον — փափկամորթ և … [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_4.djvu/651 ''լոգիա'']), կենդանաբանության բաժին, ուսումնասիրում է փափկամորթներին:&lt;br&gt;
'''ՄԱԼԱ–ՄՍՏԱՖԱ''', գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Մանազկերտի գավառում: 1909-ին ուներ 30 ընտանիք հայ բնակիչ, զբաղվում էին երկրագործությամբ և անասնապահությամբ: Գյուղի հայերը բռնությամբ տեղահանվել են 1915-ի Մեծ եղեռնի ժամանակ: Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին:&lt;br&gt;
'''ՄԱԼԱՅԱ ԶԵՄԼՅԱ''', տեղամաս [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_8.djvu/345 ''Նովոռոսիյսկ''] քաղաքի հարավային ծայրամասում, Ցեմեսի ծովախորշի արևմտյան ափին, որտեղ 1943-ի փետրվարի 4-ից սեպտեմբերի 16-ը սովետական դեսանտային զորքերը ծանր մարտեր են մղել հենակետ գրավելու և այն ընդլայնելու համար: Օպերացիայի նպատակն էր օգնել Հյուսիս–Կովկասյան ռազմաճակատի 47-րդ բանակին, որն ազատագրում էր Նովոռոսիյսկն ու Թամանի թերակղզին: Դեսանտի (հիմնական ու ցուցադրական՝ օժանդակ) իջեցումը սկսվել է փետր. 4-ին նշված շրջանում, որտեղից և սկսվել է թշնամու դեմ մարտը: Հենակետը ձգվել է մինչև 4 կմ ճակատով և 2,5 կմ խորությամբ: Հետագայում այն կոչվել է {{լայն|Մալայա զեմլյա}}: Չնայած գհրմանա–ֆաշիստական զորքերի բազմաթիվ գրոհներին, ավիացիայի հարվածներին, դեսանտայինները պահել են հենակետը: Գնահատելով ստեղծված իրադրությունը՝ սովետական հրամանատարությունը հիմնական դեսանտային ուժերն իջեցրել է ցուցադրականի՝ Ց. Կունիկովի ջոկատի իջած վայրում, Ցեմեսի ծովախորշի արմ. ափին: Մի&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>aezde8kggw3849gwjm7iawi56ohub81</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Էջ:Հայկական Սովետական Հանրագիտարան (Soviet Armenian Encyclopedia) 7.djvu/147</title>
    <ns>104</ns>
    <id>24869</id>
    <revision>
      <id>393283</id>
      <parentid>250520</parentid>
      <timestamp>2026-06-22T10:12:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-31364-58</username>
        <id>14009</id>
      </contributor>
      <origin>393283</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13503" sha1="irbe7vnpex6wbx4bimexuv3p4hhb6ho" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;XelgenBot&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;քանի գիշերվա ընթացքում Մ. զ. են ափ հանվել 2 ծովային ու հրաձգային բրիգադներ, հակատանկային կործանիչ գունդ և այլ զորամասեր, ռազմամթերք, պարեն: 5 օրում այստեղ կենտրոնացվել է դեսանտային 17 հզ. զինվոր ու սպա: Ձեռնարկված միջոցառումների շնորհիվ հնարավոր է դարձել հենակետը ընդլայնել մինչև 30 կմ²: Գերմանա–ֆաշիստական հրամանատարությունը դեսանտայինների դեմ դուրս է բերել մեծ քանակությամբ զորք, ավիացիան մշտապես ռմբակոծել է հենակետը (օրական 1000 և ավելի թռիչք): Մ. զ. մեծ դեր է խաղացել Նովոռոսիյսկ–Թամանի օպերացիայի հաջողության համար (տես [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_9.djvu/75 ''Նովոռոսիյսկ–Թամանի օպերացիա 1943'']): Մ. զ–ի պաշտպանության հաջողությունը ապահովվեց ռազմ. գործողությունների հմուտ կազմակերպումով, որում մեծ դեր խաղաց կուսակցական–քաղաքական նպատակասլաց աշխատանքը, որն անց էր կացնում 18-րդ բանակի (հրամանատար՝ Կ. Ն. [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_4.djvu/584 ''Լեսելիձե'']) քաղ. բաժինը՝ Լ. Ի. [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_2.djvu/558 ''Բրեժնևի''] գլխավորությամբ: Ցուցաբերած խիզախության համար 21 զինվորի շնորհվեց Սովետական Միության հերոսի կոչում:&lt;br&gt;
Դեսանտայինների առաջին ջոկատներում մարտնչել են ավելի քան 280 հայ ծովայիններ ու ծովային հետևազորայիններ: 225-օրյա հերոսամարտին մասնակցել են 3700-ից ավելի հայ ռազմիկներ, որոնցից քաջի մահով ընկել են 1186: Մ. զ. դեսանտի իջեցումը և ռազմ. գործողությունները իրենց վառ արտահայտությունն են գտել Լ. Ի. Բրեժնևի «Մալայա զեմլյա» (1978) գրքում:&lt;br&gt;
''Գրկ.'' {{լայն|Բրեժնև Լ. Ի}}., Մալայա զեմլյա, Ե., 1979: {{լայն|Սարգսյան Վ}}., Լեգենդար պլացդարմը, Ե. 1978:{{ՀՍՀ հեղ|Ա. Հովհաննիսյան}}  
'''ՄԱԼԱՅԱԿԱՆ ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ''', [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_7.djvu/147 ''մալայացիների''] և նրանց ազգակից այն ժոդովուրդների գրականությունը, որոնք ապրում են ժամանակակից Ինդոնեզիայի, Մալայզիայի և Հարավային Թաիլանդի տերիտորիայում: Հին մալայերենով ամենավաղ գրական հուշարձանները վերաբերում են VII դ.: Բացառված չէ, որ այդ լեզուն սանսկրիտի հետ եղել է Շրիվիջայա (VII-XII դդ.) հնդկացած ամբողջ կայսրության գրական լեզուն: XIII-XIV դդ. միջնադարյան Մ. գ-յան զարգացման կենտրոնը եղել է Պասեյ իշխանությունը (Սումատրայում), XV դ.՝ Մալակկա սուլթանությունը: XVI դ. սկզբներին այն տեղափոխվել է Ջոխոր և Աչե, իսկ XIX դ.՝ Պենյենգատ սուլթանությունները: Գրավոր գրականության արձակի հիմնական ժանրերը ներկայացված են տոհմաբանություն–ժամանակագրություններով և հիքայաթներով: XVI դ. վերջին – XVII դ. 1-ին կեսին են վերաբերում դասական Մ. գ–յան առավել նշանակալի ստեղծագործությունների՝ «Մալայական տոհմագրությունների» և միջնադարյան «Հանգա Թուահի պատմությունները» էպոսի վերջնական խմբագրությունները, ինչպես նաև ոչ ուղղափառ սուֆի բանաստեղծ Համզահ Ֆանսուրիի և նրա հետևորդ փիլիսոփա-բնապաշտ Շամսուդդին Պասեյսկու (մահ. 1630) ստեղծագործությունը: Իրականության արտացոլման նկատմամբ բանական մոտեցումն է բնորոշ վաղ շրջանի լուսավորիչ Աբդուլլահ բին Աբդուլքադիր Մունշիի (1796-1854) և մալայացի վերջին պատմագիր Ռաջի Ալի Հաջիի (1909-1970) համար: Մ. գ–յան նոր և նորագույն շրջանի մասին տես [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_7.djvu/147 ''Մալայզիա''] հոդվածի {{լայն|Գրականություն}} բաժինը:&lt;br&gt;
'''ՄԱԼԱՅԱՆ ԱՐՇԻՊԵԼԱԳ''', Երկրագնդի ամենամեծ կղզիախումբը Ասիա և Ավստրալիա մայր ցամաքների միջև: Ընդգրկում է ավելի քան 10000 կղզի, մոտ 2 մլն կմ² ընդհանուր տարածությամբ: Կազմված է Մեծ և Փոքր Զոնդյան, Ֆիլիպինյան, Մոլուքյան և բազմաթիվ փոքր կղզիներից: Ռելիեֆում տիրապետում են միջին բարձրության և ցածր լեռները: Ամենաբարձր կետը Կինաբալու գագաթն է (4101 մ): Կան նաև բլրային հարթավայրեր ու դաշտավայրեր՝ կազմված ալյուվիալ և ծովային նստվածքներից: 330 հրաբուխներից 100-ը գործող է: Հարուստ է անագի, նավթի, երկաթի, նիկելի, վոլֆրամի, մանգանի, բոքսիտի հանքերով: Կլիման հասարակածային է, հս–ում և հվ–ում՝ մերձհասարակածային: Տարեկան տեղումները հարթավայրերում 1000-2000 մմ են, լեռներում տեղ–տեղ՝ ավելի քան 5000 մմ: Գետերը կարճ են, ջրառատ, հիդրոէներգիայի պաշարներով հարուստ: Տարածված են մերձարևադարձային, խոնավ, մշտադալար և մուսսոնային անտառներն ու սավաննաները, ծովափերի երկարությամբ՝ մանգրովային մացառուտները: Զարգացած է հողագործությունը:&lt;br&gt;
'''ՄԱԼԱՅԱ–ՊՈԼԻՆԵԶՅԱՆ ԼԵԶՈՒՆԵՐ''', {{լայն|ավստրոնեզիական լեզուներ}}, ցեղակից լեզուների ընտանիք: Ներկայանում է չորս խմբով՝ ինդոնեզյան, մելանեզյան, պոլինեզյան և միկրոնեզյան: Համեմատաբար քիչ ուսումնասիրված լեզվաընտանիքներից է, ընդ որում՝ որոշ լեզուների ցեղակցությունը դեռևս որոշակիորեն չի պարզված: Մ–պ. լ–ին բնորոշ են բազմավանկ (առավելապես՝ երկվանկ) արմատները, կցական կառուցատիպը, վերլուծական հարուստ ձևերը շարահյուսության մեջ: Առկա է ստացականության ուրույն կարգ, բայական համակարգում սուբյեկտը կամ օբյեկտը արտահայտվում է հատուկ մասնիկներով: Միկրոնեզյան լեզուներում թվականը սովորաբար ստանում է քերականական տարբեր ձևավորում՝ պայմանավորված տվյալ քանակով առնված առարկաների բնույթով: Մելանեզյան լեզուներում քերականորեն տարբերակված է ստացականությունը, ստացական առումը, և, ըստ ստացողի ու ստացյալի փոխհարաբերության, զանազանում են օտարված և չօտարված ստացականներ: Պոլինեզյան լեզուներին բնորոշ է հնչյունական կազմի սակավությունը (աղքատությունը)՝ 5 ձայնավոր և 9-10 բաղաձայն: Ինդոնեզյան և պոլինեզյան լեզուներում գերակշռում են բաց վանկերը: Ինդոնեզյան լեզուներից համեմատաբար խոշոր են մալայերենը, ինդոնեզերենը, տագալերենը, մալգաշերենը, ճավայերենը: Մալայերենը պետական լեզու է Մալայզիայում (խոսողների թիվը՝ 12,5 մլն, 1970): Սրան շատ մոտ լեզու է ինդոնեզերենը, որի անունով էլ կոչվում է լեզուների այս խումբը (պետական լեզու է Ինդոնեզիայում): Ինդոնեզերենը սերում է մալայերենից: Ճավայերենը հայտնի է գրավոր հին աղբյուրներով: Նրա հին գրական տարբերակը հայտնի է «կավի» անունով: Տագալերենը պետական լեզու է Ֆիլիպիններում, մալգաշերենը՝ Մադագասկարի Դեմոկրատական Հանրապետությունում:&lt;br&gt;
''Գրկ.'' О языках, фольклоре и литературе Океании, (Сб. ст.), М., 1978.{{ՀՍՀ հեղ|Հ. Պետրոսյան}}
'''ՄԱԼԱՅԱՑԻՆԵՐ''', 1. Հարավ–Արևելյան Ասիայի մալայա–պոլինեզյան լեզվաընտանիքի ինդոնեզական խմբի լեզվով խոսող ժողովուրդների՝ նախկինում գրականության մեջ տարածված անվանումը, 2. ընդհանուր ծագմամբ, լեզվով, մշակութային ու կենցաղային շատ առանձնահատկություններով միմյանց մոտ ժողովուրդների խումբ Հարավ–Արևելյան Ասիայում: Տարբերակվում են բուն (Մալայզիայում և Սինգապուրում բնակվող) Մ. (ավելի քան 5 մլն, 1970) և մալայալեզու զանազան ժողովուրդները (7,5 մլն), որ առավելապես բնակվում են Ինդոնեզիայում: Լեզուն մալայերենն է, բաժանվում է մի շարք բարբառների: Մալայզիայի պաշտոնական լեզուն է Ռիաու և Լինգա արշիպելագներում ձևավորված լեզուն: Սկսած XV դ. վերջից Մ–ի մեծամասնության պաշտոնական կրոնը մահմեդականությունն է, որը միահյուսված է հին ոգեպաշտական հավատալիքների, ինչպես և բուդդայականության ու հնդուիզմի տարրերի հետ: Մ–ի մեծ մասն զբաղվում է հողագործությամբ (բրինձ): Շատ Մ. աշխատում են օտարերկրյա (հիմնականում՝ անգլ.) և տեղական կապիտալիստների պլանտացիաներում (կաուչուկատու բույսեր, կոկոսյան արմավենի, շաքարեղեգ, սուրճ ևն), որոշ մասը՝ անագի հանքերում, տեքստիլ և սննդի արդյունաբերության մեջ: Մ–ի տնտեսական կյանքում մեծ դեր ունեն գետային և ծովային ձկնորսությունն ու ծովագնացությունը:&lt;br&gt;
'''ՄԱԼԱՅԶԻԱ''' (Malaysia), {{լայն|Մալայզիայի Ֆեդերացիա}} (Federation of Malaysia)
&lt;/div&gt;
{{Կենտրոն|Բ ո վ ա ն դ ա կ ու թ յ ու ն}}
{{table|titre=I․ Ընդհանուր տեղեկություններ|page=148}}
{{table|titre=II․ Պետական կարգը|page=148}}
{{table|titre=III․ Բնությունը|page=148}}
{{table|titre=IV․ Բնակչությունը|page=148}}
{{table|titre=V․ Պատմական ակնարկ|page=149}}
{{table|titre=VI․ Քաղաքական կուսակցությունները, արհմիությունները և հասարակական այլ կազմակերպություններ|page=149}}
{{table|titre=VII․ Տնտեսա–աշխարհագրական ակնարկ|page=149}}
{{table|titre=VIII․ Զինված ուժերը|page=150}}
{{table|titre=IX․ Բժշկա–աշխարհագրական բնութագիրը|page=150}}
{{table|titre=X․ Լուսավորությունը և գիտական հիմնարկները|page=150}}
{{table|titre=XI․ Մամուլը, ռադիոհաղորդումները, հեռուստատեսությունը|page=150}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>irbe7vnpex6wbx4bimexuv3p4hhb6ho</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Էջ:Հայկական Սովետական Հանրագիտարան (Soviet Armenian Encyclopedia) 7.djvu/148</title>
    <ns>104</ns>
    <id>24870</id>
    <revision>
      <id>393284</id>
      <parentid>250560</parentid>
      <timestamp>2026-06-22T10:22:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-31364-58</username>
        <id>14009</id>
      </contributor>
      <origin>393284</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6608" sha1="76p4jm2klsufsfpcirbcgquu3b5t8kg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;XelgenBot&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{table|titre=XII․ Գրականությունը|page=150}}
{{table|titre=XIII․ Ճարտարապետությունը և կերպարվեստը|page=150}}
'''I. Ընդհանուր տեղեկություններ'''&lt;br&gt;
Մ. պետություն է Հարավ–Արևելյան Ասիայում, Մալակկա թերակղզու հվ. և Կալիմանտան կղզու հս. մասերում: Հարավ–Չինական ծովով բաժանված է Արևմտյան Մ–ի (Մալայա) և Արևելյան Մ–ի (Սարավակ և Սաբահ): Մտնում է Բրիտանական համագործակցության մեջ: Սահմանակից է Թաիլանդին, Ինդոնհզիային և Բրունեյին: Տարածությունը 332,8 հզ. կմ² է, բնակչությունը՝ 13,25 մլն (1979): Մայրաքաղաքը՝ Կուալա Լումպուր: Վարչականորեն բաժանված է 13 նահանգի՝ 9 սուլթանության և 4 նահանգապետության:&lt;br&gt;
'''II. Պետական կարգը'''&lt;br&gt;
Մ. սահմանադրական միապետություն է, նահանգների ֆեդերացիա: Գործող սահմանադրությունն ընդունվել է 1957-ին (1963-ի փոփոխություններով):	Պետության գլուխը գերագույն կառավարիչն է՝ ձևականորեն օժտված լայն լիազորություններով. նշանակում է ֆեդերացիայի բարձրագույն պաշտոնյաներին, իրավասու է հրավիրել ու արձակել պառլամենտը, հաստատել օրինագծեր ևն (իրականում լիազորություններն իրագործում է միայն կառավարության հանձնարարությամբ): Օրենսդրական իշխանության բարձրագույն մարմինը պառլամենտն է՝ կազմված երկու պալատից (սենատ, ներկայացուցիչների պալատ) և գերագույն կառավարչից: Ընտրական իրավունքից օգտվում են 21 տարին լրացրած բոլոր քաղաքացիները, սակայն կիրառվում է նստակեցության ցենզ: Գործադիր բարձրագույն մարմինը կառավարությունն է (մինիստրների կաբինետ)՝ պրեմիեր մինիստրի գլխավորությամբ, որին նշանակում է գլխավոր կառավարիչը: Դատական համակարգի մեջ մտնում են ֆեդերալ դատարանը, երկու բարձր դատարանները, օկրուգային դատարանները, մագիստրատների I և II կարգի դատարանները, տեղական առաջնորդների դատարանները ևն: Յուրաքանչյուր նահանգում գործում է մահմեդական իրավունքի դատարանների համակարգ:&lt;br&gt;
'''III. Բնությունը'''&lt;br&gt;
Մ. գտնվում է հասարակածային գոտում: Մալակկա թերակղզու մակերևույթի մեծ մասը զբաղեցնում են բլուրները, ցածրադիր և միջին բարձրության (1000-2000 մ, առավելագույնը՝ 2190 մ, Տահան լեռ) լեռները, որոնց բաժանող երկայնաձիգ հովիտները լցված են փխրուն նստվածքներով: Թերակղզու ծովափնյա մասը զբաղեցնում են մինչև 90 կմ լայնության ալյուվիալ, հաճախ ճահճապատ, դաշտավայրերը: Դաշտավայրերը տարածված են նաև Կալիմանտան կղզու ափերի երկայնքով. կղզու կենտրոնական մասում դրանք փոխվում են բլուրների ու լեռնաշղթաների (2000-2400 մ): Մ–ի բարձրպգույն կետը Կինաբալու մեկուսացած զանգվածն է (4101 մ, Կալիմանտան կղզի): Երկրաբանական կառուցվածքի և օգտակար հանածոների մասին տես [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_5.djvu/171 ''Կալիմանտան''] և [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_7.djvu/146 ''Մալակկա''] հոդվածներում:&lt;br&gt;
'''Կլիման''' հասարակածային է, Մալակկա թերակղզու հս–ում՝ մերձհասարակածային, մուսսոնային: Օդի միջին ամսական ջերմաստիճանը 25-28°C է: Ծովափնյա շրջաններում տարեկան տեղումները 2000-2500 մմ են, լեռներում՝ 4000-5000 մմ:&lt;br&gt;
'''Ներքին ջրերը:''' Գետային ցանցը խիտ է: Գետերը կարճ են, ջրառատ: Առավել խոշոր գետերն են Պահանգը, Ռաջանգը, Բարամը, Կինաբատանգան:&lt;br&gt;
'''Հողերը բուսական և կենդանական աշխարհը:''' Տիրապետում են պոդզոլացած լատերիտները, դաշտավայրերում՝ ասուվիալ հողերը: Տարածքի 3/4-ը ծածկված է մշտադալար խոնավ արևադարձային անտառներով, լեռների ներքին գոգավորությունները՝ չորասեր թփուտներով, բարձրադիր մասերը՝ մարգագետիններով: Կենդանական աշխարհը բազմատեսակ է, հարուստ: Հանդիպում են փիղ, երկեղջյուր ռնգեղջյուր, հիմալայան արջ, վագր, հովազ, գոմշացուլ, մարդանման կապիկներ, գետակինճ, կոկորդիլոսներ ևն:&lt;br&gt;
'''IV. Բնակչությունը'''&lt;br&gt;
Մ–ի բնակչությունը բնութագրվում է էթնիկական բարդ կազմով: 47%-ը մալայացիներ են, մոտ 34%-ը՝ չինացիներ, 9%-ը՝ հնդիկներ: Պետական լեզուն մալայերենն է, կրոնը՝ մահմեդականությունը: Կան նան բուդդայականներ, կոնֆուցիականներ և քրիստոնյաներ: Պաշտոնական տոմարը գրիգորյանն է, օգտագործվում են նսև մահմեդական (լուսնային հիջրա) և լուսնային տոմարները: Խոշոր քաղաքներ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>76p4jm2klsufsfpcirbcgquu3b5t8kg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Էջ:Հայկական Սովետական Հանրագիտարան (Soviet Armenian Encyclopedia) 7.djvu/150</title>
    <ns>104</ns>
    <id>24872</id>
    <revision>
      <id>393285</id>
      <parentid>250724</parentid>
      <timestamp>2026-06-22T10:33:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-31364-58</username>
        <id>14009</id>
      </contributor>
      <origin>393285</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11792" sha1="7cg9uw3e0701np06bftt35ytl6vc6p9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;XelgenBot&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Զարգացած է փայտամթերումը (5,7 մլն մ³ սղոցանյութ, 1979):&lt;br&gt;
'''Արդյունաբերության''' առաջատար ճյուղը հանքարդյունահանող արդյունաբերությունն է: 1979-ին արտադրվել է 63 հզ. տ անագի կոնցենտրատ: Արդյունահանվում են նան երկաթի ու պղնձի հանքաքար, բոքսիտներ, ոսկի, նավթ: 1977-ին արտադրվել է 7346 մլն կվտ•ժ էլեկտրաէներգիա: Վերամշակող արդյունաբերությունը ներկայանում է հիմնականում ավանդական ճյուղերով՝ անագի հալում, կաուչուկի, գյուղատնտեսության հումքի վերամշակում, անանասի պահածոների արտադրություն: 1970-ական թվականներին հիմնվել են ավտոմոբիլների, մոտոցիկլետների, գյուղատնտ. մեքենաների հավաքման, էլեկտրատեխնիկական սարքավորման, մետալուրգիական, ցեմենտի, տեքստիլ, քիմ. ձեռնարկություններ: Տարածված է արհեստա–տնայնագործական արտադրությունը (բրուտագործություն, ոսկերչություն, ժանյակագործություն):&lt;br&gt;
'''Տրանսպորտը''': Երկաթուղիների երկարությունը 1815 կմ է, ավտոճանապարհներինը՝ 27 հզ. կմ (1976): Կարևոր դեր ունի ծովային տրանսպորտը, բայց ազգային առևտրական նավատորմը հզոր չէ: Գլխավոր նավահանգիստներն են Պինանգը, Պորտ Սուետտենեմը, Սանդականը: Միջազգային օդանավակայաններ կան Կուալա Լումպուրում, Պինանգում և Կոտա Կինաբալուում:&lt;br&gt;
'''Արտաքին առևտուրը:''' Արտահանում է կաուչուկ, անագ, փայտանյութ, նավթ և նավթամթերքներ, արմավի յուղ, ներմուծում՝ մեքենաներ և սարքավորում, վառելանյութ, քիմ. նյութեր ևն: Արտաքին առևտրական գործընկերներն են Ճապոնիան, ԱՄՆ, Սինգապուրը, Մեծ Բրիտանիան, ԳՖՀ, ՉԺՀ, Ավստրալիան: Զարգանում են առևտրական հարաբերությունները ՍՍՀՄ–ի հետ:&lt;br&gt;
{{լայն|Դրամական միավորը}} ռինգիտն է (մալայզիական դոլլար): 100 ռինգիտը= 31,71 ռուբլու (1981):&lt;br&gt;
'''VIII. Զինված ուժերը''' &lt;br&gt;
Մ–ի զինված ուժերը (64 հզ. մարդ, 1977) կազմված են ցամաքային զորքերից (52,5 հզ. մարդ), ռազմաօդային (6 հզ. մարդ) և ռազմածովային (5,5 հզ. մարդ) ուժերից: Գերագույն գլխավոր հրամանատարը գերագույն կառավարիչն է: Անմիջական ղեկավարությունն իրականացնում է պաշտպանության մինիստրը: Բանակը համալրվում է վարձվող կամավորներով, թեև կա համընդհանուր զինապարտության օրենք: Ցամաքային զորքերը կազմված են հետևակային 9 բրիգադից, հատուկ զորամիավորումներից: Ռազմաօդային ուժերն ունեն մարտական 50 ինքնաթիռ, ուղղաթիռների 5 էսկադրիլիա, ռազմածովային ուժերը՝ տարբեր նշանակության մոտ 60 նավ: Կան նաև տերիտորիալ և ոստիկանական միավորումներ:&lt;br&gt;
'''IX. Բժշկա–աշխարհագրական բնութագիր'''&lt;br&gt;
1970-75-ին Մ–ում ծնունդը կազմել է 1000 բնակչին՝ 33,2, մահացությունը՝ 6,5, մանկական մահացությունը 1000 ողջ ծնվածին՝ 36,4: Գերակշռում են վարակիչ և մակաբուծական հիվանդությունները: Մահացության հիմնական պատճառներն են ուղեղի անոթների ախտահարումները, թոքաբորբերը, տուբերկուլոզը, չարորակ նորագոյացությունները, ստամոքսա-աղիքային համակարգի հիվանդությունները, տարածված են մալարիան, բորը, պարբերաբար գրանցվում են ծաղիկի և խոլերայի դեպքեր:&lt;br&gt;
1975-ին Մ–ում գործել է 310 հիվանդանոց՝ 40,2 մահճակալով (1000 բնակչին՝ 29,2 մահճակալ): Աշխատել են 1,6 հզ. բժիշկ (10 հզ. բնակչին՝ 1,3 բժիշկ), 1,6 հզ. բժշկի օգնական, ավելի քան 874 ստոմատոլոգ և ատամնաբույժ, 474 դեղագործ, 14 հզ. միջին բուժաշխատող: Բժշկ. կադրեր է պատրաստում Մալայայի և Ազգային համալսարաններին կից բժշկ. ֆակուլտետները: Գործում են նաև բուժքույրեր, մանկաբարձներ և այլ միջին բուժաշխատողներ պատրաստող դպրոցներ:&lt;br&gt;
'''X. Լուսավորությունը և գիտական հիմնարկները'''&lt;br&gt;
Ժողկրթության համակարգի մեջ մտնում են 6-ամյա տարրական, 3-ամյա ցածր, 2-ամյա բարձր միջնակարգ դպրոցները: Համալսարան ընդունվում են միջնակարգ դպրոցի 6-րդ դասարանի 2-ամյա նախապատրաստական դասընթացներն ավարտողները: Մասնագիտանում են արհեստագործական դպրոցներում, միջնակարգ և բարձր տիպի տեխնիկական կոլեջներում: Տարրական դպրոցի ուսուցիչներ են պատրաստում 3-ամյա մանկավարժական կենտրոնները (տարրական դպրոցի հիմքի վրա), միջնակարգ դպրոցի՝ 2-ամյա մանկավարժական կենտրոնները և 2-ամյա բարձրագույն մանկավարժական կոլեջները (լրիվ միջնակարգ դպրոցի հիմքի վրա), ինչպես նաև համալսարանները: Բարձրագույն կրթություն են տալիս Մալայայի (1959), Կուալա Լումպուրի Ազգային (1970), Պինանգի (1969) համալսարանները: Կուալա Լումպուրում են գտնվում Մ–ի Ազգային գրադարանը (1971), Ազգային թանգարանը (1963):&lt;br&gt;
Մ–ի խոշոր գիտական հիմնարկներից են. Բնական կաուչուկի հետազոտական ինստ. (1925, Կուալա Լումպուր), Գյուղատնտեսության ԳՀԻ (1969, Կուալա Լումպուր), Բժշկ. հետազոտությունների ինստ. (1900, Կուալա Լումպուր), Գիտական և արդ. հետազոտությունների ազգային ինստ. (1970): Հումանիտար գիտությունների բնագավառում հետազոտություններ են կատարում Մ–ի Պատմության ընկերությունը, Մալայերենի և մալայական գրականության գործակալությունը (1959), Թամիլերենի ընկերությունը (1957):&lt;br&gt;
'''XI. Մամուլը, ռադիոհաղորդումները, հեռուստատեսությունը'''&lt;br&gt;
Առավել խոշոր թերթերից են. մալայերեն՝ «Ուտուսան Մելայյու» («Utussan Melayu»), «Ուտուսան Մալայսիյա» («Utusan Malaysia»), «Բերիտա Հարիան» («Berita Harian»), անգլ.՝ «Սթրեյթս թայմս» («Straits Times»), «Մալայ մեյլ» («Malay Mail»), չինարեն՝ «Նանյան շանբաո», «Մինչժոու ժիբաո», «Չժունգո բաո», «Մալայ տունբաո», թամիլերեն՝ «Թամիլ նեսան»: 1967-ից գործում է պաշտոնական կառավարական ինֆորմացիոն գործակալությունը՝ Բերնամա: Ռադիոհաղորդումները տրվում են մալայերեն, անգլ., չինարեն և թամիլերեն: Հեռուստատեսությունը գործում է 1963-ից:&lt;br&gt;
'''XII. Գրականությունը'''&lt;br&gt;
Մ–ի գրականությունը ստեղծվում է մալայերենով, չինարենով, մասամբ թամիլերենով, ինչպես նաև անգլերենով: Հիմնականը մալայերենով գրականությունն է: Նոր և նորագույն [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_7.djvu/147 ''մալայական գրականությունն''] սկսվում է Աբդուլլահ բին Աբդուլքադիր Մունշիով (1796-1854): Մալայացի հերոսներով առաջին վեպերի հեղինակը Ահմադ բին Հաջի Մուհամմադ Ռաշիդ Թալուն է (1889-1939):&lt;br&gt;
1930-40-ական թթ. գրականության մեջ ուժեղացան հայրենասիրական և հակագաղութային տրամադրությունները: 1945-57-ին առաջատար տեղ գրավեցին ժողովրդի կյանքի հրատապ խնդիրներն արտացոլող բանաստեղծություններն ու պատմվածքները: Քննադատական ռեալիզմի ուղղությամբ վիպագրության զարգացմանը նպաստեցին Հասան բին Մուհամմադ Ալին (ծն. 1928) և հատկապես Ա. Սամադ Սաիդը (ծն. 1935): Աստիճանավորների և քաղ. գործիչների կաշառակերության մասին են գրում արձակագիրներ Հասան Իբրահիմը (ծն. 1938), Ալիաս Ալին (ծն. 1937), Շահնոն Ահմադը (ծն. 1933): Էթնիկական ու սոցիալական հակասություններին են նվիրված Ա. Սամադ Իսմայիլի (ծն. 1924) և այլոց վեպերը: Շատ ստեղծագործություններ կապված են գյուղացիության կյանքում տեղի ունեցած փոփոխությունների հետ (Իբրահիմ Օմար, ծն.1936, Յահյի Իսմայիլ, ծն. 1940, Աբդուլլահ Հուսեյն, ծն. 1921, Ալիաս Հարուն, ծն. 1939):&lt;br&gt;
Թամիլերենով գրականությունը ներկայացնում են Կ. Պերումալը, Թ. Շանմուզամը, Բ. Նարայանանը, Մ. Սեթհուրամանը: Զգալի տեղ է գրավում չինարենով գրականությունը (Սյույ Դիշան, Այույ Ցզե, Մա Ին, Յույ Դա–Ֆու, Բա Ժեն և ուրիշներ): Անգլերենով գրականությունը Մ–ում տարածում է գտել երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո:&lt;br&gt;
'''XIII. Ճարտարապետությունը և կերպարվեստը'''&lt;br&gt;
Մ–ում հայտնաբերվել են նեոլիթի շրջանի խեցեղեն, մ. թ. ա. I հազարամյակի 2-րդ կեսի մենհիրներ (Մալակկա), բրոնզե զանգակաձև ծիսական թմբուկներ: VIII-XIII դդ. Հնդկաստանի մշակույթի&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7cg9uw3e0701np06bftt35ytl6vc6p9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Էջ:Հայկական Սովետական Հանրագիտարան (Soviet Armenian Encyclopedia) 7.djvu/151</title>
    <ns>104</ns>
    <id>24873</id>
    <revision>
      <id>393286</id>
      <parentid>250725</parentid>
      <timestamp>2026-06-22T10:37:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-31364-58</username>
        <id>14009</id>
      </contributor>
      <origin>393286</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7610" sha1="i0anydz3dg83l6lf7ehurmpqiswcdo9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;XelgenBot&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ազդեցությամբ ձևավորվել է Մ–ի ինքնատիպ արվեստը: Այդ շրջանի բուդդայական քանդակներին բնորոշ է հնդ. պատկերագրության և տեղական էթնիկական առանձնահատկությունների զուգորդումը: VIII-XIII դդ. ճարտարապետությունից պահպանվել են Կեդահի բուդդայական տաճարների ավերակները: XII-XIII դդ. ուժեղացել է չին. արվեստի ազդեցությունը: XVII-XVIII դդ., մահմեդականության տիրապետության շրջանում, կառուցվել են մզկիթներ և դամբարաններ: Սկսած XVI դարից, գաղութարարների ներխուժումով, Մ–ի արվեստում ներդրվել են եվրոպական գեղարվեստական ձևերը: XIX դ. 2-րդ կեսից ստեղծված Մ–ի քաղաքներին (Պինանգ, Կուալա Լումպուր) բնորոշ են առանձին կառուցված եվրոպական, չին., մալայական ու հնդ. թաղամասերը և ճարտ. համապատասխան ոճերի խառնուրդը: Գյուղական շրջաններում հնուց ի վեր կառուցվում են հիմնակմախքային տներ (մալայացիները՝ ցցագերանների վրա, փայտից ու բամբուկից, չինացիներն ու հնդիկները՝ գետնին, փայտից): Ժամանակակից Մ–ում տարածված է տուշով, ջրաներկով, կավճաներկով և յուղաներկով գեղանկարչությունը, հաստոցային և մոնումենտալ քանդակագործությունը:	Գեղարվեստական արհեստներից պահպանվել են բրուտագործությունը, ոստայնանկությունը, եղեգնյա հյուսածո իրերի պատրաստումը:&lt;br&gt;
''Գրկ.'' {{լայն|Латышева И}}., Малайзия, М., 1972; Геология Юго-Восточной Азии. Индокитай, Л., 1969; {{լայն|Руднев В. С}}., Очерки новейшей истории Малайи (1918-1957), М., 1959; {{լայն|Նույնի}}, Малайя, 1945-1963, М., 1963; {{լայն|Նույնի}}, Малайзия (1963-1968), М., 1968; {{լայն|Демьянова И.И}}., Генезис жанра романа в новой малайской литературе, «Народы Азии и Африки», 1972, № 3; {{լայն|Тюрин В. А}}., К вопросу об истоках малайской культуры, «Вестник истории мировой культуры», 1959, № 3.&lt;br&gt;
'''ՄԱԼԱՆԳ''' (Malang), քաղաք Ինդոնեզիայում, Արևելյան Ճավա պրովինցիայում, Բրանթաս գետի ափին, Սեմերու լեռան ստորոտում: 422,4 հզ. բն. (1971): Տրանսպորտային հանգույց է, գյուղատնտ. արտադրանքի նախնական վերամշակման կենտրոն: Կան տեքստիլ, փայտամշակման, ծխախոտի ձեռնարկություններ, երկաթուղային արհեստանոցներ, համալսարան: Մ–ի շրջակայքում են հոգեհանգստի աշտարակաձև տաճարներ Կիդալն (XIII դ. կես) ու Սինգասարին (մոտ 1300 թ.) և բրգաձև տաճար Չագոն (XIII դ.):&lt;br&gt;
'''ՄԱԼԱՍԱ''', գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Բաբերդի գավառում: 1914-ին ուներ 60 ընտանիք հայ բնակիչ, զբաղվում էին երկրագործությամբ և անասնապահությամբ: Մ–ի հայերը բռնությամբ տեղահանվել են 1915-ի Մեծ եղեռնի ժամանակ: Նրանցից շատերը զոհվել են աքսորի ճանապարհին:&lt;br&gt;
'''ՄԱԼԱՎԻ''' (Malawi), {{լայն|Մալավիի Հանրապետություն}} (Republic of Malawi), պետություն Արևելյան Աֆրիկայում: Մտնում է Բրիտանական համագործակցության մեջ: Տարածությունը 125 հզ. կմ² է, բնակչությունը՝ 5,54 մլն (1978): Մայրաքաղաքը՝ Լիլոնգվե: Վարչականորեն բաժանվում է օկրուգներից կազմված 3 պրովինցիայի:&lt;br&gt;
'''Պետական կարգը:''' Մ. հանրապետություն է: Գործող սահմանադրությունն ընդունվել է 1966-ին (1970-72-ի ուղղումներով): Պետության և կառավարության գլուխը պրեզիդենտն է (առաջին պրեզիդենտը ընտրվել է ցմահ), որը նշանակում է մինիստրներին և կոմիսարներին, բարձրագույն պաշտոնյաներին, իրավասու է արձակել պառլամենտը ևն: Նա նաև զինված ուժերի գերագույն գլխավոր հրամանատարն է: Կառավարությունը (մինիստրների կաբինետ) կազմված է պրեզիդենտից և նրա նշանակած մինիստրներից, որոնք ազգային ժողովի անդամներ են: Օրենսդրական բարձրագույն մարմինը՝ պառլամենտը, կազմված է պրեզիդենտից ու միապալատ ազգային ժողովից: Ընտրական իրավունքից օգտվում են 21 տարին լրացրած քաղաքացիները: Գավառները գլխավորում են մինիստրները, օկրուգները՝ օկրուգային կոմիսարները: Օկրուգներում և քաղաքներում գործում են կառավարման ընտրովի մարմիններ՝ օկրուգային և քաղաքային խորհուրդներ: Գյուղերում պահպանվել են իշխանության ավանդական մարմինները՝ առաջնորդների խորհուրդները: Դատական համակարգը կազմում են՝ Գերագույն ապելյացիոն դատարանը, բարձր դատարանը, մագիստրատների դատարանները և ավանդական դատարանները:&lt;br&gt;
'''Բնությունը:''' Մ. գտնվում է տեկտոնական խախտումների ենթարկված մինչքեմբրիի բյուրեղային ապարներից կազմված Աֆրիկական պլատֆորմի հվ–արլ. եզրին: Ռելիեֆում տիրապետում են 1000-1500 մ բարձրությունները: Առավելագույն բարձրությունը 3000 մ է (Մլանջե լեռնազանգված): Կան քարածխի, երկաթի, բոքսիտների, մոնացիտային ավազի հանքավայրեր: Կլիման հասարակածային մուսսունային է: Ամենատաք ամսվա (նոյեմբեր) միջին ջերմաստիճանը 20-27°C է, ամենացուրտ ամսվանը (հուլիս)՝ 14–19°C: Տարեկան տեղումները ցածրավայրերում 750-1000 մմ են, բարձրադիր շրջաններում՝ 2000-2500 մմ: Ջրագրական ցանցը կազմում են Նյասա (Մալավի) լիճը և նրանից սկիզբ առնող Շիրե (Զամբեզիի վտակ) նավարկելի գետը: Երկրի&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i0anydz3dg83l6lf7ehurmpqiswcdo9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Էջ:Հայկական Սովետական Հանրագիտարան (Soviet Armenian Encyclopedia) 7.djvu/152</title>
    <ns>104</ns>
    <id>24874</id>
    <revision>
      <id>393287</id>
      <parentid>250812</parentid>
      <timestamp>2026-06-22T11:10:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-31364-58</username>
        <id>14009</id>
      </contributor>
      <origin>393287</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13435" sha1="pw4hxn1qrkgd0cwbzt49fvr9va5gr9k" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;XelgenBot&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;հս–ում, լեռնային կարմրահողերի վրա, տարածված են խոնավ արևադարձային անտառները, մնացած մասերում, լատերիտային շագանակա–կարմրավուն հողերի վրա՝ քսերոֆիտային արևադարձային անտառներն ու սավաննաները: Գետահովիտներում աճում են սրահային անտառներ, 1500 մ–ից բարձր լեռնային տափաստաններն ևն: Բնորոշ կենդանիներն են աֆրիկյան փիղը, գոմշացուլը, ռնգեղջյուրը, զեբրը ևն: Նյասա լիճը հարուստ է ձկներով: Տարածված է [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_12.djvu/154 ''ցեցե''] ճանճը: Կենդանական աշխարհի պահպանության համար ստեղծվել է Մ–ի ազգային պարկը:&lt;br&gt;
'''Բնակչությունը: ''' Մ–ում հիմնականում բնակվում են [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_2.djvu/290 ''բանտուների''] արլ. խմբին պատկանող ժողովուրդներ, որոնց 55%-ը մալավիներ են: Բնակվում են նաև մակուա, լոմվե, վայաո և այլ ժողովուրդներ: Բնակչության ավելի քան կեսը պահպանում է տեղական հավատալիքները, մնացածը քրիստոնյաներ և մահմեդականներ են: Պաշտոնական լեզուներն են չինյանջան (մալավիների լեզուն) և անգլերենը, տոմարը՝ գրիգորյանը: Կարևոր քաղաքներն են Բլանտայր Լիմբեն, Զոմբան, Լիլոնգվեն:&lt;br&gt;
'''Պատմական ակնարկ:''' Մ–ի տարածքում վաղուց ի վեր բնակվել են բանտու լեզվախմբի ցեղեր: XV դ. վերջին Նյասա լճի շրջանում կազմավորվել է մալավի ցեղային միությունը, որը շուտով քայքայվել է: XIX դ. 2-րդ կեսին Մ–ում հայտնվել են եվրոպացիները (անգլիացիները ևն): 1891-ին Մեծ Բրիտանիան ստեղծել է Նյասալենդ պրոտեկտորատը (Մ–ի տարածքը): Ազատագրական շարժումն ուժեղացել է երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ և հատկապես հետո: 1944-ին ստեղծվել է Նյասալենդի առաջին քաղ. կազմակերպությունը՝ Աֆրիկյան ազգային կոնգրեսը (ԱԱԿ), որը պայքարել է բնիկների իրավունքների ընդլայնման, իսկ 1953-ին Մեծ Բրիտանիայի դրդմամբ ստեղծված Նյասալենդի և Հարավային Ռոդեզիայի (1980-ից՝ Զիմբաբվե) ֆեդերացիայի ստեղծումից հետո՝ ֆեդերացիան վերացնելու համար: 1959-ին ԱԱԿ հայտարարվել է օրենքից դուրս, փոխարենը ստեղծվել է (1959) Մ–ի կոնգրես (ՄԿ) կուսակցությունը: Ազատագրական շարժման ճնշման տակ 1961-ին գաղութարարները հարկադրված մտցրել են բնիկներին ընտրական իրավունքներ տվող սահմանադրություն: 1963-ի փետր. 1-ին Նյասալենդը ստացել է ներքին ինքնավարություն. 1963-ի դեկտեմբերին դուրս եկել ֆեդերացիայից: 1964-ի հուլիսի 6-ին Նյասալենդը Մ. անվամբ հռչակվել է անկախ պետություն, 1966-ին՝ Մ. Հանրապետություն:&lt;br&gt;
1964-ից Մ. ՄԱԿ–ի անդամ է: 1970-ական թթ. Մ–ի կառավարությունը քաղ. և տնտ. սերտ հարաբերություններ է պահպանել ՀԱՀ–ի և Հարավային Ռոդեզիայի ռասիստական վարչակարգի հետ:&lt;br&gt;
'''Քաղաքական կուսակցությունները և արհմիությունները:''' Մ–ի {{լայն|կոնգրես}}, միակ քաղ. կուսակցությունն է, հիմնվել է 1958-ին: Մ–ի {{լայն|արհմիությունների կոնգրես}}, ստեղծվել է 1964-ին:&lt;br&gt;
'''Տնտեսա–աշխարհագրական ակնարկ:''' Մ. հետամնաց ագրարային երկիր է, կախման մեջ է նախկին մետրոպոյիայից և ՀԱՀ–ից:	Տնտեսության հիմքը գյուղատնտեսությունն է: Խոշոր պլանտացիաները պատկանում են եվրոպական, հատկապես անգլ., ընկերություններին: Արտահանության համար մշակում են թեյ, ծխախոտի բարձրորակ սորտեր, գետնընկույզ, բամբակ, եղրիզենի (տունգ), կաուչուկ, ներքին սպառման համար՝ եգիպտացորեն, կորեկ, սորգո, բրինձ, ընդավորներ, մանիոկա, կարտոֆիլ: Անասնապահությունը թույլ է զարգացած: Զբաղվում են նաև ձկնորսությամբ:&lt;br&gt;
Կա լեռնային արդյունաբերություն: Արդյունահանում են քիչ քանակությամբ երկաթի հանքաքար, բոքսիտներ, կիանիտներ: 1978-ին արտադրվել է 276 մլն կվտ•ժ էլեկտրաէներգիա: Մշակող արդյունաբերությունը ներկայացված է գլխավորապես գյուղատնտ հումքի վերամշակման ձեռնարկություններով: Կան ցեմենտի, շաքարի գործարաններ, ծխախոտի, թեյի վերամշակման, տեքստիլ, բամբակազտիչ, կարի ֆաբրիկաներ, սննդի և այլ ձեռնարկություններ, պարարտանյութերի արտադրություն, շինափայտի մթերում: Ավտոճանապարհների երկարությունը 3020 կմ է (1979), երկաթուղիներինը՝ 566 կմ (1978): Բլանտայր Լիմբեում և Լիլոնգվեում կան միջազգային օդանավակայաններ: Արտաքին առևտրական գործընկերներն են Մեծ Բրիտանիան, Զիմբաբվեն, ՀԱՀ, ԱՄՆ, Ճապոնիան, ԳՖՀ: Արտահանում է ծխախոտ, թեյ, գետնընկույզ, բուրդ, եղրիզենու յուղ, բամբակ, ներմուծում՝ պարեն, տեքստիլ արտադրանք, նավթամթերք, սև և գունավոր մետաղներ ու դրանցից պատրաստված շինվածքներ:&lt;br&gt;
{{լայն|Դրամական միավորը}} կվաչան է, որը հավասար է ամերիկյան 1,22 դոլլարի (1979): &lt;br&gt;
'''Բժշկա–աշխարհագրական բնութագիրը''': 1972-ին ծնունդը կազմել է 1000 բնակչին՝ 50,5, մահացությունը՝ 26,5, մանկական մահացությունը 1000 ողջ ծնվածին՝ 142,1: Գերակշռում են վարակիչ մակաբուծական հիվանդությունները: Տարածվածն են տուբերկուլոզը, տիֆերը, պարատիֆերը, դիզենտերիան, վեներական հիվանդությունները, բորը, գեոհելմինթոզները, մալարիան: 1971-ին գործել է 90 հիվանդանոց՝ 6,0 հզ. մահճակալով (1000 բնակչին՝ 1,3 մահճակալ), մայրության և մանկության պահպանության 35 կենտրոն, բորի դեմ պայքարի շարժական 3 կենտրոն, 6 բորոտանոց: 1975-ին աշխատել են 104 բժիշկ (48,5 հզ. բնակչին՝ 1 բժիշկ), 7 ատամնաբույժ, 4 դեղագործ և մոտ 1155 միջին բուժաշխատող: 1965-ից անց են կացվում ծաղիկ հիվանդության կանխարգելիչ պատվաստումներ:&lt;br&gt;
'''Լուսավորությունը և գիտական հիմնարկները:''' Բնակչության մոտ 85%-ն անգրագետ է: Պարտադիր կրթության մասին օրենք չկա: Տարրական դպրոցը 8-ամյա է, միջնակարգը՝ 6-ամյա: Պրոֆտեխնիկական կրթություն են ստանում տարրական դպրոցի հիմքի վրա (1-4 տարի): Տարրական դպրոցի ուսուցիչներ են պատրաստում միջնակարգ դպրոցի հիմքի վրա (2 տարում): Միակ բարձրագույն ուս. հաստատությունը Մ–ի համալսարանն է (1964, Բլանտայր Լիմբե): Կան մի քանի կոլեջներ՝ գյուղատնտեսական (Լիլոնգվհ), մանկավարժական և Չանսելլորկոլեջը, գործում են նաև պոլիտեխնիկական և վարչական ինստ.-ները (բոլորն էլ՝ Բլանտայր Լիմբեում): Այս ուս. հաստատություններում լրիվ բարձրագույն կրթություն չեն ստանում: Խոշոր գրադարանը Չանսելլոր–կոլեջինն է: Բլանտայր Լիմբեում է Մ–ի թանգարանը (1964):&lt;br&gt;
Գիտական հիմնարկներից է Մ–ի երկրաբանական ծառայությունը (1921):&lt;br&gt;
1939-ական թթ. վերջից ստեղծվել են գյուղատնտ. փորձակայաններ:&lt;br&gt;
'''Մամուլը, ռադիոհաղորդումները''': Առավել կարևոր պարբերական հրատարակություններն են. «Աֆրիկան» («The African», 1950-ից)՝ երկշաբաթաթերթ անգլ., չինյանջա և տումբուկա լեզուներով, «Դիս իզ Մալավի» («This is Malawi», 1964-ից)՝ կառավարական ամսագիր, «Մալավի գավըրնմընթ գազեթ» («Malawi Government Gazette», 1894-ից)՝ կառավարական շաբաթաթերթ, «Մալավի նյուս» («Malawi News», 1959-ից)՝ շաբաթաթերթ անգլ., չինյանջա և տումբուկա լեզուներով, «Դեյլի թայմս» («Daily Times»՝ օրաթերթ անգլ. և չինյանջա լեզվով: Մ–ի ռադիո կառավարական ծառայությունը հիմնվել է 1964-ին:&lt;br&gt;
'''Ժողովրդական արվեստը:''' Նյանջա և չնա ժողովուրդների բնակավայրերի հիմնական տիպը ցանկապատված, խառնիխուռն կառուցապատված գյուղն է: Նգոնիների խրճիթները տեղադրված են շրջանաձև, կենտրոնում՝ անասնանոցը: Կան շրջանաձև կամ քառանկյուն հատակագծով բնակելի տներ: Խրճիթները կառուցում են շիվերից հյուսած, ներսից կավածեփ հիմնակմախքով, եղեգնյա ծածկով: Տարածված է բրուտագործությունը, փայտի քանդակազարդումը:&lt;br&gt;
''Գրկ.'' {{լայն|Яблочков Л. Д}}., Коренное население Британской Центральной Африки, в кн.: Африканский этнографический сборник, (т). 2, М., 1958, гл. 3; {{լայն|Дёмкина Л. А}}., Крах федерации Родезии и Ньясаленда, М. 1965; {{լայն|Pike J. G}}., Malawi. A Political and Economic History, N.Y.-(a.o)., (1968).&lt;br&gt;
'''ՄԱԼԱՐԻԱ''' (խռալ. malaria, &lt; mala aria — վատ օդ), վարակիչ պրոտոզոային հիվանդություն. բնորոշվում է պարբերաբար ընթացող տենդային նոպաներով (տես [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_11.djvu/650 ''Տենդ'']), հետզհետե աճող սակավարյունությամբ, պարենքիմային օրգանների (փայծաղ, լյարդ) և ոսկրածուծի ախտահարմամբ, երկարատև ընթացքով ու կրկնություններ տալու հատկությամբ: Մ–ի հարուցիչը պլազմոդիում սեռի միաբջիջ նախակենդանիներն են, որոնք իրարից տարբերվում են մորֆոլոգիապես և առաջացրած հիվանդության բնույթով: Մ–ի մակաբույծներն անցնում են զարգացման երկու փուլ, անսեռ (շիզոգոնիա) և սեռական (սպորոգոնիա): {{լայն|Շիգոգոնիայի}} դեպքում վարակված մոծակի խայթոցի ժամանակ թքից մարդու արյան մեջ են անցնում պլազմոդիումների սպորոզոիտներ, որոնք արյան կամ ավիշի հոսքով հասնում են լյարդի բջիջներ, ուր կատարվում&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pw4hxn1qrkgd0cwbzt49fvr9va5gr9k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>393288</id>
      <parentid>393287</parentid>
      <timestamp>2026-06-22T11:15:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-31364-58</username>
        <id>14009</id>
      </contributor>
      <origin>393288</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13436" sha1="2vto0qy5bxo480wsldsfttslvaz1ynm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;XelgenBot&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;հս–ում, լեռնային կարմրահողերի վրա, տարածված են խոնավ արևադարձային անտառները, մնացած մասերում, լատերիտային շագանակա–կարմրավուն հողերի վրա՝ քսերոֆիտային արևադարձային անտառներն ու սավաննաները: Գետահովիտներում աճում են սրահային անտառներ, 1500 մ–ից բարձր լեռնային տափաստաններն ևն: Բնորոշ կենդանիներն են աֆրիկյան փիղը, գոմշացուլը, ռնգեղջյուրը, զեբրը ևն: Նյասա լիճը հարուստ է ձկներով: Տարածված է [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_12.djvu/154 ''ցեցե''] ճանճը: Կենդանական աշխարհի պահպանության համար ստեղծվել է Մ–ի ազգային պարկը:&lt;br&gt;
'''Բնակչությունը: ''' Մ–ում հիմնականում բնակվում են [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_2.djvu/290 ''բանտուների''] արլ. խմբին պատկանող ժողովուրդներ, որոնց 55%-ը մալավիներ են: Բնակվում են նաև մակուա, լոմվե, վայաո և այլ ժողովուրդներ: Բնակչության ավելի քան կեսը պահպանում է տեղական հավատալիքները, մնացածը քրիստոնյաներ և մահմեդականներ են: Պաշտոնական լեզուներն են չինյանջան (մալավիների լեզուն) և անգլերենը, տոմարը՝ գրիգորյանը: Կարևոր քաղաքներն են Բլանտայր Լիմբեն, Զոմբան, Լիլոնգվեն:&lt;br&gt;
'''Պատմական ակնարկ:''' Մ–ի տարածքում վաղուց ի վեր բնակվել են բանտու լեզվախմբի ցեղեր: XV դ. վերջին Նյասա լճի շրջանում կազմավորվել է մալավի ցեղային միությունը, որը շուտով քայքայվել է: XIX դ. 2-րդ կեսին Մ–ում հայտնվել են եվրոպացիները (անգլիացիները ևն): 1891-ին Մեծ Բրիտանիան ստեղծել է Նյասալենդ պրոտեկտորատը (Մ–ի տարածքը): Ազատագրական շարժումն ուժեղացել է երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ և հատկապես հետո: 1944-ին ստեղծվել է Նյասալենդի առաջին քաղ. կազմակերպությունը՝ Աֆրիկյան ազգային կոնգրեսը (ԱԱԿ), որը պայքարել է բնիկների իրավունքների ընդլայնման, իսկ 1953-ին Մեծ Բրիտանիայի դրդմամբ ստեղծված Նյասալենդի և Հարավային Ռոդեզիայի (1980-ից՝ Զիմբաբվե) ֆեդերացիայի ստեղծումից հետո՝ ֆեդերացիան վերացնելու համար: 1959-ին ԱԱԿ հայտարարվել է օրենքից դուրս, փոխարենը ստեղծվել է (1959) Մ–ի կոնգրես (ՄԿ) կուսակցությունը: Ազատագրական շարժման ճնշման տակ 1961-ին գաղութարարները հարկադրված մտցրել են բնիկներին ընտրական իրավունքներ տվող սահմանադրություն: 1963-ի փետր. 1-ին Նյասալենդը ստացել է ներքին ինքնավարություն. 1963-ի դեկտեմբերին դուրս եկել ֆեդերացիայից: 1964-ի հուլիսի 6-ին Նյասալենդը Մ. անվամբ հռչակվել է անկախ պետություն, 1966-ին՝ Մ. Հանրապետություն:&lt;br&gt;
1964-ից Մ. ՄԱԿ–ի անդամ է: 1970-ական թթ. Մ–ի կառավարությունը քաղ. և տնտ. սերտ հարաբերություններ է պահպանել ՀԱՀ–ի և Հարավային Ռոդեզիայի ռասիստական վարչակարգի հետ:&lt;br&gt;
'''Քաղաքական կուսակցությունները և արհմիությունները:''' Մ–ի {{լայն|կոնգրես}}, միակ քաղ. կուսակցությունն է, հիմնվել է 1958-ին: Մ–ի {{լայն|արհմիությունների կոնգրես}}, ստեղծվել է 1964-ին:&lt;br&gt;
'''Տնտեսա–աշխարհագրական ակնարկ:''' Մ. հետամնաց ագրարային երկիր է, կախման մեջ է նախկին մետրոպոլիայից և ՀԱՀ–ից: Տնտեսության հիմքը գյուղատնտեսությունն է: Խոշոր պլանտացիաները պատկանում են եվրոպական, հատկապես անգլ., ընկերություններին: Արտահանության համար մշակում են թեյ, ծխախոտի բարձրորակ սորտեր, գետնընկույզ, բամբակ, եղրիզենի (տունգ), կաուչուկ, ներքին սպառման համար՝ եգիպտացորեն, կորեկ, սորգո, բրինձ, ընդավորներ, մանիոկա, կարտոֆիլ: Անասնապահությունը թույլ է զարգացած: Զբաղվում են նաև ձկնորսությամբ:&lt;br&gt;
Կա լեռնային արդյունաբերություն: Արդյունահանում են քիչ քանակությամբ երկաթի հանքաքար, բոքսիտներ, կիանիտներ: 1978-ին արտադրվել է 276 մլն կվտ•ժ էլեկտրաէներգիա: Մշակող արդյունաբերությունը ներկայացված է գլխավորապես գյուղատնտ. հումքի վերամշակման ձեռնարկություններով: Կան ցեմենտի, շաքարի գործարաններ, ծխախոտի, թեյի վերամշակման, տեքստիլ, բամբակազտիչ, կարի ֆաբրիկաներ, սննդի և այլ ձեռնարկություններ, պարարտանյութերի արտադրություն, շինափայտի մթերում: Ավտոճանապարհների երկարությունը 3020 կմ է (1979), երկաթուղիներինը՝ 566 կմ (1978): Բլանտայր Լիմբեում և Լիլոնգվեում կան միջազգային օդանավակայաններ: Արտաքին առևտրական գործընկերներն են Մեծ Բրիտանիան, Զիմբաբվեն, ՀԱՀ, ԱՄՆ, Ճապոնիան, ԳՖՀ: Արտահանում է ծխախոտ, թեյ, գետնընկույզ, բուրդ, եղրիզենու յուղ, բամբակ, ներմուծում՝ պարեն, տեքստիլ արտադրանք, նավթամթերք, սև և գունավոր մետաղներ ու դրանցից պատրաստված շինվածքներ:&lt;br&gt;
{{լայն|Դրամական միավորը}} կվաչան է, որը հավասար է ամերիկյան 1,22 դոլլարի (1979): &lt;br&gt;
'''Բժշկա–աշխարհագրական բնութագիրը''': 1972-ին ծնունդը կազմել է 1000 բնակչին՝ 50,5, մահացությունը՝ 26,5, մանկական մահացությունը 1000 ողջ ծնվածին՝ 142,1: Գերակշռում են վարակիչ մակաբուծական հիվանդությունները: Տարածվածն են տուբերկուլոզը, տիֆերը, պարատիֆերը, դիզենտերիան, վեներական հիվանդությունները, բորը, գեոհելմինթոզները, մալարիան: 1971-ին գործել է 90 հիվանդանոց՝ 6,0 հզ. մահճակալով (1000 բնակչին՝ 1,3 մահճակալ), մայրության և մանկության պահպանության 35 կենտրոն, բորի դեմ պայքարի շարժական 3 կենտրոն, 6 բորոտանոց: 1975-ին աշխատել են 104 բժիշկ (48,5 հզ. բնակչին՝ 1 բժիշկ), 7 ատամնաբույժ, 4 դեղագործ և մոտ 1155 միջին բուժաշխատող: 1965-ից անց են կացվում ծաղիկ հիվանդության կանխարգելիչ պատվաստումներ:&lt;br&gt;
'''Լուսավորությունը և գիտական հիմնարկները:''' Բնակչության մոտ 85%-ն անգրագետ է: Պարտադիր կրթության մասին օրենք չկա: Տարրական դպրոցը 8-ամյա է, միջնակարգը՝ 6-ամյա: Պրոֆտեխնիկական կրթություն են ստանում տարրական դպրոցի հիմքի վրա (1-4 տարի): Տարրական դպրոցի ուսուցիչներ են պատրաստում միջնակարգ դպրոցի հիմքի վրա (2 տարում): Միակ բարձրագույն ուս. հաստատությունը Մ–ի համալսարանն է (1964, Բլանտայր Լիմբե): Կան մի քանի կոլեջներ՝ գյուղատնտեսական (Լիլոնգվհ), մանկավարժական և Չանսելլորկոլեջը, գործում են նաև պոլիտեխնիկական և վարչական ինստ.-ները (բոլորն էլ՝ Բլանտայր Լիմբեում): Այս ուս. հաստատություններում լրիվ բարձրագույն կրթություն չեն ստանում: Խոշոր գրադարանը Չանսելլոր–կոլեջինն է: Բլանտայր Լիմբեում է Մ–ի թանգարանը (1964):&lt;br&gt;
Գիտական հիմնարկներից է Մ–ի երկրաբանական ծառայությունը (1921):&lt;br&gt;
1939-ական թթ. վերջից ստեղծվել են գյուղատնտ. փորձակայաններ:&lt;br&gt;
'''Մամուլը, ռադիոհաղորդումները''': Առավել կարևոր պարբերական հրատարակություններն են. «Աֆրիկան» («The African», 1950-ից)՝ երկշաբաթաթերթ անգլ., չինյանջա և տումբուկա լեզուներով, «Դիս իզ Մալավի» («This is Malawi», 1964-ից)՝ կառավարական ամսագիր, «Մալավի գավըրնմընթ գազեթ» («Malawi Government Gazette», 1894-ից)՝ կառավարական շաբաթաթերթ, «Մալավի նյուս» («Malawi News», 1959-ից)՝ շաբաթաթերթ անգլ., չինյանջա և տումբուկա լեզուներով, «Դեյլի թայմս» («Daily Times»՝ օրաթերթ անգլ. և չինյանջա լեզվով: Մ–ի ռադիո կառավարական ծառայությունը հիմնվել է 1964-ին:&lt;br&gt;
'''Ժողովրդական արվեստը:''' Նյանջա և չնա ժողովուրդների բնակավայրերի հիմնական տիպը ցանկապատված, խառնիխուռն կառուցապատված գյուղն է: Նգոնիների խրճիթները տեղադրված են շրջանաձև, կենտրոնում՝ անասնանոցը: Կան շրջանաձև կամ քառանկյուն հատակագծով բնակելի տներ: Խրճիթները կառուցում են շիվերից հյուսած, ներսից կավածեփ հիմնակմախքով, եղեգնյա ծածկով: Տարածված է բրուտագործությունը, փայտի քանդակազարդումը:&lt;br&gt;
''Գրկ.'' {{լայն|Яблочков Л. Д}}., Коренное население Британской Центральной Африки, в кн.: Африканский этнографический сборник, (т). 2, М., 1958, гл. 3; {{լայն|Дёмкина Л. А}}., Крах федерации Родезии и Ньясаленда, М. 1965; {{լայն|Pike J. G}}., Malawi. A Political and Economic History, N.Y.-(a.o)., (1968).&lt;br&gt;
'''ՄԱԼԱՐԻԱ''' (խռալ. malaria, &lt; mala aria — վատ օդ), վարակիչ պրոտոզոային հիվանդություն. բնորոշվում է պարբերաբար ընթացող տենդային նոպաներով (տես [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_11.djvu/650 ''Տենդ'']), հետզհետե աճող սակավարյունությամբ, պարենքիմային օրգանների (փայծաղ, լյարդ) և ոսկրածուծի ախտահարմամբ, երկարատև ընթացքով ու կրկնություններ տալու հատկությամբ: Մ–ի հարուցիչը պլազմոդիում սեռի միաբջիջ նախակենդանիներն են, որոնք իրարից տարբերվում են մորֆոլոգիապես և առաջացրած հիվանդության բնույթով: Մ–ի մակաբույծներն անցնում են զարգացման երկու փուլ, անսեռ (շիզոգոնիա) և սեռական (սպորոգոնիա): {{լայն|Շիզոգոնիայի}} դեպքում վարակված մոծակի խայթոցի ժամանակ թքից մարդու արյան մեջ են անցնում պլազմոդիումների սպորոզոիտներ, որոնք արյան կամ ավիշի հոսքով հասնում են լյարդի բջիջներ, ուր կատարվում&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2vto0qy5bxo480wsldsfttslvaz1ynm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Նախերգանք (պիես)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>150138</id>
    <revision>
      <id>393265</id>
      <parentid>393264</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T18:38:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NelliGK</username>
        <id>10434</id>
      </contributor>
      <origin>393265</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17294" sha1="r5hlu4v0h37496t58oed5xix77hglim" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title = Նախերգանք (պիես)
|section = 
|previous = 
|next = 
|notes =
|author = Արմինե Նալբանդյան
}}

&lt;div style=&quot;text-align:justify; line-height:1.6; padding:10px;&quot;&gt;

''Մթության մեջ հնչում է Մենդելսոնի «Հարսանեկան քայլերքը»''
''Տղամարդը գլուխը ձեռքերի մեջ առած նստած է''
''Ներս է մտնում կինը, լույսը վառում է, երաժշտությունն անջատում.''

* '''Տ.''' — Ինչո՞ւ անջատեցիր: Միացրո՛ւ:

* '''Կ.''' — Ջղերիս վրա ազդում է : Մի տարի է՝ նույն բանն ես լսում:

* '''Տ.''' — Ուրիշ բան չկա լսելու: ''(նորից միացնում է)''

* '''Կ.''' — ''(Անջատում է , սկավառակը վերցնում, պատուհանից նետում է)'' 

[[Պատկեր:Նախերգանք (պիես) 3.png|աջից|500x500փքս]]

* '''Տ.''' — ''(Տեղից վեր թռչելով, կախիչից վերցնում է կնոջ զգեստը, պատուհանից նետում)''

* '''Կ.''' — Ախ այդպե՜ս… ''(Տղամարդու հողաթափերը վերցնում շպրտում է պատուհանից)''

''（դրսից ինչ-որ մեկի հուզված ձայնը）''

* '''Ձայն''' — Հերիք է ձեր տան աղբը գլխիս թափեք , Էստեղ կանգառ է, ուղևորներ են կանգնած:

''（Պատուհանից ներս՝ հետ են շպրտվում զգեստը, հողաթափերը, և սկավառակը:）''

* '''Կ.''' — Ձայնասկավառակը պետք չէ, կարող եք ձեզ պահել: ''(սկավառակը հետ է նետում պատուհանից)'' 

* '''Ձայն''' — Վախ աչքը՜ս… ես ձեր..

* '''Տ.''' — Ինչո՞ւ հանեցիր ուղևորի աչքը:

* '''Կ.''' — Թող քիթը չխոթի իմ ընտանեկան գործերի մեջ:

* '''Տ.''' — Հիմա ոստիկանությունը կգա:

* '''Կ.''' — Ավելի լավ , վերջապես կազատվեմ քեզանից:

* '''Տ.''' — Ինչո՞ւ ինձանից : Դո՛ւ ես հանել աչքը:

* '''Կ.''' — Հետո՞ ինչ: Ձայնասկավառակը քոնն է՝ նյարդեր սղոցող հարսանեկան քայլերքով հանդերձ:

* '''Տ.''' — Բայց քայլերքը ես չեմ գրել , Մենդելսոնն է գրել:

* '''Կ.''' — Ինձ համար մեկ է , թե ով է գրել: Ով գրել է, թող նա էլ պատասխան տա: ''(գնում է)'' 
[[Պատկեր:Նախերգանք (պիես) 4.png|աջից|500x500փքս]]

* '''Տ.''' — ''(Կատաղած խփում է սեղանին)'' Գրողը տանի: Քեզ թվում է, եթե սկավառակը նետես , գլխիս մեջ կդադարի՞ հնչել այդ քայլերգը : 

* '''Կ.''' — ''(ներս է մտնում)'' Դո՛ւ ես մեղավոր : Քեզ ո՞վ էր ստիպում հինգ անգամ ամուսնանալ և այն էլ միևնույն քայլերգի տակ: 

* '''Տ.''' — Ու՝խ ես ձեր… Դե սրանց բացատրի , որ ամուսնության ամենահուզիչ պահը քայլերգն է ինձ համար: ''(նկատելով ճամպրուկը)'' Էդ ի՞նչ ճամպրուկ է ձեռքիդ:

* '''Կ.''' — Ես հեռանում եմ: 

* '''Տ.''' — Ընդմի՞շտ :

* '''Կ.''' — Չէ , Ժամանակավորապես: Մինչև գլխուղեղիդ բջիջները կվերականգնվեն:

* '''Տ.''' — Էդ դեպքում իմ ճամպրուկն ինչի՞ ես տանում:

* '''Կ.''' — Քո ճամպրուկը չի: 

* '''Տ.''' — Իմի վրա ութոտնուկ էր դաջված, ահա՛ խնդրեմ:

* '''Կ.''' — ի՞նչ կա որ , իմի վրա էլ է դաջված:

* '''Տ.''' — Քոնն աջ անկյունում էր, իսկ սա ձախում է:

* '''Կ.''' — ''(Ճամպրուկը շրջելով գլխիվայր)'' Հիմա է՞լ է ձախում:

* '''Տ.''' — Հիմարություն: Մե՛ջը ցույց տուր : Հաստատ իմ շորերն են:

* '''Կ.''' — Համոզվա՞ծ ես : 

* '''Տ.''' — Միանգամայն:

* '''Կ.''' — Խնդրեմ : ''(բացում է կափարիչը , միջից հնչում է Մենդելսոնի քայլերգը: Արագ փակում է)'' Գրողը տանի , նորից շփոթել եմ : Վերցրո՛ւ քո տխմար Ճամպրուկը ․ ''(Շպրտում է, գնում)'': 

* '''Տ.''' — ''(Հավաքելով ճամպրուկը)'' Անսիրտ կին է, ոչ մի հարգանք չունի երաժշտության հանդեպ: ''(Կողքի սենյակում ուժեղ գմբոց է լսվում :)'' Այդ ի՞նչ էր: 

* '''Կ.''' — ''(ներս մտնելով գզգզված)'' Դու՞ էիր պահածոները շարել ճամպրուկիս մեջ: 

* '''Տ.''' — Ոչ : Դու:

* '''Կ.''' — Ես ինչո՞ւ պիտի նման հիմար բան անեմ;

* '''Տ.''' — Թաքցրել էիր , որ հանկարծ չուտեմ:

* '''Կ.''' — Իսկ սա ի՞նչ է։

* '''Տ.''' — ի՞նչը:

* '''Կ.''' — Այս երկտողը: Դու՞ ես փակցրել ճամպրուկիս ;

* '''Տ.''' — Տուր տեսնեմ: ''(կարդում է)'' Ո՛չ, սա իմ ձեռագիրը չէ: 

* '''Կ.''' — Խզբզոցի է նման, հաստատ դու ես գրել:

* '''Տ.''' — Սա 19-րդ դարի ձեռագիր է, ''(հոտ է քաշում)'' , փետուրով է գրված:

* '''Կ.''' — ''(խլում է ձեռքից , հոտ է քաշում)'' Ի՞նչ գիտես 19 -րդ դարի է: 

* '''Տ.''' — Տակը նայիր՝ գրված է՝ 1842 թիվ :

* '''Կ.''' — Ուզում ես ասել 173 տարի ճամպրուկս չե՞մ բացել ; 

* '''Տ.''' — Այդպես է ստացվում: 

* '''Կ.''' — Հիմարություն: ''(նետում է)'' Բռնի՛ր քո անտիկվար երկտողը․ Սրանից լիքն է խոհանոցում: ''(գնում է :)''

* '''Տ.''' — Լիքն է ՞ ''(վերցնում է երկտողը կարդում , գերմաներեն)'' -&lt;Հարսանեկան քայլերգ ավանակի և վհուկի ամուսնության տեսարանի համար: Ուվերտյուրա նվիրված «Ամառային գիշերվա երազը» կոմեդիային : Մենդելսոն: ''(երկտողը դնում է գրպանը , հուզված սրբում ճակատի քրտինքը)'' ''(դռան զանգ)'' ''(վախեցած գերմաներեն)'' --Ով է : — Այս ի՞նչ է սա:

* '''Կ.''' — ''(Ներս մտնելով ձեռքին ծռմռված երկաթե ջահ՝ լյուստրա)'' -- Սա մե՞նք ենք նետել պատուհանից :

* '''Տ.''' — Չեմ հիշում:

* '''Կ.''' — Հիշիր: Էդ մարդը պատասխանի է սպասում դռան մոտ :

* '''Տ.''' — Ինչ մարդ :

* '''Կ.''' — Աչքը կապտած ուղևորը :

* '''Տ.''' — Ասա կորի գրողի ծոցը : Էս շենքում մենակ մենք չենք ապրում:

* '''Կ.''' — Այդպես էլ ասացի : Չի գնում:

* '''Տ.''' — Ասա թող kողքի դուռը զանգի , էնտեղ նորապսակներ են ապրում, հաստատ իրենցն է : ''(կինը գնում է , դռան մոտ աղմուկ չխկոց թխկոց , գոռգոռոց)'': ''(Նորից է հանում գրությունը կարդում)'': -- 1842 թիվ․

* '''Կ.''' — ''(կինը ներս մտնելով)'' Խայտառակություն, նորապսակներն ամուսնալուծվել են , դռան վրա հսկա չափերի երկտող է փակցված:

* '''Տ.''' — Ինչ է գրված:

* '''Կ.''' — Ես ինչ իմանամ, գերմաներեն է : Մի աչքանին կարդաց ու հուզված փախավ․

* '''Տ.''' — Գրողը տանի ․․․''(հոտոտում է երկտողը)'' Սա պատերազմ է , մարտահրավեր ողջ քաղաքակիրթ մարդկությանը ...

* '''Կ.''' — Չգիտեմ որտեղ ինչ պատերազմ է , բայց ինձ հիմա քո մեքենայի բանալիներն են հարկավոր; 

* '''Տ.''' — Ոչ մի դեպքում․ իմ մեքենան բեռներ փոխադրելու համար չի նախատեսված;

* '''Կ.''' — Քո կարծիքով ճամպրուկս գրկա՞ծ եմ հասնելու կայարան :

* '''Տ.''' — Ոնց կուզես․ Քո ճամպրուկը էս պահին ինձ չի հուզում:

* '''Կ.''' — Ախ չի՜ հուզում.. ''(արագ մոտենում է , վերցնում տղամարդու ճամպրուկը պատուհանից նետում)''

* '''Տ.''' — Էդ ինչ արեցիր այ անմի՝տ․․․ երաժշտական ճամպրուկս․․

* '''Կ.''' — Վաղուց էր պետք ազատվել քո այդ տխմար ճվճվան արկղից: ''(դրսում , փողոցով մեկ սկսում է հնչել հարսանեկան քայլերգը)'' ''(երկուսով վազում են պատուհանից կախվում, նայում ներքև)''

* '''Տ.''' — Բազմություն է հավաքվել 

* '''Կ.''' — Վայրենի ամբոխ է 

* '''Տ.''' — Հիմա կհոշոտեն ճամպրուկս

* '''Կ.''' — Իջիր ներքև , անջատիր էդ մղձավանջը

* '''Տ.''' — Ոտքերով խփում են ճապրուկիս․ Անկիրթ ժողովուրդ է , ոչ մի հարգանք չունեն երաժշտության հանդեպ :

* '''Կ.''' — Սա մարդկության հաշվեհարդարն է հարսանեկան քայլեգի հանդեպ․ ''(բարձր ծիծաղում է)'' ''(քայլերգի ձայնը կտրվում է)''

* '''Տ.''' — Վերջ․ Ջարդեցին:

* '''Կ.''' — Հիմա մի աչքանին կգա:

* '''Տ.''' — ''(լաց է լինում)''

* '''Կ.''' — ''(ձեռքը պարզելով)'' - Բանալիները․ 

* '''Տ.''' — ''(լացելով հանում է բանալիները գրպանից տալիս ․)'' 

* '''Կ.''' — Երբ մտքովդ անցնի կրկին ամուսնանալ, ինձ տեղյակ պահիր: ''(հիստերիկ ծիծաղում է , գնում է)'' 

* '''Տ.''' — Ծիծաղիր ծիծաղիր․ Մեկ է ձեզ չի հաջողվի kոտրել ամուսնության․․վեհ․․գերազնիվ գաղափարը , համամարդկային այդ մոլուցքը իմ արմատներում է, չեք վերացնի՝ ոչ դու , ոչ վայրենի ամբոխը, ոչ էլ անգամ Մենդելսոնի այս ․․ծաղրական երկտողը: Մեկ է չեմ հավատում , սուտ է սուտ է ․․․ բարբաջանք․․ ''(պատռում, օդ է նետում երկտողը , և երկնքից բազում երկտողներ են սկսում թափվել)'' Տղամարդը խելագար պտտվում է թռուցիկների տակ, երկնքից լսվում է թավ ազդեցիկ ծիծաղ 

* '''Տ.''' — Ով ես դու․․․

* '''Թավ ձայն''' — Ֆելիքս․ 

* '''Տ.''' — Ֆելի՞քս … 

* '''Թավ ձայն''' — Ֆելիքս Աբրահամ Բերտոլդի Մենդելսոն : 

* '''Տ.''' — Հաստա՞տ ․․Էն ռոմանտիկ հրեա՞ն ․․ում քայլերգի տակ հպարտ ամուսնանում է ողջ քաղաքակիրթ աշխարհը ; 

* '''Թավ ձայն''' — Ողջ քաղաքակիրթ աշխարհը մոլորության մեջ է ապու՝շ Դա պարզապես կոմիկական ուվերտյուրա է Շեքսպիրի «Ամառային գիշերվա երազը» կոմեդիայում, որտեղ հարսանեկան քայլերգս գրել եմ ոչ թե մարդկանց, այլ Ավանակի և Վհուկի ամուսնական արարողության համար, Հատվածն այդպես էլ կոչվում է՝ Ավանակի պսակադրությունը : 

* '''Տ.''' — Ստում ես : Դու հավանաբար էս տան նախկին տերն ես , քեզ կինս է վարձել, որ ինձ գժվացնես․ 

* '''Թավ ձայն''' — Լռիր ոչնչություն․ Ասացի ես Մենդելսոնն եմ, բանկիր Աբրահամի որդին՝ Ֆելիքսը 

* '''Տ.''' — Ինչ է ուզածդ, Ֆե՛լիքս, 

* '''Թավ ձայն''' — ''(կատաղած)'' Ամոթ է վերջ տվեք ․իմ երաժշտական քմծիծաղը վերածել եք հարսանեկան հանդիսության ու լուրջ դեմքերով բազմանում եք իմ ծաղրական պաթետիկ քայլերգի տակ․Այդ քայլերգը ավանակի ամուսնության համար է գրված պա՞րզ է: Հումորի զգացում չունե՞ք ինչ է : 

* '''Տ.''' — Մի ասեք այդպես : Լռեք․․․ես 5 անգամ ամուսնացել եմ ձեր քայլերգի տակ․ 

* '''Թավ ձայն''' — Պարզվում է ․․ ամենա անհումորը էս մարդկության մեջ, դու ես ՝ որդյակ իմ․

* '''Տ.''' — Մի վիրավորեք, ինչու եք ծաղրում, ես ախր էդ ձեր.. անիծյալ քայլեգի երդվյալ երկրպագուն եմ :

* '''Թավ ձայն''' — Դրա համար էլ ավանակի կերպարում ես հայտնվել եղբայր․ վհուկ կանայք երբ ուզում լքում են քեզ ; ''(բարձր ծիծաղում է , ֆանագրաման ավարտվում է:)'' ''(Կինը վառում է լույսը; Տղամարդը կարծես երազի մեջ սթափվում է:)'' 

* '''Կ.''' — ''(մեղմ ձայնով)'' - Ինչու ես մթության մեջ նստել․ ''(նստում է կողքը, շոյում գլուխը)'' Ամբողջովին ջրի մեջ ես :

* '''Տ.''' — Ուր է ճամպրուկս:

* '''Կ.''' — Քո ճամպրուկը հոշոտված տեսք ուներ , վաղուց եմ դեն նետել:

* '''Տ.''' — ''(գլուխը ձեռքերի մեջ առնելով)'' Աստված իմ՝․․
[[File:Նախերգանք (պիես) 2.png|աջից|500x500 փքս]]

* '''Կ.''' — Ուզու՞մ ես այսօր մեր գիշերը տոնի վերածենք ;

* '''Տ.''' — Ինչ տոն ;

* '''Կ.''' — Դե թեկուզ․․․ քո սիրած ռիտուալը ; ''(վերցնում է դիսկը, որ միացնի)''

* '''Տ.''' — Ոչ ոչ , միայն ոչ դա ․․ ''(դիսկը կնոջ ձեռքից խլում է պատուհանից շպրտում)''
''（Դրսում հնչում է Մենդելսոնի քայլերգը :）''

---

Հետաքրքիր է նշել, որ Շեքսպիրի մոտ «Հարսանեկան քայլերգի» ներքո ամուսնություն են գրանցում կատակերգության հերոսները՝ Էշն ու կախարդված Թագուհին։ Այլ կերպ ասած՝ այս քայլերգը կարելի է անվանել «էշի ամուսնության գրանցում», իսկ ընդհանուր առմամբ «Հարսանեկան քայլերգը» ոչ այլ ինչ է, քան կոմպոզիտորի հեգնանքը ամուսնության շքեղ հանդիսության հանդեպ։

Տասնյոթ տարեկանում Մենդելսոնը գրել է իր հռչակավոր «Ամառային գիշերվա երազը» ուվերտյուրան՝ Ուիլյամ Շեքսպիրի կատակերգության համար (այս կատակերգության մյուս երաժշտական համարները Մենդելսոնն ավարտել է 16 տարի անց)։ Այս ուվերտյուրան հատկապես հայտնի է իր մասերից մեկով՝ «Հարսանեկան քայլերգով»։
Այս քայլերգն ավանդաբար ուղեկցում է հարսանիքները ողջ աշխարհում՝ Ամերիկայից մինչև Ճապոնիա, Իսլանդիայից մինչև Ավստրալիա։ «Հարսանեկան քայլերգն» առաջին անգամ հնչել է 1843 թվականի հոկտեմբերի 14-ին Պոտսդամում՝ «Ամառային գիշերվա երազը» ներկայացման ժամանակ։ Սակայն լայն ժողովրդականություն այն ձեռք է բերել 15 տարի անց՝ Պրուսիայի թագավոր Ֆրիդրիխ Վիլհելմ IV-ի և Վիկտորյա թագուհու ավագ դստեր՝ անգլիական արքայադուստր Վիկտորյա Ադելհայդի հարսանիքին կատարվելուց հետո։

&lt;/div&gt;

[[Կատեգորիա:Արմինե Նալբանդյանի ստեղծագործություններ]]
[[Կատեգորիա:Հայ դրամատուրգիա]]</text>
      <sha1>r5hlu4v0h37496t58oed5xix77hglim</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>393266</id>
      <parentid>393265</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T18:39:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NelliGK</username>
        <id>10434</id>
      </contributor>
      <origin>393266</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17296" sha1="gv49mtfb6hlhcwn84j3e4w5js347c5d" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title = Նախերգանք (պիես)
|section = 
|previous = 
|next = 
|notes =
|author = Արմինե Նալբանդյան
}}

&lt;div style=&quot;text-align:justify; line-height:1.6; padding:10px;&quot;&gt;

''Մթության մեջ հնչում է Մենդելսոնի «Հարսանեկան քայլերքը»։''
''Տղամարդը գլուխը ձեռքերի մեջ առած նստած է''
''Ներս է մտնում կինը, լույսը վառում է, երաժշտությունն անջատում.''

* '''Տ.''' — Ինչո՞ւ անջատեցիր: Միացրո՛ւ:

* '''Կ.''' — Ջղերիս վրա ազդում է : Մի տարի է՝ նույն բանն ես լսում:

* '''Տ.''' — Ուրիշ բան չկա լսելու: ''(նորից միացնում է)''

* '''Կ.''' — ''(Անջատում է , սկավառակը վերցնում, պատուհանից նետում է)'' 

[[Պատկեր:Նախերգանք (պիես) 3.png|աջից|500x500փքս]]

* '''Տ.''' — ''(Տեղից վեր թռչելով, կախիչից վերցնում է կնոջ զգեստը, պատուհանից նետում)''

* '''Կ.''' — Ախ այդպե՜ս… ''(Տղամարդու հողաթափերը վերցնում շպրտում է պատուհանից)''

''（դրսից ինչ-որ մեկի հուզված ձայնը）''

* '''Ձայն''' — Հերիք է ձեր տան աղբը գլխիս թափեք , Էստեղ կանգառ է, ուղևորներ են կանգնած:

''（Պատուհանից ներս՝ հետ են շպրտվում զգեստը, հողաթափերը, և սկավառակը:）''

* '''Կ.''' — Ձայնասկավառակը պետք չէ, կարող եք ձեզ պահել: ''(սկավառակը հետ է նետում պատուհանից)'' 

* '''Ձայն''' — Վախ աչքը՜ս… ես ձեր..

* '''Տ.''' — Ինչո՞ւ հանեցիր ուղևորի աչքը:

* '''Կ.''' — Թող քիթը չխոթի իմ ընտանեկան գործերի մեջ:

* '''Տ.''' — Հիմա ոստիկանությունը կգա:

* '''Կ.''' — Ավելի լավ , վերջապես կազատվեմ քեզանից:

* '''Տ.''' — Ինչո՞ւ ինձանից : Դո՛ւ ես հանել աչքը:

* '''Կ.''' — Հետո՞ ինչ: Ձայնասկավառակը քոնն է՝ նյարդեր սղոցող հարսանեկան քայլերքով հանդերձ:

* '''Տ.''' — Բայց քայլերքը ես չեմ գրել , Մենդելսոնն է գրել:

* '''Կ.''' — Ինձ համար մեկ է , թե ով է գրել: Ով գրել է, թող նա էլ պատասխան տա: ''(գնում է)'' 
[[Պատկեր:Նախերգանք (պիես) 4.png|աջից|500x500փքս]]

* '''Տ.''' — ''(Կատաղած խփում է սեղանին)'' Գրողը տանի: Քեզ թվում է, եթե սկավառակը նետես , գլխիս մեջ կդադարի՞ հնչել այդ քայլերգը : 

* '''Կ.''' — ''(ներս է մտնում)'' Դո՛ւ ես մեղավոր : Քեզ ո՞վ էր ստիպում հինգ անգամ ամուսնանալ և այն էլ միևնույն քայլերգի տակ: 

* '''Տ.''' — Ու՝խ ես ձեր… Դե սրանց բացատրի , որ ամուսնության ամենահուզիչ պահը քայլերգն է ինձ համար: ''(նկատելով ճամպրուկը)'' Էդ ի՞նչ ճամպրուկ է ձեռքիդ:

* '''Կ.''' — Ես հեռանում եմ: 

* '''Տ.''' — Ընդմի՞շտ :

* '''Կ.''' — Չէ , Ժամանակավորապես: Մինչև գլխուղեղիդ բջիջները կվերականգնվեն:

* '''Տ.''' — Էդ դեպքում իմ ճամպրուկն ինչի՞ ես տանում:

* '''Կ.''' — Քո ճամպրուկը չի: 

* '''Տ.''' — Իմի վրա ութոտնուկ էր դաջված, ահա՛ խնդրեմ:

* '''Կ.''' — ի՞նչ կա որ , իմի վրա էլ է դաջված:

* '''Տ.''' — Քոնն աջ անկյունում էր, իսկ սա ձախում է:

* '''Կ.''' — ''(Ճամպրուկը շրջելով գլխիվայր)'' Հիմա է՞լ է ձախում:

* '''Տ.''' — Հիմարություն: Մե՛ջը ցույց տուր : Հաստատ իմ շորերն են:

* '''Կ.''' — Համոզվա՞ծ ես : 

* '''Տ.''' — Միանգամայն:

* '''Կ.''' — Խնդրեմ : ''(բացում է կափարիչը , միջից հնչում է Մենդելսոնի քայլերգը: Արագ փակում է)'' Գրողը տանի , նորից շփոթել եմ : Վերցրո՛ւ քո տխմար Ճամպրուկը ․ ''(Շպրտում է, գնում)'': 

* '''Տ.''' — ''(Հավաքելով ճամպրուկը)'' Անսիրտ կին է, ոչ մի հարգանք չունի երաժշտության հանդեպ: ''(Կողքի սենյակում ուժեղ գմբոց է լսվում :)'' Այդ ի՞նչ էր: 

* '''Կ.''' — ''(ներս մտնելով գզգզված)'' Դու՞ էիր պահածոները շարել ճամպրուկիս մեջ: 

* '''Տ.''' — Ոչ : Դու:

* '''Կ.''' — Ես ինչո՞ւ պիտի նման հիմար բան անեմ;

* '''Տ.''' — Թաքցրել էիր , որ հանկարծ չուտեմ:

* '''Կ.''' — Իսկ սա ի՞նչ է։

* '''Տ.''' — ի՞նչը:

* '''Կ.''' — Այս երկտողը: Դու՞ ես փակցրել ճամպրուկիս ;

* '''Տ.''' — Տուր տեսնեմ: ''(կարդում է)'' Ո՛չ, սա իմ ձեռագիրը չէ: 

* '''Կ.''' — Խզբզոցի է նման, հաստատ դու ես գրել:

* '''Տ.''' — Սա 19-րդ դարի ձեռագիր է, ''(հոտ է քաշում)'' , փետուրով է գրված:

* '''Կ.''' — ''(խլում է ձեռքից , հոտ է քաշում)'' Ի՞նչ գիտես 19 -րդ դարի է: 

* '''Տ.''' — Տակը նայիր՝ գրված է՝ 1842 թիվ :

* '''Կ.''' — Ուզում ես ասել 173 տարի ճամպրուկս չե՞մ բացել ; 

* '''Տ.''' — Այդպես է ստացվում: 

* '''Կ.''' — Հիմարություն: ''(նետում է)'' Բռնի՛ր քո անտիկվար երկտողը․ Սրանից լիքն է խոհանոցում: ''(գնում է :)''

* '''Տ.''' — Լիքն է ՞ ''(վերցնում է երկտողը կարդում , գերմաներեն)'' -&lt;Հարսանեկան քայլերգ ավանակի և վհուկի ամուսնության տեսարանի համար: Ուվերտյուրա նվիրված «Ամառային գիշերվա երազը» կոմեդիային : Մենդելսոն: ''(երկտողը դնում է գրպանը , հուզված սրբում ճակատի քրտինքը)'' ''(դռան զանգ)'' ''(վախեցած գերմաներեն)'' --Ով է : — Այս ի՞նչ է սա:

* '''Կ.''' — ''(Ներս մտնելով ձեռքին ծռմռված երկաթե ջահ՝ լյուստրա)'' -- Սա մե՞նք ենք նետել պատուհանից :

* '''Տ.''' — Չեմ հիշում:

* '''Կ.''' — Հիշիր: Էդ մարդը պատասխանի է սպասում դռան մոտ :

* '''Տ.''' — Ինչ մարդ :

* '''Կ.''' — Աչքը կապտած ուղևորը :

* '''Տ.''' — Ասա կորի գրողի ծոցը : Էս շենքում մենակ մենք չենք ապրում:

* '''Կ.''' — Այդպես էլ ասացի : Չի գնում:

* '''Տ.''' — Ասա թող kողքի դուռը զանգի , էնտեղ նորապսակներ են ապրում, հաստատ իրենցն է : ''(կինը գնում է , դռան մոտ աղմուկ չխկոց թխկոց , գոռգոռոց)'': ''(Նորից է հանում գրությունը կարդում)'': -- 1842 թիվ․

* '''Կ.''' — ''(կինը ներս մտնելով)'' Խայտառակություն, նորապսակներն ամուսնալուծվել են , դռան վրա հսկա չափերի երկտող է փակցված:

* '''Տ.''' — Ինչ է գրված:

* '''Կ.''' — Ես ինչ իմանամ, գերմաներեն է : Մի աչքանին կարդաց ու հուզված փախավ․

* '''Տ.''' — Գրողը տանի ․․․''(հոտոտում է երկտողը)'' Սա պատերազմ է , մարտահրավեր ողջ քաղաքակիրթ մարդկությանը ...

* '''Կ.''' — Չգիտեմ որտեղ ինչ պատերազմ է , բայց ինձ հիմա քո մեքենայի բանալիներն են հարկավոր; 

* '''Տ.''' — Ոչ մի դեպքում․ իմ մեքենան բեռներ փոխադրելու համար չի նախատեսված;

* '''Կ.''' — Քո կարծիքով ճամպրուկս գրկա՞ծ եմ հասնելու կայարան :

* '''Տ.''' — Ոնց կուզես․ Քո ճամպրուկը էս պահին ինձ չի հուզում:

* '''Կ.''' — Ախ չի՜ հուզում.. ''(արագ մոտենում է , վերցնում տղամարդու ճամպրուկը պատուհանից նետում)''

* '''Տ.''' — Էդ ինչ արեցիր այ անմի՝տ․․․ երաժշտական ճամպրուկս․․

* '''Կ.''' — Վաղուց էր պետք ազատվել քո այդ տխմար ճվճվան արկղից: ''(դրսում , փողոցով մեկ սկսում է հնչել հարսանեկան քայլերգը)'' ''(երկուսով վազում են պատուհանից կախվում, նայում ներքև)''

* '''Տ.''' — Բազմություն է հավաքվել 

* '''Կ.''' — Վայրենի ամբոխ է 

* '''Տ.''' — Հիմա կհոշոտեն ճամպրուկս

* '''Կ.''' — Իջիր ներքև , անջատիր էդ մղձավանջը

* '''Տ.''' — Ոտքերով խփում են ճապրուկիս․ Անկիրթ ժողովուրդ է , ոչ մի հարգանք չունեն երաժշտության հանդեպ :

* '''Կ.''' — Սա մարդկության հաշվեհարդարն է հարսանեկան քայլեգի հանդեպ․ ''(բարձր ծիծաղում է)'' ''(քայլերգի ձայնը կտրվում է)''

* '''Տ.''' — Վերջ․ Ջարդեցին:

* '''Կ.''' — Հիմա մի աչքանին կգա:

* '''Տ.''' — ''(լաց է լինում)''

* '''Կ.''' — ''(ձեռքը պարզելով)'' - Բանալիները․ 

* '''Տ.''' — ''(լացելով հանում է բանալիները գրպանից տալիս ․)'' 

* '''Կ.''' — Երբ մտքովդ անցնի կրկին ամուսնանալ, ինձ տեղյակ պահիր: ''(հիստերիկ ծիծաղում է , գնում է)'' 

* '''Տ.''' — Ծիծաղիր ծիծաղիր․ Մեկ է ձեզ չի հաջողվի kոտրել ամուսնության․․վեհ․․գերազնիվ գաղափարը , համամարդկային այդ մոլուցքը իմ արմատներում է, չեք վերացնի՝ ոչ դու , ոչ վայրենի ամբոխը, ոչ էլ անգամ Մենդելսոնի այս ․․ծաղրական երկտողը: Մեկ է չեմ հավատում , սուտ է սուտ է ․․․ բարբաջանք․․ ''(պատռում, օդ է նետում երկտողը , և երկնքից բազում երկտողներ են սկսում թափվել)'' Տղամարդը խելագար պտտվում է թռուցիկների տակ, երկնքից լսվում է թավ ազդեցիկ ծիծաղ 

* '''Տ.''' — Ով ես դու․․․

* '''Թավ ձայն''' — Ֆելիքս․ 

* '''Տ.''' — Ֆելի՞քս … 

* '''Թավ ձայն''' — Ֆելիքս Աբրահամ Բերտոլդի Մենդելսոն : 

* '''Տ.''' — Հաստա՞տ ․․Էն ռոմանտիկ հրեա՞ն ․․ում քայլերգի տակ հպարտ ամուսնանում է ողջ քաղաքակիրթ աշխարհը ; 

* '''Թավ ձայն''' — Ողջ քաղաքակիրթ աշխարհը մոլորության մեջ է ապու՝շ Դա պարզապես կոմիկական ուվերտյուրա է Շեքսպիրի «Ամառային գիշերվա երազը» կոմեդիայում, որտեղ հարսանեկան քայլերգս գրել եմ ոչ թե մարդկանց, այլ Ավանակի և Վհուկի ամուսնական արարողության համար, Հատվածն այդպես էլ կոչվում է՝ Ավանակի պսակադրությունը : 

* '''Տ.''' — Ստում ես : Դու հավանաբար էս տան նախկին տերն ես , քեզ կինս է վարձել, որ ինձ գժվացնես․ 

* '''Թավ ձայն''' — Լռիր ոչնչություն․ Ասացի ես Մենդելսոնն եմ, բանկիր Աբրահամի որդին՝ Ֆելիքսը 

* '''Տ.''' — Ինչ է ուզածդ, Ֆե՛լիքս, 

* '''Թավ ձայն''' — ''(կատաղած)'' Ամոթ է վերջ տվեք ․իմ երաժշտական քմծիծաղը վերածել եք հարսանեկան հանդիսության ու լուրջ դեմքերով բազմանում եք իմ ծաղրական պաթետիկ քայլերգի տակ․Այդ քայլերգը ավանակի ամուսնության համար է գրված պա՞րզ է: Հումորի զգացում չունե՞ք ինչ է : 

* '''Տ.''' — Մի ասեք այդպես : Լռեք․․․ես 5 անգամ ամուսնացել եմ ձեր քայլերգի տակ․ 

* '''Թավ ձայն''' — Պարզվում է ․․ ամենա անհումորը էս մարդկության մեջ, դու ես ՝ որդյակ իմ․

* '''Տ.''' — Մի վիրավորեք, ինչու եք ծաղրում, ես ախր էդ ձեր.. անիծյալ քայլեգի երդվյալ երկրպագուն եմ :

* '''Թավ ձայն''' — Դրա համար էլ ավանակի կերպարում ես հայտնվել եղբայր․ վհուկ կանայք երբ ուզում լքում են քեզ ; ''(բարձր ծիծաղում է , ֆանագրաման ավարտվում է:)'' ''(Կինը վառում է լույսը; Տղամարդը կարծես երազի մեջ սթափվում է:)'' 

* '''Կ.''' — ''(մեղմ ձայնով)'' - Ինչու ես մթության մեջ նստել․ ''(նստում է կողքը, շոյում գլուխը)'' Ամբողջովին ջրի մեջ ես :

* '''Տ.''' — Ուր է ճամպրուկս:

* '''Կ.''' — Քո ճամպրուկը հոշոտված տեսք ուներ , վաղուց եմ դեն նետել:

* '''Տ.''' — ''(գլուխը ձեռքերի մեջ առնելով)'' Աստված իմ՝․․
[[File:Նախերգանք (պիես) 2.png|աջից|500x500 փքս]]

* '''Կ.''' — Ուզու՞մ ես այսօր մեր գիշերը տոնի վերածենք ;

* '''Տ.''' — Ինչ տոն ;

* '''Կ.''' — Դե թեկուզ․․․ քո սիրած ռիտուալը ; ''(վերցնում է դիսկը, որ միացնի)''

* '''Տ.''' — Ոչ ոչ , միայն ոչ դա ․․ ''(դիսկը կնոջ ձեռքից խլում է պատուհանից շպրտում)''
''（Դրսում հնչում է Մենդելսոնի քայլերգը :）''

---

Հետաքրքիր է նշել, որ Շեքսպիրի մոտ «Հարսանեկան քայլերգի» ներքո ամուսնություն են գրանցում կատակերգության հերոսները՝ Էշն ու կախարդված Թագուհին։ Այլ կերպ ասած՝ այս քայլերգը կարելի է անվանել «էշի ամուսնության գրանցում», իսկ ընդհանուր առմամբ «Հարսանեկան քայլերգը» ոչ այլ ինչ է, քան կոմպոզիտորի հեգնանքը ամուսնության շքեղ հանդիսության հանդեպ։

Տասնյոթ տարեկանում Մենդելսոնը գրել է իր հռչակավոր «Ամառային գիշերվա երազը» ուվերտյուրան՝ Ուիլյամ Շեքսպիրի կատակերգության համար (այս կատակերգության մյուս երաժշտական համարները Մենդելսոնն ավարտել է 16 տարի անց)։ Այս ուվերտյուրան հատկապես հայտնի է իր մասերից մեկով՝ «Հարսանեկան քայլերգով»։
Այս քայլերգն ավանդաբար ուղեկցում է հարսանիքները ողջ աշխարհում՝ Ամերիկայից մինչև Ճապոնիա, Իսլանդիայից մինչև Ավստրալիա։ «Հարսանեկան քայլերգն» առաջին անգամ հնչել է 1843 թվականի հոկտեմբերի 14-ին Պոտսդամում՝ «Ամառային գիշերվա երազը» ներկայացման ժամանակ։ Սակայն լայն ժողովրդականություն այն ձեռք է բերել 15 տարի անց՝ Պրուսիայի թագավոր Ֆրիդրիխ Վիլհելմ IV-ի և Վիկտորյա թագուհու ավագ դստեր՝ անգլիական արքայադուստր Վիկտորյա Ադելհայդի հարսանիքին կատարվելուց հետո։

&lt;/div&gt;

[[Կատեգորիա:Արմինե Նալբանդյանի ստեղծագործություններ]]
[[Կատեգորիա:Հայ դրամատուրգիա]]</text>
      <sha1>gv49mtfb6hlhcwn84j3e4w5js347c5d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>393267</id>
      <parentid>393266</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T18:40:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NelliGK</username>
        <id>10434</id>
      </contributor>
      <origin>393267</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17298" sha1="9uk25zv1fp0dm8f92b1ujxnbzs48giy" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title = Նախերգանք (պիես)
|section = 
|previous = 
|next = 
|notes =
|author = Արմինե Նալբանդյան
}}

&lt;div style=&quot;text-align:justify; line-height:1.6; padding:10px;&quot;&gt;

''Մթության մեջ հնչում է Մենդելսոնի «Հարսանեկան քայլերքը»։''
''Տղամարդը գլուխը ձեռքերի մեջ առած նստած է։''
''Ներս է մտնում կինը, լույսը վառում է, երաժշտությունն անջատում.''

* '''Տ.''' — Ինչո՞ւ անջատեցիր: Միացրո՛ւ:

* '''Կ.''' — Ջղերիս վրա ազդում է : Մի տարի է՝ նույն բանն ես լսում:

* '''Տ.''' — Ուրիշ բան չկա լսելու: ''(նորից միացնում է)''

* '''Կ.''' — ''(Անջատում է , սկավառակը վերցնում, պատուհանից նետում է)'' 

[[Պատկեր:Նախերգանք (պիես) 3.png|աջից|500x500փքս]]

* '''Տ.''' — ''(Տեղից վեր թռչելով, կախիչից վերցնում է կնոջ զգեստը, պատուհանից նետում)''

* '''Կ.''' — Ախ այդպե՜ս… ''(Տղամարդու հողաթափերը վերցնում շպրտում է պատուհանից)''

''（դրսից ինչ-որ մեկի հուզված ձայնը）''

* '''Ձայն''' — Հերիք է ձեր տան աղբը գլխիս թափեք , Էստեղ կանգառ է, ուղևորներ են կանգնած:

''（Պատուհանից ներս՝ հետ են շպրտվում զգեստը, հողաթափերը, և սկավառակը:）''

* '''Կ.''' — Ձայնասկավառակը պետք չէ, կարող եք ձեզ պահել: ''(սկավառակը հետ է նետում պատուհանից)'' 

* '''Ձայն''' — Վախ աչքը՜ս… ես ձեր..

* '''Տ.''' — Ինչո՞ւ հանեցիր ուղևորի աչքը:

* '''Կ.''' — Թող քիթը չխոթի իմ ընտանեկան գործերի մեջ:

* '''Տ.''' — Հիմա ոստիկանությունը կգա:

* '''Կ.''' — Ավելի լավ , վերջապես կազատվեմ քեզանից:

* '''Տ.''' — Ինչո՞ւ ինձանից : Դո՛ւ ես հանել աչքը:

* '''Կ.''' — Հետո՞ ինչ: Ձայնասկավառակը քոնն է՝ նյարդեր սղոցող հարսանեկան քայլերքով հանդերձ:

* '''Տ.''' — Բայց քայլերքը ես չեմ գրել , Մենդելսոնն է գրել:

* '''Կ.''' — Ինձ համար մեկ է , թե ով է գրել: Ով գրել է, թող նա էլ պատասխան տա: ''(գնում է)'' 
[[Պատկեր:Նախերգանք (պիես) 4.png|աջից|500x500փքս]]

* '''Տ.''' — ''(Կատաղած խփում է սեղանին)'' Գրողը տանի: Քեզ թվում է, եթե սկավառակը նետես , գլխիս մեջ կդադարի՞ հնչել այդ քայլերգը : 

* '''Կ.''' — ''(ներս է մտնում)'' Դո՛ւ ես մեղավոր : Քեզ ո՞վ էր ստիպում հինգ անգամ ամուսնանալ և այն էլ միևնույն քայլերգի տակ: 

* '''Տ.''' — Ու՝խ ես ձեր… Դե սրանց բացատրի , որ ամուսնության ամենահուզիչ պահը քայլերգն է ինձ համար: ''(նկատելով ճամպրուկը)'' Էդ ի՞նչ ճամպրուկ է ձեռքիդ:

* '''Կ.''' — Ես հեռանում եմ: 

* '''Տ.''' — Ընդմի՞շտ :

* '''Կ.''' — Չէ , Ժամանակավորապես: Մինչև գլխուղեղիդ բջիջները կվերականգնվեն:

* '''Տ.''' — Էդ դեպքում իմ ճամպրուկն ինչի՞ ես տանում:

* '''Կ.''' — Քո ճամպրուկը չի: 

* '''Տ.''' — Իմի վրա ութոտնուկ էր դաջված, ահա՛ խնդրեմ:

* '''Կ.''' — ի՞նչ կա որ , իմի վրա էլ է դաջված:

* '''Տ.''' — Քոնն աջ անկյունում էր, իսկ սա ձախում է:

* '''Կ.''' — ''(Ճամպրուկը շրջելով գլխիվայր)'' Հիմա է՞լ է ձախում:

* '''Տ.''' — Հիմարություն: Մե՛ջը ցույց տուր : Հաստատ իմ շորերն են:

* '''Կ.''' — Համոզվա՞ծ ես : 

* '''Տ.''' — Միանգամայն:

* '''Կ.''' — Խնդրեմ : ''(բացում է կափարիչը , միջից հնչում է Մենդելսոնի քայլերգը: Արագ փակում է)'' Գրողը տանի , նորից շփոթել եմ : Վերցրո՛ւ քո տխմար Ճամպրուկը ․ ''(Շպրտում է, գնում)'': 

* '''Տ.''' — ''(Հավաքելով ճամպրուկը)'' Անսիրտ կին է, ոչ մի հարգանք չունի երաժշտության հանդեպ: ''(Կողքի սենյակում ուժեղ գմբոց է լսվում :)'' Այդ ի՞նչ էր: 

* '''Կ.''' — ''(ներս մտնելով գզգզված)'' Դու՞ էիր պահածոները շարել ճամպրուկիս մեջ: 

* '''Տ.''' — Ոչ : Դու:

* '''Կ.''' — Ես ինչո՞ւ պիտի նման հիմար բան անեմ;

* '''Տ.''' — Թաքցրել էիր , որ հանկարծ չուտեմ:

* '''Կ.''' — Իսկ սա ի՞նչ է։

* '''Տ.''' — ի՞նչը:

* '''Կ.''' — Այս երկտողը: Դու՞ ես փակցրել ճամպրուկիս ;

* '''Տ.''' — Տուր տեսնեմ: ''(կարդում է)'' Ո՛չ, սա իմ ձեռագիրը չէ: 

* '''Կ.''' — Խզբզոցի է նման, հաստատ դու ես գրել:

* '''Տ.''' — Սա 19-րդ դարի ձեռագիր է, ''(հոտ է քաշում)'' , փետուրով է գրված:

* '''Կ.''' — ''(խլում է ձեռքից , հոտ է քաշում)'' Ի՞նչ գիտես 19 -րդ դարի է: 

* '''Տ.''' — Տակը նայիր՝ գրված է՝ 1842 թիվ :

* '''Կ.''' — Ուզում ես ասել 173 տարի ճամպրուկս չե՞մ բացել ; 

* '''Տ.''' — Այդպես է ստացվում: 

* '''Կ.''' — Հիմարություն: ''(նետում է)'' Բռնի՛ր քո անտիկվար երկտողը․ Սրանից լիքն է խոհանոցում: ''(գնում է :)''

* '''Տ.''' — Լիքն է ՞ ''(վերցնում է երկտողը կարդում , գերմաներեն)'' -&lt;Հարսանեկան քայլերգ ավանակի և վհուկի ամուսնության տեսարանի համար: Ուվերտյուրա նվիրված «Ամառային գիշերվա երազը» կոմեդիային : Մենդելսոն: ''(երկտողը դնում է գրպանը , հուզված սրբում ճակատի քրտինքը)'' ''(դռան զանգ)'' ''(վախեցած գերմաներեն)'' --Ով է : — Այս ի՞նչ է սա:

* '''Կ.''' — ''(Ներս մտնելով ձեռքին ծռմռված երկաթե ջահ՝ լյուստրա)'' -- Սա մե՞նք ենք նետել պատուհանից :

* '''Տ.''' — Չեմ հիշում:

* '''Կ.''' — Հիշիր: Էդ մարդը պատասխանի է սպասում դռան մոտ :

* '''Տ.''' — Ինչ մարդ :

* '''Կ.''' — Աչքը կապտած ուղևորը :

* '''Տ.''' — Ասա կորի գրողի ծոցը : Էս շենքում մենակ մենք չենք ապրում:

* '''Կ.''' — Այդպես էլ ասացի : Չի գնում:

* '''Տ.''' — Ասա թող kողքի դուռը զանգի , էնտեղ նորապսակներ են ապրում, հաստատ իրենցն է : ''(կինը գնում է , դռան մոտ աղմուկ չխկոց թխկոց , գոռգոռոց)'': ''(Նորից է հանում գրությունը կարդում)'': -- 1842 թիվ․

* '''Կ.''' — ''(կինը ներս մտնելով)'' Խայտառակություն, նորապսակներն ամուսնալուծվել են , դռան վրա հսկա չափերի երկտող է փակցված:

* '''Տ.''' — Ինչ է գրված:

* '''Կ.''' — Ես ինչ իմանամ, գերմաներեն է : Մի աչքանին կարդաց ու հուզված փախավ․

* '''Տ.''' — Գրողը տանի ․․․''(հոտոտում է երկտողը)'' Սա պատերազմ է , մարտահրավեր ողջ քաղաքակիրթ մարդկությանը ...

* '''Կ.''' — Չգիտեմ որտեղ ինչ պատերազմ է , բայց ինձ հիմա քո մեքենայի բանալիներն են հարկավոր; 

* '''Տ.''' — Ոչ մի դեպքում․ իմ մեքենան բեռներ փոխադրելու համար չի նախատեսված;

* '''Կ.''' — Քո կարծիքով ճամպրուկս գրկա՞ծ եմ հասնելու կայարան :

* '''Տ.''' — Ոնց կուզես․ Քո ճամպրուկը էս պահին ինձ չի հուզում:

* '''Կ.''' — Ախ չի՜ հուզում.. ''(արագ մոտենում է , վերցնում տղամարդու ճամպրուկը պատուհանից նետում)''

* '''Տ.''' — Էդ ինչ արեցիր այ անմի՝տ․․․ երաժշտական ճամպրուկս․․

* '''Կ.''' — Վաղուց էր պետք ազատվել քո այդ տխմար ճվճվան արկղից: ''(դրսում , փողոցով մեկ սկսում է հնչել հարսանեկան քայլերգը)'' ''(երկուսով վազում են պատուհանից կախվում, նայում ներքև)''

* '''Տ.''' — Բազմություն է հավաքվել 

* '''Կ.''' — Վայրենի ամբոխ է 

* '''Տ.''' — Հիմա կհոշոտեն ճամպրուկս

* '''Կ.''' — Իջիր ներքև , անջատիր էդ մղձավանջը

* '''Տ.''' — Ոտքերով խփում են ճապրուկիս․ Անկիրթ ժողովուրդ է , ոչ մի հարգանք չունեն երաժշտության հանդեպ :

* '''Կ.''' — Սա մարդկության հաշվեհարդարն է հարսանեկան քայլեգի հանդեպ․ ''(բարձր ծիծաղում է)'' ''(քայլերգի ձայնը կտրվում է)''

* '''Տ.''' — Վերջ․ Ջարդեցին:

* '''Կ.''' — Հիմա մի աչքանին կգա:

* '''Տ.''' — ''(լաց է լինում)''

* '''Կ.''' — ''(ձեռքը պարզելով)'' - Բանալիները․ 

* '''Տ.''' — ''(լացելով հանում է բանալիները գրպանից տալիս ․)'' 

* '''Կ.''' — Երբ մտքովդ անցնի կրկին ամուսնանալ, ինձ տեղյակ պահիր: ''(հիստերիկ ծիծաղում է , գնում է)'' 

* '''Տ.''' — Ծիծաղիր ծիծաղիր․ Մեկ է ձեզ չի հաջողվի kոտրել ամուսնության․․վեհ․․գերազնիվ գաղափարը , համամարդկային այդ մոլուցքը իմ արմատներում է, չեք վերացնի՝ ոչ դու , ոչ վայրենի ամբոխը, ոչ էլ անգամ Մենդելսոնի այս ․․ծաղրական երկտողը: Մեկ է չեմ հավատում , սուտ է սուտ է ․․․ բարբաջանք․․ ''(պատռում, օդ է նետում երկտողը , և երկնքից բազում երկտողներ են սկսում թափվել)'' Տղամարդը խելագար պտտվում է թռուցիկների տակ, երկնքից լսվում է թավ ազդեցիկ ծիծաղ 

* '''Տ.''' — Ով ես դու․․․

* '''Թավ ձայն''' — Ֆելիքս․ 

* '''Տ.''' — Ֆելի՞քս … 

* '''Թավ ձայն''' — Ֆելիքս Աբրահամ Բերտոլդի Մենդելսոն : 

* '''Տ.''' — Հաստա՞տ ․․Էն ռոմանտիկ հրեա՞ն ․․ում քայլերգի տակ հպարտ ամուսնանում է ողջ քաղաքակիրթ աշխարհը ; 

* '''Թավ ձայն''' — Ողջ քաղաքակիրթ աշխարհը մոլորության մեջ է ապու՝շ Դա պարզապես կոմիկական ուվերտյուրա է Շեքսպիրի «Ամառային գիշերվա երազը» կոմեդիայում, որտեղ հարսանեկան քայլերգս գրել եմ ոչ թե մարդկանց, այլ Ավանակի և Վհուկի ամուսնական արարողության համար, Հատվածն այդպես էլ կոչվում է՝ Ավանակի պսակադրությունը : 

* '''Տ.''' — Ստում ես : Դու հավանաբար էս տան նախկին տերն ես , քեզ կինս է վարձել, որ ինձ գժվացնես․ 

* '''Թավ ձայն''' — Լռիր ոչնչություն․ Ասացի ես Մենդելսոնն եմ, բանկիր Աբրահամի որդին՝ Ֆելիքսը 

* '''Տ.''' — Ինչ է ուզածդ, Ֆե՛լիքս, 

* '''Թավ ձայն''' — ''(կատաղած)'' Ամոթ է վերջ տվեք ․իմ երաժշտական քմծիծաղը վերածել եք հարսանեկան հանդիսության ու լուրջ դեմքերով բազմանում եք իմ ծաղրական պաթետիկ քայլերգի տակ․Այդ քայլերգը ավանակի ամուսնության համար է գրված պա՞րզ է: Հումորի զգացում չունե՞ք ինչ է : 

* '''Տ.''' — Մի ասեք այդպես : Լռեք․․․ես 5 անգամ ամուսնացել եմ ձեր քայլերգի տակ․ 

* '''Թավ ձայն''' — Պարզվում է ․․ ամենա անհումորը էս մարդկության մեջ, դու ես ՝ որդյակ իմ․

* '''Տ.''' — Մի վիրավորեք, ինչու եք ծաղրում, ես ախր էդ ձեր.. անիծյալ քայլեգի երդվյալ երկրպագուն եմ :

* '''Թավ ձայն''' — Դրա համար էլ ավանակի կերպարում ես հայտնվել եղբայր․ վհուկ կանայք երբ ուզում լքում են քեզ ; ''(բարձր ծիծաղում է , ֆանագրաման ավարտվում է:)'' ''(Կինը վառում է լույսը; Տղամարդը կարծես երազի մեջ սթափվում է:)'' 

* '''Կ.''' — ''(մեղմ ձայնով)'' - Ինչու ես մթության մեջ նստել․ ''(նստում է կողքը, շոյում գլուխը)'' Ամբողջովին ջրի մեջ ես :

* '''Տ.''' — Ուր է ճամպրուկս:

* '''Կ.''' — Քո ճամպրուկը հոշոտված տեսք ուներ , վաղուց եմ դեն նետել:

* '''Տ.''' — ''(գլուխը ձեռքերի մեջ առնելով)'' Աստված իմ՝․․
[[File:Նախերգանք (պիես) 2.png|աջից|500x500 փքս]]

* '''Կ.''' — Ուզու՞մ ես այսօր մեր գիշերը տոնի վերածենք ;

* '''Տ.''' — Ինչ տոն ;

* '''Կ.''' — Դե թեկուզ․․․ քո սիրած ռիտուալը ; ''(վերցնում է դիսկը, որ միացնի)''

* '''Տ.''' — Ոչ ոչ , միայն ոչ դա ․․ ''(դիսկը կնոջ ձեռքից խլում է պատուհանից շպրտում)''
''（Դրսում հնչում է Մենդելսոնի քայլերգը :）''

---

Հետաքրքիր է նշել, որ Շեքսպիրի մոտ «Հարսանեկան քայլերգի» ներքո ամուսնություն են գրանցում կատակերգության հերոսները՝ Էշն ու կախարդված Թագուհին։ Այլ կերպ ասած՝ այս քայլերգը կարելի է անվանել «էշի ամուսնության գրանցում», իսկ ընդհանուր առմամբ «Հարսանեկան քայլերգը» ոչ այլ ինչ է, քան կոմպոզիտորի հեգնանքը ամուսնության շքեղ հանդիսության հանդեպ։

Տասնյոթ տարեկանում Մենդելսոնը գրել է իր հռչակավոր «Ամառային գիշերվա երազը» ուվերտյուրան՝ Ուիլյամ Շեքսպիրի կատակերգության համար (այս կատակերգության մյուս երաժշտական համարները Մենդելսոնն ավարտել է 16 տարի անց)։ Այս ուվերտյուրան հատկապես հայտնի է իր մասերից մեկով՝ «Հարսանեկան քայլերգով»։
Այս քայլերգն ավանդաբար ուղեկցում է հարսանիքները ողջ աշխարհում՝ Ամերիկայից մինչև Ճապոնիա, Իսլանդիայից մինչև Ավստրալիա։ «Հարսանեկան քայլերգն» առաջին անգամ հնչել է 1843 թվականի հոկտեմբերի 14-ին Պոտսդամում՝ «Ամառային գիշերվա երազը» ներկայացման ժամանակ։ Սակայն լայն ժողովրդականություն այն ձեռք է բերել 15 տարի անց՝ Պրուսիայի թագավոր Ֆրիդրիխ Վիլհելմ IV-ի և Վիկտորյա թագուհու ավագ դստեր՝ անգլիական արքայադուստր Վիկտորյա Ադելհայդի հարսանիքին կատարվելուց հետո։

&lt;/div&gt;

[[Կատեգորիա:Արմինե Նալբանդյանի ստեղծագործություններ]]
[[Կատեգորիա:Հայ դրամատուրգիա]]</text>
      <sha1>9uk25zv1fp0dm8f92b1ujxnbzs48giy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>393268</id>
      <parentid>393267</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T18:42:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NelliGK</username>
        <id>10434</id>
      </contributor>
      <origin>393268</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17298" sha1="ic29zbrqdsv7uobheq0g3e4ktii2vmu" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title = Նախերգանք (պիես)
|section = 
|previous = 
|next = 
|notes =
|author = Արմինե Նալբանդյան
}}

&lt;div style=&quot;text-align:justify; line-height:1.6; padding:10px;&quot;&gt;

''Մթության մեջ հնչում է Մենդելսոնի «Հարսանեկան քայլերքը»։''
''Տղամարդը գլուխը ձեռքերի մեջ առած նստած է։''
''Ներս է մտնում կինը, լույսը վառում է, երաժշտությունն անջատում.''

* '''Տ.''' — Ինչո՞ւ անջատեցիր: Միացրո՛ւ:

* '''Կ.''' — Ջղերիս վրա ազդում է : Մի տարի է՝ նույն բանն ես լսում:

* '''Տ.''' — Ուրիշ բան չկա լսելու: ''(նորից միացնում է)''

* '''Կ.''' — ''(Անջատում է , սկավառակը վերցնում, պատուհանից նետում է)'' 

[[Պատկեր:Նախերգանք (պիես) 3.png|աջից|400x400փքս]]

* '''Տ.''' — ''(Տեղից վեր թռչելով, կախիչից վերցնում է կնոջ զգեստը, պատուհանից նետում)''

* '''Կ.''' — Ախ այդպե՜ս… ''(Տղամարդու հողաթափերը վերցնում շպրտում է պատուհանից)''

''（դրսից ինչ-որ մեկի հուզված ձայնը）''

* '''Ձայն''' — Հերիք է ձեր տան աղբը գլխիս թափեք , Էստեղ կանգառ է, ուղևորներ են կանգնած:

''（Պատուհանից ներս՝ հետ են շպրտվում զգեստը, հողաթափերը, և սկավառակը:）''

* '''Կ.''' — Ձայնասկավառակը պետք չէ, կարող եք ձեզ պահել: ''(սկավառակը հետ է նետում պատուհանից)'' 

* '''Ձայն''' — Վախ աչքը՜ս… ես ձեր..

* '''Տ.''' — Ինչո՞ւ հանեցիր ուղևորի աչքը:

* '''Կ.''' — Թող քիթը չխոթի իմ ընտանեկան գործերի մեջ:

* '''Տ.''' — Հիմա ոստիկանությունը կգա:

* '''Կ.''' — Ավելի լավ , վերջապես կազատվեմ քեզանից:

* '''Տ.''' — Ինչո՞ւ ինձանից : Դո՛ւ ես հանել աչքը:

* '''Կ.''' — Հետո՞ ինչ: Ձայնասկավառակը քոնն է՝ նյարդեր սղոցող հարսանեկան քայլերքով հանդերձ:

* '''Տ.''' — Բայց քայլերքը ես չեմ գրել , Մենդելսոնն է գրել:

* '''Կ.''' — Ինձ համար մեկ է , թե ով է գրել: Ով գրել է, թող նա էլ պատասխան տա: ''(գնում է)'' 
[[Պատկեր:Նախերգանք (պիես) 4.png|աջից|400x400փքս]]

* '''Տ.''' — ''(Կատաղած խփում է սեղանին)'' Գրողը տանի: Քեզ թվում է, եթե սկավառակը նետես , գլխիս մեջ կդադարի՞ հնչել այդ քայլերգը : 

* '''Կ.''' — ''(ներս է մտնում)'' Դո՛ւ ես մեղավոր : Քեզ ո՞վ էր ստիպում հինգ անգամ ամուսնանալ և այն էլ միևնույն քայլերգի տակ: 

* '''Տ.''' — Ու՝խ ես ձեր… Դե սրանց բացատրի , որ ամուսնության ամենահուզիչ պահը քայլերգն է ինձ համար: ''(նկատելով ճամպրուկը)'' Էդ ի՞նչ ճամպրուկ է ձեռքիդ:

* '''Կ.''' — Ես հեռանում եմ: 

* '''Տ.''' — Ընդմի՞շտ :

* '''Կ.''' — Չէ , Ժամանակավորապես: Մինչև գլխուղեղիդ բջիջները կվերականգնվեն:

* '''Տ.''' — Էդ դեպքում իմ ճամպրուկն ինչի՞ ես տանում:

* '''Կ.''' — Քո ճամպրուկը չի: 

* '''Տ.''' — Իմի վրա ութոտնուկ էր դաջված, ահա՛ խնդրեմ:

* '''Կ.''' — ի՞նչ կա որ , իմի վրա էլ է դաջված:

* '''Տ.''' — Քոնն աջ անկյունում էր, իսկ սա ձախում է:

* '''Կ.''' — ''(Ճամպրուկը շրջելով գլխիվայր)'' Հիմա է՞լ է ձախում:

* '''Տ.''' — Հիմարություն: Մե՛ջը ցույց տուր : Հաստատ իմ շորերն են:

* '''Կ.''' — Համոզվա՞ծ ես : 

* '''Տ.''' — Միանգամայն:

* '''Կ.''' — Խնդրեմ : ''(բացում է կափարիչը , միջից հնչում է Մենդելսոնի քայլերգը: Արագ փակում է)'' Գրողը տանի , նորից շփոթել եմ : Վերցրո՛ւ քո տխմար Ճամպրուկը ․ ''(Շպրտում է, գնում)'': 

* '''Տ.''' — ''(Հավաքելով ճամպրուկը)'' Անսիրտ կին է, ոչ մի հարգանք չունի երաժշտության հանդեպ: ''(Կողքի սենյակում ուժեղ գմբոց է լսվում :)'' Այդ ի՞նչ էր: 

* '''Կ.''' — ''(ներս մտնելով գզգզված)'' Դու՞ էիր պահածոները շարել ճամպրուկիս մեջ: 

* '''Տ.''' — Ոչ : Դու:

* '''Կ.''' — Ես ինչո՞ւ պիտի նման հիմար բան անեմ;

* '''Տ.''' — Թաքցրել էիր , որ հանկարծ չուտեմ:

* '''Կ.''' — Իսկ սա ի՞նչ է։

* '''Տ.''' — ի՞նչը:

* '''Կ.''' — Այս երկտողը: Դու՞ ես փակցրել ճամպրուկիս ;

* '''Տ.''' — Տուր տեսնեմ: ''(կարդում է)'' Ո՛չ, սա իմ ձեռագիրը չէ: 

* '''Կ.''' — Խզբզոցի է նման, հաստատ դու ես գրել:

* '''Տ.''' — Սա 19-րդ դարի ձեռագիր է, ''(հոտ է քաշում)'' , փետուրով է գրված:

* '''Կ.''' — ''(խլում է ձեռքից , հոտ է քաշում)'' Ի՞նչ գիտես 19 -րդ դարի է: 

* '''Տ.''' — Տակը նայիր՝ գրված է՝ 1842 թիվ :

* '''Կ.''' — Ուզում ես ասել 173 տարի ճամպրուկս չե՞մ բացել ; 

* '''Տ.''' — Այդպես է ստացվում: 

* '''Կ.''' — Հիմարություն: ''(նետում է)'' Բռնի՛ր քո անտիկվար երկտողը․ Սրանից լիքն է խոհանոցում: ''(գնում է :)''

* '''Տ.''' — Լիքն է ՞ ''(վերցնում է երկտողը կարդում , գերմաներեն)'' -&lt;Հարսանեկան քայլերգ ավանակի և վհուկի ամուսնության տեսարանի համար: Ուվերտյուրա նվիրված «Ամառային գիշերվա երազը» կոմեդիային : Մենդելսոն: ''(երկտողը դնում է գրպանը , հուզված սրբում ճակատի քրտինքը)'' ''(դռան զանգ)'' ''(վախեցած գերմաներեն)'' --Ով է : — Այս ի՞նչ է սա:

* '''Կ.''' — ''(Ներս մտնելով ձեռքին ծռմռված երկաթե ջահ՝ լյուստրա)'' -- Սա մե՞նք ենք նետել պատուհանից :

* '''Տ.''' — Չեմ հիշում:

* '''Կ.''' — Հիշիր: Էդ մարդը պատասխանի է սպասում դռան մոտ :

* '''Տ.''' — Ինչ մարդ :

* '''Կ.''' — Աչքը կապտած ուղևորը :

* '''Տ.''' — Ասա կորի գրողի ծոցը : Էս շենքում մենակ մենք չենք ապրում:

* '''Կ.''' — Այդպես էլ ասացի : Չի գնում:

* '''Տ.''' — Ասա թող kողքի դուռը զանգի , էնտեղ նորապսակներ են ապրում, հաստատ իրենցն է : ''(կինը գնում է , դռան մոտ աղմուկ չխկոց թխկոց , գոռգոռոց)'': ''(Նորից է հանում գրությունը կարդում)'': -- 1842 թիվ․

* '''Կ.''' — ''(կինը ներս մտնելով)'' Խայտառակություն, նորապսակներն ամուսնալուծվել են , դռան վրա հսկա չափերի երկտող է փակցված:

* '''Տ.''' — Ինչ է գրված:

* '''Կ.''' — Ես ինչ իմանամ, գերմաներեն է : Մի աչքանին կարդաց ու հուզված փախավ․

* '''Տ.''' — Գրողը տանի ․․․''(հոտոտում է երկտողը)'' Սա պատերազմ է , մարտահրավեր ողջ քաղաքակիրթ մարդկությանը ...

* '''Կ.''' — Չգիտեմ որտեղ ինչ պատերազմ է , բայց ինձ հիմա քո մեքենայի բանալիներն են հարկավոր; 

* '''Տ.''' — Ոչ մի դեպքում․ իմ մեքենան բեռներ փոխադրելու համար չի նախատեսված;

* '''Կ.''' — Քո կարծիքով ճամպրուկս գրկա՞ծ եմ հասնելու կայարան :

* '''Տ.''' — Ոնց կուզես․ Քո ճամպրուկը էս պահին ինձ չի հուզում:

* '''Կ.''' — Ախ չի՜ հուզում.. ''(արագ մոտենում է , վերցնում տղամարդու ճամպրուկը պատուհանից նետում)''

* '''Տ.''' — Էդ ինչ արեցիր այ անմի՝տ․․․ երաժշտական ճամպրուկս․․

* '''Կ.''' — Վաղուց էր պետք ազատվել քո այդ տխմար ճվճվան արկղից: ''(դրսում , փողոցով մեկ սկսում է հնչել հարսանեկան քայլերգը)'' ''(երկուսով վազում են պատուհանից կախվում, նայում ներքև)''

* '''Տ.''' — Բազմություն է հավաքվել 

* '''Կ.''' — Վայրենի ամբոխ է 

* '''Տ.''' — Հիմա կհոշոտեն ճամպրուկս

* '''Կ.''' — Իջիր ներքև , անջատիր էդ մղձավանջը

* '''Տ.''' — Ոտքերով խփում են ճապրուկիս․ Անկիրթ ժողովուրդ է , ոչ մի հարգանք չունեն երաժշտության հանդեպ :

* '''Կ.''' — Սա մարդկության հաշվեհարդարն է հարսանեկան քայլեգի հանդեպ․ ''(բարձր ծիծաղում է)'' ''(քայլերգի ձայնը կտրվում է)''

* '''Տ.''' — Վերջ․ Ջարդեցին:

* '''Կ.''' — Հիմա մի աչքանին կգա:

* '''Տ.''' — ''(լաց է լինում)''

* '''Կ.''' — ''(ձեռքը պարզելով)'' - Բանալիները․ 

* '''Տ.''' — ''(լացելով հանում է բանալիները գրպանից տալիս ․)'' 

* '''Կ.''' — Երբ մտքովդ անցնի կրկին ամուսնանալ, ինձ տեղյակ պահիր: ''(հիստերիկ ծիծաղում է , գնում է)'' 

* '''Տ.''' — Ծիծաղիր ծիծաղիր․ Մեկ է ձեզ չի հաջողվի kոտրել ամուսնության․․վեհ․․գերազնիվ գաղափարը , համամարդկային այդ մոլուցքը իմ արմատներում է, չեք վերացնի՝ ոչ դու , ոչ վայրենի ամբոխը, ոչ էլ անգամ Մենդելսոնի այս ․․ծաղրական երկտողը: Մեկ է չեմ հավատում , սուտ է սուտ է ․․․ բարբաջանք․․ ''(պատռում, օդ է նետում երկտողը , և երկնքից բազում երկտողներ են սկսում թափվել)'' Տղամարդը խելագար պտտվում է թռուցիկների տակ, երկնքից լսվում է թավ ազդեցիկ ծիծաղ 

* '''Տ.''' — Ով ես դու․․․

* '''Թավ ձայն''' — Ֆելիքս․ 

* '''Տ.''' — Ֆելի՞քս … 

* '''Թավ ձայն''' — Ֆելիքս Աբրահամ Բերտոլդի Մենդելսոն : 

* '''Տ.''' — Հաստա՞տ ․․Էն ռոմանտիկ հրեա՞ն ․․ում քայլերգի տակ հպարտ ամուսնանում է ողջ քաղաքակիրթ աշխարհը ; 

* '''Թավ ձայն''' — Ողջ քաղաքակիրթ աշխարհը մոլորության մեջ է ապու՝շ Դա պարզապես կոմիկական ուվերտյուրա է Շեքսպիրի «Ամառային գիշերվա երազը» կոմեդիայում, որտեղ հարսանեկան քայլերգս գրել եմ ոչ թե մարդկանց, այլ Ավանակի և Վհուկի ամուսնական արարողության համար, Հատվածն այդպես էլ կոչվում է՝ Ավանակի պսակադրությունը : 

* '''Տ.''' — Ստում ես : Դու հավանաբար էս տան նախկին տերն ես , քեզ կինս է վարձել, որ ինձ գժվացնես․ 

* '''Թավ ձայն''' — Լռիր ոչնչություն․ Ասացի ես Մենդելսոնն եմ, բանկիր Աբրահամի որդին՝ Ֆելիքսը 

* '''Տ.''' — Ինչ է ուզածդ, Ֆե՛լիքս, 

* '''Թավ ձայն''' — ''(կատաղած)'' Ամոթ է վերջ տվեք ․իմ երաժշտական քմծիծաղը վերածել եք հարսանեկան հանդիսության ու լուրջ դեմքերով բազմանում եք իմ ծաղրական պաթետիկ քայլերգի տակ․Այդ քայլերգը ավանակի ամուսնության համար է գրված պա՞րզ է: Հումորի զգացում չունե՞ք ինչ է : 

* '''Տ.''' — Մի ասեք այդպես : Լռեք․․․ես 5 անգամ ամուսնացել եմ ձեր քայլերգի տակ․ 

* '''Թավ ձայն''' — Պարզվում է ․․ ամենա անհումորը էս մարդկության մեջ, դու ես ՝ որդյակ իմ․

* '''Տ.''' — Մի վիրավորեք, ինչու եք ծաղրում, ես ախր էդ ձեր.. անիծյալ քայլեգի երդվյալ երկրպագուն եմ :

* '''Թավ ձայն''' — Դրա համար էլ ավանակի կերպարում ես հայտնվել եղբայր․ վհուկ կանայք երբ ուզում լքում են քեզ ; ''(բարձր ծիծաղում է , ֆանագրաման ավարտվում է:)'' ''(Կինը վառում է լույսը; Տղամարդը կարծես երազի մեջ սթափվում է:)'' 

* '''Կ.''' — ''(մեղմ ձայնով)'' - Ինչու ես մթության մեջ նստել․ ''(նստում է կողքը, շոյում գլուխը)'' Ամբողջովին ջրի մեջ ես :

* '''Տ.''' — Ուր է ճամպրուկս:

* '''Կ.''' — Քո ճամպրուկը հոշոտված տեսք ուներ , վաղուց եմ դեն նետել:

* '''Տ.''' — ''(գլուխը ձեռքերի մեջ առնելով)'' Աստված իմ՝․․
[[File:Նախերգանք (պիես) 2.png|աջից|400x400 փքս]]

* '''Կ.''' — Ուզու՞մ ես այսօր մեր գիշերը տոնի վերածենք ;

* '''Տ.''' — Ինչ տոն ;

* '''Կ.''' — Դե թեկուզ․․․ քո սիրած ռիտուալը ; ''(վերցնում է դիսկը, որ միացնի)''

* '''Տ.''' — Ոչ ոչ , միայն ոչ դա ․․ ''(դիսկը կնոջ ձեռքից խլում է պատուհանից շպրտում)''
''（Դրսում հնչում է Մենդելսոնի քայլերգը :）''

---

Հետաքրքիր է նշել, որ Շեքսպիրի մոտ «Հարսանեկան քայլերգի» ներքո ամուսնություն են գրանցում կատակերգության հերոսները՝ Էշն ու կախարդված Թագուհին։ Այլ կերպ ասած՝ այս քայլերգը կարելի է անվանել «էշի ամուսնության գրանցում», իսկ ընդհանուր առմամբ «Հարսանեկան քայլերգը» ոչ այլ ինչ է, քան կոմպոզիտորի հեգնանքը ամուսնության շքեղ հանդիսության հանդեպ։

Տասնյոթ տարեկանում Մենդելսոնը գրել է իր հռչակավոր «Ամառային գիշերվա երազը» ուվերտյուրան՝ Ուիլյամ Շեքսպիրի կատակերգության համար (այս կատակերգության մյուս երաժշտական համարները Մենդելսոնն ավարտել է 16 տարի անց)։ Այս ուվերտյուրան հատկապես հայտնի է իր մասերից մեկով՝ «Հարսանեկան քայլերգով»։
Այս քայլերգն ավանդաբար ուղեկցում է հարսանիքները ողջ աշխարհում՝ Ամերիկայից մինչև Ճապոնիա, Իսլանդիայից մինչև Ավստրալիա։ «Հարսանեկան քայլերգն» առաջին անգամ հնչել է 1843 թվականի հոկտեմբերի 14-ին Պոտսդամում՝ «Ամառային գիշերվա երազը» ներկայացման ժամանակ։ Սակայն լայն ժողովրդականություն այն ձեռք է բերել 15 տարի անց՝ Պրուսիայի թագավոր Ֆրիդրիխ Վիլհելմ IV-ի և Վիկտորյա թագուհու ավագ դստեր՝ անգլիական արքայադուստր Վիկտորյա Ադելհայդի հարսանիքին կատարվելուց հետո։

&lt;/div&gt;

[[Կատեգորիա:Արմինե Նալբանդյանի ստեղծագործություններ]]
[[Կատեգորիա:Հայ դրամատուրգիա]]</text>
      <sha1>ic29zbrqdsv7uobheq0g3e4ktii2vmu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>393269</id>
      <parentid>393268</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T18:59:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NelliGK</username>
        <id>10434</id>
      </contributor>
      <origin>393269</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17222" sha1="he8yslqmpd7zeq3c89av5zv4mpfrkzb" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title = Նախերգանք (պիես)
|section = 
|previous = 
|next = 
|notes =
|author = Արմինե Նալբանդյան
}}

&lt;div style=&quot;text-align:justify; line-height:1.6; padding:10px;&quot;&gt;

''Մթության մեջ հնչում է Մենդելսոնի «Հարսանեկան քայլերքը»։''
''Տղամարդը գլուխը ձեռքերի մեջ առած նստած է։''
''Ներս է մտնում կինը, լույսը վառում է, երաժշտությունն անջատում.''

* '''Տ.''' — Ինչո՞ւ անջատեցիր: Միացրո՛ւ:

* '''Կ.''' — Ջղերիս վրա ազդում է : Մի տարի է՝ նույն բանն ես լսում:

* '''Տ.''' — Ուրիշ բան չկա լսելու: ''(նորից միացնում է)''

* '''Կ.''' — ''(Անջատում է , սկավառակը վերցնում, պատուհանից նետում է)'' 

[[Պատկեր:Նախերգանք (պիես) 3.png|աջից|400x400փքս]]

* '''Տ.''' — ''(Տեղից վեր թռչելով, կախիչից վերցնում է կնոջ զգեստը, պատուհանից նետում)''

* '''Կ.''' — Ախ այդպե՜ս… ''(Տղամարդու հողաթափերը վերցնում շպրտում է պատուհանից)''

''（դրսից ինչ-որ մեկի հուզված ձայնը）''

* '''Ձայն''' — Հերիք է ձեր տան աղբը գլխիս թափեք , Էստեղ կանգառ է, ուղևորներ են կանգնած:

''（Պատուհանից ներս՝ հետ են շպրտվում զգեստը, հողաթափերը, և սկավառակը:）''

* '''Կ.''' — Ձայնասկավառակը պետք չէ, կարող եք ձեզ պահել: ''(սկավառակը հետ է նետում պատուհանից)'' 

* '''Ձայն''' — Վախ աչքը՜ս… ես ձեր..

* '''Տ.''' — Ինչո՞ւ հանեցիր ուղևորի աչքը:

* '''Կ.''' — Թող քիթը չխոթի իմ ընտանեկան գործերի մեջ:

* '''Տ.''' — Հիմա ոստիկանությունը կգա:

* '''Կ.''' — Ավելի լավ , վերջապես կազատվեմ քեզանից:

* '''Տ.''' — Ինչո՞ւ ինձանից : Դո՛ւ ես հանել աչքը:

* '''Կ.''' — Հետո՞ ինչ: Ձայնասկավառակը քոնն է՝ նյարդեր սղոցող հարսանեկան քայլերքով հանդերձ:

* '''Տ.''' — Բայց քայլերքը ես չեմ գրել , Մենդելսոնն է գրել:

* '''Կ.''' — Ինձ համար մեկ է , թե ով է գրել: Ով գրել է, թող նա էլ պատասխան տա: ''(գնում է)'' 

* '''Տ.''' — ''(Կատաղած խփում է սեղանին)'' Գրողը տանի: Քեզ թվում է, եթե սկավառակը նետես , գլխիս մեջ կդադարի՞ հնչել այդ քայլերգը : 

* '''Կ.''' — ''(ներս է մտնում)'' Դո՛ւ ես մեղավոր : Քեզ ո՞վ էր ստիպում հինգ անգամ ամուսնանալ և այն էլ միևնույն քայլերգի տակ: 

* '''Տ.''' — Ու՝խ ես ձեր… Դե սրանց բացատրի , որ ամուսնության ամենահուզիչ պահը քայլերգն է ինձ համար: ''(նկատելով ճամպրուկը)'' Էդ ի՞նչ ճամպրուկ է ձեռքիդ:

* '''Կ.''' — Ես հեռանում եմ: 

* '''Տ.''' — Ընդմի՞շտ :

* '''Կ.''' — Չէ , Ժամանակավորապես: Մինչև գլխուղեղիդ բջիջները կվերականգնվեն:

* '''Տ.''' — Էդ դեպքում իմ ճամպրուկն ինչի՞ ես տանում:

* '''Կ.''' — Քո ճամպրուկը չի: 

* '''Տ.''' — Իմի վրա ութոտնուկ էր դաջված, ահա՛ խնդրեմ:

* '''Կ.''' — ի՞նչ կա որ , իմի վրա էլ է դաջված:

* '''Տ.''' — Քոնն աջ անկյունում էր, իսկ սա ձախում է:

* '''Կ.''' — ''(Ճամպրուկը շրջելով գլխիվայր)'' Հիմա է՞լ է ձախում:

* '''Տ.''' — Հիմարություն: Մե՛ջը ցույց տուր : Հաստատ իմ շորերն են:

* '''Կ.''' — Համոզվա՞ծ ես : 

* '''Տ.''' — Միանգամայն:

* '''Կ.''' — Խնդրեմ : ''(բացում է կափարիչը , միջից հնչում է Մենդելսոնի քայլերգը: Արագ փակում է)'' Գրողը տանի , նորից շփոթել եմ : Վերցրո՛ւ քո տխմար Ճամպրուկը ․ ''(Շպրտում է, գնում)'': 

* '''Տ.''' — ''(Հավաքելով ճամպրուկը)'' Անսիրտ կին է, ոչ մի հարգանք չունի երաժշտության հանդեպ: ''(Կողքի սենյակում ուժեղ գմբոց է լսվում :)'' Այդ ի՞նչ էր: 

* '''Կ.''' — ''(ներս մտնելով գզգզված)'' Դու՞ էիր պահածոները շարել ճամպրուկիս մեջ: 

* '''Տ.''' — Ոչ : Դու:

* '''Կ.''' — Ես ինչո՞ւ պիտի նման հիմար բան անեմ;

* '''Տ.''' — Թաքցրել էիր , որ հանկարծ չուտեմ:

* '''Կ.''' — Իսկ սա ի՞նչ է։

* '''Տ.''' — ի՞նչը:

* '''Կ.''' — Այս երկտողը: Դու՞ ես փակցրել ճամպրուկիս ;

* '''Տ.''' — Տուր տեսնեմ: ''(կարդում է)'' Ո՛չ, սա իմ ձեռագիրը չէ: 

* '''Կ.''' — Խզբզոցի է նման, հաստատ դու ես գրել:

* '''Տ.''' — Սա 19-րդ դարի ձեռագիր է, ''(հոտ է քաշում)'' , փետուրով է գրված:

* '''Կ.''' — ''(խլում է ձեռքից , հոտ է քաշում)'' Ի՞նչ գիտես 19 -րդ դարի է: 

* '''Տ.''' — Տակը նայիր՝ գրված է՝ 1842 թիվ :

* '''Կ.''' — Ուզում ես ասել 173 տարի ճամպրուկս չե՞մ բացել ; 

* '''Տ.''' — Այդպես է ստացվում: 

* '''Կ.''' — Հիմարություն: ''(նետում է)'' Բռնի՛ր քո անտիկվար երկտողը․ Սրանից լիքն է խոհանոցում: ''(գնում է :)''

* '''Տ.''' — Լիքն է ՞ ''(վերցնում է երկտողը կարդում , գերմաներեն)'' -&lt;Հարսանեկան քայլերգ ավանակի և վհուկի ամուսնության տեսարանի համար: Ուվերտյուրա նվիրված «Ամառային գիշերվա երազը» կոմեդիային : Մենդելսոն: ''(երկտողը դնում է գրպանը , հուզված սրբում ճակատի քրտինքը)'' ''(դռան զանգ)'' ''(վախեցած գերմաներեն)'' --Ով է : — Այս ի՞նչ է սա:

* '''Կ.''' — ''(Ներս մտնելով ձեռքին ծռմռված երկաթե ջահ՝ լյուստրա)'' -- Սա մե՞նք ենք նետել պատուհանից :

* '''Տ.''' — Չեմ հիշում:

* '''Կ.''' — Հիշիր: Էդ մարդը պատասխանի է սպասում դռան մոտ :

* '''Տ.''' — Ինչ մարդ :

* '''Կ.''' — Աչքը կապտած ուղևորը :

* '''Տ.''' — Ասա կորի գրողի ծոցը : Էս շենքում մենակ մենք չենք ապրում:

* '''Կ.''' — Այդպես էլ ասացի : Չի գնում:

* '''Տ.''' — Ասա թող kողքի դուռը զանգի , էնտեղ նորապսակներ են ապրում, հաստատ իրենցն է : ''(կինը գնում է , դռան մոտ աղմուկ չխկոց թխկոց , գոռգոռոց)'': ''(Նորից է հանում գրությունը կարդում)'': -- 1842 թիվ․

* '''Կ.''' — ''(կինը ներս մտնելով)'' Խայտառակություն, նորապսակներն ամուսնալուծվել են , դռան վրա հսկա չափերի երկտող է փակցված:

* '''Տ.''' — Ինչ է գրված:

* '''Կ.''' — Ես ինչ իմանամ, գերմաներեն է : Մի աչքանին կարդաց ու հուզված փախավ․

* '''Տ.''' — Գրողը տանի ․․․''(հոտոտում է երկտողը)'' Սա պատերազմ է , մարտահրավեր ողջ քաղաքակիրթ մարդկությանը ...

* '''Կ.''' — Չգիտեմ որտեղ ինչ պատերազմ է , բայց ինձ հիմա քո մեքենայի բանալիներն են հարկավոր; 

* '''Տ.''' — Ոչ մի դեպքում․ իմ մեքենան բեռներ փոխադրելու համար չի նախատեսված;

* '''Կ.''' — Քո կարծիքով ճամպրուկս գրկա՞ծ եմ հասնելու կայարան :

* '''Տ.''' — Ոնց կուզես․ Քո ճամպրուկը էս պահին ինձ չի հուզում:

* '''Կ.''' — Ախ չի՜ հուզում.. ''(արագ մոտենում է , վերցնում տղամարդու ճամպրուկը պատուհանից նետում)''

* '''Տ.''' — Էդ ինչ արեցիր այ անմի՝տ․․․ երաժշտական ճամպրուկս․․

* '''Կ.''' — Վաղուց էր պետք ազատվել քո այդ տխմար ճվճվան արկղից: ''(դրսում , փողոցով մեկ սկսում է հնչել հարսանեկան քայլերգը)'' ''(երկուսով վազում են պատուհանից կախվում, նայում ներքև)''

* '''Տ.''' — Բազմություն է հավաքվել 

* '''Կ.''' — Վայրենի ամբոխ է 

* '''Տ.''' — Հիմա կհոշոտեն ճամպրուկս

* '''Կ.''' — Իջիր ներքև , անջատիր էդ մղձավանջը

* '''Տ.''' — Ոտքերով խփում են ճապրուկիս․ Անկիրթ ժողովուրդ է , ոչ մի հարգանք չունեն երաժշտության հանդեպ :

* '''Կ.''' — Սա մարդկության հաշվեհարդարն է հարսանեկան քայլեգի հանդեպ․ ''(բարձր ծիծաղում է)'' ''(քայլերգի ձայնը կտրվում է)''

* '''Տ.''' — Վերջ․ Ջարդեցին:

* '''Կ.''' — Հիմա մի աչքանին կգա:

* '''Տ.''' — ''(լաց է լինում)''

* '''Կ.''' — ''(ձեռքը պարզելով)'' - Բանալիները․ 

* '''Տ.''' — ''(լացելով հանում է բանալիները գրպանից տալիս ․)'' 

* '''Կ.''' — Երբ մտքովդ անցնի կրկին ամուսնանալ, ինձ տեղյակ պահիր: ''(հիստերիկ ծիծաղում է , գնում է)'' 

* '''Տ.''' — Ծիծաղիր ծիծաղիր․ Մեկ է ձեզ չի հաջողվի kոտրել ամուսնության․․վեհ․․գերազնիվ գաղափարը , համամարդկային այդ մոլուցքը իմ արմատներում է, չեք վերացնի՝ ոչ դու , ոչ վայրենի ամբոխը, ոչ էլ անգամ Մենդելսոնի այս ․․ծաղրական երկտողը: Մեկ է չեմ հավատում , սուտ է սուտ է ․․․ բարբաջանք․․ ''(պատռում, օդ է նետում երկտողը , և երկնքից բազում երկտողներ են սկսում թափվել)'' Տղամարդը խելագար պտտվում է թռուցիկների տակ, երկնքից լսվում է թավ ազդեցիկ ծիծաղ 

* '''Տ.''' — Ով ես դու․․․

* '''Թավ ձայն''' — Ֆելիքս․ 

* '''Տ.''' — Ֆելի՞քս … 

* '''Թավ ձայն''' — Ֆելիքս Աբրահամ Բերտոլդի Մենդելսոն : 

* '''Տ.''' — Հաստա՞տ ․․Էն ռոմանտիկ հրեա՞ն ․․ում քայլերգի տակ հպարտ ամուսնանում է ողջ քաղաքակիրթ աշխարհը ; 

* '''Թավ ձայն''' — Ողջ քաղաքակիրթ աշխարհը մոլորության մեջ է ապու՝շ Դա պարզապես կոմիկական ուվերտյուրա է Շեքսպիրի «Ամառային գիշերվա երազը» կոմեդիայում, որտեղ հարսանեկան քայլերգս գրել եմ ոչ թե մարդկանց, այլ Ավանակի և Վհուկի ամուսնական արարողության համար, Հատվածն այդպես էլ կոչվում է՝ Ավանակի պսակադրությունը : 

* '''Տ.''' — Ստում ես : Դու հավանաբար էս տան նախկին տերն ես , քեզ կինս է վարձել, որ ինձ գժվացնես․ 

* '''Թավ ձայն''' — Լռիր ոչնչություն․ Ասացի ես Մենդելսոնն եմ, բանկիր Աբրահամի որդին՝ Ֆելիքսը 

* '''Տ.''' — Ինչ է ուզածդ, Ֆե՛լիքս, 

* '''Թավ ձայն''' — ''(կատաղած)'' Ամոթ է վերջ տվեք ․իմ երաժշտական քմծիծաղը վերածել եք հարսանեկան հանդիսության ու լուրջ դեմքերով բազմանում եք իմ ծաղրական պաթետիկ քայլերգի տակ․Այդ քայլերգը ավանակի ամուսնության համար է գրված պա՞րզ է: Հումորի զգացում չունե՞ք ինչ է : 

* '''Տ.''' — Մի ասեք այդպես : Լռեք․․․ես 5 անգամ ամուսնացել եմ ձեր քայլերգի տակ․ 

* '''Թավ ձայն''' — Պարզվում է ․․ ամենա անհումորը էս մարդկության մեջ, դու ես ՝ որդյակ իմ․

* '''Տ.''' — Մի վիրավորեք, ինչու եք ծաղրում, ես ախր էդ ձեր.. անիծյալ քայլեգի երդվյալ երկրպագուն եմ :

* '''Թավ ձայն''' — Դրա համար էլ ավանակի կերպարում ես հայտնվել եղբայր․ վհուկ կանայք երբ ուզում լքում են քեզ ; ''(բարձր ծիծաղում է , ֆանագրաման ավարտվում է:)'' ''(Կինը վառում է լույսը; Տղամարդը կարծես երազի մեջ սթափվում է:)'' 

* '''Կ.''' — ''(մեղմ ձայնով)'' - Ինչու ես մթության մեջ նստել․ ''(նստում է կողքը, շոյում գլուխը)'' Ամբողջովին ջրի մեջ ես :

* '''Տ.''' — Ուր է ճամպրուկս:

* '''Կ.''' — Քո ճամպրուկը հոշոտված տեսք ուներ , վաղուց եմ դեն նետել:

* '''Տ.''' — ''(գլուխը ձեռքերի մեջ առնելով)'' Աստված իմ՝․․
[[File:Նախերգանք (պիես) 2.png|աջից|400x400 փքս]]

* '''Կ.''' — Ուզու՞մ ես այսօր մեր գիշերը տոնի վերածենք ;

* '''Տ.''' — Ինչ տոն ;

* '''Կ.''' — Դե թեկուզ․․․ քո սիրած ռիտուալը ; ''(վերցնում է դիսկը, որ միացնի)''

* '''Տ.''' — Ոչ ոչ , միայն ոչ դա ․․ ''(դիսկը կնոջ ձեռքից խլում է պատուհանից շպրտում)''
''（Դրսում հնչում է Մենդելսոնի քայլերգը :）''

---

Հետաքրքիր է նշել, որ Շեքսպիրի մոտ «Հարսանեկան քայլերգի» ներքո ամուսնություն են գրանցում կատակերգության հերոսները՝ Էշն ու կախարդված Թագուհին։ Այլ կերպ ասած՝ այս քայլերգը կարելի է անվանել «էշի ամուսնության գրանցում», իսկ ընդհանուր առմամբ «Հարսանեկան քայլերգը» ոչ այլ ինչ է, քան կոմպոզիտորի հեգնանքը ամուսնության շքեղ հանդիսության հանդեպ։

Տասնյոթ տարեկանում Մենդելսոնը գրել է իր հռչակավոր «Ամառային գիշերվա երազը» ուվերտյուրան՝ Ուիլյամ Շեքսպիրի կատակերգության համար (այս կատակերգության մյուս երաժշտական համարները Մենդելսոնն ավարտել է 16 տարի անց)։ Այս ուվերտյուրան հատկապես հայտնի է իր մասերից մեկով՝ «Հարսանեկան քայլերգով»։
Այս քայլերգն ավանդաբար ուղեկցում է հարսանիքները ողջ աշխարհում՝ Ամերիկայից մինչև Ճապոնիա, Իսլանդիայից մինչև Ավստրալիա։ «Հարսանեկան քայլերգն» առաջին անգամ հնչել է 1843 թվականի հոկտեմբերի 14-ին Պոտսդամում՝ «Ամառային գիշերվա երազը» ներկայացման ժամանակ։ Սակայն լայն ժողովրդականություն այն ձեռք է բերել 15 տարի անց՝ Պրուսիայի թագավոր Ֆրիդրիխ Վիլհելմ IV-ի և Վիկտորյա թագուհու ավագ դստեր՝ անգլիական արքայադուստր Վիկտորյա Ադելհայդի հարսանիքին կատարվելուց հետո։

&lt;/div&gt;

[[Կատեգորիա:Արմինե Նալբանդյանի ստեղծագործություններ]]
[[Կատեգորիա:Հայ դրամատուրգիա]]</text>
      <sha1>he8yslqmpd7zeq3c89av5zv4mpfrkzb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>393270</id>
      <parentid>393269</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T19:00:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NelliGK</username>
        <id>10434</id>
      </contributor>
      <origin>393270</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17221" sha1="1viyetyupeq4ns9k0xjtjv8wz5k9r4d" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title = Նախերգանք (պիես)
|section = 
|previous = 
|next = 
|notes =
|author = Արմինե Նալբանդյան
}}

&lt;div style=&quot;text-align:justify; line-height:1.6; padding:10px;&quot;&gt;

[[Պատկեր:Նախերգանք (պիես) 3.png|աջից|400x400փքս]]
''Մթության մեջ հնչում է Մենդելսոնի «Հարսանեկան քայլերքը»։''
''Տղամարդը գլուխը ձեռքերի մեջ առած նստած է։''
''Ներս է մտնում կինը, լույսը վառում է, երաժշտությունն անջատում.''

* '''Տ.''' — Ինչո՞ւ անջատեցիր: Միացրո՛ւ:

* '''Կ.''' — Ջղերիս վրա ազդում է : Մի տարի է՝ նույն բանն ես լսում:

* '''Տ.''' — Ուրիշ բան չկա լսելու: ''(նորից միացնում է)''

* '''Կ.''' — ''(Անջատում է , սկավառակը վերցնում, պատուհանից նետում է)'' 

* '''Տ.''' — ''(Տեղից վեր թռչելով, կախիչից վերցնում է կնոջ զգեստը, պատուհանից նետում)''

* '''Կ.''' — Ախ այդպե՜ս… ''(Տղամարդու հողաթափերը վերցնում շպրտում է պատուհանից)''

''（դրսից ինչ-որ մեկի հուզված ձայնը）''

* '''Ձայն''' — Հերիք է ձեր տան աղբը գլխիս թափեք , Էստեղ կանգառ է, ուղևորներ են կանգնած:

''（Պատուհանից ներս՝ հետ են շպրտվում զգեստը, հողաթափերը, և սկավառակը:）''

* '''Կ.''' — Ձայնասկավառակը պետք չէ, կարող եք ձեզ պահել: ''(սկավառակը հետ է նետում պատուհանից)'' 

* '''Ձայն''' — Վախ աչքը՜ս… ես ձեր..

* '''Տ.''' — Ինչո՞ւ հանեցիր ուղևորի աչքը:

* '''Կ.''' — Թող քիթը չխոթի իմ ընտանեկան գործերի մեջ:

* '''Տ.''' — Հիմա ոստիկանությունը կգա:

* '''Կ.''' — Ավելի լավ , վերջապես կազատվեմ քեզանից:

* '''Տ.''' — Ինչո՞ւ ինձանից : Դո՛ւ ես հանել աչքը:

* '''Կ.''' — Հետո՞ ինչ: Ձայնասկավառակը քոնն է՝ նյարդեր սղոցող հարսանեկան քայլերքով հանդերձ:

* '''Տ.''' — Բայց քայլերքը ես չեմ գրել , Մենդելսոնն է գրել:

* '''Կ.''' — Ինձ համար մեկ է , թե ով է գրել: Ով գրել է, թող նա էլ պատասխան տա: ''(գնում է)'' 

* '''Տ.''' — ''(Կատաղած խփում է սեղանին)'' Գրողը տանի: Քեզ թվում է, եթե սկավառակը նետես , գլխիս մեջ կդադարի՞ հնչել այդ քայլերգը : 

* '''Կ.''' — ''(ներս է մտնում)'' Դո՛ւ ես մեղավոր : Քեզ ո՞վ էր ստիպում հինգ անգամ ամուսնանալ և այն էլ միևնույն քայլերգի տակ: 

* '''Տ.''' — Ու՝խ ես ձեր… Դե սրանց բացատրի , որ ամուսնության ամենահուզիչ պահը քայլերգն է ինձ համար: ''(նկատելով ճամպրուկը)'' Էդ ի՞նչ ճամպրուկ է ձեռքիդ:

* '''Կ.''' — Ես հեռանում եմ: 

* '''Տ.''' — Ընդմի՞շտ :

* '''Կ.''' — Չէ , Ժամանակավորապես: Մինչև գլխուղեղիդ բջիջները կվերականգնվեն:

* '''Տ.''' — Էդ դեպքում իմ ճամպրուկն ինչի՞ ես տանում:

* '''Կ.''' — Քո ճամպրուկը չի: 

* '''Տ.''' — Իմի վրա ութոտնուկ էր դաջված, ահա՛ խնդրեմ:

* '''Կ.''' — ի՞նչ կա որ , իմի վրա էլ է դաջված:

* '''Տ.''' — Քոնն աջ անկյունում էր, իսկ սա ձախում է:

* '''Կ.''' — ''(Ճամպրուկը շրջելով գլխիվայր)'' Հիմա է՞լ է ձախում:

* '''Տ.''' — Հիմարություն: Մե՛ջը ցույց տուր : Հաստատ իմ շորերն են:

* '''Կ.''' — Համոզվա՞ծ ես : 

* '''Տ.''' — Միանգամայն:

* '''Կ.''' — Խնդրեմ : ''(բացում է կափարիչը , միջից հնչում է Մենդելսոնի քայլերգը: Արագ փակում է)'' Գրողը տանի , նորից շփոթել եմ : Վերցրո՛ւ քո տխմար Ճամպրուկը ․ ''(Շպրտում է, գնում)'': 

* '''Տ.''' — ''(Հավաքելով ճամպրուկը)'' Անսիրտ կին է, ոչ մի հարգանք չունի երաժշտության հանդեպ: ''(Կողքի սենյակում ուժեղ գմբոց է լսվում :)'' Այդ ի՞նչ էր: 

* '''Կ.''' — ''(ներս մտնելով գզգզված)'' Դու՞ էիր պահածոները շարել ճամպրուկիս մեջ: 

* '''Տ.''' — Ոչ : Դու:

* '''Կ.''' — Ես ինչո՞ւ պիտի նման հիմար բան անեմ;

* '''Տ.''' — Թաքցրել էիր , որ հանկարծ չուտեմ:

* '''Կ.''' — Իսկ սա ի՞նչ է։

* '''Տ.''' — ի՞նչը:

* '''Կ.''' — Այս երկտողը: Դու՞ ես փակցրել ճամպրուկիս ;

* '''Տ.''' — Տուր տեսնեմ: ''(կարդում է)'' Ո՛չ, սա իմ ձեռագիրը չէ: 

* '''Կ.''' — Խզբզոցի է նման, հաստատ դու ես գրել:

* '''Տ.''' — Սա 19-րդ դարի ձեռագիր է, ''(հոտ է քաշում)'' , փետուրով է գրված:

* '''Կ.''' — ''(խլում է ձեռքից , հոտ է քաշում)'' Ի՞նչ գիտես 19 -րդ դարի է: 

* '''Տ.''' — Տակը նայիր՝ գրված է՝ 1842 թիվ :

* '''Կ.''' — Ուզում ես ասել 173 տարի ճամպրուկս չե՞մ բացել ; 

* '''Տ.''' — Այդպես է ստացվում: 

* '''Կ.''' — Հիմարություն: ''(նետում է)'' Բռնի՛ր քո անտիկվար երկտողը․ Սրանից լիքն է խոհանոցում: ''(գնում է :)''

* '''Տ.''' — Լիքն է ՞ ''(վերցնում է երկտողը կարդում , գերմաներեն)'' -&lt;Հարսանեկան քայլերգ ավանակի և վհուկի ամուսնության տեսարանի համար: Ուվերտյուրա նվիրված «Ամառային գիշերվա երազը» կոմեդիային : Մենդելսոն: ''(երկտողը դնում է գրպանը , հուզված սրբում ճակատի քրտինքը)'' ''(դռան զանգ)'' ''(վախեցած գերմաներեն)'' --Ով է : — Այս ի՞նչ է սա:

* '''Կ.''' — ''(Ներս մտնելով ձեռքին ծռմռված երկաթե ջահ՝ լյուստրա)'' -- Սա մե՞նք ենք նետել պատուհանից :

* '''Տ.''' — Չեմ հիշում:

* '''Կ.''' — Հիշիր: Էդ մարդը պատասխանի է սպասում դռան մոտ :

* '''Տ.''' — Ինչ մարդ :

* '''Կ.''' — Աչքը կապտած ուղևորը :

* '''Տ.''' — Ասա կորի գրողի ծոցը : Էս շենքում մենակ մենք չենք ապրում:

* '''Կ.''' — Այդպես էլ ասացի : Չի գնում:

* '''Տ.''' — Ասա թող kողքի դուռը զանգի , էնտեղ նորապսակներ են ապրում, հաստատ իրենցն է : ''(կինը գնում է , դռան մոտ աղմուկ չխկոց թխկոց , գոռգոռոց)'': ''(Նորից է հանում գրությունը կարդում)'': -- 1842 թիվ․

* '''Կ.''' — ''(կինը ներս մտնելով)'' Խայտառակություն, նորապսակներն ամուսնալուծվել են , դռան վրա հսկա չափերի երկտող է փակցված:

* '''Տ.''' — Ինչ է գրված:

* '''Կ.''' — Ես ինչ իմանամ, գերմաներեն է : Մի աչքանին կարդաց ու հուզված փախավ․

* '''Տ.''' — Գրողը տանի ․․․''(հոտոտում է երկտողը)'' Սա պատերազմ է , մարտահրավեր ողջ քաղաքակիրթ մարդկությանը ...

* '''Կ.''' — Չգիտեմ որտեղ ինչ պատերազմ է , բայց ինձ հիմա քո մեքենայի բանալիներն են հարկավոր; 

* '''Տ.''' — Ոչ մի դեպքում․ իմ մեքենան բեռներ փոխադրելու համար չի նախատեսված;

* '''Կ.''' — Քո կարծիքով ճամպրուկս գրկա՞ծ եմ հասնելու կայարան :

* '''Տ.''' — Ոնց կուզես․ Քո ճամպրուկը էս պահին ինձ չի հուզում:

* '''Կ.''' — Ախ չի՜ հուզում.. ''(արագ մոտենում է , վերցնում տղամարդու ճամպրուկը պատուհանից նետում)''

* '''Տ.''' — Էդ ինչ արեցիր այ անմի՝տ․․․ երաժշտական ճամպրուկս․․

* '''Կ.''' — Վաղուց էր պետք ազատվել քո այդ տխմար ճվճվան արկղից: ''(դրսում , փողոցով մեկ սկսում է հնչել հարսանեկան քայլերգը)'' ''(երկուսով վազում են պատուհանից կախվում, նայում ներքև)''

* '''Տ.''' — Բազմություն է հավաքվել 

* '''Կ.''' — Վայրենի ամբոխ է 

* '''Տ.''' — Հիմա կհոշոտեն ճամպրուկս

* '''Կ.''' — Իջիր ներքև , անջատիր էդ մղձավանջը

* '''Տ.''' — Ոտքերով խփում են ճապրուկիս․ Անկիրթ ժողովուրդ է , ոչ մի հարգանք չունեն երաժշտության հանդեպ :

* '''Կ.''' — Սա մարդկության հաշվեհարդարն է հարսանեկան քայլեգի հանդեպ․ ''(բարձր ծիծաղում է)'' ''(քայլերգի ձայնը կտրվում է)''

* '''Տ.''' — Վերջ․ Ջարդեցին:

* '''Կ.''' — Հիմա մի աչքանին կգա:

* '''Տ.''' — ''(լաց է լինում)''

* '''Կ.''' — ''(ձեռքը պարզելով)'' - Բանալիները․ 

* '''Տ.''' — ''(լացելով հանում է բանալիները գրպանից տալիս ․)'' 

* '''Կ.''' — Երբ մտքովդ անցնի կրկին ամուսնանալ, ինձ տեղյակ պահիր: ''(հիստերիկ ծիծաղում է , գնում է)'' 

* '''Տ.''' — Ծիծաղիր ծիծաղիր․ Մեկ է ձեզ չի հաջողվի kոտրել ամուսնության․․վեհ․․գերազնիվ գաղափարը , համամարդկային այդ մոլուցքը իմ արմատներում է, չեք վերացնի՝ ոչ դու , ոչ վայրենի ամբոխը, ոչ էլ անգամ Մենդելսոնի այս ․․ծաղրական երկտողը: Մեկ է չեմ հավատում , սուտ է սուտ է ․․․ բարբաջանք․․ ''(պատռում, օդ է նետում երկտողը , և երկնքից բազում երկտողներ են սկսում թափվել)'' Տղամարդը խելագար պտտվում է թռուցիկների տակ, երկնքից լսվում է թավ ազդեցիկ ծիծաղ 

* '''Տ.''' — Ով ես դու․․․

* '''Թավ ձայն''' — Ֆելիքս․ 

* '''Տ.''' — Ֆելի՞քս … 

* '''Թավ ձայն''' — Ֆելիքս Աբրահամ Բերտոլդի Մենդելսոն : 

* '''Տ.''' — Հաստա՞տ ․․Էն ռոմանտիկ հրեա՞ն ․․ում քայլերգի տակ հպարտ ամուսնանում է ողջ քաղաքակիրթ աշխարհը ; 

* '''Թավ ձայն''' — Ողջ քաղաքակիրթ աշխարհը մոլորության մեջ է ապու՝շ Դա պարզապես կոմիկական ուվերտյուրա է Շեքսպիրի «Ամառային գիշերվա երազը» կոմեդիայում, որտեղ հարսանեկան քայլերգս գրել եմ ոչ թե մարդկանց, այլ Ավանակի և Վհուկի ամուսնական արարողության համար, Հատվածն այդպես էլ կոչվում է՝ Ավանակի պսակադրությունը : 

* '''Տ.''' — Ստում ես : Դու հավանաբար էս տան նախկին տերն ես , քեզ կինս է վարձել, որ ինձ գժվացնես․ 

* '''Թավ ձայն''' — Լռիր ոչնչություն․ Ասացի ես Մենդելսոնն եմ, բանկիր Աբրահամի որդին՝ Ֆելիքսը 

* '''Տ.''' — Ինչ է ուզածդ, Ֆե՛լիքս, 

* '''Թավ ձայն''' — ''(կատաղած)'' Ամոթ է վերջ տվեք ․իմ երաժշտական քմծիծաղը վերածել եք հարսանեկան հանդիսության ու լուրջ դեմքերով բազմանում եք իմ ծաղրական պաթետիկ քայլերգի տակ․Այդ քայլերգը ավանակի ամուսնության համար է գրված պա՞րզ է: Հումորի զգացում չունե՞ք ինչ է : 

* '''Տ.''' — Մի ասեք այդպես : Լռեք․․․ես 5 անգամ ամուսնացել եմ ձեր քայլերգի տակ․ 

* '''Թավ ձայն''' — Պարզվում է ․․ ամենա անհումորը էս մարդկության մեջ, դու ես ՝ որդյակ իմ․

* '''Տ.''' — Մի վիրավորեք, ինչու եք ծաղրում, ես ախր էդ ձեր.. անիծյալ քայլեգի երդվյալ երկրպագուն եմ :

* '''Թավ ձայն''' — Դրա համար էլ ավանակի կերպարում ես հայտնվել եղբայր․ վհուկ կանայք երբ ուզում լքում են քեզ ; ''(բարձր ծիծաղում է , ֆանագրաման ավարտվում է:)'' ''(Կինը վառում է լույսը; Տղամարդը կարծես երազի մեջ սթափվում է:)'' 

* '''Կ.''' — ''(մեղմ ձայնով)'' - Ինչու ես մթության մեջ նստել․ ''(նստում է կողքը, շոյում գլուխը)'' Ամբողջովին ջրի մեջ ես :

* '''Տ.''' — Ուր է ճամպրուկս:

* '''Կ.''' — Քո ճամպրուկը հոշոտված տեսք ուներ , վաղուց եմ դեն նետել:

* '''Տ.''' — ''(գլուխը ձեռքերի մեջ առնելով)'' Աստված իմ՝․․
[[File:Նախերգանք (պիես) 2.png|աջից|400x400 փքս]]

* '''Կ.''' — Ուզու՞մ ես այսօր մեր գիշերը տոնի վերածենք ;

* '''Տ.''' — Ինչ տոն ;

* '''Կ.''' — Դե թեկուզ․․․ քո սիրած ռիտուալը ; ''(վերցնում է դիսկը, որ միացնի)''

* '''Տ.''' — Ոչ ոչ , միայն ոչ դա ․․ ''(դիսկը կնոջ ձեռքից խլում է պատուհանից շպրտում)''
''（Դրսում հնչում է Մենդելսոնի քայլերգը :）''

---

Հետաքրքիր է նշել, որ Շեքսպիրի մոտ «Հարսանեկան քայլերգի» ներքո ամուսնություն են գրանցում կատակերգության հերոսները՝ Էշն ու կախարդված Թագուհին։ Այլ կերպ ասած՝ այս քայլերգը կարելի է անվանել «էշի ամուսնության գրանցում», իսկ ընդհանուր առմամբ «Հարսանեկան քայլերգը» ոչ այլ ինչ է, քան կոմպոզիտորի հեգնանքը ամուսնության շքեղ հանդիսության հանդեպ։

Տասնյոթ տարեկանում Մենդելսոնը գրել է իր հռչակավոր «Ամառային գիշերվա երազը» ուվերտյուրան՝ Ուիլյամ Շեքսպիրի կատակերգության համար (այս կատակերգության մյուս երաժշտական համարները Մենդելսոնն ավարտել է 16 տարի անց)։ Այս ուվերտյուրան հատկապես հայտնի է իր մասերից մեկով՝ «Հարսանեկան քայլերգով»։
Այս քայլերգն ավանդաբար ուղեկցում է հարսանիքները ողջ աշխարհում՝ Ամերիկայից մինչև Ճապոնիա, Իսլանդիայից մինչև Ավստրալիա։ «Հարսանեկան քայլերգն» առաջին անգամ հնչել է 1843 թվականի հոկտեմբերի 14-ին Պոտսդամում՝ «Ամառային գիշերվա երազը» ներկայացման ժամանակ։ Սակայն լայն ժողովրդականություն այն ձեռք է բերել 15 տարի անց՝ Պրուսիայի թագավոր Ֆրիդրիխ Վիլհելմ IV-ի և Վիկտորյա թագուհու ավագ դստեր՝ անգլիական արքայադուստր Վիկտորյա Ադելհայդի հարսանիքին կատարվելուց հետո։

&lt;/div&gt;

[[Կատեգորիա:Արմինե Նալբանդյանի ստեղծագործություններ]]
[[Կատեգորիա:Հայ դրամատուրգիա]]</text>
      <sha1>1viyetyupeq4ns9k0xjtjv8wz5k9r4d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>393271</id>
      <parentid>393270</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T19:04:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NelliGK</username>
        <id>10434</id>
      </contributor>
      <origin>393271</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17223" sha1="leun9r3sxbq0w8kjx84rf4hqyuuaz8q" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title = Նախերգանք (պիես)
|section = 
|previous = 
|next = 
|notes =
|author = Արմինե Նալբանդյան
}}

&lt;div style=&quot;text-align:justify; line-height:1.6; padding:10px;&quot;&gt;

[[Պատկեր:Նախերգանք (պիես) 3.png|աջից|400x400փքս]]
''Մթության մեջ հնչում է Մենդելսոնի «Հարսանեկան քայլերքը»։''
''Տղամարդը գլուխը ձեռքերի մեջ առած նստած է։''
''Ներս է մտնում կինը, լույսը վառում է, երաժշտությունն անջատում.''

* '''Տ.''' — Ինչո՞ւ անջատեցիր: Միացրո՛ւ:

* '''Կ.''' — Ջղերիս վրա ազդում է : Մի տարի է՝ նույն բանն ես լսում:

* '''Տ.''' — Ուրիշ բան չկա լսելու: ''(նորից միացնում է)''

* '''Կ.''' — ''(Անջատում է , սկավառակը վերցնում, պատուհանից նետում է)'' 

* '''Տ.''' — ''(Տեղից վեր թռչելով, կախիչից վերցնում է կնոջ զգեստը, պատուհանից նետում)''

* '''Կ.''' — Ախ այդպե՜ս… ''(Տղամարդու հողաթափերը վերցնում շպրտում է պատուհանից)''

''（դրսից ինչ-որ մեկի հուզված ձայնը）''

* '''Ձայն''' — Հերիք է ձեր տան աղբը գլխիս թափեք , Էստեղ կանգառ է, ուղևորներ են կանգնած:

''（Պատուհանից ներս՝ հետ են շպրտվում զգեստը, հողաթափերը, և սկավառակը:）''

* '''Կ.''' — Ձայնասկավառակը պետք չէ, կարող եք ձեզ պահել: ''(սկավառակը հետ է նետում պատուհանից)'' 

* '''Ձայն''' — Վախ աչքը՜ս… ես ձեր..

* '''Տ.''' — Ինչո՞ւ հանեցիր ուղևորի աչքը:

* '''Կ.''' — Թող քիթը չխոթի իմ ընտանեկան գործերի մեջ:

* '''Տ.''' — Հիմա ոստիկանությունը կգա:

* '''Կ.''' — Ավելի լավ , վերջապես կազատվեմ քեզանից:

* '''Տ.''' — Ինչո՞ւ ինձանից : Դո՛ւ ես հանել աչքը:

* '''Կ.''' — Հետո՞ ինչ: Ձայնասկավառակը քոնն է՝ նյարդեր սղոցող հարսանեկան քայլերքով հանդերձ:

* '''Տ.''' — Բայց քայլերքը ես չեմ գրել , Մենդելսոնն է գրել:

* '''Կ.''' — Ինձ համար մեկ է , թե ով է գրել: Ով գրել է, թող նա էլ պատասխան տա: ''(գնում է)'' 

* '''Տ.''' — ''(Կատաղած խփում է սեղանին)'' Գրողը տանի: Քեզ թվում է, եթե սկավառակը նետես , գլխիս մեջ կդադարի՞ հնչել այդ քայլերգը : 

* '''Կ.''' — ''(ներս է մտնում)'' Դո՛ւ ես մեղավոր : Քեզ ո՞վ էր ստիպում հինգ անգամ ամուսնանալ և այն էլ միևնույն քայլերգի տակ: 

* '''Տ.''' — Ու՝խ ես ձեր… Դե սրանց բացատրի , որ ամուսնության ամենահուզիչ պահը քայլերգն է ինձ համար: ''(նկատելով ճամպրուկը)'' Էդ ի՞նչ ճամպրուկ է ձեռքիդ:

* '''Կ.''' — Ես հեռանում եմ: 

* '''Տ.''' — Ընդմի՞շտ :

* '''Կ.''' — Չէ , Ժամանակավորապես: Մինչև գլխուղեղիդ բջիջները կվերականգնվեն:

* '''Տ.''' — Էդ դեպքում իմ ճամպրուկն ինչի՞ ես տանում:

* '''Կ.''' — Քո ճամպրուկը չի: 

* '''Տ.''' — Իմի վրա ութոտնուկ էր դաջված, ահա՛ խնդրեմ:

* '''Կ.''' — ի՞նչ կա որ , իմի վրա էլ է դաջված:

* '''Տ.''' — Քոնն աջ անկյունում էր, իսկ սա ձախում է:

* '''Կ.''' — ''(Ճամպրուկը շրջելով գլխիվայր)'' Հիմա է՞լ է ձախում:

* '''Տ.''' — Հիմարություն: Մե՛ջը ցույց տուր : Հաստատ իմ շորերն են:

* '''Կ.''' — Համոզվա՞ծ ես : 

* '''Տ.''' — Միանգամայն:

* '''Կ.''' — Խնդրեմ : ''(բացում է կափարիչը , միջից հնչում է Մենդելսոնի քայլերգը: Արագ փակում է)'' Գրողը տանի , նորից շփոթել եմ : Վերցրո՛ւ քո տխմար Ճամպրուկը ․ ''(Շպրտում է, գնում)'': 

* '''Տ.''' — ''(Հավաքելով ճամպրուկը)'' Անսիրտ կին է, ոչ մի հարգանք չունի երաժշտության հանդեպ: ''(Կողքի սենյակում ուժեղ գմբոց է լսվում :)'' Այդ ի՞նչ էր: 

* '''Կ.''' — ''(ներս մտնելով գզգզված)'' Դու՞ էիր պահածոները շարել ճամպրուկիս մեջ: 

* '''Տ.''' — Ոչ : Դու:

* '''Կ.''' — Ես ինչո՞ւ պիտի նման հիմար բան անեմ;

* '''Տ.''' — Թաքցրել էիր , որ հանկարծ չուտեմ:

* '''Կ.''' — Իսկ սա ի՞նչ է։

* '''Տ.''' — ի՞նչը:

* '''Կ.''' — Այս երկտողը: Դու՞ ես փակցրել ճամպրուկիս ;

* '''Տ.''' — Տուր տեսնեմ: ''(կարդում է)'' Ո՛չ, սա իմ ձեռագիրը չէ: 

* '''Կ.''' — Խզբզոցի է նման, հաստատ դու ես գրել:

* '''Տ.''' — Սա 19-րդ դարի ձեռագիր է, ''(հոտ է քաշում)'' , փետուրով է գրված:

* '''Կ.''' — ''(խլում է ձեռքից , հոտ է քաշում)'' Ի՞նչ գիտես 19 -րդ դարի է: 

* '''Տ.''' — Տակը նայիր՝ գրված է՝ 1842 թիվ :

* '''Կ.''' — Ուզում ես ասել 173 տարի ճամպրուկս չե՞մ բացել ; 

* '''Տ.''' — Այդպես է ստացվում: 

* '''Կ.''' — Հիմարություն: ''(նետում է)'' Բռնի՛ր քո անտիկվար երկտողը․ Սրանից լիքն է խոհանոցում: ''(գնում է :)''

* '''Տ.''' — Լիքն է ՞ ''(վերցնում է երկտողը կարդում , գերմաներեն)'' -&lt;Հարսանեկան քայլերգ ավանակի և վհուկի ամուսնության տեսարանի համար: Ուվերտյուրա նվիրված «Ամառային գիշերվա երազը» կոմեդիային : Մենդելսոն: ''(երկտողը դնում է գրպանը , հուզված սրբում ճակատի քրտինքը)'' ''(դռան զանգ)'' ''(վախեցած գերմաներեն)'' --Ով է : — Այս ի՞նչ է սա:

* '''Կ.''' — ''(Ներս մտնելով ձեռքին ծռմռված երկաթե ջահ՝ լյուստրա)'' -- Սա մե՞նք ենք նետել պատուհանից :

* '''Տ.''' — Չեմ հիշում:

* '''Կ.''' — Հիշիր: Էդ մարդը պատասխանի է սպասում դռան մոտ :

* '''Տ.''' — Ինչ մարդ :

* '''Կ.''' — Աչքը կապտած ուղևորը :

* '''Տ.''' — Ասա կորի գրողի ծոցը : Էս շենքում մենակ մենք չենք ապրում:

* '''Կ.''' — Այդպես էլ ասացի : Չի գնում:

* '''Տ.''' — Ասա թող կողքի դուռը զանգի , էնտեղ նորապսակներ են ապրում, հաստատ իրենցն է : ''(կինը գնում է , դռան մոտ աղմուկ չխկոց թխկոց , գոռգոռոց)'': ''(Նորից է հանում գրությունը կարդում)'': -- 1842 թիվ․

* '''Կ.''' — ''(կինը ներս մտնելով)'' Խայտառակություն, նորապսակներն ամուսնալուծվել են , դռան վրա հսկա չափերի երկտող է փակցված:

* '''Տ.''' — Ինչ է գրված:

* '''Կ.''' — Ես ինչ իմանամ, գերմաներեն է : Մի աչքանին կարդաց ու հուզված փախավ․

* '''Տ.''' — Գրողը տանի ․․․''(հոտոտում է երկտողը)'' Սա պատերազմ է , մարտահրավեր ողջ քաղաքակիրթ մարդկությանը ...

* '''Կ.''' — Չգիտեմ որտեղ ինչ պատերազմ է , բայց ինձ հիմա քո մեքենայի բանալիներն են հարկավոր; 

[[File:Նախերգանք (պիես) 2.png|աջից|400x400 փքս]]

* '''Տ.''' — Ոչ մի դեպքում․ իմ մեքենան բեռներ փոխադրելու համար չի նախատեսված;

* '''Կ.''' — Քո կարծիքով ճամպրուկս գրկա՞ծ եմ հասնելու կայարան :

* '''Տ.''' — Ոնց կուզես․ Քո ճամպրուկը էս պահին ինձ չի հուզում:

* '''Կ.''' — Ախ չի՜ հուզում.. ''(արագ մոտենում է , վերցնում տղամարդու ճամպրուկը պատուհանից նետում)''

* '''Տ.''' — Էդ ինչ արեցիր այ անմի՝տ․․․ երաժշտական ճամպրուկս․․

* '''Կ.''' — Վաղուց էր պետք ազատվել քո այդ տխմար ճվճվան արկղից: ''(դրսում , փողոցով մեկ սկսում է հնչել հարսանեկան քայլերգը)'' ''(երկուսով վազում են պատուհանից կախվում, նայում ներքև)''

* '''Տ.''' — Բազմություն է հավաքվել 

* '''Կ.''' — Վայրենի ամբոխ է 

* '''Տ.''' — Հիմա կհոշոտեն ճամպրուկս

* '''Կ.''' — Իջիր ներքև , անջատիր էդ մղձավանջը

* '''Տ.''' — Ոտքերով խփում են ճապրուկիս․ Անկիրթ ժողովուրդ է , ոչ մի հարգանք չունեն երաժշտության հանդեպ :

* '''Կ.''' — Սա մարդկության հաշվեհարդարն է հարսանեկան քայլեգի հանդեպ․ ''(բարձր ծիծաղում է)'' ''(քայլերգի ձայնը կտրվում է)''

* '''Տ.''' — Վերջ․ Ջարդեցին:

* '''Կ.''' — Հիմա մի աչքանին կգա:

* '''Տ.''' — ''(լաց է լինում)''

* '''Կ.''' — ''(ձեռքը պարզելով)'' - Բանալիները․ 

* '''Տ.''' — ''(լացելով հանում է բանալիները գրպանից տալիս ․)'' 

* '''Կ.''' — Երբ մտքովդ անցնի կրկին ամուսնանալ, ինձ տեղյակ պահիր: ''(հիստերիկ ծիծաղում է , գնում է)'' 

* '''Տ.''' — Ծիծաղիր ծիծաղիր․ Մեկ է ձեզ չի հաջողվի kոտրել ամուսնության․․վեհ․․գերազնիվ գաղափարը , համամարդկային այդ մոլուցքը իմ արմատներում է, չեք վերացնի՝ ոչ դու , ոչ վայրենի ամբոխը, ոչ էլ անգամ Մենդելսոնի այս ․․ծաղրական երկտողը: Մեկ է չեմ հավատում , սուտ է սուտ է ․․․ բարբաջանք․․ ''(պատռում, օդ է նետում երկտողը , և երկնքից բազում երկտողներ են սկսում թափվել)'' Տղամարդը խելագար պտտվում է թռուցիկների տակ, երկնքից լսվում է թավ ազդեցիկ ծիծաղ 

* '''Տ.''' — Ով ես դու․․․

* '''Թավ ձայն''' — Ֆելիքս․ 

* '''Տ.''' — Ֆելի՞քս … 

* '''Թավ ձայն''' — Ֆելիքս Աբրահամ Բերտոլդի Մենդելսոն : 

* '''Տ.''' — Հաստա՞տ ․․Էն ռոմանտիկ հրեա՞ն ․․ում քայլերգի տակ հպարտ ամուսնանում է ողջ քաղաքակիրթ աշխարհը ; 

* '''Թավ ձայն''' — Ողջ քաղաքակիրթ աշխարհը մոլորության մեջ է ապու՝շ Դա պարզապես կոմիկական ուվերտյուրա է Շեքսպիրի «Ամառային գիշերվա երազը» կոմեդիայում, որտեղ հարսանեկան քայլերգս գրել եմ ոչ թե մարդկանց, այլ Ավանակի և Վհուկի ամուսնական արարողության համար, Հատվածն այդպես էլ կոչվում է՝ Ավանակի պսակադրությունը : 

* '''Տ.''' — Ստում ես : Դու հավանաբար էս տան նախկին տերն ես , քեզ կինս է վարձել, որ ինձ գժվացնես․ 

* '''Թավ ձայն''' — Լռիր ոչնչություն․ Ասացի ես Մենդելսոնն եմ, բանկիր Աբրահամի որդին՝ Ֆելիքսը 

* '''Տ.''' — Ինչ է ուզածդ, Ֆե՛լիքս, 

* '''Թավ ձայն''' — ''(կատաղած)'' Ամոթ է վերջ տվեք ․իմ երաժշտական քմծիծաղը վերածել եք հարսանեկան հանդիսության ու լուրջ դեմքերով բազմանում եք իմ ծաղրական պաթետիկ քայլերգի տակ․Այդ քայլերգը ավանակի ամուսնության համար է գրված պա՞րզ է: Հումորի զգացում չունե՞ք ինչ է : 

* '''Տ.''' — Մի ասեք այդպես : Լռեք․․․ես 5 անգամ ամուսնացել եմ ձեր քայլերգի տակ․ 

* '''Թավ ձայն''' — Պարզվում է ․․ ամենա անհումորը էս մարդկության մեջ, դու ես ՝ որդյակ իմ․

* '''Տ.''' — Մի վիրավորեք, ինչու եք ծաղրում, ես ախր էդ ձեր.. անիծյալ քայլեգի երդվյալ երկրպագուն եմ :

* '''Թավ ձայն''' — Դրա համար էլ ավանակի կերպարում ես հայտնվել եղբայր․ վհուկ կանայք երբ ուզում լքում են քեզ ; ''(բարձր ծիծաղում է , ֆանագրաման ավարտվում է:)'' ''(Կինը վառում է լույսը; Տղամարդը կարծես երազի մեջ սթափվում է:)'' 

* '''Կ.''' — ''(մեղմ ձայնով)'' - Ինչու ես մթության մեջ նստել․ ''(նստում է կողքը, շոյում գլուխը)'' Ամբողջովին ջրի մեջ ես :

* '''Տ.''' — Ուր է ճամպրուկս:

* '''Կ.''' — Քո ճամպրուկը հոշոտված տեսք ուներ , վաղուց եմ դեն նետել:

* '''Տ.''' — ''(գլուխը ձեռքերի մեջ առնելով)'' Աստված իմ՝․․

* '''Կ.''' — Ուզու՞մ ես այսօր մեր գիշերը տոնի վերածենք ;

* '''Տ.''' — Ինչ տոն ;

* '''Կ.''' — Դե թեկուզ․․․ քո սիրած ռիտուալը ; ''(վերցնում է դիսկը, որ միացնի)''

* '''Տ.''' — Ոչ ոչ , միայն ոչ դա ․․ ''(դիսկը կնոջ ձեռքից խլում է պատուհանից շպրտում)''
''（Դրսում հնչում է Մենդելսոնի քայլերգը :）''

---

Հետաքրքիր է նշել, որ Շեքսպիրի մոտ «Հարսանեկան քայլերգի» ներքո ամուսնություն են գրանցում կատակերգության հերոսները՝ Էշն ու կախարդված Թագուհին։ Այլ կերպ ասած՝ այս քայլերգը կարելի է անվանել «էշի ամուսնության գրանցում», իսկ ընդհանուր առմամբ «Հարսանեկան քայլերգը» ոչ այլ ինչ է, քան կոմպոզիտորի հեգնանքը ամուսնության շքեղ հանդիսության հանդեպ։

Տասնյոթ տարեկանում Մենդելսոնը գրել է իր հռչակավոր «Ամառային գիշերվա երազը» ուվերտյուրան՝ Ուիլյամ Շեքսպիրի կատակերգության համար (այս կատակերգության մյուս երաժշտական համարները Մենդելսոնն ավարտել է 16 տարի անց)։ Այս ուվերտյուրան հատկապես հայտնի է իր մասերից մեկով՝ «Հարսանեկան քայլերգով»։
Այս քայլերգն ավանդաբար ուղեկցում է հարսանիքները ողջ աշխարհում՝ Ամերիկայից մինչև Ճապոնիա, Իսլանդիայից մինչև Ավստրալիա։ «Հարսանեկան քայլերգն» առաջին անգամ հնչել է 1843 թվականի հոկտեմբերի 14-ին Պոտսդամում՝ «Ամառային գիշերվա երազը» ներկայացման ժամանակ։ Սակայն լայն ժողովրդականություն այն ձեռք է բերել 15 տարի անց՝ Պրուսիայի թագավոր Ֆրիդրիխ Վիլհելմ IV-ի և Վիկտորյա թագուհու ավագ դստեր՝ անգլիական արքայադուստր Վիկտորյա Ադելհայդի հարսանիքին կատարվելուց հետո։

&lt;/div&gt;

[[Կատեգորիա:Արմինե Նալբանդյանի ստեղծագործություններ]]
[[Կատեգորիա:Հայ դրամատուրգիա]]</text>
      <sha1>leun9r3sxbq0w8kjx84rf4hqyuuaz8q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>393272</id>
      <parentid>393271</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T20:29:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NelliGK</username>
        <id>10434</id>
      </contributor>
      <origin>393272</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17224" sha1="d2nl28hcnxsevs64esdu2aibu7jd6vo" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title = Նախերգանք (պիես)
|section = 
|previous = 
|next = 
|notes =
|author = Արմինե Նալբանդյան
}}

&lt;div style=&quot;text-align:justify; line-height:1.6; padding:10px;&quot;&gt;

[[Պատկեր:Նախերգանք (պիես) 3.png|աջից|400x400փքս]]
''Մթության մեջ հնչում է Մենդելսոնի «Հարսանեկան քայլերք»-ը։''
''Տղամարդը գլուխը ձեռքերի մեջ առած նստած է։''
''Ներս է մտնում կինը, լույսը վառում է, երաժշտությունն անջատում.''

* '''Տ.''' — Ինչո՞ւ անջատեցիր: Միացրո՛ւ:

* '''Կ.''' — Ջղերիս վրա ազդում է : Մի տարի է՝ նույն բանն ես լսում:

* '''Տ.''' — Ուրիշ բան չկա լսելու: ''(նորից միացնում է)''

* '''Կ.''' — ''(Անջատում է , սկավառակը վերցնում, պատուհանից նետում է)'' 

* '''Տ.''' — ''(Տեղից վեր թռչելով, կախիչից վերցնում է կնոջ զգեստը, պատուհանից նետում)''

* '''Կ.''' — Ախ այդպե՜ս… ''(Տղամարդու հողաթափերը վերցնում շպրտում է պատուհանից)''

''（դրսից ինչ-որ մեկի հուզված ձայնը）''

* '''Ձայն''' — Հերիք է ձեր տան աղբը գլխիս թափեք , Էստեղ կանգառ է, ուղևորներ են կանգնած:

''（Պատուհանից ներս՝ հետ են շպրտվում զգեստը, հողաթափերը, և սկավառակը:）''

* '''Կ.''' — Ձայնասկավառակը պետք չէ, կարող եք ձեզ պահել: ''(սկավառակը հետ է նետում պատուհանից)'' 

* '''Ձայն''' — Վախ աչքը՜ս… ես ձեր..

* '''Տ.''' — Ինչո՞ւ հանեցիր ուղևորի աչքը:

* '''Կ.''' — Թող քիթը չխոթի իմ ընտանեկան գործերի մեջ:

* '''Տ.''' — Հիմա ոստիկանությունը կգա:

* '''Կ.''' — Ավելի լավ , վերջապես կազատվեմ քեզանից:

* '''Տ.''' — Ինչո՞ւ ինձանից : Դո՛ւ ես հանել աչքը:

* '''Կ.''' — Հետո՞ ինչ: Ձայնասկավառակը քոնն է՝ նյարդեր սղոցող հարսանեկան քայլերքով հանդերձ:

* '''Տ.''' — Բայց քայլերքը ես չեմ գրել , Մենդելսոնն է գրել:

* '''Կ.''' — Ինձ համար մեկ է , թե ով է գրել: Ով գրել է, թող նա էլ պատասխան տա: ''(գնում է)'' 

* '''Տ.''' — ''(Կատաղած խփում է սեղանին)'' Գրողը տանի: Քեզ թվում է, եթե սկավառակը նետես , գլխիս մեջ կդադարի՞ հնչել այդ քայլերգը : 

* '''Կ.''' — ''(ներս է մտնում)'' Դո՛ւ ես մեղավոր : Քեզ ո՞վ էր ստիպում հինգ անգամ ամուսնանալ և այն էլ միևնույն քայլերգի տակ: 

* '''Տ.''' — Ու՝խ ես ձեր… Դե սրանց բացատրի , որ ամուսնության ամենահուզիչ պահը քայլերգն է ինձ համար: ''(նկատելով ճամպրուկը)'' Էդ ի՞նչ ճամպրուկ է ձեռքիդ:

* '''Կ.''' — Ես հեռանում եմ: 

* '''Տ.''' — Ընդմի՞շտ :

* '''Կ.''' — Չէ , Ժամանակավորապես: Մինչև գլխուղեղիդ բջիջները կվերականգնվեն:

* '''Տ.''' — Էդ դեպքում իմ ճամպրուկն ինչի՞ ես տանում:

* '''Կ.''' — Քո ճամպրուկը չի: 

* '''Տ.''' — Իմի վրա ութոտնուկ էր դաջված, ահա՛ խնդրեմ:

* '''Կ.''' — ի՞նչ կա որ , իմի վրա էլ է դաջված:

* '''Տ.''' — Քոնն աջ անկյունում էր, իսկ սա ձախում է:

* '''Կ.''' — ''(Ճամպրուկը շրջելով գլխիվայր)'' Հիմա է՞լ է ձախում:

* '''Տ.''' — Հիմարություն: Մե՛ջը ցույց տուր : Հաստատ իմ շորերն են:

* '''Կ.''' — Համոզվա՞ծ ես : 

* '''Տ.''' — Միանգամայն:

* '''Կ.''' — Խնդրեմ : ''(բացում է կափարիչը , միջից հնչում է Մենդելսոնի քայլերգը: Արագ փակում է)'' Գրողը տանի , նորից շփոթել եմ : Վերցրո՛ւ քո տխմար Ճամպրուկը ․ ''(Շպրտում է, գնում)'': 

* '''Տ.''' — ''(Հավաքելով ճամպրուկը)'' Անսիրտ կին է, ոչ մի հարգանք չունի երաժշտության հանդեպ: ''(Կողքի սենյակում ուժեղ գմբոց է լսվում :)'' Այդ ի՞նչ էր: 

* '''Կ.''' — ''(ներս մտնելով գզգզված)'' Դու՞ էիր պահածոները շարել ճամպրուկիս մեջ: 

* '''Տ.''' — Ոչ : Դու:

* '''Կ.''' — Ես ինչո՞ւ պիտի նման հիմար բան անեմ;

* '''Տ.''' — Թաքցրել էիր , որ հանկարծ չուտեմ:

* '''Կ.''' — Իսկ սա ի՞նչ է։

* '''Տ.''' — ի՞նչը:

* '''Կ.''' — Այս երկտողը: Դու՞ ես փակցրել ճամպրուկիս ;

* '''Տ.''' — Տուր տեսնեմ: ''(կարդում է)'' Ո՛չ, սա իմ ձեռագիրը չէ: 

* '''Կ.''' — Խզբզոցի է նման, հաստատ դու ես գրել:

* '''Տ.''' — Սա 19-րդ դարի ձեռագիր է, ''(հոտ է քաշում)'' , փետուրով է գրված:

* '''Կ.''' — ''(խլում է ձեռքից , հոտ է քաշում)'' Ի՞նչ գիտես 19 -րդ դարի է: 

* '''Տ.''' — Տակը նայիր՝ գրված է՝ 1842 թիվ :

* '''Կ.''' — Ուզում ես ասել 173 տարի ճամպրուկս չե՞մ բացել ; 

* '''Տ.''' — Այդպես է ստացվում: 

* '''Կ.''' — Հիմարություն: ''(նետում է)'' Բռնի՛ր քո անտիկվար երկտողը․ Սրանից լիքն է խոհանոցում: ''(գնում է :)''

* '''Տ.''' — Լիքն է ՞ ''(վերցնում է երկտողը կարդում , գերմաներեն)'' -&lt;Հարսանեկան քայլերգ ավանակի և վհուկի ամուսնության տեսարանի համար: Ուվերտյուրա նվիրված «Ամառային գիշերվա երազը» կոմեդիային : Մենդելսոն: ''(երկտողը դնում է գրպանը , հուզված սրբում ճակատի քրտինքը)'' ''(դռան զանգ)'' ''(վախեցած գերմաներեն)'' --Ով է : — Այս ի՞նչ է սա:

* '''Կ.''' — ''(Ներս մտնելով ձեռքին ծռմռված երկաթե ջահ՝ լյուստրա)'' -- Սա մե՞նք ենք նետել պատուհանից :

* '''Տ.''' — Չեմ հիշում:

* '''Կ.''' — Հիշիր: Էդ մարդը պատասխանի է սպասում դռան մոտ :

* '''Տ.''' — Ինչ մարդ :

* '''Կ.''' — Աչքը կապտած ուղևորը :

* '''Տ.''' — Ասա կորի գրողի ծոցը : Էս շենքում մենակ մենք չենք ապրում:

* '''Կ.''' — Այդպես էլ ասացի : Չի գնում:

* '''Տ.''' — Ասա թող կողքի դուռը զանգի , էնտեղ նորապսակներ են ապրում, հաստատ իրենցն է : ''(կինը գնում է , դռան մոտ աղմուկ չխկոց թխկոց , գոռգոռոց)'': ''(Նորից է հանում գրությունը կարդում)'': -- 1842 թիվ․

* '''Կ.''' — ''(կինը ներս մտնելով)'' Խայտառակություն, նորապսակներն ամուսնալուծվել են , դռան վրա հսկա չափերի երկտող է փակցված:

* '''Տ.''' — Ինչ է գրված:

* '''Կ.''' — Ես ինչ իմանամ, գերմաներեն է : Մի աչքանին կարդաց ու հուզված փախավ․

* '''Տ.''' — Գրողը տանի ․․․''(հոտոտում է երկտողը)'' Սա պատերազմ է , մարտահրավեր ողջ քաղաքակիրթ մարդկությանը ...

* '''Կ.''' — Չգիտեմ որտեղ ինչ պատերազմ է , բայց ինձ հիմա քո մեքենայի բանալիներն են հարկավոր; 

[[File:Նախերգանք (պիես) 2.png|աջից|400x400 փքս]]

* '''Տ.''' — Ոչ մի դեպքում․ իմ մեքենան բեռներ փոխադրելու համար չի նախատեսված;

* '''Կ.''' — Քո կարծիքով ճամպրուկս գրկա՞ծ եմ հասնելու կայարան :

* '''Տ.''' — Ոնց կուզես․ Քո ճամպրուկը էս պահին ինձ չի հուզում:

* '''Կ.''' — Ախ չի՜ հուզում.. ''(արագ մոտենում է , վերցնում տղամարդու ճամպրուկը պատուհանից նետում)''

* '''Տ.''' — Էդ ինչ արեցիր այ անմի՝տ․․․ երաժշտական ճամպրուկս․․

* '''Կ.''' — Վաղուց էր պետք ազատվել քո այդ տխմար ճվճվան արկղից: ''(դրսում , փողոցով մեկ սկսում է հնչել հարսանեկան քայլերգը)'' ''(երկուսով վազում են պատուհանից կախվում, նայում ներքև)''

* '''Տ.''' — Բազմություն է հավաքվել 

* '''Կ.''' — Վայրենի ամբոխ է 

* '''Տ.''' — Հիմա կհոշոտեն ճամպրուկս

* '''Կ.''' — Իջիր ներքև , անջատիր էդ մղձավանջը

* '''Տ.''' — Ոտքերով խփում են ճապրուկիս․ Անկիրթ ժողովուրդ է , ոչ մի հարգանք չունեն երաժշտության հանդեպ :

* '''Կ.''' — Սա մարդկության հաշվեհարդարն է հարսանեկան քայլեգի հանդեպ․ ''(բարձր ծիծաղում է)'' ''(քայլերգի ձայնը կտրվում է)''

* '''Տ.''' — Վերջ․ Ջարդեցին:

* '''Կ.''' — Հիմա մի աչքանին կգա:

* '''Տ.''' — ''(լաց է լինում)''

* '''Կ.''' — ''(ձեռքը պարզելով)'' - Բանալիները․ 

* '''Տ.''' — ''(լացելով հանում է բանալիները գրպանից տալիս ․)'' 

* '''Կ.''' — Երբ մտքովդ անցնի կրկին ամուսնանալ, ինձ տեղյակ պահիր: ''(հիստերիկ ծիծաղում է , գնում է)'' 

* '''Տ.''' — Ծիծաղիր ծիծաղիր․ Մեկ է ձեզ չի հաջողվի kոտրել ամուսնության․․վեհ․․գերազնիվ գաղափարը , համամարդկային այդ մոլուցքը իմ արմատներում է, չեք վերացնի՝ ոչ դու , ոչ վայրենի ամբոխը, ոչ էլ անգամ Մենդելսոնի այս ․․ծաղրական երկտողը: Մեկ է չեմ հավատում , սուտ է սուտ է ․․․ բարբաջանք․․ ''(պատռում, օդ է նետում երկտողը , և երկնքից բազում երկտողներ են սկսում թափվել)'' Տղամարդը խելագար պտտվում է թռուցիկների տակ, երկնքից լսվում է թավ ազդեցիկ ծիծաղ 

* '''Տ.''' — Ով ես դու․․․

* '''Թավ ձայն''' — Ֆելիքս․ 

* '''Տ.''' — Ֆելի՞քս … 

* '''Թավ ձայն''' — Ֆելիքս Աբրահամ Բերտոլդի Մենդելսոն : 

* '''Տ.''' — Հաստա՞տ ․․Էն ռոմանտիկ հրեա՞ն ․․ում քայլերգի տակ հպարտ ամուսնանում է ողջ քաղաքակիրթ աշխարհը ; 

* '''Թավ ձայն''' — Ողջ քաղաքակիրթ աշխարհը մոլորության մեջ է ապու՝շ Դա պարզապես կոմիկական ուվերտյուրա է Շեքսպիրի «Ամառային գիշերվա երազը» կոմեդիայում, որտեղ հարսանեկան քայլերգս գրել եմ ոչ թե մարդկանց, այլ Ավանակի և Վհուկի ամուսնական արարողության համար, Հատվածն այդպես էլ կոչվում է՝ Ավանակի պսակադրությունը : 

* '''Տ.''' — Ստում ես : Դու հավանաբար էս տան նախկին տերն ես , քեզ կինս է վարձել, որ ինձ գժվացնես․ 

* '''Թավ ձայն''' — Լռիր ոչնչություն․ Ասացի ես Մենդելսոնն եմ, բանկիր Աբրահամի որդին՝ Ֆելիքսը 

* '''Տ.''' — Ինչ է ուզածդ, Ֆե՛լիքս, 

* '''Թավ ձայն''' — ''(կատաղած)'' Ամոթ է վերջ տվեք ․իմ երաժշտական քմծիծաղը վերածել եք հարսանեկան հանդիսության ու լուրջ դեմքերով բազմանում եք իմ ծաղրական պաթետիկ քայլերգի տակ․Այդ քայլերգը ավանակի ամուսնության համար է գրված պա՞րզ է: Հումորի զգացում չունե՞ք ինչ է : 

* '''Տ.''' — Մի ասեք այդպես : Լռեք․․․ես 5 անգամ ամուսնացել եմ ձեր քայլերգի տակ․ 

* '''Թավ ձայն''' — Պարզվում է ․․ ամենա անհումորը էս մարդկության մեջ, դու ես ՝ որդյակ իմ․

* '''Տ.''' — Մի վիրավորեք, ինչու եք ծաղրում, ես ախր էդ ձեր.. անիծյալ քայլեգի երդվյալ երկրպագուն եմ :

* '''Թավ ձայն''' — Դրա համար էլ ավանակի կերպարում ես հայտնվել եղբայր․ վհուկ կանայք երբ ուզում լքում են քեզ ; ''(բարձր ծիծաղում է , ֆանագրաման ավարտվում է:)'' ''(Կինը վառում է լույսը; Տղամարդը կարծես երազի մեջ սթափվում է:)'' 

* '''Կ.''' — ''(մեղմ ձայնով)'' - Ինչու ես մթության մեջ նստել․ ''(նստում է կողքը, շոյում գլուխը)'' Ամբողջովին ջրի մեջ ես :

* '''Տ.''' — Ուր է ճամպրուկս:

* '''Կ.''' — Քո ճամպրուկը հոշոտված տեսք ուներ , վաղուց եմ դեն նետել:

* '''Տ.''' — ''(գլուխը ձեռքերի մեջ առնելով)'' Աստված իմ՝․․

* '''Կ.''' — Ուզու՞մ ես այսօր մեր գիշերը տոնի վերածենք ;

* '''Տ.''' — Ինչ տոն ;

* '''Կ.''' — Դե թեկուզ․․․ քո սիրած ռիտուալը ; ''(վերցնում է դիսկը, որ միացնի)''

* '''Տ.''' — Ոչ ոչ , միայն ոչ դա ․․ ''(դիսկը կնոջ ձեռքից խլում է պատուհանից շպրտում)''
''（Դրսում հնչում է Մենդելսոնի քայլերգը :）''

---

Հետաքրքիր է նշել, որ Շեքսպիրի մոտ «Հարսանեկան քայլերգի» ներքո ամուսնություն են գրանցում կատակերգության հերոսները՝ Էշն ու կախարդված Թագուհին։ Այլ կերպ ասած՝ այս քայլերգը կարելի է անվանել «էշի ամուսնության գրանցում», իսկ ընդհանուր առմամբ «Հարսանեկան քայլերգը» ոչ այլ ինչ է, քան կոմպոզիտորի հեգնանքը ամուսնության շքեղ հանդիսության հանդեպ։

Տասնյոթ տարեկանում Մենդելսոնը գրել է իր հռչակավոր «Ամառային գիշերվա երազը» ուվերտյուրան՝ Ուիլյամ Շեքսպիրի կատակերգության համար (այս կատակերգության մյուս երաժշտական համարները Մենդելսոնն ավարտել է 16 տարի անց)։ Այս ուվերտյուրան հատկապես հայտնի է իր մասերից մեկով՝ «Հարսանեկան քայլերգով»։
Այս քայլերգն ավանդաբար ուղեկցում է հարսանիքները ողջ աշխարհում՝ Ամերիկայից մինչև Ճապոնիա, Իսլանդիայից մինչև Ավստրալիա։ «Հարսանեկան քայլերգն» առաջին անգամ հնչել է 1843 թվականի հոկտեմբերի 14-ին Պոտսդամում՝ «Ամառային գիշերվա երազը» ներկայացման ժամանակ։ Սակայն լայն ժողովրդականություն այն ձեռք է բերել 15 տարի անց՝ Պրուսիայի թագավոր Ֆրիդրիխ Վիլհելմ IV-ի և Վիկտորյա թագուհու ավագ դստեր՝ անգլիական արքայադուստր Վիկտորյա Ադելհայդի հարսանիքին կատարվելուց հետո։

&lt;/div&gt;

[[Կատեգորիա:Արմինե Նալբանդյանի ստեղծագործություններ]]
[[Կատեգորիա:Հայ դրամատուրգիա]]</text>
      <sha1>d2nl28hcnxsevs64esdu2aibu7jd6vo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>393273</id>
      <parentid>393272</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T20:43:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NelliGK</username>
        <id>10434</id>
      </contributor>
      <origin>393273</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17188" sha1="kcbkhgedks5r4kh4eaywa0ajlzwrl6y" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title = Նախերգանք (պիես)
|section = 
|previous = 
|next = 
|notes =
|author = Արմինե Նալբանդյան
}}

&lt;div style=&quot;text-align:justify; line-height:1.6; padding:10px;&quot;&gt;

[[Պատկեր:Նախերգանք (պիես) 3.png|աջից|400x400փքս]]
''Մթության մեջ հնչում է Մենդելսոնի «Հարսանեկան քայլերք»-ը։''
''Տղամարդը գլուխը ձեռքերի մեջ առած նստած է։''
''Ներս է մտնում կինը, լույսը վառում է, երաժշտությունն անջատում.''

* '''Տ.''' — Ինչու անջատեցիր: Միացրու:

* '''Կ.''' — Ջղերիս վրա ազդում է : Մի տարի է՝ նույն բանն ես լսում:

* '''Տ.''' — Ուրիշ բան չկա լսելու: ''(նորից միացնում է)''

* '''Կ.''' — ''(Անջատում է , դիսկը վերցնում, պատուհանից նետում է)'' 

* '''Տ.''' — ''(Տեղից վեր թռչելով, կախիչից վերցնում է կնոջ զգեստը, պատուհանից նետում)''

* '''Կ.''' — Ախ այդպե՜ս… ''(Տղամարդու հողաթափերը վերցնում շպրտում է պատուհանից)''

''（դրսից ինչ-որ մեկի հուզված ձայնը）''

* '''Ձայն''' — Հերիք է ձեր տան աղբը գլխիս թափեք , Էստեղ կանգառ է, ուղևորներ են կանգնած:

''（Պատուհանից ներս՝ հետ են շպրտվում զգեստը, հողաթափերը, և դիսկը:）''

* '''Կ.''' — Ձայնասկավառակը պետք չէ, կարող եք ձեզ պահել: ''(դիսկը հետ է նետում պատուհանից)'' 

* '''Ձայն''' — Վախ աչքը՜ս… ես ձեր..

* '''Տ.''' — Ինչո՞ւ հանեցիր ուղևորի աչքը:

* '''Կ.''' — Թող քիթը չխոթի իմ ընտանեկան գործերի մեջ:

* '''Տ.''' — Հիմա ոստիկանությունը կգա:

* '''Կ.''' — Ավելի լավ, վերջապես կազատվեմ քեզանից:

* '''Տ.''' — Ինչու ինձանից: Դու ես հանել աչքը:

* '''Կ.''' — Հետո ինչ: Ձայնասկավառակը քոնն է՝ նյարդեր սղոցող հարսանեկան քայլերքով հանդերձ:

* '''Տ.''' — Բայց քայլերքը ես չեմ գրել , Մենդելսոնն է գրել:

* '''Կ.''' — Ինձ համար մեկ է , թե ով է գրել: Ով գրել է, թող նա էլ պատասխան տա: ''(գնում է)'' 

* '''Տ.''' — ''(Կատաղած խփում է սեղանին)'' Գրողը տանի: Քեզ թվում է, եթե սկավառակը նետես , գլխիս մեջ կդադարի՞ հնչել այդ քայլերգը : 

* '''Կ.''' — ''(ներս է մտնում)'' Դո՛ւ ես մեղավոր : Քեզ ո՞վ էր ստիպում հինգ անգամ ամուսնանալ և այն էլ միևնույն քայլերգի տակ: 

* '''Տ.''' — Ու՝խ ես ձեր… Դե սրանց բացատրի , որ ամուսնության ամենահուզիչ պահը քայլերգն է ինձ համար: ''(նկատելով ճամպրուկը)'' Էդ ի՞նչ ճամպրուկ է ձեռքիդ:

* '''Կ.''' — Ես հեռանում եմ: 

* '''Տ.''' — Ընդմի՞շտ :

* '''Կ.''' — Չէ , Ժամանակավորապես: Մինչև գլխուղեղիդ բջիջները կվերականգնվեն:

* '''Տ.''' — Էդ դեպքում իմ ճամպրուկն ինչի՞ ես տանում:

* '''Կ.''' — Քո ճամպրուկը չի: 

* '''Տ.''' — Իմի վրա ութոտնուկ էր դաջված, ահա՛ խնդրեմ:

* '''Կ.''' — ի՞նչ կա որ , իմի վրա էլ է դաջված:

* '''Տ.''' — Քոնն աջ անկյունում էր, իսկ սա ձախում է:

* '''Կ.''' — ''(Ճամպրուկը շրջելով գլխիվայր)'' Հիմա է՞լ է ձախում:

* '''Տ.''' — Հիմարություն: Մե՛ջը ցույց տուր : Հաստատ իմ շորերն են:

* '''Կ.''' — Համոզվա՞ծ ես : 

* '''Տ.''' — Միանգամայն:

* '''Կ.''' — Խնդրեմ : ''(բացում է կափարիչը , միջից հնչում է Մենդելսոնի քայլերգը: Արագ փակում է)'' Գրողը տանի , նորից շփոթել եմ : Վերցրո՛ւ քո տխմար Ճամպրուկը ․ ''(Շպրտում է, գնում)'': 

* '''Տ.''' — ''(Հավաքելով ճամպրուկը)'' Անսիրտ կին է, ոչ մի հարգանք չունի երաժշտության հանդեպ: ''(Կողքի սենյակում ուժեղ գմբոց է լսվում :)'' Այդ ի՞նչ էր: 

* '''Կ.''' — ''(ներս մտնելով գզգզված)'' Դու՞ էիր պահածոները շարել ճամպրուկիս մեջ: 

* '''Տ.''' — Ոչ : Դու:

* '''Կ.''' — Ես ինչո՞ւ պիտի նման հիմար բան անեմ;

* '''Տ.''' — Թաքցրել էիր , որ հանկարծ չուտեմ:

* '''Կ.''' — Իսկ սա ի՞նչ է։

* '''Տ.''' — ի՞նչը:

* '''Կ.''' — Այս երկտողը: Դու՞ ես փակցրել ճամպրուկիս ;

* '''Տ.''' — Տուր տեսնեմ: ''(կարդում է)'' Ո՛չ, սա իմ ձեռագիրը չէ: 

* '''Կ.''' — Խզբզոցի է նման, հաստատ դու ես գրել:

* '''Տ.''' — Սա 19-րդ դարի ձեռագիր է, ''(հոտ է քաշում)'' , փետուրով է գրված:

* '''Կ.''' — ''(խլում է ձեռքից , հոտ է քաշում)'' Ի՞նչ գիտես 19 -րդ դարի է: 

* '''Տ.''' — Տակը նայիր՝ գրված է՝ 1842 թիվ :

* '''Կ.''' — Ուզում ես ասել 173 տարի ճամպրուկս չե՞մ բացել ; 

* '''Տ.''' — Այդպես է ստացվում: 

* '''Կ.''' — Հիմարություն: ''(նետում է)'' Բռնի՛ր քո անտիկվար երկտողը․ Սրանից լիքն է խոհանոցում: ''(գնում է :)''

* '''Տ.''' — Լիքն է ՞ ''(վերցնում է երկտողը կարդում , գերմաներեն)'' -&lt;Հարսանեկան քայլերգ ավանակի և վհուկի ամուսնության տեսարանի համար: Ուվերտյուրա նվիրված «Ամառային գիշերվա երազը» կոմեդիային : Մենդելսոն: ''(երկտողը դնում է գրպանը , հուզված սրբում ճակատի քրտինքը)'' ''(դռան զանգ)'' ''(վախեցած գերմաներեն)'' --Ով է : — Այս ի՞նչ է սա:

* '''Կ.''' — ''(Ներս մտնելով ձեռքին ծռմռված երկաթե ջահ՝ լյուստրա)'' -- Սա մե՞նք ենք նետել պատուհանից :

* '''Տ.''' — Չեմ հիշում:

* '''Կ.''' — Հիշիր: Էդ մարդը պատասխանի է սպասում դռան մոտ :

* '''Տ.''' — Ինչ մարդ :

* '''Կ.''' — Աչքը կապտած ուղևորը :

* '''Տ.''' — Ասա կորի գրողի ծոցը : Էս շենքում մենակ մենք չենք ապրում:

* '''Կ.''' — Այդպես էլ ասացի : Չի գնում:

* '''Տ.''' — Ասա թող կողքի դուռը զանգի , էնտեղ նորապսակներ են ապրում, հաստատ իրենցն է : ''(կինը գնում է , դռան մոտ աղմուկ չխկոց թխկոց , գոռգոռոց)'': ''(Նորից է հանում գրությունը կարդում)'': -- 1842 թիվ․

* '''Կ.''' — ''(կինը ներս մտնելով)'' Խայտառակություն, նորապսակներն ամուսնալուծվել են , դռան վրա հսկա չափերի երկտող է փակցված:

* '''Տ.''' — Ինչ է գրված:

* '''Կ.''' — Ես ինչ իմանամ, գերմաներեն է : Մի աչքանին կարդաց ու հուզված փախավ․

* '''Տ.''' — Գրողը տանի ․․․''(հոտոտում է երկտողը)'' Սա պատերազմ է , մարտահրավեր ողջ քաղաքակիրթ մարդկությանը ...

* '''Կ.''' — Չգիտեմ որտեղ ինչ պատերազմ է , բայց ինձ հիմա քո մեքենայի բանալիներն են հարկավոր; 

[[File:Նախերգանք (պիես) 2.png|աջից|400x400 փքս]]

* '''Տ.''' — Ոչ մի դեպքում․ իմ մեքենան բեռներ փոխադրելու համար չի նախատեսված;

* '''Կ.''' — Քո կարծիքով ճամպրուկս գրկա՞ծ եմ հասնելու կայարան :

* '''Տ.''' — Ոնց կուզես․ Քո ճամպրուկը էս պահին ինձ չի հուզում:

* '''Կ.''' — Ախ չի՜ հուզում.. ''(արագ մոտենում է , վերցնում տղամարդու ճամպրուկը պատուհանից նետում)''

* '''Տ.''' — Էդ ինչ արեցիր այ անմի՝տ․․․ երաժշտական ճամպրուկս․․

* '''Կ.''' — Վաղուց էր պետք ազատվել քո այդ տխմար ճվճվան արկղից: ''(դրսում , փողոցով մեկ սկսում է հնչել հարսանեկան քայլերգը)'' ''(երկուսով վազում են պատուհանից կախվում, նայում ներքև)''

* '''Տ.''' — Բազմություն է հավաքվել 

* '''Կ.''' — Վայրենի ամբոխ է 

* '''Տ.''' — Հիմա կհոշոտեն ճամպրուկս

* '''Կ.''' — Իջիր ներքև , անջատիր էդ մղձավանջը

* '''Տ.''' — Ոտքերով խփում են ճապրուկիս․ Անկիրթ ժողովուրդ է , ոչ մի հարգանք չունեն երաժշտության հանդեպ :

* '''Կ.''' — Սա մարդկության հաշվեհարդարն է հարսանեկան քայլեգի հանդեպ․ ''(բարձր ծիծաղում է)'' ''(քայլերգի ձայնը կտրվում է)''

* '''Տ.''' — Վերջ․ Ջարդեցին:

* '''Կ.''' — Հիմա մի աչքանին կգա:

* '''Տ.''' — ''(լաց է լինում)''

* '''Կ.''' — ''(ձեռքը պարզելով)'' - Բանալիները․ 

* '''Տ.''' — ''(լացելով հանում է բանալիները գրպանից տալիս ․)'' 

* '''Կ.''' — Երբ մտքովդ անցնի կրկին ամուսնանալ, ինձ տեղյակ պահիր: ''(հիստերիկ ծիծաղում է , գնում է)'' 

* '''Տ.''' — Ծիծաղիր ծիծաղիր․ Մեկ է ձեզ չի հաջողվի kոտրել ամուսնության․․վեհ․․գերազնիվ գաղափարը , համամարդկային այդ մոլուցքը իմ արմատներում է, չեք վերացնի՝ ոչ դու , ոչ վայրենի ամբոխը, ոչ էլ անգամ Մենդելսոնի այս ․․ծաղրական երկտողը: Մեկ է չեմ հավատում , սուտ է սուտ է ․․․ բարբաջանք․․ ''(պատռում, օդ է նետում երկտողը , և երկնքից բազում երկտողներ են սկսում թափվել)'' Տղամարդը խելագար պտտվում է թռուցիկների տակ, երկնքից լսվում է թավ ազդեցիկ ծիծաղ 

* '''Տ.''' — Ով ես դու․․․

* '''Թավ ձայն''' — Ֆելիքս․ 

* '''Տ.''' — Ֆելի՞քս … 

* '''Թավ ձայն''' — Ֆելիքս Աբրահամ Բերտոլդի Մենդելսոն : 

* '''Տ.''' — Հաստա՞տ ․․Էն ռոմանտիկ հրեա՞ն ․․ում քայլերգի տակ հպարտ ամուսնանում է ողջ քաղաքակիրթ աշխարհը ; 

* '''Թավ ձայն''' — Ողջ քաղաքակիրթ աշխարհը մոլորության մեջ է ապու՝շ Դա պարզապես կոմիկական ուվերտյուրա է Շեքսպիրի «Ամառային գիշերվա երազը» կոմեդիայում, որտեղ հարսանեկան քայլերգս գրել եմ ոչ թե մարդկանց, այլ Ավանակի և Վհուկի ամուսնական արարողության համար, Հատվածն այդպես էլ կոչվում է՝ Ավանակի պսակադրությունը : 

* '''Տ.''' — Ստում ես : Դու հավանաբար էս տան նախկին տերն ես , քեզ կինս է վարձել, որ ինձ գժվացնես․ 

* '''Թավ ձայն''' — Լռիր ոչնչություն․ Ասացի ես Մենդելսոնն եմ, բանկիր Աբրահամի որդին՝ Ֆելիքսը 

* '''Տ.''' — Ինչ է ուզածդ, Ֆե՛լիքս, 

* '''Թավ ձայն''' — ''(կատաղած)'' Ամոթ է վերջ տվեք ․իմ երաժշտական քմծիծաղը վերածել եք հարսանեկան հանդիսության ու լուրջ դեմքերով բազմանում եք իմ ծաղրական պաթետիկ քայլերգի տակ․Այդ քայլերգը ավանակի ամուսնության համար է գրված պա՞րզ է: Հումորի զգացում չունե՞ք ինչ է : 

* '''Տ.''' — Մի ասեք այդպես : Լռեք․․․ես 5 անգամ ամուսնացել եմ ձեր քայլերգի տակ․ 

* '''Թավ ձայն''' — Պարզվում է ․․ ամենա անհումորը էս մարդկության մեջ, դու ես ՝ որդյակ իմ․

* '''Տ.''' — Մի վիրավորեք, ինչու եք ծաղրում, ես ախր էդ ձեր.. անիծյալ քայլեգի երդվյալ երկրպագուն եմ :

* '''Թավ ձայն''' — Դրա համար էլ ավանակի կերպարում ես հայտնվել եղբայր․ վհուկ կանայք երբ ուզում լքում են քեզ ; ''(բարձր ծիծաղում է , ֆանագրաման ավարտվում է:)'' ''(Կինը վառում է լույսը; Տղամարդը կարծես երազի մեջ սթափվում է:)'' 

* '''Կ.''' — ''(մեղմ ձայնով)'' - Ինչու ես մթության մեջ նստել․ ''(նստում է կողքը, շոյում գլուխը)'' Ամբողջովին ջրի մեջ ես :

* '''Տ.''' — Ուր է ճամպրուկս:

* '''Կ.''' — Քո ճամպրուկը հոշոտված տեսք ուներ , վաղուց եմ դեն նետել:

* '''Տ.''' — ''(գլուխը ձեռքերի մեջ առնելով)'' Աստված իմ՝․․

* '''Կ.''' — Ուզու՞մ ես այսօր մեր գիշերը տոնի վերածենք ;

* '''Տ.''' — Ինչ տոն ;

* '''Կ.''' — Դե թեկուզ․․․ քո սիրած ռիտուալը ; ''(վերցնում է դիսկը, որ միացնի)''

* '''Տ.''' — Ոչ ոչ , միայն ոչ դա ․․ ''(դիսկը կնոջ ձեռքից խլում է պատուհանից շպրտում)''
''（Դրսում հնչում է Մենդելսոնի քայլերգը :）''

---

Հետաքրքիր է նշել, որ Շեքսպիրի մոտ «Հարսանեկան քայլերգի» ներքո ամուսնություն են գրանցում կատակերգության հերոսները՝ Էշն ու կախարդված Թագուհին։ Այլ կերպ ասած՝ այս քայլերգը կարելի է անվանել «էշի ամուսնության գրանցում», իսկ ընդհանուր առմամբ «Հարսանեկան քայլերգը» ոչ այլ ինչ է, քան կոմպոզիտորի հեգնանքը ամուսնության շքեղ հանդիսության հանդեպ։

Տասնյոթ տարեկանում Մենդելսոնը գրել է իր հռչակավոր «Ամառային գիշերվա երազը» ուվերտյուրան՝ Ուիլյամ Շեքսպիրի կատակերգության համար (այս կատակերգության մյուս երաժշտական համարները Մենդելսոնն ավարտել է 16 տարի անց)։ Այս ուվերտյուրան հատկապես հայտնի է իր մասերից մեկով՝ «Հարսանեկան քայլերգով»։
Այս քայլերգն ավանդաբար ուղեկցում է հարսանիքները ողջ աշխարհում՝ Ամերիկայից մինչև Ճապոնիա, Իսլանդիայից մինչև Ավստրալիա։ «Հարսանեկան քայլերգն» առաջին անգամ հնչել է 1843 թվականի հոկտեմբերի 14-ին Պոտսդամում՝ «Ամառային գիշերվա երազը» ներկայացման ժամանակ։ Սակայն լայն ժողովրդականություն այն ձեռք է բերել 15 տարի անց՝ Պրուսիայի թագավոր Ֆրիդրիխ Վիլհելմ IV-ի և Վիկտորյա թագուհու ավագ դստեր՝ անգլիական արքայադուստր Վիկտորյա Ադելհայդի հարսանիքին կատարվելուց հետո։

&lt;/div&gt;

[[Կատեգորիա:Արմինե Նալբանդյանի ստեղծագործություններ]]
[[Կատեգորիա:Հայ դրամատուրգիա]]</text>
      <sha1>kcbkhgedks5r4kh4eaywa0ajlzwrl6y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>393274</id>
      <parentid>393273</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T20:54:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NelliGK</username>
        <id>10434</id>
      </contributor>
      <origin>393274</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17174" sha1="81d515p1x3ah4r2qcauiwycwcyek71a" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title = Նախերգանք (պիես)
|section = 
|previous = 
|next = 
|notes =
|author = Արմինե Նալբանդյան
}}

&lt;div style=&quot;text-align:justify; line-height:1.6; padding:10px;&quot;&gt;

[[Պատկեր:Նախերգանք (պիես) 3.png|աջից|400x400փքս]]
''Մթության մեջ հնչում է Մենդելսոնի «Հարսանեկան քայլերք»-ը։''
''Տղամարդը գլուխը ձեռքերի մեջ առած նստած է։''
''Ներս է մտնում կինը, լույսը վառում է, երաժշտությունն անջատում.''

* '''Տ.''' — Ինչու անջատեցիր: Միացրու:

* '''Կ.''' — Ջղերիս վրա ազդում է : Մի տարի է՝ նույն բանն ես լսում:

* '''Տ.''' — Ուրիշ բան չկա լսելու: ''(նորից միացնում է)''

* '''Կ.''' — ''(Անջատում է, դիսկը վերցնում, պատուհանից նետում է)'' 

* '''Տ.''' — ''(Տեղից վեր թռչելով, կախիչից վերցնում է կնոջ զգեստը, պատուհանից նետում)''

* '''Կ.''' — Ախ այդպե՜ս… ''(Տղամարդու հողաթափերը վերցնում շպրտում է պատուհանից)''

''（դրսից ինչ-որ մեկի հուզված ձայնը）''

* '''Ձայն''' — Հերիք է ձեր տան աղբը գլխիս թափեք , Էստեղ կանգառ է, ուղևորներ են կանգնած:

''（Պատուհանից ներս՝ հետ են շպրտվում զգեստը, հողաթափերը, և դիսկը:）''

* '''Կ.''' — Ձայնասկավառակը պետք չէ, կարող եք ձեզ պահել: ''(դիսկը հետ է նետում պատուհանից)'' 

* '''Ձայն''' — Վախ աչքը՜ս… ես ձեր..

* '''Տ.''' — Ինչու հանեցիր ուղևորի աչքը:

* '''Կ.''' — Թող քիթը չխոթի իմ ընտանեկան գործերի մեջ:

* '''Տ.''' — Հիմա ոստիկանությունը կգա:

* '''Կ.''' — Ավելի լավ, վերջապես կազատվեմ քեզանից:

* '''Տ.''' — Ինչու ինձանից: Դու ես հանել աչքը:

* '''Կ.''' — Հետո ինչ: Ձայնասկավառակը քոնն է՝ նյարդեր սղոցող հարսանեկան քայլերքով հանդերձ:

* '''Տ.''' — Բայց քայլերքը ես չեմ գրել , Մենդելսոնն է գրել:

* '''Կ.''' — Ինձ համար մեկ է , թե ով է գրել: Ով գրել է, թող նա էլ պատասխան տա: ''(գնում է)'' 

* '''Տ.''' — ''(Կատաղած խփում է սեղանին)'' 
Գրողը տանի: Քեզ թվում է, եթե դիսկը նետես , գլխիս մեջ կդադարի՞ հնչել այդ քայլերգը : 

* '''Կ.''' — ''(ներս է մտնում)'' Դու ես մեղավոր : Քեզ ով էր ստիպում հինգ անգամ ամուսնանալ և այն էլ միևնույն քայլերգի տակ: 

* '''Տ.''' — Ու՝խ ես ձեր… Դե սրանց բացատրի , որ ամուսնության ամենահուզիչ պահը քայլերգն է ինձ համար: ''(նկատելով ճամպրուկը)'' Էդ ի՞նչ ճամպրուկ է ձեռքիդ:

* '''Կ.''' — Ես հեռանում եմ: 

* '''Տ.''' — Ընդմի՞շտ :

* '''Կ.''' — Չէ , Ժամանակավորապես: Մինչև գլխուղեղիդ բջիջները կվերականգնվեն:

* '''Տ.''' — Էդ դեպքում իմ ճամպրուկն ինչի՞ ես տանում:

* '''Կ.''' — Քո ճամպրուկը չի: 

* '''Տ.''' — Իմի վրա ութոտնուկ էր դաջված, ահա՛ խնդրեմ:

* '''Կ.''' — ի՞նչ կա որ , իմի վրա էլ է դաջված:

* '''Տ.''' — Քոնն աջ անկյունում էր, իսկ սա ձախում է:

* '''Կ.''' — ''(Ճամպրուկը շրջելով գլխիվայր)'' Հիմա է՞լ է ձախում:

* '''Տ.''' — Հիմարություն: Մե՛ջը ցույց տուր : Հաստատ իմ շորերն են:

* '''Կ.''' — Համոզվա՞ծ ես : 

* '''Տ.''' — Միանգամայն:

* '''Կ.''' — Խնդրեմ : ''(բացում է կափարիչը , միջից հնչում է Մենդելսոնի քայլերգը: Արագ փակում է)'' Գրողը տանի , նորից շփոթել եմ : Վերցրո՛ւ քո տխմար Ճամպրուկը ․ ''(Շպրտում է, գնում)'': 

* '''Տ.''' — ''(Հավաքելով ճամպրուկը)'' Անսիրտ կին է, ոչ մի հարգանք չունի երաժշտության հանդեպ: ''(Կողքի սենյակում ուժեղ գմբոց է լսվում :)'' Այդ ի՞նչ էր: 

* '''Կ.''' — ''(ներս մտնելով գզգզված)'' Դու՞ էիր պահածոները շարել ճամպրուկիս մեջ: 

* '''Տ.''' — Ոչ : Դու:

* '''Կ.''' — Ես ինչո՞ւ պիտի նման հիմար բան անեմ;

* '''Տ.''' — Թաքցրել էիր , որ հանկարծ չուտեմ:

* '''Կ.''' — Իսկ սա ի՞նչ է։

* '''Տ.''' — ի՞նչը:

* '''Կ.''' — Այս երկտողը: Դու՞ ես փակցրել ճամպրուկիս ;

* '''Տ.''' — Տուր տեսնեմ: ''(կարդում է)'' Ո՛չ, սա իմ ձեռագիրը չէ: 

* '''Կ.''' — Խզբզոցի է նման, հաստատ դու ես գրել:

* '''Տ.''' — Սա 19-րդ դարի ձեռագիր է, ''(հոտ է քաշում)'' , փետուրով է գրված:

* '''Կ.''' — ''(խլում է ձեռքից , հոտ է քաշում)'' Ի՞նչ գիտես 19 -րդ դարի է: 

* '''Տ.''' — Տակը նայիր՝ գրված է՝ 1842 թիվ :

* '''Կ.''' — Ուզում ես ասել 173 տարի ճամպրուկս չե՞մ բացել ; 

* '''Տ.''' — Այդպես է ստացվում: 

* '''Կ.''' — Հիմարություն: ''(նետում է)'' Բռնի՛ր քո անտիկվար երկտողը․ Սրանից լիքն է խոհանոցում: ''(գնում է :)''

* '''Տ.''' — Լիքն է ՞ ''(վերցնում է երկտողը կարդում , գերմաներեն)'' -&lt;Հարսանեկան քայլերգ ավանակի և վհուկի ամուսնության տեսարանի համար: Ուվերտյուրա նվիրված «Ամառային գիշերվա երազը» կոմեդիային : Մենդելսոն: ''(երկտողը դնում է գրպանը , հուզված սրբում ճակատի քրտինքը)'' ''(դռան զանգ)'' ''(վախեցած գերմաներեն)'' --Ով է : — Այս ի՞նչ է սա:

* '''Կ.''' — ''(Ներս մտնելով ձեռքին ծռմռված երկաթե ջահ՝ լյուստրա)'' -- Սա մե՞նք ենք նետել պատուհանից :

* '''Տ.''' — Չեմ հիշում:

* '''Կ.''' — Հիշիր: Էդ մարդը պատասխանի է սպասում դռան մոտ :

* '''Տ.''' — Ինչ մարդ :

* '''Կ.''' — Աչքը կապտած ուղևորը :

* '''Տ.''' — Ասա կորի գրողի ծոցը : Էս շենքում մենակ մենք չենք ապրում:

* '''Կ.''' — Այդպես էլ ասացի : Չի գնում:

* '''Տ.''' — Ասա թող կողքի դուռը զանգի , էնտեղ նորապսակներ են ապրում, հաստատ իրենցն է : ''(կինը գնում է , դռան մոտ աղմուկ չխկոց թխկոց , գոռգոռոց)'': ''(Նորից է հանում գրությունը կարդում)'': -- 1842 թիվ․

* '''Կ.''' — ''(կինը ներս մտնելով)'' Խայտառակություն, նորապսակներն ամուսնալուծվել են , դռան վրա հսկա չափերի երկտող է փակցված:

* '''Տ.''' — Ինչ է գրված:

* '''Կ.''' — Ես ինչ իմանամ, գերմաներեն է : Մի աչքանին կարդաց ու հուզված փախավ․

* '''Տ.''' — Գրողը տանի ․․․''(հոտոտում է երկտողը)'' Սա պատերազմ է , մարտահրավեր ողջ քաղաքակիրթ մարդկությանը ...

* '''Կ.''' — Չգիտեմ որտեղ ինչ պատերազմ է , բայց ինձ հիմա քո մեքենայի բանալիներն են հարկավոր; 

[[File:Նախերգանք (պիես) 2.png|աջից|400x400 փքս]]

* '''Տ.''' — Ոչ մի դեպքում․ իմ մեքենան բեռներ փոխադրելու համար չի նախատեսված;

* '''Կ.''' — Քո կարծիքով ճամպրուկս գրկա՞ծ եմ հասնելու կայարան :

* '''Տ.''' — Ոնց կուզես․ Քո ճամպրուկը էս պահին ինձ չի հուզում:

* '''Կ.''' — Ախ չի՜ հուզում.. ''(արագ մոտենում է , վերցնում տղամարդու ճամպրուկը պատուհանից նետում)''

* '''Տ.''' — Էդ ինչ արեցիր այ անմի՝տ․․․ երաժշտական ճամպրուկս․․

* '''Կ.''' — Վաղուց էր պետք ազատվել քո այդ տխմար ճվճվան արկղից: ''(դրսում , փողոցով մեկ սկսում է հնչել հարսանեկան քայլերգը)'' ''(երկուսով վազում են պատուհանից կախվում, նայում ներքև)''

* '''Տ.''' — Բազմություն է հավաքվել 

* '''Կ.''' — Վայրենի ամբոխ է 

* '''Տ.''' — Հիմա կհոշոտեն ճամպրուկս

* '''Կ.''' — Իջիր ներքև , անջատիր էդ մղձավանջը

* '''Տ.''' — Ոտքերով խփում են ճապրուկիս․ Անկիրթ ժողովուրդ է , ոչ մի հարգանք չունեն երաժշտության հանդեպ :

* '''Կ.''' — Սա մարդկության հաշվեհարդարն է հարսանեկան քայլեգի հանդեպ․ ''(բարձր ծիծաղում է)'' ''(քայլերգի ձայնը կտրվում է)''

* '''Տ.''' — Վերջ․ Ջարդեցին:

* '''Կ.''' — Հիմա մի աչքանին կգա:

* '''Տ.''' — ''(լաց է լինում)''

* '''Կ.''' — ''(ձեռքը պարզելով)'' - Բանալիները․ 

* '''Տ.''' — ''(լացելով հանում է բանալիները գրպանից տալիս ․)'' 

* '''Կ.''' — Երբ մտքովդ անցնի կրկին ամուսնանալ, ինձ տեղյակ պահիր: ''(հիստերիկ ծիծաղում է , գնում է)'' 

* '''Տ.''' — Ծիծաղիր ծիծաղիր․ Մեկ է ձեզ չի հաջողվի kոտրել ամուսնության․․վեհ․․գերազնիվ գաղափարը , համամարդկային այդ մոլուցքը իմ արմատներում է, չեք վերացնի՝ ոչ դու , ոչ վայրենի ամբոխը, ոչ էլ անգամ Մենդելսոնի այս ․․ծաղրական երկտողը: Մեկ է չեմ հավատում , սուտ է սուտ է ․․․ բարբաջանք․․ ''(պատռում, օդ է նետում երկտողը , և երկնքից բազում երկտողներ են սկսում թափվել)'' Տղամարդը խելագար պտտվում է թռուցիկների տակ, երկնքից լսվում է թավ ազդեցիկ ծիծաղ 

* '''Տ.''' — Ով ես դու․․․

* '''Թավ ձայն''' — Ֆելիքս․ 

* '''Տ.''' — Ֆելի՞քս … 

* '''Թավ ձայն''' — Ֆելիքս Աբրահամ Բերտոլդի Մենդելսոն : 

* '''Տ.''' — Հաստա՞տ ․․Էն ռոմանտիկ հրեա՞ն ․․ում քայլերգի տակ հպարտ ամուսնանում է ողջ քաղաքակիրթ աշխարհը ; 

* '''Թավ ձայն''' — Ողջ քաղաքակիրթ աշխարհը մոլորության մեջ է ապու՝շ Դա պարզապես կոմիկական ուվերտյուրա է Շեքսպիրի «Ամառային գիշերվա երազը» կոմեդիայում, որտեղ հարսանեկան քայլերգս գրել եմ ոչ թե մարդկանց, այլ Ավանակի և Վհուկի ամուսնական արարողության համար, Հատվածն այդպես էլ կոչվում է՝ Ավանակի պսակադրությունը : 

* '''Տ.''' — Ստում ես : Դու հավանաբար էս տան նախկին տերն ես , քեզ կինս է վարձել, որ ինձ գժվացնես․ 

* '''Թավ ձայն''' — Լռիր ոչնչություն․ Ասացի ես Մենդելսոնն եմ, բանկիր Աբրահամի որդին՝ Ֆելիքսը 

* '''Տ.''' — Ինչ է ուզածդ, Ֆե՛լիքս, 

* '''Թավ ձայն''' — ''(կատաղած)'' Ամոթ է վերջ տվեք ․իմ երաժշտական քմծիծաղը վերածել եք հարսանեկան հանդիսության ու լուրջ դեմքերով բազմանում եք իմ ծաղրական պաթետիկ քայլերգի տակ․Այդ քայլերգը ավանակի ամուսնության համար է գրված պա՞րզ է: Հումորի զգացում չունե՞ք ինչ է : 

* '''Տ.''' — Մի ասեք այդպես : Լռեք․․․ես 5 անգամ ամուսնացել եմ ձեր քայլերգի տակ․ 

* '''Թավ ձայն''' — Պարզվում է ․․ ամենա անհումորը էս մարդկության մեջ, դու ես ՝ որդյակ իմ․

* '''Տ.''' — Մի վիրավորեք, ինչու եք ծաղրում, ես ախր էդ ձեր.. անիծյալ քայլեգի երդվյալ երկրպագուն եմ :

* '''Թավ ձայն''' — Դրա համար էլ ավանակի կերպարում ես հայտնվել եղբայր․ վհուկ կանայք երբ ուզում լքում են քեզ ; ''(բարձր ծիծաղում է , ֆանագրաման ավարտվում է:)'' ''(Կինը վառում է լույսը; Տղամարդը կարծես երազի մեջ սթափվում է:)'' 

* '''Կ.''' — ''(մեղմ ձայնով)'' - Ինչու ես մթության մեջ նստել․ ''(նստում է կողքը, շոյում գլուխը)'' Ամբողջովին ջրի մեջ ես :

* '''Տ.''' — Ուր է ճամպրուկս:

* '''Կ.''' — Քո ճամպրուկը հոշոտված տեսք ուներ , վաղուց եմ դեն նետել:

* '''Տ.''' — ''(գլուխը ձեռքերի մեջ առնելով)'' Աստված իմ՝․․

* '''Կ.''' — Ուզու՞մ ես այսօր մեր գիշերը տոնի վերածենք ;

* '''Տ.''' — Ինչ տոն ;

* '''Կ.''' — Դե թեկուզ․․․ քո սիրած ռիտուալը ; ''(վերցնում է դիսկը, որ միացնի)''

* '''Տ.''' — Ոչ ոչ , միայն ոչ դա ․․ ''(դիսկը կնոջ ձեռքից խլում է պատուհանից շպրտում)''
''（Դրսում հնչում է Մենդելսոնի քայլերգը :）''

---

Հետաքրքիր է նշել, որ Շեքսպիրի մոտ «Հարսանեկան քայլերգի» ներքո ամուսնություն են գրանցում կատակերգության հերոսները՝ Էշն ու կախարդված Թագուհին։ Այլ կերպ ասած՝ այս քայլերգը կարելի է անվանել «էշի ամուսնության գրանցում», իսկ ընդհանուր առմամբ «Հարսանեկան քայլերգը» ոչ այլ ինչ է, քան կոմպոզիտորի հեգնանքը ամուսնության շքեղ հանդիսության հանդեպ։

Տասնյոթ տարեկանում Մենդելսոնը գրել է իր հռչակավոր «Ամառային գիշերվա երազը» ուվերտյուրան՝ Ուիլյամ Շեքսպիրի կատակերգության համար (այս կատակերգության մյուս երաժշտական համարները Մենդելսոնն ավարտել է 16 տարի անց)։ Այս ուվերտյուրան հատկապես հայտնի է իր մասերից մեկով՝ «Հարսանեկան քայլերգով»։
Այս քայլերգն ավանդաբար ուղեկցում է հարսանիքները ողջ աշխարհում՝ Ամերիկայից մինչև Ճապոնիա, Իսլանդիայից մինչև Ավստրալիա։ «Հարսանեկան քայլերգն» առաջին անգամ հնչել է 1843 թվականի հոկտեմբերի 14-ին Պոտսդամում՝ «Ամառային գիշերվա երազը» ներկայացման ժամանակ։ Սակայն լայն ժողովրդականություն այն ձեռք է բերել 15 տարի անց՝ Պրուսիայի թագավոր Ֆրիդրիխ Վիլհելմ IV-ի և Վիկտորյա թագուհու ավագ դստեր՝ անգլիական արքայադուստր Վիկտորյա Ադելհայդի հարսանիքին կատարվելուց հետո։

&lt;/div&gt;

[[Կատեգորիա:Արմինե Նալբանդյանի ստեղծագործություններ]]
[[Կատեգորիա:Հայ դրամատուրգիա]]</text>
      <sha1>81d515p1x3ah4r2qcauiwycwcyek71a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>393275</id>
      <parentid>393274</parentid>
      <timestamp>2026-06-21T21:19:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NelliGK</username>
        <id>10434</id>
      </contributor>
      <origin>393275</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17172" sha1="jk7nbfpa90npd5rmzl2fwpaq6pi7r27" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title = Նախերգանք (պիես)
|section = 
|previous = 
|next = 
|notes =
|author = Արմինե Նալբանդյան
}}

&lt;div style=&quot;text-align:justify; line-height:1.6; padding:10px;&quot;&gt;

[[Պատկեր:Նախերգանք (պիես) 3.png|աջից|400x400փքս]]
''Մթության մեջ հնչում է Մենդելսոնի «Հարսանեկան քայլերք»-ը։''
''Տղամարդը գլուխը ձեռքերի մեջ առած նստած է։''
''Ներս է մտնում կինը, լույսը վառում է, երաժշտությունն անջատում.''

* '''Տ.''' — Ինչու անջատեցիր: Միացրու:

* '''Կ.''' — Ջղերիս վրա ազդում է : Մի տարի է՝ նույն բանն ես լսում:

* '''Տ.''' — Ուրիշ բան չկա լսելու: ''(նորից միացնում է)''

* '''Կ.''' — ''(Անջատում է, դիսկը վերցնում, պատուհանից նետում է)'' 

* '''Տ.''' — ''(Տեղից վեր թռչելով, կախիչից վերցնում է կնոջ զգեստը, պատուհանից նետում)''

* '''Կ.''' — Ախ այդպե՜ս… ''(Տղամարդու հողաթափերը վերցնում շպրտում է պատուհանից)''

''（դրսից ինչ-որ մեկի հուզված ձայնը）''

* '''Ձայն''' — Հերիք է ձեր տան աղբը գլխիս թափեք , Էստեղ կանգառ է, ուղևորներ են կանգնած:

''（Պատուհանից ներս՝ հետ են շպրտվում զգեստը, հողաթափերը, և դիսկը:）''

* '''Կ.''' — Ձայնասկավառակը պետք չէ, կարող եք ձեզ պահել: ''(դիսկը հետ է նետում պատուհանից)'' 

* '''Ձայն''' — Վախ աչքը՜ս… ես ձեր..

* '''Տ.''' — Ինչու հանեցիր ուղևորի աչքը:

* '''Կ.''' — Թող քիթը չխոթի իմ ընտանեկան գործերի մեջ:

* '''Տ.''' — Հիմա ոստիկանությունը կգա:

* '''Կ.''' — Ավելի լավ, վերջապես կազատվեմ քեզանից:

* '''Տ.''' — Ինչու ինձանից: Դու ես հանել աչքը:

* '''Կ.''' — Հետո ինչ: Ձայնասկավառակը քոնն է՝ նյարդեր սղոցող հարսանեկան քայլերքով հանդերձ:

* '''Տ.''' — Բայց քայլերքը ես չեմ գրել , Մենդելսոնն է գրել:

* '''Կ.''' — Ինձ համար մեկ է , թե ով է գրել: Ով գրել է, թող նա էլ պատասխան տա: ''(գնում է)'' 

* '''Տ.''' — ''(Կատաղած խփում է սեղանին)'' 
Գրողը տանի: Քեզ թվում է, եթե դիսկը նետես , գլխիս մեջ կդադարի՞ հնչել այդ քայլերգը : 

* '''Կ.''' — ''(ներս է մտնում)'' Դու ես մեղավոր : Քեզ ով էր ստիպում հինգ անգամ ամուսնանալ և այն էլ միևնույն քայլերգի տակ: 

* '''Տ.''' — Ու՝խ ես ձեր… Դե սրանց բացատրի , որ ամուսնության ամենահուզիչ պահը քայլերգն է ինձ համար: ''(նկատելով ճամպրուկը)'' Էդ ի՞նչ ճամպրուկ է ձեռքիդ:

* '''Կ.''' — Ես հեռանում եմ: 

* '''Տ.''' — Ընդմի՞շտ :

* '''Կ.''' — Չէ , Ժամանակավորապես: Մինչև գլխուղեղիդ բջիջները կվերականգնվեն:

* '''Տ.''' — Էդ դեպքում իմ ճամպրուկն ինչի՞ ես տանում:

* '''Կ.''' — Քո ճամպրուկը չի: 

* '''Տ.''' — Իմի վրա ութոտնուկ էր դաջված, ահա՛ խնդրեմ:

* '''Կ.''' — ի՞նչ կա որ , իմի վրա էլ է դաջված:

* '''Տ.''' — Քոնն աջ անկյունում էր, իսկ սա ձախում է:

* '''Կ.''' — ''(Ճամպրուկը շրջելով գլխիվայր)'' Հիմա է՞լ է ձախում:

* '''Տ.''' — Հիմարություն: Մե՛ջը ցույց տուր : Հաստատ իմ շորերն են:

* '''Կ.''' — Համոզվա՞ծ ես : 

* '''Տ.''' — Միանգամայն:

* '''Կ.''' — Խնդրեմ : ''(բացում է կափարիչը , միջից հնչում է Մենդելսոնի քայլերգը: Արագ փակում է)'' Գրողը տանի , նորից շփոթել եմ : Վերցրու քո տխմար Ճամպրուկը ․ ''(Շպրտում է, գնում)'': 

* '''Տ.''' — ''(Հավաքելով ճամպրուկը)'' Անսիրտ կին է, ոչ մի հարգանք չունի երաժշտության հանդեպ: ''(Կողքի սենյակում ուժեղ գմբոց է լսվում :)'' Այդ ի՞նչ էր: 

* '''Կ.''' — ''(ներս մտնելով գզգզված)'' Դու՞ էիր պահածոները շարել ճամպրուկիս մեջ: 

* '''Տ.''' — Ոչ : Դու:

* '''Կ.''' — Ես ինչո՞ւ պիտի նման հիմար բան անեմ;

* '''Տ.''' — Թաքցրել էիր , որ հանկարծ չուտեմ:

* '''Կ.''' — Իսկ սա ի՞նչ է։

* '''Տ.''' — ի՞նչը:

* '''Կ.''' — Այս երկտողը: Դու՞ ես փակցրել ճամպրուկիս ;

* '''Տ.''' — Տուր տեսնեմ: ''(կարդում է)'' Ո՛չ, սա իմ ձեռագիրը չէ: 

* '''Կ.''' — Խզբզոցի է նման, հաստատ դու ես գրել:

* '''Տ.''' — Սա 19-րդ դարի ձեռագիր է, ''(հոտ է քաշում)'' , փետուրով է գրված:

* '''Կ.''' — ''(խլում է ձեռքից , հոտ է քաշում)'' Ի՞նչ գիտես 19 -րդ դարի է: 

* '''Տ.''' — Տակը նայիր՝ գրված է՝ 1842 թիվ :

* '''Կ.''' — Ուզում ես ասել 173 տարի ճամպրուկս չե՞մ բացել ; 

* '''Տ.''' — Այդպես է ստացվում: 

* '''Կ.''' — Հիմարություն: ''(նետում է)'' Բռնի՛ր քո անտիկվար երկտողը․ Սրանից լիքն է խոհանոցում: ''(գնում է :)''

* '''Տ.''' — Լիքն է ՞ ''(վերցնում է երկտողը կարդում , գերմաներեն)'' -&lt;Հարսանեկան քայլերգ ավանակի և վհուկի ամուսնության տեսարանի համար: Ուվերտյուրա նվիրված «Ամառային գիշերվա երազը» կոմեդիային : Մենդելսոն: ''(երկտողը դնում է գրպանը , հուզված սրբում ճակատի քրտինքը)'' ''(դռան զանգ)'' ''(վախեցած գերմաներեն)'' --Ով է : — Այս ի՞նչ է սա:

* '''Կ.''' — ''(Ներս մտնելով ձեռքին ծռմռված երկաթե ջահ՝ լյուստրա)'' -- Սա մե՞նք ենք նետել պատուհանից :

* '''Տ.''' — Չեմ հիշում:

* '''Կ.''' — Հիշիր: Էդ մարդը պատասխանի է սպասում դռան մոտ :

* '''Տ.''' — Ինչ մարդ :

* '''Կ.''' — Աչքը կապտած ուղևորը :

* '''Տ.''' — Ասա կորի գրողի ծոցը : Էս շենքում մենակ մենք չենք ապրում:

* '''Կ.''' — Այդպես էլ ասացի : Չի գնում:

* '''Տ.''' — Ասա թող կողքի դուռը զանգի , էնտեղ նորապսակներ են ապրում, հաստատ իրենցն է : ''(կինը գնում է , դռան մոտ աղմուկ չխկոց թխկոց , գոռգոռոց)'': ''(Նորից է հանում գրությունը կարդում)'': -- 1842 թիվ․

* '''Կ.''' — ''(կինը ներս մտնելով)'' Խայտառակություն, նորապսակներն ամուսնալուծվել են , դռան վրա հսկա չափերի երկտող է փակցված:

* '''Տ.''' — Ինչ է գրված:

* '''Կ.''' — Ես ինչ իմանամ, գերմաներեն է : Մի աչքանին կարդաց ու հուզված փախավ․

* '''Տ.''' — Գրողը տանի ․․․''(հոտոտում է երկտողը)'' Սա պատերազմ է , մարտահրավեր ողջ քաղաքակիրթ մարդկությանը ...

* '''Կ.''' — Չգիտեմ որտեղ ինչ պատերազմ է , բայց ինձ հիմա քո մեքենայի բանալիներն են հարկավոր; 

[[File:Նախերգանք (պիես) 2.png|աջից|400x400 փքս]]

* '''Տ.''' — Ոչ մի դեպքում․ իմ մեքենան բեռներ փոխադրելու համար չի նախատեսված;

* '''Կ.''' — Քո կարծիքով ճամպրուկս գրկա՞ծ եմ հասնելու կայարան :

* '''Տ.''' — Ոնց կուզես․ Քո ճամպրուկը էս պահին ինձ չի հուզում:

* '''Կ.''' — Ախ չի՜ հուզում.. ''(արագ մոտենում է , վերցնում տղամարդու ճամպրուկը պատուհանից նետում)''

* '''Տ.''' — Էդ ինչ արեցիր այ անմի՝տ․․․ երաժշտական ճամպրուկս․․

* '''Կ.''' — Վաղուց էր պետք ազատվել քո այդ տխմար ճվճվան արկղից: ''(դրսում , փողոցով մեկ սկսում է հնչել հարսանեկան քայլերգը)'' ''(երկուսով վազում են պատուհանից կախվում, նայում ներքև)''

* '''Տ.''' — Բազմություն է հավաքվել 

* '''Կ.''' — Վայրենի ամբոխ է 

* '''Տ.''' — Հիմա կհոշոտեն ճամպրուկս

* '''Կ.''' — Իջիր ներքև , անջատիր էդ մղձավանջը

* '''Տ.''' — Ոտքերով խփում են ճապրուկիս․ Անկիրթ ժողովուրդ է , ոչ մի հարգանք չունեն երաժշտության հանդեպ :

* '''Կ.''' — Սա մարդկության հաշվեհարդարն է հարսանեկան քայլեգի հանդեպ․ ''(բարձր ծիծաղում է)'' ''(քայլերգի ձայնը կտրվում է)''

* '''Տ.''' — Վերջ․ Ջարդեցին:

* '''Կ.''' — Հիմա մի աչքանին կգա:

* '''Տ.''' — ''(լաց է լինում)''

* '''Կ.''' — ''(ձեռքը պարզելով)'' - Բանալիները․ 

* '''Տ.''' — ''(լացելով հանում է բանալիները գրպանից տալիս ․)'' 

* '''Կ.''' — Երբ մտքովդ անցնի կրկին ամուսնանալ, ինձ տեղյակ պահիր: ''(հիստերիկ ծիծաղում է , գնում է)'' 

* '''Տ.''' — Ծիծաղիր ծիծաղիր․ Մեկ է ձեզ չի հաջողվի kոտրել ամուսնության․․վեհ․․գերազնիվ գաղափարը , համամարդկային այդ մոլուցքը իմ արմատներում է, չեք վերացնի՝ ոչ դու , ոչ վայրենի ամբոխը, ոչ էլ անգամ Մենդելսոնի այս ․․ծաղրական երկտողը: Մեկ է չեմ հավատում , սուտ է սուտ է ․․․ բարբաջանք․․ ''(պատռում, օդ է նետում երկտողը , և երկնքից բազում երկտողներ են սկսում թափվել)'' Տղամարդը խելագար պտտվում է թռուցիկների տակ, երկնքից լսվում է թավ ազդեցիկ ծիծաղ 

* '''Տ.''' — Ով ես դու․․․

* '''Թավ ձայն''' — Ֆելիքս․ 

* '''Տ.''' — Ֆելի՞քս … 

* '''Թավ ձայն''' — Ֆելիքս Աբրահամ Բերտոլդի Մենդելսոն : 

* '''Տ.''' — Հաստա՞տ ․․Էն ռոմանտիկ հրեա՞ն ․․ում քայլերգի տակ հպարտ ամուսնանում է ողջ քաղաքակիրթ աշխարհը ; 

* '''Թավ ձայն''' — Ողջ քաղաքակիրթ աշխարհը մոլորության մեջ է ապու՝շ Դա պարզապես կոմիկական ուվերտյուրա է Շեքսպիրի «Ամառային գիշերվա երազը» կոմեդիայում, որտեղ հարսանեկան քայլերգս գրել եմ ոչ թե մարդկանց, այլ Ավանակի և Վհուկի ամուսնական արարողության համար, Հատվածն այդպես էլ կոչվում է՝ Ավանակի պսակադրությունը : 

* '''Տ.''' — Ստում ես : Դու հավանաբար էս տան նախկին տերն ես , քեզ կինս է վարձել, որ ինձ գժվացնես․ 

* '''Թավ ձայն''' — Լռիր ոչնչություն․ Ասացի ես Մենդելսոնն եմ, բանկիր Աբրահամի որդին՝ Ֆելիքսը 

* '''Տ.''' — Ինչ է ուզածդ, Ֆե՛լիքս, 

* '''Թավ ձայն''' — ''(կատաղած)'' Ամոթ է վերջ տվեք ․իմ երաժշտական քմծիծաղը վերածել եք հարսանեկան հանդիսության ու լուրջ դեմքերով բազմանում եք իմ ծաղրական պաթետիկ քայլերգի տակ․Այդ քայլերգը ավանակի ամուսնության համար է գրված պա՞րզ է: Հումորի զգացում չունե՞ք ինչ է : 

* '''Տ.''' — Մի ասեք այդպես : Լռեք․․․ես 5 անգամ ամուսնացել եմ ձեր քայլերգի տակ․ 

* '''Թավ ձայն''' — Պարզվում է ․․ ամենա անհումորը էս մարդկության մեջ, դու ես ՝ որդյակ իմ․

* '''Տ.''' — Մի վիրավորեք, ինչու եք ծաղրում, ես ախր էդ ձեր.. անիծյալ քայլեգի երդվյալ երկրպագուն եմ :

* '''Թավ ձայն''' — Դրա համար էլ ավանակի կերպարում ես հայտնվել եղբայր․ վհուկ կանայք երբ ուզում լքում են քեզ ; ''(բարձր ծիծաղում է , ֆանագրաման ավարտվում է:)'' ''(Կինը վառում է լույսը; Տղամարդը կարծես երազի մեջ սթափվում է:)'' 

* '''Կ.''' — ''(մեղմ ձայնով)'' - Ինչու ես մթության մեջ նստել․ ''(նստում է կողքը, շոյում գլուխը)'' Ամբողջովին ջրի մեջ ես :

* '''Տ.''' — Ուր է ճամպրուկս:

* '''Կ.''' — Քո ճամպրուկը հոշոտված տեսք ուներ , վաղուց եմ դեն նետել:

* '''Տ.''' — ''(գլուխը ձեռքերի մեջ առնելով)'' Աստված իմ՝․․

* '''Կ.''' — Ուզու՞մ ես այսօր մեր գիշերը տոնի վերածենք ;

* '''Տ.''' — Ինչ տոն ;

* '''Կ.''' — Դե թեկուզ․․․ քո սիրած ռիտուալը ; ''(վերցնում է դիսկը, որ միացնի)''

* '''Տ.''' — Ոչ ոչ , միայն ոչ դա ․․ ''(դիսկը կնոջ ձեռքից խլում է պատուհանից շպրտում)''
''（Դրսում հնչում է Մենդելսոնի քայլերգը :）''

---

Հետաքրքիր է նշել, որ Շեքսպիրի մոտ «Հարսանեկան քայլերգի» ներքո ամուսնություն են գրանցում կատակերգության հերոսները՝ Էշն ու կախարդված Թագուհին։ Այլ կերպ ասած՝ այս քայլերգը կարելի է անվանել «էշի ամուսնության գրանցում», իսկ ընդհանուր առմամբ «Հարսանեկան քայլերգը» ոչ այլ ինչ է, քան կոմպոզիտորի հեգնանքը ամուսնության շքեղ հանդիսության հանդեպ։

Տասնյոթ տարեկանում Մենդելսոնը գրել է իր հռչակավոր «Ամառային գիշերվա երազը» ուվերտյուրան՝ Ուիլյամ Շեքսպիրի կատակերգության համար (այս կատակերգության մյուս երաժշտական համարները Մենդելսոնն ավարտել է 16 տարի անց)։ Այս ուվերտյուրան հատկապես հայտնի է իր մասերից մեկով՝ «Հարսանեկան քայլերգով»։
Այս քայլերգն ավանդաբար ուղեկցում է հարսանիքները ողջ աշխարհում՝ Ամերիկայից մինչև Ճապոնիա, Իսլանդիայից մինչև Ավստրալիա։ «Հարսանեկան քայլերգն» առաջին անգամ հնչել է 1843 թվականի հոկտեմբերի 14-ին Պոտսդամում՝ «Ամառային գիշերվա երազը» ներկայացման ժամանակ։ Սակայն լայն ժողովրդականություն այն ձեռք է բերել 15 տարի անց՝ Պրուսիայի թագավոր Ֆրիդրիխ Վիլհելմ IV-ի և Վիկտորյա թագուհու ավագ դստեր՝ անգլիական արքայադուստր Վիկտորյա Ադելհայդի հարսանիքին կատարվելուց հետո։

&lt;/div&gt;

[[Կատեգորիա:Արմինե Նալբանդյանի ստեղծագործություններ]]
[[Կատեգորիա:Հայ դրամատուրգիա]]</text>
      <sha1>jk7nbfpa90npd5rmzl2fwpaq6pi7r27</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>