Վիքիդարան hywikisource https://hy.wikisource.org/wiki/%D4%B3%D5%AC%D5%AD%D5%A1%D5%BE%D5%B8%D6%80_%D5%A7%D5%BB MediaWiki 1.47.0-wmf.19 first-letter Մեդիա Սպասարկող Քննարկում Մասնակից Մասնակցի քննարկում Վիքիդարան Վիքիդարանի քննարկում Պատկեր Պատկերի քննարկում MediaWiki MediaWiki քննարկում Կաղապար Կաղապարի քննարկում Օգնություն Օգնության քննարկում Կատեգորիա Կատեգորիայի քննարկում Հեղինակ Հեղինակի քննարկում Պորտալ Պորտալի քննարկում Էջ Էջի քննարկում Ինդեքս Ինդեքսի քննարկում TimedText TimedText talk Մոդուլ Մոդուլի քննարկում Event Event talk 100 1804 394889 352231 2026-09-10T13:07:19Z Emptyfear 547 /* Վեպեր */ 394889 wikitext text/x-wiki {{Հեղինակ |լրիվ անուն = Վահան Թոթովենց |դասակարգում = Թոթովենց, Վահան |սկզբնատառ = Թ |պատկեր = Վահան Թոթովենց.jpg |ծնվել է = 1894 |մահացել է = 1937 }} {{ՀԻ|Տարի=1937}} ==Վեպեր== * [[Կյանքը հին հռովմեական ճանապարհի վրա]] * Հայաստանի Տոն-Քիշոթը, 1921 * [[Դոկտոր Բուրբոնյան]], 1923 * [[Բաքու (Վահան Թոթովենց, գիրք 1)|Բաքու]], գիրք 1, 1930 * [[Բաքու (Վահան Թոթովենց, գիրք 2)|Բաքու]], գիրք 2, 1932 * [[Բաքու (Վահան Թոթովենց, գիրք 3)|Բաքու]], գիրք 3, 1934 == Վիպակներ == * [[Հովնաթան որդի Երեմիայի]] (1934) * [[Հրկիզված թղթեր]] * [[Ծիրանի ծառ]] * [[Փոքրիկ էսքիզ մի մեծ վեպի]] * [[Տոնոն]], 1917 * [[Ասատուր և Կլեոպատրա]], 1929 == Երկեր == * [[Ավերակ (Վահան Թոթովենց)|Ավերակ]], 1908 * [[Սրինգ]], քերթվածներ, 1909 * [[Առավոտին մեջ]], 1921 * [[Գարունին սիրտը]], 1921 * [[Մահվան բատալիոն]], 1923 * [[Սեղբոսը]], 1924 * [[Սասմա ծռեր]], 1925 * [[Նոր Բյուզանդիոն]], 1925 * [[Նյու Յորք]], 1927 * [[Կրիտիկոս-ծիծաղ]], 1927 * [[Շիրվանզադե (կենսագրություն)]], 1930 * [[Երկու սուր]], 1930 * [[Հայ ազգի փրկիչ դաշնակները]], 1931 * [[Բաց կապույտ ծաղիկներ]], 1935 * [[Մոխրակույտ]], 1936 == Պիեսներ == * [[Պողպատե ճաշ]], 1924 ==Պատմվածքներ== *[[Ազգին բարերարի գերեզմանը]] *[[Ամբողջ քաղաքը մատ խածավ]] *[[Աղավնիներ]] *[[Բաց-կապույտ ծաղիկներ]] *[[Գավառական ողբերգություն]] *[[Գևոն]] *[[Երկու գերեզման]] *[[Իմ հորաքույրը]] *[[Կյուրեղ աղայի մահը]] *[[Հաճի Մարկոս աղա]] *[[Մի կյանք և մի սեր]] *[[Յըլդըզ]] *[[Ներման աղոթքը]] * Պատմվածքներ, 1921 * Պատմվածքներ, առաջին շարք, 1921 * [[Լաո-Հո]], 1929 * [[Հայրենի պատմվածքներ]], 1939 ==[[Ամերիկա (Վահան Թոթովենց)|Ամերիկա]]== *[[Ամերիկա գացող հարսնցուն]] * Ամերիկա, պատմվածքներ, 1929 ** [[Ասատուր և Կլեոպատրա]] ** [[Աստվածային կոմեդիա]] ** [[Արաբական բալլադա]] ** [[Գերտրուդ]] ** [[Գրոզբի]] ** [[Երկու հրդեհ]] ** [[Թոմ]] ** [[Ժամանակակից հեքիաթ]] ** [[Իզաբելլա Սերրանո]] ** [[«Ինչպես ծովում խեղդեցի մի մարդու»]] ** [[Հայրենակիցս]] ** [[«Հո՛, հո՛, հո՛․․․»]] ** [[Մի կարճ և պարզ պատմություն]] ** [[Մեյրի Ընդըրվուդ]] ** [[Նյու-Յորք]] ** [[Նորից դեպի ահարկու քաղաքը]] ** [[Ութն օրվա կնոջ ծախսը]] ** [[Պայքար (Վահան Թոթովենց)|Պայքար]] ** [[Պարտություն փիլիսոփայական ֆրոնտում]] ** [[Վարժուհին]] ** [[Տիկին Պուլմենի շնիկը]] ==Բանաստեղծություններ== *[[Իմ երգս]] *[[Զքեզ ըմպեմ, ո՜վ աղջիկ]] *[[Մարտահրավեր]] *[[Ողբ անմահության]] *[[Վանե՛ շողերդ․․․]] *[[Քառյակներ (Թոթովենց)|Քառյակներ]] ==Արձակ բանաստեղծություններ== *[[Արձակ բանաստեղծությունների հավաքածու]] *[[Մտածումի շիթեր]] ==Պոեմներ== * [[Արևելք]] eenyxybjit1j2fyezwrs8ksxrcobxuj 395124 394889 2026-09-11T10:33:54Z Emptyfear 547 /* Երկեր */ 395124 wikitext text/x-wiki {{Հեղինակ |լրիվ անուն = Վահան Թոթովենց |դասակարգում = Թոթովենց, Վահան |սկզբնատառ = Թ |պատկեր = Վահան Թոթովենց.jpg |ծնվել է = 1894 |մահացել է = 1937 }} {{ՀԻ|Տարի=1937}} ==Վեպեր== * [[Կյանքը հին հռովմեական ճանապարհի վրա]] * Հայաստանի Տոն-Քիշոթը, 1921 * [[Դոկտոր Բուրբոնյան]], 1923 * [[Բաքու (Վահան Թոթովենց, գիրք 1)|Բաքու]], գիրք 1, 1930 * [[Բաքու (Վահան Թոթովենց, գիրք 2)|Բաքու]], գիրք 2, 1932 * [[Բաքու (Վահան Թոթովենց, գիրք 3)|Բաքու]], գիրք 3, 1934 == Վիպակներ == * [[Հովնաթան որդի Երեմիայի]] (1934) * [[Հրկիզված թղթեր]] * [[Ծիրանի ծառ]] * [[Փոքրիկ էսքիզ մի մեծ վեպի]] * [[Տոնոն]], 1917 * [[Ասատուր և Կլեոպատրա]], 1929 == Երկեր == * [[Ավերակ (Վահան Թոթովենց)|Ավերակ]], 1908 * [[Սրինգ]], քերթվածներ, 1909 * [[Առավոտին մեջ]], 1921 * [[Գարունին սիրտը]], 1921 * [[Մահվան բատալիոն]], 1923 * [[Սեղբոսը]], 1924 * [[Սասմա ծռեր]], 1925 * [[Նոր Բյուզանդիոն]], 1925 * [[Նյու Յորք]], 1927 * [[Կրիտիկոս-ծիծաղ]], 1927 * [[Շիրվանզադե (կենսագրություն)]], 1930 * [[Երկու սուր]], 1930 * [[Հայ ազգի փրկիչ դաշնակները]], 1931 * [[Բաց-կապույտ ծաղիկներ]], 1935 * [[Մոխրակույտ]], 1936 == Պիեսներ == * [[Պողպատե ճաշ]], 1924 ==Պատմվածքներ== *[[Ազգին բարերարի գերեզմանը]] *[[Ամբողջ քաղաքը մատ խածավ]] *[[Աղավնիներ]] *[[Բաց-կապույտ ծաղիկներ]] *[[Գավառական ողբերգություն]] *[[Գևոն]] *[[Երկու գերեզման]] *[[Իմ հորաքույրը]] *[[Կյուրեղ աղայի մահը]] *[[Հաճի Մարկոս աղա]] *[[Մի կյանք և մի սեր]] *[[Յըլդըզ]] *[[Ներման աղոթքը]] * Պատմվածքներ, 1921 * Պատմվածքներ, առաջին շարք, 1921 * [[Լաո-Հո]], 1929 * [[Հայրենի պատմվածքներ]], 1939 ==[[Ամերիկա (Վահան Թոթովենց)|Ամերիկա]]== *[[Ամերիկա գացող հարսնցուն]] * Ամերիկա, պատմվածքներ, 1929 ** [[Ասատուր և Կլեոպատրա]] ** [[Աստվածային կոմեդիա]] ** [[Արաբական բալլադա]] ** [[Գերտրուդ]] ** [[Գրոզբի]] ** [[Երկու հրդեհ]] ** [[Թոմ]] ** [[Ժամանակակից հեքիաթ]] ** [[Իզաբելլա Սերրանո]] ** [[«Ինչպես ծովում խեղդեցի մի մարդու»]] ** [[Հայրենակիցս]] ** [[«Հո՛, հո՛, հո՛․․․»]] ** [[Մի կարճ և պարզ պատմություն]] ** [[Մեյրի Ընդըրվուդ]] ** [[Նյու-Յորք]] ** [[Նորից դեպի ահարկու քաղաքը]] ** [[Ութն օրվա կնոջ ծախսը]] ** [[Պայքար (Վահան Թոթովենց)|Պայքար]] ** [[Պարտություն փիլիսոփայական ֆրոնտում]] ** [[Վարժուհին]] ** [[Տիկին Պուլմենի շնիկը]] ==Բանաստեղծություններ== *[[Իմ երգս]] *[[Զքեզ ըմպեմ, ո՜վ աղջիկ]] *[[Մարտահրավեր]] *[[Ողբ անմահության]] *[[Վանե՛ շողերդ․․․]] *[[Քառյակներ (Թոթովենց)|Քառյակներ]] ==Արձակ բանաստեղծություններ== *[[Արձակ բանաստեղծությունների հավաքածու]] *[[Մտածումի շիթեր]] ==Պոեմներ== * [[Արևելք]] 4fsafsjn8xm85trfqnwyj6us6gdxhkw 0 2236 395123 130105 2026-09-11T10:33:44Z Emptyfear 547 395123 wikitext text/x-wiki __NOEDITSECTION__ {{վերնագիր |title = Բաց-կապույտ ծաղիկներ |author = Վահան Թոթովենց}} <pages index="Բաց-կապույտ ծաղիկներ" from="Բաց-կապույտ ծաղիկներ 01.jpg" to="Բաց-կապույտ ծաղիկներ 39.jpg"/> ==Տողատակեր== {{references}} [[Կատեգորիա:Վահան Թոթովենց]] iitu91023m105pn68k2739evagtn8sb 104 15033 394984 126656 2026-09-10T14:35:24Z Emptyfear 547 /* Սրբագրված */ -տողադարձեր -նոր տողեր 394984 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Emptyfear" /></noinclude>ղանն, և կամ լավ ևս ըսեմ՝ կենաց մահը: Օ՛ն ուրեմն, հրաժա րե՛ խորհուրդեդ, մրցե՛, տանջվե՛, մեռիր ի հարկին, բայց ազատ մեռիր, մայր մնացիր: Կուզես զոհվիլ ապերախտի մի համար որ թողուց զքեզ: Կը ցանկա՞ս ուրեմն հուսահատությամբ հրճվեցնել անոր աչքերն՝ արժանապատվությունդ կատարելապես մոռնալով: Մեռիր լռությամբ՝ եթե կարելի չէ ապրիլդ, բայց մի՛ շնորհեր այդ նեն գավորին նվաստությանդ տեսարանը: Գիտեմ որ սերը զորություն մ՚ է որ կը բռնանա մեր վրա, և թե անկարելի է յուր լուծը թոթափել եթե նաև կամինք: Գիտեմ որ սանձ ընդունող և տրամարանող սերը՝ սէր չէ. դիտեմ թե անհնար է շիջուցանել հուրն այն՝ որ կայրե զմեղ: Սակայն այս հուսահատ մրցման մեջ պատվավոր միջոց մի կը մնա մեզ, այն է՝ մեռնիլ վեհանձնությամբ, ղի լավագույն է մահն մեծ քան նվաստ կյանքն: Ուստի կուղեմ իմացնել քեզ թե լավադույն կը համարիմ մեծ հիշատակիդ վրա ողբալ, քան թե փոքր և տղորմելի կյանքովդ հրճվիր։ Եվ սակայն, Մայտա՛, գիտես որ եթե աշխարհ կընծայե ինձ հաճույք մի, եթե կա հոդ մ՚ որ կենաց հետ կը կապե զիս՝ քու բարեկամությունդ է. քու հիշատակա{դ կսփոփեմ իմ առանձնությունս որ անձնական անդարմանելի ցավերս առավել ևս կը դառնացնե: Քու մահվամբդ կը կտրես այն վերջին օղակն որով կը հարիմ կենաց, կը մարես վերջին նշույլն որ մթազգած օրերըս կը լուսավորե, կը հափշտակես սրտիս վերջին սնունդն: Հանդերձ այսու քաջությունն ունիմ աղաղակելու քեզ. «Մեռի՛ր, բայց մի՛ նվաստանար»: Իբրև մեծ շնոր` կը խնդրեմ քեզմե, Մա՛յտա, որ ազատությունդ պահես, և վիշտդ արիությամբ տանիս: Տե՛ս, Կոմսն քեզ յուր ձեռքը կը նվիրե, ընդունե՛ զայն, արժանի է քեզ: Դուք իրարու սահմանված երկու հոգիներ եք: Անոր հավատարմությամբ մյուսին անհավատարմությունը պիտի կրնաս մոռնալ. հրեշ մի կը կորսնցնես, հրեշտակ մը կը գտնես. ոչ միայն չես ունենար կորուստ մի, այլև կը շահիս: Չեմ հորդորեր զքեզ այժմեն Կոմսին բախտակից րլլալ, ո՛չ: Երբ մեր սիրտը կը նվիրենք, պետք է ամբողջապես տանք և կամ բնավ չտանք, անկատար նվերն՝ նվեր չէ, այլ չարիք: Իսկ դու հիմա չես կրնար ամբողջ սերդ նվիրել. սպասե՛ ուրեմն.<noinclude> <references/></noinclude> sm8fsd8y0u1pvsd993w6soo2folfude 394985 394984 2026-09-10T14:35:43Z Emptyfear 547 394985 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Emptyfear" /></noinclude>ղանն, և կամ լավ ևս ըսեմ՝ կենաց մահը: Օ՛ն ուրեմն, հրաժա րե՛ խորհուրդեդ, մրցե՛, տանջվե՛, մեռիր ի հարկին, բայց ազատ մեռիր, մայր մնացիր: Կուզես զոհվիլ ապերախտի մի համար որ թողուց զքեզ: Կը ցանկա՞ս ուրեմն հուսահատությամբ հրճվեցնել անոր աչքերն՝ արժանապատվությունդ կատարելապես մոռնալով: Մեռիր լռությամբ՝ եթե կարելի չէ ապրիլդ, բայց մի՛ շնորհեր այդ նեն գավորին նվաստությանդ տեսարանը: Գիտեմ որ սերը զորություն մ՚ է որ կը բռնանա մեր վրա, և թե անկարելի է յուր լուծը թոթափել եթե նաև կամինք: Գիտեմ որ սանձ ընդունող և տրամարանող սերը՝ սէր չէ. դիտեմ թե անհնար է շիջուցանել հուրն այն՝ որ կայրե զմեղ: Սակայն այս հուսահատ մրցման մեջ պատվավոր միջոց մի կը մնա մեզ, այն է՝ մեռնիլ վեհանձնությամբ, ղի լավագույն է մահն մեծ քան նվաստ կյանքն: Ուստի կուղեմ իմացնել քեզ թե լավադույն կը համարիմ մեծ հիշատակիդ վրա ողբալ, քան թե փոքր և տղորմելի կյանքովդ հրճվիր։ Եվ սակայն, Մայտա՛, գիտես որ եթե աշխարհ կընծայե ինձ հաճույք մի, եթե կա հոդ մ՚ որ կենաց հետ կը կապե զիս՝ քու բարեկամությունդ է. քու հիշատակա{դ կսփոփեմ իմ առանձնությունս որ անձնական անդարմանելի ցավերս առավել ևս կը դառնացնե: Քու մահվամբդ կը կտրես այն վերջին օղակն որով կը հարիմ կենաց, կը մարես վերջին նշույլն որ մթազգած օրերըս կը լուսավորե, կը հափշտակես սրտիս վերջին սնունդն: Հանդերձ այսու քաջությունն ունիմ աղաղակելու քեզ. «Մեռի՛ր, բայց մի՛ նվաստանար»: Իբրև մեծ շնոր` կը խնդրեմ քեզմե, Մա՛յտա, որ ազատությունդ պահես, և վիշտդ արիությամբ տանիս: Տե՛ս, Կոմսն քեզ յուր ձեռքը կը նվիրե, ընդունե՛ զայն, արժանի է քեզ: Դուք իրարու սահմանված երկու հոգիներ եք: Անոր հավատարմությամբ մյուսին անհավատարմությունը պիտի կրնաս մոռնալ. հրեշ մի կը կորսնցնես, հրեշտակ մը կը գտնես. ոչ միայն չես ունենար կորուստ մի, այլև կը շահիս: Չեմ հորդորեր զքեզ այժմեն Կոմսին բախտակից ըլլալ, ո՛չ: Երբ մեր սիրտը կը նվիրենք, պետք է ամբողջապես տանք և կամ բնավ չտանք, անկատար նվերն՝ նվեր չէ, այլ չարիք: Իսկ դու հիմա չես կրնար ամբողջ սերդ նվիրել. սպասե՛ ուրեմն.<noinclude> <references/></noinclude> 2jga9pkji85ghv7rv4ccewzyk2s4jg5 0 35729 395122 131913 2026-09-11T10:32:57Z Emptyfear 547 395122 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title=Հրկիզված թղթեր |section = |previous = |next = |notes = |author =Վահան Թոթովենց}} {{#lst:Էջ:Vahan Totovents, Collected works, Burnt papers.djvu/1|lastpage}} <pages index="Vahan Totovents, Collected works, Burnt papers.djvu" from=1 to=88/> {{#lst:Էջ:Vahan Totovents, Collected works, Burnt papers.djvu/88|firstpage}} [[Կատեգորիա:Վիպակներ]] kh8abttz7mffd2dv6ajvr7vxzywtsur 100 36890 395108 77277 2026-09-10T17:50:37Z Emptyfear 547 395108 wikitext text/x-wiki {{Հեղինակ |լրիվ անուն =Նիկոլ Աղբալյան | դասակարգում =Աղբալյան, Նիկոլ| սկզբնատառ = Ա | պատկեր =|հայրանուն=Պողոսի| ծնվել է =1873| մահացել է =1947| մասնագիտություն =}} {{ՀԻ|Տարի=1947}} == Հրապարակախոսություններ == * [[Գրականության պատմություն (Նիկոլ Աղբալյան)|Գրականության պատմություն]] * [[Ղազար Փարպեցի (Նիկոլ Աղբալյան)|Ղազար Փարպեցի]] * [[Սայաթ-Նովայի հետ (Նիկոլ Աղբալյան)|Սայաթ-Նովայի հետ]] * [[Ը․ Տաղ (Նիկոլ Աղբալյան)|Ը․ Տաղ]] * [[Գրիգոր Նարեկացի և Կորյուն (Նիկոլ Աղբալյան)|Գրիգոր Նարեկացի և Կորյուն]] * [[Հովհաննես Թումանյանի «Նաղաշ Հովնաթան և նրա, Քուչակ Նահապետի ու Սայաթ-Նովայի սերը» (Նիկոլ Աղբալյան)|Հովհաննես Թումանյանի «Նաղաշ Հովնաթան և նրա, Քուչակ Նահապետի ու Սայաթ-Նովայի սերը»]] * [[Մանուկ Աբեղյան (Նիկոլ Աղբալյան)|Մանուկ Աբեղյան]] * [[Գրական հետաքրքրություն (Նիկոլ Աղբալյան)|Գրական հետաքրքրություն]] * [[Գ. Սունդուկյանի «Կտակը» (Նիկոլ Աղբալյան)|Գ. Սունդուկյանի «Կտակը»]] * [[Րաֆֆի (Նիկոլ Աղբալյան)|Րաֆֆի]] * [[Ղ․ Աղայան (Նիկոլ Աղբալյան)|Ղ․ Աղայան]] * [[Հ. Շիշմանյան-Ծերենց (Նիկոլ Աղբալյան)|Հ. Շիշմանյան-Ծերենց]] * [[Հ. Հովհաննիսյան (Նիկոլ Աղբալյան)|Հ. Հովհաննիսյան]] * [[Հ. Թումանյանի «Քաջ Նազարը» (Նիկոլ Աղբալյան)|Հ. Թումանյանի «Քաջ Նազարը»]] * [[Ալ․ Ծատուրյան (Նիկոլ Աղբալյան)|Ալ․ Ծատուրյան]] * [[Լևոն Շանթ (Նիկոլ Աղբալյան)|Լևոն Շանթ]] * [[Ավետիք Իսահակյան (Նիկոլ Աղբալյան)|Ավետիք Իսահակյան]] * [[Հայ տառապանքի երգիչը (Նիկոլ Աղբալյան)|Հայ տառապանքի երգիչը]] * [[Ի․ Իսահակյան, «Հեքիաթ արևի տակ» (Նիկոլ Աղբալյան)|Ի․ Իսահակյան, «Հեքիաթ արևի տակ»]] * [[Ստ. Զորյան (Նիկոլ Աղբալյան)|Ստ. Զորյան]] * [[Հառաջաբան (Նիկոլ Աղբալյան)|Հառաջաբան]] * [[Երկու երգ (Նիկոլ Աղբալյան)|Երկու երգ]] * [[Մանկական գրականության մասին (Նիկոլ Աղբալյան)|<Մանկական գրականության մասին>]] * [[Ն. Աղբալյանի դասախոսությունը (Նիկոլ Աղբալյան)|Ն. Աղբալյանի դասախոսությունը]] * [[Ս․ Գրքի թարգմանության մասին (Նիկոլ Աղբալյան)|Ս․ Գրքի թարգմանության մասին]] * [[Իվան Տուրգենև, «Արձակ բանաստեղծություններ» (Նիկոլ Աղբալյան)|Իվան Տուրգենև, «Արձակ բանաստեղծություններ»]] * [[Լ․ Ն․ Տոլստոյ (Նիկոլ Աղբալյան)|Լ․ Ն․ Տոլստոյ]] * [[Վլ․ Կորոլենկո, «Գետնափորի երեխաները», «Ակամա մարդասպան» (Նիկոլ Աղբալյան)|Վլ․ Կորոլենկո, «Գետնափորի երեխաները», «Ակամա մարդասպան»]] * [[Դիկկենս Չ․, «Դավիթ Կոպպերֆիլդ» (Նիկոլ Աղբալյան)|Դիկկենս Չ․, «Դավիթ Կոպպերֆիլդ»]] * [[Անատոլ Ֆրանս, «Երեք դար ու կես հետո» (ծննդյան տոնի ֆանտազիա) (Նիկոլ Աղբալյան)|Անատոլ Ֆրանս, «Երեք դար ու կես հետո» (ծննդյան տոնի ֆանտազիա)]] * [[Կոպպե Ֆրանսուա, «Հանրիետ» (Նիկոլ Աղբալյան)|Կոպպե Ֆրանսուա, «Հանրիետ»]] * [[Միլտոն (Ծննդյան 300-ամյակի առթիվ) (Նիկոլ Աղբալյան)|Միլտոն (Ծննդյան 300-ամյակի առթիվ)]] * [[Ե․ Անիչկով, գրական երևույթներ (փոխառումները գրականության մեջ) (Նիկոլ Աղբալյան)|Ե․ Անիչկով, գրական երևույթներ (փոխառումները գրականության մեջ)]] * [[Ս. Նազարյան (Նիկոլ Աղբալյան)|Ս. Նազարյան]] * [[Գր. Արծրունի (Նիկոլ Աղբալյան)|Գր. Արծրունի]] * [[Ա. Արասխանյան (Նիկոլ Աղբալյան)|Ա. Արասխանյան]] * [[Եվրոպան և կացությունը Բալկանում (Նիկոլ Աղբալյան)|Եվրոպան և կացությունը Բալկանում]] * [[Բալկանյան թերակղզում (Նիկոլ Աղբալյան)|Բալկանյան թերակղզում]] * [[Թյուրքիան և հայերը (Նիկոլ Աղբալյան)|Թյուրքիան և հայերը]] * [[Քաղաքական նոր հեռանկար (Նիկոլ Աղբալյան)|Քաղաքական նոր հեռանկար]] * [[Պատերազմի դաշտում (Նիկոլ Աղբալյան)|Պատերազմի դաշտում]] * [[Տաճկական անիշխանության հնարավորությունը և հայ ժողովուրդը (Նիկոլ Աղբալյան)|Տաճկական անիշխանության հնարավորությունը և հայ ժողովուրդը]] * [[Ռուսաստանը և թյուրքահայերը (Նիկոլ Աղբալյան)|Ռուսաստանը և թյուրքահայերը]] * [[Քաղաքացիության պարտականությունը (Նիկոլ Աղբալյան)|Քաղաքացիության պարտականությունը]] * [[Անել կացություն (Նիկոլ Աղբալյան)|Անել կացություն]] * [[Թուրքահայերը և Ռուսաստանը (Նիկոլ Աղբալյան)|Թուրքահայերը և Ռուսաստանը]] * [[Բալկանյան պատերազմի մոտավոր հետևանքները (Նիկոլ Աղբալյան)|Բալկանյան պատերազմի մոտավոր հետևանքները]] * [[1913 (Նիկոլ Աղբալյան)|1913]] * [[Թյուրքահայության պահանջը (Նիկոլ Աղբալյան)|Թյուրքահայության պահանջը]] * [[Հայոց հարցի ներկա վիճակը (Նիկոլ Աղբալյան)|Հայոց հարցի ներկա վիճակը]] * [[Վրաց մտավորականությունը և թյուրքահայերը (Նիկոլ Աղբալյան)|Վրաց մտավորականությունը և թյուրքահայերը]] * [[Առույգ ժողովուրդ (Նիկոլ Աղբալյան)|Առույգ ժողովուրդ]] * [[Արտագաղթը դեպի Ամերիկա (Նիկոլ Աղբալյան)|Արտագաղթը դեպի Ամերիկա]] * [[Գերմանիան և հայոց հարցը (Նիկոլ Աղբալյան)|Գերմանիան և հայոց հարցը]] * [[Քրդերն ու հայերը (Նիկոլ Աղբալյան)|Քրդերն ու հայերը]] * [[Քաղաքական հնարավորություններ (Նիկոլ Աղբալյան)|Քաղաքական հնարավորություններ]] * [[Միջազգային համերաշխության տոնը (Նիկոլ Աղբալյան)|Միջազգային համերաշխության տոնը]] * [[Դասակարգային կռվի՞, թե քաղաքական հեռանկար (Նիկոլ Աղբալյան)|Դասակարգային կռվի՞, թե քաղաքական հեռանկար]] * [[Վտանգը (Նիկոլ Աղբալյան)|Վտանգը]] * [[Ռամկավարություն և իշխանություն (Նիկոլ Աղբալյան)|Ռամկավարություն և իշխանություն]] * [[Ռուսաստանի վերագրավումը (Նիկոլ Աղբալյան)|Ռուսաստանի վերագրավումը]] * [[Իշխանության տրագիզմը (Նիկոլ Աղբալյան)|Իշխանության տրագիզմը]] * [[Անգլիական կապիտանը չգիտե… (Նիկոլ Աղբալյան)|‹Անգլիական կապիտանը չգիտե…›]] * [[Քեռին (Նիկոլ Աղբալյան)|Քեռին (Հուղարկավորության առթիվ)]] * [[ՀՀ Դաշնակցության մասին (Նիկոլ Աղբալյան)|ՀՀ Դաշնակցության մասին]] * [[Ուղերձ Բարսեղ Կանաչյանին (Նիկոլ Աղբալյան)|Ուղերձ Բարսեղ Կանաչյանին]] * [[Մտածումներ ազգի և դավանանքի մասին (Նիկոլ Աղբալյան)|Մտածումներ ազգի և դավանանքի մասին]] * [[Դիտողություններ հայոց լեզվի մասին (Նիկոլ Աղբալյան)|Դիտողություններ հայոց լեզվի մասին]] * [[Նորից շեշտի մասին (Նիկոլ Աղբալյան)|Նորից շեշտի մասին]] * [[Տեսություն ձույլ բաղաձայների (Նիկոլ Աղբալյան)|Տեսություն ձույլ բաղաձայների]] * [[Ձիւն ձմեռն (Նիկոլ Աղբալյան)|Ձիւն ձմեռն]] * [[Հայ վարժապետը (Նիկոլ Աղբալյան)|Հայ վարժապետը]] * [[Հայաստանի համալսարանի բացումը (Նիկոլ Աղբալյան)|Հայաստանի համալսարանի բացումը]] * [[Մինիստրների խորհրդին (Նիկոլ Աղբալյան)|Մինիստրների խորհրդին]] * [[Հայ նկարիչների ընկերության (Նիկոլ Աղբալյան)|Հայ նկարիչների ընկերության]] * [[Մինիստրների խորհրդին (11 սեպտեմբերի 1919 թ.) (Նիկոլ Աղբալյան)|Մինիստրների խորհրդին]] * [[Մինիստրների խորհրդին (9 հոկտեմբերի 1919 թ.) (Նիկոլ Աղբալյան)|Մինիստրների խորհրդին]] * [[Օրինագիծ (Նիկոլ Աղբալյան)|Օրինագիծ]] * [[Կրթության գործը գաղութներուն մեջ (Նիկոլ Աղբալյան)|Կրթության գործը գաղութներուն մեջ]] * [[Մի խումբ ուսուցիչներ, «Մեր դպրոցը», Ա․ տարի (Նիկոլ Աղբալյան)|Մի խումբ ուսուցիչներ, «Մեր դպրոցը», Ա․ տարի]] * [[Մի քանի խոսք Թ․ Հ․ Հ․ Ը․ մասին (Նիկոլ Աղբալյան)|Մի քանի խոսք Թ․ Հ․ Հ․ Ը․ մասին]] * [[Նամակներ (Նիկոլ Աղբալյան)|Նամակներ]] * [[Ծանոթագրություններ (Նիկոլ Աղբալյան)|Ծանոթագրություններ]] 2r6uy19xjla3izs9v41v5umgwkr0sq3 395109 395108 2026-09-10T17:51:47Z Emptyfear 547 /* Հրապարակախոսություններ */ 395109 wikitext text/x-wiki {{Հեղինակ |լրիվ անուն =Նիկոլ Աղբալյան | դասակարգում =Աղբալյան, Նիկոլ| սկզբնատառ = Ա | պատկեր =|հայրանուն=Պողոսի| ծնվել է =1873| մահացել է =1947| մասնագիտություն =}} {{ՀԻ|Տարի=1947}} == Հրապարակախոսություններ == {{Col2}} * [[Գրականության պատմություն (Նիկոլ Աղբալյան)|Գրականության պատմություն]] * [[Ղազար Փարպեցի (Նիկոլ Աղբալյան)|Ղազար Փարպեցի]] * [[Սայաթ-Նովայի հետ (Նիկոլ Աղբալյան)|Սայաթ-Նովայի հետ]] * [[Ը․ Տաղ (Նիկոլ Աղբալյան)|Ը․ Տաղ]] * [[Գրիգոր Նարեկացի և Կորյուն (Նիկոլ Աղբալյան)|Գրիգոր Նարեկացի և Կորյուն]] * [[Հովհաննես Թումանյանի «Նաղաշ Հովնաթան և նրա, Քուչակ Նահապետի ու Սայաթ-Նովայի սերը» (Նիկոլ Աղբալյան)|Հովհաննես Թումանյանի «Նաղաշ Հովնաթան և նրա, Քուչակ Նահապետի ու Սայաթ-Նովայի սերը»]] * [[Մանուկ Աբեղյան (Նիկոլ Աղբալյան)|Մանուկ Աբեղյան]] * [[Գրական հետաքրքրություն (Նիկոլ Աղբալյան)|Գրական հետաքրքրություն]] * [[Գ. Սունդուկյանի «Կտակը» (Նիկոլ Աղբալյան)|Գ. Սունդուկյանի «Կտակը»]] * [[Րաֆֆի (Նիկոլ Աղբալյան)|Րաֆֆի]] * [[Ղ․ Աղայան (Նիկոլ Աղբալյան)|Ղ․ Աղայան]] * [[Հ. Շիշմանյան-Ծերենց (Նիկոլ Աղբալյան)|Հ. Շիշմանյան-Ծերենց]] * [[Հ. Հովհաննիսյան (Նիկոլ Աղբալյան)|Հ. Հովհաննիսյան]] * [[Հ. Թումանյանի «Քաջ Նազարը» (Նիկոլ Աղբալյան)|Հ. Թումանյանի «Քաջ Նազարը»]] * [[Ալ․ Ծատուրյան (Նիկոլ Աղբալյան)|Ալ․ Ծատուրյան]] * [[Լևոն Շանթ (Նիկոլ Աղբալյան)|Լևոն Շանթ]] * [[Ավետիք Իսահակյան (Նիկոլ Աղբալյան)|Ավետիք Իսահակյան]] * [[Հայ տառապանքի երգիչը (Նիկոլ Աղբալյան)|Հայ տառապանքի երգիչը]] * [[Ի․ Իսահակյան, «Հեքիաթ արևի տակ» (Նիկոլ Աղբալյան)|Ի․ Իսահակյան, «Հեքիաթ արևի տակ»]] * [[Ստ. Զորյան (Նիկոլ Աղբալյան)|Ստ. Զորյան]] * [[Հառաջաբան (Նիկոլ Աղբալյան)|Հառաջաբան]] * [[Երկու երգ (Նիկոլ Աղբալյան)|Երկու երգ]] * [[Մանկական գրականության մասին (Նիկոլ Աղբալյան)|<Մանկական գրականության մասին>]] * [[Ն. Աղբալյանի դասախոսությունը (Նիկոլ Աղբալյան)|Ն. Աղբալյանի դասախոսությունը]] * [[Ս․ Գրքի թարգմանության մասին (Նիկոլ Աղբալյան)|Ս․ Գրքի թարգմանության մասին]] * [[Իվան Տուրգենև, «Արձակ բանաստեղծություններ» (Նիկոլ Աղբալյան)|Իվան Տուրգենև, «Արձակ բանաստեղծություններ»]] * [[Լ․ Ն․ Տոլստոյ (Նիկոլ Աղբալյան)|Լ․ Ն․ Տոլստոյ]] * [[Վլ․ Կորոլենկո, «Գետնափորի երեխաները», «Ակամա մարդասպան» (Նիկոլ Աղբալյան)|Վլ․ Կորոլենկո, «Գետնափորի երեխաները», «Ակամա մարդասպան»]] * [[Դիկկենս Չ․, «Դավիթ Կոպպերֆիլդ» (Նիկոլ Աղբալյան)|Դիկկենս Չ․, «Դավիթ Կոպպերֆիլդ»]] * [[Անատոլ Ֆրանս, «Երեք դար ու կես հետո» (ծննդյան տոնի ֆանտազիա) (Նիկոլ Աղբալյան)|Անատոլ Ֆրանս, «Երեք դար ու կես հետո» (ծննդյան տոնի ֆանտազիա)]] * [[Կոպպե Ֆրանսուա, «Հանրիետ» (Նիկոլ Աղբալյան)|Կոպպե Ֆրանսուա, «Հանրիետ»]] * [[Միլտոն (Ծննդյան 300-ամյակի առթիվ) (Նիկոլ Աղբալյան)|Միլտոն (Ծննդյան 300-ամյակի առթիվ)]] * [[Ե․ Անիչկով, գրական երևույթներ (փոխառումները գրականության մեջ) (Նիկոլ Աղբալյան)|Ե․ Անիչկով, գրական երևույթներ (փոխառումները գրականության մեջ)]] * [[Ս. Նազարյան (Նիկոլ Աղբալյան)|Ս. Նազարյան]] * [[Գր. Արծրունի (Նիկոլ Աղբալյան)|Գր. Արծրունի]] * [[Ա. Արասխանյան (Նիկոլ Աղբալյան)|Ա. Արասխանյան]] * [[Եվրոպան և կացությունը Բալկանում (Նիկոլ Աղբալյան)|Եվրոպան և կացությունը Բալկանում]] * [[Բալկանյան թերակղզում (Նիկոլ Աղբալյան)|Բալկանյան թերակղզում]] * [[Թյուրքիան և հայերը (Նիկոլ Աղբալյան)|Թյուրքիան և հայերը]] * [[Քաղաքական նոր հեռանկար (Նիկոլ Աղբալյան)|Քաղաքական նոր հեռանկար]] * [[Պատերազմի դաշտում (Նիկոլ Աղբալյան)|Պատերազմի դաշտում]] * [[Տաճկական անիշխանության հնարավորությունը և հայ ժողովուրդը (Նիկոլ Աղբալյան)|Տաճկական անիշխանության հնարավորությունը և հայ ժողովուրդը]] * [[Ռուսաստանը և թյուրքահայերը (Նիկոլ Աղբալյան)|Ռուսաստանը և թյուրքահայերը]] * [[Քաղաքացիության պարտականությունը (Նիկոլ Աղբալյան)|Քաղաքացիության պարտականությունը]] * [[Անել կացություն (Նիկոլ Աղբալյան)|Անել կացություն]] * [[Թուրքահայերը և Ռուսաստանը (Նիկոլ Աղբալյան)|Թուրքահայերը և Ռուսաստանը]] * [[Բալկանյան պատերազմի մոտավոր հետևանքները (Նիկոլ Աղբալյան)|Բալկանյան պատերազմի մոտավոր հետևանքները]] * [[1913 (Նիկոլ Աղբալյան)|1913]] * [[Թյուրքահայության պահանջը (Նիկոլ Աղբալյան)|Թյուրքահայության պահանջը]] * [[Հայոց հարցի ներկա վիճակը (Նիկոլ Աղբալյան)|Հայոց հարցի ներկա վիճակը]] * [[Վրաց մտավորականությունը և թյուրքահայերը (Նիկոլ Աղբալյան)|Վրաց մտավորականությունը և թյուրքահայերը]] * [[Առույգ ժողովուրդ (Նիկոլ Աղբալյան)|Առույգ ժողովուրդ]] * [[Արտագաղթը դեպի Ամերիկա (Նիկոլ Աղբալյան)|Արտագաղթը դեպի Ամերիկա]] * [[Գերմանիան և հայոց հարցը (Նիկոլ Աղբալյան)|Գերմանիան և հայոց հարցը]] * [[Քրդերն ու հայերը (Նիկոլ Աղբալյան)|Քրդերն ու հայերը]] * [[Քաղաքական հնարավորություններ (Նիկոլ Աղբալյան)|Քաղաքական հնարավորություններ]] * [[Միջազգային համերաշխության տոնը (Նիկոլ Աղբալյան)|Միջազգային համերաշխության տոնը]] * [[Դասակարգային կռվի՞, թե քաղաքական հեռանկար (Նիկոլ Աղբալյան)|Դասակարգային կռվի՞, թե քաղաքական հեռանկար]] * [[Վտանգը (Նիկոլ Աղբալյան)|Վտանգը]] * [[Ռամկավարություն և իշխանություն (Նիկոլ Աղբալյան)|Ռամկավարություն և իշխանություն]] * [[Ռուսաստանի վերագրավումը (Նիկոլ Աղբալյան)|Ռուսաստանի վերագրավումը]] * [[Իշխանության տրագիզմը (Նիկոլ Աղբալյան)|Իշխանության տրագիզմը]] * [[Անգլիական կապիտանը չգիտե… (Նիկոլ Աղբալյան)|‹Անգլիական կապիտանը չգիտե…›]] * [[Քեռին (Նիկոլ Աղբալյան)|Քեռին (Հուղարկավորության առթիվ)]] * [[ՀՀ Դաշնակցության մասին (Նիկոլ Աղբալյան)|ՀՀ Դաշնակցության մասին]] * [[Ուղերձ Բարսեղ Կանաչյանին (Նիկոլ Աղբալյան)|Ուղերձ Բարսեղ Կանաչյանին]] * [[Մտածումներ ազգի և դավանանքի մասին (Նիկոլ Աղբալյան)|Մտածումներ ազգի և դավանանքի մասին]] * [[Դիտողություններ հայոց լեզվի մասին (Նիկոլ Աղբալյան)|Դիտողություններ հայոց լեզվի մասին]] * [[Նորից շեշտի մասին (Նիկոլ Աղբալյան)|Նորից շեշտի մասին]] * [[Տեսություն ձույլ բաղաձայների (Նիկոլ Աղբալյան)|Տեսություն ձույլ բաղաձայների]] * [[Ձիւն ձմեռն (Նիկոլ Աղբալյան)|Ձիւն ձմեռն]] * [[Հայ վարժապետը (Նիկոլ Աղբալյան)|Հայ վարժապետը]] * [[Հայաստանի համալսարանի բացումը (Նիկոլ Աղբալյան)|Հայաստանի համալսարանի բացումը]] * [[Մինիստրների խորհրդին (Նիկոլ Աղբալյան)|Մինիստրների խորհրդին]] * [[Հայ նկարիչների ընկերության (Նիկոլ Աղբալյան)|Հայ նկարիչների ընկերության]] * [[Մինիստրների խորհրդին (11 սեպտեմբերի 1919 թ.) (Նիկոլ Աղբալյան)|Մինիստրների խորհրդին]] * [[Մինիստրների խորհրդին (9 հոկտեմբերի 1919 թ.) (Նիկոլ Աղբալյան)|Մինիստրների խորհրդին]] * [[Օրինագիծ (Նիկոլ Աղբալյան)|Օրինագիծ]] * [[Կրթության գործը գաղութներուն մեջ (Նիկոլ Աղբալյան)|Կրթության գործը գաղութներուն մեջ]] * [[Մի խումբ ուսուցիչներ, «Մեր դպրոցը», Ա․ տարի (Նիկոլ Աղբալյան)|Մի խումբ ուսուցիչներ, «Մեր դպրոցը», Ա․ տարի]] * [[Մի քանի խոսք Թ․ Հ․ Հ․ Ը․ մասին (Նիկոլ Աղբալյան)|Մի քանի խոսք Թ․ Հ․ Հ․ Ը․ մասին]] * [[Նամակներ (Նիկոլ Աղբալյան)|Նամակներ]] * [[Ծանոթագրություններ (Նիկոլ Աղբալյան)|Ծանոթագրություններ]] {{col-end}} b21tl5lxd8hd2bk9wjy83ixkf2vmhli 395110 395109 2026-09-10T17:52:12Z Emptyfear 547 /* Հրապարակախոսություններ */ 395110 wikitext text/x-wiki {{Հեղինակ |լրիվ անուն =Նիկոլ Աղբալյան | դասակարգում =Աղբալյան, Նիկոլ| սկզբնատառ = Ա | պատկեր =|հայրանուն=Պողոսի| ծնվել է =1873| մահացել է =1947| մասնագիտություն =}} {{ՀԻ|Տարի=1947}} == Հրապարակախոսություններ == {{Col2}} * [[Գրականության պատմություն (Նիկոլ Աղբալյան)|Գրականության պատմություն]] * [[Ղազար Փարպեցի (Նիկոլ Աղբալյան)|Ղազար Փարպեցի]] * [[Սայաթ-Նովայի հետ (Նիկոլ Աղբալյան)|Սայաթ-Նովայի հետ]] * [[Ը․ Տաղ (Նիկոլ Աղբալյան)|Ը․ Տաղ]] * [[Գրիգոր Նարեկացի և Կորյուն (Նիկոլ Աղբալյան)|Գրիգոր Նարեկացի և Կորյուն]] * [[Հովհաննես Թումանյանի «Նաղաշ Հովնաթան և նրա, Քուչակ Նահապետի ու Սայաթ-Նովայի սերը» (Նիկոլ Աղբալյան)|Հովհաննես Թումանյանի «Նաղաշ Հովնաթան և նրա, Քուչակ Նահապետի ու Սայաթ-Նովայի սերը»]] * [[Մանուկ Աբեղյան (Նիկոլ Աղբալյան)|Մանուկ Աբեղյան]] * [[Գրական հետաքրքրություն (Նիկոլ Աղբալյան)|Գրական հետաքրքրություն]] * [[Գ. Սունդուկյանի «Կտակը» (Նիկոլ Աղբալյան)|Գ. Սունդուկյանի «Կտակը»]] * [[Րաֆֆի (Նիկոլ Աղբալյան)|Րաֆֆի]] * [[Ղ․ Աղայան (Նիկոլ Աղբալյան)|Ղ․ Աղայան]] * [[Հ. Շիշմանյան-Ծերենց (Նիկոլ Աղբալյան)|Հ. Շիշմանյան-Ծերենց]] * [[Հ. Հովհաննիսյան (Նիկոլ Աղբալյան)|Հ. Հովհաննիսյան]] * [[Հ. Թումանյանի «Քաջ Նազարը» (Նիկոլ Աղբալյան)|Հ. Թումանյանի «Քաջ Նազարը»]] * [[Ալ․ Ծատուրյան (Նիկոլ Աղբալյան)|Ալ․ Ծատուրյան]] * [[Լևոն Շանթ (Նիկոլ Աղբալյան)|Լևոն Շանթ]] * [[Ավետիք Իսահակյան (Նիկոլ Աղբալյան)|Ավետիք Իսահակյան]] * [[Հայ տառապանքի երգիչը (Նիկոլ Աղբալյան)|Հայ տառապանքի երգիչը]] * [[Ի․ Իսահակյան, «Հեքիաթ արևի տակ» (Նիկոլ Աղբալյան)|Ի․ Իսահակյան, «Հեքիաթ արևի տակ»]] * [[Ստ. Զորյան (Նիկոլ Աղբալյան)|Ստ. Զորյան]] * [[Հառաջաբան (Նիկոլ Աղբալյան)|Հառաջաբան]] * [[Երկու երգ (Նիկոլ Աղբալյան)|Երկու երգ]] * [[Մանկական գրականության մասին (Նիկոլ Աղբալյան)|<Մանկական գրականության մասին>]] * [[Ն. Աղբալյանի դասախոսությունը (Նիկոլ Աղբալյան)|Ն. Աղբալյանի դասախոսությունը]] * [[Ս․ Գրքի թարգմանության մասին (Նիկոլ Աղբալյան)|Ս․ Գրքի թարգմանության մասին]] * [[Իվան Տուրգենև, «Արձակ բանաստեղծություններ» (Նիկոլ Աղբալյան)|Իվան Տուրգենև, «Արձակ բանաստեղծություններ»]] * [[Լ․ Ն․ Տոլստոյ (Նիկոլ Աղբալյան)|Լ․ Ն․ Տոլստոյ]] * [[Վլ․ Կորոլենկո, «Գետնափորի երեխաները», «Ակամա մարդասպան» (Նիկոլ Աղբալյան)|Վլ․ Կորոլենկո, «Գետնափորի երեխաները», «Ակամա մարդասպան»]] * [[Դիկկենս Չ․, «Դավիթ Կոպպերֆիլդ» (Նիկոլ Աղբալյան)|Դիկկենս Չ․, «Դավիթ Կոպպերֆիլդ»]] * [[Անատոլ Ֆրանս, «Երեք դար ու կես հետո» (ծննդյան տոնի ֆանտազիա) (Նիկոլ Աղբալյան)|Անատոլ Ֆրանս, «Երեք դար ու կես հետո» (ծննդյան տոնի ֆանտազիա)]] * [[Կոպպե Ֆրանսուա, «Հանրիետ» (Նիկոլ Աղբալյան)|Կոպպե Ֆրանսուա, «Հանրիետ»]] * [[Միլտոն (Ծննդյան 300-ամյակի առթիվ) (Նիկոլ Աղբալյան)|Միլտոն (Ծննդյան 300-ամյակի առթիվ)]] * [[Ե․ Անիչկով, գրական երևույթներ (փոխառումները գրականության մեջ) (Նիկոլ Աղբալյան)|Ե․ Անիչկով, գրական երևույթներ (փոխառումները գրականության մեջ)]] * [[Ս. Նազարյան (Նիկոլ Աղբալյան)|Ս. Նազարյան]] * [[Գր. Արծրունի (Նիկոլ Աղբալյան)|Գր. Արծրունի]] * [[Ա. Արասխանյան (Նիկոլ Աղբալյան)|Ա. Արասխանյան]] * [[Եվրոպան և կացությունը Բալկանում (Նիկոլ Աղբալյան)|Եվրոպան և կացությունը Բալկանում]] * [[Բալկանյան թերակղզում (Նիկոլ Աղբալյան)|Բալկանյան թերակղզում]] * [[Թյուրքիան և հայերը (Նիկոլ Աղբալյան)|Թյուրքիան և հայերը]] * [[Քաղաքական նոր հեռանկար (Նիկոլ Աղբալյան)|Քաղաքական նոր հեռանկար]] * [[Պատերազմի դաշտում (Նիկոլ Աղբալյան)|Պատերազմի դաշտում]] * [[Տաճկական անիշխանության հնարավորությունը և հայ ժողովուրդը (Նիկոլ Աղբալյան)|Տաճկական անիշխանության հնարավորությունը և հայ ժողովուրդը]] * [[Ռուսաստանը և թյուրքահայերը (Նիկոլ Աղբալյան)|Ռուսաստանը և թյուրքահայերը]] * [[Քաղաքացիության պարտականությունը (Նիկոլ Աղբալյան)|Քաղաքացիության պարտականությունը]] * [[Անել կացություն (Նիկոլ Աղբալյան)|Անել կացություն]] * [[Թուրքահայերը և Ռուսաստանը (Նիկոլ Աղբալյան)|Թուրքահայերը և Ռուսաստանը]] * [[Բալկանյան պատերազմի մոտավոր հետևանքները (Նիկոլ Աղբալյան)|Բալկանյան պատերազմի մոտավոր հետևանքները]] * [[1913 (Նիկոլ Աղբալյան)|1913]] * [[Թյուրքահայության պահանջը (Նիկոլ Աղբալյան)|Թյուրքահայության պահանջը]] * [[Հայոց հարցի ներկա վիճակը (Նիկոլ Աղբալյան)|Հայոց հարցի ներկա վիճակը]] * [[Վրաց մտավորականությունը և թյուրքահայերը (Նիկոլ Աղբալյան)|Վրաց մտավորականությունը և թյուրքահայերը]] * [[Առույգ ժողովուրդ (Նիկոլ Աղբալյան)|Առույգ ժողովուրդ]] * [[Արտագաղթը դեպի Ամերիկա (Նիկոլ Աղբալյան)|Արտագաղթը դեպի Ամերիկա]] * [[Գերմանիան և հայոց հարցը (Նիկոլ Աղբալյան)|Գերմանիան և հայոց հարցը]] * [[Քրդերն ու հայերը (Նիկոլ Աղբալյան)|Քրդերն ու հայերը]] * [[Քաղաքական հնարավորություններ (Նիկոլ Աղբալյան)|Քաղաքական հնարավորություններ]] * [[Միջազգային համերաշխության տոնը (Նիկոլ Աղբալյան)|Միջազգային համերաշխության տոնը]] * [[Դասակարգային կռվի՞, թե քաղաքական հեռանկար (Նիկոլ Աղբալյան)|Դասակարգային կռվի՞, թե քաղաքական հեռանկար]] * [[Վտանգը (Նիկոլ Աղբալյան)|Վտանգը]] * [[Ռամկավարություն և իշխանություն (Նիկոլ Աղբալյան)|Ռամկավարություն և իշխանություն]] * [[Ռուսաստանի վերագրավումը (Նիկոլ Աղբալյան)|Ռուսաստանի վերագրավումը]] * [[Իշխանության տրագիզմը (Նիկոլ Աղբալյան)|Իշխանության տրագիզմը]] * [[Անգլիական կապիտանը չգիտե… (Նիկոլ Աղբալյան)|‹Անգլիական կապիտանը չգիտե…›]] * [[Քեռին (Նիկոլ Աղբալյան)|Քեռին (Հուղարկավորության առթիվ)]] * [[ՀՀ Դաշնակցության մասին (Նիկոլ Աղբալյան)|ՀՀ Դաշնակցության մասին]] * [[Ուղերձ Բարսեղ Կանաչյանին (Նիկոլ Աղբալյան)|Ուղերձ Բարսեղ Կանաչյանին]] * [[Մտածումներ ազգի և դավանանքի մասին (Նիկոլ Աղբալյան)|Մտածումներ ազգի և դավանանքի մասին]] * [[Դիտողություններ հայոց լեզվի մասին (Նիկոլ Աղբալյան)|Դիտողություններ հայոց լեզվի մասին]] * [[Նորից շեշտի մասին (Նիկոլ Աղբալյան)|Նորից շեշտի մասին]] * [[Տեսություն ձույլ բաղաձայների (Նիկոլ Աղբալյան)|Տեսություն ձույլ բաղաձայների]] * [[Ձիւն ձմեռն (Նիկոլ Աղբալյան)|Ձիւն ձմեռն]] * [[Հայ վարժապետը (Նիկոլ Աղբալյան)|Հայ վարժապետը]] * [[Հայաստանի համալսարանի բացումը (Նիկոլ Աղբալյան)|Հայաստանի համալսարանի բացումը]] * [[Մինիստրների խորհրդին (Նիկոլ Աղբալյան)|Մինիստրների խորհրդին]] * [[Հայ նկարիչների ընկերության (Նիկոլ Աղբալյան)|Հայ նկարիչների ընկերության]] * [[Մինիստրների խորհրդին (11 սեպտեմբերի 1919 թ.) (Նիկոլ Աղբալյան)|Մինիստրների խորհրդին]] * [[Մինիստրների խորհրդին (9 հոկտեմբերի 1919 թ.) (Նիկոլ Աղբալյան)|Մինիստրների խորհրդին]] * [[Օրինագիծ (Նիկոլ Աղբալյան)|Օրինագիծ]] * [[Կրթության գործը գաղութներուն մեջ (Նիկոլ Աղբալյան)|Կրթության գործը գաղութներուն մեջ]] * [[Մի խումբ ուսուցիչներ, «Մեր դպրոցը», Ա․ տարի (Նիկոլ Աղբալյան)|Մի խումբ ուսուցիչներ, «Մեր դպրոցը», Ա․ տարի]] * [[Մի քանի խոսք Թ․ Հ․ Հ․ Ը․ մասին (Նիկոլ Աղբալյան)|Մի քանի խոսք Թ․ Հ․ Հ․ Ը․ մասին]] * [[Նամակներ (Նիկոլ Աղբալյան)|Նամակներ]] * [[Ծանոթագրություններ (Նիկոլ Աղբալյան)|Ծանոթագրություններ]] {{Սյուն ավարտ}} nyfi4cpsozesf4wr42ns3ifx0lx4jw2 395114 395110 2026-09-10T17:55:51Z Emptyfear 547 395114 wikitext text/x-wiki {{Հեղինակ |լրիվ անուն =Նիկոլ Աղբալյան | դասակարգում =Աղբալյան, Նիկոլ| սկզբնատառ = Ա | պատկեր =|հայրանուն=Պողոսի| ծնվել է =1873| մահացել է =1947| մասնագիտություն =}} {{ՀԻ|Տարի=1947}} == Հրապարակախոսություններ == {{Col2}} * [[Գրականության պատմություն (Նիկոլ Աղբալյան)|Գրականության պատմություն]] * [[Ղազար Փարպեցի (Նիկոլ Աղբալյան)|Ղազար Փարպեցի]] * [[Սայաթ-Նովայի հետ (Նիկոլ Աղբալյան)|Սայաթ-Նովայի հետ]] * [[Ը․ Տաղ (Նիկոլ Աղբալյան)|Ը․ Տաղ]] * [[Գրիգոր Նարեկացի և Կորյուն (Նիկոլ Աղբալյան)|Գրիգոր Նարեկացի և Կորյուն]] * [[Հովհաննես Թումանյանի «Նաղաշ Հովնաթան և նրա, Քուչակ Նահապետի ու Սայաթ-Նովայի սերը» (Նիկոլ Աղբալյան)|Հովհաննես Թումանյանի «Նաղաշ Հովնաթան և նրա, Քուչակ Նահապետի ու Սայաթ-Նովայի սերը»]] * [[Մանուկ Աբեղյան (Նիկոլ Աղբալյան)|Մանուկ Աբեղյան]] * [[Գրական հետաքրքրություն (Նիկոլ Աղբալյան)|Գրական հետաքրքրություն]] * [[Գ. Սունդուկյանի «Կտակը» (Նիկոլ Աղբալյան)|Գ. Սունդուկյանի «Կտակը»]] * [[Րաֆֆի (Նիկոլ Աղբալյան)|Րաֆֆի]] * [[Ղ․ Աղայան (Նիկոլ Աղբալյան)|Ղ․ Աղայան]] * [[Հ. Շիշմանյան-Ծերենց (Նիկոլ Աղբալյան)|Հ. Շիշմանյան-Ծերենց]] * [[Հ. Հովհաննիսյան (Նիկոլ Աղբալյան)|Հ. Հովհաննիսյան]] * [[Հ. Թումանյանի «Քաջ Նազարը» (Նիկոլ Աղբալյան)|Հ. Թումանյանի «Քաջ Նազարը»]] * [[Ալ․ Ծատուրյան (Նիկոլ Աղբալյան)|Ալ․ Ծատուրյան]] * [[Լևոն Շանթ (Նիկոլ Աղբալյան)|Լևոն Շանթ]] * [[Ավետիք Իսահակյան (Նիկոլ Աղբալյան)|Ավետիք Իսահակյան]] * [[Հայ տառապանքի երգիչը (Նիկոլ Աղբալյան)|Հայ տառապանքի երգիչը]] * [[Ի․ Իսահակյան, «Հեքիաթ արևի տակ» (Նիկոլ Աղբալյան)|Ի․ Իսահակյան, «Հեքիաթ արևի տակ»]] * [[Ստ. Զորյան (Նիկոլ Աղբալյան)|Ստ. Զորյան]] * [[Հառաջաբան (Նիկոլ Աղբալյան)|Հառաջաբան]] * [[Երկու երգ (Նիկոլ Աղբալյան)|Երկու երգ]] * [[Մանկական գրականության մասին (Նիկոլ Աղբալյան)|<Մանկական գրականության մասին>]] * [[Ն. Աղբալյանի դասախոսությունը (Նիկոլ Աղբալյան)|Ն. Աղբալյանի դասախոսությունը]] * [[Ս․ Գրքի թարգմանության մասին (Նիկոլ Աղբալյան)|Ս․ Գրքի թարգմանության մասին]] * [[Իվան Տուրգենև, «Արձակ բանաստեղծություններ» (Նիկոլ Աղբալյան)|Իվան Տուրգենև, «Արձակ բանաստեղծություններ»]] * [[Լ․ Ն․ Տոլստոյ (Նիկոլ Աղբալյան)|Լ․ Ն․ Տոլստոյ]] * [[Վլ․ Կորոլենկո, «Գետնափորի երեխաները», «Ակամա մարդասպան» (Նիկոլ Աղբալյան)|Վլ․ Կորոլենկո, «Գետնափորի երեխաները», «Ակամա մարդասպան»]] * [[Դիկկենս Չ․, «Դավիթ Կոպպերֆիլդ» (Նիկոլ Աղբալյան)|Դիկկենս Չ․, «Դավիթ Կոպպերֆիլդ»]] * [[Անատոլ Ֆրանս, «Երեք դար ու կես հետո» (ծննդյան տոնի ֆանտազիա) (Նիկոլ Աղբալյան)|Անատոլ Ֆրանս, «Երեք դար ու կես հետո» (ծննդյան տոնի ֆանտազիա)]] * [[Կոպպե Ֆրանսուա, «Հանրիետ» (Նիկոլ Աղբալյան)|Կոպպե Ֆրանսուա, «Հանրիետ»]] * [[Միլտոն (Ծննդյան 300-ամյակի առթիվ) (Նիկոլ Աղբալյան)|Միլտոն (Ծննդյան 300-ամյակի առթիվ)]] * [[Ե․ Անիչկով, գրական երևույթներ (փոխառումները գրականության մեջ) (Նիկոլ Աղբալյան)|Ե․ Անիչկով, գրական երևույթներ (փոխառումները գրականության մեջ)]] * [[Ս. Նազարյան (Նիկոլ Աղբալյան)|Ս. Նազարյան]] * [[Գր. Արծրունի (Նիկոլ Աղբալյան)|Գր. Արծրունի]] * [[Ա. Արասխանյան (Նիկոլ Աղբալյան)|Ա. Արասխանյան]] * [[Եվրոպան և կացությունը Բալկանում (Նիկոլ Աղբալյան)|Եվրոպան և կացությունը Բալկանում]] * [[Բալկանյան թերակղզում (Նիկոլ Աղբալյան)|Բալկանյան թերակղզում]] * [[Թյուրքիան և հայերը (Նիկոլ Աղբալյան)|Թյուրքիան և հայերը]] * [[Քաղաքական նոր հեռանկար (Նիկոլ Աղբալյան)|Քաղաքական նոր հեռանկար]] * [[Պատերազմի դաշտում (Նիկոլ Աղբալյան)|Պատերազմի դաշտում]] * [[Տաճկական անիշխանության հնարավորությունը և հայ ժողովուրդը (Նիկոլ Աղբալյան)|Տաճկական անիշխանության հնարավորությունը և հայ ժողովուրդը]] * [[Ռուսաստանը և թյուրքահայերը (Նիկոլ Աղբալյան)|Ռուսաստանը և թյուրքահայերը]] * [[Քաղաքացիության պարտականությունը (Նիկոլ Աղբալյան)|Քաղաքացիության պարտականությունը]] * [[Անել կացություն (Նիկոլ Աղբալյան)|Անել կացություն]] * [[Թուրքահայերը և Ռուսաստանը (Նիկոլ Աղբալյան)|Թուրքահայերը և Ռուսաստանը]] * [[Բալկանյան պատերազմի մոտավոր հետևանքները (Նիկոլ Աղբալյան)|Բալկանյան պատերազմի մոտավոր հետևանքները]] * [[1913 (Նիկոլ Աղբալյան)|1913]] * [[Թյուրքահայության պահանջը (Նիկոլ Աղբալյան)|Թյուրքահայության պահանջը]] * [[Հայոց հարցի ներկա վիճակը (Նիկոլ Աղբալյան)|Հայոց հարցի ներկա վիճակը]] * [[Վրաց մտավորականությունը և թյուրքահայերը (Նիկոլ Աղբալյան)|Վրաց մտավորականությունը և թյուրքահայերը]] * [[Առույգ ժողովուրդ (Նիկոլ Աղբալյան)|Առույգ ժողովուրդ]] * [[Արտագաղթը դեպի Ամերիկա (Նիկոլ Աղբալյան)|Արտագաղթը դեպի Ամերիկա]] * [[Գերմանիան և հայոց հարցը (Նիկոլ Աղբալյան)|Գերմանիան և հայոց հարցը]] * [[Քրդերն ու հայերը (Նիկոլ Աղբալյան)|Քրդերն ու հայերը]] * [[Քաղաքական հնարավորություններ (Նիկոլ Աղբալյան)|Քաղաքական հնարավորություններ]] * [[Միջազգային համերաշխության տոնը (Նիկոլ Աղբալյան)|Միջազգային համերաշխության տոնը]] * [[Դասակարգային կռվի՞, թե քաղաքական հեռանկար (Նիկոլ Աղբալյան)|Դասակարգային կռվի՞, թե քաղաքական հեռանկար]] * [[Վտանգը (Նիկոլ Աղբալյան)|Վտանգը]] * [[Ռամկավարություն և իշխանություն (Նիկոլ Աղբալյան)|Ռամկավարություն և իշխանություն]] * [[Ռուսաստանի վերագրավումը (Նիկոլ Աղբալյան)|Ռուսաստանի վերագրավումը]] * [[Իշխանության տրագիզմը (Նիկոլ Աղբալյան)|Իշխանության տրագիզմը]] * [[Անգլիական կապիտանը չգիտե… (Նիկոլ Աղբալյան)|‹Անգլիական կապիտանը չգիտե…›]] * [[Քեռին (Նիկոլ Աղբալյան)|Քեռին (Հուղարկավորության առթիվ)]] * [[ՀՀ Դաշնակցության մասին (Նիկոլ Աղբալյան)|ՀՀ Դաշնակցության մասին]] * [[Ուղերձ Բարսեղ Կանաչյանին (Նիկոլ Աղբալյան)|Ուղերձ Բարսեղ Կանաչյանին]] * [[Մտածումներ ազգի և դավանանքի մասին (Նիկոլ Աղբալյան)|Մտածումներ ազգի և դավանանքի մասին]] * [[Դիտողություններ հայոց լեզվի մասին (Նիկոլ Աղբալյան)|Դիտողություններ հայոց լեզվի մասին]] * [[Նորից շեշտի մասին (Նիկոլ Աղբալյան)|Նորից շեշտի մասին]] * [[Տեսություն ձույլ բաղաձայների (Նիկոլ Աղբալյան)|Տեսություն ձույլ բաղաձայների]] * [[Ձիւն ձմեռն (Նիկոլ Աղբալյան)|Ձիւն ձմեռն]] * [[Հայ վարժապետը (Նիկոլ Աղբալյան)|Հայ վարժապետը]] * [[Հայաստանի համալսարանի բացումը (Նիկոլ Աղբալյան)|Հայաստանի համալսարանի բացումը]] * [[Մինիստրների խորհրդին (Նիկոլ Աղբալյան)|Մինիստրների խորհրդին]] * [[Հայ նկարիչների ընկերության (Նիկոլ Աղբալյան)|Հայ նկարիչների ընկերության]] * [[Մինիստրների խորհրդին (11 սեպտեմբերի 1919 թ.) (Նիկոլ Աղբալյան)|Մինիստրների խորհրդին]] * [[Մինիստրների խորհրդին (9 հոկտեմբերի 1919 թ.) (Նիկոլ Աղբալյան)|Մինիստրների խորհրդին]] * [[Օրինագիծ (Նիկոլ Աղբալյան)|Օրինագիծ]] * [[Կրթության գործը գաղութներուն մեջ (Նիկոլ Աղբալյան)|Կրթության գործը գաղութներուն մեջ]] * [[Մի խումբ ուսուցիչներ, «Մեր դպրոցը», Ա․ տարի (Նիկոլ Աղբալյան)|Մի խումբ ուսուցիչներ, «Մեր դպրոցը», Ա․ տարի]] * [[Մի քանի խոսք Թ․ Հ․ Հ․ Ը․ մասին (Նիկոլ Աղբալյան)|Մի քանի խոսք Թ․ Հ․ Հ․ Ը․ մասին]] * [[Նամակներ (Նիկոլ Աղբալյան)|Նամակներ]] * [[Ծանոթագրություններ (Նիկոլ Աղբալյան)|Ծանոթագրություններ]] {{Սյուն ավարտ}} ==Գրքեր== * [[Ընտանի (Նիկոլ Աղբալյան)|Ընտանի (Նիկոլ Աղբալյան)]] c4z8gln0ya5csesm0uf23z74xuwszct 395116 395114 2026-09-10T18:01:08Z Emptyfear 547 /* Գրքեր */ 395116 wikitext text/x-wiki {{Հեղինակ |լրիվ անուն =Նիկոլ Աղբալյան | դասակարգում =Աղբալյան, Նիկոլ| սկզբնատառ = Ա | պատկեր =|հայրանուն=Պողոսի| ծնվել է =1873| մահացել է =1947| մասնագիտություն =}} {{ՀԻ|Տարի=1947}} == Հրապարակախոսություններ == {{Col2}} * [[Գրականության պատմություն (Նիկոլ Աղբալյան)|Գրականության պատմություն]] * [[Ղազար Փարպեցի (Նիկոլ Աղբալյան)|Ղազար Փարպեցի]] * [[Սայաթ-Նովայի հետ (Նիկոլ Աղբալյան)|Սայաթ-Նովայի հետ]] * [[Ը․ Տաղ (Նիկոլ Աղբալյան)|Ը․ Տաղ]] * [[Գրիգոր Նարեկացի և Կորյուն (Նիկոլ Աղբալյան)|Գրիգոր Նարեկացի և Կորյուն]] * [[Հովհաննես Թումանյանի «Նաղաշ Հովնաթան և նրա, Քուչակ Նահապետի ու Սայաթ-Նովայի սերը» (Նիկոլ Աղբալյան)|Հովհաննես Թումանյանի «Նաղաշ Հովնաթան և նրա, Քուչակ Նահապետի ու Սայաթ-Նովայի սերը»]] * [[Մանուկ Աբեղյան (Նիկոլ Աղբալյան)|Մանուկ Աբեղյան]] * [[Գրական հետաքրքրություն (Նիկոլ Աղբալյան)|Գրական հետաքրքրություն]] * [[Գ. Սունդուկյանի «Կտակը» (Նիկոլ Աղբալյան)|Գ. Սունդուկյանի «Կտակը»]] * [[Րաֆֆի (Նիկոլ Աղբալյան)|Րաֆֆի]] * [[Ղ․ Աղայան (Նիկոլ Աղբալյան)|Ղ․ Աղայան]] * [[Հ. Շիշմանյան-Ծերենց (Նիկոլ Աղբալյան)|Հ. Շիշմանյան-Ծերենց]] * [[Հ. Հովհաննիսյան (Նիկոլ Աղբալյան)|Հ. Հովհաննիսյան]] * [[Հ. Թումանյանի «Քաջ Նազարը» (Նիկոլ Աղբալյան)|Հ. Թումանյանի «Քաջ Նազարը»]] * [[Ալ․ Ծատուրյան (Նիկոլ Աղբալյան)|Ալ․ Ծատուրյան]] * [[Լևոն Շանթ (Նիկոլ Աղբալյան)|Լևոն Շանթ]] * [[Ավետիք Իսահակյան (Նիկոլ Աղբալյան)|Ավետիք Իսահակյան]] * [[Հայ տառապանքի երգիչը (Նիկոլ Աղբալյան)|Հայ տառապանքի երգիչը]] * [[Ի․ Իսահակյան, «Հեքիաթ արևի տակ» (Նիկոլ Աղբալյան)|Ի․ Իսահակյան, «Հեքիաթ արևի տակ»]] * [[Ստ. Զորյան (Նիկոլ Աղբալյան)|Ստ. Զորյան]] * [[Հառաջաբան (Նիկոլ Աղբալյան)|Հառաջաբան]] * [[Երկու երգ (Նիկոլ Աղբալյան)|Երկու երգ]] * [[Մանկական գրականության մասին (Նիկոլ Աղբալյան)|<Մանկական գրականության մասին>]] * [[Ն. Աղբալյանի դասախոսությունը (Նիկոլ Աղբալյան)|Ն. Աղբալյանի դասախոսությունը]] * [[Ս․ Գրքի թարգմանության մասին (Նիկոլ Աղբալյան)|Ս․ Գրքի թարգմանության մասին]] * [[Իվան Տուրգենև, «Արձակ բանաստեղծություններ» (Նիկոլ Աղբալյան)|Իվան Տուրգենև, «Արձակ բանաստեղծություններ»]] * [[Լ․ Ն․ Տոլստոյ (Նիկոլ Աղբալյան)|Լ․ Ն․ Տոլստոյ]] * [[Վլ․ Կորոլենկո, «Գետնափորի երեխաները», «Ակամա մարդասպան» (Նիկոլ Աղբալյան)|Վլ․ Կորոլենկո, «Գետնափորի երեխաները», «Ակամա մարդասպան»]] * [[Դիկկենս Չ․, «Դավիթ Կոպպերֆիլդ» (Նիկոլ Աղբալյան)|Դիկկենս Չ․, «Դավիթ Կոպպերֆիլդ»]] * [[Անատոլ Ֆրանս, «Երեք դար ու կես հետո» (ծննդյան տոնի ֆանտազիա) (Նիկոլ Աղբալյան)|Անատոլ Ֆրանս, «Երեք դար ու կես հետո» (ծննդյան տոնի ֆանտազիա)]] * [[Կոպպե Ֆրանսուա, «Հանրիետ» (Նիկոլ Աղբալյան)|Կոպպե Ֆրանսուա, «Հանրիետ»]] * [[Միլտոն (Ծննդյան 300-ամյակի առթիվ) (Նիկոլ Աղբալյան)|Միլտոն (Ծննդյան 300-ամյակի առթիվ)]] * [[Ե․ Անիչկով, գրական երևույթներ (փոխառումները գրականության մեջ) (Նիկոլ Աղբալյան)|Ե․ Անիչկով, գրական երևույթներ (փոխառումները գրականության մեջ)]] * [[Ս. Նազարյան (Նիկոլ Աղբալյան)|Ս. Նազարյան]] * [[Գր. Արծրունի (Նիկոլ Աղբալյան)|Գր. Արծրունի]] * [[Ա. Արասխանյան (Նիկոլ Աղբալյան)|Ա. Արասխանյան]] * [[Եվրոպան և կացությունը Բալկանում (Նիկոլ Աղբալյան)|Եվրոպան և կացությունը Բալկանում]] * [[Բալկանյան թերակղզում (Նիկոլ Աղբալյան)|Բալկանյան թերակղզում]] * [[Թյուրքիան և հայերը (Նիկոլ Աղբալյան)|Թյուրքիան և հայերը]] * [[Քաղաքական նոր հեռանկար (Նիկոլ Աղբալյան)|Քաղաքական նոր հեռանկար]] * [[Պատերազմի դաշտում (Նիկոլ Աղբալյան)|Պատերազմի դաշտում]] * [[Տաճկական անիշխանության հնարավորությունը և հայ ժողովուրդը (Նիկոլ Աղբալյան)|Տաճկական անիշխանության հնարավորությունը և հայ ժողովուրդը]] * [[Ռուսաստանը և թյուրքահայերը (Նիկոլ Աղբալյան)|Ռուսաստանը և թյուրքահայերը]] * [[Քաղաքացիության պարտականությունը (Նիկոլ Աղբալյան)|Քաղաքացիության պարտականությունը]] * [[Անել կացություն (Նիկոլ Աղբալյան)|Անել կացություն]] * [[Թուրքահայերը և Ռուսաստանը (Նիկոլ Աղբալյան)|Թուրքահայերը և Ռուսաստանը]] * [[Բալկանյան պատերազմի մոտավոր հետևանքները (Նիկոլ Աղբալյան)|Բալկանյան պատերազմի մոտավոր հետևանքները]] * [[1913 (Նիկոլ Աղբալյան)|1913]] * [[Թյուրքահայության պահանջը (Նիկոլ Աղբալյան)|Թյուրքահայության պահանջը]] * [[Հայոց հարցի ներկա վիճակը (Նիկոլ Աղբալյան)|Հայոց հարցի ներկա վիճակը]] * [[Վրաց մտավորականությունը և թյուրքահայերը (Նիկոլ Աղբալյան)|Վրաց մտավորականությունը և թյուրքահայերը]] * [[Առույգ ժողովուրդ (Նիկոլ Աղբալյան)|Առույգ ժողովուրդ]] * [[Արտագաղթը դեպի Ամերիկա (Նիկոլ Աղբալյան)|Արտագաղթը դեպի Ամերիկա]] * [[Գերմանիան և հայոց հարցը (Նիկոլ Աղբալյան)|Գերմանիան և հայոց հարցը]] * [[Քրդերն ու հայերը (Նիկոլ Աղբալյան)|Քրդերն ու հայերը]] * [[Քաղաքական հնարավորություններ (Նիկոլ Աղբալյան)|Քաղաքական հնարավորություններ]] * [[Միջազգային համերաշխության տոնը (Նիկոլ Աղբալյան)|Միջազգային համերաշխության տոնը]] * [[Դասակարգային կռվի՞, թե քաղաքական հեռանկար (Նիկոլ Աղբալյան)|Դասակարգային կռվի՞, թե քաղաքական հեռանկար]] * [[Վտանգը (Նիկոլ Աղբալյան)|Վտանգը]] * [[Ռամկավարություն և իշխանություն (Նիկոլ Աղբալյան)|Ռամկավարություն և իշխանություն]] * [[Ռուսաստանի վերագրավումը (Նիկոլ Աղբալյան)|Ռուսաստանի վերագրավումը]] * [[Իշխանության տրագիզմը (Նիկոլ Աղբալյան)|Իշխանության տրագիզմը]] * [[Անգլիական կապիտանը չգիտե… (Նիկոլ Աղբալյան)|‹Անգլիական կապիտանը չգիտե…›]] * [[Քեռին (Նիկոլ Աղբալյան)|Քեռին (Հուղարկավորության առթիվ)]] * [[ՀՀ Դաշնակցության մասին (Նիկոլ Աղբալյան)|ՀՀ Դաշնակցության մասին]] * [[Ուղերձ Բարսեղ Կանաչյանին (Նիկոլ Աղբալյան)|Ուղերձ Բարսեղ Կանաչյանին]] * [[Մտածումներ ազգի և դավանանքի մասին (Նիկոլ Աղբալյան)|Մտածումներ ազգի և դավանանքի մասին]] * [[Դիտողություններ հայոց լեզվի մասին (Նիկոլ Աղբալյան)|Դիտողություններ հայոց լեզվի մասին]] * [[Նորից շեշտի մասին (Նիկոլ Աղբալյան)|Նորից շեշտի մասին]] * [[Տեսություն ձույլ բաղաձայների (Նիկոլ Աղբալյան)|Տեսություն ձույլ բաղաձայների]] * [[Ձիւն ձմեռն (Նիկոլ Աղբալյան)|Ձիւն ձմեռն]] * [[Հայ վարժապետը (Նիկոլ Աղբալյան)|Հայ վարժապետը]] * [[Հայաստանի համալսարանի բացումը (Նիկոլ Աղբալյան)|Հայաստանի համալսարանի բացումը]] * [[Մինիստրների խորհրդին (Նիկոլ Աղբալյան)|Մինիստրների խորհրդին]] * [[Հայ նկարիչների ընկերության (Նիկոլ Աղբալյան)|Հայ նկարիչների ընկերության]] * [[Մինիստրների խորհրդին (11 սեպտեմբերի 1919 թ.) (Նիկոլ Աղբալյան)|Մինիստրների խորհրդին]] * [[Մինիստրների խորհրդին (9 հոկտեմբերի 1919 թ.) (Նիկոլ Աղբալյան)|Մինիստրների խորհրդին]] * [[Օրինագիծ (Նիկոլ Աղբալյան)|Օրինագիծ]] * [[Կրթության գործը գաղութներուն մեջ (Նիկոլ Աղբալյան)|Կրթության գործը գաղութներուն մեջ]] * [[Մի խումբ ուսուցիչներ, «Մեր դպրոցը», Ա․ տարի (Նիկոլ Աղբալյան)|Մի խումբ ուսուցիչներ, «Մեր դպրոցը», Ա․ տարի]] * [[Մի քանի խոսք Թ․ Հ․ Հ․ Ը․ մասին (Նիկոլ Աղբալյան)|Մի քանի խոսք Թ․ Հ․ Հ․ Ը․ մասին]] * [[Նամակներ (Նիկոլ Աղբալյան)|Նամակներ]] * [[Ծանոթագրություններ (Նիկոլ Աղբալյան)|Ծանոթագրություններ]] {{Սյուն ավարտ}} ==Գրքեր== * [[Ընտանի (Նիկոլ Աղբալյան)|Ընտանի (Նիկոլ Աղբալյան)]] * [[Ռուս սոցիալ հեղափոխականների ծրագիրը]] 1q4ycgccdz077z6g4qt99yolzp3e00b 395117 395116 2026-09-10T18:02:45Z Emptyfear 547 /* Գրքեր */ 395117 wikitext text/x-wiki {{Հեղինակ |լրիվ անուն =Նիկոլ Աղբալյան | դասակարգում =Աղբալյան, Նիկոլ| սկզբնատառ = Ա | պատկեր =|հայրանուն=Պողոսի| ծնվել է =1873| մահացել է =1947| մասնագիտություն =}} {{ՀԻ|Տարի=1947}} == Հրապարակախոսություններ == {{Col2}} * [[Գրականության պատմություն (Նիկոլ Աղբալյան)|Գրականության պատմություն]] * [[Ղազար Փարպեցի (Նիկոլ Աղբալյան)|Ղազար Փարպեցի]] * [[Սայաթ-Նովայի հետ (Նիկոլ Աղբալյան)|Սայաթ-Նովայի հետ]] * [[Ը․ Տաղ (Նիկոլ Աղբալյան)|Ը․ Տաղ]] * [[Գրիգոր Նարեկացի և Կորյուն (Նիկոլ Աղբալյան)|Գրիգոր Նարեկացի և Կորյուն]] * [[Հովհաննես Թումանյանի «Նաղաշ Հովնաթան և նրա, Քուչակ Նահապետի ու Սայաթ-Նովայի սերը» (Նիկոլ Աղբալյան)|Հովհաննես Թումանյանի «Նաղաշ Հովնաթան և նրա, Քուչակ Նահապետի ու Սայաթ-Նովայի սերը»]] * [[Մանուկ Աբեղյան (Նիկոլ Աղբալյան)|Մանուկ Աբեղյան]] * [[Գրական հետաքրքրություն (Նիկոլ Աղբալյան)|Գրական հետաքրքրություն]] * [[Գ. Սունդուկյանի «Կտակը» (Նիկոլ Աղբալյան)|Գ. Սունդուկյանի «Կտակը»]] * [[Րաֆֆի (Նիկոլ Աղբալյան)|Րաֆֆի]] * [[Ղ․ Աղայան (Նիկոլ Աղբալյան)|Ղ․ Աղայան]] * [[Հ. Շիշմանյան-Ծերենց (Նիկոլ Աղբալյան)|Հ. Շիշմանյան-Ծերենց]] * [[Հ. Հովհաննիսյան (Նիկոլ Աղբալյան)|Հ. Հովհաննիսյան]] * [[Հ. Թումանյանի «Քաջ Նազարը» (Նիկոլ Աղբալյան)|Հ. Թումանյանի «Քաջ Նազարը»]] * [[Ալ․ Ծատուրյան (Նիկոլ Աղբալյան)|Ալ․ Ծատուրյան]] * [[Լևոն Շանթ (Նիկոլ Աղբալյան)|Լևոն Շանթ]] * [[Ավետիք Իսահակյան (Նիկոլ Աղբալյան)|Ավետիք Իսահակյան]] * [[Հայ տառապանքի երգիչը (Նիկոլ Աղբալյան)|Հայ տառապանքի երգիչը]] * [[Ի․ Իսահակյան, «Հեքիաթ արևի տակ» (Նիկոլ Աղբալյան)|Ի․ Իսահակյան, «Հեքիաթ արևի տակ»]] * [[Ստ. Զորյան (Նիկոլ Աղբալյան)|Ստ. Զորյան]] * [[Հառաջաբան (Նիկոլ Աղբալյան)|Հառաջաբան]] * [[Երկու երգ (Նիկոլ Աղբալյան)|Երկու երգ]] * [[Մանկական գրականության մասին (Նիկոլ Աղբալյան)|<Մանկական գրականության մասին>]] * [[Ն. Աղբալյանի դասախոսությունը (Նիկոլ Աղբալյան)|Ն. Աղբալյանի դասախոսությունը]] * [[Ս․ Գրքի թարգմանության մասին (Նիկոլ Աղբալյան)|Ս․ Գրքի թարգմանության մասին]] * [[Իվան Տուրգենև, «Արձակ բանաստեղծություններ» (Նիկոլ Աղբալյան)|Իվան Տուրգենև, «Արձակ բանաստեղծություններ»]] * [[Լ․ Ն․ Տոլստոյ (Նիկոլ Աղբալյան)|Լ․ Ն․ Տոլստոյ]] * [[Վլ․ Կորոլենկո, «Գետնափորի երեխաները», «Ակամա մարդասպան» (Նիկոլ Աղբալյան)|Վլ․ Կորոլենկո, «Գետնափորի երեխաները», «Ակամա մարդասպան»]] * [[Դիկկենս Չ․, «Դավիթ Կոպպերֆիլդ» (Նիկոլ Աղբալյան)|Դիկկենս Չ․, «Դավիթ Կոպպերֆիլդ»]] * [[Անատոլ Ֆրանս, «Երեք դար ու կես հետո» (ծննդյան տոնի ֆանտազիա) (Նիկոլ Աղբալյան)|Անատոլ Ֆրանս, «Երեք դար ու կես հետո» (ծննդյան տոնի ֆանտազիա)]] * [[Կոպպե Ֆրանսուա, «Հանրիետ» (Նիկոլ Աղբալյան)|Կոպպե Ֆրանսուա, «Հանրիետ»]] * [[Միլտոն (Ծննդյան 300-ամյակի առթիվ) (Նիկոլ Աղբալյան)|Միլտոն (Ծննդյան 300-ամյակի առթիվ)]] * [[Ե․ Անիչկով, գրական երևույթներ (փոխառումները գրականության մեջ) (Նիկոլ Աղբալյան)|Ե․ Անիչկով, գրական երևույթներ (փոխառումները գրականության մեջ)]] * [[Ս. Նազարյան (Նիկոլ Աղբալյան)|Ս. Նազարյան]] * [[Գր. Արծրունի (Նիկոլ Աղբալյան)|Գր. Արծրունի]] * [[Ա. Արասխանյան (Նիկոլ Աղբալյան)|Ա. Արասխանյան]] * [[Եվրոպան և կացությունը Բալկանում (Նիկոլ Աղբալյան)|Եվրոպան և կացությունը Բալկանում]] * [[Բալկանյան թերակղզում (Նիկոլ Աղբալյան)|Բալկանյան թերակղզում]] * [[Թյուրքիան և հայերը (Նիկոլ Աղբալյան)|Թյուրքիան և հայերը]] * [[Քաղաքական նոր հեռանկար (Նիկոլ Աղբալյան)|Քաղաքական նոր հեռանկար]] * [[Պատերազմի դաշտում (Նիկոլ Աղբալյան)|Պատերազմի դաշտում]] * [[Տաճկական անիշխանության հնարավորությունը և հայ ժողովուրդը (Նիկոլ Աղբալյան)|Տաճկական անիշխանության հնարավորությունը և հայ ժողովուրդը]] * [[Ռուսաստանը և թյուրքահայերը (Նիկոլ Աղբալյան)|Ռուսաստանը և թյուրքահայերը]] * [[Քաղաքացիության պարտականությունը (Նիկոլ Աղբալյան)|Քաղաքացիության պարտականությունը]] * [[Անել կացություն (Նիկոլ Աղբալյան)|Անել կացություն]] * [[Թուրքահայերը և Ռուսաստանը (Նիկոլ Աղբալյան)|Թուրքահայերը և Ռուսաստանը]] * [[Բալկանյան պատերազմի մոտավոր հետևանքները (Նիկոլ Աղբալյան)|Բալկանյան պատերազմի մոտավոր հետևանքները]] * [[1913 (Նիկոլ Աղբալյան)|1913]] * [[Թյուրքահայության պահանջը (Նիկոլ Աղբալյան)|Թյուրքահայության պահանջը]] * [[Հայոց հարցի ներկա վիճակը (Նիկոլ Աղբալյան)|Հայոց հարցի ներկա վիճակը]] * [[Վրաց մտավորականությունը և թյուրքահայերը (Նիկոլ Աղբալյան)|Վրաց մտավորականությունը և թյուրքահայերը]] * [[Առույգ ժողովուրդ (Նիկոլ Աղբալյան)|Առույգ ժողովուրդ]] * [[Արտագաղթը դեպի Ամերիկա (Նիկոլ Աղբալյան)|Արտագաղթը դեպի Ամերիկա]] * [[Գերմանիան և հայոց հարցը (Նիկոլ Աղբալյան)|Գերմանիան և հայոց հարցը]] * [[Քրդերն ու հայերը (Նիկոլ Աղբալյան)|Քրդերն ու հայերը]] * [[Քաղաքական հնարավորություններ (Նիկոլ Աղբալյան)|Քաղաքական հնարավորություններ]] * [[Միջազգային համերաշխության տոնը (Նիկոլ Աղբալյան)|Միջազգային համերաշխության տոնը]] * [[Դասակարգային կռվի՞, թե քաղաքական հեռանկար (Նիկոլ Աղբալյան)|Դասակարգային կռվի՞, թե քաղաքական հեռանկար]] * [[Վտանգը (Նիկոլ Աղբալյան)|Վտանգը]] * [[Ռամկավարություն և իշխանություն (Նիկոլ Աղբալյան)|Ռամկավարություն և իշխանություն]] * [[Ռուսաստանի վերագրավումը (Նիկոլ Աղբալյան)|Ռուսաստանի վերագրավումը]] * [[Իշխանության տրագիզմը (Նիկոլ Աղբալյան)|Իշխանության տրագիզմը]] * [[Անգլիական կապիտանը չգիտե… (Նիկոլ Աղբալյան)|‹Անգլիական կապիտանը չգիտե…›]] * [[Քեռին (Նիկոլ Աղբալյան)|Քեռին (Հուղարկավորության առթիվ)]] * [[ՀՀ Դաշնակցության մասին (Նիկոլ Աղբալյան)|ՀՀ Դաշնակցության մասին]] * [[Ուղերձ Բարսեղ Կանաչյանին (Նիկոլ Աղբալյան)|Ուղերձ Բարսեղ Կանաչյանին]] * [[Մտածումներ ազգի և դավանանքի մասին (Նիկոլ Աղբալյան)|Մտածումներ ազգի և դավանանքի մասին]] * [[Դիտողություններ հայոց լեզվի մասին (Նիկոլ Աղբալյան)|Դիտողություններ հայոց լեզվի մասին]] * [[Նորից շեշտի մասին (Նիկոլ Աղբալյան)|Նորից շեշտի մասին]] * [[Տեսություն ձույլ բաղաձայների (Նիկոլ Աղբալյան)|Տեսություն ձույլ բաղաձայների]] * [[Ձիւն ձմեռն (Նիկոլ Աղբալյան)|Ձիւն ձմեռն]] * [[Հայ վարժապետը (Նիկոլ Աղբալյան)|Հայ վարժապետը]] * [[Հայաստանի համալսարանի բացումը (Նիկոլ Աղբալյան)|Հայաստանի համալսարանի բացումը]] * [[Մինիստրների խորհրդին (Նիկոլ Աղբալյան)|Մինիստրների խորհրդին]] * [[Հայ նկարիչների ընկերության (Նիկոլ Աղբալյան)|Հայ նկարիչների ընկերության]] * [[Մինիստրների խորհրդին (11 սեպտեմբերի 1919 թ.) (Նիկոլ Աղբալյան)|Մինիստրների խորհրդին]] * [[Մինիստրների խորհրդին (9 հոկտեմբերի 1919 թ.) (Նիկոլ Աղբալյան)|Մինիստրների խորհրդին]] * [[Օրինագիծ (Նիկոլ Աղբալյան)|Օրինագիծ]] * [[Կրթության գործը գաղութներուն մեջ (Նիկոլ Աղբալյան)|Կրթության գործը գաղութներուն մեջ]] * [[Մի խումբ ուսուցիչներ, «Մեր դպրոցը», Ա․ տարի (Նիկոլ Աղբալյան)|Մի խումբ ուսուցիչներ, «Մեր դպրոցը», Ա․ տարի]] * [[Մի քանի խոսք Թ․ Հ․ Հ․ Ը․ մասին (Նիկոլ Աղբալյան)|Մի քանի խոսք Թ․ Հ․ Հ․ Ը․ մասին]] * [[Նամակներ (Նիկոլ Աղբալյան)|Նամակներ]] * [[Ծանոթագրություններ (Նիկոլ Աղբալյան)|Ծանոթագրություններ]] {{Սյուն ավարտ}} ==Գրքեր== * [[Ընտանի (Նիկոլ Աղբալյան)|Ընտանի (Նիկոլ Աղբալյան)]] * [[Ռուս սոցիալ հեղափոխականների ծրագիրը]] * [[:Ինդեքս:Գրական քննադատական երկեր, Նիկոլ Աղբալյան.djvu|Գրական քննադատական երկեր]] * [[:Ինդեքս:Ամբողջական երկեր IV. Պատմութիւն հայոց գրականութեան, Նիկոլ Աղբալյան.djvu|Ամբողջական երկեր IV. Պատմութիւն հայոց գրականութեան]] gqi6w38jql4pisw68zeezu92p0qegf2 104 68909 395023 190788 2026-09-10T17:45:39Z Emptyfear 547 395023 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Voskanyan" /></noinclude><section begin="Հառաջաբան"/><center>{{Xx-larger|'''Հառաջաբան'''}}</center> Այնքան շատ ջուր է հոսել այն լավ օրերից, երբ գրում էի այս հավաքածուն, որ կարող եմ խոսել իմ մասին ինչպես մի օտար։ Փորձեր են բոլորը, ուրվագծեր, տպավորություններ, կարծիքներ – մտքեր՝ ցան ու ցիր, թերատ, խոստում ավելի, քան թե կատարուն։ Բոլորը գրված են մոռանալու համար կյանքի բրտությունը և օրվան հացի գարշելի բռնադատումը։ Չկա մեկը սրանց մեջ, ինչպես չի լինի և հետագա հատորներուն, որ գրած լինեմ իբր հեղինակ, իբր գրական մարդ, որ ունի գիրք ու սեղան, առանձնություն և մտքի անդորր։ Ինչպես միշտ, այնպես էլ այն օրերին, ազատ գրիչը չէր պահում մարդուն, որ աշխատանքը դառնար ապրուստ ու ներքին վայելք։ Հացի աշխատանքը անուր էր վզիս ու շղթա ոտքիս, հոգուս աշխատանքը - տառապանք։ Զարհուրելի է՝ ներքին ուժ զգալ և կարողություն՝ և չկարենալ հասունացնել և իրագործել մի լայն մտածում, մի թովիչ տենչանք, մի հմայիչ գեղեցկություն. ընդհատել, երբ կուզեիր աշխատել, գնալ անհրապույր մի աշխատանքի, երբ կուզեիր հորինել ու ձևակերպել. վատնել ուժերն այդ անհավասար ու անդադրում ոգորման մեջ՝ անկարող վերջապես մոռանալու պայծառ բարձունքը, սակարկելով անսակարկելին․․․ Ինչ որ գրել եմ, խուլ արձագանքն են այս տնական և անվախճան ոգորման. դադարի և մոռացման պահեր, ըմբոստացումներ բարոյական ինքնազգացումի, որ ճիգ է անում վեր պահելու գլուխը կյանքի տիղմերից։ Այս հոդվածները չեն կազմում կայուն միություն. <section end="Հառաջաբան"/><noinclude></noinclude> 726j0c52uy68vmh3ua9fkof3bwf55km 104 68911 395024 190795 2026-09-10T17:45:51Z Emptyfear 547 395024 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Voskanyan" /></noinclude><section begin="Հառաջաբան"/>հարափոփոխ մտքիս ու զգացումիս շոշափելի և հավատարիմ հետքերն են սրանք, որոնց ներքին միությունը իմ անձն է միայն։ Արտաքուստ անկապ խոսքեր են սրանք մի գործող անձի և նշանում են (սկզբնապես եղել է՝ մատնանշում են, հետո ջնջել է - Գ. Ա.) բարոյական ու մտավոր մի ընթացք, որ չի վերջացած... Կարող եմ վկայել, որ ամեն մի տող գրված է շիտակ մտքով, սրտանց ու սրտաբաց, ինչպես մտերմական մի նամակ։ Ստորակետս անգամ ազատ է ամեն կողմնակի նկատումներից։ Առաջին իսկ օրվանից ձգտել եմ հավատարիմ թարգմանը լինել մտածումիս ու զգացումիս։ Մի ջերմ հավատ է նշմարվում այս հոդվածներում դեպի ազնիվն ու գեղեցիկը, արդարն ու ճշմարիտը, որ դեռ ապրում է իմ մեջ, թեև «այսօր» այնքան տեղին չեմ համարում նրանց մարմնացումը, ինչպես քսան և չորս տարի սրանից սաաջ... Համաձայնեցի, որ հավաքվեն ու մի անգամ ևս լույս ընծայվին իմ ցաք ու ցրիվ գրությունները։ Գիտեմ՝ թերատ են, շատերը սակավարժեք ու բոլորը անկատար։ Բայց ինձ թվաց, թե անօգուտ չէր լինի սրանց ընթերցումը դեռատիներին։ Ու եթե իրոք երազուն ու դեռատի գլուխներ երբեմն հակվին այս էջերի վրա՝ հաճույք զգալով նրանց ընթերցումից, եթե կարենան այս անկատար ու <տրտում> ճիգերն իմ մտքի և զգացումի ազնիվ հույզեր հարուցանել նրանց անփորձ ու անամպ հոգում՝ մղելով դեպի ազնիվ ապրումներ - չպիտի զղջամ, որ այս էջերն ազատվեցին ամսագրական փոշիներից։ Երկար տարիներ դատել եմ անձեր ու գործեր. այսօր հերթն իմն է, որ դատեն։ Կցանկայի, որ այս էջերին վերաբերվին նույնքան շիտակ, սրտանց ու սրտաբաց, որքան ինքս եղած եմ ուրիշների հանդեպ։ '''1920, 20 ապրիլ, Երևան''' {{Աջաթև|'''Ն. ԱՂԲԱԼՅԱՆ'''}} {{Աջաթև|'''ԳԱԹ, Գ. Լևոնյանի ֆոնդ, գ. 2644'''}} <section end="Հառաջաբան"/><noinclude></noinclude> hf4q15hzxqq1bv9xoctfjjd1pi6n78p 104 69062 394845 191353 2026-09-10T12:22:36Z Emptyfear 547 394845 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Արևիկ Ոսկանյան" /></noinclude>է պրոֆ. Ռ. Աբրահամյանի նորերս Թեհրան լույս ընծայած «Սայաթ -Նովայի տաղերը», որ արտատպություն է Գ. Հախվերդյանի հրատարակության և որին կցված է մի լրացուցիչ և վերստուգված բառարան։ Չունիմ ձեռքիս տակ և Սայաթ-Նովայի վրացերեն երգերի ժողովածուն, որ լույս է տեսած Թիֆլիս 1918 թ. և Գ. Լևոնյանի լույս ընծայած Սայաթ-Նովայի երգերը, որ լույս է տեսած Երևան՝ պետական հրատարակությամբ։ Ավելորդ է ասել, թե ձեռքիս տակ չունիմ նաև ոչ մեկ լրագրական հոդված Սայաթ-Նովայի մասին, նույնիսկ իմ գրածները Կովկասում։ Եվ արդեն հետազոտություն չէ, որ պետք է գրեմ, այլ գիտուններին նյութ, իսկ սոսկական ընթերցողին դյուրություն պիտի տամ Սայաթ-Նովայի երգերը լավ հասկանալու և, եթե հաջողիմ՝ խորապես ներապրելու։ {{Աջաթև|'''Ամբողջական երկեր, հ. II, էջ 17-22'''}} <section begin="Սայաթ-Նովային հետ"/> <section begin="Ը․ Տաղ"/><center>{{x-larger|'''Ը. Տաղ'''}}</center> <poem>'''Դուն էն գըլխեն իմաստուն իս, խիլքդ հիմարին բաբ մի՛ անի,''' '''Էրազումըն տեսածի հիդ մեզի մի հեսաբ մի անի,''' '''Ես խոմ էն գըլխեն էրած իմ, նուրմեկանց քաբաբ մի անի,''' '''Թե վուր, գիդիմ, բեզարիլ իս, ուրիշին սաբաբ մի անի։''' '''Չկա քիզ պես հուքմի հեքիմ, դուն Ռոստոմի Զալ, թաքավուր.''' '''Ասկըդ ասկերումն գոված, համ դուն իս գոզալ, թաքավուր.''' '''Թե էսանց էլ սուչ ունենամ՝ գըլուխս արա՛ տալ, թաքավուր.''' '''Մտիկ արա՛ քու Ստիղծողին՝ նահախ տիղ ղազաբ մի՛ անի։''' '''Յարալուն հեքիմն էնդուր գ՛ուզե՝ դիղ տալու է, ցավ տալու չէ.''' '''Քանի գուզե արթար ըլի՝ ղուլըն աղին դավ տալու չէ.''' '''Դու քու սիրտըն իստակ պահե՛, յադի խոսկն ավտալու չէ.''' '''Աստուծու սերն կանչողի պես դըոնեմեդ ջուղաթ մի՛ անի։''' '''Ամեն մարդ չի կանա խըմի իմ ջուրն՝ ուրիշ ջըրեն է.''' '''Ամեն մարդ չի կանա կարդա իմ գիրըն՝ ուրիշ գրեն է.''' '''Բունիաթս ավազ չիմանաս՝ քարափէ քարուկըրեն է.''' '''Սելավի պես՝ առանց ցամքիլ, դուն շուտով խարաբ մի՛ անի։'''</poem> <section end="Ը․ Տաղ"/><noinclude></noinclude> e11k4xfoko8o8whxywh8pp2q3ip5cjz 394934 394845 2026-09-10T14:23:34Z Emptyfear 547 394934 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Արևիկ Ոսկանյան" /></noinclude>է պրոֆ. Ռ. Աբրահամյանի նորերս Թեհրան լույս ընծայած «Սայաթ -Նովայի տաղերը», որ արտատպություն է Գ. Հախվերդյանի հրատարակության և որին կցված է մի լրացուցիչ և վերստուգված բառարան։ Չունիմ ձեռքիս տակ և Սայաթ-Նովայի վրացերեն երգերի ժողովածուն, որ լույս է տեսած Թիֆլիս 1918 թ. և Գ. Լևոնյանի լույս ընծայած Սայաթ-Նովայի երգերը, որ լույս է տեսած Երևան՝ պետական հրատարակությամբ։ Ավելորդ է ասել, թե ձեռքիս տակ չունիմ նաև ոչ մեկ լրագրական հոդված Սայաթ-Նովայի մասին, նույնիսկ իմ գրածները Կովկասում։ Եվ արդեն հետազոտություն չէ, որ պետք է գրեմ, այլ գիտուններին նյութ, իսկ սոսկական ընթերցողին դյուրություն պիտի տամ Սայաթ-Նովայի երգերը լավ հասկանալու և, եթե հաջողիմ՝ խորապես ներապրելու։ {{Աջաթև|'''Ամբողջական երկեր, հ. II, էջ 17-22'''}} <section end="Սայաթ-Նովային հետ"/> <section begin="Ը․ Տաղ"/><center>{{x-larger|'''Ը. Տաղ'''}}</center> <poem>'''Դուն էն գըլխեն իմաստուն իս, խիլքդ հիմարին բաբ մի՛ անի,''' '''Էրազումըն տեսածի հիդ մեզի մի հեսաբ մի անի,''' '''Ես խոմ էն գըլխեն էրած իմ, նուրմեկանց քաբաբ մի անի,''' '''Թե վուր, գիդիմ, բեզարիլ իս, ուրիշին սաբաբ մի անի։''' '''Չկա քիզ պես հուքմի հեքիմ, դուն Ռոստոմի Զալ, թաքավուր.''' '''Ասկըդ ասկերումն գոված, համ դուն իս գոզալ, թաքավուր.''' '''Թե էսանց էլ սուչ ունենամ՝ գըլուխս արա՛ տալ, թաքավուր.''' '''Մտիկ արա՛ քու Ստիղծողին՝ նահախ տիղ ղազաբ մի՛ անի։''' '''Յարալուն հեքիմն էնդուր գ՛ուզե՝ դիղ տալու է, ցավ տալու չէ.''' '''Քանի գուզե արթար ըլի՝ ղուլըն աղին դավ տալու չէ.''' '''Դու քու սիրտըն իստակ պահե՛, յադի խոսկն ավտալու չէ.''' '''Աստուծու սերն կանչողի պես դըոնեմեդ ջուղաթ մի՛ անի։''' '''Ամեն մարդ չի կանա խըմի իմ ջուրն՝ ուրիշ ջըրեն է.''' '''Ամեն մարդ չի կանա կարդա իմ գիրըն՝ ուրիշ գրեն է.''' '''Բունիաթս ավազ չիմանաս՝ քարափէ քարուկըրեն է.''' '''Սելավի պես՝ առանց ցամքիլ, դուն շուտով խարաբ մի՛ անի։'''</poem> <section end="Ը․ Տաղ"/><noinclude></noinclude> dja2ws6kdhlnfku02w1inq2k7mtn658 104 69087 394847 191278 2026-09-10T12:23:15Z Emptyfear 547 394847 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Voskanyan" /></noinclude>մենք տեսանք վերը Գ. Նարեկացու գրության մեջ։ Ոչ մեկ կասկած, որ Նարեկացին կարդացած է Կորյունի գործը. ուրիշ որևէ գրության մեջ այդ բառերին այդ կարգով նա չէր կարող հանդիպել։ Բայց սրանով չի վերջանում մեր դիտողության տարողությունը։ Նարեկացին ոչ միայն լավ ծանոթ է Կորյունի գործին մինչ այն աստիճան, որ գրչի տակ են գալիս Կորյունի հատուկ բառերը, այլև հետևած է Կորյունի բառաբարդության եղանակներին և ստեղծած է հարաբարդ բառերի մի անբավ քանակություն։ Ահավասիկ Ապարանից Խաչի Պատմության կես էջից միայն քաղածս բառերի շարքը, որ մեծագույն մասամբ հատուկ են Նարեկացուն (էջ 22)։ «Ծառս գեղասաղարթս, շնորհաշառաւիղս, ամբարձուղէշս, հաստաստեղունս, մարդադարմանս, բազկաստածուս, աճիւնաճիւղս, վայելչատերեւս, բարեբողբոջ բոյսս... ցցեալ ի գետինս գերապարարս, արգաւանդահողս .. Տունկս ծաղկընծիւղս, պտղածինս, արմախարիսխս, մրգամատոյցս, պատուաստակիրս, պտղապարգեւս, անդս ամենունակս, ջրահոսս և շուշանափայլս, սահմանս վտակարբուս, ուղխապարարս, անձրեւասնունդս, ցօղամատոյցս ...» և այլն։ Այսպիսով մենք տեսնում ենք, թե Գ. Նարեկացին ոչ միայն կարդացած է Կորյունի գործը, այլև մեծապես ազդված է նրա բառաբարդության եղանակից։ Նույնքան, եթե ոչ ավելի, Գ. Նարեկացին ազդված է Սեկունդոս իմաստասերի ոճից, բայց այս մասին մի ուրիշ անգամ։ {{Աջաթև|'''Ամբողջական երկեր, հ. IV, էջ 496-498'''}} <section begin="Գրիգոր Նարեկացի և Կորյուն"/><section end="Գրիգոր Նարեկացի և Կորյուն"/> <section begin="Հովհաննես Թումանյանի «Նաղաշ Հովնաթան և նրա, Քուչակ Նահապետի ու Սայաթ-Նովայի սերը»"/>{{x-larger|{{Աջաթև|'''Հովհաննես Թումանյանի''' '''«Նաղաշ Հովնաթան և նրա,''' '''Քուչակ Նահապետի ու Սայաթ-Նովայի սերը»'''}}}} Ա. Չոպանյանը 1910 թ. Փարիզում հրատարակեց Նաղաշ Հովնաթանի տաղերը։ Հետևյալ տարին Հովհ. Թումանյանը այդ գրքի առիթով գրեց մի գրադատական, որ այժմ լույս է ընծայում առանձին տետրակով։ Հիմա, որ Վ. Բրյուսովի դասախոսության հետևանքով մի լայն հետաքրքրություն արթնացավ մեզանում դեպի մեր միջնադարյան երգիչները, շատ ժամանակին է լույս տեսնում այս հոդվածաշարքը։ <section end="Հովհաննես Թումանյանի «Նաղաշ Հովնաթան և նրա, Քուչակ Նահապետի ու Սայաթ-Նովայի սերը»"/><noinclude></noinclude> ba3ggk5ilz82w4rwd4i347y51fjnzvi 394848 394847 2026-09-10T12:23:44Z Emptyfear 547 394848 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Voskanyan" /></noinclude><section begin="Գրիգոր Նարեկացի և Կորյուն"/>մենք տեսանք վերը Գ. Նարեկացու գրության մեջ։ Ոչ մեկ կասկած, որ Նարեկացին կարդացած է Կորյունի գործը. ուրիշ որևէ գրության մեջ այդ բառերին այդ կարգով նա չէր կարող հանդիպել։ Բայց սրանով չի վերջանում մեր դիտողության տարողությունը։ Նարեկացին ոչ միայն լավ ծանոթ է Կորյունի գործին մինչ այն աստիճան, որ գրչի տակ են գալիս Կորյունի հատուկ բառերը, այլև հետևած է Կորյունի բառաբարդության եղանակներին և ստեղծած է հարաբարդ բառերի մի անբավ քանակություն։ Ահավասիկ Ապարանից Խաչի Պատմության կես էջից միայն քաղածս բառերի շարքը, որ մեծագույն մասամբ հատուկ են Նարեկացուն (էջ 22)։ «Ծառս գեղասաղարթս, շնորհաշառաւիղս, ամբարձուղէշս, հաստաստեղունս, մարդադարմանս, բազկաստածուս, աճիւնաճիւղս, վայելչատերեւս, բարեբողբոջ բոյսս... ցցեալ ի գետինս գերապարարս, արգաւանդահողս .. Տունկս ծաղկընծիւղս, պտղածինս, արմախարիսխս, մրգամատոյցս, պատուաստակիրս, պտղապարգեւս, անդս ամենունակս, ջրահոսս և շուշանափայլս, սահմանս վտակարբուս, ուղխապարարս, անձրեւասնունդս, ցօղամատոյցս ...» և այլն։ Այսպիսով մենք տեսնում ենք, թե Գ. Նարեկացին ոչ միայն կարդացած է Կորյունի գործը, այլև մեծապես ազդված է նրա բառաբարդության եղանակից։ Նույնքան, եթե ոչ ավելի, Գ. Նարեկացին ազդված է Սեկունդոս իմաստասերի ոճից, բայց այս մասին մի ուրիշ անգամ։ {{Աջաթև|'''Ամբողջական երկեր, հ. IV, էջ 496-498'''}} <section end="Գրիգոր Նարեկացի և Կորյուն"/> <section begin="Հովհաննես Թումանյանի «Նաղաշ Հովնաթան և նրա, Քուչակ Նահապետի ու Սայաթ-Նովայի սերը»"/>{{x-larger|{{Աջաթև|'''Հովհաննես Թումանյանի''' '''«Նաղաշ Հովնաթան և նրա,''' '''Քուչակ Նահապետի ու Սայաթ-Նովայի սերը»'''}}}} Ա. Չոպանյանը 1910 թ. Փարիզում հրատարակեց Նաղաշ Հովնաթանի տաղերը։ Հետևյալ տարին Հովհ. Թումանյանը այդ գրքի առիթով գրեց մի գրադատական, որ այժմ լույս է ընծայում առանձին տետրակով։ Հիմա, որ Վ. Բրյուսովի դասախոսության հետևանքով մի լայն հետաքրքրություն արթնացավ մեզանում դեպի մեր միջնադարյան երգիչները, շատ ժամանակին է լույս տեսնում այս հոդվածաշարքը։ <section end="Հովհաննես Թումանյանի «Նաղաշ Հովնաթան և նրա, Քուչակ Նահապետի ու Սայաթ-Նովայի սերը»"/><noinclude></noinclude> dz0x10e2ynul402vrnjb59qtzsi3fgu 104 69089 394846 191275 2026-09-10T12:22:52Z Emptyfear 547 394846 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Voskanyan" /></noinclude>Բայց իմ անհետացումով քեզ է, որ ես կպակասեմ, աշխարհից մի մազ անգամ չի պակասի։ Ինձ նման սիրահար, ինձ նման բացառիկ մարդ դու չես ունենա։ Աշխարհը կունենա, որովհետև նա հավերժական է, բայց դու անցավոր ես՝ հողմավար ավազի նման և քո կարճատև կյանքում ինձ նման ուրիշին չես պատահելու, ուստի ինձ մի դներ այնպիսի վիճակի մեջ, որ թողնեմ հայրենի միջավայրս ու քեզ և գնամ թափառիմ Հինդ, Հբաշ և Արաբ, այն տեղերը մեռնիմ ու թաղվիմ։ Իր գերազանցության և անփոխարինելիության մասին նա խոսում է և Ի. տաղի մեջ ասելով իր սիրականին. «Կու մեռնիմ՝ չիս տեսնի Սայաթ-Նովի պես», այսինքն՝ կմեռնիմ և ինձ պես մի ուրիշին այլևս չես հանդիպելու, ուստի մի լինիր անողոք և սիրամերժ, անդրադարձիր իմ արժեքին և մեր անցավոր կյանքին ու աշխարհին։ {{Աջաթև|'''Ամբողջական երկեր, հ. II, էջ 101-110'''}} <section begin="Ը․ Տաղ"/><section end="Ը․ Տաղ"/> <section begin="Գրիգոր Նարեկացի և Կորյուն"/>{{x-larger|{{Աջաթև|'''Գրիգոր Նարեկացի և Կորյուն'''}}}} Հանճարը բնածին է, բայց իր ոգեկան սնունդն ստանամ է միջավայրից։ Միջավայր ասածը այն բնությունն է և մշակույթը, որի մեջ աճում է հանճարը։ Երբ մատենագրի մասին է խոսքը՝ ուրիշ ազդեցությանց կարգին կարևոր է որոշել գրքերի ազդեցությունը հեղինակի վրա։ Ուստի գրականության պատմության մեջ աղբյուրների հետազոտությունը հիմնական աշխատանք է որևէ հեղինակի ուսումնասիրության համար։ Նպատակս է որոշել, թե Գ. Նարեկացին կարդացա՞ծ է Ս. Մաշթոցի վարքը, որ գրած է Կորյուն, հինգերորդ դարում, 443 թ. հետո։ <center>* * *</center> Գ. Նարեկացին մեծ ընթերցող եղած է։ Այդ մասին ինքն իսկ վկայում է Աստվածածնին նվիրված ներբողի վերջում, իր ընծայական գրության մեջ, դիմելով «լերինն Մոկաց հզոր դիտապետին»՝ Ստեփանոս Եպիսկոպոսին. «Եւ ինձ տառապելոյս օգնեա աղօթիւք, որ '''յարաժամ դեգերիմ յընթեռնուլն''' եւ գործոյ եւ ոչ փոքր ինչ ժամանակ սահմանեալ որոշեմ»<ref>Եվ ինձ տառապածիս օգնիր աղոթքով, որ հարաժամ դեգերում եմ ընթերցումի և գործի համար փոքր ժամանակ իսկ չեմ սահմանում և որոշում (Գ. Նարեկացւոյ երկրորդ մատեան ճառից, Վենետիկ, 1827, էջ 85)։</ref>: Անհնարին չէ, ուրեմն, որ իր հարաժամ դեգերումների ընթացքին Գ. <section end="Գրիգոր Նարեկացի և Կորյուն"/><noinclude></noinclude> bg6e1bo3lq5svhyw97d4y8rxp8klzcb 394849 394846 2026-09-10T12:23:56Z Emptyfear 547 394849 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Voskanyan" /></noinclude><section begin="Ը․ Տաղ"/>Բայց իմ անհետացումով քեզ է, որ ես կպակասեմ, աշխարհից մի մազ անգամ չի պակասի։ Ինձ նման սիրահար, ինձ նման բացառիկ մարդ դու չես ունենա։ Աշխարհը կունենա, որովհետև նա հավերժական է, բայց դու անցավոր ես՝ հողմավար ավազի նման և քո կարճատև կյանքում ինձ նման ուրիշին չես պատահելու, ուստի ինձ մի դներ այնպիսի վիճակի մեջ, որ թողնեմ հայրենի միջավայրս ու քեզ և գնամ թափառիմ Հինդ, Հբաշ և Արաբ, այն տեղերը մեռնիմ ու թաղվիմ։ Իր գերազանցության և անփոխարինելիության մասին նա խոսում է և Ի. տաղի մեջ ասելով իր սիրականին. «Կու մեռնիմ՝ չիս տեսնի Սայաթ-Նովի պես», այսինքն՝ կմեռնիմ և ինձ պես մի ուրիշին այլևս չես հանդիպելու, ուստի մի լինիր անողոք և սիրամերժ, անդրադարձիր իմ արժեքին և մեր անցավոր կյանքին ու աշխարհին։ {{Աջաթև|'''Ամբողջական երկեր, հ. II, էջ 101-110'''}} <section end="Ը․ Տաղ"/> <section begin="Գրիգոր Նարեկացի և Կորյուն"/>{{x-larger|{{Աջաթև|'''Գրիգոր Նարեկացի և Կորյուն'''}}}} Հանճարը բնածին է, բայց իր ոգեկան սնունդն ստանամ է միջավայրից։ Միջավայր ասածը այն բնությունն է և մշակույթը, որի մեջ աճում է հանճարը։ Երբ մատենագրի մասին է խոսքը՝ ուրիշ ազդեցությանց կարգին կարևոր է որոշել գրքերի ազդեցությունը հեղինակի վրա։ Ուստի գրականության պատմության մեջ աղբյուրների հետազոտությունը հիմնական աշխատանք է որևէ հեղինակի ուսումնասիրության համար։ Նպատակս է որոշել, թե Գ. Նարեկացին կարդացա՞ծ է Ս. Մաշթոցի վարքը, որ գրած է Կորյուն, հինգերորդ դարում, 443 թ. հետո։ <center>* * *</center> Գ. Նարեկացին մեծ ընթերցող եղած է։ Այդ մասին ինքն իսկ վկայում է Աստվածածնին նվիրված ներբողի վերջում, իր ընծայական գրության մեջ, դիմելով «լերինն Մոկաց հզոր դիտապետին»՝ Ստեփանոս Եպիսկոպոսին. «Եւ ինձ տառապելոյս օգնեա աղօթիւք, որ '''յարաժամ դեգերիմ յընթեռնուլն''' եւ գործոյ եւ ոչ փոքր ինչ ժամանակ սահմանեալ որոշեմ»<ref>Եվ ինձ տառապածիս օգնիր աղոթքով, որ հարաժամ դեգերում եմ ընթերցումի և գործի համար փոքր ժամանակ իսկ չեմ սահմանում և որոշում (Գ. Նարեկացւոյ երկրորդ մատեան ճառից, Վենետիկ, 1827, էջ 85)։</ref>: Անհնարին չէ, ուրեմն, որ իր հարաժամ դեգերումների ընթացքին Գ. <section end="Գրիգոր Նարեկացի և Կորյուն"/><noinclude></noinclude> 8s8gbh3hczcvk2ql90lqu52bf3ex7zg 104 69103 394850 191358 2026-09-10T12:24:24Z Emptyfear 547 394850 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Արևիկ Ոսկանյան" /></noinclude><section begin="Հովհաննես Թումանյանի «Նաղաշ Հովնաթան և նրա, Քուչակ Նահապետի ու Սայաթ-Նովայի սերը»"/>Եվ Հովհ. Թումանյանի բերածը. '''Թաք ես մորես չէի ծնի վայ էն օրին՝ ես քեզ տեսա (էջ 23)։''' Երկրորդ՝ Քուչակ Նահապետը մի քառյակ ունի (ԺԴ. էջ 45)։ <poem>'''Սուրաթ ու Ճրագ դրիր, զիս ի քո լուսըդ ձենեցիր.''' '''Զէդ ի քո ծովուդ եկի, լոք զարկիր ճրագն անցուցիր.''' '''Ա՞տ էր քո ամեն ումետն, ա՜յ հոգեկ, որ ինձ կու տայիր.''' '''Ճրագդ, ա՜մ, ալ ի՞նչ վառած՝ երբ բազկիս ուժն հատուցիր։'''</poem> Այս քառյակն ակնարկ է անում Աղթամարի ավանդությունը, որ այնքան տաղանդով վերստեղծել է Հովհ. Թումանյանը։ Երգիչն իր ապրումը հասկանալի դարձնելու համար գոհանում է հարմարեցնելով ավանդությունն իր վիճակին, որ նշանակում է, թե Աղթամարի զրույցը դեռ ԺԶ դարում հանրածանոթ էր շինականին, ինչպես այսօր Ոստանի քրդերին։ Մեր դիտողությունը կարող է պետք գալ մեր լեգենդները հետազոտողին, ինչպես նաև Քուչակ Նահապետի հայրենիքը որոշողներին - Վա՞ն, թե՞ Ակն։ {{Աջաթև|'''Ամբողջական երկեր, հ. II, էջ 209-211'''}} <section end="Հովհաննես Թումանյանի «Նաղաշ Հովնաթան և նրա, Քուչակ Նահապետի ու Սայաթ-Նովայի սերը»"/> <section begin="Մանուկ Աբեղյան"/><center>{{x-larger|'''Մանուկ Աբեղյան'''}}</center> Մ. Աբեղյան այն անձերեն մեկն է, որուն գործի մասին որքան շատ գրվի ու խոսվի՝ այնքան շահ է հանրության։ Համագգային ընկերությունը իբր մշակութային միություն՝ հիշատակի այս երեկոն կազմակերպած է հավաքական հարգանք մատուցելու համար նշանավոր գիտունի անձին ու գործին։ Իր գործը լավապես գնահատելու համար պետք է տեսնել, թե ի՞նչ կար այն մարզերուն մեջ, ուր աշխատած է Մ. Աբեղյան՝ նախքան անոր երևումը. և ինչ ունինք հիմա անոր հիսնամյա գիտական աշխատանքեն հետո։ Ան երևաց ութսունական թվականներու վերջերը։ Տևապես հետապնդած է հայոց գրականությունը, բանահյուսությունը և լեզուն։ Իր երևման շրջանին չկար հայոց նոր գրականության պատմություն։ Հ. Գ. Զարբհանալյանի Բ հատորը անուններու ցանկ մըն էր ավելի, քան գրականության <section end="Մանուկ Աբեղյան"/><noinclude></noinclude> 275wvukgagvv4bj1al0fdv1n89rk19l 104 69120 394853 191367 2026-09-10T12:26:14Z Emptyfear 547 394853 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Արևիկ Ոսկանյան" /></noinclude><section begin="Գ. Սունդուկյանի «Կտակը»"/>Սունդուկյանը վերջին բարևով դիմում է «ազգին», նա չի ասում «մնաս բարև, իմ հայրենիք»։ Նա գիտե, որ հայը սեփական հայրենիք չունի։ Դրա համար կցում է և իր մաղթանքը, որ տենչ է միանգամայն, և ցույց է տալիս այն քաղաքական համոզումները, որ սքանչելի ծերունին ուներ իր հոգու խորքում՝ «Աստված վաթանիդ արժանի անե»... Մի նոր թել ևս, որ կապում է նրան մեր 60-ական թվականների ազգային և հայրենասեր ուղղության։ Վերջին գիծը, որ շատ ուշագրավ է այս «Կտակի» մեջ, Սունդուկյանի դիմումն է «սիրելի մարդկանց», ինչ ցեղի, ազգի և հավատի էլ նրանք պատկանեն։ Այս դիմումը խորապես ազգային է և անհունապես թանկագին։ Մեր ժողովուրդը իր սրտի խորքում չի ունեցել և չունի ոչ մի ատելություն դեպի որևէ ժողովուրդ, մինչև իսկ իր հարստահարիչները։ Լավ է, թե վատ այս գիծը, այդ չէ կարևորն այս վայրկյանին, բայց դա մի հատկորոշ գիծ է և չափազանց ազգային։ Սա այն գիծն է, որ դատապարտվել է շարունակ իբր «օտարասիրություն»։ Հայը լավ մարդն է որոնել ամեն տեղ, «սիրելի մարդը» և նրանց հետ է կապվել սրտանց։ Մտավորական դասն ապրել է երբեմն ատելության, քենի և ոխի զգացումներ։ Բայց ժողովուրդը միշտ բարյացակամ ու համակիր է եղել դեպի ամեն ազգ ու ժողովուրդ։ Եւ այդ համբերատար, լայն ու անկեղծ գիծն է մեր ժողովրղի, որ խոսում է նրա լավագույն զավակներից մեկի սրտում և «Կտակի» մեջ։ «Կտակը» մի վերջին վրձին է քաշում Սունդուկյանի հոյակապ նկարին և կենդանագրում մեր սրտում մի ճշմարիտ հայ, հավատարիմ իր ժողովրդի բնավորության լավագույն և հիմնական գծերին, որոնց գիտակցել է իր հոգում և արձանացրել թե «Կտակի» և թե իր երկերի մեջ։ {{Աջաթև|'''Հորիզոն, 1913, № 59'''}} <section end="Գ. Սունդուկյանի «Կտակը»"/> <section begin="Րաֆֆի"/>{{Աջաթև|{{x-larger|'''Րաֆֆի'''}}}} Այսօր լրանում է Րաֆֆու մահվան 25-ամյակը և ամեն գիտակից հայ ակամա անդրադառնում է Րաֆֆուն և իր գործին։ Քառորդ դար առաջ հայ մտավորական դասը և ժողովրղի մի ստվար բազմություն՝ վերևից թափվող անձրևի տակ՝ դեպի հավիտենական հանգիստն էր առաջնորդում այն մարդու դին, որ Արծրունու կողքին՝ մտքերի երկրորդ հզոր իշխանն էր հայ գրականության ոլորտում։ Քառորդ դար է անցել այդ մեծ հայի և նշանավոր հեղինակի մահից <section end="Րաֆֆի"/><noinclude></noinclude> 16ewy4syu38e1mpq4etid1cmrwlma4l 104 69124 394851 191798 2026-09-10T12:25:41Z Emptyfear 547 394851 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Voskanyan" /></noinclude><section begin="Մանուկ Աբեղյան"/><section end="Մանուկ Աբեղյան"/> <section begin="Գրական հետաքրքրություն"/>{{Xx-larger|'''Նոր շրջանի գրականություն'''}} {{Աջաթև|{{x-larger|'''Գրական հհտաքրքրություն'''}}}} Վերջին երկու-երեք տարին մի չտեսնված հետաքրքրություն է նկատվում մեր հասարակության մեջ դեպի սեփական գրականությունը։ Այդ հետաքրքրությունը ակնհայտնի դարձավ հայ գրերի գյուտի և հայ տպագրության հոբելյանների առիթով և հանգեց մի շատ կարևոր կազմակերպության՝ «Հայ Գրական Ընկերության»։ Շանթի «Հին Աստվածները» մեր հասարակական կյանքի մեջ դարձավ մի դեպք և լայնորեն շարժեց ընթերցող բազմության բոլոր խավերը։ Նախորդ սերունդները չեն ճանաչում այսպիսի մի ծավալուն հետաքրքրություն։ Մեզանից մի տաս և ավելի տարիներ առաջ հայ հեղինակն զգում էր իրեն մեկուսացած, մի քանի բարեկամներ և համակիր մարդիկ էին նրա երգի գնահատողները, չկար ընթերցող հասարակություն և գիրքը հասարակական երևույթ չէր մեզանում։ Նույն Շանթն, օրինակ, որ գրում էր ավելի քան քսան տարի, անծանոթ էր համարյա ընթերցող բազմության։ Գրականությունն աննշան չափով միայն ազդակ էր հասարակական հառաջադիմության։ Հարցն այստեղ չի վերաբերում հեղինակների տաղանդին, քանի որ տաղանղավոր հեղինակներ երևացել են մեզանում և սրանից առաջ։ Հարցն այստեղ վերաբերում է ընթերցող հասարակության, որ հանդես է գալիս իբր գրական երկերով ապրող մի բազմություն, որին հետաքրքրում է թե երկը իր ներքին արժանիքով և թե նրա արծարծած գաղափարները։ Ոչ մի անգամ արվեստի և իմաստության խնդիրները չեն զբաղեցրել այնքան ընդարձակ շրջաններ, ինչպես այսօր, ոչ մի անգամ գրականությունն այնպիսի հանրային պահանջ չի դարձել, ինչպես մեր օրերում։ Գրական ընկերության երեկույթները և ուրիշ գրական շրջանակներ հաճախում են եռանդով, լցվում են նաև այն սրահները, ուր բանախոսում են մեր գրականության մասին։ Այս ամենը ցույց են տալիս, որ ստեղծվել է մեզանում մի որոշ հասարակություն, որ ապրում է գրական շահերով, սա ապացույց է, թե գրականությունը դառնում է մի զորեղ <section end="Գրական հետաքրքրություն"/><noinclude></noinclude> rbdpmw6xf0k6pm6p6tsm8zz9k234oiq 394940 394851 2026-09-10T14:25:01Z Emptyfear 547 394940 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Voskanyan" /></noinclude><section begin="Մանուկ Աբեղյան"/><section end="Մանուկ Աբեղյան"/> <section begin="Գրական հետաքրքրություն"/>{{Xx-larger|'''Նոր շրջանի գրականություն'''}} {{Աջաթև|{{x-larger|'''Գրական հետաքրքրություն'''}}}} Վերջին երկու-երեք տարին մի չտեսնված հետաքրքրություն է նկատվում մեր հասարակության մեջ դեպի սեփական գրականությունը։ Այդ հետաքրքրությունը ակնհայտնի դարձավ հայ գրերի գյուտի և հայ տպագրության հոբելյանների առիթով և հանգեց մի շատ կարևոր կազմակերպության՝ «Հայ Գրական Ընկերության»։ Շանթի «Հին Աստվածները» մեր հասարակական կյանքի մեջ դարձավ մի դեպք և լայնորեն շարժեց ընթերցող բազմության բոլոր խավերը։ Նախորդ սերունդները չեն ճանաչում այսպիսի մի ծավալուն հետաքրքրություն։ Մեզանից մի տաս և ավելի տարիներ առաջ հայ հեղինակն զգում էր իրեն մեկուսացած, մի քանի բարեկամներ և համակիր մարդիկ էին նրա երգի գնահատողները, չկար ընթերցող հասարակություն և գիրքը հասարակական երևույթ չէր մեզանում։ Նույն Շանթն, օրինակ, որ գրում էր ավելի քան քսան տարի, անծանոթ էր համարյա ընթերցող բազմության։ Գրականությունն աննշան չափով միայն ազդակ էր հասարակական հառաջադիմության։ Հարցն այստեղ չի վերաբերում հեղինակների տաղանդին, քանի որ տաղանղավոր հեղինակներ երևացել են մեզանում և սրանից առաջ։ Հարցն այստեղ վերաբերում է ընթերցող հասարակության, որ հանդես է գալիս իբր գրական երկերով ապրող մի բազմություն, որին հետաքրքրում է թե երկը իր ներքին արժանիքով և թե նրա արծարծած գաղափարները։ Ոչ մի անգամ արվեստի և իմաստության խնդիրները չեն զբաղեցրել այնքան ընդարձակ շրջաններ, ինչպես այսօր, ոչ մի անգամ գրականությունն այնպիսի հանրային պահանջ չի դարձել, ինչպես մեր օրերում։ Գրական ընկերության երեկույթները և ուրիշ գրական շրջանակներ հաճախում են եռանդով, լցվում են նաև այն սրահները, ուր բանախոսում են մեր գրականության մասին։ Այս ամենը ցույց են տալիս, որ ստեղծվել է մեզանում մի որոշ հասարակություն, որ ապրում է գրական շահերով, սա ապացույց է, թե գրականությունը դառնում է մի զորեղ <section end="Գրական հետաքրքրություն"/><noinclude></noinclude> h76n8naojmj1nmh14tz30h2ufkbihef 104 69126 394852 191944 2026-09-10T12:25:59Z Emptyfear 547 394852 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="ՈսկանյանԱ" /></noinclude><section begin="Գրական հետաքրքրություն"/><section end="Գրական հետաքրքրություն"/> <section begin="Գ. Սունդուկյանի «Կտակը»"/>{{Աջաթև|{{x-larger|'''Գ. Սունդուկյանի «Կտակը»'''}}}} Սունդուկյանի «Կտակը» պաշտոնական թուղթ լինելուց առաջ՝ մի գրական գործ է, արժանի «Պեպո»–ի անմահ ստեղծողին։ Ութսունևյոթամյա ծերունի թատերագիրը, գրական փառքից ու կյանքից հագեցած, մայր մտնող արևի հանդարտ ու մտերիմ հայացքով թողնում է աշխարհը։ Մի զարմանալի բարություն, մեղմություն և հանգստություն է բուրում այդ փոքրիկ գրվածքից։ Պարզությունը, որ Սունդուկյանի գործերի գերագույն հատկությունն է, իշխում է նաև այս «Կտակի» մեջ, որ վերջինը լինելով նրա երկերից, պետք է դասվի «Պեպո»–ի կողքին։ Այստեղ խոսում է մի խոշոր տաղանդ, գեղարվեստական մի մեծ կարողություն, երկարամյա կենսական փորձի տեր մի ազնիվ ծերունի, մի հայ և մի Թիֆլիսցի, որի վրայից ժամանակը սրբել է բոլոր չքոտեն և աննշանը, բյուրեղացրել այն թանկագինն ու անանցը, որ պիտի մնա հետնորդ սերունդներին Սունդուկյան-մարդուց։ Մի ձգտում է նկատվում այս հմայիչ ծերունու մեջ՝ այս անցավոր կյանքի վերջին հանդիսավոր ժամերին չքացնել կամ նվազագույն չափերի հասցնել աշխարհային ամեն անխորհուրդ ու սնոտի ձևականություն և հեռանալ աշխարհից նույնքան պարզ ու մտերիմ, որքան նա ապրել ու ստեղծել էր կյանքում։ Ոչ մի աստիճան, որին հասել էր իր ծառայության ընթացքում, ոչ մի շքանշան, որին հասել էր բարձր իշխանությունից, ոչ մի շուք, որ տալիս են դիակներին, ոչ մի անտեղի արտահայտություն, որ ստանում է վիշտը՝ նա չուզեցավ, որ խանգարե մահվան հանդիսավոր պարզությունը։ Նա ձգտեց նվազագույն չափերի հասցնել մինչև իսկ ազգային-եկեղեցական ծեսը։ Նա ցանկացավ աշխարհից հեռանալ ինչպես մի գրական մշակ, մի «Սունդուկյան-Համալ», հայտնելով մեզ իր ներքին համոզումը, թե այդ է միայն արժեքավորն ու գնահատելին համարում իր անցավոր կյանքում։ Հրաժարվելով աշխարհից, նա հրաժարվում է և հեղինակի ունայն փառքից։ Նա կտակում է արձան կանգնել ոչ թե իրան, որ անցավոր է և ահա անցնում է անդարձ, այլ այն գաղափարին, որի հավերժության և արժեքին նա հավատում է անսասան և որի մարմնացումն է նա ուզում տեսնել մարդկանց սրտերում և «Պեպո»–ի արձանի մեջ։ Դա պիտի լինի մի արձան, որ մշտական ջատագովություն լինի հավատարմության և մշտական հանդիմանություն՝ ուրացության։ Հավատարիմ <section end="Գ. Սունդուկյանի «Կտակը»"/><noinclude></noinclude> s37n22on4llk5swrle51r3gxd9ctoz4 104 69130 394854 191372 2026-09-10T12:26:27Z Emptyfear 547 394854 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Արևիկ Ոսկանյան" /></noinclude><section begin="Րաֆֆի"/><section end="Րաֆֆի"/> <section begin="Ղ․ Աղայան"/>{{Աջաթև|{{x-larger|'''Ղ. Աղայան'''}}}} Նրան ճանաչողներից ոչ մեկը դեռ չի հաշտված այն մտքի հետ, թե այդ հոյակապ ծերունին չկա այլևս։ Նրա հմայքն ապրում է մեզանում և ամեն անգամ, երբ գրչի և դպրոցի մարդիկ խմբվում են մի տեղ, թվում է, թե ահա ներս կմտնի նա իր զվարթ և աշխույժ դեմքով և ախորժ տրամադրությամբ վարակելով ամենքին։ Մարդը նրա մեջ գերակշում էր հեղինակին, նա ինքը ստեղծող լինելուց առաջ արարչության ներդաշնակ ստեղծագործություններից մեկն էր և իր անձն ու օրինակը նույնքան կրթիչ էր, որքան իր պայծառ լավատեսությամբ համակված երգերը։ Կարծես կյանքում չէր ապրում, այլ սավառնում էր նրա վրա։ Իր բարձր հասակը խորհրդանշում էր նրա բարձր հոգին, որ վերից նայում էր աշխարհի մանրուքին իր մանկական աչքերով։ Կյանքի դառնությունները, հակառակորդների հալածանքը, ողորմելի շրջապատը կարծես հազիվ ողողում էին նրա ոտները միայն. ինքը քայլում էր այդ ամենի մեջ հաստատուն ու անշեղ՝ միշտ մնալով անկեղծ, միամիտ, սրտաբաց։ Չարիքն անծանոթ մնաց նրա հոգուն, ատեց շատ բան մեր կյանքում, խորապես ատեց գաղափարներ ու գործեր, որովհետև խորապես սիրում էր բարին ու լուսավորը, բայց իր ատելությունը չհասավ քինախնդրության, այլ միշտ մնաց գաղափարի սահմաններուն։ Նա գիտեր մարդուն տարբերել նրա գործից ու գաղափարներից և զինվելով մեկի դեմ, ներողամիտ էր դեպի մյուսը։ Նրա վարմունքի մեջ ինչ որ հայրական բարություն կար, որ գրավում էր ամենքին, որեղի մեծահոգությունը և փորձված մարդու իմաստությունը, կարծես։ Իր սիրածը կյանքի մեջ բարին էր և հերոսականը, որ իր բնավորության հիմնական գծերն էին կազմում և արտահայտություն գտան իր գրվածքներում։ Հերոսաբար դուրս եկավ նա գյուղական խավարից մտավոր լույսի հասնելու համար, անհամար նեղություններ կրեց իր երկար ճամփին, աշխատանքով և տաղանդով հաղթեց ամեն արգելքի և բոլոր դիվական փորձություններից դուրս եկավ անարատ հոգով, առանց դառնության ու դաժանության։ Հերոսական պայքարը կոփեց նրա հոգին՝ առանց կոշտացնելու և փորձանքների միջից դուրս գալով՝ նա պահպանեց <section end="Ղ․ Աղայան"/><noinclude></noinclude> nkxpfefvnm5o1gy1cdp937gu611ca25 104 69131 394855 191374 2026-09-10T12:26:51Z Emptyfear 547 394855 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Արևիկ Ոսկանյան" /></noinclude><section begin="Ղ․ Աղայան"/>անսպառ բարություն սիրելու հայ գիրն ու դպրոցը։ Ղ. Աղայանն այն մարդկանցից մեկն է, որ մեծանում են ժամանակի ընթացքում, նրա մեծությունն այսօր զգում ենք, վաղվան սերունդը պիտի հասկանա։ Մենք համոզված ենք, թե այդ զգացումը շատ մարդ պիտի հավաքե այսօր նրա հիշատակով մի անգամ ևս պայծառ տրամադրություն ապրելու։ {{Աջաթև|'''Հորիզոն, 1913, № 137'''}} <section end="Ղ․ Աղայան"/> <section begin="Հ. Շիշմանյան-Ծերենց"/>{{Աջաթև|{{x-larger|'''Հ. Շիշմանյան - Ծերենց'''}}}} Գրական ընկերության հերթական երեկույթը այսօր նվիրված է Ծերենցի հիշատակին։ Քսան և հինգ տարի առաջ հայ հասարակությունը կորցրեց իր լավագույն անդամներից մեկին և հայ գրականությունը իր տաղանդավոր մշակին, որ Րաֆֆու կողքին հայ պատմական վեպի ականավոր ստեղծողն է մեզանում։ Մտավորական դասը մի անգամ ևս առիթ կունենա հիշելու Ծերենցին և իր գործը, ասելու իր հարգանքի խոսքը նրա հիշատակին և արտահայտելու իր վերաբերումը դեպի նրա ստեղծագործությունը։ «Թորոս Լևոնի», «Թեոդորոս Ռշտունի» և «Երկունք Թ. դարու» մի-մի հուշարձան են Ծերենցի ստեղծագործական տաղանդի և հայ գրականության լավագույն երկերի թվին են պատկանում։ Նրանք արդյունք են ազգային գիտակցության այն արթնացումի, որ վաթսունական թվականներից նկատվում է թե թուրքահայերի և թե ռուսահայերի կյանքում։ Ազգային արթնացած գիտակցությունը մի կողմից հետամուտ էր Հայաստանի ապագան ուրվագծվելու, մյուս կողմից նրա անցյալը պատկերացնելու։ Ապագան անցյալի վրա հիմնելու մտահոգությամբ ժամանակի կարկառուն գրական դեմքերը ջանք են անում հասկացնել ժողովրդին, թե ով է ինքը, որտեղից է գալիս, ինչ պատմական անցյալ ունի և ինչ ապագա կարող է հուսալ։ Այդ տիրական մտահոգությունը մղում էր տալիս և՛ բանաստեղծի, և՛ վիպասանի, և՛ հրապարակախոսի, և՛ պատմաբանի ստեղծագործության և աշխատանքներին։ Բանաստեղծը երգում էր Վարդանին ու Ղևոնդին, վիպասանը՝ Դավիթ Բեկին, Հովնանին և հայ ազատորյարն էր ցուցադրում թմրած հայության աչքին, հրապարակախոսը հայոց հարցն էր հարուցանում, գիտնականը <section end="Հ. Շիշմանյան-Ծերենց"/><noinclude></noinclude> 868ruwct9vszg5nkyv6sgb36vvb93ej 104 69132 394856 191375 2026-09-10T12:27:31Z Emptyfear 547 394856 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Արևիկ Ոսկանյան" /></noinclude><section begin="Հ. Շիշմանյան-Ծերենց"/>Հայաստանի պատմության և աշխարհագրության մասին էր խոսում։ Այս ընդհանուր հոսանքի մեջ էր նաև Ծերենցը. նրա երևակայությունը հածում էր բացառապես հայի պատմական անցյալում և ընտրում էր այնպիսի նյութեր, ուր երևում է հայի ինքնապաշտպանության կորովը և նոր կյանքի հետամուտ լինելու անխորտակելի կամքն ու կարողությունը։ Նա գրում էր մի այնպիսի ժամանակ, երբ թրքահայ լեզուն սւնմատչելի էր Կովկասի ընթերցող հայության։ Նրա գործերն այդ պատճառով այն լայնասփյուռ ժողովրդականությունը չունեցան, որին արժանի էին իրենց ներքին հատկություններով։ Այսօր մենք շատ ավելի նպաստավոր պայմանների մեջ ենք այդ կողմից և ռուսահայը շատ ավելի հնարավորություն ունի գնահատելու Ծերենցի տաղանդը։ Հուսով ենք, թե այդ գնահատությունը հանդես կգա Գրողների Ընկերության այսօրվան երեկույթի մեջ։ {{Աջաթև|'''Հորիզոն, 1913, № 112'''}} <section end="Հ. Շիշմանյան-Ծերենց"/> <section begin="Հ. Հովհաննիսյան"/>{{Աջաթև|{{x-larger|'''Հ. Հովհաննիսյան'''}}}} Բագվում այսօր կատարվում է բանաստեղծ Հ. Հովհաննիսյանի գրական գործունեության երեսնամյակի հանդեսը։ Հայոց կուլտուրական հիմնարկությունները և համակիր շրջանակները այսօր առիթ կունենան իրենց հարգանքը մատուցանելու այն մարդուն, որ երեսուն տարի ստեղծագործել է իբրև բանաստեղծ և պատվավոր տեղ է գրավել հայոց նոր գրականության մեջ։ Երկար տարիներ նա եղել է նաև ուսուցիչ, ունի բազմաթիվ աշակերտներ, բայց նրա գրական դեմքն է, որ այսօր գրավում է մեր ուշադրությունը և դրանով է, որ նա պիտի անմահանա գրականության պատմության մեջ։ Որքան էլ գրական քննադատությունը և գրասեր մարդիկ տարբեր կարծիք ունենան Հ. Հովհաննիսյանի տաղանդի, նրա ստեղծագործ կարողության չափի և նրա կատարած դերի մասին մեր գրականության մեջ, մի բան մնում է անկասկածելի - այդ նրա բանաստեղծական անվիճելի տաղանդն է և այն հանգամանքը, որ նա առաջինն եղավ Գամառ–Գաթիպայից հետո հայ քնարը ձեռք առնող։ <section end="Հ. Հովհաննիսյան"/><noinclude></noinclude> 7zmlexod7mxlt5y4csf883oubnx0erm 104 69135 394857 191376 2026-09-10T12:27:44Z Emptyfear 547 394857 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Արևիկ Ոսկանյան" /></noinclude><section begin="Հ. Հովհաննիսյան"/><section end="Հ. Հովհաննիսյան"/> <section begin="Հ. Թումանյանի «Քաջ Նազարը»"/>{{Աջաթև|{{x-larger|'''Հ. Թումանյանի «Քաջ Նազարը»'''}}}} Հովհ. Թումանյանի այս նոր գրքույկը նույնքան շնորհալի և հրահանգիչ գործ է, որքան այն բոլոր մանկական գրվածքները, որ դուրս են եկել նրա գրչի տակից։ Հրատարակությունն ևս կատարված է սովորական խնամքով և զարդարված 6 գունավոր պատկերներով, որ նկարել է Րոտտեր, միակ շնորհալի նկարիչը, որ օտարազգի լինելով՝ կարողանամ է գույնի ու գծի շնորհիվ հաջողապես արտահայտել Կովկասի գրողների հղացումները։ Հեղինակն այս գրվածքի մեջ ևս օգտագործում է մեր ժողովրդական անգիր բանահյուսության անհատնում շտեմարանը, իր ընտրած նյութը մշակելով հայ ժողովրղի ոգով ու ոճով։ «Քաջ Նազարի» նյութը իր էությամբ միջազգային է, բայց նա ստացել է իր հատուկ երանգը, մշակությունն ու մեկնությունը մեր ժողովրղի բերանում և Հովհ. Թումանյանի գրչի տակ։ Այս նյութի եվրոպական տարբերակն է «Անվախ դերձակը», որ տարիներ առաջ հրատարակված է հայերեն, նույնպես գունավոր պատկերներով և թարգմանված է հռչակավոր Գրիմ եղբայրների մշակած օրինակից։ Նույն հեքիաթի տարբերակները կան նաև վրացերեն, թուրքերեն և քրդերեն։ «Քաջ Նազարի» նյութը խորապես հոգեբանական է և իմաստասիրական. նա ցուցադրում է մի ամբողջ աշխարհայացք՝ հանդուգն ու տրտում։ Մի Սերվանտես նրանից կարող էր կերտել մի նոր Դոն-Քիշոտ։ Հովհ. Թումանյանի ձգտումները այդքան խիզախ չեն. նրա նպատակը պարզ է. նա աշխատում է այդ նյութը տալ իր ազգային կերպարանքի մեջ, նույնքան խոշոր ու հիմնական գծերով, ինչպես մշակելով ստեղծել է հայ ժողովուրդը։ Ժողովրդական ստեղծագործությունը, սակայն, հաճախ ունենում է բազմաթիվ շեղումներ, նրա վրա նկատվում են մի քանի շերտեր, որոնք ժամանակի ընթացքում եկել նստել են բուն նյութի վրա և երբեմն ձևափոխել, բայց հաճախ կերպարանափոխել են նախնական հղացումը։ Այդ շեղումներն ու շերտերը հիմա շատ դժվար է իրարից ջոկել և միմիայն երկարամյա և ուշադիր քննությունը կարող է պարզել ու որոշել մի կողմից նյութի հիմնական ընթացքը և նրա շեղումները, մյուս կողմից նրա նախնական կերպարանքն ու հետագա շերտերը և սրանց նստելու ժամանակները։ <section end="Հ. Թումանյանի «Քաջ Նազարը»"/><noinclude></noinclude> j7c5zae8u5ddt1zm68ldt7zfhezxvb4 104 69143 394858 191363 2026-09-10T12:28:01Z Emptyfear 547 394858 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Արևիկ Ոսկանյան" /></noinclude><section begin="Հ. Թումանյանի «Քաջ Նազարը»"/>Հովհ. Թումանյանը գնում է մի ճամփով, ուր վաստակել և մանավանդ թե՝ վաստակելու է անանց փառք մեր գրականության մեջ։ Այդ ճանապարհն է. տոգորվել մեր ժողովրդի զգացումով ու մտածումով, ըմբռնել նրա հանճարը և գուշակել նրա իդեալը գեղեցկի աշխարհում, և իր անհատական մտքերն ու զգացումները ապրել նրա ստեղծած հավերժապես գեղեցիկ, հզոր ու հոյակապ կառուցումների մեջ։ Սրանով բարձրանում է ինքը և բարձրացնում մեր ժողովրդին, որովհետև արվեստի ամեն մի գործ մեկնությամբ ու վերապրումով է մեծանում։ Ավելորդ եմ համարում խոսել Հովհ. Թումանյանի լեզվի մասին, թեկուզ և ունենայի ինչ-ինչ մանր դիտողություններ։ Նա ինքը հայ լեզվի ստեղծողներից մեկն է. նա բանաստեղծ է, «ոտից մինչև գլուխ», ինչպես Լիրը՝ թագավոր, այսինքն նա ստեղծում է մեր ազգային '''բանը''', որ խոսք և իմաստ է նշանակում միանգամայն։ Իսկ ուր խոսում է բանաստեղծը, քերականը լռում է։ {{Աջաթև|'''Հորիզոն, 1912, №№ 232-233'''}} <section end="Հ. Թումանյանի «Քաջ Նազարը»"/> <section begin="Ալ․ Ծատուրյան"/>{{Աջաթև|{{x-larger|'''Ալ. Ծատուրյան'''}}}} Նրան ճանաչում են ամենքը՝ դպրոցական, թե գրասեր. իր ոտանավորը սերտում են դասարանում, արտասանում երեկույթներին, երգում ժամանցին։ Գրադատը՝ առիթ եղած ժամանակ՝ նրա մասին նպաստավոր խոսք է ասել մամուլում։ Նրա մասին ոչ խանդավառ գովեստ է եղած, ոչ չարախանձ պարսավ։ Ինքն անծանոթ մեծ կրքերի՝ կրքեր չի հուզել ուրիշների մեջ. ոչ ունեցել է իր անունով երդվողներ, ոչ էլ եղած է անեծքի բաժին։ Համակրանքով խոսել են նրա մասին և գնահատել իր համեստ վաստակը։ Հասարակությունը նրան ճանաչել է բարեկամ և հոբելյան կազմելով՝ հարգահատույց եղել հրապարակով։ Նա տեղ ունի գրական այն շարքի մեջ, որ Ս. Շահազիզից գալով և Հովհաննիսյանին մեջ առնելով՝ հասնում է Վ. Տերյանին։ Այդ շարքին զուգահեռ ձգվում է ուրիշ շարք՝ Խ. Աբովյան, Հ. Թումանյան, Ա. Իսահակյան։ Ա. Ծատուրյանը կանգնած է Հ. Հովհաննիսյանի և Վ. Տերյանի արանքում։ Իր շնորհքը համեստ է և շունչը կարճ։ Հեղինակել է քնարական ոտանավորներ, ու թեև թարգմանել է ռուս մեծանուն բանաստեղծների՝ Պուշկինի <section end="Ալ․ Ծատուրյան"/><noinclude></noinclude> b2ej7raz2tnraictlu958l23pm20gfv 104 69146 394859 191348 2026-09-10T12:28:16Z Emptyfear 547 394859 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Արևիկ Ոսկանյան" /></noinclude><section begin="Ալ․ Ծատուրյան"/><section end="Ալ․ Ծատուրյան"/> <section begin="Լևոն Շանթ"/>{{Աջաթև|{{x-larger|'''Լևոն Շանթ'''}}<ref>Աղբալյան այս վերլուծումը կատարած է 1947ին, Բեյրութի «Կրան-Թեաթր» թատրոնին մեջ տրված հարգանքի երեկույթի մը ընթացքին։ Դասախոսության բնագիրը չունինք ձեռքի տակ։ Ներկա գրությունը տպված է Հալեպի «Նայիրի» և Բեյրութի «Ազդակ Շաբաթօրյակի» մեջ։</ref>}} Հաջող մտածում է ունեցած Համագգային Ընկերությունը Լ. Շանթի երկերի հրապարակախոսությունը դարձնել առիթ հեղինակի մասին խոսելու։ Հիսունհինգ տարի գրած և ստեղծագործած է Լ. Շանթ, բայց դեռ նրա մասին հատուկ ուսումնասիրություն չունինք։ Իր այս կամ այն գործի մասին հոդվածներ երևցած են մամուլի մեջ, բայց նրա գրական բովանդակ գործը դեռ հետազոտված չէ։ Եվ ոչ ես պիտի այդ գործը կատարեմ այս հանդեսի մեջ։ Դուք պիտի լսեք յութանասունամյա մի ընթերցողի կարծիքը ութսունամյա մի հեղինակի մասին։ Իր գործը բազմազան է. վեպ, քնարական հատվածներ, թատերակներ, գրաբանական և գրապատմական ուսումնասիրություններ, ընկերաբանական, մանկավարժական և հոգեբանական երկեր։ Ես պիտի խոսիմ գրագետ Լ. Շանթի մասին, բառի նեղ իմաստով։ Տարբեր սեռի գործեր են Լ. Շանթի գրական վաստակները, բայց ամեն տեղ միևնույն մարդն է և միևնույն ներքին աշխարհը։ Բուն իմաստով մտավորական է Լ. Շանթ, այսինքն մի մարդ, որի միտքն աշխատում է հանրային և իմացական կյանքի խնդիրներ դնել, պարզաբանել և լուծել։ Իր միտքը կազմավորված է որոշ ժամանակ և որոշ ուղղությամբ։ Ութսունական թվականները բնական գիտությանց հաղթանակի տարիներն են, երբ մեկը համարձակ հայտարարում էր. միտքը ծորում է ուղեղային բջիջներից այնպես, ինչպես մեզը երիկամունքից. իսկ մի գերմանացի բնախոսի ասելով ժder Mensch ist, was er ist, այսինքն՝ մարդն է, ինչ որ ուտում է... Մեքենական պատճառականությունն իշխում է տիեզերքի մեջ։ Կա շատ բան, որ անհայտ է դեռ, բայց չկա ոչ մեկ խորհուրդ, կա ուժերի բարդ խաղ և փոխագդեցաթյուն, բայց չկա իմաստ տիեզերքի մեջ։ Մտքերի վրա տիրաբար իշխում էր Դարվին և իր տեսությունը բնական ու սեռական ընտրության և գոյության կռվի մասին։ Այս աշխարհիմացությունը քաղքենի դասի իմացական կառուցումն էր, որ ազատագրում էր մարդուն Վերինի խնամքից և գնում էր նրան գոյության պայքարի մեջ բնության և իր նմանի հանդեպ։ Պատանեկան խանդով <section end="Լևոն Շանթ"/><noinclude></noinclude> 54qw7a5hd4ov5q2i4eg76gnjmllxinz 104 69157 394860 191436 2026-09-10T12:28:37Z Emptyfear 547 394860 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Արևիկ Ոսկանյան" /></noinclude><section begin="Լևոն Շանթ"/>մեջ։ Իր գրիչ ձեռք առնելու տարիները կազմակերպվեցավ հայ հեղափոխությունը և երիտասարդության գաղափարական տարրը անձնատուր եղավ այդ շարժման և ժամանակ չունեցավ Լ. Շանթին կարդալու։ Այն տարրը, որ գաղափարական չէր և անձնական բարիքին էր հետամուտ՝ բնավ ձեռք չառավ նրա գործերը, ոչ իսկ իմացավ նրա գործերի մասին։ Լ. Շանթ մտավորականների հեղինակն է. իր գործող անձերը մտավորական դասիցն են, իր հարուցած խնդիրները վերացական են, մարդկային և մնայուն. այս հանգամանքը, եթե մի կողմից կայուն ու մնայուն դիրք է տալիս նրա գործին, մյուս կողմից սահմանափակում է ընթերցողների թիվը։ Բայց պետք է նրա միջից անցնել ավելի վեր գնալու համար։ Երկերի հրատարակությունը լավագույն առիթն է ճանաչելու հեղինակին, որ մնացած է մեկուսի։ Հոտ է այն ազգը, որ չունի իմացական բազմություն։ Պետք է ստեղծվի այդ բազմությունը մեր մեջ, և Լ. Շանթի երկերը լավագույն միջոցներից մեկն են այդ խավն առաջ բերելու։ Լ. Շանթի գործը հմայաթափ է անում խորամուխ ընթերցողին, որովհետև ներշնչումը չէ, որ իշխում է իմացության վրա, այլ պատճառախնդիր իմացությունն է, որ գունաթափում է ներշնչման ծաղիկները, ուստի իր անձերը ուրվագծեր են։ Հմայաթափ է անում նաև գիտությունը։ Բայց ոչ մեկ ուժ կարող է հաղթել կյանքի մղումին, որ գալիս է տիեզերքի խորքից և անցնում է մեր միջով։ Պետք է անցնել գիտության և Լ. Շանթի երկերի բովից՝ ավելի ներուժ ապրելու այս կյանքը։ {{Աջաթև|'''Ամբողջական երկեր, հ. I, էջ 78-84'''}} <section end="Լևոն Շանթ"/> <section begin="Ավետիք Իսահակյան"/>{{Աջաթև|{{x-larger|'''Ավետիք Իսահակյան'''}}}} Քանի մը շաբաթ առաջ նույն այս սրահին մեջ հոծ բազմությամբ տոնախմբեցին Ա. Իսահակյանին յոթանասունամյակը։ Նույնքան հոծ բազմությամբ այսօր հավաքված ենք նույն նպատակով։ Վստահ եմ, որ եթե վաղը ուրիշ մշակութային հաստատություն մը նույն նպատակով դիմեր հանրության, պիտի համախմբեր նույնքան մեծ բազմություն։ Ե՛վ բնական է, և՛ հասկանալի։ Ա. Իսահակյան ծանոթ է ամենքին, ամենքը կարդացած են անոր երգերը, սիրած են և երգած։ Եվ այսպես եղած է առաջին օրեն, երբ 1898 թ. լույս տեսավ իր փոքրիկ գրքույկը՝ «Երգեր և Վերքեր»։ Ուրախ եմ, որ այդ գրքին առաջին գնահատողն եղած եմ այն տարին և անոր հեղինակին մեջ մատնանշած եմ նշանավոր բանաստեղծ <section end="Ավետիք Իսահակյան"/><noinclude></noinclude> f74hkx345ocnanxqsqt1qn65fzhyj3d 104 69167 394861 191428 2026-09-10T12:28:55Z Emptyfear 547 394861 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Արևիկ Ոսկանյան" /></noinclude><section begin="Ավետիք Իսահակյան"/><section end="Ավետիք Իսահակյան"/> <section begin="Հայ տառապանքի երգիչը"/>{{Աջաթև|{{x-larger|'''Հայ տառապանքի երգիչը'''}}<ref>''Ատոմ Յարճանյան (Սիամանթո), «Հայորդիները», երրորդ շարք, Փարիզ, 1908 թ.:''</ref>}} Ատոմ Յարճանյանը հայ նորագույն գրականության ամենաինքնատիպ դեմքերից մեկն է։ Ավ. Իսահակյանի նման նա էլ ստեղծել է մի դպրոց. արևմուտքի սկսնակ հայ բանաստեղծները նախ նրա շավղով են գնում, ապա ընտրում իրենց ուղին, կան, որ հետևում են նրան քայլ առ քայլ և կապկորեն։ Սա նշան է, որ նա մի զորեղ անհատականություն է, մի բնուրույն ոգի, որի ստեղծելու և արտահայտելու կերպը իր անակնկալով գամում է մեր ուշադրությունը։ Արդեն վեց տարի է, որ նա երևացել է մեր գրականության մեջ և չի կարելի ասել, թե ռուսահայերս ճանաչում ենք նրան։ Մասամբ գրաքննական պայմանները, մասամբ գրելու ձևն ու ոճը՝ անսովոր մեզ համար՝ չեն թողել, որ մոտից ճանաչենք այս հետաքրքրական դեմքը։ Մի շատ նեղ շրջանից դուրս՝ նրա անունը անծանոթ է եղել և է մեր միջավայրում։ Մինչդեռ նա արժանի է ամենալուրջ ուշադրության։ Յարճանյանը հայ տառապանքի երգիչն է. նրա մտածումը տածում է այդ տառապանքի շուրջը, երևակայությունը նրանով է կլանված, և ներշնչումը այնտեղից է սնունդ առնում։ Մինչդեռ Գամառ-Քաթիպան, Րաֆֆին, Ահարոնյանը սրտացավ հայեր են, որ երգում կամ պատկերացնում են հայի տառապանքը, Յարճանյանի մեջ տառապող հայն ինքն է, որ ցուցադրում է իր տառապանքը, արտահայտում իր զայրույթը, գոռում իր վրեժը և տարածում իր խոր վերքերը անտարբեր աշխարհի առաջ։ Եվ ողբերգականն այն է այստեղ, որ նա երգում է հայի տառապանքը այնպիսի ձևով, որ մատչելի չէ ամենքին. ցուցադրում է հայի դարավոր վերքերն այնպիսի գույներով, որոնց համար շատ քիչ աչք կա մեզանում։ Եվ մի զգացում, մի կոչ, մի աղաղակ, որ պետք է ամբոխներ հուզեր և կամքեր կռեր, որովհետև այդ ամբոխի վշտից էր աղբյուրացած, գնում կորչում է մեր մտավորականության բարձունքներում՝ սակավաթիվ և ընտիր փոքրամասնության սրտերում։ Այսպիսով Յարճանյանը տեղ բռնելով մեր գրականության մեջ, պատմական դեր չի խաղում. լինելով հայ ոգու ամենահետաքրքրական արտահայտություններից մեկը, մնում է կղզիացած և անազդեցիկ։ Վերջերս սակայն Յարճանյանի տարօրինակ տաղանդի և հասարակության անսովոր ճաշակի միջև ստեղծվում է մի հավասարազոր, <section end="Հայ տառապանքի երգիչը"/><noinclude></noinclude> 0jxw5hfs9yvkp09u3ax4epkwoyf9xil 104 69180 394862 191888 2026-09-10T12:29:16Z Emptyfear 547 394862 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Voskanyan" /></noinclude><section begin="Հայ տառապանքի երգիչը"/>...Կան որ իրենց արյունաթաթախ եղունգներովը նորեն քարացած հողը կփորեն... ...Կան որ անդունդներուն մեջ դեռ հույսեր և արմատներ փնտրելու համար հույսն ունին, Կան, որ ահավորապես սկսան պարել սոսկատեսիլ խենթության հետ թևիթև... Եվ ուրիշներ, ո՜վ զարհուրանք, ահավասիկ, անթաղ սպասող մեռելներուն կմոտենան... (էջ 24-25)։ Այս հատվածները բավական են Յարճանյանի մասին մի ընդհանուր գաղափար կազմելու համար։ Սրանցով կարելի է մասամբ ստուգել մեր կարծիքը նրա մասին։ Նրա տաղանդի և մտածության ուրիշ կողմերը մենք առայժմ թողնում ենք առանց բնորոշելու։ Ընթերցողին ըմբռնելի լինելու համար պետք է հենվել նրա ունեցած ծանոթություններին։ Մեր գրախոսականով ուզեցինք հետաքրքրություն շարժել դեպի այս ինքնատիպ տաղանդը և դրանով նյութ պատրաստել ապագա զրույցների համար։ Մեր սկսնակ գրողներին և գրականությունը սիրողներին խորհուրդ կտանք ձեռք բերել և ուշադիր կարդալ նրա երկերը։ Յարճանյանը անպայման տաղանղավոր բանաստեղծ է և շատ ինքնատիպ։ Իր ուղղությամբ նա պատկանում է մեր գրականության այն հոսանքին, որ տանում է դեպի '''ազգայնացում''', թեև գալիս է տարբեր կողմից, քան ռուսահայ և տաճկահայ մի քանի անվանի գրողներ։ Նրա տաղանդը հասունանում է, և նրանից վստահորեն կարելի է ավելի կատարյալ և հայացի երկեր սպասել։ {{Աջաթև|<small>'''Զանգակ, 1908, № 2'''</small>}} <section end="Հայ տառապանքի երգիչը"/> <section begin="Ի․ Իսահակյան, «Հեքիաթ արևի տակ»"/>{{Աջաթև|{{x-larger|'''Ի. Իսահակյան, «Հեքիաթ արևի տակ»'''}}<ref>''Ալեքսանդրապոլ, 50 էջ (Ընտիր թղթի վրա)։''</ref>}} Այս գիրքը հեղինակված է «Առձեռն բառարանի» օգնությամբ և առանց այդ բառգրքի միմիայն Մխիթարյան հայրերից մի քանիսը կարող են հասկանալ։ Մեր սովորական ընթերցողը երկու էջ կարդալուց հետո կնետե մի կողմ և եթե բարյացակամ չէ դեպի սկսնակ հեղինակները՝ ուղղակի ցնդաբանություն կհամարե։ Նայեցեք միայն հետևյալ բառերին, որոնք հանդիպում են այդ գրքի <section end="Ի․ Իսահակյան, «Հեքիաթ արևի տակ»"/><noinclude></noinclude> m0cpp35gim4w62s1ioxp44y1n0e1y4b 104 69194 394863 191545 2026-09-10T12:29:35Z Emptyfear 547 394863 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Արևիկ Ոսկանյան" /></noinclude><section begin="Ի․ Իսահակյան, «Հեքիաթ արևի տակ»"/>նա դառնա փոշի և կորչի անհետ, որովհետև անկումը նույնքան խորն է, որքան վերից են ընկնում։ Պիտի գտնե՞ն իրենց ներսը այնքան ուժ՝ թե մեր հեղինակը և թե այն սերունդը, որի հայտարարն է նա, որ կարողանան տոկալ մեր կոպիտ կյանքի հարվածներին և փորձիչ ոստայնից խուսափեն՝ ստեղծելու համար մի խելացի, առույգ ու գեղեցիկ նոր կյանք... Ի խորոց սրտի կցանկանայինք, որ հայի դարավոր ճակատագիրը ջնջվեր նրանց երեսից և մեր ազգի ողբալի անցյալը չծանրանար նրանց մատաղ ուսերին.. {{Աջաթև|'''Հորիզոն, 1912, № 260'''}} <section end="Ի․ Իսահակյան, «Հեքիաթ արևի տակ»"/> <section begin="Ստ. Զորյան"/>{{Աջաթև|{{x-larger|'''Ստ. Զորյան'''}}<ref>'''Ստ. Զորյան''', Տխուր մարդիկ, Թիֆլիս, 1918, էջ 5-18։</ref>}} Նշանավոր հեղինակի մասին գրել, նշանակում է վերծանել ու մեկնել նրա գործը. սկսնակ մեկի մասին խոսել, նույնն է, թե հանձնարարել նրան ընթերցողի ուշադրության։ Մեկը կարիք չունի ուշադրություն գրավելու. նա հռչակված է արդեն. մյուսը պետք է ուշադրություն գրավե, որ հռչակ ստանա։ Մեր նպատակն է ընթերցողի ուշադրություն գրավել այս երիտասարդ հեղինակի վրա, հռչակ շահելը թողնելով իր շնորհքին ու ճիգերին։ <center>* * *</center> Վերջին տասնամյակը մեզ բերեց մի քանի արձակագիր հեղինակներ՝ Ռեն, Կ. Միքայելյան, որ արտաքին իրականությունը հասկանալու և պատկերելու հակումն ունեն։ Սրանք վերսկսում են գրական մի աշխատանք, որի վերջին մշակը նախորդ սերունդից Շիրվանզադեն է մեզանում։ Համեստ են այդ ուժերը, բայց «խմում են իրենց բաժակով», խոստումնալից են և դեռ գնալու երկար ճանապարհ ունեն, լինելով երիտասարդ։ Նրանց շարքը դասվելու գալիս է իր համեստ շնորհքով և Ստ. Զորյան։ Որքան և համեստ շնորհքի տեր, բայց այս հեղինակները թարմացնում են մեր գրականության մեջ մի առողջ հակում, իրական կյանքի վերարտադրությունը, որ կարծեք մոռացվում էր գլխովին, հրապարակը զիջելով անձնական ապրումներն ու երազները պատկերողներին։ <section end="Ստ. Զորյան"/><noinclude></noinclude> 9b2i2z4woeo57mwlpx72j5agx0oifvf 104 69197 394892 192263 2026-09-10T13:34:58Z Emptyfear 547 394892 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Voskanyan" /></noinclude><section begin="Բալկանյան պատերազմի մոտավոր հետևանքները"/><section end="Բալկանյան պատերազմի մոտավոր հետևանքները"/> <section begin="1913"/>{{Xxx-larger|1913}} Հազիվ թե մի ժողովուրդ ավելի հուսալից դիմավորե նոր տարուն, քան հայությունն այս տարի։ Ամբողջ հայությունը, ուր էլ ապրում լինեն նրա անդամները, լցված է մի հուսալից կամ վարանոտ սպասումով։ Հայոց հարցը, որ մոռացության խավարից իրերի բերումով լույս աշխարհ եկավ, գամել է ամենքի ուշադրությունն իր վրա։ Տասնյակ տարիներ ժողովուրդն ինքն էր այդ հարցը թարձրացնում մեկ մորթվողի աղաղակով, մեկ բողոքի որոտով։ Այսօր դիվանագիտությունն ինքն է յուրացնում խնդիրը և հայությունը նպաստում է միայն շահագրգիռ պետություններին։ Մի ժամանակ դեռ շատ վառ էր չփորձված հավատը հայ առաջադեմ տարրերի մեջ, բայց դիվանագիտությունն էր անհամերաշխ ու անբարյացկամ, այսօր դիվանագիտությունն է խնդիրն իր ձեռքն առել, բայց հավատն է պակասում հայության։ Մի ժամանակ հայերը երազում էին փրկություն և ստացան արյուն ու ավեր. այսօր սպասում են մահ ու կողոպուտ և կարող են փրկություն ստանալ։ Կյանքի և մահվան այս տարուբերումը, հույսի և հուսախաբության այս ապրումները, ոմանց հավատը, շատերի վարանքը և ավելի շատերի թերահավատությունը մի անսովոր գունավորումն են տալիս մեր անցին հին տարուց Նորին։ Որքան շատ բան կարող է տալ այս տարին մեր տառապյալ հայության և միաժամանակ որպիսի հուսախաբություն ու վհատություն կարող է բերել... Կարող է մոխիրների տակից վերընձյուղել հին քաղաքակրթության մի դարավոր և դեռ ապրուն կոճղ, կարող են նրա ծիլերը նորից քշտվել և թրջվել նրանց խնամողների արյունով։ Կարող է ավեր ու կոտորածից ահաբեկ մի ժողովուրդ ստանալ մարդկային տարրական իրավունքներ. կարող է սրախողխող լինել և հալածական իր դարավոր հայրենիքից։ Ժողովրդի քրտինքով մշակված արտն ու այգին կարող են պտուղ բերել իրենց տիրոջ համար, կարող են դառնալ հուրի և կացնի ճարակ և աշխատավորին թողնել սովամահ ու բնավեր։ Վերջապես ռուսահայերս կարող ենք ազատվել այն ծանր մղձավանջից, որ կոչվում է թրքահայոց անապահով կացություն և դառնալ <section end="1913"/><noinclude></noinclude> khihxzko36stz64k9hc47js2qgomt72 394893 394892 2026-09-10T13:35:05Z Emptyfear 547 394893 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Voskanyan" /></noinclude><section begin="Բալկանյան պատերազմի մոտավոր հետևանքները"/><section end="Բալկանյան պատերազմի մոտավոր հետևանքները"/> <section begin="1913"/>{{Xxx-larger|1913}} Հազիվ թե մի ժողովուրդ ավելի հուսալից դիմավորե նոր տարուն, քան հայությունն այս տարի։ Ամբողջ հայությունը, ուր էլ ապրում լինեն նրա անդամները, լցված է մի հուսալից կամ վարանոտ սպասումով։ Հայոց հարցը, որ մոռացության խավարից իրերի բերումով լույս աշխարհ եկավ, գամել է ամենքի ուշադրությունն իր վրա։ Տասնյակ տարիներ ժողովուրդն ինքն էր այդ հարցը թարձրացնում մեկ մորթվողի աղաղակով, մեկ բողոքի որոտով։ Այսօր դիվանագիտությունն ինքն է յուրացնում խնդիրը և հայությունը նպաստում է միայն շահագրգիռ պետություններին։ Մի ժամանակ դեռ շատ վառ էր չփորձված հավատը հայ առաջադեմ տարրերի մեջ, բայց դիվանագիտությունն էր անհամերաշխ ու անբարյացկամ, այսօր դիվանագիտությունն է խնդիրն իր ձեռքն առել, բայց հավատն է պակասում հայության։ Մի ժամանակ հայերը երազում էին փրկություն և ստացան արյուն ու ավեր. այսօր սպասում են մահ ու կողոպուտ և կարող են փրկություն ստանալ։ Կյանքի և մահվան այս տարուբերումը, հույսի և հուսախաբության այս ապրումները, ոմանց հավատը, շատերի վարանքը և ավելի շատերի թերահավատությունը մի անսովոր գունավորումն են տալիս մեր անցին հին տարուց Նորին։ Որքան շատ բան կարող է տալ այս տարին մեր տառապյալ հայության և միաժամանակ որպիսի հուսախաբություն ու վհատություն կարող է բերել... Կարող է մոխիրների տակից վերընձյուղել հին քաղաքակրթության մի դարավոր և դեռ ապրուն կոճղ, կարող են նրա ծիլերը նորից քշտվել և թրջվել նրանց խնամողների արյունով։ Կարող է ավեր ու կոտորածից ահաբեկ մի ժողովուրդ ստանալ մարդկային տարրական իրավունքներ. կարող է սրախողխող լինել և հալածական իր դարավոր հայրենիքից։ Ժողովրդի քրտինքով մշակված արտն ու այգին կարող են պտուղ բերել իրենց տիրոջ համար, կարող են դառնալ հուրի և կացնի ճարակ և աշխատավորին թողնել սովամահ ու բնավեր։ Վերջապես ռուսահայերս կարող ենք ազատվել այն ծանր մղձավանջից, որ կոչվում է թրքահայոց անապահով կացություն և դառնալ <section end="1913"/><noinclude></noinclude> 10jutfpke3xdq8vfnvpz8iqt38f4xrz 104 69202 394895 192270 2026-09-10T13:35:33Z Emptyfear 547 394895 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Voskanyan" /></noinclude><section begin="Թյուրքահայության պահանջը"/><section end="Թյուրքահայության պահանջը"/> <section begin="Հայոց հարցի ներկա վիճակը"/>{{Աջաթև|{{x-larger|'''Հայոց հարցի ներկա վիճակը'''}}}} Այն հետաքրքրությունը, որ քաղաքական շրջանակներում արթնացել է դեպի հայ դատը, վերջերս համարյա չքացել է։ Ոչ պաշտոնական մամուլը դեռ տպագրում է լուրեր ու հոդվածներ հայոց հարցի մասին, բայց այդ մամուլի կարծիքը վճռական նշանակություն չունի հայ դատի համար։ Նա պատրաստում է մի բարյացակամ մթնոլորտ հայ դատի լուծման համար և դրանից այն կողմը չի անցնում ոչ նրա դերը, ոչ պարտականությունը և ոչ իրավասությունը։ Հայ դատի լուծման բանալին գտնվում է ոչ թե մամուլի, այլ պետությանց և նրանց դիվանագետների ձեռքին, իսկ նրանք այսօր հետաքրքրված են ուրիշ կարգի խնդիրներով և հայոց հարցը մնում է մեկուսի։ Այս փաստի հանդեպ պե՞տք է արդյոք նստենք անմխիթար և ընդունենք, թե մի անգամ ևս հայերին խաբեց եվրոպական դիվանագիտությունը։ Կարելի էր այդպես մտածել ու զգալ, եթե այս հետաքրքրության թուլացումը նկատենք տևական և ոչ ժամանակավոր։ Բայց հայոց հարցը լքված չէ առմիշտ, այլ մի որոշ ժամանակով։ Եռյակ համաձայնության ներկայացուցիչները հայտնել են պատվիրակներին, թե վայրկյանը նպաստավոր չէ հայ դատի հաջող լուծման համար, որ Բալկանի պատերազմից հետո միայն հնարավոր է դնել հայոց հարցն իր բովանդակ ծավալով և լուծել հայերին նպաստավոր եղանակով։ Արևելյան հարցը լուծվում է մաս-մաս։ Այսօր Մակեդոնիայի խնդիրն է հրապարակի վրա, պատերազմը ծագած է նրա առիթով և դիվանագետները նրանով են զբաղված։ Խճողել այդ խնդիրը հայ դատի նման մի ուրիշ դժվարալույծ խնդրով, նշանակում է վնասել մի հարցի լուծման, առանց մյուսին նպաստած լինելու։ Դնել մակեդոնական հարցի հետ հայոց հարցը սեղանի վրա, նշանակում է դնել Թյուրքիայի տիրապետության հարցն առհասարակ, մեծացնել Տաճկաստանի ընդդիմության ուժը և միջազգային հակամարտությունը հրահրել։ Խնդիրն այսօր վերաբերում է Մակեդոնիային և Էգեյան ծովի կղզիներին. այս խնդրի հաջող լուծմանը նպաստելու համար ավելի քան կես միլիոն մարդ կանգնած են զենքի տակ և չնայած դրան՝ մեծ պետությանց միջև հազիվ հնարավոր դարձավ ստեղծել մի ոչ-ամուր համաձայնություն <section end="Հայոց հարցի ներկա վիճակը"/><noinclude></noinclude> lclxu213gbyibeqvg993qck8msp5ok7 104 69216 394864 191550 2026-09-10T12:29:51Z Emptyfear 547 394864 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Արևիկ Ոսկանյան" /></noinclude><section begin="Ստ. Զորյան"/>Այս երկու պատկերը ցույց են տալիս, թե հեղինակը կարող է ավելի հետագայում արժեքավոր երկեր տալ մեզ, քան ինչ որ զետեղել է իր ժողովածուների մեջ։ Պատկերը, նորավեպը գրական մի ճյուղ է, որ շատ հարմար է գալիս մեր անհամբեր ու անպարապ ժամանակին, երբ մեծ վեպեր կարդալու ոչ ոք ախորժակ ու հնար չունի բացի պատանիները։ Այդ ճյուղն իր վարպետներն ունի. համաշխարհային գրականության մեջ Բոկկաչիո, ֆրանսականի մեջ՝ Մոպասան, Ռուսաստանում՝ Չեխով։ Սրանց ուշադիր ուսումնասիրությունը կարող է մեծապես օժանդակել մեր հեղինակին համաչափելու իր հորինվածքը, պարզելու իր ուրվագիծը և հմտանալու լեզվի մոգական կարողություններին։ Ուսումնասիրել ոչ թե նրանց հետևելու ստրկաբար, ինչ որ կլիներ ծիծաղելի, այլ նրանց օգնությամբ սեփական ճամփան հարթելու, որ կլիներ մի ծառայություն մեր գրականության և փառք ու հռչակ հեղինակին։ <section end="Ստ. Զորյան"/> <section begin="Հառաջաբան"/>{{Աջաթև|{{x-larger|'''Հառաջաբան'''}}<ref>'''Ժագ Ս. Հակոբյան''', Մեղրալուսին, Կահիրե, 1943, էջ 5-10։</ref>}} Չորս տարի առաջ լույս տեսավ Ժագ Հակոբյանի «Գաղտնի ճամբան» և որքան գիտեմ մամուլի մեջ անդրադարձում չունեցավ։ Չգիտեմ արդյոք շատե՞րն ընդունեցին քերթողի հրավերը և թողնելով իրենց «Հին սիրտը»՝ «մանուկի պես ժպտուն»՝ նրա հետ երկար խոկացին ... մեծ սերեր, ոսկի տարփանք, հույսեր նոր, վաղորդայններ լուսավոր»։ Չեմ զարմանա, եթե քչերն ընդունած լինեն այդ հրավերը, որովհետև այս նոր քերթողը հոգեկան արտասովոր կառույց ունի և անսովոր ստեղծագործություն։ Իր «Երանգապնակս» քերթվածի մեջ ինքն իսկ լավապես ցուցադրած է իր դավանանքը բանաստեղծության մասին և իր հոգեկան կառույցի բնորոշ կողմը։ Ես չեմ տեսնամ ցայգն, ասում է նա, և ոչ լսում սրինգի ձայնը, ես «կզգամ»։ Իր ըմբռնումով Բնությունն գգայություն է համրուն Եվ Բանաստեղծն զգայությանց նկարիչ... Ուրեմն ո՛չ թե զորավոր զգացումներ կամ բուռն կրքեր ունի Ժ. Հակոբյան, այլ լոկ զգայություններ, որ սակայն չափազանց նուրբ են և այդ նրբությամբն իսկ՝ անսովոր։ <section end="Հառաջաբան"/><noinclude></noinclude> 84mb59577vi1wc7j03oinzmf29xngxh 104 69223 394865 191746 2026-09-10T12:30:24Z Emptyfear 547 394865 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Արևիկ Ոսկանյան" /></noinclude><section begin="Հառաջաբան"/>նվազ դասականն է մեր քերթողների մեջ։ Իր բնույթը մեղմ է և նրբին, ուստի նշմարում, ներապրում և նկարում է մեղմ տեսարաններ և նուրբ առնչություններ - պայծառ գիշերներ, մեղմ հովեր, նրբին ծաղիկներ, շշուկներ ու բույրեր, տրտում հուշեր, մեկուսի երազանքներ ու մտորումներ։ Իր երազկոտ խառնվածքին զուգահեռ՝ իր տողերը երկար են և կշռույթը՝ լուրջ, թեև պատահում են նաև աշխույժ ու կայտառ տողեր։ Լինելով շատ ավելի նկարիչ, քան երաժիշտ՝ իր քերթվսւծների մեջ հաճախ պատահում են կշռույթի և շեշտի թերացումներ։ Նա լայնորեն տիրացած է հայոց լեզվի բառագանձին, բայց իր կազմած խոսքերը հաճախ տարտամ են։ Մեծատաղանդ նկարիչ է նա, բայց հետամուտ է մանր մասերին։ Նա դեռ չգիտե հեռանալ իր նկարից՝ մասերի զոդվածքը դիտելու իբր ամբողջություն։ Նկատելի է կառուցումի բնազդը, բայց առայժմ նա նկարիչ է և ոչ կառուցող։ Որմաքանդակի փարթամության մեջ կորչում է շենքի հատակագիծը։ Ժագ Հակոբյան ունի ինքնատիպ զգայնություն և պատկերելու մեծ կարողություն. կարծում եմ նաև փայլուն ապագա՝ իբր արվեստագետ։ Իր ոգեկան կառույցի և նուրբ արվեստի պատճառով նա կմնա մեկուսի, բայց շատերին սիրելի։ Զանգվածներին պետք են հորդառատ գետեր և արգավանդ դաշտեր. վճիտ օդն ու ջուրը բարձունքներին են հատուկ։ Բայց միշտ կան ու կլինեն նուրբ ու ծարավ ոգիներ, որ սիրով հանձն կառնեն բարձունքները մագլցել՝ այդ օդին ու ջուրին հասնելու համար... {{Աջաթև|<small>'''Բեյրութ, դեկտեմբեր, 1942'''</small>}} <section end="Հառաջաբան"/> <section begin="Երկու երգ"/>{{Աջաթև|{{x-larger|'''Երկու երգ'''}}}} «Եթե հնար ունենայի, ես ամենասուրբ պարտականություն կդնեի ամեն մի հայի վրա անգիր ուսանել այս երգը (Մ. Թաղիադյանի «Տե՛ր, կեցո Դու զհայս» երգը)։ Մինչ այսօր իմ կյանքի մեջ չեմ տեսած կամ լսած մի այսպիսի երգ. ահա բուն ազգային երգ»։ Այս է գրում մեր ազգային առաջին օրհներգի մասին նա, որ պիտի գրեր երկրորդը՝ «Մեր Հայրենիքը»։ Այդ երկու ազգային երգերը խտացնում են մեր ազգային մտքի զարգացման երկու տարբեր շրջան, մեկը, որ անցել է և մյուսը, որ անցնելու վրա է արդեն։ Մ. Նալբանդյանի գրական հռչակը ծագում է այն տարին, երբ խավարում է Մ. Թաղիադյանի <section end="Երկու երգ"/><noinclude></noinclude> qhzhzsilywvctmoumdgb9ycxqoirewn 104 69225 394866 191748 2026-09-10T12:30:41Z Emptyfear 547 394866 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Արևիկ Ոսկանյան" /></noinclude><section begin="Երկու երգ"/><section end="Երկու երգ"/> <section begin="Մանկական գրականության մասին"/>{{Աջաթև|{{x-larger|'''<Մանկական գրականության մասին>'''}}}} Կինը մեր ընթացիկ հասարակական կյանքին քիչ է մասնակցում, թեև մասնակցում է։ Նույնիսկ «կանանց խնդիրը», թեև մեզանում ամեն տեղ, ուր ընտանեկան հավաքում է լինում, խոսակցության խոսք ու զրույցի նյութ է դառնում, բայց մինչև այսօր նա այդ նեղ շրջանումն էլ մնացել է և ասպարեզ չի դուրս հանել մի կին-ուժ իր պաշտպանության համար։ Մինչև այսօր այդ խնդիրը չի կարողացել շարունակվող դրական արտահայտություն ստանալ մի կին գրողի շնորհիվ. դեռ նա կանանց միջից մի երդվյալ պաշտպան և ուսումնասիրող չի դուրս հանել<ref>''Այս ուղղությամբ մի երկու թույլ փորձ է եղել կանանց կողմից. օրինակ՝ Սոֆյա Երկայնաբազուկ-Արղությանի «Հավատն ինձ կփրկի», Մուրճ, 1897թ., № 5-6։''</ref>։ Թեև այսպես է եղել նրա վերաբերմունքը դեպի իր սեփական խնդիրը, այնուամենայնիվ, ինչպես վերն էլ ասինք, նա մասնակցել է մեր հասարակական ընթացիկ կյանքին։ Մի կողմից նա եղել է վարժուհի և բարեգործ, մյուս կողմից իր ուժերը տվել է գրականության։ Մեզ հետաքրքրում է, այն էլ ամենաընդհանուր գծերով, կնոջ գրական մասնակցությունը՝ որքան նա արտահայտվել է մանկական գրականության մեջ։ Մենք ունինք մանկական գրականություն, որ ընդհանրապես առած՝ թե որակով և թե քանակով փոքր է. ունինք նաև հատկապես մանուկների համար մի ամսագիր՝ «Աղբյուրը»։ Բայց թերթելով թե այդ գրականությունը և թե այդ միակ ամսագիրը, մենք չենք տեսնում ինքնուրույն կին ուժեր, որոնք իրանց անունը կապած լինին այդ գրականության հետ։ Ըստ երևույթին ինչ ավելի լավ ասպարեզ «մայրերի» համար, բայց ինչ էլ որ լինի, իրողությունն այն է, որ թեև այդ ասպարեզը նրանց համար շատ հարմար է և միշտ էլ բաց է եղել նրանց առաջ, բայց և այնպես մանկական գրականությունը չունի մի ինքնուրույն կին գրող, որ անուն հանած լինի և ճանաչված։ Ինքնուրույն ներկայացուցիչ նա ունի վիպական գրականության մեջ մեծերի համար (Տիկ. Մ. Մարիսյան - Խատիսյան)։ Որքան անմխիթար է դրությունը ինքնուրույն կին-ուժեր արտադրելու կողմից, նույնքան մխիթարական է, երբ նայում ենք նրա թարգմանիչ ուժերին։ Ճիշտ է, մինչև այսօր՝ խիստ առած՝ ինչպես ինքնուրույն, նույնպես և թարգմանական նկատելի կին ուժեր համարյա չունինք, ուժեր, որոնք խոշոր երկերի թարգմանություններով հռչակված լինին. ճիշտ է, որ նրանք մեծ մասամբ գրական զբաղմունքի սիրողներ են եղել, բայց այս էլ կա, որ այդ սիրողների թիվը ստվար է և նկատելի, նրանցից մի <section end="Մանկական գրականության մասին"/><noinclude></noinclude> konpj7y0ery3asb09ts12svvhjs91dq 104 69231 394886 192252 2026-09-10T12:37:16Z Emptyfear 547 394886 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Voskanyan" /></noinclude><section begin="Տաճկական անիշխանության հնարավորությունը և հայ ժողովուրդը"/><section end="Տաճկական անիշխանության հնարավորությունը և հայ ժողովուրդը"/> <section begin="Ռուսաստանը և թյուրքահայերը"/>{{Աջաթև|{{x-larger|'''Ռուսաստանը և թյուրքահայերը'''}}}} Պոլսի ռուս դեսպանը հայտնել է Բ. Դրան, որ եթե հայերի սպանությունները մասսայական բնույթ ստանան՝ Ռուսաստանը վճռական պաշտպանություն ցույց կտա հայերին։ Մի ուրիշ հեռագրի ասելով «Անգլիան առաջարկել է Բ. Դրան Հայաստանը դնել Ռուսաստանի հովանավորության տակ»։ Մի երրորդ հեռագրի նայելով. «Ռուսաստանը հայտարարել է Բ. Դրան, որ հայերին պաշտպանելու համար քրդերի դեմ՝ ինքը գրավելու է Վանի, Բիթլիսի և Կարինի նահանգները»։ Այս բոլոր հեռագիրները թեև պաշտոնական բնույթ չունեն, բայց նրանց հնարավորությունն ինքնին մի ապացույց է, որ Ռուսաստանի քաղաքականությունը թյուրքահայերի վերաբերմամբ ենթարկվում է հեղաշրջման և տաճկահայերի ապահովության խնդիրը դառնում է մեր պետության մտահոգության առարկան։ Ավելի քան քսանամյա ընդմիջումից հետո Ռուսաստանի և թյուրքահայերի շահերը ընդառաջում են իրար և տաճկահայերի ապահովության խնդիրը կռվան է դառնում Ռուսաստանի արտաքին քաղաքականության։ Այսպիսով մեր ցեղի պահպանության գերագույն շահը նույնանում է Ռուսաստանի քաղաքական շահերին։ Թյուրքիան իր պարտությունից հետո դառնում է երկրորդական պետություն և նրա արժեքը միջազգային քաղաքականության մեջ նվազելու է չափազանց։ Արդյոք կհաստատվի մի միջազգային հովանավորություն Թյուրքիայի վրա, թե մեծ պետությունները կբաժանեն իրար մեջ քայքայված Թյուրքիայի ժառանգությունը - դժվար է առաջուց գուշակել։ Ինչ էլ լինի Թյուրքիայի ապագան՝ մեծ պետությունների դերը նրա կյանքում այսուհետև մեծանալու է ավելի, քան երբևիցե. և երբ Ռուսաստանի նման մի հզոր պետություն ձգտում է իր ազդեցության տակ առնել հայաբնակ նահանգները, այդ հանգամանքը մեզ համար ահագին նշանակություն ունի։ Ռուսաստանի այս նպաստավոր տրամադրության անմիջական հետևանքը կլինի ջարդերի վերացումը հայաբնակ նահանգներում։ Թյուրքիան իր իսկ շահերը ի նկատի առնելով՝ պիտի ջանա ամեն կերպ նպաստելու հայ ազգաբնակության ապահովության արևելյան վիլայեթներում և ինքը պետք է ետ պահե այն ձեռքը, որ բարձրանում է հային մորթելու, եթե չի ցանկանում վտանգի ենթարկել իր տիրապետությունը Կարինի, Վանի, և Բիթլիսի շրջանում։ <section end="Ռուսաստանը և թյուրքահայերը"/><noinclude></noinclude> e4n5xp2btns2arxokcjwd9gv2nrl29h 104 69244 394900 192290 2026-09-10T13:37:11Z Emptyfear 547 394900 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Voskanyan" /></noinclude><section begin="Գերմանիան և հայոց հարցը"/><section end="Գերմանիան և հայոց հարցը"/> <section begin="Քրդերն ու հայերը"/>{{Աջաթև|{{x-larger|'''Քրդերն ու հայերը'''}}}} Մոտ կես տարի է արդեն, որ համառ լուրեր են գալիս Հայաստանից քուրդերի խմորման մասին։ Երբ առաջին անգամ այդ լուրերն երևացին մամուլում, մենք այն կարծիքը հայտնեցինք, թե քրդական այդ շարժումը հակառակ չի կարող լինել հայերին, եթե նրա նպատակն է իրավակարգ հաստատել հայկական բարձրավանդակի վրա։ Ռուս թղթակից Օլգենինի դասխոսությունից բավականին պարզվեց այդ շարժման բնույթը, որի վրա պետք է ամենալուրջ ուշադրություն դարձնել, որովհետև մինչդեռ սովորական ընթերցողը, հետևելով մամուլի հաղորդած տեղեկություններին՝ կարող էր կարծել թե հայոց խնդրում երեք ազդակ կան՝ հայերի պահանջները, թյուրք կառավարությունը և Եվրոպան, զարմանքով կանգ ենք առնում քրդական լայնածավալ խմորման դիմաց, որ Հայոց հարցի չորրորդ ազդակ է հանդիսանում։ Չի կարելի ասել, որ մեր վարիչ շրջանակները չեն նկատած քրդական շարժումը, բայց որ նրա վրա չեն դարձրել լուրջ ուշադրություն, այդ կետը դուրս է ամեն կասկածից։ Քրդական շարժումը գերիշխանության շարժում է ամենից առաջ։ Նա ավելի ներքին է, քան արտաքին, որոշ ցեղային խմբակցություններ մրցում են իրար հետ և այդ մրցումով ավելի են տարված, քան թե թյուրք կառավարության դեմ կռվելով, որին սակայն չեն համակրում։ Քրդական երեք խմբակցություն կա, որոնք ախոյան են իրար. նրանք ապրում են Հայաստանի արևմուտքում, Վանա լճի հարավում և հյուսիսում։ Բացի մրցորդ խմբակցություններից, կան քրդական մանր միություններ, որոնք չեն հարում նրանցից մեկն ու մեկին, այլ հետամուտ են խառն վիճակից օգտվելու՝ հայերին հարստահարելով։ Այս ցեղերը ամենամեծ վտանգն են ներկայացնում հայության համար։ Բոլոր քրդական ցեղերը դժգոհ են թուրք կառավարությունից և հակված են դեպի Ռուսական պետությունը և նրա գերիշխանությունը։ Անգլիացիները աչքի առաջ ունենալով այն վտանգը, որ կարող է առաջ գալ այդ համակրությունից, մանավանդ որ դրան ավելանում է հայերի համակրանքը Ռուսաստանին, թյուրք պաշտոնյաների և ուրիշ գործակալների միջոցով հարավի քրդական շրջաններում ամեն կերպ վարկաբեկում են Ռուսաստանին, դրանով խախտելու համար քրդության զգացումի ընդհանուր միությունը։ Նրանք մասամբ հաջողել են հասնել իրենց <section end="Քրդերն ու հայերը"/><noinclude></noinclude> podi2xxih8uxhnsfi23l0jebpnwmn6x 104 69249 394867 191756 2026-09-10T12:31:02Z Emptyfear 547 394867 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Արևիկ Ոսկանյան" /></noinclude><section begin="Մանկական գրականության մասին"/>գրքերից մեկը կդառնա իր կենսական խրատներով, իր առողջ մտքերով, իր ըմբռնելի բովանդակությամբ և վերջապես իր հերոսի բարձր, իդեալական անձնավորությամբ։ Այս թարգմանությունը սակայն չի կարող այդ դերը լավ կատարել։ {{Աջաթև|<small>'''Մուրճ, 1890, № 12, էջ 1771-1779'''</small>}} <section end="Մանկական գրականության մասին"/> <section begin="Ն. Աղբալյանի դասախոսությունը"/>{{Աջաթև|{{x-larger|'''Ն. Աղբալյանի դասախոսությունը'''}}<ref>Ընդմիջումից հետո Ն. Աղբալյանը անցավ իր դասախոսությանը։</ref>}} Երբ ասում ենք «Հայ գրականության ապագա», դա նշանակում է, որ մենք խոսում ենք նրա ապրելու մասին։ Որևէ ժողովրդի գրականության զարգացում կապված է նույն ժողովրդի իրականության զարգացման հետ։ Ինչ նպաստավոր և աննպաստ պայմաններ կան հայ կյանքի մեջ, որոնք կարող են նպաստել կամ արգելք հանդիսանալ հայ ինքնուրույն գրականության զարգացմանը։ Հայ գրականության ինքնուրույն զարգացման հանգամանքներ են հանդիսանում կյանքի անապահովությունը Թյուրքիայում, լեզվի վտանգը Ռուսաստանում և հայ ժողովրդի ցրվածությունը Թյուրքիայում, Ռուսաստանում և մանավանդ Պարսկաստանում։ Վերջին հանգամանքը աննպաստ է ազգային ամբողջական մթնոլորտի գոյության տեսակետից, որովհետև յուրաքանչյուր ազգային գրականություն կարիք ունի իրեն հատուկ մթնոլորտի, ինչ տեսակ էլ որ հասկանանք գրականություն ասելով։ Իսկ որպեսզի հայոց գրականության ապագան կասկածից դուրս լինի, անհրաժեշտ է ստեղծել ազգային հատուկ մթնոլորտ, իսկ դրա համար պետք է, որ ապահովվի կյանքը Թյուրքիայում, լեզուն Ռուսաստանում, պետք է ստեղծվի մի հայրենիք, բայց ոչ թե պատմական, այլ իրական իմաստով, կուլտուրական, աշխարհագրական մի հայրենիք, որտեղ ապրելիս լինի հայերի հոծ բազմություն։ Հայ գրականության ապագայի համար նպաստավոր պարագա է հանդիսանում Թյուրքիայում տիրող ճնշիչ քաղաքականության թուլացածը, որի հետևանքն է լինելու հայերի ապաքինումը հոգեպես և նյութապես. դրանով արդեն կզարգանա հայ ստեղծագործական միտքը, կարողությունն ու լեզուն, հետևապես և գրականությունը։ Ռուսաստանում <section end="Ն. Աղբալյանի դասախոսությունը"/><noinclude></noinclude> di6kxnyjkhkxpdj8czmb5l4xg8bcyev 104 69251 394913 192393 2026-09-10T13:42:04Z Emptyfear 547 394913 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Voskanyan" /></noinclude><section begin="Ուղերձ Բարսեղ Կանաչյանին"/>է հայորեն ապրել և զգալ։ Քո գործն այնտեղ շատերին կարող է հրահանգել և ավելի շատերին հեռու պահել սայթաքումից։ Այնտեղ պիտի տեսնեն քո շնորհիվ, թե որքան մեծ կարողական փարթամություն կա հայոց գեղջուկ եղանակների մեջ և թե համազգաց վարպետի մի ձեռք, որ քոնն եղավ, որքան դաշնակություն հանած է այդ պարզուկ մեղեդիներից և որքան դեռ կարող է հանվել։ Մեր ձայնը չի հասնում Հայաստան և ոչ նրա ձայնը հասնում է մեզ։ Ով պետք է ներշնչել կարենար նրանց այն գաղափարը, թե այստեղ, մեր մեջ ապրում է մի մեծարժեք երաժիշտ, ամենից հավատարիմը վարպետի աշակերտներից, ամենից հայոգին մեր երգահանների մեջ, որի գործերը պետք է խնամքով հրատարակվեն և որի անձը պետք է համազգային հոգածության արժանանա։ Իցիվ թե այս փառաշուք հանդեսի արձագանքը հասնի Հայաստան և դու, բարեկամ, հրավիրվիս ապրելու այնտեղ, որի մեծարժեք քաղաքացին ես արդեն քո հայեցի հոգով և հայաշունչ գործով։ Այն ժամանակ այս փառաշուք հանդեսը կդառնար մի համեստ նախատոնակ այն մեծաշուք հանդեսի, որ կկազմակերպեր Հայաստանի երաժշտական աշխարհը հայ երգի և դաշնակության վարպետի պատվին։ Ամեն, եղիցի, եղիցի։ {{Աջաթև|'''<small>Մշակույթ, 1989, № 2-3, էջ 119-120</small>'''}} <section end="Ուղերձ Բարսեղ Կանաչյանին"/> <section begin="Մտածումներ ազգի և դավանանքի մասին"/>{{Աջաթև|{{x-larger|'''Մտածումներ ազգի և դավանանքի մասին'''}}}} Ցրված ենք իրարից հեռու, գաղթաշխարհի մեջ, տարբեր մշակույթների միջավայրում, բայց ունինք ավելի կամ նվազ գիտակցություն մեր ազգային ուրույնության։ Շատերը հայ լուսավորչական են, ուրիշները կաթոլիկ, ոմանք բողոքական, բայց ամենը ավելի կամ նվազ չափով հայ են զգում իրանց։ Այս զգացումը ամեն օր շեշտվում է հակադրությամբը այն միջավայրի, ուր ապրում ենք։ Հալածանք, թե պաշտպանություն միշտ նկատի ունեն հայը, որով նպաստում են մեզ զանգվածների ազգային գիտակցության պահպանումին։ Օտարի վերաբերումը շեշտում է մեր ուրույնությունը, առանց սակայն նպաստելու նրա զարգացման և պայծառացման։ Այս աշխատանքը մենք ինքներս պիտի կատարենք։ Օտարին հակադրվելով՝ մենք ամեն օր զգում ենք, թե հայ ենք, այսինքն ուրույն ժողովուրդ, քան օտարները, բայց մեր հավաքական ճիգով միայն կարող ենք բովանդակություն տալ «հայ» գաղափարին։ Այս աշխատանքը կազմակերպված չէ, մինչդեռ նրա կազմակերպությունը բարձրորեն անհրաժեշտ է մեր ուրույն գոյության համար։ Քանի <section end="Մտածումներ ազգի և դավանանքի մասին"/><noinclude></noinclude> k7lwj4lqs93bp5rng1b7og6up4rpjfr 104 69256 394868 191759 2026-09-10T12:31:26Z Emptyfear 547 394868 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Արևիկ Ոսկանյան" /></noinclude><section begin="Ն. Աղբալյանի դասախոսությունը"/><section end="Ն. Աղբալյանի դասախոսությունը"/> <section begin="Ս․ Գրքի թարգմանության մասին"/>{{Xx-larger|'''Արտասահմանյան գրականություն'''}} {{Աջաթև|{{x-larger|'''Ս. Գրքի թարգմանության մասին'''}}}} Պետք ունեցա ստուգելու '''կողով''', '''սակառ''' և այս կարգի բառերի նշանակությունը։ Համեմատելով Համաբարբառի կոչումները հույն բնագրի հետ, ես արի մի քանի դիտողություններ, որ հանձնում են հմուտների ուշադրության։ '''Սակառ''' բառը '''չորս''' ավետարանների մեջ պատահում է վեց անգամ և բոլոր դեպքերում դրված է հուն. χόψίυος բառի դեմ։ Իսկ '''զամբիղ''' բառը, որ մեր այսօրվա '''զամբիլն''' է կամ '''զամբյուղը''', պատահում է չորս անգամ '''երկու''' ավետարանի մեջ (Մատթ. և Մարկ.) և չորս դեպքում էլ գրված է հուն. բառի դեմ։ Կարելի է սրանից եզրակացնել, որ չորս ավետարանները միևնույն մարդն է թարգմանել, որ միևնույն հունարեն բառը միշտ հասկացել է նույն իմաստով և Հայերեն նույն բառն է համարժեք նկատել և գործ ածել։ Բայց ահա '''χαρταλλος''' բառը, որ սրածայր զամբյուղ է նշանակում և պատահում է Դ. Թագավորությանց, Բ. Օրինաց և Երեմիայի մարգարեության մեջ։ Այս միևնույն հունարեն բառը '''երեք''' տարբեր գրքերի մեջ թարգմանված է '''երեք''' տարբեր բառերով։ Դ. Թագավորությանց մեջ գրված է '''կողով''', «և եդին զգլուխս նոցա ի կողովս» (ժ, 7)։ Բ. Օրինաց մեջ գրված է '''կողոփ'''. «և արկցես ի '''կողոփ'''». և առցե քահանային '''զկողոփն''' ի ձեռաց քոց» (ԻԶ. 2,4) իսկ Երեմիայի մարգարեության մեջ դրված է '''ոճ'''. «Զի այսպէս ասէ Տէր զօրութեանց. կթեցէք, կթեցէք, ճռաքաղ արարէք զմնացորդսդ Իսրայէլի. և անդրէն կրկնեսջիք, որպէս կթող '''յոճ''' իւր»։ Եթե այս երեք գրքերի թարգմանիչը նույն մարդը լիներ՝ միևնույն հունարեն բառը միշտ նույն իմաստով կհասկանար և նույն բառով կթարգմաներ, ինչպես արած է Ավետարանների թարգմանիչը։ Մենք կարծում ենք, որ միևնույն բառի այս տարբեր ըմբռնումը և տարբեր համարժեքների կիրարկումը արդյունք է թարգմանիչների տարբերության։ Գալով '''կողով''' և '''կողոփ''' բառերին՝ կարծում ենք, որ սրանք նույն բառերն են, նկատելով, որ Փ-ը Պ-ի միջոցով լծորդ է Բ-ին, իսկ սա Վ և Ւ հնչյուններին. այդպես են գործիականի հոլովակերտ գրերը Ւ. անձամբ <section end="Ս․ Գրքի թարգմանության մասին"/><noinclude></noinclude> j20213t8mum49bw37q5cfvs04c168hm 104 69271 394876 192142 2026-09-10T12:34:06Z Emptyfear 547 394876 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Voskanyan" /></noinclude><section begin="Միլտոն (Ծննդյան 300-ամյակի առթիվ)"/>սպառնալիքներ ուղղելով երկնքին։ Ընդհանրապես ռոմանտիկ դպրոցի և մասնավորապես Բայրոնի դիվականության նախաղբյուրն այս երգի մեջն է թաքնված։ Մաքրական Միլտոնի ռազմական կրոնականությունը իր դարի շունչն անձնավորել է դեպի ազատությունը միտող այս չար ոգու պատկերի մեջ։ «Կորցրած Դրախտի» այս դիվական կողմի բարձր ներշնչմանը համապատասխանում է այս անզուգական վիպերգության հովվերգական մասը. այստեղ մեր առաջն են գալիս դրախտի, մարդկային առաջին զույգի ջերմ սիրո և նրանց արտաքսման նկարագրությունները։ Բանաստեղծական անթիվ գեղեցկությունները զգացումների արտահայտության մեջ, շարքերի նվագայնությունը, ահարկու ներդաշնակությունները, որ մեզ պատմում են անհաշտ մաքառման մասին հավատի գործում՝ ԺԷ դարի այս աննման վիպերգության հավերժական կյանք են տալիս։ «Վերստին գտած Դրախտը», որ պատմում է Քրիստոսի փորձվիլը չարության ոգուց, արհեստական և սառն տպավորություն է անում։ «Սամսոն Ագոնիստ» երկում, որ Միլտոնը գրեց իր ծերության օրերուն, բանաստեղծը ներկայացնում է Ս. գրքի ավանդական հերոսին և նրա անձի մեջ արտահայտում է իր կուսակցության խորտակված հույսերը։ <center>* * *</center> «Կորցրած Դրախտը» հայերեն թարգմանված է երկու անգամ, երկուսն էլ գրաբար։ Առաջին թարգմանությունն արձակ է և լույս է տեսել 1824 թ., թարգմանիչն է Հ. Հ. Ավգերյան։ Երկրորդ անգամ թարգմանել է Հ. Ա. Բագրատունին, ոտանավորով։ Միլտոնի կյանքի դրվագներից մեկը՝ նրա հանդիպումը Գալիլեին, մի ազնիվ քերթվածի նյութ է դարձել, որ գրել է Լ. Մանվելյան և որի խորագիրն է «Գալիլեյ և Միլտոն»։ {{Աջաթև|'''<small>Գործ, 1908, № 54</small>'''}} <section end="Միլտոն (Ծննդյան 300-ամյակի առթիվ)"/> <section begin="Ե․ Անիչկով, գրական երևույթներ (փոխառումները գրականության մեջ)"/>{{Աջաթև|{{x-larger|'''Ե. Անիչկով, «Գրական երևույթներ»'''}}}} {{Աջաթև|<big>'''(փոխառումները գրականության մեջ)'''</big>}} Տասնութերորդ դարի վերջերին մի հետաքրքրություն առաջ եկավ դեպի միջնադարյան գրականությունը։ Այդ հետաքրքրությունը հատկապես զորեղ էր ռոմանտիկների մեջ։ Բանաստեղծների և հետազոտողների ուշադրությունը դարձավ դեպի բազմաթիվ մոռացված զրույցներ, <section end="Ե․ Անիչկով, գրական երևույթներ (փոխառումները գրականության մեջ)"/><noinclude></noinclude> t5vdqu4phsarluy63zc75t3o0amjo1t 104 69273 394871 191791 2026-09-10T12:32:36Z Emptyfear 547 394871 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Voskanyan" /></noinclude><section begin="Լ․ Ն․ Տոլստոյ"/><section end="Լ․ Ն․ Տոլստոյ"/> <section begin="Վլ․ Կորոլենկո, «Գետնափորի երեխաները», «Ակամա մարդասպան»"/>{{Աջաթև|{{Xx-larger|'''Վլ. Կորոլենկո, «Գետնափորի երեխաները»'''}}<ref>''Թիֆլիս, 1896, 78 էջ։''</ref>}} {{Աջաթև|'''<big>«Ակամա մարդասպան»</big>'''<ref>''Թիֆլիս, 1896, 64 էջ։''</ref>}} Վլ. Կորոլենկոն ռուս նոր բելլետրիստների մեջ աչքի ընկնող տեղ է գրավում և հույսեր է խոստանում առաջնակարգ գրող դառնալու։ Նա թեև դեռ երիտասարդ է, բայց իր «Վեպիկներ և պատկերներով» արդեն ուշադրություն է գրավել թե գրվածների գեղարվեստական արժանիքների և թե իր համակրելի հայացքների պատճառով։ Զուտ գրական ասպարեզներից զատ, նա հայտնի է և հասարակական գործունեության ուրիշ ասպարեզներում։ Ռուս ներկային ծանոթ մարդկանց հայտնի է անշուշտ, որ նա «Русское богатство» ամսագրի հրատարակիչներից մեկն է (որին և աշխատակցում է). նրանց անշուշտ հայտնի կլինի և այն դերը, որ նա խաղաց վերջերս «վօտեակների» խնդրում։ Կորոլենկոն առ այժմ ոչ մի մեծ վեպ չի գրել, այդ բացատրվում է մի կողմից նրանով, որ նա երիտասարդ է, իսկ մյուս կողմից նրանով, որ ռուս կյանքի այժմյան պայմանները նպաստավոր չեն մեծ վեպ ստեղծելու համար։ Մեծ վեպ ասելով մենք ծավալը չենք հասկանում. այլ այն, որ վեպի հերոսը մի կենտրոնական բնավորություն լինի, բնորոշի մի որոշ ժամանակաշրջան։ Բայց քանի որ ռուս կյանքը, ազատվելով ճորտական կազմից, դեռ ներդաշնակության չի եկել, ուստի նա չի էլ կարող մի որոշ, ընդհանուր և կենտրոնական տիպ ստեղծել։ Հասարակական կյանքը «ցրված» է, եթե կարելի է ասել, ընդհանուր, տիրող հոսանք չկա, իսկ ուր չկա մտքերի, զգացմունքների և համակրանքների ընդհանուր հոսանք, այնտեղ չկա և ընդհանուր տիպ։ Ներկայումս ռուս հասարակության մեջ նկատվում են շատ հոսանքներ, իրարից տարբեր, շատ անգամ ուղղակի իրար հակառակ, ուստի կյանքն արտադրողն էլ ստիպված է փոքրացնել իր տեսողության անկյունը, մաս մաս անել իր դիտողությունը, առանձին առանձին շրջաններից վերցրած տիպեր ստեղծել, որովհետև, ինչպես ասացինք, հոսանքներն իրարից շատ են տարբերվում և չեն ներկայացնում ընդհանուր հատկություններ, որոնց կարելի լիներ ի մի խմբել և ներկայացնել։ Երկու գրքույկներից թե նյութի մշակության և թե թարգմանության կողմից առաջին տեղը կարելի է տալ «Ակամա մարդասպանին»։ Ամեն երևույթ ունի իր պատճառները, հանցագործությունն ու ոճրագործությունն <section end="Վլ․ Կորոլենկո, «Գետնափորի երեխաները», «Ակամա մարդասպան»"/><noinclude></noinclude> bf0f3lwxghswvyzhsf1o87ktzxel1m6 104 69285 394869 191702 2026-09-10T12:31:44Z Emptyfear 547 394869 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Voskanyan" /></noinclude><section begin="Ս․ Գրքի թարգմանության մասին"/><section end="Ս․ Գրքի թարգմանության մասին"/> <section begin="Իվան Տուրգենև, «Արձակ բանաստեղծություններ»"/>{{Աջաթև|{{x-larger|'''Իվան Տուրգենև,'''}}}} {{Աջաթև|{{x-larger|'''«Արձակ բանաստեղծություններ»'''}}<ref>''Թարգմ. Ալ․ Ծատուրյանի, Մոսկվա, 1895 թ․։''</ref>}} 1840-ական թվականները ռուս գրականության համար անմոռանալի կմնան։ Այդ թվականներին էր, երբ նա, ազատվելով ամեն տեսակ օտարերկրյա ազդեցություններից, ոտ դրեց ինքնուրույն ճանապարհի վրա Գոգոլի և նրա ստեղծած «իրական շկոլայի» շնորհիվ։ Մինչև Գոգոլի երևալը ռուս գրականությունը թեև ուներ ինքնուրույն և շատ հայտնի երկեր, բայց, այնուամենայնիվ, նրանց վրա նկատելի էր օտար երևելի գրողների ազդեցությունը․ Գոգոլն առաջինն էր, որ չենթարկվեց այդ ազդեցության և գնաց նոր, ինքնուրույն և սեփական ճանապարհով, այդ կողմից նա կարող է հայր համարվել հետագա բոլոր գրողների համար։ Միևնույն տարիները զարթնեց ռուս քննադատական միտքը, որի ամենալավ ներկայացուցիչն այդ ժամանակ Վ․ Բելինսկին էր։ Հռչակավոր քննադատի կրակոտ հոդվածները շարժում ձգեցին մեռած հասարակության մեջ և դուրս կոչեցին մարդիկ, որոնք, Նեկրասովի ասած՝ «դեռ զգացմունքի մնացորդներ ունեին և բոլորովին չէին մեռել»։ Ստիպված լինելով հարմարվել խիստ ժամանակների ռեժիմին, նա բավականանում էր միայն գեղագիտական (էսթետիք) և փիլիսոփայական հարցերով, թեև շատերի համար պարզ ու նկատելի էին այն մտքերը, որոնք ավելի թանկ էին նրա համար և որոնց ուղղակի արծարծել չկարողանալով՝ արծարծում էր տողամեջ։ Շատ մանր ու խոշոր պայմանների, որոնց թվում նաև Գոգոլի գրվածների և Բելինսկու հոդվածների ազդեցության տակ, սնվեց գրողների մի նոր սերունդ, որ նշանավոր երկերով ասպարեզ դուրս եկավ և գրավեց ռուս գրականության մեջ առաջնակարգ տեղեր։ Այդ գրողներից էր նաև Տուրգենևը։ Տուրգենևն իր գրական գործունեությունն սկսեց բանաստեղծություններով և պոեմաներով։ 1843 թվ․ դուրս եկավ նրա «Պարաշա» պոեման, որի հիման վրա Բելինսկին հոտառությամբ, որ այնքան հատուկ էր նրան, զգաց հեղինակի «անսովոր տաղանդ» լինելը։ Գրախոսականից, ուր հայտնած է այս միտքը, երևում է, որ Բելինսկու համար ոչ այնքան թանկ էր պոեման, որքան հեղինակի տեսակետը։ Ինքը՝ Տուրգենևն իր այդ շրջանի գրվածների համար ասում է. «Ես դրական հակակրանք եմ զգում դեպի իմ բանաստեղծությունները և ոչ միայն ոչ մի օրինակ չունեմ իմ պոեմաներից, այլև շատ բան կտայի, որ նրանք չլինեին աշխարհիս <section end="Իվան Տուրգենև, «Արձակ բանաստեղծություններ»"/><noinclude></noinclude> 8etxe0hlmst7rqg3dq6pqmuipecx3m2 104 69286 395113 394836 2026-09-10T17:55:10Z Emptyfear 547 395113 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Voskanyan" /></noinclude>{{table|titre=[[Դասակարգային կռվի՞, թե քաղաքական հեռանկար (Նիկոլ Աղբալյան)|Դասակարգային կռվի՞, թե քաղաքական հեռանկար]]|page=226}} {{table|titre=[[Վտանգը (Նիկոլ Աղբալյան)|Վտանգը]]|page=227}} {{table|titre=[[Ռամկավարություն և իշխանություն (Նիկոլ Աղբալյան)|Ռամկավարություն և իշխանություն]]|page=229}} {{table|titre=[[Ռուսաստանի վերագրավումը (Նիկոլ Աղբալյան)|Ռուսաստանի վերագրավումը]]|page=231}} {{table|titre=[[Իշխանության տրագիզմը (Նիկոլ Աղբալյան)|Իշխանության տրագիզմը]]|page=233}} {{table|titre=[[Անգլիական կապիտանը չգիտե… (Նիկոլ Աղբալյան)|‹Անգլիական կապիտանը չգիտե…›]]|page=235}} {{table|titre=[[Քեռին (Նիկոլ Աղբալյան)|Քեռին (Հուղարկավորության առթիվ)]]|page=238}} {{table|titre=[[ՀՀ Դաշնակցության մասին (Նիկոլ Աղբալյան)|ՀՀ Դաշնակցության մասին]]|page=241}} {{table|titre=[[Ուղերձ Բարսեղ Կանաչյանին (Նիկոլ Աղբալյան)|Ուղերձ Բարսեղ Կանաչյանին]]|page=242}} {{table|titre=[[Մտածումներ ազգի և դավանանքի մասին (Նիկոլ Աղբալյան)|Մտածումներ ազգի և դավանանքի մասին]]|page=245}} '''Լեզվաբանություն''' {{table|titre=[[Դիտողություններ հայոց լեզվի մասին (Նիկոլ Աղբալյան)|Դիտողություններ հայոց լեզվի մասին]]|page=252}} {{table|titre=[[Նորից շեշտի մասին (Նիկոլ Աղբալյան)|Նորից շեշտի մասին]]|page=262}} {{table|titre=[[Տեսություն ձույլ բաղաձայների (Նիկոլ Աղբալյան)|Տեսություն ձույլ բաղաձայների]]|page=278}} {{table|titre=[[Ձիւն ձմեռն (Նիկոլ Աղբալյան)|Ձիւն ձմեռն]]|page=290}} '''Կրթություն''' {{table|titre=[[Հայ վարժապետը (Նիկոլ Աղբալյան)|Հայ վարժապետը]]|page=299}} {{table|titre=[[Հայաստանի համալսարանի բացումը (Նիկոլ Աղբալյան)|Հայաստանի համալսարանի բացումը]]|page=300}} {{table|titre=[[Մինիստրների խորհրդին (Նիկոլ Աղբալյան)|Մինիստրների խորհրդին]]|page=301}} {{table|titre=[[Հայ նկարիչների ընկերության (Նիկոլ Աղբալյան)|Հայ նկարիչների ընկերության]]|page=303}} {{table|titre=[[Մինիստրների խորհրդին (11 սեպտեմբերի 1919 թ.) (Նիկոլ Աղբալյան)|Մինիստրների խորհրդին]]|page=304}} {{table|titre=[[Մինիստրների խորհրդին (9 հոկտեմբերի 1919 թ.) (Նիկոլ Աղբալյան)|Մինիստրների խորհրդին]]|page=305}} {{table|titre=[[Օրինագիծ (Նիկոլ Աղբալյան)|Օրինագիծ]]|page=306}} {{table|titre=[[Կրթության գործը գաղութներուն մեջ (Նիկոլ Աղբալյան)|Կրթության գործը գաղութներուն մեջ]]|page=307}} {{table|titre=[[Մի խումբ ուսուցիչներ, «Մեր դպրոցը», Ա․ տարի (Նիկոլ Աղբալյան)|Մի խումբ ուսուցիչներ, «Մեր դպրոցը», Ա․ տարի]]|page=314}} {{table|titre=[[Մի քանի խոսք Թ․ Հ․ Հ․ Ը․ մասին (Նիկոլ Աղբալյան)|Մի քանի խոսք Թ․ Հ․ Հ․ Ը․ մասին]]|page=318}} {{table|titre='''[[Նամակներ (Նիկոլ Աղբալյան)|Նամակներ]]'''|page=325}} {{table|titre='''[[Ծանոթագրություններ (Նիկոլ Աղբալյան)|Ծանոթագրություններ]]'''|page=348}}<noinclude></noinclude> dm8wmc43lztthr628v8es5ebshlud4m 104 69289 394870 191762 2026-09-10T12:31:58Z Emptyfear 547 394870 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Արևիկ Ոսկանյան" /></noinclude><section begin="Իվան Տուրգենև, «Արձակ բանաստեղծություններ»"/><section end="Իվան Տուրգենև, «Արձակ բանաստեղծություններ»"/> <section begin="Լ․ Ն․ Տոլստոյ"/>{{Աջաթև|{{x-larger|'''Լ. Ն. Տոլստոյ'''}}}} Տոլստոյի գործունեությունը և ոգին այնքան բազմակողմանի են, որ մարդ շվարում է նրա վիթխարի գործը դիտելիս։ Դժվար է գտնել մի բանաձև, որ կարողանար ամփոփել նրան և իր գործը։ Նրա մասին եղած քննական գրականությունն ահագին չափերի է հասնում և գրված է աշխարհի բոլոր կիրթ լեզուներով։ Սակայն չի կարելի ասել, թե նա, իբր արվեստագետ և իմաստասեր, պարզաբանված է լիովին։ Դեռ երկար տարիներ ճշմարտության և իմաստության ծարավի մարդկությունը նորից ու նորից կդառնա նրան և նրա անհուն կենսական փորձին։ Ոգեկան այն անսպառ դրամագլուխը, որ նա գրել էր իր մոտ վաթսուն տարիների գրական վաստակներուն, դեռ շատ երկար ժամանակ կարող է եթե ոչ լիովին սնուցանել, գոնե առժամանակապես գոհացնել պապակած ոգիներին, կոտրելով նրանց ճշմարտության ծարավը։ Գնահատել այնքան բազմավաստակ ու բազմակողմանի մի գործունեություն, ինչպես Տոլստոյինն է, ընդունել այդպիսի բարդ ու բազմադեմ ոգի՝ ինչպես «ռուսաց աշխարհի մեծ մատենագիրն» է, նշանակում է գծել մի հարուստ հոգու պատմություն, որ ունեցել է ծանր խռովքներ ու տագնապներ և դուրս է եկել նրանց միջից հաղթական։ Այդ աշխատանքը պահանջում է մանրակրկիտ հետազոտություն և վերապրում հեղինակի երկերի և անցնում է լրագրական հոդվածների սահմանից։ Բավական է հիշել, որ նա եղել է ուսանող, ճորտատեր, երկրագործ, զինվորական, հաշտարար միջնորդ, ուսուցիչ, արհեստավոր, վիպասան, խմբագիր, իմաստասեր, բարեգործ, թղթամոլ, նա ապրել է բարձր շրջանում և գյուղացու հետ, կռվել է լեռնցիների դեմ և Սևաստոպոլի մարտկոցներում, ստեղծել է նոր դպրոց և դասատվության նոր եղանակներ, գիտե եվրոպական լեզուներ, որոնցով գրում է ազատ, ուսել է մաթեմատիկ և իրավաբանություն, ծանոթ է բոլոր երկրների իմաստասերներին, խորապես ուսումնասիրել է արևելքի բոլոր կրոնները, լավ երկրագործ է և ձիավոր, գիտե դաշնամուր նվագել և կոշիկ կարել, առաջնակարգ արվեստագետ է և սրամիտ ու խորամիտ մտածող... Նկատեցեք, որ նա գրել է վեպեր, դրամաներ, պատկերներ, հրապարակախոսական հոդվածներ և ժողովրդական զրույցներ, կազմել է դասագիրք և հրատարակել է սրբագրած ավետարան։ Նա գրել է ռուս ժողովրդի բոլոր խավերի կյանքից. ազնվականը, գյուղացին, քաղքենին, հարուստը և աղքատը, կալվածատերն ու ճորտը, <section end="Լ․ Ն․ Տոլստոյ"/><noinclude></noinclude> fp3l120xnb98jpcnzqy27l3c33bjuku 104 69306 395020 192336 2026-09-10T17:44:18Z Emptyfear 547 395020 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Voskanyan" /></noinclude><section begin="Ծանոթագրություններ"/>{{Կենտրոն|'''Սրբազան հայր'''}} {{Կենտրոն|'''(էջ 337)'''}} Նամակի մեքենագիր օրինակը մեզ է տրամադրել թեհրանաբնակ (այժմ՝ հայրենաբնակ), «Ալիք» թերթի խմբագրության անդամ Տիգրան Դավթյանը։ Առաջին էջի վերևում գլխատառերով գրված է՝ «Նիկոլ Աղբալյանի նամակը Ներսես արքա Մելիք-Թանգյանին»։ Առաջին տպագրություն տես՝ «Նամակներ․․․», էջ 106-108: {{Կենտրոն|'''Սիրելի Հրարփիկ'''}} {{Կենտրոն|'''(էջ 341)'''}} Աղբալյանի կինն է։ Ամուսնացել են 1912-ին, ունեին երեք զավակ՝ երկու տղա և աղջիկ։ {{Կենտրոն|'''Սիրելի Համաստեղ'''}} {{Կենտրոն|'''(էջ 347)'''}} Կելենյան Համբարձում Օհանեսի (1895-1966)։ Առաջին տպագրությունը տես՝ «Ավանգարդ», 1989, 19-ը ապրիլի, երկրորդը՝ «Նամակներ․․․», էջ 174-175: <section end="Ծանոթագրություններ"/><noinclude></noinclude> 1y5cne5b2sncgwbg8zg8gb4fyv91uhd 104 69316 394874 191810 2026-09-10T12:33:37Z Emptyfear 547 394874 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Voskanyan" /></noinclude><section begin="Անատոլ Ֆրանս, «Երեք դար ու կես հետո» (ծննդյան տոնի ֆանտազիա)"/><section end="Անատոլ Ֆրանս, «Երեք դար ու կես հետո» (ծննդյան տոնի ֆանտազիա)"/> <section begin="Կոպպե Ֆրանսուա, «Հանրիետ»"/>{{Աջաթև|{{x-larger|'''Կոպպե Ֆրանսուա, «Հանրիետ»'''}}<ref>''Թիֆլիս, 1899, 148 էջ։ Սա «Հանրիետի» երկրորդ թարգմանությունն է. առաջինն արել է Ոստանիկ «Նոր-Դարում» 1890, №№ 176-186 «Հենրիկե» անունով։ Թե «Մուրճում» և թե «Նոր-Դարում» բավականին բան ունինք Կոպպեի գործերից թարգմանած, տաս-տասներկու կտոր կարճ ու սիրուն բաներ, որ կարելի էր հավաքել, սրբագրել և մի սիրուն գրքույկ շինել։'' </ref>}} Ֆր. Կոպպեն ներկայումս Ֆրանսիայում այն գրողներից մեկն է, որոնց գործերը թե սիրում են, թե կարդում։ Նա ավելի հայտնի է իր չափական գրվածներով, քան վեպիկներով ու պատկերներով, և հենց չափականներն ավելի գերադասվում են նրա գործերից, քան արձակները։ Նա գրում է նաև բեմի համար, ունի քերթվածներ, որոնք կարդացվում են բեմից և միշտ տպավորություն անում. ունի ոտանավորներ նաև այլևայլ հանդիսավոր դեպքերի առիթով։ Գրականության մեջ նա երևաց 1866 թ. բանաստեղծությանների մի փունջով, որ մամուլը սիրով ընդունեց ու գովեց։ Սակայն նրա հռչակը նկատելի չափեր առավ ֆրանս-պրուսական պատերազմի ժամանակ և հետո։ 1884 թ. սկսած նա ֆրանսիական ակադեմիայի անդամ է։ Նրա գործերում երևում է համակրանք դեպի հասարակ դասը. բանաստեղծությունները երգում են զրկված մարդուն, նրա կյանքը, խինդն ու լացը։ Եվ հենց «Հանրիետը» այդ տեսակ գրվածք է. նրա հերոսուհին մի բանվոր աղջիկ է։ Մենք ծանոթ չենք Կոպպեի չափական գրվածների հետ. ինչ որ ասելու ենք նրա մասին, գլխավորապես «Հանրիետի» և մեր պարբերական հրատարակությունների մեջ լույս տեսած պատկերների վրա է հիմնված։ Այդ գողտրիկ կտորները կարդալով մենք այն կարծիքը կազմեցինք, որ Կոպպեն մեծ տաղանդ չէ, նույնիսկ խոշոր չէ։ Նա այն գրողներից է, որոնք ծնվում են իրանց ժամանակի համար ու նրա հետ էլ կորչում, որոնք նոր աշխարհ չեն գտնում գեղարվեստի պետության սահմանները լայնելու համար, որոնք շարունակողներ են և ոչ սկսողներ կամ ձևակերպողներ և որոնք կարդացվում են սիրով ու անձանձրույթ։ Նրա տաղանդը մեզ վրա այն տպավորությունն է անում, ինչ մի խաղաղ, ժպտուն, զով ու շոյող գարնան գիշեր ժայռերի փոքր ինչ հեշտական շունչով և թավ կանաչի գաղջ սոսավյունով. ինչ անում է մի սովորական ու դուրեկան գարնան երեկո։ Ռուսահայ ընթերցողի համար այս վեպիկի չորս անձերից երկուսը նորություն չեն երևա (չնչին տարբերություն բնավորության հիմնական գծերում), եթե նա ծանոթ է Դոստոևսկու «Կարամազով եղբայրներ» վեպին. հիշո՞ւմ եք Կոլյա Կրասոտկինի մորը և գիմնազի ուսուցչին, որ սիրում է նրան ճիշտ գնդապետ Որիսի նման...– <section end="Կոպպե Ֆրանսուա, «Հանրիետ»"/><noinclude></noinclude> 0q77vlpfetrap6vp6e4zk6dejogeuco 104 69363 394872 192128 2026-09-10T12:32:57Z Emptyfear 547 394872 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Voskanyan" /></noinclude><section begin="Վլ․ Կորոլենկո, «Գետնափորի երեխաները», «Ակամա մարդասպան»"/><section end="Վլ․ Կորոլենկո, «Գետնափորի երեխաները», «Ակամա մարդասպան»"/> <section begin="Դիկկենս Չ․, «Դավիթ Կոպպերֆիլդ»"/>{{Աջաթև|{{x-larger|'''Դիկկենս Չ․, «Դավիթ Կոպպերֆիլդ»'''}}<ref>''Թիֆլիս, 1897, 370 էջ:''</ref>}} Մենք խոստացել էինք փոքր ինչ երկար խոսել Չարլս Դիկկենսի մասին, երբ լույս տեսնի նրա «Դավիթ Կոպպերֆիլդ» մեծ վեպի հայերեն թարգմանությունը։ Վեպն արդեն լույս է տեսել, և մենք ուզում ենք մեր խոստումը կատարել։ Համաշխարհային ընթերցող դասի ուշադրությունը գրաված մեծ բանաստեղծների շարքում Դիկկենսը լավագույն տեղերից մեկն ունի գրաված։ Նրա երկերը բազմաթիվ ընթերցողներ ունին թե իր հայրենի Անգլիայում և թե Ամերիկայում ու մյուս քաղաքակիրթ երկրներում։ Ռուս հասարակությունը նույնպես սիրով է կարդում նրա գրվածները. նոր էր, որ լույս տեսավ նրա գրվածների թարգմանությունը տասը մեծադիր հատորով։ Ի՞նչն է պատճառը, որ նա այդպես հանրածանոթ գրող է. ինչո՞ւ հազարավոր մարդիկ օրվա աշխատանքներից հետո հանգստանում են նրա վեպերը կարդալով, ի՞նչն է պատճառը, որ նրա երկերը ամեն տեղ սիրելի են, ի՞նչ կա այդ մարդու մեջ, որ հազարավոր սրտեր մագնիսի պես իրան է քաշում։ Անսովոր տաղանդը, կասեն մեզ։ Այդ դեռ բավական չէ. կասենք մենք։ Բանը միայն տաղանդը չէ. և ոչ իսկ տաղանդի մեծությունը։ Մի՞թե քիչ գրողներ կան, որոնք մեծ տաղանդ ունեն, բայց այդպես սիրելի չեն։ Խնդիրը '''տաղանդի հատկությունն''' է. դրանով կարելի է բացատրել այնպիսի երևույթներ, ինչպես նույն չափի տաղանդ ունեցող, բայց ոչ նույն չափ ազդեցության տեր գրողների վիճակը ընթերցողներ ունենալու և նրանց վրա ազդելու կողմից։ Դիկկենսը ամենից առաջ '''խիստ զգայուն''' գրող է. նրա գրվածները կարդալիս ձեր ջղերը չեն կարող հանգիստ մնալ, ձեր հոգին փոխում է իր դրությունը նրա երկի էջերը թերթելու հետ. նա տաղանդավոր ջութակահար է, որ նվագում է ձեր ջղերի վրա իր ցանկացած եղանակները։ Հազիվ թե լինի մի մարդ, որ կարողանա առանց լացի ու ծիծաղի, ժպտի ու արցունքի նրա գրվածները կարդալ։ Կախարդի նման առաջին երեսից իսկ նա ձեզ իր ձեռն է առնում, և դուք ապրում եք նրա հերոսների հետ, հետաքրքրվում նրանց վիճակով՝ կարծես ձեր բարեկամները լինեն, ցավում եք նրանց վրա, բարկանում, հուզվում։ «Նրա հաջողության կեսը,– <section end="Դիկկենս Չ․, «Դավիթ Կոպպերֆիլդ»"/><noinclude></noinclude> ez7pknuf7l8wk9nfh0dufeytya8whgo 104 69370 394911 192378 2026-09-10T13:41:24Z Emptyfear 547 394911 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Voskanyan" /></noinclude><section begin="Քեռին"/><section end="Քեռին"/> <section begin="ՀՀ Դաշնակցության մասին"/>{{Աջաթև|{{x-larger|'''Հ. Հ. Դաշնակցության մասին'''}}}} Մինչև 1921 ապրիլի 2 դաշնակցությունը երեսուն տարի ապրել ու գործել է Հայաստանում։ Արտասահմանի մեջ նա այսօր իսկ մեծազանգված կազմակերպություն է, բայց մանավանդ՝ լայնատարած մտայնություն։ Իր գործն անցել է պատմության և ոչ մի մարդկային ուժ կարող է ջնջել այն էջերը, որ նա գրել է մեր պատմության մեջ անձնվիրությամբ և արյունով։ Առնվազն երեք սերունդ գործել ու մեռել են նրա դրոշի տակ և այդ դրոշը դեռ ծածանում է հայության վրա, ներսն՝ այլափոխված, դուրսը՝ գունաթափ։ Մեզ համար, որ կերտել ենք նրա գործն ու փառքը՝ դժվար է հիմա խոսել նրա մասին։ Երեսուն տարվա մեր քաղաքական և հանրային կյանքը գունավորել է դաշնակցությունը։ Իր ազդեցությունը մեծազոր է եղել մեր ազգային գործունեության բոլոր մարզերի վրա և դեռ շարունակում է թե բուն երկրում, թե դուրսը։ Ոչ ոք կարող է համարձակիլ այդ ազդեցության բովանդակ հաշվեկշիռը կազմել այսօր. դրա համար պետք էր հատուկ և երկարամյա հետազոտական աշխատանք։ Երբ մենք և մեր հակառակորդները գերեզման իջնենք և խոտ բուսնի մեր հողի վրա, այն ժամանակ կերևան նոր Հայեր, «որ չեն պղծած իրենց լեզուն անեծքով» և կգրեն Դաշնակցության և իր գործի մասին։ Միայն մեկ ժամվան ասպետներն են, որ միամտաբար կարծում են, թե աղմկալից հայհուչով կարելի է պատմական գործերն այլափոխել կամ եղածը չեղած հռչակել։ Հավակնություն չունիմ Դաշնակցության բովանդակ գործը ցուցադրելու։ Մեկ գիծ կուզեմ թանձրացնել, որ նկատելի դառնա նայողին։ Ութսունական թվերին Գամառ-Քաթիպան գրում էր. {{Կենտրոն|'''Մարմինը զորեղ, և առույգ է հայի,'''}} {{Կենտրոն|'''Բայց ափսո՜ս թմրած է նրա հոգին.'''}} {{Կենտրոն|'''Թե մի օր զարթներ նրա վեհ հոգին...'''}} Ինքն ու Րաֆֆին անդուլ աշխատանքով զարթեցրին այդ հոգին և Դաշնակցությունը մարմին տվեց այդ հոգուն, որ խոյացավ իբր Անդրանիկ, Սեպուհ և Քեռի, Արամ և Իշխան և նրանց ընկերները։ Հերոսական այս սերունդը, որ կատարեց հերոսական գործեր և անմահացավ հայոց պատմության մեջ՝ Դաշնակցության կերտածն էր։ Դաշնակցությունն ստեղծեց մի նոր հայություն - գիտակից և մարտունակ – որով մեր ազգը պատկառելի դարձավ հարևանին և թշնամուն։ Այս հիմնական հեղաշրջման մասին կարող են վկայել նրանք, որ ապրած են ութսունական <section end="ՀՀ Դաշնակցության մասին"/><noinclude></noinclude> sd8goyyjdif4w8fwy9875ji2fsm2e7g 104 69373 394879 192181 2026-09-10T12:35:03Z Emptyfear 547 394879 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Voskanyan" /></noinclude><section begin="Գր. Արծրունի"/>են ամենքի համար՝ Արծրունին առաջինն էր, որ մտցրեց հասարակաց գիտակցության մեջ և պաշտպանեց ու կյանքի մեջ իրագործեց մի անօրինակ եռանդով և խանդավառությամբ։ Նա մեկն էր այն հազվագյուտ մարդկանցից, որ գրում էր «իր սրտի արյունով և նյարդերի հյութով» և նրա խոսքի անկեղծությունը ստեղծեց անձնվեր երկրպագուների և ոխերիմ թշնամիների ստվար խմբեր, որոնց թույլ արձագանքը դեռ հնչում են մեր ականջին այսօրվա մամուլի էջերից։ Հայ կյանքը նրանից հետո չծնեց մի ուրիշ անուն, որ այնքան տիրականորեն ու տաղանդով իշխեր հայ մտքի աշխարհում։ Մեր կյանքն այնուհետև ընկերական շերտավորման ենթարկվեց և ամեն մի շերտ իր քարոզիչն ունեցավ։ Իսկ ովքեր փորձեցին առաջ վարել հայ մտքի զարգացումը նրա կենդանության ժամանակ, թեև ունեցան ավելի հիմնավոր պատրաստություն, բայց չունեցան ոչ նրա տաղանդը և ոչ զգացումի թափն ու ոճի փայլը։ Արծրունին ազգության հրապարակախոս էր արմատական ըմբռնումներով։ Նա այն կիզակետն է, ուր հավաքվում են յոթանասնական թվականների հայ մտքի ճառագայթները։ Նրա անունն ու գործերը պատկանում են պատմությանը և միշտ մնում են ուսանելի և հրահանգիչ։ {{Աջաթև|'''<small>Հորիզոն, 1912, № 280</small>'''}} <section end="Գր. Արծրունի"/> <section begin="Ա. Արասխանյան"/>{{Աջաթև|{{x-larger|'''Ա. Արասխանյան'''}}}} Հեռագիրը հաղորդում է, որ Ախալքալաքում կնքել է իր մահկանացուն Ա. Արասխանյան, որ այս տարի գնացել էր այնտեղ ավագ ուսուցչի համեստ պաշտոնով։ «Մուրճ» ամսագրի հիմնադիրը և նրա ղեկը տասներեք տարի աներեր ձեռքով վարողը հեռացավ մեր գրական ասպարեզից, ուր վերջերս նա դադարել էր գործոն մասնակցություն ունենալուց։ Հայ մտքի զարգացման պատմության մեջ Ա. Արասխանյան և իր «Մուրճը» կազմում են մի աստիճան, որ կապում է նոր սերունդը յոթանասնական թվականների մարտիկ սերունդին։ Նա հրապարակ իջավ ութսունական մռայլ թվականներին, երբ հայ միտքը կրկնում էր իր երբեմնի «նոր» խոսքերը, որ գոհացում չէին տալիս այլևս այն ժամանակվա երիտասարդության։ <section end="Ա. Արասխանյան"/><noinclude></noinclude> jz9lhnueufbzf58w531ypjqpm86z1ir 104 69378 394884 192196 2026-09-10T12:36:40Z Emptyfear 547 394884 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Voskanyan" /></noinclude><section begin="Քաղաքական նոր հեռանկար"/><section end="Քաղաքական նոր հեռանկար"/> <section begin="Պատերազմի դաշտում"/>{{Աջաթև|{{x-larger|'''Պատերազմի դաշտում'''}}}} Մինչդեռ խաղաղության բանակցությունները շարունակվում են Չաթալջայի ռազմադաշտում և Նազըմ փաշան հյուրասիրում է բոլգար պատվիրակներին, եվրոպական Թյուրքիայի աստիճանական գրավումը շարունակվում է։ Երկու օր առաջ գրել էինք, որ կիսանկախ Սամոսն անշուշտ չի դանդաղի կամովին միանալու Հունաստանին. այսօրվա հեռագիրը հաստատում է մեր ենթադրությունը։ Կղզու ազգային ժողովը որոշել է կամովին միանալ Հունաստանին և հույն ազգային դրոշը ծածանում է նահանգապետի տան գլխին։ Միաժամանակ հույները շարունակում են առաջ տանել Քիոս մեծ կղզու նվաճումը, հալածելով թյուրք զորքերին, որոնք ստիպված կլինին անձնատուր լինելու, որովհետև նահանջի հնարավորություն չունին, իսկ հույն զորքերը գերակշռում են իրենց թվով։ Հույները հաջողություն են ունեցել նաև Ալբանիայում. նրանք գրավել են Կաստորիան, որ գտնվում է համանուն լճակի ափին՝ Վիստրիցա գետի վերին հոսանքից դեպի արևելք։ Թեև Չաթալջայի դիմաց դադարել է պատերազմի շռինդը, բայց թե թյուրքերը և թե բոլգարները պարապ չեն. նրանք նոր ու նոր օժանդակ զորքերով ստվարացնում են իրենց շարքերը։ Բոլգարները հավաքում են 1913 և 1914 թ. նորակոչ զինվորներին, որով անուղղակի հաստատվում է այն լուրը, թե բոլգար բանակը մեծ կորուստներ է ունեցել այս հաղթական պատերազմի ընթացքում։ Մասամբ դրանով պետք է մեկնել նաև բոլգար պատվիրակների համեմատաբար չափավոր տոնը՝ հաշտության բանակցությունները վարելու ժամանակ։ Անշուշտ նույն նպատակով հունական 17 նավ 12.000 բոլգար զինվոր են փոխադրում անհայտ է թե ուր։ Շատ հավանական է, որ այդ զորքը ափ դուրս գա կամ Դեդե-Աղաջում, ուր վերջերս թյուրքական երկու զորամաս կատաղի կռվից հետո անձնատուր են եղել բոլգարներին, և դիմեն դեպի Չաթալջա կամ Խերոս ծոցում՝ Գալիպոլի քաղաքի և Դարդանելի գրավմանը նպաստելու համար։ Սերբ բանակների գործունեության վայրերում ևս նկատվում են հաջողություններ։ Մենք գրել էինք, որ Մոնաստիրի գրավումից հետո սերբ զորքերը հավանորեն կշարժվեն դեպի Ադրիատիքի ափը, դեպի Դուրացցո։ <section end="Պատերազմի դաշտում"/><noinclude></noinclude> 02bc6lnweo6hj0x55p1byjneolcy7ih 104 69382 394896 192272 2026-09-10T13:35:49Z Emptyfear 547 394896 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Voskanyan" /></noinclude><section begin="Հայոց հարցի ներկա վիճակը"/>Այս բոլոր նկատումներով հայոց հարցի լուծման հետաձգումը չպետք է լքում առաջ բերե հայության մեջ։ Պատերազմից հետո պայմանները շատ ավելի նպաստավոր կդառնան։ Ավելի դյուրին է մի խնդիր լուծել, քան երկու խնդիր միաժամանակ, ավելի ձեռնտու է հակառակորդ դաշնակիցների շարքում զորեղապես շահագրգռված մի պետություն ունենալ, քան երկու, ավելի դյուրին է հաղթահարված պետության հետ հաշիվ կարգադրել, քան դեռ չընկճված մի կառավարության հետ։ Այսպես, ուրեմն, հայ դատի լուծման հետաձգումը ոչ թե աննպաստ, այլ նպաստավոր պարագա պետք է նկատել։ {{Աջաթև|'''<small>Հորիզոն, 1913, № 32</small>'''}} <section end="Հայոց հարցի ներկա վիճակը"/> <section begin="Վրաց մտավորականությունը և թյուրքահայերը"/>{{Աջաթև|{{x-larger|'''Վրաց մտավորականությունը և թյուրքահայերը'''}}}} «Հորիզոնի» այսօրվա համարում տպված մեր թղթակցի վրաց մամուլից արած քաղվածքները չափազանց ուշագրավ են։ Այդ հատվածներով մեր առաջ պարզվում է ոչ միայն վրաց մտածող դասի վերաբերմունքը դեպի թյուրքահայերը, այլև ցուցադրվում է մեր հարևանների մտածելակերպը դեպի առհասարակ մարդկային տառապանքը։ Օտար կյանքի ցավոտ կողմերը քննության նյութ դարձնելը շատ անգամ կարող է իսկական մասշտաբ հանդիսանալ պատկերացնելու քննողի հոգին։ Վրաց շովինիստների մասին առաջին անգամը չէ, որ խոսք է լինում հայ մամուլում. նրանց մասին գրված է դեռևս մեր նախորդ սերունդների ժամանակներից. մի բան, որ այսօր էլ նույնն է մնացած՝ դա խնդիրների միակողմանի լուսաբանությունն է. փոխվողը մարդիկ են եղած և մեկ էլ փաստերը։ Ո՞ւմ չէ հայտնի, որ շովեն միտքը նեղ ու սահմանափակ լինելուց առաջ մեծապես չարակամ է. և թե ներքին կյանքի խնդիրներում, թե օտար կյանքից վերցրած փաստերի դիմաց նա միայն մի տեսակետի վրա է կանգնած՝ «սնափառ ազգայնության»։ Ապագան թողած, նրա երազանքների ու ապրումների առարկան միշտ էլ անցյալի փառքն է եղած, որոնումների աղբյուրը միշտ հինը, հայրերի գործերը. այդ է պատճառը, որ ժամանակակից հարցերն ու պրոբլեմներն իսկ նրանց ձեռքի տակ փոխվում են հնի և դրվում են նոր խոսքերով ու ձևերով։ Շովեն միտքը՝ որպես դաստիարակ՝ մեղկ է, իսկ որպես գաղափարներ ծնող՝ անզոր. այդ անկարության էլ պիտի վերագրել և նրա դյուրագրգռությունը, <section end="Վրաց մտավորականությունը և թյուրքահայերը"/><noinclude></noinclude> enk0pvqqnrjfzl036ypvz4dh5owzv5n 104 69385 394873 192210 2026-09-10T12:33:11Z Emptyfear 547 394873 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Voskanyan" /></noinclude><section begin="Դիկկենս Չ․, «Դավիթ Կոպպերֆիլդ»"/><section end="Դիկկենս Չ․, «Դավիթ Կոպպերֆիլդ»"/> <section begin="Անատոլ Ֆրանս, «Երեք դար ու կես հետո» (ծննդյան տոնի ֆանտազիա)"/>{{Աջաթև|{{x-larger|'''Անատոլ Ֆրանս, «Երեք դար ու կես հետո»'''}}}} {{Աջաթև|<big>'''(ծննդյան տոնի ֆանտազիա)'''</big><ref> <small>''Արտատպած «Հորիզոն» լրագրից, թարգմ. Սալլիմյան, Ալեքսանդրապոլ, 1912, 30 էջ, գինը 7 կ.։''</small></ref>}} Այս փոքրիկ գրվածքը պատկանում է ընկերական գրականության այն ճյուղին, որ անհրապույր ներկային հակադրում է հրապուրիչ ապագան։ Այս կարգի գրվածներ հնում մի քանի հատ են եղած, այդպես են Պլատոնի «Պետությունը», Կամպանելլայի «Արևի քաղաքը» և Մորի «Ուտոպիան»։ Այնուհետև, ընկերավարական շարժման արշալույսին մի շարք հեղինակներ դուրս եկան ապագայի ծրագիրներով և ներկայի անողոք քննադատությամբ և ապագատենչ գրականութունը դարձավ մի հաստատուն ճյուղ։ Չերնիշևսկու «Ի՞նչ անենք» վեպն ու Րաֆֆու Խենթի երազը այդ ճյուղին են պատկանում։ Անցյալ դարի վերջին ամենից մեծ հռչակ ստացավ Բելլամու «Հարյուր տարի հետո» գրվածքը, որ թարգմանված է նաև հայերեն։ Այս կարգի բոլոր գրվածները նկարում են իդեալական համայնակարգ. ապագայի պատկերները մեծ մասամբ ստեղծվում են հակադրության ճամփով. ժխտում են եղածը և առաջարկում հակառակն ու լավագույնը։ Սրանից հետևում է, որ ապագայի հեռանկարը այնքան արժեք ունի, որքան հեղինակը լավ է ճանաչում ներկայի չարիքը։ Պարզ է նույնպես, որ ամեն հեռանկար համաբույժ չի կարող համարվել, որովհետև հեղինակ հեղինակից տարբերվում է իր ըմբռնումի խորությամբ և լայնությամբ։ Մեկին շատ ծանր է գալիս, օրինակ, այսօրվան քաղաքների անմաքրությունը, լուսավորության անկատարությունը, մթերքների թանգություւնը և նման բաներ. իր նկարած իդեալական քաղաքում այդ ամենի կարգավորումն է տալիս և գոհանում դրանով։ Մի ուրիշը դասակարգերի փոխադարձ հարաբերությունից է դժգոհ, աշխատանքի ստորադաս վիճակն է նրան զայրույթ պատճառում և ահա նկարում է նա մի համայնակարգ, ուր դարմանված են այդ չարիքները։ Այսպիսով գրվածքից կարելի է ճանաչել հեղինակի հակումները, արդարության և գեղեցկի զգացումի խորությունը, մարդկային բնույթի ըմբռնման կարողությունը, բարդ խնդիրներ լուծելու հնարամտությունը։ Գրականության այս ճյուղը գոհացում է տալիս մարդու հիմնական հակումներից մեկին՝ ներկայի չարիքը երազով հավասարակշռել. և քանի ընկերական գիտություններն առաջ գնան և մարդիկ հասկանան հանրային <section end="Անատոլ Ֆրանս, «Երեք դար ու կես հետո» (ծննդյան տոնի ֆանտազիա)"/><noinclude></noinclude> tnqxrt061o83tds8xdn5zg5z8l3nsn2 104 69391 394881 192190 2026-09-10T12:35:46Z Emptyfear 547 394881 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Voskanyan" /></noinclude><section begin="Եվրոպան և կացությունը Բալկանում"/><section end="Եվրոպան և կացությունը Բալկանում"/> <section begin="Բալկանյան թերակղզում"/>{{Աջաթև|{{x-larger|'''Բալկանյան թերակղզում'''}}}} Պատերազմական գործողություններն արդեն սկսված են և Սև լեռնցոց առաջին քայլերը հաջող են անցել. նրանք արդեն ռմբակոծել են տաճկական մի դիրք, գրավել են և զորքը՝ թնդանոթների պաշտպանության տակ՝ առաջանում է դանդաղ։ Բալկանի մյուս պետությունները թեև պաշտոնապես դեռ պատերազմ չեն հայտարարել, բայց սահմանագլուխների վրա խլրտումներ են նկատվում։ 150 բոլգարներից կազմված մի հրոսակ արդեն հարձակվել է թուրք սահմանապահ բերդակներից մեկի վրա, թեև հաջողություն չի ունեցել։ Պատերազմի պայմանները շատ աննպաստ են դառնում Տաճկաստանի համար մանավանդ այն պատճառով, որ կռվի վայրում քրիստոնյա ազգաբնակությունը ապստամբում է տեղ-տեղ և տաճիկ զորքերը պիտի գործ ունենան ոչ միայն թշնամի տերությանց կանոնավոր բանակների հետ, այլև ապստամբ ժոդովրդի հրոսակախմբերի հետ։ Տաճկաստանը գիտակցում է իր կացության ծանրությունը և դրանով պետք է բացատրել այն հանգամանքը, որ Թյուրքիան շտապել է գոհացում տալ մալիսորներին՝ հարկերի և զինվորագրության խնդրում զիջումներ անելով նրանց և փոխարենը խոստում առնելով, որ նրանք աջակցեն թյուրք կառավարության՝ այս ծանր ճգնաժամին։ Միաժամանակ թվում է, թե նա որոշել է հաշտություն կնքել Իտալիայի հետ, որպեսզի ազատվելով այդ չարաբաստիկ պատերազմի մտահոգությունից՝ վստահությամբ և համարձակ դեմ դնել կարողանա Բալկանյան տերությունների միացած գրոհին։ Տաճկաստանը դեմ է եվրոպական միջամտության. միջամտությունը նա համարում է բռնաբարում իր անկախության, բայց չնայած դրան՝ եվրոպական մեծ պետությունները, հիմնվելով Բեռլինի դաշնադրության վրա, սեպտ. 27-ին իրենց միացյալ նոտը ներկայացրել են տաճիկ կառավարության։ Մյուս կողմից՝ թեև մեծ պետությունները պաշտոնապես իրանց ձեռնպահ են հայտարարել այս կռվում, բայց նրանց ազատ քաղաքացիներն արդեն համակրանք են հայտնում Բալկանի մանր տերություններին. Մոսկվայում սկսել են դրամ հանգանակել Տաճկաստանի սլավոն ժողովուրդների օգտին, իսկ Անգլիայից, Ֆրանսայից, Ավստրիայից և <section end="Բալկանյան թերակղզում"/><noinclude></noinclude> kn3zcbdznexzqflx01mwv29pwi0x8sa 104 69392 394899 192283 2026-09-10T13:36:51Z Emptyfear 547 394899 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Voskanyan" /></noinclude><section begin="Արտագաղթը դեպի Ամերիկա"/>հաշվով, մեր գյուղացուն առաջարկվող աշխատավարձը այն չէ լինելու, ինչ որ թվում է նրան այստեղ։ Այս հարևանցի դիտողություններն էլ բավական են համոզելու, որ Ամերիկան այն դրախտը չէ, ինչ որ երևակայում է հայ գյուղացին, իսկ եթե սրա վրա ավելացնենք լեզվի անգիտությունը, երկրի օտարությունը, զանազան խաբեբաներից պաշտպանվելու անկարողությունը և այլն և այլն, կտեսնենք, որ այդ երևակայական դրախտը մի իսկական դժոխք է լինելու նրա համար։ Մենք կարծում ենք, որ մեր գյուղական ազգաբնակությանը պարզելով այս հանգամանքները, կարելի կլինի հակազդել ամերիկական հրապույրներին և այս տնաքանդ գաղթականության առաջն որոշ չափով գոնե առնել։ Եվ մեր գյուղական ինտելիգենցիան չպետք է թերանա իր պարտքը կատարելու։ Հրապարակական դասախոսությունների, մասնավոր զրույցների և համապատասխան ընթերցանության միջոցով նա պետք է ցրե այս «ամերիկական դրախտի» իլյուզիան մինչ այն աստիճան, որ մեր գյուղացին գերադասեր իր «ծանոթ ցավերին» հանդուրժել նորից, քան թռչել դեպ նոր և անհայտ ցավեր։ {{Աջաթև|'''<small>Հորիզոն, 1913, № 71</small>'''}} <section end="Արտագաղթը դեպի Ամերիկա"/> <section begin="Գերմանիան և հայոց հարցը"/>{{Աջաթև|{{x-larger|'''Գերմանիան և հայոց հարցը'''}}}} Գերմանական պառլամենտում արտաքին գործոց նախարարության նախահաշիվը քննելիս՝ նույն գործոց ստատս-սեկրետար Եագովը, խոսելով Գերմանիայի վերաբերումի վրա դեպի պետությունները և միջազգային խնդիրները, Թյուրքիայի մասին ասել է հետևյալը. «Տաճկաստանը, թեև ծանրապես վիրավոր՝ պատվով դուրս կգա կռվից ու, թեկուզ և պարփակված իր ասիական կալվածներում՝ լայնարձակ դաշտ կգտնե իր ուժերի նոր գործադրության համար։ Մենք հույս ունենք, որ առաջիկա բանակցությանց ժամանակ առիթ կունենանք նպաստելու, որ Թյուրքիան դժվարության չհանդիպե այդ խնդիրն իրագործելիս»։ Չափազանց նշանակալից է այս բացորոշ հայտարարությունը, որ անում է մի պաշտոնական անձնավորություն մի երկրի ընտրյալ ներկայացուցիչների առաջ։ Այս հակիրճ բառերի մեջ կա մի ամբողջ ծրագիր։ Գերմանիան սրանով անդարձ կորած է համարում Թյուրքիայի համար նրա եվրոպական նահանգները։ Մխիթարում է պարտված Թյուրքիային ապագա գործունեության հեռանկարով՝ Ասիական Տաճկաստանում։ <section end="Գերմանիան և հայոց հարցը"/><noinclude></noinclude> 8el3sud2ektt20zurp4ff19hjz61krr 104 69394 394877 192239 2026-09-10T12:34:24Z Emptyfear 547 394877 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Voskanyan" /></noinclude><section begin="Ե․ Անիչկով, գրական երևույթներ (փոխառումները գրականության մեջ)"/><section end="Ե․ Անիչկով, գրական երևույթներ (փոխառումները գրականության մեջ)"/> <section begin="Ս. Նազարյան"/>{{Xx-larger|'''Մտածումներ'''}} {{Աջաթև|{{x-larger|'''Ս. Նազարյան'''}}}} Մեզ դեռ վիճակված է մեր նշանավոր մարդկանց մահվան և ծնունդի հոբելյանները անշուք անցկացնել։ Մի կողմից ժողովուրդն է անգիտակ իր անցյալ գործիչների վաստակներին, մյուս կողմից հայ կյանքն ընդհանուր առմամբ շարունակում է մնալ ալեծուփ, հույսի և վստահության ժամեր ապրելով և վարանքով ակնդետ նոր աղետների և թշվառության։ Եթե գրերի գյուտի 1500-ամյակը և հայ տպագրության 400-ամյակն այնքան անշուք անցան, տոներ, որ վերաբերում էին համայն հայության, ապա չպետք է զարմանալ, որ Ս. Նազարյանի ծննդյան հարյուրամյակը տոնելու համար մեր հասարակությունը ոչ մի պատրաստություն չի տեսած։ Ս. Նազարյանի գործունեությունը չունի համազգային նշանակություն. նրա ազդեցությունը մեծ եղավ Ռուսաստանի հայության վրա և ամենից լավ մենք կարող ենք գնահատել նրա գործի արժեքը։ Ռուսահայ մտքի պատմության մեջ շատ մեծ է Ս. Նազարյանի խաղացած դերը։ Վաթսունական թվերին նա կենտրոնական դեմք էր հայ գրական հրապարակում։ Նրա «Հյուսիսափայլը» զորեղ ղողանջով հրավիրում էր հայությանը ոտք դնել եվրոպական լուսավորության ուղին և հնավանդ կյանքի և նրա ազդակների վերանորոգումով դառնալ կենդանի և առաջադեմ մի ժողովուրդ։ Իր ամսագրի շուրջը նա կարողացավ համախմբել ժամանակի լոաամետ երիտասարդությանը և քարոզեց մի աշխարհայացք, որ այսօր ընդհանրացած է մեզանում։ Նորոգված լեզու՝ կյանքի նոր բովանդակությանը հարմար։ Նորոգված եկեղեցի՝ նոր ժամանակների պահանջին հարմար և աշխարհական դաստիարակություն՝ ժամանակի գիտության ոգով - սրանք են այդ աշխարհայացքի գլխավոր կետերը։ Բայց հիմնական գաղափարը, որ առանցքն է այդ աշխարհայացքի, Ս. Նազարյանի այն միտքն էր, թե հայ ժողովրդի կոչումն է լուսավորության առաքյալ հանդիսանալ Առաջավոր Ասիայում։ Նա խորապես համոզված էր այս մտքին և գործում էր հաստատամիտ լրջությամբ նույն համոզմանը բերելու համար և նորազատ հայ ժողովրդին։ Ռուսաց հաղթանակների շնորհիվ հայության մի ստվար զանգվածը ստացել էր կյանքի, գույքի և պատվի ապահովություն և կուլտուրական <section end="Ս. Նազարյան"/><noinclude></noinclude> 709q8q7cjqeau27qxr1ielrbf4ood89 104 69408 394908 192367 2026-09-10T13:39:58Z Emptyfear 547 394908 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Voskanyan" /></noinclude><section begin="Իշխանության տրագիզմը"/>էլ դեռ ավելի ուժ ու եռանդ են սպառում հատվածական իրերակերության, քան թե լայն զանգվածների դաստիարակության վրա։ Մենք ողջունում ենք նորաստեղծ կառավարության նոր ձգտումը ուժեղ ու հեղինակավոր լինելու, բայց և համոզված ենք, որ առանց մասսաների լայն ու գործոն աջակցության, առանց երկրի ընդհանուր օժանդակության ոչ մի իշխանություն չէ կարող վերջ տալ այն սարսափելի քայքայումին, որ ծայր է տվել Պետրոգրադից սկսած Վլադիվոստոկ և Արխանգելսկից մինչև Ջուլֆա։ {{Աջաթև|'''<small>Հորիզոն, 1917, № 209</small>'''}} <section end="Իշխանության տրագիզմը"/> <section begin="Անգլիական կապիտանը չգիտե…"/>{{Աջաթև|{{x-larger|'''<Անգլիական կապիտանը չգիտե...>'''}}}} Պարոններ, կառավարությունը իր զեկուցման մեջ հայտնեց ձեզ անգլիական կապիտանի առաջարկած պայմանները, ուր կարելի է նկատել մի նախագիծ այն հիմունքների, որով կարելի խաղաղությամբ լուծել այս խնդիրը։ Այդ կետերից մեկը մեր զորքերն անմիջապես հետ քաշելն է այն վայրերից, ուր նոքա գտնվում են կամ գտնվելու են վաղը։ Այս կետն առաջարկված է միայն այն նպատակով, որ անգլիական կապիտանը բնավ ծանոթ չէ այն պայմաններին և երկրին, ուր նա գտնվում է։ Նա չգիտե այս երկրի պատմական անցյալը և այն փոխհարաբերությունները դրացի երեք ժողովուրդների միջև և եթե նա ծանոթ լիներ, դժվար թե նա այդպիսի առաջարկություն աներ։ Ես սխալված չեմ լինի, եթե ասեմ, որ մեր հարևանների դերը մանավանդ այս պատերազմի ընթացքին երկդիմի էր և անկեղծ չէր դեպի այն պետությունը, որի քաղաքացիներն էին և դեպի այն դատը, որ վարում էին դաշնակիցները։ Կամավորական խնդրի ժամանակ նրանք չխնայեցին ոչ մի ջանք, որպեսզի արգելեն հայ կամավորական շարժումը։ Կամավորական այդ շարժումը ուրիշ բան չէր, այլ սոսկական մի պարտք, որ մենք պատրաստ էինք տալ Ռուսաստանին իբրև քաղաքացիներ և իբրև մեր դատը պաշտպանողի։ Այս ամենը չգիտե անգլիական կապիտանը, եթե գիտենար նա, այդ առաջարկը չպիտի աներ։ Եկավ Ռուսաստանի հեղափոխությունը. այստեղ տեղը չէ առաջ բերելու այն բոլոր պատճառները, որից առաջացավ Ռուսաստանի այնքան ցավալի քայքայումը։ Մենք տեսանք, որ մեր հարևանները, որոնց հետ մենք այսօր դժբախտություն ունինք զենքով կոխ մղելու, նրանք ի գործ դրին այն ամենը, որով կարենան ոչնչացնել <section end="Անգլիական կապիտանը չգիտե…"/><noinclude></noinclude> rgv0hypybxmwkuhpwlrc7u02479ezbo 104 69410 394894 192266 2026-09-10T13:35:20Z Emptyfear 547 394894 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Voskanyan" /></noinclude><section begin="1913"/>մեր կյանքին ու մեր կրթական ցավերին. կարող է պատահել, որ այդ ծանր մղձավանջն ավելի ահավոր դառնա և գույն ու ձև տա նորից մեր գրականության, մեր իղձերին ու կամքին։ Ի՜նչ սև ու սպիտակ չի կարող բերել մեզ համար այս Նոր Տարին։ Հայոց հարցը թեև թրքահայության խնդիրն է, բայց ռուսահայերն այնքան ջանք ու աշխատանք են թափել նրա բարվոք լուծման ի նպաստ, այնքան զոհեր են տվել մարդկային և նյութական, այնպես ապրել են նրա ամեն մի ելևէջով, որ կարելի է ասել, թե մեր ներքին կյանքի ամենակարևոր խնդիրներից մեկն է, որ լուծվելու է այս տարի։ Չկա ռուսահայ կյանքում ոչ մի կարևոր խնդիր, որ իր արժեքով հավասար լինի հայոց հարցին, որի նշանակությունը համազգային է։ Եվ զարմանալի չէ, որ ամեն միտք այդ հարցի շուրջն է հածում, ամեն հույս դեպի այդ հարցն է թռչում և ամեն մասնակի մտահոգություն դառնում է ստորադաս այդ մեծ հարցի առթած մտահոգության։ Ծանր է գիտակցել, որ այդքան կենսական հարցի լուծման մեջ հայությունը կարևոր, բայց մանավանդ վճռական դեր չի կարող խաղալ։ Սակայն թեև փոքր, բայց և այնպես նա մի դեր ունի խաղալու այս հարցում։ Եվ Նոր Տարու շեմքին մենք մաղթում ենք, որ նա այդ դերը պատվով կատարե։ Իր կողմից օժանդակել հարցի վերարծարծումին և լուսաբանության և պահպանել ու պաշտպանել հայ տարրը հայկական բարձրավանդակում - ահա այդ դերը։ Այնուհետև ամեն բան մնում է եվրոպական դիվանագիտության և հակադիր շահերի մրցման ու նրանց հավասարազորը գտնելուն։ Այնտեղ մենք դեր չունենք։ Մեզ մնում է հիշել բանաստեղծի խոսքը և մաղթել, որ այդպես լինի. {{Կենտրոն|'''Երնեկ թե այս Նոր Տարին'''}} {{Կենտրոն|'''Ազատ շնչեր Հայաստան...'''}} {{Աջաթև|'''<small>Հորիզոն, 1913, № 1</small>'''}} <section end="1913"/> <section begin="Թյուրքահայության պահանջը"/>{{Աջաթև|{{x-larger|'''Թյուրքահայության պահանջը'''}}}} Թյուրքահայության պահանջը ընդհանուր բառերով հետևյալ կերպարանքն ունի. կյանքի, գույքի և պատվի ապահովություն և կուլտուրական զարգացման հնարավորություն։ Անհատներն ու խմբակցությունները, պաշտոնական մարմիններն ու անպաշտոն շրջանակներ այս պահանջի իրականացման համար առաջարկել և առաջարկում են <section end="Թյուրքահայության պահանջը"/><noinclude></noinclude> 2j4s5y8e6vlsntglvwsjevx5vo308p5 104 69412 394905 192399 2026-09-10T13:39:02Z Emptyfear 547 394905 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Voskanyan" /></noinclude><section begin="Վտանգը"/>բովանդակ երկրի ամեն անկյուն իրենց տմարդի քարոզներով, զորքի մի ստվար մասը դարձրին անպետք որևէ հանրօգուտ գործունեության և դրանով ջլատեցին կառավարության ուժը արտաքին և ներքին թշնամու դեմ։ Երերում է պետության բովանդակ կյանքը այդ անիշխան և հանցավոր տարրերի ձեռքին և սպառնում է երկրի մոտիկ ապագան թաղել ազգամիջյան և քաղաքացիական ընդհարումների շեղջակույտի տակ։ Այս խառնակությունները եթե չսանձվեն համառ ու հզոր բազուկով՝ սպառնում են մեր բոլոր ճակատների հաջողության, դրա հետ միասին և մեր պետության միջազգային դիրքին և առանց կարողանալու ազատել մեզ պատերազմից՝ տանում են դեպի նոր և ահավոր ընդհարումներ։ Այսօրվան ռազմատյացը, որ հնչուն բառերով քողարկում է իր դասալիքությունն ու տմարդությունը, հասարակության տականքը, որ իր ավարատենչ բնազդներին ելք է որոնում հանուր շփոթի մեջ, հին կարգի սպասարկուն, որ հույս ունի պղտոր ջրի մեջ միապետության կորած ձուկը որսալու, բոլորը ստիպված կլինին կամ նոր ճակատներ դիմելու կռվի կամ կընկնեն գնդակահար ավելի առողջ և հայրենասեր անձանց գնդակից։ Հրձիգներն իրենք ամենից առաջ կայրվեն իրենց հրդեհած շենքի մեջ, ապա թե մոխիրների վրա կիշխե մի նոր ուժ - դիկտատուրան։ Կարճամիտներն արժանի չեն ուրիշ վիճակի։ Բայց քանի դեռ ուժ և իշխանություն կա Ռուսաստանի առողջ ռամկավարության ձեռքին, պետք է եռանդի արտակարգ լարումով դիմագրավել անիշխանության ահազդեցիկ վտանգին, որ անգծելի չափեր կառնի ճակատների թուլացման հետևանքով և արյունի մեջ կխեդդի մանավանդ մեր Կովկասը, ուր հեղափոխության ճշմարիտ բարեկամներն այնքան քիչ են և թշնամիներն այնքան հզոր... {{Աջաթև|'''<small>Հորիզոն, 1917, № 141</small>'''}} <section end="Վտանգը"/> <section begin="Ռամկավարություն և իշխանություն"/>{{Աջաթև|{{x-larger|'''Ռամկավարություն և իշխանություն'''}}}} Եթե ռուս ռամկավարությունն իր գերիշխանության օրերից ձեռք չէր առնում խիստ միջոցներ այն բոլոր քայքայիչ քայլերի դեմ, որոնց դառն պտուղներն եղան Պետրոգրադի զինված ցույցերը և ճակատի թուլացումը - դրա պատճառներից մեկն էլ այն հոռի կարծիքն էր, թե իշխանության խստությունն ու ռամկավարությունը անհարիր գաղափարներ են։ <section end="Ռամկավարություն և իշխանություն"/><noinclude></noinclude> 5gewykcy45c91zxz0ffjyy1fu2wjsem 104 69413 394883 192247 2026-09-10T12:36:25Z Emptyfear 547 394883 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Voskanyan" /></noinclude><section begin="Թյուրքիան և հայերը"/>և աներկդիմի հոգատարությամբ արգելք չդառնալու հայ տարրի փչացումին՝ լինի դա մասնակի սպանություններով թե ահաբեկ գաղթականությամբ։ Նոր Թյուրքիան հետապնդում է հին Թյուրքիայի վաղեմի նպատակներին, բայց այն ձևով, որ ոչ հայերը վնասակար գործողությունների հիմքեր ունենան, ոչ Եվրոպան միջամտելու առիթ։ Եվ այսպես հայությունը զոհ է դառնում Թյուրքիայի ազգային քաղաքականության։ {{Աջաթև|'''<small>Հորիզոն, 1912, № 226, 228-230</small>'''}} <section end="Թյուրքիան և հայերը"/> <section begin="Քաղաքական նոր հեռանկար"/>{{Աջաթև|{{x-larger|'''Քաղաքական նոր հեռանկար'''}}}} Որքան Բալկանի մանր պետությունների զորքը հաջողություններ է ունենում, այնքան իրենց խոսելու տոնը փոխում են մի կողմից այդ տերությունները, մյուս կողմից եվրոպական մեծ պետությունները։ Զինված ուժը թափ է ներշնչում փոքրերին և ակնածանքի հրավիրում մեծերին։ Մի տաս օր առաջ Ավստրիան հոխորտանքով հայտարարում էր, թե նա թույլ չի տա որևէ նոր հողային գրավում Թյուրքիայի հաշվին և Բսղկանի մանր տերություններին ի նպաստ, դեռ նոր էր, որ մեծ պետությունները բարձրաբարբառ հայտնում էին, որ ամեն գնով պետք է անփոփոխ թողնեն Բալկանյան թերակղզու այսօրվա քարտեզը և վայրամփոփ պահեն պատերազմը, այսօր միացյալ բանակների հաղթանակները փոխել են տալիս քաղաքագետների դյուրաշարժ լեզուն և նրանք ուրիշ ոճով են խոսում։ Ոչ ոք այլևս չի հավատում այսօր, թե հնարավոր է անխախտ պահպանել status quo-ն (դրությունն այնպես, ինչպես որ կա)։ Ավստրիան, որ լսել անգամ չէր ուզում Նովո-Բազարի սանջակը հարևան սերբերին ու չերնոգորցիներին թողնելու մասին, այսօր այլևս քաջություն չի զգում նույն հոխորտանքով խոսելու։ Նրանց ազդեցիկ թերթերից մինը՝ «Նոյե–Ֆրայե–Պրեսսե» հարցը դնում է շատ մեկին. Բալկանյան դաշնակցության թե՞ր, թե դեմ. և վճռում է դրամական մտքով՝ Սերբիայի հետ համաձայնության գալ առևտրի շահերն ապահովելու համար և վեճի չբռնվել «Տաճկաստանի իրավական ժառանգների հետ»։ Այսօր մինչև իսկ ճանաչում են, որ ոչ միայն Սանջակի, այլև Թյուրքիայի եվրոպական կալվածքների ժառանգորդը <section end="Քաղաքական նոր հեռանկար"/><noinclude></noinclude> fod4mi6ja03v8b4ki8bd2akozar0lzv 104 69426 394888 192258 2026-09-10T12:38:05Z Emptyfear 547 394888 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Voskanyan" /></noinclude><section begin="Քաղաքացիության պարտականությունը"/><section end="Քաղաքացիության պարտականությունը"/> <section begin="Անել կացություն"/>{{Աջաթև|{{x-larger|'''Անել կացություն'''}}}} Հազիվ թե որևէ ժողովուրդ այսպիսի կացության մեջ դրված լինի, որքան այսօր թյուրքահայը։ Այն ժողովուրդը, որ տասնյոթ տարի առաջ տեսավ աշխարհասասան կոտորածներ, «սարսափներ», որ անլուր չափերի հասան, որ հարյուր հազարով գաղթեց օտար երկիրներ՝ տնազուրկ ու հողազուրկ, որի որբերը օտար դռներ մաշեցին և օտար ձեռքերի ապաստանեցին, այսօր ահով սպասում է սասանեցուցիչ անցյալի վերադարձին։ Ամեն օր ականատես է նոր բռնությունների, նոր անիրավության, նոր հարստահարության, ամեն օր տեսնում է զինված թյուրքեր, բայց մանավանդ քուրդեր, որոնք մի նշանի են սպասում նրան հոշոտելու և պատիվը պղծելու, ամեն օր նա լսում է սպառնալիքներ խուժանի բերանից և ստիպված է լռելու, ծպտուն չհանելու, իր գոյությունը ոչնչով հայտնի չդարձնելու... Չկա մի ուժ հայաբնակ նահանգներում, որ կարողանա կասեցնել ավարիչ ձեռքը և ծախիչ սուրը. եղած բոլոր ուժերը ծարավի են նրա արյան ու ինչքին և ցանկացող նրա ոչնչացման։ Կա իշխանություն, բայց նա թե անզոր է, թե անբարյացակամ, կան եվրոպական պետության գործակալներ, բայց նրանք երբեք չեն կարող յուրովի մի վճռական քայլի ձեռնարկել, կան անձնվեր կտրիճներ, բայց նրանց թիվը շատ աննշան է ցրիվ ու ահաբեկ ժողովրդին ոգի ներշնչելու և պաշտպանելու համար։ Այդ բախտի հալածական ժողովուրդը մի քանի անգամ կենդանության նշաններ ցույց տվեց անցյալում, բայց Եվրոպան նրա բողոքին պատասխանեց անհամերաշխ լռությամբ, իսկ թյուրք կառավարությունը սուրի հարվածներով։ Եվ նրա մեջ արմատացավ անվստահությունը դեպի Եվրոպան և սարսափը կոտորածի հանդեպ։ Եվ այսօր, երբ որոտում են թնդանոթները թյուրք անիրավ կարգերի գլխին և ստրուկները զենք առած՝ հոծ խումբերով միանում են ազատարար բանակներին, թյուրքահայը անշարժ է ինչպես դիակ և չի համարձակվում իր բողոքը ազդուորեն հնչեցնել թյուրք կառավարության ականջին։ Նրա համեստ պահանջների դեմ պատրաստ են սիրալիր ձգձգումները, իսկ նրա բարձրաձայն բողոքի դեմ քուրդի և թյուրք խուժանի զինված բռունցքը՝ անբարյացակամ և ազգամոլ կառավարության հանցավոր չեզոքության հովանու, եթե ոչ մեղսակից պաշտպանության տակ։ <section end="Անել կացություն"/><noinclude></noinclude> f7swm3y6317j9xvcwxyijcode6oxrc4 104 69427 394890 192259 2026-09-10T13:33:57Z Emptyfear 547 394890 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Voskanyan" /></noinclude><section begin="Անել կացություն"/>Պատրիարքարանի դիմումները մնում են անհետևանք, ինքնապաշտպանություն կազմակերպելու ամեն փորձ հետապնդվում է չարաչար, մարդկային տարրական իրավունքները բռնաբարվում են ամեն օր և պատվարժանության ամեն զգացում ոտնահարվում է ամենուրեք։ Արտաքին միջամտությունը կաշկանդված է միջազգային հարաբերությանց բարդ ցանցի մեջ, ոչ մի վստահություն չկա տիրող կառավարության բարի կամքի վրա և մի ամբողջ ժողովուրդ ոգեվարում է սարսափելի մղձավանջի տակ՝ ամեն օր սպասելով իր բնաջնջումին։ {{Աջաթև|'''<small>Հորիզոն, 1912, № 258</small>'''}} <section end="Անել կացություն"/> <section begin="Թուրքահայերը և Ռուսաստանը"/>{{Աջաթև|{{x-larger|'''Թյուրքահայերը և Ռուսաստանը'''}}}} Մենք տեսանք, որ թյուրքահայերի վիճակի բարվոքումը հնարավոր է այն դեպքում միայն, երբ բարենորոգումների գործադրությանը վերահսկե մի պետություն միայն, այդ մասին լիազորություն ստանալով մյուս մեծ պետություններից։ Յոթը ծծմոր երեխան, ասած է, քաղցած կմեռնի, նույն վիճակում կլինի թյուրքահայոց հարցը, եթե նրա գործադրությունը մնա մի քանի պետությունների, որովհետև պետությանց փոխադաձ հարաբերությունները միշտ ենթակա են տատանումների և այսօրվան համերաշխությունը վաղը կարող է գժտություն դառնալ։ Մի անգամ որ՝ համաձայնության դեպքում՝ լիազորություն տրվի մի պետության՝ հայաբնակ նահանգներում բարեկարգություն մտցնելու, այնուհետև եթե գժտություն իսկ պատահի՝ այդ լիազորությունը դժվարությամբ կառնվի այն պետության ձեռքից, որովհետև լիազորությունը ետ առնելու համար ևս անհրաժեշտ կլինի մի ընդհանուր համաձայնություն, որին արգելք կդառնա ստեղծված գժտությունը ... Տեսանք նաև, որ թյուրքահայերի վիճակը սերտորեն կապված է Ռուսաց պետության հետ և սահմանակցության պատճառով՝ Ռուսաստանն է, որ շահագրգռված է հայկական բարձրավանդակի վիճակով՝ լինի դա տիրապետություն, հովանավորություն՝ հայկական ինքնօրինության, թե հսկողություն ամբողջ Թյուրքիայի վրա։ Նկատի ունենալով այս կարևոր հանգամանքը, նաև այն, որ ռուսահայերս մի կողմից ցեղակից ենք թյուրքահայերին և նրանց տառապանքը ցավագին արձագանք է գտնում ամենքիս սրտում և մյուս կողմից մենք հանդիսանամ ենք Ռուսաստանի քաղաքացիներ, որ անխզելի կապերով <section end="Թուրքահայերը և Ռուսաստանը"/><noinclude></noinclude> bouvkngh2c0adnc0ivucxovjc09q7w5 104 69429 394891 192261 2026-09-10T13:34:19Z Emptyfear 547 394891 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Voskanyan" /></noinclude><section begin="Թուրքահայերը և Ռուսաստանը"/>ինչ քաղաքական ձև կստանա այս պահանջների իրագործումը՝ այդ մեզանից կախված չէ։ Մեզանից կախված է միմիայն մի բան, խնդրել այդ ամենը մեր արյունակից եղբայրների համար՝ նախ Ռուսաստանից, իբր ռուս քաղաքացի, ապա նրա թույլտվությամբ՝ Եվրոպայից, իբրև մի ազգ, որի կեսը տառապում է դարերով՝ անհնարին նեղությանց մեջ։ {{Աջաթև|'''<small>Հորիզոն, 1912, № 260</small>'''}} <section end="Թուրքահայերը և Ռուսաստանը"/> <section begin="Բալկանյան պատերազմի մոտավոր հետևանքները"/>{{Աջաթև|{{x-larger|'''Բալկանյան պատերազմի մոտավոր'''}}}} {{Աջաթև|{{x-larger|'''հետևանքները'''}}}} Բալկանյան պատերազմը կվերջանա, եթե Թյուրքիան ընդունե այն պայմանները, որ առաջարկում են դաշնակից մանր տերությունները։ Ի՞նչ նոր վիճակ կստեղծվի Մերձավոր Արևելքում այն ժամանակ - ահա մի շատ կարևոր հարց, որ վերին աստիճանի շահագրգռական է թե Ռուսաստանի և թե հայերի համար։ Եթե դաշնագիրը կնքվի վերը հիշված պայմաններով, այն ժամանակ Թյուրքիան ասիական պետություն կդառնա։ Եվրոպական ցամաքից նրա ձեռքին կմնա մի փոքրիկ հողաբաժին Թրակյան թերակղզուց՝ Չաթալջայի ամրություններից դեպի արևելք՝ Պոլսի հետ միասին և Գալիպոլի թերակղզին, որ նշանակում է, թե թուրքերի իշխանության տակ կլինեն քաղաքական մեծ նշանակություն ունեցող երկու նեղուց՝ Բոսփորը և Դարդանելը։ Որքան էլ այդ երկու նեղուցները քաղաքական մեծ կարևորություն ունենան, բայց նրանք բավական չեն, որ Թյուրքիային տան այն խոշոր դիրքը միջազգային շահերի բախման մեջ, ինչ որ նա ուներ, երբ իր ձեռքին էր ամբողջ Եվրոպական Թյուրքիան։ Կորցնելով Մակեդոնիան և Ալբանիան, թյուրքը սահմանակից է դառնալու միմիայն Բոլգարիային արևմուտքից և Ռուսաստանին՝ հյուսիս-արևելքից։ Այս նշանակում է, որ այնուհետև Թյուրքիան իր դեմ ունենալու է սլավոն ցեղի երկու քաղաքական կազմակերպություն և գերման ցեղերի արշավի դեմ դեպի Թյուրքիա կանգնում է մի զորեղ թումբ՝ իր ծավալը գրեթե կրկնապատկած Բոլգարիան։ Ավստրիայի քաղաքական նշանակությունը Թյուրքիայի գործերում չափազանց պիտի նվազի և ընդհակառակն Բոլգարիայի ազդեցությունը գնալով կհզորանա։ Իսկ եթե Բալկանի դաշնակցությունը հարատևի, <section end="Բալկանյան պատերազմի մոտավոր հետևանքները"/><noinclude></noinclude> cvrgrbkkb3dn11bww5q122s1kcggjlo 104 69434 394878 192178 2026-09-10T12:34:39Z Emptyfear 547 394878 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Voskanyan" /></noinclude><section begin="Ս. Նազարյան"/>զարգացման հնարավորություն։ Մահմեդական անիրավ և ավերիչ տիրապետությունը վերացել էր Կովկասից։ Նազարյանը փաստաբանեց հետագա զարգացման անհրաժեշտությունը և գծեց նրա ուղիները։ Նա ջանաց պատրաստել հայ ժողովրդին իր բարձր առաքելության համար և հղացավ ու պաշտպանեց մի շարք անհրաժեշտ նորություններ հայի մտավոր և բարոյական աշխարհում։ Նա ցանկացավ իմաստ ու նպատակ հաղորդել հայ ագգի գոյության, նրա հետնորդներին էր մնում ընդգրկել այդ իմաստն ու նպատակը և շարունակել պատրաստել հայությանը իր պատմական առաքելության համար։ Նազարյանցի այդ հիմնական գաղափարը՝ միջնորդ լինել լուսավոր Եվրոպայի և խավարին Ասիայի միջև՝ մինչև այսօր կենդանի է և գործոն, նրա բովանդակությունը ենթարկվում է հոլովույթի, բայց գաղափարն ինքը մնում է հաստատուն և անսասան։ Կորովի ձեռքով և մի քանի տարի շարունակ նա վարեց իր ամսագիրը, որ հանդիսանում է առաջին աստիճանը նոր հայության մտավորական վերելքի և ներկայացնում է ամբարը մեր վաթսունական թվականների ազատական գաղափարների, որոնք այնուհետև տարածվեցին ու զարգացան մեզանում։ Կենդանացնել ժողովուրդը գիտության լուսով և դնել նրա առաջ մի վսեմ նպատակ - այս էր Ս. Նազարյանցի ծրագիրն իր էական գծերով։ Այսքան նշանավոր մի մարդու ծննդյան հարյուրամյակն է, ահա, որ լրանում է այսօր հայության վարանքի և անտարբերության մեջ։ {{Աջաթև|'''<small>Հորիզոն, 1912, № 285</small>'''}} <section end="Ս. Նազարյան"/> <section begin="Գր. Արծրունի"/>{{Աջաթև|{{x-larger|'''Գր. Արծրունի'''}}}} Այսօր լրանում է Գր. Արծրունու մահվան քսանամյակը։ Քսան տարի է անցել այն օրերից, երբ Կովկասի հայությանը մի չտեսնված թափորով հողին հանձնեց մի մարմին, որին կենդանություն տվող հոգին իշխում էր միահեծան հայ մտավորական ստվար խմբերի և ժողովրդական զանգվածների վրա։ Թաղում էին մի եզակի մարտնչող, որ գիտեր կռիվներ ստեղծել և հաղթանակներ տանել, մի հեղաշրջող, որ կենդանություն ներշնչեց թմրած հայության, հասարակաց շահերի մի արթուն պաշտպան և ղեկավար, <section end="Գր. Արծրունի"/><noinclude></noinclude> 6qhkvsetkfld2bn7n92l0sywu77mk9g 104 69440 394882 192192 2026-09-10T12:36:09Z Emptyfear 547 394882 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Voskanyan" /></noinclude><section begin="Բալկանյան թերակղզում"/>Ռուսաստանից Կարմիր-խաչի խմբեր են գնում պատերազմի դաշտը - Սև լեռնցոց օգնելու։ Բոլոր նշանները ցույց են տալիս, որ Եվրոպան լքել է Թյուրքիային և Սուլթանների երկիրը ստիպված է օրհասական կռիվ մղելու Բալկանյան մանր պետությանց դեմ, որոնց միացնում է մի դարավոր ատելություն դեպի թյուրքը և որոնց նպաստում են մեծ պետություններն իրենց ձեռնպահությամբ և նրանց քաղաքացիներն իրենց համակրանքով։ {{Աջաթև|'''<small>Հորիզոն, 1912, № 213</small>'''}} <section end="Բալկանյան թերակղզում"/> <section begin="Թյուրքիան և հայերը"/>{{Աջաթև|{{x-larger|'''Թյուրքիան և հայերը'''}}}} Բալկանյան պատերազմը մի կողմից հույսեր է արթնացրել եվրոպական Տաճկաստանի քրիստոնյա ազգաբնակության մեջ, մյուս կողմից բոլորովին խանգարել է կարգը հայկական բարձրավանդակի վրա։ Մինչդեռ թյուրքահպատակ սերբը, բոլգարն ու հույնը սպասում են սրտատրոփ այն օրհնյալ օրվան, երբ վերջապես կազատվեն Թյուրքիայի անիրավ կարգերից և դարավոր բռնություններից, Թյուրքիայի հայերը գիշերն անկողին են մտնում նոր ջարդերի սարսափով և առավոտը արթնանում են տագնապալից օրվա համար։ Օգտվելով քաղաքական խառն կացությունից, որ առանձնապես շեշտվեց սահմանադրության վերականգնումի օրերից ի վեր, քյուրդերը նորից և մեծ չափերով սկսել են իրենց շահատակությունները հայերի հաշվին։ Սահմանադրական Թյուրքիայի ներքին կացությունը շատ կնճռոտ է այս կողմերում։ Այստեղ իրար մոտ ապրում են երկու ժողովուրդ՝ հայն ու քյուրդը, որոնք շահերով հակամարտ՝ տարբեր պահանջներ ունեն թյուրք կառավարությունից։ Մինչդեռ հայերը պահանջում են անձի, ինչքի և պատվի ապահովություն և հողային բարդ խնդրի արդար կարգավորում, քյուրդերը նոր կարգերը համարում են հակառակ իրենց բնույթին ու կենցաղին և հայերի պահանջները նկատում են իրենց ավանդական ազատության սահմանափակում։ Սահմանադրական Թյուրքիան մի կողմից դժվարանում է զսպել ավազակաբարո քյուրդ ցեղերին և նրանց ազդեցիկ ցեղապետներին, վախենալով ստեղծել մի նոր Ալբանիա այն երկրում, ուր մինչև այժմ նա <section end="Թյուրքիան և հայերը"/><noinclude></noinclude> 863kq6pdwdbxw8evduovddeud0fdmk5 104 69441 394901 192313 2026-09-10T13:37:27Z Emptyfear 547 394901 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Voskanyan" /></noinclude><section begin="Քրդերն ու հայերը"/><section end="Քրդերն ու հայերը"/> <section begin="Քաղաքական հնարավորություններ"/>{{Աջաթև|{{x-larger|'''Քաղաքական հնարավորություններ'''}}}} {{Կենտրոն|'''I'''}} «Հորիզոնի» վերջին առաջնորդողները թյուրքահայոց ինքնօրինության (ավտոնոմիայի) հնարավորության մասին առիթ են տալիս մի քանի քաղաքական կշռադատումներ անելու, որ կարծում ենք հետաքրքրական կլինեն ընթերցողի համար։ Վաղուց հայտնի է ամենքին, որ Թյուրքիայի բաժանման խնդիր կա. վեց մեծ պետությունները չէին կարողանում բավարար բաշխումով լուծել այդ խնդիրը, որովհետև հակամարտ էին իրար թե զատ-զատ և թե իրենց խմբակցություններով՝ Համաձայնությամբ և Զինակցությամբ։ Մեծ պատերազմը շրջեց այդ խմբերի կերպարանքը. Համաձայնությունը դարձավ Զինակցություն, իսկ Զինակցությունը պառակտվեց։ Փոխվելու վրա է և նրանց փոխհարաբերությունը. հին Զինակցությունը գնալով թուլանում է, նորն՝ ընդհակառակը տեր է դառնում դրության։ Եռյակ Համաձայնության դեմ չքանում է համազոր մրցորդը՝ Զինակցությունը, բայց դրանով չի վերանում հակամարտությունը համաձայնող երեքի միջև։ Մասնավորապես Թյուրքիայի բաժանման խնդրում ընդհարվելու են նրանց շահերը, որովհետև միմիայն այդ երկրի վրա նրանք կարող են սահմանակից դառնալ կամ իրար մոտենալ։ Այսօրվան բարեկամը վաղը կարող է դառնալ թշնամի և հակառակը. մեզ օրինակ Իտալիան և Գերմանիան մի կողմից, Ռուսաստանն ու Յապոնիան՝ մյուս։ Այս հանգամանքն անշուշտ նկատի կունենան Համաձայնության անդամները և կաշխատեն լավապես ապահովել իրանց բաժին ընկած նոր կալվածները իրանցից որևէ մեկի հետագա գրավման վտանգից։ Արդ՝ թյուրքի բաժանման դեպքում Անգլիան կարող է ստանալ Միջագետքը. Քուվեյթից վար՝ դեպի հարավ արդեն իր ազդեցության տակ էր. պատերազմից հետո կտիրապետե եղածին և կընդարձակե իր կալվածը ավելի հյուսիս՝ Պարսկաստանի սահմաններից մինչև Մեռյալ ծովի հարավը՝ մինչև Միջերկրյան, որով Արաբիան ևս նրա ազդեցության տակ կմնա՝ եթե որոշել է ոչ թե գրավել այդ թերակղզին, այլ թողնել արաբ ազդեցիկ ցեղերին՝ բայց իր հովանավորության տակ։ Միաժամանակ վերջնականապես տեր կդառնա և Եգիպտոսին՝ ուրեմն Սուեզի ջրանցքի երկու ափերին։ Ֆրանսիային բաժին կընկնի Սիրիան և Պաղեստինը, գուցե նաև Միջագետքի <section end="Քաղաքական հնարավորություններ"/><noinclude></noinclude> e7osvlov2u07mecci2344pcqjklsjdf 104 69443 394897 192273 2026-09-10T13:36:17Z Emptyfear 547 394897 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Voskanyan" /></noinclude><section begin="Վրաց մտավորականությունը և թյուրքահայերը"/>որ հրապարակ է հանում ամեն անգամ, երբ տեսնում է ռամկավար մտքի նորանոր գրավումները։ Դրանով էլ պիտի բացատրել նրանց չարակամությունը հանդեպ հարևան ազգերի հաջողության. փոխանակ ուրախանալու, փոխանակ օտար կյանքի մեջ կատարվող լավ երևույթները ոգևորության աղբյուր դարձնելու, առիթից օգտվելու իր ժողովրդի պակասավոր կողմերը խարազանելու, ներշնչելու բարձր ձգտումներով, շովեն միտքը, ընդհակառակը, չեղած տեղը կրքեր է ստեղծում և մինչև իսկ թշնամանք սերմանում երկու հարևան ցեղերի մեջ։ Շովեն միտքը աններելի չարակամության, նույնիսկ հանցագործության է հասնում, երբ խնդիրը վերաբերում է մի հարևանի, որը քաղաքականապես միևնույն ճակատագրին է ենթակա և որի հետ դարերից ի վեր շփումների մեջ է գտնվել ու կապված եղել շահերով։ Վրաց շովինիստը պատմականորեն չէ կարողանում հանդուրժել հային, և ոչ էլ նրա կյանքի մեջ կատարվող փոփոխություններին. նա միշտ առիթներ է փնտրել հարձակվելու հայի վրա և ցուցադրելու իր ժողովրդի առաջ հայի պակասավոր կողմերը։ Ներկայումս էլ վրաց շովեն միտքը նյութ է դարձրել թյուրքահայերի տառապանքները և անհանգստանում է նույնիսկ, երբ լսում է «հայկական ավտոնոմիայի» մասին։ Սակայն թողնենք մի կողմ վրաց շովինիստների հին երգը, որովհետև նա այլևս ուժ ու արժեք չունի, քանի որ նրա կողքից արդեն հնչում է համարձակ նույն ժողովրդի ռամկավար միտքը։ Այսուհետև այդ մտքին է վերապահվում ինչպես վրաց ժողովրդի ներքին խնդիրների վերագնահատման գործը, նմանապես և այն մոլար, թյուր ու թշնամական վերաբերմունքը, որ նա գծել է հայի նկատմամբ։ Մենք ողջունում ենք վրաց դեմոկրատ մտքի առաջխաղացումը, հանձին «Չվենի Դրոեբա» թերթի, որ գալիս է մերձեցման նոր երաշխիքներ որոնելու ճակատագրորեն կապված հայի ու վրացու մեջ։ {{Աջաթև|'''<small>Հորիզոն, 1913, № 39</small>'''}} <section end="Վրաց մտավորականությունը և թյուրքահայերը"/> <section begin="Առույգ ժողովուրդ"/>{{Աջաթև|{{x-larger|'''Առույգ ժողովուրդ'''}}}} Հազիվ թե մեկը պնդել կարողանա, թե մեր հայությունը առույգ ժողովուրդ է։ Գյուղում, թե քաղաքում հայը մտախոհ է, տխուր, դանդաղ։ Ուրախություն չկա ոչ վարի և ոչ վերի խավերում։ Թմրած է հասակավորը, թմրած է դեռատին, կինը նույնքան ինքնամփոփ, որքան տղամարդը։ <section end="Առույգ ժողովուրդ"/><noinclude></noinclude> el4hn5ognc62mu81z625eiivh4cdz5s 104 69444 394880 192185 2026-09-10T12:35:29Z Emptyfear 547 394880 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Voskanyan" /></noinclude><section begin="Ա. Արասխանյան"/>պատկանող անձանց մեջ, որոնք մի ներդաշնակ միություն կազմած խորտակեցին նրա գործը և մոռացության մատնեցին նրա անձը։ Եվ այժմ, մոռացված ամենքից, գավառական մի քաղաքում, հեռու մի քանի հատ անկեղծ բարեկամներից ու հարգողներից գերեզման է իջնում Ա. Արասխանյանը, նոր սերունդին անծանոթ և հնից հալածված անիրավորեն։ Նրա մահը տխուր մտածումների առիթ է տալիս այն բոլոր մարդկանց, որոնք գնահատում են անկաշառ և շիտակ գործունեությունը մեր կյանքում և անուղղելի իդեալիստի վիճակը մեր աշխարհում։ {{Աջաթև|'''<small>Հորիզոն, 1912, № 267</small>'''}} <section end="Ա. Արասխանյան"/> <section begin="Եվրոպան և կացությունը Բալկանում"/>{{Աջաթև|{{x-larger|'''Եվրոպան և կացությունը Բալկանում'''}}}} Բալկանյան թերակղզու քաղաքական մթնոլորտը լարված է տակավին։ Տաճկաստանի հարևան չորս փոքրիկ պետություններն արդեն զորակոչ են արել, թէ՛ Սերբն ու Սև լեռնցին, թե Հույնն ու Բուլգարը թողած իրենց մասնավոր գործն ու տնտեսությունը՝ համազգեստ հագած՝ անցել են զորքի շարքը։ Ամեն տեղ պատերազմի են պատրաստվում և կռիվ են ցանկանում։ Չնայած որ Թյուրք-Իտալական պատերազմը դեռ չի վերջացել, բայց բալկանների սպառնական պատրաստությունը շփոթ ու լքում չի հարուցանում Տաճկաստանի մեջ։ Թյուրքերն իրենց հերթին աղմկալից ցույցեր են անում և կանչում են սպառնալից. «Կեցցե պատերազմը, կորչի Բուլգարիան»։ Իրերի այս վիճակը չափազանց մտահոգիչ է եվրոպական մեծ պետությանց համար, ամենքը սարսափում են համաեվրոպական պատերազմից և նրա աղետավոր հետևանքներից։ Ընդհանուր պատերազմի ժամանակ կարող է վտանգվել ոչ միայն այս կամ այն մեծ պետության միջագգային կացությունը, այլև բոլոր պետությունների ընկերական կազմը։ Բոլոր մեծ պետությունները ոչ միայն ունին արտաքին թշնամիներ, այլև ներքին հակամարտ ուժեր, որոնք չեն վարանի համատարած շփոթի մեջ փորձ անելու իրենց ձեռքը ձգել պետական կյանքի ղեկը։ Եվ ահա եվրոպական պետությանց տիրող դասերը ձգտում են խաղաղություն պահպանել Բալկանյան թերակղզու վրա։ Նրանք մի կողմից մտածում են մի հավաքական դիմում անել Բ. <section end="Եվրոպան և կացությունը Բալկանում"/><noinclude></noinclude> 479owivhfazy8zmof7gqyl218emp0jk 104 69478 395019 192320 2026-09-10T17:43:36Z Emptyfear 547 395019 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Voskanyan" /></noinclude><section begin="Նամակներ"/><section end="Նամակներ"/> <section begin="Ծանոթագրություններ"/>{{Xx-larger|'''Ծանոթագրություններ'''}} Աղբալյանը գրական գործունեությունն սկսել է 1896-ի կեսերից։ Առաջին տպագիր ելույթը Ալ. Շիրվանզադեի «Կրակ» պատմվածքի մասին էր («Մուրճ», 1896, № 9, էջ 1172-1174), «Գրախոսություն» բաժնում, Ն. Աղբալյան ստորագրությամբ)։ Ամսագրի ավանդույթներից մեկը հայերեն գրքերի մասին (ինքնուրույն, թե թարգմանական, գեղարվեստական, թե գիտական) գրախոսականներ տպագրելն էր։ «․․․ Հայկական գրքերի ․․․ մասին հաշիվ տալը մեր այդ բաժնի («Գրախոսություն» բաժնի – Գ. Ա.) առաջին նպատակն է»,– հավաստում էր Արասխանյանը («Մուրճ», 1889, № 10, էջ 1657)։ Այս խնդրի իրականացման համար ևս նա անընդհատ որոնում և ամսագրի հետ կապում էր երիտասարդ, շնորհալի ուժեր։ Աղբալյանը նրանցից էր։ Խմբագիրը իրավունք ուներ գրեթե մեկ տասնամյակ հետո գրելու, չի կարելի ուրանալ այն մեծ նշանակությունը, որ «ամեն գրականության մեջ ունի մի զուտ գրական, զերծ ամեն անմաքուր միտումներից գրախոսությունը այնպես, ինչպես «Մուրճն» է հասկացել ․․․ վարվելով այդ գործում ամենայն շրջանկատությամբ, որպեսզի միգուցե անմաքուր ձեռքերով չգան ու անձնական հաշիվներ չմաքրեն այլևայլ ապիկար գրչակներ, քննադատությունը չդարձնեն բարեկամների խաթրի և չարակամների վրիժառության ասպարեզ։ Մենք պնդում ենք, որ «Մուրճից» առաջ չկար այսպես հասկացված քննադատական մի բաժին մեր պարբերական հայ մամուլի մեջ․ պնդում ենք, որ «Մուրճի» այդ բաժինը, շնորհիվ իր սիստեմականության և անշեղ ուղղության, արդեն իսկ յուր բարերար ազդեցությունը արել է հայ գրականության վրա» ․․․ («Մուրճ», 1896, № 10, էջ 1422)։ Համընդհսւնուր ճանաչում ստացած այս գնահատականը Արասխանյանի մահվան կապակցությամբ գրած հոդվածներում հաստատում է Աղբալյանը ևս։ Այս մթնոլորտում դաստիարակված քննադատը որդեգրեց ավանդույթը՝ հավատարմորեն կիրառելով այն ոչ միայն ամսագրին աշխատակցելիս և «Հորիզոնն» ու «Նոր հոսանքը» խմբագրելիս, այլև ամբողջ կյանքում։ Չորս տարվա ընթացքում (1896-1899) «Մուրճում» հրատարակեց շուրջ հինգ տասնյակ գրախոսություն ու հոդված։ {{Կենտրոն|'''ՀԱՌԱՋԱԲԱՆ'''}} {{Կենտրոն|'''(էջ 5)'''}} Աղբալյանի շատ գրություններ բաժանել են իրենց հեղինակի դժվարին ճակատագիրը։ Այս «Հառաջաբանը» գրել է 1920-ին հրատարակվելիք «Գրադատականների» (սա Աղբալյանի առաջարկած վերնագիրն է) առաջին հատորի համար։ Հատորը չհրատարակվեց, իսկ «Հառաջաբանի» ձեռագիրը 73 տարի լռեց արխիվներում։ «Գուցե մի կամ երկու էջ հառաջաբան ուղարկեմ»,- հայտնում է հրատարակիչ Մ. Էփրիկյանին 1920-ի փետրվարի 11-ին հղած նամակում (տես՝ Ն. Աղբալյան, «Նամակներ, պաշտոնական գրություններ», կազմեց, առաջաբանը և ծանոթագրությունները հեղինակեց Գառնիկ Անանյանը, Երևան, 2002, էջ 79-81)։ <section end="Ծանոթագրություններ"/><noinclude></noinclude> dqhmmtko6fjxzsl0fcydrbnsr0ptu5q 104 69479 394929 192322 2026-09-10T13:56:45Z Emptyfear 547 394929 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Voskanyan" /></noinclude>կնոջ մեջ՝ նա վախ չունի տարիքից, որին օգնել չեն կարող ոչ հագուստի նոր ձևը և ոչ շպարը։ Սա թող լինի իմ բարեմաղթությունը ձեզ։ Երկար ապրելու չեք․ ամենաշատը հարյուր տարի, ուրիշ անգամ աշխարհ գալու չեք. – Այս է որ կա․ հետո գալու է հավերժական խավար և հանգիստ։ Պետք է խաղաղ ու սիրով անցնել կարճ ճամփան․ հաշտ ու համերաշխ։ Եթե մարդիկ սովորություն դարձնեն վշտի, բարկության, սրտնեղության և սրանց նման պահերին անդրադառնալ, որ առջևները մահ կա՝ ամեն ինչ կդյուրանա և անսահման ներողամտությամբ կհամակվին և թեթև կապրեն այս աշխարհում։ Ոմանք սարսափում են մահից, իմ աչքում նա մի մեծ բարիք է, որ անհունորեն բարձրացնում է ամեն մի վայելքի և հաճույքի արժեքը։ Եթե մտածենք, որ այսօր անցնում է և վերադարձ չունի՝ պիտի զղջանք, որ այդ անցնող օրը դառնություն բերեց մեր պատճառով սրան կամ նրան, բայց մանավանդ մեր սիրածին։ Ինչ պիտի տար սրտնեղությունը, վիրավորանքը, անուշադրությունը, արհամարհանքը, մռայլ կնճիռը, զայրացկոտ խոսքը, հարգանքի պակասը, հնարավորի մերժումը և սրանց նման աննշան բաները, որ խանգարում են սիրած մարդոց ներդաշնակությունը․ հավիտյան ապրելո՞ւ ենք․ միշտ երիտասա՞րդ պիտի մնանք, դյուրի՞ն է լավ կին ու բարեկամ գտնելը, տիեզերական ուժեր վարում են մեզ դեպի մահ․ ինչո՞ւ իրար սիրտ կոտրենք այդ խուճապի մեջ, ինչո՞ւ իրար չօգնենք, իրար վրա չգուրգուրանք, իրար չսիրենք – խեթ-խեթ իրար նայելով, իրար զարկելով, իրար սիրտ կոտրելով ավելի դանդա՞ղ պիտի վարե տիեզերքը մեզ դեպի մահ․ նա, որ չգիտե իսկ, թե մարդիկ սիրել ու ապրել գիտեն․․․Ահա քեզ մի տեսություն «Փիլիսոփայական ամուսնության», որ եթե որդեգրել կարենաք՝ սիրով կանցնեք այս աշխարհից, լայն սրտով և մեծ համբերությամբ, ներողամիտ իրար հանդեպ և համայն մարդկության։ Կարդացի գրածիդ սկիզբը, ինքնատիպ է հղացումը, չգիտեմ թե ուր է գնալու քո մաքին և իր տնկած ագին, կարող եմ ասել, որ ժողովրդական լեզուն և բարեմիտ հեգնանքը գրվածքի աղն են առայժմ, սպասենք վերջին։ Իր ինքնատիպությունը գրավական է ինքնին, ընթացքը հասուն է, անսայթաք, այս նույնպես մի արժեք է և լավ նշան։ Տեսնենք ուր է հասնելու այդ լեռնային վտակը, որ հոսում է վճիտ և մտերիմ գլգլոցով և հիշեցնում մեր աշխարհն ու գյուղը։ Լավ է իրար գրելով հիշելը, բայց չգրելը– մոռացում չէ․ սիրով եմ հիշում և սիրով սպասում ձեզանից գոհության լուրեր, քեզանից գրական լավ գործեր։ Սիրով՝ Նիկոլ {{Աջաթև|'''ԳԱԹ, Համաստեղի ֆոնդ, 58-3'''}} ## Նամակներ ##<noinclude></noinclude> 168tlhrw2r77qoxdc1ip4lx99cfmz2k 394930 394929 2026-09-10T13:56:56Z Emptyfear 547 394930 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Voskanyan" /></noinclude><section begin="Նամակներ"/>կնոջ մեջ՝ նա վախ չունի տարիքից, որին օգնել չեն կարող ոչ հագուստի նոր ձևը և ոչ շպարը։ Սա թող լինի իմ բարեմաղթությունը ձեզ։ Երկար ապրելու չեք․ ամենաշատը հարյուր տարի, ուրիշ անգամ աշխարհ գալու չեք. – Այս է որ կա․ հետո գալու է հավերժական խավար և հանգիստ։ Պետք է խաղաղ ու սիրով անցնել կարճ ճամփան․ հաշտ ու համերաշխ։ Եթե մարդիկ սովորություն դարձնեն վշտի, բարկության, սրտնեղության և սրանց նման պահերին անդրադառնալ, որ առջևները մահ կա՝ ամեն ինչ կդյուրանա և անսահման ներողամտությամբ կհամակվին և թեթև կապրեն այս աշխարհում։ Ոմանք սարսափում են մահից, իմ աչքում նա մի մեծ բարիք է, որ անհունորեն բարձրացնում է ամեն մի վայելքի և հաճույքի արժեքը։ Եթե մտածենք, որ այսօր անցնում է և վերադարձ չունի՝ պիտի զղջանք, որ այդ անցնող օրը դառնություն բերեց մեր պատճառով սրան կամ նրան, բայց մանավանդ մեր սիրածին։ Ինչ պիտի տար սրտնեղությունը, վիրավորանքը, անուշադրությունը, արհամարհանքը, մռայլ կնճիռը, զայրացկոտ խոսքը, հարգանքի պակասը, հնարավորի մերժումը և սրանց նման աննշան բաները, որ խանգարում են սիրած մարդոց ներդաշնակությունը․ հավիտյան ապրելո՞ւ ենք․ միշտ երիտասա՞րդ պիտի մնանք, դյուրի՞ն է լավ կին ու բարեկամ գտնելը, տիեզերական ուժեր վարում են մեզ դեպի մահ․ ինչո՞ւ իրար սիրտ կոտրենք այդ խուճապի մեջ, ինչո՞ւ իրար չօգնենք, իրար վրա չգուրգուրանք, իրար չսիրենք – խեթ-խեթ իրար նայելով, իրար զարկելով, իրար սիրտ կոտրելով ավելի դանդա՞ղ պիտի վարե տիեզերքը մեզ դեպի մահ․ նա, որ չգիտե իսկ, թե մարդիկ սիրել ու ապրել գիտեն․․․Ահա քեզ մի տեսություն «Փիլիսոփայական ամուսնության», որ եթե որդեգրել կարենաք՝ սիրով կանցնեք այս աշխարհից, լայն սրտով և մեծ համբերությամբ, ներողամիտ իրար հանդեպ և համայն մարդկության։ Կարդացի գրածիդ սկիզբը, ինքնատիպ է հղացումը, չգիտեմ թե ուր է գնալու քո մաքին և իր տնկած ագին, կարող եմ ասել, որ ժողովրդական լեզուն և բարեմիտ հեգնանքը գրվածքի աղն են առայժմ, սպասենք վերջին։ Իր ինքնատիպությունը գրավական է ինքնին, ընթացքը հասուն է, անսայթաք, այս նույնպես մի արժեք է և լավ նշան։ Տեսնենք ուր է հասնելու այդ լեռնային վտակը, որ հոսում է վճիտ և մտերիմ գլգլոցով և հիշեցնում մեր աշխարհն ու գյուղը։ Լավ է իրար գրելով հիշելը, բայց չգրելը– մոռացում չէ․ սիրով եմ հիշում և սիրով սպասում ձեզանից գոհության լուրեր, քեզանից գրական լավ գործեր։ Սիրով՝ Նիկոլ {{Աջաթև|'''ԳԱԹ, Համաստեղի ֆոնդ, 58-3'''}}<section end="Նամակներ"/><noinclude></noinclude> g4x65b0ive74o8qnybgaabrol9q4k9u 104 69499 394885 192518 2026-09-10T12:36:59Z Emptyfear 547 394885 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="ՈսկանյանԱ" /></noinclude><section begin="Պատերազմի դաշտում"/>շրջան և ամեն տեղ մտցրել են սերբական կարգեր։ Հեռագիրներից երևում է, թե որքան ծանր դրության մեջ են մնում թյուրք զինաթափ զորքերը։ Մակեդոնիայի ամեն կողմերից նրանք թափվում են Սալոնիկ և ձգտում են վերադառնալ Պոլիս կամ հայրենիք՝ Անատոլիա։ Նրանց թիվն այնքան շատ է, որ հազիվ թե տեղ գտնել կարողանան պատերազմների պատճառով խանգարված տնտեսական ձեռնարկների մեջ։ Հայրենիքիցը հեռու լինելով՝ նրանք չունին մի տուն, ուր կարողանան ապաստանել։ Դաշնակից պետություններն անշուշտ զգուշանում են նրանց կերակրելուց, որովհետև այդ շատ թանկ կնստի իրենց պետական գանձարանների վրա։ Ուստի չպիտի զարմանանք, եթե մի քանի ժամանակ հետո լուրեր հասնեն, որ թյուրք զորքերը պարապում են մանր գողություններով կամ թե հրոսախմբեր կազմած ավարում են մեծ ու փոքր քաղաքների շրջակաները։ Հեռագիրներն արդեն նույն իմաստով մի քանի լուրեր են հաղորդել, հավանական է, որ նրանց թիվը գնալով մեծանա... {{Աջաթև|'''Հորիզոն, 1912, № 256'''}} <section end="Պատերազմի դաշտում"/> <section begin="Տաճկական անիշխանության հնարավորությունը և հայ ժողովուրդը"/>{{Աջաթև|{{x-larger|'''Տաճկական անիշխանության'''}}}} {{Աջաթև|{{x-larger|'''հնարավորությունը և հայ ժողովուրդը'''}}}} <center>I</center> Պետերբուրգի հեռագրական գործակալությունը վերջին օրերի ընթացքում այս երկրորդ անգամն է, որ հուզումնալից լուրեր է բերում տաճկահայերի մասին։ Նախանցյալ օրը նա հաղորդել էր, որ Պոլսի հայոց պատրիարքարանում հեռագիր է ստացվել, թե քրդերը հայկական գյուղերում սպանություններ են կատարում։ Երեկ էլ նա հաղորդեց, թե հայոց պատրիարքը տեղեկություն է ստացել, որ զանազան վայրերում հայկական ջարդեր են տեղի ունեցել։ Որքան էլ ընդհանրապես թերահավատությամբ վերաբերվելու լինենք վերոհիշյալ հեռագրական գործակալության, ինչպես նաև ռուս թերթերից շատերի այն հաղորդագրություններին, որոնք խոսում են Տաճկաստանի մասին - ի նկատի ունենալով, որ նրանք բոլորն էլ խիստ տենդենցիոզ բնույթ են կրում - այնուամենայնիվ մենք չենք կարող առանց լուրջ մտահոգությունների անցնել վերոհիշյալ լուրերի վրայից։ Դժբախտությունն էլ այն է, որ Տաճկաստանի ներկա քաղաքական <section end="Տաճկական անիշխանության հնարավորությունը և հայ ժողովուրդը"/><noinclude></noinclude> 9rl7nzqhw9gylk577yq723qjejv1fno 104 69503 394875 192516 2026-09-10T12:33:51Z Emptyfear 547 394875 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="ՈսկանյանԱ" /></noinclude><section begin="Կոպպե Ֆրանսուա, «Հանրիետ»"/>են հանելու. առանց «իրանց» ասելու էլ հասկանալի է։ Մի ուրիշ նման օրինակ. «Տիկինը յուր ամուսնուն երբեք չէր սիրած, իսկ հիմա նա արհամարհում էր նրան» (էջ, 8)։ Կարելի էր կարճ ու լավ ասել. «Տիկինը ամուսնուն երբեք չէր սիրել, իսկ այժմ արհամարհում էր» նույն միտքը՝ առանց յուր, նրա, նրան։ Այս ամենագլխավոր պակասությունն է, որ ունի թարգմանչի լեզուն. մեր լեզուն չի սիրում ավել բառ ասել այնտեղ, ուր առանց այդ բառի էլ միտքը պարզ, որոշ ու հասկանալի է. մեր լեզուն շատախոս չէ, նա սիրում է հակիրճ լինել։ Օրինակների թիվը չարժե բազմացնել, ամեն էջում ընթերցողը կարող է տեսնել։ Բայց թարգմանչի գլխավոր արժանիքի առաջ այդ պակասությունը, որ անկասկած շատ մեծ է, կորցնում է իր մեծության մի մասը։ {{Աջաթև|<small>'''Մուրճ, 1899, № 4-5, էջ 497-504'''</small>}} <section end="Կոպպե Ֆրանսուա, «Հանրիետ»"/> <section begin="Միլտոն (Ծննդյան 300-ամյակի առթիվ)"/>{{Աջաթև|{{x-larger|'''Միլտոն'''}}}} {{Աջաթև|<big>'''(Ծննդյան 300-ամյակի առթիվ)'''</big>}} Երբ Կառլոս I-ի գլխատումից հետո Անգլիայում հաստատվեց պառլամենտական կառավարություն, Միլտոնն ստանձնեց պետական քարտուղարի պաշտոն՝ լատիներեն գրագիտության համար։ Այդ պաշտոնում եղած, կառավարությունը նրան հանձնարարեց պատասխանել այն անանուն պարսավագրին, որ լույս տեսավ Կառլոս I-ի գլխատումից հետո և որ կրում էր «Eikon Bazilikae» (Պատվեր թագավորի) խորագիրը։ Այս գրությունը, որ մեծ հաջողություն ունեցավ, գլխատված թագավորի կուսակիցների գործն էր և ջատագովում էր այդ բռնակալին։ Միլտոնը մի պատասխան գրեց։ «Eikonaklaste» (Պատկերամարդ) վերնագրով, ուր սրամտությամբ ջախջախում էր անանուն հակառակորդի բոլոր առարկություններն ու պատճառաբանությունները։ Հետագա բանակռիվները, որ նա վարեց կրոնական և քաղաքական ուրիշ հակառակոդների դեմ, պակաս հաջողություն ունեցան։ 1652 թ. Միլտոնը կուրացավ. այդ հանգամանքը շատ ազդեց նրա նյութականի վրա։ Հասարակապետության անկումը և Ստիվարտների վերադարձը կատարյալ ավեր բերին Միլտոնին։ Նրան բանտարկեցին և ինչքը գրավեցին հարքունիս։ Բայց ավելի ծանր հարված եղավ նրա համար իր կուսակցության կատարյալ պարտությունն ու քայքայումը։ Ծեր հասակում նա մնաց մենակ, փակված ընտանեկան նեղ շրջանակում՝ <section end="Միլտոն (Ծննդյան 300-ամյակի առթիվ)"/><noinclude></noinclude> ryrnqf7e3g9ge7vcu5qzjfagpaive4n 104 69521 394887 192524 2026-09-10T12:37:48Z Emptyfear 547 394887 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="ՈսկանյանԱ" /></noinclude><section begin="Ռուսաստանը և թյուրքահայերը"/>Այս բոլոր կշռադատածները անկողմնակալ ընթերցողին բերում են մի համոզման, որ թյուրքահայերի վիճակի բարվոքումը սերտորեն կապված է Ռուսաստանի հետ։ Եթե մեծ պետությունների համերաշխ ընթացքը շարունակվի և որևէ պատճառով նորից չգժտվեն իրար հետ, այն ժամանակ Թուրքիայի և նրա հետ թյուրքահայերի դատը երեք լուծում կարող է ունենալ և երեք դեպքում էլ բուն Հայաստանի ազգաբնակչության վիճակի բարվոքումը պիտի կապված լինի Ռուսաստանի հետ։ Եթե Թյուրքիան անդամատվի, այն ժամանակ հայկական բարձրավանդակը կանցնի ռուսներին, քանի որ նրանք են այդ շրջանի անմիջական սահմանակիցները։ Եթե հաստատվի միջազգային հսկողություն Թյուրքիայի վրա՝ այն ժամանակ հայաբնակ նահանգների հսկողությունը կանցնի ռուսներին նույն հիմնական պատճառով։ Եթե մինչև իսկ հայերին տրվի ինքնուրույնություն, այդ դեպքում էլ նա կդրվի Ռուսաստանի հովանավորության տակ։ Այսպիսով ինչպես անցյալում, այնպես էլ ներկայում թյուրքահայ ժողովրդի բախտը կապված է Ռուսաստանի հետ։ Այս հանգամանքը չպետք է աչքաթող անեն ոչ ռուսահայերը և ոչ թյուրքահայերը և պետք է շարժվեն սրա համեմատ։ {{Աջաթև|<small>'''Հորիզոն, 1912, №№ 250, 259'''</small>}} <section end="Ռուսաստանը և թյուրքահայերը"/> <section begin="Քաղաքացիության պարտականությունը"/>{{Աջաթև|{{x-larger|'''Քաղաքացիական պարտականությունը'''}}}} Լուրերին նայելով հայ նորակոչ զինվորներն ու սպաները անձնվիրությամբ կռվում են թյուրք զորքի շարքում և դասալիքների մեջ հայեր չեն պատահում։ Թյուրքահայերը, որ ամենից շատ պատճառներ ունին դժգոհ լինելու թյուրքական հին ու նոր կարգերից, որ ամեն տեղ խոսքով, թե գործով հայտնել են իրենց բողոքն ու դժգոհությունը այդ կարգերի դեմ, այսօր երբ վտանգ է սպառնում Թյուրքայի գոյության՝ արիությամբ մարտնչում են նրա թշնամիների դեմ և մեռնում են պատնեշի վրա։ Միաժամանակ բոլգարահպատակ հայեր կռվում են բոլգար զորքի շարքերում թյուրք զորքերի դեմ և նույն արիությամբ նպաստում են իրենց հովանավոր ու պաշտպան պետության ընդհանուր գործին։ Մի քանի տարի է արդեն, որ պարսկահայերը կռվում են պարսիկ զորքի շարքերում այդ երկրի սահմանադրական կառավարության համար նրա թշնամիների դեմ։ <section end="Քաղաքացիության պարտականությունը"/><noinclude></noinclude> qtwlfcyp9ziss886r5dym5b40yvwtv4 104 69522 394898 192521 2026-09-10T13:36:32Z Emptyfear 547 394898 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="ՈսկանյանԱ" /></noinclude><section begin="Առույգ ժողովուրդ"/>մեր ցեղակիցները կարողացել են առաջ բերել այդ տեսակ մի շարժում՝ մենք կարծում ենք, որ Ռուսաստանում շատ ավելի նպաստավոր հող կա նման ձեռնարկության համար։ Ահա մի ասպարեզ, որ կարոտում է նախաձեռնող ուժերի։ Թող հանդես գա երիտասարդությունը և թոթափելով թմրությունը վրայից՝ գործունեության մի նոր ասպարեզ բանա ժողովրդի առաջ։ Ֆիզիկական կրթությամբ մի ժողովուրդ դառնում է առույգ, իսկ առույգ ժողովուրդը միշտ ընդունակ է գեղեցիկ և առողջ ստեղծագործության։ {{Աջաթև|<small>'''Հորիզոն, 1913, № 54'''</small>}} <section end="Առույգ ժողովուրդ"/> <section begin="Արտագաղթը դեպի Ամերիկա"/>{{Աջաթև|{{x-larger|'''Արտագաղթը դեպի Ամերիկա'''}}}} «Հորիզոնի» անցյալ օրվա և երեկվա համարներում լույս տեսած թղթակցությունները Փոքր-Ղարաքիլիսա և Փոքր-Կարնի գյուղերից գալիս են մի անգամ ևս հիշեցնելու մեր ժողովրդի մեջ վերջերս ծայր առած մի չարիքի մասին, որ հետզհետե սպառնալից չափեր է ընդունում. դա հայ գյուղացիության արտագաղթն է դեպի Ամերիկա։ Արտագաղթը նոր երևույթ չէ մեր անդրկովկասյան գյուղացիության համար։ Նրա նշանները մենք տեսնում ենք դեռ անցյալ դարու 70-ական թվականներին, իսկ 80-ական թվականներից սկսած, երբ Բագվում, Թիֆլիզում և անդրկովկասյան այլ կենտրոններում սկսվում է տնտեսական կյանքի շարժում՝ նա խիստ լայն չափեր է ընդունում։ Ներկայումս, կարելի է ասել, մեր գյուղերում ընտանիք չկա, որ մի կամ մի քանի ներկայացուցիչ չունենա որևէ քաղաքում, էլ չենք խոսում ամբողջ ընտնիքներով գաղթածների մասին։ Գաղթականական այս հոսանքի ամենագլխավոր պատճառները անկասկած տնտեսական են։ Այն հողը, որ տասնյակ տարիներ առաջ հատկացված է եղել մեր գյուղացիությանը՝ ներկայումս ի նկատի ունենալով ժողովրդի աճումը, չափազանց անբավարար է նրա կարիքներին բավարարություն տալու համար։ Հողի պակասությանը ավելի ևս զգալի է դառնում, երբ ի նկատի ենք ունենում, որ մեր գյուղացու հողագործությունը ներկայումս գրեթե նույն նահապետական ձևով է առաջ տարվում, ինչ որ տասնյակ և մինչև անգամ հարյուրավոր տարիներ առաջ։ Սակայն և այնպես պետք է նկատենք, որ մեր գյուղացու տրամադրության <section end="Արտագաղթը դեպի Ամերիկա"/><noinclude></noinclude> f9tte87usntxrcy448fsb1xz7ox0o29 104 69533 394909 192529 2026-09-10T13:40:11Z Emptyfear 547 394909 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="ՈսկանյանԱ" /></noinclude><section begin="Անգլիական կապիտանը չգիտե…"/>Խորհրդարանը հրահանգում է կառավարության այս հիմքերի վրա, հատուկ պատվիրակության միջոցով բանակցություններ վարել կապիտան Գրինի և եթե հարկ լինի, նաև Վրաստանի կառավարության հետ։ {{Աջաթև|<small>'''ՀԱԱ, ֆ. 198, ց. 1, գ. 15, թթ. 49-51'''</small>}} <section end="Անգլիական կապիտանը չգիտե…"/> <section begin="Քեռին (Հուղարկավորության առթիվ)"/>{{Աջաթև|{{x-larger|'''Քեռին'''}}}} {{Աջաթև|'''(Հուղարկավորության առթիվ)'''}} Համեստ էր, լռակյաց։ Զգացվում էր նախկին արհեստավորը - աշխատասեր, խոհուն, գլուխը կախ իր բանին։ Քայլում էր հանդարտ, հայացքն ինքնամփոփ, հագուստը շատ համեստ, արհեստավորի արտաքին ու պահվածք։ Ոչ մի ցուցադրություն, ոչ մի ճիգ տպավորության։ Ժողովներին կնստեր մի անկյունում, ուշադիր կլսեր ու լուռ կծխեր։ Հաշտված էր այն բանին, որ մի խնդիր վճռելիս մտավորական ընկերները պետք է նախապես բավական աղմկեն։ Համբերությամբ կսպասեր գործնական որոշման. մեծ ուշադրությամբ կլսեր իրեն բաժին ընկած գործի մասին, որոշապես ու վերջնապես կպարզեր այն պայմանները, որ կապ ունեին իր պարտականության հետ, և կերթար իր գործին։ Քիչ կխառնվեր ընդհանուր որոշումներին. ոչ թե հորիզոն չուներ, այլ համոզված էր, որ եթե ամեն մեկն իր գործը լավ կազմակերպե և հաջող վարե, ամեն բան լավ կերթա։ Երբ համակարծիք չէր որոշման՝ չեզոքանում էր, առանց խանգարելու։ Իր ուժերու ճշմարիտ գիտակցությունն ուներ և իր արժեքների իսկական ըմբռնումը, անծանոթ էր իրան ինչպես հոխորտանքը, այնպես էլ նվաստությունը։ Չափած, կշռած, խոհուն ու նստած մի մարդ։ Իր կարծիքները, դիտողություններն ու հարցումները մատնում էին երկարամյա փորձառություն և ուշադիր նկատառում։ Աչքի տակով դիտում էր ամեն քայլ, ականջի ծայրով լսում էր ամեն խոսք և մինչդեռ կարծում էիր անտարբեր՝ երևում էր ուշադիր և կշռադատ։ Անպայման խելոք մարդ էր։ Գիրքը ծալվում էր իր մտքի առջև, նա կյանքից էր գալիս և կյանքից խոսում, ուստի վճիռները սակավ էին, բայց ճիշտ ու տեղին, իր մտքերը միջուկով և պարզ ու որոշ, ինչպես կյանքի ճանապարհները։ Այս լռակյաց ու համեստ մարդը սիրում էր իր շուրջը տեսնել վաղեմի ընկերներ, իր նման արհեստավոր դասից, համեստ ու փորձառու և անձնվեր, շիտակ ու մաքուր պատանիներ և դեռատիներ, որոնց թարմ ուժն ու անշահախնդիր ազնվությունը ստեղծում էր մի մթնոլորտ, որով <section end="Քեռին (Հուղարկավորության առթիվ)"/><noinclude></noinclude> 6rdfm29ii55s9mc2ohkwp4bp7izgur6 394910 394909 2026-09-10T13:41:05Z Emptyfear 547 394910 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="ՈսկանյանԱ" /></noinclude><section begin="Անգլիական կապիտանը չգիտե…"/>Խորհրդարանը հրահանգում է կառավարության այս հիմքերի վրա, հատուկ պատվիրակության միջոցով բանակցություններ վարել կապիտան Գրինի և եթե հարկ լինի, նաև Վրաստանի կառավարության հետ։ {{Աջաթև|<small>'''ՀԱԱ, ֆ. 198, ց. 1, գ. 15, թթ. 49-51'''</small>}} <section end="Անգլիական կապիտանը չգիտե…"/> <section begin="Քեռին"/>{{Աջաթև|{{x-larger|'''Քեռին'''}}}} {{Աջաթև|'''(Հուղարկավորության առթիվ)'''}} Համեստ էր, լռակյաց։ Զգացվում էր նախկին արհեստավորը - աշխատասեր, խոհուն, գլուխը կախ իր բանին։ Քայլում էր հանդարտ, հայացքն ինքնամփոփ, հագուստը շատ համեստ, արհեստավորի արտաքին ու պահվածք։ Ոչ մի ցուցադրություն, ոչ մի ճիգ տպավորության։ Ժողովներին կնստեր մի անկյունում, ուշադիր կլսեր ու լուռ կծխեր։ Հաշտված էր այն բանին, որ մի խնդիր վճռելիս մտավորական ընկերները պետք է նախապես բավական աղմկեն։ Համբերությամբ կսպասեր գործնական որոշման. մեծ ուշադրությամբ կլսեր իրեն բաժին ընկած գործի մասին, որոշապես ու վերջնապես կպարզեր այն պայմանները, որ կապ ունեին իր պարտականության հետ, և կերթար իր գործին։ Քիչ կխառնվեր ընդհանուր որոշումներին. ոչ թե հորիզոն չուներ, այլ համոզված էր, որ եթե ամեն մեկն իր գործը լավ կազմակերպե և հաջող վարե, ամեն բան լավ կերթա։ Երբ համակարծիք չէր որոշման՝ չեզոքանում էր, առանց խանգարելու։ Իր ուժերու ճշմարիտ գիտակցությունն ուներ և իր արժեքների իսկական ըմբռնումը, անծանոթ էր իրան ինչպես հոխորտանքը, այնպես էլ նվաստությունը։ Չափած, կշռած, խոհուն ու նստած մի մարդ։ Իր կարծիքները, դիտողություններն ու հարցումները մատնում էին երկարամյա փորձառություն և ուշադիր նկատառում։ Աչքի տակով դիտում էր ամեն քայլ, ականջի ծայրով լսում էր ամեն խոսք և մինչդեռ կարծում էիր անտարբեր՝ երևում էր ուշադիր և կշռադատ։ Անպայման խելոք մարդ էր։ Գիրքը ծալվում էր իր մտքի առջև, նա կյանքից էր գալիս և կյանքից խոսում, ուստի վճիռները սակավ էին, բայց ճիշտ ու տեղին, իր մտքերը միջուկով և պարզ ու որոշ, ինչպես կյանքի ճանապարհները։ Այս լռակյաց ու համեստ մարդը սիրում էր իր շուրջը տեսնել վաղեմի ընկերներ, իր նման արհեստավոր դասից, համեստ ու փորձառու և անձնվեր, շիտակ ու մաքուր պատանիներ և դեռատիներ, որոնց թարմ ուժն ու անշահախնդիր ազնվությունը ստեղծում էր մի մթնոլորտ, որով <section end="Քեռին"/><noinclude></noinclude> diyxtc33lq8q3cwoqkjes789gzqrhpf 104 69535 394912 192526 2026-09-10T13:41:48Z Emptyfear 547 394912 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="ՈսկանյանԱ" /></noinclude><section begin="ՀՀ Դաշնակցության մասին"/>թվերին և մեծցած են մեր զարթոնքին զուգահեռ։ Հիմա մենք ունինք մի ռազմունակ ու առողջ հայություն մեր Հայրենիքի մեջ։ Այդ հայության հոգին առողջացավ և հլուն ռազմիկ դարձավ Դաշնակցության դրոշի տակ։ Դրոշը հիմա փոխված է այնտեղ, բայց դրոշակիրը աշակերտն է «դավաճան» Դրո-ի և «հայրենատյաց» Դաշնակցության։ Մեր համար դրոշակիրն է կարևորը, որ նոր հայն է և մեր կերտած սերնդի զավակը։ Ապահովված է հայությունն իբր պատվախնդիր և մարտունակ զանգված. նա կարող է մեռնիլ, մինչև իսկ չքանալ, բայց զենքը ձեռքին և կրծքից զարկված։ Այս հրաշքը Դաշնակցության գործն է. խիզախ և ռազմունակ հայությունը Դաշնակցության զավակն է և զուր են ջանքերը հայրը որդուց բաժանելու։ Հանգիստ խղճով և պայծառ հայացքով նայում եմ կուսակցությանս անցյալին։ Կորած ու մոլորած մի ժողովուրդ դարձնել ռազմունակ մի ազգ և քաղաքական կյանքով ապրեցնել ծխականին, տալ նրան հայադեմ հայրենիք ու պետություն, դնել նրա ապագա մշակույթի հիմնաքարերը - սրանք գործեր են, որ կատարեց Դաշնակցությունը համառորեն և անթիվ զոհերի գնով։ Նա կատարեց իր պատմական պարտականությունը. եղավ ազնիվ, անձնվեր և հավատարիմ վաստակավոր. չվարանեց ոչ մեկ զոհողության առջև և հիմա հանգիստ նայում է իր գործին, որ զարգանում է Արարատի շուքի տակ։ Իր ոգին ապրում է Հայաստանում։ Երբ ժամը հնչե, այդ ոգին իբր ուժանակ պիտի ծավալի դեպի արևմուտք և հարավ, հասնելու համար այն սահմաններին, որ գծած է Դաշնակցությունն իբր բնավայր հայ ժողովրդի։ Ուրիշ դրոշով, բայց մեր ոգին է, որ պիտի ամբողջացնե մեր ձեռնարկած մեծ գործը։ {{Աջաթև|'''Ամբողջական երկեր, հ. III, էջ 441-442'''}} <section end="ՀՀ Դաշնակցության մասին"/> <section begin="Ուղերձ Բարսեղ Կանաչյանին"/>{{Աջաթև|{{x-larger|'''Ուղերձ Բարսեղ Կանաչյանին'''}}}} {{Աջաթև|'''Իր քառասնամյա հոբելյանին առթիվ՝'''}} {{Աջաթև|'''հանուն հայ մտավորականության'''}} Սիրելի Կանաչյան, Մեծ պատիվ է ինձ համար քո հոբելյանի առիթով խոսիլ քո մասին հայ մտավորականության անունից։ Չգիտեմ համամի՞տ պիտի գտնվին իմ կարծիքին, թե՞ պիտի համարեն նվազ կամ առավել, բայց ես պիտի իմ մտածումն արտահայտեմ քո գործի մասին այնքան պայծառ ու որոշ, որքան կզորե իմացությունս։ Քո գործը, սիրելի Կանաչյան, երկու երես ունի, երկուսն ևս մեծարժեք, <section end="Ուղերձ Բարսեղ Կանաչյանին"/><noinclude></noinclude> 3po6r9x80mzwuele9kc90rpj47ifck3 104 69538 394906 192527 2026-09-10T13:39:22Z Emptyfear 547 394906 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="ՈսկանյանԱ" /></noinclude><section begin="Ռամկավարություն և իշխանություն"/>հին կարգը վերականգնելու սին հույսերով։ Թույլ տալ, որ դասալիքը առաքինություն հռչակե իր տմարդությունը և դավե ռազմի ճակատում, թույլ տալ, որ զառանցողը կամ դավաճանը զինված խմբերի գլուխն անցած՝ թուլացնե երկրի դիմադրական կորովը՝ շփոթ ստեղծելով ամենուր. թույլ տալ հնչուն բառերով սնգուրել դավաճանության երեսը և վտանգել հեղափոխությունն ու ազատությունը - նշանակում է շիլ ըմբռնում ունենալ ռամկավարության և իշխանության մասին։ Ռամկավար կարգերն ինքնըստինքյան անարժեք են, եթե չեն բերում ազատություն և հաց։ Եթե հանուն հեղափոխության մեր երկիրն ու մենք պիտի ստրկանանք գերմանական բռունցքին, եթե հանուն ռամկավար կարգերի մենք տեր չենք լինելու մեր անձին, գույքին ու պատվին, եթե հանուն ազատության պետք է կորչենք սովամահ - այն ժամանակ ո՞րն է տարբերությունը բարբարոս Թյուրքիայի և ազատ Ռուսաստանի միջև։ Ազատությունը, ապահովությունն ու հացը միմիայն ուժով կարելի է ձեռք բերել և պահպանել։ Այդ ուժն այսօր գտնվում է ռամկավարության ձեռքին և այդ ուժը պետք է գործե կտրուկ, շիտակ և անողոք։ Թուլությունը մահ է բերում ազատության և ռամկավարության վարկին, իսկ երբ վարկաբեկ լինի ռամկավարությունը՝ անգույն բազմության միտքը կդառնա դեպի հին կարգերը և այդ տրամադրությանը հենված՝ բոլոր բորենիները դուրս կգան իրենց բներից իշխանության գլուխն անցնելու համար։ Փոխված է իշխանության սուրը բռնող ձեռքը. նա վայելում է երկրի մեծամասնության լիակատար վստահությունը։ Այդ սուրը պետք է միշտ կտրուկ պահել, որ աշխատավոր դասերի կարճամիտ ու չարամիտ թշնամիները սարսեն և վերջ տան իրենց դավերին։ {{Աջաթև|<small>'''Հորիզոն, 1917, № 145'''</small>}} <section end="Ռամկավարություն և իշխանություն"/> <section begin="Ռուսաստանի վերագրավումը"/>{{Աջաթև|{{x-larger|'''Ռուսաստանի վերագրավումը'''}}}} Ժամանակավոր կառավարությունը Ռուսաստանում կարծեք օտար կառավարություն լինի թշնամու երկրում՝ այնքան շատ թշնամիներ ունի։ Թեև զորքի և ժողովրդի մեջ կան բազմություններ, որ համակիր են նրա ընթացքին, բայց այդ համակրությունն այնքան զորավոր ու անվերապահ չէ, որ կարողանա ինքնովին, առանց հարկադրիչ ուժի աջակցության՝ հաստատուն հենարան դառնալ ազգընտիր կառավարության։ Ժողովրդի մի շատ ստվար բազմություն որոնում է հանգիստ և պարեն: <section end="Ռուսաստանի վերագրավումը"/><noinclude></noinclude> k5oqxodiv92r7itqv67t1vubkx5yw30 104 69539 394907 192528 2026-09-10T13:39:44Z Emptyfear 547 394907 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="ՈսկանյանԱ" /></noinclude><section begin="Ռուսաստանի վերագրավումը"/>կարող է վստահորեն սանձահարել ամեն անիշխանություն։ Այդ տեսակ զորքի և կառավարության շուրջը կբոլորեն ռամկավարության և երկրի բոլոր առողջ և հայրենասեր տարրերը, որոնք պետք է ավելի աջակից լինին, քան վարիչ, խորհրդատու ավելի, քան ղեկավար։ Առժամապես պետք է թողնել կառավարությանը, որին վստահում ենք, տեսնե իր գործը, վերագրավե ապստամբ Ռուսաստանն ու զորքը և բերե հնազանդության՝ ռամկավար կարգերին։ Վտանգն սպառնում է երկրին և հեղափոխության. անհրաժեշտ է անձնվիրություն ու զոհ։ Ռազմիկը զոհում է իր կյանքը. ժողովուրդն իր զավակներին և բարեկեցությունը. դասակարգերը, կուսակցությունները ու նրանց վարիչները պետք է զոհեն իրենց ինքնասիրությունն ու սնափառությունը, որ կուրացնում է հաճախ և կորցնել տալիս հազիվ շահածը։ Աշխարհին և մեզ անհրաժեշտ է ռամկավար և հզոր Ռուսաստան։ Ունինք ժամանակավոր կառավարություն, բայց նրանը չէ Ռուսաստանը. այդ երկիրը պետք է վերագրավել ներքուստ՝ արտաքուստ պաշտպանել և վերագրավել կարենալու համար։ Այդ հնարավոր է առողջ ու կարգապահ զորքի միջոցով և լիազոր կառավարության։ Ժամանակավոր կառավարությունը, որ ռամկավարության զավակն է, պետք է վայելե անվերապահ վստահություն ոչ շրթունքով, այլ գործով, որ կարենա իշխել ու բռնադատել։ Անհրաժեշտ է զորեղ Ռուսաստան մանավանդ Կովկասին, որի ափերը լիզում են խավարին և ոճրամետ հորձանքներ։ {{Աջաթև|<small>'''Հորիզոն, 1917, № 151'''</small>}} <section end="Ռուսաստանի վերագրավումը"/> <section begin="Իշխանության տրագիզմը"/>{{Աջաթև|{{x-larger|'''Իշխանության տրագիզմը'''}}}} Պետրոգրադի դեմոկրատիկ խորհրդակցության դրական արդյունքները հետզհետե սկսում են արտահայտվել. կազմակերպվում է նախապառլամենտը, որ փաստորեն պառլամենտի դեր է կատարում, և արդեն կազմված է կառավարությունը՝ կոալիցիոն սկզբունքով։ Կառավարության մեջ մտել են դեմոկրատիայի և առևտրաարդյունաբերական դասակարգի ներկայացուցիչները։ Մինիստրների անունների ցանկից երևում է, որ նոր կառավարությունն ուզում է լինել գործի, շինարար աշխատանքի կառավարություն։ Այդ բովանդակությունն էլ տրված է մինիստրության առաջին դեկլարացիային։ Այդ դեկլարացիայի մեջ նոր կառավարությունն առանձնապես երկար կանգ է առնում այն անիշխանության և քայքայման պրոցեսի վրա, <section end="Իշխանության տրագիզմը"/><noinclude></noinclude> avk8kod0kn3qfakcwyt6sqgc26ksa1q 104 69548 394927 192754 2026-09-10T13:56:04Z Emptyfear 547 394927 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Voskanyan" /></noinclude><section begin="Մի խումբ ուսուցիչներ, «Մեր դպրոցը», Ա․ տարի"/><section end="Մի խումբ ուսուցիչներ, «Մեր դպրոցը», Ա․ տարի"/> <section begin="Մի քանի խոսք Թ․ Հ․ Հ․ Ը․ մասին"/>{{Աջաթև|{{x-larger|'''Մի քանի խոսք Թ. Հ. Հ. Ը. մասին'''}}}} Հայտնի է, որ մեր աղջիկները սկզբնական կրթություն ստանալով ծխական դպրոցներում, միջոցներ չունեն իրենց ուսումը շարունակելու որևէ ուրիշ միջնակարգ, չեմ ասում բարձրագույն հաստատության մեջ, ինչպես մեզ հայերիս համար թեմական դպրոցներն են։ Ճիշտ է՝ ավարտողների մի շատ փոքր մասը մի կամ երկու տարի պատրաստվելով մտնում է իգական գիմնազիոնը կամ պրոգիմնազիոնը, սակայն այդ մտնելը մեծ ծախսեր է պահանջում, ուրեմն դրանից կարող են միայն հարուստ վաճառականներ ու լավ ռոճիկ ստացող պաշտոնյաների աղջիկներն օգտվել, այս մեկ, և երկրորդ՝ օգտվողները մեծ մասամբ այն տեղացիները կլինեն, ուր կա իգական գիմնազիա կամ պրոգիմնազիա, իսկ հայտնի է միևնույն ժամանակ, որ այդ հաստատությունները մեր շատ քիչ գավառական քաղաքներում կան։ Ասածիցս հետևում է, որ գավառական քաղաքների, լինեն դոքա թե՛ գիմնազ և պրոգիմնազ ունեցող, թե՛ չունեցող միևնույն է - սկզբնական դպրոցներում ուսումն առած աղջիկները մեծ մասամբ զրկված են ուսում շարունակելու միջոցներից մասամբ չունևորության պատճառով, իսկ գյուղերում ծխական դպրոցներն ավարտած բոլոր աղջիկները զրկված են իրենց ստացած ուսումը գործադրելուն նպաստող բոլոր բարեհաջող պայմաններից։ Այս վիճակի մեջ միայն աղջիկները չեն, <համարյա> գյուղերում սովորող բոլոր երեխաները և թեմական դպրոց ունեցող քաղաքների սկզբնական ուսումնարանում սովորողների մեծ մասը անկարող է շարունակել յուր ուսումը - գյուղերից և ունևորների, իսկ թեմ <ական> դպրոց ունեցող քաղաքներից միջակ և մասամբ ստորին դասի երեխաներն են ուսանողների մեծ մասը կազմում։ Մնացած աշակերտների ահագին մեծամասնությունը զուրկ է առաջ գնալու միջոցներից։ Երբ չկան ուսումնարաններ և նպաստող հանգամանքներ, որոնց շնորհիվ չառաջադիմելու դատապարտված է մատաղ սերունդը համարյա ամբողջապես, մնում է դրա առաջն առնել ուրիշ միջոցներով, որոնք բավականություն տան թե՛ ժամանակի և թե՛ այդ միջոցներից օգտվողների պահանջներին։ Ընթերցանության սեր ու պահանջ զարթեցնելուց ավել առ այժմ մենք ոչինչ չունենք, դեռ գյուղերում, նույնիսկ երկար ժամանակ դպրոց ունեցած գյուղերում չկա ինտելիգենցիա, այնքան պատրաստություն ունեցող, որ կարողանա <գիտակցորեն> <section end="Մի քանի խոսք Թ․ Հ․ Հ․ Ը․ մասին"/><noinclude></noinclude> nryx0p6wkpxh25f6ykjbjqkl806e8jm 104 69576 394903 192611 2026-09-10T13:38:34Z Emptyfear 547 394903 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Voskanyan" /></noinclude><section begin="Միջազգային համերաշխության տոնը"/><section end="Միջազգային համերաշխության տոնը"/> <section begin="Դասակարգային կռվի՞, թե քաղաքական հեռանկար"/>{{Աջաթև|{{x-larger|'''Դասակարգային կռվի՞,''' }}}} {{Աջաթև|{{x-larger|'''թե քաղաքական հեռանկար'''}}}} Երբ վրաց ազնվականն ու թուրք հողատերը հին կարգի օրով համերաշխած հանդես եկան հայ փոքրամասնության դեմ Անդրկովկասի ինքնավարության խնդրում՝ շատերն այդ երևույթը համարեցին հետադեմ դասերի մրցությունն ընդդեմ դրամատիրության, իսկ այդ մրցումի ազզային գունավորումը հետևանք նկատեցին այն հանգամանքի, որ թուրքն ու վրացին ունեն ազնվական ու հողատեր ազդեցիկ դասեր, իսկ հայը՝ միայն դրամատիրության։ Մենք հավատացած էինք, թե ռամկավարության հաղթանակի օրերուն, երբ այդ դասերը դառնան անազդեցիկ վրացի, հայ ու թուրք միջավայրում՝ Կովկասի երեք ազգային խոշոր զանգվածների աշխատավոր խավերը, իբր նույն շահերն ու պահանջներն ունեցող, դաշն ու համերաշխ հանդես կգան վերակազմելու մեր երկրի քաղաքական և տնտեսական կյանքը ազատ և արդար հիմքերի վրա։ Ռամկավարության հաղթանակը շատ ավելի շուտ, թափով ու լրիվ հասավ, քան կարելի էր սպասել։ Եվ ի՞նչ եղավ արդյունքը հայ աշխատավոր զանգվածի համար։ Մինչդեռ մենք, օգտվելով խոսքի ազատությունից, մարդկային ամեն հնար գործ էինք դնում հայ ու թուրք աշխատավոր զանգվածները համերաշխության բերել հանուն նրանց անմիջական և կենսական շահերի նույնության՝ գյուղացիական համագումարում տեսանք, թե մենք ենք միայն, որ ընթացել ենք այդ ճամփով։ Վրաց ռամկավարության վարիչները Կովկասի մանր ու խոշոր իշխանությունն իրենց բուռը հավաքած՝ «արտաքին» քաղաքականության մեջ գնում են ազնվական դասի գծած շավղով։ Սա մի անակնկալ հայտնություն եղավ հայ ռամկավարության համար։ Այսպես ուրեմն՝ ոչ թե աշխատավոր զանգվածները, այլ ազգային հատվածները, ոչ թե աշխատավոր խավերի համերաշխության, այլ գերիշխանության ձգտումներ և դաշնակցություն հետադեմ տարրերի հետ. ոչ թե իշխանության և ազդեցության բաշխում, այլ «ով չուստ՝ նա կուշտ»-ի սկզբունք և պառակտիչ քաղաքականություն։ Այստեղ ոչ թե դեր են խաղում ընկերվարական ըմբռնումներն ու գործաձևերը, այլ քաղաքական հեռանկարը, որ մենք կարծում էինք վրաց ազնվականության և թյուրք հողատեր դասի տենչանքը միայն։ Բայց քանի որ հեղափոխության հետևանքով դրությունը չփոխվեց, որքանով <section end="Դասակարգային կռվի՞, թե քաղաքական հեռանկար"/><noinclude></noinclude> bvt4mplezu0w5i1bxffotfuao4r64jj 104 69577 394904 192614 2026-09-10T13:38:48Z Emptyfear 547 394904 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Voskanyan" /></noinclude><section begin="Դասակարգային կռվի՞, թե քաղաքական հեռանկար"/>խոսք կարող է լինել թյուրք ու վրացի վարիչ շրջանակների վերաբերման մասին դեպի հայությունը՝ ակամա գալիս ենք այն եզրակացության, թե վրաց ռամկավարության վարիչների և թյուրք հողատեր-դրամատերերի դաշնակցությունը արտահայտություն է մի որոշ քաղաքական հեռանկարի, որ ունեն Կովկասի վերաբերմամբ թյուրք վարիչ դասերն ու վրաց ռամկավարները։ Այն հանգամանքը, որ ընկերվարական լինելն անգամ ոչ միայն անզոր եղավ վրաց ռամկավարներին թյուրք վարիչ դասերի դեմ հանելու, այլ և տարավ նրանց դեպի սրտագին դաշնակցություն՝ մեզ բերում է այն մտքին, թե վրաց ռամկավար վարիչների գործունեության մեջ քաղաքական մղումներն ավելի մեծ դեր ունեն, քան ընկերվարական-դասակարգային պայքարի շահերը։ Ու երբ կյանքի բերումով նրանք կանգնում են երկընտրանքի դիմաց - դասակարգային պայքա՞ր թե ազգային քաղաքական շահ - նրանք առաջինը զոհում են երկրորդին։ Այդ էր պատճառը, որ ստացվեց այսպիսի մի արտառոց պատկեր. Ջաֆարով և ընկ. ավելի մոտ նկատվեցին Ռուսաստանի հեղափոխության և ընկերվարության դատին, քան Հ. Հ. Դաշնակցությունը... Անհնարին էր երևակայել այդպիսի մի երևույթ, եթե վրաց ռամկավարության վարիչներին մտահոգեր հեղափոխության և Կովկասի աշխատավորության շահն ավելի, քան իրենց քաղաքական հեռանկարը։ Վրաց ռամկավարությունը պետք է առաջնորդվեր թյուրք ու հայ աշխատավորության հետ ձեռք ձեռքի՝ ընդդեմ մեր երկրի տիրող ու հետադեմ դասերի։ Միմիայն գերիշխանության տենչը և քաղաքական հեռանկարը կարող էին վրացի ռամկավար վարիչներին մղել դեպի թյուրք հողատեր դասը։ Զորեղ պայքարում, որ հանդես եկավ գյուղացիական համագումարում, վրաց դեմոկրատիայի վարիչները ծանրացան ազգային-քաղաքական վայրկյանի վրա և դրանով շատ շատերի աչքերը բացին Կովկասի իրադարձությունների վրա ... {{Աջաթև|<small>'''Հորիզոն, 1917, № 138'''</small>}} <section end="Դասակարգային կռվի՞, թե քաղաքական հեռանկար"/> <section begin="Վտանգը"/>{{Աջաթև|{{x-larger|'''Վտանգը'''}}}} Պետրոգրադի դրությունը խառնակ է, գործերի և մտքերի շփոթը սպառնում է գերազանցել ամեն ամուր կամք և պայծառ նախատեսություն։ Չափավոր խավերը ներկայացնող մինիստրները, որ առանց այն էլ դժվար էին գործակցում ընկերվար պաշտոնակիցներին, Ուկրաինայի <section end="Վտանգը"/><noinclude></noinclude> t3ggbzxyxi34zi1zg3ogccykgwhxfpp 104 69585 394902 192603 2026-09-10T13:38:15Z Emptyfear 547 394902 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Voskanyan" /></noinclude><section begin="Քաղաքական հնարավորություններ"/>հայոց լեռներին. Հտյաստանը պետք է նրան միմիայն իբր ուղի դեպի Միջերկրյա ջրերը, եթե այդ ուղին ընթանա Պոլսի վրայով՝ Հայաստանի կարևորությունը չափազանց կնվազի։ Այսպիսով՝ եթե Համաձայնությունը վճռեց և կարողացավ տեր դառնալ Թյուրքիայի հարուստ ժառանգության, Հայաստանը ամենալայն մտքով ինքնորեն (ավտոնոմ) մի երկիր կդառնա։ Հայոց հարցի այդ ձևով լուծելն է միայն, որ նպաստավոր լինելով Համաձայնության երեք անդամների շահերին միաժամանակ՝ գոհացում կտա և բովանդակ հայության տենչանքներին։ {{Աջաթև|<small>'''Հորիզոն, 1914, 276-277'''</small>}} <section end="Քաղաքական հնարավորություններ"/> <section begin="Միջազգային համերաշխության տոնը"/>{{Աջաթև|{{x-larger|'''Միջազգային համերաշխության տոնը'''}}}} Մայիսի մեկը տոնն է ընկերվարության, ինչպես Ծնունդն ու Զատիկը քրիստոնեության։ Դարեր շարունակ քրիստոնեությունը փորձեց համախմբել մարդկությունը և դարձնել մի դաշնավոր եղբայրություն, բայց չհաջողեց, ընկերվարությունը ձգտում է նույն նպատակին և պիտի հաջողի։ Որովհետև մեկը կոչ էր անում մարդու բարի և այլասեր մղումներին, որ վիճելի են շատերի համար, իսկ մյուսը կոչ է անում մարդուն, իբրև աշխատավոր և շահիմաց էակի, հատկություններ, որ չեն կարող վեճ հարուցանել։ Քրիստոնեությունը հին մարդու փորձն էր՝ համախմբել մարդկությունը վերացական արդարության անունով, նա հենվում էր մարդու այլասիրական զգացումներին և համակիր ապրումներին. ընկերվարությունը նոր մարդու փորձն է՝ համախմբել մարդկությունը իրական արդարության անունով, նա հենվում է աշխատանքին և նրա շահերի պայծառ գիտակցության։ Ինչպես քրիստոնեությունը բոլոր մարդկանց կուզեր տեսնել սիրով ապրող որդիներ մի հոր, որ երկնքումն է, այնպես էլ ընկերվարությունը, բոլոր մարդկանց ուզում է տեսնել աշխատավոր և նույնիրավ որդիներ մի մոր, որ երկիրն ինքն է։ Երկու համաշխարհային մեծ իդեալներ՝ ծնունդ հունական և ֆրանսիական հանճարի, որ անցնելով հրեական մտքի բովից - Պողոս և Մարքս - դարձել են հզորագույն ազդակները համաշխարհային պատմության։ Բայց ընկերվարության շողարձակ իդեալը անհամար խոչ ու խութեր ունի իր ճամփին։ Զանգվածները, որոնց նա բերում է փրկություն, մրափում են գիտակցության խավարում։ Բռնություններ ամեն կարգի՝ <section end="Միջազգային համերաշխության տոնը"/><noinclude></noinclude> fubuihajsyy78iqi9zx7htp511a2t8f 104 69587 394914 192682 2026-09-10T13:42:19Z Emptyfear 547 394914 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Voskanyan" /></noinclude><section begin="Մտածումներ ազգի և դավանանքի մասին"/><section end="Մտածումներ ազգի և դավանանքի մասին"/> <section begin="Դիտողություններ հայոց լեզվի մասին"/>{{Xx-larger|'''Լեզվաբանություն'''}} {{Աջաթև|{{x-larger|'''Դիտողություններ հայոց լեզվի մասին'''}}}} Մեր մարմինը մենք բերում ենք անհիշելի դարերից։ Այսօրվան գեղադեմ տիկինը և բարեկազմ պարոնը սերում են հին այրաբնակ և ծառաբնակ կենդանակերպ զույգից։ Նյուտոնի հանճարը իբր կարողական զորություն արդեն նստած էր քարի շրջանի մարդու գլխի մեջ, մեկը մյուսի բնական զարգացումն է։ Մարդկային մտածումը գործում էր և այն ժամանակ, երբ կենդանաձև մարդն առաջին անգամ անողորկ կայծքարն սկսեց իբր զենք գործածել։ Նույն մտածումն էր, որ կապվեց այս ու այն ձայնախմբին և ստեղծեց բառեր ու լեզու։ Մեր այսօրվան հոդավոր լեզուն իր տարերքն առած է կենդանաձև մարդու անորոշ ձայներից։ Լեզուն այլ բան չէ, քան ձայնական նշանների մի համակարգ, որ արտահայտում է մտքեր, զգացումներ ու կամք։ Նա մտավորական ճիգի արդյունք է. և հեռավոր սերունդների մտավորական աշխատանքը խտացած է այսօրվան լեզվի մեջ, ինչպես մեր մարմնի և հոգեկան կարողությանց մեջ խտացած է անհամար սերունդների քաղաքակրթական ճիգը։ Ամեն մի նոր սերունդ փոփոխում է լեզուն՝ ձգտելով հավատարիմ մնալ ավանդաբար ստացածին։ Ոչ ոք կարող է տեսնել մազի կամ եղունգի երկարանալը, թեև ամենքը կարող են նկատել, թե մազն ու եղունգը երկարացած են։ Երևույթի ընթացքը հաճախ մեզ չի երևում, բայց արդյունքը դյուրին է տեսնել։ Մարդկային աչքն ու ականջը սահման չունեն։ Լարի թրթիռները պետք է որոշ քանակ ունենան, որ ձայն համարվին և երանգները պետք է որոշ զորության հասնեն, որ գույն նկատվին։ Բայց այս չի նշանակում, որ նկատելի աստիճանների հասնելու համար ձայնն ու երանգը աննկատելի աստիճաններով չեն անցած։ Այդպես է և լեզուն. նա փոխվում է ամեն օր, ամեն ժամ, ամեն տեղ, բայց աննշմար չափով, աննկատ, մինչև տարիներ հետո նկատում ենք, որ լեզուները տարբեր են արդեն։ Հին '''աւ'''-ը մենք հիմա հնչում ենք մաքուր '''օ''', հին աւրը-օր։ Բայց թե ե՞րբ և ինչպե՞ս '''աւ'''-ը '''օ''' դարձավ՝ ոչ ոք կարող է ասել։ <section end="Դիտողություններ հայոց լեզվի մասին"/><noinclude></noinclude> ejl4v4w11hkse8qfi3uqf6y1ssuypzf 104 69588 394916 192887 2026-09-10T13:42:52Z Emptyfear 547 394916 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Voskanyan" /></noinclude><section begin="Նորից շեշտի մասին"/><section end="Նորից շեշտի մասին"/> <section begin="Տեսություն ձույլ բաղաձայների"/>{{Աջաթև|{{x-larger|'''Տեսություն ձույլ բաղաձայների'''}}<ref>''Ես հույս չունիմ, որ կարենամ հորինել այն գիրքը մեր լեզվի մասին, որ մտադիր էի։ Տարիներս անցած են. մտավորական երկարատև ճիգը հոգնություն է բերած և հին ու օտար լեզուների անագան ծանոթությունս կասեցնում է վստահությունս։ Բայց այդ շենքի կառուցման համար տարիների ընթացքին ես տաշած եմ քարեր և հավաքած եմ ատաղձ, որոնց լեզուն ե՛ս միայն կարող եմ հասկանալ։ Դրանք կարող են պիտանի լինել հետագա կառուցողներին, ուստի որոշեցի գրի առնել մտածումներս և լույս ընծայել հատվածաբար։ Պիտի խնդրեմ նրանց, որ առիթ կունենան օգտագործելու այս քարերն ու ատաղձը՝ չմոռանան հիշատակել հավաքողին։''</ref>}} Ուշադիր քննելով մեր հին, միջնադարյան և նոր գրական լեզուն, ինչպես նաև մեր բարբառները, ես արած եմ մի քանի դիտողություններ, որ ընդհանրացնելով՝ հորինած եմ տեսական ուրվագծեր։ Այսպես՝ տեսնելով, թե մեր հին գրականության մեջ մեր այսօրվա օ ձայնը արտահայտած են երկու գրով - աւ՝ ես ենթադրած եմ, որ դասական շրջանին մեր հայրերը չեն ունեցած օ հնչյունը, հետևապես այդ հնչյունը ձևացած է Ե դարից հետո և որոշապես պարտադրած է իրան ԺԲ. դարում, երբ մեզանում մտած է օ գիրը։ Այսպիսով այսօրվա օ-ն, որ մի պարզ ձայն է՝ տասնհինգ դար առաջ եղած է երկբարբառ՝ աւ։ Այստեղից պարզ է, որ 1. օ-ն հոլովույթի արդյունք է. և ուրեմն 2. որ բարդ երկբարբառը կարող է դառնալ պարզ ձայնավոր։ Այնուհետև ես հարց եմ տված. արդյոք միայն օ ձա՞յնն է, որ արդյունք է հոլովույթի։ Իր օրինակը բավական է, որ ասենք, թե ձայները հոլովույթի ենթակա են։ Այս ընդհանրացումը պարտադրում է սակայն հետազոտել մնացած ձայնավորները, տեսնելու համար թե՝ չկա՞ն ուրիշները, որ նույնպես ժամանակի ընթացքին ծագած լինեն, և որոշել նոր ձայների ծագման պայմանները։ Այս աշխատանքը կատարած եմ տարիներ առաջ և արդյունքը՝ իբր համառոտ ուրվագիծ՝ հրատարակած եմ «Հանդես Ամսօրյա» ուսումնաթերթի մեջ<ref>''Տե՛ս Հ. ա., 1930 թ․, Սղած և չքացած ձայնավորներ, էջ 182-195. նույն, 1930 թ. Հնչաբանական դիտողություններ՝ 273-291. և շարունակությունը Հ. ա., 1931, էջ 352-359, 518–527, Հ. ա., 1932, էջ 298-310, 433-446:''</ref>։ Այդ ուրվագծի մեջ ես մատնանշած եմ հիմնական երևույթները, առանց մանրամասնությանց իջնելու և տված եմ հոլովույթի գլխավոր տարազները, առանց շեղումներին նայելու։ Իմ տեսությունը հիմնավորած եմ մի քանի ցայտուն օրինակներով, առանց սպառելու բավական նյութը։ Իմ տեսությունը համաձայն չէ հնդեվրոպական լեզվագիտության։ Նրա համար օ և ե ձայներն, օրինակ՝ հիմնական են և կազմում են համեմատությանց հիմք ու եզր, մինչդեռ ես կարծում եմ նրանք հետևանք են պարզ ձայների ձուլման։ Բայց հնդեվրոպական լեզվագիտության <section end="Տեսություն ձույլ բաղաձայների"/><noinclude></noinclude> 23ylo4eb69uizoddmtgrr1l1cno2ov6 104 69590 394928 192919 2026-09-10T13:56:18Z Emptyfear 547 394928 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Voskanyan" /></noinclude><section begin="Մի քանի խոսք Թ․ Հ․ Հ․ Ը․ մասին"/><section end="Մի քանի խոսք Թ․ Հ․ Հ․ Ը․ մասին"/> <section begin="Նամակներ"/>{{Xx-larger|'''Նամակներ'''}} ::Սիրելի մայրիկ! Այսօր ստացա քո նամակը և չուչխելը, շատ ուրախացա, բայց և շատ ցավեցա, որ իմ ասածներս չեք կատարում, ես գալիս ասի, որ ոչինչ միք ուղարկի, հարկավոր չէ - իսկ դուք հանկարծ չուչխել եք ուղարկում։ Կարծիք չկա, որ շատ սիրելուց ես ուղարկել, բայց ավելի լավ կլիներ, որ չուղարկեիր։ Բայց չնեղանաս, ինչ արել ես - արել- հիմի կմտածես, թե Նոր տարուն էլ հարկավոր է մի բան ուղարկել, Աստված է վկա շատ կնեղանամ, որ ուղարկեք - հիմի կասես, թե ուրիշների մայրերը կամ բարեկամները կուղարկեն, կտեսնի նոցա ուտելիս, սիրտը կուզի։ Էդպես բան իսկի մի մտածիլ, նախ իմ ընկերները ինձ էնքան սիրում են, որ մի բան առանց ինձ չեն ուտում- հենց հիմի իմ ընկերներիցս մեկը մի տանձ ուներ - մի տանձն ինչ է, բայց բաժանեց ինձ հետ և երկրորդ, ես ոչ շատ մտիկ եմ անում, թե ինչ են ստանում և ոչ էլ հետաքրքրվում։ Էնպես որ թե ինձ սիրում ես ոչինչ մի ղարկիլ - հո գիտես, որ ես քեզ շատ եմ սիրում, քան աշխարհումս մի բան, թե ուզում ես, որ միշտ սիրեմ, ոչինչ նեղություն մի քաշիլ ղարկելու։ Հիմի մտածում ես, թե որդիս էստեղ լիներ, մեր բաղի խաղողը կուտեր, կուրախանար։ Դու կարծում ես, թե քի՞չ խաղող եմ կերել, օր չի անցել, որ խաղող չուտենք։ Ես չի պիտի գրեի քեզ, թե փող է հարկավոր, բայց ինչ արած - ոչ կոնվերտ ունեի, ոչ թուղթ, շատ աշխատեցի մի ելք գտնել, չգտա - վերջը գրեցի։ Էստեղ զանազան բաների համար փող են հավաքում, ես էլ գրված եմ իհարկե, մեկ էլ դրա համար է հարկավոր։ Դու գրում ես, թե սպիտակեղեն հարկավոր չի՞ – ինչ սպիտակեղեն, էստեղ ամեն շաբաթ փոխում ենք, երեք օրը մի <ջեր> ձեռքի աղլուխներն ու ոտքի փաթաթաններն ենք փոխում։ Երկուշաբթի թազա կարած շորերը կբաժանեն, Մասիսը ձնել է վաղուց <տակերը> սպասում եմ օր օր, թե երբ պիտի գա ձմեռը, ապա գարունքը, որ գամ մեր քաղաք։ Երբեմն գնում եմ դուրս, տեսնեմ Արագածի <տակերը> յա Արայի լեռը հո չի ձնել։ Սաստիկ սպասում եմ ձմռան։ Ես ցույց եմ տալիս էստեղ իբր թե իսկի այնումս չի գալիս քաղաք գնալ։ Խաղալու զանգը տվել է, չեմ կարող շարունակել, պիտի գիմնաստիկա խաղանք․․․ Մնաք բարև, ես լավ եմ․․․ Բոլորին բարև և քիչ նամակագիր<․․․> Մնաք բարև քո՝ Ն․ Աղբալյանց 1892/նոյեմբեր 2 {{Աջաթև|<small>'''ԳԱԹ, Ն․ Աղբալյանի ֆոնդ, գ․ 3839-4'''</small>}} <section end="Նամակներ"/><noinclude></noinclude> iux33xcdxh3262clo06fwe1x6b94qe6 104 69592 394926 192748 2026-09-10T13:55:49Z Emptyfear 547 394926 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Voskanyan" /></noinclude><section begin="Կրթության գործը գաղութներուն մեջ"/>հաջողելու։ Եկեղեցին բավարար չէ առանձին, ազգայնությունը զորացնելու համար, տարրական վարժարաններն ալ անզոր են, անոնց կողքին երկրորդական վարժարանը անհրաժեշտություն մըն է այլևս։ Եթե գոյություն չունենային Ներսիսյան, Կենտրոնական ճեմարան, Սանասարյան երկրորդական վարժարանները, մեր մշակույթը շատ տկար պիտի մնար։ Դժբախտաբար հայրենիքեն հեռու ենք։ Այնտեղ պետք չունինք ձուլման վտանգին համար մեծ ճիգեր թափելու, որովհետև հայրենիքի ամեն մեկ քարը հայ կպատրաստե արդեն։ Հայրենիքեն դուրս, օտար հորիզոններու տակ այնպես չէ, ձուլումի վտանգը ամեն կողմե կա ու կմեծնա․ մենք պետք է հակազդենք, պետք է ազգայնորեն կարծրանանք չլուծվելու համար։ Այս բարերար կարծրացումը կիրագործվի, եթե հավաքականորեն գիտակցինք կրթական կյանքի, ազգային ոգիի մշակման այս անհրաժեշտությունը և հավաքական ճիգերով ալ ընդառաջ երթանք այս նպատակին իրագործման։ {{Աջաթև|<small>'''Յուսաբեր, 1924, № 15-17'''</small>}} <section end="Կրթության գործը գաղութներուն մեջ"/> <section begin="Մի խումբ ուսուցիչներ, «Մեր դպրոցը», Ա․ տարի"/><center>{{x-larger|'''Մի խումբ ուսուցիչներ, «Մեր դպրոցը», Ա․ տարի'''}}<ref>''Պատկերազարդ ձեռագիր այբբենարան է ընթերցարան արտագրության ձեռագիր օրինակներով, Թիֆլիս, 1913, 80 էջ։ Նվիրվում է հայ գրերի գյուտի 1600-ամյակի և տպագրության 400-ամյակի տարեդարձին։''</ref></center> Այս նոր դասագիրքը ձգտում է գոհացում տալ դասավանդության նորագույն պահանջներին։ Ամբողջ այբբենական մասը կազմված է ձեռագիր օրինակներով և համեմատաբար փոքր տեղ է բռնում (28 էջ)։ Գլխագիր և փոքրատառ այբուբենն ամբողջովին անցնելուց հետո է, որ աշակերտներն այս դասագրքով պիտի սովորին տպագիրը ճանաչել ու կարդալ։ Տպագիր այբուբենի վարժությունները, որ ընթանում են ձեռագրին զուգահեռ՝ նույնպես մեծ տեղ չեն բռնում. ընդամենը 10 էջ։ Բոլոր ձեռագիր վարժությունները ուղղահայաց գրություն ունին․ վերջերս այդ տեսակի գրության սկսել են առավելություն տալ։ Ամթողջ դասագրքում ձեռագիր և տպագիր հատվածները համարյա կես առ կես են, այն տարբերությամբ միայն, որ սկզբում բացառապես իշխում է ձեռագիրը, իսկ վերջում գերակշռում է տպագիրը։ Ընթերցանության հատվածներից շատերը գրված են ձեռագրով, որ շատ կնպաստե արտագրության, թելադրության և վայելչագրության գործին։ Այդ ձեռագիր հոդվածները ավելորդ <section end="Մի խումբ ուսուցիչներ, «Մեր դպրոցը», Ա․ տարի"/><noinclude></noinclude> er8i4iqhfyxo7pp9hon4qdumuawxtb2 104 69594 394925 192958 2026-09-10T13:55:14Z Emptyfear 547 394925 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Voskanyan" /></noinclude><section begin="Օրինագիծ"/><section end="Օրինագիծ"/> <section begin="Կրթության գործը գաղութներուն մեջ"/>{{Աջաթև|{{x-larger|'''Կրթության գործը գաղութներուն մեջ'''}}<ref>Շաբաթ իրիկուն, Ամեր․ Միչընի սրահին մեջ, ընտրյալ բազմությանը առջև տեղի ունեցավ ընկ․ Նիկոլ Աղբալյանի բանախոսությունը՝ «Կրթական գործը Գաղութներու մեջ» հետաքրքրական նյութի շուրջ։<br> Ընկեր Աղբալյան պարզ ու հստակ եղանակով մը անմիջապես նյութին անցնելով, պարզեց զայն բազմակողմանի կերպով մը, որ կրնա կրթական ծրագրի մը նախատարերքը կազմել։ Նկատի ունենալով մասնավորաբար գաղութներու կրթական կյանքի կազմակերպման անհրաժեշտությունը, կներկայացնենք այս գեղեցիկ բանախոսությունը, որքան հնար է իր գլխավոր գիծերուն մեջ։</ref>}} {{Կենտրոն|'''Ա'''}} Կրթությունը,- ըսավ ընկեր Աղբալյան,- ազգային և դասակարգային տիրապետության զենք է։ Մեր ներկա հասարակական կազմը այնպես մը եղած է, որ ուրիշ առանձնաշնորհումներու կարգին, կրթությունն ալ մենաշնորհը դարձած է քաղքենի, պուրժուա դասակարգին ձեռքը։ Ան է, որ իր զանազան միջոցներովը կտիրանա կրթության, ան է, որ կկատարելագործե զայն, իսկ հանրային կրթությունը իբրև փշրանք կտրվի ժողովրդական տարրերուն, աշխատավորներուն։ Որովհետև տիրող կարգերուն համար հաճելի չէ, որ բանվորն ու աշխատավորը ուսյալ ըլլան։ Չէ՞ որ տիրելու զենք մըն է կրթությունը։ Ազգերու պայքարին մեջ ալ կրթությունը մեծ դեր կկատարե։ Համաշխարհային մրցումին մեջ գերազանց զենք մըն է գիտությունը։ Հարուստը, ինչպես անհատական, նմանապես նաև ազգերու կյանքին մեջ միշտ հաղթական է, հարուստ դրամով, արդյունաբերությամբ և գիտությամբ։ Իսկ հարուստ ըլլալու համար իբր արդյունաբերող և իբր պատերազմիկ, անհրաժեշտ է դարձյալ կրթված բանվոր և զինվոր ունենալ։ Այսօր մենք գաղութներու մեջ տիրապետության խնդիր չունինք․ ըլլա թվով, ըլլա իրավական վիճակով թույլ ենք մենք։ Մեր միակ խնդիրը գոյության և ապրուստի հարցն է։ Բայց թերի է միայն ապրելու մասին մտածելը, որովհետև ո՞վ չի գիտեր, որ մեր ապրած միջավայրին տարրերուն հետ ձուլվելով, կրնանք ավելի դյուրությամբ ապահովել մեր ապրուստը, ո՛վ չի գիտեր, որ այդ կերպով հազար ու մեկ հոգերե ազատած կըլլանք։ Այնպես որ հոս խնդիրը ոչ թե ապրուստի հոգովը կներկայանա, այլ հայ մնալու։ Էականը այն է, որ մենք ապրինք, հայ մնալով ապրինք։ Կրթությունը, որ մենք կուզենք ունենալ, զենք է նույնպես այս տեսակետեն, զենք՝ ազգայնորեն հարատևելու համար։ Հետևաբար մեր <section end="Կրթության գործը գաղութներուն մեջ"/><noinclude></noinclude> ndu0axcwueotizxg54n51j1be2it910 104 69598 394922 192951 2026-09-10T13:53:32Z Emptyfear 547 394922 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Voskanyan" /></noinclude><section begin="Հայ նկարիչների ընկերության"/>մեզ մատակարարեր նկարչության և ծեփի (лепка) դասատուներ, ինչպես և այդ առարկաներն ավանդեր ցանկացողներին։ Այս գործի կազմակերպության մեջ Ընկերությունդ կարող է մեծապես նպաստել Մինիստրությանս։ Կխնդրեի պատրաստել մի ծրագիր նկարչության և ծեփի բացվելիք վարժարանի համար և Ձեր դիտողություններն այդ արվեստների տարածման մասին մեզանում՝ հաղորդել ինձ գրավոր։ Ձեր գրության մեջ ցանկալի էր պատասխան գտնել հետևյալ հարցումներին. 1) Հնարավո՞ր է մեր առձեռն ուժերով այդպիսի մի վարժարանի հիմունքը դնել. 2) Քանի դասատու և որքան ծախս կպահանջվեր առաջին տարին և ինչ հոդվածներով (դասատու, գործիքներ, շենք, դիվան, տնտեսական և այլն ծախսեր). 3) Քանի տարվան ուսում պիտի ավանդել, ինչ առարկաներ և քանի ժամով։ Ծրագրի մշակության ժամանակ կխնդրեի միշտ նկատի ունենալ այս ձեռնարկության հիմնական նպատակները, որ երկու են. 1) Նպաստել հայոց ազգային արվեստի զարգացման 2) Պատրաստել ծեփի և նկարչության դասատուներ։ Հուսով եմ, թե ընդփույթ պիտի ջանաք մշակել խնդրածս ծրագիրը և Ձեր գրավոր զեկուցումը շուտով հասցնել ինձ։ {{Աջաթև|'''<small>Հանրային կրթության և արվեստի</small>'''}} {{Աջաթև|'''<small>մինիստր</small>'''}} {{Աջաթև|'''<small>Դիվանապետ</small>'''}} {{Աջաթև|'''<small>ՀԱԱ, ֆ. 207, ց. 1, գ. 218, թ. 116</small>'''}} {{Աջաթև|'''<small>11-ը սեպտեմբերի 1919 թ.</small>'''}} <section end="Հայ նկարիչների ընկերության"/> <section begin="Մինիստրների խորհրդին (11 սեպտեմբերի 1919 թ.)"/>{{Կենտրոն|{{x-larger|'''Մինիստրների խորհրդին'''}}}} Թատերական գործի կազմակերպությունը բանավոր հիմքերի վրա դնելու համար անհրաժեշտ է հիմնել թատերական վարժարան (ստուդիա), որ հանրապետությանս մատակարարեր կիրթ դերասաններ։ Այդ ճամփով հնարավոր է միայն փրկել թատրոնն անկումից և հասնել մինչև արվեստի բարձունքը։ Վերջին տարիները Կովկասում, բայց մանավանդ Պոլսում երևացել են թատերական թարմ ուժեր, որ կարող են կենդանություն բերել մեր բեմին, եթե խնամվեն, ստանալով հատուկ թատերական կրթություն։ Այս նպատակով մտադիր եմ երկու հմուտ դերասան ուղարկել Պոլիս, մեկը թեմական արվեստի դասավանդման, մյուսը ծայնի կանոնավորման, <section end="Մինիստրների խորհրդին (11 սեպտեմբերի 1919 թ.)"/><noinclude></noinclude> fao92shvh8betpq9yvj2uw6nzyiyrqr 104 69599 394924 192955 2026-09-10T13:54:42Z Emptyfear 547 394924 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Voskanyan" /></noinclude><section begin="Մինիստրների խորհրդին (9 հոկտեմբերի 1919 թ.)"/> {| |- |3 դասագիրք||50 ռ. |- |12 տետր||36 ռ. |- |3 մատիտ ||12 ռ. |- |2 գրչակոթ||8 ռ. |- |18 գրչածայր ||18 ռ. |- |1 նկարչ. տետր||7 ռ. |- |1 թանաքաման ||3 ռ. |- |թանաք||6 ռ. |- |||140 ռ. |} Նկատի ունենալով, որ միջնակարգ դպրոցի ամեն մի աշակերտին դասական պիտույքներով ապահովելը կնստի 300 ռ. տարեկան. {| |- |6 դասագիրք||150 ռ. |- |24 տետր||72 ռ. |- |4 մատիտ||16 ռ. |- |2 գրչակոթ ||8 ռ. |- |24 գրչածայր ||24 ռ. |- |2 նկարչ. տետր ||14 ռ. |- |1 թանաքաման||3 ռ. |- |թանաք||13 ռ. |- |||300 ռ. |} Եվ հաշվելով, որ 200 աշակերտ իբրև ազատագրության կռվին զոհ գնացած անձանց զավակներ, կարիք կզգան նպաստի, կպահանջվի 300 ռ. X 200 = 60.000 ռ – ընդամենը – 200.000 ռուբլի։ {{Աջաթև|'''<small>Հանրային կրթության և արվեստի</small>'''}} {{Աջաթև|'''<small>մինիստր</small>'''}} {{Աջաթև|'''<small>Դիվանապետ</small>'''}} <section end="Մինիստրների խորհրդին (9 հոկտեմբերի 1919 թ.)"/> <section begin="Օրինագիծ"/>{{Կենտրոն|{{x-larger|'''Օրինագիծ'''}}}} 15 մանկապարտեզ բանալու և այդ նպատակի համար Հանրային Կրթության և Արվեստի Մինիստրության անունով 222000 ռ. վարկ բանալու մասին։ Հոդ. 1. Թույլ տալ Հանրային Կրթության և Արվեստի Մինիստրության բանալ 15 մանկապարտեզ։ Հոդ. 2. 15 մանկապարտեզի ծախսերը հոգալու համար Հանրային կրթության և արվեստի մինիստրության անունով բանալ վարկ 1) 45000 ռ. դեկտեմբեր ամսվա ընթացիկ ծախքը հոգալու համար, 2) 177000 ռ. միանվագ ծախքերը հոգալու համար։ {{Աջաթև|'''<small>Մինիստր նախագահ</small>'''}} {{Աջաթև|'''<small>Հանրային կրթության և արվեստի մինիստր</small>'''}} <section end="Օրինագիծ"/><noinclude></noinclude> gwselplvkizushuwribs39azmlhjiaa 104 69605 394915 192702 2026-09-10T13:42:36Z Emptyfear 547 394915 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Voskanyan" /></noinclude><section begin="Դիտողություններ հայոց լեզվի մասին"/>պակաս մանրապատում խոսելով նրանց հնչափոխական և ձևաբանական երևույթների մասին՝ նա տեղ-տեղ խոսք է անում և նրանց շեշտադրության մասին։ Թվում է, թե շեշտադրության երևույթները նրա ուշադրությունը չեն գրաված այն չափով, որին արժանի էին։ Իր կարծիքները շփոթ են, հակասական և տեսությունները կարոտ են վերաստուգման։ Լեզուների շեշտադրությունը հիմնական երևույթ է։ Տեսանք, թե Մեյեն մեր բառերի արտասովոր կերպարանքը քույր լեզուների համեմատությամբ համարում է մեր շեշտադրության արդյունքը։ «Ուժգնության շեշտը,– գրում է նույն Մեյեն,– որի բովանդակ ուժը հայտնաբերում են այսօրվան գերմաներենն ու անգլերենը, շատ մեծ ազդեցություն է արած» (այդ լեզուների վրա)<ref>A․ Meillet, Caractères généraux des langues germaniques. էջ 71։</ref>։ «Շեշտի երևույթը տիրապետում է ձայնավորների պատմական ձայնաբանության վրա թե ֆրանսերենի և թե ուրիշ ռոմանական լեզուների մեջ»,- գրում է Լ․ Կլեդա»<ref>L․ Cléédal, Manuel de Phonétique et de morphologie historique du Francais. էջ 1։</ref>։ Նկատի ունենալով շեշտադրության մեծ կարևորությունը լեզվական երևույթների բացատրության համար՝ մենք մանր քննության կենթարկենք Հ․ Աճառյանի կարծիքները հայոց կենդանի բարբառների շեշտադրության մասին։ {{Աջաթև|<small>'''Հայրենիք, 1928, № 4, 79-85'''</small>}} <section end="Դիտողություններ հայոց լեզվի մասին"/> <section begin="Նորից շեշտի մասին"/>{{Աջաթև|{{x-larger|'''Նորից շեշտի մասին'''}}}} Մեր կենդանի լեզվի շեշտադրությունը հետազոտելով, կարող ենք մի մոտավոր գաղափար կազմել մեր շեշտադրության հնագույն եղանակի մասին։ «Հաց, միս, թեև» և սրանց նման հազարավոր բառեր Ս․ Մեսրոպի օրերից գալիս են մինչև մեզ՝ առանց փոփոխության։ Ներելի է մտածել, որ նրանցից մի հարյուր կամ ավելի տարի առաջ այդ բառերը նույն կերպարանքն ունեին։ Այս հիման վրա հանդգնություն չի համարվի, եթե ասենք, որ այսօրվա շեշտադրության եղանակն ևս առնվազն նույնքան հին է, որքան այդ կարգի բառերը։ Շեշտը մեծ ավերածություն է կատարած մեր լեզվի մեջ․ մեր բառերի <section end="Նորից շեշտի մասին"/><noinclude></noinclude> cjhzt07bqfzzirazdliux6xcweg52au 104 69610 394920 192939 2026-09-10T13:45:08Z Emptyfear 547 394920 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Voskanyan" /></noinclude><section begin="Հայաստանի համալսարանի բացումը"/>Արևմուտքի հետ մենք կապվելու ենք ոչ միայն տնտեսապես, այլև քաղաքական ու գիտական իմաստով։ Արևմուտքի պետությունների հետ պայքարելու կարողություն չունենք մենք, շատ իսկ է, եթե ընթանանք նրանց ճանապարհով։ Մենք պետք է արտադրենք հում նյութ, և թող Եվրոպան մշակե այդ։ Եվ քանի շուկա լինենք հում նյութի, միշտ կլինենք քաղաքակիրթ պետությունների հետ, և այդ արդեն իսկ պատիվ է մեզ։ Եթե մենք կարողանանք այդ մեծ քաղաքակրթության մեր փոքրիկ մուրճը խփել, այդ իսկ պատիվ է մեզ։ Եվ այս հիմնարկությունը հաստատելով, մենք հիմնում ենք մի աշխատանք, ուր մեր միտքը պիտի աշխատակցի եվրոպական մտքերի ղեկավարությամբ։ Կգա ժամանակ, երբ մենք էլ ի վիճակի կլինենք մի քանի գաղափարներ արտաբերելու մարդկության համար, հայ ժողովուրդը ընդունակ է դրան։ Մեր համբավված ջանասիրության շնորհիվ մենք կհասնենք այն օրվան, երբ ընկերներ կլինենք քաղաքակիրթ ազգերի։ Եվ երբ կվերանա ամեն տեսակ անհավասարություն, այս հիմնարկությունն էլ նպաստած կլինի դրան։ Եվ կստեղծվի համամարդկային մի միություն, երբ բոլոր ազգերը կաշխատեն կողք-կողքի և այսօր մեր սահմաններում կեցած բանակների տեղ մենք կստեղծենք նոր բանակներ մեր երկրի տգիտության և խավարի դեմ<ref>''Ապա կանգ ի առնում պատմալեզվաբանական բաժնի վրա, որից կազմված է լինելու առայժմ համալսարանը, և անում է մի քանի բարեմաղթություններ, որ այս համալսարանում միտքը լինե մատչելի ամենքի համար, մտնելը լինի հեշտ, ելնելը՝ դժվար, որ ուսումը լինի ձրի, գիտությունը վարվի գործնական եղանակով, որ հիմք դրվի համայնական գիտական աշխատանքի։''</ref>։ <section end="Հայաստանի համալսարանի բացումը"/> <section begin="Մինիստրների խորհրդին"/>{{Աջաթև|{{x-larger|'''Մինիստրների Խորհրդին'''}}}} Մինիստրությունս սկսած անցյալ տարվա աշունից հատուկ ուշադրություն է դարձրել մեր դպրոցական սիստեմի վերակազմության վրա։ Մշակած առաջարկը քննության է առնված մինիստրությանս կից դպրոցական խորհրդակցության մեջ, այնուհետև շրջանային տեսուչների կարծիքին է առնվել տարրական դպրոցների դասատախտակի և ուսման տևողության մասին և հավանություն է գտած այդ երկու մարմինների կողմից։ Ըստ հավանություն գտած առաջարկի տարրական ուսումը տևելու է վեց տարի և ավանդվելու է մայրենի լեզվով. այդ վեց տարին բաժանվելու է երկու եռամսյակի. մանր գյուղերում ուսումը պետք է տևի երեք տարի, <section end="Մինիստրների խորհրդին"/><noinclude></noinclude> bxnbkafn7f2h47es35nfc9w07hcflen 104 69613 394919 192940 2026-09-10T13:43:42Z Emptyfear 547 394919 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Voskanyan" /></noinclude><section begin="Հայ վարժապետը"/>որ նա ավելի չէ, քան իր վարժապետը։ Ահա թե ինչու բարձրացնել վարժապետի նկարագիրն ու խորացնել նրա հմտությունը՝ նշանակում է ազնիվ ու գիտուն աշակերտներ ունենալ, իսկ ազնիվ ու գիտուն աշակերտ պատրաստել՝ նշանակում է համայնքը զորացնել։ Այսպիսով վարժապետը ազդակներից մեկն է համայնքի մտավոր ու բարոյական բարեշրջման։ «Ինչպես տերտերը՝ այնպես էլ ծուխը»,– ասում է ռուս առածը։ {{Աջաթև|<small>'''Յուսաբեր, 1954, № 218'''</small>}} <section end="Հայ վարժապետը"/> <section begin="Հայաստանի համալսարանի բացումը"/>{{Աջաթև|{{x-larger|'''Հայաստանի համալսարանի բացումը'''}}<ref>''Յառաջ, 1920, Երևան, № 26-27․․․ Հանդեսը բաց արավ համալսարանի տեսուչ պրոֆ․ Իվ․ Ղամբարյանը, որից հետո ընդարձակ ճառ խոսեց հանրային կրթության նախարար Ն․ Աղբալյանը:''</ref>}} Չնայած որ մեր երկիրն ավերված է ․․․ մեր ժողովուրդը աղքատության մեջ, մենք հիմնում ենք բարձր կրթարան։ Այն, ինչ որ մենք ունենք այսօր, ձեռք է բերված սերունդների արյունով, հարգենք նրանց հիշատակը (ամենքը լուռ ոտքի են կանգնում – խմբ․)։ Մենք վերաշինում ենք մեր տունը և հիմնում կրթության տաճարներ՝ առանց խորհելու, թե ի՞նչ են մտածում մեր մասին մեր թշնամիները, որոնք միշտ քանդել են մեր շինածը․ մեր մեջ հավատ կա, որ այս անգամ հայոց ազգի նավը դուրս կգա փոթորկից անփորձանք։ Մեր թշնամիները չեն հաջողելու, և այն ջահը, որ մենք վառում ենք Հայաստանի բարձրավանդակի վրա, չի հանգչի և կլուսավորե Առաջավոր Ասիան։ Անցնում է մղձավանջը և պայծառանում Հայաստանի երկինքը։ Դեռ մեզ համար բոլոր վտանգներն անցած չեն, դեռ մեկ ձեռքում սուր պիտի ունենանք, բայց արդեն ժամանակն է, որ մյուս ձեռքում գրիչ բռնենք<ref>''Ապա հիշելով դաշնակիցների հաղթությունը՝ շարունակում է․''</ref>։ Խորտակվում է արդեն Թուրքիան և թող շուտ հասնի նրա խորտակման ժամը, որովհետև այդ պետությունը կործանել է քաղաքակրթություններ՝ արաբական, բյուզանդական, հայկական, վրացական և այլն, որովհետև ճիշտ են ասել մեր պատմիչները, թե մաշեցին նրանք մեր ժայռերը և տեղը թողին անապատ։ Չկա նաև Ռուսաստանի բռնապետությունը, և այս երկու բռնապետությունների խորտակումից նոր հորիզոններ են բացվում մեզ, մենք պետք է հաղորդակցության մեջ մտնենք արևմուտքի հետ։ <section end="Հայաստանի համալսարանի բացումը"/><noinclude></noinclude> fndztw8u6w6b1rapzffbnl2s7beqond 104 69617 394923 394835 2026-09-10T13:54:18Z Emptyfear 547 394923 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Voskanyan" /></noinclude><section begin="Մինիստրների խորհրդին (11 սեպտեմբերի 1919 թ.)"/>որ համախմբեն այստեղի թարմ ուժերը, կրթեն նրանց ու պատրաստեն ծրագրածս պետական թատրոնի և թատերական վարժարանի համար իբր սկսնակ դերասաններ ու սաներ։ Այս գործը Պոլսում սկսելն ունի այն առավելությունը, որ 1) դրանով մեր և արևմտահայ ուժերն ու արվեստը շփման մեջ կդրվեն, 2) նրանց հայախոսությունը և բարեձև պահվածքը կպատվաստեն մերոնց, 3) փոխանակ պատահական անձեր հրավիրելու, հնար կունենանք լուրջ ընտրություն անելու մի բազմության միջից, 4) նրանց ապրուստի ծախսերից կազատվենք պատրաստության շրջանում և վերջապես 5) գործի հիմունքը դրած կլինենք և այս տարին ապարդյուն չի անցնի։ Թատերական գործ կազմակերպել Երևանում այս տարի, երբ թատրոնի շենքում Պառլամենտի նիստեր են լինում՝ միանգամայն անհնարին է։ {{Կենտրոն|Հիշյալ նպատակի համար մենք ծախս կունենանք}} {| class="wikitable" |- | Հ. Հ. ըստ կարգի ||Պաշտոններ|| Ամսական ||9 ամսվան <br>հոկտ. - հուլիս ||3 ամսվան <br>հոկտ․- դեկտ. |- | 1. ||Բեմական արվեստի դասատու և գործի վարիչ ||7000 ||63.000 ||21.000 |- |2․|| Ձայնի մարզիչ|| 5000 <br>12000 ||45000<br> 108.000 ||15.000 <br>36.000 |} Միանվագ ծախսեր. {| |- |ճամփու ծախս երկու հոգու մինչև Պոլիս||10.000 |- |Բնակարանի հարդարման և այլ ծախսեր|| 10.000 |- |||56.000 ռ. |} {{Աջաթև|'''<small>9 հոկտեմբերի 1919 թ., Երևան</small>'''}} <section end="Մինիստրների խորհրդին (11 սեպտեմբերի 1919 թ.)"/> <section begin="Մինիստրների խորհրդին (9 հոկտեմբերի 1919 թ.)"/><center>{{x-larger|'''Մինիստրների խորհրդին'''}}</center> Հայաստանի տերիտորիայում գտնվող տարրական դպրոցներում կարող են լինել մոտ 1000 հոգի աշակերտ, որոնք իբրև ազատագրության կռվում զոհված անձանց զավակներ, կարիք են զգում նպաստի։ Ամեն մի աշակերտ դասական պիտոյքներով ապահովելը կնստի տարեկան -140 ռ. <section end="Մինիստրների խորհրդին (9 հոկտեմբերի 1919 թ.)"/><noinclude></noinclude> 65iqbuu1a0w5p5alu0dmgdx2w0kqfmg 104 69618 394921 192943 2026-09-10T13:53:15Z Emptyfear 547 394921 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Voskanyan" /></noinclude><section begin="Մինիստրների խորհրդին"/>այդ ուսումը կավանդվի մայրենի լեզվով և մեր դպրոցների դասաբաշխման համեմատ։ <center>'''ԴԱՍԱՏԱԽՏԱԿ'''</center> <center>'''Պետական տարրական դպրոցների'''</center> {| |- ! Առարկաներ !! Դասարաններ |- | '''Հայոց լեզու''' || 123456 |- | '''Թվաբանություն'''|| 666666 |- | '''Պատմություն, բնագիտություն, աշխարհ, առողջապահ. գիտ.'''||446633 |- |'''Երգեցողություն'''||222222 |- | '''Նկարչություն''' ||333333 |- | '''Ձեռքի աշխատանք'''||444679 |- | '''Մարմնամարզ''' ||ամեն օր կես ժամ |- | ||24 24 23 30 30 32 |} Դպրոցական հիշյալ կարգը և ավանդվելիք առարկաների ցանկը պետք է լինի հանրային կրթության նպատակը, որից թերևս կյանքի բերումով ստիպված լինեն ինչ-ինչ շեղումներ կատարելու։ Համենայն դեպս օրինական ուժ պետք է տալ տարրական կրթության այդ կարգին։ Այս նկատումներով խնդրում եմ ընդունել և Պառլամենտի հավանությանն առաջարկել սրանց կից օրինագիծը։ {{Աջաթև|'''Հանրային կրթության և արվեստի'''}} {{Աջաթև|'''մինիստր'''}} {{Աջաթև|'''Դիվանապետ'''}} {{Աջաթև|'''ՀԱԱ, ֆ. 199, ց. 1, գ. 98, թ. 98'''}} {{Աջաթև|'''12 սեպտեմբերի 1919 թ.'''}} <section end="Մինիստրների խորհրդին"/> <section begin="Հայ նկարիչների ընկերության"/><center>{{x-larger|'''Հայ նկարիչների ընկերության'''}}</center> Հայ արվեստի զարգացման հիմունքները դնելու և արվեստի բարիքը հանրությանը բաշխելու դիտումով Մինիստրությունս մտադիր է արվեստի մյուս ճյուղերին զուգահեռ ու հավասար զարկ տալ և նկարչության ու քանդակին։ Առաջին նվագ անհրաժեշտ է ունենալ մի վարժարան, որ <section end="Հայ նկարիչների ընկերության"/><noinclude></noinclude> 49icl6uwhdmd59a07lnpyd1wvrd1kha 104 69656 394918 192936 2026-09-10T13:43:27Z Emptyfear 547 394918 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Voskanyan" /></noinclude><section begin="Ձիւն ձմեռն"/><section end="Ձիւն ձմեռն"/> <section begin="Հայ վարժապետը"/>{{Xx-larger|'''Կրթություն'''}} {{Աջաթև|{{x-larger|'''Հայ վարժապետը'''}}}} «Ոչ է աշակերտ առավել քան զվարդապետ իւր»,– ասում է Ս․ Գիրքը և հետո, թե «շատ է աշակերտին», եթե «եղիցի իբրև զվարդապետ իւր» (Մատթ․, ժ․ 24)»։ Եվ ճիշտ է ասածը. քանի դեռ մեկն աշակերտ է՝ աշակերտած ճյուղի մեջ բնավ չի կարող առավել լինել, քան իր վարդապետը, և արդեն շատ մեծ բան կլինի, եթե նա իր աշակերտ տեղով հավասարեր իր վարդապետին։ Ավելի վեր գնալու համար նա պետք է որոնի ավելի մեծ վարդապետ և հին պատմությունը նորից սկսի։ Մյուս կողմից Լ․ Տոլստոյը նկատում է, թե կրթությունը մի գործունեություն է, ուր կրթողն աշխատում է, որ իր կրթածը հավասարի իրեն։ Ս․ Գրքի խոհուն ընթերցման մի արձագա՞նք է այս միտքը, թե՞ անձնական հղացում - չգիտեմ, պարզ է սակայն, որ այս գաղափարը նույն ոլորտի մեջ է թևածում, ուր սավառնում է Ս․ Գրքի մտածումը։ Իմացող ու չիմացող, հմուտ ու համբակ երկու կողմեր են՝ տարիքով հաճախ ավագ ու կրտսեր, բայց գիտությամբ ու հմտությամբ միշտ անհավասար՝ իմացության ու վարժության այն ճյուղի մեջ, ուր հանդիպում են իրար իբր աշակերտ ու վարդապետ։ Եվ աշակերտի ուսումը վերջանում է այնտեղ, երբ ուսանելի նյութի հանդեպ երկու կողմերը գալիս կանգնում են նույն հարթության վրա։ Աշակերտը, որ մինչ այդ առավել չէր իր վարդապետից, հիմա դառնում է «իբրև զվարդապետ իւր»։ Եթե մեծ իմաստասերի և մեծագույն Գրքի ասածները ճշմարիտ են, ապա մեծ նշանակություն ունի աշակերտի համար, թե ո՞վ է իր վարդապետը, և ավելի մեծ նշանակություն ունի հանրության համար, թե ո՞վ է այն վարդապետը, որից սովորաբար առավել չի լինում աշակերտը - և որին հավասար լինել շատ իսկ է նրա համար։ Այսպես ուրեմն՝ կրթության գործում վարժապետն ավելի կարևոր է, քան աշակերտը։ Անշուշտ առանց աշակերտի ո՛չ վարժարան կարող է լինել և ո՛չ վարժապետ, բայց թե ի՞նչ է այդ վարժարանը, վարժապետից է կախված։ Եթե վարժապետն ինքը խեղճ մարդու մեկն է - թե՛ իբր բնույթ, թե՛ իբր պաշար - ապա չի կարելի մի մեծ բարիք նկատել, որ աշակերտը դարձած է վարժապետին հավասար, և ոչ էլ մի մեծ չարիք համարել, <section end="Հայ վարժապետը"/><noinclude></noinclude> n8jril51b0p337fi8rfdx2c5lql3vq5 104 69667 394917 192963 2026-09-10T13:43:10Z Emptyfear 547 394917 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Voskanyan" /></noinclude><section begin="Տեսություն ձույլ բաղաձայների"/>բառերն այսպիսով կարող են կշռի գալ մեր '''ց''' ունեցող բառերի և ձևերի հետ։ Այս տեսությունն արժեք ունի և օտար '''ց'''-երի համար։ Պետք է նախ վերականգնել '''ց'''–երի նախնական վիճակը և ապա միայն բառերն ու ձևերը համեմատել իրար հետ և գծել նրանց հոլովույթի ծիրը։ {{Աջաթև|'''<small>Բանասերի հուշագիր, պր․ Ա և Բ, Բեյրութ, 1937, էջ 1-17, 21-23</small>'''}} <section end="Տեսություն ձույլ բաղաձայների"/> <section begin="Ձիւն ձմեռն"/>{{Աջաթև|{{x-larger|'''Ձիւն ձմեռն'''}}}} Կ. Բրուգման մեր «ձիւն» բառը կշռում է մի շարք օտար բառերի հետ, որ «ձմեռն» են նշանակում (Տե՛ս՝ Gramm. Comp., էջ 165)։ Եթե օտարի «ձմեռը» մեզ համար «ձիւն» է դարձած՝ անհնարին չէ, որ մեր իսկ լեզվի մեջ այդ երկու բառերն արմատակից լինեն։ Ա. Մեյեն նկատում է, թե իսկապես «ամեն մի բառ իր պատմությունն ունի» (Introduction, էջ 14)։ Ես մտադիր եմ մեր «ձիւն» ու «ձմեռն» բառերի «պատմությունն անել» և ցույց տալ, որ նրանք արմատակից են։ Միաժամանակ ես պիտի պարզեմ մի քանի հարակից լեզվական երևույթներ։ {{Կենտրոն|'''* * *'''}} «Ձիւն» բառի սեռականն է «ձեան», իսկ «ձմեռն» բառինը՝ «ձմերան»։ Ժողովուրդն արտաբերում է «ձմեռ», թեև բարդությանց մեջ պահում է «ձմեռն», օրինակ «ձմեռնամուտ»։ Աշխարհաբարի մեջ «ձմեռն» բառը տալիս է տարատեսակ սեռականներ, ձմեռվա, ձմեռվան, ձմռան, ձմեռան։ Հին բարդությանց մեջ այդ բառը մտնում է երկու ձևով, իբր «ձմեռն» և «ձմեր», այսպես ձմեռնական, ձմեռնային և ձմերական, ձմերային, ձմերոց։ Բառի բուն ձևն անշուշտ «ձմերն» է, ն-ի հարևանությունն է պատճառը, որ արմատական '''ր'''-ն դարձած է '''ռ'''։ Ի՞նչ են եղած «ձիւն» ու «ձմեռն» բառերի նախավոր ձևերը։ Մեր «ձմեռն» բառի '''«ձմ»''' զուգաձայնի մեջ անկասկած սղված է մի հին ձայնավոր։ Հիմնվելով օտար համարժեքների վրա, մենք կարող ենք ասել, թե այդ ձայնավորը եղած է մի վաղեմի '''ի.''' ( համ. հ. սլ. Zima., սնսկ. himas, լատ․ hiems, զենդ, Zima-): Ուրեմն մեր բառը կարող ենք վերականգնել իբր «ձիմեռն»։ ՎԵրջին ծածուկ վանկի մեջ թմրած է մի հին ձայնավոր, որ երևում է սեռականի մեջ և է '''ա'''։ '''Ռ'''-ին իր նախավոր արժեքը տալով մենք կարող ենք վերակազմել բառի հին ձևն իբր «ձիմերան»։ Այս <section end="Ձիւն ձմեռն"/><noinclude></noinclude> enriiohk9z6p4iipvgpo96bq772q1z0 0 132264 395120 394008 2026-09-11T09:57:48Z Անունով խմբագիր 4841 395120 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title=Արփիի պատմածից |section = |previous = [[Փոքրիկ այգեպանը]] |next = [[Արփին ու ծիտը]] |notes = Աղբյուր՝ <span title="Արփին խաղում է բակում (մանկական բանաստեղծություններ),">[[Արփին խաղում է բակում]] (մանկական բանաստեղծություններ), նկարազարդ, Երևան, «Նովել» հրատ., 2026, 16 էջ, տպ. 150 օր. (էջ 8)։ |author =Արիս Արսենի}} {{բանաստեղծություն|ԱՐՓԻԻ ՊԱՏՄԱԾԻՑ|<poem> ''<small>(«Ի՞նչ են պատմում փոքրիկները» ''շարքից)</small> Գիտե՞ք, ես արդեն Մեկ տարեկան եմ, Ոտքերիս վրա Լավ էլ վստահ եմ։ Մի քանի բառ էլ Արդեն սերտել եմ, Ես իմ ապագան Արդեն կերտել եմ։ ''<small>01.09.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ</small> </poem>|}} 86ik87d8a5vcu7dek7usogilr697yeo 395121 395120 2026-09-11T10:00:22Z Անունով խմբագիր 4841 395121 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title=Արփիի պատմածից |section = |previous = [[Իմ մայրիկը]] |next = [[Արփին ու ծիտը]] |notes = Աղբյուր՝ <span title="Արփին խաղում է բակում (մանկական բանաստեղծություններ),">[[Արփին խաղում է բակում]] (մանկական բանաստեղծություններ), նկարազարդ, Երևան, «Նովել» հրատ., 2026, 16 էջ, տպ. 150 օր. (էջ 8)։ |author =Արիս Արսենի}} {{բանաստեղծություն|ԱՐՓԻԻ ՊԱՏՄԱԾԻՑ|<poem> Գիտե՞ք, ես արդեն Մեկ տարեկան եմ, Ոտքերիս վրա Լավ էլ վստահ եմ։ Մի քանի բառ էլ Արդեն սերտել եմ, Ես իմ ապագան Արդեն կերտել եմ։ ''<small>01.09.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ</small> </poem>|}} 41xumau8vze439q5pocui56srknlmi8 0 150361 395118 394828 2026-09-11T09:53:37Z Անունով խմբագիր 4841 395118 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Արփին խաղում է բակում |section = |previous = |next = |notes = |author= Արիս Արսենի |year= 2026 }} {{Սյուն|1}} <poem> * [[Հաճելի եղանակ]] * [[Ձյուն-ծաղիկը՝ ձնծաղիկը]] * [[Արփիի «պահմտոցին»]] * [[Արփին եմ ես]] * [[Փոքրիկ այգեպանը]] * [[Իմ մայրիկը]] * [[Արփիի պատմածից]] * [[Արփին ու ծիտը]] * [[Սարդ-մարդիկ]] * [[Կատուն և շունը]] * [[Քանի օր եմ ապրե՞լ...]] * [[Ում եմ սիրում ամենից շատ]] * [[ԱՐՓԻԻՍ|Արփիիս]] </div class> ________________________________________________________________ {{Սյուն|3}} '''ՀԱՃԵԼԻ ԵՂԱՆԱԿ Այսօր գարնան Վերջին օրն է, Մաքուր օդ: Վաղն ամառ է, Վաղն արև է, Տապ ու տոթ: Ես գնում եմ Բակում կրկին Խաղալու: Դրսում վաղն է Դեռ տապ ու տոթ Լինելու: '''ՁՅՈՒՆ-ԾԱՂԻԿԸ՝ ՁՆԾԱՂԻԿԸ Ձյունն ու գարունն Իրար դեմ են, Համարյա թե՝ թշնամի, Բայց մի ծաղկում Միացել են՝ Դարձել քնքուշ ձնծաղիկ: Ձմեռն ինչքան Կոպիտ, դաժան՝ Ջուր է գարնան աչքերում, Բարի լուրը Հաղթած գարնան՝ Ձնծաղիկն է միշտ բերում: '''ԱՐՓԻԻ «ՊԱՀՄՏՈՑԻՆ» Եկեք խաղանք Պահմտոցի, Պահվենք շենքում Հին դպրոցի: Դուք թաքնվեք, Իսկ ես գնամ, Իմ քեռիենց Տանը մնամ: Տեղս չասեմ, Թող չիմանան, Փնտրեն երկար, Անվերջ ման գան: Պապի՛, տատի՛, Լավ կփնտրեք, Այնպես փնտրեք, Որ ինձ գտնեք: Չգտնեք էլ` Ոչինչ, ոչինչ, Չեմ կորչելու, Տուն եմ գալու: '''ԱՐՓԻՆ ԵՄ ԵՍ Բակ եմ իջնում Ես խաղալու, Համ էլ մարդկանց Բարևելու: Մոտենում եմ` Ասում. — Բարև, Ես Արփին եմ` Ձեր հարևան, Պե՞տք է` բերեմ Ձեզ ինչ որ բան,- Վազեմ խանութ, Գնամ ջրի, Դա ձեզ համար Կանեմ ձրի՛: - Դու Արփի ես, Իսկը` արև,- Բոլորն են ինձ Այդպես ասում: Իմ անունն ինձ Շա¯տ է սազում: ...Արփին խաղում է բակում, Բակում էլ չեն կրակում: '''ՓՈՔՐԻԿ ԱՅԳԵՊԱՆԸ Այգուն մոտիկ մեր աղբյուրից Այնքան ջուր եմ կրել,- Թառամում են ծաղիկները, Չեմ հասցնում ջրել: Լուռ կախել են աչիկները Ծաղիկները այգում, Ջուր հասցրեք, ծաղիկները Տառապում են անքուն: Սոսե, Վիկա, Մանե, ո՞ւր եք, Ո՜նց եք հանգիստ քնել, Թառամում են ծաղիկները, Պետք է շտապ ջրել: Ծաղիկներ ջան, մի թառամեք, Ջուր ենք արդեն բերել, Դե, մի քիչ էլ որ համբերեք` Կարող ենք լա՜վ ջրել: Ու արթնացան ծաղիկները, Բացին աչիկները, Իսկ վերևից շփոթահար Նայում էր արևը: '''ԻՄ ՄԱՅՐԻԿԸ Իմ մայրիկը շատ լավ գիտի` Տանը ինչ կա, Տանն ինչ չկա, Բայց ես էլ եմ, չէ՞, հետևում, Մեծ աղջիկ եմ, Փոքր հո չե՞մ: Միասին ենք խանութ գնում, Հարցնում եմ. - Տանն ի՞նչ չկա, Տանը դեղձ կա՞, Բանա՞ն, Խնձո՞ր, Տատին կիտրոն Ուզե՞լ է, Չէ՞: Ու առնում ենք մրգեր պես-պես՝ Դեղձ ու սալոր, Բանան, խնձոր... Միրգ եմ ուտում ամեն օր ես, Վիտամին է ինձ հարկավոր: Ձմերուկն է՛լ չմոռանանք, Ուտենք, Ուտենք ու կշտանանք: Ձմերուկի՞ց: Ո՜նց կշտանանք: '''ԱՐՓԻԻ ՊԱՏՄԱԾԻՑ Գիտե՞ք, ես արդեն Մեկ տարեկան եմ, Ոտքերիս վրա Լավ էլ վստահ եմ: Մի քանի բառ էլ Արդեն սերտել եմ, Ես իմ ապագան Արդեն կերտել եմ: '''ԱՐՓԻՆ ՈՒ ԾԻՏԸ Մի ծիտ տեսա ճամփի վրա,- Մոլորվե՞լ էր, շփոթվե՞լ, Մոտեցա, որ քշեմ գնա, Բայց նա տեղից չի շարժվել: Խղճալի էր տեսքը նրա,- Հազիվ կտուցն իր բացել Եվ հայացքը՝ ջուր աղերսող, Երկնքին էր լուռ հառել: Ջուր տվեցի հսկույն նրան, Խմեց՝ մի քիչ հովացավ, Ուժ հավաքեց, թևավորվեց, Թևին տվեց՝ հեռացավ: '''ՍԱՐԴ-ՄԱՐԴԻԿ Սարդը մա՞րդ է, թե՞ մարդն է սարդ, Չեմ հասկանում ես կարգին, Ո՞վ է հյուսում սարդոստայնը` Մարդու համար իր դրկից: Եվ ինչո՞ւ են մարդիկ իրար Անում միայն վատություն, Մտածում եմ` չեմ հասկանում Վարքն ու հոգին ես մարդու: '''ԿԱՏՈՒՆ ԵՎ ՇՈՒՆԸ Կատուն նստել է քարին, Լուռ նայում է նկարին: ...Հեռվում կատու նկատած Շունն աչքերը լայն բացել, Եվ պատրաստվում էր ցատկել Այդ... յուղաներկ նկարից: ...Զարմանում ես ակամա` Կատվի հանգիստ պահվածքից: '''ՔԱՆԻ ՕՐ ԵՄ ԱՊՐԵ՞Լ... — Քանի՞ օր եմ,- ինձ են հարցնում, Ապրել Արցախ իմ աշխարհում: Աշխարհ չէի եկել ես դեռ` Իմ աշխարհն էր շրջափակվել: Ես ծնվել եմ այդ օղակում, Չարով լցված այդ ծուղակում: Տասնինն օրս էլ երբ լրացավ` Պատերազմը վրա հասավ: Չար աշխարհը լուռ նայում էր, Իսկ աշխարհս կործանվում էր: Տուն ու տեղը մեր թողեցինք Ու բռնա-տե-ղա-հան-վեցինք: Բայց դեռ ետ եմ գալու նորից Արցախն` իմ սերն` ծնված օրից: ...Վա¯յ, չասացի` քանի օր եմ... ...Քսաներեք, Ընդամենը: '''ՈՒՄ ԵՄ ՍԻՐՈՒՄ ԱՄԵՆԻՑ ՇԱՏ Զարմանում եմ ես հաճախ բայց` Ո՜նց են տալիս ինձ նման հարց,- Ում եմ սիրում ամենից շա՞տ, Չե՞ք հասկացել, իրո՞ք, հաստա՞տ: Այս աշխարհում՝ կյանքով լիքը, Ինձ կյանք տվեց իմ մայրիկը, Ձեռքս բռնեց, որ չընկնեի, Ինձ օրորեց, որ քնեի, Ինձ ջա՜նք տվեց իմ մայրիկը, Ապրելո՜ւ ջանք՝ իմ մայրիկը: Եվ ուրեմն՝ ամենից շատ, Բոլորից շատ, Ես սիրում եմ իմ մայրիկին: Իմ մայրիկն է ինձ օրորել Եվ սիրելու ձիրք շնորհել: '''ԱՐՓԻԻՍ ''Ծննդյան երրորդ տարեդարձի առիթով ''Դու մեծանում ես, ''Ես ծերանում եմ: Ես մեծացել եմ՝ Էլ ո՜ւր մեծանամ, Վաթսունյոթն անց եմ, Շուտով կգնամ: Դու երեք ես դեռ, Արդե՛ն երեք ես, Փոքրի՜կ իմ թիթեռ, Ամեն ինչ գիտես: Դու վաղ գարուն ես՝ Ես ուշ աշուն եմ, Դու ինչ ասում ես՝ Ես միշտ հիշում եմ: Ապրում՝ քո ամեն Ժպիտով, բառով, Քո արտասանած Ամեն մի տառով: Ծաղկի՛ր դու, ապրի՛ր, Ցնծա՛, ի՜մ բալիկ, Քեզ՝ լույս արևներ, Քեզ՝ լուսե գալիք: </poem> </div class> [[Կատեգորիա:Արիս Արսենիի բանաստեղծություններ]] [[Կատեգորիա:Արիս Արսենիի մանկական բանաստեղծություններ]] 5e6z7q2xhk6n2vng22pjyf47o9ebp01 0 150376 395119 394081 2026-09-11T09:55:45Z Անունով խմբագիր 4841 395119 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= ԻՄ ՄԱՅՐԻԿԸ |section = |previous = [[Փոքրիկ այգեպանը]] |next = [[Արփիի պատմածից]] |notes = Աղբյուր՝ <span title="Արփին խաղում է բակում (մանկական բանաստեղծություններ),">[[Արփին խաղում է բակում]] (մանկական բանաստեղծություններ), նկարազարդ, Երևան, «Նովել» հրատ., 2026, 16 էջ, տպ. 150 օր. (էջ 8)։ |author =Արիս Արսենի}} {{բանաստեղծություն|ԻՄ ՄԱՅՐԻԿԸ|<poem> Իմ մայրիկը շատ լավ գիտի` Տանը ինչ կա, Տանն ինչ չկա, Բայց ես էլ եմ, չէ՞, հետևում, Մեծ աղջիկ եմ, Փոքր հո չե՞մ: Միասին ենք խանութ գնում, Հարցնում եմ. - Տանն ի՞նչ չկա, Տանը դեղձ կա՞, Բանա՞ն, Խնձո՞ր, Տատին կիտրոն Ուզե՞լ է, Չէ՞: Ու առնում ենք մրգեր պես-պես՝ Դեղձ ու սալոր, Բանան, խնձոր... Միրգ եմ ուտում ամեն օր ես, Վիտամին է ինձ հարկավոր: Ձմերուկն է՛լ չմոռանանք, Ուտենք, Ուտենք ու կշտանանք: Ձմերուկի՞ց: Ո՜նց կշտանանք:</poem>|}} [[Կատեգորիա:Արիս Արսենիի բանաստեղծություններ]] [[Կատեգորիա:Արիս Արսենիի մանկական բանաստեղծություններ]] 6ljqd58zrfrzko3sw85w5uxzjlplppr 0 150996 394931 394844 2026-09-10T14:22:26Z Emptyfear 547 394931 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Գրականության պատմություն|previous = |next = [[Ղազար Փարպեցի (Նիկոլ Աղբալյան)|Ղազար Փարպեցի]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Հայ գրականության պատմություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='7' to='15' fromsection='Գրականության պատմություն' tosection='Գրականության պատմություն'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղաբաբյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] c9pkx7gakexupis2zzp4i9lhx93l7cx 395040 394931 2026-09-10T17:48:42Z Emptyfear 547 Աղաբաբյան > Աղբալյան (via JWB) 395040 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Գրականության պատմություն|previous = |next = [[Ղազար Փարպեցի (Նիկոլ Աղբալյան)|Ղազար Փարպեցի]] |author = Նիկոլ Աղբալյան |section =Հայ գրականության պատմություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='7' to='15' fromsection='Գրականության պատմություն' tosection='Գրականության պատմություն'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղբալյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] jduvj6nhqx4im0s6g41cb0k11ww2naz 0 150997 394932 2026-09-10T14:22:53Z Emptyfear 547 Նոր էջ «{{Վերնագիր |title= Ղազար Փարպեցի|previous = [[Գրականության պատմություն (Նիկոլ Աղբալյան)|Գրականության պատմություն]] |next = [[Սայաթ-Նովայի հետ (Նիկոլ Աղբալյան)|Սայաթ-Նովային հետ]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Հայ գրականության պատմություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.dj...»: 394932 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Ղազար Փարպեցի|previous = [[Գրականության պատմություն (Նիկոլ Աղբալյան)|Գրականության պատմություն]] |next = [[Սայաթ-Նովայի հետ (Նիկոլ Աղբալյան)|Սայաթ-Նովային հետ]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Հայ գրականության պատմություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='15' to='25' fromsection='Ղազար Փարպեցի' tosection='Ղազար Փարպեցի'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղաբաբյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] 224xmfr65ns4o52f99zszvghydudplt 395072 394932 2026-09-10T17:49:21Z Emptyfear 547 Աղաբաբյան > Աղբալյան (via JWB) 395072 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Ղազար Փարպեցի|previous = [[Գրականության պատմություն (Նիկոլ Աղբալյան)|Գրականության պատմություն]] |next = [[Սայաթ-Նովայի հետ (Նիկոլ Աղբալյան)|Սայաթ-Նովային հետ]] |author = Նիկոլ Աղբալյան |section =Հայ գրականության պատմություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='15' to='25' fromsection='Ղազար Փարպեցի' tosection='Ղազար Փարպեցի'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղբալյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] e0sx8lwzrv2wwcoovw494qvok0gq2um 0 150998 394933 2026-09-10T14:23:03Z Emptyfear 547 Նոր էջ «{{Վերնագիր |title= Սայաթ-Նովային հետ|previous = [[Ղազար Փարպեցի (Նիկոլ Աղբալյան)|Ղազար Փարպեցի]] |next = [[Ը․ Տաղ (Նիկոլ Աղբալյան)|Ը․ Տաղ]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Հայ գրականության պատմություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='25' to='30' fromsection='Սայաթ-Նովային հետ' tosect...»: 394933 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Սայաթ-Նովային հետ|previous = [[Ղազար Փարպեցի (Նիկոլ Աղբալյան)|Ղազար Փարպեցի]] |next = [[Ը․ Տաղ (Նիկոլ Աղբալյան)|Ը․ Տաղ]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Հայ գրականության պատմություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='25' to='30' fromsection='Սայաթ-Նովային հետ' tosection='Սայաթ-Նովային հետ'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղաբաբյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] 7p42qertcq676z1czgj8qn6e83a32i7 395093 394933 2026-09-10T17:49:43Z Emptyfear 547 Աղաբաբյան > Աղբալյան (via JWB) 395093 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Սայաթ-Նովային հետ|previous = [[Ղազար Փարպեցի (Նիկոլ Աղբալյան)|Ղազար Փարպեցի]] |next = [[Ը․ Տաղ (Նիկոլ Աղբալյան)|Ը․ Տաղ]] |author = Նիկոլ Աղբալյան |section =Հայ գրականության պատմություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='25' to='30' fromsection='Սայաթ-Նովային հետ' tosection='Սայաթ-Նովային հետ'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղբալյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] kkglzqzl7awp2b36qgi018d55f6kigt 0 150999 394935 2026-09-10T14:23:50Z Emptyfear 547 Նոր էջ «{{Վերնագիր |title= Ը․ Տաղ|previous = [[Սայաթ-Նովայի հետ (Նիկոլ Աղբալյան)|Սայաթ-Նովային հետ]] |next = [[Գրիգոր Նարեկացի և Կորյուն (Նիկոլ Աղբալյան)|Գրիգոր Նարեկացի և Կորյուն]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Հայ գրականության պատմություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='30'...»: 394935 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Ը․ Տաղ|previous = [[Սայաթ-Նովայի հետ (Նիկոլ Աղբալյան)|Սայաթ-Նովային հետ]] |next = [[Գրիգոր Նարեկացի և Կորյուն (Նիկոլ Աղբալյան)|Գրիգոր Նարեկացի և Կորյուն]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Հայ գրականության պատմություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='30' to='38' fromsection='Ը․ Տաղ' tosection='Ը․ Տաղ'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղաբաբյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] 6lh94alx4yhd0d7hn00g88ohywe8s8o 395048 394935 2026-09-10T17:48:52Z Emptyfear 547 Աղաբաբյան > Աղբալյան (via JWB) 395048 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Ը․ Տաղ|previous = [[Սայաթ-Նովայի հետ (Նիկոլ Աղբալյան)|Սայաթ-Նովային հետ]] |next = [[Գրիգոր Նարեկացի և Կորյուն (Նիկոլ Աղբալյան)|Գրիգոր Նարեկացի և Կորյուն]] |author = Նիկոլ Աղբալյան |section =Հայ գրականության պատմություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='30' to='38' fromsection='Ը․ Տաղ' tosection='Ը․ Տաղ'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղբալյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] 757fci4z1aw7aftrjdz6g6pq9gj2j3n 0 151000 394936 2026-09-10T14:24:00Z Emptyfear 547 Նոր էջ «{{Վերնագիր |title= Գրիգոր Նարեկացի և Կորյուն|previous = [[Ը․ Տաղ (Նիկոլ Աղբալյան)|Ը․ Տաղ]] |next = Հովհաննես Թումանյանի «Նաղաշ Հովնաթան և նրա, Քուչակ Նահապետի ու Սայաթ-Նովայի սերը» (Նիկոլ Աղբալյան)|Հովհաննես Թումանյանի «Նաղաշ Հովնաթան և նրա, Քուչակ Նահապետի ու Սայաթ-Նովայի...»: 394936 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Գրիգոր Նարեկացի և Կորյուն|previous = [[Ը․ Տաղ (Նիկոլ Աղբալյան)|Ը․ Տաղ]] |next = [[Հովհաննես Թումանյանի «Նաղաշ Հովնաթան և նրա, Քուչակ Նահապետի ու Սայաթ-Նովայի սերը» (Նիկոլ Աղբալյան)|Հովհաննես Թումանյանի «Նաղաշ Հովնաթան և նրա, Քուչակ Նահապետի ու Սայաթ-Նովայի սերը»]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Հայ գրականության պատմություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='38' to='40' fromsection='Գրիգոր Նարեկացի և Կորյուն' tosection='Գրիգոր Նարեկացի և Կորյուն'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղաբաբյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] 2iqxcwi1epkvzdjtg0k4phq2f4q3ftt 395041 394936 2026-09-10T17:48:43Z Emptyfear 547 Աղաբաբյան > Աղբալյան (via JWB) 395041 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Գրիգոր Նարեկացի և Կորյուն|previous = [[Ը․ Տաղ (Նիկոլ Աղբալյան)|Ը․ Տաղ]] |next = [[Հովհաննես Թումանյանի «Նաղաշ Հովնաթան և նրա, Քուչակ Նահապետի ու Սայաթ-Նովայի սերը» (Նիկոլ Աղբալյան)|Հովհաննես Թումանյանի «Նաղաշ Հովնաթան և նրա, Քուչակ Նահապետի ու Սայաթ-Նովայի սերը»]] |author = Նիկոլ Աղբալյան |section =Հայ գրականության պատմություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='38' to='40' fromsection='Գրիգոր Նարեկացի և Կորյուն' tosection='Գրիգոր Նարեկացի և Կորյուն'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղբալյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] jyjlgjujrpdes8yi0y4dkqr20owwb3m 0 151001 394937 2026-09-10T14:24:14Z Emptyfear 547 Նոր էջ «{{Վերնագիր |title= Հովհաննես Թումանյանի «Նաղաշ Հովնաթան և նրա, Քուչակ Նահապետի ու Սայաթ-Նովայի սերը»|previous = [[Գրիգոր Նարեկացի և Կորյուն (Նիկոլ Աղբալյան)|Գրիգոր Նարեկացի և Կորյուն]] |next = [[Մանուկ Աբեղյան (Նիկոլ Աղբալյան)|Մանուկ Աբեղյան]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Հայ գ...»: 394937 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Հովհաննես Թումանյանի «Նաղաշ Հովնաթան և նրա, Քուչակ Նահապետի ու Սայաթ-Նովայի սերը»|previous = [[Գրիգոր Նարեկացի և Կորյուն (Նիկոլ Աղբալյան)|Գրիգոր Նարեկացի և Կորյուն]] |next = [[Մանուկ Աբեղյան (Նիկոլ Աղբալյան)|Մանուկ Աբեղյան]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Հայ գրականության պատմություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='40' to='42' fromsection='Հովհաննես Թումանյանի «Նաղաշ Հովնաթան և նրա, Քուչակ Նահապետի ու Սայաթ-Նովայի սերը»' tosection='Հովհաննես Թումանյանի «Նաղաշ Հովնաթան և նրա, Քուչակ Նահապետի ու Սայաթ-Նովայի սերը»'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղաբաբյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] 55gb6yn1vzyausjde9rjl61frueqyql 395070 394937 2026-09-10T17:49:18Z Emptyfear 547 Աղաբաբյան > Աղբալյան (via JWB) 395070 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Հովհաննես Թումանյանի «Նաղաշ Հովնաթան և նրա, Քուչակ Նահապետի ու Սայաթ-Նովայի սերը»|previous = [[Գրիգոր Նարեկացի և Կորյուն (Նիկոլ Աղբալյան)|Գրիգոր Նարեկացի և Կորյուն]] |next = [[Մանուկ Աբեղյան (Նիկոլ Աղբալյան)|Մանուկ Աբեղյան]] |author = Նիկոլ Աղբալյան |section =Հայ գրականության պատմություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='40' to='42' fromsection='Հովհաննես Թումանյանի «Նաղաշ Հովնաթան և նրա, Քուչակ Նահապետի ու Սայաթ-Նովայի սերը»' tosection='Հովհաննես Թումանյանի «Նաղաշ Հովնաթան և նրա, Քուչակ Նահապետի ու Սայաթ-Նովայի սերը»'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղբալյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] t91r874enr66a8sj8323wx4o8a3v90w 0 151002 394938 2026-09-10T14:24:27Z Emptyfear 547 Նոր էջ «{{Վերնագիր |title= Մանուկ Աբեղյան|previous = [[Հովհաննես Թումանյանի «Նաղաշ Հովնաթան և նրա, Քուչակ Նահապետի ու Սայաթ-Նովայի սերը» (Նիկոլ Աղբալյան)|Հովհաննես Թումանյանի «Նաղաշ Հովնաթան և նրա, Քուչակ Նահապետի ու Սայաթ-Նովայի սերը»]] |next = Գրական հետաքրքրություն (Նիկոլ Աղբա...»: 394938 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Մանուկ Աբեղյան|previous = [[Հովհաննես Թումանյանի «Նաղաշ Հովնաթան և նրա, Քուչակ Նահապետի ու Սայաթ-Նովայի սերը» (Նիկոլ Աղբալյան)|Հովհաննես Թումանյանի «Նաղաշ Հովնաթան և նրա, Քուչակ Նահապետի ու Սայաթ-Նովայի սերը»]] |next = [[Գրական հետաքրքրություն (Նիկոլ Աղբալյան)|Գրական հետաքրքրություն]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Հայ գրականության պատմություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='42' to='47' fromsection='Մանուկ Աբեղյան' tosection='Մանուկ Աբեղյան'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղաբաբյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] kh5wsnozeaf5lwld9gazmg1fy782qjo 395075 394938 2026-09-10T17:49:24Z Emptyfear 547 Աղաբաբյան > Աղբալյան (via JWB) 395075 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Մանուկ Աբեղյան|previous = [[Հովհաննես Թումանյանի «Նաղաշ Հովնաթան և նրա, Քուչակ Նահապետի ու Սայաթ-Նովայի սերը» (Նիկոլ Աղբալյան)|Հովհաննես Թումանյանի «Նաղաշ Հովնաթան և նրա, Քուչակ Նահապետի ու Սայաթ-Նովայի սերը»]] |next = [[Գրական հետաքրքրություն (Նիկոլ Աղբալյան)|Գրական հետաքրքրություն]] |author = Նիկոլ Աղբալյան |section =Հայ գրականության պատմություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='42' to='47' fromsection='Մանուկ Աբեղյան' tosection='Մանուկ Աբեղյան'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղբալյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] m20pr8u8e6th51ktioid5y9ga6sg4nv 0 151003 394939 2026-09-10T14:24:36Z Emptyfear 547 Նոր էջ «{{Վերնագիր |title= Գրական հետաքրքրություն|previous = [[Մանուկ Աբեղյան (Նիկոլ Աղբալյան)|Մանուկ Աբեղյան]] |next = [[Գ. Սունդուկյանի «Կտակը» (Նիկոլ Աղբալյան)|Գ. Սունդուկյանի «Կտակը»]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Նոր շրջանի գրականություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' fr...»: 394939 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Գրական հետաքրքրություն|previous = [[Մանուկ Աբեղյան (Նիկոլ Աղբալյան)|Մանուկ Աբեղյան]] |next = [[Գ. Սունդուկյանի «Կտակը» (Նիկոլ Աղբալյան)|Գ. Սունդուկյանի «Կտակը»]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Նոր շրջանի գրականություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='47' to='49' fromsection='Գրական հետաքրքրություն' tosection='Գրական հետաքրքրություն'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղաբաբյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] io5zfv12tbxbsy74xtocr84ly4lptpz 395039 394939 2026-09-10T17:48:41Z Emptyfear 547 Աղաբաբյան > Աղբալյան (via JWB) 395039 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Գրական հետաքրքրություն|previous = [[Մանուկ Աբեղյան (Նիկոլ Աղբալյան)|Մանուկ Աբեղյան]] |next = [[Գ. Սունդուկյանի «Կտակը» (Նիկոլ Աղբալյան)|Գ. Սունդուկյանի «Կտակը»]] |author = Նիկոլ Աղբալյան |section =Նոր շրջանի գրականություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='47' to='49' fromsection='Գրական հետաքրքրություն' tosection='Գրական հետաքրքրություն'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղբալյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] jgtjkqr0q839jrmlzdsghz4f6g86rps 0 151004 394941 2026-09-10T14:25:24Z Emptyfear 547 Նոր էջ «{{Վերնագիր |title= Գ. Սունդուկյանի «Կտակը»|previous = [[Գրական հետաքրքրություն (Նիկոլ Աղբալյան)|Գրական հետաքրքրություն]] |next = [[Րաֆֆի (Նիկոլ Աղբալյան)|Րաֆֆի]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Նոր շրջանի գրականություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='49' to='51' fromsection='Գ....»: 394941 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Գ. Սունդուկյանի «Կտակը»|previous = [[Գրական հետաքրքրություն (Նիկոլ Աղբալյան)|Գրական հետաքրքրություն]] |next = [[Րաֆֆի (Նիկոլ Աղբալյան)|Րաֆֆի]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Նոր շրջանի գրականություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='49' to='51' fromsection='Գ. Սունդուկյանի «Կտակը»' tosection='Գ. Սունդուկյանի «Կտակը»'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղաբաբյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] 2ti0riejt2pjr64l27b7uyilavwz61l 395036 394941 2026-09-10T17:48:37Z Emptyfear 547 Աղաբաբյան > Աղբալյան (via JWB) 395036 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Գ. Սունդուկյանի «Կտակը»|previous = [[Գրական հետաքրքրություն (Նիկոլ Աղբալյան)|Գրական հետաքրքրություն]] |next = [[Րաֆֆի (Նիկոլ Աղբալյան)|Րաֆֆի]] |author = Նիկոլ Աղբալյան |section =Նոր շրջանի գրականություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='49' to='51' fromsection='Գ. Սունդուկյանի «Կտակը»' tosection='Գ. Սունդուկյանի «Կտակը»'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղբալյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] pck3qvmt7oojung2gdu35d95mnsqq8y 0 151005 394942 2026-09-10T14:25:32Z Emptyfear 547 Նոր էջ «{{Վերնագիր |title= Րաֆֆի|previous = [[Գ. Սունդուկյանի «Կտակը» (Նիկոլ Աղբալյան)|Գ. Սունդուկյանի «Կտակը»]] |next = [[Ղ․ Աղայան (Նիկոլ Աղբալյան)|Ղ․ Աղայան]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Նոր շրջանի գրականություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='51' to='54' fromsection='Րաֆֆի' tosection=...»: 394942 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Րաֆֆի|previous = [[Գ. Սունդուկյանի «Կտակը» (Նիկոլ Աղբալյան)|Գ. Սունդուկյանի «Կտակը»]] |next = [[Ղ․ Աղայան (Նիկոլ Աղբալյան)|Ղ․ Աղայան]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Նոր շրջանի գրականություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='51' to='54' fromsection='Րաֆֆի' tosection='Րաֆֆի'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղաբաբյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] neqpqtt5jhqb6wdk37fc2dlqlymps71 395101 394942 2026-09-10T17:49:50Z Emptyfear 547 Աղաբաբյան > Աղբալյան (via JWB) 395101 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Րաֆֆի|previous = [[Գ. Սունդուկյանի «Կտակը» (Նիկոլ Աղբալյան)|Գ. Սունդուկյանի «Կտակը»]] |next = [[Ղ․ Աղայան (Նիկոլ Աղբալյան)|Ղ․ Աղայան]] |author = Նիկոլ Աղբալյան |section =Նոր շրջանի գրականություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='51' to='54' fromsection='Րաֆֆի' tosection='Րաֆֆի'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղբալյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] orbutdcjobup55ezc2gb5p7lt2rwn77 0 151006 394943 2026-09-10T14:25:38Z Emptyfear 547 Նոր էջ «{{Վերնագիր |title= Ղ․ Աղայան|previous = [[Րաֆֆի (Նիկոլ Աղբալյան)|Րաֆֆի]] |next = [[Հ. Շիշմանյան-Ծերենց (Նիկոլ Աղբալյան)|Հ. Շիշմանյան-Ծերենց]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Նոր շրջանի գրականություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='54' to='55' fromsection='Ղ․ Աղայան' tosection='Ղ․ Աղայ...»: 394943 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Ղ․ Աղայան|previous = [[Րաֆֆի (Նիկոլ Աղբալյան)|Րաֆֆի]] |next = [[Հ. Շիշմանյան-Ծերենց (Նիկոլ Աղբալյան)|Հ. Շիշմանյան-Ծերենց]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Նոր շրջանի գրականություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='54' to='55' fromsection='Ղ․ Աղայան' tosection='Ղ․ Աղայան'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղաբաբյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] 0m9idf20rlwjfkdup2d1jogkrhsm4lj 395073 394943 2026-09-10T17:49:22Z Emptyfear 547 Աղաբաբյան > Աղբալյան (via JWB) 395073 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Ղ․ Աղայան|previous = [[Րաֆֆի (Նիկոլ Աղբալյան)|Րաֆֆի]] |next = [[Հ. Շիշմանյան-Ծերենց (Նիկոլ Աղբալյան)|Հ. Շիշմանյան-Ծերենց]] |author = Նիկոլ Աղբալյան |section =Նոր շրջանի գրականություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='54' to='55' fromsection='Ղ․ Աղայան' tosection='Ղ․ Աղայան'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղբալյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] enkkd767avm56dbgnmkxafesc98rnrs 0 151007 394944 2026-09-10T14:25:47Z Emptyfear 547 Նոր էջ «{{Վերնագիր |title= Հ. Շիշմանյան-Ծերենց|previous = [[Ղ․ Աղայան (Նիկոլ Աղբալյան)|Ղ․ Աղայան]] |next = [[Հ. Հովհաննիսյան (Նիկոլ Աղբալյան)|Հ. Հովհաննիսյան]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Նոր շրջանի գրականություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='55' to='56' fromsection='Հ. Շիշմանյան-Ծե...»: 394944 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Հ. Շիշմանյան-Ծերենց|previous = [[Ղ․ Աղայան (Նիկոլ Աղբալյան)|Ղ․ Աղայան]] |next = [[Հ. Հովհաննիսյան (Նիկոլ Աղբալյան)|Հ. Հովհաննիսյան]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Նոր շրջանի գրականություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='55' to='56' fromsection='Հ. Շիշմանյան-Ծերենց' tosection='Հ. Շիշմանյան-Ծերենց'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղաբաբյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] kj7qa5ttp4y1u3n6ityksn7a75jn1wf 395062 394944 2026-09-10T17:49:08Z Emptyfear 547 Աղաբաբյան > Աղբալյան (via JWB) 395062 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Հ. Շիշմանյան-Ծերենց|previous = [[Ղ․ Աղայան (Նիկոլ Աղբալյան)|Ղ․ Աղայան]] |next = [[Հ. Հովհաննիսյան (Նիկոլ Աղբալյան)|Հ. Հովհաննիսյան]] |author = Նիկոլ Աղբալյան |section =Նոր շրջանի գրականություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='55' to='56' fromsection='Հ. Շիշմանյան-Ծերենց' tosection='Հ. Շիշմանյան-Ծերենց'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղբալյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] bt68l80vnwh4rtg85a9a1vm35xv2dx4 0 151008 394945 2026-09-10T14:25:56Z Emptyfear 547 Նոր էջ «{{Վերնագիր |title= Հ. Հովհաննիսյան|previous = [[Հ. Շիշմանյան-Ծերենց (Նիկոլ Աղբալյան)|Հ. Շիշմանյան-Ծերենց]] |next = [[Հ. Թումանյանի «Քաջ Նազարը» (Նիկոլ Աղբալյան)|Հ. Թումանյանի «Քաջ Նազարը»]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Նոր շրջանի գրականություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյա...»: 394945 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Հ. Հովհաննիսյան|previous = [[Հ. Շիշմանյան-Ծերենց (Նիկոլ Աղբալյան)|Հ. Շիշմանյան-Ծերենց]] |next = [[Հ. Թումանյանի «Քաջ Նազարը» (Նիկոլ Աղբալյան)|Հ. Թումանյանի «Քաջ Նազարը»]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Նոր շրջանի գրականություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='56' to='59' fromsection='Հ. Հովհաննիսյան' tosection='Հ. Հովհաննիսյան'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղաբաբյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] j9xeezskm0hr4hctpcsb7vc34w94cch 395061 394945 2026-09-10T17:49:07Z Emptyfear 547 Աղաբաբյան > Աղբալյան (via JWB) 395061 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Հ. Հովհաննիսյան|previous = [[Հ. Շիշմանյան-Ծերենց (Նիկոլ Աղբալյան)|Հ. Շիշմանյան-Ծերենց]] |next = [[Հ. Թումանյանի «Քաջ Նազարը» (Նիկոլ Աղբալյան)|Հ. Թումանյանի «Քաջ Նազարը»]] |author = Նիկոլ Աղբալյան |section =Նոր շրջանի գրականություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='56' to='59' fromsection='Հ. Հովհաննիսյան' tosection='Հ. Հովհաննիսյան'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղբալյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] euavrlt5mvmkdt96qpxcmre8qhtnnlg 0 151009 394946 2026-09-10T14:26:03Z Emptyfear 547 Նոր էջ «{{Վերնագիր |title= Հ. Թումանյանի «Քաջ Նազարը»|previous = [[Հ. Հովհաննիսյան (Նիկոլ Աղբալյան)|Հ. Հովհաննիսյան]] |next = [[Ալ․ Ծատուրյան (Նիկոլ Աղբալյան)|Ալ․ Ծատուրյան]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Նոր շրջանի գրականություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='59' to='67' fromsection...»: 394946 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Հ. Թումանյանի «Քաջ Նազարը»|previous = [[Հ. Հովհաննիսյան (Նիկոլ Աղբալյան)|Հ. Հովհաննիսյան]] |next = [[Ալ․ Ծատուրյան (Նիկոլ Աղբալյան)|Ալ․ Ծատուրյան]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Նոր շրջանի գրականություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='59' to='67' fromsection='Հ. Թումանյանի «Քաջ Նազարը»' tosection='Հ. Թումանյանի «Քաջ Նազարը»'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղաբաբյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] imaj51frsj9q3n3g4c1d83jhgwq8jhy 395060 394946 2026-09-10T17:49:06Z Emptyfear 547 Աղաբաբյան > Աղբալյան (via JWB) 395060 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Հ. Թումանյանի «Քաջ Նազարը»|previous = [[Հ. Հովհաննիսյան (Նիկոլ Աղբալյան)|Հ. Հովհաննիսյան]] |next = [[Ալ․ Ծատուրյան (Նիկոլ Աղբալյան)|Ալ․ Ծատուրյան]] |author = Նիկոլ Աղբալյան |section =Նոր շրջանի գրականություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='59' to='67' fromsection='Հ. Թումանյանի «Քաջ Նազարը»' tosection='Հ. Թումանյանի «Քաջ Նազարը»'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղբալյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] f8kg3x4hzidpc0szxjov3cr8nfqa7ly 0 151010 394947 2026-09-10T14:26:10Z Emptyfear 547 Նոր էջ «{{Վերնագիր |title= Ալ․ Ծատուրյան|previous = [[Հ. Թումանյանի «Քաջ Նազարը» (Նիկոլ Աղբալյան)|Հ. Թումանյանի «Քաջ Նազարը»]] |next = [[Լևոն Շանթ (Նիկոլ Աղբալյան)|Լևոն Շանթ]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Նոր շրջանի գրականություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='67' to='70' fromsection...»: 394947 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Ալ․ Ծատուրյան|previous = [[Հ. Թումանյանի «Քաջ Նազարը» (Նիկոլ Աղբալյան)|Հ. Թումանյանի «Քաջ Նազարը»]] |next = [[Լևոն Շանթ (Նիկոլ Աղբալյան)|Լևոն Շանթ]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Նոր շրջանի գրականություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='67' to='70' fromsection='Ալ․ Ծատուրյան' tosection='Ալ․ Ծատուրյան'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղաբաբյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] cw97d8gj0efsz973mi8bq926gy1l3sh 395027 394947 2026-09-10T17:48:23Z Emptyfear 547 Աղաբաբյան > Աղբալյան (via JWB) 395027 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Ալ․ Ծատուրյան|previous = [[Հ. Թումանյանի «Քաջ Նազարը» (Նիկոլ Աղբալյան)|Հ. Թումանյանի «Քաջ Նազարը»]] |next = [[Լևոն Շանթ (Նիկոլ Աղբալյան)|Լևոն Շանթ]] |author = Նիկոլ Աղբալյան |section =Նոր շրջանի գրականություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='67' to='70' fromsection='Ալ․ Ծատուրյան' tosection='Ալ․ Ծատուրյան'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղբալյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] ggescl59x268w4jpokgg8xgsvzfgg5k 0 151011 394948 2026-09-10T14:26:19Z Emptyfear 547 Նոր էջ «{{Վերնագիր |title= Լևոն Շանթ|previous = [[Ալ․ Ծատուրյան (Նիկոլ Աղբալյան)|Ալ․ Ծատուրյան]] |next = [[Ավետիք Իսահակյան (Նիկոլ Աղբալյան)|Ավետիք Իսահակյան]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Նոր շրջանի գրականություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='70' to='75' fromsection='Լևոն Շանթ' tose...»: 394948 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Լևոն Շանթ|previous = [[Ալ․ Ծատուրյան (Նիկոլ Աղբալյան)|Ալ․ Ծատուրյան]] |next = [[Ավետիք Իսահակյան (Նիկոլ Աղբալյան)|Ավետիք Իսահակյան]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Նոր շրջանի գրականություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='70' to='75' fromsection='Լևոն Շանթ' tosection='Լևոն Շանթ'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղաբաբյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] 3x2ivhdas4rnoan0eb8933f2pfu9fbj 395055 394948 2026-09-10T17:49:01Z Emptyfear 547 Աղաբաբյան > Աղբալյան (via JWB) 395055 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Լևոն Շանթ|previous = [[Ալ․ Ծատուրյան (Նիկոլ Աղբալյան)|Ալ․ Ծատուրյան]] |next = [[Ավետիք Իսահակյան (Նիկոլ Աղբալյան)|Ավետիք Իսահակյան]] |author = Նիկոլ Աղբալյան |section =Նոր շրջանի գրականություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='70' to='75' fromsection='Լևոն Շանթ' tosection='Լևոն Շանթ'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղբալյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] n2zvfd1nt8s7e9bs0lnxah51ytr0pnr 0 151012 394949 2026-09-10T14:26:29Z Emptyfear 547 Նոր էջ «{{Վերնագիր |title= Ավետիք Իսահակյան|previous = [[Լևոն Շանթ (Նիկոլ Աղբալյան)|Լևոն Շանթ]] |next = [[Հայ տառապանքի երգիչը (Նիկոլ Աղբալյան)|Հայ տառապանքի երգիչը]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Նոր շրջանի գրականություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='75' to='85' fromsection='Ավետիք...»: 394949 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Ավետիք Իսահակյան|previous = [[Լևոն Շանթ (Նիկոլ Աղբալյան)|Լևոն Շանթ]] |next = [[Հայ տառապանքի երգիչը (Նիկոլ Աղբալյան)|Հայ տառապանքի երգիչը]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Նոր շրջանի գրականություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='75' to='85' fromsection='Ավետիք Իսահակյան' tosection='Ավետիք Իսահակյան'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղաբաբյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] o1d21lxskndsse8umqytjk4zw4ru48h 395032 394949 2026-09-10T17:48:31Z Emptyfear 547 Աղաբաբյան > Աղբալյան (via JWB) 395032 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Ավետիք Իսահակյան|previous = [[Լևոն Շանթ (Նիկոլ Աղբալյան)|Լևոն Շանթ]] |next = [[Հայ տառապանքի երգիչը (Նիկոլ Աղբալյան)|Հայ տառապանքի երգիչը]] |author = Նիկոլ Աղբալյան |section =Նոր շրջանի գրականություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='75' to='85' fromsection='Ավետիք Իսահակյան' tosection='Ավետիք Իսահակյան'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղբալյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] h5y8vx9vkrepdvuvlmr8bvou0oaf60s 0 151013 394950 2026-09-10T14:26:37Z Emptyfear 547 Նոր էջ «{{Վերնագիր |title= Հայ տառապանքի երգիչը|previous = [[Ավետիք Իսահակյան (Նիկոլ Աղբալյան)|Ավետիք Իսահակյան]] |next = [[Ի․ Իսահակյան, «Հեքիաթ արևի տակ» (Նիկոլ Աղբալյան)|Ի․ Իսահակյան, «Հեքիաթ արևի տակ»]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Նոր շրջանի գրականություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Ն...»: 394950 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Հայ տառապանքի երգիչը|previous = [[Ավետիք Իսահակյան (Նիկոլ Աղբալյան)|Ավետիք Իսահակյան]] |next = [[Ի․ Իսահակյան, «Հեքիաթ արևի տակ» (Նիկոլ Աղբալյան)|Ի․ Իսահակյան, «Հեքիաթ արևի տակ»]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Նոր շրջանի գրականություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='85' to='90' fromsection='Հայ տառապանքի երգիչը' tosection='Հայ տառապանքի երգիչը'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղաբաբյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] 9iawgipvqfkvee0c5yk2gufc1qsv05s 395065 394950 2026-09-10T17:49:12Z Emptyfear 547 Աղաբաբյան > Աղբալյան (via JWB) 395065 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Հայ տառապանքի երգիչը|previous = [[Ավետիք Իսահակյան (Նիկոլ Աղբալյան)|Ավետիք Իսահակյան]] |next = [[Ի․ Իսահակյան, «Հեքիաթ արևի տակ» (Նիկոլ Աղբալյան)|Ի․ Իսահակյան, «Հեքիաթ արևի տակ»]] |author = Նիկոլ Աղբալյան |section =Նոր շրջանի գրականություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='85' to='90' fromsection='Հայ տառապանքի երգիչը' tosection='Հայ տառապանքի երգիչը'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղբալյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] ql15f3f1ov5nd23m7yse0xupzgn985p 0 151014 394951 2026-09-10T14:26:46Z Emptyfear 547 Նոր էջ «{{Վերնագիր |title= Ի․ Իսահակյան, «Հեքիաթ արևի տակ»|previous = [[Հայ տառապանքի երգիչը (Նիկոլ Աղբալյան)|Հայ տառապանքի երգիչը]] |next = [[Ստ. Զորյան (Նիկոլ Աղբալյան)|Ստ. Զորյան]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Նոր շրջանի գրականություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='90' to='9...»: 394951 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Ի․ Իսահակյան, «Հեքիաթ արևի տակ»|previous = [[Հայ տառապանքի երգիչը (Նիկոլ Աղբալյան)|Հայ տառապանքի երգիչը]] |next = [[Ստ. Զորյան (Նիկոլ Աղբալյան)|Ստ. Զորյան]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Նոր շրջանի գրականություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='90' to='97' fromsection='Ի․ Իսահակյան, «Հեքիաթ արևի տակ»' tosection='Ի․ Իսահակյան, «Հեքիաթ արևի տակ»'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղաբաբյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] eymzbfqjuk640v4wyx803a9xs9kq60z 395054 394951 2026-09-10T17:49:00Z Emptyfear 547 Աղաբաբյան > Աղբալյան (via JWB) 395054 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Ի․ Իսահակյան, «Հեքիաթ արևի տակ»|previous = [[Հայ տառապանքի երգիչը (Նիկոլ Աղբալյան)|Հայ տառապանքի երգիչը]] |next = [[Ստ. Զորյան (Նիկոլ Աղբալյան)|Ստ. Զորյան]] |author = Նիկոլ Աղբալյան |section =Նոր շրջանի գրականություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='90' to='97' fromsection='Ի․ Իսահակյան, «Հեքիաթ արևի տակ»' tosection='Ի․ Իսահակյան, «Հեքիաթ արևի տակ»'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղբալյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] tbvljune4jg8apn17xt6c18ossy41dl 0 151015 394952 2026-09-10T14:26:53Z Emptyfear 547 Նոր էջ «{{Վերնագիր |title= Ստ. Զորյան|previous = [[Ի․ Իսահակյան, «Հեքիաթ արևի տակ» (Նիկոլ Աղբալյան)|Ի․ Իսահակյան, «Հեքիաթ արևի տակ»]] |next = [[Հառաջաբան (Նիկոլ Աղբալյան)|Հառաջաբան]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Նոր շրջանի գրականություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='97' to='1...»: 394952 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Ստ. Զորյան|previous = [[Ի․ Իսահակյան, «Հեքիաթ արևի տակ» (Նիկոլ Աղբալյան)|Ի․ Իսահակյան, «Հեքիաթ արևի տակ»]] |next = [[Հառաջաբան (Նիկոլ Աղբալյան)|Հառաջաբան]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Նոր շրջանի գրականություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='97' to='106' fromsection='Ստ. Զորյան' tosection='Ստ. Զորյան'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղաբաբյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] 9phrr0w7rmzwf6lobnk9gvgb8n9lwpa 395094 394952 2026-09-10T17:49:44Z Emptyfear 547 Աղաբաբյան > Աղբալյան (via JWB) 395094 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Ստ. Զորյան|previous = [[Ի․ Իսահակյան, «Հեքիաթ արևի տակ» (Նիկոլ Աղբալյան)|Ի․ Իսահակյան, «Հեքիաթ արևի տակ»]] |next = [[Հառաջաբան (Նիկոլ Աղբալյան)|Հառաջաբան]] |author = Նիկոլ Աղբալյան |section =Նոր շրջանի գրականություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='97' to='106' fromsection='Ստ. Զորյան' tosection='Ստ. Զորյան'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղբալյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] cs49jsw7d3moe41datytdeiavms0fw4 0 151016 394953 2026-09-10T14:27:01Z Emptyfear 547 Նոր էջ «{{Վերնագիր |title= Հառաջաբան|previous = [[Ստ. Զորյան (Նիկոլ Աղբալյան)|Ստ. Զորյան]] |next = [[Երկու երգ (Նիկոլ Աղբալյան)|Երկու երգ]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Նոր շրջանի գրականություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='106' to='109' fromsection='Հառաջաբան' tosection='Հառաջաբան'/> Կատե...»: 394953 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Հառաջաբան|previous = [[Ստ. Զորյան (Նիկոլ Աղբալյան)|Ստ. Զորյան]] |next = [[Երկու երգ (Նիկոլ Աղբալյան)|Երկու երգ]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Նոր շրջանի գրականություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='106' to='109' fromsection='Հառաջաբան' tosection='Հառաջաբան'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղաբաբյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] lsn8jl1794t573hhrlnzggw40iz25fe 395068 394953 2026-09-10T17:49:16Z Emptyfear 547 Աղաբաբյան > Աղբալյան (via JWB) 395068 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Հառաջաբան|previous = [[Ստ. Զորյան (Նիկոլ Աղբալյան)|Ստ. Զորյան]] |next = [[Երկու երգ (Նիկոլ Աղբալյան)|Երկու երգ]] |author = Նիկոլ Աղբալյան |section =Նոր շրջանի գրականություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='106' to='109' fromsection='Հառաջաբան' tosection='Հառաջաբան'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղբալյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] 0q0gy3ukw6p7368v3gm5j1ly4uoq4f9 0 151017 394954 2026-09-10T14:27:13Z Emptyfear 547 Նոր էջ «{{Վերնագիր |title= Երկու երգ|previous = [[Հառաջաբան (Նիկոլ Աղբալյան)|Հառաջաբան]] |next = [[Մանկական գրականության մասին (Նիկոլ Աղբալյան)|<Մանկական գրականության մասին>]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Նոր շրջանի գրականություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='109' to='112' fromse...»: 394954 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Երկու երգ|previous = [[Հառաջաբան (Նիկոլ Աղբալյան)|Հառաջաբան]] |next = [[Մանկական գրականության մասին (Նիկոլ Աղբալյան)|<Մանկական գրականության մասին>]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Նոր շրջանի գրականություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='109' to='112' fromsection='Երկու երգ' tosection='Երկու երգ'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղաբաբյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] ovzy6zz6notu25vii5f3fvijsgqge2f 395046 394954 2026-09-10T17:48:50Z Emptyfear 547 Աղաբաբյան > Աղբալյան (via JWB) 395046 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Երկու երգ|previous = [[Հառաջաբան (Նիկոլ Աղբալյան)|Հառաջաբան]] |next = [[Մանկական գրականության մասին (Նիկոլ Աղբալյան)|<Մանկական գրականության մասին>]] |author = Նիկոլ Աղբալյան |section =Նոր շրջանի գրականություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='109' to='112' fromsection='Երկու երգ' tosection='Երկու երգ'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղբալյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] e8fgel4kolzbhm6qfos71bjfpteufvf 0 151018 394955 2026-09-10T14:27:21Z Emptyfear 547 Նոր էջ «{{Վերնագիր |title= <Մանկական գրականության մասին>|previous = [[Երկու երգ (Նիկոլ Աղբալյան)|Երկու երգ]] |next = [[Ն. Աղբալյանի դասախոսությունը (Նիկոլ Աղբալյան)|Ն. Աղբալյանի դասախոսությունը]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Նոր շրջանի գրականություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյա...»: 394955 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= <Մանկական գրականության մասին>|previous = [[Երկու երգ (Նիկոլ Աղբալյան)|Երկու երգ]] |next = [[Ն. Աղբալյանի դասախոսությունը (Նիկոլ Աղբալյան)|Ն. Աղբալյանի դասախոսությունը]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Նոր շրջանի գրականություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='112' to='120' fromsection='<Մանկական գրականության մասին>' tosection='<Մանկական գրականության մասին>'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղաբաբյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] gpcgst87ibti33daft3shcat0iq4zxg 394956 394955 2026-09-10T14:27:35Z Emptyfear 547 394956 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= <Մանկական գրականության մասին>|previous = [[Երկու երգ (Նիկոլ Աղբալյան)|Երկու երգ]] |next = [[Ն. Աղբալյանի դասախոսությունը (Նիկոլ Աղբալյան)|Ն. Աղբալյանի դասախոսությունը]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Նոր շրջանի գրականություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='112' to='120' fromsection='Մանկական գրականության մասին' tosection='Մանկական գրականության մասին'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղաբաբյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] shc8x0e440o9uenk93r99smnoznkuma 395074 394956 2026-09-10T17:49:23Z Emptyfear 547 Աղաբաբյան > Աղբալյան (via JWB) 395074 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= <Մանկական գրականության մասին>|previous = [[Երկու երգ (Նիկոլ Աղբալյան)|Երկու երգ]] |next = [[Ն. Աղբալյանի դասախոսությունը (Նիկոլ Աղբալյան)|Ն. Աղբալյանի դասախոսությունը]] |author = Նիկոլ Աղբալյան |section =Նոր շրջանի գրականություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='112' to='120' fromsection='Մանկական գրականության մասին' tosection='Մանկական գրականության մասին'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղբալյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] ex69y3tpfrq3iuytfjfmdeaidt9qwla 0 151019 394957 2026-09-10T14:27:45Z Emptyfear 547 Նոր էջ «{{Վերնագիր |title= Ն. Աղբալյանի դասախոսությունը|previous = [[Մանկական գրականության մասին (Նիկոլ Աղբալյան)|<Մանկական գրականության մասին>]] |next = [[Ս․ Գրքի թարգմանության մասին (Նիկոլ Աղբալյան)|Ս․ Գրքի թարգմանության մասին]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Նոր շրջանի գրականությու...»: 394957 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Ն. Աղբալյանի դասախոսությունը|previous = [[Մանկական գրականության մասին (Նիկոլ Աղբալյան)|<Մանկական գրականության մասին>]] |next = [[Ս․ Գրքի թարգմանության մասին (Նիկոլ Աղբալյան)|Ս․ Գրքի թարգմանության մասին]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Նոր շրջանի գրականություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='120' to='123' fromsection='Ն. Աղբալյանի դասախոսությունը' tosection='Ն. Աղբալյանի դասախոսությունը'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղաբաբյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] 4glfyy7res1oagzt2ixrrbs7pljpgk6 395084 394957 2026-09-10T17:49:33Z Emptyfear 547 Աղաբաբյան > Աղբալյան (via JWB) 395084 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Ն. Աղբալյանի դասախոսությունը|previous = [[Մանկական գրականության մասին (Նիկոլ Աղբալյան)|<Մանկական գրականության մասին>]] |next = [[Ս․ Գրքի թարգմանության մասին (Նիկոլ Աղբալյան)|Ս․ Գրքի թարգմանության մասին]] |author = Նիկոլ Աղբալյան |section =Նոր շրջանի գրականություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='120' to='123' fromsection='Ն. Աղբալյանի դասախոսությունը' tosection='Ն. Աղբալյանի դասախոսությունը'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղբալյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] h5n1wfd36bxfnq3hkcagp8f3dj4m3um 0 151020 394958 2026-09-10T14:27:51Z Emptyfear 547 Նոր էջ «{{Վերնագիր |title= Ս․ Գրքի թարգմանության մասին|previous = [[Ն. Աղբալյանի դասախոսությունը (Նիկոլ Աղբալյան)|Ն. Աղբալյանի դասախոսությունը]] |next = [[Իվան Տուրգենև, «Արձակ բանաստեղծություններ» (Նիկոլ Աղբալյան)|Իվան Տուրգենև, «Արձակ բանաստեղծություններ»]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան...»: 394958 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Ս․ Գրքի թարգմանության մասին|previous = [[Ն. Աղբալյանի դասախոսությունը (Նիկոլ Աղբալյան)|Ն. Աղբալյանի դասախոսությունը]] |next = [[Իվան Տուրգենև, «Արձակ բանաստեղծություններ» (Նիկոլ Աղբալյան)|Իվան Տուրգենև, «Արձակ բանաստեղծություններ»]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Արտասահմանյան գրականություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='123' to='125' fromsection='Ս․ Գրքի թարգմանության մասին' tosection='Ս․ Գրքի թարգմանության մասին'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղաբաբյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] cam3ho2mewn9dsvgixe7n08vd7szhyt 395095 394958 2026-09-10T17:49:45Z Emptyfear 547 Աղաբաբյան > Աղբալյան (via JWB) 395095 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Ս․ Գրքի թարգմանության մասին|previous = [[Ն. Աղբալյանի դասախոսությունը (Նիկոլ Աղբալյան)|Ն. Աղբալյանի դասախոսությունը]] |next = [[Իվան Տուրգենև, «Արձակ բանաստեղծություններ» (Նիկոլ Աղբալյան)|Իվան Տուրգենև, «Արձակ բանաստեղծություններ»]] |author = Նիկոլ Աղբալյան |section =Արտասահմանյան գրականություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='123' to='125' fromsection='Ս․ Գրքի թարգմանության մասին' tosection='Ս․ Գրքի թարգմանության մասին'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղբալյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] 1l4j0on3wvcn624ev5bdvjqgikuyqio 0 151021 394959 2026-09-10T14:27:59Z Emptyfear 547 Նոր էջ «{{Վերնագիր |title= Իվան Տուրգենև, «Արձակ բանաստեղծություններ»|previous = [[Ս․ Գրքի թարգմանության մասին (Նիկոլ Աղբալյան)|Ս․ Գրքի թարգմանության մասին]] |next = [[Լ․ Ն․ Տոլստոյ (Նիկոլ Աղբալյան)|Լ․ Ն․ Տոլստոյ]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Արտասահմանյան գրականություն |notes = }} <pages...»: 394959 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Իվան Տուրգենև, «Արձակ բանաստեղծություններ»|previous = [[Ս․ Գրքի թարգմանության մասին (Նիկոլ Աղբալյան)|Ս․ Գրքի թարգմանության մասին]] |next = [[Լ․ Ն․ Տոլստոյ (Նիկոլ Աղբալյան)|Լ․ Ն․ Տոլստոյ]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Արտասահմանյան գրականություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='125' to='128' fromsection='Իվան Տուրգենև, «Արձակ բանաստեղծություններ»' tosection='Իվան Տուրգենև, «Արձակ բանաստեղծություններ»'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղաբաբյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] 2562c3cd2698w4oyucz3px6au4pwh2n 395053 394959 2026-09-10T17:48:58Z Emptyfear 547 Աղաբաբյան > Աղբալյան (via JWB) 395053 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Իվան Տուրգենև, «Արձակ բանաստեղծություններ»|previous = [[Ս․ Գրքի թարգմանության մասին (Նիկոլ Աղբալյան)|Ս․ Գրքի թարգմանության մասին]] |next = [[Լ․ Ն․ Տոլստոյ (Նիկոլ Աղբալյան)|Լ․ Ն․ Տոլստոյ]] |author = Նիկոլ Աղբալյան |section =Արտասահմանյան գրականություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='125' to='128' fromsection='Իվան Տուրգենև, «Արձակ բանաստեղծություններ»' tosection='Իվան Տուրգենև, «Արձակ բանաստեղծություններ»'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղբալյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] fl2l3mbxjkyt3nc9j2nl2zflj6ou27g 0 151022 394960 2026-09-10T14:28:07Z Emptyfear 547 Նոր էջ «{{Վերնագիր |title= Լ․ Ն․ Տոլստոյ|previous = [[Իվան Տուրգենև, «Արձակ բանաստեղծություններ» (Նիկոլ Աղբալյան)|Իվան Տուրգենև, «Արձակ բանաստեղծություններ»]] |next = Վլ․ Կորոլենկո, «Գետնափորի երեխաները», «Ակամա մարդասպան» (Նիկոլ Աղբալյան)|Վլ․ Կորոլենկո, «Գետնափորի երեխաները»,...»: 394960 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Լ․ Ն․ Տոլստոյ|previous = [[Իվան Տուրգենև, «Արձակ բանաստեղծություններ» (Նիկոլ Աղբալյան)|Իվան Տուրգենև, «Արձակ բանաստեղծություններ»]] |next = [[Վլ․ Կորոլենկո, «Գետնափորի երեխաները», «Ակամա մարդասպան» (Նիկոլ Աղբալյան)|Վլ․ Կորոլենկո, «Գետնափորի երեխաները», «Ակամա մարդասպան»]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Արտասահմանյան գրականություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='128' to='132' fromsection='Լ․ Ն․ Տոլստոյ' tosection='Լ․ Ն․ Տոլստոյ'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղաբաբյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] 7czw0dfij8ts0jjehpimx6v5y33g8ei 395056 394960 2026-09-10T17:49:02Z Emptyfear 547 Աղաբաբյան > Աղբալյան (via JWB) 395056 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Լ․ Ն․ Տոլստոյ|previous = [[Իվան Տուրգենև, «Արձակ բանաստեղծություններ» (Նիկոլ Աղբալյան)|Իվան Տուրգենև, «Արձակ բանաստեղծություններ»]] |next = [[Վլ․ Կորոլենկո, «Գետնափորի երեխաները», «Ակամա մարդասպան» (Նիկոլ Աղբալյան)|Վլ․ Կորոլենկո, «Գետնափորի երեխաները», «Ակամա մարդասպան»]] |author = Նիկոլ Աղբալյան |section =Արտասահմանյան գրականություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='128' to='132' fromsection='Լ․ Ն․ Տոլստոյ' tosection='Լ․ Ն․ Տոլստոյ'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղբալյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] 1c3uzcaak4ltyfqempyps4e2zkmj5dq 0 151023 394961 2026-09-10T14:28:14Z Emptyfear 547 Նոր էջ «{{Վերնագիր |title= Վլ․ Կորոլենկո, «Գետնափորի երեխաները», «Ակամա մարդասպան»|previous = [[Լ․ Ն․ Տոլստոյ (Նիկոլ Աղբալյան)|Լ․ Ն․ Տոլստոյ]] |next = [[Դիկկենս Չ․, «Դավիթ Կոպպերֆիլդ» (Նիկոլ Աղբալյան)|Դիկկենս Չ․, «Դավիթ Կոպպերֆիլդ»]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Արտասահմանյան գրակա...»: 394961 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Վլ․ Կորոլենկո, «Գետնափորի երեխաները», «Ակամա մարդասպան»|previous = [[Լ․ Ն․ Տոլստոյ (Նիկոլ Աղբալյան)|Լ․ Ն․ Տոլստոյ]] |next = [[Դիկկենս Չ․, «Դավիթ Կոպպերֆիլդ» (Նիկոլ Աղբալյան)|Դիկկենս Չ․, «Դավիթ Կոպպերֆիլդ»]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Արտասահմանյան գրականություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='132' to='136' fromsection='Վլ․ Կորոլենկո, «Գետնափորի երեխաները», «Ակամա մարդասպան»' tosection='Վլ․ Կորոլենկո, «Գետնափորի երեխաները», «Ակամա մարդասպան»'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղաբաբյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] pr0g8aj2snh6opf0r37gakx9ikp6snx 395096 394961 2026-09-10T17:49:46Z Emptyfear 547 Աղաբաբյան > Աղբալյան (via JWB) 395096 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Վլ․ Կորոլենկո, «Գետնափորի երեխաները», «Ակամա մարդասպան»|previous = [[Լ․ Ն․ Տոլստոյ (Նիկոլ Աղբալյան)|Լ․ Ն․ Տոլստոյ]] |next = [[Դիկկենս Չ․, «Դավիթ Կոպպերֆիլդ» (Նիկոլ Աղբալյան)|Դիկկենս Չ․, «Դավիթ Կոպպերֆիլդ»]] |author = Նիկոլ Աղբալյան |section =Արտասահմանյան գրականություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='132' to='136' fromsection='Վլ․ Կորոլենկո, «Գետնափորի երեխաները», «Ակամա մարդասպան»' tosection='Վլ․ Կորոլենկո, «Գետնափորի երեխաները», «Ակամա մարդասպան»'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղբալյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] 2hw0tdtamzyzg586d8xkdy30clvrv0r 0 151024 394962 2026-09-10T14:28:22Z Emptyfear 547 Նոր էջ «{{Վերնագիր |title= Դիկկենս Չ․, «Դավիթ Կոպպերֆիլդ»|previous = [[Վլ․ Կորոլենկո, «Գետնափորի երեխաները», «Ակամա մարդասպան» (Նիկոլ Աղբալյան)|Վլ․ Կորոլենկո, «Գետնափորի երեխաները», «Ակամա մարդասպան»]] |next = Անատոլ Ֆրանս, «Երեք դար ու կես հետո» (ծննդյան տոնի ֆանտազիա) (Նիկոլ Աղբ...»: 394962 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Դիկկենս Չ․, «Դավիթ Կոպպերֆիլդ»|previous = [[Վլ․ Կորոլենկո, «Գետնափորի երեխաները», «Ակամա մարդասպան» (Նիկոլ Աղբալյան)|Վլ․ Կորոլենկո, «Գետնափորի երեխաները», «Ակամա մարդասպան»]] |next = [[Անատոլ Ֆրանս, «Երեք դար ու կես հետո» (ծննդյան տոնի ֆանտազիա) (Նիկոլ Աղբալյան)|Անատոլ Ֆրանս, «Երեք դար ու կես հետո» (ծննդյան տոնի ֆանտազիա)]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Արտասահմանյան գրականություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='136' to='143' fromsection='Դիկկենս Չ․, «Դավիթ Կոպպերֆիլդ»' tosection='Դիկկենս Չ․, «Դավիթ Կոպպերֆիլդ»'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղաբաբյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] fm2vaairfsge0wv60lhy6yej6xex6jg 395043 394962 2026-09-10T17:48:46Z Emptyfear 547 Աղաբաբյան > Աղբալյան (via JWB) 395043 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Դիկկենս Չ․, «Դավիթ Կոպպերֆիլդ»|previous = [[Վլ․ Կորոլենկո, «Գետնափորի երեխաները», «Ակամա մարդասպան» (Նիկոլ Աղբալյան)|Վլ․ Կորոլենկո, «Գետնափորի երեխաները», «Ակամա մարդասպան»]] |next = [[Անատոլ Ֆրանս, «Երեք դար ու կես հետո» (ծննդյան տոնի ֆանտազիա) (Նիկոլ Աղբալյան)|Անատոլ Ֆրանս, «Երեք դար ու կես հետո» (ծննդյան տոնի ֆանտազիա)]] |author = Նիկոլ Աղբալյան |section =Արտասահմանյան գրականություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='136' to='143' fromsection='Դիկկենս Չ․, «Դավիթ Կոպպերֆիլդ»' tosection='Դիկկենս Չ․, «Դավիթ Կոպպերֆիլդ»'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղբալյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] 7wsdxqccam5wn7k4g852eu4igw4u6k8 0 151025 394963 2026-09-10T14:28:29Z Emptyfear 547 Նոր էջ «{{Վերնագիր |title= Անատոլ Ֆրանս, «Երեք դար ու կես հետո» (ծննդյան տոնի ֆանտազիա)|previous = [[Դիկկենս Չ․, «Դավիթ Կոպպերֆիլդ» (Նիկոլ Աղբալյան)|Դիկկենս Չ․, «Դավիթ Կոպպերֆիլդ»]] |next = [[Կոպպե Ֆրանսուա, «Հանրիետ» (Նիկոլ Աղբալյան)|Կոպպե Ֆրանսուա, «Հանրիետ»]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |s...»: 394963 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Անատոլ Ֆրանս, «Երեք դար ու կես հետո» (ծննդյան տոնի ֆանտազիա)|previous = [[Դիկկենս Չ․, «Դավիթ Կոպպերֆիլդ» (Նիկոլ Աղբալյան)|Դիկկենս Չ․, «Դավիթ Կոպպերֆիլդ»]] |next = [[Կոպպե Ֆրանսուա, «Հանրիետ» (Նիկոլ Աղբալյան)|Կոպպե Ֆրանսուա, «Հանրիետ»]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Արտասահմանյան գրականություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='143' to='146' fromsection='Անատոլ Ֆրանս, «Երեք դար ու կես հետո» (ծննդյան տոնի ֆանտազիա)' tosection='Անատոլ Ֆրանս, «Երեք դար ու կես հետո» (ծննդյան տոնի ֆանտազիա)'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղաբաբյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] 91b2uwlheu1asebfzscglal0avrcd0x 395028 394963 2026-09-10T17:48:25Z Emptyfear 547 Աղաբաբյան > Աղբալյան (via JWB) 395028 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Անատոլ Ֆրանս, «Երեք դար ու կես հետո» (ծննդյան տոնի ֆանտազիա)|previous = [[Դիկկենս Չ․, «Դավիթ Կոպպերֆիլդ» (Նիկոլ Աղբալյան)|Դիկկենս Չ․, «Դավիթ Կոպպերֆիլդ»]] |next = [[Կոպպե Ֆրանսուա, «Հանրիետ» (Նիկոլ Աղբալյան)|Կոպպե Ֆրանսուա, «Հանրիետ»]] |author = Նիկոլ Աղբալյան |section =Արտասահմանյան գրականություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='143' to='146' fromsection='Անատոլ Ֆրանս, «Երեք դար ու կես հետո» (ծննդյան տոնի ֆանտազիա)' tosection='Անատոլ Ֆրանս, «Երեք դար ու կես հետո» (ծննդյան տոնի ֆանտազիա)'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղբալյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] ljvu4bn2erf6c9ma44zarte2xhqm3q3 0 151026 394964 2026-09-10T14:28:36Z Emptyfear 547 Նոր էջ «{{Վերնագիր |title= Կոպպե Ֆրանսուա, «Հանրիետ»|previous = [[Անատոլ Ֆրանս, «Երեք դար ու կես հետո» (ծննդյան տոնի ֆանտազիա) (Նիկոլ Աղբալյան)|Անատոլ Ֆրանս, «Երեք դար ու կես հետո» (ծննդյան տոնի ֆանտազիա)]] |next = Միլտոն (Ծննդյան 300-ամյակի առթիվ) (Նիկոլ Աղբալյան)|Միլտոն (Ծննդյան 300-ամյա...»: 394964 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Կոպպե Ֆրանսուա, «Հանրիետ»|previous = [[Անատոլ Ֆրանս, «Երեք դար ու կես հետո» (ծննդյան տոնի ֆանտազիա) (Նիկոլ Աղբալյան)|Անատոլ Ֆրանս, «Երեք դար ու կես հետո» (ծննդյան տոնի ֆանտազիա)]] |next = [[Միլտոն (Ծննդյան 300-ամյակի առթիվ) (Նիկոլ Աղբալյան)|Միլտոն (Ծննդյան 300-ամյակի առթիվ)]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Արտասահմանյան գրականություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='146' to='153' fromsection='Կոպպե Ֆրանսուա, «Հանրիետ»' tosection='Կոպպե Ֆրանսուա, «Հանրիետ»'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղաբաբյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] 3hq5x9lhkcj5ksma1mhr2hw93z2pmib 395058 394964 2026-09-10T17:49:04Z Emptyfear 547 Աղաբաբյան > Աղբալյան (via JWB) 395058 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Կոպպե Ֆրանսուա, «Հանրիետ»|previous = [[Անատոլ Ֆրանս, «Երեք դար ու կես հետո» (ծննդյան տոնի ֆանտազիա) (Նիկոլ Աղբալյան)|Անատոլ Ֆրանս, «Երեք դար ու կես հետո» (ծննդյան տոնի ֆանտազիա)]] |next = [[Միլտոն (Ծննդյան 300-ամյակի առթիվ) (Նիկոլ Աղբալյան)|Միլտոն (Ծննդյան 300-ամյակի առթիվ)]] |author = Նիկոլ Աղբալյան |section =Արտասահմանյան գրականություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='146' to='153' fromsection='Կոպպե Ֆրանսուա, «Հանրիետ»' tosection='Կոպպե Ֆրանսուա, «Հանրիետ»'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղբալյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] 3i9sjhz3qc8hjrnej85qbahn038lqda 0 151027 394965 2026-09-10T14:28:43Z Emptyfear 547 Նոր էջ «{{Վերնագիր |title= Միլտոն (Ծննդյան 300-ամյակի առթիվ)|previous = [[Կոպպե Ֆրանսուա, «Հանրիետ» (Նիկոլ Աղբալյան)|Կոպպե Ֆրանսուա, «Հանրիետ»]] |next = Ե․ Անիչկով, գրական երևույթներ (փոխառումները գրականության մեջ) (Նիկոլ Աղբալյան)|Ե․ Անիչկով, գրական երևույթներ (փոխառումները գրականո...»: 394965 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Միլտոն (Ծննդյան 300-ամյակի առթիվ)|previous = [[Կոպպե Ֆրանսուա, «Հանրիետ» (Նիկոլ Աղբալյան)|Կոպպե Ֆրանսուա, «Հանրիետ»]] |next = [[Ե․ Անիչկով, գրական երևույթներ (փոխառումները գրականության մեջ) (Նիկոլ Աղբալյան)|Ե․ Անիչկով, գրական երևույթներ (փոխառումները գրականության մեջ)]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Արտասահմանյան գրականություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='153' to='155' fromsection='Միլտոն (Ծննդյան 300-ամյակի առթիվ)' tosection='Միլտոն (Ծննդյան 300-ամյակի առթիվ)'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղաբաբյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] c3ov68pzncsmu0e7oh371pwnzf0ma6b 395078 394965 2026-09-10T17:49:27Z Emptyfear 547 Աղաբաբյան > Աղբալյան (via JWB) 395078 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Միլտոն (Ծննդյան 300-ամյակի առթիվ)|previous = [[Կոպպե Ֆրանսուա, «Հանրիետ» (Նիկոլ Աղբալյան)|Կոպպե Ֆրանսուա, «Հանրիետ»]] |next = [[Ե․ Անիչկով, գրական երևույթներ (փոխառումները գրականության մեջ) (Նիկոլ Աղբալյան)|Ե․ Անիչկով, գրական երևույթներ (փոխառումները գրականության մեջ)]] |author = Նիկոլ Աղբալյան |section =Արտասահմանյան գրականություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='153' to='155' fromsection='Միլտոն (Ծննդյան 300-ամյակի առթիվ)' tosection='Միլտոն (Ծննդյան 300-ամյակի առթիվ)'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղբալյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] s25t2zvvw5dgqo18ojo4nvkt66r3r7y 0 151028 394966 2026-09-10T14:28:50Z Emptyfear 547 Նոր էջ «{{Վերնագիր |title= Ե․ Անիչկով, գրական երևույթներ (փոխառումները գրականության մեջ)|previous = [[Միլտոն (Ծննդյան 300-ամյակի առթիվ) (Նիկոլ Աղբալյան)|Միլտոն (Ծննդյան 300-ամյակի առթիվ)]] |next = [[Ս. Նազարյան (Նիկոլ Աղբալյան)|Ս. Նազարյան]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Արտասահմանյան գրական...»: 394966 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Ե․ Անիչկով, գրական երևույթներ (փոխառումները գրականության մեջ)|previous = [[Միլտոն (Ծննդյան 300-ամյակի առթիվ) (Նիկոլ Աղբալյան)|Միլտոն (Ծննդյան 300-ամյակի առթիվ)]] |next = [[Ս. Նազարյան (Նիկոլ Աղբալյան)|Ս. Նազարյան]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Արտասահմանյան գրականություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='155' to='161' fromsection='Ե․ Անիչկով, գրական երևույթներ (փոխառումները գրականության մեջ)' tosection='Ե․ Անիչկով, գրական երևույթներ (փոխառումները գրականության մեջ)'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղաբաբյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] crytk2xsqi6ar3ncjaabeptnle2gs6i 395047 394966 2026-09-10T17:48:51Z Emptyfear 547 Աղաբաբյան > Աղբալյան (via JWB) 395047 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Ե․ Անիչկով, գրական երևույթներ (փոխառումները գրականության մեջ)|previous = [[Միլտոն (Ծննդյան 300-ամյակի առթիվ) (Նիկոլ Աղբալյան)|Միլտոն (Ծննդյան 300-ամյակի առթիվ)]] |next = [[Ս. Նազարյան (Նիկոլ Աղբալյան)|Ս. Նազարյան]] |author = Նիկոլ Աղբալյան |section =Արտասահմանյան գրականություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='155' to='161' fromsection='Ե․ Անիչկով, գրական երևույթներ (փոխառումները գրականության մեջ)' tosection='Ե․ Անիչկով, գրական երևույթներ (փոխառումները գրականության մեջ)'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղբալյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] jyi2724ury9gjzgg9goq5krv1hoze7x 0 151029 394967 2026-09-10T14:28:57Z Emptyfear 547 Նոր էջ «{{Վերնագիր |title= Ս. Նազարյան|previous = [[Ե․ Անիչկով, գրական երևույթներ (փոխառումները գրականության մեջ) (Նիկոլ Աղբալյան)|Ե․ Անիչկով, գրական երևույթներ (փոխառումները գրականության մեջ)]] |next = [[Գր. Արծրունի (Նիկոլ Աղբալյան)|Գր. Արծրունի]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Մտածումն...»: 394967 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Ս. Նազարյան|previous = [[Ե․ Անիչկով, գրական երևույթներ (փոխառումները գրականության մեջ) (Նիկոլ Աղբալյան)|Ե․ Անիչկով, գրական երևույթներ (փոխառումները գրականության մեջ)]] |next = [[Գր. Արծրունի (Նիկոլ Աղբալյան)|Գր. Արծրունի]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Մտածումներ |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='161' to='162' fromsection='Ս. Նազարյան' tosection='Ս. Նազարյան'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղաբաբյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] p2i1shar5b64pct0xrfx7m6o9fovok9 395092 394967 2026-09-10T17:49:42Z Emptyfear 547 Աղաբաբյան > Աղբալյան (via JWB) 395092 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Ս. Նազարյան|previous = [[Ե․ Անիչկով, գրական երևույթներ (փոխառումները գրականության մեջ) (Նիկոլ Աղբալյան)|Ե․ Անիչկով, գրական երևույթներ (փոխառումները գրականության մեջ)]] |next = [[Գր. Արծրունի (Նիկոլ Աղբալյան)|Գր. Արծրունի]] |author = Նիկոլ Աղբալյան |section =Մտածումներ |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='161' to='162' fromsection='Ս. Նազարյան' tosection='Ս. Նազարյան'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղբալյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] 1qp0st20wnc4dw7ns61jh4rfv2wmjhl 0 151030 394968 2026-09-10T14:29:04Z Emptyfear 547 Նոր էջ «{{Վերնագիր |title= Գր. Արծրունի|previous = [[Ս. Նազարյան (Նիկոլ Աղբալյան)|Ս. Նազարյան]] |next = [[Ա. Արասխանյան (Նիկոլ Աղբալյան)|Ա. Արասխանյան]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Մտածումներ |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='162' to='164' fromsection='Գր. Արծրունի' tosection='Գր. Արծրունի'/> Կա...»: 394968 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Գր. Արծրունի|previous = [[Ս. Նազարյան (Նիկոլ Աղբալյան)|Ս. Նազարյան]] |next = [[Ա. Արասխանյան (Նիկոլ Աղբալյան)|Ա. Արասխանյան]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Մտածումներ |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='162' to='164' fromsection='Գր. Արծրունի' tosection='Գր. Արծրունի'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղաբաբյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] 47eymdsznt3kj13bola5sbcss8dwqgr 395038 394968 2026-09-10T17:48:39Z Emptyfear 547 Աղաբաբյան > Աղբալյան (via JWB) 395038 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Գր. Արծրունի|previous = [[Ս. Նազարյան (Նիկոլ Աղբալյան)|Ս. Նազարյան]] |next = [[Ա. Արասխանյան (Նիկոլ Աղբալյան)|Ա. Արասխանյան]] |author = Նիկոլ Աղբալյան |section =Մտածումներ |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='162' to='164' fromsection='Գր. Արծրունի' tosection='Գր. Արծրունի'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղբալյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] 5bmua5yn1d9mebc2u9ap4afsznlps97 0 151031 394969 2026-09-10T14:29:11Z Emptyfear 547 Նոր էջ «{{Վերնագիր |title= Ա. Արասխանյան|previous = [[Գր. Արծրունի (Նիկոլ Աղբալյան)|Գր. Արծրունի]] |next = [[Եվրոպան և կացությունը Բալկանում (Նիկոլ Աղբալյան)|Եվրոպան և կացությունը Բալկանում]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Մտածումներ |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='164' to='166' froms...»: 394969 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Ա. Արասխանյան|previous = [[Գր. Արծրունի (Նիկոլ Աղբալյան)|Գր. Արծրունի]] |next = [[Եվրոպան և կացությունը Բալկանում (Նիկոլ Աղբալյան)|Եվրոպան և կացությունը Բալկանում]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Մտածումներ |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='164' to='166' fromsection='Ա. Արասխանյան' tosection='Ա. Արասխանյան'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղաբաբյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] 903sd93o0er6r6bukeos11s6c8v1i2h 395026 394969 2026-09-10T17:48:22Z Emptyfear 547 Աղաբաբյան > Աղբալյան (via JWB) 395026 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Ա. Արասխանյան|previous = [[Գր. Արծրունի (Նիկոլ Աղբալյան)|Գր. Արծրունի]] |next = [[Եվրոպան և կացությունը Բալկանում (Նիկոլ Աղբալյան)|Եվրոպան և կացությունը Բալկանում]] |author = Նիկոլ Աղբալյան |section =Մտածումներ |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='164' to='166' fromsection='Ա. Արասխանյան' tosection='Ա. Արասխանյան'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղբալյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] 8mv0qj71jua85pk2yml4v9fhughpjw8 0 151032 394970 2026-09-10T14:29:18Z Emptyfear 547 Նոր էջ «{{Վերնագիր |title= Եվրոպան և կացությունը Բալկանում|previous = [[Ա. Արասխանյան (Նիկոլ Աղբալյան)|Ա. Արասխանյան]] |next = [[Բալկանյան թերակղզում (Նիկոլ Աղբալյան)|Բալկանյան թերակղզում]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Մտածումներ |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='166' to='168' fromse...»: 394970 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Եվրոպան և կացությունը Բալկանում|previous = [[Ա. Արասխանյան (Նիկոլ Աղբալյան)|Ա. Արասխանյան]] |next = [[Բալկանյան թերակղզում (Նիկոլ Աղբալյան)|Բալկանյան թերակղզում]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Մտածումներ |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='166' to='168' fromsection='Եվրոպան և կացությունը Բալկանում' tosection='Եվրոպան և կացությունը Բալկանում'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղաբաբյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] hqcln7eggu8i9vmufnbk2jijd6pb9ps 395045 394970 2026-09-10T17:48:49Z Emptyfear 547 Աղաբաբյան > Աղբալյան (via JWB) 395045 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Եվրոպան և կացությունը Բալկանում|previous = [[Ա. Արասխանյան (Նիկոլ Աղբալյան)|Ա. Արասխանյան]] |next = [[Բալկանյան թերակղզում (Նիկոլ Աղբալյան)|Բալկանյան թերակղզում]] |author = Նիկոլ Աղբալյան |section =Մտածումներ |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='166' to='168' fromsection='Եվրոպան և կացությունը Բալկանում' tosection='Եվրոպան և կացությունը Բալկանում'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղբալյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] 77otonw8p0wgq9uxukt21ogsy7t3hga 0 151033 394971 2026-09-10T14:29:25Z Emptyfear 547 Նոր էջ «{{Վերնագիր |title= Բալկանյան թերակղզում|previous = [[Եվրոպան և կացությունը Բալկանում (Նիկոլ Աղբալյան)|Եվրոպան և կացությունը Բալկանում]] |next = [[Թյուրքիան և հայերը (Նիկոլ Աղբալյան)|Թյուրքիան և հայերը]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Մտածումներ |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբա...»: 394971 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Բալկանյան թերակղզում|previous = [[Եվրոպան և կացությունը Բալկանում (Նիկոլ Աղբալյան)|Եվրոպան և կացությունը Բալկանում]] |next = [[Թյուրքիան և հայերը (Նիկոլ Աղբալյան)|Թյուրքիան և հայերը]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Մտածումներ |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='168' to='169' fromsection='Բալկանյան թերակղզում' tosection='Բալկանյան թերակղզում'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղաբաբյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] ot54o3f50kthsbu266ltywv5nhkkgre 395034 394971 2026-09-10T17:48:34Z Emptyfear 547 Աղաբաբյան > Աղբալյան (via JWB) 395034 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Բալկանյան թերակղզում|previous = [[Եվրոպան և կացությունը Բալկանում (Նիկոլ Աղբալյան)|Եվրոպան և կացությունը Բալկանում]] |next = [[Թյուրքիան և հայերը (Նիկոլ Աղբալյան)|Թյուրքիան և հայերը]] |author = Նիկոլ Աղբալյան |section =Մտածումներ |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='168' to='169' fromsection='Բալկանյան թերակղզում' tosection='Բալկանյան թերակղզում'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղբալյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] dczj1quyvctdinvoy250zzxozekjbqn 0 151034 394972 2026-09-10T14:29:34Z Emptyfear 547 Նոր էջ «{{Վերնագիր |title= Թյուրքիան և հայերը|previous = [[Բալկանյան թերակղզում (Նիկոլ Աղբալյան)|Բալկանյան թերակղզում]] |next = [[Քաղաքական նոր հեռանկար (Նիկոլ Աղբալյան)|Քաղաքական նոր հեռանկար]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Մտածումներ |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='169' to='...»: 394972 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Թյուրքիան և հայերը|previous = [[Բալկանյան թերակղզում (Նիկոլ Աղբալյան)|Բալկանյան թերակղզում]] |next = [[Քաղաքական նոր հեռանկար (Նիկոլ Աղբալյան)|Քաղաքական նոր հեռանկար]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Մտածումներ |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='169' to='177' fromsection='Թյուրքիան և հայերը' tosection='Թյուրքիան և հայերը'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղաբաբյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] 1l3a9asbtawyq6yehldh0dz3pdtkzhm 395050 394972 2026-09-10T17:48:55Z Emptyfear 547 Աղաբաբյան > Աղբալյան (via JWB) 395050 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Թյուրքիան և հայերը|previous = [[Բալկանյան թերակղզում (Նիկոլ Աղբալյան)|Բալկանյան թերակղզում]] |next = [[Քաղաքական նոր հեռանկար (Նիկոլ Աղբալյան)|Քաղաքական նոր հեռանկար]] |author = Նիկոլ Աղբալյան |section =Մտածումներ |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='169' to='177' fromsection='Թյուրքիան և հայերը' tosection='Թյուրքիան և հայերը'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղբալյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] rqim9crl2yqzfil5e59djq6ulemgr4w 0 151035 394973 2026-09-10T14:29:42Z Emptyfear 547 Նոր էջ «{{Վերնագիր |title= Քաղաքական նոր հեռանկար|previous = [[Թյուրքիան և հայերը (Նիկոլ Աղբալյան)|Թյուրքիան և հայերը]] |next = [[Պատերազմի դաշտում (Նիկոլ Աղբալյան)|Պատերազմի դաշտում]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Մտածումներ |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='177' to='181' fromsection='Ք...»: 394973 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Քաղաքական նոր հեռանկար|previous = [[Թյուրքիան և հայերը (Նիկոլ Աղբալյան)|Թյուրքիան և հայերը]] |next = [[Պատերազմի դաշտում (Նիկոլ Աղբալյան)|Պատերազմի դաշտում]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Մտածումներ |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='177' to='181' fromsection='Քաղաքական նոր հեռանկար' tosection='Քաղաքական նոր հեռանկար'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղաբաբյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] 1it4uauyg5hn1ob7abb4gx1ibfcofef 395103 394973 2026-09-10T17:49:52Z Emptyfear 547 Աղաբաբյան > Աղբալյան (via JWB) 395103 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Քաղաքական նոր հեռանկար|previous = [[Թյուրքիան և հայերը (Նիկոլ Աղբալյան)|Թյուրքիան և հայերը]] |next = [[Պատերազմի դաշտում (Նիկոլ Աղբալյան)|Պատերազմի դաշտում]] |author = Նիկոլ Աղբալյան |section =Մտածումներ |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='177' to='181' fromsection='Քաղաքական նոր հեռանկար' tosection='Քաղաքական նոր հեռանկար'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղբալյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] b48xg91yb1gebqvb1nfwpk6l7md9p3s 0 151036 394974 2026-09-10T14:29:49Z Emptyfear 547 Նոր էջ «{{Վերնագիր |title= Պատերազմի դաշտում|previous = [[Քաղաքական նոր հեռանկար (Նիկոլ Աղբալյան)|Քաղաքական նոր հեռանկար]] |next = [[Տաճկական անիշխանության հնարավորությունը և հայ ժողովուրդը (Նիկոլ Աղբալյան)|Տաճկական անիշխանության հնարավորությունը և հայ ժողովուրդը]] |author = Նիկոլ Աղա...»: 394974 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Պատերազմի դաշտում|previous = [[Քաղաքական նոր հեռանկար (Նիկոլ Աղբալյան)|Քաղաքական նոր հեռանկար]] |next = [[Տաճկական անիշխանության հնարավորությունը և հայ ժողովուրդը (Նիկոլ Աղբալյան)|Տաճկական անիշխանության հնարավորությունը և հայ ժողովուրդը]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Մտածումներ |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='181' to='183' fromsection='Պատերազմի դաշտում' tosection='Պատերազմի դաշտում'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղաբաբյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] 7xmkb8paplwelmaux0pohl0q2uss53u 395088 394974 2026-09-10T17:49:37Z Emptyfear 547 Աղաբաբյան > Աղբալյան (via JWB) 395088 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Պատերազմի դաշտում|previous = [[Քաղաքական նոր հեռանկար (Նիկոլ Աղբալյան)|Քաղաքական նոր հեռանկար]] |next = [[Տաճկական անիշխանության հնարավորությունը և հայ ժողովուրդը (Նիկոլ Աղբալյան)|Տաճկական անիշխանության հնարավորությունը և հայ ժողովուրդը]] |author = Նիկոլ Աղբալյան |section =Մտածումներ |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='181' to='183' fromsection='Պատերազմի դաշտում' tosection='Պատերազմի դաշտում'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղբալյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] 1qti5qjbnqdt31ncaatiqfbh21em039 0 151037 394975 2026-09-10T14:29:59Z Emptyfear 547 Նոր էջ «{{Վերնագիր |title= Տաճկական անիշխանության հնարավորությունը և հայ ժողովուրդը|previous = [[Պատերազմի դաշտում (Նիկոլ Աղբալյան)|Պատերազմի դաշտում]] |next = [[Ռուսաստանը և թյուրքահայերը (Նիկոլ Աղբալյան)|Ռուսաստանը և թյուրքահայերը]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Մտածումներ |notes = }} <p...»: 394975 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Տաճկական անիշխանության հնարավորությունը և հայ ժողովուրդը|previous = [[Պատերազմի դաշտում (Նիկոլ Աղբալյան)|Պատերազմի դաշտում]] |next = [[Ռուսաստանը և թյուրքահայերը (Նիկոլ Աղբալյան)|Ռուսաստանը և թյուրքահայերը]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Մտածումներ |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='183' to='190' fromsection='Տաճկական անիշխանության հնարավորությունը և հայ ժողովուրդը' tosection='Տաճկական անիշխանության հնարավորությունը և հայ ժողովուրդը'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղաբաբյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] t9qxiyprmo00s9s7p66jfxt3fxzd468 395099 394975 2026-09-10T17:49:48Z Emptyfear 547 Աղաբաբյան > Աղբալյան (via JWB) 395099 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Տաճկական անիշխանության հնարավորությունը և հայ ժողովուրդը|previous = [[Պատերազմի դաշտում (Նիկոլ Աղբալյան)|Պատերազմի դաշտում]] |next = [[Ռուսաստանը և թյուրքահայերը (Նիկոլ Աղբալյան)|Ռուսաստանը և թյուրքահայերը]] |author = Նիկոլ Աղբալյան |section =Մտածումներ |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='183' to='190' fromsection='Տաճկական անիշխանության հնարավորությունը և հայ ժողովուրդը' tosection='Տաճկական անիշխանության հնարավորությունը և հայ ժողովուրդը'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղբալյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] b40q54ng7c2e0duqeh2u4jw5i54ohe8 0 151038 394976 2026-09-10T14:30:12Z Emptyfear 547 Նոր էջ «{{Վերնագիր |title= Ռուսաստանը և թյուրքահայերը|previous = [[Տաճկական անիշխանության հնարավորությունը և հայ ժողովուրդը (Նիկոլ Աղբալյան)|Տաճկական անիշխանության հնարավորությունը և հայ ժողովուրդը]] |next = Քաղաքացիության պարտականությունը (Նիկոլ Աղբալյան)|Քաղաքացիության պար...»: 394976 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Ռուսաստանը և թյուրքահայերը|previous = [[Տաճկական անիշխանության հնարավորությունը և հայ ժողովուրդը (Նիկոլ Աղբալյան)|Տաճկական անիշխանության հնարավորությունը և հայ ժողովուրդը]] |next = [[Քաղաքացիության պարտականությունը (Նիկոլ Աղբալյան)|Քաղաքացիության պարտականությունը]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Մտածումներ |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='190' to='193' fromsection='Ռուսաստանը և թյուրքահայերը' tosection='Ռուսաստանը և թյուրքահայերը'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղաբաբյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] g04umjh14o9ux3x71jlij1dnlr2m9y8 395090 394976 2026-09-10T17:49:39Z Emptyfear 547 Աղաբաբյան > Աղբալյան (via JWB) 395090 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Ռուսաստանը և թյուրքահայերը|previous = [[Տաճկական անիշխանության հնարավորությունը և հայ ժողովուրդը (Նիկոլ Աղբալյան)|Տաճկական անիշխանության հնարավորությունը և հայ ժողովուրդը]] |next = [[Քաղաքացիության պարտականությունը (Նիկոլ Աղբալյան)|Քաղաքացիության պարտականությունը]] |author = Նիկոլ Աղբալյան |section =Մտածումներ |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='190' to='193' fromsection='Ռուսաստանը և թյուրքահայերը' tosection='Ռուսաստանը և թյուրքահայերը'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղբալյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] 87w565wc4xgpd5sfcxw3rdloaguyl8z 0 151039 394977 2026-09-10T14:30:20Z Emptyfear 547 Նոր էջ «{{Վերնագիր |title= Քաղաքացիության պարտականությունը|previous = [[Ռուսաստանը և թյուրքահայերը (Նիկոլ Աղբալյան)|Ռուսաստանը և թյուրքահայերը]] |next = [[Անել կացություն (Նիկոլ Աղբալյան)|Անել կացություն]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Մտածումներ |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյա...»: 394977 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Քաղաքացիության պարտականությունը|previous = [[Ռուսաստանը և թյուրքահայերը (Նիկոլ Աղբալյան)|Ռուսաստանը և թյուրքահայերը]] |next = [[Անել կացություն (Նիկոլ Աղբալյան)|Անել կացություն]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Մտածումներ |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='193' to='195' fromsection='Քաղաքացիության պարտականությունը' tosection='Քաղաքացիության պարտականությունը'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղաբաբյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] ghbddgi0avwugb86xerl7vyja5ajzs9 395104 394977 2026-09-10T17:49:53Z Emptyfear 547 Աղաբաբյան > Աղբալյան (via JWB) 395104 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Քաղաքացիության պարտականությունը|previous = [[Ռուսաստանը և թյուրքահայերը (Նիկոլ Աղբալյան)|Ռուսաստանը և թյուրքահայերը]] |next = [[Անել կացություն (Նիկոլ Աղբալյան)|Անել կացություն]] |author = Նիկոլ Աղբալյան |section =Մտածումներ |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='193' to='195' fromsection='Քաղաքացիության պարտականությունը' tosection='Քաղաքացիության պարտականությունը'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղբալյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] p88wb0ljdzrf3lhqsaco8uloefme3m4 0 151040 394978 2026-09-10T14:30:30Z Emptyfear 547 Նոր էջ «{{Վերնագիր |title= Անել կացություն|previous = [[Քաղաքացիության պարտականությունը (Նիկոլ Աղբալյան)|Քաղաքացիության պարտականությունը]] |next = [[Թուրքահայերը և Ռուսաստանը (Նիկոլ Աղբալյան)|Թուրքահայերը և Ռուսաստանը]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Մտածումներ |notes = }} <pages index='Ընտրանի...»: 394978 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Անել կացություն|previous = [[Քաղաքացիության պարտականությունը (Նիկոլ Աղբալյան)|Քաղաքացիության պարտականությունը]] |next = [[Թուրքահայերը և Ռուսաստանը (Նիկոլ Աղբալյան)|Թուրքահայերը և Ռուսաստանը]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Մտածումներ |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='195' to='196' fromsection='Անել կացություն' tosection='Անել կացություն'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղաբաբյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] iai33l47xedrm4zlbvuuua0z88k6390 395030 394978 2026-09-10T17:48:28Z Emptyfear 547 Աղաբաբյան > Աղբալյան (via JWB) 395030 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Անել կացություն|previous = [[Քաղաքացիության պարտականությունը (Նիկոլ Աղբալյան)|Քաղաքացիության պարտականությունը]] |next = [[Թուրքահայերը և Ռուսաստանը (Նիկոլ Աղբալյան)|Թուրքահայերը և Ռուսաստանը]] |author = Նիկոլ Աղբալյան |section =Մտածումներ |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='195' to='196' fromsection='Անել կացություն' tosection='Անել կացություն'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղբալյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] eii0amxuqf7gw1b53aj7os7mbw82mqq 0 151041 394979 2026-09-10T14:30:39Z Emptyfear 547 Նոր էջ «{{Վերնագիր |title= Թուրքահայերը և Ռուսաստանը|previous = [[Անել կացություն (Նիկոլ Աղբալյան)|Անել կացություն]] |next = [[Բալկանյան պատերազմի մոտավոր հետևանքները (Նիկոլ Աղբալյան)|Բալկանյան պատերազմի մոտավոր հետևանքները]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Մտածումներ |notes = }} <pages index='Ըն...»: 394979 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Թուրքահայերը և Ռուսաստանը|previous = [[Անել կացություն (Նիկոլ Աղբալյան)|Անել կացություն]] |next = [[Բալկանյան պատերազմի մոտավոր հետևանքները (Նիկոլ Աղբալյան)|Բալկանյան պատերազմի մոտավոր հետևանքները]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Մտածումներ |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='196' to='198' fromsection='Թուրքահայերը և Ռուսաստանը' tosection='Թուրքահայերը և Ռուսաստանը'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղաբաբյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] q1cyygwbyaujdbbtqs67t2cya2ycw8y 395051 394979 2026-09-10T17:48:56Z Emptyfear 547 Աղաբաբյան > Աղբալյան (via JWB) 395051 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Թուրքահայերը և Ռուսաստանը|previous = [[Անել կացություն (Նիկոլ Աղբալյան)|Անել կացություն]] |next = [[Բալկանյան պատերազմի մոտավոր հետևանքները (Նիկոլ Աղբալյան)|Բալկանյան պատերազմի մոտավոր հետևանքները]] |author = Նիկոլ Աղբալյան |section =Մտածումներ |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='196' to='198' fromsection='Թուրքահայերը և Ռուսաստանը' tosection='Թուրքահայերը և Ռուսաստանը'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղբալյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] 428vws87qm6ddshqo1ppc169rwmuh1x 0 151042 394980 2026-09-10T14:30:47Z Emptyfear 547 Նոր էջ «{{Վերնագիր |title= Բալկանյան պատերազմի մոտավոր հետևանքները|previous = [[Թուրքահայերը և Ռուսաստանը (Նիկոլ Աղբալյան)|Թուրքահայերը և Ռուսաստանը]] |next = [[1913 (Նիկոլ Աղբալյան)|1913]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Մտածումներ |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='198' to='200' fromsection=...»: 394980 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Բալկանյան պատերազմի մոտավոր հետևանքները|previous = [[Թուրքահայերը և Ռուսաստանը (Նիկոլ Աղբալյան)|Թուրքահայերը և Ռուսաստանը]] |next = [[1913 (Նիկոլ Աղբալյան)|1913]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Մտածումներ |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='198' to='200' fromsection='Բալկանյան պատերազմի մոտավոր հետևանքները' tosection='Բալկանյան պատերազմի մոտավոր հետևանքները'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղաբաբյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] fkulf1qqqz68iol372zn4y41oxcn35r 395035 394980 2026-09-10T17:48:35Z Emptyfear 547 Աղաբաբյան > Աղբալյան (via JWB) 395035 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Բալկանյան պատերազմի մոտավոր հետևանքները|previous = [[Թուրքահայերը և Ռուսաստանը (Նիկոլ Աղբալյան)|Թուրքահայերը և Ռուսաստանը]] |next = [[1913 (Նիկոլ Աղբալյան)|1913]] |author = Նիկոլ Աղբալյան |section =Մտածումներ |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='198' to='200' fromsection='Բալկանյան պատերազմի մոտավոր հետևանքները' tosection='Բալկանյան պատերազմի մոտավոր հետևանքները'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղբալյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] mbgsfo0nf3su4xv2gxx5q5oahyzitke 0 151043 394981 2026-09-10T14:30:53Z Emptyfear 547 Նոր էջ «{{Վերնագիր |title= 1913|previous = [[Բալկանյան պատերազմի մոտավոր հետևանքները (Նիկոլ Աղբալյան)|Բալկանյան պատերազմի մոտավոր հետևանքները]] |next = [[Թյուրքահայության պահանջը (Նիկոլ Աղբալյան)|Թյուրքահայության պահանջը]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Մտածումներ |notes = }} <pages index='Ընտրան...»: 394981 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= 1913|previous = [[Բալկանյան պատերազմի մոտավոր հետևանքները (Նիկոլ Աղբալյան)|Բալկանյան պատերազմի մոտավոր հետևանքները]] |next = [[Թյուրքահայության պահանջը (Նիկոլ Աղբալյան)|Թյուրքահայության պահանջը]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Մտածումներ |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='200' to='201' fromsection='1913' tosection='1913'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղաբաբյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] 4ow5yjlklqz9pb9n5uwqka5t5z1kpy6 395025 394981 2026-09-10T17:48:20Z Emptyfear 547 Աղաբաբյան > Աղբալյան (via JWB) 395025 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= 1913|previous = [[Բալկանյան պատերազմի մոտավոր հետևանքները (Նիկոլ Աղբալյան)|Բալկանյան պատերազմի մոտավոր հետևանքները]] |next = [[Թյուրքահայության պահանջը (Նիկոլ Աղբալյան)|Թյուրքահայության պահանջը]] |author = Նիկոլ Աղբալյան |section =Մտածումներ |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='200' to='201' fromsection='1913' tosection='1913'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղբալյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] bllegfq4yniz8vwcne6gwdgsdis30vm 0 151044 394982 2026-09-10T14:31:01Z Emptyfear 547 Նոր էջ «{{Վերնագիր |title= Թյուրքահայության պահանջը|previous = [[1913 (Նիկոլ Աղբալյան)|1913]] |next = [[Հայոց հարցի ներկա վիճակը (Նիկոլ Աղբալյան)|Հայոց հարցի ներկա վիճակը]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Մտածումներ |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='201' to='204' fromsection='Թյուրքահայության...»: 394982 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Թյուրքահայության պահանջը|previous = [[1913 (Նիկոլ Աղբալյան)|1913]] |next = [[Հայոց հարցի ներկա վիճակը (Նիկոլ Աղբալյան)|Հայոց հարցի ներկա վիճակը]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Մտածումներ |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='201' to='204' fromsection='Թյուրքահայության պահանջը' tosection='Թյուրքահայության պահանջը'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղաբաբյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] 68kwqj08d3y75ul6ooop7ii064esbw6 395049 394982 2026-09-10T17:48:54Z Emptyfear 547 Աղաբաբյան > Աղբալյան (via JWB) 395049 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Թյուրքահայության պահանջը|previous = [[1913 (Նիկոլ Աղբալյան)|1913]] |next = [[Հայոց հարցի ներկա վիճակը (Նիկոլ Աղբալյան)|Հայոց հարցի ներկա վիճակը]] |author = Նիկոլ Աղբալյան |section =Մտածումներ |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='201' to='204' fromsection='Թյուրքահայության պահանջը' tosection='Թյուրքահայության պահանջը'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղբալյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] gch68kmur9th7az5cy8b9u4hv9s7ep7 0 151045 394983 2026-09-10T14:31:10Z Emptyfear 547 Նոր էջ «{{Վերնագիր |title= Հայոց հարցի ներկա վիճակը|previous = [[Թյուրքահայության պահանջը (Նիկոլ Աղբալյան)|Թյուրքահայության պահանջը]] |next = [[Վրաց մտավորականությունը և թյուրքահայերը (Նիկոլ Աղբալյան)|Վրաց մտավորականությունը և թյուրքահայերը]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Մտածումնե...»: 394983 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Հայոց հարցի ներկա վիճակը|previous = [[Թյուրքահայության պահանջը (Նիկոլ Աղբալյան)|Թյուրքահայության պահանջը]] |next = [[Վրաց մտավորականությունը և թյուրքահայերը (Նիկոլ Աղբալյան)|Վրաց մտավորականությունը և թյուրքահայերը]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Մտածումներ |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='204' to='206' fromsection='Հայոց հարցի ներկա վիճակը' tosection='Հայոց հարցի ներկա վիճակը'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղաբաբյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] a018z1ye8d0obm8gtatsryxo6qutcug 395067 394983 2026-09-10T17:49:15Z Emptyfear 547 Աղաբաբյան > Աղբալյան (via JWB) 395067 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Հայոց հարցի ներկա վիճակը|previous = [[Թյուրքահայության պահանջը (Նիկոլ Աղբալյան)|Թյուրքահայության պահանջը]] |next = [[Վրաց մտավորականությունը և թյուրքահայերը (Նիկոլ Աղբալյան)|Վրաց մտավորականությունը և թյուրքահայերը]] |author = Նիկոլ Աղբալյան |section =Մտածումներ |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='204' to='206' fromsection='Հայոց հարցի ներկա վիճակը' tosection='Հայոց հարցի ներկա վիճակը'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղբալյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] n41hl0897a1oq902up4j2vvytq0a0w8 0 151046 394986 2026-09-10T17:36:13Z Emptyfear 547 Նոր էջ «{{Վերնագիր |title= Վրաց մտավորականությունը և թյուրքահայերը|previous = [[Հայոց հարցի ներկա վիճակը (Նիկոլ Աղբալյան)|Հայոց հարցի ներկա վիճակը]] |next = [[Առույգ ժողովուրդ (Նիկոլ Աղբալյան)|Առույգ ժողովուրդ]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Մտածումներ |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբ...»: 394986 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Վրաց մտավորականությունը և թյուրքահայերը|previous = [[Հայոց հարցի ներկա վիճակը (Նիկոլ Աղբալյան)|Հայոց հարցի ներկա վիճակը]] |next = [[Առույգ ժողովուրդ (Նիկոլ Աղբալյան)|Առույգ ժողովուրդ]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Մտածումներ |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='206' to='207' fromsection='Վրաց մտավորականությունը և թյուրքահայերը' tosection='Վրաց մտավորականությունը և թյուրքահայերը'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղաբաբյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] 3zjpcmznm7hfemi8rr18k0tndqg6no0 395098 394986 2026-09-10T17:49:47Z Emptyfear 547 Աղաբաբյան > Աղբալյան (via JWB) 395098 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Վրաց մտավորականությունը և թյուրքահայերը|previous = [[Հայոց հարցի ներկա վիճակը (Նիկոլ Աղբալյան)|Հայոց հարցի ներկա վիճակը]] |next = [[Առույգ ժողովուրդ (Նիկոլ Աղբալյան)|Առույգ ժողովուրդ]] |author = Նիկոլ Աղբալյան |section =Մտածումներ |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='206' to='207' fromsection='Վրաց մտավորականությունը և թյուրքահայերը' tosection='Վրաց մտավորականությունը և թյուրքահայերը'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղբալյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] k1hkxnal1aym6ywk0h7b7i2kosv0ody 0 151047 394987 2026-09-10T17:36:25Z Emptyfear 547 Նոր էջ «{{Վերնագիր |title= Առույգ ժողովուրդ|previous = [[Վրաց մտավորականությունը և թյուրքահայերը (Նիկոլ Աղբալյան)|Վրաց մտավորականությունը և թյուրքահայերը]] |next = [[Արտագաղթը դեպի Ամերիկա (Նիկոլ Աղբալյան)|Արտագաղթը դեպի Ամերիկա]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Մտածումներ |notes = }} <pages ind...»: 394987 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Առույգ ժողովուրդ|previous = [[Վրաց մտավորականությունը և թյուրքահայերը (Նիկոլ Աղբալյան)|Վրաց մտավորականությունը և թյուրքահայերը]] |next = [[Արտագաղթը դեպի Ամերիկա (Նիկոլ Աղբալյան)|Արտագաղթը դեպի Ամերիկա]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Մտածումներ |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='207' to='210' fromsection='Առույգ ժողովուրդ' tosection='Առույգ ժողովուրդ'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղաբաբյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] ocxsr9n6368n49rliiuct9x90a73o5j 395031 394987 2026-09-10T17:48:29Z Emptyfear 547 Աղաբաբյան > Աղբալյան (via JWB) 395031 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Առույգ ժողովուրդ|previous = [[Վրաց մտավորականությունը և թյուրքահայերը (Նիկոլ Աղբալյան)|Վրաց մտավորականությունը և թյուրքահայերը]] |next = [[Արտագաղթը դեպի Ամերիկա (Նիկոլ Աղբալյան)|Արտագաղթը դեպի Ամերիկա]] |author = Նիկոլ Աղբալյան |section =Մտածումներ |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='207' to='210' fromsection='Առույգ ժողովուրդ' tosection='Առույգ ժողովուրդ'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղբալյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] 6649u5d0lm8gvemhbuc9iwcergtahup 0 151048 394988 2026-09-10T17:36:37Z Emptyfear 547 Նոր էջ «{{Վերնագիր |title= Արտագաղթը դեպի Ամերիկա|previous = [[Առույգ ժողովուրդ (Նիկոլ Աղբալյան)|Առույգ ժողովուրդ]] |next = [[Գերմանիան և հայոց հարցը (Նիկոլ Աղբալյան)|Գերմանիան և հայոց հարցը]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Մտածումներ |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='210' to='213' f...»: 394988 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Արտագաղթը դեպի Ամերիկա|previous = [[Առույգ ժողովուրդ (Նիկոլ Աղբալյան)|Առույգ ժողովուրդ]] |next = [[Գերմանիան և հայոց հարցը (Նիկոլ Աղբալյան)|Գերմանիան և հայոց հարցը]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Մտածումներ |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='210' to='213' fromsection='Արտագաղթը դեպի Ամերիկա' tosection='Արտագաղթը դեպի Ամերիկա'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղաբաբյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] 6mq4yitpihm9elyu4v5u1z7z7nkphkm 395033 394988 2026-09-10T17:48:33Z Emptyfear 547 Աղաբաբյան > Աղբալյան (via JWB) 395033 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Արտագաղթը դեպի Ամերիկա|previous = [[Առույգ ժողովուրդ (Նիկոլ Աղբալյան)|Առույգ ժողովուրդ]] |next = [[Գերմանիան և հայոց հարցը (Նիկոլ Աղբալյան)|Գերմանիան և հայոց հարցը]] |author = Նիկոլ Աղբալյան |section =Մտածումներ |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='210' to='213' fromsection='Արտագաղթը դեպի Ամերիկա' tosection='Արտագաղթը դեպի Ամերիկա'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղբալյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] jyk0n26lpzv6y1mh1n4per6ouhyxshz 0 151049 394989 2026-09-10T17:36:56Z Emptyfear 547 Նոր էջ «{{Վերնագիր |title= Գերմանիան և հայոց հարցը|previous = [[Արտագաղթը դեպի Ամերիկա (Նիկոլ Աղբալյան)|Արտագաղթը դեպի Ամերիկա]] |next = [[Քրդերն ու հայերը (Նիկոլ Աղբալյան)|Քրդերն ու հայերը]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Մտածումներ |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='213' to='216' from...»: 394989 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Գերմանիան և հայոց հարցը|previous = [[Արտագաղթը դեպի Ամերիկա (Նիկոլ Աղբալյան)|Արտագաղթը դեպի Ամերիկա]] |next = [[Քրդերն ու հայերը (Նիկոլ Աղբալյան)|Քրդերն ու հայերը]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Մտածումներ |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='213' to='216' fromsection='Գերմանիան և հայոց հարցը' tosection='Գերմանիան և հայոց հարցը'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղաբաբյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] tehy7q41hvg70bp1z7sos17r79s1ht8 395037 394989 2026-09-10T17:48:38Z Emptyfear 547 Աղաբաբյան > Աղբալյան (via JWB) 395037 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Գերմանիան և հայոց հարցը|previous = [[Արտագաղթը դեպի Ամերիկա (Նիկոլ Աղբալյան)|Արտագաղթը դեպի Ամերիկա]] |next = [[Քրդերն ու հայերը (Նիկոլ Աղբալյան)|Քրդերն ու հայերը]] |author = Նիկոլ Աղբալյան |section =Մտածումներ |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='213' to='216' fromsection='Գերմանիան և հայոց հարցը' tosection='Գերմանիան և հայոց հարցը'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղբալյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] aa9uox2qocutaznh1zfpjn6vys7gtkf 0 151050 394990 2026-09-10T17:37:05Z Emptyfear 547 Նոր էջ «{{Վերնագիր |title= Քրդերն ու հայերը|previous = [[Գերմանիան և հայոց հարցը (Նիկոլ Աղբալյան)|Գերմանիան և հայոց հարցը]] |next = [[Քաղաքական հնարավորություններ (Նիկոլ Աղբալյան)|Քաղաքական հնարավորություններ]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Մտածումներ |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբա...»: 394990 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Քրդերն ու հայերը|previous = [[Գերմանիան և հայոց հարցը (Նիկոլ Աղբալյան)|Գերմանիան և հայոց հարցը]] |next = [[Քաղաքական հնարավորություններ (Նիկոլ Աղբալյան)|Քաղաքական հնարավորություններ]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Մտածումներ |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='216' to='219' fromsection='Քրդերն ու հայերը' tosection='Քրդերն ու հայերը'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղաբաբյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] ky24itrciyuq6ysbl59dcj9privh32z 395106 394990 2026-09-10T17:49:55Z Emptyfear 547 Աղաբաբյան > Աղբալյան (via JWB) 395106 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Քրդերն ու հայերը|previous = [[Գերմանիան և հայոց հարցը (Նիկոլ Աղբալյան)|Գերմանիան և հայոց հարցը]] |next = [[Քաղաքական հնարավորություններ (Նիկոլ Աղբալյան)|Քաղաքական հնարավորություններ]] |author = Նիկոլ Աղբալյան |section =Մտածումներ |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='216' to='219' fromsection='Քրդերն ու հայերը' tosection='Քրդերն ու հայերը'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղբալյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] ntqmjopl2dpjydx578gdgfnywu8xiov 0 151051 394991 2026-09-10T17:37:13Z Emptyfear 547 Նոր էջ «{{Վերնագիր |title= Քաղաքական հնարավորություններ|previous = [[Քրդերն ու հայերը (Նիկոլ Աղբալյան)|Քրդերն ու հայերը]] |next = [[Միջազգային համերաշխության տոնը (Նիկոլ Աղբալյան)|Միջազգային համերաշխության տոնը]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Մտածումներ |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Ա...»: 394991 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Քաղաքական հնարավորություններ|previous = [[Քրդերն ու հայերը (Նիկոլ Աղբալյան)|Քրդերն ու հայերը]] |next = [[Միջազգային համերաշխության տոնը (Նիկոլ Աղբալյան)|Միջազգային համերաշխության տոնը]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Մտածումներ |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='219' to='223' fromsection='Քաղաքական հնարավորություններ' tosection='Քաղաքական հնարավորություններ'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղաբաբյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] dsx7c3033udclyx4z566w4jec92sjqs 395102 394991 2026-09-10T17:49:51Z Emptyfear 547 Աղաբաբյան > Աղբալյան (via JWB) 395102 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Քաղաքական հնարավորություններ|previous = [[Քրդերն ու հայերը (Նիկոլ Աղբալյան)|Քրդերն ու հայերը]] |next = [[Միջազգային համերաշխության տոնը (Նիկոլ Աղբալյան)|Միջազգային համերաշխության տոնը]] |author = Նիկոլ Աղբալյան |section =Մտածումներ |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='219' to='223' fromsection='Քաղաքական հնարավորություններ' tosection='Քաղաքական հնարավորություններ'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղբալյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] 954ijshr8i6gzv0fp630gxp893wg3wk 0 151052 394992 2026-09-10T17:37:21Z Emptyfear 547 Նոր էջ «{{Վերնագիր |title= Միջազգային համերաշխության տոնը|previous = [[Քաղաքական հնարավորություններ (Նիկոլ Աղբալյան)|Քաղաքական հնարավորություններ]] |next = [[Դասակարգային կռվի՞, թե քաղաքական հեռանկար (Նիկոլ Աղբալյան)|Դասակարգային կռվի՞, թե քաղաքական հեռանկար]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյ...»: 394992 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Միջազգային համերաշխության տոնը|previous = [[Քաղաքական հնարավորություններ (Նիկոլ Աղբալյան)|Քաղաքական հնարավորություններ]] |next = [[Դասակարգային կռվի՞, թե քաղաքական հեռանկար (Նիկոլ Աղբալյան)|Դասակարգային կռվի՞, թե քաղաքական հեռանկար]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Մտածումներ |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='223' to='226' fromsection='Միջազգային համերաշխության տոնը' tosection='Միջազգային համերաշխության տոնը'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղաբաբյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] pjtie4s5ytapfcg8mdiiet8gj3caxjx 395082 394992 2026-09-10T17:49:31Z Emptyfear 547 Աղաբաբյան > Աղբալյան (via JWB) 395082 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Միջազգային համերաշխության տոնը|previous = [[Քաղաքական հնարավորություններ (Նիկոլ Աղբալյան)|Քաղաքական հնարավորություններ]] |next = [[Դասակարգային կռվի՞, թե քաղաքական հեռանկար (Նիկոլ Աղբալյան)|Դասակարգային կռվի՞, թե քաղաքական հեռանկար]] |author = Նիկոլ Աղբալյան |section =Մտածումներ |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='223' to='226' fromsection='Միջազգային համերաշխության տոնը' tosection='Միջազգային համերաշխության տոնը'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղբալյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] h5m6rjjzzq4ktoc2cc3bqu1gxooke0o 0 151053 394993 2026-09-10T17:37:32Z Emptyfear 547 Նոր էջ «{{Վերնագիր |title= Դասակարգային կռվի՞, թե քաղաքական հեռանկար|previous = [[Միջազգային համերաշխության տոնը (Նիկոլ Աղբալյան)|Միջազգային համերաշխության տոնը]] |next = [[Վտանգը (Նիկոլ Աղբալյան)|Վտանգը]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Մտածումներ |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան....»: 394993 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Դասակարգային կռվի՞, թե քաղաքական հեռանկար|previous = [[Միջազգային համերաշխության տոնը (Նիկոլ Աղբալյան)|Միջազգային համերաշխության տոնը]] |next = [[Վտանգը (Նիկոլ Աղբալյան)|Վտանգը]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Մտածումներ |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='226' to='227' fromsection='Դասակարգային կռվի՞, թե քաղաքական հեռանկար' tosection='Դասակարգային կռվի՞, թե քաղաքական հեռանկար'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղաբաբյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] sbwxzdap5is91uo1fgr4vids89wb7tm 395042 394993 2026-09-10T17:48:45Z Emptyfear 547 Աղաբաբյան > Աղբալյան (via JWB) 395042 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Դասակարգային կռվի՞, թե քաղաքական հեռանկար|previous = [[Միջազգային համերաշխության տոնը (Նիկոլ Աղբալյան)|Միջազգային համերաշխության տոնը]] |next = [[Վտանգը (Նիկոլ Աղբալյան)|Վտանգը]] |author = Նիկոլ Աղբալյան |section =Մտածումներ |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='226' to='227' fromsection='Դասակարգային կռվի՞, թե քաղաքական հեռանկար' tosection='Դասակարգային կռվի՞, թե քաղաքական հեռանկար'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղբալյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] ha52jv0dz43dknv52l9rkrmfz23zaoe 0 151054 394994 2026-09-10T17:37:39Z Emptyfear 547 Նոր էջ «{{Վերնագիր |title= Վտանգը|previous = [[Դասակարգային կռվի՞, թե քաղաքական հեռանկար (Նիկոլ Աղբալյան)|Դասակարգային կռվի՞, թե քաղաքական հեռանկար]] |next = [[Ռամկավարություն և իշխանություն (Նիկոլ Աղբալյան)|Ռամկավարություն և իշխանություն]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Մտածումներ |note...»: 394994 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Վտանգը|previous = [[Դասակարգային կռվի՞, թե քաղաքական հեռանկար (Նիկոլ Աղբալյան)|Դասակարգային կռվի՞, թե քաղաքական հեռանկար]] |next = [[Ռամկավարություն և իշխանություն (Նիկոլ Աղբալյան)|Ռամկավարություն և իշխանություն]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Մտածումներ |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='227' to='229' fromsection='Վտանգը' tosection='Վտանգը'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղաբաբյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] 069ujctvg1tgy2fquemultjefrbpb8c 395097 394994 2026-09-10T17:49:47Z Emptyfear 547 Աղաբաբյան > Աղբալյան (via JWB) 395097 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Վտանգը|previous = [[Դասակարգային կռվի՞, թե քաղաքական հեռանկար (Նիկոլ Աղբալյան)|Դասակարգային կռվի՞, թե քաղաքական հեռանկար]] |next = [[Ռամկավարություն և իշխանություն (Նիկոլ Աղբալյան)|Ռամկավարություն և իշխանություն]] |author = Նիկոլ Աղբալյան |section =Մտածումներ |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='227' to='229' fromsection='Վտանգը' tosection='Վտանգը'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղբալյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] 6ns265lebtswtcuctlmkaoieew8dtmn 0 151055 394995 2026-09-10T17:37:46Z Emptyfear 547 Նոր էջ «{{Վերնագիր |title= Ռամկավարություն և իշխանություն|previous = [[Վտանգը (Նիկոլ Աղբալյան)|Վտանգը]] |next = [[Ռուսաստանի վերագրավումը (Նիկոլ Աղբալյան)|Ռուսաստանի վերագրավումը]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Մտածումներ |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='229' to='231' fromsection='Ռամ...»: 394995 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Ռամկավարություն և իշխանություն|previous = [[Վտանգը (Նիկոլ Աղբալյան)|Վտանգը]] |next = [[Ռուսաստանի վերագրավումը (Նիկոլ Աղբալյան)|Ռուսաստանի վերագրավումը]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Մտածումներ |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='229' to='231' fromsection='Ռամկավարություն և իշխանություն' tosection='Ռամկավարություն և իշխանություն'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղաբաբյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] 1lnks7runq4tm19z444c9stnijek2gt 395089 394995 2026-09-10T17:49:38Z Emptyfear 547 Աղաբաբյան > Աղբալյան (via JWB) 395089 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Ռամկավարություն և իշխանություն|previous = [[Վտանգը (Նիկոլ Աղբալյան)|Վտանգը]] |next = [[Ռուսաստանի վերագրավումը (Նիկոլ Աղբալյան)|Ռուսաստանի վերագրավումը]] |author = Նիկոլ Աղբալյան |section =Մտածումներ |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='229' to='231' fromsection='Ռամկավարություն և իշխանություն' tosection='Ռամկավարություն և իշխանություն'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղբալյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] 69sxr8s8xdl7ietbzz9p48e83r0c6qo 0 151056 394996 2026-09-10T17:37:56Z Emptyfear 547 Նոր էջ «{{Վերնագիր |title= Ռուսաստանի վերագրավումը|previous = [[Ռամկավարություն և իշխանություն (Նիկոլ Աղբալյան)|Ռամկավարություն և իշխանություն]] |next = [[Իշխանության տրագիզմը (Նիկոլ Աղբալյան)|Իշխանության տրագիզմը]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Մտածումներ |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկ...»: 394996 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Ռուսաստանի վերագրավումը|previous = [[Ռամկավարություն և իշխանություն (Նիկոլ Աղբալյան)|Ռամկավարություն և իշխանություն]] |next = [[Իշխանության տրագիզմը (Նիկոլ Աղբալյան)|Իշխանության տրագիզմը]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Մտածումներ |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='231' to='233' fromsection='Ռուսաստանի վերագրավումը' tosection='Ռուսաստանի վերագրավումը'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղաբաբյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] 4zuvqvr9ayinzjdniabczwmwzvgiip0 395091 394996 2026-09-10T17:49:41Z Emptyfear 547 Աղաբաբյան > Աղբալյան (via JWB) 395091 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Ռուսաստանի վերագրավումը|previous = [[Ռամկավարություն և իշխանություն (Նիկոլ Աղբալյան)|Ռամկավարություն և իշխանություն]] |next = [[Իշխանության տրագիզմը (Նիկոլ Աղբալյան)|Իշխանության տրագիզմը]] |author = Նիկոլ Աղբալյան |section =Մտածումներ |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='231' to='233' fromsection='Ռուսաստանի վերագրավումը' tosection='Ռուսաստանի վերագրավումը'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղբալյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] fmpw74kd7xuzq9ixuhk9d4rlo6fimqj 0 151057 394997 2026-09-10T17:38:04Z Emptyfear 547 Նոր էջ «{{Վերնագիր |title= Իշխանության տրագիզմը|previous = [[Ռուսաստանի վերագրավումը (Նիկոլ Աղբալյան)|Ռուսաստանի վերագրավումը]] |next = [[Անգլիական կապիտանը չգիտե… (Նիկոլ Աղբալյան)|‹Անգլիական կապիտանը չգիտե…›]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Մտածումներ |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ...»: 394997 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Իշխանության տրագիզմը|previous = [[Ռուսաստանի վերագրավումը (Նիկոլ Աղբալյան)|Ռուսաստանի վերագրավումը]] |next = [[Անգլիական կապիտանը չգիտե… (Նիկոլ Աղբալյան)|‹Անգլիական կապիտանը չգիտե…›]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Մտածումներ |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='233' to='235' fromsection='Իշխանության տրագիզմը' tosection='Իշխանության տրագիզմը'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղաբաբյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] 7j6npkagszivdi60cvlkyotmrcjznqp 395052 394997 2026-09-10T17:48:57Z Emptyfear 547 Աղաբաբյան > Աղբալյան (via JWB) 395052 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Իշխանության տրագիզմը|previous = [[Ռուսաստանի վերագրավումը (Նիկոլ Աղբալյան)|Ռուսաստանի վերագրավումը]] |next = [[Անգլիական կապիտանը չգիտե… (Նիկոլ Աղբալյան)|‹Անգլիական կապիտանը չգիտե…›]] |author = Նիկոլ Աղբալյան |section =Մտածումներ |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='233' to='235' fromsection='Իշխանության տրագիզմը' tosection='Իշխանության տրագիզմը'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղբալյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] l4qgru6pod57ulfh25jzba2agoccbvd 0 151058 394998 2026-09-10T17:38:14Z Emptyfear 547 Նոր էջ «{{Վերնագիր |title= ‹Անգլիական կապիտանը չգիտե…›|previous = [[Իշխանության տրագիզմը (Նիկոլ Աղբալյան)|Իշխանության տրագիզմը]] |next = [[Քեռին (Նիկոլ Աղբալյան)|Քեռին]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Մտածումներ |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='235' to='238' fromsection='‹Անգլիական կ...»: 394998 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= ‹Անգլիական կապիտանը չգիտե…›|previous = [[Իշխանության տրագիզմը (Նիկոլ Աղբալյան)|Իշխանության տրագիզմը]] |next = [[Քեռին (Նիկոլ Աղբալյան)|Քեռին]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Մտածումներ |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='235' to='238' fromsection='‹Անգլիական կապիտանը չգիտե…›' tosection='‹Անգլիական կապիտանը չգիտե…›'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղաբաբյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] 03flnej77dwi64eq8sz4bahi31s1yf5 395029 394998 2026-09-10T17:48:26Z Emptyfear 547 Աղաբաբյան > Աղբալյան (via JWB) 395029 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= ‹Անգլիական կապիտանը չգիտե…›|previous = [[Իշխանության տրագիզմը (Նիկոլ Աղբալյան)|Իշխանության տրագիզմը]] |next = [[Քեռին (Նիկոլ Աղբալյան)|Քեռին]] |author = Նիկոլ Աղբալյան |section =Մտածումներ |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='235' to='238' fromsection='‹Անգլիական կապիտանը չգիտե…›' tosection='‹Անգլիական կապիտանը չգիտե…›'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղբալյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] jnaioeq4v6ta2g294j5lc2z9hcmdg2d 0 151059 394999 2026-09-10T17:38:23Z Emptyfear 547 Նոր էջ «{{Վերնագիր |title= Քեռին|previous = [[Անգլիական կապիտանը չգիտե… (Նիկոլ Աղբալյան)|‹Անգլիական կապիտանը չգիտե…›]] |next = [[ՀՀ Դաշնակցության մասին (Նիկոլ Աղբալյան)|ՀՀ Դաշնակցության մասին]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Մտածումներ |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='238' to...»: 394999 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Քեռին|previous = [[Անգլիական կապիտանը չգիտե… (Նիկոլ Աղբալյան)|‹Անգլիական կապիտանը չգիտե…›]] |next = [[ՀՀ Դաշնակցության մասին (Նիկոլ Աղբալյան)|ՀՀ Դաշնակցության մասին]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Մտածումներ |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='238' to='241' fromsection='Քեռին' tosection='Քեռին'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղաբաբյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] ftwx1588fyi0e024xu3axdghdhwk9u2 395105 394999 2026-09-10T17:49:54Z Emptyfear 547 Աղաբաբյան > Աղբալյան (via JWB) 395105 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Քեռին|previous = [[Անգլիական կապիտանը չգիտե… (Նիկոլ Աղբալյան)|‹Անգլիական կապիտանը չգիտե…›]] |next = [[ՀՀ Դաշնակցության մասին (Նիկոլ Աղբալյան)|ՀՀ Դաշնակցության մասին]] |author = Նիկոլ Աղբալյան |section =Մտածումներ |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='238' to='241' fromsection='Քեռին' tosection='Քեռին'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղբալյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] adunm1mxpxrkx7pn1u5tu99sddbkx3s 0 151060 395000 2026-09-10T17:38:36Z Emptyfear 547 Նոր էջ «{{Վերնագիր |title= ՀՀ Դաշնակցության մասին|previous = [[Քեռին (Նիկոլ Աղբալյան)|Քեռին]] |next = [[Ուղերձ Բարսեղ Կանաչյանին (Նիկոլ Աղբալյան)|Ուղերձ Բարսեղ Կանաչյանին]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Մտածումներ |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='241' to='242' fromsection='ՀՀ Դաշնակցու...»: 395000 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= ՀՀ Դաշնակցության մասին|previous = [[Քեռին (Նիկոլ Աղբալյան)|Քեռին]] |next = [[Ուղերձ Բարսեղ Կանաչյանին (Նիկոլ Աղբալյան)|Ուղերձ Բարսեղ Կանաչյանին]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Մտածումներ |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='241' to='242' fromsection='ՀՀ Դաշնակցության մասին' tosection='ՀՀ Դաշնակցության մասին'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղաբաբյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] ogfjhyk15h2rxk7pecc848e0xub2v7e 395069 395000 2026-09-10T17:49:17Z Emptyfear 547 Աղաբաբյան > Աղբալյան (via JWB) 395069 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= ՀՀ Դաշնակցության մասին|previous = [[Քեռին (Նիկոլ Աղբալյան)|Քեռին]] |next = [[Ուղերձ Բարսեղ Կանաչյանին (Նիկոլ Աղբալյան)|Ուղերձ Բարսեղ Կանաչյանին]] |author = Նիկոլ Աղբալյան |section =Մտածումներ |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='241' to='242' fromsection='ՀՀ Դաշնակցության մասին' tosection='ՀՀ Դաշնակցության մասին'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղբալյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] brs2f1eizxmw8grek95gnu9u3fdjkkq 0 151061 395001 2026-09-10T17:38:45Z Emptyfear 547 Նոր էջ «{{Վերնագիր |title= Ուղերձ Բարսեղ Կանաչյանին|previous = [[ՀՀ Դաշնակցության մասին (Նիկոլ Աղբալյան)|ՀՀ Դաշնակցության մասին]] |next = [[Մտածումներ ազգի և դավանանքի մասին (Նիկոլ Աղբալյան)|Մտածումներ ազգի և դավանանքի մասին]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Մտածումներ |notes = }} <pages index='Ընտ...»: 395001 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Ուղերձ Բարսեղ Կանաչյանին|previous = [[ՀՀ Դաշնակցության մասին (Նիկոլ Աղբալյան)|ՀՀ Դաշնակցության մասին]] |next = [[Մտածումներ ազգի և դավանանքի մասին (Նիկոլ Աղբալյան)|Մտածումներ ազգի և դավանանքի մասին]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Մտածումներ |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='242' to='245' fromsection='Ուղերձ Բարսեղ Կանաչյանին' tosection='Ուղերձ Բարսեղ Կանաչյանին'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղաբաբյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] jj5808p8yv2q0em9tfx00d9z8rmhyzi 395087 395001 2026-09-10T17:49:36Z Emptyfear 547 Աղաբաբյան > Աղբալյան (via JWB) 395087 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Ուղերձ Բարսեղ Կանաչյանին|previous = [[ՀՀ Դաշնակցության մասին (Նիկոլ Աղբալյան)|ՀՀ Դաշնակցության մասին]] |next = [[Մտածումներ ազգի և դավանանքի մասին (Նիկոլ Աղբալյան)|Մտածումներ ազգի և դավանանքի մասին]] |author = Նիկոլ Աղբալյան |section =Մտածումներ |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='242' to='245' fromsection='Ուղերձ Բարսեղ Կանաչյանին' tosection='Ուղերձ Բարսեղ Կանաչյանին'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղբալյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] 1zvogbd205b066ee4dkpcea5ypknh13 0 151062 395002 2026-09-10T17:38:53Z Emptyfear 547 Նոր էջ «{{Վերնագիր |title= Մտածումներ ազգի և դավանանքի մասին|previous = [[Ուղերձ Բարսեղ Կանաչյանին (Նիկոլ Աղբալյան)|Ուղերձ Բարսեղ Կանաչյանին]] |next = [[Դիտողություններ հայոց լեզվի մասին (Նիկոլ Աղբալյան)|Դիտողություններ հայոց լեզվի մասին]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Մտածումներ |notes...»: 395002 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Մտածումներ ազգի և դավանանքի մասին|previous = [[Ուղերձ Բարսեղ Կանաչյանին (Նիկոլ Աղբալյան)|Ուղերձ Բարսեղ Կանաչյանին]] |next = [[Դիտողություններ հայոց լեզվի մասին (Նիկոլ Աղբալյան)|Դիտողություններ հայոց լեզվի մասին]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Մտածումներ |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='245' to='252' fromsection='Մտածումներ ազգի և դավանանքի մասին' tosection='Մտածումներ ազգի և դավանանքի մասին'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղաբաբյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] hr1lvozuqtldf3otk799z7kxc8ou9tv 395083 395002 2026-09-10T17:49:32Z Emptyfear 547 Աղաբաբյան > Աղբալյան (via JWB) 395083 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Մտածումներ ազգի և դավանանքի մասին|previous = [[Ուղերձ Բարսեղ Կանաչյանին (Նիկոլ Աղբալյան)|Ուղերձ Բարսեղ Կանաչյանին]] |next = [[Դիտողություններ հայոց լեզվի մասին (Նիկոլ Աղբալյան)|Դիտողություններ հայոց լեզվի մասին]] |author = Նիկոլ Աղբալյան |section =Մտածումներ |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='245' to='252' fromsection='Մտածումներ ազգի և դավանանքի մասին' tosection='Մտածումներ ազգի և դավանանքի մասին'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղբալյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] pfu2pun9jh3m90jsikfolwo9ykf4zlw 0 151063 395003 2026-09-10T17:39:02Z Emptyfear 547 Նոր էջ «{{Վերնագիր |title= Դիտողություններ հայոց լեզվի մասին|previous = [[Մտածումներ ազգի և դավանանքի մասին (Նիկոլ Աղբալյան)|Մտածումներ ազգի և դավանանքի մասին]] |next = [[Նորից շեշտի մասին (Նիկոլ Աղբալյան)|Նորից շեշտի մասին]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Կրթություն |notes = }} <pages index='Ընտրա...»: 395003 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Դիտողություններ հայոց լեզվի մասին|previous = [[Մտածումներ ազգի և դավանանքի մասին (Նիկոլ Աղբալյան)|Մտածումներ ազգի և դավանանքի մասին]] |next = [[Նորից շեշտի մասին (Նիկոլ Աղբալյան)|Նորից շեշտի մասին]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Կրթություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='252' to='262' fromsection='Դիտողություններ հայոց լեզվի մասին' tosection='Դիտողություններ հայոց լեզվի մասին'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղաբաբյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] frpborn8ywycx0l9kzewx51rp2onamk 395044 395003 2026-09-10T17:48:47Z Emptyfear 547 Աղաբաբյան > Աղբալյան (via JWB) 395044 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Դիտողություններ հայոց լեզվի մասին|previous = [[Մտածումներ ազգի և դավանանքի մասին (Նիկոլ Աղբալյան)|Մտածումներ ազգի և դավանանքի մասին]] |next = [[Նորից շեշտի մասին (Նիկոլ Աղբալյան)|Նորից շեշտի մասին]] |author = Նիկոլ Աղբալյան |section =Կրթություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='252' to='262' fromsection='Դիտողություններ հայոց լեզվի մասին' tosection='Դիտողություններ հայոց լեզվի մասին'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղբալյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] 8yj86qfkyj4ccfich4a17tsso1ulwhp 0 151064 395004 2026-09-10T17:39:09Z Emptyfear 547 Նոր էջ «{{Վերնագիր |title= Նորից շեշտի մասին|previous = [[Դիտողություններ հայոց լեզվի մասին (Նիկոլ Աղբալյան)|Դիտողություններ հայոց լեզվի մասին]] |next = [[Տեսություն ձույլ բաղաձայների (Նիկոլ Աղբալյան)|Տեսություն ձույլ բաղաձայների]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Կրթություն |notes = }} <pages in...»: 395004 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Նորից շեշտի մասին|previous = [[Դիտողություններ հայոց լեզվի մասին (Նիկոլ Աղբալյան)|Դիտողություններ հայոց լեզվի մասին]] |next = [[Տեսություն ձույլ բաղաձայների (Նիկոլ Աղբալյան)|Տեսություն ձույլ բաղաձայների]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Կրթություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='262' to='278' fromsection='Նորից շեշտի մասին' tosection='Նորից շեշտի մասին'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղաբաբյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] m5tepi38qwmg1eucqo5zutbue2t3eem 395086 395004 2026-09-10T17:49:35Z Emptyfear 547 Աղաբաբյան > Աղբալյան (via JWB) 395086 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Նորից շեշտի մասին|previous = [[Դիտողություններ հայոց լեզվի մասին (Նիկոլ Աղբալյան)|Դիտողություններ հայոց լեզվի մասին]] |next = [[Տեսություն ձույլ բաղաձայների (Նիկոլ Աղբալյան)|Տեսություն ձույլ բաղաձայների]] |author = Նիկոլ Աղբալյան |section =Կրթություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='262' to='278' fromsection='Նորից շեշտի մասին' tosection='Նորից շեշտի մասին'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղբալյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] he5qzgf5bctxbyeysirom78vb5vd481 0 151065 395005 2026-09-10T17:39:16Z Emptyfear 547 Նոր էջ «{{Վերնագիր |title= Տեսություն ձույլ բաղաձայների|previous = [[Նորից շեշտի մասին (Նիկոլ Աղբալյան)|Նորից շեշտի մասին]] |next = [[Ձիւն ձմեռն (Նիկոլ Աղբալյան)|Ձիւն ձմեռն]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Կրթություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='278' to='290' fromsection='Տեսություն...»: 395005 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Տեսություն ձույլ բաղաձայների|previous = [[Նորից շեշտի մասին (Նիկոլ Աղբալյան)|Նորից շեշտի մասին]] |next = [[Ձիւն ձմեռն (Նիկոլ Աղբալյան)|Ձիւն ձմեռն]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Կրթություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='278' to='290' fromsection='Տեսություն ձույլ բաղաձայների' tosection='Տեսություն ձույլ բաղաձայների'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղաբաբյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] boh1vdpaag9ff5e72zkg5wga1a2r4lz 395100 395005 2026-09-10T17:49:49Z Emptyfear 547 Աղաբաբյան > Աղբալյան (via JWB) 395100 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Տեսություն ձույլ բաղաձայների|previous = [[Նորից շեշտի մասին (Նիկոլ Աղբալյան)|Նորից շեշտի մասին]] |next = [[Ձիւն ձմեռն (Նիկոլ Աղբալյան)|Ձիւն ձմեռն]] |author = Նիկոլ Աղբալյան |section =Կրթություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='278' to='290' fromsection='Տեսություն ձույլ բաղաձայների' tosection='Տեսություն ձույլ բաղաձայների'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղբալյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] 7o5iu96lnkf71zrz3yl70rrcx2hhxms 0 151066 395006 2026-09-10T17:39:22Z Emptyfear 547 Նոր էջ «{{Վերնագիր |title= Ձիւն ձմեռն|previous = [[Տեսություն ձույլ բաղաձայների (Նիկոլ Աղբալյան)|Տեսություն ձույլ բաղաձայների]] |next = [[Հայ վարժապետը (Նիկոլ Աղբալյան)|Հայ վարժապետը]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Կրթություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='290' to='299' fromsection='...»: 395006 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Ձիւն ձմեռն|previous = [[Տեսություն ձույլ բաղաձայների (Նիկոլ Աղբալյան)|Տեսություն ձույլ բաղաձայների]] |next = [[Հայ վարժապետը (Նիկոլ Աղբալյան)|Հայ վարժապետը]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Կրթություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='290' to='299' fromsection='Ձիւն ձմեռն' tosection='Ձիւն ձմեռն'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղաբաբյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] ilbnk1553zbfyvpf2mwpuppxk6x5qq8 395071 395006 2026-09-10T17:49:20Z Emptyfear 547 Աղաբաբյան > Աղբալյան (via JWB) 395071 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Ձիւն ձմեռն|previous = [[Տեսություն ձույլ բաղաձայների (Նիկոլ Աղբալյան)|Տեսություն ձույլ բաղաձայների]] |next = [[Հայ վարժապետը (Նիկոլ Աղբալյան)|Հայ վարժապետը]] |author = Նիկոլ Աղբալյան |section =Կրթություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='290' to='299' fromsection='Ձիւն ձմեռն' tosection='Ձիւն ձմեռն'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղբալյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] ezng9jm3cilqv7cs2b7s9lo189x9u30 0 151067 395007 2026-09-10T17:39:28Z Emptyfear 547 Նոր էջ «{{Վերնագիր |title= Հայ վարժապետը|previous = [[Ձիւն ձմեռն (Նիկոլ Աղբալյան)|Ձիւն ձմեռն]] |next = [[Հայաստանի համալսարանի բացումը (Նիկոլ Աղբալյան)|Հայաստանի համալսարանի բացումը]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Կրթություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='299' to='300' fromsection='Հ...»: 395007 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Հայ վարժապետը|previous = [[Ձիւն ձմեռն (Նիկոլ Աղբալյան)|Ձիւն ձմեռն]] |next = [[Հայաստանի համալսարանի բացումը (Նիկոլ Աղբալյան)|Հայաստանի համալսարանի բացումը]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Կրթություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='299' to='300' fromsection='Հայ վարժապետը' tosection='Հայ վարժապետը'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղաբաբյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] 6svygzvmqvkosd9z4bg0wm8e69ybtpk 395064 395007 2026-09-10T17:49:11Z Emptyfear 547 Աղաբաբյան > Աղբալյան (via JWB) 395064 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Հայ վարժապետը|previous = [[Ձիւն ձմեռն (Նիկոլ Աղբալյան)|Ձիւն ձմեռն]] |next = [[Հայաստանի համալսարանի բացումը (Նիկոլ Աղբալյան)|Հայաստանի համալսարանի բացումը]] |author = Նիկոլ Աղբալյան |section =Կրթություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='299' to='300' fromsection='Հայ վարժապետը' tosection='Հայ վարժապետը'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղբալյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] hw79264qp9c0oztywqsz0a0vjq11zlh 0 151068 395008 2026-09-10T17:39:36Z Emptyfear 547 Նոր էջ «{{Վերնագիր |title= Հայաստանի համալսարանի բացումը|previous = [[Հայ վարժապետը (Նիկոլ Աղբալյան)|Հայ վարժապետը]] |next = [[Մինիստրների խորհրդին (Նիկոլ Աղբալյան)|Մինիստրների խորհրդին]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Կրթություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='300' to='301' fromsec...»: 395008 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Հայաստանի համալսարանի բացումը|previous = [[Հայ վարժապետը (Նիկոլ Աղբալյան)|Հայ վարժապետը]] |next = [[Մինիստրների խորհրդին (Նիկոլ Աղբալյան)|Մինիստրների խորհրդին]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Կրթություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='300' to='301' fromsection='Հայաստանի համալսարանի բացումը' tosection='Հայաստանի համալսարանի բացումը'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղաբաբյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] j2ony5zfnit1ztjviyzhewb6xp0swu0 395066 395008 2026-09-10T17:49:14Z Emptyfear 547 Աղաբաբյան > Աղբալյան (via JWB) 395066 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Հայաստանի համալսարանի բացումը|previous = [[Հայ վարժապետը (Նիկոլ Աղբալյան)|Հայ վարժապետը]] |next = [[Մինիստրների խորհրդին (Նիկոլ Աղբալյան)|Մինիստրների խորհրդին]] |author = Նիկոլ Աղբալյան |section =Կրթություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='300' to='301' fromsection='Հայաստանի համալսարանի բացումը' tosection='Հայաստանի համալսարանի բացումը'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղբալյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] god9h3l8lyq7xf4whds8yao8j0vdfg1 0 151069 395009 2026-09-10T17:39:44Z Emptyfear 547 Նոր էջ «{{Վերնագիր |title= Մինիստրների խորհրդին|previous = [[Հայաստանի համալսարանի բացումը (Նիկոլ Աղբալյան)|Հայաստանի համալսարանի բացումը]] |next = [[Հայ նկարիչների ընկերության (Նիկոլ Աղբալյան)|Հայ նկարիչների ընկերության]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Կրթություն |notes = }} <pages index='Ընտրա...»: 395009 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Մինիստրների խորհրդին|previous = [[Հայաստանի համալսարանի բացումը (Նիկոլ Աղբալյան)|Հայաստանի համալսարանի բացումը]] |next = [[Հայ նկարիչների ընկերության (Նիկոլ Աղբալյան)|Հայ նկարիչների ընկերության]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Կրթություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='301' to='303' fromsection='Մինիստրների խորհրդին' tosection='Մինիստրների խորհրդին'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղաբաբյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] 6ig2684ptyiqi2a1z7v8tfaelpdehg0 395081 395009 2026-09-10T17:49:30Z Emptyfear 547 Աղաբաբյան > Աղբալյան (via JWB) 395081 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Մինիստրների խորհրդին|previous = [[Հայաստանի համալսարանի բացումը (Նիկոլ Աղբալյան)|Հայաստանի համալսարանի բացումը]] |next = [[Հայ նկարիչների ընկերության (Նիկոլ Աղբալյան)|Հայ նկարիչների ընկերության]] |author = Նիկոլ Աղբալյան |section =Կրթություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='301' to='303' fromsection='Մինիստրների խորհրդին' tosection='Մինիստրների խորհրդին'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղբալյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] m1fmwxrk2u8zfmhyzt3jiw0x7wc9jjc 0 151070 395010 2026-09-10T17:39:51Z Emptyfear 547 Նոր էջ «{{Վերնագիր |title= Հայ նկարիչների ընկերության|previous = [[Մինիստրների խորհրդին (Նիկոլ Աղբալյան)|Մինիստրների խորհրդին]] |next = [[Մինիստրների խորհրդին (11 սեպտեմբերի 1919 թ.) (Նիկոլ Աղբալյան)|Մինիստրների խորհրդին]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Կրթություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նի...»: 395010 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Հայ նկարիչների ընկերության|previous = [[Մինիստրների խորհրդին (Նիկոլ Աղբալյան)|Մինիստրների խորհրդին]] |next = [[Մինիստրների խորհրդին (11 սեպտեմբերի 1919 թ.) (Նիկոլ Աղբալյան)|Մինիստրների խորհրդին]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Կրթություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='303' to='304' fromsection='Հայ նկարիչների ընկերության' tosection='Հայ նկարիչների ընկերության'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղաբաբյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] i5e54ditqb4gko3g14o6l42fbsbod1m 395063 395010 2026-09-10T17:49:10Z Emptyfear 547 Աղաբաբյան > Աղբալյան (via JWB) 395063 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Հայ նկարիչների ընկերության|previous = [[Մինիստրների խորհրդին (Նիկոլ Աղբալյան)|Մինիստրների խորհրդին]] |next = [[Մինիստրների խորհրդին (11 սեպտեմբերի 1919 թ.) (Նիկոլ Աղբալյան)|Մինիստրների խորհրդին]] |author = Նիկոլ Աղբալյան |section =Կրթություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='303' to='304' fromsection='Հայ նկարիչների ընկերության' tosection='Հայ նկարիչների ընկերության'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղբալյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] e5jk9ts95rhjtexbuanyxcne5db7vf4 0 151071 395011 2026-09-10T17:39:59Z Emptyfear 547 Նոր էջ «{{Վերնագիր |title= Մինիստրների խորհրդին|previous = [[Հայ նկարիչների ընկերության (Նիկոլ Աղբալյան)|Հայ նկարիչների ընկերության]] |next = [[Մինիստրների խորհրդին (9 հոկտեմբերի 1919 թ.) (Նիկոլ Աղբալյան)|Մինիստրների խորհրդին]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Կրթություն |notes = }} <pages index='Ընտրա...»: 395011 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Մինիստրների խորհրդին|previous = [[Հայ նկարիչների ընկերության (Նիկոլ Աղբալյան)|Հայ նկարիչների ընկերության]] |next = [[Մինիստրների խորհրդին (9 հոկտեմբերի 1919 թ.) (Նիկոլ Աղբալյան)|Մինիստրների խորհրդին]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Կրթություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='304' to='305' fromsection='Մինիստրների խորհրդին' tosection='Մինիստրների խորհրդին'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղաբաբյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] 70fosyw0rqh5o2ertrbqunfffxqzd0o 395012 395011 2026-09-10T17:41:42Z Emptyfear 547 395012 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Մինիստրների խորհրդին|previous = [[Հայ նկարիչների ընկերության (Նիկոլ Աղբալյան)|Հայ նկարիչների ընկերության]] |next = [[Մինիստրների խորհրդին (9 հոկտեմբերի 1919 թ.) (Նիկոլ Աղբալյան)|Մինիստրների խորհրդին]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Կրթություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='304' to='305' fromsection='Մինիստրների խորհրդին (11 սեպտեմբերի 1919 թ.)' tosection='Մինիստրների խորհրդին (11 սեպտեմբերի 1919 թ.)'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղաբաբյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] o340q8bcrb547ure51709npux1rieba 395079 395012 2026-09-10T17:49:28Z Emptyfear 547 Աղաբաբյան > Աղբալյան (via JWB) 395079 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Մինիստրների խորհրդին|previous = [[Հայ նկարիչների ընկերության (Նիկոլ Աղբալյան)|Հայ նկարիչների ընկերության]] |next = [[Մինիստրների խորհրդին (9 հոկտեմբերի 1919 թ.) (Նիկոլ Աղբալյան)|Մինիստրների խորհրդին]] |author = Նիկոլ Աղբալյան |section =Կրթություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='304' to='305' fromsection='Մինիստրների խորհրդին (11 սեպտեմբերի 1919 թ.)' tosection='Մինիստրների խորհրդին (11 սեպտեմբերի 1919 թ.)'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղբալյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] ns8sofpn6zd6de9inbafr6gfcgzlvi1 0 151072 395013 2026-09-10T17:42:14Z Emptyfear 547 Նոր էջ «{{Վերնագիր |title= Մինիստրների խորհրդին|previous = [[Մինիստրների խորհրդին (11 սեպտեմբերի 1919 թ.) (Նիկոլ Աղբալյան)|Մինիստրների խորհրդին]] |next = [[Օրինագիծ (Նիկոլ Աղբալյան)|Օրինագիծ]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Կրթություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='305' to='306' fromsec...»: 395013 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Մինիստրների խորհրդին|previous = [[Մինիստրների խորհրդին (11 սեպտեմբերի 1919 թ.) (Նիկոլ Աղբալյան)|Մինիստրների խորհրդին]] |next = [[Օրինագիծ (Նիկոլ Աղբալյան)|Օրինագիծ]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Կրթություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='305' to='306' fromsection='Մինիստրների խորհրդին (9 հոկտեմբերի 1919 թ.)' tosection='Մինիստրների խորհրդին (9 հոկտեմբերի 1919 թ.)'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղաբաբյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] 01xr4jde95jttaokakg15x222p950v8 395080 395013 2026-09-10T17:49:29Z Emptyfear 547 Աղաբաբյան > Աղբալյան (via JWB) 395080 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Մինիստրների խորհրդին|previous = [[Մինիստրների խորհրդին (11 սեպտեմբերի 1919 թ.) (Նիկոլ Աղբալյան)|Մինիստրների խորհրդին]] |next = [[Օրինագիծ (Նիկոլ Աղբալյան)|Օրինագիծ]] |author = Նիկոլ Աղբալյան |section =Կրթություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='305' to='306' fromsection='Մինիստրների խորհրդին (9 հոկտեմբերի 1919 թ.)' tosection='Մինիստրների խորհրդին (9 հոկտեմբերի 1919 թ.)'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղբալյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] 2ondehdatnhxgt0vphkuxlpdcar1wvd 0 151073 395014 2026-09-10T17:42:26Z Emptyfear 547 Նոր էջ «{{Վերնագիր |title= Օրինագիծ|previous = [[Մինիստրների խորհրդին (9 հոկտեմբերի 1919 թ.) (Նիկոլ Աղբալյան)|Մինիստրների խորհրդին]] |next = [[Կրթության գործը գաղութներուն մեջ (Նիկոլ Աղբալյան)|Կրթության գործը գաղութներուն մեջ]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Կրթություն |notes = }} <pages index='Ընտրա...»: 395014 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Օրինագիծ|previous = [[Մինիստրների խորհրդին (9 հոկտեմբերի 1919 թ.) (Նիկոլ Աղբալյան)|Մինիստրների խորհրդին]] |next = [[Կրթության գործը գաղութներուն մեջ (Նիկոլ Աղբալյան)|Կրթության գործը գաղութներուն մեջ]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Կրթություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='306' to='307' fromsection='Օրինագիծ' tosection='Օրինագիծ'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղաբաբյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] grskhglmnof2dgv4qi4po0n2z681fdc 395107 395014 2026-09-10T17:49:56Z Emptyfear 547 Աղաբաբյան > Աղբալյան (via JWB) 395107 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Օրինագիծ|previous = [[Մինիստրների խորհրդին (9 հոկտեմբերի 1919 թ.) (Նիկոլ Աղբալյան)|Մինիստրների խորհրդին]] |next = [[Կրթության գործը գաղութներուն մեջ (Նիկոլ Աղբալյան)|Կրթության գործը գաղութներուն մեջ]] |author = Նիկոլ Աղբալյան |section =Կրթություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='306' to='307' fromsection='Օրինագիծ' tosection='Օրինագիծ'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղբալյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] 5ucpntje9aaq9mmohfb8rwbnplgvzfa 0 151074 395015 2026-09-10T17:42:31Z Emptyfear 547 Նոր էջ «{{Վերնագիր |title= Կրթության գործը գաղութներուն մեջ|previous = [[Օրինագիծ (Նիկոլ Աղբալյան)|Օրինագիծ]] |next = [[Մի խումբ ուսուցիչներ, «Մեր դպրոցը», Ա․ տարի (Նիկոլ Աղբալյան)|Մի խումբ ուսուցիչներ, «Մեր դպրոցը», Ա․ տարի]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Կրթություն |notes = }} <pages index='Ընտրա...»: 395015 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Կրթության գործը գաղութներուն մեջ|previous = [[Օրինագիծ (Նիկոլ Աղբալյան)|Օրինագիծ]] |next = [[Մի խումբ ուսուցիչներ, «Մեր դպրոցը», Ա․ տարի (Նիկոլ Աղբալյան)|Մի խումբ ուսուցիչներ, «Մեր դպրոցը», Ա․ տարի]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Կրթություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='307' to='314' fromsection='Կրթության գործը գաղութներուն մեջ' tosection='Կրթության գործը գաղութներուն մեջ'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղաբաբյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] n3btxaihhv6vey63oc8j4euj4bobrl8 395059 395015 2026-09-10T17:49:05Z Emptyfear 547 Աղաբաբյան > Աղբալյան (via JWB) 395059 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Կրթության գործը գաղութներուն մեջ|previous = [[Օրինագիծ (Նիկոլ Աղբալյան)|Օրինագիծ]] |next = [[Մի խումբ ուսուցիչներ, «Մեր դպրոցը», Ա․ տարի (Նիկոլ Աղբալյան)|Մի խումբ ուսուցիչներ, «Մեր դպրոցը», Ա․ տարի]] |author = Նիկոլ Աղբալյան |section =Կրթություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='307' to='314' fromsection='Կրթության գործը գաղութներուն մեջ' tosection='Կրթության գործը գաղութներուն մեջ'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղբալյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] iysoz4q6pqqrw7sn8h8wtoirfccu8qa 0 151075 395016 2026-09-10T17:42:38Z Emptyfear 547 Նոր էջ «{{Վերնագիր |title= Մի խումբ ուսուցիչներ, «Մեր դպրոցը», Ա․ տարի|previous = [[Կրթության գործը գաղութներուն մեջ (Նիկոլ Աղբալյան)|Կրթության գործը գաղութներուն մեջ]] |next = [[Մի քանի խոսք Թ․ Հ․ Հ․ Ը․ մասին (Նիկոլ Աղբալյան)|Մի քանի խոսք Թ․ Հ․ Հ․ Ը․ մասին]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |se...»: 395016 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Մի խումբ ուսուցիչներ, «Մեր դպրոցը», Ա․ տարի|previous = [[Կրթության գործը գաղութներուն մեջ (Նիկոլ Աղբալյան)|Կրթության գործը գաղութներուն մեջ]] |next = [[Մի քանի խոսք Թ․ Հ․ Հ․ Ը․ մասին (Նիկոլ Աղբալյան)|Մի քանի խոսք Թ․ Հ․ Հ․ Ը․ մասին]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Կրթություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='314' to='318' fromsection='Մի խումբ ուսուցիչներ, «Մեր դպրոցը», Ա․ տարի' tosection='Մի խումբ ուսուցիչներ, «Մեր դպրոցը», Ա․ տարի'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղաբաբյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] rk7nbkud4vspex0b008nz2z9myguvf1 395076 395016 2026-09-10T17:49:25Z Emptyfear 547 Աղաբաբյան > Աղբալյան (via JWB) 395076 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Մի խումբ ուսուցիչներ, «Մեր դպրոցը», Ա․ տարի|previous = [[Կրթության գործը գաղութներուն մեջ (Նիկոլ Աղբալյան)|Կրթության գործը գաղութներուն մեջ]] |next = [[Մի քանի խոսք Թ․ Հ․ Հ․ Ը․ մասին (Նիկոլ Աղբալյան)|Մի քանի խոսք Թ․ Հ․ Հ․ Ը․ մասին]] |author = Նիկոլ Աղբալյան |section =Կրթություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='314' to='318' fromsection='Մի խումբ ուսուցիչներ, «Մեր դպրոցը», Ա․ տարի' tosection='Մի խումբ ուսուցիչներ, «Մեր դպրոցը», Ա․ տարի'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղբալյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] o5ajw6i13w59nq01xf1n900ms70ltca 0 151076 395017 2026-09-10T17:42:46Z Emptyfear 547 Նոր էջ «{{Վերնագիր |title= Մի քանի խոսք Թ․ Հ․ Հ․ Ը․ մասին|previous = [[Մի խումբ ուսուցիչներ, «Մեր դպրոցը», Ա․ տարի (Նիկոլ Աղբալյան)|Մի խումբ ուսուցիչներ, «Մեր դպրոցը», Ա․ տարի]] |next = [[Նամակներ (Նիկոլ Աղբալյան)|Նամակներ]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Կրթություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի...»: 395017 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Մի քանի խոսք Թ․ Հ․ Հ․ Ը․ մասին|previous = [[Մի խումբ ուսուցիչներ, «Մեր դպրոցը», Ա․ տարի (Նիկոլ Աղբալյան)|Մի խումբ ուսուցիչներ, «Մեր դպրոցը», Ա․ տարի]] |next = [[Նամակներ (Նիկոլ Աղբալյան)|Նամակներ]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section =Կրթություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='318' to='325' fromsection='Մի քանի խոսք Թ․ Հ․ Հ․ Ը․ մասին' tosection='Մի քանի խոսք Թ․ Հ․ Հ․ Ը․ մասին'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղաբաբյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] hegmvf1xl5fzxnkwd5waehb93mmev54 395077 395017 2026-09-10T17:49:26Z Emptyfear 547 Աղաբաբյան > Աղբալյան (via JWB) 395077 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Մի քանի խոսք Թ․ Հ․ Հ․ Ը․ մասին|previous = [[Մի խումբ ուսուցիչներ, «Մեր դպրոցը», Ա․ տարի (Նիկոլ Աղբալյան)|Մի խումբ ուսուցիչներ, «Մեր դպրոցը», Ա․ տարի]] |next = [[Նամակներ (Նիկոլ Աղբալյան)|Նամակներ]] |author = Նիկոլ Աղբալյան |section =Կրթություն |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='318' to='325' fromsection='Մի քանի խոսք Թ․ Հ․ Հ․ Ը․ մասին' tosection='Մի քանի խոսք Թ․ Հ․ Հ․ Ը․ մասին'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղբալյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] 6dwubb1plk4ctwjv12qu4rx394d5bwp 0 151077 395018 2026-09-10T17:42:54Z Emptyfear 547 Նոր էջ «{{Վերնագիր |title= Նամակներ|previous = [[Մի քանի խոսք Թ․ Հ․ Հ․ Ը․ մասին (Նիկոլ Աղբալյան)|Մի քանի խոսք Թ․ Հ․ Հ․ Ը․ մասին]] |next = [[Ծանոթագրություններ (Նիկոլ Աղբալյան)|Ծանոթագրություններ]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section = |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='325' to='348' fromsecti...»: 395018 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Նամակներ|previous = [[Մի քանի խոսք Թ․ Հ․ Հ․ Ը․ մասին (Նիկոլ Աղբալյան)|Մի քանի խոսք Թ․ Հ․ Հ․ Ը․ մասին]] |next = [[Ծանոթագրություններ (Նիկոլ Աղբալյան)|Ծանոթագրություններ]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section = |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='325' to='348' fromsection='Նամակներ' tosection='Նամակներ'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղաբաբյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] gr2rkrlbnj49q4peazge6heytm6e5ch 395085 395018 2026-09-10T17:49:34Z Emptyfear 547 Աղաբաբյան > Աղբալյան (via JWB) 395085 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Նամակներ|previous = [[Մի քանի խոսք Թ․ Հ․ Հ․ Ը․ մասին (Նիկոլ Աղբալյան)|Մի քանի խոսք Թ․ Հ․ Հ․ Ը․ մասին]] |next = [[Ծանոթագրություններ (Նիկոլ Աղբալյան)|Ծանոթագրություններ]] |author = Նիկոլ Աղբալյան |section = |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='325' to='348' fromsection='Նամակներ' tosection='Նամակներ'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղբալյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] qh6cybl07hs6cw7230nvmdhrdwnh0uo 0 151078 395021 2026-09-10T17:44:43Z Emptyfear 547 Նոր էջ «{{Վերնագիր |title= Ծանոթագրություններ|previous = [[Նամակներ (Նիկոլ Աղբալյան)|Նամակներ]] |next = [[|]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section = |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='348' to='358' fromsection='Ծանոթագրություններ' tosection='Ծանոթագրություններ'/> Կատեգորիա:Նիկոլ Աղաբաբյանի հոդվածներ...»: 395021 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Ծանոթագրություններ|previous = [[Նամակներ (Նիկոլ Աղբալյան)|Նամակներ]] |next = [[|]] |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section = |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='348' to='358' fromsection='Ծանոթագրություններ' tosection='Ծանոթագրություններ'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղաբաբյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] qgo5we0ecxpds1f0cyeg8xcaglpbvwb 395022 395021 2026-09-10T17:44:59Z Emptyfear 547 395022 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Ծանոթագրություններ|previous = [[Նամակներ (Նիկոլ Աղբալյան)|Նամակներ]] |next = |author = Նիկոլ Աղաբաբյան |section = |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='348' to='358' fromsection='Ծանոթագրություններ' tosection='Ծանոթագրություններ'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղաբաբյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] ikwomrybgmfvywu6jnmw26mk6165i7c 395057 395022 2026-09-10T17:49:03Z Emptyfear 547 Աղաբաբյան > Աղբալյան (via JWB) 395057 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Ծանոթագրություններ|previous = [[Նամակներ (Նիկոլ Աղբալյան)|Նամակներ]] |next = |author = Նիկոլ Աղբալյան |section = |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='348' to='358' fromsection='Ծանոթագրություններ' tosection='Ծանոթագրություններ'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղբալյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] fzxrwqzluf62vbzkyx6dzok14b2vc9w 14 151079 395111 2026-09-10T17:52:30Z Emptyfear 547 Նոր էջ «[[Կատեգորիա:Հեղինակներ-Ա]]»: 395111 wikitext text/x-wiki [[Կատեգորիա:Հեղինակներ-Ա]] 44ihyv201te0iok9xggdpj9bsq4hs1p 0 151080 395112 2026-09-10T17:54:51Z Emptyfear 547 Նոր էջ «{{Վերնագիր |title= Ծանոթագրություններ|previous = |next = |author = Նիկոլ Աղբալյան |section = |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='359' to='361'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղբալյանի գրքեր]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]]»: 395112 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Ծանոթագրություններ|previous = |next = |author = Նիկոլ Աղբալյան |section = |notes = }} <pages index='Ընտրանի, Նիկոլ Աղբալյան.djvu' from='359' to='361'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղբալյանի գրքեր]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] 5n9bsmu0alxac6oob71qxikbnt8jafq 0 151081 395115 2026-09-10T18:00:53Z Emptyfear 547 Նոր էջ «{{Վերնագիր |title= Ռուս սոցիալ հեղափոխականների ծրագիրը |previous = |next = |author = Նիկոլ Աղբալյան |section = |notes = }} <pages index='Ռուս սոցիալ հեղափոխականների ծրագիրը, Ն․ Հանգոյց.djvu' from='3' to='54'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղբալյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղբալյանի գրքեր]] Կատեգորիա:Հոդվածն...»: 395115 wikitext text/x-wiki {{Վերնագիր |title= Ռուս սոցիալ հեղափոխականների ծրագիրը |previous = |next = |author = Նիկոլ Աղբալյան |section = |notes = }} <pages index='Ռուս սոցիալ հեղափոխականների ծրագիրը, Ն․ Հանգոյց.djvu' from='3' to='54'/> [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղբալյանի հոդվածներ]] [[Կատեգորիա:Նիկոլ Աղբալյանի գրքեր]] [[Կատեգորիա:Հոդվածներ]] o6ixv6b9z5cftrgibjiw2ilpm0u5oy6