Հայբուսակ

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="hy">
  <siteinfo>
    <sitename>Վիքիդարան</sitename>
    <dbname>hywikisource</dbname>
    <base>https://hy.wikisource.org/wiki/%D4%B3%D5%AC%D5%AD%D5%A1%D5%BE%D5%B8%D6%80_%D5%A7%D5%BB</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.21</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Մեդիա</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Սպասարկող</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Քննարկում</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Մասնակից</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Մասնակցի քննարկում</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Վիքիդարան</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Վիքիդարանի քննարկում</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Պատկեր</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Պատկերի քննարկում</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki քննարկում</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Կաղապար</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Կաղապարի քննարկում</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Օգնություն</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Օգնության քննարկում</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Կատեգորիա</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Կատեգորիայի քննարկում</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Հեղինակ</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Հեղինակի քննարկում</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Պորտալ</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Պորտալի քննարկում</namespace>
      <namespace key="104" case="first-letter">Էջ</namespace>
      <namespace key="105" case="first-letter">Էջի քննարկում</namespace>
      <namespace key="106" case="first-letter">Ինդեքս</namespace>
      <namespace key="107" case="first-letter">Ինդեքսի քննարկում</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Մոդուլ</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Մոդուլի քննարկում</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Հայբուսակ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17191</id>
    <redirect title="Հայբուսակ/Ցանկ" />
    <revision>
      <id>397331</id>
      <parentid>46072</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T11:48:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emptyfear</username>
        <id>547</id>
      </contributor>
      <comment>Վերահղվում է դեպի [[Հայբուսակ/Ցանկ]]</comment>
      <origin>397331</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51" sha1="6wmyuxy3ydxur09v1hn5ms0m7urrc6h" xml:space="preserve">#ՎԵՐԱՀՂՈՒՄ [[Հայբուսակ/Ցանկ]]</text>
      <sha1>6wmyuxy3ydxur09v1hn5ms0m7urrc6h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Հեղինակ:Ղևոնդ Ալիշան</title>
    <ns>100</ns>
    <id>17192</id>
    <revision>
      <id>397329</id>
      <parentid>358576</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T11:46:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emptyfear</username>
        <id>547</id>
      </contributor>
      <comment>/* Գործեր */</comment>
      <origin>397329</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3242" sha1="09vhr5lqrn15ve954yvjr0197ya40or" xml:space="preserve">{{Հեղինակ
|լրիվ անուն = Ղևոնդ Ալիշան
|դասակարգում = Ալիշան, Ղևոնդ
|սկզբնատառ = Ա
|պատկեր = Gevond Alishan.jpg
|ծնվել է = 1820
|մահացել է = 1901
}}
{{ՀԻ|Տարի=1901}}
==Երկեր==
* [[Հայբուսակ կամ հայկական բուսաբառութիւն]] (1895)
* [[Պլպուլն Ավարայրի]]
* [[Հրազդան (Ղևոնդ Ալիշան)]]
* [[Հայ հանճար]]
* [[Հին հավատք կամ հեթանոսական կրոնք հայոց]] (արևելահայերեն)
* [[Յուշիկք հայրենեաց Հայոց]]

== Այլ աղբյուրներում ==
* Բազմավէպ (1847-60) (Նահապետ ստորագրութեամբ)
* Հայց երգք ռամկականք (1852) ([http://www.archive.org/details/armenianpopular00alisgoog Առցանց])
* Շնորհալի ևւ պարագայ իւր (1852) ([http://www.archive.org/details/ShnorhaliEwParagayIwrshnorhaliAndHisTimes Առցանց])
* Տեղագիր հայոց մեծաց (1855) 
* Շնորհալի ևւ պարագայ իւր (1873) ([http://www.archive.org/details/ShnorhaliEwParagayIwrshnorhaliAndHisTimes Առցանց])
* Վարք և վկայաբանութիւնք սրբոց, Ա հատոր (1874) ([http://www.archive.org/details/VarkEwVkayabanutiwnkSrbotslivesAndMartyrdomsOfTheSaintsVol.1 Առցանց])
* Վարք և վկայաբանութիւնք սրբոց, Բ հատոր (1874) ([http://www.archive.org/details/VarkEwVkayabanutiwnkSrbotslivesAndMartyrdomsOfTheSaintsVol.2 Առցանց])
* Նմանութիւն սրբոյն Ալոզիոսի գոնզակայ պաշտպանի մանկանց (1877) ([http://www.archive.org/details/nmanutiwnsrboyn00alisgoog Առցանց])
* Հայկական աշխարհագիտութիւն։ յարաբերութեամբ աշխարհագրական համազգային երրորդ ժողովոյն և հանդիսին որ ի Վենետիկ (1881) ([http://www.archive.org/details/haykakanashkhar00alisgoog Առցանց])
* Շիրակ (1881)
* Սիսուան (1885)
* Այրարատ (1890)
* Սիսական (1893) 
* Հայ-Վենետ կամ յարընչութիւնք հայոց և վենետաց (1896) ([http://www.archive.org/details/hayvenetkamharn00alisgoog Առցանց])
* Հայապատում՝ Պատմութիւն հայոց, Ա հատոր (1901) ([http://www.archive.org/details/hayapatumpatmut00alisgoog Առցանց])
* Հայապատում՝ Պատմութիւն հայոց, Բ և Գ հատորներ (1901) ([http://www.archive.org/details/HayapatumPatmutiwnHayotsvolumes2And3 Առցանց])
* Արշալոյս քրիստոնէութեան հայոց (1901) ([http://www.archive.org/details/arshaloyskristo00alisgoog Առցանց])
* Հայաստան յառաջ քան զլինելն Հայաստան (1904) ([http://www.archive.org/details/ArmeniaBeforeBecomingArmenia Առցանց])
* Հայապատում՝ Պատմութիւն հայոց (1901) ([http://www.archive.org/details/HayapatumPatmutiwnHayotsvolumes2And3 Առցանց])
* Հին յաւատք կամ հեթանոսական կրօնք հայոց (1910) ([http://www.archive.org/details/HinHawatkKamHetanosakanKronkHayotstheAncientFaithOrPagan Առցանց])</text>
      <sha1>09vhr5lqrn15ve954yvjr0197ya40or</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Հայբուսակ/Ցանկ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17800</id>
    <revision>
      <id>397327</id>
      <parentid>46068</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T11:40:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emptyfear</username>
        <id>547</id>
      </contributor>
      <origin>397327</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="278337" sha1="1dctsifse9iqdqs2jxi8p5400i4bkjo" xml:space="preserve">&lt;center&gt;
'''Հաբուսակի բույսերի այբբենական ցանկը՝'''
{| cellpadding=&quot;2&quot; style=&quot;border: 1px solid darkgray; width: 250px; height: 450px;&quot;
|- 
| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large&quot;&gt;[[Հայբուսակ/Ա|Ա]]&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large&quot;&gt;[[Հայբուսակ/Բ|Բ]]&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large&quot;&gt;[[Հայբուսակ/Գ|Գ]]&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large&quot;&gt;[[Հայբուսակ/Դ|Դ]]&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|- 
| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large&quot;&gt;[[Հայբուսակ/Ե|Ե]]&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large&quot;&gt;[[Հայբուսակ/Զ|Զ]]&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large&quot;&gt;[[Հայբուսակ/Է|Է]]&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large&quot;&gt;[[Հայբուսակ/Ը|Ը]]&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|- 
| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large&quot;&gt;[[Հայբուսակ/Թ|Թ]]&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large&quot;&gt;[[Հայբուսակ/Ժ|Ժ]]&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large&quot;&gt;[[Հայբուսակ/Ի|Ի]]&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large&quot;&gt;[[Հայբուսակ/Լ|Լ]]&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|- 
| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large&quot;&gt;[[Հայբուսակ/Խ|Խ]]&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large&quot;&gt;[[Հայբուսակ/Ծ|Ծ]]&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large&quot;&gt;[[Հայբուսակ/Կ|Կ]]&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large&quot;&gt;[[Հայբուսակ/Հ|Հ]]&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|- 
| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large&quot;&gt;[[Հայբուսակ/Ձ|Ձ]]&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large&quot;&gt;[[Հայբուսակ/Ղ|Ղ]]&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large&quot;&gt;[[Հայբուսակ/Ճ|Ճ]]&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large&quot;&gt;[[Հայբուսակ/Մ|Մ]]&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|- 
| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large&quot;&gt;[[Հայբուսակ/Յ|Յ]]&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large&quot;&gt;[[Հայբուսակ/Ն|Ն]]&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large&quot;&gt;[[Հայբուսակ/Շ|Շ]]&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large&quot;&gt;[[Հայբուսակ/Ո|Ո]]&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|- 
| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large&quot;&gt;[[Հայբուսակ/Չ|Չ]]&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large&quot;&gt;[[Հայբուսակ/Պ|Պ]]&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large&quot;&gt;[[Հայբուսակ/Ջ|Ջ]]&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large&quot;&gt;[[Հայբուսակ/Ռ|Ռ]]&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|- 
| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large&quot;&gt;[[Հայբուսակ/Ս|Ս]]&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large&quot;&gt;[[Հայբուսակ/Վ|Վ]]&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large&quot;&gt;[[Հայբուսակ/Տ|Տ]]&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large&quot;&gt;[[Հայբուսակ/Ր|Ր]]&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|- 
| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large&quot;&gt;[[Հայբուսակ/Ց|Ց]]&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large&quot;&gt;[[Հայբուսակ/Ւ|Ւ]]&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large&quot;&gt;[[Հայբուսակ/Փ|Փ]]&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large&quot;&gt;[[Հայբուսակ/Ք|Ք]]&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|- 
| 
| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large&quot;&gt;[[Հայբուսակ/Օ|Օ]]&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
| &lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large&quot;&gt;[[Հայբուսակ/Ֆ|Ֆ]]&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
| 
|}
&lt;/center&gt;

== Այբբենական ցանկ ==
{{սյուն|3}}
* [[Հայբուսակ/Ա#1. *Աալուսան կամ Այալուսան.|1. *Աալուսան կամ Այալուսան.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#2. *Աբարբիոն.|2. *Աբարբիոն.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#3. Աբեղախոտ.|3. Աբեղախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#4. Ագարակի խոտ.|4. Ագարակի խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#5. Ագռաւի թուր.|5. Ագռաւի թուր.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#6. Ագռաւի ծաղիկ.|6. Ագռաւի ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#7. Ագռաւի ճանկ կամ Ագռաւի ոտք.|7. Ագռաւի ճանկ կամ Ագռաւի ոտք.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#8. Ազազու.|8. Ազազու.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#9. Ազատ.|9. Ազատ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#10. *Ազատդրախտ.|10. *Ազատդրախտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#11. Ազատքեղ.|11. Ազատքեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#12. *Ազարիղի.|12. *Ազարիղի.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#13. *Ազարիոն.|13. *Ազարիոն.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#14. Ազոխ.|14. Ազոխ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#15. Ազոխ վայրի.|15. Ազոխ վայրի.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#16. *Աթխար.|16. *Աթխար.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#17. Աժրի.|17. Աժրի.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#18. Ալաժարի կամ Ալաժահրի.|18. Ալաժարի կամ Ալաժահրի.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#19. Ալանկիտակ.|19. Ալանկիտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#20. *Ալատնի.|20. *Ալատնի.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#21. Ալի.|21. Ալի.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#22. Ալոճի.|22. Ալոճի.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#23. Ալուճ.|23. Ալուճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#24. Ալոչա կամ Ալուչա.|24. Ալոչա կամ Ալուչա.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#25. Ալոց.|25. Ալոց.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#26. Ալու.|26. Ալու.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#27. *Ալպուճ.|27. *Ալպուճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#28. *Ախախիա կամ Աղաղիա.|28. *Ախախիա կամ Աղաղիա.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#29. *Ախինոս.|29. *Ախինոս.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#30. *Ախիոն.|30. *Ախիոն.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#31. Ախլախնձոր.|31. Ախլախնձոր.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#32. *Ախլսաչ.|32. *Ախլսաչ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#33. *Ախհաւան.|33. *Ախհաւան.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#34. *Ախունա.|34. *Ախունա.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#35. Ախրիզան.|35. Ախրիզան.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#36. Ածար կամ Այծար կամ Այծառ.|36. Ածար կամ Այծար կամ Այծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#37. Ածիկ.|37. Ածիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#38. Ականդուկ.|38. Ականդուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#39. Ականջախոտ.|39. Ականջախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#40. Ականջուկ.|40. Ականջուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#41. Ակար. Ակարոն. Ակիր.|41. Ակար. Ակարոն. Ակիր.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#42. Ակիրի պտուղ.|42. Ակիրի պտուղ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#43. Ակռվուկ.|43. Ակռվուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#44. *Ակրկարհա.|44. *Ակրկարհա.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#45. Ակնեւտուկ.|45. Ակնեւտուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#46. Ակքան կամ Եկքան.|46. Ակքան կամ Եկքան.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#47. Ակօսախոտ.|47. Ակօսախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#48. Աղաբղբուկ.|48. Աղաբղբուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#49. Աղալուճի.|49. Աղալուճի.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#*Աղաղիա.|*Աղաղիա.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#*Աղարիկոն կամ Ախարիկոն.|*Աղարիկոն կամ Ախարիկոն.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#50. Աղաւնարօտ. Աղվանարօտ. Աղուենարօտ. Աղաւնեկ. Աղաւնիճ.|50. Աղաւնարօտ. Աղվանարօտ. Աղուենարօտ. Աղաւնեկ. Աղաւնիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#51. Աղվնու ծիրտ.|51. Աղվնու ծիրտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#52. Աղբաղբուկ.|52. Աղբաղբուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#53. Աղբերաց արիւն.|53. Աղբերաց արիւն.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#54. Աղեկատիկ.|54. Աղեկատիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#55. Աղթապաստ.|55. Աղթապաստ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#56. *Աղթեկ.|56. *Աղթեկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#57. Աղիճ.|57. Աղիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#Աղինճ|Աղինճ]]
* [[Հայբուսակ/Ա#58. Աղճկտակ. Աղճտակ. Աղճկտան. Աղճկուտատ. Աղջիկտակ. Աղջկուտակ.|58. Աղճկտակ. Աղճտակ. Աղճկտան. Աղճկուտատ. Աղջիկտակ. Աղջկուտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#59. Աղուաշբանկ կամ Աղուէշբանկ.|59. Աղուաշբանկ կամ Աղուէշբանկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#60. Աղուէսիկ.|60. Աղուէսիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#61. Աղուէս–խրտուկ.|61. Աղուէս–խրտուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#62. Աղուէuու Խաղող.|62. Աղուէuու Խաղող.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#63. Աղուէսու-Ձուք.|63. Աղուէսու-Ձուք.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#64. Աղուէսու Սուսեր.|64. Աղուէսու Սուսեր.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#65. Աղուիճակ.|65. Աղուիճակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#66. Աղուիսակ.|66. Աղուիսակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#67. Աղուորիկ.|67. Աղուորիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#68. *Աղսուս.|68. *Աղսուս.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#69. Աղպաշար.|69. Աղպաշար.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#70. Աղպատ.|70. Աղպատ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#71. Աղտաղտուկ.|71. Աղտաղտուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#72. Աղտոր.|72. Աղտոր.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#73. Աղքատի ժախ.|73. Աղքատի ժախ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#74. Աճալ.|74. Աճալ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#75. Աճաս կամ Աճազ.|75. Աճաս կամ Աճազ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#76. Աճանկէր.|76. Աճանկէր.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#77. Աճուր կամ Աճուռ կամ Հաճուր.|77. Աճուր կամ Աճուռ կամ Հաճուր.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#78. Ամանկոտրիկ.|78. Ամանկոտրիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#79. Ամաւ. Ամաւենի.|79. Ամաւ. Ամաւենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#80. Ամբասիկ.|80. Ամբասիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#81. Ամիճ.|81. Ամիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#82. Ամիշ.|82. Ամիշ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#83. Ամիր-իշխան կամ Ամիրաշխամ.|83. Ամիր-իշխան կամ Ամիրաշխամ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#84. *Ամլաճ.|84. *Ամլաճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#85. *Ամվաճ.|85. *Ամվաճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#86. *Ամրուսիա.|86. *Ամրուսիա.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#87. *Այաւզնուէ.|87. *Այաւզնուէ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#88. Այգէպրաս.|88. Այգէպրաս.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#89. Այգոյ գայլ.|89. Այգոյ գայլ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#Այգոյ ծաղիկ.|Այգոյ ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#90. Այգու մատնի.|90. Այգու մատնի.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#91. Այծակն.|91. Այծակն.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#Այծառ.|Այծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#92. Այծու մօրուք կամ Այծամօրուք.|92. Այծու մօրուք կամ Այծամօրուք.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#93. Այծպտուկ.|93. Այծպտուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#94. Այծտոտիկ.|94. Այծտոտիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#95. Անալութ.|95. Անալութ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#96. Անանուխ. Անուխ. Անանեխ.|96. Անանուխ. Անուխ. Անանեխ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#97. Հոռոմ Աննուխ.|97. Հոռոմ Աննուխ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#98. Սարի Աննուխ.|98. Սարի Աննուխ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#99. *Անապ.|99. *Անապ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#Անասբօսան.|Անասբօսան.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#100. Անգուժատ.|100. Անգուժատ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#101. Անգուտան.|101. Անգուտան.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#102. *Անդարիոն.|102. *Անդարիոն.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#103. *Անեմոն.|103. *Անեմոն.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#104. Անթառամ.|104. Անթառամ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#105. Իշու Անթառամ.|105. Իշու Անթառամ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#106. Անթեմ.|106. Անթեմ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#107. Անիար.|107. Անիար.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#108. Անիծած ծաղիկ.|108. Անիծած ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#109. Անիսոն.|109. Անիսոն.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#Անկիտան.|Անկիտան.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#110. Անձիանի ծառ.|110. Անձիանի ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#111. Անձխոտ.|111. Անձխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#112. Անձրութ կամ Անզրուտ.|112. Անձրութ կամ Անզրուտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#113. Անղարա.|113. Անղարա.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#114. Անղուն.|114. Անղուն.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#115. *Անճարա կամ Անճորա.|115. *Անճարա կամ Անճորա.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#116. Անճարակ.|116. Անճարակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#117. Անճիտա. Անճիտան.|117. Անճիտա. Անճիտան.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#118. Անճիտան.|118. Անճիտան.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#119. *Անճիրիտամ.|119. *Անճիրիտամ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#* Անճորա.|* Անճորա.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#120. Անճորան.|120. Անճորան.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#121. *Անճուհ.|121. *Անճուհ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#122. *Անճուպար.|122. *Անճուպար.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#123. Անմեռուկ.|123. Անմեռուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#124. Անտախ.|124. Անտախ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#125. *Անտուզ.|125. *Անտուզ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#126. Աշարայ.|126. Աշարայ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#127. *Աշխէն.|127. *Աշխէն.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#128. Աշմունիսայ?|128. Աշմունիսայ?]]
* [[Հայբուսակ/Ա#129. Աշմուշայ.|129. Աշմուշայ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#130. Աշնապ.|130. Աշնապ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#131. Աշնապաշար.|131. Աշնապաշար.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#132. Աշորայ.|132. Աշորայ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#133. Աշորախոտ.|133. Աշորախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#134. Աշորուկ.|134. Աշորուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#135. Աշտիպ.|135. Աշտիպ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#136. Աչխընթին.|136. Աչխընթին.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#137–8. Աչքծաղիկ.|137–8. Աչքծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#139. Աչքափուճ.|139. Աչքափուճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#Ապանոս.|Ապանոս.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#140. Ապիկու խոտ.|140. Ապիկու խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#141. Ապկաւ.|141. Ապկաւ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#142. *Ապուզան.|142. *Ապուզան.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#143. *Ապրանճ.|143. *Ապրանճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#144. Ապրիմ հունտով.|144. Ապրիմ հունտով.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#145. Ապրիմ ճորով.|145. Ապրիմ ճորով.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#146. Ապրիմ մեռնիմ կամ Ապրիմ չապրիմ.|146. Ապրիմ մեռնիմ կամ Ապրիմ չապրիմ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#147. Ապրիվի?.|147. Ապրիվի?.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#148. Ապրշումի ծառ.|148. Ապրշումի ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#149. Ապրուր.|149. Ապրուր.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#150. Ապրսամ կամ Ապրսադ.|150. Ապրսամ կամ Ապրսադ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#151. Առաքեալ.|151. Առաքեալ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#152. Առիւծախոտ.|152. Առիւծախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#153. Առիւծմորենի.|153. Առիւծմորենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#154. Առկայծ.|154. Առկայծ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#155. Առնուկ.|155. Առնուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#156. Առուակարոս.|156. Առուակարոս.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#157. Առուեղ.|157. Առուեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#158-9. Առուոյտ.|158-9. Առուոյտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#160. Իշառուոյտ.|160. Իշառուոյտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#161. Եղան Առուոյտ.|161. Եղան Առուոյտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#162. Առսան?|162. Առսան?]]
* [[Հայբուսակ/Ա#163. Ասիկ.|163. Ասիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#164. Ասլանճ.|164. Ասլանճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#165. *Ասխիս?.|165. *Ասխիս?.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#166. Ասղուկ կամ Ասեղուկ.|166. Ասղուկ կամ Ասեղուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#167. Ասմաղուն կամ Ասմաճուն.|167. Ասմաղուն կամ Ասմաճուն.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#168. Ասորեկ.|168. Ասորեկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#169. Ասուիկ.|169. Ասուիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#170. *Ասպաղօլ կամ Ասպայուլ.|170. *Ասպաղօլ կամ Ասպայուլ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#171. Ասպանակ.|171. Ասպանակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#172. Ասպանտ?.|172. Ասպանտ?.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#173. Ասպաստ.|173. Ասպաստ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#174. Ասպուզան.|174. Ասպուզան.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#175. Ասպուզանուկ.|175. Ասպուզանուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#176. Ասպուր. Ասպուրակ. Ասպուռ, Ասփուր.|176. Ասպուր. Ասպուրակ. Ասպուռ, Ասփուր.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#177. *Ասպուրակ.|177. *Ասպուրակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#178. *Աստախօտոս.|178. *Աստախօտոս.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#179. Աստեղած.|179. Աստեղած.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#180. Աստղիկ.|180. Աստղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#181. Աստեղունք.|181. Աստեղունք.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#182. Աստղափուշ.|182. Աստղափուշ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#183. Ասրունճ.|183. Ասրունճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#184. Ատաբոխի.|184. Ատաբոխի.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#185. Ատմատ.|185. Ատմատ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#186. Ատոլ.|186. Ատոլ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#187. *Ատրագոյն.|187. *Ատրագոյն.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#188. Ատրուք ատրաք?.|188. Ատրուք ատրաք?.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#189. Արած.|189. Արած.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#190. Արանդ.|190. Արանդ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#191. Արանդուպարանդ կամ Արիտպարիտ.|191. Արանդուպարանդ կամ Արիտպարիտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#192. Արանց ծաղիկ.|192. Արանց ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#193. Արապլէզ.|193. Արապլէզ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#194. Արգանդաց ծաղիկ.|194. Արգանդաց ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#195. Արդղիկ.|195. Արդղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#196. Արդուխա.|196. Արդուխա.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#197. Արեան խոտ.|197. Արեան խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#198. Արեգական ծաղիկ.|198. Արեգական ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#199. Արեգական մայր.|199. Արեգական մայր.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#200. Արենիճ.|200. Արենիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#201. Արեւադէմ.|201. Արեւադէմ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#202. Արեւաբաց.|202. Արեւաբաց.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#203. Արեւածագ.|203. Արեւածագ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#204. Արեւածաղիկ.|204. Արեւածաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#205. Արեւպաշ.|205. Արեւպաշ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#206. Արեւքուրիկ.|206. Արեւքուրիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#207-8. Արինճ. Արիճ.|207-8. Արինճ. Արիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#209. *Արիովթ.|209. *Արիովթ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#210. Արիւնակուլ?|210. Արիւնակուլ?]]
* [[Հայբուսակ/Ա#211. Արիւնշղփի.|211. Արիւնշղփի.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#212. Արծին.|212. Արծին.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#213. Արծուաճանկ կամ Արծուոյ ճանկ.|213. Արծուաճանկ կամ Արծուոյ ճանկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#214. Արծուոց Մոշի.|214. Արծուոց Մոշի.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#215. Արծպայ.|215. Արծպայ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#216. Արկած?.|216. Արկած?.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#217. Արճիճուկ կամ Արճճուկ.|217. Արճիճուկ կամ Արճճուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#218. Արճճուկ գետնի.|218. Արճճուկ գետնի.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#219. Արճուան.|219. Արճուան.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#220. Արմ.|220. Արմ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#221. Արմաւենի.|221. Արմաւենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#222. *Արմինան.|222. *Արմինան.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#223. Արշատ.|223. Արշատ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#224. Արուանտակ?.|224. Արուանտակ?.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#225. Արուսիկ.|225. Արուսիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#226. Արջախստոր.|226. Արջախստոր.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#227. Արջնդեղ.|227. Արջնդեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#228. Արջու ականջ.|228. Արջու ականջ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#229. Արջու աչք.|229. Արջու աչք.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#230. Արջընգոյզ. Արջու Ընգոյզ.|230. Արջընգոյզ. Արջու Ընգոյզ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#231. Արջի հատ.|231. Արջի հատ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#232. Արջխնդեղնի.|232. Արջխնդեղնի.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#233. Արջմրջմի.|233. Արջմրջմի.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#234. Արջնի.|234. Արջնի.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#235. Արջու խաղող.|235. Արջու խաղող.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#236. Արջտակ. Արջատակ.|236. Արջտակ. Արջատակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#237. Արջփիլունց.|237. Արջփիլունց.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#238. Արտախոյր կամ Արտախուր Խաւարտ.|238. Արտախոյր կամ Արտախուր Խաւարտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#239. Արտիճ.|239. Արտիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#240. Արտիճուկ.|240. Արտիճուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#241. Արտուճ.|241. Արտուճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#242. Արքակաղին. Արքակաղնի.|242. Արքակաղին. Արքակաղնի.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#243. Արքայածաղիկ.|243. Արքայածաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#244. Արքայամոր.|244. Արքայամոր.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#245. Արքայեակ. Արքայիկ.|245. Արքայեակ. Արքայիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#246. Արքայորդի?|246. Արքայորդի?]]
* [[Հայբուսակ/Ա#247. Արօսախոտ.|247. Արօսախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#248. Արօսի.|248. Արօսի.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#249. Աւգեր ծաղիկ.|249. Աւգեր ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#250. Աւելախոտ.|250. Աւելախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#251. Աւելուկ.|251. Աւելուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#252. Էգ Աւելուկ.|252. Էգ Աւելուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#253. Աւելկի Ծաղիկ.|253. Աւելկի Ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#254. Աւելտկուկ.|254. Աւելտկուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#255. Աւելի պիպիլ.|255. Աւելի պիպիլ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#256. *Աւենիա?|256. *Աւենիա?]]
* [[Հայբուսակ/Ա#257. Աւետիկ. Ավետիք.|257. Աւետիկ. Ավետիք.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#258. Աւիւն.|258. Աւիւն.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#259. Աւճոր.|259. Աւճոր.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#260. *Ափարբիոն կամ Աբարբիոն.|260. *Ափարբիոն կամ Աբարբիոն.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#261. Ափիոն.|261. Ափիոն.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#262. Ափնիք.|262. Ափնիք.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#263. *Ափրիանա.|263. *Ափրիանա.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#264. Աքալ.|264. Աքալ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#265. Աքաղաղի խոտ.|265. Աքաղաղի խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#266. *Աքլիլմէլիք կամ Իքլ իւլ-մէլիք.|266. *Աքլիլմէլիք կամ Իքլ իւլ-մէլիք.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#267. Աքլոր–կոտոշ.|267. Աքլոր–կոտոշ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#268. Աքլորուկ կամ Աքլորիկ.|268. Աքլորուկ կամ Աքլորիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#269. *Աքսար.|269. *Աքսար.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#270. *Բաբունաճ կամ Պապունիճ.|270. *Բաբունաճ կամ Պապունիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#271. Բագաւորդ?.|271. Բագաւորդ?.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#Բադդկենի|Բադդկենի]]
* [[Հայբուսակ/Բ#272. Բադըռանկ.|272. Բադըռանկ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#273. *Բադիան.|273. *Բադիան.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#Բադրուճ|Բադրուճ]]
* [[Հայբուսակ/Բ#274. *Բազբազ.|274. *Բազբազ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#275. Բազդ?.|275. Բազդ?.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#276. Բազուկ. Բազկիկ.|276. Բազուկ. Բազկիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#277. Բաթկենի. Բաթտուկ. Բադդկենի. Բադկենի.|277. Բաթկենի. Բաթտուկ. Բադդկենի. Բադկենի.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#278. Բալախ.|278. Բալախ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#279. *Բալախուր?.|279. *Բալախուր?.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#280. Բալասան.|280. Բալասան.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#281. Բալասան Ծաղիկ.|281. Բալասան Ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#Բալատուր.|Բալատուր.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#282. Բալենի. Բալի. — Նալկապ Բալի.|282. Բալենի. Բալի. — Նալկապ Բալի.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#284. Բակլայ.|284. Բակլայ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#285. Վայրի Բակլայ.|285. Վայրի Բակլայ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#286. Խոզի Բակլայ.|286. Խոզի Բակլայ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#287. Բակլախոտ.|287. Բակլախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#288. Բակլուսին.|288. Բակլուսին.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#289. Բահման.|289. Բահման.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#Բաղասամոն|Բաղասամոն]]
* [[Հայբուսակ/Բ#290. Բաղբակ կամ Բաղբար կամ Բաղբաղ.|290. Բաղբակ կամ Բաղբար կամ Բաղբաղ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#291. Բաղամ Փայտ.|291. Բաղամ Փայտ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#292. Բաղեղն.|292. Բաղեղն.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#293. Բաղմ.|293. Բաղմ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#294. Բաղինջ.|294. Բաղինջ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#Բաղշտակ.|Բաղշտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#295. Բաղջ.|295. Բաղջ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#296. Բաղրջուկ.|296. Բաղրջուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#297. Բաճիճ կամ Բաջիջ.|297. Բաճիճ կամ Բաջիջ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#298. Բամբակ. Բամբակենի.|298. Բամբակ. Բամբակենի.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#299. Բամբակխոտ.|299. Բամբակխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#300. Բամբոզ կամ Բիւմբոս.|300. Բամբոզ կամ Բիւմբոս.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#301. Բամիկ?|301. Բամիկ?]]
* [[Հայբուսակ/Բ#302. Բան.|302. Բան.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#303. Բանբուշ.|303. Բանբուշ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#304. Բանգ կամ Բանկ.|304. Բանգ կամ Բանկ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#305. Բանկէխոտն.|305. Բանկէխոտն.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#306. Բանկի Ծաղիկն.|306. Բանկի Ծաղիկն.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#307. Բանկուլակ.|307. Բանկուլակ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#308. Բանպօտ. Բօնպօտին.|308. Բանպօտ. Բօնպօտին.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#309. Բանջար.|309. Բանջար.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#310. Դառն Բանջար.|310. Դառն Բանջար.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#311. Բաշխ. Բաշխտակ. Բաղշտակ.|311. Բաշխ. Բաշխտակ. Բաղշտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#312. Բառեղ կամ Բարեխ.|312. Բառեղ կամ Բարեխ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#313. *Բատավարդ կամ Պատավարդ.|313. *Բատավարդ կամ Պատավարդ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#Բատկենի.|Բատկենի.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#Բատրխան.|Բատրխան.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#314. Բարաբբի?|314. Բարաբբի?]]
* [[Հայբուսակ/Բ#315. Բարբիւզակ. Բարբիւզնակ. Բարբուզան. Բարբուզնա.|315. Բարբիւզակ. Բարբիւզնակ. Բարբուզան. Բարբուզնա.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#316. Բարդոց?|316. Բարդոց?]]
* [[Հայբուսակ/Բ#317. Բարիբոյս.|317. Բարիբոյս.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#318. Բարկածոր.|318. Բարկածոր.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#319. Բարկժատ.|319. Բարկժատ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#320. Բարկի կամ Բարկու.|320. Բարկի կամ Բարկու.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#321. Բարձմանեակ. Բարձուենեկ. Բարձուինեակ. Բարձումենեկ. Բարձնակ. Բացուենեկ. Բացմենակ. Բըրթվինակ. Համբարձում.|321. Բարձմանեակ. Բարձուենեկ. Բարձուինեակ. Բարձումենեկ. Բարձնակ. Բացուենեկ. Բացմենակ. Բըրթվինակ. Համբարձում.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#322. Բարձուկ.|322. Բարձուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#323. Բարտի.|323. Բարտի.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#324. Բարփ.|324. Բարփ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#325. Բացգառի?|325. Բացգառի?]]
* [[Հայբուսակ/Բ#326. Բաւեղ.|326. Բաւեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#327. Բաքռօշ.|327. Բաքռօշ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#Բդում.|Բդում.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#Բդրաղ.|Բդրաղ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#328. Բեբկի.|328. Բեբկի.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#Բեբղօշ.|Բեբղօշ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#329. Բեզա կամ Պեզա.|329. Բեզա կամ Պեզա.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#330. Հայոց Պեզա.|330. Հայոց Պեզա.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#331. Բեխի.|331. Բեխի.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#332. Բեկոն.|332. Բեկոն.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#333. Բեհեզնիկ.|333. Բեհեզնիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#334. Բեմնա կամ Բիմնա.|334. Բեմնա կամ Բիմնա.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#Բեպկի.|Բեպկի.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#335. *Բերեզատ.|335. *Բերեզատ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#336. Բերկրիճ.|336. Բերկրիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#337. Բեւեկ. Բեւեկնի. ռամկօրէն Բեբկի, Բեպկի.|337. Բեւեկ. Բեւեկնի. ռամկօրէն Բեբկի, Բեպկի.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#338. Բզէզավարդ. Բզէզի վարդ.|338. Բզէզավարդ. Բզէզի վարդ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#339. *Բզրկատուն կամ Պզրկատուն.|339. *Բզրկատուն կամ Պզրկատուն.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#340. Բզրուկ.|340. Բզրուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#341. Բէշ. Բիշ.|341. Բէշ. Բիշ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#342. Բէշկ-ուռի կամ Փոկուռի.|342. Բէշկ-ուռի կամ Փոկուռի.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#343. Բէջար կամ Բէչար.|343. Բէջար կամ Բէչար.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#344. Բթակ?|344. Բթակ?]]
* [[Հայբուսակ/Բ#345. *Բիան.|345. *Բիան.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#346. Բիբկան.|346. Բիբկան.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#347. Բիծխի կամ Պիծխի.|347. Բիծխի կամ Պիծխի.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#348. Բիճուռի.|348. Բիճուռի.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#349. Բինդ?|349. Բինդ?]]
* [[Հայբուսակ/Բ#350. Բիպիկ.|350. Բիպիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#351. Բլդըրխա?|351. Բլդըրխա?]]
* [[Հայբուսակ/Բ#352. Բլթենի.|352. Բլթենի.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#353. Բլիլաճ.|353. Բլիլաճ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#354. Բխբուճ.|354. Բխբուճ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#355. Բծիծ.|355. Բծիծ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#356. Բոգ.|356. Բոգ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#357. Բոլի կամ Բօլի, որ և Բոլիկ.|357. Բոլի կամ Բօլի, որ և Բոլիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#358. Բոլորդեղ.|358. Բոլորդեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#359. Բոլոր Զրեւանդ.|359. Բոլոր Զրեւանդ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#360. Բոլորհամեմ.|360. Բոլորհամեմ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#361. Բոխ.|361. Բոխ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#362. Բոխի.|362. Բոխի.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#363. Բոխնի.|363. Բոխնի.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#364. Բող.|364. Բող.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#365. Բողոյ տակ.|365. Բողոյ տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#366. Բողաղ?|366. Բողաղ?]]
* [[Հայբուսակ/Բ#367. Բողբոջ կամ Բողբուճ. Բխբուճ.|367. Բողբոջ կամ Բողբուճ. Բխբուճ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#368. Բողիկ.|368. Բողիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#369. Բողկ.|369. Բողկ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#370. Սեւ Բողկ.|370. Սեւ Բողկ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#371. Բողկուկ.|371. Բողկուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#372. Բոմբոզ կամ Բիւմբոս. Բամպոզ.|372. Բոմբոզ կամ Բիւմբոս. Բամպոզ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#373. Բոշխ.|373. Բոշխ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#374. Բոշնակ.|374. Բոշնակ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#375. Բոր.|375. Բոր.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#376. *Բորկոնիմ.|376. *Բորկոնիմ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#377. Բոցտան Ծաղիկ.|377. Բոցտան Ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#378. Բուբու.|378. Բուբու.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#379. Բութ?|379. Բութ?]]
* [[Հայբուսակ/Բ#380. Բուխտակ.|380. Բուխտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#381. Բուտ.|381. Բուտ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#382. Բուրաստան.|382. Բուրաստան.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#383. Բուրդի ծառ.|383. Բուրդի ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#384. Բուրեմ?|384. Բուրեմ?]]
* [[Հայբուսակ/Բ#385. Բուրճինիճ?|385. Բուրճինիճ?]]
* [[Հայբուսակ/Բ#386. Բոքի.|386. Բոքի.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#387. Բռնչի. Բռնչենի.|387. Բռնչի. Բռնչենի.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#388. Բտում. Բդում. Պտում. Բուտում. Պուտմ.|388. Բտում. Բդում. Պտում. Բուտում. Պուտմ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#389. Բրաբիոն.|389. Բրաբիոն.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#390. Բրինձ.|390. Բրինձ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#391. Բրինձ ծաղիկ.|391. Բրինձ ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#392. Գաբ. Գաբծիլ. Գամբծիլ.|392. Գաբ. Գաբծիլ. Գամբծիլ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#393. Գազ.|393. Գազ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#394. Գունձ գազ.|394. Գունձ գազ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#395. Սեւ Գազ.|395. Սեւ Գազ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#396. Գազար.|396. Գազար.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#397. *Գազերբուակ.|397. *Գազերբուակ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#398. Գալ.|398. Գալ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#399. Գահտակ.|399. Գահտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#400. Գահրշակ.|400. Գահրշակ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#401. Գաղձ կամ Գաղձն.|401. Գաղձ կամ Գաղձն.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#402. Գաղտիկ. Գաղտիկուռ կամ Գաղտիկուր. Գաղտնակոր.|402. Գաղտիկ. Գաղտիկուռ կամ Գաղտիկուր. Գաղտնակոր.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#403. Գաղտիկուռ Բարակ.|403. Գաղտիկուռ Բարակ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#404. Գամանտրաշ.|404. Գամանտրաշ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#405. Գամբ.|405. Գամբ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#406. Գամճակ.|406. Գամճակ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#407. Գամուտաշ.|407. Գամուտաշ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#408. Գայիսոն?|408. Գայիսոն?]]
* [[Հայբուսակ/Գ#409. Գայլ. Գայլխոտ.|409. Գայլ. Գայլխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#410. Գայլաբոխ.|410. Գայլաբոխ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#411. Գայլասխտոր.|411. Գայլասխտոր.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#412. Գայլասոխ.|412. Գայլասոխ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#413. Գայլթաթ.|413. Գայլթաթ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#414. Գայլթիւ?|414. Գայլթիւ?]]
* [[Հայբուսակ/Գ#415. Գայլու ականջ.|415. Գայլու ականջ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#416. Գայլու թուր. Գելութուր.|416. Գայլու թուր. Գելութուր.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#417. Գայլուկ.|417. Գայլուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#418. Գայլվիզ.|418. Գայլվիզ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#419. Գանգլեզ.|419. Գանգլեզ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#420. Գանի.|420. Գանի.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#421. Գառան դմակ.|421. Գառան դմակ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#422. Գառնադմակ. Գառնադմակիկ. Գառանդմակ. Գառանդմակիկ.|422. Գառնադմակ. Գառնադմակիկ. Գառանդմակ. Գառանդմակիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#423. Գառնադմակիկ փոքր.|423. Գառնադմակիկ փոքր.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#424. Գառնալեզու.|424. Գառնալեզու.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#425. Գառնականջ. Գառան ականջ.|425. Գառնականջ. Գառան ականջ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#426. Գառին ծաղիկ.|426. Գառին ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#427. Գառնակերտ.|427. Գառնակերտ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#428. Գառուլիկ?|428. Գառուլիկ?]]
* [[Հայբուսակ/Գ#429. Գարեկենի.|429. Գարեկենի.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#430. Գարի.|430. Գարի.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#431. Գարճին կամ Քարճին.|431. Գարճին կամ Քարճին.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#432. Գարնան ծաղիկ.|432. Գարնան ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#433. Գարնան Հալուորիկ.|433. Գարնան Հալուորիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#434. Գաւարս.|434. Գաւարս.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#435. Գաւարսուկ.|435. Գաւարսուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#436. Գեղաւեր. Գեղաւերակ. Գեղաւերիչ.|436. Գեղաւեր. Գեղաւերակ. Գեղաւերիչ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#437. Գեղձ.|437. Գեղձ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#438. Գեղձի.|438. Գեղձի.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#439. Գենգեն.|439. Գենգեն.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#440. Գենի.|440. Գենի.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#441. Գետափու ուռ.|441. Գետափու ուռ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#442. Գետնաբաղեղ.|442. Գետնաբաղեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#443. Գետնաբուրդ.|443. Գետնաբուրդ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#444. Գետնաթութ.|444. Գետնաթութ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#445–446. Գետնախնձոր. Գետնի Խնձոր.|445–446. Գետնախնձոր. Գետնի Խնձոր.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#447. Գետնախնծորենի.|447. Գետնախնծորենի.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#448. Գետնամայր.|448. Գետնամայր.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#449. Գետնամուշկ.|449. Գետնամուշկ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#450. Գետնամօրուք.|450. Գետնամօրուք.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#451. Գետնանոճ.|451. Գետնանոճ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#452. Գետնաշագանակ.|452. Գետնաշագանակ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#453. Գետնառիւծ.|453. Գետնառիւծ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#454. Գետնասօս.|454. Գետնասօս.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#455. Գետնատափն.|455. Գետնատափն.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#456. Գետնատօսախ.|456. Գետնատօսախ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#457. Գետնարմաւ.|457. Գետնարմաւ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#458. Գետնի աղիք.|458. Գետնի աղիք.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#459. Գետնի աստղ. Գետնի աստղուկ. Գետնի աստղունք.|459. Գետնի աստղ. Գետնի աստղուկ. Գետնի աստղունք.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#460. Գետնի Դաղձ.|460. Գետնի Դաղձ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#461. Գետնի խնձոր. Գնտակ խնձոր.|461. Գետնի խնձոր. Գնտակ խնձոր.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#462. Գետնի Ձար.|462. Գետնի Ձար.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#463. Գետնի Պտուղ։|463. Գետնի Պտուղ։]]
* [[Հայբուսակ/Գ#464. Գետնի Ռեհան.|464. Գետնի Ռեհան.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#465. Գետնի Վարդ.|465. Գետնի Վարդ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#466. Գետնի Փիճի.|466. Գետնի Փիճի.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#467. Գետոյ պտուղ.|467. Գետոյ պտուղ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#468. Գերերի.|468. Գերերի.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#469. * Գերիոն.|469. * Գերիոն.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#470. Գերմաստ կամ Գերմաստի.|470. Գերմաստ կամ Գերմաստի.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#471. Գերմասրի.|471. Գերմասրի.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#472. Գերսէն.|472. Գերսէն.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#473. Գզիր.|473. Գզիր.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#474. Գզմազ. Գզմազիճ. Գզմաստ.|474. Գզմազ. Գզմազիճ. Գզմաստ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#475. Գէշուր.|475. Գէշուր.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#476. Ս. Գէորգու խոտ կամ Խոտիկ.|476. Ս. Գէորգու խոտ կամ Խոտիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#477. Գըմուկ.|477. Գըմուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#478. Գի. Գիհի. Գենի.|478. Գի. Գիհի. Գենի.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#479. Գիմ.|479. Գիմ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#480-1. Գինածաղիկ. Գինէծաղիկ.|480-1. Գինածաղիկ. Գինէծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#482. Գինարբ կամ Գինարփ.|482. Գինարբ կամ Գինարփ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#483. Գինարբու.|483. Գինարբու.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#484. Գինել, Գինելկոթ կամ Գինեկոթ.|484. Գինել, Գինելկոթ կամ Գինեկոթ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#485. Գինեխաղող.|485. Գինեխաղող.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#486. Գինեղէգն.|486. Գինեղէգն.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#487. Գինձ.|487. Գինձ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#488. Գինձ լերան.|488. Գինձ լերան.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#489. Գինձ Վայրի.|489. Գինձ Վայրի.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#490. Գինձ ջրհորի.|490. Գինձ ջրհորի.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#491. Գիշախոտ։|491. Գիշախոտ։]]
* [[Հայբուսակ/Գ#492. Գիշերածաղիկ.|492. Գիշերածաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#493. Գիշերավար.|493. Գիշերավար.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#494. Գլանտոր կամ Գլընտոր. Կլընտոր.|494. Գլանտոր կամ Գլընտոր. Կլընտոր.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#495. Գլկիլ.|495. Գլկիլ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#496. Գլճղուկ կամ Գճղուկ.|496. Գլճղուկ կամ Գճղուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#497. Գղգիղ.|497. Գղգիղ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#498. Գղթոր. Գխտոր կամ Գխթոր.|498. Գղթոր. Գխտոր կամ Գխթոր.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#499. Գղթոր ծաղիկ.|499. Գղթոր ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#Գմուկ.|Գմուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#500. Գնգեղ կամ Գոնգեղ.|500. Գնգեղ կամ Գոնգեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#501. Գնտածաղիկ.|501. Գնտածաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#502. Գնձիկ.|502. Գնձիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#503-4. Գնձմնձուկ կամ Կնձմնձուկ.|503-4. Գնձմնձուկ կամ Կնձմնձուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#505. Գնտակ.|505. Գնտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#506. Գնտակ–Խնձոր.|506. Գնտակ–Խնձոր.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#507. Սեւ Գնտիկ.|507. Սեւ Գնտիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#508. Գոդռէճ.|508. Գոդռէճ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#Գոզմազիճ. Գոզմոս.|Գոզմազիճ. Գոզմոս.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#509. Գոթեց ճանկ կամ Գօտեաց ճանկ.|509. Գոթեց ճանկ կամ Գօտեաց ճանկ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#510. Գոհար Վարդ.|510. Գոհար Վարդ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#511. Գոճամօրուք. Գոճմօրու. Գոճմօրէք. եւայլն.|511. Գոճամօրուք. Գոճմօրու. Գոճմօրէք. եւայլն.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#512. Գոճմակ կամ Գոճամակ.|512. Գոճմակ կամ Գոճամակ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#513. Գոմէշ սպանող.|513. Գոմէշ սպանող.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#514. Գոմշու ականջ.|514. Գոմշու ականջ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#515. Գոմշու կոտոշ.|515. Գոմշու կոտոշ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#516. Գոմիզ.|516. Գոմիզ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#Գոնգեղ.|Գոնգեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#517. Գոնգոծ.|517. Գոնգոծ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#518. Գոնծոծ.|518. Գոնծոծ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#519. Գովաղակ?|519. Գովաղակ?]]
* [[Հայբուսակ/Գ#520. Գորտակ կամ Գորտակ խոտ.|520. Գորտակ կամ Գորտակ խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#521. Գորտան դմակ.|521. Գորտան դմակ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#522. Գորտան Քաք. Գորտնբուրդ.|522. Գորտան Քաք. Գորտնբուրդ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#523. Գորտնակ. Գորտնուկ.|523. Գորտնակ. Գորտնուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#524. Գուգէնիճ.|524. Գուգէնիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#525. Գուզ.|525. Գուզ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#526. *Գուզէլ.|526. *Գուզէլ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#527. *Գուլի սապահ.|527. *Գուլի սապահ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#528. Գուլվարդ.|528. Գուլվարդ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#529. Գունդունա?|529. Գունդունա?]]
* [[Հայբուսակ/Գ#530. Գունիծատակ.|530. Գունիծատակ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#531. Գունուզ.|531. Գունուզ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#532. Գռզի.|532. Գռզի.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#533. Գռզիկ.|533. Գռզիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#534. Գրզեայ.|534. Գրզեայ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#535. Գռըմբի.|535. Գռըմբի.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#536. Ս. Գրիգորի Խոտ.|536. Ս. Գրիգորի Խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#537. Ս. Գրիգորի Ծառ.|537. Ս. Գրիգորի Ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#538. Գրճակ.|538. Գրճակ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#539. Գրքոր կամ Գրխոռ.|539. Գրքոր կամ Գրխոռ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#540. Գօճակ կամ Կօճակ.|540. Գօճակ կամ Կօճակ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#541. Դադէ?|541. Դադէ?]]
* [[Հայբուսակ/Դ#542. Դաժանման?|542. Դաժանման?]]
* [[Հայբուսակ/Դ#543. Դալ.|543. Դալ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#544. Դակիկ.|544. Դակիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#545. Դաղձ կամ Դաղձն.|545. Դաղձ կամ Դաղձն.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#546. Առուի Դաղձն.|546. Առուի Դաղձն.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#547. Անջրդի Դաղձն.|547. Անջրդի Դաղձն.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#548. Կարմիր Ջրի Դաղձ.|548. Կարմիր Ջրի Դաղձ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#549. Էգադաղձ.|549. Էգադաղձ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#550. *Դամասխ.|550. *Դամասխ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#550. *Դամասխ.|550. *Դամասխ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#551. Դամոն. Դամոյն. Դամոնի.|551. Դամոն. Դամոյն. Դամոնի.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#Դանբուլ.|Դանբուլ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#552. Դանդուռ.|552. Դանդուռ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#Դանդռնակ.|Դանդռնակ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#553. Դանիկ.|553. Դանիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#554. Դառնիճ. Դառինչ.|554. Դառնիճ. Դառինչ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#555. Դառնուշ.|555. Դառնուշ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#556. Դառնջիկ կամ Դառնճիկ.|556. Դառնջիկ կամ Դառնճիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#557. *Դառնքուշտ.|557. *Դառնքուշտ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#558. Դավարա.|558. Դավարա.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#559. *Դարապղպեղ.|559. *Դարապղպեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#560. Դարբուսիկ.|560. Դարբուսիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#561. Դարիճենիկ. Դարիսեն.|561. Դարիճենիկ. Դարիսեն.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#562. Դարիսենի.|562. Դարիսենի.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#563. Դարինաճ. Դարինիճ.|563. Դարինաճ. Դարինիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#564. *Դարիսվար• Դալիվար կամ Տալիսֆար.|564. *Դարիսվար• Դալիվար կամ Տալիսֆար.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#565. *Դարշիշան. Դարշիշիան. Տարշիշան.|565. *Դարշիշան. Դարշիշիան. Տարշիշան.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#566. *Դարունէճ. Տարունաճ. Դրունաճ.|566. *Դարունէճ. Տարունաճ. Դրունաճ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#567. Դափնի.|567. Դափնի.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#568. Դգալուկ.|568. Դգալուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#569. Դդմախոտ.|569. Դդմախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#570. Դդմաճ.|570. Դդմաճ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#571. Դդմենի.|571. Դդմենի.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#572. Դդմոլ.|572. Դդմոլ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#573. Դդում.|573. Դդում.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#574. Դդում Վայրի.|574. Դդում Վայրի.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#575. Դեգան.|575. Դեգան.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#576. Դեղ.|576. Դեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#577. Դեղդ.|577. Դեղդ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#578. Դեղին ծաղիկ. Դեղնածաղիկ.|578. Դեղին ծաղիկ. Դեղնածաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#579. Դեղին կոճ.|579. Դեղին կոճ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#580. Դեղձ.|580. Դեղձ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#581. Դեղձնիկ.|581. Դեղձնիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#582. Դեղնախունկ.|582. Դեղնախունկ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#583. Դեղուկ Խոտ.|583. Դեղուկ Խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#584. Դեղու-տակ.|584. Դեղու-տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#Դերեփուկ.|Դերեփուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#585. Դեւի Մուշկ. Դիւամուշկ.|585. Դեւի Մուշկ. Դիւամուշկ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#586. Դեւու Եղունգ.|586. Դեւու Եղունգ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#587. Դեւու Ձար.|587. Դեւու Ձար.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#588–9. Դժնիկ.|588–9. Դժնիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#Դիգան.|Դիգան.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#590. Դիր.|590. Դիր.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#591. *Դիֆլա.|591. *Դիֆլա.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#592. Դկուղ.|592. Դկուղ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#593. Դմակ թութ.|593. Դմակ թութ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#594. Դմակուկ.|594. Դմակուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#595. Դոկո?|595. Դոկո?]]
* [[Հայբուսակ/Դ#596. Դոճ. Դոչ.|596. Դոճ. Դոչ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#597. Դոշտ կամ Թէօշտ.|597. Դոշտ կամ Թէօշտ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#598. Դուալուկ.|598. Դուալուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#599. Դուաղակ.|599. Դուաղակ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#600. Դուդմակ.|600. Դուդմակ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#600. Դուդմակ.|600. Դուդմակ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#601. Դուկու.|601. Դուկու.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#602. Դուն. Դունոյ հատիկ.|602. Դուն. Դունոյ հատիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#603. Դռինճ.|603. Դռինճ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#604. Դրամանի?|604. Դրամանի?]]
* [[Հայբուսակ/Դ#Դրունաջ կամ Դարունաջ.|Դրունաջ կամ Դարունաջ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#605-6. Դալ և Դոլխոտ:|605-6. Դալ և Դոլխոտ:]]
* [[Հայբուսակ/Ե#607. *Եապրուհ.|607. *Եապրուհ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#608. Եզախրուկ։|608. Եզախրուկ։]]
* [[Հայբուսակ/Ե#609. Եզան ագի|609. Եզան ագի]]
* [[Հայբուսակ/Ե#610. Եզան ականջ: Եզի ականջ:|610. Եզան ականջ: Եզի ականջ:]]
* [[Հայբուսակ/Ե#611. Եզան ճակատ,|611. Եզան ճակատ,]]
* [[Հայբուսակ/Ե#612. Եզան շռուկ:|612. Եզան շռուկ:]]
* [[Հայբուսակ/Ե#613. Եզնացռուկ։|613. Եզնացռուկ։]]
* [[Հայբուսակ/Ե#614. Եզնալեզու. Եզան լեզու,|614. Եզնալեզու. Եզան լեզու,]]
* [[Հայբուսակ/Ե#615. Եզնախեղդ. Եզնիճ.|615. Եզնախեղդ. Եզնիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#616. Եզնախոռն կամ Եզնախոտ.|616. Եզնախոռն կամ Եզնախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#617. Եզնածաղիկ.|617. Եզնածաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#618. Եզնակն. Եզին աչք.|618. Եզնակն. Եզին աչք.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#619. Եզնակն.|619. Եզնակն.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#620. Եզնիկ.|620. Եզնիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#621. Եզրեղի.|621. Եզրեղի.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#622. Եզրկան ծաղիկ.|622. Եզրկան ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#623. *Եէթուհ.|623. *Եէթուհ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#624–25. Ելակ. Ելակ Մորէ.|624–25. Ելակ. Ելակ Մորէ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#Եկքան.|Եկքան.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#626. Եղածաղիկ.|626. Եղածաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#627. Եղակոթ.|627. Եղակոթ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#628. *Եղամա.|628. *Եղամա.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#629. Եղափիլունց.|629. Եղափիլունց.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#630. Եղբայրասպան.|630. Եղբայրասպան.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#631. *Եղեբորոս.|631. *Եղեբորոս.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#632. Եղենի.|632. Եղենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#633. Եղեշնակ կամ Եղեռնակ.|633. Եղեշնակ կամ Եղեռնակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#634. Եղեսպակ.|634. Եղեսպակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#635. Եղերդ. Եղերդակ. Եղերդակն. Հիւղերդակ.|635. Եղերդ. Եղերդակ. Եղերդակն. Հիւղերդակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#636. Եղրդակ Վայրի.|636. Եղրդակ Վայրի.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#637. Եղրդան տակ.|637. Եղրդան տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#638. Եղնդրական ծաղիկ.|638. Եղնդրական ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#639. Եղրդոյ ծաղիկ.|639. Եղրդոյ ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#640. Եղրդոյ պտուղ.|640. Եղրդոյ պտուղ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#641. Եղեւան.|641. Եղեւան.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#642. Եղեւին.|642. Եղեւին.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#643. Եղեւին (ծառ).|643. Եղեւին (ծառ).]]
* [[Հայբուսակ/Ե#644. Եղէգն.|644. Եղէգն.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#645. Շաքարի Եղէգն.|645. Շաքարի Եղէգն.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#646. Շաւառ Եղէգն կամ Շաւառն.|646. Շաւառ Եղէգն կամ Շաւառն.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#647. Եղէգնախունկ կամ Խունկեղէգն.|647. Եղէգնախունկ կամ Խունկեղէգն.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#648. Եղեգան Ծաղիկ.|648. Եղեգան Ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#649. Եղիգի.|649. Եղիգի.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#650. Եղիճ կամ Եղինճ.|650. Եղիճ կամ Եղինճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#651. Կուրի Եղինճ.|651. Կուրի Եղինճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#652. Մեռեալ Եղիճ.|652. Մեռեալ Եղիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#653. Մշկան Եղինճ.|653. Մշկան Եղինճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#654. Սողնոց Եղիճ կամ Սողնոյ Եղիճ.|654. Սողնոց Եղիճ կամ Սողնոյ Եղիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#655. Եղնճամայր.|655. Եղնճամայր.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#656. Եղնճկտուկ. Եղիճկտուկ. Եղիճկտուտ. Եղնճկտակ. Եղինճկտակ.|656. Եղնճկտուկ. Եղիճկտուկ. Եղիճկտուտ. Եղնճկտակ. Եղինճկտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#657. Եղին ականջ.|657. Եղին ականջ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#658. Եղիտամն.|658. Եղիտամն.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#659. Եղնակճիճ.|659. Եղնակճիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#660. Եղուարդի ծառ.|660. Եղուարդի ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#661. Եղջերուարօտ.|661. Եղջերուարօտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#662. Եղջիւր. Եղջիւրի.|662. Եղջիւր. Եղջիւրի.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#663. Եղջերենի.|663. Եղջերենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#664. Եղջրիկ.|664. Եղջրիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#665. Եղռջայ կամ Եղրճայ.|665. Եղռջայ կամ Եղրճայ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#666. Եղրդուտի ծառ. Եղրդի.|666. Եղրդուտի ծառ. Եղրդի.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#667. Եղրեւանի.|667. Եղրեւանի.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#Եղրիկ.|Եղրիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#668. Եռատերեւ. Եռատերեւուկ.|668. Եռատերեւ. Եռատերեւուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#669. Երեսնակ.|669. Երեսնակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#670. Երեւանդ?|670. Երեւանդ?]]
* [[Հայբուսակ/Ե#Երեքնուկ.|Երեքնուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#671. *Երիաս.|671. *Երիաս.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#672. Երիժնակ.|672. Երիժնակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#673. Երիցանուկ.|673. Երիցանուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#674. Երիցի աղցան.|674. Երիցի աղցան.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#675. Երիցուկ.|675. Երիցուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#676. Երիցուկ Վայրի.|676. Երիցուկ Վայրի.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#677. Երկախարպուզ.?|677. Երկախարպուզ.?]]
* [[Հայբուսակ/Ե#678. Երկայն Զրեւանդ.|678. Երկայն Զրեւանդ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#679. Երկիպարի փայտ.|679. Երկիպարի փայտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#680. Երկնմայր.|680. Երկնմայր.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#681. Երկրմայր.|681. Երկրմայր.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#682. Երկրատակ.|682. Երկրատակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#683. Երնջակ. Երնճնակ. Երնջայ. Երնջան. Երինճան. Երինճակ։|683. Երնջակ. Երնճնակ. Երնջայ. Երնջան. Երինճան. Երինճակ։]]
* [[Հայբուսակ/Ե#684. Որձ կամ Հոռոմ Երնջա. Էգ Երնջա կամ Իգաերնջայ.|684. Որձ կամ Հոռոմ Երնջա. Էգ Երնջա կամ Իգաերնջայ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#685. Ման Երնջան.|685. Ման Երնջան.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#686. Երնջանուկ.|686. Երնջանուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#687. Երնջնականկառ. Երինճնականկառ.|687. Երնջնականկառ. Երինճնականկառ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#688. Երուսաղեմի Կորեկ.|688. Երուսաղեմի Կորեկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#689. *Երպատուր.|689. *Երպատուր.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#690. Զաբարակ կամ Զապարակ.|690. Զաբարակ կամ Զապարակ.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#691. *Զահթեր?|691. *Զահթեր?]]
* [[Հայբուսակ/Զ#692. *Զահրայ։|692. *Զահրայ։]]
* [[Հայբուսակ/Զ#693. Զամբիւղ ծաղիկ.|693. Զամբիւղ ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#694. Զամբուռ. Զամպուռ.|694. Զամբուռ. Զամպուռ.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#695. Զամպ?|695. Զամպ?]]
* [[Հայբուսակ/Զ#696. Զանազան.|696. Զանազան.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#697. *Զանճապիլ.|697. *Զանճապիլ.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#698. * Զառնաբ. Ար.|698. * Զառնաբ. Ար.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#699. *Զարեհ.|699. *Զարեհ.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#700. Զարիր.|700. Զարիր.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#701. *Զարու.|701. *Զարու.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#702. *Զարուր.|702. *Զարուր.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#703. *Զարրին տրախտ.|703. *Զարրին տրախտ.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#704. Զարօշ|704. Զարօշ]]
* [[Հայբուսակ/Զ#705. *Զաֆրան.|705. *Զաֆրան.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#706. Զելիխա.|706. Զելիխա.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#707. Զեֆին?|707. Զեֆին?]]
* [[Հայբուսակ/Զ#Զիմել|Զիմել]]
* [[Հայբուսակ/Զ#708. Զինջարակ. Զինջուփր. Զնճպիլ.|708. Զինջարակ. Զինջուփր. Զնճպիլ.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#709. *Զիր.|709. *Զիր.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#710. Զիւան.|710. Զիւան.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#711. Զլեխ.|711. Զլեխ.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#712. Զղեար. Զկեռ. Զկռի.|712. Զղեար. Զկեռ. Զկռի.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#713. Զմռնենի. Զմուռն.|713. Զմռնենի. Զմուռն.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#714. Զմուռն Ծովային.|714. Զմուռն Ծովային.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#715. Զոխ կամ Զօխ.|715. Զոխ կամ Զօխ.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#716. Զողալ-ենի.|716. Զողալ-ենի.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#717. Զողլապատ.|717. Զողլապատ.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#718. Զոպա. Զուփա. Զուֆ.|718. Զոպա. Զուփա. Զուֆ.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#719. Զոպայի ծառ.|719. Զոպայի ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#720. Ծագ-Զոպայ և Ծագ-Մշտիկ.|720. Ծագ-Զոպայ և Ծագ-Մշտիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#721. Զուիրակ.|721. Զուիրակ.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#722. Զուկի ձէթ.|722. Զուկի ձէթ.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#723. *Զուռռայ.|723. *Զուռռայ.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#724. Զուսպ.|724. Զուսպ.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#725. Զուրիկ.|725. Զուրիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#726. *Զուրպաթ.|726. *Զուրպաթ.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#*Զուփա. Զուֆ. Զուֆա.|*Զուփա. Զուֆ. Զուֆա.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#*Զպսթան.|*Զպսթան.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#727. Զրմբատ. Զրնպատ. Զրումպատ. Զուրումբատ. Զուրբատ. Զրոբատ.|727. Զրմբատ. Զրնպատ. Զրումպատ. Զուրումբատ. Զուրբատ. Զրոբատ.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#728. Զրեւանդ. Ար.|728. Զրեւանդ. Ար.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#729. Զրիշկ կամ Զրեշկ.|729. Զրիշկ կամ Զրեշկ.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#730. Զօխօ?|730. Զօխօ?]]
* [[Հայբուսակ/Է#731. Էգաբացուենեկ.|731. Էգաբացուենեկ.]]
* [[Հայբուսակ/Է#732. Էգադաղձ.|732. Էգադաղձ.]]
* [[Հայբուսակ/Է#733. *Էգիր կամ Էկիր.|733. *Էգիր կամ Էկիր.]]
* [[Հայբուսակ/Է#*Էթրէնճ|*Էթրէնճ]]
* [[Հայբուսակ/Է#734. Էշխրտուկ.|734. Էշխրտուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Է#Էրեւանդ.|Էրեւանդ.]]
* [[Հայբուսակ/Է#*Էքլիլ մէլիք. Էքլիլ իւլ-մէլիք.|*Էքլիլ մէլիք. Էքլիլ իւլ-մէլիք.]]
* [[Հայբուսակ/Ը#735. Ըղընգան Խոտ.|735. Ըղընգան Խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ը#736. Ըղտափուշ. Ըղտու փուշ.|736. Ըղտափուշ. Ըղտու փուշ.]]
* [[Հայբուսակ/Ը#737. Ըղտու աչք.|737. Ըղտու աչք.]]
* [[Հայբուսակ/Ը#738. Ըղտու լեզու.|738. Ըղտու լեզու.]]
* [[Հայբուսակ/Ը#739. Ըղտու Խնձոր.|739. Ըղտու Խնձոր.]]
* [[Հայբուսակ/Ը#740. Ըղտու Կակաջ.|740. Ըղտու Կակաջ.]]
* [[Հայբուսակ/Ը#741. Ըղրի.|741. Ըղրի.]]
* [[Հայբուսակ/Ը#742. Ընկոյզ. Ընկուզի.|742. Ընկոյզ. Ընկուզի.]]
* [[Հայբուսակ/Ը#743. Սուտ Ընկուզի.|743. Սուտ Ընկուզի.]]
* [[Հայբուսակ/Ը#744. Հայ Ընկոյզ.|744. Հայ Ընկոյզ.]]
* [[Հայբուսակ/Ը#745. Հնդիկ Ընկոյզ.|745. Հնդիկ Ընկոյզ.]]
* [[Հայբուսակ/Ը#746. Ընձախոտ. Ունծի խոտ.|746. Ընձախոտ. Ունծի խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ը#747. * Ըռասան.|747. * Ըռասան.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#748. Թագաւորապսակ.|748. Թագաւորապսակ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#749. Թագաւորասպրամ. Թագաւորասպրակ.|749. Թագաւորասպրամ. Թագաւորասպրակ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#750. Թագկալ?|750. Թագկալ?]]
* [[Հայբուսակ/Թ#751. Թագուհւոյ խոտ.|751. Թագուհւոյ խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#751. Թագուհւոյ խոտ.|751. Թագուհւոյ խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#752. Թաթառիճ.|752. Թաթառիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#753. Թաթութ.|753. Թաթութ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#754. Թաթուլ կամ Թաթուլա.|754. Թաթուլ կամ Թաթուլա.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#755. *Թաթրա. Թաթրի կամ Թեթրի. Պ.|755. *Թաթրա. Թաթրի կամ Թեթրի. Պ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#Թալ.|Թալ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#756. Թախ.|756. Թախ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#Թախտիկ.|Թախտիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#757. Թաղաղու.|757. Թաղաղու.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#758. *Թաղանդաստ.|758. *Թաղանդաստ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#759. Թաղթ. Թաղթիկ. Թախտիկ.|759. Թաղթ. Թաղթիկ. Թախտիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#760. Թաղթենի.|760. Թաղթենի.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#761. Թաղի?|761. Թաղի?]]
* [[Հայբուսակ/Թ#762. Թաղիկ.|762. Թաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#763. Թամբուլ.|763. Թամբուլ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#764. Թայլ.|764. Թայլ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#765. Թանթռնիկ կամ Թանթրնիկ կամ Դանդռնակ.|765. Թանթռնիկ կամ Թանթրնիկ կամ Դանդռնակ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#766. Թանթրուենի.|766. Թանթրուենի.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#767. Թանի բանջար.|767. Թանի բանջար.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#768. Թանտերեպ.|768. Թանտերեպ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#769. Թառակ.|769. Թառակ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#770. Թառնգին.|770. Թառնգին.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#771. Թասորեհ?|771. Թասորեհ?]]
* [[Հայբուսակ/Թ#772. Թավթվուն.|772. Թավթվուն.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#773. Թարթափենի.|773. Թարթափենի.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#774. *Թարխուն.|774. *Թարխուն.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#775. Թաւրընջակ.|775. Թաւրընջակ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#776. Թբլղի.|776. Թբլղի.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#777. Թելախաշ.|777. Թելախաշ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#778. *Թելուկ.|778. *Թելուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#779. Շըն–թելուկ.|779. Շըն–թելուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#780. Թեղանի տակ.|780. Թեղանի տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#781. Թեղի. Թեղեայ ծառ.|781. Թեղի. Թեղեայ ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#782. Թեղօշ.|782. Թեղօշ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#Թերեփուկ.|Թերեփուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#783. Թերխաշ.|783. Թերխաշ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#784. Թընկըլ.|784. Թընկըլ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#785. Թթուաշ:|785. Թթուաշ:]]
* [[Հայբուսակ/Թ#786. Թթուարօշ.|786. Թթուարօշ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#787. Թթուիճ.|787. Թթուիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#788–89. Թթռկիչ. Թթռնիճ. Թթռնուկ. Թրթնջուկ. Թաթառիճ. Թրթկիճ. Թրթճուկ.|788–89. Թթռկիչ. Թթռնիճ. Թթռնուկ. Թրթնջուկ. Թաթառիճ. Թրթկիճ. Թրթճուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#790. Թիւմ.|790. Թիւմ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#791. Թլբի?|791. Թլբի?]]
* [[Հայբուսակ/Թ#792. Թխածաղիկ.|792. Թխածաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#793. Թխտենի.|793. Թխտենի.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#794. Թղկի. Թղկենի. Թխկի. Դղքի. Տխկի.|794. Թղկի. Թղկենի. Թխկի. Դղքի. Տխկի.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#795. Թմբի.|795. Թմբի.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#Թմբուլ.|Թմբուլ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#Թմրհինտի.|Թմրհինտի.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#796. Թնպի. Թնօպի. Թնըպու.|796. Թնպի. Թնօպի. Թնըպու.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#797. Թնջուկ.|797. Թնջուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#798. Թշենոյ Ծաղիկ.|798. Թշենոյ Ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#799. Թոզախ?|799. Թոզախ?]]
* [[Հայբուսակ/Թ#800. Թոթոշ.|800. Թոթոշ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#801. Թոխըմպի.|801. Թոխըմպի.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#802. Թոր.|802. Թոր.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#803. Թորթ. Թուրթ.|803. Թորթ. Թուրթ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#804. Թորթիկ.|804. Թորթիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#805. Թորթոռիկ.|805. Թորթոռիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#806. Թորմ. Թուրմ.|806. Թորմ. Թուրմ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#807. Թուզ. Թզենի.|807. Թուզ. Թզենի.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#808. Թութ. Թթենի.|808. Թութ. Թթենի.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#809. *Թութիա.|809. *Թութիա.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#810. Թուլակ.|810. Թուլակ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#811. Թուլան խոտ.|811. Թուլան խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#812. Թուխբ.|812. Թուխբ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#813. Թուխմար?|813. Թուխմար?]]
* [[Հայբուսակ/Թ#814. Թուխմաքան.|814. Թուխմաքան.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#*Թութարի.|*Թութարի.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#815. Թուրինջ. Թրնջի.|815. Թուրինջ. Թրնջի.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#816. Թուրինջխոտ. Թրնջխոտ. Թուրունճակ խոտ.|816. Թուրինջխոտ. Թրնջխոտ. Թուրունճակ խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#817. Թուրիշակ.|817. Թուրիշակ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#818. Թուրշա.|818. Թուրշա.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#819. Թուփ Լուսնի.|819. Թուփ Լուսնի.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#820. Թոքխոտ.|820. Թոքխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#821. Թռթեռնիկ.|821. Թռթեռնիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#822. Թռֆայի ծառ?|822. Թռֆայի ծառ?]]
* [[Հայբուսակ/Թ#823. Թսախոտ.|823. Թսախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#Թրթկիճ. Թրթճուկ. Թրկիճ. Թրթուիճ. Թրթնջուկ.|Թրթկիճ. Թրթճուկ. Թրկիճ. Թրթուիճ. Թրթնջուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#824. Թրթում.|824. Թրթում.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#825. Թրիմի.|825. Թրիմի.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#826. Թրմուզ.|826. Թրմուզ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#827. Թրուկ. Թրիկ|827. Թրուկ. Թրիկ]]
* [[Հայբուսակ/Թ#828. *Թրպուտ.|828. *Թրպուտ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#829. Թքեռնի.|829. Թքեռնի.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#830. *Թօփալախ.|830. *Թօփալախ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#831. * Թօփալ–խոտ.|831. * Թօփալ–խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ժ#832. Ժախ. Ժախուկ. Ժաղուկ.|832. Ժախ. Ժախուկ. Ժաղուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ժ#833. Ժախրաւուն.|833. Ժախրաւուն.]]
* [[Հայբուսակ/Ժ#834. Ժանգալ.|834. Ժանգալ.]]
* [[Հայբուսակ/Ժ#835. Ժանտաթզենի.|835. Ժանտաթզենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ժ#836. Ժանտափուշ.|836. Ժանտափուշ.]]
* [[Հայբուսակ/Ժ#837. Ժիժք.|837. Ժիժք.]]
* [[Հայբուսակ/Ժ#838. Ժիլաւպ.|838. Ժիլաւպ.]]
* [[Հայբուսակ/Ժ#839–40. Ժիրակ. Ժիրաքաղ.|839–40. Ժիրակ. Ժիրաքաղ.]]
* [[Հայբուսակ/Ժ#841. Ժմիրակ.|841. Ժմիրակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ժ#842. Ժոխ. Ժուղ.|842. Ժոխ. Ժուղ.]]
* [[Հայբուսակ/Ժ#843. Ժոխուռ.|843. Ժոխուռ.]]
* [[Հայբուսակ/Ժ#844. Ժողուենի.|844. Ժողուենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ժ#845. Ժռատ.|845. Ժռատ.]]
* [[Հայբուսակ/Ժ#846. Ժռի ծաղիկ.|846. Ժռի ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#847. Իգաբողի տակ.|847. Իգաբողի տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#848. Իգաերնջանի տակ.|848. Իգաերնջանի տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#849. Իգախնկամոլոյ տակ.|849. Իգախնկամոլոյ տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#850. Իգախռնդատ.|850. Իգախռնդատ.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#851. Իգամեղերդոյ տակ.|851. Իգամեղերդոյ տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#852. Իգավրացի կոճ.|852. Իգավրացի կոճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#853. Իգաօշինդր.|853. Իգաօշինդր.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#Իգիմատնի։|Իգիմատնի։]]
* [[Հայբուսակ/Ի#854. Իզարիղայ?|854. Իզարիղայ?]]
* [[Հայբուսակ/Ի#*Իթխիր.|*Իթխիր.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#*Իթող.|*Իթող.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#855. Իթուս?|855. Իթուս?]]
* [[Հայբուսակ/Ի#856. *Իլղունի.|856. *Իլղունի.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#857. Իմփռ.|857. Իմփռ.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#858. Իշաթուզ.|858. Իշաթուզ.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#859. Իշաթուր.|859. Իշաթուր.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#860. Իշախաղող.|860. Իշախաղող.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#861. Իշախոռն.|861. Իշախոռն.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#862. Իշածոթրին.|862. Իշածոթրին.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#863. Իշաշինգղ.|863. Իշաշինգղ.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#864. Իշառուոյտ.|864. Իշառուոյտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#865. Իշավարունգ. Իշկոյ վարունգ. Իշու խիար.|865. Իշավարունգ. Իշկոյ վարունգ. Իշու խիար.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#866. Իշաքեղ.|866. Իշաքեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#867. Իշխուպայզ.|867. Իշխուպայզ.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#868. Իշկաթնուկ. Իշու կաթլուկ, որ և Կաթնխոտ.|868. Իշկաթնուկ. Իշու կաթլուկ, որ և Կաթնխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#869. Իշկորնգան. Իշկուրկուրան.|869. Իշկորնգան. Իշկուրկուրան.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#870. Իշհազրիկ.|870. Իշհազրիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#871. Իշոյ մառօլ.|871. Իշոյ մառօլ.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#872. Իշու խաղող.|872. Իշու խաղող.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#873. Իշտատրակ.|873. Իշտատրակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#874. Իշտտռուկ.|874. Իշտտռուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#875. *Իշխուն.|875. *Իշխուն.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#876. *Իւզէրլիկ.|876. *Իւզէրլիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#877. Իւլապ. Իւլապենի.|877. Իւլապ. Իւլապենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#878. Իւղածաղիկ.|878. Իւղածաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#879. *Լալա.|879. *Լալա.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#*Լաբլաբ.|*Լաբլաբ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#880. Լալազար.|880. Լալազար.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#881. Լաթիր.|881. Լաթիր.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#882. Լախլախայ?|882. Լախլախայ?]]
* [[Հայբուսակ/Լ#883. Լախուր, որ և Նեխուր.|883. Լախուր, որ և Նեխուր.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#Լակոտ.|Լակոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#884. Լայնտերեւի. Լայնտերեւուկ. Լոնտերեւի.|884. Լայնտերեւի. Լայնտերեւուկ. Լոնտերեւի.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#885. Լաշի.|885. Լաշի.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#886. Լաշիկ.|886. Լաշիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#Լապատ.|Լապատ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#887. *Լապլապ.|887. *Լապլապ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#Լառի Սերմ.|Լառի Սերմ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#888. Լաստ. Լաստենի.|888. Լաստ. Լաստենի.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#889. Լատան.|889. Լատան.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#890. *Լարեկ.|890. *Լարեկ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#891. Լափազա?|891. Լափազա?]]
* [[Հայբուսակ/Լ#892. Լդդենի կամ Լտտենի.|892. Լդդենի կամ Լտտենի.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#893. Լեառնախնձոր.|893. Լեառնախնձոր.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#894. Լեզուակ. Լեզուիկ.|894. Լեզուակ. Լեզուիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#895. Լեզուենտակ.|895. Լեզուենտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#896. Լելեզակ.|896. Լելեզակ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#897. Լեղակ.|897. Լեղակ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#898. Լեղկի ունտ.|898. Լեղկի ունտ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#899. Լեղինճ.|899. Լեղինճ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#900. Լեղլեղուկ.|900. Լեղլեղուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#901. Լեղ հ ամ ծաղիկ.|901. Լեղ հ ամ ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#902. Լեղնտրուկ.|902. Լեղնտրուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#903. Լեղրդակ.|903. Լեղրդակ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#904. *Լեպեդիս.|904. *Լեպեդիս.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#905. Լեվշոր.|905. Լեվշոր.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#906. Լերդախոտ.|906. Լերդախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#907. Լերդածաղիկ.|907. Լերդածաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#908. Լէբլէբուկ.|908. Լէբլէբուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#909. Լէզ.|909. Լէզ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#910. Լիբանոն. Լիբանոս.|910. Լիբանոն. Լիբանոս.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#911. *Լիբանովիտ կամ Լիբանովտան.|911. *Լիբանովիտ կամ Լիբանովտան.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#912. Լիլածաղ.|912. Լիլածաղ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#913. Լիլիկ կամ Լոլոկ.|913. Լիլիկ կամ Լոլոկ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#914. *Լիլուփար. Լիլուֆար.|914. *Լիլուփար. Լիլուֆար.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#915. Լիմոն. Լիմոնի.|915. Լիմոն. Լիմոնի.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#916. Լիմունիոն.|916. Լիմունիոն.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#917. Լծափն.|917. Լծափն.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#918. Լկռի.|918. Լկռի.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#919. Լկրթնի.|919. Լկրթնի.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#920. Լղպոր կամ Լղմոր.|920. Լղպոր կամ Լղմոր.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#921. Լոզ։|921. Լոզ։]]
* [[Հայբուսակ/Լ#922. Լողակի ծաղիկ?|922. Լողակի ծաղիկ?]]
* [[Հայբուսակ/Լ#923. Լողարի?|923. Լողարի?]]
* [[Հայբուսակ/Լ#924. Լոյս?|924. Լոյս?]]
* [[Հայբուսակ/Լ#925. Լորախոտ,|925. Լորախոտ,]]
* [[Հայբուսակ/Լ#926. Լորի, Լորենի,|926. Լորի, Լորենի,]]
* [[Հայբուսակ/Լ#927. Լուադեղ. Լուախոտ. Լուխոտ, Լուիխոտ.|927. Լուադեղ. Լուախոտ. Լուխոտ, Լուիխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#928. Լուածաղիկ.|928. Լուածաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#929. Լուակ?|929. Լուակ?]]
* [[Հայբուսակ/Լ#930. Լուացտակի ծառ. Լուսնատակի ծառ.|930. Լուացտակի ծառ. Լուսնատակի ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#931. Լուբիա կամ Լուպիա. Լովիաս.|931. Լուբիա կամ Լուպիա. Լովիաս.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#932. Լուիկ.|932. Լուիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#933. Լուիճ.|933. Լուիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#934. Լուկուան?|934. Լուկուան?]]
* [[Հայբուսակ/Լ#*Լուպահ?|*Լուպահ?]]
* [[Հայբուսակ/Լ#935. Լուպնի.|935. Լուպնի.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#936. Լուսնակ?|936. Լուսնակ?]]
* [[Հայբուսակ/Լ#937. Լուսնատակի ծառ.|937. Լուսնատակի ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#Լուսնի թուփ.|Լուսնի թուփ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#938. Լուսնի ծաղիկ.|938. Լուսնի ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#939. Լուսնոտ.|939. Լուսնոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#940. Լուտաս.|940. Լուտաս.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#941. Լուտուտ կամ Լտուտ.|941. Լուտուտ կամ Լտուտ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#942. Լուք կամ Լոք.|942. Լուք կամ Լոք.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#943. Լուֆ. Լուֆա. Լուֆահ.|943. Լուֆ. Լուֆա. Լուֆահ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#944. Լռնի.|944. Լռնի.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#945. Լսեռնիկ կամ Լսեռկէն.|945. Լսեռնիկ կամ Լսեռկէն.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#946. Լսընտորի.|946. Լսընտորի.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#947. Լօդ կամ Լօզ.|947. Լօդ կամ Լօզ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#948. Լօլօզ Պղպեղ.|948. Լօլօզ Պղպեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#949. Լօշ.|949. Լօշ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#950. Լօշտակ.|950. Լօշտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#951. Լօռ.|951. Լօռ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#952. Լօռասերմ կամ Լառի սերմ,|952. Լօռասերմ կամ Լառի սերմ,]]
* [[Հայբուսակ/Լ#953. Լօռի.|953. Լօռի.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#954. Լօք.|954. Լօք.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#955. Խաբըբուկ. Խաբուկ. Խարշուկ.|955. Խաբըբուկ. Խաբուկ. Խարշուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#956. Խագազ?|956. Խագազ?]]
* [[Հայբուսակ/Խ#957. Խազազ կամ Խազէզ.|957. Խազազ կամ Խազէզ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#958. Խազալ.|958. Խազալ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#959. Խանզաս?|959. Խանզաս?]]
* [[Հայբուսակ/Խ#960. Խազիրան.|960. Խազիրան.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#961. Խազուր.|961. Խազուր.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#962. Խաժխաժ.|962. Խաժխաժ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#963. Խաժուակ.|963. Խաժուակ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#964. Խաժուրեկ.|964. Խաժուրեկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#965. Խալանճ կամ Խալանջ.|965. Խալանճ կամ Խալանջ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#966. Խալար.|966. Խալար.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#967. Խալի.|967. Խալի.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#968. Խալիար.|968. Խալիար.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#969. Խալիճ կամ Խալինճ.|969. Խալիճ կամ Խալինճ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#970. Խախակ.|970. Խախակ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#971. Խախիա.|971. Խախիա.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#972. Խածի.|972. Խածի.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#973. Խակակութ.|973. Խակակութ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#974. Խաղավաթ?|974. Խաղավաթ?]]
* [[Հայբուսակ/Խ#975. Խաղող.|975. Խաղող.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#976. Խաղող լեռան.|976. Խաղող լեռան.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#977. Խաղող վայրի.|977. Խաղող վայրի.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#978. Խաղողի տակ.|978. Խաղողի տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#979. Խաղողախոտ.|979. Խաղողախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#980. Խաղողածառ.|980. Խաղողածառ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#981. Խաղողիկ.|981. Խաղողիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#982. Խաղպապ.|982. Խաղպապ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#983. Խաղվարտ. Խաղուարտ. Խաղարտ.|983. Խաղվարտ. Խաղուարտ. Խաղարտ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#984. Խաճ.|984. Խաճ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#985. Խաճար.|985. Խաճար.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#986. Խաճին.|986. Խաճին.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#987. *Խամալօն.|987. *Խամալօն.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#988. Խամբար.|988. Խամբար.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#989. Խայթահար.|989. Խայթահար.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#990. Խայծելանի ծառ.|990. Խայծելանի ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#991. *Խանդաղ?|991. *Խանդաղ?]]
* [[Հայբուսակ/Խ#992. Խանդարեկ. Խանդարիա.|992. Խանդարեկ. Խանդարիա.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#993. Խանեւ?|993. Խանեւ?]]
* [[Հայբուսակ/Խ#994. Խանթեփար։|994. Խանթեփար։]]
* [[Հայբուսակ/Խ#Խանձիլ|Խանձիլ]]
* [[Հայբուսակ/Խ#995. Խանտող:|995. Խանտող:]]
* [[Հայբուսակ/Խ#996. Խաշ|996. Խաշ]]
* [[Հայբուսակ/Խ#997. Խաշ կամ քաշ Հընի.|997. Խաշ կամ քաշ Հընի.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#998. Խաշար. Խշր։|998. Խաշար. Խշր։]]
* [[Հայբուսակ/Խ#999. Խաշին.|999. Խաշին.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1000. խաշխաշ|1000. խաշխաշ]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1001. Խաշխաշ վայրի.|1001. Խաշխաշ վայրի.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1002. *Խաշխաշի Զապտի.|1002. *Խաշխաշի Զապտի.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1003. Խաշխաշ Նարքիվիա.|1003. Խաշխաշ Նարքիվիա.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1004. Խաշնդեղ.|1004. Խաշնդեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1005. *Խապալախ.|1005. *Խապալախ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1006. Խաչախնձոր.|1006. Խաչախնձոր.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1007. Խաչահամբոյր.|1007. Խաչահամբոյր.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1008. Խաչավարդ.|1008. Խաչավարդ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1009. Խաչափայտ.|1009. Խաչափայտ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1010. Խաչորկէն.|1010. Խաչորկէն.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1011. Խառ.|1011. Խառ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1012. Խառածաղիկ.|1012. Խառածաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1013. Խառբուշտ.|1013. Խառբուշտ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1014. Խառթութ.|1014. Խառթութ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1015. Խառնիճ.|1015. Խառնիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1016. Խառնկտուկ.|1016. Խառնկտուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1017. Խառնճուկ.|1017. Խառնճուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1018. Խառնուպ|1018. Խառնուպ]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1019. Խատատ?|1019. Խատատ?]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1020. Խատխալ.|1020. Խատխալ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1021. Խարաժիլ.|1021. Խարաժիլ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1022. Խարահար Խոտ.|1022. Խարահար Խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1023. Խարամազ. Խարամազան.|1023. Խարամազ. Խարամազան.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1024. Խարատ?|1024. Խարատ?]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1025. Խարաք.|1025. Խարաք.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1026. Խարբ.|1026. Խարբ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1027. *Խարբախ կամ Խարբակ.|1027. *Խարբախ կամ Խարբակ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#Խարբզակ.|Խարբզակ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1028. *Խարզահրա?|1028. *Խարզահրա?]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1029. Խարի. Շէկ Խարի կամ Շիխար.|1029. Խարի. Շէկ Խարի կամ Շիխար.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1030. Խար Խիար.|1030. Խար Խիար.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1031. Խարխութ?|1031. Խարխութ?]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1032. Խարիք.|1032. Խարիք.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1033. Խարձ.|1033. Խարձ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1034. Խարձի.|1034. Խարձի.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1035. Խարճի.|1035. Խարճի.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1036. Խարշափուն Բանջար.|1036. Խարշափուն Բանջար.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1037. Խարշուկ.|1037. Խարշուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#*Խարպախ.|*Խարպախ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1038. Խարպիզակ. Խարբզակ.|1038. Խարպիզակ. Խարբզակ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#*Խարտալ.|*Խարտալ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1039. *Խարտինա. —Տե՛ս Ախինոս, թիւ 29։|1039. *Խարտինա. —Տե՛ս Ախինոս, թիւ 29։]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1040. Խաւար?|1040. Խաւար?]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1041. Խաւարծիլ. Խաւրծլոյ տակ.|1041. Խաւարծիլ. Խաւրծլոյ տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1042-43. Խաւարտ.|1042-43. Խաւարտ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1044. Խափիթ.|1044. Խափիթ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1045-46. Խելառ.|1045-46. Խելառ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1047. Խելտրուկ.|1047. Խելտրուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#Խենթուկ.|Խենթուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1048. Խենձեղինոյ տակ.|1048. Խենձեղինոյ տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1049. Խզեմ.|1049. Խզեմ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1050. Խզրակ ծաղիկ.|1050. Խզրակ ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1051. Խէժուկ.|1051. Խէժուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1052. Խթուս.|1052. Խթուս.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1053. Խիար.|1053. Խիար.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1054. Խիարուկ.|1054. Խիարուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1055. *Խիարշամբար.|1055. *Խիարշամբար.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1056. Խիթըկ.|1056. Խիթըկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1057. Խինդ.|1057. Խինդ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1058. Խինձ.|1058. Խինձ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1059. *Խիր.|1059. *Խիր.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1060. *Խիրի.|1060. *Խիրի.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#Խիրի վայրի.|Խիրի վայրի.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1061. Խիրու ծառ.|1061. Խիրու ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1062. Խլալ կամ Խաղալ.|1062. Խլալ կամ Խաղալ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1063. Խլել.|1063. Խլել.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1064. Խլեփ. Խլէֆ.|1064. Խլեփ. Խլէֆ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1065. Խլէզագի.|1065. Խլէզագի.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#Խլթիթ.|Խլթիթ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1066. Խլրդուկ.|1066. Խլրդուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1067. Խլօպուզ.|1067. Խլօպուզ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#Խմէլ.|Խմէլ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1068. Խմի.|1068. Խմի.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1069. Խմորուկ.|1069. Խմորուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1070. Խմրախոտ. Խմրխոտ.|1070. Խմրախոտ. Խմրխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1071. Խնդակ.|1071. Խնդակ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1072. Խնդակոթ. Մոլեխինդ. Խնդամոլի. Խնդամոլիկ.|1072. Խնդակոթ. Մոլեխինդ. Խնդամոլի. Խնդամոլիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1073. Խնդեղի կամ Խնդեղնի.|1073. Խնդեղի կամ Խնդեղնի.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1074. Խնդէ.|1074. Խնդէ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1075. Խնծադեղ.|1075. Խնծադեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1076. Խնկածաղիկ. Խնկողկոյզ. Խնկողկուզակ. Խնկողկուզուկ.|1076. Խնկածաղիկ. Խնկողկոյզ. Խնկողկուզակ. Խնկողկուզուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1077. Խնկասինձ.|1077. Խնկասինձ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1078. Խնկատերեւ.|1078. Խնկատերեւ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1079. Խնկողկուզակ. Խնկողկուզուկ.|1079. Խնկողկուզակ. Խնկողկուզուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1080. Խնկուկ։|1080. Խնկուկ։]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1081. Խնձնի կոթ.|1081. Խնձնի կոթ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1082. Խնձոր. Խնձորենի.|1082. Խնձոր. Խնձորենի.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1083. Խնձորակ. Խնձորակ խոտ.|1083. Խնձորակ. Խնձորակ խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1084. Խնձորխոտ։|1084. Խնձորխոտ։]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1085. Խնձործաղիկ.|1085. Խնձործաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1086. Խնձորկոտիկ.|1086. Խնձորկոտիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1087. Խնձորկուլ. կամ Խնձորակուլ?|1087. Խնձորկուլ. կամ Խնձորակուլ?]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1088. Խնձորուկ.|1088. Խնձորուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1089. Խնճլուզ. Խնճլոզ. Փունջուլօզ.|1089. Խնճլուզ. Խնճլոզ. Փունջուլօզ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1090. Խնճորակ.|1090. Խնճորակ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#Խշր.|Խշր.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1091. Խշրիկ.|1091. Խշրիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1092. Խոզակ.|1092. Խոզակ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1093. Խոզակաղնի. Խոզկաղնի.|1093. Խոզակաղնի. Խոզկաղնի.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1094. Խոզատանձ.|1094. Խոզատանձ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1095. Խոզեպանրուկ.|1095. Խոզեպանրուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1096. Խոզի Բակլայ.|1096. Խոզի Բակլայ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1097. Խոզիթ.|1097. Խոզիթ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1098. Խոզի ծաղիկ.|1098. Խոզի ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1099. Խոզի կաշի?|1099. Խոզի կաշի?]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1100. Խոզի հաց.|1100. Խոզի հաց.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1101. Խոզի մազ.|1101. Խոզի մազ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1102. Խոզի Փուշ.|1102. Խոզի Փուշ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#Խոզկաղին.|Խոզկաղին.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1103. Խոզմատ.|1103. Խոզմատ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1104. Խոզ-Մատիտեղն.|1104. Խոզ-Մատիտեղն.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1105. Խոզուկ.|1105. Խոզուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1106. Խոզպանդուկ.|1106. Խոզպանդուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1107. Խոլորձ.|1107. Խոլորձ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1108. Խոկարի?|1108. Խոկարի?]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1109. Խողլի.|1109. Խողլի.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1110. Խոճիկ. Խոճկորակ. Խոճկորիճ.|1110. Խոճիկ. Խոճկորակ. Խոճկորիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1111. Խոյի?|1111. Խոյի?]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1112. Խոյի ճմուռ.|1112. Խոյի ճմուռ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1113. Խոշակ.|1113. Խոշակ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1114. Խոպոպ Գարնան կամ Գարնան Խոպոպ.|1114. Խոպոպ Գարնան կամ Գարնան Խոպոպ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1115. Խոպոպիք կամ Խոպոպիկ.|1115. Խոպոպիք կամ Խոպոպիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1116. Խոռ. Խուռ.|1116. Խոռ. Խուռ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1117. ԽոռիՃ.|1117. ԽոռիՃ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1118. Խոռմոյ Կորեկ.|1118. Խոռմոյ Կորեկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1119. Խոռն.|1119. Խոռն.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1120. Խոռնիկ.|1120. Խոռնիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1121. *Խոռնջան. Խօլջնան. Խուլջնան. Խօլնճան.|1121. *Խոռնջան. Խօլջնան. Խուլջնան. Խօլնճան.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1122. Խոսկում. Խոստում. Խօսքիմ.|1122. Խոսկում. Խոստում. Խօսքիմ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1123. Խոտ.|1123. Խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1124. Խոտի մէջ.|1124. Խոտի մէջ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1125. Խոտոր.|1125. Խոտոր.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1126. Խորասանի.|1126. Խորասանի.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1127. Խորասանիկ.|1127. Խորասանիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1128. Խորդենի կամ Խորտենի?|1128. Խորդենի կամ Խորտենի?]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1129. Խործիւ Այգւոյ.|1129. Խործիւ Այգւոյ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1130. Խործովիլ. Խորձուիլ. Խորձւիլ.|1130. Խործովիլ. Խորձուիլ. Խորձւիլ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1131. Խործօնօի տակ?|1131. Խործօնօի տակ?]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1132. Խորոմ.|1132. Խորոմ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1133. Խորոտ?|1133. Խորոտ?]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1134. Խորտակ Ծոթրին.|1134. Խորտակ Ծոթրին.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1135. Խորփրըստ?|1135. Խորփրըստ?]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1136. *Խուզամի.|1136. *Խուզամի.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1137. Խուլէպ.|1137. Խուլէպ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1138. Խունկեղէգն.|1138. Խունկեղէգն.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1139. Խունկի.|1139. Խունկի.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#Խունսիաւշան.|Խունսիաւշան.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1140. Խուշբինակ.|1140. Խուշբինակ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1141. Խուպազ. Խուպէզ. Խուպայզ. Խուպուզիկ.|1141. Խուպազ. Խուպէզ. Խուպայզ. Խուպուզիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#Խուռ.|Խուռ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1142. Խուռամ.|1142. Խուռամ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#Խուռնիկ.|Խուռնիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1143. Խուրձ.|1143. Խուրձ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1144. Խպապի.|1144. Խպապի.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1145. Խպըլիկ կամ Խպիլիկ.|1145. Խպըլիկ կամ Խպիլիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1146. Խռբու.|1146. Խռբու.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1147. Խռթիկ.|1147. Խռթիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1148. Խռնդատ.|1148. Խռնդատ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1149. Խռնջտակ. Խռնտակ.|1149. Խռնջտակ. Խռնտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1150. Խռովխոտ.|1150. Խռովխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1151. Խռուկ.|1151. Խռուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1152. Խռտիշ.|1152. Խռտիշ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1153. Խռտուկ.|1153. Խռտուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1154. Խստոր.|1154. Խստոր.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1155. Խստոր վայրի.|1155. Խստոր վայրի.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1156. Խստորամայր.|1156. Խստորամայր.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1157. Խստորապրաս.|1157. Խստորապրաս.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1158-59. Խստորուկ կամ Խստորակ.|1158-59. Խստորուկ կամ Խստորակ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1160. Խստորուկ վայրի.|1160. Խստորուկ վայրի.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1161. Խտուտ.|1161. Խտուտ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1162. Խրէն?|1162. Խրէն?]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1163 Խրխնտուկ.|1163 Խրխնտուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1164. Խրուկ.|1164. Խրուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1165. Խրփուկ.|1165. Խրփուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1166. Խփւուկ.|1166. Խփւուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1167. Խօզ.|1167. Խօզ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1168. *Խօլօրա.|1168. *Խօլօրա.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1169. Խօսակ?|1169. Խօսակ?]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1170. Խօսողի ձուք.|1170. Խօսողի ձուք.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1171. Խօրժի կամ խօրճի.|1171. Խօրժի կամ խօրճի.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1172. Ծաթրին. Ծայթրին. Ծոթրին. Ծոթոր. Ծեթրոն.|1172. Ծաթրին. Ծայթրին. Ծոթրին. Ծոթոր. Ծեթրոն.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1173. *Ծալիկա|1173. *Ծալիկա]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1174. Ծամուկ.|1174. Ծամուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1175. Ծառանց պտուղ.|1175. Ծառանց պտուղ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1176. Ծառիկ.|1176. Ծառիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1177. Ծառկանգառ.|1177. Ծառկանգառ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1178. Ծարուր.|1178. Ծարուր.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1179. Ծարուրիկ.|1179. Ծարուրիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1180. Ծափ.|1180. Ծափ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1181. Ծափծափ.|1181. Ծափծափ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1182. Ծափկոտրուկ.|1182. Ծափկոտրուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1183. Ծերոց Գաւազան.|1183. Ծերոց Գաւազան.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1184. Ծեփիկ.|1184. Ծեփիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1185. Ծըւծըւուկ.|1185. Ծըւծըւուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1186. Ծիածան.|1186. Ծիածան.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1187. Ծիթրայ.|1187. Ծիթրայ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1188. Ծիլ և Ծիլվա.|1188. Ծիլ և Ծիլվա.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1189. Ծիլամբուռ.|1189. Ծիլամբուռ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1190. Ծիլծափ կամ Ծափծիլ.|1190. Ծիլծափ կամ Ծափծիլ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1191. Ծիծակ.|1191. Ծիծակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1192. Ծիծեռնադեղ. Ծիծեռնիկի դեղ. Ծիծռան խոտ. Ծիծեռնիկի խոտ.|1192. Ծիծեռնադեղ. Ծիծեռնիկի դեղ. Ծիծռան խոտ. Ծիծեռնիկի խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1193. Ծիծռան բոյն.|1193. Ծիծռան բոյն.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1194. Ծիծռան կօշիկ.|1194. Ծիծռան կօշիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1195. Ծիմել. Ծիմիլ.|1195. Ծիմել. Ծիմիլ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1196. Ծինկարի.|1196. Ծինկարի.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1197. Ծիպան. Ծիպանուկ.|1197. Ծիպան. Ծիպանուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1198. Ծիրան.|1198. Ծիրան.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1199. Ծիրանի ծաղիկ.|1199. Ծիրանի ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1200. Ծիֆին.|1200. Ծիֆին.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1201. Ծլագարի.|1201. Ծլագարի.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1202. Ծլեր.|1202. Ծլեր.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1203. Ծծանի.|1203. Ծծանի.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1204. Ծծմոր.|1204. Ծծմոր.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1205. Ծծուկ, որ և Ծծումբ.|1205. Ծծուկ, որ և Ծծումբ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1206. Ծկու.|1206. Ծկու.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1207. Ծղօն.|1207. Ծղօն.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1208. Ծղօտիկ.|1208. Ծղօտիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1209. Ծմախոտ.|1209. Ծմախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#Ծմել.|Ծմել.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1210. Ծնէբեկ.|1210. Ծնէբեկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1211. Ծնծեղ.|1211. Ծնծեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1212. Ծնծղար.|1212. Ծնծղար.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1213. Ծնկածաղիկ.|1213. Ծնկածաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1214. Ծոթոր. Ծոթրին.|1214. Ծոթոր. Ծոթրին.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1215. Ծոն?|1215. Ծոն?]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1216. Ծովու ժանկ.|1216. Ծովու ժանկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1217. Ծովու խոտ.|1217. Ծովու խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1218. Ծոր.|1218. Ծոր.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1219. Ծորի տակ.|1219. Ծորի տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1220. Ծոր Հնդկցի.|1220. Ծոր Հնդկցի.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1221. Ծորենի.|1221. Ծորենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1222. Ծորենոյ տակ.|1222. Ծորենոյ տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1223. Ծործորակ ածուի.|1223. Ծործորակ ածուի.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1224. Ծուածեղ?|1224. Ծուածեղ?]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1225. Ծուաղ. Ծուաղենի.|1225. Ծուաղ. Ծուաղենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1226. Ծուծ կամ Ծուծք.|1226. Ծուծ կամ Ծուծք.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1227. Ծուռգմուկ.|1227. Ծուռգմուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1228. Ծուռ Ցախ.|1228. Ծուռ Ցախ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1229. Ծպեխի. Ծպիխի. Ծոպեխի.|1229. Ծպեխի. Ծպիխի. Ծոպեխի.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1230. Ծտապաշար. Ծտիպաշար.|1230. Ծտապաշար. Ծտիպաշար.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1231. Ծտի աչք.|1231. Ծտի աչք.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1232. Ծտի Լեզու.|1232. Ծտի Լեզու.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1233. Ծտըխնձոր կամ Ծտի-Խնձոր.|1233. Ծտըխնձոր կամ Ծտի-Խնձոր.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1234. Ծտի-ճինգի.|1234. Ծտի-ճինգի.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1235. Ծտի-Տանձ.|1235. Ծտի-Տանձ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1236. Ծրդի. Ծրդենի. Ծրդենիկ:|1236. Ծրդի. Ծրդենի. Ծրդենիկ:]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1237. Կազ. Կազի ծաղիկ.|1237. Կազ. Կազի ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1238. Կազմոր.|1238. Կազմոր.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1239. Կազմորէ. Կազմուրէ. Կազմորենի.|1239. Կազմորէ. Կազմուրէ. Կազմորենի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1240. Կաթնախնձոր.|1240. Կաթնախնձոր.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1241. Կաթնապուր.|1241. Կաթնապուր.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1242. Կաթնբանջար.|1242. Կաթնբանջար.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1243. Կաթնբեկ.|1243. Կաթնբեկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1244. Կաթնխոտ.|1244. Կաթնխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1245. Կաթնծաղիկ.|1245. Կաթնծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1246. Կաթնկոռնի.|1246. Կաթնկոռնի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1247. Կաթնուկ.|1247. Կաթնուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1248. Կաթնտերեւի.|1248. Կաթնտերեւի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1249. Կաթնփուղրի.|1249. Կաթնփուղրի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1250. Կաժ.|1250. Կաժ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1251. Կաժկժիկ.|1251. Կաժկժիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1252. Կալախար.|1252. Կալախար.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1253. Կալհմար.|1253. Կալհմար.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1254. Կախմըխի.|1254. Կախմըխի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1255. Կածակ. Կածուկ.|1255. Կածակ. Կածուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1256. Կածըլփուշ.|1256. Կածըլփուշ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1257. Կակալ. Կակլի.|1257. Կակալ. Կակլի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1258. Կակաւիլ.|1258. Կակաւիլ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1259. Կակաւիկ:|1259. Կակաւիկ:]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1260. Կակաջ.|1260. Կակաջ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1261. Դեղին Կակաջ.|1261. Դեղին Կակաջ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1262. Կակժիրակ. Կակճիրակ. Ծակժիրակ.|1262. Կակժիրակ. Կակճիրակ. Ծակժիրակ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1263. Կակղի.|1263. Կակղի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1264. Կակուլ.|1264. Կակուլ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1265. Կակուլա.|1265. Կակուլա.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1266. Կակվորդիկ.|1266. Կակվորդիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1267. Կաղաբոյս.|1267. Կաղաբոյս.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1268. Կաղաղ.|1268. Կաղաղ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1269. Կաղամախ.|1269. Կաղամախ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1270. Կաղամբ.|1270. Կաղամբ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1271. Կաղին. Կաղինի.|1271. Կաղին. Կաղինի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1272. Կաղճ.|1272. Կաղճ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1273. Կաղնի.|1273. Կաղնի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1274. Կաղնոյ Բուրդ.|1274. Կաղնոյ Բուրդ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1275. Կաղնոյ Խնձոր.|1275. Կաղնոյ Խնձոր.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1276. Կաղնծնի.|1276. Կաղնծնի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1277. Կաղնչան կամ Կաղջնան. Կաղնշան. Կաղնչնան. Կաղնճնան.|1277. Կաղնչան կամ Կաղջնան. Կաղնշան. Կաղնչնան. Կաղնճնան.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1278. Կաղշնակ.|1278. Կաղշնակ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1279. Կաճապ.|1279. Կաճապ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#Կաճկիրակ. Կաճկրակ.|Կաճկիրակ. Կաճկրակ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1280. Կաճուտ.|1280. Կաճուտ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1281. Կաճրար.|1281. Կաճրար.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1282. Կամբ. կամ Կամբի. Կամփի.|1282. Կամբ. կամ Կամբի. Կամփի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1283. Կամբոս?|1283. Կամբոս?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1284. Կայծխոտ.|1284. Կայծխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1285. Կայծու.|1285. Կայծու.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1286. Կեծոկի ծաղիկ, իբր Կայծակի.|1286. Կեծոկի ծաղիկ, իբր Կայծակի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1287. Կայծուկ փուշ.|1287. Կայծուկ փուշ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1288. Կայռ.|1288. Կայռ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1289. Կանաչաց Թագաւոր.|1289. Կանաչաց Թագաւոր.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1290. Կանաչկենի.|1290. Կանաչկենի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1291. Կանգառ. Կանկար.|1291. Կանգառ. Կանկար.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1292. Կանգառ Վայրի.|1292. Կանգառ Վայրի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1293. Ծառկանգառ.|1293. Ծառկանգառ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1294. Կանգառի խէժ.|1294. Կանգառի խէժ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1295. Կանդանա.|1295. Կանդանա.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1296. Կանեփ կամ Կանափ. Կանեփատ.|1296. Կանեփ կամ Կանափ. Կանեփատ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1297. Կանեփխոտ.|1297. Կանեփխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1298. Կանեփուկ.|1298. Կանեփուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1299. Կանթափ?|1299. Կանթափ?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1300. Կանթեղխոտ.|1300. Կանթեղխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1301. Կանկատունկ.|1301. Կանկատունկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1302. Կանկըրթռուկ.|1302. Կանկըրթռուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1303. Կանճրակ. Կանրճրակ.|1303. Կանճրակ. Կանրճրակ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1304. Կանչխոտ կամ Կանանչխոտ.|1304. Կանչխոտ կամ Կանանչխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1305. Կանչող. Կանչուխ.|1305. Կանչող. Կանչուխ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1306. Կանտող.|1306. Կանտող.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1307. Կանտորի.|1307. Կանտորի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1308. Կաշ?|1308. Կաշ?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1309. Կաշկա?|1309. Կաշկա?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1310. Կապարասի.|1310. Կապարասի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1311. *Կապէնդաքտիոն.|1311. *Կապէնդաքտիոն.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1312. Կապնդեղ.|1312. Կապնդեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1313. Կապոյտ Ծաղիկ.|1313. Կապոյտ Ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1314. Կապուի.|1314. Կապուի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1315. Կապուտ աւել կամ Կապուտիկ աւել.|1315. Կապուտ աւել կամ Կապուտիկ աւել.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1316. Կապուտակ ծաղիկ.|1316. Կապուտակ ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1317. Կապուտակադեղ.|1317. Կապուտակադեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1318. Կապտախոտ.|1318. Կապտախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1319. Կապպար. Կապար. Կապրացախ, Քապրցախ.|1319. Կապպար. Կապար. Կապրացախ, Քապրցախ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1320. Կապռաշ կամ Կապրաշ. Կապռաշենի. Կաւրաշ.|1320. Կապռաշ կամ Կապրաշ. Կապռաշենի. Կաւրաշ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1321. Կապրենի.|1321. Կապրենի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1322. Կապրուկ.|1322. Կապրուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1323. Կառ.|1323. Կառ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1324. Կառ կամ Կառն.|1324. Կառ կամ Կառն.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1325. Կառաբոյս.|1325. Կառաբոյս.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1326. Կառան.|1326. Կառան.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1327. Կառշուկ.|1327. Կառշուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1328. Կասբ?|1328. Կասբ?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1329. 1330. Կասիա.|1329. 1330. Կասիա.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1331. *Կասիմոն.|1331. *Կասիմոն.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1332. Կասլա.|1332. Կասլա.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1333. Կասլապտուղ.|1333. Կասլապտուղ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1334. Կասլիկ.|1334. Կասլիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1335. Կասկ.|1335. Կասկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1336. Կասկ. Կասկենի.|1336. Կասկ. Կասկենի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1337. Կասկած.|1337. Կասկած.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1338. Կասկամոն կամ Կաստամոն.|1338. Կասկամոն կամ Կաստամոն.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1339. Կաստանայ. Կաստանոն.|1339. Կաստանայ. Կաստանոն.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1340. Կատաղի.|1340. Կատաղի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1341. Կատատուկ.|1341. Կատատուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1342. Կատաւան.|1342. Կատաւան.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1343. Կատղած շան խոտ.|1343. Կատղած շան խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1344. Կատուախաղող.|1344. Կատուախաղող.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1345. Կատուակ խոտ.|1345. Կատուակ խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1346. Կատուականջ.|1346. Կատուականջ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1347. Կատուակծկունծ.|1347. Կատուակծկունծ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1348. Կատուահատ.|1348. Կատուահատ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1349. Կատուելիշ?|1349. Կատուելիշ?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1350. Կատուի դեղ. Կատուի խոտ. Կատուակծկունծ.|1350. Կատուի դեղ. Կատուի խոտ. Կատուակծկունծ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1351. Կատուի կող.|1351. Կատուի կող.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1352. Կատուի կօշիկ.|1352. Կատուի կօշիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1353. Կատուի ճանկ.|1353. Կատուի ճանկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1354. Կատուի ոտ.|1354. Կատուի ոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1355. Կատուի պոչ.|1355. Կատուի պոչ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1356. Ս. Կարապետի ծաղիկ.|1356. Ս. Կարապետի ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1357. Կարար.|1357. Կարար.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1358. Կարբ?|1358. Կարբ?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1359. Կարդ.|1359. Կարդ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1360. Կարկ կամ Կորկ.|1360. Կարկ կամ Կորկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1361. Կարկաժ.|1361. Կարկաժ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1362. Կարկար. Կարկարիուն.|1362. Կարկար. Կարկարիուն.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1363. Կարմիր Բանջար. Կարմրաբանջար.|1363. Կարմիր Բանջար. Կարմրաբանջար.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1364. Կարմիր Լալա.|1364. Կարմիր Լալա.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1365. Կարմիր Կակաջ.|1365. Կարմիր Կակաջ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1366. Կարմրադեղ.|1366. Կարմրադեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1367. Կարմրադեղձ.|1367. Կարմրադեղձ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1368. Կարմրախնձոր.|1368. Կարմրախնձոր.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1369. Կարմրածառ.|1369. Կարմրածառ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1370. Կարմրատանձ.|1370. Կարմրատանձ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1371. Կարմրորակ.|1371. Կարմրորակ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1372. Կարմրուկ.|1372. Կարմրուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1373. Կարոս.|1373. Կարոս.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1374. Քարաւս Պօստանի.|1374. Քարաւս Պօստանի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1375. Ջրի Կարոս.|1375. Ջրի Կարոս.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1376. Վայրի Կարոս.|1376. Վայրի Կարոս.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1377. Կաւվրուջ?|1377. Կաւվրուջ?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1378. Կափուր.|1378. Կափուր.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1379. Կաքաւախաղող.|1379. Կաքաւախաղող.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1380. Կաքաւախոտ.|1380. Կաքաւախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1381. Կաքաւարօտ. Կաքուարօտ. Կաքւարօտիկ. Կաքաւոյ արօտ.|1381. Կաքաւարօտ. Կաքուարօտ. Կաքւարօտիկ. Կաքաւոյ արօտ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1382. Կաքաւկրկուտ.|1382. Կաքաւկրկուտ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1383. Կաքաւոտնիկ — Կաքուոտիկ. Կաքւուտոտիկ.|1383. Կաքաւոտնիկ — Կաքուոտիկ. Կաքւուտոտիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1384. Կաքաւուտի բանջար. Կաքովխոտիկ.|1384. Կաքաւուտի բանջար. Կաքովխոտիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1385. Կաքոտ.|1385. Կաքոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1386. Կաքուեղէգ. Կաքաւու եղէգ.|1386. Կաքուեղէգ. Կաքաւու եղէգ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1387. Կեարմաւի? եղէգ.|1387. Կեարմաւի? եղէգ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1388. Կեծի. Կեչի, Կըչի կամ Կիչի.|1388. Կեծի. Կեչի, Կըչի կամ Կիչի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1389. Կեծուկի ծաղիկ.|1389. Կեծուկի ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1390. Կենատ.|1390. Կենատ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1391. Կենարար, Կենդանարար.|1391. Կենարար, Կենդանարար.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1392. Կեչի.|1392. Կեչի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1393. Կեռաս, Կեռասի.|1393. Կեռաս, Կեռասի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1394. Կերթ. Կերդ. Կարտ.|1394. Կերթ. Կերդ. Կարտ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1395. Կերիոն.|1395. Կերիոն.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1396. Կէնէկէրչէք?|1396. Կէնէկէրչէք?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1397. Կիզուկ.|1397. Կիզուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1398. Կթոցիկ.|1398. Կթոցիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1399. Կիզռօն կամ Կիւզռօն.|1399. Կիզռօն կամ Կիւզռօն.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1400. Կիլկիլ. Կլկիլ. Կլկըլ.|1400. Կիլկիլ. Կլկիլ. Կլկըլ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1401. Կիկի.|1401. Կիկի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1402. Կիմբիր.|1402. Կիմբիր.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1403. Կիմողիկ.|1403. Կիմողիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1404. *Կինամոն. Կինամոմոն.|1404. *Կինամոն. Կինամոմոն.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1405. Կինձ.|1405. Կինձ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1406. Կիպարի. Կիպարիս.|1406. Կիպարի. Կիպարիս.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1407. *Կիպերիս կամ Կիպեռիս|1407. *Կիպերիս կամ Կիպեռիս]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1408. *Կիտրոն.|1408. *Կիտրոն.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1409. Կիրիրայ.|1409. Կիրիրայ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#Կլկիլ.|Կլկիլ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1410 *Կիւլ ծաղիկ.|1410 *Կիւլ ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1411. Կլմբoզ կամ Կլըմպօզ.|1411. Կլմբoզ կամ Կլըմպօզ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1412. Կլոր.|1412. Կլոր.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1413. Կլուլ.|1413. Կլուլ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1414. * Կլունուս.|1414. * Կլունուս.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1415. Կխտըկուր խոտ.|1415. Կխտըկուր խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1416. Կծախոտ.|1416. Կծախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1417. Կծմախոտ. Կծմակոթ. Կծմակոլոթ. Կծմակոլոտ,|1417. Կծմախոտ. Կծմակոթ. Կծմակոլոթ. Կծմակոլոտ,]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1418. Կծման.|1418. Կծման.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1419. Կծոխուր. Կծոխրի.|1419. Կծոխուր. Կծոխրի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1420. Կծուիչ.|1420. Կծուիչ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1421. Կծուուկ.|1421. Կծուուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1422. Կծուուրց?|1422. Կծուուրց?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1423. Կկոցիկ.|1423. Կկոցիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1424. Կղեմ.|1424. Կղեմ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1425. Կղէզ Դառն?|1425. Կղէզ Դառն?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1426. Կղմուխ.|1426. Կղմուխ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1427. Կղպուր.|1427. Կղպուր.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1428. Կճան. Կճան խոտ.|1428. Կճան. Կճան խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1429. Կճանկոթ,|1429. Կճանկոթ,]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1430. Կճըճակոտրիկ.|1430. Կճըճակոտրիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1431. Կճութ.|1431. Կճութ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1432. Կմնտաշ.|1432. Կմնտաշ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1433. Կմշտրուկ?|1433. Կմշտրուկ?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1434. Կմոթուկ.|1434. Կմոթուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1435. *Կնափ.|1435. *Կնափ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1436. Կնբիլ.|1436. Կնբիլ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1437. Կնիւն.|1437. Կնիւն.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1438. Կնձնի. Կնձենի.|1438. Կնձնի. Կնձենի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1439. Կնճութ. Կնջիթ. Կանճուտ.|1439. Կնճութ. Կնջիթ. Կանճուտ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1440. Կշայ?|1440. Կշայ?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1441. Կոդին?|1441. Կոդին?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1442. Կոզակ.|1442. Կոզակ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1443. Կոզուկ.|1443. Կոզուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1444. Կոթրինճ.|1444. Կոթրինճ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1445 Կոլոլ?|1445 Կոլոլ?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1446. Կոլոռճիկ կամ Կօլորճիկ.|1446. Կոլոռճիկ կամ Կօլորճիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1447. Կոլոտուր.|1447. Կոլոտուր.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1448. Կոլորդեղ.|1448. Կոլորդեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1449. Կոծիծ.|1449. Կոծիծ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1450. Կոծծուկ.|1450. Կոծծուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1451. Կոծոծ.|1451. Կոծոծ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1452. Կոծոծիկ.|1452. Կոծոծիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1453. Կոծոռի կամ Կուծոռի.|1453. Կոծոռի կամ Կուծոռի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1454. Կոկանենի.|1454. Կոկանենի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1455. Կոկոն.|1455. Կոկոն.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1456. Կոկոռ ծաղիկ.|1456. Կոկոռ ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1457. Կոկոռճիկ.|1457. Կոկոռճիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1458. Կոկոռչի տակ.|1458. Կոկոռչի տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1459. Կոկռոշ.|1459. Կոկռոշ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1460 Կողակ:|1460 Կողակ:]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1461. *Կողամիտա?|1461. *Կողամիտա?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1462. Կոճ Վրացի.|1462. Կոճ Վրացի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1463. Կոճակուկ կամ Կոճակիկ.|1463. Կոճակուկ կամ Կոճակիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1464. Կոճամիրու. Կոճամորուս.|1464. Կոճամիրու. Կոճամորուս.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1465. Կոճապղպեղ.|1465. Կոճապղպեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1466. Կոճեմ?|1466. Կոճեմ?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1467. Կոճկորակ.|1467. Կոճկորակ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1468. Կոճղէզ.|1468. Կոճղէզ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1469. Կոճողիս.|1469. Կոճողիս.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1470. Կոճոճիկ.|1470. Կոճոճիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1471. Կոճտակ դեղ.|1471. Կոճտակ դեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1472. Կոմար. Գոմար.|1472. Կոմար. Գոմար.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1473. Կոյշ?|1473. Կոյշ?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1474. Կոյոց ծաղիկ.|1474. Կոյոց ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1475. Կոնգոմ.|1475. Կոնգոմ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1476. *Կոնիովն.|1476. *Կոնիովն.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1477. Կոնձօձ.|1477. Կոնձօձ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1478. Կոպղ.|1478. Կոպղ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1479. Կոպռոշ.|1479. Կոպռոշ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1480. Կոստ. Կոստի տակ.|1480. Կոստ. Կոստի տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1481. Կոստղի.|1481. Կոստղի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1482. Կովացնծուկ?|1482. Կովացնծուկ?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1483. Կովի աչք.|1483. Կովի աչք.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1484. Կովլեզու.|1484. Կովլեզու.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1485. Կովլլուկ.|1485. Կովլլուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1486. Կովու ճակտիկ.|1486. Կովու ճակտիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1487. Կովու ուրուկ?|1487. Կովու ուրուկ?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1488. Կովտուն.|1488. Կովտուն.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1489. Կովրուճ.|1489. Կովրուճ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1490. Կոտեմ. Կոտիմն.|1490. Կոտեմ. Կոտիմն.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1491. Կծու Կոտեմ.|1491. Կծու Կոտեմ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1492. Հորի Կոտեմ.|1492. Հորի Կոտեմ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1493. Ջրի Կոտեմ.|1493. Ջրի Կոտեմ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1494. Թուրք Կոտեմ.|1494. Թուրք Կոտեմ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1495. Կոտիկ.|1495. Կոտիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1496. Կոտինդ.|1496. Կոտինդ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1497. Կոտմուկ. Կոտմնտուկ.|1497. Կոտմուկ. Կոտմնտուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1498. Կոշտուկ.|1498. Կոշտուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1499. Կոտոբ.|1499. Կոտոբ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1500. Կոտրուկ. Կոտրկու տակ. Կոտրկոյ տակ. Կոնտրկու տակ. Կորկոտակ.|1500. Կոտրուկ. Կոտրկու տակ. Կոտրկոյ տակ. Կոնտրկու տակ. Կորկոտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1501. Կորաթի.|1501. Կորաթի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1502. Կորդիւն. Կորդոն. Կորդոյն, Կորդում.|1502. Կորդիւն. Կորդոն. Կորդոյն, Կորդում.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1503. Կորդող.|1503. Կորդող.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1504. Կորդուախունկ.|1504. Կորդուախունկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#Կորդում.|Կորդում.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1505. Կորեակ. Կորեկ.|1505. Կորեակ. Կորեկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1506. Կորեկխոտ.|1506. Կորեկխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1507. Կորեկուկ. կամ Կորեկիկ.|1507. Կորեկուկ. կամ Կորեկիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1508. Կորթում.|1508. Կորթում.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1509. Կորիւն.|1509. Կորիւն.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1510. Կորկրուկ.|1510. Կորկրուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1511. Կորնգան.|1511. Կորնգան.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1512. Կորոտնի.|1512. Կորոտնի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1513. Կորու ագի.|1513. Կորու ագի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1514. Կոցուկ. Կոծծուկ. Կոձուկ.|1514. Կոցուկ. Կոծծուկ. Կոձուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1515. Կուգել?|1515. Կուգել?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1516. Կուենի. Կուի.|1516. Կուենի. Կուի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1517. Կուզփուշ.|1517. Կուզփուշ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1518. Կուժխոտ.|1518. Կուժխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1519. Կուժկոտրուկ.|1519. Կուժկոտրուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1520. Կուլա.|1520. Կուլա.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1521. Կուծակ.|1521. Կուծակ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1522. Կուծուռի.|1522. Կուծուռի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1523. Կուկնար.|1523. Կուկնար.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1524. Կուճում.|1524. Կուճում.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1525. Կումկում.|1525. Կումկում.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1526. Կուշ.|1526. Կուշ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1527. Կուտակեայ Բանջար.|1527. Կուտակեայ Բանջար.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1528. Կուտակուտ. Կուտատուկ. Կտատեակ. Կուտաւտուկ. Կատատուկ. Կուտատակ.|1528. Կուտակուտ. Կուտատուկ. Կտատեակ. Կուտաւտուկ. Կատատուկ. Կուտատակ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#Կուտրկու տակ|Կուտրկու տակ]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1529. Կուրեղիկ.|1529. Կուրեղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1530. Կոփ.|1530. Կոփ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1531. Կոփէ.|1531. Կոփէ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1532. Կպշտուկ.|1532. Կպշտուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1533. Կպչան. Կպչուկ կամ Կպչուտ.|1533. Կպչան. Կպչուկ կամ Կպչուտ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1534. Կպրէթի տակ.|1534. Կպրէթի տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1535. Կռ. Կռան.|1535. Կռ. Կռան.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1536. Կռաբանջար. Կռաբանջարի տակ. Կռան Բանջար.|1536. Կռաբանջար. Կռաբանջարի տակ. Կռան Բանջար.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1537. Կռանի ծառ.|1537. Կռանի ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1538. Կռապալ.|1538. Կռապալ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1539. Կռատուկ. Կռոթուկ. Կեռոտնի?|1539. Կռատուկ. Կռոթուկ. Կեռոտնի?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#Կռեկ.|Կռեկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1540. Կռզի. Կռզենի.|1540. Կռզի. Կռզենի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1541. Կռէզի թառ.|1541. Կռէզի թառ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1542. Կռէժ.|1542. Կռէժ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1543. Կռմզան. Կռըմզուկ.|1543. Կռմզան. Կռըմզուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1544. Կռնի.|1544. Կռնի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1545. Կռնկուկ.|1545. Կռնկուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1546. Կռնկու ջղայ.|1546. Կռնկու ջղայ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1547. Կռնուկ.|1547. Կռնուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1548. Կռոթուկ.|1548. Կռոթուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1549. Կռոյ ծաղիկ.|1549. Կռոյ ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1550. Կռութ.|1550. Կռութ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1551. Կռուինչ.|1551. Կռուինչ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1552. Կռտան Սունկ.|1552. Կռտան Սունկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1553. Կռփուլ կամ Կրփուլ.|1553. Կռփուլ կամ Կրփուլ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1554. Կռօնի.|1554. Կռօնի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#Կտատեակ.|Կտատեակ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1555. Կտաւատ. Կտաւահատ.|1555. Կտաւատ. Կտաւահատ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1556. Կտաւատ Վայրի.|1556. Կտաւատ Վայրի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1557. Կտաւատուկ.|1557. Կտաւատուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1558. Կտողնի.|1558. Կտողնի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1559. Կտուախոտ.|1559. Կտուախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1560. Կտրածի խոտ.|1560. Կտրածի խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1561. Կտրան?|1561. Կտրան?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1562. Կտրանուղ?|1562. Կտրանուղ?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1563. Կրկատի.|1563. Կրկատի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1564. Կրկտենի.|1564. Կրկտենի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1565. Կրմնձուկ?|1565. Կրմնձուկ?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1566. Կրտիմ. Կրտոմ.|1566. Կրտիմ. Կրտոմ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1567. Կրտմանէ.|1567. Կրտմանէ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1568. Կրփէ. Կրփուլ.|1568. Կրփէ. Կրփուլ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1569. Կցմցուկ. Կցուըցուկ.|1569. Կցմցուկ. Կցուըցուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1570. Կօդա. Կոթայ.|1570. Կօդա. Կոթայ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1571. Կօշ.|1571. Կօշ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#Կօշիր.|Կօշիր.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1572. *Հաբակ. Հապախ.|1572. *Հաբակ. Հապախ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1573. Հագնի.|1573. Հագնի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1574. Հազազ կամ Հատատ.|1574. Հազազ կամ Հատատ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1575. Հազար.|1575. Հազար.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1576. Հազար Վայրի.|1576. Հազար Վայրի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1577. Հազարածակի ծաղիկ?|1577. Հազարածակի ծաղիկ?]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1578. Հազարգարուն.|1578. Հազարգարուն.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1579. Հազարդարա.|1579. Հազարդարա.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1580. Հազարճաշան.|1580. Հազարճաշան.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1581. Հազարտերեւեան. Հազարտերեւուկ.|1581. Հազարտերեւեան. Հազարտերեւուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1582. Հազորան. Հազորանի.|1582. Հազորան. Հազորանի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1583. Հազրէվարդ.|1583. Հազրէվարդ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1584. Հազրի.|1584. Հազրի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1585. Հազրիկ.|1585. Հազրիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1586. Հալածուկ կամ Հալաձուկ.|1586. Հալածուկ կամ Հալաձուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1587. Հալաւիկ.|1587. Հալաւիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1588. Հալեճիտուկ.|1588. Հալեճիտուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1589. Հալի.|1589. Հալի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1590. Հալիլա. Հլէ լիճ.|1590. Հալիլա. Հլէ լիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1591. *Հալիոն կամ Հիլիոն.|1591. *Հալիոն կամ Հիլիոն.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1592. Հալիք։|1592. Հալիք։]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1593. Հալլուկ.|1593. Հալլուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1594. Հալհալէմ?|1594. Հալհալէմ?]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1595. Հալհամիճէ կամ Հալհաւիճէ.|1595. Հալհամիճէ կամ Հալհաւիճէ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1596. Հալորի.|1596. Հալորի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1597. Հալուէ.|1597. Հալուէ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1598. Հալուէի փայտ.|1598. Հալուէի փայտ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1599. Հալուորաց Ռեհան. Հալուորիկ.|1599. Հալուորաց Ռեհան. Հալուորիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1600. Հալուորիկ.|1600. Հալուորիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1601. *Հալպուպ.|1601. *Հալպուպ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1602. Հալվա. Հալվի Խոտ. Հալֆա.|1602. Հալվա. Հալվի Խոտ. Հալֆա.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1603. Հախան.|1603. Հախան.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1604. Հակակ։|1604. Հակակ։]]
* [[Հայբուսակ/Հ#Հակժիրակ.|Հակժիրակ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1605. Հաղարճի.|1605. Հաղարճի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1606. *Հաճ.|1606. *Հաճ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1607. Հաճար.|1607. Հաճար.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1608. Հաճարածառ. Հաճարի. Հաճրի.|1608. Հաճարածառ. Հաճարի. Հաճրի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1609. Հաճարուկ.|1609. Հաճարուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#Հաճկիրակ.|Հաճկիրակ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#Հաճուր.|Հաճուր.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1610. *Համալուն.|1610. *Համալուն.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1611. *Համահիմ.|1611. *Համահիմ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1612. Համամա. Համամէ.|1612. Համամա. Համամէ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1613. Հայասպրամ. Համաuպրան. Համասփիւռ.|1613. Հայասպրամ. Համաuպրան. Համասփիւռ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1614. Համբար. Համբարպետ,|1614. Համբար. Համբարպետ,]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1615. Համբարձում.|1615. Համբարձում.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1616. Համեմ. Համհամ.|1616. Համեմ. Համհամ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1617. Համեմ.|1617. Համեմ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1618. Սուտ Համեմ.|1618. Սուտ Համեմ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1619. Համկնա?|1619. Համկնա?]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1620. Հայ խունկ. Հայի խունկ.|1620. Հայ խունկ. Հայի խունկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1621. Հայմշուշ.|1621. Հայմշուշ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1622. Հայոց Բանջար.|1622. Հայոց Բանջար.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1623. Հայվազ?|1623. Հայվազ?]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1624. Հայրասպան.|1624. Հայրասպան.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1625. Հայքար.|1625. Հայքար.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1626. *Հանդալ.|1626. *Հանդալ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1627. Հանդաղուղ.|1627. Հանդաղուղ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1628. Հանդաշ?|1628. Հանդաշ?]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1629. Հանդի.|1629. Հանդի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1630. Հանթիթ.|1630. Հանթիթ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1631. Հաշա.|1631. Հաշա.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1632. Հաշիշ.|1632. Հաշիշ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1633. Հապալաս. Հապալասենի.|1633. Հապալաս. Հապալասենի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1634. Հապաղփակ կամ Հապալակ.|1634. Հապաղփակ կամ Հապալակ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1635. *Հապըլխոր.|1635. *Հապըլխոր.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1636. Հապ ըլ-միթ.|1636. Հապ ըլ-միթ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1637. *Հապ ըլ–մլուք.|1637. *Հապ ըլ–մլուք.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1638. *Հապնիլ. կամ Հապ ըլ-Նիլ.|1638. *Հապնիլ. կամ Հապ ըլ-Նիլ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1639. * Հապ ըլ-Պան.|1639. * Հապ ըլ-Պան.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1640. *Հասակ.|1640. *Հասակ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1641 * Հասաքտանա|1641 * Հասաքտանա]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1642. Հասակ: «Զէտ կորեկ է, կ’ըսէ Ասար։|1642. Հասակ: «Զէտ կորեկ է, կ’ըսէ Ասար։]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1643. Հասկ:|1643. Հասկ:]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1644. Հասում.|1644. Հասում.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1645. Հասպա?|1645. Հասպա?]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1646. *Հավարի. Հավարիոն.|1646. *Հավարի. Հավարիոն.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1647. *Հավր.|1647. *Հավր.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1648. *Հատաղ. Հատաղայ.|1648. *Հատաղ. Հատաղայ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1649. Հարաճ?|1649. Հարաճ?]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1650. *Հարբ. Հորբ. Հորփ. Հարֆ.|1650. *Հարբ. Հորբ. Հորփ. Հարֆ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1651. Հարիւրալամ.|1651. Հարիւրալամ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1652. Հարկուտի?|1652. Հարկուտի?]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1653. Հարշ.|1653. Հարշ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#Հարշակ.|Հարշակ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1654. Հարուր.|1654. Հարուր.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1655. Հարսնամատն.|1655. Հարսնամատն.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1656. Հարսնու ծաղիկ. Հարսնուկ. Հարսնածաղիկ.|1656. Հարսնու ծաղիկ. Հարսնուկ. Հարսնածաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1657. Քօղած Հարսնուկ.|1657. Քօղած Հարսնուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1658. Հարֆայ.|1658. Հարֆայ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1659. Հաց.|1659. Հաց.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1660. Հացադեղ. Հացիդեղ. Հացուզող.|1660. Հացադեղ. Հացիդեղ. Հացուզող.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1661. Հացի. Հացենի.|1661. Հացի. Հացենի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1662. Հացի Սերմն. Հացի Փայտ.|1662. Հացի Սերմն. Հացի Փայտ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1663. Անջրդի Հացի Փայտ.|1663. Անջրդի Հացի Փայտ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1664. Հացիքի.|1664. Հացիքի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1665. Հացխոտ.|1665. Հացխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1666. Հացհամեմ.|1666. Հացհամեմ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1667. Հացուպանիր.|1667. Հացուպանիր.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1668. Հաւաժիպակ.|1668. Հաւաժիպակ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1669. Հաւածոր?|1669. Հաւածոր?]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1670. Հաւակատար.|1670. Հաւակատար.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1671. Հաւակտիտ. Հաւակտուտ.|1671. Հաւակտիտ. Հաւակտուտ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1672. Հաւակուտկուտ.|1672. Հաւակուտկուտ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1673. Հաւամրգի.|1673. Հաւամրգի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1674. *Հաւաք։|1674. *Հաւաք։]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1675. Հաւի ծիլ?|1675. Հաւի ծիլ?]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1676. Հաւլիլիկ.|1676. Հաւլիլիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1677. Հաւլորիկ.|1677. Հաւլորիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1678. Հաւկթենի.|1678. Հաւկթենի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1679. Հաւկթիկ.|1679. Հաւկթիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1680. Հաւկուրծաղիկ.|1680. Հաւկուրծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1681. *Հելիբովտա. Հելիբովրակ.|1681. *Հելիբովտա. Հելիբովրակ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1682. Հեղենի?|1682. Հեղենի?]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1683. Հեսմուկ.|1683. Հեսմուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1684. Հերձի.|1684. Հերձի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1685. Հէլ. Հիլ.|1685. Հէլ. Հիլ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1686. Հիաւս?|1686. Հիաւս?]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1687. *Հիլիօն. Հիլիօնի բազուկ. Հիլիօնի տակ.|1687. *Հիլիօն. Հիլիօնի բազուկ. Հիլիօնի տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1688. *Հիղագ?|1688. *Հիղագ?]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1689. Հինա.|1689. Հինա.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1690. Հինգտերեւ. Հինգտերեւեան. Հինգտերեւուկ։ Հինգմատն.|1690. Հինգտերեւ. Հինգտերեւեան. Հինգտերեւուկ։ Հինգմատն.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1691. Հիսուկ.|1691. Հիսուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1692. Հիրիկ.|1692. Հիրիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1693. Հիրիկ.|1693. Հիրիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1694. Հիրճ.|1694. Հիրճ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1695. Հիւժուկ.|1695. Հիւժուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1696. Հլէզ?|1696. Հլէզ?]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1697. Հլէ լիճ.|1697. Հլէ լիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1698. *Հլթիտ.|1698. *Հլթիտ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1699. Հճարկի.|1699. Հճարկի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1700. Հմարգի.|1700. Հմարգի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#Հմել.|Հմել.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1701. Հնդակ?|1701. Հնդակ?]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1702. *Հնդիկ Արմաւենի.|1702. *Հնդիկ Արմաւենի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1703. Հնդիկ Ընգոյզ.|1703. Հնդիկ Ընգոյզ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1704. Հնդիպէ. Հնդուպա.|1704. Հնդիպէ. Հնդուպա.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1705. Հնդկոկի ունտ կամ Հնկոկի հունտ.|1705. Հնդկոկի ունտ կամ Հնկոկի հունտ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1706. Հողի բուրդ.|1706. Հողի բուրդ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1707. Հողի Ճրագու.|1707. Հողի Ճրագու.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1708. Հողկիթ.|1708. Հողկիթ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1709. Հողմախոտ.|1709. Հողմախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1710. Հողմածաղիկ.|1710. Հողմածաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1711. Հողմավարդ.|1711. Հողմավարդ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1712. Հողմափայտ.|1712. Հողմափայտ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1713. Հողսունկ.|1713. Հողսունկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1714. Հոմնի.|1714. Հոմնի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1715. Հոյն կամ Հուն. Հունի. Հընի.|1715. Հոյն կամ Հուն. Հունի. Հընի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1716. Հոնի.|1716. Հոնի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1717. Հոշի։|1717. Հոշի։]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1718. Հոշոշիկ.|1718. Հոշոշիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1719. Հոչլի?|1719. Հոչլի?]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1720. Հոռմցի Ընկուզ.|1720. Հոռմցի Ընկուզ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1721. Հոռմցի Կաղամբ.|1721. Հոռմցի Կաղամբ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1722. Հոռոմ Երնջնատակ.|1722. Հոռոմ Երնջնատակ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1723. Հոռոմ Թաղթ.|1723. Հոռոմ Թաղթ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#Յիշէ հին Բժշկարանն:|Յիշէ հին Բժշկարանն:]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1724. Հոռոմ Խունկ.|1724. Հոռոմ Խունկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1725. Հոռոմ՝ Ծաղիկ.|1725. Հոռոմ՝ Ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1726. Հոռոմ Կորեկ.|1726. Հոռոմ Կորեկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1727. Հոռոմ Սնֆուլ.|1727. Հոռոմ Սնֆուլ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1728. Հոսի.|1728. Հոսի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1729. Հոսնի.|1729. Հոսնի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1730. Հովախի?|1730. Հովախի?]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1731. Հովուաբիր. Հովուի բիր. Հովուի գաւազան.|1731. Հովուաբիր. Հովուի բիր. Հովուի գաւազան.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1732. Հովուի խշտիկ.|1732. Հովուի խշտիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1733. Հովուի փող.|1733. Հովուի փող.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1734. Հոտզուենի.|1734. Հոտզուենի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1735. Հոտիսոյ կամ Հօտիսոյ.|1735. Հոտիսոյ կամ Հօտիսոյ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1736. Հոտոտ|1736. Հոտոտ]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1737. Հոտոտ մաքի կամ Յօզազմաքի?|1737. Հոտոտ մաքի կամ Յօզազմաքի?]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1738. Հոտոցուկ.|1738. Հոտոցուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1739. Հոտսան? Հոտոսան?|1739. Հոտսան? Հոտոսան?]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1740. Հոտվարդ.|1740. Հոտվարդ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1741. Հորթուկ.|1741. Հորթուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1742. Հորթու քիթ.|1742. Հորթու քիթ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1743. Հորի Փերփեր.|1743. Հորի Փերփեր.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1744. Հուլաբ կամ Հուլապ.|1744. Հուլաբ կամ Հուլապ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1745. Հուլպա.|1745. Հուլպա.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#*Հումայզ. Հումայտ.|*Հումայզ. Հումայտ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1746. Հումել. Հմել. Հմուլ. Խմել.|1746. Հումել. Հմել. Հմուլ. Խմել.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#Հունի.|Հունի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1747. Հուսամ.|1747. Հուսամ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1748. Հուրպ. Հուրփ.|1748. Հուրպ. Հուրփ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#Հոփի.|Հոփի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1749. Հռոմանի? ծաղիկ.|1749. Հռոմանի? ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1750. Հտուտ.|1750. Հտուտ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1751. Հրակ ծաղիկ.|1751. Հրակ ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1752. Հրանուկ.|1752. Հրանուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1753. Հրանունկ.|1753. Հրանունկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1754. Հրիզոն.|1754. Հրիզոն.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1755. Հրհրուկ?|1755. Հրհրուկ?]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1756. Հրշակ. Հարշակ. Արշուկ.|1756. Հրշակ. Հարշակ. Արշուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1757. Հրուկ ծաղիկ.|1757. Հրուկ ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1758. Հօպօտ.|1758. Հօպօտ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1759. Հօրան?|1759. Հօրան?]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1760. Հիսոմն?|1760. Հիսոմն?]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1761. Հօրօտ Մօրօտ. Հօրուտ Մօրում. Խորոտ Մորոտ.|1761. Հօրօտ Մօրօտ. Հօրուտ Մօրում. Խորոտ Մորոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1762. Ձագախոտ, Ձագխոտ. Ձագուխոտ.|1762. Ձագախոտ, Ձագխոտ. Ձագուխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1763. Ձագի դեղ.|1763. Ձագի դեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1764. Ձագի լեզու.|1764. Ձագի լեզու.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1765. Ձառատաղ. Ձեռատաղ. Ձառատաղոյ տակ.|1765. Ձառատաղ. Ձեռատաղ. Ձառատաղոյ տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1766. Ձարխոտ.|1766. Ձարխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1767. Ձաւար.|1767. Ձաւար.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1768. Ձիաբոշխ.|1768. Ձիաբոշխ.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1769. Ձիալախուր.|1769. Ձիալախուր.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1770. Ձիածոթրին.|1770. Ձիածոթրին.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1771. Ձիակորեակ.|1771. Ձիակորեակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1772. Ձիապոպոկ.|1772. Ձիապոպոկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1773. Ձիաստացի ունդ.|1773. Ձիաստացի ունդ.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1774. Ձիու ագի|1774. Ձիու ագի]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1775. Ձիու ըղունկ.|1775. Ձիու ըղունկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1776. Ձիթենի.|1776. Ձիթենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1777. Ձիթուկ?|1777. Ձիթուկ?]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1778. Ձիձի. Ձուձու.|1778. Ձիձի. Ձուձու.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1779-82. Ձիւնծաղիկ.|1779-82. Ձիւնծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1783. Ձխնի.|1783. Ձխնի.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1784. Ձկան ածուենի. Ձկան ածուենիկ.|1784. Ձկան ածուենի. Ձկան ածուենիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1785. Ձկան խոտ.|1785. Ձկան խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1786. Ձկան Մահարար.|1786. Ձկան Մահարար.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1787. Ձղկի կամ Ձղկին.|1787. Ձղկի կամ Ձղկին.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1788. Ձմերուկ.|1788. Ձմերուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1789. Ձմերուկ Վայրի|1789. Ձմերուկ Վայրի]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1790. Ձնաբեր?|1790. Ձնաբեր?]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1791. Ձնձում.|1791. Ձնձում.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1792. Ձուիտակ կամ Ձուտակ.|1792. Ձուիտակ կամ Ձուտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#Ձուձու.|Ձուձու.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1793. Ձունկ?|1793. Ձունկ?]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1794. Ղազտամպուռա.|1794. Ղազտամպուռա.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1795. *Ղաթրանի ծառ|1795. *Ղաթրանի ծառ]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1796. Ղաթք?|1796. Ղաթք?]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1797. Ղաժի. Ղաժքի.|1797. Ղաժի. Ղաժքի.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1798. *Ղալիոն.|1798. *Ղալիոն.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#*Ղաղուլէ.|*Ղաղուլէ.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1799. Ղահվէ.|1799. Ղահվէ.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1800. *Դամալախ?|1800. *Դամալախ?]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1801. *Ղամպիլ.|1801. *Ղամպիլ.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1802. *Ղայեալիոն?|1802. *Ղայեալիոն?]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1803. *Ղայսում.|1803. *Ղայսում.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1804. Ղանձիլ. Խանձիլ.|1804. Ղանձիլ. Խանձիլ.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1805. *Ղար.|1805. *Ղար.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1806. Ղարաղաթի?|1806. Ղարաղաթի?]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1807. *Ղարանֆիլ.|1807. *Ղարանֆիլ.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1808. * Ղարաչալուի հունդ.|1808. * Ղարաչալուի հունդ.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1809. *Ղարասէ.|1809. *Ղարասէ.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1810. * Ղարատ. Ղարազ.|1810. * Ղարատ. Ղարազ.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1811. *Ղարատին.|1811. *Ղարատին.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1812. Ղարի.|1812. Ղարի.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1813. *Ղարիկոն.|1813. *Ղարիկոն.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1814. Ղարփուզ.|1814. Ղարփուզ.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1815. Ղափեթ. Ղաֆէթ.|1815. Ղափեթ. Ղաֆէթ.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1816. Ղեր.|1816. Ղեր.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1817. *Ղեքս?|1817. *Ղեքս?]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1818. * Ղըրքայ. Ղրֆա. Խըրքա.|1818. * Ղըրքայ. Ղրֆա. Խըրքա.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1819. Ղլըմպօզ.|1819. Ղլըմպօզ.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1820. Ղլկնդում?|1820. Ղլկնդում?]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1821. Ղըլղըղդանի?|1821. Ղըլղըղդանի?]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1822. Ղղուակենի. Ղղուաթենի, Ղղուիթի.|1822. Ղղուակենի. Ղղուաթենի, Ղղուիթի.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1823. Ղողնուշակ.|1823. Ղողնուշակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1824. *Ղուզապ.|1824. *Ղուզապ.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1825. *Ղուլղաս.|1825. *Ղուլղաս.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#*Ղուլղուլ:|*Ղուլղուլ:]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1826. Ղուլպ:|1826. Ղուլպ:]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1827. Ղում.|1827. Ղում.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#Ղուստ.|Ղուստ.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1828. Ղուրահնար?|1828. Ղուրահնար?]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1829. Ղռուփի.|1829. Ղռուփի.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#Ղրտում.|Ղրտում.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#*Ղրֆա.|*Ղրֆա.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1830. Ղօշի.|1830. Ղօշի.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1831. Ղօպօլ?|1831. Ղօպօլ?]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1832. Ճագարխոտ.|1832. Ճագարխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1833. Ճագոմ?|1833. Ճագոմ?]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1834, Ճաթ.|1834, Ճաթ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1835. Ճաթուռի.|1835. Ճաթուռի.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#Ճալամ.|Ճալամ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1836. Ճալղուզայ կամ Ճաղլուզա.|1836. Ճալղուզայ կամ Ճաղլուզա.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1837. Ճակատ.|1837. Ճակատ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1838. Ճակն. Ճակնդեղ. Ճանկնդեղ.|1838. Ճակն. Ճակնդեղ. Ճանկնդեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1839. Ճակնբոյս.|1839. Ճակնբոյս.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1840. Ճակնդեղուկ.|1840. Ճակնդեղուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1841. Ճակնխոտ|1841. Ճակնխոտ]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1842. Ճաղճղուկ.|1842. Ճաղճղուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1843. Ճամբու խոտիկ.|1843. Ճամբու խոտիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1844. Ճանակ.|1844. Ճանակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1845. Ճանբակ.|1845. Ճանբակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1846. *Ճանդալ.|1846. *Ճանդալ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1847. Ճանդան.|1847. Ճանդան.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1848. ճանդարի:|1848. ճանդարի:]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1849. Ճանդի. Ճանդուկ.|1849. Ճանդի. Ճանդուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1850. Ճանկ. Թաթիկ.|1850. Ճանկ. Թաթիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#Ճանկ գոեց.|Ճանկ գոեց.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1851. Ճանկիկ.|1851. Ճանկիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1852. Ճանկի տեղ?|1852. Ճանկի տեղ?]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1853. Ճանկխոտ.|1853. Ճանկխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1854. Ճանկուլ. Ջոնջոլ.|1854. Ճանկուլ. Ջոնջոլ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1855. Ճանճալ.|1855. Ճանճալ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1856. Ճաշկի կամ Ճաշկին ծաղիկ.|1856. Ճաշկի կամ Ճաշկին ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1857. Ճապկի ծառ.|1857. Ճապկի ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1858. Ճապուռ.|1858. Ճապուռ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1859. Ճապրապի։|1859. Ճապրապի։]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1860. Ճատէ: Ճօտէ.|1860. Ճատէ: Ճօտէ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1861. Ճատվար։|1861. Ճատվար։]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#* Ճարասիա|* Ճարասիա]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1862. Ճարասիոն?|1862. Ճարասիոն?]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1863. Ճարճատ.|1863. Ճարճատ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1864. Ճարճատուկ.|1864. Ճարճատուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1865. Ճարճիր․ Ճարճրուկ․ Ճըճրուկ․|1865. Ճարճիր․ Ճարճրուկ․ Ճըճրուկ․]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1867. Ճաւիկ?|1867. Ճաւիկ?]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1868. Ճետոն․|1868. Ճետոն․]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1870. Ճըթտան․|1870. Ճըթտան․]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1871. Ճըռ Տանձի․|1871. Ճըռ Տանձի․]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1872. Ճթուկ․|1872. Ճթուկ․]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1873. Ճիլ․|1873. Ճիլ․]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1874. Ճիլուր․|1874. Ճիլուր․]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1875. Ճիլան․|1875. Ճիլան․]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1876. Ճլակու․|1876. Ճլակու․]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1877. Ճլելիկ․|1877. Ճլելիկ․]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1878. Ճլգտրուկ․|1878. Ճլգտրուկ․]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1879. Ճխան․|1879. Ճխան․]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1880. Ճկնաւար?|1880. Ճկնաւար?]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1881. Ճղամթիկ․|1881. Ճղամթիկ․]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1882. Ճղանի․|1882. Ճղանի․]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1883. Ճղեմն․|1883. Ճղեմն․]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1884. Ճղոպուռ․ Ճղողպուր․ Ճղոպրի․|1884. Ճղոպուռ․ Ճղողպուր․ Ճղոպրի․]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1885. Ճղուկ․|1885. Ճղուկ․]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1886. Ճճիման․ Ճջեման․|1886. Ճճիման․ Ճջեման․]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1887. Ճմի խոտ․|1887. Ճմի խոտ․]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1889. Ճնարակ կամ Ջնարակ.|1889. Ճնարակ կամ Ջնարակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1890. * Ճնդիան.|1890. * Ճնդիան.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1891. Ճնճղկաբլիթ. Ճնճղկահացիկ.|1891. Ճնճղկաբլիթ. Ճնճղկահացիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1892. Ճնճղկալեզու.|1892. Ճնճղկալեզու.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1893. Ճնճղկահաւկիթ.|1893. Ճնճղկահաւկիթ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1894. Ճնճղկորեկ.|1894. Ճնճղկորեկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1895. Ճնճղուան. Ճնճղապաշար. Ճնճղուպաշրուկ.|1895. Ճնճղուան. Ճնճղապաշար. Ճնճղուպաշրուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1896. Ճնճղու հինայ.|1896. Ճնճղու հինայ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1897. Ճնճղպաչիկ.|1897. Ճնճղպաչիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1898. Ճշդարենի.|1898. Ճշդարենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1899. Ճշնարօտ. Ճշնարաթ.|1899. Ճշնարօտ. Ճշնարաթ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1900. Ճշնարօտ Ճերմակ կամ Սպիտակ.|1900. Ճշնարօտ Ճերմակ կամ Սպիտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#Ճողոպուր.|Ճողոպուր.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1901. Ճոմեր.|1901. Ճոմեր.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1902. Ճոն.|1902. Ճոն.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#Ճուան.|Ճուան.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1903. Ճուարս.|1903. Ճուարս.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1904. Ճուլինար.|1904. Ճուլինար.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1905. Ճուլուզ.|1905. Ճուլուզ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1906. Ճուլպան. Ճուլպանտ.|1906. Ճուլպան. Ճուլպանտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1907. Ճուլպնտիկ.|1907. Ճուլպնտիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1908. Ճուկի.|1908. Ճուկի.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1909. Ճ ու մճում.|1909. Ճ ու մճում.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1910. Ճուշ.|1910. Ճուշ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1911. Ճուռի և Ճռնի.|1911. Ճուռի և Ճռնի.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1912. Ճռճռոկ կամ Ճռճռուկ.|1912. Ճռճռոկ կամ Ճռճռուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1913. Ճռնեկ.|1913. Ճռնեկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1914. Ճրագախոտ.|1914. Ճրագախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#Ճրճրուկ.|Ճրճրուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1915. Ճփնի.|1915. Ճփնի.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1916. *Ճօզպէ. Ճավզ-պուէ։|1916. *Ճօզպէ. Ճավզ-պուէ։]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1917. Ճօճտերեւի.|1917. Ճօճտերեւի.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1918. Ճօշիր. Ճաւշիր. Ջուանշիր.|1918. Ճօշիր. Ճաւշիր. Ջուանշիր.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1919. Ճօտ. Ճուտ. Ճօտէ. Ճoտայ.|1919. Ճօտ. Ճուտ. Ճօտէ. Ճoտայ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1920. Մագարիկոն?|1920. Մագարիկոն?]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1921. Մազ.|1921. Մազ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1922. Մազապ.|1922. Մազապ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1923. Մազդիկ. Մազտաքէ. Մազտաքի.|1923. Մազդիկ. Մազտաքէ. Մազտաքի.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1924. Մազխոտ.|1924. Մազխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1925. Մազկափ? Մազկապ?|1925. Մազկափ? Մազկապ?]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1926. Մազկորեակ. Մազուկ.|1926. Մազկորեակ. Մազուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1927. Մազմազ. Մազմազիկ. Մազմզուկ.|1927. Մազմազ. Մազմազիկ. Մազմզուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1928. Մազմնխոտ.|1928. Մազմնխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#Մազտաքէ.|Մազտաքէ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1929. Մազրա.|1929. Մազրա.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1930. Մաթուզենի. Մաթուզի.|1930. Մաթուզենի. Մաթուզի.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1931. Մալախ.|1931. Մալախ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1932. Մալաչի. Մալաչին.|1932. Մալաչի. Մալաչին.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#Մախթ.|Մախթ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1933. Մալի լեզու.|1933. Մալի լեզու.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1934. Մալուխ.|1934. Մալուխ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1935. Մախմուր ծալիկ.|1935. Մախմուր ծալիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1936. Մախր. Մախրի. Մարխ.|1936. Մախր. Մախրի. Մարխ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1937. Մածնի ծաղիկ.|1937. Մածնի ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1938. Մահդանակ. Մահադանակ.|1938. Մահդանակ. Մահադանակ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1939. Մահեկ.|1939. Մահեկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1940 *Մահլապի.|1940 *Մահլապի.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1941. Մահմուտան.|1941. Մահմուտան.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1942. Մաղաշարի պտուղ.|1942. Մաղաշարի պտուղ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1943. Մաղապ?|1943. Մաղապ?]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1944. Մաղասախոտ. Մաղաuխոտ կամ Մաղսխոտ.|1944. Մաղասախոտ. Մաղաuխոտ կամ Մաղսխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1945. Մաղթ.|1945. Մաղթ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1946. Մաղոլ.|1946. Մաղոլ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1947. Մաճոռակ կամ Մաճուրակ.|1947. Մաճոռակ կամ Մաճուրակ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1948. Մաճուր.|1948. Մաճուր.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1949. *Մամիթա. Մամիսա. Մամիտայ. Մամշա.|1949. *Մամիթա. Մամիսա. Մամիտայ. Մամշա.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1950. *Մամիրա. Մամիրան.|1950. *Մամիրա. Մամիրան.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1951. Մամխի. Մամոխ. Մամոխի.|1951. Մամխի. Մամոխ. Մամոխի.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1952. Մամխոպոպ.|1952. Մամխոպոպ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1953. Մամոչ.|1953. Մամոչ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1954. Մամուկ.|1954. Մամուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1955. Մամուճեղ.|1955. Մամուճեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1956. Մամու ոջիլ.|1956. Մամու ոջիլ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1957. Մամուռ.|1957. Մամուռ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1958. Մամու Տանձ.|1958. Մամու Տանձ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1959. Մամրիչ.|1959. Մամրիչ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1960. Մայիսի ծաղիկ.|1960. Մայիսի ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1961. Մայծ.|1961. Մայծ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1962. *Մայս.|1962. *Մայս.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1963. Մայր. Մայրի. Մայրափայտ.|1963. Մայր. Մայրի. Մայրափայտ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1964. Մանակ.|1964. Մանակ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1965. Մանակօշ.|1965. Մանակօշ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1966. Մանանեխ. Մաննեխ.|1966. Մանանեխ. Մաննեխ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1967. Մանգախոտ.|1967. Մանգախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1968. Մանդալ.|1968. Մանդալ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1969. Մանդակն. Մանդիկ.|1969. Մանդակն. Մանդիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1970. *Մանէֆրանճի?|1970. *Մանէֆրանճի?]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1971. Մանի.|1971. Մանի.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1972. Մանիքեղ?|1972. Մանիքեղ?]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1973. Մանծակ.|1973. Մանծակ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1974. Մանճակ.|1974. Մանճակ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1975. Մանիշակ. Մանուշակ.|1975. Մանիշակ. Մանուշակ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1976. – Մանուշակ Սպիտակ.|1976. – Մանուշակ Սպիտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1977. – Շան Մանուշակ.|1977. – Շան Մանուշակ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1978. Մանչխաբուկ. Մանչխաբուս.|1978. Մանչխաբուկ. Մանչխաբուս.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#Մանտակ.|Մանտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1979. Մանրագոր.|1979. Մանրագոր.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1980. Մանօշ|1980. Մանօշ]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1981. Մանօշայի տակ.|1981. Մանօշայի տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1982. Մաշ.|1982. Մաշ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1983. Մաշխ.|1983. Մաշխ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1984. Մաշկամիրգ.|1984. Մաշկամիրգ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1985. Մաշմն խոտ.|1985. Մաշմն խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1986. Մառլայտակ?|1986. Մառլայտակ?]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1987. Մասուր. Մասրենի. Մասրի.|1987. Մասուր. Մասրենի. Մասրի.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1988. Մասպար. Մասփար.|1988. Մասպար. Մասփար.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1989. *Մավզած.|1989. *Մավզած.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1990. Մատի ծաղիկ. Մատին ծաղիկ.|1990. Մատի ծաղիկ. Մատին ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1991. Մատիտեղն.|1991. Մատիտեղն.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1992. Մատնախաղող.|1992. Մատնախաղող.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1993. Մատնիկ.|1993. Մատնիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1994. Մատնկաղնի.|1994. Մատնկաղնի.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1995. Մատնկներ.|1995. Մատնկներ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1996. Մատուկ. Մատուկք.|1996. Մատուկ. Մատուկք.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1997. Մատուտակ. Մատուտիկ|1997. Մատուտակ. Մատուտիկ]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1998. Մար?|1998. Մար?]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1999. Մարախ.|1999. Մարախ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2000. Մարան|2000. Մարան]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2001. Մարանճու?|2001. Մարանճու?]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2002. *Մարար։|2002. *Մարար։]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2003. Մարգասամիթ.|2003. Մարգասամիթ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2004. Մարգացնծու.|2004. Մարգացնծու.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2005. Մարգափուշ.|2005. Մարգափուշ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2006. Մարգի ընկույզ.|2006. Մարգի ընկույզ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2007. Մարգիծ?|2007. Մարգիծ?]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2008. Մարգիմուշ?|2008. Մարգիմուշ?]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2009. Մարդախոտ. Մարդածաղիկ. Մարդատակ.|2009. Մարդախոտ. Մարդածաղիկ. Մարդատակ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2010. Մարդասպան.|2010. Մարդասպան.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2011. Մարդագայլու ձար.|2011. Մարդագայլու ձար.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2012. Մարդոց արիւն?|2012. Մարդոց արիւն?]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2013. Մարդու ափնիք.|2013. Մարդու ափնիք.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2014. Մարեմայ ծաղիկ. Մարեմծաղիկ.|2014. Մարեմայ ծաղիկ. Մարեմծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2015. Մարեմխոտ. Մարեմի խոտ. Մարիմխոտ. Մարեմայ խոտ. Մարեմխոտիկ.|2015. Մարեմխոտ. Մարեմի խոտ. Մարիմխոտ. Մարեմայ խոտ. Մարեմխոտիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2016. Մարզանկօշ.|2016. Մարզանկօշ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2017. Մարզօն?|2017. Մարզօն?]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2018. Մարիամի ծառ.|2018. Մարիամի ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2019. Մարիամու բանջար.|2019. Մարիամու բանջար.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2020. *Մարիամու մատունք կամ ձեռք.|2020. *Մարիամու մատունք կամ ձեռք.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2021. Մարխ.|2021. Մարխ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2022. Մարձակ.|2022. Մարձակ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2023. Մարմ.|2023. Մարմ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2024. Մարմախուր. Մարմահան. Մարմահուլ. Մարմահուզ.|2024. Մարմախուր. Մարմահան. Մարմահուլ. Մարմահուզ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2025. Մարմաւ?|2025. Մարմաւ?]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2026. Մարմնատակ.|2026. Մարմնատակ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2027. Մարնատան?.|2027. Մարնատան?.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2028. Մարուխ. Գերմակ Մարուխ.|2028. Մարուխ. Գերմակ Մարուխ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2029. Մարուֆ.|2029. Մարուֆ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2030. Մարս?|2030. Մարս?]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2031. Մարսենի.|2031. Մարսենի.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#*Մարտակուշ.|*Մարտակուշ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2032. * Մելիովտա.|2032. * Մելիովտա.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2033. Մեխակ.|2033. Մեխակ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2034. Մեկոն.|2034. Մեկոն.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2035. Մեհրանիկ.|2035. Մեհրանիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2036. Մեհրիկ?|2036. Մեհրիկ?]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2037. Մեղմերդ.|2037. Մեղմերդ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2038. Մեղոյշ. Մեղուշ.|2038. Մեղոյշ. Մեղուշ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2039. Մեղուախոտ.|2039. Մեղուախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2040. Մեղուախունկ.|2040. Մեղուախունկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2041. Մեղուածաղիկ.|2041. Մեղուածաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2042. Մեղուակճիճ.|2042. Մեղուակճիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2043. Մեղուամուշկ.|2043. Մեղուամուշկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2044. Մեղրախնձոր։|2044. Մեղրախնձոր։]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2045. Մեղրածուծ. Մեղրածծուկ.|2045. Մեղրածուծ. Մեղրածծուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2046. Մեղրապաճ.|2046. Մեղրապաճ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2047. Մեղրապոպ. Մեղրապուկ.|2047. Մեղրապոպ. Մեղրապուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2048. Մեղրթեր.|2048. Մեղրթեր.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2049. Մեղրիկ ծաղիկ.|2049. Մեղրիկ ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2050. Մեղրիկենի.|2050. Մեղրիկենի.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2051. Մեղրուկ կամ Մերղուկ.|2051. Մեղրուկ կամ Մերղուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2052. Մեմբածաղիկ կամ Միմփածաղիկ.|2052. Մեմբածաղիկ կամ Միմփածաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2053. Մերուշան.|2053. Մերուշան.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2054. Մզեղ.|2054. Մզեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2055. Մզմզուկ?|2055. Մզմզուկ?]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2056. Մզուկ.|2056. Մզուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2057. Մէշ.|2057. Մէշ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2058. *Մէշպահար.|2058. *Մէշպահար.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2059. Մըրիվանդ.|2059. Մըրիվանդ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2060. Մթմթուկ.|2060. Մթմթուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2061. Մժեղամաս:|2061. Մժեղամաս:]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2062. Միաւորակ.|2062. Միաւորակ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#Միճխի.|Միճխի.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2063. Մի՛ մոռանար. Ինձ մի մոռնալ.|2063. Մի՛ մոռանար. Ինձ մի մոռնալ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#Միշմիշ.|Միշմիշ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2064. Միրիկէ կամ Միւրիկէ.|2064. Միրիկէ կամ Միւրիկէ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2065. Միւռոնածառ.|2065. Միւռոնածառ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2066. Մլըտիկ.|2066. Մլըտիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2067. Մլմլուկ.|2067. Մլմլուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2068. Մխիծ.|2068. Մխիծ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2069. Մխսէս?|2069. Մխսէս?]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2070. Մծխի. Մցխի. Միճխի.|2070. Մծխի. Մցխի. Միճխի.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2071. Մկան ագի.|2071. Մկան ագի.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2072. Մկան ականջ. Մկնականջ.|2072. Մկան ականջ. Մկնականջ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2073. Մկան աղիք.|2073. Մկան աղիք.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2074. Մկան ծիրտ.|2074. Մկան ծիրտ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2075. Մկնալոճ.|2075. Մկնալոճ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2076. Մկնամիրգ.|2076. Մկնամիրգ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2077. Մկնճուկ.|2077. Մկնճուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2078. Մկնսոխ. Մկնասոխ.|2078. Մկնսոխ. Մկնասոխ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2079. Մկնփուշ.|2079. Մկնփուշ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2080. Մկրատուկ.|2080. Մկրատուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2081. Մղամուճ: Մղամանչի ծառ.|2081. Մղամուճ: Մղամանչի ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2082. Մղտեսակ.|2082. Մղտեսակ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2083. Մնեւ.|2083. Մնեւ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2084. Մնթին. արաբ.|2084. Մնթին. արաբ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2085. Մնթուր.|2085. Մնթուր.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2086. Մնողի.|2086. Մնողի.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2087. Մնջան.|2087. Մնջան.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2088. Մնջեղ.|2088. Մնջեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2089. Մնտիկ.|2089. Մնտիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2090. Մշամ?|2090. Մշամ?]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2091. Մշկադեղձ?|2091. Մշկադեղձ?]]
* [[Հայբուսակ/Մ#Մշկամիրգ.|Մշկամիրգ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2092. Մշկան Եղիճ.|2092. Մշկան Եղիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#Մշկիկ|Մշկիկ]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2093. Մշմիշ. Միշմիշ.|2093. Մշմիշ. Միշմիշ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2094. Մշտիկ.|2094. Մշտիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2095. Մոլաթզենի.|2095. Մոլաթզենի.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2096. Մոլախոտ.|2096. Մոլախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2097. Մոլէխինդ. Մոլէհունդ.|2097. Մոլէխինդ. Մոլէհունդ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2098. Մոլկուշտ.|2098. Մոլկուշտ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2099-2100 Մոլոշ. Մոլոխիա. Մոլոխ.|2099-2100 Մոլոշ. Մոլոխիա. Մոլոխ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2101. Մոխրի կամ Մուխրի.|2101. Մոխրի կամ Մուխրի.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2102. Մոծակի ծառ.|2102. Մոծակի ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2103. Մողկ.|2103. Մողկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2104. Մոմեմար?|2104. Մոմեմար?]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2105. Մոմոչ.|2105. Մոմոչ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2106. Մոնի|2106. Մոնի]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2107. Մոշ. Մոշմիրգ.|2107. Մոշ. Մոշմիրգ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2108. Մոշա. Մոշի. Մոշավայրի. Մոշէփայտ.|2108. Մոշա. Մոշի. Մոշավայրի. Մոշէփայտ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2109. Կարմիր Մոշ.|2109. Կարմիր Մոշ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2110. Մոռ ծաղիկ.|2110. Մոռ ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2111. Մոռճուղէզ.|2111. Մոռճուղէզ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2112. Մոր կամ Մորի.|2112. Մոր կամ Մորի.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2113. Մորենի. Մորեմուկ. Մորմենի. Մորիմուկ.|2113. Մորենի. Մորեմուկ. Մորմենի. Մորիմուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2114. Շան Մորենի.|2114. Շան Մորենի.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2115. Մորէ.|2115. Մորէ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2116. Մորմ.|2116. Մորմ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2117. Մորմն.|2117. Մորմն.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2118. Մորմոյ պտուղ.|2118. Մորմոյ պտուղ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2119 Մու.|2119 Մու.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2120. Մուզուալա.|2120. Մուզուալա.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2121. Մուժունդուրկ?|2121. Մուժունդուրկ?]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2122. *Մուլուխ.|2122. *Մուլուխ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2123. * Մուխալասա. Մուղալասա.|2123. * Մուխալասա. Մուղալասա.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2124. Մուկլ. Մուղլ.|2124. Մուկլ. Մուղլ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2125. Մուղաս.|2125. Մուղաս.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2126. Մուղաք.|2126. Մուղաք.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2127. Մուշկ.|2127. Մուշկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2128. – Մշկադեղ.|2128. – Մշկադեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2129. – Մշկի ծաղիկ.|2129. – Մշկի ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2130. Մուսուրի.|2130. Մուսուրի.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2131. Մուրիկ. Մրկենի|2131. Մուրիկ. Մրկենի]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2132. Մուրտ. Մրտենի. Մրտի.|2132. Մուրտ. Մրտենի. Մրտի.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2133. Մրտի տակ.|2133. Մրտի տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2134. Մռամոշ.|2134. Մռամոշ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2135. Մռճիկ.|2135. Մռճիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2136. Մռմռուկ.|2136. Մռմռուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#Մրիվանդ.|Մրիվանդ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2137. Մրկենի|2137. Մրկենի]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2138. Մրկիթ.|2138. Մրկիթ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2139. Մրուանտակ.|2139. Մրուանտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2140-1. Մրջմուկ. Մրջնածաղիկ.|2140-1. Մրջմուկ. Մրջնածաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2142. Մրջնբոյս.|2142. Մրջնբոյս.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2143. Մրվան ծաղիկ.|2143. Մրվան ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2144. Մրվոր.|2144. Մրվոր.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2145. Մօզ կամ Մավզ. Մավզայ.|2145. Մօզ կամ Մավզ. Մավզայ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2146. Մօռամբ.|2146. Մօռամբ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2147. Մօրուք.|2147. Մօրուք.]]
* [[Հայբուսակ/Յ#2148. Յաբենայ?|2148. Յաբենայ?]]
* [[Հայբուսակ/Յ#2149. Յակինթ.|2149. Յակինթ.]]
* [[Հայբուսակ/Յ#2150. Յակոբուկ.|2150. Յակոբուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Յ#2151. Յակրի.|2151. Յակրի.]]
* [[Հայբուսակ/Յ#2152. Յասմիկ. Յասմին.|2152. Յասմիկ. Յասմին.]]
* [[Հայբուսակ/Յ#2153. Յասմիկ վայրի.|2153. Յասմիկ վայրի.]]
* [[Հայբուսակ/Յ#2154. Յափուկ?|2154. Յափուկ?]]
* [[Հայբուսակ/Յ#2155. Յեսմիկ կամ Յեսմուկ.|2155. Յեսմիկ կամ Յեսմուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Յ#2156. Յոպոպասար.|2156. Յոպոպասար.]]
* [[Հայբուսակ/Յ#2157. Յունապի.|2157. Յունապի.]]
* [[Հայբուսակ/Յ#2158. Յոփի. Յուրի. Ոփի. Հոփի.|2158. Յոփի. Յուրի. Ոփի. Հոփի.]]
* [[Հայբուսակ/Յ#2159. Յօշյօշիկ կամ Հոշhոշիկ.|2159. Յօշյօշիկ կամ Հոշhոշիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Յ#2160. Յօտ.|2160. Յօտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2161. Նազ.|2161. Նազ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2162. Նազար.|2162. Նազար.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2163. Նազիր.|2163. Նազիր.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2164. Նաժ.|2164. Նաժ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2165. Նախածաղիկ.|2165. Նախածաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2166. *Նաղիշտ.|2166. *Նաղիշտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2167. Նամամ կամ Նամմամ.|2167. Նամամ կամ Նամմամ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2168. Նանախու. Նանխու. Նանախուա, Նանխոյա.|2168. Նանախու. Նանխու. Նանախուա, Նանխոյա.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2169. Նանիր.|2169. Նանիր.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2170. Նաշտ.|2170. Նաշտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2171. Նաշք.|2171. Նաշք.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2172. Նապ: Նապխ.|2172. Նապ: Նապխ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2173. Նապաստագի.|2173. Նապաստագի.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2174. Նապաստակի ականջ.|2174. Նապաստակի ականջ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2175. *Նավրուզ կամ Նէվրուզ.|2175. *Նավրուզ կամ Նէվրուզ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2176. Նարգէս. Նարկիզ.|2176. Նարգէս. Նարկիզ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2177. - Նարգեան|2177. - Նարգեան]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2178. Նարգիլակ.|2178. Նարգիլակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2179. Նարգեմուշկ.|2179. Նարգեմուշկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2180. Նարդ.|2180. Նարդ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2181. Նարդէս.|2181. Նարդէս.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2182. Նարդէս ծառ.|2182. Նարդէս ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2183. Նարդիկ.|2183. Նարդիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2184. Նարդին. Նարդոս. Նարդոսիկ.|2184. Նարդին. Նարդոս. Նարդոսիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2185. Նարդոսի փայտ.|2185. Նարդոսի փայտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2186. – Լեռնցի Նարդոս.|2186. – Լեռնցի Նարդոս.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2187. Նարինջ.|2187. Նարինջ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#Նարճիլ.|Նարճիլ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2188. Նարճիս.|2188. Նարճիս.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2189. Նարմուշկ. Նարշիշ.|2189. Նարմուշկ. Նարշիշ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2190. Նարնջափայտ.|2190. Նարնջափայտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2191. Նափուզ.|2191. Նափուզ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2192. Նաֆ կամ Նաֆաֆ, կամ Ֆաֆ.|2192. Նաֆ կամ Նաֆաֆ, կամ Ֆաֆ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#Նբկ.|Նբկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2193. Նգածաղիկ.|2193. Նգածաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2194. Նգայտակ.|2194. Նգայտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2195. Նեխուր. Նիախուր.|2195. Նեխուր. Նիախուր.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2196. Ներգիւն. Ներգոյն|2196. Ներգիւն. Ներգոյն]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2197. Ներքնար?|2197. Ներքնար?]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2198. Նզազ.|2198. Նզազ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2199. Նզրու? վարդ.|2199. Նզրու? վարդ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2200. Նէշու.|2200. Նէշու.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2201. Նիլ.|2201. Նիլ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2202. Նիշուղ. Նշուղ.|2202. Նիշուղ. Նշուղ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2203. Նիր.|2203. Նիր.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2204. Նիւ.|2204. Նիւ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2205. Նիփայ. Նիվայ.|2205. Նիփայ. Նիվայ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2206. Ննի.|2206. Ննի.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2207. Նշանիս.|2207. Նշանիս.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2208. Նշդարի. Նշդարենի.|2208. Նշդարի. Նշդարենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2209. Նշենի. Նշի.|2209. Նշենի. Նշի.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2210. Նշօշ.|2210. Նշօշ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2211. Նոխազի մօրուք.|2211. Նոխազի մօրուք.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2212. Նոճ. Նոճի.|2212. Նոճ. Նոճի.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2213. Նոճի ծաղիկ.|2213. Նոճի ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2214. Նոնոփար. Նունուֆար. Նիլուֆար. արաբ.|2214. Նոնոփար. Նունուֆար. Նիլուֆար. արաբ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2215. Նոպարենի.|2215. Նոպարենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2216. Նորգենի.|2216. Նորգենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2217. Նորենի.|2217. Նորենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2218. Նորհարսնուկ.|2218. Նորհարսնուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2219. Նորուկ?|2219. Նորուկ?]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2220. Նուար խոտ. Նուարտակ.|2220. Նուար խոտ. Նուարտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2221. Նուիկ. Նվիկ. Նուիճ.|2221. Նուիկ. Նվիկ. Նուիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2222. Արջնուիկ.|2222. Արջնուիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2223. Նուկտաւ.|2223. Նուկտաւ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2224. Նումա. Նումայիք.|2224. Նումա. Նումայիք.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#Նունուֆար.|Նունուֆար.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2225. Նուռն. Նռնենի.|2225. Նուռն. Նռնենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2226. Նռան ծաղիկ.|2226. Նռան ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2227. Վայրի Նռան ծաղիկ.|2227. Վայրի Նռան ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2228. Վայրի Նռան տակ.|2228. Վայրի Նռան տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2229. Նուռն Հնդի (Հնդիկ).|2229. Նուռն Հնդի (Հնդիկ).]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2230. Նռճէս.|2230. Նռճէս.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2231. Նռնէս.|2231. Նռնէս.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2232. Նռնիկ.|2232. Նռնիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2233. Նռնիկ կամ Նռենիկ|2233. Նռնիկ կամ Նռենիկ]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2234. Նռնիճ.|2234. Նռնիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2235. Նոսր աղ:|2235. Նոսր աղ:]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2236. Նֆլ. Նֆլա. Նֆլի.|2236. Նֆլ. Նֆլա. Նֆլի.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2237. Շաբալութ. Շահպալուտ. Շամբլութ. Շատալութ.|2237. Շաբալութ. Շահպալուտ. Շամբլութ. Շատալութ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2238. Շագանակ.|2238. Շագանակ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2239. Շաթառակ. Շահթառակ.|2239. Շաթառակ. Շահթառակ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2240. Շալախ.|2240. Շալախ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#Շախգմուկ.|Շախգմուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2241. Շալֆէ.|2241. Շալֆէ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#Շախլոր.|Շախլոր.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2242. Շախրուն.|2242. Շախրուն.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2243 *Շակակուլ. Շախաղուլ. Շաղաղուլ.|2243 *Շակակուլ. Շախաղուլ. Շաղաղուլ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2244. Շահապ.|2244. Շահապ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2245. Շահասպրամ. Շահսաֆրամ. Շահասֆարամ. Շահմիսպրամ.|2245. Շահասպրամ. Շահսաֆրամ. Շահասֆարամ. Շահմիսպրամ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2246. Շահաւորաստ?|2246. Շահաւորաստ?]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2247. Շահդանակ. Շահնդակ. Շահտանաճ. Շատանայ. Սատանէճ.|2247. Շահդանակ. Շահնդակ. Շահտանաճ. Շատանայ. Սատանէճ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2248. Շահենի խոտ.|2248. Շահենի խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#Շահթառակ.|Շահթառակ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2249. Շահկաղին.|2249. Շահկաղին.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2250. Շահմէլիք.|2250. Շահմէլիք.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2251. Շահմիանդալ.|2251. Շահմիանդալ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2252. Շահմլհամ.|2252. Շահմլհամ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#Շահնդակ.|Շահնդակ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2253. Շահոգրամ.|2253. Շահոգրամ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2254-5. Շահորակ. Շահորանկ. Շահպանակ. Շահպանաճ. Շապանկ.|2254-5. Շահորակ. Շահորանկ. Շահպանակ. Շահպանաճ. Շապանկ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2256. Շահպոկ.|2256. Շահպոկ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2257. Շահպուրակ կամ Շահպրակ.|2257. Շահպուրակ կամ Շահպրակ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#Շահսաֆրամ.|Շահսաֆրամ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2258. Շաղգամ. Շողգամ. Շողգամբ. Շախգամ.|2258. Շաղգամ. Շողգամ. Շողգամբ. Շախգամ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2259. Շաղգամ վայրի.|2259. Շաղգամ վայրի.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2260. Շաղգամուկ. Շողգմուկ. Շաղկմուկ. Շողգմբուկ.|2260. Շաղգամուկ. Շողգմուկ. Շաղկմուկ. Շողգմբուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2261. Շաղինգղ.|2261. Շաղինգղ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2262. Շաղինտր.|2262. Շաղինտր.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2263. Շաղիպատուկ.|2263. Շաղիպատուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2264. Շամամ.|2264. Շամամ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2265. Շամբ.|2265. Շամբ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2266. Շամբալա.|2266. Շամբալա.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2267. Շամբար.|2267. Շամբար.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#Շամբլութ.|Շամբլութ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2268. Շամպղիտակ. Շամշիտակ.|2268. Շամպղիտակ. Շամշիտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2269. Շամրաս? կամ Շամրաշ.|2269. Շամրաս? կամ Շամրաշ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2270. Շան ագի.|2270. Շան ագի.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2271. Շանաշօպ?|2271. Շանաշօպ?]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2272. Շանդակիկ.|2272. Շանդակիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2273. Շանդանիճ.|2273. Շանդանիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2274. Շանլեզու.|2274. Շանլեզու.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2275. Շանխոտ.|2275. Շանխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2276. Շանկաթ.|2276. Շանկաթ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2277. Շանկիար. Շնկիար. Շանճար. Շինճար.|2277. Շանկիար. Շնկիար. Շանճար. Շինճար.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2278. Շան-ձուք|2278. Շան-ձուք]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2279. Շան Մանուշակ,|2279. Շան Մանուշակ,]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2280. Շան շռելիք.|2280. Շան շռելիք.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2281. Շանպալիթ.|2281. Շանպալիթ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2282. Շան Սխտոր.|2282. Շան Սխտոր.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2283. Շառնաջ.|2283. Շառնաջ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2284. Շատահընտիկ.|2284. Շատահընտիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2285. Շատծլուի.|2285. Շատծլուի.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2286. Շարի.|2286. Շարի.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2287. Շարասխ?|2287. Շարասխ?]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2288. Շարդուկ կամ Շարդակ.|2288. Շարդուկ կամ Շարդակ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2289. Շարիւր.|2289. Շարիւր.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2290. Շարխոն.|2290. Շարխոն.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2291. Շարշարուրիկ.|2291. Շարշարուրիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2292. Շարուկ.|2292. Շարուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2293. Շաւաշ.|2293. Շաւաշ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2294. Շաւաշարիւն. Շաւարշարիւն.|2294. Շաւաշարիւն. Շաւարշարիւն.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2295. Շաւառն.|2295. Շաւառն.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2296. Շաւքարան.|2296. Շաւքարան.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2297. Շաքարկենի.|2297. Շաքարկենի.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2298. Շբրամ. Շպրիմ.|2298. Շբրամ. Շպրիմ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2299. Շեհ կամ Շէh.|2299. Շեհ կամ Շէh.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2300. Շեպ.|2300. Շեպ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2301. Շերեփուկ.|2301. Շերեփուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2302. Շէկխարի. Շիխար.|2302. Շէկխարի. Շիխար.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#*Շէտառէճ.|*Շէտառէճ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2303. Շէր.|2303. Շէր.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2304. *Շէրխիշտ.|2304. *Շէրխիշտ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2305. *Շէրմ.|2305. *Շէրմ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2306. Շթուկ.|2306. Շթուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2307. Շիլաման.|2307. Շիլաման.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#Շիխար.|Շիխար.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2308. Շիխիտրտիկ.|2308. Շիխիտրտիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2309. Շիկատակ.|2309. Շիկատակ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2310. *Շիմար.|2310. *Շիմար.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2311. Շինականաց Թիրեաք.|2311. Շինականաց Թիրեաք.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#Շինկխար.|Շինկխար.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2312. Շինկղ. Շինգղ.|2312. Շինկղ. Շինգղ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2313. Վայրի Շինկղ.|2313. Վայրի Շինկղ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2314. *Շիրախուժ. Շիրախուշկ.|2314. *Շիրախուժ. Շիրախուշկ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2315. Շիրամշուն?|2315. Շիրամշուն?]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2316. Շիրիկ.|2316. Շիրիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2317. Շիրխաս.|2317. Շիրխաս.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2318. Շիւղ.|2318. Շիւղ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2319. Շլոռոս.|2319. Շլոռոս.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#Շլոր.|Շլոր.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2320–1. Շկլոր կամ Շկլօր. Շախլոր.|2320–1. Շկլոր կամ Շկլօր. Շախլոր.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2322. Շղթայախոտ.|2322. Շղթայախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2323. Շղլան գտակ.|2323. Շղլան գտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#Եղուն.|Եղուն.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2324. Շմեղ.|2324. Շմեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2325. Շմորզակ.|2325. Շմորզակ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2326. Շմփռուելուկ.|2326. Շմփռուելուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2327. Շնազոխի պտուղ.|2327. Շնազոխի պտուղ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#Շնալեզու.|Շնալեզու.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2328. Շնախաղող. Շնխաղող. Շանխաղող.|2328. Շնախաղող. Շնխաղող. Շանխաղող.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2329. Շնխաղող կարմիր.|2329. Շնխաղող կարմիր.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2330. Շնակ.|2330. Շնակ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2331. Շնահաւոր խոտ կամ Եղէգն.|2331. Շնահաւոր խոտ կամ Եղէգն.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2332. Շնբոլիկ.|2332. Շնբոլիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2333. Շնըբահլի?|2333. Շնըբահլի?]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2334. Շնթակուր?|2334. Շնթակուր?]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2335. Շնթելուկ կամ Շանթելուկ.|2335. Շնթելուկ կամ Շանթելուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2336. Շնթուր.|2336. Շնթուր.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#Շնխիար. Շնկիար.|Շնխիար. Շնկիար.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2337. Շնխոտ.|2337. Շնխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2338. Շնկաթնուկ.|2338. Շնկաթնուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2339. Շնհարմի կամ Շէնհարմի?|2339. Շնհարմի կամ Շէնհարմի?]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2340. Շնորեակ.|2340. Շնորեակ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2341. Շնփնածաղիկ.|2341. Շնփնածաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2342. Շնքաքուկ.|2342. Շնքաքուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2343. Շշի.|2343. Շշի.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2344. *Շոգրան. Շաւքարան.|2344. *Շոգրան. Շաւքարան.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2345. Շոխի.|2345. Շոխի.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2346. Շողան.|2346. Շողան.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#Շողգամ և Շողգմբուկ.|Շողգամ և Շողգմբուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2347. Շոճի կամ Սոճի.|2347. Շոճի կամ Սոճի.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2348. Շոմին.|2348. Շոմին.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2349. Շոնիզ.|2349. Շոնիզ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2350. Շոշ.|2350. Շոշ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2351. Շոռան.|2351. Շոռան.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2352. Շուախոտ.|2352. Շուախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2353. Շուին?|2353. Շուին?]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2354. *Շումրայ.|2354. *Շումրայ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2355. Շուն սպանող.|2355. Շուն սպանող.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2356. Շուշան.|2356. Շուշան.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2357. – Դեղին Շուշան.|2357. – Դեղին Շուշան.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2358. – Շուշան Երկնագոյն.|2358. – Շուշան Երկնագոյն.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2359. – Շուշան ծովային.|2359. – Շուշան ծովային.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2360. – Շուշան Հովտաց.|2360. – Շուշան Հովտաց.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2361. – Շուշան Ոստին.|2361. – Շուշան Ոստին.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2362. - Շուշան վայրենի.|2362. - Շուշան վայրենի.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2363. – Շուշան (Թութիա).|2363. – Շուշան (Թութիա).]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2364. Շուշար.|2364. Շուշար.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2365. Շուշմա. Շուշպայ. Շուշմուշ.|2365. Շուշմա. Շուշպայ. Շուշմուշ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2366. Շուշմաուկ.|2366. Շուշմաուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2367. Շուշմիր.|2367. Շուշմիր.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2368. Շուտ?|2368. Շուտ?]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2369. Շուրմրայ.|2369. Շուրմրայ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2370. Շպրամ.|2370. Շպրամ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2371. Շուքուֆայ?|2371. Շուքուֆայ?]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2372. Շրգաւ?|2372. Շրգաւ?]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2373. Շրէշ. Շրէշի տակ.|2373. Շրէշ. Շրէշի տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2374. – Շրէշ կամ Շրէզ վայրի.|2374. – Շրէշ կամ Շրէզ վայրի.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2375. Շրմշուղի.|2375. Շրմշուղի.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2376. Շրվան ծաղիկ.|2376. Շրվան ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2377. Շփռաւելուկ.|2377. Շփռաւելուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2378. Շքլար. Շքրար. Շքրարի ծաղիկ եւ տակ.|2378. Շքլար. Շքրար. Շքրարի ծաղիկ եւ տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2379. Շքուռն.|2379. Շքուռն.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2380. Շօլ.|2380. Շօլ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2381. Շօշ.|2381. Շօշ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2382. Շօշան.|2382. Շօշան.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2383. Շօշենի։|2383. Շօշենի։]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2384. Ոզնկան?|2384. Ոզնկան?]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2385. Ոզոխ.|2385. Ոզոխ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2386. Ոլոռճիկ.|2386. Ոլոռճիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2387. Ոլոռն. Ոլեռն.|2387. Ոլոռն. Ոլեռն.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2388. Ողկուզուկ.|2388. Ողկուզուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2389. Ողնի տակ.|2389. Ողնի տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2390. Ողորմակոթ.|2390. Ողորմակոթ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2391. Ոճ. Ոաճ. Վաճ.|2391. Ոճ. Ոաճ. Վաճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2392. Ոնջուրա.|2392. Ոնջուրա.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2393. Ոչխարախոտ.|2393. Ոչխարախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2394. Ոչխարի բակլայ.|2394. Ոչխարի բակլայ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2395. Ոչխարի լեզու.|2395. Ոչխարի լեզու.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2396. Ոպան կամ Ուպան. Ուպանի տակ.|2396. Ոպան կամ Ուպան. Ուպանի տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2397. Ոպնիազ.|2397. Ոպնիազ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2398. Ոջլի ծառ.|2398. Ոջլի ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2399. Ոսի.|2399. Ոսի.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2400. Ոսկէխոտ. Ոսկոյ խոտ.|2400. Ոսկէխոտ. Ոսկոյ խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2401. Ոսկի-ծաղիկ.|2401. Ոսկի-ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2402. Ոսկիտակ. Ոսկիտակռի.|2402. Ոսկիտակ. Ոսկիտակռի.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2403. Ոսպն.|2403. Ոսպն.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2404. Ովսաննա.|2404. Ովսաննա.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2405. Ոտուռն?|2405. Ոտուռն?]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2406. Որդան ծառ.|2406. Որդան ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2407. Որդան փայտ.|2407. Որդան փայտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2408. Որդնատակ. Որդնտակ.|2408. Որդնատակ. Որդնտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2409. Որդնխոտ.|2409. Որդնխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2410. Որենի.|2410. Որենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2411. Որթ.|2411. Որթ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2412. Որիզ. Ըռիզ.|2412. Որիզ. Ըռիզ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2413. Որձախոտ. Որձ-խոտ.|2413. Որձախոտ. Որձ-խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2414. Որձ-կոճ.|2414. Որձ-կոճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#Որոճ.|Որոճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2415. Որոմն.|2415. Որոմն.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2416 – Խողճկնոտ Որոմն.|2416 – Խողճկնոտ Որոմն.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2417. Ուլկումիլ. Ուրկումիլ.|2417. Ուլկումիլ. Ուրկումիլ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2418. Ուղունկ?|2418. Ուղունկ?]]
* [[Հայբուսակ/Ո#Ուշնա.|Ուշնա.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#Ուղտափուշ.|Ուղտափուշ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2419. *Ումսուհ.|2419. *Ումսուհ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#*Ունսուլ.|*Ունսուլ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2420. Ունտուզ.|2420. Ունտուզ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#*Ուպան. Ոպան.|*Ուպան. Ոպան.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2421. *Ուպհուլ.|2421. *Ուպհուլ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2422. Ուռենի. Ուռի. Ուռեկ.|2422. Ուռենի. Ուռի. Ուռեկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2423. Ուսկուլի.|2423. Ուսկուլի.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2424. *Ուսուդիխի?|2424. *Ուսուդիխի?]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2425. Ուտ.|2425. Ուտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2426. Ուրձ. Ուրց. Ուռց.|2426. Ուրձ. Ուրց. Ուռց.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2427. Ուրց-անուխ.|2427. Ուրց-անուխ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2428. Ուրոյ.|2428. Ուրոյ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2429. Ուրուէ.|2429. Ուրուէ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2430. Ոփի|2430. Ոփի]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2431. Ոքոզ.|2431. Ոքոզ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#Չագամ.|Չագամ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2432. Չագար.|2432. Չագար.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2433. Չաթալգլուխ.|2433. Չաթալգլուխ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2434. Չաթչաթ.|2434. Չաթչաթ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2435. Չալթալ.|2435. Չալթալ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2436. Չալթուկ.|2436. Չալթուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2437. Չաման.|2437. Չաման.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2438. – Չաման թագաւորի.|2438. – Չաման թագաւորի.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2439. - Չաման Հայոց.|2439. - Չաման Հայոց.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2440. – Չաման Հնդի։|2440. – Չաման Հնդի։]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2441. – Չաման Հոռմցի.|2441. – Չաման Հոռմցի.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2442. – Չամանուկ.|2442. – Չամանուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2443. Չամիչ.|2443. Չամիչ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2444. – Չամիչ վայրի կամ Չամիչ մեծ.|2444. – Չամիչ վայրի կամ Չամիչ մեծ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2445. – Շէկ Չամիչ.|2445. – Շէկ Չամիչ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2446. Չամլոկ?|2446. Չամլոկ?]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2447. Չամչախունկ.|2447. Չամչախունկ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2448. Չամչարակ.|2448. Չամչարակ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2449. Չամչի.|2449. Չամչի.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2450. Չամրօր. Չամրօրէ.|2450. Չամրօր. Չամրօրէ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2451. Չայ.|2451. Չայ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2452. – Վանայ Չայ.|2452. – Վանայ Չայ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#Չանդան.|Չանդան.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2453. Չանչաք.|2453. Չանչաք.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2454. Չաշմակ. Չաշմիկ. Չեշմակ.|2454. Չաշմակ. Չաշմիկ. Չեշմակ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2455. Չաչ.|2455. Չաչ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2456. Չատանայ. -|2456. Չատանայ. -]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2457. Չատր ծաղիկ.|2457. Չատր ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2458. Չարալուացիկ.|2458. Չարալուացիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2459. Չարհոտ.|2459. Չարհոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2460. Չափչախ.|2460. Չափչախ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2461. Չեքի. – Թուի Թխտենի ծառն (թ. 793)։|2461. Չեքի. – Թուի Թխտենի ծառն (թ. 793)։]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2462. Չթլըխ.|2462. Չթլըխ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2463. Չթղնի.|2463. Չթղնի.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2464. *Չիթլամպուկ.|2464. *Չիթլամպուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#Չիկտամ.|Չիկտամ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2465. Չինար.|2465. Չինար.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2466. Չիչխան.|2466. Չիչխան.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2467. *Չիքութ.|2467. *Չիքութ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2468. Չլըխ.|2468. Չլըխ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2469. Չոպպաշի?|2469. Չոպպաշի?]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2470. Չոր Զուկի։|2470. Չոր Զուկի։]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2471. Չորմորեակ. Չորմուրեակ.|2471. Չորմորեակ. Չորմուրեակ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#Չորտիկ?|Չորտիկ?]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2472. Չում.|2472. Չում.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2473. Չումար.|2473. Չումար.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2474. Չուքազ.|2474. Չուքազ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2475. Չոփերեսիկ.|2475. Չոփերեսիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2476. Չքատակ։|2476. Չքատակ։]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2477. Չքիտամ. Չգիտամ. Չկիտամ. Չիքիտամ. Չիկտամ.|2477. Չքիտամ. Չգիտամ. Չկիտամ. Չիքիտամ. Չիկտամ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2478. Չքնտուր։|2478. Չքնտուր։]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2479. – Չքնտուր Ջրի.|2479. – Չքնտուր Ջրի.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2480. * Զօրտիկ կամ Չորտիկ.|2480. * Զօրտիկ կամ Չորտիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2481. * Պազրպանճ.|2481. * Պազրպանճ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2482. Պալախունկ կամ Պտղախունկ.|2482. Պալախունկ կամ Պտղախունկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#Պալասան.|Պալասան.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2483. Պալատուր. Պալարտուկ. Պլատար.|2483. Պալատուր. Պալարտուկ. Պլատար.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2484. Պախրու ականջ.|2484. Պախրու ականջ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2485. * Պախրուճի.|2485. * Պախրուճի.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2486. Պահունի.|2486. Պահունի.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2487. Պաղուն.|2487. Պաղուն.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2488. Պաճ.|2488. Պաճ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2489. Պաճուկ.|2489. Պաճուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2490. – Օձի Պաճուկ.|2490. – Օձի Պաճուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2491. Պամիա.|2491. Պամիա.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2492. Պայէմ?|2492. Պայէմ?]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2493. Պայպուն. կամ Պէպուն.|2493. Պայպուն. կամ Պէպուն.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2494. Պան.|2494. Պան.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2495. Պանթումա.|2495. Պանթումա.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#* Պանկ.|* Պանկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2496. Պանկլիկ.|2496. Պանկլիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#Պանջան.|Պանջան.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2497. Պաշուլակ?|2497. Պաշուլակ?]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2498. Պապընկոյզ.|2498. Պապընկոյզ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2499. Պապի պլոր. Պապկեպլոր. Պապկլոր. Պապլոր.|2499. Պապի պլոր. Պապկեպլոր. Պապկլոր. Պապլոր.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2500. Պապլաս կամ Պապլիս.|2500. Պապլաս կամ Պապլիս.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2501. Պապուկ.|2501. Պապուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2502. Պառաւոսպն.|2502. Պառաւոսպն.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2503. *Պառշաւոշան,|2503. *Պառշաւոշան,]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2504. *Պառպուռ|2504. *Պառպուռ]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2505. Պառւու Ձար:|2505. Պառւու Ձար:]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2506. Պառու մէզար?|2506. Պառու մէզար?]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2507. Պասնթալ?|2507. Պասնթալ?]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2508. *Պասպայիճ.|2508. *Պասպայիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2509. Պասպասէ.|2509. Պասպասէ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2510. Պասպօլ?|2510. Պասպօլ?]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2511. – Պատաղիճ|2511. – Պատաղիճ]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2512. Պատառոտուկ.|2512. Պատառոտուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#Պատավարդ.|Պատավարդ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2513. Պատատուկ. Պատուտակ.|2513. Պատատուկ. Պատուտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2514. – Պատատուկ խոտ.|2514. – Պատատուկ խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2515. Պատեխ. Պատեկ. Պտեխ. Պթեխ.|2515. Պատեխ. Պատեկ. Պտեխ. Պթեխ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2516. Պատեղ.|2516. Պատեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2517. Պատեղիճ.|2517. Պատեղիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2518. *Պատիեան.|2518. *Պատիեան.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2519. Պատընջան. Պատնիճան. Պորինճան. Պատնճան. Պանճան.|2519. Պատընջան. Պատնիճան. Պորինճան. Պատնճան. Պանճան.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2520. – Պատնիճան Վայրի. Վայրի Պատնջան.|2520. – Պատնիճան Վայրի. Վայրի Պատնջան.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#Պատուտակ.|Պատուտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2521. *Պատրանճպուէ. Պատրըմբոյէ։|2521. *Պատրանճպուէ. Պատրըմբոյէ։]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2522. Պատրխան.|2522. Պատրխան.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2523. Պատրուճ.|2523. Պատրուճ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2524. Պարանդ.|2524. Պարանդ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2525. Պարզատ.|2525. Պարզատ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2526. Պարկուկ.|2526. Պարկուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2527. Պարոն Բանջար.|2527. Պարոն Բանջար.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2528. Պարուրենի?|2528. Պարուրենի?]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2529. Պարպ?|2529. Պարպ?]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2530. Պարսամայ խոտ?|2530. Պարսամայ խոտ?]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2531. Պարտբաշխուց կամ Պարտփախուց|2531. Պարտբաշխուց կամ Պարտփախուց]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2532. Պարտիզի տակ?|2532. Պարտիզի տակ?]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2533. Պացախ կամ Պացաղ.|2533. Պացախ կամ Պացաղ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2534. Պանխար.|2534. Պանխար.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#Պեզա. Պեզէ.|Պեզա. Պեզէ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2535. Պեխի|2535. Պեխի]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2536. *Պեղանոս,|2536. *Պեղանոս,]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2537. Պերսէի ծառ.|2537. Պերսէի ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2538. Պեւեսկի. Պեւկէս.|2538. Պեւեսկի. Պեւկէս.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2539. Պզոտի։|2539. Պզոտի։]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2540. *Պզրկատուն. Պրզր ըլ-ղալուն.|2540. *Պզրկատուն. Պրզր ըլ-ղալուն.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2541. Պզրուկ. Պզուր.|2541. Պզրուկ. Պզուր.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2542. Պէժանկ.|2542. Պէժանկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2543. Պէժոք.|2543. Պէժոք.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#*Պէնճ. Պանճ.|*Պէնճ. Պանճ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2544. *Պէշ. Պիշ.|2544. *Պէշ. Պիշ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2545. *Պէոնիա.|2545. *Պէոնիա.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#Պթեխ.|Պթեխ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2546. Պիարի խոտ.|2546. Պիարի խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2547. Պիլիլի.|2547. Պիլիլի.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2548. Պիլիպիլի։|2548. Պիլիպիլի։]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2549. Պիլիսկի.|2549. Պիլիսկի.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2550. Պիծակ խոտ կամ Պիծակի խոտ.|2550. Պիծակ խոտ կամ Պիծակի խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#Պիծխի. Պծղի. Պծխի.|Պիծխի. Պծղի. Պծխի.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2551. Պիճակ.|2551. Պիճակ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2552. Պիստակ.|2552. Պիստակ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2553. Պիւօկ?|2553. Պիւօկ?]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2554. Պիօխի?|2554. Պիօխի?]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2555. Պլանուկ.|2555. Պլանուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2556. Պլէլիճ. Պալիլաճ.|2556. Պլէլիճ. Պալիլաճ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2557. Պլկանդի.|2557. Պլկանդի.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2558. Պլվիտակ.|2558. Պլվիտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2559. Պկամ?|2559. Պկամ?]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2560. *Պղատան.|2560. *Պղատան.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2561. Պղեղ.|2561. Պղեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2562. Պղպեղ. Պղպեղենի.|2562. Պղպեղ. Պղպեղենի.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2563. – Ֆլֆուլ մուեա.|2563. – Ֆլֆուլ մուեա.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2564. – Ջրի Պղպեղ.|2564. – Ջրի Պղպեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2565. – Կեղեւ Պղպեղ.|2565. – Կեղեւ Պղպեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2566. – Կոճ Պղպեղ.|2566. – Կոճ Պղպեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2567. – Լօլօզ Պղպեղ.|2567. – Լօլօզ Պղպեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2568. Պղպեղիկ.|2568. Պղպեղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2569. Պղպեղխոտ.|2569. Պղպեղխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2570. Պղվտակն.|2570. Պղվտակն.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2571. Պնտուխ.|2571. Պնտուխ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2572. *Պնդուկ. Պնդենի.|2572. *Պնդուկ. Պնդենի.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#Պոգի.|Պոգի.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2573. Պոլոխիկ.|2573. Պոլոխիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2574. Պոլոճիկ.|2574. Պոլոճիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2575. Պոլտիկ.|2575. Պոլտիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2576. Պոծղի.|2576. Պոծղի.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#Պոկղակ.|Պոկղակ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2577. Պող. Պողիկ.|2577. Պող. Պողիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2578. *Պոյ.|2578. *Պոյ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2579. Պոչուկ.|2579. Պոչուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2580. Պոպղակ. Պոկղակ. Պոպպղակ.|2580. Պոպղակ. Պոկղակ. Պոպպղակ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2581. Պոպոքի?|2581. Պոպոքի?]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2582. *Պուլ.|2582. *Պուլ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2583. Պուկնուկ.|2583. Պուկնուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2584. Պուճում.|2584. Պուճում.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2585. Պուն.|2585. Պուն.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#* Պուշի. Տարպանդի.|* Պուշի. Տարպանդի.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2586. *Պուպալ?|2586. *Պուպալ?]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2587. * Պուսիլա.|2587. * Պուսիլա.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2588. Պուսր. Պուuիր.|2588. Պուսր. Պուuիր.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2589-90. Պուտ. Պտի ծաղիկ. Պուտպուտ.|2589-90. Պուտ. Պտի ծաղիկ. Պուտպուտ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2591. – Պուտ Վայրի.|2591. – Պուտ Վայրի.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2592. *Պուտինա.|2592. *Պուտինա.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2593. Պուտմ. Պտմի.|2593. Պուտմ. Պտմի.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2594. Պուտմ-Հասակ|2594. Պուտմ-Հասակ]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2595. Պուտուտակ.|2595. Պուտուտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2596. Պուրմ.|2596. Պուրմ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2597. Պսեմն.|2597. Պսեմն.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2598. Պսուր.|2598. Պսուր.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2599. *Պսպայիճ. Պասպայիճ.|2599. *Պսպայիճ. Պասպայիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2600. Պպլուկ.|2600. Պպլուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2601. Պռեմ.|2601. Պռեմ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2602. Պռկօշ.|2602. Պռկօշ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2603. Պսակուկ?|2603. Պսակուկ?]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2604. Պտեր.|2604. Պտեր.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2605. Պտիկ. Պտուկ.|2605. Պտիկ. Պտուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2606. Պտկակոտրուկ.|2606. Պտկակոտրուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2607. Պտղախունկ.|2607. Պտղախունկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2608. Պտղի. Պտեղեայ ծառ.|2608. Պտղի. Պտեղեայ ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2609. Պտուակ կամ Պտվակ.|2609. Պտուակ կամ Պտվակ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2610. Պտուկ.|2610. Պտուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2611. Պրան.|2611. Պրան.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2612. Պրաս.|2612. Պրաս.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2613. Պրասխ.|2613. Պրասխ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2614. Պրինկ.|2614. Պրինկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2615. Պրիսկ.|2615. Պրիսկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2616. Պրոմ.|2616. Պրոմ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2617. *Պրոտոս. Պրոնթոս.|2617. *Պրոտոս. Պրոնթոս.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2618. Պրուխ.|2618. Պրուխ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2619. Պրուստ?|2619. Պրուստ?]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2620. Պրտու.|2620. Պրտու.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2621. Պրրի. Պրենի.|2621. Պրրի. Պրենի.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#Պօլի.|Պօլի.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#Պօլօճիկ.|Պօլօճիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#Պօչուկ.|Պօչուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2622. Ջալղուպա. կամ Ջաղլուզա. Ճաղլուզա.|2622. Ջալղուպա. կամ Ջաղլուզա. Ճաղլուզա.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2623. Ջաղացավարդ.|2623. Ջաղացավարդ.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2624. Ջատակուկ.|2624. Ջատակուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2625. Ջարդան. Ջարդայ. Ջարդոյ:|2625. Ջարդան. Ջարդայ. Ջարդոյ:]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2626. Ջարջար։|2626. Ջարջար։]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2627. Ջաւզալակ.|2627. Ջաւզալակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#Ջիֆնի.|Ջիֆնի.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2628. Ջլատակ. Ջղատակ.|2628. Ջլատակ. Ջղատակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2629. Ջղախոտ. Ջլախոտ. Ճղախոս,|2629. Ջղախոտ. Ջլախոտ. Ճղախոս,]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2630. Ջղու.|2630. Ջղու.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2631. Ջնակ.|2631. Ջնակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#Ջնարակ|Ջնարակ]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#*Ջնդիան.|*Ջնդիան.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2632. Ջոլիրան.|2632. Ջոլիրան.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2633. Ջոնջոլ.|2633. Ջոնջոլ.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2634. Ջորեակ.|2634. Ջորեակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2635. Ջորեկ Կորեկ։|2635. Ջորեկ Կորեկ։]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2636. Ջորու ծծեր.|2636. Ջորու ծծեր.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2637. Ջուանշիր|2637. Ջուանշիր]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2638. Ջոք.|2638. Ջոք.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2639. Ջրաբաբ.|2639. Ջրաբաբ.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2640. Ջրախաղող.|2640. Ջրախաղող.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2641. Ջրախոտ. Ջրխոտ.|2641. Ջրախոտ. Ջրխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2642. Ջրակոտիմն. Ջրկոտեմն. Ջրկոտիմն. Ջրիկոտեմ. Ջրիկոտմուկ.|2642. Ջրակոտիմն. Ջրկոտեմն. Ջրկոտիմն. Ջրիկոտեմ. Ջրիկոտմուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2643. Ջրապտեր.|2643. Ջրապտեր.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2644. Ջրասպունգ.|2644. Ջրասպունգ.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2645. Ջրբուստ.|2645. Ջրբուստ.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2646-47. Ջրի կարիճ. Ջրի մերուկ. Ծովի մերուկ.|2646-47. Ջրի կարիճ. Ջրի մերուկ. Ծովի մերուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2648. Ջրի մուռ.|2648. Ջրի մուռ.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2649. Ջրխաշ.|2649. Ջրխաշ.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2650. Ջրկիր?|2650. Ջրկիր?]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2651. Ջրհորի Գինձ. Ջրհորի հունդ.|2651. Ջրհորի Գինձ. Ջրհորի հունդ.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2652. Ջրղանի.|2652. Ջրղանի.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2653. Ջրճանկ.|2653. Ջրճանկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2654. Ջրմայր. Կժի Ջրմայր.|2654. Ջրմայր. Կժի Ջրմայր.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2655. Ջրման ջուր.|2655. Ջրման ջուր.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2656. Ջրոտկէն.|2656. Ջրոտկէն.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2657. Ջրջուկ.|2657. Ջրջուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2658. Ջրջրուկ.|2658. Ջրջրուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2659. Ջրսգինոյ? ծաղիկ. Ջրցքեհի.|2659. Ջրսգինոյ? ծաղիկ. Ջրցքեհի.]]
* [[Հայբուսակ/Ռ#Ռազիան.|Ռազիան.]]
* [[Հայբուսակ/Ռ#Ռամեք.|Ռամեք.]]
* [[Հայբուսակ/Ռ#2660 Ռասան. Ռասէն.|2660 Ռասան. Ռասէն.]]
* [[Հայբուսակ/Ռ#2661. *Ռատպայ.|2661. *Ռատպայ.]]
* [[Հայբուսակ/Ռ#2662. Ռաւանդիսենի. Ռեւանդ. Ռեւանդսենի. Ըրեւանդ.|2662. Ռաւանդիսենի. Ռեւանդ. Ռեւանդսենի. Ըրեւանդ.]]
* [[Հայբուսակ/Ռ#2663. Ռեհան.|2663. Ռեհան.]]
* [[Հայբուսակ/Ռ#2664. – Ռեհան Առուի.|2664. – Ռեհան Առուի.]]
* [[Հայբուսակ/Ռ#2665. – Ռեհան Ջրի.|2665. – Ռեհան Ջրի.]]
* [[Հայբուսակ/Ռ#2666. – Ռեհան Սարի.|2666. – Ռեհան Սարի.]]
* [[Հայբուսակ/Ռ#2667. Ռետնի. Ռետին.|2667. Ռետնի. Ռետին.]]
* [[Հայբուսակ/Ռ#2668. Ռզիան. Ռազիան.|2668. Ռզիան. Ռազիան.]]
* [[Հայբուսակ/Ռ#Ռզիան Հոռմցի.|Ռզիան Հոռմցի.]]
* [[Հայբուսակ/Ռ#2669. Ռըժակռի.|2669. Ռըժակռի.]]
* [[Հայբուսակ/Ռ#2670. *Ռիպաս. Ռէվաճ.|2670. *Ռիպաս. Ռէվաճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ռ#2671. Ռոշնակ?|2671. Ռոշնակ?]]
* [[Հայբուսակ/Ռ#2672. Ռուզ.|2672. Ռուզ.]]
* [[Հայբուսակ/Ռ#2673. *Ռունաս.|2673. *Ռունաս.]]
* [[Հայբուսակ/Ռ#2674. Ռուփէն.|2674. Ռուփէն.]]
* [[Հայբուսակ/Ռ#2675. Ռուփէն Վայրի.|2675. Ռուփէն Վայրի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2676. Սաբեկ.|2676. Սաբեկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2677. Սագահում?|2677. Սագահում?]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2678. Սադար?|2678. Սադար?]]
* [[Հայբուսակ/Ս#*Սադիր.|*Սադիր.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2679. Սազապ. Սատապ. Սատաֆ խոտ.|2679. Սազապ. Սատապ. Սատաֆ խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#*Սաթառէն. Շէտառէճ.|*Սաթառէն. Շէտառէճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2680. Սալաթ.|2680. Սալաթ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2681. Սալաթ. Սալէթին կամ Սալաթա.|2681. Սալաթ. Սալէթին կամ Սալաթա.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2682. *Սալիկա.|2682. *Սալիկա.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2683. Սալոր. Սալորենի։|2683. Սալոր. Սալորենի։]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2684. Սակամունի.|2684. Սակամունի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2685. Սակուղաջուր?|2685. Սակուղաջուր?]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2686. Սահապի.|2686. Սահապի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2687. Սաղապ.|2687. Սաղապ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2688. Սաղէ-տակ.|2688. Սաղէ-տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2689. Սաղուզի?|2689. Սաղուզի?]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2690. *Սաճ.|2690. *Սաճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2691. *Սաճազնիա.|2691. *Սաճազնիա.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2692. Սամիթ.|2692. Սամիթ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2693. Հոռոմ Սամիթ.|2693. Հոռոմ Սամիթ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2694. Սամիր.|2694. Սամիր.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2695. Սամնտրուկ.|2695. Սամնտրուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2696 Սամուխ.|2696 Սամուխ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2697. Սամսար ծաղիկ.|2697. Սամսար ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2698. Սանամ.|2698. Սանամ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2699. *Սանամըքի.|2699. *Սանամըքի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2700. Սանդատ.|2700. Սանդատ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2701. Սանճատ?|2701. Սանճատ?]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2702. Սանտ.|2702. Սանտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2703. * Սանտալ։|2703. * Սանտալ։]]
* [[Հայբուսակ/Ս#* Սանտարաք.|* Սանտարաք.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2704. Սանտրուկ.|2704. Սանտրուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2705. Սապռ.|2705. Սապռ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2706. Սապտուկ. Սաւտուկ.|2706. Սապտուկ. Սաւտուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2707. *Սառաբին.|2707. *Սառաբին.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2708. Սառապիսեայ փայտ.|2708. Սառապիսեայ փայտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#* Սասալիոս.|* Սասալիոս.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2709. *Սատա.|2709. *Սատա.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2710. Սատանի Խիար?|2710. Սատանի Խիար?]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2711. Սատանի ծառ.|2711. Սատանի ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#Սատապ. Սատաֆ խոպ.|Սատապ. Սատաֆ խոպ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2712. *Սատէճ.|2712. *Սատէճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2713. * Սարախ.|2713. * Սարախ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2714. * Սարախս կամ Սէրախս.|2714. * Սարախս կամ Սէրախս.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2715. Սարածաղիկ.|2715. Սարածաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2716. Սարդ. Սարդենի.|2716. Սարդ. Սարդենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2717. Սարդոյ.|2717. Սարդոյ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2718. Սարի Խնձոր.|2718. Սարի Խնձոր.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2719. Սարկաղնի.|2719. Սարկաղնի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2720. Սարկաւի.|2720. Սարկաւի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2721. * Սարղանդ.|2721. * Սարղանդ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2722. * Սարմախ.|2722. * Սարմախ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2723. Սարոյ. Սարւէ.|2723. Սարոյ. Սարւէ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2724. Սարու ծաղիկ.|2724. Սարու ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2725. Սարուն?|2725. Սարուն?]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2726. Սարսենիկ.|2726. Սարսենիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2727. Սարտակ?|2727. Սարտակ?]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2728. * Սարքուլա|2728. * Սարքուլա]]
* [[Հայբուսակ/Ս#Սաւդուկ.|Սաւդուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2729. Սափառնիա.|2729. Սափառնիա.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2730. * Սաֆսաֆ.|2730. * Սաֆսաֆ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2731. Սաֆտաֆ.|2731. Սաֆտաֆ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2732. Սգռենի.|2732. Սգռենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2733. Սելեմուկ.|2733. Սելեմուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2734. Սեխ.|2734. Սեխ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2735. * Սեկուտ.|2735. * Սեկուտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2736. Սեպր.|2736. Սեպր.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2737. Սեռիկ.|2737. Սեռիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2738. Սերկեւիլ. Սերկեւլի.|2738. Սերկեւիլ. Սերկեւլի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2739. Սեւախրուկ.|2739. Սեւախրուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2740. Սեւատեսուկ.|2740. Սեւատեսուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2741. Սև գնտիկ. Սև հնտիկ. Սեւուկ հնտիկ.|2741. Սև գնտիկ. Սև հնտիկ. Սեւուկ հնտիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2742. Սեւեռ?|2742. Սեւեռ?]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2743. Սեւըսկի?|2743. Սեւըսկի?]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2744 Սեւուկ.|2744 Սեւուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2745. Սեւցխի.|2745. Սեւցխի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2746. Սզնի.|2746. Սզնի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2747. Սէզ.|2747. Սէզ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2748. Սէզ որդան.|2748. Սէզ որդան.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2749. Սիլսիլ.|2749. Սիլսիլ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2750. Սիճ.|2750. Սիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2751. Սին.|2751. Սին.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2752. Սինձ. Սնձենի.|2752. Սինձ. Սնձենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2753. – Սինձ.|2753. – Սինձ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#Սինատրուկ կամ Սինդրիկ|Սինատրուկ կամ Սինդրիկ]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2754. Սիպեղ կամ Սիվեղ.|2754. Սիպեղ կամ Սիվեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2755. Սիսամբար. Սուսամբար.|2755. Սիսամբար. Սուսամբար.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2756. Սիսարբաւղ.|2756. Սիսարբաւղ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2757. Սիսեռն.|2757. Սիսեռն.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2758. * Սիսղանի ծառ.|2758. * Սիսղանի ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2759. * Սիսպար։|2759. * Սիսպար։]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2760. Սիսռխոտ.|2760. Սիսռխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2761. Սիվիշկ.|2761. Սիվիշկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2762. Սիրալախուր.|2762. Սիրալախուր.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2763. Սիրի Սիրի.|2763. Սիրի Սիրի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2764. Սիրող.|2764. Սիրող.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2765. Սիրուն.|2765. Սիրուն.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2766. Սլփահատ?|2766. Սլփահատ?]]
* [[Հայբուսակ/Ս#Սխտոր.|Սխտոր.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2767. Սխտորուկ.|2767. Սխտորուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2768. *Սխօլ?|2768. *Սխօլ?]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2769. Սկեզօրի հեր կամ մազ.|2769. Սկեզօրի հեր կամ մազ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2770. Սկղավ.|2770. Սկղավ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2771. Օղանգն.|2771. Օղանգն.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2772. Սղոցի.|2772. Սղոցի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2773. Սղոցիկ.|2773. Սղոցիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2774. Սմաղ.|2774. Սմաղ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2775. Սմբուլ. Սմպուլ. Սնբուլ. Սմբուլ.|2775. Սմբուլ. Սմպուլ. Սնբուլ. Սմբուլ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2776. Սմբուկ.|2776. Սմբուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2777. *Սմիղակ.|2777. *Սմիղակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2778. Սմինդր. Սիմինդր.|2778. Սմինդր. Սիմինդր.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2779. Սմնակ.|2779. Սմնակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2780. Սմսըմ. Սմսմուկ.|2780. Սմսըմ. Սմսմուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2781. Սնգենի.|2781. Սնգենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2782. Սնգույրատակ.|2782. Սնգույրատակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2783. Սնգրուեղ.|2783. Սնգրուեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2784. Սնդրի տակ. Սնտրի.|2784. Սնդրի տակ. Սնտրի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2785. Սնդրուկ կամ Սինտրուկ.|2785. Սնդրուկ կամ Սինտրուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#Սնկենի.|Սնկենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2786. Սնովպար. Սինոպրի. Սոնոպար. Սնօպար. Սոնոպրի.|2786. Սնովպար. Սինոպրի. Սոնոպար. Սնօպար. Սոնոպրի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2787. Սնչիկ.|2787. Սնչիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2788. Սոլոպուր կամ Սոլոփուր.|2788. Սոլոպուր կամ Սոլոփուր.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2789. Սոխ.|2789. Սոխ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2790. Սոխամոսք?|2790. Սոխամոսք?]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2791. Սոխորմ.|2791. Սոխորմ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2792. Սոխուկ.|2792. Սոխուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#Սոճի.|Սոճի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2793. Սոնիճ. և Սև Սոնիճ.|2793. Սոնիճ. և Սև Սոնիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#Սոնոպրի.|Սոնոպրի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2794. Սոսեմ.|2794. Սոսեմ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2795. Սոսենիկ.|2795. Սոսենիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2796. Սոսուն կամ Սռսուն|2796. Սոսուն կամ Սռսուն]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2797. Սոսր?|2797. Սոսր?]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2798. Սորեկ.|2798. Սորեկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2799. Սորխուն.|2799. Սորխուն.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#Սորնջան. Սուլնջան.|Սորնջան. Սուլնջան.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2800. Սորնջան Սպիտակ.|2800. Սորնջան Սպիտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2801. Սորովիւ:|2801. Սորովիւ:]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2802. Սորուկ.|2802. Սորուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2803. Սամաղի.|2803. Սամաղի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2804-5. Սունկ կամ Սունգն.|2804-5. Սունկ կամ Սունգն.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2806. Սուս.|2806. Սուս.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2807. Սուսամ.|2807. Սուսամ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2808. Սուսամբար|2808. Սուսամբար]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2809. Սուսամրուկ.|2809. Սուսամրուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#Սուսոյ կամ Սուսի.|Սուսոյ կամ Սուսի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2810. Սուր.|2810. Սուր.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2811. *Սուրաղաuտանայ?|2811. *Սուրաղաuտանայ?]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2812. Սուրպուլ.|2812. Սուրպուլ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2813. Սոփիկ. կամ Սոֆիկ ծաղիկ.|2813. Սոփիկ. կամ Սոֆիկ ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2814. Սպանախ.|2814. Սպանախ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2815. Սպանդ.|2815. Սպանդ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2816. – Կոճատ Սպանդ:|2816. – Կոճատ Սպանդ:]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2817. Սպարակ. Սպորակ.|2817. Սպարակ. Սպորակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2818. Սպերուկ.|2818. Սպերուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2819. Սպին.|2819. Սպին.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2820-21. Սպիտակ Բանջար. Սպիտակուկ.|2820-21. Սպիտակ Բանջար. Սպիտակուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2822. Սպիտակ ծաղիկ.|2822. Սպիտակ ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2823. Սպիտակ փուշ.|2823. Սպիտակ փուշ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2824. Սպնդուկ. Սպնդուն.|2824. Սպնդուկ. Սպնդուն.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2825. *Սպստան. Զաստան.|2825. *Սպստան. Զաստան.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2826. Սպրամ.|2826. Սպրամ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2827. Սպօք?|2827. Սպօք?]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2828. Սսխի կամ Սսղի.|2828. Սսխի կամ Սսղի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2829. Սվրոխ. Սվրուկ.|2829. Սվրոխ. Սվրուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2830. Ստաշխն.|2830. Ստաշխն.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2831. Ստեպղին կամ Ստեփղին.|2831. Ստեպղին կամ Ստեփղին.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2832. – Ստեպղին Վայրի.|2832. – Ստեպղին Վայրի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2833. Ստեստ.|2833. Ստեստ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2834. Ստիւրակ.|2834. Ստիւրակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2835. Ստնկոզի?|2835. Ստնկոզի?]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2836. Ստորովենի?|2836. Ստորովենի?]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2837. Ստրոփողոն.|2837. Ստրոփողոն.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2838. Սրահեսի?|2838. Սրահեսի?]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2839. Սրափուշ.|2839. Սրափուշ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2840. Սրոյ հունդ.|2840. Սրոյ հունդ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2841. Սրուն?|2841. Սրուն?]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2842. Սրտկողնի.|2842. Սրտկողնի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2843. Սրտկոյ տակ.|2843. Սրտկոյ տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2844. Սրփան.|2844. Սրփան.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2845. *Սքինոս.|2845. *Սքինոս.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2846. Սքօռնօշ.|2846. Սքօռնօշ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2847. *Սօդ կամ Սօտ.|2847. *Սօդ կամ Սօտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2848. Սօս. Սօսի. Սուսի (1).|2848. Սօս. Սօսի. Սուսի (1).]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2849. Սօսամբ ծաղիկ.|2849. Սօսամբ ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2850. *Սօսան.|2850. *Սօսան.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2851. Սօսուն.|2851. Սօսուն.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2852. Սֆլար.|2852. Սֆլար.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2853. Վագենի.|2853. Վագենի.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2854. Վահշիժակ. Վահշիզակ.|2854. Վահշիժակ. Վահշիզակ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2855. Վաղանցուկ, Վաղենցիկ.|2855. Վաղանցուկ, Վաղենցիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2856. Վաղմեռուկ կամ Վաղամեռուկ.|2856. Վաղմեռուկ կամ Վաղամեռուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2857. Վաղուենիկ. Վաղենի. Վաղենակ.|2857. Վաղուենիկ. Վաղենի. Վաղենակ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2858. Վաղսամ.|2858. Վաղսամ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2859. Վաղվաղիկ.|2859. Վաղվաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2860. Վայրն?|2860. Վայրն?]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2861. Վան. Վանի Խէժ.|2861. Վան. Վանի Խէժ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#Վաշաղ.|Վաշաղ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#Վաշիժակ.|Վաշիժակ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2862. Վաշտ.|2862. Վաշտ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2863. Վաշտավառ.|2863. Վաշտավառ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2864. Վաշտեւորի որ և Վարդեւորի.|2864. Վաշտեւորի որ և Վարդեւորի.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2865. Վառվռուկ.|2865. Վառվռուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2866. Վասմա?|2866. Վասմա?]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2867. Վատանուիճ.|2867. Վատանուիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2868. վարազ?|2868. վարազ?]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2869. Վարահրամ.|2869. Վարահրամ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2870. Վարդ. Վարդենի.|2870. Վարդ. Վարդենի.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2871. – Վայրի Վարդ:|2871. – Վայրի Վարդ:]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2872. – Սուտ Վարդ.|2872. – Սուտ Վարդ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2873. – Իշու Վարդ.|2873. – Իշու Վարդ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2874. - Սարի Վարդ.|2874. - Սարի Վարդ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2875. – Ձռվարդ.|2875. – Ձռվարդ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2876. Վարդախնձոր.|2876. Վարդախնձոր.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2877. Վարդ-կակաջ.|2877. Վարդ-կակաջ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2878. Վարդապետի կանաչ.|2878. Վարդապետի կանաչ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2879. Վարդապետի Սաւզ.|2879. Վարդապետի Սաւզ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2880. Վարդապետիկ.|2880. Վարդապետիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2881. Վարդասարդ.|2881. Վարդասարդ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2882. Վարդենիկ.|2882. Վարդենիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2883. Վարդեւորի.|2883. Վարդեւորի.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2884. Վարընկենի.|2884. Վարընկենի.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2885. Վարճող կամ Վարճոխ. Վարժող.|2885. Վարճող կամ Վարճոխ. Վարժող.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2886. Վարշամակ.|2886. Վարշամակ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2887. Վարորնակ.|2887. Վարորնակ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2888. Վարունգ.|2888. Վարունգ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2889. – Վարունգ Վայրի.|2889. – Վարունգ Վայրի.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2890. *Վարս.|2890. *Վարս.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2891. Վարսակ.|2891. Վարսակ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2892. Վարսաման. Վարսամն.|2892. Վարսաման. Վարսամն.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2893. Վարսնակ խոտ.|2893. Վարսնակ խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2894. Վերբիծու մանանայ.|2894. Վերբիծու մանանայ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2895. Վերվերան.|2895. Վերվերան.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2896. Վիգն. Վինգն. Վիկ.|2896. Վիգն. Վինգն. Վիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2897. Վիճակ.|2897. Վիճակ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2898. Վիշապուկ|2898. Վիշապուկ]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2899. Վլան տերև?|2899. Վլան տերև?]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2900. Վլիտօն.|2900. Վլիտօն.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2901. Վուշ.|2901. Վուշ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2902. Վռշնիկ?|2902. Վռշնիկ?]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2903. Վռուչ.|2903. Վռուչ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2904. Վռօշ.|2904. Վռօշ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#Վրացի կոճ.|Վրացի կոճ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2905. Վրիպ.|2905. Վրիպ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2906. *Տալիհ.|2906. *Տալիհ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2907. Sալիճ.|2907. Sալիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2908. Տալիսայ?|2908. Տալիսայ?]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2909–10. Տալխ կամ Տալղ.|2909–10. Տալխ կամ Տալղ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2911. Sակ.|2911. Sակ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2912. Տակմուշտ.|2912. Տակմուշտ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2913. Տաղուկ.|2913. Տաղուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2914. Տապղնուկ.|2914. Տապղնուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2915. Տաճ.|2915. Տաճ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2916. * Տաճր։|2916. * Տաճր։]]
* [[Հայբուսակ/Տ#Տամբուլ.|Տամբուլ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2917. Տանդ.|2917. Տանդ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#Տանդռնեկ.|Տանդռնեկ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2918. Տանձ. Տանձենի.|2918. Տանձ. Տանձենի.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2919. Տանճէտ.|2919. Տանճէտ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2920. Տանն?|2920. Տանն?]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2921. Տանտիսենի.|2921. Տանտիսենի.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2922. Տաշպտակ?|2922. Տաշպտակ?]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2923. Տապաղափ?|2923. Տապաղափ?]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2924. Տապար?|2924. Տապար?]]
* [[Հայբուսակ/Տ#Տապղ.|Տապղ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2925. Տապղայ.|2925. Տապղայ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2926. Տապրիզատակ Շաքար.|2926. Տապրիզատակ Շաքար.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2927. Տառնջի.|2927. Տառնջի.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2928. *Տաստանպուեայ.|2928. *Տաստանպուեայ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2929. Տատաշ. Տատասկ.|2929. Տատաշ. Տատասկ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2930. Տատին.|2930. Տատին.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2931. Տատոսակ?|2931. Տատոսակ?]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2932. Տատրակ.|2932. Տատրակ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2933. Տարաթիթ!|2933. Տարաթիթ!]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2934. Տարասիս.|2934. Տարասիս.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2935. Տարգալի.|2935. Տարգալի.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2936. Sարդիք?|2936. Sարդիք?]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2937. Տարեկան.|2937. Տարեկան.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2938. Տարիղան?|2938. Տարիղան?]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2939. Տարկավան?|2939. Տարկավան?]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2940. Տարղոն. Տարխոն. Տարղուն.|2940. Տարղոն. Տարխոն. Տարղուն.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2941. Տարշաղուղ. Տարշկուկ.|2941. Տարշաղուղ. Տարշկուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#Տարունաճ.|Տարունաճ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2942. Տարտար.|2942. Տարտար.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2943. Տափափուշ.|2943. Տափափուշ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2944. Տաքդեղ.|2944. Տաքդեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2945. Տաք-կոճ.|2945. Տաք-կոճ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#Տեղտ.|Տեղտ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2946. Տերեւատ.|2946. Տերեւատ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2947. Տերեփուկ. Թերեփուկ.|2947. Տերեփուկ. Թերեփուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2948. Տեւ.|2948. Տեւ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2949. Տզկանեփատ. Տիզկանեփատ. Տիզկանփայտ.|2949. Տզկանեփատ. Տիզկանեփատ. Տիզկանփայտ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2950. Տզրկախոտ։ Տզրուկ խոտ,|2950. Տզրկախոտ։ Տզրուկ խոտ,]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2951. Տէրաղօթիկ.|2951. Տէրաղօթիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2952. Տէր-ողորմիկ.|2952. Տէր-ողորմիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2953. Տիկնակիւ.|2953. Տիկնակիւ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2954. Տիպխ. Տիպղ: Տապղ։|2954. Տիպխ. Տիպղ: Տապղ։]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2955. *Տիվտար.|2955. *Տիվտար.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2956. Տիտան?|2956. Տիտան?]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2957. Տից.|2957. Տից.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2958. Տլլակ.|2958. Տլլակ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2959. Տլվորուկ.|2959. Տլվորուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2960. Տլփա.|2960. Տլփա.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2961. Տխիլ. Տխլի.|2961. Տխիլ. Տխլի.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2962. Տխկի.|2962. Տխկի.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2963. Տխտիկուռ.|2963. Տխտիկուռ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2964. Տկափուշ.|2964. Տկափուշ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2965. Տկողին.|2965. Տկողին.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2966. Տղաբերուկ.|2966. Տղաբերուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2967. Տղայ ձգող.|2967. Տղայ ձգող.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2968. Տղտնկուլ.|2968. Տղտնկուլ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2969. Տղտորիկ.|2969. Տղտորիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2970. Տմնտաշ.|2970. Տմնտաշ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2971. Տնճերի կամ Տնզըրի.|2971. Տնճերի կամ Տնզըրի.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2972. Տոլ. Տոլի.|2972. Տոլ. Տոլի.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#Տողուն.|Տողուն.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2973. Տոմալ:|2973. Տոմալ:]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2974. * Տոմալան. Տոմպոլան.|2974. * Տոմալան. Տոմպոլան.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2975. Տոպ.|2975. Տոպ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2976. Տոռուպ.|2976. Տոռուպ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2977. Տոտոր. Տօտուր.|2977. Տոտոր. Տօտուր.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2978. Տոտրիճ. -|2978. Տոտրիճ. -]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2979. *Տորախ.|2979. *Տորախ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2980. Տորնուկ.|2980. Տորնուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2981. Տորոն կամ Տօրոն. Տորուն։|2981. Տորոն կամ Տօրոն. Տորուն։]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2982. Տորոն խոտ.|2982. Տորոն խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2983. Տուալայ?|2983. Տուալայ?]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2984. Տուաղլուք?|2984. Տուաղլուք?]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2985. *Տուխ. Տուխն.|2985. *Տուխ. Տուխն.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2986. Տուղու, Տողուն. Տուկօլ.|2986. Տուղու, Տողուն. Տուկօլ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2987. Տուղու կամ Տուղաս.|2987. Տուղու կամ Տուղաս.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2988. Տուղտ. Տեղտ.|2988. Տուղտ. Տեղտ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2989. – Տուղտ.|2989. – Տուղտ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#Տուղտնկուլ.|Տուղտնկուլ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2990. Տումտում.|2990. Տումտում.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2991. Տունկ.|2991. Տունկ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2992. Տուռ.|2992. Տուռ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2993. Տուռնի.|2993. Տուռնի.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2994. Տուրրա.|2994. Տուրրա.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2995. Տտզի.|2995. Տտզի.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2996. Տտնեղ.|2996. Տտնեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2997. Տտնիճ.|2997. Տտնիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2998. Տտուլիճ.|2998. Տտուլիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2999. Տրախտ.|2999. Տրախտ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#3000. Տրբենա.|3000. Տրբենա.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#3001. Տրիկոն.|3001. Տրիկոն.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#3002. Տրղօզան.|3002. Տրղօզան.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#3003. Sփիկ.|3003. Sփիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#3004. Տօնի Բանջար.|3004. Տօնի Բանջար.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#3005. Տouախ.|3005. Տouախ.]]
* [[Հայբուսակ/Ր#3006. *Րամաք. Րամեք. Ռամեք. Ըռահմաք.|3006. *Րամաք. Րամեք. Ռամեք. Ըռահմաք.]]
* [[Հայբուսակ/Ց#3007. Ցաբի.|3007. Ցաբի.]]
* [[Հայբուսակ/Ց#3008. Ցախ.|3008. Ցախ.]]
* [[Հայբուսակ/Ց#3009. – Ցախ.|3009. – Ցախ.]]
* [[Հայբուսակ/Ց#3010. – Ցախ. Եղէգն.|3010. – Ցախ. Եղէգն.]]
* [[Հայբուսակ/Ց#3011. – Երկնուց Ցախ?|3011. – Երկնուց Ցախ?]]
* [[Հայբուսակ/Ց#3012. Ցանխոտ.|3012. Ցանխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ց#3013. Ցանծաւոր.|3013. Ցանծաւոր.]]
* [[Հայբուսակ/Ց#3014. Ցարասի.|3014. Ցարասի.]]
* [[Հայբուսակ/Ց#3015. Ցաքի.|3015. Ցաքի.]]
* [[Հայբուսակ/Ց#3016. Ցեց.|3016. Ցեց.]]
* [[Հայբուսակ/Ց#3017. Ցընդվար.|3017. Ցընդվար.]]
* [[Հայբուսակ/Ց#3018. Ցըռպտկի.|3018. Ցըռպտկի.]]
* [[Հայբուսակ/Ց#3019. Ցինգ. Ցինկ.|3019. Ցինգ. Ցինկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ց#3020. Ցիրդ. Ցրդի. Ցրդնի. Ցրտենի.|3020. Ցիրդ. Ցրդի. Ցրդնի. Ցրտենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ց#3021. Ցխնի.|3021. Ցխնի.]]
* [[Հայբուսակ/Ց#3022. Ցմախ. Ցմախտակ.|3022. Ցմախ. Ցմախտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ց#3023. Ցախոտ.|3023. Ցախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ց#3024. Ցմամ.|3024. Ցմամ.]]
* [[Հայբուսակ/Ց#3025. Ցնծղի.|3025. Ցնծղի.]]
* [[Հայբուսակ/Ց#3026. Ցորեան.|3026. Ցորեան.]]
* [[Հայբուսակ/Ց#3027. Ցորենուկ, Ցորնուկ.|3027. Ցորենուկ, Ցորնուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ց#3028. Ցուպ.|3028. Ցուպ.]]
* [[Հայբուսակ/Ց#3029. Ցրվարդ. (Թերեւս լաւագոյն Ցառվարդ).|3029. Ցրվարդ. (Թերեւս լաւագոյն Ցառվարդ).]]
* [[Հայբուսակ/Ց#3030. Ցրտկենի. Ցրտնի.|3030. Ցրտկենի. Ցրտնի.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#Փաթեխ։|Փաթեխ։]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3031. Փաթփաթուկ.|3031. Փաթփաթուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3032. Փալախոտ.|3032. Փալախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3033. *Փալանտուզ?|3033. *Փալանտուզ?]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3034. *Փաղանգամուշկ. Փարանձամուշկ. Փալանճմուշկ. արաբ.|3034. *Փաղանգամուշկ. Փարանձամուշկ. Փալանճմուշկ. արաբ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3035. Փայլասենի.|3035. Փայլասենի.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3036. Փայլկտուկ.|3036. Փայլկտուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3037. Փայտիչ.|3037. Փայտիչ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3038. *Փանճանկուշտ|3038. *Փանճանկուշտ]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3039. Փապռ.|3039. Փապռ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3040. Փառայ.|3040. Փառայ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3041. Փառեղ.|3041. Փառեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3042. Փառինջ կամ Փարինջ:|3042. Փառինջ կամ Փարինջ:]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3043. Փառփառ, Փարփար.|3043. Փառփառ, Փարփար.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3044. Փարախոտ.|3044. Փարախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#* Փարասիոն. Ֆարասիօն.|* Փարասիոն. Ֆարասիօն.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3045. Փարչուկ.|3045. Փարչուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3046. Փարփարայր|3046. Փարփարայր]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3047. Փարփարնայ.|3047. Փարփարնայ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3048. Փացի.|3048. Փացի.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3049. Փափղեմն.|3049. Փափղեմն.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3050. Փեգենա.|3050. Փեգենա.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3051. Փեժատ.|3051. Փեժատ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3052. Փենակ.|3052. Փենակ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3053. Փենայ. Փենատակ։|3053. Փենայ. Փենատակ։]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3054. Փենունայ.|3054. Փենունայ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3055. Փերփեր. Փերֆերան.|3055. Փերփեր. Փերֆերան.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3056. ՓԷշփէշուկ.|3056. ՓԷշփէշուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3057. Փըլօշ.|3057. Փըլօշ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3058. Փիթրախ. Բդրաղ։|3058. Փիթրախ. Բդրաղ։]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3059. Փիթրիզայ.|3059. Փիթրիզայ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3060. Փիլունց.|3060. Փիլունց.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3061. Փիճի.|3061. Փիճի.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3062. Գետնի Փիճի որ և Գետնի Սոնովպար.|3062. Գետնի Փիճի որ և Գետնի Սոնովպար.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#Փիճոյ պտուղ.|Փիճոյ պտուղ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3063. Փիճխ.|3063. Փիճխ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#Փիննա|Փիննա]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3064. Փինչող.|3064. Փինչող.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3065. Փիոնիա.|3065. Փիոնիա.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3066 – Փիչխ.|3066 – Փիչխ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3067. Փիփեռթ.|3067. Փիփեռթ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3068. Փղի ականջ.|3068. Փղի ականջ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3069. Փղինջք. Փղնջքի.|3069. Փղինջք. Փղնջքի.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#* Փղոմոս.|* Փղոմոս.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3070. Փնդի.|3070. Փնդի.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3071. Փնկա. Փնգա. Փնկի|3071. Փնկա. Փնգա. Փնկի]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3072. Փնջակոկոռ.|3072. Փնջակոկոռ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3073. Փնջնի ծաղիկ.|3073. Փնջնի ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3074. Փշալ.|3074. Փշալ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3075. Փշակաղնի.|3075. Փշակաղնի.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3076. Փշատ, Փշատի. Փշատենի.|3076. Փշատ, Փշատի. Փշատենի.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3077. Փշաքեղ. Փշրաքեղ. Փշագեղ.|3077. Փշաքեղ. Փշրաքեղ. Փշագեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3078. Փշփշուկ կամ Փշփշուկ.|3078. Փշփշուկ կամ Փշփշուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3079. Փոթոթ.|3079. Փոթոթ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3080. Փոթորնի.|3080. Փոթորնի.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3081. Փոկուռի.|3081. Փոկուռի.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3082. Փողփետնի.|3082. Փողփետնի.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3083. Փու. Ֆու.|3083. Փու. Ֆու.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3084. Փուղր.|3084. Փուղր.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3085. – Կաթնփուղրի.|3085. – Կաթնփուղրի.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3086. Փուշ Դաղձ.|3086. Փուշ Դաղձ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3087–88. Փուշ-թուզ և Փուշ-խնձոր.|3087–88. Փուշ-թուզ և Փուշ-խնձոր.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3089. Փուստա?|3089. Փուստա?]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3090. Փուրխ.|3090. Փուրխ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3091. Փուրչուլուխ.|3091. Փուրչուլուխ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3092. Փուրփուզնա.|3092. Փուրփուզնա.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3093. Փուփլէ.|3093. Փուփլէ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3094. Փուքնի.|3094. Փուքնի.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3095. Փոքի։|3095. Փոքի։]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3096. Փչեչ.|3096. Փչեչ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3097. Փռանկի փուշ:|3097. Փռանկի փուշ:]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3098. Փռենի.|3098. Փռենի.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3099. Փռնդադ.|3099. Փռնդադ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3100–1։ Փռինջնակ. Փռանկաշտի. Փռնջկակշտի.|3100–1։ Փռինջնակ. Փռանկաշտի. Փռնջկակշտի.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3102. Փունջուկ կամ Փռնչակ.|3102. Փունջուկ կամ Փռնչակ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3103. Փռշնի ծառ.|3103. Փռշնի ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3104. * Փսենաս.|3104. * Փսենաս.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3105. Փսիկ.|3105. Փսիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3106. Փստվստուկ կամ Փսփսուկ.|3106. Փստվստուկ կամ Փսփսուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3107. Փստուղ.|3107. Փստուղ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3108. Փտեղի կամ Փտեղեայ ծառ.|3108. Փտեղի կամ Փտեղեայ ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3109–11. Փտոռ. Փտուռ. Փթութ.|3109–11. Փտոռ. Փտուռ. Փթութ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3112. Փրեմի կամ Փրենի տակ.|3112. Փրեմի կամ Փրենի տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3113. Փրերուկ կամ Փրփրուկ.|3113. Փրերուկ կամ Փրփրուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3114. Փրչկլի.|3114. Փրչկլի.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3115–16. Փրփրեմ. Փերփեր. Փրփրերան.|3115–16. Փրփրեմ. Փերփեր. Փրփրերան.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3117. Փրփրիկ.|3117. Փրփրիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3118. Փրփրիճակ։ Փրփրիչ.|3118. Փրփրիճակ։ Փրփրիչ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3119. Փրփրուկ.|3119. Փրփրուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3120. Քաբարա?|3120. Քաբարա?]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3121. Քալանդաշի կամ Քանդալաշի ծառ.|3121. Քալանդաշի կամ Քանդալաշի ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3122. Քակընջի տակ։|3122. Քակընջի տակ։]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3123. Քահանայատակ.|3123. Քահանայատակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3124. Քահանայի պտուղ.|3124. Քահանայի պտուղ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3125. *Քաղբան.|3125. *Քաղբան.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3126. Քաղկու!|3126. Քաղկու!]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3127. Քաղմն.|3127. Քաղմն.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3128. Քաղցրահարուխ.|3128. Քաղցրահարուխ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3129. Քաղցր Հունդ. – Անիսոնն է:|3129. Քաղցր Հունդ. – Անիսոնն է:]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3130. *Քամազ:|3130. *Քամազ:]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3131. *Քամահ.|3131. *Քամահ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3132. Քամէխոտ.|3132. Քամէխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3133. Քամունի.|3133. Քամունի.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3134. Քանկարզաս.|3134. Քանկարզաս.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3138. Քանտան կամ Քանտանա.|3138. Քանտան կամ Քանտանա.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3136. *Քաշիմ. Քաշմ.|3136. *Քաշիմ. Քաշմ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3137. Քաշտակ.|3137. Քաշտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3138. * Քապապա.|3138. * Քապապա.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3139. Քաղարա. Քապրենի.|3139. Քաղարա. Քապրենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3140. Քապողակ կամ Քակողակ.|3140. Քապողակ կամ Քակողակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3141. Քապողկրինակ. Քապողկրտակ,|3141. Քապողկրինակ. Քապողկրտակ,]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3142. Քապրխոտ։|3142. Քապրխոտ։]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3143. Քապրցախ.|3143. Քապրցախ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3144. Քաջբեր.|3144. Քաջբեր.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3145. Քաջի ըղունգ?|3145. Քաջի ըղունգ?]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3146. Քաջվարդ.|3146. Քաջվարդ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3147. Քառ.|3147. Քառ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3148. Քարամուխ?|3148. Քարամուխ?]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3149. * Քասնի.|3149. * Քասնի.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3150. Քասպ.|3150. Քասպ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3151. Քատոր կամ Քատուր?|3151. Քատոր կամ Քատուր?]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3152. Քարաժանգ կամ Քարի արիւն.|3152. Քարաժանգ կամ Քարի արիւն.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3153. Քարախունկ.|3153. Քարախունկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3154. Քարահունդ.|3154. Քարահունդ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3155. Քարաննուխ.|3155. Քարաննուխ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3156. Քարասերմիկ.|3156. Քարասերմիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3157. Քարացունծ.|3157. Քարացունծ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3158. Քարաւէ. Քարուէ. Քարաւիա.|3158. Քարաւէ. Քարուէ. Քարաւիա.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3159. Քարաւէ կամ Քարաւիա. Հոռմցի.|3159. Քարաւէ կամ Քարաւիա. Հոռմցի.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3160. * Քարաւս. Քէրէֆս.|3160. * Քարաւս. Քէրէֆս.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3161. Քարափառփառ.|3161. Քարափառփառ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3162. Քարափի Քոչոր.|3162. Քարափի Քոչոր.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3163. Քարաքոս.|3163. Քարաքոս.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3164. Քարբեկ.|3164. Քարբեկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3165. Քարի Բանջար.|3165. Քարի Բանջար.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3166. Քարիգունի? ծաղիկ։|3166. Քարիգունի? ծաղիկ։]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3167. Քարիժանգ։|3167. Քարիժանգ։]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3168. Քարխնծորի.|3168. Քարխնծորի.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3169. Քարխոտ.|3169. Քարխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3170. Քարկծեղ կամ Քարծկեղ.|3170. Քարկծեղ կամ Քարծկեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3171. ՔարկողՃ։|3171. ՔարկողՃ։]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3172. Քարհացի։|3172. Քարհացի։]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3173. Քարձանձն. Քարաձանձ. Քարաձանձր.|3173. Քարձանձն. Քարաձանձ. Քարաձանձր.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3174. Քարճին. Քարջին. Քարջենի.|3174. Քարճին. Քարջին. Քարջենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3175. Քարճլավարդ.|3175. Քարճլավարդ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3176. * Քառնապ-|3176. * Քառնապ-]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3177. Քարնշի.|3177. Քարնշի.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3178. Քարղնշուշ.|3178. Քարղնշուշ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3179. Քարքրուկ.|3179. Քարքրուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3180. Քաջուր Վարդ։|3180. Քաջուր Վարդ։]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3181. Քաքանաջ. Քաքնիջի. Քակոնիճ. Քանքանաճ. Քաքունիճ.|3181. Քաքանաջ. Քաքնիջի. Քակոնիճ. Քանքանաճ. Քաքունիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3182. Քաջուր։|3182. Քաջուր։]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3183. Քեալ մար?.|3183. Քեալ մար?.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3184. Քեխ.|3184. Քեխ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3185. Քեղ։|3185. Քեղ։]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3186. Քեղաքարով.|3186. Քեղաքարով.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3187: Քեղասերմ.|3187: Քեղասերմ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3188. Քերքէշ. Բաչխտակն է. տես զայս:|3188. Քերքէշ. Բաչխտակն է. տես զայս:]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3189. Բեքերթ. Քերքերթ.|3189. Բեքերթ. Քերքերթ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3190. Քոչմատ։|3190. Քոչմատ։]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3191. Քթան.|3191. Քթան.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3192 *Քթիրա.|3192 *Քթիրա.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3193. Քիզ - Բիզիզ.|3193. Քիզ - Բիզիզ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3194. Քիմ. Քիմէ?|3194. Քիմ. Քիմէ?]]
* [[Հայբուսակ/Ք#219 5. Քիմիա ծաղիկ -|219 5. Քիմիա ծաղիկ -]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3196. Քիսամն.|3196. Քիսամն.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3197. Քիքիզ։|3197. Քիքիզ։]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3198. Քլիվերտի:|3198. Քլիվերտի:]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3199. Քնարենի։|3199. Քնարենի։]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3200. Քնարակ|3200. Քնարակ]]
{{Սյուն ավարտ}}</text>
      <sha1>1dctsifse9iqdqs2jxi8p5400i4bkjo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>397328</id>
      <parentid>397327</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T11:43:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emptyfear</username>
        <id>547</id>
      </contributor>
      <origin>397328</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="276130" sha1="mab2vqxuhfhgpc43uz90sper3dnpum9" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title = Հայբուսակ
|author = Ղևոնդ Ալիշան
|previous = 
|next = }}

&lt;big&gt;
&lt;center&gt;
'''Հաբուսակի բույսերի այբբենական էջեր՝'''

[[Հայբուսակ/Ա|Ա]] • [[Հայբուսակ/Բ|Բ]] • [[Հայբուսակ/Գ|Գ]] • [[Հայբուսակ/Դ|Դ]] • [[Հայբուսակ/Ե|Ե]] • [[Հայբուսակ/Զ|Զ]] • [[Հայբուսակ/Է|Է]] • [[Հայբուսակ/Ը|Ը]] • [[Հայբուսակ/Թ|Թ]] • [[Հայբուսակ/Ժ|Ժ]] • [[Հայբուսակ/Ի|Ի]] • [[Հայբուսակ/Լ|Լ]] • [[Հայբուսակ/Խ|Խ]] • [[Հայբուսակ/Ծ|Ծ]] • [[Հայբուսակ/Կ|Կ]] • [[Հայբուսակ/Հ|Հ]] • [[Հայբուսակ/Ձ|Ձ]] • [[Հայբուսակ/Ղ|Ղ]] • [[Հայբուսակ/Ճ|Ճ]] • [[Հայբուսակ/Մ|Մ]] • [[Հայբուսակ/Յ|Յ]] • [[Հայբուսակ/Ն|Ն]] • [[Հայբուսակ/Շ|Շ]] • [[Հայբուսակ/Ո|Ո]] • [[Հայբուսակ/Չ|Չ]] • [[Հայբուսակ/Պ|Պ]] • [[Հայբուսակ/Ջ|Ջ]] • [[Հայբուսակ/Ռ|Ռ]] • [[Հայբուսակ/Ս|Ս]] • [[Հայբուսակ/Վ|Վ]] • [[Հայբուսակ/Տ|Տ]] • [[Հայբուսակ/Ր|Ր]] • [[Հայբուսակ/Ց|Ց]] •  [[Հայբուսակ/Փ|Փ]] • [[Հայբուսակ/Ք|Ք]]
&lt;/center&gt;
&lt;/big&gt;

== Այբբենական ցանկ ==
{{սյուն|3}}
* [[Հայբուսակ/Ա#1. *Աալուսան կամ Այալուսան.|1. *Աալուսան կամ Այալուսան.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#2. *Աբարբիոն.|2. *Աբարբիոն.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#3. Աբեղախոտ.|3. Աբեղախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#4. Ագարակի խոտ.|4. Ագարակի խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#5. Ագռաւի թուր.|5. Ագռաւի թուր.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#6. Ագռաւի ծաղիկ.|6. Ագռաւի ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#7. Ագռաւի ճանկ կամ Ագռաւի ոտք.|7. Ագռաւի ճանկ կամ Ագռաւի ոտք.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#8. Ազազու.|8. Ազազու.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#9. Ազատ.|9. Ազատ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#10. *Ազատդրախտ.|10. *Ազատդրախտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#11. Ազատքեղ.|11. Ազատքեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#12. *Ազարիղի.|12. *Ազարիղի.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#13. *Ազարիոն.|13. *Ազարիոն.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#14. Ազոխ.|14. Ազոխ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#15. Ազոխ վայրի.|15. Ազոխ վայրի.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#16. *Աթխար.|16. *Աթխար.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#17. Աժրի.|17. Աժրի.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#18. Ալաժարի կամ Ալաժահրի.|18. Ալաժարի կամ Ալաժահրի.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#19. Ալանկիտակ.|19. Ալանկիտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#20. *Ալատնի.|20. *Ալատնի.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#21. Ալի.|21. Ալի.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#22. Ալոճի.|22. Ալոճի.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#23. Ալուճ.|23. Ալուճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#24. Ալոչա կամ Ալուչա.|24. Ալոչա կամ Ալուչա.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#25. Ալոց.|25. Ալոց.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#26. Ալու.|26. Ալու.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#27. *Ալպուճ.|27. *Ալպուճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#28. *Ախախիա կամ Աղաղիա.|28. *Ախախիա կամ Աղաղիա.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#29. *Ախինոս.|29. *Ախինոս.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#30. *Ախիոն.|30. *Ախիոն.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#31. Ախլախնձոր.|31. Ախլախնձոր.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#32. *Ախլսաչ.|32. *Ախլսաչ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#33. *Ախհաւան.|33. *Ախհաւան.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#34. *Ախունա.|34. *Ախունա.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#35. Ախրիզան.|35. Ախրիզան.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#36. Ածար կամ Այծար կամ Այծառ.|36. Ածար կամ Այծար կամ Այծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#37. Ածիկ.|37. Ածիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#38. Ականդուկ.|38. Ականդուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#39. Ականջախոտ.|39. Ականջախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#40. Ականջուկ.|40. Ականջուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#41. Ակար. Ակարոն. Ակիր.|41. Ակար. Ակարոն. Ակիր.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#42. Ակիրի պտուղ.|42. Ակիրի պտուղ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#43. Ակռվուկ.|43. Ակռվուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#44. *Ակրկարհա.|44. *Ակրկարհա.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#45. Ակնեւտուկ.|45. Ակնեւտուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#46. Ակքան կամ Եկքան.|46. Ակքան կամ Եկքան.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#47. Ակօսախոտ.|47. Ակօսախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#48. Աղաբղբուկ.|48. Աղաբղբուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#49. Աղալուճի.|49. Աղալուճի.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#*Աղաղիա.|*Աղաղիա.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#*Աղարիկոն կամ Ախարիկոն.|*Աղարիկոն կամ Ախարիկոն.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#50. Աղաւնարօտ. Աղվանարօտ. Աղուենարօտ. Աղաւնեկ. Աղաւնիճ.|50. Աղաւնարօտ. Աղվանարօտ. Աղուենարօտ. Աղաւնեկ. Աղաւնիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#51. Աղվնու ծիրտ.|51. Աղվնու ծիրտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#52. Աղբաղբուկ.|52. Աղբաղբուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#53. Աղբերաց արիւն.|53. Աղբերաց արիւն.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#54. Աղեկատիկ.|54. Աղեկատիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#55. Աղթապաստ.|55. Աղթապաստ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#56. *Աղթեկ.|56. *Աղթեկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#57. Աղիճ.|57. Աղիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#Աղինճ|Աղինճ]]
* [[Հայբուսակ/Ա#58. Աղճկտակ. Աղճտակ. Աղճկտան. Աղճկուտատ. Աղջիկտակ. Աղջկուտակ.|58. Աղճկտակ. Աղճտակ. Աղճկտան. Աղճկուտատ. Աղջիկտակ. Աղջկուտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#59. Աղուաշբանկ կամ Աղուէշբանկ.|59. Աղուաշբանկ կամ Աղուէշբանկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#60. Աղուէսիկ.|60. Աղուէսիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#61. Աղուէս–խրտուկ.|61. Աղուէս–խրտուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#62. Աղուէuու Խաղող.|62. Աղուէuու Խաղող.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#63. Աղուէսու-Ձուք.|63. Աղուէսու-Ձուք.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#64. Աղուէսու Սուսեր.|64. Աղուէսու Սուսեր.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#65. Աղուիճակ.|65. Աղուիճակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#66. Աղուիսակ.|66. Աղուիսակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#67. Աղուորիկ.|67. Աղուորիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#68. *Աղսուս.|68. *Աղսուս.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#69. Աղպաշար.|69. Աղպաշար.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#70. Աղպատ.|70. Աղպատ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#71. Աղտաղտուկ.|71. Աղտաղտուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#72. Աղտոր.|72. Աղտոր.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#73. Աղքատի ժախ.|73. Աղքատի ժախ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#74. Աճալ.|74. Աճալ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#75. Աճաս կամ Աճազ.|75. Աճաս կամ Աճազ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#76. Աճանկէր.|76. Աճանկէր.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#77. Աճուր կամ Աճուռ կամ Հաճուր.|77. Աճուր կամ Աճուռ կամ Հաճուր.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#78. Ամանկոտրիկ.|78. Ամանկոտրիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#79. Ամաւ. Ամաւենի.|79. Ամաւ. Ամաւենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#80. Ամբասիկ.|80. Ամբասիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#81. Ամիճ.|81. Ամիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#82. Ամիշ.|82. Ամիշ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#83. Ամիր-իշխան կամ Ամիրաշխամ.|83. Ամիր-իշխան կամ Ամիրաշխամ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#84. *Ամլաճ.|84. *Ամլաճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#85. *Ամվաճ.|85. *Ամվաճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#86. *Ամրուսիա.|86. *Ամրուսիա.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#87. *Այաւզնուէ.|87. *Այաւզնուէ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#88. Այգէպրաս.|88. Այգէպրաս.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#89. Այգոյ գայլ.|89. Այգոյ գայլ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#Այգոյ ծաղիկ.|Այգոյ ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#90. Այգու մատնի.|90. Այգու մատնի.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#91. Այծակն.|91. Այծակն.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#Այծառ.|Այծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#92. Այծու մօրուք կամ Այծամօրուք.|92. Այծու մօրուք կամ Այծամօրուք.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#93. Այծպտուկ.|93. Այծպտուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#94. Այծտոտիկ.|94. Այծտոտիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#95. Անալութ.|95. Անալութ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#96. Անանուխ. Անուխ. Անանեխ.|96. Անանուխ. Անուխ. Անանեխ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#97. Հոռոմ Աննուխ.|97. Հոռոմ Աննուխ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#98. Սարի Աննուխ.|98. Սարի Աննուխ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#99. *Անապ.|99. *Անապ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#Անասբօսան.|Անասբօսան.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#100. Անգուժատ.|100. Անգուժատ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#101. Անգուտան.|101. Անգուտան.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#102. *Անդարիոն.|102. *Անդարիոն.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#103. *Անեմոն.|103. *Անեմոն.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#104. Անթառամ.|104. Անթառամ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#105. Իշու Անթառամ.|105. Իշու Անթառամ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#106. Անթեմ.|106. Անթեմ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#107. Անիար.|107. Անիար.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#108. Անիծած ծաղիկ.|108. Անիծած ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#109. Անիսոն.|109. Անիսոն.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#Անկիտան.|Անկիտան.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#110. Անձիանի ծառ.|110. Անձիանի ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#111. Անձխոտ.|111. Անձխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#112. Անձրութ կամ Անզրուտ.|112. Անձրութ կամ Անզրուտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#113. Անղարա.|113. Անղարա.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#114. Անղուն.|114. Անղուն.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#115. *Անճարա կամ Անճորա.|115. *Անճարա կամ Անճորա.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#116. Անճարակ.|116. Անճարակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#117. Անճիտա. Անճիտան.|117. Անճիտա. Անճիտան.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#118. Անճիտան.|118. Անճիտան.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#119. *Անճիրիտամ.|119. *Անճիրիտամ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#* Անճորա.|* Անճորա.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#120. Անճորան.|120. Անճորան.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#121. *Անճուհ.|121. *Անճուհ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#122. *Անճուպար.|122. *Անճուպար.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#123. Անմեռուկ.|123. Անմեռուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#124. Անտախ.|124. Անտախ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#125. *Անտուզ.|125. *Անտուզ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#126. Աշարայ.|126. Աշարայ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#127. *Աշխէն.|127. *Աշխէն.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#128. Աշմունիսայ?|128. Աշմունիսայ?]]
* [[Հայբուսակ/Ա#129. Աշմուշայ.|129. Աշմուշայ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#130. Աշնապ.|130. Աշնապ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#131. Աշնապաշար.|131. Աշնապաշար.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#132. Աշորայ.|132. Աշորայ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#133. Աշորախոտ.|133. Աշորախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#134. Աշորուկ.|134. Աշորուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#135. Աշտիպ.|135. Աշտիպ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#136. Աչխընթին.|136. Աչխընթին.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#137–8. Աչքծաղիկ.|137–8. Աչքծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#139. Աչքափուճ.|139. Աչքափուճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#Ապանոս.|Ապանոս.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#140. Ապիկու խոտ.|140. Ապիկու խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#141. Ապկաւ.|141. Ապկաւ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#142. *Ապուզան.|142. *Ապուզան.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#143. *Ապրանճ.|143. *Ապրանճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#144. Ապրիմ հունտով.|144. Ապրիմ հունտով.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#145. Ապրիմ ճորով.|145. Ապրիմ ճորով.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#146. Ապրիմ մեռնիմ կամ Ապրիմ չապրիմ.|146. Ապրիմ մեռնիմ կամ Ապրիմ չապրիմ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#147. Ապրիվի?.|147. Ապրիվի?.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#148. Ապրշումի ծառ.|148. Ապրշումի ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#149. Ապրուր.|149. Ապրուր.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#150. Ապրսամ կամ Ապրսադ.|150. Ապրսամ կամ Ապրսադ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#151. Առաքեալ.|151. Առաքեալ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#152. Առիւծախոտ.|152. Առիւծախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#153. Առիւծմորենի.|153. Առիւծմորենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#154. Առկայծ.|154. Առկայծ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#155. Առնուկ.|155. Առնուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#156. Առուակարոս.|156. Առուակարոս.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#157. Առուեղ.|157. Առուեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#158-9. Առուոյտ.|158-9. Առուոյտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#160. Իշառուոյտ.|160. Իշառուոյտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#161. Եղան Առուոյտ.|161. Եղան Առուոյտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#162. Առսան?|162. Առսան?]]
* [[Հայբուսակ/Ա#163. Ասիկ.|163. Ասիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#164. Ասլանճ.|164. Ասլանճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#165. *Ասխիս?.|165. *Ասխիս?.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#166. Ասղուկ կամ Ասեղուկ.|166. Ասղուկ կամ Ասեղուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#167. Ասմաղուն կամ Ասմաճուն.|167. Ասմաղուն կամ Ասմաճուն.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#168. Ասորեկ.|168. Ասորեկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#169. Ասուիկ.|169. Ասուիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#170. *Ասպաղօլ կամ Ասպայուլ.|170. *Ասպաղօլ կամ Ասպայուլ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#171. Ասպանակ.|171. Ասպանակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#172. Ասպանտ?.|172. Ասպանտ?.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#173. Ասպաստ.|173. Ասպաստ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#174. Ասպուզան.|174. Ասպուզան.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#175. Ասպուզանուկ.|175. Ասպուզանուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#176. Ասպուր. Ասպուրակ. Ասպուռ, Ասփուր.|176. Ասպուր. Ասպուրակ. Ասպուռ, Ասփուր.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#177. *Ասպուրակ.|177. *Ասպուրակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#178. *Աստախօտոս.|178. *Աստախօտոս.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#179. Աստեղած.|179. Աստեղած.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#180. Աստղիկ.|180. Աստղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#181. Աստեղունք.|181. Աստեղունք.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#182. Աստղափուշ.|182. Աստղափուշ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#183. Ասրունճ.|183. Ասրունճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#184. Ատաբոխի.|184. Ատաբոխի.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#185. Ատմատ.|185. Ատմատ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#186. Ատոլ.|186. Ատոլ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#187. *Ատրագոյն.|187. *Ատրագոյն.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#188. Ատրուք ատրաք?.|188. Ատրուք ատրաք?.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#189. Արած.|189. Արած.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#190. Արանդ.|190. Արանդ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#191. Արանդուպարանդ կամ Արիտպարիտ.|191. Արանդուպարանդ կամ Արիտպարիտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#192. Արանց ծաղիկ.|192. Արանց ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#193. Արապլէզ.|193. Արապլէզ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#194. Արգանդաց ծաղիկ.|194. Արգանդաց ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#195. Արդղիկ.|195. Արդղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#196. Արդուխա.|196. Արդուխա.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#197. Արեան խոտ.|197. Արեան խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#198. Արեգական ծաղիկ.|198. Արեգական ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#199. Արեգական մայր.|199. Արեգական մայր.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#200. Արենիճ.|200. Արենիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#201. Արեւադէմ.|201. Արեւադէմ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#202. Արեւաբաց.|202. Արեւաբաց.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#203. Արեւածագ.|203. Արեւածագ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#204. Արեւածաղիկ.|204. Արեւածաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#205. Արեւպաշ.|205. Արեւպաշ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#206. Արեւքուրիկ.|206. Արեւքուրիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#207-8. Արինճ. Արիճ.|207-8. Արինճ. Արիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#209. *Արիովթ.|209. *Արիովթ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#210. Արիւնակուլ?|210. Արիւնակուլ?]]
* [[Հայբուսակ/Ա#211. Արիւնշղփի.|211. Արիւնշղփի.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#212. Արծին.|212. Արծին.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#213. Արծուաճանկ կամ Արծուոյ ճանկ.|213. Արծուաճանկ կամ Արծուոյ ճանկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#214. Արծուոց Մոշի.|214. Արծուոց Մոշի.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#215. Արծպայ.|215. Արծպայ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#216. Արկած?.|216. Արկած?.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#217. Արճիճուկ կամ Արճճուկ.|217. Արճիճուկ կամ Արճճուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#218. Արճճուկ գետնի.|218. Արճճուկ գետնի.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#219. Արճուան.|219. Արճուան.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#220. Արմ.|220. Արմ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#221. Արմաւենի.|221. Արմաւենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#222. *Արմինան.|222. *Արմինան.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#223. Արշատ.|223. Արշատ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#224. Արուանտակ?.|224. Արուանտակ?.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#225. Արուսիկ.|225. Արուսիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#226. Արջախստոր.|226. Արջախստոր.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#227. Արջնդեղ.|227. Արջնդեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#228. Արջու ականջ.|228. Արջու ականջ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#229. Արջու աչք.|229. Արջու աչք.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#230. Արջընգոյզ. Արջու Ընգոյզ.|230. Արջընգոյզ. Արջու Ընգոյզ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#231. Արջի հատ.|231. Արջի հատ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#232. Արջխնդեղնի.|232. Արջխնդեղնի.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#233. Արջմրջմի.|233. Արջմրջմի.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#234. Արջնի.|234. Արջնի.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#235. Արջու խաղող.|235. Արջու խաղող.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#236. Արջտակ. Արջատակ.|236. Արջտակ. Արջատակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#237. Արջփիլունց.|237. Արջփիլունց.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#238. Արտախոյր կամ Արտախուր Խաւարտ.|238. Արտախոյր կամ Արտախուր Խաւարտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#239. Արտիճ.|239. Արտիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#240. Արտիճուկ.|240. Արտիճուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#241. Արտուճ.|241. Արտուճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#242. Արքակաղին. Արքակաղնի.|242. Արքակաղին. Արքակաղնի.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#243. Արքայածաղիկ.|243. Արքայածաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#244. Արքայամոր.|244. Արքայամոր.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#245. Արքայեակ. Արքայիկ.|245. Արքայեակ. Արքայիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#246. Արքայորդի?|246. Արքայորդի?]]
* [[Հայբուսակ/Ա#247. Արօսախոտ.|247. Արօսախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#248. Արօսի.|248. Արօսի.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#249. Աւգեր ծաղիկ.|249. Աւգեր ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#250. Աւելախոտ.|250. Աւելախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#251. Աւելուկ.|251. Աւելուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#252. Էգ Աւելուկ.|252. Էգ Աւելուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#253. Աւելկի Ծաղիկ.|253. Աւելկի Ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#254. Աւելտկուկ.|254. Աւելտկուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#255. Աւելի պիպիլ.|255. Աւելի պիպիլ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#256. *Աւենիա?|256. *Աւենիա?]]
* [[Հայբուսակ/Ա#257. Աւետիկ. Ավետիք.|257. Աւետիկ. Ավետիք.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#258. Աւիւն.|258. Աւիւն.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#259. Աւճոր.|259. Աւճոր.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#260. *Ափարբիոն կամ Աբարբիոն.|260. *Ափարբիոն կամ Աբարբիոն.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#261. Ափիոն.|261. Ափիոն.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#262. Ափնիք.|262. Ափնիք.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#263. *Ափրիանա.|263. *Ափրիանա.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#264. Աքալ.|264. Աքալ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#265. Աքաղաղի խոտ.|265. Աքաղաղի խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#266. *Աքլիլմէլիք կամ Իքլ իւլ-մէլիք.|266. *Աքլիլմէլիք կամ Իքլ իւլ-մէլիք.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#267. Աքլոր–կոտոշ.|267. Աքլոր–կոտոշ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#268. Աքլորուկ կամ Աքլորիկ.|268. Աքլորուկ կամ Աքլորիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#269. *Աքսար.|269. *Աքսար.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#270. *Բաբունաճ կամ Պապունիճ.|270. *Բաբունաճ կամ Պապունիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#271. Բագաւորդ?.|271. Բագաւորդ?.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#Բադդկենի|Բադդկենի]]
* [[Հայբուսակ/Բ#272. Բադըռանկ.|272. Բադըռանկ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#273. *Բադիան.|273. *Բադիան.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#Բադրուճ|Բադրուճ]]
* [[Հայբուսակ/Բ#274. *Բազբազ.|274. *Բազբազ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#275. Բազդ?.|275. Բազդ?.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#276. Բազուկ. Բազկիկ.|276. Բազուկ. Բազկիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#277. Բաթկենի. Բաթտուկ. Բադդկենի. Բադկենի.|277. Բաթկենի. Բաթտուկ. Բադդկենի. Բադկենի.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#278. Բալախ.|278. Բալախ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#279. *Բալախուր?.|279. *Բալախուր?.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#280. Բալասան.|280. Բալասան.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#281. Բալասան Ծաղիկ.|281. Բալասան Ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#Բալատուր.|Բալատուր.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#282. Բալենի. Բալի. — Նալկապ Բալի.|282. Բալենի. Բալի. — Նալկապ Բալի.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#284. Բակլայ.|284. Բակլայ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#285. Վայրի Բակլայ.|285. Վայրի Բակլայ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#286. Խոզի Բակլայ.|286. Խոզի Բակլայ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#287. Բակլախոտ.|287. Բակլախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#288. Բակլուսին.|288. Բակլուսին.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#289. Բահման.|289. Բահման.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#Բաղասամոն|Բաղասամոն]]
* [[Հայբուսակ/Բ#290. Բաղբակ կամ Բաղբար կամ Բաղբաղ.|290. Բաղբակ կամ Բաղբար կամ Բաղբաղ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#291. Բաղամ Փայտ.|291. Բաղամ Փայտ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#292. Բաղեղն.|292. Բաղեղն.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#293. Բաղմ.|293. Բաղմ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#294. Բաղինջ.|294. Բաղինջ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#Բաղշտակ.|Բաղշտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#295. Բաղջ.|295. Բաղջ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#296. Բաղրջուկ.|296. Բաղրջուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#297. Բաճիճ կամ Բաջիջ.|297. Բաճիճ կամ Բաջիջ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#298. Բամբակ. Բամբակենի.|298. Բամբակ. Բամբակենի.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#299. Բամբակխոտ.|299. Բամբակխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#300. Բամբոզ կամ Բիւմբոս.|300. Բամբոզ կամ Բիւմբոս.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#301. Բամիկ?|301. Բամիկ?]]
* [[Հայբուսակ/Բ#302. Բան.|302. Բան.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#303. Բանբուշ.|303. Բանբուշ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#304. Բանգ կամ Բանկ.|304. Բանգ կամ Բանկ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#305. Բանկէխոտն.|305. Բանկէխոտն.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#306. Բանկի Ծաղիկն.|306. Բանկի Ծաղիկն.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#307. Բանկուլակ.|307. Բանկուլակ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#308. Բանպօտ. Բօնպօտին.|308. Բանպօտ. Բօնպօտին.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#309. Բանջար.|309. Բանջար.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#310. Դառն Բանջար.|310. Դառն Բանջար.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#311. Բաշխ. Բաշխտակ. Բաղշտակ.|311. Բաշխ. Բաշխտակ. Բաղշտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#312. Բառեղ կամ Բարեխ.|312. Բառեղ կամ Բարեխ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#313. *Բատավարդ կամ Պատավարդ.|313. *Բատավարդ կամ Պատավարդ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#Բատկենի.|Բատկենի.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#Բատրխան.|Բատրխան.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#314. Բարաբբի?|314. Բարաբբի?]]
* [[Հայբուսակ/Բ#315. Բարբիւզակ. Բարբիւզնակ. Բարբուզան. Բարբուզնա.|315. Բարբիւզակ. Բարբիւզնակ. Բարբուզան. Բարբուզնա.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#316. Բարդոց?|316. Բարդոց?]]
* [[Հայբուսակ/Բ#317. Բարիբոյս.|317. Բարիբոյս.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#318. Բարկածոր.|318. Բարկածոր.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#319. Բարկժատ.|319. Բարկժատ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#320. Բարկի կամ Բարկու.|320. Բարկի կամ Բարկու.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#321. Բարձմանեակ. Բարձուենեկ. Բարձուինեակ. Բարձումենեկ. Բարձնակ. Բացուենեկ. Բացմենակ. Բըրթվինակ. Համբարձում.|321. Բարձմանեակ. Բարձուենեկ. Բարձուինեակ. Բարձումենեկ. Բարձնակ. Բացուենեկ. Բացմենակ. Բըրթվինակ. Համբարձում.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#322. Բարձուկ.|322. Բարձուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#323. Բարտի.|323. Բարտի.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#324. Բարփ.|324. Բարփ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#325. Բացգառի?|325. Բացգառի?]]
* [[Հայբուսակ/Բ#326. Բաւեղ.|326. Բաւեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#327. Բաքռօշ.|327. Բաքռօշ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#Բդում.|Բդում.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#Բդրաղ.|Բդրաղ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#328. Բեբկի.|328. Բեբկի.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#Բեբղօշ.|Բեբղօշ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#329. Բեզա կամ Պեզա.|329. Բեզա կամ Պեզա.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#330. Հայոց Պեզա.|330. Հայոց Պեզա.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#331. Բեխի.|331. Բեխի.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#332. Բեկոն.|332. Բեկոն.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#333. Բեհեզնիկ.|333. Բեհեզնիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#334. Բեմնա կամ Բիմնա.|334. Բեմնա կամ Բիմնա.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#Բեպկի.|Բեպկի.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#335. *Բերեզատ.|335. *Բերեզատ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#336. Բերկրիճ.|336. Բերկրիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#337. Բեւեկ. Բեւեկնի. ռամկօրէն Բեբկի, Բեպկի.|337. Բեւեկ. Բեւեկնի. ռամկօրէն Բեբկի, Բեպկի.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#338. Բզէզավարդ. Բզէզի վարդ.|338. Բզէզավարդ. Բզէզի վարդ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#339. *Բզրկատուն կամ Պզրկատուն.|339. *Բզրկատուն կամ Պզրկատուն.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#340. Բզրուկ.|340. Բզրուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#341. Բէշ. Բիշ.|341. Բէշ. Բիշ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#342. Բէշկ-ուռի կամ Փոկուռի.|342. Բէշկ-ուռի կամ Փոկուռի.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#343. Բէջար կամ Բէչար.|343. Բէջար կամ Բէչար.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#344. Բթակ?|344. Բթակ?]]
* [[Հայբուսակ/Բ#345. *Բիան.|345. *Բիան.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#346. Բիբկան.|346. Բիբկան.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#347. Բիծխի կամ Պիծխի.|347. Բիծխի կամ Պիծխի.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#348. Բիճուռի.|348. Բիճուռի.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#349. Բինդ?|349. Բինդ?]]
* [[Հայբուսակ/Բ#350. Բիպիկ.|350. Բիպիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#351. Բլդըրխա?|351. Բլդըրխա?]]
* [[Հայբուսակ/Բ#352. Բլթենի.|352. Բլթենի.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#353. Բլիլաճ.|353. Բլիլաճ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#354. Բխբուճ.|354. Բխբուճ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#355. Բծիծ.|355. Բծիծ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#356. Բոգ.|356. Բոգ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#357. Բոլի կամ Բօլի, որ և Բոլիկ.|357. Բոլի կամ Բօլի, որ և Բոլիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#358. Բոլորդեղ.|358. Բոլորդեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#359. Բոլոր Զրեւանդ.|359. Բոլոր Զրեւանդ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#360. Բոլորհամեմ.|360. Բոլորհամեմ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#361. Բոխ.|361. Բոխ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#362. Բոխի.|362. Բոխի.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#363. Բոխնի.|363. Բոխնի.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#364. Բող.|364. Բող.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#365. Բողոյ տակ.|365. Բողոյ տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#366. Բողաղ?|366. Բողաղ?]]
* [[Հայբուսակ/Բ#367. Բողբոջ կամ Բողբուճ. Բխբուճ.|367. Բողբոջ կամ Բողբուճ. Բխբուճ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#368. Բողիկ.|368. Բողիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#369. Բողկ.|369. Բողկ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#370. Սեւ Բողկ.|370. Սեւ Բողկ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#371. Բողկուկ.|371. Բողկուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#372. Բոմբոզ կամ Բիւմբոս. Բամպոզ.|372. Բոմբոզ կամ Բիւմբոս. Բամպոզ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#373. Բոշխ.|373. Բոշխ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#374. Բոշնակ.|374. Բոշնակ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#375. Բոր.|375. Բոր.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#376. *Բորկոնիմ.|376. *Բորկոնիմ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#377. Բոցտան Ծաղիկ.|377. Բոցտան Ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#378. Բուբու.|378. Բուբու.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#379. Բութ?|379. Բութ?]]
* [[Հայբուսակ/Բ#380. Բուխտակ.|380. Բուխտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#381. Բուտ.|381. Բուտ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#382. Բուրաստան.|382. Բուրաստան.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#383. Բուրդի ծառ.|383. Բուրդի ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#384. Բուրեմ?|384. Բուրեմ?]]
* [[Հայբուսակ/Բ#385. Բուրճինիճ?|385. Բուրճինիճ?]]
* [[Հայբուսակ/Բ#386. Բոքի.|386. Բոքի.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#387. Բռնչի. Բռնչենի.|387. Բռնչի. Բռնչենի.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#388. Բտում. Բդում. Պտում. Բուտում. Պուտմ.|388. Բտում. Բդում. Պտում. Բուտում. Պուտմ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#389. Բրաբիոն.|389. Բրաբիոն.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#390. Բրինձ.|390. Բրինձ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#391. Բրինձ ծաղիկ.|391. Բրինձ ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#392. Գաբ. Գաբծիլ. Գամբծիլ.|392. Գաբ. Գաբծիլ. Գամբծիլ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#393. Գազ.|393. Գազ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#394. Գունձ գազ.|394. Գունձ գազ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#395. Սեւ Գազ.|395. Սեւ Գազ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#396. Գազար.|396. Գազար.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#397. *Գազերբուակ.|397. *Գազերբուակ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#398. Գալ.|398. Գալ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#399. Գահտակ.|399. Գահտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#400. Գահրշակ.|400. Գահրշակ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#401. Գաղձ կամ Գաղձն.|401. Գաղձ կամ Գաղձն.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#402. Գաղտիկ. Գաղտիկուռ կամ Գաղտիկուր. Գաղտնակոր.|402. Գաղտիկ. Գաղտիկուռ կամ Գաղտիկուր. Գաղտնակոր.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#403. Գաղտիկուռ Բարակ.|403. Գաղտիկուռ Բարակ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#404. Գամանտրաշ.|404. Գամանտրաշ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#405. Գամբ.|405. Գամբ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#406. Գամճակ.|406. Գամճակ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#407. Գամուտաշ.|407. Գամուտաշ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#408. Գայիսոն?|408. Գայիսոն?]]
* [[Հայբուսակ/Գ#409. Գայլ. Գայլխոտ.|409. Գայլ. Գայլխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#410. Գայլաբոխ.|410. Գայլաբոխ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#411. Գայլասխտոր.|411. Գայլասխտոր.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#412. Գայլասոխ.|412. Գայլասոխ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#413. Գայլթաթ.|413. Գայլթաթ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#414. Գայլթիւ?|414. Գայլթիւ?]]
* [[Հայբուսակ/Գ#415. Գայլու ականջ.|415. Գայլու ականջ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#416. Գայլու թուր. Գելութուր.|416. Գայլու թուր. Գելութուր.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#417. Գայլուկ.|417. Գայլուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#418. Գայլվիզ.|418. Գայլվիզ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#419. Գանգլեզ.|419. Գանգլեզ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#420. Գանի.|420. Գանի.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#421. Գառան դմակ.|421. Գառան դմակ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#422. Գառնադմակ. Գառնադմակիկ. Գառանդմակ. Գառանդմակիկ.|422. Գառնադմակ. Գառնադմակիկ. Գառանդմակ. Գառանդմակիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#423. Գառնադմակիկ փոքր.|423. Գառնադմակիկ փոքր.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#424. Գառնալեզու.|424. Գառնալեզու.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#425. Գառնականջ. Գառան ականջ.|425. Գառնականջ. Գառան ականջ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#426. Գառին ծաղիկ.|426. Գառին ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#427. Գառնակերտ.|427. Գառնակերտ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#428. Գառուլիկ?|428. Գառուլիկ?]]
* [[Հայբուսակ/Գ#429. Գարեկենի.|429. Գարեկենի.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#430. Գարի.|430. Գարի.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#431. Գարճին կամ Քարճին.|431. Գարճին կամ Քարճին.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#432. Գարնան ծաղիկ.|432. Գարնան ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#433. Գարնան Հալուորիկ.|433. Գարնան Հալուորիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#434. Գաւարս.|434. Գաւարս.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#435. Գաւարսուկ.|435. Գաւարսուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#436. Գեղաւեր. Գեղաւերակ. Գեղաւերիչ.|436. Գեղաւեր. Գեղաւերակ. Գեղաւերիչ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#437. Գեղձ.|437. Գեղձ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#438. Գեղձի.|438. Գեղձի.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#439. Գենգեն.|439. Գենգեն.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#440. Գենի.|440. Գենի.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#441. Գետափու ուռ.|441. Գետափու ուռ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#442. Գետնաբաղեղ.|442. Գետնաբաղեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#443. Գետնաբուրդ.|443. Գետնաբուրդ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#444. Գետնաթութ.|444. Գետնաթութ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#445–446. Գետնախնձոր. Գետնի Խնձոր.|445–446. Գետնախնձոր. Գետնի Խնձոր.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#447. Գետնախնծորենի.|447. Գետնախնծորենի.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#448. Գետնամայր.|448. Գետնամայր.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#449. Գետնամուշկ.|449. Գետնամուշկ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#450. Գետնամօրուք.|450. Գետնամօրուք.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#451. Գետնանոճ.|451. Գետնանոճ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#452. Գետնաշագանակ.|452. Գետնաշագանակ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#453. Գետնառիւծ.|453. Գետնառիւծ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#454. Գետնասօս.|454. Գետնասօս.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#455. Գետնատափն.|455. Գետնատափն.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#456. Գետնատօսախ.|456. Գետնատօսախ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#457. Գետնարմաւ.|457. Գետնարմաւ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#458. Գետնի աղիք.|458. Գետնի աղիք.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#459. Գետնի աստղ. Գետնի աստղուկ. Գետնի աստղունք.|459. Գետնի աստղ. Գետնի աստղուկ. Գետնի աստղունք.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#460. Գետնի Դաղձ.|460. Գետնի Դաղձ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#461. Գետնի խնձոր. Գնտակ խնձոր.|461. Գետնի խնձոր. Գնտակ խնձոր.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#462. Գետնի Ձար.|462. Գետնի Ձար.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#463. Գետնի Պտուղ։|463. Գետնի Պտուղ։]]
* [[Հայբուսակ/Գ#464. Գետնի Ռեհան.|464. Գետնի Ռեհան.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#465. Գետնի Վարդ.|465. Գետնի Վարդ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#466. Գետնի Փիճի.|466. Գետնի Փիճի.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#467. Գետոյ պտուղ.|467. Գետոյ պտուղ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#468. Գերերի.|468. Գերերի.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#469. * Գերիոն.|469. * Գերիոն.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#470. Գերմաստ կամ Գերմաստի.|470. Գերմաստ կամ Գերմաստի.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#471. Գերմասրի.|471. Գերմասրի.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#472. Գերսէն.|472. Գերսէն.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#473. Գզիր.|473. Գզիր.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#474. Գզմազ. Գզմազիճ. Գզմաստ.|474. Գզմազ. Գզմազիճ. Գզմաստ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#475. Գէշուր.|475. Գէշուր.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#476. Ս. Գէորգու խոտ կամ Խոտիկ.|476. Ս. Գէորգու խոտ կամ Խոտիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#477. Գըմուկ.|477. Գըմուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#478. Գի. Գիհի. Գենի.|478. Գի. Գիհի. Գենի.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#479. Գիմ.|479. Գիմ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#480-1. Գինածաղիկ. Գինէծաղիկ.|480-1. Գինածաղիկ. Գինէծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#482. Գինարբ կամ Գինարփ.|482. Գինարբ կամ Գինարփ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#483. Գինարբու.|483. Գինարբու.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#484. Գինել, Գինելկոթ կամ Գինեկոթ.|484. Գինել, Գինելկոթ կամ Գինեկոթ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#485. Գինեխաղող.|485. Գինեխաղող.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#486. Գինեղէգն.|486. Գինեղէգն.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#487. Գինձ.|487. Գինձ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#488. Գինձ լերան.|488. Գինձ լերան.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#489. Գինձ Վայրի.|489. Գինձ Վայրի.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#490. Գինձ ջրհորի.|490. Գինձ ջրհորի.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#491. Գիշախոտ։|491. Գիշախոտ։]]
* [[Հայբուսակ/Գ#492. Գիշերածաղիկ.|492. Գիշերածաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#493. Գիշերավար.|493. Գիշերավար.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#494. Գլանտոր կամ Գլընտոր. Կլընտոր.|494. Գլանտոր կամ Գլընտոր. Կլընտոր.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#495. Գլկիլ.|495. Գլկիլ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#496. Գլճղուկ կամ Գճղուկ.|496. Գլճղուկ կամ Գճղուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#497. Գղգիղ.|497. Գղգիղ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#498. Գղթոր. Գխտոր կամ Գխթոր.|498. Գղթոր. Գխտոր կամ Գխթոր.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#499. Գղթոր ծաղիկ.|499. Գղթոր ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#Գմուկ.|Գմուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#500. Գնգեղ կամ Գոնգեղ.|500. Գնգեղ կամ Գոնգեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#501. Գնտածաղիկ.|501. Գնտածաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#502. Գնձիկ.|502. Գնձիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#503-4. Գնձմնձուկ կամ Կնձմնձուկ.|503-4. Գնձմնձուկ կամ Կնձմնձուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#505. Գնտակ.|505. Գնտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#506. Գնտակ–Խնձոր.|506. Գնտակ–Խնձոր.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#507. Սեւ Գնտիկ.|507. Սեւ Գնտիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#508. Գոդռէճ.|508. Գոդռէճ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#Գոզմազիճ. Գոզմոս.|Գոզմազիճ. Գոզմոս.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#509. Գոթեց ճանկ կամ Գօտեաց ճանկ.|509. Գոթեց ճանկ կամ Գօտեաց ճանկ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#510. Գոհար Վարդ.|510. Գոհար Վարդ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#511. Գոճամօրուք. Գոճմօրու. Գոճմօրէք. եւայլն.|511. Գոճամօրուք. Գոճմօրու. Գոճմօրէք. եւայլն.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#512. Գոճմակ կամ Գոճամակ.|512. Գոճմակ կամ Գոճամակ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#513. Գոմէշ սպանող.|513. Գոմէշ սպանող.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#514. Գոմշու ականջ.|514. Գոմշու ականջ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#515. Գոմշու կոտոշ.|515. Գոմշու կոտոշ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#516. Գոմիզ.|516. Գոմիզ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#Գոնգեղ.|Գոնգեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#517. Գոնգոծ.|517. Գոնգոծ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#518. Գոնծոծ.|518. Գոնծոծ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#519. Գովաղակ?|519. Գովաղակ?]]
* [[Հայբուսակ/Գ#520. Գորտակ կամ Գորտակ խոտ.|520. Գորտակ կամ Գորտակ խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#521. Գորտան դմակ.|521. Գորտան դմակ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#522. Գորտան Քաք. Գորտնբուրդ.|522. Գորտան Քաք. Գորտնբուրդ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#523. Գորտնակ. Գորտնուկ.|523. Գորտնակ. Գորտնուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#524. Գուգէնիճ.|524. Գուգէնիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#525. Գուզ.|525. Գուզ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#526. *Գուզէլ.|526. *Գուզէլ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#527. *Գուլի սապահ.|527. *Գուլի սապահ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#528. Գուլվարդ.|528. Գուլվարդ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#529. Գունդունա?|529. Գունդունա?]]
* [[Հայբուսակ/Գ#530. Գունիծատակ.|530. Գունիծատակ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#531. Գունուզ.|531. Գունուզ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#532. Գռզի.|532. Գռզի.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#533. Գռզիկ.|533. Գռզիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#534. Գրզեայ.|534. Գրզեայ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#535. Գռըմբի.|535. Գռըմբի.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#536. Ս. Գրիգորի Խոտ.|536. Ս. Գրիգորի Խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#537. Ս. Գրիգորի Ծառ.|537. Ս. Գրիգորի Ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#538. Գրճակ.|538. Գրճակ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#539. Գրքոր կամ Գրխոռ.|539. Գրքոր կամ Գրխոռ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#540. Գօճակ կամ Կօճակ.|540. Գօճակ կամ Կօճակ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#541. Դադէ?|541. Դադէ?]]
* [[Հայբուսակ/Դ#542. Դաժանման?|542. Դաժանման?]]
* [[Հայբուսակ/Դ#543. Դալ.|543. Դալ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#544. Դակիկ.|544. Դակիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#545. Դաղձ կամ Դաղձն.|545. Դաղձ կամ Դաղձն.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#546. Առուի Դաղձն.|546. Առուի Դաղձն.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#547. Անջրդի Դաղձն.|547. Անջրդի Դաղձն.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#548. Կարմիր Ջրի Դաղձ.|548. Կարմիր Ջրի Դաղձ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#549. Էգադաղձ.|549. Էգադաղձ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#550. *Դամասխ.|550. *Դամասխ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#550. *Դամասխ.|550. *Դամասխ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#551. Դամոն. Դամոյն. Դամոնի.|551. Դամոն. Դամոյն. Դամոնի.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#Դանբուլ.|Դանբուլ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#552. Դանդուռ.|552. Դանդուռ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#Դանդռնակ.|Դանդռնակ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#553. Դանիկ.|553. Դանիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#554. Դառնիճ. Դառինչ.|554. Դառնիճ. Դառինչ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#555. Դառնուշ.|555. Դառնուշ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#556. Դառնջիկ կամ Դառնճիկ.|556. Դառնջիկ կամ Դառնճիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#557. *Դառնքուշտ.|557. *Դառնքուշտ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#558. Դավարա.|558. Դավարա.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#559. *Դարապղպեղ.|559. *Դարապղպեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#560. Դարբուսիկ.|560. Դարբուսիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#561. Դարիճենիկ. Դարիսեն.|561. Դարիճենիկ. Դարիսեն.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#562. Դարիսենի.|562. Դարիսենի.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#563. Դարինաճ. Դարինիճ.|563. Դարինաճ. Դարինիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#564. *Դարիսվար• Դալիվար կամ Տալիսֆար.|564. *Դարիսվար• Դալիվար կամ Տալիսֆար.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#565. *Դարշիշան. Դարշիշիան. Տարշիշան.|565. *Դարշիշան. Դարշիշիան. Տարշիշան.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#566. *Դարունէճ. Տարունաճ. Դրունաճ.|566. *Դարունէճ. Տարունաճ. Դրունաճ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#567. Դափնի.|567. Դափնի.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#568. Դգալուկ.|568. Դգալուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#569. Դդմախոտ.|569. Դդմախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#570. Դդմաճ.|570. Դդմաճ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#571. Դդմենի.|571. Դդմենի.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#572. Դդմոլ.|572. Դդմոլ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#573. Դդում.|573. Դդում.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#574. Դդում Վայրի.|574. Դդում Վայրի.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#575. Դեգան.|575. Դեգան.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#576. Դեղ.|576. Դեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#577. Դեղդ.|577. Դեղդ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#578. Դեղին ծաղիկ. Դեղնածաղիկ.|578. Դեղին ծաղիկ. Դեղնածաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#579. Դեղին կոճ.|579. Դեղին կոճ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#580. Դեղձ.|580. Դեղձ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#581. Դեղձնիկ.|581. Դեղձնիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#582. Դեղնախունկ.|582. Դեղնախունկ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#583. Դեղուկ Խոտ.|583. Դեղուկ Խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#584. Դեղու-տակ.|584. Դեղու-տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#Դերեփուկ.|Դերեփուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#585. Դեւի Մուշկ. Դիւամուշկ.|585. Դեւի Մուշկ. Դիւամուշկ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#586. Դեւու Եղունգ.|586. Դեւու Եղունգ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#587. Դեւու Ձար.|587. Դեւու Ձար.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#588–9. Դժնիկ.|588–9. Դժնիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#Դիգան.|Դիգան.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#590. Դիր.|590. Դիր.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#591. *Դիֆլա.|591. *Դիֆլա.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#592. Դկուղ.|592. Դկուղ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#593. Դմակ թութ.|593. Դմակ թութ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#594. Դմակուկ.|594. Դմակուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#595. Դոկո?|595. Դոկո?]]
* [[Հայբուսակ/Դ#596. Դոճ. Դոչ.|596. Դոճ. Դոչ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#597. Դոշտ կամ Թէօշտ.|597. Դոշտ կամ Թէօշտ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#598. Դուալուկ.|598. Դուալուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#599. Դուաղակ.|599. Դուաղակ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#600. Դուդմակ.|600. Դուդմակ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#600. Դուդմակ.|600. Դուդմակ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#601. Դուկու.|601. Դուկու.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#602. Դուն. Դունոյ հատիկ.|602. Դուն. Դունոյ հատիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#603. Դռինճ.|603. Դռինճ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#604. Դրամանի?|604. Դրամանի?]]
* [[Հայբուսակ/Դ#Դրունաջ կամ Դարունաջ.|Դրունաջ կամ Դարունաջ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#605-6. Դալ և Դոլխոտ:|605-6. Դալ և Դոլխոտ:]]
* [[Հայբուսակ/Ե#607. *Եապրուհ.|607. *Եապրուհ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#608. Եզախրուկ։|608. Եզախրուկ։]]
* [[Հայբուսակ/Ե#609. Եզան ագի|609. Եզան ագի]]
* [[Հայբուսակ/Ե#610. Եզան ականջ: Եզի ականջ:|610. Եզան ականջ: Եզի ականջ:]]
* [[Հայբուսակ/Ե#611. Եզան ճակատ,|611. Եզան ճակատ,]]
* [[Հայբուսակ/Ե#612. Եզան շռուկ:|612. Եզան շռուկ:]]
* [[Հայբուսակ/Ե#613. Եզնացռուկ։|613. Եզնացռուկ։]]
* [[Հայբուսակ/Ե#614. Եզնալեզու. Եզան լեզու,|614. Եզնալեզու. Եզան լեզու,]]
* [[Հայբուսակ/Ե#615. Եզնախեղդ. Եզնիճ.|615. Եզնախեղդ. Եզնիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#616. Եզնախոռն կամ Եզնախոտ.|616. Եզնախոռն կամ Եզնախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#617. Եզնածաղիկ.|617. Եզնածաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#618. Եզնակն. Եզին աչք.|618. Եզնակն. Եզին աչք.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#619. Եզնակն.|619. Եզնակն.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#620. Եզնիկ.|620. Եզնիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#621. Եզրեղի.|621. Եզրեղի.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#622. Եզրկան ծաղիկ.|622. Եզրկան ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#623. *Եէթուհ.|623. *Եէթուհ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#624–25. Ելակ. Ելակ Մորէ.|624–25. Ելակ. Ելակ Մորէ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#Եկքան.|Եկքան.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#626. Եղածաղիկ.|626. Եղածաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#627. Եղակոթ.|627. Եղակոթ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#628. *Եղամա.|628. *Եղամա.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#629. Եղափիլունց.|629. Եղափիլունց.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#630. Եղբայրասպան.|630. Եղբայրասպան.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#631. *Եղեբորոս.|631. *Եղեբորոս.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#632. Եղենի.|632. Եղենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#633. Եղեշնակ կամ Եղեռնակ.|633. Եղեշնակ կամ Եղեռնակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#634. Եղեսպակ.|634. Եղեսպակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#635. Եղերդ. Եղերդակ. Եղերդակն. Հիւղերդակ.|635. Եղերդ. Եղերդակ. Եղերդակն. Հիւղերդակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#636. Եղրդակ Վայրի.|636. Եղրդակ Վայրի.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#637. Եղրդան տակ.|637. Եղրդան տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#638. Եղնդրական ծաղիկ.|638. Եղնդրական ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#639. Եղրդոյ ծաղիկ.|639. Եղրդոյ ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#640. Եղրդոյ պտուղ.|640. Եղրդոյ պտուղ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#641. Եղեւան.|641. Եղեւան.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#642. Եղեւին.|642. Եղեւին.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#643. Եղեւին (ծառ).|643. Եղեւին (ծառ).]]
* [[Հայբուսակ/Ե#644. Եղէգն.|644. Եղէգն.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#645. Շաքարի Եղէգն.|645. Շաքարի Եղէգն.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#646. Շաւառ Եղէգն կամ Շաւառն.|646. Շաւառ Եղէգն կամ Շաւառն.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#647. Եղէգնախունկ կամ Խունկեղէգն.|647. Եղէգնախունկ կամ Խունկեղէգն.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#648. Եղեգան Ծաղիկ.|648. Եղեգան Ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#649. Եղիգի.|649. Եղիգի.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#650. Եղիճ կամ Եղինճ.|650. Եղիճ կամ Եղինճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#651. Կուրի Եղինճ.|651. Կուրի Եղինճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#652. Մեռեալ Եղիճ.|652. Մեռեալ Եղիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#653. Մշկան Եղինճ.|653. Մշկան Եղինճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#654. Սողնոց Եղիճ կամ Սողնոյ Եղիճ.|654. Սողնոց Եղիճ կամ Սողնոյ Եղիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#655. Եղնճամայր.|655. Եղնճամայր.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#656. Եղնճկտուկ. Եղիճկտուկ. Եղիճկտուտ. Եղնճկտակ. Եղինճկտակ.|656. Եղնճկտուկ. Եղիճկտուկ. Եղիճկտուտ. Եղնճկտակ. Եղինճկտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#657. Եղին ականջ.|657. Եղին ականջ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#658. Եղիտամն.|658. Եղիտամն.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#659. Եղնակճիճ.|659. Եղնակճիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#660. Եղուարդի ծառ.|660. Եղուարդի ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#661. Եղջերուարօտ.|661. Եղջերուարօտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#662. Եղջիւր. Եղջիւրի.|662. Եղջիւր. Եղջիւրի.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#663. Եղջերենի.|663. Եղջերենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#664. Եղջրիկ.|664. Եղջրիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#665. Եղռջայ կամ Եղրճայ.|665. Եղռջայ կամ Եղրճայ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#666. Եղրդուտի ծառ. Եղրդի.|666. Եղրդուտի ծառ. Եղրդի.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#667. Եղրեւանի.|667. Եղրեւանի.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#Եղրիկ.|Եղրիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#668. Եռատերեւ. Եռատերեւուկ.|668. Եռատերեւ. Եռատերեւուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#669. Երեսնակ.|669. Երեսնակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#670. Երեւանդ?|670. Երեւանդ?]]
* [[Հայբուսակ/Ե#Երեքնուկ.|Երեքնուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#671. *Երիաս.|671. *Երիաս.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#672. Երիժնակ.|672. Երիժնակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#673. Երիցանուկ.|673. Երիցանուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#674. Երիցի աղցան.|674. Երիցի աղցան.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#675. Երիցուկ.|675. Երիցուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#676. Երիցուկ Վայրի.|676. Երիցուկ Վայրի.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#677. Երկախարպուզ.?|677. Երկախարպուզ.?]]
* [[Հայբուսակ/Ե#678. Երկայն Զրեւանդ.|678. Երկայն Զրեւանդ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#679. Երկիպարի փայտ.|679. Երկիպարի փայտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#680. Երկնմայր.|680. Երկնմայր.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#681. Երկրմայր.|681. Երկրմայր.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#682. Երկրատակ.|682. Երկրատակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#683. Երնջակ. Երնճնակ. Երնջայ. Երնջան. Երինճան. Երինճակ։|683. Երնջակ. Երնճնակ. Երնջայ. Երնջան. Երինճան. Երինճակ։]]
* [[Հայբուսակ/Ե#684. Որձ կամ Հոռոմ Երնջա. Էգ Երնջա կամ Իգաերնջայ.|684. Որձ կամ Հոռոմ Երնջա. Էգ Երնջա կամ Իգաերնջայ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#685. Ման Երնջան.|685. Ման Երնջան.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#686. Երնջանուկ.|686. Երնջանուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#687. Երնջնականկառ. Երինճնականկառ.|687. Երնջնականկառ. Երինճնականկառ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#688. Երուսաղեմի Կորեկ.|688. Երուսաղեմի Կորեկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#689. *Երպատուր.|689. *Երպատուր.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#690. Զաբարակ կամ Զապարակ.|690. Զաբարակ կամ Զապարակ.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#691. *Զահթեր?|691. *Զահթեր?]]
* [[Հայբուսակ/Զ#692. *Զահրայ։|692. *Զահրայ։]]
* [[Հայբուսակ/Զ#693. Զամբիւղ ծաղիկ.|693. Զամբիւղ ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#694. Զամբուռ. Զամպուռ.|694. Զամբուռ. Զամպուռ.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#695. Զամպ?|695. Զամպ?]]
* [[Հայբուսակ/Զ#696. Զանազան.|696. Զանազան.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#697. *Զանճապիլ.|697. *Զանճապիլ.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#698. * Զառնաբ. Ար.|698. * Զառնաբ. Ար.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#699. *Զարեհ.|699. *Զարեհ.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#700. Զարիր.|700. Զարիր.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#701. *Զարու.|701. *Զարու.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#702. *Զարուր.|702. *Զարուր.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#703. *Զարրին տրախտ.|703. *Զարրին տրախտ.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#704. Զարօշ|704. Զարօշ]]
* [[Հայբուսակ/Զ#705. *Զաֆրան.|705. *Զաֆրան.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#706. Զելիխա.|706. Զելիխա.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#707. Զեֆին?|707. Զեֆին?]]
* [[Հայբուսակ/Զ#Զիմել|Զիմել]]
* [[Հայբուսակ/Զ#708. Զինջարակ. Զինջուփր. Զնճպիլ.|708. Զինջարակ. Զինջուփր. Զնճպիլ.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#709. *Զիր.|709. *Զիր.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#710. Զիւան.|710. Զիւան.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#711. Զլեխ.|711. Զլեխ.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#712. Զղեար. Զկեռ. Զկռի.|712. Զղեար. Զկեռ. Զկռի.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#713. Զմռնենի. Զմուռն.|713. Զմռնենի. Զմուռն.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#714. Զմուռն Ծովային.|714. Զմուռն Ծովային.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#715. Զոխ կամ Զօխ.|715. Զոխ կամ Զօխ.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#716. Զողալ-ենի.|716. Զողալ-ենի.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#717. Զողլապատ.|717. Զողլապատ.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#718. Զոպա. Զուփա. Զուֆ.|718. Զոպա. Զուփա. Զուֆ.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#719. Զոպայի ծառ.|719. Զոպայի ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#720. Ծագ-Զոպայ և Ծագ-Մշտիկ.|720. Ծագ-Զոպայ և Ծագ-Մշտիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#721. Զուիրակ.|721. Զուիրակ.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#722. Զուկի ձէթ.|722. Զուկի ձէթ.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#723. *Զուռռայ.|723. *Զուռռայ.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#724. Զուսպ.|724. Զուսպ.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#725. Զուրիկ.|725. Զուրիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#726. *Զուրպաթ.|726. *Զուրպաթ.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#*Զուփա. Զուֆ. Զուֆա.|*Զուփա. Զուֆ. Զուֆա.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#*Զպսթան.|*Զպսթան.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#727. Զրմբատ. Զրնպատ. Զրումպատ. Զուրումբատ. Զուրբատ. Զրոբատ.|727. Զրմբատ. Զրնպատ. Զրումպատ. Զուրումբատ. Զուրբատ. Զրոբատ.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#728. Զրեւանդ. Ար.|728. Զրեւանդ. Ար.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#729. Զրիշկ կամ Զրեշկ.|729. Զրիշկ կամ Զրեշկ.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#730. Զօխօ?|730. Զօխօ?]]
* [[Հայբուսակ/Է#731. Էգաբացուենեկ.|731. Էգաբացուենեկ.]]
* [[Հայբուսակ/Է#732. Էգադաղձ.|732. Էգադաղձ.]]
* [[Հայբուսակ/Է#733. *Էգիր կամ Էկիր.|733. *Էգիր կամ Էկիր.]]
* [[Հայբուսակ/Է#*Էթրէնճ|*Էթրէնճ]]
* [[Հայբուսակ/Է#734. Էշխրտուկ.|734. Էշխրտուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Է#Էրեւանդ.|Էրեւանդ.]]
* [[Հայբուսակ/Է#*Էքլիլ մէլիք. Էքլիլ իւլ-մէլիք.|*Էքլիլ մէլիք. Էքլիլ իւլ-մէլիք.]]
* [[Հայբուսակ/Ը#735. Ըղընգան Խոտ.|735. Ըղընգան Խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ը#736. Ըղտափուշ. Ըղտու փուշ.|736. Ըղտափուշ. Ըղտու փուշ.]]
* [[Հայբուսակ/Ը#737. Ըղտու աչք.|737. Ըղտու աչք.]]
* [[Հայբուսակ/Ը#738. Ըղտու լեզու.|738. Ըղտու լեզու.]]
* [[Հայբուսակ/Ը#739. Ըղտու Խնձոր.|739. Ըղտու Խնձոր.]]
* [[Հայբուսակ/Ը#740. Ըղտու Կակաջ.|740. Ըղտու Կակաջ.]]
* [[Հայբուսակ/Ը#741. Ըղրի.|741. Ըղրի.]]
* [[Հայբուսակ/Ը#742. Ընկոյզ. Ընկուզի.|742. Ընկոյզ. Ընկուզի.]]
* [[Հայբուսակ/Ը#743. Սուտ Ընկուզի.|743. Սուտ Ընկուզի.]]
* [[Հայբուսակ/Ը#744. Հայ Ընկոյզ.|744. Հայ Ընկոյզ.]]
* [[Հայբուսակ/Ը#745. Հնդիկ Ընկոյզ.|745. Հնդիկ Ընկոյզ.]]
* [[Հայբուսակ/Ը#746. Ընձախոտ. Ունծի խոտ.|746. Ընձախոտ. Ունծի խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ը#747. * Ըռասան.|747. * Ըռասան.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#748. Թագաւորապսակ.|748. Թագաւորապսակ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#749. Թագաւորասպրամ. Թագաւորասպրակ.|749. Թագաւորասպրամ. Թագաւորասպրակ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#750. Թագկալ?|750. Թագկալ?]]
* [[Հայբուսակ/Թ#751. Թագուհւոյ խոտ.|751. Թագուհւոյ խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#751. Թագուհւոյ խոտ.|751. Թագուհւոյ խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#752. Թաթառիճ.|752. Թաթառիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#753. Թաթութ.|753. Թաթութ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#754. Թաթուլ կամ Թաթուլա.|754. Թաթուլ կամ Թաթուլա.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#755. *Թաթրա. Թաթրի կամ Թեթրի. Պ.|755. *Թաթրա. Թաթրի կամ Թեթրի. Պ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#Թալ.|Թալ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#756. Թախ.|756. Թախ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#Թախտիկ.|Թախտիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#757. Թաղաղու.|757. Թաղաղու.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#758. *Թաղանդաստ.|758. *Թաղանդաստ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#759. Թաղթ. Թաղթիկ. Թախտիկ.|759. Թաղթ. Թաղթիկ. Թախտիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#760. Թաղթենի.|760. Թաղթենի.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#761. Թաղի?|761. Թաղի?]]
* [[Հայբուսակ/Թ#762. Թաղիկ.|762. Թաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#763. Թամբուլ.|763. Թամբուլ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#764. Թայլ.|764. Թայլ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#765. Թանթռնիկ կամ Թանթրնիկ կամ Դանդռնակ.|765. Թանթռնիկ կամ Թանթրնիկ կամ Դանդռնակ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#766. Թանթրուենի.|766. Թանթրուենի.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#767. Թանի բանջար.|767. Թանի բանջար.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#768. Թանտերեպ.|768. Թանտերեպ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#769. Թառակ.|769. Թառակ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#770. Թառնգին.|770. Թառնգին.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#771. Թասորեհ?|771. Թասորեհ?]]
* [[Հայբուսակ/Թ#772. Թավթվուն.|772. Թավթվուն.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#773. Թարթափենի.|773. Թարթափենի.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#774. *Թարխուն.|774. *Թարխուն.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#775. Թաւրընջակ.|775. Թաւրընջակ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#776. Թբլղի.|776. Թբլղի.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#777. Թելախաշ.|777. Թելախաշ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#778. *Թելուկ.|778. *Թելուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#779. Շըն–թելուկ.|779. Շըն–թելուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#780. Թեղանի տակ.|780. Թեղանի տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#781. Թեղի. Թեղեայ ծառ.|781. Թեղի. Թեղեայ ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#782. Թեղօշ.|782. Թեղօշ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#Թերեփուկ.|Թերեփուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#783. Թերխաշ.|783. Թերխաշ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#784. Թընկըլ.|784. Թընկըլ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#785. Թթուաշ:|785. Թթուաշ:]]
* [[Հայբուսակ/Թ#786. Թթուարօշ.|786. Թթուարօշ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#787. Թթուիճ.|787. Թթուիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#788–89. Թթռկիչ. Թթռնիճ. Թթռնուկ. Թրթնջուկ. Թաթառիճ. Թրթկիճ. Թրթճուկ.|788–89. Թթռկիչ. Թթռնիճ. Թթռնուկ. Թրթնջուկ. Թաթառիճ. Թրթկիճ. Թրթճուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#790. Թիւմ.|790. Թիւմ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#791. Թլբի?|791. Թլբի?]]
* [[Հայբուսակ/Թ#792. Թխածաղիկ.|792. Թխածաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#793. Թխտենի.|793. Թխտենի.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#794. Թղկի. Թղկենի. Թխկի. Դղքի. Տխկի.|794. Թղկի. Թղկենի. Թխկի. Դղքի. Տխկի.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#795. Թմբի.|795. Թմբի.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#Թմբուլ.|Թմբուլ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#Թմրհինտի.|Թմրհինտի.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#796. Թնպի. Թնօպի. Թնըպու.|796. Թնպի. Թնօպի. Թնըպու.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#797. Թնջուկ.|797. Թնջուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#798. Թշենոյ Ծաղիկ.|798. Թշենոյ Ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#799. Թոզախ?|799. Թոզախ?]]
* [[Հայբուսակ/Թ#800. Թոթոշ.|800. Թոթոշ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#801. Թոխըմպի.|801. Թոխըմպի.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#802. Թոր.|802. Թոր.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#803. Թորթ. Թուրթ.|803. Թորթ. Թուրթ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#804. Թորթիկ.|804. Թորթիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#805. Թորթոռիկ.|805. Թորթոռիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#806. Թորմ. Թուրմ.|806. Թորմ. Թուրմ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#807. Թուզ. Թզենի.|807. Թուզ. Թզենի.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#808. Թութ. Թթենի.|808. Թութ. Թթենի.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#809. *Թութիա.|809. *Թութիա.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#810. Թուլակ.|810. Թուլակ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#811. Թուլան խոտ.|811. Թուլան խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#812. Թուխբ.|812. Թուխբ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#813. Թուխմար?|813. Թուխմար?]]
* [[Հայբուսակ/Թ#814. Թուխմաքան.|814. Թուխմաքան.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#*Թութարի.|*Թութարի.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#815. Թուրինջ. Թրնջի.|815. Թուրինջ. Թրնջի.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#816. Թուրինջխոտ. Թրնջխոտ. Թուրունճակ խոտ.|816. Թուրինջխոտ. Թրնջխոտ. Թուրունճակ խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#817. Թուրիշակ.|817. Թուրիշակ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#818. Թուրշա.|818. Թուրշա.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#819. Թուփ Լուսնի.|819. Թուփ Լուսնի.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#820. Թոքխոտ.|820. Թոքխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#821. Թռթեռնիկ.|821. Թռթեռնիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#822. Թռֆայի ծառ?|822. Թռֆայի ծառ?]]
* [[Հայբուսակ/Թ#823. Թսախոտ.|823. Թսախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#Թրթկիճ. Թրթճուկ. Թրկիճ. Թրթուիճ. Թրթնջուկ.|Թրթկիճ. Թրթճուկ. Թրկիճ. Թրթուիճ. Թրթնջուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#824. Թրթում.|824. Թրթում.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#825. Թրիմի.|825. Թրիմի.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#826. Թրմուզ.|826. Թրմուզ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#827. Թրուկ. Թրիկ|827. Թրուկ. Թրիկ]]
* [[Հայբուսակ/Թ#828. *Թրպուտ.|828. *Թրպուտ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#829. Թքեռնի.|829. Թքեռնի.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#830. *Թօփալախ.|830. *Թօփալախ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#831. * Թօփալ–խոտ.|831. * Թօփալ–խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ժ#832. Ժախ. Ժախուկ. Ժաղուկ.|832. Ժախ. Ժախուկ. Ժաղուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ժ#833. Ժախրաւուն.|833. Ժախրաւուն.]]
* [[Հայբուսակ/Ժ#834. Ժանգալ.|834. Ժանգալ.]]
* [[Հայբուսակ/Ժ#835. Ժանտաթզենի.|835. Ժանտաթզենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ժ#836. Ժանտափուշ.|836. Ժանտափուշ.]]
* [[Հայբուսակ/Ժ#837. Ժիժք.|837. Ժիժք.]]
* [[Հայբուսակ/Ժ#838. Ժիլաւպ.|838. Ժիլաւպ.]]
* [[Հայբուսակ/Ժ#839–40. Ժիրակ. Ժիրաքաղ.|839–40. Ժիրակ. Ժիրաքաղ.]]
* [[Հայբուսակ/Ժ#841. Ժմիրակ.|841. Ժմիրակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ժ#842. Ժոխ. Ժուղ.|842. Ժոխ. Ժուղ.]]
* [[Հայբուսակ/Ժ#843. Ժոխուռ.|843. Ժոխուռ.]]
* [[Հայբուսակ/Ժ#844. Ժողուենի.|844. Ժողուենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ժ#845. Ժռատ.|845. Ժռատ.]]
* [[Հայբուսակ/Ժ#846. Ժռի ծաղիկ.|846. Ժռի ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#847. Իգաբողի տակ.|847. Իգաբողի տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#848. Իգաերնջանի տակ.|848. Իգաերնջանի տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#849. Իգախնկամոլոյ տակ.|849. Իգախնկամոլոյ տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#850. Իգախռնդատ.|850. Իգախռնդատ.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#851. Իգամեղերդոյ տակ.|851. Իգամեղերդոյ տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#852. Իգավրացի կոճ.|852. Իգավրացի կոճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#853. Իգաօշինդր.|853. Իգաօշինդր.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#Իգիմատնի։|Իգիմատնի։]]
* [[Հայբուսակ/Ի#854. Իզարիղայ?|854. Իզարիղայ?]]
* [[Հայբուսակ/Ի#*Իթխիր.|*Իթխիր.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#*Իթող.|*Իթող.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#855. Իթուս?|855. Իթուս?]]
* [[Հայբուսակ/Ի#856. *Իլղունի.|856. *Իլղունի.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#857. Իմփռ.|857. Իմփռ.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#858. Իշաթուզ.|858. Իշաթուզ.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#859. Իշաթուր.|859. Իշաթուր.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#860. Իշախաղող.|860. Իշախաղող.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#861. Իշախոռն.|861. Իշախոռն.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#862. Իշածոթրին.|862. Իշածոթրին.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#863. Իշաշինգղ.|863. Իշաշինգղ.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#864. Իշառուոյտ.|864. Իշառուոյտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#865. Իշավարունգ. Իշկոյ վարունգ. Իշու խիար.|865. Իշավարունգ. Իշկոյ վարունգ. Իշու խիար.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#866. Իշաքեղ.|866. Իշաքեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#867. Իշխուպայզ.|867. Իշխուպայզ.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#868. Իշկաթնուկ. Իշու կաթլուկ, որ և Կաթնխոտ.|868. Իշկաթնուկ. Իշու կաթլուկ, որ և Կաթնխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#869. Իշկորնգան. Իշկուրկուրան.|869. Իշկորնգան. Իշկուրկուրան.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#870. Իշհազրիկ.|870. Իշհազրիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#871. Իշոյ մառօլ.|871. Իշոյ մառօլ.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#872. Իշու խաղող.|872. Իշու խաղող.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#873. Իշտատրակ.|873. Իշտատրակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#874. Իշտտռուկ.|874. Իշտտռուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#875. *Իշխուն.|875. *Իշխուն.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#876. *Իւզէրլիկ.|876. *Իւզէրլիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#877. Իւլապ. Իւլապենի.|877. Իւլապ. Իւլապենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#878. Իւղածաղիկ.|878. Իւղածաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#879. *Լալա.|879. *Լալա.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#*Լաբլաբ.|*Լաբլաբ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#880. Լալազար.|880. Լալազար.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#881. Լաթիր.|881. Լաթիր.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#882. Լախլախայ?|882. Լախլախայ?]]
* [[Հայբուսակ/Լ#883. Լախուր, որ և Նեխուր.|883. Լախուր, որ և Նեխուր.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#Լակոտ.|Լակոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#884. Լայնտերեւի. Լայնտերեւուկ. Լոնտերեւի.|884. Լայնտերեւի. Լայնտերեւուկ. Լոնտերեւի.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#885. Լաշի.|885. Լաշի.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#886. Լաշիկ.|886. Լաշիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#Լապատ.|Լապատ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#887. *Լապլապ.|887. *Լապլապ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#Լառի Սերմ.|Լառի Սերմ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#888. Լաստ. Լաստենի.|888. Լաստ. Լաստենի.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#889. Լատան.|889. Լատան.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#890. *Լարեկ.|890. *Լարեկ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#891. Լափազա?|891. Լափազա?]]
* [[Հայբուսակ/Լ#892. Լդդենի կամ Լտտենի.|892. Լդդենի կամ Լտտենի.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#893. Լեառնախնձոր.|893. Լեառնախնձոր.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#894. Լեզուակ. Լեզուիկ.|894. Լեզուակ. Լեզուիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#895. Լեզուենտակ.|895. Լեզուենտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#896. Լելեզակ.|896. Լելեզակ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#897. Լեղակ.|897. Լեղակ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#898. Լեղկի ունտ.|898. Լեղկի ունտ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#899. Լեղինճ.|899. Լեղինճ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#900. Լեղլեղուկ.|900. Լեղլեղուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#901. Լեղ հ ամ ծաղիկ.|901. Լեղ հ ամ ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#902. Լեղնտրուկ.|902. Լեղնտրուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#903. Լեղրդակ.|903. Լեղրդակ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#904. *Լեպեդիս.|904. *Լեպեդիս.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#905. Լեվշոր.|905. Լեվշոր.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#906. Լերդախոտ.|906. Լերդախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#907. Լերդածաղիկ.|907. Լերդածաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#908. Լէբլէբուկ.|908. Լէբլէբուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#909. Լէզ.|909. Լէզ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#910. Լիբանոն. Լիբանոս.|910. Լիբանոն. Լիբանոս.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#911. *Լիբանովիտ կամ Լիբանովտան.|911. *Լիբանովիտ կամ Լիբանովտան.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#912. Լիլածաղ.|912. Լիլածաղ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#913. Լիլիկ կամ Լոլոկ.|913. Լիլիկ կամ Լոլոկ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#914. *Լիլուփար. Լիլուֆար.|914. *Լիլուփար. Լիլուֆար.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#915. Լիմոն. Լիմոնի.|915. Լիմոն. Լիմոնի.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#916. Լիմունիոն.|916. Լիմունիոն.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#917. Լծափն.|917. Լծափն.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#918. Լկռի.|918. Լկռի.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#919. Լկրթնի.|919. Լկրթնի.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#920. Լղպոր կամ Լղմոր.|920. Լղպոր կամ Լղմոր.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#921. Լոզ։|921. Լոզ։]]
* [[Հայբուսակ/Լ#922. Լողակի ծաղիկ?|922. Լողակի ծաղիկ?]]
* [[Հայբուսակ/Լ#923. Լողարի?|923. Լողարի?]]
* [[Հայբուսակ/Լ#924. Լոյս?|924. Լոյս?]]
* [[Հայբուսակ/Լ#925. Լորախոտ,|925. Լորախոտ,]]
* [[Հայբուսակ/Լ#926. Լորի, Լորենի,|926. Լորի, Լորենի,]]
* [[Հայբուսակ/Լ#927. Լուադեղ. Լուախոտ. Լուխոտ, Լուիխոտ.|927. Լուադեղ. Լուախոտ. Լուխոտ, Լուիխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#928. Լուածաղիկ.|928. Լուածաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#929. Լուակ?|929. Լուակ?]]
* [[Հայբուսակ/Լ#930. Լուացտակի ծառ. Լուսնատակի ծառ.|930. Լուացտակի ծառ. Լուսնատակի ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#931. Լուբիա կամ Լուպիա. Լովիաս.|931. Լուբիա կամ Լուպիա. Լովիաս.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#932. Լուիկ.|932. Լուիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#933. Լուիճ.|933. Լուիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#934. Լուկուան?|934. Լուկուան?]]
* [[Հայբուսակ/Լ#*Լուպահ?|*Լուպահ?]]
* [[Հայբուսակ/Լ#935. Լուպնի.|935. Լուպնի.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#936. Լուսնակ?|936. Լուսնակ?]]
* [[Հայբուսակ/Լ#937. Լուսնատակի ծառ.|937. Լուսնատակի ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#Լուսնի թուփ.|Լուսնի թուփ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#938. Լուսնի ծաղիկ.|938. Լուսնի ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#939. Լուսնոտ.|939. Լուսնոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#940. Լուտաս.|940. Լուտաս.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#941. Լուտուտ կամ Լտուտ.|941. Լուտուտ կամ Լտուտ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#942. Լուք կամ Լոք.|942. Լուք կամ Լոք.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#943. Լուֆ. Լուֆա. Լուֆահ.|943. Լուֆ. Լուֆա. Լուֆահ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#944. Լռնի.|944. Լռնի.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#945. Լսեռնիկ կամ Լսեռկէն.|945. Լսեռնիկ կամ Լսեռկէն.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#946. Լսընտորի.|946. Լսընտորի.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#947. Լօդ կամ Լօզ.|947. Լօդ կամ Լօզ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#948. Լօլօզ Պղպեղ.|948. Լօլօզ Պղպեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#949. Լօշ.|949. Լօշ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#950. Լօշտակ.|950. Լօշտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#951. Լօռ.|951. Լօռ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#952. Լօռասերմ կամ Լառի սերմ,|952. Լօռասերմ կամ Լառի սերմ,]]
* [[Հայբուսակ/Լ#953. Լօռի.|953. Լօռի.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#954. Լօք.|954. Լօք.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#955. Խաբըբուկ. Խաբուկ. Խարշուկ.|955. Խաբըբուկ. Խաբուկ. Խարշուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#956. Խագազ?|956. Խագազ?]]
* [[Հայբուսակ/Խ#957. Խազազ կամ Խազէզ.|957. Խազազ կամ Խազէզ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#958. Խազալ.|958. Խազալ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#959. Խանզաս?|959. Խանզաս?]]
* [[Հայբուսակ/Խ#960. Խազիրան.|960. Խազիրան.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#961. Խազուր.|961. Խազուր.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#962. Խաժխաժ.|962. Խաժխաժ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#963. Խաժուակ.|963. Խաժուակ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#964. Խաժուրեկ.|964. Խաժուրեկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#965. Խալանճ կամ Խալանջ.|965. Խալանճ կամ Խալանջ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#966. Խալար.|966. Խալար.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#967. Խալի.|967. Խալի.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#968. Խալիար.|968. Խալիար.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#969. Խալիճ կամ Խալինճ.|969. Խալիճ կամ Խալինճ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#970. Խախակ.|970. Խախակ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#971. Խախիա.|971. Խախիա.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#972. Խածի.|972. Խածի.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#973. Խակակութ.|973. Խակակութ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#974. Խաղավաթ?|974. Խաղավաթ?]]
* [[Հայբուսակ/Խ#975. Խաղող.|975. Խաղող.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#976. Խաղող լեռան.|976. Խաղող լեռան.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#977. Խաղող վայրի.|977. Խաղող վայրի.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#978. Խաղողի տակ.|978. Խաղողի տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#979. Խաղողախոտ.|979. Խաղողախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#980. Խաղողածառ.|980. Խաղողածառ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#981. Խաղողիկ.|981. Խաղողիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#982. Խաղպապ.|982. Խաղպապ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#983. Խաղվարտ. Խաղուարտ. Խաղարտ.|983. Խաղվարտ. Խաղուարտ. Խաղարտ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#984. Խաճ.|984. Խաճ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#985. Խաճար.|985. Խաճար.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#986. Խաճին.|986. Խաճին.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#987. *Խամալօն.|987. *Խամալօն.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#988. Խամբար.|988. Խամբար.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#989. Խայթահար.|989. Խայթահար.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#990. Խայծելանի ծառ.|990. Խայծելանի ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#991. *Խանդաղ?|991. *Խանդաղ?]]
* [[Հայբուսակ/Խ#992. Խանդարեկ. Խանդարիա.|992. Խանդարեկ. Խանդարիա.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#993. Խանեւ?|993. Խանեւ?]]
* [[Հայբուսակ/Խ#994. Խանթեփար։|994. Խանթեփար։]]
* [[Հայբուսակ/Խ#Խանձիլ|Խանձիլ]]
* [[Հայբուսակ/Խ#995. Խանտող:|995. Խանտող:]]
* [[Հայբուսակ/Խ#996. Խաշ|996. Խաշ]]
* [[Հայբուսակ/Խ#997. Խաշ կամ քաշ Հընի.|997. Խաշ կամ քաշ Հընի.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#998. Խաշար. Խշր։|998. Խաշար. Խշր։]]
* [[Հայբուսակ/Խ#999. Խաշին.|999. Խաշին.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1000. խաշխաշ|1000. խաշխաշ]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1001. Խաշխաշ վայրի.|1001. Խաշխաշ վայրի.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1002. *Խաշխաշի Զապտի.|1002. *Խաշխաշի Զապտի.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1003. Խաշխաշ Նարքիվիա.|1003. Խաշխաշ Նարքիվիա.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1004. Խաշնդեղ.|1004. Խաշնդեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1005. *Խապալախ.|1005. *Խապալախ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1006. Խաչախնձոր.|1006. Խաչախնձոր.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1007. Խաչահամբոյր.|1007. Խաչահամբոյր.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1008. Խաչավարդ.|1008. Խաչավարդ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1009. Խաչափայտ.|1009. Խաչափայտ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1010. Խաչորկէն.|1010. Խաչորկէն.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1011. Խառ.|1011. Խառ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1012. Խառածաղիկ.|1012. Խառածաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1013. Խառբուշտ.|1013. Խառբուշտ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1014. Խառթութ.|1014. Խառթութ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1015. Խառնիճ.|1015. Խառնիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1016. Խառնկտուկ.|1016. Խառնկտուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1017. Խառնճուկ.|1017. Խառնճուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1018. Խառնուպ|1018. Խառնուպ]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1019. Խատատ?|1019. Խատատ?]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1020. Խատխալ.|1020. Խատխալ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1021. Խարաժիլ.|1021. Խարաժիլ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1022. Խարահար Խոտ.|1022. Խարահար Խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1023. Խարամազ. Խարամազան.|1023. Խարամազ. Խարամազան.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1024. Խարատ?|1024. Խարատ?]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1025. Խարաք.|1025. Խարաք.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1026. Խարբ.|1026. Խարբ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1027. *Խարբախ կամ Խարբակ.|1027. *Խարբախ կամ Խարբակ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#Խարբզակ.|Խարբզակ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1028. *Խարզահրա?|1028. *Խարզահրա?]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1029. Խարի. Շէկ Խարի կամ Շիխար.|1029. Խարի. Շէկ Խարի կամ Շիխար.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1030. Խար Խիար.|1030. Խար Խիար.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1031. Խարխութ?|1031. Խարխութ?]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1032. Խարիք.|1032. Խարիք.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1033. Խարձ.|1033. Խարձ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1034. Խարձի.|1034. Խարձի.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1035. Խարճի.|1035. Խարճի.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1036. Խարշափուն Բանջար.|1036. Խարշափուն Բանջար.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1037. Խարշուկ.|1037. Խարշուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#*Խարպախ.|*Խարպախ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1038. Խարպիզակ. Խարբզակ.|1038. Խարպիզակ. Խարբզակ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#*Խարտալ.|*Խարտալ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1039. *Խարտինա. —Տե՛ս Ախինոս, թիւ 29։|1039. *Խարտինա. —Տե՛ս Ախինոս, թիւ 29։]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1040. Խաւար?|1040. Խաւար?]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1041. Խաւարծիլ. Խաւրծլոյ տակ.|1041. Խաւարծիլ. Խաւրծլոյ տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1042-43. Խաւարտ.|1042-43. Խաւարտ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1044. Խափիթ.|1044. Խափիթ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1045-46. Խելառ.|1045-46. Խելառ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1047. Խելտրուկ.|1047. Խելտրուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#Խենթուկ.|Խենթուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1048. Խենձեղինոյ տակ.|1048. Խենձեղինոյ տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1049. Խզեմ.|1049. Խզեմ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1050. Խզրակ ծաղիկ.|1050. Խզրակ ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1051. Խէժուկ.|1051. Խէժուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1052. Խթուս.|1052. Խթուս.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1053. Խիար.|1053. Խիար.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1054. Խիարուկ.|1054. Խիարուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1055. *Խիարշամբար.|1055. *Խիարշամբար.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1056. Խիթըկ.|1056. Խիթըկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1057. Խինդ.|1057. Խինդ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1058. Խինձ.|1058. Խինձ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1059. *Խիր.|1059. *Խիր.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1060. *Խիրի.|1060. *Խիրի.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#Խիրի վայրի.|Խիրի վայրի.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1061. Խիրու ծառ.|1061. Խիրու ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1062. Խլալ կամ Խաղալ.|1062. Խլալ կամ Խաղալ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1063. Խլել.|1063. Խլել.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1064. Խլեփ. Խլէֆ.|1064. Խլեփ. Խլէֆ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1065. Խլէզագի.|1065. Խլէզագի.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#Խլթիթ.|Խլթիթ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1066. Խլրդուկ.|1066. Խլրդուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1067. Խլօպուզ.|1067. Խլօպուզ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#Խմէլ.|Խմէլ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1068. Խմի.|1068. Խմի.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1069. Խմորուկ.|1069. Խմորուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1070. Խմրախոտ. Խմրխոտ.|1070. Խմրախոտ. Խմրխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1071. Խնդակ.|1071. Խնդակ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1072. Խնդակոթ. Մոլեխինդ. Խնդամոլի. Խնդամոլիկ.|1072. Խնդակոթ. Մոլեխինդ. Խնդամոլի. Խնդամոլիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1073. Խնդեղի կամ Խնդեղնի.|1073. Խնդեղի կամ Խնդեղնի.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1074. Խնդէ.|1074. Խնդէ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1075. Խնծադեղ.|1075. Խնծադեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1076. Խնկածաղիկ. Խնկողկոյզ. Խնկողկուզակ. Խնկողկուզուկ.|1076. Խնկածաղիկ. Խնկողկոյզ. Խնկողկուզակ. Խնկողկուզուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1077. Խնկասինձ.|1077. Խնկասինձ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1078. Խնկատերեւ.|1078. Խնկատերեւ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1079. Խնկողկուզակ. Խնկողկուզուկ.|1079. Խնկողկուզակ. Խնկողկուզուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1080. Խնկուկ։|1080. Խնկուկ։]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1081. Խնձնի կոթ.|1081. Խնձնի կոթ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1082. Խնձոր. Խնձորենի.|1082. Խնձոր. Խնձորենի.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1083. Խնձորակ. Խնձորակ խոտ.|1083. Խնձորակ. Խնձորակ խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1084. Խնձորխոտ։|1084. Խնձորխոտ։]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1085. Խնձործաղիկ.|1085. Խնձործաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1086. Խնձորկոտիկ.|1086. Խնձորկոտիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1087. Խնձորկուլ. կամ Խնձորակուլ?|1087. Խնձորկուլ. կամ Խնձորակուլ?]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1088. Խնձորուկ.|1088. Խնձորուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1089. Խնճլուզ. Խնճլոզ. Փունջուլօզ.|1089. Խնճլուզ. Խնճլոզ. Փունջուլօզ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1090. Խնճորակ.|1090. Խնճորակ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#Խշր.|Խշր.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1091. Խշրիկ.|1091. Խշրիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1092. Խոզակ.|1092. Խոզակ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1093. Խոզակաղնի. Խոզկաղնի.|1093. Խոզակաղնի. Խոզկաղնի.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1094. Խոզատանձ.|1094. Խոզատանձ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1095. Խոզեպանրուկ.|1095. Խոզեպանրուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1096. Խոզի Բակլայ.|1096. Խոզի Բակլայ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1097. Խոզիթ.|1097. Խոզիթ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1098. Խոզի ծաղիկ.|1098. Խոզի ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1099. Խոզի կաշի?|1099. Խոզի կաշի?]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1100. Խոզի հաց.|1100. Խոզի հաց.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1101. Խոզի մազ.|1101. Խոզի մազ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1102. Խոզի Փուշ.|1102. Խոզի Փուշ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#Խոզկաղին.|Խոզկաղին.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1103. Խոզմատ.|1103. Խոզմատ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1104. Խոզ-Մատիտեղն.|1104. Խոզ-Մատիտեղն.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1105. Խոզուկ.|1105. Խոզուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1106. Խոզպանդուկ.|1106. Խոզպանդուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1107. Խոլորձ.|1107. Խոլորձ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1108. Խոկարի?|1108. Խոկարի?]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1109. Խողլի.|1109. Խողլի.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1110. Խոճիկ. Խոճկորակ. Խոճկորիճ.|1110. Խոճիկ. Խոճկորակ. Խոճկորիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1111. Խոյի?|1111. Խոյի?]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1112. Խոյի ճմուռ.|1112. Խոյի ճմուռ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1113. Խոշակ.|1113. Խոշակ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1114. Խոպոպ Գարնան կամ Գարնան Խոպոպ.|1114. Խոպոպ Գարնան կամ Գարնան Խոպոպ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1115. Խոպոպիք կամ Խոպոպիկ.|1115. Խոպոպիք կամ Խոպոպիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1116. Խոռ. Խուռ.|1116. Խոռ. Խուռ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1117. ԽոռիՃ.|1117. ԽոռիՃ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1118. Խոռմոյ Կորեկ.|1118. Խոռմոյ Կորեկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1119. Խոռն.|1119. Խոռն.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1120. Խոռնիկ.|1120. Խոռնիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1121. *Խոռնջան. Խօլջնան. Խուլջնան. Խօլնճան.|1121. *Խոռնջան. Խօլջնան. Խուլջնան. Խօլնճան.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1122. Խոսկում. Խոստում. Խօսքիմ.|1122. Խոսկում. Խոստում. Խօսքիմ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1123. Խոտ.|1123. Խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1124. Խոտի մէջ.|1124. Խոտի մէջ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1125. Խոտոր.|1125. Խոտոր.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1126. Խորասանի.|1126. Խորասանի.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1127. Խորասանիկ.|1127. Խորասանիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1128. Խորդենի կամ Խորտենի?|1128. Խորդենի կամ Խորտենի?]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1129. Խործիւ Այգւոյ.|1129. Խործիւ Այգւոյ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1130. Խործովիլ. Խորձուիլ. Խորձւիլ.|1130. Խործովիլ. Խորձուիլ. Խորձւիլ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1131. Խործօնօի տակ?|1131. Խործօնօի տակ?]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1132. Խորոմ.|1132. Խորոմ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1133. Խորոտ?|1133. Խորոտ?]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1134. Խորտակ Ծոթրին.|1134. Խորտակ Ծոթրին.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1135. Խորփրըստ?|1135. Խորփրըստ?]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1136. *Խուզամի.|1136. *Խուզամի.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1137. Խուլէպ.|1137. Խուլէպ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1138. Խունկեղէգն.|1138. Խունկեղէգն.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1139. Խունկի.|1139. Խունկի.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#Խունսիաւշան.|Խունսիաւշան.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1140. Խուշբինակ.|1140. Խուշբինակ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1141. Խուպազ. Խուպէզ. Խուպայզ. Խուպուզիկ.|1141. Խուպազ. Խուպէզ. Խուպայզ. Խուպուզիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#Խուռ.|Խուռ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1142. Խուռամ.|1142. Խուռամ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#Խուռնիկ.|Խուռնիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1143. Խուրձ.|1143. Խուրձ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1144. Խպապի.|1144. Խպապի.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1145. Խպըլիկ կամ Խպիլիկ.|1145. Խպըլիկ կամ Խպիլիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1146. Խռբու.|1146. Խռբու.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1147. Խռթիկ.|1147. Խռթիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1148. Խռնդատ.|1148. Խռնդատ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1149. Խռնջտակ. Խռնտակ.|1149. Խռնջտակ. Խռնտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1150. Խռովխոտ.|1150. Խռովխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1151. Խռուկ.|1151. Խռուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1152. Խռտիշ.|1152. Խռտիշ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1153. Խռտուկ.|1153. Խռտուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1154. Խստոր.|1154. Խստոր.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1155. Խստոր վայրի.|1155. Խստոր վայրի.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1156. Խստորամայր.|1156. Խստորամայր.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1157. Խստորապրաս.|1157. Խստորապրաս.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1158-59. Խստորուկ կամ Խստորակ.|1158-59. Խստորուկ կամ Խստորակ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1160. Խստորուկ վայրի.|1160. Խստորուկ վայրի.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1161. Խտուտ.|1161. Խտուտ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1162. Խրէն?|1162. Խրէն?]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1163 Խրխնտուկ.|1163 Խրխնտուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1164. Խրուկ.|1164. Խրուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1165. Խրփուկ.|1165. Խրփուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1166. Խփւուկ.|1166. Խփւուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1167. Խօզ.|1167. Խօզ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1168. *Խօլօրա.|1168. *Խօլօրա.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1169. Խօսակ?|1169. Խօսակ?]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1170. Խօսողի ձուք.|1170. Խօսողի ձուք.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1171. Խօրժի կամ խօրճի.|1171. Խօրժի կամ խօրճի.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1172. Ծաթրին. Ծայթրին. Ծոթրին. Ծոթոր. Ծեթրոն.|1172. Ծաթրին. Ծայթրին. Ծոթրին. Ծոթոր. Ծեթրոն.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1173. *Ծալիկա|1173. *Ծալիկա]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1174. Ծամուկ.|1174. Ծամուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1175. Ծառանց պտուղ.|1175. Ծառանց պտուղ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1176. Ծառիկ.|1176. Ծառիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1177. Ծառկանգառ.|1177. Ծառկանգառ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1178. Ծարուր.|1178. Ծարուր.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1179. Ծարուրիկ.|1179. Ծարուրիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1180. Ծափ.|1180. Ծափ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1181. Ծափծափ.|1181. Ծափծափ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1182. Ծափկոտրուկ.|1182. Ծափկոտրուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1183. Ծերոց Գաւազան.|1183. Ծերոց Գաւազան.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1184. Ծեփիկ.|1184. Ծեփիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1185. Ծըւծըւուկ.|1185. Ծըւծըւուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1186. Ծիածան.|1186. Ծիածան.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1187. Ծիթրայ.|1187. Ծիթրայ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1188. Ծիլ և Ծիլվա.|1188. Ծիլ և Ծիլվա.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1189. Ծիլամբուռ.|1189. Ծիլամբուռ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1190. Ծիլծափ կամ Ծափծիլ.|1190. Ծիլծափ կամ Ծափծիլ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1191. Ծիծակ.|1191. Ծիծակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1192. Ծիծեռնադեղ. Ծիծեռնիկի դեղ. Ծիծռան խոտ. Ծիծեռնիկի խոտ.|1192. Ծիծեռնադեղ. Ծիծեռնիկի դեղ. Ծիծռան խոտ. Ծիծեռնիկի խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1193. Ծիծռան բոյն.|1193. Ծիծռան բոյն.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1194. Ծիծռան կօշիկ.|1194. Ծիծռան կօշիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1195. Ծիմել. Ծիմիլ.|1195. Ծիմել. Ծիմիլ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1196. Ծինկարի.|1196. Ծինկարի.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1197. Ծիպան. Ծիպանուկ.|1197. Ծիպան. Ծիպանուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1198. Ծիրան.|1198. Ծիրան.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1199. Ծիրանի ծաղիկ.|1199. Ծիրանի ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1200. Ծիֆին.|1200. Ծիֆին.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1201. Ծլագարի.|1201. Ծլագարի.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1202. Ծլեր.|1202. Ծլեր.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1203. Ծծանի.|1203. Ծծանի.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1204. Ծծմոր.|1204. Ծծմոր.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1205. Ծծուկ, որ և Ծծումբ.|1205. Ծծուկ, որ և Ծծումբ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1206. Ծկու.|1206. Ծկու.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1207. Ծղօն.|1207. Ծղօն.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1208. Ծղօտիկ.|1208. Ծղօտիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1209. Ծմախոտ.|1209. Ծմախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#Ծմել.|Ծմել.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1210. Ծնէբեկ.|1210. Ծնէբեկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1211. Ծնծեղ.|1211. Ծնծեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1212. Ծնծղար.|1212. Ծնծղար.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1213. Ծնկածաղիկ.|1213. Ծնկածաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1214. Ծոթոր. Ծոթրին.|1214. Ծոթոր. Ծոթրին.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1215. Ծոն?|1215. Ծոն?]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1216. Ծովու ժանկ.|1216. Ծովու ժանկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1217. Ծովու խոտ.|1217. Ծովու խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1218. Ծոր.|1218. Ծոր.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1219. Ծորի տակ.|1219. Ծորի տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1220. Ծոր Հնդկցի.|1220. Ծոր Հնդկցի.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1221. Ծորենի.|1221. Ծորենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1222. Ծորենոյ տակ.|1222. Ծորենոյ տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1223. Ծործորակ ածուի.|1223. Ծործորակ ածուի.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1224. Ծուածեղ?|1224. Ծուածեղ?]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1225. Ծուաղ. Ծուաղենի.|1225. Ծուաղ. Ծուաղենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1226. Ծուծ կամ Ծուծք.|1226. Ծուծ կամ Ծուծք.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1227. Ծուռգմուկ.|1227. Ծուռգմուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1228. Ծուռ Ցախ.|1228. Ծուռ Ցախ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1229. Ծպեխի. Ծպիխի. Ծոպեխի.|1229. Ծպեխի. Ծպիխի. Ծոպեխի.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1230. Ծտապաշար. Ծտիպաշար.|1230. Ծտապաշար. Ծտիպաշար.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1231. Ծտի աչք.|1231. Ծտի աչք.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1232. Ծտի Լեզու.|1232. Ծտի Լեզու.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1233. Ծտըխնձոր կամ Ծտի-Խնձոր.|1233. Ծտըխնձոր կամ Ծտի-Խնձոր.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1234. Ծտի-ճինգի.|1234. Ծտի-ճինգի.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1235. Ծտի-Տանձ.|1235. Ծտի-Տանձ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1236. Ծրդի. Ծրդենի. Ծրդենիկ:|1236. Ծրդի. Ծրդենի. Ծրդենիկ:]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1237. Կազ. Կազի ծաղիկ.|1237. Կազ. Կազի ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1238. Կազմոր.|1238. Կազմոր.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1239. Կազմորէ. Կազմուրէ. Կազմորենի.|1239. Կազմորէ. Կազմուրէ. Կազմորենի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1240. Կաթնախնձոր.|1240. Կաթնախնձոր.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1241. Կաթնապուր.|1241. Կաթնապուր.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1242. Կաթնբանջար.|1242. Կաթնբանջար.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1243. Կաթնբեկ.|1243. Կաթնբեկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1244. Կաթնխոտ.|1244. Կաթնխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1245. Կաթնծաղիկ.|1245. Կաթնծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1246. Կաթնկոռնի.|1246. Կաթնկոռնի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1247. Կաթնուկ.|1247. Կաթնուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1248. Կաթնտերեւի.|1248. Կաթնտերեւի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1249. Կաթնփուղրի.|1249. Կաթնփուղրի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1250. Կաժ.|1250. Կաժ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1251. Կաժկժիկ.|1251. Կաժկժիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1252. Կալախար.|1252. Կալախար.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1253. Կալհմար.|1253. Կալհմար.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1254. Կախմըխի.|1254. Կախմըխի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1255. Կածակ. Կածուկ.|1255. Կածակ. Կածուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1256. Կածըլփուշ.|1256. Կածըլփուշ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1257. Կակալ. Կակլի.|1257. Կակալ. Կակլի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1258. Կակաւիլ.|1258. Կակաւիլ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1259. Կակաւիկ:|1259. Կակաւիկ:]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1260. Կակաջ.|1260. Կակաջ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1261. Դեղին Կակաջ.|1261. Դեղին Կակաջ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1262. Կակժիրակ. Կակճիրակ. Ծակժիրակ.|1262. Կակժիրակ. Կակճիրակ. Ծակժիրակ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1263. Կակղի.|1263. Կակղի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1264. Կակուլ.|1264. Կակուլ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1265. Կակուլա.|1265. Կակուլա.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1266. Կակվորդիկ.|1266. Կակվորդիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1267. Կաղաբոյս.|1267. Կաղաբոյս.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1268. Կաղաղ.|1268. Կաղաղ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1269. Կաղամախ.|1269. Կաղամախ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1270. Կաղամբ.|1270. Կաղամբ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1271. Կաղին. Կաղինի.|1271. Կաղին. Կաղինի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1272. Կաղճ.|1272. Կաղճ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1273. Կաղնի.|1273. Կաղնի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1274. Կաղնոյ Բուրդ.|1274. Կաղնոյ Բուրդ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1275. Կաղնոյ Խնձոր.|1275. Կաղնոյ Խնձոր.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1276. Կաղնծնի.|1276. Կաղնծնի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1277. Կաղնչան կամ Կաղջնան. Կաղնշան. Կաղնչնան. Կաղնճնան.|1277. Կաղնչան կամ Կաղջնան. Կաղնշան. Կաղնչնան. Կաղնճնան.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1278. Կաղշնակ.|1278. Կաղշնակ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1279. Կաճապ.|1279. Կաճապ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#Կաճկիրակ. Կաճկրակ.|Կաճկիրակ. Կաճկրակ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1280. Կաճուտ.|1280. Կաճուտ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1281. Կաճրար.|1281. Կաճրար.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1282. Կամբ. կամ Կամբի. Կամփի.|1282. Կամբ. կամ Կամբի. Կամփի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1283. Կամբոս?|1283. Կամբոս?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1284. Կայծխոտ.|1284. Կայծխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1285. Կայծու.|1285. Կայծու.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1286. Կեծոկի ծաղիկ, իբր Կայծակի.|1286. Կեծոկի ծաղիկ, իբր Կայծակի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1287. Կայծուկ փուշ.|1287. Կայծուկ փուշ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1288. Կայռ.|1288. Կայռ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1289. Կանաչաց Թագաւոր.|1289. Կանաչաց Թագաւոր.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1290. Կանաչկենի.|1290. Կանաչկենի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1291. Կանգառ. Կանկար.|1291. Կանգառ. Կանկար.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1292. Կանգառ Վայրի.|1292. Կանգառ Վայրի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1293. Ծառկանգառ.|1293. Ծառկանգառ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1294. Կանգառի խէժ.|1294. Կանգառի խէժ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1295. Կանդանա.|1295. Կանդանա.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1296. Կանեփ կամ Կանափ. Կանեփատ.|1296. Կանեփ կամ Կանափ. Կանեփատ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1297. Կանեփխոտ.|1297. Կանեփխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1298. Կանեփուկ.|1298. Կանեփուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1299. Կանթափ?|1299. Կանթափ?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1300. Կանթեղխոտ.|1300. Կանթեղխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1301. Կանկատունկ.|1301. Կանկատունկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1302. Կանկըրթռուկ.|1302. Կանկըրթռուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1303. Կանճրակ. Կանրճրակ.|1303. Կանճրակ. Կանրճրակ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1304. Կանչխոտ կամ Կանանչխոտ.|1304. Կանչխոտ կամ Կանանչխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1305. Կանչող. Կանչուխ.|1305. Կանչող. Կանչուխ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1306. Կանտող.|1306. Կանտող.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1307. Կանտորի.|1307. Կանտորի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1308. Կաշ?|1308. Կաշ?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1309. Կաշկա?|1309. Կաշկա?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1310. Կապարասի.|1310. Կապարասի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1311. *Կապէնդաքտիոն.|1311. *Կապէնդաքտիոն.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1312. Կապնդեղ.|1312. Կապնդեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1313. Կապոյտ Ծաղիկ.|1313. Կապոյտ Ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1314. Կապուի.|1314. Կապուի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1315. Կապուտ աւել կամ Կապուտիկ աւել.|1315. Կապուտ աւել կամ Կապուտիկ աւել.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1316. Կապուտակ ծաղիկ.|1316. Կապուտակ ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1317. Կապուտակադեղ.|1317. Կապուտակադեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1318. Կապտախոտ.|1318. Կապտախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1319. Կապպար. Կապար. Կապրացախ, Քապրցախ.|1319. Կապպար. Կապար. Կապրացախ, Քապրցախ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1320. Կապռաշ կամ Կապրաշ. Կապռաշենի. Կաւրաշ.|1320. Կապռաշ կամ Կապրաշ. Կապռաշենի. Կաւրաշ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1321. Կապրենի.|1321. Կապրենի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1322. Կապրուկ.|1322. Կապրուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1323. Կառ.|1323. Կառ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1324. Կառ կամ Կառն.|1324. Կառ կամ Կառն.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1325. Կառաբոյս.|1325. Կառաբոյս.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1326. Կառան.|1326. Կառան.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1327. Կառշուկ.|1327. Կառշուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1328. Կասբ?|1328. Կասբ?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1329. 1330. Կասիա.|1329. 1330. Կասիա.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1331. *Կասիմոն.|1331. *Կասիմոն.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1332. Կասլա.|1332. Կասլա.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1333. Կասլապտուղ.|1333. Կասլապտուղ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1334. Կասլիկ.|1334. Կասլիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1335. Կասկ.|1335. Կասկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1336. Կասկ. Կասկենի.|1336. Կասկ. Կասկենի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1337. Կասկած.|1337. Կասկած.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1338. Կասկամոն կամ Կաստամոն.|1338. Կասկամոն կամ Կաստամոն.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1339. Կաստանայ. Կաստանոն.|1339. Կաստանայ. Կաստանոն.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1340. Կատաղի.|1340. Կատաղի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1341. Կատատուկ.|1341. Կատատուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1342. Կատաւան.|1342. Կատաւան.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1343. Կատղած շան խոտ.|1343. Կատղած շան խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1344. Կատուախաղող.|1344. Կատուախաղող.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1345. Կատուակ խոտ.|1345. Կատուակ խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1346. Կատուականջ.|1346. Կատուականջ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1347. Կատուակծկունծ.|1347. Կատուակծկունծ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1348. Կատուահատ.|1348. Կատուահատ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1349. Կատուելիշ?|1349. Կատուելիշ?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1350. Կատուի դեղ. Կատուի խոտ. Կատուակծկունծ.|1350. Կատուի դեղ. Կատուի խոտ. Կատուակծկունծ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1351. Կատուի կող.|1351. Կատուի կող.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1352. Կատուի կօշիկ.|1352. Կատուի կօշիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1353. Կատուի ճանկ.|1353. Կատուի ճանկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1354. Կատուի ոտ.|1354. Կատուի ոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1355. Կատուի պոչ.|1355. Կատուի պոչ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1356. Ս. Կարապետի ծաղիկ.|1356. Ս. Կարապետի ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1357. Կարար.|1357. Կարար.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1358. Կարբ?|1358. Կարբ?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1359. Կարդ.|1359. Կարդ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1360. Կարկ կամ Կորկ.|1360. Կարկ կամ Կորկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1361. Կարկաժ.|1361. Կարկաժ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1362. Կարկար. Կարկարիուն.|1362. Կարկար. Կարկարիուն.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1363. Կարմիր Բանջար. Կարմրաբանջար.|1363. Կարմիր Բանջար. Կարմրաբանջար.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1364. Կարմիր Լալա.|1364. Կարմիր Լալա.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1365. Կարմիր Կակաջ.|1365. Կարմիր Կակաջ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1366. Կարմրադեղ.|1366. Կարմրադեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1367. Կարմրադեղձ.|1367. Կարմրադեղձ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1368. Կարմրախնձոր.|1368. Կարմրախնձոր.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1369. Կարմրածառ.|1369. Կարմրածառ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1370. Կարմրատանձ.|1370. Կարմրատանձ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1371. Կարմրորակ.|1371. Կարմրորակ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1372. Կարմրուկ.|1372. Կարմրուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1373. Կարոս.|1373. Կարոս.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1374. Քարաւս Պօստանի.|1374. Քարաւս Պօստանի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1375. Ջրի Կարոս.|1375. Ջրի Կարոս.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1376. Վայրի Կարոս.|1376. Վայրի Կարոս.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1377. Կաւվրուջ?|1377. Կաւվրուջ?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1378. Կափուր.|1378. Կափուր.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1379. Կաքաւախաղող.|1379. Կաքաւախաղող.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1380. Կաքաւախոտ.|1380. Կաքաւախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1381. Կաքաւարօտ. Կաքուարօտ. Կաքւարօտիկ. Կաքաւոյ արօտ.|1381. Կաքաւարօտ. Կաքուարօտ. Կաքւարօտիկ. Կաքաւոյ արօտ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1382. Կաքաւկրկուտ.|1382. Կաքաւկրկուտ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1383. Կաքաւոտնիկ — Կաքուոտիկ. Կաքւուտոտիկ.|1383. Կաքաւոտնիկ — Կաքուոտիկ. Կաքւուտոտիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1384. Կաքաւուտի բանջար. Կաքովխոտիկ.|1384. Կաքաւուտի բանջար. Կաքովխոտիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1385. Կաքոտ.|1385. Կաքոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1386. Կաքուեղէգ. Կաքաւու եղէգ.|1386. Կաքուեղէգ. Կաքաւու եղէգ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1387. Կեարմաւի? եղէգ.|1387. Կեարմաւի? եղէգ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1388. Կեծի. Կեչի, Կըչի կամ Կիչի.|1388. Կեծի. Կեչի, Կըչի կամ Կիչի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1389. Կեծուկի ծաղիկ.|1389. Կեծուկի ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1390. Կենատ.|1390. Կենատ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1391. Կենարար, Կենդանարար.|1391. Կենարար, Կենդանարար.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1392. Կեչի.|1392. Կեչի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1393. Կեռաս, Կեռասի.|1393. Կեռաս, Կեռասի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1394. Կերթ. Կերդ. Կարտ.|1394. Կերթ. Կերդ. Կարտ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1395. Կերիոն.|1395. Կերիոն.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1396. Կէնէկէրչէք?|1396. Կէնէկէրչէք?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1397. Կիզուկ.|1397. Կիզուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1398. Կթոցիկ.|1398. Կթոցիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1399. Կիզռօն կամ Կիւզռօն.|1399. Կիզռօն կամ Կիւզռօն.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1400. Կիլկիլ. Կլկիլ. Կլկըլ.|1400. Կիլկիլ. Կլկիլ. Կլկըլ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1401. Կիկի.|1401. Կիկի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1402. Կիմբիր.|1402. Կիմբիր.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1403. Կիմողիկ.|1403. Կիմողիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1404. *Կինամոն. Կինամոմոն.|1404. *Կինամոն. Կինամոմոն.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1405. Կինձ.|1405. Կինձ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1406. Կիպարի. Կիպարիս.|1406. Կիպարի. Կիպարիս.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1407. *Կիպերիս կամ Կիպեռիս|1407. *Կիպերիս կամ Կիպեռիս]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1408. *Կիտրոն.|1408. *Կիտրոն.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1409. Կիրիրայ.|1409. Կիրիրայ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#Կլկիլ.|Կլկիլ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1410 *Կիւլ ծաղիկ.|1410 *Կիւլ ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1411. Կլմբoզ կամ Կլըմպօզ.|1411. Կլմբoզ կամ Կլըմպօզ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1412. Կլոր.|1412. Կլոր.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1413. Կլուլ.|1413. Կլուլ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1414. * Կլունուս.|1414. * Կլունուս.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1415. Կխտըկուր խոտ.|1415. Կխտըկուր խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1416. Կծախոտ.|1416. Կծախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1417. Կծմախոտ. Կծմակոթ. Կծմակոլոթ. Կծմակոլոտ,|1417. Կծմախոտ. Կծմակոթ. Կծմակոլոթ. Կծմակոլոտ,]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1418. Կծման.|1418. Կծման.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1419. Կծոխուր. Կծոխրի.|1419. Կծոխուր. Կծոխրի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1420. Կծուիչ.|1420. Կծուիչ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1421. Կծուուկ.|1421. Կծուուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1422. Կծուուրց?|1422. Կծուուրց?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1423. Կկոցիկ.|1423. Կկոցիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1424. Կղեմ.|1424. Կղեմ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1425. Կղէզ Դառն?|1425. Կղէզ Դառն?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1426. Կղմուխ.|1426. Կղմուխ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1427. Կղպուր.|1427. Կղպուր.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1428. Կճան. Կճան խոտ.|1428. Կճան. Կճան խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1429. Կճանկոթ,|1429. Կճանկոթ,]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1430. Կճըճակոտրիկ.|1430. Կճըճակոտրիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1431. Կճութ.|1431. Կճութ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1432. Կմնտաշ.|1432. Կմնտաշ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1433. Կմշտրուկ?|1433. Կմշտրուկ?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1434. Կմոթուկ.|1434. Կմոթուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1435. *Կնափ.|1435. *Կնափ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1436. Կնբիլ.|1436. Կնբիլ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1437. Կնիւն.|1437. Կնիւն.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1438. Կնձնի. Կնձենի.|1438. Կնձնի. Կնձենի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1439. Կնճութ. Կնջիթ. Կանճուտ.|1439. Կնճութ. Կնջիթ. Կանճուտ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1440. Կշայ?|1440. Կշայ?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1441. Կոդին?|1441. Կոդին?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1442. Կոզակ.|1442. Կոզակ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1443. Կոզուկ.|1443. Կոզուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1444. Կոթրինճ.|1444. Կոթրինճ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1445 Կոլոլ?|1445 Կոլոլ?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1446. Կոլոռճիկ կամ Կօլորճիկ.|1446. Կոլոռճիկ կամ Կօլորճիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1447. Կոլոտուր.|1447. Կոլոտուր.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1448. Կոլորդեղ.|1448. Կոլորդեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1449. Կոծիծ.|1449. Կոծիծ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1450. Կոծծուկ.|1450. Կոծծուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1451. Կոծոծ.|1451. Կոծոծ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1452. Կոծոծիկ.|1452. Կոծոծիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1453. Կոծոռի կամ Կուծոռի.|1453. Կոծոռի կամ Կուծոռի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1454. Կոկանենի.|1454. Կոկանենի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1455. Կոկոն.|1455. Կոկոն.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1456. Կոկոռ ծաղիկ.|1456. Կոկոռ ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1457. Կոկոռճիկ.|1457. Կոկոռճիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1458. Կոկոռչի տակ.|1458. Կոկոռչի տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1459. Կոկռոշ.|1459. Կոկռոշ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1460 Կողակ:|1460 Կողակ:]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1461. *Կողամիտա?|1461. *Կողամիտա?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1462. Կոճ Վրացի.|1462. Կոճ Վրացի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1463. Կոճակուկ կամ Կոճակիկ.|1463. Կոճակուկ կամ Կոճակիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1464. Կոճամիրու. Կոճամորուս.|1464. Կոճամիրու. Կոճամորուս.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1465. Կոճապղպեղ.|1465. Կոճապղպեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1466. Կոճեմ?|1466. Կոճեմ?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1467. Կոճկորակ.|1467. Կոճկորակ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1468. Կոճղէզ.|1468. Կոճղէզ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1469. Կոճողիս.|1469. Կոճողիս.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1470. Կոճոճիկ.|1470. Կոճոճիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1471. Կոճտակ դեղ.|1471. Կոճտակ դեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1472. Կոմար. Գոմար.|1472. Կոմար. Գոմար.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1473. Կոյշ?|1473. Կոյշ?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1474. Կոյոց ծաղիկ.|1474. Կոյոց ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1475. Կոնգոմ.|1475. Կոնգոմ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1476. *Կոնիովն.|1476. *Կոնիովն.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1477. Կոնձօձ.|1477. Կոնձօձ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1478. Կոպղ.|1478. Կոպղ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1479. Կոպռոշ.|1479. Կոպռոշ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1480. Կոստ. Կոստի տակ.|1480. Կոստ. Կոստի տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1481. Կոստղի.|1481. Կոստղի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1482. Կովացնծուկ?|1482. Կովացնծուկ?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1483. Կովի աչք.|1483. Կովի աչք.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1484. Կովլեզու.|1484. Կովլեզու.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1485. Կովլլուկ.|1485. Կովլլուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1486. Կովու ճակտիկ.|1486. Կովու ճակտիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1487. Կովու ուրուկ?|1487. Կովու ուրուկ?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1488. Կովտուն.|1488. Կովտուն.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1489. Կովրուճ.|1489. Կովրուճ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1490. Կոտեմ. Կոտիմն.|1490. Կոտեմ. Կոտիմն.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1491. Կծու Կոտեմ.|1491. Կծու Կոտեմ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1492. Հորի Կոտեմ.|1492. Հորի Կոտեմ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1493. Ջրի Կոտեմ.|1493. Ջրի Կոտեմ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1494. Թուրք Կոտեմ.|1494. Թուրք Կոտեմ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1495. Կոտիկ.|1495. Կոտիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1496. Կոտինդ.|1496. Կոտինդ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1497. Կոտմուկ. Կոտմնտուկ.|1497. Կոտմուկ. Կոտմնտուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1498. Կոշտուկ.|1498. Կոշտուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1499. Կոտոբ.|1499. Կոտոբ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1500. Կոտրուկ. Կոտրկու տակ. Կոտրկոյ տակ. Կոնտրկու տակ. Կորկոտակ.|1500. Կոտրուկ. Կոտրկու տակ. Կոտրկոյ տակ. Կոնտրկու տակ. Կորկոտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1501. Կորաթի.|1501. Կորաթի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1502. Կորդիւն. Կորդոն. Կորդոյն, Կորդում.|1502. Կորդիւն. Կորդոն. Կորդոյն, Կորդում.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1503. Կորդող.|1503. Կորդող.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1504. Կորդուախունկ.|1504. Կորդուախունկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#Կորդում.|Կորդում.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1505. Կորեակ. Կորեկ.|1505. Կորեակ. Կորեկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1506. Կորեկխոտ.|1506. Կորեկխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1507. Կորեկուկ. կամ Կորեկիկ.|1507. Կորեկուկ. կամ Կորեկիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1508. Կորթում.|1508. Կորթում.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1509. Կորիւն.|1509. Կորիւն.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1510. Կորկրուկ.|1510. Կորկրուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1511. Կորնգան.|1511. Կորնգան.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1512. Կորոտնի.|1512. Կորոտնի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1513. Կորու ագի.|1513. Կորու ագի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1514. Կոցուկ. Կոծծուկ. Կոձուկ.|1514. Կոցուկ. Կոծծուկ. Կոձուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1515. Կուգել?|1515. Կուգել?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1516. Կուենի. Կուի.|1516. Կուենի. Կուի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1517. Կուզփուշ.|1517. Կուզփուշ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1518. Կուժխոտ.|1518. Կուժխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1519. Կուժկոտրուկ.|1519. Կուժկոտրուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1520. Կուլա.|1520. Կուլա.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1521. Կուծակ.|1521. Կուծակ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1522. Կուծուռի.|1522. Կուծուռի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1523. Կուկնար.|1523. Կուկնար.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1524. Կուճում.|1524. Կուճում.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1525. Կումկում.|1525. Կումկում.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1526. Կուշ.|1526. Կուշ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1527. Կուտակեայ Բանջար.|1527. Կուտակեայ Բանջար.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1528. Կուտակուտ. Կուտատուկ. Կտատեակ. Կուտաւտուկ. Կատատուկ. Կուտատակ.|1528. Կուտակուտ. Կուտատուկ. Կտատեակ. Կուտաւտուկ. Կատատուկ. Կուտատակ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#Կուտրկու տակ|Կուտրկու տակ]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1529. Կուրեղիկ.|1529. Կուրեղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1530. Կոփ.|1530. Կոփ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1531. Կոփէ.|1531. Կոփէ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1532. Կպշտուկ.|1532. Կպշտուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1533. Կպչան. Կպչուկ կամ Կպչուտ.|1533. Կպչան. Կպչուկ կամ Կպչուտ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1534. Կպրէթի տակ.|1534. Կպրէթի տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1535. Կռ. Կռան.|1535. Կռ. Կռան.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1536. Կռաբանջար. Կռաբանջարի տակ. Կռան Բանջար.|1536. Կռաբանջար. Կռաբանջարի տակ. Կռան Բանջար.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1537. Կռանի ծառ.|1537. Կռանի ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1538. Կռապալ.|1538. Կռապալ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1539. Կռատուկ. Կռոթուկ. Կեռոտնի?|1539. Կռատուկ. Կռոթուկ. Կեռոտնի?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#Կռեկ.|Կռեկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1540. Կռզի. Կռզենի.|1540. Կռզի. Կռզենի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1541. Կռէզի թառ.|1541. Կռէզի թառ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1542. Կռէժ.|1542. Կռէժ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1543. Կռմզան. Կռըմզուկ.|1543. Կռմզան. Կռըմզուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1544. Կռնի.|1544. Կռնի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1545. Կռնկուկ.|1545. Կռնկուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1546. Կռնկու ջղայ.|1546. Կռնկու ջղայ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1547. Կռնուկ.|1547. Կռնուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1548. Կռոթուկ.|1548. Կռոթուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1549. Կռոյ ծաղիկ.|1549. Կռոյ ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1550. Կռութ.|1550. Կռութ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1551. Կռուինչ.|1551. Կռուինչ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1552. Կռտան Սունկ.|1552. Կռտան Սունկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1553. Կռփուլ կամ Կրփուլ.|1553. Կռփուլ կամ Կրփուլ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1554. Կռօնի.|1554. Կռօնի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#Կտատեակ.|Կտատեակ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1555. Կտաւատ. Կտաւահատ.|1555. Կտաւատ. Կտաւահատ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1556. Կտաւատ Վայրի.|1556. Կտաւատ Վայրի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1557. Կտաւատուկ.|1557. Կտաւատուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1558. Կտողնի.|1558. Կտողնի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1559. Կտուախոտ.|1559. Կտուախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1560. Կտրածի խոտ.|1560. Կտրածի խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1561. Կտրան?|1561. Կտրան?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1562. Կտրանուղ?|1562. Կտրանուղ?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1563. Կրկատի.|1563. Կրկատի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1564. Կրկտենի.|1564. Կրկտենի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1565. Կրմնձուկ?|1565. Կրմնձուկ?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1566. Կրտիմ. Կրտոմ.|1566. Կրտիմ. Կրտոմ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1567. Կրտմանէ.|1567. Կրտմանէ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1568. Կրփէ. Կրփուլ.|1568. Կրփէ. Կրփուլ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1569. Կցմցուկ. Կցուըցուկ.|1569. Կցմցուկ. Կցուըցուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1570. Կօդա. Կոթայ.|1570. Կօդա. Կոթայ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1571. Կօշ.|1571. Կօշ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#Կօշիր.|Կօշիր.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1572. *Հաբակ. Հապախ.|1572. *Հաբակ. Հապախ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1573. Հագնի.|1573. Հագնի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1574. Հազազ կամ Հատատ.|1574. Հազազ կամ Հատատ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1575. Հազար.|1575. Հազար.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1576. Հազար Վայրի.|1576. Հազար Վայրի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1577. Հազարածակի ծաղիկ?|1577. Հազարածակի ծաղիկ?]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1578. Հազարգարուն.|1578. Հազարգարուն.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1579. Հազարդարա.|1579. Հազարդարա.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1580. Հազարճաշան.|1580. Հազարճաշան.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1581. Հազարտերեւեան. Հազարտերեւուկ.|1581. Հազարտերեւեան. Հազարտերեւուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1582. Հազորան. Հազորանի.|1582. Հազորան. Հազորանի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1583. Հազրէվարդ.|1583. Հազրէվարդ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1584. Հազրի.|1584. Հազրի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1585. Հազրիկ.|1585. Հազրիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1586. Հալածուկ կամ Հալաձուկ.|1586. Հալածուկ կամ Հալաձուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1587. Հալաւիկ.|1587. Հալաւիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1588. Հալեճիտուկ.|1588. Հալեճիտուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1589. Հալի.|1589. Հալի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1590. Հալիլա. Հլէ լիճ.|1590. Հալիլա. Հլէ լիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1591. *Հալիոն կամ Հիլիոն.|1591. *Հալիոն կամ Հիլիոն.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1592. Հալիք։|1592. Հալիք։]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1593. Հալլուկ.|1593. Հալլուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1594. Հալհալէմ?|1594. Հալհալէմ?]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1595. Հալհամիճէ կամ Հալհաւիճէ.|1595. Հալհամիճէ կամ Հալհաւիճէ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1596. Հալորի.|1596. Հալորի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1597. Հալուէ.|1597. Հալուէ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1598. Հալուէի փայտ.|1598. Հալուէի փայտ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1599. Հալուորաց Ռեհան. Հալուորիկ.|1599. Հալուորաց Ռեհան. Հալուորիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1600. Հալուորիկ.|1600. Հալուորիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1601. *Հալպուպ.|1601. *Հալպուպ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1602. Հալվա. Հալվի Խոտ. Հալֆա.|1602. Հալվա. Հալվի Խոտ. Հալֆա.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1603. Հախան.|1603. Հախան.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1604. Հակակ։|1604. Հակակ։]]
* [[Հայբուսակ/Հ#Հակժիրակ.|Հակժիրակ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1605. Հաղարճի.|1605. Հաղարճի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1606. *Հաճ.|1606. *Հաճ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1607. Հաճար.|1607. Հաճար.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1608. Հաճարածառ. Հաճարի. Հաճրի.|1608. Հաճարածառ. Հաճարի. Հաճրի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1609. Հաճարուկ.|1609. Հաճարուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#Հաճկիրակ.|Հաճկիրակ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#Հաճուր.|Հաճուր.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1610. *Համալուն.|1610. *Համալուն.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1611. *Համահիմ.|1611. *Համահիմ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1612. Համամա. Համամէ.|1612. Համամա. Համամէ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1613. Հայասպրամ. Համաuպրան. Համասփիւռ.|1613. Հայասպրամ. Համաuպրան. Համասփիւռ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1614. Համբար. Համբարպետ,|1614. Համբար. Համբարպետ,]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1615. Համբարձում.|1615. Համբարձում.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1616. Համեմ. Համհամ.|1616. Համեմ. Համհամ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1617. Համեմ.|1617. Համեմ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1618. Սուտ Համեմ.|1618. Սուտ Համեմ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1619. Համկնա?|1619. Համկնա?]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1620. Հայ խունկ. Հայի խունկ.|1620. Հայ խունկ. Հայի խունկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1621. Հայմշուշ.|1621. Հայմշուշ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1622. Հայոց Բանջար.|1622. Հայոց Բանջար.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1623. Հայվազ?|1623. Հայվազ?]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1624. Հայրասպան.|1624. Հայրասպան.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1625. Հայքար.|1625. Հայքար.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1626. *Հանդալ.|1626. *Հանդալ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1627. Հանդաղուղ.|1627. Հանդաղուղ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1628. Հանդաշ?|1628. Հանդաշ?]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1629. Հանդի.|1629. Հանդի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1630. Հանթիթ.|1630. Հանթիթ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1631. Հաշա.|1631. Հաշա.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1632. Հաշիշ.|1632. Հաշիշ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1633. Հապալաս. Հապալասենի.|1633. Հապալաս. Հապալասենի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1634. Հապաղփակ կամ Հապալակ.|1634. Հապաղփակ կամ Հապալակ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1635. *Հապըլխոր.|1635. *Հապըլխոր.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1636. Հապ ըլ-միթ.|1636. Հապ ըլ-միթ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1637. *Հապ ըլ–մլուք.|1637. *Հապ ըլ–մլուք.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1638. *Հապնիլ. կամ Հապ ըլ-Նիլ.|1638. *Հապնիլ. կամ Հապ ըլ-Նիլ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1639. * Հապ ըլ-Պան.|1639. * Հապ ըլ-Պան.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1640. *Հասակ.|1640. *Հասակ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1641 * Հասաքտանա|1641 * Հասաքտանա]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1642. Հասակ: «Զէտ կորեկ է, կ’ըսէ Ասար։|1642. Հասակ: «Զէտ կորեկ է, կ’ըսէ Ասար։]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1643. Հասկ:|1643. Հասկ:]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1644. Հասում.|1644. Հասում.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1645. Հասպա?|1645. Հասպա?]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1646. *Հավարի. Հավարիոն.|1646. *Հավարի. Հավարիոն.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1647. *Հավր.|1647. *Հավր.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1648. *Հատաղ. Հատաղայ.|1648. *Հատաղ. Հատաղայ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1649. Հարաճ?|1649. Հարաճ?]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1650. *Հարբ. Հորբ. Հորփ. Հարֆ.|1650. *Հարբ. Հորբ. Հորփ. Հարֆ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1651. Հարիւրալամ.|1651. Հարիւրալամ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1652. Հարկուտի?|1652. Հարկուտի?]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1653. Հարշ.|1653. Հարշ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#Հարշակ.|Հարշակ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1654. Հարուր.|1654. Հարուր.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1655. Հարսնամատն.|1655. Հարսնամատն.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1656. Հարսնու ծաղիկ. Հարսնուկ. Հարսնածաղիկ.|1656. Հարսնու ծաղիկ. Հարսնուկ. Հարսնածաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1657. Քօղած Հարսնուկ.|1657. Քօղած Հարսնուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1658. Հարֆայ.|1658. Հարֆայ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1659. Հաց.|1659. Հաց.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1660. Հացադեղ. Հացիդեղ. Հացուզող.|1660. Հացադեղ. Հացիդեղ. Հացուզող.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1661. Հացի. Հացենի.|1661. Հացի. Հացենի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1662. Հացի Սերմն. Հացի Փայտ.|1662. Հացի Սերմն. Հացի Փայտ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1663. Անջրդի Հացի Փայտ.|1663. Անջրդի Հացի Փայտ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1664. Հացիքի.|1664. Հացիքի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1665. Հացխոտ.|1665. Հացխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1666. Հացհամեմ.|1666. Հացհամեմ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1667. Հացուպանիր.|1667. Հացուպանիր.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1668. Հաւաժիպակ.|1668. Հաւաժիպակ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1669. Հաւածոր?|1669. Հաւածոր?]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1670. Հաւակատար.|1670. Հաւակատար.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1671. Հաւակտիտ. Հաւակտուտ.|1671. Հաւակտիտ. Հաւակտուտ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1672. Հաւակուտկուտ.|1672. Հաւակուտկուտ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1673. Հաւամրգի.|1673. Հաւամրգի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1674. *Հաւաք։|1674. *Հաւաք։]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1675. Հաւի ծիլ?|1675. Հաւի ծիլ?]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1676. Հաւլիլիկ.|1676. Հաւլիլիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1677. Հաւլորիկ.|1677. Հաւլորիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1678. Հաւկթենի.|1678. Հաւկթենի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1679. Հաւկթիկ.|1679. Հաւկթիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1680. Հաւկուրծաղիկ.|1680. Հաւկուրծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1681. *Հելիբովտա. Հելիբովրակ.|1681. *Հելիբովտա. Հելիբովրակ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1682. Հեղենի?|1682. Հեղենի?]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1683. Հեսմուկ.|1683. Հեսմուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1684. Հերձի.|1684. Հերձի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1685. Հէլ. Հիլ.|1685. Հէլ. Հիլ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1686. Հիաւս?|1686. Հիաւս?]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1687. *Հիլիօն. Հիլիօնի բազուկ. Հիլիօնի տակ.|1687. *Հիլիօն. Հիլիօնի բազուկ. Հիլիօնի տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1688. *Հիղագ?|1688. *Հիղագ?]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1689. Հինա.|1689. Հինա.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1690. Հինգտերեւ. Հինգտերեւեան. Հինգտերեւուկ։ Հինգմատն.|1690. Հինգտերեւ. Հինգտերեւեան. Հինգտերեւուկ։ Հինգմատն.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1691. Հիսուկ.|1691. Հիսուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1692. Հիրիկ.|1692. Հիրիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1693. Հիրիկ.|1693. Հիրիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1694. Հիրճ.|1694. Հիրճ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1695. Հիւժուկ.|1695. Հիւժուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1696. Հլէզ?|1696. Հլէզ?]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1697. Հլէ լիճ.|1697. Հլէ լիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1698. *Հլթիտ.|1698. *Հլթիտ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1699. Հճարկի.|1699. Հճարկի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1700. Հմարգի.|1700. Հմարգի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#Հմել.|Հմել.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1701. Հնդակ?|1701. Հնդակ?]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1702. *Հնդիկ Արմաւենի.|1702. *Հնդիկ Արմաւենի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1703. Հնդիկ Ընգոյզ.|1703. Հնդիկ Ընգոյզ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1704. Հնդիպէ. Հնդուպա.|1704. Հնդիպէ. Հնդուպա.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1705. Հնդկոկի ունտ կամ Հնկոկի հունտ.|1705. Հնդկոկի ունտ կամ Հնկոկի հունտ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1706. Հողի բուրդ.|1706. Հողի բուրդ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1707. Հողի Ճրագու.|1707. Հողի Ճրագու.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1708. Հողկիթ.|1708. Հողկիթ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1709. Հողմախոտ.|1709. Հողմախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1710. Հողմածաղիկ.|1710. Հողմածաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1711. Հողմավարդ.|1711. Հողմավարդ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1712. Հողմափայտ.|1712. Հողմափայտ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1713. Հողսունկ.|1713. Հողսունկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1714. Հոմնի.|1714. Հոմնի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1715. Հոյն կամ Հուն. Հունի. Հընի.|1715. Հոյն կամ Հուն. Հունի. Հընի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1716. Հոնի.|1716. Հոնի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1717. Հոշի։|1717. Հոշի։]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1718. Հոշոշիկ.|1718. Հոշոշիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1719. Հոչլի?|1719. Հոչլի?]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1720. Հոռմցի Ընկուզ.|1720. Հոռմցի Ընկուզ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1721. Հոռմցի Կաղամբ.|1721. Հոռմցի Կաղամբ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1722. Հոռոմ Երնջնատակ.|1722. Հոռոմ Երնջնատակ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1723. Հոռոմ Թաղթ.|1723. Հոռոմ Թաղթ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#Յիշէ հին Բժշկարանն:|Յիշէ հին Բժշկարանն:]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1724. Հոռոմ Խունկ.|1724. Հոռոմ Խունկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1725. Հոռոմ՝ Ծաղիկ.|1725. Հոռոմ՝ Ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1726. Հոռոմ Կորեկ.|1726. Հոռոմ Կորեկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1727. Հոռոմ Սնֆուլ.|1727. Հոռոմ Սնֆուլ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1728. Հոսի.|1728. Հոսի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1729. Հոսնի.|1729. Հոսնի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1730. Հովախի?|1730. Հովախի?]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1731. Հովուաբիր. Հովուի բիր. Հովուի գաւազան.|1731. Հովուաբիր. Հովուի բիր. Հովուի գաւազան.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1732. Հովուի խշտիկ.|1732. Հովուի խշտիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1733. Հովուի փող.|1733. Հովուի փող.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1734. Հոտզուենի.|1734. Հոտզուենի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1735. Հոտիսոյ կամ Հօտիսոյ.|1735. Հոտիսոյ կամ Հօտիսոյ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1736. Հոտոտ|1736. Հոտոտ]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1737. Հոտոտ մաքի կամ Յօզազմաքի?|1737. Հոտոտ մաքի կամ Յօզազմաքի?]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1738. Հոտոցուկ.|1738. Հոտոցուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1739. Հոտսան? Հոտոսան?|1739. Հոտսան? Հոտոսան?]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1740. Հոտվարդ.|1740. Հոտվարդ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1741. Հորթուկ.|1741. Հորթուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1742. Հորթու քիթ.|1742. Հորթու քիթ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1743. Հորի Փերփեր.|1743. Հորի Փերփեր.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1744. Հուլաբ կամ Հուլապ.|1744. Հուլաբ կամ Հուլապ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1745. Հուլպա.|1745. Հուլպա.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#*Հումայզ. Հումայտ.|*Հումայզ. Հումայտ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1746. Հումել. Հմել. Հմուլ. Խմել.|1746. Հումել. Հմել. Հմուլ. Խմել.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#Հունի.|Հունի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1747. Հուսամ.|1747. Հուսամ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1748. Հուրպ. Հուրփ.|1748. Հուրպ. Հուրփ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#Հոփի.|Հոփի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1749. Հռոմանի? ծաղիկ.|1749. Հռոմանի? ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1750. Հտուտ.|1750. Հտուտ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1751. Հրակ ծաղիկ.|1751. Հրակ ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1752. Հրանուկ.|1752. Հրանուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1753. Հրանունկ.|1753. Հրանունկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1754. Հրիզոն.|1754. Հրիզոն.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1755. Հրհրուկ?|1755. Հրհրուկ?]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1756. Հրշակ. Հարշակ. Արշուկ.|1756. Հրշակ. Հարշակ. Արշուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1757. Հրուկ ծաղիկ.|1757. Հրուկ ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1758. Հօպօտ.|1758. Հօպօտ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1759. Հօրան?|1759. Հօրան?]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1760. Հիսոմն?|1760. Հիսոմն?]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1761. Հօրօտ Մօրօտ. Հօրուտ Մօրում. Խորոտ Մորոտ.|1761. Հօրօտ Մօրօտ. Հօրուտ Մօրում. Խորոտ Մորոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1762. Ձագախոտ, Ձագխոտ. Ձագուխոտ.|1762. Ձագախոտ, Ձագխոտ. Ձագուխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1763. Ձագի դեղ.|1763. Ձագի դեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1764. Ձագի լեզու.|1764. Ձագի լեզու.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1765. Ձառատաղ. Ձեռատաղ. Ձառատաղոյ տակ.|1765. Ձառատաղ. Ձեռատաղ. Ձառատաղոյ տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1766. Ձարխոտ.|1766. Ձարխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1767. Ձաւար.|1767. Ձաւար.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1768. Ձիաբոշխ.|1768. Ձիաբոշխ.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1769. Ձիալախուր.|1769. Ձիալախուր.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1770. Ձիածոթրին.|1770. Ձիածոթրին.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1771. Ձիակորեակ.|1771. Ձիակորեակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1772. Ձիապոպոկ.|1772. Ձիապոպոկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1773. Ձիաստացի ունդ.|1773. Ձիաստացի ունդ.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1774. Ձիու ագի|1774. Ձիու ագի]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1775. Ձիու ըղունկ.|1775. Ձիու ըղունկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1776. Ձիթենի.|1776. Ձիթենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1777. Ձիթուկ?|1777. Ձիթուկ?]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1778. Ձիձի. Ձուձու.|1778. Ձիձի. Ձուձու.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1779-82. Ձիւնծաղիկ.|1779-82. Ձիւնծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1783. Ձխնի.|1783. Ձխնի.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1784. Ձկան ածուենի. Ձկան ածուենիկ.|1784. Ձկան ածուենի. Ձկան ածուենիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1785. Ձկան խոտ.|1785. Ձկան խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1786. Ձկան Մահարար.|1786. Ձկան Մահարար.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1787. Ձղկի կամ Ձղկին.|1787. Ձղկի կամ Ձղկին.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1788. Ձմերուկ.|1788. Ձմերուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1789. Ձմերուկ Վայրի|1789. Ձմերուկ Վայրի]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1790. Ձնաբեր?|1790. Ձնաբեր?]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1791. Ձնձում.|1791. Ձնձում.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1792. Ձուիտակ կամ Ձուտակ.|1792. Ձուիտակ կամ Ձուտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#Ձուձու.|Ձուձու.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1793. Ձունկ?|1793. Ձունկ?]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1794. Ղազտամպուռա.|1794. Ղազտամպուռա.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1795. *Ղաթրանի ծառ|1795. *Ղաթրանի ծառ]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1796. Ղաթք?|1796. Ղաթք?]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1797. Ղաժի. Ղաժքի.|1797. Ղաժի. Ղաժքի.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1798. *Ղալիոն.|1798. *Ղալիոն.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#*Ղաղուլէ.|*Ղաղուլէ.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1799. Ղահվէ.|1799. Ղահվէ.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1800. *Դամալախ?|1800. *Դամալախ?]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1801. *Ղամպիլ.|1801. *Ղամպիլ.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1802. *Ղայեալիոն?|1802. *Ղայեալիոն?]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1803. *Ղայսում.|1803. *Ղայսում.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1804. Ղանձիլ. Խանձիլ.|1804. Ղանձիլ. Խանձիլ.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1805. *Ղար.|1805. *Ղար.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1806. Ղարաղաթի?|1806. Ղարաղաթի?]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1807. *Ղարանֆիլ.|1807. *Ղարանֆիլ.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1808. * Ղարաչալուի հունդ.|1808. * Ղարաչալուի հունդ.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1809. *Ղարասէ.|1809. *Ղարասէ.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1810. * Ղարատ. Ղարազ.|1810. * Ղարատ. Ղարազ.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1811. *Ղարատին.|1811. *Ղարատին.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1812. Ղարի.|1812. Ղարի.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1813. *Ղարիկոն.|1813. *Ղարիկոն.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1814. Ղարփուզ.|1814. Ղարփուզ.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1815. Ղափեթ. Ղաֆէթ.|1815. Ղափեթ. Ղաֆէթ.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1816. Ղեր.|1816. Ղեր.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1817. *Ղեքս?|1817. *Ղեքս?]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1818. * Ղըրքայ. Ղրֆա. Խըրքա.|1818. * Ղըրքայ. Ղրֆա. Խըրքա.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1819. Ղլըմպօզ.|1819. Ղլըմպօզ.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1820. Ղլկնդում?|1820. Ղլկնդում?]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1821. Ղըլղըղդանի?|1821. Ղըլղըղդանի?]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1822. Ղղուակենի. Ղղուաթենի, Ղղուիթի.|1822. Ղղուակենի. Ղղուաթենի, Ղղուիթի.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1823. Ղողնուշակ.|1823. Ղողնուշակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1824. *Ղուզապ.|1824. *Ղուզապ.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1825. *Ղուլղաս.|1825. *Ղուլղաս.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#*Ղուլղուլ:|*Ղուլղուլ:]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1826. Ղուլպ:|1826. Ղուլպ:]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1827. Ղում.|1827. Ղում.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#Ղուստ.|Ղուստ.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1828. Ղուրահնար?|1828. Ղուրահնար?]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1829. Ղռուփի.|1829. Ղռուփի.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#Ղրտում.|Ղրտում.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#*Ղրֆա.|*Ղրֆա.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1830. Ղօշի.|1830. Ղօշի.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1831. Ղօպօլ?|1831. Ղօպօլ?]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1832. Ճագարխոտ.|1832. Ճագարխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1833. Ճագոմ?|1833. Ճագոմ?]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1834, Ճաթ.|1834, Ճաթ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1835. Ճաթուռի.|1835. Ճաթուռի.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#Ճալամ.|Ճալամ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1836. Ճալղուզայ կամ Ճաղլուզա.|1836. Ճալղուզայ կամ Ճաղլուզա.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1837. Ճակատ.|1837. Ճակատ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1838. Ճակն. Ճակնդեղ. Ճանկնդեղ.|1838. Ճակն. Ճակնդեղ. Ճանկնդեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1839. Ճակնբոյս.|1839. Ճակնբոյս.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1840. Ճակնդեղուկ.|1840. Ճակնդեղուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1841. Ճակնխոտ|1841. Ճակնխոտ]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1842. Ճաղճղուկ.|1842. Ճաղճղուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1843. Ճամբու խոտիկ.|1843. Ճամբու խոտիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1844. Ճանակ.|1844. Ճանակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1845. Ճանբակ.|1845. Ճանբակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1846. *Ճանդալ.|1846. *Ճանդալ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1847. Ճանդան.|1847. Ճանդան.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1848. ճանդարի:|1848. ճանդարի:]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1849. Ճանդի. Ճանդուկ.|1849. Ճանդի. Ճանդուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1850. Ճանկ. Թաթիկ.|1850. Ճանկ. Թաթիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#Ճանկ գոեց.|Ճանկ գոեց.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1851. Ճանկիկ.|1851. Ճանկիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1852. Ճանկի տեղ?|1852. Ճանկի տեղ?]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1853. Ճանկխոտ.|1853. Ճանկխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1854. Ճանկուլ. Ջոնջոլ.|1854. Ճանկուլ. Ջոնջոլ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1855. Ճանճալ.|1855. Ճանճալ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1856. Ճաշկի կամ Ճաշկին ծաղիկ.|1856. Ճաշկի կամ Ճաշկին ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1857. Ճապկի ծառ.|1857. Ճապկի ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1858. Ճապուռ.|1858. Ճապուռ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1859. Ճապրապի։|1859. Ճապրապի։]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1860. Ճատէ: Ճօտէ.|1860. Ճատէ: Ճօտէ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1861. Ճատվար։|1861. Ճատվար։]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#* Ճարասիա|* Ճարասիա]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1862. Ճարասիոն?|1862. Ճարասիոն?]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1863. Ճարճատ.|1863. Ճարճատ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1864. Ճարճատուկ.|1864. Ճարճատուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1865. Ճարճիր․ Ճարճրուկ․ Ճըճրուկ․|1865. Ճարճիր․ Ճարճրուկ․ Ճըճրուկ․]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1867. Ճաւիկ?|1867. Ճաւիկ?]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1868. Ճետոն․|1868. Ճետոն․]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1870. Ճըթտան․|1870. Ճըթտան․]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1871. Ճըռ Տանձի․|1871. Ճըռ Տանձի․]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1872. Ճթուկ․|1872. Ճթուկ․]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1873. Ճիլ․|1873. Ճիլ․]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1874. Ճիլուր․|1874. Ճիլուր․]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1875. Ճիլան․|1875. Ճիլան․]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1876. Ճլակու․|1876. Ճլակու․]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1877. Ճլելիկ․|1877. Ճլելիկ․]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1878. Ճլգտրուկ․|1878. Ճլգտրուկ․]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1879. Ճխան․|1879. Ճխան․]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1880. Ճկնաւար?|1880. Ճկնաւար?]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1881. Ճղամթիկ․|1881. Ճղամթիկ․]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1882. Ճղանի․|1882. Ճղանի․]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1883. Ճղեմն․|1883. Ճղեմն․]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1884. Ճղոպուռ․ Ճղողպուր․ Ճղոպրի․|1884. Ճղոպուռ․ Ճղողպուր․ Ճղոպրի․]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1885. Ճղուկ․|1885. Ճղուկ․]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1886. Ճճիման․ Ճջեման․|1886. Ճճիման․ Ճջեման․]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1887. Ճմի խոտ․|1887. Ճմի խոտ․]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1889. Ճնարակ կամ Ջնարակ.|1889. Ճնարակ կամ Ջնարակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1890. * Ճնդիան.|1890. * Ճնդիան.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1891. Ճնճղկաբլիթ. Ճնճղկահացիկ.|1891. Ճնճղկաբլիթ. Ճնճղկահացիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1892. Ճնճղկալեզու.|1892. Ճնճղկալեզու.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1893. Ճնճղկահաւկիթ.|1893. Ճնճղկահաւկիթ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1894. Ճնճղկորեկ.|1894. Ճնճղկորեկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1895. Ճնճղուան. Ճնճղապաշար. Ճնճղուպաշրուկ.|1895. Ճնճղուան. Ճնճղապաշար. Ճնճղուպաշրուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1896. Ճնճղու հինայ.|1896. Ճնճղու հինայ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1897. Ճնճղպաչիկ.|1897. Ճնճղպաչիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1898. Ճշդարենի.|1898. Ճշդարենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1899. Ճշնարօտ. Ճշնարաթ.|1899. Ճշնարօտ. Ճշնարաթ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1900. Ճշնարօտ Ճերմակ կամ Սպիտակ.|1900. Ճշնարօտ Ճերմակ կամ Սպիտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#Ճողոպուր.|Ճողոպուր.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1901. Ճոմեր.|1901. Ճոմեր.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1902. Ճոն.|1902. Ճոն.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#Ճուան.|Ճուան.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1903. Ճուարս.|1903. Ճուարս.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1904. Ճուլինար.|1904. Ճուլինար.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1905. Ճուլուզ.|1905. Ճուլուզ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1906. Ճուլպան. Ճուլպանտ.|1906. Ճուլպան. Ճուլպանտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1907. Ճուլպնտիկ.|1907. Ճուլպնտիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1908. Ճուկի.|1908. Ճուկի.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1909. Ճ ու մճում.|1909. Ճ ու մճում.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1910. Ճուշ.|1910. Ճուշ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1911. Ճուռի և Ճռնի.|1911. Ճուռի և Ճռնի.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1912. Ճռճռոկ կամ Ճռճռուկ.|1912. Ճռճռոկ կամ Ճռճռուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1913. Ճռնեկ.|1913. Ճռնեկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1914. Ճրագախոտ.|1914. Ճրագախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#Ճրճրուկ.|Ճրճրուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1915. Ճփնի.|1915. Ճփնի.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1916. *Ճօզպէ. Ճավզ-պուէ։|1916. *Ճօզպէ. Ճավզ-պուէ։]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1917. Ճօճտերեւի.|1917. Ճօճտերեւի.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1918. Ճօշիր. Ճաւշիր. Ջուանշիր.|1918. Ճօշիր. Ճաւշիր. Ջուանշիր.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1919. Ճօտ. Ճուտ. Ճօտէ. Ճoտայ.|1919. Ճօտ. Ճուտ. Ճօտէ. Ճoտայ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1920. Մագարիկոն?|1920. Մագարիկոն?]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1921. Մազ.|1921. Մազ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1922. Մազապ.|1922. Մազապ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1923. Մազդիկ. Մազտաքէ. Մազտաքի.|1923. Մազդիկ. Մազտաքէ. Մազտաքի.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1924. Մազխոտ.|1924. Մազխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1925. Մազկափ? Մազկապ?|1925. Մազկափ? Մազկապ?]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1926. Մազկորեակ. Մազուկ.|1926. Մազկորեակ. Մազուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1927. Մազմազ. Մազմազիկ. Մազմզուկ.|1927. Մազմազ. Մազմազիկ. Մազմզուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1928. Մազմնխոտ.|1928. Մազմնխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#Մազտաքէ.|Մազտաքէ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1929. Մազրա.|1929. Մազրա.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1930. Մաթուզենի. Մաթուզի.|1930. Մաթուզենի. Մաթուզի.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1931. Մալախ.|1931. Մալախ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1932. Մալաչի. Մալաչին.|1932. Մալաչի. Մալաչին.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#Մախթ.|Մախթ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1933. Մալի լեզու.|1933. Մալի լեզու.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1934. Մալուխ.|1934. Մալուխ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1935. Մախմուր ծալիկ.|1935. Մախմուր ծալիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1936. Մախր. Մախրի. Մարխ.|1936. Մախր. Մախրի. Մարխ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1937. Մածնի ծաղիկ.|1937. Մածնի ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1938. Մահդանակ. Մահադանակ.|1938. Մահդանակ. Մահադանակ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1939. Մահեկ.|1939. Մահեկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1940 *Մահլապի.|1940 *Մահլապի.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1941. Մահմուտան.|1941. Մահմուտան.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1942. Մաղաշարի պտուղ.|1942. Մաղաշարի պտուղ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1943. Մաղապ?|1943. Մաղապ?]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1944. Մաղասախոտ. Մաղաuխոտ կամ Մաղսխոտ.|1944. Մաղասախոտ. Մաղաuխոտ կամ Մաղսխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1945. Մաղթ.|1945. Մաղթ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1946. Մաղոլ.|1946. Մաղոլ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1947. Մաճոռակ կամ Մաճուրակ.|1947. Մաճոռակ կամ Մաճուրակ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1948. Մաճուր.|1948. Մաճուր.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1949. *Մամիթա. Մամիսա. Մամիտայ. Մամշա.|1949. *Մամիթա. Մամիսա. Մամիտայ. Մամշա.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1950. *Մամիրա. Մամիրան.|1950. *Մամիրա. Մամիրան.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1951. Մամխի. Մամոխ. Մամոխի.|1951. Մամխի. Մամոխ. Մամոխի.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1952. Մամխոպոպ.|1952. Մամխոպոպ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1953. Մամոչ.|1953. Մամոչ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1954. Մամուկ.|1954. Մամուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1955. Մամուճեղ.|1955. Մամուճեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1956. Մամու ոջիլ.|1956. Մամու ոջիլ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1957. Մամուռ.|1957. Մամուռ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1958. Մամու Տանձ.|1958. Մամու Տանձ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1959. Մամրիչ.|1959. Մամրիչ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1960. Մայիսի ծաղիկ.|1960. Մայիսի ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1961. Մայծ.|1961. Մայծ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1962. *Մայս.|1962. *Մայս.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1963. Մայր. Մայրի. Մայրափայտ.|1963. Մայր. Մայրի. Մայրափայտ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1964. Մանակ.|1964. Մանակ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1965. Մանակօշ.|1965. Մանակօշ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1966. Մանանեխ. Մաննեխ.|1966. Մանանեխ. Մաննեխ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1967. Մանգախոտ.|1967. Մանգախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1968. Մանդալ.|1968. Մանդալ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1969. Մանդակն. Մանդիկ.|1969. Մանդակն. Մանդիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1970. *Մանէֆրանճի?|1970. *Մանէֆրանճի?]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1971. Մանի.|1971. Մանի.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1972. Մանիքեղ?|1972. Մանիքեղ?]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1973. Մանծակ.|1973. Մանծակ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1974. Մանճակ.|1974. Մանճակ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1975. Մանիշակ. Մանուշակ.|1975. Մանիշակ. Մանուշակ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1976. – Մանուշակ Սպիտակ.|1976. – Մանուշակ Սպիտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1977. – Շան Մանուշակ.|1977. – Շան Մանուշակ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1978. Մանչխաբուկ. Մանչխաբուս.|1978. Մանչխաբուկ. Մանչխաբուս.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#Մանտակ.|Մանտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1979. Մանրագոր.|1979. Մանրագոր.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1980. Մանօշ|1980. Մանօշ]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1981. Մանօշայի տակ.|1981. Մանօշայի տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1982. Մաշ.|1982. Մաշ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1983. Մաշխ.|1983. Մաշխ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1984. Մաշկամիրգ.|1984. Մաշկամիրգ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1985. Մաշմն խոտ.|1985. Մաշմն խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1986. Մառլայտակ?|1986. Մառլայտակ?]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1987. Մասուր. Մասրենի. Մասրի.|1987. Մասուր. Մասրենի. Մասրի.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1988. Մասպար. Մասփար.|1988. Մասպար. Մասփար.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1989. *Մավզած.|1989. *Մավզած.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1990. Մատի ծաղիկ. Մատին ծաղիկ.|1990. Մատի ծաղիկ. Մատին ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1991. Մատիտեղն.|1991. Մատիտեղն.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1992. Մատնախաղող.|1992. Մատնախաղող.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1993. Մատնիկ.|1993. Մատնիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1994. Մատնկաղնի.|1994. Մատնկաղնի.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1995. Մատնկներ.|1995. Մատնկներ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1996. Մատուկ. Մատուկք.|1996. Մատուկ. Մատուկք.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1997. Մատուտակ. Մատուտիկ|1997. Մատուտակ. Մատուտիկ]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1998. Մար?|1998. Մար?]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1999. Մարախ.|1999. Մարախ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2000. Մարան|2000. Մարան]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2001. Մարանճու?|2001. Մարանճու?]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2002. *Մարար։|2002. *Մարար։]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2003. Մարգասամիթ.|2003. Մարգասամիթ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2004. Մարգացնծու.|2004. Մարգացնծու.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2005. Մարգափուշ.|2005. Մարգափուշ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2006. Մարգի ընկույզ.|2006. Մարգի ընկույզ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2007. Մարգիծ?|2007. Մարգիծ?]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2008. Մարգիմուշ?|2008. Մարգիմուշ?]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2009. Մարդախոտ. Մարդածաղիկ. Մարդատակ.|2009. Մարդախոտ. Մարդածաղիկ. Մարդատակ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2010. Մարդասպան.|2010. Մարդասպան.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2011. Մարդագայլու ձար.|2011. Մարդագայլու ձար.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2012. Մարդոց արիւն?|2012. Մարդոց արիւն?]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2013. Մարդու ափնիք.|2013. Մարդու ափնիք.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2014. Մարեմայ ծաղիկ. Մարեմծաղիկ.|2014. Մարեմայ ծաղիկ. Մարեմծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2015. Մարեմխոտ. Մարեմի խոտ. Մարիմխոտ. Մարեմայ խոտ. Մարեմխոտիկ.|2015. Մարեմխոտ. Մարեմի խոտ. Մարիմխոտ. Մարեմայ խոտ. Մարեմխոտիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2016. Մարզանկօշ.|2016. Մարզանկօշ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2017. Մարզօն?|2017. Մարզօն?]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2018. Մարիամի ծառ.|2018. Մարիամի ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2019. Մարիամու բանջար.|2019. Մարիամու բանջար.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2020. *Մարիամու մատունք կամ ձեռք.|2020. *Մարիամու մատունք կամ ձեռք.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2021. Մարխ.|2021. Մարխ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2022. Մարձակ.|2022. Մարձակ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2023. Մարմ.|2023. Մարմ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2024. Մարմախուր. Մարմահան. Մարմահուլ. Մարմահուզ.|2024. Մարմախուր. Մարմահան. Մարմահուլ. Մարմահուզ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2025. Մարմաւ?|2025. Մարմաւ?]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2026. Մարմնատակ.|2026. Մարմնատակ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2027. Մարնատան?.|2027. Մարնատան?.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2028. Մարուխ. Գերմակ Մարուխ.|2028. Մարուխ. Գերմակ Մարուխ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2029. Մարուֆ.|2029. Մարուֆ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2030. Մարս?|2030. Մարս?]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2031. Մարսենի.|2031. Մարսենի.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#*Մարտակուշ.|*Մարտակուշ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2032. * Մելիովտա.|2032. * Մելիովտա.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2033. Մեխակ.|2033. Մեխակ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2034. Մեկոն.|2034. Մեկոն.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2035. Մեհրանիկ.|2035. Մեհրանիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2036. Մեհրիկ?|2036. Մեհրիկ?]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2037. Մեղմերդ.|2037. Մեղմերդ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2038. Մեղոյշ. Մեղուշ.|2038. Մեղոյշ. Մեղուշ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2039. Մեղուախոտ.|2039. Մեղուախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2040. Մեղուախունկ.|2040. Մեղուախունկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2041. Մեղուածաղիկ.|2041. Մեղուածաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2042. Մեղուակճիճ.|2042. Մեղուակճիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2043. Մեղուամուշկ.|2043. Մեղուամուշկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2044. Մեղրախնձոր։|2044. Մեղրախնձոր։]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2045. Մեղրածուծ. Մեղրածծուկ.|2045. Մեղրածուծ. Մեղրածծուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2046. Մեղրապաճ.|2046. Մեղրապաճ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2047. Մեղրապոպ. Մեղրապուկ.|2047. Մեղրապոպ. Մեղրապուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2048. Մեղրթեր.|2048. Մեղրթեր.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2049. Մեղրիկ ծաղիկ.|2049. Մեղրիկ ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2050. Մեղրիկենի.|2050. Մեղրիկենի.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2051. Մեղրուկ կամ Մերղուկ.|2051. Մեղրուկ կամ Մերղուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2052. Մեմբածաղիկ կամ Միմփածաղիկ.|2052. Մեմբածաղիկ կամ Միմփածաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2053. Մերուշան.|2053. Մերուշան.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2054. Մզեղ.|2054. Մզեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2055. Մզմզուկ?|2055. Մզմզուկ?]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2056. Մզուկ.|2056. Մզուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2057. Մէշ.|2057. Մէշ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2058. *Մէշպահար.|2058. *Մէշպահար.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2059. Մըրիվանդ.|2059. Մըրիվանդ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2060. Մթմթուկ.|2060. Մթմթուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2061. Մժեղամաս:|2061. Մժեղամաս:]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2062. Միաւորակ.|2062. Միաւորակ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#Միճխի.|Միճխի.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2063. Մի՛ մոռանար. Ինձ մի մոռնալ.|2063. Մի՛ մոռանար. Ինձ մի մոռնալ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#Միշմիշ.|Միշմիշ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2064. Միրիկէ կամ Միւրիկէ.|2064. Միրիկէ կամ Միւրիկէ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2065. Միւռոնածառ.|2065. Միւռոնածառ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2066. Մլըտիկ.|2066. Մլըտիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2067. Մլմլուկ.|2067. Մլմլուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2068. Մխիծ.|2068. Մխիծ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2069. Մխսէս?|2069. Մխսէս?]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2070. Մծխի. Մցխի. Միճխի.|2070. Մծխի. Մցխի. Միճխի.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2071. Մկան ագի.|2071. Մկան ագի.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2072. Մկան ականջ. Մկնականջ.|2072. Մկան ականջ. Մկնականջ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2073. Մկան աղիք.|2073. Մկան աղիք.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2074. Մկան ծիրտ.|2074. Մկան ծիրտ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2075. Մկնալոճ.|2075. Մկնալոճ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2076. Մկնամիրգ.|2076. Մկնամիրգ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2077. Մկնճուկ.|2077. Մկնճուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2078. Մկնսոխ. Մկնասոխ.|2078. Մկնսոխ. Մկնասոխ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2079. Մկնփուշ.|2079. Մկնփուշ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2080. Մկրատուկ.|2080. Մկրատուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2081. Մղամուճ: Մղամանչի ծառ.|2081. Մղամուճ: Մղամանչի ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2082. Մղտեսակ.|2082. Մղտեսակ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2083. Մնեւ.|2083. Մնեւ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2084. Մնթին. արաբ.|2084. Մնթին. արաբ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2085. Մնթուր.|2085. Մնթուր.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2086. Մնողի.|2086. Մնողի.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2087. Մնջան.|2087. Մնջան.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2088. Մնջեղ.|2088. Մնջեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2089. Մնտիկ.|2089. Մնտիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2090. Մշամ?|2090. Մշամ?]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2091. Մշկադեղձ?|2091. Մշկադեղձ?]]
* [[Հայբուսակ/Մ#Մշկամիրգ.|Մշկամիրգ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2092. Մշկան Եղիճ.|2092. Մշկան Եղիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#Մշկիկ|Մշկիկ]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2093. Մշմիշ. Միշմիշ.|2093. Մշմիշ. Միշմիշ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2094. Մշտիկ.|2094. Մշտիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2095. Մոլաթզենի.|2095. Մոլաթզենի.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2096. Մոլախոտ.|2096. Մոլախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2097. Մոլէխինդ. Մոլէհունդ.|2097. Մոլէխինդ. Մոլէհունդ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2098. Մոլկուշտ.|2098. Մոլկուշտ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2099-2100 Մոլոշ. Մոլոխիա. Մոլոխ.|2099-2100 Մոլոշ. Մոլոխիա. Մոլոխ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2101. Մոխրի կամ Մուխրի.|2101. Մոխրի կամ Մուխրի.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2102. Մոծակի ծառ.|2102. Մոծակի ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2103. Մողկ.|2103. Մողկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2104. Մոմեմար?|2104. Մոմեմար?]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2105. Մոմոչ.|2105. Մոմոչ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2106. Մոնի|2106. Մոնի]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2107. Մոշ. Մոշմիրգ.|2107. Մոշ. Մոշմիրգ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2108. Մոշա. Մոշի. Մոշավայրի. Մոշէփայտ.|2108. Մոշա. Մոշի. Մոշավայրի. Մոշէփայտ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2109. Կարմիր Մոշ.|2109. Կարմիր Մոշ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2110. Մոռ ծաղիկ.|2110. Մոռ ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2111. Մոռճուղէզ.|2111. Մոռճուղէզ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2112. Մոր կամ Մորի.|2112. Մոր կամ Մորի.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2113. Մորենի. Մորեմուկ. Մորմենի. Մորիմուկ.|2113. Մորենի. Մորեմուկ. Մորմենի. Մորիմուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2114. Շան Մորենի.|2114. Շան Մորենի.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2115. Մորէ.|2115. Մորէ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2116. Մորմ.|2116. Մորմ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2117. Մորմն.|2117. Մորմն.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2118. Մորմոյ պտուղ.|2118. Մորմոյ պտուղ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2119 Մու.|2119 Մու.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2120. Մուզուալա.|2120. Մուզուալա.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2121. Մուժունդուրկ?|2121. Մուժունդուրկ?]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2122. *Մուլուխ.|2122. *Մուլուխ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2123. * Մուխալասա. Մուղալասա.|2123. * Մուխալասա. Մուղալասա.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2124. Մուկլ. Մուղլ.|2124. Մուկլ. Մուղլ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2125. Մուղաս.|2125. Մուղաս.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2126. Մուղաք.|2126. Մուղաք.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2127. Մուշկ.|2127. Մուշկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2128. – Մշկադեղ.|2128. – Մշկադեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2129. – Մշկի ծաղիկ.|2129. – Մշկի ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2130. Մուսուրի.|2130. Մուսուրի.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2131. Մուրիկ. Մրկենի|2131. Մուրիկ. Մրկենի]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2132. Մուրտ. Մրտենի. Մրտի.|2132. Մուրտ. Մրտենի. Մրտի.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2133. Մրտի տակ.|2133. Մրտի տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2134. Մռամոշ.|2134. Մռամոշ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2135. Մռճիկ.|2135. Մռճիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2136. Մռմռուկ.|2136. Մռմռուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#Մրիվանդ.|Մրիվանդ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2137. Մրկենի|2137. Մրկենի]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2138. Մրկիթ.|2138. Մրկիթ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2139. Մրուանտակ.|2139. Մրուանտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2140-1. Մրջմուկ. Մրջնածաղիկ.|2140-1. Մրջմուկ. Մրջնածաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2142. Մրջնբոյս.|2142. Մրջնբոյս.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2143. Մրվան ծաղիկ.|2143. Մրվան ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2144. Մրվոր.|2144. Մրվոր.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2145. Մօզ կամ Մավզ. Մավզայ.|2145. Մօզ կամ Մավզ. Մավզայ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2146. Մօռամբ.|2146. Մօռամբ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2147. Մօրուք.|2147. Մօրուք.]]
* [[Հայբուսակ/Յ#2148. Յաբենայ?|2148. Յաբենայ?]]
* [[Հայբուսակ/Յ#2149. Յակինթ.|2149. Յակինթ.]]
* [[Հայբուսակ/Յ#2150. Յակոբուկ.|2150. Յակոբուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Յ#2151. Յակրի.|2151. Յակրի.]]
* [[Հայբուսակ/Յ#2152. Յասմիկ. Յասմին.|2152. Յասմիկ. Յասմին.]]
* [[Հայբուսակ/Յ#2153. Յասմիկ վայրի.|2153. Յասմիկ վայրի.]]
* [[Հայբուսակ/Յ#2154. Յափուկ?|2154. Յափուկ?]]
* [[Հայբուսակ/Յ#2155. Յեսմիկ կամ Յեսմուկ.|2155. Յեսմիկ կամ Յեսմուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Յ#2156. Յոպոպասար.|2156. Յոպոպասար.]]
* [[Հայբուսակ/Յ#2157. Յունապի.|2157. Յունապի.]]
* [[Հայբուսակ/Յ#2158. Յոփի. Յուրի. Ոփի. Հոփի.|2158. Յոփի. Յուրի. Ոփի. Հոփի.]]
* [[Հայբուսակ/Յ#2159. Յօշյօշիկ կամ Հոշhոշիկ.|2159. Յօշյօշիկ կամ Հոշhոշիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Յ#2160. Յօտ.|2160. Յօտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2161. Նազ.|2161. Նազ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2162. Նազար.|2162. Նազար.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2163. Նազիր.|2163. Նազիր.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2164. Նաժ.|2164. Նաժ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2165. Նախածաղիկ.|2165. Նախածաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2166. *Նաղիշտ.|2166. *Նաղիշտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2167. Նամամ կամ Նամմամ.|2167. Նամամ կամ Նամմամ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2168. Նանախու. Նանխու. Նանախուա, Նանխոյա.|2168. Նանախու. Նանխու. Նանախուա, Նանխոյա.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2169. Նանիր.|2169. Նանիր.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2170. Նաշտ.|2170. Նաշտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2171. Նաշք.|2171. Նաշք.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2172. Նապ: Նապխ.|2172. Նապ: Նապխ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2173. Նապաստագի.|2173. Նապաստագի.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2174. Նապաստակի ականջ.|2174. Նապաստակի ականջ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2175. *Նավրուզ կամ Նէվրուզ.|2175. *Նավրուզ կամ Նէվրուզ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2176. Նարգէս. Նարկիզ.|2176. Նարգէս. Նարկիզ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2177. - Նարգեան|2177. - Նարգեան]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2178. Նարգիլակ.|2178. Նարգիլակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2179. Նարգեմուշկ.|2179. Նարգեմուշկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2180. Նարդ.|2180. Նարդ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2181. Նարդէս.|2181. Նարդէս.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2182. Նարդէս ծառ.|2182. Նարդէս ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2183. Նարդիկ.|2183. Նարդիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2184. Նարդին. Նարդոս. Նարդոսիկ.|2184. Նարդին. Նարդոս. Նարդոսիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2185. Նարդոսի փայտ.|2185. Նարդոսի փայտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2186. – Լեռնցի Նարդոս.|2186. – Լեռնցի Նարդոս.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2187. Նարինջ.|2187. Նարինջ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#Նարճիլ.|Նարճիլ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2188. Նարճիս.|2188. Նարճիս.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2189. Նարմուշկ. Նարշիշ.|2189. Նարմուշկ. Նարշիշ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2190. Նարնջափայտ.|2190. Նարնջափայտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2191. Նափուզ.|2191. Նափուզ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2192. Նաֆ կամ Նաֆաֆ, կամ Ֆաֆ.|2192. Նաֆ կամ Նաֆաֆ, կամ Ֆաֆ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#Նբկ.|Նբկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2193. Նգածաղիկ.|2193. Նգածաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2194. Նգայտակ.|2194. Նգայտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2195. Նեխուր. Նիախուր.|2195. Նեխուր. Նիախուր.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2196. Ներգիւն. Ներգոյն|2196. Ներգիւն. Ներգոյն]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2197. Ներքնար?|2197. Ներքնար?]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2198. Նզազ.|2198. Նզազ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2199. Նզրու? վարդ.|2199. Նզրու? վարդ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2200. Նէշու.|2200. Նէշու.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2201. Նիլ.|2201. Նիլ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2202. Նիշուղ. Նշուղ.|2202. Նիշուղ. Նշուղ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2203. Նիր.|2203. Նիր.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2204. Նիւ.|2204. Նիւ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2205. Նիփայ. Նիվայ.|2205. Նիփայ. Նիվայ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2206. Ննի.|2206. Ննի.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2207. Նշանիս.|2207. Նշանիս.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2208. Նշդարի. Նշդարենի.|2208. Նշդարի. Նշդարենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2209. Նշենի. Նշի.|2209. Նշենի. Նշի.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2210. Նշօշ.|2210. Նշօշ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2211. Նոխազի մօրուք.|2211. Նոխազի մօրուք.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2212. Նոճ. Նոճի.|2212. Նոճ. Նոճի.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2213. Նոճի ծաղիկ.|2213. Նոճի ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2214. Նոնոփար. Նունուֆար. Նիլուֆար. արաբ.|2214. Նոնոփար. Նունուֆար. Նիլուֆար. արաբ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2215. Նոպարենի.|2215. Նոպարենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2216. Նորգենի.|2216. Նորգենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2217. Նորենի.|2217. Նորենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2218. Նորհարսնուկ.|2218. Նորհարսնուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2219. Նորուկ?|2219. Նորուկ?]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2220. Նուար խոտ. Նուարտակ.|2220. Նուար խոտ. Նուարտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2221. Նուիկ. Նվիկ. Նուիճ.|2221. Նուիկ. Նվիկ. Նուիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2222. Արջնուիկ.|2222. Արջնուիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2223. Նուկտաւ.|2223. Նուկտաւ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2224. Նումա. Նումայիք.|2224. Նումա. Նումայիք.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#Նունուֆար.|Նունուֆար.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2225. Նուռն. Նռնենի.|2225. Նուռն. Նռնենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2226. Նռան ծաղիկ.|2226. Նռան ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2227. Վայրի Նռան ծաղիկ.|2227. Վայրի Նռան ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2228. Վայրի Նռան տակ.|2228. Վայրի Նռան տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2229. Նուռն Հնդի (Հնդիկ).|2229. Նուռն Հնդի (Հնդիկ).]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2230. Նռճէս.|2230. Նռճէս.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2231. Նռնէս.|2231. Նռնէս.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2232. Նռնիկ.|2232. Նռնիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2233. Նռնիկ կամ Նռենիկ|2233. Նռնիկ կամ Նռենիկ]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2234. Նռնիճ.|2234. Նռնիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2235. Նոսր աղ:|2235. Նոսր աղ:]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2236. Նֆլ. Նֆլա. Նֆլի.|2236. Նֆլ. Նֆլա. Նֆլի.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2237. Շաբալութ. Շահպալուտ. Շամբլութ. Շատալութ.|2237. Շաբալութ. Շահպալուտ. Շամբլութ. Շատալութ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2238. Շագանակ.|2238. Շագանակ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2239. Շաթառակ. Շահթառակ.|2239. Շաթառակ. Շահթառակ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2240. Շալախ.|2240. Շալախ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#Շախգմուկ.|Շախգմուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2241. Շալֆէ.|2241. Շալֆէ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#Շախլոր.|Շախլոր.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2242. Շախրուն.|2242. Շախրուն.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2243 *Շակակուլ. Շախաղուլ. Շաղաղուլ.|2243 *Շակակուլ. Շախաղուլ. Շաղաղուլ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2244. Շահապ.|2244. Շահապ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2245. Շահասպրամ. Շահսաֆրամ. Շահասֆարամ. Շահմիսպրամ.|2245. Շահասպրամ. Շահսաֆրամ. Շահասֆարամ. Շահմիսպրամ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2246. Շահաւորաստ?|2246. Շահաւորաստ?]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2247. Շահդանակ. Շահնդակ. Շահտանաճ. Շատանայ. Սատանէճ.|2247. Շահդանակ. Շահնդակ. Շահտանաճ. Շատանայ. Սատանէճ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2248. Շահենի խոտ.|2248. Շահենի խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#Շահթառակ.|Շահթառակ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2249. Շահկաղին.|2249. Շահկաղին.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2250. Շահմէլիք.|2250. Շահմէլիք.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2251. Շահմիանդալ.|2251. Շահմիանդալ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2252. Շահմլհամ.|2252. Շահմլհամ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#Շահնդակ.|Շահնդակ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2253. Շահոգրամ.|2253. Շահոգրամ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2254-5. Շահորակ. Շահորանկ. Շահպանակ. Շահպանաճ. Շապանկ.|2254-5. Շահորակ. Շահորանկ. Շահպանակ. Շահպանաճ. Շապանկ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2256. Շահպոկ.|2256. Շահպոկ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2257. Շահպուրակ կամ Շահպրակ.|2257. Շահպուրակ կամ Շահպրակ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#Շահսաֆրամ.|Շահսաֆրամ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2258. Շաղգամ. Շողգամ. Շողգամբ. Շախգամ.|2258. Շաղգամ. Շողգամ. Շողգամբ. Շախգամ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2259. Շաղգամ վայրի.|2259. Շաղգամ վայրի.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2260. Շաղգամուկ. Շողգմուկ. Շաղկմուկ. Շողգմբուկ.|2260. Շաղգամուկ. Շողգմուկ. Շաղկմուկ. Շողգմբուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2261. Շաղինգղ.|2261. Շաղինգղ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2262. Շաղինտր.|2262. Շաղինտր.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2263. Շաղիպատուկ.|2263. Շաղիպատուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2264. Շամամ.|2264. Շամամ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2265. Շամբ.|2265. Շամբ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2266. Շամբալա.|2266. Շամբալա.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2267. Շամբար.|2267. Շամբար.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#Շամբլութ.|Շամբլութ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2268. Շամպղիտակ. Շամշիտակ.|2268. Շամպղիտակ. Շամշիտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2269. Շամրաս? կամ Շամրաշ.|2269. Շամրաս? կամ Շամրաշ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2270. Շան ագի.|2270. Շան ագի.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2271. Շանաշօպ?|2271. Շանաշօպ?]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2272. Շանդակիկ.|2272. Շանդակիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2273. Շանդանիճ.|2273. Շանդանիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2274. Շանլեզու.|2274. Շանլեզու.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2275. Շանխոտ.|2275. Շանխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2276. Շանկաթ.|2276. Շանկաթ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2277. Շանկիար. Շնկիար. Շանճար. Շինճար.|2277. Շանկիար. Շնկիար. Շանճար. Շինճար.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2278. Շան-ձուք|2278. Շան-ձուք]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2279. Շան Մանուշակ,|2279. Շան Մանուշակ,]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2280. Շան շռելիք.|2280. Շան շռելիք.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2281. Շանպալիթ.|2281. Շանպալիթ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2282. Շան Սխտոր.|2282. Շան Սխտոր.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2283. Շառնաջ.|2283. Շառնաջ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2284. Շատահընտիկ.|2284. Շատահընտիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2285. Շատծլուի.|2285. Շատծլուի.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2286. Շարի.|2286. Շարի.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2287. Շարասխ?|2287. Շարասխ?]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2288. Շարդուկ կամ Շարդակ.|2288. Շարդուկ կամ Շարդակ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2289. Շարիւր.|2289. Շարիւր.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2290. Շարխոն.|2290. Շարխոն.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2291. Շարշարուրիկ.|2291. Շարշարուրիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2292. Շարուկ.|2292. Շարուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2293. Շաւաշ.|2293. Շաւաշ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2294. Շաւաշարիւն. Շաւարշարիւն.|2294. Շաւաշարիւն. Շաւարշարիւն.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2295. Շաւառն.|2295. Շաւառն.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2296. Շաւքարան.|2296. Շաւքարան.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2297. Շաքարկենի.|2297. Շաքարկենի.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2298. Շբրամ. Շպրիմ.|2298. Շբրամ. Շպրիմ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2299. Շեհ կամ Շէh.|2299. Շեհ կամ Շէh.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2300. Շեպ.|2300. Շեպ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2301. Շերեփուկ.|2301. Շերեփուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2302. Շէկխարի. Շիխար.|2302. Շէկխարի. Շիխար.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#*Շէտառէճ.|*Շէտառէճ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2303. Շէր.|2303. Շէր.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2304. *Շէրխիշտ.|2304. *Շէրխիշտ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2305. *Շէրմ.|2305. *Շէրմ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2306. Շթուկ.|2306. Շթուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2307. Շիլաման.|2307. Շիլաման.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#Շիխար.|Շիխար.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2308. Շիխիտրտիկ.|2308. Շիխիտրտիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2309. Շիկատակ.|2309. Շիկատակ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2310. *Շիմար.|2310. *Շիմար.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2311. Շինականաց Թիրեաք.|2311. Շինականաց Թիրեաք.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#Շինկխար.|Շինկխար.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2312. Շինկղ. Շինգղ.|2312. Շինկղ. Շինգղ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2313. Վայրի Շինկղ.|2313. Վայրի Շինկղ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2314. *Շիրախուժ. Շիրախուշկ.|2314. *Շիրախուժ. Շիրախուշկ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2315. Շիրամշուն?|2315. Շիրամշուն?]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2316. Շիրիկ.|2316. Շիրիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2317. Շիրխաս.|2317. Շիրխաս.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2318. Շիւղ.|2318. Շիւղ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2319. Շլոռոս.|2319. Շլոռոս.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#Շլոր.|Շլոր.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2320–1. Շկլոր կամ Շկլօր. Շախլոր.|2320–1. Շկլոր կամ Շկլօր. Շախլոր.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2322. Շղթայախոտ.|2322. Շղթայախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2323. Շղլան գտակ.|2323. Շղլան գտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#Եղուն.|Եղուն.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2324. Շմեղ.|2324. Շմեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2325. Շմորզակ.|2325. Շմորզակ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2326. Շմփռուելուկ.|2326. Շմփռուելուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2327. Շնազոխի պտուղ.|2327. Շնազոխի պտուղ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#Շնալեզու.|Շնալեզու.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2328. Շնախաղող. Շնխաղող. Շանխաղող.|2328. Շնախաղող. Շնխաղող. Շանխաղող.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2329. Շնխաղող կարմիր.|2329. Շնխաղող կարմիր.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2330. Շնակ.|2330. Շնակ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2331. Շնահաւոր խոտ կամ Եղէգն.|2331. Շնահաւոր խոտ կամ Եղէգն.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2332. Շնբոլիկ.|2332. Շնբոլիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2333. Շնըբահլի?|2333. Շնըբահլի?]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2334. Շնթակուր?|2334. Շնթակուր?]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2335. Շնթելուկ կամ Շանթելուկ.|2335. Շնթելուկ կամ Շանթելուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2336. Շնթուր.|2336. Շնթուր.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#Շնխիար. Շնկիար.|Շնխիար. Շնկիար.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2337. Շնխոտ.|2337. Շնխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2338. Շնկաթնուկ.|2338. Շնկաթնուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2339. Շնհարմի կամ Շէնհարմի?|2339. Շնհարմի կամ Շէնհարմի?]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2340. Շնորեակ.|2340. Շնորեակ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2341. Շնփնածաղիկ.|2341. Շնփնածաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2342. Շնքաքուկ.|2342. Շնքաքուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2343. Շշի.|2343. Շշի.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2344. *Շոգրան. Շաւքարան.|2344. *Շոգրան. Շաւքարան.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2345. Շոխի.|2345. Շոխի.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2346. Շողան.|2346. Շողան.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#Շողգամ և Շողգմբուկ.|Շողգամ և Շողգմբուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2347. Շոճի կամ Սոճի.|2347. Շոճի կամ Սոճի.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2348. Շոմին.|2348. Շոմին.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2349. Շոնիզ.|2349. Շոնիզ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2350. Շոշ.|2350. Շոշ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2351. Շոռան.|2351. Շոռան.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2352. Շուախոտ.|2352. Շուախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2353. Շուին?|2353. Շուին?]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2354. *Շումրայ.|2354. *Շումրայ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2355. Շուն սպանող.|2355. Շուն սպանող.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2356. Շուշան.|2356. Շուշան.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2357. – Դեղին Շուշան.|2357. – Դեղին Շուշան.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2358. – Շուշան Երկնագոյն.|2358. – Շուշան Երկնագոյն.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2359. – Շուշան ծովային.|2359. – Շուշան ծովային.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2360. – Շուշան Հովտաց.|2360. – Շուշան Հովտաց.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2361. – Շուշան Ոստին.|2361. – Շուշան Ոստին.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2362. - Շուշան վայրենի.|2362. - Շուշան վայրենի.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2363. – Շուշան (Թութիա).|2363. – Շուշան (Թութիա).]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2364. Շուշար.|2364. Շուշար.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2365. Շուշմա. Շուշպայ. Շուշմուշ.|2365. Շուշմա. Շուշպայ. Շուշմուշ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2366. Շուշմաուկ.|2366. Շուշմաուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2367. Շուշմիր.|2367. Շուշմիր.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2368. Շուտ?|2368. Շուտ?]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2369. Շուրմրայ.|2369. Շուրմրայ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2370. Շպրամ.|2370. Շպրամ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2371. Շուքուֆայ?|2371. Շուքուֆայ?]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2372. Շրգաւ?|2372. Շրգաւ?]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2373. Շրէշ. Շրէշի տակ.|2373. Շրէշ. Շրէշի տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2374. – Շրէշ կամ Շրէզ վայրի.|2374. – Շրէշ կամ Շրէզ վայրի.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2375. Շրմշուղի.|2375. Շրմշուղի.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2376. Շրվան ծաղիկ.|2376. Շրվան ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2377. Շփռաւելուկ.|2377. Շփռաւելուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2378. Շքլար. Շքրար. Շքրարի ծաղիկ եւ տակ.|2378. Շքլար. Շքրար. Շքրարի ծաղիկ եւ տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2379. Շքուռն.|2379. Շքուռն.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2380. Շօլ.|2380. Շօլ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2381. Շօշ.|2381. Շօշ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2382. Շօշան.|2382. Շօշան.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2383. Շօշենի։|2383. Շօշենի։]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2384. Ոզնկան?|2384. Ոզնկան?]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2385. Ոզոխ.|2385. Ոզոխ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2386. Ոլոռճիկ.|2386. Ոլոռճիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2387. Ոլոռն. Ոլեռն.|2387. Ոլոռն. Ոլեռն.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2388. Ողկուզուկ.|2388. Ողկուզուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2389. Ողնի տակ.|2389. Ողնի տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2390. Ողորմակոթ.|2390. Ողորմակոթ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2391. Ոճ. Ոաճ. Վաճ.|2391. Ոճ. Ոաճ. Վաճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2392. Ոնջուրա.|2392. Ոնջուրա.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2393. Ոչխարախոտ.|2393. Ոչխարախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2394. Ոչխարի բակլայ.|2394. Ոչխարի բակլայ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2395. Ոչխարի լեզու.|2395. Ոչխարի լեզու.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2396. Ոպան կամ Ուպան. Ուպանի տակ.|2396. Ոպան կամ Ուպան. Ուպանի տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2397. Ոպնիազ.|2397. Ոպնիազ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2398. Ոջլի ծառ.|2398. Ոջլի ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2399. Ոսի.|2399. Ոսի.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2400. Ոսկէխոտ. Ոսկոյ խոտ.|2400. Ոսկէխոտ. Ոսկոյ խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2401. Ոսկի-ծաղիկ.|2401. Ոսկի-ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2402. Ոսկիտակ. Ոսկիտակռի.|2402. Ոսկիտակ. Ոսկիտակռի.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2403. Ոսպն.|2403. Ոսպն.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2404. Ովսաննա.|2404. Ովսաննա.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2405. Ոտուռն?|2405. Ոտուռն?]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2406. Որդան ծառ.|2406. Որդան ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2407. Որդան փայտ.|2407. Որդան փայտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2408. Որդնատակ. Որդնտակ.|2408. Որդնատակ. Որդնտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2409. Որդնխոտ.|2409. Որդնխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2410. Որենի.|2410. Որենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2411. Որթ.|2411. Որթ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2412. Որիզ. Ըռիզ.|2412. Որիզ. Ըռիզ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2413. Որձախոտ. Որձ-խոտ.|2413. Որձախոտ. Որձ-խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2414. Որձ-կոճ.|2414. Որձ-կոճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#Որոճ.|Որոճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2415. Որոմն.|2415. Որոմն.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2416 – Խողճկնոտ Որոմն.|2416 – Խողճկնոտ Որոմն.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2417. Ուլկումիլ. Ուրկումիլ.|2417. Ուլկումիլ. Ուրկումիլ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2418. Ուղունկ?|2418. Ուղունկ?]]
* [[Հայբուսակ/Ո#Ուշնա.|Ուշնա.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#Ուղտափուշ.|Ուղտափուշ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2419. *Ումսուհ.|2419. *Ումսուհ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#*Ունսուլ.|*Ունսուլ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2420. Ունտուզ.|2420. Ունտուզ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#*Ուպան. Ոպան.|*Ուպան. Ոպան.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2421. *Ուպհուլ.|2421. *Ուպհուլ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2422. Ուռենի. Ուռի. Ուռեկ.|2422. Ուռենի. Ուռի. Ուռեկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2423. Ուսկուլի.|2423. Ուսկուլի.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2424. *Ուսուդիխի?|2424. *Ուսուդիխի?]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2425. Ուտ.|2425. Ուտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2426. Ուրձ. Ուրց. Ուռց.|2426. Ուրձ. Ուրց. Ուռց.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2427. Ուրց-անուխ.|2427. Ուրց-անուխ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2428. Ուրոյ.|2428. Ուրոյ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2429. Ուրուէ.|2429. Ուրուէ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2430. Ոփի|2430. Ոփի]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2431. Ոքոզ.|2431. Ոքոզ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#Չագամ.|Չագամ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2432. Չագար.|2432. Չագար.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2433. Չաթալգլուխ.|2433. Չաթալգլուխ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2434. Չաթչաթ.|2434. Չաթչաթ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2435. Չալթալ.|2435. Չալթալ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2436. Չալթուկ.|2436. Չալթուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2437. Չաման.|2437. Չաման.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2438. – Չաման թագաւորի.|2438. – Չաման թագաւորի.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2439. - Չաման Հայոց.|2439. - Չաման Հայոց.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2440. – Չաման Հնդի։|2440. – Չաման Հնդի։]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2441. – Չաման Հոռմցի.|2441. – Չաման Հոռմցի.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2442. – Չամանուկ.|2442. – Չամանուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2443. Չամիչ.|2443. Չամիչ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2444. – Չամիչ վայրի կամ Չամիչ մեծ.|2444. – Չամիչ վայրի կամ Չամիչ մեծ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2445. – Շէկ Չամիչ.|2445. – Շէկ Չամիչ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2446. Չամլոկ?|2446. Չամլոկ?]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2447. Չամչախունկ.|2447. Չամչախունկ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2448. Չամչարակ.|2448. Չամչարակ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2449. Չամչի.|2449. Չամչի.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2450. Չամրօր. Չամրօրէ.|2450. Չամրօր. Չամրօրէ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2451. Չայ.|2451. Չայ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2452. – Վանայ Չայ.|2452. – Վանայ Չայ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#Չանդան.|Չանդան.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2453. Չանչաք.|2453. Չանչաք.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2454. Չաշմակ. Չաշմիկ. Չեշմակ.|2454. Չաշմակ. Չաշմիկ. Չեշմակ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2455. Չաչ.|2455. Չաչ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2456. Չատանայ. -|2456. Չատանայ. -]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2457. Չատր ծաղիկ.|2457. Չատր ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2458. Չարալուացիկ.|2458. Չարալուացիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2459. Չարհոտ.|2459. Չարհոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2460. Չափչախ.|2460. Չափչախ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2461. Չեքի. – Թուի Թխտենի ծառն (թ. 793)։|2461. Չեքի. – Թուի Թխտենի ծառն (թ. 793)։]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2462. Չթլըխ.|2462. Չթլըխ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2463. Չթղնի.|2463. Չթղնի.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2464. *Չիթլամպուկ.|2464. *Չիթլամպուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#Չիկտամ.|Չիկտամ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2465. Չինար.|2465. Չինար.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2466. Չիչխան.|2466. Չիչխան.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2467. *Չիքութ.|2467. *Չիքութ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2468. Չլըխ.|2468. Չլըխ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2469. Չոպպաշի?|2469. Չոպպաշի?]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2470. Չոր Զուկի։|2470. Չոր Զուկի։]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2471. Չորմորեակ. Չորմուրեակ.|2471. Չորմորեակ. Չորմուրեակ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#Չորտիկ?|Չորտիկ?]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2472. Չում.|2472. Չում.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2473. Չումար.|2473. Չումար.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2474. Չուքազ.|2474. Չուքազ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2475. Չոփերեսիկ.|2475. Չոփերեսիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2476. Չքատակ։|2476. Չքատակ։]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2477. Չքիտամ. Չգիտամ. Չկիտամ. Չիքիտամ. Չիկտամ.|2477. Չքիտամ. Չգիտամ. Չկիտամ. Չիքիտամ. Չիկտամ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2478. Չքնտուր։|2478. Չքնտուր։]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2479. – Չքնտուր Ջրի.|2479. – Չքնտուր Ջրի.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2480. * Զօրտիկ կամ Չորտիկ.|2480. * Զօրտիկ կամ Չորտիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2481. * Պազրպանճ.|2481. * Պազրպանճ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2482. Պալախունկ կամ Պտղախունկ.|2482. Պալախունկ կամ Պտղախունկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#Պալասան.|Պալասան.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2483. Պալատուր. Պալարտուկ. Պլատար.|2483. Պալատուր. Պալարտուկ. Պլատար.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2484. Պախրու ականջ.|2484. Պախրու ականջ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2485. * Պախրուճի.|2485. * Պախրուճի.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2486. Պահունի.|2486. Պահունի.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2487. Պաղուն.|2487. Պաղուն.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2488. Պաճ.|2488. Պաճ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2489. Պաճուկ.|2489. Պաճուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2490. – Օձի Պաճուկ.|2490. – Օձի Պաճուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2491. Պամիա.|2491. Պամիա.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2492. Պայէմ?|2492. Պայէմ?]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2493. Պայպուն. կամ Պէպուն.|2493. Պայպուն. կամ Պէպուն.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2494. Պան.|2494. Պան.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2495. Պանթումա.|2495. Պանթումա.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#* Պանկ.|* Պանկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2496. Պանկլիկ.|2496. Պանկլիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#Պանջան.|Պանջան.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2497. Պաշուլակ?|2497. Պաշուլակ?]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2498. Պապընկոյզ.|2498. Պապընկոյզ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2499. Պապի պլոր. Պապկեպլոր. Պապկլոր. Պապլոր.|2499. Պապի պլոր. Պապկեպլոր. Պապկլոր. Պապլոր.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2500. Պապլաս կամ Պապլիս.|2500. Պապլաս կամ Պապլիս.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2501. Պապուկ.|2501. Պապուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2502. Պառաւոսպն.|2502. Պառաւոսպն.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2503. *Պառշաւոշան,|2503. *Պառշաւոշան,]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2504. *Պառպուռ|2504. *Պառպուռ]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2505. Պառւու Ձար:|2505. Պառւու Ձար:]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2506. Պառու մէզար?|2506. Պառու մէզար?]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2507. Պասնթալ?|2507. Պասնթալ?]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2508. *Պասպայիճ.|2508. *Պասպայիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2509. Պասպասէ.|2509. Պասպասէ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2510. Պասպօլ?|2510. Պասպօլ?]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2511. – Պատաղիճ|2511. – Պատաղիճ]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2512. Պատառոտուկ.|2512. Պատառոտուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#Պատավարդ.|Պատավարդ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2513. Պատատուկ. Պատուտակ.|2513. Պատատուկ. Պատուտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2514. – Պատատուկ խոտ.|2514. – Պատատուկ խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2515. Պատեխ. Պատեկ. Պտեխ. Պթեխ.|2515. Պատեխ. Պատեկ. Պտեխ. Պթեխ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2516. Պատեղ.|2516. Պատեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2517. Պատեղիճ.|2517. Պատեղիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2518. *Պատիեան.|2518. *Պատիեան.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2519. Պատընջան. Պատնիճան. Պորինճան. Պատնճան. Պանճան.|2519. Պատընջան. Պատնիճան. Պորինճան. Պատնճան. Պանճան.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2520. – Պատնիճան Վայրի. Վայրի Պատնջան.|2520. – Պատնիճան Վայրի. Վայրի Պատնջան.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#Պատուտակ.|Պատուտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2521. *Պատրանճպուէ. Պատրըմբոյէ։|2521. *Պատրանճպուէ. Պատրըմբոյէ։]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2522. Պատրխան.|2522. Պատրխան.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2523. Պատրուճ.|2523. Պատրուճ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2524. Պարանդ.|2524. Պարանդ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2525. Պարզատ.|2525. Պարզատ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2526. Պարկուկ.|2526. Պարկուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2527. Պարոն Բանջար.|2527. Պարոն Բանջար.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2528. Պարուրենի?|2528. Պարուրենի?]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2529. Պարպ?|2529. Պարպ?]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2530. Պարսամայ խոտ?|2530. Պարսամայ խոտ?]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2531. Պարտբաշխուց կամ Պարտփախուց|2531. Պարտբաշխուց կամ Պարտփախուց]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2532. Պարտիզի տակ?|2532. Պարտիզի տակ?]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2533. Պացախ կամ Պացաղ.|2533. Պացախ կամ Պացաղ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2534. Պանխար.|2534. Պանխար.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#Պեզա. Պեզէ.|Պեզա. Պեզէ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2535. Պեխի|2535. Պեխի]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2536. *Պեղանոս,|2536. *Պեղանոս,]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2537. Պերսէի ծառ.|2537. Պերսէի ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2538. Պեւեսկի. Պեւկէս.|2538. Պեւեսկի. Պեւկէս.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2539. Պզոտի։|2539. Պզոտի։]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2540. *Պզրկատուն. Պրզր ըլ-ղալուն.|2540. *Պզրկատուն. Պրզր ըլ-ղալուն.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2541. Պզրուկ. Պզուր.|2541. Պզրուկ. Պզուր.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2542. Պէժանկ.|2542. Պէժանկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2543. Պէժոք.|2543. Պէժոք.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#*Պէնճ. Պանճ.|*Պէնճ. Պանճ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2544. *Պէշ. Պիշ.|2544. *Պէշ. Պիշ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2545. *Պէոնիա.|2545. *Պէոնիա.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#Պթեխ.|Պթեխ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2546. Պիարի խոտ.|2546. Պիարի խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2547. Պիլիլի.|2547. Պիլիլի.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2548. Պիլիպիլի։|2548. Պիլիպիլի։]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2549. Պիլիսկի.|2549. Պիլիսկի.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2550. Պիծակ խոտ կամ Պիծակի խոտ.|2550. Պիծակ խոտ կամ Պիծակի խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#Պիծխի. Պծղի. Պծխի.|Պիծխի. Պծղի. Պծխի.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2551. Պիճակ.|2551. Պիճակ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2552. Պիստակ.|2552. Պիստակ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2553. Պիւօկ?|2553. Պիւօկ?]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2554. Պիօխի?|2554. Պիօխի?]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2555. Պլանուկ.|2555. Պլանուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2556. Պլէլիճ. Պալիլաճ.|2556. Պլէլիճ. Պալիլաճ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2557. Պլկանդի.|2557. Պլկանդի.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2558. Պլվիտակ.|2558. Պլվիտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2559. Պկամ?|2559. Պկամ?]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2560. *Պղատան.|2560. *Պղատան.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2561. Պղեղ.|2561. Պղեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2562. Պղպեղ. Պղպեղենի.|2562. Պղպեղ. Պղպեղենի.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2563. – Ֆլֆուլ մուեա.|2563. – Ֆլֆուլ մուեա.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2564. – Ջրի Պղպեղ.|2564. – Ջրի Պղպեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2565. – Կեղեւ Պղպեղ.|2565. – Կեղեւ Պղպեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2566. – Կոճ Պղպեղ.|2566. – Կոճ Պղպեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2567. – Լօլօզ Պղպեղ.|2567. – Լօլօզ Պղպեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2568. Պղպեղիկ.|2568. Պղպեղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2569. Պղպեղխոտ.|2569. Պղպեղխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2570. Պղվտակն.|2570. Պղվտակն.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2571. Պնտուխ.|2571. Պնտուխ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2572. *Պնդուկ. Պնդենի.|2572. *Պնդուկ. Պնդենի.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#Պոգի.|Պոգի.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2573. Պոլոխիկ.|2573. Պոլոխիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2574. Պոլոճիկ.|2574. Պոլոճիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2575. Պոլտիկ.|2575. Պոլտիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2576. Պոծղի.|2576. Պոծղի.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#Պոկղակ.|Պոկղակ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2577. Պող. Պողիկ.|2577. Պող. Պողիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2578. *Պոյ.|2578. *Պոյ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2579. Պոչուկ.|2579. Պոչուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2580. Պոպղակ. Պոկղակ. Պոպպղակ.|2580. Պոպղակ. Պոկղակ. Պոպպղակ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2581. Պոպոքի?|2581. Պոպոքի?]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2582. *Պուլ.|2582. *Պուլ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2583. Պուկնուկ.|2583. Պուկնուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2584. Պուճում.|2584. Պուճում.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2585. Պուն.|2585. Պուն.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#* Պուշի. Տարպանդի.|* Պուշի. Տարպանդի.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2586. *Պուպալ?|2586. *Պուպալ?]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2587. * Պուսիլա.|2587. * Պուսիլա.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2588. Պուսր. Պուuիր.|2588. Պուսր. Պուuիր.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2589-90. Պուտ. Պտի ծաղիկ. Պուտպուտ.|2589-90. Պուտ. Պտի ծաղիկ. Պուտպուտ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2591. – Պուտ Վայրի.|2591. – Պուտ Վայրի.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2592. *Պուտինա.|2592. *Պուտինա.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2593. Պուտմ. Պտմի.|2593. Պուտմ. Պտմի.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2594. Պուտմ-Հասակ|2594. Պուտմ-Հասակ]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2595. Պուտուտակ.|2595. Պուտուտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2596. Պուրմ.|2596. Պուրմ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2597. Պսեմն.|2597. Պսեմն.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2598. Պսուր.|2598. Պսուր.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2599. *Պսպայիճ. Պասպայիճ.|2599. *Պսպայիճ. Պասպայիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2600. Պպլուկ.|2600. Պպլուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2601. Պռեմ.|2601. Պռեմ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2602. Պռկօշ.|2602. Պռկօշ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2603. Պսակուկ?|2603. Պսակուկ?]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2604. Պտեր.|2604. Պտեր.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2605. Պտիկ. Պտուկ.|2605. Պտիկ. Պտուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2606. Պտկակոտրուկ.|2606. Պտկակոտրուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2607. Պտղախունկ.|2607. Պտղախունկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2608. Պտղի. Պտեղեայ ծառ.|2608. Պտղի. Պտեղեայ ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2609. Պտուակ կամ Պտվակ.|2609. Պտուակ կամ Պտվակ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2610. Պտուկ.|2610. Պտուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2611. Պրան.|2611. Պրան.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2612. Պրաս.|2612. Պրաս.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2613. Պրասխ.|2613. Պրասխ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2614. Պրինկ.|2614. Պրինկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2615. Պրիսկ.|2615. Պրիսկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2616. Պրոմ.|2616. Պրոմ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2617. *Պրոտոս. Պրոնթոս.|2617. *Պրոտոս. Պրոնթոս.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2618. Պրուխ.|2618. Պրուխ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2619. Պրուստ?|2619. Պրուստ?]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2620. Պրտու.|2620. Պրտու.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2621. Պրրի. Պրենի.|2621. Պրրի. Պրենի.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#Պօլի.|Պօլի.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#Պօլօճիկ.|Պօլօճիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#Պօչուկ.|Պօչուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2622. Ջալղուպա. կամ Ջաղլուզա. Ճաղլուզա.|2622. Ջալղուպա. կամ Ջաղլուզա. Ճաղլուզա.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2623. Ջաղացավարդ.|2623. Ջաղացավարդ.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2624. Ջատակուկ.|2624. Ջատակուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2625. Ջարդան. Ջարդայ. Ջարդոյ:|2625. Ջարդան. Ջարդայ. Ջարդոյ:]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2626. Ջարջար։|2626. Ջարջար։]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2627. Ջաւզալակ.|2627. Ջաւզալակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#Ջիֆնի.|Ջիֆնի.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2628. Ջլատակ. Ջղատակ.|2628. Ջլատակ. Ջղատակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2629. Ջղախոտ. Ջլախոտ. Ճղախոս,|2629. Ջղախոտ. Ջլախոտ. Ճղախոս,]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2630. Ջղու.|2630. Ջղու.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2631. Ջնակ.|2631. Ջնակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#Ջնարակ|Ջնարակ]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#*Ջնդիան.|*Ջնդիան.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2632. Ջոլիրան.|2632. Ջոլիրան.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2633. Ջոնջոլ.|2633. Ջոնջոլ.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2634. Ջորեակ.|2634. Ջորեակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2635. Ջորեկ Կորեկ։|2635. Ջորեկ Կորեկ։]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2636. Ջորու ծծեր.|2636. Ջորու ծծեր.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2637. Ջուանշիր|2637. Ջուանշիր]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2638. Ջոք.|2638. Ջոք.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2639. Ջրաբաբ.|2639. Ջրաբաբ.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2640. Ջրախաղող.|2640. Ջրախաղող.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2641. Ջրախոտ. Ջրխոտ.|2641. Ջրախոտ. Ջրխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2642. Ջրակոտիմն. Ջրկոտեմն. Ջրկոտիմն. Ջրիկոտեմ. Ջրիկոտմուկ.|2642. Ջրակոտիմն. Ջրկոտեմն. Ջրկոտիմն. Ջրիկոտեմ. Ջրիկոտմուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2643. Ջրապտեր.|2643. Ջրապտեր.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2644. Ջրասպունգ.|2644. Ջրասպունգ.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2645. Ջրբուստ.|2645. Ջրբուստ.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2646-47. Ջրի կարիճ. Ջրի մերուկ. Ծովի մերուկ.|2646-47. Ջրի կարիճ. Ջրի մերուկ. Ծովի մերուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2648. Ջրի մուռ.|2648. Ջրի մուռ.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2649. Ջրխաշ.|2649. Ջրխաշ.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2650. Ջրկիր?|2650. Ջրկիր?]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2651. Ջրհորի Գինձ. Ջրհորի հունդ.|2651. Ջրհորի Գինձ. Ջրհորի հունդ.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2652. Ջրղանի.|2652. Ջրղանի.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2653. Ջրճանկ.|2653. Ջրճանկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2654. Ջրմայր. Կժի Ջրմայր.|2654. Ջրմայր. Կժի Ջրմայր.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2655. Ջրման ջուր.|2655. Ջրման ջուր.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2656. Ջրոտկէն.|2656. Ջրոտկէն.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2657. Ջրջուկ.|2657. Ջրջուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2658. Ջրջրուկ.|2658. Ջրջրուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2659. Ջրսգինոյ? ծաղիկ. Ջրցքեհի.|2659. Ջրսգինոյ? ծաղիկ. Ջրցքեհի.]]
* [[Հայբուսակ/Ռ#Ռազիան.|Ռազիան.]]
* [[Հայբուսակ/Ռ#Ռամեք.|Ռամեք.]]
* [[Հայբուսակ/Ռ#2660 Ռասան. Ռասէն.|2660 Ռասան. Ռասէն.]]
* [[Հայբուսակ/Ռ#2661. *Ռատպայ.|2661. *Ռատպայ.]]
* [[Հայբուսակ/Ռ#2662. Ռաւանդիսենի. Ռեւանդ. Ռեւանդսենի. Ըրեւանդ.|2662. Ռաւանդիսենի. Ռեւանդ. Ռեւանդսենի. Ըրեւանդ.]]
* [[Հայբուսակ/Ռ#2663. Ռեհան.|2663. Ռեհան.]]
* [[Հայբուսակ/Ռ#2664. – Ռեհան Առուի.|2664. – Ռեհան Առուի.]]
* [[Հայբուսակ/Ռ#2665. – Ռեհան Ջրի.|2665. – Ռեհան Ջրի.]]
* [[Հայբուսակ/Ռ#2666. – Ռեհան Սարի.|2666. – Ռեհան Սարի.]]
* [[Հայբուսակ/Ռ#2667. Ռետնի. Ռետին.|2667. Ռետնի. Ռետին.]]
* [[Հայբուսակ/Ռ#2668. Ռզիան. Ռազիան.|2668. Ռզիան. Ռազիան.]]
* [[Հայբուսակ/Ռ#Ռզիան Հոռմցի.|Ռզիան Հոռմցի.]]
* [[Հայբուսակ/Ռ#2669. Ռըժակռի.|2669. Ռըժակռի.]]
* [[Հայբուսակ/Ռ#2670. *Ռիպաս. Ռէվաճ.|2670. *Ռիպաս. Ռէվաճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ռ#2671. Ռոշնակ?|2671. Ռոշնակ?]]
* [[Հայբուսակ/Ռ#2672. Ռուզ.|2672. Ռուզ.]]
* [[Հայբուսակ/Ռ#2673. *Ռունաս.|2673. *Ռունաս.]]
* [[Հայբուսակ/Ռ#2674. Ռուփէն.|2674. Ռուփէն.]]
* [[Հայբուսակ/Ռ#2675. Ռուփէն Վայրի.|2675. Ռուփէն Վայրի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2676. Սաբեկ.|2676. Սաբեկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2677. Սագահում?|2677. Սագահում?]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2678. Սադար?|2678. Սադար?]]
* [[Հայբուսակ/Ս#*Սադիր.|*Սադիր.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2679. Սազապ. Սատապ. Սատաֆ խոտ.|2679. Սազապ. Սատապ. Սատաֆ խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#*Սաթառէն. Շէտառէճ.|*Սաթառէն. Շէտառէճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2680. Սալաթ.|2680. Սալաթ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2681. Սալաթ. Սալէթին կամ Սալաթա.|2681. Սալաթ. Սալէթին կամ Սալաթա.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2682. *Սալիկա.|2682. *Սալիկա.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2683. Սալոր. Սալորենի։|2683. Սալոր. Սալորենի։]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2684. Սակամունի.|2684. Սակամունի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2685. Սակուղաջուր?|2685. Սակուղաջուր?]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2686. Սահապի.|2686. Սահապի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2687. Սաղապ.|2687. Սաղապ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2688. Սաղէ-տակ.|2688. Սաղէ-տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2689. Սաղուզի?|2689. Սաղուզի?]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2690. *Սաճ.|2690. *Սաճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2691. *Սաճազնիա.|2691. *Սաճազնիա.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2692. Սամիթ.|2692. Սամիթ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2693. Հոռոմ Սամիթ.|2693. Հոռոմ Սամիթ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2694. Սամիր.|2694. Սամիր.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2695. Սամնտրուկ.|2695. Սամնտրուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2696 Սամուխ.|2696 Սամուխ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2697. Սամսար ծաղիկ.|2697. Սամսար ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2698. Սանամ.|2698. Սանամ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2699. *Սանամըքի.|2699. *Սանամըքի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2700. Սանդատ.|2700. Սանդատ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2701. Սանճատ?|2701. Սանճատ?]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2702. Սանտ.|2702. Սանտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2703. * Սանտալ։|2703. * Սանտալ։]]
* [[Հայբուսակ/Ս#* Սանտարաք.|* Սանտարաք.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2704. Սանտրուկ.|2704. Սանտրուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2705. Սապռ.|2705. Սապռ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2706. Սապտուկ. Սաւտուկ.|2706. Սապտուկ. Սաւտուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2707. *Սառաբին.|2707. *Սառաբին.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2708. Սառապիսեայ փայտ.|2708. Սառապիսեայ փայտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#* Սասալիոս.|* Սասալիոս.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2709. *Սատա.|2709. *Սատա.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2710. Սատանի Խիար?|2710. Սատանի Խիար?]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2711. Սատանի ծառ.|2711. Սատանի ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#Սատապ. Սատաֆ խոպ.|Սատապ. Սատաֆ խոպ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2712. *Սատէճ.|2712. *Սատէճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2713. * Սարախ.|2713. * Սարախ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2714. * Սարախս կամ Սէրախս.|2714. * Սարախս կամ Սէրախս.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2715. Սարածաղիկ.|2715. Սարածաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2716. Սարդ. Սարդենի.|2716. Սարդ. Սարդենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2717. Սարդոյ.|2717. Սարդոյ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2718. Սարի Խնձոր.|2718. Սարի Խնձոր.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2719. Սարկաղնի.|2719. Սարկաղնի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2720. Սարկաւի.|2720. Սարկաւի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2721. * Սարղանդ.|2721. * Սարղանդ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2722. * Սարմախ.|2722. * Սարմախ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2723. Սարոյ. Սարւէ.|2723. Սարոյ. Սարւէ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2724. Սարու ծաղիկ.|2724. Սարու ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2725. Սարուն?|2725. Սարուն?]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2726. Սարսենիկ.|2726. Սարսենիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2727. Սարտակ?|2727. Սարտակ?]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2728. * Սարքուլա|2728. * Սարքուլա]]
* [[Հայբուսակ/Ս#Սաւդուկ.|Սաւդուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2729. Սափառնիա.|2729. Սափառնիա.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2730. * Սաֆսաֆ.|2730. * Սաֆսաֆ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2731. Սաֆտաֆ.|2731. Սաֆտաֆ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2732. Սգռենի.|2732. Սգռենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2733. Սելեմուկ.|2733. Սելեմուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2734. Սեխ.|2734. Սեխ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2735. * Սեկուտ.|2735. * Սեկուտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2736. Սեպր.|2736. Սեպր.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2737. Սեռիկ.|2737. Սեռիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2738. Սերկեւիլ. Սերկեւլի.|2738. Սերկեւիլ. Սերկեւլի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2739. Սեւախրուկ.|2739. Սեւախրուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2740. Սեւատեսուկ.|2740. Սեւատեսուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2741. Սև գնտիկ. Սև հնտիկ. Սեւուկ հնտիկ.|2741. Սև գնտիկ. Սև հնտիկ. Սեւուկ հնտիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2742. Սեւեռ?|2742. Սեւեռ?]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2743. Սեւըսկի?|2743. Սեւըսկի?]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2744 Սեւուկ.|2744 Սեւուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2745. Սեւցխի.|2745. Սեւցխի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2746. Սզնի.|2746. Սզնի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2747. Սէզ.|2747. Սէզ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2748. Սէզ որդան.|2748. Սէզ որդան.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2749. Սիլսիլ.|2749. Սիլսիլ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2750. Սիճ.|2750. Սիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2751. Սին.|2751. Սին.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2752. Սինձ. Սնձենի.|2752. Սինձ. Սնձենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2753. – Սինձ.|2753. – Սինձ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#Սինատրուկ կամ Սինդրիկ|Սինատրուկ կամ Սինդրիկ]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2754. Սիպեղ կամ Սիվեղ.|2754. Սիպեղ կամ Սիվեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2755. Սիսամբար. Սուսամբար.|2755. Սիսամբար. Սուսամբար.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2756. Սիսարբաւղ.|2756. Սիսարբաւղ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2757. Սիսեռն.|2757. Սիսեռն.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2758. * Սիսղանի ծառ.|2758. * Սիսղանի ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2759. * Սիսպար։|2759. * Սիսպար։]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2760. Սիսռխոտ.|2760. Սիսռխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2761. Սիվիշկ.|2761. Սիվիշկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2762. Սիրալախուր.|2762. Սիրալախուր.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2763. Սիրի Սիրի.|2763. Սիրի Սիրի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2764. Սիրող.|2764. Սիրող.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2765. Սիրուն.|2765. Սիրուն.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2766. Սլփահատ?|2766. Սլփահատ?]]
* [[Հայբուսակ/Ս#Սխտոր.|Սխտոր.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2767. Սխտորուկ.|2767. Սխտորուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2768. *Սխօլ?|2768. *Սխօլ?]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2769. Սկեզօրի հեր կամ մազ.|2769. Սկեզօրի հեր կամ մազ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2770. Սկղավ.|2770. Սկղավ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2771. Օղանգն.|2771. Օղանգն.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2772. Սղոցի.|2772. Սղոցի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2773. Սղոցիկ.|2773. Սղոցիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2774. Սմաղ.|2774. Սմաղ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2775. Սմբուլ. Սմպուլ. Սնբուլ. Սմբուլ.|2775. Սմբուլ. Սմպուլ. Սնբուլ. Սմբուլ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2776. Սմբուկ.|2776. Սմբուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2777. *Սմիղակ.|2777. *Սմիղակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2778. Սմինդր. Սիմինդր.|2778. Սմինդր. Սիմինդր.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2779. Սմնակ.|2779. Սմնակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2780. Սմսըմ. Սմսմուկ.|2780. Սմսըմ. Սմսմուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2781. Սնգենի.|2781. Սնգենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2782. Սնգույրատակ.|2782. Սնգույրատակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2783. Սնգրուեղ.|2783. Սնգրուեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2784. Սնդրի տակ. Սնտրի.|2784. Սնդրի տակ. Սնտրի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2785. Սնդրուկ կամ Սինտրուկ.|2785. Սնդրուկ կամ Սինտրուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#Սնկենի.|Սնկենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2786. Սնովպար. Սինոպրի. Սոնոպար. Սնօպար. Սոնոպրի.|2786. Սնովպար. Սինոպրի. Սոնոպար. Սնօպար. Սոնոպրի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2787. Սնչիկ.|2787. Սնչիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2788. Սոլոպուր կամ Սոլոփուր.|2788. Սոլոպուր կամ Սոլոփուր.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2789. Սոխ.|2789. Սոխ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2790. Սոխամոսք?|2790. Սոխամոսք?]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2791. Սոխորմ.|2791. Սոխորմ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2792. Սոխուկ.|2792. Սոխուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#Սոճի.|Սոճի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2793. Սոնիճ. և Սև Սոնիճ.|2793. Սոնիճ. և Սև Սոնիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#Սոնոպրի.|Սոնոպրի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2794. Սոսեմ.|2794. Սոսեմ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2795. Սոսենիկ.|2795. Սոսենիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2796. Սոսուն կամ Սռսուն|2796. Սոսուն կամ Սռսուն]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2797. Սոսր?|2797. Սոսր?]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2798. Սորեկ.|2798. Սորեկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2799. Սորխուն.|2799. Սորխուն.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#Սորնջան. Սուլնջան.|Սորնջան. Սուլնջան.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2800. Սորնջան Սպիտակ.|2800. Սորնջան Սպիտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2801. Սորովիւ:|2801. Սորովիւ:]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2802. Սորուկ.|2802. Սորուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2803. Սամաղի.|2803. Սամաղի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2804-5. Սունկ կամ Սունգն.|2804-5. Սունկ կամ Սունգն.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2806. Սուս.|2806. Սուս.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2807. Սուսամ.|2807. Սուսամ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2808. Սուսամբար|2808. Սուսամբար]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2809. Սուսամրուկ.|2809. Սուսամրուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#Սուսոյ կամ Սուսի.|Սուսոյ կամ Սուսի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2810. Սուր.|2810. Սուր.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2811. *Սուրաղաuտանայ?|2811. *Սուրաղաuտանայ?]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2812. Սուրպուլ.|2812. Սուրպուլ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2813. Սոփիկ. կամ Սոֆիկ ծաղիկ.|2813. Սոփիկ. կամ Սոֆիկ ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2814. Սպանախ.|2814. Սպանախ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2815. Սպանդ.|2815. Սպանդ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2816. – Կոճատ Սպանդ:|2816. – Կոճատ Սպանդ:]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2817. Սպարակ. Սպորակ.|2817. Սպարակ. Սպորակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2818. Սպերուկ.|2818. Սպերուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2819. Սպին.|2819. Սպին.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2820-21. Սպիտակ Բանջար. Սպիտակուկ.|2820-21. Սպիտակ Բանջար. Սպիտակուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2822. Սպիտակ ծաղիկ.|2822. Սպիտակ ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2823. Սպիտակ փուշ.|2823. Սպիտակ փուշ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2824. Սպնդուկ. Սպնդուն.|2824. Սպնդուկ. Սպնդուն.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2825. *Սպստան. Զաստան.|2825. *Սպստան. Զաստան.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2826. Սպրամ.|2826. Սպրամ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2827. Սպօք?|2827. Սպօք?]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2828. Սսխի կամ Սսղի.|2828. Սսխի կամ Սսղի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2829. Սվրոխ. Սվրուկ.|2829. Սվրոխ. Սվրուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2830. Ստաշխն.|2830. Ստաշխն.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2831. Ստեպղին կամ Ստեփղին.|2831. Ստեպղին կամ Ստեփղին.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2832. – Ստեպղին Վայրի.|2832. – Ստեպղին Վայրի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2833. Ստեստ.|2833. Ստեստ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2834. Ստիւրակ.|2834. Ստիւրակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2835. Ստնկոզի?|2835. Ստնկոզի?]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2836. Ստորովենի?|2836. Ստորովենի?]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2837. Ստրոփողոն.|2837. Ստրոփողոն.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2838. Սրահեսի?|2838. Սրահեսի?]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2839. Սրափուշ.|2839. Սրափուշ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2840. Սրոյ հունդ.|2840. Սրոյ հունդ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2841. Սրուն?|2841. Սրուն?]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2842. Սրտկողնի.|2842. Սրտկողնի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2843. Սրտկոյ տակ.|2843. Սրտկոյ տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2844. Սրփան.|2844. Սրփան.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2845. *Սքինոս.|2845. *Սքինոս.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2846. Սքօռնօշ.|2846. Սքօռնօշ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2847. *Սօդ կամ Սօտ.|2847. *Սօդ կամ Սօտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2848. Սօս. Սօսի. Սուսի (1).|2848. Սօս. Սօսի. Սուսի (1).]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2849. Սօսամբ ծաղիկ.|2849. Սօսամբ ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2850. *Սօսան.|2850. *Սօսան.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2851. Սօսուն.|2851. Սօսուն.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2852. Սֆլար.|2852. Սֆլար.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2853. Վագենի.|2853. Վագենի.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2854. Վահշիժակ. Վահշիզակ.|2854. Վահշիժակ. Վահշիզակ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2855. Վաղանցուկ, Վաղենցիկ.|2855. Վաղանցուկ, Վաղենցիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2856. Վաղմեռուկ կամ Վաղամեռուկ.|2856. Վաղմեռուկ կամ Վաղամեռուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2857. Վաղուենիկ. Վաղենի. Վաղենակ.|2857. Վաղուենիկ. Վաղենի. Վաղենակ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2858. Վաղսամ.|2858. Վաղսամ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2859. Վաղվաղիկ.|2859. Վաղվաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2860. Վայրն?|2860. Վայրն?]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2861. Վան. Վանի Խէժ.|2861. Վան. Վանի Խէժ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#Վաշաղ.|Վաշաղ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#Վաշիժակ.|Վաշիժակ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2862. Վաշտ.|2862. Վաշտ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2863. Վաշտավառ.|2863. Վաշտավառ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2864. Վաշտեւորի որ և Վարդեւորի.|2864. Վաշտեւորի որ և Վարդեւորի.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2865. Վառվռուկ.|2865. Վառվռուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2866. Վասմա?|2866. Վասմա?]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2867. Վատանուիճ.|2867. Վատանուիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2868. վարազ?|2868. վարազ?]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2869. Վարահրամ.|2869. Վարահրամ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2870. Վարդ. Վարդենի.|2870. Վարդ. Վարդենի.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2871. – Վայրի Վարդ:|2871. – Վայրի Վարդ:]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2872. – Սուտ Վարդ.|2872. – Սուտ Վարդ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2873. – Իշու Վարդ.|2873. – Իշու Վարդ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2874. - Սարի Վարդ.|2874. - Սարի Վարդ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2875. – Ձռվարդ.|2875. – Ձռվարդ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2876. Վարդախնձոր.|2876. Վարդախնձոր.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2877. Վարդ-կակաջ.|2877. Վարդ-կակաջ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2878. Վարդապետի կանաչ.|2878. Վարդապետի կանաչ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2879. Վարդապետի Սաւզ.|2879. Վարդապետի Սաւզ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2880. Վարդապետիկ.|2880. Վարդապետիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2881. Վարդասարդ.|2881. Վարդասարդ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2882. Վարդենիկ.|2882. Վարդենիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2883. Վարդեւորի.|2883. Վարդեւորի.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2884. Վարընկենի.|2884. Վարընկենի.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2885. Վարճող կամ Վարճոխ. Վարժող.|2885. Վարճող կամ Վարճոխ. Վարժող.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2886. Վարշամակ.|2886. Վարշամակ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2887. Վարորնակ.|2887. Վարորնակ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2888. Վարունգ.|2888. Վարունգ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2889. – Վարունգ Վայրի.|2889. – Վարունգ Վայրի.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2890. *Վարս.|2890. *Վարս.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2891. Վարսակ.|2891. Վարսակ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2892. Վարսաման. Վարսամն.|2892. Վարսաման. Վարսամն.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2893. Վարսնակ խոտ.|2893. Վարսնակ խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2894. Վերբիծու մանանայ.|2894. Վերբիծու մանանայ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2895. Վերվերան.|2895. Վերվերան.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2896. Վիգն. Վինգն. Վիկ.|2896. Վիգն. Վինգն. Վիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2897. Վիճակ.|2897. Վիճակ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2898. Վիշապուկ|2898. Վիշապուկ]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2899. Վլան տերև?|2899. Վլան տերև?]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2900. Վլիտօն.|2900. Վլիտօն.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2901. Վուշ.|2901. Վուշ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2902. Վռշնիկ?|2902. Վռշնիկ?]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2903. Վռուչ.|2903. Վռուչ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2904. Վռօշ.|2904. Վռօշ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#Վրացի կոճ.|Վրացի կոճ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2905. Վրիպ.|2905. Վրիպ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2906. *Տալիհ.|2906. *Տալիհ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2907. Sալիճ.|2907. Sալիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2908. Տալիսայ?|2908. Տալիսայ?]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2909–10. Տալխ կամ Տալղ.|2909–10. Տալխ կամ Տալղ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2911. Sակ.|2911. Sակ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2912. Տակմուշտ.|2912. Տակմուշտ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2913. Տաղուկ.|2913. Տաղուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2914. Տապղնուկ.|2914. Տապղնուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2915. Տաճ.|2915. Տաճ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2916. * Տաճր։|2916. * Տաճր։]]
* [[Հայբուսակ/Տ#Տամբուլ.|Տամբուլ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2917. Տանդ.|2917. Տանդ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#Տանդռնեկ.|Տանդռնեկ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2918. Տանձ. Տանձենի.|2918. Տանձ. Տանձենի.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2919. Տանճէտ.|2919. Տանճէտ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2920. Տանն?|2920. Տանն?]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2921. Տանտիսենի.|2921. Տանտիսենի.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2922. Տաշպտակ?|2922. Տաշպտակ?]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2923. Տապաղափ?|2923. Տապաղափ?]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2924. Տապար?|2924. Տապար?]]
* [[Հայբուսակ/Տ#Տապղ.|Տապղ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2925. Տապղայ.|2925. Տապղայ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2926. Տապրիզատակ Շաքար.|2926. Տապրիզատակ Շաքար.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2927. Տառնջի.|2927. Տառնջի.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2928. *Տաստանպուեայ.|2928. *Տաստանպուեայ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2929. Տատաշ. Տատասկ.|2929. Տատաշ. Տատասկ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2930. Տատին.|2930. Տատին.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2931. Տատոսակ?|2931. Տատոսակ?]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2932. Տատրակ.|2932. Տատրակ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2933. Տարաթիթ!|2933. Տարաթիթ!]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2934. Տարասիս.|2934. Տարասիս.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2935. Տարգալի.|2935. Տարգալի.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2936. Sարդիք?|2936. Sարդիք?]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2937. Տարեկան.|2937. Տարեկան.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2938. Տարիղան?|2938. Տարիղան?]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2939. Տարկավան?|2939. Տարկավան?]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2940. Տարղոն. Տարխոն. Տարղուն.|2940. Տարղոն. Տարխոն. Տարղուն.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2941. Տարշաղուղ. Տարշկուկ.|2941. Տարշաղուղ. Տարշկուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#Տարունաճ.|Տարունաճ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2942. Տարտար.|2942. Տարտար.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2943. Տափափուշ.|2943. Տափափուշ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2944. Տաքդեղ.|2944. Տաքդեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2945. Տաք-կոճ.|2945. Տաք-կոճ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#Տեղտ.|Տեղտ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2946. Տերեւատ.|2946. Տերեւատ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2947. Տերեփուկ. Թերեփուկ.|2947. Տերեփուկ. Թերեփուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2948. Տեւ.|2948. Տեւ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2949. Տզկանեփատ. Տիզկանեփատ. Տիզկանփայտ.|2949. Տզկանեփատ. Տիզկանեփատ. Տիզկանփայտ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2950. Տզրկախոտ։ Տզրուկ խոտ,|2950. Տզրկախոտ։ Տզրուկ խոտ,]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2951. Տէրաղօթիկ.|2951. Տէրաղօթիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2952. Տէր-ողորմիկ.|2952. Տէր-ողորմիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2953. Տիկնակիւ.|2953. Տիկնակիւ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2954. Տիպխ. Տիպղ: Տապղ։|2954. Տիպխ. Տիպղ: Տապղ։]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2955. *Տիվտար.|2955. *Տիվտար.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2956. Տիտան?|2956. Տիտան?]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2957. Տից.|2957. Տից.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2958. Տլլակ.|2958. Տլլակ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2959. Տլվորուկ.|2959. Տլվորուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2960. Տլփա.|2960. Տլփա.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2961. Տխիլ. Տխլի.|2961. Տխիլ. Տխլի.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2962. Տխկի.|2962. Տխկի.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2963. Տխտիկուռ.|2963. Տխտիկուռ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2964. Տկափուշ.|2964. Տկափուշ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2965. Տկողին.|2965. Տկողին.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2966. Տղաբերուկ.|2966. Տղաբերուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2967. Տղայ ձգող.|2967. Տղայ ձգող.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2968. Տղտնկուլ.|2968. Տղտնկուլ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2969. Տղտորիկ.|2969. Տղտորիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2970. Տմնտաշ.|2970. Տմնտաշ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2971. Տնճերի կամ Տնզըրի.|2971. Տնճերի կամ Տնզըրի.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2972. Տոլ. Տոլի.|2972. Տոլ. Տոլի.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#Տողուն.|Տողուն.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2973. Տոմալ:|2973. Տոմալ:]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2974. * Տոմալան. Տոմպոլան.|2974. * Տոմալան. Տոմպոլան.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2975. Տոպ.|2975. Տոպ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2976. Տոռուպ.|2976. Տոռուպ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2977. Տոտոր. Տօտուր.|2977. Տոտոր. Տօտուր.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2978. Տոտրիճ. -|2978. Տոտրիճ. -]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2979. *Տորախ.|2979. *Տորախ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2980. Տորնուկ.|2980. Տորնուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2981. Տորոն կամ Տօրոն. Տորուն։|2981. Տորոն կամ Տօրոն. Տորուն։]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2982. Տորոն խոտ.|2982. Տորոն խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2983. Տուալայ?|2983. Տուալայ?]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2984. Տուաղլուք?|2984. Տուաղլուք?]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2985. *Տուխ. Տուխն.|2985. *Տուխ. Տուխն.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2986. Տուղու, Տողուն. Տուկօլ.|2986. Տուղու, Տողուն. Տուկօլ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2987. Տուղու կամ Տուղաս.|2987. Տուղու կամ Տուղաս.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2988. Տուղտ. Տեղտ.|2988. Տուղտ. Տեղտ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2989. – Տուղտ.|2989. – Տուղտ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#Տուղտնկուլ.|Տուղտնկուլ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2990. Տումտում.|2990. Տումտում.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2991. Տունկ.|2991. Տունկ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2992. Տուռ.|2992. Տուռ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2993. Տուռնի.|2993. Տուռնի.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2994. Տուրրա.|2994. Տուրրա.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2995. Տտզի.|2995. Տտզի.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2996. Տտնեղ.|2996. Տտնեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2997. Տտնիճ.|2997. Տտնիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2998. Տտուլիճ.|2998. Տտուլիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2999. Տրախտ.|2999. Տրախտ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#3000. Տրբենա.|3000. Տրբենա.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#3001. Տրիկոն.|3001. Տրիկոն.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#3002. Տրղօզան.|3002. Տրղօզան.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#3003. Sփիկ.|3003. Sփիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#3004. Տօնի Բանջար.|3004. Տօնի Բանջար.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#3005. Տouախ.|3005. Տouախ.]]
* [[Հայբուսակ/Ր#3006. *Րամաք. Րամեք. Ռամեք. Ըռահմաք.|3006. *Րամաք. Րամեք. Ռամեք. Ըռահմաք.]]
* [[Հայբուսակ/Ց#3007. Ցաբի.|3007. Ցաբի.]]
* [[Հայբուսակ/Ց#3008. Ցախ.|3008. Ցախ.]]
* [[Հայբուսակ/Ց#3009. – Ցախ.|3009. – Ցախ.]]
* [[Հայբուսակ/Ց#3010. – Ցախ. Եղէգն.|3010. – Ցախ. Եղէգն.]]
* [[Հայբուսակ/Ց#3011. – Երկնուց Ցախ?|3011. – Երկնուց Ցախ?]]
* [[Հայբուսակ/Ց#3012. Ցանխոտ.|3012. Ցանխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ց#3013. Ցանծաւոր.|3013. Ցանծաւոր.]]
* [[Հայբուսակ/Ց#3014. Ցարասի.|3014. Ցարասի.]]
* [[Հայբուսակ/Ց#3015. Ցաքի.|3015. Ցաքի.]]
* [[Հայբուսակ/Ց#3016. Ցեց.|3016. Ցեց.]]
* [[Հայբուսակ/Ց#3017. Ցընդվար.|3017. Ցընդվար.]]
* [[Հայբուսակ/Ց#3018. Ցըռպտկի.|3018. Ցըռպտկի.]]
* [[Հայբուսակ/Ց#3019. Ցինգ. Ցինկ.|3019. Ցինգ. Ցինկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ց#3020. Ցիրդ. Ցրդի. Ցրդնի. Ցրտենի.|3020. Ցիրդ. Ցրդի. Ցրդնի. Ցրտենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ց#3021. Ցխնի.|3021. Ցխնի.]]
* [[Հայբուսակ/Ց#3022. Ցմախ. Ցմախտակ.|3022. Ցմախ. Ցմախտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ց#3023. Ցախոտ.|3023. Ցախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ց#3024. Ցմամ.|3024. Ցմամ.]]
* [[Հայբուսակ/Ց#3025. Ցնծղի.|3025. Ցնծղի.]]
* [[Հայբուսակ/Ց#3026. Ցորեան.|3026. Ցորեան.]]
* [[Հայբուսակ/Ց#3027. Ցորենուկ, Ցորնուկ.|3027. Ցորենուկ, Ցորնուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ց#3028. Ցուպ.|3028. Ցուպ.]]
* [[Հայբուսակ/Ց#3029. Ցրվարդ. (Թերեւս լաւագոյն Ցառվարդ).|3029. Ցրվարդ. (Թերեւս լաւագոյն Ցառվարդ).]]
* [[Հայբուսակ/Ց#3030. Ցրտկենի. Ցրտնի.|3030. Ցրտկենի. Ցրտնի.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#Փաթեխ։|Փաթեխ։]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3031. Փաթփաթուկ.|3031. Փաթփաթուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3032. Փալախոտ.|3032. Փալախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3033. *Փալանտուզ?|3033. *Փալանտուզ?]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3034. *Փաղանգամուշկ. Փարանձամուշկ. Փալանճմուշկ. արաբ.|3034. *Փաղանգամուշկ. Փարանձամուշկ. Փալանճմուշկ. արաբ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3035. Փայլասենի.|3035. Փայլասենի.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3036. Փայլկտուկ.|3036. Փայլկտուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3037. Փայտիչ.|3037. Փայտիչ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3038. *Փանճանկուշտ|3038. *Փանճանկուշտ]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3039. Փապռ.|3039. Փապռ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3040. Փառայ.|3040. Փառայ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3041. Փառեղ.|3041. Փառեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3042. Փառինջ կամ Փարինջ:|3042. Փառինջ կամ Փարինջ:]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3043. Փառփառ, Փարփար.|3043. Փառփառ, Փարփար.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3044. Փարախոտ.|3044. Փարախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#* Փարասիոն. Ֆարասիօն.|* Փարասիոն. Ֆարասիօն.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3045. Փարչուկ.|3045. Փարչուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3046. Փարփարայր|3046. Փարփարայր]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3047. Փարփարնայ.|3047. Փարփարնայ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3048. Փացի.|3048. Փացի.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3049. Փափղեմն.|3049. Փափղեմն.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3050. Փեգենա.|3050. Փեգենա.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3051. Փեժատ.|3051. Փեժատ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3052. Փենակ.|3052. Փենակ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3053. Փենայ. Փենատակ։|3053. Փենայ. Փենատակ։]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3054. Փենունայ.|3054. Փենունայ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3055. Փերփեր. Փերֆերան.|3055. Փերփեր. Փերֆերան.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3056. ՓԷշփէշուկ.|3056. ՓԷշփէշուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3057. Փըլօշ.|3057. Փըլօշ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3058. Փիթրախ. Բդրաղ։|3058. Փիթրախ. Բդրաղ։]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3059. Փիթրիզայ.|3059. Փիթրիզայ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3060. Փիլունց.|3060. Փիլունց.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3061. Փիճի.|3061. Փիճի.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3062. Գետնի Փիճի որ և Գետնի Սոնովպար.|3062. Գետնի Փիճի որ և Գետնի Սոնովպար.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#Փիճոյ պտուղ.|Փիճոյ պտուղ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3063. Փիճխ.|3063. Փիճխ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#Փիննա|Փիննա]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3064. Փինչող.|3064. Փինչող.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3065. Փիոնիա.|3065. Փիոնիա.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3066 – Փիչխ.|3066 – Փիչխ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3067. Փիփեռթ.|3067. Փիփեռթ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3068. Փղի ականջ.|3068. Փղի ականջ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3069. Փղինջք. Փղնջքի.|3069. Փղինջք. Փղնջքի.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#* Փղոմոս.|* Փղոմոս.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3070. Փնդի.|3070. Փնդի.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3071. Փնկա. Փնգա. Փնկի|3071. Փնկա. Փնգա. Փնկի]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3072. Փնջակոկոռ.|3072. Փնջակոկոռ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3073. Փնջնի ծաղիկ.|3073. Փնջնի ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3074. Փշալ.|3074. Փշալ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3075. Փշակաղնի.|3075. Փշակաղնի.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3076. Փշատ, Փշատի. Փշատենի.|3076. Փշատ, Փշատի. Փշատենի.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3077. Փշաքեղ. Փշրաքեղ. Փշագեղ.|3077. Փշաքեղ. Փշրաքեղ. Փշագեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3078. Փշփշուկ կամ Փշփշուկ.|3078. Փշփշուկ կամ Փշփշուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3079. Փոթոթ.|3079. Փոթոթ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3080. Փոթորնի.|3080. Փոթորնի.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3081. Փոկուռի.|3081. Փոկուռի.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3082. Փողփետնի.|3082. Փողփետնի.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3083. Փու. Ֆու.|3083. Փու. Ֆու.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3084. Փուղր.|3084. Փուղր.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3085. – Կաթնփուղրի.|3085. – Կաթնփուղրի.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3086. Փուշ Դաղձ.|3086. Փուշ Դաղձ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3087–88. Փուշ-թուզ և Փուշ-խնձոր.|3087–88. Փուշ-թուզ և Փուշ-խնձոր.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3089. Փուստա?|3089. Փուստա?]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3090. Փուրխ.|3090. Փուրխ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3091. Փուրչուլուխ.|3091. Փուրչուլուխ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3092. Փուրփուզնա.|3092. Փուրփուզնա.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3093. Փուփլէ.|3093. Փուփլէ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3094. Փուքնի.|3094. Փուքնի.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3095. Փոքի։|3095. Փոքի։]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3096. Փչեչ.|3096. Փչեչ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3097. Փռանկի փուշ:|3097. Փռանկի փուշ:]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3098. Փռենի.|3098. Փռենի.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3099. Փռնդադ.|3099. Փռնդադ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3100–1։ Փռինջնակ. Փռանկաշտի. Փռնջկակշտի.|3100–1։ Փռինջնակ. Փռանկաշտի. Փռնջկակշտի.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3102. Փունջուկ կամ Փռնչակ.|3102. Փունջուկ կամ Փռնչակ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3103. Փռշնի ծառ.|3103. Փռշնի ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3104. * Փսենաս.|3104. * Փսենաս.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3105. Փսիկ.|3105. Փսիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3106. Փստվստուկ կամ Փսփսուկ.|3106. Փստվստուկ կամ Փսփսուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3107. Փստուղ.|3107. Փստուղ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3108. Փտեղի կամ Փտեղեայ ծառ.|3108. Փտեղի կամ Փտեղեայ ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3109–11. Փտոռ. Փտուռ. Փթութ.|3109–11. Փտոռ. Փտուռ. Փթութ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3112. Փրեմի կամ Փրենի տակ.|3112. Փրեմի կամ Փրենի տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3113. Փրերուկ կամ Փրփրուկ.|3113. Փրերուկ կամ Փրփրուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3114. Փրչկլի.|3114. Փրչկլի.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3115–16. Փրփրեմ. Փերփեր. Փրփրերան.|3115–16. Փրփրեմ. Փերփեր. Փրփրերան.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3117. Փրփրիկ.|3117. Փրփրիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3118. Փրփրիճակ։ Փրփրիչ.|3118. Փրփրիճակ։ Փրփրիչ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3119. Փրփրուկ.|3119. Փրփրուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3120. Քաբարա?|3120. Քաբարա?]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3121. Քալանդաշի կամ Քանդալաշի ծառ.|3121. Քալանդաշի կամ Քանդալաշի ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3122. Քակընջի տակ։|3122. Քակընջի տակ։]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3123. Քահանայատակ.|3123. Քահանայատակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3124. Քահանայի պտուղ.|3124. Քահանայի պտուղ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3125. *Քաղբան.|3125. *Քաղբան.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3126. Քաղկու!|3126. Քաղկու!]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3127. Քաղմն.|3127. Քաղմն.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3128. Քաղցրահարուխ.|3128. Քաղցրահարուխ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3129. Քաղցր Հունդ. – Անիսոնն է:|3129. Քաղցր Հունդ. – Անիսոնն է:]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3130. *Քամազ:|3130. *Քամազ:]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3131. *Քամահ.|3131. *Քամահ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3132. Քամէխոտ.|3132. Քամէխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3133. Քամունի.|3133. Քամունի.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3134. Քանկարզաս.|3134. Քանկարզաս.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3138. Քանտան կամ Քանտանա.|3138. Քանտան կամ Քանտանա.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3136. *Քաշիմ. Քաշմ.|3136. *Քաշիմ. Քաշմ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3137. Քաշտակ.|3137. Քաշտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3138. * Քապապա.|3138. * Քապապա.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3139. Քաղարա. Քապրենի.|3139. Քաղարա. Քապրենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3140. Քապողակ կամ Քակողակ.|3140. Քապողակ կամ Քակողակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3141. Քապողկրինակ. Քապողկրտակ,|3141. Քապողկրինակ. Քապողկրտակ,]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3142. Քապրխոտ։|3142. Քապրխոտ։]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3143. Քապրցախ.|3143. Քապրցախ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3144. Քաջբեր.|3144. Քաջբեր.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3145. Քաջի ըղունգ?|3145. Քաջի ըղունգ?]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3146. Քաջվարդ.|3146. Քաջվարդ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3147. Քառ.|3147. Քառ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3148. Քարամուխ?|3148. Քարամուխ?]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3149. * Քասնի.|3149. * Քասնի.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3150. Քասպ.|3150. Քասպ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3151. Քատոր կամ Քատուր?|3151. Քատոր կամ Քատուր?]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3152. Քարաժանգ կամ Քարի արիւն.|3152. Քարաժանգ կամ Քարի արիւն.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3153. Քարախունկ.|3153. Քարախունկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3154. Քարահունդ.|3154. Քարահունդ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3155. Քարաննուխ.|3155. Քարաննուխ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3156. Քարասերմիկ.|3156. Քարասերմիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3157. Քարացունծ.|3157. Քարացունծ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3158. Քարաւէ. Քարուէ. Քարաւիա.|3158. Քարաւէ. Քարուէ. Քարաւիա.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3159. Քարաւէ կամ Քարաւիա. Հոռմցի.|3159. Քարաւէ կամ Քարաւիա. Հոռմցի.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3160. * Քարաւս. Քէրէֆս.|3160. * Քարաւս. Քէրէֆս.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3161. Քարափառփառ.|3161. Քարափառփառ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3162. Քարափի Քոչոր.|3162. Քարափի Քոչոր.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3163. Քարաքոս.|3163. Քարաքոս.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3164. Քարբեկ.|3164. Քարբեկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3165. Քարի Բանջար.|3165. Քարի Բանջար.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3166. Քարիգունի? ծաղիկ։|3166. Քարիգունի? ծաղիկ։]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3167. Քարիժանգ։|3167. Քարիժանգ։]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3168. Քարխնծորի.|3168. Քարխնծորի.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3169. Քարխոտ.|3169. Քարխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3170. Քարկծեղ կամ Քարծկեղ.|3170. Քարկծեղ կամ Քարծկեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3171. ՔարկողՃ։|3171. ՔարկողՃ։]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3172. Քարհացի։|3172. Քարհացի։]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3173. Քարձանձն. Քարաձանձ. Քարաձանձր.|3173. Քարձանձն. Քարաձանձ. Քարաձանձր.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3174. Քարճին. Քարջին. Քարջենի.|3174. Քարճին. Քարջին. Քարջենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3175. Քարճլավարդ.|3175. Քարճլավարդ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3176. * Քառնապ-|3176. * Քառնապ-]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3177. Քարնշի.|3177. Քարնշի.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3178. Քարղնշուշ.|3178. Քարղնշուշ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3179. Քարքրուկ.|3179. Քարքրուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3180. Քաջուր Վարդ։|3180. Քաջուր Վարդ։]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3181. Քաքանաջ. Քաքնիջի. Քակոնիճ. Քանքանաճ. Քաքունիճ.|3181. Քաքանաջ. Քաքնիջի. Քակոնիճ. Քանքանաճ. Քաքունիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3182. Քաջուր։|3182. Քաջուր։]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3183. Քեալ մար?.|3183. Քեալ մար?.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3184. Քեխ.|3184. Քեխ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3185. Քեղ։|3185. Քեղ։]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3186. Քեղաքարով.|3186. Քեղաքարով.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3187: Քեղասերմ.|3187: Քեղասերմ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3188. Քերքէշ. Բաչխտակն է. տես զայս:|3188. Քերքէշ. Բաչխտակն է. տես զայս:]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3189. Բեքերթ. Քերքերթ.|3189. Բեքերթ. Քերքերթ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3190. Քոչմատ։|3190. Քոչմատ։]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3191. Քթան.|3191. Քթան.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3192 *Քթիրա.|3192 *Քթիրա.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3193. Քիզ - Բիզիզ.|3193. Քիզ - Բիզիզ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3194. Քիմ. Քիմէ?|3194. Քիմ. Քիմէ?]]
* [[Հայբուսակ/Ք#219 5. Քիմիա ծաղիկ -|219 5. Քիմիա ծաղիկ -]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3196. Քիսամն.|3196. Քիսամն.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3197. Քիքիզ։|3197. Քիքիզ։]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3198. Քլիվերտի:|3198. Քլիվերտի:]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3199. Քնարենի։|3199. Քնարենի։]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3200. Քնարակ|3200. Քնարակ]]
{{Սյուն ավարտ}}</text>
      <sha1>mab2vqxuhfhgpc43uz90sper3dnpum9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>397330</id>
      <parentid>397328</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T11:48:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emptyfear</username>
        <id>547</id>
      </contributor>
      <origin>397330</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="276292" sha1="2fctlj81mdcxk3gdibiqu08il1qrxf3" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title = Հայբուսակ
|author = Ղևոնդ Ալիշան
|previous =
|year  = 1895
|notes = Հայբուսակ կամ Հայկական բուսաբառութիւն։ Տե՛ս [[Հայբուսակ/Ցանկ|այբբենական ցանկը]]։}}

&lt;big&gt;
&lt;center&gt;
'''Հաբուսակի բույսերի այբբենական էջեր՝'''

[[Հայբուսակ/Ա|Ա]] • [[Հայբուսակ/Բ|Բ]] • [[Հայբուսակ/Գ|Գ]] • [[Հայբուսակ/Դ|Դ]] • [[Հայբուսակ/Ե|Ե]] • [[Հայբուսակ/Զ|Զ]] • [[Հայբուսակ/Է|Է]] • [[Հայբուսակ/Ը|Ը]] • [[Հայբուսակ/Թ|Թ]] • [[Հայբուսակ/Ժ|Ժ]] • [[Հայբուսակ/Ի|Ի]] • [[Հայբուսակ/Լ|Լ]] • [[Հայբուսակ/Խ|Խ]] • [[Հայբուսակ/Ծ|Ծ]] • [[Հայբուսակ/Կ|Կ]] • [[Հայբուսակ/Հ|Հ]] • [[Հայբուսակ/Ձ|Ձ]] • [[Հայբուսակ/Ղ|Ղ]] • [[Հայբուսակ/Ճ|Ճ]] • [[Հայբուսակ/Մ|Մ]] • [[Հայբուսակ/Յ|Յ]] • [[Հայբուսակ/Ն|Ն]] • [[Հայբուսակ/Շ|Շ]] • [[Հայբուսակ/Ո|Ո]] • [[Հայբուսակ/Չ|Չ]] • [[Հայբուսակ/Պ|Պ]] • [[Հայբուսակ/Ջ|Ջ]] • [[Հայբուսակ/Ռ|Ռ]] • [[Հայբուսակ/Ս|Ս]] • [[Հայբուսակ/Վ|Վ]] • [[Հայբուսակ/Տ|Տ]] • [[Հայբուսակ/Ր|Ր]] • [[Հայբուսակ/Ց|Ց]] •  [[Հայբուսակ/Փ|Փ]] • [[Հայբուսակ/Ք|Ք]]
&lt;/center&gt;
&lt;/big&gt;

== Այբբենական ցանկ ==
{{սյուն|3}}
* [[Հայբուսակ/Ա#1. *Աալուսան կամ Այալուսան.|1. *Աալուսան կամ Այալուսան.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#2. *Աբարբիոն.|2. *Աբարբիոն.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#3. Աբեղախոտ.|3. Աբեղախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#4. Ագարակի խոտ.|4. Ագարակի խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#5. Ագռաւի թուր.|5. Ագռաւի թուր.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#6. Ագռաւի ծաղիկ.|6. Ագռաւի ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#7. Ագռաւի ճանկ կամ Ագռաւի ոտք.|7. Ագռաւի ճանկ կամ Ագռաւի ոտք.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#8. Ազազու.|8. Ազազու.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#9. Ազատ.|9. Ազատ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#10. *Ազատդրախտ.|10. *Ազատդրախտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#11. Ազատքեղ.|11. Ազատքեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#12. *Ազարիղի.|12. *Ազարիղի.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#13. *Ազարիոն.|13. *Ազարիոն.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#14. Ազոխ.|14. Ազոխ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#15. Ազոխ վայրի.|15. Ազոխ վայրի.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#16. *Աթխար.|16. *Աթխար.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#17. Աժրի.|17. Աժրի.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#18. Ալաժարի կամ Ալաժահրի.|18. Ալաժարի կամ Ալաժահրի.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#19. Ալանկիտակ.|19. Ալանկիտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#20. *Ալատնի.|20. *Ալատնի.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#21. Ալի.|21. Ալի.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#22. Ալոճի.|22. Ալոճի.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#23. Ալուճ.|23. Ալուճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#24. Ալոչա կամ Ալուչա.|24. Ալոչա կամ Ալուչա.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#25. Ալոց.|25. Ալոց.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#26. Ալու.|26. Ալու.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#27. *Ալպուճ.|27. *Ալպուճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#28. *Ախախիա կամ Աղաղիա.|28. *Ախախիա կամ Աղաղիա.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#29. *Ախինոս.|29. *Ախինոս.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#30. *Ախիոն.|30. *Ախիոն.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#31. Ախլախնձոր.|31. Ախլախնձոր.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#32. *Ախլսաչ.|32. *Ախլսաչ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#33. *Ախհաւան.|33. *Ախհաւան.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#34. *Ախունա.|34. *Ախունա.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#35. Ախրիզան.|35. Ախրիզան.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#36. Ածար կամ Այծար կամ Այծառ.|36. Ածար կամ Այծար կամ Այծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#37. Ածիկ.|37. Ածիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#38. Ականդուկ.|38. Ականդուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#39. Ականջախոտ.|39. Ականջախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#40. Ականջուկ.|40. Ականջուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#41. Ակար. Ակարոն. Ակիր.|41. Ակար. Ակարոն. Ակիր.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#42. Ակիրի պտուղ.|42. Ակիրի պտուղ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#43. Ակռվուկ.|43. Ակռվուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#44. *Ակրկարհա.|44. *Ակրկարհա.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#45. Ակնեւտուկ.|45. Ակնեւտուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#46. Ակքան կամ Եկքան.|46. Ակքան կամ Եկքան.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#47. Ակօսախոտ.|47. Ակօսախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#48. Աղաբղբուկ.|48. Աղաբղբուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#49. Աղալուճի.|49. Աղալուճի.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#*Աղաղիա.|*Աղաղիա.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#*Աղարիկոն կամ Ախարիկոն.|*Աղարիկոն կամ Ախարիկոն.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#50. Աղաւնարօտ. Աղվանարօտ. Աղուենարօտ. Աղաւնեկ. Աղաւնիճ.|50. Աղաւնարօտ. Աղվանարօտ. Աղուենարօտ. Աղաւնեկ. Աղաւնիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#51. Աղվնու ծիրտ.|51. Աղվնու ծիրտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#52. Աղբաղբուկ.|52. Աղբաղբուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#53. Աղբերաց արիւն.|53. Աղբերաց արիւն.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#54. Աղեկատիկ.|54. Աղեկատիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#55. Աղթապաստ.|55. Աղթապաստ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#56. *Աղթեկ.|56. *Աղթեկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#57. Աղիճ.|57. Աղիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#Աղինճ|Աղինճ]]
* [[Հայբուսակ/Ա#58. Աղճկտակ. Աղճտակ. Աղճկտան. Աղճկուտատ. Աղջիկտակ. Աղջկուտակ.|58. Աղճկտակ. Աղճտակ. Աղճկտան. Աղճկուտատ. Աղջիկտակ. Աղջկուտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#59. Աղուաշբանկ կամ Աղուէշբանկ.|59. Աղուաշբանկ կամ Աղուէշբանկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#60. Աղուէսիկ.|60. Աղուէսիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#61. Աղուէս–խրտուկ.|61. Աղուէս–խրտուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#62. Աղուէuու Խաղող.|62. Աղուէuու Խաղող.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#63. Աղուէսու-Ձուք.|63. Աղուէսու-Ձուք.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#64. Աղուէսու Սուսեր.|64. Աղուէսու Սուսեր.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#65. Աղուիճակ.|65. Աղուիճակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#66. Աղուիսակ.|66. Աղուիսակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#67. Աղուորիկ.|67. Աղուորիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#68. *Աղսուս.|68. *Աղսուս.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#69. Աղպաշար.|69. Աղպաշար.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#70. Աղպատ.|70. Աղպատ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#71. Աղտաղտուկ.|71. Աղտաղտուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#72. Աղտոր.|72. Աղտոր.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#73. Աղքատի ժախ.|73. Աղքատի ժախ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#74. Աճալ.|74. Աճալ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#75. Աճաս կամ Աճազ.|75. Աճաս կամ Աճազ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#76. Աճանկէր.|76. Աճանկէր.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#77. Աճուր կամ Աճուռ կամ Հաճուր.|77. Աճուր կամ Աճուռ կամ Հաճուր.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#78. Ամանկոտրիկ.|78. Ամանկոտրիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#79. Ամաւ. Ամաւենի.|79. Ամաւ. Ամաւենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#80. Ամբասիկ.|80. Ամբասիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#81. Ամիճ.|81. Ամիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#82. Ամիշ.|82. Ամիշ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#83. Ամիր-իշխան կամ Ամիրաշխամ.|83. Ամիր-իշխան կամ Ամիրաշխամ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#84. *Ամլաճ.|84. *Ամլաճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#85. *Ամվաճ.|85. *Ամվաճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#86. *Ամրուսիա.|86. *Ամրուսիա.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#87. *Այաւզնուէ.|87. *Այաւզնուէ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#88. Այգէպրաս.|88. Այգէպրաս.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#89. Այգոյ գայլ.|89. Այգոյ գայլ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#Այգոյ ծաղիկ.|Այգոյ ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#90. Այգու մատնի.|90. Այգու մատնի.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#91. Այծակն.|91. Այծակն.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#Այծառ.|Այծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#92. Այծու մօրուք կամ Այծամօրուք.|92. Այծու մօրուք կամ Այծամօրուք.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#93. Այծպտուկ.|93. Այծպտուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#94. Այծտոտիկ.|94. Այծտոտիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#95. Անալութ.|95. Անալութ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#96. Անանուխ. Անուխ. Անանեխ.|96. Անանուխ. Անուխ. Անանեխ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#97. Հոռոմ Աննուխ.|97. Հոռոմ Աննուխ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#98. Սարի Աննուխ.|98. Սարի Աննուխ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#99. *Անապ.|99. *Անապ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#Անասբօսան.|Անասբօսան.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#100. Անգուժատ.|100. Անգուժատ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#101. Անգուտան.|101. Անգուտան.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#102. *Անդարիոն.|102. *Անդարիոն.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#103. *Անեմոն.|103. *Անեմոն.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#104. Անթառամ.|104. Անթառամ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#105. Իշու Անթառամ.|105. Իշու Անթառամ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#106. Անթեմ.|106. Անթեմ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#107. Անիար.|107. Անիար.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#108. Անիծած ծաղիկ.|108. Անիծած ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#109. Անիսոն.|109. Անիսոն.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#Անկիտան.|Անկիտան.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#110. Անձիանի ծառ.|110. Անձիանի ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#111. Անձխոտ.|111. Անձխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#112. Անձրութ կամ Անզրուտ.|112. Անձրութ կամ Անզրուտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#113. Անղարա.|113. Անղարա.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#114. Անղուն.|114. Անղուն.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#115. *Անճարա կամ Անճորա.|115. *Անճարա կամ Անճորա.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#116. Անճարակ.|116. Անճարակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#117. Անճիտա. Անճիտան.|117. Անճիտա. Անճիտան.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#118. Անճիտան.|118. Անճիտան.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#119. *Անճիրիտամ.|119. *Անճիրիտամ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#* Անճորա.|* Անճորա.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#120. Անճորան.|120. Անճորան.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#121. *Անճուհ.|121. *Անճուհ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#122. *Անճուպար.|122. *Անճուպար.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#123. Անմեռուկ.|123. Անմեռուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#124. Անտախ.|124. Անտախ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#125. *Անտուզ.|125. *Անտուզ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#126. Աշարայ.|126. Աշարայ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#127. *Աշխէն.|127. *Աշխէն.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#128. Աշմունիսայ?|128. Աշմունիսայ?]]
* [[Հայբուսակ/Ա#129. Աշմուշայ.|129. Աշմուշայ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#130. Աշնապ.|130. Աշնապ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#131. Աշնապաշար.|131. Աշնապաշար.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#132. Աշորայ.|132. Աշորայ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#133. Աշորախոտ.|133. Աշորախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#134. Աշորուկ.|134. Աշորուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#135. Աշտիպ.|135. Աշտիպ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#136. Աչխընթին.|136. Աչխընթին.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#137–8. Աչքծաղիկ.|137–8. Աչքծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#139. Աչքափուճ.|139. Աչքափուճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#Ապանոս.|Ապանոս.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#140. Ապիկու խոտ.|140. Ապիկու խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#141. Ապկաւ.|141. Ապկաւ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#142. *Ապուզան.|142. *Ապուզան.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#143. *Ապրանճ.|143. *Ապրանճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#144. Ապրիմ հունտով.|144. Ապրիմ հունտով.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#145. Ապրիմ ճորով.|145. Ապրիմ ճորով.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#146. Ապրիմ մեռնիմ կամ Ապրիմ չապրիմ.|146. Ապրիմ մեռնիմ կամ Ապրիմ չապրիմ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#147. Ապրիվի?.|147. Ապրիվի?.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#148. Ապրշումի ծառ.|148. Ապրշումի ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#149. Ապրուր.|149. Ապրուր.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#150. Ապրսամ կամ Ապրսադ.|150. Ապրսամ կամ Ապրսադ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#151. Առաքեալ.|151. Առաքեալ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#152. Առիւծախոտ.|152. Առիւծախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#153. Առիւծմորենի.|153. Առիւծմորենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#154. Առկայծ.|154. Առկայծ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#155. Առնուկ.|155. Առնուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#156. Առուակարոս.|156. Առուակարոս.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#157. Առուեղ.|157. Առուեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#158-9. Առուոյտ.|158-9. Առուոյտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#160. Իշառուոյտ.|160. Իշառուոյտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#161. Եղան Առուոյտ.|161. Եղան Առուոյտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#162. Առսան?|162. Առսան?]]
* [[Հայբուսակ/Ա#163. Ասիկ.|163. Ասիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#164. Ասլանճ.|164. Ասլանճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#165. *Ասխիս?.|165. *Ասխիս?.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#166. Ասղուկ կամ Ասեղուկ.|166. Ասղուկ կամ Ասեղուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#167. Ասմաղուն կամ Ասմաճուն.|167. Ասմաղուն կամ Ասմաճուն.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#168. Ասորեկ.|168. Ասորեկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#169. Ասուիկ.|169. Ասուիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#170. *Ասպաղօլ կամ Ասպայուլ.|170. *Ասպաղօլ կամ Ասպայուլ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#171. Ասպանակ.|171. Ասպանակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#172. Ասպանտ?.|172. Ասպանտ?.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#173. Ասպաստ.|173. Ասպաստ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#174. Ասպուզան.|174. Ասպուզան.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#175. Ասպուզանուկ.|175. Ասպուզանուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#176. Ասպուր. Ասպուրակ. Ասպուռ, Ասփուր.|176. Ասպուր. Ասպուրակ. Ասպուռ, Ասփուր.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#177. *Ասպուրակ.|177. *Ասպուրակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#178. *Աստախօտոս.|178. *Աստախօտոս.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#179. Աստեղած.|179. Աստեղած.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#180. Աստղիկ.|180. Աստղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#181. Աստեղունք.|181. Աստեղունք.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#182. Աստղափուշ.|182. Աստղափուշ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#183. Ասրունճ.|183. Ասրունճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#184. Ատաբոխի.|184. Ատաբոխի.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#185. Ատմատ.|185. Ատմատ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#186. Ատոլ.|186. Ատոլ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#187. *Ատրագոյն.|187. *Ատրագոյն.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#188. Ատրուք ատրաք?.|188. Ատրուք ատրաք?.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#189. Արած.|189. Արած.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#190. Արանդ.|190. Արանդ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#191. Արանդուպարանդ կամ Արիտպարիտ.|191. Արանդուպարանդ կամ Արիտպարիտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#192. Արանց ծաղիկ.|192. Արանց ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#193. Արապլէզ.|193. Արապլէզ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#194. Արգանդաց ծաղիկ.|194. Արգանդաց ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#195. Արդղիկ.|195. Արդղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#196. Արդուխա.|196. Արդուխա.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#197. Արեան խոտ.|197. Արեան խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#198. Արեգական ծաղիկ.|198. Արեգական ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#199. Արեգական մայր.|199. Արեգական մայր.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#200. Արենիճ.|200. Արենիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#201. Արեւադէմ.|201. Արեւադէմ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#202. Արեւաբաց.|202. Արեւաբաց.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#203. Արեւածագ.|203. Արեւածագ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#204. Արեւածաղիկ.|204. Արեւածաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#205. Արեւպաշ.|205. Արեւպաշ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#206. Արեւքուրիկ.|206. Արեւքուրիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#207-8. Արինճ. Արիճ.|207-8. Արինճ. Արիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#209. *Արիովթ.|209. *Արիովթ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#210. Արիւնակուլ?|210. Արիւնակուլ?]]
* [[Հայբուսակ/Ա#211. Արիւնշղփի.|211. Արիւնշղփի.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#212. Արծին.|212. Արծին.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#213. Արծուաճանկ կամ Արծուոյ ճանկ.|213. Արծուաճանկ կամ Արծուոյ ճանկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#214. Արծուոց Մոշի.|214. Արծուոց Մոշի.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#215. Արծպայ.|215. Արծպայ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#216. Արկած?.|216. Արկած?.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#217. Արճիճուկ կամ Արճճուկ.|217. Արճիճուկ կամ Արճճուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#218. Արճճուկ գետնի.|218. Արճճուկ գետնի.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#219. Արճուան.|219. Արճուան.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#220. Արմ.|220. Արմ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#221. Արմաւենի.|221. Արմաւենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#222. *Արմինան.|222. *Արմինան.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#223. Արշատ.|223. Արշատ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#224. Արուանտակ?.|224. Արուանտակ?.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#225. Արուսիկ.|225. Արուսիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#226. Արջախստոր.|226. Արջախստոր.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#227. Արջնդեղ.|227. Արջնդեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#228. Արջու ականջ.|228. Արջու ականջ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#229. Արջու աչք.|229. Արջու աչք.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#230. Արջընգոյզ. Արջու Ընգոյզ.|230. Արջընգոյզ. Արջու Ընգոյզ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#231. Արջի հատ.|231. Արջի հատ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#232. Արջխնդեղնի.|232. Արջխնդեղնի.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#233. Արջմրջմի.|233. Արջմրջմի.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#234. Արջնի.|234. Արջնի.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#235. Արջու խաղող.|235. Արջու խաղող.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#236. Արջտակ. Արջատակ.|236. Արջտակ. Արջատակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#237. Արջփիլունց.|237. Արջփիլունց.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#238. Արտախոյր կամ Արտախուր Խաւարտ.|238. Արտախոյր կամ Արտախուր Խաւարտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#239. Արտիճ.|239. Արտիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#240. Արտիճուկ.|240. Արտիճուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#241. Արտուճ.|241. Արտուճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#242. Արքակաղին. Արքակաղնի.|242. Արքակաղին. Արքակաղնի.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#243. Արքայածաղիկ.|243. Արքայածաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#244. Արքայամոր.|244. Արքայամոր.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#245. Արքայեակ. Արքայիկ.|245. Արքայեակ. Արքայիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#246. Արքայորդի?|246. Արքայորդի?]]
* [[Հայբուսակ/Ա#247. Արօսախոտ.|247. Արօսախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#248. Արօսի.|248. Արօսի.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#249. Աւգեր ծաղիկ.|249. Աւգեր ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#250. Աւելախոտ.|250. Աւելախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#251. Աւելուկ.|251. Աւելուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#252. Էգ Աւելուկ.|252. Էգ Աւելուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#253. Աւելկի Ծաղիկ.|253. Աւելկի Ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#254. Աւելտկուկ.|254. Աւելտկուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#255. Աւելի պիպիլ.|255. Աւելի պիպիլ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#256. *Աւենիա?|256. *Աւենիա?]]
* [[Հայբուսակ/Ա#257. Աւետիկ. Ավետիք.|257. Աւետիկ. Ավետիք.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#258. Աւիւն.|258. Աւիւն.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#259. Աւճոր.|259. Աւճոր.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#260. *Ափարբիոն կամ Աբարբիոն.|260. *Ափարբիոն կամ Աբարբիոն.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#261. Ափիոն.|261. Ափիոն.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#262. Ափնիք.|262. Ափնիք.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#263. *Ափրիանա.|263. *Ափրիանա.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#264. Աքալ.|264. Աքալ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#265. Աքաղաղի խոտ.|265. Աքաղաղի խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#266. *Աքլիլմէլիք կամ Իքլ իւլ-մէլիք.|266. *Աքլիլմէլիք կամ Իքլ իւլ-մէլիք.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#267. Աքլոր–կոտոշ.|267. Աքլոր–կոտոշ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#268. Աքլորուկ կամ Աքլորիկ.|268. Աքլորուկ կամ Աքլորիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#269. *Աքսար.|269. *Աքսար.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#270. *Բաբունաճ կամ Պապունիճ.|270. *Բաբունաճ կամ Պապունիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#271. Բագաւորդ?.|271. Բագաւորդ?.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#Բադդկենի|Բադդկենի]]
* [[Հայբուսակ/Բ#272. Բադըռանկ.|272. Բադըռանկ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#273. *Բադիան.|273. *Բադիան.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#Բադրուճ|Բադրուճ]]
* [[Հայբուսակ/Բ#274. *Բազբազ.|274. *Բազբազ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#275. Բազդ?.|275. Բազդ?.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#276. Բազուկ. Բազկիկ.|276. Բազուկ. Բազկիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#277. Բաթկենի. Բաթտուկ. Բադդկենի. Բադկենի.|277. Բաթկենի. Բաթտուկ. Բադդկենի. Բադկենի.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#278. Բալախ.|278. Բալախ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#279. *Բալախուր?.|279. *Բալախուր?.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#280. Բալասան.|280. Բալասան.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#281. Բալասան Ծաղիկ.|281. Բալասան Ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#Բալատուր.|Բալատուր.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#282. Բալենի. Բալի. — Նալկապ Բալի.|282. Բալենի. Բալի. — Նալկապ Բալի.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#284. Բակլայ.|284. Բակլայ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#285. Վայրի Բակլայ.|285. Վայրի Բակլայ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#286. Խոզի Բակլայ.|286. Խոզի Բակլայ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#287. Բակլախոտ.|287. Բակլախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#288. Բակլուսին.|288. Բակլուսին.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#289. Բահման.|289. Բահման.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#Բաղասամոն|Բաղասամոն]]
* [[Հայբուսակ/Բ#290. Բաղբակ կամ Բաղբար կամ Բաղբաղ.|290. Բաղբակ կամ Բաղբար կամ Բաղբաղ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#291. Բաղամ Փայտ.|291. Բաղամ Փայտ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#292. Բաղեղն.|292. Բաղեղն.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#293. Բաղմ.|293. Բաղմ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#294. Բաղինջ.|294. Բաղինջ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#Բաղշտակ.|Բաղշտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#295. Բաղջ.|295. Բաղջ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#296. Բաղրջուկ.|296. Բաղրջուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#297. Բաճիճ կամ Բաջիջ.|297. Բաճիճ կամ Բաջիջ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#298. Բամբակ. Բամբակենի.|298. Բամբակ. Բամբակենի.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#299. Բամբակխոտ.|299. Բամբակխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#300. Բամբոզ կամ Բիւմբոս.|300. Բամբոզ կամ Բիւմբոս.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#301. Բամիկ?|301. Բամիկ?]]
* [[Հայբուսակ/Բ#302. Բան.|302. Բան.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#303. Բանբուշ.|303. Բանբուշ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#304. Բանգ կամ Բանկ.|304. Բանգ կամ Բանկ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#305. Բանկէխոտն.|305. Բանկէխոտն.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#306. Բանկի Ծաղիկն.|306. Բանկի Ծաղիկն.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#307. Բանկուլակ.|307. Բանկուլակ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#308. Բանպօտ. Բօնպօտին.|308. Բանպօտ. Բօնպօտին.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#309. Բանջար.|309. Բանջար.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#310. Դառն Բանջար.|310. Դառն Բանջար.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#311. Բաշխ. Բաշխտակ. Բաղշտակ.|311. Բաշխ. Բաշխտակ. Բաղշտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#312. Բառեղ կամ Բարեխ.|312. Բառեղ կամ Բարեխ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#313. *Բատավարդ կամ Պատավարդ.|313. *Բատավարդ կամ Պատավարդ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#Բատկենի.|Բատկենի.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#Բատրխան.|Բատրխան.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#314. Բարաբբի?|314. Բարաբբի?]]
* [[Հայբուսակ/Բ#315. Բարբիւզակ. Բարբիւզնակ. Բարբուզան. Բարբուզնա.|315. Բարբիւզակ. Բարբիւզնակ. Բարբուզան. Բարբուզնա.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#316. Բարդոց?|316. Բարդոց?]]
* [[Հայբուսակ/Բ#317. Բարիբոյս.|317. Բարիբոյս.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#318. Բարկածոր.|318. Բարկածոր.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#319. Բարկժատ.|319. Բարկժատ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#320. Բարկի կամ Բարկու.|320. Բարկի կամ Բարկու.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#321. Բարձմանեակ. Բարձուենեկ. Բարձուինեակ. Բարձումենեկ. Բարձնակ. Բացուենեկ. Բացմենակ. Բըրթվինակ. Համբարձում.|321. Բարձմանեակ. Բարձուենեկ. Բարձուինեակ. Բարձումենեկ. Բարձնակ. Բացուենեկ. Բացմենակ. Բըրթվինակ. Համբարձում.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#322. Բարձուկ.|322. Բարձուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#323. Բարտի.|323. Բարտի.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#324. Բարփ.|324. Բարփ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#325. Բացգառի?|325. Բացգառի?]]
* [[Հայբուսակ/Բ#326. Բաւեղ.|326. Բաւեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#327. Բաքռօշ.|327. Բաքռօշ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#Բդում.|Բդում.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#Բդրաղ.|Բդրաղ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#328. Բեբկի.|328. Բեբկի.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#Բեբղօշ.|Բեբղօշ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#329. Բեզա կամ Պեզա.|329. Բեզա կամ Պեզա.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#330. Հայոց Պեզա.|330. Հայոց Պեզա.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#331. Բեխի.|331. Բեխի.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#332. Բեկոն.|332. Բեկոն.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#333. Բեհեզնիկ.|333. Բեհեզնիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#334. Բեմնա կամ Բիմնա.|334. Բեմնա կամ Բիմնա.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#Բեպկի.|Բեպկի.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#335. *Բերեզատ.|335. *Բերեզատ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#336. Բերկրիճ.|336. Բերկրիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#337. Բեւեկ. Բեւեկնի. ռամկօրէն Բեբկի, Բեպկի.|337. Բեւեկ. Բեւեկնի. ռամկօրէն Բեբկի, Բեպկի.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#338. Բզէզավարդ. Բզէզի վարդ.|338. Բզէզավարդ. Բզէզի վարդ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#339. *Բզրկատուն կամ Պզրկատուն.|339. *Բզրկատուն կամ Պզրկատուն.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#340. Բզրուկ.|340. Բզրուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#341. Բէշ. Բիշ.|341. Բէշ. Բիշ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#342. Բէշկ-ուռի կամ Փոկուռի.|342. Բէշկ-ուռի կամ Փոկուռի.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#343. Բէջար կամ Բէչար.|343. Բէջար կամ Բէչար.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#344. Բթակ?|344. Բթակ?]]
* [[Հայբուսակ/Բ#345. *Բիան.|345. *Բիան.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#346. Բիբկան.|346. Բիբկան.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#347. Բիծխի կամ Պիծխի.|347. Բիծխի կամ Պիծխի.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#348. Բիճուռի.|348. Բիճուռի.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#349. Բինդ?|349. Բինդ?]]
* [[Հայբուսակ/Բ#350. Բիպիկ.|350. Բիպիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#351. Բլդըրխա?|351. Բլդըրխա?]]
* [[Հայբուսակ/Բ#352. Բլթենի.|352. Բլթենի.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#353. Բլիլաճ.|353. Բլիլաճ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#354. Բխբուճ.|354. Բխբուճ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#355. Բծիծ.|355. Բծիծ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#356. Բոգ.|356. Բոգ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#357. Բոլի կամ Բօլի, որ և Բոլիկ.|357. Բոլի կամ Բօլի, որ և Բոլիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#358. Բոլորդեղ.|358. Բոլորդեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#359. Բոլոր Զրեւանդ.|359. Բոլոր Զրեւանդ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#360. Բոլորհամեմ.|360. Բոլորհամեմ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#361. Բոխ.|361. Բոխ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#362. Բոխի.|362. Բոխի.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#363. Բոխնի.|363. Բոխնի.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#364. Բող.|364. Բող.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#365. Բողոյ տակ.|365. Բողոյ տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#366. Բողաղ?|366. Բողաղ?]]
* [[Հայբուսակ/Բ#367. Բողբոջ կամ Բողբուճ. Բխբուճ.|367. Բողբոջ կամ Բողբուճ. Բխբուճ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#368. Բողիկ.|368. Բողիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#369. Բողկ.|369. Բողկ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#370. Սեւ Բողկ.|370. Սեւ Բողկ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#371. Բողկուկ.|371. Բողկուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#372. Բոմբոզ կամ Բիւմբոս. Բամպոզ.|372. Բոմբոզ կամ Բիւմբոս. Բամպոզ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#373. Բոշխ.|373. Բոշխ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#374. Բոշնակ.|374. Բոշնակ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#375. Բոր.|375. Բոր.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#376. *Բորկոնիմ.|376. *Բորկոնիմ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#377. Բոցտան Ծաղիկ.|377. Բոցտան Ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#378. Բուբու.|378. Բուբու.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#379. Բութ?|379. Բութ?]]
* [[Հայբուսակ/Բ#380. Բուխտակ.|380. Բուխտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#381. Բուտ.|381. Բուտ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#382. Բուրաստան.|382. Բուրաստան.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#383. Բուրդի ծառ.|383. Բուրդի ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#384. Բուրեմ?|384. Բուրեմ?]]
* [[Հայբուսակ/Բ#385. Բուրճինիճ?|385. Բուրճինիճ?]]
* [[Հայբուսակ/Բ#386. Բոքի.|386. Բոքի.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#387. Բռնչի. Բռնչենի.|387. Բռնչի. Բռնչենի.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#388. Բտում. Բդում. Պտում. Բուտում. Պուտմ.|388. Բտում. Բդում. Պտում. Բուտում. Պուտմ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#389. Բրաբիոն.|389. Բրաբիոն.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#390. Բրինձ.|390. Բրինձ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#391. Բրինձ ծաղիկ.|391. Բրինձ ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#392. Գաբ. Գաբծիլ. Գամբծիլ.|392. Գաբ. Գաբծիլ. Գամբծիլ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#393. Գազ.|393. Գազ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#394. Գունձ գազ.|394. Գունձ գազ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#395. Սեւ Գազ.|395. Սեւ Գազ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#396. Գազար.|396. Գազար.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#397. *Գազերբուակ.|397. *Գազերբուակ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#398. Գալ.|398. Գալ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#399. Գահտակ.|399. Գահտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#400. Գահրշակ.|400. Գահրշակ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#401. Գաղձ կամ Գաղձն.|401. Գաղձ կամ Գաղձն.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#402. Գաղտիկ. Գաղտիկուռ կամ Գաղտիկուր. Գաղտնակոր.|402. Գաղտիկ. Գաղտիկուռ կամ Գաղտիկուր. Գաղտնակոր.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#403. Գաղտիկուռ Բարակ.|403. Գաղտիկուռ Բարակ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#404. Գամանտրաշ.|404. Գամանտրաշ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#405. Գամբ.|405. Գամբ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#406. Գամճակ.|406. Գամճակ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#407. Գամուտաշ.|407. Գամուտաշ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#408. Գայիսոն?|408. Գայիսոն?]]
* [[Հայբուսակ/Գ#409. Գայլ. Գայլխոտ.|409. Գայլ. Գայլխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#410. Գայլաբոխ.|410. Գայլաբոխ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#411. Գայլասխտոր.|411. Գայլասխտոր.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#412. Գայլասոխ.|412. Գայլասոխ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#413. Գայլթաթ.|413. Գայլթաթ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#414. Գայլթիւ?|414. Գայլթիւ?]]
* [[Հայբուսակ/Գ#415. Գայլու ականջ.|415. Գայլու ականջ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#416. Գայլու թուր. Գելութուր.|416. Գայլու թուր. Գելութուր.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#417. Գայլուկ.|417. Գայլուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#418. Գայլվիզ.|418. Գայլվիզ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#419. Գանգլեզ.|419. Գանգլեզ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#420. Գանի.|420. Գանի.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#421. Գառան դմակ.|421. Գառան դմակ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#422. Գառնադմակ. Գառնադմակիկ. Գառանդմակ. Գառանդմակիկ.|422. Գառնադմակ. Գառնադմակիկ. Գառանդմակ. Գառանդմակիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#423. Գառնադմակիկ փոքր.|423. Գառնադմակիկ փոքր.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#424. Գառնալեզու.|424. Գառնալեզու.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#425. Գառնականջ. Գառան ականջ.|425. Գառնականջ. Գառան ականջ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#426. Գառին ծաղիկ.|426. Գառին ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#427. Գառնակերտ.|427. Գառնակերտ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#428. Գառուլիկ?|428. Գառուլիկ?]]
* [[Հայբուսակ/Գ#429. Գարեկենի.|429. Գարեկենի.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#430. Գարի.|430. Գարի.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#431. Գարճին կամ Քարճին.|431. Գարճին կամ Քարճին.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#432. Գարնան ծաղիկ.|432. Գարնան ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#433. Գարնան Հալուորիկ.|433. Գարնան Հալուորիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#434. Գաւարս.|434. Գաւարս.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#435. Գաւարսուկ.|435. Գաւարսուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#436. Գեղաւեր. Գեղաւերակ. Գեղաւերիչ.|436. Գեղաւեր. Գեղաւերակ. Գեղաւերիչ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#437. Գեղձ.|437. Գեղձ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#438. Գեղձի.|438. Գեղձի.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#439. Գենգեն.|439. Գենգեն.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#440. Գենի.|440. Գենի.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#441. Գետափու ուռ.|441. Գետափու ուռ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#442. Գետնաբաղեղ.|442. Գետնաբաղեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#443. Գետնաբուրդ.|443. Գետնաբուրդ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#444. Գետնաթութ.|444. Գետնաթութ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#445–446. Գետնախնձոր. Գետնի Խնձոր.|445–446. Գետնախնձոր. Գետնի Խնձոր.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#447. Գետնախնծորենի.|447. Գետնախնծորենի.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#448. Գետնամայր.|448. Գետնամայր.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#449. Գետնամուշկ.|449. Գետնամուշկ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#450. Գետնամօրուք.|450. Գետնամօրուք.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#451. Գետնանոճ.|451. Գետնանոճ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#452. Գետնաշագանակ.|452. Գետնաշագանակ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#453. Գետնառիւծ.|453. Գետնառիւծ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#454. Գետնասօս.|454. Գետնասօս.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#455. Գետնատափն.|455. Գետնատափն.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#456. Գետնատօսախ.|456. Գետնատօսախ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#457. Գետնարմաւ.|457. Գետնարմաւ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#458. Գետնի աղիք.|458. Գետնի աղիք.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#459. Գետնի աստղ. Գետնի աստղուկ. Գետնի աստղունք.|459. Գետնի աստղ. Գետնի աստղուկ. Գետնի աստղունք.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#460. Գետնի Դաղձ.|460. Գետնի Դաղձ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#461. Գետնի խնձոր. Գնտակ խնձոր.|461. Գետնի խնձոր. Գնտակ խնձոր.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#462. Գետնի Ձար.|462. Գետնի Ձար.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#463. Գետնի Պտուղ։|463. Գետնի Պտուղ։]]
* [[Հայբուսակ/Գ#464. Գետնի Ռեհան.|464. Գետնի Ռեհան.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#465. Գետնի Վարդ.|465. Գետնի Վարդ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#466. Գետնի Փիճի.|466. Գետնի Փիճի.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#467. Գետոյ պտուղ.|467. Գետոյ պտուղ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#468. Գերերի.|468. Գերերի.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#469. * Գերիոն.|469. * Գերիոն.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#470. Գերմաստ կամ Գերմաստի.|470. Գերմաստ կամ Գերմաստի.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#471. Գերմասրի.|471. Գերմասրի.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#472. Գերսէն.|472. Գերսէն.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#473. Գզիր.|473. Գզիր.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#474. Գզմազ. Գզմազիճ. Գզմաստ.|474. Գզմազ. Գզմազիճ. Գզմաստ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#475. Գէշուր.|475. Գէշուր.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#476. Ս. Գէորգու խոտ կամ Խոտիկ.|476. Ս. Գէորգու խոտ կամ Խոտիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#477. Գըմուկ.|477. Գըմուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#478. Գի. Գիհի. Գենի.|478. Գի. Գիհի. Գենի.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#479. Գիմ.|479. Գիմ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#480-1. Գինածաղիկ. Գինէծաղիկ.|480-1. Գինածաղիկ. Գինէծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#482. Գինարբ կամ Գինարփ.|482. Գինարբ կամ Գինարփ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#483. Գինարբու.|483. Գինարբու.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#484. Գինել, Գինելկոթ կամ Գինեկոթ.|484. Գինել, Գինելկոթ կամ Գինեկոթ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#485. Գինեխաղող.|485. Գինեխաղող.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#486. Գինեղէգն.|486. Գինեղէգն.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#487. Գինձ.|487. Գինձ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#488. Գինձ լերան.|488. Գինձ լերան.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#489. Գինձ Վայրի.|489. Գինձ Վայրի.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#490. Գինձ ջրհորի.|490. Գինձ ջրհորի.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#491. Գիշախոտ։|491. Գիշախոտ։]]
* [[Հայբուսակ/Գ#492. Գիշերածաղիկ.|492. Գիշերածաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#493. Գիշերավար.|493. Գիշերավար.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#494. Գլանտոր կամ Գլընտոր. Կլընտոր.|494. Գլանտոր կամ Գլընտոր. Կլընտոր.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#495. Գլկիլ.|495. Գլկիլ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#496. Գլճղուկ կամ Գճղուկ.|496. Գլճղուկ կամ Գճղուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#497. Գղգիղ.|497. Գղգիղ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#498. Գղթոր. Գխտոր կամ Գխթոր.|498. Գղթոր. Գխտոր կամ Գխթոր.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#499. Գղթոր ծաղիկ.|499. Գղթոր ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#Գմուկ.|Գմուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#500. Գնգեղ կամ Գոնգեղ.|500. Գնգեղ կամ Գոնգեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#501. Գնտածաղիկ.|501. Գնտածաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#502. Գնձիկ.|502. Գնձիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#503-4. Գնձմնձուկ կամ Կնձմնձուկ.|503-4. Գնձմնձուկ կամ Կնձմնձուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#505. Գնտակ.|505. Գնտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#506. Գնտակ–Խնձոր.|506. Գնտակ–Խնձոր.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#507. Սեւ Գնտիկ.|507. Սեւ Գնտիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#508. Գոդռէճ.|508. Գոդռէճ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#Գոզմազիճ. Գոզմոս.|Գոզմազիճ. Գոզմոս.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#509. Գոթեց ճանկ կամ Գօտեաց ճանկ.|509. Գոթեց ճանկ կամ Գօտեաց ճանկ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#510. Գոհար Վարդ.|510. Գոհար Վարդ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#511. Գոճամօրուք. Գոճմօրու. Գոճմօրէք. եւայլն.|511. Գոճամօրուք. Գոճմօրու. Գոճմօրէք. եւայլն.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#512. Գոճմակ կամ Գոճամակ.|512. Գոճմակ կամ Գոճամակ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#513. Գոմէշ սպանող.|513. Գոմէշ սպանող.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#514. Գոմշու ականջ.|514. Գոմշու ականջ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#515. Գոմշու կոտոշ.|515. Գոմշու կոտոշ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#516. Գոմիզ.|516. Գոմիզ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#Գոնգեղ.|Գոնգեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#517. Գոնգոծ.|517. Գոնգոծ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#518. Գոնծոծ.|518. Գոնծոծ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#519. Գովաղակ?|519. Գովաղակ?]]
* [[Հայբուսակ/Գ#520. Գորտակ կամ Գորտակ խոտ.|520. Գորտակ կամ Գորտակ խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#521. Գորտան դմակ.|521. Գորտան դմակ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#522. Գորտան Քաք. Գորտնբուրդ.|522. Գորտան Քաք. Գորտնբուրդ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#523. Գորտնակ. Գորտնուկ.|523. Գորտնակ. Գորտնուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#524. Գուգէնիճ.|524. Գուգէնիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#525. Գուզ.|525. Գուզ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#526. *Գուզէլ.|526. *Գուզէլ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#527. *Գուլի սապահ.|527. *Գուլի սապահ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#528. Գուլվարդ.|528. Գուլվարդ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#529. Գունդունա?|529. Գունդունա?]]
* [[Հայբուսակ/Գ#530. Գունիծատակ.|530. Գունիծատակ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#531. Գունուզ.|531. Գունուզ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#532. Գռզի.|532. Գռզի.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#533. Գռզիկ.|533. Գռզիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#534. Գրզեայ.|534. Գրզեայ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#535. Գռըմբի.|535. Գռըմբի.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#536. Ս. Գրիգորի Խոտ.|536. Ս. Գրիգորի Խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#537. Ս. Գրիգորի Ծառ.|537. Ս. Գրիգորի Ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#538. Գրճակ.|538. Գրճակ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#539. Գրքոր կամ Գրխոռ.|539. Գրքոր կամ Գրխոռ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#540. Գօճակ կամ Կօճակ.|540. Գօճակ կամ Կօճակ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#541. Դադէ?|541. Դադէ?]]
* [[Հայբուսակ/Դ#542. Դաժանման?|542. Դաժանման?]]
* [[Հայբուսակ/Դ#543. Դալ.|543. Դալ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#544. Դակիկ.|544. Դակիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#545. Դաղձ կամ Դաղձն.|545. Դաղձ կամ Դաղձն.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#546. Առուի Դաղձն.|546. Առուի Դաղձն.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#547. Անջրդի Դաղձն.|547. Անջրդի Դաղձն.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#548. Կարմիր Ջրի Դաղձ.|548. Կարմիր Ջրի Դաղձ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#549. Էգադաղձ.|549. Էգադաղձ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#550. *Դամասխ.|550. *Դամասխ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#550. *Դամասխ.|550. *Դամասխ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#551. Դամոն. Դամոյն. Դամոնի.|551. Դամոն. Դամոյն. Դամոնի.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#Դանբուլ.|Դանբուլ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#552. Դանդուռ.|552. Դանդուռ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#Դանդռնակ.|Դանդռնակ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#553. Դանիկ.|553. Դանիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#554. Դառնիճ. Դառինչ.|554. Դառնիճ. Դառինչ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#555. Դառնուշ.|555. Դառնուշ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#556. Դառնջիկ կամ Դառնճիկ.|556. Դառնջիկ կամ Դառնճիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#557. *Դառնքուշտ.|557. *Դառնքուշտ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#558. Դավարա.|558. Դավարա.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#559. *Դարապղպեղ.|559. *Դարապղպեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#560. Դարբուսիկ.|560. Դարբուսիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#561. Դարիճենիկ. Դարիսեն.|561. Դարիճենիկ. Դարիսեն.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#562. Դարիսենի.|562. Դարիսենի.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#563. Դարինաճ. Դարինիճ.|563. Դարինաճ. Դարինիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#564. *Դարիսվար• Դալիվար կամ Տալիսֆար.|564. *Դարիսվար• Դալիվար կամ Տալիսֆար.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#565. *Դարշիշան. Դարշիշիան. Տարշիշան.|565. *Դարշիշան. Դարշիշիան. Տարշիշան.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#566. *Դարունէճ. Տարունաճ. Դրունաճ.|566. *Դարունէճ. Տարունաճ. Դրունաճ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#567. Դափնի.|567. Դափնի.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#568. Դգալուկ.|568. Դգալուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#569. Դդմախոտ.|569. Դդմախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#570. Դդմաճ.|570. Դդմաճ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#571. Դդմենի.|571. Դդմենի.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#572. Դդմոլ.|572. Դդմոլ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#573. Դդում.|573. Դդում.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#574. Դդում Վայրի.|574. Դդում Վայրի.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#575. Դեգան.|575. Դեգան.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#576. Դեղ.|576. Դեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#577. Դեղդ.|577. Դեղդ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#578. Դեղին ծաղիկ. Դեղնածաղիկ.|578. Դեղին ծաղիկ. Դեղնածաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#579. Դեղին կոճ.|579. Դեղին կոճ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#580. Դեղձ.|580. Դեղձ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#581. Դեղձնիկ.|581. Դեղձնիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#582. Դեղնախունկ.|582. Դեղնախունկ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#583. Դեղուկ Խոտ.|583. Դեղուկ Խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#584. Դեղու-տակ.|584. Դեղու-տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#Դերեփուկ.|Դերեփուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#585. Դեւի Մուշկ. Դիւամուշկ.|585. Դեւի Մուշկ. Դիւամուշկ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#586. Դեւու Եղունգ.|586. Դեւու Եղունգ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#587. Դեւու Ձար.|587. Դեւու Ձար.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#588–9. Դժնիկ.|588–9. Դժնիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#Դիգան.|Դիգան.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#590. Դիր.|590. Դիր.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#591. *Դիֆլա.|591. *Դիֆլա.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#592. Դկուղ.|592. Դկուղ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#593. Դմակ թութ.|593. Դմակ թութ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#594. Դմակուկ.|594. Դմակուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#595. Դոկո?|595. Դոկո?]]
* [[Հայբուսակ/Դ#596. Դոճ. Դոչ.|596. Դոճ. Դոչ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#597. Դոշտ կամ Թէօշտ.|597. Դոշտ կամ Թէօշտ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#598. Դուալուկ.|598. Դուալուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#599. Դուաղակ.|599. Դուաղակ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#600. Դուդմակ.|600. Դուդմակ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#600. Դուդմակ.|600. Դուդմակ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#601. Դուկու.|601. Դուկու.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#602. Դուն. Դունոյ հատիկ.|602. Դուն. Դունոյ հատիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#603. Դռինճ.|603. Դռինճ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#604. Դրամանի?|604. Դրամանի?]]
* [[Հայբուսակ/Դ#Դրունաջ կամ Դարունաջ.|Դրունաջ կամ Դարունաջ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#605-6. Դալ և Դոլխոտ:|605-6. Դալ և Դոլխոտ:]]
* [[Հայբուսակ/Ե#607. *Եապրուհ.|607. *Եապրուհ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#608. Եզախրուկ։|608. Եզախրուկ։]]
* [[Հայբուսակ/Ե#609. Եզան ագի|609. Եզան ագի]]
* [[Հայբուսակ/Ե#610. Եզան ականջ: Եզի ականջ:|610. Եզան ականջ: Եզի ականջ:]]
* [[Հայբուսակ/Ե#611. Եզան ճակատ,|611. Եզան ճակատ,]]
* [[Հայբուսակ/Ե#612. Եզան շռուկ:|612. Եզան շռուկ:]]
* [[Հայբուսակ/Ե#613. Եզնացռուկ։|613. Եզնացռուկ։]]
* [[Հայբուսակ/Ե#614. Եզնալեզու. Եզան լեզու,|614. Եզնալեզու. Եզան լեզու,]]
* [[Հայբուսակ/Ե#615. Եզնախեղդ. Եզնիճ.|615. Եզնախեղդ. Եզնիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#616. Եզնախոռն կամ Եզնախոտ.|616. Եզնախոռն կամ Եզնախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#617. Եզնածաղիկ.|617. Եզնածաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#618. Եզնակն. Եզին աչք.|618. Եզնակն. Եզին աչք.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#619. Եզնակն.|619. Եզնակն.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#620. Եզնիկ.|620. Եզնիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#621. Եզրեղի.|621. Եզրեղի.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#622. Եզրկան ծաղիկ.|622. Եզրկան ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#623. *Եէթուհ.|623. *Եէթուհ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#624–25. Ելակ. Ելակ Մորէ.|624–25. Ելակ. Ելակ Մորէ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#Եկքան.|Եկքան.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#626. Եղածաղիկ.|626. Եղածաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#627. Եղակոթ.|627. Եղակոթ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#628. *Եղամա.|628. *Եղամա.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#629. Եղափիլունց.|629. Եղափիլունց.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#630. Եղբայրասպան.|630. Եղբայրասպան.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#631. *Եղեբորոս.|631. *Եղեբորոս.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#632. Եղենի.|632. Եղենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#633. Եղեշնակ կամ Եղեռնակ.|633. Եղեշնակ կամ Եղեռնակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#634. Եղեսպակ.|634. Եղեսպակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#635. Եղերդ. Եղերդակ. Եղերդակն. Հիւղերդակ.|635. Եղերդ. Եղերդակ. Եղերդակն. Հիւղերդակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#636. Եղրդակ Վայրի.|636. Եղրդակ Վայրի.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#637. Եղրդան տակ.|637. Եղրդան տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#638. Եղնդրական ծաղիկ.|638. Եղնդրական ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#639. Եղրդոյ ծաղիկ.|639. Եղրդոյ ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#640. Եղրդոյ պտուղ.|640. Եղրդոյ պտուղ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#641. Եղեւան.|641. Եղեւան.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#642. Եղեւին.|642. Եղեւին.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#643. Եղեւին (ծառ).|643. Եղեւին (ծառ).]]
* [[Հայբուսակ/Ե#644. Եղէգն.|644. Եղէգն.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#645. Շաքարի Եղէգն.|645. Շաքարի Եղէգն.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#646. Շաւառ Եղէգն կամ Շաւառն.|646. Շաւառ Եղէգն կամ Շաւառն.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#647. Եղէգնախունկ կամ Խունկեղէգն.|647. Եղէգնախունկ կամ Խունկեղէգն.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#648. Եղեգան Ծաղիկ.|648. Եղեգան Ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#649. Եղիգի.|649. Եղիգի.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#650. Եղիճ կամ Եղինճ.|650. Եղիճ կամ Եղինճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#651. Կուրի Եղինճ.|651. Կուրի Եղինճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#652. Մեռեալ Եղիճ.|652. Մեռեալ Եղիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#653. Մշկան Եղինճ.|653. Մշկան Եղինճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#654. Սողնոց Եղիճ կամ Սողնոյ Եղիճ.|654. Սողնոց Եղիճ կամ Սողնոյ Եղիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#655. Եղնճամայր.|655. Եղնճամայր.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#656. Եղնճկտուկ. Եղիճկտուկ. Եղիճկտուտ. Եղնճկտակ. Եղինճկտակ.|656. Եղնճկտուկ. Եղիճկտուկ. Եղիճկտուտ. Եղնճկտակ. Եղինճկտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#657. Եղին ականջ.|657. Եղին ականջ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#658. Եղիտամն.|658. Եղիտամն.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#659. Եղնակճիճ.|659. Եղնակճիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#660. Եղուարդի ծառ.|660. Եղուարդի ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#661. Եղջերուարօտ.|661. Եղջերուարօտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#662. Եղջիւր. Եղջիւրի.|662. Եղջիւր. Եղջիւրի.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#663. Եղջերենի.|663. Եղջերենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#664. Եղջրիկ.|664. Եղջրիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#665. Եղռջայ կամ Եղրճայ.|665. Եղռջայ կամ Եղրճայ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#666. Եղրդուտի ծառ. Եղրդի.|666. Եղրդուտի ծառ. Եղրդի.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#667. Եղրեւանի.|667. Եղրեւանի.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#Եղրիկ.|Եղրիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#668. Եռատերեւ. Եռատերեւուկ.|668. Եռատերեւ. Եռատերեւուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#669. Երեսնակ.|669. Երեսնակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#670. Երեւանդ?|670. Երեւանդ?]]
* [[Հայբուսակ/Ե#Երեքնուկ.|Երեքնուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#671. *Երիաս.|671. *Երիաս.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#672. Երիժնակ.|672. Երիժնակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#673. Երիցանուկ.|673. Երիցանուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#674. Երիցի աղցան.|674. Երիցի աղցան.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#675. Երիցուկ.|675. Երիցուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#676. Երիցուկ Վայրի.|676. Երիցուկ Վայրի.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#677. Երկախարպուզ.?|677. Երկախարպուզ.?]]
* [[Հայբուսակ/Ե#678. Երկայն Զրեւանդ.|678. Երկայն Զրեւանդ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#679. Երկիպարի փայտ.|679. Երկիպարի փայտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#680. Երկնմայր.|680. Երկնմայր.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#681. Երկրմայր.|681. Երկրմայր.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#682. Երկրատակ.|682. Երկրատակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#683. Երնջակ. Երնճնակ. Երնջայ. Երնջան. Երինճան. Երինճակ։|683. Երնջակ. Երնճնակ. Երնջայ. Երնջան. Երինճան. Երինճակ։]]
* [[Հայբուսակ/Ե#684. Որձ կամ Հոռոմ Երնջա. Էգ Երնջա կամ Իգաերնջայ.|684. Որձ կամ Հոռոմ Երնջա. Էգ Երնջա կամ Իգաերնջայ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#685. Ման Երնջան.|685. Ման Երնջան.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#686. Երնջանուկ.|686. Երնջանուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#687. Երնջնականկառ. Երինճնականկառ.|687. Երնջնականկառ. Երինճնականկառ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#688. Երուսաղեմի Կորեկ.|688. Երուսաղեմի Կորեկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#689. *Երպատուր.|689. *Երպատուր.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#690. Զաբարակ կամ Զապարակ.|690. Զաբարակ կամ Զապարակ.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#691. *Զահթեր?|691. *Զահթեր?]]
* [[Հայբուսակ/Զ#692. *Զահրայ։|692. *Զահրայ։]]
* [[Հայբուսակ/Զ#693. Զամբիւղ ծաղիկ.|693. Զամբիւղ ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#694. Զամբուռ. Զամպուռ.|694. Զամբուռ. Զամպուռ.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#695. Զամպ?|695. Զամպ?]]
* [[Հայբուսակ/Զ#696. Զանազան.|696. Զանազան.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#697. *Զանճապիլ.|697. *Զանճապիլ.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#698. * Զառնաբ. Ար.|698. * Զառնաբ. Ար.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#699. *Զարեհ.|699. *Զարեհ.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#700. Զարիր.|700. Զարիր.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#701. *Զարու.|701. *Զարու.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#702. *Զարուր.|702. *Զարուր.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#703. *Զարրին տրախտ.|703. *Զարրին տրախտ.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#704. Զարօշ|704. Զարօշ]]
* [[Հայբուսակ/Զ#705. *Զաֆրան.|705. *Զաֆրան.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#706. Զելիխա.|706. Զելիխա.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#707. Զեֆին?|707. Զեֆին?]]
* [[Հայբուսակ/Զ#Զիմել|Զիմել]]
* [[Հայբուսակ/Զ#708. Զինջարակ. Զինջուփր. Զնճպիլ.|708. Զինջարակ. Զինջուփր. Զնճպիլ.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#709. *Զիր.|709. *Զիր.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#710. Զիւան.|710. Զիւան.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#711. Զլեխ.|711. Զլեխ.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#712. Զղեար. Զկեռ. Զկռի.|712. Զղեար. Զկեռ. Զկռի.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#713. Զմռնենի. Զմուռն.|713. Զմռնենի. Զմուռն.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#714. Զմուռն Ծովային.|714. Զմուռն Ծովային.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#715. Զոխ կամ Զօխ.|715. Զոխ կամ Զօխ.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#716. Զողալ-ենի.|716. Զողալ-ենի.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#717. Զողլապատ.|717. Զողլապատ.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#718. Զոպա. Զուփա. Զուֆ.|718. Զոպա. Զուփա. Զուֆ.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#719. Զոպայի ծառ.|719. Զոպայի ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#720. Ծագ-Զոպայ և Ծագ-Մշտիկ.|720. Ծագ-Զոպայ և Ծագ-Մշտիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#721. Զուիրակ.|721. Զուիրակ.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#722. Զուկի ձէթ.|722. Զուկի ձէթ.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#723. *Զուռռայ.|723. *Զուռռայ.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#724. Զուսպ.|724. Զուսպ.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#725. Զուրիկ.|725. Զուրիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#726. *Զուրպաթ.|726. *Զուրպաթ.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#*Զուփա. Զուֆ. Զուֆա.|*Զուփա. Զուֆ. Զուֆա.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#*Զպսթան.|*Զպսթան.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#727. Զրմբատ. Զրնպատ. Զրումպատ. Զուրումբատ. Զուրբատ. Զրոբատ.|727. Զրմբատ. Զրնպատ. Զրումպատ. Զուրումբատ. Զուրբատ. Զրոբատ.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#728. Զրեւանդ. Ար.|728. Զրեւանդ. Ար.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#729. Զրիշկ կամ Զրեշկ.|729. Զրիշկ կամ Զրեշկ.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#730. Զօխօ?|730. Զօխօ?]]
* [[Հայբուսակ/Է#731. Էգաբացուենեկ.|731. Էգաբացուենեկ.]]
* [[Հայբուսակ/Է#732. Էգադաղձ.|732. Էգադաղձ.]]
* [[Հայբուսակ/Է#733. *Էգիր կամ Էկիր.|733. *Էգիր կամ Էկիր.]]
* [[Հայբուսակ/Է#*Էթրէնճ|*Էթրէնճ]]
* [[Հայբուսակ/Է#734. Էշխրտուկ.|734. Էշխրտուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Է#Էրեւանդ.|Էրեւանդ.]]
* [[Հայբուսակ/Է#*Էքլիլ մէլիք. Էքլիլ իւլ-մէլիք.|*Էքլիլ մէլիք. Էքլիլ իւլ-մէլիք.]]
* [[Հայբուսակ/Ը#735. Ըղընգան Խոտ.|735. Ըղընգան Խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ը#736. Ըղտափուշ. Ըղտու փուշ.|736. Ըղտափուշ. Ըղտու փուշ.]]
* [[Հայբուսակ/Ը#737. Ըղտու աչք.|737. Ըղտու աչք.]]
* [[Հայբուսակ/Ը#738. Ըղտու լեզու.|738. Ըղտու լեզու.]]
* [[Հայբուսակ/Ը#739. Ըղտու Խնձոր.|739. Ըղտու Խնձոր.]]
* [[Հայբուսակ/Ը#740. Ըղտու Կակաջ.|740. Ըղտու Կակաջ.]]
* [[Հայբուսակ/Ը#741. Ըղրի.|741. Ըղրի.]]
* [[Հայբուսակ/Ը#742. Ընկոյզ. Ընկուզի.|742. Ընկոյզ. Ընկուզի.]]
* [[Հայբուսակ/Ը#743. Սուտ Ընկուզի.|743. Սուտ Ընկուզի.]]
* [[Հայբուսակ/Ը#744. Հայ Ընկոյզ.|744. Հայ Ընկոյզ.]]
* [[Հայբուսակ/Ը#745. Հնդիկ Ընկոյզ.|745. Հնդիկ Ընկոյզ.]]
* [[Հայբուսակ/Ը#746. Ընձախոտ. Ունծի խոտ.|746. Ընձախոտ. Ունծի խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ը#747. * Ըռասան.|747. * Ըռասան.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#748. Թագաւորապսակ.|748. Թագաւորապսակ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#749. Թագաւորասպրամ. Թագաւորասպրակ.|749. Թագաւորասպրամ. Թագաւորասպրակ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#750. Թագկալ?|750. Թագկալ?]]
* [[Հայբուսակ/Թ#751. Թագուհւոյ խոտ.|751. Թագուհւոյ խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#751. Թագուհւոյ խոտ.|751. Թագուհւոյ խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#752. Թաթառիճ.|752. Թաթառիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#753. Թաթութ.|753. Թաթութ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#754. Թաթուլ կամ Թաթուլա.|754. Թաթուլ կամ Թաթուլա.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#755. *Թաթրա. Թաթրի կամ Թեթրի. Պ.|755. *Թաթրա. Թաթրի կամ Թեթրի. Պ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#Թալ.|Թալ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#756. Թախ.|756. Թախ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#Թախտիկ.|Թախտիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#757. Թաղաղու.|757. Թաղաղու.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#758. *Թաղանդաստ.|758. *Թաղանդաստ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#759. Թաղթ. Թաղթիկ. Թախտիկ.|759. Թաղթ. Թաղթիկ. Թախտիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#760. Թաղթենի.|760. Թաղթենի.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#761. Թաղի?|761. Թաղի?]]
* [[Հայբուսակ/Թ#762. Թաղիկ.|762. Թաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#763. Թամբուլ.|763. Թամբուլ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#764. Թայլ.|764. Թայլ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#765. Թանթռնիկ կամ Թանթրնիկ կամ Դանդռնակ.|765. Թանթռնիկ կամ Թանթրնիկ կամ Դանդռնակ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#766. Թանթրուենի.|766. Թանթրուենի.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#767. Թանի բանջար.|767. Թանի բանջար.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#768. Թանտերեպ.|768. Թանտերեպ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#769. Թառակ.|769. Թառակ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#770. Թառնգին.|770. Թառնգին.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#771. Թասորեհ?|771. Թասորեհ?]]
* [[Հայբուսակ/Թ#772. Թավթվուն.|772. Թավթվուն.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#773. Թարթափենի.|773. Թարթափենի.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#774. *Թարխուն.|774. *Թարխուն.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#775. Թաւրընջակ.|775. Թաւրընջակ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#776. Թբլղի.|776. Թբլղի.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#777. Թելախաշ.|777. Թելախաշ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#778. *Թելուկ.|778. *Թելուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#779. Շըն–թելուկ.|779. Շըն–թելուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#780. Թեղանի տակ.|780. Թեղանի տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#781. Թեղի. Թեղեայ ծառ.|781. Թեղի. Թեղեայ ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#782. Թեղօշ.|782. Թեղօշ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#Թերեփուկ.|Թերեփուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#783. Թերխաշ.|783. Թերխաշ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#784. Թընկըլ.|784. Թընկըլ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#785. Թթուաշ:|785. Թթուաշ:]]
* [[Հայբուսակ/Թ#786. Թթուարօշ.|786. Թթուարօշ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#787. Թթուիճ.|787. Թթուիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#788–89. Թթռկիչ. Թթռնիճ. Թթռնուկ. Թրթնջուկ. Թաթառիճ. Թրթկիճ. Թրթճուկ.|788–89. Թթռկիչ. Թթռնիճ. Թթռնուկ. Թրթնջուկ. Թաթառիճ. Թրթկիճ. Թրթճուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#790. Թիւմ.|790. Թիւմ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#791. Թլբի?|791. Թլբի?]]
* [[Հայբուսակ/Թ#792. Թխածաղիկ.|792. Թխածաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#793. Թխտենի.|793. Թխտենի.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#794. Թղկի. Թղկենի. Թխկի. Դղքի. Տխկի.|794. Թղկի. Թղկենի. Թխկի. Դղքի. Տխկի.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#795. Թմբի.|795. Թմբի.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#Թմբուլ.|Թմբուլ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#Թմրհինտի.|Թմրհինտի.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#796. Թնպի. Թնօպի. Թնըպու.|796. Թնպի. Թնօպի. Թնըպու.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#797. Թնջուկ.|797. Թնջուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#798. Թշենոյ Ծաղիկ.|798. Թշենոյ Ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#799. Թոզախ?|799. Թոզախ?]]
* [[Հայբուսակ/Թ#800. Թոթոշ.|800. Թոթոշ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#801. Թոխըմպի.|801. Թոխըմպի.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#802. Թոր.|802. Թոր.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#803. Թորթ. Թուրթ.|803. Թորթ. Թուրթ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#804. Թորթիկ.|804. Թորթիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#805. Թորթոռիկ.|805. Թորթոռիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#806. Թորմ. Թուրմ.|806. Թորմ. Թուրմ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#807. Թուզ. Թզենի.|807. Թուզ. Թզենի.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#808. Թութ. Թթենի.|808. Թութ. Թթենի.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#809. *Թութիա.|809. *Թութիա.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#810. Թուլակ.|810. Թուլակ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#811. Թուլան խոտ.|811. Թուլան խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#812. Թուխբ.|812. Թուխբ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#813. Թուխմար?|813. Թուխմար?]]
* [[Հայբուսակ/Թ#814. Թուխմաքան.|814. Թուխմաքան.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#*Թութարի.|*Թութարի.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#815. Թուրինջ. Թրնջի.|815. Թուրինջ. Թրնջի.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#816. Թուրինջխոտ. Թրնջխոտ. Թուրունճակ խոտ.|816. Թուրինջխոտ. Թրնջխոտ. Թուրունճակ խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#817. Թուրիշակ.|817. Թուրիշակ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#818. Թուրշա.|818. Թուրշա.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#819. Թուփ Լուսնի.|819. Թուփ Լուսնի.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#820. Թոքխոտ.|820. Թոքխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#821. Թռթեռնիկ.|821. Թռթեռնիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#822. Թռֆայի ծառ?|822. Թռֆայի ծառ?]]
* [[Հայբուսակ/Թ#823. Թսախոտ.|823. Թսախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#Թրթկիճ. Թրթճուկ. Թրկիճ. Թրթուիճ. Թրթնջուկ.|Թրթկիճ. Թրթճուկ. Թրկիճ. Թրթուիճ. Թրթնջուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#824. Թրթում.|824. Թրթում.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#825. Թրիմի.|825. Թրիմի.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#826. Թրմուզ.|826. Թրմուզ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#827. Թրուկ. Թրիկ|827. Թրուկ. Թրիկ]]
* [[Հայբուսակ/Թ#828. *Թրպուտ.|828. *Թրպուտ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#829. Թքեռնի.|829. Թքեռնի.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#830. *Թօփալախ.|830. *Թօփալախ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#831. * Թօփալ–խոտ.|831. * Թօփալ–խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ժ#832. Ժախ. Ժախուկ. Ժաղուկ.|832. Ժախ. Ժախուկ. Ժաղուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ժ#833. Ժախրաւուն.|833. Ժախրաւուն.]]
* [[Հայբուսակ/Ժ#834. Ժանգալ.|834. Ժանգալ.]]
* [[Հայբուսակ/Ժ#835. Ժանտաթզենի.|835. Ժանտաթզենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ժ#836. Ժանտափուշ.|836. Ժանտափուշ.]]
* [[Հայբուսակ/Ժ#837. Ժիժք.|837. Ժիժք.]]
* [[Հայբուսակ/Ժ#838. Ժիլաւպ.|838. Ժիլաւպ.]]
* [[Հայբուսակ/Ժ#839–40. Ժիրակ. Ժիրաքաղ.|839–40. Ժիրակ. Ժիրաքաղ.]]
* [[Հայբուսակ/Ժ#841. Ժմիրակ.|841. Ժմիրակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ժ#842. Ժոխ. Ժուղ.|842. Ժոխ. Ժուղ.]]
* [[Հայբուսակ/Ժ#843. Ժոխուռ.|843. Ժոխուռ.]]
* [[Հայբուսակ/Ժ#844. Ժողուենի.|844. Ժողուենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ժ#845. Ժռատ.|845. Ժռատ.]]
* [[Հայբուսակ/Ժ#846. Ժռի ծաղիկ.|846. Ժռի ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#847. Իգաբողի տակ.|847. Իգաբողի տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#848. Իգաերնջանի տակ.|848. Իգաերնջանի տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#849. Իգախնկամոլոյ տակ.|849. Իգախնկամոլոյ տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#850. Իգախռնդատ.|850. Իգախռնդատ.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#851. Իգամեղերդոյ տակ.|851. Իգամեղերդոյ տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#852. Իգավրացի կոճ.|852. Իգավրացի կոճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#853. Իգաօշինդր.|853. Իգաօշինդր.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#Իգիմատնի։|Իգիմատնի։]]
* [[Հայբուսակ/Ի#854. Իզարիղայ?|854. Իզարիղայ?]]
* [[Հայբուսակ/Ի#*Իթխիր.|*Իթխիր.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#*Իթող.|*Իթող.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#855. Իթուս?|855. Իթուս?]]
* [[Հայբուսակ/Ի#856. *Իլղունի.|856. *Իլղունի.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#857. Իմփռ.|857. Իմփռ.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#858. Իշաթուզ.|858. Իշաթուզ.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#859. Իշաթուր.|859. Իշաթուր.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#860. Իշախաղող.|860. Իշախաղող.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#861. Իշախոռն.|861. Իշախոռն.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#862. Իշածոթրին.|862. Իշածոթրին.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#863. Իշաշինգղ.|863. Իշաշինգղ.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#864. Իշառուոյտ.|864. Իշառուոյտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#865. Իշավարունգ. Իշկոյ վարունգ. Իշու խիար.|865. Իշավարունգ. Իշկոյ վարունգ. Իշու խիար.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#866. Իշաքեղ.|866. Իշաքեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#867. Իշխուպայզ.|867. Իշխուպայզ.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#868. Իշկաթնուկ. Իշու կաթլուկ, որ և Կաթնխոտ.|868. Իշկաթնուկ. Իշու կաթլուկ, որ և Կաթնխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#869. Իշկորնգան. Իշկուրկուրան.|869. Իշկորնգան. Իշկուրկուրան.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#870. Իշհազրիկ.|870. Իշհազրիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#871. Իշոյ մառօլ.|871. Իշոյ մառօլ.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#872. Իշու խաղող.|872. Իշու խաղող.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#873. Իշտատրակ.|873. Իշտատրակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#874. Իշտտռուկ.|874. Իշտտռուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#875. *Իշխուն.|875. *Իշխուն.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#876. *Իւզէրլիկ.|876. *Իւզէրլիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#877. Իւլապ. Իւլապենի.|877. Իւլապ. Իւլապենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#878. Իւղածաղիկ.|878. Իւղածաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#879. *Լալա.|879. *Լալա.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#*Լաբլաբ.|*Լաբլաբ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#880. Լալազար.|880. Լալազար.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#881. Լաթիր.|881. Լաթիր.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#882. Լախլախայ?|882. Լախլախայ?]]
* [[Հայբուսակ/Լ#883. Լախուր, որ և Նեխուր.|883. Լախուր, որ և Նեխուր.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#Լակոտ.|Լակոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#884. Լայնտերեւի. Լայնտերեւուկ. Լոնտերեւի.|884. Լայնտերեւի. Լայնտերեւուկ. Լոնտերեւի.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#885. Լաշի.|885. Լաշի.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#886. Լաշիկ.|886. Լաշիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#Լապատ.|Լապատ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#887. *Լապլապ.|887. *Լապլապ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#Լառի Սերմ.|Լառի Սերմ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#888. Լաստ. Լաստենի.|888. Լաստ. Լաստենի.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#889. Լատան.|889. Լատան.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#890. *Լարեկ.|890. *Լարեկ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#891. Լափազա?|891. Լափազա?]]
* [[Հայբուսակ/Լ#892. Լդդենի կամ Լտտենի.|892. Լդդենի կամ Լտտենի.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#893. Լեառնախնձոր.|893. Լեառնախնձոր.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#894. Լեզուակ. Լեզուիկ.|894. Լեզուակ. Լեզուիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#895. Լեզուենտակ.|895. Լեզուենտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#896. Լելեզակ.|896. Լելեզակ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#897. Լեղակ.|897. Լեղակ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#898. Լեղկի ունտ.|898. Լեղկի ունտ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#899. Լեղինճ.|899. Լեղինճ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#900. Լեղլեղուկ.|900. Լեղլեղուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#901. Լեղ հ ամ ծաղիկ.|901. Լեղ հ ամ ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#902. Լեղնտրուկ.|902. Լեղնտրուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#903. Լեղրդակ.|903. Լեղրդակ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#904. *Լեպեդիս.|904. *Լեպեդիս.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#905. Լեվշոր.|905. Լեվշոր.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#906. Լերդախոտ.|906. Լերդախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#907. Լերդածաղիկ.|907. Լերդածաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#908. Լէբլէբուկ.|908. Լէբլէբուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#909. Լէզ.|909. Լէզ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#910. Լիբանոն. Լիբանոս.|910. Լիբանոն. Լիբանոս.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#911. *Լիբանովիտ կամ Լիբանովտան.|911. *Լիբանովիտ կամ Լիբանովտան.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#912. Լիլածաղ.|912. Լիլածաղ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#913. Լիլիկ կամ Լոլոկ.|913. Լիլիկ կամ Լոլոկ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#914. *Լիլուփար. Լիլուֆար.|914. *Լիլուփար. Լիլուֆար.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#915. Լիմոն. Լիմոնի.|915. Լիմոն. Լիմոնի.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#916. Լիմունիոն.|916. Լիմունիոն.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#917. Լծափն.|917. Լծափն.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#918. Լկռի.|918. Լկռի.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#919. Լկրթնի.|919. Լկրթնի.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#920. Լղպոր կամ Լղմոր.|920. Լղպոր կամ Լղմոր.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#921. Լոզ։|921. Լոզ։]]
* [[Հայբուսակ/Լ#922. Լողակի ծաղիկ?|922. Լողակի ծաղիկ?]]
* [[Հայբուսակ/Լ#923. Լողարի?|923. Լողարի?]]
* [[Հայբուսակ/Լ#924. Լոյս?|924. Լոյս?]]
* [[Հայբուսակ/Լ#925. Լորախոտ,|925. Լորախոտ,]]
* [[Հայբուսակ/Լ#926. Լորի, Լորենի,|926. Լորի, Լորենի,]]
* [[Հայբուսակ/Լ#927. Լուադեղ. Լուախոտ. Լուխոտ, Լուիխոտ.|927. Լուադեղ. Լուախոտ. Լուխոտ, Լուիխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#928. Լուածաղիկ.|928. Լուածաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#929. Լուակ?|929. Լուակ?]]
* [[Հայբուսակ/Լ#930. Լուացտակի ծառ. Լուսնատակի ծառ.|930. Լուացտակի ծառ. Լուսնատակի ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#931. Լուբիա կամ Լուպիա. Լովիաս.|931. Լուբիա կամ Լուպիա. Լովիաս.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#932. Լուիկ.|932. Լուիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#933. Լուիճ.|933. Լուիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#934. Լուկուան?|934. Լուկուան?]]
* [[Հայբուսակ/Լ#*Լուպահ?|*Լուպահ?]]
* [[Հայբուսակ/Լ#935. Լուպնի.|935. Լուպնի.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#936. Լուսնակ?|936. Լուսնակ?]]
* [[Հայբուսակ/Լ#937. Լուսնատակի ծառ.|937. Լուսնատակի ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#Լուսնի թուփ.|Լուսնի թուփ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#938. Լուսնի ծաղիկ.|938. Լուսնի ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#939. Լուսնոտ.|939. Լուսնոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#940. Լուտաս.|940. Լուտաս.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#941. Լուտուտ կամ Լտուտ.|941. Լուտուտ կամ Լտուտ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#942. Լուք կամ Լոք.|942. Լուք կամ Լոք.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#943. Լուֆ. Լուֆա. Լուֆահ.|943. Լուֆ. Լուֆա. Լուֆահ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#944. Լռնի.|944. Լռնի.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#945. Լսեռնիկ կամ Լսեռկէն.|945. Լսեռնիկ կամ Լսեռկէն.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#946. Լսընտորի.|946. Լսընտորի.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#947. Լօդ կամ Լօզ.|947. Լօդ կամ Լօզ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#948. Լօլօզ Պղպեղ.|948. Լօլօզ Պղպեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#949. Լօշ.|949. Լօշ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#950. Լօշտակ.|950. Լօշտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#951. Լօռ.|951. Լօռ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#952. Լօռասերմ կամ Լառի սերմ,|952. Լօռասերմ կամ Լառի սերմ,]]
* [[Հայբուսակ/Լ#953. Լօռի.|953. Լօռի.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#954. Լօք.|954. Լօք.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#955. Խաբըբուկ. Խաբուկ. Խարշուկ.|955. Խաբըբուկ. Խաբուկ. Խարշուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#956. Խագազ?|956. Խագազ?]]
* [[Հայբուսակ/Խ#957. Խազազ կամ Խազէզ.|957. Խազազ կամ Խազէզ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#958. Խազալ.|958. Խազալ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#959. Խանզաս?|959. Խանզաս?]]
* [[Հայբուսակ/Խ#960. Խազիրան.|960. Խազիրան.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#961. Խազուր.|961. Խազուր.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#962. Խաժխաժ.|962. Խաժխաժ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#963. Խաժուակ.|963. Խաժուակ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#964. Խաժուրեկ.|964. Խաժուրեկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#965. Խալանճ կամ Խալանջ.|965. Խալանճ կամ Խալանջ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#966. Խալար.|966. Խալար.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#967. Խալի.|967. Խալի.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#968. Խալիար.|968. Խալիար.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#969. Խալիճ կամ Խալինճ.|969. Խալիճ կամ Խալինճ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#970. Խախակ.|970. Խախակ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#971. Խախիա.|971. Խախիա.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#972. Խածի.|972. Խածի.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#973. Խակակութ.|973. Խակակութ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#974. Խաղավաթ?|974. Խաղավաթ?]]
* [[Հայբուսակ/Խ#975. Խաղող.|975. Խաղող.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#976. Խաղող լեռան.|976. Խաղող լեռան.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#977. Խաղող վայրի.|977. Խաղող վայրի.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#978. Խաղողի տակ.|978. Խաղողի տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#979. Խաղողախոտ.|979. Խաղողախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#980. Խաղողածառ.|980. Խաղողածառ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#981. Խաղողիկ.|981. Խաղողիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#982. Խաղպապ.|982. Խաղպապ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#983. Խաղվարտ. Խաղուարտ. Խաղարտ.|983. Խաղվարտ. Խաղուարտ. Խաղարտ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#984. Խաճ.|984. Խաճ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#985. Խաճար.|985. Խաճար.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#986. Խաճին.|986. Խաճին.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#987. *Խամալօն.|987. *Խամալօն.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#988. Խամբար.|988. Խամբար.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#989. Խայթահար.|989. Խայթահար.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#990. Խայծելանի ծառ.|990. Խայծելանի ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#991. *Խանդաղ?|991. *Խանդաղ?]]
* [[Հայբուսակ/Խ#992. Խանդարեկ. Խանդարիա.|992. Խանդարեկ. Խանդարիա.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#993. Խանեւ?|993. Խանեւ?]]
* [[Հայբուսակ/Խ#994. Խանթեփար։|994. Խանթեփար։]]
* [[Հայբուսակ/Խ#Խանձիլ|Խանձիլ]]
* [[Հայբուսակ/Խ#995. Խանտող:|995. Խանտող:]]
* [[Հայբուսակ/Խ#996. Խաշ|996. Խաշ]]
* [[Հայբուսակ/Խ#997. Խաշ կամ քաշ Հընի.|997. Խաշ կամ քաշ Հընի.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#998. Խաշար. Խշր։|998. Խաշար. Խշր։]]
* [[Հայբուսակ/Խ#999. Խաշին.|999. Խաշին.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1000. խաշխաշ|1000. խաշխաշ]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1001. Խաշխաշ վայրի.|1001. Խաշխաշ վայրի.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1002. *Խաշխաշի Զապտի.|1002. *Խաշխաշի Զապտի.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1003. Խաշխաշ Նարքիվիա.|1003. Խաշխաշ Նարքիվիա.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1004. Խաշնդեղ.|1004. Խաշնդեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1005. *Խապալախ.|1005. *Խապալախ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1006. Խաչախնձոր.|1006. Խաչախնձոր.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1007. Խաչահամբոյր.|1007. Խաչահամբոյր.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1008. Խաչավարդ.|1008. Խաչավարդ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1009. Խաչափայտ.|1009. Խաչափայտ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1010. Խաչորկէն.|1010. Խաչորկէն.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1011. Խառ.|1011. Խառ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1012. Խառածաղիկ.|1012. Խառածաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1013. Խառբուշտ.|1013. Խառբուշտ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1014. Խառթութ.|1014. Խառթութ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1015. Խառնիճ.|1015. Խառնիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1016. Խառնկտուկ.|1016. Խառնկտուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1017. Խառնճուկ.|1017. Խառնճուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1018. Խառնուպ|1018. Խառնուպ]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1019. Խատատ?|1019. Խատատ?]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1020. Խատխալ.|1020. Խատխալ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1021. Խարաժիլ.|1021. Խարաժիլ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1022. Խարահար Խոտ.|1022. Խարահար Խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1023. Խարամազ. Խարամազան.|1023. Խարամազ. Խարամազան.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1024. Խարատ?|1024. Խարատ?]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1025. Խարաք.|1025. Խարաք.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1026. Խարբ.|1026. Խարբ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1027. *Խարբախ կամ Խարբակ.|1027. *Խարբախ կամ Խարբակ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#Խարբզակ.|Խարբզակ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1028. *Խարզահրա?|1028. *Խարզահրա?]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1029. Խարի. Շէկ Խարի կամ Շիխար.|1029. Խարի. Շէկ Խարի կամ Շիխար.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1030. Խար Խիար.|1030. Խար Խիար.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1031. Խարխութ?|1031. Խարխութ?]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1032. Խարիք.|1032. Խարիք.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1033. Խարձ.|1033. Խարձ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1034. Խարձի.|1034. Խարձի.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1035. Խարճի.|1035. Խարճի.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1036. Խարշափուն Բանջար.|1036. Խարշափուն Բանջար.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1037. Խարշուկ.|1037. Խարշուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#*Խարպախ.|*Խարպախ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1038. Խարպիզակ. Խարբզակ.|1038. Խարպիզակ. Խարբզակ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#*Խարտալ.|*Խարտալ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1039. *Խարտինա. —Տե՛ս Ախինոս, թիւ 29։|1039. *Խարտինա. —Տե՛ս Ախինոս, թիւ 29։]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1040. Խաւար?|1040. Խաւար?]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1041. Խաւարծիլ. Խաւրծլոյ տակ.|1041. Խաւարծիլ. Խաւրծլոյ տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1042-43. Խաւարտ.|1042-43. Խաւարտ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1044. Խափիթ.|1044. Խափիթ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1045-46. Խելառ.|1045-46. Խելառ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1047. Խելտրուկ.|1047. Խելտրուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#Խենթուկ.|Խենթուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1048. Խենձեղինոյ տակ.|1048. Խենձեղինոյ տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1049. Խզեմ.|1049. Խզեմ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1050. Խզրակ ծաղիկ.|1050. Խզրակ ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1051. Խէժուկ.|1051. Խէժուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1052. Խթուս.|1052. Խթուս.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1053. Խիար.|1053. Խիար.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1054. Խիարուկ.|1054. Խիարուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1055. *Խիարշամբար.|1055. *Խիարշամբար.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1056. Խիթըկ.|1056. Խիթըկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1057. Խինդ.|1057. Խինդ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1058. Խինձ.|1058. Խինձ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1059. *Խիր.|1059. *Խիր.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1060. *Խիրի.|1060. *Խիրի.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#Խիրի վայրի.|Խիրի վայրի.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1061. Խիրու ծառ.|1061. Խիրու ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1062. Խլալ կամ Խաղալ.|1062. Խլալ կամ Խաղալ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1063. Խլել.|1063. Խլել.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1064. Խլեփ. Խլէֆ.|1064. Խլեփ. Խլէֆ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1065. Խլէզագի.|1065. Խլէզագի.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#Խլթիթ.|Խլթիթ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1066. Խլրդուկ.|1066. Խլրդուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1067. Խլօպուզ.|1067. Խլօպուզ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#Խմէլ.|Խմէլ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1068. Խմի.|1068. Խմի.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1069. Խմորուկ.|1069. Խմորուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1070. Խմրախոտ. Խմրխոտ.|1070. Խմրախոտ. Խմրխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1071. Խնդակ.|1071. Խնդակ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1072. Խնդակոթ. Մոլեխինդ. Խնդամոլի. Խնդամոլիկ.|1072. Խնդակոթ. Մոլեխինդ. Խնդամոլի. Խնդամոլիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1073. Խնդեղի կամ Խնդեղնի.|1073. Խնդեղի կամ Խնդեղնի.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1074. Խնդէ.|1074. Խնդէ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1075. Խնծադեղ.|1075. Խնծադեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1076. Խնկածաղիկ. Խնկողկոյզ. Խնկողկուզակ. Խնկողկուզուկ.|1076. Խնկածաղիկ. Խնկողկոյզ. Խնկողկուզակ. Խնկողկուզուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1077. Խնկասինձ.|1077. Խնկասինձ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1078. Խնկատերեւ.|1078. Խնկատերեւ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1079. Խնկողկուզակ. Խնկողկուզուկ.|1079. Խնկողկուզակ. Խնկողկուզուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1080. Խնկուկ։|1080. Խնկուկ։]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1081. Խնձնի կոթ.|1081. Խնձնի կոթ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1082. Խնձոր. Խնձորենի.|1082. Խնձոր. Խնձորենի.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1083. Խնձորակ. Խնձորակ խոտ.|1083. Խնձորակ. Խնձորակ խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1084. Խնձորխոտ։|1084. Խնձորխոտ։]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1085. Խնձործաղիկ.|1085. Խնձործաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1086. Խնձորկոտիկ.|1086. Խնձորկոտիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1087. Խնձորկուլ. կամ Խնձորակուլ?|1087. Խնձորկուլ. կամ Խնձորակուլ?]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1088. Խնձորուկ.|1088. Խնձորուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1089. Խնճլուզ. Խնճլոզ. Փունջուլօզ.|1089. Խնճլուզ. Խնճլոզ. Փունջուլօզ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1090. Խնճորակ.|1090. Խնճորակ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#Խշր.|Խշր.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1091. Խշրիկ.|1091. Խշրիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1092. Խոզակ.|1092. Խոզակ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1093. Խոզակաղնի. Խոզկաղնի.|1093. Խոզակաղնի. Խոզկաղնի.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1094. Խոզատանձ.|1094. Խոզատանձ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1095. Խոզեպանրուկ.|1095. Խոզեպանրուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1096. Խոզի Բակլայ.|1096. Խոզի Բակլայ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1097. Խոզիթ.|1097. Խոզիթ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1098. Խոզի ծաղիկ.|1098. Խոզի ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1099. Խոզի կաշի?|1099. Խոզի կաշի?]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1100. Խոզի հաց.|1100. Խոզի հաց.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1101. Խոզի մազ.|1101. Խոզի մազ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1102. Խոզի Փուշ.|1102. Խոզի Փուշ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#Խոզկաղին.|Խոզկաղին.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1103. Խոզմատ.|1103. Խոզմատ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1104. Խոզ-Մատիտեղն.|1104. Խոզ-Մատիտեղն.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1105. Խոզուկ.|1105. Խոզուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1106. Խոզպանդուկ.|1106. Խոզպանդուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1107. Խոլորձ.|1107. Խոլորձ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1108. Խոկարի?|1108. Խոկարի?]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1109. Խողլի.|1109. Խողլի.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1110. Խոճիկ. Խոճկորակ. Խոճկորիճ.|1110. Խոճիկ. Խոճկորակ. Խոճկորիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1111. Խոյի?|1111. Խոյի?]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1112. Խոյի ճմուռ.|1112. Խոյի ճմուռ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1113. Խոշակ.|1113. Խոշակ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1114. Խոպոպ Գարնան կամ Գարնան Խոպոպ.|1114. Խոպոպ Գարնան կամ Գարնան Խոպոպ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1115. Խոպոպիք կամ Խոպոպիկ.|1115. Խոպոպիք կամ Խոպոպիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1116. Խոռ. Խուռ.|1116. Խոռ. Խուռ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1117. ԽոռիՃ.|1117. ԽոռիՃ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1118. Խոռմոյ Կորեկ.|1118. Խոռմոյ Կորեկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1119. Խոռն.|1119. Խոռն.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1120. Խոռնիկ.|1120. Խոռնիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1121. *Խոռնջան. Խօլջնան. Խուլջնան. Խօլնճան.|1121. *Խոռնջան. Խօլջնան. Խուլջնան. Խօլնճան.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1122. Խոսկում. Խոստում. Խօսքիմ.|1122. Խոսկում. Խոստում. Խօսքիմ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1123. Խոտ.|1123. Խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1124. Խոտի մէջ.|1124. Խոտի մէջ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1125. Խոտոր.|1125. Խոտոր.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1126. Խորասանի.|1126. Խորասանի.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1127. Խորասանիկ.|1127. Խորասանիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1128. Խորդենի կամ Խորտենի?|1128. Խորդենի կամ Խորտենի?]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1129. Խործիւ Այգւոյ.|1129. Խործիւ Այգւոյ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1130. Խործովիլ. Խորձուիլ. Խորձւիլ.|1130. Խործովիլ. Խորձուիլ. Խորձւիլ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1131. Խործօնօի տակ?|1131. Խործօնօի տակ?]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1132. Խորոմ.|1132. Խորոմ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1133. Խորոտ?|1133. Խորոտ?]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1134. Խորտակ Ծոթրին.|1134. Խորտակ Ծոթրին.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1135. Խորփրըստ?|1135. Խորփրըստ?]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1136. *Խուզամի.|1136. *Խուզամի.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1137. Խուլէպ.|1137. Խուլէպ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1138. Խունկեղէգն.|1138. Խունկեղէգն.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1139. Խունկի.|1139. Խունկի.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#Խունսիաւշան.|Խունսիաւշան.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1140. Խուշբինակ.|1140. Խուշբինակ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1141. Խուպազ. Խուպէզ. Խուպայզ. Խուպուզիկ.|1141. Խուպազ. Խուպէզ. Խուպայզ. Խուպուզիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#Խուռ.|Խուռ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1142. Խուռամ.|1142. Խուռամ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#Խուռնիկ.|Խուռնիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1143. Խուրձ.|1143. Խուրձ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1144. Խպապի.|1144. Խպապի.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1145. Խպըլիկ կամ Խպիլիկ.|1145. Խպըլիկ կամ Խպիլիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1146. Խռբու.|1146. Խռբու.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1147. Խռթիկ.|1147. Խռթիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1148. Խռնդատ.|1148. Խռնդատ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1149. Խռնջտակ. Խռնտակ.|1149. Խռնջտակ. Խռնտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1150. Խռովխոտ.|1150. Խռովխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1151. Խռուկ.|1151. Խռուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1152. Խռտիշ.|1152. Խռտիշ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1153. Խռտուկ.|1153. Խռտուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1154. Խստոր.|1154. Խստոր.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1155. Խստոր վայրի.|1155. Խստոր վայրի.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1156. Խստորամայր.|1156. Խստորամայր.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1157. Խստորապրաս.|1157. Խստորապրաս.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1158-59. Խստորուկ կամ Խստորակ.|1158-59. Խստորուկ կամ Խստորակ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1160. Խստորուկ վայրի.|1160. Խստորուկ վայրի.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1161. Խտուտ.|1161. Խտուտ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1162. Խրէն?|1162. Խրէն?]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1163 Խրխնտուկ.|1163 Խրխնտուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1164. Խրուկ.|1164. Խրուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1165. Խրփուկ.|1165. Խրփուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1166. Խփւուկ.|1166. Խփւուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1167. Խօզ.|1167. Խօզ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1168. *Խօլօրա.|1168. *Խօլօրա.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1169. Խօսակ?|1169. Խօսակ?]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1170. Խօսողի ձուք.|1170. Խօսողի ձուք.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1171. Խօրժի կամ խօրճի.|1171. Խօրժի կամ խօրճի.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1172. Ծաթրին. Ծայթրին. Ծոթրին. Ծոթոր. Ծեթրոն.|1172. Ծաթրին. Ծայթրին. Ծոթրին. Ծոթոր. Ծեթրոն.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1173. *Ծալիկա|1173. *Ծալիկա]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1174. Ծամուկ.|1174. Ծամուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1175. Ծառանց պտուղ.|1175. Ծառանց պտուղ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1176. Ծառիկ.|1176. Ծառիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1177. Ծառկանգառ.|1177. Ծառկանգառ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1178. Ծարուր.|1178. Ծարուր.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1179. Ծարուրիկ.|1179. Ծարուրիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1180. Ծափ.|1180. Ծափ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1181. Ծափծափ.|1181. Ծափծափ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1182. Ծափկոտրուկ.|1182. Ծափկոտրուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1183. Ծերոց Գաւազան.|1183. Ծերոց Գաւազան.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1184. Ծեփիկ.|1184. Ծեփիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1185. Ծըւծըւուկ.|1185. Ծըւծըւուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1186. Ծիածան.|1186. Ծիածան.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1187. Ծիթրայ.|1187. Ծիթրայ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1188. Ծիլ և Ծիլվա.|1188. Ծիլ և Ծիլվա.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1189. Ծիլամբուռ.|1189. Ծիլամբուռ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1190. Ծիլծափ կամ Ծափծիլ.|1190. Ծիլծափ կամ Ծափծիլ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1191. Ծիծակ.|1191. Ծիծակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1192. Ծիծեռնադեղ. Ծիծեռնիկի դեղ. Ծիծռան խոտ. Ծիծեռնիկի խոտ.|1192. Ծիծեռնադեղ. Ծիծեռնիկի դեղ. Ծիծռան խոտ. Ծիծեռնիկի խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1193. Ծիծռան բոյն.|1193. Ծիծռան բոյն.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1194. Ծիծռան կօշիկ.|1194. Ծիծռան կօշիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1195. Ծիմել. Ծիմիլ.|1195. Ծիմել. Ծիմիլ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1196. Ծինկարի.|1196. Ծինկարի.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1197. Ծիպան. Ծիպանուկ.|1197. Ծիպան. Ծիպանուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1198. Ծիրան.|1198. Ծիրան.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1199. Ծիրանի ծաղիկ.|1199. Ծիրանի ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1200. Ծիֆին.|1200. Ծիֆին.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1201. Ծլագարի.|1201. Ծլագարի.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1202. Ծլեր.|1202. Ծլեր.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1203. Ծծանի.|1203. Ծծանի.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1204. Ծծմոր.|1204. Ծծմոր.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1205. Ծծուկ, որ և Ծծումբ.|1205. Ծծուկ, որ և Ծծումբ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1206. Ծկու.|1206. Ծկու.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1207. Ծղօն.|1207. Ծղօն.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1208. Ծղօտիկ.|1208. Ծղօտիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1209. Ծմախոտ.|1209. Ծմախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#Ծմել.|Ծմել.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1210. Ծնէբեկ.|1210. Ծնէբեկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1211. Ծնծեղ.|1211. Ծնծեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1212. Ծնծղար.|1212. Ծնծղար.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1213. Ծնկածաղիկ.|1213. Ծնկածաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1214. Ծոթոր. Ծոթրին.|1214. Ծոթոր. Ծոթրին.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1215. Ծոն?|1215. Ծոն?]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1216. Ծովու ժանկ.|1216. Ծովու ժանկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1217. Ծովու խոտ.|1217. Ծովու խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1218. Ծոր.|1218. Ծոր.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1219. Ծորի տակ.|1219. Ծորի տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1220. Ծոր Հնդկցի.|1220. Ծոր Հնդկցի.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1221. Ծորենի.|1221. Ծորենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1222. Ծորենոյ տակ.|1222. Ծորենոյ տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1223. Ծործորակ ածուի.|1223. Ծործորակ ածուի.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1224. Ծուածեղ?|1224. Ծուածեղ?]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1225. Ծուաղ. Ծուաղենի.|1225. Ծուաղ. Ծուաղենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1226. Ծուծ կամ Ծուծք.|1226. Ծուծ կամ Ծուծք.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1227. Ծուռգմուկ.|1227. Ծուռգմուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1228. Ծուռ Ցախ.|1228. Ծուռ Ցախ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1229. Ծպեխի. Ծպիխի. Ծոպեխի.|1229. Ծպեխի. Ծպիխի. Ծոպեխի.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1230. Ծտապաշար. Ծտիպաշար.|1230. Ծտապաշար. Ծտիպաշար.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1231. Ծտի աչք.|1231. Ծտի աչք.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1232. Ծտի Լեզու.|1232. Ծտի Լեզու.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1233. Ծտըխնձոր կամ Ծտի-Խնձոր.|1233. Ծտըխնձոր կամ Ծտի-Խնձոր.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1234. Ծտի-ճինգի.|1234. Ծտի-ճինգի.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1235. Ծտի-Տանձ.|1235. Ծտի-Տանձ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1236. Ծրդի. Ծրդենի. Ծրդենիկ:|1236. Ծրդի. Ծրդենի. Ծրդենիկ:]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1237. Կազ. Կազի ծաղիկ.|1237. Կազ. Կազի ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1238. Կազմոր.|1238. Կազմոր.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1239. Կազմորէ. Կազմուրէ. Կազմորենի.|1239. Կազմորէ. Կազմուրէ. Կազմորենի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1240. Կաթնախնձոր.|1240. Կաթնախնձոր.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1241. Կաթնապուր.|1241. Կաթնապուր.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1242. Կաթնբանջար.|1242. Կաթնբանջար.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1243. Կաթնբեկ.|1243. Կաթնբեկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1244. Կաթնխոտ.|1244. Կաթնխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1245. Կաթնծաղիկ.|1245. Կաթնծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1246. Կաթնկոռնի.|1246. Կաթնկոռնի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1247. Կաթնուկ.|1247. Կաթնուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1248. Կաթնտերեւի.|1248. Կաթնտերեւի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1249. Կաթնփուղրի.|1249. Կաթնփուղրի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1250. Կաժ.|1250. Կաժ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1251. Կաժկժիկ.|1251. Կաժկժիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1252. Կալախար.|1252. Կալախար.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1253. Կալհմար.|1253. Կալհմար.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1254. Կախմըխի.|1254. Կախմըխի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1255. Կածակ. Կածուկ.|1255. Կածակ. Կածուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1256. Կածըլփուշ.|1256. Կածըլփուշ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1257. Կակալ. Կակլի.|1257. Կակալ. Կակլի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1258. Կակաւիլ.|1258. Կակաւիլ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1259. Կակաւիկ:|1259. Կակաւիկ:]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1260. Կակաջ.|1260. Կակաջ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1261. Դեղին Կակաջ.|1261. Դեղին Կակաջ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1262. Կակժիրակ. Կակճիրակ. Ծակժիրակ.|1262. Կակժիրակ. Կակճիրակ. Ծակժիրակ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1263. Կակղի.|1263. Կակղի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1264. Կակուլ.|1264. Կակուլ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1265. Կակուլա.|1265. Կակուլա.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1266. Կակվորդիկ.|1266. Կակվորդիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1267. Կաղաբոյս.|1267. Կաղաբոյս.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1268. Կաղաղ.|1268. Կաղաղ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1269. Կաղամախ.|1269. Կաղամախ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1270. Կաղամբ.|1270. Կաղամբ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1271. Կաղին. Կաղինի.|1271. Կաղին. Կաղինի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1272. Կաղճ.|1272. Կաղճ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1273. Կաղնի.|1273. Կաղնի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1274. Կաղնոյ Բուրդ.|1274. Կաղնոյ Բուրդ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1275. Կաղնոյ Խնձոր.|1275. Կաղնոյ Խնձոր.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1276. Կաղնծնի.|1276. Կաղնծնի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1277. Կաղնչան կամ Կաղջնան. Կաղնշան. Կաղնչնան. Կաղնճնան.|1277. Կաղնչան կամ Կաղջնան. Կաղնշան. Կաղնչնան. Կաղնճնան.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1278. Կաղշնակ.|1278. Կաղշնակ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1279. Կաճապ.|1279. Կաճապ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#Կաճկիրակ. Կաճկրակ.|Կաճկիրակ. Կաճկրակ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1280. Կաճուտ.|1280. Կաճուտ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1281. Կաճրար.|1281. Կաճրար.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1282. Կամբ. կամ Կամբի. Կամփի.|1282. Կամբ. կամ Կամբի. Կամփի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1283. Կամբոս?|1283. Կամբոս?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1284. Կայծխոտ.|1284. Կայծխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1285. Կայծու.|1285. Կայծու.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1286. Կեծոկի ծաղիկ, իբր Կայծակի.|1286. Կեծոկի ծաղիկ, իբր Կայծակի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1287. Կայծուկ փուշ.|1287. Կայծուկ փուշ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1288. Կայռ.|1288. Կայռ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1289. Կանաչաց Թագաւոր.|1289. Կանաչաց Թագաւոր.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1290. Կանաչկենի.|1290. Կանաչկենի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1291. Կանգառ. Կանկար.|1291. Կանգառ. Կանկար.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1292. Կանգառ Վայրի.|1292. Կանգառ Վայրի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1293. Ծառկանգառ.|1293. Ծառկանգառ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1294. Կանգառի խէժ.|1294. Կանգառի խէժ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1295. Կանդանա.|1295. Կանդանա.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1296. Կանեփ կամ Կանափ. Կանեփատ.|1296. Կանեփ կամ Կանափ. Կանեփատ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1297. Կանեփխոտ.|1297. Կանեփխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1298. Կանեփուկ.|1298. Կանեփուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1299. Կանթափ?|1299. Կանթափ?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1300. Կանթեղխոտ.|1300. Կանթեղխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1301. Կանկատունկ.|1301. Կանկատունկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1302. Կանկըրթռուկ.|1302. Կանկըրթռուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1303. Կանճրակ. Կանրճրակ.|1303. Կանճրակ. Կանրճրակ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1304. Կանչխոտ կամ Կանանչխոտ.|1304. Կանչխոտ կամ Կանանչխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1305. Կանչող. Կանչուխ.|1305. Կանչող. Կանչուխ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1306. Կանտող.|1306. Կանտող.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1307. Կանտորի.|1307. Կանտորի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1308. Կաշ?|1308. Կաշ?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1309. Կաշկա?|1309. Կաշկա?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1310. Կապարասի.|1310. Կապարասի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1311. *Կապէնդաքտիոն.|1311. *Կապէնդաքտիոն.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1312. Կապնդեղ.|1312. Կապնդեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1313. Կապոյտ Ծաղիկ.|1313. Կապոյտ Ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1314. Կապուի.|1314. Կապուի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1315. Կապուտ աւել կամ Կապուտիկ աւել.|1315. Կապուտ աւել կամ Կապուտիկ աւել.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1316. Կապուտակ ծաղիկ.|1316. Կապուտակ ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1317. Կապուտակադեղ.|1317. Կապուտակադեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1318. Կապտախոտ.|1318. Կապտախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1319. Կապպար. Կապար. Կապրացախ, Քապրցախ.|1319. Կապպար. Կապար. Կապրացախ, Քապրցախ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1320. Կապռաշ կամ Կապրաշ. Կապռաշենի. Կաւրաշ.|1320. Կապռաշ կամ Կապրաշ. Կապռաշենի. Կաւրաշ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1321. Կապրենի.|1321. Կապրենի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1322. Կապրուկ.|1322. Կապրուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1323. Կառ.|1323. Կառ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1324. Կառ կամ Կառն.|1324. Կառ կամ Կառն.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1325. Կառաբոյս.|1325. Կառաբոյս.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1326. Կառան.|1326. Կառան.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1327. Կառշուկ.|1327. Կառշուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1328. Կասբ?|1328. Կասբ?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1329. 1330. Կասիա.|1329. 1330. Կասիա.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1331. *Կասիմոն.|1331. *Կասիմոն.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1332. Կասլա.|1332. Կասլա.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1333. Կասլապտուղ.|1333. Կասլապտուղ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1334. Կասլիկ.|1334. Կասլիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1335. Կասկ.|1335. Կասկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1336. Կասկ. Կասկենի.|1336. Կասկ. Կասկենի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1337. Կասկած.|1337. Կասկած.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1338. Կասկամոն կամ Կաստամոն.|1338. Կասկամոն կամ Կաստամոն.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1339. Կաստանայ. Կաստանոն.|1339. Կաստանայ. Կաստանոն.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1340. Կատաղի.|1340. Կատաղի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1341. Կատատուկ.|1341. Կատատուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1342. Կատաւան.|1342. Կատաւան.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1343. Կատղած շան խոտ.|1343. Կատղած շան խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1344. Կատուախաղող.|1344. Կատուախաղող.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1345. Կատուակ խոտ.|1345. Կատուակ խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1346. Կատուականջ.|1346. Կատուականջ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1347. Կատուակծկունծ.|1347. Կատուակծկունծ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1348. Կատուահատ.|1348. Կատուահատ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1349. Կատուելիշ?|1349. Կատուելիշ?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1350. Կատուի դեղ. Կատուի խոտ. Կատուակծկունծ.|1350. Կատուի դեղ. Կատուի խոտ. Կատուակծկունծ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1351. Կատուի կող.|1351. Կատուի կող.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1352. Կատուի կօշիկ.|1352. Կատուի կօշիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1353. Կատուի ճանկ.|1353. Կատուի ճանկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1354. Կատուի ոտ.|1354. Կատուի ոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1355. Կատուի պոչ.|1355. Կատուի պոչ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1356. Ս. Կարապետի ծաղիկ.|1356. Ս. Կարապետի ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1357. Կարար.|1357. Կարար.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1358. Կարբ?|1358. Կարբ?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1359. Կարդ.|1359. Կարդ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1360. Կարկ կամ Կորկ.|1360. Կարկ կամ Կորկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1361. Կարկաժ.|1361. Կարկաժ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1362. Կարկար. Կարկարիուն.|1362. Կարկար. Կարկարիուն.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1363. Կարմիր Բանջար. Կարմրաբանջար.|1363. Կարմիր Բանջար. Կարմրաբանջար.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1364. Կարմիր Լալա.|1364. Կարմիր Լալա.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1365. Կարմիր Կակաջ.|1365. Կարմիր Կակաջ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1366. Կարմրադեղ.|1366. Կարմրադեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1367. Կարմրադեղձ.|1367. Կարմրադեղձ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1368. Կարմրախնձոր.|1368. Կարմրախնձոր.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1369. Կարմրածառ.|1369. Կարմրածառ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1370. Կարմրատանձ.|1370. Կարմրատանձ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1371. Կարմրորակ.|1371. Կարմրորակ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1372. Կարմրուկ.|1372. Կարմրուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1373. Կարոս.|1373. Կարոս.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1374. Քարաւս Պօստանի.|1374. Քարաւս Պօստանի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1375. Ջրի Կարոս.|1375. Ջրի Կարոս.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1376. Վայրի Կարոս.|1376. Վայրի Կարոս.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1377. Կաւվրուջ?|1377. Կաւվրուջ?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1378. Կափուր.|1378. Կափուր.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1379. Կաքաւախաղող.|1379. Կաքաւախաղող.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1380. Կաքաւախոտ.|1380. Կաքաւախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1381. Կաքաւարօտ. Կաքուարօտ. Կաքւարօտիկ. Կաքաւոյ արօտ.|1381. Կաքաւարօտ. Կաքուարօտ. Կաքւարօտիկ. Կաքաւոյ արօտ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1382. Կաքաւկրկուտ.|1382. Կաքաւկրկուտ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1383. Կաքաւոտնիկ — Կաքուոտիկ. Կաքւուտոտիկ.|1383. Կաքաւոտնիկ — Կաքուոտիկ. Կաքւուտոտիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1384. Կաքաւուտի բանջար. Կաքովխոտիկ.|1384. Կաքաւուտի բանջար. Կաքովխոտիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1385. Կաքոտ.|1385. Կաքոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1386. Կաքուեղէգ. Կաքաւու եղէգ.|1386. Կաքուեղէգ. Կաքաւու եղէգ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1387. Կեարմաւի? եղէգ.|1387. Կեարմաւի? եղէգ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1388. Կեծի. Կեչի, Կըչի կամ Կիչի.|1388. Կեծի. Կեչի, Կըչի կամ Կիչի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1389. Կեծուկի ծաղիկ.|1389. Կեծուկի ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1390. Կենատ.|1390. Կենատ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1391. Կենարար, Կենդանարար.|1391. Կենարար, Կենդանարար.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1392. Կեչի.|1392. Կեչի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1393. Կեռաս, Կեռասի.|1393. Կեռաս, Կեռասի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1394. Կերթ. Կերդ. Կարտ.|1394. Կերթ. Կերդ. Կարտ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1395. Կերիոն.|1395. Կերիոն.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1396. Կէնէկէրչէք?|1396. Կէնէկէրչէք?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1397. Կիզուկ.|1397. Կիզուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1398. Կթոցիկ.|1398. Կթոցիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1399. Կիզռօն կամ Կիւզռօն.|1399. Կիզռօն կամ Կիւզռօն.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1400. Կիլկիլ. Կլկիլ. Կլկըլ.|1400. Կիլկիլ. Կլկիլ. Կլկըլ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1401. Կիկի.|1401. Կիկի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1402. Կիմբիր.|1402. Կիմբիր.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1403. Կիմողիկ.|1403. Կիմողիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1404. *Կինամոն. Կինամոմոն.|1404. *Կինամոն. Կինամոմոն.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1405. Կինձ.|1405. Կինձ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1406. Կիպարի. Կիպարիս.|1406. Կիպարի. Կիպարիս.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1407. *Կիպերիս կամ Կիպեռիս|1407. *Կիպերիս կամ Կիպեռիս]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1408. *Կիտրոն.|1408. *Կիտրոն.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1409. Կիրիրայ.|1409. Կիրիրայ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#Կլկիլ.|Կլկիլ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1410 *Կիւլ ծաղիկ.|1410 *Կիւլ ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1411. Կլմբoզ կամ Կլըմպօզ.|1411. Կլմբoզ կամ Կլըմպօզ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1412. Կլոր.|1412. Կլոր.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1413. Կլուլ.|1413. Կլուլ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1414. * Կլունուս.|1414. * Կլունուս.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1415. Կխտըկուր խոտ.|1415. Կխտըկուր խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1416. Կծախոտ.|1416. Կծախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1417. Կծմախոտ. Կծմակոթ. Կծմակոլոթ. Կծմակոլոտ,|1417. Կծմախոտ. Կծմակոթ. Կծմակոլոթ. Կծմակոլոտ,]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1418. Կծման.|1418. Կծման.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1419. Կծոխուր. Կծոխրի.|1419. Կծոխուր. Կծոխրի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1420. Կծուիչ.|1420. Կծուիչ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1421. Կծուուկ.|1421. Կծուուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1422. Կծուուրց?|1422. Կծուուրց?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1423. Կկոցիկ.|1423. Կկոցիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1424. Կղեմ.|1424. Կղեմ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1425. Կղէզ Դառն?|1425. Կղէզ Դառն?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1426. Կղմուխ.|1426. Կղմուխ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1427. Կղպուր.|1427. Կղպուր.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1428. Կճան. Կճան խոտ.|1428. Կճան. Կճան խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1429. Կճանկոթ,|1429. Կճանկոթ,]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1430. Կճըճակոտրիկ.|1430. Կճըճակոտրիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1431. Կճութ.|1431. Կճութ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1432. Կմնտաշ.|1432. Կմնտաշ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1433. Կմշտրուկ?|1433. Կմշտրուկ?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1434. Կմոթուկ.|1434. Կմոթուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1435. *Կնափ.|1435. *Կնափ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1436. Կնբիլ.|1436. Կնբիլ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1437. Կնիւն.|1437. Կնիւն.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1438. Կնձնի. Կնձենի.|1438. Կնձնի. Կնձենի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1439. Կնճութ. Կնջիթ. Կանճուտ.|1439. Կնճութ. Կնջիթ. Կանճուտ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1440. Կշայ?|1440. Կշայ?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1441. Կոդին?|1441. Կոդին?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1442. Կոզակ.|1442. Կոզակ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1443. Կոզուկ.|1443. Կոզուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1444. Կոթրինճ.|1444. Կոթրինճ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1445 Կոլոլ?|1445 Կոլոլ?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1446. Կոլոռճիկ կամ Կօլորճիկ.|1446. Կոլոռճիկ կամ Կօլորճիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1447. Կոլոտուր.|1447. Կոլոտուր.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1448. Կոլորդեղ.|1448. Կոլորդեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1449. Կոծիծ.|1449. Կոծիծ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1450. Կոծծուկ.|1450. Կոծծուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1451. Կոծոծ.|1451. Կոծոծ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1452. Կոծոծիկ.|1452. Կոծոծիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1453. Կոծոռի կամ Կուծոռի.|1453. Կոծոռի կամ Կուծոռի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1454. Կոկանենի.|1454. Կոկանենի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1455. Կոկոն.|1455. Կոկոն.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1456. Կոկոռ ծաղիկ.|1456. Կոկոռ ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1457. Կոկոռճիկ.|1457. Կոկոռճիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1458. Կոկոռչի տակ.|1458. Կոկոռչի տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1459. Կոկռոշ.|1459. Կոկռոշ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1460 Կողակ:|1460 Կողակ:]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1461. *Կողամիտա?|1461. *Կողամիտա?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1462. Կոճ Վրացի.|1462. Կոճ Վրացի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1463. Կոճակուկ կամ Կոճակիկ.|1463. Կոճակուկ կամ Կոճակիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1464. Կոճամիրու. Կոճամորուս.|1464. Կոճամիրու. Կոճամորուս.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1465. Կոճապղպեղ.|1465. Կոճապղպեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1466. Կոճեմ?|1466. Կոճեմ?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1467. Կոճկորակ.|1467. Կոճկորակ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1468. Կոճղէզ.|1468. Կոճղէզ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1469. Կոճողիս.|1469. Կոճողիս.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1470. Կոճոճիկ.|1470. Կոճոճիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1471. Կոճտակ դեղ.|1471. Կոճտակ դեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1472. Կոմար. Գոմար.|1472. Կոմար. Գոմար.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1473. Կոյշ?|1473. Կոյշ?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1474. Կոյոց ծաղիկ.|1474. Կոյոց ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1475. Կոնգոմ.|1475. Կոնգոմ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1476. *Կոնիովն.|1476. *Կոնիովն.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1477. Կոնձօձ.|1477. Կոնձօձ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1478. Կոպղ.|1478. Կոպղ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1479. Կոպռոշ.|1479. Կոպռոշ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1480. Կոստ. Կոստի տակ.|1480. Կոստ. Կոստի տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1481. Կոստղի.|1481. Կոստղի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1482. Կովացնծուկ?|1482. Կովացնծուկ?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1483. Կովի աչք.|1483. Կովի աչք.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1484. Կովլեզու.|1484. Կովլեզու.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1485. Կովլլուկ.|1485. Կովլլուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1486. Կովու ճակտիկ.|1486. Կովու ճակտիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1487. Կովու ուրուկ?|1487. Կովու ուրուկ?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1488. Կովտուն.|1488. Կովտուն.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1489. Կովրուճ.|1489. Կովրուճ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1490. Կոտեմ. Կոտիմն.|1490. Կոտեմ. Կոտիմն.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1491. Կծու Կոտեմ.|1491. Կծու Կոտեմ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1492. Հորի Կոտեմ.|1492. Հորի Կոտեմ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1493. Ջրի Կոտեմ.|1493. Ջրի Կոտեմ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1494. Թուրք Կոտեմ.|1494. Թուրք Կոտեմ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1495. Կոտիկ.|1495. Կոտիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1496. Կոտինդ.|1496. Կոտինդ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1497. Կոտմուկ. Կոտմնտուկ.|1497. Կոտմուկ. Կոտմնտուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1498. Կոշտուկ.|1498. Կոշտուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1499. Կոտոբ.|1499. Կոտոբ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1500. Կոտրուկ. Կոտրկու տակ. Կոտրկոյ տակ. Կոնտրկու տակ. Կորկոտակ.|1500. Կոտրուկ. Կոտրկու տակ. Կոտրկոյ տակ. Կոնտրկու տակ. Կորկոտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1501. Կորաթի.|1501. Կորաթի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1502. Կորդիւն. Կորդոն. Կորդոյն, Կորդում.|1502. Կորդիւն. Կորդոն. Կորդոյն, Կորդում.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1503. Կորդող.|1503. Կորդող.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1504. Կորդուախունկ.|1504. Կորդուախունկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#Կորդում.|Կորդում.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1505. Կորեակ. Կորեկ.|1505. Կորեակ. Կորեկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1506. Կորեկխոտ.|1506. Կորեկխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1507. Կորեկուկ. կամ Կորեկիկ.|1507. Կորեկուկ. կամ Կորեկիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1508. Կորթում.|1508. Կորթում.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1509. Կորիւն.|1509. Կորիւն.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1510. Կորկրուկ.|1510. Կորկրուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1511. Կորնգան.|1511. Կորնգան.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1512. Կորոտնի.|1512. Կորոտնի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1513. Կորու ագի.|1513. Կորու ագի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1514. Կոցուկ. Կոծծուկ. Կոձուկ.|1514. Կոցուկ. Կոծծուկ. Կոձուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1515. Կուգել?|1515. Կուգել?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1516. Կուենի. Կուի.|1516. Կուենի. Կուի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1517. Կուզփուշ.|1517. Կուզփուշ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1518. Կուժխոտ.|1518. Կուժխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1519. Կուժկոտրուկ.|1519. Կուժկոտրուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1520. Կուլա.|1520. Կուլա.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1521. Կուծակ.|1521. Կուծակ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1522. Կուծուռի.|1522. Կուծուռի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1523. Կուկնար.|1523. Կուկնար.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1524. Կուճում.|1524. Կուճում.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1525. Կումկում.|1525. Կումկում.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1526. Կուշ.|1526. Կուշ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1527. Կուտակեայ Բանջար.|1527. Կուտակեայ Բանջար.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1528. Կուտակուտ. Կուտատուկ. Կտատեակ. Կուտաւտուկ. Կատատուկ. Կուտատակ.|1528. Կուտակուտ. Կուտատուկ. Կտատեակ. Կուտաւտուկ. Կատատուկ. Կուտատակ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#Կուտրկու տակ|Կուտրկու տակ]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1529. Կուրեղիկ.|1529. Կուրեղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1530. Կոփ.|1530. Կոփ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1531. Կոփէ.|1531. Կոփէ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1532. Կպշտուկ.|1532. Կպշտուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1533. Կպչան. Կպչուկ կամ Կպչուտ.|1533. Կպչան. Կպչուկ կամ Կպչուտ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1534. Կպրէթի տակ.|1534. Կպրէթի տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1535. Կռ. Կռան.|1535. Կռ. Կռան.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1536. Կռաբանջար. Կռաբանջարի տակ. Կռան Բանջար.|1536. Կռաբանջար. Կռաբանջարի տակ. Կռան Բանջար.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1537. Կռանի ծառ.|1537. Կռանի ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1538. Կռապալ.|1538. Կռապալ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1539. Կռատուկ. Կռոթուկ. Կեռոտնի?|1539. Կռատուկ. Կռոթուկ. Կեռոտնի?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#Կռեկ.|Կռեկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1540. Կռզի. Կռզենի.|1540. Կռզի. Կռզենի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1541. Կռէզի թառ.|1541. Կռէզի թառ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1542. Կռէժ.|1542. Կռէժ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1543. Կռմզան. Կռըմզուկ.|1543. Կռմզան. Կռըմզուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1544. Կռնի.|1544. Կռնի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1545. Կռնկուկ.|1545. Կռնկուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1546. Կռնկու ջղայ.|1546. Կռնկու ջղայ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1547. Կռնուկ.|1547. Կռնուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1548. Կռոթուկ.|1548. Կռոթուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1549. Կռոյ ծաղիկ.|1549. Կռոյ ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1550. Կռութ.|1550. Կռութ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1551. Կռուինչ.|1551. Կռուինչ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1552. Կռտան Սունկ.|1552. Կռտան Սունկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1553. Կռփուլ կամ Կրփուլ.|1553. Կռփուլ կամ Կրփուլ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1554. Կռօնի.|1554. Կռօնի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#Կտատեակ.|Կտատեակ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1555. Կտաւատ. Կտաւահատ.|1555. Կտաւատ. Կտաւահատ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1556. Կտաւատ Վայրի.|1556. Կտաւատ Վայրի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1557. Կտաւատուկ.|1557. Կտաւատուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1558. Կտողնի.|1558. Կտողնի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1559. Կտուախոտ.|1559. Կտուախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1560. Կտրածի խոտ.|1560. Կտրածի խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1561. Կտրան?|1561. Կտրան?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1562. Կտրանուղ?|1562. Կտրանուղ?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1563. Կրկատի.|1563. Կրկատի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1564. Կրկտենի.|1564. Կրկտենի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1565. Կրմնձուկ?|1565. Կրմնձուկ?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1566. Կրտիմ. Կրտոմ.|1566. Կրտիմ. Կրտոմ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1567. Կրտմանէ.|1567. Կրտմանէ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1568. Կրփէ. Կրփուլ.|1568. Կրփէ. Կրփուլ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1569. Կցմցուկ. Կցուըցուկ.|1569. Կցմցուկ. Կցուըցուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1570. Կօդա. Կոթայ.|1570. Կօդա. Կոթայ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1571. Կօշ.|1571. Կօշ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#Կօշիր.|Կօշիր.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1572. *Հաբակ. Հապախ.|1572. *Հաբակ. Հապախ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1573. Հագնի.|1573. Հագնի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1574. Հազազ կամ Հատատ.|1574. Հազազ կամ Հատատ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1575. Հազար.|1575. Հազար.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1576. Հազար Վայրի.|1576. Հազար Վայրի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1577. Հազարածակի ծաղիկ?|1577. Հազարածակի ծաղիկ?]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1578. Հազարգարուն.|1578. Հազարգարուն.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1579. Հազարդարա.|1579. Հազարդարա.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1580. Հազարճաշան.|1580. Հազարճաշան.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1581. Հազարտերեւեան. Հազարտերեւուկ.|1581. Հազարտերեւեան. Հազարտերեւուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1582. Հազորան. Հազորանի.|1582. Հազորան. Հազորանի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1583. Հազրէվարդ.|1583. Հազրէվարդ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1584. Հազրի.|1584. Հազրի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1585. Հազրիկ.|1585. Հազրիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1586. Հալածուկ կամ Հալաձուկ.|1586. Հալածուկ կամ Հալաձուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1587. Հալաւիկ.|1587. Հալաւիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1588. Հալեճիտուկ.|1588. Հալեճիտուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1589. Հալի.|1589. Հալի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1590. Հալիլա. Հլէ լիճ.|1590. Հալիլա. Հլէ լիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1591. *Հալիոն կամ Հիլիոն.|1591. *Հալիոն կամ Հիլիոն.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1592. Հալիք։|1592. Հալիք։]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1593. Հալլուկ.|1593. Հալլուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1594. Հալհալէմ?|1594. Հալհալէմ?]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1595. Հալհամիճէ կամ Հալհաւիճէ.|1595. Հալհամիճէ կամ Հալհաւիճէ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1596. Հալորի.|1596. Հալորի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1597. Հալուէ.|1597. Հալուէ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1598. Հալուէի փայտ.|1598. Հալուէի փայտ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1599. Հալուորաց Ռեհան. Հալուորիկ.|1599. Հալուորաց Ռեհան. Հալուորիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1600. Հալուորիկ.|1600. Հալուորիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1601. *Հալպուպ.|1601. *Հալպուպ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1602. Հալվա. Հալվի Խոտ. Հալֆա.|1602. Հալվա. Հալվի Խոտ. Հալֆա.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1603. Հախան.|1603. Հախան.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1604. Հակակ։|1604. Հակակ։]]
* [[Հայբուսակ/Հ#Հակժիրակ.|Հակժիրակ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1605. Հաղարճի.|1605. Հաղարճի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1606. *Հաճ.|1606. *Հաճ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1607. Հաճար.|1607. Հաճար.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1608. Հաճարածառ. Հաճարի. Հաճրի.|1608. Հաճարածառ. Հաճարի. Հաճրի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1609. Հաճարուկ.|1609. Հաճարուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#Հաճկիրակ.|Հաճկիրակ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#Հաճուր.|Հաճուր.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1610. *Համալուն.|1610. *Համալուն.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1611. *Համահիմ.|1611. *Համահիմ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1612. Համամա. Համամէ.|1612. Համամա. Համամէ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1613. Հայասպրամ. Համաuպրան. Համասփիւռ.|1613. Հայասպրամ. Համաuպրան. Համասփիւռ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1614. Համբար. Համբարպետ,|1614. Համբար. Համբարպետ,]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1615. Համբարձում.|1615. Համբարձում.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1616. Համեմ. Համհամ.|1616. Համեմ. Համհամ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1617. Համեմ.|1617. Համեմ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1618. Սուտ Համեմ.|1618. Սուտ Համեմ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1619. Համկնա?|1619. Համկնա?]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1620. Հայ խունկ. Հայի խունկ.|1620. Հայ խունկ. Հայի խունկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1621. Հայմշուշ.|1621. Հայմշուշ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1622. Հայոց Բանջար.|1622. Հայոց Բանջար.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1623. Հայվազ?|1623. Հայվազ?]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1624. Հայրասպան.|1624. Հայրասպան.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1625. Հայքար.|1625. Հայքար.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1626. *Հանդալ.|1626. *Հանդալ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1627. Հանդաղուղ.|1627. Հանդաղուղ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1628. Հանդաշ?|1628. Հանդաշ?]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1629. Հանդի.|1629. Հանդի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1630. Հանթիթ.|1630. Հանթիթ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1631. Հաշա.|1631. Հաշա.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1632. Հաշիշ.|1632. Հաշիշ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1633. Հապալաս. Հապալասենի.|1633. Հապալաս. Հապալասենի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1634. Հապաղփակ կամ Հապալակ.|1634. Հապաղփակ կամ Հապալակ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1635. *Հապըլխոր.|1635. *Հապըլխոր.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1636. Հապ ըլ-միթ.|1636. Հապ ըլ-միթ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1637. *Հապ ըլ–մլուք.|1637. *Հապ ըլ–մլուք.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1638. *Հապնիլ. կամ Հապ ըլ-Նիլ.|1638. *Հապնիլ. կամ Հապ ըլ-Նիլ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1639. * Հապ ըլ-Պան.|1639. * Հապ ըլ-Պան.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1640. *Հասակ.|1640. *Հասակ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1641 * Հասաքտանա|1641 * Հասաքտանա]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1642. Հասակ: «Զէտ կորեկ է, կ’ըսէ Ասար։|1642. Հասակ: «Զէտ կորեկ է, կ’ըսէ Ասար։]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1643. Հասկ:|1643. Հասկ:]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1644. Հասում.|1644. Հասում.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1645. Հասպա?|1645. Հասպա?]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1646. *Հավարի. Հավարիոն.|1646. *Հավարի. Հավարիոն.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1647. *Հավր.|1647. *Հավր.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1648. *Հատաղ. Հատաղայ.|1648. *Հատաղ. Հատաղայ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1649. Հարաճ?|1649. Հարաճ?]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1650. *Հարբ. Հորբ. Հորփ. Հարֆ.|1650. *Հարբ. Հորբ. Հորփ. Հարֆ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1651. Հարիւրալամ.|1651. Հարիւրալամ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1652. Հարկուտի?|1652. Հարկուտի?]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1653. Հարշ.|1653. Հարշ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#Հարշակ.|Հարշակ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1654. Հարուր.|1654. Հարուր.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1655. Հարսնամատն.|1655. Հարսնամատն.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1656. Հարսնու ծաղիկ. Հարսնուկ. Հարսնածաղիկ.|1656. Հարսնու ծաղիկ. Հարսնուկ. Հարսնածաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1657. Քօղած Հարսնուկ.|1657. Քօղած Հարսնուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1658. Հարֆայ.|1658. Հարֆայ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1659. Հաց.|1659. Հաց.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1660. Հացադեղ. Հացիդեղ. Հացուզող.|1660. Հացադեղ. Հացիդեղ. Հացուզող.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1661. Հացի. Հացենի.|1661. Հացի. Հացենի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1662. Հացի Սերմն. Հացի Փայտ.|1662. Հացի Սերմն. Հացի Փայտ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1663. Անջրդի Հացի Փայտ.|1663. Անջրդի Հացի Փայտ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1664. Հացիքի.|1664. Հացիքի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1665. Հացխոտ.|1665. Հացխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1666. Հացհամեմ.|1666. Հացհամեմ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1667. Հացուպանիր.|1667. Հացուպանիր.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1668. Հաւաժիպակ.|1668. Հաւաժիպակ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1669. Հաւածոր?|1669. Հաւածոր?]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1670. Հաւակատար.|1670. Հաւակատար.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1671. Հաւակտիտ. Հաւակտուտ.|1671. Հաւակտիտ. Հաւակտուտ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1672. Հաւակուտկուտ.|1672. Հաւակուտկուտ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1673. Հաւամրգի.|1673. Հաւամրգի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1674. *Հաւաք։|1674. *Հաւաք։]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1675. Հաւի ծիլ?|1675. Հաւի ծիլ?]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1676. Հաւլիլիկ.|1676. Հաւլիլիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1677. Հաւլորիկ.|1677. Հաւլորիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1678. Հաւկթենի.|1678. Հաւկթենի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1679. Հաւկթիկ.|1679. Հաւկթիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1680. Հաւկուրծաղիկ.|1680. Հաւկուրծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1681. *Հելիբովտա. Հելիբովրակ.|1681. *Հելիբովտա. Հելիբովրակ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1682. Հեղենի?|1682. Հեղենի?]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1683. Հեսմուկ.|1683. Հեսմուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1684. Հերձի.|1684. Հերձի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1685. Հէլ. Հիլ.|1685. Հէլ. Հիլ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1686. Հիաւս?|1686. Հիաւս?]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1687. *Հիլիօն. Հիլիօնի բազուկ. Հիլիօնի տակ.|1687. *Հիլիօն. Հիլիօնի բազուկ. Հիլիօնի տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1688. *Հիղագ?|1688. *Հիղագ?]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1689. Հինա.|1689. Հինա.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1690. Հինգտերեւ. Հինգտերեւեան. Հինգտերեւուկ։ Հինգմատն.|1690. Հինգտերեւ. Հինգտերեւեան. Հինգտերեւուկ։ Հինգմատն.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1691. Հիսուկ.|1691. Հիսուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1692. Հիրիկ.|1692. Հիրիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1693. Հիրիկ.|1693. Հիրիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1694. Հիրճ.|1694. Հիրճ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1695. Հիւժուկ.|1695. Հիւժուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1696. Հլէզ?|1696. Հլէզ?]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1697. Հլէ լիճ.|1697. Հլէ լիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1698. *Հլթիտ.|1698. *Հլթիտ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1699. Հճարկի.|1699. Հճարկի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1700. Հմարգի.|1700. Հմարգի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#Հմել.|Հմել.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1701. Հնդակ?|1701. Հնդակ?]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1702. *Հնդիկ Արմաւենի.|1702. *Հնդիկ Արմաւենի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1703. Հնդիկ Ընգոյզ.|1703. Հնդիկ Ընգոյզ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1704. Հնդիպէ. Հնդուպա.|1704. Հնդիպէ. Հնդուպա.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1705. Հնդկոկի ունտ կամ Հնկոկի հունտ.|1705. Հնդկոկի ունտ կամ Հնկոկի հունտ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1706. Հողի բուրդ.|1706. Հողի բուրդ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1707. Հողի Ճրագու.|1707. Հողի Ճրագու.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1708. Հողկիթ.|1708. Հողկիթ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1709. Հողմախոտ.|1709. Հողմախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1710. Հողմածաղիկ.|1710. Հողմածաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1711. Հողմավարդ.|1711. Հողմավարդ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1712. Հողմափայտ.|1712. Հողմափայտ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1713. Հողսունկ.|1713. Հողսունկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1714. Հոմնի.|1714. Հոմնի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1715. Հոյն կամ Հուն. Հունի. Հընի.|1715. Հոյն կամ Հուն. Հունի. Հընի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1716. Հոնի.|1716. Հոնի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1717. Հոշի։|1717. Հոշի։]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1718. Հոշոշիկ.|1718. Հոշոշիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1719. Հոչլի?|1719. Հոչլի?]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1720. Հոռմցի Ընկուզ.|1720. Հոռմցի Ընկուզ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1721. Հոռմցի Կաղամբ.|1721. Հոռմցի Կաղամբ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1722. Հոռոմ Երնջնատակ.|1722. Հոռոմ Երնջնատակ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1723. Հոռոմ Թաղթ.|1723. Հոռոմ Թաղթ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#Յիշէ հին Բժշկարանն:|Յիշէ հին Բժշկարանն:]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1724. Հոռոմ Խունկ.|1724. Հոռոմ Խունկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1725. Հոռոմ՝ Ծաղիկ.|1725. Հոռոմ՝ Ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1726. Հոռոմ Կորեկ.|1726. Հոռոմ Կորեկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1727. Հոռոմ Սնֆուլ.|1727. Հոռոմ Սնֆուլ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1728. Հոսի.|1728. Հոսի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1729. Հոսնի.|1729. Հոսնի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1730. Հովախի?|1730. Հովախի?]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1731. Հովուաբիր. Հովուի բիր. Հովուի գաւազան.|1731. Հովուաբիր. Հովուի բիր. Հովուի գաւազան.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1732. Հովուի խշտիկ.|1732. Հովուի խշտիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1733. Հովուի փող.|1733. Հովուի փող.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1734. Հոտզուենի.|1734. Հոտզուենի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1735. Հոտիսոյ կամ Հօտիսոյ.|1735. Հոտիսոյ կամ Հօտիսոյ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1736. Հոտոտ|1736. Հոտոտ]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1737. Հոտոտ մաքի կամ Յօզազմաքի?|1737. Հոտոտ մաքի կամ Յօզազմաքի?]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1738. Հոտոցուկ.|1738. Հոտոցուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1739. Հոտսան? Հոտոսան?|1739. Հոտսան? Հոտոսան?]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1740. Հոտվարդ.|1740. Հոտվարդ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1741. Հորթուկ.|1741. Հորթուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1742. Հորթու քիթ.|1742. Հորթու քիթ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1743. Հորի Փերփեր.|1743. Հորի Փերփեր.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1744. Հուլաբ կամ Հուլապ.|1744. Հուլաբ կամ Հուլապ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1745. Հուլպա.|1745. Հուլպա.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#*Հումայզ. Հումայտ.|*Հումայզ. Հումայտ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1746. Հումել. Հմել. Հմուլ. Խմել.|1746. Հումել. Հմել. Հմուլ. Խմել.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#Հունի.|Հունի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1747. Հուսամ.|1747. Հուսամ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1748. Հուրպ. Հուրփ.|1748. Հուրպ. Հուրփ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#Հոփի.|Հոփի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1749. Հռոմանի? ծաղիկ.|1749. Հռոմանի? ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1750. Հտուտ.|1750. Հտուտ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1751. Հրակ ծաղիկ.|1751. Հրակ ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1752. Հրանուկ.|1752. Հրանուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1753. Հրանունկ.|1753. Հրանունկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1754. Հրիզոն.|1754. Հրիզոն.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1755. Հրհրուկ?|1755. Հրհրուկ?]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1756. Հրշակ. Հարշակ. Արշուկ.|1756. Հրշակ. Հարշակ. Արշուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1757. Հրուկ ծաղիկ.|1757. Հրուկ ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1758. Հօպօտ.|1758. Հօպօտ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1759. Հօրան?|1759. Հօրան?]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1760. Հիսոմն?|1760. Հիսոմն?]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1761. Հօրօտ Մօրօտ. Հօրուտ Մօրում. Խորոտ Մորոտ.|1761. Հօրօտ Մօրօտ. Հօրուտ Մօրում. Խորոտ Մորոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1762. Ձագախոտ, Ձագխոտ. Ձագուխոտ.|1762. Ձագախոտ, Ձագխոտ. Ձագուխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1763. Ձագի դեղ.|1763. Ձագի դեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1764. Ձագի լեզու.|1764. Ձագի լեզու.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1765. Ձառատաղ. Ձեռատաղ. Ձառատաղոյ տակ.|1765. Ձառատաղ. Ձեռատաղ. Ձառատաղոյ տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1766. Ձարխոտ.|1766. Ձարխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1767. Ձաւար.|1767. Ձաւար.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1768. Ձիաբոշխ.|1768. Ձիաբոշխ.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1769. Ձիալախուր.|1769. Ձիալախուր.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1770. Ձիածոթրին.|1770. Ձիածոթրին.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1771. Ձիակորեակ.|1771. Ձիակորեակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1772. Ձիապոպոկ.|1772. Ձիապոպոկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1773. Ձիաստացի ունդ.|1773. Ձիաստացի ունդ.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1774. Ձիու ագի|1774. Ձիու ագի]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1775. Ձիու ըղունկ.|1775. Ձիու ըղունկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1776. Ձիթենի.|1776. Ձիթենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1777. Ձիթուկ?|1777. Ձիթուկ?]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1778. Ձիձի. Ձուձու.|1778. Ձիձի. Ձուձու.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1779-82. Ձիւնծաղիկ.|1779-82. Ձիւնծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1783. Ձխնի.|1783. Ձխնի.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1784. Ձկան ածուենի. Ձկան ածուենիկ.|1784. Ձկան ածուենի. Ձկան ածուենիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1785. Ձկան խոտ.|1785. Ձկան խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1786. Ձկան Մահարար.|1786. Ձկան Մահարար.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1787. Ձղկի կամ Ձղկին.|1787. Ձղկի կամ Ձղկին.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1788. Ձմերուկ.|1788. Ձմերուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1789. Ձմերուկ Վայրի|1789. Ձմերուկ Վայրի]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1790. Ձնաբեր?|1790. Ձնաբեր?]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1791. Ձնձում.|1791. Ձնձում.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1792. Ձուիտակ կամ Ձուտակ.|1792. Ձուիտակ կամ Ձուտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#Ձուձու.|Ձուձու.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1793. Ձունկ?|1793. Ձունկ?]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1794. Ղազտամպուռա.|1794. Ղազտամպուռա.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1795. *Ղաթրանի ծառ|1795. *Ղաթրանի ծառ]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1796. Ղաթք?|1796. Ղաթք?]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1797. Ղաժի. Ղաժքի.|1797. Ղաժի. Ղաժքի.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1798. *Ղալիոն.|1798. *Ղալիոն.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#*Ղաղուլէ.|*Ղաղուլէ.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1799. Ղահվէ.|1799. Ղահվէ.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1800. *Դամալախ?|1800. *Դամալախ?]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1801. *Ղամպիլ.|1801. *Ղամպիլ.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1802. *Ղայեալիոն?|1802. *Ղայեալիոն?]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1803. *Ղայսում.|1803. *Ղայսում.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1804. Ղանձիլ. Խանձիլ.|1804. Ղանձիլ. Խանձիլ.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1805. *Ղար.|1805. *Ղար.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1806. Ղարաղաթի?|1806. Ղարաղաթի?]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1807. *Ղարանֆիլ.|1807. *Ղարանֆիլ.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1808. * Ղարաչալուի հունդ.|1808. * Ղարաչալուի հունդ.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1809. *Ղարասէ.|1809. *Ղարասէ.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1810. * Ղարատ. Ղարազ.|1810. * Ղարատ. Ղարազ.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1811. *Ղարատին.|1811. *Ղարատին.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1812. Ղարի.|1812. Ղարի.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1813. *Ղարիկոն.|1813. *Ղարիկոն.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1814. Ղարփուզ.|1814. Ղարփուզ.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1815. Ղափեթ. Ղաֆէթ.|1815. Ղափեթ. Ղաֆէթ.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1816. Ղեր.|1816. Ղեր.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1817. *Ղեքս?|1817. *Ղեքս?]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1818. * Ղըրքայ. Ղրֆա. Խըրքա.|1818. * Ղըրքայ. Ղրֆա. Խըրքա.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1819. Ղլըմպօզ.|1819. Ղլըմպօզ.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1820. Ղլկնդում?|1820. Ղլկնդում?]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1821. Ղըլղըղդանի?|1821. Ղըլղըղդանի?]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1822. Ղղուակենի. Ղղուաթենի, Ղղուիթի.|1822. Ղղուակենի. Ղղուաթենի, Ղղուիթի.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1823. Ղողնուշակ.|1823. Ղողնուշակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1824. *Ղուզապ.|1824. *Ղուզապ.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1825. *Ղուլղաս.|1825. *Ղուլղաս.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#*Ղուլղուլ:|*Ղուլղուլ:]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1826. Ղուլպ:|1826. Ղուլպ:]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1827. Ղում.|1827. Ղում.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#Ղուստ.|Ղուստ.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1828. Ղուրահնար?|1828. Ղուրահնար?]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1829. Ղռուփի.|1829. Ղռուփի.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#Ղրտում.|Ղրտում.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#*Ղրֆա.|*Ղրֆա.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1830. Ղօշի.|1830. Ղօշի.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1831. Ղօպօլ?|1831. Ղօպօլ?]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1832. Ճագարխոտ.|1832. Ճագարխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1833. Ճագոմ?|1833. Ճագոմ?]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1834, Ճաթ.|1834, Ճաթ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1835. Ճաթուռի.|1835. Ճաթուռի.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#Ճալամ.|Ճալամ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1836. Ճալղուզայ կամ Ճաղլուզա.|1836. Ճալղուզայ կամ Ճաղլուզա.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1837. Ճակատ.|1837. Ճակատ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1838. Ճակն. Ճակնդեղ. Ճանկնդեղ.|1838. Ճակն. Ճակնդեղ. Ճանկնդեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1839. Ճակնբոյս.|1839. Ճակնբոյս.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1840. Ճակնդեղուկ.|1840. Ճակնդեղուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1841. Ճակնխոտ|1841. Ճակնխոտ]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1842. Ճաղճղուկ.|1842. Ճաղճղուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1843. Ճամբու խոտիկ.|1843. Ճամբու խոտիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1844. Ճանակ.|1844. Ճանակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1845. Ճանբակ.|1845. Ճանբակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1846. *Ճանդալ.|1846. *Ճանդալ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1847. Ճանդան.|1847. Ճանդան.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1848. ճանդարի:|1848. ճանդարի:]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1849. Ճանդի. Ճանդուկ.|1849. Ճանդի. Ճանդուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1850. Ճանկ. Թաթիկ.|1850. Ճանկ. Թաթիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#Ճանկ գոեց.|Ճանկ գոեց.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1851. Ճանկիկ.|1851. Ճանկիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1852. Ճանկի տեղ?|1852. Ճանկի տեղ?]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1853. Ճանկխոտ.|1853. Ճանկխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1854. Ճանկուլ. Ջոնջոլ.|1854. Ճանկուլ. Ջոնջոլ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1855. Ճանճալ.|1855. Ճանճալ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1856. Ճաշկի կամ Ճաշկին ծաղիկ.|1856. Ճաշկի կամ Ճաշկին ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1857. Ճապկի ծառ.|1857. Ճապկի ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1858. Ճապուռ.|1858. Ճապուռ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1859. Ճապրապի։|1859. Ճապրապի։]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1860. Ճատէ: Ճօտէ.|1860. Ճատէ: Ճօտէ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1861. Ճատվար։|1861. Ճատվար։]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#* Ճարասիա|* Ճարասիա]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1862. Ճարասիոն?|1862. Ճարասիոն?]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1863. Ճարճատ.|1863. Ճարճատ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1864. Ճարճատուկ.|1864. Ճարճատուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1865. Ճարճիր․ Ճարճրուկ․ Ճըճրուկ․|1865. Ճարճիր․ Ճարճրուկ․ Ճըճրուկ․]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1867. Ճաւիկ?|1867. Ճաւիկ?]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1868. Ճետոն․|1868. Ճետոն․]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1870. Ճըթտան․|1870. Ճըթտան․]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1871. Ճըռ Տանձի․|1871. Ճըռ Տանձի․]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1872. Ճթուկ․|1872. Ճթուկ․]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1873. Ճիլ․|1873. Ճիլ․]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1874. Ճիլուր․|1874. Ճիլուր․]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1875. Ճիլան․|1875. Ճիլան․]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1876. Ճլակու․|1876. Ճլակու․]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1877. Ճլելիկ․|1877. Ճլելիկ․]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1878. Ճլգտրուկ․|1878. Ճլգտրուկ․]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1879. Ճխան․|1879. Ճխան․]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1880. Ճկնաւար?|1880. Ճկնաւար?]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1881. Ճղամթիկ․|1881. Ճղամթիկ․]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1882. Ճղանի․|1882. Ճղանի․]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1883. Ճղեմն․|1883. Ճղեմն․]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1884. Ճղոպուռ․ Ճղողպուր․ Ճղոպրի․|1884. Ճղոպուռ․ Ճղողպուր․ Ճղոպրի․]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1885. Ճղուկ․|1885. Ճղուկ․]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1886. Ճճիման․ Ճջեման․|1886. Ճճիման․ Ճջեման․]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1887. Ճմի խոտ․|1887. Ճմի խոտ․]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1889. Ճնարակ կամ Ջնարակ.|1889. Ճնարակ կամ Ջնարակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1890. * Ճնդիան.|1890. * Ճնդիան.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1891. Ճնճղկաբլիթ. Ճնճղկահացիկ.|1891. Ճնճղկաբլիթ. Ճնճղկահացիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1892. Ճնճղկալեզու.|1892. Ճնճղկալեզու.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1893. Ճնճղկահաւկիթ.|1893. Ճնճղկահաւկիթ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1894. Ճնճղկորեկ.|1894. Ճնճղկորեկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1895. Ճնճղուան. Ճնճղապաշար. Ճնճղուպաշրուկ.|1895. Ճնճղուան. Ճնճղապաշար. Ճնճղուպաշրուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1896. Ճնճղու հինայ.|1896. Ճնճղու հինայ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1897. Ճնճղպաչիկ.|1897. Ճնճղպաչիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1898. Ճշդարենի.|1898. Ճշդարենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1899. Ճշնարօտ. Ճշնարաթ.|1899. Ճշնարօտ. Ճշնարաթ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1900. Ճշնարօտ Ճերմակ կամ Սպիտակ.|1900. Ճշնարօտ Ճերմակ կամ Սպիտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#Ճողոպուր.|Ճողոպուր.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1901. Ճոմեր.|1901. Ճոմեր.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1902. Ճոն.|1902. Ճոն.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#Ճուան.|Ճուան.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1903. Ճուարս.|1903. Ճուարս.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1904. Ճուլինար.|1904. Ճուլինար.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1905. Ճուլուզ.|1905. Ճուլուզ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1906. Ճուլպան. Ճուլպանտ.|1906. Ճուլպան. Ճուլպանտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1907. Ճուլպնտիկ.|1907. Ճուլպնտիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1908. Ճուկի.|1908. Ճուկի.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1909. Ճ ու մճում.|1909. Ճ ու մճում.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1910. Ճուշ.|1910. Ճուշ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1911. Ճուռի և Ճռնի.|1911. Ճուռի և Ճռնի.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1912. Ճռճռոկ կամ Ճռճռուկ.|1912. Ճռճռոկ կամ Ճռճռուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1913. Ճռնեկ.|1913. Ճռնեկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1914. Ճրագախոտ.|1914. Ճրագախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#Ճրճրուկ.|Ճրճրուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1915. Ճփնի.|1915. Ճփնի.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1916. *Ճօզպէ. Ճավզ-պուէ։|1916. *Ճօզպէ. Ճավզ-պուէ։]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1917. Ճօճտերեւի.|1917. Ճօճտերեւի.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1918. Ճօշիր. Ճաւշիր. Ջուանշիր.|1918. Ճօշիր. Ճաւշիր. Ջուանշիր.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1919. Ճօտ. Ճուտ. Ճօտէ. Ճoտայ.|1919. Ճօտ. Ճուտ. Ճօտէ. Ճoտայ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1920. Մագարիկոն?|1920. Մագարիկոն?]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1921. Մազ.|1921. Մազ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1922. Մազապ.|1922. Մազապ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1923. Մազդիկ. Մազտաքէ. Մազտաքի.|1923. Մազդիկ. Մազտաքէ. Մազտաքի.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1924. Մազխոտ.|1924. Մազխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1925. Մազկափ? Մազկապ?|1925. Մազկափ? Մազկապ?]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1926. Մազկորեակ. Մազուկ.|1926. Մազկորեակ. Մազուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1927. Մազմազ. Մազմազիկ. Մազմզուկ.|1927. Մազմազ. Մազմազիկ. Մազմզուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1928. Մազմնխոտ.|1928. Մազմնխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#Մազտաքէ.|Մազտաքէ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1929. Մազրա.|1929. Մազրա.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1930. Մաթուզենի. Մաթուզի.|1930. Մաթուզենի. Մաթուզի.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1931. Մալախ.|1931. Մալախ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1932. Մալաչի. Մալաչին.|1932. Մալաչի. Մալաչին.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#Մախթ.|Մախթ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1933. Մալի լեզու.|1933. Մալի լեզու.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1934. Մալուխ.|1934. Մալուխ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1935. Մախմուր ծալիկ.|1935. Մախմուր ծալիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1936. Մախր. Մախրի. Մարխ.|1936. Մախր. Մախրի. Մարխ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1937. Մածնի ծաղիկ.|1937. Մածնի ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1938. Մահդանակ. Մահադանակ.|1938. Մահդանակ. Մահադանակ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1939. Մահեկ.|1939. Մահեկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1940 *Մահլապի.|1940 *Մահլապի.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1941. Մահմուտան.|1941. Մահմուտան.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1942. Մաղաշարի պտուղ.|1942. Մաղաշարի պտուղ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1943. Մաղապ?|1943. Մաղապ?]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1944. Մաղասախոտ. Մաղաuխոտ կամ Մաղսխոտ.|1944. Մաղասախոտ. Մաղաuխոտ կամ Մաղսխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1945. Մաղթ.|1945. Մաղթ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1946. Մաղոլ.|1946. Մաղոլ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1947. Մաճոռակ կամ Մաճուրակ.|1947. Մաճոռակ կամ Մաճուրակ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1948. Մաճուր.|1948. Մաճուր.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1949. *Մամիթա. Մամիսա. Մամիտայ. Մամշա.|1949. *Մամիթա. Մամիսա. Մամիտայ. Մամշա.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1950. *Մամիրա. Մամիրան.|1950. *Մամիրա. Մամիրան.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1951. Մամխի. Մամոխ. Մամոխի.|1951. Մամխի. Մամոխ. Մամոխի.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1952. Մամխոպոպ.|1952. Մամխոպոպ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1953. Մամոչ.|1953. Մամոչ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1954. Մամուկ.|1954. Մամուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1955. Մամուճեղ.|1955. Մամուճեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1956. Մամու ոջիլ.|1956. Մամու ոջիլ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1957. Մամուռ.|1957. Մամուռ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1958. Մամու Տանձ.|1958. Մամու Տանձ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1959. Մամրիչ.|1959. Մամրիչ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1960. Մայիսի ծաղիկ.|1960. Մայիսի ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1961. Մայծ.|1961. Մայծ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1962. *Մայս.|1962. *Մայս.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1963. Մայր. Մայրի. Մայրափայտ.|1963. Մայր. Մայրի. Մայրափայտ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1964. Մանակ.|1964. Մանակ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1965. Մանակօշ.|1965. Մանակօշ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1966. Մանանեխ. Մաննեխ.|1966. Մանանեխ. Մաննեխ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1967. Մանգախոտ.|1967. Մանգախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1968. Մանդալ.|1968. Մանդալ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1969. Մանդակն. Մանդիկ.|1969. Մանդակն. Մանդիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1970. *Մանէֆրանճի?|1970. *Մանէֆրանճի?]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1971. Մանի.|1971. Մանի.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1972. Մանիքեղ?|1972. Մանիքեղ?]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1973. Մանծակ.|1973. Մանծակ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1974. Մանճակ.|1974. Մանճակ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1975. Մանիշակ. Մանուշակ.|1975. Մանիշակ. Մանուշակ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1976. – Մանուշակ Սպիտակ.|1976. – Մանուշակ Սպիտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1977. – Շան Մանուշակ.|1977. – Շան Մանուշակ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1978. Մանչխաբուկ. Մանչխաբուս.|1978. Մանչխաբուկ. Մանչխաբուս.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#Մանտակ.|Մանտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1979. Մանրագոր.|1979. Մանրագոր.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1980. Մանօշ|1980. Մանօշ]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1981. Մանօշայի տակ.|1981. Մանօշայի տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1982. Մաշ.|1982. Մաշ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1983. Մաշխ.|1983. Մաշխ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1984. Մաշկամիրգ.|1984. Մաշկամիրգ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1985. Մաշմն խոտ.|1985. Մաշմն խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1986. Մառլայտակ?|1986. Մառլայտակ?]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1987. Մասուր. Մասրենի. Մասրի.|1987. Մասուր. Մասրենի. Մասրի.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1988. Մասպար. Մասփար.|1988. Մասպար. Մասփար.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1989. *Մավզած.|1989. *Մավզած.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1990. Մատի ծաղիկ. Մատին ծաղիկ.|1990. Մատի ծաղիկ. Մատին ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1991. Մատիտեղն.|1991. Մատիտեղն.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1992. Մատնախաղող.|1992. Մատնախաղող.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1993. Մատնիկ.|1993. Մատնիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1994. Մատնկաղնի.|1994. Մատնկաղնի.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1995. Մատնկներ.|1995. Մատնկներ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1996. Մատուկ. Մատուկք.|1996. Մատուկ. Մատուկք.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1997. Մատուտակ. Մատուտիկ|1997. Մատուտակ. Մատուտիկ]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1998. Մար?|1998. Մար?]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1999. Մարախ.|1999. Մարախ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2000. Մարան|2000. Մարան]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2001. Մարանճու?|2001. Մարանճու?]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2002. *Մարար։|2002. *Մարար։]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2003. Մարգասամիթ.|2003. Մարգասամիթ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2004. Մարգացնծու.|2004. Մարգացնծու.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2005. Մարգափուշ.|2005. Մարգափուշ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2006. Մարգի ընկույզ.|2006. Մարգի ընկույզ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2007. Մարգիծ?|2007. Մարգիծ?]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2008. Մարգիմուշ?|2008. Մարգիմուշ?]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2009. Մարդախոտ. Մարդածաղիկ. Մարդատակ.|2009. Մարդախոտ. Մարդածաղիկ. Մարդատակ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2010. Մարդասպան.|2010. Մարդասպան.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2011. Մարդագայլու ձար.|2011. Մարդագայլու ձար.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2012. Մարդոց արիւն?|2012. Մարդոց արիւն?]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2013. Մարդու ափնիք.|2013. Մարդու ափնիք.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2014. Մարեմայ ծաղիկ. Մարեմծաղիկ.|2014. Մարեմայ ծաղիկ. Մարեմծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2015. Մարեմխոտ. Մարեմի խոտ. Մարիմխոտ. Մարեմայ խոտ. Մարեմխոտիկ.|2015. Մարեմխոտ. Մարեմի խոտ. Մարիմխոտ. Մարեմայ խոտ. Մարեմխոտիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2016. Մարզանկօշ.|2016. Մարզանկօշ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2017. Մարզօն?|2017. Մարզօն?]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2018. Մարիամի ծառ.|2018. Մարիամի ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2019. Մարիամու բանջար.|2019. Մարիամու բանջար.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2020. *Մարիամու մատունք կամ ձեռք.|2020. *Մարիամու մատունք կամ ձեռք.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2021. Մարխ.|2021. Մարխ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2022. Մարձակ.|2022. Մարձակ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2023. Մարմ.|2023. Մարմ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2024. Մարմախուր. Մարմահան. Մարմահուլ. Մարմահուզ.|2024. Մարմախուր. Մարմահան. Մարմահուլ. Մարմահուզ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2025. Մարմաւ?|2025. Մարմաւ?]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2026. Մարմնատակ.|2026. Մարմնատակ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2027. Մարնատան?.|2027. Մարնատան?.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2028. Մարուխ. Գերմակ Մարուխ.|2028. Մարուխ. Գերմակ Մարուխ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2029. Մարուֆ.|2029. Մարուֆ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2030. Մարս?|2030. Մարս?]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2031. Մարսենի.|2031. Մարսենի.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#*Մարտակուշ.|*Մարտակուշ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2032. * Մելիովտա.|2032. * Մելիովտա.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2033. Մեխակ.|2033. Մեխակ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2034. Մեկոն.|2034. Մեկոն.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2035. Մեհրանիկ.|2035. Մեհրանիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2036. Մեհրիկ?|2036. Մեհրիկ?]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2037. Մեղմերդ.|2037. Մեղմերդ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2038. Մեղոյշ. Մեղուշ.|2038. Մեղոյշ. Մեղուշ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2039. Մեղուախոտ.|2039. Մեղուախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2040. Մեղուախունկ.|2040. Մեղուախունկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2041. Մեղուածաղիկ.|2041. Մեղուածաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2042. Մեղուակճիճ.|2042. Մեղուակճիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2043. Մեղուամուշկ.|2043. Մեղուամուշկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2044. Մեղրախնձոր։|2044. Մեղրախնձոր։]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2045. Մեղրածուծ. Մեղրածծուկ.|2045. Մեղրածուծ. Մեղրածծուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2046. Մեղրապաճ.|2046. Մեղրապաճ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2047. Մեղրապոպ. Մեղրապուկ.|2047. Մեղրապոպ. Մեղրապուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2048. Մեղրթեր.|2048. Մեղրթեր.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2049. Մեղրիկ ծաղիկ.|2049. Մեղրիկ ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2050. Մեղրիկենի.|2050. Մեղրիկենի.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2051. Մեղրուկ կամ Մերղուկ.|2051. Մեղրուկ կամ Մերղուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2052. Մեմբածաղիկ կամ Միմփածաղիկ.|2052. Մեմբածաղիկ կամ Միմփածաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2053. Մերուշան.|2053. Մերուշան.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2054. Մզեղ.|2054. Մզեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2055. Մզմզուկ?|2055. Մզմզուկ?]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2056. Մզուկ.|2056. Մզուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2057. Մէշ.|2057. Մէշ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2058. *Մէշպահար.|2058. *Մէշպահար.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2059. Մըրիվանդ.|2059. Մըրիվանդ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2060. Մթմթուկ.|2060. Մթմթուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2061. Մժեղամաս:|2061. Մժեղամաս:]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2062. Միաւորակ.|2062. Միաւորակ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#Միճխի.|Միճխի.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2063. Մի՛ մոռանար. Ինձ մի մոռնալ.|2063. Մի՛ մոռանար. Ինձ մի մոռնալ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#Միշմիշ.|Միշմիշ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2064. Միրիկէ կամ Միւրիկէ.|2064. Միրիկէ կամ Միւրիկէ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2065. Միւռոնածառ.|2065. Միւռոնածառ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2066. Մլըտիկ.|2066. Մլըտիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2067. Մլմլուկ.|2067. Մլմլուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2068. Մխիծ.|2068. Մխիծ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2069. Մխսէս?|2069. Մխսէս?]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2070. Մծխի. Մցխի. Միճխի.|2070. Մծխի. Մցխի. Միճխի.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2071. Մկան ագի.|2071. Մկան ագի.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2072. Մկան ականջ. Մկնականջ.|2072. Մկան ականջ. Մկնականջ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2073. Մկան աղիք.|2073. Մկան աղիք.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2074. Մկան ծիրտ.|2074. Մկան ծիրտ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2075. Մկնալոճ.|2075. Մկնալոճ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2076. Մկնամիրգ.|2076. Մկնամիրգ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2077. Մկնճուկ.|2077. Մկնճուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2078. Մկնսոխ. Մկնասոխ.|2078. Մկնսոխ. Մկնասոխ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2079. Մկնփուշ.|2079. Մկնփուշ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2080. Մկրատուկ.|2080. Մկրատուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2081. Մղամուճ: Մղամանչի ծառ.|2081. Մղամուճ: Մղամանչի ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2082. Մղտեսակ.|2082. Մղտեսակ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2083. Մնեւ.|2083. Մնեւ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2084. Մնթին. արաբ.|2084. Մնթին. արաբ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2085. Մնթուր.|2085. Մնթուր.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2086. Մնողի.|2086. Մնողի.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2087. Մնջան.|2087. Մնջան.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2088. Մնջեղ.|2088. Մնջեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2089. Մնտիկ.|2089. Մնտիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2090. Մշամ?|2090. Մշամ?]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2091. Մշկադեղձ?|2091. Մշկադեղձ?]]
* [[Հայբուսակ/Մ#Մշկամիրգ.|Մշկամիրգ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2092. Մշկան Եղիճ.|2092. Մշկան Եղիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#Մշկիկ|Մշկիկ]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2093. Մշմիշ. Միշմիշ.|2093. Մշմիշ. Միշմիշ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2094. Մշտիկ.|2094. Մշտիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2095. Մոլաթզենի.|2095. Մոլաթզենի.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2096. Մոլախոտ.|2096. Մոլախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2097. Մոլէխինդ. Մոլէհունդ.|2097. Մոլէխինդ. Մոլէհունդ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2098. Մոլկուշտ.|2098. Մոլկուշտ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2099-2100 Մոլոշ. Մոլոխիա. Մոլոխ.|2099-2100 Մոլոշ. Մոլոխիա. Մոլոխ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2101. Մոխրի կամ Մուխրի.|2101. Մոխրի կամ Մուխրի.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2102. Մոծակի ծառ.|2102. Մոծակի ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2103. Մողկ.|2103. Մողկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2104. Մոմեմար?|2104. Մոմեմար?]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2105. Մոմոչ.|2105. Մոմոչ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2106. Մոնի|2106. Մոնի]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2107. Մոշ. Մոշմիրգ.|2107. Մոշ. Մոշմիրգ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2108. Մոշա. Մոշի. Մոշավայրի. Մոշէփայտ.|2108. Մոշա. Մոշի. Մոշավայրի. Մոշէփայտ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2109. Կարմիր Մոշ.|2109. Կարմիր Մոշ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2110. Մոռ ծաղիկ.|2110. Մոռ ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2111. Մոռճուղէզ.|2111. Մոռճուղէզ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2112. Մոր կամ Մորի.|2112. Մոր կամ Մորի.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2113. Մորենի. Մորեմուկ. Մորմենի. Մորիմուկ.|2113. Մորենի. Մորեմուկ. Մորմենի. Մորիմուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2114. Շան Մորենի.|2114. Շան Մորենի.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2115. Մորէ.|2115. Մորէ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2116. Մորմ.|2116. Մորմ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2117. Մորմն.|2117. Մորմն.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2118. Մորմոյ պտուղ.|2118. Մորմոյ պտուղ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2119 Մու.|2119 Մու.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2120. Մուզուալա.|2120. Մուզուալա.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2121. Մուժունդուրկ?|2121. Մուժունդուրկ?]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2122. *Մուլուխ.|2122. *Մուլուխ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2123. * Մուխալասա. Մուղալասա.|2123. * Մուխալասա. Մուղալասա.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2124. Մուկլ. Մուղլ.|2124. Մուկլ. Մուղլ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2125. Մուղաս.|2125. Մուղաս.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2126. Մուղաք.|2126. Մուղաք.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2127. Մուշկ.|2127. Մուշկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2128. – Մշկադեղ.|2128. – Մշկադեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2129. – Մշկի ծաղիկ.|2129. – Մշկի ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2130. Մուսուրի.|2130. Մուսուրի.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2131. Մուրիկ. Մրկենի|2131. Մուրիկ. Մրկենի]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2132. Մուրտ. Մրտենի. Մրտի.|2132. Մուրտ. Մրտենի. Մրտի.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2133. Մրտի տակ.|2133. Մրտի տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2134. Մռամոշ.|2134. Մռամոշ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2135. Մռճիկ.|2135. Մռճիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2136. Մռմռուկ.|2136. Մռմռուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#Մրիվանդ.|Մրիվանդ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2137. Մրկենի|2137. Մրկենի]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2138. Մրկիթ.|2138. Մրկիթ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2139. Մրուանտակ.|2139. Մրուանտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2140-1. Մրջմուկ. Մրջնածաղիկ.|2140-1. Մրջմուկ. Մրջնածաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2142. Մրջնբոյս.|2142. Մրջնբոյս.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2143. Մրվան ծաղիկ.|2143. Մրվան ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2144. Մրվոր.|2144. Մրվոր.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2145. Մօզ կամ Մավզ. Մավզայ.|2145. Մօզ կամ Մավզ. Մավզայ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2146. Մօռամբ.|2146. Մօռամբ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2147. Մօրուք.|2147. Մօրուք.]]
* [[Հայբուսակ/Յ#2148. Յաբենայ?|2148. Յաբենայ?]]
* [[Հայբուսակ/Յ#2149. Յակինթ.|2149. Յակինթ.]]
* [[Հայբուսակ/Յ#2150. Յակոբուկ.|2150. Յակոբուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Յ#2151. Յակրի.|2151. Յակրի.]]
* [[Հայբուսակ/Յ#2152. Յասմիկ. Յասմին.|2152. Յասմիկ. Յասմին.]]
* [[Հայբուսակ/Յ#2153. Յասմիկ վայրի.|2153. Յասմիկ վայրի.]]
* [[Հայբուսակ/Յ#2154. Յափուկ?|2154. Յափուկ?]]
* [[Հայբուսակ/Յ#2155. Յեսմիկ կամ Յեսմուկ.|2155. Յեսմիկ կամ Յեսմուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Յ#2156. Յոպոպասար.|2156. Յոպոպասար.]]
* [[Հայբուսակ/Յ#2157. Յունապի.|2157. Յունապի.]]
* [[Հայբուսակ/Յ#2158. Յոփի. Յուրի. Ոփի. Հոփի.|2158. Յոփի. Յուրի. Ոփի. Հոփի.]]
* [[Հայբուսակ/Յ#2159. Յօշյօշիկ կամ Հոշhոշիկ.|2159. Յօշյօշիկ կամ Հոշhոշիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Յ#2160. Յօտ.|2160. Յօտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2161. Նազ.|2161. Նազ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2162. Նազար.|2162. Նազար.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2163. Նազիր.|2163. Նազիր.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2164. Նաժ.|2164. Նաժ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2165. Նախածաղիկ.|2165. Նախածաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2166. *Նաղիշտ.|2166. *Նաղիշտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2167. Նամամ կամ Նամմամ.|2167. Նամամ կամ Նամմամ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2168. Նանախու. Նանխու. Նանախուա, Նանխոյա.|2168. Նանախու. Նանխու. Նանախուա, Նանխոյա.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2169. Նանիր.|2169. Նանիր.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2170. Նաշտ.|2170. Նաշտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2171. Նաշք.|2171. Նաշք.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2172. Նապ: Նապխ.|2172. Նապ: Նապխ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2173. Նապաստագի.|2173. Նապաստագի.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2174. Նապաստակի ականջ.|2174. Նապաստակի ականջ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2175. *Նավրուզ կամ Նէվրուզ.|2175. *Նավրուզ կամ Նէվրուզ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2176. Նարգէս. Նարկիզ.|2176. Նարգէս. Նարկիզ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2177. - Նարգեան|2177. - Նարգեան]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2178. Նարգիլակ.|2178. Նարգիլակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2179. Նարգեմուշկ.|2179. Նարգեմուշկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2180. Նարդ.|2180. Նարդ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2181. Նարդէս.|2181. Նարդէս.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2182. Նարդէս ծառ.|2182. Նարդէս ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2183. Նարդիկ.|2183. Նարդիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2184. Նարդին. Նարդոս. Նարդոսիկ.|2184. Նարդին. Նարդոս. Նարդոսիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2185. Նարդոսի փայտ.|2185. Նարդոսի փայտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2186. – Լեռնցի Նարդոս.|2186. – Լեռնցի Նարդոս.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2187. Նարինջ.|2187. Նարինջ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#Նարճիլ.|Նարճիլ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2188. Նարճիս.|2188. Նարճիս.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2189. Նարմուշկ. Նարշիշ.|2189. Նարմուշկ. Նարշիշ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2190. Նարնջափայտ.|2190. Նարնջափայտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2191. Նափուզ.|2191. Նափուզ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2192. Նաֆ կամ Նաֆաֆ, կամ Ֆաֆ.|2192. Նաֆ կամ Նաֆաֆ, կամ Ֆաֆ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#Նբկ.|Նբկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2193. Նգածաղիկ.|2193. Նգածաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2194. Նգայտակ.|2194. Նգայտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2195. Նեխուր. Նիախուր.|2195. Նեխուր. Նիախուր.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2196. Ներգիւն. Ներգոյն|2196. Ներգիւն. Ներգոյն]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2197. Ներքնար?|2197. Ներքնար?]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2198. Նզազ.|2198. Նզազ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2199. Նզրու? վարդ.|2199. Նզրու? վարդ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2200. Նէշու.|2200. Նէշու.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2201. Նիլ.|2201. Նիլ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2202. Նիշուղ. Նշուղ.|2202. Նիշուղ. Նշուղ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2203. Նիր.|2203. Նիր.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2204. Նիւ.|2204. Նիւ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2205. Նիփայ. Նիվայ.|2205. Նիփայ. Նիվայ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2206. Ննի.|2206. Ննի.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2207. Նշանիս.|2207. Նշանիս.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2208. Նշդարի. Նշդարենի.|2208. Նշդարի. Նշդարենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2209. Նշենի. Նշի.|2209. Նշենի. Նշի.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2210. Նշօշ.|2210. Նշօշ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2211. Նոխազի մօրուք.|2211. Նոխազի մօրուք.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2212. Նոճ. Նոճի.|2212. Նոճ. Նոճի.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2213. Նոճի ծաղիկ.|2213. Նոճի ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2214. Նոնոփար. Նունուֆար. Նիլուֆար. արաբ.|2214. Նոնոփար. Նունուֆար. Նիլուֆար. արաբ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2215. Նոպարենի.|2215. Նոպարենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2216. Նորգենի.|2216. Նորգենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2217. Նորենի.|2217. Նորենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2218. Նորհարսնուկ.|2218. Նորհարսնուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2219. Նորուկ?|2219. Նորուկ?]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2220. Նուար խոտ. Նուարտակ.|2220. Նուար խոտ. Նուարտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2221. Նուիկ. Նվիկ. Նուիճ.|2221. Նուիկ. Նվիկ. Նուիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2222. Արջնուիկ.|2222. Արջնուիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2223. Նուկտաւ.|2223. Նուկտաւ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2224. Նումա. Նումայիք.|2224. Նումա. Նումայիք.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#Նունուֆար.|Նունուֆար.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2225. Նուռն. Նռնենի.|2225. Նուռն. Նռնենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2226. Նռան ծաղիկ.|2226. Նռան ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2227. Վայրի Նռան ծաղիկ.|2227. Վայրի Նռան ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2228. Վայրի Նռան տակ.|2228. Վայրի Նռան տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2229. Նուռն Հնդի (Հնդիկ).|2229. Նուռն Հնդի (Հնդիկ).]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2230. Նռճէս.|2230. Նռճէս.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2231. Նռնէս.|2231. Նռնէս.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2232. Նռնիկ.|2232. Նռնիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2233. Նռնիկ կամ Նռենիկ|2233. Նռնիկ կամ Նռենիկ]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2234. Նռնիճ.|2234. Նռնիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2235. Նոսր աղ:|2235. Նոսր աղ:]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2236. Նֆլ. Նֆլա. Նֆլի.|2236. Նֆլ. Նֆլա. Նֆլի.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2237. Շաբալութ. Շահպալուտ. Շամբլութ. Շատալութ.|2237. Շաբալութ. Շահպալուտ. Շամբլութ. Շատալութ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2238. Շագանակ.|2238. Շագանակ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2239. Շաթառակ. Շահթառակ.|2239. Շաթառակ. Շահթառակ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2240. Շալախ.|2240. Շալախ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#Շախգմուկ.|Շախգմուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2241. Շալֆէ.|2241. Շալֆէ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#Շախլոր.|Շախլոր.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2242. Շախրուն.|2242. Շախրուն.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2243 *Շակակուլ. Շախաղուլ. Շաղաղուլ.|2243 *Շակակուլ. Շախաղուլ. Շաղաղուլ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2244. Շահապ.|2244. Շահապ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2245. Շահասպրամ. Շահսաֆրամ. Շահասֆարամ. Շահմիսպրամ.|2245. Շահասպրամ. Շահսաֆրամ. Շահասֆարամ. Շահմիսպրամ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2246. Շահաւորաստ?|2246. Շահաւորաստ?]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2247. Շահդանակ. Շահնդակ. Շահտանաճ. Շատանայ. Սատանէճ.|2247. Շահդանակ. Շահնդակ. Շահտանաճ. Շատանայ. Սատանէճ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2248. Շահենի խոտ.|2248. Շահենի խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#Շահթառակ.|Շահթառակ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2249. Շահկաղին.|2249. Շահկաղին.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2250. Շահմէլիք.|2250. Շահմէլիք.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2251. Շահմիանդալ.|2251. Շահմիանդալ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2252. Շահմլհամ.|2252. Շահմլհամ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#Շահնդակ.|Շահնդակ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2253. Շահոգրամ.|2253. Շահոգրամ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2254-5. Շահորակ. Շահորանկ. Շահպանակ. Շահպանաճ. Շապանկ.|2254-5. Շահորակ. Շահորանկ. Շահպանակ. Շահպանաճ. Շապանկ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2256. Շահպոկ.|2256. Շահպոկ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2257. Շահպուրակ կամ Շահպրակ.|2257. Շահպուրակ կամ Շահպրակ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#Շահսաֆրամ.|Շահսաֆրամ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2258. Շաղգամ. Շողգամ. Շողգամբ. Շախգամ.|2258. Շաղգամ. Շողգամ. Շողգամբ. Շախգամ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2259. Շաղգամ վայրի.|2259. Շաղգամ վայրի.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2260. Շաղգամուկ. Շողգմուկ. Շաղկմուկ. Շողգմբուկ.|2260. Շաղգամուկ. Շողգմուկ. Շաղկմուկ. Շողգմբուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2261. Շաղինգղ.|2261. Շաղինգղ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2262. Շաղինտր.|2262. Շաղինտր.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2263. Շաղիպատուկ.|2263. Շաղիպատուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2264. Շամամ.|2264. Շամամ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2265. Շամբ.|2265. Շամբ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2266. Շամբալա.|2266. Շամբալա.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2267. Շամբար.|2267. Շամբար.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#Շամբլութ.|Շամբլութ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2268. Շամպղիտակ. Շամշիտակ.|2268. Շամպղիտակ. Շամշիտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2269. Շամրաս? կամ Շամրաշ.|2269. Շամրաս? կամ Շամրաշ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2270. Շան ագի.|2270. Շան ագի.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2271. Շանաշօպ?|2271. Շանաշօպ?]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2272. Շանդակիկ.|2272. Շանդակիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2273. Շանդանիճ.|2273. Շանդանիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2274. Շանլեզու.|2274. Շանլեզու.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2275. Շանխոտ.|2275. Շանխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2276. Շանկաթ.|2276. Շանկաթ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2277. Շանկիար. Շնկիար. Շանճար. Շինճար.|2277. Շանկիար. Շնկիար. Շանճար. Շինճար.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2278. Շան-ձուք|2278. Շան-ձուք]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2279. Շան Մանուշակ,|2279. Շան Մանուշակ,]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2280. Շան շռելիք.|2280. Շան շռելիք.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2281. Շանպալիթ.|2281. Շանպալիթ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2282. Շան Սխտոր.|2282. Շան Սխտոր.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2283. Շառնաջ.|2283. Շառնաջ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2284. Շատահընտիկ.|2284. Շատահընտիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2285. Շատծլուի.|2285. Շատծլուի.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2286. Շարի.|2286. Շարի.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2287. Շարասխ?|2287. Շարասխ?]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2288. Շարդուկ կամ Շարդակ.|2288. Շարդուկ կամ Շարդակ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2289. Շարիւր.|2289. Շարիւր.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2290. Շարխոն.|2290. Շարխոն.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2291. Շարշարուրիկ.|2291. Շարշարուրիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2292. Շարուկ.|2292. Շարուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2293. Շաւաշ.|2293. Շաւաշ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2294. Շաւաշարիւն. Շաւարշարիւն.|2294. Շաւաշարիւն. Շաւարշարիւն.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2295. Շաւառն.|2295. Շաւառն.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2296. Շաւքարան.|2296. Շաւքարան.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2297. Շաքարկենի.|2297. Շաքարկենի.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2298. Շբրամ. Շպրիմ.|2298. Շբրամ. Շպրիմ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2299. Շեհ կամ Շէh.|2299. Շեհ կամ Շէh.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2300. Շեպ.|2300. Շեպ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2301. Շերեփուկ.|2301. Շերեփուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2302. Շէկխարի. Շիխար.|2302. Շէկխարի. Շիխար.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#*Շէտառէճ.|*Շէտառէճ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2303. Շէր.|2303. Շէր.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2304. *Շէրխիշտ.|2304. *Շէրխիշտ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2305. *Շէրմ.|2305. *Շէրմ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2306. Շթուկ.|2306. Շթուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2307. Շիլաման.|2307. Շիլաման.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#Շիխար.|Շիխար.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2308. Շիխիտրտիկ.|2308. Շիխիտրտիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2309. Շիկատակ.|2309. Շիկատակ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2310. *Շիմար.|2310. *Շիմար.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2311. Շինականաց Թիրեաք.|2311. Շինականաց Թիրեաք.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#Շինկխար.|Շինկխար.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2312. Շինկղ. Շինգղ.|2312. Շինկղ. Շինգղ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2313. Վայրի Շինկղ.|2313. Վայրի Շինկղ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2314. *Շիրախուժ. Շիրախուշկ.|2314. *Շիրախուժ. Շիրախուշկ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2315. Շիրամշուն?|2315. Շիրամշուն?]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2316. Շիրիկ.|2316. Շիրիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2317. Շիրխաս.|2317. Շիրխաս.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2318. Շիւղ.|2318. Շիւղ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2319. Շլոռոս.|2319. Շլոռոս.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#Շլոր.|Շլոր.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2320–1. Շկլոր կամ Շկլօր. Շախլոր.|2320–1. Շկլոր կամ Շկլօր. Շախլոր.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2322. Շղթայախոտ.|2322. Շղթայախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2323. Շղլան գտակ.|2323. Շղլան գտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#Եղուն.|Եղուն.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2324. Շմեղ.|2324. Շմեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2325. Շմորզակ.|2325. Շմորզակ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2326. Շմփռուելուկ.|2326. Շմփռուելուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2327. Շնազոխի պտուղ.|2327. Շնազոխի պտուղ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#Շնալեզու.|Շնալեզու.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2328. Շնախաղող. Շնխաղող. Շանխաղող.|2328. Շնախաղող. Շնխաղող. Շանխաղող.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2329. Շնխաղող կարմիր.|2329. Շնխաղող կարմիր.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2330. Շնակ.|2330. Շնակ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2331. Շնահաւոր խոտ կամ Եղէգն.|2331. Շնահաւոր խոտ կամ Եղէգն.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2332. Շնբոլիկ.|2332. Շնբոլիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2333. Շնըբահլի?|2333. Շնըբահլի?]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2334. Շնթակուր?|2334. Շնթակուր?]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2335. Շնթելուկ կամ Շանթելուկ.|2335. Շնթելուկ կամ Շանթելուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2336. Շնթուր.|2336. Շնթուր.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#Շնխիար. Շնկիար.|Շնխիար. Շնկիար.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2337. Շնխոտ.|2337. Շնխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2338. Շնկաթնուկ.|2338. Շնկաթնուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2339. Շնհարմի կամ Շէնհարմի?|2339. Շնհարմի կամ Շէնհարմի?]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2340. Շնորեակ.|2340. Շնորեակ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2341. Շնփնածաղիկ.|2341. Շնփնածաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2342. Շնքաքուկ.|2342. Շնքաքուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2343. Շշի.|2343. Շշի.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2344. *Շոգրան. Շաւքարան.|2344. *Շոգրան. Շաւքարան.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2345. Շոխի.|2345. Շոխի.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2346. Շողան.|2346. Շողան.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#Շողգամ և Շողգմբուկ.|Շողգամ և Շողգմբուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2347. Շոճի կամ Սոճի.|2347. Շոճի կամ Սոճի.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2348. Շոմին.|2348. Շոմին.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2349. Շոնիզ.|2349. Շոնիզ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2350. Շոշ.|2350. Շոշ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2351. Շոռան.|2351. Շոռան.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2352. Շուախոտ.|2352. Շուախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2353. Շուին?|2353. Շուին?]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2354. *Շումրայ.|2354. *Շումրայ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2355. Շուն սպանող.|2355. Շուն սպանող.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2356. Շուշան.|2356. Շուշան.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2357. – Դեղին Շուշան.|2357. – Դեղին Շուշան.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2358. – Շուշան Երկնագոյն.|2358. – Շուշան Երկնագոյն.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2359. – Շուշան ծովային.|2359. – Շուշան ծովային.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2360. – Շուշան Հովտաց.|2360. – Շուշան Հովտաց.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2361. – Շուշան Ոստին.|2361. – Շուշան Ոստին.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2362. - Շուշան վայրենի.|2362. - Շուշան վայրենի.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2363. – Շուշան (Թութիա).|2363. – Շուշան (Թութիա).]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2364. Շուշար.|2364. Շուշար.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2365. Շուշմա. Շուշպայ. Շուշմուշ.|2365. Շուշմա. Շուշպայ. Շուշմուշ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2366. Շուշմաուկ.|2366. Շուշմաուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2367. Շուշմիր.|2367. Շուշմիր.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2368. Շուտ?|2368. Շուտ?]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2369. Շուրմրայ.|2369. Շուրմրայ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2370. Շպրամ.|2370. Շպրամ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2371. Շուքուֆայ?|2371. Շուքուֆայ?]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2372. Շրգաւ?|2372. Շրգաւ?]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2373. Շրէշ. Շրէշի տակ.|2373. Շրէշ. Շրէշի տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2374. – Շրէշ կամ Շրէզ վայրի.|2374. – Շրէշ կամ Շրէզ վայրի.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2375. Շրմշուղի.|2375. Շրմշուղի.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2376. Շրվան ծաղիկ.|2376. Շրվան ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2377. Շփռաւելուկ.|2377. Շփռաւելուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2378. Շքլար. Շքրար. Շքրարի ծաղիկ եւ տակ.|2378. Շքլար. Շքրար. Շքրարի ծաղիկ եւ տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2379. Շքուռն.|2379. Շքուռն.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2380. Շօլ.|2380. Շօլ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2381. Շօշ.|2381. Շօշ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2382. Շօշան.|2382. Շօշան.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2383. Շօշենի։|2383. Շօշենի։]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2384. Ոզնկան?|2384. Ոզնկան?]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2385. Ոզոխ.|2385. Ոզոխ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2386. Ոլոռճիկ.|2386. Ոլոռճիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2387. Ոլոռն. Ոլեռն.|2387. Ոլոռն. Ոլեռն.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2388. Ողկուզուկ.|2388. Ողկուզուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2389. Ողնի տակ.|2389. Ողնի տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2390. Ողորմակոթ.|2390. Ողորմակոթ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2391. Ոճ. Ոաճ. Վաճ.|2391. Ոճ. Ոաճ. Վաճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2392. Ոնջուրա.|2392. Ոնջուրա.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2393. Ոչխարախոտ.|2393. Ոչխարախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2394. Ոչխարի բակլայ.|2394. Ոչխարի բակլայ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2395. Ոչխարի լեզու.|2395. Ոչխարի լեզու.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2396. Ոպան կամ Ուպան. Ուպանի տակ.|2396. Ոպան կամ Ուպան. Ուպանի տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2397. Ոպնիազ.|2397. Ոպնիազ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2398. Ոջլի ծառ.|2398. Ոջլի ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2399. Ոսի.|2399. Ոսի.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2400. Ոսկէխոտ. Ոսկոյ խոտ.|2400. Ոսկէխոտ. Ոսկոյ խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2401. Ոսկի-ծաղիկ.|2401. Ոսկի-ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2402. Ոսկիտակ. Ոսկիտակռի.|2402. Ոսկիտակ. Ոսկիտակռի.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2403. Ոսպն.|2403. Ոսպն.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2404. Ովսաննա.|2404. Ովսաննա.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2405. Ոտուռն?|2405. Ոտուռն?]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2406. Որդան ծառ.|2406. Որդան ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2407. Որդան փայտ.|2407. Որդան փայտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2408. Որդնատակ. Որդնտակ.|2408. Որդնատակ. Որդնտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2409. Որդնխոտ.|2409. Որդնխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2410. Որենի.|2410. Որենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2411. Որթ.|2411. Որթ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2412. Որիզ. Ըռիզ.|2412. Որիզ. Ըռիզ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2413. Որձախոտ. Որձ-խոտ.|2413. Որձախոտ. Որձ-խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2414. Որձ-կոճ.|2414. Որձ-կոճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#Որոճ.|Որոճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2415. Որոմն.|2415. Որոմն.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2416 – Խողճկնոտ Որոմն.|2416 – Խողճկնոտ Որոմն.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2417. Ուլկումիլ. Ուրկումիլ.|2417. Ուլկումիլ. Ուրկումիլ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2418. Ուղունկ?|2418. Ուղունկ?]]
* [[Հայբուսակ/Ո#Ուշնա.|Ուշնա.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#Ուղտափուշ.|Ուղտափուշ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2419. *Ումսուհ.|2419. *Ումսուհ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#*Ունսուլ.|*Ունսուլ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2420. Ունտուզ.|2420. Ունտուզ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#*Ուպան. Ոպան.|*Ուպան. Ոպան.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2421. *Ուպհուլ.|2421. *Ուպհուլ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2422. Ուռենի. Ուռի. Ուռեկ.|2422. Ուռենի. Ուռի. Ուռեկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2423. Ուսկուլի.|2423. Ուսկուլի.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2424. *Ուսուդիխի?|2424. *Ուսուդիխի?]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2425. Ուտ.|2425. Ուտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2426. Ուրձ. Ուրց. Ուռց.|2426. Ուրձ. Ուրց. Ուռց.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2427. Ուրց-անուխ.|2427. Ուրց-անուխ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2428. Ուրոյ.|2428. Ուրոյ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2429. Ուրուէ.|2429. Ուրուէ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2430. Ոփի|2430. Ոփի]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2431. Ոքոզ.|2431. Ոքոզ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#Չագամ.|Չագամ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2432. Չագար.|2432. Չագար.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2433. Չաթալգլուխ.|2433. Չաթալգլուխ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2434. Չաթչաթ.|2434. Չաթչաթ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2435. Չալթալ.|2435. Չալթալ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2436. Չալթուկ.|2436. Չալթուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2437. Չաման.|2437. Չաման.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2438. – Չաման թագաւորի.|2438. – Չաման թագաւորի.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2439. - Չաման Հայոց.|2439. - Չաման Հայոց.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2440. – Չաման Հնդի։|2440. – Չաման Հնդի։]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2441. – Չաման Հոռմցի.|2441. – Չաման Հոռմցի.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2442. – Չամանուկ.|2442. – Չամանուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2443. Չամիչ.|2443. Չամիչ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2444. – Չամիչ վայրի կամ Չամիչ մեծ.|2444. – Չամիչ վայրի կամ Չամիչ մեծ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2445. – Շէկ Չամիչ.|2445. – Շէկ Չամիչ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2446. Չամլոկ?|2446. Չամլոկ?]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2447. Չամչախունկ.|2447. Չամչախունկ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2448. Չամչարակ.|2448. Չամչարակ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2449. Չամչի.|2449. Չամչի.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2450. Չամրօր. Չամրօրէ.|2450. Չամրօր. Չամրօրէ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2451. Չայ.|2451. Չայ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2452. – Վանայ Չայ.|2452. – Վանայ Չայ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#Չանդան.|Չանդան.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2453. Չանչաք.|2453. Չանչաք.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2454. Չաշմակ. Չաշմիկ. Չեշմակ.|2454. Չաշմակ. Չաշմիկ. Չեշմակ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2455. Չաչ.|2455. Չաչ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2456. Չատանայ. -|2456. Չատանայ. -]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2457. Չատր ծաղիկ.|2457. Չատր ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2458. Չարալուացիկ.|2458. Չարալուացիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2459. Չարհոտ.|2459. Չարհոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2460. Չափչախ.|2460. Չափչախ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2461. Չեքի. – Թուի Թխտենի ծառն (թ. 793)։|2461. Չեքի. – Թուի Թխտենի ծառն (թ. 793)։]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2462. Չթլըխ.|2462. Չթլըխ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2463. Չթղնի.|2463. Չթղնի.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2464. *Չիթլամպուկ.|2464. *Չիթլամպուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#Չիկտամ.|Չիկտամ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2465. Չինար.|2465. Չինար.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2466. Չիչխան.|2466. Չիչխան.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2467. *Չիքութ.|2467. *Չիքութ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2468. Չլըխ.|2468. Չլըխ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2469. Չոպպաշի?|2469. Չոպպաշի?]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2470. Չոր Զուկի։|2470. Չոր Զուկի։]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2471. Չորմորեակ. Չորմուրեակ.|2471. Չորմորեակ. Չորմուրեակ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#Չորտիկ?|Չորտիկ?]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2472. Չում.|2472. Չում.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2473. Չումար.|2473. Չումար.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2474. Չուքազ.|2474. Չուքազ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2475. Չոփերեսիկ.|2475. Չոփերեսիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2476. Չքատակ։|2476. Չքատակ։]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2477. Չքիտամ. Չգիտամ. Չկիտամ. Չիքիտամ. Չիկտամ.|2477. Չքիտամ. Չգիտամ. Չկիտամ. Չիքիտամ. Չիկտամ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2478. Չքնտուր։|2478. Չքնտուր։]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2479. – Չքնտուր Ջրի.|2479. – Չքնտուր Ջրի.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2480. * Զօրտիկ կամ Չորտիկ.|2480. * Զօրտիկ կամ Չորտիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2481. * Պազրպանճ.|2481. * Պազրպանճ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2482. Պալախունկ կամ Պտղախունկ.|2482. Պալախունկ կամ Պտղախունկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#Պալասան.|Պալասան.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2483. Պալատուր. Պալարտուկ. Պլատար.|2483. Պալատուր. Պալարտուկ. Պլատար.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2484. Պախրու ականջ.|2484. Պախրու ականջ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2485. * Պախրուճի.|2485. * Պախրուճի.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2486. Պահունի.|2486. Պահունի.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2487. Պաղուն.|2487. Պաղուն.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2488. Պաճ.|2488. Պաճ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2489. Պաճուկ.|2489. Պաճուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2490. – Օձի Պաճուկ.|2490. – Օձի Պաճուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2491. Պամիա.|2491. Պամիա.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2492. Պայէմ?|2492. Պայէմ?]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2493. Պայպուն. կամ Պէպուն.|2493. Պայպուն. կամ Պէպուն.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2494. Պան.|2494. Պան.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2495. Պանթումա.|2495. Պանթումա.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#* Պանկ.|* Պանկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2496. Պանկլիկ.|2496. Պանկլիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#Պանջան.|Պանջան.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2497. Պաշուլակ?|2497. Պաշուլակ?]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2498. Պապընկոյզ.|2498. Պապընկոյզ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2499. Պապի պլոր. Պապկեպլոր. Պապկլոր. Պապլոր.|2499. Պապի պլոր. Պապկեպլոր. Պապկլոր. Պապլոր.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2500. Պապլաս կամ Պապլիս.|2500. Պապլաս կամ Պապլիս.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2501. Պապուկ.|2501. Պապուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2502. Պառաւոսպն.|2502. Պառաւոսպն.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2503. *Պառշաւոշան,|2503. *Պառշաւոշան,]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2504. *Պառպուռ|2504. *Պառպուռ]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2505. Պառւու Ձար:|2505. Պառւու Ձար:]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2506. Պառու մէզար?|2506. Պառու մէզար?]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2507. Պասնթալ?|2507. Պասնթալ?]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2508. *Պասպայիճ.|2508. *Պասպայիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2509. Պասպասէ.|2509. Պասպասէ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2510. Պասպօլ?|2510. Պասպօլ?]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2511. – Պատաղիճ|2511. – Պատաղիճ]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2512. Պատառոտուկ.|2512. Պատառոտուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#Պատավարդ.|Պատավարդ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2513. Պատատուկ. Պատուտակ.|2513. Պատատուկ. Պատուտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2514. – Պատատուկ խոտ.|2514. – Պատատուկ խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2515. Պատեխ. Պատեկ. Պտեխ. Պթեխ.|2515. Պատեխ. Պատեկ. Պտեխ. Պթեխ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2516. Պատեղ.|2516. Պատեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2517. Պատեղիճ.|2517. Պատեղիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2518. *Պատիեան.|2518. *Պատիեան.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2519. Պատընջան. Պատնիճան. Պորինճան. Պատնճան. Պանճան.|2519. Պատընջան. Պատնիճան. Պորինճան. Պատնճան. Պանճան.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2520. – Պատնիճան Վայրի. Վայրի Պատնջան.|2520. – Պատնիճան Վայրի. Վայրի Պատնջան.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#Պատուտակ.|Պատուտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2521. *Պատրանճպուէ. Պատրըմբոյէ։|2521. *Պատրանճպուէ. Պատրըմբոյէ։]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2522. Պատրխան.|2522. Պատրխան.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2523. Պատրուճ.|2523. Պատրուճ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2524. Պարանդ.|2524. Պարանդ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2525. Պարզատ.|2525. Պարզատ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2526. Պարկուկ.|2526. Պարկուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2527. Պարոն Բանջար.|2527. Պարոն Բանջար.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2528. Պարուրենի?|2528. Պարուրենի?]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2529. Պարպ?|2529. Պարպ?]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2530. Պարսամայ խոտ?|2530. Պարսամայ խոտ?]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2531. Պարտբաշխուց կամ Պարտփախուց|2531. Պարտբաշխուց կամ Պարտփախուց]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2532. Պարտիզի տակ?|2532. Պարտիզի տակ?]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2533. Պացախ կամ Պացաղ.|2533. Պացախ կամ Պացաղ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2534. Պանխար.|2534. Պանխար.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#Պեզա. Պեզէ.|Պեզա. Պեզէ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2535. Պեխի|2535. Պեխի]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2536. *Պեղանոս,|2536. *Պեղանոս,]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2537. Պերսէի ծառ.|2537. Պերսէի ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2538. Պեւեսկի. Պեւկէս.|2538. Պեւեսկի. Պեւկէս.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2539. Պզոտի։|2539. Պզոտի։]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2540. *Պզրկատուն. Պրզր ըլ-ղալուն.|2540. *Պզրկատուն. Պրզր ըլ-ղալուն.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2541. Պզրուկ. Պզուր.|2541. Պզրուկ. Պզուր.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2542. Պէժանկ.|2542. Պէժանկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2543. Պէժոք.|2543. Պէժոք.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#*Պէնճ. Պանճ.|*Պէնճ. Պանճ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2544. *Պէշ. Պիշ.|2544. *Պէշ. Պիշ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2545. *Պէոնիա.|2545. *Պէոնիա.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#Պթեխ.|Պթեխ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2546. Պիարի խոտ.|2546. Պիարի խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2547. Պիլիլի.|2547. Պիլիլի.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2548. Պիլիպիլի։|2548. Պիլիպիլի։]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2549. Պիլիսկի.|2549. Պիլիսկի.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2550. Պիծակ խոտ կամ Պիծակի խոտ.|2550. Պիծակ խոտ կամ Պիծակի խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#Պիծխի. Պծղի. Պծխի.|Պիծխի. Պծղի. Պծխի.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2551. Պիճակ.|2551. Պիճակ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2552. Պիստակ.|2552. Պիստակ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2553. Պիւօկ?|2553. Պիւօկ?]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2554. Պիօխի?|2554. Պիօխի?]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2555. Պլանուկ.|2555. Պլանուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2556. Պլէլիճ. Պալիլաճ.|2556. Պլէլիճ. Պալիլաճ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2557. Պլկանդի.|2557. Պլկանդի.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2558. Պլվիտակ.|2558. Պլվիտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2559. Պկամ?|2559. Պկամ?]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2560. *Պղատան.|2560. *Պղատան.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2561. Պղեղ.|2561. Պղեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2562. Պղպեղ. Պղպեղենի.|2562. Պղպեղ. Պղպեղենի.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2563. – Ֆլֆուլ մուեա.|2563. – Ֆլֆուլ մուեա.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2564. – Ջրի Պղպեղ.|2564. – Ջրի Պղպեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2565. – Կեղեւ Պղպեղ.|2565. – Կեղեւ Պղպեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2566. – Կոճ Պղպեղ.|2566. – Կոճ Պղպեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2567. – Լօլօզ Պղպեղ.|2567. – Լօլօզ Պղպեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2568. Պղպեղիկ.|2568. Պղպեղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2569. Պղպեղխոտ.|2569. Պղպեղխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2570. Պղվտակն.|2570. Պղվտակն.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2571. Պնտուխ.|2571. Պնտուխ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2572. *Պնդուկ. Պնդենի.|2572. *Պնդուկ. Պնդենի.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#Պոգի.|Պոգի.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2573. Պոլոխիկ.|2573. Պոլոխիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2574. Պոլոճիկ.|2574. Պոլոճիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2575. Պոլտիկ.|2575. Պոլտիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2576. Պոծղի.|2576. Պոծղի.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#Պոկղակ.|Պոկղակ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2577. Պող. Պողիկ.|2577. Պող. Պողիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2578. *Պոյ.|2578. *Պոյ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2579. Պոչուկ.|2579. Պոչուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2580. Պոպղակ. Պոկղակ. Պոպպղակ.|2580. Պոպղակ. Պոկղակ. Պոպպղակ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2581. Պոպոքի?|2581. Պոպոքի?]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2582. *Պուլ.|2582. *Պուլ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2583. Պուկնուկ.|2583. Պուկնուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2584. Պուճում.|2584. Պուճում.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2585. Պուն.|2585. Պուն.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#* Պուշի. Տարպանդի.|* Պուշի. Տարպանդի.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2586. *Պուպալ?|2586. *Պուպալ?]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2587. * Պուսիլա.|2587. * Պուսիլա.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2588. Պուսր. Պուuիր.|2588. Պուսր. Պուuիր.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2589-90. Պուտ. Պտի ծաղիկ. Պուտպուտ.|2589-90. Պուտ. Պտի ծաղիկ. Պուտպուտ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2591. – Պուտ Վայրի.|2591. – Պուտ Վայրի.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2592. *Պուտինա.|2592. *Պուտինա.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2593. Պուտմ. Պտմի.|2593. Պուտմ. Պտմի.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2594. Պուտմ-Հասակ|2594. Պուտմ-Հասակ]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2595. Պուտուտակ.|2595. Պուտուտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2596. Պուրմ.|2596. Պուրմ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2597. Պսեմն.|2597. Պսեմն.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2598. Պսուր.|2598. Պսուր.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2599. *Պսպայիճ. Պասպայիճ.|2599. *Պսպայիճ. Պասպայիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2600. Պպլուկ.|2600. Պպլուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2601. Պռեմ.|2601. Պռեմ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2602. Պռկօշ.|2602. Պռկօշ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2603. Պսակուկ?|2603. Պսակուկ?]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2604. Պտեր.|2604. Պտեր.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2605. Պտիկ. Պտուկ.|2605. Պտիկ. Պտուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2606. Պտկակոտրուկ.|2606. Պտկակոտրուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2607. Պտղախունկ.|2607. Պտղախունկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2608. Պտղի. Պտեղեայ ծառ.|2608. Պտղի. Պտեղեայ ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2609. Պտուակ կամ Պտվակ.|2609. Պտուակ կամ Պտվակ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2610. Պտուկ.|2610. Պտուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2611. Պրան.|2611. Պրան.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2612. Պրաս.|2612. Պրաս.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2613. Պրասխ.|2613. Պրասխ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2614. Պրինկ.|2614. Պրինկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2615. Պրիսկ.|2615. Պրիսկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2616. Պրոմ.|2616. Պրոմ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2617. *Պրոտոս. Պրոնթոս.|2617. *Պրոտոս. Պրոնթոս.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2618. Պրուխ.|2618. Պրուխ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2619. Պրուստ?|2619. Պրուստ?]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2620. Պրտու.|2620. Պրտու.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2621. Պրրի. Պրենի.|2621. Պրրի. Պրենի.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#Պօլի.|Պօլի.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#Պօլօճիկ.|Պօլօճիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#Պօչուկ.|Պօչուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2622. Ջալղուպա. կամ Ջաղլուզա. Ճաղլուզա.|2622. Ջալղուպա. կամ Ջաղլուզա. Ճաղլուզա.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2623. Ջաղացավարդ.|2623. Ջաղացավարդ.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2624. Ջատակուկ.|2624. Ջատակուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2625. Ջարդան. Ջարդայ. Ջարդոյ:|2625. Ջարդան. Ջարդայ. Ջարդոյ:]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2626. Ջարջար։|2626. Ջարջար։]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2627. Ջաւզալակ.|2627. Ջաւզալակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#Ջիֆնի.|Ջիֆնի.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2628. Ջլատակ. Ջղատակ.|2628. Ջլատակ. Ջղատակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2629. Ջղախոտ. Ջլախոտ. Ճղախոս,|2629. Ջղախոտ. Ջլախոտ. Ճղախոս,]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2630. Ջղու.|2630. Ջղու.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2631. Ջնակ.|2631. Ջնակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#Ջնարակ|Ջնարակ]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#*Ջնդիան.|*Ջնդիան.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2632. Ջոլիրան.|2632. Ջոլիրան.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2633. Ջոնջոլ.|2633. Ջոնջոլ.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2634. Ջորեակ.|2634. Ջորեակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2635. Ջորեկ Կորեկ։|2635. Ջորեկ Կորեկ։]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2636. Ջորու ծծեր.|2636. Ջորու ծծեր.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2637. Ջուանշիր|2637. Ջուանշիր]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2638. Ջոք.|2638. Ջոք.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2639. Ջրաբաբ.|2639. Ջրաբաբ.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2640. Ջրախաղող.|2640. Ջրախաղող.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2641. Ջրախոտ. Ջրխոտ.|2641. Ջրախոտ. Ջրխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2642. Ջրակոտիմն. Ջրկոտեմն. Ջրկոտիմն. Ջրիկոտեմ. Ջրիկոտմուկ.|2642. Ջրակոտիմն. Ջրկոտեմն. Ջրկոտիմն. Ջրիկոտեմ. Ջրիկոտմուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2643. Ջրապտեր.|2643. Ջրապտեր.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2644. Ջրասպունգ.|2644. Ջրասպունգ.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2645. Ջրբուստ.|2645. Ջրբուստ.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2646-47. Ջրի կարիճ. Ջրի մերուկ. Ծովի մերուկ.|2646-47. Ջրի կարիճ. Ջրի մերուկ. Ծովի մերուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2648. Ջրի մուռ.|2648. Ջրի մուռ.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2649. Ջրխաշ.|2649. Ջրխաշ.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2650. Ջրկիր?|2650. Ջրկիր?]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2651. Ջրհորի Գինձ. Ջրհորի հունդ.|2651. Ջրհորի Գինձ. Ջրհորի հունդ.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2652. Ջրղանի.|2652. Ջրղանի.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2653. Ջրճանկ.|2653. Ջրճանկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2654. Ջրմայր. Կժի Ջրմայր.|2654. Ջրմայր. Կժի Ջրմայր.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2655. Ջրման ջուր.|2655. Ջրման ջուր.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2656. Ջրոտկէն.|2656. Ջրոտկէն.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2657. Ջրջուկ.|2657. Ջրջուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2658. Ջրջրուկ.|2658. Ջրջրուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2659. Ջրսգինոյ? ծաղիկ. Ջրցքեհի.|2659. Ջրսգինոյ? ծաղիկ. Ջրցքեհի.]]
* [[Հայբուսակ/Ռ#Ռազիան.|Ռազիան.]]
* [[Հայբուսակ/Ռ#Ռամեք.|Ռամեք.]]
* [[Հայբուսակ/Ռ#2660 Ռասան. Ռասէն.|2660 Ռասան. Ռասէն.]]
* [[Հայբուսակ/Ռ#2661. *Ռատպայ.|2661. *Ռատպայ.]]
* [[Հայբուսակ/Ռ#2662. Ռաւանդիսենի. Ռեւանդ. Ռեւանդսենի. Ըրեւանդ.|2662. Ռաւանդիսենի. Ռեւանդ. Ռեւանդսենի. Ըրեւանդ.]]
* [[Հայբուսակ/Ռ#2663. Ռեհան.|2663. Ռեհան.]]
* [[Հայբուսակ/Ռ#2664. – Ռեհան Առուի.|2664. – Ռեհան Առուի.]]
* [[Հայբուսակ/Ռ#2665. – Ռեհան Ջրի.|2665. – Ռեհան Ջրի.]]
* [[Հայբուսակ/Ռ#2666. – Ռեհան Սարի.|2666. – Ռեհան Սարի.]]
* [[Հայբուսակ/Ռ#2667. Ռետնի. Ռետին.|2667. Ռետնի. Ռետին.]]
* [[Հայբուսակ/Ռ#2668. Ռզիան. Ռազիան.|2668. Ռզիան. Ռազիան.]]
* [[Հայբուսակ/Ռ#Ռզիան Հոռմցի.|Ռզիան Հոռմցի.]]
* [[Հայբուսակ/Ռ#2669. Ռըժակռի.|2669. Ռըժակռի.]]
* [[Հայբուսակ/Ռ#2670. *Ռիպաս. Ռէվաճ.|2670. *Ռիպաս. Ռէվաճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ռ#2671. Ռոշնակ?|2671. Ռոշնակ?]]
* [[Հայբուսակ/Ռ#2672. Ռուզ.|2672. Ռուզ.]]
* [[Հայբուսակ/Ռ#2673. *Ռունաս.|2673. *Ռունաս.]]
* [[Հայբուսակ/Ռ#2674. Ռուփէն.|2674. Ռուփէն.]]
* [[Հայբուսակ/Ռ#2675. Ռուփէն Վայրի.|2675. Ռուփէն Վայրի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2676. Սաբեկ.|2676. Սաբեկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2677. Սագահում?|2677. Սագահում?]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2678. Սադար?|2678. Սադար?]]
* [[Հայբուսակ/Ս#*Սադիր.|*Սադիր.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2679. Սազապ. Սատապ. Սատաֆ խոտ.|2679. Սազապ. Սատապ. Սատաֆ խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#*Սաթառէն. Շէտառէճ.|*Սաթառէն. Շէտառէճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2680. Սալաթ.|2680. Սալաթ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2681. Սալաթ. Սալէթին կամ Սալաթա.|2681. Սալաթ. Սալէթին կամ Սալաթա.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2682. *Սալիկա.|2682. *Սալիկա.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2683. Սալոր. Սալորենի։|2683. Սալոր. Սալորենի։]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2684. Սակամունի.|2684. Սակամունի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2685. Սակուղաջուր?|2685. Սակուղաջուր?]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2686. Սահապի.|2686. Սահապի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2687. Սաղապ.|2687. Սաղապ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2688. Սաղէ-տակ.|2688. Սաղէ-տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2689. Սաղուզի?|2689. Սաղուզի?]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2690. *Սաճ.|2690. *Սաճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2691. *Սաճազնիա.|2691. *Սաճազնիա.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2692. Սամիթ.|2692. Սամիթ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2693. Հոռոմ Սամիթ.|2693. Հոռոմ Սամիթ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2694. Սամիր.|2694. Սամիր.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2695. Սամնտրուկ.|2695. Սամնտրուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2696 Սամուխ.|2696 Սամուխ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2697. Սամսար ծաղիկ.|2697. Սամսար ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2698. Սանամ.|2698. Սանամ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2699. *Սանամըքի.|2699. *Սանամըքի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2700. Սանդատ.|2700. Սանդատ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2701. Սանճատ?|2701. Սանճատ?]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2702. Սանտ.|2702. Սանտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2703. * Սանտալ։|2703. * Սանտալ։]]
* [[Հայբուսակ/Ս#* Սանտարաք.|* Սանտարաք.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2704. Սանտրուկ.|2704. Սանտրուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2705. Սապռ.|2705. Սապռ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2706. Սապտուկ. Սաւտուկ.|2706. Սապտուկ. Սաւտուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2707. *Սառաբին.|2707. *Սառաբին.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2708. Սառապիսեայ փայտ.|2708. Սառապիսեայ փայտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#* Սասալիոս.|* Սասալիոս.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2709. *Սատա.|2709. *Սատա.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2710. Սատանի Խիար?|2710. Սատանի Խիար?]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2711. Սատանի ծառ.|2711. Սատանի ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#Սատապ. Սատաֆ խոպ.|Սատապ. Սատաֆ խոպ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2712. *Սատէճ.|2712. *Սատէճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2713. * Սարախ.|2713. * Սարախ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2714. * Սարախս կամ Սէրախս.|2714. * Սարախս կամ Սէրախս.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2715. Սարածաղիկ.|2715. Սարածաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2716. Սարդ. Սարդենի.|2716. Սարդ. Սարդենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2717. Սարդոյ.|2717. Սարդոյ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2718. Սարի Խնձոր.|2718. Սարի Խնձոր.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2719. Սարկաղնի.|2719. Սարկաղնի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2720. Սարկաւի.|2720. Սարկաւի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2721. * Սարղանդ.|2721. * Սարղանդ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2722. * Սարմախ.|2722. * Սարմախ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2723. Սարոյ. Սարւէ.|2723. Սարոյ. Սարւէ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2724. Սարու ծաղիկ.|2724. Սարու ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2725. Սարուն?|2725. Սարուն?]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2726. Սարսենիկ.|2726. Սարսենիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2727. Սարտակ?|2727. Սարտակ?]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2728. * Սարքուլա|2728. * Սարքուլա]]
* [[Հայբուսակ/Ս#Սաւդուկ.|Սաւդուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2729. Սափառնիա.|2729. Սափառնիա.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2730. * Սաֆսաֆ.|2730. * Սաֆսաֆ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2731. Սաֆտաֆ.|2731. Սաֆտաֆ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2732. Սգռենի.|2732. Սգռենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2733. Սելեմուկ.|2733. Սելեմուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2734. Սեխ.|2734. Սեխ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2735. * Սեկուտ.|2735. * Սեկուտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2736. Սեպր.|2736. Սեպր.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2737. Սեռիկ.|2737. Սեռիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2738. Սերկեւիլ. Սերկեւլի.|2738. Սերկեւիլ. Սերկեւլի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2739. Սեւախրուկ.|2739. Սեւախրուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2740. Սեւատեսուկ.|2740. Սեւատեսուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2741. Սև գնտիկ. Սև հնտիկ. Սեւուկ հնտիկ.|2741. Սև գնտիկ. Սև հնտիկ. Սեւուկ հնտիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2742. Սեւեռ?|2742. Սեւեռ?]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2743. Սեւըսկի?|2743. Սեւըսկի?]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2744 Սեւուկ.|2744 Սեւուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2745. Սեւցխի.|2745. Սեւցխի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2746. Սզնի.|2746. Սզնի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2747. Սէզ.|2747. Սէզ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2748. Սէզ որդան.|2748. Սէզ որդան.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2749. Սիլսիլ.|2749. Սիլսիլ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2750. Սիճ.|2750. Սիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2751. Սին.|2751. Սին.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2752. Սինձ. Սնձենի.|2752. Սինձ. Սնձենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2753. – Սինձ.|2753. – Սինձ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#Սինատրուկ կամ Սինդրիկ|Սինատրուկ կամ Սինդրիկ]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2754. Սիպեղ կամ Սիվեղ.|2754. Սիպեղ կամ Սիվեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2755. Սիսամբար. Սուսամբար.|2755. Սիսամբար. Սուսամբար.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2756. Սիսարբաւղ.|2756. Սիսարբաւղ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2757. Սիսեռն.|2757. Սիսեռն.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2758. * Սիսղանի ծառ.|2758. * Սիսղանի ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2759. * Սիսպար։|2759. * Սիսպար։]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2760. Սիսռխոտ.|2760. Սիսռխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2761. Սիվիշկ.|2761. Սիվիշկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2762. Սիրալախուր.|2762. Սիրալախուր.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2763. Սիրի Սիրի.|2763. Սիրի Սիրի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2764. Սիրող.|2764. Սիրող.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2765. Սիրուն.|2765. Սիրուն.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2766. Սլփահատ?|2766. Սլփահատ?]]
* [[Հայբուսակ/Ս#Սխտոր.|Սխտոր.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2767. Սխտորուկ.|2767. Սխտորուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2768. *Սխօլ?|2768. *Սխօլ?]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2769. Սկեզօրի հեր կամ մազ.|2769. Սկեզօրի հեր կամ մազ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2770. Սկղավ.|2770. Սկղավ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2771. Օղանգն.|2771. Օղանգն.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2772. Սղոցի.|2772. Սղոցի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2773. Սղոցիկ.|2773. Սղոցիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2774. Սմաղ.|2774. Սմաղ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2775. Սմբուլ. Սմպուլ. Սնբուլ. Սմբուլ.|2775. Սմբուլ. Սմպուլ. Սնբուլ. Սմբուլ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2776. Սմբուկ.|2776. Սմբուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2777. *Սմիղակ.|2777. *Սմիղակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2778. Սմինդր. Սիմինդր.|2778. Սմինդր. Սիմինդր.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2779. Սմնակ.|2779. Սմնակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2780. Սմսըմ. Սմսմուկ.|2780. Սմսըմ. Սմսմուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2781. Սնգենի.|2781. Սնգենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2782. Սնգույրատակ.|2782. Սնգույրատակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2783. Սնգրուեղ.|2783. Սնգրուեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2784. Սնդրի տակ. Սնտրի.|2784. Սնդրի տակ. Սնտրի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2785. Սնդրուկ կամ Սինտրուկ.|2785. Սնդրուկ կամ Սինտրուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#Սնկենի.|Սնկենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2786. Սնովպար. Սինոպրի. Սոնոպար. Սնօպար. Սոնոպրի.|2786. Սնովպար. Սինոպրի. Սոնոպար. Սնօպար. Սոնոպրի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2787. Սնչիկ.|2787. Սնչիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2788. Սոլոպուր կամ Սոլոփուր.|2788. Սոլոպուր կամ Սոլոփուր.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2789. Սոխ.|2789. Սոխ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2790. Սոխամոսք?|2790. Սոխամոսք?]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2791. Սոխորմ.|2791. Սոխորմ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2792. Սոխուկ.|2792. Սոխուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#Սոճի.|Սոճի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2793. Սոնիճ. և Սև Սոնիճ.|2793. Սոնիճ. և Սև Սոնիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#Սոնոպրի.|Սոնոպրի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2794. Սոսեմ.|2794. Սոսեմ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2795. Սոսենիկ.|2795. Սոսենիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2796. Սոսուն կամ Սռսուն|2796. Սոսուն կամ Սռսուն]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2797. Սոսր?|2797. Սոսր?]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2798. Սորեկ.|2798. Սորեկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2799. Սորխուն.|2799. Սորխուն.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#Սորնջան. Սուլնջան.|Սորնջան. Սուլնջան.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2800. Սորնջան Սպիտակ.|2800. Սորնջան Սպիտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2801. Սորովիւ:|2801. Սորովիւ:]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2802. Սորուկ.|2802. Սորուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2803. Սամաղի.|2803. Սամաղի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2804-5. Սունկ կամ Սունգն.|2804-5. Սունկ կամ Սունգն.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2806. Սուս.|2806. Սուս.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2807. Սուսամ.|2807. Սուսամ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2808. Սուսամբար|2808. Սուսամբար]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2809. Սուսամրուկ.|2809. Սուսամրուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#Սուսոյ կամ Սուսի.|Սուսոյ կամ Սուսի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2810. Սուր.|2810. Սուր.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2811. *Սուրաղաuտանայ?|2811. *Սուրաղաuտանայ?]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2812. Սուրպուլ.|2812. Սուրպուլ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2813. Սոփիկ. կամ Սոֆիկ ծաղիկ.|2813. Սոփիկ. կամ Սոֆիկ ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2814. Սպանախ.|2814. Սպանախ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2815. Սպանդ.|2815. Սպանդ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2816. – Կոճատ Սպանդ:|2816. – Կոճատ Սպանդ:]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2817. Սպարակ. Սպորակ.|2817. Սպարակ. Սպորակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2818. Սպերուկ.|2818. Սպերուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2819. Սպին.|2819. Սպին.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2820-21. Սպիտակ Բանջար. Սպիտակուկ.|2820-21. Սպիտակ Բանջար. Սպիտակուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2822. Սպիտակ ծաղիկ.|2822. Սպիտակ ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2823. Սպիտակ փուշ.|2823. Սպիտակ փուշ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2824. Սպնդուկ. Սպնդուն.|2824. Սպնդուկ. Սպնդուն.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2825. *Սպստան. Զաստան.|2825. *Սպստան. Զաստան.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2826. Սպրամ.|2826. Սպրամ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2827. Սպօք?|2827. Սպօք?]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2828. Սսխի կամ Սսղի.|2828. Սսխի կամ Սսղի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2829. Սվրոխ. Սվրուկ.|2829. Սվրոխ. Սվրուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2830. Ստաշխն.|2830. Ստաշխն.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2831. Ստեպղին կամ Ստեփղին.|2831. Ստեպղին կամ Ստեփղին.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2832. – Ստեպղին Վայրի.|2832. – Ստեպղին Վայրի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2833. Ստեստ.|2833. Ստեստ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2834. Ստիւրակ.|2834. Ստիւրակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2835. Ստնկոզի?|2835. Ստնկոզի?]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2836. Ստորովենի?|2836. Ստորովենի?]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2837. Ստրոփողոն.|2837. Ստրոփողոն.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2838. Սրահեսի?|2838. Սրահեսի?]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2839. Սրափուշ.|2839. Սրափուշ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2840. Սրոյ հունդ.|2840. Սրոյ հունդ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2841. Սրուն?|2841. Սրուն?]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2842. Սրտկողնի.|2842. Սրտկողնի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2843. Սրտկոյ տակ.|2843. Սրտկոյ տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2844. Սրփան.|2844. Սրփան.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2845. *Սքինոս.|2845. *Սքինոս.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2846. Սքօռնօշ.|2846. Սքօռնօշ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2847. *Սօդ կամ Սօտ.|2847. *Սօդ կամ Սօտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2848. Սօս. Սօսի. Սուսի (1).|2848. Սօս. Սօսի. Սուսի (1).]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2849. Սօսամբ ծաղիկ.|2849. Սօսամբ ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2850. *Սօսան.|2850. *Սօսան.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2851. Սօսուն.|2851. Սօսուն.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2852. Սֆլար.|2852. Սֆլար.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2853. Վագենի.|2853. Վագենի.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2854. Վահշիժակ. Վահշիզակ.|2854. Վահշիժակ. Վահշիզակ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2855. Վաղանցուկ, Վաղենցիկ.|2855. Վաղանցուկ, Վաղենցիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2856. Վաղմեռուկ կամ Վաղամեռուկ.|2856. Վաղմեռուկ կամ Վաղամեռուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2857. Վաղուենիկ. Վաղենի. Վաղենակ.|2857. Վաղուենիկ. Վաղենի. Վաղենակ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2858. Վաղսամ.|2858. Վաղսամ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2859. Վաղվաղիկ.|2859. Վաղվաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2860. Վայրն?|2860. Վայրն?]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2861. Վան. Վանի Խէժ.|2861. Վան. Վանի Խէժ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#Վաշաղ.|Վաշաղ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#Վաշիժակ.|Վաշիժակ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2862. Վաշտ.|2862. Վաշտ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2863. Վաշտավառ.|2863. Վաշտավառ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2864. Վաշտեւորի որ և Վարդեւորի.|2864. Վաշտեւորի որ և Վարդեւորի.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2865. Վառվռուկ.|2865. Վառվռուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2866. Վասմա?|2866. Վասմա?]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2867. Վատանուիճ.|2867. Վատանուիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2868. վարազ?|2868. վարազ?]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2869. Վարահրամ.|2869. Վարահրամ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2870. Վարդ. Վարդենի.|2870. Վարդ. Վարդենի.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2871. – Վայրի Վարդ:|2871. – Վայրի Վարդ:]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2872. – Սուտ Վարդ.|2872. – Սուտ Վարդ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2873. – Իշու Վարդ.|2873. – Իշու Վարդ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2874. - Սարի Վարդ.|2874. - Սարի Վարդ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2875. – Ձռվարդ.|2875. – Ձռվարդ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2876. Վարդախնձոր.|2876. Վարդախնձոր.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2877. Վարդ-կակաջ.|2877. Վարդ-կակաջ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2878. Վարդապետի կանաչ.|2878. Վարդապետի կանաչ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2879. Վարդապետի Սաւզ.|2879. Վարդապետի Սաւզ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2880. Վարդապետիկ.|2880. Վարդապետիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2881. Վարդասարդ.|2881. Վարդասարդ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2882. Վարդենիկ.|2882. Վարդենիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2883. Վարդեւորի.|2883. Վարդեւորի.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2884. Վարընկենի.|2884. Վարընկենի.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2885. Վարճող կամ Վարճոխ. Վարժող.|2885. Վարճող կամ Վարճոխ. Վարժող.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2886. Վարշամակ.|2886. Վարշամակ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2887. Վարորնակ.|2887. Վարորնակ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2888. Վարունգ.|2888. Վարունգ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2889. – Վարունգ Վայրի.|2889. – Վարունգ Վայրի.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2890. *Վարս.|2890. *Վարս.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2891. Վարսակ.|2891. Վարսակ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2892. Վարսաման. Վարսամն.|2892. Վարսաման. Վարսամն.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2893. Վարսնակ խոտ.|2893. Վարսնակ խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2894. Վերբիծու մանանայ.|2894. Վերբիծու մանանայ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2895. Վերվերան.|2895. Վերվերան.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2896. Վիգն. Վինգն. Վիկ.|2896. Վիգն. Վինգն. Վիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2897. Վիճակ.|2897. Վիճակ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2898. Վիշապուկ|2898. Վիշապուկ]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2899. Վլան տերև?|2899. Վլան տերև?]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2900. Վլիտօն.|2900. Վլիտօն.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2901. Վուշ.|2901. Վուշ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2902. Վռշնիկ?|2902. Վռշնիկ?]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2903. Վռուչ.|2903. Վռուչ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2904. Վռօշ.|2904. Վռօշ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#Վրացի կոճ.|Վրացի կոճ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2905. Վրիպ.|2905. Վրիպ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2906. *Տալիհ.|2906. *Տալիհ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2907. Sալիճ.|2907. Sալիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2908. Տալիսայ?|2908. Տալիսայ?]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2909–10. Տալխ կամ Տալղ.|2909–10. Տալխ կամ Տալղ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2911. Sակ.|2911. Sակ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2912. Տակմուշտ.|2912. Տակմուշտ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2913. Տաղուկ.|2913. Տաղուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2914. Տապղնուկ.|2914. Տապղնուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2915. Տաճ.|2915. Տաճ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2916. * Տաճր։|2916. * Տաճր։]]
* [[Հայբուսակ/Տ#Տամբուլ.|Տամբուլ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2917. Տանդ.|2917. Տանդ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#Տանդռնեկ.|Տանդռնեկ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2918. Տանձ. Տանձենի.|2918. Տանձ. Տանձենի.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2919. Տանճէտ.|2919. Տանճէտ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2920. Տանն?|2920. Տանն?]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2921. Տանտիսենի.|2921. Տանտիսենի.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2922. Տաշպտակ?|2922. Տաշպտակ?]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2923. Տապաղափ?|2923. Տապաղափ?]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2924. Տապար?|2924. Տապար?]]
* [[Հայբուսակ/Տ#Տապղ.|Տապղ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2925. Տապղայ.|2925. Տապղայ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2926. Տապրիզատակ Շաքար.|2926. Տապրիզատակ Շաքար.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2927. Տառնջի.|2927. Տառնջի.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2928. *Տաստանպուեայ.|2928. *Տաստանպուեայ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2929. Տատաշ. Տատասկ.|2929. Տատաշ. Տատասկ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2930. Տատին.|2930. Տատին.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2931. Տատոսակ?|2931. Տատոսակ?]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2932. Տատրակ.|2932. Տատրակ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2933. Տարաթիթ!|2933. Տարաթիթ!]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2934. Տարասիս.|2934. Տարասիս.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2935. Տարգալի.|2935. Տարգալի.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2936. Sարդիք?|2936. Sարդիք?]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2937. Տարեկան.|2937. Տարեկան.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2938. Տարիղան?|2938. Տարիղան?]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2939. Տարկավան?|2939. Տարկավան?]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2940. Տարղոն. Տարխոն. Տարղուն.|2940. Տարղոն. Տարխոն. Տարղուն.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2941. Տարշաղուղ. Տարշկուկ.|2941. Տարշաղուղ. Տարշկուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#Տարունաճ.|Տարունաճ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2942. Տարտար.|2942. Տարտար.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2943. Տափափուշ.|2943. Տափափուշ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2944. Տաքդեղ.|2944. Տաքդեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2945. Տաք-կոճ.|2945. Տաք-կոճ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#Տեղտ.|Տեղտ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2946. Տերեւատ.|2946. Տերեւատ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2947. Տերեփուկ. Թերեփուկ.|2947. Տերեփուկ. Թերեփուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2948. Տեւ.|2948. Տեւ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2949. Տզկանեփատ. Տիզկանեփատ. Տիզկանփայտ.|2949. Տզկանեփատ. Տիզկանեփատ. Տիզկանփայտ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2950. Տզրկախոտ։ Տզրուկ խոտ,|2950. Տզրկախոտ։ Տզրուկ խոտ,]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2951. Տէրաղօթիկ.|2951. Տէրաղօթիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2952. Տէր-ողորմիկ.|2952. Տէր-ողորմիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2953. Տիկնակիւ.|2953. Տիկնակիւ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2954. Տիպխ. Տիպղ: Տապղ։|2954. Տիպխ. Տիպղ: Տապղ։]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2955. *Տիվտար.|2955. *Տիվտար.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2956. Տիտան?|2956. Տիտան?]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2957. Տից.|2957. Տից.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2958. Տլլակ.|2958. Տլլակ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2959. Տլվորուկ.|2959. Տլվորուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2960. Տլփա.|2960. Տլփա.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2961. Տխիլ. Տխլի.|2961. Տխիլ. Տխլի.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2962. Տխկի.|2962. Տխկի.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2963. Տխտիկուռ.|2963. Տխտիկուռ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2964. Տկափուշ.|2964. Տկափուշ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2965. Տկողին.|2965. Տկողին.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2966. Տղաբերուկ.|2966. Տղաբերուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2967. Տղայ ձգող.|2967. Տղայ ձգող.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2968. Տղտնկուլ.|2968. Տղտնկուլ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2969. Տղտորիկ.|2969. Տղտորիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2970. Տմնտաշ.|2970. Տմնտաշ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2971. Տնճերի կամ Տնզըրի.|2971. Տնճերի կամ Տնզըրի.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2972. Տոլ. Տոլի.|2972. Տոլ. Տոլի.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#Տողուն.|Տողուն.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2973. Տոմալ:|2973. Տոմալ:]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2974. * Տոմալան. Տոմպոլան.|2974. * Տոմալան. Տոմպոլան.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2975. Տոպ.|2975. Տոպ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2976. Տոռուպ.|2976. Տոռուպ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2977. Տոտոր. Տօտուր.|2977. Տոտոր. Տօտուր.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2978. Տոտրիճ. -|2978. Տոտրիճ. -]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2979. *Տորախ.|2979. *Տորախ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2980. Տորնուկ.|2980. Տորնուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2981. Տորոն կամ Տօրոն. Տորուն։|2981. Տորոն կամ Տօրոն. Տորուն։]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2982. Տորոն խոտ.|2982. Տորոն խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2983. Տուալայ?|2983. Տուալայ?]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2984. Տուաղլուք?|2984. Տուաղլուք?]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2985. *Տուխ. Տուխն.|2985. *Տուխ. Տուխն.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2986. Տուղու, Տողուն. Տուկօլ.|2986. Տուղու, Տողուն. Տուկօլ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2987. Տուղու կամ Տուղաս.|2987. Տուղու կամ Տուղաս.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2988. Տուղտ. Տեղտ.|2988. Տուղտ. Տեղտ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2989. – Տուղտ.|2989. – Տուղտ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#Տուղտնկուլ.|Տուղտնկուլ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2990. Տումտում.|2990. Տումտում.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2991. Տունկ.|2991. Տունկ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2992. Տուռ.|2992. Տուռ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2993. Տուռնի.|2993. Տուռնի.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2994. Տուրրա.|2994. Տուրրա.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2995. Տտզի.|2995. Տտզի.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2996. Տտնեղ.|2996. Տտնեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2997. Տտնիճ.|2997. Տտնիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2998. Տտուլիճ.|2998. Տտուլիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2999. Տրախտ.|2999. Տրախտ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#3000. Տրբենա.|3000. Տրբենա.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#3001. Տրիկոն.|3001. Տրիկոն.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#3002. Տրղօզան.|3002. Տրղօզան.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#3003. Sփիկ.|3003. Sփիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#3004. Տօնի Բանջար.|3004. Տօնի Բանջար.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#3005. Տouախ.|3005. Տouախ.]]
* [[Հայբուսակ/Ր#3006. *Րամաք. Րամեք. Ռամեք. Ըռահմաք.|3006. *Րամաք. Րամեք. Ռամեք. Ըռահմաք.]]
* [[Հայբուսակ/Ց#3007. Ցաբի.|3007. Ցաբի.]]
* [[Հայբուսակ/Ց#3008. Ցախ.|3008. Ցախ.]]
* [[Հայբուսակ/Ց#3009. – Ցախ.|3009. – Ցախ.]]
* [[Հայբուսակ/Ց#3010. – Ցախ. Եղէգն.|3010. – Ցախ. Եղէգն.]]
* [[Հայբուսակ/Ց#3011. – Երկնուց Ցախ?|3011. – Երկնուց Ցախ?]]
* [[Հայբուսակ/Ց#3012. Ցանխոտ.|3012. Ցանխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ց#3013. Ցանծաւոր.|3013. Ցանծաւոր.]]
* [[Հայբուսակ/Ց#3014. Ցարասի.|3014. Ցարասի.]]
* [[Հայբուսակ/Ց#3015. Ցաքի.|3015. Ցաքի.]]
* [[Հայբուսակ/Ց#3016. Ցեց.|3016. Ցեց.]]
* [[Հայբուսակ/Ց#3017. Ցընդվար.|3017. Ցընդվար.]]
* [[Հայբուսակ/Ց#3018. Ցըռպտկի.|3018. Ցըռպտկի.]]
* [[Հայբուսակ/Ց#3019. Ցինգ. Ցինկ.|3019. Ցինգ. Ցինկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ց#3020. Ցիրդ. Ցրդի. Ցրդնի. Ցրտենի.|3020. Ցիրդ. Ցրդի. Ցրդնի. Ցրտենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ց#3021. Ցխնի.|3021. Ցխնի.]]
* [[Հայբուսակ/Ց#3022. Ցմախ. Ցմախտակ.|3022. Ցմախ. Ցմախտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ց#3023. Ցախոտ.|3023. Ցախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ց#3024. Ցմամ.|3024. Ցմամ.]]
* [[Հայբուսակ/Ց#3025. Ցնծղի.|3025. Ցնծղի.]]
* [[Հայբուսակ/Ց#3026. Ցորեան.|3026. Ցորեան.]]
* [[Հայբուսակ/Ց#3027. Ցորենուկ, Ցորնուկ.|3027. Ցորենուկ, Ցորնուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ց#3028. Ցուպ.|3028. Ցուպ.]]
* [[Հայբուսակ/Ց#3029. Ցրվարդ. (Թերեւս լաւագոյն Ցառվարդ).|3029. Ցրվարդ. (Թերեւս լաւագոյն Ցառվարդ).]]
* [[Հայբուսակ/Ց#3030. Ցրտկենի. Ցրտնի.|3030. Ցրտկենի. Ցրտնի.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#Փաթեխ։|Փաթեխ։]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3031. Փաթփաթուկ.|3031. Փաթփաթուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3032. Փալախոտ.|3032. Փալախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3033. *Փալանտուզ?|3033. *Փալանտուզ?]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3034. *Փաղանգամուշկ. Փարանձամուշկ. Փալանճմուշկ. արաբ.|3034. *Փաղանգամուշկ. Փարանձամուշկ. Փալանճմուշկ. արաբ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3035. Փայլասենի.|3035. Փայլասենի.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3036. Փայլկտուկ.|3036. Փայլկտուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3037. Փայտիչ.|3037. Փայտիչ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3038. *Փանճանկուշտ|3038. *Փանճանկուշտ]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3039. Փապռ.|3039. Փապռ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3040. Փառայ.|3040. Փառայ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3041. Փառեղ.|3041. Փառեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3042. Փառինջ կամ Փարինջ:|3042. Փառինջ կամ Փարինջ:]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3043. Փառփառ, Փարփար.|3043. Փառփառ, Փարփար.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3044. Փարախոտ.|3044. Փարախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#* Փարասիոն. Ֆարասիօն.|* Փարասիոն. Ֆարասիօն.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3045. Փարչուկ.|3045. Փարչուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3046. Փարփարայր|3046. Փարփարայր]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3047. Փարփարնայ.|3047. Փարփարնայ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3048. Փացի.|3048. Փացի.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3049. Փափղեմն.|3049. Փափղեմն.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3050. Փեգենա.|3050. Փեգենա.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3051. Փեժատ.|3051. Փեժատ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3052. Փենակ.|3052. Փենակ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3053. Փենայ. Փենատակ։|3053. Փենայ. Փենատակ։]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3054. Փենունայ.|3054. Փենունայ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3055. Փերփեր. Փերֆերան.|3055. Փերփեր. Փերֆերան.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3056. ՓԷշփէշուկ.|3056. ՓԷշփէշուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3057. Փըլօշ.|3057. Փըլօշ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3058. Փիթրախ. Բդրաղ։|3058. Փիթրախ. Բդրաղ։]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3059. Փիթրիզայ.|3059. Փիթրիզայ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3060. Փիլունց.|3060. Փիլունց.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3061. Փիճի.|3061. Փիճի.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3062. Գետնի Փիճի որ և Գետնի Սոնովպար.|3062. Գետնի Փիճի որ և Գետնի Սոնովպար.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#Փիճոյ պտուղ.|Փիճոյ պտուղ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3063. Փիճխ.|3063. Փիճխ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#Փիննա|Փիննա]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3064. Փինչող.|3064. Փինչող.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3065. Փիոնիա.|3065. Փիոնիա.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3066 – Փիչխ.|3066 – Փիչխ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3067. Փիփեռթ.|3067. Փիփեռթ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3068. Փղի ականջ.|3068. Փղի ականջ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3069. Փղինջք. Փղնջքի.|3069. Փղինջք. Փղնջքի.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#* Փղոմոս.|* Փղոմոս.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3070. Փնդի.|3070. Փնդի.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3071. Փնկա. Փնգա. Փնկի|3071. Փնկա. Փնգա. Փնկի]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3072. Փնջակոկոռ.|3072. Փնջակոկոռ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3073. Փնջնի ծաղիկ.|3073. Փնջնի ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3074. Փշալ.|3074. Փշալ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3075. Փշակաղնի.|3075. Փշակաղնի.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3076. Փշատ, Փշատի. Փշատենի.|3076. Փշատ, Փշատի. Փշատենի.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3077. Փշաքեղ. Փշրաքեղ. Փշագեղ.|3077. Փշաքեղ. Փշրաքեղ. Փշագեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3078. Փշփշուկ կամ Փշփշուկ.|3078. Փշփշուկ կամ Փշփշուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3079. Փոթոթ.|3079. Փոթոթ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3080. Փոթորնի.|3080. Փոթորնի.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3081. Փոկուռի.|3081. Փոկուռի.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3082. Փողփետնի.|3082. Փողփետնի.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3083. Փու. Ֆու.|3083. Փու. Ֆու.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3084. Փուղր.|3084. Փուղր.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3085. – Կաթնփուղրի.|3085. – Կաթնփուղրի.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3086. Փուշ Դաղձ.|3086. Փուշ Դաղձ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3087–88. Փուշ-թուզ և Փուշ-խնձոր.|3087–88. Փուշ-թուզ և Փուշ-խնձոր.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3089. Փուստա?|3089. Փուստա?]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3090. Փուրխ.|3090. Փուրխ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3091. Փուրչուլուխ.|3091. Փուրչուլուխ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3092. Փուրփուզնա.|3092. Փուրփուզնա.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3093. Փուփլէ.|3093. Փուփլէ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3094. Փուքնի.|3094. Փուքնի.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3095. Փոքի։|3095. Փոքի։]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3096. Փչեչ.|3096. Փչեչ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3097. Փռանկի փուշ:|3097. Փռանկի փուշ:]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3098. Փռենի.|3098. Փռենի.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3099. Փռնդադ.|3099. Փռնդադ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3100–1։ Փռինջնակ. Փռանկաշտի. Փռնջկակշտի.|3100–1։ Փռինջնակ. Փռանկաշտի. Փռնջկակշտի.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3102. Փունջուկ կամ Փռնչակ.|3102. Փունջուկ կամ Փռնչակ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3103. Փռշնի ծառ.|3103. Փռշնի ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3104. * Փսենաս.|3104. * Փսենաս.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3105. Փսիկ.|3105. Փսիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3106. Փստվստուկ կամ Փսփսուկ.|3106. Փստվստուկ կամ Փսփսուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3107. Փստուղ.|3107. Փստուղ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3108. Փտեղի կամ Փտեղեայ ծառ.|3108. Փտեղի կամ Փտեղեայ ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3109–11. Փտոռ. Փտուռ. Փթութ.|3109–11. Փտոռ. Փտուռ. Փթութ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3112. Փրեմի կամ Փրենի տակ.|3112. Փրեմի կամ Փրենի տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3113. Փրերուկ կամ Փրփրուկ.|3113. Փրերուկ կամ Փրփրուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3114. Փրչկլի.|3114. Փրչկլի.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3115–16. Փրփրեմ. Փերփեր. Փրփրերան.|3115–16. Փրփրեմ. Փերփեր. Փրփրերան.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3117. Փրփրիկ.|3117. Փրփրիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3118. Փրփրիճակ։ Փրփրիչ.|3118. Փրփրիճակ։ Փրփրիչ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3119. Փրփրուկ.|3119. Փրփրուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3120. Քաբարա?|3120. Քաբարա?]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3121. Քալանդաշի կամ Քանդալաշի ծառ.|3121. Քալանդաշի կամ Քանդալաշի ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3122. Քակընջի տակ։|3122. Քակընջի տակ։]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3123. Քահանայատակ.|3123. Քահանայատակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3124. Քահանայի պտուղ.|3124. Քահանայի պտուղ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3125. *Քաղբան.|3125. *Քաղբան.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3126. Քաղկու!|3126. Քաղկու!]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3127. Քաղմն.|3127. Քաղմն.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3128. Քաղցրահարուխ.|3128. Քաղցրահարուխ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3129. Քաղցր Հունդ. – Անիսոնն է:|3129. Քաղցր Հունդ. – Անիսոնն է:]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3130. *Քամազ:|3130. *Քամազ:]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3131. *Քամահ.|3131. *Քամահ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3132. Քամէխոտ.|3132. Քամէխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3133. Քամունի.|3133. Քամունի.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3134. Քանկարզաս.|3134. Քանկարզաս.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3138. Քանտան կամ Քանտանա.|3138. Քանտան կամ Քանտանա.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3136. *Քաշիմ. Քաշմ.|3136. *Քաշիմ. Քաշմ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3137. Քաշտակ.|3137. Քաշտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3138. * Քապապա.|3138. * Քապապա.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3139. Քաղարա. Քապրենի.|3139. Քաղարա. Քապրենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3140. Քապողակ կամ Քակողակ.|3140. Քապողակ կամ Քակողակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3141. Քապողկրինակ. Քապողկրտակ,|3141. Քապողկրինակ. Քապողկրտակ,]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3142. Քապրխոտ։|3142. Քապրխոտ։]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3143. Քապրցախ.|3143. Քապրցախ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3144. Քաջբեր.|3144. Քաջբեր.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3145. Քաջի ըղունգ?|3145. Քաջի ըղունգ?]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3146. Քաջվարդ.|3146. Քաջվարդ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3147. Քառ.|3147. Քառ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3148. Քարամուխ?|3148. Քարամուխ?]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3149. * Քասնի.|3149. * Քասնի.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3150. Քասպ.|3150. Քասպ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3151. Քատոր կամ Քատուր?|3151. Քատոր կամ Քատուր?]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3152. Քարաժանգ կամ Քարի արիւն.|3152. Քարաժանգ կամ Քարի արիւն.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3153. Քարախունկ.|3153. Քարախունկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3154. Քարահունդ.|3154. Քարահունդ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3155. Քարաննուխ.|3155. Քարաննուխ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3156. Քարասերմիկ.|3156. Քարասերմիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3157. Քարացունծ.|3157. Քարացունծ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3158. Քարաւէ. Քարուէ. Քարաւիա.|3158. Քարաւէ. Քարուէ. Քարաւիա.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3159. Քարաւէ կամ Քարաւիա. Հոռմցի.|3159. Քարաւէ կամ Քարաւիա. Հոռմցի.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3160. * Քարաւս. Քէրէֆս.|3160. * Քարաւս. Քէրէֆս.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3161. Քարափառփառ.|3161. Քարափառփառ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3162. Քարափի Քոչոր.|3162. Քարափի Քոչոր.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3163. Քարաքոս.|3163. Քարաքոս.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3164. Քարբեկ.|3164. Քարբեկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3165. Քարի Բանջար.|3165. Քարի Բանջար.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3166. Քարիգունի? ծաղիկ։|3166. Քարիգունի? ծաղիկ։]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3167. Քարիժանգ։|3167. Քարիժանգ։]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3168. Քարխնծորի.|3168. Քարխնծորի.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3169. Քարխոտ.|3169. Քարխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3170. Քարկծեղ կամ Քարծկեղ.|3170. Քարկծեղ կամ Քարծկեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3171. ՔարկողՃ։|3171. ՔարկողՃ։]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3172. Քարհացի։|3172. Քարհացի։]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3173. Քարձանձն. Քարաձանձ. Քարաձանձր.|3173. Քարձանձն. Քարաձանձ. Քարաձանձր.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3174. Քարճին. Քարջին. Քարջենի.|3174. Քարճին. Քարջին. Քարջենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3175. Քարճլավարդ.|3175. Քարճլավարդ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3176. * Քառնապ-|3176. * Քառնապ-]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3177. Քարնշի.|3177. Քարնշի.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3178. Քարղնշուշ.|3178. Քարղնշուշ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3179. Քարքրուկ.|3179. Քարքրուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3180. Քաջուր Վարդ։|3180. Քաջուր Վարդ։]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3181. Քաքանաջ. Քաքնիջի. Քակոնիճ. Քանքանաճ. Քաքունիճ.|3181. Քաքանաջ. Քաքնիջի. Քակոնիճ. Քանքանաճ. Քաքունիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3182. Քաջուր։|3182. Քաջուր։]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3183. Քեալ մար?.|3183. Քեալ մար?.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3184. Քեխ.|3184. Քեխ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3185. Քեղ։|3185. Քեղ։]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3186. Քեղաքարով.|3186. Քեղաքարով.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3187: Քեղասերմ.|3187: Քեղասերմ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3188. Քերքէշ. Բաչխտակն է. տես զայս:|3188. Քերքէշ. Բաչխտակն է. տես զայս:]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3189. Բեքերթ. Քերքերթ.|3189. Բեքերթ. Քերքերթ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3190. Քոչմատ։|3190. Քոչմատ։]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3191. Քթան.|3191. Քթան.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3192 *Քթիրա.|3192 *Քթիրա.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3193. Քիզ - Բիզիզ.|3193. Քիզ - Բիզիզ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3194. Քիմ. Քիմէ?|3194. Քիմ. Քիմէ?]]
* [[Հայբուսակ/Ք#219 5. Քիմիա ծաղիկ -|219 5. Քիմիա ծաղիկ -]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3196. Քիսամն.|3196. Քիսամն.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3197. Քիքիզ։|3197. Քիքիզ։]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3198. Քլիվերտի:|3198. Քլիվերտի:]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3199. Քնարենի։|3199. Քնարենի։]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3200. Քնարակ|3200. Քնարակ]]
{{Սյուն ավարտ}}</text>
      <sha1>2fctlj81mdcxk3gdibiqu08il1qrxf3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>397332</id>
      <parentid>397330</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T11:49:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emptyfear</username>
        <id>547</id>
      </contributor>
      <origin>397332</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="276215" sha1="mgbh2ko72aej5v4r8q8h6wds6nr3i4v" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title = Հայբուսակ
|author = Ղևոնդ Ալիշան
|previous =
|year  = 1895
|notes = Հայբուսակ կամ Հայկական բուսաբառութիւն}}

&lt;big&gt;
&lt;center&gt;
'''Հաբուսակի բույսերի այբբենական էջեր՝'''

[[Հայբուսակ/Ա|Ա]] • [[Հայբուսակ/Բ|Բ]] • [[Հայբուսակ/Գ|Գ]] • [[Հայբուսակ/Դ|Դ]] • [[Հայբուսակ/Ե|Ե]] • [[Հայբուսակ/Զ|Զ]] • [[Հայբուսակ/Է|Է]] • [[Հայբուսակ/Ը|Ը]] • [[Հայբուսակ/Թ|Թ]] • [[Հայբուսակ/Ժ|Ժ]] • [[Հայբուսակ/Ի|Ի]] • [[Հայբուսակ/Լ|Լ]] • [[Հայբուսակ/Խ|Խ]] • [[Հայբուսակ/Ծ|Ծ]] • [[Հայբուսակ/Կ|Կ]] • [[Հայբուսակ/Հ|Հ]] • [[Հայբուսակ/Ձ|Ձ]] • [[Հայբուսակ/Ղ|Ղ]] • [[Հայբուսակ/Ճ|Ճ]] • [[Հայբուսակ/Մ|Մ]] • [[Հայբուսակ/Յ|Յ]] • [[Հայբուսակ/Ն|Ն]] • [[Հայբուսակ/Շ|Շ]] • [[Հայբուսակ/Ո|Ո]] • [[Հայբուսակ/Չ|Չ]] • [[Հայբուսակ/Պ|Պ]] • [[Հայբուսակ/Ջ|Ջ]] • [[Հայբուսակ/Ռ|Ռ]] • [[Հայբուսակ/Ս|Ս]] • [[Հայբուսակ/Վ|Վ]] • [[Հայբուսակ/Տ|Տ]] • [[Հայբուսակ/Ր|Ր]] • [[Հայբուսակ/Ց|Ց]] •  [[Հայբուսակ/Փ|Փ]] • [[Հայբուսակ/Ք|Ք]]
&lt;/center&gt;
&lt;/big&gt;

== Այբբենական ցանկ ==
{{սյուն|3}}
* [[Հայբուսակ/Ա#1. *Աալուսան կամ Այալուսան.|1. *Աալուսան կամ Այալուսան.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#2. *Աբարբիոն.|2. *Աբարբիոն.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#3. Աբեղախոտ.|3. Աբեղախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#4. Ագարակի խոտ.|4. Ագարակի խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#5. Ագռաւի թուր.|5. Ագռաւի թուր.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#6. Ագռաւի ծաղիկ.|6. Ագռաւի ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#7. Ագռաւի ճանկ կամ Ագռաւի ոտք.|7. Ագռաւի ճանկ կամ Ագռաւի ոտք.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#8. Ազազու.|8. Ազազու.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#9. Ազատ.|9. Ազատ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#10. *Ազատդրախտ.|10. *Ազատդրախտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#11. Ազատքեղ.|11. Ազատքեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#12. *Ազարիղի.|12. *Ազարիղի.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#13. *Ազարիոն.|13. *Ազարիոն.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#14. Ազոխ.|14. Ազոխ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#15. Ազոխ վայրի.|15. Ազոխ վայրի.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#16. *Աթխար.|16. *Աթխար.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#17. Աժրի.|17. Աժրի.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#18. Ալաժարի կամ Ալաժահրի.|18. Ալաժարի կամ Ալաժահրի.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#19. Ալանկիտակ.|19. Ալանկիտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#20. *Ալատնի.|20. *Ալատնի.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#21. Ալի.|21. Ալի.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#22. Ալոճի.|22. Ալոճի.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#23. Ալուճ.|23. Ալուճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#24. Ալոչա կամ Ալուչա.|24. Ալոչա կամ Ալուչա.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#25. Ալոց.|25. Ալոց.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#26. Ալու.|26. Ալու.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#27. *Ալպուճ.|27. *Ալպուճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#28. *Ախախիա կամ Աղաղիա.|28. *Ախախիա կամ Աղաղիա.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#29. *Ախինոս.|29. *Ախինոս.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#30. *Ախիոն.|30. *Ախիոն.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#31. Ախլախնձոր.|31. Ախլախնձոր.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#32. *Ախլսաչ.|32. *Ախլսաչ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#33. *Ախհաւան.|33. *Ախհաւան.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#34. *Ախունա.|34. *Ախունա.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#35. Ախրիզան.|35. Ախրիզան.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#36. Ածար կամ Այծար կամ Այծառ.|36. Ածար կամ Այծար կամ Այծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#37. Ածիկ.|37. Ածիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#38. Ականդուկ.|38. Ականդուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#39. Ականջախոտ.|39. Ականջախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#40. Ականջուկ.|40. Ականջուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#41. Ակար. Ակարոն. Ակիր.|41. Ակար. Ակարոն. Ակիր.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#42. Ակիրի պտուղ.|42. Ակիրի պտուղ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#43. Ակռվուկ.|43. Ակռվուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#44. *Ակրկարհա.|44. *Ակրկարհա.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#45. Ակնեւտուկ.|45. Ակնեւտուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#46. Ակքան կամ Եկքան.|46. Ակքան կամ Եկքան.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#47. Ակօսախոտ.|47. Ակօսախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#48. Աղաբղբուկ.|48. Աղաբղբուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#49. Աղալուճի.|49. Աղալուճի.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#*Աղաղիա.|*Աղաղիա.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#*Աղարիկոն կամ Ախարիկոն.|*Աղարիկոն կամ Ախարիկոն.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#50. Աղաւնարօտ. Աղվանարօտ. Աղուենարօտ. Աղաւնեկ. Աղաւնիճ.|50. Աղաւնարօտ. Աղվանարօտ. Աղուենարօտ. Աղաւնեկ. Աղաւնիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#51. Աղվնու ծիրտ.|51. Աղվնու ծիրտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#52. Աղբաղբուկ.|52. Աղբաղբուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#53. Աղբերաց արիւն.|53. Աղբերաց արիւն.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#54. Աղեկատիկ.|54. Աղեկատիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#55. Աղթապաստ.|55. Աղթապաստ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#56. *Աղթեկ.|56. *Աղթեկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#57. Աղիճ.|57. Աղիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#Աղինճ|Աղինճ]]
* [[Հայբուսակ/Ա#58. Աղճկտակ. Աղճտակ. Աղճկտան. Աղճկուտատ. Աղջիկտակ. Աղջկուտակ.|58. Աղճկտակ. Աղճտակ. Աղճկտան. Աղճկուտատ. Աղջիկտակ. Աղջկուտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#59. Աղուաշբանկ կամ Աղուէշբանկ.|59. Աղուաշբանկ կամ Աղուէշբանկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#60. Աղուէսիկ.|60. Աղուէսիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#61. Աղուէս–խրտուկ.|61. Աղուէս–խրտուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#62. Աղուէuու Խաղող.|62. Աղուէuու Խաղող.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#63. Աղուէսու-Ձուք.|63. Աղուէսու-Ձուք.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#64. Աղուէսու Սուսեր.|64. Աղուէսու Սուսեր.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#65. Աղուիճակ.|65. Աղուիճակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#66. Աղուիսակ.|66. Աղուիսակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#67. Աղուորիկ.|67. Աղուորիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#68. *Աղսուս.|68. *Աղսուս.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#69. Աղպաշար.|69. Աղպաշար.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#70. Աղպատ.|70. Աղպատ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#71. Աղտաղտուկ.|71. Աղտաղտուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#72. Աղտոր.|72. Աղտոր.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#73. Աղքատի ժախ.|73. Աղքատի ժախ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#74. Աճալ.|74. Աճալ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#75. Աճաս կամ Աճազ.|75. Աճաս կամ Աճազ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#76. Աճանկէր.|76. Աճանկէր.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#77. Աճուր կամ Աճուռ կամ Հաճուր.|77. Աճուր կամ Աճուռ կամ Հաճուր.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#78. Ամանկոտրիկ.|78. Ամանկոտրիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#79. Ամաւ. Ամաւենի.|79. Ամաւ. Ամաւենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#80. Ամբասիկ.|80. Ամբասիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#81. Ամիճ.|81. Ամիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#82. Ամիշ.|82. Ամիշ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#83. Ամիր-իշխան կամ Ամիրաշխամ.|83. Ամիր-իշխան կամ Ամիրաշխամ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#84. *Ամլաճ.|84. *Ամլաճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#85. *Ամվաճ.|85. *Ամվաճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#86. *Ամրուսիա.|86. *Ամրուսիա.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#87. *Այաւզնուէ.|87. *Այաւզնուէ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#88. Այգէպրաս.|88. Այգէպրաս.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#89. Այգոյ գայլ.|89. Այգոյ գայլ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#Այգոյ ծաղիկ.|Այգոյ ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#90. Այգու մատնի.|90. Այգու մատնի.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#91. Այծակն.|91. Այծակն.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#Այծառ.|Այծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#92. Այծու մօրուք կամ Այծամօրուք.|92. Այծու մօրուք կամ Այծամօրուք.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#93. Այծպտուկ.|93. Այծպտուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#94. Այծտոտիկ.|94. Այծտոտիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#95. Անալութ.|95. Անալութ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#96. Անանուխ. Անուխ. Անանեխ.|96. Անանուխ. Անուխ. Անանեխ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#97. Հոռոմ Աննուխ.|97. Հոռոմ Աննուխ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#98. Սարի Աննուխ.|98. Սարի Աննուխ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#99. *Անապ.|99. *Անապ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#Անասբօսան.|Անասբօսան.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#100. Անգուժատ.|100. Անգուժատ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#101. Անգուտան.|101. Անգուտան.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#102. *Անդարիոն.|102. *Անդարիոն.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#103. *Անեմոն.|103. *Անեմոն.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#104. Անթառամ.|104. Անթառամ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#105. Իշու Անթառամ.|105. Իշու Անթառամ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#106. Անթեմ.|106. Անթեմ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#107. Անիար.|107. Անիար.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#108. Անիծած ծաղիկ.|108. Անիծած ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#109. Անիսոն.|109. Անիսոն.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#Անկիտան.|Անկիտան.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#110. Անձիանի ծառ.|110. Անձիանի ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#111. Անձխոտ.|111. Անձխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#112. Անձրութ կամ Անզրուտ.|112. Անձրութ կամ Անզրուտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#113. Անղարա.|113. Անղարա.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#114. Անղուն.|114. Անղուն.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#115. *Անճարա կամ Անճորա.|115. *Անճարա կամ Անճորա.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#116. Անճարակ.|116. Անճարակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#117. Անճիտա. Անճիտան.|117. Անճիտա. Անճիտան.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#118. Անճիտան.|118. Անճիտան.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#119. *Անճիրիտամ.|119. *Անճիրիտամ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#* Անճորա.|* Անճորա.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#120. Անճորան.|120. Անճորան.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#121. *Անճուհ.|121. *Անճուհ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#122. *Անճուպար.|122. *Անճուպար.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#123. Անմեռուկ.|123. Անմեռուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#124. Անտախ.|124. Անտախ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#125. *Անտուզ.|125. *Անտուզ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#126. Աշարայ.|126. Աշարայ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#127. *Աշխէն.|127. *Աշխէն.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#128. Աշմունիսայ?|128. Աշմունիսայ?]]
* [[Հայբուսակ/Ա#129. Աշմուշայ.|129. Աշմուշայ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#130. Աշնապ.|130. Աշնապ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#131. Աշնապաշար.|131. Աշնապաշար.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#132. Աշորայ.|132. Աշորայ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#133. Աշորախոտ.|133. Աշորախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#134. Աշորուկ.|134. Աշորուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#135. Աշտիպ.|135. Աշտիպ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#136. Աչխընթին.|136. Աչխընթին.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#137–8. Աչքծաղիկ.|137–8. Աչքծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#139. Աչքափուճ.|139. Աչքափուճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#Ապանոս.|Ապանոս.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#140. Ապիկու խոտ.|140. Ապիկու խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#141. Ապկաւ.|141. Ապկաւ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#142. *Ապուզան.|142. *Ապուզան.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#143. *Ապրանճ.|143. *Ապրանճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#144. Ապրիմ հունտով.|144. Ապրիմ հունտով.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#145. Ապրիմ ճորով.|145. Ապրիմ ճորով.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#146. Ապրիմ մեռնիմ կամ Ապրիմ չապրիմ.|146. Ապրիմ մեռնիմ կամ Ապրիմ չապրիմ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#147. Ապրիվի?.|147. Ապրիվի?.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#148. Ապրշումի ծառ.|148. Ապրշումի ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#149. Ապրուր.|149. Ապրուր.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#150. Ապրսամ կամ Ապրսադ.|150. Ապրսամ կամ Ապրսադ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#151. Առաքեալ.|151. Առաքեալ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#152. Առիւծախոտ.|152. Առիւծախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#153. Առիւծմորենի.|153. Առիւծմորենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#154. Առկայծ.|154. Առկայծ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#155. Առնուկ.|155. Առնուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#156. Առուակարոս.|156. Առուակարոս.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#157. Առուեղ.|157. Առուեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#158-9. Առուոյտ.|158-9. Առուոյտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#160. Իշառուոյտ.|160. Իշառուոյտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#161. Եղան Առուոյտ.|161. Եղան Առուոյտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#162. Առսան?|162. Առսան?]]
* [[Հայբուսակ/Ա#163. Ասիկ.|163. Ասիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#164. Ասլանճ.|164. Ասլանճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#165. *Ասխիս?.|165. *Ասխիս?.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#166. Ասղուկ կամ Ասեղուկ.|166. Ասղուկ կամ Ասեղուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#167. Ասմաղուն կամ Ասմաճուն.|167. Ասմաղուն կամ Ասմաճուն.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#168. Ասորեկ.|168. Ասորեկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#169. Ասուիկ.|169. Ասուիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#170. *Ասպաղօլ կամ Ասպայուլ.|170. *Ասպաղօլ կամ Ասպայուլ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#171. Ասպանակ.|171. Ասպանակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#172. Ասպանտ?.|172. Ասպանտ?.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#173. Ասպաստ.|173. Ասպաստ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#174. Ասպուզան.|174. Ասպուզան.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#175. Ասպուզանուկ.|175. Ասպուզանուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#176. Ասպուր. Ասպուրակ. Ասպուռ, Ասփուր.|176. Ասպուր. Ասպուրակ. Ասպուռ, Ասփուր.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#177. *Ասպուրակ.|177. *Ասպուրակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#178. *Աստախօտոս.|178. *Աստախօտոս.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#179. Աստեղած.|179. Աստեղած.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#180. Աստղիկ.|180. Աստղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#181. Աստեղունք.|181. Աստեղունք.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#182. Աստղափուշ.|182. Աստղափուշ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#183. Ասրունճ.|183. Ասրունճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#184. Ատաբոխի.|184. Ատաբոխի.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#185. Ատմատ.|185. Ատմատ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#186. Ատոլ.|186. Ատոլ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#187. *Ատրագոյն.|187. *Ատրագոյն.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#188. Ատրուք ատրաք?.|188. Ատրուք ատրաք?.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#189. Արած.|189. Արած.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#190. Արանդ.|190. Արանդ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#191. Արանդուպարանդ կամ Արիտպարիտ.|191. Արանդուպարանդ կամ Արիտպարիտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#192. Արանց ծաղիկ.|192. Արանց ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#193. Արապլէզ.|193. Արապլէզ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#194. Արգանդաց ծաղիկ.|194. Արգանդաց ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#195. Արդղիկ.|195. Արդղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#196. Արդուխա.|196. Արդուխա.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#197. Արեան խոտ.|197. Արեան խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#198. Արեգական ծաղիկ.|198. Արեգական ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#199. Արեգական մայր.|199. Արեգական մայր.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#200. Արենիճ.|200. Արենիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#201. Արեւադէմ.|201. Արեւադէմ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#202. Արեւաբաց.|202. Արեւաբաց.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#203. Արեւածագ.|203. Արեւածագ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#204. Արեւածաղիկ.|204. Արեւածաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#205. Արեւպաշ.|205. Արեւպաշ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#206. Արեւքուրիկ.|206. Արեւքուրիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#207-8. Արինճ. Արիճ.|207-8. Արինճ. Արիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#209. *Արիովթ.|209. *Արիովթ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#210. Արիւնակուլ?|210. Արիւնակուլ?]]
* [[Հայբուսակ/Ա#211. Արիւնշղփի.|211. Արիւնշղփի.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#212. Արծին.|212. Արծին.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#213. Արծուաճանկ կամ Արծուոյ ճանկ.|213. Արծուաճանկ կամ Արծուոյ ճանկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#214. Արծուոց Մոշի.|214. Արծուոց Մոշի.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#215. Արծպայ.|215. Արծպայ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#216. Արկած?.|216. Արկած?.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#217. Արճիճուկ կամ Արճճուկ.|217. Արճիճուկ կամ Արճճուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#218. Արճճուկ գետնի.|218. Արճճուկ գետնի.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#219. Արճուան.|219. Արճուան.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#220. Արմ.|220. Արմ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#221. Արմաւենի.|221. Արմաւենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#222. *Արմինան.|222. *Արմինան.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#223. Արշատ.|223. Արշատ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#224. Արուանտակ?.|224. Արուանտակ?.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#225. Արուսիկ.|225. Արուսիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#226. Արջախստոր.|226. Արջախստոր.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#227. Արջնդեղ.|227. Արջնդեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#228. Արջու ականջ.|228. Արջու ականջ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#229. Արջու աչք.|229. Արջու աչք.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#230. Արջընգոյզ. Արջու Ընգոյզ.|230. Արջընգոյզ. Արջու Ընգոյզ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#231. Արջի հատ.|231. Արջի հատ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#232. Արջխնդեղնի.|232. Արջխնդեղնի.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#233. Արջմրջմի.|233. Արջմրջմի.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#234. Արջնի.|234. Արջնի.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#235. Արջու խաղող.|235. Արջու խաղող.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#236. Արջտակ. Արջատակ.|236. Արջտակ. Արջատակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#237. Արջփիլունց.|237. Արջփիլունց.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#238. Արտախոյր կամ Արտախուր Խաւարտ.|238. Արտախոյր կամ Արտախուր Խաւարտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#239. Արտիճ.|239. Արտիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#240. Արտիճուկ.|240. Արտիճուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#241. Արտուճ.|241. Արտուճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#242. Արքակաղին. Արքակաղնի.|242. Արքակաղին. Արքակաղնի.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#243. Արքայածաղիկ.|243. Արքայածաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#244. Արքայամոր.|244. Արքայամոր.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#245. Արքայեակ. Արքայիկ.|245. Արքայեակ. Արքայիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#246. Արքայորդի?|246. Արքայորդի?]]
* [[Հայբուսակ/Ա#247. Արօսախոտ.|247. Արօսախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#248. Արօսի.|248. Արօսի.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#249. Աւգեր ծաղիկ.|249. Աւգեր ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#250. Աւելախոտ.|250. Աւելախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#251. Աւելուկ.|251. Աւելուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#252. Էգ Աւելուկ.|252. Էգ Աւելուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#253. Աւելկի Ծաղիկ.|253. Աւելկի Ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#254. Աւելտկուկ.|254. Աւելտկուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#255. Աւելի պիպիլ.|255. Աւելի պիպիլ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#256. *Աւենիա?|256. *Աւենիա?]]
* [[Հայբուսակ/Ա#257. Աւետիկ. Ավետիք.|257. Աւետիկ. Ավետիք.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#258. Աւիւն.|258. Աւիւն.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#259. Աւճոր.|259. Աւճոր.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#260. *Ափարբիոն կամ Աբարբիոն.|260. *Ափարբիոն կամ Աբարբիոն.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#261. Ափիոն.|261. Ափիոն.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#262. Ափնիք.|262. Ափնիք.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#263. *Ափրիանա.|263. *Ափրիանա.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#264. Աքալ.|264. Աքալ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#265. Աքաղաղի խոտ.|265. Աքաղաղի խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#266. *Աքլիլմէլիք կամ Իքլ իւլ-մէլիք.|266. *Աքլիլմէլիք կամ Իքլ իւլ-մէլիք.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#267. Աքլոր–կոտոշ.|267. Աքլոր–կոտոշ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#268. Աքլորուկ կամ Աքլորիկ.|268. Աքլորուկ կամ Աքլորիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ա#269. *Աքսար.|269. *Աքսար.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#270. *Բաբունաճ կամ Պապունիճ.|270. *Բաբունաճ կամ Պապունիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#271. Բագաւորդ?.|271. Բագաւորդ?.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#Բադդկենի|Բադդկենի]]
* [[Հայբուսակ/Բ#272. Բադըռանկ.|272. Բադըռանկ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#273. *Բադիան.|273. *Բադիան.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#Բադրուճ|Բադրուճ]]
* [[Հայբուսակ/Բ#274. *Բազբազ.|274. *Բազբազ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#275. Բազդ?.|275. Բազդ?.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#276. Բազուկ. Բազկիկ.|276. Բազուկ. Բազկիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#277. Բաթկենի. Բաթտուկ. Բադդկենի. Բադկենի.|277. Բաթկենի. Բաթտուկ. Բադդկենի. Բադկենի.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#278. Բալախ.|278. Բալախ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#279. *Բալախուր?.|279. *Բալախուր?.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#280. Բալասան.|280. Բալասան.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#281. Բալասան Ծաղիկ.|281. Բալասան Ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#Բալատուր.|Բալատուր.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#282. Բալենի. Բալի. — Նալկապ Բալի.|282. Բալենի. Բալի. — Նալկապ Բալի.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#284. Բակլայ.|284. Բակլայ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#285. Վայրի Բակլայ.|285. Վայրի Բակլայ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#286. Խոզի Բակլայ.|286. Խոզի Բակլայ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#287. Բակլախոտ.|287. Բակլախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#288. Բակլուսին.|288. Բակլուսին.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#289. Բահման.|289. Բահման.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#Բաղասամոն|Բաղասամոն]]
* [[Հայբուսակ/Բ#290. Բաղբակ կամ Բաղբար կամ Բաղբաղ.|290. Բաղբակ կամ Բաղբար կամ Բաղբաղ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#291. Բաղամ Փայտ.|291. Բաղամ Փայտ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#292. Բաղեղն.|292. Բաղեղն.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#293. Բաղմ.|293. Բաղմ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#294. Բաղինջ.|294. Բաղինջ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#Բաղշտակ.|Բաղշտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#295. Բաղջ.|295. Բաղջ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#296. Բաղրջուկ.|296. Բաղրջուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#297. Բաճիճ կամ Բաջիջ.|297. Բաճիճ կամ Բաջիջ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#298. Բամբակ. Բամբակենի.|298. Բամբակ. Բամբակենի.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#299. Բամբակխոտ.|299. Բամբակխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#300. Բամբոզ կամ Բիւմբոս.|300. Բամբոզ կամ Բիւմբոս.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#301. Բամիկ?|301. Բամիկ?]]
* [[Հայբուսակ/Բ#302. Բան.|302. Բան.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#303. Բանբուշ.|303. Բանբուշ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#304. Բանգ կամ Բանկ.|304. Բանգ կամ Բանկ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#305. Բանկէխոտն.|305. Բանկէխոտն.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#306. Բանկի Ծաղիկն.|306. Բանկի Ծաղիկն.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#307. Բանկուլակ.|307. Բանկուլակ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#308. Բանպօտ. Բօնպօտին.|308. Բանպօտ. Բօնպօտին.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#309. Բանջար.|309. Բանջար.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#310. Դառն Բանջար.|310. Դառն Բանջար.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#311. Բաշխ. Բաշխտակ. Բաղշտակ.|311. Բաշխ. Բաշխտակ. Բաղշտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#312. Բառեղ կամ Բարեխ.|312. Բառեղ կամ Բարեխ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#313. *Բատավարդ կամ Պատավարդ.|313. *Բատավարդ կամ Պատավարդ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#Բատկենի.|Բատկենի.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#Բատրխան.|Բատրխան.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#314. Բարաբբի?|314. Բարաբբի?]]
* [[Հայբուսակ/Բ#315. Բարբիւզակ. Բարբիւզնակ. Բարբուզան. Բարբուզնա.|315. Բարբիւզակ. Բարբիւզնակ. Բարբուզան. Բարբուզնա.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#316. Բարդոց?|316. Բարդոց?]]
* [[Հայբուսակ/Բ#317. Բարիբոյս.|317. Բարիբոյս.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#318. Բարկածոր.|318. Բարկածոր.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#319. Բարկժատ.|319. Բարկժատ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#320. Բարկի կամ Բարկու.|320. Բարկի կամ Բարկու.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#321. Բարձմանեակ. Բարձուենեկ. Բարձուինեակ. Բարձումենեկ. Բարձնակ. Բացուենեկ. Բացմենակ. Բըրթվինակ. Համբարձում.|321. Բարձմանեակ. Բարձուենեկ. Բարձուինեակ. Բարձումենեկ. Բարձնակ. Բացուենեկ. Բացմենակ. Բըրթվինակ. Համբարձում.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#322. Բարձուկ.|322. Բարձուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#323. Բարտի.|323. Բարտի.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#324. Բարփ.|324. Բարփ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#325. Բացգառի?|325. Բացգառի?]]
* [[Հայբուսակ/Բ#326. Բաւեղ.|326. Բաւեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#327. Բաքռօշ.|327. Բաքռօշ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#Բդում.|Բդում.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#Բդրաղ.|Բդրաղ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#328. Բեբկի.|328. Բեբկի.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#Բեբղօշ.|Բեբղօշ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#329. Բեզա կամ Պեզա.|329. Բեզա կամ Պեզա.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#330. Հայոց Պեզա.|330. Հայոց Պեզա.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#331. Բեխի.|331. Բեխի.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#332. Բեկոն.|332. Բեկոն.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#333. Բեհեզնիկ.|333. Բեհեզնիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#334. Բեմնա կամ Բիմնա.|334. Բեմնա կամ Բիմնա.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#Բեպկի.|Բեպկի.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#335. *Բերեզատ.|335. *Բերեզատ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#336. Բերկրիճ.|336. Բերկրիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#337. Բեւեկ. Բեւեկնի. ռամկօրէն Բեբկի, Բեպկի.|337. Բեւեկ. Բեւեկնի. ռամկօրէն Բեբկի, Բեպկի.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#338. Բզէզավարդ. Բզէզի վարդ.|338. Բզէզավարդ. Բզէզի վարդ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#339. *Բզրկատուն կամ Պզրկատուն.|339. *Բզրկատուն կամ Պզրկատուն.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#340. Բզրուկ.|340. Բզրուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#341. Բէշ. Բիշ.|341. Բէշ. Բիշ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#342. Բէշկ-ուռի կամ Փոկուռի.|342. Բէշկ-ուռի կամ Փոկուռի.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#343. Բէջար կամ Բէչար.|343. Բէջար կամ Բէչար.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#344. Բթակ?|344. Բթակ?]]
* [[Հայբուսակ/Բ#345. *Բիան.|345. *Բիան.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#346. Բիբկան.|346. Բիբկան.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#347. Բիծխի կամ Պիծխի.|347. Բիծխի կամ Պիծխի.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#348. Բիճուռի.|348. Բիճուռի.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#349. Բինդ?|349. Բինդ?]]
* [[Հայբուսակ/Բ#350. Բիպիկ.|350. Բիպիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#351. Բլդըրխա?|351. Բլդըրխա?]]
* [[Հայբուսակ/Բ#352. Բլթենի.|352. Բլթենի.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#353. Բլիլաճ.|353. Բլիլաճ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#354. Բխբուճ.|354. Բխբուճ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#355. Բծիծ.|355. Բծիծ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#356. Բոգ.|356. Բոգ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#357. Բոլի կամ Բօլի, որ և Բոլիկ.|357. Բոլի կամ Բօլի, որ և Բոլիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#358. Բոլորդեղ.|358. Բոլորդեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#359. Բոլոր Զրեւանդ.|359. Բոլոր Զրեւանդ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#360. Բոլորհամեմ.|360. Բոլորհամեմ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#361. Բոխ.|361. Բոխ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#362. Բոխի.|362. Բոխի.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#363. Բոխնի.|363. Բոխնի.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#364. Բող.|364. Բող.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#365. Բողոյ տակ.|365. Բողոյ տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#366. Բողաղ?|366. Բողաղ?]]
* [[Հայբուսակ/Բ#367. Բողբոջ կամ Բողբուճ. Բխբուճ.|367. Բողբոջ կամ Բողբուճ. Բխբուճ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#368. Բողիկ.|368. Բողիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#369. Բողկ.|369. Բողկ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#370. Սեւ Բողկ.|370. Սեւ Բողկ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#371. Բողկուկ.|371. Բողկուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#372. Բոմբոզ կամ Բիւմբոս. Բամպոզ.|372. Բոմբոզ կամ Բիւմբոս. Բամպոզ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#373. Բոշխ.|373. Բոշխ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#374. Բոշնակ.|374. Բոշնակ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#375. Բոր.|375. Բոր.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#376. *Բորկոնիմ.|376. *Բորկոնիմ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#377. Բոցտան Ծաղիկ.|377. Բոցտան Ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#378. Բուբու.|378. Բուբու.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#379. Բութ?|379. Բութ?]]
* [[Հայբուսակ/Բ#380. Բուխտակ.|380. Բուխտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#381. Բուտ.|381. Բուտ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#382. Բուրաստան.|382. Բուրաստան.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#383. Բուրդի ծառ.|383. Բուրդի ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#384. Բուրեմ?|384. Բուրեմ?]]
* [[Հայբուսակ/Բ#385. Բուրճինիճ?|385. Բուրճինիճ?]]
* [[Հայբուսակ/Բ#386. Բոքի.|386. Բոքի.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#387. Բռնչի. Բռնչենի.|387. Բռնչի. Բռնչենի.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#388. Բտում. Բդում. Պտում. Բուտում. Պուտմ.|388. Բտում. Բդում. Պտում. Բուտում. Պուտմ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#389. Բրաբիոն.|389. Բրաբիոն.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#390. Բրինձ.|390. Բրինձ.]]
* [[Հայբուսակ/Բ#391. Բրինձ ծաղիկ.|391. Բրինձ ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#392. Գաբ. Գաբծիլ. Գամբծիլ.|392. Գաբ. Գաբծիլ. Գամբծիլ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#393. Գազ.|393. Գազ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#394. Գունձ գազ.|394. Գունձ գազ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#395. Սեւ Գազ.|395. Սեւ Գազ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#396. Գազար.|396. Գազար.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#397. *Գազերբուակ.|397. *Գազերբուակ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#398. Գալ.|398. Գալ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#399. Գահտակ.|399. Գահտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#400. Գահրշակ.|400. Գահրշակ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#401. Գաղձ կամ Գաղձն.|401. Գաղձ կամ Գաղձն.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#402. Գաղտիկ. Գաղտիկուռ կամ Գաղտիկուր. Գաղտնակոր.|402. Գաղտիկ. Գաղտիկուռ կամ Գաղտիկուր. Գաղտնակոր.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#403. Գաղտիկուռ Բարակ.|403. Գաղտիկուռ Բարակ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#404. Գամանտրաշ.|404. Գամանտրաշ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#405. Գամբ.|405. Գամբ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#406. Գամճակ.|406. Գամճակ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#407. Գամուտաշ.|407. Գամուտաշ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#408. Գայիսոն?|408. Գայիսոն?]]
* [[Հայբուսակ/Գ#409. Գայլ. Գայլխոտ.|409. Գայլ. Գայլխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#410. Գայլաբոխ.|410. Գայլաբոխ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#411. Գայլասխտոր.|411. Գայլասխտոր.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#412. Գայլասոխ.|412. Գայլասոխ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#413. Գայլթաթ.|413. Գայլթաթ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#414. Գայլթիւ?|414. Գայլթիւ?]]
* [[Հայբուսակ/Գ#415. Գայլու ականջ.|415. Գայլու ականջ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#416. Գայլու թուր. Գելութուր.|416. Գայլու թուր. Գելութուր.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#417. Գայլուկ.|417. Գայլուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#418. Գայլվիզ.|418. Գայլվիզ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#419. Գանգլեզ.|419. Գանգլեզ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#420. Գանի.|420. Գանի.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#421. Գառան դմակ.|421. Գառան դմակ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#422. Գառնադմակ. Գառնադմակիկ. Գառանդմակ. Գառանդմակիկ.|422. Գառնադմակ. Գառնադմակիկ. Գառանդմակ. Գառանդմակիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#423. Գառնադմակիկ փոքր.|423. Գառնադմակիկ փոքր.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#424. Գառնալեզու.|424. Գառնալեզու.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#425. Գառնականջ. Գառան ականջ.|425. Գառնականջ. Գառան ականջ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#426. Գառին ծաղիկ.|426. Գառին ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#427. Գառնակերտ.|427. Գառնակերտ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#428. Գառուլիկ?|428. Գառուլիկ?]]
* [[Հայբուսակ/Գ#429. Գարեկենի.|429. Գարեկենի.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#430. Գարի.|430. Գարի.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#431. Գարճին կամ Քարճին.|431. Գարճին կամ Քարճին.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#432. Գարնան ծաղիկ.|432. Գարնան ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#433. Գարնան Հալուորիկ.|433. Գարնան Հալուորիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#434. Գաւարս.|434. Գաւարս.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#435. Գաւարսուկ.|435. Գաւարսուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#436. Գեղաւեր. Գեղաւերակ. Գեղաւերիչ.|436. Գեղաւեր. Գեղաւերակ. Գեղաւերիչ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#437. Գեղձ.|437. Գեղձ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#438. Գեղձի.|438. Գեղձի.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#439. Գենգեն.|439. Գենգեն.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#440. Գենի.|440. Գենի.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#441. Գետափու ուռ.|441. Գետափու ուռ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#442. Գետնաբաղեղ.|442. Գետնաբաղեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#443. Գետնաբուրդ.|443. Գետնաբուրդ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#444. Գետնաթութ.|444. Գետնաթութ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#445–446. Գետնախնձոր. Գետնի Խնձոր.|445–446. Գետնախնձոր. Գետնի Խնձոր.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#447. Գետնախնծորենի.|447. Գետնախնծորենի.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#448. Գետնամայր.|448. Գետնամայր.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#449. Գետնամուշկ.|449. Գետնամուշկ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#450. Գետնամօրուք.|450. Գետնամօրուք.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#451. Գետնանոճ.|451. Գետնանոճ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#452. Գետնաշագանակ.|452. Գետնաշագանակ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#453. Գետնառիւծ.|453. Գետնառիւծ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#454. Գետնասօս.|454. Գետնասօս.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#455. Գետնատափն.|455. Գետնատափն.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#456. Գետնատօսախ.|456. Գետնատօսախ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#457. Գետնարմաւ.|457. Գետնարմաւ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#458. Գետնի աղիք.|458. Գետնի աղիք.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#459. Գետնի աստղ. Գետնի աստղուկ. Գետնի աստղունք.|459. Գետնի աստղ. Գետնի աստղուկ. Գետնի աստղունք.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#460. Գետնի Դաղձ.|460. Գետնի Դաղձ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#461. Գետնի խնձոր. Գնտակ խնձոր.|461. Գետնի խնձոր. Գնտակ խնձոր.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#462. Գետնի Ձար.|462. Գետնի Ձար.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#463. Գետնի Պտուղ։|463. Գետնի Պտուղ։]]
* [[Հայբուսակ/Գ#464. Գետնի Ռեհան.|464. Գետնի Ռեհան.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#465. Գետնի Վարդ.|465. Գետնի Վարդ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#466. Գետնի Փիճի.|466. Գետնի Փիճի.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#467. Գետոյ պտուղ.|467. Գետոյ պտուղ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#468. Գերերի.|468. Գերերի.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#469. * Գերիոն.|469. * Գերիոն.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#470. Գերմաստ կամ Գերմաստի.|470. Գերմաստ կամ Գերմաստի.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#471. Գերմասրի.|471. Գերմասրի.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#472. Գերսէն.|472. Գերսէն.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#473. Գզիր.|473. Գզիր.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#474. Գզմազ. Գզմազիճ. Գզմաստ.|474. Գզմազ. Գզմազիճ. Գզմաստ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#475. Գէշուր.|475. Գէշուր.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#476. Ս. Գէորգու խոտ կամ Խոտիկ.|476. Ս. Գէորգու խոտ կամ Խոտիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#477. Գըմուկ.|477. Գըմուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#478. Գի. Գիհի. Գենի.|478. Գի. Գիհի. Գենի.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#479. Գիմ.|479. Գիմ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#480-1. Գինածաղիկ. Գինէծաղիկ.|480-1. Գինածաղիկ. Գինէծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#482. Գինարբ կամ Գինարփ.|482. Գինարբ կամ Գինարփ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#483. Գինարբու.|483. Գինարբու.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#484. Գինել, Գինելկոթ կամ Գինեկոթ.|484. Գինել, Գինելկոթ կամ Գինեկոթ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#485. Գինեխաղող.|485. Գինեխաղող.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#486. Գինեղէգն.|486. Գինեղէգն.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#487. Գինձ.|487. Գինձ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#488. Գինձ լերան.|488. Գինձ լերան.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#489. Գինձ Վայրի.|489. Գինձ Վայրի.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#490. Գինձ ջրհորի.|490. Գինձ ջրհորի.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#491. Գիշախոտ։|491. Գիշախոտ։]]
* [[Հայբուսակ/Գ#492. Գիշերածաղիկ.|492. Գիշերածաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#493. Գիշերավար.|493. Գիշերավար.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#494. Գլանտոր կամ Գլընտոր. Կլընտոր.|494. Գլանտոր կամ Գլընտոր. Կլընտոր.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#495. Գլկիլ.|495. Գլկիլ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#496. Գլճղուկ կամ Գճղուկ.|496. Գլճղուկ կամ Գճղուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#497. Գղգիղ.|497. Գղգիղ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#498. Գղթոր. Գխտոր կամ Գխթոր.|498. Գղթոր. Գխտոր կամ Գխթոր.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#499. Գղթոր ծաղիկ.|499. Գղթոր ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#Գմուկ.|Գմուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#500. Գնգեղ կամ Գոնգեղ.|500. Գնգեղ կամ Գոնգեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#501. Գնտածաղիկ.|501. Գնտածաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#502. Գնձիկ.|502. Գնձիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#503-4. Գնձմնձուկ կամ Կնձմնձուկ.|503-4. Գնձմնձուկ կամ Կնձմնձուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#505. Գնտակ.|505. Գնտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#506. Գնտակ–Խնձոր.|506. Գնտակ–Խնձոր.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#507. Սեւ Գնտիկ.|507. Սեւ Գնտիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#508. Գոդռէճ.|508. Գոդռէճ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#Գոզմազիճ. Գոզմոս.|Գոզմազիճ. Գոզմոս.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#509. Գոթեց ճանկ կամ Գօտեաց ճանկ.|509. Գոթեց ճանկ կամ Գօտեաց ճանկ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#510. Գոհար Վարդ.|510. Գոհար Վարդ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#511. Գոճամօրուք. Գոճմօրու. Գոճմօրէք. եւայլն.|511. Գոճամօրուք. Գոճմօրու. Գոճմօրէք. եւայլն.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#512. Գոճմակ կամ Գոճամակ.|512. Գոճմակ կամ Գոճամակ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#513. Գոմէշ սպանող.|513. Գոմէշ սպանող.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#514. Գոմշու ականջ.|514. Գոմշու ականջ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#515. Գոմշու կոտոշ.|515. Գոմշու կոտոշ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#516. Գոմիզ.|516. Գոմիզ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#Գոնգեղ.|Գոնգեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#517. Գոնգոծ.|517. Գոնգոծ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#518. Գոնծոծ.|518. Գոնծոծ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#519. Գովաղակ?|519. Գովաղակ?]]
* [[Հայբուսակ/Գ#520. Գորտակ կամ Գորտակ խոտ.|520. Գորտակ կամ Գորտակ խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#521. Գորտան դմակ.|521. Գորտան դմակ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#522. Գորտան Քաք. Գորտնբուրդ.|522. Գորտան Քաք. Գորտնբուրդ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#523. Գորտնակ. Գորտնուկ.|523. Գորտնակ. Գորտնուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#524. Գուգէնիճ.|524. Գուգէնիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#525. Գուզ.|525. Գուզ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#526. *Գուզէլ.|526. *Գուզէլ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#527. *Գուլի սապահ.|527. *Գուլի սապահ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#528. Գուլվարդ.|528. Գուլվարդ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#529. Գունդունա?|529. Գունդունա?]]
* [[Հայբուսակ/Գ#530. Գունիծատակ.|530. Գունիծատակ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#531. Գունուզ.|531. Գունուզ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#532. Գռզի.|532. Գռզի.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#533. Գռզիկ.|533. Գռզիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#534. Գրզեայ.|534. Գրզեայ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#535. Գռըմբի.|535. Գռըմբի.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#536. Ս. Գրիգորի Խոտ.|536. Ս. Գրիգորի Խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#537. Ս. Գրիգորի Ծառ.|537. Ս. Գրիգորի Ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#538. Գրճակ.|538. Գրճակ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#539. Գրքոր կամ Գրխոռ.|539. Գրքոր կամ Գրխոռ.]]
* [[Հայբուսակ/Գ#540. Գօճակ կամ Կօճակ.|540. Գօճակ կամ Կօճակ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#541. Դադէ?|541. Դադէ?]]
* [[Հայբուսակ/Դ#542. Դաժանման?|542. Դաժանման?]]
* [[Հայբուսակ/Դ#543. Դալ.|543. Դալ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#544. Դակիկ.|544. Դակիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#545. Դաղձ կամ Դաղձն.|545. Դաղձ կամ Դաղձն.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#546. Առուի Դաղձն.|546. Առուի Դաղձն.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#547. Անջրդի Դաղձն.|547. Անջրդի Դաղձն.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#548. Կարմիր Ջրի Դաղձ.|548. Կարմիր Ջրի Դաղձ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#549. Էգադաղձ.|549. Էգադաղձ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#550. *Դամասխ.|550. *Դամասխ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#550. *Դամասխ.|550. *Դամասխ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#551. Դամոն. Դամոյն. Դամոնի.|551. Դամոն. Դամոյն. Դամոնի.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#Դանբուլ.|Դանբուլ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#552. Դանդուռ.|552. Դանդուռ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#Դանդռնակ.|Դանդռնակ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#553. Դանիկ.|553. Դանիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#554. Դառնիճ. Դառինչ.|554. Դառնիճ. Դառինչ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#555. Դառնուշ.|555. Դառնուշ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#556. Դառնջիկ կամ Դառնճիկ.|556. Դառնջիկ կամ Դառնճիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#557. *Դառնքուշտ.|557. *Դառնքուշտ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#558. Դավարա.|558. Դավարա.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#559. *Դարապղպեղ.|559. *Դարապղպեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#560. Դարբուսիկ.|560. Դարբուսիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#561. Դարիճենիկ. Դարիսեն.|561. Դարիճենիկ. Դարիսեն.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#562. Դարիսենի.|562. Դարիսենի.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#563. Դարինաճ. Դարինիճ.|563. Դարինաճ. Դարինիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#564. *Դարիսվար• Դալիվար կամ Տալիսֆար.|564. *Դարիսվար• Դալիվար կամ Տալիսֆար.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#565. *Դարշիշան. Դարշիշիան. Տարշիշան.|565. *Դարշիշան. Դարշիշիան. Տարշիշան.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#566. *Դարունէճ. Տարունաճ. Դրունաճ.|566. *Դարունէճ. Տարունաճ. Դրունաճ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#567. Դափնի.|567. Դափնի.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#568. Դգալուկ.|568. Դգալուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#569. Դդմախոտ.|569. Դդմախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#570. Դդմաճ.|570. Դդմաճ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#571. Դդմենի.|571. Դդմենի.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#572. Դդմոլ.|572. Դդմոլ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#573. Դդում.|573. Դդում.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#574. Դդում Վայրի.|574. Դդում Վայրի.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#575. Դեգան.|575. Դեգան.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#576. Դեղ.|576. Դեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#577. Դեղդ.|577. Դեղդ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#578. Դեղին ծաղիկ. Դեղնածաղիկ.|578. Դեղին ծաղիկ. Դեղնածաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#579. Դեղին կոճ.|579. Դեղին կոճ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#580. Դեղձ.|580. Դեղձ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#581. Դեղձնիկ.|581. Դեղձնիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#582. Դեղնախունկ.|582. Դեղնախունկ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#583. Դեղուկ Խոտ.|583. Դեղուկ Խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#584. Դեղու-տակ.|584. Դեղու-տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#Դերեփուկ.|Դերեփուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#585. Դեւի Մուշկ. Դիւամուշկ.|585. Դեւի Մուշկ. Դիւամուշկ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#586. Դեւու Եղունգ.|586. Դեւու Եղունգ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#587. Դեւու Ձար.|587. Դեւու Ձար.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#588–9. Դժնիկ.|588–9. Դժնիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#Դիգան.|Դիգան.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#590. Դիր.|590. Դիր.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#591. *Դիֆլա.|591. *Դիֆլա.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#592. Դկուղ.|592. Դկուղ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#593. Դմակ թութ.|593. Դմակ թութ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#594. Դմակուկ.|594. Դմակուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#595. Դոկո?|595. Դոկո?]]
* [[Հայբուսակ/Դ#596. Դոճ. Դոչ.|596. Դոճ. Դոչ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#597. Դոշտ կամ Թէօշտ.|597. Դոշտ կամ Թէօշտ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#598. Դուալուկ.|598. Դուալուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#599. Դուաղակ.|599. Դուաղակ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#600. Դուդմակ.|600. Դուդմակ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#600. Դուդմակ.|600. Դուդմակ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#601. Դուկու.|601. Դուկու.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#602. Դուն. Դունոյ հատիկ.|602. Դուն. Դունոյ հատիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#603. Դռինճ.|603. Դռինճ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#604. Դրամանի?|604. Դրամանի?]]
* [[Հայբուսակ/Դ#Դրունաջ կամ Դարունաջ.|Դրունաջ կամ Դարունաջ.]]
* [[Հայբուսակ/Դ#605-6. Դալ և Դոլխոտ:|605-6. Դալ և Դոլխոտ:]]
* [[Հայբուսակ/Ե#607. *Եապրուհ.|607. *Եապրուհ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#608. Եզախրուկ։|608. Եզախրուկ։]]
* [[Հայբուսակ/Ե#609. Եզան ագի|609. Եզան ագի]]
* [[Հայբուսակ/Ե#610. Եզան ականջ: Եզի ականջ:|610. Եզան ականջ: Եզի ականջ:]]
* [[Հայբուսակ/Ե#611. Եզան ճակատ,|611. Եզան ճակատ,]]
* [[Հայբուսակ/Ե#612. Եզան շռուկ:|612. Եզան շռուկ:]]
* [[Հայբուսակ/Ե#613. Եզնացռուկ։|613. Եզնացռուկ։]]
* [[Հայբուսակ/Ե#614. Եզնալեզու. Եզան լեզու,|614. Եզնալեզու. Եզան լեզու,]]
* [[Հայբուսակ/Ե#615. Եզնախեղդ. Եզնիճ.|615. Եզնախեղդ. Եզնիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#616. Եզնախոռն կամ Եզնախոտ.|616. Եզնախոռն կամ Եզնախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#617. Եզնածաղիկ.|617. Եզնածաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#618. Եզնակն. Եզին աչք.|618. Եզնակն. Եզին աչք.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#619. Եզնակն.|619. Եզնակն.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#620. Եզնիկ.|620. Եզնիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#621. Եզրեղի.|621. Եզրեղի.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#622. Եզրկան ծաղիկ.|622. Եզրկան ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#623. *Եէթուհ.|623. *Եէթուհ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#624–25. Ելակ. Ելակ Մորէ.|624–25. Ելակ. Ելակ Մորէ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#Եկքան.|Եկքան.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#626. Եղածաղիկ.|626. Եղածաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#627. Եղակոթ.|627. Եղակոթ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#628. *Եղամա.|628. *Եղամա.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#629. Եղափիլունց.|629. Եղափիլունց.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#630. Եղբայրասպան.|630. Եղբայրասպան.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#631. *Եղեբորոս.|631. *Եղեբորոս.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#632. Եղենի.|632. Եղենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#633. Եղեշնակ կամ Եղեռնակ.|633. Եղեշնակ կամ Եղեռնակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#634. Եղեսպակ.|634. Եղեսպակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#635. Եղերդ. Եղերդակ. Եղերդակն. Հիւղերդակ.|635. Եղերդ. Եղերդակ. Եղերդակն. Հիւղերդակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#636. Եղրդակ Վայրի.|636. Եղրդակ Վայրի.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#637. Եղրդան տակ.|637. Եղրդան տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#638. Եղնդրական ծաղիկ.|638. Եղնդրական ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#639. Եղրդոյ ծաղիկ.|639. Եղրդոյ ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#640. Եղրդոյ պտուղ.|640. Եղրդոյ պտուղ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#641. Եղեւան.|641. Եղեւան.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#642. Եղեւին.|642. Եղեւին.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#643. Եղեւին (ծառ).|643. Եղեւին (ծառ).]]
* [[Հայբուսակ/Ե#644. Եղէգն.|644. Եղէգն.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#645. Շաքարի Եղէգն.|645. Շաքարի Եղէգն.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#646. Շաւառ Եղէգն կամ Շաւառն.|646. Շաւառ Եղէգն կամ Շաւառն.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#647. Եղէգնախունկ կամ Խունկեղէգն.|647. Եղէգնախունկ կամ Խունկեղէգն.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#648. Եղեգան Ծաղիկ.|648. Եղեգան Ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#649. Եղիգի.|649. Եղիգի.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#650. Եղիճ կամ Եղինճ.|650. Եղիճ կամ Եղինճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#651. Կուրի Եղինճ.|651. Կուրի Եղինճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#652. Մեռեալ Եղիճ.|652. Մեռեալ Եղիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#653. Մշկան Եղինճ.|653. Մշկան Եղինճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#654. Սողնոց Եղիճ կամ Սողնոյ Եղիճ.|654. Սողնոց Եղիճ կամ Սողնոյ Եղիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#655. Եղնճամայր.|655. Եղնճամայր.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#656. Եղնճկտուկ. Եղիճկտուկ. Եղիճկտուտ. Եղնճկտակ. Եղինճկտակ.|656. Եղնճկտուկ. Եղիճկտուկ. Եղիճկտուտ. Եղնճկտակ. Եղինճկտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#657. Եղին ականջ.|657. Եղին ականջ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#658. Եղիտամն.|658. Եղիտամն.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#659. Եղնակճիճ.|659. Եղնակճիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#660. Եղուարդի ծառ.|660. Եղուարդի ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#661. Եղջերուարօտ.|661. Եղջերուարօտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#662. Եղջիւր. Եղջիւրի.|662. Եղջիւր. Եղջիւրի.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#663. Եղջերենի.|663. Եղջերենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#664. Եղջրիկ.|664. Եղջրիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#665. Եղռջայ կամ Եղրճայ.|665. Եղռջայ կամ Եղրճայ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#666. Եղրդուտի ծառ. Եղրդի.|666. Եղրդուտի ծառ. Եղրդի.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#667. Եղրեւանի.|667. Եղրեւանի.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#Եղրիկ.|Եղրիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#668. Եռատերեւ. Եռատերեւուկ.|668. Եռատերեւ. Եռատերեւուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#669. Երեսնակ.|669. Երեսնակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#670. Երեւանդ?|670. Երեւանդ?]]
* [[Հայբուսակ/Ե#Երեքնուկ.|Երեքնուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#671. *Երիաս.|671. *Երիաս.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#672. Երիժնակ.|672. Երիժնակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#673. Երիցանուկ.|673. Երիցանուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#674. Երիցի աղցան.|674. Երիցի աղցան.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#675. Երիցուկ.|675. Երիցուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#676. Երիցուկ Վայրի.|676. Երիցուկ Վայրի.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#677. Երկախարպուզ.?|677. Երկախարպուզ.?]]
* [[Հայբուսակ/Ե#678. Երկայն Զրեւանդ.|678. Երկայն Զրեւանդ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#679. Երկիպարի փայտ.|679. Երկիպարի փայտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#680. Երկնմայր.|680. Երկնմայր.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#681. Երկրմայր.|681. Երկրմայր.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#682. Երկրատակ.|682. Երկրատակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#683. Երնջակ. Երնճնակ. Երնջայ. Երնջան. Երինճան. Երինճակ։|683. Երնջակ. Երնճնակ. Երնջայ. Երնջան. Երինճան. Երինճակ։]]
* [[Հայբուսակ/Ե#684. Որձ կամ Հոռոմ Երնջա. Էգ Երնջա կամ Իգաերնջայ.|684. Որձ կամ Հոռոմ Երնջա. Էգ Երնջա կամ Իգաերնջայ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#685. Ման Երնջան.|685. Ման Երնջան.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#686. Երնջանուկ.|686. Երնջանուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#687. Երնջնականկառ. Երինճնականկառ.|687. Երնջնականկառ. Երինճնականկառ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#688. Երուսաղեմի Կորեկ.|688. Երուսաղեմի Կորեկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ե#689. *Երպատուր.|689. *Երպատուր.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#690. Զաբարակ կամ Զապարակ.|690. Զաբարակ կամ Զապարակ.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#691. *Զահթեր?|691. *Զահթեր?]]
* [[Հայբուսակ/Զ#692. *Զահրայ։|692. *Զահրայ։]]
* [[Հայբուսակ/Զ#693. Զամբիւղ ծաղիկ.|693. Զամբիւղ ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#694. Զամբուռ. Զամպուռ.|694. Զամբուռ. Զամպուռ.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#695. Զամպ?|695. Զամպ?]]
* [[Հայբուսակ/Զ#696. Զանազան.|696. Զանազան.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#697. *Զանճապիլ.|697. *Զանճապիլ.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#698. * Զառնաբ. Ար.|698. * Զառնաբ. Ար.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#699. *Զարեհ.|699. *Զարեհ.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#700. Զարիր.|700. Զարիր.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#701. *Զարու.|701. *Զարու.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#702. *Զարուր.|702. *Զարուր.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#703. *Զարրին տրախտ.|703. *Զարրին տրախտ.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#704. Զարօշ|704. Զարօշ]]
* [[Հայբուսակ/Զ#705. *Զաֆրան.|705. *Զաֆրան.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#706. Զելիխա.|706. Զելիխա.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#707. Զեֆին?|707. Զեֆին?]]
* [[Հայբուսակ/Զ#Զիմել|Զիմել]]
* [[Հայբուսակ/Զ#708. Զինջարակ. Զինջուփր. Զնճպիլ.|708. Զինջարակ. Զինջուփր. Զնճպիլ.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#709. *Զիր.|709. *Զիր.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#710. Զիւան.|710. Զիւան.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#711. Զլեխ.|711. Զլեխ.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#712. Զղեար. Զկեռ. Զկռի.|712. Զղեար. Զկեռ. Զկռի.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#713. Զմռնենի. Զմուռն.|713. Զմռնենի. Զմուռն.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#714. Զմուռն Ծովային.|714. Զմուռն Ծովային.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#715. Զոխ կամ Զօխ.|715. Զոխ կամ Զօխ.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#716. Զողալ-ենի.|716. Զողալ-ենի.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#717. Զողլապատ.|717. Զողլապատ.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#718. Զոպա. Զուփա. Զուֆ.|718. Զոպա. Զուփա. Զուֆ.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#719. Զոպայի ծառ.|719. Զոպայի ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#720. Ծագ-Զոպայ և Ծագ-Մշտիկ.|720. Ծագ-Զոպայ և Ծագ-Մշտիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#721. Զուիրակ.|721. Զուիրակ.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#722. Զուկի ձէթ.|722. Զուկի ձէթ.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#723. *Զուռռայ.|723. *Զուռռայ.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#724. Զուսպ.|724. Զուսպ.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#725. Զուրիկ.|725. Զուրիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#726. *Զուրպաթ.|726. *Զուրպաթ.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#*Զուփա. Զուֆ. Զուֆա.|*Զուփա. Զուֆ. Զուֆա.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#*Զպսթան.|*Զպսթան.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#727. Զրմբատ. Զրնպատ. Զրումպատ. Զուրումբատ. Զուրբատ. Զրոբատ.|727. Զրմբատ. Զրնպատ. Զրումպատ. Զուրումբատ. Զուրբատ. Զրոբատ.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#728. Զրեւանդ. Ար.|728. Զրեւանդ. Ար.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#729. Զրիշկ կամ Զրեշկ.|729. Զրիշկ կամ Զրեշկ.]]
* [[Հայբուսակ/Զ#730. Զօխօ?|730. Զօխօ?]]
* [[Հայբուսակ/Է#731. Էգաբացուենեկ.|731. Էգաբացուենեկ.]]
* [[Հայբուսակ/Է#732. Էգադաղձ.|732. Էգադաղձ.]]
* [[Հայբուսակ/Է#733. *Էգիր կամ Էկիր.|733. *Էգիր կամ Էկիր.]]
* [[Հայբուսակ/Է#*Էթրէնճ|*Էթրէնճ]]
* [[Հայբուսակ/Է#734. Էշխրտուկ.|734. Էշխրտուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Է#Էրեւանդ.|Էրեւանդ.]]
* [[Հայբուսակ/Է#*Էքլիլ մէլիք. Էքլիլ իւլ-մէլիք.|*Էքլիլ մէլիք. Էքլիլ իւլ-մէլիք.]]
* [[Հայբուսակ/Ը#735. Ըղընգան Խոտ.|735. Ըղընգան Խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ը#736. Ըղտափուշ. Ըղտու փուշ.|736. Ըղտափուշ. Ըղտու փուշ.]]
* [[Հայբուսակ/Ը#737. Ըղտու աչք.|737. Ըղտու աչք.]]
* [[Հայբուսակ/Ը#738. Ըղտու լեզու.|738. Ըղտու լեզու.]]
* [[Հայբուսակ/Ը#739. Ըղտու Խնձոր.|739. Ըղտու Խնձոր.]]
* [[Հայբուսակ/Ը#740. Ըղտու Կակաջ.|740. Ըղտու Կակաջ.]]
* [[Հայբուսակ/Ը#741. Ըղրի.|741. Ըղրի.]]
* [[Հայբուսակ/Ը#742. Ընկոյզ. Ընկուզի.|742. Ընկոյզ. Ընկուզի.]]
* [[Հայբուսակ/Ը#743. Սուտ Ընկուզի.|743. Սուտ Ընկուզի.]]
* [[Հայբուսակ/Ը#744. Հայ Ընկոյզ.|744. Հայ Ընկոյզ.]]
* [[Հայբուսակ/Ը#745. Հնդիկ Ընկոյզ.|745. Հնդիկ Ընկոյզ.]]
* [[Հայբուսակ/Ը#746. Ընձախոտ. Ունծի խոտ.|746. Ընձախոտ. Ունծի խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ը#747. * Ըռասան.|747. * Ըռասան.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#748. Թագաւորապսակ.|748. Թագաւորապսակ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#749. Թագաւորասպրամ. Թագաւորասպրակ.|749. Թագաւորասպրամ. Թագաւորասպրակ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#750. Թագկալ?|750. Թագկալ?]]
* [[Հայբուսակ/Թ#751. Թագուհւոյ խոտ.|751. Թագուհւոյ խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#751. Թագուհւոյ խոտ.|751. Թագուհւոյ խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#752. Թաթառիճ.|752. Թաթառիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#753. Թաթութ.|753. Թաթութ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#754. Թաթուլ կամ Թաթուլա.|754. Թաթուլ կամ Թաթուլա.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#755. *Թաթրա. Թաթրի կամ Թեթրի. Պ.|755. *Թաթրա. Թաթրի կամ Թեթրի. Պ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#Թալ.|Թալ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#756. Թախ.|756. Թախ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#Թախտիկ.|Թախտիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#757. Թաղաղու.|757. Թաղաղու.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#758. *Թաղանդաստ.|758. *Թաղանդաստ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#759. Թաղթ. Թաղթիկ. Թախտիկ.|759. Թաղթ. Թաղթիկ. Թախտիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#760. Թաղթենի.|760. Թաղթենի.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#761. Թաղի?|761. Թաղի?]]
* [[Հայբուսակ/Թ#762. Թաղիկ.|762. Թաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#763. Թամբուլ.|763. Թամբուլ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#764. Թայլ.|764. Թայլ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#765. Թանթռնիկ կամ Թանթրնիկ կամ Դանդռնակ.|765. Թանթռնիկ կամ Թանթրնիկ կամ Դանդռնակ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#766. Թանթրուենի.|766. Թանթրուենի.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#767. Թանի բանջար.|767. Թանի բանջար.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#768. Թանտերեպ.|768. Թանտերեպ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#769. Թառակ.|769. Թառակ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#770. Թառնգին.|770. Թառնգին.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#771. Թասորեհ?|771. Թասորեհ?]]
* [[Հայբուսակ/Թ#772. Թավթվուն.|772. Թավթվուն.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#773. Թարթափենի.|773. Թարթափենի.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#774. *Թարխուն.|774. *Թարխուն.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#775. Թաւրընջակ.|775. Թաւրընջակ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#776. Թբլղի.|776. Թբլղի.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#777. Թելախաշ.|777. Թելախաշ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#778. *Թելուկ.|778. *Թելուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#779. Շըն–թելուկ.|779. Շըն–թելուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#780. Թեղանի տակ.|780. Թեղանի տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#781. Թեղի. Թեղեայ ծառ.|781. Թեղի. Թեղեայ ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#782. Թեղօշ.|782. Թեղօշ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#Թերեփուկ.|Թերեփուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#783. Թերխաշ.|783. Թերխաշ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#784. Թընկըլ.|784. Թընկըլ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#785. Թթուաշ:|785. Թթուաշ:]]
* [[Հայբուսակ/Թ#786. Թթուարօշ.|786. Թթուարօշ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#787. Թթուիճ.|787. Թթուիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#788–89. Թթռկիչ. Թթռնիճ. Թթռնուկ. Թրթնջուկ. Թաթառիճ. Թրթկիճ. Թրթճուկ.|788–89. Թթռկիչ. Թթռնիճ. Թթռնուկ. Թրթնջուկ. Թաթառիճ. Թրթկիճ. Թրթճուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#790. Թիւմ.|790. Թիւմ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#791. Թլբի?|791. Թլբի?]]
* [[Հայբուսակ/Թ#792. Թխածաղիկ.|792. Թխածաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#793. Թխտենի.|793. Թխտենի.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#794. Թղկի. Թղկենի. Թխկի. Դղքի. Տխկի.|794. Թղկի. Թղկենի. Թխկի. Դղքի. Տխկի.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#795. Թմբի.|795. Թմբի.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#Թմբուլ.|Թմբուլ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#Թմրհինտի.|Թմրհինտի.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#796. Թնպի. Թնօպի. Թնըպու.|796. Թնպի. Թնօպի. Թնըպու.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#797. Թնջուկ.|797. Թնջուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#798. Թշենոյ Ծաղիկ.|798. Թշենոյ Ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#799. Թոզախ?|799. Թոզախ?]]
* [[Հայբուսակ/Թ#800. Թոթոշ.|800. Թոթոշ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#801. Թոխըմպի.|801. Թոխըմպի.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#802. Թոր.|802. Թոր.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#803. Թորթ. Թուրթ.|803. Թորթ. Թուրթ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#804. Թորթիկ.|804. Թորթիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#805. Թորթոռիկ.|805. Թորթոռիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#806. Թորմ. Թուրմ.|806. Թորմ. Թուրմ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#807. Թուզ. Թզենի.|807. Թուզ. Թզենի.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#808. Թութ. Թթենի.|808. Թութ. Թթենի.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#809. *Թութիա.|809. *Թութիա.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#810. Թուլակ.|810. Թուլակ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#811. Թուլան խոտ.|811. Թուլան խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#812. Թուխբ.|812. Թուխբ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#813. Թուխմար?|813. Թուխմար?]]
* [[Հայբուսակ/Թ#814. Թուխմաքան.|814. Թուխմաքան.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#*Թութարի.|*Թութարի.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#815. Թուրինջ. Թրնջի.|815. Թուրինջ. Թրնջի.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#816. Թուրինջխոտ. Թրնջխոտ. Թուրունճակ խոտ.|816. Թուրինջխոտ. Թրնջխոտ. Թուրունճակ խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#817. Թուրիշակ.|817. Թուրիշակ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#818. Թուրշա.|818. Թուրշա.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#819. Թուփ Լուսնի.|819. Թուփ Լուսնի.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#820. Թոքխոտ.|820. Թոքխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#821. Թռթեռնիկ.|821. Թռթեռնիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#822. Թռֆայի ծառ?|822. Թռֆայի ծառ?]]
* [[Հայբուսակ/Թ#823. Թսախոտ.|823. Թսախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#Թրթկիճ. Թրթճուկ. Թրկիճ. Թրթուիճ. Թրթնջուկ.|Թրթկիճ. Թրթճուկ. Թրկիճ. Թրթուիճ. Թրթնջուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#824. Թրթում.|824. Թրթում.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#825. Թրիմի.|825. Թրիմի.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#826. Թրմուզ.|826. Թրմուզ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#827. Թրուկ. Թրիկ|827. Թրուկ. Թրիկ]]
* [[Հայբուսակ/Թ#828. *Թրպուտ.|828. *Թրպուտ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#829. Թքեռնի.|829. Թքեռնի.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#830. *Թօփալախ.|830. *Թօփալախ.]]
* [[Հայբուսակ/Թ#831. * Թօփալ–խոտ.|831. * Թօփալ–խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ժ#832. Ժախ. Ժախուկ. Ժաղուկ.|832. Ժախ. Ժախուկ. Ժաղուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ժ#833. Ժախրաւուն.|833. Ժախրաւուն.]]
* [[Հայբուսակ/Ժ#834. Ժանգալ.|834. Ժանգալ.]]
* [[Հայբուսակ/Ժ#835. Ժանտաթզենի.|835. Ժանտաթզենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ժ#836. Ժանտափուշ.|836. Ժանտափուշ.]]
* [[Հայբուսակ/Ժ#837. Ժիժք.|837. Ժիժք.]]
* [[Հայբուսակ/Ժ#838. Ժիլաւպ.|838. Ժիլաւպ.]]
* [[Հայբուսակ/Ժ#839–40. Ժիրակ. Ժիրաքաղ.|839–40. Ժիրակ. Ժիրաքաղ.]]
* [[Հայբուսակ/Ժ#841. Ժմիրակ.|841. Ժմիրակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ժ#842. Ժոխ. Ժուղ.|842. Ժոխ. Ժուղ.]]
* [[Հայբուսակ/Ժ#843. Ժոխուռ.|843. Ժոխուռ.]]
* [[Հայբուսակ/Ժ#844. Ժողուենի.|844. Ժողուենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ժ#845. Ժռատ.|845. Ժռատ.]]
* [[Հայբուսակ/Ժ#846. Ժռի ծաղիկ.|846. Ժռի ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#847. Իգաբողի տակ.|847. Իգաբողի տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#848. Իգաերնջանի տակ.|848. Իգաերնջանի տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#849. Իգախնկամոլոյ տակ.|849. Իգախնկամոլոյ տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#850. Իգախռնդատ.|850. Իգախռնդատ.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#851. Իգամեղերդոյ տակ.|851. Իգամեղերդոյ տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#852. Իգավրացի կոճ.|852. Իգավրացի կոճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#853. Իգաօշինդր.|853. Իգաօշինդր.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#Իգիմատնի։|Իգիմատնի։]]
* [[Հայբուսակ/Ի#854. Իզարիղայ?|854. Իզարիղայ?]]
* [[Հայբուսակ/Ի#*Իթխիր.|*Իթխիր.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#*Իթող.|*Իթող.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#855. Իթուս?|855. Իթուս?]]
* [[Հայբուսակ/Ի#856. *Իլղունի.|856. *Իլղունի.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#857. Իմփռ.|857. Իմփռ.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#858. Իշաթուզ.|858. Իշաթուզ.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#859. Իշաթուր.|859. Իշաթուր.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#860. Իշախաղող.|860. Իշախաղող.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#861. Իշախոռն.|861. Իշախոռն.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#862. Իշածոթրին.|862. Իշածոթրին.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#863. Իշաշինգղ.|863. Իշաշինգղ.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#864. Իշառուոյտ.|864. Իշառուոյտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#865. Իշավարունգ. Իշկոյ վարունգ. Իշու խիար.|865. Իշավարունգ. Իշկոյ վարունգ. Իշու խիար.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#866. Իշաքեղ.|866. Իշաքեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#867. Իշխուպայզ.|867. Իշխուպայզ.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#868. Իշկաթնուկ. Իշու կաթլուկ, որ և Կաթնխոտ.|868. Իշկաթնուկ. Իշու կաթլուկ, որ և Կաթնխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#869. Իշկորնգան. Իշկուրկուրան.|869. Իշկորնգան. Իշկուրկուրան.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#870. Իշհազրիկ.|870. Իշհազրիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#871. Իշոյ մառօլ.|871. Իշոյ մառօլ.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#872. Իշու խաղող.|872. Իշու խաղող.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#873. Իշտատրակ.|873. Իշտատրակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#874. Իշտտռուկ.|874. Իշտտռուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#875. *Իշխուն.|875. *Իշխուն.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#876. *Իւզէրլիկ.|876. *Իւզէրլիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#877. Իւլապ. Իւլապենի.|877. Իւլապ. Իւլապենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ի#878. Իւղածաղիկ.|878. Իւղածաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#879. *Լալա.|879. *Լալա.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#*Լաբլաբ.|*Լաբլաբ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#880. Լալազար.|880. Լալազար.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#881. Լաթիր.|881. Լաթիր.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#882. Լախլախայ?|882. Լախլախայ?]]
* [[Հայբուսակ/Լ#883. Լախուր, որ և Նեխուր.|883. Լախուր, որ և Նեխուր.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#Լակոտ.|Լակոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#884. Լայնտերեւի. Լայնտերեւուկ. Լոնտերեւի.|884. Լայնտերեւի. Լայնտերեւուկ. Լոնտերեւի.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#885. Լաշի.|885. Լաշի.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#886. Լաշիկ.|886. Լաշիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#Լապատ.|Լապատ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#887. *Լապլապ.|887. *Լապլապ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#Լառի Սերմ.|Լառի Սերմ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#888. Լաստ. Լաստենի.|888. Լաստ. Լաստենի.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#889. Լատան.|889. Լատան.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#890. *Լարեկ.|890. *Լարեկ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#891. Լափազա?|891. Լափազա?]]
* [[Հայբուսակ/Լ#892. Լդդենի կամ Լտտենի.|892. Լդդենի կամ Լտտենի.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#893. Լեառնախնձոր.|893. Լեառնախնձոր.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#894. Լեզուակ. Լեզուիկ.|894. Լեզուակ. Լեզուիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#895. Լեզուենտակ.|895. Լեզուենտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#896. Լելեզակ.|896. Լելեզակ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#897. Լեղակ.|897. Լեղակ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#898. Լեղկի ունտ.|898. Լեղկի ունտ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#899. Լեղինճ.|899. Լեղինճ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#900. Լեղլեղուկ.|900. Լեղլեղուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#901. Լեղ հ ամ ծաղիկ.|901. Լեղ հ ամ ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#902. Լեղնտրուկ.|902. Լեղնտրուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#903. Լեղրդակ.|903. Լեղրդակ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#904. *Լեպեդիս.|904. *Լեպեդիս.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#905. Լեվշոր.|905. Լեվշոր.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#906. Լերդախոտ.|906. Լերդախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#907. Լերդածաղիկ.|907. Լերդածաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#908. Լէբլէբուկ.|908. Լէբլէբուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#909. Լէզ.|909. Լէզ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#910. Լիբանոն. Լիբանոս.|910. Լիբանոն. Լիբանոս.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#911. *Լիբանովիտ կամ Լիբանովտան.|911. *Լիբանովիտ կամ Լիբանովտան.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#912. Լիլածաղ.|912. Լիլածաղ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#913. Լիլիկ կամ Լոլոկ.|913. Լիլիկ կամ Լոլոկ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#914. *Լիլուփար. Լիլուֆար.|914. *Լիլուփար. Լիլուֆար.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#915. Լիմոն. Լիմոնի.|915. Լիմոն. Լիմոնի.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#916. Լիմունիոն.|916. Լիմունիոն.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#917. Լծափն.|917. Լծափն.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#918. Լկռի.|918. Լկռի.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#919. Լկրթնի.|919. Լկրթնի.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#920. Լղպոր կամ Լղմոր.|920. Լղպոր կամ Լղմոր.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#921. Լոզ։|921. Լոզ։]]
* [[Հայբուսակ/Լ#922. Լողակի ծաղիկ?|922. Լողակի ծաղիկ?]]
* [[Հայբուսակ/Լ#923. Լողարի?|923. Լողարի?]]
* [[Հայբուսակ/Լ#924. Լոյս?|924. Լոյս?]]
* [[Հայբուսակ/Լ#925. Լորախոտ,|925. Լորախոտ,]]
* [[Հայբուսակ/Լ#926. Լորի, Լորենի,|926. Լորի, Լորենի,]]
* [[Հայբուսակ/Լ#927. Լուադեղ. Լուախոտ. Լուխոտ, Լուիխոտ.|927. Լուադեղ. Լուախոտ. Լուխոտ, Լուիխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#928. Լուածաղիկ.|928. Լուածաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#929. Լուակ?|929. Լուակ?]]
* [[Հայբուսակ/Լ#930. Լուացտակի ծառ. Լուսնատակի ծառ.|930. Լուացտակի ծառ. Լուսնատակի ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#931. Լուբիա կամ Լուպիա. Լովիաս.|931. Լուբիա կամ Լուպիա. Լովիաս.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#932. Լուիկ.|932. Լուիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#933. Լուիճ.|933. Լուիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#934. Լուկուան?|934. Լուկուան?]]
* [[Հայբուսակ/Լ#*Լուպահ?|*Լուպահ?]]
* [[Հայբուսակ/Լ#935. Լուպնի.|935. Լուպնի.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#936. Լուսնակ?|936. Լուսնակ?]]
* [[Հայբուսակ/Լ#937. Լուսնատակի ծառ.|937. Լուսնատակի ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#Լուսնի թուփ.|Լուսնի թուփ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#938. Լուսնի ծաղիկ.|938. Լուսնի ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#939. Լուսնոտ.|939. Լուսնոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#940. Լուտաս.|940. Լուտաս.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#941. Լուտուտ կամ Լտուտ.|941. Լուտուտ կամ Լտուտ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#942. Լուք կամ Լոք.|942. Լուք կամ Լոք.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#943. Լուֆ. Լուֆա. Լուֆահ.|943. Լուֆ. Լուֆա. Լուֆահ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#944. Լռնի.|944. Լռնի.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#945. Լսեռնիկ կամ Լսեռկէն.|945. Լսեռնիկ կամ Լսեռկէն.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#946. Լսընտորի.|946. Լսընտորի.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#947. Լօդ կամ Լօզ.|947. Լօդ կամ Լօզ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#948. Լօլօզ Պղպեղ.|948. Լօլօզ Պղպեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#949. Լօշ.|949. Լօշ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#950. Լօշտակ.|950. Լօշտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#951. Լօռ.|951. Լօռ.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#952. Լօռասերմ կամ Լառի սերմ,|952. Լօռասերմ կամ Լառի սերմ,]]
* [[Հայբուսակ/Լ#953. Լօռի.|953. Լօռի.]]
* [[Հայբուսակ/Լ#954. Լօք.|954. Լօք.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#955. Խաբըբուկ. Խաբուկ. Խարշուկ.|955. Խաբըբուկ. Խաբուկ. Խարշուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#956. Խագազ?|956. Խագազ?]]
* [[Հայբուսակ/Խ#957. Խազազ կամ Խազէզ.|957. Խազազ կամ Խազէզ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#958. Խազալ.|958. Խազալ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#959. Խանզաս?|959. Խանզաս?]]
* [[Հայբուսակ/Խ#960. Խազիրան.|960. Խազիրան.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#961. Խազուր.|961. Խազուր.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#962. Խաժխաժ.|962. Խաժխաժ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#963. Խաժուակ.|963. Խաժուակ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#964. Խաժուրեկ.|964. Խաժուրեկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#965. Խալանճ կամ Խալանջ.|965. Խալանճ կամ Խալանջ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#966. Խալար.|966. Խալար.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#967. Խալի.|967. Խալի.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#968. Խալիար.|968. Խալիար.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#969. Խալիճ կամ Խալինճ.|969. Խալիճ կամ Խալինճ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#970. Խախակ.|970. Խախակ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#971. Խախիա.|971. Խախիա.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#972. Խածի.|972. Խածի.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#973. Խակակութ.|973. Խակակութ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#974. Խաղավաթ?|974. Խաղավաթ?]]
* [[Հայբուսակ/Խ#975. Խաղող.|975. Խաղող.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#976. Խաղող լեռան.|976. Խաղող լեռան.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#977. Խաղող վայրի.|977. Խաղող վայրի.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#978. Խաղողի տակ.|978. Խաղողի տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#979. Խաղողախոտ.|979. Խաղողախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#980. Խաղողածառ.|980. Խաղողածառ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#981. Խաղողիկ.|981. Խաղողիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#982. Խաղպապ.|982. Խաղպապ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#983. Խաղվարտ. Խաղուարտ. Խաղարտ.|983. Խաղվարտ. Խաղուարտ. Խաղարտ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#984. Խաճ.|984. Խաճ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#985. Խաճար.|985. Խաճար.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#986. Խաճին.|986. Խաճին.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#987. *Խամալօն.|987. *Խամալօն.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#988. Խամբար.|988. Խամբար.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#989. Խայթահար.|989. Խայթահար.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#990. Խայծելանի ծառ.|990. Խայծելանի ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#991. *Խանդաղ?|991. *Խանդաղ?]]
* [[Հայբուսակ/Խ#992. Խանդարեկ. Խանդարիա.|992. Խանդարեկ. Խանդարիա.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#993. Խանեւ?|993. Խանեւ?]]
* [[Հայբուսակ/Խ#994. Խանթեփար։|994. Խանթեփար։]]
* [[Հայբուսակ/Խ#Խանձիլ|Խանձիլ]]
* [[Հայբուսակ/Խ#995. Խանտող:|995. Խանտող:]]
* [[Հայբուսակ/Խ#996. Խաշ|996. Խաշ]]
* [[Հայբուսակ/Խ#997. Խաշ կամ քաշ Հընի.|997. Խաշ կամ քաշ Հընի.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#998. Խաշար. Խշր։|998. Խաշար. Խշր։]]
* [[Հայբուսակ/Խ#999. Խաշին.|999. Խաշին.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1000. խաշխաշ|1000. խաշխաշ]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1001. Խաշխաշ վայրի.|1001. Խաշխաշ վայրի.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1002. *Խաշխաշի Զապտի.|1002. *Խաշխաշի Զապտի.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1003. Խաշխաշ Նարքիվիա.|1003. Խաշխաշ Նարքիվիա.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1004. Խաշնդեղ.|1004. Խաշնդեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1005. *Խապալախ.|1005. *Խապալախ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1006. Խաչախնձոր.|1006. Խաչախնձոր.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1007. Խաչահամբոյր.|1007. Խաչահամբոյր.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1008. Խաչավարդ.|1008. Խաչավարդ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1009. Խաչափայտ.|1009. Խաչափայտ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1010. Խաչորկէն.|1010. Խաչորկէն.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1011. Խառ.|1011. Խառ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1012. Խառածաղիկ.|1012. Խառածաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1013. Խառբուշտ.|1013. Խառբուշտ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1014. Խառթութ.|1014. Խառթութ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1015. Խառնիճ.|1015. Խառնիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1016. Խառնկտուկ.|1016. Խառնկտուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1017. Խառնճուկ.|1017. Խառնճուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1018. Խառնուպ|1018. Խառնուպ]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1019. Խատատ?|1019. Խատատ?]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1020. Խատխալ.|1020. Խատխալ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1021. Խարաժիլ.|1021. Խարաժիլ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1022. Խարահար Խոտ.|1022. Խարահար Խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1023. Խարամազ. Խարամազան.|1023. Խարամազ. Խարամազան.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1024. Խարատ?|1024. Խարատ?]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1025. Խարաք.|1025. Խարաք.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1026. Խարբ.|1026. Խարբ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1027. *Խարբախ կամ Խարբակ.|1027. *Խարբախ կամ Խարբակ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#Խարբզակ.|Խարբզակ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1028. *Խարզահրա?|1028. *Խարզահրա?]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1029. Խարի. Շէկ Խարի կամ Շիխար.|1029. Խարի. Շէկ Խարի կամ Շիխար.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1030. Խար Խիար.|1030. Խար Խիար.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1031. Խարխութ?|1031. Խարխութ?]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1032. Խարիք.|1032. Խարիք.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1033. Խարձ.|1033. Խարձ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1034. Խարձի.|1034. Խարձի.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1035. Խարճի.|1035. Խարճի.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1036. Խարշափուն Բանջար.|1036. Խարշափուն Բանջար.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1037. Խարշուկ.|1037. Խարշուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#*Խարպախ.|*Խարպախ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1038. Խարպիզակ. Խարբզակ.|1038. Խարպիզակ. Խարբզակ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#*Խարտալ.|*Խարտալ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1039. *Խարտինա. —Տե՛ս Ախինոս, թիւ 29։|1039. *Խարտինա. —Տե՛ս Ախինոս, թիւ 29։]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1040. Խաւար?|1040. Խաւար?]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1041. Խաւարծիլ. Խաւրծլոյ տակ.|1041. Խաւարծիլ. Խաւրծլոյ տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1042-43. Խաւարտ.|1042-43. Խաւարտ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1044. Խափիթ.|1044. Խափիթ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1045-46. Խելառ.|1045-46. Խելառ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1047. Խելտրուկ.|1047. Խելտրուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#Խենթուկ.|Խենթուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1048. Խենձեղինոյ տակ.|1048. Խենձեղինոյ տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1049. Խզեմ.|1049. Խզեմ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1050. Խզրակ ծաղիկ.|1050. Խզրակ ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1051. Խէժուկ.|1051. Խէժուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1052. Խթուս.|1052. Խթուս.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1053. Խիար.|1053. Խիար.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1054. Խիարուկ.|1054. Խիարուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1055. *Խիարշամբար.|1055. *Խիարշամբար.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1056. Խիթըկ.|1056. Խիթըկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1057. Խինդ.|1057. Խինդ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1058. Խինձ.|1058. Խինձ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1059. *Խիր.|1059. *Խիր.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1060. *Խիրի.|1060. *Խիրի.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#Խիրի վայրի.|Խիրի վայրի.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1061. Խիրու ծառ.|1061. Խիրու ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1062. Խլալ կամ Խաղալ.|1062. Խլալ կամ Խաղալ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1063. Խլել.|1063. Խլել.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1064. Խլեփ. Խլէֆ.|1064. Խլեփ. Խլէֆ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1065. Խլէզագի.|1065. Խլէզագի.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#Խլթիթ.|Խլթիթ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1066. Խլրդուկ.|1066. Խլրդուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1067. Խլօպուզ.|1067. Խլօպուզ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#Խմէլ.|Խմէլ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1068. Խմի.|1068. Խմի.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1069. Խմորուկ.|1069. Խմորուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1070. Խմրախոտ. Խմրխոտ.|1070. Խմրախոտ. Խմրխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1071. Խնդակ.|1071. Խնդակ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1072. Խնդակոթ. Մոլեխինդ. Խնդամոլի. Խնդամոլիկ.|1072. Խնդակոթ. Մոլեխինդ. Խնդամոլի. Խնդամոլիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1073. Խնդեղի կամ Խնդեղնի.|1073. Խնդեղի կամ Խնդեղնի.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1074. Խնդէ.|1074. Խնդէ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1075. Խնծադեղ.|1075. Խնծադեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1076. Խնկածաղիկ. Խնկողկոյզ. Խնկողկուզակ. Խնկողկուզուկ.|1076. Խնկածաղիկ. Խնկողկոյզ. Խնկողկուզակ. Խնկողկուզուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1077. Խնկասինձ.|1077. Խնկասինձ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1078. Խնկատերեւ.|1078. Խնկատերեւ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1079. Խնկողկուզակ. Խնկողկուզուկ.|1079. Խնկողկուզակ. Խնկողկուզուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1080. Խնկուկ։|1080. Խնկուկ։]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1081. Խնձնի կոթ.|1081. Խնձնի կոթ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1082. Խնձոր. Խնձորենի.|1082. Խնձոր. Խնձորենի.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1083. Խնձորակ. Խնձորակ խոտ.|1083. Խնձորակ. Խնձորակ խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1084. Խնձորխոտ։|1084. Խնձորխոտ։]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1085. Խնձործաղիկ.|1085. Խնձործաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1086. Խնձորկոտիկ.|1086. Խնձորկոտիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1087. Խնձորկուլ. կամ Խնձորակուլ?|1087. Խնձորկուլ. կամ Խնձորակուլ?]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1088. Խնձորուկ.|1088. Խնձորուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1089. Խնճլուզ. Խնճլոզ. Փունջուլօզ.|1089. Խնճլուզ. Խնճլոզ. Փունջուլօզ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1090. Խնճորակ.|1090. Խնճորակ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#Խշր.|Խշր.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1091. Խշրիկ.|1091. Խշրիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1092. Խոզակ.|1092. Խոզակ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1093. Խոզակաղնի. Խոզկաղնի.|1093. Խոզակաղնի. Խոզկաղնի.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1094. Խոզատանձ.|1094. Խոզատանձ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1095. Խոզեպանրուկ.|1095. Խոզեպանրուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1096. Խոզի Բակլայ.|1096. Խոզի Բակլայ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1097. Խոզիթ.|1097. Խոզիթ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1098. Խոզի ծաղիկ.|1098. Խոզի ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1099. Խոզի կաշի?|1099. Խոզի կաշի?]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1100. Խոզի հաց.|1100. Խոզի հաց.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1101. Խոզի մազ.|1101. Խոզի մազ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1102. Խոզի Փուշ.|1102. Խոզի Փուշ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#Խոզկաղին.|Խոզկաղին.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1103. Խոզմատ.|1103. Խոզմատ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1104. Խոզ-Մատիտեղն.|1104. Խոզ-Մատիտեղն.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1105. Խոզուկ.|1105. Խոզուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1106. Խոզպանդուկ.|1106. Խոզպանդուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1107. Խոլորձ.|1107. Խոլորձ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1108. Խոկարի?|1108. Խոկարի?]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1109. Խողլի.|1109. Խողլի.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1110. Խոճիկ. Խոճկորակ. Խոճկորիճ.|1110. Խոճիկ. Խոճկորակ. Խոճկորիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1111. Խոյի?|1111. Խոյի?]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1112. Խոյի ճմուռ.|1112. Խոյի ճմուռ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1113. Խոշակ.|1113. Խոշակ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1114. Խոպոպ Գարնան կամ Գարնան Խոպոպ.|1114. Խոպոպ Գարնան կամ Գարնան Խոպոպ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1115. Խոպոպիք կամ Խոպոպիկ.|1115. Խոպոպիք կամ Խոպոպիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1116. Խոռ. Խուռ.|1116. Խոռ. Խուռ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1117. ԽոռիՃ.|1117. ԽոռիՃ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1118. Խոռմոյ Կորեկ.|1118. Խոռմոյ Կորեկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1119. Խոռն.|1119. Խոռն.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1120. Խոռնիկ.|1120. Խոռնիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1121. *Խոռնջան. Խօլջնան. Խուլջնան. Խօլնճան.|1121. *Խոռնջան. Խօլջնան. Խուլջնան. Խօլնճան.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1122. Խոսկում. Խոստում. Խօսքիմ.|1122. Խոսկում. Խոստում. Խօսքիմ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1123. Խոտ.|1123. Խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1124. Խոտի մէջ.|1124. Խոտի մէջ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1125. Խոտոր.|1125. Խոտոր.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1126. Խորասանի.|1126. Խորասանի.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1127. Խորասանիկ.|1127. Խորասանիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1128. Խորդենի կամ Խորտենի?|1128. Խորդենի կամ Խորտենի?]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1129. Խործիւ Այգւոյ.|1129. Խործիւ Այգւոյ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1130. Խործովիլ. Խորձուիլ. Խորձւիլ.|1130. Խործովիլ. Խորձուիլ. Խորձւիլ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1131. Խործօնօի տակ?|1131. Խործօնօի տակ?]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1132. Խորոմ.|1132. Խորոմ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1133. Խորոտ?|1133. Խորոտ?]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1134. Խորտակ Ծոթրին.|1134. Խորտակ Ծոթրին.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1135. Խորփրըստ?|1135. Խորփրըստ?]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1136. *Խուզամի.|1136. *Խուզամի.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1137. Խուլէպ.|1137. Խուլէպ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1138. Խունկեղէգն.|1138. Խունկեղէգն.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1139. Խունկի.|1139. Խունկի.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#Խունսիաւշան.|Խունսիաւշան.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1140. Խուշբինակ.|1140. Խուշբինակ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1141. Խուպազ. Խուպէզ. Խուպայզ. Խուպուզիկ.|1141. Խուպազ. Խուպէզ. Խուպայզ. Խուպուզիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#Խուռ.|Խուռ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1142. Խուռամ.|1142. Խուռամ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#Խուռնիկ.|Խուռնիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1143. Խուրձ.|1143. Խուրձ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1144. Խպապի.|1144. Խպապի.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1145. Խպըլիկ կամ Խպիլիկ.|1145. Խպըլիկ կամ Խպիլիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1146. Խռբու.|1146. Խռբու.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1147. Խռթիկ.|1147. Խռթիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1148. Խռնդատ.|1148. Խռնդատ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1149. Խռնջտակ. Խռնտակ.|1149. Խռնջտակ. Խռնտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1150. Խռովխոտ.|1150. Խռովխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1151. Խռուկ.|1151. Խռուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1152. Խռտիշ.|1152. Խռտիշ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1153. Խռտուկ.|1153. Խռտուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1154. Խստոր.|1154. Խստոր.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1155. Խստոր վայրի.|1155. Խստոր վայրի.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1156. Խստորամայր.|1156. Խստորամայր.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1157. Խստորապրաս.|1157. Խստորապրաս.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1158-59. Խստորուկ կամ Խստորակ.|1158-59. Խստորուկ կամ Խստորակ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1160. Խստորուկ վայրի.|1160. Խստորուկ վայրի.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1161. Խտուտ.|1161. Խտուտ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1162. Խրէն?|1162. Խրէն?]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1163 Խրխնտուկ.|1163 Խրխնտուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1164. Խրուկ.|1164. Խրուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1165. Խրփուկ.|1165. Խրփուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1166. Խփւուկ.|1166. Խփւուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1167. Խօզ.|1167. Խօզ.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1168. *Խօլօրա.|1168. *Խօլօրա.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1169. Խօսակ?|1169. Խօսակ?]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1170. Խօսողի ձուք.|1170. Խօսողի ձուք.]]
* [[Հայբուսակ/Խ#1171. Խօրժի կամ խօրճի.|1171. Խօրժի կամ խօրճի.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1172. Ծաթրին. Ծայթրին. Ծոթրին. Ծոթոր. Ծեթրոն.|1172. Ծաթրին. Ծայթրին. Ծոթրին. Ծոթոր. Ծեթրոն.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1173. *Ծալիկա|1173. *Ծալիկա]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1174. Ծամուկ.|1174. Ծամուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1175. Ծառանց պտուղ.|1175. Ծառանց պտուղ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1176. Ծառիկ.|1176. Ծառիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1177. Ծառկանգառ.|1177. Ծառկանգառ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1178. Ծարուր.|1178. Ծարուր.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1179. Ծարուրիկ.|1179. Ծարուրիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1180. Ծափ.|1180. Ծափ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1181. Ծափծափ.|1181. Ծափծափ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1182. Ծափկոտրուկ.|1182. Ծափկոտրուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1183. Ծերոց Գաւազան.|1183. Ծերոց Գաւազան.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1184. Ծեփիկ.|1184. Ծեփիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1185. Ծըւծըւուկ.|1185. Ծըւծըւուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1186. Ծիածան.|1186. Ծիածան.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1187. Ծիթրայ.|1187. Ծիթրայ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1188. Ծիլ և Ծիլվա.|1188. Ծիլ և Ծիլվա.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1189. Ծիլամբուռ.|1189. Ծիլամբուռ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1190. Ծիլծափ կամ Ծափծիլ.|1190. Ծիլծափ կամ Ծափծիլ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1191. Ծիծակ.|1191. Ծիծակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1192. Ծիծեռնադեղ. Ծիծեռնիկի դեղ. Ծիծռան խոտ. Ծիծեռնիկի խոտ.|1192. Ծիծեռնադեղ. Ծիծեռնիկի դեղ. Ծիծռան խոտ. Ծիծեռնիկի խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1193. Ծիծռան բոյն.|1193. Ծիծռան բոյն.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1194. Ծիծռան կօշիկ.|1194. Ծիծռան կօշիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1195. Ծիմել. Ծիմիլ.|1195. Ծիմել. Ծիմիլ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1196. Ծինկարի.|1196. Ծինկարի.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1197. Ծիպան. Ծիպանուկ.|1197. Ծիպան. Ծիպանուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1198. Ծիրան.|1198. Ծիրան.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1199. Ծիրանի ծաղիկ.|1199. Ծիրանի ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1200. Ծիֆին.|1200. Ծիֆին.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1201. Ծլագարի.|1201. Ծլագարի.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1202. Ծլեր.|1202. Ծլեր.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1203. Ծծանի.|1203. Ծծանի.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1204. Ծծմոր.|1204. Ծծմոր.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1205. Ծծուկ, որ և Ծծումբ.|1205. Ծծուկ, որ և Ծծումբ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1206. Ծկու.|1206. Ծկու.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1207. Ծղօն.|1207. Ծղօն.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1208. Ծղօտիկ.|1208. Ծղօտիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1209. Ծմախոտ.|1209. Ծմախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#Ծմել.|Ծմել.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1210. Ծնէբեկ.|1210. Ծնէբեկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1211. Ծնծեղ.|1211. Ծնծեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1212. Ծնծղար.|1212. Ծնծղար.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1213. Ծնկածաղիկ.|1213. Ծնկածաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1214. Ծոթոր. Ծոթրին.|1214. Ծոթոր. Ծոթրին.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1215. Ծոն?|1215. Ծոն?]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1216. Ծովու ժանկ.|1216. Ծովու ժանկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1217. Ծովու խոտ.|1217. Ծովու խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1218. Ծոր.|1218. Ծոր.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1219. Ծորի տակ.|1219. Ծորի տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1220. Ծոր Հնդկցի.|1220. Ծոր Հնդկցի.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1221. Ծորենի.|1221. Ծորենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1222. Ծորենոյ տակ.|1222. Ծորենոյ տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1223. Ծործորակ ածուի.|1223. Ծործորակ ածուի.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1224. Ծուածեղ?|1224. Ծուածեղ?]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1225. Ծուաղ. Ծուաղենի.|1225. Ծուաղ. Ծուաղենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1226. Ծուծ կամ Ծուծք.|1226. Ծուծ կամ Ծուծք.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1227. Ծուռգմուկ.|1227. Ծուռգմուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1228. Ծուռ Ցախ.|1228. Ծուռ Ցախ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1229. Ծպեխի. Ծպիխի. Ծոպեխի.|1229. Ծպեխի. Ծպիխի. Ծոպեխի.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1230. Ծտապաշար. Ծտիպաշար.|1230. Ծտապաշար. Ծտիպաշար.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1231. Ծտի աչք.|1231. Ծտի աչք.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1232. Ծտի Լեզու.|1232. Ծտի Լեզու.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1233. Ծտըխնձոր կամ Ծտի-Խնձոր.|1233. Ծտըխնձոր կամ Ծտի-Խնձոր.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1234. Ծտի-ճինգի.|1234. Ծտի-ճինգի.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1235. Ծտի-Տանձ.|1235. Ծտի-Տանձ.]]
* [[Հայբուսակ/Ծ#1236. Ծրդի. Ծրդենի. Ծրդենիկ:|1236. Ծրդի. Ծրդենի. Ծրդենիկ:]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1237. Կազ. Կազի ծաղիկ.|1237. Կազ. Կազի ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1238. Կազմոր.|1238. Կազմոր.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1239. Կազմորէ. Կազմուրէ. Կազմորենի.|1239. Կազմորէ. Կազմուրէ. Կազմորենի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1240. Կաթնախնձոր.|1240. Կաթնախնձոր.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1241. Կաթնապուր.|1241. Կաթնապուր.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1242. Կաթնբանջար.|1242. Կաթնբանջար.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1243. Կաթնբեկ.|1243. Կաթնբեկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1244. Կաթնխոտ.|1244. Կաթնխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1245. Կաթնծաղիկ.|1245. Կաթնծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1246. Կաթնկոռնի.|1246. Կաթնկոռնի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1247. Կաթնուկ.|1247. Կաթնուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1248. Կաթնտերեւի.|1248. Կաթնտերեւի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1249. Կաթնփուղրի.|1249. Կաթնփուղրի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1250. Կաժ.|1250. Կաժ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1251. Կաժկժիկ.|1251. Կաժկժիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1252. Կալախար.|1252. Կալախար.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1253. Կալհմար.|1253. Կալհմար.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1254. Կախմըխի.|1254. Կախմըխի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1255. Կածակ. Կածուկ.|1255. Կածակ. Կածուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1256. Կածըլփուշ.|1256. Կածըլփուշ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1257. Կակալ. Կակլի.|1257. Կակալ. Կակլի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1258. Կակաւիլ.|1258. Կակաւիլ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1259. Կակաւիկ:|1259. Կակաւիկ:]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1260. Կակաջ.|1260. Կակաջ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1261. Դեղին Կակաջ.|1261. Դեղին Կակաջ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1262. Կակժիրակ. Կակճիրակ. Ծակժիրակ.|1262. Կակժիրակ. Կակճիրակ. Ծակժիրակ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1263. Կակղի.|1263. Կակղի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1264. Կակուլ.|1264. Կակուլ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1265. Կակուլա.|1265. Կակուլա.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1266. Կակվորդիկ.|1266. Կակվորդիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1267. Կաղաբոյս.|1267. Կաղաբոյս.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1268. Կաղաղ.|1268. Կաղաղ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1269. Կաղամախ.|1269. Կաղամախ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1270. Կաղամբ.|1270. Կաղամբ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1271. Կաղին. Կաղինի.|1271. Կաղին. Կաղինի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1272. Կաղճ.|1272. Կաղճ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1273. Կաղնի.|1273. Կաղնի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1274. Կաղնոյ Բուրդ.|1274. Կաղնոյ Բուրդ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1275. Կաղնոյ Խնձոր.|1275. Կաղնոյ Խնձոր.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1276. Կաղնծնի.|1276. Կաղնծնի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1277. Կաղնչան կամ Կաղջնան. Կաղնշան. Կաղնչնան. Կաղնճնան.|1277. Կաղնչան կամ Կաղջնան. Կաղնշան. Կաղնչնան. Կաղնճնան.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1278. Կաղշնակ.|1278. Կաղշնակ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1279. Կաճապ.|1279. Կաճապ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#Կաճկիրակ. Կաճկրակ.|Կաճկիրակ. Կաճկրակ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1280. Կաճուտ.|1280. Կաճուտ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1281. Կաճրար.|1281. Կաճրար.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1282. Կամբ. կամ Կամբի. Կամփի.|1282. Կամբ. կամ Կամբի. Կամփի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1283. Կամբոս?|1283. Կամբոս?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1284. Կայծխոտ.|1284. Կայծխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1285. Կայծու.|1285. Կայծու.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1286. Կեծոկի ծաղիկ, իբր Կայծակի.|1286. Կեծոկի ծաղիկ, իբր Կայծակի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1287. Կայծուկ փուշ.|1287. Կայծուկ փուշ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1288. Կայռ.|1288. Կայռ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1289. Կանաչաց Թագաւոր.|1289. Կանաչաց Թագաւոր.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1290. Կանաչկենի.|1290. Կանաչկենի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1291. Կանգառ. Կանկար.|1291. Կանգառ. Կանկար.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1292. Կանգառ Վայրի.|1292. Կանգառ Վայրի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1293. Ծառկանգառ.|1293. Ծառկանգառ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1294. Կանգառի խէժ.|1294. Կանգառի խէժ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1295. Կանդանա.|1295. Կանդանա.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1296. Կանեփ կամ Կանափ. Կանեփատ.|1296. Կանեփ կամ Կանափ. Կանեփատ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1297. Կանեփխոտ.|1297. Կանեփխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1298. Կանեփուկ.|1298. Կանեփուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1299. Կանթափ?|1299. Կանթափ?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1300. Կանթեղխոտ.|1300. Կանթեղխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1301. Կանկատունկ.|1301. Կանկատունկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1302. Կանկըրթռուկ.|1302. Կանկըրթռուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1303. Կանճրակ. Կանրճրակ.|1303. Կանճրակ. Կանրճրակ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1304. Կանչխոտ կամ Կանանչխոտ.|1304. Կանչխոտ կամ Կանանչխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1305. Կանչող. Կանչուխ.|1305. Կանչող. Կանչուխ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1306. Կանտող.|1306. Կանտող.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1307. Կանտորի.|1307. Կանտորի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1308. Կաշ?|1308. Կաշ?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1309. Կաշկա?|1309. Կաշկա?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1310. Կապարասի.|1310. Կապարասի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1311. *Կապէնդաքտիոն.|1311. *Կապէնդաքտիոն.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1312. Կապնդեղ.|1312. Կապնդեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1313. Կապոյտ Ծաղիկ.|1313. Կապոյտ Ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1314. Կապուի.|1314. Կապուի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1315. Կապուտ աւել կամ Կապուտիկ աւել.|1315. Կապուտ աւել կամ Կապուտիկ աւել.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1316. Կապուտակ ծաղիկ.|1316. Կապուտակ ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1317. Կապուտակադեղ.|1317. Կապուտակադեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1318. Կապտախոտ.|1318. Կապտախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1319. Կապպար. Կապար. Կապրացախ, Քապրցախ.|1319. Կապպար. Կապար. Կապրացախ, Քապրցախ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1320. Կապռաշ կամ Կապրաշ. Կապռաշենի. Կաւրաշ.|1320. Կապռաշ կամ Կապրաշ. Կապռաշենի. Կաւրաշ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1321. Կապրենի.|1321. Կապրենի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1322. Կապրուկ.|1322. Կապրուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1323. Կառ.|1323. Կառ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1324. Կառ կամ Կառն.|1324. Կառ կամ Կառն.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1325. Կառաբոյս.|1325. Կառաբոյս.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1326. Կառան.|1326. Կառան.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1327. Կառշուկ.|1327. Կառշուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1328. Կասբ?|1328. Կասբ?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1329. 1330. Կասիա.|1329. 1330. Կասիա.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1331. *Կասիմոն.|1331. *Կասիմոն.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1332. Կասլա.|1332. Կասլա.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1333. Կասլապտուղ.|1333. Կասլապտուղ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1334. Կասլիկ.|1334. Կասլիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1335. Կասկ.|1335. Կասկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1336. Կասկ. Կասկենի.|1336. Կասկ. Կասկենի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1337. Կասկած.|1337. Կասկած.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1338. Կասկամոն կամ Կաստամոն.|1338. Կասկամոն կամ Կաստամոն.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1339. Կաստանայ. Կաստանոն.|1339. Կաստանայ. Կաստանոն.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1340. Կատաղի.|1340. Կատաղի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1341. Կատատուկ.|1341. Կատատուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1342. Կատաւան.|1342. Կատաւան.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1343. Կատղած շան խոտ.|1343. Կատղած շան խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1344. Կատուախաղող.|1344. Կատուախաղող.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1345. Կատուակ խոտ.|1345. Կատուակ խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1346. Կատուականջ.|1346. Կատուականջ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1347. Կատուակծկունծ.|1347. Կատուակծկունծ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1348. Կատուահատ.|1348. Կատուահատ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1349. Կատուելիշ?|1349. Կատուելիշ?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1350. Կատուի դեղ. Կատուի խոտ. Կատուակծկունծ.|1350. Կատուի դեղ. Կատուի խոտ. Կատուակծկունծ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1351. Կատուի կող.|1351. Կատուի կող.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1352. Կատուի կօշիկ.|1352. Կատուի կօշիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1353. Կատուի ճանկ.|1353. Կատուի ճանկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1354. Կատուի ոտ.|1354. Կատուի ոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1355. Կատուի պոչ.|1355. Կատուի պոչ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1356. Ս. Կարապետի ծաղիկ.|1356. Ս. Կարապետի ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1357. Կարար.|1357. Կարար.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1358. Կարբ?|1358. Կարբ?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1359. Կարդ.|1359. Կարդ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1360. Կարկ կամ Կորկ.|1360. Կարկ կամ Կորկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1361. Կարկաժ.|1361. Կարկաժ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1362. Կարկար. Կարկարիուն.|1362. Կարկար. Կարկարիուն.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1363. Կարմիր Բանջար. Կարմրաբանջար.|1363. Կարմիր Բանջար. Կարմրաբանջար.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1364. Կարմիր Լալա.|1364. Կարմիր Լալա.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1365. Կարմիր Կակաջ.|1365. Կարմիր Կակաջ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1366. Կարմրադեղ.|1366. Կարմրադեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1367. Կարմրադեղձ.|1367. Կարմրադեղձ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1368. Կարմրախնձոր.|1368. Կարմրախնձոր.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1369. Կարմրածառ.|1369. Կարմրածառ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1370. Կարմրատանձ.|1370. Կարմրատանձ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1371. Կարմրորակ.|1371. Կարմրորակ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1372. Կարմրուկ.|1372. Կարմրուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1373. Կարոս.|1373. Կարոս.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1374. Քարաւս Պօստանի.|1374. Քարաւս Պօստանի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1375. Ջրի Կարոս.|1375. Ջրի Կարոս.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1376. Վայրի Կարոս.|1376. Վայրի Կարոս.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1377. Կաւվրուջ?|1377. Կաւվրուջ?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1378. Կափուր.|1378. Կափուր.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1379. Կաքաւախաղող.|1379. Կաքաւախաղող.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1380. Կաքաւախոտ.|1380. Կաքաւախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1381. Կաքաւարօտ. Կաքուարօտ. Կաքւարօտիկ. Կաքաւոյ արօտ.|1381. Կաքաւարօտ. Կաքուարօտ. Կաքւարօտիկ. Կաքաւոյ արօտ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1382. Կաքաւկրկուտ.|1382. Կաքաւկրկուտ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1383. Կաքաւոտնիկ — Կաքուոտիկ. Կաքւուտոտիկ.|1383. Կաքաւոտնիկ — Կաքուոտիկ. Կաքւուտոտիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1384. Կաքաւուտի բանջար. Կաքովխոտիկ.|1384. Կաքաւուտի բանջար. Կաքովխոտիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1385. Կաքոտ.|1385. Կաքոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1386. Կաքուեղէգ. Կաքաւու եղէգ.|1386. Կաքուեղէգ. Կաքաւու եղէգ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1387. Կեարմաւի? եղէգ.|1387. Կեարմաւի? եղէգ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1388. Կեծի. Կեչի, Կըչի կամ Կիչի.|1388. Կեծի. Կեչի, Կըչի կամ Կիչի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1389. Կեծուկի ծաղիկ.|1389. Կեծուկի ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1390. Կենատ.|1390. Կենատ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1391. Կենարար, Կենդանարար.|1391. Կենարար, Կենդանարար.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1392. Կեչի.|1392. Կեչի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1393. Կեռաս, Կեռասի.|1393. Կեռաս, Կեռասի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1394. Կերթ. Կերդ. Կարտ.|1394. Կերթ. Կերդ. Կարտ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1395. Կերիոն.|1395. Կերիոն.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1396. Կէնէկէրչէք?|1396. Կէնէկէրչէք?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1397. Կիզուկ.|1397. Կիզուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1398. Կթոցիկ.|1398. Կթոցիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1399. Կիզռօն կամ Կիւզռօն.|1399. Կիզռօն կամ Կիւզռօն.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1400. Կիլկիլ. Կլկիլ. Կլկըլ.|1400. Կիլկիլ. Կլկիլ. Կլկըլ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1401. Կիկի.|1401. Կիկի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1402. Կիմբիր.|1402. Կիմբիր.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1403. Կիմողիկ.|1403. Կիմողիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1404. *Կինամոն. Կինամոմոն.|1404. *Կինամոն. Կինամոմոն.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1405. Կինձ.|1405. Կինձ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1406. Կիպարի. Կիպարիս.|1406. Կիպարի. Կիպարիս.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1407. *Կիպերիս կամ Կիպեռիս|1407. *Կիպերիս կամ Կիպեռիս]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1408. *Կիտրոն.|1408. *Կիտրոն.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1409. Կիրիրայ.|1409. Կիրիրայ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#Կլկիլ.|Կլկիլ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1410 *Կիւլ ծաղիկ.|1410 *Կիւլ ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1411. Կլմբoզ կամ Կլըմպօզ.|1411. Կլմբoզ կամ Կլըմպօզ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1412. Կլոր.|1412. Կլոր.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1413. Կլուլ.|1413. Կլուլ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1414. * Կլունուս.|1414. * Կլունուս.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1415. Կխտըկուր խոտ.|1415. Կխտըկուր խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1416. Կծախոտ.|1416. Կծախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1417. Կծմախոտ. Կծմակոթ. Կծմակոլոթ. Կծմակոլոտ,|1417. Կծմախոտ. Կծմակոթ. Կծմակոլոթ. Կծմակոլոտ,]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1418. Կծման.|1418. Կծման.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1419. Կծոխուր. Կծոխրի.|1419. Կծոխուր. Կծոխրի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1420. Կծուիչ.|1420. Կծուիչ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1421. Կծուուկ.|1421. Կծուուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1422. Կծուուրց?|1422. Կծուուրց?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1423. Կկոցիկ.|1423. Կկոցիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1424. Կղեմ.|1424. Կղեմ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1425. Կղէզ Դառն?|1425. Կղէզ Դառն?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1426. Կղմուխ.|1426. Կղմուխ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1427. Կղպուր.|1427. Կղպուր.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1428. Կճան. Կճան խոտ.|1428. Կճան. Կճան խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1429. Կճանկոթ,|1429. Կճանկոթ,]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1430. Կճըճակոտրիկ.|1430. Կճըճակոտրիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1431. Կճութ.|1431. Կճութ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1432. Կմնտաշ.|1432. Կմնտաշ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1433. Կմշտրուկ?|1433. Կմշտրուկ?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1434. Կմոթուկ.|1434. Կմոթուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1435. *Կնափ.|1435. *Կնափ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1436. Կնբիլ.|1436. Կնբիլ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1437. Կնիւն.|1437. Կնիւն.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1438. Կնձնի. Կնձենի.|1438. Կնձնի. Կնձենի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1439. Կնճութ. Կնջիթ. Կանճուտ.|1439. Կնճութ. Կնջիթ. Կանճուտ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1440. Կշայ?|1440. Կշայ?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1441. Կոդին?|1441. Կոդին?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1442. Կոզակ.|1442. Կոզակ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1443. Կոզուկ.|1443. Կոզուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1444. Կոթրինճ.|1444. Կոթրինճ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1445 Կոլոլ?|1445 Կոլոլ?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1446. Կոլոռճիկ կամ Կօլորճիկ.|1446. Կոլոռճիկ կամ Կօլորճիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1447. Կոլոտուր.|1447. Կոլոտուր.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1448. Կոլորդեղ.|1448. Կոլորդեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1449. Կոծիծ.|1449. Կոծիծ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1450. Կոծծուկ.|1450. Կոծծուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1451. Կոծոծ.|1451. Կոծոծ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1452. Կոծոծիկ.|1452. Կոծոծիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1453. Կոծոռի կամ Կուծոռի.|1453. Կոծոռի կամ Կուծոռի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1454. Կոկանենի.|1454. Կոկանենի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1455. Կոկոն.|1455. Կոկոն.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1456. Կոկոռ ծաղիկ.|1456. Կոկոռ ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1457. Կոկոռճիկ.|1457. Կոկոռճիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1458. Կոկոռչի տակ.|1458. Կոկոռչի տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1459. Կոկռոշ.|1459. Կոկռոշ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1460 Կողակ:|1460 Կողակ:]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1461. *Կողամիտա?|1461. *Կողամիտա?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1462. Կոճ Վրացի.|1462. Կոճ Վրացի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1463. Կոճակուկ կամ Կոճակիկ.|1463. Կոճակուկ կամ Կոճակիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1464. Կոճամիրու. Կոճամորուս.|1464. Կոճամիրու. Կոճամորուս.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1465. Կոճապղպեղ.|1465. Կոճապղպեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1466. Կոճեմ?|1466. Կոճեմ?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1467. Կոճկորակ.|1467. Կոճկորակ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1468. Կոճղէզ.|1468. Կոճղէզ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1469. Կոճողիս.|1469. Կոճողիս.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1470. Կոճոճիկ.|1470. Կոճոճիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1471. Կոճտակ դեղ.|1471. Կոճտակ դեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1472. Կոմար. Գոմար.|1472. Կոմար. Գոմար.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1473. Կոյշ?|1473. Կոյշ?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1474. Կոյոց ծաղիկ.|1474. Կոյոց ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1475. Կոնգոմ.|1475. Կոնգոմ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1476. *Կոնիովն.|1476. *Կոնիովն.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1477. Կոնձօձ.|1477. Կոնձօձ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1478. Կոպղ.|1478. Կոպղ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1479. Կոպռոշ.|1479. Կոպռոշ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1480. Կոստ. Կոստի տակ.|1480. Կոստ. Կոստի տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1481. Կոստղի.|1481. Կոստղի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1482. Կովացնծուկ?|1482. Կովացնծուկ?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1483. Կովի աչք.|1483. Կովի աչք.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1484. Կովլեզու.|1484. Կովլեզու.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1485. Կովլլուկ.|1485. Կովլլուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1486. Կովու ճակտիկ.|1486. Կովու ճակտիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1487. Կովու ուրուկ?|1487. Կովու ուրուկ?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1488. Կովտուն.|1488. Կովտուն.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1489. Կովրուճ.|1489. Կովրուճ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1490. Կոտեմ. Կոտիմն.|1490. Կոտեմ. Կոտիմն.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1491. Կծու Կոտեմ.|1491. Կծու Կոտեմ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1492. Հորի Կոտեմ.|1492. Հորի Կոտեմ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1493. Ջրի Կոտեմ.|1493. Ջրի Կոտեմ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1494. Թուրք Կոտեմ.|1494. Թուրք Կոտեմ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1495. Կոտիկ.|1495. Կոտիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1496. Կոտինդ.|1496. Կոտինդ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1497. Կոտմուկ. Կոտմնտուկ.|1497. Կոտմուկ. Կոտմնտուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1498. Կոշտուկ.|1498. Կոշտուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1499. Կոտոբ.|1499. Կոտոբ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1500. Կոտրուկ. Կոտրկու տակ. Կոտրկոյ տակ. Կոնտրկու տակ. Կորկոտակ.|1500. Կոտրուկ. Կոտրկու տակ. Կոտրկոյ տակ. Կոնտրկու տակ. Կորկոտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1501. Կորաթի.|1501. Կորաթի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1502. Կորդիւն. Կորդոն. Կորդոյն, Կորդում.|1502. Կորդիւն. Կորդոն. Կորդոյն, Կորդում.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1503. Կորդող.|1503. Կորդող.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1504. Կորդուախունկ.|1504. Կորդուախունկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#Կորդում.|Կորդում.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1505. Կորեակ. Կորեկ.|1505. Կորեակ. Կորեկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1506. Կորեկխոտ.|1506. Կորեկխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1507. Կորեկուկ. կամ Կորեկիկ.|1507. Կորեկուկ. կամ Կորեկիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1508. Կորթում.|1508. Կորթում.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1509. Կորիւն.|1509. Կորիւն.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1510. Կորկրուկ.|1510. Կորկրուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1511. Կորնգան.|1511. Կորնգան.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1512. Կորոտնի.|1512. Կորոտնի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1513. Կորու ագի.|1513. Կորու ագի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1514. Կոցուկ. Կոծծուկ. Կոձուկ.|1514. Կոցուկ. Կոծծուկ. Կոձուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1515. Կուգել?|1515. Կուգել?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1516. Կուենի. Կուի.|1516. Կուենի. Կուի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1517. Կուզփուշ.|1517. Կուզփուշ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1518. Կուժխոտ.|1518. Կուժխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1519. Կուժկոտրուկ.|1519. Կուժկոտրուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1520. Կուլա.|1520. Կուլա.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1521. Կուծակ.|1521. Կուծակ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1522. Կուծուռի.|1522. Կուծուռի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1523. Կուկնար.|1523. Կուկնար.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1524. Կուճում.|1524. Կուճում.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1525. Կումկում.|1525. Կումկում.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1526. Կուշ.|1526. Կուշ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1527. Կուտակեայ Բանջար.|1527. Կուտակեայ Բանջար.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1528. Կուտակուտ. Կուտատուկ. Կտատեակ. Կուտաւտուկ. Կատատուկ. Կուտատակ.|1528. Կուտակուտ. Կուտատուկ. Կտատեակ. Կուտաւտուկ. Կատատուկ. Կուտատակ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#Կուտրկու տակ|Կուտրկու տակ]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1529. Կուրեղիկ.|1529. Կուրեղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1530. Կոփ.|1530. Կոփ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1531. Կոփէ.|1531. Կոփէ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1532. Կպշտուկ.|1532. Կպշտուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1533. Կպչան. Կպչուկ կամ Կպչուտ.|1533. Կպչան. Կպչուկ կամ Կպչուտ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1534. Կպրէթի տակ.|1534. Կպրէթի տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1535. Կռ. Կռան.|1535. Կռ. Կռան.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1536. Կռաբանջար. Կռաբանջարի տակ. Կռան Բանջար.|1536. Կռաբանջար. Կռաբանջարի տակ. Կռան Բանջար.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1537. Կռանի ծառ.|1537. Կռանի ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1538. Կռապալ.|1538. Կռապալ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1539. Կռատուկ. Կռոթուկ. Կեռոտնի?|1539. Կռատուկ. Կռոթուկ. Կեռոտնի?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#Կռեկ.|Կռեկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1540. Կռզի. Կռզենի.|1540. Կռզի. Կռզենի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1541. Կռէզի թառ.|1541. Կռէզի թառ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1542. Կռէժ.|1542. Կռէժ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1543. Կռմզան. Կռըմզուկ.|1543. Կռմզան. Կռըմզուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1544. Կռնի.|1544. Կռնի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1545. Կռնկուկ.|1545. Կռնկուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1546. Կռնկու ջղայ.|1546. Կռնկու ջղայ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1547. Կռնուկ.|1547. Կռնուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1548. Կռոթուկ.|1548. Կռոթուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1549. Կռոյ ծաղիկ.|1549. Կռոյ ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1550. Կռութ.|1550. Կռութ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1551. Կռուինչ.|1551. Կռուինչ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1552. Կռտան Սունկ.|1552. Կռտան Սունկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1553. Կռփուլ կամ Կրփուլ.|1553. Կռփուլ կամ Կրփուլ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1554. Կռօնի.|1554. Կռօնի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#Կտատեակ.|Կտատեակ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1555. Կտաւատ. Կտաւահատ.|1555. Կտաւատ. Կտաւահատ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1556. Կտաւատ Վայրի.|1556. Կտաւատ Վայրի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1557. Կտաւատուկ.|1557. Կտաւատուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1558. Կտողնի.|1558. Կտողնի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1559. Կտուախոտ.|1559. Կտուախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1560. Կտրածի խոտ.|1560. Կտրածի խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1561. Կտրան?|1561. Կտրան?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1562. Կտրանուղ?|1562. Կտրանուղ?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1563. Կրկատի.|1563. Կրկատի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1564. Կրկտենի.|1564. Կրկտենի.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1565. Կրմնձուկ?|1565. Կրմնձուկ?]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1566. Կրտիմ. Կրտոմ.|1566. Կրտիմ. Կրտոմ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1567. Կրտմանէ.|1567. Կրտմանէ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1568. Կրփէ. Կրփուլ.|1568. Կրփէ. Կրփուլ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1569. Կցմցուկ. Կցուըցուկ.|1569. Կցմցուկ. Կցուըցուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1570. Կօդա. Կոթայ.|1570. Կօդա. Կոթայ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#1571. Կօշ.|1571. Կօշ.]]
* [[Հայբուսակ/Կ#Կօշիր.|Կօշիր.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1572. *Հաբակ. Հապախ.|1572. *Հաբակ. Հապախ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1573. Հագնի.|1573. Հագնի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1574. Հազազ կամ Հատատ.|1574. Հազազ կամ Հատատ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1575. Հազար.|1575. Հազար.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1576. Հազար Վայրի.|1576. Հազար Վայրի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1577. Հազարածակի ծաղիկ?|1577. Հազարածակի ծաղիկ?]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1578. Հազարգարուն.|1578. Հազարգարուն.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1579. Հազարդարա.|1579. Հազարդարա.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1580. Հազարճաշան.|1580. Հազարճաշան.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1581. Հազարտերեւեան. Հազարտերեւուկ.|1581. Հազարտերեւեան. Հազարտերեւուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1582. Հազորան. Հազորանի.|1582. Հազորան. Հազորանի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1583. Հազրէվարդ.|1583. Հազրէվարդ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1584. Հազրի.|1584. Հազրի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1585. Հազրիկ.|1585. Հազրիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1586. Հալածուկ կամ Հալաձուկ.|1586. Հալածուկ կամ Հալաձուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1587. Հալաւիկ.|1587. Հալաւիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1588. Հալեճիտուկ.|1588. Հալեճիտուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1589. Հալի.|1589. Հալի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1590. Հալիլա. Հլէ լիճ.|1590. Հալիլա. Հլէ լիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1591. *Հալիոն կամ Հիլիոն.|1591. *Հալիոն կամ Հիլիոն.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1592. Հալիք։|1592. Հալիք։]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1593. Հալլուկ.|1593. Հալլուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1594. Հալհալէմ?|1594. Հալհալէմ?]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1595. Հալհամիճէ կամ Հալհաւիճէ.|1595. Հալհամիճէ կամ Հալհաւիճէ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1596. Հալորի.|1596. Հալորի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1597. Հալուէ.|1597. Հալուէ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1598. Հալուէի փայտ.|1598. Հալուէի փայտ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1599. Հալուորաց Ռեհան. Հալուորիկ.|1599. Հալուորաց Ռեհան. Հալուորիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1600. Հալուորիկ.|1600. Հալուորիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1601. *Հալպուպ.|1601. *Հալպուպ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1602. Հալվա. Հալվի Խոտ. Հալֆա.|1602. Հալվա. Հալվի Խոտ. Հալֆա.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1603. Հախան.|1603. Հախան.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1604. Հակակ։|1604. Հակակ։]]
* [[Հայբուսակ/Հ#Հակժիրակ.|Հակժիրակ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1605. Հաղարճի.|1605. Հաղարճի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1606. *Հաճ.|1606. *Հաճ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1607. Հաճար.|1607. Հաճար.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1608. Հաճարածառ. Հաճարի. Հաճրի.|1608. Հաճարածառ. Հաճարի. Հաճրի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1609. Հաճարուկ.|1609. Հաճարուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#Հաճկիրակ.|Հաճկիրակ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#Հաճուր.|Հաճուր.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1610. *Համալուն.|1610. *Համալուն.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1611. *Համահիմ.|1611. *Համահիմ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1612. Համամա. Համամէ.|1612. Համամա. Համամէ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1613. Հայասպրամ. Համաuպրան. Համասփիւռ.|1613. Հայասպրամ. Համաuպրան. Համասփիւռ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1614. Համբար. Համբարպետ,|1614. Համբար. Համբարպետ,]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1615. Համբարձում.|1615. Համբարձում.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1616. Համեմ. Համհամ.|1616. Համեմ. Համհամ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1617. Համեմ.|1617. Համեմ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1618. Սուտ Համեմ.|1618. Սուտ Համեմ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1619. Համկնա?|1619. Համկնա?]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1620. Հայ խունկ. Հայի խունկ.|1620. Հայ խունկ. Հայի խունկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1621. Հայմշուշ.|1621. Հայմշուշ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1622. Հայոց Բանջար.|1622. Հայոց Բանջար.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1623. Հայվազ?|1623. Հայվազ?]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1624. Հայրասպան.|1624. Հայրասպան.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1625. Հայքար.|1625. Հայքար.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1626. *Հանդալ.|1626. *Հանդալ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1627. Հանդաղուղ.|1627. Հանդաղուղ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1628. Հանդաշ?|1628. Հանդաշ?]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1629. Հանդի.|1629. Հանդի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1630. Հանթիթ.|1630. Հանթիթ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1631. Հաշա.|1631. Հաշա.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1632. Հաշիշ.|1632. Հաշիշ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1633. Հապալաս. Հապալասենի.|1633. Հապալաս. Հապալասենի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1634. Հապաղփակ կամ Հապալակ.|1634. Հապաղփակ կամ Հապալակ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1635. *Հապըլխոր.|1635. *Հապըլխոր.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1636. Հապ ըլ-միթ.|1636. Հապ ըլ-միթ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1637. *Հապ ըլ–մլուք.|1637. *Հապ ըլ–մլուք.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1638. *Հապնիլ. կամ Հապ ըլ-Նիլ.|1638. *Հապնիլ. կամ Հապ ըլ-Նիլ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1639. * Հապ ըլ-Պան.|1639. * Հապ ըլ-Պան.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1640. *Հասակ.|1640. *Հասակ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1641 * Հասաքտանա|1641 * Հասաքտանա]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1642. Հասակ: «Զէտ կորեկ է, կ’ըսէ Ասար։|1642. Հասակ: «Զէտ կորեկ է, կ’ըսէ Ասար։]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1643. Հասկ:|1643. Հասկ:]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1644. Հասում.|1644. Հասում.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1645. Հասպա?|1645. Հասպա?]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1646. *Հավարի. Հավարիոն.|1646. *Հավարի. Հավարիոն.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1647. *Հավր.|1647. *Հավր.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1648. *Հատաղ. Հատաղայ.|1648. *Հատաղ. Հատաղայ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1649. Հարաճ?|1649. Հարաճ?]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1650. *Հարբ. Հորբ. Հորփ. Հարֆ.|1650. *Հարբ. Հորբ. Հորփ. Հարֆ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1651. Հարիւրալամ.|1651. Հարիւրալամ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1652. Հարկուտի?|1652. Հարկուտի?]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1653. Հարշ.|1653. Հարշ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#Հարշակ.|Հարշակ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1654. Հարուր.|1654. Հարուր.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1655. Հարսնամատն.|1655. Հարսնամատն.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1656. Հարսնու ծաղիկ. Հարսնուկ. Հարսնածաղիկ.|1656. Հարսնու ծաղիկ. Հարսնուկ. Հարսնածաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1657. Քօղած Հարսնուկ.|1657. Քօղած Հարսնուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1658. Հարֆայ.|1658. Հարֆայ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1659. Հաց.|1659. Հաց.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1660. Հացադեղ. Հացիդեղ. Հացուզող.|1660. Հացադեղ. Հացիդեղ. Հացուզող.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1661. Հացի. Հացենի.|1661. Հացի. Հացենի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1662. Հացի Սերմն. Հացի Փայտ.|1662. Հացի Սերմն. Հացի Փայտ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1663. Անջրդի Հացի Փայտ.|1663. Անջրդի Հացի Փայտ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1664. Հացիքի.|1664. Հացիքի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1665. Հացխոտ.|1665. Հացխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1666. Հացհամեմ.|1666. Հացհամեմ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1667. Հացուպանիր.|1667. Հացուպանիր.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1668. Հաւաժիպակ.|1668. Հաւաժիպակ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1669. Հաւածոր?|1669. Հաւածոր?]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1670. Հաւակատար.|1670. Հաւակատար.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1671. Հաւակտիտ. Հաւակտուտ.|1671. Հաւակտիտ. Հաւակտուտ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1672. Հաւակուտկուտ.|1672. Հաւակուտկուտ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1673. Հաւամրգի.|1673. Հաւամրգի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1674. *Հաւաք։|1674. *Հաւաք։]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1675. Հաւի ծիլ?|1675. Հաւի ծիլ?]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1676. Հաւլիլիկ.|1676. Հաւլիլիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1677. Հաւլորիկ.|1677. Հաւլորիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1678. Հաւկթենի.|1678. Հաւկթենի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1679. Հաւկթիկ.|1679. Հաւկթիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1680. Հաւկուրծաղիկ.|1680. Հաւկուրծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1681. *Հելիբովտա. Հելիբովրակ.|1681. *Հելիբովտա. Հելիբովրակ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1682. Հեղենի?|1682. Հեղենի?]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1683. Հեսմուկ.|1683. Հեսմուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1684. Հերձի.|1684. Հերձի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1685. Հէլ. Հիլ.|1685. Հէլ. Հիլ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1686. Հիաւս?|1686. Հիաւս?]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1687. *Հիլիօն. Հիլիօնի բազուկ. Հիլիօնի տակ.|1687. *Հիլիօն. Հիլիօնի բազուկ. Հիլիօնի տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1688. *Հիղագ?|1688. *Հիղագ?]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1689. Հինա.|1689. Հինա.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1690. Հինգտերեւ. Հինգտերեւեան. Հինգտերեւուկ։ Հինգմատն.|1690. Հինգտերեւ. Հինգտերեւեան. Հինգտերեւուկ։ Հինգմատն.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1691. Հիսուկ.|1691. Հիսուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1692. Հիրիկ.|1692. Հիրիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1693. Հիրիկ.|1693. Հիրիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1694. Հիրճ.|1694. Հիրճ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1695. Հիւժուկ.|1695. Հիւժուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1696. Հլէզ?|1696. Հլէզ?]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1697. Հլէ լիճ.|1697. Հլէ լիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1698. *Հլթիտ.|1698. *Հլթիտ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1699. Հճարկի.|1699. Հճարկի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1700. Հմարգի.|1700. Հմարգի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#Հմել.|Հմել.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1701. Հնդակ?|1701. Հնդակ?]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1702. *Հնդիկ Արմաւենի.|1702. *Հնդիկ Արմաւենի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1703. Հնդիկ Ընգոյզ.|1703. Հնդիկ Ընգոյզ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1704. Հնդիպէ. Հնդուպա.|1704. Հնդիպէ. Հնդուպա.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1705. Հնդկոկի ունտ կամ Հնկոկի հունտ.|1705. Հնդկոկի ունտ կամ Հնկոկի հունտ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1706. Հողի բուրդ.|1706. Հողի բուրդ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1707. Հողի Ճրագու.|1707. Հողի Ճրագու.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1708. Հողկիթ.|1708. Հողկիթ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1709. Հողմախոտ.|1709. Հողմախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1710. Հողմածաղիկ.|1710. Հողմածաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1711. Հողմավարդ.|1711. Հողմավարդ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1712. Հողմափայտ.|1712. Հողմափայտ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1713. Հողսունկ.|1713. Հողսունկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1714. Հոմնի.|1714. Հոմնի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1715. Հոյն կամ Հուն. Հունի. Հընի.|1715. Հոյն կամ Հուն. Հունի. Հընի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1716. Հոնի.|1716. Հոնի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1717. Հոշի։|1717. Հոշի։]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1718. Հոշոշիկ.|1718. Հոշոշիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1719. Հոչլի?|1719. Հոչլի?]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1720. Հոռմցի Ընկուզ.|1720. Հոռմցի Ընկուզ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1721. Հոռմցի Կաղամբ.|1721. Հոռմցի Կաղամբ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1722. Հոռոմ Երնջնատակ.|1722. Հոռոմ Երնջնատակ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1723. Հոռոմ Թաղթ.|1723. Հոռոմ Թաղթ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#Յիշէ հին Բժշկարանն:|Յիշէ հին Բժշկարանն:]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1724. Հոռոմ Խունկ.|1724. Հոռոմ Խունկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1725. Հոռոմ՝ Ծաղիկ.|1725. Հոռոմ՝ Ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1726. Հոռոմ Կորեկ.|1726. Հոռոմ Կորեկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1727. Հոռոմ Սնֆուլ.|1727. Հոռոմ Սնֆուլ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1728. Հոսի.|1728. Հոսի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1729. Հոսնի.|1729. Հոսնի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1730. Հովախի?|1730. Հովախի?]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1731. Հովուաբիր. Հովուի բիր. Հովուի գաւազան.|1731. Հովուաբիր. Հովուի բիր. Հովուի գաւազան.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1732. Հովուի խշտիկ.|1732. Հովուի խշտիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1733. Հովուի փող.|1733. Հովուի փող.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1734. Հոտզուենի.|1734. Հոտզուենի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1735. Հոտիսոյ կամ Հօտիսոյ.|1735. Հոտիսոյ կամ Հօտիսոյ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1736. Հոտոտ|1736. Հոտոտ]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1737. Հոտոտ մաքի կամ Յօզազմաքի?|1737. Հոտոտ մաքի կամ Յօզազմաքի?]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1738. Հոտոցուկ.|1738. Հոտոցուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1739. Հոտսան? Հոտոսան?|1739. Հոտսան? Հոտոսան?]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1740. Հոտվարդ.|1740. Հոտվարդ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1741. Հորթուկ.|1741. Հորթուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1742. Հորթու քիթ.|1742. Հորթու քիթ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1743. Հորի Փերփեր.|1743. Հորի Փերփեր.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1744. Հուլաբ կամ Հուլապ.|1744. Հուլաբ կամ Հուլապ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1745. Հուլպա.|1745. Հուլպա.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#*Հումայզ. Հումայտ.|*Հումայզ. Հումայտ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1746. Հումել. Հմել. Հմուլ. Խմել.|1746. Հումել. Հմել. Հմուլ. Խմել.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#Հունի.|Հունի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1747. Հուսամ.|1747. Հուսամ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1748. Հուրպ. Հուրփ.|1748. Հուրպ. Հուրփ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#Հոփի.|Հոփի.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1749. Հռոմանի? ծաղիկ.|1749. Հռոմանի? ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1750. Հտուտ.|1750. Հտուտ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1751. Հրակ ծաղիկ.|1751. Հրակ ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1752. Հրանուկ.|1752. Հրանուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1753. Հրանունկ.|1753. Հրանունկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1754. Հրիզոն.|1754. Հրիզոն.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1755. Հրհրուկ?|1755. Հրհրուկ?]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1756. Հրշակ. Հարշակ. Արշուկ.|1756. Հրշակ. Հարշակ. Արշուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1757. Հրուկ ծաղիկ.|1757. Հրուկ ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1758. Հօպօտ.|1758. Հօպօտ.]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1759. Հօրան?|1759. Հօրան?]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1760. Հիսոմն?|1760. Հիսոմն?]]
* [[Հայբուսակ/Հ#1761. Հօրօտ Մօրօտ. Հօրուտ Մօրում. Խորոտ Մորոտ.|1761. Հօրօտ Մօրօտ. Հօրուտ Մօրում. Խորոտ Մորոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1762. Ձագախոտ, Ձագխոտ. Ձագուխոտ.|1762. Ձագախոտ, Ձագխոտ. Ձագուխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1763. Ձագի դեղ.|1763. Ձագի դեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1764. Ձագի լեզու.|1764. Ձագի լեզու.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1765. Ձառատաղ. Ձեռատաղ. Ձառատաղոյ տակ.|1765. Ձառատաղ. Ձեռատաղ. Ձառատաղոյ տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1766. Ձարխոտ.|1766. Ձարխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1767. Ձաւար.|1767. Ձաւար.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1768. Ձիաբոշխ.|1768. Ձիաբոշխ.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1769. Ձիալախուր.|1769. Ձիալախուր.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1770. Ձիածոթրին.|1770. Ձիածոթրին.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1771. Ձիակորեակ.|1771. Ձիակորեակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1772. Ձիապոպոկ.|1772. Ձիապոպոկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1773. Ձիաստացի ունդ.|1773. Ձիաստացի ունդ.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1774. Ձիու ագի|1774. Ձիու ագի]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1775. Ձիու ըղունկ.|1775. Ձիու ըղունկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1776. Ձիթենի.|1776. Ձիթենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1777. Ձիթուկ?|1777. Ձիթուկ?]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1778. Ձիձի. Ձուձու.|1778. Ձիձի. Ձուձու.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1779-82. Ձիւնծաղիկ.|1779-82. Ձիւնծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1783. Ձխնի.|1783. Ձխնի.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1784. Ձկան ածուենի. Ձկան ածուենիկ.|1784. Ձկան ածուենի. Ձկան ածուենիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1785. Ձկան խոտ.|1785. Ձկան խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1786. Ձկան Մահարար.|1786. Ձկան Մահարար.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1787. Ձղկի կամ Ձղկին.|1787. Ձղկի կամ Ձղկին.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1788. Ձմերուկ.|1788. Ձմերուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1789. Ձմերուկ Վայրի|1789. Ձմերուկ Վայրի]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1790. Ձնաբեր?|1790. Ձնաբեր?]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1791. Ձնձում.|1791. Ձնձում.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1792. Ձուիտակ կամ Ձուտակ.|1792. Ձուիտակ կամ Ձուտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#Ձուձու.|Ձուձու.]]
* [[Հայբուսակ/Ձ#1793. Ձունկ?|1793. Ձունկ?]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1794. Ղազտամպուռա.|1794. Ղազտամպուռա.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1795. *Ղաթրանի ծառ|1795. *Ղաթրանի ծառ]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1796. Ղաթք?|1796. Ղաթք?]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1797. Ղաժի. Ղաժքի.|1797. Ղաժի. Ղաժքի.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1798. *Ղալիոն.|1798. *Ղալիոն.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#*Ղաղուլէ.|*Ղաղուլէ.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1799. Ղահվէ.|1799. Ղահվէ.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1800. *Դամալախ?|1800. *Դամալախ?]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1801. *Ղամպիլ.|1801. *Ղամպիլ.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1802. *Ղայեալիոն?|1802. *Ղայեալիոն?]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1803. *Ղայսում.|1803. *Ղայսում.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1804. Ղանձիլ. Խանձիլ.|1804. Ղանձիլ. Խանձիլ.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1805. *Ղար.|1805. *Ղար.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1806. Ղարաղաթի?|1806. Ղարաղաթի?]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1807. *Ղարանֆիլ.|1807. *Ղարանֆիլ.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1808. * Ղարաչալուի հունդ.|1808. * Ղարաչալուի հունդ.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1809. *Ղարասէ.|1809. *Ղարասէ.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1810. * Ղարատ. Ղարազ.|1810. * Ղարատ. Ղարազ.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1811. *Ղարատին.|1811. *Ղարատին.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1812. Ղարի.|1812. Ղարի.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1813. *Ղարիկոն.|1813. *Ղարիկոն.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1814. Ղարփուզ.|1814. Ղարփուզ.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1815. Ղափեթ. Ղաֆէթ.|1815. Ղափեթ. Ղաֆէթ.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1816. Ղեր.|1816. Ղեր.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1817. *Ղեքս?|1817. *Ղեքս?]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1818. * Ղըրքայ. Ղրֆա. Խըրքա.|1818. * Ղըրքայ. Ղրֆա. Խըրքա.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1819. Ղլըմպօզ.|1819. Ղլըմպօզ.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1820. Ղլկնդում?|1820. Ղլկնդում?]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1821. Ղըլղըղդանի?|1821. Ղըլղըղդանի?]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1822. Ղղուակենի. Ղղուաթենի, Ղղուիթի.|1822. Ղղուակենի. Ղղուաթենի, Ղղուիթի.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1823. Ղողնուշակ.|1823. Ղողնուշակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1824. *Ղուզապ.|1824. *Ղուզապ.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1825. *Ղուլղաս.|1825. *Ղուլղաս.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#*Ղուլղուլ:|*Ղուլղուլ:]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1826. Ղուլպ:|1826. Ղուլպ:]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1827. Ղում.|1827. Ղում.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#Ղուստ.|Ղուստ.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1828. Ղուրահնար?|1828. Ղուրահնար?]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1829. Ղռուփի.|1829. Ղռուփի.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#Ղրտում.|Ղրտում.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#*Ղրֆա.|*Ղրֆա.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1830. Ղօշի.|1830. Ղօշի.]]
* [[Հայբուսակ/Ղ#1831. Ղօպօլ?|1831. Ղօպօլ?]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1832. Ճագարխոտ.|1832. Ճագարխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1833. Ճագոմ?|1833. Ճագոմ?]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1834, Ճաթ.|1834, Ճաթ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1835. Ճաթուռի.|1835. Ճաթուռի.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#Ճալամ.|Ճալամ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1836. Ճալղուզայ կամ Ճաղլուզա.|1836. Ճալղուզայ կամ Ճաղլուզա.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1837. Ճակատ.|1837. Ճակատ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1838. Ճակն. Ճակնդեղ. Ճանկնդեղ.|1838. Ճակն. Ճակնդեղ. Ճանկնդեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1839. Ճակնբոյս.|1839. Ճակնբոյս.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1840. Ճակնդեղուկ.|1840. Ճակնդեղուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1841. Ճակնխոտ|1841. Ճակնխոտ]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1842. Ճաղճղուկ.|1842. Ճաղճղուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1843. Ճամբու խոտիկ.|1843. Ճամբու խոտիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1844. Ճանակ.|1844. Ճանակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1845. Ճանբակ.|1845. Ճանբակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1846. *Ճանդալ.|1846. *Ճանդալ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1847. Ճանդան.|1847. Ճանդան.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1848. ճանդարի:|1848. ճանդարի:]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1849. Ճանդի. Ճանդուկ.|1849. Ճանդի. Ճանդուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1850. Ճանկ. Թաթիկ.|1850. Ճանկ. Թաթիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#Ճանկ գոեց.|Ճանկ գոեց.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1851. Ճանկիկ.|1851. Ճանկիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1852. Ճանկի տեղ?|1852. Ճանկի տեղ?]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1853. Ճանկխոտ.|1853. Ճանկխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1854. Ճանկուլ. Ջոնջոլ.|1854. Ճանկուլ. Ջոնջոլ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1855. Ճանճալ.|1855. Ճանճալ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1856. Ճաշկի կամ Ճաշկին ծաղիկ.|1856. Ճաշկի կամ Ճաշկին ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1857. Ճապկի ծառ.|1857. Ճապկի ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1858. Ճապուռ.|1858. Ճապուռ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1859. Ճապրապի։|1859. Ճապրապի։]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1860. Ճատէ: Ճօտէ.|1860. Ճատէ: Ճօտէ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1861. Ճատվար։|1861. Ճատվար։]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#* Ճարասիա|* Ճարասիա]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1862. Ճարասիոն?|1862. Ճարասիոն?]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1863. Ճարճատ.|1863. Ճարճատ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1864. Ճարճատուկ.|1864. Ճարճատուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1865. Ճարճիր․ Ճարճրուկ․ Ճըճրուկ․|1865. Ճարճիր․ Ճարճրուկ․ Ճըճրուկ․]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1867. Ճաւիկ?|1867. Ճաւիկ?]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1868. Ճետոն․|1868. Ճետոն․]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1870. Ճըթտան․|1870. Ճըթտան․]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1871. Ճըռ Տանձի․|1871. Ճըռ Տանձի․]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1872. Ճթուկ․|1872. Ճթուկ․]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1873. Ճիլ․|1873. Ճիլ․]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1874. Ճիլուր․|1874. Ճիլուր․]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1875. Ճիլան․|1875. Ճիլան․]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1876. Ճլակու․|1876. Ճլակու․]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1877. Ճլելիկ․|1877. Ճլելիկ․]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1878. Ճլգտրուկ․|1878. Ճլգտրուկ․]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1879. Ճխան․|1879. Ճխան․]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1880. Ճկնաւար?|1880. Ճկնաւար?]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1881. Ճղամթիկ․|1881. Ճղամթիկ․]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1882. Ճղանի․|1882. Ճղանի․]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1883. Ճղեմն․|1883. Ճղեմն․]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1884. Ճղոպուռ․ Ճղողպուր․ Ճղոպրի․|1884. Ճղոպուռ․ Ճղողպուր․ Ճղոպրի․]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1885. Ճղուկ․|1885. Ճղուկ․]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1886. Ճճիման․ Ճջեման․|1886. Ճճիման․ Ճջեման․]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1887. Ճմի խոտ․|1887. Ճմի խոտ․]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1889. Ճնարակ կամ Ջնարակ.|1889. Ճնարակ կամ Ջնարակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1890. * Ճնդիան.|1890. * Ճնդիան.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1891. Ճնճղկաբլիթ. Ճնճղկահացիկ.|1891. Ճնճղկաբլիթ. Ճնճղկահացիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1892. Ճնճղկալեզու.|1892. Ճնճղկալեզու.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1893. Ճնճղկահաւկիթ.|1893. Ճնճղկահաւկիթ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1894. Ճնճղկորեկ.|1894. Ճնճղկորեկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1895. Ճնճղուան. Ճնճղապաշար. Ճնճղուպաշրուկ.|1895. Ճնճղուան. Ճնճղապաշար. Ճնճղուպաշրուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1896. Ճնճղու հինայ.|1896. Ճնճղու հինայ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1897. Ճնճղպաչիկ.|1897. Ճնճղպաչիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1898. Ճշդարենի.|1898. Ճշդարենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1899. Ճշնարօտ. Ճշնարաթ.|1899. Ճշնարօտ. Ճշնարաթ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1900. Ճշնարօտ Ճերմակ կամ Սպիտակ.|1900. Ճշնարօտ Ճերմակ կամ Սպիտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#Ճողոպուր.|Ճողոպուր.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1901. Ճոմեր.|1901. Ճոմեր.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1902. Ճոն.|1902. Ճոն.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#Ճուան.|Ճուան.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1903. Ճուարս.|1903. Ճուարս.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1904. Ճուլինար.|1904. Ճուլինար.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1905. Ճուլուզ.|1905. Ճուլուզ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1906. Ճուլպան. Ճուլպանտ.|1906. Ճուլպան. Ճուլպանտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1907. Ճուլպնտիկ.|1907. Ճուլպնտիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1908. Ճուկի.|1908. Ճուկի.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1909. Ճ ու մճում.|1909. Ճ ու մճում.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1910. Ճուշ.|1910. Ճուշ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1911. Ճուռի և Ճռնի.|1911. Ճուռի և Ճռնի.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1912. Ճռճռոկ կամ Ճռճռուկ.|1912. Ճռճռոկ կամ Ճռճռուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1913. Ճռնեկ.|1913. Ճռնեկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1914. Ճրագախոտ.|1914. Ճրագախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#Ճրճրուկ.|Ճրճրուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1915. Ճփնի.|1915. Ճփնի.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1916. *Ճօզպէ. Ճավզ-պուէ։|1916. *Ճօզպէ. Ճավզ-պուէ։]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1917. Ճօճտերեւի.|1917. Ճօճտերեւի.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1918. Ճօշիր. Ճաւշիր. Ջուանշիր.|1918. Ճօշիր. Ճաւշիր. Ջուանշիր.]]
* [[Հայբուսակ/Ճ#1919. Ճօտ. Ճուտ. Ճօտէ. Ճoտայ.|1919. Ճօտ. Ճուտ. Ճօտէ. Ճoտայ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1920. Մագարիկոն?|1920. Մագարիկոն?]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1921. Մազ.|1921. Մազ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1922. Մազապ.|1922. Մազապ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1923. Մազդիկ. Մազտաքէ. Մազտաքի.|1923. Մազդիկ. Մազտաքէ. Մազտաքի.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1924. Մազխոտ.|1924. Մազխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1925. Մազկափ? Մազկապ?|1925. Մազկափ? Մազկապ?]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1926. Մազկորեակ. Մազուկ.|1926. Մազկորեակ. Մազուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1927. Մազմազ. Մազմազիկ. Մազմզուկ.|1927. Մազմազ. Մազմազիկ. Մազմզուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1928. Մազմնխոտ.|1928. Մազմնխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#Մազտաքէ.|Մազտաքէ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1929. Մազրա.|1929. Մազրա.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1930. Մաթուզենի. Մաթուզի.|1930. Մաթուզենի. Մաթուզի.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1931. Մալախ.|1931. Մալախ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1932. Մալաչի. Մալաչին.|1932. Մալաչի. Մալաչին.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#Մախթ.|Մախթ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1933. Մալի լեզու.|1933. Մալի լեզու.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1934. Մալուխ.|1934. Մալուխ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1935. Մախմուր ծալիկ.|1935. Մախմուր ծալիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1936. Մախր. Մախրի. Մարխ.|1936. Մախր. Մախրի. Մարխ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1937. Մածնի ծաղիկ.|1937. Մածնի ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1938. Մահդանակ. Մահադանակ.|1938. Մահդանակ. Մահադանակ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1939. Մահեկ.|1939. Մահեկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1940 *Մահլապի.|1940 *Մահլապի.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1941. Մահմուտան.|1941. Մահմուտան.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1942. Մաղաշարի պտուղ.|1942. Մաղաշարի պտուղ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1943. Մաղապ?|1943. Մաղապ?]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1944. Մաղասախոտ. Մաղաuխոտ կամ Մաղսխոտ.|1944. Մաղասախոտ. Մաղաuխոտ կամ Մաղսխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1945. Մաղթ.|1945. Մաղթ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1946. Մաղոլ.|1946. Մաղոլ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1947. Մաճոռակ կամ Մաճուրակ.|1947. Մաճոռակ կամ Մաճուրակ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1948. Մաճուր.|1948. Մաճուր.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1949. *Մամիթա. Մամիսա. Մամիտայ. Մամշա.|1949. *Մամիթա. Մամիսա. Մամիտայ. Մամշա.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1950. *Մամիրա. Մամիրան.|1950. *Մամիրա. Մամիրան.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1951. Մամխի. Մամոխ. Մամոխի.|1951. Մամխի. Մամոխ. Մամոխի.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1952. Մամխոպոպ.|1952. Մամխոպոպ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1953. Մամոչ.|1953. Մամոչ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1954. Մամուկ.|1954. Մամուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1955. Մամուճեղ.|1955. Մամուճեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1956. Մամու ոջիլ.|1956. Մամու ոջիլ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1957. Մամուռ.|1957. Մամուռ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1958. Մամու Տանձ.|1958. Մամու Տանձ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1959. Մամրիչ.|1959. Մամրիչ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1960. Մայիսի ծաղիկ.|1960. Մայիսի ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1961. Մայծ.|1961. Մայծ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1962. *Մայս.|1962. *Մայս.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1963. Մայր. Մայրի. Մայրափայտ.|1963. Մայր. Մայրի. Մայրափայտ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1964. Մանակ.|1964. Մանակ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1965. Մանակօշ.|1965. Մանակօշ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1966. Մանանեխ. Մաննեխ.|1966. Մանանեխ. Մաննեխ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1967. Մանգախոտ.|1967. Մանգախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1968. Մանդալ.|1968. Մանդալ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1969. Մանդակն. Մանդիկ.|1969. Մանդակն. Մանդիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1970. *Մանէֆրանճի?|1970. *Մանէֆրանճի?]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1971. Մանի.|1971. Մանի.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1972. Մանիքեղ?|1972. Մանիքեղ?]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1973. Մանծակ.|1973. Մանծակ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1974. Մանճակ.|1974. Մանճակ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1975. Մանիշակ. Մանուշակ.|1975. Մանիշակ. Մանուշակ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1976. – Մանուշակ Սպիտակ.|1976. – Մանուշակ Սպիտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1977. – Շան Մանուշակ.|1977. – Շան Մանուշակ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1978. Մանչխաբուկ. Մանչխաբուս.|1978. Մանչխաբուկ. Մանչխաբուս.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#Մանտակ.|Մանտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1979. Մանրագոր.|1979. Մանրագոր.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1980. Մանօշ|1980. Մանօշ]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1981. Մանօշայի տակ.|1981. Մանօշայի տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1982. Մաշ.|1982. Մաշ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1983. Մաշխ.|1983. Մաշխ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1984. Մաշկամիրգ.|1984. Մաշկամիրգ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1985. Մաշմն խոտ.|1985. Մաշմն խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1986. Մառլայտակ?|1986. Մառլայտակ?]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1987. Մասուր. Մասրենի. Մասրի.|1987. Մասուր. Մասրենի. Մասրի.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1988. Մասպար. Մասփար.|1988. Մասպար. Մասփար.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1989. *Մավզած.|1989. *Մավզած.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1990. Մատի ծաղիկ. Մատին ծաղիկ.|1990. Մատի ծաղիկ. Մատին ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1991. Մատիտեղն.|1991. Մատիտեղն.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1992. Մատնախաղող.|1992. Մատնախաղող.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1993. Մատնիկ.|1993. Մատնիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1994. Մատնկաղնի.|1994. Մատնկաղնի.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1995. Մատնկներ.|1995. Մատնկներ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1996. Մատուկ. Մատուկք.|1996. Մատուկ. Մատուկք.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1997. Մատուտակ. Մատուտիկ|1997. Մատուտակ. Մատուտիկ]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1998. Մար?|1998. Մար?]]
* [[Հայբուսակ/Մ#1999. Մարախ.|1999. Մարախ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2000. Մարան|2000. Մարան]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2001. Մարանճու?|2001. Մարանճու?]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2002. *Մարար։|2002. *Մարար։]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2003. Մարգասամիթ.|2003. Մարգասամիթ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2004. Մարգացնծու.|2004. Մարգացնծու.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2005. Մարգափուշ.|2005. Մարգափուշ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2006. Մարգի ընկույզ.|2006. Մարգի ընկույզ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2007. Մարգիծ?|2007. Մարգիծ?]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2008. Մարգիմուշ?|2008. Մարգիմուշ?]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2009. Մարդախոտ. Մարդածաղիկ. Մարդատակ.|2009. Մարդախոտ. Մարդածաղիկ. Մարդատակ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2010. Մարդասպան.|2010. Մարդասպան.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2011. Մարդագայլու ձար.|2011. Մարդագայլու ձար.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2012. Մարդոց արիւն?|2012. Մարդոց արիւն?]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2013. Մարդու ափնիք.|2013. Մարդու ափնիք.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2014. Մարեմայ ծաղիկ. Մարեմծաղիկ.|2014. Մարեմայ ծաղիկ. Մարեմծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2015. Մարեմխոտ. Մարեմի խոտ. Մարիմխոտ. Մարեմայ խոտ. Մարեմխոտիկ.|2015. Մարեմխոտ. Մարեմի խոտ. Մարիմխոտ. Մարեմայ խոտ. Մարեմխոտիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2016. Մարզանկօշ.|2016. Մարզանկօշ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2017. Մարզօն?|2017. Մարզօն?]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2018. Մարիամի ծառ.|2018. Մարիամի ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2019. Մարիամու բանջար.|2019. Մարիամու բանջար.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2020. *Մարիամու մատունք կամ ձեռք.|2020. *Մարիամու մատունք կամ ձեռք.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2021. Մարխ.|2021. Մարխ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2022. Մարձակ.|2022. Մարձակ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2023. Մարմ.|2023. Մարմ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2024. Մարմախուր. Մարմահան. Մարմահուլ. Մարմահուզ.|2024. Մարմախուր. Մարմահան. Մարմահուլ. Մարմահուզ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2025. Մարմաւ?|2025. Մարմաւ?]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2026. Մարմնատակ.|2026. Մարմնատակ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2027. Մարնատան?.|2027. Մարնատան?.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2028. Մարուխ. Գերմակ Մարուխ.|2028. Մարուխ. Գերմակ Մարուխ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2029. Մարուֆ.|2029. Մարուֆ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2030. Մարս?|2030. Մարս?]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2031. Մարսենի.|2031. Մարսենի.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#*Մարտակուշ.|*Մարտակուշ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2032. * Մելիովտա.|2032. * Մելիովտա.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2033. Մեխակ.|2033. Մեխակ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2034. Մեկոն.|2034. Մեկոն.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2035. Մեհրանիկ.|2035. Մեհրանիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2036. Մեհրիկ?|2036. Մեհրիկ?]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2037. Մեղմերդ.|2037. Մեղմերդ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2038. Մեղոյշ. Մեղուշ.|2038. Մեղոյշ. Մեղուշ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2039. Մեղուախոտ.|2039. Մեղուախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2040. Մեղուախունկ.|2040. Մեղուախունկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2041. Մեղուածաղիկ.|2041. Մեղուածաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2042. Մեղուակճիճ.|2042. Մեղուակճիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2043. Մեղուամուշկ.|2043. Մեղուամուշկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2044. Մեղրախնձոր։|2044. Մեղրախնձոր։]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2045. Մեղրածուծ. Մեղրածծուկ.|2045. Մեղրածուծ. Մեղրածծուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2046. Մեղրապաճ.|2046. Մեղրապաճ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2047. Մեղրապոպ. Մեղրապուկ.|2047. Մեղրապոպ. Մեղրապուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2048. Մեղրթեր.|2048. Մեղրթեր.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2049. Մեղրիկ ծաղիկ.|2049. Մեղրիկ ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2050. Մեղրիկենի.|2050. Մեղրիկենի.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2051. Մեղրուկ կամ Մերղուկ.|2051. Մեղրուկ կամ Մերղուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2052. Մեմբածաղիկ կամ Միմփածաղիկ.|2052. Մեմբածաղիկ կամ Միմփածաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2053. Մերուշան.|2053. Մերուշան.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2054. Մզեղ.|2054. Մզեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2055. Մզմզուկ?|2055. Մզմզուկ?]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2056. Մզուկ.|2056. Մզուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2057. Մէշ.|2057. Մէշ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2058. *Մէշպահար.|2058. *Մէշպահար.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2059. Մըրիվանդ.|2059. Մըրիվանդ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2060. Մթմթուկ.|2060. Մթմթուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2061. Մժեղամաս:|2061. Մժեղամաս:]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2062. Միաւորակ.|2062. Միաւորակ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#Միճխի.|Միճխի.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2063. Մի՛ մոռանար. Ինձ մի մոռնալ.|2063. Մի՛ մոռանար. Ինձ մի մոռնալ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#Միշմիշ.|Միշմիշ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2064. Միրիկէ կամ Միւրիկէ.|2064. Միրիկէ կամ Միւրիկէ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2065. Միւռոնածառ.|2065. Միւռոնածառ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2066. Մլըտիկ.|2066. Մլըտիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2067. Մլմլուկ.|2067. Մլմլուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2068. Մխիծ.|2068. Մխիծ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2069. Մխսէս?|2069. Մխսէս?]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2070. Մծխի. Մցխի. Միճխի.|2070. Մծխի. Մցխի. Միճխի.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2071. Մկան ագի.|2071. Մկան ագի.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2072. Մկան ականջ. Մկնականջ.|2072. Մկան ականջ. Մկնականջ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2073. Մկան աղիք.|2073. Մկան աղիք.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2074. Մկան ծիրտ.|2074. Մկան ծիրտ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2075. Մկնալոճ.|2075. Մկնալոճ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2076. Մկնամիրգ.|2076. Մկնամիրգ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2077. Մկնճուկ.|2077. Մկնճուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2078. Մկնսոխ. Մկնասոխ.|2078. Մկնսոխ. Մկնասոխ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2079. Մկնփուշ.|2079. Մկնփուշ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2080. Մկրատուկ.|2080. Մկրատուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2081. Մղամուճ: Մղամանչի ծառ.|2081. Մղամուճ: Մղամանչի ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2082. Մղտեսակ.|2082. Մղտեսակ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2083. Մնեւ.|2083. Մնեւ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2084. Մնթին. արաբ.|2084. Մնթին. արաբ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2085. Մնթուր.|2085. Մնթուր.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2086. Մնողի.|2086. Մնողի.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2087. Մնջան.|2087. Մնջան.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2088. Մնջեղ.|2088. Մնջեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2089. Մնտիկ.|2089. Մնտիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2090. Մշամ?|2090. Մշամ?]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2091. Մշկադեղձ?|2091. Մշկադեղձ?]]
* [[Հայբուսակ/Մ#Մշկամիրգ.|Մշկամիրգ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2092. Մշկան Եղիճ.|2092. Մշկան Եղիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#Մշկիկ|Մշկիկ]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2093. Մշմիշ. Միշմիշ.|2093. Մշմիշ. Միշմիշ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2094. Մշտիկ.|2094. Մշտիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2095. Մոլաթզենի.|2095. Մոլաթզենի.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2096. Մոլախոտ.|2096. Մոլախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2097. Մոլէխինդ. Մոլէհունդ.|2097. Մոլէխինդ. Մոլէհունդ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2098. Մոլկուշտ.|2098. Մոլկուշտ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2099-2100 Մոլոշ. Մոլոխիա. Մոլոխ.|2099-2100 Մոլոշ. Մոլոխիա. Մոլոխ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2101. Մոխրի կամ Մուխրի.|2101. Մոխրի կամ Մուխրի.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2102. Մոծակի ծառ.|2102. Մոծակի ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2103. Մողկ.|2103. Մողկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2104. Մոմեմար?|2104. Մոմեմար?]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2105. Մոմոչ.|2105. Մոմոչ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2106. Մոնի|2106. Մոնի]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2107. Մոշ. Մոշմիրգ.|2107. Մոշ. Մոշմիրգ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2108. Մոշա. Մոշի. Մոշավայրի. Մոշէփայտ.|2108. Մոշա. Մոշի. Մոշավայրի. Մոշէփայտ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2109. Կարմիր Մոշ.|2109. Կարմիր Մոշ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2110. Մոռ ծաղիկ.|2110. Մոռ ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2111. Մոռճուղէզ.|2111. Մոռճուղէզ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2112. Մոր կամ Մորի.|2112. Մոր կամ Մորի.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2113. Մորենի. Մորեմուկ. Մորմենի. Մորիմուկ.|2113. Մորենի. Մորեմուկ. Մորմենի. Մորիմուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2114. Շան Մորենի.|2114. Շան Մորենի.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2115. Մորէ.|2115. Մորէ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2116. Մորմ.|2116. Մորմ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2117. Մորմն.|2117. Մորմն.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2118. Մորմոյ պտուղ.|2118. Մորմոյ պտուղ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2119 Մու.|2119 Մու.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2120. Մուզուալա.|2120. Մուզուալա.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2121. Մուժունդուրկ?|2121. Մուժունդուրկ?]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2122. *Մուլուխ.|2122. *Մուլուխ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2123. * Մուխալասա. Մուղալասա.|2123. * Մուխալասա. Մուղալասա.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2124. Մուկլ. Մուղլ.|2124. Մուկլ. Մուղլ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2125. Մուղաս.|2125. Մուղաս.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2126. Մուղաք.|2126. Մուղաք.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2127. Մուշկ.|2127. Մուշկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2128. – Մշկադեղ.|2128. – Մշկադեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2129. – Մշկի ծաղիկ.|2129. – Մշկի ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2130. Մուսուրի.|2130. Մուսուրի.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2131. Մուրիկ. Մրկենի|2131. Մուրիկ. Մրկենի]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2132. Մուրտ. Մրտենի. Մրտի.|2132. Մուրտ. Մրտենի. Մրտի.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2133. Մրտի տակ.|2133. Մրտի տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2134. Մռամոշ.|2134. Մռամոշ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2135. Մռճիկ.|2135. Մռճիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2136. Մռմռուկ.|2136. Մռմռուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#Մրիվանդ.|Մրիվանդ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2137. Մրկենի|2137. Մրկենի]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2138. Մրկիթ.|2138. Մրկիթ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2139. Մրուանտակ.|2139. Մրուանտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2140-1. Մրջմուկ. Մրջնածաղիկ.|2140-1. Մրջմուկ. Մրջնածաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2142. Մրջնբոյս.|2142. Մրջնբոյս.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2143. Մրվան ծաղիկ.|2143. Մրվան ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2144. Մրվոր.|2144. Մրվոր.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2145. Մօզ կամ Մավզ. Մավզայ.|2145. Մօզ կամ Մավզ. Մավզայ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2146. Մօռամբ.|2146. Մօռամբ.]]
* [[Հայբուսակ/Մ#2147. Մօրուք.|2147. Մօրուք.]]
* [[Հայբուսակ/Յ#2148. Յաբենայ?|2148. Յաբենայ?]]
* [[Հայբուսակ/Յ#2149. Յակինթ.|2149. Յակինթ.]]
* [[Հայբուսակ/Յ#2150. Յակոբուկ.|2150. Յակոբուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Յ#2151. Յակրի.|2151. Յակրի.]]
* [[Հայբուսակ/Յ#2152. Յասմիկ. Յասմին.|2152. Յասմիկ. Յասմին.]]
* [[Հայբուսակ/Յ#2153. Յասմիկ վայրի.|2153. Յասմիկ վայրի.]]
* [[Հայբուսակ/Յ#2154. Յափուկ?|2154. Յափուկ?]]
* [[Հայբուսակ/Յ#2155. Յեսմիկ կամ Յեսմուկ.|2155. Յեսմիկ կամ Յեսմուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Յ#2156. Յոպոպասար.|2156. Յոպոպասար.]]
* [[Հայբուսակ/Յ#2157. Յունապի.|2157. Յունապի.]]
* [[Հայբուսակ/Յ#2158. Յոփի. Յուրի. Ոփի. Հոփի.|2158. Յոփի. Յուրի. Ոփի. Հոփի.]]
* [[Հայբուսակ/Յ#2159. Յօշյօշիկ կամ Հոշhոշիկ.|2159. Յօշյօշիկ կամ Հոշhոշիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Յ#2160. Յօտ.|2160. Յօտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2161. Նազ.|2161. Նազ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2162. Նազար.|2162. Նազար.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2163. Նազիր.|2163. Նազիր.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2164. Նաժ.|2164. Նաժ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2165. Նախածաղիկ.|2165. Նախածաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2166. *Նաղիշտ.|2166. *Նաղիշտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2167. Նամամ կամ Նամմամ.|2167. Նամամ կամ Նամմամ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2168. Նանախու. Նանխու. Նանախուա, Նանխոյա.|2168. Նանախու. Նանխու. Նանախուա, Նանխոյա.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2169. Նանիր.|2169. Նանիր.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2170. Նաշտ.|2170. Նաշտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2171. Նաշք.|2171. Նաշք.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2172. Նապ: Նապխ.|2172. Նապ: Նապխ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2173. Նապաստագի.|2173. Նապաստագի.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2174. Նապաստակի ականջ.|2174. Նապաստակի ականջ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2175. *Նավրուզ կամ Նէվրուզ.|2175. *Նավրուզ կամ Նէվրուզ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2176. Նարգէս. Նարկիզ.|2176. Նարգէս. Նարկիզ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2177. - Նարգեան|2177. - Նարգեան]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2178. Նարգիլակ.|2178. Նարգիլակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2179. Նարգեմուշկ.|2179. Նարգեմուշկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2180. Նարդ.|2180. Նարդ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2181. Նարդէս.|2181. Նարդէս.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2182. Նարդէս ծառ.|2182. Նարդէս ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2183. Նարդիկ.|2183. Նարդիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2184. Նարդին. Նարդոս. Նարդոսիկ.|2184. Նարդին. Նարդոս. Նարդոսիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2185. Նարդոսի փայտ.|2185. Նարդոսի փայտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2186. – Լեռնցի Նարդոս.|2186. – Լեռնցի Նարդոս.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2187. Նարինջ.|2187. Նարինջ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#Նարճիլ.|Նարճիլ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2188. Նարճիս.|2188. Նարճիս.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2189. Նարմուշկ. Նարշիշ.|2189. Նարմուշկ. Նարշիշ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2190. Նարնջափայտ.|2190. Նարնջափայտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2191. Նափուզ.|2191. Նափուզ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2192. Նաֆ կամ Նաֆաֆ, կամ Ֆաֆ.|2192. Նաֆ կամ Նաֆաֆ, կամ Ֆաֆ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#Նբկ.|Նբկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2193. Նգածաղիկ.|2193. Նգածաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2194. Նգայտակ.|2194. Նգայտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2195. Նեխուր. Նիախուր.|2195. Նեխուր. Նիախուր.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2196. Ներգիւն. Ներգոյն|2196. Ներգիւն. Ներգոյն]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2197. Ներքնար?|2197. Ներքնար?]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2198. Նզազ.|2198. Նզազ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2199. Նզրու? վարդ.|2199. Նզրու? վարդ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2200. Նէշու.|2200. Նէշու.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2201. Նիլ.|2201. Նիլ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2202. Նիշուղ. Նշուղ.|2202. Նիշուղ. Նշուղ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2203. Նիր.|2203. Նիր.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2204. Նիւ.|2204. Նիւ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2205. Նիփայ. Նիվայ.|2205. Նիփայ. Նիվայ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2206. Ննի.|2206. Ննի.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2207. Նշանիս.|2207. Նշանիս.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2208. Նշդարի. Նշդարենի.|2208. Նշդարի. Նշդարենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2209. Նշենի. Նշի.|2209. Նշենի. Նշի.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2210. Նշօշ.|2210. Նշօշ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2211. Նոխազի մօրուք.|2211. Նոխազի մօրուք.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2212. Նոճ. Նոճի.|2212. Նոճ. Նոճի.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2213. Նոճի ծաղիկ.|2213. Նոճի ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2214. Նոնոփար. Նունուֆար. Նիլուֆար. արաբ.|2214. Նոնոփար. Նունուֆար. Նիլուֆար. արաբ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2215. Նոպարենի.|2215. Նոպարենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2216. Նորգենի.|2216. Նորգենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2217. Նորենի.|2217. Նորենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2218. Նորհարսնուկ.|2218. Նորհարսնուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2219. Նորուկ?|2219. Նորուկ?]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2220. Նուար խոտ. Նուարտակ.|2220. Նուար խոտ. Նուարտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2221. Նուիկ. Նվիկ. Նուիճ.|2221. Նուիկ. Նվիկ. Նուիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2222. Արջնուիկ.|2222. Արջնուիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2223. Նուկտաւ.|2223. Նուկտաւ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2224. Նումա. Նումայիք.|2224. Նումա. Նումայիք.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#Նունուֆար.|Նունուֆար.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2225. Նուռն. Նռնենի.|2225. Նուռն. Նռնենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2226. Նռան ծաղիկ.|2226. Նռան ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2227. Վայրի Նռան ծաղիկ.|2227. Վայրի Նռան ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2228. Վայրի Նռան տակ.|2228. Վայրի Նռան տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2229. Նուռն Հնդի (Հնդիկ).|2229. Նուռն Հնդի (Հնդիկ).]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2230. Նռճէս.|2230. Նռճէս.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2231. Նռնէս.|2231. Նռնէս.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2232. Նռնիկ.|2232. Նռնիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2233. Նռնիկ կամ Նռենիկ|2233. Նռնիկ կամ Նռենիկ]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2234. Նռնիճ.|2234. Նռնիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2235. Նոսր աղ:|2235. Նոսր աղ:]]
* [[Հայբուսակ/Ն#2236. Նֆլ. Նֆլա. Նֆլի.|2236. Նֆլ. Նֆլա. Նֆլի.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2237. Շաբալութ. Շահպալուտ. Շամբլութ. Շատալութ.|2237. Շաբալութ. Շահպալուտ. Շամբլութ. Շատալութ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2238. Շագանակ.|2238. Շագանակ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2239. Շաթառակ. Շահթառակ.|2239. Շաթառակ. Շահթառակ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2240. Շալախ.|2240. Շալախ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#Շախգմուկ.|Շախգմուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2241. Շալֆէ.|2241. Շալֆէ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#Շախլոր.|Շախլոր.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2242. Շախրուն.|2242. Շախրուն.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2243 *Շակակուլ. Շախաղուլ. Շաղաղուլ.|2243 *Շակակուլ. Շախաղուլ. Շաղաղուլ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2244. Շահապ.|2244. Շահապ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2245. Շահասպրամ. Շահսաֆրամ. Շահասֆարամ. Շահմիսպրամ.|2245. Շահասպրամ. Շահսաֆրամ. Շահասֆարամ. Շահմիսպրամ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2246. Շահաւորաստ?|2246. Շահաւորաստ?]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2247. Շահդանակ. Շահնդակ. Շահտանաճ. Շատանայ. Սատանէճ.|2247. Շահդանակ. Շահնդակ. Շահտանաճ. Շատանայ. Սատանէճ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2248. Շահենի խոտ.|2248. Շահենի խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#Շահթառակ.|Շահթառակ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2249. Շահկաղին.|2249. Շահկաղին.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2250. Շահմէլիք.|2250. Շահմէլիք.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2251. Շահմիանդալ.|2251. Շահմիանդալ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2252. Շահմլհամ.|2252. Շահմլհամ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#Շահնդակ.|Շահնդակ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2253. Շահոգրամ.|2253. Շահոգրամ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2254-5. Շահորակ. Շահորանկ. Շահպանակ. Շահպանաճ. Շապանկ.|2254-5. Շահորակ. Շահորանկ. Շահպանակ. Շահպանաճ. Շապանկ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2256. Շահպոկ.|2256. Շահպոկ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2257. Շահպուրակ կամ Շահպրակ.|2257. Շահպուրակ կամ Շահպրակ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#Շահսաֆրամ.|Շահսաֆրամ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2258. Շաղգամ. Շողգամ. Շողգամբ. Շախգամ.|2258. Շաղգամ. Շողգամ. Շողգամբ. Շախգամ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2259. Շաղգամ վայրի.|2259. Շաղգամ վայրի.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2260. Շաղգամուկ. Շողգմուկ. Շաղկմուկ. Շողգմբուկ.|2260. Շաղգամուկ. Շողգմուկ. Շաղկմուկ. Շողգմբուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2261. Շաղինգղ.|2261. Շաղինգղ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2262. Շաղինտր.|2262. Շաղինտր.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2263. Շաղիպատուկ.|2263. Շաղիպատուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2264. Շամամ.|2264. Շամամ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2265. Շամբ.|2265. Շամբ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2266. Շամբալա.|2266. Շամբալա.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2267. Շամբար.|2267. Շամբար.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#Շամբլութ.|Շամբլութ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2268. Շամպղիտակ. Շամշիտակ.|2268. Շամպղիտակ. Շամշիտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2269. Շամրաս? կամ Շամրաշ.|2269. Շամրաս? կամ Շամրաշ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2270. Շան ագի.|2270. Շան ագի.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2271. Շանաշօպ?|2271. Շանաշօպ?]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2272. Շանդակիկ.|2272. Շանդակիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2273. Շանդանիճ.|2273. Շանդանիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2274. Շանլեզու.|2274. Շանլեզու.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2275. Շանխոտ.|2275. Շանխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2276. Շանկաթ.|2276. Շանկաթ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2277. Շանկիար. Շնկիար. Շանճար. Շինճար.|2277. Շանկիար. Շնկիար. Շանճար. Շինճար.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2278. Շան-ձուք|2278. Շան-ձուք]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2279. Շան Մանուշակ,|2279. Շան Մանուշակ,]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2280. Շան շռելիք.|2280. Շան շռելիք.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2281. Շանպալիթ.|2281. Շանպալիթ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2282. Շան Սխտոր.|2282. Շան Սխտոր.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2283. Շառնաջ.|2283. Շառնաջ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2284. Շատահընտիկ.|2284. Շատահընտիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2285. Շատծլուի.|2285. Շատծլուի.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2286. Շարի.|2286. Շարի.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2287. Շարասխ?|2287. Շարասխ?]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2288. Շարդուկ կամ Շարդակ.|2288. Շարդուկ կամ Շարդակ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2289. Շարիւր.|2289. Շարիւր.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2290. Շարխոն.|2290. Շարխոն.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2291. Շարշարուրիկ.|2291. Շարշարուրիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2292. Շարուկ.|2292. Շարուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2293. Շաւաշ.|2293. Շաւաշ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2294. Շաւաշարիւն. Շաւարշարիւն.|2294. Շաւաշարիւն. Շաւարշարիւն.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2295. Շաւառն.|2295. Շաւառն.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2296. Շաւքարան.|2296. Շաւքարան.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2297. Շաքարկենի.|2297. Շաքարկենի.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2298. Շբրամ. Շպրիմ.|2298. Շբրամ. Շպրիմ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2299. Շեհ կամ Շէh.|2299. Շեհ կամ Շէh.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2300. Շեպ.|2300. Շեպ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2301. Շերեփուկ.|2301. Շերեփուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2302. Շէկխարի. Շիխար.|2302. Շէկխարի. Շիխար.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#*Շէտառէճ.|*Շէտառէճ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2303. Շէր.|2303. Շէր.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2304. *Շէրխիշտ.|2304. *Շէրխիշտ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2305. *Շէրմ.|2305. *Շէրմ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2306. Շթուկ.|2306. Շթուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2307. Շիլաման.|2307. Շիլաման.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#Շիխար.|Շիխար.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2308. Շիխիտրտիկ.|2308. Շիխիտրտիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2309. Շիկատակ.|2309. Շիկատակ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2310. *Շիմար.|2310. *Շիմար.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2311. Շինականաց Թիրեաք.|2311. Շինականաց Թիրեաք.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#Շինկխար.|Շինկխար.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2312. Շինկղ. Շինգղ.|2312. Շինկղ. Շինգղ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2313. Վայրի Շինկղ.|2313. Վայրի Շինկղ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2314. *Շիրախուժ. Շիրախուշկ.|2314. *Շիրախուժ. Շիրախուշկ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2315. Շիրամշուն?|2315. Շիրամշուն?]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2316. Շիրիկ.|2316. Շիրիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2317. Շիրխաս.|2317. Շիրխաս.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2318. Շիւղ.|2318. Շիւղ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2319. Շլոռոս.|2319. Շլոռոս.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#Շլոր.|Շլոր.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2320–1. Շկլոր կամ Շկլօր. Շախլոր.|2320–1. Շկլոր կամ Շկլօր. Շախլոր.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2322. Շղթայախոտ.|2322. Շղթայախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2323. Շղլան գտակ.|2323. Շղլան գտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#Եղուն.|Եղուն.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2324. Շմեղ.|2324. Շմեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2325. Շմորզակ.|2325. Շմորզակ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2326. Շմփռուելուկ.|2326. Շմփռուելուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2327. Շնազոխի պտուղ.|2327. Շնազոխի պտուղ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#Շնալեզու.|Շնալեզու.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2328. Շնախաղող. Շնխաղող. Շանխաղող.|2328. Շնախաղող. Շնխաղող. Շանխաղող.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2329. Շնխաղող կարմիր.|2329. Շնխաղող կարմիր.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2330. Շնակ.|2330. Շնակ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2331. Շնահաւոր խոտ կամ Եղէգն.|2331. Շնահաւոր խոտ կամ Եղէգն.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2332. Շնբոլիկ.|2332. Շնբոլիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2333. Շնըբահլի?|2333. Շնըբահլի?]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2334. Շնթակուր?|2334. Շնթակուր?]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2335. Շնթելուկ կամ Շանթելուկ.|2335. Շնթելուկ կամ Շանթելուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2336. Շնթուր.|2336. Շնթուր.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#Շնխիար. Շնկիար.|Շնխիար. Շնկիար.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2337. Շնխոտ.|2337. Շնխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2338. Շնկաթնուկ.|2338. Շնկաթնուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2339. Շնհարմի կամ Շէնհարմի?|2339. Շնհարմի կամ Շէնհարմի?]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2340. Շնորեակ.|2340. Շնորեակ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2341. Շնփնածաղիկ.|2341. Շնփնածաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2342. Շնքաքուկ.|2342. Շնքաքուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2343. Շշի.|2343. Շշի.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2344. *Շոգրան. Շաւքարան.|2344. *Շոգրան. Շաւքարան.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2345. Շոխի.|2345. Շոխի.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2346. Շողան.|2346. Շողան.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#Շողգամ և Շողգմբուկ.|Շողգամ և Շողգմբուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2347. Շոճի կամ Սոճի.|2347. Շոճի կամ Սոճի.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2348. Շոմին.|2348. Շոմին.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2349. Շոնիզ.|2349. Շոնիզ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2350. Շոշ.|2350. Շոշ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2351. Շոռան.|2351. Շոռան.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2352. Շուախոտ.|2352. Շուախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2353. Շուին?|2353. Շուին?]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2354. *Շումրայ.|2354. *Շումրայ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2355. Շուն սպանող.|2355. Շուն սպանող.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2356. Շուշան.|2356. Շուշան.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2357. – Դեղին Շուշան.|2357. – Դեղին Շուշան.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2358. – Շուշան Երկնագոյն.|2358. – Շուշան Երկնագոյն.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2359. – Շուշան ծովային.|2359. – Շուշան ծովային.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2360. – Շուշան Հովտաց.|2360. – Շուշան Հովտաց.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2361. – Շուշան Ոստին.|2361. – Շուշան Ոստին.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2362. - Շուշան վայրենի.|2362. - Շուշան վայրենի.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2363. – Շուշան (Թութիա).|2363. – Շուշան (Թութիա).]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2364. Շուշար.|2364. Շուշար.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2365. Շուշմա. Շուշպայ. Շուշմուշ.|2365. Շուշմա. Շուշպայ. Շուշմուշ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2366. Շուշմաուկ.|2366. Շուշմաուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2367. Շուշմիր.|2367. Շուշմիր.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2368. Շուտ?|2368. Շուտ?]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2369. Շուրմրայ.|2369. Շուրմրայ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2370. Շպրամ.|2370. Շպրամ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2371. Շուքուֆայ?|2371. Շուքուֆայ?]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2372. Շրգաւ?|2372. Շրգաւ?]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2373. Շրէշ. Շրէշի տակ.|2373. Շրէշ. Շրէշի տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2374. – Շրէշ կամ Շրէզ վայրի.|2374. – Շրէշ կամ Շրէզ վայրի.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2375. Շրմշուղի.|2375. Շրմշուղի.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2376. Շրվան ծաղիկ.|2376. Շրվան ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2377. Շփռաւելուկ.|2377. Շփռաւելուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2378. Շքլար. Շքրար. Շքրարի ծաղիկ եւ տակ.|2378. Շքլար. Շքրար. Շքրարի ծաղիկ եւ տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2379. Շքուռն.|2379. Շքուռն.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2380. Շօլ.|2380. Շօլ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2381. Շօշ.|2381. Շօշ.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2382. Շօշան.|2382. Շօշան.]]
* [[Հայբուսակ/Շ#2383. Շօշենի։|2383. Շօշենի։]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2384. Ոզնկան?|2384. Ոզնկան?]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2385. Ոզոխ.|2385. Ոզոխ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2386. Ոլոռճիկ.|2386. Ոլոռճիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2387. Ոլոռն. Ոլեռն.|2387. Ոլոռն. Ոլեռն.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2388. Ողկուզուկ.|2388. Ողկուզուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2389. Ողնի տակ.|2389. Ողնի տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2390. Ողորմակոթ.|2390. Ողորմակոթ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2391. Ոճ. Ոաճ. Վաճ.|2391. Ոճ. Ոաճ. Վաճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2392. Ոնջուրա.|2392. Ոնջուրա.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2393. Ոչխարախոտ.|2393. Ոչխարախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2394. Ոչխարի բակլայ.|2394. Ոչխարի բակլայ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2395. Ոչխարի լեզու.|2395. Ոչխարի լեզու.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2396. Ոպան կամ Ուպան. Ուպանի տակ.|2396. Ոպան կամ Ուպան. Ուպանի տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2397. Ոպնիազ.|2397. Ոպնիազ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2398. Ոջլի ծառ.|2398. Ոջլի ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2399. Ոսի.|2399. Ոսի.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2400. Ոսկէխոտ. Ոսկոյ խոտ.|2400. Ոսկէխոտ. Ոսկոյ խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2401. Ոսկի-ծաղիկ.|2401. Ոսկի-ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2402. Ոսկիտակ. Ոսկիտակռի.|2402. Ոսկիտակ. Ոսկիտակռի.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2403. Ոսպն.|2403. Ոսպն.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2404. Ովսաննա.|2404. Ովսաննա.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2405. Ոտուռն?|2405. Ոտուռն?]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2406. Որդան ծառ.|2406. Որդան ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2407. Որդան փայտ.|2407. Որդան փայտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2408. Որդնատակ. Որդնտակ.|2408. Որդնատակ. Որդնտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2409. Որդնխոտ.|2409. Որդնխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2410. Որենի.|2410. Որենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2411. Որթ.|2411. Որթ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2412. Որիզ. Ըռիզ.|2412. Որիզ. Ըռիզ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2413. Որձախոտ. Որձ-խոտ.|2413. Որձախոտ. Որձ-խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2414. Որձ-կոճ.|2414. Որձ-կոճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#Որոճ.|Որոճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2415. Որոմն.|2415. Որոմն.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2416 – Խողճկնոտ Որոմն.|2416 – Խողճկնոտ Որոմն.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2417. Ուլկումիլ. Ուրկումիլ.|2417. Ուլկումիլ. Ուրկումիլ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2418. Ուղունկ?|2418. Ուղունկ?]]
* [[Հայբուսակ/Ո#Ուշնա.|Ուշնա.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#Ուղտափուշ.|Ուղտափուշ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2419. *Ումսուհ.|2419. *Ումսուհ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#*Ունսուլ.|*Ունսուլ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2420. Ունտուզ.|2420. Ունտուզ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#*Ուպան. Ոպան.|*Ուպան. Ոպան.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2421. *Ուպհուլ.|2421. *Ուպհուլ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2422. Ուռենի. Ուռի. Ուռեկ.|2422. Ուռենի. Ուռի. Ուռեկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2423. Ուսկուլի.|2423. Ուսկուլի.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2424. *Ուսուդիխի?|2424. *Ուսուդիխի?]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2425. Ուտ.|2425. Ուտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2426. Ուրձ. Ուրց. Ուռց.|2426. Ուրձ. Ուրց. Ուռց.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2427. Ուրց-անուխ.|2427. Ուրց-անուխ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2428. Ուրոյ.|2428. Ուրոյ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2429. Ուրուէ.|2429. Ուրուէ.]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2430. Ոփի|2430. Ոփի]]
* [[Հայբուսակ/Ո#2431. Ոքոզ.|2431. Ոքոզ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#Չագամ.|Չագամ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2432. Չագար.|2432. Չագար.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2433. Չաթալգլուխ.|2433. Չաթալգլուխ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2434. Չաթչաթ.|2434. Չաթչաթ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2435. Չալթալ.|2435. Չալթալ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2436. Չալթուկ.|2436. Չալթուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2437. Չաման.|2437. Չաման.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2438. – Չաման թագաւորի.|2438. – Չաման թագաւորի.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2439. - Չաման Հայոց.|2439. - Չաման Հայոց.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2440. – Չաման Հնդի։|2440. – Չաման Հնդի։]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2441. – Չաման Հոռմցի.|2441. – Չաման Հոռմցի.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2442. – Չամանուկ.|2442. – Չամանուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2443. Չամիչ.|2443. Չամիչ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2444. – Չամիչ վայրի կամ Չամիչ մեծ.|2444. – Չամիչ վայրի կամ Չամիչ մեծ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2445. – Շէկ Չամիչ.|2445. – Շէկ Չամիչ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2446. Չամլոկ?|2446. Չամլոկ?]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2447. Չամչախունկ.|2447. Չամչախունկ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2448. Չամչարակ.|2448. Չամչարակ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2449. Չամչի.|2449. Չամչի.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2450. Չամրօր. Չամրօրէ.|2450. Չամրօր. Չամրօրէ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2451. Չայ.|2451. Չայ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2452. – Վանայ Չայ.|2452. – Վանայ Չայ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#Չանդան.|Չանդան.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2453. Չանչաք.|2453. Չանչաք.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2454. Չաշմակ. Չաշմիկ. Չեշմակ.|2454. Չաշմակ. Չաշմիկ. Չեշմակ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2455. Չաչ.|2455. Չաչ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2456. Չատանայ. -|2456. Չատանայ. -]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2457. Չատր ծաղիկ.|2457. Չատր ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2458. Չարալուացիկ.|2458. Չարալուացիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2459. Չարհոտ.|2459. Չարհոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2460. Չափչախ.|2460. Չափչախ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2461. Չեքի. – Թուի Թխտենի ծառն (թ. 793)։|2461. Չեքի. – Թուի Թխտենի ծառն (թ. 793)։]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2462. Չթլըխ.|2462. Չթլըխ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2463. Չթղնի.|2463. Չթղնի.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2464. *Չիթլամպուկ.|2464. *Չիթլամպուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#Չիկտամ.|Չիկտամ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2465. Չինար.|2465. Չինար.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2466. Չիչխան.|2466. Չիչխան.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2467. *Չիքութ.|2467. *Չիքութ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2468. Չլըխ.|2468. Չլըխ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2469. Չոպպաշի?|2469. Չոպպաշի?]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2470. Չոր Զուկի։|2470. Չոր Զուկի։]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2471. Չորմորեակ. Չորմուրեակ.|2471. Չորմորեակ. Չորմուրեակ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#Չորտիկ?|Չորտիկ?]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2472. Չում.|2472. Չում.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2473. Չումար.|2473. Չումար.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2474. Չուքազ.|2474. Չուքազ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2475. Չոփերեսիկ.|2475. Չոփերեսիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2476. Չքատակ։|2476. Չքատակ։]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2477. Չքիտամ. Չգիտամ. Չկիտամ. Չիքիտամ. Չիկտամ.|2477. Չքիտամ. Չգիտամ. Չկիտամ. Չիքիտամ. Չիկտամ.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2478. Չքնտուր։|2478. Չքնտուր։]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2479. – Չքնտուր Ջրի.|2479. – Չքնտուր Ջրի.]]
* [[Հայբուսակ/Չ#2480. * Զօրտիկ կամ Չորտիկ.|2480. * Զօրտիկ կամ Չորտիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2481. * Պազրպանճ.|2481. * Պազրպանճ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2482. Պալախունկ կամ Պտղախունկ.|2482. Պալախունկ կամ Պտղախունկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#Պալասան.|Պալասան.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2483. Պալատուր. Պալարտուկ. Պլատար.|2483. Պալատուր. Պալարտուկ. Պլատար.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2484. Պախրու ականջ.|2484. Պախրու ականջ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2485. * Պախրուճի.|2485. * Պախրուճի.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2486. Պահունի.|2486. Պահունի.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2487. Պաղուն.|2487. Պաղուն.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2488. Պաճ.|2488. Պաճ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2489. Պաճուկ.|2489. Պաճուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2490. – Օձի Պաճուկ.|2490. – Օձի Պաճուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2491. Պամիա.|2491. Պամիա.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2492. Պայէմ?|2492. Պայէմ?]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2493. Պայպուն. կամ Պէպուն.|2493. Պայպուն. կամ Պէպուն.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2494. Պան.|2494. Պան.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2495. Պանթումա.|2495. Պանթումա.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#* Պանկ.|* Պանկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2496. Պանկլիկ.|2496. Պանկլիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#Պանջան.|Պանջան.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2497. Պաշուլակ?|2497. Պաշուլակ?]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2498. Պապընկոյզ.|2498. Պապընկոյզ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2499. Պապի պլոր. Պապկեպլոր. Պապկլոր. Պապլոր.|2499. Պապի պլոր. Պապկեպլոր. Պապկլոր. Պապլոր.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2500. Պապլաս կամ Պապլիս.|2500. Պապլաս կամ Պապլիս.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2501. Պապուկ.|2501. Պապուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2502. Պառաւոսպն.|2502. Պառաւոսպն.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2503. *Պառշաւոշան,|2503. *Պառշաւոշան,]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2504. *Պառպուռ|2504. *Պառպուռ]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2505. Պառւու Ձար:|2505. Պառւու Ձար:]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2506. Պառու մէզար?|2506. Պառու մէզար?]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2507. Պասնթալ?|2507. Պասնթալ?]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2508. *Պասպայիճ.|2508. *Պասպայիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2509. Պասպասէ.|2509. Պասպասէ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2510. Պասպօլ?|2510. Պասպօլ?]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2511. – Պատաղիճ|2511. – Պատաղիճ]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2512. Պատառոտուկ.|2512. Պատառոտուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#Պատավարդ.|Պատավարդ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2513. Պատատուկ. Պատուտակ.|2513. Պատատուկ. Պատուտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2514. – Պատատուկ խոտ.|2514. – Պատատուկ խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2515. Պատեխ. Պատեկ. Պտեխ. Պթեխ.|2515. Պատեխ. Պատեկ. Պտեխ. Պթեխ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2516. Պատեղ.|2516. Պատեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2517. Պատեղիճ.|2517. Պատեղիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2518. *Պատիեան.|2518. *Պատիեան.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2519. Պատընջան. Պատնիճան. Պորինճան. Պատնճան. Պանճան.|2519. Պատընջան. Պատնիճան. Պորինճան. Պատնճան. Պանճան.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2520. – Պատնիճան Վայրի. Վայրի Պատնջան.|2520. – Պատնիճան Վայրի. Վայրի Պատնջան.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#Պատուտակ.|Պատուտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2521. *Պատրանճպուէ. Պատրըմբոյէ։|2521. *Պատրանճպուէ. Պատրըմբոյէ։]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2522. Պատրխան.|2522. Պատրխան.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2523. Պատրուճ.|2523. Պատրուճ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2524. Պարանդ.|2524. Պարանդ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2525. Պարզատ.|2525. Պարզատ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2526. Պարկուկ.|2526. Պարկուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2527. Պարոն Բանջար.|2527. Պարոն Բանջար.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2528. Պարուրենի?|2528. Պարուրենի?]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2529. Պարպ?|2529. Պարպ?]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2530. Պարսամայ խոտ?|2530. Պարսամայ խոտ?]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2531. Պարտբաշխուց կամ Պարտփախուց|2531. Պարտբաշխուց կամ Պարտփախուց]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2532. Պարտիզի տակ?|2532. Պարտիզի տակ?]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2533. Պացախ կամ Պացաղ.|2533. Պացախ կամ Պացաղ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2534. Պանխար.|2534. Պանխար.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#Պեզա. Պեզէ.|Պեզա. Պեզէ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2535. Պեխի|2535. Պեխի]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2536. *Պեղանոս,|2536. *Պեղանոս,]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2537. Պերսէի ծառ.|2537. Պերսէի ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2538. Պեւեսկի. Պեւկէս.|2538. Պեւեսկի. Պեւկէս.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2539. Պզոտի։|2539. Պզոտի։]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2540. *Պզրկատուն. Պրզր ըլ-ղալուն.|2540. *Պզրկատուն. Պրզր ըլ-ղալուն.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2541. Պզրուկ. Պզուր.|2541. Պզրուկ. Պզուր.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2542. Պէժանկ.|2542. Պէժանկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2543. Պէժոք.|2543. Պէժոք.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#*Պէնճ. Պանճ.|*Պէնճ. Պանճ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2544. *Պէշ. Պիշ.|2544. *Պէշ. Պիշ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2545. *Պէոնիա.|2545. *Պէոնիա.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#Պթեխ.|Պթեխ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2546. Պիարի խոտ.|2546. Պիարի խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2547. Պիլիլի.|2547. Պիլիլի.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2548. Պիլիպիլի։|2548. Պիլիպիլի։]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2549. Պիլիսկի.|2549. Պիլիսկի.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2550. Պիծակ խոտ կամ Պիծակի խոտ.|2550. Պիծակ խոտ կամ Պիծակի խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#Պիծխի. Պծղի. Պծխի.|Պիծխի. Պծղի. Պծխի.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2551. Պիճակ.|2551. Պիճակ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2552. Պիստակ.|2552. Պիստակ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2553. Պիւօկ?|2553. Պիւօկ?]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2554. Պիօխի?|2554. Պիօխի?]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2555. Պլանուկ.|2555. Պլանուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2556. Պլէլիճ. Պալիլաճ.|2556. Պլէլիճ. Պալիլաճ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2557. Պլկանդի.|2557. Պլկանդի.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2558. Պլվիտակ.|2558. Պլվիտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2559. Պկամ?|2559. Պկամ?]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2560. *Պղատան.|2560. *Պղատան.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2561. Պղեղ.|2561. Պղեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2562. Պղպեղ. Պղպեղենի.|2562. Պղպեղ. Պղպեղենի.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2563. – Ֆլֆուլ մուեա.|2563. – Ֆլֆուլ մուեա.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2564. – Ջրի Պղպեղ.|2564. – Ջրի Պղպեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2565. – Կեղեւ Պղպեղ.|2565. – Կեղեւ Պղպեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2566. – Կոճ Պղպեղ.|2566. – Կոճ Պղպեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2567. – Լօլօզ Պղպեղ.|2567. – Լօլօզ Պղպեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2568. Պղպեղիկ.|2568. Պղպեղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2569. Պղպեղխոտ.|2569. Պղպեղխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2570. Պղվտակն.|2570. Պղվտակն.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2571. Պնտուխ.|2571. Պնտուխ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2572. *Պնդուկ. Պնդենի.|2572. *Պնդուկ. Պնդենի.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#Պոգի.|Պոգի.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2573. Պոլոխիկ.|2573. Պոլոխիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2574. Պոլոճիկ.|2574. Պոլոճիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2575. Պոլտիկ.|2575. Պոլտիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2576. Պոծղի.|2576. Պոծղի.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#Պոկղակ.|Պոկղակ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2577. Պող. Պողիկ.|2577. Պող. Պողիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2578. *Պոյ.|2578. *Պոյ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2579. Պոչուկ.|2579. Պոչուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2580. Պոպղակ. Պոկղակ. Պոպպղակ.|2580. Պոպղակ. Պոկղակ. Պոպպղակ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2581. Պոպոքի?|2581. Պոպոքի?]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2582. *Պուլ.|2582. *Պուլ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2583. Պուկնուկ.|2583. Պուկնուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2584. Պուճում.|2584. Պուճում.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2585. Պուն.|2585. Պուն.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#* Պուշի. Տարպանդի.|* Պուշի. Տարպանդի.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2586. *Պուպալ?|2586. *Պուպալ?]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2587. * Պուսիլա.|2587. * Պուսիլա.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2588. Պուսր. Պուuիր.|2588. Պուսր. Պուuիր.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2589-90. Պուտ. Պտի ծաղիկ. Պուտպուտ.|2589-90. Պուտ. Պտի ծաղիկ. Պուտպուտ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2591. – Պուտ Վայրի.|2591. – Պուտ Վայրի.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2592. *Պուտինա.|2592. *Պուտինա.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2593. Պուտմ. Պտմի.|2593. Պուտմ. Պտմի.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2594. Պուտմ-Հասակ|2594. Պուտմ-Հասակ]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2595. Պուտուտակ.|2595. Պուտուտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2596. Պուրմ.|2596. Պուրմ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2597. Պսեմն.|2597. Պսեմն.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2598. Պսուր.|2598. Պսուր.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2599. *Պսպայիճ. Պասպայիճ.|2599. *Պսպայիճ. Պասպայիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2600. Պպլուկ.|2600. Պպլուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2601. Պռեմ.|2601. Պռեմ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2602. Պռկօշ.|2602. Պռկօշ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2603. Պսակուկ?|2603. Պսակուկ?]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2604. Պտեր.|2604. Պտեր.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2605. Պտիկ. Պտուկ.|2605. Պտիկ. Պտուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2606. Պտկակոտրուկ.|2606. Պտկակոտրուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2607. Պտղախունկ.|2607. Պտղախունկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2608. Պտղի. Պտեղեայ ծառ.|2608. Պտղի. Պտեղեայ ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2609. Պտուակ կամ Պտվակ.|2609. Պտուակ կամ Պտվակ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2610. Պտուկ.|2610. Պտուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2611. Պրան.|2611. Պրան.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2612. Պրաս.|2612. Պրաս.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2613. Պրասխ.|2613. Պրասխ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2614. Պրինկ.|2614. Պրինկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2615. Պրիսկ.|2615. Պրիսկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2616. Պրոմ.|2616. Պրոմ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2617. *Պրոտոս. Պրոնթոս.|2617. *Պրոտոս. Պրոնթոս.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2618. Պրուխ.|2618. Պրուխ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2619. Պրուստ?|2619. Պրուստ?]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2620. Պրտու.|2620. Պրտու.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#2621. Պրրի. Պրենի.|2621. Պրրի. Պրենի.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#Պօլի.|Պօլի.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#Պօլօճիկ.|Պօլօճիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Պ#Պօչուկ.|Պօչուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2622. Ջալղուպա. կամ Ջաղլուզա. Ճաղլուզա.|2622. Ջալղուպա. կամ Ջաղլուզա. Ճաղլուզա.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2623. Ջաղացավարդ.|2623. Ջաղացավարդ.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2624. Ջատակուկ.|2624. Ջատակուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2625. Ջարդան. Ջարդայ. Ջարդոյ:|2625. Ջարդան. Ջարդայ. Ջարդոյ:]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2626. Ջարջար։|2626. Ջարջար։]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2627. Ջաւզալակ.|2627. Ջաւզալակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#Ջիֆնի.|Ջիֆնի.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2628. Ջլատակ. Ջղատակ.|2628. Ջլատակ. Ջղատակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2629. Ջղախոտ. Ջլախոտ. Ճղախոս,|2629. Ջղախոտ. Ջլախոտ. Ճղախոս,]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2630. Ջղու.|2630. Ջղու.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2631. Ջնակ.|2631. Ջնակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#Ջնարակ|Ջնարակ]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#*Ջնդիան.|*Ջնդիան.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2632. Ջոլիրան.|2632. Ջոլիրան.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2633. Ջոնջոլ.|2633. Ջոնջոլ.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2634. Ջորեակ.|2634. Ջորեակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2635. Ջորեկ Կորեկ։|2635. Ջորեկ Կորեկ։]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2636. Ջորու ծծեր.|2636. Ջորու ծծեր.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2637. Ջուանշիր|2637. Ջուանշիր]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2638. Ջոք.|2638. Ջոք.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2639. Ջրաբաբ.|2639. Ջրաբաբ.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2640. Ջրախաղող.|2640. Ջրախաղող.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2641. Ջրախոտ. Ջրխոտ.|2641. Ջրախոտ. Ջրխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2642. Ջրակոտիմն. Ջրկոտեմն. Ջրկոտիմն. Ջրիկոտեմ. Ջրիկոտմուկ.|2642. Ջրակոտիմն. Ջրկոտեմն. Ջրկոտիմն. Ջրիկոտեմ. Ջրիկոտմուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2643. Ջրապտեր.|2643. Ջրապտեր.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2644. Ջրասպունգ.|2644. Ջրասպունգ.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2645. Ջրբուստ.|2645. Ջրբուստ.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2646-47. Ջրի կարիճ. Ջրի մերուկ. Ծովի մերուկ.|2646-47. Ջրի կարիճ. Ջրի մերուկ. Ծովի մերուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2648. Ջրի մուռ.|2648. Ջրի մուռ.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2649. Ջրխաշ.|2649. Ջրխաշ.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2650. Ջրկիր?|2650. Ջրկիր?]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2651. Ջրհորի Գինձ. Ջրհորի հունդ.|2651. Ջրհորի Գինձ. Ջրհորի հունդ.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2652. Ջրղանի.|2652. Ջրղանի.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2653. Ջրճանկ.|2653. Ջրճանկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2654. Ջրմայր. Կժի Ջրմայր.|2654. Ջրմայր. Կժի Ջրմայր.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2655. Ջրման ջուր.|2655. Ջրման ջուր.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2656. Ջրոտկէն.|2656. Ջրոտկէն.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2657. Ջրջուկ.|2657. Ջրջուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2658. Ջրջրուկ.|2658. Ջրջրուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ջ#2659. Ջրսգինոյ? ծաղիկ. Ջրցքեհի.|2659. Ջրսգինոյ? ծաղիկ. Ջրցքեհի.]]
* [[Հայբուսակ/Ռ#Ռազիան.|Ռազիան.]]
* [[Հայբուսակ/Ռ#Ռամեք.|Ռամեք.]]
* [[Հայբուսակ/Ռ#2660 Ռասան. Ռասէն.|2660 Ռասան. Ռասէն.]]
* [[Հայբուսակ/Ռ#2661. *Ռատպայ.|2661. *Ռատպայ.]]
* [[Հայբուսակ/Ռ#2662. Ռաւանդիսենի. Ռեւանդ. Ռեւանդսենի. Ըրեւանդ.|2662. Ռաւանդիսենի. Ռեւանդ. Ռեւանդսենի. Ըրեւանդ.]]
* [[Հայբուսակ/Ռ#2663. Ռեհան.|2663. Ռեհան.]]
* [[Հայբուսակ/Ռ#2664. – Ռեհան Առուի.|2664. – Ռեհան Առուի.]]
* [[Հայբուսակ/Ռ#2665. – Ռեհան Ջրի.|2665. – Ռեհան Ջրի.]]
* [[Հայբուսակ/Ռ#2666. – Ռեհան Սարի.|2666. – Ռեհան Սարի.]]
* [[Հայբուսակ/Ռ#2667. Ռետնի. Ռետին.|2667. Ռետնի. Ռետին.]]
* [[Հայբուսակ/Ռ#2668. Ռզիան. Ռազիան.|2668. Ռզիան. Ռազիան.]]
* [[Հայբուսակ/Ռ#Ռզիան Հոռմցի.|Ռզիան Հոռմցի.]]
* [[Հայբուսակ/Ռ#2669. Ռըժակռի.|2669. Ռըժակռի.]]
* [[Հայբուսակ/Ռ#2670. *Ռիպաս. Ռէվաճ.|2670. *Ռիպաս. Ռէվաճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ռ#2671. Ռոշնակ?|2671. Ռոշնակ?]]
* [[Հայբուսակ/Ռ#2672. Ռուզ.|2672. Ռուզ.]]
* [[Հայբուսակ/Ռ#2673. *Ռունաս.|2673. *Ռունաս.]]
* [[Հայբուսակ/Ռ#2674. Ռուփէն.|2674. Ռուփէն.]]
* [[Հայբուսակ/Ռ#2675. Ռուփէն Վայրի.|2675. Ռուփէն Վայրի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2676. Սաբեկ.|2676. Սաբեկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2677. Սագահում?|2677. Սագահում?]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2678. Սադար?|2678. Սադար?]]
* [[Հայբուսակ/Ս#*Սադիր.|*Սադիր.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2679. Սազապ. Սատապ. Սատաֆ խոտ.|2679. Սազապ. Սատապ. Սատաֆ խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#*Սաթառէն. Շէտառէճ.|*Սաթառէն. Շէտառէճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2680. Սալաթ.|2680. Սալաթ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2681. Սալաթ. Սալէթին կամ Սալաթա.|2681. Սալաթ. Սալէթին կամ Սալաթա.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2682. *Սալիկա.|2682. *Սալիկա.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2683. Սալոր. Սալորենի։|2683. Սալոր. Սալորենի։]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2684. Սակամունի.|2684. Սակամունի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2685. Սակուղաջուր?|2685. Սակուղաջուր?]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2686. Սահապի.|2686. Սահապի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2687. Սաղապ.|2687. Սաղապ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2688. Սաղէ-տակ.|2688. Սաղէ-տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2689. Սաղուզի?|2689. Սաղուզի?]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2690. *Սաճ.|2690. *Սաճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2691. *Սաճազնիա.|2691. *Սաճազնիա.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2692. Սամիթ.|2692. Սամիթ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2693. Հոռոմ Սամիթ.|2693. Հոռոմ Սամիթ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2694. Սամիր.|2694. Սամիր.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2695. Սամնտրուկ.|2695. Սամնտրուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2696 Սամուխ.|2696 Սամուխ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2697. Սամսար ծաղիկ.|2697. Սամսար ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2698. Սանամ.|2698. Սանամ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2699. *Սանամըքի.|2699. *Սանամըքի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2700. Սանդատ.|2700. Սանդատ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2701. Սանճատ?|2701. Սանճատ?]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2702. Սանտ.|2702. Սանտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2703. * Սանտալ։|2703. * Սանտալ։]]
* [[Հայբուսակ/Ս#* Սանտարաք.|* Սանտարաք.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2704. Սանտրուկ.|2704. Սանտրուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2705. Սապռ.|2705. Սապռ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2706. Սապտուկ. Սաւտուկ.|2706. Սապտուկ. Սաւտուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2707. *Սառաբին.|2707. *Սառաբին.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2708. Սառապիսեայ փայտ.|2708. Սառապիսեայ փայտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#* Սասալիոս.|* Սասալիոս.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2709. *Սատա.|2709. *Սատա.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2710. Սատանի Խիար?|2710. Սատանի Խիար?]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2711. Սատանի ծառ.|2711. Սատանի ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#Սատապ. Սատաֆ խոպ.|Սատապ. Սատաֆ խոպ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2712. *Սատէճ.|2712. *Սատէճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2713. * Սարախ.|2713. * Սարախ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2714. * Սարախս կամ Սէրախս.|2714. * Սարախս կամ Սէրախս.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2715. Սարածաղիկ.|2715. Սարածաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2716. Սարդ. Սարդենի.|2716. Սարդ. Սարդենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2717. Սարդոյ.|2717. Սարդոյ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2718. Սարի Խնձոր.|2718. Սարի Խնձոր.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2719. Սարկաղնի.|2719. Սարկաղնի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2720. Սարկաւի.|2720. Սարկաւի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2721. * Սարղանդ.|2721. * Սարղանդ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2722. * Սարմախ.|2722. * Սարմախ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2723. Սարոյ. Սարւէ.|2723. Սարոյ. Սարւէ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2724. Սարու ծաղիկ.|2724. Սարու ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2725. Սարուն?|2725. Սարուն?]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2726. Սարսենիկ.|2726. Սարսենիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2727. Սարտակ?|2727. Սարտակ?]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2728. * Սարքուլա|2728. * Սարքուլա]]
* [[Հայբուսակ/Ս#Սաւդուկ.|Սաւդուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2729. Սափառնիա.|2729. Սափառնիա.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2730. * Սաֆսաֆ.|2730. * Սաֆսաֆ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2731. Սաֆտաֆ.|2731. Սաֆտաֆ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2732. Սգռենի.|2732. Սգռենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2733. Սելեմուկ.|2733. Սելեմուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2734. Սեխ.|2734. Սեխ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2735. * Սեկուտ.|2735. * Սեկուտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2736. Սեպր.|2736. Սեպր.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2737. Սեռիկ.|2737. Սեռիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2738. Սերկեւիլ. Սերկեւլի.|2738. Սերկեւիլ. Սերկեւլի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2739. Սեւախրուկ.|2739. Սեւախրուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2740. Սեւատեսուկ.|2740. Սեւատեսուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2741. Սև գնտիկ. Սև հնտիկ. Սեւուկ հնտիկ.|2741. Սև գնտիկ. Սև հնտիկ. Սեւուկ հնտիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2742. Սեւեռ?|2742. Սեւեռ?]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2743. Սեւըսկի?|2743. Սեւըսկի?]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2744 Սեւուկ.|2744 Սեւուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2745. Սեւցխի.|2745. Սեւցխի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2746. Սզնի.|2746. Սզնի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2747. Սէզ.|2747. Սէզ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2748. Սէզ որդան.|2748. Սէզ որդան.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2749. Սիլսիլ.|2749. Սիլսիլ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2750. Սիճ.|2750. Սիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2751. Սին.|2751. Սին.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2752. Սինձ. Սնձենի.|2752. Սինձ. Սնձենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2753. – Սինձ.|2753. – Սինձ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#Սինատրուկ կամ Սինդրիկ|Սինատրուկ կամ Սինդրիկ]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2754. Սիպեղ կամ Սիվեղ.|2754. Սիպեղ կամ Սիվեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2755. Սիսամբար. Սուսամբար.|2755. Սիսամբար. Սուսամբար.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2756. Սիսարբաւղ.|2756. Սիսարբաւղ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2757. Սիսեռն.|2757. Սիսեռն.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2758. * Սիսղանի ծառ.|2758. * Սիսղանի ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2759. * Սիսպար։|2759. * Սիսպար։]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2760. Սիսռխոտ.|2760. Սիսռխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2761. Սիվիշկ.|2761. Սիվիշկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2762. Սիրալախուր.|2762. Սիրալախուր.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2763. Սիրի Սիրի.|2763. Սիրի Սիրի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2764. Սիրող.|2764. Սիրող.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2765. Սիրուն.|2765. Սիրուն.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2766. Սլփահատ?|2766. Սլփահատ?]]
* [[Հայբուսակ/Ս#Սխտոր.|Սխտոր.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2767. Սխտորուկ.|2767. Սխտորուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2768. *Սխօլ?|2768. *Սխօլ?]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2769. Սկեզօրի հեր կամ մազ.|2769. Սկեզօրի հեր կամ մազ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2770. Սկղավ.|2770. Սկղավ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2771. Օղանգն.|2771. Օղանգն.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2772. Սղոցի.|2772. Սղոցի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2773. Սղոցիկ.|2773. Սղոցիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2774. Սմաղ.|2774. Սմաղ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2775. Սմբուլ. Սմպուլ. Սնբուլ. Սմբուլ.|2775. Սմբուլ. Սմպուլ. Սնբուլ. Սմբուլ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2776. Սմբուկ.|2776. Սմբուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2777. *Սմիղակ.|2777. *Սմիղակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2778. Սմինդր. Սիմինդր.|2778. Սմինդր. Սիմինդր.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2779. Սմնակ.|2779. Սմնակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2780. Սմսըմ. Սմսմուկ.|2780. Սմսըմ. Սմսմուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2781. Սնգենի.|2781. Սնգենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2782. Սնգույրատակ.|2782. Սնգույրատակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2783. Սնգրուեղ.|2783. Սնգրուեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2784. Սնդրի տակ. Սնտրի.|2784. Սնդրի տակ. Սնտրի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2785. Սնդրուկ կամ Սինտրուկ.|2785. Սնդրուկ կամ Սինտրուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#Սնկենի.|Սնկենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2786. Սնովպար. Սինոպրի. Սոնոպար. Սնօպար. Սոնոպրի.|2786. Սնովպար. Սինոպրի. Սոնոպար. Սնօպար. Սոնոպրի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2787. Սնչիկ.|2787. Սնչիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2788. Սոլոպուր կամ Սոլոփուր.|2788. Սոլոպուր կամ Սոլոփուր.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2789. Սոխ.|2789. Սոխ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2790. Սոխամոսք?|2790. Սոխամոսք?]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2791. Սոխորմ.|2791. Սոխորմ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2792. Սոխուկ.|2792. Սոխուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#Սոճի.|Սոճի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2793. Սոնիճ. և Սև Սոնիճ.|2793. Սոնիճ. և Սև Սոնիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#Սոնոպրի.|Սոնոպրի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2794. Սոսեմ.|2794. Սոսեմ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2795. Սոսենիկ.|2795. Սոսենիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2796. Սոսուն կամ Սռսուն|2796. Սոսուն կամ Սռսուն]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2797. Սոսր?|2797. Սոսր?]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2798. Սորեկ.|2798. Սորեկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2799. Սորխուն.|2799. Սորխուն.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#Սորնջան. Սուլնջան.|Սորնջան. Սուլնջան.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2800. Սորնջան Սպիտակ.|2800. Սորնջան Սպիտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2801. Սորովիւ:|2801. Սորովիւ:]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2802. Սորուկ.|2802. Սորուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2803. Սամաղի.|2803. Սամաղի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2804-5. Սունկ կամ Սունգն.|2804-5. Սունկ կամ Սունգն.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2806. Սուս.|2806. Սուս.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2807. Սուսամ.|2807. Սուսամ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2808. Սուսամբար|2808. Սուսամբար]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2809. Սուսամրուկ.|2809. Սուսամրուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#Սուսոյ կամ Սուսի.|Սուսոյ կամ Սուսի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2810. Սուր.|2810. Սուր.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2811. *Սուրաղաuտանայ?|2811. *Սուրաղաuտանայ?]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2812. Սուրպուլ.|2812. Սուրպուլ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2813. Սոփիկ. կամ Սոֆիկ ծաղիկ.|2813. Սոփիկ. կամ Սոֆիկ ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2814. Սպանախ.|2814. Սպանախ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2815. Սպանդ.|2815. Սպանդ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2816. – Կոճատ Սպանդ:|2816. – Կոճատ Սպանդ:]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2817. Սպարակ. Սպորակ.|2817. Սպարակ. Սպորակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2818. Սպերուկ.|2818. Սպերուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2819. Սպին.|2819. Սպին.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2820-21. Սպիտակ Բանջար. Սպիտակուկ.|2820-21. Սպիտակ Բանջար. Սպիտակուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2822. Սպիտակ ծաղիկ.|2822. Սպիտակ ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2823. Սպիտակ փուշ.|2823. Սպիտակ փուշ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2824. Սպնդուկ. Սպնդուն.|2824. Սպնդուկ. Սպնդուն.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2825. *Սպստան. Զաստան.|2825. *Սպստան. Զաստան.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2826. Սպրամ.|2826. Սպրամ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2827. Սպօք?|2827. Սպօք?]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2828. Սսխի կամ Սսղի.|2828. Սսխի կամ Սսղի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2829. Սվրոխ. Սվրուկ.|2829. Սվրոխ. Սվրուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2830. Ստաշխն.|2830. Ստաշխն.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2831. Ստեպղին կամ Ստեփղին.|2831. Ստեպղին կամ Ստեփղին.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2832. – Ստեպղին Վայրի.|2832. – Ստեպղին Վայրի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2833. Ստեստ.|2833. Ստեստ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2834. Ստիւրակ.|2834. Ստիւրակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2835. Ստնկոզի?|2835. Ստնկոզի?]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2836. Ստորովենի?|2836. Ստորովենի?]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2837. Ստրոփողոն.|2837. Ստրոփողոն.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2838. Սրահեսի?|2838. Սրահեսի?]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2839. Սրափուշ.|2839. Սրափուշ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2840. Սրոյ հունդ.|2840. Սրոյ հունդ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2841. Սրուն?|2841. Սրուն?]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2842. Սրտկողնի.|2842. Սրտկողնի.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2843. Սրտկոյ տակ.|2843. Սրտկոյ տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2844. Սրփան.|2844. Սրփան.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2845. *Սքինոս.|2845. *Սքինոս.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2846. Սքօռնօշ.|2846. Սքօռնօշ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2847. *Սօդ կամ Սօտ.|2847. *Սօդ կամ Սօտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2848. Սօս. Սօսի. Սուսի (1).|2848. Սօս. Սօսի. Սուսի (1).]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2849. Սօսամբ ծաղիկ.|2849. Սօսամբ ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2850. *Սօսան.|2850. *Սօսան.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2851. Սօսուն.|2851. Սօսուն.]]
* [[Հայբուսակ/Ս#2852. Սֆլար.|2852. Սֆլար.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2853. Վագենի.|2853. Վագենի.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2854. Վահշիժակ. Վահշիզակ.|2854. Վահշիժակ. Վահշիզակ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2855. Վաղանցուկ, Վաղենցիկ.|2855. Վաղանցուկ, Վաղենցիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2856. Վաղմեռուկ կամ Վաղամեռուկ.|2856. Վաղմեռուկ կամ Վաղամեռուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2857. Վաղուենիկ. Վաղենի. Վաղենակ.|2857. Վաղուենիկ. Վաղենի. Վաղենակ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2858. Վաղսամ.|2858. Վաղսամ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2859. Վաղվաղիկ.|2859. Վաղվաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2860. Վայրն?|2860. Վայրն?]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2861. Վան. Վանի Խէժ.|2861. Վան. Վանի Խէժ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#Վաշաղ.|Վաշաղ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#Վաշիժակ.|Վաշիժակ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2862. Վաշտ.|2862. Վաշտ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2863. Վաշտավառ.|2863. Վաշտավառ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2864. Վաշտեւորի որ և Վարդեւորի.|2864. Վաշտեւորի որ և Վարդեւորի.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2865. Վառվռուկ.|2865. Վառվռուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2866. Վասմա?|2866. Վասմա?]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2867. Վատանուիճ.|2867. Վատանուիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2868. վարազ?|2868. վարազ?]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2869. Վարահրամ.|2869. Վարահրամ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2870. Վարդ. Վարդենի.|2870. Վարդ. Վարդենի.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2871. – Վայրի Վարդ:|2871. – Վայրի Վարդ:]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2872. – Սուտ Վարդ.|2872. – Սուտ Վարդ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2873. – Իշու Վարդ.|2873. – Իշու Վարդ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2874. - Սարի Վարդ.|2874. - Սարի Վարդ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2875. – Ձռվարդ.|2875. – Ձռվարդ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2876. Վարդախնձոր.|2876. Վարդախնձոր.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2877. Վարդ-կակաջ.|2877. Վարդ-կակաջ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2878. Վարդապետի կանաչ.|2878. Վարդապետի կանաչ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2879. Վարդապետի Սաւզ.|2879. Վարդապետի Սաւզ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2880. Վարդապետիկ.|2880. Վարդապետիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2881. Վարդասարդ.|2881. Վարդասարդ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2882. Վարդենիկ.|2882. Վարդենիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2883. Վարդեւորի.|2883. Վարդեւորի.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2884. Վարընկենի.|2884. Վարընկենի.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2885. Վարճող կամ Վարճոխ. Վարժող.|2885. Վարճող կամ Վարճոխ. Վարժող.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2886. Վարշամակ.|2886. Վարշամակ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2887. Վարորնակ.|2887. Վարորնակ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2888. Վարունգ.|2888. Վարունգ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2889. – Վարունգ Վայրի.|2889. – Վարունգ Վայրի.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2890. *Վարս.|2890. *Վարս.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2891. Վարսակ.|2891. Վարսակ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2892. Վարսաման. Վարսամն.|2892. Վարսաման. Վարսամն.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2893. Վարսնակ խոտ.|2893. Վարսնակ խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2894. Վերբիծու մանանայ.|2894. Վերբիծու մանանայ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2895. Վերվերան.|2895. Վերվերան.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2896. Վիգն. Վինգն. Վիկ.|2896. Վիգն. Վինգն. Վիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2897. Վիճակ.|2897. Վիճակ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2898. Վիշապուկ|2898. Վիշապուկ]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2899. Վլան տերև?|2899. Վլան տերև?]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2900. Վլիտօն.|2900. Վլիտօն.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2901. Վուշ.|2901. Վուշ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2902. Վռշնիկ?|2902. Վռշնիկ?]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2903. Վռուչ.|2903. Վռուչ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2904. Վռօշ.|2904. Վռօշ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#Վրացի կոճ.|Վրացի կոճ.]]
* [[Հայբուսակ/Վ#2905. Վրիպ.|2905. Վրիպ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2906. *Տալիհ.|2906. *Տալիհ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2907. Sալիճ.|2907. Sալիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2908. Տալիսայ?|2908. Տալիսայ?]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2909–10. Տալխ կամ Տալղ.|2909–10. Տալխ կամ Տալղ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2911. Sակ.|2911. Sակ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2912. Տակմուշտ.|2912. Տակմուշտ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2913. Տաղուկ.|2913. Տաղուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2914. Տապղնուկ.|2914. Տապղնուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2915. Տաճ.|2915. Տաճ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2916. * Տաճր։|2916. * Տաճր։]]
* [[Հայբուսակ/Տ#Տամբուլ.|Տամբուլ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2917. Տանդ.|2917. Տանդ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#Տանդռնեկ.|Տանդռնեկ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2918. Տանձ. Տանձենի.|2918. Տանձ. Տանձենի.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2919. Տանճէտ.|2919. Տանճէտ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2920. Տանն?|2920. Տանն?]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2921. Տանտիսենի.|2921. Տանտիսենի.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2922. Տաշպտակ?|2922. Տաշպտակ?]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2923. Տապաղափ?|2923. Տապաղափ?]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2924. Տապար?|2924. Տապար?]]
* [[Հայբուսակ/Տ#Տապղ.|Տապղ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2925. Տապղայ.|2925. Տապղայ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2926. Տապրիզատակ Շաքար.|2926. Տապրիզատակ Շաքար.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2927. Տառնջի.|2927. Տառնջի.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2928. *Տաստանպուեայ.|2928. *Տաստանպուեայ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2929. Տատաշ. Տատասկ.|2929. Տատաշ. Տատասկ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2930. Տատին.|2930. Տատին.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2931. Տատոսակ?|2931. Տատոսակ?]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2932. Տատրակ.|2932. Տատրակ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2933. Տարաթիթ!|2933. Տարաթիթ!]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2934. Տարասիս.|2934. Տարասիս.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2935. Տարգալի.|2935. Տարգալի.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2936. Sարդիք?|2936. Sարդիք?]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2937. Տարեկան.|2937. Տարեկան.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2938. Տարիղան?|2938. Տարիղան?]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2939. Տարկավան?|2939. Տարկավան?]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2940. Տարղոն. Տարխոն. Տարղուն.|2940. Տարղոն. Տարխոն. Տարղուն.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2941. Տարշաղուղ. Տարշկուկ.|2941. Տարշաղուղ. Տարշկուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#Տարունաճ.|Տարունաճ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2942. Տարտար.|2942. Տարտար.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2943. Տափափուշ.|2943. Տափափուշ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2944. Տաքդեղ.|2944. Տաքդեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2945. Տաք-կոճ.|2945. Տաք-կոճ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#Տեղտ.|Տեղտ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2946. Տերեւատ.|2946. Տերեւատ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2947. Տերեփուկ. Թերեփուկ.|2947. Տերեփուկ. Թերեփուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2948. Տեւ.|2948. Տեւ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2949. Տզկանեփատ. Տիզկանեփատ. Տիզկանփայտ.|2949. Տզկանեփատ. Տիզկանեփատ. Տիզկանփայտ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2950. Տզրկախոտ։ Տզրուկ խոտ,|2950. Տզրկախոտ։ Տզրուկ խոտ,]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2951. Տէրաղօթիկ.|2951. Տէրաղօթիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2952. Տէր-ողորմիկ.|2952. Տէր-ողորմիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2953. Տիկնակիւ.|2953. Տիկնակիւ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2954. Տիպխ. Տիպղ: Տապղ։|2954. Տիպխ. Տիպղ: Տապղ։]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2955. *Տիվտար.|2955. *Տիվտար.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2956. Տիտան?|2956. Տիտան?]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2957. Տից.|2957. Տից.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2958. Տլլակ.|2958. Տլլակ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2959. Տլվորուկ.|2959. Տլվորուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2960. Տլփա.|2960. Տլփա.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2961. Տխիլ. Տխլի.|2961. Տխիլ. Տխլի.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2962. Տխկի.|2962. Տխկի.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2963. Տխտիկուռ.|2963. Տխտիկուռ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2964. Տկափուշ.|2964. Տկափուշ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2965. Տկողին.|2965. Տկողին.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2966. Տղաբերուկ.|2966. Տղաբերուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2967. Տղայ ձգող.|2967. Տղայ ձգող.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2968. Տղտնկուլ.|2968. Տղտնկուլ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2969. Տղտորիկ.|2969. Տղտորիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2970. Տմնտաշ.|2970. Տմնտաշ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2971. Տնճերի կամ Տնզըրի.|2971. Տնճերի կամ Տնզըրի.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2972. Տոլ. Տոլի.|2972. Տոլ. Տոլի.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#Տողուն.|Տողուն.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2973. Տոմալ:|2973. Տոմալ:]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2974. * Տոմալան. Տոմպոլան.|2974. * Տոմալան. Տոմպոլան.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2975. Տոպ.|2975. Տոպ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2976. Տոռուպ.|2976. Տոռուպ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2977. Տոտոր. Տօտուր.|2977. Տոտոր. Տօտուր.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2978. Տոտրիճ. -|2978. Տոտրիճ. -]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2979. *Տորախ.|2979. *Տորախ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2980. Տորնուկ.|2980. Տորնուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2981. Տորոն կամ Տօրոն. Տորուն։|2981. Տորոն կամ Տօրոն. Տորուն։]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2982. Տորոն խոտ.|2982. Տորոն խոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2983. Տուալայ?|2983. Տուալայ?]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2984. Տուաղլուք?|2984. Տուաղլուք?]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2985. *Տուխ. Տուխն.|2985. *Տուխ. Տուխն.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2986. Տուղու, Տողուն. Տուկօլ.|2986. Տուղու, Տողուն. Տուկօլ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2987. Տուղու կամ Տուղաս.|2987. Տուղու կամ Տուղաս.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2988. Տուղտ. Տեղտ.|2988. Տուղտ. Տեղտ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2989. – Տուղտ.|2989. – Տուղտ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#Տուղտնկուլ.|Տուղտնկուլ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2990. Տումտում.|2990. Տումտում.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2991. Տունկ.|2991. Տունկ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2992. Տուռ.|2992. Տուռ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2993. Տուռնի.|2993. Տուռնի.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2994. Տուրրա.|2994. Տուրրա.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2995. Տտզի.|2995. Տտզի.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2996. Տտնեղ.|2996. Տտնեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2997. Տտնիճ.|2997. Տտնիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2998. Տտուլիճ.|2998. Տտուլիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#2999. Տրախտ.|2999. Տրախտ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#3000. Տրբենա.|3000. Տրբենա.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#3001. Տրիկոն.|3001. Տրիկոն.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#3002. Տրղօզան.|3002. Տրղօզան.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#3003. Sփիկ.|3003. Sփիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#3004. Տօնի Բանջար.|3004. Տօնի Բանջար.]]
* [[Հայբուսակ/Տ#3005. Տouախ.|3005. Տouախ.]]
* [[Հայբուսակ/Ր#3006. *Րամաք. Րամեք. Ռամեք. Ըռահմաք.|3006. *Րամաք. Րամեք. Ռամեք. Ըռահմաք.]]
* [[Հայբուսակ/Ց#3007. Ցաբի.|3007. Ցաբի.]]
* [[Հայբուսակ/Ց#3008. Ցախ.|3008. Ցախ.]]
* [[Հայբուսակ/Ց#3009. – Ցախ.|3009. – Ցախ.]]
* [[Հայբուսակ/Ց#3010. – Ցախ. Եղէգն.|3010. – Ցախ. Եղէգն.]]
* [[Հայբուսակ/Ց#3011. – Երկնուց Ցախ?|3011. – Երկնուց Ցախ?]]
* [[Հայբուսակ/Ց#3012. Ցանխոտ.|3012. Ցանխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ց#3013. Ցանծաւոր.|3013. Ցանծաւոր.]]
* [[Հայբուսակ/Ց#3014. Ցարասի.|3014. Ցարասի.]]
* [[Հայբուսակ/Ց#3015. Ցաքի.|3015. Ցաքի.]]
* [[Հայբուսակ/Ց#3016. Ցեց.|3016. Ցեց.]]
* [[Հայբուսակ/Ց#3017. Ցընդվար.|3017. Ցընդվար.]]
* [[Հայբուսակ/Ց#3018. Ցըռպտկի.|3018. Ցըռպտկի.]]
* [[Հայբուսակ/Ց#3019. Ցինգ. Ցինկ.|3019. Ցինգ. Ցինկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ց#3020. Ցիրդ. Ցրդի. Ցրդնի. Ցրտենի.|3020. Ցիրդ. Ցրդի. Ցրդնի. Ցրտենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ց#3021. Ցխնի.|3021. Ցխնի.]]
* [[Հայբուսակ/Ց#3022. Ցմախ. Ցմախտակ.|3022. Ցմախ. Ցմախտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ց#3023. Ցախոտ.|3023. Ցախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ց#3024. Ցմամ.|3024. Ցմամ.]]
* [[Հայբուսակ/Ց#3025. Ցնծղի.|3025. Ցնծղի.]]
* [[Հայբուսակ/Ց#3026. Ցորեան.|3026. Ցորեան.]]
* [[Հայբուսակ/Ց#3027. Ցորենուկ, Ցորնուկ.|3027. Ցորենուկ, Ցորնուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ց#3028. Ցուպ.|3028. Ցուպ.]]
* [[Հայբուսակ/Ց#3029. Ցրվարդ. (Թերեւս լաւագոյն Ցառվարդ).|3029. Ցրվարդ. (Թերեւս լաւագոյն Ցառվարդ).]]
* [[Հայբուսակ/Ց#3030. Ցրտկենի. Ցրտնի.|3030. Ցրտկենի. Ցրտնի.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#Փաթեխ։|Փաթեխ։]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3031. Փաթփաթուկ.|3031. Փաթփաթուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3032. Փալախոտ.|3032. Փալախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3033. *Փալանտուզ?|3033. *Փալանտուզ?]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3034. *Փաղանգամուշկ. Փարանձամուշկ. Փալանճմուշկ. արաբ.|3034. *Փաղանգամուշկ. Փարանձամուշկ. Փալանճմուշկ. արաբ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3035. Փայլասենի.|3035. Փայլասենի.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3036. Փայլկտուկ.|3036. Փայլկտուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3037. Փայտիչ.|3037. Փայտիչ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3038. *Փանճանկուշտ|3038. *Փանճանկուշտ]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3039. Փապռ.|3039. Փապռ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3040. Փառայ.|3040. Փառայ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3041. Փառեղ.|3041. Փառեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3042. Փառինջ կամ Փարինջ:|3042. Փառինջ կամ Փարինջ:]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3043. Փառփառ, Փարփար.|3043. Փառփառ, Փարփար.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3044. Փարախոտ.|3044. Փարախոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#* Փարասիոն. Ֆարասիօն.|* Փարասիոն. Ֆարասիօն.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3045. Փարչուկ.|3045. Փարչուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3046. Փարփարայր|3046. Փարփարայր]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3047. Փարփարնայ.|3047. Փարփարնայ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3048. Փացի.|3048. Փացի.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3049. Փափղեմն.|3049. Փափղեմն.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3050. Փեգենա.|3050. Փեգենա.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3051. Փեժատ.|3051. Փեժատ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3052. Փենակ.|3052. Փենակ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3053. Փենայ. Փենատակ։|3053. Փենայ. Փենատակ։]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3054. Փենունայ.|3054. Փենունայ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3055. Փերփեր. Փերֆերան.|3055. Փերփեր. Փերֆերան.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3056. ՓԷշփէշուկ.|3056. ՓԷշփէշուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3057. Փըլօշ.|3057. Փըլօշ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3058. Փիթրախ. Բդրաղ։|3058. Փիթրախ. Բդրաղ։]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3059. Փիթրիզայ.|3059. Փիթրիզայ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3060. Փիլունց.|3060. Փիլունց.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3061. Փիճի.|3061. Փիճի.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3062. Գետնի Փիճի որ և Գետնի Սոնովպար.|3062. Գետնի Փիճի որ և Գետնի Սոնովպար.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#Փիճոյ պտուղ.|Փիճոյ պտուղ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3063. Փիճխ.|3063. Փիճխ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#Փիննա|Փիննա]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3064. Փինչող.|3064. Փինչող.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3065. Փիոնիա.|3065. Փիոնիա.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3066 – Փիչխ.|3066 – Փիչխ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3067. Փիփեռթ.|3067. Փիփեռթ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3068. Փղի ականջ.|3068. Փղի ականջ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3069. Փղինջք. Փղնջքի.|3069. Փղինջք. Փղնջքի.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#* Փղոմոս.|* Փղոմոս.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3070. Փնդի.|3070. Փնդի.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3071. Փնկա. Փնգա. Փնկի|3071. Փնկա. Փնգա. Փնկի]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3072. Փնջակոկոռ.|3072. Փնջակոկոռ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3073. Փնջնի ծաղիկ.|3073. Փնջնի ծաղիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3074. Փշալ.|3074. Փշալ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3075. Փշակաղնի.|3075. Փշակաղնի.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3076. Փշատ, Փշատի. Փշատենի.|3076. Փշատ, Փշատի. Փշատենի.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3077. Փշաքեղ. Փշրաքեղ. Փշագեղ.|3077. Փշաքեղ. Փշրաքեղ. Փշագեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3078. Փշփշուկ կամ Փշփշուկ.|3078. Փշփշուկ կամ Փշփշուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3079. Փոթոթ.|3079. Փոթոթ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3080. Փոթորնի.|3080. Փոթորնի.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3081. Փոկուռի.|3081. Փոկուռի.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3082. Փողփետնի.|3082. Փողփետնի.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3083. Փու. Ֆու.|3083. Փու. Ֆու.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3084. Փուղր.|3084. Փուղր.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3085. – Կաթնփուղրի.|3085. – Կաթնփուղրի.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3086. Փուշ Դաղձ.|3086. Փուշ Դաղձ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3087–88. Փուշ-թուզ և Փուշ-խնձոր.|3087–88. Փուշ-թուզ և Փուշ-խնձոր.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3089. Փուստա?|3089. Փուստա?]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3090. Փուրխ.|3090. Փուրխ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3091. Փուրչուլուխ.|3091. Փուրչուլուխ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3092. Փուրփուզնա.|3092. Փուրփուզնա.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3093. Փուփլէ.|3093. Փուփլէ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3094. Փուքնի.|3094. Փուքնի.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3095. Փոքի։|3095. Փոքի։]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3096. Փչեչ.|3096. Փչեչ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3097. Փռանկի փուշ:|3097. Փռանկի փուշ:]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3098. Փռենի.|3098. Փռենի.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3099. Փռնդադ.|3099. Փռնդադ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3100–1։ Փռինջնակ. Փռանկաշտի. Փռնջկակշտի.|3100–1։ Փռինջնակ. Փռանկաշտի. Փռնջկակշտի.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3102. Փունջուկ կամ Փռնչակ.|3102. Փունջուկ կամ Փռնչակ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3103. Փռշնի ծառ.|3103. Փռշնի ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3104. * Փսենաս.|3104. * Փսենաս.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3105. Փսիկ.|3105. Փսիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3106. Փստվստուկ կամ Փսփսուկ.|3106. Փստվստուկ կամ Փսփսուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3107. Փստուղ.|3107. Փստուղ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3108. Փտեղի կամ Փտեղեայ ծառ.|3108. Փտեղի կամ Փտեղեայ ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3109–11. Փտոռ. Փտուռ. Փթութ.|3109–11. Փտոռ. Փտուռ. Փթութ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3112. Փրեմի կամ Փրենի տակ.|3112. Փրեմի կամ Փրենի տակ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3113. Փրերուկ կամ Փրփրուկ.|3113. Փրերուկ կամ Փրփրուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3114. Փրչկլի.|3114. Փրչկլի.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3115–16. Փրփրեմ. Փերփեր. Փրփրերան.|3115–16. Փրփրեմ. Փերփեր. Փրփրերան.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3117. Փրփրիկ.|3117. Փրփրիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3118. Փրփրիճակ։ Փրփրիչ.|3118. Փրփրիճակ։ Փրփրիչ.]]
* [[Հայբուսակ/Փ#3119. Փրփրուկ.|3119. Փրփրուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3120. Քաբարա?|3120. Քաբարա?]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3121. Քալանդաշի կամ Քանդալաշի ծառ.|3121. Քալանդաշի կամ Քանդալաշի ծառ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3122. Քակընջի տակ։|3122. Քակընջի տակ։]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3123. Քահանայատակ.|3123. Քահանայատակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3124. Քահանայի պտուղ.|3124. Քահանայի պտուղ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3125. *Քաղբան.|3125. *Քաղբան.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3126. Քաղկու!|3126. Քաղկու!]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3127. Քաղմն.|3127. Քաղմն.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3128. Քաղցրահարուխ.|3128. Քաղցրահարուխ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3129. Քաղցր Հունդ. – Անիսոնն է:|3129. Քաղցր Հունդ. – Անիսոնն է:]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3130. *Քամազ:|3130. *Քամազ:]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3131. *Քամահ.|3131. *Քամահ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3132. Քամէխոտ.|3132. Քամէխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3133. Քամունի.|3133. Քամունի.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3134. Քանկարզաս.|3134. Քանկարզաս.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3138. Քանտան կամ Քանտանա.|3138. Քանտան կամ Քանտանա.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3136. *Քաշիմ. Քաշմ.|3136. *Քաշիմ. Քաշմ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3137. Քաշտակ.|3137. Քաշտակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3138. * Քապապա.|3138. * Քապապա.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3139. Քաղարա. Քապրենի.|3139. Քաղարա. Քապրենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3140. Քապողակ կամ Քակողակ.|3140. Քապողակ կամ Քակողակ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3141. Քապողկրինակ. Քապողկրտակ,|3141. Քապողկրինակ. Քապողկրտակ,]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3142. Քապրխոտ։|3142. Քապրխոտ։]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3143. Քապրցախ.|3143. Քապրցախ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3144. Քաջբեր.|3144. Քաջբեր.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3145. Քաջի ըղունգ?|3145. Քաջի ըղունգ?]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3146. Քաջվարդ.|3146. Քաջվարդ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3147. Քառ.|3147. Քառ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3148. Քարամուխ?|3148. Քարամուխ?]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3149. * Քասնի.|3149. * Քասնի.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3150. Քասպ.|3150. Քասպ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3151. Քատոր կամ Քատուր?|3151. Քատոր կամ Քատուր?]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3152. Քարաժանգ կամ Քարի արիւն.|3152. Քարաժանգ կամ Քարի արիւն.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3153. Քարախունկ.|3153. Քարախունկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3154. Քարահունդ.|3154. Քարահունդ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3155. Քարաննուխ.|3155. Քարաննուխ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3156. Քարասերմիկ.|3156. Քարասերմիկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3157. Քարացունծ.|3157. Քարացունծ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3158. Քարաւէ. Քարուէ. Քարաւիա.|3158. Քարաւէ. Քարուէ. Քարաւիա.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3159. Քարաւէ կամ Քարաւիա. Հոռմցի.|3159. Քարաւէ կամ Քարաւիա. Հոռմցի.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3160. * Քարաւս. Քէրէֆս.|3160. * Քարաւս. Քէրէֆս.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3161. Քարափառփառ.|3161. Քարափառփառ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3162. Քարափի Քոչոր.|3162. Քարափի Քոչոր.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3163. Քարաքոս.|3163. Քարաքոս.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3164. Քարբեկ.|3164. Քարբեկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3165. Քարի Բանջար.|3165. Քարի Բանջար.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3166. Քարիգունի? ծաղիկ։|3166. Քարիգունի? ծաղիկ։]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3167. Քարիժանգ։|3167. Քարիժանգ։]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3168. Քարխնծորի.|3168. Քարխնծորի.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3169. Քարխոտ.|3169. Քարխոտ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3170. Քարկծեղ կամ Քարծկեղ.|3170. Քարկծեղ կամ Քարծկեղ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3171. ՔարկողՃ։|3171. ՔարկողՃ։]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3172. Քարհացի։|3172. Քարհացի։]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3173. Քարձանձն. Քարաձանձ. Քարաձանձր.|3173. Քարձանձն. Քարաձանձ. Քարաձանձր.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3174. Քարճին. Քարջին. Քարջենի.|3174. Քարճին. Քարջին. Քարջենի.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3175. Քարճլավարդ.|3175. Քարճլավարդ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3176. * Քառնապ-|3176. * Քառնապ-]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3177. Քարնշի.|3177. Քարնշի.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3178. Քարղնշուշ.|3178. Քարղնշուշ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3179. Քարքրուկ.|3179. Քարքրուկ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3180. Քաջուր Վարդ։|3180. Քաջուր Վարդ։]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3181. Քաքանաջ. Քաքնիջի. Քակոնիճ. Քանքանաճ. Քաքունիճ.|3181. Քաքանաջ. Քաքնիջի. Քակոնիճ. Քանքանաճ. Քաքունիճ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3182. Քաջուր։|3182. Քաջուր։]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3183. Քեալ մար?.|3183. Քեալ մար?.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3184. Քեխ.|3184. Քեխ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3185. Քեղ։|3185. Քեղ։]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3186. Քեղաքարով.|3186. Քեղաքարով.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3187: Քեղասերմ.|3187: Քեղասերմ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3188. Քերքէշ. Բաչխտակն է. տես զայս:|3188. Քերքէշ. Բաչխտակն է. տես զայս:]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3189. Բեքերթ. Քերքերթ.|3189. Բեքերթ. Քերքերթ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3190. Քոչմատ։|3190. Քոչմատ։]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3191. Քթան.|3191. Քթան.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3192 *Քթիրա.|3192 *Քթիրա.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3193. Քիզ - Բիզիզ.|3193. Քիզ - Բիզիզ.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3194. Քիմ. Քիմէ?|3194. Քիմ. Քիմէ?]]
* [[Հայբուսակ/Ք#219 5. Քիմիա ծաղիկ -|219 5. Քիմիա ծաղիկ -]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3196. Քիսամն.|3196. Քիսամն.]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3197. Քիքիզ։|3197. Քիքիզ։]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3198. Քլիվերտի:|3198. Քլիվերտի:]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3199. Քնարենի։|3199. Քնարենի։]]
* [[Հայբուսակ/Ք#3200. Քնարակ|3200. Քնարակ]]
{{Սյուն ավարտ}}</text>
      <sha1>mgbh2ko72aej5v4r8q8h6wds6nr3i4v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Հին աստվածներ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32287</id>
    <revision>
      <id>397333</id>
      <parentid>69191</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T11:57:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emptyfear</username>
        <id>547</id>
      </contributor>
      <origin>397333</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="202447" sha1="t3x5j4b2d1u0gzpw2td1xi1doxhswxy" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title=Հին աստվածներ
|section = 
|previous =
|next =  
|notes = 
|author =Լևոն Շանթ}}

&lt;center&gt;''Հազարամյակ մը մեզմե առաջ...''&lt;/center&gt;

==ԱՌԱՋԻՆ ԱՐԱՐ==

=== Առաջին տեսարան === 

ՍԵՎԱՆԻ ԳԱԳԱԹԸ, ԺԱՅՌԵՐՈՒ ՄԵՋ ԱՎԵՐԱԿ ՄԸ, ԻՐԻԿՆԱՄՈՒՏ 

Վանահայրը նստած է քարի մը, ձեռքը ծնոտին ու մտախոհ կնայի վար: Կիսափուլ կամարի մը տակեն կամաց դուրս կելլե Ճերմակավորը: 
Վանահայրը` բարձրահասակ, թավ ու ալեխառն, գլխաբաց: Ճերմակավորը նույնպես գլխաբաց, երկար սև մազերով, ասորական ձևի հյուսված սև ու շքեղ մորուքով: 
Վայրկյան մը երկուքն ալ լուռ կնային իրար: 

ՃԵՐՄԱԿԱՎՈՐԸ - (Հեգնոտ) Կդիտես, կդիտես թագավորությունդ: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ - (Խոժոռ) Ո՞վ ես դուն: 

ՃԵՐՄԱԿԱՎՈՐԸ - Դիտե, դիտե: Տես, այդ երկու-երեք խարխուլ խցիկները, չէ՞ որ դուն ես շիներ. հապա այն մատուռը, որ քու աճապարանքն է կառուցեր. և վերջապես, նայե, քու այն եկեղեցիդ, որուն գմբեթը օր-օրի կբարձրանա վեր և որու գլխուն շուտով քու իսկ ձեռքովդ խաչը 
պիտի տնկես: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ - Այո, եթե տերը կամենա: 

ՃԵՐՄԱԿԱՎՈՐԸ - Նայե ու հպարտացիր: Չէ՞ որ այդ բոլորը քու կամքիդ ծնունդն է: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ - Ո՞վ ես դուն: 

ՃԵՐՄԱԿԱՎՈՐԸ - Այ, սևավոր, ինչո՞ւ ես ժողովեր գլուխդ այդ սևազգեստ ու սևահոգի մարդիկը, ինչո՞ւ ես եկեր այս հինավուրց կղզին: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ - Ո՞վ ես դուն: 

ՃԵՐՄԱԿԱՎՈՐԸ - Ելիր, ելիր. քշե նորեն դուրս դեպի կյանքը այդ թշվառ ու մռայլ ամբոխը: Ելեք դուրս, դուք, որ զգայարանքները չորցնել կուզեք ու կրքերը մարել: Դուրս այս կղզիեն, դուք, որ թշնամի եք ամեն գեղեցկության, ամեն կյանքի ու շարժումի, ամեն ուժի ու ծնունդի: 
Դուրս, մի աղարտեք իմ աստվածներուս այս սուրբ դրախտը: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ - Հոս դրախտ չկա: Այս ժայռի կտորին վրա ես իմ վանքս հիմնեցի. ասկե ետքը հոս անապատ պիտի կոչվի: 

ՃԵՐՄԱԿԱՎՈՐԸ - Անապա՞տ… այս ծիծղուն ծովակի ծոցին, այս թարմ արևուն դեմ: Հեռու, կոխած տեղդ հին տաճար է աստվածներու. հեռու, հին աստվածներու շեմքեն է, որ կխոսիմ քեզի: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ - Հին աստվածներու ավերակներեն: 

ՃԵՐՄԱԿԱՎՈՐԸ - Ավերակը այս քարերն են, որ քեզիպեսներն են դարսեր. քանդվեր է անոնց դարսածը: Բայց ինքը կյանքի մեհյանը խորտակում չունի, ինչպես և ինքը կյանքը: Կթափին քարերը, կփոխվին անունները բայց իրենք աստվածները կան ու կմնան: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ - Հոս մեռան քու աստվածներդ: 

ՃԵՐՄԱԿԱՎՈՐԸ - Հոս ու ամեն տեղ, ուր մարդ իր ոտքը կդնե, հոն են անոնք հավերժ ու անմահ: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ - Հոս մեռան քու աստվածներդ, և անոնց ավերակներուն վրա ես իմ Աստծուս տաճարը կառուցի: Նայե, մութին մեջեն դեռ կնշմարվի գմբեթին արդեն կազմվող սրությունը: Հոն կթագավորե միայն հոգին, հոն կթագավորե միայն Աստծու շունչը… 

ՃԵՐՄԱԿԱՎՈՐԸ - Հոն կթագավորե տանջանքի գործիքն ու մահը: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ - Տանջանքն է, որ կբարձրացնե հոգին, տառապանքն է, որ կմաքրե: Եվ կյանքի ամենեն խոր բանը մահն է: 

ՃԵՐՄԱԿԱՎՈՐԸ - Տառապանքը կյանքի խոցն է, իսկ մահը` կյանքի քայքայումը: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ - Քու բերնով կխոսի մանուկ մարդկությունը: 

ՃԵՐՄԱԿԱՎՈՐԸ - Քու բերնով կխոսի ցավագար մարդկու- թյունը: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ - Հերիք է, ո՞վ ես դուն, որ կհայհոյես: Հեռացիր, այս կղզիին վրա ալ տեղ չկա քեզի ու քու աստվածնե- րուդ: 

ՃԵՐՄԱԿԱՎՈՐԸ - Այս կղզին ալ նույն աշխարհն է, ինչպես ամբողջ աշխարհը: Երկրպագե, մոլորված, հավերժ աստվածներուն: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ - Հեռացիր: 

ՃԵՐՄԱԿԱՎՈՐԸ - Խոստովանե, մոլորված, ու երկրպագե: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ - Հեռացիր: 

ՃԵՐՄԱԿԱՎՈՐԸ - Կուգա օրը ու կխոստովանիս (Աներևույթ կըլլա): 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ - (Կնայի շուրջը, անհանգիստ) Ո՞վ էր: Չքացավ: Տեսի՞լք, կասկա՞ծ… (Հանկարծ վճռական) Ա, երբեք: Աշխարհքը մուտք չունի այս կղզին: Աշխարհքը մուտք պիտի չունենա այս կղզին: Ոչ: 

=== Երկրորդ տեսարան === 

Հրապարակ նոր շինվող եկեղեցիին առջևը 

Մեկ կողմը տաճարի անդուռ մուտքը: Կերևան տախտակե ելարաններ: Հոս ու հոն թափված են ատաղձ, կիսատաշ քարեր, մաղ, գործիքներ: 

Խորքը ծառեր, որոնց բներուն մեջեն կնշմարվի ծովը: 
Ամբողջ տեսարանի միջոցին քամի է, երբեմն խիստ բուռն թափով: Կլսվի տերևներուն շրշյունը և ծովուն խուլ աղմուկը հեռուեն: 

Ա 

Մեկ-երկու քարտաշ կվազեն ծառերուն տակեն դեպի ծովուն կողմը: Տեսարանի խորքեն արագ կանցնի ժամկոչը երկար ձող մը ուսին: Եկեղեցիեն դուրս կուգա Ադամ վանականը արտորալով և աշխատելով դուրս քաշելու երկար պարան մը, որուն ծայրը ներսն է: 

ԱԴԱՄ ՎԱՆԱԿԱՆ - (Ջերմեռանդ) Աստված հասնի օգնու- թյան: Աստված հասնի օգնության: 

ՔԱՐՏԱՇ ՄԸ - (Կուգա ծովուն կողմեն ձեռքերը չորցնելով, բաց են ոտներն ու թևերը) Ձգե, վար ձգե, հայր սուրբ, ալ կարիք չկա: Ելան, ամենքն ալ ելան ափը: 

ԱԴԱՄ ՎԱՆԱԿԱՆ - Ամե՞նքն ալ. կըսես, ամենքն ալ և ծովը թափվածնե՞րը: 

ՔԱՐՏԱՇ - Ամենքն ալ, թեև հույսերնիս բոլորովին կտրեր էինք, այնպես կատաղի ծով է, ապշած կեցեր էինք ճարահատ, ըսինք` հիմա զարնե պիտի ափի ժայռերուն և փշուր-փշուր ընե լաստն ալ, մեջի եղողներն ալ: Ես ու իմ Աստվածը, շատ աժան պրծան: 

ԱԴԱՄ ՎԱՆԱԿԱՆ - Փառք քեզի, սուրբ Աստվածածին: Իսկ ո՞վ էին ծովը թափվածները: Շատե՞րը: 


ՔԱՐՏԱՇ - Միայն երկուքը, մեր աբեղան ու օրիորդը: 

ԱԴԱՄ ՎԱՆԱԿԱՆ -Օրիո՞րդը… ի՞նչ օրիորդ: 

ՔԱՐՏԱՇ - Իշխանին աղջիկը: 

ԱԴԱՄ ՎԱՆԱԿԱՆ - Վայ, ա՞ն ալ իշխանի հետն էր: Է, կենդանի՞ է, ուշքը վրա՞ն: 

ՔԱՐՏԱՇ - Այո, երևի: Հայրն ու իր մարդիկը տարին վանահոր խուցը: Տեսնեիր` ինչպես սփրթներ էր իշխանը: 

ԱԴԱՄ ՎԱՆԱԿԱՆ -Կատա՞կ է, խեղճը: Բայց ո՞վ կըսեր անոնց` այս տեսակ եղանակով ծով դուրս գային: 

Բ 

Կմտնեն Անտոն, Մովսես ու Ծերունի վանականները: 

ՄՈՎՍԵՍ ՎԱՆԱԿԱՆ - Է, ե՞տքը, ե՞տքը: 

ԱՆՏՈՆ ՎԱՆԱԿԱՆ - Թող, թող քիչ մը շունչ քաշեմ: “Ետքը, ետքը” հարցնելը դյուրին է, ետքը սարսափելի էր: Վայ… կարծես թևերս ջարդված ըլլան (Կնստի բարձր քարի մը): 

Հաջորդ պատմության միջոցին, հոն եղողները կմոտենան պատմողին, այլև կուգան քանի մը բանվոր, Ղազար, Դավիթ, Զաքարիա վանականները և կավելնան ունկնդիրներուն: 

ՄՈՎՍԵՍ ՎԱՆԱԿԱՆ - Խոսե, խոսե: 

ԾԵՐՈՒՆԻ ՎԱՆԱԿԱՆ - Թող, տղա, թող ուշքի գա: 

ԱՆՏՈՆ ՎԱՆԱԿԱՆ - (Պահ մը դեմքը կծածկե ձեռքերովը և հանկարծ բանալով) Կեսեն արդեն անցեր էինք: Մեյ մը վեր կելլեինք ալիքներուն ծայրը, մեյ մը կիջնեինք անդունդը` ամենքն ալ լաստին վրա փակեր էին իրենց տեղը, սփրթներ ու չորցեր: Ես ու աբեղան կքաշեինք թիերը 
որքան ուժ ունեինք: Կամաց մը գլուխս դարձուցի, տեսա` կմոտենայինք ափին, բայց ինչ ափ, ալիքները, որ կուգան ու կզարնեն ժայռերուն, կարծես փրփուրի սար ըլլան դեմդ կեցած: Ի՞նչ մեղքս պահեմ, սիրտս հալեցավ, ըսի` վերջացավ: Բայց հուսահատ ուժ տվի թիերուս, “Յա 
Հիսուս Քրիստոս”. ըսի` “Պինդ նստեցեք, չվախնաք”: Աս ըսելուս մեյ մըն ալ տեսնեմ ահագին վիթխարի ալիք մը, կարծես հեռու ցամաքեն փրթեր կուգար շիտակ մեր վրա… (Ոտքի ելլելով): Ալ մնացածը… ալ ինչպե՞ս ըսեմ: Գիտեմ միայն, որ լաստը հանկարծ սաստիկ թեքվեցավ, 
կախ ինկավ անդունդի բաց շրթունքին, հանկարծ սուր ճիչ մը ու կարծես բան մը փրթավ մեր լաստեն ու սահեցավ այդ փոսը: “Աղջիկս, աղջիկս…” Բարձրացավ աղմուկ, իրարանցում, ես դեռ հազիվ էի հասկցեր, որ կողքես վեր թռավ Աբեղան, արագ նետեց վրայեն կապան, ցատկեց 
ջուրը: Լաստն ուժով ճոճվեցավ, մնացի մեկ թիով, լավ է` ալիքը ինքը կքշեր, բայց գիտեի նորեն ետ է գալու: Եվ եթե դուք ժայռերուն վրայեն թոկը ժամանակին չհասցնեիք` կորած էինք մենք բոլորս ալ, կես վարկյան մը ավելի ուշ, կես վայրկյան մը և վերջացավ… 

ԾԵՐՈՒՆԻ ՎԱՆԱԿԱՆ - Աստծու հրաշքը: 

ԱԴԱՄ ՎԱՆԱԿԱՆ - Իսկ օրիո՞րդը: 

ԱՆՏՈՆ ՎԱՆԱԿԱՆ - (Հպարտ) Մեր Աբեղան ազատեց: 

ԱԴԱՄ ՎԱՆԱԿԱՆ - Լողալո՞վ: 

ԴԱՎԻԹ ՎԱՆԱԿԱՆ - Այո, լողալով հանեց ափը: 

ՄՈՎՍԵՍ ՎԱՆԱԿԱՆ - Մի՞թե Աբեղան լող տալ գիտեր: 

ԴԱՎԻԹ ՎԱՆԱԿԱՆ - Ո՞րտեղեն, ո՞վ էր լսեր: 

ՄՈՎՍԵՍ ՎԱՆԱԿԱՆ - Ուղղակի հրաշք է: 

ԾԵՐՈՒՆԻ ՎԱՆԱԿԱՆ - Ձեզի կըսեմ` Աստծու մատը կա հոդտեղ: 

ԱԴԱՄ ՎԱՆԱԿԱՆ -Բայց աղեկ, ինչո՞ւ ճամփա ելաք այս եղանակով, Անտոն հայր սուրբ: 

ԱՆՏՈՆ ՎԱՆԱԿԱՆ - Է, այնքան ըսի, համոզեցի, իշխանուհի սրբուհին ինքը այնքան խնդրեց, ո՞վ է լսողը: Իշխանը հրամայեց, որ մտնեն լաստը: “Եթե կվախնաք, դուք մի գաք”: Ալ ինչպե՞ս հակառակեի, ըսի` Աստծու կամքը: 

ՄՈՎՍԵՍ ՎԱՆԱԿԱՆ - Հապա աղջի՞կը: 

ԱՆՏՈՆ ՎԱՆԱԿԱՆ - Ան ալ հորը կտորը: 

ԾԵՐՈՒՆԻ ՎԱՆԱԿԱՆ - Չէ , Տիրամոր կամքն էր ասիկա, նայեցեք, ո՞վ է Տիրամոր այս տաճարը կառուցողը, մեր սրբուհի իշխանուհին չէ՞, ո՞վ է մեր այս վանքը շեն ու պայծառ պահողը, ո՞վ է շիներ մեր այս խուցերը, ո՞վ է, որ շարունակ ամեն մեր պետքերուն օգնություն է հասեր 
մեզի, մենք, որ Տիրամոր աղոթող ճորտերս ենք: 

ՁԱՅՆԵՐ - Իրավ է, իրավ է: 

ԶԱՔԱՐԻԱ ՎԱՆԱԿԱՆ - Աստված երկար կյանք պարգևե մեր սրբուհի իշխանուհիին: 

ԾԵՐՈՒՆԻ ՎԱՆԱԿԱՆ - Ան, որ թողեր է ամեն իշխանական կյանք ու վայելքը, իր զավակներն ու իր ապարանքը ու եկեր է Տիրամոր ոտքը, հոն, Ցամաքաբերդի մենության մեջ իր կյանքին վերջին կեսը նվիրելու ճգնության ու աղոթքի: 

ԴԱՎԻԹ ՎԱՆԱԿԱՆ- Երկար արև մեր բարեպաշտ սրբուհիին: 

ԾԵՐՈՒՆԻ ՎԱՆԱԿԱՆ - Այ, Տիրամայրը անոր համար է, որ ցույց տվավ մեզի իր հրաշքը, ազատեց ալիքներեն անոր եղբայրն ու այդ աղջիկը: Թող տեսնեն բոլոր թերահավատները ու համոզվին, որ մեր Տիրամայրը երեսե չի ձգեր իր ծառաներն ու իր աղոթողները: Անպակաս ընենք 
մեր աղոթքներն ու թող անպակաս ընե Ան իր օրհնությունը մեր վրայեն, անպակաս ընե մեր սրբուհի իշխանուհիին վրայեն: Փառք մեր Տիրամոր անունին, փառք անոր Միածին Որդու անունին, հավիտյանս հավիտենից: 

ԽՈՒՄԲԸ- (Երկյուղած) Ամեն 

ՁԱՅՆԵՐ - Իշխանը, իշխանը: 

Գ 

Իսկույն խումբը կբաժանվի երկու մասի, կշարվի ու կմնա խոնարհ: Կմտնեն Իշխանն ու Վանահայրը, քանի մը հետևորդներ ու վանականներ: 

ԻՇԽԱՆԸ - (Ուղիղ դիմելով դեպի շենքը) Ասիկա է ուրեմն քրոջս այնքան սիրած ու փայփայած եկեղեցին: Կոկիկ ու սիրուն տաճար է (Հետևորդներուն) Ըսի` այսօր տեսնեմ պիտի այս եկեղեցին և, այ, բոլոր տարերքներուն հակառակ կեցած եմ հիմա հոս ողջ և առողջ: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ - Հանդուգն քայլ էր ըրածդ, իշխան: 

ԻՇԽԱՆԸ - Ձեր անապատը ուրիշ է, վանահայր, ուրիշ է դուրսը: Դուրսը հանդուգն եղողինն է աշխարհը: Եվ վերջապես մեյ մըն ալ, ո՞վ գիտե, երբ եմ այս կողմերը անցնելու, այնքան գործ ունիմ և զբաղում: Չտեսնեի՞ անգամ մը քրոջս եկեղեցին, չհամբուրեի՞ անգամ մը սուրբ սեղանը երթալես առաջ: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ - Վաղը օր չէ՞ր, իշխան: 

ԻՇԽԱՆԸ - Վա՞ղը, բայց ես այս իրիկուն մեկնելու եմ Ցամաքաբերդեն: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ - Ի՞նչ հիմա նորեն մտադիր ես ծովն անցնի՞ս: 

ԾԵՐՈՒՆԻ ՎԱՆԱԿԱՆ - Աստված չեն փորձեր, իշխան: 

ԻՇԽԱՆԸ - Քավ լիցի: Դեռ քանի ժամ ունինք, հույս ունիմ ծովը կմեղմի: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ - Եթե քեզի չես խնայեր, պետք է խնայես զավակդ: 

ԻՇԽԱՆԸ - Աղջիկս քաջ է: Քիչիկ մը վախցավ, քիչիկ մըն ալ ձեր Սևանի ջուրեն կուլ տվավ, բան չկա, երիտասարդություն է, կանցնի: Բայց ինչ որ այսօր տեսավ ու ապրեցավ, այ ատիկա չի անցնիր: Չէ՞ որ իր պատանեկան հիշատակներուն ահեղ փոթորիկ մը նվիրեցի: 

ԾԵՐՈՒՆԻ ՎԱՆԱԿԱՆ - Կյանքի հետ չեն խաղար, իշխան: 

ԻՇԽԱՆԸ - Ատիկա ըսողը դո՞ւն ես, ծերուկ: Այնքան երկար ես ապրեր, որ մոռցեՐ ես, թե կյանքՆ ինքը խաղ մըն է միայն: 

ԾԵՐՈՒՆԻ ՎԱՆԱԿԱՆ - Կյանքը խաչ մըն է, որդիս,որ պիտի կրենք մեր ուսին, մինչև Տերը կանչե մեզի, Տիրամայրը խնայեց քեզի այս անգամ, բայց այդ մեղքը մյուս անգամ չկրկնես: 

ԻՇԽԱՆԸ - Եվ շնորհակալ եմ իրմեն, հայր սուրբ, կաշխատեմ պարտքի տակ չմնամ: Եվ հիմա որ ուխտի եմ եկեր իր տաճարը, չէի ուզեր եկած ըլլամ պարապ ձեռքերով: Կնվիրեմ Տիրամոր այս տաճարին կաղնի դուռ մը բարձրաքանդակ, այլև վարագույր մը ավագ խորանին, որ պիտի 
ըլլա թավիշ ու ոսկենկար: 

ԾԵՐՈՒՆԻ ՎԱՆԱԿԱՆ - Օրհնյալ ըլլաս: Ձեր ցեղի անունը անջինջ պիտի մնա այս պատերեն: 

ԻՇԽԱՆԸ - Նաև պատվիրեր եմ իմ գործակալիս, ամեն տարի, քանի շեն է իմ տունս, տասը չափ սպիտակ ցորեն ղրկվի իմ կալերես ձեր անապատը: Վայելքը ձեզի, ձեր սուրբ աղոթքը ծնողներուս ու զավակներուս: 

ՁԱՅՆԵՐ - (Խառն) Աստված օրհնե ձեր ծնողներուն հիշատակը: Շեն մնա ձեր կալն ու այգին: 

ՁԱՅՆԵՐ - (Խառն) Աստված օրհնե ձեր ծնողներուն հիշատակը: Շեն մնա ձեր կալն ու այգին: Աստված պահե ձեր զավակները: Աստված ավելացնե ձեր ինքն ու ստացվածքը: 

ԻՇԽԱՆԸ - Իսկ հիմա… (Վանահորը) Ո՞ւր է Աբեղան: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ - Իսկույն, իշխան, ետևեն մարդ եմ ղրկեր: Այ արդեն: 

Դ 

Կմտնե Աբեղան Սիմոն վանականի ու դպիրի մը ընկերակցությամբ: Աբեղան մռայլ է, դեմքը անշարժ, աչքերը միշտ գետին, տեսակ մը անկամք: 

ԻՇԽԱՆԸ - (Քիչ մը դիտելեն ետքը) Ինչ գեղեցիկ տղա ես դուն և ինչ երիտասարդ: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ - Միաբանությանս մեջ կրտսերն է, իշխան: 

ԻՇԽԱՆԸ - Է, վրադ պիտի չըլլար այդ սև վերարկուն և ես գիտեի իմ ընելիքս: Քեզի կուտայի իմ տակիս նժույգը, կուտայի քեզի, այ իմ սեփական սուրս, որ երեսուն տարի ծառայեր է ինծի հավատարիմ, և կառնեի քեզ իմ պալատս, իբրև իմ հարազատ որդիս: Իմ սև նժույգս քու այդ 
կերպարանքիդ աղվոր պիտի վայլեր, իսկ ձեռքդ, կտեսնեմ, շուտով պիտի սորվեր սուրիս: Ձիս ու սուրս թե հերիք չեկավ, կուտայի քեզի և աղջիկս… 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ - Իշխան: 

ԻՇԽԱՆԸ - …Որուն կյանքը այսօր ազատեցիր: Անիկա արդեն քոնը կըլլար ըստ օրինի: Դուրսը աշխարհին մեջ` ով ինչ վերցուց, վերցուց: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ - Իշխան: 

ԻՇԽԱՆԸ - Գիտեմ, գիտեմ, այս սուրբ մենաստանին մեջ այս խոսքերուն տեղը չէ: Բայց ի՞նչ ընեմ, կուզեի բան մը տամ, կուզեի բան մը ընեմ, կուզեի բանով մը երախտագետ ըլլամ այս անձնվեր, այս քաջ կտրիճին; Ափսոս, այդ սև վերարկուն կկաշկանդե իմ թևերս: (Մոտենալով 
աբեղային) Տղաս, քու իշխանդ քու առջևդ շատ աղքատ է ու շատ անզոր քեզի փոխարեն մը ընելու, ինչ որ ըսել կրնամ` հոս ներելի չէ, ինչ որ տալ կրնամ` քեզի պետքը չէ: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ - Մեզի պետք է քու զավկիդ երկար արևը: 

ԻՇԽԱՆԸ - Աղեկ, ես քեզի պարտական մնացի, աղվոր զգացում չէ, ես սովոր չեմ եղեր պարտական մնալու: Ինչևէ, տուր ձեռքդ, տես իմինս, ասիկա երբեք տկար չէ եղած մեր թշնամիներուն դեմ ու երբեք ալ անարդար գործ չէ տեսած, արժանի է, որ սեղմես այդ քու ձեռքովդ, որ 
այսօր ազատեց աղջիկս ալիքներեն: (Պինդ կսեղմե աբեղային ձեռքը) Մտնենք, վանահայր, տաճարին ներսը: 

Իշխանը, վանահայրը, հետևորդները և վանականներեն շատերը կմտնեն եկեղեցի: 

ՍԻՄՈՆ ՎԱՆԱԿԱՆ - (Կամաց մը բռնելով Աբեղայի թևեն) Երթանք, մենք ալ երթանք ու քիչ մը հանգստացիր: Դեռ դժգույն ես բոլորովին և կզգամ մարմինդ, որ դեռ կդողա: 

Կես մը գրկած կտանի դուրս: 

Ե 

ՂԱԶԱՐ ՎԱՆԱԿԱՆ - (Մոտենալով Ադամ վանականին, խորհրդավոր կերպով) Հիմա ո՞րքան ժամանակ պետք է ապաշխարե Աբեղան, որ տաճարին մուտքը նորեն բացվի իրեն համար: 

ԱԴԱՄ ՎԱՆԱԿԱՆ - Ապաշխարե՞, ինչո՞ւ համար: 

ՂԱԶԱՐ ՎԱՆԱԿԱՆ - Չէ՞ որ ձեռք է տվեր կնկա: 

ԱԴԱՄ ՎԱՆԱԿԱՆ - Բայց… բայց այս տեսակ դեպք… 

ՂԱԶԱՐ ՎԱՆԱԿԱՆ - Ատիկա միևնույն է, մեղքը մեղք է միշտ: (Ավելի խորհրդավոր) Ես տեսա, երբ իրարու փաթթված դուրս ելան ալիքներուն մեջեն: Իշխանին մարդիկը գրեթե բռնի խլեցին աղջիկը անոր թևերուն մեջեն: 

ԱԴԱՄ ՎԱՆԱԿԱՆ - (Զայրույթով) Անմիտ բաներ կխոսիս: 

=== Երրորդ տեսարան === 

ԱԲԵՂԱՅԻՆ ԽՈՒՑԸ, ԳԻՇԵՐ 

Ցած ու փոքր սենյակ մը, պատերը անգաջ քար: Ճակատը տախտակե պարզ մահճակալ, վրան փռված է փոստ մը, չոր ու կարծր բարձ մը, իսկ կոշտ ծածկոցը կիսովին ինկած է գետին: 
Սենյակին մեջտեղը հին կարպետի կտորի մը վրա ցածլիկ ու լայն գրակալը, գրակալի վրան ալ մեծ ու բաց ձեռագիր մը: 
Սենյակին մեկ կողմը փայտե կոպիտ սեղան, վրան փայտե սև խաչ մը, կավե փարչ մը և յուղի ճրագը, որ կպլպլա: Մյուս կողմը սենյակի մուտքն է: 
Մահճակալին գլուխը պատեն կախված է Աբեղայի վերարկուն: 

Ա 

Աբեղան նստած է մահճակալին ծայրը, ձեռքերը կրծքին ծալլած և աչքերը շեշտ հառած գետին: Անոր քովը փայտե ցած աթոռակի մը վրա նստած է Կույր վանականը, շիտակ, անշարժ, երկու ձեռքը գավազանին ու գլուխը բարձր պահած: 

ԿՈՒՅՐ ՎԱՆԱԿԱՆ - Ո՞ւր են մտքերդ, Աբեղա: 

ԱԲԵՂԱՆ - (Կցնցվի ու կբարձրացնե գլուխը) 

ԿՈՒՅՐԸ - Նորե՞ն, նորե՞ն: 

ԱԲԵՂԱՆ - Այո, այո մեղք է, գիտեմ, մեծ մեղք: Ոչ, ալ չեմ մտածելու, ալ պետք չէ մտածեմ, երբեք, երբեք, պետք է ջնջեմ գլխես այս օրը, բոլորը, բոլորը, ծովը, հովը, լաստ, ալիք… ախ, այդ ալիքները… (Հանկարծ վեր կթռչի թափով): Բայց ինչ հրաշալի բան է եղել կռվիլը անոնց 
հետ, երբ անոնք իրենց լույծ կուրծքը դեմ կուտան քեզի, երբ իրենց փրփուրը կզարնեն երեսիդ ու աչքերուդ, որ կուրացնեն քեզի, մեկը կցատկե ուսիդ, մյուսը կգալարի լանջիդ, մեկը կհրե, մյուսը կքաշե, կճնշե, ու բոլորը, բոլորը ընկճել կուզեն քեզի, իսկ դուն միշտ երեսին, անոնց 
ելևէջքին հետ կտարուբերիս` բազկիդ զարկերուն տակ անոնց բոլոր ճիգերը հաղթահարելով, ա, այդ կռիվը… 

ԿՈՒՅՐԸ -Կռիվը կյանքի համար է, Աբեղա, հոս անապատ է: 

ԱԲԵՂԱՆ - (Կոտրված) Այո, անապատ: Մեղա քեզ, Աստված իմ, մեղա: 

ԿՈՒՅՐԸ - Զգույշ: Լավ հսկե ինքզինքիդ, Աբեղա, աղոթե: 

ԱԲԵՂԱՆ - (Խաչին առջև ծունր իջնելով): Ես կորսված մեղավոր մըն եմ, փրկե ինծի, Տեր, ես ինկած հանցավոր մըն եմ, օգնե ինծի, Տեր, մեղքի մեջ խեղդվող մըն եմ, բռնե ձեռքես, Տեր: Տես, մեղքի ծովուն մեջ… մեղքի ծովուն մեջ… ծովուն… ծովուն… (Երկու ձեռքով դեմքը 
բռնած կելլե ոտքի): 

ԿՈՒՅՐԸ - Ըսե, ըսե: 

ԱԲԵՂԱՆ - (Հանկարծ դեմքը կբանա ու շեշտ կնայի անոր արձանի նման անշարժ դեմքին): 

ԿՈՒՅՐԸ - Ըսե, ըսե: 

ԱԲԵՂԱՆ - Ըսեմ… ի՞նչը: 

ԿՈՒՅՐԸ - Ան, ինչ որ հոդ խորքը, խորքը: 

ԱԲԵՂԱՆ - Խորքը, խորքը… 

ԿՈՒՅՐԸ - Ըսե, ըսե: 

ԱԲԵՂԱՆ - Ո՞վ կրնա տեսներ այդքան խորքերը, ով կրնա ըսեր այդքան խորքերը: 

ԿՈՒՅՐԸ - Իսկ ես կտեսնեմ, ես կըլսեմ: 

ԱԲԵՂԱՆ - Դո՞ւն կույր (Երգիծանքով): Հապա ըսե, նայիմ, ինչ որ կտեսնես: 

ԿՈՒՅՐԸ - (Հատիկ-հատիկ) Լաստին վրա, երբ ձեռքիդ թին ջուրը կպատռեր, ո՞վ էր հոգիիդ մեջ: 

ԱԲԵՂԱՆ - (Վախեցած) Լռե: 

ԿՈՒՅՐԸ - Որո՞ւն համար այնպես կթպրտար սիրտդ, շրթունքիդ` ինչ բառ էր փակած, երբ շուրջդ ամենքը Աստված կկանչեին, երբ դեմդ փոթորիկն էր, որ կծառանար: 

ԱԲԵՂԱՆ - (Սարսափահար) Երնեկ բաց ըլլային աչքերդ, որ չտեսնեիր, չտեսնեիր… 

ԿՈՒՅՐԸ - Երբ բոլոր հայացքները երկինք էին վերացած, երբ ամենքը կսպասեին վերին օգնության, ո՞ւր էին սևեռած քու աչքերդ, ո՞վ էր ան, որուն առջևը հոգիդ ծունր էր իջած: 

ԱԲԵՂԱՆ - Լռե, լռե, դուն իրավունք չունիս ամեն բան տեսնելու, կարելի չէ ամեն բան տեսնել: 

ԿՈՒՅՐԸ - (Անողոք) Ըսե, ի՞նչ էր ուզածդ, ի՞նչ կփնտրեիր: 

ԱԲԵՂԱՆ - (Աղերսով) Չգիտեմ, ոչինչ, չգիտեմ, հերիք է: 

ԿՈՒՅՐԸ - Իսկ ծովուն մեջ, երբ ան օձի մը պես վզիդ փաթթված, մարմինը մարմնիդ, շունչը շնչիդ, երբ դուն ամեն ինչ մոռցած ալիքները կպատռեիր, ըսե, նորե՞ն չգիտես, թե ինչ կուզեիր: 

ԱԲԵՂԱՆ - (Երազկոտ) Ոչ, կհիշեմ: Կհիշեմ, ամբողջ էությամբս կցանկայի` որ ալ վերջ չունենար այդ թաց ճամփան, ալ վերջ չունենար այդ վայրկյանը: 

ԿՈՒՅՐԸ - Ամբարիշտ: 

ԱԲԵՂԱՆ - (Խորտակված) Բայց ունեցավ իր վերջը 

ԿՈՒՅՐԸ - Ամբարիշտ: 

ԱԲԵՂԱՆ - (Խորտակված) Բայց ունեցավ իր վերջը 

ԿՈՒՅՐԸ - Ու հասար ափը: Եվ երբ առին քո բեռդ թևերիդ ու դուն ուժասպառ ինկար ավազին, արդեն դիակ մըն էիր անկենդան: 

ԱԲԵՂԱՆ - Ճշմարիտ է, ինծի այդպես զգացի: 

ԿՈՒՅՐԸ - Դիակ մըն ես դուն և հիմա: Մարմին մը, ուրկե ելեր է Աստծու շունչը: 

ԱԲԵՂԱՆ - Ախ Աստված իմ, կորուսի հոգիս: 

ԿՈՒՅՐԸ - (Ոտքի ելլելով) Ինկիր գետին ու կոծե, քուրձ հագիր ու ապաշխարե, իսկ ամենեն առաջ գնա իսկույն վանահոր մոտ ու խոստովանե: 

ԱԲԵՂԱՆ - Խոստովանի՞մ, վանահո՞րը, ի՞նչը, ինչո՞ւ: Ա, ամեն, ամեն բան, բայց այդ մեկը երբեք: Երբեք: Եվ դուն ալ, հայր սուրբ, չլլա, թե… 

ԿՈՒՅՐԸ - Ես կույր եմ, խուլ ու համր, բայց գնա ինքդ վանահոր մոտ ու ինքնակամ խոստովանե: 

ԱԲԵՂԱՆ - (Կտրուկ) Վանահորը երբեք: 

ԿՈՒՅՐԸ - Կվախնա՞ս: 

ԱԲԵՂԱՆ - Ոչ: Բայց… բայց… 

ԿՈՒՅՐԸ - Իհարկե, դուն կուզեիր պահես թաքուն սրտիդ մեկ հեռավոր խորշին մեջ քու այդ փոքրիկ նոր սրբությունդ, պահես և երկրպագես ծածուկ: 

ԱԲԵՂԱՆ - Գթա, գթա ինծի, անողոք: 

ԿՈՒՅՐԸ - Իսկ դուն քեզ կգթա՞ս, կռապաշտ: Հիշե պատվիրանը. “Մի եղիցին քեզ այլ Աստուած բաց յինեն”: 

ԱԲԵՂԱՆ - (Կակազելով) Մի եղիցին… մի եղիցին… 

ԿՈՒՅՐԸ - (Շեշտելով) “Մի արասցես քեզ կուռս ըստ ամենայն նմանության որ ինչ երկինս ի վեր է և որ ինչ յերկրի ի խոնարհ և որ ինչ ի յուրս ի ներքո երկրի…”: 

ԱԲԵՂԱՆ - (Դողդոջ) “Եվ որ ինչ ի ջուրս ի ներքո երկրի”: 

ԿՈՒՅՐԸ - (Կամաց-կամաց երթալով դուռը) “Զի ես եմ Տեր Աստուած քո, Աստուած նախանձոտ, որ հատուցանեմ զմեղս յերիս և ի չորիս…”: 
(Դուրս): 

Բ 

ԱԲԵՂԱՆ - (Կերթա ծունկի կուգա խաչելության առջև բազկատարած ու ջերմեռանդ) “Կեցո զիս, Աստուած, զի հասին ջուրք յանձն իմ, ընկայ ես ի խորս անդնդոց, ուր ոչ գոյ ինձ հանգիստ: Եկի ես ի խորս… ծովու… և շրջանք…ընկղմեցին զիս…”: (Քիչ-քիչ կթուլնա, կնստի ծունկերուն և գլուխը կկախե կրծքին): 

Գ 

Խաչն ու սեղանը կամաց կսկսի մշուշապատիլ, ամեն ինչ կխառնվի իրարու, և այդ մշուշի ֆոնին վրա հետզհետե կպարզվի աղջկան կերպարանքը: Ամբողջապես սպիտակ հագած, հագուստը պարզ, նուրբ ու ձիգ, կարծես ջրեն հանած, մազերը արձակ, խոնավ ու վրան մեկ-երկու թել ծովու խոտ: 
Աբեղան թեթև մը գլուխը կբարձրացնե, հանկարծ կտեսնե ու սարսափահար կցատկե ոտքի: 

ԱԲԵՂԱՆ - (Ետ-ետ երթալով): Դո՞ւն…դո՞ւն… 

ԱՂՋԻԿԸ - Այո, ես, միթե չէիր սպասեր: 

ԱԲԵՂԱՆ - Աստված իմ: 

ԱՂՋԻԿԸ - Մենա՞կ ես: 

ԱԲԵՂԱՆ - Ես… ես մենակ եմ միշտ: 

ԱՂՋԻԿԸ - Այ, եկա քեզի ընկեր, և եկա այսպես կեսգիշերին, որ մինակ ըլլանք ես ու դուն: Դուն, իմ քաջս, իմ արևս, իմ լուղորդս… 

ԱԲԵՂԱՆ - Հերիք է: 

ԱՂՋԻԿԸ - Ինչո՞ւ: Չէ՞ որ ես քեզմով է, որ հիմա կապրիմ, չէ՞ որ դուն նորեն կյանքս տվիր ինծի, և ինչ քաղցր է այդ կյանքը, որ դուն տվիր ինծի: Այս քանի-քանի տարի ապրեր եմ ես, ամբողջ տասնյոթը տարի, և ես չգիտեի, բնավ չգիտեի, որ չէի ապրեր: Մի՞տքդ է ցերեկը, հոն, 
ալիքներուն մեջ, նայե, մազերս խոնավ են դեռ, բռնե, բռնե, շոշափե: 

ԱԲԵՂԱՆ - (Ետ-ետ կերթա հափշտակված աղջկան նայելով): 

ԱՂՋԻԿԸ - Բայց գիտե՞ս` ինչ ուժեղ թևեր ունիս և ինչպես ճկուն, իսկ ես դեռ այնպես հուզված եմ, դեռ այնպես հոգնած (Կուզե նստի Աբեղայի անկողնին): 

ԱԲԵՂԱՆ - (Արգիլել ուզելով) Օրիորդ: 

ԱՂՋԻԿԸ - (Կնստի անկողնին ծայրը) Ես օրիորդ եմ ծառաներուս համար, ես օրիորդ եմ մեր հպատակներուն համար, իմ տերս ինծի այլ կերպ պիտի կանչե: 

ԱԲԵՂԱՆ - Սեդա: 

ԱՂՋԻԿԸ - Վայ, դուն գիտես անունս: 

ԱԲԵՂԱՆ - Հայրդ քեզի այդպես կանչեց: 

ԱՂՋԻԿԸ - Այո, Սեդա է անունս: Իսկ ի՞նչ է քու անունդ: 

ԱԲԵՂԱՆ - Ինծի Աբեղա կկանչեն: 

ԱՂՋԻԿԸ - Իսկ առա՞ջ, առա՞ջ, երբ դուն աշխարհն էիր դեռ ու աշխարհինը: 

ԱԲԵՂԱՆ - Իմ աշխարհս վանքն է եղեր միշտ, քանի խելքս կհասնի: 

ԱՂՋԻԿԸ - Ասիկա՞: Ա, ինչ սառն է հոս, ինչպես կմրսիմ: 

ԱԲԵՂԱՆ - Կմրսի՞ս: 

ԱՂՋԻԿԸ - Բան մը տուր վրաս, որ հոգիս տաքնա: 

ԱԲԵՂԱՆ - Ես ոչինչ չունիմ: 

ԱՂՋԻԿԸ - (Առանց գլուխը դարձնելու, ետևը պատեն կախված վերարկուն մատնանիշ ընելով) Այ: 

ԱԲԵՂԱՆ - Վերարկո՞ւս: 

ԱՂՋԻԿԸ - Ինչպես կմրսիմ: 

ԱԲԵՂԱՆ - Վերարկո՞ւս: 

ԱՂՋԻԿԸ - Կվարանիս: Բայց չվարանեցար կյանքդ ինծի տալու, երբ ետևես կատղած ալիքներուն մեջը նետեցիր քեզի: 

ԱԲԵՂԱՆ - Ոչ չվարանեցա: Ան ուրիշ էր: 

ԱՂՋԻԿԸ - Այո, ան ուրիշ էր: Հոն կռիվ էր ու փոթորիկ, իսկ հոս լուռ է ու խաղաղ, ինչպես գերեզման: Ա, ինչ սառն է հոս, ինչպես կմրսիմ: (Կելլե ոտքի): 

ԱԲԵՂԱՆ - (Կվազե դեպի վերարկուն, ձեռքը կերկարե ու նորեն վարանած կանգ կառնե) : 

ԱՂՋԻԿԸ - (Խնդրանքով) Բեր, բեր… 

Աբեղան հանկարծ կխլե վերարկուն ու կդառնա դեպի աղջիկը, որ արդեն աներևույթ է եղած: Աբեղան կմնա քարացած, վերարկուն բռնած ձեռքը առաջ պարզած: 

Դ 

Դուրսեն կլսվի ժամկոչին ձայնը, որ մելամաղձոտ ու միալար երգով մը ժամ կկանչե: Ձայնը հետզհետե կմոտենա: Աբեղայի ձեռքեն կիյնա վերարկուն: 

ԱԲԵՂԱՆ - (Շրթունքներուն մեջեն) Հիսուս… (Կուզե նորեն չոքե խաչին դեմը, ու խելառի պես ետ կցատկե) : Ոչ, ոչ: Եթե հանկարծ նորե՞ն երևնա: (Դեմքը կշրջե անկողնին կողմը) Ախ, Աստվածս երես դարձուց ինծմե: (Հեծկլտանքով կիյնա մահճակալին ոտքը ու դեմքը կթաղե 
անկողնին մեջ): 

Դուրսեն կլսվի միշտ ժամկոչին երգը, որ հետզհետե հեռու ու հեռու, կթուլանա, կնվազի ու կհալի: 

==ԵՐԿՐՈՐԴ ԱՐԱՐ==
 
=== Առաջին տեսարան === 

Աղբյուրի գլուխը, հինավուրց վիթխարի ծառի մի ստվերին տակ 

Ծերունի վանականը նստած է ծառին տակը փայտե նստարանին ու քնած կերևա: Աղբյուրին մոտիկ խմբված են Ղազար, Մովսես, Դավիթ ու Զաքարիա վանականները և տիրացուն, կխոսին փսփսուքով ու անհանգիստ: Անոնց քովը կեցած է Աբեղան աչքերը գետին ու կլսե: 

Ա 

ՄՈՎՍԵՍ ՎԱՆԱԿԱՆ - Իրա՞վ է, նորե՞ն: 

ՏԻՐԱՑՈՒՆ - Ցատկեր է անկողնուն վրա, նստեր է կոկորդին ու սկսեր է խեղդել: 

ՄՈՎՍԵՍ ՎԱՆԱԿԱՆ - Հիսուս Քրիստոս: 

ՏԻՐԱՑՈՒՆ - Խեղճը հազիվ է շունչը ազատեր: 

ԴԱՎԻԹ ՎԱՆԱԿԱՆ - Ինչ հակառակեր է չարը հայր Բարսեղին, աս քանիերո՞րդ անգամն է: 

ԶԱՔԱՐԻԱ ՎԱՆԱԿԱՆ - Ինչ կերպարանքով է եղեր: 

ՏԻՐԱՑՈՒՆ - Չգիտեմ: Ըսավ միայն, որ ծծումբի ծուխին պես բարձրացեր է ու առաստաղի գերաններուն մեջեն կորսվեր է դուրս: 

ՄՈՎՍԵՍ ՎԱՆԱԿԱՆ - Անիծվածը: Նզովվի ինքն ալ, իր կերպարանքն ալ: 

ՏԻՐԱՑՈՒՆ -Ա, սարսափելի է, ազատում չկա իր ճանկերեն: 

ԴԱՎԻԹ ՎԱՆԱԿԱՆ - Գիշերները մինչև չնայիմ անկողնիս տակն ու ետևը` ես երբեք պառկիլ չեմ կրնար: 

ՄՈՎՍԵՍ ՎԱՆԱԿԱՆ - Ես ալ: Անցած իրիկուն մտնեմ խուցս ու ի՞նչ տեսնեմ, գորշ սավանին մեջ փաթաթված կնկան մը պես կկզեր է անկյունը, լեղիս պատռեցավ, իսկույն խաչ հանեցի, աներևութացավ: 

ՂԱԶԱՐ ՎԱՆԱԿԱՆ -Հա, այդ նզովից արմատները կուգան կնկա կերպարանքով, կուգան խմբերով ու ալ ինչեր ըսես չեն ըներ, ինչ խայտառակություններ, ինչ գայթակղություն… 

ԶԱՔԱՐԻԱ ՎԱՆԱԿԱՆ - Իսկ ինծի կերևնան միշտ մեր գյուղացիներու կերպարանքով: Գինեպան Ուսեփը, մեր դրացի Գափոն, շվի փչող կույր Ակոբը, դհոլ զարնող Մինասը: Կուգան կհավաքվեն գլխուս, ձեռքներնին գինի, օղի, ուտելիքներ, խորոված: Խաշվի անմահական հոտը կլցնե 
խուցս, կարծես ամբողջ բակը լցվեր են ու մատաղ կեփեն: Ալ ինչ հրամմեներ, ինչ խնդիրք, ինչ համոզել, որ անպատճառ ուտեմ: Եվ մինչև Տիրամոր անունը չի տամ, չեն չքանար չիք դառնալիքները: 

ՄՈՎՍԵՍ ՎԱՆԱԿԱՆ - Պատիժ է, պատիժ: Ինչո՞ւ կտանջես մեզի, Փրկիչ: 

ԶԱՔԱՐԻԱ ՎԱՆԱԿԱՆ - Հակառակի պես ալ, կարծես, մտքես կգողնան Տիրամոր անունը, կփնտրեմ, կփնտրեմ, հա, հա լեզվիս ծայրն է, բայց չեմ կրնար ըսել` “Սուրբ կույս Մարիամ”: 

ՏԻՐԱՑՈՒՆ - Ախ, ո՞ւր փախչի մարդ այս գարշելիներուն ձեռքեն: Ո՞ւր փախչիս, ինչպե՞ս փախչիս: 

ՄՈՎՍԵՍ ՎԱՆԱԿԱՆ - Եվ ի՞նչ կուզեն մեզմե, և անպատճառ մեզմե: 

ԴԱՎԻԹ ՎԱՆԱԿԱՆ - Անապատ եկողը եկեր է սատանայեն փորձվելու, ինչպես որ ինքը Տերն մեր Հիսուս Քրիստոս: 

ՄՈՎՍԵՍ ՎԱՆԱԿԱՆ - Հիսուս Քրիստոս ըլլա մեր զորավիգը: 

ԽՈՒՄԲԸ - Հիսուս Քրիստոս: 

ՏԻՐԱՑՈՒՆ - Եվ ամեն տեղ են, ամեն տեղ, ուր ալ որ երթաս: Այ ի՞նչ գիտեք, որ հիմա մեկը նստած չէ հոս, մեր ետևը (Տեղը կփոխե) Կամ հոն, քարափին ծերպերուն մեջը, կամ մեր վրան, այ, սաղարթներուն մութին մեջ: Կտեսնե՞ք… կտեսնե՞ք… մեկը այն մութին խորքը… 
կշարժվի, մեկն ալ հոս, այ, աղբյուրին ակնեն, նայե, նայե, ինտուր կքրքջա… (Սարսափած ետ-ետ քաշվելով աղբյուրեն) Հիսուս Քրիստոս, Հիսուս Քրիստոս: (Դեմ-դեմի կուգա վանահոր հետ): 

Բ 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ - (Խոժոռ) Ի՞նչ կա, ինչո՞ւ ես վախցեր, տիրացու 

ՏԻՐԱՑՈՒՆ - Հայր սուրբ… (Կիյնա վանահոր ոտքերը): 

ՄՈՎՍԵՍ ՎԱՆԱԿԱՆ - Վանահայր, չարը հանգիստ չի տար մեզի: 

ՂԱԶԱՐ ՎԱՆԱԿԱՆ - Ուժեղ է խարդավանքը չարին: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ - (Զզվանքով) Դեռ միշտ այդ հին դևե՞ն կխոսիք ինծի: (Բարկացած) Ոտքի ելիր, տիրացու: 

ՏԻՐԱՑՈՒՆ - (Դեմքը ծածկած կելլե ոտքի) 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ - (Քիչ մը լուռ կնայի անոր, վերջը մյուսներուն ու հատիկ-հատիկ) Չարեն թող վախնա ան, ով չէ տիրեր իր մարմնին ու բնազդներուն, սատանայի իշխանությունը բնազդներու վրա է միայն: 

ԾԵՐՈՒՆԻ ՎԱՆԱԿԱՆ - Իսկ ան ո՞վ է, վանահայր, որ տիրեր է իր մարմնին ու բնազդներուն: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ - (Հպարտ) Ան, ով եկեր է այս անապատը, ծերունի: 

ԾԵՐՈՒՆԻ ՎԱՆԱԿԱՆ - Մենք մարդ ենք ամենքս ալ, վանահայր: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ - Ոչ, հայր սուրբ, ով եկեր է հոս ինծի հետ իմ անապատս, պետք է ավելի վեր ըլլա, քան մարդը: Իսկ չարեն թող վախնա ան, ով չէ կտրեր իր բոլոր շղթաները աշխարհքին հետ, իր անցյալին հետ, իր հուշերուն հետ, իր վշտերուն, իր ուրախություններուն: 

ԾԵՐՈՒՆԻ ՎԱՆԱԿԱՆ - Իսկ ան ո՞վ է, վանահայր, որ կրցեր է կտրել այդ բոլոր շղթաները: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ - (Հպարտ) Ան, ով եկեր է այս անապատը, ծերունի: 

ԾԵՐՈՒՆԻ ՎԱՆԱԿԱՆ - Մենք մարդ ենք ամենքս ալ, վանահայր: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ - Ով մարդ է ու միայն մարդ` անիկա աշխարհինն է ու թող դառնա աշխարհին, ահա պատրաստ է հայր Անտոնին լաստը: Ես չկանչեցի ձեզի հոս, որ հավաքվիք ու դևերեն սարսափիք (Ոգևորված կբարձրացնե կրծքեն կախված պարզ խաչը) Հոս Տիրոջ խաչն է, հոս դևեր չկան: 

ԲՈԼՈՐԸ - (Ջերմեռանդ խաչ կհանեն): 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ - Հոս կրքեր չկան, հոս բնազդներ չկան, հոս սուրբ- հոգին է միայն, հոս միտքն է միայն, վեր խոյացող միտքը դեպի ճշմարտությունը, դեպի Աստված: Այս մեկը աղեկ հասկցեք ու սատանաները թողեք աշխարհին: Դե, երթաք խաղաղությամբ և Տերը ըլլա ձեզի բոլորիդ 
հետ: 

ԲՈԼՈՐԸ - Ամեն: (Կցրվին): 

Գ 

Վանահայրը կեցած է մենակ, կնայի անոնց ետևեն տխուր գլուխը շարժելով, երբ քովեն կամաց մը կմոտենա Աբեղան, կծռի, զգույշ կբարձրացնե Վանահոր փեշը և կհամբուրե: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ - (Հանկարծ կզգա և կդառնա ետ) Ի՞նչ կընես որդիս, ի՞նչ կընես: 


ԱԲԵՂԱՆ - Հայր… 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ - Ի՞նչ կուզես որդիս, ի՞նչ ունիս: 

ԱԲԵՂԱՆ - Որքան բարձր ես հայր, որքան որքան բարձր: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ - Բարձր կձգտինք մենք բոլորս, որդյակ: 

ԱԲԵՂԱՆ - (Արհամարհոտ): Ա, բոլորս: Քու ձայնդ ինծի կարծես երկնքեն կուգա, հեռուեն, հեռուեն, վերեն: Է, մենք բոլորս: Քանի խելքս կհասնի` եղեր եմ քու թևիդ տակը, քու խրատներուդ, քու օրինակիդ, և եղավ ժամանակ մը, երբ կարծեցի, թե ես ալ հասնելու եմ այդ 
բարձունքները… 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ - Իսկ հիմա՞, որդիս: 

ԱԲԵՂԱՆ - Հիմա…հիմա… (Կտրուկ) Ես քու որոնած վերիններեն չեմ հայր: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ - Ինչեր կխոսիս, տղաս, կբամբասես ինքդ քեզի, դուն, իմ ընտրյալս, դուն, որ այս ամենուն մեջ ամենեն ավելի վեր սավառնողն ես եղեր: 

ԱԲԵՂԱՆ - Սավառնողը… գուցե, երբ թևերս ազատ էին ու թեթև: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ - Է, հիմա ի՞նչ եղան թևերդ: 

ԱԲԵՂԱՆ - Հիմա… հիմա թևերս թրջվեցան, հայր: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ - Թրջվեցա՞ն: 

ԱԲԵՂԱՆ - (Խորհրդավոր ու մոտենալով) Հիմա ես ալ կվախնամ, հայր: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ - Կվախնա՞ս, դո՞ւն ալ, սատանայե՞ն: 

ԱԲԵՂԱՆ - Սատանա՞, ոչ, ոչ սատանայեն: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ - Հապա: 

ԱԲԵՂԱՆ - Ես… ես կվախնամ… ծովեն: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ - Ծովե՞ն: 

ԱԲԵՂԱՆ - Ծովեն: Հոն ալիքներ կան, փոթորիկ և հուզում, և կռիվ և…և… ամեն ինչ: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ - Կհասկնամ, որդյակ, անցած օրվա դեպքը ցնցեր է հոգիդ, կանցնի, ի՞նչ կապ քու ու ծովուն մեջ: Թարմ է սիրտդ, գթոտ ու կարեկից ու ազատեցիր քեզի նման մանուկ էակ մը մահեն, օրհնյալ ըլլաս: 

ԱԲԵՂԱՆ - Բայց այդ օրեն, հայր, ինծի կթվի թե ծովը… ծովը սիրտն է բնության: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ - (Շեշտ կդիտե Աբեղան ու քիչ մը խիստ) Դուն նայե երկինք, որդի, երկինքը միտքն է բնության, խոր ու խաղաղ: 

ԱԲԵՂԱՆ - Այո, խոր ու խաղաղ, երբ ծավի պայծառ է երկինքը, իսկ իմ մտքերս ավելի կնմանին թխպոտ օրերուն, երբ հոն ալ ամեն բան պղտոր է ու խառնակ: - (Կոտրված) Ես քու որոնած վերիններեն չեմ, հայր: ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ - Ատիկա ըսողը դո՞ւն ես, Աբեղա: Դուն, որ իմ 
հպարտությունս ես եղեր, որուն հոգին ես եմ խմորեր, որուն մեջ իմ ամենաթանկագին մտածումներս եմ դրեր, իմ սեփական հոգիս եմ դրել, և որ ինծմե ետքը իմ գործիս շարունակողն է ըլլալու: 

Համեստությունը ես կսիրեմ, Աբեղա, բայց իմ ժառանգս եղողի մը բերանեն ավելի խոյանք ունեցով խոսքեր կուզեի լսեմ: 

ԱԲԵՂԱՆ - (Հանկարծ դեմքը ծածկելով ու հեծկլտալով) Ախ, դուն դեռ չգիտես… դուն դեռ չգիտես, հայր… 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ - (Բոլորովին այլայլված կուղղվի և հանկարծ խիստ) ինծի նայե, տեսնեմ, նայե աչքերուս: 

ԱԲԵՂԱՆ - (Կհեկեկա): 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ - Մի՞թե, մի՞թե, ճշմարիտ է կասկածս Աբեղա, նայե աչքերուս 

ԱԲԵՂԱՆ - (Կհեկեկա): 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ - Այսպես թույլ, այսպես խեղճ… Դուն, որու հոգին ես որձաքարի պես ամուր կկարծեի, անարատ ու կույս բացառիկ հոգի մը, ու գլուխդ հպարտ ցցած վեր, դեպի երկինք, աշխարհքի ծովուն մեջ, ինչպես իմ այս կույս ու մենավոր կղզիս այս ծովուն մեջ: Թշվառական, 
խոնարհե՞լ կուզես այդ գեղեցիկ, այդ հպարտ գլուխը ցած, այս ցածի ծովուն դեմ, այն վերերեն, ուր մեր Աստվածն է… 

ԱԲԵՂԱՆ - Աստված երեսը դարձուց ինծմե: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ - Լռե, լռե: Այդպես խախուտ, այդպես ողորմելի… առաջին իսկ փորձումի՞ն: 

ԱԲԵՂԱՆ - (Ծանր իջնելով) Հայր… 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ - (Ետ քաշվիր) Ելիր, ելիր, ես քեզի շատ եմ տեսեր ծունկներուս քովը, բայց ոչ այդպես, ոչ այդպես: Ես քեզի այդպես չեմ կրնար տեսնիլ: Ելիր, ելիր: 

ԱԲԵՂԱՆ - (Կելլե ոտքի): ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ - Եվ հեռացիր: Գնա, եղիր նորեն այնպես, ինչպես որ էիր, ետքը եկուր ինծի: 

Այնպես, ինչպես որ էիր, այնպես, ինչպես որ էիր…(Խոսքը կկտրե ու կկենա անշարժ ու խոժոռ) 

ԱԲԵՂԱՆ - (Լուռ ու գլխահակ կամաց կհեռանա): 

Դ 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ - Աշխարհքը… աշխարհքն է, որ կուզե մտնե կղզիս: Հոն սատանաները, հոս այդ աղջիկը… և Աբեղան… իմ Աբեղան, այդ Աբեղան… Ոչ անկարելի է: (Դառնալով դեպի վեր, դեպի կղզիին գագաթը) Էյ դուն, դուն, ի՞նչպես է քո անունդ, դուն, ճերմակավոր, ոչ, սա 
պատահմունք մըն է միայն, չուրախանաս, դիպված մը անցավոր ու պատահական, չուրախանաս… 

=== Երկրորդ տեսարան ===

Ժայռերուն մեջ ծովափի մի կտորը 

Ձախ կողմը սեպ բարձր քարափ, աջ` ցրիվ ժայռակույտեր, մեջտեղը տափարակ ավազուտ, ճակատը ծովն է մինչև ժայռերուն ոտքը, խորքը սարերու հեռանկար: 

Պայծառ արև իրիկուն է: Ժայռերը, ծառերը, ծովը և ամեն ինչ ողողված են արևի նարինջ-կարմիր շողերուն մեջ, որոնց գույները անբողջ տեսարանի միջոցին թեթև մը կփոխվին ու կվառին: 


Ա 

Քիչ մը ատեն տեսարանը պարապ է: Կլսվի աղջիկներու սուր քրքիջ ու աղմուկ: 

Աջ կողմի ցածլիկ ժայռերեն մեկուն վրա կերևա միգանուշ մը, կնայի աշխույժ շուրջը ու ետ դառնալով ձեռքերը խաղովակաձև կդնե բերնին ու ձայն կուտա: 


ԱՌԱՋԻՆ ՄԻԳԱՆՈՒՇ – Հո-ո, հո-ո: 

Կից ժայռին կերևա ուրիշ միգանուշ մը, որ ժիր ու թռվռուն, ձեռքով կընե ու կկանչե դեպի հեռուն: 

ԵՐԿՐՈՐԴ ՄԻԳԱՆՈՒՇ – Այս կողմը, այս կողմը: 

Ու երկուքն ալ ձեռք-ձեռքի թեթև մը կցատկեն ավազուտին վրա: 

Մինչ նույն ժայռերու վրայեն ու ետևեն ներս կթափին հատ-հատ ու խմբով միգանուշները, նուրբ ու թեթև, ճկուն ու շարժուն, հագած են բաց-կապույտ կամ բաց-կանաչ` ցանցնված փրփուր զարդերով, բոլորն ալ հերարձակ նույն գույնի ժապավեններով: Կցատկեն, կվազեն, կնետվին, 
ծիծաղ, հրմշտուք: 

Նույն ժայռին ծայրը կերևա Աբեղան իր հալածողներուն ձեռքեն փախչողի մը պես: Ետևեն ուրիշ միգանուշներ: 

Աբեղան կնայի ժայռեն, կշտապե վար իջնե, կգայթի ցած ու նստած կմնա ժայռի ոտքին: Ընդհանուր կայտառ քրքիջ ու զվարթ իրարանցում: Աբեղան կամաց կելլե ինկած տեղեն մռայլ ու շվար, և հուսահատ շարժումով մը ձեռքով կգոցե աչքերը: 

Կլռեն բոլորը ու կանշարժանան: 

ԵՐՐՈՐԴ ՄԻԳԱՆՈՒՇ – (Կամաց կմոտենա Աբեղային ու կկանչե ականջին) Սեդա: 

ԱԲԵՂԱՆ - (Կցնցվի ու անմիջապես կբանա աչքերը): 

Ընդհանուր քրքիջ, որ իսկույն կզսպվի: 

ՄԻԳԱՆՈՒՇՆԵՐ – (Զանազան կողմերե ու դիրքերե իրար արձագանքելով) Սեդա… Սեդա… Սեդա… 

ԱԲԵՂԱՆ - Կորեք, չքացեք, հանուն Հիսուսի Քրիստոսի, հանուն այս խաչի: (Ձեռքով խաչ կհանե անոնց վրա): 

ԽՈՒՄԲ ՄԸ ՄԻԳԱՆՈՒՇՆԵՐ – (Շրջապատելով ու հեգնելով) Ախ, այս սիրուն խեղճ մանչը: Ախ, այս սիրուն խեղճ մանչը: Ալ անզոր է քու խաչը: 

ԱԲԵՂԱՆ - (Նորեն կոտրված) Ալ անզոր է աղոթքս, ալ անզոր է իմ խաչս: 

ՉՈՐՐՈՐԴ ՄԻԳԱՆՈՒՇ - Այ, այ իզուր մի տխրիր 

ԱՌԱՋԻՆ ՄԻԳԱՆՈՒՇ - Հոս ուրախ է ամեն իր: 

ԱԲԵՂԱՆ - (Սրտնեղ) Ա, ի՞նչ կուզեք, թողեք ինծի: 

ԵՐՐՈՐԴ ՄԻԳԱՆՈՒՇ – Կուզենք հոգիդ առկայծի: 

ԵՐԿՐՈՐԴ ՄԻԳԱՆՈՒՇ – Մենք քեզի գեշ ի՞նչ ենք ըրեր: 

ՀԻՆԳԵՐՈՐԴ ՄԻԳԱՆՈՒՇ -Գիտե՞ս, բերեր ենք լուրեր: 

ԵՐՐՈՐԴ ՄԻԳԱՆՈՒՇ – Լուրեր, սերեր, սարերով: 

ԵՐԿՐՈՐԴ ՄԻԳԱՆՈՒՇ – Սերը սիրով, 

Սերը սիրով, օրենքն աս է դարերով: 

ԱԲԵՂԱՆ - (Աչքերը շփելով) Բայց ոչ, սա պատրանք է դևի: 

ԱՌԱՋԻՆ ՄԻԳԱՆՈՒՇ -Դևի՞: 

ՄԻԳԱՆՈՒՇՆԵՐ – (Թև-թևի կուտան, մեջ կառնեն Աբեղան, կդառնան շուրջը ու կերգեն պարելով): 

Դևի, դևի, թև-թևի, 

Պարենք, երգենք թև-թևի, 

Գուցե սիրտը թեթևի 

Այս անսերի, անթևի: 

Թևեր, թևեր սեր ու վեր, 

Տվեք թևեր թռչի վեր: 

ԱԲԵՂԱՆ - (Կհարձակվի Երրորդ Միգանուշի վրա) 

Ըսե, ըսե, դուն ի՞նչ ես, 

Այդպես անուշ կհնչես: 

ԵՐՐՈՐԴ ՄԻԳԱՆՈՒՇ - (Ետ ցատկելով թեթև) 

Չէ, ոչ դև եմ, ոչ փերի, 

Քեզի ծովեն լուր բերի: 

ԱԲԵՂԱՆ - Ուրեմն կա՞ս, կապրի՞ս դուն: 

ԵՐՐՈՐԴ ՄԻԳԱՆՈՒՇ – Կապրիմ այնպես, ինչպես դուն: 

ԱԲԵՂԱՆ – Ո՞ւր է տունդ, բույնդ ո՞ւր: 

ԵՐՐՈՐԴ ՄԻԳԱՆՈՒՇ - Եվ հոս, և հոն, ամենուր: 

ԱՌԱՋԻՆ ՄԻԳԱՆՈՒՇ - Ալենուշներ, միգանուշներ, 

մենք բոլորս անուշներ: 

ԱԲԵՂԱՆ - Ձեզի երբեք ես չեմ տեսեր: 

ԱՌԱՋԻՆ ՄԻԳԱՆՈՒՇ – Նախ պետք է սեր: 

ԵՐԿՐՈՐԴ ՄԻԳԱՆՈՒՇ – Ու կարոտներ, սպասումներ… 

ՀԻՆԳԵՐՈՐԴ ՄԻԳԱՆՈՒՇ – (Ընկերները ճեղքելով առաջ կանցնի): 

Բայց ծանոթ ենք ես ու դուն: 

ԱԲԵՂԱՆ - Իրար ծանո՞թ, ես ու դո՞ւն: 

ՀԻՆԳԵՐՈՐԴ ՄԻԳԱՆՈՒՇ – Հա, կհիշես այն առտուն, 

երբ ծովուն մեջ, Սեդան լանջիդ, 

փոթորիկը ականջիդ… 

ԱԲԵՂԱՆ – (Ոգևորվելով) Երբ կռիվ էր ալիքին հետ: 

ՀԻՆԳԵՐՈՐԴ ՄԻԳԱՆՈՒՇ – (Շարունակելով) 

… Կկռվեիր մեզի հետ, որ ոտքերդ կից մը տվին 

Պինդ զարկովը ուժգին, երկու ծիծիս մեջտեղին… 

ԱԲԵՂԱՆ - (Կարեցկոտ) Ցավեցա՞վ: 

ՀԻՆԳԵՐՈՐԴ ՄԻԳԱՆՈՒՇ - (Ընկերներուն) Ցա՞վ, ի՞նչ բան է ցավ: (Շարունակելով իր խոսքը)… 

Այնպես թափով, այնպես ամուր, Որ դարձա բուռ մը փրփուր: 

ԱԲԵՂԱՆ - Դո՞ւն փրփո՞ւր… 

ՎԵՑԵՐՈՐԴ ՄԻԳԱՆՈՒՇ - (Քնքուշ փաթթվելով հինգերորդին) Անուշ քուրիկ: 

Փրփուրիկ, հատ մը, հատ մը համբուրիկ: 

ՉՈՐՐՈՐԴ ՄԻԳԱՆՈՒՇ – (Չանչ տալով) Ախ, դուք չքրքրիք: 

ՀԻՆԳԵՐՈՐԴ ՄԻԳԱՆՈՒՇ - (Սրտնեղ) 

Թող տուր ինծի, է հերիք: 

ԱԲԵՂԱՆ - Իսկ ե՞րբ թողիր դուն ծովը: 

ՀԻՆԳԵՐՈՐԴ ՄԻԳԱՆՈՒՇ - Երբ չէր ինկեր դեռ զովը, 
այսօր, ջերմիկ կեսօրին: 

ԱԲԵՂԱՆ - Թողիր ի՞նքդ, կամովի՞ն: 

ՀԻՆԳԵՐՈՐԴ ՄԻԳԱՆՈՒՇ – Հայր արևը կանչեց վեր: 

ԱԲԵՂԱՆ - Հայր… արև՞ը, հրավեր: 
Եվ ինչո՞ւ: 

ՀԻՆԳԵՐՈՐԴ ՄԻԳԱՆՈՒՇ - (Ծիծաղելով ու զարմանքով ընկերուհուն) Ինչու: 

ԱՌԱՋԻՆ ՄԻԳԱՆՈՒՇ – Չու, չու: 

ՎԵՑԵՐՈՐԴ ՄԻԳԱՆՈՒՇ – Չվելու, չվելու, հովերուն հետ պաչվելու: 

ԱԲԵՂԱՆ - Հովերո՞ւն: 

ԵՐԿՐՈՐԴ ՄԻԳԱՆՈՒՇ - Այ, այ, եկան: 

ԽՈՐՔԵՆ ԽՈՒՄԲ ՄԸ - Եկան, եկան: 

ՉՈՐՐՈՐԴ ՄԻԳԱՆՈՒՇ – Հովիկները, հովիկները, փախեք: 

ՈՒՐԻՇ ԽՈՒՄԲ ՄԸ - (Ոստոստելով) Եկան, եկան հովիկները: 

Բ 

Ընդհանուր իրարանցում: Ներս կթափին հովիկները` թարմ ու թեթև պատանիներ խռիվ մազերով, հագուստնին գորշ, ծալավոր ու ծածանուտ: 

Կթափին ներս տեսարանի խորքեն, կխառնվին միգանուշներուն, կփաթթվին անոնց զույգ-զույգ կամ խմբերով, և առանց բնավ կանգ առնելու, անոնք ալ իրենց հետ քաշելով, դուրս կելլեն տեսարանի առջևի մասեն ցատկելով, աղմուկով ու ծիծաղով: 

Զույգ մը անցնելու ատեն: 

ՄԻԳԱՆՈՒՇ – Սպասել ալ որ կուտաք: 

ՀՈՎԻԿԸ – Կռվի էինք սարի տակ: 

ՄԻԳԱՆՈՒՇ – Իհ, ատ որո՞ւն հետ նորեն: 

ՀՈՎԻԿԸ - Ան, որ վերը ձյուներեն: 

ՄԻԳԱՆՈՒՇ – Կատեմ ատոնք բոորն ալ, ինչ կոպիտ են, ինչպես, պաղ… (Կանցնին) 

Փոքր խումբ մը իրար քաշելով: 

ՀՈՎԻԿ ՄԸ – Մտնենք թուփին ծոցերը: 

ՈՒՐԻՇ ՀՈՎԻԿ ՄԸ - Երթանք ծովուն բացերը: 

ՄԻԳԱՆՈՒՇ ՄԸ - Երթանք պարենք, հա՞, պարենք: 

ՈՒՐԻՇ ՄԻԳԱՆՈՒՇ ՄԸ – Չէ՞, բերկրանքի համար ենք: 

(Կանցնին) 

Մեծ խումբ մը թև-թև շղթա կազմած: 

ՀՈՎԻԿՆԵՐ - Անուշ շունչն ենք ծովերու: 

ՄԻԳԱՆՈՒՇՆԵՐ -Դուք ալ հույզքը եթերի: 

ՄԻԱՍԻՆ – Մենք ջերմ փարած իրարու, 

Ա, ինչ կյանք է անթերի: (Կանցնին) 

Վերջին` ետ մնացած խումբ մը շտապելով: 

ՄԻԳԱՆՈՒՇ ՄԸ - (Ետ նայելով Աբեղային) Եկուր, եկուր, տղա, դուն ալ եկուր մեզի հետ: 

ՈՒՐԻՇ ՄԻԳԱՆՈՒՇ ՄԸ - (Փաթթվելով իր հովիկին) Ախ, չի կրնար, ան անզույգ է, անընկեր… 

ԽՈՒՄԲԸ - (Հեռանալով) Անընկեր… 

Գ 

ԱԲԵՂԱՆ - (Երկար կնայի անոնց ետևեն, մինչև աղմուկը կկտրվի: Տխուր գլուխը շարժելով) Անզույգ ու անընկեր… (Լուռ քիչմն ալ ու հանկարծ սրտին խորքեն) Ախ գոնե գիտնայի, որ իզուր չէ այս ճգնությունը… Ինչ կյանք է աս, մոռացված մոմ մը խաչելության առջևը, դժգույն ու 
մինակ, որ կմխա ու կհալի… (Ձեռքովը կծածկե երեսը, գլուխը կկախե կրծքին ու կմնա անշարժ): 

Դ 

Բարձր սեպ քարափի ծայրեն կերևա ճգնավորը, գզգզված ու կիսամերկ: 

ՃԳՆԱՎՈՐԸ - (Պոռալով) Էյ, ով է հոդ: Ի՞նչ գործ ունիս հոդ փոսիս գլխուն: 

ԱԲԵՂԱՆ - (Ապշահար կնայի վեր): 

ՃԳՆԱՎՈՐԸ - Էյ, քեզի կըսեմ, ի՞նչ բանի ես հոդ (Արագ ցած կմագլցի ժայռեն, երևալով ու չքանալով քարերու ցցվածքներուն ետևը: Հասնելով քարափի կեսերուն կանգ կառնե) Ինչո՞ւ ես եկեր, մարդ, այս անմարդ կողմերը: 

ԱԲԵՂԱՆ - Ախ, երևի դուն այն Ճգնավորն ես, որ մեզմե շատ-շատ տարիներ առաջ եկեր ես մինակ այս կղզին ճգնելու: Բայց չէ՞ որ անիկա մեռած է արդեն, վաղուց, վաղուց: 

ՃԳՆԱՎՈՐԸ – Իսկ դուն, դուն մեռած չէ՞ս, վաղուց, վաղուց: 

ԱԲԵՂԱՆ - Ե՞ս: 

ՃԳՆԱՎՈՐԸ – Ունայնություն: Դուն ինծի ան ըսե` ինչո՞ւ ես եկեր այս անմարդ կողմերը: 

ԱԲԵՂԱՆ - Չգիտեմ, ինծի բերին: 

ՃԳՆԱՎՈՐԸ – Ո՞վ բերավ քեզի: 

ԱԲԵՂԱՆ - (Մտածկոտ) Չգիտեմ: Բայց չէ՞ որ քու ճգնարանդ այս ժայռերուն մյուս կողմն էր, ավելի վերը: 

ՃԳՆԱՎՈՐԸ – Բայց հոստեղ է իմ փոսս: 

ԱԲԵՂԱՆ - Փո՞ս, ի՞նչ փոս: 

ՃԳՆԱՎՈՐԸ – Նայե ոտքերուդ տակը, ունայնության փոսը: 

ՃԳՆԱՎՈՐԸ - Զգույշ, չքանդես: 


ԱԲԵՂԱՆ - Ճիշտ է, Ճգնավոր, որ դուն տեր ու թագավոր ես եղեր ամբողջ ընդարձակ աշխարհներու, պալատներու մեջ ես ապրեր, հարյուրավորներ են ծառայեր քու ամեն մեկ քմայքիդ, վայելքներուդ ու զվարճություններուդ սահման չէ եղեր: Ճի՞շտ է, Ճգնավոր, ինչ որ կպատմեն: 

ՃԳՆԱՎՈՐԸ – Ունայնություն: 

ԱԲԵՂԱՆ - Կըսեն` թողեր ես այդ բոլորը, պալատն ու խրախճան, իշխանությունն ու փառք, թողեր ես ամեն ինչ, հագեր ես սքեմ, գացեր ես մարդոց մեջ ապաշխարանք քարոզելու, քարոզելու գութ, քարոզելու ողորմություն, քարոզելու խոնարհություն: Ճի՞շտ է, Ճգնավոր, ինչ որ 
կպատմեն: 

ՃԳՆԱՎՈՐԸ - Ունայնություն: 

ԱԲԵՂԱՆ - Ճի՞շտ է, որ ատկե ալ ես կշտացեր, եկեր ես այս մենության մեջ անդորրություն գտնելու, մտածելու հոգիիդ փրկությունը: 

ՃԳՆԱՎՈՐԸ - Ունայնություն: 

ԱԲԵՂԱՆ -(Հուզված) Ճգնավոր, ի՞նչ կխոսիս, ունայնություն և քու ճգնությո՞ւնդ: 

ՃԳՆԱՎՈՐԸ - (Անտարբեր) Քիչ մը հեռու իմ փոսես, փուլ չի տաս: 

ԱԲԵՂԱՆ – Հա, այս փոսը: Երևի, գերեզմանդ է, որ վրան այդպես կդողաս: Բայց բաց է ու պարապ: 

ՃԳՆԱՎՈՐԸ – Ունայնություն և գերեզմանը: Ես գերեզման չունիմ: 

ԱԲԵՂԱՆ – Հա, իրավ որ, գիտեմ: Կըսեն` քեզի նետեր ես ծովը, հոն, այն մյուս կողմի բարձր ժայռեն: Չվախցա՞ր հոգիիդ կորուստեն, չվախցա՞ր հանդերձյալ կյանքեն: 

ՃԳՆԱՎՈՐԸ - Ունայնություն մըն ալ այդ քու հոգիդ ու քու հանդերձյալ կյանքդ: 

ԱԲԵՂԱՆ - (Սարսափահար) Լռե, թշվառական, հայհոյանք է խոսածդ: 

ՃԳՆԱՎՈՐԸ – Իզուր մի սարսափիր ու քիչ մը հեռու փոսես: 

ԱԲԵՂԱՆ - Ալ ի՞նչ փոս, ալ ինչո՞ւ համար, ուրեմն ալ ինչո՞ւ ես փորեր այդ փոսը, ուրեմն ալ ինչո՞ւ կպահպանես այդպես վախով ու դողով, նույնիսկ մահեդ ալ անդին: 

ՃԳՆԱՎՈՐԸ - (Գլուխը շարժելով) Ա, ատիկա է, ատիկա ունայնություններուն ունայնությունը: Փորեր եմ, փորեր, նայե, այս եղունգներովս, ուղեղովս ու սրտովս, փորեր եմ անընդհատ ծնած օրես մինչև վերջին վայրկյանը, փորեր եմ ու որոներ տակեն բան մը գտնելու համար, 
կարևոր բան մը, փորեր եմ ու պահպաներ, որ այդչափ աշխատանքս չկորչի, հիմա ալ կպահպանեմ, որովհետև իմ փորածս է, միակ բանը, որ իմս է, իմ ստեղծածս: Միակ բանը, այ, այդ փոսը, այդ դատարկ փոսը, այդ միշտ դատարկ փոսը, որ ինչքան փորես, այնքան ավելի դատարկ 
կդառնա: Դատարկ, դատարկ, կհասկանա՞ս, որ երբեք, երբեք չէ լցվելու, ոչինչով, ոչինչով: Գնա, դուն ալ գնա փորե քու փոսդ ու թող իմինս ինծի: (Կուզե հեռանա): 

ԱԲԵՂԱՆ - Կեցիր, կեցիր, մարդ, քեզի հարց մըն ալ, դուն, որ այդքան իմաստուն ես: 

ՃԳՆԱՎՈՐԸ - (Կես մը ժայռին ետևեն) Մարդը իմաստո՞ւն… Ունայնություն: (Դուրս): 

Ե 

Աբեղան կերթա նորեն փոսին գլուխը և տխուր ու մռայլ կդիտե մտածկոտ: 

Քարերուն մեջեն դուրս կուգա կերպարանք մը ամբողջովին փաթթված մեգի նման քողի մը մեջ: Ծանր-ծանր առաջ կուգա ու կկենա Աբեղային դեմը: 

ՔՈՂԱՎՈՐԸ – Ի՞նչ է, եկա: 

ԱԲԵՂԱՆ – (Գլուխը կբարձրացնե, կդիտե թեթև զարմանքով ու տեսակ մը անփույթ) Դո՞ւն ալ անոնցմե: 

ՔՈՂԱՎՈՐԸ – Ինծի ինչո՞ւ կանչեցիր: 

ԱԲԵՂԱՆ - Կանչեցի՞, քեզի՞: 

ՔՈՂԱՎՈՐԸ – Հոգիդ կանչեց ինծի ու եկա: 

ԱԲԵՂԱՆ – Հոգի՞ս: 

ՔՈՂԱՎՈՐԸ – Ինչո՞ւ է հոգիդ մռայլ: Ի՞նչ կխորհեիր: 

ԱԲԵՂԱՆ - Հոգի՞ս: 

ՔՈՂԱՎՈՐԸ – Ըսե, ու մի ըլլար այդպես տխուր: 

ԱԲԵՂԱՆ – (Փոսը մատնանիշ ընելով) Այ նայե: 

ՔՈՂԱՎՈՐԸ - Ատ ի՞նչ է որ: 

ԱԲԵՂԱՆ - Կյանքը: 

ՔՈՂԱՎՈՐԸ - Կյա՞նքը. այդ նեղ ու մութ փոսը: 

ԱԲԵՂԱՆ – Այո ունայնության փոսը: 

ՔՈՂԱՎՈՐԸ - Ախ, վախցեր ես այդ դատարկ փոսեն: Կուզե՞ս լեցնեմ: 

ԱԲԵՂԱՆ - Լեցնե՞ս… 

ՔՈՂԱՎՈՐԸ – Իսկույն, դժվար գործ չէ: (Կմոտենա, կկենա փոսին գլուխը և կսկսի իր կիսերգը խորհրդավոր կանչող շարժումներով: Եվ վերեն կսկսի մշուշի նման բան մը իջնել վար դեպի փոսը վերջալույսի կարմիր ճառագայթներուն տակ, իջնող մշուշին մեջ աղոտ կնշմարվին 
կարծես դեմքեր, մարմնի մասեր, տերև, ծաղիկ, կայծեր գույներ): 

Իջեք, իջեք երազներ, Իջեք զգույշ երազներ,

Շոյող անուշ երազներ,

Իջեք քնքուշ երազներ,

Ծաղիկ, կանաչ, թարմ հյուսեր,

Բախտի կարկաչ ու հույսեր,

Դող ու անցուկ ու կարոտ,

Ծածուկ արցունք վարանոտ,

Խելքի, մտքի հակասում,

Միշտ նոր կյանքի սպասում…

Իջեք, իջեք երազներ,

Իջեք զգույշ երազներ,

Շոյող անուշ երազներ,

Իջեք քնքուշ երազներ,

Գգվանք, ժպիտ, գույն ու բույր,

Աչեր վճիտ ու համբույր,

Իղձեր անվերջ, անմեկին,

Տագնապ ու տենչ մոլեգին,

Օրոր, գրգիռ ու հույզեր,

Սրտի թրթիռ, երգ ու սեր…

Իջեք, իջեք երազներ,

Իջեք զգույշ երազներ,

Շոյող անուշ երազներ,

Իջեք քնքուշ երազներ,

Աստղեր թովիչ, բոց ու կայծ,

Ցնորքներ վառ ու առկայծ,

Հավատ ուժի, մեծության,

Փառքի, կամքի գոյության,

Շռինդ, թնդյուն, հպարտանք,

Իմաստություն… բյուր պատրանք:

Իջեք, իջեք երազներ,

Իջեք զգույշ երազներ,

Շոյող անուշ երազներ,

Իջեք քնքուշ երազներ:

ՔՈՂԱՎՈՐԸ - Դե, եկուր ու ալ մի ըլլար տխուր: 

ԱԲԵՂԱՆ – (Նայելով) Լեցավ: Կուզեի ոտքս դնեմ վրան 

ՔՈՂԱՎՈՐԸ - Դիր: 

ԱԲԵՂԱՆ – (Մեկ ոտքով կկենա փոսին վրա) Եվ ես կեցած եմ ունայնության փոսին վրա: 

ՔՈՂԱՎՈՐԸ - Դուն կեցած ես հիմա երազներու վրա: 

ԱԲԵՂԱՆ - Այո: Եվ փոսը լեցված է: (Հանկարծ ուրախ ետ կցատկե ու անզուսպ) Հեյ դուն, հեյ, Ճգնավոր, հեյ ունայնություն, փոսդ լեցված է: Իսկ դո՞ւն, քողարկիր հմայող, ո՞վ ես դուն: 

ՔՈՂԱՎՈՐԸ - Ե՞ս, ես ալ երազ մը: 

ԱԲԵՂԱՆ - Երա՞զ: 

ՔՈՂԱՎՈՐԸ - Ես ան եմ, որուն սպասեր ես դուն տարիներ ու տարիներ առանց գիտնալու, որ կանչեր ես դուն խուցիդ մենության մեջ, երկար, երկար գիշերներ առանց բան մը արտասանելու, որուն պապակեր է քու երիտասարդ ծարավ սիրտդ անվերջ ու անվերջ առանց 
խոստովանելու: Ես ան եմ, առանց որուն անապատ մըն է կղզին և որուն ներկայությանը անապատին մեջ դրախտ կծաղկի: Ահա եկեր եմ ես քեզի: 

ԱԲԵՂԱՆ – (Ոգևորված) Օրհնված ըլլա քու գալուստդ, քողավոր: Ըսե, ինչպես կանչեմ քեզի: 

ՔՈՂԱՎՈՐԸ – Կանչե` ինչպես որ սիրտդ ուզե, իմ անուններս հաշիվ չունին: Դուն ծովը շատ սիրեցիր, կանչե Ծովիկ, եթե կուզես: 

ԱԲԵՂԱՆ - (Երազկոտ) Այո, ծովուն խայտուն ալիքները այս ժայռերու ոտքին միշտ քեզմե են խոսեր ինծի: 

ՔՈՂԱՎՈՐԸ - Եվ սյուքերը տերևներուն մեջեն, և հավքերը թփերուն տակ, և կարկաչը աղբյուրի շրթունքին, ամենը, ամենը, ամեն օր ու ամենուր ինծմե են խոսեր քեզի: 

ԱԲԵՂԱՆ - Կուզեմ տեսնեմ քու երեսդ: Բաց: 

ՔՈՂԱՎՈՐԸ - Աղեկ, եկուր, ինքդ բաց: 

ԱԲԵՂԱՆ – (Վախով ու դողով) Ե՞ս: 

ՔՈՂԱՎՈՐԸ - Եկուր բաց: 

ԱԲԵՂԱՆ - (Դողդողալով կմոտենա և դողդոջուն ձեռքով կբռնե քողին ծայրը ու կքաշե: Քողը կիյնա աղջկան թևերուն: Կեցած է Սեդան` ճիշտ այնպես, ինչպես որ էր առաջին արարին մեջ: Աբեղան ետ-ետ կքաշվի հիացած ու խելագար) Սեդա… 

ՔՈՂԱՎՈՐԸ – Ի՞նչ է, ահա ես: 

ԱԲԵՂԱՆ - (Հետզհետե ավելի ու ավելի հափշտակված) Օ, դուն, դուն իմ էությանս հմայքը, դուն թագուհին իմ մտքերուս, դուն իմ սրտիս ծովը, դու փոթորիկը իմ հոգիիս: Արևուն հուրքն ես դուն, ծովերուն հույզքն ես դուն, բնության պարգևն ես դուն ինծի: (Կնետվի գետին) Թող, 
թող փաթթվիմ ոտքերուդ, թող համբուրեմ կոխած հողդ, համբուրեմ այդ ճերմակ հագուստիդ անարատ փեշերը… (Կուզե գալարվի անոր ոտքերուն, աղջկան կերպարանքը կմշուշոտվի ու կաներևութանա: 

Զ 

Խորքի ժայռերու մեջեն կերևան Ադամ ու Սիմոն վանականները, թևերներում մեյ-մեկ թաշկինակ` մեջը լիքը: 

ՍԻՄՈՆ ՎԱՆԱԿԱՆ - Դժոխքի ճամփա է, դժոխքի ճամփա: Բռնե տեսնեմ ձեռքս: 

ԱԴԱՄ ՎԱՆԱԿԱՆ - (Օգնելով ընկերոջը, որ վերի ժայռեն վար իջնե) Նայե հայր Սիմոն, ան ի՞նչ բան է հոն, կարծես մարդ ըլլա գետինը ինկած: 

ՍԻՄՈՆ ՎԱՆԱԿԱՆ - (Խաչ կհանե երեսը) Հանուն Հիսուս Քրիստոսի: Մա՞րդ, այսքան հեռունե՞րը, դժբախտություն մը պատահած չըլլա՞: (Կիջնե ժայռերեն և երկուքով զգույշ կմոտենան): 

ԱԲԵՂԱՆ - (Անոնց ոտքի ձայնեն կբարձրացնե գլուխը ու ապշած կնայի առջևը) Գնաց… (Կնայի շուրջը, կես մը կելլե ու կնստի): 

ՍԻՄՈՆ ՎԱՆԱԿԱՆ - Ախ դուն ես, Աբեղա: Կաղոթեի՞ր, ինչո՞ւ այսքան հեռուները: 

ԱԴԱՄ ՎԱՆԱԿԱՆ – Վախցանք: 

ԱԲԵՂԱՆ - (Կելլե ոտքի, կնայի անոնց ցրված արտահայ-տությամբ և հանկարծ ուշադիր կսկսի գետինը բան մը փնտրելու): 

ԱԴԱՄ ՎԱՆԱԿԱՆ – Ի՞նչ կորոնես, Աբեղա: 

ԱԲԵՂԱՆ – Ո՞ւր է, ճիշտ հոս պիտի ըլլար: Ո՞ւր է փոսը, ո՞ւր է այն փոսը: 

ԱԴԱՄ ՎԱՆԱԿԱՆ – Ի՞նչ փոս, Աբեղա: 

ԱԲԵՂԱՆ – Հա, իրավ, մոռցա, չէ՞ որ լեցուց: 

ԱԴԱՄ ՎԱՆԱԿԱՆ – Լեցո՞ւց, ի՞նչը, ո՞վ: 

ԱԲԵՂԱՆ - Ան… անիկա, երազը: 

ՍԻՄՈՆ ՎԱՆԱԿԱՆ – (Ժպտուն) Ախ, երազ ես տեսեր: Քունդ տարեր էր, հա՞: 

ԱԲԵՂԱՆ - Երա՞զ… (Հանկարծ վրա կնետվի Սիմոն վանականին, շոշափելով անոր մարմինը, պինդ-պինդ թափ տալով անոր թևը) Իսկ դո՞ւն… իսկ դո՞ւն… իսկ դո՞ւն… 

ԱԴԱՄ ՎԱՆԱԿԱՆ - (Ետ-ետ քաշվելով) Տեր Հիսուս Քրիստոս, դուն խափանես չարը: 

ԱԲԵՂԱՆ – Իսկ ասիկա՞, իսկ ե՞ս, իսկ այս վա՞նքը, այս անապատը… Ինչպե՞ս իմանամ ո՞րն է քուն, ո՞րն է արթուն, ան, հոն, անոնք, թե՞, հոս, դուք, ես… 

ԱԴԱՄ ՎԱՆԱԿԱՆ – Սթափվե, Աբեղա, սթափվե: Ի՞նչ երազ, ի՞նչ բան, այ անիկա Սիմոն հայր սուրբը, ասիակ ալ ես` մողավոր ծառաս: Կղզիի գագաթն էինք, իջանք սունկ հավաքելու, քարե-քար, ժայռե-ժայռ հեռացանք մինչև հոս, այս կողմերը սքանչելի սունկեր կան, ամբողջ 
թաշկինակ մը ժողովեր եմ, նայե, հրաշալի սնակե-սպաս պիտի ըլլա: 

ԱԲԵՂԱՆ – (Հանկարծ) Իսկ եթե դո՞ւ ինքդ սունկ մըն ես միայն, հրաշալի սունկ մը բուսած ժայռի մը ստվերին, և քունիդ մեջ կերազես միայն, իբրև թե վանական մըն ես ու ու եկել ես սունկ հավաքելո՞ւ: 

ԱԴԱՄ ՎԱՆԱԿԱՆ - Խելքի եկուր, Աբեղա, ինչեր կխոսիս: 

ԱԲԵՂԱՆ - (Շարունակելով) Կամ գուցե այն ժայռի ստվերն ես դուն, քարի կտորի մը ստվերը, որ ինկեր ես հոս ու կերազես, թե մեղքերուդ հաղթած սուրբ մըն ես դուն: Ո՞րն է երազը, ո՞րը արթուն, ըսե, եթե գիտես, և ի՞նչ բան է ինքը երազը: 

ՍԻՄՈՆ ՎԱՆԱԿԱՆ - (Վախցած ու խոսքը փոխելու ջանքով) Երթանք: Երթանք, Աբեղա, ուշ է արդեն: Դժոխքի ճամփաներ են, նայե, կատարյալ սատանայի սանդուղ: 

ԱԴԱՄ ՎԱՆԱԿԱՆ - Երթանք, որ հասնենք իրիկվան հացին: Հսկում ունինք այս գիշեր: 

ԱԲԵՂԱՆ - (Համակերպած) Երթանք: Ուտենք սունկե-սպասը ու կենանք հսկումի: Երազ մըն ալ ատիկա, բայց երկար, երկար երազ մը, չէ՞, հայր սուրբ: 

ԱԴԱՄ ՎԱՆԱԿԱՆ – Չգիտեմ, Աբեղա, ինչ ըսել կուզես: 

=== Երրորդ տեսարան ===

Միջնադարյան դահլիճ մը սյունազարդ ու ընդարձակ 

Աջ կողմը խոր նիշ մը նեղ ու երկար լուսամուտներով: Նիշի առջևը փայտե բազկաթոռ-վրան բարձ, ոտքին տակը բարձ: Քովը ցած ու փոքրիկ կլոր սեղան մը, վրան մեկ-երկու կանացի իրեր և գեղեցիկ ձեռագիր գիրք մը: Ձախ կողմը երկար դիվան, ամեն կողմ գորգեր: Ճակատը 
սյուներ են, որոնք դահլիճը կբաժանեն խորքի սրահեն, սյուներուն մեջ մութ գույնի վարագույրներ: 
Անդորր, մեղմ ու ախորժելի: 

Ա 

Իշխանուհին նստած է բազկաթոռին, ձեռքը սեղանին ու կխոսի: Դեռ չթոռմած գեղեցկություն, թեթև մը ճերմակած մազեր, սգավոր տիկնոջ արտաքին, պարզ ու ընտիր: 

Քիչ մը քովնդի ու ետևոք նստած է գետինը, գորգի վրա, Դայակը, որ ժիր ու դյուրաթեք, ալևոր ու սևազգեստ պառավ մըն է: 

Իշխանուհիին դեմը գլխաբաց կեցած է Գործավարը, ձեռքին ոլորած մագաղաթներ: 

ԳՈՐԾԱՎԱՐԸ - Այո, իշխանուհին եթե կհաճի: 

ԻՇԽԱՆՈՒՀԻՆ - Աղեկ, ինչպես գիտես, համաձայն եմ: 

ԳՈՐԾԱՎԱՐԸ – Իսկ Սեպաուհի՞ն: 

ԻՇԽԱՆՈՒՀԻՆ – Տղո՞ւս, կկարգադրեմ: 

ԳՈՐԾԱՎԱՐԸ – Լավ: Իշխանուհին ուրիշ հրաման ունի՞: 

ԻՇԽԱՆՈՒՀԻՆ - Ոչ: Բարևներս բոլորին: Իսկ Աննան թող ինքզինքը աղեկ նայի, իր այդպես թույլ կազմովը: Կըսես` մայրդ շատ խիստ է դժգոհ: 

ԳՈՐԾԱՎԱՐԸ – Իշխանուհին պետք չէ որ թողներ մեզի, իր բացակայությունը շատ է զգալի ապարանքին մեջ: 

ԻՇԽԱՆՈՒՀԻՆ - Է, ապարանքը կդառնա և առանց ինծի: Այդ տարիքին մեջ մոր կարիքը չնչին է: Ես հասցուցեր, պսակեր, կատարեր եմ իմ պարտքս: Աշխարհին տվեր եմ իմ հարկս, հիմա քիչ մըն ալ իմ հանգիստս ու իմ հոգիս: 

ՊԱՌԱՎԸ – (Գործավարին) Թող, դուն ալ, քու ապարանքդ ալ: Տիրուհիս նահատակ մըն է եղեր իր ամբողջ կյանքը, հիմա կուզես, որ նորեն գար ու իյնար կյանքի անիվին տակ: Ոչ, ալ հերիք է, հանգիստ է պետք և մեզի, գոնե մեր օրերուն վերջին: Նայե, այս անդորր ու լռիկ 
մենարանը, ոչ մեկ արքունիքի հետ չեմ փոխեր: 

ԳՈՐԾԱՎԱՐԸ – Ճիշտ է, սիրուն տեղ է Ցամաքաբերդը, սիրուն ու հանգիստ, Սևանի լիճը, դեմի կղզին: 

ԻՇԽԱՆՈՒՀԻՆ - Եվ վերջապես կուզեմ մոտիկ ըլլամ իմ եկեղեցիիս, որ կնշվի, տես, աչքիս տակը: 

ԳՈՐԾԱՎԱՐԸ - Գիտեմ իշխանուհիին բարեպաշտությունը, գիտեմ անոր գթոտ սիրտն ու առատաձեռնությունը: Հոս ամեն քայլին անոր ողորմածութենեն կխոսին ու կարեկցությունեն: Բարերարվածները անչափ, գիտեմ: Իզուր չէ անշուշտ, որ սրբուհի կկանչեն: 

ԻՇԽԱՆՈՒՀԻՆ – (Ժպտուն) Իրա՞վ: Թող կանչեն, անունը ոչինչ չի փոխեր: Բան մը պիտի ընեի՞, թե չէ, այս մենավոր խուլ անկյունը: 

ՊԱՌԱՎԸ – Մանավանդ տիրուհիիս պես անվերջ հոգատարության ու խնամելու սովոր սրտի մը համար: 

ԻՇԽԱՆՈՒՀԻՆ – Կին ըլլալը` հոգ ըսել է, Եղիսա, իսկ մայրը` խնամք: 

ԳՈՐԾԱՎԱՐԸ – Հրաման կուտա՞ իշխանուհին, որ մեկնիմ: 

ԻՇԽԱՆՈՒՀԻՆ – Ե՞րբ կուզես` ճամփա իյնաս: 

ԳՈՐԾԱՎԱՐԸ - Այսպես, ժամե մը: 

ԻՇԽԱՆՈՒՀԻՆ - Աղեկ, Աստված հետդ: 

ԳՈՐԾԱՎԱՐԸ – Առողջ մնա իշխանուհին: (Կծռի, կհամբուրե խոնարհ անոր ձեռքը ու մեջի վարագույրներեն կելլե դուրս): 

Բ 

ԻՇԽԱՆՈՒՀԻՆ - (Քիչ մը լուռ, և ետքը հառաչանքով) է, կյանքը որքան քիչ բան ունի մեզ տալու: 

ՊԱՌԱՎԸ – Մի տրտնջար, քիչ ունի թե շատ, ինչ որ ունի քեզի տվեր է: 

ԻՇԽԱՆՈՒՀԻՆ - Այդպես կմտածես և դո՞ւն: 

ՊԱՌԱՎԸ – Ճշմարտությունը ատ է: 

ԻՇԽԱՆՈՒՀԻՆ - Այն ատեն շատ խղճուկ ու աղքատիկ է ինքը կյանքը: 

ՊԱՌԱՎԸ - Գուցե: 

ԻՇԽԱՆՈՒՀԻՆ - Ախ, ինչպես տխուր է այսօր սիրտս: 

ՊԱՌԱՎԸ – Ամպոտ է օրը: 

ԻՇԽԱՆՈՒՀԻՆ -Ամպոտ է դուրսը, անձրև է ու թուխպ հոգիիս մեջ: Բեր ինծի ավետարանս: 

ՊԱՌԱՎԸ – (Ոտքի կելլե ու քիչ մը որոնելեն ետքը) Հոդ է, թևիդ տակը: 

ԻՇԽԱՆՈՒՀԻՆ - (Վերցնելով ու բանալով) Հա, մոռցեր էի: 

Գ 

ՆԱԺԻՇՏ ՄԸ - (Սևազգեստ կին մըն է, որ վարագույրը ետ ընելով կխոսի խոնարհ) Վանահայր հայր սուրբն է, կուզե տեսնե իշխանուհին: 

ԻՇԽԱՆՈՒՀԻՆ – Հայր սո՞ւրբը: 

ՆԱԺԻՇՏԸ - Այո, իշխանուհի: Ի՞նչ կհրամայե իշխանուհին: 

ԻՇԽԱՆՈՒՀԻՆ – Հոս առաջնորդե: (Գիրքը ձեռքեն կդնե վար): 

ՆԱԺԻՇՏԸ - (Դուրս) 

ՊԱՌԱՎԸ – Այ, աղեկ եղավ, սիրտդ քիչ մը կբացվի: Դուն միշտ ուրախ ես, երբ քեզի քու եկեղեցիեդ կխոսին: 

ԻՇԽԱՆՈՒՀԻՆ – Բաց վարագույրը: 

Դ 

Պառավը ետ կընե սյուներուն միջի վարագույրը և բռնած ալ կմնա պատկառանքով: Կմտնե Վանահայրը ու շիտակ դեպի Իշխանուհին, որ ոտքի կելլե: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ–Աստծու օրհնությունը քու վրադ, իշխանուհի: 

ԻՇԽԱՆՈՒՀԻՆ – Եվ քու, հայր սուրբ: Ի՞նչ լուրեր վանքեն: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – Աղոթք և օրհնություն: 

ԻՇԽԱՆՈՒՀԻՆ – Ոչ, եկեղեցին: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – Օր-օրի կլրանա ու կդառնա տուն աղոթքի ու ներքնասույզ խոհանքի: 

ԻՇԽԱՆՈՒՀԻՆ – Ի՞նչպես եղավ աջակողյան նիշը: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – Այնպես, ինչպես որոշեցինք անցած օր: 

ԻՇԽԱՆՈՒՀԻՆ – Ուրեմն երկու սյուներուն ետևը, ուրույն կամարով: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – Այո: Ոչ: Ինչպե՞ս թե սյուներուն ետևը: Սյուներուն կողքը: 

ԻՇԽԱՆՈՒՀԻՆ – Սյուներուն ետևը: Չէ որ… սյունը այսպես…Եղիսա, հատակագիծը տաս: 

ՊԱՌԱՎԸ – (Որ քիչ մը հոռուն կեցած էր ձեռքերը կրծքին պատկառանքով, կերթա պատի պահարանեն կբերե ոլորած մագաղաթ մը ): 

ԻՇԽԱՆՈՒՀԻՆ – (Փռելով մագաղաթն իր փոքրիկ սեղանի վրա) Նստե հայր սուրբ: Այ, նայե: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – Աս քեզի սյուները, աս ալ կողքը: 

ԻՇԽԱՆՈՒՀԻՆ – Իրավ է: Ինչ կնշանակե, որ այդ կտորը իրականին վրա դեռ չեմ տեսած: Երևակայելը երբեք ան չէ, չնայելով` ինչքան, ինչքան նայեր եմ այս հատակագծին վրա: Գիտե՞ս, հաճախ ամբողջ գիշերներով այդ շենքի մասին կմտմտամ, բոլոր անկյունները, բոլոր 
մանրամասնությունները, ամեն մեկ քարը: Այնպես բոլորը մոտ է սրտիս, այնպես կապված է հոգիիս, կարծես ամեն մեկ քարը ես եմ դրեր, ես եմ շիներ: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – (Կատակով) Այո իշխանուհի, ես կկարծեի, թե շինողը ես եմ, արդյունքը եղավ` որ դուն շինեցիր: 

ՊԱՌԱՎԸ – Ճշմարիտ է, Մարիմա Աստվածածնի այդ տաճարը իմ Մարիամ իշխանուհիիս ձեռքի գործն է: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – (Մտածկոտ) Այո, դուն շինեցիր, իշխանուհի: 

ԻՇԽԱՆՈՒՀԻՆ – Ոչ հայր սուրբ, ես չշինեցի այդ եկեղեցին, մենք, ես ու դուն: Միասին ենք խորհեր, միասին ենք ոգևորվեր, միասին ենք կազմեր ու միասին ալ կերպարանավորեր: Եվ այնպես հյուսված է եղեր այդ բոլորը իրարու, որ այժմ բնավ չգիտեմ` ո՞րն է որ ինծմե է ծներ և 
որ քեզմե: Կհիշե՞ս, հայր սուրբ, մեր այն միասին խորհումներուն ժամերը: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – Կհիշեմ, իշխանուհի, բախտավոր բան է կառուցելը, մանավանդ տաճար մը, ուր քո Աստվածդ է բնակելու: 

ԻՇԽԱՆՈՒՀԻՆ – Աղվոր ըսիր: (Երազկոտ) Կյանքիս ամենեն քաղցր վայրկյաններն են եղած, երբ մենք միասին այս նույն սեղանին երկու կողմը նստած` մեր երևակայության մեջ ստեղծեր, կառուցեր ենք այդ շենքը: 

ՊԱՌԱՎԸ - Եվ որու ճակտին քանդակվելու է քու անունդ, դարե-դար պատմելու բոլորին քու բարեպաշտությունդ ու աստվածասիրությունդ: 

ԻՇԽԱՆՈՒՀԻՆ – Թող մոր ու դայակի քու այդ սնափառությունդ, Եղիսա, ձգե մեզի առանձին ու մի խանգարեր: 

ՊԱՌԱՎԸ – (Քրթմնջելով դուրս): 

Ե 

ԻՇԽԱՆՈՒՀԻՆ – Այո, կյանքիս ամենաքաղցր վայրկյանները, չեմ քաշվիր կրկնելու, ինչ որ ճշմարիտ է, չեմ ուզեր քաշվիլ: Ինչո՞ւ աչքդ կձգես, ոչ, պետք չէ որ գետին ձգես: Ես ամբողջ կյանքս շիտակ եմ նայեր ամենուն երեսին և կուզեմ, որ ամենքն ալ, որոնց համար սրտիս խորքը 
հարգանք ունիմ, շիտակ նային իմ երեսին: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – Չեմ հասկնար ինչ կխոսի իշխանուհին: Ես պատճառ չունիմ ոչ մեկուն առջևը աչքերս գետին ձգելու: 

ԻՇԽԱՆՈՒՀԻՆ – Բայց ճշմարտությունն ան է, որ ես ու դուն կվախնանք իրարու աչքի մեջ խոր ու շիտակ նայելու: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – Իշխանուհի: 

ԻՇԽԱՆՈՒՀԻՆ – Թող, թող, մինչև ե՞րբ: Ալ լցվեր է բաժակը: Ինծի համար սաստիկ ծանր է ատիկա ու վիրավորիչ: Ինչո՞ւ, ի՞նչ հանցանք ենք գործեր: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – (Ոտքի ելլելով) Իշխանուհին թող ինծի ներե, պետք է մեկնիմ: 

ԻՇԽԱՆՈՒՀԻՆ – Ոչ, ոչ, հայր սուրբ, մի փախչիր, և ի՞նչ օգուտ փախուստը, դուն քու հոգիեդ չես կրնար փախչիլ: Նստե, նստե, պետք է, որ խոսիմ: Ամբողջ տարի մըն է, որ ես հոս եմ, ամբողջ տարի մըն է շրթունքիս է այդ հարցը և որ շարունակ վախցեր եմ տալու, իսկ այդ վախը 
խոր կվիրավորե իմ արժանապատվությունս, կարծես երկու մեղավոր ըլանք դեմ-դեմի կեցած, որոնք ստիպված են ամոթով իրենց հոգին ծածկելու: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – Ես չեմ հասկնար ինչ ըսել կուզե իշխանուհին: 

ԻՇԽԱՆՈՒՀԻՆ – Չէս հասկնար… 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – Ըսածներեդ չհասկացա ես ոչինչ: 

ԻՇԽԱՆՈՒՀԻՆ – Ոչի՞նչ, Հովհաննես: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – (Խայթվածի նման կցնցվի) Իշխանուհի…(Ու ծանր կելլե ոտքի) 

ԻՇԽԱՆՈՒՀԻՆ – (Նունպես ոտքի ելլելով) Մի՞տքդ է արքունի ամառանոցը, մեր փոքրիկ ավազանի եզերքին, վերջալույսի այն իրիկունը, ասկե ուղիղ քսանհինգ տարի առաջ: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – Եվ այդ քսանհինգ տարիներուն ետևեն դեռ կհիշե իշխանուհին այն քանի մը հասարակ խոսքերը, որ փոխանակեր ենք հոն իրարու հետ: 

ԻՇԽԱՆՈՒՀԻՆ – Հիշեր եմ ես միշտ: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – Երախտապարտ եմ, իշխանուհի: Մեծ պատիվ մը, որ ես բնավ չեմ հանդգնած երևակայելու: (Քիչ մը լուռ, վերջը հետզհետե գլուխը բարձրացնելով) Միայն… միայն այն Հովհաննեսը, որուն անունը այդքան զարմանալի կերպով դեռ չէ մոռցեր իշխանուհին, այն 
Հովհաննեսը, ան մեռած է վաղուց: Իսկ հիմա հոս կեցած է վանական մը, գրեթե ծերունի մը, հեռու արքունիքեն ու ամենքեն, որ եկեր է քեզի հետ կառուցվող շենքի ծախքերու մասին խոսելու: 

ԻՇԽԱՆՈՒՀԻՆ – Հովհաննեսը մեռած է գուցե քեզի համար, չգիտեմ, բայց ոչ ինծի: Ան միշտ կենդանի է եղեր հոգիիս մեջ և կենդանի ալ կմնա: Անոր պատկերն է, վանահայր, միակ պայծառ կետը իմ ամբողջ կյանքիս մեջ: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – Բայց ատ ըսողը կին մըն է, որ ամուսին է ունեցեր: 

ԻՇԽԱՆՈՒՀԻՆ – (Տեսակ մը ընդհատելով) Եվ խիստ արժանավոր ամուսին մը, որ ես միշտ հարգեր եմ խորապես: Եվ խորապես ալ տանջվեր, որ հարգանքե տարբեր բան մը անոր տալու անկարող եմ եղեր: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – Բայց ատ ըսողը կին մըն է, որ զավակներ է ունեցեր: 

ԻՇԽԱՆՈՒՀԻՆ – (Խիստ) Ես կատարեր եմ պարտքս: Եվ շատ ծանր է եղեր սրտիս, որ պարտավորությունես ավելի ոչինչ չեմ կրցեր տալ զավակներուս: Ունեցեր եմ ամեն ինչ և ամեն ունեցածս տվեր եմ իմ հարազատներուս, բայց բախտավո - րություն ոչ մեկուն չեմ տվեր և ոչ մեկեն 
ալ չեմ ստացեր: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – (Կեցած է լուռ և ունքերը կիտած): 

ԻՇԽԱՆՈՒՀԻՆ – Լսե, պետք է ըսեմ բոլորը, որ մեր մեջեն վերնա այս անախորժ լարումը մեկանգամ ընդմիշտ: Նայե, ես պառավ կին մըն եմ, և դուն ինքդ ըսիր քիչ մը առաջ, որ ծերունի ես արդեն, վախնալու ոչինչ չունինք, քաշվելու ալ ոչինչ չունինք, քանի որ մաքուր է մեր 
խիղճը: Այս քողարկումը, զգացումներու այս խեղաթյուրումը վայել չէ մեր դեմքին, ոչ քու և ոչ ալ իմ: Լսե, ինչ որ շրթունքս երբեք չէր արտասաներ և ինչ որ սակայն լեցուցեր է իմ ամբողջ էությունս: Իմ կյանքի գորշ երկնքին դուն ես եղեր ինծի համար լույսի աստղը, ապրելու 
իմաստը, առանց այդ լույսին, առանց այդ մխիթարության, ես չգիտեմ, ինչո՞ւ էի ապրելու: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – (Ձեռքովը ճակատը սեղմած) Հերիք է, հերիք է… 

ԻՇԽԱՆՈՒՀԻՆ – Քո պատկերդ է եղեր իմ դեմս մենությանս վայրկյաններուն: Ինքս ալ աղեկ մը չգիտեմ` այն ջերմ աղոթքները, որ սրտես դուրս են հորդեր, ավելի Խաչյալի նկարի՞ն են ուղղված եղեր, թե՞ քու պատկերիդ: Իրավ է, ես պաշտեր եմ քու պատկեիդ իմ Աստծուս հետ միասին: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – Եվ չե՞ս վախցեր Աստուծմե: 

ԻՇԽԱՆՈՒՀԻՆ – Աստվա՞ծ: (Բարձրացնելով սեղանեն ավետարանը) Աստված սեր է վարդապետ: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – (Մտածկոտ գլուխը շարժելով) Այդպես… (Հանկարծ) Իսկ հիմա: 

ԻՇԽԱՆՈՒՀԻՆ – Հիմա: Հիմա ալ, տես, այս լուսամուտը, որ քու կղզիիդ կնայի ու քու լուսամուտիդ, այն քու փոքրիկ լուսամուտիդ, ուր մինչև կեսգիշեր անմար է ճրագը: Դուն երեևի կկարդաս ու կաղոթես, ես ալ հոսկե կաշխատեմ քու մտքերդ կարդամ ու քու աղոթքներդ: Միթե այդ 
բոլորը հոգիդ չէ՞ր գիտեր: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – (Կտրուկ) Ոչ, բնավ: 

ԻՇԽԱՆՈՒՀԻՆ – Իրա՞վ: Մի՞թե քու հոգիդ նույնպես լիքը չէ եղեր ինծմով, ինչպես իմ հոգիս քեզմով: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – (Լուռ է): 

ԻՇԽԱՆՈՒՀԻՆ – Պատասխան տուր, ուրախ չէի՞ր, միթե հոգիդ ուրախ չէր, երբ հոս այս մենության մեջ դեմ-դեմի նստած կխոսեինք ժամերով ու կծրագրեինք: Պատասխան տուր: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – (Անհանգիստ): Չգիտեմ, ես ոչինչ չգիտեմ: 

ԻՇԽԱՆՈՒՀԻՆ – Չգիտես, ես գիտեմ, միշտ ալ վստահ գիտցեր եմ, որ կապրեմ միշտ քու հոգիիդ մեջ, թեև տարիներու այս երկար շարքին մեջ հազիվ ութը-տասը անգամ պատահած ըլլանք իրարու մինչև հոս գալս և շատ ավելի նվազ մեկ-երկու խոսք փոխանակած ըլլանք իրարու, 
միշտ տափակ, միշտ անգույն ու միշտ կողմնակի բառեր: Ըսե, ճիշտ չէ՞, ինչ որ կըսեմ: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – Թող, իշխանուհի, հին, անցած-գնացած օրեր, ի՞նչ իմաստ քրքրելը: 

ԻՇԽԱՆՈՒՀԻՆ – Հայր սուրբ, եղիր շիտակ ու պատասխան տուր: Այսօր պետք է մաքրվին մեր հին հաշիվները: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – Ի՞նչ կուզիս, կին, ի՞նչ կուզես դուն ինծմե: Ամբողջ կյանքիս կեսը տառապանք տվիր ինծի, տառապանք ու դառնություն, ջարդեցիր կյանքս, խորտակեցիր երիտասար -դությունս, հիմա ալ մոխի՞րը քրքրել կուզես: 

ԻՇԽԱՆՈՒՀԻՆ – Իմ խեղճ Հովհաննես… 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – Արդեն կյանքը տառապանքե զատ ի՞նչ է տվեր ինծի… և քեզմե առաջ, և քեզմե ետքը: 

ԻՇԽԱՆՈՒՀԻՆ – Ախ, ես զգացեր էի… 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – Վերջ տանք: Ի՞նչ միտք ունի այդ հին ու մարած մոխիրը խառնելը: 

ԻՇԽԱՆՈՒՀԻՆ – Մարա՞ծ…մոխի՞ր… 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – Այո, այդ անողոք հուշերն ալ մյուս բոլոր աշխարհային ցավերուս հետ սրտես դուրս քամեցի այն օրը, երբ վրաս առի այս վերարկուն: 

ԻՇԽԱՆՈՒՀԻՆ – Սրտեդ դուրս քամեցիր… 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – Այո, երբ մարեցան բոլոր աշխարհիկ կայծերը: 

ԻՇԽԱՆՈՒՀԻՆ – Ոչ, չմարեցան այդ կայծերը: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – Իշխանուհի: 

ԻՇԽԱՆՈՒՀԻՆ – Ոչ, կըսեմ քեզի, չմարեցան այդ կայծերը: Աշխատեցար, որ մարես, աշխատեցար, որ խաբես քեզի, օրոր ըսիր հոգիիդ ու համոզեցիր քեզի, թե մարեր ես, բայց չմարեցիր, չէիր կրնար: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – (Խիստ) Իշխանուհի: 

ԻՇԽԱՆՈՒՀԻՆ – (Ցած ձայնով) Եթե մարեցիր, հապա ի՞նչ է այս եկեղեցին, հապա ի՞նչ է այս մեր եկեղեցին: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – (Սարսափած ետ քաշվելով) Լռե, լռե, իշխանուհի: 

ԻՇԽԱՆՈՒՀԻՆ – Ճշմարտությունը, վարդապետ: Մենք այդ եկեղեցին չենք շինած քու բարձրյալ Աստծուդ համար, ինչպես որ միշտ կրկներ ես, մի խաբեր քեզի, այդ եկեղեցին շիներ ենք մենք մեզի համար, մեր սիրու Աստծուն համար: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – (Խորտակված) Մարիամ… 

ԻՇԽԱՆՈՒՀԻՆ – Այո, այդ քու եկեղեցիդ նվիրված է ոչ թե Մարիամ Աստվածածնին, ան նվիրված է քու Մարիամ իշխանու – հիիդ: Ըսե, ճիշտ չէ՞: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – (Կեցած է լուռ գլխահակ): 

ԻՇԽԱՆՈՒՀԻՆ – Ըսե, ճիշտ չէ՞: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – (Լուռ է ու գլխահակ): 

Զ 

Անկյունը հանկարծ կերևա Ճերմակավորը: 

ՃԵՐՄԱԿԱՎՈՐԸ – Ըսե, ճիշտ չէ՞: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – (Կցնցվի, կուղղվի ու հայացքը Ճերմակավորին հառած կքարանա): 


ԻՇԽԱՆՈՒՀԻՆ – Ի՞նչ եղավ քեզի: 

ՃԵՐՄԱԿԱՎՈՐԸ –Ըսե, որո՞ւն է նվիրված այն եկեղեցին, այն քու նոր շինած եկեղեցին: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – (Լուռ է): 

ՃԵՐՄԱԿԱՎՈՐԸ – Ըսե, պետք է որ ըսես, պետք է խոստովանիս: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – (Խորտակված): Այո: Ճիշտ է: Այդ…եկեղեցին նվիրված է հին աստվածներուն: 

ՃԵՐՄԱԿԱՎՈՐԸ – Իմ աստվածներունս: 


ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – Քու աստվածներուդ: 

ՃԵՐՄԱԿԱՎՈՐԸ – (Կաներևութանա): 

Է 
ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – Ճիշտ է: Ես ողորմելի ու մեծամիտ մարդ մըն եմ, գոցեր եմ աչքերս ու կկարծեմ, թե կթռչիմ, պարզեր եմ թևերս գոռոզ վեր ու կարծեր եմ, թե հասա երկնքին: 

ԻՇԽԱՆՈՒՀԻՆ – Մի խոսիր այդպես: Մեր սրտերուն այդ կապը, մեր այդ ամբողջ սերը եղեր է սուրբ, ջերմ ու ազնիվ, ինչպես ջերմեռանդ աղոթքի մը մրմունջ, ինչպես ընտիր կնդրուկին բույրը, որ դեպի երկինք կմխա: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – (Աչքերը միշտ հառած դեպի Ճերմակավորին երևացած կողմը) Ոչ, ոչ: Ճշմարիտ է այս բոլորը, բայց դեռ մի հաղթանակիր, կանուխ է դեռ, դեռ կտեսնվինք… (Ու արագ դուրս առանց իշխանուհիին կողմը նայելու): 

ԻՇԽԱՆՈՒՀԻՆ – (Շվար ու վախով) Հովհաննես, Հովհաննես, հայր սուրբ (Թուլացած կիյնա իր աթոռին): 

==ԵՐՐՈՐԴ ԱՐԱՐ==

=== Առաջին տեսարան === 

Վանահոր խուցը 

Ճակատը քառակուսի ցած լուսամուտ մը` հասարակ տախտակե փեղկով: Լուսամուտին մեկ կողմը քանի մը շարք դարակ` լիքը ամեն մեծության ու ձևի ձեռագիրներով ու մագաղաթներով: Գրադարանին ու լուսամուտին առջևը փայտե սեղան մը` վրան նորեն գրքեր ու այլ մանր իրեր: Դուռը կողմնակի, գրասեղանին դեմը: 

Ա 

Բաց լուսամուտեն արևի առատ պայծառ ոսկի շերտ մը ինկած է սենյակի հատակին ու սեղանին: Սեղանին առջևը լույսի այդ ողողումին տակ նստած է Վանահայրը` երկու արմունկը սեղանին ու գլուխը թաղած ափերուն մեջ: 

Քիչ մը ատեն լուռ է: Կամաց կբացվի դուռը ու կմտնե Վարպետը` աշխատավորի փոշոտ ու աղտոտ հագուստներով: Քայլ մը կընե դեպի սեղանը ու կկենա: 

ՎԱՐՊԵՏԸ – Ինծի կանչեր էիր, վանահայր: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ - (Անշարժ է): 

ՎԱՐՊԵՏԸ - Հայր սուրբ, կանչեր էիր ինծի: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ - (Ծանր կբարձրացնե գլուխը ու կնայի դիմացինին) Հա: (Քիչ մը լուռ): Դե, ըսե նայիմ, հիմա ի՞նչ պիտի ընենք: 

ՎԱՐՊԵՏԸ – Ի՞նչը, հայր սուրբ: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – Մենք հիմա ի՞նչ պիտի ընենք այդ շենքը: 

ՎԱՐՊԵՏԸ - Եկեղեցի՞ն: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ - (Գլուխը կշարժե դրական): 

ՎԱՐՊԵՏԸ - Այսինքն ինչպե՞ս: Արդեն գիտես, հայր սուրբ, որ մինչև Աստվածածնի տոնը ավարտված կըլլա գմբեթը, մնացածը երկրորդական բաներ են: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ - (Մտածկոտ) Մինչև… Աստվածածին: 

ՎԱՐՊԵՏԸ – Ի՞նչն է, որ քեզ հոգ կպատճառե, վանահայր: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – Ուրեմն… մինև Աստվածածին կըլլա ավարտած: Հըմ, այդպես հաստատ գիտե՞ս: 

ՎԱՐՊԵՏԸ - Ես իմ խոսքիս տերն եմ հայր սուրբ; 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ - (Տաք ու կտրուկ) Ես ալ, ես ալ իմ խոսքիս տերն եմ վարպետ 

ՎԱՐՊԵՏԸ – Ուրեմն… 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – Քանի՞տարի է, որ դուն վարպետ ես: 

ՎԱՐՊԵՏԸ – Ե՞ս, ինչ գիտնամ, քսան մը կըլլա: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – Ուրեմն քսան տարի է, որ կշինես ու կշինես, իսկ երբեք պատահե՞ր է, որ շինելեդ ետքը քանդես: 

ՎԱՐՊԵՏԸ – Քանդե՞մ, իմ շինա՞ծս, ինչո՞ւ: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – Ինչո՞ւ այդպես զարմացար: Չէ՞ որ շինելն է դժվարը, քանդելը դյուրին է միշտ: 

ՎԱՐՊԵՏԸ - Այո, ուրիշի շինածը: Իր շինածը քանդելը շատ դժվար է, հայրս սուրբ: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ - (Հայացքը լուսամուտեն դուրս նետած ու երազկոտ) Դժվար է, դժվար, իհարկե, երբ մանավանդ կապված է անցյալիդ, երիտասարդ օրերուդ, չէ՞, վարպետ: Դժվար է, իհարկե, (Լուռ ու ակնապիշ կմնա քիչ մը` աչքերը լուսամուտեն դուրս, և հանկարծ գլուխը շրջելով` 
խիստ ու կտրուկ) Փակե սա փեղկը: 

ՎԱՐՊԵՏԸ – Փակե՞մ, լուսամո՞ւտը: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ - Այո, այո լուսամուտը: 

ՎԱՐՊԵՏԸ - Բայց ինչ ախորժելի արև է, ինչպես ուրախ ու տաք: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – Ու փակես պիտի ճիշտ ատոր համար: 

ՎԱՐՊԵՏԸ - Բայց… 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ - Արևը… Մեզի անպատճառ պետք է արև, ուրախ ու տաք արև: Մենք դեռ արևապաշտներ ենք, արև… Չենք կրնար ապրիլ առանց ախորժելի արևի, առանց ուրախ ու տաք արևի: Գոնե լուսամուտ մը, գոնե ճեղք մը, գոնե գողունի ներս սպրդած ճառագայթ 
մը…(Հանկարծ բռունցքը զարնելով սեղանին) Ոչ: Գոցե, կըսեմ քեզի, ի՞նչ ես քարացեր: 

ՎԱՐՊԵՏԸ – (Վարանքով կերթա կգոցե փեղկը): 

Սենյակը գրեթե մութ է: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – Այդպես: Պետք է խցվի այդ անցքը, ուրկե արևը կնայի ներս, ուրկե ցամաքը կնայի ներս, ուրկե աշխարհքը կնայի ներս: 

ՎԱՐՊԵՏԸ - Բայց բնակարանդ դարձավ խավար ու մռայլ, ինչպես դամբարան: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – Ըսե` ինչպես եկեղեցի: 

ՎԱՐՊԵՏԸ - (Ուսերը կցնցե): 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – Ինչո՞ւ կվախնաս խավարեն: Խավարը խավար է կարճատես աչքերուն: 

Բոլոր մեծ հղացումները խավարի ծոցեն են գոյացել, բոլոր մեծ խորությունները միայն խավարի մեջ կարելի է տեսնել: Եվ այդ ձեր պաշտած լույսը միթե ծնունդը չէ՞ խավարի, ծնունդ մը ու մահկանացու մը; Խավարն է միայն, որ կա ու կմնա անմահ ու հավիտյան: (Ելած է ոտքի, 
կխոսի մտածելով): 

Բ 

Վանահայրը լռած է ու մտասույզ, լուռ է նաև Վարպետը, կմտնե Աբեղան ու կկենա դռան քովը լուռ ու խոնարհ: 

ՎԱՐՊԵՏԸ – Վանահայրը նոր հրաման ունի՞ ինծի տալու: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – Այո, միայն ոչ այս վայրկյանիս, նախ ուրիշ հաշիվ ունիմ մաքրելու: Գնա այժմ: Շնորհակալ եմ քեզմե, Տերը քեզի հետ: (Դառնալով Աբեղային): Դո/ւն ինչու ես եկեր, Աբեղա: 

Գ 

ԱԲԵՂԱՆ – (Նախ կսպասե մինչև Վարպետի հեռանալը, վերջը գլուխը ավելի խոնարհելով) Քեզի խոսելիք ունիմ: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – Ամեն մարդ ինքը պիտի բանա իր ճամփեն, Աբեղա: 

ԱԲԵՂԱՆ – Գիտեմ, գիտեմ, որ ալ փակ է ինծի համար քու հոգիիդ ճամփան: Կհասկնամ, որ ասկե ետքը ես քեզի համար անարգ ու անարժան արարած մըն եմ, իսկ դուն ալ ինծի համար… (Կլռե): 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – Ըսե, մի քաշվիր: 

ԱԲԵՂԱՆ – Կըսեի, եթե գիտնայի: Ինքս ալ չգիտեմ, կզգամ միայն, որ մենք իրարու անհաշտ թշնամի ենք: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – Թշնամի՞… Եվ հիմա ատիկա ըսելու համար է, որ եկել ես ինծի: 

ԱԲԵՂԱՆ – Ոչ: Ես եկել եմ ուրիշ բան մը հայտնելու: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – Խոսե: 

ԱԲԵՂԱՆ – Դուն ըսեր ես, որ հոս, այս կղզին երբեմն ուրիշ աստվածներ են ապրեր: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – (Իր ցնցումը զսպելով) Ե՞տքը: 

ԱԲԵՂԱՆ – Ըսեր ես` շատ-շատ տարիներ մեզմե առաջ: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – Ե՞տքը: 

ԱԲԵՂԱՆ – Ըսեր ես` հիմա մեռած են բոլորը: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – (Լուռ է): 

ԱԲԵՂԱՆ – Մեռած, վաղուց մեռած: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – (Լուռ է): 

ԱԲԵՂԱՆ – Ահա եկեր եմ քեզի ըսելու, որ սխալ ես, այդ աստվածները մեռած չեն: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – (Ահաբեկ ու ապշած): Իսկ դո՞ւն… իսկ դո՞ւն ատիկա ուրկե գիտես: 

ԱԲԵՂԱՆ – (Ցածր ու խորհրդավոր) Ես… ես տեսա: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – Տեսա՞ր, դո՞ւն, իմ մե՞ջս, ինչպե՞ս տեսար: 

ԱԲԵՂԱՆ – Քու մե՞ջդ, ինչպես թե` քու մեջդ; Ոչ, ես տեսա հոն… դուրսը: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – Ո՞ւր: 

ԱԲԵՂԱՆ – Հոն, հին ճգնարաններուն շուրջը: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – Ի՞նչ տեսար հոն, ճգնարաններուն շուրջը: 

ԱԲԵՂԱՆ – Տեսա այն մյուս… հին աստվածներուն արարածները: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – Արարա՞ծ… 

ԱԲԵՂԱՆ – Կսխալիս, վանահայր: Քեզի կըսեմ` հին աստվածները կապրին, ու հին աստվածներուն հետն ալ իրենց հին կյանքը: Երբ մենք հոս, մեր մութ ու նեղ եկեղեցիներուն մեջ գետնատարած կապաշխարհենք, անոնք հոն կապրին ազատ, կապրին տաք ու պայծառ արևին տակ, 
կապույտ ծովուն վրա, ծփուն օդերուն մեջ, ավազուտ ափին, կապրին իրենց զվարթ ու եռուն կյանքը, լի շարժուն ու հարափոփոխ: Մենք կաղոթենք, անոնք կապրին: Այս ծովը, այս սարերը, այս կղզին, անոնցն է այս բոլորը, մերն է միայն այս խուցերն ու եկեղեցին: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – Ոչ: Մերը չէ նաև ոչ այս խուցերը իրենց կեղծավոր լուսամուտներով, ոչ ալ եկեղեցին: Անոնցն է, բոլորն ալ անոնցն է: 

ԱԲԵՂԱՆ – (Նախ ապշած, ետքը վախով) Հայր, ասիկա ըսողը դո՞ւն ես: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – Մեր Աստվածը հոս ոչինչ չունի, ոչինչ: 

ԱԲԵՂԱՆ – Հայր… 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – Անոնցն է այս բոլորը: (Մոտենալով Աբեղային ու ցած): Ու քանդվի պիտի այս բոլորը, Աբեղա: Մինչև Աստվածածին հոս քար մը քարի վրա չի պիտի մնա ոչ այս խուցերեն, ոչ եկեղեցիեն: 

ԱԲԵՂԱՆ – Հայր, կծաղրե՞ս ինծի: Գեշ կատակ է ըրածդ: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – Ծաղր մըն է եղեր իմ ըսածներս մինչև այսօր ու գեշ կատակ մըն է եղեր ըսածներս մինչև հիմա: Բայց ասիքե ետքը ալ լուրջ է: Փոխվի պիտի այս կղզիին վրա ամեն բան: Ոչինչ, ոչինչ չի պիտի մնա հոս, ոչ արդի շենքերեն, ոչ արդի ոգիներեն: 

ԱԲԵՂԱՆ – Իսկ հին աստվածնե՞րը, հայր: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – Պնդե գոտիդ, որդիս, կանչե կամքդ ու դուրս վանե մեջեդ բոլոր այդ հին աստվածները: Քանդե, քանդե, եթե պետք ըլլա, քանդե ամբողջ հոգիդ; Քու հոգիդ ազնիվ է, արժե այդ աշխատանքը: (Դուրս): 

=== Երկրորդ տեսարան ===

Մեհյանի մը գավիթը 

Երկու կողմը երկու շարք բարձր ու հաղթ սյուներ: Ճակատը մեջտեղը լայն ու մեծ կամար մը, որ ծածկված է վարագույրով: Կամարին երկու կողմերը նույնպես սյուներ են, որոնց ետևը քիչ մը տարածություն ու քարե պատ: Կամարի մութ վարդագույն վարագույրին վրա ոսկենկար 
ճաճանչավոր արև մը: 

Վարագույրին առջևը տեսարանին խորքը դրված է քարե փոքրիկ բագին մը, որ կմխա: Բագնի աջ ու ձախ կողմեն երկար քարե սեղաններ քիչ մը ծուռ դիրքով ու քարե նստարաններ, սեղանները մեջտեղի բագնին հետ միասին պայտի ձևը կկազմեն: 

Սյուներուն առջևը բարձր աշտարակներ ու առկախ ջահեր: Բագինը, սյուները և աշտարակներուն մեջքը բոլորն ալ գալարված է ծաղիկներու ու կանաչի շղթայով: 

Ա 

Վառ է միայն երկու ջահ բագնին երկու կողմեն, խորքը, այնպես որ ահագին բարձր շենքը դողդոջուն կես-մութի մը մեջ է: 

ՍԵԴԱ – (Ձախ կողմի առջևի սյուներուն ետևեն ետ-ետ ներս կմտնե, միշտ նույն հագուստով, թեքված քիչ մը դեպի առաջ ու երկու ձեռքովը սրտանց կանչելով) Եկուր, եկուր… 

ԱԲԵՂԱՆ – (Երևնալով) Սեդա, Սեդա… 

ՍԵԴԱ – Եկուր: 

ԱԲԵՂԱՆ – Տուր ինծի իմ հանգիստս, տուր ինծի իմ աղոթքներս, տուր իմ վստահությունս ըրածիս, կյանքիս, ուժիս: Ամեն, ամեն ինչ կփլի շուրջս: 

ՍԵԴԱ – (Միշտ ետ-ետ դեպի աջ երթալով) Եկուր, եկուր… 

ԱԲԵՂԱՆ – Ալ չկա ինծի հանգիստ ոչ խուցիս մենության մեջ, ոչ դուրսը, ոչ ալ եկեղեցիին կամարներուն տակը: Սաղմոսներուն մեջեն քու ձայնդ կլսեմ, մութ կամարներուն տակեն քու աչքերդ ինծի կժպտին, խունկի հոտին մեջեն քու թաց մազերուդ բույրը կզգամ… Ինչո՞ւ, ինչո՞ւ 
կտանջես ինծի: 

ՍԵԴԱ – Եկուր, եկուր… 

ԱԲԵՂԱՆ – Ետ տուր ինծի իմ հպարտությունս, իմ մեծամիտ խորհրդածություններս, ետ տուր ինծի իմ հավատքս, իմ Աստվածս, տուր, ետ տուր ինծի իմ Աստվածս… 

ՍԵԴԱ – Եկուր, եկուր… (Ու կքաշվի, կաներևույթանա աջ կողմի սյուներուն ետին): 

Բ 

ԱԲԵՂԱՆ – Գնաց նորեն: Նորեն մենակ…(Շենքի մեջտեղն է, կկենա, գլուխը կբարձրացնե, կնայի չորս դին ու զարմանքով) Աս ուր եմ ես: Աս ո՞ւր բերավ ինծի: Դուրսեն կլսվի հեռավոր աղմուկ ու ձայներ: Շտապ ներս կմտնե ծերունի պաշտոնյա մը` ձեռքին լույս ու արագ կվառե 
ջահերն ու մոմերը: 

ԱԲԵՂԱՆ – (Հանկարծ մոտենալով) Ծերունի, ի՞նչ շենք է աս, ո՞ւր եմ ես: 

ԾԵՐՈՒՆԻՆ – Վայ, վախցա, արևը վկա: Ո՞վ ես դուն:

ԱԲԵՂԱՆ – Եկեղեցի՞ է, ի՞նչ բան է սա: 

ԾԵՐՈՒՆԻՆ – Եկեղեցի՞, ինչ հիմար լեզու կխոսիս: Ջարդվածներու ու խաչվածներու տեղ չէ հոս, հանգիստ եղիր: 

Դուրսի աղմուկը հետզհետե կմոտենա: 

ԱԲԵՂԱՆ – Ինչ ուրախ է հոս, ինչ տոնական: 

ԾԵՐՈՒՆԻՆ – Անշուշտ, կյանքը ուրախության համար է տված մեզի: 


ԱԲԵՂԱՆ – Եվ ատիկա ըսողը ալևոր ծերունի մըն է: 

ԾԵՐՈՒՆԻՆ – Այո ծերանալը ծանր բան է, բայց հոգիս առույգ է դեռ ու սիրտս երիտասարդ, դեռ կրնամ վայելել կյանքը և վայելեմ պիտի, արևս վկա, քանի շունչ կա շրթունքիս: Իհարկե, ըլլալ քեզի նման երիտասարդ, ա, մեծ բախտ է: Ափսոս որ ետ չեն դառնար այդ խենթ ու 
անզուսպ օրերը: Ըհը, եկան (Կերթա դեպի աղմուկը): 

ԱԲԵՂԱՆ – (Կքաշվի ետ-ետ ու կծածկվի սյուներու ստվերին ետևը): 

Գ 

Ձախ կողմի խորքի սյուներուն մեջեն ներս կմտնեն Իշխանը իր զենընկերներուն հետ` երեսուն հոգիի չափ, այդչափ մըն ալ մեհենական աղջիկներ, այլև խումբ մը զինակիր պատանիներ` ջահեր բռնած: Շենքը կողողվի լույսով: Այրերը սաղավարտ ունին, վահան, մեջքներուն սուր: 
Կանայք հագված են թեթև ու սպիտակ, մազերուն մեջ իբրև զարդ խրած ունին աստղ մը: 

Ամենեն առաջ ներս կմտնեն քանի մը ջահակիր ու խումբ մը աղջիկներ, ուրախ ու ոգևորված: Ետքը Իշխանը` շրջապատված իր մեծերեն: Անոնց ետևեն ալ` զինվորականներն ու աղջիկները խառն, ուրախության բացականչություններով, ջահակիրներ քովերեն ու ետևեն: 

ԱՂՋԻԿՆԵՐՈՒ ԱՌԱՋԻՆ ԽՈՒՄԲԸ – (Սյուներեն ներս ոտք դնելուն պես) Կեցցեն հաղթողները… Կեցցեն քաջերը… 

ԲՈԼՈՐԸ - Կեցցեն, կեցցեն հաղթողները: Իշխանը կերթա կանգ կառնե բագնին առջևը, բոլորը կխռնին անոր ետևը: Աջ կողմի խորքի սյուներուն մեջեն դուրս կուգա քուրմ մը` ճերմակներ հագած, ուրիշ երկու քուրմ աջեն ու ձախեն: 

ՔՈՒՐՄԸ – (Գալով իշխանին ընդառաջ) Բարի գալուստ իշխանին: Բարի գալուստ մարտնչողներու: 

ԻՇԽԱՆԸ – Եկեր ենք մեր զենքերը դնելու Քաջն Վահագնի բագնին ոտքը ու իր սուրբ ծագումը երկրպագելու: 

ՔՈՒՐՄԸ - Իր սուրբ ծագումը ձեզի զորավիգ, ձեր թևերը միշտ ամուր, ձեր սուրերը միշտ հատու, ձեր վահանը անխորտակ: Լույս ու արև Վահագնի օրհնությունը ձեզ հետ, դուք, որ հաղթողներն եք կյանքի կռվին մեջ, ձերն ըլլա միշտ հաջողությունն ու հաղթանակը: 

ԶՈՐԱԿԱՆՆԵՐԸ – Հաջողությունը մեզի հետ, հաջողությունն ու հաղթանակը: 

ՔՈՒՐՄԸ - Դեռ բավական ժամանակ կա մինչև մեր լույս Տիրոջ ծնունդը, իշխան: Նստեցեք ու հանգստացեք: Նստեցեք Մեծն Վահագնի ու մեծն Աստղկան սեղանը: Նստեցեք ու վայելեցեք, դուք, որ կռվողներն եք կյանքի մեծ կռվին մեջ, կռվողներն ու հաղթողները, ձերն է 
հաղթությունը, ձերն է վայելքը: 

ԶՈՐԱԿԱՆՆԵՐԸ – Մերն է հաղթությունը, մերն է վայելքը: 

ՔՈՒՐՄԸ - Բացեք, աղջիկներ, Տիրոջ սեղանը, բացեք Վահագնի ու Աստղկան սեղանը: Բերեք գինի անապական և ուրախություն, բերեք ձեր գեղեցկությունն ու ձեր նազանքը, բերեք, մինչև արժանանաք երկրպագելու լուսածին Վահագնի ու մեծն Աստղկան սեղանը: Վահագնին ու 
փրփրածին Աստղկան բացեք, աղջիկներ վայելքի սեղանը: (Իր երկու ընկերներուն հետ կելլե դուրս): 

Դ 

Իշխանն ու իր զենընկերները կհանին սաղավարտնին ու վահանները, կուտան զենընկերներուն, որոնք կառնեն ու սյուներուն մեջեն կտանին դուրս: 

Աղջիկներուն մեկ մյուսը կվազե ձախ սյուներեն դուրս, կբերեն ծաղիկներ, արագ շաղ կուտան քարե սեղանին, կբերեն սեղանի բազմաճյուղ աշտանակներ և գինով լեցուն արծաթե ավազաններ, կբերեն ոսկի ու արծաթ թասեր, բաժակներ և եղջյուրե գալարուն ըմպանակներ: 

Այդ պատրաստության միջոցին է, որ կխոսվի. 

ԵՐԻՏԱՍԱՐԴ ԶՈՐԱԿԱՆ ՄԸ – (Առաջ գալով) Բայց կռիվ էր, տաք կռիվ: 

ՀԱՍԱԿԱՎՈՐ ՄԸ – Թող անպակաս ըլլա կյանքեն սուրբ կռիվը: 

ԵՐԻՏԱՍԱՐԴԸ – Սարսափելի ջարդ կերան: 

ՈՒՐԻՇ ՄԸ - (Կատակով) Կմեղքնա՞ս, թող խնայեիր: 

ԻՇԽԱՆԸ – Ատ ո՞վ է, որ խնայելու մասին կխոսի: Երբեք, որդիներս, կյանքի կռվին մեջ չխնայեք երբեք և ոչ ոքի: Խնայելը թուլություն է, մեղքնալը պարտություն: Զարկեք, ով ձեր դեմն է, ով ձեր ճամփան կգոցե: Ով որ քեզի կարգելե` քու թշնամիդ է: 

ԵՐԻՏԱՍԱՐԴԸ – Զարկեք, հաղթողը մենք ենք: 

ՈՒՐԻՇ ՄԸ – Ինչ լավ է հաղթող ըլլալը: 

ԵՐԻՏԱՍԱՐԴԸ – Հաղթող ըլլալ ու կռվեն դառնալ: 

ԻՇԽԱՆԸ – (Երթալով սեղանին գլուխը) Դե, հիմա եկեք նստինք, Տիրոջ սեղանը, արդար հատուցում մեր դաժան կռվին: 

Աղջիկ ու զորական խառն կնստին: Աղջիկներեն շատերը կմնան ոտքի, կմոտենան ու կծառայեն մեկուն-մյուսին, մեկ-երկուքը կերթան կուգան: Զինակիրները կշարժվին իրենց տերերուն ետևը ու կարձանանան: 

Բազմության կեսը նստած է արդեն, կեսը դեռ ոտքի, որ կխոսվի: 

ԶՈՐԱԿԱՆ ՄԸ - (Բաժակը վերցնելով) Կեցցե կռիվը: 

ԿՈՂՔԻ ԱՂՋԻԿԸ - Կեցցե կռվողը: 

ԴԵՄԻ ԶՈՐԱԿԱՆԸ - Կեցցե գեղեցկությունը: 

ՈՒՐԻՇ ՄԸ - Կեցցե սերը: 

ԱՂՋԻԿՆԵՐԸ – Կռիվը կյանքն է աշխարհի: 

ԶՈՐԱԿԱՆՆԵՐԸ – Սերը վայելքն է աշխարհի: 

ԻՇԽԱՆԸ - (Ծիծաղելով) Կեցեք, կեցեք, մի շտապեք, էյ, դուք, կռիվ, էյ, դուք, սեր: Մի բռնկիք այդպես շուտ: Նստեցեք հանգիստ հպատակվինք հին կարգին: Թասերը պատրաստ, մեր մեծ Աստծուն ձոն եմ ձոնելու: Աղջիկները գինի կլցնեն թասերը մեջտեղի գինիի ավազաններեն: 
Խոր լռություն: 

ԻՇԽԱՆԸ - (Վերցնելով գինիի մեծ եղջյուր մը` կերթա կկենա բագինին առջևը, դեմքը դեպի վարագույրը դարձուցած ու գինին բարձր պահած) Քեզի, ով մեծդ Աստված, Վահագն արի, դուն արևը աշխարհի, դուն կյանքն ու աշխույժ, դուն կռիվ և ուժ, դուն լույս ու զտող, ազնիվը 
զատող, փառքը ազատող, դուն, որ հաղթեր ես վատի, խավարի, ամեն մռայլի, այլև երկնքին, սև ամպ ու թուխպին, դևին, վիշապին, աշխարհի ափին, քեզի, այգածին, ճառագայթածին, քեզի կձոնեմ այս վայելքի եղջյուրը` լիքը ազնիվ արբեցնող գինով, դուն, որ ապրելու ու կռվելու 
արբեցումը կուտաս մեզի: Տեր, ընդունե մեր ձոնը: (Մեկ-երկու կաթիլ կթափե կրակին, ուժեղ ու պայծառ բոց): 

ՁԱՅՆԵՐ ԱՄԵՆ ԿՈՂՄԵՆ – Ընդունված է… ընդունված է… ընդունված է… 

ԻՇԽԱՆԸ - (Դառնալով իր տեղը) Հաղթողի ձոնը հաղթողի բագնին վրա միշտ է ընդունված: Խմենք: Կեցցե կյանքն ու իր կռիվը: 

ԲՈԼՈՐԸ - (Աղմուկով ու իրարանցումով, նստած, կեցած, թասերը իրարու բախելով) Կեցցե կյանքն ու իր կռիվը: 

Կխմեն ու կնստին, լռություն: 

Ե 

ԱԲԵՂԱՆ - (Դողդոջուն քայլերով առաջ կուգա, ամչկոտ վարանքով հայացքը գետին, ձեռքը առաջ մեկնած) Տվեք թաս մըն ալ ինծի: Ես ալ կուզեմ: 

Ընդհանուր զարմանք ու խոր լռություն: 

ԻՇԽԱՆԸ - Դո՞ւն հոս ինչ գործ ունիս, սևազգեստ: 

ԱԲԵՂԱՆ - Տուր թաս մըն ալ ինծի, ես ալ կուզեմ: 

ԻՇԽԱՆԸ - Այս եղջյուրեն խմել ուզողը կռվեն պետք է, որ գա: 

ԱԲԵՂԱՆ - (Աղաչավոր) Մեկ թաս մը միայն, իշխան, ի՞նչ մեծ բան է որ: Անգամ մը միայն, մեկ ումպ մը միայն քու այդ կռվի ու վայելքի եղջյուրեդ: 

ԻՇԽԱՆԸ - (Արհամարհոտ) Տիրոջ սեղանին վրա, այ թշվառ, ոչինչ չի ստացվիր աղաչանքով, գնա մուրացկաններուն սեղանը: 

ԶՈՐԱԿԱՆ ՄԸ – (Ծաղրով) Էյ, բարեկամ, ո՞ր հովերն են քեզի այս կողմը նետեր: 

ԵՐԻՏԱՍԱՐԴ ՄԸ – Գինիի հոտ է ինկեր ծոմ պահողին քիթը: 

ԻՇԽԱՆԸ – Տարին տասը չափ ցորեն նվիրեր եմ ես իմ կալերես ձեր անապատին, գնա նստե ու կեր: 

ՀԱՍԱԿԱՎՈՐ ՄԸ – (Ծաղրով) Ու աղոթե քու աստվածներուդ մեր մեղքերուն համար: 

ՀԱՍՏ ԶՈՐԱԿԱՆ ՄԸ – Մե՞ղք…(Փորը բռնած սաստիկ կխնդա) Աղոթե, աղոթե մեր մեղքերուն համար… անթիվ մեղքերուն… 

Ընդհանուր հռհռոց: 

ԱԲԵՂԱՆ – Իշխան, դուն ինծի չե՞ս ճանչնար: 

ԻՇԽԱՆԸ - Այսպես ալ աներես մարդ (Բարկացած) Պիտի հեռանա՞ս, թե չէ: 

ՀԱՍԱԿԱՎՈՐԸ – Ես կճանչնամ քեզի, ես: Դուն այն ցած վախկոտը չե՞ս, որ սուրդ նետեր ես գետին ու փախեր ես կյանքի կռվեն: 

ԵՐԻՏԱՍԱՐԴ ԶՈՐԱԿԱՆ ՄԸ – Դուրս, հայդե, ցած արարած: 

ՈՒՐԻՇ ՄԸ - Դուրս, վախկոտ: 

ՀԱՍԱԿԱՎՈՐԸ – Դուն այն մեծամիտ տխմարը չե՞ս, որ կարհամարհես մեր վեհն Վահագնի նվիրած ամենեն վեհ նվերը` կյանքը. և քու թշվառ գլուխդ չես ուզեր խոնարհել անոր լույս պատկերին առջևը: 

ԲՈԼՈՐԸ – Կորսվե, կորսվե դուրս: 

ՄԵԿԸ - Կորսվե դուրս այս սուրբ վայրեն: 

ԵՐԻՏԱՍԱՐԴ ՄԸ – Աստվածուրաց: 

ՀԱՍԱԿԱՎՈՐԸ – Դուն այն ամբարտավանը չե՞ս, որ երկրպագել չես ուզեր մեր փրփրածին Աստվածուհիին, ոչ անոր նվերը եղող սիրուն, ոչ ալ կնոջ գեղեցկությանն ու հմայքին: 

ԱՂՋԻԿՆԵՐԸ - Դուրս այդ ամբարտավանը: 

ԱՂՋԻԿ ՄԸ - Ապուշ… 

ՀԱՍԱԿԱՎՈՐԸ – Դուն այն սրբապիղծը չե՞ս, որ կարհամարհես մարմինը, Վահագնի ու Աստղկան այդ հրաշալի կերտվածքը: 

ԱՂՋԻԿ ՄԸ - (Քովի տղան մատնանիշ) Արհամարհել այս մարմինը, այս առողջ, այս ճկուն, այս ուժեղ մարմինը: 

ԱՂՋԻԿՆԵՐԸ - Սրբապիղծ… 

ԵՐԻՏԱՍԱՐԴ ՄԸ – (Քովի աղջիկը մատնանիշ) Այս քնքուշ, այս գեղեցիկ, այս հոյակապ մարմինը: 

ԵՐԻՏԱՍԱՐԴՆԵՐԸ - Սրբապիղծ… 

ԱԲԵՂԱՆ - (Ամեն հարձակման ավելի ու ավելի խորտակված, ավելի ու ավելի գլուխը վար կկախե ու քայլ-քայլ կքաշվի ետ: Վերջին խոսքերուն մտած է արդեն իր նախորդ տեղը` սյուներուն ետևը ու ալ չերևար): 


Զ 

ԻՇԽԱՆԸ – Թողեք, թողեք կորչի: Ես ձոն ունեմ ձոնելու: Առեք թասերը: 

Բոլորը կլեցնեն: 

ԻՇԽԱՆԸ - (Եղջյուրը առած կերթա նորեն բագնին առջևը ու գինին վեր բարձրացնելով): 

Քեզի, ով, վեհդ դիցուհի, ով փրփրածինդ Աստղիկ, որ անարատ ես ու սքանչելի, քու ելած փրփուրիդ նման, դու վերին գեղեցկություն, դուն գերագույն հմայք ու քնքշություն, քու տված լույսիդ նման: Դուն, որ աղբյուրն ես սիրու, հույսերու և հուզումներու, քեզի օրորող ալիքներուն 
նման, քեզի, ծովածին, քեզի կնվիրեմ այս վայելքի եղջյուրը` լիքը ազնիվ ու արբեցնող գինով, դուն, որ գեղեցկության ու սիրու վայելքը, հեշտանքն ու արբեցումը կուտաս մեզի: Ընդունե, դիցուհի, իմ ձոնս: (Մեկ-երկու կաթիլ կթափե կրակին, ուժեղ ու պայծառ բոց): 

ՁԱՅՆԵՐ ԱՄԵՆ ԿՈՂՄԵՆ - Ընդունված է… ընդունված է… ընդունված է… 

ԻՇԽԱՆԸ - (Դառնալով իր տեղը) Հաղթողի ձոնը միշտ է ընդունված գեղեցկության բագնին վրա: Խմենք: Կեցցե գեղեցկությունն ու սերը: 

ԲՈԼՈՐԸ - (Աղմուկով ու ծիծաղով, կատակներով, ըմպանակները իրարու բախելով) Կեցցե գեղեցկությունն ու սերը: Կխմեն ու կնստին, լռություն: 

Է 

ԱԲԵՂԱՆ - (Դուրս կելլե իր անկյունեն և վճռական կմոտենա Հաստ զինվորականին, ձեռքը կդնե անոր ուսին ու կտրուկ) Տեղ տուր ինծի: 

Ընդհանուր զարմանք 

ՀԱՍՏ ԶՈՐԱԿԱՆԸ – Քեզի տեղ չկա այս սեղանին: 

ԱԲԵՂԱՆ - (Գրգռված ու դողալով) Ես պետք է նստիմ այս սեղանին: 

ՀԱՍՏ ԶՈՐԱԿԱՆԸ – Տեղ չկա` ըսինք քեզի. սուր չունեցողին հոս տեղ չկա. ի՞նչ ես կպեր, ձիու ճանճ: 

ԱԲԵՂԱՆ -(Հանկարծ կփաթթվի Հաստ զորականի մարմնին, կվերցնե նստարանեն, կգլտորե գետին): 

Նախ ընդհանուր անբարեհաճ հուզում ու իրարանցում, որը սակայն հանկարծ տեղի կուտա բուռն ու միահամուռ ծիծաղի մը: 

ԱԲԵՂԱՆ - (Ծունկը կդնե նստարանին ու բռունցքը սեղանին զարնելով) Ես պետք է նստեմ այս սեղանին: 

ՀԱՍՏ ԶՈՐԱԿԱՆԸ - (Վեր կթռչի կատղած, կքաշե սուրը ու կվազե Աբեղային վրա) Անդին, անզգամ, չեմ ուզեր պղծել այս սուրբ մեհյանին գավիթը քու պիղծ արյունովդ: 

ԱԲԵՂԱՆ - (Հաստատ ու ծանր քայլերով կմոտենա անոր: Վայրկյան մը շեշտ կդիտեն իրար մոլեգին: Հանկարծ Աբեղան բոլոր ուժովը կզարնե դիմացինի թևին, որուն սուրը կիյնա վար: Աբեղան իսկույն կխլե ու նորեն ծունկը դնելով նստարանին) Ահա, իշխան և իմ սուրս: Ընդհանուր 
ոգևորություն, աղմուկ, հիացում: 

ԱՂՋԻԿՆԵՐԸ - (Իրարու) Ինչ ուժ, ինչ ուժ… 

ԱՂՋԻԿ ՄԸ – Ինչ երկաթի ձեռք: 

ՀԱՍՏ ԶՈՐՈԿԱՆԸ – Ոչ, իշխան, դուն տեսար բռնությունը, դուն բոլորը տեսար, իմինս է այդ սուրը: 

ՁԱՅՆԵՐ – Ոչ, ոչ ալ ոչ: 

ԵՐԻՏԱՍԱՐԴ ԶՈՐԱԿԱՆ ՄԸ – Քու մեջքդ դպավ գետին: 

ԻՇԽԱՆԸ – Սուրը անորն է, որուն ձեռքը որ է: 

ԲՈԼՈՐԸ - Ապրի մեր արդար իշխանը: 

ՁԱՅՆԵՐ - Ապրի մեր նոր ընկերը: 

ՄԵԿԸ - (Մոտենալով պարտվածին) Կներես, բարեկամ, բայց կտեսնես, որ քեզի այլևս տեղ չկա հոս: 

ՀԱՍՏ ԶՈՐՈԿԱՆԸ - Աղեկ, ես կերթամ, բայց մենք դեռ կպատահինք, սևազգեստ. կամ սուրս կուտաս ինծի, կամ կյանքդ: 

ԱԲԵՂԱՆ – Կյանքս` գուցե: 

Ը 

ՁԱՅՆԵՐ - Գինի տվեք հաղթողին: 

ԵՐԻՏԱՍԱՐԴ ՄԸ – Վերցրու անոր թասը: Հիմա ան ալ քուկդ է: 

ԱԲԵՂԱՆ - (Կառնե Հաստ զորականի ըմպանակը և կնետե անոր ետևեն) Ես չեմ ուզեր ուրիշին խմուկը: 

ԱՂՋԻԿ ՄԸ - (Թևը երկարելով) Առ, քաջ իմ թասս: 

ԱԶՋԻԿՆԵՐԸ - (Երկարացնելով իրենց թասերը) Առ իմ թասս… առ իմ թասս… առ իմինս… 

ԱԲԵՂԱՆ – Իշխան քիչ մը առաջ ես քու եղջյուրդ խնդրեցի, այն եղջյուրը, որով ձոնդ ձոնեցիր: 

ԻՇԽԱՆԸ - (Եղջյուրի միջինը կթափե ու կուտա մոտի աղջկանը լուրջ ու հանգիստ) Լեցուր ու տուր իրեն: 

ԱՂՋԻԿԸ - (Կկատարե ու կուտա քնքշանքով, խորապես սրտանց) Առ: 

ԻՇԽԱՆԸ - Առաջին թասը, նորեկ, գիտցիր, միշտ Վահագնինն է. այդպես է աշխարհի հին օրենքը: 

ԱԲԵՂԱՆ - Առաջին թասը… ձեր այս կյանքի սեղանին առաջին թասը ես կխմեմ… կյանքի ու աշխարհի օրենքով… ես կխմեմ կռվի կենացը, կռվի, որ վերն է խավարին ու ամպերուն մեջը, ինչպես որ կըսեք, կռվի, որ դուրսն է աշխարհի վրա, ուրկե դուք կուգաք, կռվի, որ հոն է, ծովուն 
մեջ, փոթորկի ատեն, ուրկե ես կուգամ: 

ԱՂՋԻԿՆԵՐԸ - (Սաստիկ հետաքրքիր, փսփսուքով իրարու) Ծովե՞ն… ծովե՞ն… 

ԱԲԵՂԱՆ – Թող օրհնված ըլլա կյանքի կռիվը (Կխմե): 

ՁԱՅՆԵՐ - Անուշ, անուշ… Հաջողությունը, հաղթանակը միշտ քեզի… 

ԻՇԽԱՆԸ - Աղեկ: Լեցուր երկրորդ թասը: 

ԱՂՋԻԿՆԵՐԸ - (Իրար անցած) Գինի, գինի: 

ԱՂՋԻԿԸ - (Նորեն կլցնե ու կուտա սրտանց) Առ: 

ԻՇԽԱՆԸ - Երկրորդ թասը, նորեկ, գիտցիր, միշտ Աստղիկինն է, այսպես է աշխարհի հին օրենքը: 

ԱԲԵՂԱՆ - Երկրորդ թասը… այո, Աստղիկինն է, ան, որ ինչպես կըսեք, ծնավ գեղեցիկ հորդ փրփուրեն, դուրս ելավ սիրարծարծ հուզվող ու եռացող ալիքներեն. ան, որ փոթորկի անդունդներուն մեջը կգալարի ու կհափշտակե քեզի: Իշխան, այս թասը ես կխմեմ քու աղջկանդ կենացը 
(Կխմե): 

ԱՂՋԻԿՆԵՐԸ – Սեդա՞ն… Սեդա՞ն… 

ԻՇԽԱՆԸ – Աղջի՞կս… 

ԲՈԼՈՐԸ – (Սաստիկ հուզված, վախով ու սպասողական դիրքով կնային իշխանին կողմը:) 

ՀԱՍԱԿԱՎՈՐ ԶՈՐԱԿԱՆ ՄԸ – Իշխան, քու աղջի՞կդ… 

ԻՇԽԱՆԸ – Կեցիր, այ տղա, կարծես քու դեմքդ ծանոթ է ինծի: 

ԱԲԵՂԱՆ - (Թեթև հեգնանքով) Հիմա, իհարկե, իշխան, հիմա պետք է, որ ճանչնաս: 

ԱՂՋԻԿՆԵՐԸ – (Իրարու փսփսուքով) Ո՞վ է, ո՞վ է, ո՞վ է որ: 

ՔՈՒՐՄԸ - (Կերևա վարագույրին առջևը) Պատրաստ եղեք, հաղթողներ, ու թողեք սեղանը: Արևելքը շիկներ է, ծովը ծիրան է հագեր, ու թարմ բնությունը թափ կուտա քունը աչքերեն Մեծ Աստծուն երկրպագելու: Լուսատուն ու լուսաստղը գրկելու են հիմա իրար, պատրաստ եղեք դուք 
ալ երկրպագելու: 

ԱՄԵՆՔԸ - (Իսկույն վեր կցատկեն իրենց տեղերեն, զինակիրները շտապ կբերեն սաղավարտներն ու վահանները իրենց տերերուն, որոնք կհագնին ու կերթան բագնին առջևը երկու զուգահեռ տողաշար կկազմեն երեսները վարագույրին, աջ` զորականները, ձախ` աղջիկները): 

ԻՇԽԱՆԸ – (Մոտենալով Աբեղային) Տուր ինծի ձեռքդ ու երթանք երկրպագելու, երկրպագելու մեր վեհ աստվածներուն: 

ԱԲԵՂԱՆ – Երկրպագելու… նո՞ր աստվածներուն: 

ԻՇԽԱՆԸ – Հին աստվածներուն. միշտ հին ու միշտ նոր ու միշտ հավիտյան: Եկուր: 

ԱԲԵՂԱՆ – (Անշարժ ու համառ կեցած է, աչքերը գետին): 

ԻՇԽԱՆԸ – Եկուր, կըսեմ քեզի, շուտ. դուն, որ խմեցիր կռվի կենացը, դուն, որ խմեցիր իմ Սեդայիս կենացը, պետք է, որ գաս: Տուր ձեռքդ ինծի: 

Թ 

Վարագույրին ետևեն կլսվի շեփորին կանչը մեկ-երկու ելևէջ, որուն կհաջորդե քուրմերու ուրախ ու հաղթական երգը: Երգի միջոցին կբացվի կամաց-կամաց ճակտի վարագույրը և տեսարանի մնացած բոլոր մասերը հետզհետե կթաղվին մութի մեջ: 

Խորքի բեմը, որ ավելի ալ բարձր է, կներկայացնե Սևանի գագաթն իր ավերակներով: Աջ` կեցած են քուրմերը, բոլորն ալ ճերմակազգեստ, հերարձակ ու մազերուն մեջ խրած խոշոր աստղ մը: Հեղ մը քուրմերը կերգեն, հեղ մը քրմուհիները, վերջը բոլորը միասին: 

Նոր բեմի խորքը հորիզոնն է, ծովուն ու երկնքին իրար կպչող ծիրը: Երկինքը շառագույն է, տեղ-տեղ դեղին, ծովը լերթ-կարմիր, տեղ-տեղ ծիրանի: Երգի միջոցին հետզհետե կնշմարվի հսկա արևի մը սկավառակը, որ կբարձրանա կամաց-կամաց; Երբ կեսին չափը դուրս է եկած 
ջուրեն` արևը կբացվի ոստրեի մը պես ու կափարիչը կիյնա ջուրին երեսը` արևի ցոլքին նման: Ոստրեին մեջը վառ կփայլի աչք խտիտ տվող արծաթ-մարգրիտ փայլով մը: Եվ այդ վառ փայլին մեջ կեցած է հաղթական Վահագնի մերկ, բարձր, շիտակ, հաղթ ու առողջ, աջ ձեռքը առաջ 
պարզած, մազերն ու մորուքը ասորական ձևի և շեկ, աչքերը բոցոտ: Անոր ձախ կողմը թեթև թեք է ինկած նազանքով ծովային խոտերու ու ծաղիկներու վրա Աստղիկը, սա թեթև մը փաթաթված է Վահագնին ու գլուխը հենած անոր մարմնին. ինքը` մերկ, ճկուն, նուրբ, մազերուն մեջ 
ահագին ադամանդե աստղ մը ու մարմնին վրա մեկ-երկու թել ծովային նուրբ ու երկար սեզ: 

Երգեցողությունը կտևե մինչև ոստրեի լրիվ բացումը: Երբ երգը հանկարծ կկտրվի, կլռվի նորեն շեփորին կանչը ու բոլոր բազմությունը իսկույն կթափի գետին խորը երկրպագությամբ: Քուրմերն ու քրմուհիները կխոնարհին մինչև մեջքը: Ոտքի կմնա միայն Աբեղան` ուղիղ և անշարժ: 

ՔՈՒՐՄԸ - (Խումբին մեջեն, ահեղ) Երկրպագե, դուն, շվարած: 

ԱԲԵՂԱՆ – (Անշարժ է): 

ԻՇԽԱՆԸ – (Սարսափահար ու կիսաձայն) Երկրպագե, անմիտ: 

ԱԲԵՂԱՆ – (Անշարժ է): 

ՍԵԴԱ - (Կերևա հանկարծ բարձր բեմի սանդուղքներուն վրա, հանգիստ առաջ կուգա, կկենա ուղիղ Աբեղայի դեմը, քնքուշ ու հրամայական) Երկրպագե, երկրպագե ծովուն ու իր աստծուն: 

ԱԲԵՂԱՆ – (Նախ գլուխը կթեքե, ետը ծունկերը քիչ-քիչ կծալլվին ու հանկարծ կիյնա գետին): Սաստիկ դղրդյուն մը. և մեկ անգամեն կկորչի ամեն բան, կտիրե խորին մութ ու լռություն: Երբ թանձր մութը կսկսի փարատիլ` տեսարանը փոխված է: Հետզհետե բացվող աղոտ լույսին մեջեն կնշմարվի հաստ ու ցածր սյուներու զույգ շարք մը տեսարանին ճիշտ մեջտեղը: Եկեղեցի է: Խորքը կերևա միայն երկու վառ մոմ, որուն առջևը երկու վանական սաղմոս կկարդան փոխնիփոխ: Անոնց ետևը կիսաշրջանով կեցած են վանականները երեսնին դեպի խորանը: 

Մռայլ ու մութ, ընթերցումը տխուր ու միալար: 

Լռիկ աղոթող վանականներու շարքին մեջ հանկարծ խլրտում մը կիյնա: 

ՎԱՆԱԿԱՆ ՄԸ - (Մյուսներուն կռնակեն ծռվելով դեպի ետ, փսփսուքով) Ջուր, ջուր, երեսին ջուր: 

Ձախ կողմի խորքի սյուներուն մեջեն կերևան երկու վանական, որոնք Աբեղայի թևերը մտած ու բարձրացուցած կբերեն առաջ: Աբեղան թույլ ու անզգա: Մովսես վանականը կուգա անոնց ետևեն` օգնելով: 
ԱԴԱՄ ՎԱՆԱԿԱՆ - (Արագ դուրս աջ կողմի սյուներուն մեջեն, կմոտենա Մովսեսին, երբ Աբեղան արդեն անցուցած են, և կիսաձայն) Ի՞նչ է, ի՞նչ կա, ի՞նչ եղավ: 

ՄՈՎՍԵՍ ՎԱՆԱԿԱՆ - (Միշտ կիսաձայն) Աբեղան մարեցավ: Կեցեր էր առջևս կաղոթեր, մեյ մըն ալ տեսա` գլուխը կախեց, քիչ մը ծռեցավ ու բոլոր ուժովը ինկավ գետին: 

ԱԴԱՄ ՎԱՆԱԿԱՆ - Խեղճ Աբեղա. երևի գիշերը շատ է ճգներ: Տարեք աղբյուրը, տարեք աղբյուրը: (Եվ ինքը կդառնա ետ իր նախորդ տեղը): 

ՄՈՎՍԵՍ ՎԱՆԱԿԱՆ - (Կշտապե գացողներուն ետևեն): 

=== Երրորդ տեսարան ===

Իշխանուհիին առանձնասենյակը 

Փոքրիկ, կոկիկ, ցած առաստաղով սենյակ մը ամբողջովին գորգերու մեջ: Ճակատը բազմոց, մոտիկը ցածլիկ աթոռակ մը: Անկյունը ճերմակ ֆոնի վրա սև սիրուն խաչելություն մը ճերմակ նեղ սեղանին. երկու կողմը երկու ամանի մեջ վարդի թարմ փունջեր: Առաստաղեն կախված է 
արաբական գունավոր լապտեր մը: 

Մուտքը աջեն ու ձախեն: 

Ա 

Իշխանուհին կեցած է բազմոցին առջևը ձիգ ու անշարժ: Քիչ մը հեռուն, անոր դեմը, դռան մոտիկ կեցած է Վանահայրը: Երկունքն ալ հայացքնին նետած են գետին: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ - (Հանգիստ ու պաշտոնական)… Ան է կապեր մեզի իրար, ան ծնունդն է մեր երկուքի, անիկա մեր կապն է, իսկ մեր մեջը չի պիտի ըլլա ոչ մեկ կապ, մեր մեջեն պետք է խզվի ամեն կապ: 

ԻՇԽԱՆՈՒՀԻՆ – (Գլուխը բարձրացնելով ու նունպես հանգիստ) 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ - (Խիստ) Անոր հիմը, իշխանուհի, մեղքի վրա է դրված: 

ԻՇԽԱՆՈՒՀԻՆ – Ինչպես թե` մեղքի: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ - Այո մեղքի: 

ԻՇԽԱՆՈՒՀԻՆ – (Հպարտ) Մեղքը միշտ օտար է եղեր ինծի և միշտ ալ օտար պիտի մնա ինծի: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – Կին, նորե՞ն խաբել կուզես: 

ԻՇԽԱՆՈՒՀԻՆ – (Ապշած) Խաբե՞մ: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ - Այո, խաբես ու կեղծես: 

ԻՇԽԱՆՈՒՀԻՆ – Ե՞ս: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ - Դուն, դուն: Ի՞նչ կզարմանաս, դուն, որ ամբողջ կյանքդ խաբեր ես ու շարունակ կեղծեր: Խաբեր ես տարիներ ու տարիներ այն մարդը, որ իբրև իր կինը իր տունն է տարեր քեզի, խաբեր ես քու զավակներդ, որոնք շոյանքի կարոտով գիրկդ են վազեր, խաբեր ու կապեր 
ես բոլոր շրջապատողներուդ աչքերը, խաբեր ես ինծի, թեև, այո, առանց խոստում մը տալու, առանց բառ մը արտասանելու, խաբեր ես և քեզի, քեզի քու աչքիդ նահատակ ես նկարեր, դուն, որ մարդդ մեռեր է թե չէ, վազեր եկեր ես հոս` ինծի հետ նոր շենք շինելու, քու կեղծիքիդ 
աստծուն նոր տաճար կառուցանելու (Քիչ մը լուռ): 

ԻՇԽԱՆՈՒՀԻՆ - (Կեցած է ձիգ ու հպարտ, ունքերը կիտած, ոչ շարժում, ոչ ծպտուն): 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – Իհարկե, չէ՞ որ քու աստվածդ սերն է: Ով սոփեստություն: Ի՞նչ է սերը, ինչի՞ սեր է Աստված, արուի՞ ու էգի՞: Կին, մեղանչանք է քու անունդ, կեղծիք է քու հոգիդ ու զգայարանքներդ, քու աշխարհդ: Մեղքի վրա է շինված այս եկեղեցին: 

ԻՇԽԱՆՈՒՀԻՆ – Ըսի՞ր: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – Ըսի, ինչ որ պարտական էի ըսելու: 

ԻՇԽԱՆՈՒՀԻՆ – Դե, բաց է դուռը: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ - (Վիրավորված) Իշխանուհի: 

ԻՇԽԱՆՈՒՀԻՆ – Ի՞նչ է: Գնա, գնա քանդե: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ - Ատիկա իմ պարտքս է և ես գիտեմ, բայց պետք է, որ դուն ալ կատարես քու պարտքդ: 

ԻՇԽԱՆՈՒՀԻՆ - Այսինքն: Ի՞նչ է ուզածդ: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – Պետք է անմիջապես հեռանաս հոսկե, Ցամաքաբերդեն: 

ԻՇԽԱՆՈՒՀԻՆ – Հեռանամ… այդպե՞ս կհրամայես: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ - Ըսի, ինչ որ պարտական էի ըսելու: 

ԻՇԽԱՆՈՒՀԻՆ – Կհրամայես… (Հանկարծ բուռն բարկությամբ) Եվ ո՞վ ես դուն, ի՞նչ գործ ունիս հոս, հոս, իմ դեմս, ո՞վ ես դուն; 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ - Ես… ես վանական մըն եմ, իշխանուհի, քաշված անապատը: 

ԻՇԽԱՆՈՒՀԻՆ – Անապատ մըն ես դուն ինքդ և օտար, օտար հոգիիս, ինչպես ամենքը; Ամբողջ կյանք մը ապրեր եմ ես օտարներու մեջ, օտար եմ եղեր ես ինքս բոլորին, օտար ու մենակ, մենակ պալատներու ամբոխի մեջ, միս-մենակ իմ իսկ պալատիս, իմ սեփական ընտանիքիս մեջ, 
մենակ, միշտ: Եվ հոգիիս միակ լուսավոր աստղը եղեր է այն մտածումը, որ հեռու, հեռու կա ուրիշ հոգի մը, իմինիս պես մենակ, իմինիս պես լքված, իմինիս պես կարոտ, եղբայր հոգի մը, որ կհասկանա ինծի ու իմ կրած ծանր խաչս, որ մոտիկ է ինծի ու կսիրե ինծի: (Լուռ): 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ - (Կեցած է անշարժ ու լարված, բռունցքները սեղմած` տեսակ մը կռվի պատրաստ դիրքով): 

ԻՇԽԱՆՈՒՀԻՆ - Այդ սարսափելի, այդ հավիտենական, այդ խելագարեցնող մենության ձեռքեն փախած, եկեր ապաստաներ եմ հոս, վերջապես միասին ըլլալու, միասին ըլլալու հոգիի մը հետ, միասին ապրելու, միասին ստեղծելու շենք մը, այն միակ հոգիին հետ, որ ինծի կհասկանա, 
որ հեռուեն ինծի հետ է եղեր ամբողջ կյանքս: Եվ ահա թե ինչպես կհասկնա ինծի այդ միակ հոգին: Ես կին, ես մեղք, ես էգ ու խաբեբա: (Զայրացած) Գնա, հեռացիր: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ - Ավարտե ու կերթամ: 

ԻՇԽԱՆՈՒՀԻՆ – Ոչինչ չունիմ քեզի հետ ավարտելու: Ապրեր եմ միշտ մինակ ու օտար, մինակ ու օտար ալ կիջնեմ գերեզման: Անմտություն է ճակատագրի հետ կռվիլը: Գնա, գնա քանդե, փուլ տուր այն քարերը, իմ տաճարս արդեն փուլ եկավ: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ -(Խոժոռ) Ներե, իշխանուհի, եթե ավելորդ խոսք ըսի: Ես ավելի ինծի կխոսեի, քան քեզի: Ես ուզեցի, որ ճշմարտությունը մերկ կանգնի մեր առջև, ես ուզեցի բանամ մեր երկուքիս ալ աչքերը: 

ԻՇԽԱՆՈՒՀԻՆ – Եվ բացիր, շնորհակալ եմ: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – Կցավիմ, եթե բաց աչքով տեսածդ ան չէ, ինչ որ կուզեիր: Աշխարհիս երեսին եթե տեսնել կուզես, ինչ որ սրտիդ ուզածն է` պետք է նայիս փակ աչքերով: 

ԻՇԽԱՆՈՒՀԻՆ – Ճշմարիտ է: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – Այդ ճշմարտությունը ես քեզմե սորվեցա… ասկե ուղիղ քսանհինգ տարի առաջ: Ներե, իշխանուհի: Եվ կարծեմ մեր մեջ ալ մաքրված է ամեն հաշիվ: 

ԻՇԽԱՆՈՒՀԻՆ – Իմ բոլոր հաշիվներս` ալ մաքրված են կյանքի մեջ: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – Մաքրե վերին հաշիվներդ: Մնաս բարով, իշխանուհի: Իշխանուհին կեցած է լուռ ու անշարժ, մինչ Վանահայրը հանդարտ ու գլխահակ կելլի դուրս: Իշխանուհին կամաց ու տեսակ մը ակամա կսահի վար ու խորտակված կնստի բազմոցին, ձեռքերը անուժ մեկը բազմոցի 
վրա նետած, մյուսը` գոգը, անկյանք հայացքը կետի մը հառած: 

Բ 

ՊԱՌԱՎԸ - (Մտնելով հակառակ դռնեն) Մինա՞կ ես: 

ԻՇԽԱՆՈՒՀԻՆ – (Տխուր գլուխը ճոճելով) Մենակ, մենակ… 

ՊԱՌԱՎԸ - Գնա՞ց: 

ԻՇԽԱՆՈՒՀԻՆ – Ո՞վ: 

ՊԱՌԱՎԸ – Վանահայրը: 

ԻՇԽԱՆՈՒՀԻՆ – Չգիտեմ: 

ՊԱՌԱՎԸ – Ի՞նչ ըսավ որ: 

ԻՇԽԱՆՈՒՀԻՆ – Ո՞վ: 

ՊԱՌԱՎԸ – Վանահայրը: 

ԻՇԽԱՆՈՒՀԻՆ – Չգիտեմ: (Քիչ մը լուռ) Բեր ինծի այն… 

ՊԱՌԱՎԸ - Ի՞նչը, իշխանուհի 

ԻՇԽԱՆՈՒՀԻՆ – Հատակագիծը: 

ՊԱՌԱՎԸ - Եկեղեցիի՞ն: 

ԻՇԽԱՆՈՒՀԻՆ – (Տխուր գլխով կընե): 

ՊԱՌԱՎԸ - (Դուրս կելլե իր եկած դռնովը և իսկույն ալ կվերադառնա կուտա ոլորը) Առ: (Ինքը կքաշվի դեպի խաչելությունը): 

ԻՇԽԱՆՈՒՀԻՆ – (Կբանա հատակագիծը, կնայի քիչ մը, կբարձրացնե, կհամբուրե և հանգիստ ու կանոնավոր շարժումներով կսկսի պատռել` զսպելով հեկեկանքը, մինչդեռ կուրծքը ուժգին կելևէջե և արցունքները առատ կթափին, առանց ծպտուն մը հանելու): 

ՊԱՌԱՎԸ - (Ետ նայելով ապշած) Ատ ի՞նչ կընե իշխանուհին: 

ԻՇԽԱՆՈՒՀԻՆ – (Ձայնը դողդոջուն) Չե՞ս տեսներ: Կպատռեմ: 

ՊԱՌԱՎԸ - Կպատռե՞ս, ինչո՞ւ: 

ԻՇԽԱՆՈՒՀԻՆ – Ալ… ալ վերջացավ: 

ՊԱՌԱՎԸ - (Ուրախ) Վերջացա՞վ, ավարտվեցա՞վ եկեղեցին: 

ԻՇԽԱՆՈՒՀԻՆ – Այո, ավարտվեցավ: 

ՊԱՌԱՎԸ – Ի՞նչ կըսես: Դե, աչքը լույս իշխանուհիիս, ալ ինչո՞ւ ես վշտացեր: 

ԻՇԽԱՆՈՒՀԻՆ – Վշտացե՞ր, ո՞վ, ե՞ս, ամենևին; Չե՞ս տեսներ, պառավ, ինչպես ուրախ եմ, ինչպես բախտավոր: Չե՞ս տեսներ` կուլամ: 

ՊԱՌԱՎԸ - (Հուզված ու երկյուղած) Այո, իշխանուհիս կուլա… (Առջևը չոքելով) Կուլա տիրուհիս: Ես քու լացդ դեռ չէի տեսեր, այնքան վշտեր, այնքան ցավեր էիր տեսեր: Եվ ինչ տարօրինակ լաց է եղեր ուրախության լացը: 

== ՉՈՐՐՈՐԴ ԱՐԱՐ ==

=== Առաջին տեսարան === 

Աբեղայի խուցը. Գիշեր. Ճրագ. 

Աբեղան պառկած է անկողնին, սնարին կողմը նստած է Կույր վանականը արձանի նման շիտակ: Ոտքին կողմը` անկողնի եզերքին նստած է Սիմոն վանականը, որ անընդհատ համրիչ կշրջե, շուտ-շուտ հորանջելով: 

ԵՐԻՏԱՍԱՐԴ ՎԱՆԱԿԱՆ ՄԸ - (Կեցած է սեղանին մոտիկ, կխաղա ճրագին հետ ու կխոսի ծանր-ծանր, խորհրդածելով) Եվ ինչքան, ինչքաններ են սակայն այդպես անմիտ: Այ, ամբողջ այդ դուրսինները: Դժբախտներ: Փառք քեզի, Աստված, որ լուսավորել ես մեր միտքը: 

ՍԻՄՈՆ ՎԱՆԱԿԱՆԸ - (Հորանջելով) Փառք քեզի, Աստված: 

ԵՐԻՏԱՍԱՐԴ ՎԱՆԱԿԱՆԸ – Մեյ մը ատոնց հարցնող ըլլա` ով մարդ, ի՞նչ ես գտեր այդ ձախություններու, այդ տաժանակիր աշխատանքի, այդ կարոտություններու, այդ կռվի ու դառնության հովտին մեջ, որուն աշխարհք անունը կուտան: Այդպես ալ հիմար հաշիվ: Քանի մը խղճուկ 
վայելքներու, քանի մը չնչին հաճույքներու համար մարդ առնե ու զոհե իր հանդերձյալ կյանքի հավիտենական երանությունը: 

ԱԲԵՂԱՆ – (Պառկած տեղեն առանց դիրքը փոխելու` հատիկ-հատիկ) Հայր սուրբ, տեսե՞ր ես դուն երբեք արևի ծագումը: 

ԵՐԻՏԱՍԱՐԴ ՎԱՆԱԿԱՆԸ – Ի՞նչ: 

ԱԲԵՂԱՆ – Եղե՞ր ես դուն երբեք արևին տաճարը: 

Երկու վանականները ապշած կնային իրարու: 

ԵՐԻՏԱՍԱՐԴ ՎԱՆԱԿԱՆԸ - (Կմոտենա անկողնին ու ձեռքը հիվանդի ճակատին դնելով) Սառն է: Արթո՞ւն ես, Աբեղա: 

ԱԲԵՂԱՆ – Ես արթուն եմ: Ես արթնցա, երբ արևը ծագեցավ: Իսկ դո՞ւք, դո՞ւք… 

ԵՐԻՏԱՍԱՐԴ ՎԱՆԱԿԱՆԸ – Մենք կխոսինք, Աբեղա: 

ԱԲԵՂԱՆ – Կլսեմ` կխոսիս: Գնա, դիտե արևին ծագումը: 

ՍԻՄՈՆ ՎԱՆԱԿԱՆԸ – (Ձեռքով նշան կնե, որ հիվանդը հանգիստ թողնե ու պատասխան չի տա, և ինքը ոտքի ելլելով) Իրավ կըսե, հայր սուրբ, ուշ է արդեն, երթանք, որ ինքն ալ հանգստանա: Գիշեր բարի, Աբեղա: Այս գիշեր քեզի խոր քուն, վաղը ամեն բան անցած կըլլա (Դեպի 
դուռը): 

ԵՐԻՏԱՍԱՐԴ ՎԱՆԱԿԱՆԸ – Առողջություն քեզի, Աբեղա (Դեպի դուռը): 

ԱԲԵՂԱՆ – (Առանց դիրքը փոխելու, հատիկ-հատիկ) Քեզի կըսեմ` տեսե՞ր ես դուն երբեք արևին ծագումը: 

Բ 

ԿՈՒՅՐ ՎԱՆԱԿԱՆԸ – (Ականջ կդնե, որ ոտքի ձայները հեռանան, վերջը քիչ մի ավելի ծռվելով դեպի անկողինը, խորհրդավոր ու կիսաձայն) Ես… ես տեսեր եմ այդ արևին ծագումը: 

ԱԲԵՂԱՆ – (Աշխույժ վեր կթռչի իսկույն ու կիսովին կնստի հենվելով թևին, մատը կույրին ուղղած) Դո՞ւն…դո՞ւն…դո՞ւն տեսե՞ր ես: Դո՞ւն, կույր… 

ԿՈՒՅՐ ՎԱՆԱԿԱՆԸ - (Ծանր գլխով կընե): 

ԱԲԵՂԱՆ – (Ցած ձայնով ու ձիգ տալով) Եվ երկրպագե՞ր ես: 

ԿՈՒՅՐ ՎԱՆԱԿԱՆԸ – (Ծանր գլխով կընե): 

ԱԲԵՂԱՆ – Դո՞ւն, դո՞ւն տեսեր ես արևին տաճա՞րը, քու այդ աչքերո՞վդ: 

ԿՈՒՅՐ ՎԱՆԱԿԱՆԸ - Այո, տեսեր եմ իմ աչքովս ու հաներ եմ այդ աչքերը, որ ալ չտեսնեմ: 

ԱԲԵՂԱՆ – (Սարսափած) Հաներ ես աչքերդ: 

ԿՈՒՅՐ ՎԱՆԱԿԱՆԸ – (Կարդալու շեշտով) Այն անդամը, որ քեզի կգայթակղեցնե, կտրե ու դուրս նետե քեզմե, այսպես է գրված: 

ԱԲԵՂԱՆ – Եվ դուն հաներ ես աչքերդ: 

ԿՈՒՅՐ ՎԱՆԱԿԱՆԸ - Այո: 

ԱԲԵՂԱՆ – Հաներ ես, քու աչքերդ, քու այդ ձեռքովդ: 

ԿՈՒՅՐ ՎԱՆԱԿԱՆԸ – Ոչ, ոչ ձեռքովս, հաներ եմ կամքիս ուժովը: 

ԱԲԵՂԱՆ – Կամքի՞դ: 

ԿՈՒՅՐ ՎԱՆԱԿԱՆԸ - Դիմե հավատքիդ, ու սարերը կելլեն իրենց տեղեն, աչքն ի՞նչ է, որ իր տեղը մնա: 

ԱԲԵՂԱՆ – (Քիչ մը մտածելե ետքը տարակույսով) Եվ դուն կըսես թե` երկրպագեր ես արևի՞ն: 

ԿՈՒՅՐ ՎԱՆԱԿԱՆԸ – Այո, մեղանչեր եմ, Աբեղա: Եվ ճիշտ ատոր համար է, որ կհասկանամ քեզի, կտեսնեմ քու հոգիդ ու կըսեմ քեզի` “զգույշ, դևն է, որ արթնացեր է մեջդ սև դևը”: 

ԱԲԵՂԱՆ – Ա՞տ է քու հասկցածդ: Ինծի քաշողը ինքը լույսն է ու գեղեցկությունը, ինծի քաշողը աստվածներն են: 

ԿՈՒՅՐ ՎԱՆԱԿԱՆԸ – Բոլոր դևերն ալ երբեմն Աստված են եղած, Աբեղա: Ընկճված աստվածներն են ատոնք, պետք է, որ ընկճես: 

Գ 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – (Կմտնե տխուր ու կքուն) Ողջույն ձեզի: 

ԿՈՒՅՐ ՎԱՆԱԿԱՆԸ – (Կելլե ոտքի): 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ - (Մոտենալով անկողնին) Ինչպե՞ս ես: Նոր եկա ցամաքեն, ըսին` ինծի կանչեր ես: 

ԱԲԵՂԱՆ – Այո, կզգամ ծովուն թարմությունը, որ հագուստներեդ կբուրե: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – Նոր ելա լաստեն: 

ԱԲԵՂԱՆ – (Հիացումով) Լաստեն… լաստեն… 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ - (Խոժոռած) Ինչո՞ւ ես կանչեր ինծի: 

ԱԲԵՂԱՆ – (Քիչ մը լուռ) Հայր, ես երկրպագեցի հին աստվածներուն: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ - (Դաժան ու խիստ) Շատ բնական է: 

ԱԲԵՂԱՆ – Ի՞նչ… 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ - Անշուշտ, անշուշտ, կսպասեի: Չէ՞ որ քեզի խոստացավ իր տակի ձին, իր ձեռքի սուրը ու իր սեփական աղջիկը, գուցեև օր մըն ալ, ո՞վ գիտե, իր իշխանական ցուպը: 

ԱԲԵՂԱՆ – (Սաստիկ վիրավորված) Հայր… 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ - Անշուշտ շատ բնական է: Այդ բոլորի համար արժե Աստված մը ուրանալ: (Հանկարծ ու բարկությամբ) Բայց ինծի՞, ինծի՞ ինչու ես կանչեր հոս: 

ԱԲԵՂԱՆ – (Հանդիմանորեն) Հապա ո՞վ կանչեի, վանահայր… 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – Սխալվեր ես: Կանչե հայր Անտոնը: 

ԱԲԵՂԱՆ – Վանահայր… 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – Հայր Անտոնին լաստը միայն կհանե քեզի հոն, ուր քու սիրտդ է: 

ԱԲԵՂԱՆ – Կվռնդես ինծի դուրս: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ - Ես կղրկեմ քեզի քու տենչած աշխարհը: 

ԱԲԵՂԱՆ – (Դառն ու հանգիստ) Կղրկես ինծի իմ աշխարհը: Իսկ ո՞վ իրավունք տվավ քեզի` ուզած ժամանակդ դուրս քաշես ինծի աշխարհեն, ուզած ժամանակդ ետ նետես աշխարհ: Ո՞վ քեզի իրավունք տվավ, որ կապես հոգիս, կապկպես զգացումներս: Ո՞վ քեզի իրավունք տվավ, որ 
հիմա ելեր ես երեսիս հանդիմանություն կկարդաս: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ - (Կոտրված) Իրավ ես: Ես ուզեր եմ անկարելին: Ես ուզեր եմ ազատեմ քեզի այն երկար գալարուն ճամփեն, որու դառնություններուն ու տառապանքներուն մեջեն միայն կհասնին մարդիկ այս սուրբ մենարանը: Ես ուզեր եմ անկարելին: Հանե քուրձերդ ու գնա: 

ԱԲԵՂԱՆ – Երթա՞մ, ինչո՞ւ, և ո՞ւր: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ - Աշխարհ: 

ԱԲԵՂԱՆ – Աշխարհ: (Անխոս գլուխը կշարժե, և ապա չարախնդաց) Ոչ, վանահայր, հոս է իմ աշխարհս, աշխարհքը, այ, այս կղզին է, ես հոս ճանչցա հին աստվածները, հոս ալ պիտի երկրպագեմ: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ - (Նախ զարմանքով կդիտե, վերջը ծանր ու վճռական) Ոչ, այդ մեկը չեմ թողներ, Աբեղա: 

ԱԲԵՂԱՆ – Կթողնես, դուն ես այդպես կամեցեր: Ես ուրիշ աշխարհ չեմ տեսած, ես հոս եմ շիներ իմ աշխարհս: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ - (Կտրուկ) Լսե: Հոս մենարան է ու սրբավայր, ուր այլևս աշխարհիկ հյուր մըն ես դուն, պատահական ուխտավոր մը: Իսկ ուխտավորներուն իրավունքը, գիտես, երեք օր է միայն: (Դեպի դուռը): 

ԿՈՒՅՐ ՎԱՆԱԿԱՆԸ – (Ետևեն) Վանահայր, շատ ես խիստ: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ - (Կիսովին նայելով) Ոչ, հայր սուրբ, հիվանդ էր ու զիջող եղա: Չի լսեցի՞ր, ամբողջ երեք օր տվի իրեն: Բայց երեք օր չի լրացած պետք է հայր Անտոնին լաստը, ցամաք հանե այդ տղան: (Դուրս): 

Դ 

ԱԲԵՂԱՆ – Լաստը… լաստը: 

ԿՈՒՅՐ ՎԱՆԱԿԱՆԸ – Մոռացիր, մոռացիր այդ լաստը, Աբեղա: Մոռացիր քեզի աշխարհին կապող այդ երերուն կամուրջը, մոռացիր այդ իրարու կապած երկու գերանի կտորը… 

ԱԲԵՂԱՆ – Իրարու կապված… այո… իրարու կապված: 

ԿՈՒՅՐ ՎԱՆԱԿԱՆԸ – Դեռ ուշ չէ, խեղդե մեջդ այդ հուշերը, ընկճե հին դևը ու այս բոլորը թող դառնա հիվանդություն մը, որ եկավ վրադ ու անցավ: (Թևերը տարածելով անոր վրա) Ապավինե Աստծուն, Աբեղա: (Կերթա դեպի դուռը և կես ճամփեն) Գիշերը եթե պետք ունենաս` զարկ 
պատը, գամ քեզի օգնելու: 

ԱԲԵՂԱՆ – Ինծի ի՞նչ կրնաս օգնել դուն, կույր, դուն, որ հաներ ես քու սեփական աչքերդ; 

ԿՈՒՅՐ ՎԱՆԱԿԱՆԸ – (Խարխափելով մուտքը կփնտրե) Կօգնեմ կերպ մը, Աբեղա, խարխափելով , խարխափելով… Զարկ պատը, եթե պետք ունենաս: (Դուրս): 

Ե 

ԱԲԵՂԱՆ – (Նստած է անկողնին մեջ ծունկերը գրկած, քիչ մը ատեն լուռ ու անշարժ, վերջը հեգնոտ ու գլուխը շարժելով) Խարխափելով… խարխափելով… և կըսե` մոռացիր լաստը: 

ՍԵԴԱ - (Դռան մեջեն հազիվ կնշմարվի) Մոռացիր, մոռացիր լաստը… 

ԱԲԵՂԱՆ – (Ցնցվելով ու շշուկով) Սեդա… 

ՍԵԴԱ - Մոռցիր և Սեդան: 

ԱԲԵՂԱՆ – Ես մոռնամ քեզի՞: 

ՍԵԴԱ - Մոռցիր ինծի, ես քու մեջի սև դևն եմ: 

ԱԲԵՂԱՆ – Դուն իմ հոգիիս ճերմակ թևն ես: Նստեր էի անապատի ավազին վրա տխուր, չոր ու մենակ, դուն էիր, որ եկար թև տվիր կյանքիս, բնությունը տվիր զգայարանքներուս ու ծովը սրտիս, ծովը, ուրկե արևները կծնին, ուր ես անգամ մը գրկեր եմ քեզի: 

ՍԵԴԱ - Մոռցիր, մոռցիր այդ բոլորը, դեռ ուշ չէ, եղիր նորեն ան, ինչ որ էիր, մտածե, դեռ ամբողջ երեք օր տվին քեզի: 

ԱԲԵՂԱՆ – Ոչ Սեդա, ոչ, ետ դարձ չկա, ոչ կրնամ, ոչ կուզեմ: Ես երկրպագեցի քու աստվածներուդ, ես ձոնեցի քու աստվածներուդ, ես խմեցի վայելքի եղջյուրեն: Ես հիմա միայն քեզի ծարավ եմ, ես հիմա միայն քու գիրկդ կուզեմ: 

ՍԵԴԱ - (Քիչ մը առաջ գալով գրկաբաց) Եկուր, ես քուկդ եմ: 

ԱԲԵՂԱՆ – (Ինքն ալ անկողնին վրայեն առաջ ծռելով) Սեդա… բայց չէ՞ որ դուն երազ մըն ես: 

ՍԵԴԱ - Եկուր, դուն ալ դարձիր երազ մը: 


ԱԲԵՂԱՆ – Երա՞զ մը: 

ՍԵԴԱ - Եկուր նորեն հոն… 

ԱԲԵՂԱՆ – (Վախցած ու հափշտակված) Ծովը… 

ՍԵԴԱ - Հոն, ուր անգամ մը գրկեր ես ինծի… 

ԱԲԵՂԱՆ – Ուր դուն թևերուս մեջ կդողայիր քու մարմնիդ բոլոր մասնիկներովը… 

ՍԵԴԱ - Ուր ալիքները կդողային ու փոթորիկը կգոռար… 

ԱԲԵՂԱՆ – Ու զարկերուս տակ փրփուրը կեռար… 

ՍԵԴԱ - Հոն եկուր, հոն, եթե նորեն գրկել կուզես ինծի, միայն հոն: Եկուր, հենց որ նորեն ջրերը հուզվին, հենց որ նորեն ծովը փրփրի: 

ԱԲԵՂԱՆ – (Հետզհետե ծունկի գալով անկողնին վրա) Այո, երբ որ ջրերը հուզվին, երբ որ ծովը փրփրի… 

ՍԵԴԱ - Եկուր փաթթվինք իրարու ու տանիմ քեզի գրկիս մեջ անդունդե անդունդ, մթնոլորտե մթնոլորտ, տանիմ քեզի դեպի նոր անծանոթները, դեպի այն նոր աշխարհները, որոնց մասին դու ու քու աշխարքըդ գաղափար անգամ չունիք: Եկուր: 

ԱԲԵՂԱՆ – Կուգամ: Առաջին անգամ, երբ քեզի գրկեցի, բացվեցան ինծի որքան, որքան անծանոթներ, գամ նորեն քեզի գրկելու և թող բացվին նոր անծանոթներ: 

ՍԵԴԱ - Եկուր, տանիմ քեզի հեռու, հեռու քու կյանքիդ նեղ սահմաններեն, տանիմ քեզի նոր գոյության, նոր ձևերու, նոր էության… 

ԱԲԵՂԱՆ – (Վերացած) Նոր, նոր կյանքի, նոր էության: 

ՍԵԴԱ - Եկուր, ձուլվիս ծովին, ձուլվիս լույսին ու ջերմության, ձուլվիս ինծի ու Աստղկան, ձուլվիս Վահագնին ու աստվածներուն… 

ԱԲԵՂԱՆ – Ախ, շուտ, ախ, շուտ: 

ՍԵԴԱ - (Ետ-ետ քաշվելով) Հենց որ ջրերը հուզվին, հենց որ ծովը փոթորկի… 

=== Երկրորդ տեսարան ===

Եկեղեցիին առջևի հրապարակը 

Նույնը, ինչ որ առաջին արարի երկրորդ տեսարանը: 

Ցերեկ է: 

Ա 

Վանականները խռնված են ու կխոսին հուզված: Աբեղան լուռ ու կեդրոնացած է ծառի մը հենած: 

ԵՐԻՏԱՍԱՐԴ ՎԱՆԱԿԱՆ ՄԸ – (Ապշած) Ի՞նչ կըսես, ի՞նչ կըսես… 

ԱԴԱՄ ՎԱՆԱԿԱՆ – Ո՞վ էր լսեր այս տեսակ բան: 
ՂԱԶԱՐ ՎԱՆԱԿԱՆ – (Ծաղրով) Հա, հա, հա, վանահայրը խռովեր է եկեղեցիեն: 

ՍԻՄՈՆ ՎԱՆԱԿԱՆ – Վերջ տուր այդ անպատկառ ծիծաղիդ: 

ՈՒՐԻՇ ՎԱՆԱԿԱՆ ՄԸ – Բայց իրավ է, որ ալ ժամ չի գար: 

ԱԴԱՄ ՎԱՆԱԿԱՆ – Ո՞ւր է հիմա ինքը: 

ՎԱՆԱԿԱՆ ՄԸ – Քաշվեր է իր խուցը: Կկարդա՞, կաղոթե՞, ո՞վ գիտե: 

ԾԵՐՈՒՆԻ ՎԱՆԱԿԱՆԸ – Ա, այդ կարդալը, կարդալը; Չէ, այս բոլորեն աղվոր հոտ չի գար: 

ՍԻՄՈՆ ՎԱՆԱԿԱՆ – Ծերունի, մտածե՞ր ես` ինչ կխոսիս: 

ԾԵՐՈՒՆԻ ՎԱՆԱԿԱՆԸ – (Հեռանալով) Ես բան չըսի: 

ՍԻՄՈՆ ՎԱՆԱԿԱՆ – Մեր մեծավորն է, մեր առաջնորդը: 

ԾԵՐՈՒՆԻ ՎԱՆԱԿԱՆԸ – Ես բան մը չըսի: (Դուրս): 

ՍԻՄՈՆ ՎԱՆԱԿԱՆ – (Ետևեն դուրս ելլելով) Կեցիր, հայր սուրբ, կեցիր: 

ԴԱՎԻԹ ՎԱՆԱԿԱՆ – (Մտածկոտ) Ճիշտ է, ամբարտավանությունը մեղք է մահացու: 

ԱԴԱՄ ՎԱՆԱԿԱՆ – Մարդս պետք է հեզ ըլլա ու խոնարհ: 

ՎԱՆԱԿԱՆ ՄԸ – Խոնարհ, խոնարհ… 

Ու երեքը միասին կելլեն դուրս: 

ՂԱԶԱՐ ՎԱՆԱԿԱՆ – (Տեսակ մը ինքնիրեն) Վանահայրը խռովեր է եկեղեցիեն… (Ծիծաղը ափին մեջ խեղդելով անոնց ետևեն կելլե դուրս): 

Բ 

ԱԲԵՂԱՆ – (Միշտ իր ծառին տակը` անշարժ): 

ԴԱՎԻԹ ՎԱՆԱԿԱՆ – (Նախորդ խումբեն միակ մնացողը, նախ քիչ մը կմնա մեջտեղը մտածկոտ, ետքը բան չհասկացողի շարժումով կօրորե գլուխը ու կմոտենա Աբեղային) Լսեցի՞ր, Աբեղա, լսեցի՞ր: 

ԱԲԵՂԱՆ – Կլսեմ, կլսեմ… թող ինծի, մի խանգարեր` որ լսեմ: 

ԴԱՎԻԹ ՎԱՆԱԿԱՆ – (Զարմացած) Ի՞նչը: 

ԱԲԵՂԱՆ – (Խորքը մատնանշելով) Այ, ականջ դիր: 
ԴԱՎԻԹ ՎԱՆԱԿԱՆ – Ի՞նչ է որ: 

ԱԲԵՂԱՆ – (Խորհրդավոր) Ջրերը կհուզվին, ջրերը հուզվիլ են սկսեր: 

ԴԱՎԻԹ ՎԱՆԱԿԱՆ – Է, ի՞նչ ընենք, երևի, գիշերը փոթորիկ ենք ունենալու: 

ԱԲԵՂԱՆ – (Սաստիկ հուզվելով) Փոթորի՞կ, փոթորի՞կ… 

ԴԱՎԻԹ ՎԱՆԱԿԱՆ – (Անտարբեր) Գուցե, եղանակները փոխվեցան: 

ԱԲԵՂԱՆ – (Հանկարծ բռնելով ընկերոջը թևեն) Ուրեմն այս գիշե՞ր… կկարծես` այս գիշե՞ր… 

ԴԱՎԻԹ ՎԱՆԱԿԱՆ – Այդ ինչպես կդողաս: Խեղճ Աբեղա, այն փոթորիկեն ի վեր, երևի, աչքդ վախցեր է: Հանգստացիր, հանգստացիր: Եկուր, երթանք եկեղեցի, աղոթե, սիրտդ կթեթևի: 

ԱԲԵՂԱՆ – (Հանկարծ) Եկուր երթանք ափը: 

ԴԱՎԻԹ ՎԱՆԱԿԱՆ – Ա՞փը… 

ԱԲԵՂԱՆ – Եկուր, տեսնել կուզեմ փոթորկին գալը: Բայց… բայց առանձին չեմ կրնար: Գիտե՞ս, կքաշե, կարծես կքաշե, կքաշե… (Ամուր կսեղմվի ծառին): 

ԴԱՎԻԹ ՎԱՆԱԿԱՆ – Աբեղա, ավելի աղեկ է` երթաս ու պառկիս: Դեռ իզուր ես ելեր ոտքի: Տես, աչքերդ կատարյալ տենդ ունին դեռ: Երթանք, տանիմ քեզի խուցդ: 

ԱԲԵՂԱՆ – (Ծառին քսվելով կամաց մը կիջնե ու կնստի) Թող, թող, թող ինծի: Թող, ես տեսնել կուզեմ փոթորկին գալը: 

ԴԱՎԻԹ ՎԱՆԱԿԱՆ – (Կեցած է Աբեղայի գլխուն` չիմանալով ինչ ընե): 

Գ 

ՎԱՆԱԿԱՆ ՄԸ – (Ներս վազելով) Վանահայրը, վանահայրը: 

Կլսվին ձայներ, զսպված աղմուկ ու մեկ-մեկ, երկու-երկու` խառն կմտնեն վանականները խոժոռ ու մտախոհ: Կուգան ու լուռ կշարվին իրարու քով:Վանական մը կառաջնորդե Կույրը: 

ԿՈՒՅՐ ՎԱՆԱԿԱՆԸ – Բայց ի՞նչ կա, է, ի՞նչ է պատահեր: 

ԱՌԱՋՆՈՐԴՈՂ ՎԱՆԱԿԱՆԸ – Ըսի` չգիտեմ, վանահայրն է պատվիրեր 

ՎԱՆԱԿԱՆ ՄԸ – Սուս, եկավ: 

ԴԱՎԻԹ ՎԱՆԱԿԱՆ – (Արթնցնելու պես) Ոտքի, Աբեղա, վանահայրն է: 

ԱԲԵՂԱՆ – (Կնայի շուրջը ու կելլե ոտքի:) 

Դ 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – (Կուգա խորքեն ծանր ու տխուր: Բոլորը գլուխ կուտան: Լուռ երկար նայվածք մը կնետե խումբին վրա) Բոլո՞րդ եք: 

ՁԱՅՆ ՄԸ – Այո, վանահայր: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – (Կնստի բարձր քարի մը: Սպասողական լռություն) Բան ունիմ ձեզի ըսելու: (Կմտածե) Կտեսնե՞ք այս եկեղեցին, որ գրեթե ավարտած է արդեն և ուր բավական ժամանակե ի վեր մեր աղոթքները կխնկենք մեր Աստծուն, այս եկեղեցին… այս եկեղեցին նվիրված չէ մեր 
Աստծուն: 

Ընդհանուր զարմանք ու շարժում: 

ՍԻՄՈՆ ՎԱՆԱԿԱՆ – Ի՞նչ ըսիր, վանահայր: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – Այս եկեղեցին նվիրված չէ մեր Աստծուն: Այս եկեղեցին, երբ ես կշինեի, ես դեռ կտրված չէի աշխարհեն… (Շշուկներ) Ես կկարծեի, թե կտրված եմ: Մենք բոլորս ալ, որ թողեր ենք աշխարհը ու եկեր անապատ, մեր հոգիին խորքը դեռ մեծ կտոր մը աշխարհք էինք 
բերեր մեզի հետ, ներքին վայելքի ծածուկ կարոտ մը, քողարկված հաճույքներու բարակ ծարավ մը, մեր անցած կյանքի, կռվի ու հուզումներու ամբողջ նուրբ ու կպչուն ցանց մը, և ակամա վերհուշներ: Այս բոլորը դեռ մեզի հետ էր, երբ եկեղեցին կշինեինք: Այդ ծածուկ, քողարկված 
հուզումներն են շիներ այս եկեղեցին, աշխարհեն անապատ եղած, մեզի հետ ներս սպրդած աշխարհի այդ կտորն է շիներ այս եկեղեցին: Աշխարհինն է այդ եկեղեցին, մեր Աստծունը չէ: Ատոր կամարներուն տակ մենք այլևս աղոթել չենք կրնար, այդ կամարները պետք է քանդվին: 

ՁԱՅՆԵՐ – (Ապշած, սարսափած) Քանդվի՞ն… քանդվի՞ն: 

ԱԴԱՄ ՎԱՆԱԿԱՆ – Մեր եկեղեցին քանդվի՞: 

ԵՐԻՏԱՍԱՐԴ ՎԱՆԱԿԱՆ ՄԸ – Մեր նոր եկեղեցին քանդվի՞: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – Այո, պետք է քանդենք ու շինենք նորը: 

ՁԱՅՆԵՐ – (Զարմանք ու հեգնություն) Նո՞րը… նո՞րը… 

ԱԴԱՄ ՎԱՆԱԿԱՆ – Շինենք նո՞րը: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – Նորը: Եվ այդ նոր եկեղեցին պիտի շինենք մենք ինքներս: Աշխարհեն եկած դրամը աշխարհիկ զգացմունքներու նվեր է, աշխարհեն եկած վարպետները աշխարհիկ հասկացողություն է, աշխարհի արվեստը: Մարդս ինք միայն կրնա շինել իր Աստծուն նվիրված տաճարը, իր մեջքովը, իր ձեռքովը, իր խելքովը: Թե ինչ ձև է ունենալու մեր նոր եկեղեցին, դեռ ես ինքս ալ որոշ չգիտեմ, այ, կնստինք միասին ու կխորհինք ու կստեղծենք: 

ԾԵՐՈՒՆԻ ՎԱՆԱԿԱՆԸ – (Հեգնոտ) Մենք ի՞նչ արհեստավորներ ենք, վանահայր, մենք ի՞նչ կրնանք շինել, դիցուք, եթե ուզենք ալ: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – Կամքը, ծերունի, ուզե ու կշինես, եթե մանանեխի չափ հավատք ունենաս քու կամքիդ: 

ԾԵՐՈՒՆԻ ՎԱՆԱԿԱՆԸ – Է, անցեր են այն ժամանակները: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – Ոչ, չեն անցեր, դեռ չեն եկեր այդ ժամանակները, իմ նոր եկեղեցիիս մեջեն պիտի երթանք դեպի այդ ժամանակները: 

ԾԵՐՈՒՆԻ ՎԱՆԱԿԱՆԸ – Լսե, վանահայր, լսե ինծի, ես ծերունի մարդ եմ: Դուն շատ ես կարդացեր ու խախտեր ես ուղեղդ: Քու բռնած ճամփադ ծուռ ճամփա է: Մի չարչարեր գլուխդ, այդ ճամփան հերետիկոսներուն ճամփան է: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – (Հպարտ) Այդ ճամփան առաքյալներու ճամփան է, այդ ճամփով է անցեր ինքը Քրիստոս: 

ՂԱԶԱՐ ՎԱՆԱԿԱՆ – Ու… կլսե՞ք: 

Շշուկ ու վրդովում 

ԾԵՐՈՒՆԻ ՎԱՆԱԿԱՆԸ – Մի խոսիր այդպես անմիտ, վանահայր: 

ԱԴԱՄ ՎԱՆԱԿԱՆ – Ոչ ալ այդպես մեծամիտ: 

ԱՆՏՈՆ ՎԱՆԱԿԱՆ – Եվ ձգե հանգիստ մեզի ու մեր եկեղեցին, մեզի պետք չեն նոր ձևի շենքեր, այս ձևն է մեզի մեր պապերեն ավանդ հասեր: 

ՎԱՆԱԿԱՆ ՄԸ – Մենք ոչ քարտաշ ենք, ոչ վարպետ: 

ԱԴԱՄ ՎԱՆԱԿԱՆ – Եվ չենք եկեր հոս պատեր քանդելու, պատեր շինելու: 

ՈՒՐԻՇ ՎԱՆԱԿԱՆ ՄԸ – Մենք եկեր ենք հոս հանգստանալու: 

ԶԱՔԱՐԻԱ ՎԱՆԱԿԱՆ – Այո, հանգստանալու և աղոթելու: 

ԵՐԻՏԱՍԱՐԴ ՎԱՆԱԿԱՆ ՄԸ - Եվ ինչո՞ւ քանդենք մեր նոր շինված սիրուն աղոթատեղին, ոչինչ չեմ հասկնար, մի՞տքն ինչ է, ինչո՞ւ: 

ԶԱՔԱՐԻԱ ՎԱՆԱԿԱՆ – Որուն վրա այսքան ծախս է թափվեր, այսքան աշխատանք: 

ՂԱԶԱՐ ՎԱՆԱԿԱՆ – Եվ ի՞նչ ըսենք իշխանին, իշխանուհիին, որոնք հոգացեր են բոլոր ծախքը: 

ՁԱՅՆԵՐ – Իհարկե, իհարկե… իշխանը… իշխանուհին… 

ԶԱՔԱՐԻԱ ՎԱՆԱԿԱՆ – Եվ ո՞վ կուտա այն ատեն տասը չափ ցորենը, պարենը, այսքան նվերը: 

ՁԱՅՆԵՐ – (Խառն) Իհարկե… իհարկե… ցորենը… պարենը 

ԱԴԱՄ ՎԱՆԱԿԱՆ – Հանգիստ թող մեզի ու մեր ապրուստը: 

ԶԱՔԱՐԻԱ ՎԱՆԱԿԱՆ – Քու շինելիք եկեղեցիդ հաց կուտա՞ մեզի: 

ԴԱՎԻԹ ՎԱՆԱԿԱՆ – Որքան ալ ըլլա մեր սեղանը սակավ, բայց հաց պետք է, որ ապրենք: 

ԾԵՐՈՒՆԻ ՎԱՆԱԿԱՆԸ – Որ կյանքի հոգը չխեղդե մեզի: 

ՄՈՎՍԵՍ ՎԱՆԱԿԱՆ – Որ մեր աղոթքը չխանգարի: 

ԾԵՐՈՒՆԻ ՎԱՆԱԿԱՆ – Ուշքի եկուր, վանահայր, քանի կանուխ է ու թող մեր անապատը խաղաղ ու հանգիստ: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – (Նախ շվարածի պես է այս տարափին տակ, ետքը գլուխը վեր կառնե, կնայի շրջապատողներուն տեսակ մը ապշությամբ) Դուք… հոս իմ շուրջս, ե՞ս… հոս կեցած ձեր մեջը… Ես ձեր վանահայրը, դուք իմ միաբանությունս, իմ իսկ հիմնած: (Ժպտուն) Միաբանություն, 
ինչ միություն ձեր ու իմ մեջ… (Աչքերը շփելով) Կարծես կապը կիյնա աչքերես: Ինչպե՞ս է եղեր, որ ես չեմ հասկցեր այսքան պարզ բանը, այսքան ակնհայտնի: Մինչև հոս, մինչև անապատ կրցեր ենք մենք միասին: Մինչ հոս ես կրնայի բերել ձեզի, մինչև հոս կարելի է բերել 
մարդը, բայց հոսկե անդին… հոսկե անդին մարդ ինքը պիտի երթա: Ճշմարիտը դուք եք, այդ եկեղեցին պետք է, որ մնա, ան է ձեր եկեղեցին, գացեք, գացեք, ներս, ան կուտա ձեզի անվերջ աղոթքներ ու մխիթարանք, ան կբանա ձեզի արքայության դռները, կազատե ձեզի բոլոր 
սատանաներեն, ան ձեզի ձեր հացն ալ կուտա ու ձեր հագուստը գացեք, գացեք, ներս ու խաղաղությունը թող ըլլա ձեզի հետ: Իսկ իմ փնտրածս ատիկա չէ, իմ փնտրածս աշխատանքն է, ներքին անդուլ ու անկաշկանդ որոնումը` ներքին անվերջ նվաճումները բարձունքե-բարձունք, 
պարսպե-պարիսպ, տարակույսներու անդունդներուն վրայեն, ելքերով ու անկումներով, անդադար խոյանք մը դեպի ճշմարտությունը: Գացեք, գացեք ներս դուք ձեր եկեղեցին, ես ալ երթամ շինեմ իմ եկեղեցիս, բայց այս անգամ ես, միայն ես, և կետվածք մը, որ վայել ըլլա իմ Աստծուս 
բնակությանը, որու կամարներուն տակ իմ խնկելիք աղոթքիս ոչ մեկ բառը կեղծ չհնչե, ոչ մեկ բառի արձագանքը դատարկ չհնչե: 

ԴԱՎԻԹ ՎԱՆԱԿԱՆ – (Ծաղրով) Ատ ո՞ւր պիտի շինես, վանահայր, քու նոր կերտվածքը: 

ՂԱԶԱՐ ՎԱՆԱԿԱՆ – (Ծաղրով) Եվ ինչե՞, գրանի՞տ պիտի ըլլա, թե՞ մարմարե: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – Գրանիտ ու մարմար, որձաքար ու ամեն տեսակ քար ես կթողնեմ աշխարհի աստվածներուն: Իմ տաճարիս հիմքը իմ բանականությունս պիտի ըլլա, սյուները իմ կամքս է, ու գմբեթն ալ ըլլալու է հավատքս: 

ԾԵՐՈՒՆԻ ՎԱՆԱԿԱՆ – Շատ խախուտ է, վանահայր, նոր շենքիդ հիմքը: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – (Անփույթ) Խախուտ է` կփլի: 

ԴԱՎԻԹ ՎԱՆԱԿԱՆ – Եվ այն ատե՞ն… 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – Կշինեմ նորը: 

ԾԵՐՈՒՆԻ ՎԱՆԱԿԱՆԸ – Բայց ատիկա վերջ չունի: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – Կուզեիր, որ վերջ ունենար: Քանի կապրինք` շինենք պիտի, պիտի շինենք մեր Աստծուն իր տաճարը, շինենք ու փլի, շինենք ու քանդենք, շինենք ու շինենք միշտ, բայց երբեք, երբեք չավարտենք: Հենց որ ավարտի ալ տաճար չէ Աստծու, որուն երբեմն երկրպագեր են: 
Բայց կտեսնեմ` ալ մենք իրար չենք հասկնար: Մնաք բարով, ձեր Աստվածը ձեզի հետ: 

Կուզե երթա` Աբեղան առաջ կուգա ու ճամփան կկտրե: 

ԱԲԵՂԱՆ – Կեցիր 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – Ի՞նչ է: Գուցե կուզես նորեն ինծի հետ, Աբեղա: Եկուր, քու հոգիդ թռիչք ունի, ես գիտեմ: 

ԱԲԵՂԱՆ – Կեցիր: Ըսե, քու այդ նոր շենքեդ երևա՞ պիտի արևի ծագումը: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – Մոռցիր արևն ու իր ծագումը, որ ծագի քեզի ծագումներուն ծագումը, որ արևե քեզի արևներուն արևը: 

ԱԲԵՂԱՆ – Կեցիր: Ըսե, քու այն նոր շենքեդ լսվի՞ պիտի, տես, այս աղմուկը… (Խորքը մատնանիշ ընելով) Կլսե՞ս: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – Ի՞նչ աղմուկ, այդ լսվողը ծովն է ալեկոծ: 

ԱԲԵՂԱՆ – Այո, ատիկա: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – Քու փնտրածդ, մանուկ, մարդու կառուցած առաջին եկեղեցին է, նախնականը: 

ԱԲԵՂԱՆ – Չէ, ալ ինծի չես խաբեր քու այդ արհամարհոտ բառերովդ: Խոսե շիտակ, ըսե, հասնելո՞ւ է քու եկեղեցիդ ծովուն ձայնը: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – Իմ եկեղեցիս չէ հասնելու ոչ մեկ արտաքին հուզում, ոչ մեկ արտաքին աղմուկ: Եթե կուզես ինծի հետ` հույսդ կտրե արևեն ու ծովեն: 

ԱԲԵՂԱՆ – (Ճամփա տալով) Անցիր այն ատեն: 

ՎԱՆԱՀԱՅՐԸ – (Հեռանալով) Ափսոս, Աբեղա, քու միտքդ երբեմն թևեր ուներ (Դուրս): 

ԱԲԵՂԱՆ – (Ետևեն) Ափսոս, վանահայր, քու սիրտդ երբեմն թևեր ուներ: 

ԿՈՒՅՐ ՎԱՆԱԿԱՆԸ – (Երկու ձեռքերը առաջ պարզելով) Ես… ես կուզեի քեզի հետ… 

ՁԱՅՆԵՐ – (Շշուկով) Կույրը… կույրը… 

=== Երրորդ տեսարան ===

Բարձր ծովափ 

Աջ ու ձախ ժայռեր: Քարքարոտ գետինը քիչ-քիչ կբարձրանա ու ճակտին կկազմե ծովուն սեպ շրթունքը: 

Գիշեր է. ալեկոծություն 

Ա 

Ժայռի շրթունքին ալիքներուն կատաղի ելևէջը: 

Ալիքները, որոնք կնոջ մարմին ունին, կերևան միայն մինչև մեջքը ու կաշխատին կախվին ժայռեն, բայց վայրկյան մը միայն, իսկույն վար կթափին նորեն շառաչելով: 

ԶԱՆԱԶԱՆ ԱԼԻՔՆԵՐ – (Բերնե-բերան ու ընդհատ-ընդհատ) 

Պիտի կորչի՞ս: Տեղ տուր լանջիս: 

Քարին փակչիս: Այ, հասանք, հասանք: 

Ինչ վազեր ենք ափե-ափ: 

Ինչ ցատկեր ենք չափե-չափ: 

Չա՞փ. ի՞նչ չափ: Անչափ. անչափ: 

Չափ, չափ: Աս թռչիլ է, վազել չէ: 

Կեցիր, կեցիր ու կանչե: 

Չէ, չէ, անցիր. աս ան չէ: 

Անէ: Ան չէ: Է, մեկ չէ՞: 

Կանչե, կանչե: Մենք պարապ չենք: 

Ոչինչ, կանչենք: Կանչե՞նք: Կանչենք: 

ԽՈՒՄԲ ՄԸ ԱԼԻՔ – (Միաբերան) 

Հեյ, ականջե. հույզ ու տենչ է ամեն լանջե, 

Կշառաչե. քեզի ծովն է, որ կկանչե, 

Հեյ, ականջե: 

ՈՒՐԻՇ ԽՈՒՄԲ ՄԸ – (Հեգնանքով ու հեռանալով) Ա, չէ, չէ, չէ. նստե հողին ու քեզ տանջե: 

ՆԱԽՈՐԴ ԽՈՒՄԲԻՆ ՁԱՅՆԸ – (Ավելի հեռուեն) 

Հեյ, ականջե. հույզ ու տենչ է ամեն լանջե… Ու քիչ մը ատեն ժայռի շրթունքին լռություն կտիրե. և ավելի որոշ կլսվի բացերեն փոթորկի խոր ու խուլ աղմուկը: 

Բ 

ԱԲԵՂԱՆ – (Կողմնակի ժայռերուն մեջեն կնետվի ներս, մազերը խռիվ, հագուստը խառնակ, աչքերը մոլոր) Եկա, եկա…(Ու հանկարծ կկենա, կշփե ճակատը, կնայի ետ ու կսկսի բարկացած շեշտով մը) դե, մնաս բարով, կղզի, մնաս բարով, անապատ, մնաք բարով, դուք ալ մութ-մութ 
կամարները տաճարին, մնաք բարով, իմ աղոթքներս ու խնկումը հոգիիս, մնաս բարով, և դուն, ով անողոք ու վրեժխնդիր Աստված, որուն ուղղեր եմ իմ տենչերս ու աղոթքներս: Դուն ալ մնաս բարով, խցիկս, իմ մենավոր ու լռիկ խցիկս, ալ չեմ դառնալու քեզի: Այ, դեռ կվառի հոդ` 
ծոցիդ մեջ` ճրագիս աղոտ լույսը, առտվան դեմ մինակը, մինակը մարի պիտի ու ալ երբեք չի պիտի վառի; Թող մարի: 

Հովի ուժեղ թափը 

ԱԲԵՂԱՆ – (Կցնցվի` կդառնա ծովուն ու թևերը կարոտակեզ առաջ պարզելով) Դե, բաց գիրկդ, Սեդա, բաց թևերդ, ահա հույզքը ջրերուն, ահա վազքը փոթորկին, բաց թևերդ ու նորեն փարած քու խնկելի մարմնիդ, նորեն շունչդ շնչիս, ալիքներուն մեջեն, անցնիմ այն նոր ու մեծ 
անծանոթին, նոր գոյության ու նոր կյանքին, ան, որ խոստացեր ես ինծի: Բաց գիրկդ, Սեդա… 

Գ 

ՍԻՄՈՆ ՎԱՆԱԿԱՆ – (Վերին ժայռին վրայեն շիտակ անոր առջևը կցատկե ու կկտրե ճամփան հևալով) Կեցիր: (Կուրցքը սեղմելով) Շունչս, շունչս… 

ԱԲԵՂԱՆ – (Հանկարծակի եկած ու խոժոռ) Մեկդի ճամփես: 

ՍԻՄՈՆ ՎԱՆԱԿԱՆ – Կեցիր, դժբախտ, կեցիր: Վախցիր Աստուծմե: 

ԱԲԵՂԱՆ – (Կռվի պատրաստվելով) Մի կտրեր առջևս: 

ՍԻՄՈՆ ՎԱՆԱԿԱՆ – Քու առջևդ մութ է ու անդունդ: 

ԱԲԵՂԱՆ – Ետ քաշվե, մարդ: 

ՍԻՄՈՆ ՎԱՆԱԿԱՆ – Վախցիր այդ մութեն ու անդունդեն: 

ԱԲԵՂԱՆ – (Կատաղած) Է, հերիք է, հեռու գնացեք ձեր անդունդներովն ու մութերովը, հեռու ձեր անվերջ վախերովը: Վախ լույսերեն ու բերկրանքեն, վախ մութեն ու տանջանքեն, վախ աստվածներեն ու դժոխքեն:Հեռու, բաց ճամփաս: Հոն ոչ մութ կա, ոչ անդունդ: Ծովն է միայն ու 
փոթորիկը իմ առջևս: 

ՍԻՄՈՆ ՎԱՆԱԿԱՆ – Մահն է քու առջևդ, թշվառական: 

ԱԲԵՂԱՆ – Մահն ալ ձեր վախն է ու ձեր վախի հնարածը: 

ՍԻՄՈՆ ՎԱՆԱԿԱՆ – Աստված իմ, խելագար է: 

ԱԲԵՂԱՆ – Մահը աս է, հոս, այ, այս ձեր անապատը, այս վախի ու մեռելության կյանքը, իսկ հոն ազատ է, հույզն ու շարժումը, հոն կյանք է, և ես կուզեմ կյանքին գիրկը… (Հանկարծ ուժով մը կհրե, կնետե գետին) Հեռու ճամփես: Ես կուզեմ ապրիմ: Սեդա… (Կնետվի ծովը): 

ՍԻՄՈՆ ՎԱՆԱԿԱՆ – (Կես մը գետնեն բարձրանալով, սարսափահար ու խեղդված ձայնով) Կորավ, կորավ իր հոգին… 

Դ 

Ժայռերուն մեջեն հետզհետե կհասնին վանականները` հագուստ ու մազեր հովերուն: Բոլորը դուրս, կմոռացվի կույրը, որ կմնա մինակ: 

ԱԴԱՄ ՎԱՆԱԿԱՆ – Ո՞ւր է, ո՞ւր է: 

ԴԱՎԻԹ ՎԱՆԱԿԱՆ – Գտա՞ր, ճի՞շտ է, տեսա՞ր: 

ԶԱՔԱՐԻԱ ՎԱՆԱԿԱՆ – Ո՞ր կողմը անցավ: 

ՂԱԶԱՐ ՎԱՆԱԿԱՆ – (Ներս ցատկելով) Ո՞ւր է, ո՞ւր է: 

ՍԻՄՈՆ ՎԱՆԱԿԱՆ – (Ծովը մատնանիշ) Այ, հոն… 

ԽՈՒՄԲԸ – (Սարսափով, կիսաձայն) Ծովը… 

ՍԻՄՈՆ ՎԱՆԱԿԱՆ – Կորավ իր հոգին: 

ՎԱՆԱԿԱՆ ՄԸ – Այ անիծված է այս ժայռը, հոսկե ճգնավոր մըն ալ նետեր է ինքզինքը ծովը: 

ԿՈՒՅՐ ՎԱՆԱԿԱՆԸ – (Ուրիշ վանականի մը թևեն կախված, շնչասպառ ու սաստիկ հուզված, թևերը անկարգ խարխափող շարժումներով, առաջ պարզած` կմտնե ներս): 

ՎԱՆԱԿԱՆ ՄԸ – Եկավ իր կույրը, իր կույրը… 

ԿՈՒՅՐ ՎԱՆԱԿԱՆԸ – (Կկենա անշարժ ու ամբողջ հասակովը ուղղվելով, ընդհանուր լռության մեջ) Իրա՞վ է, ի՞րավ է: 

ԲՈԼՈՐԸ – (Քար լռություն, գլուխները կկախեն վար): 

ԿՈՒՅՐ ՎԱՆԱԿԱՆԸ – (Ձեռքերը վեր բարձրացնելով) ուրեմն… Աստված իմ: 

ՂԱԶԱՐ ՎԱՆԱԿԱՆ – Այո, Աստված: Աստծու վրեժն է ասիկա: Եկեղեցին քանդել ուզելը անպատիժ չի մնար: Մեծի վրեժը ինկավ ամենեն փոքրի գլխուն: 

ՄՈՎՍԵՍ ՎԱՆԱԿԱՆ – Ախ, մեր խեղճ, մեր բարի, մեր մաքուր Աբեղան: 

ԱԴԱՄ ՎԱՆԱԿԱՆ – Հեզ ու բարի, համեստ ու սուրբ: 

ԽՈՒՄԲ ՄԸ – Ան սուրբ էր սուրբ: 

ԶԱՔԱՐԻԱ ՎԱՆԱԿԱՆ – Եղերքն իջնենք, եղբարք, գուցե գտնենք դիակը, գոնե դիակը: 

ԵՐԻՏԱՍԱՐԴ ՎԱՆԱԿԱՆ ՄԸ – Երթանք բերենք լաստը: 

ԱՆՏՈՆ ՎԱՆԱԿԱՆ – Դժվար է, բայց պետք է, որ բերենք լաստը: 

ԿՈՒՅՐ ՎԱՆԱԿԱՆԸ – Լաստը: 

ԱՆՏՈՆ ՎԱՆԱԿԱՆ – Զարմանք բան է, ինքը ազատեց ուրիշի մը կյանքը ծովեն ու իր կյանքը տվավ ծովուն: 

ԵՐԻՏԱՍԱՐԴ ՎԱՆԱԿԱՆ ՄԸ – Երթանք, երթանք, որոնենք: 

ՄՈՎՍԵՍ ՎԱՆԱԿԱՆ – (Աչքերը վեր հառած ու մարգարեական շեշտով մը) Լսեցեք եղբայրք: Եթե Աստված ողորմի ու դիակը գտնենք, պետք է տանինք թաղենք նոր եկեղեցիի սեմին: Զոհի նոխաղը կմորթեն տաճարի սեմին: 

ԴԱՎԻԹ ՎԱՆԱԿԱՆ – Տերը կխոսի քու բերանովդ: Թաղենք եկեղեցիի սեմին: 

ԽՈՒՄԲԸ – (Հեռանալով) Թաղենք. թաղենք եկեղեցիի սեմին: 

Բոլորը դուրս, կմոռցվի կույրը, որ կմնա մինակ: ԿՈՒՅՐ ՎԱՆԱԿԱՆԸ – (Խորտակված գլուխը կշարժե) Գացեք… թաղեցեք… ձեր եկեղեցիի սեմին, հին աստվածներու սեմին, ա, կարող են, հզոր, այդ հին աստվածները, դեռ շատ են հզոր… 

ՁԱՅՆ ՄԸ – Իզուր հանեցիր աչքերդ: 

ԿՈՒՅՐ ՎԱՆԱԿԱՆԸ – (Խորին հուզումով ու ահաբեկ) Ո՞վ է ատ, որ կհանդգնի… 

ՁԱՅՆԸ – Իզուր հանեցիր աչքերդ: 

ԿՈՒՅՐ ՎԱՆԱԿԱՆԸ – (Վախեն ետ-ետ երթալով) Որո՞ւն ձայնն ես դուն… կուզեի նայիմ աչքերուդ խորքը… 

ՁԱՅՆԸ – Իզուր հանեցիր աչքերդ: 

ԿՈՒՅՐ ՎԱՆԱԿԱՆԸ – Իզո՞ւր:


[[Կատեգորիա:Լևոն Շանթ]]</text>
      <sha1>t3x5j4b2d1u0gzpw2td1xi1doxhswxy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Անտիպ չափածո</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128994</id>
    <revision>
      <id>397289</id>
      <parentid>396984</parentid>
      <timestamp>2026-09-26T13:38:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Անունով խմբագիր</username>
        <id>4841</id>
      </contributor>
      <comment>/* 19.09.2023` ՍԵՎ ԹՎԱԿԱՆ */</comment>
      <origin>397289</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="101452" sha1="n686gee12ft9tlr5kgbzps71c0qvsve" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title=''Անտիպ չափածո'' &lt;br&gt; 2025 &lt;br&gt; &lt;br&gt;
|section = 
|previous =[[Արիս Արսենի]]
|next =[[Անհուշ երկիր` Արցախ (անտիպ)|Անսաստ երկիր]]
|notes =  
|author =Արիս Արսենի}}

{{TOCright}}


==ԵՐԿՆՔԻՑ ՎԵՐԵՎ==


===Անուրախ տրամադրություն===

Կրկին՝ Ամանոր, &lt;br&gt;
Հնի պես, բայց... նոր:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Սիրտս լցվել է &lt;br&gt;
Ինչ որ անհանգիստ փնտրտուք-ցավով։&lt;br&gt;
Նոր տարին եկել՝ բակում է արդեն, &lt;br&gt;
Բայց տուն չի մտնում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Նոր տարի՝ հին ցավ, &lt;br&gt;
Պատեպատ ընկել՝ &lt;br&gt;
Ու թաքնվելու անկյուն է փնտրում, &lt;br&gt;
Բայց սիրտս բաց է՝ բաց ափիս նման,&lt;br&gt; Թաքնվելու տե՞ղ, &lt;br&gt; Որտեղի՞ց, &lt;br&gt;
Չկա,&lt;br&gt;
Ցավս չի գտնում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Օրս անցնում է՝&lt;br&gt;
Լցված նույն ցավով,&lt;br&gt;
Անուրախ-տրտում:&lt;br&gt;

5.01.2025 թ. (ժ. 12:21)


===Արցախ===

Ինչքան էլ քեզ ջնջեն՝&lt;br&gt;
Դու կաս,&lt;br&gt;
Ինչքան հերքեն՝&lt;br&gt;
Դու կմնաս,&lt;br&gt;
Միշտ կաս՝&lt;br&gt;
Ամեն հայի սրտում,&lt;br&gt;
Մեր սրտի երգ՝&lt;br&gt;
Թեև՝ տրտում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Մեր սրտի ջանք,&lt;br&gt;
Հույս, &lt;br&gt;
Անրջանք,&lt;br&gt;
Զրկանք,&lt;br&gt;
Տանջանք,&lt;br&gt;
Տոկուն մեր կամք,&lt;br&gt;
Մեր հավատի &lt;br&gt;
Անբեկ խորան,&lt;br&gt;
Մեր շեն երկիր,&lt;br&gt;
Ծաղկուն օրրան...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Ինչ շուն էլ որ&lt;br&gt;
Բերան բացի՝&lt;br&gt;
Հերոսական&lt;br&gt;
Ասք-վեպն ես մեր,&lt;br&gt;
Մեր վիպերգը&lt;br&gt;
Բերանացի...&lt;br&gt;

30.08.2025 թ. (ժ. 18։37)

===«Սըխ կաց»՝ դեռ կասենք..===

:::''Սըխ կաց՝ կասեին Արցախում:&lt;br&gt;
:::''Ամենայն բարին եմ մաղթում:&lt;br&gt;
:::::'''''Տիգրան ՆԻԿՈՂՈՍՅԱՆ&lt;br&gt;
&lt;br&gt;...«Սըխ կաց»՝ դեռ կասենք, &lt;br&gt;Բայց ուշանում է,&lt;br&gt;
Այս վհուկն արդեն&lt;br&gt;Համը հանում է։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;
Երբ Երևանն էլ &lt;br&gt;Դատարկի հայից՝&lt;br&gt; 
Այդժամ են գալու &lt;br&gt;Երևի հախից։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
...Շնորհակալ եմ։&lt;br&gt;
Ամենայն բարիք:&lt;br&gt;
Ես ոչ մի բանի &lt;br&gt;Չունեմ էլ կարիք:&lt;br&gt;&lt;br&gt;
(Երբ կորցնում ես 
&lt;br&gt;Հայրենիք ու տուն՝&lt;br&gt;
Որդն է անընդհատ &lt;br&gt;Մարմինդ ուտում):&lt;br&gt;

5.01.2025 թ. (ժ. 11:52)

===Ձմռան օր...===

:::'''''Հիշողություն հայրենիքից

Եվ վերջապես՝ իսկական&lt;br&gt; 
Ձյուն է տեղում մեր բակում, &lt;br&gt;
Թոռնիկներս թռվռան՝ &lt;br&gt;
Բակում ձյուն են հավաքում։&lt;br&gt;

Ձնեմարդն է արդ կանգուն, &lt;br&gt;
Ու բռնվել են շուրջպարի, &lt;br&gt;
Ձյունն է ափի մեջ հալվում, &lt;br&gt;
Ցուրտն էլ դժվար խանգարի:&lt;br&gt;

Դեռ խաղում են անհոգնել՝ &lt;br&gt;
Մինչև կիջնի երեկոն, &lt;br&gt;
Ցուրտ քամին է փչում դեռ, &lt;br&gt;
Ձյունը՝ գալիս նորից-նոր:&lt;br&gt;

09.02.2020 p. (d. 15:05), Ստեփանակերտ &lt;br&gt;
09.02.2025 р. (d. 21:13), Երևան, Շենգավիթ&lt;br&gt;

===Աշնան գույները...===

:::'''''Դավիթ ՄԻՔԱՅԵԼՅԱՆԻՆ

Աշնան գույները &lt;br&gt;
Խառնվել են իրար, &lt;br&gt;
Բայց մեր հոգում դեռ &lt;br&gt;
Գարո՛ւն է, ամա՛ռ:&lt;br&gt;

Չգիտենք՝ ինչ է &lt;br&gt;
Վաղը սպասվում, &lt;br&gt;
Կյանքի կածանով &lt;br&gt;
Այս ո՞ւր ենք վազում:&lt;br&gt;

Կանգ առ, ակնթարթ, &lt;br&gt;
Այս պահը պահիր, &lt;br&gt;
Կամ թող դինջ ապրենք, &lt;br&gt;
Կամ էլ՝ սպանիր:&lt;br&gt;

24.09.2020 թ. (ժ. 13:10), Ստեփանակերտ&lt;br&gt;
19.01.2025 թ. (ժ. 14:01), Երևան, Շենգավիթ&lt;br&gt;


===Բերանն արնոտ...===

Բերանն արնոտ հայակերը էս անբան&lt;br&gt; 
5-6 տարում լավ էլ դառավ հայասպան:&lt;br&gt;

Ինչքա՜ն արյուն բերեց հայոց աշխարհին,&lt;br&gt; Ծարավի է արյան՝ նաև ա՛յս պահին:&lt;br&gt;

Էլ հերի՞ք չէ` ինչքան արյուն նա թափեց, &lt;br&gt;Էլ հերի՞ք չէ` ինչքան ջահել նա լափեց...&lt;br&gt;

Ե՞րբ կլինի, որ թողնի ու հեռանա, &lt;br&gt;
Հայի արյան համը իսպառ մոռանա...&lt;br&gt;

10.05.2024, Երևան, Շենգավիթ&lt;br&gt;


===Սկիզբն ա՞յս էր...===

Սկիզբն ա՞յս էր, &lt;br&gt;
Վե՞րջն ինչ կգա` &lt;br&gt;
Չգիտեմ, &lt;br&gt;
Դժոխք, &lt;br&gt;
Դրախտ, &lt;br&gt;
Եդեմը Քո &lt;br&gt;
Բաց իմ դեմ:&lt;br&gt;

Թե՞ վերջացավ, &lt;br&gt;
Պրծավ գնա՞ց &lt;br&gt;
Ամեն ինչ, &lt;br&gt;
Էլ ոչ ընկեր, &lt;br&gt;
Ոչ պատվող կա,&lt;br&gt;
Ոչ դրկի՞ց:&lt;br&gt;

26.01.2025 թ. (ժ. 11:06), Երևան, Շենգավիթ&lt;br&gt;

===Քարի ու երկնքի արանքում...===

Քարի ու երկնքի արանքում &lt;br&gt;
Պառկել ենք ես ու դու:&lt;br&gt;

Սա այն քարն է, &lt;br&gt;
Որից դարեր շարունակ &lt;br&gt;
Հաց ու ջուր ենք քամել, &lt;br&gt;
Տուն ու հայրենիք պահել &lt;br&gt;
Դարեր շարունակ։&lt;br&gt;

Իսկ դարեր շարունակ &lt;br&gt;
Մեզ օղակել են &lt;br&gt;
Օտար թշնամիներն &lt;br&gt;
Ու յուրային դավաճանները:&lt;br&gt;

Եվ եկել է մի պահ, &lt;br&gt;
Երբ այլևս չէինք կարող &lt;br&gt;
Պաշտպանել մեր պետականությունը, &lt;br&gt;
Որովհետև, իրոք, շատ էին &lt;br&gt;
Մեր թշնամիները,&lt;br&gt;
Շատ էին ու առավել վայրենաբարո:&lt;br&gt;

Մեր պետությունը քանի՜ անգամ &lt;br&gt;
Ընկավ ու վեր հառնեց,&lt;br&gt;
Վեր հառնեց ու ընկավ, &lt;br&gt;
Որովհետև անչափ շատ էին &lt;br&gt;
Նաև հայրենադավ յուրայինները:&lt;br&gt;

Մենք շարունակ, &lt;br&gt;
Երկար դարերի ընթացքում, &lt;br&gt;
Կորցրինք մեր պետությունը, &lt;br&gt;
Բայց կարողացանք պահպանել &lt;br&gt;
Մեր հայրենիքը, &lt;br&gt;
Մի մասը՝ հողի վրա, &lt;br&gt;
Առավել մեծ մասը՝&lt;br&gt;
Մեր սրտերում։&lt;br&gt;

Ու դեռ օր օրի նվազում է այն մասը, &lt;br&gt;
Որ... հողի վրա է պահվում, &lt;br&gt;
Եվ գումարվում այն մասին, &lt;br&gt;
Որ... մեր սրտերում ենք պահում:&lt;br&gt;
Որովհետև, այո,&lt;br&gt;
Նորից ու նորից եմ շեշտում&lt;br&gt;
Անչափ շատ են մեր թշնամիները,&lt;br&gt;
Եվ առավել շատ՝&lt;br&gt;
Մեր... հայրենադավները:&lt;br&gt;
Աներևակայելի՝ շատ:&lt;br&gt;

Ես ու դու պառկած ենք &lt;br&gt;
Երկնքի ու քարի արանքում:&lt;br&gt;

Ես չեմ նայում երկնքին, &lt;br&gt;
(Դու՝ չգիտեմ)։&lt;br&gt;

Չեմ նայում, &lt;br&gt;
Որովհետև գիտեմ՝ &lt;br&gt;
Երկնքից մանանա չի թափվելու, &lt;br&gt;
Այլևս ու... երբեք:&lt;br&gt;

15.02.2025 թ. (ժ. 09:39), Երևան, Շենգավիթ&lt;br&gt;

===19.09.2023` ՍԵՎ ԹՎԱԿԱՆ===
:::''Սրա՞նք են այս երկրի տերերը... &lt;br&gt;
::::::'''Համո ՍԱՀՅԱՆ  &lt;br&gt; &lt;br&gt;
Իսկ մենք դեռ շատ ենք քարկոծվելու` &lt;br&gt;
Անվան համար մեր ու մեր փառքի,&lt;br&gt; 
Մեր հերոսության ու մեր արքի`&lt;br&gt;
Դեռ շատ են անկուշտ ջուր ծեծելու։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Լծվել են սրանք օտար կառքի`&lt;br&gt;
Մեր ունեցվածքն են հանել առքի,&lt;br&gt;
Մեր ինչքն ու իրը, արյունը մեր...&lt;br&gt;
Բայց դեռ ապրում ենք, կլինենք դեռ`&lt;br&gt;
Ինչքան էլ ոռնա հողմը վայրի, &lt;br&gt;
Ինչքան էլ ցավը մեր սիրտն այրի...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
...Բայց մենք նորից ենք դեռ օծվելու` &lt;br&gt;
Անվան համար մեր ու մեր փառքի։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

===19.09.2026` ԱՄՈԹԻ ԹՎԱԿԱՆ===
Երեկոն սեր ու հույս է մանում, &lt;br&gt;
Համերգ է այսօր Երևանում։&lt;br&gt;
Բաքուն էլ անշուշտ կտոնի դեռ&lt;br&gt;
Մեր... պարտությունն ու անկումը մեր։ &lt;br&gt;

===Մի տգետի, որ դեռ հավատում է,&lt;br&gt; թե թուրքի մեջ էլ... մարդը ապրում է===

:''Հազար դարում հազիվ դառավ մարդասպան:
:::::'''''Հովհ.ԹՈՒՄԱՆՅԱՆ

::''Թուրքն է անցել այստեղից...
::::::'''''Վ.ՀՅՈՒԳՈ

Մի տգետ կա, որ դեռ հավատում է՝ &lt;br&gt;
Թուրքի մեջ իբր... մարդը ապրում է:&lt;br&gt;

Իսկ թուրքն էլի նույն թուրքն է մնացել, &lt;br&gt;Թեկուզև... հազար տարի է անցել:&lt;br&gt;

Հույս մի պահիր զուր, մարդ կդառնա թե,&lt;br&gt; 
Նրա տունը դեռ խոր միջնադարն է։&lt;br&gt;

21-րդ դա՞ր, ինչե՞ր ես խոսում, &lt;br&gt;
Նա դեռ կացնով է հարցերը լուծում։&lt;br&gt;

Եվ այն էլ՝ քնած մարդու հետ, գիտե՞ս,&lt;br&gt; 
Քնած չլինես՝ չպատասխանե՞ս։&lt;br&gt;

Ու թե այստեղով թուրքեր են անցել`&lt;br&gt; 
Ավեր-ավար է, բան չի մնացել:&lt;br&gt;

Ուժն է, չէ՞, տալիս իրավունք, գիտե՛ս,&lt;br&gt; 
Էլ ի՞նչ իրավունք, եթե ուժ չունես:&lt;br&gt;

Ինչ խաչմերուկ էլ նկարես - գծես՝ &lt;br&gt;Խաղաղությունը նա չի տալու քեզ:&lt;br&gt;

18.02.2025 թ. (ժ. 02:52), Երևան, Շենգավիթ&lt;br&gt;


===Սպասում===

:::''Չեմ կարողանում այցելել զոհված եղբորս գերեզմանին

Քամին ու հովն են քեզ այցի գալիս, &lt;br&gt;
Ծղրիդն է երգում քո գերեզմանին,&lt;br&gt; 
Անդորրն է խախտում մոտիկ անտառից&lt;br&gt; 
Լսվող բեկբեկուն ձայնը գայլային:&lt;br&gt;

Ես չկամ այդտեղ, բացակա եմ ես, &lt;br&gt;
Հեռու եմ, Լուսնից, Մարսից էլ՝ հեռու, &lt;br&gt;
Ես չէի կարող չգալ, դու գիտես, &lt;br&gt;
Չգիտեմ` մեր վերջն ինչ է լինելու:&lt;br&gt;

...Բայց դեռ կբացվեն ճամփաները գոց,&lt;br&gt; 
Երբ մեր զգետնված զինավառ ոգին &lt;br&gt;
Կարձակի կրկին շաչյուն-զրնգոց՝ &lt;br&gt;
Ես այցի կգամ քո գերեզմանին:&lt;br&gt;

18.04.2025 թ. (ժ. 17:20), Երևան, Շենգավիթ&lt;br&gt;

===Օր վերջին &lt;br&gt;կամ շրջափակման 283-րդ օրը===

...Կեսօրին դադարեց պատերազմ ու շրջափակում։&lt;br&gt;
Բայց դեռ պաշարված դիրքերից &lt;br&gt;
տղաներն իջնել չէին կարողանում։&lt;br&gt;
 
- Գնացեք, &lt;br&gt;
Ճանապարհն արդեն բացել ենք,- &lt;br&gt;
հռհռոց էր լսվում դիմացի դիրքերից,- &lt;br&gt;
հանձնեք զենքերն ու գնացեք, &lt;br&gt;
առանց ետ նայելու...&lt;br&gt;
 
Քաղաք ու գյուղ` &lt;br&gt;
ամենուր` մարդիկ շփոթված` &lt;br&gt;
անելիք-չանելիք խառնած իրար։&lt;br&gt;
Մեքենաները շարված են` &lt;br&gt;
պատրաստ երթի, &lt;br&gt;
բայց.&lt;br&gt;
- Չենք շարժվի` մինչև վերջին զինվորը&lt;br&gt;
դիրքից չիջնի,- ասում են միմյանց։&lt;br&gt;

Վերջին անգամն էր, &lt;br&gt;
որ տղաները պետք է թողնեին դիրքերը:&lt;br&gt;
Առաջին անգամն էր, &lt;br&gt;
որ դիրքերը թողնելիս&lt;br&gt;
տղաները... չէին... հերթափոխվելու,&lt;br&gt;
դիրքերը թողնում են` &lt;br&gt;
առանց հանձնման-ընդունման &lt;br&gt;
ընդունված կարգի։&lt;br&gt;
Իջնում են մի կերպ &lt;br&gt;
շրջափակված դիրքերից։&lt;br&gt;

- Ճանապարհը բաց է, &lt;br&gt;
գնացեք առանց ետ նայելու...&lt;br&gt;
Անսքող ծաղր է դեմքերին, &lt;br&gt;
ու կանգնած են բոլոր ճանապարհներին,&lt;br&gt; 
բոլոր խաչմերուկներում` &lt;br&gt;
զինավառ &lt;br&gt;
(մինչև ատամներն ու դեռ ավելի):&lt;br&gt;

Ու` հեռանում են` &lt;br&gt;
շինական ու զինվոր, &lt;br&gt;
կին, երեխա, ծերունի,&lt;br&gt;
երիտասարդ ու հասուն այր...

Հեռանում են գլխահակ, &lt;br&gt;
առանց ետ նայելու, &lt;br&gt;
որ հանկարծ... &lt;br&gt;
ճանապարհին... չքարանան:&lt;br&gt;

28.07.2025 թ. (ժ. 22:37), Երևան, Շենգավիթ&lt;br&gt;
10.08.2025 թ. (ժ. 21:07), Երևան, Շենգավիթ&lt;br&gt;

===Երկնքից վերև ===

Վեցերորդ հարկի &lt;br&gt;
երևանյան այս բնակարանից, &lt;br&gt;
ուր ժամանակավոր ապաստան եմ գտել,&lt;br&gt; 
ընտանիքով, &lt;br&gt;
Ստեփանակերտում &lt;br&gt;
ամեն ինչ կորցնելուց հետո, &lt;br&gt;
ծառերի կատարներն են երևում միայն։ &lt;br&gt;

Ի դեպ,&lt;br&gt; ամբողջ գիտակցական կյանքս &lt;br&gt;
բազմաբնակարան շենքի &lt;br&gt;
առաջին հարկում եմ ապրել, &lt;br&gt;
գետնին մոտիկ։&lt;br&gt;

Կարոտում եմ այդ ժամանակներին, &lt;br&gt;
երբ ապրում էի հողի վրա, &lt;br&gt;
առաջին հարկում &lt;br&gt;
և «յոթերորդ երկնքում» էի զգում ինձ` &lt;br&gt;
հարազատության կապով կապված։&lt;br&gt;
Հող էի մշակում` &lt;br&gt;
այգի ու բանջարանոց։&lt;br&gt;
 
Հիմա իսկապես «երկնքում» եմ, &lt;br&gt;
երկնքից էլ բարձր, &lt;br&gt;
հայրենի հողը` հեռու` ինձնից։ &lt;br&gt;

Այստեղից &lt;br&gt;
ծառերի &lt;br&gt;
ձիգ կատարներն են երևում միայն, &lt;br&gt;
երկինքը, &lt;br&gt;
ամպերը, &lt;br&gt;
նաև` Մասիսները, պարզկա եղանակներին։&lt;br&gt;

15.08.2025 թ. (ժ. 10:53), Երևան, Շենգավիթ

===Չեք ապրի===

Ուր ոթել եք &lt;br&gt;
Արյունը մեր`&lt;br&gt;
Չեք ապրի &lt;br&gt;
Այդ երկրում &lt;br&gt;
Դուք էլ...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Կգտնե՞նք մենք &lt;br&gt;
Նոր մի տանիք&lt;br&gt;
Կապրե՞նք էլի &lt;br&gt;
Մենք &lt;br&gt;
Երջանիկ: &lt;br&gt;

03:10:2023 թ. (ժ. 13.07), Պյատիգորսկ (ՌԴ)&lt;br&gt;
16:08:2025 թ. (ժ. 01.04), Երևան, Շենգավիթ

===Մեկ ամսվա մեջ...===

::''Վաղինակ և Բորիս Սայամյան 
:::''եղբայրների հիշատակին

Մեկ ամսվա մեջ` երկու եղբայր &lt;br&gt;
Դարձան ճամփորդ հավերժության,&lt;br&gt;
Ու գնացին հեռու - հեռու`&lt;br&gt;
Գտնեն ճամփան մեր  փրկության։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Բայց մեր նավը մենք մեր ձեռքով&lt;br&gt;
Տարանք հասցրինք խորքը ծովի,&lt;br&gt;
Տարանք ու հենց խորքում ծովի &lt;br&gt;
Թողինք անղեկ - աննավավար...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Մեկ ամսվա մեջ` երկու եղբայր,&lt;br&gt;
Երկու ճամփորդ՝ հավերժության...&lt;br&gt;

20:08:2025 թ. (ժ. 17.04), Երևան, Շենգավիթ


===Քանի ողջ  ենք===
Իսկ ամեն ինչ կորած չէ դեռ, &lt;br&gt;
Գլուխներդ բարձր, տղերք։ &lt;br&gt;
Շրջապատվա՞ծ եք։ &lt;br&gt;
Դա էլ` հեչ։ &lt;br&gt;
Մեզ չեն կոտրի՝  ողջ ենք քանի,&lt;br&gt;
Ողջ վերցնելն էլ հեշտ չի լինի։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;
Շրջապատված, ամեն կողմից, &lt;br&gt;
Ոսոխներով` դարեր անվերջ, &lt;br&gt;
Եվ, շարունակ, մինչև այսօր...&lt;br&gt;
Մեր վերևում, մեր ներքևում, &lt;br&gt;
Ձախից, &lt;br&gt;
Աջից,&lt;br&gt; 
Ե'վ առջևից, և' ետևից,&lt;br&gt;
Ամենուր են,&lt;br&gt;
Թշ-նա-մի-ներ,&lt;br&gt;
Լի են, լցված, ու... լրացված։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Ընկա՞ծ ենք մենք։ &lt;br&gt;
Մենք էլ չկա՞նք։ &lt;br&gt;
Եվ հուզո՞ւմ է ինչ որ մեկին &lt;br&gt;
Այսպես ասած՝ մեր վիշտը հին,&lt;br&gt;
Մեր վիշտը նոր։ &lt;br&gt;
Աշխարհն, ազգերն` խնջույքի մեջ, &lt;br&gt;
Եվ միայն մենք` &lt;br&gt;
Նրանց համար&lt;br&gt;
Խաժամուժի ճամփին կանգնած &lt;br&gt;
Պատնեշ որպես։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;
...Երկնքից վեր` սարերն են մեր,&lt;br&gt;
Հավերժ արթուն,&lt;br&gt;
Հավերժ անմեռ։ &lt;br&gt;
Իրար նեցուկ ու հենակ են, &lt;br&gt;
Թեև մեկտեղ, բայց` մենակ են։&lt;br&gt; 
Ամպերում են, &lt;br&gt;
Երկնքից վեր, &lt;br&gt;
Բայց... &lt;br&gt;
Առանց մեզ` սարերը մեր։&lt;br&gt;

23.08.2025 թ. (ժ. 1:19), Երևան, Շենգավիթ

===Մահվան տարի` 2025===
Ո՞ր գրքում գրանցենք &lt;br&gt;
արցախահայերի համար &lt;br&gt; 
անպատերազմ 2025-ի &lt;br&gt;
մահերի սարսափելի տարի &lt;br&gt;
լինելու մասին։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

(Նոր «կարմիր» գի՞րք բացենք)։ &lt;br&gt; &lt;br&gt;

Գրեթե ամեն օր արցախահայ է մահանում &lt;br&gt;
Երևանում, &lt;br&gt;
մարզերում,&lt;br&gt;
ՌԴ-ում, &lt;br&gt;
աշխարհի տարբեր մասերում։ &lt;br&gt;
Աշխարհում մի կետ կա միայն, &lt;br&gt;
ուր արցախահայ չի մահանում։ &lt;br&gt;
Արցախի այդ կետում &lt;br&gt;
թշնամին արյունռուշտ &lt;br&gt;
նաև մեր այդ իրավունքն է ոտնահարում։ &lt;br&gt;
Հայրենական տանը մեռնելու &lt;br&gt;
իրավունքից էլ է զրկում։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;
Իսկ «թմբկահարներն» անընդհատ &lt;br&gt;
միայն մեկ ակորդ են թմբկահարում, &lt;br&gt;
թե ինչ է` &lt;br&gt;
արդեն նոր իրողությունում ենք ապրում, &lt;br&gt;
խաղաղությունում, &lt;br&gt;
խաղ -&lt;br&gt;
աղ -&lt;br&gt;
ութ -&lt;br&gt;
յուն -&lt;br&gt;
ո՞ւմ։&lt;br&gt;
Իսկապե՞ս...&lt;br&gt;
Թմբկահարե՜ք...&lt;br&gt; 
Ավելի՜ բարձր...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
(Ոչ այնքան բուռն ծափահարություններ, &lt;br&gt;
հանկարծ խաղաղությունը կխրտնի, &lt;br&gt;
կկարծի, թե արդեն գլուխ են բարձրացրել &lt;br&gt;
երբեմնի հայ վրիժառուները` &lt;br&gt;
ռևանշ լինելո՞ւ է)։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Է, &lt;br&gt;
իհարկե` է։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
2025-ը` մահվան տարի,&lt;br&gt;
գրանցենք &lt;br&gt;
ու`&lt;br&gt;
զինվենք համբերությամբ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Իսկ տարին &lt;br&gt;
դեռ ավարտվելու վրա էլ չէ,&lt;br&gt;
մեկ-երրորդը դեռ առջևում Է։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Մահն իր առջև խնդիր է դրել` &lt;br&gt;
մինչև տարեվերջ &lt;br&gt;
արցախահայության գոնե կեսը հնձի։&lt;br&gt;
Մյուս կեսի «հարցերը» կլուծի հետո...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
«Իլհամչիկ, դու ուժեղ առաջնորդ ես» &lt;br&gt;
(կախման կետեր)։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
...Իսկ կախման կետերից հետո &lt;br&gt;
չի շարունակել,&lt;br&gt;
թեև իմաստն, այնուամենայնիվ, հասկանալի է` &lt;br&gt;
«կարողացար արցախահայերի հախից գալ»...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Ձեռք-ձեռքի են տվել մահն ու...«իլհամչիկը»...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Իսկ փնթի Թրամփի ծուլուլը &lt;br&gt;
կախվել Է քիթ-պռոշից &lt;br&gt;
ու հասնում Է սպիտակ տան&lt;br&gt;օվալաձև սենյակի սալահատակին...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
...Այլևս ինը հայտնի երանիներին &lt;br&gt;
գումարվում Է ևս մեկը. &lt;br&gt;
– Երանի՜ նրանց, որ կմահանան Արցախում...&lt;br&gt;

29.08.2025 թ. (ժ. 1:40), Երևան, Շենգավիթ

===Մի օր կգա անվերջ գիշեր===
::''(Երեք տրիոլետ)

'''1&lt;br&gt;
Մենք միասի՞ն դեռ կլինենք,&lt;br&gt;
Երբ որ մեզ էլ մահն այցելի,&lt;br&gt;
Երբ որ մահը մեզ ցավ բերի`&lt;br&gt;
Մենք միասի՛ն դեռ կլինենք։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Հոգիս պիտի դեռ համբերի,&lt;br&gt;
Դեռ կտոկանք, որ չընկրկենք,&lt;br&gt;
Մենք միասին դեռ կլինենք,&lt;br&gt;
Երբ որ մեզ էլ մահն այցելի։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

'''2&lt;br&gt;
Իսկ ո՞վ պիտի «դավաճանի»,&lt;br&gt;
Ո՞վ կդրժի խոստում ու սեր,&lt;br&gt;
Մի օր կգա անվերջ գիշեր,&lt;br&gt;
Իսկ ո՞վ պիտի «դավաճանի»։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Գիշեր անվերջ, սեր ու հուշեր,&lt;br&gt;
Թող որ մահը կատակ չանի,&lt;br&gt;
Իսկ ո՞վ պիտի «դավաճանի»,&lt;br&gt;
Ո՞վ կդրժի խոստում ու սեր։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

'''3&lt;br&gt;
Երբ որ մահը հանդիպի մեզ`&lt;br&gt;
Մի քիչ պիտի դեռ համբերի,&lt;br&gt;
Ո՞վ կմնա խոստման գերի`&lt;br&gt;
Երբ որ մահը հանդիպի մեզ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Խոստման դրժումն ո՞վ կբերի,&lt;br&gt;
Ո՞վ կթողնի, դո՞ւ` ինձ, ե՞ս` քեզ,&lt;br&gt;
Երբ որ մահը հանդիպի մեզ`&lt;br&gt;
Մի քիչ պիտի դեռ համբերի։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

26.07.2024 թ.&lt;br&gt;
24.02.2026 թ. (ժ. 11:34)

===Քրիստոնյա երկիր...===
Քրիստոնյա երկիր, &lt;br&gt;
Քրիստոնյա լեռներ, &lt;br&gt;
Քրիստոնյա մարդիկ &lt;br&gt;
Իրար դեմ են ելել։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;
Իրավիճակ «պարզող»&lt;br&gt;
ԱնՔրիստոս ձևեր,&lt;br&gt;
Իրար կոկորդ պատռող&lt;br&gt;
Քրիստոնյա... դևեր։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Իրար դեմ են ելել&lt;br&gt;
Ու ծաղրում են իրար,&lt;br&gt;
Չես էլ կարող պարզել &lt;br&gt;
Ով է ճիշտ, ով՝ սխալ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Դրախտի դուռն է բաց,&lt;br&gt;
Մուտքը` վճարովի, &lt;br&gt;
Վճարեն էլ թե` բայց &lt;br&gt;
Ներս մտնել չի լինի։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Դրախտի դուռն է փակ,&lt;br&gt;
Փակ էլ գուցե մնա,&lt;br&gt;
Այնքան` մինչև մարդը&lt;br&gt;
Կրկին... կմարդանա։&lt;br&gt;

25.10.2025 թ. (ժ. 8:15), Երևան, Շենգավիթ

===Չգիտեմ՝ ինչու...===
::::''Կամոյի հիշատակին

Միշտ ղեկին էիր,&lt;br&gt;
Միշտ ճանապարհին, &lt;br&gt;
Աշխա՞րհն էր քեզ պարտք,&lt;br&gt;
Թե՞ դու աշխարհին։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Վերջին գնալդ&lt;br&gt;
Թվաց այնքա՜ն հեշտ, &lt;br&gt;
Անհույզ, անշտապ&lt;br&gt;
Ու անհրաժեշտ։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

Վերջին գնալդ&lt;br&gt;
Կանչի էր նման,&lt;br&gt;  
Շտապո՞ւմ էիր &lt;br&gt;
Տեսնելու... Նրան։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Միշտ ղեկին էիր,&lt;br&gt;
Միշտ ճանապարհին...  &lt;br&gt;
...Ի՜նչ ես մտածել &lt;br&gt;
Տեսնես այդ պահին...&lt;br&gt;

21.11.2025 թ. (ժ. 8:02), Երևան, Շենգավիթ

===Մորս ժպիտը` լուսանկարից===
Հիշողություն ու հուշ է ամեն ինչ, &lt;br&gt;
Անգամ` ժպիտը մայրիկիս դեմքի:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Տարիներն անցնում` մայրս անվերջ ինձ &lt;br&gt;
ժպտում է միայն... լուսանկարից։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Սփոփա՞նք է, որ մնացել է ինձ` &lt;br&gt;
Մորս ժպիտը` լուսանկարից։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ափսոսանք է սոսկ, ցավ է ու կսկիծ` &lt;br&gt;
Մայրս ժպտում է... լուսանկարից։&lt;br&gt;

9.06.2025 թ. (ժ. 22:42), Երևան, Շենգավիթ


===Մենք իմացանք...===
::::''Ալեքսանդր (Շուրա) Մակիչի ՀԱՍՐԱԹՅԱՆԻ հիշատակին 

Մենք իմացանք, ուշ իմացանք,&lt;br&gt;
Մեկ տարի անց գույժն իմացանք, &lt;br&gt;
Որ չկաս էլ, որ չես շնչում, &lt;br&gt;
Թեև՝ կաս մեր ամեն շնչում:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Դու որ ապրում էիր կյանքով, &lt;br&gt;
Թեև` դժվար ու տանջանքով, &lt;br&gt;
Ե՛վ կորուսված որդուդ ցավից, &lt;br&gt;
Ե՛վ ցավառատ մեր Արցախից:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Իսկ գրքերդ մնացին անդ,&lt;br&gt;
Ուր էլ չենք գա անտառ ու հանդ,&lt;br&gt;
Փակ է ճամփան մեր տունդարձի` &lt;br&gt;
Մինչև նեռը չգա դարձի:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Իսկ երբ բացվի դուռ ու դարպաս`&lt;br&gt; 
Դու էլ գուցե վերադառնաս,&lt;br&gt;
Որ հանդիպենք միշտ, մշտական, &lt;br&gt;
Հարց չի լինի էլ բաժանման:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Բաց կլինի դուռն օջախիդ,&lt;br&gt;
Մեծով-փոքրով հավաքվեինք`&lt;br&gt;
Տոնելու տոնն մեծ տունդարձի...&lt;br&gt; 
...Մինչև նեռը կգա դարձի:&lt;br&gt;

21.11.2025 թ. (ժ. 8:02), Երևան, Շենգավիթ

===Ղարաբա՞ղ, թե՞ Արցախ=== 

Ինչո՞ւ է հայ ախմախը&lt;br&gt;
Ղարաբաղ ասում,&lt;br&gt;
Երբ հայերեն Արցախը &lt;br&gt;
Շատ լավ է սազում:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Պատասխանելու օրը&lt;br&gt;
Մի օր դեռ կգա:&lt;br&gt;
Իսկ Արցա՞խ, թե՞ Ղարաբաղ`&lt;br&gt;
Տարբերություն կա՛...&lt;br&gt;

7.09.2025 թ. (ժ. 17:06), Երևան, Շենգավիթ

===27 հոկտեմբերի===
::::''Վազգեն ՍԱՐԳՍՅԱՆԻՆ

...«Վախենում եմ ձեզանից ես,  &lt;br&gt;
Դուք մեռոնին թույն կխառնեք»...&lt;br&gt;
Մի վայրկյանում կծախեք մեզ&lt;br&gt;
Հազար անգամ, նորից կառնեք:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ինչ անում` ձեր թշվառական&lt;br&gt;
Էությունը չեմ հասկանում...&lt;br&gt;
...Ի՜նչ է գրված մեր ճակատին,&lt;br&gt;
Այս ճամփան մեզ ո՜ւր է տանում:&lt;br&gt;

27.10.2025 թ. (ժ. 16:26), Երևան, Կենտրոն

===Էքսպրոմտ===


::::''Քնա՜ծ է փոքրիկ իմ Հայաստանը՝ 
::::''Գլուխը դրած... սահմանի վրա...
::::::::::''Գևորգ ԷՄԻՆ

Քնած է փոքրիկ քո Հայաստանը՝ &lt;br&gt;
Գլուխը դրած սահմանի վրա...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Այդպես քնած էլ &lt;br&gt;
Գուցե կմնա,&lt;br&gt;
Թե արթնացնող &lt;br&gt;
:Չլինի՜, &lt;br&gt;
::Չգա՜:&lt;br&gt;

23.01.2026 թ. (ժ. 8£25), Երևան, Կենտրոն


===Լուռ եմ, մեկուսի...===
Լուռ եմ, մեկուսի, նայում եմ նրան,&lt;br&gt;
Դեմս` աղջկա մի փարթամ իրան,&lt;br&gt;
Կանգնել ճամփիս ու չի շարժվում բնավ,&lt;br&gt;
Իսկ ի՞նչ անեմ ես, ի՞նչ ասեմ նրան։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Չեմ շարժվում ե՛ս էլ, մեխվել եմ տեղում, &lt;br&gt;
Միտքս հազար ու մի միտք է պեղում,&lt;br&gt;
Միտքս փնտրում է, հայացքս` նեղում,&lt;br&gt;
Իսկ նա կանգնել ու... հմա՜յք է հեղում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Մեխվել եմ տեղում, ասա՛, ի՞նչ անել,&lt;br&gt;
Այդքան հմայքը շալակս առնել,&lt;br&gt;
Եվ ո՞ւր, ասա՛ ինձ, շալակած տանել,&lt;br&gt;
Մեխվել է տեղում` նեղո՜ւմ է, նեղո՜ւմ...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

(...Ես  կարող էի և... չարձագանքել,&lt;br&gt;
Բայց այս ամենի դեմ ո՜նց աչք փակել)...&lt;br&gt;

10.04.2026 թ., Երևան, Շենգավիթ

===Մուկուչապատում===

'''1

Քստքստում է ցախավելը` &lt;br&gt;
Մաքրություն է Մուկուչն անում,&lt;br&gt;
Կյանքը կարծես դառնացել է,&lt;br&gt;
Ասես կյանքից մուռն է հանում:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Շատ արագ են օրերն անցնում,&lt;br&gt;
Այս շաբաթն էլ եկավ գնաց,&lt;br&gt;
Մուկուչն արագ է դեռ բանում, &lt;br&gt;
Կյանքից ասես բան չմնաց:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Կարծում է, թե ծերացել է,&lt;br&gt;
Բայց արագ է դեռ գործն անում, &lt;br&gt;
Աշխատում է... ցախավելը, &lt;br&gt;
Իսկ Մուկուչը` հանգստանում:&lt;br&gt;

26.09.2025 թ. (ժ. 7:58), Երևան, Շենգավիթ

'''2

Նա «Պրոսպեկտ» ու Զաքյան է&lt;br&gt;
Ամիրյանով շտապ գնում,&lt;br&gt;
Ցախավելը մի կողմ դրել`&lt;br&gt;
Քարի գործ է Մուկուչն անում:&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Բեռնատարի թափքը լցրել`&lt;br&gt;
Այսքան քարը ո՞ւր է տանում,&lt;br&gt;
Ո՜նց է գործը կիսատ թողել,&lt;br&gt;
Բա էլ քունը ո՜նց է տանում:&lt;br&gt;

8.10.2025 թ. (ժ. 11:50), Երևան, Կենտրոն

'''3

Իսկ Զաքյանում միշտ է ամառ`&lt;br&gt;
Չորանում են ծաղիկ, թուփ, ծառ:&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Թե հողն այստեղ պիտի ծաղկի`&lt;br&gt;
Ջուր պիտի տալ ծառ ու ծաղկին:&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Որ այստեղ նոր գարուն բացվի`&lt;br&gt;
Նոր ջրագիծ պիտ անցկացվի:&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Տրակտոր է Մուկուչն ուզում,&lt;br&gt;
Չկա՝ նրան դա չի հուզում:&lt;br&gt;&lt;br&gt; 
Թող գա քանդի հողը վայրի, &lt;br&gt;
Խողովակներ տեղադրի:&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Ջուրը ցնծա՜, հորդա՛, հոսի,&lt;br&gt;
Հողը ծաղկի՜ լեզվով խոսի: &lt;br&gt;

11.10.2025 թ. (ժ. 11:58), Կենտրոն

'''4 (ԱՆԴՐԻՈՍԸ)

Ժպտում է մեղմ՝ բեղերը թաց,-&lt;br&gt;
Գինովցա՞ծ է միթե էլի,&lt;br&gt;
Թե չգտնի օղի հանկարծ՝&lt;br&gt;
Խմիչք նրան ո՞վ կբերի:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Դե՝ բաժակը միշտ է լիքը,&lt;br&gt;
Էլ ինչպե՞ս չգինովանա,&lt;br&gt;
Ա՜խ, այդ կրակ-ըմպելիքը,&lt;br&gt;
Խմում է՝ սիրտը հովանա:&lt;br&gt;

28.09.2025 թ. (ժ. 11:53), Երևան, Շենգավիթ

'''5

Կանաչապատ տարածքներում&lt;br&gt;
Մարդկանց կանաչն էլ չի գերում:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Բնաբաժակ կա` ծառ չկա,&lt;br&gt;
Ծառ կա` ծաղր է, Աստված վկա:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Կեսը լրիվ չորացել է,&lt;br&gt;
Կեսն էլ խամրել` կեռացել է:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ծառ էլ կա` այնպես է թիկնել,&lt;br&gt;
Որ «ձգտում է» ասես... ընկնել:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Բա թթվածինն էլ ո՞ւր մնաց, &lt;br&gt;
Մեր քաղաքը ձեռքից գնա՜ց:&lt;br&gt;

29.12.2025 թ. (ժ. 22:42), Շենգավիթ

===Մտերմիկ տողեր===

'''1

:::''Անգելինա Ազարյանին

Ծննդյան շա՜տ &lt;br&gt;
Օրեր տոնես,&lt;br&gt;
Լինես ազնի՛վ, &lt;br&gt;
Մաքո՛ւր, &lt;br&gt;
Հպա՛րտ:&lt;br&gt; &lt;br&gt;

Դու` &lt;br&gt;
«Աշխարհի' գեղեցկուհի», &lt;br&gt;
Քեզ`&lt;br&gt; 
Ավելի՛ &lt;br&gt;
Բերկրալից կյանք։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

20.10.2020 թ., Երևան, Մալաթիա-Սեբաստիա


'''2

''(ԱԿՐՈՍՏԻՔՈՍ)

::::::::''Նոնային
Նույն աչքերը, նույն ժպիտը`&lt;br&gt;
Ոնց բացվող առավոտյան, &lt;br&gt;
Նշան լինեն թող հրճվանքի, &lt;br&gt;
Անհուն սեր-երջանկության։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

20.10.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ

==Անսաստ երկիր==


===Ապրի´ր, երկի´ր...===

Աշուն, եկար նորից, աշուն,&lt;br&gt;
Կրկին մտար իմ տուն, իմ բակ,&lt;br&gt;
Բայց ես ինչպե՞ս մտնեմ իմ տուն`&lt;br&gt;
Գոցված` ճամփաս, ու դուռս` փակ...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ու դեռ ապրում եմ ես միգում,&lt;br&gt;
Ու համոզված, որ... դեռ... կգամ,&lt;br&gt;
Քեզնից, Խաչունց աղբյուր, մի կում`&lt;br&gt;
Ու ես անվերջ ողջ եմ, ու` կամ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ու ողջ մնալ եմ թե ուզում`&lt;br&gt;
Արևգալդ տեսնեմ, երկիր,&lt;br&gt;
Ինձ ոչ մի բան էլ չի հուզում`&lt;br&gt;
Միայն` շնչի´ր, հրճվի´ր, երգի´ր...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Ապրի՛ր, երկի՛ր,&lt;br&gt;
Անսա՛ստ, երկի՛ր,&lt;br&gt;
Անպա՛րտ, երկի՛ր,&lt;br&gt;
Հպա՛րտ, երկի՛ր...&lt;br&gt;

01.09.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Իմ քաղաքը ===

Իմ քաղաքը &lt;br&gt;
վաղուց ապրում է առանց ինձ, &lt;br&gt;
չհասցրի նույնիսկ &lt;br&gt;
հիշողությանս մեջ գրանցել &lt;br&gt;
հրաժեշտի պահը վերջին։&lt;br&gt;
Չէի պատկերացնում&lt;br&gt;
որ վերադարձս &lt;br&gt;
կարող էր այսքան երկարել։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Իմ քաղաքը&lt;br&gt;
երևի նեղացած է ինձնից,&lt;br&gt;
որ հեռացա երկու-երեք օրով, &lt;br&gt;
ու... չեմ կարողանում վերադառնալ, &lt;br&gt;
ճանապարհ չկա։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ճանապարհ չկա, &lt;br&gt;
թեև ամենուր ճանապարհներ են, &lt;br&gt;
ուր ուզես` կարող ես գնալ, &lt;br&gt;
տուն վերադառնալ` երբեք, &lt;br&gt;
դուրս ես եկել տնից, &lt;br&gt;
ու այլևս ներս մտնել չեն թողնում, &lt;br&gt;
թույլտվություն չկա։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

Միջազգային համրությունը &lt;br&gt;
(սխալ է` ասել հանրություն) &lt;br&gt;
հետևում է, ուշի-ուշով,  &lt;br&gt;
թե տուն վերադառնալու&lt;br&gt;
ինչ նոր հնար կարող եմ գտնել, &lt;br&gt;
որ, երևի, խանգարի։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Օրենսդիրներ-օրենսգիրնե'ր աշխարհի &lt;br&gt;
ու անդրաշխարհի, &lt;br&gt;
ցույց տվեք մի օրենք,&lt;br&gt; 
ուր սևով սպիտակի վրա &lt;br&gt;
գրված լինի այդ մասին, &lt;br&gt;
հաստատի դրա օրինական լինելը, &lt;br&gt;
թե՞ այլևս դադարել ենք &lt;br&gt;
ապրել օրենքներով։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Իմ քաղաքում ձմեռ էր, &lt;br&gt;
երբ հեռացա, &lt;br&gt;
գարունը եկավ ու գնաց` &lt;br&gt;
ես էլի հեռվում էի, &lt;br&gt;
ամառը եկավ ու կգնա` &lt;br&gt;
ես էլի հեռվում եմ, &lt;br&gt;
աշունը կգա ու կգնա` &lt;br&gt;
ես էլի... &lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Ո՞վ է վերադարձնելու ինձ ու քաղաքիս` &lt;br&gt;
բացակա կյանքս իմ քաղաքից... &lt;br&gt;&lt;br&gt;

16.08.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Ժամանակը...===

Ժամանակը &lt;br&gt;
Քանի՜երորդ անգամ նորից &lt;br&gt;
Ձգեց պրկված զսպանակը&lt;br&gt;
Ու մեզ հանեց սահմանից դուրս։&lt;br&gt;
Մնացինք մենք անօթևան`&lt;br&gt;
Անտուն-անտեղ,&lt;br&gt;
Բայց ո'չ երբեք` անհայրենիք:&lt;br&gt;
Մենք հեռացանք, &lt;br&gt;
Բայց մեր հոգում,&lt;br&gt;
Մեր սրտի մեջ&lt;br&gt;
Հայրենիքը ապրում է դեռ&lt;br&gt;
Ու կապրի հար։&lt;br&gt;
Մեր մտքի մեջ,&lt;br&gt;
Մեր երազում`&lt;br&gt;
Միշտ կունենա'նք ծննդավայր։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;
 
Պիտի ապրենք, &lt;br&gt;
Պիտի տքնենք &lt;br&gt;
Ու մաքառենք,&lt;br&gt;
Միշտ մեր մտքում պիտի պահենք &lt;br&gt;
Շրշյունն անգամ`&lt;br&gt;
Քնքուշ հովի հայրենական,&lt;br&gt;
Որ միշտ լինենք մենք միակամ`&lt;br&gt;
Հանուն այն վեհ, արդար մտքի, &lt;br&gt;
Սկզբունքի, &lt;br&gt;
Որ ինչ անես` ո'չ մի դեպքում &lt;br&gt;
Չի իջնելու երբեք ծունկի։&lt;br&gt;
Չի վերածվի&lt;br&gt;
Լպիրշ,&lt;br&gt;
Ճղճիմ,&lt;br&gt;
Ու անիմաստ ինչ որ խոսքի,&lt;br&gt;
Անկապ բառի, &lt;br&gt;
Այլ կլինի միշտ կենսունակ&lt;br&gt;
Ու միշտ արի,&lt;br&gt;
Միշտ աշխատող մեխանիզմը&lt;br&gt;
Պահի,&lt;br&gt;
Ժամվա,&lt;br&gt;
Օրվա...&lt;br&gt;
Դարի։&lt;br&gt;
Միշտ կլինի վկան` խիղճը&lt;br&gt;
Մեր անցյալի ու ներկայի։&lt;br&gt;
Միշտ կլինի ուղեկիցը,&lt;br&gt;
Ինչքան էլ` այն լինի դժվար, &lt;br&gt;
Մեր անցնելիք ճանապարհի։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

22.08.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ&lt;br&gt;
29.11.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Երկի՛ր իմ վես...===

Երկի՛ր իմ վես,&lt;br&gt;
երկի՛ր հպարտ, &lt;br&gt;
ամրապինդ ու հրաշապարտ,&lt;br&gt;
այս ինչպե՞ս մեր միտքը խամրեց,&lt;br&gt;
ոգին նվաց ու կարկամեց` &lt;br&gt;
եռագույնիդ գույներն ամեն &lt;br&gt;
խառնվեցին-գունատվեցին, &lt;br&gt;
դարձան անգույն,&lt;br&gt;
գորշ ու դժգույն,&lt;br&gt;
գորշ ու տգույն,&lt;br&gt;
գորշ ու ...նկուն:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ո՜ւր մնաց մեր միտքը ճկուն։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ի՞նչ անենք մենք երկրում ավեր, &lt;br&gt;
ինչպե՞ս դարձանք մենք տնավեր... &lt;br&gt;&lt;br&gt;

Հարցե՜ր, &lt;br&gt;
հարցե՜ր, &lt;br&gt;
որ էլ չունեն պատասխաններ... &lt;br&gt;&lt;br&gt;

Խլեց մեր տունն ու ապագան... &lt;br&gt;
(շուն՝ շան որդի, &lt;br&gt;
եթե ոչ մենք` &lt;br&gt;
որդը մի օր քեզ կփրթի)...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ո՜վ պիտի մեզ պատասխանի, &lt;br&gt;
թե՞ սպասենք, &lt;br&gt;
ատամները սեղմած իրար,&lt;br&gt;
էլի՛ մի նոր... հարյուր տարի՞։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

29.10.2023 թ., Երևան Շենգավիթ


===Կյանքուկռիվ===

Գունավոր - անգույն ձևեր են փոխվում,&lt;br&gt;
պիտակավորման տարբեր երանգներ,&lt;br&gt;
հեղափոխության ոգին &lt;br&gt;
սակայն` միշտ նույնն է մնում &lt;br&gt;
հարափոփոխ այս ժամանակներում&lt;br&gt; խելահեղության։&lt;br&gt;
Հեղափոխության,&lt;br&gt;
որ ժողովրդին փողոցներ հանեց,&lt;br&gt;
որ ժողովրդին ամբոխ դարձրեց։&lt;br&gt;
Եվ ամբոխ դարձած այդ ժողովուրդը&lt;br&gt;
ամբոխ էլ մնաց։&lt;br&gt;
Իսկ ժամանակը քայլ արեց` գնաց, &lt;br&gt;
իսկ պատմությո՞ւնը, &lt;br&gt;
քայլ արեց` գնաց։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Պատմությո՞ւն,&lt;br&gt;
Այո՞։&lt;br&gt;
Իսկ մեր ինչի՞ն է պետք &lt;br&gt;
այդ պատմություն կոչվածը,&lt;br&gt;
կասե՞ք։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Նրա՛նք, &lt;br&gt;
թող նրա՛նք &lt;br&gt;
եղծեն ու կեղծեն, վերստին ստեղծեն`&lt;br&gt;
ովքեր դա չունեն։&lt;br&gt;
Ովքեր ո՛չ ունեն,&lt;br&gt;
ո՛չ էլ կունենան`&lt;br&gt;
խիղճ,&lt;br&gt;
պատիվ։&lt;br&gt;
Այստեղ կանգ առնենք մի պահ,&lt;br&gt;
մեր շուրջը նայենք`&lt;br&gt;
հնություններ են հինգ հազարամյա&lt;br&gt;
և պատճեներն են դրանց՝ կողք-կողքի, &lt;br&gt;
որ իսկականից չեն էլ տարբերվում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Հիմա` ի՞նչ,&lt;br&gt;
Լռե՞նք,&lt;br&gt;
Թողնենք, որ ով ինչ ուզում է` անի՞,&lt;br&gt;
մեր հիշողությունն առնի ու տանի՞,&lt;br&gt;
սպանի՞ գուցե,&lt;br&gt;
կամ էլ ողջ թողնի՞, իսկ մե՞նք` փակբերա՞ն,&lt;br&gt;
առանց շնչելու իրավունքի՞,&lt;br&gt;
և՝ դա ապրե՞լ կոչենք, &lt;br&gt;
իսկ գուցե դրան&lt;br&gt;
ա՞յլ անուն տայինք,&lt;br&gt;
անվանեինք` ի՞նչ, լուսավոր գալի՞ք,&lt;br&gt;
թե՞ խաղաղության նոր դարաշրջան,&lt;br&gt;
ուր չես տարբերում` ինչ է` պետություն, &lt;br&gt;
ինչ է` հայրենի՞ք։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ասում են մի բան,&lt;br&gt;
անում` մի այլ բան,&lt;br&gt;
իսկ մե՞նք,&lt;br&gt; 
կարկամե՞նք,&lt;br&gt;
դիտորդի դերո՞ւմ։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

Մեր տուն ու տեղը աճուրդի հանեն,&lt;br&gt;
իսկ մենք գո՞հ մնանք,&lt;br&gt;
կամ` ուրախանա՞նք, որ... ո՞ղջ ենք,&lt;br&gt;
որ դեռ...&lt;br&gt;
մեզ չե՞ն մորթելու։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Մենք ժողովո՞ւրդ ենք,&lt;br&gt;
մենք ժողովուրդ չե՞նք։&lt;br&gt;
Իսկ գուցե գնանք,&lt;br&gt;
դեմ առ դեմ կանգնենք,&lt;br&gt; 
կռվենք ու մնանք հենց այնտեղ, &lt;br&gt;
մահվան դաշտում այդ մարտի, &lt;br&gt;
հաղթենք, կամ հաղթվենք։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Կհաղթենք`&lt;br&gt;
կապրենք հողում հայրենյաց&lt;br&gt;
հետայսու նաև։&lt;br&gt;
Իսկ թե կմեռնենք`&lt;br&gt;
մեռնենք պատվավոր մահով, &lt;br&gt;
նախորդաց փառքին արժանի,&lt;br&gt;
ու խառնվենք հողին մեր հայրենական`&lt;br&gt; 
Արցախական&lt;br&gt; 
հի՜ն հայոց աշխարհի։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ուրեմն`&lt;br&gt;
գնանք...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

24.01.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ

===Նոր «լեզվաբանություն»===

Ես հիմա հարկավ ոչինչ էլ չունեմ։&lt;br&gt;
Շարժական։&lt;br&gt;
Անշարժ։&lt;br&gt;
Անցյալ ու ներկա։&lt;br&gt;
Ապագա՞`&lt;br&gt; 
մի´ քիչ,&lt;br&gt;
մշուշոտ, մռայլ...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ծանոթ-բարեկա՞մ` &lt;br&gt;
ցրված են տարբեր ուղղություններում` &lt;br&gt;
մեր «անծայրածի՜ր»-անտարա´ծք երկրի, &lt;br&gt;
Ով` որտեղ ու ոնց։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ես հարևան էլ թերևս չունեմ։&lt;br&gt;
Հարևան բառից&lt;br&gt;
միշտ ջերմություն էր շնչում, &lt;br&gt;
ծիլ տալիս,&lt;br&gt;
իսկ հիմա՞... մի սառն&lt;br&gt;
անտարբերություն &lt;br&gt;
միջնորմի նման ցնցվել մեր միջև`&lt;br&gt;
շփվել չի թողնում։&lt;br&gt;
Մեզ ի՞նչ է մնում`&lt;br&gt;
միջնորմի սառը շղարշի &lt;br&gt;
երկու կողմերից իրար &lt;br&gt;
խեթ ծիկրակումներ, &lt;br&gt;
և` ուրիշ ոչինչ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Եվ` ուրիշ ոչի՞նչ։ &lt;br&gt;
Ինչո՞ւ են հաճախ &lt;br&gt;
բառերը փոխում տեղե՜րը իրենց։&lt;br&gt;
Չգիտե՜ք, գիտե´մ։&lt;br&gt;
Ես է´լ չգիտեմ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ինչո՞ւ են հաճախ &lt;br&gt;
մարդիկ փոփոխում դերե՜րը իրենց։&lt;br&gt;
Անշուշտ` չգիտե´ք։&lt;br&gt;

Չգիտեմ, ե´ս էլ, &lt;br&gt;
սակայն կուզեի՞ իմանա´լ,&lt;br&gt;
տեսնե´լ,&lt;br&gt;
շոշափե´լ,&lt;br&gt;
զգա´լ։&lt;br&gt;
Գո´ւցե, թերևս։&lt;br&gt;
Իսկ գուցեև` ո՞չ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Լեզվաբանական &lt;br&gt;
նոր ճյուղ եմ ուզում բացենք,&lt;br&gt;
ազգովի,&lt;br&gt; 
թեկուզ` վաղվանից։&lt;br&gt;
Վաղուց ենք սերտել` &lt;br&gt;
ուղղագրություն, ուղղախոսություն, &lt;br&gt;
բառակազմություն, բառագիտություն...&lt;br&gt;
(Չշարունակեմ)...&lt;br&gt;
Ճշմարտագրության, ճշմարտախոսության&lt;br&gt; 
կանոններն եմ ուզում&lt;br&gt; 
այսուհետ սերտե՜նք ու սերտե´նք։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ուսումնասիրող &lt;br&gt;
և ուսուցանվող ցանկացողներ կա՞ն, &lt;br&gt;
կգտնե՞նք։&lt;br&gt;
Հարկա՜վ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

27.01.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Հարցեր, հարցեր...===

Երևանը դարձել է, տե'ս,&lt;br&gt;
Մի փոքրիկ Ստեփանակերտ,&lt;br&gt; 
Ծանոթ շունչ է` ուր շրջվում ես, &lt;br&gt;
Ծանոթ խոսք է, ծանոթ դեմք։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Չես հասկանում` ինչպես վարվել,&lt;br&gt;
Լա՞վ է արդյոք դա, թե՞ վատ,&lt;br&gt;
Ո՞նց ենք ուզում մենք ավարտվել&lt;br&gt;
Մեր ընթացքով անավարտ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ո՞ւր ենք այսպես փութով փախչում,&lt;br&gt;
Դեպի երկի՞ր, թե՞ երկրից,&lt;br&gt;
Ի՞նչ դռներ են, ո՞վ է բացում,&lt;br&gt;
Ո՞ւր ճողոպրենք մենք մեզնից։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ինքներս մեզ դավաճանե՞նք,&lt;br&gt;
Զուր ենք այսպես մեզ խաբում,&lt;br&gt;
«Ամենայն տեղ մահը» մի՞ է,&lt;br&gt;
Ինչո՞ւ էլ  չենք հավատում։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;
 
14.10.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Ասացին...===

Ասացին` &lt;br&gt;
կվերադառնա՞նք։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ասացի` այո, &lt;br&gt;
երբ վերադառնան &lt;br&gt;
տաք երկրներ չված &lt;br&gt;
թռչունները։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ասացին` &lt;br&gt;
կատակո՞ւմ ես։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ասացի` այո։&lt;br&gt;
Մեզ &lt;br&gt;
միայն &lt;br&gt;
կատակելն է &lt;br&gt;
մնացել,- ավելացրի։&lt;br&gt;
Մեր &lt;br&gt;
մյուս &lt;br&gt;
բոլոր &lt;br&gt;
առաքինություններն&lt;br&gt;
ու արժանիքները &lt;br&gt;
զրոյացվելու են &lt;br&gt;
կառավարության &lt;br&gt;
հաջորդ &lt;br&gt;
հերթական&lt;br&gt;
նիստում։&lt;br&gt;
Թողնվելու են &lt;br&gt;
միայն&lt;br&gt;
մեր արատներն ու&lt;br&gt;
թերությունները։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

14.10.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===«Ակնհայտը` անհավատալի՞»===

Ամեն ինչ ակնհայտ է հիմա, &lt;br&gt;
չկա ոչինչ անհավատալի այլևս։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Իսկ բոլորովին վերջերս  &lt;br&gt;
Կարմիր բլուրի &lt;br&gt;
վերսկսված պեղումների &lt;br&gt;
առաջին օրվա &lt;br&gt;
գտածոն գլխավոր`  &lt;br&gt;
անձնագիրն էր Նոյի։ &lt;br&gt;
Անմիջապես էլ &lt;br&gt;
վերծանված &lt;br&gt;
անձնագրային գրառումներից &lt;br&gt;
պարզվեց հետևյալը` &lt;br&gt;
ազգության դիմաց,&lt;br&gt;
անձնագրում Նոյի, &lt;br&gt;
գրված էր... ադրբեջանցի։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Հիմա ենք հասկանում&lt;br&gt;
ուժն ու զորությունը&lt;br&gt;
նավթի ու խավիարի,&lt;br&gt;
հրաշքներ գործելու&lt;br&gt;
ջանքն ու եռանդը դրանց։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Օտար եմ այստեղ ես երևի։&lt;br&gt;
Երևանի փողոցներում&lt;br&gt;
թափառում եմ &lt;br&gt;
մենակ ու անհույս։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

11.03.2023 թ., Երևան, Աջափնյակ 
::::(Ծիծեռնակաբերդի բարձունք) &lt;br&gt;
11.05.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ

===Իրեն նոր սուլթան կարծող...===

Իրեն նոր սուլթան կարծող&lt;br&gt;
Ազերի մի լածիրակ&lt;br&gt;
Պարզել է դաշույնն իր կեռ,&lt;br&gt;
Ուզում է ստիպել, որ &lt;br&gt;
Մի երկիր, մի ժողովուրդ`&lt;br&gt;
Անցնի իր թրի տակով,&lt;br&gt;
Որ հետո, ինչ էլ լինի,&lt;br&gt;
Արցախցի ոչ մի սերունդ&lt;br&gt;
Զենք չառնի ազերու դեմ:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Չի՞ կարծում, կամ չգիտե՞`&lt;br&gt;
Ամեն մի արցախցու մեջ&lt;br&gt;
Դավիթն է փոքրիկ քնած,-&lt;br&gt;
Գործելու իր ժամին է &lt;br&gt;
Սպասում, որ արթնանա։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

05.06.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Իսկ ինչու են օրերս...===

Իսկ ինչո՞ւ են օրերս&lt;br&gt;
Ինձնից այսպես հեռանում&lt;br&gt;
Լքված հո՞ւն են ձորերս,&lt;br&gt;
Թե՞ անկամ են նեղանում։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

Հայրենիքում իմ ավեր&lt;br&gt;
Ստրուկներն են ղեկավար,&lt;br&gt;
Ո՞ւր մնացիք, արքաներ,&lt;br&gt;
Երա՞զ էիք` «կար-չկա՞ր...»։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Անցան նախկին փառքերը,&lt;br&gt;
Արքաները էլ չկան,&lt;br&gt;
Ավեր երկրիս տերերը &lt;br&gt;
Մի օր գուցեև ետ գան։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

10.06.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Եռաբլուրում ===

Արևի'ն են նայում աչքերը ձեր,&lt;br&gt;
Արևի'ց ենք առնում բարևը ձեր,&lt;br&gt;
Վե'ր պարզեք կրկին ձեռքերը ձեր,&lt;br&gt;
Զինվորնե'ր։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ձեր ձեռքերի վրա երկի'րն է մեր,&lt;br&gt;
(Տե'ր է կարգվել երկրին դահիճ ու նեռ),&lt;br&gt;
Մի' թողեք, որ տան թուրքին նվեր,&lt;br&gt;
Զինվորնե'ր։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
24.09.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Մաքառող տեսակ===

:::''44-օրյայի հերոսներից`&lt;br&gt;
:::''Վահագն Սարդարյանի հիշատակին

Պատկերացնե՞լ, ինչպե՞ս, և` ինչո՞ւ,&lt;br&gt;
Մարտի պատկերի հետ «նայվո՞ւմ» էիր,&lt;br&gt;
Ոսոխի շունչն էր քեզ վրա թռչում,&lt;br&gt;
Անսարսուռ կանգնել` «հմայվո՞ւմ» էիր։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Կռվեցիր անդուլ, միշտ մաքառեցիր`&lt;br&gt;
Մարտում ամենատաքարյունն էիր,&lt;br&gt;
Քեզ մորդ համար չխնայեցիր`&lt;br&gt; 
Նրա բաց սրտի տաք արյունն էիր։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

28.07.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Գույժը նորից...===

Գույժը նորից &lt;br&gt;
Դուռն է բախում&lt;br&gt;
Ամեն տան,&lt;br&gt;
Բայց ասում են` &lt;br&gt;
Լավ կլինի &lt;br&gt;
Ամեն բան։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Արյան հոտ է &lt;br&gt;
Կրկին առել&lt;br&gt;
Թշնամին,&lt;br&gt;
Հայոց ցավն է &lt;br&gt;
Տարտարոսվել&lt;br&gt;
Անմեկին...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
8.08.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Վտարված եմ...===

Վտարված եմ&lt;br&gt;
Ես իմ երկրից,&lt;br&gt;
Հեռացված եմ &lt;br&gt;
Ու մոռացված...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Ինչպե՞ս պիտի &lt;br&gt;
Վերադարձնեմ&lt;br&gt;
Իմ չապրված&lt;br&gt;
Օրե´րն անցած։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

01.09.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Սև մղձավանջ է իջել...===

Սև մղձավանջ է իջել &lt;br&gt;
Արցախիս վրա, &lt;br&gt;
Եկել` ո՜նց է շնթռնել, &lt;br&gt;
Թշնամին նրա։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
 
...Հարյուր տարի էլ անցնի` &lt;br&gt;
Չի մոռացվելու, &lt;br&gt;
Մեր կորստի, մեր ցավի&lt;br&gt;
Ոխն ենք հանելու...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

28.09.2023 թ., Պյատիգորսկ (ՌԴ)


===Անհեթեթություն===

Եվ կար ժամանակ`&lt;br&gt;
Անուս ազերին&lt;br&gt;
Չէր էլ հասկանում,&lt;br&gt;
Թե ոնց բաժանի&lt;br&gt;
Երկու էշերի միջև գարին...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Իսկ հիմա տեսեք`&lt;br&gt;
Իր տհասությամբ&lt;br&gt;
Ո՜նց է աշխարհին&lt;br&gt;
Ծաղրում է ալին։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

16.09.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Ձյունե՜լ է այնպես...===
Ձյունե՜լ է այնպես,&lt;br&gt;
իսկ դրսում` արև,&lt;br&gt;
դրսում` գարուն է։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ներսս` աշուն է,&lt;br&gt;
ներսս` անձրև է։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ա՜խ, այս գարունը&lt;br&gt;
այնպե՜ս անձև է։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

13.04.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Իսկ իմ հրաշք...===

Իսկ իմ հրաշք &lt;br&gt;
Արցախից&lt;br&gt;
Ինձ մի բուռ&lt;br&gt;
Հող չմնաց,&lt;br&gt;
Միայն` &lt;br&gt;
Մի լուռ &lt;br&gt;
Ափսոսանք,&lt;br&gt;
Որ ողջ արածս &lt;br&gt;
Գնաց։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Բայցև`&lt;br&gt;
Որպես սփոփանք,&lt;br&gt;
Արցա՜խ,&lt;br&gt;
Անո´ւնդ մնաց։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

7.10.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Անհայրենիք է Բաղրամյանն ինքը...===
'''(Տրիոլետ)

Անհայրենիք է Բաղրամյանն ինքը`&lt;br&gt;
Քանի՜ հայրենիք ազատագրած,&lt;br&gt;
Քանի՜ ազգ` ոստան իրենով գտած`&lt;br&gt;
Անհայրենիք է Բաղրամյանն ինքը։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Իր հողն ու ջուրը քոչվորին թողած`&lt;br&gt;
Անդաստական է իր ընտանիքը,&lt;br&gt;
Անհայրենիք է Բաղրամյանն ինքը`&lt;br&gt;
Քանի՜ հայրենիք ազատագրած։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

19.11.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Սեպտեմբերից այս կողմ===

Սեպտեմբերից այս կողմ`&lt;br&gt;
Անծանոթ ենք իրար,&lt;br&gt;
Հանդուրժող ենք այնպես`&lt;br&gt;
Մա՜հ եմ, գո´ւյժ ես, աշխա´րհ...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Սեպտեմբերից այս կողմ`&lt;br&gt;
Մենք ո՜չ միայն երկիր, &lt;br&gt;
Կորցրել ենք և մե´զ`&lt;br&gt;
Անդառնալի այնպես,&lt;br&gt;
Անհետևանք ասես,&lt;br&gt;
Որ ուզում ես ճչա՜լ,&lt;br&gt;
Բայց անիմա´ստ արդեն,&lt;br&gt;
Իզուր ու անտեղի´,&lt;br&gt;
Եվ` ուշացա´ծ նաև։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Դեռ համարձակվում ենք&lt;br&gt;
Հայելու մեջ նայե՞լ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Զղջո՞ւմ` ինչի՞ համար։&lt;br&gt;
Խժռել մի ողջ երկի՞ր&lt;br&gt;
Ու մսխո՞ւմ ենք հիմա։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Իսկ կշտանա՞լ` չկա՜։&lt;br&gt;
::Չկա՜... &lt;br&gt;
::::Չկա՜... &lt;br&gt;
::::::Չկա՜...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
1.12.23 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Հուսահատ ճիգեր===

Մենք մեր մատը տանում&lt;br&gt;
Ու մեր աչքն ենք հանում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Մենք այս ո՜ւր ենք ընկել,&lt;br&gt;
Ու նեղվում էլ ենք դեռ,&lt;br&gt;
Որ մնացել մենակ`&lt;br&gt;
Փնտրում ենք հույս-հենակ,&lt;br&gt;
Բայց չենք գտնում, չկա։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Գուցե, Աստված վկա,&lt;br&gt;
Հայտնվի մի տեղից`&lt;br&gt;
Մոտիկ, կամ թե` հեռվից,&lt;br&gt;
Տարբերություն չկա,&lt;br&gt;
Միայն թե մեկը գա&lt;br&gt;
Ու մեր կողքին կանգնի...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Մենք հինգ հազար տարի&lt;br&gt;
Հոգեվարք ենք էրնում,&lt;br&gt;
Սակայն դեռ չենք... մեռնում: &lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Իսկ այդ մեկը կգա՞,&lt;br&gt;
Իսկ այդ մեկը... չկա՜...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
21.12.23 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Արարատ-Արագած===
:::''«Նա, ով խոսում է Արարատից`
::::''Հայաստանի'ց չի խոսում»։
::::::::''Մի իմաստակի նորագույն «իմաստախոսություններից»
&lt;br&gt;
Նա ուզում է &lt;br&gt;
Արարատը ջնջել&lt;br&gt;
Երևանի երկնքից&lt;br&gt;
ու Արագած նկարել նույն տեղում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Նա ուզում է  &lt;br&gt;
պետական զինանշանն ու օրհներգը &lt;br&gt;
հարմարեցնել իրեն, &lt;br&gt;
որ կարողանա բերանացի անել հեշտ, &lt;br&gt;
և այստեղ-այնտեղ, &lt;br&gt;
տեղի-անտեղի, &lt;br&gt;
արտասանի ոգևորված, &lt;br&gt;
թե իբր` տեսեք, &lt;br&gt;
ես ամեն ինչ գիտեմ, &lt;br&gt;
մեր երկրի ո՞ր ղեկավարը &lt;br&gt;
կարող էր &lt;br&gt;
ինձ պես արտասանել։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Նա ուզում է, &lt;br&gt;
որ բոլորիս բնակարաններում &lt;br&gt;
ո'չ թե Արարատի, &lt;br&gt;
այլ Արագածի' նկարը լինի, &lt;br&gt;
մոռանալով, &lt;br&gt;
որ Աստվա'ծ է նկարել &lt;br&gt;
Արարատը բոլորիս սրտերում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

17.08.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Իսկ Արցախիս...===

Իսկ Արցախիս սովյալների &lt;br&gt;
Տառապանքի,&lt;br&gt; Ցավի հանդեպ &lt;br&gt;
Աշխարհը դեռ աչք է փակում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Ու թող այնքան փակված մնա, &lt;br&gt;
Որ կուրանա աչքն աշխարհի...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
(Բարձր է գոռում գողն ավելի` &lt;br&gt;
Գողը փախավ,&lt;br&gt; Բռնեք գողին)։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;
...Մա´յր-Հայաստան,&lt;br&gt; Հայո´ց ոստան,&lt;br&gt;
Քո արածից չե՞ս ամաչի,&lt;br&gt;
Ինչքան էլ որ հողմեր ոռնան`&lt;br&gt;
Արցախը կա, &lt;br&gt;Մի´շտ կլինի։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;
Ես հավատում եմ Արցախիս &lt;br&gt;
Արշալույսի´ն վերընձյուղման։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

03.09.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ&lt;br&gt;
08.09.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Մի´ եղիր այդչափ ագահ...===

:::::''...Բայց հաճախ,&lt;br&gt;
:::::''Կյանքդ հերիք չի՜ անում...
:::::::::::''Գևորգ Էմին
 
Մի՛ եղիր այդչափ ագահ, ընչաքաղց...&lt;br&gt;
Նավթադոլարներ շատ մի՛ հավաքիր։&lt;br&gt;
Ո՞վ է ինչ տարել իր հետ, որ տանես։ &lt;br&gt;
Դու էլ չես տանի։ &lt;br&gt;
«Այո'» ասա մեր &lt;br&gt;
Ազատ ու անկախ ապրելու կամքին։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ուշքի´ եկ, աշխա´րհ, &lt;br&gt;
Ու հիշի´ր, աշխա´րհ, &lt;br&gt;
Կյանքն այնքա´ն է կարճ, &lt;br&gt;
Որ չի´ հերիքի &lt;br&gt;
Նույնիսկ ա´յդ «այո»-ն ասելու համար։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

04.09.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Գնա´===
::::''Ծնկաչոք խնդրե՞նք մեղավոր նեռին,
::::''Արդյո՞ք կթողնի ու կհեռանա...

Աստծո այս ազգը մեղք է, արդարև,&lt;br&gt;
Անաստված,&lt;br&gt;
Անխիղճ,&lt;br&gt;
Թող ու հեռացիր։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Գիտենք,&lt;br&gt;
Որ արյան ծարավ ունես դեռ,&lt;br&gt;
Դու հագենալու ա'յլ միջոց փնտրիր։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Խիղճ ունես եթե` հարցրո'ւ, կասի',&lt;br&gt;
Ցույց կտա, հաստատ,&lt;br&gt;
Ճշմարիտ ուղին։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Տնից ու տեղից զրկե´լ ես մեզ դու,&lt;br&gt;
Զրկել ես անգամ գերեզմանների՜ց։&lt;br&gt;
Է՞լ ինչ ես խլել մեզանից ուզում,&lt;br&gt;
Ուզո՞ւմ ես,&lt;br&gt;
Է՞լ` ինչ...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Անկո´ւշտ,&lt;br&gt;
Արյունռո´ւշտ,&lt;br&gt;
Հեռացի´ր,&lt;br&gt;
Գնա՜...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Էլ մի´ հապաղիր,&lt;br&gt;
Ու` էլ... մի´ մնա...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

1.03.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===«ՔՊ-ա-թուրքա-դմփ-դմփ-հու»===

:::''Գույժեր են գալիս Ղարաբաղից,&lt;br&gt;
:::''Սարեր են փշրվում սրտիս վրա...
:::::::::::''Համո Սահյան

Ականջդ կանչի, Սահյա´ն Համո,&lt;br&gt;
Երեսուն տարին անցավ հազիվ,&lt;br&gt;
Ո՜նց կռահեցիր, որ Արցախով &lt;br&gt;
Գալո՜ւ է վերջը Հայաստանի...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Եվ Հայաստանի անկման համար&lt;br&gt;
Թմբուկ են նրանք դեռ խփելու,&lt;br&gt;
Արցախի անկման ուրախությամբ` &lt;br&gt;
Սմբուկ են նրանք դեռ լափելու։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

Եվ ո՜վ պիտի դեռ հարցնի նրանց`&lt;br&gt;
Ում կամ ինչու են քարկոծելու,&lt;br&gt;
Եվ այսպես մի-մի «չաքուճ» առած`&lt;br&gt;
Մասիսին է՛լ են դեռ հասնելու։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

07.09.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Արցունքն` աչքին===

Երազի պես եկավ գնաց,&lt;br&gt;
Քույրս` հեռու Սամարայից,&lt;br&gt;
Թախիծը լուռ կախված մնաց,&lt;br&gt;
Տխուր-ուրախ այդ յոթ օրից։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

- Հայրենիք եմ կարծես եկել,-&lt;br&gt;
Թախծում էր նա` արցունքն աչքին,-&lt;br&gt;
Բա իմ անուշ գյուղն ո՞ւմ մնաց,&lt;br&gt;
Գերեզմաններն իմ այն անգին։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Արցունքն` աչքին գնաց նորից, &lt;br&gt;
Գնաց կրկին` լի կարոտով, &lt;br&gt;
Ասաց` կգամ մեկ էլ, նորից,&lt;br&gt;
Թե երթս անցնի Կոճողոտով։&lt;br&gt;

18.12.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Ներիր, մայրիկ...===

Ներիր, մայրիկ, ներիր դու ինձ,&lt;br&gt;
Հաշտ եմ արդեն իմ Աստծո հետ,&lt;br&gt;
Դաժան էր, բիրտ` գուցե մի քիչ,  &lt;br&gt;
Ներիր, մայրիկ, ներիր, ներիր։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ներիր, հիմա հեռու եմ շատ,&lt;br&gt;
Հեռու եմ ես քեզնից, ինձնից,&lt;br&gt;
Այնպես հանգիստ եմ, անշտապ,&lt;br&gt;
Ներիր, մայրիկ, ներիր, ներիր։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Էլ ոչինչ չի մտատանջում&lt;br&gt;
Ինձ` որդուն քո` այն զգայուն,&lt;br&gt;
Էլ ոչնչով չեմ հմայվում,&lt;br&gt;
Ներիր, մայրիկ, ներիր, ներիր։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ներիր որդուն քո դրուժան,&lt;br&gt;
Հայրիկի, քո գերեզմանին&lt;br&gt;
Չայցելի էլ ո՛չ մի անգամ`&lt;br&gt;
Ներիր, մայրիկ, ներիր, ներիր...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Բայց թե մի օր ներես դու ինձ` &lt;br&gt;
Քո ներելու համար երբեք&lt;br&gt;
Չեմ ներելու ես ինձ, երբեք,&lt;br&gt;
Ներիր, մայրիկ, ներիր, ներիր։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

17.09.2023 թ., ՌԴ, Վլադիկավկազ (մեքենայում) &lt;br&gt;
24.10.2023 թ., Երևան, Կենտրոն (Հյուսիսային պողոտա)


===Անքեզ===

Տասնվեց տարի է, &lt;br&gt;
Տես, &lt;br&gt;
Առանց քեզ ենք, &lt;br&gt;
Մայրիկ։ &lt;br&gt;
Երկու ու կես տարի` &lt;br&gt;
Կարոտ գերեզմանիդ...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Գերեզմանիդ անգամ &lt;br&gt;
Չենք էլ բերում ծաղիկ... &lt;br&gt;
Անքեզ ենք, &lt;br&gt;
Մամ, &lt;br&gt;
Անկյանք, &lt;br&gt;
Անտուն, &lt;br&gt;
Անհայրենիք...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
21.05.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Չասված բառերս===

Բառերը, որոնք մնացին չասված`&lt;br&gt;
Պատռում են հիմա կոկորդս, մայրիկ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Բառերը, որոնք էլ չեն ասվելու`&lt;br&gt;
Խեղդում են պատռած կոկորդս, մայրիկ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Չասված բառերի իմ «հավաքածուն»&lt;br&gt;
Ո՞ւմ տանեմ, ինչո՞ւ ու ինչպե՞ս, մայրիկ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

21.05.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Հայ-աստ-ա՜նս՝ Հայ-աստ-ա՞նդ...===

:::::''Մի անուն էի սերտել 
:::::''դեռ վաղ մանկությունից...
::::::::::''Արիս Արսենի

Մի անուն եմ սերտել &lt;br&gt;
դեռ վաղ մանկությունից &lt;br&gt;
իսկ այդ անունն, ավաղ, &lt;br&gt;
այսօր խեղդում է ինձ...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Այսօր անտո´ւն եմ ես`&lt;br&gt;
անտեղ, անհայրենիք,&lt;br&gt;
էլ ինչո՞ւ եմ այսպես &lt;br&gt;
փնտրում տուն ու տանիք...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Երբ կորել է անդարձ&lt;br&gt;
սրտիս երազն անել`&lt;br&gt;
էլ ինչո՞ւ եմ այսպես&lt;br&gt;
իզուր ջանում ապրե´լ...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

էլ ինչո՞ւ եմ հիմա&lt;br&gt;
լինելո´ւ փորձ անում,&lt;br&gt;
երբ մեկ «աստ» եմ, մեկ՝ «անդ»,&lt;br&gt;
մեկ՝ ո՞ւր, չեմ իմանում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ո՞ւր է ՀԱՅ-ԱՍՏ-ԱՆըԴ,&lt;br&gt;
Օ՜, ՀԱՅ՝ ԱՍՏ-ԱՆԴ-ական...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

12.02.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ

===Մղձավանջ===
Սև՜, &lt;br&gt;
սև´ սիրտ ու սեր,&lt;br&gt;
աչքերում` արև,&lt;br&gt;
սրտի մեջ` գիշեր...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Սրտի մեջ մութ է,&lt;br&gt;
երբ այն չի բացվում,&lt;br&gt;
ամեն ինչ սուտ է,&lt;br&gt;
երբ սեր չի հայցվում...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Գուցե կփոխվի, &lt;br&gt;
կդառնա լավը,&lt;br&gt;
շտա´պ դատարկիր&lt;br&gt;
այդ դառը գավը...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Անհանգիստ սրտով&lt;br&gt;
ո՞նց հանգստանամ,&lt;br&gt;
գարո՞ւն է,&lt;br&gt;
աշո՞ւն,&lt;br&gt;
ինչպե՞ս հասկանամ...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

28.04.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ

===Ի՞նչ է մտածում...===
Ի՞նչ է մտածում &lt;br&gt;
Տեսնես իմ մասին`&lt;br&gt;
Այդ կոճղը` &lt;br&gt;
Ընկած &lt;br&gt;
Գյուղի մեր բակում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Երբ որ գլուխս &lt;br&gt;
Դնում եմ բարձին`&lt;br&gt;
Ինչպե՞ս եմ արդյոք &lt;br&gt;
Աչքերս փակում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Փակո՞ւմ եմ արդյոք, &lt;br&gt;
Եվ` ինչպե՞ս, &lt;br&gt;
Ինչո՞ւ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Այս կյանքից արդյո՞ք&lt;br&gt;
Բան ենք հասկանում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

5.06.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Անպատասխան հարց===
«Ո՞րն է, բաբո´, մըր հայրենիք»,-&lt;br&gt;
Հարցն այդ հիմա ինձ են տալիս։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Երբ որ գլխիս չունեմ տանիք,&lt;br&gt;
Երբ չեմ կարող գնալ էլ տուն`&lt;br&gt;
Պատասխանելս չի էլ գալիս։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Ի՞նչ հայրենիք, ի՞նչ ես խոսում,&lt;br&gt;
Երբ չեն թողնում հանես ծպտուն,&lt;br&gt;
Էլ չեմ ասում` խոսել, ճառել։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Արցախս տես ի՜նչ է դառել,&lt;br&gt;
Էլ հայրենիք մնա՞ց, լաո...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
6.06.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ

===Երազ===

Գեղեցիկ ժպիտ, &lt;br&gt;
Գեղեցիկ տող էր, &lt;br&gt;
Ծառս եղար դու, սիրտ, &lt;br&gt;
Սիրո ջերմ դող էր...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Երա՞զ էր... &lt;br&gt;
Տե՞նդ էր... &lt;br&gt;
Արցո՞ւնք էր՝ &lt;br&gt;
Ցո՛ղ էր...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Հույս էր անրջող,&lt;br&gt;
Հավատի շող էր։&lt;br&gt;
...Սիրտս մի կտոր &lt;br&gt;
Հայրենի հող էր։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

18.06.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ

===Տխուր երգ===

Ես տեղ չունեմ,&lt;br&gt;
Ես տուն չունեմ, &lt;br&gt;
Ես մի անտուն &lt;br&gt;
Խեղճ թռչուն եմ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ես թռչում եմ,&lt;br&gt;
Ես փնտրում եմ &lt;br&gt;
Իմ ցավին դեղ`&lt;br&gt;
Այստեղ-այնտեղ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ես թռչում եմ... &lt;br&gt;
Ես փնտրում եմ`  &lt;br&gt;
Գտնում նոր ցավ,&lt;br&gt;
Գտնում նոր դավ...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
30.06.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Կարոտ===
Կրկին թախծում ես, իմ լո՜ւռ կարոտ,&lt;br&gt;
Գյուղի ճամփեքին մեր քարքարոտ,&lt;br&gt;
Ի՞նչ մնաց ինձ` իմ մանկությունից,&lt;br&gt;
Երազ ու տրտունջ, ցավ ու թախիծ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Գարնան հովերը կգան նորից,&lt;br&gt;
Առուն կաղմկի կրկին ձորից,&lt;br&gt;
Արտույտը կանչի, կաքավ ու լոր`&lt;br&gt;
Իրար կխառնեն երկինք ու ձոր,&lt;br&gt;
Անտառը գիրկը իր կբանա,&lt;br&gt;
Տերևաթափն էլ չի ուշանա,&lt;br&gt;
Ամեն ինչ` ճիշտ իր ժամանակին,&lt;br&gt;
(Աչքս` գյուղական իմ տան բակին),&lt;br&gt;
Քամին կփչի, առուն հևա,&lt;br&gt;
Հանդվորն է` որ էլ... չի երևա...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ո՞վ է այս գույժը անվերջ բոթում`&lt;br&gt;
Ձեն-ձուն չկա էլ Քամհար խութում,&lt;br&gt;
Սանձարձակ քամի՞ն անվերջ չափի&lt;br&gt;
Երկայնքն ու լայնքը Խաչունց տափի։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Ափիս մեջ մի բուռ հող եմ պահում,&lt;br&gt;
Մտքով հեռու եմ կրկին սահում,&lt;br&gt;
Կտրել են ինձ իմ սար ու ձորից,&lt;br&gt;
Տեսնես ե՞րբ կգամ մեկ էլ նորից։&lt;br&gt;
Անկուշտ քամին տես ո՜նց է լափում&lt;br&gt;
Կորած երազս` իմ բաց ափում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

9.12.2024 թ., Երևան, Զեյթուն&lt;br&gt;
12.12.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Մեր կորսված հանճար===
::''Հեռակա զրույց`
::''Ստեփան Շահումյանի արձանի հետ

Խաչված ձեռքերով կանգնել ես, արձան,&lt;br&gt;
«Մուսավաթները», տե՛ս, վերադարձա՛ն։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Մեր երկիրն էլի ավեր է, նայիր,&lt;br&gt;
Բայց մենք ուժ էինք, քանի դեռ կայիր։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Բաքուն հայոց էր` հայոց էլ մնար,&lt;br&gt;
Օսմանցի´ն փնտրեր նոր փորձ ու հնար...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Բայց կալանեցին չար ուժերը քեզ,&lt;br&gt; 
Որ մեր ինքնության հարցը չլուծես։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Եվ միտքն ու ոգին քո խոնարհվեցին,&lt;br&gt;
Մեր մտքի կաճառ, «Կովկասի Լենի´ն»...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
...Քեզ հետ խոսում եմ հիմա հեռակա, &lt;br&gt;
Բայց մեր հանդիպման օրը դեռ կգա։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

4.07.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ&lt;br&gt;
6.07.2024 թ., Երևան, Արաբկիր


===Եռատոն է այսօր...===
Եռատոն է այսօր,&lt;br&gt;
Մարդիկ,&lt;br&gt;
Եռատոն է։&lt;br&gt;
Ո՞վ գողացավ &lt;br&gt;
Մեր ծով խինդը,&lt;br&gt;
Մեր քրքիջը,&lt;br&gt;
Մեր ծիծաղը, &lt;br&gt;
Մեր տոնական ծափ-հրճվանքը...&lt;br&gt;
Մեր առօրյան &lt;br&gt;
Ու մեր կյանքը...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Իսկ Արցախն իմ`&lt;br&gt;
Անտեր-անմեզ,&lt;br&gt;
Իսկ արցախցին`&lt;br&gt;
Արդեն անտուն-անօթևան։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

Եռատոն է...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Էրատոն է ողջ գողոնը հափշտակել,&lt;br&gt;
Էրատոն է։ &lt;br&gt;
Հրճվում նա հարճի ծախու &lt;br&gt;
Նենգ քրքիջ ու գզվռտոցով:&lt;br&gt;
Տոն է նրա ամե՜ն-ամեն առավո՛տը,&lt;br&gt;
Ամե՜ն կեսօրն ու երեկո՛ն,&lt;br&gt;
Գիշերն ամեն:&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Եռատոն է Էրատոյի տանն ու սրտում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

9.05.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Մեր ցերեկը անցավ...=== 
::::::''Ու երբ ցերեկն անցնի,&lt;br&gt;
::::::''Ընկնի գիշերը մութ...&lt;br&gt;
::::::::''Համո Սահյան

Մեր ցերեկը անցավ,&lt;br&gt;
Հիմա գիշեր է մութ,&lt;br&gt;
Ես հայացքով անցավ &lt;br&gt;
Ու աչքերով իմ լուրթ &lt;br&gt;
Փնտրում եմ քեզ անվերջ, &lt;br&gt;
Փնտրում ու չեմ գտնում, &lt;br&gt;
Դեռ չգրված իմ էջ,&lt;br&gt;
Իմ հող, երկիր, իմ տուն։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
21.09.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Արցախցի հայը===
Ժայռի պես` ամուր,&lt;br&gt;
Ժայռից էլ պինդ է,&lt;br&gt;
Մի աչքին` արցունք,&lt;br&gt;
Մի աչքին` խինդ է։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Այսպես ապրում է`&lt;br&gt;
Գո՞հ է, դժգո՞հ է,&lt;br&gt;
Կյանքը անցնում է,&lt;br&gt;
Ու կյանքը... զոհ է...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

10.03.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Սուրբ Ղազանչեցոց===
Մեր մտքի, &lt;br&gt;
Հոգու,&lt;br&gt;
Հույսի ծերպերում&lt;br&gt;
Պահել ենք քեզ միշտ` &lt;br&gt;
Տարբեր ձևերով, &lt;br&gt;
Տարբեր կերպերում...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
...Սառել է տեսքդ` &lt;br&gt;
Աղճատված,&lt;br&gt;
Ջնջված, &lt;br&gt;
Դեմքերի վրա &lt;br&gt;
Անտարբեր մարդկանց։&lt;br&gt;
Դեռ զարմանո՞ւմ ես&lt;br&gt;
Աշխարհի վրա, &lt;br&gt;
Միշտ սպասելով &lt;br&gt;
Օրվան քո վաղվա...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Մերն ես եղել միշտ, &lt;br&gt;
Մերն էլ կլինես։&lt;br&gt;
Ինչքան էլ տանեն &lt;br&gt;
Ու ձեռքից գնաս`&lt;br&gt;
Հայ ես,&lt;br&gt;
Հայկական,&lt;br&gt;
Հայ էլ կմնաս...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
08.10.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ

===Մեր բանակը===
:::::''Սա Երևանն է, այստեղ դու տանն ես...
::::::::''Հայտնի երգից

Երևանո՞ւմ ենք, տա՞նը, դռա՜նն ենք,&lt;br&gt;
Եվ ինչպե՞ս դրան չհավատանք,&lt;br&gt;
Մեր գործով` կիսատ, մտքով` դեռ... տանն ենք,&lt;br&gt;
Ինչպե՞ս համոզվենք` ապրում ենք, կանք։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Մեր կորցրածը պիտ վերագտնենք,&lt;br&gt;
Մեր ուժը կրկին դարձնենք բանակ,&lt;br&gt;
Մարտն ընթանում է, դեռ պիտի շտկենք &lt;br&gt;
Մենք քանի՜ պարտված ճակատամարտ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Իննսունչորսից այնպե՜ս սարսում է` &lt;br&gt;
Ինչքան էլ հաղթող նա ձևանա,&lt;br&gt;
Ոսոխն հոխորտում, բայց սպասում է` &lt;br&gt;
Մեր բանակը կը-վե-րա-դառ-նա՜։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
14.10.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ&lt;br&gt;
27.10.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ

==Մըէր Արցախա անուշ լյուզվավ==


===Ղարաբա՜ղըս...===
''(Արցախի բարբառով)
''Վերափոխված տարբերակ

Ղարաբաղս հայոց վեղն ա,&lt;br&gt;
Հայոց աշկէն մաչի յեղն ա,&lt;br&gt;
Հայոց անթէղ կրակ-պօղն ա,&lt;br&gt;
Ամմա հայոց մաշկեն հօռռը&lt;br&gt;
Նրա տյօղն ա։&lt;br&gt;
Ժողովուրթես տեղը նեղ ա,&lt;br&gt;
Հի՞նչ անե խեղճ Ղարաբաղըս`&lt;br&gt;
Լյուզին` օրիշ,&lt;br&gt;
Խօսքը` օրիշ,&lt;br&gt;
Հայոց սրտէն էնքան մօտէ,&lt;br&gt;
Բայց հայ տանան հեռու տե՛ղ ա։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ղարաբաղըս օ՜րիշ վէղ ա...&lt;br&gt;
Ղարաբաղըս անթէղ-պօղ ա,&lt;br&gt;
Քանի՞ մընա մօխրեն տակեն,&lt;br&gt;
Քանի՞ մընա տյօղը սըրտում`&lt;br&gt;
Օրիշ խօսքավ,&lt;br&gt;
Օրիշ լյուզվավ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ու հըվաքվեց ժողովուրթը`&lt;br&gt;
Միտինգ ըրեն մեծ ու կյուճուր,&lt;br&gt;
Բանվօր,&lt;br&gt;
Քաղվօր,&lt;br&gt;
Թա` բօ՛լ-հէրիք,&lt;br&gt;
Մունք մէր դյարդը լյավընք գյուդում&lt;br&gt;
Ու տէղյակընք հինչ ա իլյալ,&lt;br&gt;
Տա էն Ըստալին-գյօռբագյօռին&lt;br&gt;
Փռնած պենն ա։&lt;br&gt;
Մունք ընք մէր հույս նան հավատը:&lt;br&gt;
Յէկէքյ մինտէղ կլյօխ-կըլխու,&lt;br&gt;
Սէրտ-սըրտու տանք՝&lt;br&gt;
Մին պեն անինք,&lt;br&gt;
Վեր էս դյարդան շյուտ ըզադվինք,&lt;br&gt;
Մունք մեր վէղէն տարը տյէռնանք,&lt;br&gt;
Մունք մեր թանէն,&lt;br&gt;
Մեր թըցանէն տարը տյէռնանք,&lt;br&gt;
Վէր մեր հացը օրիշ չօտէ,&lt;br&gt;
Ժողովուրթըս էլ` լյաց չօտէ...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Թօղ հայ խօսքը թէվ յօր օնէ`&lt;br&gt;
Ղարաբաղա սարէրըն իննի,&lt;br&gt;
Հինչ տէղ ցավ կա` դա՛րման անէ,&lt;br&gt;
Հինչ տեղ չօռ կա` քըշի տա՛նէ...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

17.02.1988, Ստեփանակերտ&lt;br&gt;
25.11.2023, Երևան


===Հղես կապ ա...===
''(Արցախի բարբառով)

Քյունջ ու պուճախ սաղ կապալըն, &lt;br&gt;
Ամէն տէղա մէզ խափալըն,&lt;br&gt;
Լօխ կօծկալըն սօտ խօսքէրավ,&lt;br&gt;
Իսկ տօն կյալի հղէս կապ ա։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Հղէս կապ ա, &lt;br&gt;
Հղէս կապ ա,&lt;br&gt;
Իմ տօն կյալի&lt;br&gt;
Հղէս կապ ա։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Մնացալըմ հէռէ, քարէն,&lt;br&gt;
Աշկըս` տանըս ճանապարէն,&lt;br&gt;
Էս հիբանց ա՞ թօրքն ազրայէլ,&lt;br&gt;
Վէր ինձ թողէց ճանապարէն։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Քանի՜ ամէս յէկու հընցավ,&lt;br&gt;
Աշկըս կարօտ վէղէս` հընցավ,&lt;br&gt;
Իմ տօն, իմ թաղ, իմ բաղ-բախչա,&lt;br&gt;
Հալբաթ մին օր ծէզ կըտէսնամ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Աշխարքն հալա քօնիլած ա,&lt;br&gt;
Ու տիժէր թա էլ զուրթնանա,&lt;br&gt;
Մէր մէ՛ջ պիտի օժ քըթէնանք,&lt;br&gt;
Օ՜ժժավ պիտի հղէս պէնանք։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Հղէս պէնանք,&lt;br&gt;
Հղէս պէնանք,&lt;br&gt;
Իմ տօն կյալի &lt;br&gt;
Հղէս պէնանք։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

18.03.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ&lt;br&gt;
21.05.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Ճամփաս փակ է...===

Ծակուծուկերը փակել են, &lt;br&gt;
Ամեն տեղից մեզ խափել են,&lt;br&gt;
Ու կոծկել են սուտ խոսքերով,&lt;br&gt;
Իսկ տուն գալու ճամփաս փակ է։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ճամփաս փակ է, &lt;br&gt;
Ճամփաս փակ է,&lt;br&gt;
Իմ տուն գալու&lt;br&gt;
Ճամփաս փակ է։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Մնացել եմ հեռու, քարին,&lt;br&gt;
Աչքս` տանս ճանապարհին,&lt;br&gt;
Այդ ե՞րբ թուրքը կտրիճացավ,&lt;br&gt;
Որ ինձ թողեց ճանապարհին։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Քանի՜ ամիս եկավ-անցավ,&lt;br&gt;
Աչքս կարոտ հողիս` անցավ,&lt;br&gt;
Իմ տուն, իմ թաղ, այգի-պարտեզ,&lt;br&gt;
Գուցե մի օր կտեսնեմ ձեզ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Իսկ աշխարհը դեռ քնած է,&lt;br&gt;
Ու դժվար թե արթնանա էլ,&lt;br&gt;
Մեր մե՛ջ պիտի ուժ գտնենք մենք,&lt;br&gt;
Ուժո՜վ պիտի ճամփաս բացենք։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ճամփաս բացենք,&lt;br&gt;
Ճամփաս բացենք,&lt;br&gt;
Իմ տուն գալու &lt;br&gt;
Ճամփաս բացենք։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

18.03.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ&lt;br&gt;
21.05.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Մըէր յէրքը===
''(Արցախի բարբառով)

«ՀըռնԷ ապան մէնակ ա իլալ»,-&lt;br&gt;
Մէր յէրգն ա սա մէզ հուշում,&lt;br&gt;
Մհէնգյ Արցախն ա մէր մէնակ,&lt;br&gt;
Պա հինչ անի՞նք, գյուդումչում։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;
Բայց ուժէղ ա Արցախը մէր,&lt;br&gt;
Ամէն ցավու տէմ կէնօղ,&lt;br&gt;
Ուրան հույսը ուժն ա ուրան,&lt;br&gt;
Ու հավատն ա հաղթէլու...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Թուրքիյավնըն թէվ-թէվ անում,&lt;br&gt;
Թօրքը հինչ ա՞, չընկըճվինք,&lt;br&gt;
Թուրքիյան չինար` սահանց մըհէ &lt;br&gt;
Մինչէվ Քյուռը քիշալինք։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
«ՀըռնԷ ապան մէնակ ա իլալ»,-&lt;br&gt;
Արցախն ա մէնակ մհէնգյ,&lt;br&gt;
Մէր յէրգը մէզ հինչ ա՞ հուշում,&lt;br&gt;
Հինչընք իլալ` հինչ տէռէնք։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;
27.01.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Մեր երգը===

«Պապս մենակ էր անցյալ տարի»,-&lt;br&gt;
Մեր երգն է սա հուշում մեզ,&lt;br&gt;
Հիմա Արցախն է մեր մենակ,&lt;br&gt;
Չգիտեմ, թե ինչ անեմ։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

Բայց ուժեղ է Արցախը մեր,&lt;br&gt;
Ամեն ցավի դիմացող,&lt;br&gt;
Իր հույսն է իր ուժը մեծ,&lt;br&gt;
Ու հավատը՝ հաղթելու...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Թուրքիայով են թևավորվում,&lt;br&gt;
Թուրքը ի՞նչ է, չընկըճվենք,&lt;br&gt;
Թուրքիան չլիներ` սրանց վաղուց &lt;br&gt;
Մինչև Քուռ կքշեինք։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

«Պապս մենակ էր անցյալ տարի»,-&lt;br&gt;
Հիմա Արցախն է մենակ,&lt;br&gt;
Մեր երգը մեզ ի՞նչ է հուշում,&lt;br&gt;
Ի՜նչ էինք ու... ի´նչ դառանք։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

27.01.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===«Մենք ենք, մեր սարերը»&lt;br&gt; կոթողի նկարի առաջ===
''(Արցախի բարբառով)

Հինչքան հէռու`&lt;br&gt;
Քըզնըհէտըմ &lt;br&gt;Կյանքում միշտ։&lt;br&gt;
Թող տէսնավէչ`&lt;br&gt;
Աշկըտ` ըրտասունք,&lt;br&gt;
Սէրտըտ` վիշտ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Հինչ տեղ քինամ&lt;br&gt;
Ու հինչքան էլ &lt;br&gt;Հըռանամ`&lt;br&gt;
Տիժեր` թա քու&lt;br&gt;
Խըտտումըտ &lt;br&gt;Ապրած կյանքըս &lt;br&gt;Մուռռանամ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

13.06.2023 թ., Երևան, Կենտրոն (Ազատության հրապարակ)


===Անուշ շըէնըս, Կճօղօտըս...===
''(Արցախի բարբառով)

Մէր Արցախն ա մհէնգյ հէռվում,&lt;br&gt;
Ըտրա հէտէ շատըմ էրվում, &lt;br&gt;
Բայց վէր թօռնըս ա «ապա»* կանչում`&lt;br&gt;
Սէրտըս տէղան յէր ա թըռչում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Մըտքավ նօրից շէնումնըմ ես,&lt;br&gt;
Էս հինչ քյալյագ յէկու կըլխէս,&lt;br&gt;
Մինչէվ Շօրէն թաղնըմ հըսնում`&lt;br&gt;
Վէշմինին էլ պըտահումչում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Էս շտէղը՞ն մարթիքյ քեցալ,&lt;br&gt;
Էս կյաղլուվը՞ն նահանք կացալ,&lt;br&gt;
Կյուղլուկանի խաղըրածըմ,&lt;br&gt;
Լուխճու շատ հիշտ միշտ քիթածըմ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Բայց սա հանցա օրիշ խաղ ա,&lt;br&gt;
(Սա խաղ չի, սա սըրտու դաղ ա),&lt;br&gt;
Էս հինչուվը՞ն շէնը թողալ,&lt;br&gt;
Շտէղը՞ն մարթիքյ տէղափօխվալ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Զուրթնանումըմ, լյուսացալ ա,&lt;br&gt;
Մըտքումըս` մէր շէնն ա հյալա,&lt;br&gt;
Ծըմըկնէրումնըմ մեր` մինակ,&lt;br&gt;
Քէրծէն կըլխէն Ճինջըքարա։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

11.01.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ

___________&lt;br&gt;
*) «Ապա» - Պապի

===Անուշ գյուղս, Կոճողոտս...===

Մեր Արցախն  է հիմա հեռվում,&lt;br&gt;
Դրա համար շատ եմ այրվում, &lt;br&gt;
Բայց երբ թոռս է «ապա»* կանչում`&lt;br&gt;
Սիրտս տեղից վեր է թռչում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Մտքով նորից գյուղում եմ ես,&lt;br&gt;
Այս ի՞նչ փորձանք եկավ գլխիս,&lt;br&gt;
Մինչև Շորեն թաղն եմ հասնում`&lt;br&gt;
Ոչ մեկին էլ չեմ հանդիպում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Մարդիկ այս ո՞ւր են գնացել,&lt;br&gt;
Թաքնվե՞լ են` թա՞ք են կացել,&lt;br&gt;
Պահմտոցի խաղացել եմ,&lt;br&gt;
Բոլորին միշտ հեշտ գտել եմ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Բայց սա ոնց որ ուրիշ խաղ է,&lt;br&gt;
(Սա խաղ չէ, սա սրտի դաղ է),&lt;br&gt;
Այս ինչո՞ւ են գյուղը թողել,&lt;br&gt;
Ո՞ւր են մարդիկ տեղափոխվել։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

... Արթնանում եմ, լուսացել է,&lt;br&gt;
Բայց մտքիս մեջ` դեռ մեր գյուղն է,&lt;br&gt;
Մենակ` անտառներում գյուղի,&lt;br&gt;
Ճանճաքարի քերծի գլխին։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
11.01.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ

___________&lt;br&gt;
*) «Ապա» - Պապի


===Արուն նան նօռնը===

Էս հինչ ղաշյանգ կյարմուր նօռն ա,&lt;br&gt;
Հանց ա կոխկան ճաք ինի,&lt;br&gt;
Օզում մաննըս ճաքէն նիտամ`&lt;br&gt;
Վախում ծէրքըս կյիրմիրի։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Կյարմուր գույնը շատընք տէսալ,&lt;br&gt;
(Նորից ցավավ լցվէցինքյ),&lt;br&gt;
Թօրքը մեր տօն կռէվ պիրավ,&lt;br&gt;
Տօն ու տէղա զըրկվէցինքյ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ստի էլհա կէնալ չի շատ,&lt;br&gt;
Մին տէղ ա լյուս կըկյա մէզ,&lt;br&gt;
Յըէրէ կյապուտ` մէզ պահապան,&lt;br&gt;
Թա տյու մէր տօն մէզ տանէս։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

27.10.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ

==Իմ սրտի մեջ ու իմ կողքին==

===Բարի լույս...===

Բարի լույս,&lt;br&gt;
Չես արթնացել,&lt;br&gt;
Քնած ես դեռ երևի,&lt;br&gt;
Բայց վաղո՜ւց &lt;br&gt;
Պատուհանից&lt;br&gt;
Ներս ընկած շողն արևի&lt;br&gt;
Այրո՜ւմ է ամռան տոթով&lt;br&gt;
Ու հանգիստ քնել չկա՜։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Սպասենք հույսով,&lt;br&gt;
Սիրով,&lt;br&gt;
Մինչև զով աշուն կգա։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

20.08.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Արև-լուսին===

Ինձ մոտ ցերեկ է,&lt;br&gt;
Քեզ մոտ գիշեր է,&lt;br&gt;
Դու դեռ քնած ես,&lt;br&gt;
Ես` արթնացել եմ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Էլ չենք հանդիպում&lt;br&gt;
Կարծես թե, իրավ,&lt;br&gt;
Մեր երազներն են&lt;br&gt;
Խանգարում իրար։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Հիմա գիշեր է,&lt;br&gt;
Քնել չեմ ուզում,&lt;br&gt;
Դու արթնացել ես`&lt;br&gt;
Ես ինչպե՞ս քնեմ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Իրար ես ու դու&lt;br&gt;
Անհաս ենք, հեռու,&lt;br&gt;
Կարծես արև ու &lt;br&gt;
Լուսին ենք խաղում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

19.10.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Կինս գնա...===

Կինս գնա`&lt;br&gt;
Մնա Լոսում,&lt;br&gt;
Իսկ ես, գիտե՞ք,&lt;br&gt;
Չեմ ափսոսում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Նա, որ արդեն &lt;br&gt;
Լոս է տեսել,&lt;br&gt;
Հեշտ չի լինի &lt;br&gt;
Հետը խոսել։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Բա էլ կգա՞...&lt;br&gt;
Ի՞նչ է անում &lt;br&gt;
Նա այս դժգույն &lt;br&gt;
Երևանում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

4.11.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Ես ու դու===

Օվկիանոսի&lt;br&gt;
Այս ու այն&lt;br&gt;
Կողմերում ենք&lt;br&gt;
Ես ու դու։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Երկու ափերն&lt;br&gt;
Իրար գան`&lt;br&gt;
Կհանդիպենք&lt;br&gt;
Իրարու։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

19.10.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Քեզ===

Չգիտեմ` ե՞րբ, ինչպե՞ս, ինչո՞ւ,&lt;br&gt;
Ո՞նց փակվեցին աչքերս խոնջ,&lt;br&gt;
Ես քո երազն էի տեսնում`&lt;br&gt;
Աչքերս՝ բաց, գիշերս՝ գոց։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Կեսգիշերն էր վաղուց անցել,&lt;br&gt;
Չգիտեմ` ո՞նց, քնո՞վ անցա,&lt;br&gt;
Ես քո երազն եմ «գրանցել»&lt;br&gt;
Աչքերիս մեջ` անքուն, անցավ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Քնած ես դու գիշերվա մեջ,&lt;br&gt;
Ձայնդ հասնում է կոպերիս.&lt;br&gt;
«Արթուն է դեռ ու չի քնում,&lt;br&gt;
Ի՞նչ է գրում, ի՜նչ է գրում»։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Լույսը բացվեց, չհասկացա`&lt;br&gt;
Քնե՞լ էի, անքո՞ւն էի,&lt;br&gt;
Սիրտս լիքն էր երազներով,&lt;br&gt;
Իսկ երազիս մեջ դո´ւ էիր... &lt;br&gt;&lt;br&gt;   

11.08.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Ես ուզում եմ...===

Ես ուզում եմ, որ դու լինես &lt;br&gt;
Ինչպես միշտ ես` ջերմ ու գորով։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Եղիր` ինչպես կայիր ու կաս,&lt;br&gt;
Ես սիրում եմ շշունջը քո։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Եղիր` ինչպես միշտ ես ինձ հետ`&lt;br&gt;
Իմ սրտի մեջ ու իմ կողքին։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Երբեմն` թեև անմատչելի`&lt;br&gt;
Սրտիս համար միշտ հաճելի։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Միշտ սիրելի ու սպասված,&lt;br&gt;
Միշտ` փակ թեև, սակայն... բացված։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

12.08.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Հանդիպելու ակնկալիք===

Ձախողվա՞ծ է, ինչո՞ւ,&lt;br&gt;
Մեր հանդիպելն արդեն,&lt;br&gt;
Սարդոստա՞յն է հինում &lt;br&gt;
Արդեն բախտը մեր դեմ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Չենք հանդիպում իրար&lt;br&gt;
Անգամ երազներում,&lt;br&gt;
Չեմ հասկանում, իրավ,&lt;br&gt;
Ինչպե՜ս եմ քեզ ներում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ինչո՜ւ եմ քեզ ներում,&lt;br&gt;
Երբ վաղուց է` չկամ&lt;br&gt;
Ես էլ քո աչքերում,&lt;br&gt;
Բայց մի օր դեռ կգամ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Կգամ, այո, մի օր,&lt;br&gt;
Սպասիր դու համառ,&lt;br&gt;
Խինդը մեր ձախողված&lt;br&gt;
Ապրեցնելու համար։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

30.11.23 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Սոցցանցային մտորում ===

Ո'չ գնացիր, &lt;br&gt;
Ո'չ մնացիր։&lt;br&gt;
Ո'չ գրում ես, &lt;br&gt;
Ո'չ... «լռում» ես։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Իսկ ե՞ս, &lt;br&gt;
Իսկ ե՞ս ինչ եմ անում, &lt;br&gt;
Հասկանո՞ւմ եմ ինչ-որ մի բան։&lt;br&gt;
Թե՞ թվում է՝ &lt;br&gt;
Ո'չ մի բան էլ չեմ հասկանում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Բայց գուցե թե հասկանայի` &lt;br&gt;
Այդ ինչի՞ց է, &lt;br&gt;
Որ... «գնացիր», &lt;br&gt;
Բայց՝ մնացիր։ &lt;br&gt;
Որ մնացիր, &lt;br&gt;
Բայց... լռեցիր։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Վաղուց է, չէ՞, խոսքն այդ հայտնի,&lt;br&gt;
Համաձայն են` երբ... լռում են:&lt;br&gt;

Առարկությո՞ւն, &lt;br&gt;
Չի' ընդունվում։&lt;br&gt;
Հայտնի խոսքը չի' քննարկվում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
23.06.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ&lt;br&gt;
6.10.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Ահա կանգնած ենք...===

Ահա կանգնած ենք կողք-կողքի&lt;br&gt;
Ու մեր միջև սահման չկա,&lt;br&gt;
Մի մարմին ենք ու մի հոգի,&lt;br&gt;
Սեր ու գորով, ամեն ինչ կա։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Բայց երբ հեռու ենք իրարից`&lt;br&gt;
Մեկ է` ինձնից չես հեռանում,&lt;br&gt;
Թեև մենակ ես թողնում ինձ`&lt;br&gt;
Քեզ մտքիս մեջ ես մոռանում։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

04.09.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Գլուխդ կդնե՞ս...===

Գլուխդ կդնե՞ս ծնկներիս,&lt;br&gt;
Մատներս թող ծոցդ մտցնեմ`&lt;br&gt;
Մտքերս ծոցիդ մեջ թաքցնեմ,&lt;br&gt;
Գիրգ հպվեն նռներդ ձեռքերիս։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Խառնեմ քո երազին մտքերս`&lt;br&gt;
Անհաղորդ ձեռքերիս արածին,&lt;br&gt;
Ձեռքերս` անհաղորդ երազին,&lt;br&gt;
Փրկեն իմ մտքերը ձեռքերս։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Գլուխդ կդնե՞ս ծնկներիս...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

11.08.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Ճանաչում ենք իրար...===

Ճանաչում ենք իրար հեռվից հեռու,&lt;br&gt;
Հասկանում ենք իրար բառից երկու,&lt;br&gt;
Մենք նման ենք այնպես` մեկս մեկու։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

Իրար վանող, սիրող, իրար ներող,&lt;br&gt;
Իրար համար շնչող, իրար գերող,&lt;br&gt;
Բայց` սպասման մեջ միշտ, միշտ` համբերող։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Մեր ձեռքերը` պատրաստ միշտ գրկվելու,&lt;br&gt;
Մեր մտքերը` մեկտեղ, բայց և` հեռու,&lt;br&gt;
Տեսնես` ինչ է վերջը մեր լինելու։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

19.12.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Եկ, հանդիպենք===
Եկ, հանդիպենք` անհայտ մի տեղ,&lt;br&gt;
Մեկտեղ լինենք գոնե մի հեղ:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Գոնե մի հեղ գիրկս առնեմ,&lt;br&gt;
Մեռնեմ ցավից, մեկեն` հառնեմ:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Չէ՛, մեռնելու ի՞նչ ժամն է դեռ,&lt;br&gt;
Գաս՝ չեմ ընկնի էլ ոտուձեռ:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Զգացմունքներս չզսպեմ`&lt;br&gt;
Այսքան ցավս մեկեն պարպեմ:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Լցվե՜մ, լցնե՜մ, ծո՜վ լիանամ,&lt;br&gt;
Վերջացնեմ ու... վերջանա՜մ...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Եվ աչքերիդ ծովի մեջ թող&lt;br&gt;
Հալվեմ, կորչեմ` դառնամ ի հող:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

2.11.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


==Աշխարհին ի՜նչ է եղել==


===Տեսա մի շոր...===
Տեսա մի շոր գետնին ընկած,&lt;br&gt;
Սիրտս կրկին հեռուն գնաց,&lt;br&gt;
Գնաց` մնաց,&lt;br&gt;
Ետ չի գալիս։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
...Մեր շորերն են անտեր ընկած&lt;br&gt; 
Մեր փողոցում,&lt;br&gt;
Մեր տան դիմաց, &lt;br&gt;
Անձրևի տակ, &lt;br&gt;
Արևի տակ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Բայց... մարդ չկա էլ աշխարհում,&lt;br&gt;
Ու ոչ մեկը չի վերցնում, &lt;br&gt;
Թափ չի տալիս` տեղը դնում։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;
Ի՜նչ աշխարհ է` չեմ հասկանում, &lt;br&gt;
Ի՞նչ մարդկանց ես, աշխարհ, սնում,&lt;br&gt; 
Որ... նույն օդն են շնչում մեզ հետ,&lt;br&gt;
Նույն սննդով ուժ ստանում,&lt;br&gt;
Բայց մեր ցավը չեն հասկանում։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;
Մութն իջնում է,&lt;br&gt;
Տուն չեմ գալիս։&lt;br&gt;
Անձրևն է լուռ դրսում լալիս։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
19-20.11.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Հերթագրված են...===
::''Հավերժ աստղերն էլ հավերժական չեն,
::''Հները կերթան, նորերը կգան:
::::::::::::::''Հովհաննես Շիրազ
Հերթագրված են ցավերն էլ այդպես,&lt;br&gt;
Հին ցավը գնում` նոր ցավն է գալիս։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Քանի դեռ դու քո նախկինն ես լալիս` &lt;br&gt;
Նորերն են գալիս&lt;br&gt;
Ու նորավարի&lt;br&gt;
Լցվում են տունդ,&lt;br&gt;
Ասես եկել են մի նոր ավարի։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Գուցեթե`&lt;br&gt;
Սի´րտդ կավարեն-տանեն&lt;br&gt;
Ու մի խուլ ձորում &lt;br&gt;
Խեղդեն-կսպանե՞ն...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Հերթագրվա´ծ է&lt;br&gt;
Կյանքում &lt;br&gt;
Ամեն ինչ...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Իսկ հատուցումից, &lt;br&gt;
(Արդար ու անդավ),&lt;br&gt;
Չի´ փրկվի ոչ ոք,&lt;br&gt;
Չի´ փրկվի ոչինչ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

28.05.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Չե՜ն հասկանա...===

Ես դժգոհ եմ այդ մարդկանցից,&lt;br&gt;
Ում հանդիպում եմ ամեն օր,&lt;br&gt;
Ում հետ շփվում եմ ամեն օր`&lt;br&gt;
Ես խռով եմ այղ մարդկանցից։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
 
Թեև գալիս են դեռ նորից,&lt;br&gt;
Հանդիպում են` ասում-խոսում, &lt;br&gt;
Նրանք ցա՜վս են զազրախոսում`&lt;br&gt;
Թեև լսում են նաև ինձ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Դեռ բանում են իրենց այգում, &lt;br&gt;
Եվ ապրում են դեռ տանն իրենց,&lt;br&gt;
Ինձ` տուն-այգի կորցրածիս,&lt;br&gt;
Չե՜ն հասկանա... Չե՜ն հասկանում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

27.08.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Աշխարհին ի՞նչ է եղել...===

Աշխարհին ի՞նչ է եղել, &lt;br&gt;
::ամենուր` ավեր ու ավար,&lt;br&gt;
Գայլացած մարդիկ խռնվել`&lt;br&gt;
::ամեն ինչ խառնել են իրար,&lt;br&gt;
Կերել են իրար պրծել`&lt;br&gt;
::մարդ մնա՞ց, որ կանչի հավար,&lt;br&gt;
Կբացվի՞ լույսն աշխարհում,&lt;br&gt;
::աշխարհում ցուրտ է ու խավար։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

21.01.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Տխուր է սիրտս, լցված..===

Տխուր է սիրտս, լցված,&lt;br&gt;
::չգիտեմ` ում մոտ եմ բացվում, &lt;br&gt;
Երբ ինձնից անկախ ամեն &lt;br&gt;
::շարժումից այնպե՜ս եմ ցնցվում։&lt;br&gt;
...Հայրենի բակս, այգիս`&lt;br&gt;
:: հետքերով իմ էլ չեն լցվում,&lt;br&gt;
Այլախոհ - այլադավան&lt;br&gt;
::ոտքերն են բակս խցկվում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

21.01.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Ես չեմ չարանում մարդկանց վրա...===

Ես չեմ չարանում մարդկանց վրա,&lt;br&gt;
Դե, չեն հասկանում` ինչ են անում,&lt;br&gt;
Եվ` իրար համար ինչ են մանում,&lt;br&gt;
Ես չեմ չարանում մարդկանց վրա։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Իրար տանել չեն կարողանում,&lt;br&gt;
Ուտում են իրար հա´ անխնա,&lt;br&gt;
Ես չեմ չարանում մարդկանց վրա,&lt;br&gt;
Դե, չեն հասկանում` ինչ են անում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

6.02.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Դատարկաձեռն ենք աշխարհ գալիս...===

Դատարկաձեռն ենք աշխարհ գալիս,&lt;br&gt;
Դատարկ էլ պիտի կյանքից գնանք,&lt;br&gt;
Գոնե մի քիչ էլ թող մարդ մնանք,&lt;br&gt;
Դատարկաձեռն ենք աշխարհ գալիս։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Երբ կարող էինք օգնել իրար`&lt;br&gt;
Ինչի՞ ենք իրար էլ ցավ տալիս,&lt;br&gt;
Դատարկաձեռն ենք աշխարհ գալիս,&lt;br&gt;
Դատարկ էլ պիտի կյանքից գնանք։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

6.02.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Հերթով գալիս ենք...===

Հերթով գալիս ենք` անհերթ գնում, &lt;br&gt;
Դե` մարդ մնայինք գոնե մի քիչ,&lt;br&gt;
(Հոգու պահանջ է ու հոգու ճիչ),&lt;br&gt;
Հերթով գալիս ենք` անհերթ գնում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Թե չենք տանելու մեզ հետ ոչինչ`&lt;br&gt;
Ինչո՞ւ ենք այսպես իրար ուտում, &lt;br&gt;
Հերթով գալիս ենք` անհերթ գնում, &lt;br&gt;
Դե` մարդ մնայինք գոնե մի քիչ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

6.02.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Ոչ կատակ - ոչ լո՞ւրջ===

Ի՞նչ եմ թողնում &lt;br&gt;
Ես աշխարհին,&lt;br&gt;
Ի՞նչ է մնում&lt;br&gt;
Ինձ աշխարհից։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Հարցնում եմ &lt;br&gt;
Ինքս ինձ անվերջ&lt;br&gt;
Ու... սպասում...&lt;br&gt; 
Պատասխանի։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
...Ձեն-ձուն չկա&lt;br&gt;
Էլ աշխարհից,-&lt;br&gt;
Ու... սպասվող...&lt;br&gt;
Պատասխանից։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

31.10.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Արփիիս===
::::''Ծննդյան առաջին տարեդարձի առթիվ 

'''1&lt;br&gt;
Մեծացածները&lt;br&gt;
Էլ չե՞ն մեծանում,&lt;br&gt;
Իմաստ կա գուցե &lt;br&gt;
Նաև դրանո'ւմ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Չե՞մ մեծանում ես,&lt;br&gt;
Ես թերանո՞ւմ եմ,&lt;br&gt;
Դու մեծանում ես,&lt;br&gt;
Ես ծերանում եմ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

'''2&lt;br&gt;
Ես վաթսունհինգ եմ&lt;br&gt;
Իսկ դու դեռ մեկ ես,&lt;br&gt;
Ես արդեն հին եմ,&lt;br&gt;
Իսկ դու նո'ր երգ ես։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Բռնում ես, դու նոր&lt;br&gt;
Օգնության ձեռք ես։&lt;br&gt;
Ցատկում ես, ցնծում,&lt;br&gt;
Պարում ես, ձի'րք ես։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Վազիր մանկության &lt;br&gt;
Քո երազներով,&lt;br&gt;
Մեծացիր անհոգ,&lt;br&gt;
Ապրիր երգելով։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

01.09.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ

===Արփիի պատմածից===
''(«Ի՞նչ են պատմում փոքրիկները» շարքից)


Գիտե՞ք, ես արդեն&lt;br&gt; 
Մեկ տարեկան եմ,&lt;br&gt;
Ոտքերիս վրա &lt;br&gt;
Լավ էլ վստահ եմ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Մի քանի բառ էլ &lt;br&gt;
Արդեն սերտել եմ,&lt;br&gt;
Ես իմ ապագան &lt;br&gt;
Արդեն կերտել եմ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

01.09.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Նույն թեմայով===

:''Եթե չասեմ`
:''Խոց կլինի...
:::''Պարույր Սևակ

'''1&lt;br&gt;
Եթե չասեմ`&lt;br&gt;
Չես իմանա,&lt;br&gt;
Եթե ասեմ`&lt;br&gt;
Չես դիմանա։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

Մտածում եմ&lt;br&gt;
Այսպես անվերջ,&lt;br&gt;
Ասե՞մ, չասե՞մ`&lt;br&gt;
Ո՞վ կիմանա...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
14.01.2024 թ., Երևան Շենգավիթ

'''2&lt;br&gt;
Թե չասեմ՝ չես իմանա,&lt;br&gt;
::չեմ ուզում գաղտնիքներ բացել,&lt;br&gt;
Թե ասեմ՝ չես դիմանա,&lt;br&gt;
::չեմ ների ինքս ինձ արդեն,&lt;br&gt;
Մտքիս մեջ դա է անվերջ,&lt;br&gt;
::ի՞նչ անել՝ ասե՞լ, թե՞ չասել,&lt;br&gt;
Չգիտեմ, ո՞վ կիմանա,&lt;br&gt;
::ո՞ւմ է պետք... և... ինչո՞ւ լսել...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
21.01.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Թվում էր===
:::''Լավագույն սերը`&lt;br&gt;
:::''Կիսա´տ թողածը։&lt;br&gt;
:::::::''Պարույր Սևակ&lt;br&gt;

...Իսկ թվում էր, թե&lt;br&gt;
Մեր «կես»-երի հետ&lt;br&gt;
Հաշտ ենք ապրում մենք,&lt;br&gt;
Ապրում ենք սիրով։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Պարզվում է, &lt;br&gt;
Սակայն,&lt;br&gt;
Լավագույն սիրո&lt;br&gt;
Առեղծվածները&lt;br&gt;
Բացահայտվում են&lt;br&gt;
Բոլորովին ա´յլ...&lt;br&gt;
Բանաձևումով...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

12.02.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Ասում են թե...===
Ասում են թե` &lt;br&gt;
Անհամտեսել &lt;br&gt;
Դու չես կարող ինչ որ բանի &lt;br&gt;
Ո'չ համն զգալ,&lt;br&gt;
Ո'չ էլ տեսնել։&lt;br&gt;
(Համը` տեսնե՞լ)։&lt;br&gt;
Դե`&lt;br&gt;
Տեսնելու բան էլ լինե՜ր...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Իսկ քեզ, ասա, ո՞վ է տեսել,&lt;br&gt;
Որ խմել ես իբր... կվաս,&lt;br&gt;
Կամ էլ` կիսել։&lt;br&gt;
Դե խմել ես գուցեև, &lt;br&gt;
Ի՞նչ,&lt;br&gt;
Հանցանք հո չի՞, &lt;br&gt;
Դե, կիսել է,&lt;br&gt;
Եղածը` ի՞նչ,&lt;br&gt;
Թթու-թերխաշձվահամով &lt;br&gt;
Եսիմ մի... ինչ...&lt;br&gt;
Ոչի՜նչ...&lt;br&gt;
Ոչի´նչ...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Բայց կարո՞ղ են &lt;br&gt;
Անուշությունն զգալ այդպե´ս,&lt;br&gt;
Նույնի´սկ այդպես` &lt;br&gt;
Անհամտեսե´լ...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Դե, ասում են թե` կարող են,&lt;br&gt;
Հնարավոր տարբերակ կա։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Չեմ փորձել դեռ։&lt;br&gt;
Չեմ էլ փորձի։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

3.06.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Չտեսություն ===

Կասեք` բաց ոտք տեսած չկա՞մ,&lt;br&gt;
Չի կշտանում աչքս չկամ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ուր շորի մի ճեղք երևաց`&lt;br&gt;
Աչքս ճեղքի վրա գնա՜ց։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Գնաց` մնաց, դուրս չի գալիս,&lt;br&gt;
Ծիծա՞ղս, թե՞ լացս է գալիս։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

1.02.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Պնդաճակատ... երկու ճակատ===
''(Որպես կատակ)

::::''Դեմ առ դեմ հայտնված մի անցորդի

Արի բախվենք&lt;br&gt;
այսպես&lt;br&gt;
ճակատ-ճակատի,&lt;br&gt;
տեսնենք,&lt;br&gt;
թե ում ճակատը&lt;br&gt;
ում կհաղթի։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ումն&lt;br&gt;
անվնաս կմնա,&lt;br&gt;
իսկ ումը` չէ,&lt;br&gt;
ով կպարտվի,&lt;br&gt;
նա&lt;br&gt;
էլ... ճակատ չունի,&lt;br&gt;
չէ՜։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

5.11.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Խոսք հրաժեշտի=== 
::::''Քանդակագործ Ալբերտ Հարությունյանի հիշատակին 
Չհոգնած տարիքից, &lt;br&gt;
Այլ դավից ցավատանջ, &lt;br&gt;
Այս անկյալ  աշխարհի &lt;br&gt;
Մեղքերը շալակած` &lt;br&gt;
Դու գնում ես հեռու`&lt;br&gt;
Այդ անհայտ ուղղությամբ։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ու երբ որ հանդիպես &lt;br&gt;
Դու այնտեղ Բարձրյալին, &lt;br&gt;
Այստեղ են,- ասա,- քո &lt;br&gt;
Պատկերով, քեզ նման,&lt;br&gt;
Բայց դավեր են նյութում, &lt;br&gt;
Տիպար են չարության։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Դու գնա անխռով &lt;br&gt;
Ու ապրիր նոր կյանքում,&lt;br&gt;
Խոնարհում արդարիդ` &lt;br&gt;
Խնկարկում, օրհնություն։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

16.09.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Աշնանային տրամադրություն=== 

Ես ժպտում եմ, &lt;br&gt;
Բայց թախիծն է իմ աչքերում,&lt;br&gt;
Ես տխրում եմ,&lt;br&gt;
Բայց ժպիտն է սիրտս գերում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Խառն եմ այսպես` &lt;br&gt;
Եկող - անցնող երթին գերի`&lt;br&gt;
Միախառնված &lt;br&gt;
Տխուր - ուրախ իմ օրերի։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

27.09.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ

===Բոլոր հայացքներում...===

Բոլոր հայացքներում &lt;br&gt;
Ծանոթ հայացք փնտրող&lt;br&gt;
Իմ աչքերն են հոգնել։&lt;br&gt;
Ես չեմ հոգնում,&lt;br&gt;
Քայլում եմ վերից` վար,&lt;br&gt;
Վարից` վեր։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Բոլոր փողոցները &lt;br&gt;
Ծանոթ են ինձ արդեն,&lt;br&gt;
Անծանոթ են... միայն...&lt;br&gt;
Անցորդները։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
25.10.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Աղոթք=== 
:::''Երնե՜կ, թե այս Նոր տարին
:::''Վերջ տար հայի ցավերուն... 
:::::::''Ռափայել ՊԱՏԿԱՆՅԱՆ

Ամեն նոր տարի, &lt;br&gt;
Ամեն Ամանոր`&lt;br&gt;
Մեկը մեկից` նոր։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Սպասվածը` քիչ, &lt;br&gt;
Դառնությունը` շատ,&lt;br&gt;
Մեկը մեկից` վատ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ցավը` դավակից,&lt;br&gt;
Դավը` չսպասված,&lt;br&gt;
Մինչև ե՞րբ, Աստվա'ծ...&lt;br&gt;

28.10.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Տերյանական===
Նորից աշուն`&lt;br&gt;
նորից մշուշ,&lt;br&gt;
նորից մեգ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Խոհ ու խնդրում`&lt;br&gt;
մտքիս խորքում,&lt;br&gt;
մտքիս մեջ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Խռնված անվերջ`&lt;br&gt;
չկա հանգիստ,&lt;br&gt;
չկա քուն։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ճամփա չկա`&lt;br&gt;
դեպի երկիր,&lt;br&gt;
դեպի տուն։&lt;br&gt;

8.11.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Ցնդաբանություն===

Մեզ ասում են՝ հյուր եք,&lt;br&gt;
Ձեզ հյուրի պես պահեք։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ես ասում եմ՝ ո՞ւր եք,&lt;br&gt;
Մենք էյ, դուք էլ՝ հյուր ենք,&lt;br&gt;
Պիտի այնպես ապրենք՝&lt;br&gt;
Երբ այստեղից գնանք՝&lt;br&gt;
Միշտ էլ բարի հիշվենք,&lt;br&gt;
Պարտքի տակ չմնանք։&lt;br&gt;
Մեկ է՝ չեն էլ լսում,&lt;br&gt;
Իրենց... էշն են քշում։&lt;br&gt;

12.11.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Վերջին խոսքի փոխարեն===

Չի փրկի այլևս &lt;br&gt;
բանաստեղծությունը &lt;br&gt;
ոչ ոքի &lt;br&gt;
ու ոչինչ։&lt;br&gt;
(Եվ, ամեն դեպքում, &lt;br&gt;
այս հորինվածքին &lt;br&gt;
դեռ հավատացող կա՜,&lt;br&gt;
թե իբր&lt;br&gt;
բանաստեղծությունը&lt;br&gt;
կփրկի... աշխարհը,&lt;br&gt;
բոլորիս)։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Իզուր ենք &lt;br&gt;
հուսառատ սպասումով &lt;br&gt;
գամվել այսպես ապագային։&lt;br&gt;
Արցախյան վերջին &lt;br&gt;
(վերջի՞ն) &lt;br&gt;
պատերազմից հետո &lt;br&gt;
չենք ապրում այլևս։ &lt;br&gt;
Սպասում ենք&lt;br&gt;
ապրելու մեր հերթի՞ն,&lt;br&gt;
թե՞, մոլեգին-անհույս, &lt;br&gt;
ամենավերջի´ն &lt;br&gt;
պատերազմին&lt;br&gt;
Արցախական։&lt;br&gt;
Եվ` նրա հաղթական երթին։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

20.07.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ</text>
      <sha1>n686gee12ft9tlr5kgbzps71c0qvsve</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>397290</id>
      <parentid>397289</parentid>
      <timestamp>2026-09-26T13:38:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Անունով խմբագիր</username>
        <id>4841</id>
      </contributor>
      <comment>/* 19.09.2023` ՍԵՎ ԹՎԱԿԱՆ */</comment>
      <origin>397290</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="101454" sha1="k80ekyfz5oxwwzcy2t4mpck5u078djz" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title=''Անտիպ չափածո'' &lt;br&gt; 2025 &lt;br&gt; &lt;br&gt;
|section = 
|previous =[[Արիս Արսենի]]
|next =[[Անհուշ երկիր` Արցախ (անտիպ)|Անսաստ երկիր]]
|notes =  
|author =Արիս Արսենի}}

{{TOCright}}


==ԵՐԿՆՔԻՑ ՎԵՐԵՎ==


===Անուրախ տրամադրություն===

Կրկին՝ Ամանոր, &lt;br&gt;
Հնի պես, բայց... նոր:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Սիրտս լցվել է &lt;br&gt;
Ինչ որ անհանգիստ փնտրտուք-ցավով։&lt;br&gt;
Նոր տարին եկել՝ բակում է արդեն, &lt;br&gt;
Բայց տուն չի մտնում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Նոր տարի՝ հին ցավ, &lt;br&gt;
Պատեպատ ընկել՝ &lt;br&gt;
Ու թաքնվելու անկյուն է փնտրում, &lt;br&gt;
Բայց սիրտս բաց է՝ բաց ափիս նման,&lt;br&gt; Թաքնվելու տե՞ղ, &lt;br&gt; Որտեղի՞ց, &lt;br&gt;
Չկա,&lt;br&gt;
Ցավս չի գտնում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Օրս անցնում է՝&lt;br&gt;
Լցված նույն ցավով,&lt;br&gt;
Անուրախ-տրտում:&lt;br&gt;

5.01.2025 թ. (ժ. 12:21)


===Արցախ===

Ինչքան էլ քեզ ջնջեն՝&lt;br&gt;
Դու կաս,&lt;br&gt;
Ինչքան հերքեն՝&lt;br&gt;
Դու կմնաս,&lt;br&gt;
Միշտ կաս՝&lt;br&gt;
Ամեն հայի սրտում,&lt;br&gt;
Մեր սրտի երգ՝&lt;br&gt;
Թեև՝ տրտում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Մեր սրտի ջանք,&lt;br&gt;
Հույս, &lt;br&gt;
Անրջանք,&lt;br&gt;
Զրկանք,&lt;br&gt;
Տանջանք,&lt;br&gt;
Տոկուն մեր կամք,&lt;br&gt;
Մեր հավատի &lt;br&gt;
Անբեկ խորան,&lt;br&gt;
Մեր շեն երկիր,&lt;br&gt;
Ծաղկուն օրրան...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Ինչ շուն էլ որ&lt;br&gt;
Բերան բացի՝&lt;br&gt;
Հերոսական&lt;br&gt;
Ասք-վեպն ես մեր,&lt;br&gt;
Մեր վիպերգը&lt;br&gt;
Բերանացի...&lt;br&gt;

30.08.2025 թ. (ժ. 18։37)

===«Սըխ կաց»՝ դեռ կասենք..===

:::''Սըխ կաց՝ կասեին Արցախում:&lt;br&gt;
:::''Ամենայն բարին եմ մաղթում:&lt;br&gt;
:::::'''''Տիգրան ՆԻԿՈՂՈՍՅԱՆ&lt;br&gt;
&lt;br&gt;...«Սըխ կաց»՝ դեռ կասենք, &lt;br&gt;Բայց ուշանում է,&lt;br&gt;
Այս վհուկն արդեն&lt;br&gt;Համը հանում է։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;
Երբ Երևանն էլ &lt;br&gt;Դատարկի հայից՝&lt;br&gt; 
Այդժամ են գալու &lt;br&gt;Երևի հախից։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
...Շնորհակալ եմ։&lt;br&gt;
Ամենայն բարիք:&lt;br&gt;
Ես ոչ մի բանի &lt;br&gt;Չունեմ էլ կարիք:&lt;br&gt;&lt;br&gt;
(Երբ կորցնում ես 
&lt;br&gt;Հայրենիք ու տուն՝&lt;br&gt;
Որդն է անընդհատ &lt;br&gt;Մարմինդ ուտում):&lt;br&gt;

5.01.2025 թ. (ժ. 11:52)

===Ձմռան օր...===

:::'''''Հիշողություն հայրենիքից

Եվ վերջապես՝ իսկական&lt;br&gt; 
Ձյուն է տեղում մեր բակում, &lt;br&gt;
Թոռնիկներս թռվռան՝ &lt;br&gt;
Բակում ձյուն են հավաքում։&lt;br&gt;

Ձնեմարդն է արդ կանգուն, &lt;br&gt;
Ու բռնվել են շուրջպարի, &lt;br&gt;
Ձյունն է ափի մեջ հալվում, &lt;br&gt;
Ցուրտն էլ դժվար խանգարի:&lt;br&gt;

Դեռ խաղում են անհոգնել՝ &lt;br&gt;
Մինչև կիջնի երեկոն, &lt;br&gt;
Ցուրտ քամին է փչում դեռ, &lt;br&gt;
Ձյունը՝ գալիս նորից-նոր:&lt;br&gt;

09.02.2020 p. (d. 15:05), Ստեփանակերտ &lt;br&gt;
09.02.2025 р. (d. 21:13), Երևան, Շենգավիթ&lt;br&gt;

===Աշնան գույները...===

:::'''''Դավիթ ՄԻՔԱՅԵԼՅԱՆԻՆ

Աշնան գույները &lt;br&gt;
Խառնվել են իրար, &lt;br&gt;
Բայց մեր հոգում դեռ &lt;br&gt;
Գարո՛ւն է, ամա՛ռ:&lt;br&gt;

Չգիտենք՝ ինչ է &lt;br&gt;
Վաղը սպասվում, &lt;br&gt;
Կյանքի կածանով &lt;br&gt;
Այս ո՞ւր ենք վազում:&lt;br&gt;

Կանգ առ, ակնթարթ, &lt;br&gt;
Այս պահը պահիր, &lt;br&gt;
Կամ թող դինջ ապրենք, &lt;br&gt;
Կամ էլ՝ սպանիր:&lt;br&gt;

24.09.2020 թ. (ժ. 13:10), Ստեփանակերտ&lt;br&gt;
19.01.2025 թ. (ժ. 14:01), Երևան, Շենգավիթ&lt;br&gt;


===Բերանն արնոտ...===

Բերանն արնոտ հայակերը էս անբան&lt;br&gt; 
5-6 տարում լավ էլ դառավ հայասպան:&lt;br&gt;

Ինչքա՜ն արյուն բերեց հայոց աշխարհին,&lt;br&gt; Ծարավի է արյան՝ նաև ա՛յս պահին:&lt;br&gt;

Էլ հերի՞ք չէ` ինչքան արյուն նա թափեց, &lt;br&gt;Էլ հերի՞ք չէ` ինչքան ջահել նա լափեց...&lt;br&gt;

Ե՞րբ կլինի, որ թողնի ու հեռանա, &lt;br&gt;
Հայի արյան համը իսպառ մոռանա...&lt;br&gt;

10.05.2024, Երևան, Շենգավիթ&lt;br&gt;


===Սկիզբն ա՞յս էր...===

Սկիզբն ա՞յս էր, &lt;br&gt;
Վե՞րջն ինչ կգա` &lt;br&gt;
Չգիտեմ, &lt;br&gt;
Դժոխք, &lt;br&gt;
Դրախտ, &lt;br&gt;
Եդեմը Քո &lt;br&gt;
Բաց իմ դեմ:&lt;br&gt;

Թե՞ վերջացավ, &lt;br&gt;
Պրծավ գնա՞ց &lt;br&gt;
Ամեն ինչ, &lt;br&gt;
Էլ ոչ ընկեր, &lt;br&gt;
Ոչ պատվող կա,&lt;br&gt;
Ոչ դրկի՞ց:&lt;br&gt;

26.01.2025 թ. (ժ. 11:06), Երևան, Շենգավիթ&lt;br&gt;

===Քարի ու երկնքի արանքում...===

Քարի ու երկնքի արանքում &lt;br&gt;
Պառկել ենք ես ու դու:&lt;br&gt;

Սա այն քարն է, &lt;br&gt;
Որից դարեր շարունակ &lt;br&gt;
Հաց ու ջուր ենք քամել, &lt;br&gt;
Տուն ու հայրենիք պահել &lt;br&gt;
Դարեր շարունակ։&lt;br&gt;

Իսկ դարեր շարունակ &lt;br&gt;
Մեզ օղակել են &lt;br&gt;
Օտար թշնամիներն &lt;br&gt;
Ու յուրային դավաճանները:&lt;br&gt;

Եվ եկել է մի պահ, &lt;br&gt;
Երբ այլևս չէինք կարող &lt;br&gt;
Պաշտպանել մեր պետականությունը, &lt;br&gt;
Որովհետև, իրոք, շատ էին &lt;br&gt;
Մեր թշնամիները,&lt;br&gt;
Շատ էին ու առավել վայրենաբարո:&lt;br&gt;

Մեր պետությունը քանի՜ անգամ &lt;br&gt;
Ընկավ ու վեր հառնեց,&lt;br&gt;
Վեր հառնեց ու ընկավ, &lt;br&gt;
Որովհետև անչափ շատ էին &lt;br&gt;
Նաև հայրենադավ յուրայինները:&lt;br&gt;

Մենք շարունակ, &lt;br&gt;
Երկար դարերի ընթացքում, &lt;br&gt;
Կորցրինք մեր պետությունը, &lt;br&gt;
Բայց կարողացանք պահպանել &lt;br&gt;
Մեր հայրենիքը, &lt;br&gt;
Մի մասը՝ հողի վրա, &lt;br&gt;
Առավել մեծ մասը՝&lt;br&gt;
Մեր սրտերում։&lt;br&gt;

Ու դեռ օր օրի նվազում է այն մասը, &lt;br&gt;
Որ... հողի վրա է պահվում, &lt;br&gt;
Եվ գումարվում այն մասին, &lt;br&gt;
Որ... մեր սրտերում ենք պահում:&lt;br&gt;
Որովհետև, այո,&lt;br&gt;
Նորից ու նորից եմ շեշտում&lt;br&gt;
Անչափ շատ են մեր թշնամիները,&lt;br&gt;
Եվ առավել շատ՝&lt;br&gt;
Մեր... հայրենադավները:&lt;br&gt;
Աներևակայելի՝ շատ:&lt;br&gt;

Ես ու դու պառկած ենք &lt;br&gt;
Երկնքի ու քարի արանքում:&lt;br&gt;

Ես չեմ նայում երկնքին, &lt;br&gt;
(Դու՝ չգիտեմ)։&lt;br&gt;

Չեմ նայում, &lt;br&gt;
Որովհետև գիտեմ՝ &lt;br&gt;
Երկնքից մանանա չի թափվելու, &lt;br&gt;
Այլևս ու... երբեք:&lt;br&gt;

15.02.2025 թ. (ժ. 09:39), Երևան, Շենգավիթ&lt;br&gt;

===19.09.2023` ՍԵՎ ԹՎԱԿԱՆ===
:::''Սրա՞նք են այս երկրի տերերը... &lt;br&gt;
::::::'''''Համո ՍԱՀՅԱՆ  &lt;br&gt; &lt;br&gt;
Իսկ մենք դեռ շատ ենք քարկոծվելու` &lt;br&gt;
Անվան համար մեր ու մեր փառքի,&lt;br&gt; 
Մեր հերոսության ու մեր արքի`&lt;br&gt;
Դեռ շատ են անկուշտ ջուր ծեծելու։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Լծվել են սրանք օտար կառքի`&lt;br&gt;
Մեր ունեցվածքն են հանել առքի,&lt;br&gt;
Մեր ինչքն ու իրը, արյունը մեր...&lt;br&gt;
Բայց դեռ ապրում ենք, կլինենք դեռ`&lt;br&gt;
Ինչքան էլ ոռնա հողմը վայրի, &lt;br&gt;
Ինչքան էլ ցավը մեր սիրտն այրի...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
...Բայց մենք նորից ենք դեռ օծվելու` &lt;br&gt;
Անվան համար մեր ու մեր փառքի։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

===19.09.2026` ԱՄՈԹԻ ԹՎԱԿԱՆ===
Երեկոն սեր ու հույս է մանում, &lt;br&gt;
Համերգ է այսօր Երևանում։&lt;br&gt;
Բաքուն էլ անշուշտ կտոնի դեռ&lt;br&gt;
Մեր... պարտությունն ու անկումը մեր։ &lt;br&gt;

===Մի տգետի, որ դեռ հավատում է,&lt;br&gt; թե թուրքի մեջ էլ... մարդը ապրում է===

:''Հազար դարում հազիվ դառավ մարդասպան:
:::::'''''Հովհ.ԹՈՒՄԱՆՅԱՆ

::''Թուրքն է անցել այստեղից...
::::::'''''Վ.ՀՅՈՒԳՈ

Մի տգետ կա, որ դեռ հավատում է՝ &lt;br&gt;
Թուրքի մեջ իբր... մարդը ապրում է:&lt;br&gt;

Իսկ թուրքն էլի նույն թուրքն է մնացել, &lt;br&gt;Թեկուզև... հազար տարի է անցել:&lt;br&gt;

Հույս մի պահիր զուր, մարդ կդառնա թե,&lt;br&gt; 
Նրա տունը դեռ խոր միջնադարն է։&lt;br&gt;

21-րդ դա՞ր, ինչե՞ր ես խոսում, &lt;br&gt;
Նա դեռ կացնով է հարցերը լուծում։&lt;br&gt;

Եվ այն էլ՝ քնած մարդու հետ, գիտե՞ս,&lt;br&gt; 
Քնած չլինես՝ չպատասխանե՞ս։&lt;br&gt;

Ու թե այստեղով թուրքեր են անցել`&lt;br&gt; 
Ավեր-ավար է, բան չի մնացել:&lt;br&gt;

Ուժն է, չէ՞, տալիս իրավունք, գիտե՛ս,&lt;br&gt; 
Էլ ի՞նչ իրավունք, եթե ուժ չունես:&lt;br&gt;

Ինչ խաչմերուկ էլ նկարես - գծես՝ &lt;br&gt;Խաղաղությունը նա չի տալու քեզ:&lt;br&gt;

18.02.2025 թ. (ժ. 02:52), Երևան, Շենգավիթ&lt;br&gt;


===Սպասում===

:::''Չեմ կարողանում այցելել զոհված եղբորս գերեզմանին

Քամին ու հովն են քեզ այցի գալիս, &lt;br&gt;
Ծղրիդն է երգում քո գերեզմանին,&lt;br&gt; 
Անդորրն է խախտում մոտիկ անտառից&lt;br&gt; 
Լսվող բեկբեկուն ձայնը գայլային:&lt;br&gt;

Ես չկամ այդտեղ, բացակա եմ ես, &lt;br&gt;
Հեռու եմ, Լուսնից, Մարսից էլ՝ հեռու, &lt;br&gt;
Ես չէի կարող չգալ, դու գիտես, &lt;br&gt;
Չգիտեմ` մեր վերջն ինչ է լինելու:&lt;br&gt;

...Բայց դեռ կբացվեն ճամփաները գոց,&lt;br&gt; 
Երբ մեր զգետնված զինավառ ոգին &lt;br&gt;
Կարձակի կրկին շաչյուն-զրնգոց՝ &lt;br&gt;
Ես այցի կգամ քո գերեզմանին:&lt;br&gt;

18.04.2025 թ. (ժ. 17:20), Երևան, Շենգավիթ&lt;br&gt;

===Օր վերջին &lt;br&gt;կամ շրջափակման 283-րդ օրը===

...Կեսօրին դադարեց պատերազմ ու շրջափակում։&lt;br&gt;
Բայց դեռ պաշարված դիրքերից &lt;br&gt;
տղաներն իջնել չէին կարողանում։&lt;br&gt;
 
- Գնացեք, &lt;br&gt;
Ճանապարհն արդեն բացել ենք,- &lt;br&gt;
հռհռոց էր լսվում դիմացի դիրքերից,- &lt;br&gt;
հանձնեք զենքերն ու գնացեք, &lt;br&gt;
առանց ետ նայելու...&lt;br&gt;
 
Քաղաք ու գյուղ` &lt;br&gt;
ամենուր` մարդիկ շփոթված` &lt;br&gt;
անելիք-չանելիք խառնած իրար։&lt;br&gt;
Մեքենաները շարված են` &lt;br&gt;
պատրաստ երթի, &lt;br&gt;
բայց.&lt;br&gt;
- Չենք շարժվի` մինչև վերջին զինվորը&lt;br&gt;
դիրքից չիջնի,- ասում են միմյանց։&lt;br&gt;

Վերջին անգամն էր, &lt;br&gt;
որ տղաները պետք է թողնեին դիրքերը:&lt;br&gt;
Առաջին անգամն էր, &lt;br&gt;
որ դիրքերը թողնելիս&lt;br&gt;
տղաները... չէին... հերթափոխվելու,&lt;br&gt;
դիրքերը թողնում են` &lt;br&gt;
առանց հանձնման-ընդունման &lt;br&gt;
ընդունված կարգի։&lt;br&gt;
Իջնում են մի կերպ &lt;br&gt;
շրջափակված դիրքերից։&lt;br&gt;

- Ճանապարհը բաց է, &lt;br&gt;
գնացեք առանց ետ նայելու...&lt;br&gt;
Անսքող ծաղր է դեմքերին, &lt;br&gt;
ու կանգնած են բոլոր ճանապարհներին,&lt;br&gt; 
բոլոր խաչմերուկներում` &lt;br&gt;
զինավառ &lt;br&gt;
(մինչև ատամներն ու դեռ ավելի):&lt;br&gt;

Ու` հեռանում են` &lt;br&gt;
շինական ու զինվոր, &lt;br&gt;
կին, երեխա, ծերունի,&lt;br&gt;
երիտասարդ ու հասուն այր...

Հեռանում են գլխահակ, &lt;br&gt;
առանց ետ նայելու, &lt;br&gt;
որ հանկարծ... &lt;br&gt;
ճանապարհին... չքարանան:&lt;br&gt;

28.07.2025 թ. (ժ. 22:37), Երևան, Շենգավիթ&lt;br&gt;
10.08.2025 թ. (ժ. 21:07), Երևան, Շենգավիթ&lt;br&gt;

===Երկնքից վերև ===

Վեցերորդ հարկի &lt;br&gt;
երևանյան այս բնակարանից, &lt;br&gt;
ուր ժամանակավոր ապաստան եմ գտել,&lt;br&gt; 
ընտանիքով, &lt;br&gt;
Ստեփանակերտում &lt;br&gt;
ամեն ինչ կորցնելուց հետո, &lt;br&gt;
ծառերի կատարներն են երևում միայն։ &lt;br&gt;

Ի դեպ,&lt;br&gt; ամբողջ գիտակցական կյանքս &lt;br&gt;
բազմաբնակարան շենքի &lt;br&gt;
առաջին հարկում եմ ապրել, &lt;br&gt;
գետնին մոտիկ։&lt;br&gt;

Կարոտում եմ այդ ժամանակներին, &lt;br&gt;
երբ ապրում էի հողի վրա, &lt;br&gt;
առաջին հարկում &lt;br&gt;
և «յոթերորդ երկնքում» էի զգում ինձ` &lt;br&gt;
հարազատության կապով կապված։&lt;br&gt;
Հող էի մշակում` &lt;br&gt;
այգի ու բանջարանոց։&lt;br&gt;
 
Հիմա իսկապես «երկնքում» եմ, &lt;br&gt;
երկնքից էլ բարձր, &lt;br&gt;
հայրենի հողը` հեռու` ինձնից։ &lt;br&gt;

Այստեղից &lt;br&gt;
ծառերի &lt;br&gt;
ձիգ կատարներն են երևում միայն, &lt;br&gt;
երկինքը, &lt;br&gt;
ամպերը, &lt;br&gt;
նաև` Մասիսները, պարզկա եղանակներին։&lt;br&gt;

15.08.2025 թ. (ժ. 10:53), Երևան, Շենգավիթ

===Չեք ապրի===

Ուր ոթել եք &lt;br&gt;
Արյունը մեր`&lt;br&gt;
Չեք ապրի &lt;br&gt;
Այդ երկրում &lt;br&gt;
Դուք էլ...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Կգտնե՞նք մենք &lt;br&gt;
Նոր մի տանիք&lt;br&gt;
Կապրե՞նք էլի &lt;br&gt;
Մենք &lt;br&gt;
Երջանիկ: &lt;br&gt;

03:10:2023 թ. (ժ. 13.07), Պյատիգորսկ (ՌԴ)&lt;br&gt;
16:08:2025 թ. (ժ. 01.04), Երևան, Շենգավիթ

===Մեկ ամսվա մեջ...===

::''Վաղինակ և Բորիս Սայամյան 
:::''եղբայրների հիշատակին

Մեկ ամսվա մեջ` երկու եղբայր &lt;br&gt;
Դարձան ճամփորդ հավերժության,&lt;br&gt;
Ու գնացին հեռու - հեռու`&lt;br&gt;
Գտնեն ճամփան մեր  փրկության։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Բայց մեր նավը մենք մեր ձեռքով&lt;br&gt;
Տարանք հասցրինք խորքը ծովի,&lt;br&gt;
Տարանք ու հենց խորքում ծովի &lt;br&gt;
Թողինք անղեկ - աննավավար...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Մեկ ամսվա մեջ` երկու եղբայր,&lt;br&gt;
Երկու ճամփորդ՝ հավերժության...&lt;br&gt;

20:08:2025 թ. (ժ. 17.04), Երևան, Շենգավիթ


===Քանի ողջ  ենք===
Իսկ ամեն ինչ կորած չէ դեռ, &lt;br&gt;
Գլուխներդ բարձր, տղերք։ &lt;br&gt;
Շրջապատվա՞ծ եք։ &lt;br&gt;
Դա էլ` հեչ։ &lt;br&gt;
Մեզ չեն կոտրի՝  ողջ ենք քանի,&lt;br&gt;
Ողջ վերցնելն էլ հեշտ չի լինի։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;
Շրջապատված, ամեն կողմից, &lt;br&gt;
Ոսոխներով` դարեր անվերջ, &lt;br&gt;
Եվ, շարունակ, մինչև այսօր...&lt;br&gt;
Մեր վերևում, մեր ներքևում, &lt;br&gt;
Ձախից, &lt;br&gt;
Աջից,&lt;br&gt; 
Ե'վ առջևից, և' ետևից,&lt;br&gt;
Ամենուր են,&lt;br&gt;
Թշ-նա-մի-ներ,&lt;br&gt;
Լի են, լցված, ու... լրացված։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Ընկա՞ծ ենք մենք։ &lt;br&gt;
Մենք էլ չկա՞նք։ &lt;br&gt;
Եվ հուզո՞ւմ է ինչ որ մեկին &lt;br&gt;
Այսպես ասած՝ մեր վիշտը հին,&lt;br&gt;
Մեր վիշտը նոր։ &lt;br&gt;
Աշխարհն, ազգերն` խնջույքի մեջ, &lt;br&gt;
Եվ միայն մենք` &lt;br&gt;
Նրանց համար&lt;br&gt;
Խաժամուժի ճամփին կանգնած &lt;br&gt;
Պատնեշ որպես։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;
...Երկնքից վեր` սարերն են մեր,&lt;br&gt;
Հավերժ արթուն,&lt;br&gt;
Հավերժ անմեռ։ &lt;br&gt;
Իրար նեցուկ ու հենակ են, &lt;br&gt;
Թեև մեկտեղ, բայց` մենակ են։&lt;br&gt; 
Ամպերում են, &lt;br&gt;
Երկնքից վեր, &lt;br&gt;
Բայց... &lt;br&gt;
Առանց մեզ` սարերը մեր։&lt;br&gt;

23.08.2025 թ. (ժ. 1:19), Երևան, Շենգավիթ

===Մահվան տարի` 2025===
Ո՞ր գրքում գրանցենք &lt;br&gt;
արցախահայերի համար &lt;br&gt; 
անպատերազմ 2025-ի &lt;br&gt;
մահերի սարսափելի տարի &lt;br&gt;
լինելու մասին։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

(Նոր «կարմիր» գի՞րք բացենք)։ &lt;br&gt; &lt;br&gt;

Գրեթե ամեն օր արցախահայ է մահանում &lt;br&gt;
Երևանում, &lt;br&gt;
մարզերում,&lt;br&gt;
ՌԴ-ում, &lt;br&gt;
աշխարհի տարբեր մասերում։ &lt;br&gt;
Աշխարհում մի կետ կա միայն, &lt;br&gt;
ուր արցախահայ չի մահանում։ &lt;br&gt;
Արցախի այդ կետում &lt;br&gt;
թշնամին արյունռուշտ &lt;br&gt;
նաև մեր այդ իրավունքն է ոտնահարում։ &lt;br&gt;
Հայրենական տանը մեռնելու &lt;br&gt;
իրավունքից էլ է զրկում։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;
Իսկ «թմբկահարներն» անընդհատ &lt;br&gt;
միայն մեկ ակորդ են թմբկահարում, &lt;br&gt;
թե ինչ է` &lt;br&gt;
արդեն նոր իրողությունում ենք ապրում, &lt;br&gt;
խաղաղությունում, &lt;br&gt;
խաղ -&lt;br&gt;
աղ -&lt;br&gt;
ութ -&lt;br&gt;
յուն -&lt;br&gt;
ո՞ւմ։&lt;br&gt;
Իսկապե՞ս...&lt;br&gt;
Թմբկահարե՜ք...&lt;br&gt; 
Ավելի՜ բարձր...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
(Ոչ այնքան բուռն ծափահարություններ, &lt;br&gt;
հանկարծ խաղաղությունը կխրտնի, &lt;br&gt;
կկարծի, թե արդեն գլուխ են բարձրացրել &lt;br&gt;
երբեմնի հայ վրիժառուները` &lt;br&gt;
ռևանշ լինելո՞ւ է)։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Է, &lt;br&gt;
իհարկե` է։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
2025-ը` մահվան տարի,&lt;br&gt;
գրանցենք &lt;br&gt;
ու`&lt;br&gt;
զինվենք համբերությամբ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Իսկ տարին &lt;br&gt;
դեռ ավարտվելու վրա էլ չէ,&lt;br&gt;
մեկ-երրորդը դեռ առջևում Է։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Մահն իր առջև խնդիր է դրել` &lt;br&gt;
մինչև տարեվերջ &lt;br&gt;
արցախահայության գոնե կեսը հնձի։&lt;br&gt;
Մյուս կեսի «հարցերը» կլուծի հետո...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
«Իլհամչիկ, դու ուժեղ առաջնորդ ես» &lt;br&gt;
(կախման կետեր)։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
...Իսկ կախման կետերից հետո &lt;br&gt;
չի շարունակել,&lt;br&gt;
թեև իմաստն, այնուամենայնիվ, հասկանալի է` &lt;br&gt;
«կարողացար արցախահայերի հախից գալ»...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Ձեռք-ձեռքի են տվել մահն ու...«իլհամչիկը»...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Իսկ փնթի Թրամփի ծուլուլը &lt;br&gt;
կախվել Է քիթ-պռոշից &lt;br&gt;
ու հասնում Է սպիտակ տան&lt;br&gt;օվալաձև սենյակի սալահատակին...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
...Այլևս ինը հայտնի երանիներին &lt;br&gt;
գումարվում Է ևս մեկը. &lt;br&gt;
– Երանի՜ նրանց, որ կմահանան Արցախում...&lt;br&gt;

29.08.2025 թ. (ժ. 1:40), Երևան, Շենգավիթ

===Մի օր կգա անվերջ գիշեր===
::''(Երեք տրիոլետ)

'''1&lt;br&gt;
Մենք միասի՞ն դեռ կլինենք,&lt;br&gt;
Երբ որ մեզ էլ մահն այցելի,&lt;br&gt;
Երբ որ մահը մեզ ցավ բերի`&lt;br&gt;
Մենք միասի՛ն դեռ կլինենք։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Հոգիս պիտի դեռ համբերի,&lt;br&gt;
Դեռ կտոկանք, որ չընկրկենք,&lt;br&gt;
Մենք միասին դեռ կլինենք,&lt;br&gt;
Երբ որ մեզ էլ մահն այցելի։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

'''2&lt;br&gt;
Իսկ ո՞վ պիտի «դավաճանի»,&lt;br&gt;
Ո՞վ կդրժի խոստում ու սեր,&lt;br&gt;
Մի օր կգա անվերջ գիշեր,&lt;br&gt;
Իսկ ո՞վ պիտի «դավաճանի»։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Գիշեր անվերջ, սեր ու հուշեր,&lt;br&gt;
Թող որ մահը կատակ չանի,&lt;br&gt;
Իսկ ո՞վ պիտի «դավաճանի»,&lt;br&gt;
Ո՞վ կդրժի խոստում ու սեր։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

'''3&lt;br&gt;
Երբ որ մահը հանդիպի մեզ`&lt;br&gt;
Մի քիչ պիտի դեռ համբերի,&lt;br&gt;
Ո՞վ կմնա խոստման գերի`&lt;br&gt;
Երբ որ մահը հանդիպի մեզ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Խոստման դրժումն ո՞վ կբերի,&lt;br&gt;
Ո՞վ կթողնի, դո՞ւ` ինձ, ե՞ս` քեզ,&lt;br&gt;
Երբ որ մահը հանդիպի մեզ`&lt;br&gt;
Մի քիչ պիտի դեռ համբերի։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

26.07.2024 թ.&lt;br&gt;
24.02.2026 թ. (ժ. 11:34)

===Քրիստոնյա երկիր...===
Քրիստոնյա երկիր, &lt;br&gt;
Քրիստոնյա լեռներ, &lt;br&gt;
Քրիստոնյա մարդիկ &lt;br&gt;
Իրար դեմ են ելել։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;
Իրավիճակ «պարզող»&lt;br&gt;
ԱնՔրիստոս ձևեր,&lt;br&gt;
Իրար կոկորդ պատռող&lt;br&gt;
Քրիստոնյա... դևեր։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Իրար դեմ են ելել&lt;br&gt;
Ու ծաղրում են իրար,&lt;br&gt;
Չես էլ կարող պարզել &lt;br&gt;
Ով է ճիշտ, ով՝ սխալ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Դրախտի դուռն է բաց,&lt;br&gt;
Մուտքը` վճարովի, &lt;br&gt;
Վճարեն էլ թե` բայց &lt;br&gt;
Ներս մտնել չի լինի։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Դրախտի դուռն է փակ,&lt;br&gt;
Փակ էլ գուցե մնա,&lt;br&gt;
Այնքան` մինչև մարդը&lt;br&gt;
Կրկին... կմարդանա։&lt;br&gt;

25.10.2025 թ. (ժ. 8:15), Երևան, Շենգավիթ

===Չգիտեմ՝ ինչու...===
::::''Կամոյի հիշատակին

Միշտ ղեկին էիր,&lt;br&gt;
Միշտ ճանապարհին, &lt;br&gt;
Աշխա՞րհն էր քեզ պարտք,&lt;br&gt;
Թե՞ դու աշխարհին։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Վերջին գնալդ&lt;br&gt;
Թվաց այնքա՜ն հեշտ, &lt;br&gt;
Անհույզ, անշտապ&lt;br&gt;
Ու անհրաժեշտ։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

Վերջին գնալդ&lt;br&gt;
Կանչի էր նման,&lt;br&gt;  
Շտապո՞ւմ էիր &lt;br&gt;
Տեսնելու... Նրան։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Միշտ ղեկին էիր,&lt;br&gt;
Միշտ ճանապարհին...  &lt;br&gt;
...Ի՜նչ ես մտածել &lt;br&gt;
Տեսնես այդ պահին...&lt;br&gt;

21.11.2025 թ. (ժ. 8:02), Երևան, Շենգավիթ

===Մորս ժպիտը` լուսանկարից===
Հիշողություն ու հուշ է ամեն ինչ, &lt;br&gt;
Անգամ` ժպիտը մայրիկիս դեմքի:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Տարիներն անցնում` մայրս անվերջ ինձ &lt;br&gt;
ժպտում է միայն... լուսանկարից։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Սփոփա՞նք է, որ մնացել է ինձ` &lt;br&gt;
Մորս ժպիտը` լուսանկարից։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ափսոսանք է սոսկ, ցավ է ու կսկիծ` &lt;br&gt;
Մայրս ժպտում է... լուսանկարից։&lt;br&gt;

9.06.2025 թ. (ժ. 22:42), Երևան, Շենգավիթ


===Մենք իմացանք...===
::::''Ալեքսանդր (Շուրա) Մակիչի ՀԱՍՐԱԹՅԱՆԻ հիշատակին 

Մենք իմացանք, ուշ իմացանք,&lt;br&gt;
Մեկ տարի անց գույժն իմացանք, &lt;br&gt;
Որ չկաս էլ, որ չես շնչում, &lt;br&gt;
Թեև՝ կաս մեր ամեն շնչում:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Դու որ ապրում էիր կյանքով, &lt;br&gt;
Թեև` դժվար ու տանջանքով, &lt;br&gt;
Ե՛վ կորուսված որդուդ ցավից, &lt;br&gt;
Ե՛վ ցավառատ մեր Արցախից:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Իսկ գրքերդ մնացին անդ,&lt;br&gt;
Ուր էլ չենք գա անտառ ու հանդ,&lt;br&gt;
Փակ է ճամփան մեր տունդարձի` &lt;br&gt;
Մինչև նեռը չգա դարձի:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Իսկ երբ բացվի դուռ ու դարպաս`&lt;br&gt; 
Դու էլ գուցե վերադառնաս,&lt;br&gt;
Որ հանդիպենք միշտ, մշտական, &lt;br&gt;
Հարց չի լինի էլ բաժանման:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Բաց կլինի դուռն օջախիդ,&lt;br&gt;
Մեծով-փոքրով հավաքվեինք`&lt;br&gt;
Տոնելու տոնն մեծ տունդարձի...&lt;br&gt; 
...Մինչև նեռը կգա դարձի:&lt;br&gt;

21.11.2025 թ. (ժ. 8:02), Երևան, Շենգավիթ

===Ղարաբա՞ղ, թե՞ Արցախ=== 

Ինչո՞ւ է հայ ախմախը&lt;br&gt;
Ղարաբաղ ասում,&lt;br&gt;
Երբ հայերեն Արցախը &lt;br&gt;
Շատ լավ է սազում:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Պատասխանելու օրը&lt;br&gt;
Մի օր դեռ կգա:&lt;br&gt;
Իսկ Արցա՞խ, թե՞ Ղարաբաղ`&lt;br&gt;
Տարբերություն կա՛...&lt;br&gt;

7.09.2025 թ. (ժ. 17:06), Երևան, Շենգավիթ

===27 հոկտեմբերի===
::::''Վազգեն ՍԱՐԳՍՅԱՆԻՆ

...«Վախենում եմ ձեզանից ես,  &lt;br&gt;
Դուք մեռոնին թույն կխառնեք»...&lt;br&gt;
Մի վայրկյանում կծախեք մեզ&lt;br&gt;
Հազար անգամ, նորից կառնեք:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ինչ անում` ձեր թշվառական&lt;br&gt;
Էությունը չեմ հասկանում...&lt;br&gt;
...Ի՜նչ է գրված մեր ճակատին,&lt;br&gt;
Այս ճամփան մեզ ո՜ւր է տանում:&lt;br&gt;

27.10.2025 թ. (ժ. 16:26), Երևան, Կենտրոն

===Էքսպրոմտ===


::::''Քնա՜ծ է փոքրիկ իմ Հայաստանը՝ 
::::''Գլուխը դրած... սահմանի վրա...
::::::::::''Գևորգ ԷՄԻՆ

Քնած է փոքրիկ քո Հայաստանը՝ &lt;br&gt;
Գլուխը դրած սահմանի վրա...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Այդպես քնած էլ &lt;br&gt;
Գուցե կմնա,&lt;br&gt;
Թե արթնացնող &lt;br&gt;
:Չլինի՜, &lt;br&gt;
::Չգա՜:&lt;br&gt;

23.01.2026 թ. (ժ. 8£25), Երևան, Կենտրոն


===Լուռ եմ, մեկուսի...===
Լուռ եմ, մեկուսի, նայում եմ նրան,&lt;br&gt;
Դեմս` աղջկա մի փարթամ իրան,&lt;br&gt;
Կանգնել ճամփիս ու չի շարժվում բնավ,&lt;br&gt;
Իսկ ի՞նչ անեմ ես, ի՞նչ ասեմ նրան։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Չեմ շարժվում ե՛ս էլ, մեխվել եմ տեղում, &lt;br&gt;
Միտքս հազար ու մի միտք է պեղում,&lt;br&gt;
Միտքս փնտրում է, հայացքս` նեղում,&lt;br&gt;
Իսկ նա կանգնել ու... հմա՜յք է հեղում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Մեխվել եմ տեղում, ասա՛, ի՞նչ անել,&lt;br&gt;
Այդքան հմայքը շալակս առնել,&lt;br&gt;
Եվ ո՞ւր, ասա՛ ինձ, շալակած տանել,&lt;br&gt;
Մեխվել է տեղում` նեղո՜ւմ է, նեղո՜ւմ...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

(...Ես  կարող էի և... չարձագանքել,&lt;br&gt;
Բայց այս ամենի դեմ ո՜նց աչք փակել)...&lt;br&gt;

10.04.2026 թ., Երևան, Շենգավիթ

===Մուկուչապատում===

'''1

Քստքստում է ցախավելը` &lt;br&gt;
Մաքրություն է Մուկուչն անում,&lt;br&gt;
Կյանքը կարծես դառնացել է,&lt;br&gt;
Ասես կյանքից մուռն է հանում:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Շատ արագ են օրերն անցնում,&lt;br&gt;
Այս շաբաթն էլ եկավ գնաց,&lt;br&gt;
Մուկուչն արագ է դեռ բանում, &lt;br&gt;
Կյանքից ասես բան չմնաց:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Կարծում է, թե ծերացել է,&lt;br&gt;
Բայց արագ է դեռ գործն անում, &lt;br&gt;
Աշխատում է... ցախավելը, &lt;br&gt;
Իսկ Մուկուչը` հանգստանում:&lt;br&gt;

26.09.2025 թ. (ժ. 7:58), Երևան, Շենգավիթ

'''2

Նա «Պրոսպեկտ» ու Զաքյան է&lt;br&gt;
Ամիրյանով շտապ գնում,&lt;br&gt;
Ցախավելը մի կողմ դրել`&lt;br&gt;
Քարի գործ է Մուկուչն անում:&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Բեռնատարի թափքը լցրել`&lt;br&gt;
Այսքան քարը ո՞ւր է տանում,&lt;br&gt;
Ո՜նց է գործը կիսատ թողել,&lt;br&gt;
Բա էլ քունը ո՜նց է տանում:&lt;br&gt;

8.10.2025 թ. (ժ. 11:50), Երևան, Կենտրոն

'''3

Իսկ Զաքյանում միշտ է ամառ`&lt;br&gt;
Չորանում են ծաղիկ, թուփ, ծառ:&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Թե հողն այստեղ պիտի ծաղկի`&lt;br&gt;
Ջուր պիտի տալ ծառ ու ծաղկին:&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Որ այստեղ նոր գարուն բացվի`&lt;br&gt;
Նոր ջրագիծ պիտ անցկացվի:&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Տրակտոր է Մուկուչն ուզում,&lt;br&gt;
Չկա՝ նրան դա չի հուզում:&lt;br&gt;&lt;br&gt; 
Թող գա քանդի հողը վայրի, &lt;br&gt;
Խողովակներ տեղադրի:&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Ջուրը ցնծա՜, հորդա՛, հոսի,&lt;br&gt;
Հողը ծաղկի՜ լեզվով խոսի: &lt;br&gt;

11.10.2025 թ. (ժ. 11:58), Կենտրոն

'''4 (ԱՆԴՐԻՈՍԸ)

Ժպտում է մեղմ՝ բեղերը թաց,-&lt;br&gt;
Գինովցա՞ծ է միթե էլի,&lt;br&gt;
Թե չգտնի օղի հանկարծ՝&lt;br&gt;
Խմիչք նրան ո՞վ կբերի:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Դե՝ բաժակը միշտ է լիքը,&lt;br&gt;
Էլ ինչպե՞ս չգինովանա,&lt;br&gt;
Ա՜խ, այդ կրակ-ըմպելիքը,&lt;br&gt;
Խմում է՝ սիրտը հովանա:&lt;br&gt;

28.09.2025 թ. (ժ. 11:53), Երևան, Շենգավիթ

'''5

Կանաչապատ տարածքներում&lt;br&gt;
Մարդկանց կանաչն էլ չի գերում:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Բնաբաժակ կա` ծառ չկա,&lt;br&gt;
Ծառ կա` ծաղր է, Աստված վկա:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Կեսը լրիվ չորացել է,&lt;br&gt;
Կեսն էլ խամրել` կեռացել է:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ծառ էլ կա` այնպես է թիկնել,&lt;br&gt;
Որ «ձգտում է» ասես... ընկնել:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Բա թթվածինն էլ ո՞ւր մնաց, &lt;br&gt;
Մեր քաղաքը ձեռքից գնա՜ց:&lt;br&gt;

29.12.2025 թ. (ժ. 22:42), Շենգավիթ

===Մտերմիկ տողեր===

'''1

:::''Անգելինա Ազարյանին

Ծննդյան շա՜տ &lt;br&gt;
Օրեր տոնես,&lt;br&gt;
Լինես ազնի՛վ, &lt;br&gt;
Մաքո՛ւր, &lt;br&gt;
Հպա՛րտ:&lt;br&gt; &lt;br&gt;

Դու` &lt;br&gt;
«Աշխարհի' գեղեցկուհի», &lt;br&gt;
Քեզ`&lt;br&gt; 
Ավելի՛ &lt;br&gt;
Բերկրալից կյանք։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

20.10.2020 թ., Երևան, Մալաթիա-Սեբաստիա


'''2

''(ԱԿՐՈՍՏԻՔՈՍ)

::::::::''Նոնային
Նույն աչքերը, նույն ժպիտը`&lt;br&gt;
Ոնց բացվող առավոտյան, &lt;br&gt;
Նշան լինեն թող հրճվանքի, &lt;br&gt;
Անհուն սեր-երջանկության։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

20.10.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ

==Անսաստ երկիր==


===Ապրի´ր, երկի´ր...===

Աշուն, եկար նորից, աշուն,&lt;br&gt;
Կրկին մտար իմ տուն, իմ բակ,&lt;br&gt;
Բայց ես ինչպե՞ս մտնեմ իմ տուն`&lt;br&gt;
Գոցված` ճամփաս, ու դուռս` փակ...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ու դեռ ապրում եմ ես միգում,&lt;br&gt;
Ու համոզված, որ... դեռ... կգամ,&lt;br&gt;
Քեզնից, Խաչունց աղբյուր, մի կում`&lt;br&gt;
Ու ես անվերջ ողջ եմ, ու` կամ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ու ողջ մնալ եմ թե ուզում`&lt;br&gt;
Արևգալդ տեսնեմ, երկիր,&lt;br&gt;
Ինձ ոչ մի բան էլ չի հուզում`&lt;br&gt;
Միայն` շնչի´ր, հրճվի´ր, երգի´ր...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Ապրի՛ր, երկի՛ր,&lt;br&gt;
Անսա՛ստ, երկի՛ր,&lt;br&gt;
Անպա՛րտ, երկի՛ր,&lt;br&gt;
Հպա՛րտ, երկի՛ր...&lt;br&gt;

01.09.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Իմ քաղաքը ===

Իմ քաղաքը &lt;br&gt;
վաղուց ապրում է առանց ինձ, &lt;br&gt;
չհասցրի նույնիսկ &lt;br&gt;
հիշողությանս մեջ գրանցել &lt;br&gt;
հրաժեշտի պահը վերջին։&lt;br&gt;
Չէի պատկերացնում&lt;br&gt;
որ վերադարձս &lt;br&gt;
կարող էր այսքան երկարել։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Իմ քաղաքը&lt;br&gt;
երևի նեղացած է ինձնից,&lt;br&gt;
որ հեռացա երկու-երեք օրով, &lt;br&gt;
ու... չեմ կարողանում վերադառնալ, &lt;br&gt;
ճանապարհ չկա։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ճանապարհ չկա, &lt;br&gt;
թեև ամենուր ճանապարհներ են, &lt;br&gt;
ուր ուզես` կարող ես գնալ, &lt;br&gt;
տուն վերադառնալ` երբեք, &lt;br&gt;
դուրս ես եկել տնից, &lt;br&gt;
ու այլևս ներս մտնել չեն թողնում, &lt;br&gt;
թույլտվություն չկա։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

Միջազգային համրությունը &lt;br&gt;
(սխալ է` ասել հանրություն) &lt;br&gt;
հետևում է, ուշի-ուշով,  &lt;br&gt;
թե տուն վերադառնալու&lt;br&gt;
ինչ նոր հնար կարող եմ գտնել, &lt;br&gt;
որ, երևի, խանգարի։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Օրենսդիրներ-օրենսգիրնե'ր աշխարհի &lt;br&gt;
ու անդրաշխարհի, &lt;br&gt;
ցույց տվեք մի օրենք,&lt;br&gt; 
ուր սևով սպիտակի վրա &lt;br&gt;
գրված լինի այդ մասին, &lt;br&gt;
հաստատի դրա օրինական լինելը, &lt;br&gt;
թե՞ այլևս դադարել ենք &lt;br&gt;
ապրել օրենքներով։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Իմ քաղաքում ձմեռ էր, &lt;br&gt;
երբ հեռացա, &lt;br&gt;
գարունը եկավ ու գնաց` &lt;br&gt;
ես էլի հեռվում էի, &lt;br&gt;
ամառը եկավ ու կգնա` &lt;br&gt;
ես էլի հեռվում եմ, &lt;br&gt;
աշունը կգա ու կգնա` &lt;br&gt;
ես էլի... &lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Ո՞վ է վերադարձնելու ինձ ու քաղաքիս` &lt;br&gt;
բացակա կյանքս իմ քաղաքից... &lt;br&gt;&lt;br&gt;

16.08.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Ժամանակը...===

Ժամանակը &lt;br&gt;
Քանի՜երորդ անգամ նորից &lt;br&gt;
Ձգեց պրկված զսպանակը&lt;br&gt;
Ու մեզ հանեց սահմանից դուրս։&lt;br&gt;
Մնացինք մենք անօթևան`&lt;br&gt;
Անտուն-անտեղ,&lt;br&gt;
Բայց ո'չ երբեք` անհայրենիք:&lt;br&gt;
Մենք հեռացանք, &lt;br&gt;
Բայց մեր հոգում,&lt;br&gt;
Մեր սրտի մեջ&lt;br&gt;
Հայրենիքը ապրում է դեռ&lt;br&gt;
Ու կապրի հար։&lt;br&gt;
Մեր մտքի մեջ,&lt;br&gt;
Մեր երազում`&lt;br&gt;
Միշտ կունենա'նք ծննդավայր։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;
 
Պիտի ապրենք, &lt;br&gt;
Պիտի տքնենք &lt;br&gt;
Ու մաքառենք,&lt;br&gt;
Միշտ մեր մտքում պիտի պահենք &lt;br&gt;
Շրշյունն անգամ`&lt;br&gt;
Քնքուշ հովի հայրենական,&lt;br&gt;
Որ միշտ լինենք մենք միակամ`&lt;br&gt;
Հանուն այն վեհ, արդար մտքի, &lt;br&gt;
Սկզբունքի, &lt;br&gt;
Որ ինչ անես` ո'չ մի դեպքում &lt;br&gt;
Չի իջնելու երբեք ծունկի։&lt;br&gt;
Չի վերածվի&lt;br&gt;
Լպիրշ,&lt;br&gt;
Ճղճիմ,&lt;br&gt;
Ու անիմաստ ինչ որ խոսքի,&lt;br&gt;
Անկապ բառի, &lt;br&gt;
Այլ կլինի միշտ կենսունակ&lt;br&gt;
Ու միշտ արի,&lt;br&gt;
Միշտ աշխատող մեխանիզմը&lt;br&gt;
Պահի,&lt;br&gt;
Ժամվա,&lt;br&gt;
Օրվա...&lt;br&gt;
Դարի։&lt;br&gt;
Միշտ կլինի վկան` խիղճը&lt;br&gt;
Մեր անցյալի ու ներկայի։&lt;br&gt;
Միշտ կլինի ուղեկիցը,&lt;br&gt;
Ինչքան էլ` այն լինի դժվար, &lt;br&gt;
Մեր անցնելիք ճանապարհի։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

22.08.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ&lt;br&gt;
29.11.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Երկի՛ր իմ վես...===

Երկի՛ր իմ վես,&lt;br&gt;
երկի՛ր հպարտ, &lt;br&gt;
ամրապինդ ու հրաշապարտ,&lt;br&gt;
այս ինչպե՞ս մեր միտքը խամրեց,&lt;br&gt;
ոգին նվաց ու կարկամեց` &lt;br&gt;
եռագույնիդ գույներն ամեն &lt;br&gt;
խառնվեցին-գունատվեցին, &lt;br&gt;
դարձան անգույն,&lt;br&gt;
գորշ ու դժգույն,&lt;br&gt;
գորշ ու տգույն,&lt;br&gt;
գորշ ու ...նկուն:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ո՜ւր մնաց մեր միտքը ճկուն։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ի՞նչ անենք մենք երկրում ավեր, &lt;br&gt;
ինչպե՞ս դարձանք մենք տնավեր... &lt;br&gt;&lt;br&gt;

Հարցե՜ր, &lt;br&gt;
հարցե՜ր, &lt;br&gt;
որ էլ չունեն պատասխաններ... &lt;br&gt;&lt;br&gt;

Խլեց մեր տունն ու ապագան... &lt;br&gt;
(շուն՝ շան որդի, &lt;br&gt;
եթե ոչ մենք` &lt;br&gt;
որդը մի օր քեզ կփրթի)...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ո՜վ պիտի մեզ պատասխանի, &lt;br&gt;
թե՞ սպասենք, &lt;br&gt;
ատամները սեղմած իրար,&lt;br&gt;
էլի՛ մի նոր... հարյուր տարի՞։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

29.10.2023 թ., Երևան Շենգավիթ


===Կյանքուկռիվ===

Գունավոր - անգույն ձևեր են փոխվում,&lt;br&gt;
պիտակավորման տարբեր երանգներ,&lt;br&gt;
հեղափոխության ոգին &lt;br&gt;
սակայն` միշտ նույնն է մնում &lt;br&gt;
հարափոփոխ այս ժամանակներում&lt;br&gt; խելահեղության։&lt;br&gt;
Հեղափոխության,&lt;br&gt;
որ ժողովրդին փողոցներ հանեց,&lt;br&gt;
որ ժողովրդին ամբոխ դարձրեց։&lt;br&gt;
Եվ ամբոխ դարձած այդ ժողովուրդը&lt;br&gt;
ամբոխ էլ մնաց։&lt;br&gt;
Իսկ ժամանակը քայլ արեց` գնաց, &lt;br&gt;
իսկ պատմությո՞ւնը, &lt;br&gt;
քայլ արեց` գնաց։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Պատմությո՞ւն,&lt;br&gt;
Այո՞։&lt;br&gt;
Իսկ մեր ինչի՞ն է պետք &lt;br&gt;
այդ պատմություն կոչվածը,&lt;br&gt;
կասե՞ք։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Նրա՛նք, &lt;br&gt;
թող նրա՛նք &lt;br&gt;
եղծեն ու կեղծեն, վերստին ստեղծեն`&lt;br&gt;
ովքեր դա չունեն։&lt;br&gt;
Ովքեր ո՛չ ունեն,&lt;br&gt;
ո՛չ էլ կունենան`&lt;br&gt;
խիղճ,&lt;br&gt;
պատիվ։&lt;br&gt;
Այստեղ կանգ առնենք մի պահ,&lt;br&gt;
մեր շուրջը նայենք`&lt;br&gt;
հնություններ են հինգ հազարամյա&lt;br&gt;
և պատճեներն են դրանց՝ կողք-կողքի, &lt;br&gt;
որ իսկականից չեն էլ տարբերվում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Հիմա` ի՞նչ,&lt;br&gt;
Լռե՞նք,&lt;br&gt;
Թողնենք, որ ով ինչ ուզում է` անի՞,&lt;br&gt;
մեր հիշողությունն առնի ու տանի՞,&lt;br&gt;
սպանի՞ գուցե,&lt;br&gt;
կամ էլ ողջ թողնի՞, իսկ մե՞նք` փակբերա՞ն,&lt;br&gt;
առանց շնչելու իրավունքի՞,&lt;br&gt;
և՝ դա ապրե՞լ կոչենք, &lt;br&gt;
իսկ գուցե դրան&lt;br&gt;
ա՞յլ անուն տայինք,&lt;br&gt;
անվանեինք` ի՞նչ, լուսավոր գալի՞ք,&lt;br&gt;
թե՞ խաղաղության նոր դարաշրջան,&lt;br&gt;
ուր չես տարբերում` ինչ է` պետություն, &lt;br&gt;
ինչ է` հայրենի՞ք։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ասում են մի բան,&lt;br&gt;
անում` մի այլ բան,&lt;br&gt;
իսկ մե՞նք,&lt;br&gt; 
կարկամե՞նք,&lt;br&gt;
դիտորդի դերո՞ւմ։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

Մեր տուն ու տեղը աճուրդի հանեն,&lt;br&gt;
իսկ մենք գո՞հ մնանք,&lt;br&gt;
կամ` ուրախանա՞նք, որ... ո՞ղջ ենք,&lt;br&gt;
որ դեռ...&lt;br&gt;
մեզ չե՞ն մորթելու։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Մենք ժողովո՞ւրդ ենք,&lt;br&gt;
մենք ժողովուրդ չե՞նք։&lt;br&gt;
Իսկ գուցե գնանք,&lt;br&gt;
դեմ առ դեմ կանգնենք,&lt;br&gt; 
կռվենք ու մնանք հենց այնտեղ, &lt;br&gt;
մահվան դաշտում այդ մարտի, &lt;br&gt;
հաղթենք, կամ հաղթվենք։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Կհաղթենք`&lt;br&gt;
կապրենք հողում հայրենյաց&lt;br&gt;
հետայսու նաև։&lt;br&gt;
Իսկ թե կմեռնենք`&lt;br&gt;
մեռնենք պատվավոր մահով, &lt;br&gt;
նախորդաց փառքին արժանի,&lt;br&gt;
ու խառնվենք հողին մեր հայրենական`&lt;br&gt; 
Արցախական&lt;br&gt; 
հի՜ն հայոց աշխարհի։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ուրեմն`&lt;br&gt;
գնանք...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

24.01.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ

===Նոր «լեզվաբանություն»===

Ես հիմա հարկավ ոչինչ էլ չունեմ։&lt;br&gt;
Շարժական։&lt;br&gt;
Անշարժ։&lt;br&gt;
Անցյալ ու ներկա։&lt;br&gt;
Ապագա՞`&lt;br&gt; 
մի´ քիչ,&lt;br&gt;
մշուշոտ, մռայլ...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ծանոթ-բարեկա՞մ` &lt;br&gt;
ցրված են տարբեր ուղղություններում` &lt;br&gt;
մեր «անծայրածի՜ր»-անտարա´ծք երկրի, &lt;br&gt;
Ով` որտեղ ու ոնց։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ես հարևան էլ թերևս չունեմ։&lt;br&gt;
Հարևան բառից&lt;br&gt;
միշտ ջերմություն էր շնչում, &lt;br&gt;
ծիլ տալիս,&lt;br&gt;
իսկ հիմա՞... մի սառն&lt;br&gt;
անտարբերություն &lt;br&gt;
միջնորմի նման ցնցվել մեր միջև`&lt;br&gt;
շփվել չի թողնում։&lt;br&gt;
Մեզ ի՞նչ է մնում`&lt;br&gt;
միջնորմի սառը շղարշի &lt;br&gt;
երկու կողմերից իրար &lt;br&gt;
խեթ ծիկրակումներ, &lt;br&gt;
և` ուրիշ ոչինչ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Եվ` ուրիշ ոչի՞նչ։ &lt;br&gt;
Ինչո՞ւ են հաճախ &lt;br&gt;
բառերը փոխում տեղե՜րը իրենց։&lt;br&gt;
Չգիտե՜ք, գիտե´մ։&lt;br&gt;
Ես է´լ չգիտեմ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ինչո՞ւ են հաճախ &lt;br&gt;
մարդիկ փոփոխում դերե՜րը իրենց։&lt;br&gt;
Անշուշտ` չգիտե´ք։&lt;br&gt;

Չգիտեմ, ե´ս էլ, &lt;br&gt;
սակայն կուզեի՞ իմանա´լ,&lt;br&gt;
տեսնե´լ,&lt;br&gt;
շոշափե´լ,&lt;br&gt;
զգա´լ։&lt;br&gt;
Գո´ւցե, թերևս։&lt;br&gt;
Իսկ գուցեև` ո՞չ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Լեզվաբանական &lt;br&gt;
նոր ճյուղ եմ ուզում բացենք,&lt;br&gt;
ազգովի,&lt;br&gt; 
թեկուզ` վաղվանից։&lt;br&gt;
Վաղուց ենք սերտել` &lt;br&gt;
ուղղագրություն, ուղղախոսություն, &lt;br&gt;
բառակազմություն, բառագիտություն...&lt;br&gt;
(Չշարունակեմ)...&lt;br&gt;
Ճշմարտագրության, ճշմարտախոսության&lt;br&gt; 
կանոններն եմ ուզում&lt;br&gt; 
այսուհետ սերտե՜նք ու սերտե´նք։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ուսումնասիրող &lt;br&gt;
և ուսուցանվող ցանկացողներ կա՞ն, &lt;br&gt;
կգտնե՞նք։&lt;br&gt;
Հարկա՜վ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

27.01.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Հարցեր, հարցեր...===

Երևանը դարձել է, տե'ս,&lt;br&gt;
Մի փոքրիկ Ստեփանակերտ,&lt;br&gt; 
Ծանոթ շունչ է` ուր շրջվում ես, &lt;br&gt;
Ծանոթ խոսք է, ծանոթ դեմք։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Չես հասկանում` ինչպես վարվել,&lt;br&gt;
Լա՞վ է արդյոք դա, թե՞ վատ,&lt;br&gt;
Ո՞նց ենք ուզում մենք ավարտվել&lt;br&gt;
Մեր ընթացքով անավարտ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ո՞ւր ենք այսպես փութով փախչում,&lt;br&gt;
Դեպի երկի՞ր, թե՞ երկրից,&lt;br&gt;
Ի՞նչ դռներ են, ո՞վ է բացում,&lt;br&gt;
Ո՞ւր ճողոպրենք մենք մեզնից։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ինքներս մեզ դավաճանե՞նք,&lt;br&gt;
Զուր ենք այսպես մեզ խաբում,&lt;br&gt;
«Ամենայն տեղ մահը» մի՞ է,&lt;br&gt;
Ինչո՞ւ էլ  չենք հավատում։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;
 
14.10.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Ասացին...===

Ասացին` &lt;br&gt;
կվերադառնա՞նք։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ասացի` այո, &lt;br&gt;
երբ վերադառնան &lt;br&gt;
տաք երկրներ չված &lt;br&gt;
թռչունները։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ասացին` &lt;br&gt;
կատակո՞ւմ ես։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ասացի` այո։&lt;br&gt;
Մեզ &lt;br&gt;
միայն &lt;br&gt;
կատակելն է &lt;br&gt;
մնացել,- ավելացրի։&lt;br&gt;
Մեր &lt;br&gt;
մյուս &lt;br&gt;
բոլոր &lt;br&gt;
առաքինություններն&lt;br&gt;
ու արժանիքները &lt;br&gt;
զրոյացվելու են &lt;br&gt;
կառավարության &lt;br&gt;
հաջորդ &lt;br&gt;
հերթական&lt;br&gt;
նիստում։&lt;br&gt;
Թողնվելու են &lt;br&gt;
միայն&lt;br&gt;
մեր արատներն ու&lt;br&gt;
թերությունները։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

14.10.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===«Ակնհայտը` անհավատալի՞»===

Ամեն ինչ ակնհայտ է հիմա, &lt;br&gt;
չկա ոչինչ անհավատալի այլևս։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Իսկ բոլորովին վերջերս  &lt;br&gt;
Կարմիր բլուրի &lt;br&gt;
վերսկսված պեղումների &lt;br&gt;
առաջին օրվա &lt;br&gt;
գտածոն գլխավոր`  &lt;br&gt;
անձնագիրն էր Նոյի։ &lt;br&gt;
Անմիջապես էլ &lt;br&gt;
վերծանված &lt;br&gt;
անձնագրային գրառումներից &lt;br&gt;
պարզվեց հետևյալը` &lt;br&gt;
ազգության դիմաց,&lt;br&gt;
անձնագրում Նոյի, &lt;br&gt;
գրված էր... ադրբեջանցի։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Հիմա ենք հասկանում&lt;br&gt;
ուժն ու զորությունը&lt;br&gt;
նավթի ու խավիարի,&lt;br&gt;
հրաշքներ գործելու&lt;br&gt;
ջանքն ու եռանդը դրանց։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Օտար եմ այստեղ ես երևի։&lt;br&gt;
Երևանի փողոցներում&lt;br&gt;
թափառում եմ &lt;br&gt;
մենակ ու անհույս։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

11.03.2023 թ., Երևան, Աջափնյակ 
::::(Ծիծեռնակաբերդի բարձունք) &lt;br&gt;
11.05.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ

===Իրեն նոր սուլթան կարծող...===

Իրեն նոր սուլթան կարծող&lt;br&gt;
Ազերի մի լածիրակ&lt;br&gt;
Պարզել է դաշույնն իր կեռ,&lt;br&gt;
Ուզում է ստիպել, որ &lt;br&gt;
Մի երկիր, մի ժողովուրդ`&lt;br&gt;
Անցնի իր թրի տակով,&lt;br&gt;
Որ հետո, ինչ էլ լինի,&lt;br&gt;
Արցախցի ոչ մի սերունդ&lt;br&gt;
Զենք չառնի ազերու դեմ:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Չի՞ կարծում, կամ չգիտե՞`&lt;br&gt;
Ամեն մի արցախցու մեջ&lt;br&gt;
Դավիթն է փոքրիկ քնած,-&lt;br&gt;
Գործելու իր ժամին է &lt;br&gt;
Սպասում, որ արթնանա։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

05.06.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Իսկ ինչու են օրերս...===

Իսկ ինչո՞ւ են օրերս&lt;br&gt;
Ինձնից այսպես հեռանում&lt;br&gt;
Լքված հո՞ւն են ձորերս,&lt;br&gt;
Թե՞ անկամ են նեղանում։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

Հայրենիքում իմ ավեր&lt;br&gt;
Ստրուկներն են ղեկավար,&lt;br&gt;
Ո՞ւր մնացիք, արքաներ,&lt;br&gt;
Երա՞զ էիք` «կար-չկա՞ր...»։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Անցան նախկին փառքերը,&lt;br&gt;
Արքաները էլ չկան,&lt;br&gt;
Ավեր երկրիս տերերը &lt;br&gt;
Մի օր գուցեև ետ գան։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

10.06.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Եռաբլուրում ===

Արևի'ն են նայում աչքերը ձեր,&lt;br&gt;
Արևի'ց ենք առնում բարևը ձեր,&lt;br&gt;
Վե'ր պարզեք կրկին ձեռքերը ձեր,&lt;br&gt;
Զինվորնե'ր։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ձեր ձեռքերի վրա երկի'րն է մեր,&lt;br&gt;
(Տե'ր է կարգվել երկրին դահիճ ու նեռ),&lt;br&gt;
Մի' թողեք, որ տան թուրքին նվեր,&lt;br&gt;
Զինվորնե'ր։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
24.09.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Մաքառող տեսակ===

:::''44-օրյայի հերոսներից`&lt;br&gt;
:::''Վահագն Սարդարյանի հիշատակին

Պատկերացնե՞լ, ինչպե՞ս, և` ինչո՞ւ,&lt;br&gt;
Մարտի պատկերի հետ «նայվո՞ւմ» էիր,&lt;br&gt;
Ոսոխի շունչն էր քեզ վրա թռչում,&lt;br&gt;
Անսարսուռ կանգնել` «հմայվո՞ւմ» էիր։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Կռվեցիր անդուլ, միշտ մաքառեցիր`&lt;br&gt;
Մարտում ամենատաքարյունն էիր,&lt;br&gt;
Քեզ մորդ համար չխնայեցիր`&lt;br&gt; 
Նրա բաց սրտի տաք արյունն էիր։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

28.07.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Գույժը նորից...===

Գույժը նորից &lt;br&gt;
Դուռն է բախում&lt;br&gt;
Ամեն տան,&lt;br&gt;
Բայց ասում են` &lt;br&gt;
Լավ կլինի &lt;br&gt;
Ամեն բան։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Արյան հոտ է &lt;br&gt;
Կրկին առել&lt;br&gt;
Թշնամին,&lt;br&gt;
Հայոց ցավն է &lt;br&gt;
Տարտարոսվել&lt;br&gt;
Անմեկին...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
8.08.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Վտարված եմ...===

Վտարված եմ&lt;br&gt;
Ես իմ երկրից,&lt;br&gt;
Հեռացված եմ &lt;br&gt;
Ու մոռացված...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Ինչպե՞ս պիտի &lt;br&gt;
Վերադարձնեմ&lt;br&gt;
Իմ չապրված&lt;br&gt;
Օրե´րն անցած։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

01.09.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Սև մղձավանջ է իջել...===

Սև մղձավանջ է իջել &lt;br&gt;
Արցախիս վրա, &lt;br&gt;
Եկել` ո՜նց է շնթռնել, &lt;br&gt;
Թշնամին նրա։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
 
...Հարյուր տարի էլ անցնի` &lt;br&gt;
Չի մոռացվելու, &lt;br&gt;
Մեր կորստի, մեր ցավի&lt;br&gt;
Ոխն ենք հանելու...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

28.09.2023 թ., Պյատիգորսկ (ՌԴ)


===Անհեթեթություն===

Եվ կար ժամանակ`&lt;br&gt;
Անուս ազերին&lt;br&gt;
Չէր էլ հասկանում,&lt;br&gt;
Թե ոնց բաժանի&lt;br&gt;
Երկու էշերի միջև գարին...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Իսկ հիմա տեսեք`&lt;br&gt;
Իր տհասությամբ&lt;br&gt;
Ո՜նց է աշխարհին&lt;br&gt;
Ծաղրում է ալին։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

16.09.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Ձյունե՜լ է այնպես...===
Ձյունե՜լ է այնպես,&lt;br&gt;
իսկ դրսում` արև,&lt;br&gt;
դրսում` գարուն է։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ներսս` աշուն է,&lt;br&gt;
ներսս` անձրև է։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ա՜խ, այս գարունը&lt;br&gt;
այնպե՜ս անձև է։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

13.04.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Իսկ իմ հրաշք...===

Իսկ իմ հրաշք &lt;br&gt;
Արցախից&lt;br&gt;
Ինձ մի բուռ&lt;br&gt;
Հող չմնաց,&lt;br&gt;
Միայն` &lt;br&gt;
Մի լուռ &lt;br&gt;
Ափսոսանք,&lt;br&gt;
Որ ողջ արածս &lt;br&gt;
Գնաց։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Բայցև`&lt;br&gt;
Որպես սփոփանք,&lt;br&gt;
Արցա՜խ,&lt;br&gt;
Անո´ւնդ մնաց։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

7.10.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Անհայրենիք է Բաղրամյանն ինքը...===
'''(Տրիոլետ)

Անհայրենիք է Բաղրամյանն ինքը`&lt;br&gt;
Քանի՜ հայրենիք ազատագրած,&lt;br&gt;
Քանի՜ ազգ` ոստան իրենով գտած`&lt;br&gt;
Անհայրենիք է Բաղրամյանն ինքը։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Իր հողն ու ջուրը քոչվորին թողած`&lt;br&gt;
Անդաստական է իր ընտանիքը,&lt;br&gt;
Անհայրենիք է Բաղրամյանն ինքը`&lt;br&gt;
Քանի՜ հայրենիք ազատագրած։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

19.11.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Սեպտեմբերից այս կողմ===

Սեպտեմբերից այս կողմ`&lt;br&gt;
Անծանոթ ենք իրար,&lt;br&gt;
Հանդուրժող ենք այնպես`&lt;br&gt;
Մա՜հ եմ, գո´ւյժ ես, աշխա´րհ...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Սեպտեմբերից այս կողմ`&lt;br&gt;
Մենք ո՜չ միայն երկիր, &lt;br&gt;
Կորցրել ենք և մե´զ`&lt;br&gt;
Անդառնալի այնպես,&lt;br&gt;
Անհետևանք ասես,&lt;br&gt;
Որ ուզում ես ճչա՜լ,&lt;br&gt;
Բայց անիմա´ստ արդեն,&lt;br&gt;
Իզուր ու անտեղի´,&lt;br&gt;
Եվ` ուշացա´ծ նաև։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Դեռ համարձակվում ենք&lt;br&gt;
Հայելու մեջ նայե՞լ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Զղջո՞ւմ` ինչի՞ համար։&lt;br&gt;
Խժռել մի ողջ երկի՞ր&lt;br&gt;
Ու մսխո՞ւմ ենք հիմա։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Իսկ կշտանա՞լ` չկա՜։&lt;br&gt;
::Չկա՜... &lt;br&gt;
::::Չկա՜... &lt;br&gt;
::::::Չկա՜...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
1.12.23 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Հուսահատ ճիգեր===

Մենք մեր մատը տանում&lt;br&gt;
Ու մեր աչքն ենք հանում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Մենք այս ո՜ւր ենք ընկել,&lt;br&gt;
Ու նեղվում էլ ենք դեռ,&lt;br&gt;
Որ մնացել մենակ`&lt;br&gt;
Փնտրում ենք հույս-հենակ,&lt;br&gt;
Բայց չենք գտնում, չկա։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Գուցե, Աստված վկա,&lt;br&gt;
Հայտնվի մի տեղից`&lt;br&gt;
Մոտիկ, կամ թե` հեռվից,&lt;br&gt;
Տարբերություն չկա,&lt;br&gt;
Միայն թե մեկը գա&lt;br&gt;
Ու մեր կողքին կանգնի...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Մենք հինգ հազար տարի&lt;br&gt;
Հոգեվարք ենք էրնում,&lt;br&gt;
Սակայն դեռ չենք... մեռնում: &lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Իսկ այդ մեկը կգա՞,&lt;br&gt;
Իսկ այդ մեկը... չկա՜...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
21.12.23 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Արարատ-Արագած===
:::''«Նա, ով խոսում է Արարատից`
::::''Հայաստանի'ց չի խոսում»։
::::::::''Մի իմաստակի նորագույն «իմաստախոսություններից»
&lt;br&gt;
Նա ուզում է &lt;br&gt;
Արարատը ջնջել&lt;br&gt;
Երևանի երկնքից&lt;br&gt;
ու Արագած նկարել նույն տեղում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Նա ուզում է  &lt;br&gt;
պետական զինանշանն ու օրհներգը &lt;br&gt;
հարմարեցնել իրեն, &lt;br&gt;
որ կարողանա բերանացի անել հեշտ, &lt;br&gt;
և այստեղ-այնտեղ, &lt;br&gt;
տեղի-անտեղի, &lt;br&gt;
արտասանի ոգևորված, &lt;br&gt;
թե իբր` տեսեք, &lt;br&gt;
ես ամեն ինչ գիտեմ, &lt;br&gt;
մեր երկրի ո՞ր ղեկավարը &lt;br&gt;
կարող էր &lt;br&gt;
ինձ պես արտասանել։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Նա ուզում է, &lt;br&gt;
որ բոլորիս բնակարաններում &lt;br&gt;
ո'չ թե Արարատի, &lt;br&gt;
այլ Արագածի' նկարը լինի, &lt;br&gt;
մոռանալով, &lt;br&gt;
որ Աստվա'ծ է նկարել &lt;br&gt;
Արարատը բոլորիս սրտերում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

17.08.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Իսկ Արցախիս...===

Իսկ Արցախիս սովյալների &lt;br&gt;
Տառապանքի,&lt;br&gt; Ցավի հանդեպ &lt;br&gt;
Աշխարհը դեռ աչք է փակում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Ու թող այնքան փակված մնա, &lt;br&gt;
Որ կուրանա աչքն աշխարհի...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
(Բարձր է գոռում գողն ավելի` &lt;br&gt;
Գողը փախավ,&lt;br&gt; Բռնեք գողին)։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;
...Մա´յր-Հայաստան,&lt;br&gt; Հայո´ց ոստան,&lt;br&gt;
Քո արածից չե՞ս ամաչի,&lt;br&gt;
Ինչքան էլ որ հողմեր ոռնան`&lt;br&gt;
Արցախը կա, &lt;br&gt;Մի´շտ կլինի։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;
Ես հավատում եմ Արցախիս &lt;br&gt;
Արշալույսի´ն վերընձյուղման։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

03.09.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ&lt;br&gt;
08.09.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Մի´ եղիր այդչափ ագահ...===

:::::''...Բայց հաճախ,&lt;br&gt;
:::::''Կյանքդ հերիք չի՜ անում...
:::::::::::''Գևորգ Էմին
 
Մի՛ եղիր այդչափ ագահ, ընչաքաղց...&lt;br&gt;
Նավթադոլարներ շատ մի՛ հավաքիր։&lt;br&gt;
Ո՞վ է ինչ տարել իր հետ, որ տանես։ &lt;br&gt;
Դու էլ չես տանի։ &lt;br&gt;
«Այո'» ասա մեր &lt;br&gt;
Ազատ ու անկախ ապրելու կամքին։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ուշքի´ եկ, աշխա´րհ, &lt;br&gt;
Ու հիշի´ր, աշխա´րհ, &lt;br&gt;
Կյանքն այնքա´ն է կարճ, &lt;br&gt;
Որ չի´ հերիքի &lt;br&gt;
Նույնիսկ ա´յդ «այո»-ն ասելու համար։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

04.09.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Գնա´===
::::''Ծնկաչոք խնդրե՞նք մեղավոր նեռին,
::::''Արդյո՞ք կթողնի ու կհեռանա...

Աստծո այս ազգը մեղք է, արդարև,&lt;br&gt;
Անաստված,&lt;br&gt;
Անխիղճ,&lt;br&gt;
Թող ու հեռացիր։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Գիտենք,&lt;br&gt;
Որ արյան ծարավ ունես դեռ,&lt;br&gt;
Դու հագենալու ա'յլ միջոց փնտրիր։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Խիղճ ունես եթե` հարցրո'ւ, կասի',&lt;br&gt;
Ցույց կտա, հաստատ,&lt;br&gt;
Ճշմարիտ ուղին։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Տնից ու տեղից զրկե´լ ես մեզ դու,&lt;br&gt;
Զրկել ես անգամ գերեզմանների՜ց։&lt;br&gt;
Է՞լ ինչ ես խլել մեզանից ուզում,&lt;br&gt;
Ուզո՞ւմ ես,&lt;br&gt;
Է՞լ` ինչ...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Անկո´ւշտ,&lt;br&gt;
Արյունռո´ւշտ,&lt;br&gt;
Հեռացի´ր,&lt;br&gt;
Գնա՜...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Էլ մի´ հապաղիր,&lt;br&gt;
Ու` էլ... մի´ մնա...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

1.03.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===«ՔՊ-ա-թուրքա-դմփ-դմփ-հու»===

:::''Գույժեր են գալիս Ղարաբաղից,&lt;br&gt;
:::''Սարեր են փշրվում սրտիս վրա...
:::::::::::''Համո Սահյան

Ականջդ կանչի, Սահյա´ն Համո,&lt;br&gt;
Երեսուն տարին անցավ հազիվ,&lt;br&gt;
Ո՜նց կռահեցիր, որ Արցախով &lt;br&gt;
Գալո՜ւ է վերջը Հայաստանի...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Եվ Հայաստանի անկման համար&lt;br&gt;
Թմբուկ են նրանք դեռ խփելու,&lt;br&gt;
Արցախի անկման ուրախությամբ` &lt;br&gt;
Սմբուկ են նրանք դեռ լափելու։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

Եվ ո՜վ պիտի դեռ հարցնի նրանց`&lt;br&gt;
Ում կամ ինչու են քարկոծելու,&lt;br&gt;
Եվ այսպես մի-մի «չաքուճ» առած`&lt;br&gt;
Մասիսին է՛լ են դեռ հասնելու։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

07.09.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Արցունքն` աչքին===

Երազի պես եկավ գնաց,&lt;br&gt;
Քույրս` հեռու Սամարայից,&lt;br&gt;
Թախիծը լուռ կախված մնաց,&lt;br&gt;
Տխուր-ուրախ այդ յոթ օրից։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

- Հայրենիք եմ կարծես եկել,-&lt;br&gt;
Թախծում էր նա` արցունքն աչքին,-&lt;br&gt;
Բա իմ անուշ գյուղն ո՞ւմ մնաց,&lt;br&gt;
Գերեզմաններն իմ այն անգին։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Արցունքն` աչքին գնաց նորից, &lt;br&gt;
Գնաց կրկին` լի կարոտով, &lt;br&gt;
Ասաց` կգամ մեկ էլ, նորից,&lt;br&gt;
Թե երթս անցնի Կոճողոտով։&lt;br&gt;

18.12.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Ներիր, մայրիկ...===

Ներիր, մայրիկ, ներիր դու ինձ,&lt;br&gt;
Հաշտ եմ արդեն իմ Աստծո հետ,&lt;br&gt;
Դաժան էր, բիրտ` գուցե մի քիչ,  &lt;br&gt;
Ներիր, մայրիկ, ներիր, ներիր։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ներիր, հիմա հեռու եմ շատ,&lt;br&gt;
Հեռու եմ ես քեզնից, ինձնից,&lt;br&gt;
Այնպես հանգիստ եմ, անշտապ,&lt;br&gt;
Ներիր, մայրիկ, ներիր, ներիր։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Էլ ոչինչ չի մտատանջում&lt;br&gt;
Ինձ` որդուն քո` այն զգայուն,&lt;br&gt;
Էլ ոչնչով չեմ հմայվում,&lt;br&gt;
Ներիր, մայրիկ, ներիր, ներիր։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ներիր որդուն քո դրուժան,&lt;br&gt;
Հայրիկի, քո գերեզմանին&lt;br&gt;
Չայցելի էլ ո՛չ մի անգամ`&lt;br&gt;
Ներիր, մայրիկ, ներիր, ներիր...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Բայց թե մի օր ներես դու ինձ` &lt;br&gt;
Քո ներելու համար երբեք&lt;br&gt;
Չեմ ներելու ես ինձ, երբեք,&lt;br&gt;
Ներիր, մայրիկ, ներիր, ներիր։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

17.09.2023 թ., ՌԴ, Վլադիկավկազ (մեքենայում) &lt;br&gt;
24.10.2023 թ., Երևան, Կենտրոն (Հյուսիսային պողոտա)


===Անքեզ===

Տասնվեց տարի է, &lt;br&gt;
Տես, &lt;br&gt;
Առանց քեզ ենք, &lt;br&gt;
Մայրիկ։ &lt;br&gt;
Երկու ու կես տարի` &lt;br&gt;
Կարոտ գերեզմանիդ...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Գերեզմանիդ անգամ &lt;br&gt;
Չենք էլ բերում ծաղիկ... &lt;br&gt;
Անքեզ ենք, &lt;br&gt;
Մամ, &lt;br&gt;
Անկյանք, &lt;br&gt;
Անտուն, &lt;br&gt;
Անհայրենիք...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
21.05.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Չասված բառերս===

Բառերը, որոնք մնացին չասված`&lt;br&gt;
Պատռում են հիմա կոկորդս, մայրիկ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Բառերը, որոնք էլ չեն ասվելու`&lt;br&gt;
Խեղդում են պատռած կոկորդս, մայրիկ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Չասված բառերի իմ «հավաքածուն»&lt;br&gt;
Ո՞ւմ տանեմ, ինչո՞ւ ու ինչպե՞ս, մայրիկ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

21.05.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Հայ-աստ-ա՜նս՝ Հայ-աստ-ա՞նդ...===

:::::''Մի անուն էի սերտել 
:::::''դեռ վաղ մանկությունից...
::::::::::''Արիս Արսենի

Մի անուն եմ սերտել &lt;br&gt;
դեռ վաղ մանկությունից &lt;br&gt;
իսկ այդ անունն, ավաղ, &lt;br&gt;
այսօր խեղդում է ինձ...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Այսօր անտո´ւն եմ ես`&lt;br&gt;
անտեղ, անհայրենիք,&lt;br&gt;
էլ ինչո՞ւ եմ այսպես &lt;br&gt;
փնտրում տուն ու տանիք...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Երբ կորել է անդարձ&lt;br&gt;
սրտիս երազն անել`&lt;br&gt;
էլ ինչո՞ւ եմ այսպես&lt;br&gt;
իզուր ջանում ապրե´լ...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

էլ ինչո՞ւ եմ հիմա&lt;br&gt;
լինելո´ւ փորձ անում,&lt;br&gt;
երբ մեկ «աստ» եմ, մեկ՝ «անդ»,&lt;br&gt;
մեկ՝ ո՞ւր, չեմ իմանում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ո՞ւր է ՀԱՅ-ԱՍՏ-ԱՆըԴ,&lt;br&gt;
Օ՜, ՀԱՅ՝ ԱՍՏ-ԱՆԴ-ական...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

12.02.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ

===Մղձավանջ===
Սև՜, &lt;br&gt;
սև´ սիրտ ու սեր,&lt;br&gt;
աչքերում` արև,&lt;br&gt;
սրտի մեջ` գիշեր...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Սրտի մեջ մութ է,&lt;br&gt;
երբ այն չի բացվում,&lt;br&gt;
ամեն ինչ սուտ է,&lt;br&gt;
երբ սեր չի հայցվում...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Գուցե կփոխվի, &lt;br&gt;
կդառնա լավը,&lt;br&gt;
շտա´պ դատարկիր&lt;br&gt;
այդ դառը գավը...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Անհանգիստ սրտով&lt;br&gt;
ո՞նց հանգստանամ,&lt;br&gt;
գարո՞ւն է,&lt;br&gt;
աշո՞ւն,&lt;br&gt;
ինչպե՞ս հասկանամ...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

28.04.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ

===Ի՞նչ է մտածում...===
Ի՞նչ է մտածում &lt;br&gt;
Տեսնես իմ մասին`&lt;br&gt;
Այդ կոճղը` &lt;br&gt;
Ընկած &lt;br&gt;
Գյուղի մեր բակում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Երբ որ գլուխս &lt;br&gt;
Դնում եմ բարձին`&lt;br&gt;
Ինչպե՞ս եմ արդյոք &lt;br&gt;
Աչքերս փակում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Փակո՞ւմ եմ արդյոք, &lt;br&gt;
Եվ` ինչպե՞ս, &lt;br&gt;
Ինչո՞ւ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Այս կյանքից արդյո՞ք&lt;br&gt;
Բան ենք հասկանում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

5.06.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Անպատասխան հարց===
«Ո՞րն է, բաբո´, մըր հայրենիք»,-&lt;br&gt;
Հարցն այդ հիմա ինձ են տալիս։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Երբ որ գլխիս չունեմ տանիք,&lt;br&gt;
Երբ չեմ կարող գնալ էլ տուն`&lt;br&gt;
Պատասխանելս չի էլ գալիս։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Ի՞նչ հայրենիք, ի՞նչ ես խոսում,&lt;br&gt;
Երբ չեն թողնում հանես ծպտուն,&lt;br&gt;
Էլ չեմ ասում` խոսել, ճառել։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Արցախս տես ի՜նչ է դառել,&lt;br&gt;
Էլ հայրենիք մնա՞ց, լաո...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
6.06.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ

===Երազ===

Գեղեցիկ ժպիտ, &lt;br&gt;
Գեղեցիկ տող էր, &lt;br&gt;
Ծառս եղար դու, սիրտ, &lt;br&gt;
Սիրո ջերմ դող էր...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Երա՞զ էր... &lt;br&gt;
Տե՞նդ էր... &lt;br&gt;
Արցո՞ւնք էր՝ &lt;br&gt;
Ցո՛ղ էր...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Հույս էր անրջող,&lt;br&gt;
Հավատի շող էր։&lt;br&gt;
...Սիրտս մի կտոր &lt;br&gt;
Հայրենի հող էր։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

18.06.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ

===Տխուր երգ===

Ես տեղ չունեմ,&lt;br&gt;
Ես տուն չունեմ, &lt;br&gt;
Ես մի անտուն &lt;br&gt;
Խեղճ թռչուն եմ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ես թռչում եմ,&lt;br&gt;
Ես փնտրում եմ &lt;br&gt;
Իմ ցավին դեղ`&lt;br&gt;
Այստեղ-այնտեղ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ես թռչում եմ... &lt;br&gt;
Ես փնտրում եմ`  &lt;br&gt;
Գտնում նոր ցավ,&lt;br&gt;
Գտնում նոր դավ...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
30.06.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Կարոտ===
Կրկին թախծում ես, իմ լո՜ւռ կարոտ,&lt;br&gt;
Գյուղի ճամփեքին մեր քարքարոտ,&lt;br&gt;
Ի՞նչ մնաց ինձ` իմ մանկությունից,&lt;br&gt;
Երազ ու տրտունջ, ցավ ու թախիծ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Գարնան հովերը կգան նորից,&lt;br&gt;
Առուն կաղմկի կրկին ձորից,&lt;br&gt;
Արտույտը կանչի, կաքավ ու լոր`&lt;br&gt;
Իրար կխառնեն երկինք ու ձոր,&lt;br&gt;
Անտառը գիրկը իր կբանա,&lt;br&gt;
Տերևաթափն էլ չի ուշանա,&lt;br&gt;
Ամեն ինչ` ճիշտ իր ժամանակին,&lt;br&gt;
(Աչքս` գյուղական իմ տան բակին),&lt;br&gt;
Քամին կփչի, առուն հևա,&lt;br&gt;
Հանդվորն է` որ էլ... չի երևա...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ո՞վ է այս գույժը անվերջ բոթում`&lt;br&gt;
Ձեն-ձուն չկա էլ Քամհար խութում,&lt;br&gt;
Սանձարձակ քամի՞ն անվերջ չափի&lt;br&gt;
Երկայնքն ու լայնքը Խաչունց տափի։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Ափիս մեջ մի բուռ հող եմ պահում,&lt;br&gt;
Մտքով հեռու եմ կրկին սահում,&lt;br&gt;
Կտրել են ինձ իմ սար ու ձորից,&lt;br&gt;
Տեսնես ե՞րբ կգամ մեկ էլ նորից։&lt;br&gt;
Անկուշտ քամին տես ո՜նց է լափում&lt;br&gt;
Կորած երազս` իմ բաց ափում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

9.12.2024 թ., Երևան, Զեյթուն&lt;br&gt;
12.12.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Մեր կորսված հանճար===
::''Հեռակա զրույց`
::''Ստեփան Շահումյանի արձանի հետ

Խաչված ձեռքերով կանգնել ես, արձան,&lt;br&gt;
«Մուսավաթները», տե՛ս, վերադարձա՛ն։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Մեր երկիրն էլի ավեր է, նայիր,&lt;br&gt;
Բայց մենք ուժ էինք, քանի դեռ կայիր։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Բաքուն հայոց էր` հայոց էլ մնար,&lt;br&gt;
Օսմանցի´ն փնտրեր նոր փորձ ու հնար...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Բայց կալանեցին չար ուժերը քեզ,&lt;br&gt; 
Որ մեր ինքնության հարցը չլուծես։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Եվ միտքն ու ոգին քո խոնարհվեցին,&lt;br&gt;
Մեր մտքի կաճառ, «Կովկասի Լենի´ն»...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
...Քեզ հետ խոսում եմ հիմա հեռակա, &lt;br&gt;
Բայց մեր հանդիպման օրը դեռ կգա։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

4.07.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ&lt;br&gt;
6.07.2024 թ., Երևան, Արաբկիր


===Եռատոն է այսօր...===
Եռատոն է այսօր,&lt;br&gt;
Մարդիկ,&lt;br&gt;
Եռատոն է։&lt;br&gt;
Ո՞վ գողացավ &lt;br&gt;
Մեր ծով խինդը,&lt;br&gt;
Մեր քրքիջը,&lt;br&gt;
Մեր ծիծաղը, &lt;br&gt;
Մեր տոնական ծափ-հրճվանքը...&lt;br&gt;
Մեր առօրյան &lt;br&gt;
Ու մեր կյանքը...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Իսկ Արցախն իմ`&lt;br&gt;
Անտեր-անմեզ,&lt;br&gt;
Իսկ արցախցին`&lt;br&gt;
Արդեն անտուն-անօթևան։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

Եռատոն է...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Էրատոն է ողջ գողոնը հափշտակել,&lt;br&gt;
Էրատոն է։ &lt;br&gt;
Հրճվում նա հարճի ծախու &lt;br&gt;
Նենգ քրքիջ ու գզվռտոցով:&lt;br&gt;
Տոն է նրա ամե՜ն-ամեն առավո՛տը,&lt;br&gt;
Ամե՜ն կեսօրն ու երեկո՛ն,&lt;br&gt;
Գիշերն ամեն:&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Եռատոն է Էրատոյի տանն ու սրտում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

9.05.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Մեր ցերեկը անցավ...=== 
::::::''Ու երբ ցերեկն անցնի,&lt;br&gt;
::::::''Ընկնի գիշերը մութ...&lt;br&gt;
::::::::''Համո Սահյան

Մեր ցերեկը անցավ,&lt;br&gt;
Հիմա գիշեր է մութ,&lt;br&gt;
Ես հայացքով անցավ &lt;br&gt;
Ու աչքերով իմ լուրթ &lt;br&gt;
Փնտրում եմ քեզ անվերջ, &lt;br&gt;
Փնտրում ու չեմ գտնում, &lt;br&gt;
Դեռ չգրված իմ էջ,&lt;br&gt;
Իմ հող, երկիր, իմ տուն։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
21.09.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Արցախցի հայը===
Ժայռի պես` ամուր,&lt;br&gt;
Ժայռից էլ պինդ է,&lt;br&gt;
Մի աչքին` արցունք,&lt;br&gt;
Մի աչքին` խինդ է։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Այսպես ապրում է`&lt;br&gt;
Գո՞հ է, դժգո՞հ է,&lt;br&gt;
Կյանքը անցնում է,&lt;br&gt;
Ու կյանքը... զոհ է...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

10.03.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Սուրբ Ղազանչեցոց===
Մեր մտքի, &lt;br&gt;
Հոգու,&lt;br&gt;
Հույսի ծերպերում&lt;br&gt;
Պահել ենք քեզ միշտ` &lt;br&gt;
Տարբեր ձևերով, &lt;br&gt;
Տարբեր կերպերում...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
...Սառել է տեսքդ` &lt;br&gt;
Աղճատված,&lt;br&gt;
Ջնջված, &lt;br&gt;
Դեմքերի վրա &lt;br&gt;
Անտարբեր մարդկանց։&lt;br&gt;
Դեռ զարմանո՞ւմ ես&lt;br&gt;
Աշխարհի վրա, &lt;br&gt;
Միշտ սպասելով &lt;br&gt;
Օրվան քո վաղվա...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Մերն ես եղել միշտ, &lt;br&gt;
Մերն էլ կլինես։&lt;br&gt;
Ինչքան էլ տանեն &lt;br&gt;
Ու ձեռքից գնաս`&lt;br&gt;
Հայ ես,&lt;br&gt;
Հայկական,&lt;br&gt;
Հայ էլ կմնաս...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
08.10.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ

===Մեր բանակը===
:::::''Սա Երևանն է, այստեղ դու տանն ես...
::::::::''Հայտնի երգից

Երևանո՞ւմ ենք, տա՞նը, դռա՜նն ենք,&lt;br&gt;
Եվ ինչպե՞ս դրան չհավատանք,&lt;br&gt;
Մեր գործով` կիսատ, մտքով` դեռ... տանն ենք,&lt;br&gt;
Ինչպե՞ս համոզվենք` ապրում ենք, կանք։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Մեր կորցրածը պիտ վերագտնենք,&lt;br&gt;
Մեր ուժը կրկին դարձնենք բանակ,&lt;br&gt;
Մարտն ընթանում է, դեռ պիտի շտկենք &lt;br&gt;
Մենք քանի՜ պարտված ճակատամարտ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Իննսունչորսից այնպե՜ս սարսում է` &lt;br&gt;
Ինչքան էլ հաղթող նա ձևանա,&lt;br&gt;
Ոսոխն հոխորտում, բայց սպասում է` &lt;br&gt;
Մեր բանակը կը-վե-րա-դառ-նա՜։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
14.10.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ&lt;br&gt;
27.10.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ

==Մըէր Արցախա անուշ լյուզվավ==


===Ղարաբա՜ղըս...===
''(Արցախի բարբառով)
''Վերափոխված տարբերակ

Ղարաբաղս հայոց վեղն ա,&lt;br&gt;
Հայոց աշկէն մաչի յեղն ա,&lt;br&gt;
Հայոց անթէղ կրակ-պօղն ա,&lt;br&gt;
Ամմա հայոց մաշկեն հօռռը&lt;br&gt;
Նրա տյօղն ա։&lt;br&gt;
Ժողովուրթես տեղը նեղ ա,&lt;br&gt;
Հի՞նչ անե խեղճ Ղարաբաղըս`&lt;br&gt;
Լյուզին` օրիշ,&lt;br&gt;
Խօսքը` օրիշ,&lt;br&gt;
Հայոց սրտէն էնքան մօտէ,&lt;br&gt;
Բայց հայ տանան հեռու տե՛ղ ա։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ղարաբաղըս օ՜րիշ վէղ ա...&lt;br&gt;
Ղարաբաղըս անթէղ-պօղ ա,&lt;br&gt;
Քանի՞ մընա մօխրեն տակեն,&lt;br&gt;
Քանի՞ մընա տյօղը սըրտում`&lt;br&gt;
Օրիշ խօսքավ,&lt;br&gt;
Օրիշ լյուզվավ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ու հըվաքվեց ժողովուրթը`&lt;br&gt;
Միտինգ ըրեն մեծ ու կյուճուր,&lt;br&gt;
Բանվօր,&lt;br&gt;
Քաղվօր,&lt;br&gt;
Թա` բօ՛լ-հէրիք,&lt;br&gt;
Մունք մէր դյարդը լյավընք գյուդում&lt;br&gt;
Ու տէղյակընք հինչ ա իլյալ,&lt;br&gt;
Տա էն Ըստալին-գյօռբագյօռին&lt;br&gt;
Փռնած պենն ա։&lt;br&gt;
Մունք ընք մէր հույս նան հավատը:&lt;br&gt;
Յէկէքյ մինտէղ կլյօխ-կըլխու,&lt;br&gt;
Սէրտ-սըրտու տանք՝&lt;br&gt;
Մին պեն անինք,&lt;br&gt;
Վեր էս դյարդան շյուտ ըզադվինք,&lt;br&gt;
Մունք մեր վէղէն տարը տյէռնանք,&lt;br&gt;
Մունք մեր թանէն,&lt;br&gt;
Մեր թըցանէն տարը տյէռնանք,&lt;br&gt;
Վէր մեր հացը օրիշ չօտէ,&lt;br&gt;
Ժողովուրթըս էլ` լյաց չօտէ...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Թօղ հայ խօսքը թէվ յօր օնէ`&lt;br&gt;
Ղարաբաղա սարէրըն իննի,&lt;br&gt;
Հինչ տէղ ցավ կա` դա՛րման անէ,&lt;br&gt;
Հինչ տեղ չօռ կա` քըշի տա՛նէ...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

17.02.1988, Ստեփանակերտ&lt;br&gt;
25.11.2023, Երևան


===Հղես կապ ա...===
''(Արցախի բարբառով)

Քյունջ ու պուճախ սաղ կապալըն, &lt;br&gt;
Ամէն տէղա մէզ խափալըն,&lt;br&gt;
Լօխ կօծկալըն սօտ խօսքէրավ,&lt;br&gt;
Իսկ տօն կյալի հղէս կապ ա։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Հղէս կապ ա, &lt;br&gt;
Հղէս կապ ա,&lt;br&gt;
Իմ տօն կյալի&lt;br&gt;
Հղէս կապ ա։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Մնացալըմ հէռէ, քարէն,&lt;br&gt;
Աշկըս` տանըս ճանապարէն,&lt;br&gt;
Էս հիբանց ա՞ թօրքն ազրայէլ,&lt;br&gt;
Վէր ինձ թողէց ճանապարէն։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Քանի՜ ամէս յէկու հընցավ,&lt;br&gt;
Աշկըս կարօտ վէղէս` հընցավ,&lt;br&gt;
Իմ տօն, իմ թաղ, իմ բաղ-բախչա,&lt;br&gt;
Հալբաթ մին օր ծէզ կըտէսնամ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Աշխարքն հալա քօնիլած ա,&lt;br&gt;
Ու տիժէր թա էլ զուրթնանա,&lt;br&gt;
Մէր մէ՛ջ պիտի օժ քըթէնանք,&lt;br&gt;
Օ՜ժժավ պիտի հղէս պէնանք։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Հղէս պէնանք,&lt;br&gt;
Հղէս պէնանք,&lt;br&gt;
Իմ տօն կյալի &lt;br&gt;
Հղէս պէնանք։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

18.03.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ&lt;br&gt;
21.05.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Ճամփաս փակ է...===

Ծակուծուկերը փակել են, &lt;br&gt;
Ամեն տեղից մեզ խափել են,&lt;br&gt;
Ու կոծկել են սուտ խոսքերով,&lt;br&gt;
Իսկ տուն գալու ճամփաս փակ է։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ճամփաս փակ է, &lt;br&gt;
Ճամփաս փակ է,&lt;br&gt;
Իմ տուն գալու&lt;br&gt;
Ճամփաս փակ է։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Մնացել եմ հեռու, քարին,&lt;br&gt;
Աչքս` տանս ճանապարհին,&lt;br&gt;
Այդ ե՞րբ թուրքը կտրիճացավ,&lt;br&gt;
Որ ինձ թողեց ճանապարհին։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Քանի՜ ամիս եկավ-անցավ,&lt;br&gt;
Աչքս կարոտ հողիս` անցավ,&lt;br&gt;
Իմ տուն, իմ թաղ, այգի-պարտեզ,&lt;br&gt;
Գուցե մի օր կտեսնեմ ձեզ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Իսկ աշխարհը դեռ քնած է,&lt;br&gt;
Ու դժվար թե արթնանա էլ,&lt;br&gt;
Մեր մե՛ջ պիտի ուժ գտնենք մենք,&lt;br&gt;
Ուժո՜վ պիտի ճամփաս բացենք։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ճամփաս բացենք,&lt;br&gt;
Ճամփաս բացենք,&lt;br&gt;
Իմ տուն գալու &lt;br&gt;
Ճամփաս բացենք։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

18.03.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ&lt;br&gt;
21.05.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Մըէր յէրքը===
''(Արցախի բարբառով)

«ՀըռնԷ ապան մէնակ ա իլալ»,-&lt;br&gt;
Մէր յէրգն ա սա մէզ հուշում,&lt;br&gt;
Մհէնգյ Արցախն ա մէր մէնակ,&lt;br&gt;
Պա հինչ անի՞նք, գյուդումչում։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;
Բայց ուժէղ ա Արցախը մէր,&lt;br&gt;
Ամէն ցավու տէմ կէնօղ,&lt;br&gt;
Ուրան հույսը ուժն ա ուրան,&lt;br&gt;
Ու հավատն ա հաղթէլու...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Թուրքիյավնըն թէվ-թէվ անում,&lt;br&gt;
Թօրքը հինչ ա՞, չընկըճվինք,&lt;br&gt;
Թուրքիյան չինար` սահանց մըհէ &lt;br&gt;
Մինչէվ Քյուռը քիշալինք։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
«ՀըռնԷ ապան մէնակ ա իլալ»,-&lt;br&gt;
Արցախն ա մէնակ մհէնգյ,&lt;br&gt;
Մէր յէրգը մէզ հինչ ա՞ հուշում,&lt;br&gt;
Հինչընք իլալ` հինչ տէռէնք։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;
27.01.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Մեր երգը===

«Պապս մենակ էր անցյալ տարի»,-&lt;br&gt;
Մեր երգն է սա հուշում մեզ,&lt;br&gt;
Հիմա Արցախն է մեր մենակ,&lt;br&gt;
Չգիտեմ, թե ինչ անեմ։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

Բայց ուժեղ է Արցախը մեր,&lt;br&gt;
Ամեն ցավի դիմացող,&lt;br&gt;
Իր հույսն է իր ուժը մեծ,&lt;br&gt;
Ու հավատը՝ հաղթելու...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Թուրքիայով են թևավորվում,&lt;br&gt;
Թուրքը ի՞նչ է, չընկըճվենք,&lt;br&gt;
Թուրքիան չլիներ` սրանց վաղուց &lt;br&gt;
Մինչև Քուռ կքշեինք։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

«Պապս մենակ էր անցյալ տարի»,-&lt;br&gt;
Հիմա Արցախն է մենակ,&lt;br&gt;
Մեր երգը մեզ ի՞նչ է հուշում,&lt;br&gt;
Ի՜նչ էինք ու... ի´նչ դառանք։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

27.01.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===«Մենք ենք, մեր սարերը»&lt;br&gt; կոթողի նկարի առաջ===
''(Արցախի բարբառով)

Հինչքան հէռու`&lt;br&gt;
Քըզնըհէտըմ &lt;br&gt;Կյանքում միշտ։&lt;br&gt;
Թող տէսնավէչ`&lt;br&gt;
Աշկըտ` ըրտասունք,&lt;br&gt;
Սէրտըտ` վիշտ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Հինչ տեղ քինամ&lt;br&gt;
Ու հինչքան էլ &lt;br&gt;Հըռանամ`&lt;br&gt;
Տիժեր` թա քու&lt;br&gt;
Խըտտումըտ &lt;br&gt;Ապրած կյանքըս &lt;br&gt;Մուռռանամ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

13.06.2023 թ., Երևան, Կենտրոն (Ազատության հրապարակ)


===Անուշ շըէնըս, Կճօղօտըս...===
''(Արցախի բարբառով)

Մէր Արցախն ա մհէնգյ հէռվում,&lt;br&gt;
Ըտրա հէտէ շատըմ էրվում, &lt;br&gt;
Բայց վէր թօռնըս ա «ապա»* կանչում`&lt;br&gt;
Սէրտըս տէղան յէր ա թըռչում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Մըտքավ նօրից շէնումնըմ ես,&lt;br&gt;
Էս հինչ քյալյագ յէկու կըլխէս,&lt;br&gt;
Մինչէվ Շօրէն թաղնըմ հըսնում`&lt;br&gt;
Վէշմինին էլ պըտահումչում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Էս շտէղը՞ն մարթիքյ քեցալ,&lt;br&gt;
Էս կյաղլուվը՞ն նահանք կացալ,&lt;br&gt;
Կյուղլուկանի խաղըրածըմ,&lt;br&gt;
Լուխճու շատ հիշտ միշտ քիթածըմ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Բայց սա հանցա օրիշ խաղ ա,&lt;br&gt;
(Սա խաղ չի, սա սըրտու դաղ ա),&lt;br&gt;
Էս հինչուվը՞ն շէնը թողալ,&lt;br&gt;
Շտէղը՞ն մարթիքյ տէղափօխվալ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Զուրթնանումըմ, լյուսացալ ա,&lt;br&gt;
Մըտքումըս` մէր շէնն ա հյալա,&lt;br&gt;
Ծըմըկնէրումնըմ մեր` մինակ,&lt;br&gt;
Քէրծէն կըլխէն Ճինջըքարա։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

11.01.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ

___________&lt;br&gt;
*) «Ապա» - Պապի

===Անուշ գյուղս, Կոճողոտս...===

Մեր Արցախն  է հիմա հեռվում,&lt;br&gt;
Դրա համար շատ եմ այրվում, &lt;br&gt;
Բայց երբ թոռս է «ապա»* կանչում`&lt;br&gt;
Սիրտս տեղից վեր է թռչում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Մտքով նորից գյուղում եմ ես,&lt;br&gt;
Այս ի՞նչ փորձանք եկավ գլխիս,&lt;br&gt;
Մինչև Շորեն թաղն եմ հասնում`&lt;br&gt;
Ոչ մեկին էլ չեմ հանդիպում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Մարդիկ այս ո՞ւր են գնացել,&lt;br&gt;
Թաքնվե՞լ են` թա՞ք են կացել,&lt;br&gt;
Պահմտոցի խաղացել եմ,&lt;br&gt;
Բոլորին միշտ հեշտ գտել եմ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Բայց սա ոնց որ ուրիշ խաղ է,&lt;br&gt;
(Սա խաղ չէ, սա սրտի դաղ է),&lt;br&gt;
Այս ինչո՞ւ են գյուղը թողել,&lt;br&gt;
Ո՞ւր են մարդիկ տեղափոխվել։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

... Արթնանում եմ, լուսացել է,&lt;br&gt;
Բայց մտքիս մեջ` դեռ մեր գյուղն է,&lt;br&gt;
Մենակ` անտառներում գյուղի,&lt;br&gt;
Ճանճաքարի քերծի գլխին։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
11.01.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ

___________&lt;br&gt;
*) «Ապա» - Պապի


===Արուն նան նօռնը===

Էս հինչ ղաշյանգ կյարմուր նօռն ա,&lt;br&gt;
Հանց ա կոխկան ճաք ինի,&lt;br&gt;
Օզում մաննըս ճաքէն նիտամ`&lt;br&gt;
Վախում ծէրքըս կյիրմիրի։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Կյարմուր գույնը շատընք տէսալ,&lt;br&gt;
(Նորից ցավավ լցվէցինքյ),&lt;br&gt;
Թօրքը մեր տօն կռէվ պիրավ,&lt;br&gt;
Տօն ու տէղա զըրկվէցինքյ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ստի էլհա կէնալ չի շատ,&lt;br&gt;
Մին տէղ ա լյուս կըկյա մէզ,&lt;br&gt;
Յըէրէ կյապուտ` մէզ պահապան,&lt;br&gt;
Թա տյու մէր տօն մէզ տանէս։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

27.10.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ

==Իմ սրտի մեջ ու իմ կողքին==

===Բարի լույս...===

Բարի լույս,&lt;br&gt;
Չես արթնացել,&lt;br&gt;
Քնած ես դեռ երևի,&lt;br&gt;
Բայց վաղո՜ւց &lt;br&gt;
Պատուհանից&lt;br&gt;
Ներս ընկած շողն արևի&lt;br&gt;
Այրո՜ւմ է ամռան տոթով&lt;br&gt;
Ու հանգիստ քնել չկա՜։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Սպասենք հույսով,&lt;br&gt;
Սիրով,&lt;br&gt;
Մինչև զով աշուն կգա։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

20.08.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Արև-լուսին===

Ինձ մոտ ցերեկ է,&lt;br&gt;
Քեզ մոտ գիշեր է,&lt;br&gt;
Դու դեռ քնած ես,&lt;br&gt;
Ես` արթնացել եմ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Էլ չենք հանդիպում&lt;br&gt;
Կարծես թե, իրավ,&lt;br&gt;
Մեր երազներն են&lt;br&gt;
Խանգարում իրար։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Հիմա գիշեր է,&lt;br&gt;
Քնել չեմ ուզում,&lt;br&gt;
Դու արթնացել ես`&lt;br&gt;
Ես ինչպե՞ս քնեմ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Իրար ես ու դու&lt;br&gt;
Անհաս ենք, հեռու,&lt;br&gt;
Կարծես արև ու &lt;br&gt;
Լուսին ենք խաղում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

19.10.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Կինս գնա...===

Կինս գնա`&lt;br&gt;
Մնա Լոսում,&lt;br&gt;
Իսկ ես, գիտե՞ք,&lt;br&gt;
Չեմ ափսոսում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Նա, որ արդեն &lt;br&gt;
Լոս է տեսել,&lt;br&gt;
Հեշտ չի լինի &lt;br&gt;
Հետը խոսել։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Բա էլ կգա՞...&lt;br&gt;
Ի՞նչ է անում &lt;br&gt;
Նա այս դժգույն &lt;br&gt;
Երևանում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

4.11.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Ես ու դու===

Օվկիանոսի&lt;br&gt;
Այս ու այն&lt;br&gt;
Կողմերում ենք&lt;br&gt;
Ես ու դու։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Երկու ափերն&lt;br&gt;
Իրար գան`&lt;br&gt;
Կհանդիպենք&lt;br&gt;
Իրարու։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

19.10.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Քեզ===

Չգիտեմ` ե՞րբ, ինչպե՞ս, ինչո՞ւ,&lt;br&gt;
Ո՞նց փակվեցին աչքերս խոնջ,&lt;br&gt;
Ես քո երազն էի տեսնում`&lt;br&gt;
Աչքերս՝ բաց, գիշերս՝ գոց։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Կեսգիշերն էր վաղուց անցել,&lt;br&gt;
Չգիտեմ` ո՞նց, քնո՞վ անցա,&lt;br&gt;
Ես քո երազն եմ «գրանցել»&lt;br&gt;
Աչքերիս մեջ` անքուն, անցավ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Քնած ես դու գիշերվա մեջ,&lt;br&gt;
Ձայնդ հասնում է կոպերիս.&lt;br&gt;
«Արթուն է դեռ ու չի քնում,&lt;br&gt;
Ի՞նչ է գրում, ի՜նչ է գրում»։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Լույսը բացվեց, չհասկացա`&lt;br&gt;
Քնե՞լ էի, անքո՞ւն էի,&lt;br&gt;
Սիրտս լիքն էր երազներով,&lt;br&gt;
Իսկ երազիս մեջ դո´ւ էիր... &lt;br&gt;&lt;br&gt;   

11.08.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Ես ուզում եմ...===

Ես ուզում եմ, որ դու լինես &lt;br&gt;
Ինչպես միշտ ես` ջերմ ու գորով։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Եղիր` ինչպես կայիր ու կաս,&lt;br&gt;
Ես սիրում եմ շշունջը քո։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Եղիր` ինչպես միշտ ես ինձ հետ`&lt;br&gt;
Իմ սրտի մեջ ու իմ կողքին։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Երբեմն` թեև անմատչելի`&lt;br&gt;
Սրտիս համար միշտ հաճելի։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Միշտ սիրելի ու սպասված,&lt;br&gt;
Միշտ` փակ թեև, սակայն... բացված։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

12.08.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Հանդիպելու ակնկալիք===

Ձախողվա՞ծ է, ինչո՞ւ,&lt;br&gt;
Մեր հանդիպելն արդեն,&lt;br&gt;
Սարդոստա՞յն է հինում &lt;br&gt;
Արդեն բախտը մեր դեմ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Չենք հանդիպում իրար&lt;br&gt;
Անգամ երազներում,&lt;br&gt;
Չեմ հասկանում, իրավ,&lt;br&gt;
Ինչպե՜ս եմ քեզ ներում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ինչո՜ւ եմ քեզ ներում,&lt;br&gt;
Երբ վաղուց է` չկամ&lt;br&gt;
Ես էլ քո աչքերում,&lt;br&gt;
Բայց մի օր դեռ կգամ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Կգամ, այո, մի օր,&lt;br&gt;
Սպասիր դու համառ,&lt;br&gt;
Խինդը մեր ձախողված&lt;br&gt;
Ապրեցնելու համար։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

30.11.23 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Սոցցանցային մտորում ===

Ո'չ գնացիր, &lt;br&gt;
Ո'չ մնացիր։&lt;br&gt;
Ո'չ գրում ես, &lt;br&gt;
Ո'չ... «լռում» ես։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Իսկ ե՞ս, &lt;br&gt;
Իսկ ե՞ս ինչ եմ անում, &lt;br&gt;
Հասկանո՞ւմ եմ ինչ-որ մի բան։&lt;br&gt;
Թե՞ թվում է՝ &lt;br&gt;
Ո'չ մի բան էլ չեմ հասկանում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Բայց գուցե թե հասկանայի` &lt;br&gt;
Այդ ինչի՞ց է, &lt;br&gt;
Որ... «գնացիր», &lt;br&gt;
Բայց՝ մնացիր։ &lt;br&gt;
Որ մնացիր, &lt;br&gt;
Բայց... լռեցիր։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Վաղուց է, չէ՞, խոսքն այդ հայտնի,&lt;br&gt;
Համաձայն են` երբ... լռում են:&lt;br&gt;

Առարկությո՞ւն, &lt;br&gt;
Չի' ընդունվում։&lt;br&gt;
Հայտնի խոսքը չի' քննարկվում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
23.06.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ&lt;br&gt;
6.10.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Ահա կանգնած ենք...===

Ահա կանգնած ենք կողք-կողքի&lt;br&gt;
Ու մեր միջև սահման չկա,&lt;br&gt;
Մի մարմին ենք ու մի հոգի,&lt;br&gt;
Սեր ու գորով, ամեն ինչ կա։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Բայց երբ հեռու ենք իրարից`&lt;br&gt;
Մեկ է` ինձնից չես հեռանում,&lt;br&gt;
Թեև մենակ ես թողնում ինձ`&lt;br&gt;
Քեզ մտքիս մեջ ես մոռանում։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

04.09.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Գլուխդ կդնե՞ս...===

Գլուխդ կդնե՞ս ծնկներիս,&lt;br&gt;
Մատներս թող ծոցդ մտցնեմ`&lt;br&gt;
Մտքերս ծոցիդ մեջ թաքցնեմ,&lt;br&gt;
Գիրգ հպվեն նռներդ ձեռքերիս։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Խառնեմ քո երազին մտքերս`&lt;br&gt;
Անհաղորդ ձեռքերիս արածին,&lt;br&gt;
Ձեռքերս` անհաղորդ երազին,&lt;br&gt;
Փրկեն իմ մտքերը ձեռքերս։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Գլուխդ կդնե՞ս ծնկներիս...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

11.08.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Ճանաչում ենք իրար...===

Ճանաչում ենք իրար հեռվից հեռու,&lt;br&gt;
Հասկանում ենք իրար բառից երկու,&lt;br&gt;
Մենք նման ենք այնպես` մեկս մեկու։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

Իրար վանող, սիրող, իրար ներող,&lt;br&gt;
Իրար համար շնչող, իրար գերող,&lt;br&gt;
Բայց` սպասման մեջ միշտ, միշտ` համբերող։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Մեր ձեռքերը` պատրաստ միշտ գրկվելու,&lt;br&gt;
Մեր մտքերը` մեկտեղ, բայց և` հեռու,&lt;br&gt;
Տեսնես` ինչ է վերջը մեր լինելու։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

19.12.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Եկ, հանդիպենք===
Եկ, հանդիպենք` անհայտ մի տեղ,&lt;br&gt;
Մեկտեղ լինենք գոնե մի հեղ:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Գոնե մի հեղ գիրկս առնեմ,&lt;br&gt;
Մեռնեմ ցավից, մեկեն` հառնեմ:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Չէ՛, մեռնելու ի՞նչ ժամն է դեռ,&lt;br&gt;
Գաս՝ չեմ ընկնի էլ ոտուձեռ:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Զգացմունքներս չզսպեմ`&lt;br&gt;
Այսքան ցավս մեկեն պարպեմ:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Լցվե՜մ, լցնե՜մ, ծո՜վ լիանամ,&lt;br&gt;
Վերջացնեմ ու... վերջանա՜մ...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Եվ աչքերիդ ծովի մեջ թող&lt;br&gt;
Հալվեմ, կորչեմ` դառնամ ի հող:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

2.11.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


==Աշխարհին ի՜նչ է եղել==


===Տեսա մի շոր...===
Տեսա մի շոր գետնին ընկած,&lt;br&gt;
Սիրտս կրկին հեռուն գնաց,&lt;br&gt;
Գնաց` մնաց,&lt;br&gt;
Ետ չի գալիս։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
...Մեր շորերն են անտեր ընկած&lt;br&gt; 
Մեր փողոցում,&lt;br&gt;
Մեր տան դիմաց, &lt;br&gt;
Անձրևի տակ, &lt;br&gt;
Արևի տակ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Բայց... մարդ չկա էլ աշխարհում,&lt;br&gt;
Ու ոչ մեկը չի վերցնում, &lt;br&gt;
Թափ չի տալիս` տեղը դնում։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;
Ի՜նչ աշխարհ է` չեմ հասկանում, &lt;br&gt;
Ի՞նչ մարդկանց ես, աշխարհ, սնում,&lt;br&gt; 
Որ... նույն օդն են շնչում մեզ հետ,&lt;br&gt;
Նույն սննդով ուժ ստանում,&lt;br&gt;
Բայց մեր ցավը չեն հասկանում։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;
Մութն իջնում է,&lt;br&gt;
Տուն չեմ գալիս։&lt;br&gt;
Անձրևն է լուռ դրսում լալիս։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
19-20.11.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Հերթագրված են...===
::''Հավերժ աստղերն էլ հավերժական չեն,
::''Հները կերթան, նորերը կգան:
::::::::::::::''Հովհաննես Շիրազ
Հերթագրված են ցավերն էլ այդպես,&lt;br&gt;
Հին ցավը գնում` նոր ցավն է գալիս։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Քանի դեռ դու քո նախկինն ես լալիս` &lt;br&gt;
Նորերն են գալիս&lt;br&gt;
Ու նորավարի&lt;br&gt;
Լցվում են տունդ,&lt;br&gt;
Ասես եկել են մի նոր ավարի։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Գուցեթե`&lt;br&gt;
Սի´րտդ կավարեն-տանեն&lt;br&gt;
Ու մի խուլ ձորում &lt;br&gt;
Խեղդեն-կսպանե՞ն...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Հերթագրվա´ծ է&lt;br&gt;
Կյանքում &lt;br&gt;
Ամեն ինչ...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Իսկ հատուցումից, &lt;br&gt;
(Արդար ու անդավ),&lt;br&gt;
Չի´ փրկվի ոչ ոք,&lt;br&gt;
Չի´ փրկվի ոչինչ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

28.05.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Չե՜ն հասկանա...===

Ես դժգոհ եմ այդ մարդկանցից,&lt;br&gt;
Ում հանդիպում եմ ամեն օր,&lt;br&gt;
Ում հետ շփվում եմ ամեն օր`&lt;br&gt;
Ես խռով եմ այղ մարդկանցից։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
 
Թեև գալիս են դեռ նորից,&lt;br&gt;
Հանդիպում են` ասում-խոսում, &lt;br&gt;
Նրանք ցա՜վս են զազրախոսում`&lt;br&gt;
Թեև լսում են նաև ինձ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Դեռ բանում են իրենց այգում, &lt;br&gt;
Եվ ապրում են դեռ տանն իրենց,&lt;br&gt;
Ինձ` տուն-այգի կորցրածիս,&lt;br&gt;
Չե՜ն հասկանա... Չե՜ն հասկանում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

27.08.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Աշխարհին ի՞նչ է եղել...===

Աշխարհին ի՞նչ է եղել, &lt;br&gt;
::ամենուր` ավեր ու ավար,&lt;br&gt;
Գայլացած մարդիկ խռնվել`&lt;br&gt;
::ամեն ինչ խառնել են իրար,&lt;br&gt;
Կերել են իրար պրծել`&lt;br&gt;
::մարդ մնա՞ց, որ կանչի հավար,&lt;br&gt;
Կբացվի՞ լույսն աշխարհում,&lt;br&gt;
::աշխարհում ցուրտ է ու խավար։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

21.01.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Տխուր է սիրտս, լցված..===

Տխուր է սիրտս, լցված,&lt;br&gt;
::չգիտեմ` ում մոտ եմ բացվում, &lt;br&gt;
Երբ ինձնից անկախ ամեն &lt;br&gt;
::շարժումից այնպե՜ս եմ ցնցվում։&lt;br&gt;
...Հայրենի բակս, այգիս`&lt;br&gt;
:: հետքերով իմ էլ չեն լցվում,&lt;br&gt;
Այլախոհ - այլադավան&lt;br&gt;
::ոտքերն են բակս խցկվում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

21.01.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Ես չեմ չարանում մարդկանց վրա...===

Ես չեմ չարանում մարդկանց վրա,&lt;br&gt;
Դե, չեն հասկանում` ինչ են անում,&lt;br&gt;
Եվ` իրար համար ինչ են մանում,&lt;br&gt;
Ես չեմ չարանում մարդկանց վրա։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Իրար տանել չեն կարողանում,&lt;br&gt;
Ուտում են իրար հա´ անխնա,&lt;br&gt;
Ես չեմ չարանում մարդկանց վրա,&lt;br&gt;
Դե, չեն հասկանում` ինչ են անում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

6.02.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Դատարկաձեռն ենք աշխարհ գալիս...===

Դատարկաձեռն ենք աշխարհ գալիս,&lt;br&gt;
Դատարկ էլ պիտի կյանքից գնանք,&lt;br&gt;
Գոնե մի քիչ էլ թող մարդ մնանք,&lt;br&gt;
Դատարկաձեռն ենք աշխարհ գալիս։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Երբ կարող էինք օգնել իրար`&lt;br&gt;
Ինչի՞ ենք իրար էլ ցավ տալիս,&lt;br&gt;
Դատարկաձեռն ենք աշխարհ գալիս,&lt;br&gt;
Դատարկ էլ պիտի կյանքից գնանք։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

6.02.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Հերթով գալիս ենք...===

Հերթով գալիս ենք` անհերթ գնում, &lt;br&gt;
Դե` մարդ մնայինք գոնե մի քիչ,&lt;br&gt;
(Հոգու պահանջ է ու հոգու ճիչ),&lt;br&gt;
Հերթով գալիս ենք` անհերթ գնում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Թե չենք տանելու մեզ հետ ոչինչ`&lt;br&gt;
Ինչո՞ւ ենք այսպես իրար ուտում, &lt;br&gt;
Հերթով գալիս ենք` անհերթ գնում, &lt;br&gt;
Դե` մարդ մնայինք գոնե մի քիչ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

6.02.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Ոչ կատակ - ոչ լո՞ւրջ===

Ի՞նչ եմ թողնում &lt;br&gt;
Ես աշխարհին,&lt;br&gt;
Ի՞նչ է մնում&lt;br&gt;
Ինձ աշխարհից։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Հարցնում եմ &lt;br&gt;
Ինքս ինձ անվերջ&lt;br&gt;
Ու... սպասում...&lt;br&gt; 
Պատասխանի։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
...Ձեն-ձուն չկա&lt;br&gt;
Էլ աշխարհից,-&lt;br&gt;
Ու... սպասվող...&lt;br&gt;
Պատասխանից։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

31.10.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Արփիիս===
::::''Ծննդյան առաջին տարեդարձի առթիվ 

'''1&lt;br&gt;
Մեծացածները&lt;br&gt;
Էլ չե՞ն մեծանում,&lt;br&gt;
Իմաստ կա գուցե &lt;br&gt;
Նաև դրանո'ւմ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Չե՞մ մեծանում ես,&lt;br&gt;
Ես թերանո՞ւմ եմ,&lt;br&gt;
Դու մեծանում ես,&lt;br&gt;
Ես ծերանում եմ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

'''2&lt;br&gt;
Ես վաթսունհինգ եմ&lt;br&gt;
Իսկ դու դեռ մեկ ես,&lt;br&gt;
Ես արդեն հին եմ,&lt;br&gt;
Իսկ դու նո'ր երգ ես։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Բռնում ես, դու նոր&lt;br&gt;
Օգնության ձեռք ես։&lt;br&gt;
Ցատկում ես, ցնծում,&lt;br&gt;
Պարում ես, ձի'րք ես։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Վազիր մանկության &lt;br&gt;
Քո երազներով,&lt;br&gt;
Մեծացիր անհոգ,&lt;br&gt;
Ապրիր երգելով։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

01.09.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ

===Արփիի պատմածից===
''(«Ի՞նչ են պատմում փոքրիկները» շարքից)


Գիտե՞ք, ես արդեն&lt;br&gt; 
Մեկ տարեկան եմ,&lt;br&gt;
Ոտքերիս վրա &lt;br&gt;
Լավ էլ վստահ եմ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Մի քանի բառ էլ &lt;br&gt;
Արդեն սերտել եմ,&lt;br&gt;
Ես իմ ապագան &lt;br&gt;
Արդեն կերտել եմ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

01.09.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Նույն թեմայով===

:''Եթե չասեմ`
:''Խոց կլինի...
:::''Պարույր Սևակ

'''1&lt;br&gt;
Եթե չասեմ`&lt;br&gt;
Չես իմանա,&lt;br&gt;
Եթե ասեմ`&lt;br&gt;
Չես դիմանա։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

Մտածում եմ&lt;br&gt;
Այսպես անվերջ,&lt;br&gt;
Ասե՞մ, չասե՞մ`&lt;br&gt;
Ո՞վ կիմանա...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
14.01.2024 թ., Երևան Շենգավիթ

'''2&lt;br&gt;
Թե չասեմ՝ չես իմանա,&lt;br&gt;
::չեմ ուզում գաղտնիքներ բացել,&lt;br&gt;
Թե ասեմ՝ չես դիմանա,&lt;br&gt;
::չեմ ների ինքս ինձ արդեն,&lt;br&gt;
Մտքիս մեջ դա է անվերջ,&lt;br&gt;
::ի՞նչ անել՝ ասե՞լ, թե՞ չասել,&lt;br&gt;
Չգիտեմ, ո՞վ կիմանա,&lt;br&gt;
::ո՞ւմ է պետք... և... ինչո՞ւ լսել...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
21.01.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Թվում էր===
:::''Լավագույն սերը`&lt;br&gt;
:::''Կիսա´տ թողածը։&lt;br&gt;
:::::::''Պարույր Սևակ&lt;br&gt;

...Իսկ թվում էր, թե&lt;br&gt;
Մեր «կես»-երի հետ&lt;br&gt;
Հաշտ ենք ապրում մենք,&lt;br&gt;
Ապրում ենք սիրով։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Պարզվում է, &lt;br&gt;
Սակայն,&lt;br&gt;
Լավագույն սիրո&lt;br&gt;
Առեղծվածները&lt;br&gt;
Բացահայտվում են&lt;br&gt;
Բոլորովին ա´յլ...&lt;br&gt;
Բանաձևումով...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

12.02.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Ասում են թե...===
Ասում են թե` &lt;br&gt;
Անհամտեսել &lt;br&gt;
Դու չես կարող ինչ որ բանի &lt;br&gt;
Ո'չ համն զգալ,&lt;br&gt;
Ո'չ էլ տեսնել։&lt;br&gt;
(Համը` տեսնե՞լ)։&lt;br&gt;
Դե`&lt;br&gt;
Տեսնելու բան էլ լինե՜ր...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Իսկ քեզ, ասա, ո՞վ է տեսել,&lt;br&gt;
Որ խմել ես իբր... կվաս,&lt;br&gt;
Կամ էլ` կիսել։&lt;br&gt;
Դե խմել ես գուցեև, &lt;br&gt;
Ի՞նչ,&lt;br&gt;
Հանցանք հո չի՞, &lt;br&gt;
Դե, կիսել է,&lt;br&gt;
Եղածը` ի՞նչ,&lt;br&gt;
Թթու-թերխաշձվահամով &lt;br&gt;
Եսիմ մի... ինչ...&lt;br&gt;
Ոչի՜նչ...&lt;br&gt;
Ոչի´նչ...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Բայց կարո՞ղ են &lt;br&gt;
Անուշությունն զգալ այդպե´ս,&lt;br&gt;
Նույնի´սկ այդպես` &lt;br&gt;
Անհամտեսե´լ...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Դե, ասում են թե` կարող են,&lt;br&gt;
Հնարավոր տարբերակ կա։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Չեմ փորձել դեռ։&lt;br&gt;
Չեմ էլ փորձի։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

3.06.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Չտեսություն ===

Կասեք` բաց ոտք տեսած չկա՞մ,&lt;br&gt;
Չի կշտանում աչքս չկամ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ուր շորի մի ճեղք երևաց`&lt;br&gt;
Աչքս ճեղքի վրա գնա՜ց։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Գնաց` մնաց, դուրս չի գալիս,&lt;br&gt;
Ծիծա՞ղս, թե՞ լացս է գալիս։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

1.02.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Պնդաճակատ... երկու ճակատ===
''(Որպես կատակ)

::::''Դեմ առ դեմ հայտնված մի անցորդի

Արի բախվենք&lt;br&gt;
այսպես&lt;br&gt;
ճակատ-ճակատի,&lt;br&gt;
տեսնենք,&lt;br&gt;
թե ում ճակատը&lt;br&gt;
ում կհաղթի։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ումն&lt;br&gt;
անվնաս կմնա,&lt;br&gt;
իսկ ումը` չէ,&lt;br&gt;
ով կպարտվի,&lt;br&gt;
նա&lt;br&gt;
էլ... ճակատ չունի,&lt;br&gt;
չէ՜։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

5.11.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Խոսք հրաժեշտի=== 
::::''Քանդակագործ Ալբերտ Հարությունյանի հիշատակին 
Չհոգնած տարիքից, &lt;br&gt;
Այլ դավից ցավատանջ, &lt;br&gt;
Այս անկյալ  աշխարհի &lt;br&gt;
Մեղքերը շալակած` &lt;br&gt;
Դու գնում ես հեռու`&lt;br&gt;
Այդ անհայտ ուղղությամբ։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ու երբ որ հանդիպես &lt;br&gt;
Դու այնտեղ Բարձրյալին, &lt;br&gt;
Այստեղ են,- ասա,- քո &lt;br&gt;
Պատկերով, քեզ նման,&lt;br&gt;
Բայց դավեր են նյութում, &lt;br&gt;
Տիպար են չարության։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Դու գնա անխռով &lt;br&gt;
Ու ապրիր նոր կյանքում,&lt;br&gt;
Խոնարհում արդարիդ` &lt;br&gt;
Խնկարկում, օրհնություն։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

16.09.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Աշնանային տրամադրություն=== 

Ես ժպտում եմ, &lt;br&gt;
Բայց թախիծն է իմ աչքերում,&lt;br&gt;
Ես տխրում եմ,&lt;br&gt;
Բայց ժպիտն է սիրտս գերում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Խառն եմ այսպես` &lt;br&gt;
Եկող - անցնող երթին գերի`&lt;br&gt;
Միախառնված &lt;br&gt;
Տխուր - ուրախ իմ օրերի։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

27.09.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ

===Բոլոր հայացքներում...===

Բոլոր հայացքներում &lt;br&gt;
Ծանոթ հայացք փնտրող&lt;br&gt;
Իմ աչքերն են հոգնել։&lt;br&gt;
Ես չեմ հոգնում,&lt;br&gt;
Քայլում եմ վերից` վար,&lt;br&gt;
Վարից` վեր։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Բոլոր փողոցները &lt;br&gt;
Ծանոթ են ինձ արդեն,&lt;br&gt;
Անծանոթ են... միայն...&lt;br&gt;
Անցորդները։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
25.10.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Աղոթք=== 
:::''Երնե՜կ, թե այս Նոր տարին
:::''Վերջ տար հայի ցավերուն... 
:::::::''Ռափայել ՊԱՏԿԱՆՅԱՆ

Ամեն նոր տարի, &lt;br&gt;
Ամեն Ամանոր`&lt;br&gt;
Մեկը մեկից` նոր։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Սպասվածը` քիչ, &lt;br&gt;
Դառնությունը` շատ,&lt;br&gt;
Մեկը մեկից` վատ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ցավը` դավակից,&lt;br&gt;
Դավը` չսպասված,&lt;br&gt;
Մինչև ե՞րբ, Աստվա'ծ...&lt;br&gt;

28.10.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Տերյանական===
Նորից աշուն`&lt;br&gt;
նորից մշուշ,&lt;br&gt;
նորից մեգ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Խոհ ու խնդրում`&lt;br&gt;
մտքիս խորքում,&lt;br&gt;
մտքիս մեջ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Խռնված անվերջ`&lt;br&gt;
չկա հանգիստ,&lt;br&gt;
չկա քուն։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ճամփա չկա`&lt;br&gt;
դեպի երկիր,&lt;br&gt;
դեպի տուն։&lt;br&gt;

8.11.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Ցնդաբանություն===

Մեզ ասում են՝ հյուր եք,&lt;br&gt;
Ձեզ հյուրի պես պահեք։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ես ասում եմ՝ ո՞ւր եք,&lt;br&gt;
Մենք էյ, դուք էլ՝ հյուր ենք,&lt;br&gt;
Պիտի այնպես ապրենք՝&lt;br&gt;
Երբ այստեղից գնանք՝&lt;br&gt;
Միշտ էլ բարի հիշվենք,&lt;br&gt;
Պարտքի տակ չմնանք։&lt;br&gt;
Մեկ է՝ չեն էլ լսում,&lt;br&gt;
Իրենց... էշն են քշում։&lt;br&gt;

12.11.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Վերջին խոսքի փոխարեն===

Չի փրկի այլևս &lt;br&gt;
բանաստեղծությունը &lt;br&gt;
ոչ ոքի &lt;br&gt;
ու ոչինչ։&lt;br&gt;
(Եվ, ամեն դեպքում, &lt;br&gt;
այս հորինվածքին &lt;br&gt;
դեռ հավատացող կա՜,&lt;br&gt;
թե իբր&lt;br&gt;
բանաստեղծությունը&lt;br&gt;
կփրկի... աշխարհը,&lt;br&gt;
բոլորիս)։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Իզուր ենք &lt;br&gt;
հուսառատ սպասումով &lt;br&gt;
գամվել այսպես ապագային։&lt;br&gt;
Արցախյան վերջին &lt;br&gt;
(վերջի՞ն) &lt;br&gt;
պատերազմից հետո &lt;br&gt;
չենք ապրում այլևս։ &lt;br&gt;
Սպասում ենք&lt;br&gt;
ապրելու մեր հերթի՞ն,&lt;br&gt;
թե՞, մոլեգին-անհույս, &lt;br&gt;
ամենավերջի´ն &lt;br&gt;
պատերազմին&lt;br&gt;
Արցախական։&lt;br&gt;
Եվ` նրա հաղթական երթին։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

20.07.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ</text>
      <sha1>k80ekyfz5oxwwzcy2t4mpck5u078djz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>397291</id>
      <parentid>397290</parentid>
      <timestamp>2026-09-26T13:39:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Անունով խմբագիր</username>
        <id>4841</id>
      </contributor>
      <comment>/* 19.09.2023` ՍԵՎ ԹՎԱԿԱՆ */</comment>
      <origin>397291</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="101456" sha1="de48meuaiayp39yhhccrqirs04jg05e" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title=''Անտիպ չափածո'' &lt;br&gt; 2025 &lt;br&gt; &lt;br&gt;
|section = 
|previous =[[Արիս Արսենի]]
|next =[[Անհուշ երկիր` Արցախ (անտիպ)|Անսաստ երկիր]]
|notes =  
|author =Արիս Արսենի}}

{{TOCright}}


==ԵՐԿՆՔԻՑ ՎԵՐԵՎ==


===Անուրախ տրամադրություն===

Կրկին՝ Ամանոր, &lt;br&gt;
Հնի պես, բայց... նոր:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Սիրտս լցվել է &lt;br&gt;
Ինչ որ անհանգիստ փնտրտուք-ցավով։&lt;br&gt;
Նոր տարին եկել՝ բակում է արդեն, &lt;br&gt;
Բայց տուն չի մտնում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Նոր տարի՝ հին ցավ, &lt;br&gt;
Պատեպատ ընկել՝ &lt;br&gt;
Ու թաքնվելու անկյուն է փնտրում, &lt;br&gt;
Բայց սիրտս բաց է՝ բաց ափիս նման,&lt;br&gt; Թաքնվելու տե՞ղ, &lt;br&gt; Որտեղի՞ց, &lt;br&gt;
Չկա,&lt;br&gt;
Ցավս չի գտնում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Օրս անցնում է՝&lt;br&gt;
Լցված նույն ցավով,&lt;br&gt;
Անուրախ-տրտում:&lt;br&gt;

5.01.2025 թ. (ժ. 12:21)


===Արցախ===

Ինչքան էլ քեզ ջնջեն՝&lt;br&gt;
Դու կաս,&lt;br&gt;
Ինչքան հերքեն՝&lt;br&gt;
Դու կմնաս,&lt;br&gt;
Միշտ կաս՝&lt;br&gt;
Ամեն հայի սրտում,&lt;br&gt;
Մեր սրտի երգ՝&lt;br&gt;
Թեև՝ տրտում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Մեր սրտի ջանք,&lt;br&gt;
Հույս, &lt;br&gt;
Անրջանք,&lt;br&gt;
Զրկանք,&lt;br&gt;
Տանջանք,&lt;br&gt;
Տոկուն մեր կամք,&lt;br&gt;
Մեր հավատի &lt;br&gt;
Անբեկ խորան,&lt;br&gt;
Մեր շեն երկիր,&lt;br&gt;
Ծաղկուն օրրան...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Ինչ շուն էլ որ&lt;br&gt;
Բերան բացի՝&lt;br&gt;
Հերոսական&lt;br&gt;
Ասք-վեպն ես մեր,&lt;br&gt;
Մեր վիպերգը&lt;br&gt;
Բերանացի...&lt;br&gt;

30.08.2025 թ. (ժ. 18։37)

===«Սըխ կաց»՝ դեռ կասենք..===

:::''Սըխ կաց՝ կասեին Արցախում:&lt;br&gt;
:::''Ամենայն բարին եմ մաղթում:&lt;br&gt;
:::::'''''Տիգրան ՆԻԿՈՂՈՍՅԱՆ&lt;br&gt;
&lt;br&gt;...«Սըխ կաց»՝ դեռ կասենք, &lt;br&gt;Բայց ուշանում է,&lt;br&gt;
Այս վհուկն արդեն&lt;br&gt;Համը հանում է։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;
Երբ Երևանն էլ &lt;br&gt;Դատարկի հայից՝&lt;br&gt; 
Այդժամ են գալու &lt;br&gt;Երևի հախից։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
...Շնորհակալ եմ։&lt;br&gt;
Ամենայն բարիք:&lt;br&gt;
Ես ոչ մի բանի &lt;br&gt;Չունեմ էլ կարիք:&lt;br&gt;&lt;br&gt;
(Երբ կորցնում ես 
&lt;br&gt;Հայրենիք ու տուն՝&lt;br&gt;
Որդն է անընդհատ &lt;br&gt;Մարմինդ ուտում):&lt;br&gt;

5.01.2025 թ. (ժ. 11:52)

===Ձմռան օր...===

:::'''''Հիշողություն հայրենիքից

Եվ վերջապես՝ իսկական&lt;br&gt; 
Ձյուն է տեղում մեր բակում, &lt;br&gt;
Թոռնիկներս թռվռան՝ &lt;br&gt;
Բակում ձյուն են հավաքում։&lt;br&gt;

Ձնեմարդն է արդ կանգուն, &lt;br&gt;
Ու բռնվել են շուրջպարի, &lt;br&gt;
Ձյունն է ափի մեջ հալվում, &lt;br&gt;
Ցուրտն էլ դժվար խանգարի:&lt;br&gt;

Դեռ խաղում են անհոգնել՝ &lt;br&gt;
Մինչև կիջնի երեկոն, &lt;br&gt;
Ցուրտ քամին է փչում դեռ, &lt;br&gt;
Ձյունը՝ գալիս նորից-նոր:&lt;br&gt;

09.02.2020 p. (d. 15:05), Ստեփանակերտ &lt;br&gt;
09.02.2025 р. (d. 21:13), Երևան, Շենգավիթ&lt;br&gt;

===Աշնան գույները...===

:::'''''Դավիթ ՄԻՔԱՅԵԼՅԱՆԻՆ

Աշնան գույները &lt;br&gt;
Խառնվել են իրար, &lt;br&gt;
Բայց մեր հոգում դեռ &lt;br&gt;
Գարո՛ւն է, ամա՛ռ:&lt;br&gt;

Չգիտենք՝ ինչ է &lt;br&gt;
Վաղը սպասվում, &lt;br&gt;
Կյանքի կածանով &lt;br&gt;
Այս ո՞ւր ենք վազում:&lt;br&gt;

Կանգ առ, ակնթարթ, &lt;br&gt;
Այս պահը պահիր, &lt;br&gt;
Կամ թող դինջ ապրենք, &lt;br&gt;
Կամ էլ՝ սպանիր:&lt;br&gt;

24.09.2020 թ. (ժ. 13:10), Ստեփանակերտ&lt;br&gt;
19.01.2025 թ. (ժ. 14:01), Երևան, Շենգավիթ&lt;br&gt;


===Բերանն արնոտ...===

Բերանն արնոտ հայակերը էս անբան&lt;br&gt; 
5-6 տարում լավ էլ դառավ հայասպան:&lt;br&gt;

Ինչքա՜ն արյուն բերեց հայոց աշխարհին,&lt;br&gt; Ծարավի է արյան՝ նաև ա՛յս պահին:&lt;br&gt;

Էլ հերի՞ք չէ` ինչքան արյուն նա թափեց, &lt;br&gt;Էլ հերի՞ք չէ` ինչքան ջահել նա լափեց...&lt;br&gt;

Ե՞րբ կլինի, որ թողնի ու հեռանա, &lt;br&gt;
Հայի արյան համը իսպառ մոռանա...&lt;br&gt;

10.05.2024, Երևան, Շենգավիթ&lt;br&gt;


===Սկիզբն ա՞յս էր...===

Սկիզբն ա՞յս էր, &lt;br&gt;
Վե՞րջն ինչ կգա` &lt;br&gt;
Չգիտեմ, &lt;br&gt;
Դժոխք, &lt;br&gt;
Դրախտ, &lt;br&gt;
Եդեմը Քո &lt;br&gt;
Բաց իմ դեմ:&lt;br&gt;

Թե՞ վերջացավ, &lt;br&gt;
Պրծավ գնա՞ց &lt;br&gt;
Ամեն ինչ, &lt;br&gt;
Էլ ոչ ընկեր, &lt;br&gt;
Ոչ պատվող կա,&lt;br&gt;
Ոչ դրկի՞ց:&lt;br&gt;

26.01.2025 թ. (ժ. 11:06), Երևան, Շենգավիթ&lt;br&gt;

===Քարի ու երկնքի արանքում...===

Քարի ու երկնքի արանքում &lt;br&gt;
Պառկել ենք ես ու դու:&lt;br&gt;

Սա այն քարն է, &lt;br&gt;
Որից դարեր շարունակ &lt;br&gt;
Հաց ու ջուր ենք քամել, &lt;br&gt;
Տուն ու հայրենիք պահել &lt;br&gt;
Դարեր շարունակ։&lt;br&gt;

Իսկ դարեր շարունակ &lt;br&gt;
Մեզ օղակել են &lt;br&gt;
Օտար թշնամիներն &lt;br&gt;
Ու յուրային դավաճանները:&lt;br&gt;

Եվ եկել է մի պահ, &lt;br&gt;
Երբ այլևս չէինք կարող &lt;br&gt;
Պաշտպանել մեր պետականությունը, &lt;br&gt;
Որովհետև, իրոք, շատ էին &lt;br&gt;
Մեր թշնամիները,&lt;br&gt;
Շատ էին ու առավել վայրենաբարո:&lt;br&gt;

Մեր պետությունը քանի՜ անգամ &lt;br&gt;
Ընկավ ու վեր հառնեց,&lt;br&gt;
Վեր հառնեց ու ընկավ, &lt;br&gt;
Որովհետև անչափ շատ էին &lt;br&gt;
Նաև հայրենադավ յուրայինները:&lt;br&gt;

Մենք շարունակ, &lt;br&gt;
Երկար դարերի ընթացքում, &lt;br&gt;
Կորցրինք մեր պետությունը, &lt;br&gt;
Բայց կարողացանք պահպանել &lt;br&gt;
Մեր հայրենիքը, &lt;br&gt;
Մի մասը՝ հողի վրա, &lt;br&gt;
Առավել մեծ մասը՝&lt;br&gt;
Մեր սրտերում։&lt;br&gt;

Ու դեռ օր օրի նվազում է այն մասը, &lt;br&gt;
Որ... հողի վրա է պահվում, &lt;br&gt;
Եվ գումարվում այն մասին, &lt;br&gt;
Որ... մեր սրտերում ենք պահում:&lt;br&gt;
Որովհետև, այո,&lt;br&gt;
Նորից ու նորից եմ շեշտում&lt;br&gt;
Անչափ շատ են մեր թշնամիները,&lt;br&gt;
Եվ առավել շատ՝&lt;br&gt;
Մեր... հայրենադավները:&lt;br&gt;
Աներևակայելի՝ շատ:&lt;br&gt;

Ես ու դու պառկած ենք &lt;br&gt;
Երկնքի ու քարի արանքում:&lt;br&gt;

Ես չեմ նայում երկնքին, &lt;br&gt;
(Դու՝ չգիտեմ)։&lt;br&gt;

Չեմ նայում, &lt;br&gt;
Որովհետև գիտեմ՝ &lt;br&gt;
Երկնքից մանանա չի թափվելու, &lt;br&gt;
Այլևս ու... երբեք:&lt;br&gt;

15.02.2025 թ. (ժ. 09:39), Երևան, Շենգավիթ&lt;br&gt;

===19.09.2023` ՍԵՎ ԹՎԱԿԱՆ===
:::''Սրա՞նք են այս երկրի տերերը... &lt;br&gt;
::::::'''''Համո ՍԱՀՅԱՆ  &lt;br&gt; &lt;br&gt;
Իսկ մենք դեռ շատ ենք քարկոծվելու` &lt;br&gt;
Անվան համար մեր ու մեր փառքի,&lt;br&gt; 
Մեր հերոսության ու մեր արքի`&lt;br&gt;
Դեռ շատ են անկուշտ ջուր ծեծվելու։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Լծվել են սրանք օտար կառքի`&lt;br&gt;
Մեր ունեցվածքն են հանել առքի,&lt;br&gt;
Մեր ինչքն ու իրը, արյունը մեր...&lt;br&gt;
Բայց դեռ ապրում ենք, կլինենք դեռ`&lt;br&gt;
Ինչքան էլ ոռնա հողմը վայրի, &lt;br&gt;
Ինչքան էլ ցավը մեր սիրտն այրի...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
...Բայց մենք նորից ենք դեռ օծվելու` &lt;br&gt;
Անվան համար մեր ու մեր փառքի։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

===19.09.2026` ԱՄՈԹԻ ԹՎԱԿԱՆ===
Երեկոն սեր ու հույս է մանում, &lt;br&gt;
Համերգ է այսօր Երևանում։&lt;br&gt;
Բաքուն էլ անշուշտ կտոնի դեռ&lt;br&gt;
Մեր... պարտությունն ու անկումը մեր։ &lt;br&gt;

===Մի տգետի, որ դեռ հավատում է,&lt;br&gt; թե թուրքի մեջ էլ... մարդը ապրում է===

:''Հազար դարում հազիվ դառավ մարդասպան:
:::::'''''Հովհ.ԹՈՒՄԱՆՅԱՆ

::''Թուրքն է անցել այստեղից...
::::::'''''Վ.ՀՅՈՒԳՈ

Մի տգետ կա, որ դեռ հավատում է՝ &lt;br&gt;
Թուրքի մեջ իբր... մարդը ապրում է:&lt;br&gt;

Իսկ թուրքն էլի նույն թուրքն է մնացել, &lt;br&gt;Թեկուզև... հազար տարի է անցել:&lt;br&gt;

Հույս մի պահիր զուր, մարդ կդառնա թե,&lt;br&gt; 
Նրա տունը դեռ խոր միջնադարն է։&lt;br&gt;

21-րդ դա՞ր, ինչե՞ր ես խոսում, &lt;br&gt;
Նա դեռ կացնով է հարցերը լուծում։&lt;br&gt;

Եվ այն էլ՝ քնած մարդու հետ, գիտե՞ս,&lt;br&gt; 
Քնած չլինես՝ չպատասխանե՞ս։&lt;br&gt;

Ու թե այստեղով թուրքեր են անցել`&lt;br&gt; 
Ավեր-ավար է, բան չի մնացել:&lt;br&gt;

Ուժն է, չէ՞, տալիս իրավունք, գիտե՛ս,&lt;br&gt; 
Էլ ի՞նչ իրավունք, եթե ուժ չունես:&lt;br&gt;

Ինչ խաչմերուկ էլ նկարես - գծես՝ &lt;br&gt;Խաղաղությունը նա չի տալու քեզ:&lt;br&gt;

18.02.2025 թ. (ժ. 02:52), Երևան, Շենգավիթ&lt;br&gt;


===Սպասում===

:::''Չեմ կարողանում այցելել զոհված եղբորս գերեզմանին

Քամին ու հովն են քեզ այցի գալիս, &lt;br&gt;
Ծղրիդն է երգում քո գերեզմանին,&lt;br&gt; 
Անդորրն է խախտում մոտիկ անտառից&lt;br&gt; 
Լսվող բեկբեկուն ձայնը գայլային:&lt;br&gt;

Ես չկամ այդտեղ, բացակա եմ ես, &lt;br&gt;
Հեռու եմ, Լուսնից, Մարսից էլ՝ հեռու, &lt;br&gt;
Ես չէի կարող չգալ, դու գիտես, &lt;br&gt;
Չգիտեմ` մեր վերջն ինչ է լինելու:&lt;br&gt;

...Բայց դեռ կբացվեն ճամփաները գոց,&lt;br&gt; 
Երբ մեր զգետնված զինավառ ոգին &lt;br&gt;
Կարձակի կրկին շաչյուն-զրնգոց՝ &lt;br&gt;
Ես այցի կգամ քո գերեզմանին:&lt;br&gt;

18.04.2025 թ. (ժ. 17:20), Երևան, Շենգավիթ&lt;br&gt;

===Օր վերջին &lt;br&gt;կամ շրջափակման 283-րդ օրը===

...Կեսօրին դադարեց պատերազմ ու շրջափակում։&lt;br&gt;
Բայց դեռ պաշարված դիրքերից &lt;br&gt;
տղաներն իջնել չէին կարողանում։&lt;br&gt;
 
- Գնացեք, &lt;br&gt;
Ճանապարհն արդեն բացել ենք,- &lt;br&gt;
հռհռոց էր լսվում դիմացի դիրքերից,- &lt;br&gt;
հանձնեք զենքերն ու գնացեք, &lt;br&gt;
առանց ետ նայելու...&lt;br&gt;
 
Քաղաք ու գյուղ` &lt;br&gt;
ամենուր` մարդիկ շփոթված` &lt;br&gt;
անելիք-չանելիք խառնած իրար։&lt;br&gt;
Մեքենաները շարված են` &lt;br&gt;
պատրաստ երթի, &lt;br&gt;
բայց.&lt;br&gt;
- Չենք շարժվի` մինչև վերջին զինվորը&lt;br&gt;
դիրքից չիջնի,- ասում են միմյանց։&lt;br&gt;

Վերջին անգամն էր, &lt;br&gt;
որ տղաները պետք է թողնեին դիրքերը:&lt;br&gt;
Առաջին անգամն էր, &lt;br&gt;
որ դիրքերը թողնելիս&lt;br&gt;
տղաները... չէին... հերթափոխվելու,&lt;br&gt;
դիրքերը թողնում են` &lt;br&gt;
առանց հանձնման-ընդունման &lt;br&gt;
ընդունված կարգի։&lt;br&gt;
Իջնում են մի կերպ &lt;br&gt;
շրջափակված դիրքերից։&lt;br&gt;

- Ճանապարհը բաց է, &lt;br&gt;
գնացեք առանց ետ նայելու...&lt;br&gt;
Անսքող ծաղր է դեմքերին, &lt;br&gt;
ու կանգնած են բոլոր ճանապարհներին,&lt;br&gt; 
բոլոր խաչմերուկներում` &lt;br&gt;
զինավառ &lt;br&gt;
(մինչև ատամներն ու դեռ ավելի):&lt;br&gt;

Ու` հեռանում են` &lt;br&gt;
շինական ու զինվոր, &lt;br&gt;
կին, երեխա, ծերունի,&lt;br&gt;
երիտասարդ ու հասուն այր...

Հեռանում են գլխահակ, &lt;br&gt;
առանց ետ նայելու, &lt;br&gt;
որ հանկարծ... &lt;br&gt;
ճանապարհին... չքարանան:&lt;br&gt;

28.07.2025 թ. (ժ. 22:37), Երևան, Շենգավիթ&lt;br&gt;
10.08.2025 թ. (ժ. 21:07), Երևան, Շենգավիթ&lt;br&gt;

===Երկնքից վերև ===

Վեցերորդ հարկի &lt;br&gt;
երևանյան այս բնակարանից, &lt;br&gt;
ուր ժամանակավոր ապաստան եմ գտել,&lt;br&gt; 
ընտանիքով, &lt;br&gt;
Ստեփանակերտում &lt;br&gt;
ամեն ինչ կորցնելուց հետո, &lt;br&gt;
ծառերի կատարներն են երևում միայն։ &lt;br&gt;

Ի դեպ,&lt;br&gt; ամբողջ գիտակցական կյանքս &lt;br&gt;
բազմաբնակարան շենքի &lt;br&gt;
առաջին հարկում եմ ապրել, &lt;br&gt;
գետնին մոտիկ։&lt;br&gt;

Կարոտում եմ այդ ժամանակներին, &lt;br&gt;
երբ ապրում էի հողի վրա, &lt;br&gt;
առաջին հարկում &lt;br&gt;
և «յոթերորդ երկնքում» էի զգում ինձ` &lt;br&gt;
հարազատության կապով կապված։&lt;br&gt;
Հող էի մշակում` &lt;br&gt;
այգի ու բանջարանոց։&lt;br&gt;
 
Հիմա իսկապես «երկնքում» եմ, &lt;br&gt;
երկնքից էլ բարձր, &lt;br&gt;
հայրենի հողը` հեռու` ինձնից։ &lt;br&gt;

Այստեղից &lt;br&gt;
ծառերի &lt;br&gt;
ձիգ կատարներն են երևում միայն, &lt;br&gt;
երկինքը, &lt;br&gt;
ամպերը, &lt;br&gt;
նաև` Մասիսները, պարզկա եղանակներին։&lt;br&gt;

15.08.2025 թ. (ժ. 10:53), Երևան, Շենգավիթ

===Չեք ապրի===

Ուր ոթել եք &lt;br&gt;
Արյունը մեր`&lt;br&gt;
Չեք ապրի &lt;br&gt;
Այդ երկրում &lt;br&gt;
Դուք էլ...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Կգտնե՞նք մենք &lt;br&gt;
Նոր մի տանիք&lt;br&gt;
Կապրե՞նք էլի &lt;br&gt;
Մենք &lt;br&gt;
Երջանիկ: &lt;br&gt;

03:10:2023 թ. (ժ. 13.07), Պյատիգորսկ (ՌԴ)&lt;br&gt;
16:08:2025 թ. (ժ. 01.04), Երևան, Շենգավիթ

===Մեկ ամսվա մեջ...===

::''Վաղինակ և Բորիս Սայամյան 
:::''եղբայրների հիշատակին

Մեկ ամսվա մեջ` երկու եղբայր &lt;br&gt;
Դարձան ճամփորդ հավերժության,&lt;br&gt;
Ու գնացին հեռու - հեռու`&lt;br&gt;
Գտնեն ճամփան մեր  փրկության։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Բայց մեր նավը մենք մեր ձեռքով&lt;br&gt;
Տարանք հասցրինք խորքը ծովի,&lt;br&gt;
Տարանք ու հենց խորքում ծովի &lt;br&gt;
Թողինք անղեկ - աննավավար...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Մեկ ամսվա մեջ` երկու եղբայր,&lt;br&gt;
Երկու ճամփորդ՝ հավերժության...&lt;br&gt;

20:08:2025 թ. (ժ. 17.04), Երևան, Շենգավիթ


===Քանի ողջ  ենք===
Իսկ ամեն ինչ կորած չէ դեռ, &lt;br&gt;
Գլուխներդ բարձր, տղերք։ &lt;br&gt;
Շրջապատվա՞ծ եք։ &lt;br&gt;
Դա էլ` հեչ։ &lt;br&gt;
Մեզ չեն կոտրի՝  ողջ ենք քանի,&lt;br&gt;
Ողջ վերցնելն էլ հեշտ չի լինի։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;
Շրջապատված, ամեն կողմից, &lt;br&gt;
Ոսոխներով` դարեր անվերջ, &lt;br&gt;
Եվ, շարունակ, մինչև այսօր...&lt;br&gt;
Մեր վերևում, մեր ներքևում, &lt;br&gt;
Ձախից, &lt;br&gt;
Աջից,&lt;br&gt; 
Ե'վ առջևից, և' ետևից,&lt;br&gt;
Ամենուր են,&lt;br&gt;
Թշ-նա-մի-ներ,&lt;br&gt;
Լի են, լցված, ու... լրացված։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Ընկա՞ծ ենք մենք։ &lt;br&gt;
Մենք էլ չկա՞նք։ &lt;br&gt;
Եվ հուզո՞ւմ է ինչ որ մեկին &lt;br&gt;
Այսպես ասած՝ մեր վիշտը հին,&lt;br&gt;
Մեր վիշտը նոր։ &lt;br&gt;
Աշխարհն, ազգերն` խնջույքի մեջ, &lt;br&gt;
Եվ միայն մենք` &lt;br&gt;
Նրանց համար&lt;br&gt;
Խաժամուժի ճամփին կանգնած &lt;br&gt;
Պատնեշ որպես։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;
...Երկնքից վեր` սարերն են մեր,&lt;br&gt;
Հավերժ արթուն,&lt;br&gt;
Հավերժ անմեռ։ &lt;br&gt;
Իրար նեցուկ ու հենակ են, &lt;br&gt;
Թեև մեկտեղ, բայց` մենակ են։&lt;br&gt; 
Ամպերում են, &lt;br&gt;
Երկնքից վեր, &lt;br&gt;
Բայց... &lt;br&gt;
Առանց մեզ` սարերը մեր։&lt;br&gt;

23.08.2025 թ. (ժ. 1:19), Երևան, Շենգավիթ

===Մահվան տարի` 2025===
Ո՞ր գրքում գրանցենք &lt;br&gt;
արցախահայերի համար &lt;br&gt; 
անպատերազմ 2025-ի &lt;br&gt;
մահերի սարսափելի տարի &lt;br&gt;
լինելու մասին։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

(Նոր «կարմիր» գի՞րք բացենք)։ &lt;br&gt; &lt;br&gt;

Գրեթե ամեն օր արցախահայ է մահանում &lt;br&gt;
Երևանում, &lt;br&gt;
մարզերում,&lt;br&gt;
ՌԴ-ում, &lt;br&gt;
աշխարհի տարբեր մասերում։ &lt;br&gt;
Աշխարհում մի կետ կա միայն, &lt;br&gt;
ուր արցախահայ չի մահանում։ &lt;br&gt;
Արցախի այդ կետում &lt;br&gt;
թշնամին արյունռուշտ &lt;br&gt;
նաև մեր այդ իրավունքն է ոտնահարում։ &lt;br&gt;
Հայրենական տանը մեռնելու &lt;br&gt;
իրավունքից էլ է զրկում։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;
Իսկ «թմբկահարներն» անընդհատ &lt;br&gt;
միայն մեկ ակորդ են թմբկահարում, &lt;br&gt;
թե ինչ է` &lt;br&gt;
արդեն նոր իրողությունում ենք ապրում, &lt;br&gt;
խաղաղությունում, &lt;br&gt;
խաղ -&lt;br&gt;
աղ -&lt;br&gt;
ութ -&lt;br&gt;
յուն -&lt;br&gt;
ո՞ւմ։&lt;br&gt;
Իսկապե՞ս...&lt;br&gt;
Թմբկահարե՜ք...&lt;br&gt; 
Ավելի՜ բարձր...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
(Ոչ այնքան բուռն ծափահարություններ, &lt;br&gt;
հանկարծ խաղաղությունը կխրտնի, &lt;br&gt;
կկարծի, թե արդեն գլուխ են բարձրացրել &lt;br&gt;
երբեմնի հայ վրիժառուները` &lt;br&gt;
ռևանշ լինելո՞ւ է)։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Է, &lt;br&gt;
իհարկե` է։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
2025-ը` մահվան տարի,&lt;br&gt;
գրանցենք &lt;br&gt;
ու`&lt;br&gt;
զինվենք համբերությամբ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Իսկ տարին &lt;br&gt;
դեռ ավարտվելու վրա էլ չէ,&lt;br&gt;
մեկ-երրորդը դեռ առջևում Է։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Մահն իր առջև խնդիր է դրել` &lt;br&gt;
մինչև տարեվերջ &lt;br&gt;
արցախահայության գոնե կեսը հնձի։&lt;br&gt;
Մյուս կեսի «հարցերը» կլուծի հետո...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
«Իլհամչիկ, դու ուժեղ առաջնորդ ես» &lt;br&gt;
(կախման կետեր)։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
...Իսկ կախման կետերից հետո &lt;br&gt;
չի շարունակել,&lt;br&gt;
թեև իմաստն, այնուամենայնիվ, հասկանալի է` &lt;br&gt;
«կարողացար արցախահայերի հախից գալ»...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Ձեռք-ձեռքի են տվել մահն ու...«իլհամչիկը»...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Իսկ փնթի Թրամփի ծուլուլը &lt;br&gt;
կախվել Է քիթ-պռոշից &lt;br&gt;
ու հասնում Է սպիտակ տան&lt;br&gt;օվալաձև սենյակի սալահատակին...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
...Այլևս ինը հայտնի երանիներին &lt;br&gt;
գումարվում Է ևս մեկը. &lt;br&gt;
– Երանի՜ նրանց, որ կմահանան Արցախում...&lt;br&gt;

29.08.2025 թ. (ժ. 1:40), Երևան, Շենգավիթ

===Մի օր կգա անվերջ գիշեր===
::''(Երեք տրիոլետ)

'''1&lt;br&gt;
Մենք միասի՞ն դեռ կլինենք,&lt;br&gt;
Երբ որ մեզ էլ մահն այցելի,&lt;br&gt;
Երբ որ մահը մեզ ցավ բերի`&lt;br&gt;
Մենք միասի՛ն դեռ կլինենք։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Հոգիս պիտի դեռ համբերի,&lt;br&gt;
Դեռ կտոկանք, որ չընկրկենք,&lt;br&gt;
Մենք միասին դեռ կլինենք,&lt;br&gt;
Երբ որ մեզ էլ մահն այցելի։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

'''2&lt;br&gt;
Իսկ ո՞վ պիտի «դավաճանի»,&lt;br&gt;
Ո՞վ կդրժի խոստում ու սեր,&lt;br&gt;
Մի օր կգա անվերջ գիշեր,&lt;br&gt;
Իսկ ո՞վ պիտի «դավաճանի»։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Գիշեր անվերջ, սեր ու հուշեր,&lt;br&gt;
Թող որ մահը կատակ չանի,&lt;br&gt;
Իսկ ո՞վ պիտի «դավաճանի»,&lt;br&gt;
Ո՞վ կդրժի խոստում ու սեր։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

'''3&lt;br&gt;
Երբ որ մահը հանդիպի մեզ`&lt;br&gt;
Մի քիչ պիտի դեռ համբերի,&lt;br&gt;
Ո՞վ կմնա խոստման գերի`&lt;br&gt;
Երբ որ մահը հանդիպի մեզ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Խոստման դրժումն ո՞վ կբերի,&lt;br&gt;
Ո՞վ կթողնի, դո՞ւ` ինձ, ե՞ս` քեզ,&lt;br&gt;
Երբ որ մահը հանդիպի մեզ`&lt;br&gt;
Մի քիչ պիտի դեռ համբերի։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

26.07.2024 թ.&lt;br&gt;
24.02.2026 թ. (ժ. 11:34)

===Քրիստոնյա երկիր...===
Քրիստոնյա երկիր, &lt;br&gt;
Քրիստոնյա լեռներ, &lt;br&gt;
Քրիստոնյա մարդիկ &lt;br&gt;
Իրար դեմ են ելել։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;
Իրավիճակ «պարզող»&lt;br&gt;
ԱնՔրիստոս ձևեր,&lt;br&gt;
Իրար կոկորդ պատռող&lt;br&gt;
Քրիստոնյա... դևեր։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Իրար դեմ են ելել&lt;br&gt;
Ու ծաղրում են իրար,&lt;br&gt;
Չես էլ կարող պարզել &lt;br&gt;
Ով է ճիշտ, ով՝ սխալ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Դրախտի դուռն է բաց,&lt;br&gt;
Մուտքը` վճարովի, &lt;br&gt;
Վճարեն էլ թե` բայց &lt;br&gt;
Ներս մտնել չի լինի։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Դրախտի դուռն է փակ,&lt;br&gt;
Փակ էլ գուցե մնա,&lt;br&gt;
Այնքան` մինչև մարդը&lt;br&gt;
Կրկին... կմարդանա։&lt;br&gt;

25.10.2025 թ. (ժ. 8:15), Երևան, Շենգավիթ

===Չգիտեմ՝ ինչու...===
::::''Կամոյի հիշատակին

Միշտ ղեկին էիր,&lt;br&gt;
Միշտ ճանապարհին, &lt;br&gt;
Աշխա՞րհն էր քեզ պարտք,&lt;br&gt;
Թե՞ դու աշխարհին։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Վերջին գնալդ&lt;br&gt;
Թվաց այնքա՜ն հեշտ, &lt;br&gt;
Անհույզ, անշտապ&lt;br&gt;
Ու անհրաժեշտ։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

Վերջին գնալդ&lt;br&gt;
Կանչի էր նման,&lt;br&gt;  
Շտապո՞ւմ էիր &lt;br&gt;
Տեսնելու... Նրան։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Միշտ ղեկին էիր,&lt;br&gt;
Միշտ ճանապարհին...  &lt;br&gt;
...Ի՜նչ ես մտածել &lt;br&gt;
Տեսնես այդ պահին...&lt;br&gt;

21.11.2025 թ. (ժ. 8:02), Երևան, Շենգավիթ

===Մորս ժպիտը` լուսանկարից===
Հիշողություն ու հուշ է ամեն ինչ, &lt;br&gt;
Անգամ` ժպիտը մայրիկիս դեմքի:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Տարիներն անցնում` մայրս անվերջ ինձ &lt;br&gt;
ժպտում է միայն... լուսանկարից։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Սփոփա՞նք է, որ մնացել է ինձ` &lt;br&gt;
Մորս ժպիտը` լուսանկարից։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ափսոսանք է սոսկ, ցավ է ու կսկիծ` &lt;br&gt;
Մայրս ժպտում է... լուսանկարից։&lt;br&gt;

9.06.2025 թ. (ժ. 22:42), Երևան, Շենգավիթ


===Մենք իմացանք...===
::::''Ալեքսանդր (Շուրա) Մակիչի ՀԱՍՐԱԹՅԱՆԻ հիշատակին 

Մենք իմացանք, ուշ իմացանք,&lt;br&gt;
Մեկ տարի անց գույժն իմացանք, &lt;br&gt;
Որ չկաս էլ, որ չես շնչում, &lt;br&gt;
Թեև՝ կաս մեր ամեն շնչում:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Դու որ ապրում էիր կյանքով, &lt;br&gt;
Թեև` դժվար ու տանջանքով, &lt;br&gt;
Ե՛վ կորուսված որդուդ ցավից, &lt;br&gt;
Ե՛վ ցավառատ մեր Արցախից:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Իսկ գրքերդ մնացին անդ,&lt;br&gt;
Ուր էլ չենք գա անտառ ու հանդ,&lt;br&gt;
Փակ է ճամփան մեր տունդարձի` &lt;br&gt;
Մինչև նեռը չգա դարձի:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Իսկ երբ բացվի դուռ ու դարպաս`&lt;br&gt; 
Դու էլ գուցե վերադառնաս,&lt;br&gt;
Որ հանդիպենք միշտ, մշտական, &lt;br&gt;
Հարց չի լինի էլ բաժանման:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Բաց կլինի դուռն օջախիդ,&lt;br&gt;
Մեծով-փոքրով հավաքվեինք`&lt;br&gt;
Տոնելու տոնն մեծ տունդարձի...&lt;br&gt; 
...Մինչև նեռը կգա դարձի:&lt;br&gt;

21.11.2025 թ. (ժ. 8:02), Երևան, Շենգավիթ

===Ղարաբա՞ղ, թե՞ Արցախ=== 

Ինչո՞ւ է հայ ախմախը&lt;br&gt;
Ղարաբաղ ասում,&lt;br&gt;
Երբ հայերեն Արցախը &lt;br&gt;
Շատ լավ է սազում:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Պատասխանելու օրը&lt;br&gt;
Մի օր դեռ կգա:&lt;br&gt;
Իսկ Արցա՞խ, թե՞ Ղարաբաղ`&lt;br&gt;
Տարբերություն կա՛...&lt;br&gt;

7.09.2025 թ. (ժ. 17:06), Երևան, Շենգավիթ

===27 հոկտեմբերի===
::::''Վազգեն ՍԱՐԳՍՅԱՆԻՆ

...«Վախենում եմ ձեզանից ես,  &lt;br&gt;
Դուք մեռոնին թույն կխառնեք»...&lt;br&gt;
Մի վայրկյանում կծախեք մեզ&lt;br&gt;
Հազար անգամ, նորից կառնեք:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ինչ անում` ձեր թշվառական&lt;br&gt;
Էությունը չեմ հասկանում...&lt;br&gt;
...Ի՜նչ է գրված մեր ճակատին,&lt;br&gt;
Այս ճամփան մեզ ո՜ւր է տանում:&lt;br&gt;

27.10.2025 թ. (ժ. 16:26), Երևան, Կենտրոն

===Էքսպրոմտ===


::::''Քնա՜ծ է փոքրիկ իմ Հայաստանը՝ 
::::''Գլուխը դրած... սահմանի վրա...
::::::::::''Գևորգ ԷՄԻՆ

Քնած է փոքրիկ քո Հայաստանը՝ &lt;br&gt;
Գլուխը դրած սահմանի վրա...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Այդպես քնած էլ &lt;br&gt;
Գուցե կմնա,&lt;br&gt;
Թե արթնացնող &lt;br&gt;
:Չլինի՜, &lt;br&gt;
::Չգա՜:&lt;br&gt;

23.01.2026 թ. (ժ. 8£25), Երևան, Կենտրոն


===Լուռ եմ, մեկուսի...===
Լուռ եմ, մեկուսի, նայում եմ նրան,&lt;br&gt;
Դեմս` աղջկա մի փարթամ իրան,&lt;br&gt;
Կանգնել ճամփիս ու չի շարժվում բնավ,&lt;br&gt;
Իսկ ի՞նչ անեմ ես, ի՞նչ ասեմ նրան։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Չեմ շարժվում ե՛ս էլ, մեխվել եմ տեղում, &lt;br&gt;
Միտքս հազար ու մի միտք է պեղում,&lt;br&gt;
Միտքս փնտրում է, հայացքս` նեղում,&lt;br&gt;
Իսկ նա կանգնել ու... հմա՜յք է հեղում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Մեխվել եմ տեղում, ասա՛, ի՞նչ անել,&lt;br&gt;
Այդքան հմայքը շալակս առնել,&lt;br&gt;
Եվ ո՞ւր, ասա՛ ինձ, շալակած տանել,&lt;br&gt;
Մեխվել է տեղում` նեղո՜ւմ է, նեղո՜ւմ...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

(...Ես  կարող էի և... չարձագանքել,&lt;br&gt;
Բայց այս ամենի դեմ ո՜նց աչք փակել)...&lt;br&gt;

10.04.2026 թ., Երևան, Շենգավիթ

===Մուկուչապատում===

'''1

Քստքստում է ցախավելը` &lt;br&gt;
Մաքրություն է Մուկուչն անում,&lt;br&gt;
Կյանքը կարծես դառնացել է,&lt;br&gt;
Ասես կյանքից մուռն է հանում:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Շատ արագ են օրերն անցնում,&lt;br&gt;
Այս շաբաթն էլ եկավ գնաց,&lt;br&gt;
Մուկուչն արագ է դեռ բանում, &lt;br&gt;
Կյանքից ասես բան չմնաց:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Կարծում է, թե ծերացել է,&lt;br&gt;
Բայց արագ է դեռ գործն անում, &lt;br&gt;
Աշխատում է... ցախավելը, &lt;br&gt;
Իսկ Մուկուչը` հանգստանում:&lt;br&gt;

26.09.2025 թ. (ժ. 7:58), Երևան, Շենգավիթ

'''2

Նա «Պրոսպեկտ» ու Զաքյան է&lt;br&gt;
Ամիրյանով շտապ գնում,&lt;br&gt;
Ցախավելը մի կողմ դրել`&lt;br&gt;
Քարի գործ է Մուկուչն անում:&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Բեռնատարի թափքը լցրել`&lt;br&gt;
Այսքան քարը ո՞ւր է տանում,&lt;br&gt;
Ո՜նց է գործը կիսատ թողել,&lt;br&gt;
Բա էլ քունը ո՜նց է տանում:&lt;br&gt;

8.10.2025 թ. (ժ. 11:50), Երևան, Կենտրոն

'''3

Իսկ Զաքյանում միշտ է ամառ`&lt;br&gt;
Չորանում են ծաղիկ, թուփ, ծառ:&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Թե հողն այստեղ պիտի ծաղկի`&lt;br&gt;
Ջուր պիտի տալ ծառ ու ծաղկին:&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Որ այստեղ նոր գարուն բացվի`&lt;br&gt;
Նոր ջրագիծ պիտ անցկացվի:&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Տրակտոր է Մուկուչն ուզում,&lt;br&gt;
Չկա՝ նրան դա չի հուզում:&lt;br&gt;&lt;br&gt; 
Թող գա քանդի հողը վայրի, &lt;br&gt;
Խողովակներ տեղադրի:&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Ջուրը ցնծա՜, հորդա՛, հոսի,&lt;br&gt;
Հողը ծաղկի՜ լեզվով խոսի: &lt;br&gt;

11.10.2025 թ. (ժ. 11:58), Կենտրոն

'''4 (ԱՆԴՐԻՈՍԸ)

Ժպտում է մեղմ՝ բեղերը թաց,-&lt;br&gt;
Գինովցա՞ծ է միթե էլի,&lt;br&gt;
Թե չգտնի օղի հանկարծ՝&lt;br&gt;
Խմիչք նրան ո՞վ կբերի:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Դե՝ բաժակը միշտ է լիքը,&lt;br&gt;
Էլ ինչպե՞ս չգինովանա,&lt;br&gt;
Ա՜խ, այդ կրակ-ըմպելիքը,&lt;br&gt;
Խմում է՝ սիրտը հովանա:&lt;br&gt;

28.09.2025 թ. (ժ. 11:53), Երևան, Շենգավիթ

'''5

Կանաչապատ տարածքներում&lt;br&gt;
Մարդկանց կանաչն էլ չի գերում:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Բնաբաժակ կա` ծառ չկա,&lt;br&gt;
Ծառ կա` ծաղր է, Աստված վկա:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Կեսը լրիվ չորացել է,&lt;br&gt;
Կեսն էլ խամրել` կեռացել է:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ծառ էլ կա` այնպես է թիկնել,&lt;br&gt;
Որ «ձգտում է» ասես... ընկնել:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Բա թթվածինն էլ ո՞ւր մնաց, &lt;br&gt;
Մեր քաղաքը ձեռքից գնա՜ց:&lt;br&gt;

29.12.2025 թ. (ժ. 22:42), Շենգավիթ

===Մտերմիկ տողեր===

'''1

:::''Անգելինա Ազարյանին

Ծննդյան շա՜տ &lt;br&gt;
Օրեր տոնես,&lt;br&gt;
Լինես ազնի՛վ, &lt;br&gt;
Մաքո՛ւր, &lt;br&gt;
Հպա՛րտ:&lt;br&gt; &lt;br&gt;

Դու` &lt;br&gt;
«Աշխարհի' գեղեցկուհի», &lt;br&gt;
Քեզ`&lt;br&gt; 
Ավելի՛ &lt;br&gt;
Բերկրալից կյանք։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

20.10.2020 թ., Երևան, Մալաթիա-Սեբաստիա


'''2

''(ԱԿՐՈՍՏԻՔՈՍ)

::::::::''Նոնային
Նույն աչքերը, նույն ժպիտը`&lt;br&gt;
Ոնց բացվող առավոտյան, &lt;br&gt;
Նշան լինեն թող հրճվանքի, &lt;br&gt;
Անհուն սեր-երջանկության։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

20.10.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ

==Անսաստ երկիր==


===Ապրի´ր, երկի´ր...===

Աշուն, եկար նորից, աշուն,&lt;br&gt;
Կրկին մտար իմ տուն, իմ բակ,&lt;br&gt;
Բայց ես ինչպե՞ս մտնեմ իմ տուն`&lt;br&gt;
Գոցված` ճամփաս, ու դուռս` փակ...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ու դեռ ապրում եմ ես միգում,&lt;br&gt;
Ու համոզված, որ... դեռ... կգամ,&lt;br&gt;
Քեզնից, Խաչունց աղբյուր, մի կում`&lt;br&gt;
Ու ես անվերջ ողջ եմ, ու` կամ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ու ողջ մնալ եմ թե ուզում`&lt;br&gt;
Արևգալդ տեսնեմ, երկիր,&lt;br&gt;
Ինձ ոչ մի բան էլ չի հուզում`&lt;br&gt;
Միայն` շնչի´ր, հրճվի´ր, երգի´ր...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Ապրի՛ր, երկի՛ր,&lt;br&gt;
Անսա՛ստ, երկի՛ր,&lt;br&gt;
Անպա՛րտ, երկի՛ր,&lt;br&gt;
Հպա՛րտ, երկի՛ր...&lt;br&gt;

01.09.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Իմ քաղաքը ===

Իմ քաղաքը &lt;br&gt;
վաղուց ապրում է առանց ինձ, &lt;br&gt;
չհասցրի նույնիսկ &lt;br&gt;
հիշողությանս մեջ գրանցել &lt;br&gt;
հրաժեշտի պահը վերջին։&lt;br&gt;
Չէի պատկերացնում&lt;br&gt;
որ վերադարձս &lt;br&gt;
կարող էր այսքան երկարել։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Իմ քաղաքը&lt;br&gt;
երևի նեղացած է ինձնից,&lt;br&gt;
որ հեռացա երկու-երեք օրով, &lt;br&gt;
ու... չեմ կարողանում վերադառնալ, &lt;br&gt;
ճանապարհ չկա։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ճանապարհ չկա, &lt;br&gt;
թեև ամենուր ճանապարհներ են, &lt;br&gt;
ուր ուզես` կարող ես գնալ, &lt;br&gt;
տուն վերադառնալ` երբեք, &lt;br&gt;
դուրս ես եկել տնից, &lt;br&gt;
ու այլևս ներս մտնել չեն թողնում, &lt;br&gt;
թույլտվություն չկա։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

Միջազգային համրությունը &lt;br&gt;
(սխալ է` ասել հանրություն) &lt;br&gt;
հետևում է, ուշի-ուշով,  &lt;br&gt;
թե տուն վերադառնալու&lt;br&gt;
ինչ նոր հնար կարող եմ գտնել, &lt;br&gt;
որ, երևի, խանգարի։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Օրենսդիրներ-օրենսգիրնե'ր աշխարհի &lt;br&gt;
ու անդրաշխարհի, &lt;br&gt;
ցույց տվեք մի օրենք,&lt;br&gt; 
ուր սևով սպիտակի վրա &lt;br&gt;
գրված լինի այդ մասին, &lt;br&gt;
հաստատի դրա օրինական լինելը, &lt;br&gt;
թե՞ այլևս դադարել ենք &lt;br&gt;
ապրել օրենքներով։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Իմ քաղաքում ձմեռ էր, &lt;br&gt;
երբ հեռացա, &lt;br&gt;
գարունը եկավ ու գնաց` &lt;br&gt;
ես էլի հեռվում էի, &lt;br&gt;
ամառը եկավ ու կգնա` &lt;br&gt;
ես էլի հեռվում եմ, &lt;br&gt;
աշունը կգա ու կգնա` &lt;br&gt;
ես էլի... &lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Ո՞վ է վերադարձնելու ինձ ու քաղաքիս` &lt;br&gt;
բացակա կյանքս իմ քաղաքից... &lt;br&gt;&lt;br&gt;

16.08.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Ժամանակը...===

Ժամանակը &lt;br&gt;
Քանի՜երորդ անգամ նորից &lt;br&gt;
Ձգեց պրկված զսպանակը&lt;br&gt;
Ու մեզ հանեց սահմանից դուրս։&lt;br&gt;
Մնացինք մենք անօթևան`&lt;br&gt;
Անտուն-անտեղ,&lt;br&gt;
Բայց ո'չ երբեք` անհայրենիք:&lt;br&gt;
Մենք հեռացանք, &lt;br&gt;
Բայց մեր հոգում,&lt;br&gt;
Մեր սրտի մեջ&lt;br&gt;
Հայրենիքը ապրում է դեռ&lt;br&gt;
Ու կապրի հար։&lt;br&gt;
Մեր մտքի մեջ,&lt;br&gt;
Մեր երազում`&lt;br&gt;
Միշտ կունենա'նք ծննդավայր։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;
 
Պիտի ապրենք, &lt;br&gt;
Պիտի տքնենք &lt;br&gt;
Ու մաքառենք,&lt;br&gt;
Միշտ մեր մտքում պիտի պահենք &lt;br&gt;
Շրշյունն անգամ`&lt;br&gt;
Քնքուշ հովի հայրենական,&lt;br&gt;
Որ միշտ լինենք մենք միակամ`&lt;br&gt;
Հանուն այն վեհ, արդար մտքի, &lt;br&gt;
Սկզբունքի, &lt;br&gt;
Որ ինչ անես` ո'չ մի դեպքում &lt;br&gt;
Չի իջնելու երբեք ծունկի։&lt;br&gt;
Չի վերածվի&lt;br&gt;
Լպիրշ,&lt;br&gt;
Ճղճիմ,&lt;br&gt;
Ու անիմաստ ինչ որ խոսքի,&lt;br&gt;
Անկապ բառի, &lt;br&gt;
Այլ կլինի միշտ կենսունակ&lt;br&gt;
Ու միշտ արի,&lt;br&gt;
Միշտ աշխատող մեխանիզմը&lt;br&gt;
Պահի,&lt;br&gt;
Ժամվա,&lt;br&gt;
Օրվա...&lt;br&gt;
Դարի։&lt;br&gt;
Միշտ կլինի վկան` խիղճը&lt;br&gt;
Մեր անցյալի ու ներկայի։&lt;br&gt;
Միշտ կլինի ուղեկիցը,&lt;br&gt;
Ինչքան էլ` այն լինի դժվար, &lt;br&gt;
Մեր անցնելիք ճանապարհի։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

22.08.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ&lt;br&gt;
29.11.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Երկի՛ր իմ վես...===

Երկի՛ր իմ վես,&lt;br&gt;
երկի՛ր հպարտ, &lt;br&gt;
ամրապինդ ու հրաշապարտ,&lt;br&gt;
այս ինչպե՞ս մեր միտքը խամրեց,&lt;br&gt;
ոգին նվաց ու կարկամեց` &lt;br&gt;
եռագույնիդ գույներն ամեն &lt;br&gt;
խառնվեցին-գունատվեցին, &lt;br&gt;
դարձան անգույն,&lt;br&gt;
գորշ ու դժգույն,&lt;br&gt;
գորշ ու տգույն,&lt;br&gt;
գորշ ու ...նկուն:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ո՜ւր մնաց մեր միտքը ճկուն։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ի՞նչ անենք մենք երկրում ավեր, &lt;br&gt;
ինչպե՞ս դարձանք մենք տնավեր... &lt;br&gt;&lt;br&gt;

Հարցե՜ր, &lt;br&gt;
հարցե՜ր, &lt;br&gt;
որ էլ չունեն պատասխաններ... &lt;br&gt;&lt;br&gt;

Խլեց մեր տունն ու ապագան... &lt;br&gt;
(շուն՝ շան որդի, &lt;br&gt;
եթե ոչ մենք` &lt;br&gt;
որդը մի օր քեզ կփրթի)...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ո՜վ պիտի մեզ պատասխանի, &lt;br&gt;
թե՞ սպասենք, &lt;br&gt;
ատամները սեղմած իրար,&lt;br&gt;
էլի՛ մի նոր... հարյուր տարի՞։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

29.10.2023 թ., Երևան Շենգավիթ


===Կյանքուկռիվ===

Գունավոր - անգույն ձևեր են փոխվում,&lt;br&gt;
պիտակավորման տարբեր երանգներ,&lt;br&gt;
հեղափոխության ոգին &lt;br&gt;
սակայն` միշտ նույնն է մնում &lt;br&gt;
հարափոփոխ այս ժամանակներում&lt;br&gt; խելահեղության։&lt;br&gt;
Հեղափոխության,&lt;br&gt;
որ ժողովրդին փողոցներ հանեց,&lt;br&gt;
որ ժողովրդին ամբոխ դարձրեց։&lt;br&gt;
Եվ ամբոխ դարձած այդ ժողովուրդը&lt;br&gt;
ամբոխ էլ մնաց։&lt;br&gt;
Իսկ ժամանակը քայլ արեց` գնաց, &lt;br&gt;
իսկ պատմությո՞ւնը, &lt;br&gt;
քայլ արեց` գնաց։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Պատմությո՞ւն,&lt;br&gt;
Այո՞։&lt;br&gt;
Իսկ մեր ինչի՞ն է պետք &lt;br&gt;
այդ պատմություն կոչվածը,&lt;br&gt;
կասե՞ք։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Նրա՛նք, &lt;br&gt;
թող նրա՛նք &lt;br&gt;
եղծեն ու կեղծեն, վերստին ստեղծեն`&lt;br&gt;
ովքեր դա չունեն։&lt;br&gt;
Ովքեր ո՛չ ունեն,&lt;br&gt;
ո՛չ էլ կունենան`&lt;br&gt;
խիղճ,&lt;br&gt;
պատիվ։&lt;br&gt;
Այստեղ կանգ առնենք մի պահ,&lt;br&gt;
մեր շուրջը նայենք`&lt;br&gt;
հնություններ են հինգ հազարամյա&lt;br&gt;
և պատճեներն են դրանց՝ կողք-կողքի, &lt;br&gt;
որ իսկականից չեն էլ տարբերվում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Հիմա` ի՞նչ,&lt;br&gt;
Լռե՞նք,&lt;br&gt;
Թողնենք, որ ով ինչ ուզում է` անի՞,&lt;br&gt;
մեր հիշողությունն առնի ու տանի՞,&lt;br&gt;
սպանի՞ գուցե,&lt;br&gt;
կամ էլ ողջ թողնի՞, իսկ մե՞նք` փակբերա՞ն,&lt;br&gt;
առանց շնչելու իրավունքի՞,&lt;br&gt;
և՝ դա ապրե՞լ կոչենք, &lt;br&gt;
իսկ գուցե դրան&lt;br&gt;
ա՞յլ անուն տայինք,&lt;br&gt;
անվանեինք` ի՞նչ, լուսավոր գալի՞ք,&lt;br&gt;
թե՞ խաղաղության նոր դարաշրջան,&lt;br&gt;
ուր չես տարբերում` ինչ է` պետություն, &lt;br&gt;
ինչ է` հայրենի՞ք։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ասում են մի բան,&lt;br&gt;
անում` մի այլ բան,&lt;br&gt;
իսկ մե՞նք,&lt;br&gt; 
կարկամե՞նք,&lt;br&gt;
դիտորդի դերո՞ւմ։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

Մեր տուն ու տեղը աճուրդի հանեն,&lt;br&gt;
իսկ մենք գո՞հ մնանք,&lt;br&gt;
կամ` ուրախանա՞նք, որ... ո՞ղջ ենք,&lt;br&gt;
որ դեռ...&lt;br&gt;
մեզ չե՞ն մորթելու։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Մենք ժողովո՞ւրդ ենք,&lt;br&gt;
մենք ժողովուրդ չե՞նք։&lt;br&gt;
Իսկ գուցե գնանք,&lt;br&gt;
դեմ առ դեմ կանգնենք,&lt;br&gt; 
կռվենք ու մնանք հենց այնտեղ, &lt;br&gt;
մահվան դաշտում այդ մարտի, &lt;br&gt;
հաղթենք, կամ հաղթվենք։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Կհաղթենք`&lt;br&gt;
կապրենք հողում հայրենյաց&lt;br&gt;
հետայսու նաև։&lt;br&gt;
Իսկ թե կմեռնենք`&lt;br&gt;
մեռնենք պատվավոր մահով, &lt;br&gt;
նախորդաց փառքին արժանի,&lt;br&gt;
ու խառնվենք հողին մեր հայրենական`&lt;br&gt; 
Արցախական&lt;br&gt; 
հի՜ն հայոց աշխարհի։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ուրեմն`&lt;br&gt;
գնանք...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

24.01.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ

===Նոր «լեզվաբանություն»===

Ես հիմա հարկավ ոչինչ էլ չունեմ։&lt;br&gt;
Շարժական։&lt;br&gt;
Անշարժ։&lt;br&gt;
Անցյալ ու ներկա։&lt;br&gt;
Ապագա՞`&lt;br&gt; 
մի´ քիչ,&lt;br&gt;
մշուշոտ, մռայլ...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ծանոթ-բարեկա՞մ` &lt;br&gt;
ցրված են տարբեր ուղղություններում` &lt;br&gt;
մեր «անծայրածի՜ր»-անտարա´ծք երկրի, &lt;br&gt;
Ով` որտեղ ու ոնց։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ես հարևան էլ թերևս չունեմ։&lt;br&gt;
Հարևան բառից&lt;br&gt;
միշտ ջերմություն էր շնչում, &lt;br&gt;
ծիլ տալիս,&lt;br&gt;
իսկ հիմա՞... մի սառն&lt;br&gt;
անտարբերություն &lt;br&gt;
միջնորմի նման ցնցվել մեր միջև`&lt;br&gt;
շփվել չի թողնում։&lt;br&gt;
Մեզ ի՞նչ է մնում`&lt;br&gt;
միջնորմի սառը շղարշի &lt;br&gt;
երկու կողմերից իրար &lt;br&gt;
խեթ ծիկրակումներ, &lt;br&gt;
և` ուրիշ ոչինչ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Եվ` ուրիշ ոչի՞նչ։ &lt;br&gt;
Ինչո՞ւ են հաճախ &lt;br&gt;
բառերը փոխում տեղե՜րը իրենց։&lt;br&gt;
Չգիտե՜ք, գիտե´մ։&lt;br&gt;
Ես է´լ չգիտեմ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ինչո՞ւ են հաճախ &lt;br&gt;
մարդիկ փոփոխում դերե՜րը իրենց։&lt;br&gt;
Անշուշտ` չգիտե´ք։&lt;br&gt;

Չգիտեմ, ե´ս էլ, &lt;br&gt;
սակայն կուզեի՞ իմանա´լ,&lt;br&gt;
տեսնե´լ,&lt;br&gt;
շոշափե´լ,&lt;br&gt;
զգա´լ։&lt;br&gt;
Գո´ւցե, թերևս։&lt;br&gt;
Իսկ գուցեև` ո՞չ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Լեզվաբանական &lt;br&gt;
նոր ճյուղ եմ ուզում բացենք,&lt;br&gt;
ազգովի,&lt;br&gt; 
թեկուզ` վաղվանից։&lt;br&gt;
Վաղուց ենք սերտել` &lt;br&gt;
ուղղագրություն, ուղղախոսություն, &lt;br&gt;
բառակազմություն, բառագիտություն...&lt;br&gt;
(Չշարունակեմ)...&lt;br&gt;
Ճշմարտագրության, ճշմարտախոսության&lt;br&gt; 
կանոններն եմ ուզում&lt;br&gt; 
այսուհետ սերտե՜նք ու սերտե´նք։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ուսումնասիրող &lt;br&gt;
և ուսուցանվող ցանկացողներ կա՞ն, &lt;br&gt;
կգտնե՞նք։&lt;br&gt;
Հարկա՜վ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

27.01.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Հարցեր, հարցեր...===

Երևանը դարձել է, տե'ս,&lt;br&gt;
Մի փոքրիկ Ստեփանակերտ,&lt;br&gt; 
Ծանոթ շունչ է` ուր շրջվում ես, &lt;br&gt;
Ծանոթ խոսք է, ծանոթ դեմք։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Չես հասկանում` ինչպես վարվել,&lt;br&gt;
Լա՞վ է արդյոք դա, թե՞ վատ,&lt;br&gt;
Ո՞նց ենք ուզում մենք ավարտվել&lt;br&gt;
Մեր ընթացքով անավարտ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ո՞ւր ենք այսպես փութով փախչում,&lt;br&gt;
Դեպի երկի՞ր, թե՞ երկրից,&lt;br&gt;
Ի՞նչ դռներ են, ո՞վ է բացում,&lt;br&gt;
Ո՞ւր ճողոպրենք մենք մեզնից։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ինքներս մեզ դավաճանե՞նք,&lt;br&gt;
Զուր ենք այսպես մեզ խաբում,&lt;br&gt;
«Ամենայն տեղ մահը» մի՞ է,&lt;br&gt;
Ինչո՞ւ էլ  չենք հավատում։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;
 
14.10.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Ասացին...===

Ասացին` &lt;br&gt;
կվերադառնա՞նք։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ասացի` այո, &lt;br&gt;
երբ վերադառնան &lt;br&gt;
տաք երկրներ չված &lt;br&gt;
թռչունները։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ասացին` &lt;br&gt;
կատակո՞ւմ ես։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ասացի` այո։&lt;br&gt;
Մեզ &lt;br&gt;
միայն &lt;br&gt;
կատակելն է &lt;br&gt;
մնացել,- ավելացրի։&lt;br&gt;
Մեր &lt;br&gt;
մյուս &lt;br&gt;
բոլոր &lt;br&gt;
առաքինություններն&lt;br&gt;
ու արժանիքները &lt;br&gt;
զրոյացվելու են &lt;br&gt;
կառավարության &lt;br&gt;
հաջորդ &lt;br&gt;
հերթական&lt;br&gt;
նիստում։&lt;br&gt;
Թողնվելու են &lt;br&gt;
միայն&lt;br&gt;
մեր արատներն ու&lt;br&gt;
թերությունները։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

14.10.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===«Ակնհայտը` անհավատալի՞»===

Ամեն ինչ ակնհայտ է հիմա, &lt;br&gt;
չկա ոչինչ անհավատալի այլևս։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Իսկ բոլորովին վերջերս  &lt;br&gt;
Կարմիր բլուրի &lt;br&gt;
վերսկսված պեղումների &lt;br&gt;
առաջին օրվա &lt;br&gt;
գտածոն գլխավոր`  &lt;br&gt;
անձնագիրն էր Նոյի։ &lt;br&gt;
Անմիջապես էլ &lt;br&gt;
վերծանված &lt;br&gt;
անձնագրային գրառումներից &lt;br&gt;
պարզվեց հետևյալը` &lt;br&gt;
ազգության դիմաց,&lt;br&gt;
անձնագրում Նոյի, &lt;br&gt;
գրված էր... ադրբեջանցի։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Հիմա ենք հասկանում&lt;br&gt;
ուժն ու զորությունը&lt;br&gt;
նավթի ու խավիարի,&lt;br&gt;
հրաշքներ գործելու&lt;br&gt;
ջանքն ու եռանդը դրանց։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Օտար եմ այստեղ ես երևի։&lt;br&gt;
Երևանի փողոցներում&lt;br&gt;
թափառում եմ &lt;br&gt;
մենակ ու անհույս։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

11.03.2023 թ., Երևան, Աջափնյակ 
::::(Ծիծեռնակաբերդի բարձունք) &lt;br&gt;
11.05.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ

===Իրեն նոր սուլթան կարծող...===

Իրեն նոր սուլթան կարծող&lt;br&gt;
Ազերի մի լածիրակ&lt;br&gt;
Պարզել է դաշույնն իր կեռ,&lt;br&gt;
Ուզում է ստիպել, որ &lt;br&gt;
Մի երկիր, մի ժողովուրդ`&lt;br&gt;
Անցնի իր թրի տակով,&lt;br&gt;
Որ հետո, ինչ էլ լինի,&lt;br&gt;
Արցախցի ոչ մի սերունդ&lt;br&gt;
Զենք չառնի ազերու դեմ:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Չի՞ կարծում, կամ չգիտե՞`&lt;br&gt;
Ամեն մի արցախցու մեջ&lt;br&gt;
Դավիթն է փոքրիկ քնած,-&lt;br&gt;
Գործելու իր ժամին է &lt;br&gt;
Սպասում, որ արթնանա։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

05.06.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Իսկ ինչու են օրերս...===

Իսկ ինչո՞ւ են օրերս&lt;br&gt;
Ինձնից այսպես հեռանում&lt;br&gt;
Լքված հո՞ւն են ձորերս,&lt;br&gt;
Թե՞ անկամ են նեղանում։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

Հայրենիքում իմ ավեր&lt;br&gt;
Ստրուկներն են ղեկավար,&lt;br&gt;
Ո՞ւր մնացիք, արքաներ,&lt;br&gt;
Երա՞զ էիք` «կար-չկա՞ր...»։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Անցան նախկին փառքերը,&lt;br&gt;
Արքաները էլ չկան,&lt;br&gt;
Ավեր երկրիս տերերը &lt;br&gt;
Մի օր գուցեև ետ գան։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

10.06.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Եռաբլուրում ===

Արևի'ն են նայում աչքերը ձեր,&lt;br&gt;
Արևի'ց ենք առնում բարևը ձեր,&lt;br&gt;
Վե'ր պարզեք կրկին ձեռքերը ձեր,&lt;br&gt;
Զինվորնե'ր։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ձեր ձեռքերի վրա երկի'րն է մեր,&lt;br&gt;
(Տե'ր է կարգվել երկրին դահիճ ու նեռ),&lt;br&gt;
Մի' թողեք, որ տան թուրքին նվեր,&lt;br&gt;
Զինվորնե'ր։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
24.09.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Մաքառող տեսակ===

:::''44-օրյայի հերոսներից`&lt;br&gt;
:::''Վահագն Սարդարյանի հիշատակին

Պատկերացնե՞լ, ինչպե՞ս, և` ինչո՞ւ,&lt;br&gt;
Մարտի պատկերի հետ «նայվո՞ւմ» էիր,&lt;br&gt;
Ոսոխի շունչն էր քեզ վրա թռչում,&lt;br&gt;
Անսարսուռ կանգնել` «հմայվո՞ւմ» էիր։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Կռվեցիր անդուլ, միշտ մաքառեցիր`&lt;br&gt;
Մարտում ամենատաքարյունն էիր,&lt;br&gt;
Քեզ մորդ համար չխնայեցիր`&lt;br&gt; 
Նրա բաց սրտի տաք արյունն էիր։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

28.07.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Գույժը նորից...===

Գույժը նորից &lt;br&gt;
Դուռն է բախում&lt;br&gt;
Ամեն տան,&lt;br&gt;
Բայց ասում են` &lt;br&gt;
Լավ կլինի &lt;br&gt;
Ամեն բան։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Արյան հոտ է &lt;br&gt;
Կրկին առել&lt;br&gt;
Թշնամին,&lt;br&gt;
Հայոց ցավն է &lt;br&gt;
Տարտարոսվել&lt;br&gt;
Անմեկին...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
8.08.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Վտարված եմ...===

Վտարված եմ&lt;br&gt;
Ես իմ երկրից,&lt;br&gt;
Հեռացված եմ &lt;br&gt;
Ու մոռացված...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Ինչպե՞ս պիտի &lt;br&gt;
Վերադարձնեմ&lt;br&gt;
Իմ չապրված&lt;br&gt;
Օրե´րն անցած։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

01.09.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Սև մղձավանջ է իջել...===

Սև մղձավանջ է իջել &lt;br&gt;
Արցախիս վրա, &lt;br&gt;
Եկել` ո՜նց է շնթռնել, &lt;br&gt;
Թշնամին նրա։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
 
...Հարյուր տարի էլ անցնի` &lt;br&gt;
Չի մոռացվելու, &lt;br&gt;
Մեր կորստի, մեր ցավի&lt;br&gt;
Ոխն ենք հանելու...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

28.09.2023 թ., Պյատիգորսկ (ՌԴ)


===Անհեթեթություն===

Եվ կար ժամանակ`&lt;br&gt;
Անուս ազերին&lt;br&gt;
Չէր էլ հասկանում,&lt;br&gt;
Թե ոնց բաժանի&lt;br&gt;
Երկու էշերի միջև գարին...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Իսկ հիմա տեսեք`&lt;br&gt;
Իր տհասությամբ&lt;br&gt;
Ո՜նց է աշխարհին&lt;br&gt;
Ծաղրում է ալին։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

16.09.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Ձյունե՜լ է այնպես...===
Ձյունե՜լ է այնպես,&lt;br&gt;
իսկ դրսում` արև,&lt;br&gt;
դրսում` գարուն է։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ներսս` աշուն է,&lt;br&gt;
ներսս` անձրև է։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ա՜խ, այս գարունը&lt;br&gt;
այնպե՜ս անձև է։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

13.04.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Իսկ իմ հրաշք...===

Իսկ իմ հրաշք &lt;br&gt;
Արցախից&lt;br&gt;
Ինձ մի բուռ&lt;br&gt;
Հող չմնաց,&lt;br&gt;
Միայն` &lt;br&gt;
Մի լուռ &lt;br&gt;
Ափսոսանք,&lt;br&gt;
Որ ողջ արածս &lt;br&gt;
Գնաց։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Բայցև`&lt;br&gt;
Որպես սփոփանք,&lt;br&gt;
Արցա՜խ,&lt;br&gt;
Անո´ւնդ մնաց։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

7.10.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Անհայրենիք է Բաղրամյանն ինքը...===
'''(Տրիոլետ)

Անհայրենիք է Բաղրամյանն ինքը`&lt;br&gt;
Քանի՜ հայրենիք ազատագրած,&lt;br&gt;
Քանի՜ ազգ` ոստան իրենով գտած`&lt;br&gt;
Անհայրենիք է Բաղրամյանն ինքը։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Իր հողն ու ջուրը քոչվորին թողած`&lt;br&gt;
Անդաստական է իր ընտանիքը,&lt;br&gt;
Անհայրենիք է Բաղրամյանն ինքը`&lt;br&gt;
Քանի՜ հայրենիք ազատագրած։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

19.11.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Սեպտեմբերից այս կողմ===

Սեպտեմբերից այս կողմ`&lt;br&gt;
Անծանոթ ենք իրար,&lt;br&gt;
Հանդուրժող ենք այնպես`&lt;br&gt;
Մա՜հ եմ, գո´ւյժ ես, աշխա´րհ...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Սեպտեմբերից այս կողմ`&lt;br&gt;
Մենք ո՜չ միայն երկիր, &lt;br&gt;
Կորցրել ենք և մե´զ`&lt;br&gt;
Անդառնալի այնպես,&lt;br&gt;
Անհետևանք ասես,&lt;br&gt;
Որ ուզում ես ճչա՜լ,&lt;br&gt;
Բայց անիմա´ստ արդեն,&lt;br&gt;
Իզուր ու անտեղի´,&lt;br&gt;
Եվ` ուշացա´ծ նաև։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Դեռ համարձակվում ենք&lt;br&gt;
Հայելու մեջ նայե՞լ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Զղջո՞ւմ` ինչի՞ համար։&lt;br&gt;
Խժռել մի ողջ երկի՞ր&lt;br&gt;
Ու մսխո՞ւմ ենք հիմա։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Իսկ կշտանա՞լ` չկա՜։&lt;br&gt;
::Չկա՜... &lt;br&gt;
::::Չկա՜... &lt;br&gt;
::::::Չկա՜...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
1.12.23 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Հուսահատ ճիգեր===

Մենք մեր մատը տանում&lt;br&gt;
Ու մեր աչքն ենք հանում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Մենք այս ո՜ւր ենք ընկել,&lt;br&gt;
Ու նեղվում էլ ենք դեռ,&lt;br&gt;
Որ մնացել մենակ`&lt;br&gt;
Փնտրում ենք հույս-հենակ,&lt;br&gt;
Բայց չենք գտնում, չկա։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Գուցե, Աստված վկա,&lt;br&gt;
Հայտնվի մի տեղից`&lt;br&gt;
Մոտիկ, կամ թե` հեռվից,&lt;br&gt;
Տարբերություն չկա,&lt;br&gt;
Միայն թե մեկը գա&lt;br&gt;
Ու մեր կողքին կանգնի...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Մենք հինգ հազար տարի&lt;br&gt;
Հոգեվարք ենք էրնում,&lt;br&gt;
Սակայն դեռ չենք... մեռնում: &lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Իսկ այդ մեկը կգա՞,&lt;br&gt;
Իսկ այդ մեկը... չկա՜...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
21.12.23 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Արարատ-Արագած===
:::''«Նա, ով խոսում է Արարատից`
::::''Հայաստանի'ց չի խոսում»։
::::::::''Մի իմաստակի նորագույն «իմաստախոսություններից»
&lt;br&gt;
Նա ուզում է &lt;br&gt;
Արարատը ջնջել&lt;br&gt;
Երևանի երկնքից&lt;br&gt;
ու Արագած նկարել նույն տեղում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Նա ուզում է  &lt;br&gt;
պետական զինանշանն ու օրհներգը &lt;br&gt;
հարմարեցնել իրեն, &lt;br&gt;
որ կարողանա բերանացի անել հեշտ, &lt;br&gt;
և այստեղ-այնտեղ, &lt;br&gt;
տեղի-անտեղի, &lt;br&gt;
արտասանի ոգևորված, &lt;br&gt;
թե իբր` տեսեք, &lt;br&gt;
ես ամեն ինչ գիտեմ, &lt;br&gt;
մեր երկրի ո՞ր ղեկավարը &lt;br&gt;
կարող էր &lt;br&gt;
ինձ պես արտասանել։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Նա ուզում է, &lt;br&gt;
որ բոլորիս բնակարաններում &lt;br&gt;
ո'չ թե Արարատի, &lt;br&gt;
այլ Արագածի' նկարը լինի, &lt;br&gt;
մոռանալով, &lt;br&gt;
որ Աստվա'ծ է նկարել &lt;br&gt;
Արարատը բոլորիս սրտերում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

17.08.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Իսկ Արցախիս...===

Իսկ Արցախիս սովյալների &lt;br&gt;
Տառապանքի,&lt;br&gt; Ցավի հանդեպ &lt;br&gt;
Աշխարհը դեռ աչք է փակում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Ու թող այնքան փակված մնա, &lt;br&gt;
Որ կուրանա աչքն աշխարհի...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
(Բարձր է գոռում գողն ավելի` &lt;br&gt;
Գողը փախավ,&lt;br&gt; Բռնեք գողին)։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;
...Մա´յր-Հայաստան,&lt;br&gt; Հայո´ց ոստան,&lt;br&gt;
Քո արածից չե՞ս ամաչի,&lt;br&gt;
Ինչքան էլ որ հողմեր ոռնան`&lt;br&gt;
Արցախը կա, &lt;br&gt;Մի´շտ կլինի։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;
Ես հավատում եմ Արցախիս &lt;br&gt;
Արշալույսի´ն վերընձյուղման։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

03.09.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ&lt;br&gt;
08.09.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Մի´ եղիր այդչափ ագահ...===

:::::''...Բայց հաճախ,&lt;br&gt;
:::::''Կյանքդ հերիք չի՜ անում...
:::::::::::''Գևորգ Էմին
 
Մի՛ եղիր այդչափ ագահ, ընչաքաղց...&lt;br&gt;
Նավթադոլարներ շատ մի՛ հավաքիր։&lt;br&gt;
Ո՞վ է ինչ տարել իր հետ, որ տանես։ &lt;br&gt;
Դու էլ չես տանի։ &lt;br&gt;
«Այո'» ասա մեր &lt;br&gt;
Ազատ ու անկախ ապրելու կամքին։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ուշքի´ եկ, աշխա´րհ, &lt;br&gt;
Ու հիշի´ր, աշխա´րհ, &lt;br&gt;
Կյանքն այնքա´ն է կարճ, &lt;br&gt;
Որ չի´ հերիքի &lt;br&gt;
Նույնիսկ ա´յդ «այո»-ն ասելու համար։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

04.09.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Գնա´===
::::''Ծնկաչոք խնդրե՞նք մեղավոր նեռին,
::::''Արդյո՞ք կթողնի ու կհեռանա...

Աստծո այս ազգը մեղք է, արդարև,&lt;br&gt;
Անաստված,&lt;br&gt;
Անխիղճ,&lt;br&gt;
Թող ու հեռացիր։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Գիտենք,&lt;br&gt;
Որ արյան ծարավ ունես դեռ,&lt;br&gt;
Դու հագենալու ա'յլ միջոց փնտրիր։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Խիղճ ունես եթե` հարցրո'ւ, կասի',&lt;br&gt;
Ցույց կտա, հաստատ,&lt;br&gt;
Ճշմարիտ ուղին։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Տնից ու տեղից զրկե´լ ես մեզ դու,&lt;br&gt;
Զրկել ես անգամ գերեզմանների՜ց։&lt;br&gt;
Է՞լ ինչ ես խլել մեզանից ուզում,&lt;br&gt;
Ուզո՞ւմ ես,&lt;br&gt;
Է՞լ` ինչ...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Անկո´ւշտ,&lt;br&gt;
Արյունռո´ւշտ,&lt;br&gt;
Հեռացի´ր,&lt;br&gt;
Գնա՜...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Էլ մի´ հապաղիր,&lt;br&gt;
Ու` էլ... մի´ մնա...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

1.03.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===«ՔՊ-ա-թուրքա-դմփ-դմփ-հու»===

:::''Գույժեր են գալիս Ղարաբաղից,&lt;br&gt;
:::''Սարեր են փշրվում սրտիս վրա...
:::::::::::''Համո Սահյան

Ականջդ կանչի, Սահյա´ն Համո,&lt;br&gt;
Երեսուն տարին անցավ հազիվ,&lt;br&gt;
Ո՜նց կռահեցիր, որ Արցախով &lt;br&gt;
Գալո՜ւ է վերջը Հայաստանի...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Եվ Հայաստանի անկման համար&lt;br&gt;
Թմբուկ են նրանք դեռ խփելու,&lt;br&gt;
Արցախի անկման ուրախությամբ` &lt;br&gt;
Սմբուկ են նրանք դեռ լափելու։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

Եվ ո՜վ պիտի դեռ հարցնի նրանց`&lt;br&gt;
Ում կամ ինչու են քարկոծելու,&lt;br&gt;
Եվ այսպես մի-մի «չաքուճ» առած`&lt;br&gt;
Մասիսին է՛լ են դեռ հասնելու։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

07.09.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Արցունքն` աչքին===

Երազի պես եկավ գնաց,&lt;br&gt;
Քույրս` հեռու Սամարայից,&lt;br&gt;
Թախիծը լուռ կախված մնաց,&lt;br&gt;
Տխուր-ուրախ այդ յոթ օրից։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

- Հայրենիք եմ կարծես եկել,-&lt;br&gt;
Թախծում էր նա` արցունքն աչքին,-&lt;br&gt;
Բա իմ անուշ գյուղն ո՞ւմ մնաց,&lt;br&gt;
Գերեզմաններն իմ այն անգին։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Արցունքն` աչքին գնաց նորից, &lt;br&gt;
Գնաց կրկին` լի կարոտով, &lt;br&gt;
Ասաց` կգամ մեկ էլ, նորից,&lt;br&gt;
Թե երթս անցնի Կոճողոտով։&lt;br&gt;

18.12.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Ներիր, մայրիկ...===

Ներիր, մայրիկ, ներիր դու ինձ,&lt;br&gt;
Հաշտ եմ արդեն իմ Աստծո հետ,&lt;br&gt;
Դաժան էր, բիրտ` գուցե մի քիչ,  &lt;br&gt;
Ներիր, մայրիկ, ներիր, ներիր։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ներիր, հիմա հեռու եմ շատ,&lt;br&gt;
Հեռու եմ ես քեզնից, ինձնից,&lt;br&gt;
Այնպես հանգիստ եմ, անշտապ,&lt;br&gt;
Ներիր, մայրիկ, ներիր, ներիր։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Էլ ոչինչ չի մտատանջում&lt;br&gt;
Ինձ` որդուն քո` այն զգայուն,&lt;br&gt;
Էլ ոչնչով չեմ հմայվում,&lt;br&gt;
Ներիր, մայրիկ, ներիր, ներիր։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ներիր որդուն քո դրուժան,&lt;br&gt;
Հայրիկի, քո գերեզմանին&lt;br&gt;
Չայցելի էլ ո՛չ մի անգամ`&lt;br&gt;
Ներիր, մայրիկ, ներիր, ներիր...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Բայց թե մի օր ներես դու ինձ` &lt;br&gt;
Քո ներելու համար երբեք&lt;br&gt;
Չեմ ներելու ես ինձ, երբեք,&lt;br&gt;
Ներիր, մայրիկ, ներիր, ներիր։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

17.09.2023 թ., ՌԴ, Վլադիկավկազ (մեքենայում) &lt;br&gt;
24.10.2023 թ., Երևան, Կենտրոն (Հյուսիսային պողոտա)


===Անքեզ===

Տասնվեց տարի է, &lt;br&gt;
Տես, &lt;br&gt;
Առանց քեզ ենք, &lt;br&gt;
Մայրիկ։ &lt;br&gt;
Երկու ու կես տարի` &lt;br&gt;
Կարոտ գերեզմանիդ...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Գերեզմանիդ անգամ &lt;br&gt;
Չենք էլ բերում ծաղիկ... &lt;br&gt;
Անքեզ ենք, &lt;br&gt;
Մամ, &lt;br&gt;
Անկյանք, &lt;br&gt;
Անտուն, &lt;br&gt;
Անհայրենիք...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
21.05.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Չասված բառերս===

Բառերը, որոնք մնացին չասված`&lt;br&gt;
Պատռում են հիմա կոկորդս, մայրիկ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Բառերը, որոնք էլ չեն ասվելու`&lt;br&gt;
Խեղդում են պատռած կոկորդս, մայրիկ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Չասված բառերի իմ «հավաքածուն»&lt;br&gt;
Ո՞ւմ տանեմ, ինչո՞ւ ու ինչպե՞ս, մայրիկ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

21.05.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Հայ-աստ-ա՜նս՝ Հայ-աստ-ա՞նդ...===

:::::''Մի անուն էի սերտել 
:::::''դեռ վաղ մանկությունից...
::::::::::''Արիս Արսենի

Մի անուն եմ սերտել &lt;br&gt;
դեռ վաղ մանկությունից &lt;br&gt;
իսկ այդ անունն, ավաղ, &lt;br&gt;
այսօր խեղդում է ինձ...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Այսօր անտո´ւն եմ ես`&lt;br&gt;
անտեղ, անհայրենիք,&lt;br&gt;
էլ ինչո՞ւ եմ այսպես &lt;br&gt;
փնտրում տուն ու տանիք...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Երբ կորել է անդարձ&lt;br&gt;
սրտիս երազն անել`&lt;br&gt;
էլ ինչո՞ւ եմ այսպես&lt;br&gt;
իզուր ջանում ապրե´լ...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

էլ ինչո՞ւ եմ հիմա&lt;br&gt;
լինելո´ւ փորձ անում,&lt;br&gt;
երբ մեկ «աստ» եմ, մեկ՝ «անդ»,&lt;br&gt;
մեկ՝ ո՞ւր, չեմ իմանում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ո՞ւր է ՀԱՅ-ԱՍՏ-ԱՆըԴ,&lt;br&gt;
Օ՜, ՀԱՅ՝ ԱՍՏ-ԱՆԴ-ական...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

12.02.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ

===Մղձավանջ===
Սև՜, &lt;br&gt;
սև´ սիրտ ու սեր,&lt;br&gt;
աչքերում` արև,&lt;br&gt;
սրտի մեջ` գիշեր...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Սրտի մեջ մութ է,&lt;br&gt;
երբ այն չի բացվում,&lt;br&gt;
ամեն ինչ սուտ է,&lt;br&gt;
երբ սեր չի հայցվում...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Գուցե կփոխվի, &lt;br&gt;
կդառնա լավը,&lt;br&gt;
շտա´պ դատարկիր&lt;br&gt;
այդ դառը գավը...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Անհանգիստ սրտով&lt;br&gt;
ո՞նց հանգստանամ,&lt;br&gt;
գարո՞ւն է,&lt;br&gt;
աշո՞ւն,&lt;br&gt;
ինչպե՞ս հասկանամ...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

28.04.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ

===Ի՞նչ է մտածում...===
Ի՞նչ է մտածում &lt;br&gt;
Տեսնես իմ մասին`&lt;br&gt;
Այդ կոճղը` &lt;br&gt;
Ընկած &lt;br&gt;
Գյուղի մեր բակում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Երբ որ գլուխս &lt;br&gt;
Դնում եմ բարձին`&lt;br&gt;
Ինչպե՞ս եմ արդյոք &lt;br&gt;
Աչքերս փակում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Փակո՞ւմ եմ արդյոք, &lt;br&gt;
Եվ` ինչպե՞ս, &lt;br&gt;
Ինչո՞ւ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Այս կյանքից արդյո՞ք&lt;br&gt;
Բան ենք հասկանում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

5.06.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Անպատասխան հարց===
«Ո՞րն է, բաբո´, մըր հայրենիք»,-&lt;br&gt;
Հարցն այդ հիմա ինձ են տալիս։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Երբ որ գլխիս չունեմ տանիք,&lt;br&gt;
Երբ չեմ կարող գնալ էլ տուն`&lt;br&gt;
Պատասխանելս չի էլ գալիս։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Ի՞նչ հայրենիք, ի՞նչ ես խոսում,&lt;br&gt;
Երբ չեն թողնում հանես ծպտուն,&lt;br&gt;
Էլ չեմ ասում` խոսել, ճառել։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Արցախս տես ի՜նչ է դառել,&lt;br&gt;
Էլ հայրենիք մնա՞ց, լաո...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
6.06.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ

===Երազ===

Գեղեցիկ ժպիտ, &lt;br&gt;
Գեղեցիկ տող էր, &lt;br&gt;
Ծառս եղար դու, սիրտ, &lt;br&gt;
Սիրո ջերմ դող էր...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Երա՞զ էր... &lt;br&gt;
Տե՞նդ էր... &lt;br&gt;
Արցո՞ւնք էր՝ &lt;br&gt;
Ցո՛ղ էր...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Հույս էր անրջող,&lt;br&gt;
Հավատի շող էր։&lt;br&gt;
...Սիրտս մի կտոր &lt;br&gt;
Հայրենի հող էր։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

18.06.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ

===Տխուր երգ===

Ես տեղ չունեմ,&lt;br&gt;
Ես տուն չունեմ, &lt;br&gt;
Ես մի անտուն &lt;br&gt;
Խեղճ թռչուն եմ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ես թռչում եմ,&lt;br&gt;
Ես փնտրում եմ &lt;br&gt;
Իմ ցավին դեղ`&lt;br&gt;
Այստեղ-այնտեղ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ես թռչում եմ... &lt;br&gt;
Ես փնտրում եմ`  &lt;br&gt;
Գտնում նոր ցավ,&lt;br&gt;
Գտնում նոր դավ...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
30.06.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Կարոտ===
Կրկին թախծում ես, իմ լո՜ւռ կարոտ,&lt;br&gt;
Գյուղի ճամփեքին մեր քարքարոտ,&lt;br&gt;
Ի՞նչ մնաց ինձ` իմ մանկությունից,&lt;br&gt;
Երազ ու տրտունջ, ցավ ու թախիծ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Գարնան հովերը կգան նորից,&lt;br&gt;
Առուն կաղմկի կրկին ձորից,&lt;br&gt;
Արտույտը կանչի, կաքավ ու լոր`&lt;br&gt;
Իրար կխառնեն երկինք ու ձոր,&lt;br&gt;
Անտառը գիրկը իր կբանա,&lt;br&gt;
Տերևաթափն էլ չի ուշանա,&lt;br&gt;
Ամեն ինչ` ճիշտ իր ժամանակին,&lt;br&gt;
(Աչքս` գյուղական իմ տան բակին),&lt;br&gt;
Քամին կփչի, առուն հևա,&lt;br&gt;
Հանդվորն է` որ էլ... չի երևա...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ո՞վ է այս գույժը անվերջ բոթում`&lt;br&gt;
Ձեն-ձուն չկա էլ Քամհար խութում,&lt;br&gt;
Սանձարձակ քամի՞ն անվերջ չափի&lt;br&gt;
Երկայնքն ու լայնքը Խաչունց տափի։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Ափիս մեջ մի բուռ հող եմ պահում,&lt;br&gt;
Մտքով հեռու եմ կրկին սահում,&lt;br&gt;
Կտրել են ինձ իմ սար ու ձորից,&lt;br&gt;
Տեսնես ե՞րբ կգամ մեկ էլ նորից։&lt;br&gt;
Անկուշտ քամին տես ո՜նց է լափում&lt;br&gt;
Կորած երազս` իմ բաց ափում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

9.12.2024 թ., Երևան, Զեյթուն&lt;br&gt;
12.12.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Մեր կորսված հանճար===
::''Հեռակա զրույց`
::''Ստեփան Շահումյանի արձանի հետ

Խաչված ձեռքերով կանգնել ես, արձան,&lt;br&gt;
«Մուսավաթները», տե՛ս, վերադարձա՛ն։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Մեր երկիրն էլի ավեր է, նայիր,&lt;br&gt;
Բայց մենք ուժ էինք, քանի դեռ կայիր։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Բաքուն հայոց էր` հայոց էլ մնար,&lt;br&gt;
Օսմանցի´ն փնտրեր նոր փորձ ու հնար...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Բայց կալանեցին չար ուժերը քեզ,&lt;br&gt; 
Որ մեր ինքնության հարցը չլուծես։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Եվ միտքն ու ոգին քո խոնարհվեցին,&lt;br&gt;
Մեր մտքի կաճառ, «Կովկասի Լենի´ն»...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
...Քեզ հետ խոսում եմ հիմա հեռակա, &lt;br&gt;
Բայց մեր հանդիպման օրը դեռ կգա։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

4.07.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ&lt;br&gt;
6.07.2024 թ., Երևան, Արաբկիր


===Եռատոն է այսօր...===
Եռատոն է այսօր,&lt;br&gt;
Մարդիկ,&lt;br&gt;
Եռատոն է։&lt;br&gt;
Ո՞վ գողացավ &lt;br&gt;
Մեր ծով խինդը,&lt;br&gt;
Մեր քրքիջը,&lt;br&gt;
Մեր ծիծաղը, &lt;br&gt;
Մեր տոնական ծափ-հրճվանքը...&lt;br&gt;
Մեր առօրյան &lt;br&gt;
Ու մեր կյանքը...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Իսկ Արցախն իմ`&lt;br&gt;
Անտեր-անմեզ,&lt;br&gt;
Իսկ արցախցին`&lt;br&gt;
Արդեն անտուն-անօթևան։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

Եռատոն է...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Էրատոն է ողջ գողոնը հափշտակել,&lt;br&gt;
Էրատոն է։ &lt;br&gt;
Հրճվում նա հարճի ծախու &lt;br&gt;
Նենգ քրքիջ ու գզվռտոցով:&lt;br&gt;
Տոն է նրա ամե՜ն-ամեն առավո՛տը,&lt;br&gt;
Ամե՜ն կեսօրն ու երեկո՛ն,&lt;br&gt;
Գիշերն ամեն:&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Եռատոն է Էրատոյի տանն ու սրտում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

9.05.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Մեր ցերեկը անցավ...=== 
::::::''Ու երբ ցերեկն անցնի,&lt;br&gt;
::::::''Ընկնի գիշերը մութ...&lt;br&gt;
::::::::''Համո Սահյան

Մեր ցերեկը անցավ,&lt;br&gt;
Հիմա գիշեր է մութ,&lt;br&gt;
Ես հայացքով անցավ &lt;br&gt;
Ու աչքերով իմ լուրթ &lt;br&gt;
Փնտրում եմ քեզ անվերջ, &lt;br&gt;
Փնտրում ու չեմ գտնում, &lt;br&gt;
Դեռ չգրված իմ էջ,&lt;br&gt;
Իմ հող, երկիր, իմ տուն։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
21.09.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Արցախցի հայը===
Ժայռի պես` ամուր,&lt;br&gt;
Ժայռից էլ պինդ է,&lt;br&gt;
Մի աչքին` արցունք,&lt;br&gt;
Մի աչքին` խինդ է։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Այսպես ապրում է`&lt;br&gt;
Գո՞հ է, դժգո՞հ է,&lt;br&gt;
Կյանքը անցնում է,&lt;br&gt;
Ու կյանքը... զոհ է...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

10.03.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Սուրբ Ղազանչեցոց===
Մեր մտքի, &lt;br&gt;
Հոգու,&lt;br&gt;
Հույսի ծերպերում&lt;br&gt;
Պահել ենք քեզ միշտ` &lt;br&gt;
Տարբեր ձևերով, &lt;br&gt;
Տարբեր կերպերում...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
...Սառել է տեսքդ` &lt;br&gt;
Աղճատված,&lt;br&gt;
Ջնջված, &lt;br&gt;
Դեմքերի վրա &lt;br&gt;
Անտարբեր մարդկանց։&lt;br&gt;
Դեռ զարմանո՞ւմ ես&lt;br&gt;
Աշխարհի վրա, &lt;br&gt;
Միշտ սպասելով &lt;br&gt;
Օրվան քո վաղվա...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Մերն ես եղել միշտ, &lt;br&gt;
Մերն էլ կլինես։&lt;br&gt;
Ինչքան էլ տանեն &lt;br&gt;
Ու ձեռքից գնաս`&lt;br&gt;
Հայ ես,&lt;br&gt;
Հայկական,&lt;br&gt;
Հայ էլ կմնաս...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
08.10.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ

===Մեր բանակը===
:::::''Սա Երևանն է, այստեղ դու տանն ես...
::::::::''Հայտնի երգից

Երևանո՞ւմ ենք, տա՞նը, դռա՜նն ենք,&lt;br&gt;
Եվ ինչպե՞ս դրան չհավատանք,&lt;br&gt;
Մեր գործով` կիսատ, մտքով` դեռ... տանն ենք,&lt;br&gt;
Ինչպե՞ս համոզվենք` ապրում ենք, կանք։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Մեր կորցրածը պիտ վերագտնենք,&lt;br&gt;
Մեր ուժը կրկին դարձնենք բանակ,&lt;br&gt;
Մարտն ընթանում է, դեռ պիտի շտկենք &lt;br&gt;
Մենք քանի՜ պարտված ճակատամարտ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Իննսունչորսից այնպե՜ս սարսում է` &lt;br&gt;
Ինչքան էլ հաղթող նա ձևանա,&lt;br&gt;
Ոսոխն հոխորտում, բայց սպասում է` &lt;br&gt;
Մեր բանակը կը-վե-րա-դառ-նա՜։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
14.10.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ&lt;br&gt;
27.10.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ

==Մըէր Արցախա անուշ լյուզվավ==


===Ղարաբա՜ղըս...===
''(Արցախի բարբառով)
''Վերափոխված տարբերակ

Ղարաբաղս հայոց վեղն ա,&lt;br&gt;
Հայոց աշկէն մաչի յեղն ա,&lt;br&gt;
Հայոց անթէղ կրակ-պօղն ա,&lt;br&gt;
Ամմա հայոց մաշկեն հօռռը&lt;br&gt;
Նրա տյօղն ա։&lt;br&gt;
Ժողովուրթես տեղը նեղ ա,&lt;br&gt;
Հի՞նչ անե խեղճ Ղարաբաղըս`&lt;br&gt;
Լյուզին` օրիշ,&lt;br&gt;
Խօսքը` օրիշ,&lt;br&gt;
Հայոց սրտէն էնքան մօտէ,&lt;br&gt;
Բայց հայ տանան հեռու տե՛ղ ա։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ղարաբաղըս օ՜րիշ վէղ ա...&lt;br&gt;
Ղարաբաղըս անթէղ-պօղ ա,&lt;br&gt;
Քանի՞ մընա մօխրեն տակեն,&lt;br&gt;
Քանի՞ մընա տյօղը սըրտում`&lt;br&gt;
Օրիշ խօսքավ,&lt;br&gt;
Օրիշ լյուզվավ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ու հըվաքվեց ժողովուրթը`&lt;br&gt;
Միտինգ ըրեն մեծ ու կյուճուր,&lt;br&gt;
Բանվօր,&lt;br&gt;
Քաղվօր,&lt;br&gt;
Թա` բօ՛լ-հէրիք,&lt;br&gt;
Մունք մէր դյարդը լյավընք գյուդում&lt;br&gt;
Ու տէղյակընք հինչ ա իլյալ,&lt;br&gt;
Տա էն Ըստալին-գյօռբագյօռին&lt;br&gt;
Փռնած պենն ա։&lt;br&gt;
Մունք ընք մէր հույս նան հավատը:&lt;br&gt;
Յէկէքյ մինտէղ կլյօխ-կըլխու,&lt;br&gt;
Սէրտ-սըրտու տանք՝&lt;br&gt;
Մին պեն անինք,&lt;br&gt;
Վեր էս դյարդան շյուտ ըզադվինք,&lt;br&gt;
Մունք մեր վէղէն տարը տյէռնանք,&lt;br&gt;
Մունք մեր թանէն,&lt;br&gt;
Մեր թըցանէն տարը տյէռնանք,&lt;br&gt;
Վէր մեր հացը օրիշ չօտէ,&lt;br&gt;
Ժողովուրթըս էլ` լյաց չօտէ...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Թօղ հայ խօսքը թէվ յօր օնէ`&lt;br&gt;
Ղարաբաղա սարէրըն իննի,&lt;br&gt;
Հինչ տէղ ցավ կա` դա՛րման անէ,&lt;br&gt;
Հինչ տեղ չօռ կա` քըշի տա՛նէ...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

17.02.1988, Ստեփանակերտ&lt;br&gt;
25.11.2023, Երևան


===Հղես կապ ա...===
''(Արցախի բարբառով)

Քյունջ ու պուճախ սաղ կապալըն, &lt;br&gt;
Ամէն տէղա մէզ խափալըն,&lt;br&gt;
Լօխ կօծկալըն սօտ խօսքէրավ,&lt;br&gt;
Իսկ տօն կյալի հղէս կապ ա։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Հղէս կապ ա, &lt;br&gt;
Հղէս կապ ա,&lt;br&gt;
Իմ տօն կյալի&lt;br&gt;
Հղէս կապ ա։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Մնացալըմ հէռէ, քարէն,&lt;br&gt;
Աշկըս` տանըս ճանապարէն,&lt;br&gt;
Էս հիբանց ա՞ թօրքն ազրայէլ,&lt;br&gt;
Վէր ինձ թողէց ճանապարէն։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Քանի՜ ամէս յէկու հընցավ,&lt;br&gt;
Աշկըս կարօտ վէղէս` հընցավ,&lt;br&gt;
Իմ տօն, իմ թաղ, իմ բաղ-բախչա,&lt;br&gt;
Հալբաթ մին օր ծէզ կըտէսնամ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Աշխարքն հալա քօնիլած ա,&lt;br&gt;
Ու տիժէր թա էլ զուրթնանա,&lt;br&gt;
Մէր մէ՛ջ պիտի օժ քըթէնանք,&lt;br&gt;
Օ՜ժժավ պիտի հղէս պէնանք։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Հղէս պէնանք,&lt;br&gt;
Հղէս պէնանք,&lt;br&gt;
Իմ տօն կյալի &lt;br&gt;
Հղէս պէնանք։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

18.03.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ&lt;br&gt;
21.05.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Ճամփաս փակ է...===

Ծակուծուկերը փակել են, &lt;br&gt;
Ամեն տեղից մեզ խափել են,&lt;br&gt;
Ու կոծկել են սուտ խոսքերով,&lt;br&gt;
Իսկ տուն գալու ճամփաս փակ է։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ճամփաս փակ է, &lt;br&gt;
Ճամփաս փակ է,&lt;br&gt;
Իմ տուն գալու&lt;br&gt;
Ճամփաս փակ է։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Մնացել եմ հեռու, քարին,&lt;br&gt;
Աչքս` տանս ճանապարհին,&lt;br&gt;
Այդ ե՞րբ թուրքը կտրիճացավ,&lt;br&gt;
Որ ինձ թողեց ճանապարհին։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Քանի՜ ամիս եկավ-անցավ,&lt;br&gt;
Աչքս կարոտ հողիս` անցավ,&lt;br&gt;
Իմ տուն, իմ թաղ, այգի-պարտեզ,&lt;br&gt;
Գուցե մի օր կտեսնեմ ձեզ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Իսկ աշխարհը դեռ քնած է,&lt;br&gt;
Ու դժվար թե արթնանա էլ,&lt;br&gt;
Մեր մե՛ջ պիտի ուժ գտնենք մենք,&lt;br&gt;
Ուժո՜վ պիտի ճամփաս բացենք։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ճամփաս բացենք,&lt;br&gt;
Ճամփաս բացենք,&lt;br&gt;
Իմ տուն գալու &lt;br&gt;
Ճամփաս բացենք։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

18.03.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ&lt;br&gt;
21.05.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Մըէր յէրքը===
''(Արցախի բարբառով)

«ՀըռնԷ ապան մէնակ ա իլալ»,-&lt;br&gt;
Մէր յէրգն ա սա մէզ հուշում,&lt;br&gt;
Մհէնգյ Արցախն ա մէր մէնակ,&lt;br&gt;
Պա հինչ անի՞նք, գյուդումչում։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;
Բայց ուժէղ ա Արցախը մէր,&lt;br&gt;
Ամէն ցավու տէմ կէնօղ,&lt;br&gt;
Ուրան հույսը ուժն ա ուրան,&lt;br&gt;
Ու հավատն ա հաղթէլու...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Թուրքիյավնըն թէվ-թէվ անում,&lt;br&gt;
Թօրքը հինչ ա՞, չընկըճվինք,&lt;br&gt;
Թուրքիյան չինար` սահանց մըհէ &lt;br&gt;
Մինչէվ Քյուռը քիշալինք։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
«ՀըռնԷ ապան մէնակ ա իլալ»,-&lt;br&gt;
Արցախն ա մէնակ մհէնգյ,&lt;br&gt;
Մէր յէրգը մէզ հինչ ա՞ հուշում,&lt;br&gt;
Հինչընք իլալ` հինչ տէռէնք։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;
27.01.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Մեր երգը===

«Պապս մենակ էր անցյալ տարի»,-&lt;br&gt;
Մեր երգն է սա հուշում մեզ,&lt;br&gt;
Հիմա Արցախն է մեր մենակ,&lt;br&gt;
Չգիտեմ, թե ինչ անեմ։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

Բայց ուժեղ է Արցախը մեր,&lt;br&gt;
Ամեն ցավի դիմացող,&lt;br&gt;
Իր հույսն է իր ուժը մեծ,&lt;br&gt;
Ու հավատը՝ հաղթելու...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Թուրքիայով են թևավորվում,&lt;br&gt;
Թուրքը ի՞նչ է, չընկըճվենք,&lt;br&gt;
Թուրքիան չլիներ` սրանց վաղուց &lt;br&gt;
Մինչև Քուռ կքշեինք։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

«Պապս մենակ էր անցյալ տարի»,-&lt;br&gt;
Հիմա Արցախն է մենակ,&lt;br&gt;
Մեր երգը մեզ ի՞նչ է հուշում,&lt;br&gt;
Ի՜նչ էինք ու... ի´նչ դառանք։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

27.01.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===«Մենք ենք, մեր սարերը»&lt;br&gt; կոթողի նկարի առաջ===
''(Արցախի բարբառով)

Հինչքան հէռու`&lt;br&gt;
Քըզնըհէտըմ &lt;br&gt;Կյանքում միշտ։&lt;br&gt;
Թող տէսնավէչ`&lt;br&gt;
Աշկըտ` ըրտասունք,&lt;br&gt;
Սէրտըտ` վիշտ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Հինչ տեղ քինամ&lt;br&gt;
Ու հինչքան էլ &lt;br&gt;Հըռանամ`&lt;br&gt;
Տիժեր` թա քու&lt;br&gt;
Խըտտումըտ &lt;br&gt;Ապրած կյանքըս &lt;br&gt;Մուռռանամ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

13.06.2023 թ., Երևան, Կենտրոն (Ազատության հրապարակ)


===Անուշ շըէնըս, Կճօղօտըս...===
''(Արցախի բարբառով)

Մէր Արցախն ա մհէնգյ հէռվում,&lt;br&gt;
Ըտրա հէտէ շատըմ էրվում, &lt;br&gt;
Բայց վէր թօռնըս ա «ապա»* կանչում`&lt;br&gt;
Սէրտըս տէղան յէր ա թըռչում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Մըտքավ նօրից շէնումնըմ ես,&lt;br&gt;
Էս հինչ քյալյագ յէկու կըլխէս,&lt;br&gt;
Մինչէվ Շօրէն թաղնըմ հըսնում`&lt;br&gt;
Վէշմինին էլ պըտահումչում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Էս շտէղը՞ն մարթիքյ քեցալ,&lt;br&gt;
Էս կյաղլուվը՞ն նահանք կացալ,&lt;br&gt;
Կյուղլուկանի խաղըրածըմ,&lt;br&gt;
Լուխճու շատ հիշտ միշտ քիթածըմ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Բայց սա հանցա օրիշ խաղ ա,&lt;br&gt;
(Սա խաղ չի, սա սըրտու դաղ ա),&lt;br&gt;
Էս հինչուվը՞ն շէնը թողալ,&lt;br&gt;
Շտէղը՞ն մարթիքյ տէղափօխվալ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Զուրթնանումըմ, լյուսացալ ա,&lt;br&gt;
Մըտքումըս` մէր շէնն ա հյալա,&lt;br&gt;
Ծըմըկնէրումնըմ մեր` մինակ,&lt;br&gt;
Քէրծէն կըլխէն Ճինջըքարա։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

11.01.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ

___________&lt;br&gt;
*) «Ապա» - Պապի

===Անուշ գյուղս, Կոճողոտս...===

Մեր Արցախն  է հիմա հեռվում,&lt;br&gt;
Դրա համար շատ եմ այրվում, &lt;br&gt;
Բայց երբ թոռս է «ապա»* կանչում`&lt;br&gt;
Սիրտս տեղից վեր է թռչում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Մտքով նորից գյուղում եմ ես,&lt;br&gt;
Այս ի՞նչ փորձանք եկավ գլխիս,&lt;br&gt;
Մինչև Շորեն թաղն եմ հասնում`&lt;br&gt;
Ոչ մեկին էլ չեմ հանդիպում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Մարդիկ այս ո՞ւր են գնացել,&lt;br&gt;
Թաքնվե՞լ են` թա՞ք են կացել,&lt;br&gt;
Պահմտոցի խաղացել եմ,&lt;br&gt;
Բոլորին միշտ հեշտ գտել եմ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Բայց սա ոնց որ ուրիշ խաղ է,&lt;br&gt;
(Սա խաղ չէ, սա սրտի դաղ է),&lt;br&gt;
Այս ինչո՞ւ են գյուղը թողել,&lt;br&gt;
Ո՞ւր են մարդիկ տեղափոխվել։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

... Արթնանում եմ, լուսացել է,&lt;br&gt;
Բայց մտքիս մեջ` դեռ մեր գյուղն է,&lt;br&gt;
Մենակ` անտառներում գյուղի,&lt;br&gt;
Ճանճաքարի քերծի գլխին։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
11.01.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ

___________&lt;br&gt;
*) «Ապա» - Պապի


===Արուն նան նօռնը===

Էս հինչ ղաշյանգ կյարմուր նօռն ա,&lt;br&gt;
Հանց ա կոխկան ճաք ինի,&lt;br&gt;
Օզում մաննըս ճաքէն նիտամ`&lt;br&gt;
Վախում ծէրքըս կյիրմիրի։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Կյարմուր գույնը շատընք տէսալ,&lt;br&gt;
(Նորից ցավավ լցվէցինքյ),&lt;br&gt;
Թօրքը մեր տօն կռէվ պիրավ,&lt;br&gt;
Տօն ու տէղա զըրկվէցինքյ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ստի էլհա կէնալ չի շատ,&lt;br&gt;
Մին տէղ ա լյուս կըկյա մէզ,&lt;br&gt;
Յըէրէ կյապուտ` մէզ պահապան,&lt;br&gt;
Թա տյու մէր տօն մէզ տանէս։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

27.10.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ

==Իմ սրտի մեջ ու իմ կողքին==

===Բարի լույս...===

Բարի լույս,&lt;br&gt;
Չես արթնացել,&lt;br&gt;
Քնած ես դեռ երևի,&lt;br&gt;
Բայց վաղո՜ւց &lt;br&gt;
Պատուհանից&lt;br&gt;
Ներս ընկած շողն արևի&lt;br&gt;
Այրո՜ւմ է ամռան տոթով&lt;br&gt;
Ու հանգիստ քնել չկա՜։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Սպասենք հույսով,&lt;br&gt;
Սիրով,&lt;br&gt;
Մինչև զով աշուն կգա։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

20.08.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Արև-լուսին===

Ինձ մոտ ցերեկ է,&lt;br&gt;
Քեզ մոտ գիշեր է,&lt;br&gt;
Դու դեռ քնած ես,&lt;br&gt;
Ես` արթնացել եմ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Էլ չենք հանդիպում&lt;br&gt;
Կարծես թե, իրավ,&lt;br&gt;
Մեր երազներն են&lt;br&gt;
Խանգարում իրար։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Հիմա գիշեր է,&lt;br&gt;
Քնել չեմ ուզում,&lt;br&gt;
Դու արթնացել ես`&lt;br&gt;
Ես ինչպե՞ս քնեմ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Իրար ես ու դու&lt;br&gt;
Անհաս ենք, հեռու,&lt;br&gt;
Կարծես արև ու &lt;br&gt;
Լուսին ենք խաղում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

19.10.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Կինս գնա...===

Կինս գնա`&lt;br&gt;
Մնա Լոսում,&lt;br&gt;
Իսկ ես, գիտե՞ք,&lt;br&gt;
Չեմ ափսոսում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Նա, որ արդեն &lt;br&gt;
Լոս է տեսել,&lt;br&gt;
Հեշտ չի լինի &lt;br&gt;
Հետը խոսել։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Բա էլ կգա՞...&lt;br&gt;
Ի՞նչ է անում &lt;br&gt;
Նա այս դժգույն &lt;br&gt;
Երևանում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

4.11.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Ես ու դու===

Օվկիանոսի&lt;br&gt;
Այս ու այն&lt;br&gt;
Կողմերում ենք&lt;br&gt;
Ես ու դու։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Երկու ափերն&lt;br&gt;
Իրար գան`&lt;br&gt;
Կհանդիպենք&lt;br&gt;
Իրարու։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

19.10.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Քեզ===

Չգիտեմ` ե՞րբ, ինչպե՞ս, ինչո՞ւ,&lt;br&gt;
Ո՞նց փակվեցին աչքերս խոնջ,&lt;br&gt;
Ես քո երազն էի տեսնում`&lt;br&gt;
Աչքերս՝ բաց, գիշերս՝ գոց։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Կեսգիշերն էր վաղուց անցել,&lt;br&gt;
Չգիտեմ` ո՞նց, քնո՞վ անցա,&lt;br&gt;
Ես քո երազն եմ «գրանցել»&lt;br&gt;
Աչքերիս մեջ` անքուն, անցավ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Քնած ես դու գիշերվա մեջ,&lt;br&gt;
Ձայնդ հասնում է կոպերիս.&lt;br&gt;
«Արթուն է դեռ ու չի քնում,&lt;br&gt;
Ի՞նչ է գրում, ի՜նչ է գրում»։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Լույսը բացվեց, չհասկացա`&lt;br&gt;
Քնե՞լ էի, անքո՞ւն էի,&lt;br&gt;
Սիրտս լիքն էր երազներով,&lt;br&gt;
Իսկ երազիս մեջ դո´ւ էիր... &lt;br&gt;&lt;br&gt;   

11.08.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Ես ուզում եմ...===

Ես ուզում եմ, որ դու լինես &lt;br&gt;
Ինչպես միշտ ես` ջերմ ու գորով։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Եղիր` ինչպես կայիր ու կաս,&lt;br&gt;
Ես սիրում եմ շշունջը քո։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Եղիր` ինչպես միշտ ես ինձ հետ`&lt;br&gt;
Իմ սրտի մեջ ու իմ կողքին։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Երբեմն` թեև անմատչելի`&lt;br&gt;
Սրտիս համար միշտ հաճելի։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Միշտ սիրելի ու սպասված,&lt;br&gt;
Միշտ` փակ թեև, սակայն... բացված։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

12.08.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Հանդիպելու ակնկալիք===

Ձախողվա՞ծ է, ինչո՞ւ,&lt;br&gt;
Մեր հանդիպելն արդեն,&lt;br&gt;
Սարդոստա՞յն է հինում &lt;br&gt;
Արդեն բախտը մեր դեմ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Չենք հանդիպում իրար&lt;br&gt;
Անգամ երազներում,&lt;br&gt;
Չեմ հասկանում, իրավ,&lt;br&gt;
Ինչպե՜ս եմ քեզ ներում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ինչո՜ւ եմ քեզ ներում,&lt;br&gt;
Երբ վաղուց է` չկամ&lt;br&gt;
Ես էլ քո աչքերում,&lt;br&gt;
Բայց մի օր դեռ կգամ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Կգամ, այո, մի օր,&lt;br&gt;
Սպասիր դու համառ,&lt;br&gt;
Խինդը մեր ձախողված&lt;br&gt;
Ապրեցնելու համար։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

30.11.23 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Սոցցանցային մտորում ===

Ո'չ գնացիր, &lt;br&gt;
Ո'չ մնացիր։&lt;br&gt;
Ո'չ գրում ես, &lt;br&gt;
Ո'չ... «լռում» ես։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Իսկ ե՞ս, &lt;br&gt;
Իսկ ե՞ս ինչ եմ անում, &lt;br&gt;
Հասկանո՞ւմ եմ ինչ-որ մի բան։&lt;br&gt;
Թե՞ թվում է՝ &lt;br&gt;
Ո'չ մի բան էլ չեմ հասկանում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Բայց գուցե թե հասկանայի` &lt;br&gt;
Այդ ինչի՞ց է, &lt;br&gt;
Որ... «գնացիր», &lt;br&gt;
Բայց՝ մնացիր։ &lt;br&gt;
Որ մնացիր, &lt;br&gt;
Բայց... լռեցիր։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Վաղուց է, չէ՞, խոսքն այդ հայտնի,&lt;br&gt;
Համաձայն են` երբ... լռում են:&lt;br&gt;

Առարկությո՞ւն, &lt;br&gt;
Չի' ընդունվում։&lt;br&gt;
Հայտնի խոսքը չի' քննարկվում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
23.06.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ&lt;br&gt;
6.10.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Ահա կանգնած ենք...===

Ահա կանգնած ենք կողք-կողքի&lt;br&gt;
Ու մեր միջև սահման չկա,&lt;br&gt;
Մի մարմին ենք ու մի հոգի,&lt;br&gt;
Սեր ու գորով, ամեն ինչ կա։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Բայց երբ հեռու ենք իրարից`&lt;br&gt;
Մեկ է` ինձնից չես հեռանում,&lt;br&gt;
Թեև մենակ ես թողնում ինձ`&lt;br&gt;
Քեզ մտքիս մեջ ես մոռանում։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

04.09.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Գլուխդ կդնե՞ս...===

Գլուխդ կդնե՞ս ծնկներիս,&lt;br&gt;
Մատներս թող ծոցդ մտցնեմ`&lt;br&gt;
Մտքերս ծոցիդ մեջ թաքցնեմ,&lt;br&gt;
Գիրգ հպվեն նռներդ ձեռքերիս։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Խառնեմ քո երազին մտքերս`&lt;br&gt;
Անհաղորդ ձեռքերիս արածին,&lt;br&gt;
Ձեռքերս` անհաղորդ երազին,&lt;br&gt;
Փրկեն իմ մտքերը ձեռքերս։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Գլուխդ կդնե՞ս ծնկներիս...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

11.08.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Ճանաչում ենք իրար...===

Ճանաչում ենք իրար հեռվից հեռու,&lt;br&gt;
Հասկանում ենք իրար բառից երկու,&lt;br&gt;
Մենք նման ենք այնպես` մեկս մեկու։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

Իրար վանող, սիրող, իրար ներող,&lt;br&gt;
Իրար համար շնչող, իրար գերող,&lt;br&gt;
Բայց` սպասման մեջ միշտ, միշտ` համբերող։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Մեր ձեռքերը` պատրաստ միշտ գրկվելու,&lt;br&gt;
Մեր մտքերը` մեկտեղ, բայց և` հեռու,&lt;br&gt;
Տեսնես` ինչ է վերջը մեր լինելու։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

19.12.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Եկ, հանդիպենք===
Եկ, հանդիպենք` անհայտ մի տեղ,&lt;br&gt;
Մեկտեղ լինենք գոնե մի հեղ:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Գոնե մի հեղ գիրկս առնեմ,&lt;br&gt;
Մեռնեմ ցավից, մեկեն` հառնեմ:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Չէ՛, մեռնելու ի՞նչ ժամն է դեռ,&lt;br&gt;
Գաս՝ չեմ ընկնի էլ ոտուձեռ:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Զգացմունքներս չզսպեմ`&lt;br&gt;
Այսքան ցավս մեկեն պարպեմ:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Լցվե՜մ, լցնե՜մ, ծո՜վ լիանամ,&lt;br&gt;
Վերջացնեմ ու... վերջանա՜մ...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Եվ աչքերիդ ծովի մեջ թող&lt;br&gt;
Հալվեմ, կորչեմ` դառնամ ի հող:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

2.11.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


==Աշխարհին ի՜նչ է եղել==


===Տեսա մի շոր...===
Տեսա մի շոր գետնին ընկած,&lt;br&gt;
Սիրտս կրկին հեռուն գնաց,&lt;br&gt;
Գնաց` մնաց,&lt;br&gt;
Ետ չի գալիս։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
...Մեր շորերն են անտեր ընկած&lt;br&gt; 
Մեր փողոցում,&lt;br&gt;
Մեր տան դիմաց, &lt;br&gt;
Անձրևի տակ, &lt;br&gt;
Արևի տակ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Բայց... մարդ չկա էլ աշխարհում,&lt;br&gt;
Ու ոչ մեկը չի վերցնում, &lt;br&gt;
Թափ չի տալիս` տեղը դնում։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;
Ի՜նչ աշխարհ է` չեմ հասկանում, &lt;br&gt;
Ի՞նչ մարդկանց ես, աշխարհ, սնում,&lt;br&gt; 
Որ... նույն օդն են շնչում մեզ հետ,&lt;br&gt;
Նույն սննդով ուժ ստանում,&lt;br&gt;
Բայց մեր ցավը չեն հասկանում։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;
Մութն իջնում է,&lt;br&gt;
Տուն չեմ գալիս։&lt;br&gt;
Անձրևն է լուռ դրսում լալիս։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
19-20.11.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Հերթագրված են...===
::''Հավերժ աստղերն էլ հավերժական չեն,
::''Հները կերթան, նորերը կգան:
::::::::::::::''Հովհաննես Շիրազ
Հերթագրված են ցավերն էլ այդպես,&lt;br&gt;
Հին ցավը գնում` նոր ցավն է գալիս։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Քանի դեռ դու քո նախկինն ես լալիս` &lt;br&gt;
Նորերն են գալիս&lt;br&gt;
Ու նորավարի&lt;br&gt;
Լցվում են տունդ,&lt;br&gt;
Ասես եկել են մի նոր ավարի։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Գուցեթե`&lt;br&gt;
Սի´րտդ կավարեն-տանեն&lt;br&gt;
Ու մի խուլ ձորում &lt;br&gt;
Խեղդեն-կսպանե՞ն...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Հերթագրվա´ծ է&lt;br&gt;
Կյանքում &lt;br&gt;
Ամեն ինչ...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Իսկ հատուցումից, &lt;br&gt;
(Արդար ու անդավ),&lt;br&gt;
Չի´ փրկվի ոչ ոք,&lt;br&gt;
Չի´ փրկվի ոչինչ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

28.05.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Չե՜ն հասկանա...===

Ես դժգոհ եմ այդ մարդկանցից,&lt;br&gt;
Ում հանդիպում եմ ամեն օր,&lt;br&gt;
Ում հետ շփվում եմ ամեն օր`&lt;br&gt;
Ես խռով եմ այղ մարդկանցից։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
 
Թեև գալիս են դեռ նորից,&lt;br&gt;
Հանդիպում են` ասում-խոսում, &lt;br&gt;
Նրանք ցա՜վս են զազրախոսում`&lt;br&gt;
Թեև լսում են նաև ինձ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Դեռ բանում են իրենց այգում, &lt;br&gt;
Եվ ապրում են դեռ տանն իրենց,&lt;br&gt;
Ինձ` տուն-այգի կորցրածիս,&lt;br&gt;
Չե՜ն հասկանա... Չե՜ն հասկանում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

27.08.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Աշխարհին ի՞նչ է եղել...===

Աշխարհին ի՞նչ է եղել, &lt;br&gt;
::ամենուր` ավեր ու ավար,&lt;br&gt;
Գայլացած մարդիկ խռնվել`&lt;br&gt;
::ամեն ինչ խառնել են իրար,&lt;br&gt;
Կերել են իրար պրծել`&lt;br&gt;
::մարդ մնա՞ց, որ կանչի հավար,&lt;br&gt;
Կբացվի՞ լույսն աշխարհում,&lt;br&gt;
::աշխարհում ցուրտ է ու խավար։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

21.01.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Տխուր է սիրտս, լցված..===

Տխուր է սիրտս, լցված,&lt;br&gt;
::չգիտեմ` ում մոտ եմ բացվում, &lt;br&gt;
Երբ ինձնից անկախ ամեն &lt;br&gt;
::շարժումից այնպե՜ս եմ ցնցվում։&lt;br&gt;
...Հայրենի բակս, այգիս`&lt;br&gt;
:: հետքերով իմ էլ չեն լցվում,&lt;br&gt;
Այլախոհ - այլադավան&lt;br&gt;
::ոտքերն են բակս խցկվում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

21.01.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Ես չեմ չարանում մարդկանց վրա...===

Ես չեմ չարանում մարդկանց վրա,&lt;br&gt;
Դե, չեն հասկանում` ինչ են անում,&lt;br&gt;
Եվ` իրար համար ինչ են մանում,&lt;br&gt;
Ես չեմ չարանում մարդկանց վրա։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Իրար տանել չեն կարողանում,&lt;br&gt;
Ուտում են իրար հա´ անխնա,&lt;br&gt;
Ես չեմ չարանում մարդկանց վրա,&lt;br&gt;
Դե, չեն հասկանում` ինչ են անում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

6.02.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Դատարկաձեռն ենք աշխարհ գալիս...===

Դատարկաձեռն ենք աշխարհ գալիս,&lt;br&gt;
Դատարկ էլ պիտի կյանքից գնանք,&lt;br&gt;
Գոնե մի քիչ էլ թող մարդ մնանք,&lt;br&gt;
Դատարկաձեռն ենք աշխարհ գալիս։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Երբ կարող էինք օգնել իրար`&lt;br&gt;
Ինչի՞ ենք իրար էլ ցավ տալիս,&lt;br&gt;
Դատարկաձեռն ենք աշխարհ գալիս,&lt;br&gt;
Դատարկ էլ պիտի կյանքից գնանք։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

6.02.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Հերթով գալիս ենք...===

Հերթով գալիս ենք` անհերթ գնում, &lt;br&gt;
Դե` մարդ մնայինք գոնե մի քիչ,&lt;br&gt;
(Հոգու պահանջ է ու հոգու ճիչ),&lt;br&gt;
Հերթով գալիս ենք` անհերթ գնում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Թե չենք տանելու մեզ հետ ոչինչ`&lt;br&gt;
Ինչո՞ւ ենք այսպես իրար ուտում, &lt;br&gt;
Հերթով գալիս ենք` անհերթ գնում, &lt;br&gt;
Դե` մարդ մնայինք գոնե մի քիչ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

6.02.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Ոչ կատակ - ոչ լո՞ւրջ===

Ի՞նչ եմ թողնում &lt;br&gt;
Ես աշխարհին,&lt;br&gt;
Ի՞նչ է մնում&lt;br&gt;
Ինձ աշխարհից։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Հարցնում եմ &lt;br&gt;
Ինքս ինձ անվերջ&lt;br&gt;
Ու... սպասում...&lt;br&gt; 
Պատասխանի։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
...Ձեն-ձուն չկա&lt;br&gt;
Էլ աշխարհից,-&lt;br&gt;
Ու... սպասվող...&lt;br&gt;
Պատասխանից։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

31.10.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Արփիիս===
::::''Ծննդյան առաջին տարեդարձի առթիվ 

'''1&lt;br&gt;
Մեծացածները&lt;br&gt;
Էլ չե՞ն մեծանում,&lt;br&gt;
Իմաստ կա գուցե &lt;br&gt;
Նաև դրանո'ւմ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Չե՞մ մեծանում ես,&lt;br&gt;
Ես թերանո՞ւմ եմ,&lt;br&gt;
Դու մեծանում ես,&lt;br&gt;
Ես ծերանում եմ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

'''2&lt;br&gt;
Ես վաթսունհինգ եմ&lt;br&gt;
Իսկ դու դեռ մեկ ես,&lt;br&gt;
Ես արդեն հին եմ,&lt;br&gt;
Իսկ դու նո'ր երգ ես։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Բռնում ես, դու նոր&lt;br&gt;
Օգնության ձեռք ես։&lt;br&gt;
Ցատկում ես, ցնծում,&lt;br&gt;
Պարում ես, ձի'րք ես։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Վազիր մանկության &lt;br&gt;
Քո երազներով,&lt;br&gt;
Մեծացիր անհոգ,&lt;br&gt;
Ապրիր երգելով։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

01.09.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ

===Արփիի պատմածից===
''(«Ի՞նչ են պատմում փոքրիկները» շարքից)


Գիտե՞ք, ես արդեն&lt;br&gt; 
Մեկ տարեկան եմ,&lt;br&gt;
Ոտքերիս վրա &lt;br&gt;
Լավ էլ վստահ եմ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Մի քանի բառ էլ &lt;br&gt;
Արդեն սերտել եմ,&lt;br&gt;
Ես իմ ապագան &lt;br&gt;
Արդեն կերտել եմ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

01.09.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Նույն թեմայով===

:''Եթե չասեմ`
:''Խոց կլինի...
:::''Պարույր Սևակ

'''1&lt;br&gt;
Եթե չասեմ`&lt;br&gt;
Չես իմանա,&lt;br&gt;
Եթե ասեմ`&lt;br&gt;
Չես դիմանա։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

Մտածում եմ&lt;br&gt;
Այսպես անվերջ,&lt;br&gt;
Ասե՞մ, չասե՞մ`&lt;br&gt;
Ո՞վ կիմանա...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
14.01.2024 թ., Երևան Շենգավիթ

'''2&lt;br&gt;
Թե չասեմ՝ չես իմանա,&lt;br&gt;
::չեմ ուզում գաղտնիքներ բացել,&lt;br&gt;
Թե ասեմ՝ չես դիմանա,&lt;br&gt;
::չեմ ների ինքս ինձ արդեն,&lt;br&gt;
Մտքիս մեջ դա է անվերջ,&lt;br&gt;
::ի՞նչ անել՝ ասե՞լ, թե՞ չասել,&lt;br&gt;
Չգիտեմ, ո՞վ կիմանա,&lt;br&gt;
::ո՞ւմ է պետք... և... ինչո՞ւ լսել...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
21.01.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Թվում էր===
:::''Լավագույն սերը`&lt;br&gt;
:::''Կիսա´տ թողածը։&lt;br&gt;
:::::::''Պարույր Սևակ&lt;br&gt;

...Իսկ թվում էր, թե&lt;br&gt;
Մեր «կես»-երի հետ&lt;br&gt;
Հաշտ ենք ապրում մենք,&lt;br&gt;
Ապրում ենք սիրով։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Պարզվում է, &lt;br&gt;
Սակայն,&lt;br&gt;
Լավագույն սիրո&lt;br&gt;
Առեղծվածները&lt;br&gt;
Բացահայտվում են&lt;br&gt;
Բոլորովին ա´յլ...&lt;br&gt;
Բանաձևումով...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

12.02.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Ասում են թե...===
Ասում են թե` &lt;br&gt;
Անհամտեսել &lt;br&gt;
Դու չես կարող ինչ որ բանի &lt;br&gt;
Ո'չ համն զգալ,&lt;br&gt;
Ո'չ էլ տեսնել։&lt;br&gt;
(Համը` տեսնե՞լ)։&lt;br&gt;
Դե`&lt;br&gt;
Տեսնելու բան էլ լինե՜ր...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Իսկ քեզ, ասա, ո՞վ է տեսել,&lt;br&gt;
Որ խմել ես իբր... կվաս,&lt;br&gt;
Կամ էլ` կիսել։&lt;br&gt;
Դե խմել ես գուցեև, &lt;br&gt;
Ի՞նչ,&lt;br&gt;
Հանցանք հո չի՞, &lt;br&gt;
Դե, կիսել է,&lt;br&gt;
Եղածը` ի՞նչ,&lt;br&gt;
Թթու-թերխաշձվահամով &lt;br&gt;
Եսիմ մի... ինչ...&lt;br&gt;
Ոչի՜նչ...&lt;br&gt;
Ոչի´նչ...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Բայց կարո՞ղ են &lt;br&gt;
Անուշությունն զգալ այդպե´ս,&lt;br&gt;
Նույնի´սկ այդպես` &lt;br&gt;
Անհամտեսե´լ...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Դե, ասում են թե` կարող են,&lt;br&gt;
Հնարավոր տարբերակ կա։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Չեմ փորձել դեռ։&lt;br&gt;
Չեմ էլ փորձի։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

3.06.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Չտեսություն ===

Կասեք` բաց ոտք տեսած չկա՞մ,&lt;br&gt;
Չի կշտանում աչքս չկամ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ուր շորի մի ճեղք երևաց`&lt;br&gt;
Աչքս ճեղքի վրա գնա՜ց։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Գնաց` մնաց, դուրս չի գալիս,&lt;br&gt;
Ծիծա՞ղս, թե՞ լացս է գալիս։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

1.02.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Պնդաճակատ... երկու ճակատ===
''(Որպես կատակ)

::::''Դեմ առ դեմ հայտնված մի անցորդի

Արի բախվենք&lt;br&gt;
այսպես&lt;br&gt;
ճակատ-ճակատի,&lt;br&gt;
տեսնենք,&lt;br&gt;
թե ում ճակատը&lt;br&gt;
ում կհաղթի։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ումն&lt;br&gt;
անվնաս կմնա,&lt;br&gt;
իսկ ումը` չէ,&lt;br&gt;
ով կպարտվի,&lt;br&gt;
նա&lt;br&gt;
էլ... ճակատ չունի,&lt;br&gt;
չէ՜։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

5.11.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Խոսք հրաժեշտի=== 
::::''Քանդակագործ Ալբերտ Հարությունյանի հիշատակին 
Չհոգնած տարիքից, &lt;br&gt;
Այլ դավից ցավատանջ, &lt;br&gt;
Այս անկյալ  աշխարհի &lt;br&gt;
Մեղքերը շալակած` &lt;br&gt;
Դու գնում ես հեռու`&lt;br&gt;
Այդ անհայտ ուղղությամբ։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ու երբ որ հանդիպես &lt;br&gt;
Դու այնտեղ Բարձրյալին, &lt;br&gt;
Այստեղ են,- ասա,- քո &lt;br&gt;
Պատկերով, քեզ նման,&lt;br&gt;
Բայց դավեր են նյութում, &lt;br&gt;
Տիպար են չարության։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Դու գնա անխռով &lt;br&gt;
Ու ապրիր նոր կյանքում,&lt;br&gt;
Խոնարհում արդարիդ` &lt;br&gt;
Խնկարկում, օրհնություն։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

16.09.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Աշնանային տրամադրություն=== 

Ես ժպտում եմ, &lt;br&gt;
Բայց թախիծն է իմ աչքերում,&lt;br&gt;
Ես տխրում եմ,&lt;br&gt;
Բայց ժպիտն է սիրտս գերում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Խառն եմ այսպես` &lt;br&gt;
Եկող - անցնող երթին գերի`&lt;br&gt;
Միախառնված &lt;br&gt;
Տխուր - ուրախ իմ օրերի։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

27.09.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ

===Բոլոր հայացքներում...===

Բոլոր հայացքներում &lt;br&gt;
Ծանոթ հայացք փնտրող&lt;br&gt;
Իմ աչքերն են հոգնել։&lt;br&gt;
Ես չեմ հոգնում,&lt;br&gt;
Քայլում եմ վերից` վար,&lt;br&gt;
Վարից` վեր։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Բոլոր փողոցները &lt;br&gt;
Ծանոթ են ինձ արդեն,&lt;br&gt;
Անծանոթ են... միայն...&lt;br&gt;
Անցորդները։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
25.10.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Աղոթք=== 
:::''Երնե՜կ, թե այս Նոր տարին
:::''Վերջ տար հայի ցավերուն... 
:::::::''Ռափայել ՊԱՏԿԱՆՅԱՆ

Ամեն նոր տարի, &lt;br&gt;
Ամեն Ամանոր`&lt;br&gt;
Մեկը մեկից` նոր։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Սպասվածը` քիչ, &lt;br&gt;
Դառնությունը` շատ,&lt;br&gt;
Մեկը մեկից` վատ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ցավը` դավակից,&lt;br&gt;
Դավը` չսպասված,&lt;br&gt;
Մինչև ե՞րբ, Աստվա'ծ...&lt;br&gt;

28.10.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Տերյանական===
Նորից աշուն`&lt;br&gt;
նորից մշուշ,&lt;br&gt;
նորից մեգ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Խոհ ու խնդրում`&lt;br&gt;
մտքիս խորքում,&lt;br&gt;
մտքիս մեջ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Խռնված անվերջ`&lt;br&gt;
չկա հանգիստ,&lt;br&gt;
չկա քուն։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ճամփա չկա`&lt;br&gt;
դեպի երկիր,&lt;br&gt;
դեպի տուն։&lt;br&gt;

8.11.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Ցնդաբանություն===

Մեզ ասում են՝ հյուր եք,&lt;br&gt;
Ձեզ հյուրի պես պահեք։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ես ասում եմ՝ ո՞ւր եք,&lt;br&gt;
Մենք էյ, դուք էլ՝ հյուր ենք,&lt;br&gt;
Պիտի այնպես ապրենք՝&lt;br&gt;
Երբ այստեղից գնանք՝&lt;br&gt;
Միշտ էլ բարի հիշվենք,&lt;br&gt;
Պարտքի տակ չմնանք։&lt;br&gt;
Մեկ է՝ չեն էլ լսում,&lt;br&gt;
Իրենց... էշն են քշում։&lt;br&gt;

12.11.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Վերջին խոսքի փոխարեն===

Չի փրկի այլևս &lt;br&gt;
բանաստեղծությունը &lt;br&gt;
ոչ ոքի &lt;br&gt;
ու ոչինչ։&lt;br&gt;
(Եվ, ամեն դեպքում, &lt;br&gt;
այս հորինվածքին &lt;br&gt;
դեռ հավատացող կա՜,&lt;br&gt;
թե իբր&lt;br&gt;
բանաստեղծությունը&lt;br&gt;
կփրկի... աշխարհը,&lt;br&gt;
բոլորիս)։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Իզուր ենք &lt;br&gt;
հուսառատ սպասումով &lt;br&gt;
գամվել այսպես ապագային։&lt;br&gt;
Արցախյան վերջին &lt;br&gt;
(վերջի՞ն) &lt;br&gt;
պատերազմից հետո &lt;br&gt;
չենք ապրում այլևս։ &lt;br&gt;
Սպասում ենք&lt;br&gt;
ապրելու մեր հերթի՞ն,&lt;br&gt;
թե՞, մոլեգին-անհույս, &lt;br&gt;
ամենավերջի´ն &lt;br&gt;
պատերազմին&lt;br&gt;
Արցախական։&lt;br&gt;
Եվ` նրա հաղթական երթին։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

20.07.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ</text>
      <sha1>de48meuaiayp39yhhccrqirs04jg05e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Մի մրահոն աղջիկ տեսա</title>
    <ns>0</ns>
    <id>149821</id>
    <revision>
      <id>397292</id>
      <parentid>392447</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T09:18:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-52018-61</username>
        <id>14170</id>
      </contributor>
      <comment>ուղղում - գովք</comment>
      <origin>397292</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="812" sha1="lzx9wijfsrqcmyo3iy6y4z6dtse2wip" xml:space="preserve">== Մի մրահոն աղջիկ տեսա ==

{{Բանաստեղծություն|Մի մրահոն աղջիկ տեսա|&lt;poem&gt;
Մի մրահոն աղջիկ տեսա
Ռիալտոյի կամուրջին
Հորդ մազերը – գետ գիշերվա,
Եվ հակինթներ՝ ականջին։

Աչքերը սև – արևներ սև,
Արևների պես անշեջ,
Գալարում էր մեջքը թեթև
Ծաղկանկար շալի մեջ։

Աչքս դիպավ աչքի բոցին,
Ու գլուխս կախեցի.
Ժպտաց ժպտով առեղծվածի,
Հավերժական կանացի։

Միամիտ չեմ՝ հավատամ քեզ.
Տառապանքս փորձ ունի.–
Մի մրահոն կույս էր քեզ պես,
Կոտրեց սիրտս պատանի…

(Հիասքանչ պոեմ)
&lt;/poem&gt;}}</text>
      <sha1>lzx9wijfsrqcmyo3iy6y4z6dtse2wip</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>397293</id>
      <parentid>397292</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T11:00:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emptyfear</username>
        <id>547</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-52018-61|~2026-52018-61]] ([[User talk:~2026-52018-61|քննարկում]]) մասնակցի խմբագրումները հետ են շրջվել [[User:~2026-16027-20|~2026-16027-20]] մասնակցի վերջին տարբերակին։</comment>
      <origin>392447</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="783" sha1="9duzuj8l7b3xbehhmq0gqybug2twvz0" xml:space="preserve">== Մի մրահոն աղջիկ տեսա ==

{{Բանաստեղծություն|Մի մրահոն աղջիկ տեսա|&lt;poem&gt;
Մի մրահոն աղջիկ տեսա
Ռիալտոյի կամուրջին
Հորդ մազերը – գետ գիշերվա,
Եվ հակինթներ՝ ականջին։

Աչքերը սև – արևներ սև,
Արևների պես անշեջ,
Գալարում էր մեջքը թեթև
Ծաղկանկար շալի մեջ։

Աչքս դիպավ աչքի բոցին,
Ու գլուխս կախեցի.
Ժպտաց ժպտով առեղծվածի,
Հավերժական կանացի։

Միամիտ չեմ՝ հավատամ քեզ.
Տառապանքս փորձ ունի.–
Մի մրահոն կույս էր քեզ պես,
Կոտրեց սիրտս պատանի…
&lt;/poem&gt;}}</text>
      <sha1>9duzuj8l7b3xbehhmq0gqybug2twvz0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Հայբուսակ/Զ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151779</id>
    <revision>
      <id>397294</id>
      <parentid>397258</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T11:02:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emptyfear</username>
        <id>547</id>
      </contributor>
      <origin>397294</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27762" sha1="sh7k5swvdfrz19k6val8qnao822o7ka" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title = [[Հայբուսակ/Ցանկ|Հայբուսակ • Այբբենական ցանկ • Զ]]
|author = Ղևոնդ Ալիշան
|previous = [[Հայբուսակ/Ե|Ե]]
|next = [[Հայբուսակ/Է|Է]]}}

== 690. Զաբարակ կամ Զապարակ. ==

Լաւ եւս Սպարակ կամ Սպորակ. Հնդկաց Քրքում կոչուածն է, զոր բացատրեցինք Դեղին Կոճ անուամբն. տե՛ս թիւ 579:

== 691. *Զահթեր? ==

Ի կարգի դեղոց՝ Զուֆայի հետ յիշուի ի Բժշկարանի. թուի Սաթիր Արաբաց. Տե՛ս Զամբուռ:

== 692. *Զահրայ։ ==

Ար. Լ. Baccharis, Բագոսի անունէն. «Ինքն խոտ-մն է, որ աղէկ և անուշ հոտ ունի, և ի Կիպարին ծառին ներքեւն կու բուսնի և խոշոր տերեւնի կ’ունենայ. նման է Մանուշկի տերեւին, և ծիրանի ծաղիկ ունի, որ ի սպիտակութիւն քշտէ, և երկայնութիւնն մէկմէկ կանգուն կու լինի։ Եւ ոմանք այսոր Վայրի Ղարանֆուլ կու ասեն. և տակեր կ’ունենայ, զէտ սև Խարպախ (Վրացի կոճ). և խոտն նման է Տարչինու»: Պէյթար է ըսողն, թէ Անտալուսիացիք Գարանֆուլիա կոչեն: Ըստ բուսաբանից գիտնոց՝ այս Յունաց յիշեալ բագոսական բուսոյ յատուկ տեսակն կոչուի Gnaphalium sanguineum, և գտուի ի Պաղեստին և ի ծովակողմանս Կիլիկիոյ:

== 693. Զամբիւղ ծաղիկ. ==

Թ. Զէմպիլ չիչէկի, բայց այլեւայլ տեսակք են այս ռամկական անուամբ և նմանութեամբ կոչուած բուսոց. Մանանայն՝ Սիւմպիւլ է, կ’ըսէ, գուցէ անուանը նմանութեամբ. ըստ Աթանաս (եր. 67)՝ եղեգնանման տերեւներ ունի, կարմիր ու դեղին քշտող մեծ բոլորակ ծաղկներ՝ ի ծայր որձային, թեթեւ հոտ ունի, բայց Սալաձորեցւոյն հաճոյ է. զի կ’ըսէ.

«Զամբիւղ ծաղիկն հոտով անուշ. ինքըն կարմիր պայծառագուն»:

== 694. Զամբուռ. Զամպուռ. ==

Հին Բժշկարանն վկայէ, որ Ար. Հաշա Լ. Thymus, Փ. Thym. է. Ամիրտ. այլ այս անուամբ ստորագրէ. «Թուրքն այս խոտիս Տուկմալիճա Սուփուրկա ասէ, և ծաղիկն կարմրժեռ կու քշտէ, և տերեւն սպիտակ. և լաւն այն է, որ նոր լինի… Ասեր է Ըռօֆոսն, թէ այս խոտիս Խիլալի մամոն? (Վաղմեռուկ) կ’ասեն, և Թումսա, և Սահթար ըլ-հիմար (Իշու Ծոթրին, Հ. կ’ըսուի Ձիածոթրին) այլ ասեն… և ճղերն բարակ և ծաղիկն սպիտակ է և կարմրժեռ, և ինքն ի լերունքն և ի բարձր տեղեր կու բուսնի, և ի լերանցն ի գագաթն և ի դաշտերն կու բուսնի. և ճուղն բարակ է որպէս Իթխիր (Վաղմեռուկ), և տերեւնին նման է Ճօտային (Նուիճ) և Վայրի Դաղձին»:

— Տե՛ս Ծայթրին։

== 695. Զամպ? ==

Սալաձորցին, ինչպէս կարդացինք և ուրիշ տեղ, կ’երգէ.

«Բագռօշն և Սքօռնօշն, որ ջաջառին ի հետ Զամպուն». առջի երկուքին նման բոյս մի կըրնար երեւիլ, բայց օրինակ մի գրէ. «ի հետ ամբոյն». և դարձեալ՝ Զամպ նշանակէ մնացորդ ձեան լերանց վրայ, որոց մէջ կըրնայ կարծուիլ, թէ բացուին և փայլին Բագռօշն և Սքօռնօշն:

== 696. Զանազան. ==

Այս բառս սովորական իմաստէն զատ նշանակէ և գեղեցիկ, իսկ իբրեւ բոյս՝ գոյնզգոյն Մանիշակի սեփականեր են ոմանք. Լ. Viola tricolor.

== 697. *Զանճապիլ. ==
– Տե՛ս Կոճապղպեղ. 

== Զապարակ.==

— Տե՛ս Զաբարակ.

== 698. * Զառնաբ. Ար. ==

Բժշկարանք մեր գրեն այսոր համար. «Դեղին խոտի տակ է անուշահամ և բարակ»: Ամիրտ. երկար գրէ այսոր համար. և նախ Թ. անուամբ Աճապ աճաղի. Ասէ Սինեայ որդին, թէ ինքն ծառ-մն է, որ տերեւնին Ուռու տերեւի պէս է, երեսն կանաչ և յետին սպիտակ, և մանրութիւնն Ստուխոտոսին (Եզնախոռն) տերեւին չաք է, և հոտն նման է Թուրնճին հոտին: Եւ գտայ զինքն ի Կոստնպօլիս. յածվենիքն կու բուսնի և ի վերայ քարերուն ալ կու բուսնի, և թէ տակովն հանես, ի յայլ տեղ տնկես՝ չի բուսնիր. և թէ զճուղն կտրես և տնկես՝ բուսնի։ Եւ Հոռոմն այսոր Անդրուլիանոյ ասէ, և Հելլենացիք այս խոտիս Լիվանատիս (Libanotis) կու ասեն. և լաւն այն է, որ հոտն անուշ լինի։ Ասեր է Պտ., թէ ինքն Ըռիճ ըլ-ճարտան է, և այս անունս անոր համար է, որ տերեւն ի մորեխին ոտքն կու նմանի. և Հնդիկքն Թապրահ ասեն. և Պ. Սուրու թուրքի և Սուրու Թուրքիստանի։ Եւ ծաղիկն դեղին է և հունտն դեղին է և տափակ է. և տակն Մաղտանոսի տակ կու նմանի, բայց այլ սուր է և տաք է և հաստ է»։ — Պէյթար այս բոյսս նմանցընէ քանի մ’ուրիշ հոտաւէտ բուսոց, բայց Ամիրտ. աւելի տեղեկութիւն կու տայ զանազան անուամբք, որով թերեւս դիւրին ըլլար արեւմտեան գիտնոց ստոյգ ճանչնալ, ինչ և որ ցեղի բոյս ըլլալն, վասն զի շատ կարծիք եղած է և չեն միաբանած. վերջերս (կ’ըսէ Լըգլէր) յամին 1878-ի Լոնտոն եղած բուսաբանական հանդիսագրութեան ատեն սահմանեցին կոչել կամ ճանչնալ Flacurtia cataphracta.

== 699. *Զարեհ. ==

Ար. «Ինքն խոտ-մն է, ըստ Ամիրտ., որ ի յաղի ծովուն եզերքն կու լինի. շատ կու գտվի և կու ձգվի, և թէ ջրով եփեն և դնեն ի վերայ ոսկրացաւութեան, օգտէ, և թէ զուգամին (հարբուխ) տէրն ծխէ, օգտէ»: — Ինչ տեսակ ծովային խոտ ըլլալն անծանօթ է. Պէյթար կ’ըսէ, թէ ծովն ի խորէն դուրս կու նետէ զայս:

== 700. Զարիր. ==

«Ինքն բոյս է և վարդ է, որ ի լերունքն կու բուսնի. և ներկրարնին իրմով դեղին կու ներկեն»: Տե՛ս Դեղին Կոճ.

== 701. *Զարու. ==
— Տե՛ս Հերձի։ 

== 702. *Զարուր. ==

Խնձոր նշանակէ արաբերէն՝ թէ՛ ընտանին, թէ՛ վայրի Խնձորն, կամ Ալոճի. նա եւ որդնաբեր Կաղնին։

== 703. *Զարրին տրախտ. ==

«Ասեն, թէ Թուռինճին ծառն է. ասացեալ է Պտին, թէ ի Պարսից երկիրն և Արզրում կու լինի շատ. տերեւն նման է Ձիթենու տերեւին, ծաղիկն նման զեդ ոսկի հայլի է. ի խաղողին ատենն կու ճղքի, և տերեւն կանանչ կու լինի. ծեծեն և զջուրն քամեն և խառնեն ի մայի փութխաճն (բժշկական եփած ըմպելիք) և խմէ… Իր փոխանն բարակ Ղանդարիոնն է»։

Այսպէս գրէ լաւ Բժշկարան մի. Պ. անունն Ոսկի-ծառ նշանակէ, բայց Արզրումի կլիմայն չընդունիր զԹուրինջի ծառը. հարկ է, որ ըլլայ Թուրինջխոտն կամ օտար բոյս մի։

== 704. Զարօշ ==
— Տե՛ս Լերդախոտ. 

== 705. *Զաֆրան. ==

Տե’ս Քրքում և Սպարակ։ — Սալաձորցին այս բառով գովէ ծաղիկ մի, որ թերեւս սովորաբար իմացուած Քրքումն չըլլայ. օրինակ մի երգոյն գրէ «hետ ճգնաւորնուն». իբր թէ ճգնաւորաց պէս լերանց վրայ առանձնացած ըլլայ.

«Բարձր լեռներ կու բուսանի Զաֆրանն հետ Ճկնաւարուն»:

== 706. Զելիխա. ==

Թուի Սալիխա, զոր տե՛ս ի Ս. Գրիգորի ծառն (թ. 537)։

== 707. Զեֆին? ==

Ինչ ցեղէ բոյս ըլլալն ծանօթ չէ ինձ, փոքր տերեւօք է կ’ըսուի, և մութ կարմրագոյն թերթերով վայելուչ ծաղիկ ունի:

Զիմել. Տե՛ս Ծիմել

== 708. Զինջարակ. Զինջուփր. Զնճպիլ. ==

Գալիենոսի բառից մէջ առաջին երկու անուանց դիմաց տարօրինակ կամ այլայլեալ անուն մի գրուած է՝ Եղուրոտ կուզ? Տե՛ս Կոճապղպեղ։

== 709. *Զիր. ==

Որոյ հունտն յիշէ Բժշկարան մի և Խաշխաշի կեղեւով՝ հիւանդը քնացընելու դեղ խրատէ. ուրիշ Բժշկարան մ’այլ յիշէ Զիր-տակ։ Արաբացիք Զիր անուանեն (ըստ Մատթիոլի՝ իտալացի բուսաբան բժշկի) փսխեցուցիչ կոճողը կամ սոխը (Bulbe vomitique կամ Emitique), որուն սովորաբար Ա. կ’ըսեն Պասալ ըլ-քէյ, իսկ Զիրէ՝ Չաման նշանակէ:

== 710. Զիւան. ==

Որոման նման, և ձեւով՝ չոր մեխակի, իւղային հունտ մի, որ բորոտած անասնոց դեղ կ’ըլլայ. յիշուի Մշոյ կողմերում:

== 711. Զլեխ. ==

Ճախնային կարմիր խոտ մ’է՝ մանրիկ հունտի պէս ծաղկներով, և գործածուի մանածներ ներկելու։

== 712. Զղեար. Զկեռ. Զկռի. ==

Պարտիզաց կամ այգւոյ Խնձոր` ըստ Ար. «Զարուր պօստանի, որ Թ. Մուշմուլա ասէ. և մէջն երեքզռէն և գունն կարմիր. ի Շիրազ Քէլի սուրխ ասեն. լաւն այն է, որ հասուն լինի, և բնութիւնն տաք և չոր է. և ասած է, թէ պալղամ ընծայէ», եւ այլն։ Ծանօթ պտուղ է. Լ. Mespilus Փ. Nêfier.

== 713. Զմռնենի. Զմուռն. ==

Որչափ որ ծանօթ և հռչակեալ է իր բերքն, անուշահոտ և անփուտ պահող հիւթն կամ խէժն, — Սողոմոնի՝ Հարսին ու Փեսային և անկէ առաջ նահապետաց մարմնոց օծուելով պահուելէն և քահանայական պաշտամանց նիւթ ընծայելէն, մինչեւ յընծայաբերութիւն Արեւելից մոգուցն առ նորածին արքայն Հրէից՝ առ ամենաթագաւորն մեր Քրիստոս, «Ոսկի, Կնդրուկ և Զմուռս», և իր անապական մարմնոյն օծումն. – այնքան և անծանօթ կըրնայ ըսուիլ ծառն, որ հրէարէն Մոռ կոչուելով՝ ամենայն ազգք այլ այլայլելով կոչած են. և նախ Յ. Μύρρα կամ Σμίρυα, Լ. Myrra. Փ. Myrrhe. թէ և Յոյնք, ըստ իրենց սովորութեան, ամեն բան առասպելաբանելով՝ իրենց յատկացընեն. զայս ալ նախ Կիպրոսի Կինիւրաս թագաւորին դուստր կ’ընեն՝ Միւռա անուամբ, որ յԱրաբիա փախչելով կ’այլափոխուի ի Զմռնենի: Հիներն համարէին, թէ Զմուռսն կու բերուէր յԱրաբիոյ և յԵթովպիոյ. յետոյ ոմանք յԱսորիս այլ կ’ըլլայ ըսին, նա և յԱփրիկէ ճանչցուած է:

Զմռնենին, Կասիայի նման փշոտ թուփ մի է: — Պէյթար այլեւայլ տեսակ Զմռնենեաց յիշէ, իսկ Ամիրտ. միայն բերքը՝ «Մուռայ կոչելով, որ է Զմուռն. ինքն կարմիր խէժ-մն է, շուտ կու փշրի և լեղի է, և լաւն այն է, որ յիստակ լինի, և կարմիր լինի. տաք է Գ տրճ. բացող և հալող է, քուն կու բերէ, և զերեսն կակուղ կու առնէ և կարմիր կու առնէ», եւ այլն. յիշէ պէսպէս օգուտներն և յատկութիւնները, ստոյգ և անստոյգ՝ ըստ աւանդութեան Ար. հեղինակաց։ Վանական Վ. մեր յիշէ և

== 714. Զմուռն Ծովային. ==

«Եղէգն լինի (կ’ըսէ) ի ջրումն, այնց, որ փարջ լինի, այնոր կռէզն է»:

== 715. Զոխ կամ Զօխ. ==

Համաձայն Բոխի հետ յիշեն Աբովեան (ի Վէրք Հայաստանի, եր. 28), և Բամբակ գաւառի, տեղագրողք (Տաշիր)։

== 716. Զողալ-ենի. ==

Վայրենի և ծանօթ պտուղ մի, որ թերեւս շատ տեղ գտուելուն համար ի Հայս, այլեւայլ անուններ ունի, կամ իրարմէ քիչ տարբեր տեսակներ ըլլան. և են Չում. Հոյնի. Կռի. Դավարա. ետքինս յիշած եմք (թիւ 558), Լ. Cornus Mascula. Փ. Cornouiller. Ար. Գարանիա, Թ. Գզըլճըգ։ Ար. անուամբ ստորագրէ Ամիրտոլվաթ. «Ղարանիա. ինքն միրգ է կարմիր, և ի մէջն կուտ ունի. աղէկն հասունն է: Ասացին Հոռոմոց իմաստասէրքն, թէ իր բնութիւնն և գործաւորութիւնն՝ մօտ է Ծորին, և զսիրտն հովցընէ և զփորն կապէ, և ստամոքսն սուր առնէ, և օգտէ լերդին տաքութեան. և տղայոցն լաւ է»: — Կովկասու երկու կողմերում այլ գտուի այս ծառս&lt;ref&gt;Զողալի կարմիր հիւթը կամ ջուրը արեան նմանցընելով՝ առասպելեցին Յոյնք և Լատինք, թէ նա երբեմն դժբաղդ Պրիամու կրտսեր որդին էր՝ Պոլիուդոր, զոր հայրն յուսահատած իր և Տրոյիոյ բաղդէն, մահուանէ ազատելու և իրեն ժառանգ թողլու համար, ղրկեց Թրակացւոց Պոլիմնեստրէս թագաւորին. սա ագահութեամբ անգթացաւ և սպաննել տուաւ պատանին, որ ինչքը ժառանգէ. Ապողոն գթալով փոխարկեց զնա ի Զողալենի, կամ՝ Չըմենի, ինչպէս գրէ, մեր Վիրգիլիոսի հայ թարգմանիչն (Հիւրմիւզեան, Վրոյր). լատին բանաստեղծն կ’ուզէ հաւատացընել, թէ Ենէաս, փախչելով Յունաց ձեռքէն յետ աւերման Տրովադայ, եկեր է ի Թրակիա և ուզեր է բերդաքաղաք մի շինել, ինչպէս յետոյ պատմէր Դիդէ դշխոյի, թէ. &lt;/ref&gt;։

== 717. Զողլապատ. ==

Բանջարեղէն, զոր այլոց հետ յիշէ Կռուածաղիկ վիպասանութեան հեղինակն (Փորձ, Բ. Բ. 81):

== 718. Զոպա. Զուփա. Զուֆ. ==

Լ. Hyssopus. Փ. Hysope. ամենն ալ հրէարենէ առած, Ար. Հիսսէլ, կամ Ճէսմի. Բժշկարանք պէսպէս գրեն կամ մեկնեն անունը. մէկն կ’ըսէ. «Զուֆա, և յոմանց ասի Մշտիկ, Ար. Զուֆա. Լ. Իզօբոյս». ուրիշ մի (հինն). Զուֆա խոտ է, ի Կաւալա լինի, մօտ ի Կօն» (Իկոնիոն, Ղոնիա): Ուրիշ մի, «Զուպայն կանաչ Ծոթորն է»։ Այսպէս Բարսեղ վարդապետ մեկնիչ Մարկոսի աետարանին կ’ըսէ. «Մշտիկ Զոպայի, որ է տրցակ Ծայթրնի»:

Բայց գրեթէ ամենքն ալ միաբանին երկու տեսակ Զոպա կամ Զուփա ճանչնալու, Դալար և Չոր, սակայն շփոթեն իրարու հետ և նա և բոյսը օտար նիւթի մի հետ. աւելի որոշ կ’ըսէ մէկն. «Զուֆ, որ է հայերէն Զուփայ, և ինքն երկու ազգ է՝ Չոր և Դալար. Դալարն այն աղտն է, որ ժողովի ի վերայ ոչխարին բրդին անդամնոյն ի մէջն, և Զուֆայ Չորն այն է, որ այն այլ երկու ազգ է՝ Վայրի և Ածվոց, և իր երկանքն թիզ մի է, որ իր տերեւն զէտ Մարզանկօշի է, և ճղերն՝ փուշք-փուշք, ոստկներն (ճիւղերն) զէտ ճիւ՝ կուծն է»: Ամիրտ՝ Դալարը՝ Գէճ Զուֆա կ’անուանէ. և խառնուած է, կ’ըսէ, այսինքն՝ բաղադրութիւն մի, որ գոյանայ ոչխարին դմակին ներքեւ, երբ արածի Ֆարասիոնի (Մեղրածուծ) վրայ. «Այլ ասացած է, թէ ի հորթերուն ագին կու ժողովին այն խոտերն, որ կաթ ունին, որպէս Եէթողնի, և կաթին աղտն ի ագին կու ժողովի, և կ’առնուն և կ’եփեն և ի ղվամ կու բերեն, և այս ալ դալար Զուֆան է»: Իսկ Չորին համար գրէ. «Ար. Զուֆայի Եապիսն և Հ. Մշտիկ ասէ, և ինքն ի յածվենիքն կու բուսնի… Ասէ Պտ., թէ ինքն խոտ-մն է, որ տերեւն ի Հինայի տերեւ կու նմանի, և լաւն այն է, որ ի յԵրուսաղեմայ լերունքն կու բուսնի, և խիստ աղէկն ի յԵգիպտոս լինի, և ի Հռոմայ երկիրն այլ կու լինի, և մէկ-մէկ գունտկներ ունի ի մէջ տեղն, և ծաղիկն կապուտ է, և երկայնութիւնն մէկ թիզ է»։ — Թիզէ շատ աւելի երկայն այլ կ’ըլլայ, և ճիւղերն և ծաղիկներն խիտ առ խիտ ըլլալով (կամ «խիտ և ուռուցուկ», ինչպէս կ’ըսէ Սարգիս վարդապետն մեկնիչ Կաթողիկեայ թղթոց) միանգամայն և անուշահոտ, հին ատեն կրոնական պաշտամանց մէջ ջուր կամ արիւն սրսկելու գործածէին, քանի մի հատ մէկտեղ կապելով, որով կ’ըլլար տրցակ մի, կամ Մշտիկ մի. ասկէ մեր մէջ մտած է Զոպային այլ Մշտիկ ըսել, և թերեւս պաշտամանց մէջ մտնելէն Մշտիկ և Մաշտոց զոյգ կրօնական իմաստն ունենան: — Ամենայն քրիստոնեայ յիշէ առ Տէրն մեր Քրիստոս՝ խաչին վրայ աւանդման մօտ՝ քացախ և լեդի մատուցանելն Մշտկաւ Զոպայի՝ եղեգան մի ծայր դնելով: — Չի մոռցուիր Սողոմոնի համար ըսուածն այլ, թէ գրած ըլլայ բուսաբանութիւն՝ Լիբանանու մեծամեծ Մայրերէն մինչեւ պատի վրայ բուսած Զոպայն, զոր ոմանք Մամուռ կամ Քարաքոս կ’իմանան, ոմանք՝ Կապպար բոյսը, այլք՝ ուրիշ բոյս։ Ինչուան քսան կարծիք եղած է այս Ս. Գրոց մէջ յիշուած Զոպային վրայօք, զոր աւելորդ է մեզ քննել, այլ մի անգամ եւս յիշենք, որ շատք այլ մեր վերոյիշեալ հեղինակաց նման՝ Ծոթրին համարին: Ար. Զուֆա այլ նշանակէ տեսակ մի Կոտեմ, Cresson alénoe.

== 719. Զոպայի ծառ. ==

Յիշուի և նոր գրողէ Հայ-Աղուանից կողմերում, այլ թէ ինչ նմանութիւն ունի հասարակ Զոպայի, ստուգելի է. — Բառաւաք մ’այլ նշանակած է առանձին:

== 720. Ծագ-Զոպայ և Ծագ-Մշտիկ. ==

Որք գուշակուին նշանակել տեսակք Զոպայից։

== 721. Զուիրակ. ==

Տնտեսութեան մէջ ծանօթ և պիտանի բոյս մի, որ այլեւայլ անուններ ալ ունի մեր լեզուաւ, ինչպէս, Կատաւան, Իշկորնգան կամ Իշկորուրան, և նմանեաց հետ շփոթելով անոնց անուններն այլ կ’առնու, ինչպէս Փիլոնի գրոց լուծմունք գրողն կ’ըսէ. «Զուիրակ կամ Մարեմայ խոտն», ուրիշներ այլ Ծոթրինի զուգեն, որոյ յարմարի Ար. Սայթար անունն, որով ստորագրէ Ամիրտ. «Ինքն երկու ազգ է, մէկ Վայրի և մէկն Ջրի, բայց անուշահոտ է. աղէկն Վայրին է և զօրաւորն»: — Լ. Origanum. Փ. Origane. — Քանի մի տեսակք կան Զուիրակի, յորոց՝ Բոլորատերեւ կոչուածն O. Rotundifolium գտուի յԱրդուին, Պաթում, Ծանախ. — Հասարակն O. Vulgare ի Պոնտոս, և Թ–Հ։

== 722. Զուկի ձէթ. ==

Տե՛ս Միաւորակ, ուր յիշուի և Լուսնի ծառն, ուսկից կ’ելնէ ձէթն կամ խէժն. և ըստ այսմ՝ թուի, թէ Զուկ ըլլայ Հ. անուն ծառոյն:

== 723. *Զուռռայ. ==

Ար. որ և Տուռռա, նոյնպէս այլ գրուած Փ. Dourra կամ Duraհ, որ է Լ. Sorghum vulgare, Փ. Sorgho. այս յետին անուամբ կոչեն ուրիշ Եւրոպացիք այլ. «Ինքն ցեղ-մն է, կ’ըսէ Ամիրտ. ի Կորեկէն, և երկայնութիւնն Ցորենի չափ լինի, և շատ տերեւնի կ’ունենայ՝ տափակ, և աղէկն սպիտակ և ծանտր լինի։ (Իբրև դեղ) զլուծումն կու կտրէ, և թէ սպեղանի առնեն, ի դրուց դնեն, հովցընէ զփորոքն, և կապէ զփորն աղէկ»: ՅԱփրիկէ, նա եւ յԱսիա՝ ցորենի պէս Հաց կ’ըլլայ:

== 724. Զուսպ. ==

Հին բժշկարանն զուգէ զսա Յունապի հետ. տե՛ս զայս։ Ունի նմանութիւն ինչ Լ. Zizyphus կոչման:

== 725. Զուրիկ. ==

Սամթի նման խոտ մ’է ապառաժ տեղերու, անասնոց ախորժ ուտելի։

== 726. *Զուրպաթ. ==

Բժշկարան մի՝ ոչ հին՝ գրէ. «Մէկ մեծ ծառ է. Սէօյիւտի ն մէկ սoյն է, հոտաւէտ». եթէ չէ ներքոյգրեալ Զրմբատն.

== *Զուփա. Զուֆ. Զուֆա. ==
— Տե՛ս Զոպա.

== *Զպսթան. ==
— Տե՛ս Սպըստան:

== 727. Զրմբատ. Զրնպատ. Զրումպատ. Զուրումբատ. Զուրբատ. Զրոբատ. ==

Գրուած է և Ցընդվար ի Ստ. Ռոշքեան. յայտնի է Պ. և Ար. անուն ըլլալն, որով կոչի և Լ. Curcuma Zerumbat: Բժշկարան մի կ’ըսէ. «Քեաֆուրի քէօքն է». Ամիրտոլվաթ աւելի բացատրէ. «Հնդի լեզուաւ Քաճուր կ’ասեն, և ի յայլ լեզուս Տարաք, և յորժամ դալար է, դանկով կու կտրտեն և կու եռցընեն. գիճութիւնն պակաս կու լինի, և այն, որ չէ կտրած, լեղի է… Ասցած է, թէ Քեաֆուրին տակն բոլոր և յերկան այլ կու լինի», եւայլն։ — Ասար բժիշկ կ’ըսէ. «Զրումպատ լոլոր (եթէ չէ բոլոր) և ձիգ տակ է»։ Հին բառագիր մի. «Զրնբատ՝ Զնջըբիլ»: Կամարկապցին՝ «Ինքն նման է Գխտորի և Գրնկածինի? ունի»:

== 728. Զրեւանդ. Ար. ==

Թէ և յատուկ հայերէն անուններ ունի այս բոյսս, Որդնտակ և Սղանգն, ինչպէս Մխ. Հերացի այլ գրէ. «Զըռեւանդ յերկայն, որ է Սղընկան տակն». այլ յաճախ այս պարսիկ անուամբ գրեն բժիշկք մեր և Բժշկարանք, եւս առաւել, երբ իր տեսակները կ’որոշեն Երկայն Զրեւանդ, Բոլոր կամ Կարճ Զրեւանդ, Որձ կամ Էգ Զրեւանդ անուամբք. երբեմն այլ իրարու հետ շփոթելով կամ մի և նոյն համարելով: —Յունարենէ առնուած է Լ. անուն Aristolochia, զոր Ամիրտ. գրէ Արաստուլուխիայ ըստ Պէյթարայ, Փ. Aristoloche, Ռ. Карказоиъ, Թ. Տուճուկ տիպի՝ ըստ Բժշկարանի միոյ. ըստ Ամիրտ. Ղուռթլուճա։

Հին բժշկարանն, ինչպէս և այլք, զանազանէ երկու տեսակ. «Զրեւանդ՝ Որդնտակ, կամ Բոլո ր կամ Երկայն». ըստ այսմ զանազանելով ստորագրէ Ամիրտ. Երկայնը (Aris. Lunga) Զրեւանդ ն Ար. կոչէ Տաւիլ կամ Թօյիլ «որ է Շաճրի Ըռուստամ ն. և Անդալուսցիքն Մուսթամիղար ասեն. (Պէյթ. Մասէքար և Մասէմքարան), և լաւն այն է, որ գունն Բոլորին գունովն լինայ, քան զմատն հաստ լինայ. և աղէկն Որձ ն է», եւ այլն։ — Բոլոր (Կլոր) Զրեւանդն (Լ. Rotunda) կոչուի Ար. «Զէր Մուտրահաճ, որ Պ. Զրեւանտ Մուտավար ասեն, և լաւն Շամցի լինի և Էգ, և լաւն այն է, որ Քաճար կ’ասեն, և Զրնպատին ալ Քաճար կ’ասեն Հնդի լեզուաւ, և լաւն այն է, որ գունն Զաֆրանի գունովն լինի, և գէր, քան զԵրկայնն՝ այս լատիֆ և ուժով է»:

Բժշկարան մի Բոլոր Զրեւանդին համար կ’ըսէ. «Որ է հայերէն լեզուաւ Խաշնդեղն», բայց մենք տեսանք (թիւ 393), որ Խաշնդեղն Գաբի տակն է։ — Այլեւայլ տեսակներէն՝ A. Clematitis կոչուածն գտուի ի Պոնտոս, Կովկաս, Վրաստան — A. Maurorum ի Ծանախ, Ասորիք. — A. Pontica ի Ռիզէ. — A. Iberica ի Մծխէթ, յԻմերէթ։ Ուրիշ տեսակներ այլ շատ գտուին ի Փ. Ասիա, Ասորիք և Կիլիկիա:

== 729. Զրիշկ կամ Զրեշկ. ==

Պարսիկ անուն է Ծորի. տե՛ս զայս: Ըստ ոմանց է Սրափուշն:

== 730. Զօխօ? ==

Կամարկապցին յիշէ զայս՝ ըսելով. «Ինքն խոտ մի է… Նշանք այս է՝ որ կաթոտ լինի, տերեւն՝ Սպանախի և Բողկի նմանի»:
[[Կատեգորիա:Հայբուսակ]]</text>
      <sha1>sh7k5swvdfrz19k6val8qnao822o7ka</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>397295</id>
      <parentid>397294</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T11:04:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emptyfear</username>
        <id>547</id>
      </contributor>
      <comment>/* 707. Զեֆին? */</comment>
      <origin>397295</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27768" sha1="8qgbfcys2ooyj63y9o127ofb00865f3" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title = [[Հայբուսակ/Ցանկ|Հայբուսակ • Այբբենական ցանկ • Զ]]
|author = Ղևոնդ Ալիշան
|previous = [[Հայբուսակ/Ե|Ե]]
|next = [[Հայբուսակ/Է|Է]]}}

== 690. Զաբարակ կամ Զապարակ. ==

Լաւ եւս Սպարակ կամ Սպորակ. Հնդկաց Քրքում կոչուածն է, զոր բացատրեցինք Դեղին Կոճ անուամբն. տե՛ս թիւ 579:

== 691. *Զահթեր? ==

Ի կարգի դեղոց՝ Զուֆայի հետ յիշուի ի Բժշկարանի. թուի Սաթիր Արաբաց. Տե՛ս Զամբուռ:

== 692. *Զահրայ։ ==

Ար. Լ. Baccharis, Բագոսի անունէն. «Ինքն խոտ-մն է, որ աղէկ և անուշ հոտ ունի, և ի Կիպարին ծառին ներքեւն կու բուսնի և խոշոր տերեւնի կ’ունենայ. նման է Մանուշկի տերեւին, և ծիրանի ծաղիկ ունի, որ ի սպիտակութիւն քշտէ, և երկայնութիւնն մէկմէկ կանգուն կու լինի։ Եւ ոմանք այսոր Վայրի Ղարանֆուլ կու ասեն. և տակեր կ’ունենայ, զէտ սև Խարպախ (Վրացի կոճ). և խոտն նման է Տարչինու»: Պէյթար է ըսողն, թէ Անտալուսիացիք Գարանֆուլիա կոչեն: Ըստ բուսաբանից գիտնոց՝ այս Յունաց յիշեալ բագոսական բուսոյ յատուկ տեսակն կոչուի Gnaphalium sanguineum, և գտուի ի Պաղեստին և ի ծովակողմանս Կիլիկիոյ:

== 693. Զամբիւղ ծաղիկ. ==

Թ. Զէմպիլ չիչէկի, բայց այլեւայլ տեսակք են այս ռամկական անուամբ և նմանութեամբ կոչուած բուսոց. Մանանայն՝ Սիւմպիւլ է, կ’ըսէ, գուցէ անուանը նմանութեամբ. ըստ Աթանաս (եր. 67)՝ եղեգնանման տերեւներ ունի, կարմիր ու դեղին քշտող մեծ բոլորակ ծաղկներ՝ ի ծայր որձային, թեթեւ հոտ ունի, բայց Սալաձորեցւոյն հաճոյ է. զի կ’ըսէ.

«Զամբիւղ ծաղիկն հոտով անուշ. ինքըն կարմիր պայծառագուն»:

== 694. Զամբուռ. Զամպուռ. ==

Հին Բժշկարանն վկայէ, որ Ար. Հաշա Լ. Thymus, Փ. Thym. է. Ամիրտ. այլ այս անուամբ ստորագրէ. «Թուրքն այս խոտիս Տուկմալիճա Սուփուրկա ասէ, և ծաղիկն կարմրժեռ կու քշտէ, և տերեւն սպիտակ. և լաւն այն է, որ նոր լինի… Ասեր է Ըռօֆոսն, թէ այս խոտիս Խիլալի մամոն? (Վաղմեռուկ) կ’ասեն, և Թումսա, և Սահթար ըլ-հիմար (Իշու Ծոթրին, Հ. կ’ըսուի Ձիածոթրին) այլ ասեն… և ճղերն բարակ և ծաղիկն սպիտակ է և կարմրժեռ, և ինքն ի լերունքն և ի բարձր տեղեր կու բուսնի, և ի լերանցն ի գագաթն և ի դաշտերն կու բուսնի. և ճուղն բարակ է որպէս Իթխիր (Վաղմեռուկ), և տերեւնին նման է Ճօտային (Նուիճ) և Վայրի Դաղձին»:

— Տե՛ս Ծայթրին։

== 695. Զամպ? ==

Սալաձորցին, ինչպէս կարդացինք և ուրիշ տեղ, կ’երգէ.

«Բագռօշն և Սքօռնօշն, որ ջաջառին ի հետ Զամպուն». առջի երկուքին նման բոյս մի կըրնար երեւիլ, բայց օրինակ մի գրէ. «ի հետ ամբոյն». և դարձեալ՝ Զամպ նշանակէ մնացորդ ձեան լերանց վրայ, որոց մէջ կըրնայ կարծուիլ, թէ բացուին և փայլին Բագռօշն և Սքօռնօշն:

== 696. Զանազան. ==

Այս բառս սովորական իմաստէն զատ նշանակէ և գեղեցիկ, իսկ իբրեւ բոյս՝ գոյնզգոյն Մանիշակի սեփականեր են ոմանք. Լ. Viola tricolor.

== 697. *Զանճապիլ. ==
– Տե՛ս Կոճապղպեղ. 

== Զապարակ.==

— Տե՛ս Զաբարակ.

== 698. * Զառնաբ. Ար. ==

Բժշկարանք մեր գրեն այսոր համար. «Դեղին խոտի տակ է անուշահամ և բարակ»: Ամիրտ. երկար գրէ այսոր համար. և նախ Թ. անուամբ Աճապ աճաղի. Ասէ Սինեայ որդին, թէ ինքն ծառ-մն է, որ տերեւնին Ուռու տերեւի պէս է, երեսն կանաչ և յետին սպիտակ, և մանրութիւնն Ստուխոտոսին (Եզնախոռն) տերեւին չաք է, և հոտն նման է Թուրնճին հոտին: Եւ գտայ զինքն ի Կոստնպօլիս. յածվենիքն կու բուսնի և ի վերայ քարերուն ալ կու բուսնի, և թէ տակովն հանես, ի յայլ տեղ տնկես՝ չի բուսնիր. և թէ զճուղն կտրես և տնկես՝ բուսնի։ Եւ Հոռոմն այսոր Անդրուլիանոյ ասէ, և Հելլենացիք այս խոտիս Լիվանատիս (Libanotis) կու ասեն. և լաւն այն է, որ հոտն անուշ լինի։ Ասեր է Պտ., թէ ինքն Ըռիճ ըլ-ճարտան է, և այս անունս անոր համար է, որ տերեւն ի մորեխին ոտքն կու նմանի. և Հնդիկքն Թապրահ ասեն. և Պ. Սուրու թուրքի և Սուրու Թուրքիստանի։ Եւ ծաղիկն դեղին է և հունտն դեղին է և տափակ է. և տակն Մաղտանոսի տակ կու նմանի, բայց այլ սուր է և տաք է և հաստ է»։ — Պէյթար այս բոյսս նմանցընէ քանի մ’ուրիշ հոտաւէտ բուսոց, բայց Ամիրտ. աւելի տեղեկութիւն կու տայ զանազան անուամբք, որով թերեւս դիւրին ըլլար արեւմտեան գիտնոց ստոյգ ճանչնալ, ինչ և որ ցեղի բոյս ըլլալն, վասն զի շատ կարծիք եղած է և չեն միաբանած. վերջերս (կ’ըսէ Լըգլէր) յամին 1878-ի Լոնտոն եղած բուսաբանական հանդիսագրութեան ատեն սահմանեցին կոչել կամ ճանչնալ Flacurtia cataphracta.

== 699. *Զարեհ. ==

Ար. «Ինքն խոտ-մն է, ըստ Ամիրտ., որ ի յաղի ծովուն եզերքն կու լինի. շատ կու գտվի և կու ձգվի, և թէ ջրով եփեն և դնեն ի վերայ ոսկրացաւութեան, օգտէ, և թէ զուգամին (հարբուխ) տէրն ծխէ, օգտէ»: — Ինչ տեսակ ծովային խոտ ըլլալն անծանօթ է. Պէյթար կ’ըսէ, թէ ծովն ի խորէն դուրս կու նետէ զայս:

== 700. Զարիր. ==

«Ինքն բոյս է և վարդ է, որ ի լերունքն կու բուսնի. և ներկրարնին իրմով դեղին կու ներկեն»: Տե՛ս Դեղին Կոճ.

== 701. *Զարու. ==
— Տե՛ս Հերձի։ 

== 702. *Զարուր. ==

Խնձոր նշանակէ արաբերէն՝ թէ՛ ընտանին, թէ՛ վայրի Խնձորն, կամ Ալոճի. նա եւ որդնաբեր Կաղնին։

== 703. *Զարրին տրախտ. ==

«Ասեն, թէ Թուռինճին ծառն է. ասացեալ է Պտին, թէ ի Պարսից երկիրն և Արզրում կու լինի շատ. տերեւն նման է Ձիթենու տերեւին, ծաղիկն նման զեդ ոսկի հայլի է. ի խաղողին ատենն կու ճղքի, և տերեւն կանանչ կու լինի. ծեծեն և զջուրն քամեն և խառնեն ի մայի փութխաճն (բժշկական եփած ըմպելիք) և խմէ… Իր փոխանն բարակ Ղանդարիոնն է»։

Այսպէս գրէ լաւ Բժշկարան մի. Պ. անունն Ոսկի-ծառ նշանակէ, բայց Արզրումի կլիմայն չընդունիր զԹուրինջի ծառը. հարկ է, որ ըլլայ Թուրինջխոտն կամ օտար բոյս մի։

== 704. Զարօշ ==
— Տե՛ս Լերդախոտ. 

== 705. *Զաֆրան. ==

Տե’ս Քրքում և Սպարակ։ — Սալաձորցին այս բառով գովէ ծաղիկ մի, որ թերեւս սովորաբար իմացուած Քրքումն չըլլայ. օրինակ մի երգոյն գրէ «hետ ճգնաւորնուն». իբր թէ ճգնաւորաց պէս լերանց վրայ առանձնացած ըլլայ.

«Բարձր լեռներ կու բուսանի Զաֆրանն հետ Ճկնաւարուն»:

== 706. Զելիխա. ==

Թուի Սալիխա, զոր տե՛ս ի Ս. Գրիգորի ծառն (թ. 537)։

== 707. Զեֆին? ==

Ինչ ցեղէ բոյս ըլլալն ծանօթ չէ ինձ, փոքր տերեւօք է կ’ըսուի, և մութ կարմրագոյն թերթերով վայելուչ ծաղիկ ունի:

== Զիմել. ==
Տե՛ս Ծիմել

== 708. Զինջարակ. Զինջուփր. Զնճպիլ. ==

Գալիենոսի բառից մէջ առաջին երկու անուանց դիմաց տարօրինակ կամ այլայլեալ անուն մի գրուած է՝ Եղուրոտ կուզ? Տե՛ս Կոճապղպեղ։

== 709. *Զիր. ==

Որոյ հունտն յիշէ Բժշկարան մի և Խաշխաշի կեղեւով՝ հիւանդը քնացընելու դեղ խրատէ. ուրիշ Բժշկարան մ’այլ յիշէ Զիր-տակ։ Արաբացիք Զիր անուանեն (ըստ Մատթիոլի՝ իտալացի բուսաբան բժշկի) փսխեցուցիչ կոճողը կամ սոխը (Bulbe vomitique կամ Emitique), որուն սովորաբար Ա. կ’ըսեն Պասալ ըլ-քէյ, իսկ Զիրէ՝ Չաման նշանակէ:

== 710. Զիւան. ==

Որոման նման, և ձեւով՝ չոր մեխակի, իւղային հունտ մի, որ բորոտած անասնոց դեղ կ’ըլլայ. յիշուի Մշոյ կողմերում:

== 711. Զլեխ. ==

Ճախնային կարմիր խոտ մ’է՝ մանրիկ հունտի պէս ծաղկներով, և գործածուի մանածներ ներկելու։

== 712. Զղեար. Զկեռ. Զկռի. ==

Պարտիզաց կամ այգւոյ Խնձոր` ըստ Ար. «Զարուր պօստանի, որ Թ. Մուշմուլա ասէ. և մէջն երեքզռէն և գունն կարմիր. ի Շիրազ Քէլի սուրխ ասեն. լաւն այն է, որ հասուն լինի, և բնութիւնն տաք և չոր է. և ասած է, թէ պալղամ ընծայէ», եւ այլն։ Ծանօթ պտուղ է. Լ. Mespilus Փ. Nêfier.

== 713. Զմռնենի. Զմուռն. ==

Որչափ որ ծանօթ և հռչակեալ է իր բերքն, անուշահոտ և անփուտ պահող հիւթն կամ խէժն, — Սողոմոնի՝ Հարսին ու Փեսային և անկէ առաջ նահապետաց մարմնոց օծուելով պահուելէն և քահանայական պաշտամանց նիւթ ընծայելէն, մինչեւ յընծայաբերութիւն Արեւելից մոգուցն առ նորածին արքայն Հրէից՝ առ ամենաթագաւորն մեր Քրիստոս, «Ոսկի, Կնդրուկ և Զմուռս», և իր անապական մարմնոյն օծումն. – այնքան և անծանօթ կըրնայ ըսուիլ ծառն, որ հրէարէն Մոռ կոչուելով՝ ամենայն ազգք այլ այլայլելով կոչած են. և նախ Յ. Μύρρα կամ Σμίρυα, Լ. Myrra. Փ. Myrrhe. թէ և Յոյնք, ըստ իրենց սովորութեան, ամեն բան առասպելաբանելով՝ իրենց յատկացընեն. զայս ալ նախ Կիպրոսի Կինիւրաս թագաւորին դուստր կ’ընեն՝ Միւռա անուամբ, որ յԱրաբիա փախչելով կ’այլափոխուի ի Զմռնենի: Հիներն համարէին, թէ Զմուռսն կու բերուէր յԱրաբիոյ և յԵթովպիոյ. յետոյ ոմանք յԱսորիս այլ կ’ըլլայ ըսին, նա և յԱփրիկէ ճանչցուած է:

Զմռնենին, Կասիայի նման փշոտ թուփ մի է: — Պէյթար այլեւայլ տեսակ Զմռնենեաց յիշէ, իսկ Ամիրտ. միայն բերքը՝ «Մուռայ կոչելով, որ է Զմուռն. ինքն կարմիր խէժ-մն է, շուտ կու փշրի և լեղի է, և լաւն այն է, որ յիստակ լինի, և կարմիր լինի. տաք է Գ տրճ. բացող և հալող է, քուն կու բերէ, և զերեսն կակուղ կու առնէ և կարմիր կու առնէ», եւ այլն. յիշէ պէսպէս օգուտներն և յատկութիւնները, ստոյգ և անստոյգ՝ ըստ աւանդութեան Ար. հեղինակաց։ Վանական Վ. մեր յիշէ և

== 714. Զմուռն Ծովային. ==

«Եղէգն լինի (կ’ըսէ) ի ջրումն, այնց, որ փարջ լինի, այնոր կռէզն է»:

== 715. Զոխ կամ Զօխ. ==

Համաձայն Բոխի հետ յիշեն Աբովեան (ի Վէրք Հայաստանի, եր. 28), և Բամբակ գաւառի, տեղագրողք (Տաշիր)։

== 716. Զողալ-ենի. ==

Վայրենի և ծանօթ պտուղ մի, որ թերեւս շատ տեղ գտուելուն համար ի Հայս, այլեւայլ անուններ ունի, կամ իրարմէ քիչ տարբեր տեսակներ ըլլան. և են Չում. Հոյնի. Կռի. Դավարա. ետքինս յիշած եմք (թիւ 558), Լ. Cornus Mascula. Փ. Cornouiller. Ար. Գարանիա, Թ. Գզըլճըգ։ Ար. անուամբ ստորագրէ Ամիրտոլվաթ. «Ղարանիա. ինքն միրգ է կարմիր, և ի մէջն կուտ ունի. աղէկն հասունն է: Ասացին Հոռոմոց իմաստասէրքն, թէ իր բնութիւնն և գործաւորութիւնն՝ մօտ է Ծորին, և զսիրտն հովցընէ և զփորն կապէ, և ստամոքսն սուր առնէ, և օգտէ լերդին տաքութեան. և տղայոցն լաւ է»: — Կովկասու երկու կողմերում այլ գտուի այս ծառս&lt;ref&gt;Զողալի կարմիր հիւթը կամ ջուրը արեան նմանցընելով՝ առասպելեցին Յոյնք և Լատինք, թէ նա երբեմն դժբաղդ Պրիամու կրտսեր որդին էր՝ Պոլիուդոր, զոր հայրն յուսահատած իր և Տրոյիոյ բաղդէն, մահուանէ ազատելու և իրեն ժառանգ թողլու համար, ղրկեց Թրակացւոց Պոլիմնեստրէս թագաւորին. սա ագահութեամբ անգթացաւ և սպաննել տուաւ պատանին, որ ինչքը ժառանգէ. Ապողոն գթալով փոխարկեց զնա ի Զողալենի, կամ՝ Չըմենի, ինչպէս գրէ, մեր Վիրգիլիոսի հայ թարգմանիչն (Հիւրմիւզեան, Վրոյր). լատին բանաստեղծն կ’ուզէ հաւատացընել, թէ Ենէաս, փախչելով Յունաց ձեռքէն յետ աւերման Տրովադայ, եկեր է ի Թրակիա և ուզեր է բերդաքաղաք մի շինել, ինչպէս յետոյ պատմէր Դիդէ դշխոյի, թէ. &lt;/ref&gt;։

== 717. Զողլապատ. ==

Բանջարեղէն, զոր այլոց հետ յիշէ Կռուածաղիկ վիպասանութեան հեղինակն (Փորձ, Բ. Բ. 81):

== 718. Զոպա. Զուփա. Զուֆ. ==

Լ. Hyssopus. Փ. Hysope. ամենն ալ հրէարենէ առած, Ար. Հիսսէլ, կամ Ճէսմի. Բժշկարանք պէսպէս գրեն կամ մեկնեն անունը. մէկն կ’ըսէ. «Զուֆա, և յոմանց ասի Մշտիկ, Ար. Զուֆա. Լ. Իզօբոյս». ուրիշ մի (հինն). Զուֆա խոտ է, ի Կաւալա լինի, մօտ ի Կօն» (Իկոնիոն, Ղոնիա): Ուրիշ մի, «Զուպայն կանաչ Ծոթորն է»։ Այսպէս Բարսեղ վարդապետ մեկնիչ Մարկոսի աետարանին կ’ըսէ. «Մշտիկ Զոպայի, որ է տրցակ Ծայթրնի»:

Բայց գրեթէ ամենքն ալ միաբանին երկու տեսակ Զոպա կամ Զուփա ճանչնալու, Դալար և Չոր, սակայն շփոթեն իրարու հետ և նա և բոյսը օտար նիւթի մի հետ. աւելի որոշ կ’ըսէ մէկն. «Զուֆ, որ է հայերէն Զուփայ, և ինքն երկու ազգ է՝ Չոր և Դալար. Դալարն այն աղտն է, որ ժողովի ի վերայ ոչխարին բրդին անդամնոյն ի մէջն, և Զուֆայ Չորն այն է, որ այն այլ երկու ազգ է՝ Վայրի և Ածվոց, և իր երկանքն թիզ մի է, որ իր տերեւն զէտ Մարզանկօշի է, և ճղերն՝ փուշք-փուշք, ոստկներն (ճիւղերն) զէտ ճիւ՝ կուծն է»: Ամիրտ՝ Դալարը՝ Գէճ Զուֆա կ’անուանէ. և խառնուած է, կ’ըսէ, այսինքն՝ բաղադրութիւն մի, որ գոյանայ ոչխարին դմակին ներքեւ, երբ արածի Ֆարասիոնի (Մեղրածուծ) վրայ. «Այլ ասացած է, թէ ի հորթերուն ագին կու ժողովին այն խոտերն, որ կաթ ունին, որպէս Եէթողնի, և կաթին աղտն ի ագին կու ժողովի, և կ’առնուն և կ’եփեն և ի ղվամ կու բերեն, և այս ալ դալար Զուֆան է»: Իսկ Չորին համար գրէ. «Ար. Զուֆայի Եապիսն և Հ. Մշտիկ ասէ, և ինքն ի յածվենիքն կու բուսնի… Ասէ Պտ., թէ ինքն խոտ-մն է, որ տերեւն ի Հինայի տերեւ կու նմանի, և լաւն այն է, որ ի յԵրուսաղեմայ լերունքն կու բուսնի, և խիստ աղէկն ի յԵգիպտոս լինի, և ի Հռոմայ երկիրն այլ կու լինի, և մէկ-մէկ գունտկներ ունի ի մէջ տեղն, և ծաղիկն կապուտ է, և երկայնութիւնն մէկ թիզ է»։ — Թիզէ շատ աւելի երկայն այլ կ’ըլլայ, և ճիւղերն և ծաղիկներն խիտ առ խիտ ըլլալով (կամ «խիտ և ուռուցուկ», ինչպէս կ’ըսէ Սարգիս վարդապետն մեկնիչ Կաթողիկեայ թղթոց) միանգամայն և անուշահոտ, հին ատեն կրոնական պաշտամանց մէջ ջուր կամ արիւն սրսկելու գործածէին, քանի մի հատ մէկտեղ կապելով, որով կ’ըլլար տրցակ մի, կամ Մշտիկ մի. ասկէ մեր մէջ մտած է Զոպային այլ Մշտիկ ըսել, և թերեւս պաշտամանց մէջ մտնելէն Մշտիկ և Մաշտոց զոյգ կրօնական իմաստն ունենան: — Ամենայն քրիստոնեայ յիշէ առ Տէրն մեր Քրիստոս՝ խաչին վրայ աւանդման մօտ՝ քացախ և լեդի մատուցանելն Մշտկաւ Զոպայի՝ եղեգան մի ծայր դնելով: — Չի մոռցուիր Սողոմոնի համար ըսուածն այլ, թէ գրած ըլլայ բուսաբանութիւն՝ Լիբանանու մեծամեծ Մայրերէն մինչեւ պատի վրայ բուսած Զոպայն, զոր ոմանք Մամուռ կամ Քարաքոս կ’իմանան, ոմանք՝ Կապպար բոյսը, այլք՝ ուրիշ բոյս։ Ինչուան քսան կարծիք եղած է այս Ս. Գրոց մէջ յիշուած Զոպային վրայօք, զոր աւելորդ է մեզ քննել, այլ մի անգամ եւս յիշենք, որ շատք այլ մեր վերոյիշեալ հեղինակաց նման՝ Ծոթրին համարին: Ար. Զուֆա այլ նշանակէ տեսակ մի Կոտեմ, Cresson alénoe.

== 719. Զոպայի ծառ. ==

Յիշուի և նոր գրողէ Հայ-Աղուանից կողմերում, այլ թէ ինչ նմանութիւն ունի հասարակ Զոպայի, ստուգելի է. — Բառաւաք մ’այլ նշանակած է առանձին:

== 720. Ծագ-Զոպայ և Ծագ-Մշտիկ. ==

Որք գուշակուին նշանակել տեսակք Զոպայից։

== 721. Զուիրակ. ==

Տնտեսութեան մէջ ծանօթ և պիտանի բոյս մի, որ այլեւայլ անուններ ալ ունի մեր լեզուաւ, ինչպէս, Կատաւան, Իշկորնգան կամ Իշկորուրան, և նմանեաց հետ շփոթելով անոնց անուններն այլ կ’առնու, ինչպէս Փիլոնի գրոց լուծմունք գրողն կ’ըսէ. «Զուիրակ կամ Մարեմայ խոտն», ուրիշներ այլ Ծոթրինի զուգեն, որոյ յարմարի Ար. Սայթար անունն, որով ստորագրէ Ամիրտ. «Ինքն երկու ազգ է, մէկ Վայրի և մէկն Ջրի, բայց անուշահոտ է. աղէկն Վայրին է և զօրաւորն»: — Լ. Origanum. Փ. Origane. — Քանի մի տեսակք կան Զուիրակի, յորոց՝ Բոլորատերեւ կոչուածն O. Rotundifolium գտուի յԱրդուին, Պաթում, Ծանախ. — Հասարակն O. Vulgare ի Պոնտոս, և Թ–Հ։

== 722. Զուկի ձէթ. ==

Տե՛ս Միաւորակ, ուր յիշուի և Լուսնի ծառն, ուսկից կ’ելնէ ձէթն կամ խէժն. և ըստ այսմ՝ թուի, թէ Զուկ ըլլայ Հ. անուն ծառոյն:

== 723. *Զուռռայ. ==

Ար. որ և Տուռռա, նոյնպէս այլ գրուած Փ. Dourra կամ Duraհ, որ է Լ. Sorghum vulgare, Փ. Sorgho. այս յետին անուամբ կոչեն ուրիշ Եւրոպացիք այլ. «Ինքն ցեղ-մն է, կ’ըսէ Ամիրտ. ի Կորեկէն, և երկայնութիւնն Ցորենի չափ լինի, և շատ տերեւնի կ’ունենայ՝ տափակ, և աղէկն սպիտակ և ծանտր լինի։ (Իբրև դեղ) զլուծումն կու կտրէ, և թէ սպեղանի առնեն, ի դրուց դնեն, հովցընէ զփորոքն, և կապէ զփորն աղէկ»: ՅԱփրիկէ, նա եւ յԱսիա՝ ցորենի պէս Հաց կ’ըլլայ:

== 724. Զուսպ. ==

Հին բժշկարանն զուգէ զսա Յունապի հետ. տե՛ս զայս։ Ունի նմանութիւն ինչ Լ. Zizyphus կոչման:

== 725. Զուրիկ. ==

Սամթի նման խոտ մ’է ապառաժ տեղերու, անասնոց ախորժ ուտելի։

== 726. *Զուրպաթ. ==

Բժշկարան մի՝ ոչ հին՝ գրէ. «Մէկ մեծ ծառ է. Սէօյիւտի ն մէկ սoյն է, հոտաւէտ». եթէ չէ ներքոյգրեալ Զրմբատն.

== *Զուփա. Զուֆ. Զուֆա. ==
— Տե՛ս Զոպա.

== *Զպսթան. ==
— Տե՛ս Սպըստան:

== 727. Զրմբատ. Զրնպատ. Զրումպատ. Զուրումբատ. Զուրբատ. Զրոբատ. ==

Գրուած է և Ցընդվար ի Ստ. Ռոշքեան. յայտնի է Պ. և Ար. անուն ըլլալն, որով կոչի և Լ. Curcuma Zerumbat: Բժշկարան մի կ’ըսէ. «Քեաֆուրի քէօքն է». Ամիրտոլվաթ աւելի բացատրէ. «Հնդի լեզուաւ Քաճուր կ’ասեն, և ի յայլ լեզուս Տարաք, և յորժամ դալար է, դանկով կու կտրտեն և կու եռցընեն. գիճութիւնն պակաս կու լինի, և այն, որ չէ կտրած, լեղի է… Ասցած է, թէ Քեաֆուրին տակն բոլոր և յերկան այլ կու լինի», եւայլն։ — Ասար բժիշկ կ’ըսէ. «Զրումպատ լոլոր (եթէ չէ բոլոր) և ձիգ տակ է»։ Հին բառագիր մի. «Զրնբատ՝ Զնջըբիլ»: Կամարկապցին՝ «Ինքն նման է Գխտորի և Գրնկածինի? ունի»:

== 728. Զրեւանդ. Ար. ==

Թէ և յատուկ հայերէն անուններ ունի այս բոյսս, Որդնտակ և Սղանգն, ինչպէս Մխ. Հերացի այլ գրէ. «Զըռեւանդ յերկայն, որ է Սղընկան տակն». այլ յաճախ այս պարսիկ անուամբ գրեն բժիշկք մեր և Բժշկարանք, եւս առաւել, երբ իր տեսակները կ’որոշեն Երկայն Զրեւանդ, Բոլոր կամ Կարճ Զրեւանդ, Որձ կամ Էգ Զրեւանդ անուամբք. երբեմն այլ իրարու հետ շփոթելով կամ մի և նոյն համարելով: —Յունարենէ առնուած է Լ. անուն Aristolochia, զոր Ամիրտ. գրէ Արաստուլուխիայ ըստ Պէյթարայ, Փ. Aristoloche, Ռ. Карказоиъ, Թ. Տուճուկ տիպի՝ ըստ Բժշկարանի միոյ. ըստ Ամիրտ. Ղուռթլուճա։

Հին բժշկարանն, ինչպէս և այլք, զանազանէ երկու տեսակ. «Զրեւանդ՝ Որդնտակ, կամ Բոլո ր կամ Երկայն». ըստ այսմ զանազանելով ստորագրէ Ամիրտ. Երկայնը (Aris. Lunga) Զրեւանդ ն Ար. կոչէ Տաւիլ կամ Թօյիլ «որ է Շաճրի Ըռուստամ ն. և Անդալուսցիքն Մուսթամիղար ասեն. (Պէյթ. Մասէքար և Մասէմքարան), և լաւն այն է, որ գունն Բոլորին գունովն լինայ, քան զմատն հաստ լինայ. և աղէկն Որձ ն է», եւ այլն։ — Բոլոր (Կլոր) Զրեւանդն (Լ. Rotunda) կոչուի Ար. «Զէր Մուտրահաճ, որ Պ. Զրեւանտ Մուտավար ասեն, և լաւն Շամցի լինի և Էգ, և լաւն այն է, որ Քաճար կ’ասեն, և Զրնպատին ալ Քաճար կ’ասեն Հնդի լեզուաւ, և լաւն այն է, որ գունն Զաֆրանի գունովն լինի, և գէր, քան զԵրկայնն՝ այս լատիֆ և ուժով է»:

Բժշկարան մի Բոլոր Զրեւանդին համար կ’ըսէ. «Որ է հայերէն լեզուաւ Խաշնդեղն», բայց մենք տեսանք (թիւ 393), որ Խաշնդեղն Գաբի տակն է։ — Այլեւայլ տեսակներէն՝ A. Clematitis կոչուածն գտուի ի Պոնտոս, Կովկաս, Վրաստան — A. Maurorum ի Ծանախ, Ասորիք. — A. Pontica ի Ռիզէ. — A. Iberica ի Մծխէթ, յԻմերէթ։ Ուրիշ տեսակներ այլ շատ գտուին ի Փ. Ասիա, Ասորիք և Կիլիկիա:

== 729. Զրիշկ կամ Զրեշկ. ==

Պարսիկ անուն է Ծորի. տե՛ս զայս: Ըստ ոմանց է Սրափուշն:

== 730. Զօխօ? ==

Կամարկապցին յիշէ զայս՝ ըսելով. «Ինքն խոտ մի է… Նշանք այս է՝ որ կաթոտ լինի, տերեւն՝ Սպանախի և Բողկի նմանի»:
[[Կատեգորիա:Հայբուսակ]]</text>
      <sha1>8qgbfcys2ooyj63y9o127ofb00865f3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Հայբուսակ/Է</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151780</id>
    <revision>
      <id>397296</id>
      <parentid>397259</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T11:04:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emptyfear</username>
        <id>547</id>
      </contributor>
      <origin>397296</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="909" sha1="4f0t49b1r7zp6hjsx90yj3jctqxz43t" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title = [[Հայբուսակ/Ցանկ|Հայբուսակ • Այբբենական ցանկ • Է]]
|author = Ղևոնդ Ալիշան
|previous = [[Հայբուսակ/Զ|Զ]]
|next = [[Հայբուսակ/Ը|Ը]]}}
== 731. Էգաբացուենեկ. ==
— Տե՛ս Բարձմանեակ: 

== 732. Էգադաղձ. ==
— Տե՛ս Դաղձ: 

Ասար գրէ. «Էգաթաղ, կարմիր Դաղձ»:

== 733. *Էգիր կամ Էկիր. ==
— Տե՛ս Բաշխ: 

== *Էթրէնճ ==
— Տե՛ս Թուրինջ:

== 734. Էշխրտուկ. ==

Վայրենի փշոտ բոյս մի: — Իշոյ անուամբ զուգուած բուսաբառերը տե՛ս Իշ սկիզբով։

== Էրեւանդ. ==
— Տե՛ս Երեւանդ:

== *Էքլիլ մէլիք. Էքլիլ իւլ-մէլիք. ==
— Տե՛ս Աքլիլ մէլիք և Կորնգան:

[[Կատեգորիա:Հայբուսակ]]</text>
      <sha1>4f0t49b1r7zp6hjsx90yj3jctqxz43t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Հայբուսակ/Ը</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151781</id>
    <revision>
      <id>397297</id>
      <parentid>397260</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T11:05:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emptyfear</username>
        <id>547</id>
      </contributor>
      <origin>397297</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11958" sha1="bj1xmne4yl3kqzybiaghnu4gzpe1pxl" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title = [[Հայբուսակ/Ցանկ|Հայբուսակ • Այբբենական ցանկ • Ը]]
|author = Ղևոնդ Ալիշան
|previous = [[Հայբուսակ/Է|Է]]
|next = [[Հայբուսակ/Թ|Թ]]}}

== 735. Ըղընգան Խոտ. ==

Արաբերէն Զաֆրայ, ըստ Ամիրտ. լաւ եւս Զէօհրէ կամ Զէհրէ. խոտ մի՝ «որ ի վերայ գետնին կու փռվի և կու բուսանի, և բոլորկեկ և մանտր տերեւ ունի. ի յըղունկ կու նմանի. և դուրսի դեհն կանանչ և մէջն կարմիր կու լինի, և ի գագաթն դեղնուկ ծաղիկ ունի, և թէ զտերեւն և զտակն չորացընեն, և ծեծեն և ի վերայ պիղծ խոցերու կերվածին ցանեն, օգտէ նասուրին, և կոծիծներուն այլ օգտէ և քալ (կունտ, անմաշ) գլխուն ալ օգտէ»: — Պէյթարի թարգմանիչն տարակուսանօք համարի այս բույսը Լ. Hieracium Pilosella. Փ. Epervière Piloselle. Մեր ազգային Թուրքահայոց բժշկաց մին ըսաւ Eupatorium Canabinum, Փ. Eupatoire Chanvrine.

== 736. Ըղտափուշ. Ըղտու փուշ. ==

Թարգմանութիւն արաբերէն բառի. Պէյթար, յորմէ և Ամիրտ. ստորագրեն պարսկերէն բառով՝ Ուշթարղար կամ Ուշթուրխար «որ Թ. Տավա թիքանի ասէ, և ոմանք Եանտախ այլ ասեն. և իր օգտութիւնն այն է, որ զսիրտն ի վեր բերէ: …Ասէ Պտ., թէ ինքն Զանճապիլ յաճամ ն (Պարսիկ Կոճապղպեղ), որ Ար. լեզուաւ Շաւքի (Շէվքէթ) ճամալ ասուի, որ թարգմանի Ըղտու փուշ, և ինքն Անճիտանին տակն է, որ Խորասանի է, և Վայրի Անճիտանն ինքն ի Ըռաֆթային? ցեղերուն է. և այս երկու ցեղն այլ ի Հոռոմոց երկիրն կու լինի, լաւն հոռոմցին է, որ Անճիտանի Ըռումի ասեն… Եւ ասէ Սինեայ որդին, թէ դորա քացախն օգտէ ստամոքին և ուժովցընէ և կերակուր կերցնէ», եւայլն: Պէյթարի թարգմանիչն գրէ Փ. Racine de Magydaris, ի յունականէն Μαγίδαρις, զոր հիմայ կոչեն Lasærpitium, ըստ մեզ՝ Ուպան։ Մեր Բժշկարանաց մէկն յատուկ նկարագրական հայ անուն մի ընծայէ Ըղտափըշոյ, Շատծլուի: Կամարկապցին այլ ռամկաբար գրէ. «Պուղա թիքէնի ն այն փուշն է, որ մատղաշ իքէն՝ հասակին կեղվեն, դանկով քերեն վրայի խապուխն և ուտեն, ոմանք Տէվէ թիքէնի ասեն»։ Ըստ այսմ՝ յարմարի Լ. Cynare Cardunculus.

== 737. Ըղտու աչք. ==

Յիշուի Բժշկարանի մի մէջ՝ առանց բացատրութեան. վերոյգրելոյն նման թուի։

== 738. Ըղտու լեզու. ==

Պէյթար և Ամիրտ. Յ. անունը թարգմաներ են այսպէս, Ελελίσεφακον, զոր և գրէ առաջինն մերս՝ «Ալիսֆաղին, որ այսոր Թուրքն Ըղտու լեզու կ’ասէ, և ինքն յերկան-յերկան կու լինի և կու բուսնի, և շատ ճղեր ունի, և փայտն չորեքզռէն կու լինի և սպիտակ, և տերեւնին Սերկեւիլի տերեւ կու նմանի, բայց երկայն կու լինի և բարակ։ Եթէ զայս խոտիս զճուղն տերեւովն եփես և զջուրն… խմցընես և թէ օծես, զսպիտակ մազն սեւ առնէ, և զխոցերն կու բուսցընէ, և զշտերն այլ կու աղէկցընէ, և թէ եռցընեն և խմեն, զլեզուին ծանրութիւն կու տանի և քաղցր զրուցընել կու տայ, և թէ ջրովն լուացվին, զկինն տանի»: — Անշուշտ, յոյն բառը լաւագոյն, քան զԱմիրտոլվաթ՝ նոր բանասէրք մեր հայացուցեր և Եղեսպակ կոչեր են, զոր և յիշեցինք ի կարգին՝ ծանուցանելով, որ է Լ. Salvia, Փ. Sauge.

== 739. Ըղտու Խնձոր. ==

Այսպէս կոչուած է սպիտակածաղիկ Երնջանն։ Տե՛ս զայս, թ. 683։

== 740. Ըղտու Կակաջ. ==

Որչափ տգեղ է այս կենդանին, այնքան՝ գեղեցիկ ծաղիկն, և հրաշալի եւս ըստ ազգային կամ ռամկական աւանդութեան, որ ընծայեր է անոր շատ վայելչագոյն անուններ, զորս յիշենք իրենց կարգին և բացատրեմք Խաչափայտ կամ Փենունա անուանց ներքեւ:

== 741. Ըղրի. ==

Քննութեան արժանի անուն և բոյս, զոր կարծեմք ծանօթ կամ արժանի ծանօթութեան բուսաբանից, մենք, ցամքած ծաղիկն և ճիւղը տեսնելով, համարիմք թուփ կամ ծառ, իրարմէ հեռու երկայն կոթի ծայր հինգ-վեց տերեւով, հասարակ դափնոյ տերեւին կէս մեծութեամբ, նոյնպէս երկայն կոթի ծայր փունջ-փունջ դեղին շրթնաձեւ ծաղկօք, երկայն առէջներով և մանրիկ հունտերով։

== 742. Ընկոյզ. Ընկուզի. ==

Թերեւս իւղապտուղ ծառոց մեծագոյնն, և անունն այլ նոյն ի Հ. և յԱ. Ճավզ կամ Ճուզ, որ Եբր. Էկօզ. հին Գերմ. Hnuz. Ամիրտ. գրէ. «Ճավըզ, որ է Ընկուզն, լաւն այն է, որ կեղեւն նօսր լինի և թաժա և ի լի լինի», եւ այլն. յունարէն անուամբն այլ գրէ. Արղիս, որ է Աղիրաս. այսոր ձէթն լաւ է, քան զՆշի ձէթն, և փոխանն Մանուշկի ձէթն է», եւայլն։ — Լ. Nux Juglans, Փ. Noyer, Noix. Հասարակաց ծանօթ ըլլալով ծառն և պտուղն՝ աւելորդ համարիմ նկարագրութիւնն, բայց ի բանասիրական զբօսանս յիշենք Մխ. Գոշի առակն (ԺԷ), իբր թէ Տունկք բամբասէին զնա, թէ «Ռիշտ (ագահ) ես ամենեւին և տմարդի, կծու և չար, (զի) զպտուղ քո բերես անուտելի։ Որոց պատասխանեալ ասէ. Ո՞չ ապաքէն նման ձեզ առնեմ, զի ո՞ ոք ի ձէնջ նախ քան զժամանակն տայ զպտուղն իւր յուտել, սակայն և արդ ամենեցուն ընդարձակ եմ (առատ), մարդկան և թռչնոց՝ ոչ նման ձեզ անկարգաբար տալով… ամբողջ՝ անուտելով ի ժամու մերկանամ զռըշտութիւն»: Կծու և անուտելի կոչուիլն յայտնէ իր դրսի պատեաններն և կեղեւները, և ըստ այսմ՝ նշանաւոր է Ընկուզի մասանց զանազան անուններ ունենալն, ինչպէս՝ Ոզոխ, Կղէզ և Կաղաղ դրսի կանաչ կճեպն, ուսկից թերեւս բոլոր ընկուզին Կակալ կոչուն. — Կորճ՝ ներսի պինտ և երկու բաժնուող ու պարպած կեղեւքն. — Փուր՝ ներքին մաշկն. — Ձնձում՝ ամբողջ անկճեպ ընկոյզն. — Փառակ և Կթուն ըստկած Ընկոյզ. — Ոտիփ? անծանօթ մաս մի: Զանազանին և տեսակքն՝ ըստ Խոտուջրեցւոց. Բոբոշ՝ մեծ և ազնիւ. Կրկիտ՝ կարծր. Չունուզ՝ մէջը պարապ. Փուտուկ՝ փտտած. Ունուկ՝ առողջ Ընկոյզ:

== 743. Սուտ Ընկուզի. ==

Թ. Եալան Ղօզ, յիշէ Բարխուդարեան ի կողմանս Աղուանից (Աղու. Երկ. եր. 54). թուի, թէ վայրի և ոչ ուտելի պտղով ծառ մ’է։

== 744. Հայ Ընկոյզ. ==

Անունն հրապուրիչ է քննութեան, մանաւանդ որ դեռ լաւ չէ ճանչցուած, Պէյթար կ’անուանէ Ճաւզ Արմանիոս, Փ. Noix arménienne. և թզաչափ փոքր բոյս մի է, կ’ըսէ. տերեւներն նման Փեգենայի, բայց աւելի լայն, ծայրն ալ սպիտակ ծաղիկ մի՝ համն կծու, և կարծէ այն բոյսն, որ կ’ըսուի Մօխլեսա, կամ Մուխալլասա, զոր յիշեցինք ի թիւ 23 (Արուճ), բայց ստորագրութիւնն (զոր խոստացանք յիշել ի կարգի) Մ. տառի, չերեւիր նման Հայկական Ընկուզի համար գրածին։ Այն անուամբ Ընկոյզս յիշէ աշխարհագիրն Կոզմաս Հնդկանաւորդ (Cosmas Indicopleustes) ի Զ դարու. և քաղելու ժամանակն այլ յԵգիպտոս, կ’ըսէ, Բայինի ամսոյն մէջ կ’ըլլայ, որ է յունիս, և Ձիթապտղի նման է կ’ըսէ։

== 745. Հնդիկ Ընկոյզ. ==

Վաստ. Գիրքն յիշէ (ՃԿԲ) Հնդի Ընկոյզ, որ է անշուշտ ծանօթ Մշկընկոյզն, Լ. Nux muscate, բայց ըստ Ամիրտ. է Նարճիլ. տե՛ս Նարգելակ և Ճօզպէ։ — Տարբեր ծառ և պտուղ է Հնդկային Փսխեցուցիչ Ընկոյզն, Լ. Strychnus, Փ. Vomiquier.

== 746. Ընձախոտ. Ունծի խոտ. ==

Բժշկարան մի գրէ. «Ընձախոտն, որ է Անթառամ ծաղիկ ն», սակայն այդ ծաղկին անուան մօտ անունէն շփոթած կ’երեւի, զի Գալիենոսի բառից մէջ գրուի. «Կապլիոշան? Թառակ, որ է Ընձախոտ», ըսել է, որ հոմանիշ են այս երկու անուանք։ Ամիրտոլվաթ հայ անունն այլ կու տայ, բայց արաբերէնովն ստորագրէ. «Խանիղ ըլ-նամր, որ Թ. Ղափլան օթի ասէ, և Պայլըխ այլ կ’ասեն, և թէ սպեղանի առնես և դնես ի վերայ կոծիծնուն, օգտէ,. և հանէ ի տեղացն, և — Աստուծոյ համար, չլինի որ խմես, — կու սպանանէ, թէ զտերեւն ծեծես ճրագի իւղով և հացն խառնես, և տաս աղուէսին, և շան, և ղափլանին, և գայլուն, և խոզին, յայն պահն կու անկնի ի վայր. և թէ սպեղանի առնես և դնես ի վերայ պինտ ուռէցին, յայն պահն հալէ… Ասեր են, թէ ինքն ի Մազարիոնին ցեղերուն է, և ոմանք ասեր են, թէ Մկնսոխ ն է կամ Խարպախ ն (Վրացի Կոճ), և ինքն չէ ստուգ, և Հայք այս խոտիս Ունծի Խոտ կ’ասեն»: Լ. Doronicum Pardalianches կամ պարզ Acoոitum, Փ. Aconit.

Այս խոտին հետ յիշեն Պէյթար և Ամիրտ, ուրիշ մ’այլ՝ Խանիղ ըլ-զէպ կամ զիպ, որ Ար. նշանակէ Գայլխոտ, բայց չէ այն հայերէն Գայլխոտն, զոր յիշած եմք (թիւ 409), այլ կոչուածն Լ. Acoոitum Napellus. վերոյիշելոյն նման է, կ’ըսէ Ամիրտ. «Եւ ինքն զգայլն կու սպանանէ շուտով, և ինքն ոտուգ Խարպախն է»։

== 747. * Ըռասան. ==

Պարսկերէն անուն է հայերէն Կղմուխ կոչուածին:


[[Կատեգորիա:Հայբուսակ]]</text>
      <sha1>bj1xmne4yl3kqzybiaghnu4gzpe1pxl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Հայբուսակ/Թ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151782</id>
    <revision>
      <id>397298</id>
      <parentid>397261</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T11:06:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emptyfear</username>
        <id>547</id>
      </contributor>
      <origin>397298</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="73581" sha1="9tnptasp944nyobw1t3ugpk5dlj6y9t" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title = [[Հայբուսակ/Ցանկ|Հայբուսակ • Այբբենական ցանկ • Թ]]
|author = Ղևոնդ Ալիշան
|previous = [[Հայբուսակ/Ը|Ը]]
|next = [[Հայբուսակ/Ժ|Ժ]]}}

== 748. Թագաւորապսակ. ==

Այսոր հոմանիշ գրէ Ասար Նշանիս. յետնոյս համար ուրիշ Բժշկարան մի գրէ. «Նշանիս, որ է Քլիլմէլիք». այս Ար. բառն, որոյ ուղղագոյն է Իքլիլ իւլ-մէլիք, զնոյն նշանակէ, այսինքն՝ թագաւորի պսակ, նոյնպէս և Լ. Fritillaria imperilis, Փ. Fritillaire impériale. Այս գեղեցիկ անունն տրուած է խիստ հասարակ և անասնոց կեր խոտի մի, Կորնգանի տեսակ, որ և տգեղաբար կոչի Իշկորնգան. ոչ աւելի աղուոր անուն մ’այլ ունի Թ. ըստ Ամիրտ՝ Ղօչ պույնուզի (խոյի եղջիւր). «Եւ ինքն խոտ-մն է, որ մէկ աւուր լուսին կու նմանի, և սպիտակ ու դեղին կու լինի, լաւն այն է, որ նոր և դեղին լինի և պինտ… Իպն. ասէ, թէ ցեղ-մն Աքլիլմէլիք կայ, որ ի լերունքն կու բուսնի, և յերկայնութիւն մէկ կանգուն կու լինի, և տերեւն յերկան-յերկան կու լինի, և գունն սեւութիւն կու քշտէ. և փայտին մէջն փուճ կու լինի և պինտ, և գլուխ կ’ունենայ, և յորժամ միրգն հասնի և կու բացուի, և միջի հունդն Մաննեխի չաք է, հատկներն բոլորկեկ, և զիր հատն որսորդնին կ’առնուն և իրենց որսած մսին մէջն կու դնեն, որ չի հոտիր… Ասէ Պտին, թէ այս խոտիս Պ. Քիահեղայըսար? կասեն, և լաւն այն է, որ դալար և հասուն լինի, և գունն ի դեղնութեան և սեւութեան մէջն լինի, և թէ ճղքեն, հատին մէջն դեղին լինի»: — Այս նկարագիրս վերոյիշեալէն շատ տարբեր բոյս մի ցուցընէ. Պէյթար այլ վկայէ, որ այս անուամբ շատ տարբեր բոյսեր կ’իմացուին և կու շփոթին, մեզի բաւական ըլլայ հաւաստելն, թէ ըստ բառին և նշանակութեան՝ նոյն են Թագաւորապսակն և Էքլիլ իւլ-մէլիքն։ — Շատ տեսակք կան այս բուսոյ, որոց մէկն կոչուած է Հայկական. F. Armena, ի լերինս Կարնոյ և ի Ծանախ. — Նոյնպէս կոչեր են ոմանք F. Sibtorpiana ըսուածն այլ. — F. Lutea տեսնուած է ի Մասիս. – F. Crassifolia ի Թէքտաղ Կարնոյ, ի Պոնտոս— F. Kurdica և Minuta ի Վան և Բաղէշ. — F. Persica ի Մասիս։

== 749. Թագաւորասպրամ. Թագաւորասպրակ. ==

Ինչ տեսակ բոյս ըլլալը չըսեր Բժշկարանն, այլ անոր փոխան, երբ պէտք ըլլայ՝ գործածելու է կ’ըսէ Մեղրածուծը, որով կ’իմացընէ կամ ասոր ազգակից, կամ նման յատկութիւն և զօրութիւն ունենալը։ Թերեւս պարսիկ բառով Շահասպրամն ըլլայ:

== 750. Թագկալ? ==

Օրագրի մի մէջ յիշուած է առանց բացատրութեան (Մշակ, ԺԸ, 88?)։

== 751. Թագուհւոյ խոտ. ==

Բժշկարան մի ոչ հին, դեղի նուսխայ գրէ. «Կա՛լ. զբուռն մի տերեւս Խոտոյն Թագուհւոյն կամ Նիկօցիանի». Nicotiana, ծխախոտի բոյսն է, Nico Փռանկի անուամբն, որ նախ մտուց զայն ի Փռանկաստան, այլ թէ արդեօք մեր գրողն այլ զա՞յս իմանար, կամ ո՞վ այն հրապուրական (Թագուհւոյ) անունը ընծայեր է այդ ծխոտ-մխոտ խոտին։

&lt;poem&gt;«Մերձ ի տեղւոջն ըստ դիպուածոյ էր բլրակ,
Զոյր Չըմենիք ծածկէին թուփք ըզդիտակ,
Եւ յոգնախուռն ըuտեղամբք խիտ մըրտենի.
Մատեայ զթըփուտն անտի խըլել դալարի.
Եւ ի կորզել յերկրէ ըզթուփըն նախկին...
Կայլակէին շիթք արեան թուխք անդըստին…
Ողբք ի խորոց բլրոյն եղեն լըսելի.
Եւ ձայն առ իս աղիողորմ բարբառի.
Հի՞մ, Ենէաս, ըզհէքըս զիս կեղեքես.
Խընայեա յիս. և կա՛ց ի բաց ի չիրմէս…
Փախի՛ր, աւա՜ղ, ի զօշաքաղ ծովափնէս.
Ահա ես ինքըն Պողիոդոր խօսիմ քեզ,
Զոր աստ տապաստ նետից արկ խոց երկաթեաց,
Եւ ի սըլաքըս սայրասուրս ընձիւղեաց»:&lt;/poem&gt;

Ենէաս գերեզման կու շինէ Պողիւդորի և, պաշտօն կատարելով, կու փախչի մինչեւ ի Լատիոն: —Նոյն առասպելախօսք կամ վիպասանք կ’ըսեն, որ Յունաց ի Տրովա մատուցած փայտեղէն մեծ ձին այլ Զողալենիներով շինուած էր:

== 751. Թագուհւոյ խոտ. ==

Բժշկարան մի ոչ հին, դեղի նուսխայ գրէ. «Կա՛լ. զբուռն մի տերեւս Խոտոյն Թագուհւոյն կամ Նիկօցիանի». Nicotiana, ծխախոտի բոյսն է, Nico Փռանկի անուամբն, որ նախ մտուց զայն ի Փռանկաստան, այլ թէ արդեօք մեր գրողն այլ զա՞յս իմանար, կամ ո՞վ այն հրապուրական (Թագուհւոյ) անունը ընծայեր է այդ ծխոտ-մխոտ խոտին։

== 752. Թաթառիճ. ==
— Տե՛ս Թթռկիչ 

== 753. Թաթութ. ==

Բժշկարանք կ’ըսեն, թէ սա է — «Որձ Ուպհուլն», իսկ «Ուպհուլ է Ցրդուն պտուղ ն, որ Թ. Արտուճ եէմիշի ասէ. ինքն երկու ցեղ է, սեւ և կարմիր, և լաւն այն է, որ կարմիր լինի… Ասեր է Պտ., թէ ինքն Ճավզի Ուպհու լն (Ցրդոյ ընկոյզ), և ինքն Վայրի Կիպարուն պտուղն է. և Պ. Թուխմի հաւալ կ’ասէ, և ի Խորասան՝ Փարօս? կ’ասեն։ Գալինոս ասեր է, թէ բնութիւնն տաք է Գ տարճան, և լաւն այն է, որ գունն սեւ լինի, և գէր լինի, և տերեւն կանանչ լինի». եւայլն։ Որչափ որ չոր և անպիտան բան մի կ’երեւի Թաթութ, շատ տեսակ բժշկական օգուտները նշանակուին։

— Տե՛ս Ցիրդ կամ Ցրդի:

== 754. Թաթուլ կամ Թաթուլա. ==
— Տե՛ս Արջու ընգոյզ 

== 755. *Թաթրա. Թաթրի կամ Թեթրի. Պ. ==

Բժշկարան մի յիշէ միայն «Թէթրի տերեւ» ի նուսխայս դեղոց ոսկրացաւութեան. ուրիշ մի գրէ, «Թաթրի է Վայրի Սումախ», այսինքն՝ Աղտոր, իսկ «Թաթրայ՝ Զերայի ռումի, Պարսիկն՝ Քարաւիա ասէ», որ է Կրտիմն: Թթութիւնն այլ նշանակէ. «Ազոխի կամ թթրուի ջրով յաչքն քաշէ». — «Լաւն այն է, որ թաթրով լինի եփած» (կերակուր մի)։

== Թալ. ==
— Տե՛ս Դալ.

== 756. Թախ. ==

«Որ է Քասպն», կ’ըսէ Ամիրտ. ի բառագիրսն, և թէ մեկնութիւնն «յիշեալ է ի վերայ Քին», այսինքն՝ Քասպ բառի տակը, սակայն չեմ գտած այս բառս Ք տառի կարգին, իսկ Պայթար գրէ տեսակ մի մեծ Արմաւ՝ համեղ և պզտիկ կուտով, որ կ’ըլլայ յԻրագ՝ կարմիր գունով դէպ ի ճերմակ:

== Թախտիկ. ==
— Տե՛ս Թաղթ:

== 757. Թաղաղու. ==

Ասար Հոմանիշ գրէ այսոր Պրուխ, իսկ սա, ըստ այլ Բժշկարանաց, Շրէշի բազմաթիւ անուններէն մէկն է. նոյնպէս առանձին գրէ և Թաղաթուի տակ։ Զարմանք է այս բուսոյ այնքան բնիկ և օտար լեզուաւ անուններ յիշուիլն յայլեւայլ Բժշկարանս, որք են, այս յիշած երեքէն զատ, Թոթոշ, Խնդէ, Փայլկտուկ, և օտարքն լեզուաւ՝ Ապրախ, Աշրաս, Խունաս և Ասփոդելոն: Յետինս է յոյն անունն, Αςφόδηλος, Լ. Asphodelus, Փ. Asphodèle, այսպէս գրէ Նոննոսի առակաց կամ առասպելաց մեկնիչն. «Ասփոդելոն ն տնկոյ անուն է՝ զհոտն անոյշ ունելով և զծաղիկն հրճուելի». յԱմիրտոլվաթ խանգարելով գրուած է. «Ասղուլուս. ինքն տակ-մն է, որ ի ջաղացքն կ’աղան, և ինքն Շրէշն է, որ է Խունuայն». այս ետքի անուամբ կու ստորագրէ, ըստ Պէյթարայ, որ ի տպագրին գրուի Խոնթաշ. «Որ է Աշրատ ն, որ է Շրէշ ն (Թ. Չիրիշ), և տերեւն նման է Կանդանայի տերեւին (տե՛ս թ. 356), և ի գագաթն սպիտակ ծաղիկ ունի, և տակն ի Կաղնոյ պտուղ կու նմանի, բայց շատ կու լինի, և մուճկրերն և գտակկրերն (մուճակ և գտակ կարողք) զինքն ի գործ կու արկանեն. լաւն այն է, որ ի լիքն լինի, և ինքն պսպղացընող է և ճլէ տուող է». այսոր համար, անշուշտ, Փայլկտուկ կոչուած է. «Իր ծաղիկն և միրգն կ’ուտվի». այսոր այլ վկայեն հիմայ Մշեցիք և Կարնեցիք՝ դալարն անեփ ուտելով, չորն՝ եփելով. «Ասեր է գրոցս շինողն, թէ այս խոտիս Պավրախ կ’ասեն Պարպարի լեզուաւ, և ինքն սուր է և կոկ»:

Ուրիշ բժիշկներէ այլ զանազան օգուտները կու յիշէ, ինչպէս այս. «Թէ զջուրն ի յաջիկ ականջն կաթեցընես, զձախիկ դիու ակռացաւութիւն տանի, և թէ զիր պտուղն և զծաղիկն տաս կարճահարին, օգտէ… և թէ զինքն շատ ուտեն, զգլուխն շուրջ ածէ»: — Ոչ միայն ամբողջ բոյսն, այլ և որձան առանձին անուն ունի, որ է Պուլիկ, և ըստ այլոց` Օղին կամ Ըղնի. երբեմն ամբողջ բոյսն ալ Օղին կոչուի։ — Արմատին կպցընող յատկութիւնն իմացուց մեր հեղինակն՝ գտավ և մուճակ կարողները յիշելով. ուրիշ արուեստից մէջ այլ մտնէ։ Պէյթար իբր զատ բոյս կամ զատ տեսակ՝ Աշրաս կամ Իշրաս անուամբ այլ ստորագրէ. Տե՛ս և Շրէշ Վայրի:

== 758. *Թաղանդաստ. ==

Հայկական ձայն լսուի բառէս, բայց Ամիրտ. ծանուցանէ. «Որ է Պարպարի լեզուաւ Ակրկարհան» (տե՛ս թիւ 441, և յետոյ Իգաբող)։ Պէյթար այլ յիշէ այս անունս, բայց ինքն Ակրկարհա անուամբ ստորագրէ: Ինչուան հիմայ ի Ճէզայիր Թիքէնտէստ կոչեն:

== 759. Թաղթ. Թաղթիկ. Թախտիկ. ==

Շատանուն բուսոց մէկն է և այս, որոցմէ յիշեցինք Արանց ծաղիկ և Արջտակ (թ. 192. 236.). կոչուի և Խոզի հաց, Վայրի Շաղգամ, ըստ ոմանց և Լօշ. այս տգեղ անուանց հակառակ՝ մեր բժշկարանք Ար. ազնիւ անուն մի ընծայեն, Պուխուրի Մէրիէմ, որ Պարսիկն Ղաշլամաք Շալղամաք կու ասէ. Թ. Տoյնկուզ աղըրշաղի, որ ինքն թանձր փուշ-մն է, որ Բուրդն այնով կու լուանան, և լաւն այն է, որ նոր լինի»: Գէորգ Պալատցի պարսիկ բառարանի մէջ գրէ. «Շէղլէմէք՝ է արմատ ինչ նման Շողգամի, թուրքերէն՝ Տէնկիզ թօփալաղի». ըստ այսմ՝ Բժշկարանին գրած թուրքարէնն ալ մեկնելու է՝ ծովու լիսեռն կամ գնտակ, և ոչ խոզի, սակայն այլք կ’ըսեն Թ. Եէր սօմունի, ուրիշ Բժշկարան մ’այլ գրէ Յ. անուամբ. «Արտանիսա (Լ. Arthanita), որ է Պուխուրի Մարիամ ն, որ Արջտակ ն. ինքն բոլոր զէտ Շողգմբուկ է, և գունն ծիրանի լինի»: Յունարէն հասարակ անունն է Κυκλάμινος, յորմէ և Լ. Cyclamen, Փ. Cyclane, զոր հայերէն տառադարձութեամբ գրեր են նախնիք Կիւկղամինոս: Այսչափ հայ և օտար անուններ յայտնի կ’ընեն, որ այլեւայլ տեսակք պիտի ըլլան Թաղթի. վերոյիշեալ Արտանիսան այլ բուսաբանք համարին Եւրոպական Թաղթ. Cyclamen Europeum. մէկ տեսակն այլ՝ Պարսկական. Cyc. Persicum:

Հաւանօրէն սոյն տեսակէն է և անոր մերձաւոր Հայկական Թաղթն, որ երբեմն իր ազգակից, Շողգամի և Ստեպղինի հետ չարախօսէր իրենց վրայ իշխան դրուած Ճակնդեղը և յանդիմանուեցան ի թագաւորէն բուսոց (Մխ. Գոշ, Ծ), ինքն այլ ուրիշ անգամ յանդիմանեց տգէտ մի, որ գարնան ատեն կարծելով, թէ Թաղթի ամեն մասն այլ օգտակար է. «Սերմամբն հանդերձ եկեր, և սկսաւ ործալ», և նա ըսաւ. «Ես ամենայն մասամբ պիտանի եմ, բայց գիտցողին համար, թե ո՛րն ուտելու է, որը դեղ ընելու» (Ն. ԾԱ): Այս դեղերէն մէկ քանին յիշէ Ամիրտ., ինչպէս. «Յորժամ քացխով եփես, զոջիլն կու սպանանէ, զակընջին զգիջութիւնն կու տանի, և թէ յաչքն քաշես, զաչքն սրացընէ… և թէ խմեն, զճիճին և զօձն էանէ ի փորուն ուժով, և վերբերութիւն տայ այնել», և այլն։ Մէկ տեսակ Թաղթի C. Coum անուանեալ՝ տեսնուած է ի Գարագափոն Կարնոյ և ուրիշ կողմեր, ի Պոնտոս, Քութայիս, որոյ նման է Վրացի կոչուածն այլ, C. Ibericum, Տփղիսու քովերը։ — Ի Կիլիկիա՝ զատ յայլոց յատուկ տեսակ մ’այլ կայ C. Cilicium. — Հին բժշկարանն յիշէ և Թաղթի ունտ, որ կըրնար ըլլալ ուրիշ ցեղ բուսոյ հունտ, այսինքն՝

== 760. Թաղթենի. ==

Անուան կազմութիւնն յայտնէ, որ սա չէ Թաղթն, այլ ծառ է, հին բառգիրք այլ կ’ըսէ. «Սաբեկայ՝ Թաղթենի կամ Ուռոյ անուն է»։

== 761. Թաղի? ==

Ստուգութեան կարօտ գուցէ և ոչ բուսեղէն։ Հին Բժշկարանն դեղ մի պատուիրէ «Կարմիր Թաղի տապկէ ջրով, օծնէ նօդով, և խարկէ զդուրս եկածն»:

== 762. Թաղիկ. ==

Ըստ Սիմ. Կամարկապցոյ՝ է «Արտիճուկ, Էնկինար. ինքն խոտ է, գլուխ կու կապէ նռան շաք»: Տե՛ս Կանգառ և Արտիճուկ:

== 763. Թամբուլ. ==

Ասար՝ օտարոտի կամ աւրուած անուան մի զուգէ, Յնուտանափան? և Յոփի (ծառի) տերեւի նման կ’ըսէ: Վաստակոց գիրքն (ՃՂ) գինին անուշահամ ընելու համար այլեւայլ հնարքներու մէջ՝ խրատէ քանի մի նիւթերու հետ դնել տերեւ մի Սատէճ հընտի, թէ չգտանի՝ Թմբուլ դիր՝ աւելի, նա զայն կեցուցանէ», այսինքն՝ անոր տեղ կու բռնէ. ոմանք ծառը կարծեն Պէթէլ, որ Հնդկաց լեզուով Թամբուլ կոչուի։ Շէհրիմանեանն կ’ըսէ տեսակ մի համեղ Սալոր է՝ երկայնաձեւ, մութ կարմիր գունով:

== 764. Թայլ. ==

Բժշկարանք ոմանք նոյն համարին զսա և զԹաղթ. հին և Գալիենոսի բառգիրք գրեն հոմանիշ Յ. բառի Անոփաքսի կամ Անդրփաքսի՝ փոխանակ գրելու Ատրոֆաքսիս ’Ατρωφάξις, յորմէ Լ. Atriplex, Փ. Arroche. Լ. կոչուի նա և Pes Anserinus, որ ըսել Բադի ոտք։ Ուրիշ հին բառգիրք մ’այլ օտար անուններ զուգէ Թայլի, «Կոտոր և Փբլոնիա», որ է անշուշտ Πέπλιον, այսինքն՝ Փրփրեմ կամ Անմեռուկ։ Ամիրտոլվաթ Ար. Ղատաֆ և Սարմախ, անուամբք յիշէ զայս. «Որ է Հոռոմի Սպանախ ն և թէ ուտեն՝ զփորն կակղացընէ… և թէ եփեն և բորոտ մարդիկ զձեռն ի մէջն խոթեն, օգտէ. և թէ զհունդն իր չքօքն շաքրով ծեծես և յաչքն քաշեն, զաչաց բորն տանի… Եւ թէ եփեն և ջրովն զաղտոտ ապրշումէ հալաւն լուանան, յստակէ և պայծառ առնէ»: Շատ տեսակք կան Թայլի, որոցմէ A. Littorale գտուի ի Կեսարիա, ի Կասպից ծովեզերքը։ — A. Patulum ի Հր. Հայս, Քրդաստան. — A. Tataricum virgatum ի Բաբերդ, Մարաշ. — A. Chanikowii յՈրմի. — A. Verruciferum յԵրասխայ հովտի:

== 765. Թանթռնիկ կամ Թանթրնիկ կամ Դանդռնակ. ==

Ըստ Շէհրիմանի՝ Աղտաղտուկն է (թ. 71) կամ աղային Kali բոյսն, այլ հաւանօրէն Լ. Telephium, Փ. Telephe, զոր Պէյթ. գրէ Թիլաֆիուն Ամիրտ. Տիլաֆիոն. և կ’ըսէ, թէ ի Հայըի յալամին ցեղերուն է, այսինքն՝ Գառնադմակի, Պէյթար այլ այսպէս կ’ըսէ, և նա եւ Փրփրեմի ցեղէ կամ Վայրի Փրփրեմ: — Արեւելեան ըսուած տեսակն, T. Orientale, ճանչցուած է յԱյնթապ, Մարաշ։

== 766. Թանթրուենի. ==

ԹԷ և ի գիրս չկայ, այլ ծանօթ է այս անուամբս ի Հայս. Լ. Sambucus, Փ. Sureau. Թ. Միւրվէր աղաճի. Ար. Խաման, որով ստորագրէ և Ամիրտ. «Ինքն բուս-մն է, որ տերեւն Ընկզի տերեւ կու նմանի, և փայտն սպիտակ կու լինի, և յամէն ճուղ երեք-չորս տերեւ կու լինի, միրգն նման է Մանակօշին (Բեւեկի մրգին), և թէ զտերեւն եփեն և ուտեն և կամ զջարն խմեն, զսավտան լուծէ… Եւ թէ զդալար տերեւն գարու ապուրով խառնես և սպեղանի առնես և դնես ի վերայ տաք ուռէցին, օգտէ: Եւ ցեղ-մն այլ կայ, որ զէտ խոտ է ծաղիկն, և տերեւն զէտ առաջինն է. այսոր Խամայիխտի կ’ասեն (Խամա ախթի՝ ըստ Պէյթ.), որ Թ. Իիր օթ կ’ասեն», որ է Իկիր, այսինքն Բաշխտակ: — Ոմանք ի նոր գրողաց մերոց՝ Խնդեղի կոչած են զԹանթրուենին, Քալանթարեանն այլ՝ Քալանդաշի ծառ: — Կոչուի նա և Լորի, թէպէտ այս այլ ոչ ի գրոց: — S. Ebulus կոչուած տեսակն գտուի ի Պոնտոս, ի Թ–Հ. և Մէրտին։

== 767. Թանի բանջար. ==

Անունն յայտնէ ինչ բանի գործածուիլն. բարակ տերեւ ունի և կարմիր ծաղիկ:

== 768. Թանտերեպ. ==

Թերեւս Թանտերեւ կոչելի. վերինէն տարբեր պիտի ըլլայ, որովհետեւ տերեւն (զոր միայն տեսած եմք) թոքի ձեւով բաւական թաւ է, ճղճղած ջղերով։

== 769. Թառակ. ==

Ի բառս Գալիանոսի նոյնանիշ է Ընձախոտի. տե՛ս զայս, թ. 746:

== 770. Թառնգին. ==

Որ է Թառանճուպին կամ Թէրէնկիւպին՝ ըստ Պարսից: Տե՛ս Շիրախուժ։

== 771. Թասորեհ? ==

Բժշկարան մի գրած է. «Աւրմիուն, որ է Թասորեհն, որ է Ֆուտիրէնն»։ Առաջին հոմանիշ բառն թերեւս է յունարէն Օրմենիս Ορμεννς, յորմէ և Լ. Ormenis, որ փողակերպ (Tubuliforme) ծաղկանց ցեղէն է և Անթեմի ազգակից, միւս բառն աւելի երկբայական է, քիչ մի Potirium ձայնը լսեցընէ։

== 772. Թավթվուն. ==

Բանջար. այս բառովս միայն բացատրէ Մանանայն:

== 773. Թարթափենի. ==

Լեհահայոց մէջ լսուած բառ է, և կարծուի Դափնի:

== 774. *Թարխուն. ==

Տե՛ս Նուիճ: Վաստակոց գիրքն կ’ըսէ (ՄԿԳ). «ԶԿտաւատին հունտն ի Բողկն» կամ ի Թուրինջն խոթեն, ի հողն թաղեն, Թարխուն լինի», եթէ ուրիշ բան չի նշանակեր այս բառս, ապա Տարղունն է։

== 775. Թաւրընջակ. ==

Բառիս վերջաւորութիւնն նուազական ըլլալով՝ գուշակել տայ զ Թաւրինջ, զոր չեմ գտած կամ լսած. Թաւրընջակն այլ ի լրոյ է, քան ի գրոյ, և նշանակէ գարնան կանխիկ ծաղկանց մէկը, ինչպէս է և Լ. անունն Primula. Փ. Primevère. Այս բառիս փոխան՝ Շէհրիմանեանն Կովացնծուկ գրած է: Թուի, թէ նոյն է Թաւրընջշահ ն, որ ըստ Սալաձորեցոյն՝ «հետ Մշկերուն», կ’երեւնայ, որոյ ուրիշ օրինակք գրեն Թաւրինշահ կամ Թուրնուշահ։ — Տեղագիրք յիշած են զԹաւրընջակ ի Գեղարքունի, Կող, Սօմխէթ, եւ այլն: Օտարք յիշեն P. Acaulis (Անծղօտ) տեսակն ի Տրապիզոն, Կիլիկիա, Թ–Հ. — Հոտեղն P. Suaveolens ի Ծանախ, Զազալար խանէ. — P. Macrocalyx ի Թ–Հ. և ի Պարսից սահմանի. — P. Elatior ի Շուշի. — P. Pallasii, յԱրարատեան լ. ի Կարին. — P. Amæna, ի Ճիմիլ լ. — P. Nivalis, ի Պոնտոս, Կովկաս. — P. Auriculata յամեն կողմ Թ. և Թ–Հ. — P. Algida ի Թ–Հ. ի Գարապաղ. — P. Darialica յԱլանաց Դրան։

== 776. Թբլղի. ==

Յիշեն Բարխուդարեան (Աղուանք, եր. 55) և Մեղու օրագիրն (ԻԲ, 83). ի կողմանս Հայ-Աղուանից, իբրև ծառ կամ թուփ։

== 777. Թելախաշ. ==
— Տե՛ս Թերխաշ։ 

== 778. *Թելուկ. ==

Յիշեն նոր գրիչք մեր. Աթանասեանն (եր. 73) կ’ըսէ. Սովորական բարձրութիւնն երկու կանգուն, բազմաճիւղ, տերեւներն ներսէն՝ կանաչ-կապոյտ, դըրսէն՝ մոխրագոյն՝ սպիտակ փոշով, մանրիկ հունտով. դալար եղած ատեն կ’ուտուի իբր աղցան: Իսկ Թաղիադեանն կ’ըսէ, թէ Կատուախաղողն է, բայց սա մի՞թէ ուտելի է, թերեւս նոյն է և

== 779. Շըն–թելուկ. ==

Զոր և Աթանասեանն (եր. 74) անուտելի վկայէ։

== 780. Թեղանի տակ. ==

Ասոր կեղեւը յիշէ Բժշկարան մի՝ քաշուած ջըղից դեղոց մէջ. ինքն անծանօթ, թերեւս հետեւեալն ըլլայ.

== 781. Թեղի. Թեղեայ ծառ. ==

Վայրի ծառոց բարձրագոյններէն մէկն՝ բոլորակաձև կամ աշտարակաձեւ, բայց շատ ազգակիցներ այլ ունի, զորս որոշել դժար է, և իբրեւ նոյնանիշ համարուին սա և Կնձնի Պտղի, Նշդարենի (զորս տե՛ս ի կարգին), այլ և Բադդեկենի, զոր յիշած եմք, որոց աւելցընեն Բժշկարանք և բուսաբառգիրք ոմանք և զ Տուղտ, որ սովորաբար նշանակէ ծանօթ ծաղիկն Althea, ըսել է թէ՝ առ նախնիս կամ այս անուամբ եւս վայրի ծառ մի ճանաչուէր, կամ Տուղտ ծաղկան Թեղի այլ կ’ըսէին։ Ամիրտ. յԱնգիտաց անպէտն բացայայտ կ’ըսէ. «Թեղի, որ է Սպիտակ Տուղտ ն, և թուրքն Սուլդան օթի ասէ. և Ար. Խաթմի պէազ»: Ուրիշ մի գրէ. «Թեղի՝ Տղտին քօքն է։ — Դարձեալ, և ուրիշ մի է. «Թեղի, որ է Դալար Զուֆա»։ — Ուրեմն թողունք զայս ի բառն Տուղտ, և քննենք զծառն, որ է Լ. Ulmus, Փ. Orme և մատղաշն Ormeau. Ռ. Молодой вазъ. Թ. Գարա աղաճ՝ ըստ Բժշկարանաց մերոց, այլև «Տարտար, որ է Շէճար զահր ըլ-պախար?, որ թուրքն Ղարայ աղաճ ասէ, և հայ լեզուաւ այս ծառիս Թեղի ասեն… Եւ յորժամ միրգն ելնէ և ի վերայ կպչուկ իրք մի կայ, զան առնուն և ի յերեսն օծեն, ճլէ տայ, և թէ այն կպչուկ գիճութիւնն չորնայ, կենդանի մի կու լինի որպէս մնճղեխ, և զան ծառին տերեւն կ’ուտէ։ Եւ թէ զան ծառին կեղեւն քացխով տրորեն և օծեն պիսակին, օգտէ, և թէ ի տակէն մէկ կտոր ի կրակն ձգես և մէկ ծայրն ի դուրս լինի, այն փայտին ջուրն ելնէ ի մէկայլ ծայրէն»։ Ուրիշ շատ օգուտներէն զատ, արեւելեան օտար անունները յիշէ: — Վաստակոց գիրքն (ՅԳ) ձիոց ջղացաւի դեղ գրէ. «զ Թէղիտակ ն և զԲադկենոյ հեր ն և զ Գիշախոտի» տակն եփեա քաջ և այնու ծեփեա զջեղն», եւայլն: — Քանի մի տեսակ Թեղի կ’որոշեն բուսաբանք, որք գտուին ի Պոնտոս. Դաշտային կոչուածն այլ Ս. Campestris, ի կողմանս Հայոց։ —

== 782. Թեղօշ. ==

Անուան մերձաւորութիւնն տեսակն այլ գուշակել տայ, միանգամայն և շփոթել, ինչպէս Բժշկարանք նոյնանիշ գրեն զսա և զԹեղի՝ ընդ Թ. Գարա աղաճ. և Լ. Ուլումոս (Ulmus): Ի Ս. Գիրս յիշի այս ծառս (Եսայի, ԽԴ, 14. Բ մնաց Բ. 8), ուր լատինն Pinus գրէ, բայց եթէ ըստ ոմանց ի մերոցս նոյն է Գարա աղաճ և Տէվտար, զոր զուգեն ընդ Թեղի և Թեղօշի. Տէվտարն է Հնդկաց Տէվատարա, Լ. Cyperus Devadara, որոյ համար գրէ Ամիրտ., թէ. «Թ. Ճին աղաճի ասէ. ինքն ի Ցրդի ծառ կու նմանի, և օգտէ ջղերուն թուլութեան» ևն։ Հնդիկ և թուրք անուանքն նոյնանիշք են, իբր Դիւաց կամ Քաջաց ծառ։ Իսկ մեր Կամարկապցին, այլեւայլ ծառերու զուգելով, խառնակ գրէ. «Թեղօշ՝ Սալվ, Մախր, Քաճ. ինքն Սելվի ծառն է, որ է Բեւեկն, Եղեւնափայտ»:

== Թերեփուկ. ==
— Տե՛ս Տերեփուկ.

== 783. Թերխաշ. ==

Բանջարեղէնի տեսակ մի կանգնաչափ բարձր, մատի հաստութեամբ, որ, ըստ ոմանց, միայն մէկ տերեւ մի կ’արձըկէ, բայց գրեթէ Թզենւոյ տերեւէն այլ մեծ, և թէ և կծուահամ, բայց կ’ուտուի. որձայն Կոցուկ կոչուի կամ Կոծծուկ, դեղին ծաղիկ մ’այլ ընծայէ ի ծայրն: Տերեւին ճապաղ և քանի մի մաս բաժնուած ձեւէն՝ Արջամագիլ կոչեր են մեր նոր գրիչք: Թուի, թէ ազգակից է Լ. Heraclium, Փ. Berce կոչուածին, որոյ այլեւայլ տեսակներէն գտուին H. Pubescens ի Վարդոյ, Նախճաւան. — H. Apifolium ի Կարին, Ճիմի լ. — H. Brevittatum ի Գարապաղ. — H. Pastinacæfolium ի Սիսիան, Վարաժնունիք. — H. Incanum ի Թէքտաղ. — H. Choradanum ի Գարապաղ։

== 784. Թընկըլ. ==

Ըստ Տրապիզոնեցեաց Զղեար պտուղն է:

== 785. Թթուաշ: ==
– Տե՛ս Գինելկոթ. 

== 786. Թթուարօշ. ==

Խոտաջրեցւոց ծանօթ, բանջարեղէն թուի։

== 787. Թթուիճ. ==

Գալիենոսի բառից մէջ գրուի. «Բետանիկէս՝ Թթուիճի արմատ». Յ. բառն հաւանօրէն նշանակէ Betonica, Փ. Bétoine. ուրիշ օրինակաց մէջ այն բառին դիմաց գրուած է Լօռասերմ կամ Լառի սերմն. տե՛ս զայս:

== 788–89. Թթռկիչ. Թթռնիճ. Թթռնուկ. Թրթնջուկ. Թաթառիճ. Թրթկիճ. Թրթճուկ.==

Յայտ է, որ կամ լեզուի կամ գրչի այլայլութենէն այսչափ շատցեր է մի և նոյն անունն, կրնանք ըսել, թէ և բոյսն, վասն զի նոյն համարուի և Գառնականջն (թ. 425), մանաւանդ ըստ Ամիրտոլվաթայ կամ օրինակողին, որ գրէ Ար. բառով. «Հումայզ), որ Հայն Թթռկիչ ասէ, որ է Գառնադմակիկ, և Թ. Ղուզուղուլաղի ասէ. ածուոց լինի և ի լերունքն այլ լինի, լաւն այն է, որ ածուենիքն լինի… Ցեղ մի այլ լինի, որ ի ջրին մէջն կու բուսնի (որ է Հումայզ ըլ-մայի,) և տերեւն նման է Քասնու մառօքին? տերեւին, և ի գագաթն հունտ կու ժողովի, և թէ եփեն և ուտեն, օգտէ փորուն պնդութեան… Ասէ Պտ., թէ ինքն շատ ցեղ է, մէկ վայրի մէկն ածուոց, մէկն ջրի, և այն, որ ջրի է Աքսուլաեաթուն? ասեն, և այն, որ վայրի է՝ Սիլխ Վայրի կ’ասեն, և Հումազ ըլ-պախար կ’ասեն, և ինքն ի լերունքն կու լինի և ի թուլ հողու վերայ կու բուսնի, և Հոռոմն այսոր Պատաղ աղրիոն ասէ, և Արտիգnս այլ ասէ»։ Թողլով գիտնոց զքննութիւն և ուղղութիւն յունական բառիցն՝ յիշեմք արեւելեան մ’այլ ըստ Ամիրտ. գրութեան. «Թթրկըճի հունտ, որ է այս հայերէն բառով, և Պ. Թուխմի Թուրշայ ասէ», ուրիշ Բժշկարան մի ջրային Թթռկիչը կոչէ «պարսկերէն՝ Թուրշաք»։ — Բառգիրք մ’այլ գրէ. «Բետանիկէս՝ Թրթկճի արմատ. Acetosa», որով վերոյգրեալ Թթուիճն կ’ըլլայ մի և նոյն Թթռկիչ, իսկ Լ. բառն ստոյգ է, և աւելի որոշելով կ’ըսուի Rumex Acetosa, Փ. Oseille. — Քալանթարեանն Lapathum համարի, որ ըստ մեզ՝ պատշաճի Աւելուկի։ Շատ տեսակ Թրթնջուկ կայ, որոց մէկն Հայկական կոչուի, R. Armenus, ի Վարաժնունիս տեսնուած. — Ալպեանն, R. Albinus ի Մրկեզար Ալաշկերտի. — R. Angustifolius, յԱրագլիգլուխ լ. Սիւնեաց. — R. Conglomeratus ի Թ–Հ. — R. Stenophyllus, ի Կորի. — R. Scutatus, ի Թ–Հ. — R. Acetoselloides ի Թ–Հ. Պոնտոս, Հր. Կովկաս. եւ այլն:

== 790. Թիւմ. ==
— Տե՛ս Զամբուռ: 

== 791. Թլբի? ==

Ըստ ոմանց է Կաղամախի կամ Սօսի, եթէ նոյն չէ ընդ Թբլղի։

== 792. Թխածաղիկ. ==

Եթէ օտար լեզուէ թարգմանուած չէ, յիշէ Քաջբերունի ի կողմանս Կարսի:

== 793. Թխտենի. ==

Ըստ Ռոշքեանի՝ է «Ծառ, որոյ կեղեւն է յոյժ սպիտակ, և յորմէ Թխիտ հանի», կպրանման հիւթ մի, և համարի Լ. Betula, Փ. Bouleau։ Նշանաւոր է անտառիկ մի Թխտենեաց ի Մասիս, 7800՛ բարձր տեղ։ 

== 794. Թղկի. Թղկենի. Թխկի. Դղքի. Տխկի. ==

Այսպէս այլեւայլ արտասանութեամբ գրուի ի նորոց և յիշուի յարեւելեան Հայս, և մի և նոյն ծառն կարծուի. Լ. Acer, Փ. Erable, փշոտ ծառ մի է, և շատ տեսակներ ունի։

== 795. Թմբի. ==

Այսպէս կոչուի ի նորոց Լ. Tilia, Փ. Tilleul ծառն. Թ. Օհլամուր, զոր ոչ Պայթար յիշէ և ոչ Ամիրտ. թէ՛ ցուրտ և թէ՛ բարեխառն կլիմայից տակ գտուի և քանի մի տեսակներ ունի, որոց մին կամ միւսն մեր երկրին մէջ այլ գտուելուն վկայէ անունն։ Տե՛ս և Լորի։

== Թմբուլ. ==
— Տե՛ս Թամբուլ:

== Թմրհինտի. ==
— Տե՛ս Հնդիկ Արմաւենի:

== 796. Թնպի. Թնօպի. Թնըպու. ==

Հին Բժշկարանն գրէ. «Խարիկոն՝ Թնօպի, Սունկ». առաջին բառն է յունարէն, յորմէ և Լ. Agaricus, Փ. Agaric, և Ար. Ղարիքուն, Հ. Ղարիկոն, որ է տեսակ ինչ Սընկոյ, ըստ Ամիրտ. «Թ. Ղաթրան կօպակի ասէ. էգ և որձ է, լաւն այն է, որ սպիտակ լինի և կակուղ». շատ տեսակ բժշկական օգուտներն յիշելէ ետեւ՝ գրէ և զայս. «Թէ կտոր մի մարդ ի վիզն կախէ, կորն (կարիճ) զինքն չի խայթէ։ Եւ այն, որ սեւ է, պինդ է և ծանր է, չէ աղէկ, և այն, որ սպիտակ և թեթեւն է և կակուղ է՝ լաւ այն է, և չէ պատեհ, որ ծեծեն, այլ ի մազն քսեն, որ ի վայր թափի՝ լաւ է»:

== 797. Թնջուկ. ==

Այս այլ Սունկի ցեղէն է, Գալիենոսի բառից մէջ գրուած Բողիտոս՝ Թնջուկ, և սխալմամբ Բոլիմոս. Լ. Boletus, Փ. Bolet. թէ՛ ուտելի տեսակներ ունի, թէ՛ թիւնաւոր։

== 798. Թշենոյ Ծաղիկ. ==

Այսպէս գրուած է թարգմանեալ Քիմիական գրոց մէջ, որ գուցէ Թզենոյ ծաղիկ կարդալու էր, եթէ Թզենին ծաղիկ ունի։

== 799. Թոզախ? ==

Բժշկր. մի բերնի վէրքերու դեղ գրէ. «Առ զ Պրտուն, որ ի ջրին մէջն բուսնի, և ի գլուխն Թոզախ ունի. երէ՛, և զմոխիրն ի բան տար»: Գուշակուի, որ Պրտուին փունջն կամ ծաղիկն է:

== 800. Թոթոշ. ==

Այսպէս այլ կոչուի Շրէշի բոյսն: Տե՛ս Թաղաղու, թիւ 757:

== 801. Թոխըմպի. ==

Ծառ մի կարմիր կեղեւով, շատ կարծր փայտով և բարակուկ ճղերով. ծանօթ ի Տարօն։

== 802. Թոր. ==

Բժշկարան մի կ’ըսէ միայն. «Նման է հոտն և համն ի Թուրինջ», թուի Թուրինձ խոտն. տե՛ս:

== 803. Թորթ. Թուրթ. ==

Ի բառս Գալիենոսի՝ յոյն Անդրաքնէ անուան դիմաց դրուած է, որ եթէ ’Ανφερικος է, Լ. Anthericum, Շրէշի բոյսն է, որպէս վերոյիշեալ Թոթոշն։ Բայց Թորթ նշանակէ և Եզնալեզու (տ. թիւ 614): Յոյն բժշկապետին հայ բառագրոց Թորթը. ոմանք տարբեր բառի և բուսոյ զուգեն, մէկն գրէ Պրոմն, Յ. Βρωμος, Լ. Bromus, Փ. Brome, որ նշանակէ եւս նիւթ մի ոչ բուսեղէն, ուրիշ մի` «Սամինոս? Թորթ»: — Առաջին ծանօթ բուսոց տեսակներու մէկուն համար է, անշուշտ, Սալաձորեցւոյն տողն.

«Տուղտն ու Թուրթն ու Մեղրիկ ծաղիկն՝ նման են ծաղկանց ծառերուն»։

Ըստ գունոց՝ Բժշկարանք յիշեն Սպիտակ և Կարմիր Թորթ։

== 804. Թորթիկ. ==

«Բանջար վայրի, ըստ Մանանայի, զոր իբրեւ մաքրիչ արեան համարին, և ասեն, թէ կրիայն երբ զօձ սատակէ, Թորթիկս իբրեւ դեղթափ ի վերայ ուտէ»: — Աղթարք գրոց մէջ այլ յիշուի Թորթիկ խոտ, որ անշուշտ Մեղրածուծն է, վասն զի ի կողմանս Կարնոյ թէ՛ Թորթիկ կոչեն զայն, թէ՛ Ծուծ։

== 805. Թորթոռիկ. ==

Տէր-Աւետիքեանն յիշէ Գեղարքունեաց բուսոց մէջ։ Ուղղագոյն երեւի Թորթորիկ գրել։

== 806. Թորմ. Թուրմ. ==

Ըստ Սիմ. Կամարկապցոյ Ար. և Պ. լեզուաւ? Բակլայ նշանակէ` թերեւս Թրմուսի հետ շփոթելով։

== 807. Թուզ. Թզենի. ==

Ամենէն հնագոյն և միակ բոյս յանուանէ յիշեալ ի Դրախտին, յերջանկութեան մարդոյն, և թշուառութեանն քօղ. յամէն կողմ երկրի չի գտուիր, բայց ամենուն ծանօթ է ի գրոց, և ի տեսոյ՝ գոնէ չորն, և իբրեւ համեղ և սննդարար պտուղ՝ ոչ միայն հին արտաքին հեղինակք յիշեն և առասպելք, այլ և Ս. Գիրք Խաղողոյ հաւասարեն, Հրէից երջանիկ կեանք մաղթելով` բնակիլն «ընդ Որթով և ընդ Թզենեաւ»: Իսկ Փրկիչն մեր ամառուան նշան տուաւ զայն. «Ի Թզենւոյ անտի ուսարուք զառակն, զի յորժամ նորա ոստքն կակղասցին և տերեւն ցցուիցի, գիտէք, թէ մերձ է ամառն»: Անգործ և անշահ մարդիկն այլ անպտուղ Թզենւոյ նմանցուց, և չորցուց այնպիսի ծառը։ — Ամիրտ. ստորագրէ Ար. Թին՝ բառով և, զանազանելով Դալարը՝ Ըռապտ, Չորը՝ Եապիս, առաջինին համար գրէ. «Լաւն այն է, որ Վազիրի ասեն, և սպիտակ լինի կեղեւն, յետեւ Կարմիր ն է, և այլ յետեւ Սեւ ն է. և այն, որ խակ է` հովութեան մօտիկ է ինքն, և ճլէ տուող. և թէ կոծիծնուն օծես՝ օգտէ, և պիսակին այլ օգտէ, և այն Թուզն, որ սպիտակ և հասուն լինի, զանձն աղէկ կերակրէ, և լաւ, քան զամենայն միրգ, շուտ հալի ի ստամոքն և զանձն աղէկ գիրացընէ… Եւ թէ պախրու միսն յուշ եփի, կտոր մի Թզին ճղէն ի պտուկն ձգէ, շուտ եփի միսն և տրորէ», եւ այլն։ Չորին այլ օգուտներն ու վնասները գրէ: Մէկ օգուտն այլ Եսայի մարգարէն յայտնեց Եզեկիայի` վէրքերը բժշկելու (Դ Թագ. Ի. 7):

Հին Բժշկր. այլ գրէ Թզոյ համար, թէ. «Քան զամենայն միրգ լաւ է. զբնութիւն կակուղ պահէ, զանձն աղէկ կերակրէ, և սրբէ զերիկամունք ու զմսանք, և քիչ մի քամի և ոջիլ ձգէ ի մարդ, և քաջհասն լաւ է, զլերդն ու զփայծաղն սրբէ. և Մորէով լաւ է ուտել, կամ յետ Uքնճպին ի վերայ խմել, որ մեղրով լինի և սրբէ զկուրծքն»։ — Մեր երկրին կլիմայն Թզենւոյ համար ցուրտ է, բայց գտուի այլ հարաւային կողմերը, իսկ Կիլիկիա յայտ է, որ շատ յարմար էր։ Վաստակոց գիրքն Թուզը թարմ պահելու կերպ ցուցընէ (Գլ. ՄԻԲ). «Ա՛ռ նոր պուտուկ և լից զկանաչ թուզն ի ներք. այսպէս մխեա զպտուկն ի մուստառն (քաղցու, նոր գինի), որ պուտկին բերանն և կարասին՝ հաւասար գան իրերաց, և խփեա զերկոսեանն և ծեփեա և թող. յորժամ ուզենաս, զԹուզն թազէ (թարմ) գտանես և անուշ, և թէ յապիկեայ բղուղ դնես և մոմով զբերանն կալնուս ամուր, նոյն է»: — Նոյն գիրքն շատ տեղ յիշէ զ Թաւպ կամ Թօպ Թուզ, որ է Վայրին, և խրատէ. յունիս ամսոյ մէջ «Ա՛ռ զվայրի Թաւպ թուզն, որ ի վայր գայ, և շարոց արա և կախեա ի տանու Թզենին, նա չտայ թափել զպտուղն, արգելու և շատբեր տայ առնել, և ճարտար հասուցանէ զԹուզն»: — Գառանց կաթն շատցընելու համար այլ դեղ կու տայ Թզենւոյ չոր տերեւը և չորցած Թօպ թուզ։ Այս վայրի Թզենին կոչուի Լ. Caprificus, իսկ ընտանին պարզ Ficus, Փ. Figuier. — Թզենւոյ ճիւղերուն դէպ ի վայր կախուիլը միանգամայն և պտղոյն ազնուութիւնը նշանակէ Մխ. Գոշ՝ առակաւն (ԺԲ). «Հարցաւ ընդ Թզենի, թէ զիա՞րդ է՝ զի բազում ոստս առ երկրաւ տարածանես, և նա ասէ. Քանզի բազում են թշնամիք իմ, և ես խոնարհիմ, զի մի ոստակոտոր եղէց, և նախ քան զելանելն յիս՝ յագեցուցանեմ. մոռանան զչարութիւնն»։ — Տնտեսութեան կամ դեղոյ համար չորցուցած և պահուած Թուզն Պաղատիտ կամ Պաղատտիկ կ’ըսուի, ըստ ոմանց՝ յոյն Παλάθη բառէն փոխուած։ — Թեփուկ հիւանդութեան դեղ խրատէ մեր բանգիտաց մէկն. «Խոժոռնայի չոր Թուզ». եթէ նշանակէ զԽոժոռնի, սա Գուգարաց Ծոբոփոր գաւառին մէջ է, որ Կուրի գետահովտին մէջ ըլլալով՝ թզենաբեր տեղ մ’այլ յայտնէ ի Հայս, զոր և արժան է քննել։

== 808. Թութ. Թթենի. ==

Լ. Morus, Փ. Mourier. Ա. Թ. վերոյգրելոյն (Թզենւոյ) գրեթէ ձայնակից և անոր պէս ծանօթ և նշանաւոր, և աւելի եւս, զի ոչ միայն պտղովն յարգի է, այլ տերեւովն մետաքսառիթ որդանց կերակուր և նիւթ պատրաստելով, որ երբեմն միայն հեռաւոր արեւելեան աշխարհի բնակչաց՝ Սերաց և Ճենաց ծանօթ, հիմայ՝ ընդհանուր աշխարհի, որոյ համար և մշակութիւնն հետզհետէ աւելի ընդարձակի և զարգանայ՝ թողլով զայլս, և ի ձեռն մերազնեաց, մանաւանդ ի կողմանս արեւելեան Երասխայ հովտի կամ հարաւային Սիւնեաց, և ի կողմանս Գանձակայ, ուր ոմանք Մոլ կ’անուանեն տերեւները։ Մեր Ամասիացին քանի մի տեսակ Թըթոյ յիշէ. «Թութ Հուլվ ն, որ է Քաղցր Թութն, որ Ար. Ֆարսատ կ’ասէ, և Պ. Թութի սրփըտ կ’ասէ, և Հ. Սպիտակ Թութ ասեն, և ինքն դալար Թզին պէս է ամենայն դիմօք, և քամի ունի, և չէ աղէկ կերակուր, և ստամոքին զեն է, և պիղծ արիւն ընծայի յիրմէն… Եւ լաւն այն է, որ խոշոր լինի և քաղցր բնութիւն, և լաւն այն է, որ քան զկերակուրն առաջ ուտեն և յետեւ այնոր սքնճիպին (oշարակ) խմեն: Եւ իր տերեւն Սեւ թզին տերեւնին կու նմանի. և Սեւ թզին տերեւն Խաղողին տերեւին պէս է. և թէ զայս տերեւն անձրեւի ջրովն եռցընես և զմազն այնով լվանաս՝ սեւ այնէ… և թէ զտերեւն եփեն և ակռային մազմատա առնեն, ցաւն խաղեցընէ։

Թութի Համիզ (թըթու?). որ է Սեւ Թութ ն, և այս Թըթիս՝ Թութի Շամի կ’ասեն, և լաւն այն է, որ խոշոր և hասուն լինայ և սեւ լինի, և յորժամ չորացընես, զՍումախին զտեղն կու բռնէ. և իր տերեւն օգտէ բերնին խնախին (փողացաւ), և իր քամուքսն օգտէ պիղծ խոցերուն և չորացընէ», եւ այլն։ — Ըստ գունոց՝ յիշուի և Կարմիր Թութ, որ ըստ երազահանից՝ դահեկան նշանակէ, այսինքն՝ ոսկի։ — «Թութի Վահշի, որ է Յուլեխին Թութ ն, որ Պ. Թութի Շահիլ կ’ասեն. և Հ. Մորմենու պտուղ կ’ասեն, և ինքն զէտ Սեւ թութ է»։ Այսպէս կ’ըսէ և Պէյթար, բայց արաբերէն բառն (վահշի) վայրի նշանակէ։

— Հոռոմ Թութ. Ըստ Բժշկարանի միոյ է «Սեւ թութն, որ Շամի ասեն»:

— Ի Խուտուջուր լսուին անուանք այլեւայլ տեսակաց Թըթոյ, ինչպէս՝ Ցտկայ Թըթի. Հունուցի Թըթի, Խաշ Թըթի. Իշթըթենի՝ մեծութեանն համար այսպէս կոչուած։ Տե՛ս և Դմակ Թութ, Լօռի, Մուսորի։

Հին Բժշկր. գրէ. «Թութն՝ է Քաղցր և է որ Մուզ. Քաղցրն քիչ մի դէպ ի տաքն է, և զբնութիւնն կակղացընէ, և է որ Թթու է, և այն կով ու գէճ է. զփորն կապէ, զստամոք և զաղիք փոյթտէ, և զմիտքն բանայ յուտել, թէ յանօթուց ուտէ՝ շոյտ գնայ ի ստամոքէ, և թէ հետ հաց ուտելոյն՝ խանգրէ զկերակուրն ի ստամոքսն. և այն, որ խիստ թթու է, փողցավի օգտէ: Թէ ըմբելի առնէ՝ այս նուսխայովս. զթթու Թթին ջուրն հան ու քամէ. և ա՛ռ ի յայդ ջրէտ կէս լիտր, և դիր ի ներս գինի՝ 100 գրամ, մեղր՝ 50 գրամ. ի մէկտեղ եփէ, որ զէտ ըմբելի լինի, և ապա առ Զմուռ և Խախիա 2, 2 գր., Զաֆրան և Պղպեղ՝ գր. գր. (քանի՞), Գղթոր և Մոշոյ պտուղ՝ կէս-կէս գր. աղա, մաղէ և ի ներս խառնէ. և այտիւ խախանչ այնէ»:

Մեր նպատակէն դուրս է Թթենւոյ գլխաւոր բերքին կամ բերոց առթին (մետաքսի) վրայ խօսիլն, բայց հետաքննելի է, թէ սա ե՛րբ ծանօթացեր և մտեր է ի Հայս, եւս առաւել, թէ երբ սկսեր են Հայք զԹթենի և զշերամ դարմանել: Խորենացի կիմացընէ, որ արդէն ազգայինքն ի գործ ածէին զմետաքս, բայց հարուստք միայն. սովորաբար կ’ըսուի, թէ մետաքսագործութեան գաղտնիքն և շերամոյ սերմն ի Զ դարու մտաւ ի կայսերական քաղաքն Կ. Պօլիս. նույն ժամանակ (571-2 թուականին) և Վարդան Մամիկոնեան, որ զՊարսիկ մարզպանն սպաննեց, շատ մետաքս տարաւ առ կայսրն՝ ընծայ: Կաղանկատուացի պատմիչ մեր յ’Է դարու՝ իր հայրենեաց Հայ-Աղուանից երկրին համար՝ կ’ըսէ, թէ ունի Ապրիշում և Բամբակ անբաւ. ըսել է, որ այն ատեն արդէն սկսած էր հօն շերամապահութիւն, և այն կողմերէն ԺԳ-Դ դարուց մէջ շատ մետաքս բերէին յԻտալիա, մանաւանդ ի Լուկկա քաղաք՝ անուանի այն ատեն ի կերպասագործութեան, իսկ Շահ Աբասայ օրերը ի սկզբան ԺԷ դարու, Հայք առանձնաշնորհութեամբ առատօրէն բերէին ի Վենետիկ, ի Տոսկանա և քանի մի ուրիշ վաճառաշահ քաղաքներ՝ շատ տուրք տալով Շահին, բայց իրենք այլ շատ վաստկէին։ Բագրատունեաց ատեն շատ հեղ յիշուին մետաքսեայ զգեստք և սպասք ու զարդք եկեղեցեաց։ Առակախօսն (Մխ. Գոշ), որ հայրենեօք մօտ էր մետաքսաբեր գաւառներու, իր մէկ հանճարեղ առակն այլ նուիրէ Թթենւոյ՝ բաղդատելով ուրիշ պիտանի ծառոյ մի հետ. և չէ անախորժ լսել. «Խնամութիւն առնել ընդ միմեանս կամեցան Թթենի և Ձիթենի. պանծայր ի զօրութիւն իւր իւրաքանչիւր ոք։ Ձիթենի՝ յարազուարճութիւն և ի պտղաւէտութիւն, մանաւանդ զի պտուղ նորա նիւթ է ձիթոյ, և ձէթ նիւթ է լուսոյ, և լոյս լուծիչ խաւարի, իսկ Թթենի՝ ի քաղցրութիւն պտղոյ, և զի սաղարթ իւր նիւթ է մետաքսոյ, զոր որդունք ծնանին, յորմէ կերպասք լինին, զոր թագաւորք և իշխանք վայելեն: Որում և դիմադրէ Ձիթենի՝ զդիւրանցութիւն պտղոյ նորա, և զախտաւորն լինել հանդերձ, քան թէ հարկաւոր, և զի ի գիշերի մերկանայ, բայց լոյս ի գիշերի վառի։ Ասէ Թթենի. Այլ ի տունջեան շիջանի։ Եւ ասէ Ձիթենի, թէ ոչ շիջանի, այլ յազգակիցն իւր խառնի, իսկ փառք քո ծաղկընկէց է և անցաւոր։ Եւ այսու պարտեալ Թթենի՝ տայցէ լինել իրին» (այսինքն՝ հաւանի, որ ըլլայ խնամութիւնն)։ — Գրիգոր Աղթամարցի զուարճասէր կաթողիկոսն՝ գարնան ընծայած պտուղներն երգելով` նախակարգէ զԹութ.

«Թութն յառաջեաց, քան ըզ Հալվան,

Կեռասն աղէկերի նման.

Միշմիշն ի ծառըն դեղնեցան,

Եւ Խնձորին կարմըրցան», եւ այլն:

== 809. *Թութիա. ==

Յայտ է, որ այս անուամբ կ’իմացուի մետաղական նիւթ կամ ժանգ, և ի գործ ածուի ի բժշկութեան, բայց կայ և համանուն ծաղիկ մի՝ ծանօթ Սալաձորեցւոյն, որ վկայէ, թէ.

«Խաս Թութիայ ծաղիկ մի կայ, ձեռքըն չինգնիր ջառըհներուն.

Ամեն սահմանք չեն գտնըւիր, ղիմաթ չունի ինքն իր տեղուն»։

Անուշահոտ դեղին կամ մանուշագոյն ծաղիկ է, աչաց դեղ կ’ըլլայ. յիշուած է ի Բարդող լերին. ոմանք նոյն համարին ընդ Հօրոտ-Մօրոտ, բայց Կարնոյ Թութիայն մանրիկ շրթնաձեւից փունջ մ’է, զոր Մշեցիք Շուշան անուանեն։։

Ամիրտ., որ ի սկզբան վկայէ Թութիայի մետաղէ և զուգծու (շինծու) ըլլալը, ի բացատրութեան՝ բուսեղէնի տեսակ երեւցընէ, որովհետեւ «Իր փոխանն՝ Ձիթենու ճուղն է», կ’ըսէ՝ և դարձեալ. «Իպն (Պէյթար) ասէ, թէ Մրտենուն այլ կու շինեն Թութիայ, զիր տերեւն և զծաղիկն և զմիրգն՝ ի դալար ատենն առնուն և ի քարէ պտուկ մի դնեն, և զբերանն շոխով (շաղախ) ծեփեն և ի փուռն դնեն, և ծակեր այնեն ի յայն շողախն, և եփի ի փուռն, և յետեւ ի պտուկ մի այլ դնեն, և այլվի զէն առաջինն այնեն, և յետոյ հանեն և լվանան, և ի բան տանին, և ի Ձիթենի ծառէն այլ այսպէս կու առնուն, և ի Բարձուենեկէն այլ այսպէս կ’առնուն. և զՁիթենուն զկուտն կու հանեն»: Կտուած պտուղն, ըստ Պէյթարայ, է Սերկեւիլ, թէ և յիշէ նա և զՁիթենին, այլ աւելի օտար ըսածն (ըստ փռանկ թարգմանութեան), է վերոյիշեալ պտուկներուն տեղ՝ խցիկներ ըսելն՝ փռան նմանութեամբ։ Հեղինակք Յունաց Թութիային նիւթը Կադմիա (Փ. Cadmie) կոչեր են, որ յիշուի և ի Բժշկարանս մեր և բացատրի Անաղած Ծարիր։ — Սահակ Մանուկեան ի բժշկական բառս՝ զՄիշմիշ (Ծիրան), Թութիայի էրմէնի գրէ։

== 810. Թուլակ. ==

Ըստ Սիմ. Կամարակապցոյ պարսկերէն նշանակէ Սեխ, Պտեխ:

== 811. Թուլան խոտ. ==

Ըստ նոյն Սիմոնի՝ այս ալ «Աղուլու խոտ մի է, Ընձասպան», որոյ և հին լատին անունը գրէ Փառտալիանքէս, Pardalianches: Տե՛ս Ընձախոտ:

== 812. Թուխբ. ==

Կառաբոյս. այսպէս գրած է Ասար՝ առանց աւելի բացատրութեան։

== 813. Թուխմար? ==

Ըստ Սալաձորեցւոյն.

«Խաշխաշն. գեղեցկացեր հետ Թուխմարուն». զոր՝ ուրիշ օրինակ գրէ Ղաթմարուն: Անունն յիշուած է և յօրագիրս, բայց ոչ բացատրուած:

== 814. Թուխմաքան. ==

Փրփրեմն է, ըստ բառագրոց, տե՛ս զայն: Բժշկարան մի տաքութենէ վիրաւորուած լեզուի դեղ զուգէ զայս, Սումախի, Նռան վարդի և ուրիշ նիւթոց հետ: Նոյն և հունտերու հետ յիշէ «Թուխմաքանն, Մանանեխն, Հարֆն, Շունիզն», եւ այլն, և երկու տարի դիմանան, կ’ըսէ։

== *Թութարի. ==
— Տե՛ս Ձագխոտ:

== 815. Թուրինջ. Թրնջի. ==

Թուրքարէն այլ Լ. Citrus vulgaris. Փ. Citronnier Bigaradier. Նարինջ և Թուրինջ կըրնան նմանութեամբ հարազատ եղբարք կոչուիլ, այլ և խեղեփք, վասն զի երկուքն այլ իրարու հետ շփոթուին կամ նոյն համարուին, կամ մէկ անուամբ երկու տեսակքն եւս յիշուին, ի զանազան գրողաց. Պէյթար միայն զՆարինջ յիշէ, այսպէս և Ամիրտոլվաթ. սա երկու հեղ գրէ Նարինջ՝ զմէկն կոչելով «որ է Լիմօն», զմիւսն՝ «Ինքն Թուրինճ է, բայց այլ մանր անուշահոտ. աղէկն հասունն է… Ասէ Սահակն, թէ թթուն հով է, չոր է… և կերակուր տայ ուտել և զծարաւն կտրէ, օգտէ տաք ջերմերուն, և ծերոց զեն առնէ»։ Այս խօսքէն թուի, թէ մեր հիմակուան ճանչցածին հակառակ զՆարինջն կոչէ Թուրինջ, և զԹուրինջն՝ Նարինջ, և զյետինս այս՝ փոքրագոյն, որ հակառակն է՝ ըստ մեզ: Վաստակոց գիրքն այլ Նարինջ չի յիշեր անուամբ, բայց թուի զայն իմանալ, երբ խրատէ ի հոկտեմբեր ամսեան. «զԹրնջիքն և զ Նումայիք ն և զԼիմոնիքն ծածկել». առանձին գլուխ մի (ՄԽԳ) բան գրած է. «Վասն Թրնջաց. ԶԹրնջին՝ յաշնանէն ի վեր մինչեւ ի գարնանամուտն կարես, երբ քեզ պիտի տնկել, և իւրեանս սնուցիչն և գայացուցիչն պախրցի (հիւսիսային) հողմն է, և… ոմանք որ կամենան զԹրնջանին մեծ առնել՝ նա դեղն այս է, որ թեթեւացուցանեն զճիւղսն և զաւելի պտուղսն ի վայր տան, և զարքենի Թրնջանին մէն թողուն, նոյնպէս և զաւելի տերեւսն. նա մեծ լինին և աղէկ… Եւ զԹրնջին չէ պարտ տնկել, եթէ ոչ մօտ ի պատ և ի պարիսպ, և ի ձմեռն պարտ է ծածկել», եւ այլն. ծածկելուն կերպն այլ գրած է։ — Մխիթար Հերացի ստամոքաց տաքութեան դեղ գրէ, զատ յայլոց թթու սուսեղինաց՝ «և Թարունճ՝ բանդակով, և զԹուրինճին թթուն տուր»:

Ամիրտոլվաթ օտարանուն բոյս մ’այլ յիշէ՝ Զարրին տրախտ, իբրեւ նոյն կամ նման Թրնջոյ. տե՛ս ի կարգի Զ տառի, թիւ 703: — Թուրինջն ուրիշ ծառոց պտղոց հետ յիշուած է և ի Վարս Հարանց: — Հին Բժշկր. գրէ. «Թրունջ` չորս բնութիւն է. Կեղեւն՝ տաք ու չոր յ’Բ տրճ. և յուշ հալի, ապա զայլ կերակուր հալէ, և միսն՝ հով ու գէճ, և գէճն շատ, քան զհովն. և յուշ երթայ ի ստամոքէ, և թթուն՝ հով ու չոր, օգտէ սաֆրայի և խափակնի&lt;ref&gt;Խափական կամ Խափանակ, է Թ. Խաֆաղա ըսուած ախտն, հեղձամղձուկ ըլլալ, և այլն: &lt;/ref&gt;, և զինք չպիտի ուտել (զկուտն) քան այնոց, որ մահդեղ լինի տված, օգտէ. զբնութիւն կակղցընէ, և զբերնին հոտն անոյշցընէ, և կեղեւն զնոյն գործէ, և զԹրունջն յանօթից կեր, և մի՛ հաց ուտեր, ինչվի երթայ ի ստամոքսէ, թէ ոչ՝ թուխմա այնէ. զԹթուն ծամէ և ի վերայ երքոյնի (հերքուն) ա՛ծ, օգտէ, և իւր ըմբելին գինեհարի օգտէ. զտաքութիւնն տանի, զփորն կապէ»:

== 816. Թուրինջխոտ. Թրնջխոտ. Թուրունճակ խոտ. ==

Լ. Melissa, Փ. Melisse. Ռ. Пчельникъ. Ամիրտոլվաթ, ըստ Պէյթարայ, Պ. անուամբ ստորագրէ. «Պատրանճպուէ, որ Հ. Թուրինճխոտ ասէ և Թ. Օղուլ օթի. ինքն երկու ցեղ է. լավն այն է, որ հոտն անուշ լինի. Իպն. ասէ, թէ ազգ մի այլ կու լինի, որ հոտն Թուրինճի հոտ կու նմանի, և թէ ի տակէն և ի տերեւէն և ի հնդէն առնուն և չորացընեն, և ի մէկ լաթ մի կապեն, և ի վերայ ապրշում փաթթեն և ի ճէպն դնեն՝ որ է գրապանն, և ի հետ վերցընէ, նա խիստ սիրուն և պատուական և ընդունելի լինի ի մէջ մարդկան, և ում մօտ որ լինի, խնդիրքն կատարի, և ուրախութիւնն չերթայ, քանի որ ի հետն լինի»: Վաստակոց գիրքն այլ առջի ըսածին նման գրէ (ՄՂ). «Խոտ մի, զոր Թուրքն Օղուլ օթի ասէ, հոտն Թուրինճի է. մեղուն որ կոչէ (չուէ, երթայ), ճիւղ մի ձգես՝ սիրեն, միաբանին ի վերայ»։ — Թրնջխոտն պարսիկ բառիւ իբրև ազգային գրուի առ մեզ և Պատրինճ, զոր տես ի կարգին։ — Այս խոտս Կովկասի երկու կողմերն այլ գտուի, նոյնպէս և յԱսորիս և ի Հս. Պարսկաստան, որով գուշակուի և ի Հայս:

== 817. Թուրիշակ. ==

Յիշուի ի Վարագայ լերին, թերեւս ըլլայ Թաւրնջակն. տե՛ս թիւ 775։

== 818. Թուրշա. ==

Ձայնիւ նման է վերոյգրելոյն, բայց թուի տարբեր տեսակ։ Բժշկարանի մէջ յիշուած է ի դեղu «Թուրշայի հունդ վայրի»:

== 819. Թուփ Լուսնի. ==

Ար. Ճատվար. Լ. Zedoar. Curcums Zedoaria. Aconitum Napellus. Փ. Zédoire. Այս կէս զարմանալի բուսոյ համար գրէ մէկն քիչ մի խառնակ. «Բոյս մի այլ կայ, զոր Տաճիկն Ղուլբա Խամար (կամ Ղուլ Բախամբար) անուանէ. թարգմանի Թուփ լուսնի… Իւր նշանն այն է, որ ի ջուրն ի մօտ բուսանի, որ ի այն տեղն, որ հանապազ գէճ լինի, և արմատն մէկ է և արձակէ բազում ճիւղ, և բարձրանայ թիզս երկու, և հաստութիւնն յիլիկի չափ չափաւոր է՝ դանգով? ծաղիկ է, իսկ տերեւք նորա զհետ լուսնին ընթանայ… (և) տերեւ ստանայ, և ոստն կերպիւ հնգետասանօրեայ լուսնին»: — Ամիրտոլվաթ պարզաբար կամ գիտնաբար ասէ. «Ճատվար, որ է Ջատվարն, որ է Մահուփարվինն, և ինքն թրիաք է՝ հետ Պէշին (Ընձախոտ) կու բուսնի. ասեր է գրոցս առաջին շինողն, թէ Հնդիկք այս դեղիս Նարիսի կ’ասեն, և ինքն խոտի մի տակ է, որ ի Սրտի Հնդի կու նմանի, և քան զայն այլ ծանր է և ամուր է և պինտ է, և լաւն այն է, որ յորժամ ջրով տրորեն, գոյնն ծիրանի լինի տրորածին. և այն Հնդի է, և այն որ Խթայի (Չինու) է, այլ մեծկակ է՝ ի չափ չորցուած Սալորի, և մէջն սպիտակ լինի զէտ Արմաւի կըտին միջին պէս, զէտ մարդու ըղունկ, և թէ հնանայ, կարմիր դառնայ քիչ-մն, և պնտանայ զէտ ոսկոր, և այնոր գույնն ալ տրորեն՝ մանուշկին գունովն լինի, և այն որ է Հնդի՝ ի սեւութիւն կու քշտէ: Եւ ասացած է, թէ ի Հնդուստան մեծ լեառն մի կայ, և այն լեռան անունն Ղարաճիլ կ’ասեն, և ինքն խիստ մեծ լեառն մի է, և այս լեռան մէկ դեհն Հնդկաց աշխարհն է, և այս դեղս, որ է Ճատվարն, ի յայն լեռն կու բուսնի. և այս դեղիս Նարպասի կ’ասեն, և Նարպասի նորա համար կ’ասեն, որ զահր մի և մահացու դեղ կայ, որ անոր Պէս կու ասեն Հնդկաց լեզուաւ։ Եւ այս Ճատվար անուն խոտին տակն այնոր թրիաքն է, և երկուքն ի մէկ տեղ կու բուսնի, նա զիւր չարութիւնն և վնասն խափանէ, և այն տեղաց մարդիկն զայն Պէշ կ’ուտեն զէտ Մառօլ, զեն չառներ, և թէ այս Պէշն ի յայլ տեղ բուսանէր, որ Ճատվարն յիրմէն հեռու բուսանէր կամ չլինէր. թէ կէս դանկ ուտէին, կու սպանանէր զմարդն յայն պահն»: Դիպուած մ’այլ պատմէ. մէկուն չգիտնալով այս Պէշն ուտելուն, հիւանդանալուն և բժշկուելուն, յետոյ յիշելով դեղին շատ օգուտները՝ կ’աւելցընէ. «Եւ այլք ասեր են, թէ այս դեղս հարիւր քսան ցեղ ցաւոց դեղն է և օգտութիւն առնէ, և մեք զայն չափ, որ վարդապետաց լսեր եմք և փորձեր եմք, զայն գրեցաք։ Եւ գիտացի՛ր, եղբա՛յր, որ բոյս մի կայ և իր անունն թուրք բառով Փէղամբէր չիչէկի ասեն, և ինքն ի լերունք կու բուսանի, և ի դաշտ տեղեր այլ կու բուսանի. ծաղիկն սպիտակ է և անուշահոտ, և մանր է, և տերեւն այլ մանր է և քիչ է, և տակն սեւ ի Սօտ կու նմանի, և այլ մեծ, և մէկմէկի կից է բարակ մազմըզըկով, և մէջն կարմիրժեռ է, և ի դրսի դին կեղեւն սեւ է և պինդ, և քան զՍօտն մեծ կու լինի և փոքր այլ կու լինի։ Եւ բժշկապետքն այս դեղս Անթալայի սավտայ կ’ասեն… Ինքն ի Հոռմոց երկիրն կու բուսնի, որ է Գամրաց աշխարհն, և ի Մակեդոնիա և ի Կ. Պօլսին եզերքն և ի բոլորքն, և ի Սեւ ծովուն եզերքն: Ասէ Ամիրտօլվէթ և Բժիշկն, թէ ես պակասաւոր ծառայ՝ գտայ զինքն ի յայն տեղրանքն և ի գործ շատ արկի՝ որպէս Հնդի Ճատվարն, և ի յայն տեղն, որ Հոռոմն Թէրկուզ կ’ասէ։ Փառք Աստուծոյ»։ Վերջի յիշած տեղն է Տերքոս կամ Դերքոս աւան ի Ռումէլի. — Ի Հայս Բջնոյ կողմերում Կեչառուաց վանաց մօտ յիշուած է այս բոյսս:

== 820. Թոքխոտ. ==

«Ինքն մէշէ ծառին վրայ գտվի տալախի նման», կ’ըսէ Կամարկապցին, և ճիշդ համանիշ է Լ. անուանն Sticta pulmonacea. Փ. Pulmonaire de Chêne. Oձահարի դեղ այլ պատուիրէ. «Ա՛ռ զԹոքխոտն, մեղրով կճածին վրան դիր, օգտէ Աստուծով»: Եւրոպացի բժիշկք այդ թոքանման Մամուռէն թոքախտի դեղ՝ բանդակ կազմեն:

== 821. Թռթեռնիկ. ==

Յիշուած է ի Մշակ օրագրի (ԺԸ, 188?):

== 822. Թռֆայի ծառ? ==

Նոր Բժշկարան մի յիշած է զայս:

== 823. Թսախոտ. ==

Ըստ Ստ. Շէհրիմանի՝ այսպէս կոչուի կամ կոչեր է զբոյսն Լ. Atriplex fœtida. իբրեւ Գարշահոտ Թայլ (տե՛ս զայս, թիւ 764), զոր Ամիրտ. Ար. Ղատաֆ կոչէր, իսկ այս տեսակս յատկաբար կոչեն Մալուխ, ըստ Ամիրտ. ` Մուլուխ, որոյ hամար գրէ, թէպէտ իսկապէս Ծովու ժանկ նշանակէ, բայց «ոմանք ասեն, թէ ի Մորմենի կու նմանի, ծառ-մն է, բայց փուշ չունի, և տերեւն նման է Ձիթենւոյ տերեւին, և ի ծովեզերքն կու բուսնի»: Թէ ոչ յատուկ այս Մուլուխն է Թսախոտ ըսուածն. մէկ զանազանութիւնն է։

== Թրթկիճ. Թրթճուկ. Թրկիճ. Թրթուիճ. Թրթնջուկ. ==
Տե՛ս Թթռկիչ։

Մխ. Հերացի առաջին կերպով (Թրթկիճ) գրէ (եր. 44)։

== 824. Թրթում. ==

Բժշկական բառից հաւաքման մի մէջ հոմանիշ գրուի Աղտորի։

== 825. Թրիմի. ==

Վայրի ծառոց մէջ յիշուած է ի կողմանս Հայ-Աղուանից։

== 826. Թրմուզ. ==

Ար. Լ. Lupinus Sativus. Փ. Lupin. Ռ. Волчий бобъ. Հին Բժշկարանն՝ Եգիպտացի Բակլայ կոչէ (Պախլաթ ըլ-Մըսրի), Կամարկապցին. «Վայրի Բակլան է, քան զԲակլան բոլոր է և սպիտակ»։ Իսկ Ամիրտոլվաթ գրէ. «Իր Նապտի բակլայ ասեն. ցեղ-մն է, և լաւն այն է, որ մեծ պինտ լինի. ճլէ տվող է երեսին և մարմնուն, և զքալաֆն տանի զերեսին և զշտերն այլ տանի, և զխոզքն (կոկորդի ուռէցք) հալէ և զճիճիքն սպաննէ, և թէ կեղեւեն և յանօթուց ուտեն, լուսն յաւելցընէ… Եւ թէ ի ջուրն թրջեն և այն ջրովն զպատն լվանան, այն ճանճն, որ ի յայն պատն նստի, ջարդի», եւ այլն։ — Վաստակոց Գիրքն շատ տեղ յիշէ զայս (ԻԵ). «Թրմուզն զնօսր և զաւազուտ վայրսն ախորժէ, և յերեսն պարտ է ցանել զնոյն, որ լաւ բուսանի և աղէկ… Եւ Թրմուզն՝ պարտ է որ յառաջ ցանուի, քան զայլ սերմանքն, և թէ ի հերկոտն ցանես, նա խիստ լաւ է. և «յաշնան՝ ցանեա ի սեպտեմբերի ԺԶ աւուրն յառաջին անձրեւին»: — (Խ) «Յաղագս քաղցրացուցանելոյ զԹրմուզն: Դնէ՛ զԹրմուզն՝ ի թրջոց, կամ ի ծովու ջուր, կամ ի քաղցր, և թէ խառնած լինի ծովուն և քաղցրն՝ լաւն այն է, և մնայ երեք օր և քաղցրանայ»: — (ԽԸ) «Ոմանք հոգցի ցանեն զԹրմուզն ի սիզուտ և ի փշաբեր վայրսն, նա սրբէ զտեղն և չորացուցանէ զամէն վայրի խոտսն: Են ոմանք, որ զԹրմուզն ի յայգին ցանեն, նա զայլազգ խոտն սպառէ, և տայ ինքն զիւր պտուղն»: — Մարախի դէմ այլ դեղ գրէ (ՃԳ). «Առ զԹրմուզն և զվայրի Խիարկի ցօղունն, լեսեա, ի յիրար խառնեա, և ի ջուրն արկ, որ թրջի, և ապա զայն ջուրն ի վերայ բուսոց և տնկոցն ցանեա. նա ուր այդ ջուրդ հասնի, բնաւ մարախն չուտէ»։

== Թրնջխոտ.==
— Տե՛ս Թուրինճ խոտ։ 

== 827. Թրուկ. Թրիկ ==

Ըստ ոմանց զառի վայր տեղերում բուսած խոտ մի, որոյ չորցածն ախորժելի է անասնոց: Ըստ այլոց՝ Թրիկ Սուսամ ծաղիկն է։

== 828. *Թրպուտ. ==

Ար. Լ. Turbith. «Ինքն տակ է սպիտակ, և սեւ այլ կու լինի և կարմիր այլ, և լաւն այն է, որ սպիտակ լինի և խէժ ունենայ, և մէջն փուճ լինի… Ասեր են, թէ լաւ Թրպութ այն է, որ սպիտակ և կակուղ լինի և ի ծայրն խէժ և մէջն փուճ լինի, և նոր և փթած չի լինի, և խիստ հաստ չի լինի և ոչ խիստ բարակ, և կեղեւն կարմրգուն լինի, սեւգուն չի լինի»: Ըստ Պէյթարայ լաւ Թրպուտն ի Խորասան լինի։ Բուսաբանք Սպիտակ Թրպուտը կ’անուանեն Globularia Alypum, Փ. Séné des Provençaux. — Փոքր Ասիոյ այլեւայլ կողմերում գտուին քանի մի տեսակք Թրպուտի։

== 829. Թքեռնի. ==

Աղուանից կողմանց վայրի ծառերուն մէջ յիշէ Բարխուդարեանն:

== 830. *Թօփալախ. ==

Տե՛ս Դուն, թիւ 602: Վաստակոց գիրքն (ՃՀԶ)՝ ուրիշ բուսեղինաց հետ խառնել կու տայ և զԹօփալախ՝ քացխած գինին աղէկցընելու համար:

== 831. * Թօփալ–խոտ. ==

Կարճութեան համար այսպէս կոչուած, բայց ի՞նչ տեսակ է. քննելի է, եթէ կ’արժէ։

[[Կատեգորիա:Հայբուսակ]]</text>
      <sha1>9tnptasp944nyobw1t3ugpk5dlj6y9t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Հայբուսակ/Ժ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151783</id>
    <revision>
      <id>397299</id>
      <parentid>397262</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T11:07:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emptyfear</username>
        <id>547</id>
      </contributor>
      <origin>397299</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10279" sha1="sha6kr2xdkk7drjgh4dkgohyhk6xgvu" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title = [[Հայբուսակ/Ցանկ|Հայբուսակ • Այբբենական ցանկ • Ժ]]
|author = Ղևոնդ Ալիշան
|previous = [[Հայբուսակ/Թ|Թ]]
|next = [[Հայբուսակ/Ի|Ի]]}}

== 832. Ժախ. Ժախուկ. Ժաղուկ. ==

Ժաժուկ ալ գրուած է, բայց սխալմամբ. Լ. Apios, ըստ յունին ’Άπιος, զոր Ամիրտոլվաթ, ըստ Պէյթարայ, գրէ Աֆիոս, որ է Թ. Պուռչալախն, և Հ. Ժախուկ, և Կաղնչա այլ կ’ասեն և բժշկապետացն ոմանք Աշխիu ասեն (ուղիղն ’Ισχάθα), և ոմանք Խամալանիս ասեն (Χαμαιβαλανος), և ոմանք Ըռայեանի աղրիա (Ορεινή άγρια), որ թարգմանի Վայրի Բողկ, և ինքն բարկուկ ճղեր ունի, նման է Վաղմեռկի ճղերուն, և գետնէն երկու թիզ կու բարձրանայ, և յաւելի երկան չլինի, և կանանչ տերեւ ունի՝ նման Սազապի տերեւին, և մանտրկեկ միրգ ունի, և տակն նման է Խունսաին (Շրէշ) տակին, բայց այլ բոլորկեկ կու լինի՝ որպէս Տանձի կերպ է, և դուրսի կեղեւն սեւ կու լինայ և մէջն սպիտակ կու լինայ։ Եւ թէ զկիսէ ի վերն ուտեն, սաֆրա և պալղամ փսխեցընել տայ, և թէ զկիսէն ի վայրն ուտեն, լուծումն առնէ, և թէ զամէնն ուտեն, անարատ լուծէ և փսխեցընէ խիստ, և թէ ծեծես և լակնին (կոնք) մէջն ջրով խառնես, և այն փրփուր, որ ի վերեւն գայ, զինքն փետրով ժողվեն, առնուն և չորացընեն, և չորս դրամ տան, որ ուտէ, լուծումն առնէ և փսխեցընել տայ խիստ»: — Այսքան զօրաւոր չերեւիր Ժախի բնութիւնն մեր երկըրցոց, որովհետեւ անխտիր կ’ուտեն թէ՛ աղցան և թէ՛ թթուած։ — Ամիրտ. առջի յիշած հոմանիշ բառը՝ Աշխիս, առանձին այլ գրէ, թէ. «Մազարիոնին (Տերեւատ), ցեղերուն է և իրեն Խամալունլուղիս (Խամեվա՛լանոս) ասեն, և ինքն սպիտակ? ասել կու լինայ. և ինքն ի լերունքն կու լինայ»: — Փ. Raifort sauvage.

— Տե՛ս և Բողիկ։

== 833. Ժախրաւուն. ==

Լայն տերեւներով խոտեղէն մի, ծանօթ յԱրցախ, ուր նոյնպէս յիշուի և

== 834. Ժանգալ. ==

Որ վայրի բարձրկեկ խոտեղէն մի է, կ’ըսուի:

== 835. Ժանտաթզենի. ==

Աւելի ճիշդ բացատրութեամբ յունարէնի (Συκόμορος յորմէ և Լ. Sycomorus), թարգմանուի ի մեզ Մոլաթզենի, բայց Աւետարանի մէջ առաջինն գործածուած է, երբ յիշէ (Ղուկաս, ԺԹ, 4.) կարճահասակ Զակքէոսի անոր վրայ ելնելն՝ տեսնելու զՅիսուս, երբ վերջին անգամ կու գար յԵրուսաղէմ: Յայտ է, որ այնպիսի տաք երկրի բոյս է, զոր Ամիրտ. ստորագրէ արաբացի բառով. «Ճամիզ, որ է Տալուճայ ինճիր. ինքն ծառն է, որ ի Թզենի կու նմանի, և կաթն շատ կու լինի, և տերեւն նման է Թութի տերեւին, և ի տարին երեք-չորս անգամ միրգ կու տայ, և սորա միրգն զէտ Թզի ճղերուն միջէն չելներ, բայց փայտն կու ճղքի և ի միջէն կու ելնէ, և միջի հունտն մեծ չի լինիր… Եւ այս Կիպրոս և յԵգիպտոս կու լինի… Ասէ Պտին, թէ Հոռոմն այսոր Շիշումուրի (Սիկոմեր) կ’ասէ, և Այուսուղասին? (Αισυλοεργόν? վնասակար), որ թարգմանի Պ. Թին–ահմախ, հայերէն լեզուաւ պատմեն Յիմար թուզ, և խիստ անհամ է»:

== 836. Ժանտափուշ. ==

Իրեն նման փշեղինաց հետ յիշուի ի վարդապետութեան Ս. Լուսաւորչի կամ Ագաթանգելոսի. «Եղիճն և Պատաղիճն և Խայթահարն և Ժանտափուշն», զորս, անշուշտ, այդ գիրքը գրողն կամ թարգմանողն կու ճանչնար և իրարմէ կ’որոշէր, բայց մենք՝ ոչ։

== 837. Ժիժք. ==

Պատատուկ կամ մակաբուսակ (parasite) մ’է յիշեալ ի գրուածս Ռուսահայոց, (Մշակ, Թ. 45), իսկ բժշկական բառգիրք մի գրէ. «Ժիժ, որ է Սարուր?, որ է Զիզ». —յետինս նշանակէ Մկնսոխ։

== 838. Ժիլաւպ. ==

Վաստակոց գիրքն խրատէ (ԺԳ). «Պարտ է ծնած կովուցն Ժիլաւպ&lt;ref&gt;Պարսկերէն՝ Ճիլապ պղտորած ջուր նշանակէ, բայց մեր հեղինակին Ժիլաւպն՝ քովի ըսածէն «այլ ազգ հընտանք». կ’իմացուի, որ ասոնց նման հնտեղէն է։ &lt;/ref&gt;՝ կամ այլ ազգ հընտանք տալ և լաւ դարմանել, որ զկաթն շատացուցանէ», եւայլն: Յունարէն Բնագիրն այս մեզ անծանօթ բուսոյ կամ հունտի տեղ՝ երկու բոյս գրէ. Μηδική և Κύτισος, առաջինն է ըստ մեզ Երեքտերեւուկն, երկրորդն՝ Լ. Cytisus, որ Ար. այլ գրուած է Գըթիս, և թուի Հաւամրգի, և ըստ նորոց` Մեղուախունկ. և ոչ անյարմար, վասն զի և Ամիրտ. ըստ Պէյթարայ Ար. Ղասաս գրելով` կ’ըսէ. «Ոմանք զայս Խոտս մեղուին փեթկին մօտիկ կու դնեն, վասն մեղուի ուժովնալու համար», նոյնպէս Թ. անունն ալ գրէ Առու օթի և բացատրէ. «Սպիտակ խոտ կու լինի, երկու ճուղ ունի, յերկայնութիւնն մէկ-մէկ կանգուն, և տերեւն նման է Հուլպայի տերեւին. ծեծեն և հացն խառնեն և սպեղանի առնեն և դնեն ի վերայ պալղամի ուռեցնուն»:

== 839–40. Ժիրակ. Ժիրաքաղ. ==

Քամոնի և Չամանի հետ յիշելով զԺիրակ՝ Բժշկարան մի իմացընէ անոնց ցեղակից ըլլալը. բառգիրք մ’այլ տարբեր և բնական իմաստ մի կընծայէ բառին՝ յիշելով Ժիրակաբոյս ծաղիկ, և ոչ աւելի բան մի։ Ուրիշ գիրք մ’այլ (Աղթարաց) յիշէ Ժիրաքաղի սերմն։ Այս ամենս մեզի որոշ բան մի չեն իմացըներ, բայց եթէ քննութեան և գիւտի արժանի ըլլալը, որոյ համար յիշենք և Կակժիրակ անուան մէջ լսուիլն այս բառիս։

== 841. Ժմիրակ. ==

Ի կարգի բառից Գալիենոսի՝ սխալ գրուի Կրոկոն կամ Կոկոն Կասիա յունական բառից դիմաց, որ համարուի Κάσσια Συριγξ, Լ. Cassia Fistula, սովորաբար Կակժիրակ, բայց կայ գրուած և Ժմիրակ. անոր հետ Ար. և արեւելեան անունն այլ՝ Խիար շամբար, որ թէ և հեռաւոր երկրի բոյս է (Հնդկաց), այլ իր պտղոյ միջուկին գործածութեանն համար՝ աշխարհածանօթ: Պէյթարի երկայն գրած տեղեկութիւնը համառօտէ Ամիրտ. «Խիեար շանպար. ինքն ի Քապիլ և ի Պարսս և ի Հնդուստան կու լինի. լաւն այն է, որ սեւ և հասուն լինի և մեղրով լինի. բնութիւնն մուհթատիլ է, հալող և կակղացընող է». և տասն տողով պէսպէս օգուտները յիշէ։ Տե՛ս և Կակժիրակ։

== 842. Ժոխ. Ժուղ. ==

Ծանօթ վայրի փշոտ թուփ, որ կարմրուկ կամ կարմրասպիտակ խաղողանման պտուղ կու տայ, վասն որոյ Թ. կ’անուանեն Ֆռանգի խաղող (Ֆրէնկ իւզիւմիւ), նա և Կրապուլա. Լ. Rubus Idæus, Փ. Framboisier: Կ’աւանդեն ոմանք յարեւելս, թէ Քրիստոսի փշեղէն Պսակն այսոր ճիւղերէն ոլորուած ըլլայ: Թէ և ոչ միայն պտուղը, այլ և բոյսն Ժոխ կ’անուանի, բայց հաւանօրէն յետինս անուանելի է Ժողուենի, զոր յիշէ Վաստակոց գիրքն (ՅԺԴ), և կենդանեաց տապախ հիւանդութեան դեղ գրէ. «Ա՛ռ Ժողվենւոյ տերեւ, ծեծեա՛, և ի գարեփոխինդ խառնեա և տուր, որ ուտէ»: Բնագիրն ըստ Լ. Rhamnus կ’ըսէ, որ է Դժնիկ կամ Մորենի, և չէ հեռի ի նմանութենէ Ժոխի պտղովն և ճիւղով: — Ժոխն՝ R. Idæus գտուի ի Պոնտոս և ի Հր. Կովկաս, նոյնպէս և ազգակիցն R. Cæsius, իսկ R. Glandulosus ի Ռ-Հ. — R. Tomentosus ի Մարզուան, Հր. Կովկաս, Ատրպատական։ — Ի Բժշկարանս այս բոյսս կոչուի օտար լեզուաւ՝ Ամլիլիս, ստուգութեան կարօտ։

== 843. Ժոխուռ. ==

Վերոյգրեալ բառով բարդած է, նշանակէ ո՛ր և է անոր կամ Կեռասի և Ելակի նման վայրի պտուղներ։

== 844. Ժողուենի. ==
— Տե՛ս վերոյգրեալ Ժոխը։

== 845. Ժռատ. ==

Ազոխ նշանակէ՝ ըստ Մխ. Հերացւոյ (Գլ. Խ.):

== 846. Ժռի ծաղիկ. ==

Նոյն է ընդ Այգոյ ծաղիկ, Այգոյ մատնի, Մատի ծաղիկ:

[[Կատեգորիա:Հայբուսակ]]</text>
      <sha1>sha6kr2xdkk7drjgh4dkgohyhk6xgvu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Հայբուսակ/Ի</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151784</id>
    <revision>
      <id>397300</id>
      <parentid>397263</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T11:09:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emptyfear</username>
        <id>547</id>
      </contributor>
      <origin>397300</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15196" sha1="iqbsytj0g5khkkib7w55kponkns0qiv" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title = [[Հայբուսակ/Ցանկ|Հայբուսակ • Այբբենական ցանկ • Ի]]
|author = Ղևոնդ Ալիշան
|previous = [[Հայբուսակ/Ժ|Ժ]]
|next = [[Հայբուսակ/Լ|Լ]]}}


== 847. Իգաբողի տակ. ==

Տե՛ս ինչ որ ըսուած է Բողոյ տակ (թ. 365) և Ակրկարհա (թ. 44) անուամբք, այլ և Թաղանդաստ (թ. 758)։

== 848. Իգաերնջանի տակ. ==

Տե՛ս ինչ որ Երջան անուամբ ըսած եմք Վայրի Աւելուկ կարծուելուն։

== 849. Իգախնկամոլոյ տակ. ==

Հին Բժշկարանն բորի և քոսի դեղ պատուիրէ՝ զատ յայլոց՝ և «Իգախնկամոլոյ տակ. չորցո և աղա՛, Կտավատի ձիթով խառնէ, եռցո և օծնէ. օգտէ մարդոյ և անասնոյ»:

— Տե՛ս Խնդակոթ, որ և Մոլեխինդ։

== 850. Իգախռնդատ. ==

Զայս այլ յիշէ Հին Բժշկարանն՝ Իգաերնջանին տակի հետ, և քար ունեցողի խմելիք դեղ կազմէ, նոյնպէս կողացաւի և այլ պէսպէս ցաւոց համար պատուիրէ. «Հա՛ն երեք Իգախռնդատի տակ, լուա և անուշ գինով եփէ գիշեր մի, և յանօթուց յառվօտուց խմցո՛ երեք օր». Վաստակոց գիրքն այլ (ՅԳ) ձիոց հիւանդութեան դեղ գրէ, ուրիշ շատ նիւթոց հետ:

— Տե՛ս Խռնդատ և Եզանադի:


== 851. Իգամեղերդոյ տակ. ==

Զայս ալ նոյն Հին Բժշկարանն գրէ դեղ լոյծ փորցաւի. «Հա՛ն զԻգամեղերդի տակն և ծեծէ, և եփէ զինք գոզով, և գարոյ կորկոտ ի ներս խառնէ, և ի վերայ ցաւոյն դիր և փադտէ»։ Տես Մե՛ղերդ.

== 852. Իգավրացի կոճ. ==

Նոյն Բժշկարան սունկի դեղ խրատէ զայս:

— Տե՛ս Կոճ վրացի։

== 853. Իգաօշինդր. ==

Դարձեալ նոյն Բժշկարանն յիշէ զայս, ստամոքսի և լերդի պաղութեան և ուրիշ քանի մի հիւանդութեանց դեղերուն հետ, երբեմն բառին բարդութիւնն այլ շրջելով՝ գրէ Օշինդրիգա:

— Տե՛ս Օշինդր։

== Իգիմատնի։ ==
— Տե՛ս Այգոյ մատնի և Մատնեծաղիկ:

== 854. Իզարիղայ? ==

Երկբայական, ստուգելի անուն, որոյ համար կ’ըսէ Բժշկր. մի. «Իւր տերեւն նման է Մըրտին տերեւին, և ճղերն տունկ? (Սունկ?) կու նմանէ, և երկան կու լինի, և մէկմէկի կու փաթութէ, և ամենայն ճուղ ծաղիկ մի ունի։ Թէ զջուրն խմեն, օգտէ լուծման և արեանբերի, և գաներուն, և արգանդի գիճութեան, և արուն թքանելուն»։

== *Իթխիր. ==

Որ և Աթխար գրուած տեսանք (թիւ 16) և իմացանք, որ հայերէնը գտնելու է ի Վաղամեռուկ:

== *Իթող. ==
— Տե՛ս Եէթուհ և Կաղանչան: 

== 855. Իթուս? ==

Բառահաւաք մի կողմանց Սեբաստիոյ յիշէ միայն իբրև ծաղիկ մի:

== 856. *Իլղունի. ==

Հայ-Աղուանից անտառային կամ վայրի ծառոց հետ յիշուի, և է թուրքարէն անուն Մոշայի կամ Մոշւոյ (Իլղուն աղաճի):

== 857. Իմփռ. ==

Ճըղճղկէն վայրի բոյս մի՝ ըստ Թ. Իֆտէրի, որ գրեթէ և ոչ անասնոց ուտելի է, բայց ոմանց թուի տեսակ մի Զուիրակի:

== 858. Իշաթուզ. ==

Ինչպէս ուրիշ կենդանեաց անուամբ զուգուած բուսաբառեր տեսանք, այս անարգեալ, բայց պիտանի կենդանւոյ անուամբ այլ կան, իբր անարգ բոյսք, որոց այս առաջինն, ըստ Բժշկարանաց մերոց, է Պանին պտուղ ն, զոր և ըստ Ար. Հաբ օլ-Պան կամ՝ Հապի Պան գրեն, ինչպէս և Ամիրտ. «Ինքն պտուղ-մն է, որ ի Կաղին կը նմանի, և այլ կեղեւն նօսր է և փոքր է և շուտ կոտրի, և այսոր՝ Ֆստուխի ալ-Հիմար ասեն (Իշոյ Պիստակ). և համն լեղի և կապող է, և լաւն այն է, որ անուշահոտ լինի, օգտէ կոծիծնուն և քալաֆին և նորին և քորին… և Սահակն ասէ, թէ լերդին զեն է, և զիւր չարութիւնն տանի Ըռզիանան»։ — Որովհետեւ Պանի պտուղ կ’ըսուի, և Պան անուամբ զանազան բոյսք ճանաչուին, տե՛ս զայն։

== 859. Իշաթուր. ==

Տգեղ անուամբ, թէ և գեղեցիկ ծաղկանց ցեղէն է, Հիրիկ, Iris, անուանելոց, դարձեալ տգեղ բացատրութեամբ մի Լ. Spatula fœtida կամ fœtidissima (գարշահոտ). գոյական բառն այլ (Spatula) թուրի նմանութիւն ընծայէ, և պարզապէս նոյն ցեղ ծաղկանց տեսակ մ’այլ Xiphium կոչուի, որ Յ. թուր նշանակէ, բայց ի գիրս կարծեմ չէ յիշուած Իշաթուր բառն, այլ ի բառագիրս: Այսոր մէկ տեսակն՝ X. Reticulata տեսնուած է ի Կարին, Սօմխէթ, Գարապաղ։ — Կովկասայինն X. Caucasica ի Ծանախ, Սօմխէթ, Գարապաղ: 

— Տեսակ մ’այլ գտուի և կոչուի Սնճար լերին անուամբ։

== 860. Իշախաղող. ==

Ս. Գրոց (Թագաւորութեանց) մեկնիչ կամ լուծիչ մի հարցընէ. «Զի՞նչ է Ծովային խաղողն. (և պատասխանէ). Իշախաղող ասեն և Շնախաղող, նոյնպէս և Ջրախաղող ն է, բայց խելաց վնասակար է. թէ զտպազիոն ակն ի յեսան հարուն զջուրն արբուցանեն, լաւանայ»:

— Տե՛ս Շնախաղող:

== 861. Իշախոռն. ==

Ի բառագիրս յիշուած և զուգուած Լ. Ononis բառի, որ յաւանակ նշանակէ. Փ. Bugrane, նա և Arrête-bœuf (եզնարգել), իբր թէ հերկող եզները կ’արգելու իր երկայն և խիտ ճիւղերով, Ար. Շրիշ, այս անուամբ գրէ Ամիրտ. «Շիրիշ, որ ի ճանփանուն վրայ և ի լեռներն կու բուսնի, և տերեւն մանր կու լինի, նման է Սազապի տերեւին&lt;ref&gt;Այս տեղ թուրքերէն կ’աւելցընէ. «Տէփէճուքլէրի տէկիրմէճէ օլուր», այսինքն՝ գագաթներն գնտաձեւ կամ չորեքկողմ կ’լլան: — Թ. Կոչուի Գայիգ գըրան: &lt;/ref&gt;, և տակն բոլորկեկ կու լինի, սպիտակ և պինդ քօքէր լինի»։ Այս բանս Պէյթար առած է ի Դոսկորիտեայ (Գ, ԺԸ), որ գնտաձև կ’ըսէ գլուխները, տերեւներն այլ մանրիկ և ածուոց Առւոյտի նման: — Քանի մի տեսակ ունի այս բոյսս. Փշոտն՝ O. Spinosa գտուի ի Բաբերդ, Կովկաս. — O. Antiquorum. յԱտրպատական. — O. Columnæ. յԱյնթապ, Հր. Կովկաս:

== 862. Իշածոթրին. ==
— Տե՛ս Ծոթրին Վայրի։ 

== 863. Իշաշինգղ. ==

Շինգղ կոչուի Կօդայն, որով և Իշաշինգղ նոյն է ընդ Իշավարունգն: Այս անունս գտուի Գալիենու բառից կարգին, դիմացն այլ Կալհմար գրուած, որոյ վերջին մասն Ար. յայտնէ զկենդանին (էշ):

== 864. Իշառուոյտ. ==

Տե՛ս ի տեսակս Առուոյտի. թիւ 158-9:

== 865. Իշավարունգ. Իշկոյ վարունգ. Իշու խիար. ==

Օտար լեզուք այլ այսպէս կոչեն. Ար. Ղըսսա կամ Քըշշա ըլ-հիմար: Եւ Թ. ալ Աշաղ խիարի կ’ասէ. և լաւն այն է, որ հասուն լինի… Ասէ Պտին, թէ ինքն Խիարի Լահիսպետն? է, և ինքն Վայրի Խիար է. և Անդալիսցիքն Յալզում կ’ասեն, և Հռ. Ասխիրու կ’ասէ, և Աղիրեօս կ’ասէ (Աղրիոս)»։ Պէյթարայ ծանօթարարն կ’իմացընէ, որ Դիոսկորիտ (Դ, ՃԾԵ) Պոկրոս, Πικρός, կոչէ զբոյսը՝ լեղուութեանը համար, զոր Արաբք, միկրոս կարդալով, Սաղըր թարգմաներ են, որ նշանակէ փոքր. արդեօք ասկէ՞ Ամիրտ. Ասխիրու կոչէ. «Եւ իր բոյսին Կապար կ’ասեն, բայց փուշ չունի, և գոյնն կանանչ է և ի սեւութիւն կու քշտէ։ Եւ իր քամուքսն այսպէս է, որ իր պտուղն առնուն յամռան վերջի ամիսն, որ դեղնել լինի, և լաւն այն է, որ ջուրն շատ լինի, և քթանէ կտաւէն քամեն և յիստակեն, և դնեն ի յաման, որ կենայ, և չորցընեն, որ ի յինքն չկենայ, և Ղուրս անեն». և շատ ու շատ տեսակ ցաւերու դեղ լինի։ — Իշավարունգն՝ կոչուի Լ. Ecbolium agreste կամ Elaterium Momordica, Փ. Concombre sauvage կամ d’âne. Վաստակոց գիրքն Խիարուկ վայրի կոչէ (ՄՂ). և զգուշացընէ մեղուանոցի մօտ տնկելէ, ուրիշ տեղ այլ (Ի) խրատէ՝ խաշել այս Խիարուկը և անոր տաք ջրովը մնշել ցանելուք ցորենը։

== 866. Իշաքեղ. ==

«Որ է Վառվռուկն, որ է Աալուսանն»՝ ըստ Ամիրտ. տե՛ս այն բառերը։

== 867. Իշխուպայզ. ==

«Որ է Մեծ Խուպազին»՝ ըստ Անգիտաց անպէտի, այսինքն՝ մեծ Մոլոշ կամ Տուղտ:

== 868. Իշկաթնուկ. Իշու կաթլուկ, որ և Կաթնխոտ. ==

Առաքէլ վարդապետ Արիստոտելի Սահմանաց գրոց լուծման մէջ (ԺԲ) գրէ. «Ջղջիկանն նստեալ ի վերայ Կանչ խոյ, այսինքն՝ Իշկաթնուկն», ուրիշ տեղ այլ. «Կանչողն Իշկաթնուկն է կամ Ուռեկի չոր բազուկ բարակ»: Տե՛ս Կանչող։

== 869. Իշկորնգան. Իշկուրկուրան. ==

Տե՛ս ինչ որ ըսուած է ի Զուիրակ, թիւ 721: Նոյն իմաստով է Լ. անունն այլ, Hedysarum Onobrychis, բայց կոչուի եւս Isopyrum, Փ. Isopyre, սակայն այս անունս, որոյ սկզբնականն է յունարէն Ισόπιρος, և Պայթար գրէ Ասսուֆուրոն, տարակուսելի է։ Ամիրտ. բառագրոցը մէջ կ’ըսէ. «Քլիլմէլիք, որ է Իշկորնգայի հունտն»:

— Տե՛ս Կորնգան և Ծառանց պտուղ։ Տեղաքնինք յիշեն այս բոյսս մեր երկրի արեւմտեան հիւսիսային կողմերում՝ ի Սպեր, Տայք, Սօմխէթ, անտարակոյս գիտուի և ուրիշ կողմերում։

== 870. Իշհազրիկ. ==

Բանջարեղէն երկայն տերեւներով, որք երկու կողմէն այլեւայլ անկիւններ և սուր ծայրեր ունին, ուրիշ յատկութիւնքն ծանօթ չեն, բայց ըստ անուանն թուի հետեւեալն

== 871. Իշոյ մառօլ. ==

Լ. Sonchus. Փ. Laitron. Ար. Թուֆախ, այս անուամբ յիշէ Ամիրտ. բժշկական օգուտները համառօտ: Պէյթարայ թարգմանիչն Թիֆաֆ կարդայ և այսպէս ալ լսեր է ի Ճէզայիր, ի ռամկաց. Իշոյ մառօլն ուրիշ Ար. անուամբ այլ յիշէ, որ է Շանճար կամ Շէնկիար, բայց անունս աւելի Կօթայի կու տրուի.՛ տես զայն։ — Մէկ տեսակն Տ. Buplevrifolius յիշուի յԱլիշէրի խան ի Թ–Հ. — Ածւոցն S. Arvensis ի Կարին, Կովկաս. — նոյնպէս և Ճախնայինն S. Palustris:

== 872. Իշու խաղող. ==

Յիշուած է իբրեւ ծանօթ բոյս, և թուի Շնխաղողն։

== 873. Իշտատրակ. ==

Կարմրածաղիկ բոյս մի կ’ըսուի՝ լայնկեկ տերեւներով, երկայն ցօղունի մի վրայ իրարմէ հեռու երկու փունջ ծաղիկներով: Յիշուի ի կողմանս Կարնոյ և Մշոյ: Մերձաւոր՝ այլ աւելի տգեղ անուամբ յիշուի նոյն կողմերում և

== 874. Իշտտռուկ. ==

Պրասի նման, որոյ յարմար և նոյնանիշ լսուի Փ. Pet d’âne. Լ. այլ ի յունականէն առած՝ Onopordon: Այս Լ. անունս յատկացուցեր են թարգմանք Պէյթարայ՝ ասոր յիշած Թաւպա բուսոյ, որ նոյնպէս քրիստոնէից լեզուէ առնուած բառ մ’է, կ’ըսէ, և նշանակէ տեսակ մի Կանգառ, որ կու տարածուի և կանգնաչափ տերեւներ կ’արձըկէ, որոց եզերքն փշոտ են, անոր համար մականուանի O. Acanthum՝ որձայն փորոգ է, գագաթը մազոտ Կանգառ մի կ’ըլլայ. ծաղկներն՝ կարմիր, համն՝ լեղի. Ար. Էլասդին կամ Էլասին կոչուի: Աիրտոլվաթ չի յիշեր զայս: Տեղաքնինք տեսած են ի Դաւրէժ, ի Հս. և Հր. Կովկաս. — Լիւրիկիական O. Illirycum տեսակն՝ ի Սնճար լ. Մարաշ. — O. Heterocanthum ի Խոյ, Ապլաստան. — O. Leptolepis ի Բաբերդ։

== 875. *Իշխուն. ==

Ըստ Բժշկարանաց՝ Գաբծիլին «թուրքերէն Իշխուն ասեն». ուրիշ մի գրէ Ռիպաս, որ է Իշխունն, այսինքն՝ Խաւարծիլ»: Տե՛ս զայս և զԳաբծիլ (թիւ 392):

== 876. *Իւզէրլիկ. ==

Այս Թ. բառը գործածած է Վաստակոց գիրքն (ՄԿԳ)՝ երկբայելի խրատով կամ հնարքով. հունտն «ի Բողկին մէջն դիր», կ’ըսէ, և կ’ըլլայ Սատապ կամ Աննուխ: Իսկ ինքն Փեգենայ է կամ Սպանդ:

== 877. Իւլապ. Իւլապենի. ==

Ռոշքեանն նոյն համարի ընդ ծառոյ և պտղոյ Յունապի։

== 878. Իւղածաղիկ. ==

Դեղնագոյն ծաղիկ մի՝ յիշուած յօրագրի (Նոր Դար, Է, 102)։
[[Կատեգորիա:Հայբուսակ]]</text>
      <sha1>iqbsytj0g5khkkib7w55kponkns0qiv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Հայբուսակ/Լ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151785</id>
    <revision>
      <id>397301</id>
      <parentid>397264</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T11:10:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emptyfear</username>
        <id>547</id>
      </contributor>
      <origin>397301</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="59982" sha1="600g2i5iobohab55s8r317uwmr45v8a" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title = [[Հայբուսակ/Ցանկ|Հայբուսակ • Այբբենական ցանկ • Լ]]
|author = Ղևոնդ Ալիշան
|previous = [[Հայբուսակ/Ի|Ի]]
|next = [[Հայբուսակ/Խ|Խ]]}}

== 879. *Լալա. ==

Թ. անուն Կակաջի, շատ հեղ գործածուած վերջին դարուց հայերէն գրուածոց մէջ. համարիմ, թէ այսոր համար գրէ Բժշկարան մի՝ մազ սեւցընելու դեղ. «Լալայի տերեւ ի շուքն չորցու և շիրիկ ձէթ յիրար խառնէ և դիր ի շուշան (շիշ)»։

== *Լաբլաբ. ==

— Տե՛ս Լապլապ:

== 880. Լալազար. ==

Վնասակար բոյս մի, քառակուսի ձեւով կունտ պտուղներ ունի, որ եթէ ջրի մէջ ձգուին և խմուի, գրեթէ օր մի գինովութեամբ թմրեցընէ։ — Նշանակուած է ի Տարօն, ի Բարդող լերին (Թաքեալդու). ծանօթ է և Սալաձորեցւոյն, որ յիշէ ընդ Խաճի և Խալիճի։

== 881. Լաթիր. ==

Յիշէ Տրապիզոնեցի բառահաւաք մի և Թ. Քիւլիւր անուանէ։

== 882. Լախլախայ? ==

Տարակուսելի բառ, զոր յիշէ Մխ. Հերացի (եր. 97) և, մաղձի լուծման դեղ գրելով, պատուիրէ հիւանդը հով (զով) տուն մի բնակեցընել, և սփռել տան մէջ վարդ և քանի մի տեսակ տերեւ, և աւելցընէ. «և ի տանն յանկիւնն դիր Լախլախայ, որ հովային և անուշահոտ ջրով լինի եփած. և օգտակար են կամօքն Աստուծոյ»:

== 883. Լախուր, որ և Նեխուր. ==

Առապելախօսք և պատմիչք Յունաց կ’աւանդեն, թէ Նեմէա քաղքին մօտ անտառ մի կայր, ուր իրենց գերագոյն դիւցազն Հերակլէս՝ ահաւոր առիւծ մի սպաննեց, որոյ յիշատակաւ ըմբշական խաղ կամ մրցանք հաստատեցին երեք տարին հեղ մի, և յաղթողին կու տային փունջ մի Լախուրի. այս բանս կու յիշէ Գր. Աստուածաբան իր մէկ ճառին մէջ, զոր մեկնելով Նոննոս՝ կ’ըսէ, ըստ հայ թարգմանչին. «Լախուրն խոտ է պարտիզական, անուշահոտ և անուշահամ, որոյ անուն յունարէն Սելինա անուանի»: Գալիենոսի բառից մէջ այլ գրուի. «Սիլինոն, Սիղի Վայրի կամ Լախուր», բայց կարծեմ, թէ Սիլին՝ Լ. Selinum, Փ. Selin, ոչ է բնիկ Լախուր, այլ իր ցեղակիցն Կարոս, իսկ Լախուր կամ Նեխուր է Լ. Apium, Փ. Ache. Ար. և Թ. Քէրէվիս. այս անուամբ ստորագրէ մեր Ամասիացին՝ յիշելով և տեսակները. «Քարաւս, որ է Քարաւիզ. Ածւոց և Վայրի և Հոռմցի և Ջրի. լաւն այն է, որ Ածւոց լինի (այս է վերյիշեալ Պարտիզական ն)… Ասէ Պտին., թէ ինքն շատ ցեղ է՝ ածւոց և վայրի և Շամի? և Լեռան և Եամանցի և Մաշրեղի և ջրային?) և ցեղ մի այլ կայ, որ ի ջուրն կու բուսանի, այնոր Մայի ասեն, որ է Ճարճիր ըլ–մային, և Ղուռաթ ըլ-այն այս կ’ասեն. և այն որ Լեռան ն է Ֆատրասալինոն ն է (Petroselinum. տ. Ազատքեղ, թիւ 11), և այն, որ յանապատն կու բուսնի, Սամվար և Եաթուն? կու ասեն… Ասցել են, թէ հունտն ուժով է, քան զտերեւն, և լաւն այն է, որ ով ի կորուն խայթելուն կու վախէ՝ չէ պատեհ, որ Կարաւս ուտէ, այնոր համար, որ զգաղտ շնչերակն բանայ, և շատ և շուտ հասնի վնասն ի սիրտն: Եւ գրոցս շինողն աuցել է, թէ կին մի տեսայ, որ Կարաւս կերաւ, և այն օրն զայն կինն մեղուն խայթեց, և մէկ ժամ անցաւ, և կինն մեռաւ»:

== Լակոտ. ==

— Տե՛ս Կծմախոտ:

== 884. Լայնտերեւի. Լայնտերեւուկ. Լոնտերեւի. ==

Ստ. Ռոքեան կոչէ և Լոբուխ և Ծիրանի փուշ, և համարի Լ. Charduus Benedictus. Փ. Chardon-bénit: Այս անուամբ քանի մի տեսակ փշոտ բոյսեր որոշեն բուսաբանք։ Ըստ Խոտուջրեցւոց է Բռնչի ծառն (տ. թիւ 387). յիշէ և Բարխուդարեան ի ստորագրութեան Աղուանից (եր. 54)՝ առանց բացատրութեան:

== 885. Լաշի. ==

Է (նոյն կամ) տեսակ Կոմար ծառոյ, տե՛ս զայս: — Լ. Rhododendron Ponticum. յայտնի է գտուիլն ի Պոնտոս, բայց Արարատ օրագրի (ԻԵ, 431) յիշելն, և ի Կարնոյ մեզի խաւրուած ծաղիկ մի՝ կարծել տայ, թէ գտնուի և ի կողմանս Հայոց։ Բառաքաղ մի գրած է. «Լաշի. արմատ, որ արձակէ տերեւս նման Թթենւոյ»: Բնաւ չեն նմանիր այս երկու ծառոց տերեւքն իրարու, այլ այսոր ըսած արմատն, անշուշտ, է հետեւեալն.

== 886. Լաշիկ. ==

Որոյ տերեւն ունի Թթենւոյ նմանութիւն և մեծ կարմրագոյն բազմառէչ ծաղիկ, որչափ որ կըրնամք հաւաստել ի Կարնոյ խաւրուած չորցած ծաղկին տեսքէն:

== Լապատ. ==

— Տե՛ս Աւելուկ.

== 887. *Լապլապ. ==

Որ և Լաբլաբ. տե՛ս Բաղեղն։ Բուսաբան մի յատուկ տեսակ մի համարի և կոչէ Dolichos Lablab, յոյն բառով (Δολικός), որ նշանակէ երկայն, զի շատ կ’երկայննայ այսոր բարակ ու սողուն որձայն: Բժշկարանք յիշեն ի դեղորայս Լապլապի տերեւն։

== Լառի Սերմ. ==
Տե՛ս Լօռասերմ.

== 888. Լաստ. Լաստենի. ==

Հայերէն լաստ բառի նշանակութենէն յարմարցընելով՝ Ստ. Ռոշքեան գրէ. «Ծառ, որ ի ջրուտ տեղիս լինի, և յորմէ նախնիքն զլաստ առնէին, և այժմուս զնաւս շինեն, զի դժուարաւ փտի». և Լ. Alnus կոչէ, որ է ըստ մեզ Բարտի (թ. 323): Բառգիրք մի գրէ. «Լաստ. Թ. Սէյրան աղաճի»։

== 889. Լատան. ==

Խէժ է անուշահոտ, Լ. Ladanum, Փ. Ladan, որոյ գոյացընող թուփն կոչուի Լ. Cistus և յատկաբար C. Ladaniferus, Փ. Ciste Ladanifère։ Խորենացւոյ աշխարհագրութիւնն, փոխանակ բուսոյ, կ’ըսէ, ի ստորագրութեան Կիպրոս կղզւոյ, «Լինի անդ Լատան՝ ցօղ անկեալ զխոտով կռեալ ի վարիչս և ի մորթս քօշից»։ Այսպէս ըսած է Դիոսկորիտէս. ըստ որում կարդալու է ո՛չ ի մորթս, այլ ի մօրուս քօշից: Ամիրտոլվաթ այս խիժաբեր բոյսը կ’անուանէ օտար լեզուաւ «Ղայսուսան, այնոր ծառին վերայ կու անկանի. լաւն այն է, որ եղլի լինայ և ի մէջն հող չի կենայ… Ասէ Պտին, թէ լաւն այն է, որ եղլի լինի և անուշահոտ, և գունն ի դեղնութիւն քշտէ, իսկ աւազ չունենայ, և թէ եղով տրորես, իսկի տակն իրք չիջնու»: — Բժշկարանք նոյն համարին զԼատան և զ Հոռոմխունկ: Գալիենոսի բառից մէջ կայ գրուած Աղադանոյն՝ փոխանակ Լադանումի։

== 890. *Լարեկ. ==

Լ. Larix անուան փոխադարձութիւնն է ի նորոց՝ ըստ Ստ. Ռոշքեան, բայց մեզ երեւի թէ այս ծառս ծանօթ է ի հայս Կեչի անուամբ։

== 891. Լափազա? ==

Տրապիզոնեցւոց Կովլեզու անուանած խոտին՝ քիչ մ’աւելի լայն տերեւովն է տես զայն: — Նմանաձայն Յ. Լ. Lapathum նշանակէ Թրթնջուկ։

== 892. Լդդենի կամ Լտտենի. ==

Ի նորոց հնարեալ բառ երեւի, նշանակելու Լ. Celtis australis կամ Lotus (Matth. և Tournef.) կոչուածը, Փ. Micocoulier. Ար. Միյս, կամ ըստ Ամիրտ. «Մայս, որ Թ. Տաղուն ասէ, և իրենն Վայրի Պղպեղ կու ասեն, և քան զՊեղպեղն այլ մեծ կու լինի, և միրգն քաղցր կու լին. և ստամոքին աղէկ է. և զփորն կու կապէ, և թէ զփայտն խարտես և խարտուքն առնուս, և եփեն, զջուրն խմեն՝ օգտէ աղեց գաներուն, և զմազն կարմիր կու առնէ, և օգտէ տղակներուն հազին, և թէ զկուտն ուտեն այլ՝ օգտէ, և թէ զայս տակս ջրով և թեփով եիես և դնես այն զօդուածին վրայ, որ կոտրեր է և ծուռ է բուսեր, կակղացընէ», — Պոնտոսի ծովեզերեայ կողմերում գտուի, նա և Կասպից ծովու արեւմտեան գաւառներում և ի Հր. Կովկաս։ Ըստ Պէյթ.՝ գտուի և յԱմիդ., ուր կոչուի Քէրքաշ կամ Քէրքնաշ. Իբրև 70 տեսակք զանազանուած են Լդդենւոյ, պտուղնին ընդհանրապէս մանրիկ և գնտաձեւ է, մէկ տեսակն Կովկասեան կոչուի՝ Լ. C. Caucasica, և գտուի նաև ի Ռուսահայս և ի Վրաստան։ Հին հեղինակք Լոտոս կոչեր էին զայս, բայց որովհետեւ նոյն անուամբ շատ եղեգնաձեւ բոյսեր այլ կոչէին, զայս՝ Ծառային Լոտոս անուանեց Դիոսկորիտէս. Λωτός ςσ δένδρον.

— Տե՛ս և Լուտուտ:

== 893. Լեառնախնձոր. ==

Ինչ ըլլալը Կիմացընէ զայս գրողն. «Ազգ մի խնձոր կայ վաղահաս, Մանրագոր ասի կամ՝ լեառնախնձոր: Թէ և յատուկ Վայրի խնձորն Մանրագոր չէ, այլ տես զայս, և խնձորակ։

== 894. Լեզուակ. Լեզուիկ. ==

«Լեզուակ անուն ծաղիկ մի կայ, որ կու բացվի մէջ մարգերուն.

Ծաղիկն մօռ մանաւշայ է, նորա երամն է ինքնագուն»։ Տեղն ու գոյնը իմացուց Սալաձորցին. ձեւն ու չափը սպասեմք յայլոց ստուգել:

== 895. Լեզուենտակ. ==

Ըստ Բռգնիքցոց կամ Սեբաստացւոց՝ նշանակէ Մաղթ:

== 896. Լելեզակ. ==

Կամարկապցին, Ալխոշալ օտար բառը մեկնելով, կ’ըսէ. «Ինքն Եղինճ խոտ ն է կամ Լելեզակ կու ասեն կամ Անճուրիայ (Անճորա), Դժնիկ»։ Տե՛ս Լեղինճ:

== 897. Լեղակ. ==

Ծանօթ իր տուած ներկին համար. Լ. Փ. Իտ. Indigo, Ար. Նիլաճ «Տերեւն ի Ջղախոտին տերեւն կու նմանի, գրէ Ամիրտ., և ի գետնէն ի վեր մէկ թիզ կու ելանէ և կամ մէկ կանգուն, և տերեւն սեւ կու լինի… Եւ ցեղ մի այլ կու լինի, որ վայրի է, և տերեւն նման է Հազրին տերեւին, և գագաթն զէտ լեզու կու նմանի, և ամաննի ունի և ի մէջն հունտ ունի, և այսոր օգտութիւնն այլ զէտ առաջինն է»։ — Դարձեալ գրէ Լեղակ նիւթին համար. «Նիլ, որ է Լեղակն, երկու ցեղ է՝ մէկն ածվոց և մէկն վայրի, և լաւն այն է, որ շուտ տրորի… Ասէ Պտին., թէ ինքն խոտն է, որ իր քամուքսին Նիլաճ, և իր ծառին Յալզամ կ’ասեն, և լաւն այն է, որ տերեւն կանանչ լինի, որ ի կարմրութիւն քշտէ»։ — Ուրիշ Բժշկարան մի գրէ. «Լեղակ, Նիլ. ինքն խոտ է Երնճին նման. ի ջուրն դնեն և հատցընեն, զշիրէն առնուն, ի Հնդկաց գայ, շիրէն չորցընեն և լինի Լեղակ»:

== 898. Լեղկի ունտ. ==

Հին բժշկարանն յիշէ զայս. Ար. Հապպ Նիլ կոչմամբ, բայց տարբեր տեսակ բոյս է սա, որոյ համար առանձին գրէ Ամիրտ. «Հապ Նիլ. ինքն Լապլապի նման խոտ-մն է և կապուտ ծաղիկ ունի, և սեւ հունտ։ Ասեր է գրոցս շինողն, թէ ինքն Լապլապն է, որ ի ծառերն և ի փայտերն կու փատտվի, և ծաղիկն նման է Լապլապին ծաղիկին, և իրենն Նիլ ասեն, և թէ իր տերեւին վրայ քացխով գրեն, նա յայն պահն կարմրի։ — Լ. Convolvulus Nil.

— Տե՛ս հետեւեալ բառն այլ։

== 899. Լեղինճ. ==

Գալիենոսի բառից մէջ վերոյիշեալ Ալխոզազ բառին զոյգ գրուած է. «Մշկան Լեղինճ, որ է Լեղակ»: — Նոր բառահաւաք մ’այլ նշանակած է այս անունս։

== 900. Լեղլեղուկ. ==

Բառհաւաք մի գրած է իր ցանկին մէջ, այլ չէ բացատրած։

== 901. Լեղ հ ամ ծաղիկ. ==

Վաստակոց գիրքն ուրիշ երեք բուսոց հետ պատուիրէ հեռացընել զայս այլ մեղուներու փեթակաց մօտէն, որ չի վնասուին. յոյն կամ լատին բնագրին մէջ վեց բոյս յիշուին, որով չ’իմացուիր, թէ որն է Լեղուահամ ծաղիկն. երեքին վրայ մնայ հաւանականութիւնն, որք են Thapsia, Tithymalus և Veratrum, որոց հայերէն ուրիշ անուններ կան և ըստ կարգի յիշուին։

== 902. Լեղնտրուկ. ==

Քան զԾխախոտի տերեւն՝ լայն տերեւներով և դեղին ծաղկով խոտ-մն է՝ քանի մի թիզ բարձրութեամբ, լեղուահամ։ Յիշուի ի Տարօն: Տե՛ս և Վարսաման։

== 903. Լեղրդակ. ==

Եղրդակն է (տե՛ս թ. 635)՝ ըստ Բժշկարանի միոյ, որ այլեւայլ տեղ զուգէ Հնդուպէի, Քասնոյ, Sարշաղուշի, տեղ մ’այլ գրէ. «Անիպէս?, որ է Լեղրդակ»։

== 904. *Լեպեդիս. ==

Հին Բժշկարանն ուրիշ բուսոց հետ յիշէ՝ ակընջի դեղ, թերեւս ըլլայ Lepidium, որ է ըստ մեզ՝ Նուարտակ:

== 905. Լեվշոր. ==

Մահլապի ծառն կամ պտուղն է, տե՛ս զայս և զ Շշի։

== 906. Լերդախոտ. ==

Այլեւայլ անուններ ունի այս բոյսս հայ լեզուաւ՝ Զարօշ, Կենարար, Գետնի Կաղնի, եւ այլն: Հին Բժշկարանն գրէ. «Սահրկապուրա? Լերդախոտ, Զարօշ»: Ուրիշ մի յունական բառիւ, «Քամատարիոս ն (Χαμαίδρης), որ է Սէնէվպար «ուլ-հարզ ն». Լ. Teucrium Chamedrys. Փ. Germendrée, այլ և Petit-Chène vert. Թ. Եէր Փալամուտու: Յունական անուամբն ստորագրէ Ամիրտ. ըստ Պէյթարայ, «Քամատարիոս, որ է Պալուտ ըլ-յարզ (Գետնի Կաղնի), ճղկներն և տերեւնի է որպէս Կաղնու տերեւի, և ծաղիկն ծիրանի է… ոմանք Տուֆարիս ասեն (Teucrium): Հ. Լերդախոտ ասէ, Թ. Ղսաճուխ Մահմուտ, որ է Գետնի Կաղնի. և ասել են, թէ Օշային ճիւղն է և տերեւն է, և չէ ստոյգ. ասացել է գրոցս շինողն, թէ խոտ-մն է կանաչագոյն և խիստ լեղի, և՛ տերեւն, և՛ ճիւղն Կաղնուն տերեւին նման է, և ի Շիրազ այս խոտիս Թալխ կ’ասեն, և լաւն այն է, որ թաժա լինի»: — Լատին անուամբն այլ ստորագրէ հանդերձ զանազանութեամբ տեսակին. «Տուղարիոս (Teucrium) ըստ Պէյթ.»: Ինքն ազգ-մն է ի Քամատարիոսէն. և այսոր Թ. Sալախ օթի ասէ, և տերեւն նման է Սիսռան տերեւին»։ — Շատ տեսակներ կան Լերդախոտի. Արեւելեանն T. Orientale. գտուի ի Ռ. և Թ-Հ. ի Կեսարիա. — T. Parviflorum ի Թ-Հ. Միջագետք. — T. Chamædrys, ի Պոնտոս, Թ-Հ. Սոմխէթ. — T. Polium ի Հր. Հայս, Միջագետք. — ուրիշ շատ տեսակք այլ ի Կիլիկիա, յԱյնթապ և Մարաշ։

== 907. Լերդածաղիկ. ==

Նշանակուած ի բառհաւաքէ. թուի վերոյիշեալն:

== 908. Լէբլէբուկ. ==

Յիշուած յօրագիրս, թերեւս ըլլայ Լապլապն։

== 909. Լէզ. ==

Բոյս ծանօթ Խոտուջրեցւոց, բայց որպիսութիւնն անյայտ է ինձ:

== 910. Լիբանոն. Լիբանոս. ==

Սուրբ Գրոց մէջ այս անուամբ կ’իմացուին երկու տեսակ բնական բերք. մէկն անուշահոտ խէժ կամ խունկ մի, յունարէն Λίβανον, միւսն նշանակէ Լիբանանու մայր ծառերը, որ իբրեւ մեծութեան նշանակ յիշուին, ինչպէս մարգարէն (Ովսէէ) կ’ըսէ Հրէից ազգին համար, երբ դառնայ առ Աստուած, նորէն պիտի աճի. «Եւ արձակեսցէ զարմատ իւր իբրեւ զԼիբանոս, արձակեսցին ոստք նորա»։

== 911. *Լիբանովիտ կամ Լիբանովտան. ==

Այս այլ վերոյիշեալ յոյն բառէն առնուած է, որպէս և Լ. Libanotis, խնկեղէն կամ անուշահոտ նշանակութեամբ, սակայն շատ տարակոյս և կարծիք եղած է գիտնոց այս անուան վրայ և այսոր հոմանիշ համարուած արաբացի անուանց. նոյնպէս և մեր լեզուի մէջ այլ այս և շատ անուանք յոմանց նոյնանիշ համարուեր են, ինչպէս Խնկի ծառ, Խնկունի, Մարիամի ծառ, Լուացտակի ծառ, Հազրեվարդ. այս վերջի անունս զուգէ Ռոշքեանն Լ. Rosmarinus, Փ. Romarin անուշահոտ բուսոյ, սակայն նախնեաց յիշատակութիւնք ցուցընեն, որ Հազրեվարդն ոչ միայն հոտով, այլ և տեսլեամբ գեղեցիկ ծաղիկ էր, որպիսի չէ այդ Ռոզմարին կոչուածն, որոյ յարմարագոյն է Լուացտակի ծառ ըսուիլն։ Ամիրտոլվաէ այլ կ’իմացընէ այս զանազանութիւնը կամ չփոթութիւնը՝ գրելով. «Լիպանուտաս, և յունարէն Լիվանուտաս կ’ասեն, և ոմանք ասեն, թէ Խնկին ծառ ն է, և ոմանք ասեն, թէ Խնկին ծառն չէ, հապա կու նմանի և ձութ կ’ունենայ, և հոռմերէն Անդրու-Լիվանու? կ’ասեն: Ինքն ծառ-մն է, որ Ուռի ծառի կու նմանի, և տերեւն նման է Պիլիսկի ին (գտնես զայս ի կարգին), բայց՝ կոկ և մեկ երեսն սպիտակ է, և մէկ երեսն կանանչ է, և ոտն նման է Խնծորին ծառին, և յածվենիքն կու բուսնի, և թէ տակովն հանեն և ի տեղ-մն տնկեն, չի բուսնիլ, և թէ զճուղն կտրեն և տնկեն, կու բուսնի… Եւ ոմանք ասեր են, թէ ծառերուն քովն կու բուսնի, և տերեւն նման է Հազրին տերեւին»: — Այս բացատրութեանց նման գրէ դարձեալ ուրիշ արաբ. բառով մի, որ է «Զառնապ Թ. Աճապ աղաճի: Ասէ Սինեայ որդին, թէ ինքն ծառ-մն է, որ տերեւնին տերեւի Ուռու պէս է, երեսն կանանչ և ետեւն սպիտակ, և մանտրութիւն Ստուխոտոս ին (տե՛ս Աբեղախոտ) տերեւին չաք է, և հոտն նման է Թուրունճին հոտին։ Եւ գտայ զինքն ի Կ. Պօլիս, յածվենիքն կու բուսնի, և ի վերայ քարերուն այլ կու բուսնի, և թէ տակովն հանես և ի յայլ տեղ տնկես, չի բուսնիլ, եւ այլն. և Հռ. այսոր Անդրուլիոնոյ? ասէ, և Հելլենացիք այս խոտիս Լիվանատիս (Libanotis) կու ասեն, և լաւն այն է, որ հոտն անուշ լինի։ Ասել է Պտին, թէ ինքն Ըռիճ ըլ-ճարտան է (Մորեխի սրունգ). և անունս անոր համար է, որ տերեւն ի մորեխին ոտքն կու նմանի, և Հնդիկքն Թապրահ ասեն և Պ. Սուրու Թուրքի ասեն և Սուրու Թուրքիստանի։ Եւ ծաղիկն դեղին է և տափակ է, և տակն մաղտանոսի տակ կու նմանի, բայց այլ սուր է և տաք է և հաստ է»: — Պէյթարի թարգմանիչն, յիշելով այլեւայլ գիտնոց կարծիքը Զառնապ բուսոյ համար, բան մի հաստատած չէ։

== 912. Լիլածաղ. ==

Բառհաւաք մի նշանակած է առանց բացատրութեան:

== 913. Լիլիկ կամ Լոլոկ. ==

Ոչ է յատուկ բոյս, այլ մասն բուսոյ. Գի ծառոյ և նմանեաց պտուղն կամ խոպոպաձև ծաղիկն:

== 914. *Լիլուփար. Լիլուֆար. ==

Այս անուամբք շատ հեղ յիշէ Մխ. Հերացի (եր. 9. 18. 24. եւ այլն), միանգամայն իր Ձէթ ն և Շարապ ն։ Հասարակօրէն Ն տառիւ գրուի, Նոնոփար, տե՛ս զայս:

== 915. Լիմոն. Լիմոնի. ==

Փ. Limonier. Ար. հանրածանօթ ծառ և պտուղ պիտանի, ոչ սոսկապէս յուտել, այլ ի համեմել զուտելիս, որոց ոմանց այնպէս կարեւոր է, որպէս աղն, իսկ գործածութեամբ ի դեղ և ի տնտեսութեան՝ իր ամեն մաuերով՝ անթիւ օգուտ և դարման ընծայող, որոց վրայօք Պէյթար այլ երկայն գրէ, իսկ Ամիրտ.՝ համառօտ. «Լիմաւն. Լաւն այն է, որ խիստ դեղին լինի և մեծ, և այն, որ աղի է, տաք և չոր է, զսաֆրան կտրէ և գինու խումարին օգտէ, և թթուն՝ զմանն տանի, և թէ յաչքն քաշես, աչից սպիտակին ճլէ տայ, զմորուքն շատ կու բուսցընէ, զստամոքսն ուժովցընէ և զկերակուրն մարսէ», եւ այլն։ — Մեր երկրին կլիմայն անյարմար է այս պատուական ծառին և պտղոյն, բայց Սեւ ծովու ափունքն, ինչպէս Տրապիզոն, կ’ընդունին, եւս առաւել Միջերկրականի եզերքն, ուր և Կիլիկիա, առատապէս՝ հանդերձ անոր նմանեօք, զորս յիշէ և Վաստակոց գիրքն (ԾԳ)՝ պատուիրելով ի հոկտեմբեր ամիս. «զ Թրնջիք ն և զ Նումայիք ն և զ Լիմնիք ն ծածկել. և զԼիմոնեաց ճիւղքն փաթթէ, և զտերեւսն ի վերայ ղորդէ, որ ծածկէ զծառսն, և չառնէ նոցա պարզկայն այլ բնաւ ոյժ», այսինքն՝ գիշերուան ցուրտ օդն չի վնասեր։

== 916. Լիմունիոն. ==
— Տե՛ս Գառնականջ: 

== 917. Լծափն. ==

Ծլուն թելերով ծաղիկ մի է՝ ըստ Սալաձորեցոյն, որ տարբեր օրինակաց մէջ Ծիլծափ գրուած է, բայց լաւագոյն օրինակի մէջ երկուքն այլ առանձին յիշուած են. մնայ գիտնալ, թէ ի՞նչ ձեւ, ի՞նչ գոյն ծաղկունք են։

== 918. Լկռի. ==

Տեսակ մի Խաղողոյ անուն է։

== 919. Լկրթնի. ==

Արցախոյ կողմերու վայրի ծառոց մէջ յիշուի (Բարխուրդար. 54. 201)։

== 920. Լղպոր կամ Լղմոր. ==

Այս այլ տեսակ մի Տանձի անուն է:

== 921. Լոզ։ ==

Ջրային մամուռ տարածուած լճակաց և առուակաց երեսին։

== 922. Լողակի ծաղիկ? ==

Եթէ չէ Լեղակ՝ յիշուած է Գեղաքունեաց ծաղկանց կարգին:

== 923. Լողարի? ==

Յիշուած յանծանօթէ և զուգուած Felandriumի? որպիսի անուն հիմայ չկայ բուսաբանութեան մէջ, այլ Phyllantherum, որ կոչուի և Tryllium, Փ. Paris կամ Parisette. խոտեղէն դիմացկուն բոյս է ի Շուշանային ցեղէ:

== 924. Լոյս? ==

Ծանօթ անուն, անծանօթ բոյս, յիշուած ի նոր բառհաւաքէ. կ’արժէր այս անուամբ բարդեալ կամ կազմեալ շատ անուններ ունենալ ծաղկանց, բայց չեն յայտնուած։

== 925. Լորախոտ, ==

Հասարակ գետնի խոտ է՝ ըստ Աթանաս. (եր. 89), բայց եթէ թուրքարէնի թարգմանութիւն է Պըլտըրճըն օթի, նշանաւոր և թունաւոր բոյս մի կ’ըլլայ, որ Ար. Պէշ կամ Պիշ կոչուի: Տե՛ս Բէշ, թ. 341:

== 926. Լորի, Լորենի, ==

Ի գրոց չէ, բայց առ նորս ճանչցուած է Լ. Tilia, Փ. Tilleuil կոչած. Թ. Օխլամուր, ըստ ոմանց՝ Ֆլամպուլ աղաճի:

Ոչ միայն անունն, այլ և ոչ բոյսն ուրիշ անուամբ չեմ գտած յիշուած ի Պէյթարայ և Ամիրտոլվաթայ, և ոչ Թմբի անուամբ թ. 795: Կարմիր կոչուած տեսակն T. Rubra յիշուի ի կողմանս Սիւնեաց և Արցախոյ (Գարապաղ) և այլ կողմանս Ռուսահայոց:

== 927. Լուադեղ. Լուախոտ. Լուխոտ, Լուիխոտ. ==

Լ. Conyza Inula կամ Inula pulicaria. կամ լաւ եւս մինակ Pulicaria. Փ. Conyze, Ար. Թօպպագ: Ռ. Комарникъ. Անգիտաց անպէտի մէջ այս Պէյթարայ բառը չկայ, այլ անոր ուրիշ բառի մի տակ, որ է Տուխաս, յիշէ. «Տուղաս, որ է Հաշիշաթ ուլ-պարաղիոն? որ Թ. Պուրա օթի (փիրէ) ասէ, Հ. Լվի խոտ. ինքն խոտ է, և տերեւն Ըռզիանի տերեւ կը նմանի, և գագաթն ի Գինձ կու նմանի, և ծաղիկն սպիտակ է, և միրգն այլ սպիտակ է, և ի վերայ մազկներու պէս կայ, և գետնէն ի վեր մէկ թիզ կու ելանէ: Եւ մէկ ազգն որպէս Կարոս կու լինի, և ցեղ մի այլ լինի, որ տերեւն ի Գինձ կու նմանի, և գագաթն ի Սամիթ կու նմանի»: — Այս Ար. տարբեր տեսակ Տուղաս կամ Տուխաս Լուախոտին՝ Լ. կ’ըսեն Athamanta Peucedanum. ոմանք ի մերոցս կարծեր, են թէ Լուախոտն ըլլայ Լ. Pulegium, զոր տեսանք Դաղձ վայրի (տ. թիւ 545) և որ հայերէն ուրիշ անուններ այլ ունի. հին բառագրոց մէջ այլ Լուադեղի զուգուած է Այիզոն (Aizon)։ — Լուախոտն (այսպէս ուզելով կոչել զ’Coniza) յիշուի ի տեղագրաց այլեւայլ կողմանս Հայոց, աւելի ի hիւսիսայինս Սպեր, Խոտուջուր, Արտահան, Լօռի: Իսկ Լուախոտն Pulicaria շատ տեսակներ ունի, որոց մին Հայկական, P. Armena, ի Կարին, ի Կիւմկիւմ Տարօնոյ, — P. Dysenterica. Ի Կարին և ի Հր. Կովկաս. — Հասարակն P. Vulgaris ի Հր. Կովկաս. – Արարականն այլ P. Arabica ի Միջագետս:

== 928. Լուածաղիկ. ==

Իբրեւ Լուախոտէն տարբեր յիշուի Երեւանի կողմերում և համարուի Alchimella Matricaria, որ Մոլոշի բազմազգի ցեղէն է։ Տե՛ս Գայլթաթ (թիւ 413):

== 929. Լուակ? ==

Բժշկարան մի խարտէշ մաղձի դեղ գրէ. «Ա՛ռ Դեղին Հալիլայ և Լուակ և Դամոնի չիր Բ Բ բաժին, մին քաղցր և մինն թթու, խառնէ իրար», եւ այլն: Փափագելի է ստուգել, կարծուի իր հետ յիշուածներուն նման պտուղ մի:

== 930. Լուացտակի ծառ. Լուսնատակի ծառ. ==

Տե՛ս ինչ որ յիշեցինք Լիբանովտի մասին (թ. 912)՝ համարելով զսա Լ. Rosmarinus, Փ. Romarin. Ռ. Рмозаринъ. Ար. Էքլիլ էլ-ճէպէլ. Ամիրտ. Աքլիլ մէլիքը (Տ. Թագաւորապսակ, թ. 748) յիշած ատեն կու յարէ. «Իպն ասէ, թէ ցեղ-մն այլ Աքլիլ-մէլիք կայ, որ ի լերունքն կու բուսնի, և յերկայնութիւնն մէկ կանգուն կու լինի, տերեն յերկան-յերկան կու լինի, և գոյնն սեւութիւն կու քշտէ, և փայտին մէջն փուճ կու լինի և պինտ, և գլուխ կ’ունենայ, և յորժամ միրգն հասնի և կու բացուի, միջի հունդն Մանեխի չափ է, հատկներն բոլորկեկ, և զիր հատն որսորդնին կ’առնուն և իրենց որսած մսին մէջն կու դնեն, որ չի հոտիր… Ասէ Պտին, թէ այս խոտիս Պ. Քիւհի ղայըար կ’ասեն, և լաւն այն է, որ դալար և հասուն լինի, և գունն ի դեղնութեան և սեւութեան մէջն լինի, և թէ ճղքեն, հատին մէջն դեղին լինի»:

Ամիրտ. և ուրիշ Բժշկարանք ոմանք նոյն համարին զԼուացտակն և զՄարիամի ծառն, զոր մենք առանձինն յիշենք, վասն զի և Պէյթար զատ յիշէ՝ Շաճար ըլ-Մէրիէմ անուանելով. թարգմանքն այլ տարբերին կարծեօք է:

== 931. Լուբիա կամ Լուպիա. Լովիաս. ==

Ծանօթ պարարտ ընդեղէն և շատ մշակեալ տնտեսութեան համար հին Հնդկ. այլ Լոբիա (Lobhya), Ար. Լուպիէ Լ. Phaseolus, Փ. Haricot, Իտ. Fagioli. Ռ. Бобъ Турецкий, Фасоль, հայերէն երկրորդ կոչմամբն՝ Լովիաս (որ կարծուի Յ. Λοβός Փեճեկ նշանակութենէն առնուած), յիշեն առ մեզ՝ նախ երկու Մխիթարք, Հերացին և Գոշն. սա իր Առակաց մէջ (ԽԴ. ԽԵ) Ոսպի հետ վիճել տալով՝ նկարագրէ. «Սպիտակ մարմնով և սեւ բերանով», որոյ համար Սեւ պորտիկ կոչուի ի ռամկաց մէկ ազգն, ինչպէս յիշուեցաւ ի Դկուղ (Թ. 592), իսկ Հերացին, հակառակ Գոշի, յիշէ զ Կարմիր Լովիաս (եր. 84), իբրեւ վերաբերութեան դեղ, անոր ջուրն՝ ուրիշ նիւթոց հետ խառնուած: Ամիրտ. զերկուքն այլ մէկ տեղ յիշէ. «Լուպիայ, որ է Լուպիասն, որ Թ. Պօկլըճայ ասէ, Կարմիր և Սպիտակ լինի, և լաւն այն է, որ կարմիր լինի, և չլվացվի. գլուխ շուրջ կ’ածէ, և զերեսն պայծառ կ’առնէ, և զգունն կ’իստըկէ, և զմանն և զսպին կու տանի, և խոցերուն ճլէ տուող է… Ասէ Պտին. թէ ինքն Ասմիրն? է, և ինքն քան զՄաշն լաւ է մարսելութեան և Բակլան, և լաւն այն է, որ կարմիր լինի», և այլն։ Բժշկարան մ’այլ գրէ. «Լուվիաս՝ Խարակօզն է. Ար. Լուպիէ. Լ. Ֆասուլի», Խարակօզն նշանակէ Լովիային աչքի նման սեւ նշանն ի փորին, զոր տեսանք և Փ. Dolic à l’œil noir ըսուած (թ. 592):

== 932. Լուիկ. ==

Նշանակուած ի նոր բառհաւաքէ. թերեւս ըլլայ հետեւեալն.

== 933. Լուիճ. ==

Տե՛ս Նուիճ: — Գուցէ նոյն է և Լուինճ. նշանակուած է բառհաւաքէ։

== 934. Լուկուան? ==

Վայրի Ստեպղինի հունտ է, կ’ըսէ հին հաւաքում մի բառից:

== *Լուպահ? ==

— Տե՛ս Լուֆ։

== 935. Լուպնի. ==
— Տե՛ս Միաւորակ։ 

== 936. Լուսնակ? ==

Յիշէ նոր բառահաւաք մի՝ առանց բացատրելու:

== 937. Լուսնատակի ծառ. ==
— Տե՛ս Լուացտակի ծառ (թ. 930)։ 

== Լուսնի թուփ. ==

— Տե՛ս Թուփ լուսնի (թիւ 819):

== 938. Լուսնի ծաղիկ. ==

Ար. Ղամէր կամ Գամէր, և Թ. Ղամէր չիչէկի, ըստ Կամարկապեցոյն և ուրիշ նոր հեղինակաց։ — Թերեւս նոյն ըլլայ Թուփ Լուսնին, բայց քիչ մ’այլ աւելի կու ստորագրէ Բժշկարան մի. «Ունի մէկ արմատ, կ’ըսէ, և արձակէ բազուկն մէկ, լայն ճուղք, և բարձրանայ թիզս երկու, և հաստութիւնն իլիկի չափ է, և տերեւն կարմիր յորդան գունով, և ի վերայ գլխուն դեղնագոյն ծաղիկ, և տերեւք նորա զհետ լուսնի ընթանան, զի առաջին օրն լուսնի մէկ տերեւ ստանայ, և յերբ լուսինն փլէ, նորա տերեւքն թափին, և զիր ծաղիկն ի վերայ գլխուն պահէ, և հանապազ այդ է իւր բնութիւնն. ի նոր սկսանի(լն) տերեւն արձակէ, և ի բուսանելն՝ մին-մին թափի»: Ուրիշ գրող մի տարբեր անուններ այլ յիշէ. «Թ. Մուպարէք օթու ասեն, և ոմանք Միլաճիայ ասեն, և ոմանք Աշըգլար օթու: Սորա ծաղիկն Մշկի ծաղկի կը նմանի, և տերեւն որպէս Զէյթունի տերեւ և Օշնայի տերեւ է.... Ամէն օր մէկ տերեւ կ’թափի, և կ’մնայ մէկ տերեւ. այսպէս ԺԲ ամիս ԺԲ հեղ կ’նորոգուի, և ԺԲ անգամ կ’թափ: Այս խոտս կ’բուսանի ի Մսրայ երկիրն, և ի լերինքն և ի գետեզերն, և Մուսայ տէրեասին (Կարմիր ծով?) և յԵրուսաղեմայ երկիրն»:

== 939. Լուսնոտ. ==

Նշանակած է բառհաւաք մի՝ առանց բացատրելու որպիսութիւնը։

== 940. Լուտաս. ==

«Որ է Հանդաղուղի պօստանին», այսինքն՝ Ածուոց Առուոյտն (տե՛ս Առուոյտ)։ Բայց «Ոմանք ասեն (Ամիրտոլվաթայ է խօսքս), թէ Նիլուֆար ն է, և իր ցեղերուն է և ի յԵգիպտոս Ճազայիր կ’ասեն, և այն ցեղ-մն այլ Նիլուֆարն է, և Ար. Լուտուս, և Սիթրին (Ծոթրին) ցեղերուն է, այս չէ ընդունելի», իսկ թե ո՞րն է ընդունելի, փոխանակ քննելու կամ երկարաբանելու. «Եւ փառք Աստուծոյ» ըսելով՝ կու վերջացընէ։ — Լուտուս ըսածն է յայտնի և հռչակաւորն Յ. Λωτός, Լ. Lotus, ջրի եղեգանց թագուհին, յատուկ Լ. Nymphæa Lotus, Ար. Պէշնին։ Ըստ յունական առասպելաց՝ Լովտոս դուստր էր Նեպտոնի, և Պրիապու, յափշտակութենէն փախչելով, յանկարծ փոխարկուեցաւ յայս բուսեղէն։ Ուրիշ համանուն (Լուտաս) ծառ մ’այլ կայ, կ’ըսեն, անուշահամ պտղով, կամ ըստ Աշխարհագրութեան Խորենացւոյ՝ «Բանջար ինչ Լաւտաս անուն, զոր թէ ոք ուտէ, զհայրենիսն մոռանայ՝ ասէ Հոմերոս». այսպէս եղաւ, կ’ըսէ բանաստեղծն, այն իր Ոդիւսեւս դիւցազին, որոյ նաւն մրրկէ քշուած Ափրիկիոյ այն կողմը, ուր մոռացաբեր բոյսն կ’աճէր, և իր երկու լրտեսներն ուտելով անոր պտղէն՝ մեռցան իրենց առաջին կեանքը և շատ դժուարութեամբ կըրցաւ Ոդիւսեւս հանել զանոնք այն երկրէն։ — Յատուկ Լուտուսն ի Նեղոս գետ փնտռելու է, բայց կան տեսակներ այլ, որ գտուին նա և մեր երկրում ի Ռ-Հ, ինչպէս L. Strictus, L. Corniculatus, L. Uliginosus, իսկ L. Gebelia ի Խարբերդ, Խոյ, Հր. Հաք. — L. Solphoreus ի Միջագետս:

== 941. Լուտուտ կամ Լտուտ. ==

Այսպէս կոչուած է ուրիշ անուններէն զատ Բռինչն. տե՛ս զայս և զԲտում (թ. 387-88) և զԼդդենի (թ. 892)։

== 942. Լուք կամ Լոք. ==
— Տե՛ս Դոճ: 

== 943. Լուֆ. Լուֆա. Լուֆահ. ==

Յետին անուամբ կ’ըսէ Կամարկապցին. «Խոտի տակ է, որ զմարդն կու թմրեցնէ»: Բայց Լուֆ սովորաբար նշանակէ զ Նուիկ, զոր տես: — Լուֆա Ար. նշանակէ տեսակ մի Քօշմօրուաց, զոր Պէյթ. կոչէ և երիցու մորուք, Ազան էլ-քէշիշ: — Դարձեալ, նոյն լեզուէ առած Լ. և Փ. Luffa նշանակէ բազկաձեւ երկայն Դդումի (Թ. Գոլ գապաղը) կերպ մի, որոյ մէջն բրդի պէս մարմին մի կ’ըլլայ և Սպունգի տեղ ի գործ ածուի։ — Բժշկր. մի գրէ. «Էպոհ, որ է վայրի Լուֆակն (կամ Լուպակն)»։ — Ար. Լէպախ նշանակէ Պերսէի ծառը, զոր տե՛ս ի կարգին։

== 944. Լռնի. ==

Գանձակայ կողմերում այսպէս կոչուի Լորին կամ Թմբին:

== 945. Լսեռնիկ կամ Լսեռկէն. ==

Տեսակ մի Տանձի. Թ. Տէկիրմէն արմուտի:

== 946. Լսընտորի. ==

Տեսողք ի կողմանս Կարնոյ և Խաղտեաց կ’ըսեն, փոքր ծառ մի է, տերեւներն նման Կաթնտերեւի կոչուածին, բարակ ու բոլորակ իւղոտ բաճիճներ կու բերէ, որ շատ ախորժելի է այծից. Թ. Ագճա աղաճ։ Ըստ ոմանց՝ սա է Լ. Cercis, Փ. Gainier կոչուածն, բայց ըստ այլոց՝ Dipsacus, Փ. Cordère. զայս նոյն և տարբեր անուամբ այլ յիշէ Ամիրտ., ըստ Պէյթարայ՝ մին՝ Լէհիանի, որ է Տիպսաղուն» (Տինսաղուն գրուած), միւսն է այս, զոր մեր բժշկապետն՝ (Ֆ) կամ տառը կարդալով (Ն փոխանակ Պ) գրէ «Տինղասուս, որ է Տինսաղուս, որ է Տիսաղուս. Թ. Տարախլի ասէ և Չօպան տայաղի ասէ». այս ալ սխալ գրուած է, պէտք է ըլլայ Չօպան տարաղի (Հովուի սանտր), վասն զի Չօպան տայաղին է Հովուի բիր, ըստ Հայոց այլ, և սա է Մատիտեղն, իսկ հովուի սանտրն (որ չի լսուիր մեր լեզուաւ), ինչպէս անուանէ և Պէյթար, Մէշթ էլ-ռայի, և նոյն ինքն Ամիրտ. քիչ մի վերջը կ’ըսէ. «Ասէ Պտին., թէ ինքն Խաս ըլ-քալպն է, որ Մուշտի–ըռային փուշն է, և Հարամղայ այլ ասեն, և ինքն ի փշերուն ցեղերուն է, և ի Շիրազ՝ այնոր Տարսաք կու ասեն և իր որձայն յերկան է և փշով է, և իր տերեւն նման է Հազրին տերեւին, և պատմութիւն (պատճառ) Տինեաղուս ասելուն՝ փռընքտացընող ասել է. և յորժամ չորնայ, սպիտակ լինի գոյնն, և ի մէջն մանր որդկներ կու լինի։ — Եւ թէ զանոր միջի որդկներն ի մէկ մորթի մի կապես, և ի վիզն և կամ ի թեւն կապես, ըռիպ (չորեքօրեայ) ջերմն չի առնէ, և զայլ ցեղ ջերմնոտի։ Եւ թէ զծաղիկն՝ թէ չոր և թէ դալար, ի մէկ սուրբ կտաւ մի կապես և ի կաթին մէջն տրորես, և ի յայն լաթն իսկի իրք չի մնայ, և յետեւ առնուս զայն կաթն ի մէկ պնակ կաթն խառնես, յայն պահն մակըրդէ, և թէ եփեն և սպեղանի առնեն և յայն տեղացն ի վերայ դնեն, որ կտրելու է, թմրեցընէ, որ զկտրելն չիմանայ և չի ցաւի, եւ այլն։ — Վայրենի տեսակ Լսընտորին D. Sylvestris գտուի ի Հր. Հայս. — Մազոտն՝ D. Pilosus ի Տրապիզոն, Պոնտոս. — D. Strigosus ի Կարին։

== 947. Լօդ կամ Լօզ. ==

Տեսակ Դեղձի, որ չի ճղքուիր կամ երկու բաժնուիր։

== 948. Լօլօզ Պղպեղ. ==

Ըստ բժշկարանի միոյ՝ այսպէս կոչեր են ոմանք զԴարապղպեղն (թ. 559)։

== 949. Լօշ. ==

Ըստ Գալիենոսի բառից՝ է Թաղթն կամ Արանց ծաղիկ, տե՛ս զասոնք: — Բայց հասարակօրէն Բժշկարանք արաբացի Քարամի պարրի անուամբ գրեն. «Վայրի Խաղող, որ է Լօշն, յերկայն-յերկայն ճղեր ունի, նման է այգու ճղերուն, և կեղեւն ի վրայէն կեղեւած, տերեւն նման Յանապ ու-սայլապին (տ. Աղուէսու խաղող, թ. 62) տերեւին. ծաղիկն նման կարմիր Հինայի ծաղկին տերեւին, միրգն մանր է, կուզ-կուզ կու լինի, և կարմիր՝ յորժամ «հասանի»: — Յիշուի և Լօշի պտուղ՝ Ցրդու պտղոյ և ուրիշ բուսեղինաց հետ՝ դեղոց պատրաստութեան մէջ, բայց ամենէն նշանաւոր այլ և նշանագործ մասն (ըստ ռամկաց) է արմատն, կամ տակն, որ այլեւայլ յարմարական կամ երեւակայեալ անուամբք կոչուի, և է յատկագոյն:

== 950. Լօշտակ. ==

Տակին կամ արմատին կէս, իրաւ կէս կարծեցեալ ձեւով, իբրեւ մարդու նման՝ կոչուած և Մարմնատակ կամ Մարդատակ, որ և Մարդայատակ, Մարդախոտ, Մարդածաղիկ, և ստուգապէս Մանրագոր. Լ. Mandragora Bryonia Alba կամ Փ. Mandragore, Ար. Սարաճ ըլ-Ղուտրուպ. Այս անուամբ ստորագրէ Ամիրտ.՝ հայ և յոյն անուններէն զատ յիշելով. «և Պ. Եապրուհի Սանափ» կ’ասեն, և Եապրուհ ըլ-վախհազ այլ կու ասեն, եւ լաւն նոր լինի»: Իսկ այսոր հասարակաց ծանօթ և կիսածանօթ զարմանալեաց համար լաւ կ’ըսէ, թէ. «Շատ խօսք կայ ի հոս. և ասցել են, թէ խոտս Սողոմոն Իմաստնոյ ծառն է, Սիւլէյման աղաճի … և իր մատանուն ներքեւ էր այս ծառէս, այնոր ամենայն գազանք և սողունք և&lt;ref&gt;Օրինակաց մէջ պարապ թողուած է և կեսկատար գրուած է և ճ ի ն: &lt;/ref&gt;, ի նորա հրամանն էր, և իշխանութիւն կու առնէր ամենայն գազանաց և անասնոց։ Եւ այլ ասացել են, թէ Աղեկսանդր թագաւորն զթագաւորութիւնն այս ծառովս ունէր, և զայս փայտն ի հետն ունէր, և այս խոտովս շատ բան և թագաւորութիւն վարէր։ Եւ այս փայտիս կերպն այսպէս է, և այսոր տակին պատմութիւնն այսպէս է, և իր ամենայն զօդուածն ի մարդ կու նմանի, և ի յոտիցն ի վերայ կու կանգնի, և տերեւն ի գետնին վերայ կու պառկի, և տերեւն նման է Իթպուռնուն (Շանխաղող) տերեւին, և կարմրուկ մրգեր ունի, և հոտն նման է մեղրի հոտին, և ի յէգեստանն և ի լերունքն կու լինի։ Եւ այս խոտիս հանելուն ատեն յայն ժամն է, որ Մարեխն (Հրատ մոլորակն) ի Խոյն լինի և կամ ի յԱյծեղջիւրն լինի, և օրն երեքշաբթի լինի, և արեւն ի ցայթել ժամն լինի, յայն ժամ փորեն զչորեք դեհն, և հանց որ ինքն ի կախ մնայ, և մէկ քանի օր քաղցած մնացած շուն լինի, բերեն և ի վիզն չուան կապեն, և զչուվնին զմէկ ծայրն ի յայն խոտին տակն կապեն, որ փորել էիր, և ի հեռու տեղ երթաս, և այն շանն ձայն տաս, և այն շունն քաշքշվի, և զտակն է տեղացն հանէ, և շունն սատկի&lt;ref&gt;Ինչուան հիմայ ճիշդ այսպէս կ’ընեն, ըստ վկայութեան իտալացի գիտնոց, իրենց Ապպրուցցի կոչուած հարաւային գաւառի գիւղացիք. ուրիշ կողմ՝ փոխանակ շան՝ կաղնի փայտ մի կապեն լօշտակին և չուանով քաշեն: Գրեթէ այսպէս խրատէ ընել և բազմահմուտն Պլինիոս (ԻԵ, ԺԳ), Քրիստոսի Ա դարու հեղինակ, իրմէ հիներէ առած: &lt;/ref&gt;։ Եւ այս խոտիս տակն մարդակերպ է ամենայն դիմօք, և առնուն ի սպիտակ նոր կտաւն փատթեն և պահեն»։ Ստորագրելէն ետեւ կու սկսի պատմել հրաշալի ներգործութիւններն բժշկական զօրութեամբք և ծիծաղական հնարքներով, ինչպէս.

«Թէ ի ծաղկէն, որ դեռ չէ բացվել և պլպլուկ է, առնուն և ի քթան կտաւ լաթն փաթտեն, և եօթնգուն ապրշմով կամ դերձանով փաթտեն, և ըխտաւոր (լուսնոտ) տղին ի վիզն կապեն, քանի որ այս կապած լինի, ըխտաւորութիւնն անհոգ լինի և խալսի… Եւ թէ ի տակէն ի կրակն ծխես, դեւքն և ստանայքն փախչին: Եւ խելքն ցրվածին և ձրի զրուցողին (զառանցող) թէ ծխես, օգտէ և փարատի… Եւ Բժշկապետքն ասցել են, թէ այս խոտիս նշանն այս է, որ յորժամ գիշերն լինի, այս փայտիս տերեւնին և կեղեւն զէտ կրակ կու այրի և կու փայլէ, և թէ չորնայ, այլ չի փայլէ, և թէ թրջեն և ի լաթն փատթեն, այլվի պսպղայ: Եւ այլ ասցել են Բժշկապետքն (ըսողն Պէյթար է), թէ կտոր մի Կիպարուն տակն առի, տան ի մէկ քունճն ձգեցի, և կէս գիշերուն զարթեայ և տեսայ, որ տանն մէջն լուսով լցուեր էր, և զարմացայ յոյժ պայծառութեանն, ասացի, թէ այս ի՞նչ է զարմանալի, և տեսայ, որ այս փայտս էր, և յորժամ չորացաւ պայծառութիւնն գնաց… Եւ Ղաֆիսզեն ասէ՝ ցեղ մի կայ, որ Սարաճ ըլ-Սուլայմանի ասեն, և ինքն բուս-մն է, որ ի քթանի արտին մէջն կու բուսնի. և ցեղ մի այլ ասէ, և իր ծաղիկն նման է կարմիր Վարդին, և տակն նման է Ընկըզի, և ինքս այլ ի գիշերն կու փայլի։ Եւ այլ շատ խօսք… Եւ գիտացիր, որ շատ հակառակ բաներ են ասցել ի վերայ այսոր, և չեն կարեն ստուգել, թէ ինչ իրք է»։

Ուրիշ Բժշկարան մի կ’ըսէ. «Դեղ մի կայ՝ Մարդածաղիկ ասեն. լինի բարձր և ծմակ տեղիք, և ծաղիկն իւր սպիտակ է կամ կարմիր վարդագոյն կամ կապուտ, բայց վարդագոյնն լաւ է, որ զերդ հուր վառի, մանաւանդ թէ զկարմիրն գտնես, և նման է տակն նորա մարդոյ՝ առն կամ կնոջ. երբ գտանես, փորէ զտակովն շուրջ բոլորն, և հար աման մի, խնկէ հետ խնկով, և փորէ շուրջ զտակովն, և պատրաստ կաց, որ չկտրի տակն, և երեք օր պարտ է զարդարած աղջիկ մի ի հետ տանել, որ առաւել պայծառանայ, և յետ երեք աւուրն գնա դու և աղջիկն, և շուն մի հետ ձեզ տարէք, կապէ զշունն տոռամբ զվիզն, և մէկալ տակն չուանին կապէ ի ծաղկին տակն և գնա դու զատէ (հեռու), կանչէ զշունն ի քեզ, և նա վազվազ գայ առ քեզ, և զտակն հանէ&lt;ref&gt;Ուրիշ օրինակ գրէ. «Հանէ զծաղիկն ի տակէն»: &lt;/ref&gt;, և շունն սատակի, յայնժամ դու առ զնա. յամենայն ուրեք պիտանի է… Հայք՝ Լօշտակ, Պարսք՝ Ղօստի Թալխ, Արապք՝ Գարմաթ ըլ-պաղա… Հելլենացիք զդորա անունն Ամռոտանթոս ասեն»: Չեմ կարծեր, որ հիմայ այսպիսի անուն լսուի, բայց եթէ ստոյգ գրուած է, կըրնար նշանակել Անմասն ծաղիկ. ուրիշ օրինակ մի աւելի օտար կամ այլայլեալ գրէ Մզամռռոտանթոս? — Ուրիշ յոյն անուն մ’ընծայեն Բժշկարանք կամ աղթարաբանք. «Վասն Խոտին, որ Լօշտակ ասեն ոմանք, յոյնն Ապիասլեղի? կոչէ, և յատկութիւնն է չորս կերպիւ. նախ, թէ մարդ առնու զսորա տակն և վերայ այն մարդոյն դնէ, որ ջիղն քաշվել է, նա օգտակար է», եւ այլն. և երեսունէ աւելի օգուտները յիշէ այլեւայլ ցաւոց, և կնքէ զխօսքն. «Թագաւորն Կպրիանոս (կախարդաց թագաւորն) զայս խոտս թագաւոր է անուանել ամենայն խոտի. և շատ խասիաթ ունի՝ ուտելով, ըմպելով և հետ պահելով, շատ ողորմութիւն առնու յԱստուծոյ, և խոտիս (ի բան տանողին) միտքն բացվի, կարէ գիտել զերկնայինն և զերկրաւոր յատկութիւնս»: Լաւ և ստուգագոյն գրէ ուրիշ մէկն. «Այս Լօշտակիս նշանն այս է. և է տերեւն որպէս Դդում (այսոր համար Թ. կոչուի Եապան գապաղը), և ինքն ի Շարմաշուղին (Բաղեղան) ցեղէն է, ճղերն, թելերն և տերեւն. և փաթութի սա ի թփերն և փշերն։ Երկու ազգ է՝ Սպիտակ և Սեւ, և նման են միմեանց, զի մկրատնի ունին և կու փատտուին. հերն զէտ Ձմերկի լինի, պտուղն կարմիր և սեւ, խակն կանաչ ի վերայ սեկացն? գործի, զէտ զէգ է պտուղն (էգ կամ այգի) և ճռերն: … Ի մայիս՝ զտակն և զծիլն քաղէ, և օգոստոս՝ զպտուղն, երբ կարմրել և հասել լինի»: Թողլով ուրիշ և ուրիշներուն ըսածները՝ նորագոյն հեղինակի մ’այլ գրածը տեսնեմք, որ է Յակովբ Վ. Սիմոնեան կամ Այուբեանց, անցեալ դարուն երկրորդ կիսուն, որոյ գրած Հէյտէր Ալի խանի պատմութիւնը ծանօթացուցեր է Ազդարար օրագիրն Մատրասի. գրած է սա և Երգ երգոցի մեկնութիւն, յորում ի յիշելն զՄանրագոր՝ կ’ըսէ. «Լօշտակն ամենայն ուրեք գտանի, որ միշտ տեսանեմք և հանապազ արմատ նորին ի գործ ածեմք ի դեղորայս, և զիւղն ոստոցն խարշեալ յաւուրս պահոց աղիւ համեմեալ ուտեմք, և յայլ աւուրս իւղով տապակեալ ախորժելի կերակուր առնեմք, զի է ախորժելի յոյժ և օգտաւէտ ազնիւ բանջար, որոյ պտուղն է հանգոյն Շնխաղողոյ՝ մանրիկ: Այլ այն է իսկապէս Մարմնատակ, որոյ ականատես մեք եղաք, զի էր ստոյգ նման նորածին մանկան, ամենեւին անզանազան ի կերպարանաց մարդոյ, բոլոր անդամօքն՝ անթերի և անպակաս, գլուխ՝ հերօք և վարսիւք, եւ այլն, եւ այլն։ Որ լինի ի Յունաստան, ուստի բերեն ի Կ. Պօլիս՝ ի պէտս բժշկաց, բայց զոստն, զեղէգն, զճիւղն, զտերեւն և զպտուղն՝ ոչ եմ տեսեալ, զի զստոյգն գրիցեմ, և այլ միայն զարմատն, զոր պատմեցի: Եւ տաճիկ բժշկաց հարցի, թէ դուք զի՞նչ կոչէք անուն սորա. — պատասխանեցին, թէ Ապրիսէլամ (Ապրուսանէմ) ասեմք մեք։ Եւ ոմն ի մերայնոց հաւատարիմ բժշկաց պատմեաց մեզ, թէ հանդիպելով իմ սոյն արմատոյ՝ ուստի հատեալ կտոր մի փոքրիկ ի չափ փոքր բակլայի, առեալ բերանս, սկսայ ծամել և կլանել. յայնժամ իսկոյն սկսայ լինել որպէս ցուցանքաւոր ոմն, զի կարմրացայ դիմեք յոյժ, մեծացաւ գլուխ իմ հնգապատիկ, քան զառաջինն, որպէս թուէր ինձ, նմանապէս և բոլոր անձն իմ մեծացաւ, և եղէ որպէս արբեալ ի գինւոյ, և տեսողքն զիս ծիծաղէին զինեւ, և տեւեաց աւելի քան ժամ մի, ապա և իմ անճարացեալ մատն արկի և փսխեալ դադարեցայ»։ — Վկայեն նա և բնախօսք այս բուսոյ լեղութեան և թմրեցուցիչ բնութեան, բայց կարեւոր է գիտնալ, որ կայ զանազանութիւն Լօշտակի և Մանրագորի մէջ. առաջնոյն սեփական է վերագրեալ լատին կոչումն Bryonia Alba, Փ. Brione, միւսոյն նմանաձայնն և յօտար լեզուս՝ Mandragora, զոր և մենք ի կարգին պէտք է յիշեմք այս և Խնձորակ անուամբ՝ թողլով այլ շատ խօսքն, որով թերեւս մենք այլ մեղադրիմք, սակայն հարկ է Լօշտակի մարդանմանութեան առակը պարզել՝ բուսոյն արմատը կամ տակը պատկերելով, ուր միայն մարմնոյ երկու բաժնուած մասին նմանութիւն կայ, իսկ միւս մասանց կամ անդամոց նմանութիւնքն խաբեբայից արուեստով ձեւացած են (և մեր Այուբեանց վարդապետն այլ խաբած), և այս ոչ միայն առ մերայինս կամ յարեւելս հիմայ, այլ և հին ատեններ և առ Եւրոպացիս։ — Լօշտակն (B. Alba) գտուի Կովկասի երկու կողմն այլ. — B. Dioica կոչուածն ի Բաբերդ, ի Հր. Կովկաս. — B. Macrophylla ի Պոկլան՝ մօտ ի Տարօն։

== 951. Լօռ. ==

Սովորաբար այս անուամբ կիմացուին, թէ՛ ցամաքի և թէ՛ մանաւանդ ջրի Մամուռք, որք հազիւ բուսոյ կերպարանք ունին, նոյնպէս և մանրիկ բոյսեր։ Հին կամ մեծ ծառոց վերայ այլ կու տեսնուին, մանաւանդ խոնաւ տեղերում, ուսկից բարդուած կամ բացատրուած են Լօռա-մարգ և Լօռա-բոյս մայրիք։ Նոյն նմանութեամբ՝ կ’ըսէր բրտացեալ մարմնով ճգնաւոր մ’այլ (ի Վարս Հարանց). «թէ յանձն իմ՝ իբրև զփուշ և զԼօռ եղեւ բուսեալ՝ անհանգիստ առնելով զիս»: — Իսկ Ագաթանգելի յիշածն՝ «Մանրախոտքն դալարիք՝ որպէս Լօռն, Վարսակն և Կնիւն», յիրաւի այս ետքիններում պէս և այլ աւելի բարակ երկայն խոտ մի է, և այսպէս կ’անուանի դեռ այլեւայլ տեղ ի Հայս։

== 952. Լօռասերմ կամ Լառի սերմ, ==

Գալիենոսի բառից մէջ հոմանիշ գրուած է Բտանէս կամ Բտանիկէս, որ համարուի Betonica, ինչպէս գրէ և Ռոշքեանն, իսկ հայերէն շատ նոյնանիշ անուններ ունի այս բոյսս՝ մի ի հրաշալի բուսոց Հայոց, զորս յիշենք Խաչափայտ անուան ներքեւ:

== 953. Լօռի. ==

Տեսակ մի աղէկ անոյշ Թութ, որ Ակնայ կողմերում առատ կ’ըլլայ, և չորցուցած վաճառուի։

== 954. Լօք. ==

Ոչ է բոյս, այլ խէժ բուսոյ կամ կռէզ, ինչպէս կ’ըսէ Վանական Վ. բուսոյ տեսակին համար այլ. «Թուփ կայ՝ Կապռաշենեաց չափ, ի Սասունք լինի, ուր Գազպէն իջանէ»:
[[Կատեգորիա:Հայբուսակ]]</text>
      <sha1>600g2i5iobohab55s8r317uwmr45v8a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Հայբուսակ/Խ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151786</id>
    <revision>
      <id>397302</id>
      <parentid>397265</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T11:12:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emptyfear</username>
        <id>547</id>
      </contributor>
      <origin>397302</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="118494" sha1="2m798tknz5i5njgl4lqc0lkhp23pa74" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title = [[Հայբուսակ/Ցանկ|Հայբուսակ • Այբբենական ցանկ • Խ]]
|author = Ղևոնդ Ալիշան
|previous = [[Հայբուսակ/Լ|Լ]]
|next = [[Հայբուսակ/Ծ|Ծ]]}}
== 955. Խաբըբուկ. Խաբուկ. Խարշուկ. ==

Առաջին անունն յիշուած է յօրագրի, երկրորդն՝ ի Շէհրիմանէ, որ համարի Լ. Lapsana, Փ. Lapsane. ուրիշ (անծանօթ) մ’այլ Խարշուկ կոչած է, զոր գրէ և Պէյթար, Ամիրտ. «Լապսան. ոմանք այս խոտիս Թ. Ղիճի կ’ասեն, և ինքն Վայրի Խարտալ ն է, և թէ եփես ջրով և մէջն նստի տղան՝ զէտ աւազան՝ շատ շուտ քայլէ, և թէ զհունտն ծեծեն, կաթով շաղեն և յերեսն օծեն,՝զմանն տանի, և թէ շատ տարպանի (շատ անգամ) օծես՝ զերեսն պայծառ առնէ և յիստըկէ»: — Lap. Intermedia կոչուի տեսակ մի, որ գտուի ի Կարին, Մուշ, Ծանախ. — L. Grandiflora (Մեծածաղիկ), ի Պոնտոս և Կովկաս։

== 956. Խագազ? ==

Բոյս ուտելի. յիշուի յԱրարատ օրագ. Էջմ. (Ե, 23.), եթէ չէ հետեւեալն.

== 957. Խազազ կամ Խազէզ. ==

Որ տեսակ մի փոքր և պինդ Սխտոր է՝ Պրասի Համով։ Յիշեն մեր տեղագիրք (Մանան. 145. Կալհօկցի, 131. Նոր Դար, Դ, 62.)

== 958. Խազալ. ==

Զայս ծանուցանէ մեզ ծաղկերգու Սալաձորցին.

«Խազալին թուփն է բոլորել, բուսել է հետ Ճշնարօտուն»:

Ասոնցմէ տարբեր բոյս թուի հետեւեալն.

== 959. Խանզաս? ==

Վասն զի յիշուած է ի կարգի ուտելեաց՝ աղցան կամ թթուեցուցած։

== 960. Խազիրան. ==

Ի գիրս հանդիպած չեմ այս անուան, բայց մեր նոր օրագրողք այսպէս կոչեն հնոց աւելի իր ձեւին համար ծանօթ բոյս, Յ. ’Αστράγαλος, Լ. Astragalus, Փ. Astragale, որ յունարէն նշանակէ ողնաշարի կամ ոտից կրընկի ոսկր, իր հունտերուն ձեւէն. նոյն անուամբ գրէ և Պէյթար, յորմէ և Ամիրտ. «Աստարաղալիս, որ Թ. Տավշանճիլ թըռնաղի ասէ (ոսկրկուլի ճանկ). ինքն խոտ-մն է, որ վերայ գետնին կու ճապղի. տերեւնին և ճղերն Սիսռան կու նմանի, և մանտր ծաղիկ ունի, և տակն ի Բողկ կու նմանի, և ի շուք տեղրանք կու բուսնի, և ձունոտ տեղեր շատ լինի։ Եւ թէ ծեծես և շտերուն ցանես, որ հին լինի, օգտէ և բուսցընէ», եւայլն։ — Հին ճարտարապետն Յունաց Խազիրանի տերեւներուն ձեւը յարմար գտան իրենց սիւներու գլուխները ձեւացընելու, և բուսոյն անուամբ քանդակեալ ձեւն այլ կոչեցին:

Արեւելեան հին Մշակութեան գիրքն (Իպն էլ-Ալվամ) Խայզուրան կամ Հայզուրան կոչէ թուփ մի, որ փշոտ տերեւներ ունի, տերեւոց մէջն այլ կարմիր հատեր. ըստ բուսաբանից է՝ Լ. Ruscus aculatus. Փ. Houx Fragon կամ Frelon:

== 961. Խազուր. ==

Թերեւս նոյն վերոգրեալ անունն ըլլայ, բայց հին բառգիրք յիշեն ընդ Զոպայի և ըստ Ռոշքեանի՝ Վայրի Ծոթրին է։

== 962. Խաժխաժ. ==

Թէ՛ ստոյգ, թէ՛ սխալմամբ՝ այսպէս գրուած է Բժշկարանի մի մէջ Խաշխաշն:

== 963. Խաժուակ. ==

Ըստ Սալաձորեցւոյն՝ գարնան կարապետ չորս նախընծայ ծաղկանց մէկն է, որք «Ձայն ածեն ծաղկըներուն… Զարթիք ի խոր քընոյն»: Հաւանօրէն նոյն ըլլայ և

== 964. Խաժուրեկ. ==

Կանաչագոյն կամ ճերմակ ծաղիկ, որ ձեանց հալելու սկզբան բացուի, և յիշուած է Ճորոխի գետահովտին մէջ՝ ծանօթ Կարմիրքցոց և Խոտուջրեցոց. տերեւներն եռանկիւնի սուրի ձեւով են, անոր համար իբր զինուորի պատշաճ կ’անուանի Լ. Stratiotes Aloides, Փ. Stratiote Aloès.

== 965. Խալանճ կամ Խալանջ. ==

Ար. Լ. Erica. Փ. Bruyère. «Ոմանք, ասեն, կ’ըսէ Ամիրտ., թէ Փիճոյ փայտն է, և չէ ստուգ, և այսոր Հռ. Ֆունտա? ասէ, և Թ. Փրան? ասէ. և ոմանք ասեն, թէ ծառ-մն է, որ մարդու մի չափ յերկանութիւն ունի, և տերեւն նման է Մոշու տերեւին, և մանտրկեկ կարմրուկ ծաղիկ ունի, և ի մէջն զէտ Գարի իրք մի լինի կատըղկեկ. և թէ զծաղիկն սպեղանի առնեն, գազանահարին վրան դնես, օգտէ»:

== 966. Խալար. ==

Ծաղիկ մի Արաբիոյ, ըստ Աշխարհագրութեան Խորենացւոյ՝ նշանաւոր տեսակ պէտք է ըլլայ, որ յատուկ յիշուելու արժանանայ, ըստ Արաբացւոց՝ Ոսպի նման ընդեղէն է, նոյնպէս Պէյթար այլ կ’ըսէ, թէ Ճուլպան է, որ է Քուշնայ՝ ըստ Ամիրտոլվաթայ:

== 967. Խալի. ==

Kali կոչուած աղային ծովեզերեայ բոյսն, բայց գիտնական մի (Սալմաստիոս) լսեր է, թէ ի Հայս՝ չոր տեղերում ծառի պէս կ’աճի և բարձրանայ&lt;ref&gt;In justum arborem apud Armenios assurgere ajunt. &lt;/ref&gt;. — Ամիրտ. գրէ Ղալլի կամ «Ղալղի. ինքն խոտ է, այրի և զէտ կապուտ քար լինի, աղէկն մուր լինի… Ասէ Գեղիանոս, թէ զփտած միսն ուտէ, և ինքն ի մորհամնին (մէհլէմ) շատ զօրութիւն ունի. զնասուրն տանի և քակէ զպեղծ խոցն և աղէկ միս բերէ, և ի ներկն շատ զօրութիւն առնէ»:

== 968. Խալիար. ==

Այսպէս կոչուի յոմանց Արջախստորն (թ. 226) կամ Ղանձիլն:

== 969. Խալիճ կամ Խալինճ. ==

Յիշէ Սալաձորցին քանի մի նմանեացը հետ։ Տե՛ս Խաճ։

== 970. Խախակ. ==

Այս այլ Խորենացւոյ Աշխարհագրութեան մէջ յիշուած Արաբիոյ ծաղիկ մ’է, և ինչպէս ուրիշ տեղ յիշեցինք (թիւ 10) ըստ Ասարայ՝ Ազատդրախտն է։

== 971. Խախիա. ==

Հին Բժշկարանն այսպէս գրէ միշտ՝ փոխանակ Ախախիայ. տե՛ս զայս թ. 28:

== 972. Խածի. ==

Ծառոց անուանց վրայօք համառօտ գրուածի մի մէջ յիշուի այս սոսկ անունն, եթէ խանգարեալ հնչմամբ Հացի ծառն չէ։

== 973. Խակակութ. ==

Սովորական իմաստով բառս նշանակէ տհաս քաղուած պտուղ և նոր մզուած ձէթ, բայց Սասնեցիք այսպէս կոչեն և բանջարեղէն մի՝ գեղեցիկ կարմիր ծաղկով, որ ուրիշ տեղ կոչի Պուտ: Տե՛ս զայս:

== 974. Խաղավաթ? ==

Տե՛ս ինչ որ յիշուած է այս անուամբ ի թիւ 174:

== 975. Խաղող. ==

Այս ամենածանօթ պտուղն և պտղոց թագաւորն կամ թագուհին ղրկենք իր մօր քով կամ հօն տեսնենք, այսինքն՝ յԱյգին, կամ զինքն և գինին բերող ծառն, որ է Որթ. այս տեղ յիշելով Խաղողոյ բազմաթիւ հայանուն տեսակներէն մի քանին՝ զորս և առանձինն իրենց անուան կարգին պիտի յիշեմք։

Ալեւորիկ. Գառան դմակ.

Այծուպտուկ՝ ըստ Թ. Խաթուն պարմաղի. Գինեխաղող. լաւ գինի տուող Խաղող. Եզնակն. Ճուարս.

Ժոխուր. Շլոռոս.

Լկռի. Չամչի (ի Նախճուան և յԵրեւան). Խանտըռնիկ, ի Բաղէշ. Չաթալգլուխ (յԵրեւան).

Խունկի. Պապժըռի, մեծահատ, ծայրերն տափակ

Խստոր (յԵրեւան). Պարտբաշխուց կամ Պարտփախուց. Խստորուկ. Սահապի (յԵրեւան).

Կարմիրկապ. Տտնեղ՝ մանր ու կլոր.

Հայկանվազ?&lt;ref&gt;Գերմանացի տեղագիր մի յիշէ Haykanwas՝ գրելով մեծողկոյզ խաղող յԵրեւան, Նախճաւան, Գանձակ: &lt;/ref&gt;Քաջբեր, կարմրագոյն.

Ձիթենւոյ խաղող. «Ար. Ասապեհ ըլ-Ֆատարի. ինքն սեւ Խաղողին ցեղէն է»:

Տնտեսութեան և բժշկութեան մէջ յատկութիւններն և օգուտներն՝ այսպէս յիշէ հին Բժշկարանն. «Խաղող՝ լաւ է, քան զամենայն միրգ, երբ լինի հասուն ու քաղցր, և զանձն լաւ կերակրէ. զկուտն ու զփեճոկն ձգէ, զի անհալ է։ Եւ չորս իրք է. Փեճոկ, Միս, Կուտ և Ջուր. Փեճոկն է հով ու չոր և անհալ, Միսն տաք ու գէճ է` հասածն: Կուտն հով ու չոր և քիչ կծու, վասն այն յուշ գնայ ի ստամոքէ, և Ջուրն կաթված լաւ է, քան զընձանի կոխած, և լաւ կերակրէ, բայց գինին այն քամի ձգէ, քան զամենայն գինի։ Եւ է Խաղող, որ խիստ քաղցր է, է որ Սպիտակ, է որ թթու, և է որ գինեհամ, Մուզն՝ ի մէջ է ընդ հովն և ընդ տաքն, և լաւ այն է, որ միջակ է։ Թթուն լաւ է սաֆրայոտ մարդոյ, և գինեհամն լաւ է, քան զքաղցր, և թթու խաղող զփորն կապէ, զստամոքն ուժովցընէ, և զանձն լաւ կերակրէ, քան զայլն. և լաւն՝ մեծ պտուղ և հասուն և շատ օրեր պահածն է, բայց պլղամոտ մարդոյ Սեւն լաւ է, քան զՍպիտակն, և տաք բնութեան՝ Սպիտակն, քան զՍեւն, և ամենայն հասուն՝ տաք ու գէճ է, և շոյտ գնայ ի ստամոքէ։ Ժուռ ն հով ու չոր է, օգտէ սաֆրայոտ մարդոյ։ Չամչին միսն տաք ու կակուղ է, կուտն՝ հով ու չոր, և որ թթվութիւն ունի, քիչ մի կապէ. և երկոսեան ցեղեր զբնութիւն ուժովցընեն և՛ զլերդ, և՛ զփայծաղն, բայց որ ընդ քաղցր ու ընդ մուզն ի մէջն է, շատ ուժ ունի, քան զայլ, և որ միսն շատ է, լաւ կերակրէ զանձն. զկուրծքն սրբէ, զստամոքն պնդէ, թոքաց օգտէ։ Եւ որ զՉամիչ անկուտ ուտէ, կակուղ պահէ զբնութիւն, և օգտէ փողցավի և կրծացվի, և կտովն՝ լաւ է աղէցն, զի փոթոթ է, և Չամիչ՝ հով բնութեան լաւ է, քան զԽաղող, ապա տաք բնութեանն՝ Խաղողն է լաւ։ Ահա, Պարոն&lt;ref&gt;Թուի, թէ գրիչն կ’ըսէ զայս առ ստացող գրոցն, որ է Պր. Հեթում՝ տէր Կոռիկոսի և Պատմիչ Թաթարաց կամ Արեւելեան ազգաց: &lt;/ref&gt;»:

== 976. Խաղող լեռան. ==

Թէպէտ այս անունը ինքնին յայտնէ ինչ և ուր գտուիլը, բայց նշանակէ և Խաղողի քիչ նմանութեամբ բոյս մի, որ հասարակօրէն տանեաց վրայ կու բուսնի, և այն անուամբ կոչուի Ար. Հայ ըլ-ալամ, Թ. Տամ գօրուղու, թէպէտ յատուկ Լեռան խաղողն եւս Թ. Գայա գօրուղու կոչուի, ինչպէս և Լ. Jovis barba tectorum. Փ. Joubarbe des toits. յայտ է, որ Լ. և Փ. բացայայտեալ անուանքն Արամազդայ մօրուք նշանակեն, անշուշտ, անոր երկայնութեանն համար, ինչպէս կ’երեւի յանդրիս նորա:

— Տե՛ս Աղլուիճակ, թիւ 65։

== 977. Խաղող վայրի. ==

Այս այլ յիշուի հիմայ, բայց նո՞յն է ընդ վերնոյն, թէ տարբեր բոյս, — ստուգելի է։

== 978. Խաղողի տակ. ==

Անունէն տարբեր տան մի նշանակէ, բայց ոչ ստոյգ. Բժշկարանք զուգեն զայս ընդ Քուրմ, և զսա ընդ Քիմ կամ Քիմէ, զայս այլ ընդ Գերերի, զոր յիշած եմք (թ. 468)։

== 979. Խաղողախոտ. ==

Այսպէս կոչեր են ոմանք ի նոր գրողաց՝ վերոյիշեալ բոյսը։ Տե՛ս զնոյն և թ. 65:

== 980. Խաղողածառ. ==

Այսպէս կոչեր են նոյն գրիչք Լ. Staphylea բոյսը կամ ծառը. տ. Կռօնի:

== 981. Խաղողիկ. ==

Անունէն տարբեր բոյս է՝ ըստ բառից Գալիենոսի, ուր գրուի Կիոնոս, Κύανος, Լ. Cyanus, ըստ գունոյն՝ որ է կապոյտ, ինչպէս անուանի և Փ. Bluet, այլ և Barbeau, Casse-lunette, եւայլն. ըստ բուսաբանից՝ Տերեփուկի (Centaurum) ցեղէն է. տե՛ս և զայն:

== 982. Խաղպապ. ==

Հին բառագիրք մի այսպէս կոչէ, այլ և Տոռուպ՝ զԱփիոնն, զոր յիշած եմք (թիւ 258). անծանօթ է անուան ծագումն կամ պատճառն, բայց քանի որ հակառակ պատճառ մի չկայ, կըրնամք օտար Ափիոն անուան տեղ ընդունել զայս իբրև յատուկ հայկական:

== 983. Խաղվարտ. Խաղուարտ. Խաղարտ. ==

Բժշկարանք կ’ըսեն, թէ այսպէս կոչուի Դեղին Խիարի ն հունտն. Ամիրտ. իր բառգրոց մէջ Ար. Պզր ըլ-Ղասթ բառին ներքեւ գրէ. «Այս Խիարիս Դեղին Խիար կու ասեն, այնոր համար, որ զհունտն ի դեղնէն կու առնէ, որ կատարեալ դեղին հասնի, և ապա կու առնուն զհունտն. և Հ. այսոր Խաղարտ կու ասեն»: Տե՛ս և Խաւարտ:

== 984. Խաճ. ==

«Խաճն, Խալիճն և Լալազարն, հոտիկն անուշ Լալազարուն». կ’երգէ Սալաձորցին և տայ փափագել, որ իր մէկ հայրենակիցն այլ ճանչնար և ճանչցընէր մեզի զասոնք:

== 985. Խաճար. ==

Վայրի Արմաւ կոչուածն՝ Լ. Fœnix Sylvestris.

== 986. Խաճին. ==

Ջրեզերքում բուսած կակուղ խոտ մի է, որ անասնոց ուտելիքի և գիւղացոց անկողին կ’ըլլայ:

== 987. *Խամալօն. ==

«Որ է Հ ամալուն ն», կ’ըսէ Բժշկարան մի, և կ’աւելցընէ մեզի դիտելին. «Խոտ-մն է, որ ի Հայոց (գայ) և բնութիւնն տաք է»: Անշուշտ է Յ. Χαμαιλεον, Լ. Chamæleon, բայց այս անուամբ զանազան տեսակ բոյսեր կան. և նախ՝ երկու բաժնուին՝ Սպիտակ և Սեւ. Սպիտակն կոչուի կամ գրուի Ար. Աշխիս, ինչպէս գրէ և Ամիրտ.՝ ըստ Պէյթարայ, և կ’ըսէ. «Մազարիոն ին ցեղերուն է (որ է Տերեւատ), և իրեն Խամալուն լուղիս (λέυκη) ասեն, և ինքն սպիտակ ասել է, և ինքն ի լերունքն կու լինայ, և այսոր մեկնութիւնն ի Մազարիոնն կու յիշուի»: Մենք այլ թողունք այն տեղ, նոյնպէս և Սու Խամալուն։ Բայց գիտելի է, որ յունարէն Կամէլէոն անունն նշանակէ նա և Լ. Tussilago, ըստ մեզ՝ Տատրակ կամ Խոճկորիճ, կու մնայ գիտնալ, թէ ա՞յս, եթէ Տերեւատն էր իբրեւ ընտիր նշանակեալն ի Հայս: Տե՛ս և Կարկար։

== 988. Խամբար. ==

Այսպէս կոչուի յԱրցախ Արեւադէմն (թ. 201, Tournesol):

== 989. Խայթահար. ==

Անունն և վկայութիւն Ագաթանգելի գրոց՝ յայտնէ, որ փշեղէն է, ըստ ոմանց, Պատաղիճ ըսուածն:

== 990. Խայծելանի ծառ. ==

Թ. Գաթրան աղաճի. յիշուած է ի կողմանս Սեբաստիոյ:

== 991. *Խանդաղ? ==

Կամարկապցին գրէ «դեղ ակընջի, որ չի լսէ, ա՛ռ զԽանդաղի տերեւն, ծեծէ դալարն, և զջուրն յականջն կաթեցո, օգտէ Աստուծով»:

== 992. Խանդարեկ. Խանդարիա. ==

Յովասափ անուն (թերեւս Սեբաստացին) բժշկական բառից գրող մի` կ’ըսէ այսոր համար. «Թ. Սունէթլիճէ օթի ասէ, ոմանք Վայրի Քասնի ասեն»։ Ամիրտ. գրէ Ար. Մաղսիս անուան տակ, exi.. «Որ է խանգարելն. ուրիշ տեղ այլ, «Խանդարիա, որ է Քասնի պարրին, որ է Վայրի Եվրդակն• բայց խիստ լեղի կու լինի, և իր տերեւն Վայրի Քասնու տերև կու նանի, և իր պտուղն և որձան ի Սմպուլ կու նմանի, բայց քիչ-ն փոքրիկ է, և ի վերան զամխ կու լինի, ի Մազտաքէ կու նմանի, նման բակլայի և իր ուժն նման է Ածվենոյ Եղրդակին ուժին. բայց իր լեղութեան համար ուժովկեկ է.., և իր խէժն զաւելի մազն տանի՝ որ ի յաչքն բուսնի. և յորժամ դալար լինի՝ գինով խմեն, օգտէ օձաբարին, և այլն: Լ: Cichorium Intybus, Փ. Chicorée sauvage. Տես և Եղերդ, Եվրդակ վայրի, Խինձ։

== 993. Խանեւ? ==

Ի Խոտուջուր ճանչուած բոյս մի է. ինձ անծանօթ։

== 994. Խանթեփար։ ==

Ար։ «Պախյաթ 11-ղազզալ, որ է Մուշքտրամչե Տն (Մեշ խաթարս մաշիր 28. 0 Ամ գրուած է Պէյթար, և ասորերէն է), որ է ինքն ի Դաղձին ցեղերուն, և տերեւն եռաչանի տերև կը նմանի, և Հոտն սուր և Համն լեղի… Ասէ Պտ. թէ ինքն ի Ֆութանաճին (Ծոթրին) ցեղերուն է, և թէ ի յինքն ոչխարն արածի՝ ի կաթին տեղն արիւն կթվի ի ծըծ էն, և որ ուտէ զինքն՝ թող մէկ մթխալ ուտէ… և թէ ծեծես յաչիցն ի վերայ դնես՝ զկապուտկելն տանի. և թէ իր գոլոյն ի յականջն մտնէ, զակընջին որդն Հանէ և զգոռալն կտրէ, և թէ խմեն՝ օգտէ սասրային և զխղձակիլն կտրէ 1 — 1. Dictamus Creticus Փ. Dictame de Crete. Թ. Կիրիտ օթու։

== Խանձիլ ==
— Տես Ղանձիլ.

== 995. Խանտող: ==
— Տես Ատոլ, թիւ 1861

== 996. Խաշ ==

Այսպէս կոչուի Վայրի Դաղձն. տես թիւ 5461

== 997. Խաշ կամ քաշ Հընի. ==

Նշանակէ ի խոտուտուր վայրի Հուն պտուղը, գուցէ քիչ մի զանազանութեամբ։

== 998. Խաշար. Խշր։ ==

Բուզանդ պատմիչ կ’ըսէ (Գ.. Ը) մեր Բ Խոսրով թագաւորին Համար՝ որ իր դաստակերտը վայելչացընելու Համար՝ Հրամայեց «Հսնել յաշխարհէն բազում՝ խաչար, և բերել զվայրենի կաղնին մայրեաց, և տնկել. Թուի թէ վարձի կամ ծախի տեսակ է, կակուղ ճղերով. եթէ նոյն է և ուշի որ յիշուի ի գիրս վաստակոց (ՄԹ). ուր՝ պատրաստելու տունկերը կամ ճիւղերը՝ «Հալֆայով կա: չրով պինտ փաթաթ ես, պատուիրէ. և զի Հալֆայն ցուցընէ վնասակար խոտեղէն մի կամ Եղէգ, անոր նմանութիւն և այլ ունենալու է իչրն՝ երկայն և ճապուկ ճղերով։ Իբրև Հասարակ բառ՝ Խաչար և խոշոր նոյն են։ Այսպէս wyl Gurdwpple pilone q wypu Leds, l. Arundo epigeios, 4wl Stipa tenacissima.

== 999. Խաշին. ==

Գալիենոսի բառից մէջ այս անունս զուգած է խանգարած Արմոքողիկե ա. նուան (միթ է Aristolochia?), ուրիշ օրինակն այսօր տեղ գրեն Բեքտեն, զոր Ռուքեանն Համարի Լ: Blochnum, Յ. Bf309, որ է տեսակ Դաղձի։

== 1000. խաշխաշ ==

ԹԷ և յընտիր գիրս մեր յունական Մեկոն, Mix99, անուամբ յիշուի այս ծա. նօթ բոյսս, Լ. Papaver, Փ. Parot, բայց շատ հեղ մանաւանդ առ յետինս՝ այսու արեւելեան կոչմամբ, ts&amp;#, ինչպէս գրէ նա և Մ. Գոչ իր առակաց մէջ (Խ Թ), տքնութեան օգտակար անուանելով, այսինքն քուն բերող, ինչպէս և Հին ժամանակաց Յունաց թէ առասպելախօսք թէ բժիշկք գրած են, և քնոյ չաս. տուծոյ մ’այլ՝ Մորթեւսի (Մրափ?) ընծայած։ Ըստ գիտնոց նոցա և Արաբաց՝ մեր Ամասիացին այլ կ’ըսէ, «Սև ու սպիտակ լինի. լատն այն է որ Սպիտակ լինի. ինքն քուն կու սերէ. և կեղեւն զմազն սպիտակ կու առնէ. և Սեւուն ծաղիկն զխոցերուն տեղն անյայտ առնէ. և ի աչից ցաւերն այլ ի տան կու մտնէ. և թէ այն խաչխաչն որ ի ծովեզերքն կու բուսնի՝ տլէ այնպես կաթովը՝ նկրիսին օգտէ։ — Այս ծովեզերեայ խաչխաչին համար առանձինն գրէ, Մուղարյան մականուանելով՝ ըստ Պէյթարայ (Մաքրուան,.!*), «ՄԷԿ Խաչխաչ-մն է որ ի ծովեզերքն կու բուսնի, և ծաղիկն դեղին կու լինի, և ծուռ ծուռ միրգ կ’ունենայ, որպէս ՀացՀամեմի Տունդ կու նմանի. և ոմանք այսոր Ծովու խաշխաշ կ’ասեն, Փ. Pavot Cornu.

== 1001. Խաշխաշ վայրի. ==

Հին Բժշկարան մեր գրէ հոմանիշ, «Պրինգ, Շախրուն, որ է Վայրի խաշխաշ։ puun. Papaver Rheas, $. Pavot Coquelicot, 4w. Ponceau. – Stu le 0 պրանճ: Շախրուն. Պապլաս: — Յիշենք մեր ծաղկերգուին նկարագիրը։

«Խաշխաշն ըզթագն է բոլորել, գեղեցկացեր ի Հետ Պաթմարուն, _ Բոլոր գլխուն ալ է ներկեր, քօռ է քաչեր վերայ փորուն Է Մեր երկրին այլեւայլ կողմերում, նշանակուած է Խաշխաշն ի քննողաց, մանաւանդ Արեւելեան և կովկասեան կոչուածքն (P. Orientale և Caucasicum), իսկ P, Lateritium կոչուածն ի Ճորոխայ Հովտին. — P. Commutatum ի Թ–Հ. — P. Polytrichum Արղնի. - P. Lavigatum ի կարին և քանախ. P. Macrostomum (երկայնբերան) ի Թորթում. — P. Hybridum grandifolium ի Գանձակ։ 

— Տեսակ մ’այլ յատուկ Հայկական կոչուի ի Թ-Հ. P. Armeniacum, nր և Argemone Armeniaca, այլ և P. Stenocarpum (Խչ. Նեղպտուղ):

== 1002. *Խաշխաշի Զապտի. ==

Ըստ Պէյթարայ յիշէ զայս Ամիրտ. «Որ ինքն սպիտակ խոտ-մն է, և սպիտակութիւնն ի փրփուր կու նմանի. և մէկ-մէկ թիզ յերկայնութիւն ունի, և մանտր տերեւ կ’ունենայ. և թէ ամռան աւուրքն. ժողովեն և զմէկ դրամն Մայ ըլ-Ղարայտին (Մեղրաջուր) խմեն՝ փսխել տայ, յիստըկէ»։ Այս տեսակս յիշած է Դիոսկորիտէս՝ փրփրոտ Մեկոն (Աֆրոտիս) կոչելով, յորմէ և Փ. Pavot écumeux.

== 1003. Խաշխաշ Նարքիվիա. ==

Զայս այլ յիշէ Ամիրտ. ըստ Պէյթարայ, սա ըստ Վահշիահի, և սա ի Նաբէովթեան Վաստակագրոց, որ Յունաց անծանօթ բոյս մի համարի. «Ինքն Խաշխաշին մէկ ցեղ-մն է, և ոմանք ասեն, թէ Սեւ խաշխաշ ն է (P. Nigrum), և թէ ճղէն բաժանես և չորացընես և լոսես, և ի թանձր շտերուն վրայ ցանես, կու կակղացընէ»։ Ոմանք նոյն համարին զայս վերոյիշեալ Վայրի Խաչխաչին հետ, այլ չէ հաւանական։

Խաշխաշի Խէժ.

Խաղապապն է, տե՛ս թիւ 982։

== 1004. Խաշնդեղ. ==

«Որ է Գաբծիլին տակն», ինչպէս կ’ըսէ Ամիրտ. և ինչպէս գրած եմք Գաբ անուան տակ, զոր տե՛ս ի թիւ 392: Դեղոց գործածութեան համար ամեն աշխարհք ծանուցուած է, յարեւելս Ռավէնտ կամ Ըռաւանդ անուամբ, յարեւմուտս՝ Լ. Rheum, Փ. Rhubarbe, իտ. Rabarbaro: Մեր Ամասիացին օտար երկրէ եկածներն անուանէ Չինի և Խորասանի, առջինը լաւագոյն համարի և շատ տեսակ օգուտները յիշէ, բայց Պէյթար անկէ շատ աւելին և երկար գրէ։ — Օգտակարութիւնն և մեր երկրին իբր յատուկ բերք ըլլալն՝ մեր Բագրատունի (Հ. Արսէն) քերդողահօր եռանդը վառեր և գովել տուած է զինքը&lt;ref&gt;Աւետիս, գըտաք գըտաք ըզծառ կենաց՝ &lt;/ref&gt;:

== 1005. *Խապալախ. ==

Աւելկի տակի հետ յիշէ Կամարկապցին զայսորն այլ՝ Խապալախի քօք գրելով։

== 1006. Խաչախնձոր. ==

Թէ և անունն Խնձորի տեսակ մի ցուցընէ, բայց թուի, թէ աւելի ձեւին նմանութեան համար կոչուած է, վասն զի միակ մեզի ծանօթ յիշողն (հեղինակ Նոր Հայաստան գրոց, եր. 104) կ’ըսէ, թէ Կամախու կողմերը Բագառիճ գիւղի Ս. Նշան վանքի պարտիզին մէջ գտուի «և այն պտուղ, զոր կոչեն Խաչախնձոր»: Կ’ըսուի և Խաչորկէն:

== 1007. Խաչահամբոյր. ==

Ասոր այլ սոսկ անունը լսած եմք ի նոր բառհաւաքէ, և վերնոյն պէս ծանօթանալ փափագիմք:

== 1008. Խաչավարդ. ==

Յիշէ նոր բառհաւաք. թուի Քաջավարին կամ ներքոյգրեալ Խաչափայտն։

== 1009. Խաչափայտ. ==

Չունի ինչ մերձաւորութիւն պաշտելի Ս. Խաչին, սակայն մեր սնոտիապաշտ նախնիք սրբազանցուցեր են այս բոյսս, աղօթքով և պատուով, և պէսպէս պանծալի անուամբք, ինչպէս՝ Հարիւրալամ, Քահանայատակ, Քաջվարդ, Արճիվարդ կամ Արջվարդ, Կակժիրակ, Կակաւիլ, Ճշնարօտ կամ Ճշնարադ, Կոճամօրու, Պղվտակ, Կպրէթ, Յօտի սալապ, բայց յատկագոյն և ստուգագոյն Փենունա, որ այլայլեալ գրուած է եւս Ֆուվանիա, Խաւանիա, Փաղանիա. թող աւելի օտարոտի անուններ, զոր յիշեմք քիչ մի վարը: Հին Բժշկարան մեր գրէ միայն. «Ղուտ ըլ-Սալիպ, Կպրէթի տակ, և Փէնունա, որ է Խաչափայտն». այս կոչման այլ պատճառ կու տայ ուրիշ տեղ, «Որ եբ կտրես, մէջն զեդ Խաչ է, որ կոչի յունարէն Փաղանիա, և տաճկերէն Յուտ ըլ-Սալիպ»: — Փենունս անուան ստոյգն է Լ. Peonia, Փ. Peonie, ըստ առասպելաց Յունաց՝ յանուն Պէոն բժշկի, որ այս բոյսը դեղ ըրաւ Հերակլէսէն վիրաւորուած Պլուտոնի։ Ամիրտ. այսպէս նկարագրէ Ֆուվանիա անուամբ, որով և Պէյթար (Ֆաուանիա). «Ինքն «խոտ(եղէն) է, և ծաղիկն կարմիր է, և ինքն էգ և որձ կու լինի. և լաւն այն է, որ Հոռմցի լինի… Որձին տերեւն նման է Ընկըզի տերեւին և այն, որ էգ է, ի ծայրերն զէդ Նշի կեղեւի նման աման ունի, և յորժամ հասանի, կարմրուկ հատկներ ունի, զէտ Նռան հատեր, և այն, որ որձ է, տակին հաստութիւնն մէկ մատին չափ կու լինի, և յերկայնութիւնն մէկ թիզ կու լինի, և այն որ էգ է, տակն շատ կու լինի, և ճուղ-ճուղ է՝ որպէս կաղնի փայտ, և եօթն կամ ութ հատ կու լինի՝ որպէս Շրէշի տակ է», եւ այլն։ Քանի մի անուններ այլ յիշէ, որոց մի Քահանայուկ, փոխան Քահանայատակի, յետոյ կ’աւելցընէ. «Նշանն այսոր տակին՝ զէտ ճիւղ լինի, և յոր տեղ կոտրես, զէտ խաչ դառնայ մէջն. նոյն է և Ճնդիհայրն&lt;ref&gt;Այսպէս գրուած՝ փոխանակ Ճնդինային: &lt;/ref&gt;. և այս Մրտի տակ է, որ հաքիմնին Յօտի Սալիպ ասեն. Հռ. Պղվիտակն, որ է Օշինդրին տակն. Եւ թէ յիրք մի շարեն զայն սեւ հունտն և տղոցն ի վիզն կախեն, օգտէ ըխտաւորին… և այնոց, որ յանվայր վայրիքն շուրջ գան, ի վիզն կախեն, շատ օգտէ, և թէ այս չգտվի, իր փոխանն Նռան կեղեւն է, և Վարսաման ն է. և Սղն? (Սղըր?) կայիկի կ’ասեն եղն մի կայ՝ այն է, և նորա կրունկն է, և նորա ոտից ջղին ոսկրն է փոխանն»։ Պէյթար՝ եղին կամ եղջերուի տեղ՝ վիթ (gazelle) և կզնաքիս (martre) կ’ըսէ:

Վերջին նուuխաներն քիչ-քիչ բնականէն ի գերբնականն առաջնորդեցին. — ո՞ր ատեն այս կարծիքն, այսինքն՝ Փենունայի հրաշալի զօրութեան՝ մտեր էր մեր նախնեաց խելապատակին մէջ. չի կըրնար ստուգուիլ, բայց եթէ շատ հին է ըսել, ինչպէս Լուսնի թուփին և Լօշտակի աւանդութիւնքն, մանաւանդ որ նոյնպիսի երեւակայութիւնք ուրիշ ազգաց և ինչուան Պլինիոսի գրոց մէջ այլ գտուին ի հնուց։ Մեր գլխաւոր առակախօսն (Մխ. Գօշ) ԺԲ դարուն վերջերը կու յիշէ այս բուսոյ (զոր Փենն ա կ’անուանէ) դիւահալած զօրութիւնը, որոյ կարծես թէ կու հաւատայ. «Փեննա՝ զանձն սրբասէր ասէր լինել, և ամբարհաւաճէր ի բնաւից, իբրու զի ընդդիմանայ դիւաց՝ ոչ գիտելով, եթէ ի թագաւորէն իւրմէ զօրանայ, և յինքն ամփոփեալ արքայի զիւրն շնորհ, գտաւ ունայն, քան զբազումս. վասն զի ծաղիկք ամենայն ի պէտս վարէին բժշկաց, իսկ նա և ոչ բնաւ»։ — Ներուի մեզ, եթէ յիշեալ սնոտիապաշտութեան իբրեւ կանոնական կամ մաշտոցական կարգն այլ յառաջ բերեմք, գոնէ հնութեանն համար, որ թուականէս ճիշդ 600 տարի առաջ գրուած է մեր հին Բժշկարանի մէջ (յամի 1294):

«Փենունա հանելոյ նշանք. Խոտ մի է, որ կոչի Փենունայ, և ոմանք ասեն (յիշէ զանազան անունները), այլք Ոպոնիա, ոմանք Դեղմինաթ, այլք Ողիոստան, և ինքն Կպրէթ ն է, և ամենայն իրաց օգուտ։ Թէ ծխես յիրմէ՝ պատահարի օգտէ և լեզվանոյ. ի հետն ունենալ՝ ի կախարդէ չվախէ, ի դժար ճամբովն անահ անցնի, զտակն և զտերեւն ծխէ, դեւք չմտնեն ի տունն. զպտուղն թէ գինով տաս, պատահարի և ական (աչքիլելու) օգտէ։ Եւ է այսպէս. Երթայր Մովսէս ի Սինա, և զոքանչ նորա տագնապէր ի դիւէ, և հրեշտակ Աստուծոյ եցոյց զՓենունայն, և բժշկեցաւ կինն։ — Եւ իր հանելն այսպէս է. Երթայ քահանայն խաչիւ և աւետարանաւ և սաղմոսիւ, ողջոյն տայ խոտին, և ասէ զ’Ծ. սաղմոսն՝ Ողորմեա ինձ, Աստուած։ Աղօթք՝ Օրհնեալ ես, Տէ՛ր Աստուած, որ արարեր զերկինս և զերկիր, և վասն արդարոյն Մովսէսի շնորհեցեր զսա ի բժշկութիւն. կարդամք առ քեզ, Տէ՛ր Սաբաւովթ, տուր զօրութիւն Փենունայիս, զի ի քէն է զօրութիւն, և քեզ փառք յաւիտեանս։ Եւ այլ ասա զնոյն Սաղմոս Ծ., և կարդան Առաքեալ և աւետարան, և քարոզ՝ Խնդրեսցուք. Հայր մեր։ Դու՝ Տէ՛ր Աստուած, արարիչ ամենայն արարածոց, որ զարդարեցեր զմարդն առաջին՝ անապական, զոր նախանձեալ չարն, խաբեաց զծաղրամիտ կինն՝ ճաշակմամբ պտղոյն և, ելեալ ի դրախտէն, անկաւ յերկիր անիծից և ցաւոց, և աղաղակեցին առ քեզ, Տէ՛ր, և ցուցեր նոցա ծաղիկս և պտուղս, խոտս և արմատս ի բժշկութիւն մարդկան, ետուր և զզօրութիւն շնորհի քո ի Փենունայս յայս՝ ի ձեռն ծառայի քո մեծին Մովսէսի: Արդ, աղաչեմք զքեզ, Տէ՛ր, տո՛ւր շնորհս բժշկութեան Փենունայիս այսմիկ, ի հալածումն կախարդաց և ի բժշկութիւն ախտից վնասակարաց. և քեզ փառք յաւիտեանս: Եւ այլ Սաղմոս ՁԸ, Զողորմութիւնս քո՝ Տէ՛ր, յաւիտեան, ի լման (ամբողջ ըսել, յետոյ աղօթք) Աստուած կենդանի և բարձրեալ, արեգակն, երկիր, ծով, ցամաք, և ամենայն վայելչութիւնք կարդան առ քեզ. տո՛ւր, Տէ՛ր, զարմատս այս ի բժշկութիւն մարդկան, զի դու ես թագաւոր ամենայն արարածոց և բուսոց, և ի ձեռս քո է ամենայն, և դու պահես յամենայն փորձութեանց. և քեզ փառք յաւիտեանս: — Եւ ապա փորեն և հանեն, որ ի տակէն չմնայ ի տեղն, և սրբութեամբ կալ զնա, դեւք սարսեն ի նմանէ, և ամենայն ախտք դիւականք. ի մահդեղն՝ դեղթափ է, ուր դնես յանդաստանս՝ պահէ ի կարկըտէ և յամենայն ցասմանէ. ի տուն որ կենայ՝ չար չմտանէ, ներքեւ սնարուցն դիր, լավ երազ տեսնես. — զպտուղն առ քեզ կա՛լ, ի չարէ չվախես։ Թէ մեղրով տաս, ամենայն ցաւի օգտէ՝ մարդոյ և անասնոյ, կանանց զկաթն շատցընէ, օգտէ և օձահարի։ Տղային տուր յառաջ, քան զառաջին կաթն, նա չդիպի չարի, և թէ առ քեզ ուննաս, չվնասեն քեզ օձք և գազանք։ Թէ մեղրով տաս ԺԲ օր, զգոյնն կարմրցընէ, թէ ի տուն ծխես՝ կախարդութիւնն ի վայր ընկնի և ամենայն իրաց օգտակար է, կարողութեամբն Աստուծոյ»: — Չզարմանանք մերայնոց այդչափ երկար գրուածոց Փենունայի համար, մինչ արեւմտեայք այլ իրենց Betonica-ի համար առանձին գրքոյկ կամ տետրակ հրատարակած են։ — Այսչափ խնամքով յարգութեամբ ստորագրուած բոյսն հարկ էր, որ մեր երկրին մէջ այլ գտուի, որոյ թէպէտ յատուկ տեղն չի յիշուիր, ինչպէս Համասփիւռ ծաղկին, բայց օտար գիտնական տեղաքնինք նշանակեն, Նրբատերեւ (Pæonia Tenuifolia) և Կարմրորակ կամ Բոսորային (P. Corallina) կոչուած տեսակներն ի Ռ-Հ, իսկ Օտար կամ Ամենազան P. Peregrina տեսակն՝ ի Պարխար լերինս մօտ ի Բաբերդ, այլ և ի Վան, Բաղէշ, Պինկէօլ, Ծանախ:

== 1010. Խաչորկէն. ==
— Տե՛ս Խաչախնձոր. 

== 1011. Խառ. ==

Ի բառս Գալիենոսի յիշի Խառի պտուղ՝ իբրև վայրի թփոց մանր պտուղներ։

== 1012. Խառածաղիկ. ==

Ոմանք ի նորոց այսպէս կոչեն զբազմատեսակ ծաղիկն Լ. Ranunculus, որ կոչուած է և Եղածաղիկ:

== 1013. Խառբուշտ. ==

Մոլոշի՝ մանաւանդ վայրենւոյն, շատ տեսակ անուններէն մէկն է։

== 1014. Խառթութ. ==

Բժշկարան մի յիշէ Խառթութի շարապ: Սեւ թըթոյ տեսակ մ’է, զոր Հայք բարեգուշակ չեն համարեր։

== 1015. Խառնիճ. ==

Այս անուան զուգանիշ գրուած է Գերմակ Մարուխ։ Տե՛ս Մարուխ և Մատուտակ։

== 1016. Խառնկտուկ. ==

Այս անուամբ կոչուած է Լ. Chamæsice, Փ. Figuier sauvage, զոր Ամիրտ. ըստ Պէյթարայ գրէ. «Խամասուֆի,)&lt;ref&gt;Պէյթարայ թարգմանն Խամասուքի կարդայ: &lt;/ref&gt;, ինքն խոտ-մն է, որ ճուղ ունի և յերկայնութիւն չորս մատ լինի, ի գետինն պառկըման կու բուսնի, և տերեւն նման է Ոսբան տերեւին։ Եւ ոմանք այսոր Լեռան Թուզ կ’ասեն, բայց նմանութիւն չունի այս խօսքն: Եւ թէ զայսոր կաթն ի կոծիծնին քսեն՝ օգտէ, և թէ մեղրով խառնես յաչքն օծես, զցաւն և զմթնալն տանի, և թէ ջուր իջնու՝ խափանէ… և թէ եփեն և ուտեն՝ զփորն կակղացընէ, և թէ կարիճն հարէ, թէ զկաթն քսեն, օգտէ. փորձած է Աստուծով»։

== 1017. Խառնճուկ. ==

Այսոր գրողն կամ զուգողն ծանօթ չէ ինձ, բայց այսպէս կոչուած է Լ. Peplis, Փ. Pourpier sauvage, Ար. Պախլաթ ըլ–համքա պէրրի կամ Համղա, որ է Վայրի Փրփրեմ: Տե՛ս Փրփրեմ. և թիւ 123։

== 1018. Խառնուպ ==

Ար. անուն, է Եղջիւրի կամ Եղջիւրենի ծառն. տե՛ս զայս, թ. 662։

Զանազան տեսակներէն յիշէ հին Բժշկարան մեր զ’ Խառնուպ Ասորի, աղեաց հիւանդութեան դեղերու մէջ, — Խառնուպ Ուռհայեցի, արիւնբերի դեղ, — Խառնուպ Շիմի, զոր կարծեմ Շամի, Դամասկոսի, «որ է Աղջոյրն», (Եղջիւրն), կ’ըսէ, և դեղ փորցաւի՝ ուրիշ այլեւայլ նիւթերով խառնած։ Առաջին տեսակն (Ասորին) Պէյթարի Խառնուպի Նապտի կոչածն է, զոր յիշէ և Ամիրտ. և նոյնանիշ, Ղասմի -ղուրէշ, և Պ. Կուրկու, եւայլն. — «Խառնուպի Մսրի, որ է Ղարազ ն» և Խառնուպի Հնդի, որ է Խիարշամպար ն»: Պէյթար յիշէ և Խառնուպի Խնզիր, որ է Խոզի Եղջիւր, Լ. Anagyris, զոր ինքն գրէ Անաղուրիս, Ամիրտ. այլ գրէ. «Անաղօրիս, որ է Անաղօրուս. Թ. Խոզի փուշ ասէ. ինքն մէկ ծառ-մն է, որ խիստ պեղծ հոտ ունի և միրգն երիկա՝ կը նմանի, և գունն ազգի-ազգի է, և խաղողին ատենն խիստ կու լինի, և յորժամ տերեւն թաժայ լինի, ծեծես և սպեղանի առնես և դնես ի վերայ պալղամի ուռեցին, օգտէ և հալէ… և թէ գինով խմցընես, զգլխուն ցաւն տանի»:

== 1019. Խատատ? ==

Բժշկարան մի յիշէ Խատատ ջրի, այսինքն՝ ջրային, որով յայտնուի ցամաքային տեսակ այլ ունենալն, անունն թուի արաբերէն, բայց ինձ անծանօթ։

== 1020. Խատխալ. ==
— Տե՛ս Առիւծախոտ: 

== 1021. Խարաժիլ. ==

Ըստ Աթանասեանի (եր. 87)՝ Մատուտակն է, որ և Մարուխ։

== 1022. Խարահար Խոտ. ==
– Տե՛ս Արեգական մայր, թիւ 199։ 

== 1023. Խարամազ. Խարամազան. ==

«Ինքն բոյս է, Սնպուլ կու նմանի, բայց գունն ի կանանչ մօտիկ է, և իր տակն ի Սնպուլ կու նմանի, և հոտն ի Սմպուլի հոտ կու նմանի. բնութիւնն և զօրութիւն ի Սպուլի մօտ է, և համն քիչ մի քաղցր է։ Եւ Սնպուլ ասածս՝ Սնպուլի Հնդին է»։ —Պէյթար չի յիշեր զայս, բայց բուսաբանք, տեսնելով Կարնոյ (Խօշապբունար) կողմէն մեզի ղրկուածը, ճանչցան, որ Լեռնային Թաւրինջակն է, Լ. Primula montana.

== 1024. Խարատ? ==

Հին Բժշկարանն կ’ըսէ. «Ունտ է, զէտ Տիզկանեփայտ» (Ricinus). ուրիշ Բժշկարան մ’այլ. «Սամղ արապի ծառին պտուղն է. այս ծառիս Սանտ ասեն. Ար. Խարատ, Լ. Աւդէք?»

== 1025. Խարաք. ==

Բժշկարան մի գրէ Ռուպ (Օշարակ) լինելու մասին. «Ռուպի Խարաք, որ է Պուսրին ըռուպն … Առ Խարախ, որ է Պուսրն՝ զաղէկն, և զհունտն ձգէ, և ծեծէ, և զջուրն քամէ», եւայլն։ Ար. Պոսր կամ Պոսսըր նշանակէ տհաս Արմաւ։

— Տե՛ս Խարիք:

== 1026. Խարբ. ==

Ի գիրս Վաստակոց յիշուի Խարբի տակ, թերեւս ըլլայ

== 1027. *Խարբախ կամ Խարբակ. ==

Որ է բազմանուն բոյսն Կոճ վրացի, տե՛ս զայս:

== Խարբզակ. ==

— Տե՛ս Խարպիզակ։

== 1028. *Խարզահրա? ==

Թիւնաւոր նիւթոց կարգը գրուած է ի Բժշկարանի, և հաւանօրէն բոյս է, որովհետեւ յիշուի ընդ Ափիոնի և Պալատուրի (Մոլեխինդ), թերեւս նշանակէ վայրի կամ գէշ Զահրայ (Baccharis). անգիտութեամբ զայս ուտողին ճար, «Բագարատն (Հիպոկրատ) ասէ, թէ լաւն այն է, որ փսխէ և Թզի ջուր խմէ և ամրաւի ջուր»։

== 1029. Խարի. Շէկ Խարի կամ Շիխար. ==

Գալիենոսի բառից մէջ այսպէս կոչուած է յոյն բառն ’Άγχουσα, Լ. Anchuse, որ սնգոյր ըսել է կարմիր ներկին համար. Ար. Շինճար կամ Շինքար. Պ. Ազանկար, ըստ Ամիրտ., որ ուրիշ անուններ այլ տալով՝ կ’ըսէ, թէ. «Ի հով լերունքն կու բուսնի»։ Զայս գրէ Շինճար անուամբ, դարձեալ Շանճար անուամբ գրէ. «Թ. Աշակ մառօլի (Իշու Հազար) ասէ, և թէ ական սպեղանի առնես և օծես պիսակին, օգտէ… Եւ ցեղ մի այլ կայ՝ մանր տերեւնի ունի և բարակ ճղեր ունի, և ի ծիրանի, և ի կարմրութիւն կու քշտէ, ծաղիկ ունի, և զէտ արեան կարմիր տակեր ունի, և կալոց ատենն յաւազոտ տեղեր կու բուսնի, թէ զտակն դրամ մի ծամեն, և կամ օձին և կարճին բերանն թքնուն՝ մեռնի»:

Այս բոյսս հայերէն կոչուած է և Հաւաժիպակ ի բառագիրս: — Պէյթար չորս տեսակ է կ’ըսէ Շիխարն, բայց հիմայ շատ աւելի տեսակք ճանաչուին. որոցմէ յիշուին An. Canescens կոչուածն ի Բաբերդ. — An. Aucheris Բասենոյ և Կարնոյ կողմերում. — Արեւելեանն՝ An. Orientalis ի Կարին և Պինկէօլ. շատ տեսակք այլ ի Կիլիկիա և ի Փոքր Հայս:

== 1030. Խար Խիար. ==

Պ. և Թ. բառերով այսպէս գրուի ի Բժշկարանս, որոյ հայերէնն է Իշավարունգ, զոր տե՛ս, թ. 865:

== 1031. Խարխութ? ==

Նշանակուած ի բառհաւաքէ՝ առանց բացատրութեան, եթէ չփոթած չէ ընդ Խառթութ։

== 1032. Խարիք. ==

Ըստ Սահակայ Մանուկեան Բժշկի՝ է Տրապիզուն Խուրմաuի, որ է Ծուաղ. տե՛ս զայս և զԽարաք (թ. 1023), որոյ հետ կըրնայ նոյն ըլլալ։

== 1033. Խարձ. ==

Հին բառգիրք մի այս անուան նոյնանիշ գրէ՝ Եղեգնաշամբ, և, յիրաւի, շատ տեղ յիշուած է ի գիրս նախնեաց, եղեգնոտ երկայն և խիտ խոտատեղի նշանակելով, մանաւանդ խոնաւ կողմերում. ոչ մէկ տեսակ, այլ զանազան բոյսեր, որք երբեմն թըփոց անտառ մի ձեւացընեն, և Եղեգնապուրակ այլ կոչուին։ Ասկէ ծագի և

== 1034. Խարձի. ==

Որ նշանակէ, ըստ Խոտաջրեցւոց, անպտուղ ծառեր, մանաւանդ անոնք, որոց փաթթըւի Որթն։ — Իմաստով և ձայնիւ Խարձի յարմարի Անգղիացւոց Furzy բառն:

== 1035. Խարճի. ==

Անծանօթ բոյս, զոր յիշէ հին Բժշկարանն՝ Բաղշտակի հետ ի դեղս՝ երեսի և աչաց գոյն տալու:

== 1036. Խարշափուն Բանջար. ==

Յովբայ գրոց մէջ յիշուի, ըստ ոմանց իբրև պարզ ածական, որ և է հովէ շարժած շըշնջող բոյս կամ տերեւ նշանակելով, բայց ըստ այլոց՝ յունական Ալիմա կոչմանէն երեւի գոյական բառ, յատուկ աղային բոյս մի ձիթենանման տերեւներով, ինչպէս մեր Վանական Վարդապետն այլ կ’ըսէ. «Զ Խարշափուն ն՝ այլք Աղիմայ թարգմանեցին, և կէսք Գերիոն (տե՛ս թ. 628), և է սա բանջար աղէհամ, որ յուտելն լցուցանէ զտեղի հացի»։ — Ըստ Լ. Ալիմայն տեսակ մ’է Ջղախոտի, Alisma Plantago, Ար. Մէզմար-էր-Ռայի, որ թարգմանի Հովուի փող. տե՛ս զայս: — Ոմանք այլ համարին այս Խարշափուն բանջարը կամ զԱլիմայն՝ Ջրային Անմեռուկ Portulaca marina.

== 1037. Խարշուկ. ==
— Տե՛ս Խաբուկ։ 

== *Խարպախ. ==
— Տե՛ս Խարբակ և Կոճ Վրացի:

== 1038. Խարպիզակ. Խարբզակ. ==

Ետքի կերպով գրէ Մխ. Հերացի, և կ’ըսէ. «Որ է Սեխ», բայց Թ. Խարբուզ նշանակէ Ձմերուկ։ Երազահան գիրքն առանց ցեղը կամ ազգը յիշելու՝ տեսակներուն համար կ’ըսէ. «Խարպիզակն՝ Սպիտակն, Սեւն, Կանաչն ամէնն «աղէկ է, իսկ դեղին կլոր ն՝ հիւանդութիւն է»: — Բժշկարան մ’այլ գրէ. «Մակլոն, Երկայն Խարբզակ»։

== *Խարտալ. ==
— Տե՛ս Մանանեխ։

== 1039. *Խարտինա. —Տե՛ս Ախինոս, թիւ 29։ ==

== 1040. Խաւար? ==

Նոր բառահաւաք նշանակէ զայս ծաղիկ կամ բոյս:

== 1041. Խաւարծիլ. Խաւրծլոյ տակ. ==

Տե՛ս Գաբ, Գաբծիլ և Խաշնդեղ, այլ և Խործովիլ:

== 1042-43. Խաւարտ. ==

Հասարակօրէն նշանակէ որ և է ուտելի բանջարեղէն, բայց ըստ Բժշկարանաց՝ յատկապէս զՎարունգ և զԿաղամբ. այսպէս գրած է և Մխ. Հերացի (եր. 21): — Վանական Վ. իր Հարցմանց մէջ ուրիշ իմաստով այլ գրէ. «Խաւարտ. Տանձն չորացընեն, չիր կամ բլիթ, և ուտեն ի վերայ այլ կերակրոյ, ստամոքացն շահ է, և կամ մանր փոշի առնեն և ի վերայ կերակրոյն ձգեն։ Այլ բառ է, մեք կանանչ ասենք դալարոյ, որ ուտելի է. նոքա Խաւարտ ասեն:

== 1044. Խափիթ. ==
— Տե՛ս Ասպուզանուկ և Ղաֆէթ: 

== 1045-46. Խելառ. ==

Ցորենի կամ Որոման նման խոտ մի, զոր թէ ձիերն ուտեն՝ կու փրփրոտին։ — Այս անուան իմաստով յիշէ ոմն նոր բառահաւաք զԽենթուկ, բայց չէ բացատրած որպիսութիւնը։

== 1047. Խելտրուկ. ==

Ստ. Ռոշքեան յիշէ զայս՝ իբր Լ. Dorycnium. Փ. Dorycnie. սոյն Լ. կամ Յ. անուամբ գրէ և Պէյթար, յորմէ թուի, թէ և մերս Ամիրտ. գրէ միայն. «Տուրուղուն, որ է Պարտասի», կամ Պարտասիզի, և այս անուամբ յիշուած է, կ’ըսէ իր Անգիտաց անպէտին մէջ, սակայն ես չեմ գտած, այլ ուրիշ անուն մի «Պարզաիֆի, որ է Պարտանիֆի, որ է Պառտանիղի», գուցէ նոյնն ըլլայ, բայց այս անունն այլ ստոյգ չեմ գտած ի Պէյթար, իսկ այսոր Տորունիքոն ն պատատուկ բուսոց տեսակ մի համարուի, Convolvulus Dorycnium, կամ Con. Cneorum, սակայն թուի, թէ Պէյթարայ, Պէրթանիքա գրածն ըլլայ, որ է Լ. Յ. Βρεταννικγ Դիոսկորիտեայ, Լ. Britannica. ինչ տեսակ բոյս ըլլալուն տարակուսին գիտնականք, որոց թողլով ստուգելն և հաստատելը, դառնանք մեր Ամասիացւոյն, որ յետ այն երեք նման և աննման անունները գրելու՝ կ’ըսէ. «Մինհաճին տէրն ասեր է, թէ Պօստան-աֆրօզն է (տե՛ս թիւ 83), և այժմ կամիմ յիշել՝ ինքն երկու ցեղ է. լաւն այն է, որ ծաղիկն հասնի… Իպն ասէ, թէ ինքն նման է այն խոտին տերեւին, որ Թ. Ղուզի ղուլաղի ասէ (Գառնականջ), և տերեւն զաղապ (աղուամազ) ունի, և թէ չորցընեն և ցանեն ի վերայ խոցերուն, օգտէ, և թէ եփեն և զջուրն ի բերանն առնուն, զբերնին խոցերն քաշէ և զչանկանուն (ծնօտից), և զուռէցն տանի»։ — Այս Խելտրուկ բուսոյ մէկ տեսակն՝ Dorycnium Intermedium՝ ըստ բուսաբանից նշանակուած է ի հարաւային Կովկաս, որ բովանդակէ և զՌուսահայս. մէկ տեսակն այլ Dor. Haussknechtii (յանուն բուսաբանին) ի Կիւմկիւմ Վարդոյ վիճակի Տարօնոյ:

== Խենթուկ. ==
— Տե՛ս Խելառ։

== 1048. Խենձեղինոյ տակ. ==

Հին Բժշկարանն ձեռաց և ոտից ուռէցքի դեղ խրատէ զայս. մէկ լիտր ջրով եփել, «և ապա ծեծէ և հան զջուրն և խմցոյ ամէն յանօթից, մէկ լիտր քաջ շող, որ լուր խմել կարէ. հինգ օր՝ յօրն լիտր մի», այսինքն՝ այնքան տաքցու, որչափ որ կարենայ դիմանալ խմողն: Տե՛ս և Խինձ:

== 1049. Խզեմ. ==

Ոչ է յատուկ բոյս այլ նշանակէ զմաշկն Ցորենոյ:

== 1050. Խզրակ ծաղիկ. ==

Այսչափ միայն գրուած է ի Բառգիրք մի. սովորական բառգիրք բացատրեն, թէ Խզրել բայն նշանակէ Քեզ ի՞նչ?

&lt;poem&gt;Զոր հրանիւթից սըրոյն նախանձըն ցանկեաց.
Դից փոխան դու Խաշին դեղ անուն առեալ՝
Ա՜յ Խաւարծիլ, զերգս ընկալ…
Ցած հոգւով և մեղմ կոչմամբ՝ մերկ յամայիս
Եւ յառապարս և ի լերինըս բնակիս.
Գանձ կենաց զարմատդ արկեալ խոր ի յերկիր՝
Լայն տերեւովք ծածկէիր.
Այլ անշուշտ մեզ երկնառաք ոմն յանմահից
Յերկրի շրջեալ՝ եցոյց ըզքեզ գըթալից,
Վարսագեղ թուփ ծիլ ի ծիլ ձիւնածաղիկ,
Ախորժահամ եղեգնիկ։
Շէկ արմատդ անմահութեան առհաւատչեայ
Զուլամբ խաշին, որ ի Կարէզ ճեմ գընայ,
Բուրազուարճ զանգեալ հովտաց ծաղկանց ի բոյլ՝
Քան շար ոսկի տայ նըշոյլ:
Թոյր եւեթ բերեալ զոսկւոյն խարտիշագեղ՝
Այլով չէ ուպ ի նըզովեալ հող գունեղ.
Այլ, աւա՜ղ, նա տիրացեալ, դու անծանօթ,
Յամր է բարին գալ յանօթ:...
Հիւրք և եկք, զի՞ զարմանայք, թէ յիմ աշխարհ
Հոյլ գեղեցկին իբրեւ զաստեղս է ի պար.
Կենաց բոյսն առոյգութեան ըզնա սիրեաց.
Անդ է Կարէզ Բըզնունեաց:
Երանի՜ տամ աշխարհին, զոր նա սիրէ,
Ո՜վ սիրելիք, ծընգեալք ի գեղ առ ախտէ,
Կամ աստեղք խոժոռ խեթիւ, թէ հայեցան,
Մատիք-մատիք ի դարման:..
Պարգեւեալ ամենեցուն կեանք գեղեցիկ.
Եւ քան ըզկեանըս թէ մեծի փափաքիք՝
Ձեզ խանդից քերդողական վառէ աշխոյժ.
Նա յիս ազդէ զտաղս անոյշ:&lt;/poem&gt;

== 1051. Խէժուկ. ==
— Տե՛ս Կաթնուկ: 

== 1052. Խթուս. ==

Յիշուի ընդ Քիմոնի, Անիսոնի, Գընձի և Ակքանի, եթէ ասոնց նման բոյս մի չէ, թերեւս անպիտան Խիթըկ բոյսն ըլլայ, զոր այրելով՝ փոշիէն տեսակ մի լուանալիք շինեն (Մանան. 446)։

== 1053. Խիար. ==
— Տե՛ս Վարունգ: 

== 1054. Խիարուկ. ==
– Տե՛ս Իշավարունգ։ 

== 1055. *Խիարշամբար. ==
— Տե՛ս Կասիա: 

== 1056. Խիթըկ. ==
— Տե՛ս Խթուս: 

== 1057. Խինդ. ==

Միայն բառագրոց մէջ գտուի այսպէս պարզ անունն, այլ ի գործածութեան գրոց միշտ բարդութեամբ Մոլէխինդ, Խնդամոլի, Խնդակոթ. այս յետին անուամբ բացատրեմք, բայց պարզ անունն կըրնայ կարծել տալ, թէ ընտանի կամ ոչ շատ լեղի բոյս մ’ալ ըլլայ:

== 1058. Խինձ. ==

Հին անուն, բայց լսուի և հիմայ ի Հայս, և նշանակէ զԵղրդակն վայրի, որ և Խանդարեկ, այս երկու անուամբք այլ յիշած եմք, զորս տես, այլ և զԽենձեղէն, թ. 1048։

== 1059. *Խիր. ==

Արաբերէն նշանակէ Մանուշակ, և յատկապէս՝ սպիտակն: Տե՛ս զայն:

== 1060. *Խիրի. ==

Այս այլ ըստ Արաբ. է Մեխակն, նաեւ Շահպրակն։

== Խիրի վայրի. ==
— Տե՛ս Հուսամ:

== 1061. Խիրու ծառ. ==

Ամիրտ. զուգէ զայս Ար. Քամքամ, կոչուածին. «Խիրուն ծառն է, և կամ կեղեւն է, և տաք է, և ասացած է, թէ իր խէժն է»: Փռանկ թարգմանն զՔամքամ համարի Térebenthine, որ է Բեւեկնի։ Յիշուի և Խիրու Ձէթ, որ կամ նոյն է ընդ խէժին կամ վերոյգրեալ ծաղկանց հիւթն։

== 1062. Խլալ կամ Խաղալ. ==

Տե՛ս Աքսար (թ. 266) և Ագռաւիճանկ (թ. 7)։

== 1063. Խլել. ==

Վերինէն տարբեր կ’երեւի, որովհետեւ նա բանջարեղէն է, իսկ ասոր համար Քիմիական գիրքն պատուիրէ. «Առ Խլէլի փայտ և փաթութէ» եւայլն, թուրի մուխ տալու համար:

== 1064. Խլեփ. Խլէֆ. ==

Ար. Խիլաֆ, Լ. Salyx Egyptiaca կամ Salice odorosa, Փ. Saule d’Egypte. Ըստ Ամիրտ. Թ. Սօրղուն կ’ասէ. Հայն Ուռի ասէ (բայց հոտաւոր Ուռի). լաւն այն է, որ դեղին ծաղիկ ունենայ…իր հոտն զսիրտն յուժովցընէ, և իր ձէթն զստամոքն յուժովցընէ… Ասէ Պտ., թէ ասոր տերեւին Սաֆսաֆ կ’ասեն և Պ. Պէտ, կու ասէ, և Պալխցիքն (Պահլաւք) Պահրամաճ կ’ասեն, և իր խէժն իր տերեւէն կ’ելնայ, և լաւն այն է, որ ի ջրեզերք լինի։ — Մեր նոր գրողք, այլ և տեսողք (Նաթան. 93) վկայեն, որ Խլեփն անուշահոտ Ուռի է։ — Հին Բժշկարանն՝ Մանր Եղրդի այլ անուանէ զԽլէֆ նմանցընելով Եղրդի ծառին կամ Եղրդուտի (տե՛ս թ. 666) կամ նոյնացընելով։ — Մխ. Հերացի այլ յիշէ (եր. 67)՝ ցաւած գլխոյ դեղ գրելով: «Արկ… Խլեփն. այն մանտր Ուռենիքն են, որ անուշ հոտ գայ իւրմէն, և Վարդի ջուր», եւայլն: Իսկ Վաստակոց գիրքն (ՄԸ) ըստ Հին Բժշկարանի նոյնացընէ ընդ Եղրդոյ, երբ Կանկառը անուշահամ ընելու համար խրատէ անոր հունտը դնել՝ զատ յայլոց, ի ջուր «Եղրդոյն, այսինքն՝ ի Խլէֆին, երեք օր յաշունն ի թրջոց դիր». եւ այլն: — Ամիրտ. Խլէփի տերեւին համար ըսաւ, թէ կոչուի Սաֆսաֆ, սակայն ոմանք ի բուսաբանից զծառն այլ այնպէս կոչեն, Լ. Salix Safsaf.

== 1065. Խլէզագի. ==

Անունն յայտնէ, որ մողէսի ձետի (պոչ) նման բոյս մի ըլլայ, զոր բառագրողն լեհարէն գրէ Choszeza (Խօշէզա). Բժշկարան մ’այլ յիշէ. «Խոտ մի կայ, որ անունն Խլէզագի ասեն. զայն խոտն ծեծէ», եւայլն, ցաւոտ և շարժուն ակռայի դեղ, նաեւ ուսացաւի։

== Խլթիթ. ==
— Տե՛ս Հլթիս:

== 1066. Խլրդուկ. ==

Նոր բառահաւաք մի նշանակէ՝ առանց բացատրութեան։

== 1067. Խլօպուզ. ==
— Տե՛ս Ձիւնծաղիկ: 

== Խմէլ. ==
— Տե՛ս Հումել։

== 1068. Խմի. ==

Բարձրկեկ բոյս մի է երկայն և փետրաձեւ տերեւներով, հովանոցաձեւ հոտաւոր ծաղկօք, որ դեղի գործածուին, և (մէկ տեսակն) շաքարով անոյշ շինելու, եւրոպական անուամբ Հրեշտակապետային, Archangelica, կոչեն այս տեսակս, իսկ հասարակ տեսակները (որ շատ չեն)՝ Հրեշտակային, Լ. Angelica, Փ. Angelique. Թ. Սիւմպիւլի Խիթայի։ — Ի Կովկաս և ի Վրաստան տեսնուած, հաւանօրէն և ի Հայս գտուի:

== 1069. Խմորուկ. ==

Տեսակ Ելակի՝ կարմիր ու սպիտակ, տերեւներն կամ ճղիկներն գետնի վրայ կու տարածուին, պտուղներն հետզհետէ հասնուննան: — Խմորուկ կոչուին նա և Ծորի տեսակ (Ribes) որթանման թուփք մանրիկ խաղողներով։

== 1070. Խմրախոտ. Խմրխոտ. ==

Բժշկարան մի Սինամաքիին համար կ’ըսէ, թէ «Ոմանք Խմրայխոտ ասեն»: Բայց ի Հայս ծանօթ բոյս մ’է Ծնեբեկի նման, որձայն ոտնաչափ մի միայն բար ձրանայ, գարնան սկիզբները կ’աճի, և իբրեւ աղցան ուտուի։ Թուի Լ. Anthoxanthum Փ. Flouve կոչուածն:

== 1071. Խնդակ. ==

Բժշկարան մի շատ հանրաբար և անորոշ բացատրէ. «Խնդակ քօք ն, որ ի լերինս լինի, մոխրագոյն է»: Կարծուի տեսակ մի Զուիրակի. Լ. Origanum Amaracus կամ Dictamus Creticus: Տե՛ս և Անճարակ, թ. 116։

== 1072. Խնդակոթ. Մոլեխինդ. Խնդամոլի. Խնդամոլիկ. ==

Այս բարդեալ բառից նախատիպն է Խինդ, զոր քանի մ’անուն առաջ յիշեցինք (թ. 1057), իսկ ասոնց առաջինն վերջի երկուքէն արդեօք տարբե՞ր է, թէ նոյն, կամ թէ կըրնար զանազանիլ՝ մէկը յարմարցընելով Լ. Conium, Փ. Cigüe, Ռ. Омегъ կամ Болиголовъ կոչուածին, միւսն կամ միւսսները՝ Cicuta, Փ. Cicutaire, Ռ. Водлной омегъ կոչուածին, փափագելի էր որոշել և սահմանել։ Բայց մեր նախնեաց գործածութեան մէջ անզանազան կ’երեւի՝ մանաւանդ երկու տեսակքն այլ համացեղ ըլլալով (Հովանեկաւորաց ցեղէն), թէ և գիտնականք կու նշմարեն տարբերութիւններ ի ձեւս և ի մասունս. մէկու պըտուղն աւելի կլորկեկ է, միւսն՝ աւելի երկայնաձեւ, երկուքն այլ՝ դըրսէն շերտ-շերտ: Ի գիրս նախնեաց Ոսկիբերանի Եսայեայ մեկնութեան թարգմանիչն գրէ (եր. 424). «Իբրեւ թմբիր ինչ առեալ կամ Կոնիոն (Յ. Κώνειον), որ է Խնդակոթ». այսոր տեսակն որոշելու համար Փ. Grande Cigüe կոչեն, հարկաւ միւս մ’այլ Petite Cigüe. — Վանական Վ. իր Հարցմանց մէջ կ’ըսէ. «Մոլեխինդն խոտ է, ցօղուն առնէ որպէս այն, որ Սպանդ են յասել (Peganum), պտուղն որպէս զմանր Պատինճան. մահադեղ է մարդոյ»: — Եւ ո՞ր պատմագէտ չի յիշեր Սոկրատայ մահը, որոյ յիշատակէն անբաժան է այս մահառիթ բոյսն, և ո՞ր հայագէտ իր մեծ պատմըչին ըսածը (Խոր. Բ. ՂԲ), իրենց մեծագոյն և սրբագոյն թագաւորին (Տրդատայ) համար, որոյ ապերախտ պաշտօնեայք. «տան արբումն, որպէս անդ ուրեմն ի հինսն Աթենացիքն՝ Սոկրատայ՝ զՄոլեխինդն»: — Հին բժշկարան մեր, որ շատ կանոնաւոր և ուղիղ գրուած է, զարմա՛նք, այս անուան մէկ գիրը (թերեւս հնագոյն օրինակի մի այլաձեւ գրութեան հետեւելով՝ կու գրէ. «Կոնիոն, Խնգամոլի, Փրիփա?» և ուրիշ տեղ այլ իբրեւ գիտութեամբ նոյնպէս գրէ Խնկամոլոյ տակ»: Թողլով զայս անոր՝ տեսնեմք՝ ինչ գրէ մեր Ամասիացին։

Սա Ար. Շուքրան, բառին ներքեւ կ’ըսէ. «Շավքարան, որ է Հուշտուտն? (կամ Հուղտուտ) և Հելենացոց բառովն՝ Միղոնիոն?» — Յ. Միգոն Μήκων, Խաշխաշ նշանակէ: — «Շավքարան-մն այլ, որ Թ. Պաշտրան ասէ (և կ’աւելցընէ թուրքերէն, թէ ցօղունն Ռազիանի նման ծունկ-ծունկ կամ կապ-կապ է, տերեւն՝ բարակուկ) և իր հունտն ի Նանխու կու նմանի. լաւն այն է, որ նոր լինի, զմարդն հարբեցընէ, և իր քամուքն զմանն կու տանի յերեսէն… և թէ զմազն փետեն և յայն տեղն Շավքարան քսեն, և կամ տիմէտ առնեն, ի յայն տեղն այլ մազ չի բուսնի… Իպն ասէ, թէ ինքն խոտ-մն է, որ իր ծառն (բոյսն) Ըռզիանի ծառ կու նմանի, և ծաղիկն սպիտակ կու լինի, և խիստ խորուկ չի մտնուր ի գետինն, և հունտն յԱնիսոն կու նմանի, և տակն փուճ կու լինի… Եւ բժշկապետքն ասեր են, թէ այս խոտէս ոչ ուտեն և ոչ խմեն, որ զխելքն կու տանի և զմարդն կու սպաննէ, և կու պիտի որ Օշինդր և Պղպեղ և Կղբու ձու և Սազապ խմեն (որ) զվնասն խաղացընէ»: Իրմէ հազար տարի առաջ գրէր մեր մեծ վարդապետն Եզնիկ. «Մոլախինդ, որ առանձինն ի յայտնի ինչ ժամանակի սպանող է, նովիմբ զմաղձս հնացեալս՝ հնարին բժշիկք՝ հատանել»: Անշուշտ, աւելի անվնաս տեսակն պիտի ըլլայ թափառկոտ Թաթարաց անապատներուն մէջ, զոր իտալացի տեղագիրն ԺԲ դարու՝ Յովսէփ Բարբարոյ, անոնց հացի տեղ ծառայէ կ’ըսէ, և թէ չգտնէին, անօթութենէ կու մեռնէին։ — Ինչպէս շատք ի բուuոց, այս այլ ունի իր Իգախնկամոլին. (տե՛ս թ. 849)։

== 1073. Խնդեղի կամ Խնդեղնի. ==

Ոմանք ի նորոց այսպէս կոչեն զԹանթրուենի (թ. 766)։

== 1074. Խնդէ. ==

Շրէշին անուններէն մէկն է. տե՛ս Թաղաղու (թ. 757)։

== 1075. Խնծադեղ. ==

Նոր բառահաւաք մի նշանակած է. անծանօթ է իսկութիւնն. տե՛ս և Խնձնի:

== 1076. Խնկածաղիկ. Խնկողկոյզ. Խնկողկուզակ. Խնկողկուզուկ. ==

Այս հոտաւէտ անուններէն գերագոյն կոչում մ’այլ ունի այս բոյսս, — Աստուածամօրն. Մարեմխոտ կամ Մարեմախոտ, Մարեմայ խոտ, Մարիմախոտ, Մայրամխոտ. այսպէս այլեւայլ կերպով գրուած՝ ըստ ոմանց կոչուի և Ս. Գրիգորի խոտ, այլ և Անթառամ, և օտար և երկբայելի անուամբք՝ Գովէզ, Մահուզ, Հազպայ և այլ եւս, զոր յիշեցընէ մեր Ամասիացին, Ար. Ճօտա յ կամ Ճատա բառիւ «Որ է Մարեմխոտն, որ է Խնկողկզուկն, և Թ. Ղօյուն եավշանի ասէ. լաւն այն է, որ սպիտակ լինի. օգտէ ակռացաւութեան, և զյօնաց զմազն կու բուսցնէ՝ օծելով, և թէ իր քամուքն մեղրով յաչքն քաշեն, սրացընէ և զմթնալն տանի, և զմոռացկոտութիւնն տանի, և զճճիքն և զօձն ի փորուն հանէ, և զտափակն այլ հանէ. և զնոր խոցերն կու եփէ և զչոր խոցերն կու չորացընէ, և թէ զինքն ծխեն, զգազանքն և զսողունքն ի տանէն փախցընէ… Ասէ Սահիպ Ճամեհն, թէ մարդ զինքն ի ներքն փռէ կամ ծխէ, ի յայն բոլորքն սողունք և թռչունք փախչին… Եւ ասէ Պտ., թէ այս խոտիս Պ. Ղուլիոն կ’ասեն և Ֆիuիրկօզ? կ’ասեն և Քիսու կ’ասեն. ինքն երկու ցեղ է՝ մեծ և փոքր, և Պ. Անպարպէտ այլ կ’ասեն, և լաւն այն է, որ փոքր լինի և շամի լինի, և վայրի և սպիտակ լինի»։ — Այս հոտաւէտ և համեմային գովանի բոյսս, որ «Աղաղակէր երբեմն, թէ ես պատճառ եմ սրբութեան քահանայից»՝ ըստ (ԼԱ) առակի Մխ. Գոշի, և ի դեղորայս պիտանի եղած է միշտ, կոչի Լ. Polium montanum կամ Teucrium Polium, ևս Teucrium montanum, Փ. Pouliot de montagne. Ռ. Полéй. Որձայն մեծութեամբ ծաղիկն այլ գոյնով զանազանին։ — Հին բժշկարանն փորլուծութեան և աղէցաւութեան դեղոց կարգին՝ զայս այլ գրէ. «Խոտ մի Խնկածաղիկ ասեն, չորցո, աղա, և պախրի ճրագվով խաւիծ շինէ, ցանէ ի վերայ զդեղս, և ուտէ՛»։ — Թէ ի Մեծ և թէ ի Փոքր Հայս գտուի Խնկածաղիկն՝ վկայութեամբ բուսաբանից, վերոյգրեալ լատին անուամբք։ Սակայն կըրնայ շփոթուիլ ուրիշ բուսոց հետ, որոց նոյն անունն տրուի, ինչպէս Տրապիզոնի կողմերը Խնկածաղիկ կոչեն նա եւ տեսակ մի երկայն ճիւղերով և գետնաճապաղ դեղնածաղիկ Առւոյտը, որ է Լ. Trifolium Procumbens. — Հ. անունն Խնկածաղիկ՝ յարմարի իր ցեղակից Խնդակի (Amaracus կամ Origa num Mayorana). ըստ յունական առասպելաց Կիպրոսի թագաւորի մի արբանեակ՝ իրեն Խնկի ամեն մի տանելու ատեն, ձեռքէն կ’ինկնայ կու կոտրի, մանուկն այլ վախէն և շփոթութենէն կու մարի կ’ինկնայ, և իսկոյն փոխարկուի յ’այս խնկահոտ բոյս և կոչուի Ամարակ։

== 1077. Խնկասինձ. ==

Այսպէս կոչեն Սեբաստացիք դեղին Սինձ ը, տե՛ս զայս:

== 1078. Խնկատերեւ. ==

Գալիենոսի բառք նոյնանիշ գրեն զսա, Ար. Հապ ըլ-փակ և Փանջանկուշտ, որ է անշուշտ Ար. Ֆէրէնճէմուշկ «, ըստ Ամիրտ. «Ֆարանճամուշք, որ Հռ. Ֆլուսկուն և Ռահանի Ղարանֆիլի կ’ասեն, և հոտն օգտէ զուգամին, և զքթին կալուածն կու բանայ: Ասէ գրոցս շինովն, թէ ինքն Վայրի Դաղձերուն ցեղերուն է, և իր բուսն ի ջրարբի տեղեր կու բուսնի, և ի մէկ հետէն ի տակէն մէկ հետ ճղեր կու ելնէ, և տերեւն նման է Ըռահանի տերեւին, և յորժամ բարձրանայ և յերկանանայ՝ զէտ Ըռահան գլուխ կու բռնէ, և ծաղիկն ծիրանի է ի սպիտակութիւն կու քշտէ, և քանի երթայ կու սպիտակի, և հոտն սուր է»։ — «Ասէ Յեսու բժիշկն, թէ սրտին խնդում բերէ և զստամոքն զօրացընէ, և զբերնին հոտն անուշցընէ, և բանայ զգլխուն և զըղեղին կալուածն»: — Այս բոյսս Դիոսկորիտէս կոչած է Acinos, զոր ոմանք յաւելուածով կոչեն հիմայ Thymus Acinos, և այլք Ocymum pilosum. Փ. Calament Acinos.

== 1079. Խնկողկուզակ. Խնկողկուզուկ. ==
— Տե՛ս Խնկածաղիկ։ 

== 1080. Խնկուկ։ ==

Այսպէս գրէ օրինակ մի Սալաձորեցւոյն Կռընկուկ գրածը ուրիշ օրինակի մէջ. տե՛ս զայս։

== 1081. Խնձնի կոթ. ==

Յիշեցինք (թ. 1058) զԽինձ, ուսկից ծագած կ’երեւի թէ այս կոթն և թէ Խենձեղինոյ տակն (թիւ 1048)։ Ասար բժիշկն է ըսողն. «Խնձնի կոթ, որ չորացնեն»:

== 1082. Խնձոր. Խնձորենի. ==

Լ. Malus. Փ. Pommier, Pomme. Ամենածանօթ, թերեւս և ամենապատուական պտուղ և ծառ, որ կամ իբրեւ ամենայն պտղոց ներկայացուցիչ և հասարակ անուն, կամ իր ձեւոյն և գունոյ գեղեցկութեանն համար՝ թագաւորաց թագի և գաւազանի զարդ ընտրուած է ի հնուց, և նոյն իսկ սրբազան խաչից ներքեւ դրուած գունտն այլ Խնձոր կոչուի։ Այս պատիւը նշանակէ և մեր Առակախօսն (ԺԱ)՝ իրեն եղբայր և նախանձորդ կոչելով զՏանձ, որ չքաշելով անոր պատիւը՝ կ’ըսէր. «Թէ հարազատ մեք (լինելով) զիա՞րդ թագաւորք զօրինակ քո արարեալ ոսկի՝ ի ձեռին նկարեն, և նա ասէ, զի բոլորատեսակ եմ և անուշահոտ, և թէ ոչ նախանձիս, առնեմ լինել և քեզ ընդ իս ի սեղան ճոխից, թէ և նշանակն ոչ լինի ոսկի»: Բանաստեղծից, վիպասանից և տարփածուաց՝ արեւելեայց և արեւմտեայց, թողլով Խնձորոյ պէսպէս նշանակութիւնները և զօրութիւնները, Եսպերիտեան պարտիզաց ոսկի Խնձորներէն սկսած՝ մինչև Վանայ կամ Արտամետի հռչակեալ Խնձորը, (որ օրիորդէ մի խածուած Նարկիս ծաղկի նման երեւեցաւ արաբացի քերթողի մի)&lt;ref&gt;Յունաց առասպելեալ Եսպերեան պարտիզաց պահապան երից քերց՝ առաջինն Արիթուսա կոչուէր. այս անուամբ բանասէրք հին հեղինակաց Արեթուսայ լիճը ճանչնան աւելի, քան զՎանայ ծովակն՝ անոր մօտ Նազուկ լիճը: &lt;/ref&gt;, Վանայ ծովուն դրացի Խլաթայ Խնձորներն այլ թէ՛ համով, թէ՛ մեծութեամբ անուանի են։

Ար. Թոֆֆահ կամ Թուֆահ կոչուի Խնձորն. այս անուամբ ստորագրէ Ամիրտ.՝ յիշելով նախ տեսակները. «Քաղցր լինի և մուզ լինի և թթու, լաւն այն է, որ քաղցր լինի և անուշահոտ, և թէ զԽնձորն եփեն և ծեծեն և դնեն ի վերայ աչիցն, զաչքն յուժովցընէ և զցաւն տանի, և զսիրտն յուժովցընէ և ուրախ առնէ… Իպն. ասէ, թէ զգարնան Խնձորն ուտեն, զսաֆրան յաւելցնէ և մոռացկոտութիւն բերէ, և թէ զթթու Խնձորն ուտեն, զմարդն յուլ կ’առնէ, և զքաղցր Խնձորն հոտվրալն լաւ է, քան զուտելն… Այլ ասած է վասն Խնձորին, թէ լաւ ատենն Խնձոր ուտելուն այն է՝ որ ի վերայ գինի խմէ, և ամենայն մահացու դեղոց թրիաքն է և գազանահարացն, և այն Խնձորն, որ խակ լինի, չէ պատեհ, որ ուտվի, հանց գիտացիր, որ… ջերմեր կու բերէ», եւայլն։

Հին բժշկր. աւելի ամփոփ գրէ. «Խնծոր, ազգեր են, Քաղցր, Թթու, Մուզ, Փոթոթ, և է որ բնաւ համ չունի, Փոթոթն թանծր ցաւեր ընծայէ յանձն, և Թթուն՝ հով ցաւեր, և Նօսրն ու Մուզն լաւ է, քան զայլն: Քաղցրն տաքութիւն ունի, և այն, որ համ չունի, գիջութիւնն յոլով է։ Հով բնութեանն քաղցրն է լաւ, և տաք բնութեանն թթուն, որ վասն կապութեան ուտէ, փոթոթն լաւ է։ Եւ զԽնձորի ըմբելին եբ թթու Նռան գինով այնես խառնած կամ Ազոխ ջրով, շատ օգտէ լոյծին ի սաֆրայէ և որձկալոյ, և զստամոք ուժովացընէ, և շատ ուտելն ջղացաւութիւն այնէ»։

Վաստակոց գիրքն այլ խնամով գրէ (ՄԽԴ). Խնձորին տնկելու և դարմանելու վրայ, որ «զհովային և զսեւակ գետինն ընդունի, և թէ ոք զՄկնսոխն շուրջանակի տակուցն տնկէ, ճիճեկեր բնաւ չիտայ լինել, և ոչ թողու, որ բնակի յինքն. Խնձորին՝ բերկրի քան զամէն ծառ ի գոզէն (երբ ի տակն ածես)… Եւ թէ ուզես, որ Խնձորն քաղցր լինի, քաղցր գինւոյ մրուր ած ի տակսն՝ ի շարժսն, երբ կամենայ ծաղկել, նա զծաղիկն արգիլէ և քաղցր առնէ զԽնձորն: Եւ թէ ուզես, որ կարմիր լինի, ցըցեր զարկ շուրջանակի ծառին՝ արձակ, և զճիւղսն նոյն Խնձորովն իջո, և ի ճիւղսն կապեա, որ ի վերայ գետնին ցածանայ, և ներքև փոսեր արա, և երբ ի խայծ լինի Խնձորն, ջուր լից ի փոսերն, նա դիպի արեւն ի ջուր և ծուխ հանէ, և այն ծուխն, որ ի Խնձորն հասանի, կարմրացուցանէ զԽնձորն։ Եւ թէ բնութեամբ ուզես, որ կարմիր լինի, ի Մաթըզի ծառի տակն պատրուսեա զԽնձորենին, նա լինի Խնձորն կարմիր և քաղցր… Եւ թէ արճըճայ գօտի շինես և ծառին կապես զերդ երկու թիզ հողն ի վերեւ, շատ Խնձոր տայ առնել և ի պինդ ունենալ։ Եւ թէ ուզես, որ Խնձորն չնեխի և թրթուր յինքն չմերձենայ, երէ մի կայ, որ իւր անունն սարու կ’ասեն (կանաչ մողէզ), զտակռիճսն՝ նորա լեղեաւն օծ»: — Պտուղներն այլ երկար ատեն պահելու համար խրատէ (ՄԺԶ). «Քաղեա ձեռօքդ, և ի տուն, ուր ծուխ չհասանի, գարէ յարդ լից, և ինքն ի վերայ ամբողջ մնայ, քանի տունն հով լինի. լաւն այն է։ Եւ թէ առնու ոք Ընկուզի սղոցուք կամ Կվենւոյ կամ գէր Մարխի, և լնու ի կարաս անձիւթ, և զԽնձորն ի ներք թաղէ, ամբողջ մնայ, բայց զբերանն ամուր ծեփեա, որ օդ չմտանէ։ Սակայն այս է լաւն, քան զամենայն. ա՛ռ Խնծոր ամբողջ ի ծառէն և ի վերայ փայտին խամ կապեա, և ա՛ռ Ընկուզի ցախ և ի վերայ Խնձորին փաթաթեա, որ աղէկ ծածկէ Ցախն զԽնծորն, և այնու կախեա յանծուխ և ի հով տուն, ամբողջ պահէ… Եւ թէ ի մուստառ դնես, անուշանայ ինքն և անուշացուցանէ զգինին, և շէն մնայ, բայց զմիրգն այլահամ ուտես»:

Խնձորն շատ տեսակ ունող պտուղներէն մէկն է ի Հայս 50 տեսակի չափ կ’ըսուի, որոցմէ մեզի ծանօթք անուամբ` հռչակեալ Խաշխաշի Խնձոր ն Արտամետի. — Դառնիճ, որ և զատ թթու պտուղ մի ճանաչուի. — Խաչախնձոր կամ Խաչորկէն. — Կաթնախնձոր. — Կանաչկենի՝ ըստ գունոյն. — Կարմրկէն. — Հարշ. — Մաճուռակ. — Մեղրախնձոր. — Մլըտիկ. — Շաքարկենի. — Պահունի. Ջրոտկէն. — Վարդախնձոր. — Տոտրիճ (Վայրի Խնձոր). — Փացի, որ և Թեփուկ խնձոր։ — Տեղ մի գրուած էր Եզնկայի Խնձորենեաց Թ. անուններն, Սագի, Թավ շան, Սինապի, Եաշ-գըշ էլմաuի, Կէլին էլմասի (Հարսին խնձոր)։ — Գանձակի լերանց վրայ այլ զտուի կարծր ու կարմիր փայտով, ծաղկով ու պտղով Խնձոր մի, զոր կակղելու համար հողի տակ թաղեն, և ի Զատկի հանեն ուտեն, որոյ համար Թ. կ’ըսուի Գուզու կէօրէն:

Յիշած եմք, թէ Ալոճն այլ կ’ըսուի Վայրի Խնձոր (թ. 22), Սինձն այլ:

== 1083. Խնձորակ. Խնձորակ խոտ. ==

Մշեցի ծերունի մի ստորագրէ զայս, փոքր, բայց ծառաձեւ բոյս մի՝ գետնատարած ու աղուամազոտ տերեւներով, ընկուզաչափ խնձորաձեւ կանաչ պտղով, որ և կ’ուտվի՝ բաւական անոյշ ըլլալով։ Նոյնն կ’ըսէ, որ սովի ատեն ասոր հունտերը ուրիշ վայրի բուսոց հունտերու հետ աղալով՝ հաց կ’ընէին և կ’ուտէին: — Լօշտակի ծանօթութեան մէջ յիշեցինք զՄանրագոր՝ անշուշտ այս Ս. Գրոց մէջ յիշուածն և Խնձորակն նոյն են, որ թէ վերոյգրեալ բացատրութենէն և թէ Նարեկի Լուծմունք հին գրողի մի խօսքէն հաստատուի. «Ազգ մի Խնձոր կայ վաղահաս, Մանրագոր ասի կամ Լեառնախնծոր, ուստի քաղեաց Ռուբէն». Ս. Գիրքն այլ (Ծննդ. Լ. 14 Խնձոր) Մանրագորաց կոչէ զայն, զոր անդրանիկն Յակովբայ «եգիտ և եբեր յանդի առ Լիա մայր իւր», և նախանձ ձգեց անոր և իր մօրքրոջ մէջ:

— Տե՛ս և Լօշտակ և Մանրագոր: — Հին բառգիրք մ’այլ կ’ըսէ. «Մանրագոր՝ «Խնձորի Խոտ կամ Մորի»։

== 1084. Խնձորխոտ։ ==

Ուրիշ է վերինէն, և նշանակէ զԳետնախնձորն (թ. 446), այսինքն՝ զԵրիցուկն:

== 1085. Խնձործաղիկ. ==

Յիշուի ի Բժշկարանս ուրիշ ծաղկանց և տերեւոց հետ, ինչպէս. «Անթառամն ծաղիկ և Ջղախոտ և Խնձործաղիկ». ծանօթ է և հիմայ, բայց ոչ ինձ:

== 1086. Խնձորկոտիկ. ==

Զայս յիշէ Հին Բժշկարանն, ուրիշ շատ խոտոց և բուսոց հետ՝ իբրեւ դեղ մարմնոյ պաղած մասանց։

== 1087. Խնձորկուլ. կամ Խնձորակուլ? ==

Երկբայութեամբ յիշեմք զայս, որ Գալիենոսի բառից մէջ՝ Իարէին? անուան զուգուի, և թերեւս ոչ բոյս, այլ կենդանի ըլլայ (ինչպէս Ոսկրկուլն):

== 1088. Խնձորուկ. ==

Տեսակ Առուոյտի, տերեւքն ըստ Երեքնուկի, տանձաձեւ, իսկ ծաղիկն կլորակ գեղեցիկ կարմիր, զոր Խնձորի նմանցընելով՝ այդ անունը տուած են։

== 1089. Խնճլուզ. Խնճլոզ. Փունջուլօզ. ==

Բանջարեղէն մի՝ տերեւներն մէկ կարգի վրայ շարուած, Բասենոյ կողմերը առատ գտուի (Մանան. 446., Նոր Դար. Դ, 62)։ Այս է կամ այսպէս կոչուի Ձիւնծաղիկն, Փ. Galantine.

== 1090. Խնճորակ. ==

Շան Թութ այլ կոչուի, Հաղարջի նման պտուղ է, թուի վերոյիշեալ Խնձորակն, և բառգրոց Մորի գրածն:

== Խշր. ==
— Տե՛ս Խաշար:

== 1091. Խշրիկ. ==

Բժշկարան մի նոյնանիշ համարի զսա ընդ Թութիայի:

== 1092. Խոզակ. ==

Այսպէս կոչուի անտառային ծառոց կլորակ չուտուելու պտուղն։

== 1093. Խոզակաղնի. Խոզկաղնի. ==

«Որ Թ. Պալամուտ ասէ՝ ըստ Ամիրտ., որ է մեծ կեղեւ կաղնին»։ Ուրիշ բժշկարան մ’այլ կ’ըսէ. «Պլութ (Պալուտ), որ է Խոզին կաղինն»։ Քանի մի տեսակ Կաղնեաց նշանաւորներէն մէկն է բարձրութեամբ և հաստութեամբ. Լ. Quercus Aegilops (Այծակն), կամ Cerrus. Փ. Chêne Velani, պտուղն կամ Բալուտն՝ ըստ առասպելաց՝ մարդկան ուտելիք էր, երբ դեռ վայրենութեան վիճակի մէջ էին։

— Տե՛ս Կաղնի, ուր յիշուին հասարակ և այլ տեսակք։ Քիմիաբանութեան գիրքն փոլատ (պողովատ) շինելու մէկ նիւթն ալ դնէ զԽոզկաղին:

== 1094. Խոզատանձ. ==

Գալիենոսի բառք այսոր հոմանիշ գրեն (ըստ այլեւայլ գրչաց) Ագրակէզ, Ագրակէս, Ագրագես, որ է Յ. Αχράκις, Լ. Pyrus silvestris: Անունն յայտնէ, որ Վայրի Տանձ է, որոյ պնդութեան համար նոյնպէս կոչուի և կոկորդի մէջ գոյացած ելունդն կամ ուռէցքն, հասարակօրէն Խոզք կոչուած առ մեզ (Scrofules).

== 1095. Խոզեպանրուկ. ==

Ճերմակ և կլորիկ արմատով բոյս մ’է ուտելի` շագանակի hամով, այլ մեծութիւնն և ձեւն ինձ անծանօթ։

== 1096. Խոզի Բակլայ. ==

Ամիրտ. շատ տեսակ Բակլայ գրէ, բայց զայս՝ ոչ: Շէհրիմանեանն է զայս յիշողն՝ իբրև նոյն ընդ Բանգի. տե՛ս զայս (թ. 304), թէպէտ նման չերեւիր:

== 1097. Խոզիթ. ==

Մանր խոտեղէն մի բթաչափ երկայն և կեռ-կեռ տերեւներով: — Բժշկարանք յիշեն և Խոզիթ Վայրի? դեղ ցաւոյ աղեաց, շուքի մէջ չորցուցած և ծեծած։

== 1098. Խոզի ծաղիկ. ==

Անուամբ բոյս է, իրօք աղային նիւթ մի. Ար. Զահրաթ ըլ-Մլհի, ըստ Ամիրտ. «Այն իրքն է` որ իՆիլէն կու ելանէ, ի փոս տեղեր, ուր որ ջուր կայ, ի հոն կու բուսնի, և գունն ի Զաֆրան կու նմանի, և հոտն ի ձկան հոտ կու նմանի»:

== 1099. Խոզի կաշի? ==

Ստ. Ռոշքեան գրէ, թէ այսպէս կոչուի Չամանն, թուի թէ Լեհահայոց մէջ։

== 1100. Խոզի հաց. ==

Թաղթի շատ անուններէն մէկն է, տե՛ս զայս և Արջտակ (թ. 236, 759)։

== 1101. Խոզի մազ. ==

Այս այլ Ձարխոտի շատ անուանց մէկն է։

== 1102. Խոզի Փուշ. ==

Այսպէս թարգմանէ Ամիրտ. Յ. Ανάγυρος, Լ. Anagyris fœtida, Փ. Anagyris fétide. «Ինքն ծառ-մն է, որ խիստ պեղծ հոտ ունի, և միրգն երիկամ կու նմանի, և գունն ազգի-ազգի է, և խաղողին ատենն խիստ կու լինի, և յորժամ տերեւն թաժայ լինի, ծեծես և սպեղանի առնես և դնես պալղամի ուռէցին, օգտէ և հալէ, և թէ մէկ դրամ Ծորի շարպով խմցընես, օգտէ այն ցաւերուն… և թէ գինով խմցընես, զգլխուն ցաւն տանի»: — Պէյթար՝ Խոզի եղջիւր թարգմանէ (Խարուպ ըլ-Խընզիր), պտղոյն ձեւին համար. Ամիրտ. այլ՝ այնպէս է կ’ըսէ՝ ըստ Եգիպտացւոց:

== Խոզկաղին. ==
— Տե՛ս Խոզակաղնի:

== 1103. Խոզմատ. ==

Թուի Բալում, այսինքն՝ վայրի Կաղնոյ պտուղ. Վաստակոց գիրքն (ԿԸ) Այգի տնկելոյ խրատից մէջ կ’ըսէ. «Ոմանք առնուն զԽոզմատն և զԿաղինն (կամ զԽոզմատ-Կաղինն) և կեղեւեն, և աղան խոշոր զերդ Բակլայ և այլ մանր, և երբ դնեն զտունկն, նա յիւրմէ ի տակսն լնուն ճանկ մի, և ապա զհողն ի վերայ ածեն», եւայլն։

== 1104. Խոզ-Մատիտեղն. ==

Յիշուած է ի Բժշկարանս, դեղ փորցաւի, թուլութեան, և արիւն գոզելոյ. անունն յայտնէ, որ Մատիտեղի վայրի տեսակ մի է։

== 1105. Խոզուկ. ==

Ջրային մամուռ է, սովորաբար Խօզ գրուի. տե՛ս զայն:

== 1106. Խոզպանդուկ. ==

Տե՛ս Խոզեպանրուկ։ 

== 1107. Խոլորձ. ==

Ամենայն դաշտաց հասարակ բերք, անասնոց ուտելի. անունն այլ նոյնպէս հասարակաց ծանօթ մեր հին հարց, իսկ նորերուս՝ քիչ մի երկբայական, վասն զի ըստ ոմանց Առուոյտի տեսակ մի է, որոյ և նմանեաց հետ տեսանք յիշուած յառակախօսէն. «Գնդածաղիկք և Կորնգան և Խոլորձ, Առուոյտ կապոյտ և Սէզ և նմանք սոցին», եւայլն (տե՛ս Առուոյտս, թ. 158-9)։ Ըստ այլոց է Վիգն, Լ. Vicia, Փ. Vesce. տեսողք ու լսողք կ’ըսեն իբր երեք թզաչափ բարձրացող բարակ բոյս մի, փունջ-փունջ մանիշակագոյն ծաղկամբք և ոլոռնաձեւ սեւ հունտերով: Սալաձորցին իբրեւ աւելի աչքի զարնող ծաղիկ մի նկարագրէ.

«Խոլորձըն ջահառեալ թըփին՝ պայծառանայ առաւօտուն», իսկ իրմէ՝ նա և քան զամէն ազգային նախնիս մեր էին բանաստեղծ Նարեկացին՝ իր նշանաւոր Սայլի երգոյն մէջ կ’ըսէ.

«Այն հարիւր բարդ Խոլըրձան՝ այն Նահապետքն են». բուսոյն միւս մասերն այլ Սրբոց ուրիշ դասուց նմանցընելով: Ըստ նոր բառհաւաքի՝ Սեբաստիոյ կողմանց՝ Խոլորձ կոչուի շամանաբեր խոտն:

== 1108. Խոկարի? ==

Վայրենի ծառ մի ի Հայ-Աղուանս (Մեղու, ԻԲ, 83):

== 1109. Խողլի. ==

Այսպէս կոչուի ի Մուշ՝ հասարակօրէն Ծխախոտ կոչուած աշխարհածաւալ բոյսն՝ բերնով ծխելու սովորութեամբ. Լ. Tabacum կամ Nicotiana, Փ. Tabac, Nicotiane. Թ. Թիւթիւն, որ լսուի ի բոլոր արեւելք, որոյ գործածութեան պատմութիւնը, թողլով բնապատում բանասիրաց, յիշեմք միայն ի՞նչ օտարոտի և անբանական բան երեւնալն՝ ի սկզբան (հիմայ ո՞չ). որ և խղճահաւատից մեղանչական երեւցաւ, և այնու մտօք շարժեալ ազգային քերդող մ’այլ յ’յԺԷ դարու՝ գրած է ոտանաւոր բան մի՝ Վասն Թիւթիւնի, զոր և ի Ս. Գրոց նզովեալ համարի է.

&lt;poem&gt;«Թէ Հարցանեմք ի սուրբ Գրոցն,
Գարշ և զազիր ասէ զԹութուն.
Որպէս մեղուն փախչի ի ծխոյն՝
Նոյնպէս հրեշտակն յայն պիղծ հոտոյն.

Շատ մարդ շիւար կան ւ երերուն,
Ոչինչ ունին ի տան յանկիւն,
Փող մի չունին, որ տան հոգւոյն,
Երթան պարտօք գնեն զԹութուն…

Ծուխ կու հանեն ի քըթերոյն,
Ըզսեւ օձն ի բերանոյն.
Վա՜յ է նոցա հազար հոգւոյն,
Որ կատարեն զկամքըն դեւոյն։...

Բայց դուք որդիք արքայութեան,
Մի՛ առնէք զձեզ տուն չարութեան՝
Խմելով զԹութունըն զազրութեան,
Ւ անմասն լինել Հաղորդութեան...»:&lt;/poem&gt;

== 1110. Խոճիկ. Խոճկորակ. Խոճկորիճ. ==

Սովորաբար իր հունտն յիշուի, Խոճկի ունտ, Խոճկորճի ունտ. Լ. Tussilago կամ Petasites, Փ. Tussilage կամ Pas d’âne. յատկօրէն այլ կոչուի Լ. Tussilago Farfare. այս անունս այլ պէսպէս կերպով է գրուած hայերէն ի Բառգիրս և ի Բժշկարանս, յաւելուածով ն տառի, Փալփալնա, Փարփանա, ռամկօրէն փոխան` Փռանկաց իշու ոտքի նմանցուցած անուան՝ կոչուի հայերէն Ձիու ըղունգ, ինչպէս կոչեն և իտ. Սոցhia cavallina, իսկ Թ. ուղտի ներթան, Տէվէ տապանը. Հայերէն կոչուի և Տատրակ, կամ այսպէս կարծուի: — Պէյթար զանազան անուամբ բոյսեր յիշէ, զոր թարգմանիչն ստոյգ կամ տարակուսիւ՝ Խոճկորիճ (Tussilago) hամարի: Ամիրտոլվաթայ գրոց մէջ չեմ hանդիպած կամ չեմ ճանչցած անոնց մէկը և ոչ hայերէն անունները: — Վայրի խոտեղէն բոյս մի է, ծաղկըներն կլոր տափակ ձեւով ճղերու ծայր, որ յետոյ աղուամազի պէս գունտ մի ձեւանան: — Յեւրոպացի քննողաց յիշուած է ի կողմանս Կարնոյ:

== 1111. Խոյի? ==

Բառգիրք հոմանիշ գրեն զսա Զուփայի, որ է Զոպա (թ. 718)։

== 1112. Խոյի ճմուռ. ==

Նոր բառհաւաք մի նշանած է զայս՝ առանց բացատրութեան։

== 1113. Խոշակ. ==

Վնասակար բոյս մի երեւցընէ զայս Սաղմոսամեկնիչն Դանիել Ասորի (Սաղմ. ԼԵ). «Իբրև զժանգ Ցորենոյ, և իբրեւ զԽոշակ անդաստանաց, այնպէս կռփի (կրիւք) հասկ հոգւոյն, և լինիցի առանց արդեանց»։ — Հիմայ այլ լսուի այս բառս՝ Ցորեն՝ դատարկ հասկ նշանակելով։

== 1114. Խոպոպ Գարնան կամ Գարնան Խոպոպ. ==

Գեղեցիկ անուն մի, զոր արժան էր ստորագրել. լսուած է ի Սասնեցւոյ, գուցէ նոյն ըլլայ և

== 1115. Խոպոպիք կամ Խոպոպիկ. ==

Անշուշտ ոլորած կամ գռուզ մազերու ձեւով խոտ մի, որ յիշուի ի գաւառական բառս Սեբաստիոյ կողման:

== 1116. Խոռ. Խուռ. ==

«Խոռ, որ է Դաղձն», գրէ Հին Բժշկարանն, ուրիշ մ’այլ՝ Վայրի կամ Լեռնցի Դաղձ: Ըստ Ստ. Ռոշքեան է Լ. Chamæpitis, զոր համարի Լերդախոտ։

== 1117. ԽոռիՃ. ==

Այս այլ է Անջրդի Դաղձն՝ ըստ նոյն հին Բժշկարանի։

== 1118. Խոռմոյ Կորեկ. ==

Ըստ Ասարայ՝ է Գաւարս. տե՛ս զայս: Բայց ստուգելի է ծագումն Խոռեմ անուան։

== 1119. Խոռն. ==

Յիշուած է ի նորոց. գուցէ վերոյգրեալն Խոռ ըլլայ:

== 1120. Խոռնիկ. ==

Սալոր կամ սալորանման սեւկուկ անուահամ պտուղ մի՝ 3 կամ 4 կուտերով, աշնան վերջերը կու հասուննայ:

== 1121. *Խոռնջան. Խօլջնան. Խուլջնան. Խօլնճան. ==

Ար. — Բժշկարան մի կ’ըսէ. «Տաք դեղ է (Պղպեղ). Ար. Խուլնջան, Ֆռանկն՝ Կալանկէ», այսինքն՝ Galanga։ Ուրիշ մի. «Ինքն կարմիր տակ է, և անուշահոտ է, Փանի ն քօքն այ. մանրն է պիտանի: Հնդկաց Փանի տակն է»։ Ուրիշներ այլ կ’ըսեն՝ Խուլինջան, որ է Խոսրովուդարու կամ Խոսրովդարա։ Ամիրտ. այլ. «Կարմիր տակ է խոտի, և ի Զանճապիլ կու նմանի. երկու ցեղ է, հաստ և բարակ է, տաք և չոր է երեք տարաճա, և նուրբ այնող է, և զբերնին համն աղէկ առնէ, և զերեսն պայծառ առնէ. զգինուն և զսոխին և զսխտորին հոտն ի բերնէն տանի, և զստամոքն յուժովցընէ, և զկերակուրն հալէ… և թէ գինով խմեն, գիրացընէ… Եւ ասեր են բժշկապետքն, թէ Խօլեջանին լաւն այն է, որ ի բազային բունն գտնվի»: — Յայտնի է հիմայ, որ այս բոյսս կամ արմատս Կալանկա կոչուած, թէ և ի Հնդկաց կ’ըսուի, բայց ի Ճեաւայէ այլ կու գայ, նա և ի Չինաց. ետքինս փոքր կոչուի, միւսն՝ մեծ, երկուքն այլ լեղի և կծու են, բայց՝ համեմային, և պիտանի է դեղորայս:

== 1122. Խոսկում. Խոստում. Խօսքիմ. ==

Կարոսի նման ուտելի բանջարեղէն մ’է՝ ըստ Խոտուջրեցւոց. Կարնեցիք Խրխնտուկ կոչեն։

== 1123. Խոտ. ==

Հասարակ անուն ամեն կակուղ անփայտ և յօդաւոր կամ անյօդ բուսեղինաց։

== 1124. Խոտի մէջ. ==

Այսպէս այլ կ’անուանի Գորտնբուրդն կամ Մամուռն, զատ յայլեւայլ անուանց:

== 1125. Խոտոր. ==

Անուն տեսակ մի Խաղողոյ յԵրեւան:

== 1126. Խորասանի. ==

Տե՛ս Եղեւին՝ առաջին նշանակութեամբ (թ. 642)։

== 1127. Խորասանիկ. ==
— Տե՛ս Աղուիճակ (թ. 65): 

== 1128. Խորդենի կամ Խորտենի? ==

Ծաղիկ մի է՝ ըստ Բրգնիքցոց (Պատկեր, Գ. 184):

== 1129. Խործիւ Այգւոյ. ==

Որթոյ բարակ ծիլերը կամ ճանկերը նշանակէ:

== 1130. Խործովիլ. Խորձուիլ. Խորձւիլ. ==

Գալիանոսի բառից կարգին՝ ասոր զուգանիշ դրուած Է Բռնիան? սխալ գրուած անուն մի հաւանօրէն, ոչ ամեն օրինակաց մէջ. նոյնպէս հաւանելի, որ ի Բժշկարանս, ուր Արմատ ն և հունտ ն յիշուի, ըլլայ յատուկ Խաւարծիլն և Գաբծիլն. տե՛ս զայս և զ Իշխուն. զի Կարնեցիք և այլք ոմանք այսպէս կ’անուանեն զԽաւարծիլ։ Սիմ. Կամարկապցին նոր նշանակութիւն մ’այլ կու տայ՝ Ձմերուկ, Մեղրապոպ գրելով։

== 1131. Խործօնօի տակ? ==

Այսպէս գրուած է հին Բժշկարանին մէջ, և զուգուած Խամիրէ անուան. տակ բացատրութեամբն՝ յայտնուի թանձր արմատ ունենալն, իսկ Խամիրէ՝ Ար. և Պ., ինչպէս և մեր լեզուաւ՝ Խմոր նշանակէ, բայց հարկ է, որ բուսեղէն մ’այլ ըլլայ, որ ինձ անծանօթ է:

== 1132. Խորոմ. ==

Լսուի ի Խոտուջուր. թերեւս վերոյիշեալ Խոռմոյ Կորեկն ըլլայ:

== 1133. Խորոտ? ==
— Տե՛ս Հօրօտ։ 

== 1134. Խորտակ Ծոթրին. ==
— Տե՛ս Մեղրածուծ: 

== 1135. Խորփրըստ? ==

Ծռած կամ սխալ գրուած կ’երեւի, բայց անտարակոյս զովացուցիչ և գիճային խաւարտ մ’է, ինչպէս կ’ըսէ Մխ. Հերացի (եր. 46), և նման Հազարի, Փրփրեմի, Դալար Գընձի։

== 1136. *Խուզամի. ==
— Տե՛ս Անճարակ. թիւ 116: 

== 1137. Խուլէպ. ==

Ոչ է յատուկ բոյս, այլ խուրձ մի Կանեփի՝ ըստ Պոնտացւոց:

== 1138. Խունկեղէգն. ==
— Տե՛ս Եղեգնախունկ։ 

== 1139. Խունկի. ==

Անուն տեսակ մի Խաղողոյ:

== Խունսիաւշան. ==

Պարսկերէն նշանակէ Վիշապի արիւն. տե՛ս Աղբերաց արիւն։

== 1140. Խուշբինակ. ==

Թէպէտ տեսանք ի թիւ 245, որ Հին Բժշկարանն Արքայիկ խոտին տերեւը կու նմանցընէր Խուշբինակի, բայց այսոր ինչ ըլլալն չիմացուեցաւ:

== 1141. Խուպազ. Խուպէզ. Խուպայզ. Խուպուզիկ. ==

Շատ հեղ յիշուի ի Բժշկարանս՝ փոխանակ Մոլոշի. տե՛ս զայս: Ար. հաց այ նշանակէ այս բառս:

== Խուռ. ==
— Տե՛ս Խոռ։

== 1142. Խուռամ. ==

Ամիրտ. իր բառագրոց մէջ` Ղարամֆիլ ծաղկան հոմանիշ գրէ. տե՛ս Շահոգրամ:

== Խուռնիկ. ==
— Տե՛ս Խոռնիկ։

== 1143. Խուրձ. ==

Բաց ի հասարակ խոտի կապոց կամ չափ մի նշանակելէն, յատուկ բուսեղէն մ’այլ է՝ ըստ Խոտուջրեցոց. ինչպէսն՝ ինձ անծանօթ։

== 1144. Խպապի. ==

Այսպէս յԱրցախ կոչուի Լ. Taraxacum officinale, որոյ ուրիշ տեսակներն Հ. այլ ուրիշ անուն ունին: Տե՛ս Գաղտիկուր։

== 1145. Խպըլիկ կամ Խպիլիկ. ==

Ըստ ոմանց է Վայրի Որթ, բայց ըստ Տրապիզոնեցւոց՝ վայրի Յասմիկ ն է. Լ. Clematis. կոչուի և Հոտոտ, տե՛ս զայս:

== 1146. Խռբու. ==

Ըստ անուանն խոշոր և անարգ բոյս մի պիտի ըլլայ, որովհետև արջու ախորժակի յարմարի, որոյ համար վկայէ Առակախօսն (ԽԷ), թէ երբ Արջնդեղէ չօգտեցաւ՝ փափագելով կ’ըսէր. «Ո՞ Խռթու և Ճանդի, որքա՞ն բարի էք որովայնի»:

— Տե՛ս Խրբուկ։

== 1147. Խռթիկ. ==

Բժշկարան մի գրէ. «Միշմիշ, Պ. Զէրտալու, և հայերէն Խռթիկ ասեն և Ծիրան»։ Տե՛ս զայս:

== 1148. Խռնդատ. ==

Եզնագին է. տե՛ս զայս: Իգական բարդութեամբ այլ յիշուի՝ Իգախռնդատի տակ, Կամարկապցին կ’ըսէ. «Խռնդատն, որ ի լերինս լինի, մոխրագոյն է», իսկ Սալաձորցին.

«Խռնդատն է ծաղկեր ծառերով, ընկեր եղեր է Կոճղերուն»:

== 1149. Խռնջտակ. Խռնտակ. ==

Նման կամ նոյն են ընդ Խռնդատի, վասն զի Բժշկարանք՝ մէկը կոչեն Ար. Մահի զահրա, և Ամիրտ. կ’ըսէ. «Ինքն խոտի տակ է, Եզնագի ասեն», միւսոյն համար Բժշկարան մի գրէ. «Թ. Պալիղ օթի ասէ», Խռնդատն այլ, ինչպէս տեսանք՝ յԵզանագի՝ կոչուի Ձկան մահարար։

== 1150. Խռովխոտ. ==

«Վայրի խոտ, զոր դեղ առնեն վիրաց», գրէ Մանանայն (եր. 446):

== 1151. Խռուկ. ==

Նոյն հեղինակ (Մանան. 146) և ուրիշ մ’այլ (Աղբիւր, Զ, 333) կ’իմացընեն բանջարեղէն ըլլալը, բայց որպիսութիւնն՝ ոչ, իբրեւ ծանօթ իրենց կողմերում։

== 1152. Խռտիշ. ==

Հին բժշկարանն հոմանիշ գրէ զսա և զՀոռոմ Սմֆուլ կամ Ասարոն. տե՛ս ի Մրուանտակ։

== 1153. Խռտուկ. ==

Այս այլ բանջարեղէն մի՝ ըստ Մանանայի (եր. 446):

== 1154. Խստոր. ==

Որ ռամկօրէն Սխտոր կոչուի՝ ծանօթ ի տնտեսութեան՝ Սոխի հետ&lt;ref&gt;Հասարակաց ծանօթ է այս, և իբրև առակ յիշուին մէկտեղ Սոխ և Սխտոր. այս զարմանք չէ, և ոչ այլ Հրէից Եգիպտոսի անոյշ Սոխերը յիշելով՝ փափագելնին նորէն դառնալու հօն. այլ զարմանք է Եգիպտացւոց աստուածային իմն համարելն և երդնուլն ի Սոխ և Սխտոր, որոյ համար լատին բանաստեղծն Յուբենալ ծաղրելով ըսած է. &lt;/ref&gt;, մանաւանդ զօրաւոր ստամոքաց. Լ. Allium, Փ. Ail. Ար. Սում, այս բառով սկսի գրել Ամիրտ. «Ածւոց լինի և վայրի լինի, լաւն այն է, որ մեծգլուխ լինի». շատ օգուտներն և դեղերը յիշէ, նա և՝ թէ. «զմարդուն գոյնն պայծառ և կարմիր առնէ». մեր Առակախօսն այլ (ԾԳ.) վնասն և օգուտը միանգամայն. «ԶԽստոր՝ Գալիանոս՝ թիւրակէ կոչէր շինականաց. և լուեալ մշակի միոյ՝ առեալ եկեր կայթիւ (մեծ չափով), և խելագարեալ կուրացաւ»: Այս բնական զօրութիւնն այլ, ինչպէս և իր հարազատ Սոխին՝ առակէ (ԺԵ.). «Ի հրապարակս ճոխաց ի միասին Սոխ և Խստոր՝ ընդ բանջարս կամեցան գնալ ծածկել զինքեանս, և ոչ կարացեալ, զի ի հոտոյ ռընգունքն լցան, և աչքն արտասուեաց բազմականին, վասն որոյ և բնաւքն արտաքս անկան»։ — Վաստակոց գիրքն առանձին գլխով (ՄԿԵ.) գրէ Սխտորի մշակութեան խրատ. «Սխտորն զսպիտակ և զփաղ գետինն սիրէ, որ չլինի կաղճին, և ի դեկտեմբերի ԺԱ օրն է իւր դնելն մինչեւ ի փետրվարի եօթն, և որ զինքն ի փուլն (լուսնի) դնէ և ի փուլն ժողովէ, նա ով ուտէ՝ հոտ չգայ ի բերանոյն… Օձահարի և կորահարի և կատաղի խածածի օգտէ», եւայլն։ — Հին Բժշկր. գրէ. «Սխտոր՝ տանոյ և վայրի, տաք են, բայց վայրի՝ բնական տաք է, քան զտանոյ (ածւոց), և ինքդ հով բնութեան և պլղամիկ մարդոյ ախորժ է, և տաք բնութեան ահոկէ… Գաղիանոս՝ զինքտ Շինական Թրէակ ասէ»։

== 1155. Խստոր վայրի. ==

Ար. Սումի Հայլայ կամ Սումի Պարրի, թէ այս անուամբ յիշէ Ամիրտ. և թէ Յ. և Լ. Scordium (տառից շարուածքն տարբեր, բայց նոյն Հ. անունն յայտնուի)՝ զայս գրելով Շկուրտիոն, որ է Իսղուրտիոն ն, որ է Վայրի Սխտոր ն. խիստ կարմիր՝ զէտ արիւն ծաղիկ ունի, և՛ համն, և՛ հոտն Սխտոր կու նմանի, և տաքցընող է», և յետ յիշելու այլեւայլ բժշկական օգուտները, կ’ըսէ. «Թէ մեռելի յանձն օծեն և կամ ի փորն լնուն, նա իսկի չփտի, և զայս զրուցնին՝ առաջին բժշկապետքն եկան և մեզի պատմեցին։ Իպն (ասէ). Խոտ-մն է, որ տերեւն ի Քամարիոնի ն? տերեւն կու նմանի, բայց Քամարիոնն ճղեր չունի, և այս խոտս ունի, և այս ճղերուն ծայրն կարմրժեռ ծաղիկ ունի, և տերեւին վերայ զաղապ ունի… և իր տերեւին գունն խիստ կանաչ չէ, և Թ. այս խոտիս Եըլան օթի ասէ, և յոր տեղ որ այս խոտս կու բուսնի` օձն ի յայն չի բնակել, կու փախչի: Եւ մեզի պատմեցին հին բժշկապետքն և ստուգեցին և ասացին, թէ յանկարծակի պատերազմունք եղեւ ի Հելլենացւոց երկիրն, և շատ մարդիկ ջարդեցան ի դաշտի մի մէջ, և ի յայն դաշտն ի յայս խոտէս շատ էր բուսեր, և այս մեռելնին ի վերայ յայս խոտիս պառկել էին, և կային այլ մեռած մարդիկ, որ պառկել էին, և այս խոտս չկայր ի նոցա ներքեւն և ի բոլորքն, նա կամօքն Աստուծոյ այն մարդիկն, որ ի վերայ այս խոտիս էին պառկեր, չի փտեցան. այն մարդկացն, որ այս խոտս ոչ ի ներքեւն և ոչ ի բոլորքն էր, նա ամէնն փտեցան և աներեւոյթ եղան. և այս պատճառովս իմացան, որ քան զառաջի Սկուրտիոնն այս լաւ է և ուժով է և պատուական է, և զայս ի բան տարան»: — Առանց որոշ անունն ըսելու՝ Ամիրտ. ստորագրեց յատուկ Օձի Սխտոր կոչուածը, որ է Լ. Teucrium Scordium, Փ. Germondrée Scordone: Ասոր համար կ’ըսէ Վաստակոց գիրքն. «Վայրի Սխտոր, որ է Սկօրդօն, չափ ուժով է, քան զ’տանունդ, և ի թրակիuին և ի մեծ մաճունն խիստ մտանէ, և զվերի (Սխտորի) օգտակարութիւնս ունի, և այլ աւելի»:

== 1156. Խստորամայր. ==

Այսպէս կոչուի, ըստ ոմանց, սխտորահոտ բոյս մի Խաչաձեւից (Crucifère) ցեղէն, մութ կանաչ գունով, ողկուզաձեւ ճերմակ ծաղկօք. հասարակ անմշակ գետնի վրայ կու բուսնի. Լ. Alliaria, Փ. Alliaire. կոչուի նա և Erysimum.

== 1157. Խստորապրաս. ==

Լ. Scordoprasum. Ար. Սում Քորաթի. բարդեալ անունն ցուցընէ բնութիւնը կամ տեսակը, և ինչպէս կ’ըսէ Ամիրտ. «Մէջ Սխտորին և Քուռաթին «(Պրաս) է». և Վայրի Պրաս համարի։

== 1158-59. Խստորուկ կամ Խստորակ. ==

Գալիենոսի բառից մէջ սա նշանակէ թէ՛ ելեփանդական ըսուած ախտն կամ՝ բորոտութիւնը և թէ՛ անոր դեղ համարուած բոյս մի, Elephantodon, որ հիմա կոչուի Dioscorea bulbifera, վասն զի արմատն սոխ կամ կոճղէզ մ’ունի ուտելի, տերեւներն այլ ջերմահալած համարուին: — Խստորուկ կոչուի նա և տեսակ մի Խաղող։

== 1160. Խստորուկ վայրի. ==

Ըստ բառին նշանակութեան է Վայրի Սխտոր, Փ. Ail sauvage, բայց հին Բառգիրք մի այսոր համանիշ գրէ Դաղձի կամ Ծոթրինի ցեղէն բոյս մի, զոր ասորի բառով Պէյթար և Ամիրտ. կոչեն Մուշկտամշիր կամ Մուշքաթարամաշիր, որ Պարտիզի Դաղձ նշանակէ, և ըստ այսմ՝ շատ հեռի է ի Սխտորէ, մենք այլ այդ օտար բառը ղրկեմք մեր Ողկուզակ բառին, որ անուշահոտ բոյս մի նշանակէ, նոյն կամ նման Դեղուկի, զոր յիշած եմք (թ. 583):

== 1161. Խտուտ. ==

Ըստ ոմանց՝ Արծուաճանկն է, զոր յիշած եմք (թիւ 213) Լ. Scolopendium, բայց աւելի հաւանօրէն է Asplenium Trichomanes, Փ. Doradille. Ար. Լիհա էլ-ղուլ, զոր Ամիրտ. կոչէ Թ. Տիւ սախալի, այսինքն՝ Դիւի մօրուք, բայց գրէ Լիհայ ըլ-Ղուզուլ. «Ի գետնէն զէտ մազ կու ելանէ, և տերեւ ու ճուղ չունի. թէ այն մարդիքն, որ հետեւակ քայլեն, ի թեւն կապեն՝ չ’յօգնին»: — Բժշկարան մ’այլ գրէ. «Աչք, որ արիւն ունենայ. Նռան կեղեւն այրէ և դիր ի վերայ աչացն՝ Խտուտ խոտի կաթով»: Այսոր համաձայնի մեր Մէհէրեան Մշեցի Հայրն, բայց ոչ Ամիրտոլվաթի նկարագրին, զի կ’ըսէ, նման է վայրի Հնդիպէի, երեք կամ չորս ծղօտ ունի, դեղին ծաղկով, կաթնային hիւթով, որ աչից դեղ է, քարքարոտ տեղուանք բուսնի։ Այսպէս է և Կարնեցւոց ճանչցածն և ցուցածն:

== 1162. Խրէն? ==

Օրագրի մի մէջ (Ն. Դար, 105) համարուած է դգալանման տերեւներով բոյսն Cochlearia, ի ցեղէ Խաչաձեւից, որ ծովու և գետոց եզերք կու բուսնի, և սկորբուտ հիւանդութեան դեղ կ’ըլլայ:

== 1163 Խրխնտուկ. ==
— Տե՛ս Խոստում. 

== 1164. Խրուկ. ==

Բանջարեղէն մի, որոյ տեսակներն գունոյն համեմատ կոչուին Սեւախրուկ, Սպիտակախրուկ. ծանօթ արեւելեան Հայոց (Մեղու, ԻԲ, 83. Մշակ, ԺԹ, 41):

== 1165. Խրփուկ. ==

Անուամբ մօտ ի Խռթու, Թորթի տեսակ մի է. Լ. Bromus Secalinus, Փ. Brome des Seigles.

== 1166. Խփւուկ. ==

Գիշերը տերեւներն ամփոփուելուն համար՝ այսպէս կոչեն Տրապիզոնի կողմերում քանի մի տեսակ Երեքնուկ կամ Առուոյտ Մարգաց Լ. կոչուածն, Trifolium Pratense, և Առ. Բժշկական, Tr. Medicum. — Դարձեալ նոյնպէս կոչեն Առուոյտի նման, բայց տարբեր դեղնած աղիկ բոյս մի, Լ. Argyrolobium calycicum (Արծաթբլթակ)։

== 1167. Խօզ. ==

«Ջրիմուռ ն է, կ’ըսէ Բժշկարան մի, և այլ ասեն Գորտաբուրդ». կանգնած ջրերու և ճահիճներու վրայ տարածուած Մամուռն է, զոր մեր պատմիչն Ղազար Փարպեցի՝ ջրային հաւուց ուտելիք ճանաչէ. «Խօզակեր ջրասուզակ հաւք»՝ կոչելով Փոր, Թանձր, Սագ։ — Գալիենոսի բառից մէջ դրուած է Ատրկա բառի դիմաց՝ Խոզուկ. հաւանօրէն Alge, Փ. Algue. — Վաստակոց գիրքն՝ Ձիթենի դարմանելու խրատուց մէջ գրէ (ՄՁԱ). «Թէ սպիտակ հող և կու՝ չաղախ առնես, և Գետի Խօզ. չոր ի ներքս խառնես, և ի տակն ածես, օգտէ»:

== 1168. *Խօլօրա. ==

Ցորենը հորին մէջ պահելու համար պատուիրէ Վաստակոց գիրքն (ԼԷ). «Ա՛ռ զխոտն, որ կոչի Ար. Խօլօրա, և թոշմեցո զնա, և տարածեալ մեկնեա ի յատակն հորոնին, և զցորեանն ի վերայ ա՛ծ» եւ այլն։ Այս խոտս Լուադեղն է. տե՛ս թ. 927։

== 1169. Խօսակ? ==

Բժշկական բառգիրք մի գրէ. «Դարինիճ՝ Վրացի Խօսակ»։ Երկու անուանքն եւս անծանօթ. գուցէ Խոստում կամ Խօսիմ կոչուածն ըլլայ, եթէ ոչ և Դառնիճ կամ Վրացի Կոճակ?

== 1170. Խօսողի ձուք. ==

Այսինքն՝ Աքլորի. թարգմանութիւն է Ար. բառի, Խօսաթ էտ-տիք, ըստ Ամիրտ. Խուսաթ ըլ-տէկ. «Սպիտակ բոլորկեկ hատիկներ լինայ, և ինքն ի Կեռասին կուտն կու նմանի, և թէ սպեղանի առնես և դնես ի վերայ պինտ ուռէցնուն, օգտէ»: — Շնխաղողի կամ Մորմի տեսակ մի կարծուի:

== 1171. Խօրժի կամ խօրճի. ==

Ռոշքեանն Գալիենոսի բառից մէջ գտնէ զայս և բացատրէ, Շուշան ժանգառագոյն, և Լ. Verbenaca, որ հիմայ Verbena կոչուի, Փ. Verveine. Տե՛ս Աղաւնարօտ (թիւ 50):

[[Կատեգորիա:Հայբուսակ]]</text>
      <sha1>2m798tknz5i5njgl4lqc0lkhp23pa74</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Հայբուսակ/Ծ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151787</id>
    <revision>
      <id>397303</id>
      <parentid>397266</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T11:12:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emptyfear</username>
        <id>547</id>
      </contributor>
      <origin>397303</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31792" sha1="qdj02md2yh5a384jlzztpey4n9d7irg" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title = [[Հայբուսակ/Ցանկ|Հայբուսակ • Այբբենական ցանկ • Ծ]]
|author = Ղևոնդ Ալիշան
|previous = [[Հայբուսակ/Խ|Խ]]
|next = [[Հայբուսակ/Կ|Կ]]}}

== 1172. Ծաթրին. Ծայթրին. Ծոթրին. Ծոթոր. Ծեթրոն. ==

Այսչափ ծըռմըռկիլ անուանն թերեւս շատ հասարակ և մեր երկրի մէջ ամեն կողմ ծանօթ ըլլալը յայտնէ, նմանապէս և համանունութիւնն յԱր. Սահթէր կամ Սայթէր, և Լ. Satureja, որ յատուկ է Կորդիւն կոչուած տեսակին, իսկ հասարակն կոչուի Serpyllum, Փ. Serpolet, — Ամիրտ. Ար. բառիւ ստորագրէ. «Սայթար, որ է Ծոթրին ն, և ինքն երկու ազգ է. մէկն՝ Վայրի և մէկն Ածուոց, և լաւն այն է, որ Ածւոց լինի. օգտէ հով ականջին ցաւուն, և զակռային ցաւն տանի, և թէ յաչքն քաշեն, զգիջութիւն տանի, և զքամին յանձնէն հանէ, և զճիճիքն սպանանէ: Եւ այն, որ Վայրի է, նա՛ սավտա կու լուծէ, և թէ հոտվտան, զերեսին գոյնն պայծառ առնէ, և զքրտինքն կու չորացընէւ… Իպտ. ասէ, թէ լաւն այն է, որ տերեւն ի Զուֆայի տերև նմանի, և թէ զինքն եփեն գինով և տան Գազանահարին, զվնասն տանի… և թէ ծեծեն և մեղրով խառնեն և զէդ լուու (լօղապ) առնեն և տան այնոր, որ հազ ունի, օգտէ։ Եւ ցեղ մի այլ կու լինի, որ սպիտակ կու լինի, և տերեւն՝ նման Զուֆային… Ասացել են բժշկապետքն, թէ ինքս զմարդուն միտքն և զգայութիւն յաւելցընէ»։

Ածուոց կոչուած տեսակն կոչուի և Տան Ծոթրին, որոյ զոյգ օտար անուն մի գրէ հին Բառգիրքն, Սաթարփէոս, թերեւս Satureja• իսկ Վայրի Ծարրին կոչուի Գալիենոսի բառից մէջ՝ Եպիթեմոն, Լ. Epithymum Cuscuta. — Բժշկարան մ’այլ գրէ. «Նատր, Վայրի Ծաթրին. Քէքլիկ օթի», բայց յետինս ուրիշ տեսակ խոտ է, տե՛ս Կաքաւարօտ։ — Դարձեալ ուրիշ մի գրէ. «Հոնի, որ է Վայրի Ծոթրինն». Հոնի, ըստ մեզ, ուրիշ բոյս նշանակէ, զոր տե՛ս ի կարգին:

== 1173. *Ծալիկա ==

Այսպէս կոչեն Արդուինցիք զՑինգ, վրացերէն բառիւ, եթէ Վիրք այլ չեն առած ի Հայոց:

== 1174. Ծամուկ. ==

Ըստ Բրգնիքցոց է Կակաջ վայրի կամ Ծափկոտրուկ: Տե՛ս զայս և զ Պուտ:

== 1175. Ծառանց պտուղ. ==

Բժշկարան մի այսպէս կոչէ զԱքլիլ մէլիքն Արաբաց, զոր տեսանք Հ. անուամբ Թագաւորապսակ (թ. 748), և որ ուրիշ անուններ այլ ունի. մէկն այլ Սատանի Ծառ՝ ըստ Ասարայ։ Տե՛ս և Իշկորնգան (թ. 869)։

== 1176. Ծառիկ. ==

Կամարկապցին կ’երեւի զուգել զսա՝ Գղթորի, վասն զի գրէ. «Անծակ Գխտոր՝ Անծակ Ծառիկ»:

== 1177. Ծառկանգառ. ==

Ըստ անուանն, անշուշտ, վայրի Կանգառ մ’է փշոտ, որուն ճիւղերը կեղեւելով կ’ուտեն։

== 1178. Ծարուր. ==

Ոչ սովորական իմաստով սնգոյրն, այլ ըստ Կամարկապցոյն «Կանաչ Ծարուր (է) Հօրուտ, (որ) Կանաչ Թութիայ ն է, որ է ծաղիկ, Կարինոյ սարն լինայ»։ Գուցէ ըլլայ և հետեւեալն (Ծարուրիկ): Ծարուր կոչուին և վնասուած Ցորենի և Գարւոյ հասկերուն ծայրերն:

== 1179. Ծարուրիկ. ==

Սալաձորեցինն երգելով կ’ըսէ.

«Ծիլն ու Ծլվայն ու Ծարուրիկ, սուրմայ են քաշեր աչերուն», որով յայտնի, թէ ծաղիկն աչաձեւ է կամ ծարուրի գունով եզերք մ’ունի։

== 1180. Ծափ. ==

Զայս այլ յիշէ նոյն երգիչն.

«Ծափն ու Ծափծափն ու Ծափկոտրուկ, որք կու բացվին կարգն Խնկուկոյն»:

== 1181. Ծափծափ. ==

Ահա տեսանք Ծափին հետ յիշուած ի Սալաձորցոյն, որ դարձեալ կ’ըսէ.

«Ծափծափ ծափ տայ, ծիծաղի լծափին ծըլուն թելերուն»:

== 1182. Ծափկոտրուկ. ==

Ծափ՝ մեր լեզուաւ նշանակէ և հողեղէն աման, պտուկ, ուստի այս ծաղիկս կ’ըսուի նոյնպէս և Պտուկկոտրուկ, Կճըճակոտրիկ, այլ և Հաւկուր ծաղիկ, եւ այլն, բայց պէտք է գիտնալ և որոշել, ինչպէս և մեր Ամասիացին կ’ըսէ, որ ինքն «Մանր է և խոշոր է, ինքն վայրի լինի և ածուոց լինի, և այն, որ ծաղիկն մեծ լինի՝ այնոր Լալա կ’ասեն. և ցեղ մի այլ կայ, որ ինքն Շաղայիղ էն է, Ազարիոն կ’ասեն։ Յիշած ենք զայս ի թիւ 13, ուր, ինչպէս և հօս կու յայտնէ, մեծ տեսակ ծաղիկն կամ բուն Ծափկոտրուկն՝ է Ար. Շագայիկ կոչուածն. շատ մեծ և գեղեցիկ վարդաձեւ կարմիր բարդ ծաղիկ, որ կարծես, եթէ կարելի ըլլար ամանի մէջ մտցընել, աճելով պիտի ճաթեցըներ, կոտրեր ամանը, և այսոր համար այսպէս կոչուած է. Լ. Pæonia, Փ. Pivoine: Տեսանք եւս, որ այսպիսի ծաղիկ մի չէր կըրնար վրիպիլ մեր նախնի ազգայնոց աչքէն, այլ և երեւակայութենէն, զոր և շատ փառաւոր անուամբք կոչեցին, և յիշեցինք Խաչափայտ անուան կարգին, ուր դարձընեմք մեր ընթերցողը։ — Իսկ մանր տեսակ ծաղկիս՝ է hասարակօրէն Հարսնուկ կամ Հարսին ծաղիկ ըսուած վայրի պարզ կարմիր ծաղիկն, որ և յոյն անուան թարգմանութեամբ՝ Հողմածաղիկ ` կոչուի առ մեզ, այլ և Պուտ։ Տե՛ս այս ետքի անունները։

== 1183. Ծերոց Գաւազան. ==

Ար. Ղուզապ. Տե՛ս թ. 455, Գետնատափ անունը։

== 1184. Ծեփիկ. ==

Այսպէս կ’անուանեն Պոնտացիք իրենց երկրին բնական և ծանօթ գոյնագեղ ծաղկօք ծածկուած ծեփուած ծառը, որոյ համար երբեմն բուսաբանք յոյն անունով կոչէին Anthodendron, այսինքն՝ Ծաղկածառ կամ Ծառուծաղիկ. հիմայ կոչեն Azalea, ուրիշ յոյն բառով, ’Αζαλέος, որ ցամաք նշանակէ, ծառին այնպիսի չոր ու ցամաք տեղերում բուսնելուն համար, որոց շատ վայելուչ զարդ է. եւրոպացիք այլ խնամեն իրենց պարտիզաց մէջ։ Մեր երկրին ամէն կողմին յարմար չէ այս բոյսս, և ո՛չ Ամիրտ. յիշէ և ո՛չ Պէյթար, բայց Ճորոխի գետահովտին մէջ գտուի, տեսնուած է և Կորճայից մէջ ի Հարաւային Հայս։

== 1185. Ծըւծըւուկ. ==

Այսպէս կոչեն Պոնտացիք Լ. Silene կոչուած հասարակ խոտեղէնը, որ առանձնակ կամ փունջով հինգթերթեան ծաղիկ ունի (թերթերն այլ երկու շրթունք բաժնուած), պտուղն այլ գլխիվայր շիշաձեւ, ծայրն 3-6 ակռայի ձեւով։ Շատ տեսակներ ունի, որոց ոմանք պարտիզաց զարդի յարմարին, ոմանք ուտելի են, ոմանք դեղ կ’ըլլան: Այլեւայլ տեսակք ճանչցուած և յիշուած են մեր կողմերում, ինչպէս Sil. Noctiflora (գիշերափթիթ) ի Թորթում. — S. Viscosa, որ փսխեցուցիչ է, ի Թորթում, Բաբերդ, եւ այլն. — S. Compacta, և Squamigera ի Մարաշ. — S. Humilis ի Ծանախ, Քէօփրիւ պաշի. — S. Leyseroides ի Նախճաւան. — S. Ampullata ի Խարբերդ: — Տ. Otites ի Բաբերդ. — Տ. Olympica, ի լերինս Պինկէօլի և Փալանտէօքէնի։ — S. Dianthoides, ի Կարին, Բաբերդ, Ծանախ, Սիւնիք. — S. Canescens Cephalanta ի Կարին. — S. Aucheriana, ի Վան. — S. Sisiana ի Սիսիան Սիւնեաց. — Տ. Arguta Armena, ի Կարին. և ուրիշ 30 տեսակք այլ Կարնոյ, Բաբերդի, Պինկէօլի, Պարսկահայոց և Կապադովկոյ կողմերում:

== 1186. Ծիածան. ==

Անունը յիշէ նոր բառահաւաք մի, այլ ոչ որպիսութիւնը։

== 1187. Ծիթրայ. ==

Գալիենոսի բառից մէջ գրուած է. «Պիւթէս՝ Ծիթրասին», որ հաւանօրէն է Յ. Πυδίων, Լ. Phyteuma, Փ. Raiponce. Ար. ըստ այսմ, բայց կարծուի սխալմամբ գրուած ի Պէյթարայ՝ Գութումա, ըստ որում և Ամիրտ. գրէ. «Ղուդումայ, որ է Վայրի Ազարիոնն», սակայն հիմայ բուսաբանք զանգակաձեւ ծաղիկ մի համարին զնա. Campanula persicifolia, ոմանք ալ Կանչխոտ մի, Reseda Phyteuma.

== 1188. Ծիլ և Ծիլվա. ==

Ծանօթք Սալաձորեցւոյն, որ հաւնած է անոնց ծարրեալ աչից.

«Ծիլն ու Ծլվայն ու Ծարուրիկն՝ սուրմայ են քաշեր աչքերուն»:

== 1189. Ծիլամբուռ. ==

Բանջարեղէն մին է, ծանօթ յարեւելեան Հայս:

== 1190. Ծիլծափ կամ Ծափծիլ. ==

Նմանանուն բուսոց կամ ծաղկանց հետ երգուած ի Սալաձորեցւոյն.

«Ծիլծափն ծաղկեր ծիրանի, խիստ գեղեցիկ ու վախվախ սիրուն». կամ

«Ծիլծափն սպիտակ է հագեր, դեղին քաշեր վերայ փորուն»:

== 1191. Ծիծակ. ==

Կանաչ Պղպեղն է՝ ըստ Բախտամենի (եր. 240)։

== 1192. Ծիծեռնադեղ. Ծիծեռնիկի դեղ. Ծիծռան խոտ. Ծիծեռնիկի խոտ. ==

Ծիծռան ծաղիկ.

Յունարէնէ առնուած անուն է, որպէս և Լ. Chelidonium, Փ. Chélidoine, և Ար. Խալիտունիուն. Տե՛ս ինչ որ ըսինք Դեղին Կոճ անուան բացատրութեամբ (թ. 579)։

== 1193. Ծիծռան բոյն. ==

Կաթով տրորելով՝ գոզարգելի դեղ գրուի, և վերոյգրելոյն ու ներքոյ գրելոյն պէս բոյս երեւի։

== 1194. Ծիծռան կօշիկ. ==

Վերինէն տարբեր բոյս կ’երեւի, ինչպէս ըլլալն՝ ինձ անյայտ. արուեստաբան նական գրուած մի կ’ըսէ. «զԾիծռան Կօշիկն քաղէ, զծաղիկն չորացո և կաթամբ թրջէ, և կռիզով գրէ»։

== 1195. Ծիմել. Ծիմիլ. ==

Հին բառագիրք կամ Գալիենոսի բառք, որ զուգած են զայս Յ. Վլիտօնի, Լ. Blitum, Փ. Blite կամ Bléte, ինչպէս և Մխիթար Հերացի գրէ, վրացերէն այլ Ցիմիլ կ’ըսեն։ Ծանօթ բանջար է, ուտելի, նման՝ և ըստ ոմանց նոյն ընդ Շոմինի. հին Բժշկարան մեր օտար անուան հետ զուգէ. «Բարբուզնo՝ «Ծիմիլ». տե՛ս՝ ինչ որ ըսուած է Բարբիւզակ անուամբ (թ. 315), ըստ, բայց սխալ կարդացուած է, պիտի ըլլար Եարպուզ կամ Ճարպուզ, զոր Պէյթար նոյնանիշ գրէ Պախլաթ ըլ-Եամանիէ անուան, որով գրէ և Ամիրտ. և կ’ըսէ. «Կանանչ և կարմիր այլ կու լինի որձան. և ի յԱմասիա՝ այս խոտիս Թ. Փրփրեմ օնաշի (վայրենի) կ’ասեն, և լաւն այն է, որ դեռ հունտ չէ բռնել, և հունտն սեւ և մանր և պսպղուն լինի… Թէ զիր քամուքսն վարդի ձիթով խառնես և օծես, օգտէ այն գլխացաւութեան, որ ի արեգական տաքութենէ լինի, և տաք ուռէցնին, որ ի յականջն լինի՝ օգտէ», և այլն: — Ամիրտոլվաթի յիշած կարմիր տեսակն, Bl. և յատուկ զանազանեալն Bl. Rub, subintegrum. Rubrum յիշուած է և ի Հայս, նոյնպէս ուրիշ տեսակ մ’այլ Bl. Virgatum, թէ ի Թ-Հ. և թէ ի Ռ-Հ:

== 1196. Ծինկարի. ==

Այսպէս կոչուի ի կողմանս Պոնտոսի Կաղմըխի վայրի ծառն, կամ անոր մէկ տեսակն. Լ. Carpinus Duiniensis, Փ. Charme, զոր տեղաքնինք տեսած և նշանակած են ի Պոնտոս, և Կովկաս, ի Փոքր և Մեծ Հայս։

== 1197. Ծիպան. Ծիպանուկ. ==

Դեղին բաժակաձև կամ շրթնաձև ծաղկով խոտ մի է, երկայն կոթով տերեւներ ունի Որթոյ նման և այլ աւելի ճղած երեք մասի, Ցինկի նման, զոր ճմլելով մարմնոյ վրայ կը դնեն, երբ պէտք ըլլայ խարան բանալ:

== 1198. Ծիրան. ==

Յատուկ Հայկական պտուղ, և այսպէս կոչուած ի բուսաբանութեան, Armeniaca կամ Prunus Armeniaca (Հայկական Սալոր), և յայտ է ի պատմութենէ, որ Հռովմայեցիք երբ մտան ի Հայաստան՝ Արշակունի Տիգրանայ և յաջորդացն հետ կռուելու, իրենց լաւագոյն աւար այս պտուղը մտուցին յԵւրոպա՝ ոչ միայն համովն, այլ և հոտովն զմայլած, ինչպէս կ’իմացընէ Պլինիոս&lt;ref&gt;Պլին. Բնախօսութիւն. ԺԵ, ԺԲ. Ab extrema gente Armeniaca, quæ sola et odore commendatur. &lt;/ref&gt;. անունն այլ անթառամ պահեցին, Փ. Abricot, Abricotier. Ի. Armellino, Albicocca. Ռ. Абрикосъ Արաբացիք այլ իրենց ծանօթ պտղոյ անուամբ (ինչպէս Լատինք՝ Սալորոյ) Հայկական Խնձոր կոչեցին, Թուֆահ ըլ-Էրմանի, (ինչպէս հիմայ այլ Նապոլիի կողմերում՝ Ոսկի խնձոր կոչեն), բայց առանձին անուամբ այլ կոչեն Միշմիշ, որով ստորագրէ և Ամիրտ.՝ յիշելով ուրիշ անուններն այլ. «Պ. Զարտալու, և Հ. Խռթիկ ասեն, և Ծիրան ասեն, և ինքն շատ ցեղ լինի, լաւն այն է, որ խոշոր և դեղին լինի. թէ ուտեն՝ օգտէ պուխարին (գոլոշիք հարբըխի). և թէ զտերեւն եփեն և խաղաչ առնեն, օգտէ խնախին (փողացաւ), և իր կըտին եղն օգտէ ականջին գոռալուն, և զորդն այլ հանէ յականջէն… և իր խէժն զհերքունն տանի, և լաւն այն է, որ չոր թրջեն և ապա ուտեն։ Ասէ Պտին., թէ լաւն այն է, որ քաղցր լինի, և Պ. ղայսի կ’ասէ, և Հռ. Արմինիաղին (Armeniacum), և՛ լաւն, և՛ աղէկն ի Հայոց երկրին լինի։ Ասէ Դս(Դէոսկորիտ), թէ քան զԴեղձն՝ ամենայն դիմօք աղէկ է, և ստամոքին այլ լաւ է. և թէ զչորն յորժամ ծամես և թրջես և զջուրն խմես, զծարաւն կտրէ, և ստամոքսն հովցընէ. և սուր ջերմերուն օգտէ»։ — Հին Բժշկր. այլ Միշմիշ անուամբ յիշէ զԾիրան, և հովութեանն ու գիճութեան պատճառաւ կ’ըսէ. «Ընծայէ ի մարդ գէշ ցաւեր հով և թանձր, որպէս Դեղձն՝ ի յերակսն և ի լերդն, և եբ օրեր անցնի, ջերմնոտ առնէ, և կայ յինք ղորկութիւն. և յետ ուտելոյն զինք՝ մազտաքէ ծամէ կամ Անիսոն, կամ զԲան? հետ իրաց, և ապա գինի խմէ, զոր չամչով և մեղրով շինեն. և իր գործն այն է, որ խիստ ջերմային ախտեր ընծայէ»:

Ի հնուց մինչեւ հիմայ Ծիրանն հայկական՝ իր յարգը պահած է, մանաւանդ երկրին հարաւակողմանը, ուր աւելի մեծ և անոյշ կ’ըլլայ, քան ի հիւսիսակողման, ուր թուի, թէ մեր առակախօս մեծ Վարդապետին քմաց դպած էր, վասն զի Սալորի և Դամոնի հետ ամբաստանուեցան կ’ըսէ (ԺԵ.), թէ ուտողին ակռայն կ’առնուն (զատամունս հարուն), և որովայնի վնասիչ են, թէպէտ և կամաւ այսպէս կ’ընեմք, կ’ըսէին պտուղքն, որ չափէն աւելի չուտեն։ — Յայտնի է, որ Ծիրանն թէ՛ հում, թէ՛ եփած և թէ՛ չիր (չոր) ուտուի, և՛ թէ շաքարով սնած։ — Վերոյիշեալ անուններէն զատ կոչուի առ մեզ և՛ Շարուկ, և՛ Պարկուկ. այս ետքի անունս լսուի և՛ առ Արաբացիս, և՛ առ արեւմտեայ գրիչս, ինչպես տեսնուի ի կարգին:

== 1199. Ծիրանի ծաղիկ. ==

Բժշկր. մի յիշէ. «Ցեղ մի այլ ծաղիկ կայ, որ իւր անունն Ծիրանի ծաղիկ ասեն, հա՛ն զինքն և տուր մեղրով ուտել՝ կապած մարդուն»։

== 1200. Ծիֆին. ==

Թուփ մի է յիշուած, բայց որպէսն ինձ յայտնի չէ, գուցէ ըլլայ Ճփնին:

== 1201. Ծլագարի. ==

Ռոշքեանն յիշէ ի բառգիրքն և վկայութիւն բերէ թարգմանեալ աշխարհագրութենէ. «Գարեջուրն ի Ծլագարւոյ և ի Բաղեղէ եփի». և զուգանիշ գրէ անծանօթ Լ. բառ մի Ryne?

== 1202. Ծլեր. ==

Բժշկարան մի գրէ. «Փուկեահի Օթխոր, որ է Ծլերն»։ Ամիրտ. բառագրոց մէջ «գրէ Ֆուխահ–իխթիր ինքն Իխթիրին ծաղիկն է. լաւն այն է, որ անուշահոտ լինի… (բայց) թէ շատ հոտվրան՝ զգլուխն ծանր առնէ և քուն կու բերէ, և զարիւնն թանձր առնէ»։ Իխթիր, Իթխիր, Օխթոր կամ Աւթխոր, ամենն այլ նոյն Ար. բառն է, որ նշանակէ զՎաղմեռուկ։

== 1203. Ծծանի. ==

Հայ-Աղուանից կողման վայրի ծառոց հետ յիշուած է։

== 1204. Ծծմոր. ==

Եզնալեզուն ճանաչուի ռամկօրէն այսու անուամբ, թէպէտ ոմանք համարին կապոյտ Տերեփուկը, Լ. Centaurea Cyanus, Փ. Bluet կամ Bleuet. Ռ. Василекъ Բժշկարան մի գրէ. «Որ աչքն վիրաւորեալ է ի մաղասոյ և արիւն ուննայ կամ այտոյց, զԾծմորն եփէ, լեսէ, և արկ ի վերայ աչիցն»: Թ. Փէյղամպէր չիչէկի (Մարգարէի ծաղիկ)։

== 1205. Ծծուկ, որ և Ծծումբ. ==

Կարմրագույն ծաղիկ մի է, որ անոյշ հիւթ ունի, զոր ծծելուն համար՝ այս անունն առած է. ճանչցուած է ի Խոտուջուր (Յիշուած և ի Նոր Դար, Է 102), Ազգակից է Եղեսպակի, որ և Մեղրթեր. տե՛ս զայս։

== 1206. Ծկու. ==

Գալիենու բառից մէջ այսոր զուգանիշն է Դրեմիսին, որոյ նոյնաձայն կայ Drimys կամ Drymis բոյս մի, բայց նորագիւտ աշխարհաց Ամերիկոյ և Աւստրալիոյ, սակայն կայ և Drymenia բոյս, Carox կոչուած Պրտուեղինաց տեսակներէն։

== 1207. Ծղօն. ==

Յատուկ բոյս մի թուի ի Խոտուջուր, հասարակօրէն Որթոյ ծիլերուն պէս պլլըւող կամ Խիբ կոչուած մասեր այլ նշանակէ։

== 1208. Ծղօտիկ. ==

Յայտնի է, որ նոր բուսած խոտից և նմանեաց ծիլերն և բողբոջն Ծղօտ կոչուի, բայց սա յատուկ տեսակ մի բոյս է. ստուգելի։

== 1209. Ծմախոտ. ==

Յարմար անուն յիշուած ի բառհաւաքէ, փափագելի է բացատրութիւնն։

== Ծմել. ==
— Տե՛ս Ծիմել:

== 1210. Ծնէբեկ. ==

Զոր թերեւս աւելի իմաստասիրաբար Ծնելբեկ գրէ Մխ. Հերացի (Ջերմ, ԼԲ), ըստ ոմանց՝ ճղերուն կակղութեան և տկարութեան համար այսպէս կոչուած, ըստ որում և Թ. Գուշ գօնմազ, իբր թէ վրան թռչուն մի չի կըրնար կենալ: 3. բառիւ կոչուի Լ. Asparagus, Փ. Asperge. Ռ. Спаржа, զոր Պէյթար՝ Ասֆարաճ գրէ, բայց ուրիշ Յ. անուամբ ստորագրէ. զնոյն յիշէ և Ամիրտ. «Որ է Հալիոնն. ինքն երեք ցեղ է, Ածվոց և Վայրի լինի, և լաւն այն է, որ ածվոց և մատղաշ լինի… զգլուխն շուրջ ածող է, և թէ զտակն եփեն և մազմատայ այնեն՝ զակռային զցաւն տանի, և թէ զտակն սպեղանի առնեն՝ զմանն ի յերեսացն տանի… և թէ եփես և զջուրն շունն խմէ՝ յայն պահն մեռնի»: — Վաստակոց գիրքն երկար խօսի (ՄԿԷ). «Վասն Հիլիոնի, որ է Ծնեբեկն. Զպարարտ գետինդ ախորժայ և զարեգակնակոխն. և զսիկն և զանտառախիտ վայրսն։ Եւ իւր ցանելն այսպէս. ի մարտին կամ յապրիլին փոսեր արա խորու երեք մատն, և յամէն փոս ի Հիլիոնին հընտէն եօթն հունտ, և ծածկեա նոյն հողովն… յետ երկու տարւոյն ի գարնանային ժամն փորեա զտակսն, և սակաւ մի աղբ ա՛ծ, որ հերիք լինի. և ի յերրորդ տարին կանուխ յառաջ, որ ծլէ, փորեա և քաղհան արա զտակսն, աղբ մի՛ լնուր, տեսանես յետ ամսոյ միոյ, որ ծլէ և ուրախացուցանէ զքեզ», եւայլն։ Յետ այլ խրատուց գայ զարմանալիքն. «Եւ օգտութիւն մը կայ ի սա, զոր արժան համարեցաք գրել, թէ և դժուարաւ հաւատայք զարմանալի բանիս, զի թէ չէաք փորձիւ հաստատեալ՝ ոչ էաք ընդ գրով արկեալ։ Ա՛ռ խոյի եղջիւրք մեծ և անարատ, և արա յիւրեան փոքր ծակ մի, թէ զինքն՝ որպէս նշան տուաք՝ դատարկ (թողուս) առանց հընտի, նա յիւրմէ բնութեամբ Հիլիոն ծլէ՝ անհնար» (անվրէպ)։ Աւելի հաւատալի բան մի զարմանալով գրէ ուրիշ մի. «Լսեցաք ի բազում մարդկաց, որ զայս տակն անեն և լուանան, և մանտր մանտրեն և ի գարին խառնեն. յամէն գիշեր երեք տրամ մինչեւ ի հինգ գիշերն ձիուն տան, սըրաճայն չորցընէ և չըքէ. շատ մարդիկ փորձած է»։ – Այս տնտեսութեան մէջ պիտանի և ինքնակերպ ուտելի բոյսս շատ տեսակներ ունի, որոցմէ տեսեր և նշանակեր են բնախօսք ի Հայս. As. Trichopyllus (կտըրտած տերեւով), — As. Officinalis ի գետահովտի Ճորոխի, ի Բաբերդ, Կեսարիա. — As. Maritimus, ի Հար. Կովկաս, որոյ մէկ զանազանեալն, As. Breslerianus, ի Նախճավան և Խոյ. — As. Filifolius, Եփրատայ եզերքում և ի Միջագետս. — As. Verticillatus ի Գարապաղ կամ Սիւնիք, իսկ Վայրենի տեսակն իբրև հասարակ խոտ կ’աճի Հայաղուանից դաշտերում:

== 1211. Ծնծեղ. ==

Թուի մի, բայց տեսակն ինձ անծանօթ:

== 1212. Ծնծղար. ==

Ըստ Ասարայ՝ է Թալղ, որ եթէ Տալխ ն է, ապա Գետնի աստղ է. տե՛ս զայս, թ. 459:

== 1213. Ծնկածաղիկ. ==

Այսպէս կոչեն Պոնտացիք (թարգմանօրէն Քարկոտրուկ) Լ. Saxifrage, Փ. Saxifrage կոչուած ծաղկանց տեսակ մի. Sax. Cymbalaria, որ գտուի ի Թ-Հ. այլ, իսկ ի Ռ-Հ. Sax. Muscoides տեսակն. — S. Sibirica ի Պինկէօլ, Ծանախ. — Տ. Rotundifolia ի Սպեր, Ճիմել. — S. Huetiana, ի Մուշ, ի Պոնտոս, եւ այլն։ — Բազմաթիւ և իրարու աննման տեսակներ ունի Ծնկածաղիկն, որ պարզ խոտեղէն մ’է, մանր և ընդհանրապէս դեղնագոյն ծաղկներով, կան այլ ճերմակ և վարդագույն, բայց ի գործածութեան շատ պիտանի չեն:

== 1214. Ծոթոր. Ծոթրին. ==
— Տե՛ս Ծաթրին: 

== 1215. Ծոն? ==

Բժշկարան մի ստէպ յիշէ զ Ծոն Բժշկաց, Ար. այլ Թայճ ըլ-հօքէօմայ կամ Թայճ ըլ-հէօքէմէն, գրուած է եւս Թայ ըլ-հէօքէմէն, բայց բոյս, թէ այլ ինչ ըլլալն ինձ անծանօթ է։

== 1216. Ծովու ժանկ. ==

Ար. Մուլուխ կամ Մըլուխ, Բժշկարան մի գրէ. «Մուլուխ, որ է «Ծովուն ժանկն, և ոմանք ասեն, թէ ի Մորենի կու նմանի, ծառ-մն է, բայց փուշ չունի. տերեւն նման է Ձիթենոյ տերեւին, և ի ծովեզերքն կու բուսնի»։ Ըստ յոյն բժշկապետաց՝ է ’Άλιμος կոչած ծովային բոյսն. Լ. Atriplex halimus.

== 1217. Ծովու խոտ. ==
— Տե՛ս Զարեհ: 

== 1218. Ծոր. ==

Որ կոչուի և Զրիշկ, Կծոխուր կամ Կոծոխուր. Լ. Փ. Berberis, զոր գիտէ և Ամիրտ. «Ծոր, որ է Պարպարիս ն, որ է Ամիրպարիս ն, որ է Զրիշք ն, ինքն սեւ և կարմիր կու լինի, և լաւն այն է, որ կարմիր լինի և նոր. Թ. Ղարամուխ? և Խաթուն տուզլուղի ասէ, և լաւն այն է, որ հասուն լինի և նոր և գէր լինի և կարմիր, որ ի սեւութիւն քշտէ»։ Վայրենի թթուաշ և ջրոտ պտղոց ցեղէն ըլլալն յայտնի է, և այլեւայլ տեսակներ ունենալն, յորոց B. Densiflora (թանձրածաղիկ) կոչուածն տեսնուած է մեր Արարատ լերանց ստորոտում. — B. Cratægina տեսակն ի Թ–Հ. — Հասարակ տեսակն՝ B. Vulgaris, ի Կովկաս և յԱտրպատական։

== 1219. Ծորի տակ. ==

Առանձին անուամբ յիշուի, ըստ Պէյթարայ՝ Աարղիս կամ Այարղիս? յոյն բա ռով, զոր «Ի Դամասկոս Յօտի Ըռէհ այլ ասեն»՝ ըստ Բժշկարանաց մերոց:

== 1220. Ծոր Հնդկցի. ==

Այսինքն՝ Հնդկաստանի, յիշուած է ի հին Բժշկարանի, բայց ոչ բացատրուած:

== 1221. Ծորենի. ==

Հասարակ Ծորէն տարբեր ծառ մ’է, զոր հին Բառգիրք յիշեն յոյն Սքինոս Σχίνος, նոյնանիշ բառիւ, որպէս կոչի և Լ. Schinus, Փ. Molle, Բեւեկնեաց կամ Հերձի ծառոց ցեղէն։ Այս Փ. անուամբ հիմայ ճանչցուի հասարակօրէն Ամերիկոյ Տանձ կոչուածն։

== 1222. Ծորենոյ տակ. ==

Այս այլ տարբեր բան նշանակէ, այսինքն՝ Ձեռատաղոյ տակ, որ է Երեսնակ, տե՛ս զայս: — Կամարկապցին յիշէ և Ծորենտակի պտուղ։

== 1223. Ծործորակ ածուի. ==

Ըստ Շէհրիմանի՝ է Շամղիտակն, զոր տե՛ս։

== 1224. Ծուածեղ? ==

Նշանակած է բառհաւաք մի։

== 1225. Ծուաղ. Ծուաղենի. ==

Պոնտացւոց ծանօթ ծառ և պտուղ, զոր Թ. կոչեն Գարա եմիշ։ Լ. Prunus Laurocerasus, Փ. Laurier-Certise. վայրենի պտղատու ծառոց կարգէն է, մանր սեւեկուկ պտղով, ախորժելի, մանաւանդ տղայոց, զոր և կու չորցընեն, և Չամչարակ կամ Վռուզ կոչեն։ — Փ. կոչուի եւս Laurier Amandier, զի նշային համ կ’ունենայ կուտն, երբ խառնուի ի կաթն։

== 1226. Ծուծ կամ Ծուծք. ==
— Տե՛ս Մեղրածուծ և Թորթիկ: 

== 1227. Ծուռգմուկ. ==

Ի խոտուջուր և ի Մուշ ծանօթ բանջարեղէն մի, տեսակ Գմուկի, զոր տե՛ս թ. 476:

== 1228. Ծուռ Ցախ. ==
— Տե՛ս Գրքոր, թ. 539։ 

== 1229. Ծպեխի. Ծպիխի. Ծոպեխի. ==

Վայրենի ծառ կամ թուփ, ծանօթ է Տարօն և մերձաւոր կողմեր, որոյ կեղեւներէն սեւակարմիր ներկ մի հանեն, մորթ և կաթի տիկեր ներկելու։

== 1230. Ծտապաշար. Ծտիպաշար. ==

Բանջարեղեն կամ աղցան, խիտ երկայն և գետնատարած սղոցաձեւ տերեւներով. ըստ Շէհրիմանի Լ. Bursa Pastoris (Հովուի քսակ) ըսուածն է:

== 1231. Ծտի աչք. ==

Յիշուած է յԱղբիւր օրագրի (Զ, 333)՝ առանց բացատրութեան:

== 1232. Ծտի Լեզու. ==
— Տե՛ս Ճնճղկալեզու: 

== 1233. Ծտըխնձոր կամ Ծտի-Խնձոր. ==

Հաստրակօրէն Սին կոչուած պտուղն է, Լ. Sorbus.

== 1234. Ծտի-ճինգի. ==

Գայլխոտն է ըստ Արցախեցւոց, Լ. Cuscuta.

== 1235. Ծտի-Տանձ. ==
— Տեսակ մի Տանձի։ 

== 1236. Ծրդի. Ծրդենի. Ծրդենիկ: ==

Վայրի թուփ է փոքրիկ, որոյ՝ Բառգիրք մի հոմանիշ գրէ Արտըճի և Փիճի. տե՛ս զյետինս, այլ և Արտիճ, Արտուճ (թ. 237-8). հաւանօրէն տարբեր գրով կամ ձայնով գրուած է, այլ նոյն է ընդ Ցրդի, զոր տե՛ս ի կարգին:


[[Կատեգորիա:Հայբուսակ]]</text>
      <sha1>qdj02md2yh5a384jlzztpey4n9d7irg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Հայբուսակ/Կ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151788</id>
    <revision>
      <id>397304</id>
      <parentid>397267</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T11:13:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emptyfear</username>
        <id>547</id>
      </contributor>
      <origin>397304</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="197147" sha1="t6hcy674zcgjddj4nk5083thpm0kg80" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title = [[Հայբուսակ/Ցանկ|Հայբուսակ • Այբբենական ցանկ • Կ]]
|author = Ղևոնդ Ալիշան
|previous = [[Հայբուսակ/Ծ|Ծ]]
|next = [[Հայբուսակ/Հ|Հ]]}}

== 1237. Կազ. Կազի ծաղիկ. ==

Այսպէս կ’անուանեն Կարնոյ կողմերում Լ. Veronica, Փ. Véronique կոչուած ծանօթ ծաղիկը, ի պատիւ նոյնանուն Սրբուհւոյն. շատ տեսակներ ունի, յորոց յիշուին ի Կարին Եռատերեւուկ կոչուածն, Լ. V. Triphyllos և Փ. V. Digitée. — յատուկ Հայկական՝ V. Armena կոչուածն ի Թէքտաղ. — V. Pedicularis ի Պինկէօլ և ուրիշ կողմեր։ — V. Microcarpa ի Նախճաւան, Պայէզիտ. — V. Multifida tenuifolia, ի Խարբերդ, Կեսարիա և ուրիշ լեռնոտ կողմերում. — V. Orientalis ի Ռ-Հ. — V. Tenuifolia (Նրբատերեւ) ի Բաբերդ, Ամիդ, եւ այլն. — V. Kurdica Ի Պինկէօլ, Արտահան, Ատրպատական, — V. Cinerea ի Մեծ և Փ. Հայս և ի Կիլիկիա. — V. Chamædrys ի Թ-Հ. — V. Teucrium, ի Կարին, Բաբերդ, Թորթում. — V. Austriaca ի Հիւս. Հայս. — V. Telephifolia, Թանթռնիկի տերեւով, զոր Դուռնըֆոր նախ տեսաւ ի Մասիս և գովէ գեղեցկութիւնը. մէկ զանազանութիւնն այլ (Pilosula) նշանակուած է ի Կարին, Պորժոմ, Լիվանէ. — V. Gentianoides, ի Ռ. և Թ-Հ. – V. Serpyllifolia ի Ռ-Հ. — V. Longifolia ի Հար. Հայս, Մուշ. — V. Verna, ի Մեծ և Փ. Հայս. — V. Viscosa ի Հար. Հայս, Մէրտին. — V. Acinifolia, ի Ծանախ, Միջագետք. — V. Hispidula, ի Կարին, յԱրագած. — V. Amæna, ի Շամախի, Պագու, Վրահայք. — V. Biloba և V. Camphylopoda ի Ռ-Հ. և Թ-Հ. — V. Filiformis ի Սպեր, Ճիմիլ լ. — V. Cimbalarioides, ի Սնճար լ., եւ այլն։ — Անշուշտ ուրիշ տեսակներ ալ կան, և ասոնց մեծագոյն մասն գտուին և ի Կիլիկիա։

== 1238. Կազմոր. ==

Ըստ Ստ. Ռոշքեան՝ «Թուփ է ցած, տերեւս ունի Մրտոյ նմանս, յարմար ի ցանկս և ի կապել զորթս». Լ. Acasos կոչէ, անսովոր բառ մի, այլ լաւ եւս է Ruscus, Փ. Fragon. — Բժշկարանաց և Գալիենոսի բառից մէջ տարբեր նշանակութիւն ունի նոյնանունն կամ նմանանունն:

== 1239. Կազմորէ. Կազմուրէ. Կազմորենի. ==

Հին Բժշկարանն գրէ. «Նարդ, որ է Կազմուրէ» և դարձեալ «Խռտիշ, Կազմարէ, կամ Հոռոմ Սնֆուլ կամ Ասարօն»: Բառգիրք մ’այլ փոխանակ Ասարօնի գրէ Ակարոն՝ Վայրի Նարդին, Կազմորի տակ»: Այս ետքի անունս Գալիենոսի բառից մէջ զուգուած է Մազմազիկի։ — Ամեն անուանքն կամ շատն մի և նոյն բոյսը նշանակեն, զոր բացատրեմք Մրուանտակ անուամբ։

== 1240. Կաթնախնձոր. ==

Տեսակ մի Խնձորի. Փ. Pomme d’aôut.

== 1241. Կաթնապուր. ==

Երիցուկի կամ Գետնախնձոր ծաղկան բազմաթիւ անուանց մէկն է՝ ըստ Ղրիմեցւոց:

== 1242. Կաթնբանջար. ==

Այսպէս կոչեն Շիրակացիք զԱքլորուկն (թ. 265):

== 1243. Կաթնբեկ. ==

Ըստ Ռոշքեանի՝ է «Որպէս Ծնեբեկ, խոտ փշուտ անկիւնաւոր, որոյ ծիղն ի ներքս է ունայն. ի բեկանելն շատ կաթն հոսէ»։ — Բժշկարան մ’այլ յիշէ. «Ա՛ռ զԿաթնբեկ խոտն, և նորին կաթամբ օ՛ծ զխոցն»: — Շատ ցեղ կաթնաւոր խոտոց մէջ սա հաւանօրէն է Լ. Sonchus, Փ. Laitron. թէպէտ այս Լ. անուամբ քանի մի տեսակ բոյսք նշանակուին, զորս յիշէ Ամիրտ. Հարկուլուս անուան տակ (զոր Հէրֆուլուս կարդայ թարգմանիչն Պէյթարայ՝ արաբ.). «Որ է Պախլաթ ըլ-Եահուտիա, և ինքն ի Հնտուպէին ցեղերուն է, որ է վայրի, և ոմանք ասեն, թէ Շիխարի ն (Իշու Խիար) ցեղերուն է, և Շարիֆն&lt;ref&gt;Թուի Շէրէֆ էտտին իպն էլ-Ռահապի գիտնական բժիշկն, որ Սինայի որդւոյն գրոց լաւ ծանօթութիւններ գրած է։ &lt;/ref&gt;ասէ, թէ Ղըրսանա ն է (Երինճնակ) եւ այլն:

== 1244. Կաթնխոտ. ==

Ըստ նշանակութեանն է Յ. և Լ. Polygala, զոր Պէյթար գրէ արաբ., յորմէ և Ամիրտ. «Պուլուղալին, որ է Պուլղան. այս դեղիս Թ. Սուտ օթի ասեն, և տերեւն նման է Ոսբան տերեւին. և մէկ թիզ երկայնութիւն ունի, և ով ուտէ, կաթն կու շատնայ»: — Կաթնաւոր խոտոց վրայօք՝ տե՛ս ինչ որ ըսուած է յԱփարփիոն (թ. 257)։ — Այլեւայլ տեսակք Կաթնխոտի նշանակուած են ի Հայս, որպէս Արեւելեանն P. Anatolica՝ Վանայ և Բաղիշու կողմերում. — P. Alpina, ի Խարբերդ. — P. Floribunda (Ծաղկաւէտ) ի Բաբերդ, Կարին. — P. Major, ի Ծանախ. – P. Pruinosa, ի Ծանախ, Մարաշ. — P. Supina, յԱրեւմտ. Հայս. — P. Hohenackeriana, ի Նախճաւան, Գանձակ. — P. Paucifolia, ի կողմանս Կեսարիոյ. — P. Papilionacea, ի Կարին, Վան, Բաղէշ, եւ այլն. — P. Vulgaris, ի Գարապաղ. — P. Hybrida, ի Կոտայք, Վարաժնունիք։ — Նոյն երեւի և

== 1245. Կաթնծաղիկ. ==

Որ ի Տարօնոյ կողմանս լսուի, և վկայուի կոտրած ատեն կաթ հանելը։

== 1246. Կաթնկոռնի. ==

Ըստ Արցախեցւոց՝ է Գաղտիկուր (թ. 402) կամ Ջղախոտ բոյսն։

== 1247. Կաթնուկ. ==

«Կաթնուկ ծաղիկն է դեղին, գունն է գլուխ դեղիններուն»՝ ըստ Սալաձորեցւոյն, բայց հասարակ վայրի խոտ է, և ըստ ոմանց նոյն է և Իշկաթնուկ (տե՛ս թ. 868, և Կանչող). և դարձեալ նոյն համարուի և Խէժուկ կոչուածն՝ ըստ Թ. Եմալիկ?

== 1248. Կաթնտերեւի. ==

Մեծ թուփ մի է, որոյ կաթոտ տերեւներն այծուց ախորժելի ուտելիք են. Բիծխի կամ Sխկի կոչուած ծառոց ցեղէն է, յատկապէս Լ. Acer Platanoides, Փ. Plane (Սօսիակերպ Տխկի) տեսակն, որ Գարապաղի (Սիւնեաց) մէջ ճանչցուած է որպէս և ի Պոնտոս, ուր Թ. Ագ աղաճ կոչեն:

== 1249. Կաթնփուղրի. ==

Ըստ Պոնտացւոց՝ Փուղրն ուրիշ կողմերում Տատրակ կամ Խոճկորիճ կոչուածն է (տե՛ս զասոնք), իսկ Կաթնփուղրին ուրիշ ազգ է, բայց ոչ հեռաւոր, և անունն այլ համեմատ է Լ. անուան Mulgedium, Փ. Mulgéde, որ կթել նշանակէ, բուսոյն կաթոտ ըլլալուն համար, և է խոտեղէն մի կակուղ երկայն (երկու-երեք թիզ) ճղերով, նոյնպէս երկայն կոթով եռանկիւնաձեւ և եզերքն կեռկեռ տերեւներով, ծայրերնին փունջ մի մանր բաժակաձեւ բարակամաշկ ծաղկանց՝ քիչ մի կարմրաճերմակ։ Այլեւայլ տեսակներէն նշանակուած են M. Macrophyllum (երկայնածիլ) ի Ռ-Հ. Տփղիսու մօտերում և Սարիալ լեռներում. — M. Albanum, ի Կարին, Ծանախ, Թէքտաղ, Ճիմիլ լ. — M. Prenanthoides, Տփղիսու և Կովկաս լեռներում. — M. Cacaliæfolium, ի Պոնտոս, ի Վիրս, Քութայիս. — M. Burgæi և M. Dubium, Տրապիզոնի մօտերում. — M. Salicifolium, ի կողմանս Տայոց։

== 1250. Կաժ. ==

Կոչուի և Կասկած. Ար. Սատէճ արաբ., որով անուամբ ստորագրէ Ամիրտ. «Սատէճ, որ է Սատէճ-Հնդի ն, ի Հնդկաց կու գայ. անուշահոտ, և լաւն այն է, որ հոտն սուր լինի, նուրբ այնող է, և չթողու, որ մազն ի վայր գայ, և զբերնին համն անուշցընէ, և քուն կու բերէ: Ասէ Պտ., թէ… այն, որ Հնդիկ է՝ Մահիստան կու ասենև Մալաշրուն այլ կու ասեն, և Մալաթրուն այլ կու ասեն (որ Լ. անունն Malathrum). ինքն տերև է, նման է Ընկզի տերեւին, և ի ջրի երեսն կու լինի. և ինքն տակ ունի որպէս Ոսբան, որ ի ջուրն կու բուսնի. և լաւն այն է, որ թաժայ լինի. և մէկ երեսն ի դեղնութիւն քշտէ, և այն, որ հոտն ուժով է և գոյնն սեւ է՝ որպէս Ղարանֆիլին գունովն է, որ թէ ծեծես և ի վերայ հալաւին ցանես, զոջիլն սպանանէ, և թէ ի լեզուին ներքեւն դնես, զբերնին համն անուշ առնէ և զակռատակերն ամրացընէ»։ — Ատեն մի Եւրոպացիք Կաժը Հնդկաց տերեւ կոչէին՝ Folium indicum: Մեր հին Բժշկարանն կ’ըսէ. «Սատէճ Հընդի, ի Հնդկաց գայ. զէտ Կասլայի տերեւ է»: Նոյնպէս և Ամիրտ. «Սատէճ Հնդի. ինքն Հնդկաց Կասլային տերեւն է. աղէկն համովն է… Ասէ Յեսու բժիշկն, թէ օգտէ աչացաւութեան, որ խոց լինի, աղէկցընէ, և օգտէ կոպերուն թուլութեանն»։

== 1251. Կաժկժիկ. ==

Ծաղկի պատշաճ անուն. փափագելի էր, որ բառհաւաքն յայտնէր մեզ տեսակը։

== 1252. Կալախար. ==

Փոքրիկ բոյս մի, քլաչափ, աւելի հունտի նման փոքրիկ հատակներով, որ իր ծաղիկն են։ Թուի Անձխոտի ցեղէն։

== 1253. Կալհմար. ==
— Տե՛ս Իշաշինգղ։ 

== 1254. Կախմըխի. ==

Տե՛ս Կաղամախ, որոյ տեսակ մի է, թերեւս Լ. Carpinus, Փ. Charme կոչուածն:

== 1255. Կածակ. Կածուկ. ==

Աղթարական բժշկաբանութեանց մէջ յիշուի, հիմայ այլ լսուի յԱրցախ. վայրի Կանգառն է, կամ Ըղտափուշ:

== 1256. Կածըլփուշ. ==

Ըստ Սեբաստացւոց՝ Թ. Չագըռ թիքէնի ըսուած փշեղէնն է։

== 1257. Կակալ. Կակլի. ==

Ընգոյզ. Ընկուզենի՝ ըստ Խոտուջրեցւոց. գուցէ հին Պոնտացւոց բառ ըլլայ:

== 1258. Կակաւիլ. ==

Խաչափայտի անուանց մէկն է. տե՛ս թ. 1009։

== 1259. Կակաւիկ: ==

Անունն միայն վերջի տառիւն որոշուի վերինէն, բայց բնութեամբ տարբեր թուի. միայն հին Բժշկարանի մէջ յիշուած գիտեմ. «Կակաւիկն կծու է. զջուրն ի քիթ ա՛ծ, մաղաս հանէ, և զխելք սրբէ. քաղցր իրօք եփէ և ի վերայ այտոյց աչաց դիր»:

== 1260. Կակաջ. ==

Ծանօթ, շատ տեսակ և շատ գեղեցիկ գոյնզգոյն ծաղիկ. գարնան երախայրեաց մէկն, ոչ միայն պարտիզաց, այլ (և թերեւս աւելի) անմշակ տեղեաց, մի ի գլխաւոր վայրենի ծաղկաց, մինչեւ կարծել ոմանց, թէ սա ըլլայ Քրիստոսի Տեառն մերոյ ցուցած Շուշանն վայրենի: Զանազան գունոցն համար երգէ Սալաձորցին.

«Կարմիր Կակաջ, ալ և դեղին, մօռ և մախմուր՝ զարկեր թեւերուն»:

Որչափ որ գունոց և ձեւին համար գովելի և ցանկալի է, ոչ ինչ կըրնայ ըսուիլ օգտին համար, որով և չի յիշուիր ի Բժշկարանս, մանաւանդ որ ասոնց գրութեան ատեն այնքան բազմացած չէր Կակաջից տեսակն, հեռաւոր կողմերէ այլ բերուելով, և թէպէտ Պէյթար և Ամիրտ. յիշեն անոր արեւելեան Լեալէ անուամբ բոյս մի, բայց օտարացեղ և անծանօթ. «Խոտ-մն է, որ ի Մաքայու կողմանէն կու գայ, օգտէ Սնկան, թէ զմիրգն ծեծես, օգտէ ստամոքին ցաւերուն և խաղեցընէ զցաւն, ասէ Պտին. Թէ խմեն, զարունն կապէ»: — Լ. Tulipa, Փ. Tulipe, Ռ. Тюльпанъ, որ Պ. Տիւլպէնտ բառէ առնուած կ’ըսուի, որովհետեւ այն կողմերէ` ի Թուրքաց կամ ի Թաթարաց բերուած է Եւրոպա ի ԺԶ դարուն: Իսկ մեր հայերէնն զուտ ազգային է, որով յայտնուի ծաղկին տեղացի ըլլալն, և անունն այլ կրկնակ ձայնիւ նման կարկաջանաց, փայլփլուն կամ գոյնզգոյն ըլլալը իմացնէ: — Զանազան տեսակներէն յիշուին ըստ Լ. Oculus Solis ըսուածն (Արեւակն) ի Սնճար լերինս. — Լեռնային կոչուածներուն մէջ յատուկ մէկ մի կայ Հայկական T. Armeniaca, նշանակուած ի Վան, Բաղէշ, Կարին, Եփրատայ եզերք և ուրիշ կողմերում. — T. Gesneriana Minor, ի Կարին, Ծանախ եւ այլն. — T. Eichleri, ի Շամախի. — T. Suaveolens ի Կովկաս. — T. Pulchella (Գեղազան) ի բարձունս Կիլիկիոյ 6500–8000՛ բարձրութեան։ — T. Violacea (Մանիշագոյն) ի Թալիշ Կազբից։ — T. Bibersteiniana, Տփղիսի մօտերում։ — Առանց յատուկ տեսակի յիշելու (որ այն ատեն դեռ որոշուած չէր) անցեալ դարուն սկիզբները՝ Ճեմելլի իտալացի տեղագիրն՝ զմայլմամբ յիշէ Բասենոյ Մժնկերտ և Խորասան աւանաց մօտերում՝ տեսած Կակաջները, որ եւրոպական պարտիզաց վայելուչ զարդ կրնային ըլլալ, կ’ըսէ: — Սալաձորեցւոյն յիշած գուներով այլ իբր առանձին տեսակներ յիշեն մերայինք հիմայ՝ Կարմիր կակաջ, Մօռ Կակաջ, նա եւ Սիւթմա Կակաջ, որ չգիտեմ՝ ինչ նշանակէ:

== 1261. Դեղին Կակաջ. ==

Կոչուած է ի Հայս՝ ձեւով աննման վերոյգրեալ ծանօթ Կակաջից. կարծրկեկ կոթի ծայր մեծկակ բոլորշի դեղնասպիտակ կէս գնտաձեւ բազմաթիւ մանր թերթերով ծաղիկ մի, որոյ չափն և տերեւոց ձեւն յայտնի չէ ինձ:

== 1262. Կակժիրակ. Կակճիրակ. Ծակժիրակ. ==

Ըստ Բժշկարանաց՝ զարմանալի Փենունային անուանք են. տե՛ս Խաչափայտ (1009) և Ծափկոտրուկ (1182): Բայց Ամիրտ. գրէ. «Ասացել է գրոցս ժողովողն, թէ այսոր (Ղրտումի) Պ. Հասաքտանա կ’ասէ, և Հայք Կակճիրակ ասեն, և Ասփուրի հունտ ասեն: Գալիենոսի բառից կարգին գրուի. «Կնոկոն ` Կակծիրակ, որ է Խիարիշամբ» կամ «Կնիկոն՝ Կակժիրակ»։ Տե՛ս Ասփուր, Գովաղակ և յետոյ Կրտիմն և Կասիա, որ յատկապէս այլ Կակժիրակ կոչուի՝ Cassia.

== 1263. Կակղի. ==

Այսպէս կոչուի կամ կարծուի յոմանց Tilia ծառն, զոր յիշած եմք Թըմբի և Լորի անուամբք (թ. 795 և 926)։

== 1264. Կակուլ. ==

Ամիրտ. ի Բառգիրքն կ’ըսէ՝ Հոռմցի Ցորեան ն է. — Ի՞նչ տեսակ է։

== 1265. Կակուլա. ==

Որ է Ղաղուլէ Արաբաց, և այլեւայլ անուններ ունի, յորոց տե՛ս Մալախ և Հիլ։ — Բժշկարան մ’այլ գրէ. «Քէքուլէ, որ է Դժնկի պտուղ»:

== 1266. Կակվորդիկ. ==

Լեհահայոց բառագիրք մի այսոր զուգէ Չապուռ ն, որ է Ճապուռ կամ Չաման:

== 1267. Կաղաբոյս. ==

Այսպէս անուանին՝ ըստ նորոց՝ սոխային տակք. Լ. Bulbus. Տե՛ս Արանդ (թ. 190) և Կոճողի։

== 1268. Կաղաղ. ==

Կանաչ Ընգոյզ՝ ըստ Արցախեցւոց: Տե՛ս և Կակալ։

== 1269. Կաղամախ. ==

Ընտիր օրինակ մի բառից Գալիենոսի գրէ Կաղամահ։ Վայրենի ծառոց մէջ նշանաւորներէն մէկն է ձեւովն և բարձրութեամբն, և շատ տեղ ծանօթ. Լ. Populus, Փ. Peuplier, և ձեւոյն համար յատկացեալ P. Pyramidalis (Բրգաձեւ). գունովն այլ զանազանեն բուսաբանք ի Սպիտակ P. Alba, Փ. P. Blanc, Ռ. Тополь. և ի Սեւ, P. Nigra, Փ. P. Noir, Ռ. Осокорь, նա և Ձիւնատեսակ, P. Nivea, Փ. P. Cotonneux, թերեւս մեր երկրին մէջ գտուին ասոնք և իրարմէ տարբեր անուամբք կոչուին. Սպիտակ տեսակն կոչուի Ա. Հաուէր, արաբ., ըստ Ամիրտ. «Հավր. ծառ-մն է, որ ի Հոռոմոց երկիրն կու բուսնի, և ես գտայ ի գիրք-մն այլ, թէ Հավրն ծառ-մն է, որ Թ. այս ծառիս Ղայրին աղաճի ասէ (ոմանք այլ Կիւրկէն աղաճի ասեն), և ինքն ի հով և ի չոր տեղրանք կու բուսնի, և ինքն չորացնող է, և թէ զիր միրգն մեղրով յաչքն քաշես՝ սրացընէ, և այն, որ ի Հոռոմք բուսնի, զմիրգն քացխով խմես, օգտէ Ըխտաւորին» եւ այլն։ — Մեր երկրին մէջ այս ծառիս (թէ և ոչ շատ բարձր տեսակն) շատ գտուելուն յայտարար է և Կաղմխուտ անունն. հին հեղինակք (ինչպէս Կուրտիոս) Սօսեաց հետ յիշեն Երասխայ հովտին Կաղամախները. Դուռնըֆոր յիշէ Ղարսի և Հասանկլայի միջոց Սեւ Կաղամախ. ինչուան Կարնոյ բարձրաւանդակին վրայ այլ տեղ-տեղ տեսնուին Կաղամախք։ Բարձր տեսակը, բարձրաձաղկ կոչելով, Սօսի և Կաղնեաց հետ յիշէ մեր Սարգիս մեկնիչ վարդապետն (Յուդ. Բ.), յիշեն և ուրիշ հեղինակք մեր և Ս. Գիրք շատ տեղ: Նոր տեղաքնինք Դողդոջուն կոչուած տեսակը՝ P. Tremula, Փ. Tremble, յիշեն Ի Պոկլան մօտ ի Մուշ, ուր մերայինք յիշեն զԿաղմխուտ տեղն. — Եփրատական, P. Euphratica, Եփրատայ և Տիգրիսի միջոց (Միջագետք), ի Մարաչ. — Սեւն ի Հս. և ի Հր. Կովկաս։ — Բրգաձեւն է Մեծ և Փ. Հայս։

== 1270. Կաղամբ. ==

Մեծագոյնն և բոլորակ ի բանջարեղէնս, և քանի մի քիչ շատ նման տեսակօք, որք թէ և անուամբ զանազանին, այլ շատ հեղ և շփոթին իրարու հետ. հայերէն անուանն նման են հնդիկն՝ Քալամպա, և Պ. Քալամ, Ար. Քարնապ, արաբ. Լ. Brassica Oleracea, Փ. Chou commun կամ Potager, Թ. Լահանա. Ամիրտ. յիշէ Ար. անուամբ, և թէ «Երեք ցեղ է, Նապտի է, Հոռմըցի և Շամի է… կակղացընող է և եփող է… և լեզուն կու չորցընէ, և թէ զջուրն ի քիթն կաթեցընես, զգլուխն յստակէ, և զան ուռէցնին, որ ի յականջթոռքն լինի՝ կու եփէ, և իւր ճիւղն քացխով՝ օգտէ, լուծումն կու առնէ, և իր միսն կապող է». ըստ այսմ՝ մեր Առակախօսն այլ գրէր (ԿԱ), թէ. «Ի բժշկութիւն որովայնի զինքն քարոզէր Կաղամբ, եթէ կերեալ ոք հում, զորովայնն լուծանեմ, և եփեալ՝ պնդեմ, և բազում ինչ ստութեամբ բարբառէր», եւայլն: — Կաղամբի տեսակաց համար այլ կ’ըսէ Ամասիացին՝ Պատէհինի վկայութեամբ. «Ածւոց լինի (Քարմն և Քալամ), և այն, որ Հոռմցի է՝ Ղաննապիթ կ’ասեն և՛ ծովային (Chou marin), և՛ Վայրի (այլ լինի), և այն, որ ջրային է, Նապտի ասեն. լաւն այն է և լաւ է, որ պօստանի լինի»: Դարձեալ զանազանէ ըստ Բժշկապետաց. «թէ Քարնապն երկու ցեղ կու լինի. մէկ՝ Նապտի և մէկ՝ Խոզի, և այն, որ Նապտի է, յայտնի է, և այն, որ Խոզի է, տերեւն թանձր է և պինտ է»: Այս ըսելէն ետեւ կու գրէ Ար. Քարնապ ըլ-մայ, որ Ջրային Կաղամբն պիտի ըլլար, ըստ վերոյգրելոյն, բայց ինքն գրէ. «Որ է Նիլուֆար ն»: — Վաստակոց գիրքն առանձին գլխով գրէ վասն Կաղամբի, որ «զաղէհամ հողն ախորժէ, և վասն այնորիկ պարտ է, որ երբ Կաղամբն չորստերեւան լինի, նա առնուս լեսած նաղրուն կամ աղի հող, և ի մէջ տերեւոյն լնուս պտղամբդ, նա խիստ արքինացուցանէ, և փայտ չտայ առնել տակին, և փուխ լինի… Եւ զինքն արձակ-արձակ և յետ ի յետ ցանես, որ հանել չպիտենայ, նա արքինի լինի… Գիտել պարտ է, որ Կաղամբն եւս առաւել վատնի ի թրթրէն, քան զայլ բանջար. և ի վերայ ամենի իւր դեղն այս է, որ Թզենի կրակաց մոխրաջուր առնես, և զունդն ի ներքս պահ մի ի թրջոց արկանես և ապա ցանես, այլ թրթուր չմերձենայ անդ, և թէ այդ չլինի արած և թրթուր կենայ, զմոխիրն մանր մաղած ի վերայ ցանես, ողջանայ Կաղամբն և զամէնն սատակէ»:

Հոռմցի Կաղամբ կոչուած է Թ. Ղաննապիթ արաբ., (Քառնապիթ), Լ. Brassica Botrytis, Փ. Chou-fleur, Ի. Brocoli, որոյ տերեւոց փոխան ծաղիկն է ուտելի, որ թանձր մարմին մ’է։ Ամիրտ. գրէ. «Ղաննապիտ, որ է ինքն ի Կանբոսի? ցեղերուն ազգ-մն, և լաuն այն է, որ դեղին լինի. չորացընող է, և չի թողուր, որ մարդ շուտ հարբենայ. օգտէ հազին և կակղացընէ, և հունդն զճիճին և զօձն հանէ, բայց զաչքն մթընցընէ: Լաւն այն է, որ աղէկ եփեն գէր մսով, որ զիր չարութիւնն տանի»: — Դարձեալ գրէ. «Քարնապ. ինքն երկու ազգ է, մէկն գլուխ բռնէ և մէկն Կապստան է. աղէկն այն է, որ գլուխ բռնէ»: Գլուխ բռնողն կոչուի Լ. B. Oleracea Capitata, Փ. Chou Cabus. միւսն (որոյ կոչումն փռանկ Cabus բառին ձայնակից է) հարկ է թէ ըլլայ Անգլուխ, Լ. Br. Acephala, Փ. Ch. sans tête. — Անգլուխի փոխան յիշուի հայերէն հին Բառագրոց մէջ և Անտակ Կաղամբ, բայց մեկնուի՝ Քարնաբ ալ–Նափատի, որ վերոյգրեալ Նապտին է։ — Հին բժշկր. խրատէ. «Թէ եփես ու զջուրն ձգես և ապա ուտես, լաւ է. ինք կապ է, և ջուրն լոյծ. տերեւն լաւ է, քան զինք, և թէ զինք ծեծես ու զջուրն խմցընես, զտափակ ճիճին հանէ, և ունդն զսաւտա շատցընէ ի մարդ… Իրմով խախաճ այնել՝ զզանգկիկն (լեզուիկն) պնդէ և թաշմեցընէ. ատամնացվի, որ ի տաքէ, օգտէ, թէ ի վերայ Խուրսի ածես, օգտէ»։

== 1271. Կաղին. Կաղինի. ==

Անոյշ կամ ուտելու կաղինն է, որոյ ծառն Արքակաղնի կոչուի ըստ գրոց, և ի կարգին բացատրած եմք (տե՛ս թ. 242) որպէս և պտուղն Կաղին Արքայական:

== 1272. Կաղճ. ==

Ինչ ըլլալը գուշակում այս կարճ յիշատակութենէն ի Գիրս Թղթոց. «Կաղճ վնասակար և որոմն ապականիչ, որ իմաստիւ այլ ձայնիւ այլ մօտ է Գաղձի. տե՛ս թ. 401։

== 1273. Կաղնի. ==

Անտառային կամ վայրի ծառոց թագաւորն կամ գերագոյնն կըրնայ կոչուիլ թէ՛ իր մեծութեամբն և թէ՛ բազմապատիկ սրբազան և առասպելեալ յիշատակօք և պաշտամամբք հեթանոսաց, մինչեւ մէկ տեսակն Հնդկաց լեզուաւ Տէվադարա (Deodara) կ’ըսուի, այսինքն՝ Աստուածածառ։ Ի Ս. Գիրս շատ տեղ յիշուած է, սկսեալ Կաղնւոյն Մամբրէի, առ որով Աստուած երեւեցաւ Աբրահամու, Փիլոն Եբրայեցին զայս յիշած ատեն, ըստ մեր թարգմանչին, կ’ըսէ. «Ստեղնատունկն՝ վայրենի է, իսկ պտուղն նորա Կաղին՝ ընտանի», սակայն վայրենի Կաղնեաց պտուղն այլ, որ Թ. Փէլիտ կամ Բալուտ կոչուի, վայրենի է, այսինքն՝ լեղի և անասնոց ուտելի: Կայ տեսակ, որոյ ծառն այլ կոչուած է ի մերոց՝ Լեղի Կաղին, և սա համարուի Որդնաբերն, ինչպէս գրէ Ամիրտ. «Ղրմըզ (որդն), որ է Կօկազ, ինքն կենդանի է, որ ի Լեղի Կաղնուն տերեւին վրայ կարմրուկ-կարմրուկ ոսբան չափ հատակներ է, և թէ չժողվեն, կու թռչի և կ’երթայ, իրք մի չի մնար, և ներկրարնին կու ժողվեն, և զապրչումն և զբուրդն անով կու ներկեն, և զպրօնն&lt;ref&gt;Աստի մեր Բ Կոստանդին կաթողիկոսն Կեսարացի՝ կոչուած է Պրօնագործ: &lt;/ref&gt;(այծու մազ) այլ այսով կու ներկեն, և ոմանք ասեն, թէ ի փշերուն վրայ կու լինի. և մեծնալով Սիսռան չափ կու լինի… և թէ ի կարմիր ապրշումն օծես և ջերմն բռնողին ի վիզն կախես, կտրէ: Ասէ Պտ., թէ Ֆաղիս կ’ասեն և ի Թ. երկիրն Կօկազ կու ասեն»: Յոյն բառն պիտի ըլլայ Φηγός, որ նշանակէ նա եւ Փիճի, իսկ Կաղնին՝ Վալանոս Βάλανος կոչուի. Լ. Quercus, Փ. Chêne. Ար. Պալլուս, արաբ. թէ՛ ծառն, թէ՛ պտուղն, որ ըստ Ամիրտ. յատկապէս Մոմոչ կոչուի առ մեզ, և անոր նման վայրենի պտղոց սեռական անուն է. «Թ. Փէլիտ ասէ. մանր և մեծ այլ կու լինի. լաւն այն է, որ մեծ լինի և քաղցր լինի… օգտէ լնտերուն և ակռային, որ ցաւի, և արիւնն կտրէ. և իր դուրսի կեղեւն՝ ի մազի ներկերն կու մտնէ և կու սեւացընէ և պայծառ կու առնէ. և օգտէ արիւն թքնելուն և թոքին խոցերուն», եւայլն։ Բժշկարան մի կ’իմացընէ, որ «Աղէկն ի մայիս ամսոյն քաղվի»։ — Հին Բժշկարանն այլ կ’ըսէ. «Զհում Կաղնին, թէ ծեծես և ի վերայ դնես, օգտէ թունաւորաց խածմանց և զայտումն նստցընէ, և թէ ի չար ախտից լինի այտոյցն և խառնես ընդ հին խոզտի և ի վերայ դնես, բժշկէ»:

Կաղնեաց տեսակներէն մեր լեզուաւ յիշուին Խոզկաղնի, զոր յիշած եմք (թ. 1093) Շանկաղին, որ է Շահբալուտ, Մատնկաղնի, Սարկաղնի, որ համարի Գղթորաբերն, կոչուի և Նզազ, Փշակաղնի, զորս տես ի կարգի անուանցն: — Մեր երկրին հիմակուան վիճակն, մանաւանդ՝ հիւսիսային մասն, մեծամեծ Կաղնիներ չի բերեր. ի հարաւակողմն գտուին, թէ և ոչ մեծք, այլ քանի մի տեսակ, յորոց ճանչցուածքն կամ մեզ ծանօթք են, Qu. Pedunculata և Pinnatipartita ի Տարօն. — Բուն Հայկական կոչուածն՝ Q. Armeniaca, ի Պոնտոս. — Q. Sessiliflora ի Գարապաղ, ի Բաղէշ և ի Մոկս, ուր և Q. Cedrorum զանազանեալն. – Q. Mannifera, Մանանաբերն, որ է Գազպէն, ի Տարօն, Ծանախ, ուր և Ճորոխային կոչուածն, Q. Schorochensis, որ գտուի և ի Տայս. մէկ զանազանեալն այլ Q. Pubescens կամ Սպերացին Q. Ispirensis ի Սպեր. — Q. Macranthera, ի Գարապաղ, Նախճաւան. — Q. Pontica, ի Պոնտոս. — Q. Lusitanica genuina, ի Թ-Հ, ուր և տեսակակիցն Q. Boissieri. — Q. Brantis ի Բաղէշ. — Լիբանանու Կաղնի, Q. Libani, կոչուածին մէկ տեսակն այլ՝ Vesca ի Բաղէշ։ – Յիշեցընեմք, որ Աւստրիացին Քոչի Kotschy թերեւս ծանօթ մերայոց իր բուսաբանութեամբն ի կողմանս Սիսուանայ, թէ՛ հօն և թէ՛ ի կողմանս Վանայ և Պինկէօլի և ի Կիպրոս, երկար տարիներ քննելով՝ 40 տեսակ Կաղնեաց զանազաներ և ստորագրեր է:

Ծանօթ է ամենուն Կաղնեաց փայտի ամրութիւնն և գրեթէ անփտութիւնն, որոյ համար առասպելախօս Յոյնք իրենց դիցահօր Արամազդայ նուիրած էին, և սա, երբ ուզեց վարձատրել զՓիլեմոն, որ միայն իրեն հիւրըկալ եղաւ ի Փռիւգիա, յետ երկար ծերությանը փոխարկեց ի Կաղնի, նոյն վայրկենին անոր պառաւն այլ (Բաւկիս, Baucis) ի Լորի! — Գր. Մագիստրոս իր խրթնախօս ծառաբանութեան մէջ (Թղթ. ԺԱ) զսա կամ ուրիշ պառաւ մ’այլ յիշէ Արամազդայ և իր ծառին հետ. «Կաղնի պառաւեալն Կիրրայի, յոր աւազս? (որ յաւազս?) պատուեալ յանապատին, և գերակատար գագաթանն Արամազդայ տապ ժամու`՝hովանաւորեալ պարածածկէր ի բեզիկեան տապոյն»։ Նոյն բանը ուրիշ տեղ (ԿԸ) գրէ. «Ոչ Արամազդեանն Կաղնին պառաւեալ տայր պտուղ, յորում աւազան պատուիւր»: Ասոր հետ յիշէ նա և ուրիշ զարմանալի Կաղնիներ, ինչպէս Ոլիմպիոսեանն Ապողոնի, որուն մէկ ճիւղէն մէկ գիշերուան մէջ Կիզիկոն քաղաքն շինուեցաւ, և ծառին վրայ նորէն ճիւղեր բուսան!։

== 1274. Կաղնոյ Բուրդ. ==
— Տե՛ս Օշնայ: 

== 1275. Կաղնոյ Խնձոր. ==

Այսպէս կոչուած է Գղթորն՝ ձեւին նմանութեամբ։

== 1276. Կաղնծնի. ==

Շէհրիմանեանն յիշէ զայս և կոչէ Լ. Dentaria Orobanche. Ար. Էզպար իւլճէն։ Այդ լատին անուամբ բոյսն Ջրկոտեմի ազգէն է և վրան ակռայի ձեւով թեփեր ունենալուն այդպէս ըսուեր է, իսկ տեսակն՝ Orobanche, հիմայ չի յիշուիր, այլ ուրիշ տեսակներ՝ D. Pinnata, Digitata, Bulbifera. գուցէ այս յետինս ըլլայ Շէհրիմանի Կաղնձնին, և վկայուած է ի նոր քննողաց, որ գտուի յԱտրպատական, D. Quinquefolia: Հինգտերեւեան տեսակն այլ ի Թ-Հ, իսկ ի Կովկաս և Վիրս D. Bipernata և D. Microphylla տեսակքն։

== 1277. Կաղնչան կամ Կաղջնան. Կաղնշան. Կաղնչնան. Կաղնճնան. ==

Բնիկ և օտար ուրիշ անուամբք այլ կոչուի Մեղմերդ, Շպրիմ կամ Շբրամ, Քռեկան, ըստ ոմանց նոյն և Ժախ (թ. 832). Լ. Tithymalus, Փ. Tithymale. Ամիրտ. գրէ. «Շիպրիմն, որ է Կաղընճանա, որ է (Թ) Սութլիկէն (կամ Սութլուճէ). ինքն խոտ-մն է, նօսր կեղև ունի և կաթն ունի, և ինքն յԵթող ներուն է (թ. 623), կարմիր և թեթեւ լինի. լաւն այն է… Ասցել է Պտ., թէ ինքն բուս-մն է, որ ի պարտիզնին կու բուսնի և ի գետեզերքն այլ կու բուսնի և ի դաշտերն այլ կու բուսնի, և իրենն Ար. Ղաթիլ ըլ-պախար ասէ, Հ. Կաղընչնայ, և ասցել է գրոցս շինողն, թէ զինքն պախրէն ուտէ` այն պահն մեռնի, և թէ ոչխարն ուտէ՝ չի մեռնիր, և զէն այլ չի անել, և լաւն այն է, որ թեթև լինի, և ճղերն կարմիր լինի. այն որ ի Պարսից գայ՝ չէ աղէկ… Թէ զիր կաթն՝ չոր և դալար հերքունին օծես, օգտէ, և քանի մի հեղ փորձած է, և ամենայն Եէթողներուն կաթն զայս խասլիաթն» (ունի)։ — Հին Բժշկարանն կ’ասէ. «Շպրուն՝ Կաղընչանի տակ, և անվնաս Մծեբնցին է», ուրիշ մի բացատրէ զայս. «Անվասն ի Մծբնու գայ, և աղէկն այն է, որ տերեւն բոլոր լինի զէտ դրամնի»։ Ասոնցմէ առաջ Եզնիկ վարդապետ գրած էր, թէ. «Կաղանչանան ազգ ինչ առանձինն սպանող է, և խառնեալ ընդ այլ դեղոյ՝ մաղձադեղ է բուժիչ ի մահուանէ»:

== 1278. Կաղշնակ. ==

Բժշկարան մի զուգէ զայս Ակնդում բեռի, որ է անշուշտ Լ. Acanthium, նոյնպէս գրուած և ի Պէյթարայ, արաբ. զոր ոմանք Ծերոյ-գլուխ կոչեն, կ’ըսէ, Ռաս էլ-Շիյխ, արաբ., և նման է Բատավարդի (թ. 313): Ըստ բուսաբանից ոմանց՝ այս բոյսս է Onopordum Acanthium կոչուածն, որ յիշուեցաւ ուրիշ անուամբ (թ. 874):

== 1279. Կաճապ. ==

Նուիկ կամ Նուիճ կոչուած բոյսն է, զոր տե՛ս ի կարգին. և զոր ինչուան հիմայ սոյն անուամբ Կաճապ Բանջար կոչեն ի կողմանս Հայ-Աղուանից՝ ըստ Շէհրիմանի։ Ասար գրէ իբր համանիշս. «Կաճապ, Լֆա (թ. 943), Ֆիլճուղ»։

== Կաճկիրակ. Կաճկրակ. ==
— Տե՛ս Կակժիրակ։

== 1280. Կաճուտ. ==

«Որ է Շուշման, որ է Սուսամն», գրէ Բժշկարան մի։ Սուսամն շատ ազգ ծաղկանց և բուսոց նշանակէ, Շուշմային համար այլ տրուած է այդ անունն, բայց սա յատկապէս մեր Կաճուտն և Կնջիթն է, և այս ետքի անուամբս բացատրեմք։

== 1281. Կաճրար. ==

Լայնատերեւ բանջարեղէն մի՝ ըստ Մանանայի (եր. 446). սպասեմք, որ ուրիշ ծանօթ մ’այլ մեզի աւելի ծանուցանէ։

== 1282. Կամբ. կամ Կամբի. Կամփի. ==

Անծանօթ ծառ կամ կաթոտ բոյս մի, զոր իմացընէ Բժշկարան մի, միայն այս քանի մի բառով, քամիէ պատճառած ըխտաւորութեան ցաւու դարման գրելով, փոր լուծելու համար, շատ ուրիշ դեղէ. «Կամբի ծառ կաթով». կըրնար այլ կարդացուիլ այս տողիկս, Կամ Բիծառի կաթով, եթէ Բիծառ բառ մի յայտնուած ըլլար իբրեւ կենդանի մի քան թէ բոյս: Յիշած ենք Հոռմցի Կաղամբի ստորագրութեան մէջ ստուգելի Կամբոս ն այլ։

== 1283. Կամբոս? ==

Տե՛ս, ինչ որ յիշուեցաւ ի Կամբ և ի Կաղամբ (թ. 1270. 1282).

== 1284. Կայծխոտ. ==

Եղերդի տեսակ մի է՝ ըստ նոր բառահաւաքի։

== 1285. Կայծու. ==

Վնասակար խոտոց տեսակ մ’է՝ ըստ Ագաթանգելի գրոց։ Թերեւս այս երկուքէն մէկն՝ մանաւանդ առաջինն՝ ըլլայ Կամարակապեցւոյն գրածն։

== 1286. Կեծոկի ծաղիկ, իբր Կայծակի. ==

Եթէ Ար. բառի մի թարգմանութիւն չէ, ինչպէս Պէյթար Դարշիշանի (թ. 565) համար կ’ըսէ, թէ յԱփրիկէ ասոր Կայծակի ծառ կ’ըսեն, Աուտ էլ-պարագ, արաբ. ասոր յարմար է նաեւ

== 1287. Կայծուկ փուշ. ==

Զոր լոսելով՝ հերքունի դեղ պատուիրէ Բժշկարան մի։

== 1288. Կայռ. ==

Ըստ Շէհրիմանի՝ առանց տերեւի սպիտակածաղիկ խոտեղէն մ’է մակաբուսից ցեղէն. Cynomorium Orobanche, nր է Յ. Χυνομοιρσν, այն է Շանձուքն. տե՛ս զայս։

== 1289. Կանաչաց Թագաւոր. ==

Անձխոտն է. ի՞նչ պատճառաւ կամ աւանդութեամբ թագ ընծայուած է այս բուսոյ. փափագելի է գիտնալ։

== 1290. Կանաչկենի. ==

Տեսակ մի Խնձորոյ այսպէս կոչուի։

== 1291. Կանգառ. Կանկար. ==

Վայրի և ընտանի ծանօթ փշեղէն բոյս մի, որ փշեղինաց մէջ պատուականագոյնն կըրնայ ըսուիլ, տնտեսութեան մէջ տուած ճաշակով. Ամիրտոլվաթ Ար. Հարշաֆ, արաբ. բառով կու ստորագրէ. «Երեք ցեղ է, լաւն այն է, որ թաժայ լինի… օգտէ և շան խածածին այլ, և քրտինք բերէ, զհոտն անուշ առնէ, և իր խէժն զխոցերն չորացըն է, բայց ըղեղան զէն է… Իր բնութեան վերայ ազգի-ազգի խօսք են ասեր, և Պ. այսօր Քանկար կ’ասեն»: Ինքն այս խօսքերուն քանի մի օգուտները միայն յիշած է. Պէյթար այլ երկար չի խօսիր: — Յիշեցինք, որ Հ. Թաղիկ այլ կոչուած է, ռամկօրէն՝ նա և Արտիճուկ, կամ ի Փ. Artichaut, և Ի. Articiocco առած, կամ ասոնք մեզմէ. Լ. կոչուի Cinara, ըստ Յ. Κινα’ρα.

== 1292. Կանգառ Վայրի. ==

Նման է ընտանւոյն, միայն տերեւոց ձեւով և փշերով զանազանի. Լ. Cinara Cardunculus, Փ. Cardon կամ Cardonette. Տարբեր տեսակ մ’է:

== 1293. Ծառկանգառ. ==

Աւելի փշոտ կանգառ մի, որոյ ճիւղերն կ’ուտուին: Ծանօթ է Պոնտացւոց։

== 1294. Կանգառի խէժ. ==

Այսպէս կ’անուանեն և Փ. Gomme d’ Artichaut, բայց Ամիրտոլվաթի և Պէյթարի յիշածն՝ Կանգառէն տարբեր բույս է, զոր կոչեն «Ղինապարի, արաբ. ինքն խոտ-մն է, որ ի ցորենին մէջն կու բուսնի, և լաւն այն է, որ կանանչ լինի, և ինքն նման է Ղանդարիոն ին (Տերեփուկ), բայց ծաղիկն մանր է խիստ և սպիտակ, տերեւն նման է բարակ Ղանդարիոնին, և այլ մեծկակ. և յարտերուն և ի ցորենուն մէջն կու բուսնի, և ի փլփլած տեղեր այլ կու բուսնի և տակն այլ ի Ղանդարիոն կու նմանի, և քան զամենայն կանուխ կու բուսնի ի գարունն: Իպն. ասէ, թէ փշով խոտ-մն է, և տերեւն նման է Քօսնի կամ Քասնի Մառօլին տերեւին, և այլ մանր. և ծաղիկն սպիտակ է և տերեւն փշկներ ունի զերտ Մորմենու փուշ, և ի շողխոտ (տղմոտ) տեղեր կու բուսանի, և գարունն շատ կու բուսանի», եւ այլն։

Յատուկ Կանգառի խէժն ըստ Պէյթարայ՝ Ամիրտ. գրէ «Քանկարզատ, արաբ., «Ինքդ Հարշաֆին խէժն է, հով է. փսխել կու տայ հեշտութեամբ (թէ) տաք ջրով և Սքնճպինով խմեն և մեղրով»։ — Տարօնոյ կողմերը ծանօթ է այս փշոտ բոյսս, իբր երկու թզաչափ բարձր կանաչ կամ դեղին, որ աւելի լաւն է. ուսկից սպիտակ հիւթ մի հանեն և ծամելիք ձութ. յիշուած է և ի Կարմիրք։

== 1295. Կանդանա. ==

Ամիրտ. Ուրուր հաւու վրայ գրած ատեն կ’ըսէ, եթէ անոր ուղեղը «Կանդանայով խառնես և կամ մեղրով, և տաս այն մարդուն, որ սունկ կամ նիգ ունենայ, օգտէ յորժամ խմեն»: Պէյթարի թարգմանութիւնն Պրաս գրած է Կանդանայի տեղ։ Բժշկարան մ’այլ կ’ըսէ, «որ է Քուռաթ Շամի ն, և նապտի է և վայրի է»։

== 1296. Կանեփ կամ Կանափ. Կանեփատ. ==

Տնտեսութեան մէջ պիտանեգոյն և ամենածանօթ ի հին ժամանակաց, թէ՛ զգեստու, թէ՛ դեղերու՝ եւս և ուտելու պիտանութեան համար. անունն այլ գրեթէ նոյն է յամենայն լեզուս և ազգս. Յ. Κάνναβις, նոյնպէս և Լ. Cannabis, Փ. Chanvre. Ար. Քանապ, արաբ., զոր Ամիրտ. գրէ. «Ղանապ. ինքն երեք ցեղ է, «ածւոց և վայրի, աղէկն ածւոցն է: Ասէ Հուննայն, թէ զինքն ծեծես և քամես և քիչ մի յականջն կաթեցընես, զակնջին ցաւն տանի: Եւ Կանափին հնտին ոմանք Չատանա կ’ասեն»: Այս անունս, որ և գրուի Շահտանաճ կամ Շահտանիզ, Ար. Շահդանէք, արաբ., կամ արաբ. Կանեփին հունտը նշանակէ, որ առ մեզ կոչուի Կանեփատ, և կ’ուտուի, բայց աւելի իր եղն է պիտանի տնտեսութեան և բժշկութեան համար, որոյ օգուտներն երկար գրէ մեր Ամասիացին. «Թէ զհունտն տապկեն և ուտեն, զեն քիչ լինի, և լաւն այն է, որ ի վերայ Սքնճպին խմեն, թէ շատ ուտեն՝ գլուխ կու ցաւցընէ և զաչքն կու մթացընէ, և դեղն այն է, որ ի վերայ պաղ ջուր խմեն։ Եւ Վայրի Կանեփատն զէտ Տուղտ կու լինի, բայց կարճ կու լինի… Ասէ Պտ., թէ Կանափն երեք ցեղ է. մէկն Ածուոց լինի և մէկն՝ Վայրի և մէկն՝ Հնդի, և այն, որ Վայրին է, որձան նման է Տղտին որձային և սեւ կու լինի խիստ. և Հնդուն այլ տերեւն ի յածւոցի տերեւ կը նմանի. և Հնդուն տերեւն քիչ մի պինդ է, և այն, որ Ածուոց է, սեւութիւնն պակաս է, և սպիտակութիւնն յաւելի է, և ծաղիկն՝ կարմիր, և պտուղն ի Պղպեղ կու նմանի. և իր Հնդին անունն Շահդանաճ կու ասեն: Այն, որ Հնդի Կանափն է՝ ի Շիրազ Պանկ ասեն, և Ար. Հաշիշ կու ասէ, և ոմանք Ճուզվի յատամ կ’ասեն… և ինքն զմարդն խեւ կու առնէ, և թէ շատ ուտեն, կու սպանանէ, և ցեղ մի այլ կայ, որ մուֆարեհ (զուարթարար) է. կու խնդացընէ և ուրախացընէ, և շատ կերակուր ուտեցընել կու տայ և շուտ մարսեցընել կու տայ: Եւ ցեղ-մն այլ կայ, որ զսիրտն տրտմեցընէ, և իր միրգն պիղծ քրվտաք ընծայէ», եւ այլն:

Վաստակոց Գիրքն (ԻԶ) Կանեփ ցանելու համար կ’ըսէ, թէ ընտրելու է «զթանձր և զգէջ գետինն, և պարտ է զինքն ի փետրվար ամսոյ 26 օրէն ցանել մինչեւ ի 24-ն մարտի, և զԿտաւատն, որ է Քթան, պարտ է ծիրանեգոյն գետինն ցանել… ԶԿանեփն ծեծես, ի պարկն լնուս, զբերանն կապես, ի տաք ջուրն ձգես, փայտով մի թրես, եղն ի դուրս ժողովի»։ — Հին Բժշկր. Կանեփ չի գրեր, այլ Կանեփայտ, և կ’ըսէ. «Որ շատ ուտէ՝ գլուխն ցաւի, և յուշ երթայ ի ստամոքէ, թէ ականջ ի տաքէ ցաւի՝ ձէթն օգտէ: Աղնծած լաւ է ուտել, քան հում, և թէ զտերեւն ծեծես և այնիւ զգլուխն լվանաս, օգտէ գլխացաւի և մազկերի՝ անուամբն Աստուծոյ»:

== 1297. Կանեփխոտ. ==

Անունն Կանեփի է, բայց ինքն տարբեր ցեղի խոտեղէն է, գէջ դեղեր կու բուսնի, ծաղիկներն դէմ առ դէմ շարուած ատամնաձեւ բաժակաւ և հինգթերթեան պսակաւ, չորս կամ հինգ տեսակ միայն գտուի այս բուսոյս, որ կ’ըսուի Լ. Lycopodus (Գայլոտն), տերեւներուն ձեւէն. սովորական է Եւրոպական կոչուածն L. Europeus, որ համեմային հոտ այլ ունի, և լուծողական է: Այս անուամբ ճանչցուի ի Պոնտոս, գտուի և ի Հայս:

== 1298. Կանեփուկ. ==

Յիշէ զայս մեր ոսկեգրիչ հայկաբանն Եզնիկ և կ’ըսէ. «Թուփ ինչ է, որոյ սերմն նորա դեղ է, և նոյն դարձեալ կասեցուցիչ ցանկութեան»: Այսպիսի զօրութիւն շատ բոյսերու կ’ընծայուի, որով այսոր տեսակն անստոյգ մնայ. մեր նոր գրչաց մէկն կարծէ զԳոթեաց ճանկն, Vitex Agnus Castus (թ. 509)։

== 1299. Կանթափ? ==

Թեթեւ, դեղնագոյն քրտնաբեր ըմպելիք մի տուող ըլլալը՝ յայտնէ օրագիր մի, այլ ինչ ցեղ ըլլալն՝ ոչ: (Ն. Դար, Է, 102):

== 1300. Կանթեղխոտ. ==

Որ կոչուի և Հողմափայտ և Մամիրան Ար. անուամբ արաբ., որով ստորագրէ և Ամիրտ., յիշելով և ուրիշ անուն մ’այլ՝ Տովայի Խատատիֆի. նա և ուրիշ շատ անուններ կան առ Պէյթարայ, զորս թարգմանիչն նոյն Լ. անուամբ Chelidonium կոչէ, որ է Ծիծռան խոտ ն, զոր յիշած եմք նոյնպէս և Դեղին կոճն (թ. 579), ուր և իմացուցեր եմք, որ այլ և այլ տեսակք ըլլալով այս կամ նման բուսոյն՝ շփոթեն և գիտնականք։ Այս Կանթեղխոտ-Մամիրան տեսակին համար գրէ մեր Ամասիացին. «Բարակ տակեր է դեղին, որն ուղղորդ է, որն ծուռ. Չինի և Խորասանի լինի… Ասէ Պտ., թէ մթնագոյն է, ի կանանչութիւն կու քշտէ, և ինքն բարակ տակ է խոտի, և հանգուսնի ունի, և Հողմափայտ ասեն. աղէկն նորն է, և օգտէ ջղացաւութեան և գլխացաւութեան», եւ այլն:

== 1301. Կանկատունկ. ==

Փիլոն եբրայեցի իր Նախախնամութեան գրոց մէջ յիշէ՝ ըստ հայ թարգմանութեան, և ըսածէն գուշակուի կառաբոյս մի ըլլալ. գրոց մեկնիչն այլ վկայէ, թէ «Դժնիկ է, կամ փուշ մի, որ Կանկատ ասեն»։ Ըստ Յ. Լ. և Փ. Acanthe կոչուածներուն տեսակ մի։ Տե՛ս և Քսուկ:

== 1302. Կանկըրթռուկ. ==

Բարձրկեկ Կանգառի տեսակ մի է ուտելի, կարմիր ծաղկով, քանի որ դալար է։ Խանէն կոչուի ի Մշեցւոց. ծանօթ է և ի Խոտուջուր։

Կանկուկ. Ուղիղն Կռնկուկ կ’երեւի, տե՛ս զայս:

== 1303. Կանճրակ. Կանրճրակ. ==

Մանանային հեղինակն գրէ (եր. 447). «Փշաբոյս մշակեալ, որ ունի ծաղիկս նման Զաֆրանի և հասկը կազմէ, որոյ հատիկներ նման են Արեւածաղկի հատին, զորս խաչեն, ծեծեն, կաթ հանեն, և պահոց կերակրոց ի պէտս գործածեն»:

== 1304. Կանչխոտ կամ Կանանչխոտ. ==

Լ. Փ. Reseda. Ար. Ճէպէլ հանգ կամ Ճէլպէ հանգ. արաբ. առջի կերպով կարդայ և գրէ Ամասիացին. «Ճապալհանգ, որ Հռ., Կասկուտ? ասեն, և Հ. Կանչխոտ. ինքն մանր հունտ է, երկու ցեղ կու լինի. մէկն՝ դեղին, մէկն՝ կարմիր… և ասէ գրոցս շինովն, թէ ասոր Ճա(պա)լհանկ, կ’ասեն, և ինքն դեղին հունտ է և փուշ ունի իր խոտն, և իր տակն դեղին Թրպութ ն է, և ասացած եթէ Սեւ Տանտին հունտն է, և իր հունտին ուժն՝ նման է Խարպախի ուժին, և լաւն այն է, որ Հնդի լինի, և Հալողի գոյն ունի, և խիստ մանտր լինի, և երկայն լինի, և ինքն փսխեցընող է խիստ», եւ այլն։ Դարձեալ գրէ մեր բժշկապետն. «Ճապալհանգ, ինքն Բողկին հունտն է, աղէկն ի ջրի տեղ լինի։ Ասէ Ապուճարեհ, թէ ինքն զսիրտն խառնէ և դարձընէ, և զաչքն մթացընէ, և այլոք ասեր են, թէ զսաֆրան և զպլղամն ի յանձնէն վարէ, յորժամ առնուս կէս տրամ, բայց դիժար է և վնաս»: — Եթէ և Բողկին հունտն այլ Ճապալհանգ կ’ըսուի արաբերէն, սակայն Կանչխոտն (Reseda) տարբեր բույս է՝ համեմային և համեմիչ ուտելեաց. շատ տեսակներ այլ ունի, որոց մէկն յատուկ Հայկական կոչուի, R. Armena, և նշանակուած է ի Թ-Հ, իսկ ի Ռ-Հ հաւանօրէն R. Phyteuma. — R. Truncata ի Ծանախ. — R. Luteola, յԱմիդ. – R. Tomentosa Եփրատայ կողմերում Ա. Հայոց. — R. Microcarpa, յԱտրպատական:

== 1305. Կանչող. Կանչուխ. ==

Կաղնչանն է, զոր յիշեցինք (թ. 1277). տե՛ս և Իշկաթնուկ, թ. 868։ Որոց վրայ աւելցընեմք մեր Տարօնեցին Մէհէրեան Հօր գրածը. «Կանչուխ. լինի դեղին և կանաչ, լաւն՝ դեղին, ուտի եփեալ և անեփ, արմատն բղխէ հիւթ կաթնային՝ յորմէ գործեն ձիւթ կամ կիւ. բոյսն փշալից և բազմոստեան է, երկթզաչափ բարձր գնտագլուխ»։ — Եթէ ոչ մեր բացատրեալ Կաղնչանի համանման է, կըրնայ մէկ տեսակն ըլլալ, կըրնայ և տարբեր, բայց համանուն:

== 1306. Կանտող. ==

Տես, ինչ որ ըսուած է Գլանտորի համար, թ. 494։ Յիշենք հարեւանցի արեւելեան Հնդկաց նմանանուն բոյսը՝ Gandole, Շոմինի նման։ Նոյն երկրում Քանթուլ Kanthul անուն ծառ մ’այլ կայ, որ Լ. Artocarpus (Հացապտուղ) կոչուի, Փ. Dufrène.

== 1307. Կանտորի. ==

Թուփ մի կամ Ցախ, որ ի գետեզերս կու բուսնի, և որոյ ճիւղերէն աւել շինեն. ծաղիկն հոտաւէտ է, համն լեղի՝ Օշինդրի պէս: Ճանչցուած է ի Տարօն:

== 1308. Կաշ? ==

Տէր Աւետիքեանն յիշէ Գեղաքունոյ գաւառի բուսոց և ծաղկանց հետ (եր. 48)։

== 1309. Կաշկա? ==

Կտաւատի տեսակ՝ լսուած յարեւելեան Հայս, կամ Վիշապագլուխ (Dragocephalum) կոչուած բուսոյ ազգակից, Լ. Lalemantia Iberica (ըստ Զելենսքեայ):

== 1310. Կապարասի. ==

Ըստ հին Բժշկարանի՝ է այն բոյսն կամ տակն, որ սովորաբար Քուշտ կամ Կոստ ըսուի յարեւելս, և ի Հնդկաց՝ Քուշթա սրբազան բոյսն, ուսկից կու գայ այսոր լաւն կամ ի հնուց ճանչցուածն. Ար. այլ Ղուստ կամ Գուսթ արաբ. Լ. Costus: Երկու տեսակ կ’ըլլայ. մէկն՝ լեղի, որ աւելի գործածականն է և կ’ըսուի Դառն-Քուշտ, Լ. Costus amarus, միւսն՝ Քաղցր, Լ. C. Dulcis. առաջինն Կոճապղպեղի ցեղակից համարուած է։ Մեր հին Բժշկարանի բառն՝ Կապարասի՝ համարելով անուն ընդհանուր տեսակին, յիշեմք Ամիրտոլվաթայ զանազանելով գրածը. «Ղուստ, որ է Քուշտ, ինքն թանձր տակ է և անուշահոտ. Քաղցր և Լեղի է, և լաւն այն է, որ սպիտակ լինի և իլի… զոր զօդուած (մարմնոյ) որ ուզես՝ կու տաքցընէ, և զծաղկին տեղն և զխոցին տեղն և զպիսակին այլ ճլէ կու տայ, և թէ ծխես ոջլի համար և ամենայն գազանահարի՝ օգտէ… Ասէ Պտ., թէ Հոռոմն Կոստաս ասէ, և ինքն շատ ցեղ է, և հինգ ցեղ լինի. մէկ ցեղն Արապի է, այնոր Ղուստի պահրի (ծովային) ասեն, և ինքն սպիտակագոյն է, և մէկ ցեղն Հնդի է, սեւգոյն է, այնոր Ղուստի մուռ ասեն. և Պ. Ղուստի թալխ ասեն, և ինքն խիստ լեղի լինի և թեթեւ լինի։ Իպն. ասէ, թէ Ղուստի Հնդին սեւ և քաղցր լինի, և Ղուստի պահրին սպիտակ և լեղի լինի. և ստոյգն այն է, որ լեղի է, և Սպիտակ Ղուստն քաղցր է, և այն որ Սեւ է` Հնդի է: Եւ ցեղ մի այլ կայ, որ ի սեւութեան մօտիկ է և զէտ սապոն հոտ ունի. լաւն այն է, որ նոր և սպիտակ լինի և գէր լինի, և այլ սեւ թեթեւ։ Ես ասացեալ է գրոցս շինողն, թէ Ղուստի Հոռոմոց ինքնաքաղցր է, և Սուսանին տակն յիր տեղն է, և սնուցած Մանուշակին մէջն կու դնեն, և զչորեք դիհն կու կտրեն, և ինքն զուգծու է, և լաւն այն է, որ ի լի լինի և թաժա, և զլեզուն մարդոյ խածնէ, և այն, որ զուգծու Ղուստն է, նա Անտուզին տակն է, ամուր և պինտ լինի, բայց Անտուզն զլեզու չի խածներ. և անոր համար կու բաժանի ի մէկմէկէ. հանց իմացիր։ Ղուստ՝ ինքն խոտի տակ է և լեղի է, աղէկն ի Հնդկաց գայ:… Ղուստի Շամի, որ է Ռասանն» (Անտուզ)։ — Գիտնականք ոմանք Գալիենոսի և Պլինիոսի յիշած Քաղցր Կոստն համարին Alpinia Galanga կոչուած տակը:

== 1311. *Կապէնդաքտիոն. ==

Հին Բժշկարանն գրէ. «Խոտ մի կայ Կապէնդաքտիոն&lt;ref&gt;Թերեւս դաքտիլոն պէտք էր գրել, որ յունարէն մատ նշանակէ, δάχτυλος, և միւս (Կապնիոս) բառին հետ՝ ճիշտ մեր Այգուամատնի ըսուածին զուգուի: &lt;/ref&gt;ասեն, ինքն որձ և էգ է, ծաղիկն՝ ծիրանի, և տակն՝ նման Կաղնոյ և Բեւեկնոյ, և տակն խոր լինի և երկու. մէկն՝ պինտ և մէկն՝ թույլ, զպինտն չորցո և աղա, և յիրիկունն բնաւ իրք չուտէ (hիւանդն) քան զայդ դեղդ, գինով և կամ ջրով առնու»: — Յունարէն բարդած բառ ըլլալն յայտնի է, այլ ինձ անծանօթ, թերեւս և խանգարեալ. Կա՛պնիոս Κάπνιος նշանակէ մոխրագոյն կամ ծխագոյն Որթ (այգի):

== 1312. Կապնդեղ. ==

Հոռմցի Անճիտան ըսուածն է, կամ Քաշիմի Ռումի, որ յիշուած է Անճիտան անուան տակ (թ. 118), և այս է լաւագոյն հայերէն անուն։

== 1313. Կապոյտ Ծաղիկ. ==

Նոր գրողաց մէկն յիշէ ի Գեղարքունիս, գտուի և ուրիշ տեղ փոքրիկ բոյս մի է սլաքաձև մանրիկ տերեւներով, երկայն բարակ կոթով և կապուտիկ ծաղկանց փունջերով։

== 1314. Կապուի. ==

Մէկն է շատ հոմանիշ անուանց Բեւեկնի և Բտումի, տե՛ս զանոնք։

== 1315. Կապուտ աւել կամ Կապուտիկ աւել. ==

«Տաճիկն Ավշան oթի (Եօշան) ասէ. զհունտն մեղր խառնէ և խմէ», ի դեղ ճճուի. այսպէս պատուիրէ աղթարական գրիչ մի։ Ծանօթ է հիմայ այլ ի կողմանս Սեբաստիոյ. կարծուի տեսակ մի Դաղձ, Լ. Pulegium L. Mentha.

== 1316. Կապուտակ ծաղիկ. ==

Թուի նոյն Կապուտն. յիշէ Մշակ օրագիրն (ԺԸ. 86), և ուրիշ բառհաւաք մի:

== 1317. Կապուտակադեղ. ==

Հին Բժշկարանն՝ Հոռոմի ձիթոյ հետ դեղ կարգէ լուսն իջած աչքի և այտուցի, եւ այլն:

== 1318. Կապտախոտ. ==

Գուցէ Լեղակն է։ Վերիններէն զատ յիշէ Կապոյտ ծաղիկ յիշողն՝ ի նոյն կողմանս:

== 1319. Կապպար. Կապար. Կապրացախ, Քապրցախ. ==

Յետին անունս հայացեալ է, եթէ առաջինն օտար է. վասն զի նոյնպէս կոչուի Ար. Քապար, արաբ., Թ. Կէպէրէ կամ Քիփրի օթի. Լ. Capparis, — Փ. Câprier. համեմային հատիկներ կամ ծաղկներ բերող բոյս մի: Ամիրտ. Ար. բառով գրէ. «Կապար, որ է Հ. Կապրցախ ն. լաւն այն է, որ ի լի լինի. կտրող և նուրբ այնող է, և տերեւն զմազն կու սեւցընէ, և զակնջին զորդն սպաննէ, թէ սպեղանի առնես՝ զխոզքն (կոկորդի ուռէցք) կու հալէ, և տակն օգտէ ակռային ցաւուն, և աղածն օգտէ փայծաղան, քան զամենայն դեղերն լաւ է, և զօձն և զճիճիքն սպաննէ և ի փորուն հանէ, և թէ տերեւովն զշտերն շփես՝ տանի: Ասէ Պտ., թէ Հռ. Ֆիարիս ասէ, և ի Շիրազ Կօրաք ասեն. ինքն միրգ ունի որպէս հապ, և այլ միրգ ունի որպէս Խաղուարտ, և թէ զինքն ի գինուն կարասն ձգեն, զ’եռն խաղեցընէ, և Մաննեխն այլ զայս գործս կ’առնէ, և զգինին չի թողուր, որ եփի և գինի լինի. և լաւն տակին կեղեւն է… Ասէ Դս. (Դիոսկորիտ), թէ զիր պտուղն և զիր ճղերուն զծարերն քացխով թրջեն և աղով՝ որ կենայ, և տաս փայծղան տիրոջն, երեսուն օրն հալէ զփայծաղն, յօրն երկու դրամ տուր, և ի վերայ գինի խմէ… Լաւ թտպիրն այն է, որ զիր ճիւղն ի աղի ջուրն թրջես և փոխես շատ հեղ, և քաղցր ջրով լվանաս, և ապա ի քացախն թրջես և դնես, աղէկ լինի, մինչեւ քառասուն օր»։

Շատ գրոց մէջ յիշուած է Կապարն. Սողոմոնի Ժողովողի խօսքն (ԺԲ, 5). «Ծաղկեսցի Նշին, տարածեսցի Կապարն», մեկնելով մեր վարդապետաց մէկն՝ գրէ. «Զի խոտն Կապար՝ տարածանի ընդ երկիր և ոչ բարձրանայ», նոյնպէս ուրիշ մի. «Խոտ է դաշտի, որ ընդ երկրաւ տարածանի և ոչ կարէ բարձրանալ և է ժահահոտ և դառն և փշաբեր»։ Բարոյախօսք այլ, Սողոմոնի ըսածը ծերութեան նկարագիր համարելով, տարածեալ Կապար՝ կ’իմանան անոր ծաղկանց թափթըփիլը ծերոց մազերու նման, ոմանք այլ ասոնց լեզուին համ չառնուլը, զի Կապարն համեմող է։ — Մխիթար Հերացի յիշէ «Կարմիր Կապարի տակ», որ է Քապարի: Վաստակոց գիրքն Կապարի յարգը կամ գործածութիւնը յայտնէ առանձին գրելով (թէ և կարճ). «Յաղագս Քապրցախի և Թրմըզի». զայս պէտք է ցանել, կ’ըսէ, իսկ «Քապրցախն հակառակ է սմա, զի ինքն ըստ ինքեան բուսանի»: Նոյնն՝ բորոտած շան դեղ գրէ (ՅԻԸ). «Թէ առնուս Քապրցախի տակ և այրես, և առնուս զմոխիրն և խոզտուով խառնես, և երբ պիտենայ՝ մոխրաջուր արա և լուա զբորն և օ՛ծ, օգտէ»: — Այս յիշատակութիւններէ և նորոց այլ վկայութեամբ՝ յայտնուի Կապարի ծանօթ ըլլալն ի մեր կողմանս:

== 1320. Կապռաշ կամ Կապրաշ. Կապռաշենի. Կաւրաշ. ==

Թուփ է՝ շիտակ բարձրացող, կլորակ և թանձր տերեւներով, փայտն՝ սպիտակ կամ դեղնագոյն, կեղեւն՝ կարմիր, ուսկից հանեն նարընջագոյն ներկ, որով հաւկիթ այլ ներկեն։ Գտուած տեղեաց մէկը յայտնէ բազմահմուտ Վանական Վարդապետն մեր՝ հարցընելով. «Լօքն ի՞նչ է. — Կռէզ է: Թուփ կայ՝ Կապռաշենեաց չափ, ի Սասունք լինի, ուր Գազպէն իջանէ»:

== 1321. Կապրենի. ==

Զայս յիշէ հին Բժշկարանն՝ ախտի մի դեղ գրելով. «Կապրենոյ զտակն կեղեւէ, և զկեղեւն չորցո և աղա, և բարակ մաղէ, և կաթն լից ի վերայ, եռցո «և խմցո»: Թուի, թէ վերոյիշեալ Կապարն է. գուցէ նոյն ըլլայ և

== 1322. Կապրուկ. ==

Որ յիշուի ի փառս Գալիենոսի, և իրեն յոյն զուգանիշ դրուի Իրէս:

== 1323. Կառ. ==

Բժշկարան մի կ’ըսէ Թ. Տէֆնի եէմիշի է, այսինքն՝ Դափնոյ հատիկներն, բայց հասարակօրէն:

== 1324. Կառ կամ Կառն. ==

Է վայրի Կանկառի նման փշեղէն, Լ. Carduus, և յատկաբար C. Nataոs, Փ. Cardon Թ. Ղալղան թիքէնի, ըստ Բժշկարանի միոյ՝ ցօղուն կամ ճիւղ չունեցող տեսակն կոչուի Լ. C. Acaulis. շատ մազ կամ բուրդ ունող տեսակն՝ C. Eriophorus կամ Lanսginosus, ախորժելի է գրաuտուց և պաճարաց, ինչպէս վկայէ և մեր առակախօս Վարդապետն (ԼԴ). «Խոկացեալ բուսոց թէ ո՛ արդեօք յառաջապահ մեզ կացցէ, և խրոխտացեալ Կառի և նորին նմանեաց, ասեն, թէ մեք հարկանող գոլով՝ մեզ արժան է։ Եւ ի կարգին՝ եկեալ էշք և ուղտք կարեալ և առաթուր հարեալ՝ գօսացեալք և տարեալք ի հողմոց եղեն»: — Կայ տեսակ Կառին, որոյ ճիւղերն կեղեւած կ’ուտուին: Բոլորաձեւ գլուխը կամ ծաղիկը Բազմածիղ կոչէ Բժշկարան մի, և բոլորն մէկ տեղ ըստ ձեւոյն՝ Անիւ կոչուի, ինչպէս կ’ըսէ Վարդան Վ. (Մեկն. Ծննդոց), «Անիւ կոչի փուշն, որ ի ծայրս Կառինն չորացեալ անկանի». այսոր նման է և Անիւն, զոր ասորի Վ. Դանիէլ Այաւզնուէ (թ. 87) կոչելով ցուցուց հովէ տարուբերեալ:

Ուր որ շատ բուսած է Կառն, տեղն Կառնուտ կ’ըսուի, ինչպէս յիշէ Վաստակոց գիրքն (ՄՀԲ)։ — Թէ և Կառն հասարակօրէն անասնոց ուտելի և անարգ բոյս մի համարուի, բայց բուսաբանք ընտրած և զատած են անոր այլեւայլ տեսակներ, որոցմէ վերոյիշեալ բրդոտն (Lanսginosus) նշաներ են Կարնոյ կողմերում, նոյն տեղ գտուի և C. Natans տեսակին մէկ կերպն շատ փշոտ մանր տերեւներով, բուն Հայկական կոչուած, C. N. Armenսs, նոյնպէս և ի Բաբերդ, Սպեր, Ծանախ, Մարաշ. — C. Onopordioides (իշոց ախորժելին) ի Գանձակ. — C. Humulosus, ի Կարին և ուրիշ կողմեր։ — C. Olympicus, ի Կեսարիա կամ Առգէոս լերան ստորոտքը. — C. Adpressus, ի Համշէն, — C. Flavescens, յԱրտահան. — C. Crispus (Գռուզ) ի Մարիէնֆէլտ Վրահայոց. — C. Pycnocephalus (Կունտ գլուխ) ի Շահպուլագ Գարապաղի, Պագու, եւ այլն — C. Nervosus (Ջղուտ) յԱշտարակ՝ մօտ յԷջմիածին. — Argentatus, ի Պոնտոս, Միջագետք. — C. Imoleus, ի Մարզուան:

== 1325. Կառաբոյս. ==

Անուամբ և նմանութեամբ բոյս, այլ էութեամբ կենդանի, կամ միջասահման և միջնորդ բուսեղինաց և շնչաւորաց. անոր համար կոչուի և Կենդանաբոյս կամ Կենդանատունկ, Փ. Zoophite. Ծովային բուսաձեւ նա և ճիւղաւոր արարածք, որոց համար մեր Ս. Գրոց մեկնիչք այլ կ’ըսեն. «Ել հրաման (յԱստուծոյ) ի ջուր և յերկիր վասն կենդանեաց, սկսեալ ի Կառաբոյսս և ի Սպունգս» (Վարդան), Յայսմաւուրքն ալ (Արեգի ԺԳ). «Ետ Աստուած զնշան կենդանութեան ի Կառաբոյսս և ի Խեցեմորթս»: — Իբր գրաւորական զբօսանք՝ լսենք՝ ինչ կ’ըսէ այս երկացեղ էակաց վրայօք Առաքել եպիսկոպոս Սիւնեաց՝ քեռորդին Գր. Տաթեւացւոյ, ի մեկնութեան Սահմանաց Գրոց Արիստոտելի. «Կենդանաբոյսն, այսինքն՝ Կառաբոյսն, որ ի ծովեզերքն լինի, որ բուսեալ է ի քարն և արմատացեալ է ի նմա, որ շօշափական զգայութիւն ունի, բայց անդամք և զգայարանք ոչ ունի, և յորժամ զձեռն տանին՝ թէ կտրեն, յերեսն փռթէ զջուրն և կծկի: Այս է, որ իբրեւ զչեչաքար փուշ-փուշ է, և որպէս զթոք կակուղ, զոր Սպունք ասեն, զոր Գրոց կազմողքն ունին, որ զսեկն թանան, զոր ասեն, թէ Ամպ ծերացեալ, և այլք, թէ Փրփուր ծովուն է քարացեալ, և սուտ ասեն, զի այն Կառաբոյս կենդանի է, զոր Սպունք կոչեն»:

== 1326. Կառան. ==

Բժշկարանք վկայեն, որ Վայրի Փեգենա է և գրեն Ար. Զուֆայրա կամ Զուֆրի, արաբ. Ամիրտ. կ’ըսէ. «Սազապին ցեղերուն է, որ Վայրի է և գէշ հոտ ունի, ծաղիկն դեղին է, և թէ զտերեւն ծեծեն և խմեն՝ օգտէ ակռացաւութեան և Ըռիպ ջերմանն և լերդացաւութեան»: Ուրիշ մի հայ անւամբն հանդերձ գրէ. «Զուֆայրա՝ որ է Կառան, և է ինքն նման Սազապի կերպովն և զօրութիւնովն, և այլ կոչի Ֆաթֆս?, որ է Վայրի Սազապն, և ունի վատ հոտ, թվի թէ Մաշմ ն խոտն է»։ Այս վատ հոտին համար՝ Ծանրահոտ կոչի Լ. Ruta graveolens. Փ. Rue fétide. Արաբացի անունն կերպ-կերպ գրուի և այլեւայլ նշանակութիւն ունի. Ամիրտ. Զուֆրի գրէ Կառանի համար, իսկ Զուֆայրա կոչէ՝ աղէկ զանազանելով, ուրիշ տեսակ բոյս մի, զոր յիշենք Չ տառիւ։

== 1327. Կառշուկ. ==

Վարսակ նշանակէ. յիշողն՝ անյայտ:

== 1328. Կասբ? ==

Բժշկարան մի փորացաւի դեղ գրէ։ Ա՛ռ Վարդ և Կասբ, միատեղ եփէ։

== 1329. 1330. Կասիա. ==

Այլ և այլ նշանակութիւններ ունի, որոց գլխաւորն է Ս. Գրոց մէջ ստէպ յիշուածն, որ անոնց բնագրին (Եբրայական Քէծիօթ) բառէն առնուած է, որով կոչեն և Յ. Κασία, Լ. Cassia, Փ. Casse, որ, ըստ միոյ գրչաց մերոց, «Ազգ մի ծաղիկ է դեղին, ի ծառն բուսնի, և հոտն Ամպերի է», բայց Ս. Գրոց յիշեալն Դարիճենիկն է (տե՛ս թ. 561), արեւելեան Հնդկաց բոյս և հոտոյն համար փափկութեան նիւթ մի: — Հիմայ սովորաբար յարեւմուտս Կասիա կոչուի, առ մեզ Կակժիրակ կոչուածն (տե՛ս թ. 561), թէ և այսոր այլեւայլ նշանակութիւնք տրուած են, և է յարեւելս Ար. և Թ. Խիար շէմպէ կամ Խիար — շանպար արաբ. կոչուածն, զոր և Հնդկաց Խառնուպ կոչեն, այն տեղէն գալուն և եղջիւրաձեւ պտղոցն համար. դեղոց և գործածութեան մէջ շատ կարեւոր և պիտանի նիւթ մ’է. «Ինքն ի Քապիլ և ի Պասրա և ի Հնդուստան կու լինի՝ ըստ մեր Ամասիացւոյն. լաւն այն է, որ սեւ և հասուն լինի և մեղրով լինի, հալող և կակղացընող է, զփորուն ուռէցնին տանի և բանայ», եւ այլն։

== 1331. *Կասիմոն. ==

Կասիայի նման կամ նոյն բուսեղէն մի գուշակուի, վասն զի Դարիսենիկի հետ յիշելով Խորեն. աշխարհագրութիւնն ի Ճենաստան, կ’ըսէ. «Եւ Կասիմոն ի Կասիա լեռնէ»։

== 1332. Կասլա. ==

Այս է հասարակօրէն Դափնի կոչուած մշտադալար և առասպելայիշատակ ծառն, յոյն բառիւ, ինչպէս յիշած եմք (թ. 567), նոյնպէս Եզրեղի կոչուիլն այլ (թ. 621). կոչուի եւս ի մեր լեզու՝ Սարդենի, Շար և Հոփի. մեր երկրին կլիմային ընդունակ չըլլալով՝ զարմանք է, որ այսչափ անուններ ստացեր է առ մեզ. գուցէ այլ և այլ նահանգաց բնակիչք, տեսնելով զայն ի Յունաստան կամ ի Փ. Ասիա, իրենց հողուն մէկ ծանօթ ծառոյ անուամբ կոչեր են։ Լ. Laurus, Փ. Laurier, Թ. Տէֆնէ. Ռ. Лавръ. Ար. Ղար, արաբ., որով ստորագրէ Ամիրտ. «Ղար, որ Ֆռ. Լայուրի ասէ, և Հ. Կասլայ ասէ, և Հոռ. Տաֆնի ասէ, և Դարսենի այլ կ’ասեն, և իր պտուղն սեւ հատկներ է… ամենայն մահացու դեղոց թիրեաք է և կարճահարի… և թէ ծեծեն և սպեղանի առնեն և օծեն այն տեղացն վերայ, որ մեղուն է խայթել, օգտէ, և թէ հացով կամ ալուրով սպեղանի առնես և դնես ի վերայ տաք ուռէցին, օգտէ… և թէ ի տերեւէն մէկ կտոր կտրես և ի գետինն չի ձգես, և ակընջին յետեւն կպցընես, քանի որ գինի խմէ՝ չի հարբենայ մարդն (զգո՛յշ կաց): Եւ թէ ի փայտէն մէկ կտորիկ ի տղակներուն յորոցքն կապես, չի կանչեր, և ի քուն լինի։ Եւ թէ ի ջուրն թրջեն և զան ջուրն ի տունն ցանեն, ճանճերն փախչին։ Եւ թէ զտերեւն քացխով եփես և ի բերանդ բռնես, օգտէ ակռային ցաւուն»: — Հին Բժշկարանն այլ գրէ. «Պտուղն նորա ջերմին է, քան զտերեւն, թէ աղաս զնա և մեղրով խառնես և տաս (այնոր), որ ելունդ կայ ի փորն կամ թառանչ, կամ ի կործքն մաղաս, օգտէ։ Որ գինով խմէ՝ զպիսակն սրբէ։ Ձէթն դորա խառնել ընդ վարդեղ և ընդ հին գինի և յականջ ածել, օգտէ, որ վատ լսէ, և յամենայն տաք օծանելիք աղէկ է խառնել զդա, և կեղեւն ծառին դորա տալ, որոց քար է ի փաղաբշտին, փշրէ, և լերդացաւի օգնէ»։ – Դաշմուզտայ՝ Կասլայի պտուղ», գրէ Հին Բժշկարանն. ի՞նչ լեզուով? յիշեն ուրիշներն այլ՝ Եզրեղի պտուղ և Շարի պտուղ կոչելով, որ Լ. Bacchæ Lauri. Ասկէ տարբեր է՝

== 1333. Կասլապտուղ. ==

Ձիթենւոյ տեսակ մի, որոց պտուղն «Կասլայի պտղոյն է նման և յայն ձեւն է»՝ ըստ Գրոց Վաստակոց (ՄՀԸ)։

== 1334. Կասլիկ. ==

Գուցէ Կասլա անուան նուազականն ըլլայ: Վանական Վարդապետն է յիշողն, թթու Նուռն անուշցընելու համար գործածուած. «Փայտն, որ յարմատ թթու Նռան հարկանեն, որ քաղցրանայ, կէսք Կասլիկ ասեն, ա՛յլ կայ, Տաճիկն Կասափ ասէ, բայց Մրտին է»։ Անծանօթ է ինձ Ար. Կաuափն, եթէ չէ Ղասապ, որ է Եղէգն Վաստակոց Գիրքն (ՄԼԸ) Նռնենւոյ ծակին զարնելու փայտը կամ ցիցը, ինչպէս կ’ըսէ, Սոնոպրի կամ Գէր Մարխ ցուցընէ:

== 1335. Կասկ. ==

Երկու նշանակութիւն ունի բառս. մին՝ «Գարի կամ Գարեջուր», զի այսպէս մեկնէ լուծողն Եւագրի բանից. «Սակաւ մի Կասկ ընդ արմաւաջուր խառնեալ»։ Միւսն

== 1336. Կասկ. Կասկենի. ==

Պտուղ մ’է, զոր Թովմաս Վ. յիշէ Կիլիկիոյ յատուկ պտղոց հետ. գուցէ ըլլայ Կաuտանայն, բայց բժշկարար պտղոց կարգին յիշուի, իսկ Մխ. Գոշ կ’ըսէ յառակս (ԻԳ), թէ անուշ Նշենին, իր անհարազատ եղբօր դառնութենէն նեղուած, «արար իւր բարեկամ և եղբայր զԿասկենին՝ բարոյակից զնա գտեալ ըստ երկուց որակաց (ո՞րք են), և ի բազմաց մեղադրեալ՝ ասաց. Որ ըստ կամաց իմոց է՝ նա է իմ եղբայր: Եւ ոչ ոք կարաց ասել նմա ինչ»:

== 1337. Կասկած. ==

Զոր ուրիշ օրինակ գրոց (բժշկարան) Կարկաժ գրէ, և յիշուի տերեւն՝ Կասկածի տերեւ. և է Սատէճն Հընդի, Լ. Malabathrum. Ըստ Ամիրտ.՝ «Սատէճ, արաբ., որ է Սատէճ Հնդին՝ ի Հնդկաց կու գայ, և լաւն այն է, որ հոտն սուր լինի… Ասէ Պտ., թէ. այն որ Հնդի է՝ Մահիստան կու ասեն, և Մալաշրուն այլ կու ասեն, և Մալա(պա)թրուն այլ կու ասեն: Ինքն տերեւ է, նման է Ընկըզի տերեւին, և ի ջրի յերեսն կու լինի, և ինքն տակ ունի որպէս Ոսբան, որ ի ջուրն կու բուսնի, և լաւն այն է, որ թաժայ լինի, և մէկ երեսն ի դեղնութիւն քշտէ, և այն, որ հոտն ուժով է և գոյնն սեւ է, որպէս Ղարանֆիլին գունով, և իր խասիաթն այն է, որ թէ ծեծես և ի վերայ հալաւին ցանես, զոջիլն սպանանէ, և թէ ի լեզուին ներքեւն դնես, զբերնին համն անուշ առնէ, և զակռատակերն ամրացընէ»:

== 1338. Կասկամոն կամ Կաստամոն. ==

Յայտ է յունական ձայն անուանն, բայց ինչ ըլլալն ոչ նոյնպէս. Պիսիդեայ քերդուածէն առնըլով՝ յիշէ Վարդան Վ., թէ Նոխազ, զԿաստամոն ուտելով, բժշկի։

== 1339. Կաստանայ. Կաստանոն. ==

Յունական բառ է ծանօթ համանուն պտղոյն, որով կոչուի նա եւ Թ. որպէս և Շաբալութ կամ Շահբալութ. և թէպէտ Խորեն. աշխարհ. Կաստանոն անուամբ յիշէ ի Տուրուբերան Հայոց, այլ հայերէն ընտիր անունն համարուի Մաշկամիրգ. տե՛ս զայս:

== 1340. Կատաղի. ==

Այս բառիս բացատրութիւնը տե՛ս ի Նշօշ։ — Խոտաջրեցիք այլ կու ճանչնան Կատղենի բոյս մի, բայց տարբեր պիտի ըլլայ:

== 1341. Կատատուկ. ==
— Տե՛ս Կտատեակ: 

== 1342. Կատաւան. ==

Գալիենոսի բառից մէջ գտուի այս՝ նշանակութեամբ Զուիրակի (թ. 72):

== 1343. Կատղած շան խոտ. ==

Այսպէս կոչուած է Վառվռուկն. տե՛ս զայս:

== 1344. Կատուախաղող. ==

Նոյն որ ինչ Շնախաղողն. տե՛ս զայս, այլ և Պապկէպլոր:

== 1345. Կատուակ խոտ. ==

Հին Բժշկարանն պատուիրէ դեղ «Մամացի, զ Կատուակ խոտն հա՛ն, և հաւով եփէ քաջ, որ զոսկերքն դգալով հանես, և ձգէ՛ ի ներս Աղբղբըկի (թ. 52) ունտ, և ուտէ յանօթից»: Հաւանօրէն է Վայրի Դաղձ մի, Լ. Nepeta Cateria, Փ. Chataire. Փռանկք՝ Կատուախոտ Herbe aux chats, կ’անուանեն Ծովային Զարօշը:

== 1346. Կատուականջ. ==

Բժշկական Բառգիրք մի այսոր զուգած է Ար. Ադանալփար, այսինքն՝ Էզան ըլ-ֆար, որ է Մկնականջ, իսկ Կատուականջն է ըստ Ամիրտ. Ար. «Ազան ըլ-զըթ, որ է Քէտի ղուլակի, որ է Զրաւանտի մուտահրաճին խոտն, որ Զրավանտ մուտավար կ’ասեն, և Չիկ թիրեաք և Ղազմա թիրեաք. օգտէ օձահարին»։ — Մուտավար և Մուտահրաճ արաբ. նշանակեն կլորած տեսակն Զրեւանդի, զոր և Էգ Զրեւանդ կոչեն. (տե՛ս թ. 778)։

== 1347. Կատուակծկունծ. ==
— Տե՛ս Կատուի դեղ։ 

== 1348. Կատուահատ. ==

Հում կամ եփած՝ յիշուի ի Բժշկարանս. թուի Կտաւահատն։

== 1349. Կատուելիշ? ==

Անպիտան խոտ մի կոչուի, ի կողմանս Սեբաստիոյ, բայց անունն ստուգելի:

== 1350. Կատուի դեղ. Կատուի խոտ. Կատուակծկունծ. ==

Թէ և ռամկական բառ է, բայց աւելի հայկական համազգային, քան զ Փու կամ Ֆու, որ օտար է, և Ար. այլ արաբ. և է բժշկութեան կամ դեղագործութեան մէջ ծանօթ բոյսն Լ. Valeriana, Փ. Valériane, Ռ. Булдырьяхъ և ըստ Պէյթ. և Ամիրտ. «Է Վայրի Սնպուլ. մանր տակեր է՝ անուշահոտ որպէս Սմպուլ, և լաւն այն է, որ նոր լինի, և հոտն սուր լինի… Իպն ասէ, թէ տերեւն նման է Գարաւիսի տերեւին և այլ մեծ, և որձան կանգուն մի է, և այլ երկայն և կոկ լինի, և գոյնն նման է Ֆիրի? և այն, որ խիստ hաստ լինի և հաստութիւնն քան ճկըթի մի չափ է, և տակն անուշահոտ է, և ուժն որպէս Սնպուլ է»։ — Շատ տեսակներ ունի այս բոյսս, յորոց յիշուին Valer. Alliariæfolia, յայլեւայլ կողմանս արեւմտեան և Փ. Հայոց. — V. Alpestris ի Պոնտոս և ի կողմանս Կարնոյ. — V. Phu ի Ռ-Հ. — V. Sisymbriifolia ի Կարին, Պինկէօլ Գարապաղ։ — V. Officinalis, ի Կարին, Բաբերդ, եւ այլն. — V. Dioscoritis, ի Ծանախ. — V. Leucophæa ի Պինկէօլ, Պայէզիտ, Նախճաւան: — Դարձեալ այլ և այլ տեսակք անզանազանք յիշուին յԵրասխայ հովտին, ի Շիրակ, Վանանդ, յԷջմիածին, Կոտայք, Կողբ, Խաղտիք։

«Ո՜վ սուրբ ազանց՝ որոց պարտէզ

Բուսուցանէ աստուածս այսպէս»:

== 1351. Կատուի կող. ==

Յիշուի ի Խոտուջուր. խոտ մի՝ զոր չորցընելով՝ այրած վիրաց դեղ կ’ընեն:

== 1352. Կատուի կօշիկ. ==

Այս այլ յիշուի, բայց անծանօթ է ինձ որպիսութիւնն, գուցէ ըլլայ հետեւեալն,

== 1353. Կատուի ճանկ. ==

Ըստ Ար. Քաֆ ըլ-հարիրա արաբ., «Որ է Քաֆ ուլ-հիռռա, որ է Կատվին ճանկն. ինքն խոտ է և բարկուկ կու լինի, և բոլորկեկ տերեւնի ունի, և երբ բուսնի, ի գետինն կու ճապղի, և մէկ թիզ երկայնութիւն կու լինի, և տակն նման է Ձիթապտղին. և աշնան առաջին ամիսն կու բուսնի, և թէ զտակն չորցընեն և ի պիղծ շտերուն վրան ցանեն, շատ օգտէ, և կոծիծնին ի տեղացն հանէ»։ — Թարգմանիչն Պէյթարայ՝ տեսակ մի Խառածաղկի համարի զայս (variété de Renoncule).

Պէյթար բուն Կատուի ճանկը՝ Զաֆր ըլ-քաթ արաբ. կոչէ, վերինէն տարբեր բոյս մի, Լ. Clymenum, զոր և նոյնպէս գրէ Քլումանոն, արաբ., իսկ մեր Ամասիացին «Ղուլումային. ինքն խոտ-մն է, որ զէտ Բակլայ կու բուսնի, և տերեւն նման է Ջղախոտին տերեւին, և ի գագաթան աման ունի ի մէկմէկին նման, Սուսանի ծաղիկ կու նմանի. և այս երկու ցեղ կու լինի, մէկն ի ցամաքն կու բուսանի, և մէկն գետեզերքն կու բուսնի, և ի գետին մէջն այլ կու բուսնի, և այն, որ ի գետն կու բուսնի, օգտէ գոթութեան. և թէ մանր ծեծես և դնես ի վերայ խանազիրին (Scrofules), օգտէ»: Բուսաբանք հիմայ փոխանակ այն յունարէնէ ծագած (Clymenum) անուան՝ անուանեն Latyrus Tսberosus, որ Ճուլպաներուն տեսակ մի է, և տեսնուած է ի Կարին և Մարաշ:

== 1354. Կատուի ոտ. ==

Մանր բոյս, բարակ կոթով, նշաձեւ կամ ձուաձեւ մատնաչափ տերեւօք. ուրիշ յատկութիւնքն անծանօթ են ինձ։

== 1355. Կատուի պոչ. ==
— Տե՛ս Աղուեսուկ, թիւ 60։ 

== 1356. Ս. Կարապետի ծաղիկ. ==

Մշեցիք այսպէս կոչեն զԱնթառամ ծաղիկն:

== 1357. Կարար. ==

Ըստ բառից Գալիենու, ուր գրուի Կարարոյ սերմ՝ է Անիսոն (թ. 109)։

== 1358. Կարբ? ==

Նորագիր Բժշկական բառգիրք մի գրէ. «Կարբ՝ Գավաք աղաճի», Կաղամախ?

== 1359. Կարդ. ==

Ստ. Ռոշքեան գրէ. «Խոտ, որոյ սերմն նման է Լուոյ, Լ. Տicelium». բուսաբանք այս լատին անուան տեղ հիմայ կ’ըսեն Coccocypselum, սակայն սա յատուկ է միջին Ամերիկայի. Ռոշքեանի յիշածն թուի Պ. Խորտ կոչուածն, որ է Լ. Cardamomum, և յատկապէս մանր տեսակն, C. Alpina.

== 1360. Կարկ կամ Կորկ. ==
— Տե՛ս Աղուեսուձուք, թ. 63: 

== 1361. Կարկաժ. ==

Դդում նշանակէ յԱրցախ, որ է ըսել տեսակ մի Դդըմոյ: Տե՛ս և Կասկած։

== 1362. Կարկար. Կարկարիուն. ==

Հին Բժշկարանն յիշէ այսոր հունտն իբրեւ դեղ տափողի ցաւի և կոծիծի. ետքինիս համար կ’ըսէ. «Ծեծէ և խառնէ քացախով և պախրի ջեղով, և հա՛ր, որ լինի զէդ մորհամ, և ի վերայ կոծծի ա՛ծ, չորցընէ»: Կարկարիունի ինչ ըլլալն այլ՝ ուզելով բացատրել տեղ մի՝ կ’ըսէ. «որ է». և չի դներ հոմանիշը: Ռոշքեան յիշէ Կարկարիուն, Լ. Chaneleon, որ պիտի ըլլայ Chamæleon, և կ’ըսէ. «Խոտ. տերեւն Ձիթենւոյ, հոտն Խնձորի»: Ուրիշ Բառգիրք մ’այլ գրէ. «Քամիղոն, Կարկար, Chamæleon», որով կըրնամք համարիլ զԿարկար հայերէն անուն այս բուսոյ, զոր Ար. գրութեամբ յիշած եմք Խամալո ն (թ. 987):

== 1363. Կարմիր Բանջար. Կարմրաբանջար. ==

Ճակնդեղն՝ է ըստ ռամկաց, ըստ հին Բառագրոց՝ է Վլիտոն. Լ. Blitum.

== 1364. Կարմիր Լալա. ==

Խաչափայտի բազմաթիւ անուանց մէկն է։

== 1365. Կարմիր Կակաջ. ==

Թուի, թէ նոյն Կարմիր Լալայն է:

== 1366. Կարմրադեղ. ==

«Որ է Սիլիկոն», կ’ըսէ Բժշկարան մի, իսկ Սիլիկոնն՝ է Ասրունճ. տե՛ս թ. 123։

== 1367. Կարմրադեղձ. ==

Յիշուի յԱգաթանգելոս, որպէս և

== 1368. Կարմրախնձոր. ==

Որ թուի հիմայ Կարմրկէն կոչուած Խնձորն:

== 1369. Կարմրածառ. ==

Գալիենոսի բառից մէջ գտուած է յոմանց, Լ. Taxus ծառի նշանակութեամբ, տե՛ս Գեղձի։

== 1370. Կարմրատանձ. ==

Այս այլ կարմիր Դեղձի և Խնձորի հետ յիշուած է յԱգաթանգելոսէ։

== 1371. Կարմրորակ. ==

Զոր յիշէ բառհաւաք մի, անունէն գուշակուի կարմիր պտուղ մի ըլլալ:

== 1372. Կարմրուկ. ==

Կարմրժեռ ծաղիկ մի է՝ ըստ Ասարայ: Ըստ Սեբաստացւոց Գի ծառոյն մանրիկ կարմրուկ պտուղներն են։ Գուցէ նոյն ըլլայ ընդ վերնոյն։

== 1373. Կարոս. ==

Տնտեսութեան մէջ ծանօթ բանջար, համանուն Ար. արաբ. Թ. Քէրէվիզ, Լ. Selinum, Փ. Selin, Ռ. Горичникъ. Բայց շատ տեսակներ ունենալով՝ երբեմն անուամբք այլ շփոթուին նա եւ ազգակից բուսոց հետ։ Ամիրտ. զանազանէ տեսակները, զորս յիշած եմք Լախուր անուան տակ (թ. 883). հoս յիշեմք լաւագոյն տեսակաց վրայ առանձին գրածը։

== 1374. Քարաւս Պօստանի. ==

«Ինքն ի պաղչան լինի. աղէկն հնտովն է: Ասէ ծեր Պաղտատցին, թէ օգտէ գնծակուին (Գանձակ?) և երակնուն կալուածոցն և լերդին և փայծաղին, բայց դիւահարին (լուսնոտին) մի՛ տար, զեն առնէ»:

== 1375. Ջրի Կարոս. ==

«Ղուրաթ ըլ-այն արաբ., որ է Ջրին Քարօսն, և լաւն այն է, որ հոտն սուր լինի. բացող է։ Ասէ Պտ., թէ Հռ. Սելինոս ասէ, և ինքն ի կանգնման ջրերուն մէջն կու բուսնի, և ի ճղերն կպչտուկ գիճութիւն կայ, հանց որ ի ձեռն մարդոյն կու կպչի. անուշահոտ է, և տերեւն Քէրէվուզի տերև կը նմանի, և մեծ է, քան զԱննուխին տերեւն»: Այս տեսակ Կարոս Լ. կոչուի Տium, Փ. Berle. Վաստակոց Գիրքն յատուկ գրէ. «Վասն Քէրէֆսին. մի՛ մաշարայ ցաներ զոստերն (այսինքն՝ հատ-հատ մի՛ ցաներ յածուն, ապա փոս արա, և զհունտն ափկից ի ներք լից և ծածկեա, նա գնդղուկ արքինի ելանէ. յայնժամ զամէն գնդղուկ հան հողովն, և տակ-տակ բաշխատեա և սանտրեա. նա այն խիստ արքինի և մեծ տակ և քաղցրահամ լինի: Եւ երբ մեծանայ, զտակսն փորել պիտի և բանալ, և զակնուռսն սուր դանակով կտրել. նա տակքն մեծ և թորթոշ լինի։ Եւ այսպէս երկու հետ պարտ է առնել, և երբ նշանօքս առնես զՔէրէֆսն, նա խիստ արքինի լինի»։ Ջրի Կարոսին մէկ տեսակն, Տium Lancifolium (Uլաքատերեւ) յիշուած է ի տեղագրողաց ի Բաբերդ, ի Մարաշ և ի Հար. Կովկաս։

== 1376. Վայրի Կարոս. ==

Յ. անուամբն Σέαλει, որով և Լ. Փ. կոչէ Ամիրտ. Սասալիօս, և «Վայրի Կարոսի հունտ է, կ’ըսէ… ի հով լերունքն լինի. բազուկն հաստ, մէջն բարակ, տերեւնին լայն»:

== 1377. Կաւվրուջ? ==

Հացի ծառ ըսուած է, բայց ոչ ըսողն և ոչ ըսածն յայտնի է ինձ:

== 1378. Կափուր. ==

Խորենացւոյ աշխարհագրութիւնն յիշէ զայս ի Հնդիկս. թերեւս Քաֆուր ն է։

== 1379. Կաքաւախաղող. ==

Ըստ Մանանայի (եր. 447) թուփ է, յԱրագած լերան վերայ տեսնուած, սղոցանման տերեւներով, որոյ պտուղն ուտելի է՝ թէ՛ հո՛ւմ, թէ՛ շաքրով եփած։

== 1380. Կաքաւախոտ. ==

Թ. այլ նոյնպէս Քէքլիկ օթի կ’ըսուի։ Վիլոդ ի բառագիրսն և Կամարկապցին գրեն Պ. կամ Ար. Մէրզէկիւշ, որ է Անճարակն (թ. 116), Լ. Mariolana. Ամիրտ. Սահթար կ’ըսէ, որ է Ծոթրին։ Ոմանք համարին Լ. Lithospermum (Քարասերմն), Փ. Gremil ըսուածն: Արեւելքէն բերուածը ցուցինք բուսաբանից (ի Պադուա), ճանչցան Լ. Thimus Serpillum E. Chaubardi, որ է տեսակ մի Զամբուռի (թ. 694), և գրեթէ յատուկ է Յունաստանի և Բիւզանդիոնի։ Այս տեսակս Ար. կոչուի Նամմամ, արաբ., ինչպէս գրէ և Ամիրտ. նա և ուրիշ անուամբ Նամնամ ըլ-մլուք, և կ’աւելցընէ, թէ «Ինքն Սիսամպար ն է. լաւն այն է, որ կանաչ և սուր լինի (հոտով): Սինեայ որդին ասացել է, թէ զլուն և զոջիլն սպանանէ, և օգտէ հով ուռէցնուն և զտափակ ճիճին հանէ: Եւ գրոցս շինողն աuցել է, թէ շատ եղեր է, որ Սիսանպարն այն կամ Նանայ (Նամնամ) է դարձել, և փոխեր է ի բուսած տեղն, և այս բանիս իսկի հակառակութիւն չի կայ, որ Սիսամբարն Նանայ ելաւ»: Պայթար այս բանս պարզէ. տեսակ մի կայ, կ’ըսէ, որ Herpullos կոչուի, և Սողացող թարգմանուի, վասն զի գետնին երեսը սողալով կ’երկըննայ, և ուր որ կենայ՝ արմատ ձգէ:

== 1381. Կաքաւարօտ. Կաքուարօտ. Կաքւարօտիկ. Կաքաւոյ արօտ. ==

Այլեւայլ ազգ բոյս ցուցընեն Բժշկարանք, ինչպէս և Կամարկապցին՝ Գառնադմակիկն է՝ կ’ըսէ, այլք՝ Կենարար կամ Կենդանարար, որ և Քամատարիոս, այն է Chamædris, զոր տեսանք Լերդախոտի տեսակ մի (թ. 906). նոր ոմն այլ կ’ըսէ Կէլին պարմաղի կոչածն է, կանգառանման ցած և անուշահամ բոյս մի։

== 1382. Կաքաւկրկուտ. ==

Այս յիշողն անյայտ է ինձ, և զուգած է վերոյիշեալ Քարասերմն թարգմանուած բուսոյ, Լ. Lithospermum, Փ. Gremil, Ար. Գուլպ արաբ., կամ ինչպէս Ամիրտ. գրէ. «Ղուլպ, որ է Հապ ըլ-Ղալաթն, որ Մռշի Հնդի ն, և Թ. Թաշքասան (Sաշքէսէն, Քարկտրող) օթի կ’ասէ. սպիտակ հունտ ունի, յարծաթ կու նմանի. և տերեւն նման Ձիթենոյ տերեւին, բայց յերկանկուկ և կակուղ և տափկուկ կու լինի, և ի պինտ և բարձր տեղ կու լինի, և ճղերն երկան կու լինի և բարակ, և Սէզի ճղի պէս յամէն ճղի մէջն մանր տերեւ կ’ունենայ, և յամէն տերեւի ներքեւ ամրկէկ հունդ կու լինի բոլոր, որպէս սպիտակ քար կու նմանի, և բնութիւնն հով է. և ասացած է, թէ տաք է և չոր. զործկալն տանի, և թէ ի չընդէն երկու դրամ սպիտակ գինով խմեն՝ զքարն հալէ», եւ այլն։ Արեւմտեայք հունտերը մարգարտի նմանցընեն, որպէս և Փ. Herbe aux parles կոչեն բոյսն այլ։

== 1383. Կաքաւոտնիկ — Կաքուոտիկ. Կաքւուտոտիկ. ==

== 1384. Կաքաւուտի բանջար. Կաքովխոտիկ. ==

Կաքաւու ոտից նմանութենէն առած անունն, գետնամած բոյս մ’է ախորժելի կովուց, բայց համեմի տեղ այլ մտնէ ի կերակուրս: Ռոշքեանն Լ. Perdicium գրէ, որ հիմայ կոչի եւս Trixie, սակայն այս տեսակի բոյսերն Ամերիկոյ սեփական են։ — Բժշկարան մի (ի Լեհահայոց գրեալ) Կակվորդիկ գրէ, և այսինքն՝ Չապուռն է, կ’ըսէ, որ պիտի ըլլայ Ճապուռ, զոր տե՛ս ի կարգին։ – Ուրիշ Բժշկարան աչքի սպիտակութեան դեղ գրէ այս խոտս։

== 1385. Կաքոտ. ==

Պոնտոսի կողմերում այս անուամբ ճանչցուի խոտեղէն մի, որոյ տերեւներն եփուած կ’ուտէին։ Խոտուջրոյ կողմերում այլ այսպէս կոչեն՝ նորոց Զանգակ-ծաղիկ թարգմանածը, Լ. Campanula, Փ. Campanule, զանգակի ձեւին համեմատ:

== 1386. Կաքուեղէգ. Կաքաւու եղէգ. ==

Զայս Սալաձորցին իր Ծաղկանց երգոյն մէջ յիշէ.

«Կռընկուկն և Կագուեղէգն խիստ բացուին մէջ սորերուն»:

Բժշկարան մի յայտնէ. «Քասնին, որ է Կաքաւու եղէգն», և մաշած լերդի դեղ գրէ։ Քասնին Թ. Եղերդն է:

== 1387. Կեարմաւի? եղէգ. ==

Յիշուած ի կողմանս Սասնոյ, ուր կ’ըսուի, թէ տաք ջըրի մէջ եռացընելով՝ բորոտութեան դեղ կ’ըլլայ լողացողներու:

== 1388. Կեծի. Կեչի, Կըչի կամ Կիչի. ==

Թերեւս տարբեր ըլլան առաջինն և երկրորդն, բայց երկուքին համար այլ տեսողք, ի կողմանս Տարօնոյ, վկայեն, որ վայրի ծառ մի է խժաբեր, զոր մանաւանդ այրած ատեն ի դուրս կու տայ. փայտն կարծր ու ճերմակ, հիւսնութեան յարմար: Գալիենու բառից մէջ Կեչւոյ հոմանիշ գրուած է Ղորկա կամ Ղորեա, գուցէ Լ. Larix Pinus կամ Laricio ծառն ըլլայ։

== 1389. Կեծուկի ծաղիկ. ==

Յիշէ Բժշկարան մի, և հին պանրով եռցընելով՝ չլսող ակընջի դեղ գրէ. անւամբն նման Կոձուկի և Կայծուկի, այլ նոյն ըլլալն չէ յայտ:

== 1390. Կենատ. ==

Վարդան Յովնանեան (եպիսկոպոս Լեհահայոց) յիշէ և հոմանիշ գրէ Լ. Sardonia կամ Sardoa, որ հիմայ կոչուի Ranunculus Sceleratus. և Կեսարիոյ կողմերում տեսնուած է:

== 1391. Կենարար, Կենդանարար. ==

Բժշկարանք ոմանք՝ նոյն, ոմանք տարբեր կու ցուցընեն՝ հոմանիշ գրելով Լ. Քամատարիոս ի, որ է Chamædrys, և Գամաֆիտոսի, որ է Chamæpytis, և իրարմէ տարբեր ազգէ են, բայց բացատրութեամբ կու միացընեն, ըսելով. «Ինքն խոտ է, ծիրանի ծաղիկ ունի, և տերեւն նման է Կաղնոյ. աղէկն ի սարերն բուսանի»։ Մէկն զանազանելով՝ զայս կ’ըսէ Կենարարին համար, իսկ կենդանարարին՝ Ծաղիկն դեղին, և «տերեւն նման Ճփնոյ տերեւին. աղէկն ի արտերուն կու լինի»: — Մենք զանազանելով՝ Կենարար համարինք զ Քամեֆիտիս, Ար. արաբ. գրուած, Քամաֆաթուս, Ամիրտ. «Որ է Սանավպար ըլ–արզն, որ է (ճիշդ թարգմանութեամբ) Գետնի Փիճին. Հ. Ճանկխոտ, Թ. Թափտութան, և տերեւն նման է Փիճու տերեւին, ծաղիկն դեղին է, և լաւն այն է, որ նոր լինի: Բացող և ճլէ տւող է: Իպտ. ասէ, թէ Հոռմցի Կարօսին հունտն է. Մաճուսին ասէ, թէ Հոռմցի Թարղօն է, և ոմանք ասեն, թէ Ղինային տերեւն է, և ամէնն չէ ստոյգ: Եւ ասէ գրոցս շինողն, թէ ստոյգն ան է, որ ինքդ խոտ-մն է, որ ծաղիկն պանավշ (մանիշակագույն) և դեղին կու քշտէ, և կու լինի, որ յետոյ հունտ կու բռնէ, և յերկայնութիւնն մէկ թիզ կու լինի. և ի Շիրազ Մաշարար կու ասեն, և լեղութիւնն յաւելի է, քան զզօրութիւնն և քան զօրութիւնն, և տերեւն բարակ կու լինի… Եւ ասացել են, թէ Քամատարիոսն է իր փոխանն»։ Այսով ազգակից ցուցընէ գետնի Փիճոյն կամ Ճանկխոտի մեր զանազանեալ Կենարարն, Chamædrys, արաբ., «Որ է Պալուտ ըլ-արզ (Գետնի Կաղնի), ճղկներ և տերեւն է որպէս Կաղնու տերեւի, և ծաղիկն ծիրանի է: Ասէ Պտ., թէ Հռ. Խամատարիոս կ’ասէ, որ թարգմանի Պալուտ ըլ-արզ, և ոմանք Տուֆարիս ասեն. Հ. Լերդախոտ ասէ»:

== 1392. Կեչի. ==
— Տե՛ս Կեծի: 

Ի կողմանս ինչ այսպէս կոչեն և զՍեւուկն, զոր տես:

== 1393. Կեռաս, Կեռասի. ==

Բալի վրայ խօսելով (թ. 282)՝ յիշեցուցինք, որ այն անուամբ կ’իմանան մեր նախնիք զԿեռասն, որ իր յատուկ հայրենիք համարուած Պոնտոսի Կերասիոն քաղաքէն տուած է անունն առ Եւրոպացիս, ի Հռովմայեցւոց բերուած, ինչպէս և Ծիրանն հայկական. Լ. Cerasus, Փ. Cerisier, Ար. Քարասիա, արաբ. Թ. Քիրազ. Ռ. Вишня «Ինքն ցեղուցեղ կու լինի, ասէ Ամիրտ., և լաւն այն է, որ քաղցր և հասուն լինի, և քաղցրն ի տաքութիւնն մօտիկ է, և լուծումն կու առնէ, և թէ զիր խէժն ի յաչքն քաշեն` ճլէ տայ աչացն, և տերեւն որ եփած լինի՝ զնուզլան խափանէ, որ ի փողն պիտի իջնու, և զուռէցն տանի, և իր խէժն օգտէ հազին, և զխնաֆսին (շնչարգելութեան) և արիւն թքնելուն և թոքին խոցերուն… և թէ զչորն թրջեն և զջուրն խմեն, զսաֆրային զօրութիւնն տանի, և ինքն ամենայն դիմօք ի Սալոր կու նմանի, և խէժն կակղացընող է, և զքարն կու հալէ, և տերեւն զփորն կու կակղացընէ, և իր զենն այն է, որ զոր խառնուած աւելի տեսնու՝ յինքն դառնայ: — Ասէ Պտ., թէ Ճարասիա ասեն, և ասէ գրոցս շինողն, թէ Ալուի ապույալի ասէ, և ինքն երեք ցեղ է. մէկ՝ քաղցր և մէկ՝ տըտիպ և մէկ՝ թթու, և այն, որ քաղցր է, «տաք է ու գէճ է, և շուտ անցանի յ’ստամոքէն, և զինչ որ տեսնու՝ յայն դառնայ, և ինքն չէ աղէկ կերակուր, սավտա կու ընծայէ։ Եւ այն, որ տտիպ է, նա քաղցրին ներհակ է, և այն, որ թթու է, զծարաւն կտրէ և զփորն կապէ, և որոյ ստամոքն ի լի լինի պալղամով՝ օգտէ. այնոր համար, որ չորացնող է։ Ասէ Դէոսկորիտոս, թէ այն, որ դալար լինի՝ լուծումն առնէ, և յորժամ չորացընեն և ուտեն՝ կապէ զփորն, և թէ զիր ծառին խէժն գինով և ջրով խառնես և տաս, զհին հազն կտրէ, և զերեսաց գոյնն աղէկ առնէ, և զաչքն սուր առնէ»: — Վաստակոց գիրքն (ՄԻԸ) խրատէ՝ ոչ հունտով, այլ ի չաչի ջանջխէ շատցընել, և զայս ի նոյեմբերի. տնկելի տեղւոյն համար այլ կ’ըսէ (ՄԽԵ). «Կեռասենին բնաւին զգէջ և զհով տեղիսն ընդունի, թէ առնուս սեւ խաղողի պատրոյս և պատրուսես ի Սեւ Կեռասենւոյն բազուկն, նա բերէ խաղող, և այնպէս կանուխ հասուցանէ՝ զերդ զԿեռասն… ԶԿեռասն ի մէջ փարչին լնուս, ի վերայն զմեղր լնուս, դիմանայ մինչեւ յերեսուն օր, թէ ուզես ա՛ռ, յօտար երկիր տար»։ — Ամիրտ., ըստ համոյ պտղին, երեք ցեղ ըսաւ զԿեռաս, բուսաբանք, ըստ այլ յատկութեանց, զանազան տեսակներ կ’որոշեն, յորոց C. Incara և C. Padus կոչուածքն՝ նշանակած են ի Ռ-Հ. C. Tortuosa, ի Կեսարիա, ի Սնճար լեռներ. – C. Mahaleb ի Մարաշ: — C. Chamocerasus (Գետնի Կեռասենի) ի Ծանախ:

== 1394. Կերթ. Կերդ. Կարտ. ==

Ուտելի բանջարեղէն մի առանց եփելու, մանր տերեւով և դեղին ծաղկով. կաթի նման հիւթ ունի՝ վիրաց բժշկարար, որ և ախորժողաց ծամոն կ’ըլլայ։ — Ար. արաբ., Եգիպտոսի Առուոյտ նշանակէ։

== 1395. Կերիոն. ==

Տե՛ս Գերիոն և Եղամաս (թ. 469 628)։ Յիշուի ի Տարօն և ի Խոտուջուր։

== 1396. Կէնէկէրչէք? ==

Կտաւատի նման իւղաւոր բոյս մի կ’ըսուի։

== 1397. Կիզուկ. ==

Մեծ Երիցուկ է՝ դեղին գունով, փոքր Արեւածաղկի նման. յիշուած է Վանայ կողմերում:

== 1398. Կթոցիկ. ==

Նշանակած է բառէաաք մի, առանց բացատրելու:

== 1399. Կիզռօն կամ Կիւզռօն. ==

Հարցընելու է Խոտուջրեցւոց։

== 1400. Կիլկիլ. Կլկիլ. Կլկըլ. ==

Հաւանօրէն նոյն է, որ ինչ Գիլգիլն և Գղգիղն, թէ և քիչ մի զանազանեն յիշողք, ոչ հին գրուած մի կ’ըսէ, թէ Կեռասի կուտի չափ հատիկ է՝ զոր աղալով թան կ’եփեն։ Յիշատակագիր մ’այլ պատմէ, թէ սովի կամ թանկութեան ատեն յամին 1575, ի կողմանս Խարբերդու, «Ի թվին Հայոց ՌԻԴ, ելաւ չարեկ մի Ցորեն՝ ի ֆլորի մի, չարեկ Կլկ լ սերմանն ասեն՝ Ցորենի պարապար. Աստուած պահէ ի փորձանաց, թէ այլ չելնու»։ Ամիրտ. յիշէ ըստ Պէյթարայ՝ Ղուլղուլ, զոր աւելի մօտ հայերէնի Գիլգիլ կարդայ թարգմանիչն, արաբ. այլ և այլ կերպով եւս գրէ. «Հապի Ղուլղուլ. ինքն կանաչ ծառ է, և ի վերայ Լուպիայի պէս հատեր կու բուսանի, և երեք-երեք տերեւ կու լինի, և թէ շատ ուտեն (Կնճուտ և մեղր խառնելով) թուխմա առնէ»։ Պէյթար կ’ըսէ, թէ տերեւին ներսի կողմն կարմիր է, դըրսին՝ կանաչ, երբ չորնայ և հով դպչի վրան, սարսուռ ձայն կու հանէ. տերեւին համն լեղի է, ծաղիկն քթանի նման, բայց աւելի ճերմակ, որձայն կարմրուկ և մազոտ. հատիկներն թանձր պարկուճի մէջ են, մթնկեկ գունով, խիժոտ և անուշահամ: — Բուսաբանք կոչեն զԿլկիլ՝ Cassia Tora.

== 1401. Կիկի. ==

Ըստ Կամարկապեցոյն՝ Գղթոր է, վասն զի զուգէ. «Մազու. ծառի պտուղ է, որ է Փէլիտ թօխումի». այսինքն՝ պտուղ Բալուտ ծառոյ:

== 1402. Կիմբիր. ==
— Տե՛ս Կոճապղպեղ։ 

== 1403. Կիմողիկ. ==

Տե՛ս Հալուէ, որոյ հոմանիշ է կամ տեսակ մի։

== 1404. *Կինամոն. Կինամոմոն. ==

Եբրայական բառ է, յորմէ Յ. Κίνάμωμων, Լ. Cinamomum, Փ. Cinnamome, և Cannelle, Ռ. Корпца, որ սովորաբար Դարիճենիկի համար կ’ըսուի, թէ և երկուքն եւս մի և նոյն բուսոյ բերք են. սա կեղեւն է, Կինամոմն անոր հիւթն կամ որ և է հոտաւոր մասն: Ս. Գրոց մէջ շատ հեղ յիշուի այս յատկութեանը համար, իբրեւ փափկութեան նիւթ. Պէյթար առաջին անուամբն յիշէ արաբ. Ամիրտոլվաթի մէջ չեմ հանդիպած և ոչ մէկ անուամբ, և զարմանք է ոչ միայն այսպիսի աշխարհահռչակ նիւթ մ’ըլլալուն, այլ և յիշատակուած՝ ի մեր նախնեաց, պէսպէս ստոյգ և կարծեցեալ յատկութեամք. Մխ. Գոշ ի Մեկն. Երեմիայ գրէ. «Մի ի խառնուածոցն խնկոց՝ կինամոմոն է, պտուղ բանջարոյ, որ և գտանի ի Տմորիս Հայոց և յայլ աշխարհ, և ոչ միայն անուշահոտ է, այլ գոյ և գիտական զօրութիւն ի նմա, զի ի քուն՝ խօսել տայ և յայտնէ զծածուկս սրտի»: Այս զարմանալի յատկութիւնը յիշէ և Յովհ. Երզնկացի՝ չափաբանութեամբ.

&lt;poem&gt;«Է և ի խունկս ինչ Կինամոն զարմացական,
Որ զնմանէ են սքանչելի բանք ճառական.
Եթէ ի ջուր ինչ կաթսայից եռանդնական
Արկեալ՝ փոխէ զնա ցրտութեամբն սառնական

Այլ և ի քուն գոլով մարդոյ և թմրական՝
Մերձ առ շրթունս եդեալ՝ բղխէ բարբառ և բան.
Այլ և կարծիք ինչ կուսութեան ոք լուծական`
Զնա ծխելով իսկ ճշմարիտ տեղեկանան»։&lt;/poem&gt;

Թողլով քնախօսից, քան բնախօսից այս յատկութիւնը քննել, մեզ աւելի հետաքննելի էր գիտնալ, թէ ինչպիսի բոյս է Խորենացի աշխարհագրին յիշած Կինամոնն կամ Կինամոմոն Տմորեաց (որ յայտնապէս չէ Դարիճենիկն հնդկային), և զոր յիշած է նախ Յովսեպոս (Հնախօս. Բ, Բ) ի Քարոն? Կորդուաց, ուր է և Տմորիք գաւառն. իրմէ առաջ այլ Սալուստիոս՝ Կինամոնի հետ ուրիշ հոտաւէտ խնկեղէններ յիշէ, որոց համար, անշուշտ, լատին քերդողք Խնկաբեր (Thurrifera) կոչեցին մեր երկիրը, սակայն կարծեմ զԿինամոմն Cinamomum և զՀամամայն Amomum շփոթած ըլլան հեղինակք. վասն զի գիտուն բնախօսն Պլինիոս (ԺԲ, ԻԸ) ետքինը (Amomum) յիշէ ի Հայս, յՈւտի. Դիոսկորիտէս այլ յիշելով այլեւայլ տեղեացը՝ պատուականագոյն զՀայոցն գրէ։

— Տե՛ս Համամա, այլ և Աղաւնարօտ:

== 1405. Կինձ. ==

Ազատքեղ կամ այնոր նման տերեւօք՝ մշակուած բոյս մի է։

== Կիչի, որ և Կեչի.==
Տե՛ս Կեծի:

== 1406. Կիպարի. Կիպարիս. ==

Լ. Cipressus, Փ. Cyprès. ծանօթ ծառ, որոյ ծանօթագոյն անունն է Նոճի, զոր տե՛ս, թէ և այս յոյն անուամբ եւս յիշուի թէ՛ ծառն և թէ՛ պտուղն Կիպարի ծառի. ինչպէս ի Վաստ. գիրքն (ՃԿ. ՅԻ), որ և խրատէ (Ի. ՃՀԶ)։ «Շուրջանակի պատին արժան է Կիպարիք կամ Բարտիք տնկել»: — Ս. Հարց ոմանք համարին, թէ Տեառն մերոյ Քրիստոսի խաչն Կիպարի փայտէ էր, ինչպէս կ’ըսէ և մեր Շնորհալին յԱռակսն.

«Ի խընկաբեր բլըրին վերայ

Չոր Կիպարի ծառ մի տեսայ»:

== 1407. *Կիպերիս կամ Կիպեռիս ==

Այս այլ յունարէնէ առնուած անուն է, Լ. Cyperus, Փ. Souchet, Ռ. Морской ситникъ. Հայերէն Դուն կոչուիլն և բացատրութիւնը գրած եմք նոյն անուան տակ (թ. 602)։ Հօս յիշենք Կիպերիսի տակ ն, որով Վաստակոց գիրքն (ՅԻ) խրատէ. «Ծեծեա և ջրով եփեա աղէկ ուժով, և այն ջրովն թա՛ց և լուա զոչխարն, նա զգարաւն և զոջիլն և զտիզն սպանանէ»։ Այս Կիպերիսի տակն՝ Մշկի ծաղկի տակ այլ կ’ըսուի (տե՛ս զայս). և է հաւանօրէն անուշահոտն Cyp. Longus, Փ. Souchet odorant, Թ. Գըրգ պօղում:

== 1408. *Կիտրոն. ==

Համեմային թթուեղէն պտղոց մեծագոյնն, յունական բառիւ, որպէս և Լ. Citreus, Փ. Citronnier. Ար. «Ութրունճ. Թ. Աղաճ ղավունի ասէ, և Հռ. Կիտրու ասէ, և Պ. Թոռինճ. քաղցր այլ կու լինի և թթու այլ կու լինի, և մանր և մեծ այլ կու լինի. և կեղեւն տաք է և չոր. նուրբ այնող է և կտրող է, զգէշ հոտերն՝ աղէկ հոտեր առնէ, և թէ զիր թթուն յերեսն օծեն՝ զաղտն և զմուխն յերեսացն տանի, և թէ յաչքն քաշես զէտ ծարուր՝ զսպիտակն տանի, և տերեւն զսիրտն խնդացընէ, և ծաղկունքն այլ խնդացընող դեղերուն է… և մսէն շարապ կ’առնեն, և զկեղեւն կու սնցընեն», եւ այլն, եւ այլն. շատ ուժերն յիշելէն ետեւ վերջացընէ կրկնելով. «Իր կեղեւն և տերեւն և ծաղիկն՝ նուրբ է խիստ»: Բայց ինչպէս Պ. անունէն ալ տեսնուեցաւ՝ նոյն համարի զԿիտրոն և զԹուրինջ։ — Կիտրոն յիշուած է և յԱգաթանգել։ Ծառին փուշերը՝ ինքնաբոյս սրերու նմանցընելով՝ բանաստեղծօրէն ըսեր է Պիսիդիոս և ճարտար թարգմաներ է Հայն. «Ո՞վ զինեաց զԿիտրոն՝ փշովք, և բուսոյց ընդ նմին սուրս ինքնադարբնեալս»։ Հեթանոսք այլ Կիտրոնի փայտն անփուտ համարելով՝ անկէ երենց Կռոց պատկերքը շինէին. Materie ipsi æternitas. (Պլին. ԺԳ, Ե)։

== 1409. Կիրիրայ. ==

Իբրեւ Կրիայի սիրած ուտելի խոտ, յիշուած է ի Սասուն։

== Կլկիլ. ==
— Տե՛ս Կիլկիլ։

== 1410 *Կիւլ ծաղիկ. ==

Թէ և Թ. Վարդ նշանակէ առջի բառն, բայց տեսող և ճանչցող անձի վկայութիւնն համաձայն է գիտնականաց վկայութեան, այն բազմագոյն (սպիտակ, դեղին, բաց կարմիր, մանուշակի, նա եւ թուխ) և հոտեղ ծաղկին, որ Լ. Crisanthemum, Փ. Chrysanthème Ռ. Златоцветъ կոչուի, թէ և այս անունս բառ առ բառ նշանակէ Հ. Ոսկեծաղիկ, զոր պիտի յիշեմք ի կարգին, և որոյ անունն աւելի մարդոյ յատուկ անուամբ յիշուած առ նախնիս՝ չի յայտներ ծաղկի տեսակ: Յիշեմք եւս, որ ձայնիւ և իմաստիւ նման թուի Գուլվարդն այլ երգեալ ի Սալաձորեցոյն, բայց տարբեր ըլլալը վկայեց զերկուքն այլ տեսողն ի կողմանս Սասնոյ, ուր, կ’ըսէ, չորցընելով զծաղիկն, թէ՛ հոտառութեան ի գործ ածեն, թէ՛ եռացընելով Չայի տեղ: Բուսաբանք 80 և այլ աւելի տեսակ գրեն այս բուսոյ, որ խոտեղինաց կարգին է, թէ և փոքր թըփի պէս կ’աճի, շատ ճիւղերով և խիտ ու բազմաթերթ ծաղկըներով, որ գրեթէ յ’ամէն կողմ երկրի գտուին, ինչուան աշնան վերջը դիմանան։ — Ch. Segetum կոչուած տեսակ յիշուի ի Հր. Կովկաս։

== 1411. Կլմբoզ կամ Կլըմպօզ. ==

Ըստ Մշեցւոց՝ է Ճակնդեղ ծանօթ բանջարն:

== 1412. Կլոր. ==

Խոտուջրեցւոց բարբառով՝ Սեխ նշանակէ:

== 1413. Կլուլ. ==

Հատիկներուն ձեւէն առած է անունն՝ իբրեւ Կլոր, և նշանակէ զՄաշ. տե՛ս: Սանսկրիտ լեզուաւ այլ կոչի Կոլա, Կոլակա:

== 1414. * Կլունուս. ==

Վաստակոց գիրքն յիշէ (ՅԹ), բայց թարգմանիչն սխալ կարդացեր է, յոյն Φλόμος բառը, որ տառադարձութեամբ հայերէն Փլոմոս գրուի, և է Եզանագին։

== 1415. Կխտըկուր խոտ. ==

Հաւանօրէն սխալ կամ ռամկօրէն գրուած է փոխանակ Գաղտիկուրի։

== 1416. Կծախոտ. ==

Ծառոց կարգին յիշուի (Մշակ օրագիր, Ժ, 16), բայց անունն խոտ ցուցընէ:

== 1417. Կծմախոտ. Կծմակոթ. Կծմակոլոթ. Կծմակոլոտ, ==

Բանջարեղէն է՝ նման Եղերդան սրաձեւ և անկիւնաւոր տերեւօք։ Կ’ըսուի և Լակոտ, թերեւս պարզապէս Կոլոթ ըսելու տեղ: — Բառգիրք մ’այլ անստոյգ բառերով գրէ. «Ալփոճ և Ոլբալ կամ Ողբալ, Կծմակոթ. Alphos, և ուրիշ աւելի խանգար իբրեւ Լ. բառ մի։

== 1418. Կծման. ==

Ի խոտուջուր ծանուցուած է։

Տե՛ս Կցմցուկ: Կծմնծուկ.

== 1419. Կծոխուր. Կծոխրի. ==

Տե՛ս Ծոր. 

== 1420. Կծուիչ. ==

Նոր յարմարցուցած բառ թուի՝ Մանանեխի տեսակի մի, որ կոչուի Լ. Armoracia Rusticana, Փ. պէսպէս, Armoracin, Cranison rustique, Moutarde des Capucins, Grand Raifort, բայց այս անուամբք կոչուի և Ժախուկն (թ. 923)։

== 1421. Կծուուկ. ==

Բանջարեղէն մի աղցան ուտելու, այսչափ յիշէ նոր գրող մի:

== 1422. Կծուուրց? ==

Այս այլ ուսելի խոտեղէն մ’է, վարդագոյն (Նոր Դար, Է, 102)։

== 1423. Կկոցիկ. ==

Յարմար անուն ծաղկան, զոր նշանակած է բառհաւաք մի՝ առանց բացատրութեան։

== 1424. Կղեմ. ==

Տեսակ մի Կնիւն է. յիշէ Ռոշքեանն, իսկ Ասար կ’ըսէ. «Ծիլ մանր և բոլոր»:

== 1425. Կղէզ Դառն? ==

Լոսելով և մեղրի հետ խառնելով ականջացաւի դեղ գրուած է: — Ըստ ոմանց ընկուզի կանաչ կեղեւն է:

== 1426. Կղմուխ. ==

Անտուզ անուամբ յիշուած է (թ. 125). Ար. Ռասան, արաբ., որով սկսի գրել Ամիրտ. «Ըռասան, որ է Անտուզն, որ է Կղմուխն, որ է Զանճապիլ շամին. «Ինքն երկու ցեղ է, ածվոց և վայրի. լաւն այն է, որ կանաչ և ի լի լինի. կտրող և նուրբ է. զճիճին ի փորուն ձգէ և ոսկրացաւուն և կռնակին ցաւուն օգտէ, և դիւահարի, և գազանահարի: Իպն. ասէ, թէ ծեծես և զջուրն քամես և մեղր խառնես և տաս՝ հազին օգտէ և զխնաֆասին»։ Ուրիշ Բժշկարան մի կ’ըսէ. «Ինքն ջրի տեղ և դաշտերն լինի. մայիսին քաղէ. լաւ է»: — Ըստ հին Բժշկր. «Կղմուխ տաք ու չոր է յ’Բ տրճի մէջն. և ցած տաք է, քան զԽստոր և զՊղպեղ և զՄաննեխ. օգտէ ամենայն հով ցաւու, որ ի գիճէ և յղորկութենէ լինի ի կուրծքն, թէ մեղրով շաղես և տաս ուտել, և զըստացաւի օգտէ, կամ թէ կէս գլխոյն ցաւի ի հովէ, կամ թէ զօդվածքն ցաւին, որ ուտէ՝ ի ստամոքն յերկարէ… և որ ուտէ՝ ի քացախն թանայ. թող զակն ու զծայրքն»: — Լ. Helenium, Փ. Aunée. Հոռմցի Կղմուխ. կոչուի վերոյիշեալ Զանճապիլն կամ հասարակ Կոճապղպեղն։

== 1427. Կղպուր. ==

Ծոթրինի և Քամոնի հետ յիշէ Կամարկապցին, որով անոնց նմանիլն յայտնուի։

== 1428. Կճան. Կճան խոտ. ==

Ռամկական անուն է Եղիճին։

== 1429. Կճանկոթ, ==

Այսպէս գրուի վերոյիշեալ Կծմակոթն՝ Գալիենոսի բառից օրինակի մի մէջ:

== 1430. Կճըճակոտրիկ. ==
— Տե՛ս Ծափկոտրուկ: 

== 1431. Կճութ. ==

Լ. Polypodium, Փ. Polipode, Ար. Պէսպայիճ արաբ. «Ինքն խոտի տակ է կարմիր և ճուկումուկ, և համն քաղցր է, աղէկն ֆստուխ լինի», ըստ Ամիտ., որ դարձեալ գրէ. «Քօք է, զէտ Ակիր. և ի մէկ քովն ի վար ճղեր ունի սէզ, և ի մէկ դին չէ, և լաւն այն է, որ Ղարաֆիլին համովն լինի, և ինքն քառսուն ոտվօք սողուն կու նմանի (համաձայն Լ. անուան), և ինքն փոքր և մեծ այլ կու լինի, և լաւն այն է, որ կանանչ լինի և հաստ, և ինքն լուծող է, և թէ տլէ անես՝ չի թողուր, որ նուզլան ի յաչքն իջնում, և ինքն զսավտան կու հանէ և զպալղամն կու լուծէ, և թէ օծես՝ զջղերն կ’ուժովցընէ և ձեռաց և ոտից զճեխքիլն տանի»: — Կովկասի թէ՛ Հս., թէ՛ Հր. կողմերում գտուի Հասարակ տեսակն, անունն այլ յայտնէ, որ ծանօթ էր ազգայնոց։

Կմբիր, որ և Կիմբիր՝ տե՛ս Կոճապղպեղ:

== 1432. Կմնտաշ. ==

Ըստ Տրապիզոնեցւոց՝ տեսակ մի Եղեսպակի. Լ. Salvia verticillata. Փ. Sauge verticillée.

== 1433. Կմշտրուկ? ==

Ըստ ոմանց՝ Լ. Mercurialis, Փ. Mercuriale բոյսն է, այսպէս կոչուած իր բժշկական զօրութեան համար. Ար. Հալպիպ, «Խոտի տակ է, ըստ Ամիրտ., ի Հնդկաց կու գայ, ի Սորնջան կու նմանի. օգտէ նկրիսին և ոսկրացաւին»։ — Դիմացկուն տեսակն M. Perennis, տեսնուած է ի Պոնտոս, ի Ծանախ։

== 1434. Կմոթուկ. ==

Խոտաջուրեցւոց ծանօթ բոյս մ’է. սպասեմք, որ մեզի այլ ծանօթացընեն:

== 1435. *Կնափ. ==

Ըստ Ռոշքեանի. «Փշոտ թուփ է, և ի նմանէ բուսեալ Կառն թափչական, որով թափիչք նորագործ կապերտաց բուրդ և գոյն վերածեն». ըսածին վկայութիւն այլ բերէ ի թարգմանեալ գրոց (Դամ. Փիլ.). «Նա և Կնափ առանց արուեստաւորի ոչ առնէ զիւր գործ». բուսոյն անունն այլ գրէ Լ. Gnaphus. որպիսի անուն չի լսուիր հիմայ, այլ Կնափ բառն է յոյն Γναφέυς, որ նշանակէ թափիչ, այսինքն՝ լաթ լուացող և ճերմակցընող. այս բառէն յարմարած է Լ. Gnaphalus, որ, ըստ մեզ, է Ճաղճղուկ կամ Ականջուկ (թ. 40)։

== 1436. Կնբիլ. ==

Տարբեր ի Կիմբիրէ (թ. 1402). Պէյթարայ յիշածն է Ար. արաբ., ըստ Ամիրտ. «Ղամպիլ. մանտր հունտ է, և լաւն այն է, որ կարմիր լինի և ի դեղնութիւն քշտէ: Ասցել է Պտ., թէ ինքն Պզր ըլ-Ռամլն է, և Իպն. ասէ, թէ մանանայ է, յերկնիցն կու իջանէ ի Եամանու յանապատն. և ասցել է Ռազին, թէ Կարմիր հող է, և յորժամ տապկեն՝ դեղին լինի», եւ այլն: Այսչափ տարբեր իմաստներ շփոթեն զբուսաբանս, որք կարծեօք կ’ըսեն, թէ ըլլայ Mallotus philipensis կամ Echinus կոչուած բոյսն, Ափարբիոնի տեսակ մի:

== 1437. Կնիւն. ==

Հասարակ անուն ջըրի մէջ բուսած Եղեգի նման, բայց աւելի բարակ՝ բուսոց, որք (ըստ տեսակաց) հայերէն կոչուին և Ագռաւի ծաղիկ (թ. 6.) Կղեմ, Ճիլ, Պրտու, եւ այլն. Լ. Juncus, Փ. Jonc. Ար. Սէմար։ Այսպիսի բոյնք գործածուին խըսիր կամ սապատ հիւսելու կամ կակուղ և դիւրաբեկ բաներ պլլելու, եւ այլն։ Ս. Գրոց մէջ այլ յիշուի Կնիւն իր ազգակցօք, Պրտուով և Եղեգով (Յովբ, Խ, 16): Թէպէտ և հասարակ կամ ոչ կարեւոր բոյս, այլ շատ տեսակներ որոշած են բուսաբանք, որոց շատն գտուին ի Պոնտոս և ի Հար. Կովկաս, որ բովանդակէ և զՀայս. Ալպեան կոչուածն՝ J. Alpigenus յիշուի ի Փալանտէօքէն լերին Կարնոյ և ի Մուշ. — J. Tenagea կոչուածն ի կողմանս Հերայ (Խոյ)։

== 1438. Կնձնի. Կնձենի&lt;ref&gt;Քիչ մի նմանաձայնութեամբ Իռլանտացւոց լեզուով կոչուի Օinsean, Uinsean. &lt;/ref&gt;. ==

Վայրի ծառոց հասարակ տեսակներէն է, որք իրարմէ դժուարաւ զանազանին, անոր համար կարծուի, թէ շատ անուամբ կոչուի մի և նոյն ծառն, ինչպէս այս, որոյ այլ եւ այլ անունները յիշեցինք Թեղի անուան տակ (թ. 781), հանդերձ օտար լեզուօք, յորոց մի էր և Ար. կամ Հնդիկ Տարտարն. Ամիրտ, թուի երկու նման անուամբք ծառ զանազանել. մէկը՝ Տէվտար (Ճին աղաճի), որ «ի Ցրդի ծառ կու նմանի», միւսն՝ Տէրտար, արաբ., զոր Թեղի գրէ։ Յիշուած է հօն և այս ծառին խոզակներուն կամ պտղոց վրայ մժեղի նման ճճեաց երեւնալն, որոյ համար ծառն կոչուի Մոծակի ծառ, նոյնպէս և Ար. Շէճրէդ էլ-պաք, արաբ., Փ. Arbre des Moucherons. Թէ և անուններէն յայտ է, որ Կնձնի և նմանիքն ծանօթ են ի Հայս, այլ Եւրոպացիք յիշեն հասարակ կամ Դաշտային տեսակը, Ulmus Campestris. Լեռնայինն այլ U. Montana ի Կովկաս և ի Պոնտոս, ուր և Ս. Pedunculata կոչուածն:

== 1439. Կնճութ. Կնջիթ. Կանճուտ. ==

Օտար լեզուի բառով կ’ըսուի և Շուշմա, Շուշմայի, Շուշմուշ, Սուսամ, Սումսում, ըստ Ար.՝ արաբ., որով բացատրէ Ամիրտ. և ըստ սովորութեանն՝ «լաւն այն է, կ’ըսէ, որ նոր լինի. կակըղցընող է և հալող է, և թէ զտերեւն եփես ջրով և զմազն լուանաս՝ յերկանցընէ և կոկ առնէ, և գլխոյն բոլորին ճլէ տայ, և զըղեղն գէջ պահէ, և թէ եփես և տաս՝ հին հազին օգտէ և զձայնն յորդորէ: Ասացել է Պտ., թէ մարդ օձն զարնէ և կապուտնայ, թէ օծես՝ տանի, և թէ ոտքն և ձեռքն ճղքի՝ օծեն, նա տանի»:

Ծանօթ է այս տունկէս հանուած ձէթն, մանաւանդ յարեւելս, ուր թէ ուտելու և թէ դեղոց և այլ պիտոյից գործածուի։ — Գր. Տաթեւացի կ’ըսէ (ի Լուծմ. Պորփիւրի). «Ձէթ Շուշմային զջերմ և զցուրտ զօրութեամբ ունի, և յոր ինչ խառնի և լինի ներգործութեամբ, մին զմիւսն կորուսանէ, և թէ յերկու ինչ խառնի՝ լինի ո՛չ ջերմ և ո՛չ ցուրտ, այլ գաղջ»: — L. Sesamum. Փ. Sésame:

Կնջիթք խոտեղէնք են տարեկան կամ դիմացկուն, ոմանք՝ կանգուն, ոմանք՝ գետնատարած, ծաղկներն սրուակաձեւ կամ կտրած եղջիւրի ձեւով, պտուղնին պատիճաւոր երկայնկուկ հունտերով: Իւղաբեր լաւ տեսակն Հնդկային կ’ըսուի, S. Indicum, և գտուի տաք երկիրներում։

Հին Բժշկր. մեր գրէ. «Շուշմա տաք է ի Ա տարաճա և գիճային յ’ոռքն և ղորկուտ. խանգրէ զստամոք և զբերնին հոտն, և յուշ երթայ ի ստամոքէ, և իր ձէթն լաւ է, քան զինք, թէ մեղրով ուտես զինք՝ տանի զիր չարն, և թէ իր ջրովն զմօրուք և զմազ լվանաս, զմազն կակըղցընէ և յերկանցընէ. զթեփուկն ու զմաշկերն հանէ և զձէթն Սապռով և Սամթի ջրով տալ՝ օգտէ, որ կրկունքն պայթտէ, և որոյ խոշորութիւն է՝ խիստ օգտէ»։

== 1440. Կշայ? ==

Ոչ բոյս, այլ ծառոց խէժ կամ ռետին կ’ըսուի։

== 1441. Կոդին? ==

Այս կամ այսոր նման անուն մի հոմանիշ է Սընկոյ. տե՛ս Ղարիկոն։

== 1442. Կոզակ. ==

Տեսակ մի գեղեցիկ պտուղ է, կ’ըսէ Շրէօտէր՝ առաջին հեղինակ հայ-լատին քերականութեան, և Լ. Gossypium, բայց սա Բամբակենի նշանակէ, ինչպէս որ և Ար. Կոզ՝ Բամբակ է:

== 1443. Կոզուկ. ==

Ըստ Ստ. Ռոշքեան՝ է Լ. Solanum, Փ. Morelle, որ կամ Շնխաղողի տեսակներէն է կամ Պատնիճանի պէս թանձր բանջարեղէն մի։ Բառգիրք գրէ. «Ստրկոյ, Կոզուկ, Strycnus». սա նշանակէ Ժանտ–ընկոյզ կամ ործացուցիչ Ընկուզենին, Փ. Vomiquier, որ թուփ կամ ծառ կ’ըլլայ. պտուղքն հատեր են կակուղ մսով, որոց մէջ մէկ կամ աւելի կուտ կ’ըլլայ։

== 1444. Կոթրինճ. ==

Բանջարեղէն մի կարծուի։

== 1445 Կոլոլ? ==

Եթէ չէ Կլուլ, անծանօթ է ինձ։

== 1446. Կոլոռճիկ կամ Կօլորճիկ. ==

Այսպէս կոչուին կլորաձեւ կամ ձուաձեւ տակեր. Լ. Orchis, ինչպէս Աղուեսուձուք (թ. 63), Շանձուք, եւ այլն։

== 1447. Կոլոտուր. ==

Այսպէս անուանեն Պոնտացիք տեսակ մի Լ. Bidens կոչուած բոյսերու, որոց պտղոյն ծայրն երկու բաժնուած ըլլալով ակռայի ձեւով՝ այսպէս կոչուին (Երկկեռիք), և հարիւր տեսակի չափ կան. շատն՝ յԱմերիկա, իսկ այս տեսակս, որ գտուի և յԵւրոպա՝ խոնաւ տեղերում՝ B. Tripartita անուանի (Եռաբաժին), որովհետեւ մէկ կոթի վրայ կ’ըլլան երեք տերեւք, միջինն՝ մեծ, եզերքն՝ սղոցաձեւ։

== 1448. Կոլորդեղ. ==
— Տե՛ս Բոլորդէղ և Բզէզավարդ։ 

== 1449. Կոծիծ. ==

Այսպէս կոչեն Խոտուջրեցիք Մայծի (Մսրացորենի) հասկը։

== 1450. Կոծծուկ. ==
— Տե՛ս Թերխաշ: 

== 1451. Կոծոծ. ==

Փշալից բոյս մի, որ ըստ Վանական վարդապետի՝ «ի ջրավայրի է լինել». և է հաւանօրէն տեսակ մի յունաբար Լ. Acantholimon անուանելոյն, որք ի հասարակի թուփեր են՝ խողովակաձեւ ծաղկով և տըկաձեւ հնգանկիւնի պտղով: A. Bracteatum տեսակն նշանակուած է ի կողմանս Կարնոյ, ի Սպեր, ի Հեր. — A. Calverti, ի Թէքտաղ. — A. Venustum (Վայելուչ) յարեւմ. Հայս, ի Կիլիկիա, Ամիդ, Մէրտին. — A. Petreum ի Մուշ: — A. Tenuiflorum (Նրբածաղիկ) ի Գանձակ, Շամախի. շատ հաւանօրէն այս է Վանականին տեսածն. — A. Araxenum (Երասխեան), Երասխայ հովտին չորս կողմերը, ի Հեր. — A. Heutii, ի Մէկմանսուր. — A. Glumaceun, յԱկոռի Մասեաց. — A. Cæsareum, ի կողմանս Կեսարիոյ. — A. Acerosum, յԱրզնի, Կուտինա, Կիլիկիա. — A. Caryophyllaceum, Ի Վարդոյ Տարօնոյ, ի Կորճայք. — A. Armenum, յատուկ Հայկականն ի Կարին, Բաբերդ, Ծանախ, եւ այլն. — A. Echinus Tournefortii ի Բաբերդ և ուրիշ լեռնային կողմեր. — A. Lepturoides, Տփղիսու և Մծխեթու միջոց. — A. Karelini, ի Նախճաւան, Որդուատ. — A. Tragacanthinum, յՈրմիա, Սուլդանիէ։

== 1452. Կոծոծիկ. ==

Գուցէ վերոյիշեալն ըլլայ. նշանակած է նոր բառահաւաք մի։

== 1453. Կոծոռի կամ Կուծոռի. ==

Անուն մի կամ տեսակ մի Երիցուկի։

== 1454. Կոկանենի. ==

Ռոշքեանն գրէ. «Վայրենի ծառ փշալից, որ մանր բոլորակ սալորս բերէ. Spinus». Լ. անունն իրաւ տեսակ մի Սալոր նշանակէ։ — Բժշկարան մ’այլ գրէ. «Կոկանենւոյ պտուղն մաքրէ զորովայն»: — Նոյն թուի և Կոկամ կամ Կոկոմ (Գէօմգէօմ) յիշեալ յօրագիրս (Ն. Դար Դ, 62. Ը, 170). գուցէ՝ նոյն և հետեւեալն.

== 1455. Կոկոն. ==
— Տե՛ս Եղրդոյ պտուղ, թ. 640։ 

== 1456. Կոկոռ ծաղիկ. ==

Ջրային Նունուֆարն է. Լ. Nymphæa, Ար. արաբ., «Նիլուֆար, որ է Նոնոֆար, երեք ցեղ է. լաւն այն է, որ անուշահոտ լինի, ոչ և գէճ է, քուն բերէ և խաղեցընէ, և օգտէ այնոր, որ քուն չլինի, և թէ զջուրն ի գլուխն օծես՝ օգտէ տաք գլխացաւութեան, և իր ձէթն այլ զգլխուն ցաւն խաղեցընէ, և իր շարապն օգտէ սարսամին (ըղեղի ցաւ), և զկուրծքն կու կակղացընէ, և հազին և թոքին խողերն կու չորացընէ, և զհոգին կու ուժովցընէ, և հանգիստ կու առնէ: Ասցած է, թէ ստոյգ և՛ լաւն, և՛ աղէկն այն է, որ ի Պաղտատ լինի, և ծաղիկն կապոյտ լինի, և ասմանի կու նմանի: Այսոր ասի, թէ երեք ցեղ է. այն, որ Պաղտատին է՝ գունն կապուտ է, և այն, որ Հոռոմոց երկիրն կու լինի` դեղին է գունն և սպիտակ, և քան զամենայն լաւ խիստ «դեղին է»: Տե՛ս և Հարսնամատն:

== 1457. Կոկոռճիկ. ==

Այս այլ Գետնախնձորի, այսինքն՝ Երիցուկի անուանց մէկն է։

== 1458. Կոկոռչի տակ. ==

Գալիենոսի բառից մէջ գրուի. «Ալմո, Կոկոռչի տակ, Շուշան ծաղիկն է»։ Այս Շուշանս վերոյգրեալ Կոկոռն է կամ Նիլուֆարն, որ արդարեւ Ջրի շուշան կոչուի։ Իսկ Almum Գալիենոսի (Ե) գրոց մէջ յիշուի իբրեւ աղահամ ծաղիկ մի ի Կիլիկիա,

== 1459. Կոկռոշ. ==

Տեսակ Ծորի, ի նորոց Հաղարջ կոչուած. Լ. Ribes, Փ. Groseillier. Ռ. կարմիրն Смородина, իսկ կանաչն՝ Крыжовникъ. Ար. արաբ., զոր Ամիրտ, Գամբծիլ կամ Գաբծիլ գրէ, և այս անուան տակ նշանակեցինք, բայց որոշելի է զայս ի Գաբ ծիլէն, որ տարբեր ցեղէ է։ — Շատ տեսակք կան այս վայրի խաղողանման տնկոց (զոր Թ. Ֆռէնկ Իւզիւմիւ, Փռանկաց խաղող կոչեն), յորոց մէկ տեսակն, R. Nigrum, յիշուած է ի Մուշ։ — Արեւելեան կոչուածն R. Orientale leptostachys, ի Բաբերդ և Թէքտաղ. — R. Petræum, ի Կովկաս, ի Ճիմիլ լ. Պոնտոսի, ուր և Ալպեանն, R. Alpinum.

Կոձուկ.

Որ և Կոծծուկ. տե՛ս Թերխաշ և Կոցուկ:

== 1460 Կողակ: ==

Ըստ Ստ. Ռոշքեան է Կոստ., զոր տե՛ս:

== 1461. *Կողամիտա? ==

Ըստ Խորենացւոյ աշխարհագ. գտուէր յԻսաւրիա Փ. Ասիոյ: Անծանօթ կամ անստոյգ, եթէ ըլլար գրուած Կաղա մինթա՝ կ’ըլլար Χαλή Μίνθα. Լ. Calamintha, ազնիւ ազգ մի Աննուխի կամ Դաղձին, որոյ հասարակ տեսակն՝ C. Officinalis ի Պոնտոս և ի Կովկաս նշանակուած է. — C. Nepeta, ի Հայս և ի Հար. Կովկաս. — C. Umbrosa, ի Պոնտոս և ի Վիրս. — C. Staminea, ի Մուշ. — C. Graveolens ի Հայս և այլ շատ երկիրներ: Շատ աւելի տեսակք այլ ի Կիլիկիա տեսնուած են:

== 1462. Կոճ Վրացի. ==

Բժշկութեան մէջ հին ատեն շատ նշանաւոր բոյս մի, որ և զանազան անուամբք և տեսակաւ յիշուեցաւ. առ նախնիս շատ հեղ յունալատին բառիւ Ելեբորոս կոչուի, Helleborus, Փ. Hellébore, իսկ Ար. Խարպախ, Խարբակ արաբ. այս անուամբ գրէ և Ամիրտ. և յաւելու, թէ «Իպն. ասէ, թէ Պուռսայ այս խոտիս Ղար չիչակի ասեն, և Թ. Պաշլու կ’ասեն, որ է Տոխուզ պաշլու»: Հօս կու զանազանէ երկու գլխաւոր տեսակները, ինչպէս և բնախօսք և բժիշկք Սպիտակ և Սեւ. «Ասեր են վասն Սպիտակ Կոճին (Խարպախ ապիաթ. Veratrum album), թէ ինքն տակ է, և իր կեղեւն ի բան կու մտնէ, և նման է Կապարին տակին, և ինքն ի Լիսան ըլ-համալ (Գառնալեզու) կու նմանի. և համն, քան զՍեւ Խարդախն լեղի է, և իր տակն շատ մազմզուկ ունի, և նման է Ասարոնի. և մէկ ցեղն կոկ է և մազմզուկ չունի. և մէկ տակ է և խիստ պինտ է, և Թ. այս խոտիս Տօխուզ տափալու (Իննագագաթ) այլ կ’ասէ։ Ասէ գրոցս ժողովողն, թէ լաւն այն է, որ զլեզուն խածնէ, և թէ ծամես՝ լուապ ունենայ, և թէ մուկն ուտէ՝ մեռնի, և մարդու վնաս առնէ՝ զիր չարութիւնն տանի հաւուն շուրվանին»։

«Խարպախ Սեւ (Խարպագ Ասուատ). լաւն այն է, որ ոչ խիստ պինտ և ոչ կակուղ լինի… օգտէ գլխացաւութեան, որ հին լինի և տայուսայլապին (աղուեսացաւ), և զոջիլն սպանանէ, զաչքն սրացընէ և ուժովցընէ: Իր տաքութիւնն աւելի է, քան զՍպիտակ Խարպախին տաքութիւնն, և իր տերեւն նման է Չինարին տերեւին, և քիչ մի ճեղք ունի և սեւութիւն կու քշտէ, և որձան փոքր է, և ծաղիկն սպիտակ է, որ ի կարմրութիւն կու քշտէ, և պտուղն նման Տատաշի Հընդին, և իր տակն շախշախ է, և իր տակին կեղեւն ի բան կ’անցնի, և ինքն ի չոր տեղ կու բուսնի, և թէ զինքն կտրես՝ մէջէն սեւ փոշի ելանէ, և փաթութնի ունի, որ մէկմէկի կու փաթվի, և մէջն փուճ կու լինի, և բունն ի դուրսէ սև է զէտ զuoս, և մէջն սև չէ, և քիչ բարակ-բարակ մամզուկ ունի», եւ այլն։ — Բժշկարան մի այլ գրէ. «Ի լերանց տանեն (զՍեւ Խ.), ի կորդ տեղաց. սիրտն որպէս բարակ փողիկ լինի և պարարտ»: Վաստակոց Գիրքն (ՃԱ. ՅԹ) Վրացի Կոճի համար կ’ըսէ. «որ է Մրտի տակ»:

Դեղական օգուտներէն զատ՝ Կոճն պարտիզաց մէջ դարմանուի իր վայելուչ ձեւին և ծաղկին համար, որ 5–10 թերթով բաժակ մ’ունի բազմառէչ, և ձմեռ ատեն ծաղկելուն համար շատ յարգի է, մանաւանդ Սեւ կոչուածն, որ և Ծննդեան (Քրիստոսի) Վարդ, Rose de Noël, և փոքրիկ Դեղնածաղիկն, Լ. Erantis hyemalis, որ ձեան հալելուն սկիզբը կու ծաղկի։

== 1463. Կոճակուկ կամ Կոճակիկ. ==

Նշանակած է բառհաւաք մի:

== 1464. Կոճամիրու. Կոճամորուս. ==

Անուն համաձայն է Թ. Քօշմօրուաց, բայց Գալիենու բառից մէջ այսոր յունարէնն գրուի Կիգարիս, որոյ ստոյգն անշուշտ պիտի ըլլայ Կի՛խօրա, Κίχορα, և օրինակի մի մէջ՝ մէկն աւելցուցեր Լ. Intubium erraticum. այս այլ անսովոր անուն է հիմայ, միայն մերձաւոր է Intubus major համանիշ Cicorium Endivia, որով յայտ կ’ըլլայ, թէ Կոճամիրուն է տեսակ Եղերդ–Հինդուպէի։

== 1465. Կոճապղպեղ. ==

Որ և այլեւայլ օտարալեզու անուամբք յիշուի, Անգրուեղ, Կիմբիր, Զանճապիլ, Լ. Zingiber, Փ. Gingembre. Ար. արաբ. Ռ. Икбирь. «Երկու ազգ է, ըստ Ամիրտ., մէկն՝ Չինի և մէկն՝ Հնդի… ամենայն ցաւու, որ ի պալղամէ և ի հովութենէ՝ օգտէ, և զմիտքն սրացընէ, և զլեզուին ծանրութիւն տանի, և թէ յաչքն քաշեն՝ զմթնալն տանի, և զթանձր գիճութիւնն, որ ի փողիցն՝ կու տանի, և զքամին կու հալէ, զկերակուրն մարսել կու տայ», և այլն։

Այս բացատրութենէն վերջը յիշէ ուրիշ տեսակներն այլ. յորոց՝ «Զանճապիլ – աճմ (Պարսից), որ է Ուշթարղարն». սա տարբեր ցեղէ բոյս է, և յիշած եմք (թ. 118), նոյնպէս և «Զանճապիլ Շամի, որ է Ըռասանն, որ է Անտուզն, որ է հայ բառով Կղմուխն», տե՛ս զասոնք: — «Զանճապիլ Քալպ, որ է Շան Զանճապիլն, և տերեւն նման է Սուրխունի (Ուռի?) տերեւին, բայց դեղնուկ կու լինի, և թէ շունն ուտէ՝ կու մեռնի, և թէ դալար հնտովն ծեծեն և օծեն՝ զհին բորն տանի և զտեղն այլ չերեւցընէ… և թէ զհունտն և զտերեւն ծեծես և դնես ի վերայ ուռէցին, օգտէ»:

== 1466. Կոճեմ? ==

Դաւիթ Սալաձորցին յիշած է. «Կոճմերուն հետ եղեր է Խռնդատն»: Կրնար կարծուիլ, թէ Կոճամիրուսն ըլլայ, բայց յոգնակի յիշուելով՝ հաւանական է, որ եզակին Կոճեմ է: Ուրիշ օրինակաց մէջ Գոջմեր կամ Կօշվեր գրուած է։

== 1467. Կոճկորակ. ==

Անուն հասարակ կամ տեսակ մի Փրփրեմի. տե՛ս զայս:

== 1468. Կոճղէզ. ==

Ընդհանուր անուն կոճ կամ կլոր և թանձր արմատոյ բուսոց, մանր կամ մեծ, բայց նշանակէ և յատուկ տեսակ մի Գետնախնձորոյ, մատնաչափ մեծութեամբ, որ հում կ’ուտուի, և կոչուի Թ. Եըլտըզ քէօքի: Սալաձորցին իբրև ծաղիկ այլ յիշէ զԿոճղէզ.

«Կոճղէզն է ղանաւաթ հագեր, հաւան չէ միւս գուներուն». ուրիշ օրինակ մի գրած է.

«Կոճղէզն ներկած ղանաւուզ, հաւան չի լի միւս գուներուն»:

== 1469. Կոճողիս. ==

Կոճղէզ է՝ ըստ գրոց, իբր սոխային տակ կամ արմատ, որովհետև հին Բառագրոց մէջ զուգուած է. «Բողբոս (Bulbus) Կոճողիս կամ Կոճողիզ. Ռոշքեանն այլ վկայութիւն բերէ ի Բժշկարանէ. «զԿոճողիս Սխտորով ուտել` լաւ է լուծման որովայնի»:

== 1470. Կոճոճիկ. ==

Այսպէս կոչի տեղ-տեղ Աւելուկի արմատն:

== 1471. Կոճտակ դեղ. ==

Այսպէս գրած է Ռոշքեանն, բայց թուի Կոճ տաքդեղ գրելի, որ է Կոճապղպեղն։

== 1472. Կոմար. Գոմար. ==

Այսպէս անուանեն ի Պոնտոս այն գեղեցիկ ծառերը կամ թուփերը, զոր արեւմտեայք յունական բառիւք բարդեալ Rhododendron անուանեն, որ է ըսել Վարդածառ, վասն զի հասարակօրէն վարդագոյն և վարդանման են ծաղկըներն՝ առանձնակ կամ փունջ-փունջ, որովք բոլոր ծառն ծաղկած կ’երեւի, և պարտիզաց վայելուչ և հարուստ զարդ է։ Իրեն ցեղակից Azalea այլ մէկ տեղ առած՝ 200-ի չափ տեսակ ունի յԱսիա, յԵւրոպա և յԱմերիկա, բայց իր բուն հայրենիքն կըրնայ ըսուիլ Պոնտոս և Կովկաս, և ասոնց անուամբ կոչուին երկու գլխաւոր խումբք տեսակաց, R. Ponticum և R. Caucasicum, որոց մէջ բովանդակի և մեր հայրենիքն, վասն զի ասոր արեւմտեան կողմերում այլ գտուի, ի Գարագափան լերինս Բաբերդու և ի մերձաւոր մասին Թուրքահայոց։ Յատկապէս ընդ մէջ Setchank? և Koblat? տեղեաց կամ գիւղից, ըստ եւրոպացի բնաքնին տեղագրի մի, բայց անուանքն այլայլած կ’երեւին։ Արդ՝ այս տեղուանքս ըլլալով բնավայր ծաղկազարդ ծառիս՝ պէտք է իր յատուկ անունն այլ ճանչնալ Կոմար:

== 1473. Կոյշ? ==

Անծանօթ անուն մի և նիւթ, որոյ նոյնանիշ յոյնն, ըստ բառից Գալիենու, է ուրիշ անծանօթ մի՝ Դադիրէ?

== 1474. Կոյոց ծաղիկ. ==

Գալիենու բառից մէջ այսոր հոմանիշ յոյնն է Անթեիտիս կամ Անթետիս, որ կըրնար ըլլալ Անթեմիս (Մ և Տ տառից շփոթութեամբ ի հին հայերէն ձեռագիրս). տե՛ս թ. 106, բայց Բառագրոց օրինակի մի մէջ աւելցուած է Լ. Anthedon. այս բառս, զոր յիշած է Թէոփրաստ հին բնախօսն, ոմանք համարին վայրի Ալոճին կամ Սնձենին: Իսկ եթէ հայերէն բառին նշանակութեան նայուի, անարգ ծաղիկ մի նշանակէ:

== 1475. Կոնգոմ. ==

Վարդի և նման ծաղկանց կնգուղն է և ոչ յատուկ ծաղիկ։ — Դարձեալ, ըստ քիմիական գրոց՝ «զՇոճոյ խէժն ոմանք կոչեն Կոնկոմ»:

== 1476. *Կոնիովն. ==

Յոյն (յորմէ և Լ. Conium) անուն Խնդակոթի. տե՛ս զայս (թ. 1072): Ս. Բարսղի Վեցօրէից մէջ գրուի. «ԶԿոնիովն արմատ՝ հաւբալք ուտեն, քանզի այսպէս կազմեալ են մարմինք նոցա, զի մի՛ վնասեսցին ի վնասակարութենէ արմատոց»:

== 1477. Կոնձօձ. ==

Արարատայ կամ Գեղաքունոյ կողմանց բուսոց մէջ յիշէ նոր գրող մի, եթէ չէ Կոծոծն:

== 1478. Կոպղ. ==

Գետնատարած փշեղէն մի, որոյ արմատն կ’ուտուի և Մատուկ կոչուի։ — Պէտք չէ շփոթել Կոպաղ բառի հետ, որ հնձուած ցորենոյ դէզ նշանակէ։

== 1479. Կոպռոշ. ==

Նոյն համարուի որ ինչ Ծիպանուկն, թ. 1197:

== 1480. Կոստ. Կոստի տակ. ==
— Տե՛ս Կապարասի։ 

== 1481. Կոստղի. ==

Ստ. Ռոշքեան Լ. Aquifolium կոչէ, որ հիմայ չի լսուիր, այլ Ilex, որ է Սղոցի. Տե՛ս ի կարգին,

== 1482. Կովացնծուկ? ==

Նորերու հնարած կ’երեւի բառս՝ փոխանակ Թաւրինջակի:

== 1483. Կովի աչք. ==

Նշանակէ զԵզնակն, տե՛ս թ. 618։

== 1484. Կովլեզու. ==

Արդարեւ, ձեւն նման է լեզուի կովու կամ եզան (ուսկից և Եզնալեզուն), սակայն օտարք՝ Յ. և Լ. ուրիշ նմանութեամբ անուն տան այսոր, չնչին ճճիի մի, օձասանդրի, ինչպէս յիշեցինք Արծուաճանկին բացատրութեամբ (թ. 213), զայս այլ նոյնպէս Scolopendrium կոչեն, միայն յարելով՝ Հասարակ մակդիրն այլ, S. Officinale և S. Vulgaris. Տեղաքնինք յիշեն զայս ի Պոնտոս և Կովկասու երկու կողմերում այլ. տեսակ մ’այլ կայ՝ S. Hemionitis, որ գտուեր է ի Գառլըպօղազ Կիլիկիոյ.

== 1485. Կովլլուկ. ==

Վայրի խոտեղէն մի, որ ընկուզաչափ պտուղ բերէ՝ ըստ բառահաւաքի Սեբաստիոյ կողմանց։

== 1486. Կովու ճակտիկ. ==
— Տե՛ս Եզան Ճակատ: 

== 1487. Կովու ուրուկ? ==

Բժշկարան մի յիշէ զայս՝ գրելով. «Բանճար մի կայ, Կովու ուրուկ ասեն. չորցո՛. թէ դիւատարի տաս ուտել՝ բժշկի»: Թերեւս ներքոյ գրեալ Կովրուճն ըլլայ:

== 1488. Կովտուն. ==

Ոչ է յատուկ բոյ, այլ Կտաւատի թեփն։

== 1489. Կովրուճ. ==

Հացի փայտ կոչուած է ի Բժշկարանս և աչքի դեղ. «Ա՛ռ զՀացի փայտն, որ է Կովրուճ, որ յանջրդի տեղ լինի, մանր կոտորատէ և շատ եփէ, որ թանձրանայ, և դի՛ր յաչքն երեք հեղ. թէ կոյր լինի՝ նա լուսաւորի»: Քիչ մի տարբերութեամբ գրէ հին Բժշկարանն, առանց յիշելու զԿովրուճ. տե՛ս Հացի փայտ: Թէ և փայտ կոչուի, բայց ոչ թուի ծառ, այլ առ առաւելն՝ թուփ։

== 1490. Կոտեմ. Կոտիմն. ==

Ուրիշ անուամբ այլ կոչուի, ինչպէս Հարբ կամ Հորփ արաբ. Լ. Nasturtium, Փ. Cresson alénois. Ռ. Кресс-саладъ. Թ. Թառայ օթի. Ար. Ըռիշտ կամ Ռիշատ, արաբ. այս անուամբ ստորագրէ Ամիրտ. «Իր հոտն սուր է, լաւն այն է, որ ածւոց լինի… եփող է և հալող է. զերեսին մանն կու տանի, և զթեփուկն ի գլխուն կու տանի, և չի թողուր, որ մազն ի վայր թափի… և զշտերն և զմկնատամներն եփէ, և զպալղամի ուռեցնին այլ եփէ», եւ այլն։ Ածւոց տեղ՝ ուրիշ Բժշկարան՝ Տանոյ Կոտեմ կոչէ։ — Հին Բժշկի. մեր գրէ. «Կոտիմն` տաք ու չոր յ’Բ տրճ. կամ ի Դ, դեղ է ստամոքի, և հանէ զտափակ ճիճի, սրբէ զկուրծք և զթոք ի պլղամէ, թէ չորս դրամ ծեծէ և տաք ջրով առնու, զփորն լուծէ, և զքամի հանէ յաղեց. Կօլնջի օգտէ. զունդն աղնձած տալ՝ զփորն կապէ, անծեծել տուր զաղնձածն: Ապա որ զտերեւն ուտէ՝ դալար գնձով կամ հազրով կամ Եղիգաւ թող ուտէ, որ զիր չորութիւն մանրէ»: — Այլ և այլ տեսակք կամ ազգք կան Կոտեմոյ, որք տարբեր անուամբք այլ կոչուին օտար լեզուօք, ինչպէս՝

== 1491. Կ ծու Կ ոտեմ. Փ. Cr e sson a mère. ==

== 1492. Հորի Կ ո տ եմ. Փ. Cre ss on de fontaine. ==

== 1493. Ջրի Կ ոտեմ. Փ. Cresson d ’ eau. Լ. Sisymbrium nasturtium. ==

== 1494. Թուրք Կոտեմ. ==

Draba և Draba Arabis. Փ. Drave. Ազգ մի Կոտեմոյ, առատ յարեւելս. մէկ տեսակն Մասիս լերան ձեան սահմանին 4338 Չ. բարձրութեան վրայ բուսած գտաւ Ռատտէ բնագէտ, յամի 1871։

== 1495. Կոտիկ. ==

Հին Բժշկարանն դեղ գրէ մաղասէ շարժած ակռայից՝ այլեւայլ նիւթեր, որոց մէջ նա եւ Զառիկ, Շէկ Ոսբն, Կոտիկ, Բարձուենեկ և Քամատարիոս (Կաքաւարօտ). «զամէնտ լեսէ և ա՛ռ դգալ մի հոռոմ ձէթ և մեղր, և շաղղէ, և ի վերայ ատամանցն դիր»:

== 1496. Կոտինդ. ==

Բիւզանդ պատմիչ (Ե. ԻԴ) կ’ըսէ, որ անարժան թագաւորն Պապ՝ ընթրեաց ատեն «Դեղ մահու ընդ Կոտինդն խառնեալ», խմցուց Ս. Ներսէս հայրապետի, և թունաւորեց. հաւանօրէն է Յ. Κότινος, Վայրի Ձիթենւոյ (Oléaster) կուտ:

== 1497. Կոտմուկ. Կոտմնտուկ. ==

Վայրի Կոտեմ. Լ. Iberide, Փ. Iberis, նման Նուարտակի։

== 1498. Կոշտուկ. ==

Ռամկական անուն Վարսակի։

== 1499. Կոտոբ. ==
— Տե՛ս Թայլ։ 

== 1500. Կոտրուկ. Կոտրկու տակ. Կոտրկոյ տակ. Կոնտրկու տակ. Կորկոտակ. ==

Պարզ բուսոյ անուն. Կոտրուկ յիշուած չէ, այլ միշտ հոլովեալն կամ սեռականն, իսկ ինքն կամ տակն է Աղուեսուձուք. տե՛ս թ. 63։

== 1501. Կորաթի. ==

Թերեւս Կորափի գրելի. յիշած է Շէհրիման, իբրեւ Populus Libica, բայց աւելի հաւանօրէն է Երերուն Կաղամախն. Լ. Populus tremula, Փ. Peuplier tremble, որ իր ազգակցաց մէջ ամենէն վայրենի կամ անտառայինն համարուի, և տերեւներն, երկայն կոթեր ունենալով, միշտ շարժուն կ’երեւան. շատ չեն բարձրանար: Մեր երկրին մէջ այս տեսակ Կաղամախ՝ յատկապէս յիշուած է ի Պոկլան՝ Տարօնոյ կողմերում։

== 1502. Կորդիւն. Կորդոն. Կորդոյն, Կորդում. ==

Տեսակ Ծոթրինի, Գալիենու բառից մէջ որոշակի գրուած է Թումբրա՝ Կորդիւն, որ է Τύμβρα. Լ. Satureja, Փ. Sarriette. Ար. այլ սոյն անուամբ գրած է Պէյթար, արաբ., զի այսպէս լսուի կ’ըսէ ի Սպանիա. Ամիրտ., այլ նոյնպէս գրէ «Շատրիա. ինքն ի Սահթարին (Ծոթրին) ցեղերուն է, և տերեւն յերկան է, և ածվոց լինի, և ի Թարվէժ՝ Մարզա ասեն»։ Այս Ածուոց տեսակն S. Hortensis յիշուած է յԵւրոպացւոց ի Մեծ և ի Փ. Հայս. — S. Macrantha Գարապաղ. — յունական բառով S. Timbra կոչուածն այլ ի Կիլիկիա, յԱսորիս, յարեւմտեան Փ. Ասիա։

== 1503. Կորդող. ==

Անջրդի տեղերում բուսած խոտեղէն մի է, անասնոց ախորժ ուտելի, և գեղեցիկ ծաղկով, որոյ համար արժան է աւելի տեղեկանալ։

== 1504. Կորդուախունկ. ==

Ըստ Շէհրիմ. Եղէգի նման երկու ոտնաչափ բարակ բոյս մի է, վարդաձեւ հինգթերթեան ծաղկով, ոմանք համարին հիմայ Երիցի աղցան կոչուածն, զոր տես թ. 574, այլ և Երպատուր: Նշանելի է, որ Ար. այլ Կորդուախունկ կոչուի, Պխուր ըլ-Աքրատ արաբ.: Պէյթար կ’ըսէ, թէ ոմանք Համամա կարծեն զայս, և թէ յԱնտալուսիա՝ Երպատուր կ’ըսուի, յԱսորիս՝ Անդրասիոն? Քուրդք շատ գործածեն զայս իբրեւ ծխոց, և Շահպուէ, արաբ. կոչեն, որ է Թ. Շէհպօյ։

== Կորդում. ==
— Տե՛ս Կորդիւն։

== 1505. Կորեակ. Կորեկ. ==

Ընդեղինաց մէջ Ցորենէ և Գարիէ վերջ` ամենէն ծանօթ և պատուականն է, բայց տեսակներն իրարու շփոթելով՝ Գաւարսի հետ միացուցեր կամ մերձեցուցեր են Պէյթար և Ամիրտ. անոր համար այդ անուան տակ յիշեցինք երկու կամ այլեւայլ տեսակներն այլ (թ. 674). հօս յիշեմք կամ կրկնեմք, որ յատուկ Կորեակն է ըստ Լ. Milium, Փ. Millet, իսկ Գաւարսն Panicum Miliaceum. Փ. Panic Millet. Լ. կ’ըսուի եւս P. Esculentum (ուտելի)։ Վաստակոց գիրքն ուրիշ զանազանութիւն մի կ’ընէ Մեծ և Փոքր Կորեկի. առջինին համար միայն գրէ (ԻԴ). Մեծ Կորեակն զշաղախուտ և զգիջային զաղեհամ և զջրարբի վայրսն սիրէ, և քչիկ սերմամբն շատ գետին լնու, և զքաղհան առնելն խիստ ընդունի և ախորժէ. և իւր ցանելոյն ատենն ի մարտի ամսոյ ԺԱ աւուրն ի վեր է, և թէ թանձր բուսանի` նօսրացընել պիտի, զի մէկ հատն բազմապատիկ պտղաբերի»։ Յատուկ Կորեկի հասարակ տեսակքն M. Effusum և M. Vernale գտուին ի Հայս, նոյնպէս և Գաւարսն, որոյ հայրենիք համարի Հնդկաստան։ — Կորեկի բազմաբերութիւնն յիշէ և Առակախօս վարդապետն (ԼԶ – Ը) զԳարին վաթսնաւոր. զԿորեակ՝ հարիւրաւոր կոչելով, որով հպարտանային, իսկ Ցորեան խոնարհութեամբ լռելով՝ բուսոց թագաւորին մերձաւոր եղաւ. զայն տեսնելով մէկայլքն՝ սկսան խոնարհութիւն կեղծաւորիլ, և անով սնապարծիլ: Կորեակ կ’ըսէր, թէ. «այնքան եմ խոնարհ, մինչ զի ի պատուողացն ձեռանէ սողոսկեալ՝ անկանիմ յերկիր. (բայց) այպանի և սա իբրեւ զանմիտ՝ լինելով կերակուր անմտաց»:

— Սեւ Կորեակ. — Անունն յայտնէ զտեսակն։

== 1506. Կորեկխոտ. ==

Թուի, թէ ոմանք ի գաւառականաց այսպէս կոչեն զՄայծն կամ Մսրացորենն։ — Յիշուի և

== 1507. Կորեկուկ. կամ Կորեկիկ. ==

Ի նոր բառհաւաքէ, բայց ինչ ըլլալն՝ ոչ:

== 1508. Կորթում. ==

Անասնոց ուտելի մշտադալար խոտ մի, ըսուած է։

== 1509. Կորիւն. ==

Վայրենի պտուղ Կնձնի ծառոյ և նմանեաց:

== 1510. Կորկրուկ. ==

Երկայն ցօղունով տեսակ մի Վարսակ:

== 1511. Կորնգան. ==

Երկրագործութեան և, մանաւանդ, խաշնադարմանութեան մէջ շատ ծանօթ և անասնոց պիտանի կեր է՝ Առուոյտի ցեղերէն, որք իրարու հետ շփոթին պէսպէս անուամբք, և դժար է որոշել, թէ ո՛րն է յատուկ Կորնգանն. իրարու նմանութիւննին յայտնեց մեր Առակախօսն այլ (ԼԳ), երբ մէկ տեղ ըսաւ. «Գնդածաղիկք և Խոլորձ, Առուոյտ Կապոյտ և Սէզ, և նմանք սոցին», ինչպէս յիշած եմք Առուոյտ անուան տակ (թ. 158)։ Հին բժշկարանն պարզապէս կ’ըսէ. «Կորընկան, որ է Զվիրակ», ուրիշ մի յաւելուածով. «Զուիրակ, որ է Իշկորնկանն, որ է Աքլիլմէլիքն, որ է Կորնգանն»: — Այս անունս դեռ լսուի ի Հայս, և ճանչցուի գնտաձեւ գլխով կամ դեղին ծաղկամբ Առուոյտ մի։ — Մեր հոգէնուագ Նարեկացին իր Սայլի կամ Յարութեան երգոյն մէջ յիշէ այս բոյսս. «Այն վեց բարդք Կորընգան՝ այն վեցօրեայ գործք Աստուծոյ». նմանութիւնը թողունք իր երեւակայութեանն։ — Այլեւայլ ազգակցաց մէջ՝ մեզ կ’երեւի, թէ Կորնգանն է Լ. Trifolium odoratum, որ և Melilotus, Փ. Mélilot. Այս տեսակն այլ քանի մի զանազանութիւն ունի, որոցմէ մէկն և հասարակ՝ յատուկ Հայկական կոչուի, Լ. M. Officinalis Armenia. — զուտ Հասարակն յիշուած է և ի Բաբերդ. — M. Parviflora (Մանրածաղիկ) և Dentata (Ատամնակերպ) ի Հար. Կովկաս, ուր և Ռուսահայք. — Սպիտակ, M. Alba ի Կովկաս ընդհանուր։

Կորնգանի յատուկ ազգք են Քաղցր Կորնգան, Լ. Hedisarum, Փ. Sainfoin. — Իշկորնգան, զոր տե՛ս ի կարգին այս անուամբ։

== 1512. Կորոտնի. ==
— Տե՛ս Կռատուկ: 

== 1513. Կորու ագի. ==

Նոյն իմաստով կոչի և Լ. Scorpiurus, Փ. Scorpiure. Ար. Զանապ ըլ-Ագրապ, արաբ. Ամիրտ այլ գրէ. «Զանապ ըլ-յաղրապ, որ թ. Ախրապիայ ասէ, և Հայն՝ Կորու ագի. ինքն խոտ-մն է, որ քիչ տերեւ ունի, իր հունտն նման է Կորու ագու, և թէ զհունտն սպեղանի առնես և դնես ի վերայ կարճահարին՝ օգտէ Աստուծով»:

== 1514. Կոցուկ. Կոծծուկ. Կոձուկ. ==

Այսպէս անուանեն Պոնտացիք Լ. Heracleum, Փ. Berce Ռ. Медвежья лапа կոչուած բոյսը, որ 50 կամ 60 տեսակ ունի, և ընդհանրապէս բարձր խոտեղէններ են տարեկան կամ երկու տարեկան, մեծամեծ տերեւներով՝ կերպ-կերպ բաժնուած, հասարակօրէն երեք, հինգթերթեան բաժակաւ և պսակաւ հովանոցաձեւ ծաղկօք. բոլոր բոյսն այլ աղուամազոտ կամ բրդոտ է: Հիւսիսային կողմերում՝ տերեւներէն ըմպելիք կու հանեն գարէջրի պէս, ճիւղերէն այլ՝ ալքոոլ, կամ չորցուցած կ’ուտեն, որովհետեւ նշայի նման նիւթ ունի։ — Խժաբեր տեսակն H. Gummiferum շատ գտուի ի Հայս և Պարսկաստան, և ասկէ կու հանեն Ամմոնիակ խէժը, անոր համար բոյսն կոչուի եւս Dorema Ammoniacum, ուրիշ տեսակներէն տեսնուած է H. Rubescens ի Նախճաւան. — H. Apifolium ի Կարին, ի Ճիմիլ. — H. Brevittatum, ի Գարապաղ, ուր գտուի և Chorodanum տեսակն. — H. Partiոacæfolium ի Սիսիան Սիւնեաց, ի Վարաժնունիք. — H. Incanum ի Կարին. — H. Platitænium և H. Argæum ի Կեսարիա: — Մերայինք ստորագրեն զԿոցուկ՝ Եղեգի նման հանգուցաւոր և սնամէջ, և ի ծայրն դեղնագոյն ճառագայթաձեւ ծաղիկ, ուտելի դալարութեան ատեն:

== 1515. Կուգել? ==

Աղթարական դեղաբանութեան մէջ յիշուի. «Խոտ մի կայ՝ Կուգել ասեն, այնոր ջուրն յիրար խառնէ Լօշտակի և Ճլի ջրոց հետ, դեղ մազի և մօրուաց, որ չթափին»:

== 1516. Կուենի. Կուի. ==

Հին և նոր Բժշկարանք յիշեն պէսպէս. «Կվենի փայտի տակ». — Մայր փայտի խէժ, որ է Կվենին, — Մայրափայտն, որ է Կվենին»: — Վաստակոց գիրքն այլ (ԺԲ). «Ա՛ռ սեւ ձիւթ և Կվենւոյ փայտի կամ Մարխի սղոցուքով», մրգեր պահելու համար ի սնտուկի։ Իսկ Գալիենու բառք գրեն. «Պիտոնէս՝ Կուենի», որ է Πιτύνος, այսինքն՝ փոքրիկ Նոճի կամ Գետնի Փիճի, Chamæpitis, բայց այս անունս տրուած է և՛ Ճանկխոտի, և՛ Կենդանարարի, ուր և բացատրեցինք, կամ երեքն այլ մի և նոյն ծառը նշանակեն, կամ շփոթին նմանիք. Կուենւոյ յիշեալ խէժն՝ Կիւ կ’ըսուի, և է ձութն ծամելի (ծամօն)։

== 1517. Կուզփուշ. ==

Յիշուի աղթարական Բժշկաբանութեան մէջ. թերեւս Գազի նման ըլլայ:

== 1518. Կուժխոտ. ==

Նշանակուած ի նոր բառհաւաքէ, որ առանձինն նշանակած է և հետեւեալը.

== 1519. Կուժկոտրուկ. ==
— Տե՛ս Ծափկոտրուկ։ 

== 1520. Կուլա. ==

Այն ձեւով Դդում, որ հեղուկի աման կ’ըլլայ:

== 1521. Կուծակ. ==

Ըստ Ասարայ՝ է Ասորի Բահման, տեսակ մի Փշաքեղի. տե՛ս զայս։

== 1522. Կուծուռի. ==

«Որ է Իրիցուկն, Պապատիան», գրէ Բժշկարան մի: Տե՛ս Գետնախնձոր, Երիցուկ։

== 1523. Կուկնար. ==

Ըստ Բժշկարանաց՝ է Թ. «Ճաղլուզա, որ է Հապի Սօնօպար», այսինքն՝ Սնովպարի հատն կամ մոմոչն. Ամիրտ. կ’ըսէ. «Հապի Սանավպիր իլ-քիտար, որ է Ճաղլուզան, և իր ծառն փոքր լինի, քան զ Հապի Սանուպարի սուղարին, և ինքն ի Սիսթանու երկիրն կու լինի, և ի Հոռոմոց երկիրն այն լինի, և իր ծառին Սուսուն ասեն», եւ այլն: Իսկ «Հապի Սանավպարի Սուղարի, այսոր Պ. Թուխմի քաճ ասեն, և ինքն պտուղ է երեքզռէն, և ամնի մէջ է, և այնոր Ճավզ ըլ-քաճ կ’ասեն, և համն Ճաղլուզա կու նմանի»: — Ուրիշ Բժշկարան մի պարզապէս կ’ըսէ Փիճոյ պտուղ. ուրիշ մ’այլ ձայն բանալու դեղոց կարգին գրէ և զԿուկնար:

== 1524. Կուճում. ==

Ըստ Խորեն. Աշխարհագր.՝ Խնկեղէն է յԻսաւրիա, այլ որպիսի բուuոց՝ չէ յայտ:

== 1525. Կումկում. ==

Խոտեղէն՝ Հարսնուկի նման ծաղկող։

== 1526. Կուշ. ==

Թերեւս Կոյշն է (թ. 1473). ուրիշ նիւթոց հետ յիշուի ի Բժշկարանի. «Նիլուֆար, Խաշխաշ, Կուշ և Գարիապուր»։

== 1527. Կուտակեայ Բանջար. ==

Յիշուի ի հին թարգմանութեան Վարուց Աղեքսանդրի, և թուի հետեւեալն.

== 1528. Կուտակուտ. Կուտատուկ. Կտատեակ. Կուտաւտուկ. Կատատուկ. Կուտատակ. ==

Գալիենոսի բառք իմացընեն, թէ Աղթէաս է, այսինքն՝ Altea, որ է Տուղտ. տե՛ս զայս իր կարգին. միայն Բառգիրք մի Կատատեկի զուգէ Սբինոթոս, որ անծանօթ է ինձ. միւս մ’այլ՝ Պատեղի:

== Կուտրկու տակ ==
— Տե՛ս Կոտրկոյ տակ եւ Աղուեսաձուք:

== 1529. Կուրեղիկ. ==

Անունն Եղիճի տեսակ կարծեցընէ, որոյ միայն տերեւ մի տեսած եմք, բրդոտ բոլորակ, եզերքն այլ կլորիկ-կլորիկ բաժնուած, վայելուչ ձեւով։

== 1530. Կոփ. ==

Տեսակ մի Արմաւ է կ’ըսէ Բառգիրք մի. «որ զերդ Փշատ է»: Գուցէ նոյն է և

== 1531. Կոփէ. ==

Որ ուրիշ նիւթոց հետ յիշուի. «Քուշտ և Կոփէ և Սնպուլ»։

== 1532. Կպշտուկ. ==

Բարակ որձայի վրայ իրարմէ հեռու նշաձեւ տերեւներ ունի, որոց կոթին որձային կպած տեղ՝ ոսպնաչափ տափակ գնտիկ մի կայ՝ մանրիկ կանաչ մասերէ ձեւացած. ուրիշ յատկութիւնքն անծանօթ են ինձ։ Ասկէ տարբեր երեւի.

== 1533. Կպչան. Կպչուկ կամ Կպչուտ. ==

Պատատուկ երկայն բոյս մի, որ կը կպչի և փաթաթուի որու որ դպչի, զոր Կռուինչ անուաներ են նոր բանասէրք. երկուքն այլ Թ. Եափըշգան բառի իմաստով. Լ. Galium Aparine. Փ. Gaillet Gratteron. կաթնտու յատկութեանն համար այսպէս անուանած ի Յ. Γάλα բառէ, Պէյթար յորմէ և Ամիրտ. օտար անուամբ յիշէ. «Պիլիսքի (արաբ.), որ այսոր Թ. Չօպան սուզակի ասէ. և կու ասեն, թէ հովիւն զկաթն այսով կու քամէ, և այս երկու ճիւղ կու լինի, և յերկան կու լինի, և տերեւն ի Տորունին տերեւն կու նմանի և մէջն փոս՝ ի պորտ կու նմանի, և թէ զմիրգն և զճիւղն և զտերեւն քամես և զջուրն գինով խմես, օգտէ օձահարին, և թէ յականջն կաթեցընես՝ զցաւն տանի, և թէ հին ճրագեղով սպեղանի առնես և դնես ի վերայ խոցին, օգտէ և հալէ և չըքի, և խալսի Աստուծով»:

== 1534. Կպրէթի տակ. ==
– Տե՛ս Խաչափայտ: 

== 1535. Կռ. Կռան. ==

Յունական ձայն է, ինչպէս յայտնէ և Ամիրտ. «Ղարանիա, որ հայերէն Չում և՛ Կռ, և՛ Հոն (Հոյն) ասէ, և Թ. Ղզըլճուխ»։ Ուրիշ մ’այլ գրէ. «Յոյնք Ակռանեայ կամ Կառկարի ասեն», որով կոչի և հետեւեալն։

== 1536. Կռաբանջար. Կռաբանջարի տակ. Կռան Բանջար. ==

Ետքի կերպս գրած է հին Բժշկարանն. ի բառս Գալիենոսի հոմանիշն գրուած է Կամիէլ կամ Ղամպիլ, այլև Սարխուս։ Բժշկարան մի գրէ. «Ղանբիլ, խոտ, մովնեղն? երկայն, կարմիր յալաբշտիկ է. Սարխուս»։ Ըստ Ամիրտ. և Պէյթարայ՝ Ղամպիլն (արաբ.) է նոյն Կնբիլն, զոր յիշեցինք (թ. 1436), Բժշկարան բառգիրք մ’այլ գրէ, թէ այսոր «Յոյնք Ակռանեայ կամ Կառկարի ասեն»: Բուսաբանք և բնախօսք տարակուսին ինչ ըլլալուն, և պէսպէս կարծեն. ոմանք այլ համարին, թէ ըլլայ Լ. Taraxacum, Փ. Pissenlit. Լատին անունն յունարենէ առնուած նշանակէ Խաղաղցընող։ Լեռնային տեսակն՝ T. Montanum, յիշուած է ի Ռ-Հ. — T. Serotinum, ի Բաբերդ. — T. Officinale genuinum և T. Crépidifórme Թ-Հ. և T. Stenocephalum Բաբերդոյ մօտերում. — ուրիշ այլեւայլ տեսակներ ի Կիլիկիա:

== 1537. Կռանի ծառ. ==

Թերեւս վերոյիշեալն Կռ., բայց տարբեր կերպով գրեն Բժշկարանք ոմանք. «Ասեն, թէ (Մարանն) Խէթանի ծառն կու նմանի, և ոմանք ասեն, թէ ստոյգ Կռանի ծառն է։ — Ասէ Պտ., թէ Մալիայ ասեն ինքն ծառն-մն է բարակ և երկայն, և իր փայտէն ռումբ կու շինեն ի Դամասկոս, և ինքն շատ կու լինի, և տերեւն դեղնուկ կու լինի, և ինքն կապողութիւն ունի և թեթեւութիւն ունի։ Եւ ասացել է գրոցս շինողն, թէ այս փայտին, որ Մարան կ’ասեն՝ իր միրգն տտիպ է և ուժով որպէս Գղթոր», եւ այլն: Կամարկապցին այլ կ’ըսէ. «Ինքն կարմիր միրգ է, և մէջն կուտ ունի. հով է և չոր. լաւն հասունն է»:

== 1538. Կռապալ. ==

Հին Բժշկարանն ճարտրըկուկ կոչուած վիրաց դեղ գրէ. «Կռապալի տերեւ շողցո և դիր, և ճիճն (ստէպ) փոխէ»։

== 1539. Կռատուկ. Կռոթուկ. Կեռոտնի? ==

Ստ. Ռոշքեան գրէ Կորաբի. թէ՛ սա և թէ՛ Շէհրիման համարին զսա Bardana, որ հիմայ կոչուի Lappa, և Կանգառեղինաց (Cinaroïdes) ցեղէն է, Կառից նման, ճանկող փշեր ունի, բարձր և բազմաճիւղ՝ ծաղիկն կանգառանման երկայնաձև նեղկուկ, բարակ և դիւրաթափ բրդով։ Փոքր կոչուած տեսակն L. Minor, յիշուած է ի Ռ-Հ. նոյնպէս և Մեծն՝ L. Major, nր և ի Պոնտոս, ուր և L. Platylepis.

== Կռեկ. ==
— Տե՛ս Քռեկ.

== 1540. Կռզի. Կռզենի. ==

Թերեւս նոյն ընդ Գռզի (թ. 532). յիշուի յարեւելեան Հայս։ Ռոշքեանն համարի Cinara, Կանգառ, կամ Cactus։ — Յիշուի և Կռզւոյ տակ, որ ըստ ոմանց բանջարեղէն է։

== 1541. Կռէզի թառ. ==

Լայնատերեւ բանջարեղէն անպիտան (ըստ Մանան. եր. 448)։

== 1542. Կռէժ. ==

Այս բառս զուգեր են Mimosa nilotica բուսոյ. լատին անունս այլ թարգմանք կ’ընծայեն Ար. արաբ. կոչուածին, զոր Ամիրտ. գրէ. «Ղարատ. ծառ մի է, որ իր պտղէն Աղաղիա կու շինեն, և լաւն այն է, որ թանձր լինի… կապող է. զակռան կու ամրացընէ, և թէ զմազն այնով լվանան՝ ամրացընէ, և չի թողուր, որ թափի… Ասէ Պտ., թէ փշով միրգ մի է… և իր միրգին Պ. Կարայ կ’ասեն, և ինքն ի Խառնուպ կու նմանի, բայց սպիտակ և վատուժ կու լինի. և ասացել է գրոցս շինողն, թէ Խառնուպն չորս ցեղ է», եւ այլն։

== 1543. Կռմզան. Կռըմզուկ. ==

Ուտելի բանջարեղէն մի ի կողմանս Սիւնեաց և Արցախոյ:

== 1544. Կռնի. ==

Այս անունս, ինչպէս և Խազիրան, մեր նոր գրողներէն յիշուած է, Astragalus բուսոյ նշանակութեամբ, որոյ ինչպէս ըլլալը բացատրեցինք (թ. 960)։ Հ. Մէհերեանն Կռնի և Կռենոնի նոյն համարի, և պինտ կարմրախայտ թուփ մի է, կ’ըսէ, ասեղի նման սուր-սուր փշերով։ Յիշենք քանի մի այլ այս բազմազան բուսոց, որոց իբր 200 տեսակք ճանչցուած են ի Հայս և ի սահմանս. և նախ զ Հայկական As. Armeniacus ի Խարբերդ, Մէկմանսուր. — Սպերացին A. Ispirensis ի Սպեր. — Խարբերդացին, A. Karputaոսs. — Ակոռեցին, A. Arguricus. — Ամենամեծն A. Maximus ի Սպեր. Կարսեցին A. Karsianus. Պրիտացին, As. Berytius, Կիլիկիոյ Պրիտ լերին. Որմիացին, A. Urmiensis և Գեղաղէշն A. Pulchellus յՈրմիա. Բագուցին A. Bakuensis ի Բագու. Սեբաստացին A. Sivasicus ի Սեբաստ և ի Խարբերդ. Սիւնեցին, A. Karabaghensis, ի Հագարու գետահովտին. Վարդոյին, A. Wartoensis. Մշեցին A. Muschianus. Սրմանցն կամ Պինկէօլցին A. Binghiolensis, Դաւրիժեցին A. Tabrisianus ի Սահանդ լերին. — Կապադովկիացին A. Cappadocicus ի Խարբերդ, Բաբերդ, Կեսարիա. — Մելիտինացին A. Melitinensis ի Միլիտինէ, Սեբաստիա. — Երկնագոյն A. Cælestis ի Գեղարքունի. — Բոլորաբաժակ Sphærocalyx, ի Մասիս. — A. Xerophilus, Մէյերեանն, A. Meyeri, ի Մասեաց Ոտին. — A. Halicacabus ի Մասիս, Կարին. — A. Uraniolimneus յԱրագած. եւ այլն, եւ այլն, քանի մ’այլ անստոյգ կամ անորոշ տեսակք A. Incertus ի Մասիս, յԱրագած և Սրմանց լերինս։

== 1545. Կռնկուկ. ==

Սալաձորեցին երգած է. «Կռնկուկն և Կաքուեղեգն խիստ կու բացուին մէջ սորերուն». ուրիշ օրինակք գրեն Խնուկ կամ Կանկուկ, և Կակվեղիկն:

== 1546. Կռնկու ջղայ. ==

Խոտուջրեցոց ծանօթ բոյս մի:

== 1547. Կռնուկ. ==

Եթէ չէ Կռնկուկն. յիշուի ի Խոտուջուր։ Տե՛ս և Կառ։

== 1548. Կռոթուկ. ==

Եւ սա թուի Կռատուկն. Աթանասեանն (եր. 93) կ’ըսէ մեծատերեւ և փշաձեւ մարդաչափ! հաստ բունով բազմաճիւղ և դիւրաբեկ բոյս մի, խոնաւ տեղերում։

== 1549. Կռոյ ծաղիկ. ==
— Տե՛ս Անթեմ։ 

== 1550. Կռութ. ==

Ցորենի հասկը նշանակէ, և ոչ յատուկ բոյս։

== 1551. Կռուինչ. ==

Տե՛ս Կպչուկ։ Ըստ ոմանց է Paretaria. տե՛ս Ապիկոյ խոտ։

== 1552. Կռտան Սունկ. ==

Սունկ կամ արմատ մի լուծող յատկութեամբ՝ ծանօթ ի կողմանս Սեբաստիոյ։

== 1553. Կռփուլ կամ Կրփուլ. ==

«Սանդալ. ինքն փայտ է, երեք ցեղ լինի՝ Կարմիր, Սպիտակ և Դեղին. լաւն այն է, որ մուղաuիր լինի (բարակ?)… թէ սնուն առնես, զակռայն ամրացընէ, և թէ ծխես՝ օգտէ նուզլային և տաք գլխացաւութեան և աչաց տաք ուռէցին», եւ այլն։ Այսպէս գրէ Ամիրտ։ Լ. Santalum, Փ. Sandal. Ար. արաբ. Թ. Սանտալ աղաճի.

== 1554. Կռօնի. ==

Ծառ կամ թուփ մեծ ձուաձեւ տերեւներով, ծանօթ ի Պոնտոս, պտուղն բարակ մաշկով պարկուճ մ’է, որոյ մէջ Լուպիայի նման հատիկք կան. Լ. կոչուի Staphylea pinnata, Փ. St. Penné, որ ըստ Յ. բառին Ողկուզուկ նշանակէ, ծաղկանց ձեւին համար, ուստի ոմանք ի նորոց կոչեր են Խաղողածառ, իսկ Փ. կոչեն եւս Nez-coupé (պնչատ, կտրած քիթ) և Patenôtrier (Աղօթահամարիչ), պտղոց ձեւին համար։

== Կտատեակ. ==
— Տե՛ս Կուտակուտ:

== 1555. Կտաւատ. Կտաւահատ. ==

Տնտեսութեան մէջ ամենէն ծանօթ և պիտանի բուսոց մէկն, աւելի հագուստի նիւթ տալուն համար, քան իւղոյն. Լ. Linum, Փ. Lin. Ար. Պէզր էլ-Քաթան, արաբ. Թ. Քէթէն թօխումու։ Սովորաբար հունտն, քան թէ բոյսն, կոչուի այսպէս. «Լաւն այն է, կ’ըսէ Ամիրտ., որ խոշոր և ի լի լինի. կակղացընող և եփող է, և թէ օծես նատրունով՝ զքալաֆն տանի (գլխոյ կեղ.), և թէ վարդով և պորայով եախու անես և օծես՝ զշտերն տանի, և թէ աղնծես և տաս՝ զփորն կապէ», եւ այլն: Վաստակոց գիրքն պատուիրէ (ԺԹ). «զՑորեանն և զԿտաւատն ի խորու գետին ցանել և ի դուրն». ուրիշ տեղ այլ (ԻԶ) կ’ըսէ. «Պարտ է ի ծիրանեգոյն գետինն ցանել». ցանելու ժամանակն այլ սեպտեմբեր ամսոյ 22-էն մինչեւ ի յունվարի երեքն: — Կտաւատի մշակութիւնն և գործածութիւնն՝ իր իւղով և թեփով և թելերով՝ ամենուն յայտնի ըլլալով, հիւսուածքին գործիքներուն ազգային անուանց համար կըրնամք Մխ. Գոշի ՃԿԴ առակն յիշել, որովք կտաւագործ մի, իբր թագաւորակերպ զարդարուելով, պարծէր. «Սանդր Շւոյն իբր զ Թագ դնեմ ի գլուխ, և զ Ստէծ իբր զսուր վերացուցանեմ. և ի գործ Կտաւին նստիմ իբր յաթոռ՝ ընդ ոտիւք ունելով պատուանդան, և զ Կտաւ ժողովեմ՝ իբր աշխարհ հնազանդեցուցանելով, և ձայն Սանդերն իբր զձայն փողոյ. և այլ ինչ ասացեալ այսպիսի»: — Անշուշտ, մեր գաւառականաց ծանօթ են Կտաւատի քանի մի տեսակք. յիշենք բուսաբանից ճանչցածներն ի Հայս և ի դրակից կողմանս. L. Catharticum ի Բաբերդ. — L. Orientale ի Ծանախ, Խարբերդ. — L. Nervosum ի Ծանախ. — L. Tenuifolium ի Թ–Հ. — L. Austriacum ի Թէքտաղ, Կեսարիա, Վրաստան. – L. Alpinum glaucensens, ի Ծանախ, յԱմիդ. — L. Incertum ի Կող (Երասխայ)։

Ի կարգի դեղոց հին Բժշկր. Կտաւատի համար գրէ. «Ինք աղնձած ու մեղրով փոխինդ՝ հազի օգտ, որ ի հովէ խառնէ զինք ընդ մոմ ու մեղր, շփէ ի վերայ ձեռաց, քցպան օգտէ»:

== 1556. Կտաւատ Վայրի. ==

Գուցէ վերոյգրելոց մէկն ըլլայ. յիշէ Աթանասեան ի կողմանս Սիւնեաց:

== 1557. Կտաւատուկ. ==

Գետնի վրայ բոլորաձև մատնաչափ երկայն և կեռկեռ եզերքներով փունջ մի տերեւոց ունի, որոց միջէն բարձրանան բարակուկ կարծր ճիւղեր, տեղ-տեղ բարակ, փոքր տերեւներով և շատ փոքրիկ եռանկիւնաձեւ մաշկերով, որոց միջէն ամենամանր ճերմակ ծաղկանց փնջիկք կ’ելնեն:

== 1558. Կտողնի. ==

Վայրի ծառ մի. յիշուի ի կողմանս Գանձակայ։

== 1559. Կտուախոտ. ==

Բզրուկ վայրի և Բզրկատուն անուամբ յիշած եմք, աւելցընեմք հօս ստոյգ Ար. անունն Պզըր էլ-քաթունա, արաբ. Ամիրտ. գրէ Պզըր ըլ-Ղատունէն, որ «Պ. Ասպաղուլ կ’ասեն. և Հռ. (Ψυλλιον). Ֆասլիոն (Լ. Psyllium) ասէ… և ինքն երկու ցեղ է՝ Սպիտակ և Կարմիր է, և այլ ասացած է, թէ լաւն այն է, որ ի ջրին յատակն իջնու… Լաւն այն է, որ ինքն չի ծեծեն ի բան տանին. ասէ Պտ., թէ զինքն ծեծած ի բան տանին՝ կու սպաննէ, և թէ այն մարդն, որ զայս ծեծած ուտէ, իր դեղն Իստիպէճ և Պղպեղն է»: — Բուսոյն յունարէն անունն Լու նշանակէ, անոր համար տեսակ մի Լուախոտ համարուի. Փ. այլ այսպէս կ’ըսեն Herbe aux puces. Լ. այլ յատուկ Plantago Coronopus, և Plantago Psyllium, որ իրարմէ քիչ զանազանուին. գտուին և ի Հայս. տեսակ մ’այլ կայ, որ Եփրատական կ’ըսուի, P. Euphratica և ի Մելիտինոյ կողմեր՝ ճանչցուած է։

== 1560. Կտրածի խոտ. ==

«Ինքն խոտ-մն է և դեղին ծաղիկ ունի, և այս խոտիս Թ. Սիւտ օթի ասէ. զէտ խախացք զկաթն կու կապէ, և թէ զծաղիկն սպեղանի առնես և դնես ի վերայ կրակին այրածին՝ օգտէ»։ Ամիրտ. այսպէս կ’ըսէ Ղալիոն անուամբ, ըստ Պէյթ. արաբ., որ է Լ. Galium, Փ. Gaillet: Կպչուկ խոտի ազգակից կրնայ համարուիլ. տե՛ս թ. 1533:

== 1561. Կտրան? ==

Ասար գրէ ասոր հոմանիշ Սաթար և Քէքիկ. (գուցէ Քէքլիկ, կաքաւ). վերջինն անյայտ, իսկ Սաթար նման է Սայթարի, nր է Ծոթրին, բայց հին Բժշկարանն Կտրանի նոյնանիշ գրէ Խայծղան, որ նա Կտրանի համեմատ՝ կտոր, կտրած բան մի նշանակէ և ոչ բոյս։ Ուրիշ Բժշկարան մի փտած ակռայի դեղ գրէ. «զՊղպեղն աղա և Կտրանիւ շաղըղէ և դիր ի վերայ այն տեղացն», եւ այլն։ Նոյնն ուրիշ տեղ կ’ըսէ. «Կտրան՝ Ղադրան ն է»։

== 1562. Կտրանուղ? ==

Լեհահայոց բժշկարանի մի մէջ Անանուխ համարուած է։

== 1563. Կրկատի. ==

Ստուգելի ի Խոտուջուր. ըստ ոմանց Ընկուզենի է. պտուղն այլ Կրկիտ կոչուի։

== 1564. Կրկտենի. ==

Նոյն թուի ընդ վերնոյն, բայց, ըստ ոմանց, տեսակ մի Զղեարի է, Cratægus Orientalis.

== 1565. Կրմնձուկ? ==

Կարծեմ Կցմցուկն է (Նոր Դար, Դ, 52). տե՛ս քիչ մի վարը:

== 1566. Կրտիմ. Կրտոմ. ==

Ղրտում կամ Ղուրտում՝ ըստ Ամիրտ. և այլոց. Ար. է արաբ. Լ. Crithmum, Փ. Crithme. «Որ է Ասփրին հունտն». ըստ Ամիրտ, այդ անուան տակ երկար բացատրուած է. տե՛ս թիւ 177:

== 1567. Կրտմանէ. ==

Հին Բժշկարանն գրէ. «Կրտմանա՝ Վայրի Քարաւէ», ուրիշ մի. «Որ է Վայրի Չաման. և դարձեալ», որ է Կէիք, որ է Ասմի, որ է Չաման: — Բացատրութիւնը տե՛ս ի Քարաւէ։

== 1568. Կրփէ. Կրփուլ. ==

Sարչինի հունտ է. կ’ըսէ Բժշկարան մի. տե՛ս Դարիսենիկ, թէ և այսոր կեղեւը գիտէինք ի բան եկող և ոչ հունտն:

== 1569. Կցմցուկ. Կցուըցուկ. ==

Շատ հանգոյցներ ունեցող եղեգանման խոտ մի է, որոյ կազմութեան կամ ձեւին յարմարին Յ. Լ. և Թ. անուանքն Լ. թուի Polygonatum, զոր յիշէ Ամիրտ. ըստ Պէյթարայ, այլայլմամբ, թուրքերէնին հետ. «Պուլուղանատին, որ Թ. Պուղունլուճա օթ կու ասեն, այնոր համար, որ հանգուց-հանգուց է, և ի լերունքն կու բուսնի. մէկմէկ կանգուն երկայնութիւն ունի, և տերեւն նման է Տաֆնու տերեւին. համն ի Սերկեւլի համ կու նմանէ, և տակն սպիտակ է և յերկայն է, և պուղուն-պուղուն է, և թէ սպեղանի առնես և դնես ի վերայ խօրային՝ օգտէ, և մանին օգտէ, և խօրա ասելն՝ կերուած ասել կու լինի»։ — Այս բազմահանգոյց բուսոյ տեսակներէն Բազմածաղիկ կոչուածն P. Multiflorum գտուած է ի Ծանախ, ի Հար. Կովկաս. — P. Polyanthemum տեսակն ի Պոնտոս, ի Գարապաղ, ի Պուլղար լեր. Կիլիկիոյ, եւ այլն — P. Verticillatum, ի Ճիմիլ լերին. Խաղտեաց, ի Վիրս. — P. Convallaria տեսակ մ’այլ յիշուի իբր յատուկ կամ հասարակ։

== 1570. Կօդա. Կոթայ. ==

Ջրոտ և մսոտ բանջարեղէններէն է, ընդ մէջ Վարունգի և Դդումի, և «լաւ է, քան զԽիար», կ’ըսէ հին Բժշկարանն, ուրիշ տեղ մ’այլ զուգէ Շինկղ անուան, որ է Պ. Շէնկխիար։ — Մեր աշխարհագրաց մէկն Կիլիկիոյ բերոց մէջ գրէ, ընդ այլոց՝ «Շամամ և Կօթայ»: Այս երկրիս հասարակ բերք մ’ըլլալուն հաւաստիք համարիմ և Վաստակոց գրոց երկար գրելն այսոր վրայօք՝ Դդըմի և Պատեխի (Սեխ) հետ, որ «զաղբին և զաղէկ փորած գետինն սիրէ, առաւել եւս յորժամ չորեւան լինի, զտակսն փորեա և քաղհան արա և ընդ տակսն ի վեր կուտեա, և քանի այլ մեծանայ և տակռէ` ա՛յլ փորեա և զհողն ա՛ծ:… Հինքն փորձեալ են վասն Կօդային, գրել չէ պարտ, զի փորձով է, որ թէ փոքր տղայ տաքանայ, իւր չափով երկայն Կօդայ մի հետ փոքերն յօրոցին պառկեցո՝ ի լերդին դեհն. նա տաքութիւնն անդ փոխի և տղայն լաւանայ, և թէ ի տղային յամէն ձեռն մէկ մի դնես, նոյնպէս արժէ ջերմանն: Եւ Կօդային ուտելն՝ ի վերայ կերակրին (լաւ է), քան յանօթեաց: Եւ թէ ուզես, որ յամէն ձմեռն ունենաս զինքն, ի կարաս, ուր սպիտակ գինի լինի կամ անոյշ քացախ՝ կախեա զինքն այնպէս, որ ի գինին չհասանի, և ի վերայ ծեփեա, երբ ուզես՝ բաց, թազէ գտանես»։ — Ամիրտ. վերոյգրեալ Շանճար կամ Շանկիար անուամբ յիշէ զայս, թէ և Իշոյ մառօլ կոչէ, բայց ինչպէս տեսանք այս անուան տակ, թ. 871 առանձին համարով յիշած է նա այս Մառօլը. անոր համար հօս գրեմք Շանճարի համար ըսածը, յիշեցընելով, որ և Պէյթար պէսպէս անուամբ կոչէ Լ. Anchusa ըսուածը, և շփոթէ կամ միացընէ իրարու: Շէնճարի այլ չորս տեսակ դնէ, որոց մէկն յարմարի Կօթայի: Արդ Ամիրտ., առանց նախ Շէնճարի ինչ ձեւ ըլլալը գրելու, բժշկական զօրութիւնները գրէ, յետոյ յարէ. «Ցեղ մի այլ կայ՝ մանր տերեւնի ունի և բարակ ճղեր ունի, և ի ծիրանի և ի կարմրութիւն կու քշտէ. ծաղիկ ունի և զէտ արեան կարմիր տակեր ունի, և կալոց ատենն յաւազոտ տեղեր կու բուսնի, և թէ զտակն և զտերեւն ուտեն և կամ զջուրն խմեն և կամ լուուխ առնեն, օգտէ ամենայն գազանահարին, և թէ զտակն դրամ մի ծամեն և կամ օձին և կամ կարճին բերանն թքնուն՝ մեռնի», եւ այլն։ — Հաւանօրէն այս բացատրութիւնք Կօդայի չեն յարմարիր, բայց զի սա այլ վկայի ուրիշ Բժշկարանէ Շէնկխիար կոչուիլ. արժան համարեցանք յիշել:

== 1571. Կօշ. ==

Տեսակ մի կարծրակեղեւ Դդմոյ, Թ. Unւ Գապաղի. Կարնեցիք Ճտով Դդում կ’ըսեն երկայն կոթին համար: Հաւանօրէն նոյն են և Կոյշ և Կուշ, որք յիշուեցան (թ. 1473. 1526), իբրև գինւոյ աման&lt;ref&gt;Այնքան սովորական է այս բուսեղէն ամանին գործածութիւնն՝ ապակեղէնի սակաւագիւտ եղած ատեն կամ ի տեղիս, որ պարզապէս Դդում կոչուի ամանն, ինչպէս յիշատակագիր մի ի վերջ ԺԶ դարու կամ ի սկիզբն յաջորդին, պատուիրէ Աւետարան մի գնողի համար, «Կուլամիրի որդին՝ Տէր Կարապետ, ամենայն տարի Կուլամիրի հոգոյն՝ Դդում մի գինի բերէ Աւետարանին համար»: — Թէ՛ ամանը, թէ՛ ամանուածը, ասոր ազդեցութեամբ վառուած, կ’երգէ Խաչիկ անուամբ գուսան մի, թերեւս վերոյիշելոց ժամանակակից. &lt;/ref&gt;, որոյ գոյնն այլ կ’առնու կամ կարմրի հիննալով, և աւելի կարծրանայ։

== Կօշիր. ==
— Տե՛ս Ճօշիր։
[[Կատեգորիա:Հայբուսակ]]</text>
      <sha1>t6hcy674zcgjddj4nk5083thpm0kg80</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>397325</id>
      <parentid>397304</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T11:29:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emptyfear</username>
        <id>547</id>
      </contributor>
      <origin>397325</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="197136" sha1="aqplph5h32f088f195llw2reeuk13js" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title = [[Հայբուսակ/Ցանկ|Հայբուսակ • Այբբենական ցանկ • Կ]]
|author = Ղևոնդ Ալիշան
|previous = [[Հայբուսակ/Ծ|Ծ]]
|next = [[Հայբուսակ/Հ|Հ]]}}

== 1237. Կազ. Կազի ծաղիկ. ==

Այսպէս կ’անուանեն Կարնոյ կողմերում Լ. Veronica, Փ. Véronique կոչուած ծանօթ ծաղիկը, ի պատիւ նոյնանուն Սրբուհւոյն. շատ տեսակներ ունի, յորոց յիշուին ի Կարին Եռատերեւուկ կոչուածն, Լ. V. Triphyllos և Փ. V. Digitée. — յատուկ Հայկական՝ V. Armena կոչուածն ի Թէքտաղ. — V. Pedicularis ի Պինկէօլ և ուրիշ կողմեր։ — V. Microcarpa ի Նախճաւան, Պայէզիտ. — V. Multifida tenuifolia, ի Խարբերդ, Կեսարիա և ուրիշ լեռնոտ կողմերում. — V. Orientalis ի Ռ-Հ. — V. Tenuifolia (Նրբատերեւ) ի Բաբերդ, Ամիդ, եւ այլն. — V. Kurdica Ի Պինկէօլ, Արտահան, Ատրպատական, — V. Cinerea ի Մեծ և Փ. Հայս և ի Կիլիկիա. — V. Chamædrys ի Թ-Հ. — V. Teucrium, ի Կարին, Բաբերդ, Թորթում. — V. Austriaca ի Հիւս. Հայս. — V. Telephifolia, Թանթռնիկի տերեւով, զոր Դուռնըֆոր նախ տեսաւ ի Մասիս և գովէ գեղեցկութիւնը. մէկ զանազանութիւնն այլ (Pilosula) նշանակուած է ի Կարին, Պորժոմ, Լիվանէ. — V. Gentianoides, ի Ռ. և Թ-Հ. – V. Serpyllifolia ի Ռ-Հ. — V. Longifolia ի Հար. Հայս, Մուշ. — V. Verna, ի Մեծ և Փ. Հայս. — V. Viscosa ի Հար. Հայս, Մէրտին. — V. Acinifolia, ի Ծանախ, Միջագետք. — V. Hispidula, ի Կարին, յԱրագած. — V. Amæna, ի Շամախի, Պագու, Վրահայք. — V. Biloba և V. Camphylopoda ի Ռ-Հ. և Թ-Հ. — V. Filiformis ի Սպեր, Ճիմիլ լ. — V. Cimbalarioides, ի Սնճար լ., եւ այլն։ — Անշուշտ ուրիշ տեսակներ ալ կան, և ասոնց մեծագոյն մասն գտուին և ի Կիլիկիա։

== 1238. Կազմոր. ==

Ըստ Ստ. Ռոշքեան՝ «Թուփ է ցած, տերեւս ունի Մրտոյ նմանս, յարմար ի ցանկս և ի կապել զորթս». Լ. Acasos կոչէ, անսովոր բառ մի, այլ լաւ եւս է Ruscus, Փ. Fragon. — Բժշկարանաց և Գալիենոսի բառից մէջ տարբեր նշանակութիւն ունի նոյնանունն կամ նմանանունն:

== 1239. Կազմորէ. Կազմուրէ. Կազմորենի. ==

Հին Բժշկարանն գրէ. «Նարդ, որ է Կազմուրէ» և դարձեալ «Խռտիշ, Կազմարէ, կամ Հոռոմ Սնֆուլ կամ Ասարօն»: Բառգիրք մ’այլ փոխանակ Ասարօնի գրէ Ակարոն՝ Վայրի Նարդին, Կազմորի տակ»: Այս ետքի անունս Գալիենոսի բառից մէջ զուգուած է Մազմազիկի։ — Ամեն անուանքն կամ շատն մի և նոյն բոյսը նշանակեն, զոր բացատրեմք Մրուանտակ անուամբ։

== 1240. Կաթնախնձոր. ==

Տեսակ մի Խնձորի. Փ. Pomme d’aôut.

== 1241. Կաթնապուր. ==

Երիցուկի կամ Գետնախնձոր ծաղկան բազմաթիւ անուանց մէկն է՝ ըստ Ղրիմեցւոց:

== 1242. Կաթնբանջար. ==

Այսպէս կոչեն Շիրակացիք զԱքլորուկն (թ. 265):

== 1243. Կաթնբեկ. ==

Ըստ Ռոշքեանի՝ է «Որպէս Ծնեբեկ, խոտ փշուտ անկիւնաւոր, որոյ ծիղն ի ներքս է ունայն. ի բեկանելն շատ կաթն հոսէ»։ — Բժշկարան մ’այլ յիշէ. «Ա՛ռ զԿաթնբեկ խոտն, և նորին կաթամբ օ՛ծ զխոցն»: — Շատ ցեղ կաթնաւոր խոտոց մէջ սա հաւանօրէն է Լ. Sonchus, Փ. Laitron. թէպէտ այս Լ. անուամբ քանի մի տեսակ բոյսք նշանակուին, զորս յիշէ Ամիրտ. Հարկուլուս անուան տակ (զոր Հէրֆուլուս կարդայ թարգմանիչն Պէյթարայ՝ արաբ.). «Որ է Պախլաթ ըլ-Եահուտիա, և ինքն ի Հնտուպէին ցեղերուն է, որ է վայրի, և ոմանք ասեն, թէ Շիխարի ն (Իշու Խիար) ցեղերուն է, և Շարիֆն&lt;ref&gt;Թուի Շէրէֆ էտտին իպն էլ-Ռահապի գիտնական բժիշկն, որ Սինայի որդւոյն գրոց լաւ ծանօթութիւններ գրած է։ &lt;/ref&gt;ասէ, թէ Ղըրսանա ն է (Երինճնակ) եւ այլն:

== 1244. Կաթնխոտ. ==

Ըստ նշանակութեանն է Յ. և Լ. Polygala, զոր Պէյթար գրէ արաբ., յորմէ և Ամիրտ. «Պուլուղալին, որ է Պուլղան. այս դեղիս Թ. Սուտ օթի ասեն, և տերեւն նման է Ոսբան տերեւին. և մէկ թիզ երկայնութիւն ունի, և ով ուտէ, կաթն կու շատնայ»: — Կաթնաւոր խոտոց վրայօք՝ տե՛ս ինչ որ ըսուած է յԱփարփիոն (թ. 257)։ — Այլեւայլ տեսակք Կաթնխոտի նշանակուած են ի Հայս, որպէս Արեւելեանն P. Anatolica՝ Վանայ և Բաղիշու կողմերում. — P. Alpina, ի Խարբերդ. — P. Floribunda (Ծաղկաւէտ) ի Բաբերդ, Կարին. — P. Major, ի Ծանախ. – P. Pruinosa, ի Ծանախ, Մարաշ. — P. Supina, յԱրեւմտ. Հայս. — P. Hohenackeriana, ի Նախճաւան, Գանձակ. — P. Paucifolia, ի կողմանս Կեսարիոյ. — P. Papilionacea, ի Կարին, Վան, Բաղէշ, եւ այլն. — P. Vulgaris, ի Գարապաղ. — P. Hybrida, ի Կոտայք, Վարաժնունիք։ — Նոյն երեւի և

== 1245. Կաթնծաղիկ. ==

Որ ի Տարօնոյ կողմանս լսուի, և վկայուի կոտրած ատեն կաթ հանելը։

== 1246. Կաթնկոռնի. ==

Ըստ Արցախեցւոց՝ է Գաղտիկուր (թ. 402) կամ Ջղախոտ բոյսն։

== 1247. Կաթնուկ. ==

«Կաթնուկ ծաղիկն է դեղին, գունն է գլուխ դեղիններուն»՝ ըստ Սալաձորեցւոյն, բայց հասարակ վայրի խոտ է, և ըստ ոմանց նոյն է և Իշկաթնուկ (տե՛ս թ. 868, և Կանչող). և դարձեալ նոյն համարուի և Խէժուկ կոչուածն՝ ըստ Թ. Եմալիկ?

== 1248. Կաթնտերեւի. ==

Մեծ թուփ մի է, որոյ կաթոտ տերեւներն այծուց ախորժելի ուտելիք են. Բիծխի կամ Sխկի կոչուած ծառոց ցեղէն է, յատկապէս Լ. Acer Platanoides, Փ. Plane (Սօսիակերպ Տխկի) տեսակն, որ Գարապաղի (Սիւնեաց) մէջ ճանչցուած է որպէս և ի Պոնտոս, ուր Թ. Ագ աղաճ կոչեն:

== 1249. Կաթնփուղրի. ==

Ըստ Պոնտացւոց՝ Փուղրն ուրիշ կողմերում Տատրակ կամ Խոճկորիճ կոչուածն է (տե՛ս զասոնք), իսկ Կաթնփուղրին ուրիշ ազգ է, բայց ոչ հեռաւոր, և անունն այլ համեմատ է Լ. անուան Mulgedium, Փ. Mulgéde, որ կթել նշանակէ, բուսոյն կաթոտ ըլլալուն համար, և է խոտեղէն մի կակուղ երկայն (երկու-երեք թիզ) ճղերով, նոյնպէս երկայն կոթով եռանկիւնաձեւ և եզերքն կեռկեռ տերեւներով, ծայրերնին փունջ մի մանր բաժակաձեւ բարակամաշկ ծաղկանց՝ քիչ մի կարմրաճերմակ։ Այլեւայլ տեսակներէն նշանակուած են M. Macrophyllum (երկայնածիլ) ի Ռ-Հ. Տփղիսու մօտերում և Սարիալ լեռներում. — M. Albanum, ի Կարին, Ծանախ, Թէքտաղ, Ճիմիլ լ. — M. Prenanthoides, Տփղիսու և Կովկաս լեռներում. — M. Cacaliæfolium, ի Պոնտոս, ի Վիրս, Քութայիս. — M. Burgæi և M. Dubium, Տրապիզոնի մօտերում. — M. Salicifolium, ի կողմանս Տայոց։

== 1250. Կաժ. ==

Կոչուի և Կասկած. Ար. Սատէճ արաբ., որով անուամբ ստորագրէ Ամիրտ. «Սատէճ, որ է Սատէճ-Հնդի ն, ի Հնդկաց կու գայ. անուշահոտ, և լաւն այն է, որ հոտն սուր լինի, նուրբ այնող է, և չթողու, որ մազն ի վայր գայ, և զբերնին համն անուշցընէ, և քուն կու բերէ: Ասէ Պտ., թէ… այն, որ Հնդիկ է՝ Մահիստան կու ասենև Մալաշրուն այլ կու ասեն, և Մալաթրուն այլ կու ասեն (որ Լ. անունն Malathrum). ինքն տերև է, նման է Ընկզի տերեւին, և ի ջրի երեսն կու լինի. և ինքն տակ ունի որպէս Ոսբան, որ ի ջուրն կու բուսնի. և լաւն այն է, որ թաժայ լինի. և մէկ երեսն ի դեղնութիւն քշտէ, և այն, որ հոտն ուժով է և գոյնն սեւ է՝ որպէս Ղարանֆիլին գունովն է, որ թէ ծեծես և ի վերայ հալաւին ցանես, զոջիլն սպանանէ, և թէ ի լեզուին ներքեւն դնես, զբերնին համն անուշ առնէ և զակռատակերն ամրացընէ»։ — Ատեն մի Եւրոպացիք Կաժը Հնդկաց տերեւ կոչէին՝ Folium indicum: Մեր հին Բժշկարանն կ’ըսէ. «Սատէճ Հընդի, ի Հնդկաց գայ. զէտ Կասլայի տերեւ է»: Նոյնպէս և Ամիրտ. «Սատէճ Հնդի. ինքն Հնդկաց Կասլային տերեւն է. աղէկն համովն է… Ասէ Յեսու բժիշկն, թէ օգտէ աչացաւութեան, որ խոց լինի, աղէկցընէ, և օգտէ կոպերուն թուլութեանն»։

== 1251. Կաժկժիկ. ==

Ծաղկի պատշաճ անուն. փափագելի էր, որ բառհաւաքն յայտնէր մեզ տեսակը։

== 1252. Կալախար. ==

Փոքրիկ բոյս մի, քլաչափ, աւելի հունտի նման փոքրիկ հատակներով, որ իր ծաղիկն են։ Թուի Անձխոտի ցեղէն։

== 1253. Կալհմար. ==
— Տե՛ս Իշաշինգղ։ 

== 1254. Կախմըխի. ==

Տե՛ս Կաղամախ, որոյ տեսակ մի է, թերեւս Լ. Carpinus, Փ. Charme կոչուածն:

== 1255. Կածակ. Կածուկ. ==

Աղթարական բժշկաբանութեանց մէջ յիշուի, հիմայ այլ լսուի յԱրցախ. վայրի Կանգառն է, կամ Ըղտափուշ:

== 1256. Կածըլփուշ. ==

Ըստ Սեբաստացւոց՝ Թ. Չագըռ թիքէնի ըսուած փշեղէնն է։

== 1257. Կակալ. Կակլի. ==

Ընգոյզ. Ընկուզենի՝ ըստ Խոտուջրեցւոց. գուցէ հին Պոնտացւոց բառ ըլլայ:

== 1258. Կակաւիլ. ==

Խաչափայտի անուանց մէկն է. տե՛ս թ. 1009։

== 1259. Կակաւիկ: ==

Անունն միայն վերջի տառիւն որոշուի վերինէն, բայց բնութեամբ տարբեր թուի. միայն հին Բժշկարանի մէջ յիշուած գիտեմ. «Կակաւիկն կծու է. զջուրն ի քիթ ա՛ծ, մաղաս հանէ, և զխելք սրբէ. քաղցր իրօք եփէ և ի վերայ այտոյց աչաց դիր»:

== 1260. Կակաջ. ==

Ծանօթ, շատ տեսակ և շատ գեղեցիկ գոյնզգոյն ծաղիկ. գարնան երախայրեաց մէկն, ոչ միայն պարտիզաց, այլ (և թերեւս աւելի) անմշակ տեղեաց, մի ի գլխաւոր վայրենի ծաղկաց, մինչեւ կարծել ոմանց, թէ սա ըլլայ Քրիստոսի Տեառն մերոյ ցուցած Շուշանն վայրենի: Զանազան գունոցն համար երգէ Սալաձորցին.

«Կարմիր Կակաջ, ալ և դեղին, մօռ և մախմուր՝ զարկեր թեւերուն»:

Որչափ որ գունոց և ձեւին համար գովելի և ցանկալի է, ոչ ինչ կըրնայ ըսուիլ օգտին համար, որով և չի յիշուիր ի Բժշկարանս, մանաւանդ որ ասոնց գրութեան ատեն այնքան բազմացած չէր Կակաջից տեսակն, հեռաւոր կողմերէ այլ բերուելով, և թէպէտ Պէյթար և Ամիրտ. յիշեն անոր արեւելեան Լեալէ անուամբ բոյս մի, բայց օտարացեղ և անծանօթ. «Խոտ-մն է, որ ի Մաքայու կողմանէն կու գայ, օգտէ Սնկան, թէ զմիրգն ծեծես, օգտէ ստամոքին ցաւերուն և խաղեցընէ զցաւն, ասէ Պտին. Թէ խմեն, զարունն կապէ»: — Լ. Tulipa, Փ. Tulipe, Ռ. Тюльпанъ, որ Պ. Տիւլպէնտ բառէ առնուած կ’ըսուի, որովհետեւ այն կողմերէ` ի Թուրքաց կամ ի Թաթարաց բերուած է Եւրոպա ի ԺԶ դարուն: Իսկ մեր հայերէնն զուտ ազգային է, որով յայտնուի ծաղկին տեղացի ըլլալն, և անունն այլ կրկնակ ձայնիւ նման կարկաջանաց, փայլփլուն կամ գոյնզգոյն ըլլալը իմացնէ: — Զանազան տեսակներէն յիշուին ըստ Լ. Oculus Solis ըսուածն (Արեւակն) ի Սնճար լերինս. — Լեռնային կոչուածներուն մէջ յատուկ մէկ մի կայ Հայկական T. Armeniaca, նշանակուած ի Վան, Բաղէշ, Կարին, Եփրատայ եզերք և ուրիշ կողմերում. — T. Gesneriana Minor, ի Կարին, Ծանախ եւ այլն. — T. Eichleri, ի Շամախի. — T. Suaveolens ի Կովկաս. — T. Pulchella (Գեղազան) ի բարձունս Կիլիկիոյ 6500–8000՛ բարձրութեան։ — T. Violacea (Մանիշագոյն) ի Թալիշ Կազբից։ — T. Bibersteiniana, Տփղիսի մօտերում։ — Առանց յատուկ տեսակի յիշելու (որ այն ատեն դեռ որոշուած չէր) անցեալ դարուն սկիզբները՝ Ճեմելլի իտալացի տեղագիրն՝ զմայլմամբ յիշէ Բասենոյ Մժնկերտ և Խորասան աւանաց մօտերում՝ տեսած Կակաջները, որ եւրոպական պարտիզաց վայելուչ զարդ կրնային ըլլալ, կ’ըսէ: — Սալաձորեցւոյն յիշած գուներով այլ իբր առանձին տեսակներ յիշեն մերայինք հիմայ՝ Կարմիր կակաջ, Մօռ Կակաջ, նա եւ Սիւթմա Կակաջ, որ չգիտեմ՝ ինչ նշանակէ:

== 1261. Դեղին Կակաջ. ==

Կոչուած է ի Հայս՝ ձեւով աննման վերոյգրեալ ծանօթ Կակաջից. կարծրկեկ կոթի ծայր մեծկակ բոլորշի դեղնասպիտակ կէս գնտաձեւ բազմաթիւ մանր թերթերով ծաղիկ մի, որոյ չափն և տերեւոց ձեւն յայտնի չէ ինձ:

== 1262. Կակժիրակ. Կակճիրակ. Ծակժիրակ. ==

Ըստ Բժշկարանաց՝ զարմանալի Փենունային անուանք են. տե՛ս Խաչափայտ (1009) և Ծափկոտրուկ (1182): Բայց Ամիրտ. գրէ. «Ասացել է գրոցս ժողովողն, թէ այսոր (Ղրտումի) Պ. Հասաքտանա կ’ասէ, և Հայք Կակճիրակ ասեն, և Ասփուրի հունտ ասեն: Գալիենոսի բառից կարգին գրուի. «Կնոկոն ` Կակծիրակ, որ է Խիարիշամբ» կամ «Կնիկոն՝ Կակժիրակ»։ Տե՛ս Ասփուր, Գովաղակ և յետոյ Կրտիմն և Կասիա, որ յատկապէս այլ Կակժիրակ կոչուի՝ Cassia.

== 1263. Կակղի. ==

Այսպէս կոչուի կամ կարծուի յոմանց Tilia ծառն, զոր յիշած եմք Թըմբի և Լորի անուամբք (թ. 795 և 926)։

== 1264. Կակուլ. ==

Ամիրտ. ի Բառգիրքն կ’ըսէ՝ Հոռմցի Ցորեան ն է. — Ի՞նչ տեսակ է։

== 1265. Կակուլա. ==

Որ է Ղաղուլէ Արաբաց, և այլեւայլ անուններ ունի, յորոց տե՛ս Մալախ և Հիլ։ — Բժշկարան մ’այլ գրէ. «Քէքուլէ, որ է Դժնկի պտուղ»:

== 1266. Կակվորդիկ. ==

Լեհահայոց բառագիրք մի այսոր զուգէ Չապուռ ն, որ է Ճապուռ կամ Չաման:

== 1267. Կաղաբոյս. ==

Այսպէս անուանին՝ ըստ նորոց՝ սոխային տակք. Լ. Bulbus. Տե՛ս Արանդ (թ. 190) և Կոճողի։

== 1268. Կաղաղ. ==

Կանաչ Ընգոյզ՝ ըստ Արցախեցւոց: Տե՛ս և Կակալ։

== 1269. Կաղամախ. ==

Ընտիր օրինակ մի բառից Գալիենոսի գրէ Կաղամահ։ Վայրենի ծառոց մէջ նշանաւորներէն մէկն է ձեւովն և բարձրութեամբն, և շատ տեղ ծանօթ. Լ. Populus, Փ. Peuplier, և ձեւոյն համար յատկացեալ P. Pyramidalis (Բրգաձեւ). գունովն այլ զանազանեն բուսաբանք ի Սպիտակ P. Alba, Փ. P. Blanc, Ռ. Тополь. և ի Սեւ, P. Nigra, Փ. P. Noir, Ռ. Осокорь, նա և Ձիւնատեսակ, P. Nivea, Փ. P. Cotonneux, թերեւս մեր երկրին մէջ գտուին ասոնք և իրարմէ տարբեր անուամբք կոչուին. Սպիտակ տեսակն կոչուի Ա. Հաուէր, արաբ., ըստ Ամիրտ. «Հավր. ծառ-մն է, որ ի Հոռոմոց երկիրն կու բուսնի, և ես գտայ ի գիրք-մն այլ, թէ Հավրն ծառ-մն է, որ Թ. այս ծառիս Ղայրին աղաճի ասէ (ոմանք այլ Կիւրկէն աղաճի ասեն), և ինքն ի հով և ի չոր տեղրանք կու բուսնի, և ինքն չորացնող է, և թէ զիր միրգն մեղրով յաչքն քաշես՝ սրացընէ, և այն, որ ի Հոռոմք բուսնի, զմիրգն քացխով խմես, օգտէ Ըխտաւորին» եւ այլն։ — Մեր երկրին մէջ այս ծառիս (թէ և ոչ շատ բարձր տեսակն) շատ գտուելուն յայտարար է և Կաղմխուտ անունն. հին հեղինակք (ինչպէս Կուրտիոս) Սօսեաց հետ յիշեն Երասխայ հովտին Կաղամախները. Դուռնըֆոր յիշէ Ղարսի և Հասանկլայի միջոց Սեւ Կաղամախ. ինչուան Կարնոյ բարձրաւանդակին վրայ այլ տեղ-տեղ տեսնուին Կաղամախք։ Բարձր տեսակը, բարձրաձաղկ կոչելով, Սօսի և Կաղնեաց հետ յիշէ մեր Սարգիս մեկնիչ վարդապետն (Յուդ. Բ.), յիշեն և ուրիշ հեղինակք մեր և Ս. Գիրք շատ տեղ: Նոր տեղաքնինք Դողդոջուն կոչուած տեսակը՝ P. Tremula, Փ. Tremble, յիշեն Ի Պոկլան մօտ ի Մուշ, ուր մերայինք յիշեն զԿաղմխուտ տեղն. — Եփրատական, P. Euphratica, Եփրատայ և Տիգրիսի միջոց (Միջագետք), ի Մարաչ. — Սեւն ի Հս. և ի Հր. Կովկաս։ — Բրգաձեւն է Մեծ և Փ. Հայս։

== 1270. Կաղամբ. ==

Մեծագոյնն և բոլորակ ի բանջարեղէնս, և քանի մի քիչ շատ նման տեսակօք, որք թէ և անուամբ զանազանին, այլ շատ հեղ և շփոթին իրարու հետ. հայերէն անուանն նման են հնդիկն՝ Քալամպա, և Պ. Քալամ, Ար. Քարնապ, արաբ. Լ. Brassica Oleracea, Փ. Chou commun կամ Potager, Թ. Լահանա. Ամիրտ. յիշէ Ար. անուամբ, և թէ «Երեք ցեղ է, Նապտի է, Հոռմըցի և Շամի է… կակղացընող է և եփող է… և լեզուն կու չորցընէ, և թէ զջուրն ի քիթն կաթեցընես, զգլուխն յստակէ, և զան ուռէցնին, որ ի յականջթոռքն լինի՝ կու եփէ, և իւր ճիւղն քացխով՝ օգտէ, լուծումն կու առնէ, և իր միսն կապող է». ըստ այսմ՝ մեր Առակախօսն այլ գրէր (ԿԱ), թէ. «Ի բժշկութիւն որովայնի զինքն քարոզէր Կաղամբ, եթէ կերեալ ոք հում, զորովայնն լուծանեմ, և եփեալ՝ պնդեմ, և բազում ինչ ստութեամբ բարբառէր», եւայլն: — Կաղամբի տեսակաց համար այլ կ’ըսէ Ամասիացին՝ Պատէհինի վկայութեամբ. «Ածւոց լինի (Քարմն և Քալամ), և այն, որ Հոռմցի է՝ Ղաննապիթ կ’ասեն և՛ ծովային (Chou marin), և՛ Վայրի (այլ լինի), և այն, որ ջրային է, Նապտի ասեն. լաւն այն է և լաւ է, որ պօստանի լինի»: Դարձեալ զանազանէ ըստ Բժշկապետաց. «թէ Քարնապն երկու ցեղ կու լինի. մէկ՝ Նապտի և մէկ՝ Խոզի, և այն, որ Նապտի է, յայտնի է, և այն, որ Խոզի է, տերեւն թանձր է և պինտ է»: Այս ըսելէն ետեւ կու գրէ Ար. Քարնապ ըլ-մայ, որ Ջրային Կաղամբն պիտի ըլլար, ըստ վերոյգրելոյն, բայց ինքն գրէ. «Որ է Նիլուֆար ն»: — Վաստակոց գիրքն առանձին գլխով գրէ վասն Կաղամբի, որ «զաղէհամ հողն ախորժէ, և վասն այնորիկ պարտ է, որ երբ Կաղամբն չորստերեւան լինի, նա առնուս լեսած նաղրուն կամ աղի հող, և ի մէջ տերեւոյն լնուս պտղամբդ, նա խիստ արքինացուցանէ, և փայտ չտայ առնել տակին, և փուխ լինի… Եւ զինքն արձակ-արձակ և յետ ի յետ ցանես, որ հանել չպիտենայ, նա արքինի լինի… Գիտել պարտ է, որ Կաղամբն եւս առաւել վատնի ի թրթրէն, քան զայլ բանջար. և ի վերայ ամենի իւր դեղն այս է, որ Թզենի կրակաց մոխրաջուր առնես, և զունդն ի ներքս պահ մի ի թրջոց արկանես և ապա ցանես, այլ թրթուր չմերձենայ անդ, և թէ այդ չլինի արած և թրթուր կենայ, զմոխիրն մանր մաղած ի վերայ ցանես, ողջանայ Կաղամբն և զամէնն սատակէ»:

Հոռմցի Կաղամբ կոչուած է Թ. Ղաննապիթ արաբ., (Քառնապիթ), Լ. Brassica Botrytis, Փ. Chou-fleur, Ի. Brocoli, որոյ տերեւոց փոխան ծաղիկն է ուտելի, որ թանձր մարմին մ’է։ Ամիրտ. գրէ. «Ղաննապիտ, որ է ինքն ի Կանբոսի? ցեղերուն ազգ-մն, և լաuն այն է, որ դեղին լինի. չորացընող է, և չի թողուր, որ մարդ շուտ հարբենայ. օգտէ հազին և կակղացընէ, և հունդն զճիճին և զօձն հանէ, բայց զաչքն մթընցընէ: Լաւն այն է, որ աղէկ եփեն գէր մսով, որ զիր չարութիւնն տանի»: — Դարձեալ գրէ. «Քարնապ. ինքն երկու ազգ է, մէկն գլուխ բռնէ և մէկն Կապստան է. աղէկն այն է, որ գլուխ բռնէ»: Գլուխ բռնողն կոչուի Լ. B. Oleracea Capitata, Փ. Chou Cabus. միւսն (որոյ կոչումն փռանկ Cabus բառին ձայնակից է) հարկ է թէ ըլլայ Անգլուխ, Լ. Br. Acephala, Փ. Ch. sans tête. — Անգլուխի փոխան յիշուի հայերէն հին Բառագրոց մէջ և Անտակ Կաղամբ, բայց մեկնուի՝ Քարնաբ ալ–Նափատի, որ վերոյգրեալ Նապտին է։ — Հին բժշկր. խրատէ. «Թէ եփես ու զջուրն ձգես և ապա ուտես, լաւ է. ինք կապ է, և ջուրն լոյծ. տերեւն լաւ է, քան զինք, և թէ զինք ծեծես ու զջուրն խմցընես, զտափակ ճիճին հանէ, և ունդն զսաւտա շատցընէ ի մարդ… Իրմով խախաճ այնել՝ զզանգկիկն (լեզուիկն) պնդէ և թաշմեցընէ. ատամնացվի, որ ի տաքէ, օգտէ, թէ ի վերայ Խուրսի ածես, օգտէ»։

== 1271. Կաղին. Կաղինի. ==

Անոյշ կամ ուտելու կաղինն է, որոյ ծառն Արքակաղնի կոչուի ըստ գրոց, և ի կարգին բացատրած եմք (տե՛ս թ. 242) որպէս և պտուղն Կաղին Արքայական:

== 1272. Կաղճ. ==

Ինչ ըլլալը գուշակում այս կարճ յիշատակութենէն ի Գիրս Թղթոց. «Կաղճ վնասակար և որոմն ապականիչ, որ իմաստիւ այլ ձայնիւ այլ մօտ է Գաղձի. տե՛ս թ. 401։

== 1273. Կաղնի. ==

Անտառային կամ վայրի ծառոց թագաւորն կամ գերագոյնն կըրնայ կոչուիլ թէ՛ իր մեծութեամբն և թէ՛ բազմապատիկ սրբազան և առասպելեալ յիշատակօք և պաշտամամբք հեթանոսաց, մինչեւ մէկ տեսակն Հնդկաց լեզուաւ Տէվադարա (Deodara) կ’ըսուի, այսինքն՝ Աստուածածառ։ Ի Ս. Գիրս շատ տեղ յիշուած է, սկսեալ Կաղնւոյն Մամբրէի, առ որով Աստուած երեւեցաւ Աբրահամու, Փիլոն Եբրայեցին զայս յիշած ատեն, ըստ մեր թարգմանչին, կ’ըսէ. «Ստեղնատունկն՝ վայրենի է, իսկ պտուղն նորա Կաղին՝ ընտանի», սակայն վայրենի Կաղնեաց պտուղն այլ, որ Թ. Փէլիտ կամ Բալուտ կոչուի, վայրենի է, այսինքն՝ լեղի և անասնոց ուտելի: Կայ տեսակ, որոյ ծառն այլ կոչուած է ի մերոց՝ Լեղի Կաղին, և սա համարուի Որդնաբերն, ինչպէս գրէ Ամիրտ. «Ղրմըզ (որդն), որ է Կօկազ, ինքն կենդանի է, որ ի Լեղի Կաղնուն տերեւին վրայ կարմրուկ-կարմրուկ ոսբան չափ հատակներ է, և թէ չժողվեն, կու թռչի և կ’երթայ, իրք մի չի մնար, և ներկրարնին կու ժողվեն, և զապրչումն և զբուրդն անով կու ներկեն, և զպրօնն&lt;ref&gt;Աստի մեր Բ Կոստանդին կաթողիկոսն Կեսարացի՝ կոչուած է Պրօնագործ: &lt;/ref&gt;(այծու մազ) այլ այսով կու ներկեն, և ոմանք ասեն, թէ ի փշերուն վրայ կու լինի. և մեծնալով Սիսռան չափ կու լինի… և թէ ի կարմիր ապրշումն օծես և ջերմն բռնողին ի վիզն կախես, կտրէ: Ասէ Պտ., թէ Ֆաղիս կ’ասեն և ի Թ. երկիրն Կօկազ կու ասեն»: Յոյն բառն պիտի ըլլայ Φηγός, որ նշանակէ նա եւ Փիճի, իսկ Կաղնին՝ Վալանոս Βάλανος կոչուի. Լ. Quercus, Փ. Chêne. Ար. Պալլուս, արաբ. թէ՛ ծառն, թէ՛ պտուղն, որ ըստ Ամիրտ. յատկապէս Մոմոչ կոչուի առ մեզ, և անոր նման վայրենի պտղոց սեռական անուն է. «Թ. Փէլիտ ասէ. մանր և մեծ այլ կու լինի. լաւն այն է, որ մեծ լինի և քաղցր լինի… օգտէ լնտերուն և ակռային, որ ցաւի, և արիւնն կտրէ. և իր դուրսի կեղեւն՝ ի մազի ներկերն կու մտնէ և կու սեւացընէ և պայծառ կու առնէ. և օգտէ արիւն թքնելուն և թոքին խոցերուն», եւայլն։ Բժշկարան մի կ’իմացընէ, որ «Աղէկն ի մայիս ամսոյն քաղվի»։ — Հին Բժշկարանն այլ կ’ըսէ. «Զհում Կաղնին, թէ ծեծես և ի վերայ դնես, օգտէ թունաւորաց խածմանց և զայտումն նստցընէ, և թէ ի չար ախտից լինի այտոյցն և խառնես ընդ հին խոզտի և ի վերայ դնես, բժշկէ»:

Կաղնեաց տեսակներէն մեր լեզուաւ յիշուին Խոզկաղնի, զոր յիշած եմք (թ. 1093) Շանկաղին, որ է Շահբալուտ, Մատնկաղնի, Սարկաղնի, որ համարի Գղթորաբերն, կոչուի և Նզազ, Փշակաղնի, զորս տես ի կարգի անուանցն: — Մեր երկրին հիմակուան վիճակն, մանաւանդ՝ հիւսիսային մասն, մեծամեծ Կաղնիներ չի բերեր. ի հարաւակողմն գտուին, թէ և ոչ մեծք, այլ քանի մի տեսակ, յորոց ճանչցուածքն կամ մեզ ծանօթք են, Qu. Pedunculata և Pinnatipartita ի Տարօն. — Բուն Հայկական կոչուածն՝ Q. Armeniaca, ի Պոնտոս. — Q. Sessiliflora ի Գարապաղ, ի Բաղէշ և ի Մոկս, ուր և Q. Cedrorum զանազանեալն. – Q. Mannifera, Մանանաբերն, որ է Գազպէն, ի Տարօն, Ծանախ, ուր և Ճորոխային կոչուածն, Q. Schorochensis, որ գտուի և ի Տայս. մէկ զանազանեալն այլ Q. Pubescens կամ Սպերացին Q. Ispirensis ի Սպեր. — Q. Macranthera, ի Գարապաղ, Նախճաւան. — Q. Pontica, ի Պոնտոս. — Q. Lusitanica genuina, ի Թ-Հ, ուր և տեսակակիցն Q. Boissieri. — Q. Brantis ի Բաղէշ. — Լիբանանու Կաղնի, Q. Libani, կոչուածին մէկ տեսակն այլ՝ Vesca ի Բաղէշ։ – Յիշեցընեմք, որ Աւստրիացին Քոչի Kotschy թերեւս ծանօթ մերայոց իր բուսաբանութեամբն ի կողմանս Սիսուանայ, թէ՛ հօն և թէ՛ ի կողմանս Վանայ և Պինկէօլի և ի Կիպրոս, երկար տարիներ քննելով՝ 40 տեսակ Կաղնեաց զանազաներ և ստորագրեր է:

Ծանօթ է ամենուն Կաղնեաց փայտի ամրութիւնն և գրեթէ անփտութիւնն, որոյ համար առասպելախօս Յոյնք իրենց դիցահօր Արամազդայ նուիրած էին, և սա, երբ ուզեց վարձատրել զՓիլեմոն, որ միայն իրեն հիւրըկալ եղաւ ի Փռիւգիա, յետ երկար ծերությանը փոխարկեց ի Կաղնի, նոյն վայրկենին անոր պառաւն այլ (Բաւկիս, Baucis) ի Լորի! — Գր. Մագիստրոս իր խրթնախօս ծառաբանութեան մէջ (Թղթ. ԺԱ) զսա կամ ուրիշ պառաւ մ’այլ յիշէ Արամազդայ և իր ծառին հետ. «Կաղնի պառաւեալն Կիրրայի, յոր աւազս? (որ յաւազս?) պատուեալ յանապատին, և գերակատար գագաթանն Արամազդայ տապ ժամու`՝hովանաւորեալ պարածածկէր ի բեզիկեան տապոյն»։ Նոյն բանը ուրիշ տեղ (ԿԸ) գրէ. «Ոչ Արամազդեանն Կաղնին պառաւեալ տայր պտուղ, յորում աւազան պատուիւր»: Ասոր հետ յիշէ նա և ուրիշ զարմանալի Կաղնիներ, ինչպէս Ոլիմպիոսեանն Ապողոնի, որուն մէկ ճիւղէն մէկ գիշերուան մէջ Կիզիկոն քաղաքն շինուեցաւ, և ծառին վրայ նորէն ճիւղեր բուսան!։

== 1274. Կաղնոյ Բուրդ. ==
— Տե՛ս Օշնայ: 

== 1275. Կաղնոյ Խնձոր. ==

Այսպէս կոչուած է Գղթորն՝ ձեւին նմանութեամբ։

== 1276. Կաղնծնի. ==

Շէհրիմանեանն յիշէ զայս և կոչէ Լ. Dentaria Orobanche. Ար. Էզպար իւլճէն։ Այդ լատին անուամբ բոյսն Ջրկոտեմի ազգէն է և վրան ակռայի ձեւով թեփեր ունենալուն այդպէս ըսուեր է, իսկ տեսակն՝ Orobanche, հիմայ չի յիշուիր, այլ ուրիշ տեսակներ՝ D. Pinnata, Digitata, Bulbifera. գուցէ այս յետինս ըլլայ Շէհրիմանի Կաղնձնին, և վկայուած է ի նոր քննողաց, որ գտուի յԱտրպատական, D. Quinquefolia: Հինգտերեւեան տեսակն այլ ի Թ-Հ, իսկ ի Կովկաս և Վիրս D. Bipernata և D. Microphylla տեսակքն։

== 1277. Կաղնչան կամ Կաղջնան. Կաղնշան. Կաղնչնան. Կաղնճնան. ==

Բնիկ և օտար ուրիշ անուամբք այլ կոչուի Մեղմերդ, Շպրիմ կամ Շբրամ, Քռեկան, ըստ ոմանց նոյն և Ժախ (թ. 832). Լ. Tithymalus, Փ. Tithymale. Ամիրտ. գրէ. «Շիպրիմն, որ է Կաղընճանա, որ է (Թ) Սութլիկէն (կամ Սութլուճէ). ինքն խոտ-մն է, նօսր կեղև ունի և կաթն ունի, և ինքն յԵթող ներուն է (թ. 623), կարմիր և թեթեւ լինի. լաւն այն է… Ասցել է Պտ., թէ ինքն բուս-մն է, որ ի պարտիզնին կու բուսնի և ի գետեզերքն այլ կու բուսնի և ի դաշտերն այլ կու բուսնի, և իրենն Ար. Ղաթիլ ըլ-պախար ասէ, Հ. Կաղընչնայ, և ասցել է գրոցս շինողն, թէ զինքն պախրէն ուտէ` այն պահն մեռնի, և թէ ոչխարն ուտէ՝ չի մեռնիր, և զէն այլ չի անել, և լաւն այն է, որ թեթև լինի, և ճղերն կարմիր լինի. այն որ ի Պարսից գայ՝ չէ աղէկ… Թէ զիր կաթն՝ չոր և դալար հերքունին օծես, օգտէ, և քանի մի հեղ փորձած է, և ամենայն Եէթողներուն կաթն զայս խասլիաթն» (ունի)։ — Հին Բժշկարանն կ’ասէ. «Շպրուն՝ Կաղընչանի տակ, և անվնաս Մծեբնցին է», ուրիշ մի բացատրէ զայս. «Անվասն ի Մծբնու գայ, և աղէկն այն է, որ տերեւն բոլոր լինի զէտ դրամնի»։ Ասոնցմէ առաջ Եզնիկ վարդապետ գրած էր, թէ. «Կաղանչանան ազգ ինչ առանձինն սպանող է, և խառնեալ ընդ այլ դեղոյ՝ մաղձադեղ է բուժիչ ի մահուանէ»:

== 1278. Կաղշնակ. ==

Բժշկարան մի զուգէ զայս Ակնդում բեռի, որ է անշուշտ Լ. Acanthium, նոյնպէս գրուած և ի Պէյթարայ, արաբ. զոր ոմանք Ծերոյ-գլուխ կոչեն, կ’ըսէ, Ռաս էլ-Շիյխ, արաբ., և նման է Բատավարդի (թ. 313): Ըստ բուսաբանից ոմանց՝ այս բոյսս է Onopordum Acanthium կոչուածն, որ յիշուեցաւ ուրիշ անուամբ (թ. 874):

== 1279. Կաճապ. ==

Նուիկ կամ Նուիճ կոչուած բոյսն է, զոր տե՛ս ի կարգին. և զոր ինչուան հիմայ սոյն անուամբ Կաճապ Բանջար կոչեն ի կողմանս Հայ-Աղուանից՝ ըստ Շէհրիմանի։ Ասար գրէ իբր համանիշս. «Կաճապ, Լֆա (թ. 943), Ֆիլճուղ»։

== Կաճկիրակ. Կաճկրակ. ==
— Տե՛ս Կակժիրակ։

== 1280. Կաճուտ. ==

«Որ է Շուշման, որ է Սուսամն», գրէ Բժշկարան մի։ Սուսամն շատ ազգ ծաղկանց և բուսոց նշանակէ, Շուշմային համար այլ տրուած է այդ անունն, բայց սա յատկապէս մեր Կաճուտն և Կնջիթն է, և այս ետքի անուամբս բացատրեմք։

== 1281. Կաճրար. ==

Լայնատերեւ բանջարեղէն մի՝ ըստ Մանանայի (եր. 446). սպասեմք, որ ուրիշ ծանօթ մ’այլ մեզի աւելի ծանուցանէ։

== 1282. Կամբ. կամ Կամբի. Կամփի. ==

Անծանօթ ծառ կամ կաթոտ բոյս մի, զոր իմացընէ Բժշկարան մի, միայն այս քանի մի բառով, քամիէ պատճառած ըխտաւորութեան ցաւու դարման գրելով, փոր լուծելու համար, շատ ուրիշ դեղէ. «Կամբի ծառ կաթով». կըրնար այլ կարդացուիլ այս տողիկս, Կամ Բիծառի կաթով, եթէ Բիծառ բառ մի յայտնուած ըլլար իբրեւ կենդանի մի քան թէ բոյս: Յիշած ենք Հոռմցի Կաղամբի ստորագրութեան մէջ ստուգելի Կամբոս ն այլ։

== 1283. Կամբոս? ==

Տե՛ս, ինչ որ յիշուեցաւ ի Կամբ և ի Կաղամբ (թ. 1270. 1282).

== 1284. Կայծխոտ. ==

Եղերդի տեսակ մի է՝ ըստ նոր բառահաւաքի։

== 1285. Կայծու. ==

Վնասակար խոտոց տեսակ մ’է՝ ըստ Ագաթանգելի գրոց։ Թերեւս այս երկուքէն մէկն՝ մանաւանդ առաջինն՝ ըլլայ Կամարակապեցւոյն գրածն։

== 1286. Կեծոկի ծաղիկ, իբր Կայծակի. ==

Եթէ Ար. բառի մի թարգմանութիւն չէ, ինչպէս Պէյթար Դարշիշանի (թ. 565) համար կ’ըսէ, թէ յԱփրիկէ ասոր Կայծակի ծառ կ’ըսեն, Աուտ էլ-պարագ, արաբ. ասոր յարմար է նաեւ

== 1287. Կայծուկ փուշ. ==

Զոր լոսելով՝ հերքունի դեղ պատուիրէ Բժշկարան մի։

== 1288. Կայռ. ==

Ըստ Շէհրիմանի՝ առանց տերեւի սպիտակածաղիկ խոտեղէն մ’է մակաբուսից ցեղէն. Cynomorium Orobanche, nր է Յ. Χυνομοιρσν, այն է Շանձուքն. տե՛ս զայս։

== 1289. Կանաչաց Թագաւոր. ==

Անձխոտն է. ի՞նչ պատճառաւ կամ աւանդութեամբ թագ ընծայուած է այս բուսոյ. փափագելի է գիտնալ։

== 1290. Կանաչկենի. ==

Տեսակ մի Խնձորոյ այսպէս կոչուի։

== 1291. Կանգառ. Կանկար. ==

Վայրի և ընտանի ծանօթ փշեղէն բոյս մի, որ փշեղինաց մէջ պատուականագոյնն կըրնայ ըսուիլ, տնտեսութեան մէջ տուած ճաշակով. Ամիրտոլվաթ Ար. Հարշաֆ, արաբ. բառով կու ստորագրէ. «Երեք ցեղ է, լաւն այն է, որ թաժայ լինի… օգտէ և շան խածածին այլ, և քրտինք բերէ, զհոտն անուշ առնէ, և իր խէժն զխոցերն չորացըն է, բայց ըղեղան զէն է… Իր բնութեան վերայ ազգի-ազգի խօսք են ասեր, և Պ. այսօր Քանկար կ’ասեն»: Ինքն այս խօսքերուն քանի մի օգուտները միայն յիշած է. Պէյթար այլ երկար չի խօսիր: — Յիշեցինք, որ Հ. Թաղիկ այլ կոչուած է, ռամկօրէն՝ նա և Արտիճուկ, կամ ի Փ. Artichaut, և Ի. Articiocco առած, կամ ասոնք մեզմէ. Լ. կոչուի Cinara, ըստ Յ. Κινα’ρα.

== 1292. Կանգառ Վայրի. ==

Նման է ընտանւոյն, միայն տերեւոց ձեւով և փշերով զանազանի. Լ. Cinara Cardunculus, Փ. Cardon կամ Cardonette. Տարբեր տեսակ մ’է:

== 1293. Ծառկանգառ. ==

Աւելի փշոտ կանգառ մի, որոյ ճիւղերն կ’ուտուին: Ծանօթ է Պոնտացւոց։

== 1294. Կանգառի խէժ. ==

Այսպէս կ’անուանեն և Փ. Gomme d’ Artichaut, բայց Ամիրտոլվաթի և Պէյթարի յիշածն՝ Կանգառէն տարբեր բույս է, զոր կոչեն «Ղինապարի, արաբ. ինքն խոտ-մն է, որ ի ցորենին մէջն կու բուսնի, և լաւն այն է, որ կանանչ լինի, և ինքն նման է Ղանդարիոն ին (Տերեփուկ), բայց ծաղիկն մանր է խիստ և սպիտակ, տերեւն նման է բարակ Ղանդարիոնին, և այլ մեծկակ. և յարտերուն և ի ցորենուն մէջն կու բուսնի, և ի փլփլած տեղեր այլ կու բուսնի և տակն այլ ի Ղանդարիոն կու նմանի, և քան զամենայն կանուխ կու բուսնի ի գարունն: Իպն. ասէ, թէ փշով խոտ-մն է, և տերեւն նման է Քօսնի կամ Քասնի Մառօլին տերեւին, և այլ մանր. և ծաղիկն սպիտակ է և տերեւն փշկներ ունի զերտ Մորմենու փուշ, և ի շողխոտ (տղմոտ) տեղեր կու բուսանի, և գարունն շատ կու բուսանի», եւ այլն։

Յատուկ Կանգառի խէժն ըստ Պէյթարայ՝ Ամիրտ. գրէ «Քանկարզատ, արաբ., «Ինքդ Հարշաֆին խէժն է, հով է. փսխել կու տայ հեշտութեամբ (թէ) տաք ջրով և Սքնճպինով խմեն և մեղրով»։ — Տարօնոյ կողմերը ծանօթ է այս փշոտ բոյսս, իբր երկու թզաչափ բարձր կանաչ կամ դեղին, որ աւելի լաւն է. ուսկից սպիտակ հիւթ մի հանեն և ծամելիք ձութ. յիշուած է և ի Կարմիրք։

== 1295. Կանդանա. ==

Ամիրտ. Ուրուր հաւու վրայ գրած ատեն կ’ըսէ, եթէ անոր ուղեղը «Կանդանայով խառնես և կամ մեղրով, և տաս այն մարդուն, որ սունկ կամ նիգ ունենայ, օգտէ յորժամ խմեն»: Պէյթարի թարգմանութիւնն Պրաս գրած է Կանդանայի տեղ։ Բժշկարան մ’այլ կ’ըսէ, «որ է Քուռաթ Շամի ն, և նապտի է և վայրի է»։

== 1296. Կանեփ կամ Կանափ. Կանեփատ. ==

Տնտեսութեան մէջ պիտանեգոյն և ամենածանօթ ի հին ժամանակաց, թէ՛ զգեստու, թէ՛ դեղերու՝ եւս և ուտելու պիտանութեան համար. անունն այլ գրեթէ նոյն է յամենայն լեզուս և ազգս. Յ. Κάνναβις, նոյնպէս և Լ. Cannabis, Փ. Chanvre. Ար. Քանապ, արաբ., զոր Ամիրտ. գրէ. «Ղանապ. ինքն երեք ցեղ է, «ածւոց և վայրի, աղէկն ածւոցն է: Ասէ Հուննայն, թէ զինքն ծեծես և քամես և քիչ մի յականջն կաթեցընես, զակնջին ցաւն տանի: Եւ Կանափին հնտին ոմանք Չատանա կ’ասեն»: Այս անունս, որ և գրուի Շահտանաճ կամ Շահտանիզ, Ար. Շահդանէք, արաբ., կամ արաբ. Կանեփին հունտը նշանակէ, որ առ մեզ կոչուի Կանեփատ, և կ’ուտուի, բայց աւելի իր եղն է պիտանի տնտեսութեան և բժշկութեան համար, որոյ օգուտներն երկար գրէ մեր Ամասիացին. «Թէ զհունտն տապկեն և ուտեն, զեն քիչ լինի, և լաւն այն է, որ ի վերայ Սքնճպին խմեն, թէ շատ ուտեն՝ գլուխ կու ցաւցընէ և զաչքն կու մթացընէ, և դեղն այն է, որ ի վերայ պաղ ջուր խմեն։ Եւ Վայրի Կանեփատն զէտ Տուղտ կու լինի, բայց կարճ կու լինի… Ասէ Պտ., թէ Կանափն երեք ցեղ է. մէկն Ածուոց լինի և մէկն՝ Վայրի և մէկն՝ Հնդի, և այն, որ Վայրին է, որձան նման է Տղտին որձային և սեւ կու լինի խիստ. և Հնդուն այլ տերեւն ի յածւոցի տերեւ կը նմանի. և Հնդուն տերեւն քիչ մի պինդ է, և այն, որ Ածուոց է, սեւութիւնն պակաս է, և սպիտակութիւնն յաւելի է, և ծաղիկն՝ կարմիր, և պտուղն ի Պղպեղ կու նմանի. և իր Հնդին անունն Շահդանաճ կու ասեն: Այն, որ Հնդի Կանափն է՝ ի Շիրազ Պանկ ասեն, և Ար. Հաշիշ կու ասէ, և ոմանք Ճուզվի յատամ կ’ասեն… և ինքն զմարդն խեւ կու առնէ, և թէ շատ ուտեն, կու սպանանէ, և ցեղ մի այլ կայ, որ մուֆարեհ (զուարթարար) է. կու խնդացընէ և ուրախացընէ, և շատ կերակուր ուտեցընել կու տայ և շուտ մարսեցընել կու տայ: Եւ ցեղ-մն այլ կայ, որ զսիրտն տրտմեցընէ, և իր միրգն պիղծ քրվտաք ընծայէ», եւ այլն:

Վաստակոց Գիրքն (ԻԶ) Կանեփ ցանելու համար կ’ըսէ, թէ ընտրելու է «զթանձր և զգէջ գետինն, և պարտ է զինքն ի փետրվար ամսոյ 26 օրէն ցանել մինչեւ ի 24-ն մարտի, և զԿտաւատն, որ է Քթան, պարտ է ծիրանեգոյն գետինն ցանել… ԶԿանեփն ծեծես, ի պարկն լնուս, զբերանն կապես, ի տաք ջուրն ձգես, փայտով մի թրես, եղն ի դուրս ժողովի»։ — Հին Բժշկր. Կանեփ չի գրեր, այլ Կանեփայտ, և կ’ըսէ. «Որ շատ ուտէ՝ գլուխն ցաւի, և յուշ երթայ ի ստամոքէ, թէ ականջ ի տաքէ ցաւի՝ ձէթն օգտէ: Աղնծած լաւ է ուտել, քան հում, և թէ զտերեւն ծեծես և այնիւ զգլուխն լվանաս, օգտէ գլխացաւի և մազկերի՝ անուամբն Աստուծոյ»:

== 1297. Կանեփխոտ. ==

Անունն Կանեփի է, բայց ինքն տարբեր ցեղի խոտեղէն է, գէջ դեղեր կու բուսնի, ծաղիկներն դէմ առ դէմ շարուած ատամնաձեւ բաժակաւ և հինգթերթեան պսակաւ, չորս կամ հինգ տեսակ միայն գտուի այս բուսոյս, որ կ’ըսուի Լ. Lycopodus (Գայլոտն), տերեւներուն ձեւէն. սովորական է Եւրոպական կոչուածն L. Europeus, որ համեմային հոտ այլ ունի, և լուծողական է: Այս անուամբ ճանչցուի ի Պոնտոս, գտուի և ի Հայս:

== 1298. Կանեփուկ. ==

Յիշէ զայս մեր ոսկեգրիչ հայկաբանն Եզնիկ և կ’ըսէ. «Թուփ ինչ է, որոյ սերմն նորա դեղ է, և նոյն դարձեալ կասեցուցիչ ցանկութեան»: Այսպիսի զօրութիւն շատ բոյսերու կ’ընծայուի, որով այսոր տեսակն անստոյգ մնայ. մեր նոր գրչաց մէկն կարծէ զԳոթեաց ճանկն, Vitex Agnus Castus (թ. 509)։

== 1299. Կանթափ? ==

Թեթեւ, դեղնագոյն քրտնաբեր ըմպելիք մի տուող ըլլալը՝ յայտնէ օրագիր մի, այլ ինչ ցեղ ըլլալն՝ ոչ: (Ն. Դար, Է, 102):

== 1300. Կանթեղխոտ. ==

Որ կոչուի և Հողմափայտ և Մամիրան Ար. անուամբ արաբ., որով ստորագրէ և Ամիրտ., յիշելով և ուրիշ անուն մ’այլ՝ Տովայի Խատատիֆի. նա և ուրիշ շատ անուններ կան առ Պէյթարայ, զորս թարգմանիչն նոյն Լ. անուամբ Chelidonium կոչէ, որ է Ծիծռան խոտ ն, զոր յիշած եմք նոյնպէս և Դեղին կոճն (թ. 579), ուր և իմացուցեր եմք, որ այլ և այլ տեսակք ըլլալով այս կամ նման բուսոյն՝ շփոթեն և գիտնականք։ Այս Կանթեղխոտ-Մամիրան տեսակին համար գրէ մեր Ամասիացին. «Բարակ տակեր է դեղին, որն ուղղորդ է, որն ծուռ. Չինի և Խորասանի լինի… Ասէ Պտ., թէ մթնագոյն է, ի կանանչութիւն կու քշտէ, և ինքն բարակ տակ է խոտի, և հանգուսնի ունի, և Հողմափայտ ասեն. աղէկն նորն է, և օգտէ ջղացաւութեան և գլխացաւութեան», եւ այլն:

== 1301. Կանկատունկ. ==

Փիլոն եբրայեցի իր Նախախնամութեան գրոց մէջ յիշէ՝ ըստ հայ թարգմանութեան, և ըսածէն գուշակուի կառաբոյս մի ըլլալ. գրոց մեկնիչն այլ վկայէ, թէ «Դժնիկ է, կամ փուշ մի, որ Կանկատ ասեն»։ Ըստ Յ. Լ. և Փ. Acanthe կոչուածներուն տեսակ մի։ Տե՛ս և Քսուկ:

== 1302. Կանկըրթռուկ. ==

Բարձրկեկ Կանգառի տեսակ մի է ուտելի, կարմիր ծաղկով, քանի որ դալար է։ Խանէն կոչուի ի Մշեցւոց. ծանօթ է և ի Խոտուջուր։

Կանկուկ. Ուղիղն Կռնկուկ կ’երեւի, տե՛ս զայս:

== 1303. Կանճրակ. Կանրճրակ. ==

Մանանային հեղինակն գրէ (եր. 447). «Փշաբոյս մշակեալ, որ ունի ծաղիկս նման Զաֆրանի և հասկը կազմէ, որոյ հատիկներ նման են Արեւածաղկի հատին, զորս խաչեն, ծեծեն, կաթ հանեն, և պահոց կերակրոց ի պէտս գործածեն»:

== 1304. Կանչխոտ կամ Կանանչխոտ. ==

Լ. Փ. Reseda. Ար. Ճէպէլ հանգ կամ Ճէլպէ հանգ. արաբ. առջի կերպով կարդայ և գրէ Ամասիացին. «Ճապալհանգ, որ Հռ., Կասկուտ? ասեն, և Հ. Կանչխոտ. ինքն մանր հունտ է, երկու ցեղ կու լինի. մէկն՝ դեղին, մէկն՝ կարմիր… և ասէ գրոցս շինովն, թէ ասոր Ճա(պա)լհանկ, կ’ասեն, և ինքն դեղին հունտ է և փուշ ունի իր խոտն, և իր տակն դեղին Թրպութ ն է, և ասացած եթէ Սեւ Տանտին հունտն է, և իր հունտին ուժն՝ նման է Խարպախի ուժին, և լաւն այն է, որ Հնդի լինի, և Հալողի գոյն ունի, և խիստ մանտր լինի, և երկայն լինի, և ինքն փսխեցընող է խիստ», եւ այլն։ Դարձեալ գրէ մեր բժշկապետն. «Ճապալհանգ, ինքն Բողկին հունտն է, աղէկն ի ջրի տեղ լինի։ Ասէ Ապուճարեհ, թէ ինքն զսիրտն խառնէ և դարձընէ, և զաչքն մթացընէ, և այլոք ասեր են, թէ զսաֆրան և զպլղամն ի յանձնէն վարէ, յորժամ առնուս կէս տրամ, բայց դիժար է և վնաս»: — Եթէ և Բողկին հունտն այլ Ճապալհանգ կ’ըսուի արաբերէն, սակայն Կանչխոտն (Reseda) տարբեր բույս է՝ համեմային և համեմիչ ուտելեաց. շատ տեսակներ այլ ունի, որոց մէկն յատուկ Հայկական կոչուի, R. Armena, և նշանակուած է ի Թ-Հ, իսկ ի Ռ-Հ հաւանօրէն R. Phyteuma. — R. Truncata ի Ծանախ. — R. Luteola, յԱմիդ. – R. Tomentosa Եփրատայ կողմերում Ա. Հայոց. — R. Microcarpa, յԱտրպատական:

== 1305. Կանչող. Կանչուխ. ==

Կաղնչանն է, զոր յիշեցինք (թ. 1277). տե՛ս և Իշկաթնուկ, թ. 868։ Որոց վրայ աւելցընեմք մեր Տարօնեցին Մէհէրեան Հօր գրածը. «Կանչուխ. լինի դեղին և կանաչ, լաւն՝ դեղին, ուտի եփեալ և անեփ, արմատն բղխէ հիւթ կաթնային՝ յորմէ գործեն ձիւթ կամ կիւ. բոյսն փշալից և բազմոստեան է, երկթզաչափ բարձր գնտագլուխ»։ — Եթէ ոչ մեր բացատրեալ Կաղնչանի համանման է, կըրնայ մէկ տեսակն ըլլալ, կըրնայ և տարբեր, բայց համանուն:

== 1306. Կանտող. ==

Տես, ինչ որ ըսուած է Գլանտորի համար, թ. 494։ Յիշենք հարեւանցի արեւելեան Հնդկաց նմանանուն բոյսը՝ Gandole, Շոմինի նման։ Նոյն երկրում Քանթուլ Kanthul անուն ծառ մ’այլ կայ, որ Լ. Artocarpus (Հացապտուղ) կոչուի, Փ. Dufrène.

== 1307. Կանտորի. ==

Թուփ մի կամ Ցախ, որ ի գետեզերս կու բուսնի, և որոյ ճիւղերէն աւել շինեն. ծաղիկն հոտաւէտ է, համն լեղի՝ Օշինդրի պէս: Ճանչցուած է ի Տարօն:

== 1308. Կաշ? ==

Տէր Աւետիքեանն յիշէ Գեղաքունոյ գաւառի բուսոց և ծաղկանց հետ (եր. 48)։

== 1309. Կաշկա? ==

Կտաւատի տեսակ՝ լսուած յարեւելեան Հայս, կամ Վիշապագլուխ (Dragocephalum) կոչուած բուսոյ ազգակից, Լ. Lalemantia Iberica (ըստ Զելենսքեայ):

== 1310. Կապարասի. ==

Ըստ հին Բժշկարանի՝ է այն բոյսն կամ տակն, որ սովորաբար Քուշտ կամ Կոստ ըսուի յարեւելս, և ի Հնդկաց՝ Քուշթա սրբազան բոյսն, ուսկից կու գայ այսոր լաւն կամ ի հնուց ճանչցուածն. Ար. այլ Ղուստ կամ Գուսթ արաբ. Լ. Costus: Երկու տեսակ կ’ըլլայ. մէկն՝ լեղի, որ աւելի գործածականն է և կ’ըսուի Դառն-Քուշտ, Լ. Costus amarus, միւսն՝ Քաղցր, Լ. C. Dulcis. առաջինն Կոճապղպեղի ցեղակից համարուած է։ Մեր հին Բժշկարանի բառն՝ Կապարասի՝ համարելով անուն ընդհանուր տեսակին, յիշեմք Ամիրտոլվաթայ զանազանելով գրածը. «Ղուստ, որ է Քուշտ, ինքն թանձր տակ է և անուշահոտ. Քաղցր և Լեղի է, և լաւն այն է, որ սպիտակ լինի և իլի… զոր զօդուած (մարմնոյ) որ ուզես՝ կու տաքցընէ, և զծաղկին տեղն և զխոցին տեղն և զպիսակին այլ ճլէ կու տայ, և թէ ծխես ոջլի համար և ամենայն գազանահարի՝ օգտէ… Ասէ Պտ., թէ Հոռոմն Կոստաս ասէ, և ինքն շատ ցեղ է, և հինգ ցեղ լինի. մէկ ցեղն Արապի է, այնոր Ղուստի պահրի (ծովային) ասեն, և ինքն սպիտակագոյն է, և մէկ ցեղն Հնդի է, սեւգոյն է, այնոր Ղուստի մուռ ասեն. և Պ. Ղուստի թալխ ասեն, և ինքն խիստ լեղի լինի և թեթեւ լինի։ Իպն. ասէ, թէ Ղուստի Հնդին սեւ և քաղցր լինի, և Ղուստի պահրին սպիտակ և լեղի լինի. և ստոյգն այն է, որ լեղի է, և Սպիտակ Ղուստն քաղցր է, և այն որ Սեւ է` Հնդի է: Եւ ցեղ մի այլ կայ, որ ի սեւութեան մօտիկ է և զէտ սապոն հոտ ունի. լաւն այն է, որ նոր և սպիտակ լինի և գէր լինի, և այլ սեւ թեթեւ։ Ես ասացեալ է գրոցս շինողն, թէ Ղուստի Հոռոմոց ինքնաքաղցր է, և Սուսանին տակն յիր տեղն է, և սնուցած Մանուշակին մէջն կու դնեն, և զչորեք դիհն կու կտրեն, և ինքն զուգծու է, և լաւն այն է, որ ի լի լինի և թաժա, և զլեզուն մարդոյ խածնէ, և այն, որ զուգծու Ղուստն է, նա Անտուզին տակն է, ամուր և պինտ լինի, բայց Անտուզն զլեզու չի խածներ. և անոր համար կու բաժանի ի մէկմէկէ. հանց իմացիր։ Ղուստ՝ ինքն խոտի տակ է և լեղի է, աղէկն ի Հնդկաց գայ:… Ղուստի Շամի, որ է Ռասանն» (Անտուզ)։ — Գիտնականք ոմանք Գալիենոսի և Պլինիոսի յիշած Քաղցր Կոստն համարին Alpinia Galanga կոչուած տակը:

== 1311. *Կապէնդաքտիոն. ==

Հին Բժշկարանն գրէ. «Խոտ մի կայ Կապէնդաքտիոն&lt;ref&gt;Թերեւս դաքտիլոն պէտք էր գրել, որ յունարէն մատ նշանակէ, δάχτυλος, և միւս (Կապնիոս) բառին հետ՝ ճիշտ մեր Այգուամատնի ըսուածին զուգուի: &lt;/ref&gt;ասեն, ինքն որձ և էգ է, ծաղիկն՝ ծիրանի, և տակն՝ նման Կաղնոյ և Բեւեկնոյ, և տակն խոր լինի և երկու. մէկն՝ պինտ և մէկն՝ թույլ, զպինտն չորցո և աղա, և յիրիկունն բնաւ իրք չուտէ (hիւանդն) քան զայդ դեղդ, գինով և կամ ջրով առնու»: — Յունարէն բարդած բառ ըլլալն յայտնի է, այլ ինձ անծանօթ, թերեւս և խանգարեալ. Կա՛պնիոս Κάπνιος նշանակէ մոխրագոյն կամ ծխագոյն Որթ (այգի):

== 1312. Կապնդեղ. ==

Հոռմցի Անճիտան ըսուածն է, կամ Քաշիմի Ռումի, որ յիշուած է Անճիտան անուան տակ (թ. 118), և այս է լաւագոյն հայերէն անուն։

== 1313. Կապոյտ Ծաղիկ. ==

Նոր գրողաց մէկն յիշէ ի Գեղարքունիս, գտուի և ուրիշ տեղ փոքրիկ բոյս մի է սլաքաձև մանրիկ տերեւներով, երկայն բարակ կոթով և կապուտիկ ծաղկանց փունջերով։

== 1314. Կապուի. ==

Մէկն է շատ հոմանիշ անուանց Բեւեկնի և Բտումի, տե՛ս զանոնք։

== 1315. Կապուտ աւել կամ Կապուտիկ աւել. ==

«Տաճիկն Ավշան oթի (Եօշան) ասէ. զհունտն մեղր խառնէ և խմէ», ի դեղ ճճուի. այսպէս պատուիրէ աղթարական գրիչ մի։ Ծանօթ է հիմայ այլ ի կողմանս Սեբաստիոյ. կարծուի տեսակ մի Դաղձ, Լ. Pulegium L. Mentha.

== 1316. Կապուտակ ծաղիկ. ==

Թուի նոյն Կապուտն. յիշէ Մշակ օրագիրն (ԺԸ. 86), և ուրիշ բառհաւաք մի:

== 1317. Կապուտակադեղ. ==

Հին Բժշկարանն՝ Հոռոմի ձիթոյ հետ դեղ կարգէ լուսն իջած աչքի և այտուցի, եւ այլն:

== 1318. Կապտախոտ. ==

Գուցէ Լեղակն է։ Վերիններէն զատ յիշէ Կապոյտ ծաղիկ յիշողն՝ ի նոյն կողմանս:

== 1319. Կապպար. Կապար. Կապրացախ, Քապրցախ. ==

Յետին անունս հայացեալ է, եթէ առաջինն օտար է. վասն զի նոյնպէս կոչուի Ար. Քապար, արաբ., Թ. Կէպէրէ կամ Քիփրի օթի. Լ. Capparis, — Փ. Câprier. համեմային հատիկներ կամ ծաղկներ բերող բոյս մի: Ամիրտ. Ար. բառով գրէ. «Կապար, որ է Հ. Կապրցախ ն. լաւն այն է, որ ի լի լինի. կտրող և նուրբ այնող է, և տերեւն զմազն կու սեւցընէ, և զակնջին զորդն սպաննէ, թէ սպեղանի առնես՝ զխոզքն (կոկորդի ուռէցք) կու հալէ, և տակն օգտէ ակռային ցաւուն, և աղածն օգտէ փայծաղան, քան զամենայն դեղերն լաւ է, և զօձն և զճիճիքն սպաննէ և ի փորուն հանէ, և թէ տերեւովն զշտերն շփես՝ տանի: Ասէ Պտ., թէ Հռ. Ֆիարիս ասէ, և ի Շիրազ Կօրաք ասեն. ինքն միրգ ունի որպէս հապ, և այլ միրգ ունի որպէս Խաղուարտ, և թէ զինքն ի գինուն կարասն ձգեն, զ’եռն խաղեցընէ, և Մաննեխն այլ զայս գործս կ’առնէ, և զգինին չի թողուր, որ եփի և գինի լինի. և լաւն տակին կեղեւն է… Ասէ Դս. (Դիոսկորիտ), թէ զիր պտուղն և զիր ճղերուն զծարերն քացխով թրջեն և աղով՝ որ կենայ, և տաս փայծղան տիրոջն, երեսուն օրն հալէ զփայծաղն, յօրն երկու դրամ տուր, և ի վերայ գինի խմէ… Լաւ թտպիրն այն է, որ զիր ճիւղն ի աղի ջուրն թրջես և փոխես շատ հեղ, և քաղցր ջրով լվանաս, և ապա ի քացախն թրջես և դնես, աղէկ լինի, մինչեւ քառասուն օր»։

Շատ գրոց մէջ յիշուած է Կապարն. Սողոմոնի Ժողովողի խօսքն (ԺԲ, 5). «Ծաղկեսցի Նշին, տարածեսցի Կապարն», մեկնելով մեր վարդապետաց մէկն՝ գրէ. «Զի խոտն Կապար՝ տարածանի ընդ երկիր և ոչ բարձրանայ», նոյնպէս ուրիշ մի. «Խոտ է դաշտի, որ ընդ երկրաւ տարածանի և ոչ կարէ բարձրանալ և է ժահահոտ և դառն և փշաբեր»։ Բարոյախօսք այլ, Սողոմոնի ըսածը ծերութեան նկարագիր համարելով, տարածեալ Կապար՝ կ’իմանան անոր ծաղկանց թափթըփիլը ծերոց մազերու նման, ոմանք այլ ասոնց լեզուին համ չառնուլը, զի Կապարն համեմող է։ — Մխիթար Հերացի յիշէ «Կարմիր Կապարի տակ», որ է Քապարի: Վաստակոց գիրքն Կապարի յարգը կամ գործածութիւնը յայտնէ առանձին գրելով (թէ և կարճ). «Յաղագս Քապրցախի և Թրմըզի». զայս պէտք է ցանել, կ’ըսէ, իսկ «Քապրցախն հակառակ է սմա, զի ինքն ըստ ինքեան բուսանի»: Նոյնն՝ բորոտած շան դեղ գրէ (ՅԻԸ). «Թէ առնուս Քապրցախի տակ և այրես, և առնուս զմոխիրն և խոզտուով խառնես, և երբ պիտենայ՝ մոխրաջուր արա և լուա զբորն և օ՛ծ, օգտէ»: — Այս յիշատակութիւններէ և նորոց այլ վկայութեամբ՝ յայտնուի Կապարի ծանօթ ըլլալն ի մեր կողմանս:

== 1320. Կապռաշ կամ Կապրաշ. Կապռաշենի. Կաւրաշ. ==

Թուփ է՝ շիտակ բարձրացող, կլորակ և թանձր տերեւներով, փայտն՝ սպիտակ կամ դեղնագոյն, կեղեւն՝ կարմիր, ուսկից հանեն նարընջագոյն ներկ, որով հաւկիթ այլ ներկեն։ Գտուած տեղեաց մէկը յայտնէ բազմահմուտ Վանական Վարդապետն մեր՝ հարցընելով. «Լօքն ի՞նչ է. — Կռէզ է: Թուփ կայ՝ Կապռաշենեաց չափ, ի Սասունք լինի, ուր Գազպէն իջանէ»:

== 1321. Կապրենի. ==

Զայս յիշէ հին Բժշկարանն՝ ախտի մի դեղ գրելով. «Կապրենոյ զտակն կեղեւէ, և զկեղեւն չորցո և աղա, և բարակ մաղէ, և կաթն լից ի վերայ, եռցո «և խմցո»: Թուի, թէ վերոյիշեալ Կապարն է. գուցէ նոյն ըլլայ և

== 1322. Կապրուկ. ==

Որ յիշուի ի փառս Գալիենոսի, և իրեն յոյն զուգանիշ դրուի Իրէս:

== 1323. Կառ. ==

Բժշկարան մի կ’ըսէ Թ. Տէֆնի եէմիշի է, այսինքն՝ Դափնոյ հատիկներն, բայց հասարակօրէն:

== 1324. Կառ կամ Կառն. ==

Է վայրի Կանկառի նման փշեղէն, Լ. Carduus, և յատկաբար C. Nataոs, Փ. Cardon Թ. Ղալղան թիքէնի, ըստ Բժշկարանի միոյ՝ ցօղուն կամ ճիւղ չունեցող տեսակն կոչուի Լ. C. Acaulis. շատ մազ կամ բուրդ ունող տեսակն՝ C. Eriophorus կամ Lanսginosus, ախորժելի է գրաuտուց և պաճարաց, ինչպէս վկայէ և մեր առակախօս Վարդապետն (ԼԴ). «Խոկացեալ բուսոց թէ ո՛ արդեօք յառաջապահ մեզ կացցէ, և խրոխտացեալ Կառի և նորին նմանեաց, ասեն, թէ մեք հարկանող գոլով՝ մեզ արժան է։ Եւ ի կարգին՝ եկեալ էշք և ուղտք կարեալ և առաթուր հարեալ՝ գօսացեալք և տարեալք ի հողմոց եղեն»: — Կայ տեսակ Կառին, որոյ ճիւղերն կեղեւած կ’ուտուին: Բոլորաձեւ գլուխը կամ ծաղիկը Բազմածիղ կոչէ Բժշկարան մի, և բոլորն մէկ տեղ ըստ ձեւոյն՝ Անիւ կոչուի, ինչպէս կ’ըսէ Վարդան Վ. (Մեկն. Ծննդոց), «Անիւ կոչի փուշն, որ ի ծայրս Կառինն չորացեալ անկանի». այսոր նման է և Անիւն, զոր ասորի Վ. Դանիէլ Այաւզնուէ (թ. 87) կոչելով ցուցուց հովէ տարուբերեալ:

Ուր որ շատ բուսած է Կառն, տեղն Կառնուտ կ’ըսուի, ինչպէս յիշէ Վաստակոց գիրքն (ՄՀԲ)։ — Թէ և Կառն հասարակօրէն անասնոց ուտելի և անարգ բոյս մի համարուի, բայց բուսաբանք ընտրած և զատած են անոր այլեւայլ տեսակներ, որոցմէ վերոյիշեալ բրդոտն (Lanսginosus) նշաներ են Կարնոյ կողմերում, նոյն տեղ գտուի և C. Natans տեսակին մէկ կերպն շատ փշոտ մանր տերեւներով, բուն Հայկական կոչուած, C. N. Armenսs, նոյնպէս և ի Բաբերդ, Սպեր, Ծանախ, Մարաշ. — C. Onopordioides (իշոց ախորժելին) ի Գանձակ. — C. Humulosus, ի Կարին և ուրիշ կողմեր։ — C. Olympicus, ի Կեսարիա կամ Առգէոս լերան ստորոտքը. — C. Adpressus, ի Համշէն, — C. Flavescens, յԱրտահան. — C. Crispus (Գռուզ) ի Մարիէնֆէլտ Վրահայոց. — C. Pycnocephalus (Կունտ գլուխ) ի Շահպուլագ Գարապաղի, Պագու, եւ այլն — C. Nervosus (Ջղուտ) յԱշտարակ՝ մօտ յԷջմիածին. — Argentatus, ի Պոնտոս, Միջագետք. — C. Imoleus, ի Մարզուան:

== 1325. Կառաբոյս. ==

Անուամբ և նմանութեամբ բոյս, այլ էութեամբ կենդանի, կամ միջասահման և միջնորդ բուսեղինաց և շնչաւորաց. անոր համար կոչուի և Կենդանաբոյս կամ Կենդանատունկ, Փ. Zoophite. Ծովային բուսաձեւ նա և ճիւղաւոր արարածք, որոց համար մեր Ս. Գրոց մեկնիչք այլ կ’ըսեն. «Ել հրաման (յԱստուծոյ) ի ջուր և յերկիր վասն կենդանեաց, սկսեալ ի Կառաբոյսս և ի Սպունգս» (Վարդան), Յայսմաւուրքն ալ (Արեգի ԺԳ). «Ետ Աստուած զնշան կենդանութեան ի Կառաբոյսս և ի Խեցեմորթս»: — Իբր գրաւորական զբօսանք՝ լսենք՝ ինչ կ’ըսէ այս երկացեղ էակաց վրայօք Առաքել եպիսկոպոս Սիւնեաց՝ քեռորդին Գր. Տաթեւացւոյ, ի մեկնութեան Սահմանաց Գրոց Արիստոտելի. «Կենդանաբոյսն, այսինքն՝ Կառաբոյսն, որ ի ծովեզերքն լինի, որ բուսեալ է ի քարն և արմատացեալ է ի նմա, որ շօշափական զգայութիւն ունի, բայց անդամք և զգայարանք ոչ ունի, և յորժամ զձեռն տանին՝ թէ կտրեն, յերեսն փռթէ զջուրն և կծկի: Այս է, որ իբրեւ զչեչաքար փուշ-փուշ է, և որպէս զթոք կակուղ, զոր Սպունք ասեն, զոր Գրոց կազմողքն ունին, որ զսեկն թանան, զոր ասեն, թէ Ամպ ծերացեալ, և այլք, թէ Փրփուր ծովուն է քարացեալ, և սուտ ասեն, զի այն Կառաբոյս կենդանի է, զոր Սպունք կոչեն»:

== 1326. Կառան. ==

Բժշկարանք վկայեն, որ Վայրի Փեգենա է և գրեն Ար. Զուֆայրա կամ Զուֆրի, արաբ. Ամիրտ. կ’ըսէ. «Սազապին ցեղերուն է, որ Վայրի է և գէշ հոտ ունի, ծաղիկն դեղին է, և թէ զտերեւն ծեծեն և խմեն՝ օգտէ ակռացաւութեան և Ըռիպ ջերմանն և լերդացաւութեան»: Ուրիշ մի հայ անւամբն հանդերձ գրէ. «Զուֆայրա՝ որ է Կառան, և է ինքն նման Սազապի կերպովն և զօրութիւնովն, և այլ կոչի Ֆաթֆս?, որ է Վայրի Սազապն, և ունի վատ հոտ, թվի թէ Մաշմ ն խոտն է»։ Այս վատ հոտին համար՝ Ծանրահոտ կոչի Լ. Ruta graveolens. Փ. Rue fétide. Արաբացի անունն կերպ-կերպ գրուի և այլեւայլ նշանակութիւն ունի. Ամիրտ. Զուֆրի գրէ Կառանի համար, իսկ Զուֆայրա կոչէ՝ աղէկ զանազանելով, ուրիշ տեսակ բոյս մի, զոր յիշենք Չ տառիւ։

== 1327. Կառշուկ. ==

Վարսակ նշանակէ. յիշողն՝ անյայտ:

== 1328. Կասբ? ==

Բժշկարան մի փորացաւի դեղ գրէ։ Ա՛ռ Վարդ և Կասբ, միատեղ եփէ։

== 1329. 1330. Կասիա. ==

Այլ և այլ նշանակութիւններ ունի, որոց գլխաւորն է Ս. Գրոց մէջ ստէպ յիշուածն, որ անոնց բնագրին (Եբրայական Քէծիօթ) բառէն առնուած է, որով կոչեն և Յ. Κασία, Լ. Cassia, Փ. Casse, որ, ըստ միոյ գրչաց մերոց, «Ազգ մի ծաղիկ է դեղին, ի ծառն բուսնի, և հոտն Ամպերի է», բայց Ս. Գրոց յիշեալն Դարիճենիկն է (տե՛ս թ. 561), արեւելեան Հնդկաց բոյս և հոտոյն համար փափկութեան նիւթ մի: — Հիմայ սովորաբար յարեւմուտս Կասիա կոչուի, առ մեզ Կակժիրակ կոչուածն (տե՛ս թ. 561), թէ և այսոր այլեւայլ նշանակութիւնք տրուած են, և է յարեւելս Ար. և Թ. Խիար շէմպէ կամ Խիար — շանպար արաբ. կոչուածն, զոր և Հնդկաց Խառնուպ կոչեն, այն տեղէն գալուն և եղջիւրաձեւ պտղոցն համար. դեղոց և գործածութեան մէջ շատ կարեւոր և պիտանի նիւթ մ’է. «Ինքն ի Քապիլ և ի Պասրա և ի Հնդուստան կու լինի՝ ըստ մեր Ամասիացւոյն. լաւն այն է, որ սեւ և հասուն լինի և մեղրով լինի, հալող և կակղացընող է, զփորուն ուռէցնին տանի և բանայ», եւ այլն։

== 1331. *Կասիմոն. ==

Կասիայի նման կամ նոյն բուսեղէն մի գուշակուի, վասն զի Դարիսենիկի հետ յիշելով Խորեն. աշխարհագրութիւնն ի Ճենաստան, կ’ըսէ. «Եւ Կասիմոն ի Կասիա լեռնէ»։

== 1332. Կասլա. ==

Այս է հասարակօրէն Դափնի կոչուած մշտադալար և առասպելայիշատակ ծառն, յոյն բառիւ, ինչպէս յիշած եմք (թ. 567), նոյնպէս Եզրեղի կոչուիլն այլ (թ. 621). կոչուի եւս ի մեր լեզու՝ Սարդենի, Շար և Հոփի. մեր երկրին կլիմային ընդունակ չըլլալով՝ զարմանք է, որ այսչափ անուններ ստացեր է առ մեզ. գուցէ այլ և այլ նահանգաց բնակիչք, տեսնելով զայն ի Յունաստան կամ ի Փ. Ասիա, իրենց հողուն մէկ ծանօթ ծառոյ անուամբ կոչեր են։ Լ. Laurus, Փ. Laurier, Թ. Տէֆնէ. Ռ. Лавръ. Ար. Ղար, արաբ., որով ստորագրէ Ամիրտ. «Ղար, որ Ֆռ. Լայուրի ասէ, և Հ. Կասլայ ասէ, և Հոռ. Տաֆնի ասէ, և Դարսենի այլ կ’ասեն, և իր պտուղն սեւ հատկներ է… ամենայն մահացու դեղոց թիրեաք է և կարճահարի… և թէ ծեծեն և սպեղանի առնեն և օծեն այն տեղացն վերայ, որ մեղուն է խայթել, օգտէ, և թէ հացով կամ ալուրով սպեղանի առնես և դնես ի վերայ տաք ուռէցին, օգտէ… և թէ ի տերեւէն մէկ կտոր կտրես և ի գետինն չի ձգես, և ակընջին յետեւն կպցընես, քանի որ գինի խմէ՝ չի հարբենայ մարդն (զգո՛յշ կաց): Եւ թէ ի փայտէն մէկ կտորիկ ի տղակներուն յորոցքն կապես, չի կանչեր, և ի քուն լինի։ Եւ թէ ի ջուրն թրջեն և զան ջուրն ի տունն ցանեն, ճանճերն փախչին։ Եւ թէ զտերեւն քացխով եփես և ի բերանդ բռնես, օգտէ ակռային ցաւուն»: — Հին Բժշկարանն այլ գրէ. «Պտուղն նորա ջերմին է, քան զտերեւն, թէ աղաս զնա և մեղրով խառնես և տաս (այնոր), որ ելունդ կայ ի փորն կամ թառանչ, կամ ի կործքն մաղաս, օգտէ։ Որ գինով խմէ՝ զպիսակն սրբէ։ Ձէթն դորա խառնել ընդ վարդեղ և ընդ հին գինի և յականջ ածել, օգտէ, որ վատ լսէ, և յամենայն տաք օծանելիք աղէկ է խառնել զդա, և կեղեւն ծառին դորա տալ, որոց քար է ի փաղաբշտին, փշրէ, և լերդացաւի օգնէ»։ – Դաշմուզտայ՝ Կասլայի պտուղ», գրէ Հին Բժշկարանն. ի՞նչ լեզուով? յիշեն ուրիշներն այլ՝ Եզրեղի պտուղ և Շարի պտուղ կոչելով, որ Լ. Bacchæ Lauri. Ասկէ տարբեր է՝

== 1333. Կասլապտուղ. ==

Ձիթենւոյ տեսակ մի, որոց պտուղն «Կասլայի պտղոյն է նման և յայն ձեւն է»՝ ըստ Գրոց Վաստակոց (ՄՀԸ)։

== 1334. Կասլիկ. ==

Գուցէ Կասլա անուան նուազականն ըլլայ: Վանական Վարդապետն է յիշողն, թթու Նուռն անուշցընելու համար գործածուած. «Փայտն, որ յարմատ թթու Նռան հարկանեն, որ քաղցրանայ, կէսք Կասլիկ ասեն, ա՛յլ կայ, Տաճիկն Կասափ ասէ, բայց Մրտին է»։ Անծանօթ է ինձ Ար. Կաuափն, եթէ չէ Ղասապ, որ է Եղէգն Վաստակոց Գիրքն (ՄԼԸ) Նռնենւոյ ծակին զարնելու փայտը կամ ցիցը, ինչպէս կ’ըսէ, Սոնոպրի կամ Գէր Մարխ ցուցընէ:

== 1335. Կասկ. ==

Երկու նշանակութիւն ունի բառս. մին՝ «Գարի կամ Գարեջուր», զի այսպէս մեկնէ լուծողն Եւագրի բանից. «Սակաւ մի Կասկ ընդ արմաւաջուր խառնեալ»։ Միւսն

== 1336. Կասկ. Կասկենի. ==

Պտուղ մ’է, զոր Թովմաս Վ. յիշէ Կիլիկիոյ յատուկ պտղոց հետ. գուցէ ըլլայ Կաuտանայն, բայց բժշկարար պտղոց կարգին յիշուի, իսկ Մխ. Գոշ կ’ըսէ յառակս (ԻԳ), թէ անուշ Նշենին, իր անհարազատ եղբօր դառնութենէն նեղուած, «արար իւր բարեկամ և եղբայր զԿասկենին՝ բարոյակից զնա գտեալ ըստ երկուց որակաց (ո՞րք են), և ի բազմաց մեղադրեալ՝ ասաց. Որ ըստ կամաց իմոց է՝ նա է իմ եղբայր: Եւ ոչ ոք կարաց ասել նմա ինչ»:

== 1337. Կասկած. ==

Զոր ուրիշ օրինակ գրոց (բժշկարան) Կարկաժ գրէ, և յիշուի տերեւն՝ Կասկածի տերեւ. և է Սատէճն Հընդի, Լ. Malabathrum. Ըստ Ամիրտ.՝ «Սատէճ, արաբ., որ է Սատէճ Հնդին՝ ի Հնդկաց կու գայ, և լաւն այն է, որ հոտն սուր լինի… Ասէ Պտ., թէ. այն որ Հնդի է՝ Մահիստան կու ասեն, և Մալաշրուն այլ կու ասեն, և Մալա(պա)թրուն այլ կու ասեն: Ինքն տերեւ է, նման է Ընկըզի տերեւին, և ի ջրի յերեսն կու լինի, և ինքն տակ ունի որպէս Ոսբան, որ ի ջուրն կու բուսնի, և լաւն այն է, որ թաժայ լինի, և մէկ երեսն ի դեղնութիւն քշտէ, և այն, որ հոտն ուժով է և գոյնն սեւ է, որպէս Ղարանֆիլին գունով, և իր խասիաթն այն է, որ թէ ծեծես և ի վերայ հալաւին ցանես, զոջիլն սպանանէ, և թէ ի լեզուին ներքեւն դնես, զբերնին համն անուշ առնէ, և զակռատակերն ամրացընէ»:

== 1338. Կասկամոն կամ Կաստամոն. ==

Յայտ է յունական ձայն անուանն, բայց ինչ ըլլալն ոչ նոյնպէս. Պիսիդեայ քերդուածէն առնըլով՝ յիշէ Վարդան Վ., թէ Նոխազ, զԿաստամոն ուտելով, բժշկի։

== 1339. Կաստանայ. Կաստանոն. ==

Յունական բառ է ծանօթ համանուն պտղոյն, որով կոչուի նա եւ Թ. որպէս և Շաբալութ կամ Շահբալութ. և թէպէտ Խորեն. աշխարհ. Կաստանոն անուամբ յիշէ ի Տուրուբերան Հայոց, այլ հայերէն ընտիր անունն համարուի Մաշկամիրգ. տե՛ս զայս:

== 1340. Կատաղի. ==

Այս բառիս բացատրութիւնը տե՛ս ի Նշօշ։ — Խոտաջրեցիք այլ կու ճանչնան Կատղենի բոյս մի, բայց տարբեր պիտի ըլլայ:

== 1341. Կատատուկ. ==
— Տե՛ս Կտատեակ: 

== 1342. Կատաւան. ==

Գալիենոսի բառից մէջ գտուի այս՝ նշանակութեամբ Զուիրակի (թ. 72):

== 1343. Կատղած շան խոտ. ==

Այսպէս կոչուած է Վառվռուկն. տե՛ս զայս:

== 1344. Կատուախաղող. ==

Նոյն որ ինչ Շնախաղողն. տե՛ս զայս, այլ և Պապկէպլոր:

== 1345. Կատուակ խոտ. ==

Հին Բժշկարանն պատուիրէ դեղ «Մամացի, զ Կատուակ խոտն հա՛ն, և հաւով եփէ քաջ, որ զոսկերքն դգալով հանես, և ձգէ՛ ի ներս Աղբղբըկի (թ. 52) ունտ, և ուտէ յանօթից»: Հաւանօրէն է Վայրի Դաղձ մի, Լ. Nepeta Cateria, Փ. Chataire. Փռանկք՝ Կատուախոտ Herbe aux chats, կ’անուանեն Ծովային Զարօշը:

== 1346. Կատուականջ. ==

Բժշկական Բառգիրք մի այսոր զուգած է Ար. Ադանալփար, այսինքն՝ Էզան ըլ-ֆար, որ է Մկնականջ, իսկ Կատուականջն է ըստ Ամիրտ. Ար. «Ազան ըլ-զըթ, որ է Քէտի ղուլակի, որ է Զրաւանտի մուտահրաճին խոտն, որ Զրավանտ մուտավար կ’ասեն, և Չիկ թիրեաք և Ղազմա թիրեաք. օգտէ օձահարին»։ — Մուտավար և Մուտահրաճ արաբ. նշանակեն կլորած տեսակն Զրեւանդի, զոր և Էգ Զրեւանդ կոչեն. (տե՛ս թ. 778)։

== 1347. Կատուակծկունծ. ==
— Տե՛ս Կատուի դեղ։ 

== 1348. Կատուահատ. ==

Հում կամ եփած՝ յիշուի ի Բժշկարանս. թուի Կտաւահատն։

== 1349. Կատուելիշ? ==

Անպիտան խոտ մի կոչուի, ի կողմանս Սեբաստիոյ, բայց անունն ստուգելի:

== 1350. Կատուի դեղ. Կատուի խոտ. Կատուակծկունծ. ==

Թէ և ռամկական բառ է, բայց աւելի հայկական համազգային, քան զ Փու կամ Ֆու, որ օտար է, և Ար. այլ արաբ. և է բժշկութեան կամ դեղագործութեան մէջ ծանօթ բոյսն Լ. Valeriana, Փ. Valériane, Ռ. Булдырьяхъ և ըստ Պէյթ. և Ամիրտ. «Է Վայրի Սնպուլ. մանր տակեր է՝ անուշահոտ որպէս Սմպուլ, և լաւն այն է, որ նոր լինի, և հոտն սուր լինի… Իպն ասէ, թէ տերեւն նման է Գարաւիսի տերեւին և այլ մեծ, և որձան կանգուն մի է, և այլ երկայն և կոկ լինի, և գոյնն նման է Ֆիրի? և այն, որ խիստ hաստ լինի և հաստութիւնն քան ճկըթի մի չափ է, և տակն անուշահոտ է, և ուժն որպէս Սնպուլ է»։ — Շատ տեսակներ ունի այս բոյսս, յորոց յիշուին Valer. Alliariæfolia, յայլեւայլ կողմանս արեւմտեան և Փ. Հայոց. — V. Alpestris ի Պոնտոս և ի կողմանս Կարնոյ. — V. Phu ի Ռ-Հ. — V. Sisymbriifolia ի Կարին, Պինկէօլ Գարապաղ։ — V. Officinalis, ի Կարին, Բաբերդ, եւ այլն. — V. Dioscoritis, ի Ծանախ. — V. Leucophæa ի Պինկէօլ, Պայէզիտ, Նախճաւան: — Դարձեալ այլ և այլ տեսակք անզանազանք յիշուին յԵրասխայ հովտին, ի Շիրակ, Վանանդ, յԷջմիածին, Կոտայք, Կողբ, Խաղտիք։

«Ո՜վ սուրբ ազանց՝ որոց պարտէզ

Բուսուցանէ աստուածս այսպէս»:

== 1351. Կատուի կող. ==

Յիշուի ի Խոտուջուր. խոտ մի՝ զոր չորցընելով՝ այրած վիրաց դեղ կ’ընեն:

== 1352. Կատուի կօշիկ. ==

Այս այլ յիշուի, բայց անծանօթ է ինձ որպիսութիւնն, գուցէ ըլլայ հետեւեալն,

== 1353. Կատուի ճանկ. ==

Ըստ Ար. Քաֆ ըլ-հարիրա արաբ., «Որ է Քաֆ ուլ-հիռռա, որ է Կատվին ճանկն. ինքն խոտ է և բարկուկ կու լինի, և բոլորկեկ տերեւնի ունի, և երբ բուսնի, ի գետինն կու ճապղի, և մէկ թիզ երկայնութիւն կու լինի, և տակն նման է Ձիթապտղին. և աշնան առաջին ամիսն կու բուսնի, և թէ զտակն չորցընեն և ի պիղծ շտերուն վրան ցանեն, շատ օգտէ, և կոծիծնին ի տեղացն հանէ»։ — Թարգմանիչն Պէյթարայ՝ տեսակ մի Խառածաղկի համարի զայս (variété de Renoncule).

Պէյթար բուն Կատուի ճանկը՝ Զաֆր ըլ-քաթ արաբ. կոչէ, վերինէն տարբեր բոյս մի, Լ. Clymenum, զոր և նոյնպէս գրէ Քլումանոն, արաբ., իսկ մեր Ամասիացին «Ղուլումային. ինքն խոտ-մն է, որ զէտ Բակլայ կու բուսնի, և տերեւն նման է Ջղախոտին տերեւին, և ի գագաթան աման ունի ի մէկմէկին նման, Սուսանի ծաղիկ կու նմանի. և այս երկու ցեղ կու լինի, մէկն ի ցամաքն կու բուսանի, և մէկն գետեզերքն կու բուսնի, և ի գետին մէջն այլ կու բուսնի, և այն, որ ի գետն կու բուսնի, օգտէ գոթութեան. և թէ մանր ծեծես և դնես ի վերայ խանազիրին (Scrofules), օգտէ»: Բուսաբանք հիմայ փոխանակ այն յունարէնէ ծագած (Clymenum) անուան՝ անուանեն Latyrus Tսberosus, որ Ճուլպաներուն տեսակ մի է, և տեսնուած է ի Կարին և Մարաշ:

== 1354. Կատուի ոտ. ==

Մանր բոյս, բարակ կոթով, նշաձեւ կամ ձուաձեւ մատնաչափ տերեւօք. ուրիշ յատկութիւնքն անծանօթ են ինձ։

== 1355. Կատուի պոչ. ==
— Տե՛ս Աղուեսուկ, թիւ 60։ 

== 1356. Ս. Կարապետի ծաղիկ. ==

Մշեցիք այսպէս կոչեն զԱնթառամ ծաղիկն:

== 1357. Կարար. ==

Ըստ բառից Գալիենու, ուր գրուի Կարարոյ սերմ՝ է Անիսոն (թ. 109)։

== 1358. Կարբ? ==

Նորագիր Բժշկական բառգիրք մի գրէ. «Կարբ՝ Գավաք աղաճի», Կաղամախ?

== 1359. Կարդ. ==

Ստ. Ռոշքեան գրէ. «Խոտ, որոյ սերմն նման է Լուոյ, Լ. Տicelium». բուսաբանք այս լատին անուան տեղ հիմայ կ’ըսեն Coccocypselum, սակայն սա յատուկ է միջին Ամերիկայի. Ռոշքեանի յիշածն թուի Պ. Խորտ կոչուածն, որ է Լ. Cardamomum, և յատկապէս մանր տեսակն, C. Alpina.

== 1360. Կարկ կամ Կորկ. ==
— Տե՛ս Աղուեսուձուք, թ. 63: 

== 1361. Կարկաժ. ==

Դդում նշանակէ յԱրցախ, որ է ըսել տեսակ մի Դդըմոյ: Տե՛ս և Կասկած։

== 1362. Կարկար. Կարկարիուն. ==

Հին Բժշկարանն յիշէ այսոր հունտն իբրեւ դեղ տափողի ցաւի և կոծիծի. ետքինիս համար կ’ըսէ. «Ծեծէ և խառնէ քացախով և պախրի ջեղով, և հա՛ր, որ լինի զէդ մորհամ, և ի վերայ կոծծի ա՛ծ, չորցընէ»: Կարկարիունի ինչ ըլլալն այլ՝ ուզելով բացատրել տեղ մի՝ կ’ըսէ. «որ է». և չի դներ հոմանիշը: Ռոշքեան յիշէ Կարկարիուն, Լ. Chaneleon, որ պիտի ըլլայ Chamæleon, և կ’ըսէ. «Խոտ. տերեւն Ձիթենւոյ, հոտն Խնձորի»: Ուրիշ Բառգիրք մ’այլ գրէ. «Քամիղոն, Կարկար, Chamæleon», որով կըրնամք համարիլ զԿարկար հայերէն անուն այս բուսոյ, զոր Ար. գրութեամբ յիշած եմք Խամալո ն (թ. 987):

== 1363. Կարմիր Բանջար. Կարմրաբանջար. ==

Ճակնդեղն՝ է ըստ ռամկաց, ըստ հին Բառագրոց՝ է Վլիտոն. Լ. Blitum.

== 1364. Կարմիր Լալա. ==

Խաչափայտի բազմաթիւ անուանց մէկն է։

== 1365. Կարմիր Կակաջ. ==

Թուի, թէ նոյն Կարմիր Լալայն է:

== 1366. Կարմրադեղ. ==

«Որ է Սիլիկոն», կ’ըսէ Բժշկարան մի, իսկ Սիլիկոնն՝ է Ասրունճ. տե՛ս թ. 123։

== 1367. Կարմրադեղձ. ==

Յիշուի յԱգաթանգելոս, որպէս և

== 1368. Կարմրախնձոր. ==

Որ թուի հիմայ Կարմրկէն կոչուած Խնձորն:

== 1369. Կարմրածառ. ==

Գալիենոսի բառից մէջ գտուած է յոմանց, Լ. Taxus ծառի նշանակութեամբ, տե՛ս Գեղձի։

== 1370. Կարմրատանձ. ==

Այս այլ կարմիր Դեղձի և Խնձորի հետ յիշուած է յԱգաթանգելոսէ։

== 1371. Կարմրորակ. ==

Զոր յիշէ բառհաւաք մի, անունէն գուշակուի կարմիր պտուղ մի ըլլալ:

== 1372. Կարմրուկ. ==

Կարմրժեռ ծաղիկ մի է՝ ըստ Ասարայ: Ըստ Սեբաստացւոց Գի ծառոյն մանրիկ կարմրուկ պտուղներն են։ Գուցէ նոյն ըլլայ ընդ վերնոյն։

== 1373. Կարոս. ==

Տնտեսութեան մէջ ծանօթ բանջար, համանուն Ար. արաբ. Թ. Քէրէվիզ, Լ. Selinum, Փ. Selin, Ռ. Горичникъ. Բայց շատ տեսակներ ունենալով՝ երբեմն անուամբք այլ շփոթուին նա եւ ազգակից բուսոց հետ։ Ամիրտ. զանազանէ տեսակները, զորս յիշած եմք Լախուր անուան տակ (թ. 883). հoս յիշեմք լաւագոյն տեսակաց վրայ առանձին գրածը։

== 1374. Քարաւս Պօստանի. ==

«Ինքն ի պաղչան լինի. աղէկն հնտովն է: Ասէ ծեր Պաղտատցին, թէ օգտէ գնծակուին (Գանձակ?) և երակնուն կալուածոցն և լերդին և փայծաղին, բայց դիւահարին (լուսնոտին) մի՛ տար, զեն առնէ»:

== 1375. Ջրի Կարոս. ==

«Ղուրաթ ըլ-այն արաբ., որ է Ջրին Քարօսն, և լաւն այն է, որ հոտն սուր լինի. բացող է։ Ասէ Պտ., թէ Հռ. Սելինոս ասէ, և ինքն ի կանգնման ջրերուն մէջն կու բուսնի, և ի ճղերն կպչտուկ գիճութիւն կայ, հանց որ ի ձեռն մարդոյն կու կպչի. անուշահոտ է, և տերեւն Քէրէվուզի տերև կը նմանի, և մեծ է, քան զԱննուխին տերեւն»: Այս տեսակ Կարոս Լ. կոչուի Տium, Փ. Berle. Վաստակոց Գիրքն յատուկ գրէ. «Վասն Քէրէֆսին. մի՛ մաշարայ ցաներ զոստերն (այսինքն՝ հատ-հատ մի՛ ցաներ յածուն, ապա փոս արա, և զհունտն ափկից ի ներք լից և ծածկեա, նա գնդղուկ արքինի ելանէ. յայնժամ զամէն գնդղուկ հան հողովն, և տակ-տակ բաշխատեա և սանտրեա. նա այն խիստ արքինի և մեծ տակ և քաղցրահամ լինի: Եւ երբ մեծանայ, զտակսն փորել պիտի և բանալ, և զակնուռսն սուր դանակով կտրել. նա տակքն մեծ և թորթոշ լինի։ Եւ այսպէս երկու հետ պարտ է առնել, և երբ նշանօքս առնես զՔէրէֆսն, նա խիստ արքինի լինի»։ Ջրի Կարոսին մէկ տեսակն, Տium Lancifolium (Uլաքատերեւ) յիշուած է ի տեղագրողաց ի Բաբերդ, ի Մարաշ և ի Հար. Կովկաս։

== 1376. Վայրի Կարոս. ==

Յ. անուամբն Σέαλει, որով և Լ. Փ. կոչէ Ամիրտ. Սասալիօս, և «Վայրի Կարոսի հունտ է, կ’ըսէ… ի հով լերունքն լինի. բազուկն հաստ, մէջն բարակ, տերեւնին լայն»:

== 1377. Կաւվրուջ? ==

Հացի ծառ ըսուած է, բայց ոչ ըսողն և ոչ ըսածն յայտնի է ինձ:

== 1378. Կափուր. ==

Խորենացւոյ աշխարհագրութիւնն յիշէ զայս ի Հնդիկս. թերեւս Քաֆուր ն է։

== 1379. Կաքաւախաղող. ==

Ըստ Մանանայի (եր. 447) թուփ է, յԱրագած լերան վերայ տեսնուած, սղոցանման տերեւներով, որոյ պտուղն ուտելի է՝ թէ՛ հո՛ւմ, թէ՛ շաքրով եփած։

== 1380. Կաքաւախոտ. ==

Թ. այլ նոյնպէս Քէքլիկ օթի կ’ըսուի։ Վիլոդ ի բառագիրսն և Կամարկապցին գրեն Պ. կամ Ար. Մէրզէկիւշ, որ է Անճարակն (թ. 116), Լ. Mariolana. Ամիրտ. Սահթար կ’ըսէ, որ է Ծոթրին։ Ոմանք համարին Լ. Lithospermum (Քարասերմն), Փ. Gremil ըսուածն: Արեւելքէն բերուածը ցուցինք բուսաբանից (ի Պադուա), ճանչցան Լ. Thimus Serpillum E. Chaubardi, որ է տեսակ մի Զամբուռի (թ. 694), և գրեթէ յատուկ է Յունաստանի և Բիւզանդիոնի։ Այս տեսակս Ար. կոչուի Նամմամ, արաբ., ինչպէս գրէ և Ամիրտ. նա և ուրիշ անուամբ Նամնամ ըլ-մլուք, և կ’աւելցընէ, թէ «Ինքն Սիսամպար ն է. լաւն այն է, որ կանաչ և սուր լինի (հոտով): Սինեայ որդին ասացել է, թէ զլուն և զոջիլն սպանանէ, և օգտէ հով ուռէցնուն և զտափակ ճիճին հանէ: Եւ գրոցս շինողն աuցել է, թէ շատ եղեր է, որ Սիսանպարն այն կամ Նանայ (Նամնամ) է դարձել, և փոխեր է ի բուսած տեղն, և այս բանիս իսկի հակառակութիւն չի կայ, որ Սիսամբարն Նանայ ելաւ»: Պայթար այս բանս պարզէ. տեսակ մի կայ, կ’ըսէ, որ Herpullos կոչուի, և Սողացող թարգմանուի, վասն զի գետնին երեսը սողալով կ’երկըննայ, և ուր որ կենայ՝ արմատ ձգէ:

== 1381. Կաքաւարօտ. Կաքուարօտ. Կաքւարօտիկ. Կաքաւոյ արօտ. ==

Այլեւայլ ազգ բոյս ցուցընեն Բժշկարանք, ինչպէս և Կամարկապցին՝ Գառնադմակիկն է՝ կ’ըսէ, այլք՝ Կենարար կամ Կենդանարար, որ և Քամատարիոս, այն է Chamædris, զոր տեսանք Լերդախոտի տեսակ մի (թ. 906). նոր ոմն այլ կ’ըսէ Կէլին պարմաղի կոչածն է, կանգառանման ցած և անուշահամ բոյս մի։

== 1382. Կաքաւկրկուտ. ==

Այս յիշողն անյայտ է ինձ, և զուգած է վերոյիշեալ Քարասերմն թարգմանուած բուսոյ, Լ. Lithospermum, Փ. Gremil, Ար. Գուլպ արաբ., կամ ինչպէս Ամիրտ. գրէ. «Ղուլպ, որ է Հապ ըլ-Ղալաթն, որ Մռշի Հնդի ն, և Թ. Թաշքասան (Sաշքէսէն, Քարկտրող) օթի կ’ասէ. սպիտակ հունտ ունի, յարծաթ կու նմանի. և տերեւն նման Ձիթենոյ տերեւին, բայց յերկանկուկ և կակուղ և տափկուկ կու լինի, և ի պինտ և բարձր տեղ կու լինի, և ճղերն երկան կու լինի և բարակ, և Սէզի ճղի պէս յամէն ճղի մէջն մանր տերեւ կ’ունենայ, և յամէն տերեւի ներքեւ ամրկէկ հունդ կու լինի բոլոր, որպէս սպիտակ քար կու նմանի, և բնութիւնն հով է. և ասացած է, թէ տաք է և չոր. զործկալն տանի, և թէ ի չընդէն երկու դրամ սպիտակ գինով խմեն՝ զքարն հալէ», եւ այլն։ Արեւմտեայք հունտերը մարգարտի նմանցընեն, որպէս և Փ. Herbe aux parles կոչեն բոյսն այլ։

== 1383. Կաքաւոտնիկ — Կաքուոտիկ. Կաքւուտոտիկ. ==

== 1384. Կաքաւուտի բանջար. Կաքովխոտիկ. ==

Կաքաւու ոտից նմանութենէն առած անունն, գետնամած բոյս մ’է ախորժելի կովուց, բայց համեմի տեղ այլ մտնէ ի կերակուրս: Ռոշքեանն Լ. Perdicium գրէ, որ հիմայ կոչի եւս Trixie, սակայն այս տեսակի բոյսերն Ամերիկոյ սեփական են։ — Բժշկարան մի (ի Լեհահայոց գրեալ) Կակվորդիկ գրէ, և այսինքն՝ Չապուռն է, կ’ըսէ, որ պիտի ըլլայ Ճապուռ, զոր տե՛ս ի կարգին։ – Ուրիշ Բժշկարան աչքի սպիտակութեան դեղ գրէ այս խոտս։

== 1385. Կաքոտ. ==

Պոնտոսի կողմերում այս անուամբ ճանչցուի խոտեղէն մի, որոյ տերեւներն եփուած կ’ուտէին։ Խոտուջրոյ կողմերում այլ այսպէս կոչեն՝ նորոց Զանգակ-ծաղիկ թարգմանածը, Լ. Campanula, Փ. Campanule, զանգակի ձեւին համեմատ:

== 1386. Կաքուեղէգ. Կաքաւու եղէգ. ==

Զայս Սալաձորցին իր Ծաղկանց երգոյն մէջ յիշէ.

«Կռընկուկն և Կագուեղէգն խիստ բացուին մէջ սորերուն»:

Բժշկարան մի յայտնէ. «Քասնին, որ է Կաքաւու եղէգն», և մաշած լերդի դեղ գրէ։ Քասնին Թ. Եղերդն է:

== 1387. Կեարմաւի? եղէգ. ==

Յիշուած ի կողմանս Սասնոյ, ուր կ’ըսուի, թէ տաք ջըրի մէջ եռացընելով՝ բորոտութեան դեղ կ’ըլլայ լողացողներու:

== 1388. Կեծի. Կեչի, Կըչի կամ Կիչի. ==

Թերեւս տարբեր ըլլան առաջինն և երկրորդն, բայց երկուքին համար այլ տեսողք, ի կողմանս Տարօնոյ, վկայեն, որ վայրի ծառ մի է խժաբեր, զոր մանաւանդ այրած ատեն ի դուրս կու տայ. փայտն կարծր ու ճերմակ, հիւսնութեան յարմար: Գալիենու բառից մէջ Կեչւոյ հոմանիշ գրուած է Ղորկա կամ Ղորեա, գուցէ Լ. Larix Pinus կամ Laricio ծառն ըլլայ։

== 1389. Կեծուկի ծաղիկ. ==

Յիշէ Բժշկարան մի, և հին պանրով եռցընելով՝ չլսող ակընջի դեղ գրէ. անւամբն նման Կոձուկի և Կայծուկի, այլ նոյն ըլլալն չէ յայտ:

== 1390. Կենատ. ==

Վարդան Յովնանեան (եպիսկոպոս Լեհահայոց) յիշէ և հոմանիշ գրէ Լ. Sardonia կամ Sardoa, որ հիմայ կոչուի Ranunculus Sceleratus. և Կեսարիոյ կողմերում տեսնուած է:

== 1391. Կենարար, Կենդանարար. ==

Բժշկարանք ոմանք՝ նոյն, ոմանք տարբեր կու ցուցընեն՝ հոմանիշ գրելով Լ. Քամատարիոս ի, որ է Chamædrys, և Գամաֆիտոսի, որ է Chamæpytis, և իրարմէ տարբեր ազգէ են, բայց բացատրութեամբ կու միացընեն, ըսելով. «Ինքն խոտ է, ծիրանի ծաղիկ ունի, և տերեւն նման է Կաղնոյ. աղէկն ի սարերն բուսանի»։ Մէկն զանազանելով՝ զայս կ’ըսէ Կենարարին համար, իսկ կենդանարարին՝ Ծաղիկն դեղին, և «տերեւն նման Ճփնոյ տերեւին. աղէկն ի արտերուն կու լինի»: — Մենք զանազանելով՝ Կենարար համարինք զ Քամեֆիտիս, Ար. արաբ. գրուած, Քամաֆաթուս, Ամիրտ. «Որ է Սանավպար ըլ–արզն, որ է (ճիշդ թարգմանութեամբ) Գետնի Փիճին. Հ. Ճանկխոտ, Թ. Թափտութան, և տերեւն նման է Փիճու տերեւին, ծաղիկն դեղին է, և լաւն այն է, որ նոր լինի: Բացող և ճլէ տւող է: Իպտ. ասէ, թէ Հոռմցի Կարօսին հունտն է. Մաճուսին ասէ, թէ Հոռմցի Թարղօն է, և ոմանք ասեն, թէ Ղինային տերեւն է, և ամէնն չէ ստոյգ: Եւ ասէ գրոցս շինողն, թէ ստոյգն ան է, որ ինքդ խոտ-մն է, որ ծաղիկն պանավշ (մանիշակագույն) և դեղին կու քշտէ, և կու լինի, որ յետոյ հունտ կու բռնէ, և յերկայնութիւնն մէկ թիզ կու լինի. և ի Շիրազ Մաշարար կու ասեն, և լեղութիւնն յաւելի է, քան զզօրութիւնն և քան զօրութիւնն, և տերեւն բարակ կու լինի… Եւ ասացել են, թէ Քամատարիոսն է իր փոխանն»։ Այսով ազգակից ցուցընէ գետնի Փիճոյն կամ Ճանկխոտի մեր զանազանեալ Կենարարն, Chamædrys, արաբ., «Որ է Պալուտ ըլ-արզ (Գետնի Կաղնի), ճղկներ և տերեւն է որպէս Կաղնու տերեւի, և ծաղիկն ծիրանի է: Ասէ Պտ., թէ Հռ. Խամատարիոս կ’ասէ, որ թարգմանի Պալուտ ըլ-արզ, և ոմանք Տուֆարիս ասեն. Հ. Լերդախոտ ասէ»:

== 1392. Կեչի. ==
— Տե՛ս Կեծի: 

Ի կողմանս ինչ այսպէս կոչեն և զՍեւուկն, զոր տես:

== 1393. Կեռաս, Կեռասի. ==

Բալի վրայ խօսելով (թ. 282)՝ յիշեցուցինք, որ այն անուամբ կ’իմանան մեր նախնիք զԿեռասն, որ իր յատուկ հայրենիք համարուած Պոնտոսի Կերասիոն քաղաքէն տուած է անունն առ Եւրոպացիս, ի Հռովմայեցւոց բերուած, ինչպէս և Ծիրանն հայկական. Լ. Cerasus, Փ. Cerisier, Ար. Քարասիա, արաբ. Թ. Քիրազ. Ռ. Вишня «Ինքն ցեղուցեղ կու լինի, ասէ Ամիրտ., և լաւն այն է, որ քաղցր և հասուն լինի, և քաղցրն ի տաքութիւնն մօտիկ է, և լուծումն կու առնէ, և թէ զիր խէժն ի յաչքն քաշեն` ճլէ տայ աչացն, և տերեւն որ եփած լինի՝ զնուզլան խափանէ, որ ի փողն պիտի իջնու, և զուռէցն տանի, և իր խէժն օգտէ հազին, և զխնաֆսին (շնչարգելութեան) և արիւն թքնելուն և թոքին խոցերուն… և թէ զչորն թրջեն և զջուրն խմեն, զսաֆրային զօրութիւնն տանի, և ինքն ամենայն դիմօք ի Սալոր կու նմանի, և խէժն կակղացընող է, և զքարն կու հալէ, և տերեւն զփորն կու կակղացընէ, և իր զենն այն է, որ զոր խառնուած աւելի տեսնու՝ յինքն դառնայ: — Ասէ Պտ., թէ Ճարասիա ասեն, և ասէ գրոցս շինողն, թէ Ալուի ապույալի ասէ, և ինքն երեք ցեղ է. մէկ՝ քաղցր և մէկ՝ տըտիպ և մէկ՝ թթու, և այն, որ քաղցր է, «տաք է ու գէճ է, և շուտ անցանի յ’ստամոքէն, և զինչ որ տեսնու՝ յայն դառնայ, և ինքն չէ աղէկ կերակուր, սավտա կու ընծայէ։ Եւ այն, որ տտիպ է, նա քաղցրին ներհակ է, և այն, որ թթու է, զծարաւն կտրէ և զփորն կապէ, և որոյ ստամոքն ի լի լինի պալղամով՝ օգտէ. այնոր համար, որ չորացնող է։ Ասէ Դէոսկորիտոս, թէ այն, որ դալար լինի՝ լուծումն առնէ, և յորժամ չորացընեն և ուտեն՝ կապէ զփորն, և թէ զիր ծառին խէժն գինով և ջրով խառնես և տաս, զհին հազն կտրէ, և զերեսաց գոյնն աղէկ առնէ, և զաչքն սուր առնէ»: — Վաստակոց գիրքն (ՄԻԸ) խրատէ՝ ոչ հունտով, այլ ի չաչի ջանջխէ շատցընել, և զայս ի նոյեմբերի. տնկելի տեղւոյն համար այլ կ’ըսէ (ՄԽԵ). «Կեռասենին բնաւին զգէջ և զհով տեղիսն ընդունի, թէ առնուս սեւ խաղողի պատրոյս և պատրուսես ի Սեւ Կեռասենւոյն բազուկն, նա բերէ խաղող, և այնպէս կանուխ հասուցանէ՝ զերդ զԿեռասն… ԶԿեռասն ի մէջ փարչին լնուս, ի վերայն զմեղր լնուս, դիմանայ մինչեւ յերեսուն օր, թէ ուզես ա՛ռ, յօտար երկիր տար»։ — Ամիրտ., ըստ համոյ պտղին, երեք ցեղ ըսաւ զԿեռաս, բուսաբանք, ըստ այլ յատկութեանց, զանազան տեսակներ կ’որոշեն, յորոց C. Incara և C. Padus կոչուածքն՝ նշանակած են ի Ռ-Հ. C. Tortuosa, ի Կեսարիա, ի Սնճար լեռներ. – C. Mahaleb ի Մարաշ: — C. Chamocerasus (Գետնի Կեռասենի) ի Ծանախ:

== 1394. Կերթ. Կերդ. Կարտ. ==

Ուտելի բանջարեղէն մի առանց եփելու, մանր տերեւով և դեղին ծաղկով. կաթի նման հիւթ ունի՝ վիրաց բժշկարար, որ և ախորժողաց ծամոն կ’ըլլայ։ — Ար. արաբ., Եգիպտոսի Առուոյտ նշանակէ։

== 1395. Կերիոն. ==

Տե՛ս Գերիոն և Եղամաս (թ. 469 628)։ Յիշուի ի Տարօն և ի Խոտուջուր։

== 1396. Կէնէկէրչէք? ==

Կտաւատի նման իւղաւոր բոյս մի կ’ըսուի։

== 1397. Կիզուկ. ==

Մեծ Երիցուկ է՝ դեղին գունով, փոքր Արեւածաղկի նման. յիշուած է Վանայ կողմերում:

== 1398. Կթոցիկ. ==

Նշանակած է բառէաաք մի, առանց բացատրելու:

== 1399. Կիզռօն կամ Կիւզռօն. ==

Հարցընելու է Խոտուջրեցւոց։

== 1400. Կիլկիլ. Կլկիլ. Կլկըլ. ==

Հաւանօրէն նոյն է, որ ինչ Գիլգիլն և Գղգիղն, թէ և քիչ մի զանազանեն յիշողք, ոչ հին գրուած մի կ’ըսէ, թէ Կեռասի կուտի չափ հատիկ է՝ զոր աղալով թան կ’եփեն։ Յիշատակագիր մ’այլ պատմէ, թէ սովի կամ թանկութեան ատեն յամին 1575, ի կողմանս Խարբերդու, «Ի թվին Հայոց ՌԻԴ, ելաւ չարեկ մի Ցորեն՝ ի ֆլորի մի, չարեկ Կլկ լ սերմանն ասեն՝ Ցորենի պարապար. Աստուած պահէ ի փորձանաց, թէ այլ չելնու»։ Ամիրտ. յիշէ ըստ Պէյթարայ՝ Ղուլղուլ, զոր աւելի մօտ հայերէնի Գիլգիլ կարդայ թարգմանիչն, արաբ. այլ և այլ կերպով եւս գրէ. «Հապի Ղուլղուլ. ինքն կանաչ ծառ է, և ի վերայ Լուպիայի պէս հատեր կու բուսանի, և երեք-երեք տերեւ կու լինի, և թէ շատ ուտեն (Կնճուտ և մեղր խառնելով) թուխմա առնէ»։ Պէյթար կ’ըսէ, թէ տերեւին ներսի կողմն կարմիր է, դըրսին՝ կանաչ, երբ չորնայ և հով դպչի վրան, սարսուռ ձայն կու հանէ. տերեւին համն լեղի է, ծաղիկն քթանի նման, բայց աւելի ճերմակ, որձայն կարմրուկ և մազոտ. հատիկներն թանձր պարկուճի մէջ են, մթնկեկ գունով, խիժոտ և անուշահամ: — Բուսաբանք կոչեն զԿլկիլ՝ Cassia Tora.

== 1401. Կիկի. ==

Ըստ Կամարկապեցոյն՝ Գղթոր է, վասն զի զուգէ. «Մազու. ծառի պտուղ է, որ է Փէլիտ թօխումի». այսինքն՝ պտուղ Բալուտ ծառոյ:

== 1402. Կիմբիր. ==
— Տե՛ս Կոճապղպեղ։ 

== 1403. Կիմողիկ. ==

Տե՛ս Հալուէ, որոյ հոմանիշ է կամ տեսակ մի։

== 1404. *Կինամոն. Կինամոմոն. ==

Եբրայական բառ է, յորմէ Յ. Κίνάμωμων, Լ. Cinamomum, Փ. Cinnamome, և Cannelle, Ռ. Корпца, որ սովորաբար Դարիճենիկի համար կ’ըսուի, թէ և երկուքն եւս մի և նոյն բուսոյ բերք են. սա կեղեւն է, Կինամոմն անոր հիւթն կամ որ և է հոտաւոր մասն: Ս. Գրոց մէջ շատ հեղ յիշուի այս յատկութեանը համար, իբրեւ փափկութեան նիւթ. Պէյթար առաջին անուամբն յիշէ արաբ. Ամիրտոլվաթի մէջ չեմ հանդիպած և ոչ մէկ անուամբ, և զարմանք է ոչ միայն այսպիսի աշխարհահռչակ նիւթ մ’ըլլալուն, այլ և յիշատակուած՝ ի մեր նախնեաց, պէսպէս ստոյգ և կարծեցեալ յատկութեամք. Մխ. Գոշ ի Մեկն. Երեմիայ գրէ. «Մի ի խառնուածոցն խնկոց՝ կինամոմոն է, պտուղ բանջարոյ, որ և գտանի ի Տմորիս Հայոց և յայլ աշխարհ, և ոչ միայն անուշահոտ է, այլ գոյ և գիտական զօրութիւն ի նմա, զի ի քուն՝ խօսել տայ և յայտնէ զծածուկս սրտի»: Այս զարմանալի յատկութիւնը յիշէ և Յովհ. Երզնկացի՝ չափաբանութեամբ.

&lt;poem&gt;«Է և ի խունկս ինչ Կինամոն զարմացական,
Որ զնմանէ են սքանչելի բանք ճառական.
Եթէ ի ջուր ինչ կաթսայից եռանդնական
Արկեալ՝ փոխէ զնա ցրտութեամբն սառնական

Այլ և ի քուն գոլով մարդոյ և թմրական՝
Մերձ առ շրթունս եդեալ՝ բղխէ բարբառ և բան.
Այլ և կարծիք ինչ կուսութեան ոք լուծական`
Զնա ծխելով իսկ ճշմարիտ տեղեկանան»։&lt;/poem&gt;

Թողլով քնախօսից, քան բնախօսից այս յատկութիւնը քննել, մեզ աւելի հետաքննելի էր գիտնալ, թէ ինչպիսի բոյս է Խորենացի աշխարհագրին յիշած Կինամոնն կամ Կինամոմոն Տմորեաց (որ յայտնապէս չէ Դարիճենիկն հնդկային), և զոր յիշած է նախ Յովսեպոս (Հնախօս. Բ, Բ) ի Քարոն? Կորդուաց, ուր է և Տմորիք գաւառն. իրմէ առաջ այլ Սալուստիոս՝ Կինամոնի հետ ուրիշ հոտաւէտ խնկեղէններ յիշէ, որոց համար, անշուշտ, լատին քերդողք Խնկաբեր (Thurrifera) կոչեցին մեր երկիրը, սակայն կարծեմ զԿինամոմն Cinamomum և զՀամամայն Amomum շփոթած ըլլան հեղինակք. վասն զի գիտուն բնախօսն Պլինիոս (ԺԲ, ԻԸ) ետքինը (Amomum) յիշէ ի Հայս, յՈւտի. Դիոսկորիտէս այլ յիշելով այլեւայլ տեղեացը՝ պատուականագոյն զՀայոցն գրէ։

— Տե՛ս Համամա, այլ և Աղաւնարօտ:

== 1405. Կինձ. ==

Ազատքեղ կամ այնոր նման տերեւօք՝ մշակուած բոյս մի է։

== Կիչի, որ և Կեչի.==
Տե՛ս Կեծի:

== 1406. Կիպարի. Կիպարիս. ==

Լ. Cipressus, Փ. Cyprès. ծանօթ ծառ, որոյ ծանօթագոյն անունն է Նոճի, զոր տե՛ս, թէ և այս յոյն անուամբ եւս յիշուի թէ՛ ծառն և թէ՛ պտուղն Կիպարի ծառի. ինչպէս ի Վաստ. գիրքն (ՃԿ. ՅԻ), որ և խրատէ (Ի. ՃՀԶ)։ «Շուրջանակի պատին արժան է Կիպարիք կամ Բարտիք տնկել»: — Ս. Հարց ոմանք համարին, թէ Տեառն մերոյ Քրիստոսի խաչն Կիպարի փայտէ էր, ինչպէս կ’ըսէ և մեր Շնորհալին յԱռակսն.

«Ի խընկաբեր բլըրին վերայ

Չոր Կիպարի ծառ մի տեսայ»:

== 1407. *Կիպերիս կամ Կիպեռիս ==

Այս այլ յունարէնէ առնուած անուն է, Լ. Cyperus, Փ. Souchet, Ռ. Морской ситникъ. Հայերէն Դուն կոչուիլն և բացատրութիւնը գրած եմք նոյն անուան տակ (թ. 602)։ Հօս յիշենք Կիպերիսի տակ ն, որով Վաստակոց գիրքն (ՅԻ) խրատէ. «Ծեծեա և ջրով եփեա աղէկ ուժով, և այն ջրովն թա՛ց և լուա զոչխարն, նա զգարաւն և զոջիլն և զտիզն սպանանէ»։ Այս Կիպերիսի տակն՝ Մշկի ծաղկի տակ այլ կ’ըսուի (տե՛ս զայս). և է հաւանօրէն անուշահոտն Cyp. Longus, Փ. Souchet odorant, Թ. Գըրգ պօղում:

== 1408. *Կիտրոն. ==

Համեմային թթուեղէն պտղոց մեծագոյնն, յունական բառիւ, որպէս և Լ. Citreus, Փ. Citronnier. Ար. «Ութրունճ. Թ. Աղաճ ղավունի ասէ, և Հռ. Կիտրու ասէ, և Պ. Թոռինճ. քաղցր այլ կու լինի և թթու այլ կու լինի, և մանր և մեծ այլ կու լինի. և կեղեւն տաք է և չոր. նուրբ այնող է և կտրող է, զգէշ հոտերն՝ աղէկ հոտեր առնէ, և թէ զիր թթուն յերեսն օծեն՝ զաղտն և զմուխն յերեսացն տանի, և թէ յաչքն քաշես զէտ ծարուր՝ զսպիտակն տանի, և տերեւն զսիրտն խնդացընէ, և ծաղկունքն այլ խնդացընող դեղերուն է… և մսէն շարապ կ’առնեն, և զկեղեւն կու սնցընեն», եւ այլն, եւ այլն. շատ ուժերն յիշելէն ետեւ վերջացընէ կրկնելով. «Իր կեղեւն և տերեւն և ծաղիկն՝ նուրբ է խիստ»: Բայց ինչպէս Պ. անունէն ալ տեսնուեցաւ՝ նոյն համարի զԿիտրոն և զԹուրինջ։ — Կիտրոն յիշուած է և յԱգաթանգել։ Ծառին փուշերը՝ ինքնաբոյս սրերու նմանցընելով՝ բանաստեղծօրէն ըսեր է Պիսիդիոս և ճարտար թարգմաներ է Հայն. «Ո՞վ զինեաց զԿիտրոն՝ փշովք, և բուսոյց ընդ նմին սուրս ինքնադարբնեալս»։ Հեթանոսք այլ Կիտրոնի փայտն անփուտ համարելով՝ անկէ երենց Կռոց պատկերքը շինէին. Materie ipsi æternitas. (Պլին. ԺԳ, Ե)։

== 1409. Կիրիրայ. ==

Իբրեւ Կրիայի սիրած ուտելի խոտ, յիշուած է ի Սասուն։

== Կլկիլ. ==
— Տե՛ս Կիլկիլ։

== 1410 *Կիւլ ծաղիկ. ==

Թէ և Թ. Վարդ նշանակէ առջի բառն, բայց տեսող և ճանչցող անձի վկայութիւնն համաձայն է գիտնականաց վկայութեան, այն բազմագոյն (սպիտակ, դեղին, բաց կարմիր, մանուշակի, նա եւ թուխ) և հոտեղ ծաղկին, որ Լ. Crisanthemum, Փ. Chrysanthème Ռ. Златоцветъ կոչուի, թէ և այս անունս բառ առ բառ նշանակէ Հ. Ոսկեծաղիկ, զոր պիտի յիշեմք ի կարգին, և որոյ անունն աւելի մարդոյ յատուկ անուամբ յիշուած առ նախնիս՝ չի յայտներ ծաղկի տեսակ: Յիշեմք եւս, որ ձայնիւ և իմաստիւ նման թուի Գուլվարդն այլ երգեալ ի Սալաձորեցոյն, բայց տարբեր ըլլալը վկայեց զերկուքն այլ տեսողն ի կողմանս Սասնոյ, ուր, կ’ըսէ, չորցընելով զծաղիկն, թէ՛ հոտառութեան ի գործ ածեն, թէ՛ եռացընելով Չայի տեղ: Բուսաբանք 80 և այլ աւելի տեսակ գրեն այս բուսոյ, որ խոտեղինաց կարգին է, թէ և փոքր թըփի պէս կ’աճի, շատ ճիւղերով և խիտ ու բազմաթերթ ծաղկըներով, որ գրեթէ յ’ամէն կողմ երկրի գտուին, ինչուան աշնան վերջը դիմանան։ — Ch. Segetum կոչուած տեսակ յիշուի ի Հր. Կովկաս։

== 1411. Կլմբoզ կամ Կլըմպօզ. ==

Ըստ Մշեցւոց՝ է Ճակնդեղ ծանօթ բանջարն:

== 1412. Կլոր. ==

Խոտուջրեցւոց բարբառով՝ Սեխ նշանակէ:

== 1413. Կլուլ. ==

Հատիկներուն ձեւէն առած է անունն՝ իբրեւ Կլոր, և նշանակէ զՄաշ. տե՛ս: Սանսկրիտ լեզուաւ այլ կոչի Կոլա, Կոլակա:

== 1414. * Կլունուս. ==

Վաստակոց գիրքն յիշէ (ՅԹ), բայց թարգմանիչն սխալ կարդացեր է, յոյն Φλόμος բառը, որ տառադարձութեամբ հայերէն Փլոմոս գրուի, և է Եզանագին։

== 1415. Կխտըկուր խոտ. ==

Հաւանօրէն սխալ կամ ռամկօրէն գրուած է փոխանակ Գաղտիկուրի։

== 1416. Կծախոտ. ==

Ծառոց կարգին յիշուի (Մշակ օրագիր, Ժ, 16), բայց անունն խոտ ցուցընէ:

== 1417. Կծմախոտ. Կծմակոթ. Կծմակոլոթ. Կծմակոլոտ, ==

Բանջարեղէն է՝ նման Եղերդան սրաձեւ և անկիւնաւոր տերեւօք։ Կ’ըսուի և Լակոտ, թերեւս պարզապէս Կոլոթ ըսելու տեղ: — Բառգիրք մ’այլ անստոյգ բառերով գրէ. «Ալփոճ և Ոլբալ կամ Ողբալ, Կծմակոթ. Alphos, և ուրիշ աւելի խանգար իբրեւ Լ. բառ մի։

== 1418. Կծման. ==

Ի խոտուջուր ծանուցուած է։

Տե՛ս Կցմցուկ: Կծմնծուկ.

== 1419. Կծոխուր. Կծոխրի. ==

Տե՛ս Ծոր. 

== 1420. Կծուիչ. ==

Նոր յարմարցուցած բառ թուի՝ Մանանեխի տեսակի մի, որ կոչուի Լ. Armoracia Rusticana, Փ. պէսպէս, Armoracin, Cranison rustique, Moutarde des Capucins, Grand Raifort, բայց այս անուամբք կոչուի և Ժախուկն (թ. 923)։

== 1421. Կծուուկ. ==

Բանջարեղէն մի աղցան ուտելու, այսչափ յիշէ նոր գրող մի:

== 1422. Կծուուրց? ==

Այս այլ ուսելի խոտեղէն մ’է, վարդագոյն (Նոր Դար, Է, 102)։

== 1423. Կկոցիկ. ==

Յարմար անուն ծաղկան, զոր նշանակած է բառհաւաք մի՝ առանց բացատրութեան։

== 1424. Կղեմ. ==

Տեսակ մի Կնիւն է. յիշէ Ռոշքեանն, իսկ Ասար կ’ըսէ. «Ծիլ մանր և բոլոր»:

== 1425. Կղէզ Դառն? ==

Լոսելով և մեղրի հետ խառնելով ականջացաւի դեղ գրուած է: — Ըստ ոմանց ընկուզի կանաչ կեղեւն է:

== 1426. Կղմուխ. ==

Անտուզ անուամբ յիշուած է (թ. 125). Ար. Ռասան, արաբ., որով սկսի գրել Ամիրտ. «Ըռասան, որ է Անտուզն, որ է Կղմուխն, որ է Զանճապիլ շամին. «Ինքն երկու ցեղ է, ածվոց և վայրի. լաւն այն է, որ կանաչ և ի լի լինի. կտրող և նուրբ է. զճիճին ի փորուն ձգէ և ոսկրացաւուն և կռնակին ցաւուն օգտէ, և դիւահարի, և գազանահարի: Իպն. ասէ, թէ ծեծես և զջուրն քամես և մեղր խառնես և տաս՝ հազին օգտէ և զխնաֆասին»։ Ուրիշ Բժշկարան մի կ’ըսէ. «Ինքն ջրի տեղ և դաշտերն լինի. մայիսին քաղէ. լաւ է»: — Ըստ հին Բժշկր. «Կղմուխ տաք ու չոր է յ’Բ տրճի մէջն. և ցած տաք է, քան զԽստոր և զՊղպեղ և զՄաննեխ. օգտէ ամենայն հով ցաւու, որ ի գիճէ և յղորկութենէ լինի ի կուրծքն, թէ մեղրով շաղես և տաս ուտել, և զըստացաւի օգտէ, կամ թէ կէս գլխոյն ցաւի ի հովէ, կամ թէ զօդվածքն ցաւին, որ ուտէ՝ ի ստամոքն յերկարէ… և որ ուտէ՝ ի քացախն թանայ. թող զակն ու զծայրքն»: — Լ. Helenium, Փ. Aunée. Հոռմցի Կղմուխ. կոչուի վերոյիշեալ Զանճապիլն կամ հասարակ Կոճապղպեղն։

== 1427. Կղպուր. ==

Ծոթրինի և Քամոնի հետ յիշէ Կամարկապցին, որով անոնց նմանիլն յայտնուի։

== 1428. Կճան. Կճան խոտ. ==

Ռամկական անուն է Եղիճին։

== 1429. Կճանկոթ, ==

Այսպէս գրուի վերոյիշեալ Կծմակոթն՝ Գալիենոսի բառից օրինակի մի մէջ:

== 1430. Կճըճակոտրիկ. ==
— Տե՛ս Ծափկոտրուկ: 

== 1431. Կճութ. ==

Լ. Polypodium, Փ. Polipode, Ար. Պէսպայիճ արաբ. «Ինքն խոտի տակ է կարմիր և ճուկումուկ, և համն քաղցր է, աղէկն ֆստուխ լինի», ըստ Ամիտ., որ դարձեալ գրէ. «Քօք է, զէտ Ակիր. և ի մէկ քովն ի վար ճղեր ունի սէզ, և ի մէկ դին չէ, և լաւն այն է, որ Ղարաֆիլին համովն լինի, և ինքն քառսուն ոտվօք սողուն կու նմանի (համաձայն Լ. անուան), և ինքն փոքր և մեծ այլ կու լինի, և լաւն այն է, որ կանանչ լինի և հաստ, և ինքն լուծող է, և թէ տլէ անես՝ չի թողուր, որ նուզլան ի յաչքն իջնում, և ինքն զսավտան կու հանէ և զպալղամն կու լուծէ, և թէ օծես՝ զջղերն կ’ուժովցընէ և ձեռաց և ոտից զճեխքիլն տանի»: — Կովկասի թէ՛ Հս., թէ՛ Հր. կողմերում գտուի Հասարակ տեսակն, անունն այլ յայտնէ, որ ծանօթ էր ազգայնոց։

Կմբիր, որ և Կիմբիր՝ տե՛ս Կոճապղպեղ:

== 1432. Կմնտաշ. ==

Ըստ Տրապիզոնեցւոց՝ տեսակ մի Եղեսպակի. Լ. Salvia verticillata. Փ. Sauge verticillée.

== 1433. Կմշտրուկ? ==

Ըստ ոմանց՝ Լ. Mercurialis, Փ. Mercuriale բոյսն է, այսպէս կոչուած իր բժշկական զօրութեան համար. Ար. Հալպիպ, «Խոտի տակ է, ըստ Ամիրտ., ի Հնդկաց կու գայ, ի Սորնջան կու նմանի. օգտէ նկրիսին և ոսկրացաւին»։ — Դիմացկուն տեսակն M. Perennis, տեսնուած է ի Պոնտոս, ի Ծանախ։

== 1434. Կմոթուկ. ==

Խոտաջուրեցւոց ծանօթ բոյս մ’է. սպասեմք, որ մեզի այլ ծանօթացընեն:

== 1435. *Կնափ. ==

Ըստ Ռոշքեանի. «Փշոտ թուփ է, և ի նմանէ բուսեալ Կառն թափչական, որով թափիչք նորագործ կապերտաց բուրդ և գոյն վերածեն». ըսածին վկայութիւն այլ բերէ ի թարգմանեալ գրոց (Դամ. Փիլ.). «Նա և Կնափ առանց արուեստաւորի ոչ առնէ զիւր գործ». բուսոյն անունն այլ գրէ Լ. Gnaphus. որպիսի անուն չի լսուիր հիմայ, այլ Կնափ բառն է յոյն Γναφέυς, որ նշանակէ թափիչ, այսինքն՝ լաթ լուացող և ճերմակցընող. այս բառէն յարմարած է Լ. Gnaphalus, որ, ըստ մեզ, է Ճաղճղուկ կամ Ականջուկ (թ. 40)։

== 1436. Կնբիլ. ==

Տարբեր ի Կիմբիրէ (թ. 1402). Պէյթարայ յիշածն է Ար. արաբ., ըստ Ամիրտ. «Ղամպիլ. մանտր հունտ է, և լաւն այն է, որ կարմիր լինի և ի դեղնութիւն քշտէ: Ասցել է Պտ., թէ ինքն Պզր ըլ-Ռամլն է, և Իպն. ասէ, թէ մանանայ է, յերկնիցն կու իջանէ ի Եամանու յանապատն. և ասցել է Ռազին, թէ Կարմիր հող է, և յորժամ տապկեն՝ դեղին լինի», եւ այլն: Այսչափ տարբեր իմաստներ շփոթեն զբուսաբանս, որք կարծեօք կ’ըսեն, թէ ըլլայ Mallotus philipensis կամ Echinus կոչուած բոյսն, Ափարբիոնի տեսակ մի:

== 1437. Կնիւն. ==

Հասարակ անուն ջըրի մէջ բուսած Եղեգի նման, բայց աւելի բարակ՝ բուսոց, որք (ըստ տեսակաց) հայերէն կոչուին և Ագռաւի ծաղիկ (թ. 6.) Կղեմ, Ճիլ, Պրտու, եւ այլն. Լ. Juncus, Փ. Jonc. Ար. Սէմար։ Այսպիսի բոյնք գործածուին խըսիր կամ սապատ հիւսելու կամ կակուղ և դիւրաբեկ բաներ պլլելու, եւ այլն։ Ս. Գրոց մէջ այլ յիշուի Կնիւն իր ազգակցօք, Պրտուով և Եղեգով (Յովբ, Խ, 16): Թէպէտ և հասարակ կամ ոչ կարեւոր բոյս, այլ շատ տեսակներ որոշած են բուսաբանք, որոց շատն գտուին ի Պոնտոս և ի Հար. Կովկաս, որ բովանդակէ և զՀայս. Ալպեան կոչուածն՝ J. Alpigenus յիշուի ի Փալանտէօքէն լերին Կարնոյ և ի Մուշ. — J. Tenagea կոչուածն ի կողմանս Հերայ (Խոյ)։

== 1438. Կնձնի. Կնձենի&lt;ref&gt;Քիչ մի նմանաձայնութեամբ Իռլանտացւոց լեզուով կոչուի Օinsean, Uinsean. &lt;/ref&gt;. ==

Վայրի ծառոց հասարակ տեսակներէն է, որք իրարմէ դժուարաւ զանազանին, անոր համար կարծուի, թէ շատ անուամբ կոչուի մի և նոյն ծառն, ինչպէս այս, որոյ այլ եւ այլ անունները յիշեցինք Թեղի անուան տակ (թ. 781), հանդերձ օտար լեզուօք, յորոց մի էր և Ար. կամ Հնդիկ Տարտարն. Ամիրտ, թուի երկու նման անուամբք ծառ զանազանել. մէկը՝ Տէվտար (Ճին աղաճի), որ «ի Ցրդի ծառ կու նմանի», միւսն՝ Տէրտար, արաբ., զոր Թեղի գրէ։ Յիշուած է հօն և այս ծառին խոզակներուն կամ պտղոց վրայ մժեղի նման ճճեաց երեւնալն, որոյ համար ծառն կոչուի Մոծակի ծառ, նոյնպէս և Ար. Շէճրէդ էլ-պաք, արաբ., Փ. Arbre des Moucherons. Թէ և անուններէն յայտ է, որ Կնձնի և նմանիքն ծանօթ են ի Հայս, այլ Եւրոպացիք յիշեն հասարակ կամ Դաշտային տեսակը, Ulmus Campestris. Լեռնայինն այլ U. Montana ի Կովկաս և ի Պոնտոս, ուր և Ս. Pedunculata կոչուածն:

== 1439. Կնճութ. Կնջիթ. Կանճուտ. ==

Օտար լեզուի բառով կ’ըսուի և Շուշմա, Շուշմայի, Շուշմուշ, Սուսամ, Սումսում, ըստ Ար.՝ արաբ., որով բացատրէ Ամիրտ. և ըստ սովորութեանն՝ «լաւն այն է, կ’ըսէ, որ նոր լինի. կակըղցընող է և հալող է, և թէ զտերեւն եփես ջրով և զմազն լուանաս՝ յերկանցընէ և կոկ առնէ, և գլխոյն բոլորին ճլէ տայ, և զըղեղն գէջ պահէ, և թէ եփես և տաս՝ հին հազին օգտէ և զձայնն յորդորէ: Ասացել է Պտ., թէ մարդ օձն զարնէ և կապուտնայ, թէ օծես՝ տանի, և թէ ոտքն և ձեռքն ճղքի՝ օծեն, նա տանի»:

Ծանօթ է այս տունկէս հանուած ձէթն, մանաւանդ յարեւելս, ուր թէ ուտելու և թէ դեղոց և այլ պիտոյից գործածուի։ — Գր. Տաթեւացի կ’ըսէ (ի Լուծմ. Պորփիւրի). «Ձէթ Շուշմային զջերմ և զցուրտ զօրութեամբ ունի, և յոր ինչ խառնի և լինի ներգործութեամբ, մին զմիւսն կորուսանէ, և թէ յերկու ինչ խառնի՝ լինի ո՛չ ջերմ և ո՛չ ցուրտ, այլ գաղջ»: — L. Sesamum. Փ. Sésame:

Կնջիթք խոտեղէնք են տարեկան կամ դիմացկուն, ոմանք՝ կանգուն, ոմանք՝ գետնատարած, ծաղկներն սրուակաձեւ կամ կտրած եղջիւրի ձեւով, պտուղնին պատիճաւոր երկայնկուկ հունտերով: Իւղաբեր լաւ տեսակն Հնդկային կ’ըսուի, S. Indicum, և գտուի տաք երկիրներում։

Հին Բժշկր. մեր գրէ. «Շուշմա տաք է ի Ա տարաճա և գիճային յ’ոռքն և ղորկուտ. խանգրէ զստամոք և զբերնին հոտն, և յուշ երթայ ի ստամոքէ, և իր ձէթն լաւ է, քան զինք, թէ մեղրով ուտես զինք՝ տանի զիր չարն, և թէ իր ջրովն զմօրուք և զմազ լվանաս, զմազն կակըղցընէ և յերկանցընէ. զթեփուկն ու զմաշկերն հանէ և զձէթն Սապռով և Սամթի ջրով տալ՝ օգտէ, որ կրկունքն պայթտէ, և որոյ խոշորութիւն է՝ խիստ օգտէ»։

== 1440. Կշայ? ==

Ոչ բոյս, այլ ծառոց խէժ կամ ռետին կ’ըսուի։

== 1441. Կոդին? ==

Այս կամ այսոր նման անուն մի հոմանիշ է Սընկոյ. տե՛ս Ղարիկոն։

== 1442. Կոզակ. ==

Տեսակ մի գեղեցիկ պտուղ է, կ’ըսէ Շրէօտէր՝ առաջին հեղինակ հայ-լատին քերականութեան, և Լ. Gossypium, բայց սա Բամբակենի նշանակէ, ինչպէս որ և Ար. Կոզ՝ Բամբակ է:

== 1443. Կոզուկ. ==

Ըստ Ստ. Ռոշքեան՝ է Լ. Solanum, Փ. Morelle, որ կամ Շնխաղողի տեսակներէն է կամ Պատնիճանի պէս թանձր բանջարեղէն մի։ Բառգիրք գրէ. «Ստրկոյ, Կոզուկ, Strycnus». սա նշանակէ Ժանտ–ընկոյզ կամ ործացուցիչ Ընկուզենին, Փ. Vomiquier, որ թուփ կամ ծառ կ’ըլլայ. պտուղքն հատեր են կակուղ մսով, որոց մէջ մէկ կամ աւելի կուտ կ’ըլլայ։

== 1444. Կոթրինճ. ==

Բանջարեղէն մի կարծուի։

== 1445 Կոլոլ? ==

Եթէ չէ Կլուլ, անծանօթ է ինձ։

== 1446. Կոլոռճիկ կամ Կօլորճիկ. ==

Այսպէս կոչուին կլորաձեւ կամ ձուաձեւ տակեր. Լ. Orchis, ինչպէս Աղուեսուձուք (թ. 63), Շանձուք, եւ այլն։

== 1447. Կոլոտուր. ==

Այսպէս անուանեն Պոնտացիք տեսակ մի Լ. Bidens կոչուած բոյսերու, որոց պտղոյն ծայրն երկու բաժնուած ըլլալով ակռայի ձեւով՝ այսպէս կոչուին (Երկկեռիք), և հարիւր տեսակի չափ կան. շատն՝ յԱմերիկա, իսկ այս տեսակս, որ գտուի և յԵւրոպա՝ խոնաւ տեղերում՝ B. Tripartita անուանի (Եռաբաժին), որովհետեւ մէկ կոթի վրայ կ’ըլլան երեք տերեւք, միջինն՝ մեծ, եզերքն՝ սղոցաձեւ։

== 1448. Կոլորդեղ. ==
— Տե՛ս Բոլորդէղ և Բզէզավարդ։ 

== 1449. Կոծիծ. ==

Այսպէս կոչեն Խոտուջրեցիք Մայծի (Մսրացորենի) հասկը։

== 1450. Կոծծուկ. ==
— Տե՛ս Թերխաշ: 

== 1451. Կոծոծ. ==

Փշալից բոյս մի, որ ըստ Վանական վարդապետի՝ «ի ջրավայրի է լինել». և է հաւանօրէն տեսակ մի յունաբար Լ. Acantholimon անուանելոյն, որք ի հասարակի թուփեր են՝ խողովակաձեւ ծաղկով և տըկաձեւ հնգանկիւնի պտղով: A. Bracteatum տեսակն նշանակուած է ի կողմանս Կարնոյ, ի Սպեր, ի Հեր. — A. Calverti, ի Թէքտաղ. — A. Venustum (Վայելուչ) յարեւմ. Հայս, ի Կիլիկիա, Ամիդ, Մէրտին. — A. Petreum ի Մուշ: — A. Tenuiflorum (Նրբածաղիկ) ի Գանձակ, Շամախի. շատ հաւանօրէն այս է Վանականին տեսածն. — A. Araxenum (Երասխեան), Երասխայ հովտին չորս կողմերը, ի Հեր. — A. Heutii, ի Մէկմանսուր. — A. Glumaceun, յԱկոռի Մասեաց. — A. Cæsareum, ի կողմանս Կեսարիոյ. — A. Acerosum, յԱրզնի, Կուտինա, Կիլիկիա. — A. Caryophyllaceum, Ի Վարդոյ Տարօնոյ, ի Կորճայք. — A. Armenum, յատուկ Հայկականն ի Կարին, Բաբերդ, Ծանախ, եւ այլն. — A. Echinus Tournefortii ի Բաբերդ և ուրիշ լեռնային կողմեր. — A. Lepturoides, Տփղիսու և Մծխեթու միջոց. — A. Karelini, ի Նախճաւան, Որդուատ. — A. Tragacanthinum, յՈրմիա, Սուլդանիէ։

== 1452. Կոծոծիկ. ==

Գուցէ վերոյիշեալն ըլլայ. նշանակած է նոր բառահաւաք մի։

== 1453. Կոծոռի կամ Կուծոռի. ==

Անուն մի կամ տեսակ մի Երիցուկի։

== 1454. Կոկանենի. ==

Ռոշքեանն գրէ. «Վայրենի ծառ փշալից, որ մանր բոլորակ սալորս բերէ. Spinus». Լ. անունն իրաւ տեսակ մի Սալոր նշանակէ։ — Բժշկարան մ’այլ գրէ. «Կոկանենւոյ պտուղն մաքրէ զորովայն»: — Նոյն թուի և Կոկամ կամ Կոկոմ (Գէօմգէօմ) յիշեալ յօրագիրս (Ն. Դար Դ, 62. Ը, 170). գուցէ՝ նոյն և հետեւեալն.

== 1455. Կոկոն. ==
— Տե՛ս Եղրդոյ պտուղ, թ. 640։ 

== 1456. Կոկոռ ծաղիկ. ==

Ջրային Նունուֆարն է. Լ. Nymphæa, Ար. արաբ., «Նիլուֆար, որ է Նոնոֆար, երեք ցեղ է. լաւն այն է, որ անուշահոտ լինի, ոչ և գէճ է, քուն բերէ և խաղեցընէ, և օգտէ այնոր, որ քուն չլինի, և թէ զջուրն ի գլուխն օծես՝ օգտէ տաք գլխացաւութեան, և իր ձէթն այլ զգլխուն ցաւն խաղեցընէ, և իր շարապն օգտէ սարսամին (ըղեղի ցաւ), և զկուրծքն կու կակղացընէ, և հազին և թոքին խողերն կու չորացընէ, և զհոգին կու ուժովցընէ, և հանգիստ կու առնէ: Ասցած է, թէ ստոյգ և՛ լաւն, և՛ աղէկն այն է, որ ի Պաղտատ լինի, և ծաղիկն կապոյտ լինի, և ասմանի կու նմանի: Այսոր ասի, թէ երեք ցեղ է. այն, որ Պաղտատին է՝ գունն կապուտ է, և այն, որ Հոռոմոց երկիրն կու լինի` դեղին է գունն և սպիտակ, և քան զամենայն լաւ խիստ «դեղին է»: Տե՛ս և Հարսնամատն:

== 1457. Կոկոռճիկ. ==

Այս այլ Գետնախնձորի, այսինքն՝ Երիցուկի անուանց մէկն է։

== 1458. Կոկոռչի տակ. ==

Գալիենոսի բառից մէջ գրուի. «Ալմո, Կոկոռչի տակ, Շուշան ծաղիկն է»։ Այս Շուշանս վերոյգրեալ Կոկոռն է կամ Նիլուֆարն, որ արդարեւ Ջրի շուշան կոչուի։ Իսկ Almum Գալիենոսի (Ե) գրոց մէջ յիշուի իբրեւ աղահամ ծաղիկ մի ի Կիլիկիա,

== 1459. Կոկռոշ. ==

Տեսակ Ծորի, ի նորոց Հաղարջ կոչուած. Լ. Ribes, Փ. Groseillier. Ռ. կարմիրն Смородина, իսկ կանաչն՝ Крыжовникъ. Ար. արաբ., զոր Ամիրտ, Գամբծիլ կամ Գաբծիլ գրէ, և այս անուան տակ նշանակեցինք, բայց որոշելի է զայս ի Գաբ ծիլէն, որ տարբեր ցեղէ է։ — Շատ տեսակք կան այս վայրի խաղողանման տնկոց (զոր Թ. Ֆռէնկ Իւզիւմիւ, Փռանկաց խաղող կոչեն), յորոց մէկ տեսակն, R. Nigrum, յիշուած է ի Մուշ։ — Արեւելեան կոչուածն R. Orientale leptostachys, ի Բաբերդ և Թէքտաղ. — R. Petræum, ի Կովկաս, ի Ճիմիլ լ. Պոնտոսի, ուր և Ալպեանն, R. Alpinum.

Կոձուկ.

Որ և Կոծծուկ. տե՛ս Թերխաշ և Կոցուկ:

== 1460 Կողակ: ==

Ըստ Ստ. Ռոշքեան է Կոստ., զոր տե՛ս:

== 1461. *Կողամիտա? ==

Ըստ Խորենացւոյ աշխարհագ. գտուէր յԻսաւրիա Փ. Ասիոյ: Անծանօթ կամ անստոյգ, եթէ ըլլար գրուած Կաղա մինթա՝ կ’ըլլար Χαλή Μίνθα. Լ. Calamintha, ազնիւ ազգ մի Աննուխի կամ Դաղձին, որոյ հասարակ տեսակն՝ C. Officinalis ի Պոնտոս և ի Կովկաս նշանակուած է. — C. Nepeta, ի Հայս և ի Հար. Կովկաս. — C. Umbrosa, ի Պոնտոս և ի Վիրս. — C. Staminea, ի Մուշ. — C. Graveolens ի Հայս և այլ շատ երկիրներ: Շատ աւելի տեսակք այլ ի Կիլիկիա տեսնուած են:

== 1462. Կոճ Վրացի. ==

Բժշկութեան մէջ հին ատեն շատ նշանաւոր բոյս մի, որ և զանազան անուամբք և տեսակաւ յիշուեցաւ. առ նախնիս շատ հեղ յունալատին բառիւ Ելեբորոս կոչուի, Helleborus, Փ. Hellébore, իսկ Ար. Խարպախ, Խարբակ արաբ. այս անուամբ գրէ և Ամիրտ. և յաւելու, թէ «Իպն. ասէ, թէ Պուռսայ այս խոտիս Ղար չիչակի ասեն, և Թ. Պաշլու կ’ասեն, որ է Տոխուզ պաշլու»: Հօս կու զանազանէ երկու գլխաւոր տեսակները, ինչպէս և բնախօսք և բժիշկք Սպիտակ և Սեւ. «Ասեր են վասն Սպիտակ Կոճին (Խարպախ ապիաթ. Veratrum album), թէ ինքն տակ է, և իր կեղեւն ի բան կու մտնէ, և նման է Կապարին տակին, և ինքն ի Լիսան ըլ-համալ (Գառնալեզու) կու նմանի. և համն, քան զՍեւ Խարդախն լեղի է, և իր տակն շատ մազմզուկ ունի, և նման է Ասարոնի. և մէկ ցեղն կոկ է և մազմզուկ չունի. և մէկ տակ է և խիստ պինտ է, և Թ. այս խոտիս Տօխուզ տափալու (Իննագագաթ) այլ կ’ասէ։ Ասէ գրոցս ժողովողն, թէ լաւն այն է, որ զլեզուն խածնէ, և թէ ծամես՝ լուապ ունենայ, և թէ մուկն ուտէ՝ մեռնի, և մարդու վնաս առնէ՝ զիր չարութիւնն տանի հաւուն շուրվանին»։

«Խարպախ Սեւ (Խարպագ Ասուատ). լաւն այն է, որ ոչ խիստ պինտ և ոչ կակուղ լինի… օգտէ գլխացաւութեան, որ հին լինի և տայուսայլապին (աղուեսացաւ), և զոջիլն սպանանէ, զաչքն սրացընէ և ուժովցընէ: Իր տաքութիւնն աւելի է, քան զՍպիտակ Խարպախին տաքութիւնն, և իր տերեւն նման է Չինարին տերեւին, և քիչ մի ճեղք ունի և սեւութիւն կու քշտէ, և որձան փոքր է, և ծաղիկն սպիտակ է, որ ի կարմրութիւն կու քշտէ, և պտուղն նման Տատաշի Հընդին, և իր տակն շախշախ է, և իր տակին կեղեւն ի բան կ’անցնի, և ինքն ի չոր տեղ կու բուսնի, և թէ զինքն կտրես՝ մէջէն սեւ փոշի ելանէ, և փաթութնի ունի, որ մէկմէկի կու փաթվի, և մէջն փուճ կու լինի, և բունն ի դուրսէ սև է զէտ զuoս, և մէջն սև չէ, և քիչ բարակ-բարակ մամզուկ ունի», եւ այլն։ — Բժշկարան մի այլ գրէ. «Ի լերանց տանեն (զՍեւ Խ.), ի կորդ տեղաց. սիրտն որպէս բարակ փողիկ լինի և պարարտ»: Վաստակոց Գիրքն (ՃԱ. ՅԹ) Վրացի Կոճի համար կ’ըսէ. «որ է Մրտի տակ»:

Դեղական օգուտներէն զատ՝ Կոճն պարտիզաց մէջ դարմանուի իր վայելուչ ձեւին և ծաղկին համար, որ 5–10 թերթով բաժակ մ’ունի բազմառէչ, և ձմեռ ատեն ծաղկելուն համար շատ յարգի է, մանաւանդ Սեւ կոչուածն, որ և Ծննդեան (Քրիստոսի) Վարդ, Rose de Noël, և փոքրիկ Դեղնածաղիկն, Լ. Erantis hyemalis, որ ձեան հալելուն սկիզբը կու ծաղկի։

== 1463. Կոճակուկ կամ Կոճակիկ. ==

Նշանակած է բառհաւաք մի:

== 1464. Կոճամիրու. Կոճամորուս. ==

Անուն համաձայն է Թ. Քօշմօրուաց, բայց Գալիենու բառից մէջ այսոր յունարէնն գրուի Կիգարիս, որոյ ստոյգն անշուշտ պիտի ըլլայ Կի՛խօրա, Κίχορα, և օրինակի մի մէջ՝ մէկն աւելցուցեր Լ. Intubium erraticum. այս այլ անսովոր անուն է հիմայ, միայն մերձաւոր է Intubus major համանիշ Cicorium Endivia, որով յայտ կ’ըլլայ, թէ Կոճամիրուն է տեսակ Եղերդ–Հինդուպէի։

== 1465. Կոճապղպեղ. ==

Որ և այլեւայլ օտարալեզու անուամբք յիշուի, Անգրուեղ, Կիմբիր, Զանճապիլ, Լ. Zingiber, Փ. Gingembre. Ար. արաբ. Ռ. Икбирь. «Երկու ազգ է, ըստ Ամիրտ., մէկն՝ Չինի և մէկն՝ Հնդի… ամենայն ցաւու, որ ի պալղամէ և ի հովութենէ՝ օգտէ, և զմիտքն սրացընէ, և զլեզուին ծանրութիւն տանի, և թէ յաչքն քաշեն՝ զմթնալն տանի, և զթանձր գիճութիւնն, որ ի փողիցն՝ կու տանի, և զքամին կու հալէ, զկերակուրն մարսել կու տայ», և այլն։

Այս բացատրութենէն վերջը յիշէ ուրիշ տեսակներն այլ. յորոց՝ «Զանճապիլ – աճմ (Պարսից), որ է Ուշթարղարն». սա տարբեր ցեղէ բոյս է, և յիշած եմք (թ. 118), նոյնպէս և «Զանճապիլ Շամի, որ է Ըռասանն, որ է Անտուզն, որ է հայ բառով Կղմուխն», տե՛ս զասոնք: — «Զանճապիլ Քալպ, որ է Շան Զանճապիլն, և տերեւն նման է Սուրխունի (Ուռի?) տերեւին, բայց դեղնուկ կու լինի, և թէ շունն ուտէ՝ կու մեռնի, և թէ դալար հնտովն ծեծեն և օծեն՝ զհին բորն տանի և զտեղն այլ չերեւցընէ… և թէ զհունտն և զտերեւն ծեծես և դնես ի վերայ ուռէցին, օգտէ»:

== 1466. Կոճեմ? ==

Դաւիթ Սալաձորցին յիշած է. «Կոճմերուն հետ եղեր է Խռնդատն»: Կրնար կարծուիլ, թէ Կոճամիրուսն ըլլայ, բայց յոգնակի յիշուելով՝ հաւանական է, որ եզակին Կոճեմ է: Ուրիշ օրինակաց մէջ Գոջմեր կամ Կօշվեր գրուած է։

== 1467. Կոճկորակ. ==

Անուն հասարակ կամ տեսակ մի Փրփրեմի. տե՛ս զայս:

== 1468. Կոճղէզ. ==

Ընդհանուր անուն կոճ կամ կլոր և թանձր արմատոյ բուսոց, մանր կամ մեծ, բայց նշանակէ և յատուկ տեսակ մի Գետնախնձորոյ, մատնաչափ մեծութեամբ, որ հում կ’ուտուի, և կոչուի Թ. Եըլտըզ քէօքի: Սալաձորցին իբրև ծաղիկ այլ յիշէ զԿոճղէզ.

«Կոճղէզն է ղանաւաթ հագեր, հաւան չէ միւս գուներուն». ուրիշ օրինակ մի գրած է.

«Կոճղէզն ներկած ղանաւուզ, հաւան չի լի միւս գուներուն»:

== 1469. Կոճողիս. ==

Կոճղէզ է՝ ըստ գրոց, իբր սոխային տակ կամ արմատ, որովհետև հին Բառագրոց մէջ զուգուած է. «Բողբոս (Bulbus) Կոճողիս կամ Կոճողիզ. Ռոշքեանն այլ վկայութիւն բերէ ի Բժշկարանէ. «զԿոճողիս Սխտորով ուտել` լաւ է լուծման որովայնի»:

== 1470. Կոճոճիկ. ==

Այսպէս կոչի տեղ-տեղ Աւելուկի արմատն:

== 1471. Կոճտակ դեղ. ==

Այսպէս գրած է Ռոշքեանն, բայց թուի Կոճ տաքդեղ գրելի, որ է Կոճապղպեղն։

== 1472. Կոմար. Գոմար. ==

Այսպէս անուանեն ի Պոնտոս այն գեղեցիկ ծառերը կամ թուփերը, զոր արեւմտեայք յունական բառիւք բարդեալ Rhododendron անուանեն, որ է ըսել Վարդածառ, վասն զի հասարակօրէն վարդագոյն և վարդանման են ծաղկըներն՝ առանձնակ կամ փունջ-փունջ, որովք բոլոր ծառն ծաղկած կ’երեւի, և պարտիզաց վայելուչ և հարուստ զարդ է։ Իրեն ցեղակից Azalea այլ մէկ տեղ առած՝ 200-ի չափ տեսակ ունի յԱսիա, յԵւրոպա և յԱմերիկա, բայց իր բուն հայրենիքն կըրնայ ըսուիլ Պոնտոս և Կովկաս, և ասոնց անուամբ կոչուին երկու գլխաւոր խումբք տեսակաց, R. Ponticum և R. Caucasicum, որոց մէջ բովանդակի և մեր հայրենիքն, վասն զի ասոր արեւմտեան կողմերում այլ գտուի, ի Գարագափան լերինս Բաբերդու և ի մերձաւոր մասին Թուրքահայոց։ Յատկապէս ընդ մէջ Setchank? և Koblat? տեղեաց կամ գիւղից, ըստ եւրոպացի բնաքնին տեղագրի մի, բայց անուանքն այլայլած կ’երեւին։ Արդ՝ այս տեղուանքս ըլլալով բնավայր ծաղկազարդ ծառիս՝ պէտք է իր յատուկ անունն այլ ճանչնալ Կոմար:

== 1473. Կոյշ? ==

Անծանօթ անուն մի և նիւթ, որոյ նոյնանիշ յոյնն, ըստ բառից Գալիենու, է ուրիշ անծանօթ մի՝ Դադիրէ?

== 1474. Կոյոց ծաղիկ. ==

Գալիենու բառից մէջ այսոր հոմանիշ յոյնն է Անթեիտիս կամ Անթետիս, որ կըրնար ըլլալ Անթեմիս (Մ և Տ տառից շփոթութեամբ ի հին հայերէն ձեռագիրս). տե՛ս թ. 106, բայց Բառագրոց օրինակի մի մէջ աւելցուած է Լ. Anthedon. այս բառս, զոր յիշած է Թէոփրաստ հին բնախօսն, ոմանք համարին վայրի Ալոճին կամ Սնձենին: Իսկ եթէ հայերէն բառին նշանակութեան նայուի, անարգ ծաղիկ մի նշանակէ:

== 1475. Կոնգոմ. ==

Վարդի և նման ծաղկանց կնգուղն է և ոչ յատուկ ծաղիկ։ — Դարձեալ, ըստ քիմիական գրոց՝ «զՇոճոյ խէժն ոմանք կոչեն Կոնկոմ»:

== 1476. *Կոնիովն. ==

Յոյն (յորմէ և Լ. Conium) անուն Խնդակոթի. տե՛ս զայս (թ. 1072): Ս. Բարսղի Վեցօրէից մէջ գրուի. «ԶԿոնիովն արմատ՝ հաւբալք ուտեն, քանզի այսպէս կազմեալ են մարմինք նոցա, զի մի՛ վնասեսցին ի վնասակարութենէ արմատոց»:

== 1477. Կոնձօձ. ==

Արարատայ կամ Գեղաքունոյ կողմանց բուսոց մէջ յիշէ նոր գրող մի, եթէ չէ Կոծոծն:

== 1478. Կոպղ. ==

Գետնատարած փշեղէն մի, որոյ արմատն կ’ուտուի և Մատուկ կոչուի։ — Պէտք չէ շփոթել Կոպաղ բառի հետ, որ հնձուած ցորենոյ դէզ նշանակէ։

== 1479. Կոպռոշ. ==

Նոյն համարուի որ ինչ Ծիպանուկն, թ. 1197:

== 1480. Կոստ. Կոստի տակ. ==
— Տե՛ս Կապարասի։ 

== 1481. Կոստղի. ==

Ստ. Ռոշքեան Լ. Aquifolium կոչէ, որ հիմայ չի լսուիր, այլ Ilex, որ է Սղոցի. Տե՛ս ի կարգին,

== 1482. Կովացնծուկ? ==

Նորերու հնարած կ’երեւի բառս՝ փոխանակ Թաւրինջակի:

== 1483. Կովի աչք. ==

Նշանակէ զԵզնակն, տե՛ս թ. 618։

== 1484. Կովլեզու. ==

Արդարեւ, ձեւն նման է լեզուի կովու կամ եզան (ուսկից և Եզնալեզուն), սակայն օտարք՝ Յ. և Լ. ուրիշ նմանութեամբ անուն տան այսոր, չնչին ճճիի մի, օձասանդրի, ինչպէս յիշեցինք Արծուաճանկին բացատրութեամբ (թ. 213), զայս այլ նոյնպէս Scolopendrium կոչեն, միայն յարելով՝ Հասարակ մակդիրն այլ, S. Officinale և S. Vulgaris. Տեղաքնինք յիշեն զայս ի Պոնտոս և Կովկասու երկու կողմերում այլ. տեսակ մ’այլ կայ՝ S. Hemionitis, որ գտուեր է ի Գառլըպօղազ Կիլիկիոյ.

== 1485. Կովլլուկ. ==

Վայրի խոտեղէն մի, որ ընկուզաչափ պտուղ բերէ՝ ըստ բառահաւաքի Սեբաստիոյ կողմանց։

== 1486. Կովու ճակտիկ. ==
— Տե՛ս Եզան Ճակատ: 

== 1487. Կովու ուրուկ? ==

Բժշկարան մի յիշէ զայս՝ գրելով. «Բանճար մի կայ, Կովու ուրուկ ասեն. չորցո՛. թէ դիւատարի տաս ուտել՝ բժշկի»: Թերեւս ներքոյ գրեալ Կովրուճն ըլլայ:

== 1488. Կովտուն. ==

Ոչ է յատուկ բոյ, այլ Կտաւատի թեփն։

== 1489. Կովրուճ. ==

Հացի փայտ կոչուած է ի Բժշկարանս և աչքի դեղ. «Ա՛ռ զՀացի փայտն, որ է Կովրուճ, որ յանջրդի տեղ լինի, մանր կոտորատէ և շատ եփէ, որ թանձրանայ, և դի՛ր յաչքն երեք հեղ. թէ կոյր լինի՝ նա լուսաւորի»: Քիչ մի տարբերութեամբ գրէ հին Բժշկարանն, առանց յիշելու զԿովրուճ. տե՛ս Հացի փայտ: Թէ և փայտ կոչուի, բայց ոչ թուի ծառ, այլ առ առաւելն՝ թուփ։

== 1490. Կոտեմ. Կոտիմն. ==

Ուրիշ անուամբ այլ կոչուի, ինչպէս Հարբ կամ Հորփ արաբ. Լ. Nasturtium, Փ. Cresson alénois. Ռ. Кресс-саладъ. Թ. Թառայ օթի. Ար. Ըռիշտ կամ Ռիշատ, արաբ. այս անուամբ ստորագրէ Ամիրտ. «Իր հոտն սուր է, լաւն այն է, որ ածւոց լինի… եփող է և հալող է. զերեսին մանն կու տանի, և զթեփուկն ի գլխուն կու տանի, և չի թողուր, որ մազն ի վայր թափի… և զշտերն և զմկնատամներն եփէ, և զպալղամի ուռեցնին այլ եփէ», եւ այլն։ Ածւոց տեղ՝ ուրիշ Բժշկարան՝ Տանոյ Կոտեմ կոչէ։ — Հին Բժշկի. մեր գրէ. «Կոտիմն` տաք ու չոր յ’Բ տրճ. կամ ի Դ, դեղ է ստամոքի, և հանէ զտափակ ճիճի, սրբէ զկուրծք և զթոք ի պլղամէ, թէ չորս դրամ ծեծէ և տաք ջրով առնու, զփորն լուծէ, և զքամի հանէ յաղեց. Կօլնջի օգտէ. զունդն աղնձած տալ՝ զփորն կապէ, անծեծել տուր զաղնձածն: Ապա որ զտերեւն ուտէ՝ դալար գնձով կամ հազրով կամ Եղիգաւ թող ուտէ, որ զիր չորութիւն մանրէ»: — Այլ և այլ տեսակք կամ ազգք կան Կոտեմոյ, որք տարբեր անուամբք այլ կոչուին օտար լեզուօք, ինչպէս՝

== 1491. Կծու Կոտեմ. ==
Փ. Cresson a mère.

== 1492. Հորի Կոտեմ. ==
Փ. Cress on defontaine.

== 1493. Ջրի Կոտեմ.  ==
Փ. Cresson d’eau. Լ. Sisymbrium nasturtium.

== 1494. Թուրք Կոտեմ. ==

Draba և Draba Arabis. Փ. Drave. Ազգ մի Կոտեմոյ, առատ յարեւելս. մէկ տեսակն Մասիս լերան ձեան սահմանին 4338 Չ. բարձրութեան վրայ բուսած գտաւ Ռատտէ բնագէտ, յամի 1871։

== 1495. Կոտիկ. ==

Հին Բժշկարանն դեղ գրէ մաղասէ շարժած ակռայից՝ այլեւայլ նիւթեր, որոց մէջ նա եւ Զառիկ, Շէկ Ոսբն, Կոտիկ, Բարձուենեկ և Քամատարիոս (Կաքաւարօտ). «զամէնտ լեսէ և ա՛ռ դգալ մի հոռոմ ձէթ և մեղր, և շաղղէ, և ի վերայ ատամանցն դիր»:

== 1496. Կոտինդ. ==

Բիւզանդ պատմիչ (Ե. ԻԴ) կ’ըսէ, որ անարժան թագաւորն Պապ՝ ընթրեաց ատեն «Դեղ մահու ընդ Կոտինդն խառնեալ», խմցուց Ս. Ներսէս հայրապետի, և թունաւորեց. հաւանօրէն է Յ. Κότινος, Վայրի Ձիթենւոյ (Oléaster) կուտ:

== 1497. Կոտմուկ. Կոտմնտուկ. ==

Վայրի Կոտեմ. Լ. Iberide, Փ. Iberis, նման Նուարտակի։

== 1498. Կոշտուկ. ==

Ռամկական անուն Վարսակի։

== 1499. Կոտոբ. ==
— Տե՛ս Թայլ։ 

== 1500. Կոտրուկ. Կոտրկու տակ. Կոտրկոյ տակ. Կոնտրկու տակ. Կորկոտակ. ==

Պարզ բուսոյ անուն. Կոտրուկ յիշուած չէ, այլ միշտ հոլովեալն կամ սեռականն, իսկ ինքն կամ տակն է Աղուեսուձուք. տե՛ս թ. 63։

== 1501. Կորաթի. ==

Թերեւս Կորափի գրելի. յիշած է Շէհրիման, իբրեւ Populus Libica, բայց աւելի հաւանօրէն է Երերուն Կաղամախն. Լ. Populus tremula, Փ. Peuplier tremble, որ իր ազգակցաց մէջ ամենէն վայրենի կամ անտառայինն համարուի, և տերեւներն, երկայն կոթեր ունենալով, միշտ շարժուն կ’երեւան. շատ չեն բարձրանար: Մեր երկրին մէջ այս տեսակ Կաղամախ՝ յատկապէս յիշուած է ի Պոկլան՝ Տարօնոյ կողմերում։

== 1502. Կորդիւն. Կորդոն. Կորդոյն, Կորդում. ==

Տեսակ Ծոթրինի, Գալիենու բառից մէջ որոշակի գրուած է Թումբրա՝ Կորդիւն, որ է Τύμβρα. Լ. Satureja, Փ. Sarriette. Ար. այլ սոյն անուամբ գրած է Պէյթար, արաբ., զի այսպէս լսուի կ’ըսէ ի Սպանիա. Ամիրտ., այլ նոյնպէս գրէ «Շատրիա. ինքն ի Սահթարին (Ծոթրին) ցեղերուն է, և տերեւն յերկան է, և ածվոց լինի, և ի Թարվէժ՝ Մարզա ասեն»։ Այս Ածուոց տեսակն S. Hortensis յիշուած է յԵւրոպացւոց ի Մեծ և ի Փ. Հայս. — S. Macrantha Գարապաղ. — յունական բառով S. Timbra կոչուածն այլ ի Կիլիկիա, յԱսորիս, յարեւմտեան Փ. Ասիա։

== 1503. Կորդող. ==

Անջրդի տեղերում բուսած խոտեղէն մի է, անասնոց ախորժ ուտելի, և գեղեցիկ ծաղկով, որոյ համար արժան է աւելի տեղեկանալ։

== 1504. Կորդուախունկ. ==

Ըստ Շէհրիմ. Եղէգի նման երկու ոտնաչափ բարակ բոյս մի է, վարդաձեւ հինգթերթեան ծաղկով, ոմանք համարին հիմայ Երիցի աղցան կոչուածն, զոր տես թ. 574, այլ և Երպատուր: Նշանելի է, որ Ար. այլ Կորդուախունկ կոչուի, Պխուր ըլ-Աքրատ արաբ.: Պէյթար կ’ըսէ, թէ ոմանք Համամա կարծեն զայս, և թէ յԱնտալուսիա՝ Երպատուր կ’ըսուի, յԱսորիս՝ Անդրասիոն? Քուրդք շատ գործածեն զայս իբրեւ ծխոց, և Շահպուէ, արաբ. կոչեն, որ է Թ. Շէհպօյ։

== Կորդում. ==
— Տե՛ս Կորդիւն։

== 1505. Կորեակ. Կորեկ. ==

Ընդեղինաց մէջ Ցորենէ և Գարիէ վերջ` ամենէն ծանօթ և պատուականն է, բայց տեսակներն իրարու շփոթելով՝ Գաւարսի հետ միացուցեր կամ մերձեցուցեր են Պէյթար և Ամիրտ. անոր համար այդ անուան տակ յիշեցինք երկու կամ այլեւայլ տեսակներն այլ (թ. 674). հօս յիշեմք կամ կրկնեմք, որ յատուկ Կորեակն է ըստ Լ. Milium, Փ. Millet, իսկ Գաւարսն Panicum Miliaceum. Փ. Panic Millet. Լ. կ’ըսուի եւս P. Esculentum (ուտելի)։ Վաստակոց գիրքն ուրիշ զանազանութիւն մի կ’ընէ Մեծ և Փոքր Կորեկի. առջինին համար միայն գրէ (ԻԴ). Մեծ Կորեակն զշաղախուտ և զգիջային զաղեհամ և զջրարբի վայրսն սիրէ, և քչիկ սերմամբն շատ գետին լնու, և զքաղհան առնելն խիստ ընդունի և ախորժէ. և իւր ցանելոյն ատենն ի մարտի ամսոյ ԺԱ աւուրն ի վեր է, և թէ թանձր բուսանի` նօսրացընել պիտի, զի մէկ հատն բազմապատիկ պտղաբերի»։ Յատուկ Կորեկի հասարակ տեսակքն M. Effusum և M. Vernale գտուին ի Հայս, նոյնպէս և Գաւարսն, որոյ հայրենիք համարի Հնդկաստան։ — Կորեկի բազմաբերութիւնն յիշէ և Առակախօս վարդապետն (ԼԶ – Ը) զԳարին վաթսնաւոր. զԿորեակ՝ հարիւրաւոր կոչելով, որով հպարտանային, իսկ Ցորեան խոնարհութեամբ լռելով՝ բուսոց թագաւորին մերձաւոր եղաւ. զայն տեսնելով մէկայլքն՝ սկսան խոնարհութիւն կեղծաւորիլ, և անով սնապարծիլ: Կորեակ կ’ըսէր, թէ. «այնքան եմ խոնարհ, մինչ զի ի պատուողացն ձեռանէ սողոսկեալ՝ անկանիմ յերկիր. (բայց) այպանի և սա իբրեւ զանմիտ՝ լինելով կերակուր անմտաց»:

— Սեւ Կորեակ. — Անունն յայտնէ զտեսակն։

== 1506. Կորեկխոտ. ==

Թուի, թէ ոմանք ի գաւառականաց այսպէս կոչեն զՄայծն կամ Մսրացորենն։ — Յիշուի և

== 1507. Կորեկուկ. կամ Կորեկիկ. ==

Ի նոր բառհաւաքէ, բայց ինչ ըլլալն՝ ոչ:

== 1508. Կորթում. ==

Անասնոց ուտելի մշտադալար խոտ մի, ըսուած է։

== 1509. Կորիւն. ==

Վայրենի պտուղ Կնձնի ծառոյ և նմանեաց:

== 1510. Կորկրուկ. ==

Երկայն ցօղունով տեսակ մի Վարսակ:

== 1511. Կորնգան. ==

Երկրագործութեան և, մանաւանդ, խաշնադարմանութեան մէջ շատ ծանօթ և անասնոց պիտանի կեր է՝ Առուոյտի ցեղերէն, որք իրարու հետ շփոթին պէսպէս անուամբք, և դժար է որոշել, թէ ո՛րն է յատուկ Կորնգանն. իրարու նմանութիւննին յայտնեց մեր Առակախօսն այլ (ԼԳ), երբ մէկ տեղ ըսաւ. «Գնդածաղիկք և Խոլորձ, Առուոյտ Կապոյտ և Սէզ, և նմանք սոցին», ինչպէս յիշած եմք Առուոյտ անուան տակ (թ. 158)։ Հին բժշկարանն պարզապէս կ’ըսէ. «Կորընկան, որ է Զվիրակ», ուրիշ մի յաւելուածով. «Զուիրակ, որ է Իշկորնկանն, որ է Աքլիլմէլիքն, որ է Կորնգանն»: — Այս անունս դեռ լսուի ի Հայս, և ճանչցուի գնտաձեւ գլխով կամ դեղին ծաղկամբ Առուոյտ մի։ — Մեր հոգէնուագ Նարեկացին իր Սայլի կամ Յարութեան երգոյն մէջ յիշէ այս բոյսս. «Այն վեց բարդք Կորընգան՝ այն վեցօրեայ գործք Աստուծոյ». նմանութիւնը թողունք իր երեւակայութեանն։ — Այլեւայլ ազգակցաց մէջ՝ մեզ կ’երեւի, թէ Կորնգանն է Լ. Trifolium odoratum, որ և Melilotus, Փ. Mélilot. Այս տեսակն այլ քանի մի զանազանութիւն ունի, որոցմէ մէկն և հասարակ՝ յատուկ Հայկական կոչուի, Լ. M. Officinalis Armenia. — զուտ Հասարակն յիշուած է և ի Բաբերդ. — M. Parviflora (Մանրածաղիկ) և Dentata (Ատամնակերպ) ի Հար. Կովկաս, ուր և Ռուսահայք. — Սպիտակ, M. Alba ի Կովկաս ընդհանուր։

Կորնգանի յատուկ ազգք են Քաղցր Կորնգան, Լ. Hedisarum, Փ. Sainfoin. — Իշկորնգան, զոր տե՛ս ի կարգին այս անուամբ։

== 1512. Կորոտնի. ==
— Տե՛ս Կռատուկ: 

== 1513. Կորու ագի. ==

Նոյն իմաստով կոչի և Լ. Scorpiurus, Փ. Scorpiure. Ար. Զանապ ըլ-Ագրապ, արաբ. Ամիրտ այլ գրէ. «Զանապ ըլ-յաղրապ, որ թ. Ախրապիայ ասէ, և Հայն՝ Կորու ագի. ինքն խոտ-մն է, որ քիչ տերեւ ունի, իր հունտն նման է Կորու ագու, և թէ զհունտն սպեղանի առնես և դնես ի վերայ կարճահարին՝ օգտէ Աստուծով»:

== 1514. Կոցուկ. Կոծծուկ. Կոձուկ. ==

Այսպէս անուանեն Պոնտացիք Լ. Heracleum, Փ. Berce Ռ. Медвежья лапа կոչուած բոյսը, որ 50 կամ 60 տեսակ ունի, և ընդհանրապէս բարձր խոտեղէններ են տարեկան կամ երկու տարեկան, մեծամեծ տերեւներով՝ կերպ-կերպ բաժնուած, հասարակօրէն երեք, հինգթերթեան բաժակաւ և պսակաւ հովանոցաձեւ ծաղկօք. բոլոր բոյսն այլ աղուամազոտ կամ բրդոտ է: Հիւսիսային կողմերում՝ տերեւներէն ըմպելիք կու հանեն գարէջրի պէս, ճիւղերէն այլ՝ ալքոոլ, կամ չորցուցած կ’ուտեն, որովհետեւ նշայի նման նիւթ ունի։ — Խժաբեր տեսակն H. Gummiferum շատ գտուի ի Հայս և Պարսկաստան, և ասկէ կու հանեն Ամմոնիակ խէժը, անոր համար բոյսն կոչուի եւս Dorema Ammoniacum, ուրիշ տեսակներէն տեսնուած է H. Rubescens ի Նախճաւան. — H. Apifolium ի Կարին, ի Ճիմիլ. — H. Brevittatum, ի Գարապաղ, ուր գտուի և Chorodanum տեսակն. — H. Partiոacæfolium ի Սիսիան Սիւնեաց, ի Վարաժնունիք. — H. Incanum ի Կարին. — H. Platitænium և H. Argæum ի Կեսարիա: — Մերայինք ստորագրեն զԿոցուկ՝ Եղեգի նման հանգուցաւոր և սնամէջ, և ի ծայրն դեղնագոյն ճառագայթաձեւ ծաղիկ, ուտելի դալարութեան ատեն:

== 1515. Կուգել? ==

Աղթարական դեղաբանութեան մէջ յիշուի. «Խոտ մի կայ՝ Կուգել ասեն, այնոր ջուրն յիրար խառնէ Լօշտակի և Ճլի ջրոց հետ, դեղ մազի և մօրուաց, որ չթափին»:

== 1516. Կուենի. Կուի. ==

Հին և նոր Բժշկարանք յիշեն պէսպէս. «Կվենի փայտի տակ». — Մայր փայտի խէժ, որ է Կվենին, — Մայրափայտն, որ է Կվենին»: — Վաստակոց գիրքն այլ (ԺԲ). «Ա՛ռ սեւ ձիւթ և Կվենւոյ փայտի կամ Մարխի սղոցուքով», մրգեր պահելու համար ի սնտուկի։ Իսկ Գալիենու բառք գրեն. «Պիտոնէս՝ Կուենի», որ է Πιτύνος, այսինքն՝ փոքրիկ Նոճի կամ Գետնի Փիճի, Chamæpitis, բայց այս անունս տրուած է և՛ Ճանկխոտի, և՛ Կենդանարարի, ուր և բացատրեցինք, կամ երեքն այլ մի և նոյն ծառը նշանակեն, կամ շփոթին նմանիք. Կուենւոյ յիշեալ խէժն՝ Կիւ կ’ըսուի, և է ձութն ծամելի (ծամօն)։

== 1517. Կուզփուշ. ==

Յիշուի աղթարական Բժշկաբանութեան մէջ. թերեւս Գազի նման ըլլայ:

== 1518. Կուժխոտ. ==

Նշանակուած ի նոր բառհաւաքէ, որ առանձինն նշանակած է և հետեւեալը.

== 1519. Կուժկոտրուկ. ==
— Տե՛ս Ծափկոտրուկ։ 

== 1520. Կուլա. ==

Այն ձեւով Դդում, որ հեղուկի աման կ’ըլլայ:

== 1521. Կուծակ. ==

Ըստ Ասարայ՝ է Ասորի Բահման, տեսակ մի Փշաքեղի. տե՛ս զայս։

== 1522. Կուծուռի. ==

«Որ է Իրիցուկն, Պապատիան», գրէ Բժշկարան մի: Տե՛ս Գետնախնձոր, Երիցուկ։

== 1523. Կուկնար. ==

Ըստ Բժշկարանաց՝ է Թ. «Ճաղլուզա, որ է Հապի Սօնօպար», այսինքն՝ Սնովպարի հատն կամ մոմոչն. Ամիրտ. կ’ըսէ. «Հապի Սանավպիր իլ-քիտար, որ է Ճաղլուզան, և իր ծառն փոքր լինի, քան զ Հապի Սանուպարի սուղարին, և ինքն ի Սիսթանու երկիրն կու լինի, և ի Հոռոմոց երկիրն այն լինի, և իր ծառին Սուսուն ասեն», եւ այլն: Իսկ «Հապի Սանավպարի Սուղարի, այսոր Պ. Թուխմի քաճ ասեն, և ինքն պտուղ է երեքզռէն, և ամնի մէջ է, և այնոր Ճավզ ըլ-քաճ կ’ասեն, և համն Ճաղլուզա կու նմանի»: — Ուրիշ Բժշկարան մի պարզապէս կ’ըսէ Փիճոյ պտուղ. ուրիշ մ’այլ ձայն բանալու դեղոց կարգին գրէ և զԿուկնար:

== 1524. Կուճում. ==

Ըստ Խորեն. Աշխարհագր.՝ Խնկեղէն է յԻսաւրիա, այլ որպիսի բուuոց՝ չէ յայտ:

== 1525. Կումկում. ==

Խոտեղէն՝ Հարսնուկի նման ծաղկող։

== 1526. Կուշ. ==

Թերեւս Կոյշն է (թ. 1473). ուրիշ նիւթոց հետ յիշուի ի Բժշկարանի. «Նիլուֆար, Խաշխաշ, Կուշ և Գարիապուր»։

== 1527. Կուտակեայ Բանջար. ==

Յիշուի ի հին թարգմանութեան Վարուց Աղեքսանդրի, և թուի հետեւեալն.

== 1528. Կուտակուտ. Կուտատուկ. Կտատեակ. Կուտաւտուկ. Կատատուկ. Կուտատակ. ==

Գալիենոսի բառք իմացընեն, թէ Աղթէաս է, այսինքն՝ Altea, որ է Տուղտ. տե՛ս զայս իր կարգին. միայն Բառգիրք մի Կատատեկի զուգէ Սբինոթոս, որ անծանօթ է ինձ. միւս մ’այլ՝ Պատեղի:

== Կուտրկու տակ ==
— Տե՛ս Կոտրկոյ տակ եւ Աղուեսաձուք:

== 1529. Կուրեղիկ. ==

Անունն Եղիճի տեսակ կարծեցընէ, որոյ միայն տերեւ մի տեսած եմք, բրդոտ բոլորակ, եզերքն այլ կլորիկ-կլորիկ բաժնուած, վայելուչ ձեւով։

== 1530. Կոփ. ==

Տեսակ մի Արմաւ է կ’ըսէ Բառգիրք մի. «որ զերդ Փշատ է»: Գուցէ նոյն է և

== 1531. Կոփէ. ==

Որ ուրիշ նիւթոց հետ յիշուի. «Քուշտ և Կոփէ և Սնպուլ»։

== 1532. Կպշտուկ. ==

Բարակ որձայի վրայ իրարմէ հեռու նշաձեւ տերեւներ ունի, որոց կոթին որձային կպած տեղ՝ ոսպնաչափ տափակ գնտիկ մի կայ՝ մանրիկ կանաչ մասերէ ձեւացած. ուրիշ յատկութիւնքն անծանօթ են ինձ։ Ասկէ տարբեր երեւի.

== 1533. Կպչան. Կպչուկ կամ Կպչուտ. ==

Պատատուկ երկայն բոյս մի, որ կը կպչի և փաթաթուի որու որ դպչի, զոր Կռուինչ անուաներ են նոր բանասէրք. երկուքն այլ Թ. Եափըշգան բառի իմաստով. Լ. Galium Aparine. Փ. Gaillet Gratteron. կաթնտու յատկութեանն համար այսպէս անուանած ի Յ. Γάλα բառէ, Պէյթար յորմէ և Ամիրտ. օտար անուամբ յիշէ. «Պիլիսքի (արաբ.), որ այսոր Թ. Չօպան սուզակի ասէ. և կու ասեն, թէ հովիւն զկաթն այսով կու քամէ, և այս երկու ճիւղ կու լինի, և յերկան կու լինի, և տերեւն ի Տորունին տերեւն կու նմանի և մէջն փոս՝ ի պորտ կու նմանի, և թէ զմիրգն և զճիւղն և զտերեւն քամես և զջուրն գինով խմես, օգտէ օձահարին, և թէ յականջն կաթեցընես՝ զցաւն տանի, և թէ հին ճրագեղով սպեղանի առնես և դնես ի վերայ խոցին, օգտէ և հալէ և չըքի, և խալսի Աստուծով»:

== 1534. Կպրէթի տակ. ==
– Տե՛ս Խաչափայտ: 

== 1535. Կռ. Կռան. ==

Յունական ձայն է, ինչպէս յայտնէ և Ամիրտ. «Ղարանիա, որ հայերէն Չում և՛ Կռ, և՛ Հոն (Հոյն) ասէ, և Թ. Ղզըլճուխ»։ Ուրիշ մ’այլ գրէ. «Յոյնք Ակռանեայ կամ Կառկարի ասեն», որով կոչի և հետեւեալն։

== 1536. Կռաբանջար. Կռաբանջարի տակ. Կռան Բանջար. ==

Ետքի կերպս գրած է հին Բժշկարանն. ի բառս Գալիենոսի հոմանիշն գրուած է Կամիէլ կամ Ղամպիլ, այլև Սարխուս։ Բժշկարան մի գրէ. «Ղանբիլ, խոտ, մովնեղն? երկայն, կարմիր յալաբշտիկ է. Սարխուս»։ Ըստ Ամիրտ. և Պէյթարայ՝ Ղամպիլն (արաբ.) է նոյն Կնբիլն, զոր յիշեցինք (թ. 1436), Բժշկարան բառգիրք մ’այլ գրէ, թէ այսոր «Յոյնք Ակռանեայ կամ Կառկարի ասեն»: Բուսաբանք և բնախօսք տարակուսին ինչ ըլլալուն, և պէսպէս կարծեն. ոմանք այլ համարին, թէ ըլլայ Լ. Taraxacum, Փ. Pissenlit. Լատին անունն յունարենէ առնուած նշանակէ Խաղաղցընող։ Լեռնային տեսակն՝ T. Montanum, յիշուած է ի Ռ-Հ. — T. Serotinum, ի Բաբերդ. — T. Officinale genuinum և T. Crépidifórme Թ-Հ. և T. Stenocephalum Բաբերդոյ մօտերում. — ուրիշ այլեւայլ տեսակներ ի Կիլիկիա:

== 1537. Կռանի ծառ. ==

Թերեւս վերոյիշեալն Կռ., բայց տարբեր կերպով գրեն Բժշկարանք ոմանք. «Ասեն, թէ (Մարանն) Խէթանի ծառն կու նմանի, և ոմանք ասեն, թէ ստոյգ Կռանի ծառն է։ — Ասէ Պտ., թէ Մալիայ ասեն ինքն ծառն-մն է բարակ և երկայն, և իր փայտէն ռումբ կու շինեն ի Դամասկոս, և ինքն շատ կու լինի, և տերեւն դեղնուկ կու լինի, և ինքն կապողութիւն ունի և թեթեւութիւն ունի։ Եւ ասացել է գրոցս շինողն, թէ այս փայտին, որ Մարան կ’ասեն՝ իր միրգն տտիպ է և ուժով որպէս Գղթոր», եւ այլն: Կամարկապցին այլ կ’ըսէ. «Ինքն կարմիր միրգ է, և մէջն կուտ ունի. հով է և չոր. լաւն հասունն է»:

== 1538. Կռապալ. ==

Հին Բժշկարանն ճարտրըկուկ կոչուած վիրաց դեղ գրէ. «Կռապալի տերեւ շողցո և դիր, և ճիճն (ստէպ) փոխէ»։

== 1539. Կռատուկ. Կռոթուկ. Կեռոտնի? ==

Ստ. Ռոշքեան գրէ Կորաբի. թէ՛ սա և թէ՛ Շէհրիման համարին զսա Bardana, որ հիմայ կոչուի Lappa, և Կանգառեղինաց (Cinaroïdes) ցեղէն է, Կառից նման, ճանկող փշեր ունի, բարձր և բազմաճիւղ՝ ծաղիկն կանգառանման երկայնաձև նեղկուկ, բարակ և դիւրաթափ բրդով։ Փոքր կոչուած տեսակն L. Minor, յիշուած է ի Ռ-Հ. նոյնպէս և Մեծն՝ L. Major, nր և ի Պոնտոս, ուր և L. Platylepis.

== Կռեկ. ==
— Տե՛ս Քռեկ.

== 1540. Կռզի. Կռզենի. ==

Թերեւս նոյն ընդ Գռզի (թ. 532). յիշուի յարեւելեան Հայս։ Ռոշքեանն համարի Cinara, Կանգառ, կամ Cactus։ — Յիշուի և Կռզւոյ տակ, որ ըստ ոմանց բանջարեղէն է։

== 1541. Կռէզի թառ. ==

Լայնատերեւ բանջարեղէն անպիտան (ըստ Մանան. եր. 448)։

== 1542. Կռէժ. ==

Այս բառս զուգեր են Mimosa nilotica բուսոյ. լատին անունս այլ թարգմանք կ’ընծայեն Ար. արաբ. կոչուածին, զոր Ամիրտ. գրէ. «Ղարատ. ծառ մի է, որ իր պտղէն Աղաղիա կու շինեն, և լաւն այն է, որ թանձր լինի… կապող է. զակռան կու ամրացընէ, և թէ զմազն այնով լվանան՝ ամրացընէ, և չի թողուր, որ թափի… Ասէ Պտ., թէ փշով միրգ մի է… և իր միրգին Պ. Կարայ կ’ասեն, և ինքն ի Խառնուպ կու նմանի, բայց սպիտակ և վատուժ կու լինի. և ասացել է գրոցս շինողն, թէ Խառնուպն չորս ցեղ է», եւ այլն։

== 1543. Կռմզան. Կռըմզուկ. ==

Ուտելի բանջարեղէն մի ի կողմանս Սիւնեաց և Արցախոյ:

== 1544. Կռնի. ==

Այս անունս, ինչպէս և Խազիրան, մեր նոր գրողներէն յիշուած է, Astragalus բուսոյ նշանակութեամբ, որոյ ինչպէս ըլլալը բացատրեցինք (թ. 960)։ Հ. Մէհերեանն Կռնի և Կռենոնի նոյն համարի, և պինտ կարմրախայտ թուփ մի է, կ’ըսէ, ասեղի նման սուր-սուր փշերով։ Յիշենք քանի մի այլ այս բազմազան բուսոց, որոց իբր 200 տեսակք ճանչցուած են ի Հայս և ի սահմանս. և նախ զ Հայկական As. Armeniacus ի Խարբերդ, Մէկմանսուր. — Սպերացին A. Ispirensis ի Սպեր. — Խարբերդացին, A. Karputaոսs. — Ակոռեցին, A. Arguricus. — Ամենամեծն A. Maximus ի Սպեր. Կարսեցին A. Karsianus. Պրիտացին, As. Berytius, Կիլիկիոյ Պրիտ լերին. Որմիացին, A. Urmiensis և Գեղաղէշն A. Pulchellus յՈրմիա. Բագուցին A. Bakuensis ի Բագու. Սեբաստացին A. Sivasicus ի Սեբաստ և ի Խարբերդ. Սիւնեցին, A. Karabaghensis, ի Հագարու գետահովտին. Վարդոյին, A. Wartoensis. Մշեցին A. Muschianus. Սրմանցն կամ Պինկէօլցին A. Binghiolensis, Դաւրիժեցին A. Tabrisianus ի Սահանդ լերին. — Կապադովկիացին A. Cappadocicus ի Խարբերդ, Բաբերդ, Կեսարիա. — Մելիտինացին A. Melitinensis ի Միլիտինէ, Սեբաստիա. — Երկնագոյն A. Cælestis ի Գեղարքունի. — Բոլորաբաժակ Sphærocalyx, ի Մասիս. — A. Xerophilus, Մէյերեանն, A. Meyeri, ի Մասեաց Ոտին. — A. Halicacabus ի Մասիս, Կարին. — A. Uraniolimneus յԱրագած. եւ այլն, եւ այլն, քանի մ’այլ անստոյգ կամ անորոշ տեսակք A. Incertus ի Մասիս, յԱրագած և Սրմանց լերինս։

== 1545. Կռնկուկ. ==

Սալաձորեցին երգած է. «Կռնկուկն և Կաքուեղեգն խիստ կու բացուին մէջ սորերուն». ուրիշ օրինակք գրեն Խնուկ կամ Կանկուկ, և Կակվեղիկն:

== 1546. Կռնկու ջղայ. ==

Խոտուջրեցոց ծանօթ բոյս մի:

== 1547. Կռնուկ. ==

Եթէ չէ Կռնկուկն. յիշուի ի Խոտուջուր։ Տե՛ս և Կառ։

== 1548. Կռոթուկ. ==

Եւ սա թուի Կռատուկն. Աթանասեանն (եր. 93) կ’ըսէ մեծատերեւ և փշաձեւ մարդաչափ! հաստ բունով բազմաճիւղ և դիւրաբեկ բոյս մի, խոնաւ տեղերում։

== 1549. Կռոյ ծաղիկ. ==
— Տե՛ս Անթեմ։ 

== 1550. Կռութ. ==

Ցորենի հասկը նշանակէ, և ոչ յատուկ բոյս։

== 1551. Կռուինչ. ==

Տե՛ս Կպչուկ։ Ըստ ոմանց է Paretaria. տե՛ս Ապիկոյ խոտ։

== 1552. Կռտան Սունկ. ==

Սունկ կամ արմատ մի լուծող յատկութեամբ՝ ծանօթ ի կողմանս Սեբաստիոյ։

== 1553. Կռփուլ կամ Կրփուլ. ==

«Սանդալ. ինքն փայտ է, երեք ցեղ լինի՝ Կարմիր, Սպիտակ և Դեղին. լաւն այն է, որ մուղաuիր լինի (բարակ?)… թէ սնուն առնես, զակռայն ամրացընէ, և թէ ծխես՝ օգտէ նուզլային և տաք գլխացաւութեան և աչաց տաք ուռէցին», եւ այլն։ Այսպէս գրէ Ամիրտ։ Լ. Santalum, Փ. Sandal. Ար. արաբ. Թ. Սանտալ աղաճի.

== 1554. Կռօնի. ==

Ծառ կամ թուփ մեծ ձուաձեւ տերեւներով, ծանօթ ի Պոնտոս, պտուղն բարակ մաշկով պարկուճ մ’է, որոյ մէջ Լուպիայի նման հատիկք կան. Լ. կոչուի Staphylea pinnata, Փ. St. Penné, որ ըստ Յ. բառին Ողկուզուկ նշանակէ, ծաղկանց ձեւին համար, ուստի ոմանք ի նորոց կոչեր են Խաղողածառ, իսկ Փ. կոչեն եւս Nez-coupé (պնչատ, կտրած քիթ) և Patenôtrier (Աղօթահամարիչ), պտղոց ձեւին համար։

== Կտատեակ. ==
— Տե՛ս Կուտակուտ:

== 1555. Կտաւատ. Կտաւահատ. ==

Տնտեսութեան մէջ ամենէն ծանօթ և պիտանի բուսոց մէկն, աւելի հագուստի նիւթ տալուն համար, քան իւղոյն. Լ. Linum, Փ. Lin. Ար. Պէզր էլ-Քաթան, արաբ. Թ. Քէթէն թօխումու։ Սովորաբար հունտն, քան թէ բոյսն, կոչուի այսպէս. «Լաւն այն է, կ’ըսէ Ամիրտ., որ խոշոր և ի լի լինի. կակղացընող և եփող է, և թէ օծես նատրունով՝ զքալաֆն տանի (գլխոյ կեղ.), և թէ վարդով և պորայով եախու անես և օծես՝ զշտերն տանի, և թէ աղնծես և տաս՝ զփորն կապէ», եւ այլն: Վաստակոց գիրքն պատուիրէ (ԺԹ). «զՑորեանն և զԿտաւատն ի խորու գետին ցանել և ի դուրն». ուրիշ տեղ այլ (ԻԶ) կ’ըսէ. «Պարտ է ի ծիրանեգոյն գետինն ցանել». ցանելու ժամանակն այլ սեպտեմբեր ամսոյ 22-էն մինչեւ ի յունվարի երեքն: — Կտաւատի մշակութիւնն և գործածութիւնն՝ իր իւղով և թեփով և թելերով՝ ամենուն յայտնի ըլլալով, հիւսուածքին գործիքներուն ազգային անուանց համար կըրնամք Մխ. Գոշի ՃԿԴ առակն յիշել, որովք կտաւագործ մի, իբր թագաւորակերպ զարդարուելով, պարծէր. «Սանդր Շւոյն իբր զ Թագ դնեմ ի գլուխ, և զ Ստէծ իբր զսուր վերացուցանեմ. և ի գործ Կտաւին նստիմ իբր յաթոռ՝ ընդ ոտիւք ունելով պատուանդան, և զ Կտաւ ժողովեմ՝ իբր աշխարհ հնազանդեցուցանելով, և ձայն Սանդերն իբր զձայն փողոյ. և այլ ինչ ասացեալ այսպիսի»: — Անշուշտ, մեր գաւառականաց ծանօթ են Կտաւատի քանի մի տեսակք. յիշենք բուսաբանից ճանչցածներն ի Հայս և ի դրակից կողմանս. L. Catharticum ի Բաբերդ. — L. Orientale ի Ծանախ, Խարբերդ. — L. Nervosum ի Ծանախ. — L. Tenuifolium ի Թ–Հ. — L. Austriacum ի Թէքտաղ, Կեսարիա, Վրաստան. – L. Alpinum glaucensens, ի Ծանախ, յԱմիդ. — L. Incertum ի Կող (Երասխայ)։

Ի կարգի դեղոց հին Բժշկր. Կտաւատի համար գրէ. «Ինք աղնձած ու մեղրով փոխինդ՝ հազի օգտ, որ ի հովէ խառնէ զինք ընդ մոմ ու մեղր, շփէ ի վերայ ձեռաց, քցպան օգտէ»:

== 1556. Կտաւատ Վայրի. ==

Գուցէ վերոյգրելոց մէկն ըլլայ. յիշէ Աթանասեան ի կողմանս Սիւնեաց:

== 1557. Կտաւատուկ. ==

Գետնի վրայ բոլորաձև մատնաչափ երկայն և կեռկեռ եզերքներով փունջ մի տերեւոց ունի, որոց միջէն բարձրանան բարակուկ կարծր ճիւղեր, տեղ-տեղ բարակ, փոքր տերեւներով և շատ փոքրիկ եռանկիւնաձեւ մաշկերով, որոց միջէն ամենամանր ճերմակ ծաղկանց փնջիկք կ’ելնեն:

== 1558. Կտողնի. ==

Վայրի ծառ մի. յիշուի ի կողմանս Գանձակայ։

== 1559. Կտուախոտ. ==

Բզրուկ վայրի և Բզրկատուն անուամբ յիշած եմք, աւելցընեմք հօս ստոյգ Ար. անունն Պզըր էլ-քաթունա, արաբ. Ամիրտ. գրէ Պզըր ըլ-Ղատունէն, որ «Պ. Ասպաղուլ կ’ասեն. և Հռ. (Ψυλλιον). Ֆասլիոն (Լ. Psyllium) ասէ… և ինքն երկու ցեղ է՝ Սպիտակ և Կարմիր է, և այլ ասացած է, թէ լաւն այն է, որ ի ջրին յատակն իջնու… Լաւն այն է, որ ինքն չի ծեծեն ի բան տանին. ասէ Պտ., թէ զինքն ծեծած ի բան տանին՝ կու սպաննէ, և թէ այն մարդն, որ զայս ծեծած ուտէ, իր դեղն Իստիպէճ և Պղպեղն է»: — Բուսոյն յունարէն անունն Լու նշանակէ, անոր համար տեսակ մի Լուախոտ համարուի. Փ. այլ այսպէս կ’ըսեն Herbe aux puces. Լ. այլ յատուկ Plantago Coronopus, և Plantago Psyllium, որ իրարմէ քիչ զանազանուին. գտուին և ի Հայս. տեսակ մ’այլ կայ, որ Եփրատական կ’ըսուի, P. Euphratica և ի Մելիտինոյ կողմեր՝ ճանչցուած է։

== 1560. Կտրածի խոտ. ==

«Ինքն խոտ-մն է և դեղին ծաղիկ ունի, և այս խոտիս Թ. Սիւտ օթի ասէ. զէտ խախացք զկաթն կու կապէ, և թէ զծաղիկն սպեղանի առնես և դնես ի վերայ կրակին այրածին՝ օգտէ»։ Ամիրտ. այսպէս կ’ըսէ Ղալիոն անուամբ, ըստ Պէյթ. արաբ., որ է Լ. Galium, Փ. Gaillet: Կպչուկ խոտի ազգակից կրնայ համարուիլ. տե՛ս թ. 1533:

== 1561. Կտրան? ==

Ասար գրէ ասոր հոմանիշ Սաթար և Քէքիկ. (գուցէ Քէքլիկ, կաքաւ). վերջինն անյայտ, իսկ Սաթար նման է Սայթարի, nր է Ծոթրին, բայց հին Բժշկարանն Կտրանի նոյնանիշ գրէ Խայծղան, որ նա Կտրանի համեմատ՝ կտոր, կտրած բան մի նշանակէ և ոչ բոյս։ Ուրիշ Բժշկարան մի փտած ակռայի դեղ գրէ. «զՊղպեղն աղա և Կտրանիւ շաղըղէ և դիր ի վերայ այն տեղացն», եւ այլն։ Նոյնն ուրիշ տեղ կ’ըսէ. «Կտրան՝ Ղադրան ն է»։

== 1562. Կտրանուղ? ==

Լեհահայոց բժշկարանի մի մէջ Անանուխ համարուած է։

== 1563. Կրկատի. ==

Ստուգելի ի Խոտուջուր. ըստ ոմանց Ընկուզենի է. պտուղն այլ Կրկիտ կոչուի։

== 1564. Կրկտենի. ==

Նոյն թուի ընդ վերնոյն, բայց, ըստ ոմանց, տեսակ մի Զղեարի է, Cratægus Orientalis.

== 1565. Կրմնձուկ? ==

Կարծեմ Կցմցուկն է (Նոր Դար, Դ, 52). տե՛ս քիչ մի վարը:

== 1566. Կրտիմ. Կրտոմ. ==

Ղրտում կամ Ղուրտում՝ ըստ Ամիրտ. և այլոց. Ար. է արաբ. Լ. Crithmum, Փ. Crithme. «Որ է Ասփրին հունտն». ըստ Ամիրտ, այդ անուան տակ երկար բացատրուած է. տե՛ս թիւ 177:

== 1567. Կրտմանէ. ==

Հին Բժշկարանն գրէ. «Կրտմանա՝ Վայրի Քարաւէ», ուրիշ մի. «Որ է Վայրի Չաման. և դարձեալ», որ է Կէիք, որ է Ասմի, որ է Չաման: — Բացատրութիւնը տե՛ս ի Քարաւէ։

== 1568. Կրփէ. Կրփուլ. ==

Sարչինի հունտ է. կ’ըսէ Բժշկարան մի. տե՛ս Դարիսենիկ, թէ և այսոր կեղեւը գիտէինք ի բան եկող և ոչ հունտն:

== 1569. Կցմցուկ. Կցուըցուկ. ==

Շատ հանգոյցներ ունեցող եղեգանման խոտ մի է, որոյ կազմութեան կամ ձեւին յարմարին Յ. Լ. և Թ. անուանքն Լ. թուի Polygonatum, զոր յիշէ Ամիրտ. ըստ Պէյթարայ, այլայլմամբ, թուրքերէնին հետ. «Պուլուղանատին, որ Թ. Պուղունլուճա օթ կու ասեն, այնոր համար, որ հանգուց-հանգուց է, և ի լերունքն կու բուսնի. մէկմէկ կանգուն երկայնութիւն ունի, և տերեւն նման է Տաֆնու տերեւին. համն ի Սերկեւլի համ կու նմանէ, և տակն սպիտակ է և յերկայն է, և պուղուն-պուղուն է, և թէ սպեղանի առնես և դնես ի վերայ խօրային՝ օգտէ, և մանին օգտէ, և խօրա ասելն՝ կերուած ասել կու լինի»։ — Այս բազմահանգոյց բուսոյ տեսակներէն Բազմածաղիկ կոչուածն P. Multiflorum գտուած է ի Ծանախ, ի Հար. Կովկաս. — P. Polyanthemum տեսակն ի Պոնտոս, ի Գարապաղ, ի Պուլղար լեր. Կիլիկիոյ, եւ այլն — P. Verticillatum, ի Ճիմիլ լերին. Խաղտեաց, ի Վիրս. — P. Convallaria տեսակ մ’այլ յիշուի իբր յատուկ կամ հասարակ։

== 1570. Կօդա. Կոթայ. ==

Ջրոտ և մսոտ բանջարեղէններէն է, ընդ մէջ Վարունգի և Դդումի, և «լաւ է, քան զԽիար», կ’ըսէ հին Բժշկարանն, ուրիշ տեղ մ’այլ զուգէ Շինկղ անուան, որ է Պ. Շէնկխիար։ — Մեր աշխարհագրաց մէկն Կիլիկիոյ բերոց մէջ գրէ, ընդ այլոց՝ «Շամամ և Կօթայ»: Այս երկրիս հասարակ բերք մ’ըլլալուն հաւաստիք համարիմ և Վաստակոց գրոց երկար գրելն այսոր վրայօք՝ Դդըմի և Պատեխի (Սեխ) հետ, որ «զաղբին և զաղէկ փորած գետինն սիրէ, առաւել եւս յորժամ չորեւան լինի, զտակսն փորեա և քաղհան արա և ընդ տակսն ի վեր կուտեա, և քանի այլ մեծանայ և տակռէ` ա՛յլ փորեա և զհողն ա՛ծ:… Հինքն փորձեալ են վասն Կօդային, գրել չէ պարտ, զի փորձով է, որ թէ փոքր տղայ տաքանայ, իւր չափով երկայն Կօդայ մի հետ փոքերն յօրոցին պառկեցո՝ ի լերդին դեհն. նա տաքութիւնն անդ փոխի և տղայն լաւանայ, և թէ ի տղային յամէն ձեռն մէկ մի դնես, նոյնպէս արժէ ջերմանն: Եւ Կօդային ուտելն՝ ի վերայ կերակրին (լաւ է), քան յանօթեաց: Եւ թէ ուզես, որ յամէն ձմեռն ունենաս զինքն, ի կարաս, ուր սպիտակ գինի լինի կամ անոյշ քացախ՝ կախեա զինքն այնպէս, որ ի գինին չհասանի, և ի վերայ ծեփեա, երբ ուզես՝ բաց, թազէ գտանես»։ — Ամիրտ. վերոյգրեալ Շանճար կամ Շանկիար անուամբ յիշէ զայս, թէ և Իշոյ մառօլ կոչէ, բայց ինչպէս տեսանք այս անուան տակ, թ. 871 առանձին համարով յիշած է նա այս Մառօլը. անոր համար հօս գրեմք Շանճարի համար ըսածը, յիշեցընելով, որ և Պէյթար պէսպէս անուամբ կոչէ Լ. Anchusa ըսուածը, և շփոթէ կամ միացընէ իրարու: Շէնճարի այլ չորս տեսակ դնէ, որոց մէկն յարմարի Կօթայի: Արդ Ամիրտ., առանց նախ Շէնճարի ինչ ձեւ ըլլալը գրելու, բժշկական զօրութիւնները գրէ, յետոյ յարէ. «Ցեղ մի այլ կայ՝ մանր տերեւնի ունի և բարակ ճղեր ունի, և ի ծիրանի և ի կարմրութիւն կու քշտէ. ծաղիկ ունի և զէտ արեան կարմիր տակեր ունի, և կալոց ատենն յաւազոտ տեղեր կու բուսնի, և թէ զտակն և զտերեւն ուտեն և կամ զջուրն խմեն և կամ լուուխ առնեն, օգտէ ամենայն գազանահարին, և թէ զտակն դրամ մի ծամեն և կամ օձին և կամ կարճին բերանն թքնուն՝ մեռնի», եւ այլն։ — Հաւանօրէն այս բացատրութիւնք Կօդայի չեն յարմարիր, բայց զի սա այլ վկայի ուրիշ Բժշկարանէ Շէնկխիար կոչուիլ. արժան համարեցանք յիշել:

== 1571. Կօշ. ==

Տեսակ մի կարծրակեղեւ Դդմոյ, Թ. Unւ Գապաղի. Կարնեցիք Ճտով Դդում կ’ըսեն երկայն կոթին համար: Հաւանօրէն նոյն են և Կոյշ և Կուշ, որք յիշուեցան (թ. 1473. 1526), իբրև գինւոյ աման&lt;ref&gt;Այնքան սովորական է այս բուսեղէն ամանին գործածութիւնն՝ ապակեղէնի սակաւագիւտ եղած ատեն կամ ի տեղիս, որ պարզապէս Դդում կոչուի ամանն, ինչպէս յիշատակագիր մի ի վերջ ԺԶ դարու կամ ի սկիզբն յաջորդին, պատուիրէ Աւետարան մի գնողի համար, «Կուլամիրի որդին՝ Տէր Կարապետ, ամենայն տարի Կուլամիրի հոգոյն՝ Դդում մի գինի բերէ Աւետարանին համար»: — Թէ՛ ամանը, թէ՛ ամանուածը, ասոր ազդեցութեամբ վառուած, կ’երգէ Խաչիկ անուամբ գուսան մի, թերեւս վերոյիշելոց ժամանակակից. &lt;/ref&gt;, որոյ գոյնն այլ կ’առնու կամ կարմրի հիննալով, և աւելի կարծրանայ։

== Կօշիր. ==
— Տե՛ս Ճօշիր։
[[Կատեգորիա:Հայբուսակ]]</text>
      <sha1>aqplph5h32f088f195llw2reeuk13js</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Հայբուսակ/Հ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151789</id>
    <revision>
      <id>397305</id>
      <parentid>397268</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T11:14:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emptyfear</username>
        <id>547</id>
      </contributor>
      <origin>397305</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="108392" sha1="d920b60xu4jgtqq4wlxyij21svdtlbw" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title = [[Հայբուսակ/Ցանկ|Հայբուսակ • Այբբենական ցանկ • Հ]]
|author = Ղևոնդ Ալիշան
|previous = [[Հայբուսակ/Կ|Կ]]
|next = [[Հայբուսակ/Ձ|Ձ]]}}


== 1572. *Հաբակ. Հապախ. ==

Ար. բառ է, արաբ., նշանակէ Դաղձ և Ռեհան: Տե՛ս Հաւաք։

== 1573. Հագնի. ==

Ծառ մի, որոյ անունն նշանաւոր եղած է բարդութեամբ Հագներգութիւն բառի, որով կ’իմացուի՝ ըստ քերականաց՝ դիւցազնական կամ յաղթողական երգ, մանաւանդ Հոմերոսի, զոր կ’ըսուի, թէ երգէին՝ ձեռուընին այս ծառիս ճիւղեր կամ գաւազան առած։ Ի՞նչ էր ծառն. Ս. Գրոց մէջ յիշուի տեղ-տեղ, բայց բնագիրն կամ ուրիշ թարգմանութիւնք միշտ նոյն բառ չեն դներ, այլ երբեմն Բարտի, երբեմն Սօսի, և ուր կ’ըսուի Յովբայ (Խ. 17) Բեհեմովթ կենդանւոյ կամ փղի համար. «Հովանոցանան ընդ նովաւն և Յողք Հագնւոյ» Լատինն կ’ըսէ, Պատեսցին զնովաւ Ուռիք հեղեղատի. Circumdabunt eum Salices torrentis: Հաւանագոյն է, թէ ըլլայ Սարդ կամ Դափնի, վասն զի հին Քերականի մեկնիչք գրեն. «Հագնին՝ փայտ է անուշահոտ, որպէս Սարդենին, որով երգէին»: Հին բառգիրք մ’այլ գրէ. «Հագնի՝ Սարդի, Թէֆնէ»։ — Այս անուան նմանաձայն՝ Եայգընի կոչեն Տրապիզոնեցիք Թ. Գզըլ աղաճ ըսուածը, որ թերեւս Բիծղին է։

== 1574. Հազազ կամ Հատատ. ==

Ար. արաբ. Լ. Lycium կոչուած ծառն է, որոյ երեք տեսակն կ’ըլլայ կ’ըսեն Արաբացիք. ասոնց մէկն է Ֆիյլ զահրէճ, և ասոր քամուքսն է Հազազն, ըստ Ամիրտ., բայց Պէյթար ծառ գրէ և զՀազազ, և ոչ միայն քամուքսը, որ յիշեալ Պ. բառով նշանակէ Փղի լեղի, անոր նման ընդունարանի մէջ պատուելուն համար: Լատին անունն առնուած է Փ. Ասիոյ Լիկիա նահանգէն, Փ. Lyciet. Փշոտ ճիւղերով թուփ կամ փոքր ծառ է, և շատ տեսակներ ունի, որ միջակ տաք կլիմայից տակ կ’ըլլան. մէկ տեսակն L. Ruthenicum գտուի և ի Հար. Կովկաս և ի Սալիան, որով հաւանելի է թէ և ի Հայս:

== 1575. Հազար. ==

Ծանօթ հիւթեղ տերեւներով բանջարեղէն, Լ. Latuce, Փ. Laitue. Ար. արաբ. «և Թ. Մառօլ կ’ասէ, և լաւն այն է, որ ի յածվենիքն լինի, և դեղին լինի։ Քուն կու բերէ մարդուն, և զտքնութիւնն կու տանի, և ձրի զրուցելուն և մալուխուլիային օգտէ, և թէ գինովք՝ հետ ուտեն՝ չթողու որ շուտով հարբի, և իր ջուրն օգտէ տաք գլխացաւութեան… և օգտէ այն հազին, որ ի տաքութենէ լինի, և այն Հազարն, որ ի լերունքն կու բուսնի, իր կաթն օգտէ Կարճահարին, և չի թողուր, որ մազ բուսնի, բայց զաչքն վատուժ առնէ, և չէ պատեհ, որ զՀազարն լվանան և ուտեն, խասիաթն կու խափանի»: — Հայերէն անունն Հազար, ըստ. Գր. Մագիստրոսի, վասն բազմաթերթութեան առած է։ — Հին Բժկր. Խոտեղինաց դասին գրէ զՀազար, բայց նախադաս. «Աղէկ ցաւ և աղէկ արոյն ընծայէ ի մարդ, կ’ըսէ, և քան զայլ խոտերտ՝ ախորժական է. զսաֆրայի տաքութիւն անցընէ, զստամոք ուժովցընէ և ցամքեցընէ, եւս նոր բուսածն. և աղէկ կերակրէ, կանաց կաթն յորդորէ. և թէ հում ուտես, թէ խաշած՝ ախորժական է, և անլվայ ուտել, քան լվացած, հայնց ու զամենայն խոտեր»: — Տնտեսութեան մէջ թէ սոսկ, թէ աղցան ուտուելուն, Վաստակոց գիրքն երկարօրէն գրէ (ՄԾԷ). «Վասն Հազարի. Թէ կամիս, որ Հազարն բոլոր գայ և մեծ տակ առնու, աղբեա աղէկ և ստէպ ջրեա յառաւօտուն, և երբ թիզ մի լինի` զիւր տակն քաղհանչով բաց և թազէ պախրէի կուով օծ, և զիւր հողն ի վերայ բեր և ծածկեա, և մենակ ջրեա, և երբ աղէկ մեծանայ, ճեղքեա զմիջնածիլ սրտուկն սուր դանակով, և տափակ քարուկ մի կամ կղմինդր ի վերայ դիր, և թող որ տափկեցուցանէ զինքն, քանի մեծանայ՝ քարն ի հետ մեծացո. նա խիստ գեղեցիկ լինի և աղուոր… Եւ թէ ուզես Հազար շինել, որ Թրընջի համ գայ յիւրմէ, ա՛ռ Թրընջի կուտ, ճեղքեա և զՀազարի հունտն մէջն դիր և յիրեար բեր, և մուշախայով փաթաթեա և տնկեա նոյն օրինակով, նա բուսանի, և համն Թրնջի լինի… Թէ ոք զինքն շատ ուտէ, լոյծ առնէ, և թէ սակաւ՝ կապ: Եւ որ զիւր ջուրն ի վերայ կարմիր ելընդի դնէ կամ կարմրած աչաց, շատ օգտէ… Եւ Հազարին՝ գիտնականքն՝ մեռելոտեաց «մահիճք են անուանել». յոյն բնագիրն կ’ըսէ մեռելոց կերակուր, վասն զի չարագուշակ համարուէր, և ի յիշատակս մեռելոց կ’ուտուէր։ Մեր Եզնիկ զգօն վարդապետն Հազարի այլեւայլ յատկութիւնները հակառակ գրէ. «ԶՀազար՝ եթէ ի տօթ ժամանակի ուտիցէ ոք, քանզի զովացուցիչ է, զտապս ի փորոյն փարատէ, և եթէ ի հով ժամանակի ուտիցէ ոք, վնասէ. և եթէ զջուրն քամեալ անապակ ըմպիցէ ոք՝ սատակի, և եթէ զսերմն աղացեալ ջրով ըմպիցէ ոք՝ ի ցանկութենէ արկանէ»:

== 1576. Հազար Վայրի. ==

Սա ըստ Վաստակգրոց՝ «Այն մանրտերեւ սպիտակագոյն երկայնաձեւ և լեղի Հազարն է, և ինքն բնութեամբ և կերպիւ նման է հոտոյ Խաշխաշի, ուստի Աֆիոնն կու լինի (տե՛ս թ. 258)… Որ ի Վայրի Հազարիս ջրէն ջրախառնած «քացախով տայ մարդոյ, որ մաղձի տաքութիւն ունենայ, ողջացուցանէ. և՛ կորահարի, և՛ մորահարի օգտէ»: — Վայրի Հազար համարուին յոմանց և Դառնիճն, Հնդուպէն և Ճարճատուկն. 

— Տեսակ մի Հազարի այլ յիշուած է Իշոյ Մառօլ անուամբ. տե՛ս թ. 871. 1570 և Շնկիար:

== 1577. Հազարածակի ծաղիկ? ==

Բշտերու դեղ գրէ ուրիշ նիւթոց հետ Բժշկարան մի:

== 1578. Հազարգարուն. ==

Ըստ անուանն՝ թուի գեղեցիկ ծաղիկ մ’ըլլալ. յիշուի ի լերինս Գեղաքունեաց:

== 1579. Հազարդարա. ==

Որոյ «Հոտիկն անուշ», երգած է Սալաձորցին. հապա ձե՞ւն և գո՞յնն:

== 1580. Հազարճաշան. ==

Բժշկարան մի կ’ըսէ, թէ սա է «Սպիտակագոյն տունկն». կարծեմ Սունկ գրելի էր։ Ուրիշ Բժշկարան մ’այլ յիշէ Հազար քաշան, և է, կ’ըսէ. «Հազարաֆշան, որ է Ֆաշարայ», իսկ Ֆաշարայ կամ Ֆաշիր՝ Լօշտակն է:

== 1581. Հազարտերեւեան. Հազարտերեւուկ. ==

Նոյն նշանակութեամբ կոչուին Յ. և Լ. Myriophyllum կամ Millefolium. Փ. Myriophylle, Mille feuille. Պէյթար այլ յունարէն անուամբ գրէ, որպէս և Ամիրտ. «Մարիաֆիլոն, որ Թ. Ալֆիայ կու ասեն, և Հազարտերեւեան այլ կու ասեն. խոտ-մն է, և տերեւն նման է Առվատի Ռազանի տերեւին, և ի գետինն կու ճապաղի, յորժամ բուսնի… Եւ ցեղ մի այլ կայ, որ ի Դամասկոս բուսնի, և տակն որպէս Լուֆայի տակն կու նմանի»: — Թէպէտ և խիստ հասարակ և ճամբաներու վրայ ոտնակոխ բոյս մի է, այլ ի տեղաքննաց յիշուած է ի Հիւս. Հայս բովանդակ։ — Ուրիշ բառով Չորմորեակ կոչուած է Հազարտերեւեանն։

== 1582. Հազորան. Հազորանի. ==

Մեծագոյն պտղով Սինձ է, և մեր երկրին մէջ գտուելուն վկայէ Ռոշքեանն ի պատմական գրոց, որ հիմայ չեն գտուիր. նա եւ լատին բառագրողն Ռիվոլա, Խնձորի նման մեծ Սինձի տեսակ է, կ’ըսէ, երեք կարմիր կուտերով, և կոչէ Լ. Sorbus Pictus.

== 1583. Հազրէվարդ. ==

Հայոց գովանի և չքնաղ ծաղկանց մէկն է՝ ըստ անուանն և ըստ յիշատակութեան բանաստեղծից, որոց առաջին համարելու է Նարեկացին իր կարճ խօսքով. «Փունջ. խուռն Հազրէվարդին, մանուշկաբեր բիւրին»: Սալաձորեցին այլ զուգէ «զՎարդն ու Գուլվարդն ու Հազրէվարդն»։ Իսկ Կեչառեցին կամ իր գրուածը ու գրոց (Աղեքսանդրի պատմութեան) պատկերները՝ ոտանաւոր խօսքերով զարդարողն, լաւ ձիու վարձք՝ իբր ամենընտիր կեր՝ խոստանայ զայն.

«Ա՜յ ձի, թէ ինձ աղէկ առնես,

Զիս ի յայս երկրէս խալըսես,

Զամէն Մանուշակ տամ քեզ,

Հազրէվարդ՝ ինչ որ դուն ուտես»:

Բայց ի՞նչ է այդ Հազրէվարդն. ըստ Ռոշքեանի՝ Լուացտակի բոյսն է, Rosmarinus. ըստ գովաբանից՝ Խաչափայտն (թ. 1009), ըստ այլոց՝ ոչ այլ ինչ, բայց բազմաթերթ գեղեցիկ վարդ մի:

== 1584. Հազրի. ==

Ըստ հին Բժշկարանի՝ «Աֆիօնն, որ է Հազրին և Խաշխաշին խէժն», եւ այլն։ Ըստ ոմանց՝ Հազրին Հազարի տունկն է, որոյ քնաբեր բնութիւնն յիշուեցաւ, նման Ափիոնի. տե՛ս և Խաղպապ (թ. 982), սակայն թուի նշանակել և ուրիշ բոյս, մանաւանդ ծաղիկ մի, վասն զի երգ մի կ’ըսէ. «Հարիւրալամն և Հազրին ի միասին ցնծասցեն». թերեւս նոյն ըլլայ և

== 1585. Հազրիկ. ==

Յիշուած ի բուսեղէնս Խոտուջրոյ:

== 1586. Հալածուկ կամ Հալաձուկ. ==

Ինչպէս գրեն օրագիրք (Արարատ, Դ, 329. Նոր Դար, Դ, 114), և ընդեղէն մ’է, կ’ըսեն։

== 1587. Հալաւիկ. ==

Նշանակուած և ոչ բացատրուած ի նոր բառհաւաքէ:

== 1588. Հալեճիտուկ. ==

Իրեն պէս անծանօթ Մանտրանկուշի հետ (եթէ չէ Մարզանկօշ) յիշուի աղթարական գրոց մէջ:

== 1589. Հալի. ==

Խորենացւոյ Աշխարհագրութեան մէջ յիշուած է, և ըստ Ռուքեանի՝ Ծոթրինի նման ծաղիկ ունի։ Գուցէ նոյն ըլլայ, որ ինչ Խալի. տե՛ս զայս թ. 967։

== 1590. Հալիլա. Հլէ լիճ. ==

Ար. է, արաբ. Լ. Myrobolanum. Փ. Myrobolan, լաւ եւս Myrobalan. ինչ ըլլալն յայտնէ Բժշկարանն. «Ինքն ի Հնդկաց գայ. նման է Սեւ Չամչի. աղէկն առողջն ի բան մտէ». ոմանք աւելի Սալորի նմանցընեն, քան Չամչի։ Չորս տեսակ յիշէ Պայթար և իր հետեւողքն. մէկն է «Հալիլայի Քապիլի. լաւն այն է, որ գէր լինի, և թէ ի ջուր ձգես՝ ի տակն նստի»։ — Մէկ տեսակն այլ է «Հալիլա Սեւ, որ Պ. Հալիլա սիահ ասէ, և Ար. Հալիլաճ ըլ-ասվատ. լաւն այն է, որ Հնդի լինի»։ Մէկ տեսակն այլ է. «Դեղին Հալիլաճ, որ Պ. Հալիլայի զարտ կ’ասեն, և Թ. Սարու Հալիլա կ’ասէ, լաւն այն է, որ գէր լինի և մսլի: Եւ ասեր են, թէ այս Հալիլայքս մէկմէկի փոխան են, և շատք կու վկայեն այս բանիս»: — Հին Բժշկարանի մէջ տեղ մի, ուր յիշուած է՝ «Դեղին Հալիլա ի կըտէն հանած», գրոց լուսանցքին գրուած է՝ «Շէկ Չամիչ կտված»: — Բժշկական պտղոց կարգին յոգնաբար յիշուին Հլիլայքն ընդ Դամոնի և Խիարշամբարի՝ ի մեկնչէ գրոց Ս. Բարսղի Հարցմանց:

== 1591. *Հալիոն կամ Հիլիոն. ==

Յոյն անուն Ծնեբեկի, որով ստորագրէ Վաստակոց գիրքն:

== 1592. Հալիք։ ==

Ըստ Ստ. Ռոշքեան՝ խոտ լուծողական և Լ. Ceratia. սա կոչուի և Halenia յազգէ Swertia բուսոց, յանուն Swert Հոլանդացի բուսաբանի, ԺԷ դարուն սկիզում. տարեկան խոտեղէնք են` hինգխորշեայ ծաղկըներով, 20 կամ 25 տեսակ, յորոց Աւգերեան կոչուածն Sw. Aucheri տեսնուած է ի Կարին, Բաբերդ, ի Ս. Գրիգոր Եզնկայի. — Sw. Punctata ի Կովկաս, Վրաստան. — Sw. Balansae ի Պոնտոս, Ճիմիլ լեռ:

== 1593. Հալլուկ. ==

Թուի Սին պտուղն՝ ըստ բառհաւաքի միոյ:

== 1594. Հալհալէմ? ==

Անստոյգ. Բժշկարանի մի մէջ յիշուած է Հալհալէմի քամուած. գուցէ նոյն ըլլայ և հետեւեալն.

== 1595. Հալհամիճէ կամ Հալհաւիճէ. ==

Երկու կերպով այլ գրուած է ի Վաստ. գիրս (ՄՂԳ. ՅԴ), և է Հիլն կամ Շուշմիր, զոր տես:

== 1596. Հալորի. ==

Բժիշկ վարդապետ մի (Անտոն) Թ. Եափրուհ անուան համար գրէ. «Որ է Հալորի եէմիշի ծառ»: Ար. Եապրուհ, ինչպէս յիշած եմք՝ Մանրագոր կամ Լօշտակ նշանակէ. կարելի էր Մանրագորի պտուղն ըլլալ, բայց պտղոյ ծառ կոչելն տարակոյս տայ, իսկ անունն անտարակոյս այնպէս է և ոչ Սալորի։

== 1597. Հալուէ. ==

Այս անուամբ երկու տարբեր ցեղի բոյսք կ’իմացուին. մին՝ ծառ, միւսն՝ խոտեղէն. սա, որ և ըստ Ար. Սապռ կոչուի, արաբ. «է, ըստ Ամիրտ. Աղվայ (Հալուայ?, ինքն Սուսանի պէս խոտի մի քամուքս է, և լաւն այն է, որ Սղուրտի լինի և կարմրժեռ զերդ լերդ լինի, և շուտ լոսի: Երեք ցեղ է. մէկն՝ Սուղուտրի, մէկն՝ Արապի, մէկն՝ Սամհանի, և քան զամէնն Սուղուտրին լաւ է, և իր ջուրն Զաֆրանի ջուր կու նմանի, և հոտն նման է պախրու եղուն. և՛ քնքուշ է, և՛ պայծառ է, և՛ շուտ փշրի։ Եւ այն, որ Արապին է, աղէկ նշաննի չունի, և այն, որ Սահմանի է (արաբ. կամ Սամանճանի, արաբ.), պեղծ հոտ ունի և սեւ է, և այն, որ Սուղուտրի է (Սոքոթորայ կղզւոյ), քանի որ հին լինի՝ սեւնայ, և Տաճիկն Սարակինոսն Ալվէ ասէ, և Ար. Ալուվայ ասեն: Ծաղիկն այլ նման է Սուսանի, և տերեւն թանձր է և մեծ, քան զՍուսանին տերեւն. և՛ ջրի է, և՛ տափակ է, և՛ քիչ մի յետեւն կոյս ճկեալ. և զտերեւն կու հնձեն և կու քամեն ոտիւք, և զջուրն կու առնուն ի թաղարնի կու լնուն, և ի յարեւն կու դնեն, որ կու թանձրանայ և չորնայ որպէս Աղաղիա… Ասել են, թէ Սուղուտրին կղզի մի է և մօտիկ է Եամանու ծովեզերէն մինչեւ յայն կղզին. 40 փարսանկ է, և այն կղզոյն մարդիկն ամենն անհաւատք են և կախարդք են, խիստ ուժով. և նոցա բնական տեղիքն յառաջն ի Հոռոմոց երկիրն էր, և Ալեքսանդր թագաւոր Մակեդոնացին՝ զնոքա ի Հոռոմոց երկրէն ի յայն կղզին քշեաց և ուղարկեաց, որ ի հոն բնակեցան վասն Սապռ շինելու համար, որ է Սապր Սուղուտրի, և նոքա են գրեալ զայս օգտութիւնն իւրեանց բառով, և այժմ գրեցաք մեք այլ ի մեր բառն։ Եւ աղէկ Սապռ Սուղուտրի այն է, որ ի լերդ նմանի գունով, և հոտն զէտ Մուռի հոտ լինի, և փայլուն լինի որպէս Զամխ արապի, և ի ձեռքն շուտ տրորի, և գոյնն Զաֆրանի գոյն լինի և յիրմէն ոչխարի եղի հոտ գայ: Գալիենոս ասէ, թէ զայս ի վերոյ գրեալ պատմութիւնն ես ընդունել եմ, Աստուծով»: — Այս գովանի Հալուէն կոչուի Լ. Alve Socotrina, և այլ եւ այլ տեսակներ ունի. լեղուահամ հիւթն կամ քամուքսն ի հնուց մինչեւ հիմայ դեղ է, մանաւանդ՝ ստամոքի։

== 1598. Հալուէի փայտ. ==

Այս է երկրորդ ցեղ Հալուէ անուամբ բոյսն, որ և ծառ. որ և յիշուեցաւ Աղալուճի անուամբ (թ. 49), ըստ Յ. և Լ. անուանց Αγαλλοχος, Agallochos, Փ. Agalloche, իսկ Ար. Իւտ կամ Էօտ, արաբ., նոյնպէս և Թ. Իւտ աղաճի, զոր Ամիրտ. գրէ. «Յօտ, որ է Յօտ աղաճին. ինքն փայտ է, ի գետինն կու թաղվի, և հոտն անուշ է. տասն ցեղ կու լինի. լաւն Հնդին է… զբերնին հոտն անուշ կու առնէ, և զակռային և զջղերուն և զ’ղեղան զգայութիւնն և զսիրտն կու խնդացնէ և ուրախ կու առնէ, և զանգոհութիւնն կու տանի և զստամոքսն կ’ուժովցընէ, և զբորբոքիլն ի ստամոքացն կու տանի և զկերակուրն հալել կու տայ… և թէ գինուն մէջն թրջես, զմարդն շուտ չի հարբեցըներ… Ասէ Սինեայ որդին, թէ լաւն այն է, որ Յօտի մանտալի ասեն, ի Հնդկաց միջէն կու գայ, և յետոյ Յօտի Հնտին է, և այն ի լերուքն լինի. լաւն լերինն է, որ ոջիլ չի անէ ի Հալան: Եւ շատ մարդիք կան, որ զՍանդալին և զՀնդին ի մէկմէկէ չեն ի բաժանել, և ցեղ մի այլ լինի, որ Սամանտարի արաբ. լինի, և ինքն Սախալիայի Հնդիկ ասեն տեղ մի կայ (Սոֆալա ըստ Պէյթարայ), յանկից կու գայ, և այն այլ խիստ աղէկ է, և յետ նորա արաբ. Ղումարին է, և այն այլ ի Սախալիին ցեղէն է, և յետ նորա Զաղլին է և Պարրին է, և Ղուտունի և Սինի, որ այնոր Ղասմարի արաբ. կ’ասեն, և ինքն կակուղ է և քաղցր է. և Մանդալին, քան զամէնն աղէկ է. և յետ սոցա Սամանտարին, ազրախ լինի և գէր և պինտ և ջրի. և հանց պիտի որ իսկի սպիտակութիւն չգայ յինքն, և ի կրակն աղէկ է, և լաւն այն է, որ ծանր լինի հանց, որ ի ջրին յատակն նստի, և թէ ծեծեն՝ թելեր չի ելնէ և շուտ ծեծվի: Յօտն ծառի մի տակ է, որ կու հանեն և այլվի գետին կու թաղեն, որ փայտհամութիւնն յիրմէն երթայ և փոխի և Յօտն մնայ»:

== 1599. Հալուորաց Ռեհան. Հալուորիկ. ==

Մոլոշի տեսակ մի է անուշահոտ, ծիրանեգոյն կամ սպիտակ ծաղկըներով: — Առանձինն յիշուի և Հալուորկի Հունտն. Ար. Պզըր ըլ-Մարվ. «և լաւն այն է, որ դալար լինի և գէր, և գոյնն ի կարմրութիւն քշտէ»:

== 1600. Հալուորիկ. ==

Այս անուամբ կոչի և Ելակն, կամ տեսակ մի, ըստ ոմանց՝ նաև Բռնչոյ պտուղն (թ. 387):

== 1601. *Հալպուպ. ==

Սպիտակ Տուղտն է՝ ըստ Ամիրտոլվաթայ:

== 1602. Հալվա. Հալվի Խոտ. Հալֆա. ==

Առաջին կերպով գրէ Սալաձորցին, և Թութէն վերջը գալը կ’իմացընէ (թ. 808), իսկ Հալֆա, ըստ Ամիրտ., այն է. «որ Թ. այս խոտիս Տիւկիւն օթի ասէ, և թէ զիր էգն առնուն և զչորեք դին այրեն ի վերայ բըշտին խարեն, և յայնժամ, որ երեւնայ՝ նա փարատի: Ար. Թ. անունս քննելով գիտունք բժշկութեան արեւելից՝ համարեցան Ranunculus acris, Փ· Ranoncule âcre կամ R. des prés. եւ Bouton d’or: — Իսկ Վաստակոց գիրքն ուրիշ ցեղ բոյս մի երեւցընէ, զոր յիշած եմք Խաշար անուան տակ, տե՛ս թ. 998։ — Ոմանք այլ Հալֆայն համարին Լ. Eragrostis cynosuroides. — Հալվի խոտ կոչուի ուրիշ բոյս մ’այլ, իբրև հալաւի կամ զգեստեղէնի. պատճառը տես Տուղաս (Տուղու) անուան ներքեւ:

== 1603. Հախան. ==

Ըստ Բժշկարանաց մերոց՝ այս է Հ. անուն Քրքըմոյ, ինչպէս գրէ մէկն. «Զաֆրան, որ է հայերէն Հախան»: Ամիրտ. այլ՝ «Ասէ Պտին, թէ Զաֆրան, որ է Հաւի, և Հայն Հախան կ’ասէ, և Հաւի, որ է հաստատ, որ է Ըռի հախան, որ է Քրքումն»։ Տե՛ս զայս։

== 1604. Հակակ։ ==
— Տե՛ս Ախախիա, թ. 28: 

== Հակժիրակ. ==
— Տե՛ս Կակժիրակ, թ. 1262:

== 1605. Հաղարճի. ==

Վայրի ծառ կամ թուփ մի թուի. յիշուած է ի Մեղու օրագրի (ԻԲ, 83): Մեր դարուս գրողք Հաղարջ անուանէին քանի մի թփոց խաղողանման պտուղներ, Լ. Ribes, զոր և Ծոր անուանեն, եթէ օրագրին յիշածն այլ նոյն է, անունն այլ ընդունելի է իբրեւ ազգային:

== 1606. *Հաճ. ==

Ար. արաբ. «Ինքն փուշ-մն է, որ Թ. այսոր Ղարայ եանտաղ? ասէ, և զԹարանկուպինն յիրմէն կու ժողվեն, և Քշուսն յինքն կու փաթվի, և ի Շիրազ՝ այսոր Խարտարու կ’ասեն, և թէ զիր քամուքսն ի յաչքն քաշեն, զսպիտակն տանի և զմթնալն, և ծաղիկն՝ Սնկան խիստ օգտէ»։ — Յիշեալ օգտակար խէժին համար Դաւրիժոյ կողմերում խնամքով մշակիլը տեսաւ Դուռնըֆոր տեղագիրն՝ ի սկիզբն ԺԸ դարու. — Թ. բառն Եանտախ գրէ Ասար, և միջացաւութեան դեղ, եղկ ջրով տրորելով։

== 1607. Հաճար. ==

Ընդեղինաց գլխավոր տեսակներէն մէկն, մարդկան և անասնոց ուտելի, ազգակից Աշորայի և Ճոնի. Լ. Secale, Փ. Seigle. ո՛չ Պէյթար և ո՛չ Ամիրտ. յիշեն այս կարեւոր բոյսը, այլ զՃոն (զոր տես)` իբր նոյն կամ նման համարելով հասարակօրէն Հաճար ըսուածին. և Թ. Ճոնին Չավտար կ’ասէ, ըստ Ամիրտ., որ է Հաճարն: Ս. Գրոց մէջ շատ տեղ յիշուած է Հաճար՝ Ցորենի և Գարւոյ հետ. յիշուած է և Հաճարեղէն հաց: — Առակախօսն մեր յիշէ (ԼԹ) ընդ Մնեւի, իբրեւ լաւ պատսպարուած մաշկով և «անդրժելիք ի թռչնոց», այսինքն՝ ազատք անոնց կտուցէն, բայց եկեալ գազանաց և անասնոց՝ կերեալ և կոխան արարեալ փճացուցին։ — Աստուածատուր Ներսիսեան ի Լատին–հայ բառագրին՝ Հաճարը Vicia կոչէ, որ է ըստ մեզ՝ Վիկ կամ Վինգն:

== 1608. Հաճարածառ. Հաճարի. Հաճրի. ==

Խորենացւոյ Աշխարհգ. յիշէ ի Գուգարս Հայոց, բայց ինչ տեսակ ըլլալը չիմացներ, որով տարակուսելի եղած է այլ եւ այլ կարծեօք. ըստ ոմանց՝ նոյն է ընդ Փիճի, ըստ այլոց՝ է Թմբի կամ Լորի, Tilia, այլք Թ. Կիւլկէն աղաճի ծառը կ’ըսեն. Մխ. Գոշ, որ հայրենեօք էր այն նահանգէն, ուր Խորենացի և նոր գրողք յիշեն զՀաճարին, քիչ ճիւղերով և կարճ արմատով ծառ մի նկարագրէ յԱռակսն, վասն զի խորարմատքն կ’ըսէին. «Տեսանե՞ս զեղբարս մեր՝ զՀաճարի և զՓիճի, զի ոչ բազմոստք և ոչ ընդդիմանալ հողմոց կարեն՝ ի խոր արմատս ոչ ունելով». ըստ այսմ՝ գուշակուի և ազգակցութիւն ծառոյս ընդ Փիճոյ:

== 1609. Հաճարուկ. ==

Ագաթանգելոս յիշէ զսա պտղոց հետ. «Ընկոյզն և Նուշն, Քնարուկն և Հաճարուկն». Հայ-աղուանից կողմերում այլ յիշուի Հաճարկի ծառ:

== Հաճկիրակ. ==
— Տե՛ս Կակշիրակ. թ. 1262.

== Հաճուր. ==
— Տե՛ս Ամուր. թ. 87:

== 1610. *Համալուն. ==

Յ. Χαμαλιν, Լ. Chamalium, Փ. Chameleon. Ար. Իշխիս կամ Աշխիս այս անուամբ յիշէ Ամիրտ. «Ասցած է, թէ մարմնանային ծառն է, և ինքն Մազարիոնին (Տերեւատ) ցեղերուն է, և իրեն խամալուն զուղիս (լեւկիս) ասեն, և ինքն Սպիտակ ասել կու լինայ, և ոմանք Աղսիս ասեն. և ինքն ի լերունքն կու լինայ։ — Լ. Կոչի եւս Cardopatium, և է ի ցեղէ Փչականգառաց.

== 1611. *Համահիմ. ==
— Տե՛ս Աֆրիշխան, թ. 87. 

== 1612. Համամա. Համամէ. ==

«Ինքն խոտ է զէդ Աղաջնեկ, Անտաք լինի՝ ըստ Ամիրտ., իսկ ըստ Կամարկապցոյն՝ և՛ կարմիր խոտ է, և՛ ի Մէրտին կու լինի, ինչպէս ըլլալը բացատրած եմք այդ՝ Աղանեկի կամ Աղանարօտի անուամբ. տե՛ս թ. 50, ՅԻ. չենք հօս Վաստակոց գրոց խրատը՝ () գինին լաւցընելու համար այս խոտոմս. «Համամայն աղուորագոյն և ծաղկած լինի, և հեշտ լեսի և մգլահոտ չլինի: — Յիշենք Բժշկարանի մի ըսածն այլ Համամէի համար, թէ Միքրվեր աղաքին է, որ է Թանթրուենին։

== 1613. Հայասպրամ. Համաuպրան. Համասփիւռ. ==

Թէ և տարբեր բառերով բարդեալ, բայց երկուքն այլ նշանակեն զնոյն զարմանալի՝ և թերեւս Հայկական բուսոց մէջ ամենէն զարմանալին, որոյ ընծայուած պայծառութիւնն՝ կարծես թէ աչաց հետ միտքն այլ շլացընելով՝ չի թողուր ստոյգ ճանչնալ կերպարանքը կամ բնութիւնը, մանաւանդ որ ամենայն գեղեցիկ և անուշահոտ ծաղիկ է եւս մեր լեզուով Համասպրամ կ’ըսուին միանգամայն, ինչպէս Ագաթանգելոս կ’ըսէ. «Յասմիկն և Մանուշակն, և այլ ամենայն Համասպրամն ծաղկանցն և ծառոց ոստյաք բողբոջոց: Զաքարիա կաթողիկոս այլ` «Իբրև զհոտս գարնանային՝ զանազան և Համասպրամ ծաղկօք զարդարեալ և պաճուճեալ։ Նոյնպէս և Վարդան՝ Անթառամն. «Իբրև մարգ՝ Համասպրամ ծաղկաւք լի, և այլք։ Բայց գալով ի մասնաւորն՝ հարկ է, թէ յատուկ գեղեցիկ ծաղիկ էր Համասպրամն, որ արժանի համարեցաւ ծաղկանց թագաւոր ընտրուելու, գերազանցեալ քան զՎարդ և Շուշան և Ախրիզան, ըստ ԻԶ առակի Մխ. Գոշի, որովհետեւ՝ ինչպէս «Երկոտասան մասն է երկրի, և 12 ոստ է Համասպրամին, մանաւանդ զի, մեծամեծ ունելով զօրութիւն բժշկութեան, զհիւանդս բժշկիցէ, և զայլս (զաչս) քաջատես առնիցէ, և ի վերայ ծովու գնալ տացէ, և իմաստութեամբ զտգէտս լցուսցէ: Մէկ զարմանալի յատկութիւնն այլ յայտնէ հետեւեալ առակաւն (ԻԷ), զոր ուրիշ տեղ այլ յիշած եմք (թ. 35), ինք զինքը ծածկելն. «գրեթէ 20 (օր) յայտնի ոչ լինելով, (յետոյ) գտեալ ի բժշկաց, այնուհետեւ ի պէտս վարի», բայց եթէ աղօթքով և պահօք խնդրեն, դարձեալ յայտնուի:

Առակախօսին անուանակից Հերացւոյն կ’ընծայեն յետինք՝ այս զարմանալի ծաղկին նկարագիրը. «Նշանք ծաղկին այս է. մի արմատ ունի և արձակէ բազուկս 12, և ունի ամեն մէկ գոյն մի ծաղկի այլեւայլ, կապուտ և ծիրանի և շուշան, և այլ, որ ամէն գունից զարդարեալ է Համասփիւռ ն, իսկ թուական ժամանակի ծաղկին այս է, ի Հոռի ամսոյն ի 23 բուսանի (մայիսի վերջերը) և ի Կթից ամսոյն ի 27 (օգոստոսի վերջերը) անցանի, այլ պարտ է խնդրել զծաղիկն ի գիշերի, զի ի գիշերն պայծառագոյն երեւի ծաղիկն ի յաչս խնդրnղաց»: — Դարձեալ կ’ըսեն. «Ինքն ելանէ ի մէկ ճղէ և բաժանի երեք ճիւղ. տերեւն կանանչ է և բոլոր, որ ի ձախուն ի յաջն ի տերեւի եզերն կարմիր և լուրջ լինի զինչ աղեղակն, որ իջանէ, ծաղիկն ծիրանեգոյն է՝ կարմիր դեղնափառ, կապուտակ է ինքն»: — Մեր երկրին ո՛ր կողմերում գտուիլն այլ գրեն հիացողք. «Թէ ուզես, որ գտանես, գնա ի գիւղն մեծ Խուի (կամ մեծ Խութ, բայց կարծեմ Մեծ Դու), ի լեառն Դարունից: — Ի Կարնոյ քաղաքն, որ է Արզրում, ի Բարդոյ լեառն, ի Ձորն Մասեաց, որ հայի ի Խախուա? — գնա գիտ ի բոլորն Վարագայ, ի գլուխ լերանն երեք վէմ կայ, ի մէջ վիմացն գտնես։ — Ի սահմանս Խնձորեաց երեք ձոր կայ, գտնես զշնորհալի ծաղիկս այս։ Հաստատեա ի յունիս ամսոյ 25, և ի Քաղոց 11»: — Ուրիշ մ’այլ գրէ. «Ի Դարոյն, ուր ջերմուկն է (ի Բասեն), ել ի կատար լերինն, անդ գտանես զծաղիկն, և են երեք վէմք, և գտանի ի մէջ երից վիմացն», որոց մէկն է յԱյգորդ լերին. վերոյ գրեալ Խնձորիքն այլ յետին գրողս անուանէ Խնձորբերդ ի Բասեն. յիշուի և ի Ձողկերտ գիւղ Սուրմառւոյ. այս տեղւոյս համար գրեն, թէ «Ասաց Անանէ, թէ ես գտայ ի Ձողկերտ և չարն փորձեցի, երանի նմա, որ զբարին գործէ»: — Այսպիսի ծաղիկ մի, ի հարկէ, չէր վրիպեր Սալաձորեցւոյն աչքէն, զի տեսանք, որ ի Կարին այլ գտուի եղեր, ուստի կ’երգէ.

&lt;poem&gt;«Այն Համասփիւռ ծաղիկն որ կայ՝ ծաղկէր ծաղկով հազարգոյն.
Կուր աչերուն լոյս կը բերէ, թէ Տէրն տայ ադամորդուն.
Երկոտասան արմատ ունի, բուսնի երկոտասան տարուն,
Ամէն թըփին գուն մի ծաղկի. հրեշտակք զմայլին անուշ հոտուն.
Այն արքայիկ օձն է թագաւոր, ինքն սպիտակ որպէս ըզձիւն,
Համասփիւռին կու հետեւի, և զօրութիւն կ’առնու հոտոյն»:&lt;/poem&gt;

Ետքի երկու տողերը ուրիշ օրինակ մի գրէ այլ ազգ՝ ծաղկին մտաց լոյս տալը բացատրելով.

&lt;poem&gt;«Այն արքայիկ օձն է սպիտակ, խիստ խորագէտ և իմաստուն.
Իմաստութեան կու հետեւի, և զօրութեամբ կ’առնէ հըլուն»։&lt;/poem&gt;

Եթէ բանասէր կամ բնասէր մի վերոյիշեալ տեղանքը քննէ, անշուշտ գտնէ Համասփիւռը, երբ այն զանազան տեղերում նոյն և նման գեղեցիկ ծաղկի մի հանդիպի՝ այն է, և այնով ստուգուի բուսաբանական որպիսութիւնն և անունն, միանգամայն և արժէք հռչակեալ գեղեցկութեանն, որոյ համար հերիսայի գովասաց բանաստեղծն (Մինաս Թոխաթցի) կ’ըսէր.

«Ազնիւ ծաղկանց դու նըման ես, Համասփիւռ և վարդի թերթ ես»:

Մինչեւ որ այդ գիւտն յաջողի, մենք համարիմք զՀամասպրամն Lychnis կոչուած ծաղկանց ցեղէն, որ և Յ. կապոյտ նշանակէ։

== 1614. Համբար. Համբարպետ, ==

Այսոր տակը յիշէ հին Բժշկարանն՝ այս երկու անուամբք փորացաւի դեղ գրելով. «Համբարապետի տակ չորքո, աղա՛ և տուր խավծով՝ եօթն օր», ուրիշ տեղ այլ ճաթըռտած մատանց կամ շրթանց դեղ, այլեւայլ նիւթոց հետ. «Յառաջ ծեծէ զՀամբարոյ տակ ն մանր զէդ փոշի, և յիրար խառնէ և շաղէ պախրի գոզով՝ թանձր զէդ հայս», եւ այլն. քիչ մի առաջ յիշելով զայս՝ ուզեր է բացատրել կամ նոյնանիշը գրել և չէ գտած, զի գրէ «Համբարոյ (կամ Համբարապետոյ) տակ՝ որ է...» և տարակուսական նշան մի դնէ:

== 1615. Համբարձում. ==

Գալիենոսի բառից կարգին գրուի. «Աբրոտիմոն (Abrotanum) Բարձուենեակ, որ է Համբարձում»։ Տե՛ս Բարձուենեկ, թ. 321:

== 1616. Համեմ. Համհամ. ==

Գրուած է եւս և շփոթուած Համամէի հետ, ինչպէս ծանուցինք ի թիւն 50, բայց ի հնուց ի վեր հռչակեալ անուշահոտ բոյսն՝ Ար. արաբ., է Լ. Amomum, Փ. Amome, որոյ համար Ամիրտոլվաթի ըսածն այլ գրած եմք այն տեղ: Քանի մի տեսակ ունի համեմն, ամենն Ասիոյ և Ափրիկէի տաք կողմերում, լաւագոյն Հնդկացն է, մշկահոտ ընգուզի նման պտղով, որոյ մէջ կ’ըլլան հոտաւէտ հատիկքն: —Կինամոմի վրայօք գրելով՝ յիշեցինք Պլինիոսի և Դիոսկորիդիսի գոված Հայոց Համեմն. ԺԶ դարու իտալացի աշխարհագիր մ’այլ (Լորենցոյ Անանիա), Հայաստանի բերոց մէջ յիշելով զԱմոմն, առատապէս կու բերեն, կ’ըսէ, և տեսայ՝ շատ անուշահոտ հատիկներ են՝ քիչ մի մեծ, քան զՊղպեղի։

== 1617. Համեմ. ==

Այսպէս կոչուին և համեմային այլեւայլ բոյսք, իսկ իբրեւ յատուկ անուամբ և առանձինն՝ Սամիթն։

== 1618. Սուտ Համեմ. ==

Յիշուած է գտուիլն ի Ռ–Հ. այլ որպիսութիւնն՝ ոչ։

== 1619. Համկնա? ==

Ըստ Ս. Ռոշքեան՝ է Դափնի կամ Դափնոյ հատերն։

== 1620. Հայ խունկ. Հայի խունկ. ==

Հին Բժշկարանն աղեաց ցաւերու դեղ գրէ Մազտաքէի, Սնովպարի, Անձրութի հետ և «Հայի խունկ` իր փեճեկովն», որով կ’իմացընէ փեճեկաւոր բուսեղէն ըլլալ, ինչպես տեսանք, որ Կորդուախունկն այլ բուսեղէն է. փափագելի է ճանչնալն:

== 1621. Հայմշուշ. ==

Զայս այլ յիշէ նոյն Բժշկարանն՝ պաղած անդամոց դեղ գրելով Խաշխաշի կեղեւ, Գարոյ ալուր, Խնձորկոտիկ, Հայմշուշ, Ֆուֆիլ, եւ այլն, զամենն այլ «ծեծէ քաջ, և Հնդըպի ջրով և քացխով շաղէ և աճըռէ և օծ զտեղին». այս տեղ Հայմշուշին վրայ տարակուսական նշան դրած է օրինակողն, յԺԳ դարու. ըսել է, որ երկու դար առաջ, երբ այն գործն թարգմանեցաւ կամ հաւաքեցաւ, թէ այս բոյսս, թէ Համբարն և այլք եւս՝ ծանօթ էին ի Մեծ Հայս։

== 1622. Հայոց Բանջար. ==

Նուիճն է. տե՛ս ի կարգին. միթէ լաւութեա՞նն համար այսպէս կոչուած է, կամ զի ըստ Կամարկապեցւոյն. «Ասէ Գաղիանոս, թէ ինքն է վայրի, և Հայերն չորցընեն, քամել և տան, որ վերցընէ, զճճին հանէ և իստակէ, և սպիտակն օգտէ նգին»։

== 1623. Հայվազ? ==

Ըստ Ռոշքեանի՝ է Լ. Consolida և լաւ եւս Symphytum. Փ. Consoude կոչուածն. տե՛ս Ափնիք (թ. 259) և Ծործորակ, յետոյ և Շամղիտակ։ — Այս օտարալուր անունն (Հայվազ) յիշեցընէ աւելի օտարակերպ Հայկանվազ անունը Խաղողոյ (թ. 975):

== 1624. Հայրասպան. ==

Ար. անուան թարգմանութիւն է արաբ. Գաթ ըլ-ապիհի, ըստ Ամիրտ.՝ Ղաթիլ իւլ-ահիպի, Պէյթար այսպիսի կոչման պատճառ գրէ զայն, որ այսոր պտուղն չի չորնար, ինչուան որ ծառէն նոր ընձիւղ մի չբուսնի: Ամիրտ. միայն յատկութիւնները յիշէ. «Լաւն այն է, որ կարմիր լինի. և կապող է, թէ զիր միրգն ծեծեն և սպեղանի առնեն, չի թողու, որ ի յաչքն ջուր իջնու, խափանէ, և տերեւն զխոցերն կու եփէ, և զգլխոյն խոցերն կու չորացընէ, և կրակին այրածին օգտէ»: —Իսկ ծառն և պտուղն տե՛ս ի Մաթուզ և Մաթըզենի (Arbutus):

== 1625. Հայքար. ==

Իրաւ այսպէս կոչի քար մի, բայց և Խոտ մի կարմիր և փայլուն՝ ըստ Բրգնիկցոց. Թ. Աղրախան?

== 1626. *Հանդալ. ==

Ըստ Ար. արաբ., որ և Շահմի հանդալ:

— Տե՛ս Ձմերուկ վայրի, կամ ըստ Բժշկարանաց ոմանց՝ Գօլաքինդայ, Colocyntha, որ է Դդմենին Յովնանու, տե՛ս և զայն, թ. 571։

== 1627. Հանդաղուղ. ==

Վայրի Առուոյտն է. Ար. արաբ., Լ. Lotus, Փ. Lotus sauvage, որ և ըստ Պէյթ. կոչի Տորագ և Հաբակ արաբ. Ամիրտ. այլ կ’ըսէ. «Ինքն երեք ցեղ է. լաւն այն է, որ ի ածվենիքն լինի, թէ զայնոր քամուքսն առնես և մեղրով կաթեցընես ի յաչքն՝ զթանձրութիւնն տանի» եւ այլն: Տե՛ս Առւոյտ։ — Ըստ ոմանց է Լ. Globularia Arabica:

== 1628. Հանդաշ? ==

Բժշկարան մի գրէ. «Եթէ ոք առնէ Հանդաշին տակն և ծխէ, սողունքն, որ զանոր հոտն առնուն, փախչին»։

== 1629. Հանդի. ==

Ըստ Սիմ. Կամարկապցn՝ է Շահթառաճ. տե՛ս զայս ի կարգին:

== 1630. Հանթիթ. ==

Կապպարի և Տուռախի հետ յիշուած է ի Բժշկարանի։

== 1631. Հաշա. ==

Տե՛ս Զամբուռ: — Կամարկապցին կ’ ըսէ. «Խոտ է սպիտակ. աւել շինեն»:

== 1632. Հաշիշ. ==

Բժշկարան մի կ’ըսէ, թէ այսպէս կ’ասեն հայերէն? զՂանապ, այսինքն՝ զԿանեփատն։

== 1633. Հապալաս. Հապալասենի. ==

Հայերէն ձեւացեր է Ար. Հապ ալ-Աս, որ նշանակէ Հատ կամ պտուղ Մուրտի. Վաստակոց գիրքն խնամով խօսի թէ՛ պտղոյն, թէ՛ ծառին վրայօք։ Տե՛ս Մրտենի։ Բախտամեանն՝ Մոշ համարի զՀապալաս, ոմանք Լ. Vaccinium կոչուած Մրտենւոյ ազգն, Փ. Airelle.

== 1634. Հապաղփակ կամ Հապալակ. ==
— Տե՛ս Փռնջնակ։ 

== 1635. *Հապըլխոր. ==

Ար. անուամբ հին Բժշկարանն դեղ զուգէ՝ ֆէլճ հիւանդութեան (որ կոմն գնայ), ուրիշ նիւթերու հետ, և տարակուսական նշան դնէ։ Նոյն հիւանդութեան համար գրէ դեղ և հետեւեալը.

== 1636. Հապ ըլ-միթ. ==

Որ նոյնպէս Ար. լսուի. այսոր համար մեզի թողու տարակոյսը։

== 1637. *Հապ ըլ–մլուք. ==

Ըստ բառին Ար.՝ նշանակէ Արքայահատ, ինչպէս որ մեր նոր գրիչք կոչէին Տիզկանեփատի հատերը (Ricinus), բայց Պէյթար կ’ըսէ, թէ այս թագաւորական հատիկներն Կեռաս են, և ինչուան հիմայ այլ այսպէս կոչեն յԱփրիկէ:

— Տե՛ս Տանտիսենի։

== 1638. *Հապնիլ. կամ Հապ ըլ-Նիլ. ==

Տե՛ս Լեղկի հունտ։ Ի դեղորայս յիշուի Հապնիլ կտուած:

== 1639. * Հապ ըլ-Պան. ==
— Տե՛ս Պան և Իշաթուզ: 

== 1640. *Հասակ. ==

Ար. բառ է, Ա. «Ժ տեսակ մի փչոյ կամ Տատասկի։ Բժշկարան մի Թ. կան նուանէ Տամուր թիքանի։ Տես Տատալ, և Պուտմի:

== 1641 * Հասաքտանա ==
— Տես Ասփուշ, թ. 177, և կրտիքն (թ. 1666):

== 1642. Հասակ: «Զէտ կորեկ է, կ’ըսէ Ասար։ ==

== 1643. Հասկ: ==

Հասարակաց ծանօթ՝ Ցորենի և նմանեաց ծաղկի և hատից՝ թեփոտ և մազոտ բովանդակութիւնն, ի ծայր ցօղունին։

== 1644. Հասում. ==

Ըստ Գալիենոսի բառից՝ է Ելեբորոս լեւո ս, այսինքն՝ Սպիտակ Վրացի Կոճ. տե՛ս թ. 1462։

== 1645. Հասպա? ==

«Սեւ Վարդն է», ըստ Ասարայ. — Ի՞նչ լեզուով է բառդ, և ի՛նչ զարմանալի վարդ:

== 1646. *Հավարի. Հավարիոն. ==
— Տե՛ս Առաքեալ, թ. 151. 

== 1647. *Հավր. ==

«Ծառ-մն է, կ’ըսէ Ամիրտ., որ ի Հոռոմոց երկիրն կու բուսնի, և ես գտոյ ի գիրք-մն այլ, թէ Հավրն ծառ-մն է, որ Թ. այս ծառիս Ղային աղաճի կ’ասէ, և ինքն ի հով և ի չոր տեղրանք կու բուսնի, և ինքն չորացընող է, և թէ զիր միրգն մեղրով ի յաչքն քաշես՝ սրացընէ, և այն որ ի Հոռոմք կու բուսնի, զմիրգն քացախով խմես՝ օգտէ ըխտաւորին»: — Ար. արաբ. Ըստ արեւելագիտաց և բուսաբանից՝ է Սպիտակ Կաղամախին Լ. Populus Alba, Փ. Peuplier Blanc կամ Ypréau. խոնաւուտ գետիններ սիրէ. գտուի ի Կովկասային գաւառս, որով թուի, թէ և ի Հայս:

== 1648. *Հատաղ. Հատաղայ. ==
— Տե՛ս Պատրիման Վայրի։ 

== 1649. Հարաճ? ==

Բժշկարան մի գրէ՝ եփել զայս սեւ ոչխարի կաթով և դեղ ընել թոյլ անդամոց. ուրիշ տեղ այլ յիշէ Հարճի ալիւրը, որով յայտնի ընդեղէն ըլլալ, և հաւանօրէն Հաճարն է։

== 1650. *Հարբ. Հորբ. Հորփ. Հարֆ. ==

Ար. և Ասորի բառեր են։ Տե՛ս Կոտեմ և Ջրկոտեմ։

== 1651. Հարիւրալամ. ==

Փենունայ. տե՛ս Խաչափայտ և Հազրի:

== 1652. Հարկուտի? ==

Հին բառագրոց մէջ գրուած է, հոմանիշն այլ Շիրամշուջ? երկուքն այլ ինձ անծանօթ:

== 1653. Հարշ. ==

Տեսակ մի Խնձորոյ:

== Հարշակ. ==
— Տե՛ս Հրշակ:

== 1654. Հարուր. ==

Հին Բժշկարանն յիշէ զայս, և ուրիշ անծանօթ բառիւ մեկնէ. «Որ է Աւարճ. փոթոթ է. զմարմինն պնդէ, զորովայնն լուծանէ, զատամունս հաստատէ և պնդէ. թէ հով ջրով խմէ յում՝ արոյն գայ՝ արգելու, թէ ընդ այլ մաղձեդեղի խառնես՝ ստամոքի չտայ վնասել, զալույրն ի վերայ գտնի (զարկուած, վէրք) ած՝ օգտէ» եւ այլն. վերջի ըսածէն իմացուի, թէ այնպիսի բոյս է, որ ալիւր կամ ալիւրի նման նիւթ ունի. Ռեւանդի և այլ բժշկական խոտոց կարգին գրուած է։

== 1655. Հարսնամատն. ==

Անունէն գուշակի գեղեցիկ ծաղիկ մի. և է ըստ ոմանց մատնաչափ երկայն կարմիր ծաղիկ մի, այլ փափագելի էր աւելի բացատրութիւն: — Հասարակօրէն այս անուամբ կ’իմացուի, ըստ բառից Գալիենոսի «Նիմփէա, Շուշան ի գետեզեր կամ Հարսնմատ»: Ըստ ոմանց՝ նոյն է և Նունուֆարն (Նիլուֆէր), բայց սա յատուկ ի ջրի յատակ բուսնողն է, իսկ Հարսնամատն, ինչպէս ցուցուց Գալիենոսի բառգիրքն, Գետեզերաց Շուշանն է, Nymphæa, ի յունէն Νύνφη, որ, ըստ առասպելաց, Յաւերժահարսն նշանակէ և յիշեցընել տայ մեզ Խորենացւոյ Այրարատեան Դաշտի նկարագիրը (Ա. ԺԲ), ուր «ականակիտ աղբիւրք, գետոց կարկաջասահից ընդ մէջ անցելոց. (և) առ սահմանօք նոցա՝ պատանիք ոմանք իբր առ երիտասարդուհեօք ճեմիցին». անշուշտ, մեր հին հարց Հայկազանց երկնակերպ Յաւերժահարսունքն այլ, ոչ պակաս գուցէ և աւելի, քան զհելլենականս, մտահաճոյ ծագումն և այլակերպութիւն ունեցեր են, և գուցէ իրենց ծաղկաքաղ ձեռաց վայել համարուած և կոչուած են այդ գետեզերեայ Հարսնամատն շուշանն: Յունաց Նիւմփայք բազմազան էին, երկրայինք, ջրայինք, գետայինք, լճայինք, աղբերայինք, ինչուան և դժոխայինք, որոց համեմատ թերեւս հարկ էր անուն, պատկեր և նուէր հնարել. մեր հարց աւանդութենէն այդպիսի զանազանութիւն Յաւերժհարսանց՝ չէ հասած, և ոչ զանազանութիւնք ջրայատակ կամ ջրեզերեայ ծաղկանց, այլ միայն ջրային կոչումն տեսակաց բուսոց ոմանց, իսկ այս տեսակ ծաղկանց՝ միայն այդ Հարսնամատն անունն և եկամուտ Նիլուֆար ն կամ Նոնուֆար, առանց խտրելու զայս ի Նիմփէայ, ինչպէս շատ հեղ օտարազգիք այլ չեն որոշեր կամ շփոթեն։ — Ամիրտ. յիշէ առաջին անունը. «Նիլուֆար, որ է Նոնօֆար. երեք ցեղ է, լաւն այն է, որ անուշահոտ լինի… Ասէ Պտին, թէ ասորերէն այսոր Քարնապի մայ կ’ասեն, և Հռ. Անիմշա? ասեն, և իր հապին Հապ ըլ-Արուս ասեն (Հարսնահատ, մէկ գրով որոշեալ ի հայերէնէն), և ասացեալ է, թէ ստոյգ և լաւն և աղէկն այն է, որ ի Պաղտատ լինի, և ծաղիկն կապոյտ լինի և Ասմանի կու նմանի… Հնտի Նիլուֆարին Ֆուլ ասեն. և այսոր ասի, թէ երեք ցեղ է. այն, որ Պաղտատին է, գոյնն կապուտ է, և այն, որ Հոռոմոց երկիր կու լինի, դեղին է գունն և սպիտակ. և քան զամէնն լաւ՝ խիստ դեղինն է»: — Աւելցընենք, որ Արաբք ծաղկի անուն մ’այլ ունին՝ նման Հարսնամատին՝ Ասսապէա էլ-ֆէթիադ, որ յԱմիրտ. սխալ գրուած է ղաթիաթ, և նշանակէ օրիորդաց մատներ, բայց անուշահոտ Ռեհան մի է, կ’ըսեն, կամ Փաղանգամաշկն Պարսից:

— Տե՛ս զայս և զՆունուֆար։

== 1656. Հարսնու ծաղիկ. Հարսնուկ. Հարսնածաղիկ. ==

Թ. այլ այսպէս կ’ըսեն, Կէլինճիկ չիչէկի, իսկ մեր լեզուով ուրիշ այլեւայլ անուններ այլ ունի՝ Հողմածաղիկ, Օձկակաւի, և աւելի հասարակօրէն Պուտ կամ Պտիկ։ Ասոնք Յաւերժահարսանց նազելի դասէն չեն, այլ որ և է դաշտաց և արտորէից մէջ խառնուած ուրիշ բուսոց և ընդեղինաց հետ՝ ոչ սակաւ զարդ կու տան և հեռուէն աչքի զարնեն։ Լ. Papaver Rhœas. Փ. Coquelicot Ռ. Полевой макь. — Բուսաբանք զանազանեն այս ծաղիկս բովանդակող ցեղին մէջ՝ ազգ մ’այլ քիչ կամ շատ տարբերութեամբ, զոր և դիւրին չէ որոշելն, և յունարէն բառով անուանեն Anemone (Ανεμώνη), nր հողմային նշանակէ, և ըստ այսմ՝ Հ. Հողմածաղիկ կոչուած է, իբր թէ ծաղկին թերթերն հովի փչմամբ շուտով կու թափին և ցրուին. այսոր զուգակից կամ զուգանիշ համարին ոմանք և Պուտ, ըստ բառից Գալիենու, սակայն, ըստ մեզ, անզանազան երեւին երկուքն այլ. հին ատեն Հարսնածաղիկ բառն կամ չկար և ի Թուրքաց առնուած է, անոր համար չէր յիշուեր, կամ թէ իբր ռամկօրէն՝ չէր ընդունուած ի գիրս: Դարձեալ, Պուտ շփոթուի Կոտրուկ անուններով ծաղկին հետ (Ծափկոտրուկ, Ամանկոտրուկ, եւայլն), զոր որոշած և նշանակած եմք այն անուամբ (թ. 1192): — Արդ, յիշենք այս տեղ ինչ որ յոյն Անեմոն և Ար. Շագայիկ ըլ-Նուման անուամբք ճանչցուած է առ մեզ, ետքի անուամբ ստորագրէ Ամիրտ., բայց երկու տեսակ ծաղկներն այլ խառն և անզանազան, մանաւանդ թէ Թ. Կալինճուկ չիչակի գրէ, իսկ Հ. Հարսնուկ կամ Հարսին ծաղիկ անուն չի յիշեր, հապա Ծափկոտրուկ, եւ այլն, կ’երեւի, թէ իրմէ վերջը մտեր է առ մերայինս այդ Թ. բառին համանիշ հայերէնն. յիշէ նա և, թէ «Ասեր է Պտին, թէ Հելլենացւոց բառովն Շաղր? ասեն և Արմենի ասեն, ինքն վայրի լինի և ածւոց լինի», և այս խօսքով ցուցընէ հասարակ Հարսնուկը, յետոյ, ըսելով թէ «այն, որ ծաղիկն մեծ լինի, այնոր Լալա կ’ասեն», ցուցընէ զԱնեմոնն, իսկ յաւելլով, թէ. «ցեղ մի այլ կայ, որ ինքն Շաղայիղն է», ցուցընէ զԾափկոտրուկն, Pæonia, ինչպէս նշանակած եմք։ — Հողմածաղկի այլեւայլ տեսակաց մէջ նշանակած են բուսաբանք՝ Հայկական մ’այլ Anemone Armena, պզտիկ մանուշակարմիր ծաղկով, ի Պինկէօլ լ. ի Մէկմանսուր և յԱրգէոս լ. — A. Albana Տփղիսու քովերը. A. Alpina, ի Հս. և ի Հր. Կովկաս. — A. Coronaria Եփրատայ ականց մօտերում, և ի Կիլիկիա, — A. Blanda, ի Կիլիկիա, Տրապիզոն, և Փոքրիկն A. Parvula, Ի Դաշքէօփրիւ, — A. Ranunculoïdes, ի Գանձակ (Հելենէնտորֆ). — A. Narcissiflora, ի Վան, Բաղէշ, Թեքտաղ, Գարապաղ։ — Ըստ առասպելախօսից Անեմոնն գոյացել է Ադոնիսի արիւնէն, որ սիրելի էր Աստղկան, և կամ այսոր արտսունքներէն։

== 1657. Քօղած Հարսնուկ. ==
— Տե՛ս Յակոբուկ: 

== 1658. Հարֆայ. ==

Ըստ Ասարայ՝ սպիտակ տուղտն է, իսկ Խարֆայ՝ է Ճուլպան:

== 1659. Հաց. ==

Ռամկօրէն Ցորենն այլ, որով կ’ըլլայ ուտելի Հացն, նոյնպէս կ’անուանի։ Դարձեալ Հաց կոչուի և Մոլոշն։

== 1660. Հացադեղ. Հացիդեղ. Հացուզող. ==

Լ. Ammi, Յ. αμμος բառէն, որ բուսած տեղւոյն համեմատ աւազուտ նշանակէ, և հատիկներն հացի համեմ կ’ըլլան: Գալիենու բառից մէջ անուանած է եւս Ննի կամ Նանխու, ըստ Ար.՝ Նանխուհա արաբ., որով ստորագրէ Ամիրտ. «Որ է Նանիեայ. —Ինքն հունտ-մն է, նման է Անիսոնի (ուրիշ տեղ Ծոթրինի հունտի նմանցընէ) և խիստ տաք է. աղէկն յԱսարայ (Ագ սէրայ) լինի...&lt;ref&gt;Գրոց օրինակ մի բան Բախարայ գրէ՝ իբր Բուխարայ: &lt;/ref&gt;: Ասէ Պինտ. «թէ Նանիոյ և Նանխուեա և Նախահ, և ի Շիրազ Նանիեան կ’ասեն և ի Սպահան Սարնիեան կ’ասեն, և այս ամենայն անուանքն Նանխուին Պ. անուանքն է. և Ար. Տալիպ ըլ-Խուպզ կ’ասեն, որ թարգմանի Հ. լեզուաւ Հացի դեղ և կամ Հաց ուզող&lt;ref&gt;Ուրիշ Բժշկարան մի աւելի հաստատութեամբ գրէ. «Նանխու, հունտ է նման Անիսոնի, որ Հայն Հացի դեղ կամ Հաց ուզօղ ասէ»: &lt;/ref&gt;, և լաւն այն է, որ նոր լինի ուժով և կարմրժեռ կամ ոսկէգոյն լինի։ Եւ Ֆօլոսն ասէ, թէ զստամոքն կ’ ուժովցընէ, և զքամին կու վարէ յանձնէն, և զճիճիքն այլ կու սպաննէ, և Սահակն ասէ, թէ զկաթն կու պակսեցընէ»։ — Մէկ տեսակն A. Visnaga ճանչցուած է ի Հր. Կովկաս։ — Յիշուի և Սպիտակ Հացի դեղ նոյն Նանխու կոչմամբ։

== 1661. Հացի. Հացենի. ==

Վայրենի ծառոց ցեղէն, որ Գալիենու բառից մէջ Յ. կոչուած է Սփէդամոս, և պիտի ըլլայ Սփենդամնոս Σφέδαμμνος Լ. Fraxinus (կամ Acer.), Փ. Frêne. Թ. բառգիրք մի գրէ «Տիշ պուտագ, հովանին մահաբեր է օձոյն». այսպէս հաւատալով և արեւմտեայց՝ առակ էր անուանել զծառը կամ հովանին՝ Վնասիչ Վնասակարացն, Noceոtibus noxia. Մօրան կամ Մարան Ար. անուամբ գրէ Ամիրտ. «Մարան (արաբ.). ասեն, թէ Խէթանի ծառն կու նմանի, և ոմանք ասեն, թէ ստոյգ Կռանին ծառն է (թ. 1537), և թէ զիր տերեւն ծեծեն և զջուրն քամեն և տան, որ խմէ, օգտէ գազանահարին, և թէ սպեղանի առնեն՝ զառաջին օգտութիւնն այնէ, և թէ զկեղեւն այրեն և տրորեն ջրով և օծեն՝ բորին և քորին օգտէ։ Ասէ Պտ., թէ Մալիայ ասեն (Μελία), ինքն ծառ-մն է բարակ և երկայն, և իր փայտէն ռումբ կու շինեն ի Դամասկոս, ինքն շատ կու լինի. և տերեւն դեղնուկ կու լինի, և ինքն կապողութիւն ունի և թեթեւութիւն ունի։ Եւ աuցել է գրոցս շինօղն, թէ այս փայտին Որման? կ’ասեն, իր միրգն տըտիպ է և ուժով՝ որպէս Գղթոր… Իր փայտին խարտուքն սպաննօղ է, որ խմէ՝ վնաս առնէ մարդուն»։

Քանի մի տեսակք են Հացի ծառոց, որոց ի Հայս գտուելուն՝ պատմական և աշխարհագրական ճոխ վկայութիւն ունիմք. Հացեաց Դրախտ ն ի Տարօն, ուր Ս. Գրիգորի Որդւոց և Թոռանց հետ տօնելի ծերունին՝ Ս. Դանիէլ, բնակէր և ուր թաղուեցաւ կռոց նուիրեալ բագնի մի մօտ. «ի դոյզն ծործորակին, ի սակաւ անտառակին, ի Հացուտ պուրակին, որում անուն տեղւոյն իսկ Հացեաց դրախտ կոչեն». (Բուզ. Գ, ԺԴ): — Նոյն գաւառին մէջ Հացիկք կամ Հացեկաց գիւղ մ’այլ կայ, որ ընծայեց ազգիս դպրութեան անգին հայրն և հեղինակն զՍ. Մեսրովբ- Մաշտոց. նոյն թուի և Հացեաց գիւղ կոչուածն (Բուզ. Գ. ԺԹ), ուսկից էր Հարճն Պապայ՝ անարժան որդւոյ մեծարժան Ս. Յուսկան։ — Ծանօթ է և Հացիւնիք դաշտն և աւանն և գաւառ Վասպուրականի, որոյ անուամբ և հռչակաւոր Հացիւնեաց Խաչն, այս ինքն՝ մաս մի Քրիստոսի խաչափայտին, զոր Տիկինն Սիւնեաց ճարտարութեամբ կորզեց ի Հերակլեայ կայսերէ։ Ոչ պակաս, քան զայսոնք, պանծալի է և եզական յիշատակ Ս. Լուսաւորչին ի Թորդան գիւղ Եկեղեաց, ուր կենաց վերջի ճգնաւորական ժամանակ՝ զբօսարան պարտիզիկ մ’ունէր, և իր լուսաբաշխ ձեռօք՝ Հացի ծառ կամ ծառեր այլ տնկեր էր, ուսկից յետ իբր 550 տարիներու Յովհ. Պատմիչ կաթողիկոսն՝ իբրեւ կենդանի նշխար կտրեց և մխիթարանք ըրաւ իր վշտալի պանդխտութեան։ — Հիմայ բուսաբանք յիշեն Բարձրաձաղկ Հացի տեսակն Fr. Excelsior՝ ի Հս. և Հր. Կովկաս, — Սրատերեւն F. Oxyphylla ի Գարապաղ Սիւնեաց, և այսոր Փոքրատերեւ կոչուած զանազանեալն՝ ի բարձրաքանդակս Հար. Հայոց:

== 1662. Հացի Սերմն. Հացի Փայտ. ==

Ամիրտ. կ’ըսէ. «Լիսան ըլ-Ասֆուր. հայերէն այսոր Ձագու լեզու կ’ասեն, և իր ծառին Հացի փայտ կ’ասեն»։ Ուրիշներն Հացի Փայտը կամ Հացափայտը զուգեն Կովրուճի, ինչպէս նշանակած եմք ի կարգին, տե՛ս թ. 1489։ Բայց երկու-երեք տեսակ բան շփոթեն անուամբքս, որոց մին վերոյիշեալ ծառն է Հացի, միւսն՝ իր պտուղն, որ Սերմ կ’ըսուի, և ուրիշ բառերով՝ Ձագլեզու կամ Ճնճղկալեզու (զոր տե՛ս ի կարգին). և մէկ մ’այլ թուի խոտեղէն բոյս մի, որոյ թերեւս յարմարագոյն էր Ճնճղկի լեզուի նմանութեամբ կոչուիլն։

== 1663. Անջրդի Հացի Փայտ. ==

Հացեաց մէկ տեսակն է, անշուշտ, բայց ո՞րն, ըստ բուսաբանից կամ թէ ծանօթ նոցա, ստուգելի է. յայտ է, որ յիշողին կամ գրողին ի Հին Բժշկարանի ծանօթ էր. իր ըսածը յիշած եմք Կովրուճ բառի ներքեւ:

== 1664. Հացիքի. ==

Այսպէս գրուած է յԱյրարատ օրագրի (ԺԹ, 445). վայրենի ծառոց մին ի Հաղբատ, բայց գուցէ սխալ տպագրուած է՝ փոխանակ Հացի և Գի գրելու։

== 1665. Հացխոտ. ==

Յիշուած է բառից հաւաքման մի մէջ՝ իբրեւ տեսակ Փրփրեմի, Portulaca Marina.

== 1666. Հացհամեմ. ==

Օտար լեզուաւ գրուի առ մեզ և Պոյ, այլ և Հուլպէ. Հելիբովրակ. Բլթենի. տնտեսութեան մէջ գործածուած ծանօթ hամեմն, որ կոչի Լ. Fœnum græcum. Փ. Fenu grec. Ար։ Հուլպա (արաբ.), Ռ. Божьят рава, nր է Պօյն. ինքն երկու ցեղ լինի. լաւն այն է, որ նոր լինի». այս ըսելով՝ Ամիրտ. բժշկութեան մէջ ունեցած պէսպէս օգուտները յիշէ երկար, յետոյ նոր օտար անուններ. «Ասէ Պտ., թէ այսոր Ֆարիֆա ասեն, և Պ. Շալմխլ? կու ասեն: — Վաստակոց գիրքն (ՄՂԲ) Հացհամեմի հունտն աղալով, ալիւր ընելով և քանի մի նիւթոց հետ խառնելով, օծելիք մի զուգէ, որով օծուած մարմինը չեն կըրնար մեղուք և նմանիք խայթել. գինւոյ տակառները ձիւթելու համար այլ ձիւթին Նուuխայն գրէ (ՃԻԷ) և աւելցընէ. «Մենակ ի շողն լեսած Հացհամեմ ի վերայ ձիւթին ցանեն, որ փակչի»։ — Հին Բժշկի. լաւ սննդարար չի համարիր զՀացհամեմն և խրատէ դեղի համար. «Եփէ ու զջուրն մեղրով խմցո, հանէ յաղեց զգէշ ցաւն, թէ քացխով տաս, զճիճին ի փորն սպաննէ, թէ Մորէով ուտէ, լոյծ է, բայց ինք զգլուխն ցավցընէ, և զքրտան հոտն ու զգոզին գիշացընէ»:

== 1667. Հացուպանիր. ==

Եթէ հասարակ Մոլոշն չէ՝ նման բանջարեղէն մի է։

== 1668. Հաւաժիպակ. ==
— Տե՛ս Խարի. 

== 1669. Հաւածոր? ==

Կարմիր արմատով բոյս մի՝ ըստ Մանանայ (եր 448):

== 1670. Հաւակատար. ==

Նորոց յարմարցուցած կամ թարգմանած է յօտար լեզուաց, ինչպէս Թ. Խօրօզ իպիկի, Լ. Rhinanthus Crista-galli կամ Celosia cristata. Փ. Crète de Coq, և ըստ ոմանց՝ Աքլոր բըբուկ։

== 1671. Հաւակտիտ. Հաւակտուտ. ==

Վայրենի մանրիկ պտղոց սեռական կոչում է. ըստ Շէհրիմ. նշանակէ և Բզրուկը, Aleine.

== 1672. Հաւակուտկուտ. ==

Ի կարգի ծառոց և թփոց յիշուի (ի Մեղու օրագրի) ի կողմանս Նուխոյ, և սա գուցէ ըլլայ յիշուածն ի գիրս:

== 1673. Հաւամրգի. ==

Գալիենոսի բառից մէջ գրուի «Բալբալա, Սիրիսվալ? որ է Հաւամրգի». ուրիշ օրինակ մի. «Բալբալա, Հաւամիրգ, յորմէ սկսանի միրգն. Balanos». այս բառս յունարէն է Βαλανος, և նշանակէ Կաղնեաց և նմանեաց մոմոչները։ Առակախօսն կ’ըսէ (ԻԵ) Ցարասին և Հաւամրգին պակասամտութեամբ տրտնջէին, թէ ինչո՞ւ մեզի նման ըլլալով Մուրտն և Վարդն՝ այնքան ի պատուի են, և մենք «անարգ լինիմք գործիք (աւել) զաւելորդս տանց և գռեհից մաքրելով», առանց յիշելու անոնց անուշահոտութիւնը, եւ այլն, բայց տրտունջնին անլսելի մնացեր է, վասն զի ինչուան հիմայ այլ աւլելու գործածուին, և նոյն հին անուամբ լսուի ի Տարօն։ — Ըստ է Շէհրիմանի՝ այս թուփս է Լ. Cytisus, Փ. Cytise, Յ. Κιτισος. Ար. արաբ. «Ղասաս, ըստ Ամիրտ., որ Թ. Առու օթի կ’ասէ. սպիտակ խոտ կու լինի. երկու ճուղ ունի՝ յերկայնութիւնն մէկմէկ կանգուն, և տերեւն նման է Հուլպայի տերեւի, ծեծեն և ի հացն խառնեն և սպեղանի առնեն և դնեն ի վերայ պալղամի ուռեցնուն: Եւ ոմանք զայս խոտս մեղուին փեթկին մօտիկ կու դնեն՝ վասն մեղու ուժովալու համար»։

== 1674. *Հաւաք։ ==

Պ. պարս., զոր լաւագոյն տառադարձութեամբ Հին Բժշկարանք և Բառգիրք գրեն Հաբակ (տե՛ս թ. 1572). Պէյթար և Ամիրտ. ստորագրեն Ար. Պատրուճ արաբ.

անուամբ, որ պէսպէս կերպով գրուի ի Բժշկարանս, և նա եւ Բադրուճ. ինչ տեսակ բոյս ըլլալուն՝ ոմանք ի գիտնոց զանազանին ի կարծիս՝ համարելով ընդ մէջ Դաղձին և Ռեհանի։ Այսոր մէկ տեսակն է ըստ Ամիրտ. «Ըռահան մի, որ տերեւն լայն է. և լաւն այն է, որ տերեւն կապուտ լինի. թէ զինքն քամեն և առնուն զջուրն և Քաֆուր խառնեն և ի քիթն կաթեցընեն, զաչքն սուր առնէ և զսիրտն ուժովցընէ և խնդացընէ, և օգտէ անգոհութեան և խաֆաղանի, և թէ կարիճ հարէ և կամ մեղուն՝ ի վերայ դնես՝ օգտէ և զցաւն խաղեցընէ. և ասացած է, թէ ով որ մէկ գրամ Պատրուճ ուտէ՝ այն օրն, որ կորն զինքն խայթէ, շատ զեն չառնէ մարդուն… Իպն. ասէ, թէ այսոր Թ. Թարայի Խորասան կ’ասէ. և թէ ի ջրէն խմես՝ զարիւն թքնուլն կտրէ, և թէ ի գարնան աւուրքն մէկ-երկու անգամ ծամեն՝ այն տարին ակռան չի ցաւի, և թէ զթաժան ծամեն և թէ զջուրն ականջին կաթեցընեն՝ զակընջին ծանրութիւն տանի և զցաւն խաղեցընէ։ Ասէ Պտ., թէ յորժամ արեգակն ի Խոյն մտանէ, այն օրն քիչ մի Պատրունճ ծամես, մինչեւ տարին բոլորի՝ այլ ակռայի ցաւ չտեսնու ինքն. փորձած է մինչեւև մէկ տարի: — Ըստ թարգմանին Պէյթարայ՝ Հաւաք կամ Հաբակ է Լ. Ocimum Basilicum Ռեհանն, մեր Բառագրաց ոմանք այլ գրեն Ռեման, ոմանք՝ Պասիլիկոյ. գրածնին աւելի յարմարի Վայրի Դաղձին (տե՛ս թ. 545). Լ. Pulegium, Փ. Pouliot. Վաստակոց գիրքն (ՄԿԴ) Պատրուճի ուրիշ անուն մ’այլ տայ, Մարուք, բայց ինչ ըլլալը՝ «Մեք չկարացաք ճշմարտել, կ’ըսէ, ի թարգմանէն, և որք ճշմարտեն, թող գրեն». թարգմանն, անշուշտ, արաբացի մի էր, որ չէ կարցած ստոյգ տեղեկութիւն տալ։ — Ասար՝ ուտելի խոտ մի երեւցընէ զՊատրուճ. ոմանք ի նորոցս Թ. Աճէմ օթի ասեն, այլք՝ Օղուլ օթի։ — Բժշկարան մի զՀաւաք համարի աւելի հայկական անուն. «Պատրուճ, կ’ըսէ, որ Հայն Հաւաք ասէ»։

== 1675. Հաւի ծիլ? ==

Օրագրի մէջ յիշուած է։

== 1676. Հաւլիլիկ. ==

Խոտեղէն մի երկու թզաչափ բարձր. Ոսպի նման հատիկներ ունի, անուշահամ։

== 1677. Հաւլորիկ. ==

Թերեւս Հալուորիկ. յիշուած է յօրագրի:

== 1678. Հաւկթենի. ==

Ցախ մի, ուսկից ասել կու շինեն. թերեւս նոյն է և հետեւեալն:

== 1679. Հաւկթիկ. ==

Բայց Բժշկարան մի ծանօթ բոյս մի անուանէ զայս. «Մատիտեղն, որ է Փարսի անտարու, որ կոչի Փիր, հայերէն Հաւկթիկ (Հօկթիկ գրած). Գօզ օթի թուրքերէն»։ Նոյն թուի և նոր բառհաւաքի Հաւկուտուկ գրածն:

== 1680. Հաւկուրծաղիկ. ==
— Տե՛ս Ծափկոտրուկ. 

== 1681. *Հելիբովտա. Հելիբովրակ. ==
– Տե՛ս Հացհամեմ. 

== 1682. Հեղենի? ==

Ս. Աթանասի անուամբ Աստուածածնի ներբողի մէջ գրուած է. «Բուրաստան ամենածաղիկ, սաղարթեալ Հեղինւոյն»: Յունարէն այսպիսի ճառ ծանօթ չէ, որ ստուգուէր. միթէ ըլլայ Իւղենի կամ Եղենի փոխանակ Ձիթենւոյ, ինչպէս գրուած է ի գիրս Վաստակոց:

== 1683. Հեսմուկ. ==

Հետաքննական անուն՝ ըստ Ասարայ է Ասորեկ կամ Ճարճիր։

== 1684. Հերձի. ==

Ի Ս. Գիրս՝ Դանիէլի և Շուշանայ պատմութեան մէջ յիշուած ծառ է. բառին պարզ նշանակութենէն և ծառոյն տերեւոց ձեւէն՝ ի վերայ բերաւ մարգարէն՝ չար ծերուն համար. «Հրեշտակ Աստուծոյ հերձցէ զքեզ ընդ մէջ»։ Յունարէն բնագիրն է Σχίνος, Լ. Lentiscus, Փ. Lentisque, Ար. արաբ։ Զարու։ Այս ծառոյս ստորագրութիւնն ըրած եմք Բտում անուամբ (թ. 388)։

== 1685. Հէլ. Հիլ. ==

«Որ է Փոքր Ղաղուլէ»՝ ըստ Բժշկարանաց:

— Տե՛ս Մալախ։

== 1686. Հիաւս? ==

Ուրիշ բուսեղինաց հետ խառն յիշէ Բժշկարան մի՝ իբրեւ դեղ շան խածածի։

== 1687. *Հիլիօն. Հիլիօնի բազուկ. Հիլիօնի տակ. ==
— Տե՛ս Ծնեբեկ։ 

== 1688. *Հիղագ? ==

Ի բառս Գալիենոսի գրուած է և իրեն հոմանիշ Կերասին, զոր նոյն գիրք զուգէ ընդ Հոյն, տե՛ս զայս. թ. 1715:

== 1689. Հինա. ==

«Ինքն տերեւ է, կու ծեծեն, և յոտքն և ձեռքն կու դնեն. աղէկն ի Հնդկաց կու գայ. բնութիւնն հով է և մուհթատիլ է», եւ այլն: — Հինա. ինքն յայտնի է. լաւն այն է, որ կանանչ լինի և նոր աղցած լինի… թէ սեւ Չամչով ծեծեն և օծեն զմազն՝ սեւ այնէ, և իր եղն օգտէ ստամոքին ցաւուն, և թէ խմես՝ օգտէ բշտին, խոցին և տաք ուռեցնուն, և կրակին այրածին, և զկոտրած ոսկորն ամրացընէ. և ասացած է, թէ որ Հիննա խմէ՝ զոջիլն սպանանէ, և զանձն պայծառ և փառաւոր առնէ, և սպիտակ առնէ, բայց խռչակին զենկու առնէ», եւ այլն։ — Հինային գործածութիւնն յարեւելս՝ թէ՛ մազ, թէ՛ մարմին ներկելու՝ յայտնի է և շատ ի հնուց։ Ար. այլ այս անուամբ կոչի արաբ. և ըստ Պէյթարայ՝ Յունապի մեծութեամբ ծառ մ’է, ծաղկներն ճերմակ են, և Ֆաղիա կ’ըսուին, խիտ ողկուզաձեւ՝ յետոյ հովանոցաձև բացուին՝ անուշ հոտ բուրելով, այս ողկոյզներն են հրէարէն Քոֆէր, Յ. և Լ. Cypros կոչուած Ս. Գրոց Երգ երգոցի մէջ (Դ, 13). «Կիպրոս հանդերձ Նարդոսիւ», իսկ անկէ առաջ (Ա, 13) Կիպրոս, Cyprus ծառն՝ հայերէն անուամբ թարգմանուած է. «Ողկոյզ Նոճւոյ է եղբօրորդին իմ ինձ»։ Երբ ծաղկներն թափին, կ’երեւին պտուղքն, որ են Գնձի նման սեւ և քան զՊղպեղ մանր հատիկներ: Բուսաբանք կամ քննաբանք Լ. Ligustrum և յատկարար Ligustrum nigrum անուանէին այս բոյսը, հիմայ անուանեն Lawsonia inermis.

== 1690. Հինգտերեւ. Հինգտերեւեան. Հինգտերեւուկ։ Հինգմատն. ==

Օտար լեզուք այլ այսպիսի նշանակութեամբ անուանեն. Լ. ըստ յունին՝ Pentaphyllum, Փ. Quintefeuille. Պ. և Ար. Պէնէճէնկուշտ կամ Ֆէնէճէնկուշտ, կամ Փանճանկուշտ արաբ. ըստ մերոցս. Թ. Պէշ պարմագ։ Ինչպէս ըլլալն բացատրած եմք Աղպատ անուամբ. տե՛ս թիւ 70։

== 1691. Հիսուկ. ==

Նոր բառհաւաք մի յիշէ՝ թէ չէ շփոթեր ընդ Հեսմուկ (թ. 1683) կամ Հիւժուկ (1695):

== 1692. Հիրիկ. ==

Ս. Գրոց Ելից մէջ գործածուած բառս Կասիա նշանակէ (տե՛ս թ. 1329), իսկ առ յետինս և նորս Յ. Ηρης կոչուած ծաղիկն, որ և անուանի առ մեզ Լուրջ Շուշան կամ Կապոյտ կամ Երկնագոյն, ինչպէս գրուի և ի բառս Գալիենոսի. Ար. գրէ Պէյթար, յորմէ և Ամիրտոլ. «Այրասա, որ է Իռսա. ինքն Կապուտ Սուսանին տակն է. լաւն այն է, որ սեւ և պինդ լինի և ծանր և անուշահոտ. եփող է և բացող է. մարդուն քուն կու բերէ, և զգլխացաւն կու տանի, և զմանն ի յերեսացն կու տանի, և զգլխուն զխոցն այլ կու տանի. և թէ յաչքն քաշես զերդ թութիա՝ զսաֆրան ի աչիցն կու տանի… և այսոր ձէթն՝ սնկան ցաւերուն և վատուժ անդամոց զվատուժութիւն այլ կու տանի. եւ այլն, եւ այլն։ Եւ այս Այրաս անունն անոր համար է, որ ինքն զէտ զտէրունի գօտի (Յ. Ήρης, ծիածան) գունզգուն ծաղիկ ունի՝ դեղին, սպիտակ և լաջվարդի. և լաւն այն է, որ սեւ ու պինդ և հանկուստ հանկուստ է… և ինքն ի յանապատ տեղեր շատ կու լինայ»: — Սալաձորցին իր երգած գեղեցիկ ծաղկանց մէջ չէ մատուցեր զՀիրիկ, բայց իրմէ առաջ Աղթամարցի Գրիգոր կաթողիկոսն իր գովանւոյն համար երգած է.

«Ի յեզըր Փիսոն գետոյն բուսանիս, Հիրիկ աննըման»:

Թէ և յատուկ ջրային Հիրիկ չի յիշուիր, բայց խիստ շատ են տեսակքն. որոց ամենէն գեղեցիկն և, ինչպէս ուրիշ տեղ յիշեցինք, Հայոց ծաղկանց չքնաղն՝ յետ Աղբերաց արեան, է Վրացի Հիրիկն, Iris Iberica, այսպէս կոչուած՝ նախ այն տեղ ճանչցուած ըլլալուն համար, բայց սքանչացուց տեսնողը՝ նա և ի ստորոտս Մասիսու (տե՛ս թ. 70)։ — Քիչ մի զանազանի անկէ՝ Կովկասային ն, I. Caucasica, տեսնուած ի Գարապաղ Սիւնեաց, ի Շիրակ, ի Ծանախ, ի Սօմխէթ. — I. Reticulata, ի Կարին, Գարապաղ, Սօմխէթ. — Պարսկայինն Մ. և Փ. Հայոց միջոց յափունս Եփրատայ. — I. Sindjarensis, ի Սնճար լերինս. – I. Maculata, ի Միջագետս. — I. Sibirica, ի Սամսոն, Հս. Կովկաս. — I. Guldenstadtiana, ի Պոնտոս, Կարին, Էվէրէկ. — I. Heylandiana, ի միջոցի Ամդայ և Մէրտինի. — I. Acutiloba, ի Գանձակ. — I. Aquiloba, ի Շիրակ, Պաքու, I. Paradoxa, (Այլազան) ի Խոյ, Գանձակ — I. Pumila, ի Հս. և Հր. Կովկաս, — I. Motha, ի Շիրակ. — I. Lutescens, ի Շիրակ, յԱլի տաղ Ա Հայոց. — I. Sambucina, ի Գանձակ. — I. Flavescens, ի Ռ-Հ. — I. Germanica, Ի Թ–Հ։ Զանց ըրինք յիշելու Կիլիկիոյ մէջ տեսնուած տարբեր տեսակները: Տե՛ս և Հրուկ։

== 1693. Հիրիկ. ==

Սոյն այս անուամբ թուփ մի այլ կայ, կ’ըսէ Ռոշքեանն, սիրելի մեղուաց, որ յաշնան ծաղկի և կոչէ Լ. Laica! անծանօթ անուն։

== 1694. Հիրճ. ==

Յիշէ նոր բառհաւաք մի. անունն հին և Հրճուիլ բային արմատն կըրնայ ըլլալ:

== 1695. Հիւժուկ. ==

Նշանաւոր անուն մի ի բառս Գալիենոսի, որոյ համանիշ դրուած է Ղեքս?

== 1696. Հլէզ? ==

Յիշուած է յԱղբիւր օրագրի (Զ. 333):

== 1697. Հլէ լիճ. ==
— Տե՛ս Հալիլա։ 

== 1698. *Հլթիտ. ==
— Տե՛ս Չարհոտ: 

== 1699. Հճարկի. ==

Հաւանօրէն Հաճարին է, իբր Հաճարուկ կամ փոքր Հաճների (Մեղու ԻԲ, 83):

== 1700. Հմարգի. ==

Այս այլ նոյն օրագրէն յիշուած՝ հաւանօրէն Հաւամրգին է։

== Հմել. ==

– Տե՛ս Հումել։

«Տեսէք զամանըս Դըդմենի,

Դեղնուկ կապէ կոր ինքն ունի.

Փորն է իլի կարմիր գինի.

Անո՜ւշ, եղբայր, քեզ խըմողի:

Դըդմա՜կ, դու մեզ ես պարտական,

Զմեզ խմցընես հաւսարական.

Տաղեր ամեն եւ շարական,

Ննջեցելոց մեր քաւարան:

Որ ի նախնումըն Յովանի

Գլխոյն՝ եղեր դու հովանի,

Աչք ամենուն ի քեզ հայի,

Լըցո զկըթղայս առատ ւ իլի։

Իբրև զորդեակ ըզքեզ գըգուեն,

Վերայ ծընգաց զքեզ մեծարեն,

Թող չիպարպի փորէտ գինին,

Թէ չէ՝ շուտով կու աքսորեն:...

== 1701. Հնդակ? ==

Որոյ սերմը բնութիւնը զօրացընելու դեղ գրէ Բժշկարան մի։

== 1702. *Հնդիկ Արմաւենի. ==

Պտուղն այլ Հնդկարմաւ, բայց ի նորոց յարմարած կամ թարգմանած է, զոր ամեն ազգք, ինչպէս և մեր Բժշկարանք, Ար. անուամբ կոչեն Թմր հինտի (որոյ բառակարգին կու վայլէր գրել). Լ. Tamarindus Indica. Փ. Tamarin, Tamarinier. իր եղջերաձեւ պտղոյն բժշկական գործածութեանն համար հիմայ հանրածանօթ բերք մ’է. լսենք մեր Ամասիացւոյն. «Թմրհնդի, ինքն ցեղ-մն է և յայտնի է. լաւն այն է, որ խիստ թթու լինի և նոր. հով է Բ տրճ. և չոր է Գ տրճ. (յիշէ օգուտները)… իր առնելուն չափն 15 դրամ, բայց կրծոց զեն է. և զիւր չարութիւնն տանի Խաշխշին շարապն, և իր փոխան Սալորն է, որ թթու լինի։ Ասէ Պտ., թէ Համր ասեն, և Սապստան այլ ասեն, և նուրբ է, քան զՍալորն, այլ գիտացիր, որ hազին և կրծոց զեն կ’առնէ, և զիր չարութիւնն տանի Մանուշակն, և իր շարապն և Նշի ձէթն»։ —Բնութեանն համար կ’ըսէ ուրիշ Բժշկր. մի. «Ինքն նօսր է, քան զԴամոնն, և այլ պակաս գիճութիւն ունի, և է հով Գ տրճ. և գէճ Բ տրճ. օգտէ որ կիծ և ծարաւ ունենայ, և տաքութիւններ և թալնալ, զսաֆրան լուծանէ և զարիւնն խաղաղէ»:

== 1703. Հնդիկ Ընգոյզ. ==

Տե՛ս Ընկոյզ և Նարգիլակ։ Ուրիշ Հնդիկ մակդրով անուններն այլ տե՛ս իրենց բուսոց գոյական անուամբք:

== 1704. Հնդիպէ. Հնդուպա. ==

Տե՛ս Եղերդակ: Այս տեղ յիշենք հին Բժշկարանին գրածը. «Եղեգ, որ է Հնդիպէ, կայ յինք լեղութիւն և փոյթտութիւն, և լեղութիւնն է շատ, և լեղութիւնն ամառն լինի. և իր լեղութիւնն շատնայ՝ հովութիւնն պակսէ. այլ ձմեռն և գարուն՝ հովութիւն է շատ, և է ինքտ հովք Ա տրճ. և չոր ի մէջն, և եբ չորնայ, պակաս տաքութիւն լինի յինք. զլերդի ճանպահն բանայ, և զստամոքն սրբէ. իմաստունքն զինք հով ասացին, բայց փորձեցաք, որ ի ներս չորութիւն կայ»:

== 1705. Հնդկոկի ունտ կամ Հնկոկի հունտ. ==

Յիշէ հին Բժշկարանն, մաճունի մի (Ասկօմիտ թագաւորի?) բաղադրութեան մէջ` շատ այլեւայլ նիւթերով: Ուրիշ Բժշկարան մ’այլ զնոյն կրկնէ Հնկոկ գրելով, անծանօթ թագաւորին անունն այլ Ասկաւամիտ: Գուցէ նոյն ըլլայ ընդ վերոյիշեալ Հնդակի. թ. 1701։

== 1706. Հողի բուրդ. ==

Ոչ անյարմար անուն Մամուռներու, որ և Գորտնբուրդ կոչուին։

== 1707. Հողի Ճրագու. ==

Որ և Գետնի Ճրագու. ըստ ոմանց hողային նիւթ է, ըստ այլոց` տեսակ մի Քարաքոս:

— Տե՛ս Աղաւնոյ ծիրտ, թ. 51։

== 1708. Հողկիթ. ==

Եւ սա յարմար անուն ծանօթ Փաթաթ կոչուած Գետնախնձորի, որ և Ձուիտակ կոչի, ոչ ի գրոց, այլ ի նոր գրողաց, գուցէ գաւառական ծանօթ բառ ի կողմանս ինչ Հայոց:

== 1709. Հողմախոտ. ==

Յիշէ Կամարկապցին, և Թ. գրէ Գարընճա եուվասի:

== 1710. Հողմածաղիկ. ==

Անեմոն ըստ Յ. և Լ., զոր յիշած և բացատրած եմք Հարսնուծաղիկ կամ Հարսնուկ անուամբ։

== 1711. Հողմավարդ. ==

Տե՛ս Բատավարդ: Մխ. Հերացի գրած է. «Պատվարդ, որ է Հողմավարդ». ըսել է, որ Պարսից պատ բառէն բարդուած է, որ նշանակէ հողմ։

== 1712. Հողմափայտ. ==

Այս այլ բացատրուած է Կանթեղխոտ անուան տակ։

== 1713. Հողսունկ. ==

Այսպէս կոչէ Թաղիադեանն (Առաջն. Մանկանց եր. 125) ազնիւ գետնախնձոր կամ Հողկիթը, Truffe. Իր հնարած բա՞ռ է արդեօք, թէ՞ լսուած ի գաւառին:

== 1714. Հոմնի. ==

Հին Բժշկարանն փորլուծի դեղ գրէ. «Հոմնի. հա՛ն իր տակովն, սրբէ և կտրատէ զբազուկն, զջուրն ժողվէ, և եփէ քաջ. և քան ի ջրին կէսն գինի խառնէ և խմցո»։ Արդեօք շփոթուա՞ծ կամ նոյն Հունի և Հոնիի հետ:

== 1715. Հոյն կամ Հուն. Հունի. Հընի. ==

Որոյ ազգակիցք կամ նոյնանունք են Զողալ, Չում, Կռ, Դավարա. զորս տես. Գալիենոսի բառք գրեն Կերասին ` Հոյն, իսկ Ամիրտ. «Ղարանիա, որ Հ. Չում և Կռ և Հոն ասէ, և Թ. Ղզըլճուխ և Սղալ (Զղալ) ասէ և Հռ. Ակրանեա ասէ. Ասէ գրոցս ժողովողն, թէ ինքն ծառ-մն է, որ ի լերունքն կու բուսնի ի հով տեղեր, և տերեւն Ազատրատխին տերեւն կու նմանի, և պտուղն նման է Ձիթապտղի, և յորժամ խակ է՝ նա կանանչ է, և յորժամ հասնի՝ կարմիր լինի որպէս արիւն, և համն տտիպ է և կապող է»։ — Լ. Cornus. Փ. Cornouillier. Հայերէն կերպ-կերպ անուններն վկայեն, որ մեր երկրին հասարակ է այս վայրենի ծառն և պտուղն, թէ և տեղաքնինք յայտնի չեն յիշած, բայց ի Կովկաս և ի Պոնտոս:

== 1716. Հոնի. ==

Գանձակայ կողմանց ծառոց մէջ յիշուի. հաւանօրէն վերոյգրեալ Հունի ծառն է. բայց Հոնի նշանակէ և Ծոթրինի տեսակ մի, մանաւանդ՝ Վայրին։

== 1717. Հոշի։ ==

Վայրի ծառ մի՝ յիշուած ի Տարօն:

== 1718. Հոշոշիկ. ==

Oշօշն է. տե՛ս Երիցուկ և Գնդածաղիկ։

== 1719. Հոչլի? ==

Այս այլ վայրի ծառ մի՝ յիշուած ի կողմանս Գանձակայ, թէ սխալ չէ գրուած։

== 1720. Հոռմցի Ընկուզ. ==

Հասարակ ընկոյզն է:

== 1721. Հոռմցի Կաղամբ. ==
— Տե՛ս Կաղամբ։ 

== 1722. Հոռոմ Երնջնատակ. ==

Հին գրողն հոմանիշ գրէ Չնթիանայ, Gentiana: Տե՛ս Բոգ:

== 1723. Հոռոմ Թաղթ. ==

== Յիշէ հին Բժշկարանն: ==
— Տե՛ս Թաղթ։

== 1724. Հոռոմ Խունկ. ==

Ըստ ոմանց՝ է Ար. Հարբ, որ է Ջրկոտեմն, ըստ այլոց՝ շինծու է ի Լատանէ. տե՛ս զայս:

== 1725. Հոռոմ՝ Ծաղիկ. ==

Միայն Սալաձորեցոյն երգով լսուած.

«Հոռոմ ծաղիկն է փոշոտեր, բուսեր հետ մոլին? մորենուն». թերեւս փոխանակ մոլին ըլլար Մոշին։

== 1726. Հոռոմ Կորեկ. ==

Ըստ Ասարայ Գաւարս ն է:

== 1727. Հոռոմ Սնֆուլ. ==

«Որ է Նարդին»՝ ըստ Բժշկարանի. տե՛ս Սնփուլ։

== 1728. Հոսի. ==

Հին Բառագրոց մէջ հոմանիշ դրուի Կոբատի? որ ձայնիւ նման է Յ. Κοπάς, Κοπάδος ճեղքուած փայտի նշանակութեամբ, որոց քիչ մի յարմարի Դանիէլ Ասորւոյ (Սաղմ. Մեկն, ՁԳ) բացատրութիւնն. «Զոր օրինակ այրէ հուր զանտառս՝ զոչ պտղաբերս փայտից, և բոց կիզու զՀոսի, որ ի վերայ լերանց»: Հաւանօրէն նոյն կամ մին և միւսն սխալ գրած՝ է հետեւեալն:

== 1729. Հոսնի. ==

Որ յիշուած է Ակքան փշեղենի անուան տակ. թ. 40: Տե՛ս և զՀոշի:

== 1730. Հովախի? ==

Աղստեւ գաւառի վայրի ծառոց հետ յիշուած է (Մեղու, ԻԳ, 85):

== 1731. Հովուաբիր. Հովուի բիր. Հովուի գաւազան. ==

Հին Բժշկարանն զուգէ. «Պարսիանդարու (արաբ.)՝ Հովվի Բիր, որ է Մատիտեղն», նոյնպէս Մխ. Հերացի «Բարսի-անդարու. ինքդ Հովուի բիր կոչի, որ է Պտպտ?»: Ետքի անունս ստուգութեան կարօտ է, Ար. և Թ. անուանքն հայերէնի նոյնանիշ են Թ. Չօպան տայնակի: Հայերէն յատուկ անուն ունենալով՝ Մատիտեղն, ի կարգին բացատրուի։

== 1732. Հովուի խշտիկ. ==

Նոր բառահաւաք մի գրէ՝ առանց բացատրութեան:

== 1733. Հովուի փող. ==

Այս այլ արեւելեան լեզուաց թարգմանութեամբ. Ար. Մէզմարի էր-ռայի Թ. Չօպան տուտուկի, ինչպէս գրէ Ամիրտ. «Տերեւն նման է Ջղախոտին տերեւին, և յերկայնութիւն մէկ-մէկ թիզ կու լինի և այլ աւելի, և գագաթն զէտ սնզլուխ կու լինի, սպիտակ ծաղիկ կ’ունենայ և ի դեղնութիւն կու քչտէ, և տակն Սեւ Վրացի կոճ կու նմանի, բայց անուշահոտ կու լինի. և թէ երկու տրամ ի տակէն գինով խմեն, օգտէ ամենայն գազանահարի, և թէ մէն և կամ իր չքօքն (չափով) Տղտով խմեն՝ զփորցաւութիւնն խաղեցընէ. և աղետ գաներուն և արգանդի ցաւուն օգտէ, և թէ զայս խոտն մէն խմեն՝ զփորն կապէ»։ — Լ. Plantago Alisma, Փ. Fluteau. նա եւ Plantaine d’eau, Ռ. Частуха: Տե՛ս և Խարշափուն:

== 1734. Հոտզուենի. ==

Բարձուենեկի անուն մի է, ի գիրս չեմ յիշեր գտած, բայց ծանօթ է անուամբն։

== 1735. Հոտիսոյ կամ Հօտիսոյ. ==

Այս անունը և համանիշքն յիշեցինք 117–8 թուերում, հօս այլ յիշենք դարձեալ անուան շփոթութիւնը կամ զուգուածն այլ և այլ բուսոց՝ օտար լեզուօք։ Բժշկարան մի կ’ըսէ. «Պռասիսն, որ է հայերէն Հօտիսոն». Լ. Prasium. ուրիշ մի տարբեր հնչմամբ, «Ֆարասիօն՝ վայրի Քարաւսն է»։ Ամիրտ. Անճիտա, որ է Հաշիշ ըլ-քալպն, և Հայն Հաւտիսաւ ասէ», յետոյ Ֆարասիոն անուան տակ գրէ. «Որ Թ. Իթ սիտիկի ասէ, որ է Շանշռելի ք, որ շունն ի վերայ խիստ կու շռէ, և ինքդ չորեքժեռէն խոտ-մն է, և մէջն հանգուսնի ունի, և տերեւն թանձր է, ծայրն սուր չէ և բոլոր է, և տերեւին երեսն խոշոր է, և ինքն ի փողոցնին կու բուսնի. և մէկ հեղ գարունն կու բուսնի, և մէկ հեղ՝ աշունն, և համն լեղի է, և տերեւն սպիտակ կու քշտէ, ինքն զՊատրանճի- պուային տերեւին խոշորութիւնն տանի: Երկու ցեղ կու լինի՝ Սեւ և Սպիտակ. և լաւն այն է, որ նոր լինի և կանանչ: Իպտ. ասէ, թէ զմէկ տեղ մի փորեն մարդաչափ, և ի ներքեւն աւազ լնուն և կրակ վառեն, որ տաքնայ, և զկրակն քաշեն և հանեն և ի տեղն այս խոտէս սփռեն, և հիւանդն, որ չկարէ շարժիլ, ի մէջն պառկեցընեն և ի վերան այս խոտէս ծածկեն և ի վերայ կապայ ծածկեն շատ, և այնքան շատ պառկի, որ տաքութիւնն երթայ. Աստուծոյ ողորմութեամբն յոտն ելանէ, ողջ և առողջ լինի. և ինքն փորձած է»: — «Ֆարասիոն. ինքն երեք ազգ է և անուշահոտ. աղէկն չոր է… Ասէ Մահմատ Զաքարիայն, թէ ինքն Հոռմի անուն է, և օգտէ լերդին և փայծեղան ցաւոցն»: — Այս երեք ազգի զանազանութիւնը յայտնեն հաւանօրէն այլ եւ այլ անուանք բուսոյն (որ են վերը յիշուածներէն զատ՝ Մեղրածուծ, Շանխոտ, Խորտակ Ծոթրին և այլն), զորս չեմ կարող որոշել և իւրաքանչիւրին սեփականել: Բուսասանք այլ թէ՛ նոյն, թէ՛ տարբեր համարին զ Ֆարասիոն՝ Prasium և Marrubium. մէկը՝ հին, միւսը՝ նոր անուն գրելով, սակայն ի ստորագրութեան զանազանեն, և տեսակներուն մեծ մասն այս երկրորդ անուամբ յիշեն, մենք այլ անոր պահեմք Մեղրածուծ կոչումը։

== 1736. Հոտոտ ==

Հին Բժշկարանն գրէ.՝ «Ինքդ քամուքս է». — (ինչի՞ քամուքս): — Ուրիշ Բժշկարան մ’այլ յիշէ իբրեւ դեղ՝ առանց բացատրելու. Ար. Ուտուտ՝ Վայրի Յասմիկն է, զոր սովորաբար կոչեն Զիյան, այսպէս գրէ և Ամիրտ. «Զիեան, ինքն Եասամին է. լաւն այն է, որ նոր լինի. Իպն. ասէ, ինքն Վայրի Եասամին է, և Ուտուտ այլ կ’ասեն, և զէտ Վարդին փուշն՝ փուշ ունի, և կու լինի, որ Իթպուռնի կ’ասեն ծառ մի կայ՝ ի հօն կու փաթվի և կ’ելնէ, և տակն սեւ կու լինի, և թէ այրես և զտակն Թզով խառնես, սեւ ու սպիտակ պահակին (որ և պիսակ) օծես, օգտէ, և թէ քացխով տրորես և օծես՝ այլվի օգտէ (և այլ շատ օգուտներ)։ — Եւ ցեղ-մն այլ կու լինի, որ տերեւն մանր և ի ծառերն կու փաթվի և զիր միրգն ջրով կամ գինով և կամ ավմալիով? տրորես «և տաս որ խմէ, լուծէ զպալղամն և զսաֆրան, և թէ զտերեւն սպեղանի առնես և օծես բորին, օգտէ»։ — Լ. Clematis, Փ. Clematite. քանի մի տեսակաց մէջ Արեւելեան կոչուածն Cl. Orientalis, տեսնուած է ի կողմանս Խարբերդու և Մելիտինոյ:

== 1737. Հոտոտ մաքի կամ Յօզազմաքի? ==

Յիշէ Ասար բժիշկ. իրն անծանօթ։

== 1738. Հոտոցուկ. ==

Անշուշտ ձեւէն առնուած անուն մի (եթէ Յօտոցուկ գրուի). առանց բացատրութեան յիշուած է նոր բառահաւաքէ։

== 1739. Հոտսան? Հոտոսան? ==
— Տե՛ս Նարմուշկ։ 

== 1740. Հոտվարդ. ==
— Տե՛ս Բատավարդ. 

Հորբ. Հորփ. Հորֆ.

Տե՛ս Հարբ և Կոտեմ: — Բառգիրք մի գրէ. «Հորփ ` Հալեւորկի հունդ»։

== 1741. Հորթուկ. ==

Նոր բառահաւաք մի յիշած է։

== 1742. Հորթու քիթ. ==

Ըստ Ար., Անֆահ ըլ-օճլ. «որ Թ. իր Հորթու քիթ ասէ. այնոր համար, որ միրգն հորթու քիթ կու նմանի, և թէ զայս խոտս եռցընես և զջուրն խմես, օգտէ ամենայն մահացու դեղոց, և թէ Սուսանի եղով խառնես և յերեսն օծես, ով տեսնու՝ ընդունի զինքն սիրով»: — Լ. Antirrhinum. Փ. այլ քթի կամ ցռըկի նմանութեամբ կ’անուանի Muflier. Sաք և չոր երկիրներում կ’ըլլայ, նա և յԱսորիս, ի Յունաստան, ի Բիւզանդիոն: Տարեկան խոտեղէն է՝ անօթաձեւ պտղով և շատ մանր հատիկներով։ — Նոր Բժշկարան մի գրէ. «Ղլիկօրիոզ, ինքն քաղցր արմատ է, որթու քիթ կու նմանի. դեղին»։

== 1743. Հորի Փերփեր. ==
— Տե՛ս Փերփեր, Փրփրեմ. 

== 1744. Հուլաբ կամ Հուլապ. ==

«Ինքն մէկ թիզի մի չափ կու բուսնի. մանր և սպիտակ ծաղիկ ունի, թէ զինքն գարոյ ալրով սպեղանի առնես և դնես ի վերայ կոտրածի և ելածի և ջարդածի և թուլցածի՝ շատ օգտէ»: Այսպէս գրէ Բժշկարանն։

== 1745. Հուլպա. ==

«Որ է Պաւէն», ըստ Բժշկարանի, և ըստ այլում՝ «Թուրքն Պոյ ասէ». մէկն այլ գրած է. «որ է Մէհլէպն»։ Իսկ ըստ հին Բժշկարանի՝ է Հացհամեմն, ուր յիշած եմք. թ. 1666:

== *Հումայզ. Հումայտ. ==
Տե՛ս Թթռկիճ:

== 1746. Հումել. Հմել. Հմուլ. Խմել. ==

Յիշեցինք (թ. 417), որ Գայլուկ կոչուած է սա առ մերայինս: Գարեջուր զուգելու համար շատ կարեւոր և հռչակուած, Կանեփի ցեղակից դիմացկուն բոյս մի, ճկուն որձայով, արմաւաձև բլթակաւոր տերեւօք, հասկաձեւ ծաղկօք, որ հասունութեան ատեն կոնի ձև կ’առնուն, պտուղներն դեղին կամ ոսկեգոյն աւազ կամ փոշի մի ունին սուր հոտով, որ գարեջրոյ հիւթ կ’ըլլան. — Լ. Humulus Lupulus, Փ. Houblon. — Ասիոյ մէջ գտուի ի Պոնտոս, և Կովկասու երկու կողմերում, որով և ի Հայս խնդրելի է՝ հանդերձ անուամբն։ — Ոմանք ի բուսաբանից Ար. Համուլը համարին Urticularia inflexa.

== Հունի. ==
— Տե՛ս Հոյն.

== 1747. Հուսամ. ==

Թուի Խուզամա, Ար. անունն տառադարձութեամբ՝ ըստ Պէյթ. և Ամիրտ. «Է Վայրի Խիրին, և ի Շիրազ Ատրանայ կ’ասեն… թէ ծեծեն և մաղեն և ալուրով շաղղեն և վերայ խոցին դնեն, ողջացընէ»: Խիր կամ Խիրի Ար. անունն Մեխակ նշանակէ, բայց Փ. թարգմանիչն ոչ զայն, այլ պէտք է իմանալ, կ’ըսէ, Լ. Lavanda Spica կոչուածը, զոր յիշած եմք Անճարակ բառի բացատրութեամբ, Թ. 116:

== 1748. Հուրպ. Հուրփ. ==

Սպիտակ Մանանեխի հունտ է, ըստ Բժշկարանի միոյ, իսկ Ամիրտոլվաթի բառագրոց մէջ հոմանիշն կոչուի Տալյաթ?

== Հոփի. ==
— Տե՛ս Յոփի։

== 1749. Հռոմանի? ծաղիկ. ==

Ըստ Պետ. Քալանթարեան՝ Երիցուկն է, թերեւս և Սալաձորեցոյն երգած Հոռմի ծաղիկն:

== 1750. Հտուտ. ==

Թուի Հոտոտն վերոյիշեալ (թ. 1737) Զաֆրանի և Ափիոնի hետ յիշուի ի դեղորայս:

== 1751. Հրակ ծաղիկ. ==

Բժշկարան մի այս անծանօթ բոյսս յիշէ` ուրիշ անծանոթ և անանուն բոյս մի ստորագրելով. «Ծաղիկ մի կայ ծիրանի և կարմրագոյն է, ի մարգագետինն լինի, և ինքն նման է Հրակի ծաղկին, և տերեւն նորա որպէս Սխտորի, և զնճորն? որպէս խաղի (թերեւս ըլլայ Խաղողի, բայց զընճորն ի՞նչ է), և այս զընճորին մէկն հին է և միւսն՝ նոր. զնորն ա՛ռ և տուր մեղրով», եւ այլն։

== 1752. Հրանուկ. ==

Ըստ Բաղիշեցւոց, գուցէ և այլոց՝ է Ցինկն:

== 1753. Հրանունկ. ==

Նոր յարմարած բառ է տառադարձութեամբ Լ. Ranunculus, անուան։ Տե՛ս Խառածաղիկ։

== 1754. Հրիզոն. ==

Խորենացւոյ Աշխարհագրութիւնն Կորեակ է, կ’ըսէ, ի Տաբռոպանիա կղզին (Սէյլան). յայտ է, որ նոր տեսակ մի պիտի ըլլար յիշուելու արժանի, բայց առաջին անունն յունաձայն՝ լսուի Όριζον, որ է Որիզ, Բրինձ։

== 1755. Հրհրուկ? ==

Չեմ յիշեր, ուր և որմէ գրուած է, Լ. Pilosella նշանակութեամբ, որ ըստ մեզ կոչուի Սպիտակ Բանջար։

== 1756. Հրշակ. Հարշակ. Արշուկ. ==

Յիշուած է ի Բժշկարանս, բայց առանց բացատրութեան: Ար. նշանակէ Վայրի Կանգառ, բայց սա կարծուի, թէ Ծուաղ է, ինչպէս լսուի դեռ, ծառն այլ Արշըկի կ’ըսուի։

== 1757. Հրուկ ծաղիկ. ==

Հաւանօրէն Հիրիկն է, վասն զի եօթնագոյն կ’ըսուի (ի Սասնեցւոց) և միւռոնի ծաղկանց մին:

== 1758. Հօպօտ. ==

Հին Բժշկարանն օգտակար խոտոց մէջ դասէ զայս (0) տարակուսական նշանաւ. «Հօպօտն զօրութիւն ունի. տերեւն նման Ճակնդեղի կամ Գաղտիկրի, բայց խոշոր է և սեւ, ծաղիկն սպիտակ և դեղնգոյն: Զարմատն ծեծէ, դրամ մէկ և խմցո, մաղաս ի վեր բերէ. խառնի յաչից դեղuն, և զլոյսն պայծառցնէ. ընդ փոխինդ և մեղր խառնեալ՝ զճանճս կոտորէ, ալիւր նորա փնչալ տայ: Թէ երկնչի ոք վասն դարձուցանելոյ (փսխելու?) և առնու զնա միայն կամ կերակրով, կամ առցէ և ի վերայ կերակուր ինչ կերիցէ, աներկիւղ մնասցէ: Եւ թէ մաղձդեղ առնուս զինք՝ զմաղձ և զմաղաս ի վայր հանէ». և այլ պէսպէս օգուտները գրէ, բայց այսչափս այլ թերեւս բաւական ըլլայ գիտուն բժշկաց՝ գուշակելու և ստուգելու այս նշանաւոր անունը և դեղը:

== 1759. Հօրան? ==

Խորասանիկն է. տե՛ս Վահշիժակ:

== 1760. Հիսոմն? ==

Անունն չէ օտար ի հայկական է, բայց ստոյգ այնպէս կոչուիլն երկբայական. վասն զի Ամիրտ. Ս տառիւ անուանց շալակներուն կարգին գրած է. իբրեւ նոր անուն մ’այլ Մարդատակի, և բժշկական օգուտները յիշէ ըստ Ֆօլոսի:

== 1761. Հօրօտ Մօրօտ. Հօրուտ Մօրում. Խորոտ Մորոտ. ==

Թուի իմն, թէ խեղեփ ծաղկներ են, և ի հնուց շատ ծանօթ ի Հայս, ուր մինչեւ հիմայ լսուի, սակայն լսողքն և ճանչցողք՝ չեն միաբան. ուրիշ տեղ այլ յիշեցինք, որ լեռնային ծաղկանց կարգումն էր՝ ըստ Առակախօսին մերոյ, որ և բաց տառերով գրած է Հաւրուտ Մաւրուտ, որով կ’իմացուի, թէ պէտք է գրել հիմայ օ տառիւ և ոչ՝ ո. Գալիենոսի բառգիրքն զուգէ ընդ Եղեբորոսի. օրինակաց մէջ գրուած է Եղեբորոքոս կամ Եղեբորոքորոս, հայերէնն այլ Հաւրօտ կամ Հարուտ՝ փոխանակ Հաւրոտի: Իբրև ծանօթ յիշէ հին Բժշկարանն. «Թէ խոցն որդն է` (որդնոտի), Հօրօտ Մօրօտ ծաղկի տակ աղա մանր, մեղրով և քացխով շաղէ և դիր, թափէ զորդն»: Նոր ծանօթարարք մեր կ’ըսեն, թէ Թութիա ծաղիկն է սա՝ մանրիկ կապուտակ փնջաձեւ անուշահոտ, և աղբերաց եզերք գիտնւի, իսկ Ծաղկերգուն նշանակէ գոյնն այլ.

&lt;poem&gt;«Խօրօտ Մօրօտ մաւի ներկած ժանկառի նըման սուրմայուն,
Աչեր հազար պիտի նայի, խառներ հետ Ախլայխնձորուն» (թ. 31):&lt;/poem&gt;

Այս և նորոց վկայութիւնն ցուցընէ. որ Մխ. Գոշէ քանի մի դար վերջը՝ Հօրօտ Մօրօտ և իր ցեղակից Ասպուզանն և նմանիքն իջեր են լեռներէն վայր ի դաշտս, կամ լաւ եւս ըսել, ոչ միայն ի լերինս, այլ և ի բարձրաւանդակ դաշտագետինս այլ գտուին: — Ըստ Շէհրիմ. է Hyacinthus Orientalis, Արեւելեան Յակինթ։ — Հօրօտ Մօրօտի անունն գուշակել տայ առասպելական ծագումն, մանաւանդ երբ յիշուի ի Պարսից մէջ այլ լսուած աւանդութիւն մի. ըստ որում՝ Արոթ և Մարոթ երկու հրեշտակք էին, զորս խաւրեց Աստուած յերկիր՝ զխեղճ մարդիկ մխիթարելու համար, բայց կ’երեւի, թէ շատ վստահ չէր իր նուիրակաց վրայ, որոց խրատներ այլ տուաւ զգուշութեամբ վարուելու, սակայն անոնք (նման ի Ս. Գիրս յիշուած որդւոցն Աստուծոյ) հետեւեցան որդւոց մարդկան հեշտասէր բարուց, կամ զայս աւանդողներուն, որք քան զհրեշտակս՝ զԱստուած նուաստացընեն այսպիսի օրինակաւ։
[[Կատեգորիա:Հայբուսակ]]</text>
      <sha1>d920b60xu4jgtqq4wlxyij21svdtlbw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Հայբուսակ/Ձ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151790</id>
    <revision>
      <id>397306</id>
      <parentid>397269</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T11:15:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emptyfear</username>
        <id>547</id>
      </contributor>
      <origin>397306</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33391" sha1="al9tf10zur7chuarfkpq8t7d56lrl9z" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title = [[Հայբուսակ/Ցանկ|Հայբուսակ • Այբբենական ցանկ • Ձ]]
|author = Ղևոնդ Ալիշան
|previous = [[Հայբուսակ/Հ|Հ]]
|next = [[Հայբուսակ/Ղ|Ղ]]}}
== 1762. Ձագախոտ, Ձագխոտ. Ձագուխոտ. ==

Շատ Բժշկարանք համարին զայս միայն Փաղանգամուշկ կամ Ֆարընճամուշկ, բայց Ամիրտ. երկու տարբեր բոյս գրէ. մէկն՝ այս պարսիկ բառով, զոր տես ի կարգի Փ տառի, մէկ մ’այլ՝ Ար. Թուտարի «Ձագու խոտ, որ է երկու-երեք ազգ Թաւտարիքն. Ձագու խոտ-մն (այլ), որ է Ֆարանճամուշքն»: Մեր յիշելին և զուգելին ընդ Ձագխոտի է առաջինն. Ար. Լ. Erysimon կամ Erysimum, Փ. Vélar, Ռ. Полевая горчица. «Ինքն երկու ազգ է, մէկն՝ սպիտակ և մէկն՝ կարմիր, մէկն յածվենիքն կու լինի, մէկն ի լերունքն և ի դաշտերն կու բուսնի. և լաւն այն է, որ դեղնբար լինի. բացող և ճլէ տվող է, և թէ ծեծեն և մեղրով յաչքն քաշեն՝ զխոցն կ’ողջացընէ: Ասէ Պտ., թէ Թուտարնաճ կ’ասեն և Պաղր ըլ-ակավայ կ’ասեն (և այլ հինգ-վեց անուանք), և Թուտարին չորս ցեղ է՝ Դեղին, Սպիտակ և Կարմիր, և կու լինի, որ բաց հալողի է, և լաւն դեղինն էր, թէ մեղրով և ջրով օծեն ուռեցին՝ օգտէ, և որոյ ականջթոռքն լինի ուռեցն՝ այնոր այլ օգտէ: Եւ այսոր Հ. Ձագախոտ կ’ասեն, և ի վերայ պատերուն և յածվենիքն այլ կու բուսնի»: — Ձագխոտք շատ տեսակ ունին և Խաչաձեւից ցեղէն խոտեղէնք են. ոմանք դիմացկուն, հասարակօրէն վրանին գորշագոյն ճիւղի պէս մազմզուկ ունին, ամենէն ծանօթ տեսակն Լ. E. Officinale, Փ. կոչի Tortelle կամ Herbe aux chantres. յատուկ Հայկական տեսակ մ’այլ կայ E. Armeniacum ի Կարին և ի Պինկէօլ տեսնուած. մէկ գլխաոր տեսակն այլ է Սիսամբարեան, E. Sisymbroides, յԵրեւան, Ատրպատական. — Ոսկետեսակն E. Aureum ի Ռ-Հ. — Thyrsoideum, ի Մնձուր, Թէքտաղ. — E. Uncinatifolium (կեռտերեւ) ի Մէկմանսուր, Ծանախ. — E. Gelidum (սառնորակ) յԱրագած լ. — Purpureum (ծիրանեգոյն) ի Հայք. — E. Pulchellum (գեղաղէշ) ի Ռ-Հ. — E. Leptophyllum ի Գարապաղ — E. Gayanum և Pasgalense, ի Դավրէժ, Ուրմիա, եւ այլն, եւ այլն:

== 1763. Ձագի դեղ. ==

Կըրնայինք նոյն կարծել ընդ վերնոյն, բայց այն հին Բառգիրքն, որ զՁագխոտ Փաղընգամուշկ գրէ, այսոր օտար հոմանիշ մի կու տայ, Աթրունջան, որ թուի Թրնջխոտն, վասն զի Բժշկարանք ոմանք զՓաղանգամուշկն Թ. Օղուլ օթի գրեն, որ է Melissa:

== 1764. Ձագի լեզու. ==

Որ և Ճնճղկալեզու. Ար. այլ նոյն նշանակութեամբ Լիսան ըլ-ասաֆիր, մեր բժշկական բառագրոց մէկն այլ Լ. թարգմանութիւնը գրէ Լինկոյա ավիս, այսինքն՝ Lingua avis, որ է Թռչնոյ լեզու. Փ. Langue de passereau. որչափ անունն կարծեցընէ նման բան մի, իրն բոլորովին տարբեր է. «Ինքն Տարտարին պտուղն է», կ’ըսէ Ամիրտ. և օտարք այլ այսպէս ճանաչեն, Փ. Fruit de Frène. «Պտին. ասէ, թէ ինքն ծառի մի միրգ է, որ Պ. Ահր կ’ասէ, և Ղուպանի քունճուշկ կ’ասէ… իր ծառին տերեւն կապող է, իր փոխանն կարմիր Թօտարին է և կարմիր Պահման ն, և Հայերն կ’ասեն, թէ այսոր Ձագու լեզու կ’ասեն, և իր ծառին Հացի փայտ կ’ասեն», զոր տե՛ս թ. 1662։ — Կամարկապցին գրէ. «Ինքն ծառ է, և տերեւն միջէն հանէ զինքն»:

== 1765. Ձառատաղ. Ձեռատաղ. Ձառատաղոյ տակ. ==

Տե՛ս Երեսնակ և Ծորենոյ տակ։

== 1766. Ձարխոտ. ==

Լաւ կ’ըսէ Բժշկարան մի. «Ձարխոտն շատ անուն ունի. յոր տեղ որ քարէն «ջուր ճռայ (կաթէ, հոuի), անդ բուսանի. Թ. Ղարայ պալտըր կ’ասէ, Հ. Մօրուք», բայց Հայն կ’ասէ նա և Ձար Պառվու, Դիւու ձար (Թ. Դէվ սախալի), Սկէզօրի մազ. Գետնի ձար, Մարդգայլու ձար, Խոզի մազ, Գետնի խնձոր, Ջրհորի Գինձ, Քարափի քոչոր, Պառշաւոշան, որ է Պ. Փարսի եօշան. Գետնի ձարն այլ Ար. է Շարի ըլ–արզ Սկէզօրի մազն՝ Շար էլ-ճան, Խոզի մազն՝ Շար ըլ-Խընզիր, Ջրհորի գինձն՝ Քուզպարաթ իւլ-պէր. Յ. և Լ. ազնուանելով՝ Աստըղկան մազ կոչեր են, Capillus Veneris, Փ. պարզ Capillaire կոչեն։ Ամիրտ. յետ յիշելու այլ եւ այլ անուններ, կու բացատրէ. «Ինքն սեւ ու հաստ մազի պէս է, և տերեւն նման է Գնձի տերեւին, և տակն քիչ է, և բնութիւնն մուհթատիլ է և նուրբ է. զմազն յերկնցընէ և ուժովցընէ, և զտաքութիւն կու խաղեցընէ… Ասէ Պտ. (յետ տասնի չափ անուններ յիշելու), թէ լաւն այն է, որ սեւ լինի և տերեւն՝ կանանչ, և այլ աղէկն այն է, որ որձան ի կարմրութիւն քշտէ»: — Ուրիշ Ար. անուամբ այլ գրէ Ամիրտ. «Լիհայ ըլ-Ղուլ, Թ. Դէվ սախալի, որ ինքն յերրորդում? (կլիմայն) կու լինի. և ի գետնէն զէտ մազ կու ելանէ, և տերեւ ու ճուղ չունի. թէ այն մարդիկ, որ հետեւակ քայլեն՝ ի թեւն կապեն՝ չօգնեն»: Ար. բառն Ղուլ ճիւաղ նշանակէ, և բոյսն այլ տարբերի ի Ձագխոտէ. Լ. կոչուի Asplenium Trichomanes. Սա Կովկասու երկու կողմի գաւառաց մէջ գտուած է, որով և ի Հայս. յայտ է թէ և Ձարխոտն, որ ուսումնական անուամբ Լ. կոչուի Adiantum. Փ. Adiante, ի Յ. բառէ, որ նշանակէ անխոնաւ, անթաց. իբր թէ, երբ Աստղիկ ի ծովէն ելեր է, մազերն չոր մնացեր են. անոր համար կանայք շատ ի գործ ածէին այս բոյսս՝ մազերնին շատ և փայլուն պահելու համար։ — Հին Բժշկարանն Ձագխոտի զուգէ Սաթառէճ արեւելեան անունը։ Բայց սա ճանչցուած է Նուարտակ: Բանասիրաց թողումք յայտնել, թէ ի՛նչ է պատճառ Ձարխոտի այսքան անուանց և մանաւանդ առասպելանմանից, և ո՛ր ազգի մէջ ծագած է, և ի՛նչպէս արեւելեայք և արեւմտեայք ընդուներ են:

== 1767. Ձաւար. ==

Սովորաբար անթեփ և մանրած Ցորենն ու Գարին այսպէս անուանին. յետինն բարդութեամբ կ’ըսուի Գարէձաւար (Վաստկ. գիրք, ՅԺԴ):

== 1768. Ձիաբոշխ. ==
— Տե՛ս Բոշխ: 

== 1769. Ձիալախուր. ==

Անունէն յայտնուի, որ Վայրի Լախուր է (տե՛ս զայս) Լ. Smyrnium, զոր գրեթէ նոյնպէս գրած է և Պէյթ., յորմէ և Ամիրտ. գրէ Սամուրնիոն, և Վայրի Կրաւսն (Կարոս) է, կ’ըսէ. Յ. այլ հայերէնի նշանակութեամբ փոխուած է ի Լ. Hipposelium, բայց այսոր տեղ վերոյգրեալ Զմիւռնիոն անունն գործածուի հիմայ, Փ. Maceron. Ութ կամ տասն տեսակք գտուին այս բուսոյ, մէկ-երկու տարի դիմացող խոտեղէնք, ձուաձեւ, բայց աւելի լայն, քան երկայն պտղով: Հասարակ տեսակն և մշակուածն Տm. Olusatrum կ’ըսուի. — S. Perfoliatum, յիշուած է ի Գարապաղ. — S. Cordifolium (սրտատերեւ) ի Տէյր Զաֆարան Մէրտինու:

== 1770. Ձիածոթրին. ==
— Տե՛ս Զամբուռ: 

== 1771. Ձիակորեակ. ==

Յարեւելս շատ ծանօթ և պիտանի ընդեղէն, ուտելիք մարդկան և անասնոց. Տուրրա կոչուած, որով կոչի և Լ. Holcus Durra, այլ և Panicum, Փ. Panic. Ար. սուր ձայնով Զուրրա լսուի, Ամիրտ. գրէ աւելի սաստկաձայն. «Զուռռա. ինքն ցեղ-մն է ի Կորեկէն, և յերկայնութիւն Ցորենի չափ կու լինի, և շատ տերեւնի կ’ունենայ տափակ, և աղէկն սպիտակ և ծանր լինի, և զլուծումն կու կտրէ, և թէ սպեղանի առնեն, ի դրուց դնեն՝ հովցընէ զփորոքն, և կապէ զփորն աղէկ»:

== 1772. Ձիապոպոկ. ==

Չգիտեմ՝ ով հնարած է կամ ուստի գտած այն բառս, իբր հոմանիշ Լ. Fabago, Փ. Fabagelle. Լ. կոչուի նա և Zygophyllum, որ ըստ Յ. նշանակէ Զոյգտերեւուկ, որովհետև երկու յիրար կիպ տերեւներ ունի. փոքր թուփ և խոտեղէն է, 50-ի չափ տեսակներ ունի, տաք երկիրներու մէջ, մանաւանդ՝ Աստրալիոյ և Կանարեան կղզեաց։ Ծաղկին ձեւն կ’արդարացնէ hայերէն կոչումը, նմանութեամբն ձիոց գլխուն դրուած ցցունին, որ ռամկօրէն պոպոկ կոչուած է` իբր բբուկ։

== 1773. Ձիաստացի ունդ. ==

Ձիաստաց՝ ձին խայթող բոռ կամ ճանճ կիմացուի մեր լեզուով. արդեօք ասկէ առած է անունն, և որպիսի բոյս է՝ չէ յայտ։ Հին բժշկարանն յիշած է, փորկապի դեղ գրելով, «Ձիաստացի ունդն եփէ գինով, և խմցո»:

== 1774. Ձիու ագի ==

Նոյն նշանակութեամբ են Յ. Equisetum, Ար։ Զանազ ըլ-խայլ, որոյ hամար գրէ Ամիրտ. «Խոտ-մն է, որ երբ կատարեալ բուսնի՝ ի ձիու ագի կու նմանի, և լաւն այն է, որ կատարեալ հասնի. օգտէ ակռային մերուն, որ թուլացեր է, ամրացընէ և ուժովցընէ, և զարիւն թռնուլն կտրէ. և թէ սպեղանի առնես՝ օգտէ աղեց գաներուն, և հեշտութեամբ զխոտերն կու չորացընէ, եւ այլն։ — Փ. Préle, կ’անուանի։ — Քանի մի տեսակք կան այս բուսոյ, որ գտուին նա և ի Հար. Կովկաս։

== 1775. Ձիու ըղունկ. ==

Տե՛ս Խոճիկ. Խոճկորակ։ 

Բժշկարան մի այս անունս հոմանիշ գրէ Ար։ Ալֆար ըլ-թիս անուան, սխալմամբ, փոխանակ գրելու Դիւողունկ, ինչպէս գրէ Ամիրտ. և իմացընէ որ բոյս չէ, այլ ծովային խեցեմորթ, կըրնայ այլ կենդանաբոյս կոչուիլ. ըստ այսմ. և իբր հետաքրքրական՝ լսեմք գրածը. «Դիվու ըղունկն կենդանի է ծովային, յերկան, ի յատակ կու նմանի, և այս ըղընկնին զինքն ծածկել է՝ որպէս ձկան փող, որ խոշոր լինայ և երեք ցեղ կու լինի. և թէ (եփեն եւ) խմեն՝ զփորն չարժէ լուծելով. Իպն. ասէ, թէ ինքն Սատաֆի պէս կենդանու վրայ կու բուսնի որպէս հագուստ. և զայս ի յայն ծովուն կու թերեն՝ որ ի ծովեզերքն Սունդուլ կու բուսնի. և այս երկու ցեղ կու լինի. մէկն Ղուլզումի կու լինի, սպիտակ է, և մէկն Պապիլի կու լինի, և մանտր է և սեւուկ է, և լաւն այն է որ սպիտակ է, որ ի Եամանու կու գայ. Պտին. ասէ թէ Պ. այսոր Նախունի տեվ ասեն. և զիւր չարութիւնն տանի Հայկաւն: – Լ. Strombus Lentiginosus. գ. Blattes de Byzance. — Ծխելու և կարմիր ներկ հանելու այլ գործածուի:

== 1776. Ձիթենի. ==

Բուսականաց ամենէն նշանաորն ի գործ ածութեան և պէսպէս հռչակեալն՝ պետ Որթոյ, ի Ս. և յանսուրբ գիրս, և յառասպելս Յունաց. ըստ որոց՝ մինչ որին շռայլ ու շուայտ Բաքոսի նուիրուած էր, սա իմաստութեան՝ Աթենասայ։

Ամիրտ. գրածն պիտի ըլլայ Ած, որ ըստ Էպուսինայ՝ կարմիր ծովէն եկած տեսակն է, Պ - «Ես այլ՝ Բաբիլոնի կողմէն, որ սեւագոյն և պզտիկ է:

2. Ոչ միայն իրեն նուիրուած էր՝ այլև ինքն Աթենաս չնայեց բուuուց զՓիթենին, ըստ առաս. պելաց Յունաց, իր համանուն տիեզերահռչակ քաղաքին Աթէնքի ամրոցին վրայ. զոր չմտաբար յիշէ մեր Վանական Վ: Հանդերձ ազգային պանծալի յիշատակօք, որ թէ ստոյգ այլ չըլլան՝ պակաս մեր հայրենեաց սահմանէն գրեթէ դուրս մնայ: Հին աշխարհագիր մեր Ուտի նահանգին մէջ միայն յիշէ՝ տեղացի պատմիչն այլ Մովս. Կաղանկատուեցի կաւելցընէ, թէ գտուի հօն և անբաւ Ձիթենի. ոմանք նա և ի Մոկս կարծեն. գտուի նա և ի Տայս, Արդուին։ Ազնուութիւնն և յատկութիւնը վայելչապէս թացատրէ Առակախօս մեր (ԺԳ), Թթենւոյ հետ բաղդատելով, որուն կ՚ուզէր խնամենալ. և նա տնազ կ՚ընէր, իր պտղոյն քաղցրութեան և տերեւոցն մետաքսի նիւթ ըլլալուն վրայ պարծելով. իսկ Ձիթենին պարտ էր ի «յարազուարճութիւն (մշտականաչ ըլլալուն, և ի պտղաւէտութիւն իւր. մանաւանդ զի պտուղ նորա (ոչ միայն ուտելի է՝ հատիւն և հիւթով, այլ զի եւ) նիւթ է ձիթոյ, և ձէթ նիւթ է լուսոյ, և լույս լուծիչ խաւարի.. և ի տուընջեան, ոչ շիջանի՝ այլ յազգակիցն իւր խառնի,. և այսպէս յաղթ է և Հաւանեցընէ զՀակառակորդն է — Յայտ է որ այսպիսի պատուական բոյս մի` մշակութեան մեծ խնամոց արժանի եղած է, ինչպէս և նիւթն՝ վաճառականութեան, զոր թողլով տնտեսականաց՝ յիշենք մեր վաստակոց Հեղինակին գրածը (ՄԻԷ). «Ձիթենիքն շատ ցեղք են. զի կայ Ձիթենի` որ Հաստակեղև է, և է որ նօսր, և է որ կանուխ չարժի, և է որ անագան. պարտ է զայն Ձիթենին որ հաստակեղև լինի՝ զճղապատրյան ընդ կեղեւն և ընդ փայտն ի մէջ դնել, առանց ճեղքելոյ. բայց զնօսրակեղեն պարտ է ճեղքել, և զփայտն օգնական առնուլ զի պահեսցէ. և մեզ այն որ ճեղ քելով պատրուսի՝ լաւ է թուեցեալ և ամուր քան զայն՝ զոր առանց ճեղքելոյ դնեն»։

Յետոյ խօսի պատրուսելոյ ժամանակին վրայ, ուրիշ տեղ յատուկ գովութեամբ գրէ (ՄՀԳ). «Արժան է զօգտակար և զ ամէնընդունելի և զ վայելուչ և զ օրհնեալ զՉիթենւոյ զդրութիւն և զսաէմանն՝ ընդ գրով արկանել. և ապա զբարե բուղխ պտղոյն զպարարտ և զօգտակար իւղոյն՝ վասն զբօսանաց մարդկան, որ պէս աւանդեցաւ մեզ ի Հնարագէտ իմաստնոցն, որք կամեցան յիւրեանց վաստակոցն վայելել զկենցաղս, և յայլոցն հրաժարել… Առաջին սահման է, որ մարդ (որ) սուրբ չլինի յախտից և ի մարմնական աղտեղութեանց՝ չմերձենայ ի ծառն, ոչ ի տնկել և ոչ ի քաղել զօրէնութեան պտուղս. այլ արժան է որ գործեն զսա մաքուր և սուրբ յամենայն աղտեղութեանց. թէ ոչ՝ վնասէ: Ա. ռաւել քան զքրիստոնէական՝ Հեթանոսական զգուշութիւն. — «և ինքն այնպէս են ճշմարտել, որ Կիլիկիոյ երկիրն, եւս առաւել Անարզաբոյ թեմն՝ լաւ գովելի պտուղ և անուշահամ ձէթ ունի քան զայլ երկիր. և կայսերացն և մեծամեծաց՝ անտի բերէին վասն մարմնաւոր պիտոյից իւրեանց… Եւ զայս Յուլիանոս իմաստունն և բնութեանց գիտողն՝ եգիտ և ուսոյց մարդկան»: «Նօսր և փաղ գետինն և տասն պատշաճի Ձիթենւոյն. և վասն այսորիկ ի Կիլիկիայ և Անարզաբայ առաւել աճէ և զարգանայ քան յայլ գաւառ, զի Հողն և օդն այսպիսի է. նոյնպէս և սպիտակ է և գիջային, և այսպէս տայ բազում և շատ ձէթ պարարտաՀամ. և սև գետին թէ քարուտ և կոկնուտ լինի՝ աղէկ է, բայց ոչ զերդ սպիտակն. և աւազն աղէկ է թէ աղի չլինի… և Հաստ և կաղճին գետինն ամենեւին վատ է, զի պինս է և զերդ լերդ, և մասունքն ըմբռնեալ զիրարգք՝ և չտայ մտանել արեգական ջերմութեանն ի խորուն. և կարմիրն քան զամէնն վատ է, զի շատ ջերմանայ և խիստ պատառոտի, և աւերէ զծառն և զբերն։ — Առանձին գլխովք գրէ և (ՄՀԵ), Վասն թէ որ օդ լաւն է Եղենեացն. և (ՄՀՋ) «Վասն թէ յոր աւուրս և ի ժամս պարտ է տնկել զԵղենին, այսինքն Ձիթենին։ — Իսկ Ամիրտ. Ձիթենւոյ դեղորէից օգտութեանց վրայ խօսելով` ուելցնէ. «Յիշենք քիչ մի բան՝ որ ասեր է Պիտին վասն Ձիթապտղին, և այն որ Հասուն է՝ խիստ մուֆթատիլ է, և այն որ խակ է՝ որ չէ հասել՝ Հով և չոր է և կապող է. և այն որ կականչ է՝ լաւ է քան զամեն ազգն. բնութիւնն Հով և չոր է, և այն որ սեւն է` յուժն և կերակրութիւն աւելի է քան զկանանչն, և բնութիւնն տաք է և չոր է, և շուտ Հալի քան զկանանչն. և թէ կտով ուտես՝ օգտէ ամենայն ցաւոց որ ի թռքն լինի. և իր ուտելն տքնութիւն բերէ, և զքուն լինելն խափանէ և զգլուխն կու ցաւցընէ, և սավտայի խլտեր կու ընծայէ: և լաւն այն է որ ի մէջ կերակրին ուտեն. զստամոքն ուժովցընէ.. և այն որ վայրի Ձիթապտուղն է՝ տաք և չոր է.. և այն որ հասունն է՝ մուտթատիլն է.. և զկերակուրն մարսել կու տայ.. և այն որ կանանչ է՝ զբնութիւն կապէ և զստամոքն ամ: րացընէ և զկերակուրն մարսել տայ. և այն որ աղլի է՝ յուշ հալի և պիղծ կերակուր լինի. և այն որ քացխին մէջն լինի դրած՝ չուտ մարսէ և զփորն աղէկ կապէ… Թէ զիր կուտն և զմիսն ծեծես և օծես ըղ կան որ աւերել լինի՝ ձեռացն և ոտիցն ըղունգն, օգտէ, և այլն։ Ձիթոյ՝ այսինքն եղին վրայզք այլ առանձին գրէ. «ԶայP, որ է Պ. Ըրո: ղանի Զայթ. և այն որ քաղցր է՝ ի Հասած պտղէ է.. և այն որ վայրի է՝ մուֆթատիլ է, և այն որ ի կարմիր պտղէ է՝ միջակ է ի Հասունին և ի բակին մէջն. և այն որ խակ պտղէ է՝ այնոր Զայթին ձախ կու ասեն, և նման է վարդին ձիթին.. և այն որ Հին ձէթ է՝ ուժն Տիզկանեփտին պէս է, և այլն: — Լ. Olea. Փ. Oliviet.

== 1777. Ձիթուկ? ==

Յիշած է բառհաւաք մի, իբրեւ բոյս. ինչպէսն անյայտ:

== 1778. Ձիձի. Ձուձու. ==

Կանգնաչափ կամ կրկին բարձր խոտեղէն մի՝ ճերմակ ծաղկով (ըստ Աթանաս, եր. 90). մանր կանաչ փամփուշտներու մէջ հատիկներ ունի, տղայոց խաղալիկ:

== 1779-82. Ձիւնծաղիկ. ==

Այս անուամբ կ’իմացուի սովորաբար կաթնագույն ծաղիկ մի՝ քանի մի բարակ մաշկի պէս երկայնաձև թերթերով, որ ձիւներն հալելու սկսած ժամանակ կ’երեւի, անոր համար Փ. Perce-neige կ’անուանեն. Սալաձորցին այլ վկայէ, թէ.

«Նախ Ձընծաղիկն ու Չիգիտամեն… յառաջագոյն», քան զայլ ծաղիկս երեւնան. արմատն այլ կոճղեզի նման կուտուի։ — Լ. Galanthus, Փ. Galanthine. Առակախօս մեր՝ ձեան մէջ բուսած փափուկ կազմը. ւածքը նկատելով, կ’ըսէ, որ արեգական Հարսանեաց գալով՝ ուրիշ ծաղկանց հետ, հանդիսի ատեն չերեւցաւ, վասն զի «խորշակահար եղեալ ցամաքեցաւ»։ Քանի մի տեսակքն չուին ի Վրաստան և ի Հար. Կովկաս, ի Կարին, Շիրակ, և այլն։ — Կայ և ուրիշ ցեղ՝

Ձիւնծաղիկ. — Որոյ գլխաւոր տեսակն կ’ըսուի Աշնանային, չնան ծաղ. կելուն համար, բայց չափով և տակով նման է առաջնոյն. ինչպէս վկայէ և Ամիրտ, Ար. անուամբ կոչելով Սորընճան կամ Սուրէնջան… «Խոտի տակ է սպիտակ, և նման է կաստանային, աղէկն առողջն է և նորն. բնութիւնն անհալ է և չոր է։ Դարձեալ գրէ ուրիշ Ար. անուն մ’այլ իշելով, «Որ է. Անքայ, ինքն խոտի տակ է զէտ Շապալուդ. սև է, կարմիր է, սպիտակ է, և լաւն այն է որ սպիտակ լինի.. ուժովցընող է, և զերեսն պայծառ առնէ, և զխակ պալղամն կու լուծ է.. Թ. Ակրի (ծառ) աստանայ կ’ասեն, և լաւն այն է որ յԵգիպտոս լինի, և կոտրիլն ամուր լինի, և այն որ կարմիր և սև է՝ գէշ է, և այլն։ — լ. Colchicus. Փ. Colchique. Հին Բժշկարանն գրէ «Սօլընջան, որ է Ձոյն ծաղկի ն տակն է։ — Ամիրտ, առանձինն յիշէ, Ար. «Ասապեհ ըլ-Հուրմուզ (Որմզդի մատունք) ինքն Uօրընճանին ծաղիկն է, դեղին կու լինի և սպիտակ այլ կու լինի. և անցել է գրոցս ժողովողն՝ թէ Շանպալիթն (Շահալուտ, Բալուտ) է այս Սօրինճանին, և այլ ասացել են՝ թէ Uօրընճանին տերեւն է:

Ձիւնծաղիկ կոչուի, տեսակ մ’այլ բարակուկ թելերով` տերեւի տեղ, և նոյնպէս բարակ կոթի ծայր կապոյտ կարմիր (որչափ որ գուչակուի չորցած էն) Թիթոյ նման ծաղկով, որ նոյնպէս ձեան հալելու ատեն երեւնայ, կ’ըսեն:

Ձիւնծաղիկ անուանած են նոր բանասէրք փ. Boule de neige. Թ. Գար թօփոս կոչուած մանր ճերմակ ծաղկանց գնտաձև խումբն, որ տեսակ մի է: Vibur num, Փ. Viorne թփոյ կամ ծառոյ, և թուի Հ. Գերմաստի կոչուածն (թ. 471). և եթէ արդարև նոյն է սա և անուանեալ գնտակաձև Ձիւնծաղիկն՝ ընդ յիշեալ լատին Viburnum, այսոր մէկ տեսակն V. Opulus նշանակուած է ի կարին, ի Ծովեզերս Պոնտոսի. – V. Lantana տեսակն կովկասու երկու կողմերում. - Ա րեւելեանն. V. Orientalis ի Ռ-Հ - ի վ իրս և Պոնտոս:

== 1783. Ձխնի. ==

Ռոշքեանն գրէ. «Ծաղիկ՝ որ յաւազուտ տեղիս բուսանի, և ի տեղի տերեւոց փուշ ունի, մշտականաչ, որոյ պտուղն ծխի՝ ուր թանկ է խունկն, և մտանէ ի դեղu». և Լ. կոչէ Iuniperus, որ Գի ծառն է (թ. 478), և այս ըսածն առած է ի Պլինիոսէ (ԺԳ. ԺԱ, Ժ)։

== 1784. Ձկան ածուենի. Ձկան ածուենիկ. ==

Գորտնբուրդի կամ Մամռոյ շատ անուանց կամ տեսակաց մէկն է, Ամիրտ. և այլ Բժշկարանք Ար. Տահլապ անուան զուգեն. «Որ է Գորտնբուրդն. լաւն այն է, որ ի քաղցր ջրի լինի.. և թէ զինքն չորցընեն և ի Բազկին տերեւն խառնեն և Մրտենուն, զերեսն կարմիր առնէ, և թէ յաղեցն ի վերայ սպեղանի առնես՝ զուռ էին կտրէ։ — Պէյմար այս տեսակ Գորտնուրդը Ջրի Ոսպ կոչէ, Փ. Lentille d’eau, Լ. Lemma minor. — Նշանակուած է այս տեսակս ի Կովկասեան գաւառս:

== 1785. Ձկան խոտ. ==

Ար. բառի թարգմանութիւն է, Հաշիշ իւլ–Սամէք որ ըստ գիտնոց Թուրքաց՝ ջրի Շուշաններ ու տեսակ մի է, այսինքն՝ Նունուֆար, Nenuphar, և Սպիտակն Nympheq Alba կամ Nenuphar Luteum. Տե՛ս Հարսնամատն (թ. 1655) և Կոկոռ (թ. 1456). Նոր Բժշկարան մի ուրիշ նիւթոց հետ զայս այլ տենդի դեղ գրէ։

== 1786. Ձկան Մահարար. ==
— Տե՛ս Եզնագի և Խռնդատ: 

== 1787. Ձղկի կամ Ձղկին. ==

Յիշուած է (որմէ) վերոյիշեալ Ձկանց — խոտի նշանակութեամբ ջրային ծաղիկ մի. Փ. Souci d’eau կոչուածն, կամ Populage des marais, Լ. Caltha և Trollius pa lustris.

== 1788. Ձմերուկ. ==

Հում՝ ուտելի խաւարտից ամենամեծ պտուղն, և ամենածանօթ. նշանաւոր է անունն մեր լեզուի մէջ, գուցէ ամառ ատեն զովացուցիչ ճաշակմանն համար. զարմանք է, որ Վաստակոց գիրքն յիշելով զԴդում, Կօդայ և Պտեխ՝ որով իմանայ զՍեխ, չի յիշեր զՁմերուկ. ետքի անունն Ար. է, որով անուանեն Ձմերուկն այլ, բայց աւելցընելով հետը Հինտի անունն իբր Պտեխ Հնդկաց, այսպէս գրէ և Ամիրտ. ըստ Պէյթարայ. «Ձմերուկն՝ որ է Պատտիխի Զիխն, որ է Պատրիխի Հնդին, Հնդաստանու ասեն, և ի Շիրազ Խիարդ ֆուտու կ’ասեն, որ ջրի լինի և մոլիտ, օգտէ ամենայն ազգ ջերմերուն, բայց հով բնութեանց պիղծ ծարաւ կ’ընծայէ, և ի լերդն պալղամ՝ յաւելցընէ։ — Լ։ Cucurbita Citrullus.. Melon d’eau կամ Pastèque. – Մեծութեան համար յարմարցուցեր է Մխ. Գօշ զառակն ԾԸ «Մտեալ ոմն ի պարտէզ՝ կամեցաւ հարկանել զՁմերուկ և ուտել, և նորա զարբուրեալ ասէ. Զի՞նչ գործես այր դու. ոչ գիտես, թէ Ձու եմ ես փղի. եթէ տարցես զիս ի տուն քո և պահեսցես զգուշութեամբ՝ զի մի՛ բեկայց, ծնայց քեզ փղորդի՝ հազար դահեկանի, և ուրախ եղեալ տարաւ ի տուն. և յետոյ ընկէց զնա արտաքս, վիրաւորեալ և այսպիսեօք զերծեալ եղև ի սրոյ: Նարատացւոյ Երկրագործութեան գիրքն շատ երկար գրէ Ձմերուկի մշակութեան համար:

== 1789. Ձմերուկ Վայրի ==

Սա կոչի Հանդալ, որ անուամբ ստորագրէ Ամիրտ. «Ինքն էգ և որձ լինի. և լաւն այն է որ դեղին լինի.. իր ձէթն ականջին խլութեան և ձայն հանելուն օգտէ, և զմորուաց մազն կու բուսցընէ… և տերեւն փսխել կու տայ աղէկ, և իր տակն օգտէ օձահարին և կարճահարին: Թէ զՁմերուկն ծակես և զհունտն հանես և ձգես, և ի մէջն Զամպախի ձէթ լնուս, զծակն խմորով կամ շոխով ամրացընես, ի վերայ կրակին դնես որ եռայ և հանես զձէթն, և սպիտակ մօրուքի քսես, սև առնէ և չթողու որ սպիտակի. և թէ (զկեղեւն) եռցնեն և զջուրն ի տունն ցանեն, զլուն և զոջիլն սպանանէ: Ասէ Պտ. թէ այսոր Ար. Քապատ կ’ասեն, և Պ. Կավատա կասեն, և Հոռ. Կօլովկիսա ասեն, և Լ. Կօլoկնդին (Colocynthis, Փ. Coloquinthծ), և ի Քիրման Խար-զահրա ասեն, և այլ բառով՝ Խարպոսզի ըռուպահ ասեն։ Ինքն էգ և որձ է. և այն որ էգ է՝ սպիտակ և թուլ կու լինի և շատ կու կոտրի, և քանի որ սպիտակ լինի` լաւ է, և կեղեւն դեղին լինի որ սպիտակութիւն քշտէ. և այն որ կապուտ գուն է՝ չէ աղէկ. և էգին Հաստի ասեն. և աղէկ թէպտիրն այն է որ զՀանդալն ի տաք աւուրքն և ի ցուրտ աուրքն մարդու չտան, և լաւն այն է, որ բարակ չի ծեծեն»: — Թէպէտ և Ձմերուկի անուն և նման նութիւն ունի այս բոյսս, զօրութեամբ և գործածութեամբ շատ տարբերի. լեղի դեղ մ’է իր կեղեւն չորցուցած և վրայի մաշկն Հանած, տաք երկիրներու բերք է, մանաւանդ Եգիպտոսի և Ափրիկիոյ, բայց բարեխառն կլիմայից մէջ այլ մշակուի. կուտերն լեղի չեն և իւղային մասն ունի։ – Ս. Գրոց մէջ (Դ. Թգր. Դ, 38-40) Եղիսէ մարգարէին համար պատմուածն, թէ սովի ատեն հրամեց աշակերտին, որ երթայ ի դաշտ՝ եփելու բան մի քաղէ, և նա «եգիտ որթ յանդին և քաղեաց ի նմանէ Ազոխ լի շալակա իւրով, և եկն և էարկ ի սան եփոյին, զի ոչ ճանաչէր (ուրիշ ուտելի խոտեղէն մի կարծելով, և ներողքն վնասւեցան, ու մարգարէին հնարքով մի ազատեցան), մեկնիչք համարին այս վայրի Ձմերուկն, որ եբրայերէն կ’ըսուի Փաքա կամ Փաքիոթ:

== 1790. Ձնաբեր? ==

Յիշուած է յօրագրի (Մշակ, ԺԸ, 88):

== 1791. Ձնձում. ==

Ընկուզի ամբողջ միջուկն է:

== 1792. Ձուիտակ կամ Ձուտակ. ==
— Տե՛ս Հողկիթ։ 

== Ձուձու. ==
— Տե՛ս Ձիձի (թ. 1778):

== 1793. Ձունկ? ==

Խոտեղէն մի Կարոսի նման տերեւներով:

[[Կատեգորիա:Հայբուսակ]]</text>
      <sha1>al9tf10zur7chuarfkpq8t7d56lrl9z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Հայբուսակ/Ղ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151791</id>
    <revision>
      <id>397307</id>
      <parentid>397270</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T11:15:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emptyfear</username>
        <id>547</id>
      </contributor>
      <origin>397307</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11780" sha1="3r3x340xreare0h4yy384i9rjyzau79" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title = [[Հայբուսակ/Ցանկ|Հայբուսակ • Այբբենական ցանկ • Ղ]]
|author = Ղևոնդ Ալիշան
|previous = [[Հայբուսակ/Ձ|Ձ]]
|next = [[Հայբուսակ/Ճ|Ճ]]}}

== 1794. Ղազտամպուռա. ==

Զէյթունցոց բարբառով նշանակէ Եղերդակ:

== 1795. *Ղաթրանի ծառ ==
— Տե՛ս Ռետնի: 

== 1796. Ղաթք? ==

Սարմախ Պ. բառին զուգէ Բժշկարան մի, «Սարմախ՝ որ է Ղաթքն ածվոց և վայրի. լաւն այն է որ ածվոց լինի և դեղին լինի. իսկ Ամիրտ. գրէ. «Ղատֆ, որ է Սարմախ, որ է Հոռմի Սպանախն, և թէ ուտեն՝ զփորն կակղացընէ. և թէ եփեն և բորոտ մարդիկ զձեռն ի մէջն խոթեն, օգտէ. և թէ զհունդն՝ իր չքօքն շաքրով ծեծես և յաչքն քաշեն, զաչաց նորն տանի, և թէ մեղրով և աղով խառնել և ուտեն, օգտէ խռչակին ուռեցին, և զստամոքն յստակէ և զկուրծքն կու կակղացնէ. և թէ եփեն և ջրով զաղ տոտ ապրշումէ հալաւն լուանան, յստակէ և պայծառ առնէ։ — Ար. կոչուի Քաթաֆ կամ Ղատաֆ. Լ. Atriplex, Փ. Arroche.

— Տե՛ս և Թայլ (թ. 764) և Թսախոտ (թ. 823)։

— Ամիրտ. տեղ մ’այլ Չոր Առուոյտ գրէ զ’ Ղաթ:

== 1797. Ղաժի. Ղաժքի. ==

Վայրենի ծառոց կարգին յիշեն նոր գրողք մեր և ստորագրողը Գուգարաց կողմանց, կամ Հաղբատայ վանաց (Արարատ, ԺԹ, 445. — Մշակ, ԺԵ, 61. – Մեղու, ԻԳ, 85)։

== 1798. *Ղալիոն. ==
— Տե՛ս Կտրածի խոտ։ 

== *Ղաղուլէ. ==
— Տե՛ս Կակուլէ։

== 1799. Ղահվէ. ==

Իբրեւ ըմպելիք՝ անտարակույս աշխարհածանօթ կըրնամք ըսել, և բացատրելն աւելորդ, մանաւանդ որ օրագիրս այլ ծանուցուած է գիւտն, գործածութեան սկիզբն, և Հայոց ձեռքով մտնելն նախ ի մեծամեծ քաղաքս արեւմտից, (տ. Բազմավէպ Բ. 331)։ — Բժշկարանաց մէջ, ԺԷ դարուն, ոչ իբրև դեղ այլ պատահաբար յիշուած է։ — Յայտնի է. որ Արաբացիք ծանօթացուցին զայս՝ ուրիշ ազգաց, գոնէ արեւմտեայց, որք անոնց լեզուով Քուէհվա կոչածը՝ քիչ շատ ծռելով կ’անուանեն, ծառն այլ Լ. կոչուի Coffea, Փ. Caféier. ոմանք համարին թէ ոչ ծառին, այլ Եթովպիոյ Գաֆէ քաղքին անուամբ կոչուած է, այլք՝ թէ ծառն իսկ կոչուէր Քախավէ. ԺԶ դարէն ի վեր լսուի այս անունս, անկէ առաջ կ’ըսեն Պուն կամ Պօն կոչուէր, կամ Պունք, բայց ոմանք այս անուամբ օտար բոյս մի ճանչնան:

== 1800. *Դամալախ? ==

«Ղարիկոն, Աղարիկոն (Յն.), որ է Ղամալախին Սունկն, Թ. Ղաթրան կօպէկի կ’ասէ»: — Այսպէս գրէ Բժշկարան մի: Տե՛ս և Թնօպի Սունկ:

== 1801. *Ղամպիլ. ==

Տե՛ս Ապրանճ, թ. 143: — Կամարկապցին կ’ըսէ. «Ղամպիլ՝ Թրմուտ. ինքն խոտ է, իրով եղ ներկեն, կարմիր հալաբուշտիկ է»:

== 1802. *Ղայեալիոն? ==

«Հելլենացւոց բառով է, և ինքն խոտ-մն է յԵրեւան. և օգտէ աղեաց գաներուն»: Այսպէս, Բժշկարան մի. յունագիտաց յանձնեմք ծանուցանել բառին ստոյգ անունը։

== 1803. *Ղայսում. ==
— Տե՛ս Բարձունեկ։ 

== 1804. Ղանձիլ. Խանձիլ. ==

Պէսպէս ստորագրեն զայս նոր գրիչք և օրագիրք, բայց միաբանին, թէ վայրի Սխտոր մի կամ սխտորահամ՝ տակ մի է, և աղի դնելով թթու ուտելիք մի կազմեն։ Ըսուած այլ է թէ Թ. ԹԻքնե օթու կոչի։ (Աթանաս` 81. — Մեղու Բ, 83. — Արարատ, Ե, 23. — Բարխուդար։ 244).

== 1805. *Ղար. ==
— Տե՛ս Դափնի, Կասլայ: 

== 1806. Ղարաղաթի? ==

Վայրենի ծառ մի ի կողմանս Հայ-Աղուանից (Մեղու, ԻԲ, 83)։

== 1807. *Ղարանֆիլ. ==

Թ. նշանակէ Շատոգրամ, բայց Սալաձորեցոյն երգածը.

«Ղարանֆիլն մօռ է հագեր. հոտն անուշ, քան զամենուն», տարբեր ցեղով ու ձեւով փոքր բոյս մի է, նեղ երկայնկեկ փողաձև բաժակներ ունի, որոց միջէն կ’ելնեն չորս հինգ թերթով թանձր կապույտ կարմիր (մառ) քշտող ծաղկներ՝ փողին ներքև կան փնջաձև հաւաքուած մանրիկ տերեւք, իսկ եզերքն՝ ավելի մեծկակ սրաձև տերեւք։ Երգողին ըսած էն յայտ է գտուիլն ի կարին, ուստից մեզ այլ խաւրուած է։

== 1808. * Ղարաչալուի հունդ. ==

Յիշէ Բժշկարան մի, քարի ցավի դեղ. «Թէ զՂարաչալուին հունդն՝ որ ի Չաչմակ (տես զայս) կու նմանի, քիչ-մն խառնեն (Տատաշի ջրոյ հետ) նա զքարն կու կտրատէ և հանէ զտղայոց և մեծ մարդու, հինգ-վեց հետ երբ խմեն»: Թ. այդ բառդ նշանակէ Դժնիկ։

== 1809. *Ղարասէ. ==

«Ինքն Վայրի Սալորն է, և ծառն փուշ է, աղէկն յանջրդի տեղ լինի և հասունն»: Այսպէս Սիմ. Կամարկապցին։

== 1810. * Ղարատ. Ղարազ. ==

«Աղաղիային ծառն է», ըստ Բժշկր.: Տե՛ս Ախախիա, թ. 28։

== 1811. *Ղարատին. ==

«Հայն Ուլկումի կ’ասէ (տես), և Թ. Տօնկուզէրիկի» (Բժշկարան):

== 1812. Ղարի. ==

Ռոշքեանն ասէ. «Ծառ, որ տերեւս Արմաւենւոյ նմանս ունի, յորոց Արաբացիք զգեստս ինքեանց առնեն. և Լ. գրէ Cyna, անծանօթ է սա հիմայ՝ ըստ անուանն կըրնար Համարուիլ Ղար:

== 1813. *Ղարիկոն. ==

Յունալատին անուն է, Agaricus, Փ. Agaric. զոր Մխ. Հերացի այլ գրեր է (տպ. եր. 118), և ընդհանուր է Uընկոց. Փ. Champignone. Թ. Մանթար. Կամարկապցին որոշէ. «Ինքն սպիտակ է զէտ Մանթար՝ ի փայտն կու բուսնի, աղէկն` սպիտակն, կակուղն և անկուտն է, իսկ ըստ Ամիրտ. «Թ. Ղաթրան կօպակի ասէ, էգ և որձ է. լաւն այն է, որ սպիտակ լինի և կակուղ… այն որ սև է՝ պինդ է և ծանր է. չէ աղէկ, և այն որ սպիտակ և թեթև է և կակուղ է՝ լաւն այն է, և չէ պատեհ, որ ծեծեն, այլ ի մազն քսեն՝ որ ի վայր թափի, լաւ է»:

== 1814. Ղարփուզ. ==

Այս Թ. անուամբ գրէ Մխ. Հերացի զՁմերուկն (եր. 50), զոր տե՛ս:

== 1815. Ղափեթ. Ղաֆէթ. ==

Առաջին կերպով գրած է Մխ. Հերացի (եր. 85). Ար. բառ է արաբ. «Ինքն խոտ է, և մէկ թիզ ու կէս տերեւ. լաւն ծիրանի ծաղիկ ունի». կ’ըսէ Կամարակապեցին։ Ինչ ըլլալը բացատրած եմք Հ: Երեսնակ անուամբ. թ. 669:

== 1816. Ղեր. ==

Տե՛ս Գիմ: — Ղեր կոչուին ոչ միայն Գիմն, այլ և ամենայն կակուղ ուտելի ծղօտք։

== 1817. *Ղեքս? ==
— Տե՛ս Հիւժուկ, թ. 1695: 

== 1818. * Ղըրքայ. Ղրֆա. Խըրքա. ==

Ար. Խարֆայ. Տե՛ս Անմեռուկ, թ. 123:

== 1819. Ղլըմպօզ. ==

Ռամկօրէն անուն մի Ճակնդեղի կամ Բազուկի՝ ըստ Բժշկարանի միոյ:

== 1820. Ղլկնդում? ==

«Թութիա Հընդի». այսպէս մեկնուած է անծանօթ գրող։

== 1821. Ղըլղըղդանի? ==

Այսպէս կոչուի Մայծն յԱրցախ:

== 1822. Ղղուակենի. Ղղուաթենի, Ղղուիթի. ==

Որոյ պտուղն այլ Ղղուիթ կոչուի, շատ կուտերով, բաց գունով կարմիր պտուղ մի է, մանր վայրի Տանձի նման ձեւովն. և է լայնատերեւ կոչուած տեսակն Սին պտղոյն (տե՛ս զայս). Լ. Sorbus latifolius, np Le Pyros intermedia, Փ. Sorbier à larges-feuilles, Alisier de Fontainebleau. Գտուի ի Խոտուջուր և ի Ռ-Հ:

== 1823. Ղողնուշակ. ==

Սեւակապոյտ գունով կլոր մեծ Սալոր մի է, կարմիր համեղ և մսով։

== 1824. *Ղուզապ. ==
— Տե՛ս Գետնադափնի. 

== 1825. *Ղուլղաս. ==
— Տե՛ս Գենգեղ. 

== *Ղուլղուլ: ==
— Տե՛ս Գիլգիլ։

== 1826. Ղուլպ: ==

Ար. «Որ է Հապ ըլ-Ղալաթ ն, որ է Մաշի Հնդին, և Թ. Թաշ քասան օթի ասէ, սպիտակ հունտ է, ի յարծաթ կու նմանի. և տերեւն նման է Ձիթենոյ տերեւին, բայց յերկանուկ և կակուղ և տափկուկ կու լինի, և ի պինտ և ի բարձր տեղ կու լինի. և ճղերն յերկան կու լինի և բարակ, եւ. Սէզի ճղի պէս յամէն ճղին մէջն մանր տերև կ’ունենայ, և յամէն տերեւի ներքև ամրկէկ հունդ կու լինի բոլոր, որպէս սպիտակ քար կու նմանի… Զործկալն տանի, և թէ Հնդէն երկու դրամ՝ սպիտակ գինով խմեն, զքարն հալէ, և այլն։ - Լ. Lithospermum, ի յունականէն, որ նշանակէ Քարասերմն, հունտերուն կարծրութեանն համար։ Փ. Gremil, կամ Herbe aux perles. — Այլ և այլ տեսակներէն՝ Ածւոց ն L. Arvense և Sibthorpianum՝ յիշուին ի Կովկաս. Նրբածաղիկ ն Tenuiforum ի Միջագետս, յԱնթապ։ — L. Oficinale, յԱտրպատական, Ծիրանէկապոյտն՝ L. Purpureo-oeruleum, ի Թ-Հ. և Պոնտոս. այլեւայլ տեսակք ի Կիլիկիա:

== 1827. Ղում. ==

Այսպէս կոչուի Մսրացորենն կամ Մայծ, Mais, ըստ կարմիրքցոց. քննելու անուն մի, թերեւս ի վաղուց ըսուած և լսուած այդ կարեւոր ընդեղինին։

== Ղուստ. ==
— Տե՛ս Կոստ:

== 1828. Ղուրահնար? ==

Ո՛ւր և յորմէ գրուած է, չեմ յիշեր, բայց զուգած է Թ. Իպրահիմ թիքենի, Լ. Eryngium campestre. Փ. Panicaut champêtre hul Chardon Rolande, Barbe de Chevre. Տես Երնջակ։

== 1829. Ղռուփի. ==

Տեսակ մի է խաղողոյ:

== Ղրտում. ==
— Տե՛ս Կրտին.

== *Ղրֆա. ==
— Տե՛ս Ղըրքայ և Անմեռուկ.

== 1830. Ղօշի. ==

Այսպէս կոչուի Գօտեաց–ճանկի սերմն՝ ըստ Քալանթարեանի։

== 1831. Ղօպօլ? ==

Խոտեղէն մի, Թ. Աորօշտայ? ըստ Սեբաստացւոց:
[[Կատեգորիա:Հայբուսակ]]</text>
      <sha1>3r3x340xreare0h4yy384i9rjyzau79</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Հայբուսակ/Ճ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151792</id>
    <revision>
      <id>397308</id>
      <parentid>397271</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T11:16:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emptyfear</username>
        <id>547</id>
      </contributor>
      <origin>397308</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46994" sha1="3mwqdgpglynn8rgaz00mua9cowmsm8k" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title = [[Հայբուսակ/Ցանկ|Հայբուսակ • Այբբենական ցանկ • Ճ]]
|author = Ղևոնդ Ալիշան
|previous = [[Հայբուսակ/Ղ|Ղ]]
|next = [[Հայբուսակ/Մ|Մ]]}}
== 1832. Ճագարխոտ. ==

Նշանակէ բառհաւաք մի՝ առանց բացատրութեան։

== 1833. Ճագոմ? ==

Ամիրտ. գրէ Ար. Պանթումա կամ Պօնթոսմայ անուան տակ, «որ է Կօկա, որ է Ճագոմ, որ է Չաքամ, որ է Եազպրշ կօկօասի?, որ Թ. Պոռն ասէ. Ձիթենոյ ծառին վրայ կու բուսնի՝ ինքն խոտ-մն է, որ տերեւն Ձիթենւոյ տերև կը նմանի, և խիստ կանանչ ճղեր ունի, և ի վերայ ձագերն առիթ կ’ածեն, և ի Նին և ի Տանձին ծառն այլ կու սուսնիւ և թէ զայս խոտս ծեծեն և զջուրն քամեք և խմեն, և ոսկրնուն կոտրածին վերայ (քսեն) և որ ի տեղացն ելնէ, և որ արիւն թքնու, օգտէ. և թէ թզով եփեն և զջուրն խմեն՝ օգտէ կազին: Պէյթար կ’աելցընէ, որ hայկաւ այլ խառնելով ջրին՝ կ’օգտէ ոսկրաբուժութեան: — Ստորագրութենէն յայտնի՝ որ մակաբուսակ է, քիչ հեղ գետնի վրայ բուսնի, այլ ուրիշ ծառոց վրայ, կարմիր կամ դեղին ծաղիկ և Հատապտուղ բերէ։ Հարիւրաւոր տեսակներ ունի, որք միանգամայն կ’ըսուին. Lorenthus։ Loranathe, ի յունականէն որ կաշէծաղիկ»։ իսկ Ամիրտոլվաթի յիշած անուններն յիշուած չեն ի Պէյթար, և հետաքննելի է ծագումն Ճագոմ անուան:

== 1834, Ճաթ. ==

Կորեակ կամ տեսակ կորեկի՝ ըստ Մեսրոպայ Թաղիադեան։

== 1835. Ճաթուռի. ==

Նշանակէ տեսակ մի Ուռենի:

== Ճալամ. ==

Խաչափայտն է՝ սխալ կարդացուած, ուղիղն կարդալու է Ճ ալամ, այսինքն՝ Հարիւրալամ:

== 1836. Ճալղուզայ կամ Ճաղլուզա. ==

Ար. Հապի Սնօպար. Եղեւին ծառոց տեսակաց չոր պտուղն է, մէջն Պիստակի նման չափերով, Կամարկապցին գրէ. «Ճալղուզար. Սոնոպար. Ֆըստըք. ինքն փիչ? մի, որ պտուղ տայ զէտ Նշի, աղէկն խոշորն է, Սահակ Մանուկեան կ’ըսէ. «Չամ՝ խօզալախի միջի Փըստըխն»։ Նուշի, Ընկուզի, Սպըստանի և նմանեաց հետ ուտել խրատէ Բժշկարանն՝ դողդոջոտ անձին: – Տե՛ս և Ջալղուպա:

== 1837. Ճակատ. ==

Աշորայի զուգանիշ է կամ Հաճարի, բայց յիշողն անյայտ:

== 1838. Ճակն. Ճակնդեղ. Ճանկնդեղ. ==

Առանց բարդութեան սոսկ գրած է լաւ Բժշկարան. «Ճակն և Սոխ՝ մեղրաջրով եփած»: Ծանօթ և պիտանի բանջարոց մէկն, շատ տեղ Բազուկի հետ շփոթի. Ամիրտոլվաթ այլ խոստովանի զայս՝ ի կարգելն Ճակընդեղ անունը. «Ոմանք ասեն՝ թէ Չիքնտուրն է, և ոմանք ասեն թէ Բազուկն է. և երկուքն այլ խոստանայ յիշել այն անուններով։ Բազուկն կոչի Լ. Beta, Փ. Bete. Ար. Սիլխ, իսկ Ճակնդեղն է Լ. Beta rapa, Փ. Betterare, Ար. և Պ. Չքնտուր, Ճուղունտուր, Թ. Բանճար. և սա աւելի գործածուի տնտեսութեան մէջ. անոր համար մեր Առակախօսն վկայէ (Թ), թէ «կարգեցաւ հրամանատար ի թագաւորէն բուսոց և Ճակնդեղ՝ ի վերայ Բանջարոց. իբրև զտեւող յամարայնի՝ է ի կերակուր մարդկան, որոյ նախանձելով ուրիշ բանջարեղէնք՝ սկսան չարախօսել, «եթէ սաստիկ ամենեւին է և գոչող որովայնի, բայց թագաւորն ոչ միայն չի լսեց անոնց՝ այլ և պատժեց: Իրաւունք ունի եղեր թագաւորն այն, մանաւանդ, թէ թագաւորեցընող առակախօս վարդապետ մեր, գուցէ ծածուկ գուշակութեամբ մի, որ մեր օրերուս յայտնուեցաւ, այսինքն՝ է Ճակնդեղի գիրուկ երկայն իլիկաձև տակին՝ շաքարային հարուստ նիւթ ունենալն և ընծայելն, որով այդոր հին թագին վրայ՝ նոր և աւելի թանկ պսակ մ’աւելցաւ, տնտեսութեան և առեւտրի մէջ. և մշակութիւնն շատ տարածեցաւ։ Քանի մի տեսակացը մէջ յիշուին ի Հայս B. Trigina, B. Lonatogona, B. Macrorrhiza. այս ետքի տեսակս Հերայ (Խոյ) կողմերում։

== 1839. Ճակնբոյս. ==

Նոր բառհաւաք մի վերոյ և ներքոյ գրեալներէն զատ գրէ այսպէս, իբր տարբեր բուսեղէն:

== 1840. Ճակնդեղուկ. ==

Ըստ Վաստակոց գրոց (ՅԻ)՝ «Վայրի Ճակնդեղուկ, և թէ ոչ՝ ընտանի՝ ծեծեա, և զջուրն ընդ բերանն խմցո», շողհար ոչխարի: – Լ. Beta Sylvestris.

== 1841. Ճակնխոտ ==

Նո՞յն, թէ տարբեր է ի վերոյգրելոցն, — չէ՛ յայտ, նշանակած է բառհաւաք մի:

== 1842. Ճաղճղուկ. ==

Շէհրիմանեանն կամ ուրիշ մի վկայած է այս անուան զույգ Լ. Gnaphalium, Փ. Gnaphale, Ար. Ֆիզզիյա. Ֆիզիեա, ըստ Ամիրտ., «Ինքն խոտ մի է, որ մանր ճղեր կ’ունենայ, և տերեւն նման է Մարզանկօշին տերեւին. և «ի վերայ սպիտակ զեդ զաղապ կու լինի, և կակուղ կու լինի. և թէ ծեծեն և սպեղանի առնեն և նոր խոցերուն վերայ ձգեն, օգտէ, և զարիւնն կտրէ, և միսն բուսցընէ. և թէ զտերեւն Սերկեւլի շարապով ամեն, օգտէ աղեց գաներուն և լուծման: — Ըստ Պէյթարայ Ար. կոչի եւս Քաթիֆա, — Լ. անունն, ըստ Յ. և Հ. յիշեցընէ զԿանեփ, որովհետև բոյսն և մանաւանդ ծաղիկն՝ որ աստղատեսակ է, ճերմակ և կակուղ ասուի նմանի, փոքրիկ բոյս մ՚ է, նուրբ և երկայնկուկ տերեւներով, եզերքն սղոցակերպ. գլխաւոր և շատ յարգի տեսակն կոչուի G. Leontopodium, որ ըսել է Առիւծոտն, նմանութեամբ ինչ,՝ բայց և աստղակերպ ըլլալով՝ կոչուի և Filago stellata. աւելի յարգի է այն՝ որոյ ծաղկան վրայ արծաթագույն թանձր փայլուն թեփեր կան։ Քարոտ լերանց վրայ գտուին Ալպեայս, անոր համար կոչուի Փ. Immortelle կամ Perliere des Alpes կամ des neiges. բայց աւելի հռչակեալ անունն է գերմաներէն, Edelweiss (իբր Սպիտակափառ)։ Այսոր մեծ փափագանօք ամեն տարի փնտռելու կ’երթան, մանաւանդ կանայք, և հազուագիւտ ըլլալով՝ թանկ վաճառուի, զարդի և յիշատակի համար, և անթառամ պահուի։ Իտալիոյ և Փռանկաց քանի մի լեռնակողմերում այլ գտուի, բայց ի Զուիցերի գտուածն աւելի յարգի է։ Մեր երկրին ընդարձակ լեռնոտ կողմերէն այլ սպասուէր այս բոյսս, նորերս, Ֆրէշվիլտ Տուկլաս անգլիացին, որ Կովկասու շատ լեռներ ելեր և զՄասիս այլ քններ է, ինչուան հիմայ կ’ըսէ այս Առիւծոտն Ճաղճղուկն չէ անդիպուած է բնիկն Կովկաս, բայց պտտէ՝ բնակ գերմանացին Տփղիսու՝ որ շատ հետազօտութիւն ըրած է Կովկասու այլ եւ այլ կողմանց և Հայոց, ըսեր է իրեն, որ ինքն գտեր է զուիցերական տեսակէն՝ Կարսի մօտ՝ Հայկական լերանց վրայ&lt;ref&gt;No Edelweiss (Leontopodium Gnaphalium) has yet been met with in the Cau casus proper, but D. r Radde told me he had found the Swiss species in the Arme nian ranges near Kars. — Աշխարհագրական Օրագիր Լոնտոնի, 1888, էջ. 697։ &lt;/ref&gt;: Հայ հողու, եթէ ներուի ըսել, պարծանք մ’այլ աւելցաւ. և սիրողաց՝ խնդրելի մ’այլ ի hայրենիս մեր, ուր կրնան բանասէրք՝ այս սպիտակ և փափուկ ծաղիկը hարսնացընել իրենց ծաղկանց թագաւորին՝ Աղբերաց արեան. փափագելի է որ ստուգուեր է տեղացեաց բնիկ անունն այլ, մինչև որ այն յայտնուի՝ մենք կոչեմք Ճաղճղուկ Հայկական: Պոնտացի բանասէր մի ըսեր է, թէ Բամբկու խոտ կոչուի, բայց թողումք քննութեան, որ չկարծուի շփոթել ընդ Բամբակ խոտի (թ. 299), թէ և իրարու չեն նմանիր։

== 1843. Ճամբու խոտիկ. ==

Անունն յայտնէ հասարակ գետնի խոտ մ’ըլլալ, ձուաձև մանր, թանձր և խիտ տերեւներով, Souախի տերեւոց նման, այլ աւելի նեղկուկ և փոքրիկ:

== 1844. Ճանակ. ==
– Տե՛ս Կղմուխ և Անտուզ. 

== 1845. Ճանբակ. ==

Ս. Գրոց մէջ (Սիրաք, ԻԴ, 20.) յիշուի Ճանբակ խնկոց, որոշ տեղ ուրիշ թարգմանութեան մէջ Զմուռս գրուած է. հաւանօրէն՝ է հոտաէտ նիւթոց զուգուած մի. Ար. Դարշիշան բոյսն (թ. 565). Յիշենք Հնդկաց Չամբակա անուամբ բոյսը, Michelia Champaka ըստ գիտնոց, զոր շատ գովաբանեն՝ ոսկեգույն գեղեցկութեան և անուշահոտութեանն համար:

== 1846. *Ճանդալ. ==

Հնդկերէն անուն է (Ճանդանա), նոյնպէս կոչուի և օտար լեզուս. Լ. Santatum, Փ. Sandal. Թ. Սանտալ ադամի, Ար։ Սանտալ, 3: 0. «Ինքն փայտ է. երեք ցեղ լինի, կարմիր և սպիտակ և դեղին. լաւն այն է որ մուղաuիր (բարակ?) լինի. թէ սնուն առնես, զակռայքն ամրացընէ. և թէ ծխես՝ օգտէ նուզլային և տաք գլխացաւութեան՝ օծելով, և այլն։ — Հնդկաստանի և կղզեացն ծառ կամ թուփ մ’է, որուն կեղեւին տակ որդեր կենան և կրծեն դեղին փայտը, որ զօրաւոր հոտ ունի և կծու համ. ուրիշ տաք երկիրներում այլ խնամքով մշակուի։

== 1847. Ճանդան. ==

Յիշուի յաշխարհագր. Խորենացւոյ, և ի Հնդիկս. գուցէ ըլլայ վերոյգրեալն:

== 1848. ճանդարի: ==

Սօսի ծառն է Պ. լեզուաւ, յիշուած է ի Մեկն. Ծննդոց գրոց (Եղիշէի?):

== 1849. Ճանդի. Ճանդուկ. ==

Տե՛ս ինչ որ ըսած է Մխ. Գոշ՝ Ճանդիի և նմանակից Խռբուի համար (թ. 1146). հաւանօրէն է Ճանդուկ, որ հիմայ այլ լսուի և թուի Ստեպղին վայրի:

== 1850. Ճանկ. Թաթիկ. ==

Այսպէս անուանեն ի Հայս հռչակեալ Երիքովի վարդ կոչուած բոյսը. ետքի անունս առնուած է ի Ս. Գրոց (Սիրաք, ԻԴ, 18), բայց ոչ Վարդի նմանութիւն կամ յատկութիւն մի կ’ընծայուի իրեն, այլ զարմանալի և անտեղի բան մի: Ըստ աւանդութեան և ըստ գիտնոց՝ կոչուի Anastatica Hierochuntina, Փ. Jérose (Համառօտութիւն Rose de Jéricho բառից) - փոքրիկ մոխրագույն տերեւներով հասարակ բոյս մ’է, Պաղեստինու և Արաբիոյ և Սիւէզի կողմերում. վարէն ի վեր կարճ ճղեր կ’արձըկէ վերի ծայրերն բերեն կարմիր ծաղիկ ու պտուղ, բայց հասուննալու ատեն ի գետին կու ճապղին. հունտն ձեւանալէն ետեւ՝ ճղերն կու ցամքին և գնտակի պէս կծկելով՝ կու փրթին, և հովահար անապատին մէջ քարշ կու գան. երբ ջրի մէջ ինկանան կամ անձրեւէ թրջուին՝ գնտիկներն կու թուլնան կու բացուին, հունտերն կու թափին և նոր բոյսեր կելնեն: Ոմանք այս կծիկները կու ժողվեն և ջրի մէջ ձգելով՝ պարզիլ կու տան. երբ ցամքեցընեն՝ նորէն կու կծկին։ Դայեակք և տղաբերք համարին՝ թէ երկանց ժամանակ երբ զայն ձգեն ի ջուր և բացուի՝ կու դիւրանայ ծնունդն. անոր համար ջանան բերել տալ ի Պաղեստինէ կամ գնել՝ թէ գտուի ծախող։ Ոմանք բարեպաշտ կամ թերապաշտ մտօք (Ս. կոյս) Մարեմայ թաթիկ կոչեն զայս յԵւրոպա, գերմ. Maria’s Hand.

== Ճանկ գոեց. ==
— Տե՛ս Գոթեց ճանկ, Գօտեաց ճանկ։

== 1851. Ճանկիկ. ==

Այսպէս կոչեն Մշեցիք, թերեւս և այլք՝ Թ. Հանրմ պարմաղը կամ էլի կամ փէրչէսի կոչած՝ բարակուկ երկայն և պատատուկ ճղերով բոյսը, որոյ ծաղկներն փունջ-փունջ երկայն և մատի կամ ճանկի ձև երեւած է արեւելեայց, անոյշ հոտոյն համար այլ տիկնայց պատշաճեալ՝ կարմրիկ տափակ հատեր բերէ իբրև պտուղ: - Լ. Caprifolius, Փ. Chevrefeuille կոչուի, իբրև այծուց ախորժելի։ Ար. և Պ. այլեւայլ խորհրդաւոր անուններ ունի, ըստ Պէյթարայ (Մատհար-շահար), որ է Անտառաց մայր (Սօլթան էլ-ճէպէլ), Լերանց թագաւոր, զոր Ամիրտ. գրէ Շաճար ըլ-տէղ (Թհալ), և Սիսղանին ծառն է, կ’ըսէ, բայց իր բառագրոց կարգին մէջ չի յիշեր այս Հետաքննական անունը։ Տես Սսխի։ — Ճորոխայ Հովտին այլ և այլ կողմերում տեսնուած է այս բոյսս, և ինչուան մեր երկրին Հարաւային սահմանածայրն այլ՝ Ի Ջուլամերկ:

== 1852. Ճանկի տեղ? ==

Նոր բժշկարան մի պատուիրէ դալկան դեղ տալ զայս՝ Ծորի հետ եփելով։

== 1853. Ճանկխոտ. ==

Որ և Գետնի Փիճի ըստ Լ. անուանն Chamepity. որոյ որպիսութիւնն բացատրուած է կենարար բառի ներքեւ, թ. 3391։

== 1854. Ճանկուլ. Ջոնջոլ. ==

Տեսակ մի մեծկակ Սալորոյ, ըստ Ամիրտ. Դամասկեան Սալորն է. վասն զի «Ճանճալ ի Դամասկոս շատ լինի, կ’ըսէ, Հով է և գէճ, և զբնութիւնն կու կակղացընէ:

== 1855. Ճանճալ. ==

Տես վերոյգրեալ թիւը:

== 1856. Ճաշկի կամ Ճաշկին ծաղիկ. ==

Կըրնայ բուն անունն Ճաշակ կամ Ճաշիկ ըլլալ, և սեռական հոլովով յիշէ Սալաձորցին.

«Ճաչկին ծաղիկն է խիստ հոտով, դեղին է նման Զաֆրանոյն»:

== 1857. Ճապկի ծառ. ==

Յիշուի ի կողմանս Գանձակայ (Մշակ, ԺԲ, 128. – Մեղու, ԻԲ, 832), այլ և է Զէյթուն Մարաշայ։

== 1858. Ճապուռ. ==

Գալիենոսի բառից մէջ գրուած կայ՝ «Ոփոտ? Ճապուռ. Հին Բժշկարանն կ’ըսէ «Քրմենի Չաման, որ է Ճապուռն է։ Ամիրտ. այլ, «Քամուն, շամանն է, շատ ազգ է, աղէ կն Քրմանին. դարձեալ կ’ըսէ, «Երկու ազգ է, մէկն վայրի և մէկն պաղչայի: Ուրիշ տեղ գրէ. «Քարաքիա. մէկ ածւոցն և մԼԿ վայրի. և լաւն այն է որ ածվոց լինի և նոր լինի.. ինքն Զերայի դրոշմին է, որ է Հոռեցի Չաման Ար. է Քարաշիա, Նա, Լ. Carvi. – վաստակոց գիրքն (88) կ’ըսէ. «Եթէ ոք առնու զՇապուռն և լեսէ, և չող ջուր ածէ ի վերայ և ի տունն ցանէ, լուն սատակի առ հասարակ:

== 1859. Ճապրապի։ ==

Յիշուած է ի {ոտաջուր և ի Մուշ, իբրև մեծկակ վայրի ծառ մի. բայց Բժշկարանի մի մէջ ուր յիշուած են քանի մի բանջարեղէնք (Եղրդակ, Հնդուպէ, Ռազիան, Փարփօզան), ասոնց մէկուն Համար տարբեր գրչով գրուած է՝ «որ է Ճապրապին:

== 1860. Ճատէ: Ճօտէ. ==
— Տես խնկածաղիկ։

== 1861. Ճատվար։ ==
— Տես Թուփ լուսնի:

== * Ճարասիա ==
— Տես Կեռաս

== 1862. Ճարասիոն? ==

Վաստ. գիրքն (8 Ե) ձիու թոքացախի դեղ գրէ. «Առ ի Ճարասիոն խոտէ. և լեսեա սակաւ մի աղ և Հոռոմ՝ ձէթ և քաղցր գինի, և այլն, և ի բերանն դիր: Անշուշտ անուն է, բայց ստոյգն և որպիսութիւնն քննելի։

== 1863. Ճարճատ. ==

Վայրի Հազարն է: Ամիրտ. Ար։ Տարշապուղ բառի ներքև գրէ, «Որ է Եղիրդակն, և այլ ոք Վայրի Հազար ասեն. լաւն այն է որ մեծ լինի. տերեւն՝ զմանն յերեսացն կու տանի, և կաթն՝ զաչիցն սպիտակն կու տանի. և զխտուտն այլ կու տանի, և թէ սպեղանի առնես՝ օգտէ կարճահարին:

— Տե՛ս և Հազար Վայրի։ — Լ. Cichorium Endivia.

== 1864. Ճարճատուկ. ==

Ըստ ոմանց նոյն է ընդ Ճարճատի, բայց ոմանք այլ (Մանան. եր. 449. — Աթանաս. եր. 86) խոտ է, կ’ըսեն կապոյտ ծաղկներով. գուցէ քիչ տարբերութեամբ նոյն բանջարեղէնն է, որ և Լ. այլ զատ անուամբ կոչուի Chondrilla, Փ. Chondrille, զոր նոյնպէս գրէ և Պէյթար՝ Խոնրիլի, — C. Iunced ըսուած տեսակն և իրմէ քիչ տարրերն ճանչցուած են Արեւմտեան Հայս։

== 1865. Ճարճիր․ Ճարճրուկ․ Ճըճրուկ․ ==

« Վայրի Նշուան ծաղիկ » է, ըստ Բժշկարանի միոյ: Դարձեալ Ճարճիր’ Ար. جرجير, է Ստորեկ, տես Թ. 168: Ամիրտ այլ գրէ. « Ինքն հունտ է կարմիր, և » յիրար կիպ է, մեծկտորին է, աղէկն նորն կու պիտի․․ Ասէ Հաննան, թէ ինքն » զկերակուրն մարսել տայ․․․ և երբ զինքն ուտէ մարդ’ զգլուխն ցաւցընէ, ար- » ժան է զինքդ Հազարին հետ ուտել և հետ Հնդկային և հետ Լիմոնկին »: Պէյթար այլ յիշէ այս հունտերը, զոր և աղալով և Թրջլով կու չորցընեն, կ’ըսէ, և համեմի տեղ ի գործ ածեն: Հասարակ կամ ածուոց տեսակն, Eruca sativa, և կապուտակովկասեան ըսուածն’ E. Cappedocia իյտնակուած են ի Հայս:

Կամարկապացին յիշէ և Պրպե Ճարճիր մի, եսրիչ նիւթերու հետ’ ածուցնելու դեղ կարգէ: Որոշ այսպէս գրուած է (և ընդհանրապէս ուղղագիր է գիրքն). թէ ոչ’ կրնար կարծուիլ թէ պիտի ըլլար Պջր էլ-ճարճիր, ինչպէս առանձինն գրուի ի բառգիրս Ամիրտ. որ և կ’ըսէ, թէ « Պ․ Թոխմի Քիջիզ կ’ասեն, և ի Շիրազ’ Քա- » մոզ կ’ասեն. և լաւն այն է որ ածուոց լինի․․ Առաջին ասացել է թէ իր փոխանն » իր չափով Առվոյտն է, և ասացած է թէ Թուտարին է (Զագխոտ)․ և Մանանն ? » (Մանուղ ?) ասացեալ է թէ Քուրտոնին (Կարոս) հսման է, և Դէոսկորիդէսն ա- » սացել է թէ իր փոխանն Մաննեկն է »:

== 1866. Ճարտրուկ․ Ճարտարուկ․==

Ըստ Գալիենոսի բառից Պետոսդինի, այսինքն Petrocallis (Քարագեզ ?), որ է Խաչակերպից ցեղէն ազգ մի Կոտեմի, Լ. Draba, Ֆ․ Drave, և հատկապէս Drave des Pyrénées. ընդհանուր այսոք նմանեաց Արեւելեան Կոտեմ կ’ըսեն ոմանք:
Ռոշքեանն Apium palustris Թարգմանէ զՃարտրուկ, որ է Ջրային Լախտ, և զայս Թարգմանէ Ջրեխխոտ: Կարմիր գեղեցիկ ծաղիկ ունի Ճարտրուկն, որոյ յատուկ մէկ տեսակն Այրարատեան անուանած է բուսագէտն P. Araratica:

== 1867. Ճաւիկ? ==

Գեղաքունեաց կողմերու բուսոց մէջ յիշուած է: (Տէր Աւետիք, 45):

== 1868. Ճետոն․ ==
— Այսպէս կոչուի տեսակ մի Տանձի:

== 1869. Ճերետ․==

Գալիենոսի բառից մէջ յիշուի « Մահակնիա, կապոյտ Ճերետի փոշի »: — Բուսաբանք հիմայ Mahagoni անուամբ ճանչնան հասարակօրէն Cedrela կոչուած բարձր ծառեր, որ Ասիոյ, Ամերիկոյ և Աւստրալիոյ տաք կողմերում գտանին, և փայտն քանդակելու գործածուի. ունի և հոտաւէտ կամ համեմային մասն․ բայց չի կարծուիր թէ սա ըլլայ հին բառից գրուածն, այլ թերեւս ասորերէն Ճերտտ, որ է Աշտարակխոտ. Ք. 10:

== 1870. Ճըթտան․ ==

Վայրի խոտեղէն մի երկայն ճիւղերով, և ի ծայրն դատարկ երկայն կլոր մաշկով սպիտակ ծաղկով, համանման (գուցէ և նոյն Ճթուկն). ծաղկին բերանը գոցելով’ երբ փամփուշտի պէս զարնուի պինդ նիւթոյ մի, ճայթման ձայն հանելով պատռի․ ասկէ առած է անունը:

== 1871. Ճըռ Տանձի․ ==

Տեսակ մի Տանձ վայրի:

== 1872. Ճթուկ․ ==

Վայրենի բոյս մի անպիտան, անունէն գուշակելով: (Մանան. եր. 469):

== 1873. Ճիլ․ ==
Բարակ Եղէգն, կամ Կինճ:

== 1874. Ճիլուր․ ==

Ուռենի նշանակէ ռամկօրէն:

== 1875. Ճիլան․ ==

Բանջարեղէն մի, ծանօթ ի Խոտորջուր և ի Պոնտոս:

Ճիլնարուճ․

Այլայլեալ անուն Ճիլնարոտի:

== 1876. Ճլակու․ ==

Այսպէս կոչուի ձմեռուան համար դալար պահուած Սոխն:

== 1877. Ճլելիկ․ ==

Ըստ բացատրութեան ծանօթի’ Լ. Silene, Ֆ. Silénée կոչուածն է․ որ Շահ- գրամաձեւ բուսոց ցեղէն է (Caryophyllacées), ազգակից Համասպրամի. և անունն առնուած է հեթանոսաց մեծափոր Սիլենոս չաստուածէն, որովհետեւ ծաղկին բաժակն կլոր և ուռած է, և մէկ տեսակն յատկապէս ուռած կոչուի, S. Inflata, և ուտելի է. ուրիշ շատ տեսակներ ունի’ որոց շատերն տեսնուած են ի Հայս, նա և յատուկ անուամբք երկրին. ինչպէս, Հայկականն S. Armena, ի Կարին, Բաբերդ․ — Սիսիանն, S. Sisianica ի Սիսիան․ — Կապուտակովկասեան S. Cappadocia ի Բա- բերդ․ — Արգեոսական S. Argea յԱրգեոս․ — Կեսարիական S. Cesarea ի Կեսա- րիա․ — Գիշերածաղիկ S. Noctiflora ի Թորթում․ — Խժռուն S. Viscosa, ի Թոր- թում, Բաբերդ, Կովկաս․ — Սեղմ Compacta, յԱրեւմտ․ Հայք, Մարաշ, — Ցա- ծուն S. Humilis, ի Ծանախ, Քէօփրիւ պաշի — S. Leyseroïdes, ի Նախիջեւան․ — S. Ampullata, ի Խարբերդ․ — S. Olympica ի Պինկէօլ, Կարին, Գարապաղ․ — S. Dianthoïdes, ի Կարին, Բաբերդ․ Գեղաքունիք, Ծանախ․ — S. Cephalantha (Ծաղկագլուխ) յԱյծպտուկ լ․ Կարնոյ․ — S. Aucheriana, ի Վանայ կողմանս․ — S. Subulata, ի Բաբերդ, Պարխար, Ծանախ․ — S. Pungens, (Խայթող) ի Թէքտաղ․ — S. Commutata ի Պինկէօլ․ — S. Tuberula, ի Բաբերդ․ — S. Laxa ի Պինկէօլ․ S. Longiflora (Երկայնածաղիկ) ի Բաբերդ, Գարապաղ․ — S. Ciliorefolia, ի Բաբերդ S. Buplevroïdes, ի Կարին․ — S. Caramanica, ի Կարին, Պինկէօլ․ — S. Pedun- cularis յԱլիւսոս Սիւնեաց․ — S. Eremetica (Ործացուցիչ) ի Հեր (Խոյ), եւ այլն: — Մանանայ գրոց Հեղինակն (եր․ 449) յիշէ Ճլելիկ բոյս մի, և կ’ըսէ, « Մանր և » կլոր հատիկ դասն, որ իբրեւ որոմն գոյանայ Ցորենոյ հետ »:

== 1878. Ճլգտրուկ․ ==

Եղեգանց նման խոտեղէն մ’է, արմատն կարմիր, և անոյշ կոճղէզներ ունի․ թէ և արձակ կ’ըսուի լեզուի․ ոմանք կարծեր են Սպանախ, այլ Թուի Լ․ Lappa Major ըսուածն․ տես Կատառուկ (Թ․ 1539)․ ըստ ոմանց Թ․ Թուշչումպա օթի կոչուի:

== 1879. Ճխան․ ==

Ռոշքեանն գրէ. « Խոտ որ ի ճախին տեղիս բուսանի․ Ulva »․ փոխանակ գրելու Ulva, որ ջրային Մամուռ է, քառակուսի բջջաւոր խիստ խողովակաց նման․ որոց մէջ գունաւոր հիւթ մի գոյանայ․ Ծովային Ճխանն հիւսիսային ծովեզերաց աղ- քատ բնակչաց (Նորուէգաց, Սկովտաց), ուտելիք կ’ըլլայ:

== 1880. Ճկնաւար? ==

Եթէ ստոյգ այսպէս երգած է Սալաձորցին,

« Բարձր լեռներ կու բուսնի Զաֆրանն հետ Ճկնաւորուն ».

ուրիշ օրինակք գրած են Ճգնաւոր կամ Կնքաւոր: — Բառհաւաք մ’այլ յիշէ Ճգնակիր:

== 1881. Ճղամթիկ․ ==

Եղնալեզուն է, ըստ Կարնեցւոց:

== 1882. Ճղանի․ ==

Արեւելեան Հայոց և Աղուանից սահմանակից վայրի ծառաց հետ յիշուի: (Բար․ Խոսրով․ 54)․

== 1883. Ճղեմն․ ==

Նարեկայ Լուծմանց մէջ (ԼԹ) գրուած է․ « Կինին’ Ճղեմն է, որ ի Հնդկաստան » բուսանի, մանր ու բոլոր ճիւղ »: — Բժշկարան մի Մաղթափութեան դեղ գրէ « Դալար Ճղեմնան ջուր ». զոր ուրիշ Բժշկարան մի Ջղերման գրած է: — Ս․ Բենեդիկտոսի Վանօրէից մէկուն կանոնաց մէջ (զոր Վրթանէս անուամբ մէկն գրած է), և ի վաղուց Թարգմանուեր է հայերէն, կ’ըսուի, թէ տօնական հան- դիսի ատեն’ « Սփռեն․․ անուշահոտ տերեւ․․ Մրտենի կամ Կասւայ կամ Ճղեմն »․ ասֆիններն դալար’ միանգամայն և հոտաւէտ են, հարկ է որ այնպէս ըլլայ և Ճղեմն․ ուրեմն Հոտաւէտ Եղէգն ըսուածն է․ Calamus odorans, կամ Acorus Calamus, Ֆ. Acore odorant, որ սուր’ բայց հաճոյական հոտ ունի, համն լեդի և համեմային, մտանէ ի դեղորայս:

== 1884. Ճղոպուռ․ Ճղողպուր․ Ճղոպրի․ ==

Այսպէս կոչեն յարեւելեան Հայս զԸնկուզենին, և յատկապէս կոշտ կամ կոճղ ունեցող ծառը, զոր կտրելով’ բարակ և ազնիւ տախտակեղէն կան կամ դրուագ- ներ շինեն, և նոր ատեններս վաճառու շահաբեր նիւթ մի եղաւ, բայց և վնա- սակար ծառոց (1):

== 1885. Ճղուկ․ ==

Յիշէ նոր բառահաւաք մի, առանց բացատրելու:

== 1886. Ճճիման․ Ճջեման․ ==

Բժշկարան մի գրէ դեղ գլխոյ և մօրուսաց, « Ա’ռ ի խոտիս (Աւելկի տակէ) » Ջրէն և Ճճեման ջուրն, և օծէ զգլուխն »: — Բառգիրք մ’այլ գրէ, « Ակիգաս ? » Ճջեմանն »: — Ռոշքեանն’ Ջլաց դեղ խոտ մի է կ’ըսէ, և Լ․ Poterium. սա Հ․ Երեւսակ կոչուածն է, ինչպէս յիշուած է ի կարգին:

== 1887. Ճմի խոտ․ ==

Հասարակ խոտ մի, կ’ըսուի, որ ի սկիզբն գարնան կ’երեւի:

== 1888. Ճմնդուկ․==

Գալիենոսի բառից մէջ գրուած է այսօր զուգանիշ Փրիկ կամ Փրիկէն? նոյն- պէս զոյգ գրէ և Այլամ․ ինչպէս և Լալայեն Անգիտաց անպէտի գրուի․ « Ա․ » այլամ’ որ է Ճհմնդուկ », բայց ոչ մէկին և ոչ մէկայլին վրայ խոսի․ Պէյ- թար այլ չի յիշեր զայս: Եթէ Փրիկն Phrygia (Փռիւգիա) է’ նշանակէ զՏերե- փուկ, Centaurea:


== 1889. Ճնարակ կամ Ջնարակ. ==

Գալիենոսի բառք այսոր զուգանիշ գրեն Սերետիադիս, որ թուի Σέριδος, տեսակ մի Եղիճոյ։ – Դարձեալ, Ճ ն արակ կամ Ճնիրակ է Սանդարակ կոչուած խէժն, Sandaraque, տեսակ մի կոնաձև ծառոյ՝ որ կոչի Լ. Thuja, Փ. Thuia. Ամիրտ. ըստ Պէյթարայ գրէ «Սանդարօս արաբ, ինքն դեղին զամխն է՝ որ ի քահրուպար կու նմանի, և յստակ է. էգ և որձ այլ կու լինի։.. Իպտ. ասէ, թէ ի Սանդարօսին և ի քահրուպարին մէջն բաժանումն այն է, որ թէ զՍանդարօսն ի կրակն ձգես՝ պիղծ հոտ ելանէ, և քահրուպարն այսպէս չէ»: Մեր միջին դարուց գրողաց մէկն Քարզառիկ կոչէ զՃնարակն։

== 1890. * Ճնդիան. ==

Բժշկարան մի գրէ. «Ա՛ռ զՃնդիանի տերեւն, որ է Երնջնանի տերեւն», և այլն. – Տես զայս և Բոք։ Լ. բառն է Gentiana.

== 1891. Ճնճղկաբլիթ. Ճնճղկահացիկ. ==

Մեծ և Փոքր տեսակք զանազանին. Մեծն հասարակ Մոլոշն է, ըստ ոմանց և Տուղտ. Փոքրն Գայլթաթն է, Alchimilla. Տես թիւ 413։

== 1892. Ճնճղկալեզու. ==

Տես Ձագի լեզու։ Հին Բժշկր. գրէ. «Ճնջղկի լեզու՝ Հացի ծառի ունդն է». ուրիշ տեղ այլ. «Ճնճղկու լեզու, որ ի ծառերն լինի զէդ Սոնօպար»:

== 1893. Ճնճղկահաւկիթ. ==

Խոտեղէն մի, յիշուած ի կողմանս Սեբաստիոյ. (Պատկեր, Գ, 232)։

== 1894. Ճնճղկորեկ. ==

Բարակ երկայն սէզ մի, տեսքովն նմանեցուած Կորեկի։

== 1895. Ճնճղուան. Ճնճղապաշար. Ճնճղուպաշրուկ. ==

Ըստ ոմանց Ճնճղկաբլիթն է. ըստ այլոց (Մանան. 449) մանրիկ և կլորիկ տերեւօք խոտ մի է։

== 1896. Ճնճղու հինայ. ==

Ինչպէս ըլլալը տեղեկանալու է ի Խոտուջրեցւոց։

== 1897. Ճնճղպաչիկ. ==
– Տես Ճնճղկաբլիթ։ 

== 1898. Ճշդարենի. ==

Հաւանօրէն է Նշտարենին. տես զայս։

== 1899. Ճշնարօտ. Ճշնարաթ. ==

Տես Խաչափայտ, գուցէ ուրիշ տեսակ խոտեղէն մ’այլ ըլլայ այսպէս կոչուած։

== 1900. Ճշնարօտ Ճերմակ կամ Սպիտակ. ==

Այս ի Բժշկարանս և յԱղթարս դիւահարաց դեղ գրուի. «Ա՛ռ զՍպիտակ Ճշնարօտին տակն, և երեք բաժին արա. զմէկ բաժինն ուտել տուր, և զմիւսն՝ ուրբաթ օրն ծխէ ի ներքեւն, որ մուխն ի յինքն անցանի, և զմիւս բաժինն յինքն պահէ, ազատի»:

== Ճողոպուր. ==
– Տես Ճղոպուր։

== 1901. Ճոմեր. ==

Նման Հաճարի հասկաւոր ընդեղէն, որոյ տակն է կոճղեզ մի, ուտելի։

== 1902. Ճոն. ==

Ըստ բժշկական բառագրոց է Թ. Չաւտար, Ար. Տուսրա կամ Տուսար արաբ, ինչպէս գրէ Ամիրտ, «որ Թ. Չաւտար կ’ասէ, և Հ. Ճոն ասեն. լաւն այն է որ սև լինի». ըստ այսմ վերոյիշեալ Ճոմերին նման կամ նոյն է. բայց կ’աւելցընէ. «Ասէ Պտ. թէ Պ. Զան կ’ասէ. և ինքն ի Ցորենին ի մէջն կու բուսնի». ըստ այսմ կ’ըլլայ Որոմն, կամ Այծակն՝ Aegilops, ինչպէս ընդունի և փռանկ թարգմանն Պէյթարայ. և կամ Լ. Spelta, Փ. Épeautre, կոչուածն, որ և Ցորենի տեսակ համարուի. Spelta Triticus. – Գուցէ այս կամ այսպիսի ըլլայ Բժշկարանի մի մէջ ստուգելի գրուածն, «Շաղղէ (զդեղն) և արա զերդ Սուլուի? հաց, որ է Ճոն»:

== Ճուան. ==
– Տես Ճիւան:

== 1903. Ճուարս. ==

Անուն տեսակ մի Խաղողի։

== 1904. Ճուլինար. ==
– Տես Նռան ծաղիկ։ 

== 1905. Ճուլուզ. ==

Վայրի Նշենի ըսուած է. ըսողն կամ գրողն՝ անծանօթ։

== 1906. Ճուլպան. Ճուլպանտ. ==

Ամիրտ. ի Բառգիրսն կ’ըսէ. «Որ է Քրսանայ, որ է Քուշնայ, որ է Պուռչախն». Վաստակոց գիրքն (ԻԲ) Բակլայի մշակութեան կամ ցանելուն վրայ խօսելով՝ «Ճուլպանն այլ այդու խրատովդ առնելի է», կ’ըսէ. Պէյթար այս բառով արաբ ստորագրէ ընդեղէն մի՝ Մաշի տեսակ. Լ. Lathyrus, Փ. Gesse. Թ. Պուրչագ՝ Վայրի Մաշ կամ Ոլոռն նշանակէ. իսկ Քուշնայն տես ի կարգին։ Շատ տեսակք կան Ճուլպանի, յորոց մեր երկրին մէջ նշանակածք են յեւրոպացի գիտնոց՝ L. Tuberosus, L. Rotundifolius, L. Sphæricus, L. Roseus ի Պինկէօլ. – L. Choranthus, ի Կարին, Մուշ. Մարաշ, L. Vinealis ի Խարբերդ. L. Pratensis, L. Incurvus. L. Angulatus, եւ այլն:

== 1907. Ճուլպնտիկ. ==

Այս այլ Ճուլպանի տեսակներէն մէկն է, վասն զի Կամարկապցին Քուշնայի համար կ’ըսէ. «Ինքն Հայոց Ճուլպանտն է»։ – Յիշէ զայս և նոր բառահաւաք մի։

== 1908. Ճուկի. ==

Յիշուած է, բայց ո՛ւր և ինչպէս, անծանօթ է ինձ։

== 1909. Ճ ու մճում. ==

Ամիրտ. գրէ այս անուամբ. «Ոմանք ասոր Շաղախուլ ասեն, և ոմանք Սպիտակ Պահմանկայ ասեն,.. Ասէ Պտ. թէ ինքն տակ է` որ ի Շաղախուլի Մսրի կու նմանի գունովն. և ասցած է՝ թէ յոսկուն տեղն կու բուսնի, և ոսկի ասեղով ի գետնէն կու քաղեն. և ի Չին այս խոտս խիստ պատուական է. և ասացած է, թէ ի Թուրքիստան կու լինի ինքս, և սորա կ’ասեն Ճումճումի Խիթայի. և օգտէ զխնաւասին և խնախին և հազին, և զանձն գիրացընէ»: Պէյթար՝ գրէ Ճէմճէմ արաբ, և տակերը նմանցընէ Շագակուլի, համն անոյշ և լեղեխառն կ’ըսէ, քիչ մ’այլ եղլի, նմանի եւս Կոճապղպեղի։ Թարգմանն (Լըգլէր) Ճումճումի անունը չէ թարգմանած, թուի թէ անծանօթ է իրեն։

== 1910. Ճուշ. ==

Ըստ Վիլլոդի է կոստղաբեր կպչուն հիւթ կամ խէժ բերող ծառն. Լ. Viscum, Փ. Gui. Ռ. Омела. Ար. Տիպխ արաբ. կամ արաբ., «որ Թ. Օգսու? կու ասէ. և ինքն միրգ-մն է որ ի Սիսեռ կու նմանի. և ինքն ցեղ-մն է, և լաւն այն է որ նոր և թաժա լինի և դուր լինի… և ինքն չի ուտվիլ, տիմէտ կու լինի. և թէ ուտվի՝ քիչ, բայց սրտին զեն կու առնէ… Իպտ. ասէ՝ թէ լաւն այն է որ նոր լինի և դուրսի դիէն կարմիր, և մէջն Քուռաթին գունովն լինի. և թէ դեղին զառիկով կամ կարմիր զառիկով խառնես, եարամազ՝ որ է պեղծ՝ ըղունկն օծես՝ հանէ և նոր բուսցընէ»:

Ուրիշ բոյս մ’այլ ստորագրէ Ամիրտ. Տիպախ անուամբ, որ աւելի յարմարի խժաբերին. «Տիպախ, որ Թ. Պալիխ ասէ. և ոմանք ասեն թէ ծառ է, մարդու չքօք կու բուսնի, և տերեւնի ունի յերկան, և ժողոված դեղնուկ ծաղիկներ ունի. և մեղուն ի վերայ կու փակչի… Եւ ցեղ մի այլ կու լինի՝ որ փշկներ ունի, և տերեւն նման է Ձիթենու տերեւին.. և թէ զտերեւն փռեն և կամ ծխեն՝ ամենայն գազանքն փախչին ի տնէն», և այլն:

== 1911. Ճուռի և Ճռնի. ==

Հայ-Աղուանից կողմանց վայրենի ծառոց մէջ յիշուին, (Մեղու, ԻԲ. 83).

== 1912. Ճռճռոկ կամ Ճռճռուկ. ==

Խոտեղէն մի, (Եղջիւրաւոր) Cerastium ազգէն. ծաղկի ձեւին նմանութեամբ Լ. (Աստղակերպ) Stellaria կոչուի։

== 1913. Ճռնեկ. ==

Սոխատակ մանրատերեւ բանջարեղէն մի, որ եփուած կ’ուտուի. արմատէն այլ կարմիր հիւթ կ’ելնէ։

== 1914. Ճրագախոտ. ==

Անծանօթ է ինձ բոյսս, որպէս և յիշողն, և իր զուգած անունն Լ. Leontopotamos? որ չի յիշուիր ի բուսաբանութեան, գուցէ ըլլար Leontopetalon, որ միջին կամ արեւելեան Ասիոյ դիմացկուն խոտեղէն մ’է, ողկուզաձեւ ծաղկօք, արմատն սապոնի պէս հիւթ մի ունի, և բուրդ մաքրելու ի գործ ածուի:

== Ճրճրուկ. ==
– Տես Ճարճիր։

== 1915. Ճփնի. ==

Բժշկարան մի գրած է, «Դարիսենեկն՝ հայերէն որ է Ճփնին». Գալիենոսի բառից մէջ այլ գրուի «Բաբունաճ` Ճփնոյ ծաղիկ». սակայն հինն և ուրիշ ընտիր Բժշկարանք գրեն, «Ճփնի, Դֆլէ (կամ Տֆլէ. Լադ.) Մէնանտէր». փոխանակ գրելոյ Ոլէանտէր, Oléandre. Դլֆայի վրայօք արդէն գրած եմք (թ. 591). հօս աւելցընեմք Ճփնոյ յիշատակն. Բժշկարան մի անծանօթ բառի անուան մի զուգէ զայս, «Նզրուվաստ? (տ. Նզրուվարդ) որ է Ճփնին»։ Վաստակոց գիրք քանի մի անգամ յիշէ զՃփնի. ինչպէս (ՃԸ) լուերու դէմ դեղ. «Արա ի մէջ տան փոս մի, և ծեծեա զՃփնոյն տերեւն և ի փոսոյն մէջ լից. նա ինչ լու կենայ՝ ամենքն անդր ժողովին»։ Մկներու դէմ այլ գրէ (ՃԺ). «Պօլոնացիք զայս փորձեալ են, որք առին զցախն Ճփնոյ դալար, և այնու խծկեցին զծակադրունսն. նա մկունքն անճարացան, և զայն կերեալ սատակեցան»: – Ճփնոյ լեղի բնութեանն համար պատուիրէ (ՃՂ) մեղուանոցի մօտերէն հեռացընել զայն, ինչպէս և Օշինդրը, և այլն։ Դարձեալ, լաւ քացախ շինելու համար. «Թէ առնուս զՃփնւոյն պտուղն որ պատառի, և իւր պտղոյն փետուրն երթայ և ձգես ի կարասն, զքացախն անուշացուցանէ։ – Քիմիական գիրքն այլ, «Վասն փօլատ շինելոյ, պատուիրէ. Ա՛ռ Ճֆնու տերեւ, և դիր ի ջուրն թրջոց 30 օր, որ գայ զէտ գորտնբուրդ, և շինէ կակուղ երկաթէ սլաք, և մխէ. (այնպէս ամուր լինի՝ որ) քարն ծակէ»։ – Ճփնին, Լ. Nerium, Փ. Oléandre. Թ. Զըգգըմ. արաբ. ընդհանրապէս տաք երկիրներ սիրէ. գտուի և արեւմտ, Ասիա և ի Պոնտոս, ուր՝ մեղուաց ասոնց ծաղկով շինած մեղրն փորցաւ պատճառէ. Հնդիկք՝ Ասվակնա կոչեն, որ ձիասպան ըսել է. այսպէս կոչուի և յԻտալիա, նա և Իշասպան (Amazza-Cavallo, Amazza-Asino).

== 1916. *Ճօզպէ. Ճավզ-պուէ։ ==

Հնդընկուզին փոքր տեսակն է. (մեծն կոչի Նարգիլակ) արաբ.. Լ. Myristica officinalis, Փ. Moscate. Ար. կոչի եւս Ճավզի էլ-թիպ արաբ., զոր Ամիրտ. գրէ «Ճավզի տայիպ. լաւն այն է որ ամուր լինի.. թէ ուտեն և թէ ի բերանն պահեն՝ օգտէ լեզուին ծանրանալուն, և պուխարին այլ օգտէ, և զբերնին համն աղէկ առնէ, և զՍոխին և զՍխտորին զհոտն տանի… և զսիրտն խնդացընէ և տաքցընէ, և զկերակուրն մարսել տայ, և զփորն կապէ, և զործկալն կտրէ»: Տես և Գազերբուակ։

Ճօզպէին կեղեւն այլ առանձին անուամբ յիշուի, «արաբ. Պաuպաuայ զէտ տերեւնի է մէկ մէկի մէջ, և Ճավզպուէին կեղեւն է. լաւն այն է՝ որ ի լեզուն հասցընես՝ սրութիւն ունենայ.. գունն դեղին է.. և թէ զինքն ի քիթն կաթեցընեն՝ օգտէ հով գլխացաւութեան և շակիկային, և զջղերն ուժովցընէ, և զսիրտն խնդացընէ»։

Տեսակ տեսակ Ընկոյզք կամ Ընկուզի նմանիք Ճաւզ անուան հետ յիշուին յԱրաբաց, որոց գլխաւորներէն մէկն այլ է Ճաւզի Ճանդում ն կամ Կանդում, զոր յիշած եմք ի թիւ 51։

== 1917. Ճօճտերեւի. ==

Լսուի ի Պոնտոս, և անունն յայտնէ Փ. Tremble կոչուած Դողդոջուն Կաղամախին, Լ. Populus Tremulus, տես Կաղամախ։

== 1918. Ճօշիր. Ճաւշիր. Ջուանշիր. ==

Պ. Ար. արաբ. աւելի քան զբոյսն լսուի իր հռչակուած խէժն՝ այսպէս. որոյ համար հին Բժշկարան մի կ’ըսէ. «Ճօշիրն զնոյն բնութիւն և գործ ունի զէդ Օշակ. լաւն այն է որ դրուցեւ դեղին լինի և ի ներքսէ սպիտակ, համն լեղի. կոտրի շոյտ. հոտն խիստ. զսեւն մի՛ տար, և տուր քանի զՕշակն»: – Ամիրտ. գրէ. «Ճաւշիր, որ է Կաւվշիր. ինքն խէժ է, զամխն է. հոտն սուր. և լաւն այն է որ Զաֆրանին գունովն լինի և կակուղ լինի:.. Ասէ գրոցս շինողն, թէ ի Շիրազ Ճայխօշ կ’ասեն. և ինքն ծառի մի խէժ է, որ ճղերն կարճ է և տերեւն նման է Թզի տերեւին, և այլ բոլոր. և այլ ցեղ մի այլ ասացել է, թէ տերեւն նման է Թզենու տերեւին, և ծաղիկն դեղին է, և պտուղն կուզ կուզ է. և զճղերն ճեղքեն երկաթով, և խէժն ելանէ… և յորժամ որ ճղէն ելանէ խէժն՝ սպիտակ է, և յորժամ չորանայ՝ դեղին դառնայ, և յորժամ ջրով տրորի՝ կաթին գունովն լինի. և թէ սեւգոյն լինի՝ զուգուած է։.. Շէհ Ռայիս Սինեայ որդին ասեր է, թէ ես խիստ մօտեցընեմ զՕշախն (Ճօշիրի) որ փոխանն է իր չքօքն»: – Ճoշիր խէժը բերող ծառն կոչուի Լ. Pastinaca opoponax, յունարէն բառերով, որ նշանակեն Հիւթ ամենաբոյս, հիւթն այլ կոչուի Spondylium. Ճաւշիր կամ լաւ եւս Կաւշիր՝ Պ. բառ է, նշանակէ Կովու կաթ. իսկ բոյսն Նարգէսի (Ferula) ցեղէն է։

== 1919. Ճօտ. Ճուտ. Ճօտէ. Ճoտայ. ==

Ար. արաբ. Տես Խնկածաղիկ կամ Մարեմխոտ:

[[Կատեգորիա:Հայբուսակ]]</text>
      <sha1>3mwqdgpglynn8rgaz00mua9cowmsm8k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Հայբուսակ/Մ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151793</id>
    <revision>
      <id>397309</id>
      <parentid>397272</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T11:17:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emptyfear</username>
        <id>547</id>
      </contributor>
      <origin>397309</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="128317" sha1="0uxeswwuvq6ba9414l8lh7mjpe49930" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title = [[Հայբուսակ/Ցանկ|Հայբուսակ • Այբբենական ցանկ • Մ]]
|author = Ղևոնդ Ալիշան
|previous = [[Հայբուսակ/Ճ|Ճ]]
|next = [[Հայբուսակ/Յ|Յ]]}}
== 1920. Մագարիկոն? ==

Ռամկական կոչումն Ստեպղինի և Թրթնջուկի, ի Սեբաստացւոց:

== 1921. Մազ. ==

Նռան ծաղկի կամ Ճուլինարի անուն է, Ամիրտոլվաթի բառագրոց մէջ յիշուած։

== 1922. Մազապ. ==

Խորեն. Աշխարհ. օրինակաց ոմանց մէջ յիշուի իբր ծաղիկ, յԵրջանիկն Արաբիա:

== 1923. Մազդիկ. Մազտաքէ. Մազտաքի. ==

Ձութ տուող ծառն է, որ հասարակօրէն Հերձին է. տես զայս: Վաստակոց գիրքն (ՄԷ) խրատէ Ձիթապտուղներն ամանի մէջ դնել, «երես մի պտուղ, երես մի Ըռազիան կամ Սամիթ, կամք Մազտաքէի ցախ»: Ասոր զօրութեանն համար ուրիշ տեղ (ՅԻԲ) կ’ըսէ. «Ոչխար՝ որ ի Մազտաքէի ծառին ցախն արածի՝ աղէկ կիթ առնէ, և օգտակար և մարսական»։ Իսկ Մազտաքէի ծառը տնկելու համար՝ լաւ է կ’ըսէ (ՄԻԸ) ջանջխած չաչով շատցընել քան հունտով:

== 1924. Մազխոտ. ==

Հասարակ բարակ խոտ մի։

== 1925. Մազկափ? Մազկապ? ==

Ձութ տուող Կանգառն է, ըստ Պոնտացւոց. տես կանգառ վայրի:

== 1926. Մազկորեակ. Մազուկ. ==

Դեղին և ճերմակ մանրիկ Կորեակ, շատ ու շատ հատիկներով: Այս թուի Լ. Milium tenellum կոչուածն:

== 1927. Մազմազ. Մազմազիկ. Մազմզուկ. ==
– Տես Կազմորէ և Մրուանտակ։ 

== 1928. Մազմնխոտ. ==

Եթէ չէ Մաշմն։ Ամիրտ. Ար. Զուֆայրա կամ՝ Զուֆրա արաբ. բառի զուգելով գրէ. «Թ. Չօրտիկ ասէ. ինքն ծառ-մն է որ ի յԱնճիտան կու նմանի, և երկու ցեղ է, լաւն այն է որ դալար լինի.. և ասցել է գրոցս շինողն՝ թէ ինքն Թուխմի խար ն է»։ Ուրիշ օրինակ մի գրէ «Զուֆայրա. որ է Հաւան. և ինքն նման Սազապին կերպովն և զօրութիւնովն.. թուի թէ Մազմնխոտն է»։ Ուրիշ տեղ յիշուած չէ այս անունս. Իսկ Զուֆայրա կամ Զուֆրա ըստ փռանկ թարգմանին՝ է Լ. Panaces Asclepios Դէոսկորիտեայ. Պէյթար կ’ըսէ, թէ ասոր որձայն հովանեկաձեւ ծաղկափունջ մի ունի ոսկեգոյն. համն լեղի բայց անուշահոտ է քան զՍազապն։

== Մազտաքէ. ==
– Տես Մազդիկ։

== 1929. Մազրա. ==

Բանջարեղէն մի. ստուգելի է, եթէ չէ սխալ գրուած (Մեղու, ԻԲ, 83)։

== 1930. Մաթուզենի. Մաթուզի. ==

Վայրի պտղաբեր ծառոց ցեղէն է. ծանօթ կարմրուկ և կակղուկ պտղով, ախորժահամ՝ մանաւանդ տղայոց. բայց Թ. անունն՝ մեծարու ընծայէ, Խօճա եմիշի. Լ. Arbutus, Փ. Arboisier. Ռ. Ежовка. բարեխառն և ցուրտ կլիմայից տակ գտուի, փոքր ծառ է, պտղին չորս կամ հինգ կուտերն՝ ունին բնասպիտակ (albumine) նիւթ շատ, և ըստ այնմ ի բան կու գան։ – Վաստակոց գիրքն Խնձորի մշակութեան խրատուց մէջ կ’ըսէ, «Թէ բնութեամբ ուզես որ կարմիր լինի, ի Մաթըզի ծառի տակն պատրուսեա զԽնձորենին, նա լինի խնձորն կարմիր և քաղցր»։ – Ըստ սնոտի աւանդութեան Հռոմայեցւոց՝ այս ծառս նուիրեալ էր Կարդէա դիցուհւոյ, պահապանի դրանց, վնասողները արգելելու համար:

== 1931. Մալախ. ==

Այլ եւ այլ օտար անուններով յիշուի ի Բժշկարանս, ինչպէս Հիլ, Շուշմիր, և յաճախ զանազանելով. ըստ Ամիրտոլվաթայ, «Ղադուլէ մեծ և փոքր լինի, և լաւն այն է որ փոքր լինի և անուշահոտ լինի»: Փոքր տեսակն յատկապէս Հիլ կոչուի, մեծն է տուն Կակուլէ, արաբ. «Ասէ Պտ. թէ մեծ լինի և փոքր լինի, և քան զՃավզպուէն մեծկակ է, և իր հունտն նման Բամպկի կտին, և այլ մեծ, և կեղեւն թանձր և գոյնն կարծր՝ ի սեւութիւն կու քշտէ, և այն Փոքր Ղաղուլէն է, Շուշմիհեր ասեն և Շուշմիր ասեն. ինքն երեք ցեղ է. Հալիլային կտին չափ մեծութիւնն. մէկ ցեղն Ճավզպուէին չափ է, և երեքզռէն է, և հատն նման է մէկմէկի. և մէկ ցեղն Հիլ ն է, և ինքն լատիֆ է քան զմեծն, և այն որ մեծն է՝ որձ ասեն, և այն որ էգն է, փոքր է»։ – Օգտին կամ զօրութեանն համար գրէ. «Զբերնին հոտն անուշ առնէ. և ակնջին և ակռային ցաւուն օգտէ, և զսիրտն ուժովցընէ, և զանձն ուրախ առնէ… և զսրտին խառնել կու տանի», եւ այլն։ – Լ. Cardamomum, Փ. Cardamome. – Համամաց ցեղէն է, և շատ տեսակ, գլխաւորն զոյգ անուամբ կոչի Amomum Cardamomum, և յայտ է որ տաք կլիմայից բոյս է, Հնդկաց և Չինաց. սակայն Դիոսկոր. (Ա, Ե) և Այետիոս (Ա, Բ, 186) վկայեն, որ ոչ միայն գտուէր և ի Հայս, այլ և լաւագոյն տեսակն. յետինս գրէ. Cardamomum optimum est quod ex Armenia affertur. կըրնար կարծուիլ թէ Հայք վաճառականութեամբ հեռուէն բերած ըլլան. սակայն նոյն հեղինակք կ’ըսեն, թէ գտուէր և ի կողմանս Եփրատացւոց և ի Վոսպոր։

== 1932. Մալաչի. Մալաչին. ==
– Տեսակ մի Տանձ։ 

== Մախթ. ==
– Տես Մաղթ։

== 1933. Մալի լեզու. ==
– Տես Եզնալեզու։ 

== 1934. Մալուխ. ==

Տեսակ կամ նոյնանիշ անուն Սեխի։

== 1935. Մախմուր ծալիկ. ==

Թաւշի նման փափուկ անուշահոտ ծաղիկ մի, որոյ կուտերն կամ հունտերն բարակուկ հատեր են։

== 1936. Մախր. Մախրի. Մարխ. ==

Եղեւնեաց ցեղէն. կուպրի կամ ձիւթի նման առատ խէժ ունող ծառ, որ բոց կամ լույս տալու համար ի գործ ածուէր ի հնուց՝ իր հիւթին անուամբ. Լ. կոչուի Pinus Picea, Փ. Pesse կամ Sapin blanc. Թ. Չըրա. Պէյթար յունարէն բառով մի կարճ յիշէ, Էլատի Ε’λατη. արաբ. Վաստակոց գիրքն տեղ տեղ (ՄԺԷ. ՄԼԱ) յիշէ Գէր Մարխ, թերեւս աւելի իւղոտ տեսակն։ – Արեւելեան կոչուած տեսակն՝ P. Orientalis, յիշուի Տրապիզոնի և Կարնոյ միջոցում։ – Հին Բժշկարանն կ’ըսէ, «Մայր փայտն՝ որ է Մարխն, տերեւն փոթոթ է. ծեծէ և ի վերայ վիրին դիր, օգտէ, և զմորթն բերէ. և ծեծել զդա և ի վերայ ցեցի դնել՝ որ է գէշ ցաւն, օգտէ. և մեղրջրով եփած՝ թէ տաս Լերդցաւու, օգտէ, և զՄաղթն դորա թէ ընդ մեղր խառնես և ընդ Չամիչ՝ և օծանես, ցաւն հատանէ. և որոց դեղ մահու առել են՝ օգնէ»:

== 1937. Մածնի ծաղիկ. ==

Ար. Ախհուան կամ Ախհաւան, Օքուան ծաղիկն է, զոր յիշած եմք նոյն անուամբ, (թ. 13) Ամիրտ. այլ նոյն անուամբ գրէ. «Խոտ-մն է որ դեղին ծաղիկ ունի, և տերեւն նման է Աղվեշբանկի տերեւին, և սպիտակ այլ կու լինի.. և լաւն այն է որ սպիտակ լինի։.. Ասէ Պտ. լաւն այն է որ տերեւն կանաչ լինի, և ծաղիկն՝ դուրսի դեհն սպիտակ լինի, և համն լեղի, և ցեղ-մն այլ կայ որ տերեւն սպիտակ չէ»։ –Ախհուանի համար յիշած եմք որ այլ եւ այլ նշանակութիւն ունի, որոց մէկ գլխաւորն է Լ. Partenium Matricaria կոչւածն, Փ. Matricaire, զոր նոր գրիչք Արգանդաց ծաղիկ թարգմանած էին, բայց բժշկական գրոց և բառագրոց ոմանց մէջ Մածնի ծաղիկ գրուած կայ, յաւելուածով՝ «Մածնի ծաղիկ սպիտակ՝ մէջն դեղին»։

== 1938. Մահդանակ. Մահադանակ. ==

Ըստ Ար. Մահուտանայ կամ Մահուպտանա արաբ. եթէ չէ մի և նոյն Ճուլպան՝ այնոր ազգակից է. Բժշկարան մի գրէ «Լադ. Գադաբոյսիա», որ աւելի փռանկ Catapuce բառին է մօտ, Լ. Catapodium, և է ազգ մի Lathyrus, Փ. Geese, nր է Ճուլպան. Ամիրտ. կ’ըսէ. «Ինքն հունտ է, զէտ Տիզ է. (Կամարկապ. գրէ Շիրիկ) կու ցանվի. աղէկն յայգիքն լինի»: Դարձեալ գրէ. «Որ է Հապ ըլ-մլուք ն, և ինքն Հոռմի Շահտանա է, և ինքն յԵթողներուն է.. Ասէ Պտ. թէ քան զՄաշն խոշոր է, և գոյնն մթնագոյն է և ի կարմրութիւն կու քշտէ, և յորժամ՝ կեղեւին մէջն լինի՝ որպէս փոքր Լուպիայի մի չափ է, և կեղեւին գոյնն սպիտակ, և մէջն ալ սպիտակ է.. և ոմանք՝ սորա Դանդ ասեն» (Տանդ)։ – Մահադանակ անունն դեռ ճանչցուի ի Հայս, երկու ոտնաչափ բարձր և հաստ որձայով բոյս մի, Ուռիի նման երկայն տերեւներով, և մանր ճերմակ ծաղկներով։

== 1939. Մահեկ. ==

Ձեռագիր բառգիրք մի կ’ըսէ. «Ծառ հանգոյն Գիոյ, թունասաղարթ, որ լինի ի Սպանիա»: Վարդան Յովնանեան ճանչնայ զայս ի Լ. Taxus, Փ. If. որ է Գեղձի (թ. 438), ըստ այսմ հոմանիշ կ’ըլլան Մահեկ և Գեղձի. գուցէ տեսակաւ տարբեր, թէ և շատ տեսակ չունին. հասարակօրէն յիշուածն է Հատաւոր կոչուածն, S. Baccata, որ գտուի ի Թ-Հ։

== 1940 *Մահլապի. ==
– Տես Շշի։ 

== 1941. Մահմուտան. ==
– Տես Սակամունի կամ Ջավզալակ: 

== 1942. Մաղաշարի պտուղ. ==

Պտղատու ծառոց մէջ յիշուած է յԱրարատ օրագրի (Դ, 228).

== 1943. Մաղապ? ==

Բոյս մի կարծուի ըստ Աշխարհգր. Խորենացւոյ. այլ որպիսութիւնն անյայտ։

== 1944. Մաղասախոտ. Մաղաuխոտ կամ Մաղսխոտ. ==

Հին Բժշկարանն յիշէ իբրեւ մաղասկաթի դեղ, ուրիշ նիւթոց հետ: Ուրիշ Բժշկարանք գրեն, «Մաղաuխոտ՝ որ ի սարերն բուսանի», այլայլեալ գրութեամբ ի Սազերն, Սաղերն, ի Սայլերն:

== 1945. Մաղթ. ==

Շատ բնիկ և օտար անուամբք գրուած է այս ի Բժշկարանս, որոց մէկ քանին յիշած եմք. Անգուժատ, (թ. 101) Բարկժատ, Փէժատ, Հլթիս, Ոպան, Չարհոտ, Բարզատ. արաբ., Ղինա, արաբ.. եւ այլն։ Ետքի անուամբս ստորագրէ Ամիրտ, ըստ Պէյթարայ. «Ինքն խէժ է, թաց և չոր, և լաւն այն է որ անուշահոտ լինի». շատ օգուտներն ու դեղորայս գրէ, բայց չի յիշեր զինքը բերող բոյսը, որ է՝ ըստ Պէյթարայ՝ Նարգիսից ցեղէն (Ferula), և յոմանց Մետոպիոն? կոչի։ Ի Յունաց առեալ Լ. և Փ. Galbanum, կամ Bubon Galbanum կոչէին խէժն և բույսը, բայց հիմայ ստուգուած է որ Երպատուրէն (Լ. Peucedanum) կու հանուէր այս նիւթս, որոյ Յ. Χαλβάνη անունն այլ ի մեզ փոխուած է Քաղբան։ Իսկ վերոյիշեալ հիւթաբեր բուսոյն մէկ տեսակն՝ P. Meyeri գտուած է և ի Գարապաղ. միւս տեսակ մ’այլ P. Polimboïdes յԱրտանուճ։ – Թ. Ղասնի կոչուի խէժն. Ռ. Камедистая смола. Հ. Չարհոտ անուամբ յիշէ Վաստակոց գիրքն, և բուսոց վնասակար ճճեաց դեղ պատուիրէ (ՃԱ, ՃԵ, ՃԷ) ասոր ծուխը։ – Բժշկարան մի օտար Ար. անուն մ’այլ յիշէ. «Խամիրէ, Մաղթն է, որ ի Կաuտանա կու նմանի. Ար. Խըմիրէ, արաբ.. Ֆռանգն, Ֆէրմէնդում». երկու լեզուով բառերն այլ մեր Հ. Խմոր բառը նշանակեն, իսկ Մաղթի նշանակութիւն չկայ ի Պէյթար։ – Հին Բժշկարան մեր Մախրի խէժն այլ Մաղթ կոչէ։

== 1946. Մաղոլ. ==

Մորենոյ նման պտուղ վայրի. տեղն այլ Մողլուտ կ’ըսեն ի Պոնտոս։ Նոյն է և Ժուղ. տ. Ժոխ։

== 1947. Մաճոռակ կամ Մաճուրակ. ==

Տեսակ մի փոքր Խնձորի։ Իտալացիք կոչեն Pomo di S. Pietro, Ս. Պետրոսի Խնձոր։

== 1948. Մաճուր. ==

Թերեւս վերի բառին պարզն. բայց Պոնտոսի կողմերում Դդում նշանակէ։

== 1949. *Մամիթա. Մամիսա. Մամիտայ. Մամշա. ==

Ամենն այլ մի և նոյն անունն են Ար. արաբ.. Ամիրտ. գրէ «Մամիսա, որ է Մաշիայ. ինքն խոտ է և դեղին ծաղիկ ունի, և տերեւն խայտ. աղէկն երբ ծաղկի՝ ժողովէ և քամէ.. Ծաղիկն նման է Խաշխաշի ծաղկին.. շրջըցնող է և դարձընող է, օգտէ աչաց ցաւութեան և զաչքն կ’ուժովցընէ։.. Ասէ Պտ. թէ Մամշայ կ’ասեն, ինքն երկու ցեղ է. ծաղիկն կարմիր է և հալողի գոյն է, և մէկ ցեղին գոյնն դեղին է, և յիրմէն շաֆ կու առնեն և Շաֆի Մամիuայ կ’ասեն»։ Ուրիշ Բժշկարան մի կ’ըսէ. «Ինքդ զէտ Պուտ լինի»: Ուրիշ մ’այլ. «Կարմիր Մամիսա կ’ասեն ի Շիրազ Արյամումի կամ Արմաղունի, որ նման է Շախայիղի»։ – Ծիծռանդեղի ազգակից է այս բոյսս և անոր Լ. անուամբ կոչուի Chelidonium Glaucum. – Տես և Դեղին կոճ։

== 1950. *Մամիրա. Մամիրան. ==

Ոմանք նոյն համարին վերնոյն հետ, բայց տարբեր տեսակ է, ըստ Ամիրտ. և Պէյթարայ, Ծիծռանխոտին փոքրն. անոր համար Բժշկարան մի գրէ «Լադ(իներէն) Սէլիտօնիս», որ է Chelidonium. – Տես Կանթեղխոտ։

== 1951. Մամխի. Մամոխ. Մամոխի. ==

Փոքրիկ Վայրի Սալոր է. Լ. Prunus Selvaticus. Հինկեկ գրիչ մի կ’ըսէ. «Թութ է ի վերայ ցախի. նման է Շայ Թութի». այսինքն սեւ թութի. նոր գրող մի (Մանան. եր. 449) տերեւները Խնձորենոյ նմանցընէ, կուտը չափով և ձեւով Բալի նման, և սեւ գունով. թէ հում կ’ուտուի, և թէ շաքրով սնուցած։ – Տարօնոյ պտղատու ծառոց մէջ յիշէ հեղինակն Նոր Հայաստան գրոց (եր. 193)։ Կամարկապցին այլ գրէ. «Մամ ն. Մամոխ, Շլոր. ինքն երկու ազգ է, մէկն քաղցր, մէկն թթու»։ – Այս ծառը կամ թուփը յիշած է մեր ամենէն հին գրչաց կամ պատմչաց մէկն, Բուզանդ (Դ, ԺԴ), նոյն Տարօնոյ և Եփրատայ կողմերում, ուր՝ ի «Հովիտսն թանձրախուռն անտառին ի գետախառնունսն երկուց գետոցն, ի թաւութ խարձիցն Մամխեացն, ուր ի տեղւոջն ի հնոցն ի շինած քաղաք (էր), զոր շինեալ Սանատրուկ արքայի, որում անուն տեղւոյն Մծուրք կոչի». հօն անզգամ՝ մարդպետն Հայոց զբօսնելու իջեր էր, երբ Շաւասպ Արծրունի խաբէութեամբ կանչեց զնա և նետահար սպանեց:

== 1952. Մամխոպոպ. ==

Գուցէ մամերու հաճոյ անունն, ծաղիկն այլ՝ մանկամարդոց. Սալաձորցին երգած է.

«Աւգերծաղիկն ու Մամխոպոպն կու բացուին հետ Ա[ռուեղներուն»։

Թուի հաւանօրէն Թ. Պ. կոչուածն Զիւլֆի արուս, Հարսի խոպոպիք, որ է Լ. Phaseolus Caracalla, Փ. Haricot Caracolle. և ոչ Ար. Շէյպէդ էլ-աճուզն, որ նշանակէ Պառվու ձար:

== 1953. Մամոչ. ==

Վայրի ծառոց չուտուելու պտուղներն՝ Կաղնոյ կամ Ընկուզի նման այսպէս կոչուին հասարակ անուամբ, ինչպէս գրէ Բժշկարան մի, «Պալլուտ, որ է Կաղնուն պտուղն, որ է Մամոչն», զոր թերեւս Մոմոչ գրելի է։

== 1954. Մամուկ. ==

Խոտեղէն մի, որ դարձեալ մամու անուամբ առնուած կ’երեւի:

== 1955. Մամուճեղ. ==

Թուի Դառնիճ. տես զայս, թ. 554։

== 1956. Մամու ոջիլ. ==

Որչափ Մամխոպոպն շողոմական լսուէր մեր մարց, թերեւս հակառակն ըլլայ սա, որ փոքրիկ բոյս մի է, բարակուկ թելաձեւ տերեւներով և փընջաձեւ ծաղիկներով, որ Կորեկի հատից նմանին. այս նմանութիւններէն յարմարցուցեր են Հ. անունը։ Լ. Fumaria officinalis, Փ. Fumeterre կոչեն, ծուխի պէս թեթև աննշան բան մի ենթադրելով երկրիս երեսէն վեր ելած Ռ. Димянка.

== 1957. Մամուռ. ==

Շատ անուամբք և շատ հեղ յիշուած մակաբուսակ, թէ՛ ցամաք նիւթոց վրայ, ինչպէս քարերու, պատերու, ծառոց, և թէ ջրերու երես, հասարակ անուն, որոյ հոմանիշ՝ թերեւս իրօք իրօք զանազանեալ՝ են, Գորտնբուրդ ն, Գորտան քաք, Լօռ, Խօզ, Խոզուկ, Խոզխոտ, Ջրիմուռ, Քարի ժանգ, Քարափառփառ, Կանաչ խոտ, որոց վրայ կ’աւելցընէ Կամարկապցին և Անխախտ. յարմար մակդիր իր կեցած տեղ կպած անշարժ ըլլալուն, կաշիի կամ մաշկի պէս: Թէպէտ ասոնցմէ ոմանք ոչ ցամաքի վրայ՝ այլ կեցող ջրերու երես կ’ըլլան, և կու զանազանին տեսակաւ, բայց հին գրողք խառն գրեն. ինչպէս Ս. Բարսեղ, իր Վեցօրէից ճառից մէջ կ’ըսէ (Է) ձկանց համար. «Կէսքն զ Մամուռս ջուրցն ուտեն, և կէսքն զսիկն և զաւազն և կէսքն զխոտ ինչ որ բուսանի ի մէջ ջուրցն՝ ճարակին»: Մխիթար Այրիվանեցի Արարածոց մեկնիչներէն առնըլով՝ կ’ըսէ. «Սկիզբն (ծառոց) Մամուռն՝ մօտ ի բոյսս, և կատարումն Արմաւենին»։ Ամիրտ. այլ յիշէ Ար. Տահլապ բառով արաբ., «որ է Գորտնբուրդն. լաւն այն է որ ի քաղցր ջրի լինի.. թէ զինքն չորցընեն և ի Բազկին տերեւն խառնեն և Մրտենուն ջրովն զերեսն (լուանան) կարմիր առնէ» և այլն։ – (Օտար լեզուաց մէջ այլ ըստ տեսակաց զանազանին անուանքն, բայց հասարակօրէն կըսուի Լ. Muscus, Փ. Mousse. Թ. Եօսուն Ռ. Мохъ.

== 1958. Մամու Տանձ. ==

Թէ և անունն ծանօթ պտուղ մի ցուցընէ, ըստ Պոնտացւոց, բայց վայրի թուփ մ’է Cratægus, Փռ. Alisier, Լ. կոչուածին մանր տեսակ մի, Որթոյ նման տերեւներով, ինչպէս կու տեսնուի ի պատկերիս բնական մեծութեամբ. պտուղներն այլ Կեռասի կուտի մեծութեամբ են ձուաձև կամ տանձաձեւ։ Քննելով զայս՝ բուսաբանք յատկացուցին Cratægus monogina Willd. տեսակի.

== 1959. Մամրիչ. ==

Բաղեղան անուն մի. ծառերու պլլըւող տեսակն. Լ. Hedera arborea.

== 1960. Մայիսի ծաղիկ. ==

Մեր երկրցոց ծանօթ ծաղիկ մի պիտի ըլլայ, բայց ինձ անծանօթ։

== 1961. Մայծ. ==

Ընդեղինաց՝ որք սննդեան ամենակարեւոր նիւթք են, գլխաւորքն էին և են Ցորեանն և Բրինձ, որով կերակրէր հին աշխարհ, իսկ Նորն (Ամերիկա) ունէր իրեն յատուկ մի, զոր և պարգեւեց հնոյն՝ երբ յայտնուեցաւ. թէ և շատ տեղ կոչուի սա Եգիպտացորեն, Հնդկակորեակ, Ցորեն կամ Զուռայ (Sorgho) Թուրքաց, և այլն, բայց սեփական և գիտնական անունն է Մաիզ, Maïs: Այս բառս մեզմէ իբր 250 տարի առաջ Յովհ. Անկիւրացի, ժամանակին վարժ Հայ թարգմանիչն, մէկ աշխարհագրական գրոց (Որտելիոսի) թարգմանութեան մէջ՝ Մայծ գրած է, խօսելով զԱմերիկացւոց, ինչպէս. «Ուտեն զՄայծն և ազգի ազգի խոտեր։.. Արբենան ի գինւոյ Մայծին», եւայլն. թարգմանչին արժէքն և բաւական հնութիւնն, նաեւ առաջնութիւն, մեզի ընդունելի ընծայէ իր ըրած անուան փոքր փոփոխութեամբ՝ մեր լեզուի յարմարութիւնը։ – Պոնտոսի կողմերու ազգայինք մեր Լազուտ կ’անուանեն, իրենց մերձաւոր Լազից մշակութեան և սննդեանն համար։ – Ուսումնական լեզուաւ այլ կոչուի նա եւ Maïs կամ Jea Maïs, Mays. Ռ. Кукуруза, ինչպէս և Աւստրիահայք կ’անուանեն Քուքուրուծ։

== 1962. *Մայս. ==
– Տես Լդդենի։ 

== 1963. Մայր. Մայրի. Մայրափայտ. ==

Թուի թէ անունն սովորական նշանակութեամբն մեր լեզուով ընծայուած է ծառոյս, իբր մայր ամենայն ծառոց. զի վաղուց ի վեր մանաւանդ ի Ս. Գիրս, ծառոց ամենէն մեծն և հինն համարուի, և շատ հեղ փոխանակ ծառոց ժողով կամ անտառ ըսելու՝ Մայրի կ’ըսուի։ Սակայն յատուկ ազգ մ’է Վայրենի ծառոց իբրեւ ասոնց թագաւոր, մանաւանդ հին աշխարհի մէջ, զի նորն մեծագոյն եւս ծառեր երեւցուց։ Այս ծառս Յ. Լ. և Փ. կոչուի Κέδρος, Cedrus, Cèdre, Ար. Շէրպին արաբ., Թ. Չամ աղաճի, կամ Ղաթրան աղաճի. առաջին Թ. անուամբն յիշէ Ասար, և կ’ըսէ. «յԱրզրում շատ լինի. լաւն գէր ն է. մոմի պէս կու վառի». այս վառողն չէ յատուկ Լիբանանու Մայրեաց տեսակն, այլ Մախրին. բայց տեսակներն իրարմէ որոշել դիւրին չէ, և նոյն անուամբ կոչուին, ինչպէս Ամիրտ. այլ գրէ. «Մայրափայտ՝ որ է Մախր». իսկ ուրիշ տեղ Ար. անուամբ, «Շիրպին, որ է Ղաթրանին ծառն, երկու ցեղ է… Ասեր է Պտ. թէ իր միրգն նման է Սօնոպարին, և այլ փոքր է, և ինքն փշլի է, երկու ցեղ է. յերկան և կարճ. և կեղեւն կապուտ է»։ Օգուտներուն մէջ գրէ և զայս. «Իր միրգն ծովու լապստակ ուտողին օգտէ, յորժամ խառնես դմակ եղով և տաս որ ուտէ, և կամ ի յանձն օծես, օգտէ, և գազան յինքն չմօտենայ. և տերեւն և միրգն կ’ուտվի»! – Մեր Ս. Գրոց թարգմանութեան մէջ ամէն տեղ ուր Մայր յիշուի՝ յոյն բնագիրն և լատինն միշտ նոյնպէս չեն ըսեր, այլ երբեմն Cedrus, երբեմն Pinus և նա եւ Morus (Թթենի). բայց միշտ առաջինն՝ երբ Լիբանանու Մայրեաց է յիշատակն, թէ՛ բնական և թէ բարոյական նշանակութեամբք՝ զորս միանգամայն զուգէ վսեմական Սաղմոսն (ԼԶ). «Տեսի զամպարիշտն՝ վերացեալ բարձրացեալ որպէս զՄայրսն Լիբանանու. անցի, և ահա ոչ էր. խնդրեցի, և ոչ գտաւ տեղի նորա»։ – Հարիւր և հազար տարիներով համրուին կեանք Մայրեաց, և ուժոյ և տեւականութեան օրինակք ընծայուին ի բնութեան. այլ նոյն բնութեան տիրոջ «Ձայն՝ փշրէ զՄայրս, և մանրեսցէ Տէր զՄայրսն Լիբանու» (Սաղմ. ԻԸ)։ Բուսաբանից թողումք ստուգել թէ Սողոմոնի ատենէն հռչակուած Լիբանանու Մայրեաց ծերունիներն դեռ յուսացուի՞ն գտնուիլ, թէ անոնց թոռունքն են՝ այսօր գտուածքն, որոց նմանք գտուին և մեր Ռուբինեանց տիրած երկրում: – Տեղաքնին Գերմանացի մի՝ Վիրգինեան կոչուած Մայրը տեսած է յԱղստեւ գաւառի Հայ-Աղուանից։

== 1964. Մանակ. ==

Մատուտակի մէկ անունն է, ըստ Ամիրտոլվաթայ։

== 1965. Մանակօշ. ==

Այս այլ Բեւեկնի ծառոյ հոմանիշ է. տես զայս և զԲտում:

== 1966. Մանանեխ. Մաննեխ. ==

Մեծութեան նշանակ ի բոյսս՝ տեսանք վերը զՄայր, փոքրութեան նշանակ զսա ցուցուց մեզ՝ ինքն անճառաբար փոքրացեալն Քրիստոս. վկայելով, թէ սա «Փոքր է քան զամենայն սերմանիս. և յորժամ աճիցէ՝ մեծ է քան զամենայն Բանջարս, և լինի ծառ, մինչեւ գալ թռչնոց երկնից և հանգչել յոստս նորա». (Մատթ. ԺԳ, 31). ուրիշ անգամ այլ (ԺԷ, 19), «Եթէ ունիցիք հաւատս՝ քան զհատ Մանանխոյ», եւ այլն։ Արդարեւ քան զԿորեակ այլ շատ մանր է Մաննեխի հունտն, որոյ գործածութիւնն ի դեղս և ի տնտեսութեան՝ իբրև համեմ, ծանօթ է հասարակաց – Լ. Senapis, Փ. Sénevé. Ռ. Горчица. Ար. և Թ. Խարտալ, արաբ. «Երեք ցեղ է, ըստ Ամիրտ. լաւն այն է որ նոր լինի, և աղէկն ի յածվենիքն կու բուսնի. տաք և չոր է ի Դ տարաճա. այրող է և ուտող է. և օգտէ.. լեզուին ծանտրանալուն, մոռացկոտին. և զպալղամն կու կտրէ ի գլխուն, և զամենայն կալուածն կու բանայ, և փսխել կու տայ. և զերեսն պայծառ կ’առնէ. զճճիքն և զօձն կու սպանանէ.. և զկերակուրն կու մարսէ, և զծանր խլտն կու նօսրեցընէ.. և զիր եղն հանեն, օգտէ կարճահարին և հերքունին. և թէ զերեսն քսեն՝ կարմիր առնէ։.. Ասէ Պատ. աղէկն այն է որ կարմիր լինի և գէր. և իր խասիաթն այն է, որ եփ զինքն ի քաղցուն ձգեն՝ նա քաղցուն չեռայ և գինի չի լինայ, և քաղցր մնայ»։

Երեք ցեղ ըսած Մաննեխից երկրորդն է ըստ Ամիրտ. «Լապսան. ոմանք այս խոտիս Թ. Ղիճի? կ’ասեն. և ինքն Վայրի Խարտալն է. և թէ եփես ջրով և ի մէջն նստի տղայն՝ զէտ աւազան, շուտ քայլէ. և թէ զհունտն ծեծեն կաթով շաղեն և յերեսն օծեն՝ զմանն տանի. և թէ շատ տարպանի (անգամ) օծես՝ երեսն պայծառ առնէ և յիստըկէ. և թէ հին գինով խմեն, օգտէ ստամոքին ցաւուն»:

Երրորդ տեսակը կոչէ «Խարտալի ֆարսի, որ ինքն Հարֆին (Կոտեմի) ցեղերուն է, և այնոր Սպանդ-ասպանդ ասեն», կամ Սպանդ ալ-Սպանդ։ Զայս ուրիշ տեղ անուանէ Լուղանին, և Սպիտակ Հարֆ ն է, կ’ըսէ։ – Ուրիշ Բժշկարան մի Մաննեխի նոր անուն մ’ալ տալով՝ կ’ըսէ. «Խարտալ. Ըռիշատ. ինքն երկու ազգ է, մէկն Սեւ ու մէկն Սպիտակ. աղէկն՝ սպիտակն ու խոշորն»։ Ուրիշ մ’այլ Սպիտակ Մաննեխը զուգէ Սպիտակ Կոտման հունդի։ – Այս տեսակն նոյն նշանակութեամբ կոչուի Լ. S. Alba, Փ. Mouterde blanche։ – Վաստակ. Գիրքն Մաննեխի համար կ’ըսէ (ՄՀԱ), թէ ի Հռոմայ գաւառն ցանեն յայսպիսի (ցանցառ ծառուտ) տեղս՝ Մանանեխ, Աֆիօն և Չաման», հակառակ Ճակնդեղի Կոտման, և այլն որ զծառուտ տեղիս սիրեն։

== 1967. Մանգախոտ. ==

Անծանօթ բոյս մի, զոր հին Բժշկարանն խրատէ դեղ ոյժ տալու, հետն այլ «Վայրի Պուտ, Ցրդոյ պտուղ, Խնձորի չիր եփէ ջրով քաջ, և երեք օր հետ իրաց խմցո յանօթից, ի յօրն մէկ լիտր»։

== 1968. Մանդալ. ==

Ծխանելիք մ’է, ըստ հին Բժշկարանի, և մարսողութեան դեղոց հետ խառնուի։ Ըստ Ամիրտ. է Յօտ, այսինքն Հալուէ։

== 1969. Մանդակն. Մանդիկ. ==

Վայրի բանջարեղէն մ’է մազոտ ճղերով, ճերմակ ծաղկներով, անուշահոտ արմատով. կ’ուտուի, նա եւ յաղջուր դնելով։ Շատք ի նոր գրչաց յիշեն զայս. քիչ մի հիներէն՝ Ռիվոլա ի հայ-լատին բառգիրքն, բայց միայն խոտեղէն մ’է ըսելով անցնի. իսկ Շէհրիմ. համարի Polygonum Bistorta. Փ. Bistorte. որ նշանակուած է ի բուսաբանից ի Թ-Հ., ի Կիլիկիա, ի Վիրս, և ի մերոցս՝ ի Բարդող լերին, և Տարօն և այլ կողմեր:

== 1970. *Մանէֆրանճի? ==

Բժշկարան մի յիշէ Մանուշակի և այլոց հետ։

== 1971. Մանի. ==

Յաղագս Ծառոց վերնագրով համառօտ գրուածի մի մէջ յիշուի, և կ’ըսուի նման Կաղնոյ, վարի դին աւելի բարակ քան զվերինն. տերեւն նման Ծիրանի. փայտն փուտ, որ գիշերը կու լուսափայլի։ Տերեւներն անասնոց ուտելի են:

== 1972. Մանիքեղ? ==

Բժշկարան մի գրէ. «Դակիկ, որ է Մանիքեղոյ սերմ. Corylus». Այս ծառս կամ թուփ, Փ. Condrier, Կաստանայից ցեղէն է, Եւրոպիոյ բարեխառն կլիմայից տակ և Հս. Ամերիկայ գտուի. հին ատեն Գերմանացւոց նուիրական ծառ մ’էր։ Ճապուկ ճիւղերն կողով հիւսելու բանի կու գան. պտուղն՝ Կաղինէ պզտիկ ախորժահամ եղ մի կու տայ, անոր համար մշակուի. երկայնաձեւ թեփոտ լիլիկ մ’այլ բերէ։ Գլխաւոր տեսակն C. Avellana՝ որ կաղինաբեր ըսել է, տեսնուած է ի Պոնտոս, Կովկասու երկու կողմերն, հաւանօրէն և ի Հայս։

== 1973. Մանծակ. ==
– Տես Պատնճան: 

== 1974. Մանճակ. ==

«Որ է Ղարանֆիլ», գրէ Ամիրտ. յԱնգիտաց անպէտն. տես ՇաՀոգրամ կամ Մեխակ:

== 1975. Մանիշակ. Մանուշակ. ==

Անուանն նման (որ հասարակ է և Պ. և Թ.) անուշակ ծաղիկ մի՝ հոտով, համով, գունով, տեղեաւ և յիշատակօք. Վարդի և Շուշանի գերազանցութիւնը չունի՝ ըստ երեւակայութեանց, այլ աւելի սրտի և նուրբ զգացման մօտ է։ Յոյնք հեթանոսք ըսին, թէ Իա՝ Ատլասի դուստրն օրհասական Աքիլլէսի մարմինը ասրով ծածկեց. չաստուածք այլ զինքը փոխարկեցին ի Մանիշակ, որ իրենց լեզուվ &quot;Ιον Իօն կ’ըսուի. պարկեշտութեան և հեզութեան նշանակ մ’ըլլալն քրիստոնէական գաղափարով՝ աւելի պանծալի և փափուկ ընծայումն է։ Մխ. Գոշ, որ չէր կըրնար իր Առակաց մէջ զանց ընել այսպիսի ծաղիկ, քիչ մի ստուեր ձգէ վրան՝ հանդերձ փայլմամբ, անոր կանուխ ծաղկելէն սկսանելով. «Ըստ գարնանային յեղանակի երանէին ոմանք զգեղեցկութիւն Մանիշակի. և նա ճշմարիտ կարծեցեալ յանմտաց զասացեալն, առաքեաց առ Շուշան հրեշտակ՝ առնել ընդ նմա բարեկամութիւն, վասն նմանութեան կարծեացն. զի գովիչքն նման եւս ասէին Շուշանի, և նա պատասխանեալ ասաց, եթէ՝ Դու այժմ ծաղկեալ զարդարիս, և ես տակաւին իբր գօսացեալ և անյայտ. ներեա մինչեւ ես ծաղկեցայց։ Եւ յանսալ նմա՝ յետ ոչ սակաւ աւուրց թառամեալ գօսացաւ Մանիշակ. և ի ծաղկել Շուշանին՝ բնաւին անյայտ կայր Մանիշակ»։ – Լ. Viola, Փ. Violette. Ռ. Фіалка. Ար. Պնէֆսէճ, արաբ. Թ. Մէնէքշէ կամ Պէնէֆշէ. Ամարտ. գրէ. «Պիաֆշա, որ է Մանուշակն, որ է Պանաֆշաճ ն. ինքն ի լերունքն և ի յածուենիքն այլ լինի. լաւն այն է որ գունն կուշտ լինի, և հոտն ուժով լինի.. թէ զինքն հոտվրաս՝ տանի զան գլխացաւութիւնն որ ի տաքութենէ լինի. և թէ զձէթն օծես.. զերեսին զխոշորութիւնն տանի, և զպռընկաց զշուկակն տանի, և թէ աչաց ցաւութեան օծես՝ օգտէ». և այլ շատ ու շատ օգուտներ թէ իր ծաղկովն, թէ եղովն և թէ շարապով: – Գալիենու բառից մէջ յիշուի իբրեւ յատուկ տեսակ մի,

== 1976. – Մանուշակ Սպիտակ. ==

Տառադարձութեամբ գրուած Յ. Ղեւկիոն, Λευκόίον, յորմէ. Leucojum, որ Սպիտակ Մանուշակ նշանակեն, Փ. Nivéole. – Ինչպէս շատ ծաղկանց՝ այսպէս և Մանուշակի տեսակաց մէկն այլ յատուկ Հայկական կոչուած է, Viola Armena, տեսնուած ի Կարին, Տփղիսու և Մծխիթայ միջոց. – Հասարակ տեսակն V. Campestris յիշուած է ի Թորթում. – V. Mirabilis (զարմանագեղ) ի Սօմխէթ. V. Riviniana և V. Elatior, ի Թ-Հ և Հր. Կովկաս. V. Altaica, ի Ռս. և Թ-Հ. Ծանախ. V. Dichroa ի Պինկէօլ, Կէօքտաղ. V. Hirta, ի Թ-Հ. Մարզուան. V. Occulta յԱրեւմտեան Հայս. V. Odontocalycina, V. Orthoceras, V. Sylvatica, յայլեւայլ կողմանս Հայոց և Կովկասու։ Ասոնցմէ դուրս է բժշկական գիրս մեր ույիշի և

== 1977. – Շան Մանուշակ. ==
– Տես Շահպանակ։ 

== 1978. Մանչխաբուկ. Մանչխաբուս. ==

Լսուի ի Խոտուջուր։ Ճղճղկէն բանջարեղէն մի, հաստ ու կլորակ տերեւներով։

== Մանտակ. ==
– Տես Մանդակ:

== 1979. Մանրագոր. ==

Տես ինչ որ ըսուած է ասոր վրայօք Լօշտակ և Խնձորակ անուամբք, առջինէն զանազանելովն. այստեղ յիշեմք որ այս անունս Յ. է Μανδραγóρας, յորմէ և Լ. և Փ. Mandragora, Mandragore. և հաւանօրէն Հ. Խնձորակ ն է։ Ար. այլ եւ այլ անուններ ունի, Եապրուհ, արաբ., Թոֆֆահ էլ-ճին (Քաջաց Խնձոր), Եապրուհ Սանամի, որ դիւակերպ ըսել է, և Լօշտակը յիշեցընէ. Սիրաճ էլ-գոթրոպ, եւայլն։ Ս. Գրոց եբրայերէն բնագիրն Դուդայիմ կոչէ զայս՝ յոգնական թուով (Ծննդ. Լ. 14-6. Երգ Երգոց, Է. 13), և յիշատակէն իմացուի որ թէ՛ պտղեղէն էր և թէ անոյշ հոտ ունէր. այս բանս շատ տարակուսեցուց մեկնիչները, և շատերն պարզ ծաղիկ մի համարեցան, Շուշան կամ Մանիշակ կամ Յասմիկ. ոմանք այլ կոճղեզ մի, այլք Մուզ ըսուած Թուզն՝ Հնդկայնոյն նման. Արաբացիք իրենց Եապրուհին պտուղը Լուֆահ արաբ. կ’անուանեն, և քնաբեր յատկութիւն մի կու տան. այսպէս ըսած է և Դիոսկորիտէս՝ իր Atropa Mandragora կոչածին, և այս է ընդունելի այժմու գիտնականաց։ Ըստ այսմ և մեր հեղինակ սքանչելի ճառի Յարութեանն Ղազարու (Մամբրէ կամ Եղիշէ), Քրիստոսի ասոր Ննջեաց ըսելուն համար կ’ըսէ. «Միթէ ի Մանրագորա՞ց թմբրեալ իցէ», որ չորս օր քնանայ։ – Բանասիրաց թողլով աւելի քննութիւնը, յիշենք մեր հեղինակաց ոմանց ըսածը. երիցագոյնն Եզնիկ՝ կ’ըսէ. «ԶՄանրագորն եթէ ոք լոկ ուտիցէ՝ սատակիչ է, և խառնեալ ընդ այլ արմատս՝ քնածու լինի քնահատաց»: Կարեւոր և հաւանելի բան մ’այլ Նարեկ գրոց մեկնիչն. «Ամենայն պտղի Մանրագոր ասեն՝ որ զծաղիկն ի ծայրն ունին, որպէս Մասուրն և Սինձն»։ Եւ դարձեալ՝ «Ազգ մի խնձոր կայ վաղահաս, Մանրագոր ասի, ուստի քաղեաց Ռուբէն», և ետ մօր իւրոյ Լիայ. այսով այլ հաստատուի Խնձորակի համար ըսածնիս։ Այսպէս Մանրագորի որ և է հասարակ պտուղ այլ նշանակելու վկայէ և ուրիշ Վարդապետ մի ի Տօնապատճառս, ըսելով. «Գնասցուք ի դաշտ ինչ մրգաւէտ տնկոց, և բերցուք անտի Մանրագորս, ի պատիւ սրբոյ մօրս մերոյ եկեղեցւոյ»:

== 1980. Մանօշ ==

Բժշկարան մի գրէ «Պխուր Մարիամ, որ է Կարմիր Մանօշին արաբ. քօքն»: Ամիրտ. «Պուխուրի Մարիամ. որ Պ. Ղալղամաք, Շալղամաք? ասէ»: Տես ինչ որ գրուած է Թաղթ անուամբ:

== 1981. Մանօշայի տակ. ==

Առանձին յիշեն զայս Բժշկարանք. Ամիրտ. կ’ըսէ, «որ է Շահպանակ». ուրիշ մի, Մրտին տակն։

== 1982. Մաշ. ==

Ար. այլ այսպէս կոչուի, արաբ. ի Սանսկր. Մաշա. «Որ է ըստ Ամիրտ. Պօկլուճայ (Պէօհրիւճէ). ինքն ցեղ մի է. լաւն այն է որ խոշոր լինի և անարատ.. Ասէ Պտ. թէ Մաճ կ’ասեն, և ի Շիրազ Մամու մաշ կ’ասեն, և Պանու սիահ այլ կ’ասեն. և իր ճօհէրն մօտ է Բակլային ճօհէրին, բայց քամին պակաս է. իր ուտելուն աղէկ աւուրքն ամառն է, և լաւն այն է որ կանաչ և խոշոր լինի և գէր լինի, և քան զԲակլայն շուտ Հալի, և լաւն այն է որ կտված լինի: – Այսպէս գրէ Ամիրտ. ուրիշ տեղ այլ. «Մաշ. ինքն զէտ Գինձ մատեր է, և ի Հնդկաց գայ. աղէկն նորն է, և որ ի Հնդկաց գայ՝ բնութիւնն չոր է: Այս Հնդկային Մաչը՝ յատուկ անուամբ Ղուլպ կոչէ. տես զայս (թ. 1826)։ Այս վերջինս աւելի յարմարի Ոլոռն ըսուածին. բայց քանի մի տեսակ ազգակից ընդեղէնք շփոթուին կամ զուգին այս անուամբ։ Հիմայ սովորաբար Մաշ կ’իմացուի այդ Ոլոռն, զոր Ամիրտ. զուգեց Պոլոճիկի կամ Սեւ պորտիկ ըսուածին. տես թ. 592. Բժշկարան մ’այլ գրէ. «Մաշ, որ է Լօվիաս ն. Թ. Պօկրուցե կասէ. և ահա երեք տեսակն այլ ըստ մեր հիմնական որոշ ման միացուց. որով Մաչ է Լ. Phaseolus Mungo կամ Pisum. Փ. Poix. իսկ Լովիասի և Դկուղի վրայ արդէն գրած և որոցմէ զատ յիշած եմք և զգուլպան: – Ո՞ր տեսակ Մաշ է Մխ. Գոշի յիշածն (ԽԶ), որ պատրաստուած ըլլալով «ի դարմանս հիւանդաց, սնափառէր, ուրիշ ընդեղէնք զինքը տնազելով` կ’ըսէին, թէ և ոչ մեր իշխանն այդ չափ պարծի, իսկ քու անունդ այլ Մաշ՝ իբր շուտ մաշող՝ յայտնէ, որ ժա մանակաւոր է պէտք քու։ – Ըռինտ կոչուած Մաշն՝ P. Formosum տեսնուած է ի Թէքտաղ լ:

== 1983. Մաշխ. ==

Կարեւոր բոյս մի պիտի ըլլայ, որովհետև պիտանի բանջարեղինաց կարգին յիշէ Հին Բժշկարանն, և կ’ըսէ. «Ի ջրային տեղ լինի. հերն զէդ Սխտորի է, ծաղիկն դեղին. և մօտ ի տակն երկու կարեւորք են. զայս բանջարս տակով եփէ և տուր առն և կնոջ ամոց, և ծննդականք լինին, թէ այրն ամուլ թէ կինն է»։

== 1984. Մաշկամիրգ. ==

Խորենացւոյ Աշխարհագրութիւնն յայտնէ ինչ միրգ ըլլալը. «Կաստանոն (թ. 1339), Մաշկամիրգ». և ի Տուրուբերան կ’ըսէ գտուի, որ է Տարօն. որոյ տեղացիքն մինչև հիմայ այսպէս կ’անուանեն զԿաստանային, նոյնպէս և Համշէնցիք։ Բայց առ նախնիս մեր, որպէս և առ Պարսս՝ լսուի և Շաբալութ անուն, որոյ կարգին բացատրեմք։

== 1985. Մաշմն խոտ. ==
– Տես ի բառն Կառան։ 

== 1986. Մառլայտակ? ==

Մարուխի և ուրիշ բուսոց հետ եփելով խմել պատուիրէ արիւնահոս ախտաւորի՝ Բժշկարան մի։

== 1987. Մասուր. Մասրենի. Մասրի. ==

Ծառ, ծաղիկ և պտուղ յիշուած ի միջին դարու գրչաց մերոց և ի նորոց, և ամենէն այլ՝ Վարդենւոյ ազգակից կամ՝ վայրի վարդ համարուած, ինչպէս և յօտարաց, որք Շնավարդ կոչեն. Յ. Kuycerotov, Cynorrhodon, Փ. Rosier des Chiens, եւս Eglantier. Ար. Ուլեխ կամ՝ Ալեխ ըլ-քալպ արաբ. Թ. Իթպուռնի. Ամիրտ. Ար. անուամբն գրելով կ’ըսէ. «Յուրլեխ էլ-քալս, որ է Հ. Մասուր, և Թ. Իթ պոռնի կ’ասեն. և քան զմէկ այլ Յուլեխն (Մորենին) այսոր ծառն մեծ կու լինի, և տերեւն քան զՄորմենուն տերեւն լանկեկ կու լինի, և ծաղիկն սպիտակ կու լինի, և տղերն ամուր և պինտ կու լինի, և փչեր կունենայ: և միրգն նման է Ձիթապտղին պտղին, երկանկուկ- և յորժամ՝ Հասնի՝ կարմրուկ կու լինի. և մէջն զերդ թուրդ լինի. և զմէջն Տանեն՝ որ թոքին զեն չանէ, և թէ գինով եփես և տաս որ խմէ՝ զփորն կապէ, և զգոզն արգիլէ… Ասէ Պտ. թէ Յուղեխ ըլ-Ղուստ այլ կ’ասեն, և ի Շիրազ Տրախտի սիլ կու ասեն, և իր մրգին Սեկուլ ասեն, և իր Վարդին՝ Վարդի սիյահ (Սիաճ) կ’ասեն (արաբ., Ցանկերու Վարդ) և Նասրին ալ-Սայլահ (արաբ.) կ’ասեն»:

Սալաձորցին զանազանութիւն մի ցուցընէ Մասրենւոյ և ուրիշ վայրի վար դենոյ մէջ, ըսելով։

«Սուտ վարդն է բաժնվեր յերամեն, խառնել երամն Մասըրենուն»:

իրմէ առաջ Թլկուրանցին այլ երգեր է. «Նա խնդալով ցնծայ և ուրախանայ այն Մասրենին»։ Խիկարն այլ ճարտարաբանէ. «Օձն փաթթեցաւ ի Մասրենին և անկաւ ի գետն. տեսեալ զնա Գայլուն՝ ասէ. Ահա չարն ի չարն հեծեալ. և չար է որ վարէ զնոսա). (գայլն այլ չար)։ – Աւետիք Ամդեցին նահապետներն ու մարգարէներն այլ և այլ ծաղկանց նմանցընելով, «Մասրենի ծաղիկն Դանիելի նմանի, կ’ըսէ. – նմանութեան պատճառն ի՞նչ է. – յայտնին այս է՝ որ Մասուրն և Մասրենին մեր ազգայնոց չատ ծանօթ եղեր է, և յետին յիշուած հեղինակէն մինչև ի մեկնիչն Նարեկացի՝ պէսպէս կերպով յիշեր են. Ամիրտ. այլ՝ կարծես թէ ծառն աչաց դիմաց ունենալով ստորագրեր է։

== 1988. Մասպար. Մասփար. ==

Նոյն է ընդ Ասպուրի, տես զայս, թ. 176, և Կրտիմն։

== 1989. *Մավզած. ==

«Ծառի պտուղ է սեւ և տափակ. աղէկն ի Հոռոմք լինի», կ’ըսէ Կամարկապցին. տես Աղուիճակ:

== 1990. Մատի ծաղիկ. Մատին ծաղիկ. ==

Տես Այգոյ ծաղիկ և Գինէծաղիկ։

== 1991. Մատիտեղն. ==

Հովուի բիր անուամբ յիշեր եմք, (թ. 1731), հանդերձ Ար. անուամբ. Հ. ըսւած է և Հաւկթիկ, Լ. Polygonium. Փ. Renouée. Ռ. Спорышъ. Պ. Պարսիյան-տարու արաբ. Ամասիացին գրէ Ար. Յասայի ըռայի (Ասա իւռռայի որ է Հովիւի Գաւազան ն. և Մատիտեղ այլ կասեն, և Թ. Չօպան տայաղի ասէ. ինքն էգ և որձ լինի, և տերեւն նման է մազապի տերեւին. ով է. յերկան կու լինի, և որձն այս է։ Թէ որ ձուն զջուրն խմեն՝ զկրծոց արիւն թռնուլն կտրէ, և զլուծումն այլ կտրէ. և թէ գինով խմեն՝ օգտէ գազանաբարին և մահացու դեղոց, և թէ ջերմն չբռնելուն մէկ ժամ՝ յառաջ խմցընեն՝ շատ օգտէ, և այլն: Ուրիշ տեղ պարսիկ անուամբն ստորագրուած է. «Ինքն խոտ մ’ է, որ ի ցաներուն մէջն կու բուսնի շատ, և տերեւն նման է Սիսռան տերեւի, և ի վերայ պտուղ ունի, և ի, Եղջիւրի կուտ կու նմանի, և ի մէջն կարմիր մատեր ունի, նման է Ոսպի. և Համն լեղի կու լինի։ Թէ եռացընեն՝ զջուրն խմեն՝ օգտէ ստամոքին ցաւերուն։ Մատիտեղանց ազգն հարիւրաւոր տեսակներ ունի. մեր երկրին նշանակուած են, Polyg. Bistorta. P. Ampbibium. P. Minus. P. Alpinum. P. Polycnemoides. P. Bellardi. – P. Pulchellum ի Կիւմպիւմ. – P. Alpestro. P. Setosum (մետաքսեայ) ի Բաբերդ, Մուշ. – P. Luzuloïdes, ի Կիւմկիւմ, եւ այլ յիշուած յԷջմիածին, ի Բասեն, Երեւան, Արտական, Համշէն, Վարաժնունիք, և այլն։

== 1992. Մատնախաղող. ==

Նշանակէ երկայն ուռերով և ծիլերով Որթոյ ծառն, և յատկապէս ուռն (ճիւղն): Աբելի և կայենի զրուցապատմութեան մէջ կ’ըսուի. «Ետես (Կայէն) Մատնախաղող բազում և երկայն. և ասէ ցեղասյրն իւր: Ե՛կ, մատիր, խաղասցուք… Աբէլ միամտութեամբ գրկեաց զծառն, կայէն առեալ զուռն Որթերուն և պատեաց երեք փաթ, ձեռներով և քամակն… այնչափ Ուռով Որթոյ պատեաց զնա, մինչ զի ոչ մնաց մնար արձակելոյ՝ յոտիցն մինչև ցգլուխն», և այլն.

== 1993. Մատնիկ. ==

Ռամկական անուն Հինգտերեւի (Փանջանկուշտ) կոչուած բուսոյ։

== 1994. Մատնկաղնի. ==

«Ցեղ մի Կաղնւոյ է, որոյ ծաղիկն իբրեւ զմատունս կախ լինի, վասն որոյ և ընկալաւ զանունն»: Այսպէս կ’ըսէ ձեռագիրք մի. բայց այսով յատուկ տեսակն չիմացուիր, վասն զի այլ և այլ տեսակաց այլ ծաղիկ քն կըրնան նմանիլ մատ. նաձեւի։

== 1995. Մատնկներ. ==

Գոթեաց Ճանկն է. տես թ. 509։

== 1996. Մատուկ. Մատուկք. ==

Թերեւս Մատուտակի տեսակ մի, որոյ նման երեք չորս մատնաձև տակ ունի, կարմիր բրդոտ ծաղիկ, և Շաղգամի պէս կ’ուտէի։ – Հին գրուած մի կ’ըսէ. «Մատուկին՝ մատանց նման երեք տակռի ի վայր լինի, և կառին պէս դիր ի վեր, որ աղքատքն ուտեն. այսպէս էր կեանք մարգարէիցն: Յովբայ գրոց մեկ նութեան մէջ գրուած է այն, որ թուի վանական վարդապետին։ – Bassis անուամբ Լայնատերև և երկայնտերև տեսակօք ծառ մի կայ ի Հնդկաստան, ուր Մադուկ կոչուի (Madhuka). կըրնայ իբր պարզ դիպուած ով այսպէս կոչուիլ։ բայց պտուղներն երկայն ու բաճիճաւոր կամ պարկուճաւոր նման են մատներու քովէ քով:

== 1997. Մատուտակ. Մատուտիկ ==

Ունի ուրիշ անուններ այլ, ինչպէս Մանակ, Մարուխ, Մարախ. – Յ. Γλυκυρρίζα (Գղիկուրեղին ի բառս Գալիենոսի). Լ. Glycyrrhiza (glabra). Փ. Réglisse. Ռ. Лакрица. Թ. Պիանքէօքի, Ար. Սուս, արաբ. Սովորական Հ. անունն արմատին մասնաձև ըլլալուն համար կ’ըսուի, և տեղ տեղ Թ. այլ Մէտնիկ կ’ըսեն։ Ամիրտ. Ար. անուամբ ստորագրէ, «Ինքն Մարուխն է, և Մատուտակ այլ կու ասեն». – երկու ազգ է, Քաղցր և Լեղի, բայց երկուքն այլ ի բան չի մտնէ. «աղէ կն Քաղցրն է և պիտեւանն. – դեղին տակ է, և մութատիլ է, և ճլէ կու տայ, և օգտէ ըռթիլաճին (կեղ, վէրք) որ ի յանձն լինի, և ջղացաւութեան. և թէ յաչքն քաչեն՝ օգտէ զաֆրային որ ի յաչքն լինի, և այլն։ – Մատուտակն ոչ միայն դեղոց բանի կու գայ, այլ և ուտելու անեի, մատղաշ եղած ատեն. Վաստակոց գիրքն շատ հեղ յիշէ, և «գովեցին ոմանք, կ’ըսէ, զայն գետինն՝ որ յինքն Եղէգն բուսանի և Մորենիք և Մատուտակ և ջրասէր բոյսք։ – Քիչ տեսակներ ունի Մատուտակն և անորոշաբար յիշուի ի Կարին, Էջմիածին, Խնուս, Մուշ, Մանազկերտ, Ատրպատական:

== 1998. Մար? ==

Բժշկարան մի յիշէ զայս, Նռան կեղեւի հետ Մարի կեղև եփել ջրով, և այլն։

== 1999. Մարախ. ==
– Տես Մատուտակ։ 

== 2000. Մարան ==
– Տես Կռանի ծառ։ 

== 2001. Մարանճու? ==

«Որ է Ծնեբեկն, որ է Հիլիօնն», գրուած է Բժշկարանի մի մէջ։

== 2002. *Մարար։ ==

Ար. Մարար կամ Մորիր արաբ. «Ինքն խոտ-մն է որ ի գետին կու ճապղի երբ բուսնի, և ի սեւութիւն կու քշտէ։ և ի մէջն զերդ փայտ իրք մի կու բուսնի. դեղնուկ ծաղիկ ունի ի գագաթն. բոլոր խոտ մի կայ որ Թ. Պուղա թիքէնի ասէ, այնոր ցեղերուն է. և ոմանք ասեն՝ թէ այս խոտս զուղտն գիրացընէ. և փուշն շատ է և սպիտակ է. և թէ զայս խոտս ուտեն՝ զլերդին կալուածն բանայ, և զարեան տաքութիւնն խաղեցընէ, և զարիւնն պայծառ առնէ, և օգտէ ջերմերուն, և ճռանցաւոյն և բորին և քորին, և թոքին խոցերուն, և այլն: – Ըստ արեւելագիտաց՝ Տերեփուկ մի է այս պարարu, Centaurea Calcitrop, Փ. Centaurbe chausse-trape, կամ Chardon étoilé!

== 2003. Մարգասամիթ. ==

Տեսակ մի Սամիթի. տես զայս։

== 2004. Մարգացնծու. ==

Նորոց Հնարած անուն. Լ. Imperatoria. Փ. Impératoire. Հովանաձեւ կոչուած բուսոց կարգէն է, և Երիցու աղցանին ազգակից, լայն տերեւներով և անբաժակ։ Կովկասու կողմերում գտուի, և այն պատճառաւ կոչուի Im. Caucasica.

== 2005. Մարգափուշ. ==

Ստ. Ռուքեանն կ’ըսէ. «Փուշ, որ ի մարգս ծնանի և ի ճաղճաղատ տեղիս, և վկայութիւն այլ բերէ ի գրոց. «Մինչ քաղէր (Մարգափուչս) ի ցանկել զպարտէզն՝ խոցեցաւ ձեռնն». և Լ. անուանէ Luma, որ հիմայ կոչուի և Myroceugenia.

== 2006. Մարգի ընկույզ. ==

Ար. Քաքանաջ կամ՝ Քէքէնճ կոչուածն է, որ Հ. կ’ըսուի և Յակոբուկ, տես զայս։

== 2007. Մարգիծ? ==

Յիշուած է ի Մեղու օրագրի (ԻԲ, 83)։

== 2008. Մարգիմուշ? ==

Կամ Նարգմուշկ, յիշէ Ասար, իբրեւ հոմանիշ Մկան ծիրտ կոչուածին։

== 2009. Մարդախոտ. Մարդածաղիկ. Մարդատակ. ==
– Տես Լոշտակ։ 

== 2010. Մարդասպան. ==

Գալիանոսի բառից մէջ գրուած է, «Կարալաբի` Մարդասպան», Յ. բառն թերեւս ըլլար Kaτάληψις, որ նշանակէ փախչողը կամ յանցաւորը բռնող կայ Տիմայ Cataleptique կոչուած բոյս, որ ոչ մեռցընող այլ մոռցընող նշանակէ, և ուրիշ անուամբ կ’ըսուի Dracocephalum (Վիշապագլուխ), և Շրթնաձև բուսոց ցեղէն է։ – Նման կոչմամբ Catalpa բոյս և այլ կայ, բայց այս Ամերիկայի բնիկ է։

== 2011. Մարդագայլու ձար. ==
– Տես Ձարխոտ։ 

== 2012. Մարդոց արիւն? ==

Նորոց թարգմանութիւն է Androsæmum անուան, որ է Փ. Millepertuie կամ Toute-saine, կամելիայից ազգէ յոյս մի։

== 2013. Մարդու ափնիք. ==

Թարգմանութիւն Քաֆի ատամ արաբ. բառի։ Ամիրտ. սոսկ «Խոտ-մն է, կ’ըսէ, և իր օգտութիւնն Քաֆ ըլ-հարիրին օգտութեանն և զօրութեանն պէս է. բայց Պէյթար կ’աւելցընէ, թէ կանգնաչափ բարձր բոյս է, տերեւներն նման Մրտենոյն, ծայրերն քիչ մի կլորակ փայտն դեղին սեւութիւն քչտող, մէջն կար միր։ Սակայն այսքան բացատրութիւն բաւական չէ եղած գիտնոց ճանչնալու այս Մարդու ափնեաց ինչ ցեղ ըլլալը։ Իսկ անոր յատկակից յիշեալ Քաֆ ըլ-հարիրն կամ՝ Քաֆ ըշ-հիր արաբ., նշանակէ Կատուի ճանկ. տես թ. 1353։

== 2014. Մարեմայ ծաղիկ. Մարեմծաղիկ. ==

Ըստ ոմանց է հասարակ Սպիտակ Շուշանն. տես Բրաբիոն և Խնկածաղիկ։

== 2015. Մարեմխոտ. Մարեմի խոտ. Մարիմխոտ. Մարեմայ խոտ. Մարեմխոտիկ. ==

Բժշկարանք այլ և այլ օտար անուանց զուգեն այս գեղեցիկ և սրբազան անունը. մէկն գրէ. «Ջարդայ՝ Մարեմախոտ». միւս մի լաւ եւս, Ճօտայ. ուրիշ մի «Գովէզ, որ անուանի Մայրամխոտ». ուրիշ մ’այլ Զուիրակն է, կ’ըսէ։ Մէկն այլ գրէ օգուտը։ «Եղջերուն յորժամ՝ հիւանդանայ՝ Մարիմախոտ ուտէ և լաւանայ»: Տես և Արջտակ և Թաղթ անունները, ուր յիշուի Ար. Պուխուր Մերիմ՝ բոյսը։ – ՅԻտալիա Մարեմայ խոտ կ’անուանեն պատերու վրայ բուսած խոտ մի, մանրիկ վարդասպիտակ ծաղկներով, զոր քաղեն Համբարձման կամ վերափոխման օր, և իրենց ննջարանին մէջ կախեն։ Այսպիսի բոյս մ’այլ ի Փռանկաստան Marie-bregne կոչեն։ Ուրիշ շատ բուսոց այլ Տիրամօր անունը կու տան Եւրոպացիք։

== 2016. Մարզանկօշ. ==
– Տես Անճարակ, թ. 116։ 

== 2017. Մարզօն? ==

Հին Բժշկարանն գրէ. «Տաք է և չոր յերկու տարաճայի մէջն. յուչ երթայ ի ստամոքէ. և որ ուտէ՝ թող խառն Կարօս ուտէ»

== 2018. Մարիամի ծառ. ==

Ըստ ոմանց Լուացտակի ծառն է. տես թ. 930, և Լիբանովիտ: Պէյթար գրէ ՇաՃար ըլ-մէրիէմ՝ արաբ. շատ տեսակ բուսոց կու տրուի այս անունս, կ’ըսէ, բայց ի Սպանիա Լիբանովտի (թ. 911) կամ՝ Ախհուանի (Parthenium). Ամիրտ. չի հանիր. «Իպն. հասարակ է ասեր (կ’ըսէ), և Մինհաճին տէրն ասէ, թէ Պուխուրի Մարիամն է. և ստուգել է թէ ինքն երեք ցեղ է. մէկ ցեղն պտուղ չունի, և երկու ցեղն միրգ ունի, և իր տակն Արտանիսա ն է»։ (Տես զայս ի Շալակ գրոցս)։ Տես և վերոյիշեալ Մարեմայ ծաղիկն։

== 2019. Մարիամու բանջար. ==

Այս այլ յիշուած է Երազահան գրոց մէջ, և թուի Թաղթն:

== 2020. *Մարիամու մատունք կամ ձեռք. ==

Այս յիշուած չէ Հ. ի գիրս մեր, այլ Ար. Ասսապէ ըլ-Սըֆր արաբ. որով անուամբ գրէ և Ամիրտ. «Որ Թ. Մարիամ ալէ (էլի) ասէ, և տերեւնին Ղուրտ խայասի կ’ասեն խոտ-մն կայ՝ անոր կը նմանի, և ինքն մէն ու բարակ կու ելնէ, և ի գագաթէն մինչև ի տակն ծաղիկ կ’ունենայ. և իր մազմզուկն զէտ կաթնկեր տղին ափին և մատներուն կը նմանի. և հինգ մատն կու լինի կամ՝ վեց, և ի մէջն ի լիք գիճութիւն է. և իր գունն ապլախ սպիտակ և դեղին խառն է, և քիչ մի քաղցրկել կու լինի. և ի ավզի մէջ կամ՝ ի ծովեզերք կու լինի, և զթանձր խլտերն կու հալէ, և զջղերն կու յիստըկէ, և խեւութեան օգտէ և գազանահարի»։ Փռանկ թարգմանն եւրոպական յատուկ անուն մի չի գտներ այս ծաղկիս։

== 2021. Մարխ. ==

Տես Մախր։ – Ար. Մարխ կ’ըսուի Leptandenia pyrotechnia կոչուած ճապուկ ճղերով թուփն։

== 2022. Մարձակ. ==

Լաւ Հ. անուն մի լսուի ի հին Բժշկարանի, որ մաղասոյ դեղ խրատէ. «Մարձակ և Մաննեխ մասն մասն գինով խառնէ և խախսջեցո»։ Դարձեալ. «Ականդուկ և Խորասանիկ, Մաննեխ, Մարձակ, աղա և մեղրով յարո և ի Կաղնի չաք պլորէ, ես պիտենայ՝ այտով խախաջացո».

== 2023. Մարմ. ==

«Սև Ամրաւ, որ է Կախէթու Ամպրաւն». ըստ Բժշկարանի միոյ։ Այս այլ նախորդ անուան պէս հետաքննելի է. եթէ չէ Մորմն:

== 2024. Մարմախուր. Մարմահան. Մարմահուլ. Մարմահուզ. ==

Մարմայոյզ. Մարմարոյզ.

Այսպէս զանազանեալ գրութեամբ, և առ Պէյթարայ արաբ. Ամիրտ. գրէ. «Մարմափուլ, որ է Պարսանին. ինքն չորս ցեղ է, լան այն է որ կանաչ լինի, տաք է և չոր Բ տարաճան. նուրբ է և հալող է, և թէ հոտն կամ զջուրն ի գլուխն ասեն, զգլխոյն ցան որ ի Հովութենէ լինի՝ (տանի) և զըղեղան կալուածն բանայ. և թէ զմազն այնով լուանաս՝ Հաւասար առնէ. և թէ ի գինին խառնեն՝ շուտ հարբեցընէ և զսիրտն ուրախ առնէ և խնդացընէ. և կունտն օգտէ զխնաֆասին, և այլն: «Ասէ Պտին, թէ ինքն ի Մարվին ցեղերուն է, և Մարվի խօ այլ կասեն լաւն այն է որ յած ուոց լինի: – Ուրիշ Բժշկարան մի գրէ. «Ինքն խոտ է և նման է Ֆարասիոնին (Հոտիսոյ), և անուշահոտն է լաւ։ Ուրիշ Բժշկր. մի՝ պլղամէ պատճառած գլխացաւու. թեան դեղոց մէջ յիշէ և Մարմահուզի տերեւ։ – Լ. Marum. Փ. Herbe aux Chats, կամ Germandré maritime.

== 2025. Մարմաւ? ==

Զայս և Արմաւ և Մառլայտակ և Մարուխ քաղցր՝ «եփէ, և զջուրն տուր՝ որ խմէ, դեղ արիւնէոսողի, գրէ Բժշկարան մի։

== 2026. Մարմնատակ. ==
- Տես Լօշտակ:

== 2027. Մարնատան?. ==

Սխալ գրած կ’երեւի Բժշկր. մեր, թէ Հայք այսպէս կ’ըսեն Մանրագորին։

== 2028. Մարուխ. Գերմակ Մարուխ. ==

Այս անուամբ կոչէ շատ անգամ Մխ. Հերացի (եր. 41. 50) զՄատուտակ, զոր տես թ. 1997.

== 2029. Մարուֆ. ==

Տես Հաւաք։ – Գր. Աղթամարցի շատ հեղ յիշէ զՄարուֆ՝ Մուրտի հետ։

== 2030. Մարս? ==

«Ինքն խոտ-մն է, որ տերեւն նման է Դաղձին տերեւին, և ոմանք ի Թուրքացն այս խոտիս Ծերոց Դաղձ կ’ասեն. և թէ գինով խմես՝ օգտէ ամենայն գազանահարին… և թէ մէկ մարդ որ տայուն (խիարակ ուռէցք) հանէ, և կամ այն տարին ի մարդկանց մէջն տայուն լինի, և թէ այս խոտէս մէկ երկու երեք անգամ՝ գինով կամ մուսալազով խմէ, այն տարին այն ցան ի նա չգայ և զեն չառնէ, և խալըսի Աստուծով»: – Պէյթար այս անուամբ արաբ. բոյս մի յիշէ, բայց զմռսաբեր բույս է. Ամասիացւոյն յիշածն հետաքննելի է։ – Նման է անուամբ և

== 2031. Մարսենի. ==

Զոր նոր բառհաւաք մի գրած է, առանց ինչ բացատրութեան, և կըրնայ ըլլալ թէ Մասրենին ըլլայ՝ այսպէս յետ և առաջութեամբ գրերու, ինչպէս Մախր և Մարխ։ Բայց Բժշկարան մի յիշէ` լոյծ բնութիւնը պնդելու դեղոց մէջ և Մարսինի տերև և պտուղ. նո՞յն թէ որիշ, ինձ չէ յայտ:

== *Մարտակուշ. ==
– Տես Մարզանկօշ.

== 2032. * Մելիովտա. ==

Այսպէս գրուած է հին թարգմանութեան մի մէջ Յ. Mελιλωτου. Լ. Melilotus որ է Կորնգան։

== 2033. Մեխակ. ==

Շահոգրամի Հետ շփոթուի մեր խօսից մէջ. բայց յետինս է Լ. Dianthus, իսկ սա Caryophyllus, Փ. Giroflé. Ռ. Гвоздикa. Թ. այլ Ղարէմֆիլ անունն թէ վերոյիշեալ ծաղկան կու տրուի, թէ Մեխակին՝ որ համեմաոր ծաղիկ է տաք երկրի, և զայս բացատրէ Ամիրտ. նոյն Թ. բառով, «Ինքն Հնդի Եասամի ն է, լաւն այն է որ անուշակոտ լինի, տաք է և չոր է Գ տարաճան, և հով ըղեղան ուժ տայ, և զբերնին կսմն անուշ առնէ, և օգտէ պուխարին և քթին Բոտին և ակնջին գոռալուն, և զգլխուն մազն կուժովցընէ, և զաչքն սրացընէ, և ուրախ կ’առնէ… Ասէ Պտ. թէ Պ. Մանձակ կ’ասեն. և իր դալարն որպէս Ձիթապտուղ կու նմանի, և այլ երկան, և խիստ սև է, և իր խէժն կու նմանի Բեւեկնու խէժին, և ուժն այլ, և լաւն այն է որ Տոտն սուր լինի և Ժամն անուշ լինի, և քիչ մի լեղի է։ – Պէյթար զՄեխակ յիշէ Խիրի անուամբ, արաբ. այսով յիշէ և Ամիրտ. և «վեց ցեղ է, կ’ըսէ. լաւն այն է որ դեղին և անուշահոտ լինի, և այլն. բայց հետեւորդ բացատրութիւնն աւելի Շահոգրամի յարմար երեւնալով` թողումք այնոր:

== 2034. Մեկոն. ==

Տես Խաշխաշ։ Իսկ Մեկոնիոն. 8. Mηχώνιον, Խաշխաշի հիւթն կամ կաթն է. որոյ համար կ’ըսէ Ս. Բարսեղ իր վեցօրէից մէջ (Ե). «Արմատք որ անուաննեալ կոչին Եղեբորոս և Ակոնիտովն և Մանրագոր և Կաթն Մեկոնիոն արմատոյ.. Կաթամբ Մեկոնիով արմատոյ՝ զխիթս կարեւորս զհիւանդաց դարձուցանեն յախտից»:

== 2035. Մեհրանիկ. ==

Տեսակ մի Տանձի։

== 2036. Մեհրիկ? ==

Պարսկերէն է, ըստ Բժշկարանի, և Մրուան-տակ նշանակէ։

== 2037. Մեղմերդ. ==

Կաղնչնանի տակ է, կ’ըսէ Ասար. Տես թ. 1277։ Յիշուի և Իգամեղմերդոյ տակ, զոր տես թ. 851:

== 2038. Մեղոյշ. Մեղուշ. ==

Թուի խոտեղէն, Թթենոյ նման դէմադէմ տերեւներով, որոց՝ որձային կպած անկեանց միջոց փոքրիկ քսակաձև կամ սկահաձև թեփոտ և մազոտ ամանք կան՝ ամենափոքր ծաղկանց և հունտերու։

== 2039. Մեղուախոտ. ==

Ռոշքեանն գրէ խոտ մի սիրելի մեղուաց, և Լ. Apiaster, որոյ փոխան հիմայ կոչուի Melisophyllum. որ նոյնպէս մեղուներու սիրելի կամ հաճոյ ըսել է, և որովհետև շատ են ծաղկունք անոնց հաճոյական՝ չիմացուիր ստոյգ հիներուն այս անունով ճանչցած յատուկ բոյսը։

== 2040. Մեղուախունկ. ==

Տես ինչ որ գրուած է Ժիլօպ բառի ներքեւ:

== 2041. Մեղուածաղիկ. ==

Խոտեղէն մի՝ որոյ արմատն սոխ կամ տակ ունի, իսկ ծաղիկն պէսպէս գոյ ներով և ձեւով մեղուի նմանութիւն ունի, որոյ համար այսպէս կոչեն Պոնտացիք։

== 2042. Մեղուակճիճ. ==

Նոր բանասէրք յարմարցուցեր են այս անունս Լ. Trachelium, Փ. Trahélie. բուսոյ, որ Յ. բառով Tράχηλος՝ Երկայնվզիկ նշանակէ, և Տփաձեւից ցեղէն է, խոտեղէն. ծաղկներն Հասարակօրէն կապոյտ՝ Հովանոցաձև կամ ափսեաձև ի ծայր որձային Հաւաքեալ։ Գտուի ի Հր. Եւրոպա, ի Հս. Ափրիկէ, և ի բարեխառն կողմանս Ասիոյ, ինչպէս ի Լիբանան, ի Յունաստան։

== 2043. Մեղուամուշկ. ==

Այն այլ ի նորոց յարմարեալ անուն է Լ. Athanasia, Փ. Athanasie, իբր անթառամ՝ անուանեալ բուսոյ. Խողովակաձեւից ցեղէն քառասնի չափ տեսակ թուփք են, տարածուած տերեւներով, դեղին անթառամ ծաղկօք և անուշահոտ կաղնենսան հատերով։ Ափրիկիոյ Բարեյուսոյ գլուխն է ասոնց բնական երկիրն:

== 2044. Մեղրախնձոր։ ==

Տեսակ մի անոյշ Խնձորոյ:

== 2045. Մեղրածուծ. Մեղրածծուկ. ==

Յիշեցինք ի թիւ 118, որ Անճիտան անուամբ նաև Հոտիսոյ՝ կիմանան ոմանք զայս իբր հոմանիշ, բայց և չիոթեն նման բուսոց Հետ, բայց սա յատուկ ըստ Հին Բժշկարանի է «Փրապիոն (Πράσιου) որ է Մեղրածուծն. Լ. Marrubium, Փ. Marrube. Գալիենոսի բառք գրեն Մեդիոատոն կամ լաւ եւս Մելիտոնոն (Mexckacov) Մեղրածու. Ռ. Киская мяша. Ամիրտ. ըստ Պէյթարայ Յ. գրէ. «Ֆարասիոն. երեք ազգ է, և անուշաբոտ. աղեկն չոր է.. ասէ Մահմատ Զաքարիայն՝ թէ ինքն հոռմի անուն է, և օգտէ լերդին և փայծաղին կալուածոյն… և ակնջին ցաւոց. յոր ժամ՝ զջուրն ի յականջն կաթեցուցանես՝ զքամլն վարէ։ – Բժշկարան մ’այլ տեղեկու, թիւն կու տայ, «Փրասիոն՝ որ է Մեղրածուծ, ի Զեթունայ քարերն շատ կու բուսնի»: 40ի չափ տեսակք կան այս տարեկան կամ դիմաց. կուն խոտեղէն բուսոց, որոցմէ շատն անշուշտ գտուին ոչ միայն ի Զեթուն այլ և ուրիշ Կիլիկիոյ և անոր սահմանակից երկիրներում, ի Հայս այլ Աժտէրխանի տեսակն, M. Astracanicum.

Մեղրածուծ. – Քոչիի անուանեալն M. Kotschy, և M. Condensatum.. Ամիդ. – M. Globu losum, ի Կեսարիա. – M. Propinquam, ի Գանձակ, Դարէժ. – M. Parviforum, ի կարին, Սամսոն, և այլն։

== 2046. Մեղրապաճ. ==

Վիգի նման խոտ մի, որոյ պճեղներն կամ պաճերն անոյշ են, ըստ Սեբաստացւոց։

== 2047. Մեղրապոպ. Մեղրապուկ. ==

Փոքր Ձմերուկի տեսակ մի, իբր Շամամ, յիշուած ի Ս. Գիրս, (Թիւք, ԺԱ. 5.), որոյ անոյշ համը յիշելով Եբրայեցիք՝ յանապատի ճամբորդութեան մէջ, փափագէին դառնալ յԵգիպտոս։ Յ. այլ նման իմն կոչուի Mηλοπέπλων, Լ. Melopopo. Փ. Melopépon. Ալեքսանդրի պատմութեան թարգմանութեան մէջ այլ յիշուի (երես 154) «Նռունք՝ որ քան զՄեղրապոպ մեծ էին»։

== 2048. Մեղրթեր. ==

Այսպէս կոչեն Պոնտացիք նորոց Եղեսպակ անուանածը (տես թ. 634), որ է Լ. Salvia, Փ. Sauge. Պէյթ. և Ամիրտ. Յ. բառով (Eλελίσφαχου) գրեն, արաբ., «Ալիսֆաղին, որ այսոր Թ. Ըղտու-լեզու կ’ասէ. և ինքն յերկան յերկան կու լինի, և շատ՝ ճղեր ունի, և փայտն չորեքզռէն կու լինի և սպիտակ, և տերեւնին Սերկեւիլի տերև կը նմանի, բայց երկան կու լինի և բարակ. և թէ զայս խոտիս զճիւղն տերեւով եփես և զջուրն տաս.. օգտէ ամենայն գազանահարի. և թէ խմցընես և օծես՝ զսպիտակ մազն սև առնէ, և զխոցերն կու բուսցունէ, եւզշտերն այլ աղէկցընէ. և թէ եռցընեն և զջուրն խմեն՝ զլեզուին ծանրութիւնն կու տանի և քաղցր զրուցընել կու տայ, և այլն։ – Մեղրթերթ Շրթնաձեւից ցեղէն խոտեղէն է, անուշահոտ ծաղկըներով, երբեմն պտղաւոր, դեղագործութեան մէջ շատ ի բան կու գայ, նոյնպէս և իր եղն։ Խիստ շատ տեսակներ ունի, որոց ոմանք թերեւս մեր երկրին մէջ այլ և այլ անուններ այլ ունենան, զոր չեմք գիտեր, այլ բուսաբանից որոշած անունները նշանակեմք, ի դուրս թողլով Կիլիկիոյ մէջ գտուածները, ուր որ լաւագոյն քննութիւն եղած է, բայց մեր ազգին բուն երկրէն զատ է. յիշենք նախ յատուկ Հայկական կոչուածը, Տ. Armena nր և Candidissima (ամենասպիտակ կամ ամենապայծառ.) ի Կարին, Բաբերդ. – S. Macroclamys, (երկայնաքղամիդ) ի Մուշ. – S. Sufruticosa, Վանայ կողմերում. – S. Cæspitoes, ի Թ-Հ. – S. Bracteata, Ի Սպեր, Ծանախ, Հար. Հայց. – S. Euphratica, յափունս Եփրատայ ի Հայս. – S. Ace tabulosa, ի կարին, Մանախ, կեսարիա, Խարբերդ, Վան. – S. Glutinosa, Հս. Հայք, Պոնտոս. – S. Forskahlei ի Քէօփրիւ պաշի. – S. Syriaca, ի Թ-Հ. – S. Sclarea, Թ-Հ. – S. Urmensis և S. Aristata, Acup. – S. Ceratophylla, ի Թ–Հ. – S. Verbascifolia, (Եզնալեզուի նման) ի Մուշ. – S. Xantocheila, յԵրեւան, Ատրպատական. – S. Modesta, ի կարին, Սպեր. – S. Staminea, Է Մուշ, Բաբերդ, Սպեր. – S. Verticillata, ի Թ-Հ. և այլ քանի մի տեսակք։

== 2049. Մեղրիկ ծաղիկ. ==

Սալաձորցին երգած է.

«Տուղտն ու Թորթն ու Մեղրիկ ծաղիկն՝ նման են ծաղկանց (կամ ծաղկած) ծառերուն»

Յիշուած է և ին Մշակ օրագրի (ԺԸ, 88)։ Գուցէ նոյն ըլլայ և հետեւեալն,

== 2050. Մեղրիկենի. ==

Տանձենի մի մանր անույշ պտուղներով, որ Մեղրիկ կամ Մեղրուկ կ’ըսուին, ի Խոտուջուր:

== 2051. Մեղրուկ կամ Մերղուկ. ==

Նոր բառգիրք մեր գրեն կապոյտ ծաղիկ Եզնալեզուի. իսկ եւրոպացի մի զուգէ Լ. Pulmonaria maculosa, Փ. Polmonaire, որ Պատնճանի ազգ մի է. դիմացկուն խոտեղէն, տերեւներուն վրայ սպիտակ պիսակներ կ’ըլլան՝ իբրև դեղ թոքի ախտից՝ այս անունն առած է (Pulmonaria, Թոքային)։ – Ագաթանգեղոսի մէջ յիշուած է Մեղրուկ ի կարգի գեղեցիկ ծաղկանց։

== 2052. Մեմբածաղիկ կամ Միմփածաղիկ. ==

Կոտեման և Տարգալի Հետ գրէ նոր բառSաւաք մի. որ լսուի և ի կողմանս Սեբաստիոյ։

== 2053. Մերուշան. ==

Ահա գեղեցիկ հին անուն մի, զոր յիշէ Համամ Վ. ի մեկնութեան Քերականի.

«Զվարդ, զՄերուշան, զԱսպուզան՝ արական ասացին»։

== 2054. Մզեղ. ==

Այսպէս կոչեն ոմանք Օղնի արմատը, ուսկից կ’ըլլայ Շրէշն Տես Թաղաղու, թ. 757։

== 2055. Մզմզուկ? ==

Գուցէ նոյն է ընդ ներքոյ գրիլոյն հետ,

== 2056. Մզուկ. ==

Որ է Աւելուկն, տես թ. 249։

== 2057. Մէշ. ==

Հին Բժշկարանն գրէ՝ «Նամամ՝ Մեշ, ի յԱտաք լինի». Նամամ կամ Նամմամ Ար. արաբ. է տեսակ մի Թիւմ, Լ. Thymus Serpyllum, Փ. Thym Serpollet. Ամիրտ. գրէ «Նամմամ, որ է Նամն ըլ-մուլք և Նամհամ այլ կու ասեն. և ինքն Սիսամպարն է, լաւն այն է որ կանանչ և սուր լինի… Գրոցս շինողն ասա ցեր է, թէ շատ եղեր է՝ որ Սիսանպարն այն է դարձեալ, և փոխեր է ի բուսած տեղն, և այս բանիս իսկի հակառակութիւն չիկայ՝ որ Սիսամբարն Նանայ եղաւ»։ Մեշի քանի մի տեսակներ կամ զանազաններ կան, որոց ոմանք գտուած են Ալաշկերտ, Կիւմկիւմ, Պինկէօլ, եւս ի Պոնտոս։ – Տես և Թիւմ կամ Զամբուռ և Սիսամպար։

== 2058. *Մէշպահար. ==
– Տես Ազոխ Վայրի։ 

== 2059. Մըրիվանդ. ==

«Սպիտակ ծաղիկ ինչ» գրէ Մանան. (եր. 449)։ Թերեւս Մրուանտակ է։

== 2060. Մթմթուկ. ==

Նոր բառհաւաք մի նշանակած է, առանց բացատրութեան։

== 2061. Մժեղամաս: ==

Ո՞վ յիշեր է նախ կամ ո՞ւր գտուեր է. ինձ յայտնի չէ. բայց զուգուած է Լ. Jacobæa բուսոյ, որ է Գարնան Հալուորիկն. (տես թ. 433), կամ անոր մերձաւոր տեսակն, որ տեսնուած է ի Կովկաս և ի Կիլիկիա։ Փ. Séneçon Jacobée.

== 2062. Միաւորակ. ==

Ինչուան հիմայ լսուի անունս ի կողմանս Սեբաստիոյ. հինկեկ Բժշկարան մ’այլ գրէ զոյգ Ար. և Պ. Միյա անուան. արաբ. Ամիրտ. գրէ. «Մուիայք, որ է Միայի սայիլէ. ինքն գիճութիւն–մն է (խէժ) որ ի ծառէն կու ելնէ, և ծառն նման է Մշմչի ծառին.. Հ. Զուկի ձեթ ասէ, և կարմիր լինի և սև լինի.. կակղացընող է և տաքցընող է և եփող է. քուն կու բերէ։.. Ասէ Պտ. թէ Հռ. Ստաֆայ ասէ (Stacté, Styrax). և Ասալի Լուպնի այլ ասեն, և այն որ իր քամուքսն է՝ Չոր Զուկի ն է. և լաւն այն է որ անուշահոտ լինի, և ի Շիրազ այսոր Պուխուր կասեն. և իր խասիաթն այն է, յորժամ՝ որ ծխեն՝ զբորբոսային զօդն և զիր չարութիւնն տանի.. բայց գլուխ կու ցաւցունէ, և թոքին զեն է. և զիր չարութիւնն տանի Մազտաքէն»։ Ուրիշ տեղ այլ գրէ. «Լուպնի, որ է Չոր Զուկի, և լաւն այն է որ խէժ ունենայ և անուշահոտ լինի. Պտ. ասէ, թէ Լուպնին՝ Միեան է, և այնոր Սայիլա ասեն. և ինքն մեղր կու նմանի, քաղցրութիւն չունի. և ինքն ծառի խէժ է, և Հոռոմոց երկիր կու լինի։ Ըստ Պէյթարայ ծառն այլ Լուպնի կամ Լոպնա կոչուի։ Գուցէ ի Միյա անունէն է և Միաւորակն:

== Միճխի. ==
– Տես Մծխի:

== 2063. Մի՛ մոռանար. Ինձ մի մոռնալ. ==

Շատ ազգաց ռամկաց մէջ կան այսպիսի յիշատակաց ծաղկունք, որոց հռչակեալք հիմայ կըրնան ըսուիլ Փ. Pensée կոչուած բազմատեսակ գեղեցիկ Մանուշակքն, որք խնամով դարմանուին և նորանոր տեսակներ հնարուին: Հայոց անմոռացուկն ո՞ր ցեղ ծաղիկ կամ ծաղկըներ են. – խնդրելի է։ Յիշուած է ի Մշակ օրագրի (ԺԸ, 88).

== Միշմիշ. ==
– Տես Մշմիշ.

== 2064. Միրիկէ կամ Միւրիկէ. ==

Յ. Mυριχη, Լ. Myrica. Ս. Բարսղի Վեցօրէից մէջ յիշուած է. «Միւս եւս ծառ որ կոչի Միւրիկէ, որ ջրարբին և ոստին է, զի ընդ ջրարբիս՝ Ջրարբի է, և ընդ ոuտինս ոստին համարի: Պլինիոս յիշած է զայս իբրև տեսակ մի Մոչայի (Tamarik Africana), որոյ թէ և ոչ սակաւ օգուտները յիշէ ի դեղորայս, բայց ռամիկն անիծած ծառ կամարի, կ’ըսէ, որովհետև ոչ պտուղ կու տայ և ոչ մշակուի(&lt;ref&gt;Vulgus Infelicem arbprem eam appellat, quoniam nihil ferat, nec seratur unquam. &lt;/ref&gt;)։ Վերոյգրեալ Միաւորակին պէս խժոտ ծառ կամ՝ թուփ է և անուշաբոտ, տերեւներն այլ խմոտ կէտեր ունին, որոցմէ առաջ գնտաձև մոմոչք բուսնին, ծաղկներն այլ նույն ձեւով կ’երեւին։ Մէկ տեսակն աւելի ա. ռատ և ճերմակ խէժ ունենալով՝ Մոմասեր կ’ըսուի, M. Cerifera. Փ. Cirier կամ՝ Arbre à la cire. Ասոնց ցեղէն է և Դարշիշանն, Լ. Asphalathe, զոր յիշած եմք թ. 565. որոյ նման կամ նոյն է և

== 2065. Միւռոնածառ. ==

Որոյ յատուկ տեսակն չի յիշուիր, այլ իբրև անուշահոտ խէժ կամ իւղ բերող ծառ մի, և եկեղեցւոյ սուրբ օծմանց իւղոյ օրէնութեան մէջ խառնուի։ Յիշենք որ Դիոսկորիտէս կու յիլէ (Գ, ԽԳ) բոյս մի ի կիպրացւոց, ի Կիւզիկեցւոց և ի Սիկիլիացւոց Սամփսուկ կոչուած կամ Սամպսուկ, Յ. Σάμψυχον, Լ. Sampsucum, զոր Եգիպտացիք Սոփոյ կոչեն, և այլք պէսպէս անուամբ. իսկ Հայք՝ կ’ըսէ՝ Միւռոն, Myuron, Հռոմայեցիք Majorana. և ինքն նոյն Համարի ընդ Amaraom. Պլինիոս գրէ (ԻԱ, ԼԵ կա ԺԱ) այս երկու անուամբ մէկտեղ. որով կըլլայ Անճարակն (թ. 116)։ – Մատտիոլի կ’ըսէ, թէ ի Տոսկանա Persa կոչեն այս բոյսս, թերեւս ի Պարսից եկած կարծուելով` մենք այլ չե՞նք կըրնար ըսել՝ թէ ի Հայոց բառէն առած ըլլան արեւմտեայք Majorana անունը. որոյ շատ ծիծաղական և անընդունելի կարծիք մի գրէ նոյն Մատտիոլի. ինչ այլ ըլ լայ՝ նչանական բան մ’է Դիոսկորիտեայ յիշելն հայերէն անունը։

== 2066. Մլըտիկ. ==

Տեսակ մի կարծր Խնձոր, զոր յաշնան հողու մէջ կու թաղեն և ի գարնան կու չանեն ուտելու:

== 2067. Մլմլուկ. ==

Այսպէս կ’անուանեն Տրապիզոնցիք այն բազմատեսակ ծաղկներէն մէկը, որ Յ. Լ. և Փ. բառով Geranium կոչուին, որ Կռունկ հաւու նմանութիւն կ’իմացընէ. ասկէց ոմանք ի նորոցս՝ Կռնկենի կամ՝ Խորդենի յարմարցուցեր են. Պէյթար այլ նոյն Յ. բառով գրէ. արաբ., ինչպէս և Ամորտ. «Ղարանիոն, ինքն խոտ-մն է, որ տերեւն նման Շաղայիղ Նումանին (Պէյթ. կ’ըսէ Անեմոն) տերեւին. բայց այլ երկար կու լինի, և տակն բոլոր կու լինի և սուր, և թէ սպեղանի առնես աղով և զաճով խառնես և դնես ի վերայ կոծիծնուն՝ ի տեղացն հանէ և ձգէ: – Յայտ է որ այսպէս ստորագրուածն միայն մեկ տեսակի վերաբե. րի, զոր ոմանք ի գիտնոց համարին G. Rotundifolium, կամ Tuberosum (Բոլորատերև կամ կոճղեզաւոր). ի Տրապիզոնէ խարուած չոր Մլմուկն ալ որ երկայն կոթերով որթի տերեւի նման տերեւներ ունէր, և փոքր ու բարակ մաշկով բաժակաձև ծի րանեգոյն ծաղիկ, բուսասանք անուա. նեցին G. Gracile (ճղճիմ) Trilobium (եռախորշ)։ Քանի որ ուրիշ Հ. անուն չէ յայտնուած այս ազգ բուսոց՝ Մլմլուկ անունն ընդունիմք, և ի մեր երկրի տեսնուած տեսակները յիշեմք։ և նախ Հայկականն G. Armenum, որ թէ ի Ռ-Հ. և թէ ի Թ-Հ. տեսնուած է. – G. Sanguineum, (Արիւնագոյն) ի Պարխար լ. – G. Collinum, ի Բաբերդ, Թէքտաղ լ. Ատրպատական. – G. Sylvestrum (Վայրի) ի Թ-Հ. ի. Վիրս. – G. Pyrenaicum ի Մեծ և Փոքր Հայք– G. Robertianum, Ի Թ. –Հ և ի կովկաս, – G. Pretense (մարգաց) ի Սօմխէթ. - Տ. Ibericum, (վրացի) Ի կովկաս և Պոնտոս. – G. Tuberosa, յարեւմտ. Հայս. – G. Subcaulescens, ի Ծանախ, Արգէոս լ։

== 2068. Մխիծ. ==

Ստ. Ռոշքեան կ’ըսէ խիժաբեր ծառ, և Անձրուտը նշանակէ։

== 2069. Մխսէս? ==

Բժշկ. Անտոն Վ. մէկ երկու տեղ յիշէ, «Մխսէսն և Թուզն և Բանջարն», որով իմացուի բուսեղէն ըլլալն, այլ ոչ որպիսութիւնն։

== 2070. Մծխի. Մցխի. Միճխի. ==

Որ կ’ըսուի և Որդան փայտ, Թ. Գզըլ աղաճ կամ՝ քէօք և Պագգամ աղաճի, որ է Փ. Brésil. ծանօթ կարծր և կարմիր փայտով ծառ, որ ներկելու ի բան կու գայ՝ մեծ և փոքր կամ թփատեսակ ծառք, կան նա և խոտատեսակք. հասարակօրէն տաք երկիրներու բոյնք են։

== 2071. Մկան ագի. ==

Որ է թարգմանութիւն Ար. Զանապ ըլ-ֆայերէ արաբ. որ ինչպէս գրեն Պէյթ. և Ամիրտ. «է Լիսան ըլ-համալն (որ է Գառնալեզուն), և այս անունս անոր համար ունի՝ որ իր որձան ի մկան ագի կու նմանի, և ողկոյզն այլ կու նմանի»:

== 2072. Մկան ականջ. Մկնականջ. ==

Յ. այլ նոյնանիշ Mυσωτα, յորմէ և Լ. Myosotis, նոյն և Ար. Ազան ըլ ֆար արաբ., Անճարակ անուան ներքև (թ, 116) յիշեցինք Ամիրտոլվաթի ըսածը՝ այս Ար. անուան համար, որոյ և սեպհականեցինք նոյնանիշը՝ այլ եւ այլ Լ. և Ար. անուանց միջէն. ասոնց վրայ կ’աւելցընէ Ամիրտ. Յ. անուններ այլ և կ’ըսէ. «Ազան ըլ-ֆարն, ինքն խոտ-մն է, տերեւն մանտր որպէս մկան ականջ է կու նմանի, և ինքն երեք ցեղ կու լինի, և լաւն այն է, որ աղէկ և սուր լինի.. Իպն ասէ, թէ ինքն կու բուսնի յածվենիքն և ի յայգիքն, և մէկ ազգ-մն այլ կայ որ ի լերունքն կու բուսնի. և ի տակն զէտ առվուտի ճղեր կու ելանէ. և տակն ի մօտ կարմիր կու լինի, և մէջն փուճ կու լինի, և մանտր տերեւնի կ’ունենայ և երկան, և Թուրքերն իրեն Հութհութ կօզի կու ասեն. և թէ զտակն սպեղանի առնես և ի յաչքն դնես՝ զնասուրն ի յաչիցն ուտէ.. Բայց ասած խոտիս աղվորն այն է՝ որ ի ազոտ տեղեր ունի և տերեւնին և ճղերն ի գետինն ճապղի, մանր տերեւնի ունենայ որպէս մկան ականջ. և թէ զինքն ի ջուրն եփես և քամես և խմես, և ի վերայ աղի ձուկ ուտես, զճիճին յաղիցն չանէ: Պէյթար չորս տեսակ զանազանէ և առանձինն յօդուածովք ստորագրէ. բուսաբանք այլ շատ տեսակներ Ժիլեն, որոցմէ տեսեր և նշանակեր են M. Palustris (ճախնային) ի Կարին, ի Կովկաս. – M. Caspitosa ի Պոնտոս, Կովկաս. – M. Sicula ի Ճիմիլ։ – M. Sylvatica (վայրի) ի Թ - Հ: կովկաս, և այլն – M. Platyphylla (տափա. տերեւ) ի Մուշ: – M. Intermedia, Կովկասու երկու կողմերում այլ. – M. Ispida, - Հրկովկաս։ – M. Sricta, ի Բաբերդ և ուրիշ կողմեր, և այլն։

== 2073. Մկան աղիք. ==

Հին բառգիրք մի գրէ. «Հիոյիփարկոն (Hypericum) Մկան աղի ասեն, ծառի կտև»։ Հին Բժշկարանն. «Զբանջարն՝ որ Մկան աղիք ասեն՝ եփէ գինով և խմեցո» գահացաւ ունողին։ Մկանաղիքն Հ. Գոճամորուս և Քօշմորուք այլ կ’ըսուի, տես զայս յետինս։

== 2074. Մկան ծիրտ. ==

Յիշուեցաւ Մարգիմուշիկ անուամբ, որոյ զուգէ Ասար և Նարգմուշկ. սա եթէ Նարմուշկ է Պ. անուամբ, նշանակէ Նռան մուշկ, նռանաձև և անուշահոտ ծաղիկ մի, ըստ Պէյթարայ, զոր ոմանք վայրի Նռան ծաղիկ կարծեն, այլք Փենանա: Տես զայս։

== 2075. Մկնալոճ. ==

Ալոճի նման մանրիկ կարմիր պտուղ բերող թուփ մի է, ծանօթ ի Տարօն:

== 2076. Մկնամիրգ. ==

Այսպէս կոչուած է յոմանց խազիրանն։

== 2077. Մկնճուկ. ==

Յիշուած և ոչ բացատրուած ի նոր բառհաւաքէ։

== 2078. Մկնսոխ. Մկնասոխ. ==

Հին բառգիրքն Յ. գրէ Ասկալի ակրաս, այսինքն Սկրյա աղիրա, հուն., Վայրի Սոխ. Լ. Scilla, Փ. Scille. Պէյթ. գրէ Օնսոլ, արաբ. իսկ Ամիրտ. «Իսղիլ, որ է Իսկիլն, որ է Մկնսոխն, որ է Պասա ըլ-յանուլն, որ է Պասալ ըլ-ֆարն. և ինքն Վայրի Սոխն է. և ինքն ի յանապատ լերինքն կու լինայ. աղէկն այն է որ այն տեղերն լինայ՝ որ ի Տօն Քիթրա բուսնի… Իպն ասէ, թէ եիեն Հո ռոմ՝ ձիթով և Փիճոյ խէ խառնեն և ծեծեն և օծ են ի ձեռքն որ ճղքել լինի, օգտէ, և ոտիցն այլ օգտէ, և թ է եփեն և ի կոծ իծնուն վրայ դնեն, յետ տանի, և թէ զայս Սոխս անարատ ի դուռն ի վայր կախեն՝ վնասակար և թունաւոր գազան ի յայն տունն չի մտնում, և թէ յանձն օծես՝ շտեր այնէ յանձն, և թէ մուրտասանկ քսես՝ աղէկցընէ. և որ այս սոխին կեղեւին վրայ կոխէ՝ կաղ կու լինի! և թէ զայս սոխն՝ մուկն ուտէ՝ մեռնի: Ասեր է գրոցս ժողովողն, թէ լաւ ետպիր այն է, որ յորժամ՝ զինքն ի գետնէն հանեն, պիտի որ կրսեն, այսպէս. Sանց կու պիտի որ զկղմինտրն տաքցընեն և զայս սոխին որձան ի միջէն Հանեն փատէ դանկով, և երկաթ չիհասնի յինքն, և խարեն այն տաք կղմընտրով զտակն՝ որ ուժն չերթայ, և յորժամ՝ ուզես որ եփես՝ կեղեւէ փասէ դանկով և ի խմորին մէջն առ և եփէ, կամ՝ ի փռան կամ թոնիրն, և ի վրան խմորին կաւ այլ օծես՝ լաւ է, Տանէ կտրատէ փատէ դանկով և փռէ ի վերայ քթ ան կտաի` որ չորնայ, և այլն։ – Բուսաբանք Հարիւր տեսակ մի Մկնսոխ զանազանեն, որք ոչ միայն դեղերու բանի կու գան, այլ և իրենց կարմիր, կապույտ և ճերմակ ծաղկամբք՝ զարդ են պարտիզաց՝ ասոնցմէ Աշնանային կոչուածն S. Autumnalis յիշուի ի Պոնտոս և ի Հար. Կովկաս. – S. Cernia ի Մանախ. – S. Bifolia ի Կովկաս, ի վիրս. – S. Sibirica գեղեցիկ կապոյտ ի Սեւան կղզի. և այլ շատ տեսակք ի Կիլիկիա և ի Փոքր Ասիա։

Վաստ. Գիրքն գինէբանութեան մէջ գրէ (ՃՁԸ) Մկնսոխի գինի լինելու համար. «Առ Մկնսոխ ի լեռնէ, և թէ չգտանես՝ ի ծովեզերէ, ի թէմուզի (յուլիս) 16 օրն. թէ քաղես՝ պահեա ի շուք տեղ, և ի մուստառին ժամն առ, և հան զդրուց կեղեւն, և կտրեա զքիթն և զտակն և խաչք ճեղքեա, և երկու նուկի ի տասն լտեր աման ձգեա, և այս կշռովս արա զայլ չատն. և երբ գինենայ՝ ի բան տար, ստամոքացն օգտէ.. և իւրեանդ խմելն՝ յառաւօտուն պիտի` կթղայ մի, տաք ջրով լաւ է քան Հովով, և աչաց լուսոյն օգտէ. և յետ հաց ուտելոյ Հալ բերէ կերակրին)։ – Ձիադարմանութեան Հեղինակն այլ գրէ (8 ԺԴ): «Դիմոկրիտէս գրեալ է, թէ, որ ի գարնան սկիզբն առնու Մկնսոխ և Մորենւոյ տակ՝ ծեծէ և ի ջուրն դնէ, և տայ գրաuտուն, տասն օր զհետ ի րերաց խմէ, նա փրկէ զանասունն յամենայն անծանօթ և ի ծանօթ ցաւոց»։

Վայրի Մկնսոխ այլ յիշուի, զոր Գալիենու փառք զուգեն Նարգէսի։

== 2079. Մկնփուշ. ==

Թ. Չագըր թիքէնի, ըստ նոր բառհաւաքի. որպէսն քննելի։

== 2080. Մկրատուկ. ==

«Բոյս՝ որոյ սերմն մկրատաձև է», կ’ըսէ Ռիվոլա բառագիրն։

== 2081. Մղամուճ: Մղամանչի ծառ. ==

Մշտադալար ծառոց դասէն է, և համարուի կպչուն խմաբերն Լ. Viacum, Փ. Gui. Տես Ճուշ:

== 2082. Մղտեսակ. ==

Յիշէ նոր բառհաւաք ոմն։

== 2083. Մնեւ. ==

Միայն ի Մխ. Գոշէ յիշուի յԱռակսն (ԼԹ), և երեւի ընդեղէն քան բանջարեղէն. «Հաճար և Մնեւ ի միասին ուրախ լինէին՝ իբրու անդրժելիք էին թռչնոց. եկեալ գազանաց և անասնոց՝ կերեալ և կոխան արարեալ, և զղջացեալ ասեն. Անխայելոյ աղագա զանձինս պատեցաք, և այժմ վարկպարազի ապականեցաք». անշուշտ կամ թեփիկներով կամ փշիկներով էր պատանքն։

== 2084. Մնթին. արաբ. ==

Տեղ տեղ յիշուի ի Բժշկարանս, իբրև վայրի կամ անարգ տեսակ, որ և կոչուի Գիշահոտ վարդ և Անղուն (թ. 114)։

== 2085. Մնթուր. ==

Պ. Մէնսուր նշանակէ Շահոգրամ. Վաստակոց գիրքն ուրիշ ծաղկանց հետ յիշէ (ՄԻԸ). Ամիրտ, այլ յիշէ համառօո՝ ըստ Պէյթարայ. «Մանսուր արաբ., որ է Խիրի»:

== 2086. Մնողի. ==

Թուի թուփ, երկայն ձուաձև տերեւաք, և աելի երկայն կոթ երով փունջ փունջ ծաղկներ ունի. իւրաքանչիւր ծաղիկն այլ զատ մանր Հաստկեկ կոթով Հինգ թերթով, դեղնագոյն կարմրի քչտող, մանրիկ սեւուկ Հունտերով։

== 2087. Մնջան. ==

Հին Բժշկարանն յիշէ, «Պիսիդ, Մնջանի տակ. ուրեմն Բուստն է, կենդա. նաթոյն ծովայինՊ. Թ. ՄԻրման և

== 2088. Մնջեղ. ==

Վաստկ. գիրքն կ’ըսէ (ԽԷ). «ԶՄնջեղ ծառոյն սերմն, և իւր Տառ ասեն, ի սոյն ժամն պարտ է քաղել և ցանել»: – Յ. բնագրին բառն այլ յիշէ ուրիչ տեղ (ՅԻ), Սֆիտամոն, զոր խոտ կոչէ. ուղիղն է հուն., Լ. Acer, Փ. Erable. Տես Բածխի, Թղկի։

== 2089. Մնտիկ. ==

Յիշուած է առանց բացատրութեան ի բառհաւաքէ։

== 2090. Մշամ? ==

Ոչ էին Բժշկարան մի յիշէ, «Մշամի թթու ջուր»։ Թերեւս ըլլայ Մաշմն։

== 2091. Մշկադեղձ? ==

Տղայոց ըխտաւորութեան դեղ ու «շատ օգտէ», կ’ըսէ Բժշկարան մի. գուցէ ըլլար Մշկադեղձ:

== Մշկամիրգ. ==
– Տես Մաշկամիրգ։

== 2092. Մշկան Եղիճ. ==

Հնդկաց բառ է, կ’ըսէ դառգիրք մի. լաւ եւս է ըսել Հնդկաց բերք. Լեղակն է։

== Մշկիկ ==
– Տես Մշտիկ։

== 2093. Մշմիշ. Միշմիշ. ==

Տես Ծիրան: – Գառնեցին (Յովհ. Վ.) Խրատուց մէջ կու զգուշացընէ, «Տարղօն, Ըստեպղին և Սոխ և Մըշմըչ չիր, մի՛ յոլով ուտեր»:

== 2094. Մշտիկ. ==
– Տես Զոպա։ 

== 2095. Մոլաթզենի. ==
– Տես Ժանտաթզենի։ 

== 2096. Մոլախոտ. ==

Այսպէս կոչուին որ և է բոյսերու վնասող անպիտան խոտեր:

== 2097. Մոլէխինդ. Մոլէհունդ. ==

Տես Խնդակոթ, ուր բացատրուած է. յիշենք հօս Վանական Վի. ի ըսածը. «Մոլէխինդն՝ խոտ է, ցօղուն առնէ որպէս այն՝ որ Սպանդ են յասել. պտուղն որպէս զմանր Պատինճան. մահադեղ է մարդոյ»։

== 2098. Մոլկուշտ. ==

Կոստոս, ըստ բառից Գալիենոսի, Լ. Costus, Ար. Ղուստ. Տես Կոստ և Կապարասի։

== 2099-2100 Մոլոշ. Մոլոխիա. Մոլոխ. ==

Հանրածանօթ հասարակ բոյս մի, որ յայտնուի նա և իր բազմատեսակ անուամբք և ի մեր լեզուիս, ինչպէս, Աղջկտակ, Բաղրջուկ, Բիբերդ, Խուպազ, Հալուորիկ, Ճնճղկաբլիթ, Խառբուշտ? Յ. հուն. Լ. Malva, Փ. Mauve. Ռ. Зинзивей. Ամիրտ. գրէ Ար. անուամբն արաբ. «Խուպազի, որ է Մօլոխն, որ Թ. այս խոտիս Ապամ կօմաճի ասէ. և ինքն երկու ցեղ է, կածվոց և վայրի. լաւն այն է որ մատղաշ և կանաչ լինի. կակղացընող է.. և թէ զմազն լուանան իր ջրով՝ պայծառ և փայլուն առնէ. և թէ այրես և զմոխիրն առնուս՝ օգտէ տզրոկին որ ի խռչակն կպչի. և զկուրծքն կակղացընէ, և օգտէ չոր Հազին.. որ զմարդն մեղուն խայթէ՝ ի վերայ սեղանի առնէ՝ օգտէ.. Ցեղ-մն այլ Մոլոքիայ կայ՝ որ Պախլաթ ըլ-Եահուտիայ կ’ասեն (Հրէից բակլայ)։ – Մխ. Հերացի այլ յիշէ Մոլոշը Յ. և Պ. անուամբք. «Մօլոխ, որ է ի Խուպազէ ազգ մի. որ է ցանծու» այսինքն ցանած կամ ածուոց։ Վաստկ. Գիրքն այլ նոյնպէս: «Են ոմանք ի մարդկանէ՝ որք առնուն գինի և զխոտն որ անուանի Խուպայզ, եռացուցանեն զիւրեանք ընդ իրեար, և ապա յիստակեն զգինին և զայն ջրախառնեն, և ամեն վաստակաւորքն՝ հետ աղպէտին»: – Մոլոշի տեսակաց մէջ յատուկ յիշուած են ի Հայս, M. Aegyptia և M. Rotundifolia.

== 2101. Մոխրի կամ Մուխրի. ==

Տեսակ մի է Տանձի։

== 2102. Մոծակի ծառ. ==
– Տես Կնճնի։ 

== 2103. Մողկ. ==

Ժախի նման բանջարեղէն մի, որ թարմ, կ’ուտուի ի գարնան, յետոյ չուտուիր։

== 2104. Մոմեմար? ==

«Ընտիր բանջար վայրի». ըստ Մանան (եր. 449)։

== 2105. Մոմոչ. ==

Ինչպէս ուրիշ տեղ յիշած եմք՝ այսպէս կոչուին վայրի ծառոց պտղանման չոր բերքն, ինչպէս Նոճեաց և կաղնեաց, որք շատ մեծ կլոր կ’ըլլան, երբեմն Բալուտի նման, երբեմն կակուղ երկայն կախուած, ինչպէս Ուռենեաց. Փռ. Chaton, Drope. Achaine, և այլն:

== 2106. Մոնի ==

Մոշայ ծառն է ըստ Համշէնցւոց. ըստ այլոց՝ «տեսակ մի Թեղի, տերեւներն աւելի Ուռիի տերեւներու կը նմանին, ոլորուելով բարձրացած մեծ ծառ է». (Արարատ, ԻԵ, 430)։ Ուրիշ մի Թ. Ըստրինճ աղաճի կոչէ։

== 2107. Մոշ. Մոշմիրգ. ==

«Սև Թըթի նման է, որ Մորենի ասեն», կ’ըսէ Կամարկապցին, նոյնպէս և Մանանայ։ – Ըստ Բախտամեանի՝ Հապալասենի է, Լ. Rubus Fructuosus, Փ. Ronce arbrisseau.

== 2108. Մոշա. Մոշի. Մոշավայրի. Մոշէփայտ. ==

Վայրի անտառային ծառոց հասարակ և ծանօթագոյն տեսակ, զոր ոմանք Գազ կոչեն, թէ և սա ուրիշ նշանակութիւն այլ ունի. ինչպէս Մոշի անունն այլ զանազան տեսակ ծառոց տրուի. բայց յատուկն թուի Լ. Tamarix որ և Brya, յորմէ Փ. Bruyère. Նա և մեր Բժշկարանք գրեն Դամարիսգոյս. Ար. Տարիա կամ Դարֆա արաբ. զոր Թ. Իյըլղուն աղաճի կոչէ Ամիրտ. և դարձեալ. «Որ է Իսլ? ածւոց, և վայրի լինի. և լաւն այն է, որ ի ջրէն հեռու լինի.. կապող և չորացընող է. և իր մոխիրն զոջիլն սպանանէ, և օգտէ գլխուն խոցերուն, և իր միրգն օգտէ արուն թքնելուն… և կրակին այրածին և դժար խոցերուն, և իր ջուրն զքրտինքն կու կտրէ, և օգտէ օդին պղծութեանն… իպտ. ասէ, թէ զիր տակն եփեն կարմիր չամչով և մէկ քանի օր այն մարդուն տան՝ և խմցընեն որ գողության նշան երեւցել է, տանի. և թէ երեք Հեղ սընկան ծխեն՝ օգտէ.. Ասէ Պտ. թէ Կազ կասեն և իր պտուղն Կազմազուն է (տես և Գզմազիճ), և Իսլ կ’ասեն, և իւր պտուղն Հապ ըլ-Իսլն է»։ – Սիմ. Կամարկապցին կ’ըսէ, «Վայրի ասելն է, Ցախ ծառ, Իլկուն աղաճի»։ – Մոշալ ից այլ և այլ տեսակք ճանչցուած են մեր հին Հեր (Խոյ) գաւառին մէջ. ինչպէս T. Rosea, T. Octandra, T. Laxa, T. Szowitsiana. իսկ T. Pallasii ի Թ-Հ. – T. Brachystachys ի Հր. Կովկաս։

== 2109. Կարմիր Մոշ. ==

Հին Բժշկարանն յիշէ. «Խուրս՝ Կարմիր Մոշի հնդով՝ օգտէ հազի և արոյնկերի». ուրիշ տեղ այլ յիշէ Հապաղասի, Ղաղուլէի և այլոց հետ:

== 2110. Մոռ ծաղիկ. ==

Յիշուի Գեղաքունեաց կողմերում։

== 2111. Մոռճուղէզ. ==

Ըստ ոմանց Աղուեսձուոց արմատն է, Սալէպն։ Տես թ. 63։

== 2112. Մոր կամ Մորի. ==

Այսպէս կոչի Մորենոյ պտուղն, և անոր նմանիքն, նա և Ելակն, թէ և ոչ ամէն տեղ։ Տես և Մորմ։

== 2113. Մորենի. Մորեմուկ. Մորմենի. Մորիմուկ. ==

Շատ ծանօթ և վայրի թուփ, տղայոց սիրելի՝ պտղոցն Համար, իսկ փշոտ և բարակ ճիւղերուն համար՝ անարգ և անպիտան, բայց ի Ս. Գիրս յիշեալ Մովսէս մարգարէի ծանօթ տեսլեամբն, «Մորենին վառեալ որ ոչ այրէր», սրբազան յիշատակ թողած, մանաւանդ այս յիշեալ Շարականի նշանակութեամբը, որ է Ս. Աստուածածնի կուսութեամբ ծնանելն զՔրիստոս։ – Լ. Rubus. Փ. Ronce, Ռ. Терноый Кусшъ. Ար. Ուլլաիգ արաբ. կամ ըստ Ամիր. «Յոլեխ. որ Հ. Մորմենի ասէ և Թ. Պօկուրթլան ասէ. և ինքն ծառ-մն է, փուշն շատ և ճղերն կարմիր է, և միրգն Սև Թութ կու նմանի՝ քամուքն լաւ է, Հով և չոր է… միրգն.. զփորն կապէ.. տերեւն զստամոքն ուժովցընէ», և այլն։ – Ի Վաստկ. գիրս յիշուի Մորենոյ տակ (տես ի բառն Մկնսոխ)։ Ար. բառով յիշէ Ամիրտ. և

== 2114. Շան Մորենի. ==

Ար. Յուլեխ ըլ-քալպ. որ է Հ. Մասուրն, ինչպէս կ’ըսէ և ինչպէս գրած եմբ (թ. 1987): Փշոտութիւնը ծաղրելով իջեցընէ Առակախօսն (Գոչ, Ը.), թէ, Որթն կու լար իր ուռերը կտրուելուն համար, և «եկին տունկք ամենայն մխի թարել զնա. եկն ընդ նոսա և Մորենի, եւ.. ասէր, Եկի մխիթարել զքեզ, զի ինև զաչսդ սրբեսցես, և նա ասէ. Շնորունիմ տնկագործին՝ որ խլէ զքեզ յարմատոց: Յայտնի է բարոյականն, «Մորոսաց բան առաւել զայրացու, ցանէ՝ քան թէ մխիթարէ զսգաւորս, նման Մորենւոյն: Թողունք այսոր վրէժխնդրութեան պարծանքն այլ, որով դարձեալ յաղթուեցաւ (Թ)։ – Մորենին իր տեսակներն ունի, որոց գլխաւոր մ’է R. Idæus կոչուածն, որ գտուի և ի Պոնտոս և ի Հր. կովկաս, նոյնպէս և R. Cesin: իսկ R. Glandulosus (մոմոչաւոր) ի Թ-Հ:

== 2115. Մորէ. ==

Հին Բժշկարանն բանջարեղինաց դասին մէջ յիշէ զայս. «Մորէ, երկու ազգ են. է որ գարէալոյրով և է որ ձկօմ» (ձուկով, ձկամք, կ’եփուի և կ’ուտուի). թերեւս այս է Կիւրղի Ս. Գրոց մեկնութեան մէջ (Դ, Թագաւորութեանց, Դ, 9) գրուածն, «Ակքանն… նման Մորի կամ Կաղանչանն»:

== 2116. Մորմ. ==

Կամարկապցին կ’ըսէ. «Ելակն (է) որ ի մէջ խոտին բուսանի. ճիճի (դեղ) է»։ Տես և Մոր։

== 2117. Մորմն. ==

Հին Բառագրոց մէջ այսոր զուգուած Յ. բառն՝ է Ստովիքոն, որ պիտի ըլլայ Ստրիխնոն հուն. Լ. Solanum.

== 2118. Մորմոյ պտուղ. ==

Քաքանաջն է կ’ըսեն Բժշկարանք. և է Պտղաբեր կոչուած Մորենին, Rubus Fructuosus. Փ. Ronce arbrisseau.

== 2119 Մու. ==

Հին Բժշկ. կ’ըսէ. «Մու և Փու տակեր են»։ - Ար. այլ, արաբ. Լ. Փ. Meum, Յ. Mηου. «Մու, ըստ Ամիրտ. ինքն խոտ է, տերեւն ի Սամիթ կու նմանի, և Տոտն սուր, և լաւն այն է որ զլեզուն այրէ. անուշ է և յորդորող է, և զհով լերդն տաքցընէ, և քամին տանի… Ասէ Պտ. թէ Հռ. Միու ասէ.. և ինքն որպէս Սամիթ է, և որձայն այլ հաստ է և երկայնութիւնն երկու կանգուն լինի. և իր տակին Մու ասեն. թեթեւ է և սպիտակ է որպէս Ղարիկոն (Սունկ), և քիչ մի ի դեղնութիւն կու քշտէ, և քիչ մի լեղի է, և անուշահոտ է. և իր տակն ի բան կա անցնի. լատն այն է որ սպիտակ և պայծառ լինի. և ինքն քան զՍնպուլն նուրբ է.. և տակն ցրու է, և որն ըղորդ է և որն ծուռ է, ազգի ազգի է: – Քանի մի տեսակ ունի Մու, հասարակօրէն բարեխառն և ցուրտ կլիմայից տակ, դիմացկուն խոտեղէնք են, երկայնաձև պտղով, և անուշահոտութեան համար յարգի. գլխաւորն է M. Athamanticum.

== 2120. Մուզուալա. ==

Կիլիկիոյ երկրին պտղոց մէջ յիշէ Թովմաս Վ. ոմն. թուի Մէվզն Արաբաց, որ է Musa. Տես Մօզ:

== 2121. Մուժունդուրկ? ==

Յիշուած է, այլ յիշողն մոռցուած, իբրև հոմանիշ Ծիմելի, որ և Կարմիր բանջար և Բարբուզնա. զորս տես իրենց կարգին. – Պայթար՝ յորմէ և Ամիրտ. ստորագրեն Պախլաթ ըլ-Եամանիա անուամբ, իբր Եմենու Բակլայ. բայց Արաբացին այլ և այլ անուններ այլ յիշէ, որոց հետ և Վլիտոն ն, արաբ. և ստորագրութենէն ստուգուի թէ է Լ. Blitum, Փ. Blette. զոր յիշած եմք Բակլայի անուանց տակ:

== 2122. *Մուլուխ. ==
– Տես Թսախոտ և Ծովու ժանկ։ 

== 2123. * Մուխալասա. Մուղալասա. ==

Բժշկարան մի գրէ ստոյգ և անստոյգ. «Մուխայլասայ որ Թ. Հութուի պաշի ասէ (Յոպոպասար թարգմանի, Ալոճ). խոտ է, տերեւն որպէս Քարաս, ծաղիկն՝ որպէս կարիճն. երեք ցեղ է, լան Քիշնիմի քէօհի (Լերան Գինձ) կու ասեն. կոկ է. հունտն խոշոր և լեղի է, ծաղիկն կարմրաժեռ՝ ջրի եզերքն բուսնի և ի քարուտ տեղերն լինի, խիստ լաւն այս է։ Եւ մէկն ի յաղբուտ տեղերն բուսնի. հունտն մանր, ծաղիկն սպիտակ է, սև գուն: Պ. Քազռանկ ասէ, Պըլպըլի շամի ասէ. և ինքս թրեաք է ամենայն մահացու դեղոց։ Երբ արեգակն ի խոյն մտանէ՝ մէկ դրամ՝ խմէ կամ մէկ մթ խալ. նա այն տարին մահու դեղն մուտ չայնէ, և այլ շատ խասիաթ ունի։ և տեսայ գիրք մի այլ՝ որ ասէր, թէ երբ Նաւռուզն մտանես՝ եօթն հատ Մուխալլասա ուտես. նա ի յօձի և կարիճի խեթելուն անահ ես», և այլն։ – Ամիրտոլվաթ տեղ մի այսոր նման երկար բացատրէ, ուրիշ տեղ Շաճարի Իպրահիմ ն է, կ’ըսէ։ Տես և թ. 23. և Շահպանակ։

== 2124. Մուկլ. Մուղլ. ==

Քարախունկ ն է, կ’ըսէ Ամիրտ. և երկու ազգ է, կարմիր և ազրախ, և այս յետինս է աղէկն այց Պէյթ. կ’իմացընէ որ ծառոյ մի խէժ է, որ Լ. Bdellium կ’ըսուի, և երբեմն բուսական բերք չէր կարծուէր. Հիմայ այսոր բերող ծառն ճանչցուի Բեւեկ նեաց տեսակ մի, և Բալասանի ծառ կ’ըսուի, Balsamodendron Mukul, նա և Heudelotia. Տես և Բալասան։

== 2125. Մուղաս. ==

Ըստ Բժշկարանաց «Վայրի Նռան տակն է»: Տես զայս. գուցէ նոյն է և

== 2126. Մուղաք. ==

Թունաւոր նիւթոց և հաւանօրէն բուսոց կարգին՝ գրէ Բժշկարան մի, և խրատէ, «Դեղ՝ որ Մուղաք ուտէ, փսխել տուր», և այլն։

== 2127. Մուշկ. ==

Յայտնի է որ սա բոյս չէ, այլ կենդանական բերք է, բայց բուսականէ գոյանայ անուշահոս նիւթն ի մշկապորտ կենդանին, և ըստ այդմ՝ կըրնայ մկաբեր ըսուիլ և սննադարար բոյսն, բայց զայս որոշել դժուար է։ – Յատուկ բուսական Մուշկ է Ար. կոչուածն ասորի բառերով Մուշուք տէրամշիր. կամ Մուլքաթարա մաշիր արաբ., ըստ Աիրտ. «Մուշք տրամշէհ. որ է ինքն ի Դաղձին ցեղերուն, և տերեւն Ըռականի տերև նմանի, և հոտն սուր և համն լեղի, և լաւն այն է որ նոր լինի և թաժա. և թէ ծեծես և ի յաչիցն վերայ դնես՝ զկապուտկիլն տանի. և թէ իր գոլոյն յականջն մտնէ՝ զակընջին որդն Հանէ, և զգոդալն կտրէ. զքարն հալէ, և զճիճին հանէ՝ զբոլորն և զերկայնն… Ասէ Պտ. թէ ինքն ի Ֆութանաճին (Ծոթրին) ցեղերուն է. և թէ յինքն ոչխարն արածի՝ ի կաթին տեղն արիւն կըթվի ի ծծէն. և որ ուտէ զինքն՝ թող մէկ մթխալ ուտէ»: - Պէյթարայ թարգմանն՝ այս տեսակ Մըշկի կամ Դաղձին Լ. Dictamus գրէ, Փ. Pouliot de jardin.

== 2128. – Մշկադեղ. ==

Ընտիր Բժշկարան մի յիշէ, թունաւոր բուսեղէն ուտողի դեղոց մէջ. թուի վերոյիշեալն կամ հետեւեալն:

== 2129. – Մշկի ծաղիկ. ==

Յիշեցինք զայս Դոկո? և Դուն անուանց կարգին, և զուգալն Սօտի հետ, ինչպէս գրէ և Ամիրտ. բայց ուրիշ տեղ զուգէ Ար. Սուուտ կամ Սուատ արաբ. անուան, և կ’ըսէ. «Ինքն խոտ-մն է՝ որ տերեւն երկայն կու լինի, և նման է Ձիթենու տերեւին, և ի տակն բոլորկեկ զէտ Պապուխաճ իրք լինի, և ճուղն նման է բացվենու ճղին, և թէ զտերեւն և զծաղիկն ծեծ են և յաչքն քաշեն՝ զխոշորութիւնն և զարիւնն տանի.. և թէ զծաղիկն հոտվտան՝ խիստ փռեքտասցընէ, և փռնվտալով զըղեղն յստակէ. և թէ զայս խոտիս զամէնն ծեծես և սպեղանի առնես և դնես յերեսին մանին վերայ, օգտէ Աստուծով»: – L. Cyperus rotundus, Փ. Souchet odorant.

== 2130. Մուսուրի. ==

Մեծ Թթենի, որոյ սեւագոյն և մեղրահամ պտուղն Մուսուր կ’ըսուի, ըստ Խոտուջրեցւոց. գտուի և ի Կաղզուան, ի Հար. Հայս, յԱմիդ.

== 2131. Մուրիկ. Մրկենի ==
– Տես Միրիկէ կամ Միւրիկէ։ 

== 2132. Մուրտ. Մրտենի. Մրտի. ==

Անթառամ և հոտաւոր ծառ մի, հռչակեալ ի հնուց, ճիւղերն իբրեւ պսակ յիշատակաց և արժանաւորաց ընծայուելով. Յ. բառ է, յորմէ և Լ. Myrtus, Փ. Myrte. իսկ Ար. Աս, արաբ. որով յիշէ Ամիրտ. և կ’ըսէ «Որ է Մուրտն, և Թ. Մէրսին ասէ. յածվենիքն լինայ և ի լերունքն այլ լինի. լաւն այն է որ հոտն սուր լինայ.. Ասցած է, թէ տերեւն այլ զէտ զպտուղն է ի գործաւորութիւն, և թէ հոտվրան՝ զտաք պուխուրնին շրջէ, և պտուղն զհազն կու տանի. և թէ քացխով խառնես և ի գլուխն օծես՝ զքթին կաթիլն և զարիւն կտրէ, և թէ իր ծառին ճղերուն առնուս և զէտ հալղա առնես, և ոտացդ ի ճկութն անցընես, զանձինն խլտերուն զուռեցն տանի։ Այլ արուեստ-մն այլ կայ, որ զինքն զամենն առնուն, զպտուղն զճուղն, զտերեն և զկեղեւն, և ծեծես և առնուս եօթն նուկի ու կէս վաղիէ? և երեք մետրա շիրա խառնէ, և այնչափ եփես՝ որ երեք բաժնէն մէկ մնայ, քամես և առնուն զայն շարապն, ում որ խմցընես՝ օգտէ ակընջին և ջրի խոցերուն որ ի գլուխն լինի և թէ փուկին. և որ պէնէկ ունենայ՝ խմէ՝ օգտէ.. և այն գաներուն՝ որ ի յանձն լինայ և կամ՝ ի յաղիքն կու լինայ:.. Այս Մըրտենուս մէկ ցեղն այլ կայ, և տերեւն կու նմանի յինքն և բոլորկեկ պտուղ ունի տերեւին մէջն. և յորժամ՝ հասնի՝ կարմիր կու լինայ.. և Մուրտն ազգի ազգի է. մէկին պտուղն սեւ և մէկին սպիտակ, աղէկն սեւն է»:

Վաստկ. գիրքն վերնագրելով (ՄԽԸ) «Վասն Հապալասեաց», ճառէ Մրտենոյ վրայ, և կ’ըսէ. «Փորձով, օգտակարութիւն ունի շինութեան. զի հոտն և փոթոթութիւնն՝ զհաւայն առնու և բերէ ի շինութիւն. օգտակար է բնակչացն. վասն այնորիկ պարտ է Մրտենին ի շուրջ շինութեանցն տնկել»։ – Հին բուսաբանք կամ բնախօսք համարին, թէ Մրտենին սիրող է Նռնենւոյ, և թէ իրարու մօտ ըլլան՝ շատ պտղաբեր կ’ըլլան։

== 2133. Մրտի տակ. ==

Թէ՛ վերոյիշեալ Վաստկ. գիրքն (ՃԱ), և թէ Բժշկարանք՝ այս անուամբ փոխանակ Մրտենոյ տակը կամ արմատը ճանչնալու՝ Վրացի կոճ ն է կ’ըսեն. զոր օրինակ. «Թէ Վրացի կոճ՝ որ է Մրտին տակն՝ ծխես, օգտէ», ճճիները փըճացընելու։

== 2134. Մռամոշ. ==

Թերեւս Մորամոչ ըսելու է. վասն զի Մոշի և Մորի նման պտուղ բերէ երկայնաձեւ, ճղերն ի գետին տարածուին։

== 2135. Մռճիկ. ==

Ուտելի արմատ մի, ըստ Մշակի, (Ը, 88)։

== 2136. Մռմռուկ. ==

Յիշէ նոր բառհաւաք մի, առանց բացատրելու:

== Մրիվանդ. ==
– Տես Մըրիվանդ:

== 2137. Մրկենի ==
– Տես Մուրիկ։ 

== 2138. Մրկիթ. ==

Ոլոռնաձեւ վայրի պտուղ մ’է, զոր չորցընելով կ’աղան և կերակուր կ’ընեն: – Թերեւս նոյն կամ նման է այն Կեռասի նման կպչուն հիւթով պտղոյ, զոր աղալով պաստեղ շինեն, և բրնձով խառնած՝ պահոց կերակուր. սա կոչուի Թորթումայ պաստեղ, անշուշտ այն տեղ գտուելուն համար։

== 2139. Մրուանտակ. ==

Այս և այլ անուամբք այլ յիշուած է. Խռտիշ, Կազմորէ, Մազմազիկ, եւ այլն. և Յ. և Լ. անուամբ՝ որով Պէյթ. այլ յիշէ, Ասարոն (Agarum). Ամիրտ. ետքի յիշուած օտար անուան տակ գրէ. «Որ Թ. Քէտի օթի ասէ, և Հ. Մուրվանտակ ասեն, և Պ. Մէհրկիայ ասեն, և ինքն բարակ տակեր են և անուշահոտ. հինգ ցեղ է։.. Ասէ Պտ. թէ ինքն խոտ–մն է՝ որ տերեւն նման է պատանի տերեւին (Պէյթ. Բաղեղան ասէ, ուրեմն Լապշապ պիտէր), և իր տակն ի բան կա անցնի. և տերեւն այլ մանր է քան զպատանին տերեւն. և ծաղիկն կարմիր է. հունդն աման ունի որպէս Աղվէշբանկին հնդին.. և այս խոտս շատն ի Հոռմոց երկիրն կու լինի. և ինքն երկու ցեղ է, բարակ և հաստ է, և ինքս տակ է, մազմզուկ ունի, և թել ունի բարակ որպէս Նարտին՝ որ է Սնպուլի Ռումի ն, և Նարտինին մազմզուկն բարակ է, և ի դեղնութիւն կու քշտէ, որպէս Մամիրանն. և Ասարոնն ի հաստութիւնն և ի բարակութիւն ի մէջ է, և հոտն նման է Սնպուլի Հինտին հոտին.. Եւ ոմանք ասեր են թէ Ասարոնն Սնպուլի ըռումիին տակն է»։ – Մրուանտակի քիչ տեսակաց գլխաւորներէն է Կովկասային կոչուածն, A. Caucasicum.

== 2140-1. Մրջմուկ. Մրջնածաղիկ. ==

Յիշուի ի կողմանս Վանայ, (Մշակ, ԺԷ, 127, ԺԸ, 88). թերեւս նոյն ըլլայ և

== 2142. Մրջնբոյս. ==

Յիշուած է նոր բառհաւաքէ։

== 2143. Մրվան ծաղիկ. ==

Սալաձորցին երգած է.

«Շրվան ծաղիկն է սպիտակ, մարգն բուսեր հետ Մրվանուն»:

== 2144. Մրվոր. ==
– Տես Տլորուկ։ 

== 2145. Մօզ կամ Մավզ. Մավզայ. ==

Հին Բժշկր. գրէ, «Մօզ, որ է Քիլա, միրգ մի է որ յԱլայեայ գայ, և զինքն ի Պասրայ այլ բերեն», իսկ Ամիրտ. «Ինքն ծառ-մն է որ շինած է ի Ղուլղասին տակէն և ի յԱմբրաւին կտէն. լաւն այն է որ խոշոր լինի.. Ասէ Պտ. թէ ինքն ծառ-մն է որ Նաիլ ասեն. և ծառ. այլ կայ ի յայն կու նմանի, որ իր պտղին Մավզ կ’ասեն, և ի ծովեզր տեղրանք կու լինի շատ, և համն քաղցր որպէս Խալխալ? և կեղև ունի.. և ասացեալ են, թէ Մավզն ի յիր ծառն չի չորանար, և յայնժամ՝ կու չորանայ՝ երբ որ ի ծառէն ի վայր գայ և ի տունն քանի մի օր կախես, և շատ մարդիկ եկան պատմեցին մեզ. թէ զՄավզին զմէկ ճուղն տեսաք՝ որ 60 Մավզ կայր, և ճղին ծանրութիւնն 60 լիտր էր, մինչև յայն ժամն որ կըզերն Հասաւ և ի բոլորքն շատ կըզեր այլ բուսա, և ասեն, թէ իր տերեւին տափկութիւնն երեք կանգուն է, և երկու կանգուն քան զմարդն բարձր լինի, և ի բոլորն ամէնն տերեւնի կու բուսնի մէկմէկի ետեւ։ և աuցած են, թէ Մավզն ի գետնէն ելնելուն մէջն մինչև ի միրգ տալն՝ երկու ամիս լինի, և ծաղկելուն և միրգն հանելուն ի մէջն 40 օր լինի. և յամէն ճուղ 30 Մավզ լինի, մինչև ի 500 Մավզն լինի. և յոր Ժամ շատանայ՝ ի ճղերն սիւն կու դնեն՝ որ չի ծանրանայ ճիւղն և չի կոտրի ծառն»։ – Յայտ է որ Մաւզն Լ. Musa paradisiaca, Հնդկաց և ուրիշ տաք երկրի բերք է, Պանան այլ կ’ըսուի, Ամասիացւոյն ըսածին պէս երկայն և լայն տերեւներով, գուցէ ոչ այնքան պտղաչատ աւանական է Կիլիկիոյ կամ՝ Լի կայոնիոյ տաք ծովեզերքում՝ այլ բուսնիլն (ուր է Ալայա)` բայց ի Մուշ գտուիլն ինչպէս գրէ Թաղիադեանն (Առաջն. Մանկ. 168) աւելի քան զանհաւանական է։

== 2146. Մօռամբ. ==

Բժշկարան մի գրէ, թէ այսպէս ասէ Հայն զ Ավսաճ. Ամիրտ, այլ կ’ըսէ թէ Ավաճ արաբ. Մորենիի տեսակ է. «որ փուշ ունի, և լաւն այն է որ կանանչ լինի, և հոտն զէտ խնձորի Հոտ լինի.. և ինքն անվճար տեղեր լինի. աղէկն այն անմարդաբնակ տեղեր լինի, և տերեւն կանաչ լինի. – Լ. Lycium europæum, Փ. Lyciet méditerranéen. – Տես և Հազազ։

== 2147. Մօրուք. ==
– Տես Ձարխոտ: 

[[Կատեգորիա:Հայբուսակ]]</text>
      <sha1>0uxeswwuvq6ba9414l8lh7mjpe49930</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Հայբուսակ/Յ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151794</id>
    <revision>
      <id>397310</id>
      <parentid>397273</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T11:17:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emptyfear</username>
        <id>547</id>
      </contributor>
      <origin>397310</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14617" sha1="9ml4idbs37mvy5rnov694ygofoqgq3r" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title = [[Հայբուսակ/Ցանկ|Հայբուսակ • Այբբենական ցանկ • Յ]]
|author = Ղևոնդ Ալիշան
|previous = [[Հայբուսակ/Մ|Մ]]
|next = [[Հայբուսակ/Ն|Ն]]}}

== 2148. Յաբենայ? ==

Այլ և այլ բանից՝ նաև բժշկականաց՝ բովանդակող Ոսկեփորիկ գրքի մի մէջ գրուած է. «Խոտ մի կայ Յաբենայ անուն ասեն, որ է Թութիա մի? Ճատվար Ար. որ կախարդաց երկիւղ ունի՝ զնա հանէ և առ իւր (պահէ), չկարէ ոք առնել նմա չար։ Խոտոյս նշան այս է. ինքն երկայն է և բարձր, և ծաղիկն բոլոր, և գոյնն (քան) զամենայն ծաղիկն յոյժ պատուական է և կարմիր. ի լերինքն և ի նխուր? մարգագետին լինի. տերեւն սուր է որպէս զձեռն? սերմն նման է Նռան հատի»: – Յաջողաց մնայ ստուգել ինչ խոտ է այս. որոյ վրայօք գրուածն այլ՝ ինչպէս կու տեսնուի՝ շատ սխալ և տարակուսական է:

== 2149. Յակինթ. ==

Յայտ է Յ. հուն. բառ ըլլալն, յորմէ և Լ. Hiacinthus, Փ. Jacinthe կամ Hyacinthe Ռ. Гiaцинmъ. Պէյթար այլ նոյն անունը գրէ, Ուաքինթոս, արաբ., զոր մեր նախնիք այլ ի գործ ածեր են Ս. Հարց գրոց թարգմանութեան մէջ. յիշեն և բնութեան զարմանալիքը, որ նույն և մի հողն ու ջուրն՝ Մանուշակին ծիրանի գոյն կու տայ, Յակընթին՝ կապուտակ, ինչպէս Ս. Կիւրեղ (Կոչ. ընծայութեան, Դ). «Նոյն անձրեւ՝ ծիրանի զՄանուշակն երեւեցուցանէ, կապուտակի հարկանի Յակինթ ծաղիկ»։ – Ամիրտ. աւելի խորթ կարդացեր է Ար. բառը, Ավաֆինուզ, և «ինքն խոտ-մն է, կ’ըսէ, որ թիզ մ’է երկանքն, և հաստութիւն ճկըթի մի չափ կու լինի. և գունն կանանչ կու լինի, և ճերմակգուն ծաղիկ կ’ունենայ, և գագաթն բոլորկեկ կու լինի, և ի լիք հունդ կու լինի»։ Պէյթար, որ ի Դիոսկորիտոսէ կ’առնու, ծաղիկը ծիրանի կ’ըսէ և ոչ ճերմակ. թէ և այս և այն գունովն այլ կ’ըլլայ, և կապույտ այլ ըստ բանի Ս. Կիւրղի. թէ գունոցն զանազանութեան և թէ անուշահոտութեան համար պարտիզաց զարդ է ի գարնան. յԵւրոպա Արեւելեան Յակինթ, H. Orientalis կոչուի մէկ տեսակն, որ Նարդոսի ազգի վերաբերի ըստ ոմանց, իսկ Յակինթ՝ Շուշանաձեւից ցեղէն է: Բայց եթէ Մուզայից հարցընենք՝ կ’ըսեն, թէ նա Ամիւկլայ և Դիոմիդայ դուստրն էր և Ապոլոնի սիրականն. որոյ նախանձելով Զեփիւռ, երբ օր մի անոնք սկուտեղով կու խաղային, փչեց ասոր վրայ՝ որ Յակինթեայ գլխոյն զարնուելով` սպաննեց. Ապոլոն այլ այս ծաղկան փոխարկեց սիրականին արիւնը, (ուրեմն ծաղկին բնական գոյնն կարմիր էր), և մարմինն այլ փոխադրեց յաստեղս։ – Մեր երկրի սահմանաց մէջ յիշուած է ի Գանձակ և ի Հէքեարի (Այգառք)։ – Տես և Սմբուլ:

== 2150. Յակոբուկ. ==

Լ. Physalis Alkekengi. Փ. Alkekenge կամ Coqueret. յայտ է որ այդ ուսումնական անունն Ար. է, արաբ. որպէս գրի և Հ. Քաքանաճ կամ «Քանքանաճ, որ է Յակոբուկ, կ’ըսէ Ամիրտ. ինքն կարմիր միրգ-մն է, յամանի մեջ է. և ինքն ի Շնխաղողին (Solanam) ցեղէն է. և լաւն այն է որ կարմիր լինի.. Ասէ Պտ. թէ Հապ ըլ–արուս կու ասէ», (թէ այսպէս ըսուէր՝ Հարսնահատ կամ Հարսին պտուղ կըրնար թարգմանուիլ, բայց Պէյթար Հապ ըլ-Լահու գրէ, ըստ Լըգլէրի, և մէկ ցեղ-մն այլ կայ որ Քումուման կու ասեն, և Հ. Նազային? կու ասեն. և իր ուժն մօտիկ է Շնխաղողին ուժին և տերեւին այլ. լաւն այն է որ լեռան լինի, լեռանն հապն լաւ է, և տերեւն ածվոցն լաւ է քան զՎայրուն»: – Դարձեալ գրէ Ամասիացին. «Ինքն ի յայգիքն լինի, և կարմիր բշտեր է, մէջն զէտ խաղողի հատ ունի, և կեղեւով եղ ներկեն. աղէկն մանր է։ Ուրիշ գրող մի կ’ըսէ «հալաբշտիկ է. եղ ներկեն կարմիր»։ Խաղողի նմանութեան համար Ար. կոչուի եւս Ինէպ էլ-տիպ կամ Էցալիպ. որ է ըսել՝ գայլոյ կամ չաքալի խաղող։ – Բժշկարան մ’այլ պարզապէս «Կարմիր Շնխաղող» կ’անուանէ զՔաքանաճ։ Յակոբուկք խոտեղէն և դիմացկուն բույսեր են, երկայն մազմզուկներով կու տարածուին ածուոց մէջ. հատերնին, ինչպէս ըսաւ մեր բնախօսն` մաշկի պէս հալաբշտի մէջ ամփոփած է։ Շուք և պարարտ տեղուանք կու սիրեն, ի Յունաստան, Փոքր Ասիա, Պոնտոս և յԱրեւմտեան Հայս այլ տեսնուած են, յԵւրոպա այլ կ’աճին: – Տես և Քաքանաճ։ – Բժշկարան մ’այլ գրէ Յակոբուկի համար, թէ «Թ. Հէր տէմ պահար (Մշտագարուն).. Քօղած հարսնուկ, զի Արուսի տարփէրտէ կ’ասէ»:

== 2151. Յակրի. ==

Վայրի փշոտ ծառ մի կամ թուփ, ինչպէս վկայէ Կաթուղիկեայ թղթոց մեկնիչ Սարգիս Վ. մեր, «Փշարերքն՝ որպէս զՅակրին և զԴժնիկն». ուրիշ տեղ այլ (Բ Պետր. Բ) կ’ըսէ, «Ի ծառս փշաբերս սոյն խորհուրդ երեւի, որ յար ի կանաչութեանն կայ և մնայ, և տերեւաթափ երբեք ոչ լինին. որպէս Գին և Յակրին և Շոճին», և այլն։ Տերեւներն նմանին Նոճւոյ, պտուղն կամ հատերն՝ Սիսռան։ Նմանութեանն համար՝ կարնեցիք Գազ կոչեն այս ծառս այլ, որ Լ. Rhamnus Catharticus, Փ. Nerprin. Պէյթար շատ տեսակներ յիշէ այս ցեղ ծառոց, որոց որն յատկապէս մեր Յակրիին զուգուի՝ դժար է որոշել. ընդ հանուր տեսակին անունն է Ար. Ավսաճ արաբ., որով գրէ և Ամիրտ. «Ինքն Յուլեխինց է, այսինքն՝ Դժնկաց ազգէն, տես զայն։ Վերոյիշեալ տեսակն R. Catharticus յիշուած է ի Հր. Կովկաս, որով յայտնի և ի Հայս:

== 2152. Յասմիկ. Յասմին. ==

Ծանօթ ազնուական ծաղիկ մի, հոտովն և տերեւներուն ձեւովն, և անուշաբոյր իւղովն. Ար. Եասէմին, արաբ., ուստի առած են Լ. Gelsominus, Փ. Jasmin, Ռ. Ясминъ. Խորեն. աշխարհագրութեան մէջ յիշուի. անկէ առաջ Ագաթանգելեայ՝ Անիար և Մանիշակ ծաղկանց հետ, և թերեւս այս առաջին յիշատակն ըլլայ Յասմըկի ի գիրս: «Եասէմին՝ երեք ցեղ է, գրէ Ամիրտ. լաւն այն է որ սպիտակ լինի և հոտն անուշ լինի. տաք և չոր է.. և հոտն օգտէ հով գլխացաւութեան. և զղեղան կալուածն բանայ, և տերեւն զմանն ի յերեսացն տանի, և զշտերն այլ տանի, և ակնջին և ծաղկին օգտէ.. և ձէթն օգտէ հին ոսկրացաւութեան.. Ասէ Պտին. Պ. Սահլատ ասէ և ի Շիրազ՝ Կուլի եասամին ասեն, և ինքն սպիտակ և դեղին և ազրախ կու լինի.. Շարիֆն ասէ, թէ զսպիտակ Եասամին չորացընեն և լոսեն և քսեն սև մազին կամ ծխեն և կամ լուանան, զսև մազն սպիտակ այնէ. և թէ զԵասամինին ջուրն տասն օր անօթուց խմէ՝ զնամազպուռունն (փորու որդ) ձգէ»: – Սեստինի (Sestini) իտալացի հնագէտն՝ անցեալ դարուն վերջերը ի Կոստանդնուպօլիս եղած ատեն, կ’ըսէ, որ գնացել է Օրթագիւղ Հայազգւոյ մի պարտէզը, Յասմըիկի խնամով դարմանելը տեսնելու: – Տաուշոյ կողմերում յՈւտի նահանգի կ’աճի շատ։

== 2153. Յասմիկ վայրի. ==
– Տես Հոտոտ: 

== 2154. Յափուկ? ==

Նորահնար բառ կ’երեւի Reseda բուսոյ Համար. տես Կանչխոտ:

== 2155. Յեսմիկ կամ Յեսմուկ. ==

Ըստ Ասարայ ոչ է Յասմիկ՝ այլ Ասորեկ (թ. 168). տես և Քաքաջ։

== 2156. Յոպոպասար. ==

Նորոց յարմարցուցած բառ կ’երեւի` Թ. Հութութ պաշի կոչուածին, զոր Ամիրտ. ցեղ մի Ալուճ կ’ըսէ, ուրիշ տեղ «Մուխալլասա, (տես 2123), և Հայ ընկոյզ. իսկ ի գիտնոց համարուի Լ. Osyris Linaria, Փ. Rouvet, կամ Osyris Alba, որ Ճանդալի ցեղէն է, և կը յիշուի ի Յունաստան, Փոքր Ասիա, Կիլիկիա։

== 2157. Յունապի. ==

Ար. արաբ., պտուղն այլ Յունապ կոչուած է և Զուսպ. թերեւս ըստ Լ. Zizypus, Փ. Jujubier, Ռ. Грудной придорожникъ, որ Դժնկաց ցեղէն է ըստ ձեւոյն, այլ պտղովն յարգի, ըստ Առակախօսին մերոյ, որ կ’ըսէ (ԺԸ). «Յանմտաց ոք եհար զՅունապի՝ կարծելով զնա Դժնիկ. որոյ զայրացեալ ասաց. Ո՛ անագորոյն, զտունկ՝ ի պտղոյ արժան է ճանաչել և ոչ ի տեսակէ»։ Ամիրտ. օտար անուն մ’այլ կու տայ։ «Յունապն՝ որ է Շիլանա, լաւն այն է որ քաղցր լինի, և ծակ չունենայ, և կարմիր լինի և մալի լինի, և Ֆռ. Ճոյճոյպի (Jujube) Գուրիսիայ? (Ռ. Грудная ягода) ասեն. և ինքն մուհթատիլ է, թէ եփեն և ուտեն, և կակղացընող է.. Ասէ Պտին. թէ լաւն այն է որ կերակրէն յառաջ ուտեն. և քիչ կերակրէ զանձն և յուշ հալի.. և թէ զիր տերեւն չորացընեն և լոսեն և քացախ խառնեն և ի վերայ կերված էին դնեն, օգտէ. և լաւն այն է որ յառաջ մեղր օծես և ապա ի վերայ դնես. և թէ զկուտն ծեծես և պաղ ջրով խմես, զբնութիւնն ամրացընէ և զփորն կապէ: և թէ տաճիկ կռէզ խառնես և տաս, և թէ զիր խէժն քացխով թրջես երկու երեք հեղ, օգտէ աղեաց գաներուն և թէ զտերեւն ծամես՝ քան զՏարզօն լաւ է. և այսօր ի Շիրազ Շիլան ասեն և ի Սպահան Շիլանա ասեն»: Ըստ Հին Բժշկարանի` Յունապին «տաքն չատ է քան զգէճն, որ ուտէ՝ մարuկան է. որ թրջէ և զջուրն խմէ՝ զյեւելցած արոյն հահնդէ և գիճութիւն առնէ. և յանօթեց զինք ուտել լաւ է, և օգտէ հազի և հեւուց, իրիկմնցավի և մսանցվի առաւել. և քանի մեծ լինի՝ լաւ է»։ – Հասարակ տեսակն Z. Vulgaris ճանչցուած է և ի Հայս։

== 2158. Յոփի. Յուրի. Ոփի. Հոփի. ==

Ըստ ազգայնոց ոմանց՝ Կաղամախի ծառն է։ Բժշկարան մի գրէ, «Ղավախ որ Հ. Յուբի ասէ». Ռոշքեանն գրէ. «Փոքր ծառ, որ զհոտաբեր ծաղիկս բերէ և վարդագոյնս, և զպտուղս փոքրագոյնս քան զՁիթենւոյն». և Լ. Capparis գրէ, որով շատ օտարանայ ի հասարակաց կարծեաց՝ մանաւանդ որ հին հեղինակք մեր եւս, ինչպէս Պիտոյից գրոցն (ԺԱ) զոյգ յիշէ. «Տունկք Ոփեացն և կաղամախեացն և վարսաւոր ծառոց, (և շինութեանց յարմար գրէ, վասն) «յոյժ ուղղաձիգ բարձրութեանցն և ողորկատարր բնութեանն և առոյգութեանն՝ դիւրայարմարք մատուցանելոյ ի պէտս շինողացն փութոյ»: – Թուի՝ թէ ոչ նոյն այլ նման ըլլայ իտալ. Oppio, Փ. Obier կամ Aubier, Լ. Օpulus, անուանած վայրի ծառոյն, որ ազգակից է Բռնչի և Բաումի ծառոց։ – Բայց ըստ Բառ. գրոց՝ կասլաց է, վասն զի գրէ Ար. բառով, «Հապ ալ-խար (Հապ ըլ-Ղար) Հոփոյ պտուղ, Դափնոյ պտուղ». և առանձինն, «Ալխար՝ Հոփի»։

== 2159. Յօշյօշիկ կամ Հոշhոշիկ. ==

Ըստ Մանան (եր. 448) ծալուծալ տերեւներով և ճերմակ ու դեղին ծաղկներով տունկ մի։ Եւ սա թէ ոչ նոյն՝ գուցէ տեսակ մ’է Օշօշի։

== 2160. Յօտ. ==

Տես Հալուէ փայտն։ – Գրուած կայ նա և «Յօտր փայտ, որոյ հոտն զօձս փախուցանէ»: – Բժշկարան մ’այլ գրէ, «Յօտ՝ որ է Յաշտահանն?» – Խաչափայտի այլեւայլ անուանց մէջ տեսանք որ Ար. բառով կոչուած է և Յօտի Սալապ։
[[Կատեգորիա:Հայբուսակ]]</text>
      <sha1>9ml4idbs37mvy5rnov694ygofoqgq3r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Հայբուսակ/Ն</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151795</id>
    <revision>
      <id>397311</id>
      <parentid>397274</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T11:18:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emptyfear</username>
        <id>547</id>
      </contributor>
      <origin>397311</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="65196" sha1="qvy5e7qctx3j3twnlqxe9kh70dt0hzl" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title = [[Հայբուսակ/Ցանկ|Հայբուսակ • Այբբենական ցանկ • Ն]]
|author = Ղևոնդ Ալիշան
|previous = [[Հայբուսակ/Յ|Յ]]
|next = [[Հայբուսակ/Շ|Շ]]}}
== 2161. Նազ. ==

Ըստ Շէհրիմանի այսպէս կոչուի Ասպուզանն՝ Հայաղուանից կողմերում:

== 2162. Նազար. ==

Այսպէս կոչուի Գազն «յորժամ՝ ի լեառն բուսնի, ըստ Ամիրտ. և յորժամ յածուենիքն լինի՝ Իսլ կու ասեն»։

== 2163. Նազիր. ==

Այսպէս այլ կոչուած է Ճարճիրն։

== 2164. Նաժ. ==

Այսպէս կոչուի Փստուղն ի Տարօն, ըստ տեղացի ծերունի Մէհէրեան Հօր։

== 2165. Նախածաղիկ. ==

Շինծու բառ երեւի, թէ և Ռոշքեանն վկայութիւն բերէ ի գրուածոց Դամասկացւոյն, որպէս յատուկ անուն ամենէն կանուխ երեւցող սպիտակարմիր ծաղկի մի, զոր Լ. Bellis կոչէ, որ է Փ. Paquerette, և մէկ տեսակն որ գտուի ի Ծանախ՝ անուանուած է Հայկական, B. Armena.

== 2166. *Նաղիշտ. ==

Ար։ արաբ.. «Որ է Նուռն, ըստ Ամիրտ. ինքն խոտ-մն է՝ որ Իսղին կայիկին (վիթ, gazelle) եղջիւրն կու նմանի, և ի յայն նման կու բուսնի, և մէջն ի լիք կու լինի, մանր հատակներ ունի, և թեթև կու լինի, և համն ի Ղարանֆուլին ման կու նմանի, և ոմանք այսոր Վայրի Նուռն կ’ասեն. օգտէ լերդի և ստամոքցաւին»։ – Պէյթար չըսեր Նռան նմանութիւնը, այլ թէ ոմանք Սուտանի կամ Սեւերու Պղպեղ կ’անուանեն, և Բարբարոսաց երկրում՝ Հորմի կ’ըսեն։ Թարգմանիչք չեն կարցած ստուգել այսօր ինչ ըլլալը։

== 2167. Նամամ կամ Նամմամ. ==

Այս Ար. անուամբ արաբ. յիշէ Մխ. Հերացի (եր. 10), ու Պասպայիճի և Մարզանկօշի հետ եփել և միօրեայ ջերմնոտին գլուխն ասոնց շոգւոյն վրայ բռնել պատուիրէ։ Ինչ ըլլալը բացատրուած է Մէշ բառիւ (թ. 2057)։

== 2168. Նանախու. Նանխու. Նանախուա, Նանխոյա. ==

Ար. անուն Հացիդեղի (թ. 1660)։ Հին բժշկարանն գրէ «Նանախաւա, յԱղսրայն (Ագ-սէրայ) լինի, զեդ Ծոթրինի ունտ է»:

== 2169. Նանիր. ==

Յայտնի է բառիս հասարակ իմաստն, ընդունայն, փուճ, և այլն. բայց ծաղիկ մ’այլ կարծուած է այս անուամբ, Սաղմոսի խօսքերէն գուշակուած, որ կ’ըսէ «Մարդոյ՝ որպէս խոտոյ են աւուրք իւր՝ (ԺԲ 15) ուրիշ տեղ այլ (ՃԽԳ, 4), «Մարդ Նանրո նմանեաց». աստի կարծեն ոմանք ի մեկնչաց, ինչպէս մեր Վարդան մեծ Վ. այլ, թէ «Ոմանք Խոտ ասեն Դիւրանց». Բարոյախօսք քիչ մ’այլ առաջ երթալով ըսած են, թէ կայ խոտ մի (Նանիրս այս) որ բուսնելէն ինչուան ի թոռմիլն քանի մի ժամ տեւէ. ի խրատ թագաւորաց, որ չի հպարտանան իրենց մեծութեան վրայ, այլ յիշեն որ իրենք այլ անցաւոր են, իրենց կոչնոց սեղանի վրայ կու դնէ ին այս խոտս, որ իրենց աչաց առջև կու ծաղկէր և կու թոռմէր՝ իբրև առժամայն կենօք. – Նոր բառհաւաք մ’այլ յիշէ զ Նանիր խոտ. – Նոյն յիշէ և զ Նանրնոց՝ իբր տարբեր բույս։

== 2170. Նաշտ. ==

Ի բառս Գալիենոսի գտուի, նշանակելով զՄեծ Տերեփուկ, զոր տես։ Նշանաւոր և քննութեան արժանի առ մ’է։

== 2171. Նաշք. ==

Վայրի և խիժոտ ծառոց կարգին յիշուի ի հին Բառգիրս։

== 2172. Նապ: Նապխ. ==

Բժշկարան մի յիշէ Մուրտի հետ եւ. «Նապի կեղև». բայց պիտի ըլլայ Նապխ, ինչպէս ուրիշ տեղ գրէ. «Նապխ և Մրտի պտուղ»: Իսկ այս Նապխ որ գրուի և Նապղ, հաւանօրէն է Նաբկ կամ՝ Նըբգ կոչուածն Ար. արաբ. որ է Բռինչն ըստ ոմանց. բայց և ուրիշ տեսակ բոյս մի՝ ըստ Պէյթ. և Ամիրտ. «Որ է Քանարնիթր? ասեն խոտ մի կայ, այնոր միրգն է, լաւն այն է որ խոշոր լինի և հասուն լինի.. թէ եփեն և զջուրն խաղաջ առնեն, որոյ փողն ի տաքութենէ ուռի՝ օգտէ. և թէ զմազն իր տերեւի ջրով լուանաս՝ ամուր առնէ և ուժով առնէ, և զստամոքն կու կապէ և կու ուժովցընէ, և զլուծումն կտրէ որ ի ստամոքին վատուժութենէն լինի եղեալ: - Ասէ Պտ. թէ Նապխն երկու ցեղ է, մէկն դալար, մէկն չոր, և Պ. Քանար ասէ, և այն որ դալար է՝ Քանարիթար ասէ, և այն որ չոր է՝ Քանարիխուշտ ասեն, և այն որ քաղցր է՝ հովութիւնն պակաս է, և այն որ տտիպ է՝ խիստ հով է և կապող է խիստ, զարիւնն կտրէ ամենայն դիմօք»: – Պէյթար ուրիշ կերպ երկու տեսակ կ’ըսէ, մէկն անուանելով Սիտր, արաբ. կամ Զալ արաբ., միւսն Օպրի արաբ.. երկուքն այլ Դժնկի կամ Յակրիի տեսակներ համարին քննողք, և յատկապէս Լ. Zizypus Spina Christi.

== 2173. Նապաստագի. ==

Ռոշքեանն ի Բժշկարանէ վկայութիւն բերէ, զոր մենք չենք գտած, «Առ զՆապաստագին, և սղկեա». և Alopecurus անուանէ Լ. որ պիտէր Lagurus, Փ. Lagure, յոյն բառով, որ նշանակէ Նապաստակի ագի, և Սիզոց ցեղէն խոտեղէն մ’է։ Պէյթար յիշէ ուրիշ նման անուն Lagopus արաբ., որ նոյնպէս յոյն անուամբ Նապաստակի ոտք նշանակէ, և Դիոսկորիտէս յիշած է. քննաբանք համարին զայս Առուոյտ ածւոց.

== 2174. Նապաստակի ականջ. ==

Նույն նշանակութեամբ և յօտար լեզուս. Ար. Ասան ըլ-առնէպ արաբ. «Որ թ. Տավշան ղոլաղի ասէ, որ է Կօզ պուբրաղի. Լապստկին ականջն է. ինքն մէկ խոտ-մն է, որ մեկ կանգուն և գետնէն ի վեր կու ելնէ, և ծիրանի ծաղիկ ունի. նման է Քթանի ծաղկին, և մէկ ճուղի մէջն կու ելնէ, և յետև մանտր ճըղներ կու սուսնի շատ. և միջի ճղի հաստութիւնն մէկ մատի մի չափ է, և տերեւն նման է Ջղախոտին տերեւին, գունն քիչ մի սեւութիւն կու քշտէ, և տերեւին վերայ որպէս զաղապ ունի. և յորժամ հանեն և յերեսվին քսեն՝ զերեսն կարմըրցընէ և զգունն աղէկցընէ, և թէ եփեն և զջուրն խմեն՝ օգտէ գազանաբարին, և զկուրծքն կակղացընէ»։ – Auricula leporis կամ Chantarellus, Փ. Chanterelle. բոյսն Սունկերու ցեղէն է, որոշ տեսակաց ոմանք կ’ուտուին և կոչուին, C. Cibarius.

== 2175. *Նավրուզ կամ Նէվրուզ. ==

Ըստ պարսիկ անուանն գարնան սկիզբը ծաղկողներէն մէկն, (Մանան. եր. 450)։ Ըստ նշանակութեան բառին՝ կըրնայ ըլլալ Գարնան ծաղիկն. թ. 433։ Ըստ ոմանց Հիրիկ, Iris, անուանեալ ծաղկանց ազգէն է։ Հայք այս անունն երկու տեսակ ծաղկանց տուած են. ի Բասեն՝ բրդոտ կամ աղուամազոտ խոտեղէնի մի, ցանցառ նեղկուկ տերեւներով, որոց վերի կողմն բոլորակ հաւաքում մի է մանր մասանց. ասոնց մէջէն կ’ելնէ բաժակաձև բարակ գեղեցիկ մանուշակագոյն ծաղիկ մի, միջի կողմն ճերմակագոյն։ – Կարնոյ կողմանց Նէվրուզ կամ Նաւրուզի ծաղկանց կոթերն վրանին շապիկ կամ մաշկ ունին, ծաղիկն (չորցածին տեսքով) բաց կարմրի զարնող սպիտակ կամ դեղին փունջ մ’է, իրարմէ զա տուած երկայնկեկ բարակ և թափանցիկ թերթերով։

== 2176. Նարգէս. Նարկիզ. ==

Ըստ հանճարեղ և երբեմն անհանճար առասպելաց Յունաց՝ այս անուամբ պատանի մի կար, որ օր մի որսէ դառնալով՝ աղբիւրի մի մէջ տեսնելով իր գեղեցիկ կերպարանքը, սիրահարեալ ցամաքեցաւ. բանաստեղծք՝ քան թէ չաստուածն՝ փոխարկեցին զնա ի ծաղիկ մի, զոր մեր Բուրաստանաց երգիչն (Վրոյր) այսպէս աւանդէ.

«Եւ Նարգէս խարտիշագեղ, այն որ ի ծիլ բարձրայօնակ

Հակեալ ըզգլուխ իւր սիրատարփ՝ դեռ նըկատէ զինքն ի յալիս,

Դեռ նըւաղի ի դեղին դէմքն ի թալուկ գունագեղեալ»։

Յիշեցընեն բանաստեղծքդ՝ մեր Աղբերաց արիւնն, որոյ նարկիզանման աչկունքն «մէկն ի քուն և մէկն այլ արթուն», կու յարմարին Նարգիսի այլակերպութեան վայրկենին։ – Հոտոյն անուշութիւնը կամ առաւելութիւնը յայտնէ Աղթամարցին այլ, երբ ծաղկանց խումբ մի նուիրակ խաւրէ առ Վարդ՝ պէսպէս յատկութեամբ, միայն այսոր համար կ’ըսէ, «Այն Նարկիզին հոտըն բուրեաց». Լ. Narcissus. Փ. Narcise. Թ. Զէրէն. Ար. Նռճիս արաբ. ինչպէս գրէ և Ամիրտ. «Նարճիս, որ է Նռճէսն.. լաւն այն է որ մէջն դեղին և դուրսն սպիտակ լինի.. Բագրատ ասէ, թէ ի Նռճիսն հոտոտաս՝ զարիւնն ուժովցընէ, և քուն անուշ բերէ, որ զինքն ծեծէ՝ ի յաչքն դնէ զգիշերոյ կուրութիւնն տանի»։ – Նարգիսի քանի մի տեսակներն յիշուին աւելի այն կողմերում ուր նախ բուսաւ, այսինքն ի Յունաստան և ի սամանակիցս, ի Կիլիկիա, և այլն. տեսակ մ’այլ N. Radii florus յիշուած է ի Գարապաղ, բայց նոր ճամբորդներէ տեսնուած չըլլալով՝ տարակուսի բուսաբանն (Boissier) և Սուտ Նարգիս կոչէ, Pseudonarcissus.

== 2177. - Նարգեան ==

Անշուշտ Նարգիսի ցեղէն նշանակել ուզէ գրողն, եթէ ստոյգ գրեր է, հին Բառագրոց մէջ, և Վայրի Մկնսոխ է, կ’ըսէ:

== 2178. Նարգիլակ. ==

Ար. Նարճիլ արաբ. «որ է Հնդի Ընկուզն – (այն է հասարակօրէն Քօքօ կոչուածն, Coco.) և լաւն այն է որ թաժայ լինի և սպիտակ և քաղցր լինի.. և այն է որ զկեղեւն տաշես և ապա ուտես, և չի մարսել կեղեւն. և այն որ հինն է՝ զտափակ ճիճին հանէ։ Եւ ասէ գրոցս շինողն թէ Հնդիկ ընկըզի ծառն՝ նման է Արմաւի ծառին՝ տերեւին և ճղին. և յամէն ճիւղ հինգ վեց պտուղ կ’ունենայ և կու տայ, և իր պտուղն լիֆ կու նմանի. յամէն տարի պտուղ կու տայ. և իր ջրին յատվախ արաբ., կ’ասեն, քաղցր կու լինի, մինչեւ ի կէս օր չի դիմանար». այսինքն է կաթնանման հիւթն, զոր պտուղը ճղքելով ծառին վրայ՝ կու մզեն, և կու խմեն. եթէ օդ դպչի կամ երկար ատեն մնայ՝ կու գինովցընէ խմողը։

== 2179. Նարգեմուշկ. ==

Որ և Մարգիմուշկ գրուած է, տես Նարմուշկ։

== 2180. Նարդ. ==

Այս և վերջը յաւելուածով Նարդ էս, Նարդ ին, Նարդ ոս, այլեւայլ ազգ բույսեր յիշուին, զոր զանազանելով յիշենք. և նախ Նարդ կոչուածը, զոր տես ի Կազմորէ:

== 2181. Նարդէս. ==

Զայն այլ տես Բոխ անուամբ։

== 2182. Նարդէս ծառ. ==

Այսպէս կարդացուած է Ս. Բարսղի Վեցօրէից մէջ (եր. 101). բայց ըսածն կարծել տայ թէ Նարգէս կարդալու է և Նարգիլակ իմանալու. «Այլ ազգի կերպարանս ունի հոյզն և կաթն Նարդէս ծառոյ, որ լինի յԵգիպտոս և ի Լիբեայ աշխարհին»։

== 2183. Նարդիկ. ==

Յիշէ բառհաւաք մի, որ և զ Նարդոսիկ՝ առանձինն:

== 2184. Նարդին. Նարդոս. Նարդոսիկ. ==

Լ. Nardus, Փ. Nard. Այս անուամբ երկու կամ այլեւայլ ազգ և տեսակ ծաղկունք և բոյսք կ’իմացուին. մէկն հասարակ վայրի ծաղիկ մ’է, որոյ համար կ’ըսէ Ամիրտ. «Ինքն խոտ է, և տերեւն նման է Ստեպղինի, և ծաղիկն դեղին, աղէկն մեծ տերեւնին է, ուժով բնութիւնն»: Միւս ազգն Նարդոս, արեւելեայց Սմբուլ կոչածն է, արաբ., և գլխաւոր տեսակն Հոռոմ Սմբուլ, Սնպուլի Րումի, որ ըստ Ամիրտ. «տակ է որպէս Մամիրան, և բարակ է և դեղին որպէս Ասարոն, և շատ մազմզուկ է. և բարակ է այս մազմզուկս քան զԱսարոնին, և լաւն այն է որ գէր և նոր լինի, դեղին և անուշահոտ լինի. և այն որ գոյնն սպիտակութիւն կու քշտէ՝ չէ աղէկ. և բնութիւնն Նարդինին տաք է երկու տարաճան և չոր է յերեք տարաճան. և թէ զէդ ծարուր յաչքն քաշես զարտեւանունքն բուսցընէ»։ – Նարդոսի մէկ գլխաւոր տեսակն այլ է Հնդկի Սմպուլն, Սմպուլի Հինտի որ կ’ըսուի եւս Սմպուլի Թայիպ (անարգ), նա եւ Սմպուլ էլ ասսաֆիր, ըստ Պէյթ։ Հաւանօրէն այս է Սողոմոնի երգածն իր խորհրդաւոր Հարսն ու փեսայի գրոց մէջ. նոյն և մեր Սալաձորեցւոյն երգած «Սմպուլն (որ) մանաւուշ (էր) հագեր». ծիրանի կամ մանիշակի գոյն։

Բանասիրական գիտելիք մ’այլ. գուցէ մեր Գ և Դ տառից նմանութենէն շփոթմամբ ծագած. ինչ որ Ամիրտ. գրեր համառօտ Նարգիլակի ջըրին համար (Նարճիլ կոչմամբ), և զոր Պէյթար երկարագոյն գրէ, այս ետքինիս նման գրէ զնոյն Յովհ. Որոտնեցի (ի Մեկն. Յովհ.) Նարդոսի անուամբ. «Նարդոս՝ զայն ասեն թէ ի Հնդիկս ծառ է, որ զճիւղն կտրեն և շիշէ կալնուն, և զբերանն շիշին մոմեն, և ծոր իջանէ և լնու զշիշն. և այլք ասեն՝ թէ ինքնին ծառն իջանէ, և անտի լնուն և առնուն զեղն։ Բայց ոմանք ասեն, թէ խոտ է սեւագոյն, և ընդ մէջն ելանէ իբրև զհասկ մի, և զայն առնուն և եփեն, և ամանօք տանին թագաւորաց: և է սա օգտակար ջարդած մանր և տրորեալ անդամոց, որ երբ շփեն առողջանայ։ – Ըստ այսմ կ’ըսէ մեկնիչ Վ. մ’այլ (գրոց Գր. Նիւս. Երգ:) Բազում զանազան են Խունկքն՝ որ եղ եփեն, բայց զ Նարդոս բանջարն որ ի ներս ձգեն, նորա անուամբն կոչի»։

== 2185. Նարդոսի փայտ. ==

Այս այլ Դարշիշանն է զոր բացատրած եմք, որ և Տարշիշխան կ’ըսուի, և այսկէ կ’ելնէ Նարդեան իւղն, յիշեալ յԱւետարանս, որով Մագդաղենացին օծեց Քրիստոսի գլուխն և ոտուըները, և սա վկայեց որ իր մարմնոյ պատանաց զմըռսման նշանակ մ’էր այն, զոր կինն գերունակ սիրով կ’ընծայէր իր Փրկչին, մինչ մատնիչն մխայր ագահութեամբ։ Մեր տաղասացից մէկն ըսած է այսոր համար, «Շիշ Նարդիսնայ, լի՝ քաղցրահամբույր շրթանց». ուրիշ ճոխաբան գրիչք այլ Նարդոսական իւղ, կամ Նարդինահոս. որոյ գոյութեանն և հոտոյն զմայլած Պիսիդէս, երգէր. «Ո՜վ անոյշ իւղով եփէ զՆարդոսն, և անուչացուցանէ զհիւթն, և զհասկն նորա առնէ անուչելիս»։

== 2186. – Լեռնցի Նարդոս. ==

Յիշուի յԱսորիս և ի Կիլիկիա, և թուի Հայեցի Սմբուլ ն Վաստ. գրոց (ՃՂ), «որ ի լեառն լինի», և որով շինուի անուշահամ գինի դեղոց համար։ Նոյն թուի և Վայրի Սմֆուլ ն, զոր ըստ Ամիրտոլվաթայ Պէյթար Աղբաղբուկ համարած է (թ. 52). իսկ հին Բառգիրք կամ Բառք Գալիենոսի՝ Ակարոն գրեն կամ բաշխ. թ. 311։

== 2187. Նարինջ. ==

Ինչպէս ըսինք ի կարգի Թուրինճ անուան, շփոթուի սա ընդ Նարընջի, կամ մէկմէկու անուն առած են՝ Ամիրտոլվաթի գրուածին մէջ, և նոյն իսկ համարուած. վասն զի գրէ. «Նարինճ՝ ինքն Թուրինճ է, բայց այլ մանր և անուշահոտ, աղէկն հասունն է.. կերակուր տայ ուտել, և զծարաւն կտրէ, և օգտէ տաք ջերմերուն. և ծերոց զեն առնէ»: – Լիմոնի համար այլ Ամիրտ. Նարինջ կ’ըսէ. «Նարինճ՝ որ է Լիմօն). ըսել է թէ այդ թթուենեաց (Agrumi) ազգին հասարակաց անուն համարի զՆարինջ։ – Ար. այլ Նարէնճ կ’ըսուի արաբ., նոյնպէս և սպանիարէն. Լ. Aurantium, Փ. Orange Գերմ. Pomerance, Պորտուգալացիք Լարանճա կ’ըսեն։ – Հասարակաց ծանօթ ծառս այս և պտուղ գերազանց՝ տեսքով և պէսպէս պիտանութեամբ, ուշ մտած է Եւրոպա, և նախ Կիտրոնն, զոր Յոյնք և Հռովմայեցիք՝ Մարաց խնձոր անուանելով ասոնց և Պարսից սեփական համարէին. ծանօթ էր ուրեմն և Հայոց։ Մեր Առակախօսն ԺԲ դարու վերջը, տաք շէնքի մէջ Նարընջի դարմանուիլը կ’իմացընէ. զի կ’ըսէ (Ի) թէ թագաւորն տնկոց «ի տունս բնակեցոյց զՆարինջ». զոր դար մի յառաջ Արաբացիք է Հնդկաստան է բերելով՝ ծաւալեր էին արեւմտեան Ասիա և Եւրոպա։ Բանասէրք համարէին թէ այս էր ոսկեղէն Խնձորն յունական Դրախտին, կամ եսպերիոյ պարտիզաց. և թէ և այս հաւատք վերցաւ, բայց հիմայ այլ վկայեն տեսողք և զգացողք, որ երբ մէկն Նարընջենաց անտառի մէջ գտուի, ինչպէս ի Սիկիլիա և Նէապօլիս, կամ մանաւանդ ի Միլիս Սարտենիա կղզւոյ (ուր 500. 000 ծառք կու համրուին, և տարին 12, 000000, ըստ ոմանց և 60 միլիոն ոսկի պտուղներ կու հասցընեն, և ինչուան մէկ ծառն 5000 հատ), յիրաւի ինք զինքը դրախտանման տեղւոյ մէջ կարծէ, այնպիսի գեղեցիկ գույներով և անոյշ հոտով և օդով զմայլած կամ գինովցած. կան հօն մինչեւ 700 տարուան ծառեր, և չգրկուելու չափ հաստ: Սպանիոյ Մայորկա կղզիէն այլ տարին 50 միլիոն Նարինջ կ’ելնէ, և օտար երկիր տանելու համար՝ ի նաւ դրուած ատեն՝ միլիոն մի ֆր. արժէ:

== Նարճիլ. ==
– Տես Նարգիլակ.

== 2188. Նարճիս. ==

Ար. արաբ. «Ճաւզի ապար. որ է Նարճիս, ինքն հատ-մն է բոլոր, որպէս Ամլաճն, և հատն նման է Կեռասին հատին, և գոյնն կարմիր. և ի յինքն քիչ մի կարմրութիւն կայ»։ Բայց ինձ անծանօթ է ինչ տեսակ հատ կամ պտուղ ըլլալն։ – Ասարայ յիշած Նարճի Սոխ ն հաւանօրէն է Նարգէս (թ. 2176)։

== 2189. Նարմուշկ. Նարշիշ. ==

Որ և Մարգիմուշկ կամ Մարգուշկ. Ար. արաբ. «Ազգ մի Նուռն կայ, կ’ըսէ Ամիրտ. անուշահոտ, իր հունտն է. աղէկն նորն է». և դարձեալ «Նարմուշք որ է Նարխուշք ն, որ է Նարմուշտայ … ասէ Պտ. թէ ինքն Պաղիսն? է, և ինքն Հնտի Նռան կոթն է, և Մինհաճին տէրն ասէ, թէ ինքն պպլուկ է, և կեղեւ է և կաթ է, որպէս Պասպասէ. և գրոցս շինողն ասել է, թէ ինքն պըպլուկ է կարմիր, որպէս հունտ, և քիչ մի կանաչ տերև ունի մէջն. և Սահակն ասէ, թէ ի Խորասան լինի, և իր օգտութիւնն ի Սնպուլ կու նմանի.. և ոմանք ասեն՝ թէ Հոտոսան է», կամ Հոտսան? որ տարբեր պիտի ըլլայ ի Հոտիսոյէ. բայց Նարմուշկին ի՞նչ ըլլալն այլ անստոյգ է. հաւանօրէն Վայրի կամ անպտուղ Նռան ծաղիկն է. ոմանք կարծեր են Փենունա։

== 2190. Նարնջափայտ. ==

Նարընջի հետ ազգակցութիւն չունի. այսպէս կոչեն հիմայ այնոր գունով ներկելու համար Աղտորի ցեղէ ծառի մի փայտը. որ է ըստ Լ. Rhus Cotinus, Փ. Sumac des tenturiers, կամ Fuset, եւս Arbre à perruque.

== 2191. Նափուզ. ==

Լեղակի գունով ծաղիկ մի, ըստ Խոտուրեցւոց:

== 2192. Նաֆ կամ Նաֆաֆ, կամ Ֆաֆ. ==

Այլեւայլ օրինակք այսպէս իրարմէ տարբեր գրեն Սալաձորեցոյն այս տողը.

«Նաֆաֆն ու Չինար ու Ռեկան, հոտերն անուշ է Նարկիզնուն»։

== Նբկ. ==
– Տես Նապխ:

== 2193. Նգածաղիկ. ==

Ըստ Գալիենոսի բառից նոյն է ընդ Բարձուենեկի:

== 2194. Նգայտակ. ==

Ըստ Սեբաստացւոց համեմային խոտ մ’է, և Թ. կոչուի Եըլան ղավի։

== 2195. Նեխուր. Նիախուր. ==
– Տես Լախուր: 

== 2196. Ներգիւն. Ներգոյն ==

Ըստ բառից Գալիենոսի է Լոտոս. Լ. Lotus. Տես Լուտաս։

== 2197. Ներքնար? ==

Ռոշքեանն Գալիենու բառից մէջ գտեր է զայս՝ հոմանիշ Anthyllis բուսոյ, որ յունարէն նշանակէ Ծաղկամազ, այսինքն մազոտ ծաղիկ. այս անուամբ քսանի չափ տեսակ թուփք կամ խոտեղէնք կան, որոց պտուղն է ձուաձև կամ երկայն բաճիճի մէջ. ծաղկներն այլ գնտաձեւ կամ ողկուզաձեւ. Այն տեսակն որ Լ. Vulneraris, Փ. Vulnéraire կոչուի՝ իբրև սպեղանի վիրաց՝ տեսնուած է ի Բաբերդ և ի Ճիմիլ լ։

== 2198. Նզազ. ==

«Սարի բուսած Մոշեփայտ». այսպէս գրուած է Բժշկարանի կամ ուրիշ գրքի մէջ:

== 2199. Նզրու? վարդ. ==

Գրուածն (ի Բժշկարանի) տարակուսական է, թերեւս Ղ կարդալու է Նղրու, որ կըրնար նշանակել Սիսուանի անուանի բերդից մէկը, Նղիր։ Բայց բոյսն յայտի է, Ճփնի (տես թ. 1915)։

== 2200. Նէշու. ==

Բժշկարան մի կրկին անգամ յիշէ, «Նեշու դալար». – «Ա՛ռ Նէշու հասուն, և դի՛ր զինք ի պտուկ, և ջուր լից ի վերայ մինչեւ ծածկէ, և եփէ աղէկ և աճըռէ և քամէ, այլվի՝ պտուկն դիր և եփէ մինչև թանձրանայ, և թէ ուզես՝ շաքարով առնես», Ռուպ լինելու համար. որոյ բնութեանն համար այլ կ’ըսէ, թէ «Հով է և չոր, և զսաֆրային սրութիւնն տանի, և օգտէ ամենայն տաք ջերմանց, և զստամոքն ուժովցընէ», Պտղեղիններէ ռուպ (օշարակ) հանելու վրայ գրած ըլլալով՝ Նէշու այլ այն տեսակ բոյս գուշակուի։

== 2201. Նիլ. ==

Տես Լեղակ։ – Մազ սեւցընելու դեղոց մէջ յիշուի և Նիլի տերեւ։

== 2202. Նիշուղ. Նշուղ. ==

Ամիրտ. ի Բառարանին գրէ, «Ատրաք, որ է Նիշուղն, որ է Ալուճն, որ Վայրի Ալու ասեն». իրաւ է որ Յ. հուն. Ալոճ նշանակէ։

== 2203. Նիր. ==

«Թ. Տէլի Անիսոն ասէ», այսոր, ըստ Բժշկարանի։ Տես Անիսոն։

== 2204. Նիւ. ==

Թուի արմատ Նուիկ անուան, զոր տես ի կարգին.

== 2205. Նիփայ. Նիվայ. ==

«Գետերոյ եզերի Շուշան ծաղիկն է», գրէ Կամարկապցին, փոխանակ գրելու Նիմփա կամ Նիւմփա, Nymphea. Տես Նոնոփար և Հարսնամատն։

== 2206. Ննի. ==

Հին բառգիրք յիշեն զայս նաև «Համէոս՝ Նընոյ Սերմն», և մէկն գրէ Լ. Ammion, այսինքն Minium. Ռոշքեանն՝ Ammium գրէ, որ պէտք է ըլլայ Ammi. Գալիենոսի հին օրինակ մի գրէ Ատէոս, հաւանօրէն Մ և Տ տառից շփոթմամբ. գրուած։ Տես Նանխու։

== 2207. Նշանիս. ==

«Որ է Աքլիլմէլիքն», ըստ Բժշկարանի միոյ, զոր մենք բացատրած եմք Թագաւորապսակ անուամբ:

== 2208. Նշդարի. Նշդարենի. ==

Կարծեն ոմանք թէ որ և է վայրի ծառ մի որ որթոյ նեցուկ ըլլայ՝ այսպէս կոչուի, ըստ բանի Փիլոնի (Լիւսիմաք. տրամախօսութեան մէջ)։ «Պատատի.. ԳՁիթենեօքդ Բաղեղն, և կամ՝ զչդարենեօք Որթք: Սակայն Հարկ է թէ յատուկ ծառոյ մի անուն ըլլայ, բայց տեսակն շփոթուի. տեղ մի գրուած է Իբրև հոմանիշ իրեն՝ Նոճ, Դոճ, Սօսի, Ամիրտ. Բառագրոց մէջ կ’ըսէ. «Նչդարենի՝ որ է Չինար,. յետոյ զշինար՝ Տուլպ կոչէ, Տուլպն այլ՝ Հ. «Սօսի ասէ Հայերէն: Ի Յայսմաւուրս պատմի (13 յունիս) Ս. Տիմոթէոս քահանայ վը կայի Համար, Յուլիանոսի ատեն, ի Պրուսա, թէ «Էր ի մէջ քաղաքին ծառ մի մեծ նշդարենի, և յարմատ ծառոյն թունեալ բնակէր վիշապ մի ագաւոր. Յունաց Յայսմաւուրաց մէջ Կիպարիս (Kordavacos) կոչուի ծառն։ – Մեր բա. նաստեղծից յիշատակութենէն կ’երեւի՝ թէ վայելուչ ծառ մ էր Նչդարին, որով Հետև մէկը կարմրուկ կերպարանքը նմանցընէ «Երկուց Խնձորից Նշդարենի ոստոց. մէկն այլ (որ կարծուի Նարեկացին), «Նոճ ի Նոճ յեռից։ Նշգամ րենի, յարմար թէ անյարմար զուգեն։

== 2209. Նշենի. Նշի. ==

Ծանօթագոյն և նշանագոյն ծառոց և պտղոց մէկն ի վաղուց, աւելի իր իւղոյն պիտանութեան համար ի դեղորայս և ի կերակուր. Լ. Amygdalus, Փ. Amandier. Պ. Թ. Պատէմ. Ռ. Миндалкое дерево, Ար. Լավq, արաբ. Ամէն բնախօսք նախ յիշեն որ երկու ազգ Նուշ կայ. Քաղցր և Լեղի. առաջինը Ամիրտ., գրէ Ար. բառով, «Լավq ըլ- հուրվ (Հալու, արաբ.) որ Պ. Պատեմ ղիշիրին ասէ, որ է Քաղցր Նուշն. և լաւն այն է որ մեծ լինի և ի լի, բնութեամբ մուհթատիլ է ի հովութիւն և ի տաքութիւն և ի գիճութիւն. և ասած է, թէ ի մէկ տարաճա զանձն միջակ կերակրէ՝ ի շատութիւն և ի գիճութիւն. գիրացընող է, և իր կտուածն օգտակար է չոր մազին և արուն թքնելուն, և աղեցաւին օգտէ, և զփորն լուծէ, և զկուրծն յիստակէ, և թէ Թզով ուտես՝ կատղած չան խածածին օգտէ. և թէ տապկես՝ օգտէ ստամոքին և յուշ կու մարսէ., և թէ զդալար Նուշն կեղեւով ուտես՝ որ դեռ չէ պնդացել, օգտէ լնդաց և բերնին, և զտաքութիւնն խաղեցընէ. և (թէ) հովութիւն և տտպութիւն ունի՝ նա ի դուսի կեղեւն է, ի մէջն չէ»: – Իսկ Լեղի Նուշն է Ար. «Լավq ըլ-մուռ արաբ. և Պ. Պատէմի թալխ կ’ասեն. և լա Լեղի Նուշ այն է՝ որ մեծ և եղլի լինի.. և իր խասիաթն այն է որ զոջիլն կու սպաննէ. և թէ քալաֆին օծես՝ տանի. և թէ հետ գինու խառնես և զգլուխն լվանաս՝ զթեփուկն ի գլխուն տանի. և թէ քան զգինի խմելն յառաջ հինգ հատ լեղի Նուշ ուտես՝ զհարբենալն խափանէ. և ասած է, թէ աղվէսն հետ կերակրին Լեղի Նուշ ուտէ՝ մեռնի. – և զաչից լուսն աւելցընէ… Եւ ծառն ամենայն դիմօք զէտ զինք (Քաղցր Նուշն) է, և իր եղն այլ օգտէ ականջին ցաւուն: – Այս նմանութիւնը տեսքով և աննմանութիւնը համով նշանակած էր մեր Առակախօսն այլ (ԻԳ), «Նշենիք Քաղցր և Դառն՝ եղբարք գոլով համամարք և ոչ համահարք, և նեղեալ ի դառնութենէ եղբօրն՝ արար իւր բարեկամ և եղբայր զԿասկենի, բարոյակից զնա գտեալ ըստ երկուց որակաց, և ի բազմաց մեղադրեալ՝ ասաց. Որ ըստ կամաց իմոց է՝ նա իմ եղբայր։ Եւ ոչ ոք կարաց ասել նմա ինչ», հակառակ։ – Հին Բժշկարանն այլ կ’ըսէ, «Քաղցրն ի կերակրի մօտ (աւելի ուտելի է), քան ի դեղ… և թեթև կերակրէ. Ձէթն ախորժ և թեթեւ, և կեղեւած լաւ է ուտել, տաք բնութիւն (մարդն) շաքրով ուտէ, և ով բնութիւնն՝ մեղրով. և թէ աղընձած ուտէ՝ փոթտէ զստամոքն»: Վաստակոց գիրքն այլ խրատ գրէ (ՄԼԷ) «Վասն որ զԼեղի Նուշն քաղցրացուցանես. Գիտելի է որ Նշենին զաղ և զնօսր գետինն ընդունի. զծառին բազուկն ցած ծակեա չորեքկոյս, յերկար զերդ թիզ մի և թող, նա պիտի որ լեղուութեան ջուրն ընդ այն ծակն ի վայր քամի ի սրտէն, և ծառն քաղցրանայ և Նուշն։… Եւ գիտելի է որ Նշենի ծառին բնութիւնն այս է. զինքն ի վերայ տակին կտրես և նոր ուռ բողբոջէ, և ծառ շինես, պիտի որ զիւր բնութիւնն փոխէ և զբերն, և լինի որ լեղին քաղցր դառնայ… Թէ կեղեւն Նչին հաստ լինի և ուզես որ նօսրանայ, դու բաց զտակսն ի ծաղկին ժամն, և անոյշ տաք ջրով ջրեա ի շաբաթն երկու երեք հետ՝ մինչև ծաղկաթափի, նօսրանայ կեղեւն և լաւանայ:.. Եւ գիտելի է որ զՆշենւոյն պատրոյսն՝ երբ առնուլ կամենաս, ի ծայրիցն մի առնուր, ի ծոցոյն առ և ի միջէն. և իւր պատրուսելոյն ժամն՝ աշնան վերջին ամիսն է, փորձով։ – Եււ թէ ուզես շինել աղւոր իր, որ երբ զՆուշն կոտորես՝ նա վերայ միջին զերդ գրեր լինի, կոտորեա զՆուշն պատրաստ (զգուշութեամբ), և առ զմիջուկն անարատ, և գրեա ի վերայ միջին՝ զոր ինչ կամիս, և զինքն պինտ կաւով պատեա յիւր կեղեւին տեղն, և թաղեա յաղէկ տեղի. և սակաւ մի խոզի աղբ ած ի վերայ, և ծածկեա, և թող որ բուսանի և ծառ լինի. նա՝ զիւր Նուշն որ առնէ՝ նոյն գրովն լինի: Ոմանք ի հին բնախօսից՝ Լեղի Նշենին անուշցընելու համար՝ պէտք է՝ ըսին, երկաթ մը զարնել կամ մխել ծառին, և բարոյախօսութեամբ այլ հետեւցուցին առակ, «Ի Հզօրէ՝ քաղցր»:

Յետ այսքան մշակական խրատու, յիշենք նա և Նշենւոյ մէկ մխիթարական յատկութիւնն՝ որ ըստ բանի գիտնական նախնեաց մերոց՝ «Նշի` յետ ձմերան՝ յառաջ քան զայլ տունկս ծաղկի». և խտրութեամբ լսեմք ուրիշի մի՝ որ կ’ըսէ. «Մի՛ լինիր փոյթ իբրև զՆշենի՝ որ յառաջն ծաղկի և ապա ուրեմն լինի ուտելի». աւելի հաճութեամբ մեր անուշակ և շնորհաշուք Երգողին ըսածը.

«Նըշին ծաղկէ գուշակ գարնան,

Գունով պըճնին վըկայքն արեան»:

Եթէ ծաղիկն՝ գարնան գուշակ է, պտղոց շատութիւնն այլ տարւոյն բերոց առատութեան նշան համարուած է։ Յիշեցինք ի կարգին զԴառնուշն, (թ. 555), յիշեմք և զ Նուշն վայրի, զոր Ար. բառով Ամասիացին կոչէ «Լավզի պարպարի, որ է Լավզի ճապալին. ինքն Ճուլուզ ն է». բայց ըստ Պէյթ. տարբեր տեսակ մի է. պտուղն նման դեղնագոյն Կաղնի, մէկ կողմն տափակ է, ներսի հատն Սոճեաց հատի նմանի. եղն պիտանի է ի դեղորայս. Փ. Arganier, ափրիկեցի Արկան կամ՝ Իրճան արաբ. անունէն. իւղոյն համար այլ Յ. և Լ. Eleodendronը ոմանք կոչեր են Իւղածառ։

== 2210. Նշօշ. ==

Խորենացւոյ Աշխարհգ. յիշէ այս տունկս ի Տայոց նահանգի. Գալիենոսի բառից մէջ Նշօշի հոմանիշ Յ. դրուած է «Դղեքռն, որ է կատաղին». ետքի բառս հայերէն նշանակութեա՞մն է թէ յունարէն է, թողումք այլոց. իսկ առաջինն հաւանորէն Thelygonum, Փ. Théligon, որ Յ. բառերով ծընկաձև նշանակէ, իսկ Պլինիոս Իգածին թարգմանէ։ Փոքրիկ տարեկան խոտեղէն մ’է քիչ մի նման Եղիճներու. կլորիկ մսլի չկլոր և սպիտակ անիւթ (albumineux) ունի։

== 2211. Նոխազի մօրուք. ==

Տես Քօշմօրուք և Այծի մորուք, թ. 92։

== 2212. Նոճ. Նոճի. ==

Ծանօթագոյն վայրի ծառոց մէկն, շատ երկիրներու մէջ, և նշանաւոր իր սուլուլիկ բարձր ձեւովն, անթառամ և տեւող գունով, ամուր փայտով, և թեթև անուշահոտութեամբ, այլ և բարոյական իմն նշանակաւ գերեզմանատեղեաց սեփականուած, ուր կանգուն երկնաբերձ հասակաւ՝ իբրև լուռ արձան, արիական սգոյ օրինակ է, մինչ անոր հակառակ ընկեր Ուռենին՝ բոլորովին ի վայր կորացեալ, լալկանաց և հառաչողաց։ – Ըստ Յ. Լ. Փ. անուանն՝ Cypressus, Cyprès, Հ. այլ երբեմն Կիպարիս ըսուած է, ինչպէս Ամիրտ. այլ Ար. արաբ., բառով բացատրելով՝ կ’ըսէ. «Սարվ, որ է Կիպարին, ինքն ծառ-մն է որ ամռան և ձմռան կանաչ լինի. և մէկն վայրի է և մէկն ածվոց է, և լաւն այն է որ խիստ կանաչ լինի. զմազն կու ուժովցընէ և սև սնէ, և զմարդն չի թողուր որ չուտ ծերանայ. և թէ զիր միրգն Թզով խառնես՝ օգտէ այն խոցին որ ի քիթն լինի, և զաւելի միսն ի քթէն ուտէ և տանի, և օգտէ լեզուին թուլութեանն և աղեց և բշտի.. և ամենայն տաք ուռէցնուն։.. և թէ զիր փայտն և զպտուղն ծխես՝ ամենայն ճանճերն փախչին։ – Փայտին՝ շինուածոց գործածուելուն սրբազան վկայուն թիւն տան Ս. Գիրք՝ Սողոմոնի տաճարին նկարագրութեամբ, որոյ ամենէն նշանաւոր քանդակքն այլ՝ երկու Քերովբէքն ըսկիապատք՝ նոճեղէն էին. Գր. Նարեկացի՝ իր տաճարին Ապարանից Խաչի պերճաբան նկարագրութեան մէջ` կարծես կ’ուզէ իմաստուն թագաւորին աննման ձեռակերտին հետ մրցիլ, որոյ համար բերին, կ’ըսէ, «Զճիւղս ստեղնաձիգս Նոճիաճահ ճոխն անտառաց»։

== 2213. Նոճի ծաղիկ. ==

Նոճի ծառն յայտ է որ ակներեւ ծաղիկ չունի. ուրեմն տարբեր բույս է այս՝ յիշուած ի բառհաւաքէ։

== 2214. Նոնոփար. Նունուֆար. Նիլուֆար. արաբ. ==

Յետինս է նախնական անունն, Եգիպտոսի հռչակաւոր (Նիլոս) գետոյն կոչմամբ, իր ջրոց մէջ աճելուն համար, ուսկից ամէն ջրային Շուշանք այլ նոյնպէս կոչուին. որոց նմանութիւն և տարբերութիւն և շփոթումն ընդ Հարսնամատին՝ յիշեցինք այս անուամբ. այս տեղ յիշեմք միայն՝ որ այս յատկապէս ջրային կամ ջրայատակ ծաղկունք՝ այլեւայլ գունով զանազանին և կոչուին, Նունուֆար Սպիտակ Nymphæa Alba, Փ. Nénuphar կամ Lis des étangs. Ն. Կապոյտ, N. Cærulea, Փ. Niloufar des Egyptiens. Ն. Կարմիր, N. Rubra. Փ. N. Rouge. Ն. Դեղին, N. Luteum, Փ. N. Jane. Ասոնց բնիկ տեղիքն այլ յիշուած են ընդ Հարսնամատին (թ. 1655):

– Մեր գիտնական Գէորգ Վ. Սկեւռացի՝ Եսայեայ մեկնութեան մէջ՝ «Ծաղկեսցի անապատն իբրև զՇուշան» բանին համար գրէ. «Երկու ազգք և երկու գոյն է ծաղիկս այս: Սպիտակ է և Դեղին, ի ճահիճս և ի տղմուտ տեղիս ծնանի, և եղեգնաձեւ աճեցեալ՝ ի վեր քան զջուրն՝ զծաղիկն ցուցանէ»: Նոյն խօսքը Գր. Տաթեւ. իր համառօտ մեկնութեան մէջ գրէ. «Շուշան երկու ազգ է և երկու գոյն ունի, դեղին և սպիտակ, և բուսանի ի ջրշեղջն վայրս, եղեգնաձեւ ի վեր եկեալ, և յերեսս ջրոյն ծաղիկս արձակէ»։ Օրինակող գրոցն ի լուսանցսն աւելցընէ. «Իսկ Ծաղիկս ծովայինս այս՝ Նոնոֆար ն է»։

== 2215. Նոպարենի. ==

Վայրի ծառ մի՝ որոյ Յ. հոմանիշ գրուած է Եղադք, այսինքն Eλάτη, Եղեւին. բուսասանք Ելատինեան անուամբ (Elatineæ) ազգ մի ջրային և ցամաքային խոտեղինաց ճանչնան, տերեւնին Եղեւնեայց տերեւոց նմանելուն համար։ Բայց մեր հայերէն անունն յատուկ ծառ մի գուշակէ, արժանի քննութեան և գիւտի։

== 2216. Նորգենի. ==

Տարօնոյ կողմերում այսպէս կոչուի Մահլապի կամ Բռնչի ծառն, որ՝ ինչպէս տեսանք՝ այս անուանց կարգին, այլ և այլ անուններ ունենալով՝ կըրնայ այլ և այլ տեսակներ այլ ունենալ։

== 2217. Նորենի. ==

Նորոց ոմանց կ’երեւի այսպէս կոչած Մանուշակի տեսակ մի, Viola Mariana.

== 2218. Նորհարսնուկ. ==

Նոյն իսկ Հարսնուկն կամ Հարսնու ծաղիկն է (թ. 1656), թերեւս մատղաշ կամ աւելի փոքրածաղիկն։

== 2219. Նորուկ? ==

Յիշողն յայտնի չէ, յիշուածն սպիտակ խնկեղէն նշանակէ. տես Լիբանոս և Լիբանովիտ:

== 2220. Նուար խոտ. Նուարտակ. ==

Ուրիշ անուամբք այլ Նիչուած է, (տես թ. 111. Անձխոտ). Բժշկարան մի գրէ. «Նուար – խոտ, որ է Ֆռանկաց լեզուովն Սարկու խոտ? (Sarcovapnos). ինքն ի շահառ տեղիս լինի, և չորս տերեւ հանէ, և զէտ Սխտոր պճղնի հանէ, սպիտակ, և համ չունի, և այսոր Նուարտակ ասեն»: Ուրիշ մ’այլ հոմանիշ անունները գրէ, Ար. «Շահթառաճ, Նուարտակն, որ է Արթուխան, որ է Անձխոտն». այս ետքին անուամբ գրած եմք, և յիշեմք դարձեալ որ նոյն ազգէ բայց տարբեր տեսակք են սա և Նուարտակն, որ յատուկ է Լ. Lepidium Փ. Lepidie Ար. արաբ. Շահթառակն այլ որ նոյն կ’ըսուի Անձխոտի հետ, միանայ ընդ Նուարտակի՝ Հնդիկ Շահթառակ տեսական: Ամիրտոլվաթի բառագրոց մէջ պակասի Շահթառակի վրայ գրածն կամ թարգմանածն. Պէյթար գրէ ըստ Դիոսկ. թէ հասարակ կարմիր գույնով դիմացկուն խոտ-մն է, ի գերեզմանոցներ և պատերու վրայ կու բուսնի, փոքրիկ ճերմակ ծաղկներով և ամենափոքր հատիկներով։ – Այլեւայլ տեսակք կան Նուարտակի, յորոց յիշուին ի Կարին L. Crassifolium, L. Caspilosum. իսկ լայնատերեւն L. Latifolium, ի կողմանս Եփրատայ: L. Pumillum, ի Կեսարիս, L. Lyratum, յԷջմիածին. – L. Crass. dentatum ի Վան. և այլեւայլ տեսակք անզանազան յիշուածք ի Շիրակ, Երասխաձոր, Կոտայք, Արտահան, Տաւուշ, և այլն:

== 2221. Նուիկ. Նվիկ. Նուիճ. ==

Հարազատ Հ. անուն լսուի, թէ և չէ հեռի Ար. Լուֆ, արաբ. (լծորդութեամբ Լ և Ն նայ տառից). բայց հայկական յատկութեան մեծ փաստ է այդոր Հայոց Բանջար այլ կոչուիլն, որպէս և Կաճապ բանջար և Շաւաշարիւն՝ որոց ստուգաբանութիւնն չէ ծանօթ. օտար լեզուաց մէջ այլ պէսպէս նմանողական անուններ ունի, բայց և նմանատեսակաց հետ շփոթուի. այսպէս, Նուիկն՝ ըստ ոմանց է Լ. Փ. Arum, ըստ այլոց Dracunculus Փ. Serpenitaire. որձային վրայ պէսպէս պիսակներն օձի խորխի նմանցընելով. այլք՝ թերեւս պատշաճագոյն՝ երկուքն այլ միացընելով՝ Arum Dracunculus կոչեն: Հին բժշկր. կ’ըսէ. «Նվիկն երբ եփես որ կծվութիւնն ելնէ՝ օգտէ կրծացվի՝ որ ուտէ, և թառանչի և հազի և ջարդածի, և որ ի գլուխն մաղաս կաթէ և կամ ի կուրծքն, և դիւրաւ տայ բերել (ի դուրս). զչորն աղալ ու տալ՝ լաւ գործ է. թէ մեղրով խառնես՝ զվէր մաքրէ»: Նոր բժշկագիրն Կամարկապցի՝ համառօտ գրէ, «Ինքն Հայոց բանջարն է, և մէջն կարմիր լինի. իսկ Ամիրտ. ըստ Պէյթարայ: «Լուան՝ որ Հայն Նվիկ ասէ, և լաւն այն է որ սպիտակ լինի, տաք և չոր է Բ տրճ. կտրող և բացող է, և (թէ) զիր տակն մեղրով օծես՝ օգտէ քալաֆին և նամաշին (քոս) ճլէ կու տայ, և քթին նասուրին դեղերուն է… և թէ անձն օծես՝ օձ ինքի մօտ չի գայ։.. Իպն. ասէ, թէ ինքն երեք ցեղ կու լինի, և Թ. Իլան (եըլան) ղաւի ասէ(&lt;ref&gt;Ձայնով և իմաստիւ նման Հ. անուամբ բոյս մի կայ կոչուած Օձկակաւի, բայց Յ. ուրիշ բուսոյ հետ զուգուած է, զոր տեսնես ի կարգին: &lt;/ref&gt;), (կամ Եըլան եաստաղի), այնոր համար որ որձան օձու խորխ կու նմանի. և մէկ ցեղին այլ Փեղի ականջ կու ասեն:

Ասէ Պտին. թէ ինքն Ֆիլկօշն է (Ֆիլճուշ, Պ. փղի ականջ), և ինքն Գ ցեղ կու լինի, և մէկ ցեղին Հռ. Տրաղիտին (Dracunculus) կ’ասէ, որ թարգմանի Լուֆի հայըայ արաբ. և Լուֆ էլ-Սիպ այլ կ’ասեն, և Լուֆ քապիր արաբ. այլ կ’ասեն (Մեծ Նուիկ), և մէկ ցեղին այլ Հռ. Այսարան կասեն, և Անդալիացւոց լեզուան՝ Ասարանվան, (Ալանսարա արաբ. ըստ Պէյթ. Միհրիճան կամ Պենտակոստէի տօնին օրը՝ բոյսն ձայն հանէ, լսողն նոյն տարին մեռնի).. և ինքն Լուֆի Սաղիր ն է (Ն. Փոքր), և այնոր Ճօտ կ’ասեն, և Գ ցեղին Հռ. Արիսազան (Arisaron), և ինքն Հարիս ն է, և Եգիպտացիքն այսոր Տարիրայ արաբ. կ’ասեն. և Սահակն ասէ, թէ Լուֆի ըլ-Ճօտն տաք է քան զԼուֆի Սապտ ն, և ինքն Հողային բնութիւնն յաւելի է», եւայլն։ – Նուիկի երկու գլխաւոր որոշմունքէն՝ Արեւելեան տեսակն Arum Orientalis գտուի ի Կովկաս, ի Վիրս, Պոնտոս, ուր նա և Իտալականն, A. Italicum.

== 2222. Արջնուիկ. ==

Անունէն գուշակուի հասարակ կամ անարգ տեսակ մի Նըւկի, որոյ մէկ տերեւն խաւրուած էր մեզ ի ցոյց, է և այս:

== 2223. Նուկտաւ. ==

Ըստ կարմիրքցոց է Անմեռուկն կամ Փրփրեմ։

== 2224. Նումա. Նումայիք. ==

Թթուեղինաց ցեղէն, թուի Կիտրոն. վասն զի կիլիկեցի Թովմա Վ. իր երկրին բերոց մէջ յետ յիշելոյ զԹրինջ, Նարինջ և Լիմոն, գրէ և Նումա, Վաստակ. գիրքն այլ խրատէ (ԾԳ) ի հոկտեմբերի՝ «յամիսս յայս պարտ է զԹրնջիքն, զՆումայիքն և զԼիմոնիքն ծածկել». յիշէ և (ՄԻԸ) Թրնջի և այլ պտղաբերաց հետ՝ «որ չաչի չի դնուին», այսինքն ճիւղով չեն տնկուիր կամ՝ բազմանար։ Տես Կիտրոն:

== Նունուֆար. ==
- Տես Նոնոփար։

== 2225. Նուռն. Նռնենի. ==

Մի ի ծանօթ և աննման պտղոց. իր ներքին կազմուածքին համար, միանգամայն և համոյն և օշարակին և օգտութեան, այլ և արտաքին ձեւին և թագաձեւ ծայրին և իսկափայլ կարմիր ծաղկանցն, որք ծառին կանաչութեան մէջ՝ շատ գեղեցիկ տեսարան են աչաց։ Բայց աւելի զարմանք և զմայլումն ընծայէ Նուռն աչաց և մտաց՝ իր գոհարանման հատիկներուն ջոկ ջոկ շարուածքովը, զոր գեղեցիկ նկարագրէ Պիսիդէս. «Ո՞յր պատառեալ զմորթ Նռան՝ և գիտացեալ զդիր գէջ կարկեհանացն, և զիարդ զիւրաքանչիւր ոք եդեալ ի տեղւոջ՝ ցանկով ընդմիջէ և բաժանէ զսահմանսն, պարուտակ մղզնաձև նուրբ ձգեալ լար, զի մի ծանրասցի մրգոյն թուլութիւն և նեղեսցէ կապովք պնդութեանն, և յայսմանէ հիւթ գիջութեանն անկցի, և փտեսցէ հատ զհատ հոսմամբ. և ոչ ածցէ զմտաւ զգերագոյն քան զմիտս բնութիւնն, և նախ քան զուտելն օրհնեսցէ զմիակն ամենայնի. քանզի միտք նոյն ժամայն վաղվաղակի ընթացիւք բնութեանն՝ թողեալ զսքանչելիսն՝ առ պատճառն ընթանայ։ Այս սքանչելի գեջ կարկեհանաց (իբր ջրեղէն կարմիր ակունք) մէկ մեծ յատկութիւնն այլ է երկար ամիսներ նոյն գեղեցկութեամբ իրարմէ անզատ պահել զհատերն. ափսոս, որ ոչ նոյնպէս մնան և գեղեցիկ ծաղկունքն, սակայն ասոնք նա և ի գետին թափուած՝ յիշեցընեն մեզ մեր վայելուչ չարերգողին հետ՝ Բեթղեհեմի անմեղ մանկանց դիպուածը։ «Եւ դիակունք սուրբ Մանկանցն որպէս զծաղիկ Նռնենեաց հարեալ ի կարկըտէ, և անկեալք ի սուրբ Բեդղեհէմ»։ Այս ծաղկաթափութիւնն իբրև յատկութիւն մը Նռնենւոյ ցուցընէ և Առակախօսն (ԺԴ)։ «Յանփորձից ոք տնկոց հարցանէ զՆռնենի. ԶԻ՞ է զի բազում և առնես ծաղիկ, սակայն զի հոսես և ծորես. և նա ասէ. Ագահ է ակն տնկողին, և ես նրբոստ ծանրապտուղ. և եթէ ոչ էի կակղուղէշ՝ բառնալ ոչ կարէի, և յաղագս այնորիկ հոսեմ՝ զի մի՛ բեկայց: Յիշէ նա (Ժ) և զթթուութիւնն՝ ինչպէս Թզենւոյն հետ բաղդատութեամբ տեսնուեցաւ. յիշէ և զօգուտն իբրև դեղ, որոյ համար տնկոց թագաւորն՝ Բժշկապետ կարգեց զնա (Է)։ Բայց Նռնենին միշտ թթու չէ, կամ՝ոչ ամեն Նռնենի թթու, այլ ամենայն բժիշկ և բուսաբանք ծանուցանեն՝ որ երկու տեսակ է, մանաւանդ թէ ըստ հին Բժշկարանի մերոյ և Ամասիացւոյն՝ «Երեք ազգ է. մէկ Քաղցր, և մէկն Մուզ և մէկն Թթու, աղէկն հասունն է. բնութիւնն Թթուին հով է և Քաղցրն տաք»։ Դարձեալ գրէ. Նուռն որ «Ար. արաբ. Ռումանի, և Պ. Անառ, և Թ. Նառ ասէ, Գ ցեղ կու լինի. լաւն այն է որ քաղցր լինի, և ուժովցընող է, և Թթու Նուռն օգտէ ակնջին որ խոց լինի. և ծեծես ճրագու եղով և քամէ յականջն.. և տերեւն զմազն ամուր կ’առնէ… և իր տակին կեղեւն զճիճին կու Գանէ, և զօձն այլ ի փորուն կու տանէ. և թթուն օգտէ սաֆրայի ջերմերուն.. (բայց) ջղերուն և կրծոցն զեն կու առնէ, և զիր չարութիւնն տանի շաքարն է։ – Լ. Punica (այսինքն Պունիկէ երկրի Խնձոր), Փ. Grenadier.

Վաստակ. Գիրքն խնամով գրէ Նռնենւոյ մշակութեան (և պահպանութեան) վրայ (ՄԺԷ. ՄԻԶ. ՄԼՁ). նախ պատրուսելը սովրեցընէ, երբ «աղէկ պըլպըլկէ ու ծիլ հանէ` ապա պատրուսեա՝ որ առնէ»։ – «Եւ թէ ուզես որ Նուռն կուտ չունենայ և կարմիր լինի և չպատառի, և դիմացուցանէ և կանաչ պահէ մինչև ի գարունն. և թէ վատէ ծառն՝ որպէս լաւացուցանես, թէ կամիս զԹըթուն Քաղցր առնես։… Գիտելի է զի Նռնենին զսպիտակ հողն և զանջրդին ընդունի։ Եւ թէ ուզես որ Նուռն ի մէջ հատին կուտ չունենայ. ճեղքեա և զսրտուկն կան ի վայր՝ մօտ ի հողն, և կրկին կապեա, և Մկնսոխ մի ի յինքն հագո և հողով ծածկեա, նա՝ բեր զոր առնու՝ անկուտ լինի… և զայս յամառն պարտ է առնել: Եւ թէ ուզես որ հատն կարմիր լինի՝ դու բաղանեաց կրակի մոխիր բաց, և ա՛ծ ի տակսն, կարմիր լինի։ Եւ թէ ուզես որ ծառն բերուիկ լինի, գլխիվայր տնկեա զտունկն։ Եւ թէ ուզես որ Նուռն չպատառի, բաց զտակսն, և ծովու խիճ լից ի վերայ տակուցն, և հողով ծածկեա զնոր տունկն ի տնկելն, երբ գայ՝ ոչ ճեղքճէ զբերն։.. Եւ թէ ուզես որ Նուռն ի ծառն մնայ մինչև ի գարունն, նա ճիւղ մի ի ծառէն՝ յորում կայցեն Նռունքն ամբողջ և հասուն, բռնեա երկու ձեռօքդ և բերին վերեւ պինտ ոլորեա զճիւղն, այնպես որ ճըխմի, և աղէկ ոլորն ի վերայ անցանէ, և այդպէս թող որ ոլորն ի տեղն մնայ, և ծածք կամ հնար արա՝ անձրեւն չհասնի ինքն և թող, մինչև ի գարունն ամբողջ մնայ և թէ զծաղիկն աւելի թափէ, արճիճի աղտ ած ի տակն, արգելում. և թէ ուզես որ թթուն քաղցր լինի, թեր հետ գետնին ծածկեաւ, և զցիցն (ի տակռիճն անցուցանելի) Գէր Մարխ արա (կամ) Սոնոպրի, և պինտ զարկ ի ծակն (տակռըճին), քաղցրանայ։… Եւ թէ ուզես որ շատ պտուղ առնեն ծառքն, առ զԳառնադմակիկն, ծեծեա, և բաց զտական, և այնու աղէկ օծ զծառին տակն և լից, նա՝ շատ սեր առնէ: Եւ այլ (կերպ). խոտ մի կայ որ հոռմերէն Անլoսխօմou (O’λóσχαυος) ասեն որ թարգմանի Շատահնդիկ, թրջեա այդ խոտիդ ջրով զծառոցսն կուտսն և ապա ցանեա. նա՝ ծառ որ ի բեր գայ՝ շատ բեր առնէ։..

«Եւ թէ ուզես որ ի ծառն պահես զՆուռն, պուտուկներ ա՛ռ և ի ծառն կախեա, և զՆուռն ճղերովք ի ներք դիր, և զբերանսն բռով ծեփեա, մնայ ողջ ի տարին: Եւ թէ ոք պրտուով քթոցի նման ղլէֆ (պատեան) շինէ Նռան՝ զերդ կենայ ի ծառն, և բռով ծեփէ` մնայ աղէկ… Եւ այլ. թանձր աղջուր արա և զՆուռն ի ներս մղեա, և դիր որ ցամքի աղէկ ի յարեւն, և կախեաւ աղէկ մնայ: բայց խիստ սմքեցուցանէ զտերեւն. երբ կամենաս ուտել՝ եղկ ջուր արա, և ի ներք պահ մի թրջոց դիր, դալարանայ և զերդ նոր դառնա»յ:

Մեր երկրին մէջ աղէկ Նուռն ի Սիւնիս կ’ըլլայ, ըստ հին աշխարհագրին մերոյ (Խորեն.), իսկ Թթուն՝ ի Տայս:

== 2226. Նռան ծաղիկ. ==

Յիշեցինք զայս Ճուլինար և Մազ անուամբք, կոչուած է և Սիրուն կամ Սիրոն, և լաւ եւս Սիդոն, վասն զի Լ.. Cytinus, Փ. Cytinet, ի յունարէնէ, որ է Kύτινος. Նռնենւոյ ծաղիկ նմանցուցած է, բայց ոչ է անոր ծաղիկն, այլ խոտեղէն մի կամ մանաւանդ մակբուսակ, ուրիշ բուսոց բունոց և արմատոց վրայ բուսնող։ Հասկաձև կամ ողկուզաձև ծաղկներով: գըլ խաւոր տեսակն այս բուսոց կ’ըսուի Լ. Hypocistus, ազգ Քոչմօրուաց: Տարբեր ազգ է Վայրի Նուռն. – Տես Նաղիշտ:

== 2227. Վայրի Նռան ծաղիկ. ==

Որ ի բառս Գալիենոսի գրոց՝ է «Բաղատրոն՝ Նռան ծաղիկ», կամ՝ լաւ եւս ըստ հին Բժշկարանի, «Բաղասիոն, Ճուլինար, որ է Նռան ծաղիկ», Յ. բառին ստոյգն է Bαλάστίον, յորմէ Լ. Balaustium, Փ. Balauste. այս է Պ. կուլինար կամ «Ճուլինար, որ է Վայրի Նռան ծաղիկ, ըստ Ամիրտ. լաւն այն է որ կարմիր լինի.. կապող է և զակռային զշարժն ամրացընէ և զարունիլն կտրէ, և ականջին յետեւին մանր խոցերուն օգտէ, և գլխոյն խոցերուն որ գէճ լինի, և զաչքն ուժովցընէ և զգիճութիւն կտրէ, և այլն. և միրգ չունի, քան զծաղիկն անցեալ. և լաւն այն է որ ի Պարսից գայ. և իր փոխանն՝ Նռան կեղեւն է»: – Եթէ միրգ չունի ուտուելու համար, բայց տեսքով ունի պտղակերպ մի, հատերով այլ, բայց չեն հասուննար, և թէ՛ Նռնենեաց թէ Մրտենեաց վերա, գտուին այսպիսի սուտ պտուղք: – Ճարճիր այլ կոչուած է Վայրի Նռան ծաղիկն։

== 2228. Վայրի Նռան տակ. ==

Ար. Աս ըլ-ռէման. յիշուի, բայց չի բացատրուիր` ինչ ազգ լոյս ըլլալն։ Այս Ար. Նռան անունը թերեւս յիշեցընէ Ս. Գրոց մէջ (Դ Թագաւ. Ե. 18) Ռեման չաստուածը, որ եբրայերեն այլ նոյն Ար. անուան պէս Նուռն նշանակէ, և կարծեն ոմանք ի գիտնոց թէ Ասորոց երկրի դիցաբանութեան մէջ Նուռն այլ իր տեղն ունէր, բայց ոմանք աւելի բարձր և պատուաւոր նշանակութեամբ` արեգական ընծայուած մակդիր մի համարին։

== 2229. Նուռն Հնդի (Հնդիկ). ==
– Տես Նարմուշկ։ 

– Բժշկարան մ’այլ գրէ. «Ճուլինար՝ Մսրայ Նռան Ծաղիկն է. թէ չգտնուի նորա ծաղիկն, այս տեղաց ծաղիկն նորա տեղն կու բռնէ»:

== 2230. Նռճէս. ==

Նարգիսն է, տես զայս. Գրուած մի կ’ըսէ. «Վարդ, մանուշակ և Նռճէս, իւրաքանչիւր ոք գեղեցիկ զգենու»: - Հին Բժշկարանն այլ գրէ, «Նռճէս՝ զ Սմնակի ն (տես զայս) գործն այն է, և իրենց ձէթն օգտէ ջղացաւու՝ որ ի հովէ»։

== 2231. Նռնէս. ==

Գր. Նիւսացւոյ գրուածոց մեկնիչն կ’ըսէ, «Մեկոնն (Խաշխաշ) որ է Նռնէսն»։

== 2232. Նռնիկ. ==

Տեսակ մի Տանձ կարմիր ու ճերմակ: – Բառհաւաք մի յիշէ և

== 2233. Նռնիկ կամ Նռենիկ ==

Իբրեւ յատուկ բոյս կամ ծաղիկ։

== 2234. Նռնիճ. ==

Կամարկապցին Նռինճ գրէ, նոյնպէս և բացատրութիւնը խառնակ կամ սխալ է. «Այս խոտն լեռներն կու բուսնի, հերն որպէս Խորոտի (թուի Հօրօտն). ծաղիկն դեղին է». յիշէ և զտակն և զճղերն: Ուրիշ Բժշկարան մի գրէ. «Հերն որպէս Սխտորի է. ծաղիկն դեղին, և մօտ ի տակն որպէս երկուորիք կախ են»։ Ի նորոց այլ վկայուած է որ բանջարեղէն է, և քանի որ թարմ՝ է՝ եղով կամ կաթով եփուած՝ ուտուի։

== 2235. Նոսր աղ: ==

Զարմանալի բուսաբանական բարակ քննութիւն. բորբոսած կամ մգլոտած բորակի վրայ գոյացած աղուամազն այլ՝ բուսոց կարգը դնելով՝ գրէ Բժշկարան մի. «Ասիուս (˜A-Ãσιος Յ. ցեխոտ, տղմոտ, կամ ãσις ցեխ). ինքն վայրի ծաղիկ է, որ է Նօսր աղ. և կու ընծայի այն քարին վրայ (որ) Թ. Քուհալճիլա ասէ»: – Սողոմոն՝ որ պատերու վրայ խոնաւութենէն առաջ եկած կանաչը, զոր Զոպա կոչեն Ս. Գիրք, իր բուսարանին մէջ ստորագրեր էր, արդեօք մինչև այս բորակի բորբոսն այլ նկատե՞ր էր։

== 2236. Նֆլ. Նֆլա. Նֆլի. ==

Վերոյիշեալ Բժշկարանն գրէ. «Ինքն ծառ է, և որ զինքն միս (մսով?) խորվէ և ուտէ, մեռնի. աղէկն ի Սիս լինի. տաք և չոր է Դ տարաճա. չուտվիլ»։ Ուրիշ Բժշկարանք իբրև լծորդ գրեն «Սֆլի որ է Սֆլայ. – Սֆլա որ է Տիլֆա։ – Տիֆլա կամ Դիֆլա՝ որ է Ճփնի». տես զայս: – Բայց բուսաբան մի կ’ըսէ, Ար. Նըֆլէ անունն նշանակէ փոքրածաղիկ: Լ. Celsia parvifora. սա Խռնդատի ցեղակից կամ անոր շատ նման բոյս մի է, և աւելի Ասիոյ և Ափրիկիոյ կողմերում կ’ըլլայ, բայց Եւրոպիոյ պարտիզաց մէջ այլ դարմանուի. տեսնուած է և Երասխայ հովտին մէջ, և ի Կորէս Սիւնեաց։ Մէկ ազգն նոյն Ար. անուամբ կոչուի Neffea. Տես և Դիֆլա, Տլփա։ – Բժշկ. մ’այլ գրէ. «Նաֆլ խոտի-մն տակ է, որ ի Պատիու? բերեն»։

[[Կատեգորիա:Հայբուսակ]]</text>
      <sha1>qvy5e7qctx3j3twnlqxe9kh70dt0hzl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Հայբուսակ/Շ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151796</id>
    <revision>
      <id>397312</id>
      <parentid>397275</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T11:18:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emptyfear</username>
        <id>547</id>
      </contributor>
      <origin>397312</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="86386" sha1="ludfsx9sua8xnxg3j4yqyze5nc02bys" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title = [[Հայբուսակ/Ցանկ|Հայբուսակ • Այբբենական ցանկ • Շ]]
|author = Ղևոնդ Ալիշան
|previous = [[Հայբուսակ/Ն|Ն]]
|next = [[Հայբուսակ/Ո|Ո]]}}

== 2237. Շաբալութ. Շահպալուտ. Շամբլութ. Շատալութ. ==

Ի բառս Գալիանոսի թուի թէ սխալմամբ այսոր զուգուած է Մղաբաթրու, Mαλ‛α-άβαυρον, որ Հնդկաց Պեթէլն է կամ՝ այնոր տերեւն ըստ այսմ՝ գրած է և Ռոշքեանն. «Տերև է հնդկային, նարդոսահոտ, և իւղ օծանելի»: Իսկ Շահբալութն ըստ վկայութեան Բժշկարանաց և այլ գրոց՝ է Մաշկամիրգն կամ սովորաբար Կաստանայ կոչուած պտուղն. հին Բժշկարանն այլ յետ յիշելոյ զԱրքայկաղինն՝ յիշէ զ Շապալութ, և «տաք է, ասէ… և տաքութեան վկայ իր քաղցրութիւնն, և պակաս կերակրէ, գոզ յորդորէ, որ շատ ուտէ՝ գլուխն ցաւի, զփորն կապի, և խորված՝ լաւ էջ թէ թրջես՝ լաւ կերակրէ, տաք բնութիւնն շաքարով ուտէ և հով բնութիւնն՝ մեղրով Ամիրտ. գրէ «Շահպալուտ արաբ., որ է Հ. Շապալլուտ, Թ. Կաստանայ. և լաւն այն է որ խոշոր լինի և քաղցր, և ինքն մութատիլ է և չոր էր իպն. ասէ՝ թէ լաւն այն է որ զինքն ջրով եփեն և ապա ուտեն, չարութիւնն երթայ և անուշահամ լինի. և ի մեր երկրին՝ կանայք զայս ուտէին վասն գիրութեան համար, զկանայքն գիրացընէր. զիր չարութիւնն տանի Ղանդն? և ասացած է թէ իր փոխանն Պալուտն է և կամ Խառնուպն։ Անցել է Պտ. թէ ինքն Ղուստուլ ն? է. և ինքն քաղցրկեկ կու լինի քան զՊալուտն. և լաւն այն է որ հասուն լինայ. և Մազանտարան կ’ասեն քաղաք մի կայ, ի հոն հալվա կ’եփեն և կ’ուտեն»։ – Պէյթար չի յիշեր գիրացուցիչ ըլալը, թուի թէ մեր Ամասիացին իր երկրին կանանց համար կ’ըսէ։

Շագալուտը Յ. անուամբ Кασάνια, կոչի և Լ. Castanea, Փ. Châtaignier, Ռ. Каштановое дерево. Թ. Քէստանէ. Այս Յ. անուամբ յաշխարհագրութեան Խորեն. յիշուի մեր Տուրուբերան նահանգի (Տարօնոյ) կողմերում. «Պստակ և Կաստանոն՝ որ է Մաշկամիրգ». նոյն անուամբ գրէ և Վաստկ. գիրքն (ՄԽ) «Կաստանայն զնօսր գետինն սիրէ և զբարձրաւանդակն. և թէ ուրուք տեղին ցած լինի՝ նա զգետեզերսն ախորժէ և զաւազուտն, զծովային և ձիւնամեծ լերինսն. և իւր տունկն մազմզկով սիրէ տնկել. և ինքն շոյտ գայ ի բեր՝ քան զայլ ծառերդ. և ի գարնան դուռն երը շարժի՝ ախորժայ տնկել, և ինքդ տունկ առանց մազ մըզկի բնաւ չբռնէ, ցանելով է իւր ճարն, այս խրատով։ Ա՛ռ զԿաստանայն իւր դրուցի բուճուճով՝ որ զերդ ոզնի է, և լից զինքն ի մութն տուն, և ներքև և վերեւ՝ գետի աւազ լից, և զինքն յաւազն թաղեա. և ամեն ամիս հետ մի զաւազդ փոխեա մինչև ի գարունն. և ապա ան և լից ի ջուր, և տես. այնոքիկ որք ի վերայ գան՝ նա աւեր են նոքա, ձգեա, և որք ի յատակն իջանեն՝ աղէկ են, զայնոսիկ դիրի տուն՝ որ ցամաքի ի չուքն, և փոսեր արա ի մալարայ (արտ.) խորու թիզ մի. և մի զծայրն ծլին սուր դիպան ի վեր դներ՝ որպէս Նուշ կամ՝ Ընկույզ, այլ զծլին սուր ծայրն ի վայր արա և զոռքն վեր, և գետի աւազ չափ մի ի վերայ, և ապա զհողն։ և թող որ բուսանի և մեծ անայ երկու երեք տարի. և ապա ի չարժն՝ Հան և տնկեա ուր կամիս: Պտուղն այլ երկար ասեն պահելու համար՝ խրատէ (ՄԻ), այսպէս գրելով. «Դիր զինքն ի կաւեայ անձիւթ աման, և պըսմով կամ այլ ազգ չոր փշով զբերանն կալ, և խեցատ մի ներքև դիր, և զինքն ի վերայ բերանոյն շրջեա, և գլխիվայր կանգնեցո. շատ պահուի: Եւ թէ փորես որ ի բաց տեղի՝ որ ծածք չլինի ի վերայ և լնուս ցամաք աւազ յատակն, և ապա դնես զգաստանային և զեղի (կամ Լեղի) Նուշն, կամ՝ զայդպիսի խեճեպային իրսդ, թեղար մի ի վերայ բերանոյն կործես, և զշուրջն խէնտէկես՝ որ ջուր չմտանէ, շատ դիմանայ յերբ ուզենաս՝ ուտես»։

Այժմու սովորական անուն պտղոյս ի մեր լեզուիս է։

== 2238. Շագանակ. ==

Այս անուն չի գտնուիր ի գիրս, և չէ յայտ երբ մտեր է ի լեզուիս. գուցէ Շահնդակի կամ Շահդանաճի (Կանեփատ) անուններու հետ շփոթուած։

== 2239. Շաթառակ. Շահթառակ. ==

Այս Պ. անուան, արաբ., որ է Թագաւորական բանջար, ի՞նչ ըլլալը բացատրած եմք Անձխոտ անուամբ, տես թ. 110։ – Այլեւայլ տեսակներէն տեսնուած և նշանակուած են ի Կարին Fumaria Vaillantij, և F. Asepala. յետինս նշանակուած է և ի Կեսարիա, յԱյնթապ, և այլն։ – Շավառակի ծաղիկն այլ յիշէ հին Բժշկարանն՝ վատ տեսնող աչքի դեղ, ձիոյ լեղիի հետ խառնած։

== 2240. Շալախ. ==

Շուտ հասունցող Սեխի տեսակ մի։

== Շախգմուկ. ==
– Տես Շողգամուկ:

== 2241. Շալֆէ. ==

Թերեւս տառադարձութեամբ այսպէս կոչէ Քալանթարեանն զSalvia.

== Շախլոր. ==
– Տես Շկլոր։

== 2242. Շախրուն. ==

Հին Բժշկարանն հոմանիշ գրէ զայս և Քռեկան. անունն զոյգ կամ արուած թուի ի Շպրամ է, տես զայս:

== 2243 *Շակակուլ. Շախաղուլ. Շաղաղուլ. ==

Ար. է, արաբ., Տես Սնդրին, Կամարկապցին գրէ, «Շաղաղուլ՝ Սունկ, մանթար», ուրիշ մի «Շաղաղուլի հունտ՝ Երեսնակն է»։

== 2244. Շահապ. ==

Ըստ Ամիրտ. «Ինքն խոտ-մն է՝ որ տերեւն նման է Մրտենու տերեւին, և կանաչ լինի որ ի դեղնութիւն քշտէ. և ի բարձրութիւնն Գ կանգուն է, և ի գագաթ ճղերուն՝ փշկներ ունի, և կարմրուկ վարդիներ ունի և հատկներ ունի, ի Շահտանայ կու նմանի. թէ քամեն՝ կպչտուկ ջուր ելանէ. թէ տան (և) ջուրն ամեն օգտէ հազին»: Գուցէ քաջ բուսաբանից բաւական ըլլայ այսքան, մեզ իմացընելու Շահապին ինչ ըլլալը, զոր չի յիշեր Պէյթար:

== 2245. Շահասպրամ. Շահսաֆրամ. Շահասֆարամ. Շահմիսպրամ. ==

Շահսիֆրամ. Շահիշֆարում. արաբ.

«Որ թարգմանի Ծաղկանց թագաւոր», ըստ Բժշկարանաց, որք պարզապէս այլ կ’ըսեն, թէ Ռեհան ն է. տես զայս։ Բայց ուրիշ բուսոց հետ այլ զուգեն, ինչպէս, մէկն՝ Ղարամֆուլի, միւս մի Թ. գրէ «Աքքիրման (քաղաք Տարիոյ) Եարփուզի? տուր»։ Դարձեալ Ամիրտ. «Շահսաֆրամ, որ է Հապազի Քրմանի ն. զէտ Ծաթրին լինի, այնոր Շահսաֆրամի Քրմանի կասեն, և Ըռահան այլ կու ասեն»։ – Աչաց կպած կոպերը բանալու դեղ կու տան Բժշկարանք Շահասպրամի ջուրը, ոտն այլ՝ խպըլիկ ունեցողին։

== 2246. Շահաւորաստ? ==

Հնդկային բերոց մէջ յիշուի Աշխարհագրութեան Խորենացւոյ։

== 2247. Շահդանակ. Շահնդակ. Շահտանաճ. Շատանայ. Սատանէճ. ==

Խորեն. Աշխարագր. ի Կորճայս նահանգի Հայոց դնէ այս բոյսս, և մեկնէ, այսինքն Կանգար փշոյ սերմն, նման է և Ար. արաբ. անուան իմաստն, որ է Կանեփատ. տես զայս։ Յիշուի և Հոռեցի Շահդանաճ, որ է Մահուտանաճ. տես Մահդանակ։

== 2248. Շահենի խոտ. ==

Կամարկապցին յիշէ օձուկ ցաւի դեղ. «Առ Շահէնին խոտն, ծեծէ, և ա՛ռ չի քամած մածունով լանթակ, խառնէ լաթին վրայն. ա՛ռ կապէ վրան, երկու երեք հեղ արէ՛. օգտէ Աստուծով»:

== Շահթառակ. ==
– Տես Շաթառակ:

== 2249. Շահկաղին. ==

Ստ. Ռոշքեան իբր Գալիենոսի բառից մէջ գտած, փափուկ Կաղին նշանակէ. Լ. այլ կ’ասէ Mollusca. բայց հիմա այդպիսի բառ չի լսուիր ի բուսաբանութեան։ Ըստ նշանակութեան բառին՝ է Արքայկաղին։

== 2250. Շահմէլիք. ==

Շահենի խոտին յիշողն զայս այլ յիշէ ի դեղ ուռէցքի. «Առ զՇահմէլիք խոտն, կամ խաշէ կամ կրակին վրայ թառամեցուր թոռմեցընելն լաւ է քան զխաշելն.. դիր ուռէցքին վրայ և կապէ. օգտէ Աստուծով։

== 2251. Շահմիանդալ. ==

Որ և պարզ Հանդալ է Ձմերուկն վայրի, զոր բացատրած եմք տես թ. 1789։ – Վաստակոց գիրքն յիշէ (ՃԹ.) «Թէ առնու ոք զՎայրի Խիարկին տակն և զՇահմիանտալին, և լեսած յիրար խառնէ, և այն ջրովն զայսն շաղախէ և ձգէ, նա սպանանէ զմկունսն»։

== 2252. Շահմլհամ. ==

Նոյն գիրքն զայս այլ յիշէ (ՂԶ). «Առ զՎայրի Խիարկին տակն կամ զցօղունն, նոյնպէս և զՇահմլհամին արմատն, և ծեծեա և ի ջուր խառնեա, և ի վերայ բուսած արտին ցանէ՝ յառաջ քան զարեւծագն, նա ողջանայ»: Բնագիրն զայս անուանէ. Լ. Colocynthis, որ է Վայրի Դդումն կամ նոյն վերոյգրեալ Ձմերուկն վայրի:

== Շահնդակ. ==
– Տես Շահդանակ։

== 2253. Շահոգրամ. ==

Ի գիրս յիշուած չէ, բայց առ նորս սովորական է Թ. Ղարէմֆիլ կոչուած ծաղկին համար, և ոչ չոր կամեմին, որ Մեխակ կոչի. իսկ սա Լ. Dianthus, Փ. Oeillet, Ռ. Гвоздика. չէ յիշուած ի Պէյթար և Ամիրտ. բայց ծանօթ ծաղիկ է և հաճոյ անուշահոտութեամբն, բարդութեամբ թերթերուն և պէսպէս գոյներով և խատուտիկ պիսակներով. խնամով դարմանուած ի պարտէզս և տեսակները շատցուցած, յորոց այլեւայլք տեսնուած և նշանակուած են և ի Հայս. ինչպէս, D. Cyri, ի Գանձակ. – D. Multipunctatus, ի Խարբերդ. – D. Sultatus, ի Մուշ, Աւզաբերդ. – յատուկ Բաղիշեցին D. Bitlisianus. - D. Liboschitzianus յԱրարատ լ. – Երասխաձոր, Կարին, Պինկէօլ. – D. Floribundus, (Շատածաղիկ) յԵրասխայ ակունքն, ի Պինկէօլ, Արարատեան լ. Կարին, Բաբերդ Մարաշ. – D. Robustus, ի Կօշքար Պինկէօլի. – D. Libanotis, ի ԴաւրէԺ. – D. Erytrovalus, յԱգռաւ լ. Կորճայից. – D. Fimbriatus, ի Թորթում, Ծանախ, որոց ճերմակ զանազանութիւնն (Canescens) Էջմիածին. – D. Crinitus, ի Դաւրէժ, ուր և յատուկ տեսակ մի, D. Tabrisianus. – տեսակ մ’այլ յատուկ Մշոյ, D. Muschianus. – P. Asperulus, ի Կարին, Կօշքար. – D. Carmelitarum, ի Թէքտաղ լ. – D. Calocephalus, ի Ծանախ, Պինկէօլ, և այլն, և այլ շատ տեսակք ի Փ. Հայս։

== 2254-5. Շահորակ. Շահորանկ. Շահպանակ. Շահպանաճ. Շապանկ. ==

Պէսպէս անուններ կամ հոմանիշներ ընծայեն Բժշկարանք, հասարակօրէն Մանօշայի տակ կամ Մանուշայի տակ, ըստ Պ. կամ Շան Մանուշակ։ Ամիրտ. գրէ. «Շահպանկ, որ է Շապանակ և Շապանկ այլ կ’ասեն, և ինքն Պանավշայի քուլապի ն է, և Ար. Ղուսվաթ էլ-քալպ ասեն (Շանձուք). և ասացեալ է Սահիպ Ճամէյին՝ թէ ինքն Շաճարի Իպրահիմի ն փոքրն է, (և այլք այլ ազգ ասեր են). և գրոցս շինողն աuցել է, թե այս ամէն խօսվին չէ ստոյգ. և ստոյգ է որ ասեն թէ Շան Մանուշակն է, և ի Շիրազ Մանաշայի շահ կ’ասեն»։ – Պէյթար Պէրնուֆ արաբ. անուամբ ստորագրէ զՇահդանակ. զոր Ամիրտ. կարդայ Պարպուղ, թարգմանիչն է։ Լ. Conyza odorosa կոչէ, որ է Լուադեղի տեսակ։

== 2256. Շահպոկ. ==

Ուր յիշուած է, յայտնի չէ, համարուած է Մանդակ, կամ հետեւեալն,

== 2257. Շահպուրակ կամ Շահպրակ. ==

Ի գիրս կարծեմ չէ յիշուած, այլ առ նորս ընդունուած իբր Պ. և Թ. Շահպուէ, Շէհպօյ. զոր յիշեցինք Կորդուախունկ անուամբ, վասն զի այնպէս կոչուած վկայէր Պէյթար այն բոյսը որ է ըստ Լ. Chairanthum, և որոյ առաջին մասն կարծեն բանասէրք ոմանք Ար. Խիրի բառն ըլլա (տես թ. 1060) և այլեւայլ ծաղկըներ նշանակէ, յորս և այս Շահպրակն. Փ. Girofee. Համարիմ թէ այդ Ար. անուամբ գրածն Ամիրտոլվաթայ՝ սոյն այս ծաղիկս է և ոչ Շահոգրամն. «Վեց ցեղ է. լաւն այն է որ դեղին և անուշահոտ լինի, տաք և չոր է յառաջին աստիճան, օգտէ այն գլխացաւութեան որ ի հովութենէ լինի. և թէ զծաղիկն յաչքն քաշեն՝ ճլէ տայ աչաց, և թէ մեղրով յականջն կաթեցընես՝ զցան տանի… Իպն. ասէ, թէ որն սպիտակ, որն դեղին, որն կարմիր, որն խոտ, որն ծիրանի է, լան այն է որ դեղին լինի և հասարակ տեսակն այլ այս է։

== Շահսաֆրամ. ==
– Տես Շահասպրամ։

== 2258. Շաղգամ. Շողգամ. Շողգամբ. Շախգամ. ==

Ար. և Թ. այլ նոյնպէս կոչուի, Շէլճամ արաբ., Շալկամ, բայց չեմք կարծեր թէ ասոնք մեզի տուած ըլլան այս անունը, այլ իրենք առած մեր լեզուէն, մանաւանդ եթէ ըստ ոմանց մեկնութեան՝ Բարձր Հայոց գաւառաց մէկն Շաղգոմք՝ որ և Շատգոմք այլ գրուած, այս բանջարէն առած ըլլայ կոչումը, այն երկրին մէջ բուսած Շողգամն արդարև շատ համեղ կ’ըսուի։ Աիրտ. ի շալակ Շ տառի` Շողգամբ գրէ, իսկ բացատրութիւնն Սալճամ անուամբ. «Ինքն աղէկ է և զօրաւոր ամենայն մարդոյ. աղէկն կարմիրն և խոշորն է… չաքն (չափն ուտելու) քանի որ պիտի առ»: Պէյթար երկար ստորագրէ զՇողգամ այլ և այլ տեսակօքն. թուի թէ Ամիրտ. այլ այսպէս ըրած էր Շ տառիւ, վասն զի գրէ ի շալակն՝ թէ յիշուած է թէ Ս և թէ Շ տառիւ. բայց իր գրոց շատ օրինակաց մէջ Ն տառին վերջի, և Շ տառին առաջին անուանքն կու պակսին։ – Շաղգամ, թերեւս հողի տակ ծածկուած ուտելի բանջարեղինաց գլխաւորն է, և իր ցեղակից Ստեպղինի հետ յիշուի յԱռակախօսէն։ – Լ. Napus, Փ. Navet, Ռ. Рыпа Բժշկարանք Գիրադեղ կ’ասեն զՇաղգամ, այսինքն գիրացընող։

== 2259. Շաղգամ վայրի. ==

Գալիենոսի բառից մէջ Յ. գրուի Կիւկղամինուս, որ է Κυκλάμινος Լ. Cyolamen. տ. Արջտակ։

== 2260. Շաղգամուկ. Շողգմուկ. Շաղկմուկ. Շողգմբուկ. ==

Կոճղեզաւոր և ուտելի փոքր բոյս մի մանր փունջ փունջ բուժակաձեւ կամ շրթնաձեւ մանիշագոյն և սպիտակի քշտող ծաղկամբք։

== 2261. Շաղինգղ. ==

Տես Իշաշինգղ. թերեւս նոյն է և

== 2262. Շաղինտր. ==

Զոր Ռոշքեանն՝ ըստ Վարդանայ Վ. (Մեկն. Ծննդոց գրոց) կ’ըսէ՝ խոտ մի անպիտան. «Ոչ ամենայն բանջար ուտելի է, որպէս Ցմախ, Բանգ, Շաղինտր և այլք, որք դառինք և ոմանք մահաբերք իսկ են»։

== 2263. Շաղիպատուկ. ==

Գալիենոսի բառք այսոր Յ. գրեն Ղուսուս. իսկ զսա Պէյթ. գրէ Գուսուս, որ գեղեցիկ անուն մ’է Բաղեղան։

== 2264. Շամամ. ==

Ար. արաբ., փոքրիկ և խատուտիկ Սեխ, ըստ ոմանց Ձմերուկ. «Որ է, ըստ Պէյթ. և Ամիրտ. Տաստանպուէ ն, և Աճուր կ’ասեն». Այս երկրորդ անուամբ այլ գրէ «Տաստանպուէ, որ Թ. Լանղուճ կու ասեն, ի մեր աշխարհն Աճուր կ’ասեն. և կեղեւն տաք է և զկերակուրն կու հալէ, և զքամին կու վարէ յանձնէն, և մէջն յուշ կու մարսէ, եւայլն. տես Աճուր։ Անունն մտած է առ մեզ գոնէ ԺԲ դարէն, զի Մխ. Գոշ յառակն (Կ) ծաղրէ զտգէտն՝ որ ի վաճառանոցի տեսնելով զայն՝ զարմացած հարցուց թէ ի՛նչ է. – Սիրամարգի հաւկին է, ըսին չարաճճիք. և նա գնեց «և տարեալ եդ ի ներքոյ հաւու՝ զի ելցէ ձագ Սիրամարգի, զոր առեալ եկեր հաւն», և այլն։

== 2265. Շամբ. ==

Ոչ յատուկ բոյս մի, այլ բազմութիւն Եղեգանց, մանաւանդ ջրային տեղեաց։

== 2266. Շամբալա. ==

Անպիտան կամ հասարակ խոտոց կարգին յիշուի, (Մեղու, ԻԲ, 82)։

== 2267. Շամբար. ==

Ս. Բարսղի Հարցմանց մեկնութեանց մէջ` ի կարգի պտղոց իբր յատուկ կամ՝ տեսակ ինչ յիշուի, «Խիարն, Շամբարն, Դամոնն, Հալիլայքն», և այլն։ – Տես Խիարշամբար:

== Շամբլութ. ==
– Տես Շաբալութ։

== 2268. Շամպղիտակ. Շամշիտակ. ==

Իբրև ծաղիկ յիշուի յԱգաթանգեղոս. Շէհրիմանեանն՝ որ ուրիշ անուններ այլ յիշէ, Ծործորակ և Սոսան, համարի Լ. Symphytum, Փ. Consoude. Ռ. Шибокостб, այն անուամբ գրէ և Պէյթ. արաբ. Յ. բառ է և կպչուկ նշանակէ. այս հայերէն անուամբ բոյս մի նշանակած եմք ի կարգին, բայց տարբեր ցեղէ է, իսկ սա Թորթերու ազգէն է։ Ամիրտ. Սամղուտան կարդացեր է անունը, և կ’ըսէ. «Ցեղ-մն է որ մենուկ կու բուսնի, երկու կանգուն երկայնութիւն ունի, և մէջն փուճ կու լինի, և ի վերայ տերեւնի ունի, Եզնալեզուի (որ է Թորթ) տերև կու նմանի, և դեղին ծաղիկ ունի»։… – Սամղտան մ’այլ. ինքն խոտ-մն է որ ի քարերուն ի մէջն կու բուսնի և մանր տերեւնի ունի, և գագաթն ի Հաշայի գագաթ կու նմանի, և յերկանկուկ տկեր ունի. հաստութիւնն մատի չափ, և հոտն անուշ է, և համն քաղցրիկ կու լինի. և թէ ծամեն՝ զինչ որ թուք ունի` ի բերանն ժողովիև թէ եռցընեն և զջուրն խմեն՝ զկրծոց և զթոքին խոշորութիւնն կու տանի և յստըկէ, և զարիւն թըքնույն այլ տանի, և թէ ծամեն՝ զծարան կտրէ, և այլն։ – Այս երկրորդ տեսակ Շամպղիտակն է անշուշտ Լ. S. Asperrimum կոչուածն, որ տեսնուած է և ի Հայս և ի Կովկաս. յատուկ Կովկասային տեսակն S. Caucasicum, գտուի և ի Գարապաղ. – Տաւրիացին S. Tauricum ի Թ-Հ. ’ի Պոնտոս. – Մեծածաղիկն, S. Grandiflorum, ի Վրաստան։ – Տես և Ափնիք։

== 2269. Շամրաս? կամ Շամրաշ. ==

Ծաղիկ մ’է կ’ըսէ Յովհ. Եզնկացի, որով օձ իր ապականեալ մարմինը նորոգէ! Անծանօթ է մեզ այդ զարմանալի բոյսդ, և ծագումն անուանն, լսեցընէ քիչ մի Յ. Χαμαιρωψ, որ գետնամած բոյս մի նշանակէ, կամ ցած Արմաւենի։

== 2270. Շան ագի. ==

Ինչպէս ուրիշ ծանօթ կենդանիք՝ այսպէս և շունն իր այլ և այլ մասամբք՝ զանազան բուսոց անուններ ընծայեր է, առերեւոյթ նմանութեամբ, իր ագւոյ նմանակը Ար. կոչուի Ումսուխ արաբ., «որ է Թ. Իթ ղույրուղի. ինքն խոտ-մն է որ երկու բարակուկ և պինտ և հաստ ճղեր ունի, և տերեւն նման է Ձիթենու տերեւին, և ի քարոտ տեղեր և ի փշոտ տեղերու մէջն կու բուսնի, և ի լերինքն կու բուսնի, և կախ կու լինի, և զէտ զծառ որձայն կու տանէ, և տերև չի բուսնիր, և պօղուն պօղուն կու լինի։ Եւ մէկ ցեղ այլ կու լինի՝ քան ի ճկութի մի չափ հաստութիւն ունի, և ճղերն շատ կու լինի, կարմիր կարմիր եէմիչ կու լինի, և յորժամ հասանի՝ սեւանայ, և Թ. այս երկուքիս Իր Պույ րուղի կասէ, որ է Շան ագի, և ինքն հանգուստ հանգուստ կու լինի։ Եւ թէ զայս խոտս քամեն ի գինին խառնեն և խմեն, զլուծումն կտրէ,.. և թէ զինքն Թզով եռցընես և զջուրն խմես, օգտէ հազին և հեւուց. և թէ զչորն ծեծես՝ և ցանես ի վերայ խոցին՝ բուսցընէ, եւայլն։ – Փոխանակ շան՝ Ձիոյ ազգի կ’ըսեն, Լ. Equisetum, Փ. Equisette կամ Préle. Հասարակ կամ Ածւոց տեսակն E. Arvense, նշանակուած է ի Թ-Հ. ի Պոնտոս, ի Կովկաս. – E. Telmates, ի Հս. և ի Հր. կովկաս, ուր և Անտառայինն E. Sylvaticam, և Ճախնայինն E. Palustre. – Ամիրտ. Ումսուլ անուամբ գրածը՝ գրեթ է նմանապէս գրէ և Եանիսթալայ անուամբ, որ է ըստ տպագրեալ Պէյթարի Եանիշթալայ արաբ., թարգմանն գրէ Inichtella.

== 2271. Շանաշօպ? ==

Ամիրտ. Շան Սմպուլը՝ Սունպուլ էլ-քալպ բացատրելով՝ այլ և այլ կարծիքներ յիշէ այս ետքի անուան, զոր ոմանք սխալմամբ համարին Լիսան ըլ-ասաֆիր (Հացի ծառի շկլորն), որ «ծառ-մն է որպէս Շանաշօպ կու ասեն, և ի Շիրազ Համահըր կու ասեն»:

== 2272. Շանդակիկ. ==

Գալիենու բառից մէջ սա զուգուած է Կնդարիոնի (Centaurum), Տերեփուկ մեծ։

== 2273. Շանդանիճ. ==
– Տես Շահդանակ։ 

== 2274. Շանլեզու. ==

Յ. բառի թարգմանութիւն է, ինչպէս և Լ. Cynoglossum, Փ. Cynoglosse, և Ար։ Լիսան ըլ–քալս, բայց ըստ Պէյթ. ոմանք կ’ըսեն և Գառնալեզու, ըստ Ց Լ: Arnoglossum. թուի թէ այս փառս այլայլած կարդալով Ար։ աւելի այլայ լելով գրէ Ամիրտ. «Ախօպլասին, որ Թ. Շանլեզու ասէ, և տերեւն նման է) Մրտենու տերեւին, և ի գագաթն բոլոր լինայ, և տերեւին տակն զէտ զԱ լուսանի (թ. 3) խոտի նման կու բուսնի. և յորժամ այս խոտէն յում՝ գլուխն ցաի՝ կախեն, գլխուն ցաւիլն խաղվի. և թէ մորՏամ առնեն և օծ են, պինտ խոցերուն օգտէ և կակղցընէ։ – Շանլեզու մի այլ•ինքն խոստ-մն է որ տերեւն նման է Գառնլեզվին տերեւին և կամ՝ Ջղախոտին, և որձան յերկայն! «երկու կանգուն, և ի նայ (խոնա) տեղերն կու լինի՝ որ ջուր քիչ լինի, և ծաղիկն կապուտ կու լինի, և տակն սպիտակ կու լինի. և թէ պեղծ խոցերուն վրայ դնես՝ օգտէ։ – Շանլեզուի Հասարակ տեսակն C. Oficinale տեսնուած է ի կարին, Բաբերդ, կովկաս, և այլն. - Լեռնայինն C. Montanum ի Գարապաղ. – C. Nebrodense, ի Մանախ, Պոնտոս, Կիլիկիս. – Քարուտն C. Rupestris է սահմանս Տփղիսու: – Առանց տեսակներն որոշելու յիշուի Շան. լեզուն յԵրասխաձոր, ի Շիրակ, «Երեւան

== 2275. Շանխոտ. ==
– Տես Մեղրածուծ։ 

== 2276. Շանկաթ. ==

Ըստ Ստ. Որչքեան է Բազուկ վայրի, 1: Lemonium. այս ետքի անունս Ա մարտ. կ’ընծայէ միանգամայն Գառնալեզուի և Գառնադմակիկի։ Տես երեքն այլ ի կարգին:

== 2277. Շանկիար. Շնկիար. Շանճար. Շինճար. ==

Խիարի և Պատնիճանի հետ յիշուի. Ամիրտ. պէսպէս Պ. և Թ. անուամբք յիշէ, և կատղած չան խածածին օգտակար գրէ ուտելն. «լաւն այն է որ Չամչով ուտեն և Նանխուով։ Ասէ Ռազկանն որդին, թէ ինքն քան զԽիարն թեթեւ է, և շուտ հալի. Խիարն և Խիարշայ և Դդումն՝ երեքն այլ օգտէ տաք բնութեան. և թէ շատ ուտեն՝ քամի ընկենու ի փորն։.. Եւ ցեղ մի այլ կայ, մանր տերեւնի ունի և բարակ ճղեր ունի, և ի ծիրանի և ի կարմրութիւն կու քշտէ, և զէտ արեան տակեր ունի. և կալոց ատենն յաւազոտ տեղեր կու բուսնի. և թէ զտակն և զտերեւն ուտեն և կամ՝ զջուրն խմեն և կամ՝ լուուխ առնեն՝ օգտէ ամենայն գազանահարին», և այլն։

Նոյն Շինճար անուամբ ուրիշ ազգ բոյս մ’այլ չէ, «որ Պ. Ազանկար կ’ասէ. ինքն Ապու խալիuան ն է և Ինթիւղիայ այլ կ’ասեն, և թէ զիւր տերեւն գինով խմեն՝ զփորն կապէ. և իւր տերեւն նման է Հազարին տերեւին. բայց չոր լինի. և ինքն Լեղի Կաւզուպան ն է, և ի հով լերունքն կու բուսնի»: – Պէյթար չորս տեսակ կայ կ’ըսէ Շանճիարի, բայց չի բացատրեր, այլ միայն համանիշ անուններ գրէ։ – Թարգմանիչն Լ. Anchusa կոչէ բոլոր ազգը. բայց Anchusa անունն ուրիշ ազգ բուսոց այլ տրուած է, ինչպէս Խարի։ Տես և Իշոյ մառօլի համար ըսուածը։

== 2278. Շան-ձուք ==

Որ է Ար. անունն Խուսաթ ըլ-քէլպ ըստ Ամիրտ. ի Պէյթար գրուած արաբ., «Ինքն խոտ-մն է որ տերեւն ի գետինն կու փռվի են բուսնի, և տերեւն նման է Ձիթենոյ տերեւին, և տերեւին երկայնութիւնն մէկ մէկ թիզ կու լինի, և տակն ի յայն խոտն կու նմանի՝ որ Թ. Իթ քասարի ասէ, և երկու ճուղ գունդկ են մէկմէկի վրայ, մէկն ի լի և մէկն թերի կու լինի, և ծաղիկն ծիրանի լինի։ Բայց ասածս այն ցեղն է՝ որ տերեւն ի Քուռաթի տերև կու նմանի, և տակն երկու փաթալ կու լինի և դուք կու նմանի. վերեն զերդ սոսինձ ի մարդուն ձեռքն կու կպչի. և թէ սպեղանի առնես և օծես ի մարդուն յանձն, զզեղծ չտերն տանի, և զտաք ու ռեցնին այլ տասնի, և այլն։ –Պռանկ թարգման Պէյթարայ այս բոյսս գրէ: Լ. Orchis, որ հասարակ անուն է անոր նման կոլոռճիկ ունող բուսոց։

== 2279. Շան Մանուշակ, ==

Տես Շահպանակ. 

== 2280. Շան շռելիք. ==
– Տես Հոտիսոյ։ 

== 2281. Շանպալիթ. ==

Թուի պտղի նման բերք բուսոց ոմանց, ինչպէս Ձիւնծաղկին՝ ուր յիշուած է. կամ Շան բալուտ իմանալի է:

== 2282. Շան Սխտոր. ==

Թէ ձեւով թէ համով նման հասարակ Սխտորոյ, որ արմատովը դրուելով յաղջուր կ’ուտուի։ Նշանակուած է ի Բարդող լերին Արարատայ. (Աղբիւր. Զ. 333։)

== 2283. Շառնաջ. ==

Վայրի Նռան սերմ է, ըստ հին Բառագրոց:

== 2284. Շատահընտիկ. ==

Վաստկ. գիրքն՝ «Խոտ մի կայ կ’ըսէ (ՄԼԶ) որ հոռմերէն Աւլoսխօմօս ասեն, որ թարգմանի Շատահնդիկ. թրջեա այդ խոտիդ ջրովն զծառոյն կուտսն, և ապա ցանեա, նա ծառ որ ի բեր գայ՝ շատ բեր առնէ։ Յ. բառն պէտք է կարդալ Ոլոսխինոս, Oλόσχοινος, որ ըսել է շատկնիւնի, Կնիւնի կամ Պրտւոյ ցեղէն ըլալով։

== 2285. Շատծլուի. ==
– Տես Ըղտափուշ։ 

== 2286. Շարի. ==

Պտուղն այլ Շար կոչուի, և է Կասլայ և իր հատերն, տես զայն, թ. 1332. Լ. Bacche Lauri.

== 2287. Շարասխ? ==

Հին Բժշկարանն ճճի հալածող կամ սպանող բուսոց կարգին յիշէ զայս, որոց մէկն այլ է Եղեւան. տես թ. 641։

== 2288. Շարդուկ կամ Շարդակ. ==

Ճճեաց դէմ դեղ գրուած է. «ԶՇարդուկի տերեւն ծեծէ և զջուրն խմէ, զամեն ճիճիքն սպանանէ, զտափակն այլ»:

== 2289. Շարիւր. ==

Ըստ Բարխուդարեան Վ. այսպէս կոչուի ազնիւ տեսակ մի Բրընձի. (Աղուանք, 240)։

== 2290. Շարխոն. ==

Վայրի խաշխաշն է. տես զայս, թ. 1001։

== 2291. Շարշարուրիկ. ==

Սալաձորցին երգած է.

«Շարշարուրիկ ծաղիկ մը կայ, դեղին քաշեր վերայ փորուն.

Թերերն ամեն պախամ ներկեր, նորա ոլոքն որպէս Տորուն»։

Պախամ՝ կարմիր ներկոյ փայտն է։

== 2292. Շարուկ. ==

Տեսակ մի Ծիրան պտղոյ:

== 2293. Շաւաշ. ==

Գալիենու բառից մէջ գրուած է. «Կիկղանիոն (Cyclamen), Արանց ծաղիկ կամ Շաւաչ». Տես Թաղթ։

== 2294. Շաւաշարիւն. Շաւարշարիւն. ==
– Տես Նուիճ: 

== 2295. Շաւառն. ==

Ար. Ռոշքեան համարի լեռնային խոտ մի՝ ուսկի եղ կու հանեն. բայց ըստ բառից Գալիանոսի և ուրիշ գրոց՝ Եղեգի տեսակ է, և այս անուան տակ յիշուած է՝ թ. 616։

== 2296. Շաւքարան. ==
– Տես Խնդակոթ կամ Մոլեխինդ։ 

== 2297. Շաքարկենի. ==

Տեսակ մի անոյշ Խնձորոյ։

== 2298. Շբրամ. Շպրիմ. ==

Տես Կաղնչան և Քրիկան, Ար. Շոպրոմ կ’ասեն։

== 2299. Շեհ կամ Շէh. ==

Տես Եղեւին. ուր յիշուեցաւ և Շէհ-էրմանի, որ Հայ Շեհ կոչի ի Բժշկարանի, և բացատրեցաւ՝ ոչ այն ծանօթ ծառն ըլլալը, այլ Օշինդրի նման բոյս մի, որոյ լաւ տեսակն ի Հայոց երկրէն բերէին ի միջին դարս։

== 2300. Շեպ. ==

Ըստ Արցախեցւոց կծու և համեմային և վիրաց բուժիչ ծանօթ խոտ մ’է. Լ. Rhapanus Rusticus, Փ. Raifort sauvage կամ Cran. (Խրէն կոչուի և ի մերայոց)։

== 2301. Շերեփուկ. ==

Յիշեն նոր տեղագրողք ազգայինք, առանց բացատրութեան։ (Մշակ, ԺԸ, 88. – Տէր Աւետիք. 48)։

== 2302. Շէկխարի. Շիխար. ==
– Տես Խարի, և Շանկիար: 

== *Շէտառէճ. ==
– Տես Շաթառակ:

== 2303. Շէր. ==
– Տես Շշի։ 

== 2304. *Շէրխիշտ. ==

«Ինքն Մանանայ է, կ’ըսէ Ամիրտ. յերկնուց կու իջնու զէտ Թառանկուպին. լաւն այն է որ սպիտակ լինի»։ – Ուրիշ Բժշկարան մ’այլ խրատէ Շէրխիշտով լուծումն առնել։

== 2305. *Շէրմ. ==

Խոտի տեսակ մի, Ար. անուն ըստ Վստկ. գրոց (ՄՂ), Յ. բնագրին մէջ Kνέωρος գրված է. զոր ոմանք Կասիա համարին. ի մեղուաբուծութեան ի գործ ածուի:

== 2306. Շթուկ. ==

Տեսակ մի թթու Տանձի. լսուի ի Մուշ։

== 2307. Շիլաման. ==

«Մանտր Ցորենն է, որ երբ մաղեն՝ ի վայր անկանի». դեղ կ’ըլլայ ուռեցքի, ըստ Բժշկարանի։

== Շիխար. ==
– Տես (Շէկ Խարի) Խարի։

== 2308. Շիխիտրտիկ. ==

Այս անունս յիշէ Ասար, և հոմանիշ գրէ Ֆիթր և Սմարաշ? ետքինս տարակուսական է, իսկ առաջինն է Ար. արաբ., տեսակ մի Սընկոյ. Ամիրտ. գրէ, «Ֆտր, որ է Սամարուխն, և շատ ցեղ է. և մէկ ցեղն Ֆազահ ն է.. և մէկ ցեղն Ղայիլ. և ամէնն Քամահ է (Սունկ), և քան զամէն պեղծ Ֆտրն է. և մէկ ցեղն այլ Սահրային է, և մէկ ցեղն այլ ի յաղբին ներքեւն կու լինի, և մէկ ցեղն այլ ի գինուն կարասին ի ներքեւն կու լինի և կու բուսնի. և թէ զայս կեղեւեն չորցընեն՝ յում որ մատին ծայրի չափ տան որ ուտէ, խելքն անցնի և ընկնի և իր կեղեւն սպանող է.. և այն որ չոր է՝ զենն պակաս է. և բնութիւնն Ֆտրին հով և գէջ է… և լինի որ սպանանէ, և թուխմայ և գանձակցառութիւն ընծայէ. և թէ շատ ուտեն՝ յուշ հալի.. և մէկ ցեղն սպանող է, զխնաֆաս կ’առնէ, և պաղ քրտինք կու բերէ, և երկրորդ օրն սպանանէ. և ինքն (լինի) ի բորբոսած և յայն տեղն որ պեղծ գազան է բնակել, ի Ձիթենու տակն. և զիր չարութիւնն տանի դալար և չոր Sանձն, խասիաթով օգտէ, և բարկ գինին ի վերայ խմեն»։ – Ըստ Փ. թարգմանչին Պէյթարի՝ այս Սունկս Դիոսկորիսեայ MΜύκις կոչածն է։ Քննութեան արժանի է Ասարայ յիշած Հ. անունն։

== 2309. Շիկատակ. ==
– Տես Սնգրոյ տակ։ 

== 2310. *Շիմար. ==

Ար. է. նշանակէ Հոռոմ Սամիթ։

== 2311. Շինականաց Թիրեաք. ==

Թերեւս հենգնօրէն այսպէս կոչեր է Յունաց բժշկապետն (Հիպոկրատ) զՍխտոր։

== Շինկխար. ==
– Տես Շանկիար։

== 2312. Շինկղ. Շինգղ. ==

Հին բժշկարանն և ուրիշներ այլ զայս հոմանիշ գրեն Կօդայի. տես զայս և Իշաշինգղ: Յիշուի և հետեւեալն։

== 2313. Վայրի Շինկղ. ==

Եւ իր հունտն. և նոյնանիշ Յ. կամ Ար. այլայլած անունն գրուի Աշնակրիստ?

== 2314. *Շիրախուժ. Շիրախուշկ. ==

Ար. է, Շիրխօշք արաբ. Թառնգին է ըստ Բժշկարանաց, որ է Ար. Թէրէնճիւպին, որ է Մանանայն։ Բայց զանազանէ Ամիրտ. «ինքն մանանայ է, յերկնից իջնու զէտ Թառանկուպին. լաւն այն է որ սպիտակ լինի և անուշահոտ կակղացընող է կազին և փողին խոշորութեանն օգտէ… և իր ուժն աւելի է քան զԹառանկուպին»։ – Յայտ է որ սա բուսական չէ, բայց բուսականներէ անբաժան, քանի մի տեսակ ծառոց վրայ գոյանայ. տես Գազպէ։

== 2315. Շիրամշուն? ==

Երկբայական անուն, ինչպէս և իր հոմանիշն Հարկուտի, որ Գալիենոսի անուամբ գրուած բառից մէջ գտուի:

== 2316. Շիրիկ. ==

Ոչ է բոյս, այլ Կնճիթ բուսոյ և նմանեաց իւղն: Կամարկապցին ուրիշ բուսեղանի մ’այլ նմանցընէ. տես Մահդանակ։

== 2317. Շիրխաս. ==

Բժշկարան մի գրէ Թ. «որ է Ղըրխ պօղում ն». – ազգային օսմանեան նշանաւոր բժիշկ մի ըսաւ, թէ Լ. Սողոմոնի կամ Մարեմայ կնիք ըսուած բոյսն է, Լ. Sigillum Salomonis կամ Sigillum Mariæ, որ և Vigna Mariæ. ուրիշ անուամբ կ’ըսուի Clematis Vitalba կամ C. Cirroga. Ամիրտ. յիշէ Պէյթարայ Զիյան կոչած անուամբ որ է Յասմիկ, բայց Արաբացին Վայրի Յասմիկը կ’իմանայ, որ նոյն է վերոյգրեալ Լ. անուանց հետ։ Այս տեսակն գտուած է ի Փ. Ասիա, Պաղեստին, և այլն. Տես Հոտոտ և Յասմիկ Վայրի։

== 2318. Շիւղ. ==

Թէ և հասարակ բառ, որ և է բուսեղինի բարակ և պզտի կտոր մի նշանակէ, այլ նոյն անուամբ Լ. Festuca, և Փ. Fétugue կոչեն յատուկ բարակուկ բոյս մի նման Բոշխի։

== 2319. Շլոռոս. ==

Տեսակ մի Խաղողի, բացագոյն կարմիր թափանցիկ մաշկով։

== Շլոր. ==
– Տես Սալոր։

== 2320–1. Շկլոր կամ Շկլօր. Շախլոր. ==

Հին Բժշկարանն լաւ բացատրէ ինչ ըլլալը. «Ի կաղնի ծառն պտուղ լինի, ոչ Կաղին է ոչ Գղթոր, ոչ Շկլոր. ապա խոշոր և զերդ փուշ փուշ, լինի»: Այնպէս թուի ըսած էն՝ թէ այդ Կաղնի ծառոյ պտղակերպ բերքն նման է, Շկլորի և ոչ Շկլոր, բայց ուրիշ Բժշկր. որոշակի կ’ասէ. «Քթէն որ արիւն երթայ և ոչ դադրի, զԿաղնի ծառին պտուղն, որ Գխտորի նման է, Շկլաւր ասեն, լոսէ մանր և ի քիթն փչէ»։ – Տես և Շնակ. թ. 2330։ – Կամարկապցին յիշէ և Շախլոր, բայց ինչ տեսակ ըլլալն չիմացուիր։

== 2322. Շղթայախոտ. ==

Զայս յիշէ Աթանասեանն, տերեւները նմանցնելով Եղեշնակի (թ. 633), «ծաղիկն բաց դեղին, որձային ծայրն լարանման? որ թառամելուց յետոյ թողնում է.. աստղանման և մոխրագոյն թոփ շիւղեր), որ շուտ մի ցրուին՝ եթէ հով դպչի։

== 2323. Շղլան գտակ. ==

Տեսակ մի Սունկ. (Մանան, 450)։

== Եղուն. ==
– Տես Իշխուն։

== 2324. Շմեղ. ==

Յիշէ նոր բառհաւաք մի, առանց բացատրելու։

== 2325. Շմորզակ. ==

Գրած է մէկն՝ իբր հոմանիշ Լ. բառիւ Struthion, որ չի լսուիր, թերեւս ըլլայ Struthiola, nրոյ Յ. անունն սերմն, և ձեւն յարմարին Ճնճղկալեզուի, թ. 1892։

== 2326. Շմփռուելուկ. ==

Խոտեղէն մի յիշուած յօրագրի (Նոր Դար, Է, 102.) գուցէ ըլլայ թիւն 2280։

== 2327. Շնազոխի պտուղ. ==

Հոմանիշն այլ Ղունապիա կոչէ Բժշկարան մի։

== Շնալեզու. ==
– Տես Շանլեզու։

== 2328. Շնախաղող. Շնխաղող. Շանխաղող. ==

Կ’ըսուի նա և կամ կ’ըսուին իր տեսակներն՝ Իշախաղող և Ջրախաղող։ Լ. Solanum ըսուած բուսոց ազգէն. Ար. Անապ ըլ-Սայլապ, որ Աղուիսու խաղող նշանակէ. Ամիրտն այլեւայլ Ար. և Պ. անուններ այլ յիշէ, որք յայտնեն թէ այլեւայլ տեսակներ պիտի ըլլան. «լաւն դեղին լինի թաժայ, և այն որ սեւ է՝ չէ աղէկ, և թմրեցընէ և խեւցընէ, և ցեղ մի այլ կայ որ թէ երեք դրամ ուտեն՝ կու սպանանէ. և իր դեղն այն է որ փսխեն, և յետոյ թաժայ կաթ խմեն և Անիսոն և մեղրաջուր»։ – Յիշուի ի մերայնոց և

== 2329. Շնխաղող կարմիր. ==

Որոյ հոմանիշ գրէ Բառգիրք մի՝ Քարքնակ։ – Պէյթար ըստ Դիոսկորիտեայ չորս տեսակ Շնխաղող յիշէ, այս վերոյգրեալ անուամբ յիշածն՝ ըստ արեւելագիտաց է այնոր Struchnos կոչածը` բուսաբանք Strychnus անուամբ կիմայ կիմանան հնդկային ործացուցիչ Ընկոյզը։ – Հայ-Աղուանից կողմանց վայրի ծառոց մէջ այս անուամբ ծառ մ’այլ յիշուի Շնհաղող գրուած (Մեղու, ԻԲ, 83):

== 2330. Շնակ. ==

Այսպէս կոչէ Րիվոլա ի Բառագիրսն վերոյիշեալ Շկլորը։

== 2331. Շնահաւոր խոտ կամ Եղէգն. ==

Այսպէս կոչէ Ամիրտ. Պէյթարայ Աեարանուտանի կոչածը, ինչպէս ինքն կարդացեր է, ուրիշ անգամ այլ Տէրանուտանի, իսկ Փ. թարգմանն Երապօթանէ արաբ. «Ինքն խոտ-մն է, մէկ մէկ կանգուն ճղեր ունի, և տերեւն նման է Կաղնոյ տերեւին, և թէ զայս խոտիս զքօքն և զտերեւն եփես՝ գինով խմես, օգտէ ամենայն գազանահարի.. և թէ զայսոր մէկ դրամ՝ երեք դրամ խնկով և 70 դրամ էին գինով յամէն օր խմէ մինչև չորս օր, զդեղնութիւնն տանի… և թէ զայս խոտս եռցընեն և ի տունն ցանեն զջուրն, նա այն տանն ժողովուրդն սիրեն մէկ զմէկ.. Եւ Թ. այս խոտիս Ղութլուճա օթ ասեն, որ է Շնահաւոր»: – Ըստ թարգմանչին Պէյթ. այս բոյսս յիշեալ ի Դիոսկորիտեայ՝ է Լ. Verbena supina, որ ի Միջագետս և ի Հարաւ. Կովկաս այլ նշանակուած է։

== 2332. Շնբոլիկ. ==

Տես Բոլի, որոյ անարգ տեսակն թուի։

== 2333. Շնըբահլի? ==

Արցախոյ անտառաց ինձ անծանօթ ծառոց մէկն, յիշուած ի Մեղու օրագրի։

== 2334. Շնթակուր? ==

Գրողն կամ հնարողն այս անուան՝ անյայտ է, բայց զուգած է Լ. Succisa կոչուած ցեղին, որով կ’իմացուին Քոսքսուկ (Scabiosa) և Cephalaria (Գնտագլուխ) ազգք ծաղկանց։

== 2335. Շնթելուկ կամ Շանթելուկ. ==

Տեսակ Թելուկի (տես թ. 678), չուտուելուն համար այսպէս կոչուած:

== 2336. Շնթուր. ==

Բանջարեղէն մի, զոր ոմն (Բախտամեանց, 302) Կովակաղամբ կոչէ, այլ և Շողգամ. բայց այսօր և Կաղամբի մէջ շատ տարբերութիւն կայ. թուի տեսակ մի Բողկ, և ըստ սմանց Լ. Napellus, Փ. Napel կոչուածն, որ Մոլեխընդի ազգէն է:

== Շնխիար. Շնկիար. ==
– Տես Շանկար և Իշոյ վարունգ:

== 2337. Շնխոտ. ==

Այսպէս կոչուի տեղ տեղ Խոլորձն:

== 2338. Շնկաթնուկ. ==

Հասարակ կաթոտ խոտ մի է, յիշուած ի Բժշկարանս:

== 2339. Շնհարմի կամ Շէնհարմի? ==

Բժշկարան մի յիշէ զայս, դեղոց մէջ իրեն փոխան Դաղձը դնելով, ուրիշ տեղ այլ Օշախը:

== 2340. Շնորեակ. ==

Ռոշքեանն յիշէ զայս ի բառից Գալիենոսի, Լ. հոմանիշն այլ Serapios. այսոր ինչ ըլլալը յիշած եմք Ասպանակ անուան տակ, թ. 171, մէկ տեսակն S. Pseudodor digera տեսնուած է ի Վրաստան և յԻմերէթ. ուրիշ տեսակք ի Փ. Ասիա և ի Կիլիկիա։

== 2341. Շնփնածաղիկ. ==

Ռամկական անուն մի Գետնախնձոր ծաղկան, այսինքն Երիցուկի, յիշուած ի Բժշկարանի։

== 2342. Շնքաքուկ. ==

Աւերակաց մէջ բուսած փշեղէն մի, (ըստ Մանան. եր. 451)։

== 2343. Շշի. ==

Վանական Վ. Գրիգոր Աստուածաբանի գրուածոց մեկնութեան մէջ յիշէ, և կ’ըսէ, «Շշի՝ որ Մահլպի ասեն, Բարտեաց նման է»։ Մահլապ է Ար. արաբ. Բտումի և Բռնչոյ ցեղէն. Լ. Cerasus Mahaleb, Փ. Cerasier Mahaleb, կամ Bois de Տ. te Lucie. Ամիրտ. գրէ, «Ինքն միրգ է. ի Պուտմ կու նմանի և անուշահոտ է. և լաւն այն է որ սպիտակ լինի և ի մարգարիտ կու նմանի.. Ասէ Պտ. թէ ինքն ծառ-մն է, նման է Ուռի ծառին և սպիտակ ծաղիկ ունի, և իր պտղին Հապ ըլ-մահլապ կու ասեն. և ասացել է գրոցս չինողն, թէ լաւն այն է որ ի լի հաւանդ? լինի. և իր ճղէն տաճկինակ կու շինեն, վասն իր անուշ հոտուն համար, որ ի ձեռն մնայ հոտն այս փայտիս»։ Ուրիշ Բժշկարան մի կ’ըսէ, թէ սա «Հոռմըցի Շահտանաճ ն է… քան զՄաշ խոշոր է, գոյնն մթագոյն կարմրութիւն քշտէ. և յորժամ կեղեւին մէջն լինի՝ փոքր Լուպիայի մի չափ է, գոյնն սպիտակ և մէջն այլ սպիտակ»: – Կամարկապցին այլ գրէ. «Մէլէպ՝ ծառ է. վրան Քիրազ աշլամիշ կ’ընեն»: – Ըստ ոմանց նախնեաց մերոց՝ Շշի այն ծառն է, կամ այն ծառերէն մէկն է՝ որոց ճիւղին կեղեւը տեղ տեղ տաշելով և խատուտիկ ընելով՝ Յակովբ նահապետ, կու ձգէր ոչխարաց ջուր խմելու աւազանին մէջ. զոր տեսնելով մաքիք՝ կու զկծէին և խատուտիկ բրդով գառնուկներ ծնանէին: – Թէ և մեր նպատակէն օտար է, այլ թէ՛ հետաքննական դէպք մի ըլլալով, և թէ ազգային յիշատակ մ’այլ բերելով, նշանակենք հետեւեալս. շատեր գիտնալով որ մարց և մաքեաց յղութեան ատեն երեւակայութիւնն կըրնայ այսպիսի անբնական բաներ պատճառել, փորձեր են ոչխարաց վրայ այս Յակ. Նահապետին հնարքը, և չեն յաջողած. համոզուած են և գիտնականք, որ սնաբար չըլլար այս բանս, և ողջամիտք ընդունած են որ աստուածային կամօք կամ հրաշքով եղած է. ոմանք այլ կարծեր են թէ ուրիշ բնական հնարքով մի կարելի եղած ըլլայ։ Այսու կարծեօք պատմէ Կոստանդին Պորփիւրոժեն, թէ կայսրն Յուստինիանոս ատենօք ի Փ. Ասիա և ի Հայս պտոյտ մ’ըրաւ հօս զինքն հիւր ընդունեց Թովմաս անուամբ հարուստ Հայ մի. այսոր հարստութեան աղբիւրն էր իր հօտից բազմութիւնն, որոցմէ 10, 000 ոչխար ընծայեց իր փառաւոր հիւրին. զարմանալին այս չէր, այլ այն՝ որ ամէն մէկ հազար ոչխար՝ մէկ մէկ տարբեր գունով էին, և չատ չտեսնուած գոյներ և խայտեր ունէին։ Կու հետեւցընէ Ծիրանածին պատմիչն, թէ միթէ չեմք կըրնար կարծել՝ որ ի Հայս և յԱսորիս գաղտնիք մի գիտցողք կային՝ այսպէս զանազան գոյներով գառնուկներ ծնուցանելու։ – Ընթերցողը այլ կարծեն ինչ որ լաւ համարին. այս բանիս համար գրէ մեր Վարդան գիտնական Վարդապետն. «Գաւազանօք Ընկուզի և Սօսի և Շշի՝ ծնանէր ի ջուր աւազանին նկարէնս»: Ասոնց տեղ մեր Ս. Գրոց թարգմանութիւնն կ’ըսէ, «Ա՛ռ Յակոբ գաւազան Շէր դալար և Ընկուզի և Սօսւոյ և կեղեւեաց զնոսա», եւայլն. Լատին թարգմանն դնէ դալար գաւազանս Կաղամախի, Նշենւոյ և Սօսւոյ, (Virgas Populeas virides et A mygdalinas et ex Platanis)։ Այս վկայութեանց համեմատ՝ Շէր հոմանիշ կ’երեւի Շշւոյ։

== 2344. *Շոգրան. Շաւքարան. ==

Գալիենոսի բառից մէջ Յ. գրուի Փաբրիոն կամ Փափրիոն? Ար. է Շուքրան արաբ., և նշանակէ Մոլեխինդ, Խնդակոթ։

== 2345. Շոխի. ==

Յիշուի ի Մուշ և ի Խոտուջուր. Կանեփի նման վայրի բոյս է արտերու մէջ և անոր պէս այլ կ’ոլորուի։

== 2346. Շողան. ==

Եղեգի տեսակ մ’է, ըստ Բժշկարանաց. բայց ի՞նչ տեսակ։

== Շողգամ և Շողգմբուկ. ==
– Տես Շաղգամ եւ Շաղգամուկ։ 

== 2347. Շոճի կամ Սոճի. ==

Վայրի ծառոց գլխաւոր կամ հասարակներէն մէկն է, բայց յատուկ որ տեսակն ըլլալն որոշել դժար է, որովհետև գրեթէ նոյն և նման յիշուին քանի մի ճի մասնկամբ անուանեալ ծառք, Նոճի, Փիճի, մանաւանդ յետինս, նոյնպէս և Սնովպար ն, որ թէ և Ար. կամ Պ. է, բայց իբրև Հ. գործ ածուի ի գիրս մեր. և մերձագոյն կամ նոյն թուի ընդ Շոճւոյ, որոյ կըրնամք յատկացընել Լ. Pinus, Փ. Pin. Ըստ մեր գաւառականաց և Խոտաջրեցւոց՝ Կուենւոյ տեսակ կակուղ և փշաձև տերեւներով ծառ մի է, և յարմարի Հելլենաց Իսթմեան մրցանակ մէջ՝ յաղթողներու նուիրուած պսակացն, զոր թարգմանիչք մեր այս անուամբ յիշեն, ինչպէս Գր. Աստուածաբանի և անոր մեկնըչին գրածն. «Շոճի ծառ՝ զտեւականութեան ունի զնշանակ և զիմաստասիրութեան, յամարայնի և ի ձմերայնի միշտ սաղարթացեալ. վասն որոյ և զժուժկալսն ի մրցմունսն առ ասպարիսօք՝ Շոճի ոստովք պսակէին»։ Տերեւոց ասեղանման սուր ծայրից համար՝ ոմանք համարին: Abies Pectinata կոչուածն, Փ. Sapin pectiné – Ամիրտ. չի յիշեր Շոճի կամ Սոճի, և ոչ այլ Վաստակոց գիրքն՝ որ յաճախ յիշէ զՍնովպար կամ Սոնոպրի, նոյնպէս Ամասիացին այլ, որ և զույգ համարի Փիճի և Մարխ ծառոց հետ. զայս յիշած եմք ի կարգին, միւսն այլ յետոյ յիշեմք. իսկ հօս գրեմք ինչ որ գրած է Ամիրտ. Սանովպարի համար, «որ է Փիճին. լաւն այն է որ սպիտակ և թաժայ լինի.. գիրացընող է.. և թէ զկեղեւն եփեն և թէ զջուրն խաղաջ առնեն՝ զպալղամն քաշէ, և օգտէ ակռային և իր մութն օգտէ այնոր՝ որ արտեւանունքն թափի, և իր պտուղն օգտէ հով հազին… Եւ ցեղ մի այլ կայ որ այլ մանր կու լինի, և այլ տաք է, եւայլն։ - Վաստակոց գիրքն խրատէ (ՄԼԹ) հունտէ ցանել այս ծառս «աշնան յետի ամիսն, յաւազուտգետինն».

== 2348. Շոմին. ==

Որ Ար. բառով այլ կ’ըսուի Հ. Սպանախ կամ Ասպանախ, արաբ.. այս բառով գրէ Ամիրտ. բայց կ’աւելցընէ, «Որ Հ. Շոմին կ’ասեն, և Ծմել, կամ Ծիմել այլ կու ասէ (տես թ. 1195), և ինքն ցանծու է և յածվենիքն կու բուսնի, և Վայրի այլ կու լինի, և լաւն այն է որ ի յանձրեւն բուսնի.. կակղացընող և գիտացընող է և գիրացընող է, և զկուրծքն ու կակղացընէ, և օգտէ հազին, և հունդն օգտէ կրծ ոց ցաւին, և զփորն կու լուծէ և զսաֆրան կտրէ, և շուտ անցնի ստամոքսէն. և զէտ այլ բանճարնի քամի չայնել, և օգտէ ամենայն տաք բնութեան, և հով բնութեան այլ լաւ է, յորժամ՝ տաք իրօք եփի և մուֆթատիլ լինի։.. Իպն. ասէ, թէ զինքն թանձր եփեն և ի վերայ Տարղինի ցանեն և ուտեն, օգտէ կռնակին ցաւութեան. և Բաբելացւոց ազգն զայս կու ցանեն և ամառն և ձմեռն կուտէին. շատ օգտութիւն, գտնուին խռչըկին ցաւութեան. և թէ տապկեն և ուտեն՝ օգտէ սուր ջերմանն որ Թ. Եաղրի ասէ, որ ի սաֆրայէ լինի»: – Այսչափ օգուտներն թերեւս յայտնի չէին Մխ. Գոշի, երբ գրէր Առակսն (ԾԲ). թէ «Բժիշկ ոմն բնախօսէր, ստուգաբանելով զանուն բանջարին կոչելոյ Սպանախ, եթէ է հիւանդ, զի սպանանել արժան է նախ, և ապա զնա տալ կերակուր, զի այնքան վնասակար է. և լուեալ ախտացեալ այր՝ ամենեւին հրաժարեաց, ոչ գիտելով՝ թէ ոչ վասն ամենայն հիւանդաց ասաց»։ – Լ. Spinacea. Փ. Epiոarde. Գլխաւոր տեսակ Շոմինի՝ S. Totandra յիշուած է ի Թ-Հ6 ի Պագու, Եփրատայ կողմերում է Հին հեղինակն Համբուշատ զՍպանախ համարէր մշակուած կամ Ընտանի Թաղթ։

== 2349. Շոնիզ. ==
– Տես Արջնդեղ։ 

== 2350. Շոշ. ==

Հասարակ անուն բուսոց մատղաշ բողբոջներու:

== 2351. Շոռան. ==

Օշնանի նման բոյս մի ի կողմանս Կովկասի, ուսկից կալաքար շինեն ի սահմանս Երեւանի, ըստ Աթանաս. (եր. 90): Տես Աղտաղտուկ:

== 2352. Շուախոտ. ==

Հասարակ գետնի խոտ, Սիզոյ նման։

== 2353. Շուին? ==

Գրած է բառհաւաք մի իր բուսեղինաց ցանկին մէջ:

== 2354. *Շումրայ. ==

Վայրի Սամիթն է։

== 2355. Շուն սպանող. ==

Ըստ Ար. արաբ. Խանէգ էլ-քէլպ, կամ Խանիղ ըլ-քալպ՝ ըստ Ամիրտ. «և այս (բույս) զայն բանն կ’առնէ (սպաննել), և այլ շուտ կու սպաննէ, և ինքն ի Հնդկաց կու գայ. և այնոր Արարիղի կ’ասեն»։ Պէյթար ըստ Դիոսկոր. նկարագրէ զբոյսն իբրեւ՝ թուփ մի երկայն բարակ և կարծր ճղերով, բաղեղանման հոտաւոր տերեւներով, որոց ծայրը դեղին կպչուն հիւթ կայ, պտուղն այլ Բակլայի բաճիճ նմանի, մատնաչափ երկայն, մանրիկ և պինտ հատիկներով։ Գիտունք կոչեն Լ. Apocinum erectum. – Վենետկեան կոչուած տեսակն՝ Ap. Venetum հաւանօրէն գտուի և ի Հայս, որովհետև յիշուի ի Հս. և Հր. կովկաս, ի Պոնտոս, ի Քրդաստան և Մարաշ:

== 2356. Շուշան. ==

Անունն հասարակ է մեծ մասին արեւելեայ լեզուաց և հեբրայերէն բնագրին. իսկ ծաղիկն գրեթէ անկարօտ ծանօթութեան, տեսողին և լսողին միտքը կը յափշտակէ. և որչափ այլ նիւթական բոյս մ’ըլլայ՝ ուրիշներու նման, բարոյական կամ աննիւթական գաղափար մ’այլ կ’ազդէ. ի հնուց ի վեր Վարդի հետ ծաղկանց գլխաւորութիւնը ժառանգած է, իբրև թագաւոր և թագուհի. բայց ո՞րն այս, ո՞րն այն. զի ըստ այլեւայլ լեզուաց՝ ոմանք զՎարդ թագաւոր գրեն և զՇուշան թագուհի, այլք ընդ հակառակն. մեզի առաջինն յարմարագոյն գայ: – Իսկ ո՞րն աւելի գերազանց. – հասարակաց վարկն Վարդի տուած է այս առաւելութիւնը. սակայն երբ յիշուի որ հինք՝ Աստղկան կ’ընծայէին զայն՝ տռփանաց դիցուհւոյն, իր յարգն ու վարկը կորսընցունէ քրիստոնեայ մտաց առջեւ, որ անոր հակառակ՝ զՇուշանն համարին օրինակ ողջախոհութեան և կուսութեան, ազնուագոյն ձրից և զգացմանց մարդկան, մանաւանդ իգական սեռի։ Շուշան գերազանց կ’երեւի և մեր Առակախօսին մտաց, երբ բուսոց թագաւորութեան խնդրոյ մէջ՝ ամենէն առաջ զՇուշան յիշել կու տայ (ԻԶ), և բարձրամիտ Մանուշակին ընտանութեան փափագն այլ առ Շուշան ձգէ (ԻԸ). բայց թողլով զասոնք առ բանասէրս, յիշենք ծաղկիս գլխաւոր և այլանման տեսակները:

Անտարակոյս հասարակօրէն երբ Շուշան լսուի՝ այն պարզ Սպիտակ ծաղիկն յիշուի, իր ձիւնագոյն կամ կաթնագոյն հինգթերթեայ բաժակով(&lt;ref&gt;Շուշանի ձեւն աստեղաց նմանցընելով՝ ծաղկելու ժամանակին համար այլ այսպէս իմաստասիրէ Փիլոն Եբրայեցի. և «Շուշանն՝ թերեւս վասն սպիտակութեանն և զի լուսատեսիլ իսկ է, իսկ աստեղք՝ նշոյլք են որ զնովաւ առանցք են. զի իւրաքանչիւր յաստեղացն ճառագայթս արձակէ. ունի և բարառնութիւն բանդ Շուշանիդ. հակառակ իմն ունի առ այլ ծաղկունս. զի է որ ձմերանի բոյս արձակէ, իսկ Շուշան ի հասանել ամարանի, յորժամ այլքն թառամին. քանզի որ ջուրբքն ոռոգանին՝ ծաղկին. իսկ Շուշանն առ Շամբն (Շնիկ աստղ), և յետ Շանն՝ յորժամ բոցատապագոյն է արեգակն»։ &lt;/ref&gt;) և անուշահոտ գործարանաց դեղին թելերովն. այս է եւ մեր Ամասիացւոյն ստորագրածն Թ. անուամբ՝ Զամպախ կամ Զէնպագ, արաբ., մինչ Ար. նման Հ. է Սուսան արաբ.։

«Ինքն սպիտակ ծաղիկ է, ճեղքած է, և մէջն դեղին, և թելեր ունի. և բարձրութիւն մէկ կանգուն է, և այլ աւելի և այլ պակաս այլ կու լինի. ի յամէն ճղերն չորս կամ հինգ ծաղիկ ունի. և կամ տասն ծաղիկ ունի, և անուշահոտ է և ուժով է, և տերեւն նման է Մրտին տերեւին՝ որ իր ճուղն լինի, և տակին տերեւն այլ խոշոր է, և Քասնու տերև կը նմանի, բայց կանանչ է։ Եւ Մինաճին տէրն ասէ, թէ Զամպախն Սպիտակ Սուսան ն է, և գրոցս շինողն ասէ, թէ Ըրազղին Զամպախն է. և չէ ստոյգ»։ – Լ. Lilium, Փ. Lis Ռ. Лилія և այս յատուկ Սպիտակն՝ Lilium Candidum, Փ. Lia Blanc, կամ Comun, ըստ այսմ յետին նշանակութեան՝ շատ տեղ գտուի։ – Հասարակ Շուշանաց ազգէն համարուին և L. Martagon, որ գտուի ի Հր. Կովկաս. – L. Monadelphum Szovitsianum ի Համշէն. – L. Ponticum ի Համշէն, Ռիզէ, Չաղըռան-դաշ լ. եւն։

== 2357. – Դեղին Շուշան. ==

Այն է զոր բուսասանք անոյշ անուամբ Amaryllis կոչեն, և յատուկ դեղին տեսակը նաև Lutea և Lutea lutescens. Փ. Am. Jaune, և գերմանացի Գասպար Շտեռնէրկ Բուսաբանի անուամբ Sternbergia. Ամիրտ. գրէ «Ամարիղալիս, որ է Դեղին Սուսանն. Թ. Աշնան Չիկտամ կ’ասէ. թէ զտերեւն ծեծես և սպեղանի առնես.. զտաք ուռեցնին տանի, և թէ աչքն այլ լինի տաք ուռեց՝ ի վերայ դնեն՝ օգտէ, և թէ զքօքն և զտերեւն սպեղանի առնես և դնես ի վերայ կրակին այրած ինձ շատ օգտէ։ Քանի մի տեսակ ունի այս ազգ Շուշանն, որոց մէկմէկէ գեղեցիկ անուններ ընծայած են բուսաբանք կամ բուսասէրք, զորս մեր Բուրաստանաց երգիչն այլ այսպէս բովանդակէ (Ա, 167-176).

«Ի՞բր աստանօր լըռել կարեմ՝ ծիրաներփեանդ և զքեզ՝ Շուշան,
Հիւր ի յօտար երկնէ առ մեզ եկեալ չըքնաղդ Ամարիլիս. (Լ. A. Formosissima)
Նաժիշտք զառաջաւորք պար ի ծաղկոցս ըզքեւ առնուն,
Այն որ ծաղկէ աստեղաձև երկրաբուսիկ որպէս վարսամ (Լ. Albuck major),
Այն որ ի տիպ Խըստորոյ անփառունակ արկեալ յերկիր՝
Բերէ բուրեան Շուշանիկ, առեալ կոչումն Ամբրոսական (Ի. Aglio Ambrosiano).
Եւ այն որ Սիրատարփ ձայնեալ ի վանգ տընկաբանին (Agapanthus ambellatus),
Զոր հըրուանդանըն Բարեյոյս յըղէ ծաղիկ հովանաձեւ.
Այն որ զթագի արքունւոյ բերէ ըզձև և զյորջորջումն, (Corona reale)
Որ Ճեղանակ ամերիկեան՝ ի հերապանծ ծոպիցն ոգեալ» (Ի. Crino d’America)։

== 2358. – Շուշան Երկնագոյն. ==

Որ և Լուրջ Շուշան, կամ Կապոյտ Շուշան. կ’ըսուի և Պուտ. զսա Բժշկարանք մեր Յ. բառիւ կոչեն, «Այրաս, որ է Իռաս», այսինքն Յ. “Iριζ, Լ. Iris. որոյ մեկնութիւնն այլ կու տայ Ամիրտ. «Ասէ Պտ. այս Այրաս անունն անոր համար է՝ որ ինքն զէտ զՏէրունի (ծիրանի) գօտի գունզգուն ծաղիկ ունի, դեղին, սպիտակ, լազվարդի. և լաւն այն է որ սեւ ու պինտ և հանկուստ է»: Այս գեղեցիկ ազգ Շուշանի այլեւայլ տեսակներ ունի. յորոց կոչուածն Լ. Reticulata գտուի ի Գարապաղ, ի Կարին, ի Սոմխեթ. – Պարսկայինն I. Persica, մեծ և Փ. Հայոց միջոց Եփրատայ կողմերում. – Կովկասեանն I. Caucasica ի Ծանախ, Գարապաղ, Վրաստան, - Պաղեստինեանն՝ ի Սնգար լ. ուր յատուկ տեսակ մ’այլ գտուի I. Sindjarensis. – I. Sibirica, ի Սամսոն, Կովկաս. - I. Goldenstadtiana, ի Կարին, Էվէրէկ, Սամսոն. – I. Iberica, որ գեղեցկագույն տեսակաց մէկն կամ ամենագեղեցիկն է և գտուի ի Ռ-Հ., նոյնպէս և I. Paradoxa ի Ռ-Հ. ի Հեր, ի Գանձակ. – I. Lutescene, յԱլիտաղ լ. Գամրաց: - I. Sambucina ի Գանձակ. – I. Flavescens ի Ռ-Հ. – Գերմանականն՝ I. Germanica ի Թ–Հ։

== 2359. – Շուշան ծովային. ==

Ծովու Շուշան կարծեմ անծանօթ է բուսաբանից, բայց եթէ նոյն վերոյիշեալ Կապոյտն ըլլայ՝ ըստ կապուտակ գունոյ ծովու, կամ անոյշ ջրային Շուշանն. սակայն եթէ յայտնուած այլ չըլլայ ոչ ծովու և ոչ ցամաքի վրայ, շատ էր մեզի մեր աննման Շնորհալւոյ մտօք բուսցընելն՝ ի նմանութիւն աննմանին Հռիփսիմեայ.

«Ծովային Շուշան ծաղիկ, բուսեալ ի տանըս Թորգոմի,
Առոգեալ արեամբ Սըրբոցըն Պետրոսի և Պօղոսի»։

Հաւանօրէն այս է և հին Բժշկարանին յիշածն «Շուշան ծաղկի տակ, որ է Նoնօֆար աղէկ վ’առողջ», զոր ուրիշ բուսեղինաց հետ խառնել եփել և ըմբելիք մի պատրաստել խրատէ, որ Դիմոկրատէս կոչուի. վասն զի այսով համանուն իմաստասէրն «քանի կենդանի կեցաւ՝ (ազատ) պահեց զինքն յամենայն ցաւոց»: Յիշած եմք մենք զայս ջրային Շուշանս. տես Նոնոփար, (թ. 2214), ինչպէս և բնակազմութեան վրայ գրող մի կոչէ «Ջրի Շուշան, որ է (սխալ գրելով) Նոքար)».

== 2360. – Շուշան Հովտաց. ==

Գերագոյն սիրերգակին (Սողոմոնի) երգածն և սիրելւոյն նմանցուցածն՝ ըստ բուսաբանից նոյն իմաստով կոչուի Լ. Lilium Convallium կամ Convallaria, Փ. Muguet. Մեկնիչք Ս. Գրոց այլեւայլ կարծիք ունին այս Սողոմոնեան Շուշանին վրայ, և շատք հաւանին որ ջրայինն կամ եգիպտական Լոտուս ն ըլլայ, դիտելով որ յԵրգ երգոցն գրեթէ միշտ սա յիշուի՝ արածելու կամ սննդեան իմաստի և բառից հետ, զի Լոտուսն այլ՝ որ Նեղոսի ջրոց վրայ կը բարձրանար՝ ուտելիք էր. և դարձեալ, համարին ոմանք որ Սողոմոն այդ նմանութեամբ ուզեր է յիշեցընել իր եգիպտացի հարսը. այսպէս համարի և մէկ մեկնիչ Երգոց երգոյն (Գր. Տաթեւ.), «Շուշան Հովտաց Նինոֆարն՝ որ ի ջուրս բուսանի, դեղին գունով, և ոչ է Շուշան Լերին՝ որ Սպիտակ է»։ – Քալանթարեանն այլ Պարսից Լիլիֆար կոչածն է կ’ըսէ, բայց մանր սպիտակ ծաղիկ մի։ Իսկ բուսաբանից վերոյգրեալ Լ. և Փ. անուամբք ճանչցած ծաղիկն՝ ընդհանուր Շուշանաց ցեղէն է, դիմացկուն արմատով, վեցթերթեան, անուշահոտ, որոյ համար և դարմանուի, եռակողմ գնտաձև պտղով, երբեմն եղ կամ ջուր կու տանէին ծաղկէն. աւելի հասարակօրէն փռնգացուցիչ փոշի մի կու հանեն՝ չորցընելով։ Գրեթէ միայն մէկ տեսակ մի է այս Հովտային Շուշանս, C. Majalis, Փ. M. de mai, (Մայիսի Շուշան), որ գտուի ի Կ. Պոլիս, և երկու կողմանս այլ Կովկասու:

== 2361. – Շուշան Ոստին. ==

Մեր շատ ձեռագիր և գունագեղ աւետարանաց սկիզբը՝ էջ էջ աղիւսակներ կան նկարուած՝ պէսպէս զարդերով և ձեւերով, որ Խորանք կ’ըսուին. բաց ի գծաձեւ զարդերէն և դէմքերէ՝ կան և կերպարանք թռչնոց, ձկանց և ծաղկանց. Շնորհալի Հայր մեր և այլք ոմանք այս զարդուց և գունոց խորհրդաւոր իմաստները կամ ինչ նշանակելը բացատրած են. ծաղկանց մեջ կան և շուշանաձեւք, որոց մէկ տեսակը մեկնիչ մի կոչէ «Շուշան Ոստին, որ յարեգակնէ վառի»։ – Ի՞նչպէս կու վառի. – թուի թէ վերոյիշեալ Երկնագույն տեսակին նման պէս պէս գոյներով վառվըռի. իսկ Ոստին նշանակէ ցամաք, չոր, և իբրև անմշակ տեղի. որով յարմարի և ծաղկին կոչուիլ

== 2362. - Շուշան վայրենի. ==

Այս անունս իսկոյն և աւելի ուժով և շնորհքով քան զՍողոմոնի Շուշանն հովտաց՝ մտքերնիս յափշտակէ այն տեղ այն ամբոխին մէջ՝ ուր ցուցաւ, և մանաւանդ այն գերագոյն Անձին՝ որ զայս ցուցուց, այն ամենօրհնեալ և ամենաբուղխ շրթանց՝ որ ըսաւ. «Հայեցարուք ի Շուշանն վայրենի»: (Մտթ. Զ, 28. – Ղուկ. ԺԲ, 27). «Ո՜վ ամենայարմար խրատուս և լի իմաստասիրական աւանդիցս, (կանչէ Շնորհալւոյ հոգէկիր յաջորդն ի մեկնութեան)(&lt;ref&gt;Ծանօթ է մեր բանասիրաց որ Ն. Շնորհալի Մատթ. աւետարանին մեկնութեան այս տուներուն չհասած՝ վախճանած էր իրեն մերձաւորք՝ Արիստակէս ոմն և Եփրեմ շարունակած են մեկնութիւնը, բայց համառօտ և յՈսկիբերանէ քաղելով, յետոյ Յովհ. Եզնկացի (որոյ ըսածն է վերոյգրեալ խօսքն), աւելի լաւ և երկայն բացատրած է։ Ղուկաս աւետարանիչն այլ յիշած է Քրիստոսի այս խօսքը, բայց իր մեկնիչ Իգնատիոս Վ. ընկերակիցն Շնորհալւոյ, իր սովորական երագութեամբն զանց ըրեր է այս սքանչելի Շուշանին վրայ նայելու՝ և ոչ բառով ի յիշէ. ափսո՜ս: &lt;/ref&gt;), որ յոյժ զյունական ճարտարիւքն գերազանցէ, և զարուեստ բաղդատութեանն անսխալ պահէ»: Աւետարանի ընթերցողն կ’իմանայ թէ ինչ առթով Տէրն մեր յօրինակ բերաւ բազմահոգ մարդկան՝ այս ծաղիկը, և համառօտ խօսքով շատ բան բացատրեց. որոց մեր գրուածին վերաբերեալ գլխաւորն է՝ այդ Շուշանին անմշակ անդարման անապատ տեղ ինքնին աճիլն և ծաղկիլն. «Որպէս աճէ ոչ ջանայ և ոչ նիւթէ». և նոյնպէս ինքնին մնալն և քիչ օրէն թոռմիլ ցամքիլն, և իբրև անպիտան մոտ մի ի կրակ ձգուիլն. «Այսօր է և ի վաղիւ ի հնոց արկանի». բայց, իր կարճ օրերուն մէջ այնպէս գեղեցիկ փափուկ, պայծառ գունագոյն փայլփայլելով, «զի և ոչ Սողոմովն յամենայն ի փառսն իւրում՝ զգեցաւ իբրև զմի ի նոցանէ»։ Ոսկիբերան՝ Քրիստոսի Շուշանը մատնանիշ ընելուն նման՝ Քրիստոսի ըսածներուն ամեն մեկն այլ շեշտելով կ’ըսէ. «Սnղոմովն պարտեցաւ ի գեղեցկութենէ նոցա, և ոչ մի անգամ միայն կամ երկիցս, այլ յամենայն իսկ ի թագաւորութեան իւրում, զի յամենայն ծաղկանց պարտեցաւ»։ Զայս աւելի եւս բացատրելով՝ իրմէ ոչ նուազ շնորհաւոր մեկնիչ՝ նախահայր մեր Մխիթար, կ’ըսէ, թէ այն մեծ ամենահարուստ ամենագիտուն թագաւորն՝ իր բովանդակ փառաց մէջ «ոչ կարաց ունել հանդերձ մի ըստ գունոյ ծաղկանն այնորիկ. և թէպէտ ջանաց՝ սակայն ոչ կարաց նմանեցուցանել. բայց փափաքելով ցուցանէր, թ է համայն փառք իւր բաղդատեալք առ պայծառութեան այնորիկ գունոյ՝ նուաստք և սակաւք էին և կամ պակասք.. Եւ թէ ընդէ՞ր (ամենայն իմաստութեամբ և փարթամութեամբ իւրով) ոչ կարաց հնարել զգոյն հանդերձին իւրոյ՝ ըստ նմանութեան այնորիկ, այս է պատճառն. զի բնական գոյնն, ո և իցէ ծաղկան՝ այնքան գեղեցիկ է քան զգոյնն արհեստական՝ զոր հնարին մարդիկ, որքան բնութիւնն գեղեցիկ և ազնիւ է քան զարհեստն. քանզի բնութեանն գոլով նախագաղափար արհեստի, և արհեստն հետեւող բնութեան, որքան և լաւագոյն իցէ հետեւողն՝ ոչ կարէ հաւասարել այնմ՝ որում՝ հետեւի. Տարանջատ նմանութեամբ.. ո և իցէ մարդ կարէ զգենուլ զհանդերձ ըստ գունոյ Շուշանի, սակայն ոչ ունի զնորին յատկական և զիսկական նմանութիւն»: Եւ Ոսկիբերանի ոճով ըսելով, «Որչափ ինչ ի միջի ճշմարտութեան և ստութեան իցէ, նոյնպէս ի մէջ հանդերձիցն և ծաղկանցն»։ – Երբ այսպիսի օրինակ (ծաղկան), այսպիսի օրինակ տուող, այսպիսի մեկնիչք ի մէկ տեղ գան, ներելի համարիմ քիչ մ’այլ յերկարել և հարցընել ընդ Ոսկիբերանի զայս այլ. «Վասն է՞ր արդեօք այնպէս գեղեցիկ արար զնոսա՝ Աստուած. – Բազում իսկ և այս առաւելութեան իմաստութեան է նշանակ. յորժամ՝ և ի կարի նուազագոյնսն՝ նորա խնամքն երեւեսցին.. որ այսօր իցէ և վաղիւն չիցէ.. յայտ առնէ՝ թէ և ի փոքունսն ամենահնար ճարտարապետ է… և զխոտ դիւրաթառամ պայծառ զարդարէ, այնպէս՝ որոց և ոչ Սողոմոն՝ այնչափ իմաստութեամբն և թագաւորական իշխանութեամբն հաւասարել կարաց»:

Յետ բարոյախօսելոյ դառնալով ի բնախօսութիւն, ամենուն առաջին հարցմունքն այս կ’ըլլայ, թէ ի՞նչ տեսակ Շուշան էր այդ՝ որոյ վրայ ընկաւ Ստեղծողին մարդկային աչքն և ցոյց տուաւ տեսողացն և լսողաց։ – Ինչպէս ուրիշ այսպիսի խնդրոց՝ այսոր վրայ այլ զանազան կարծիք եղած են. Յ. բնագիրն Κρίνον կոչէ զայն, որով և հին Յ. հեղինակք Շուշանի և Նարգիսի տեսակ ծաղկներ կ’իմանային. Լ. Lilia agri կ’ըսուի Շուշանս վայրի, իբրև ճամբու վրայ և անմշակ տեղ հասնելով և աճելով, և այն կողմերու (Գալիլիոս) բնական բոյս մ’ էր. – – չէր սովորական Շուշանն սպիտակ, վասն զի ոչ միայն սա Սողոմոնի պաճուճանաց նախանձելի զգեստ մի չէր վայլեր ըլլալ, այլ և ոչ առանց մշակութեան բուսնի այն կողմերում, ոմանք կարծեցին զԿակաջ, ոմանք վերոյիշեալ Դեղին ոսկեծաղիկ Շուշանը (Amaryllis). ոմանք այլ այսոր ազգակից փափուկ պայծառ մանիշագոյն Ixiolirion montanum (Լեռնային Կպչուկ Շուշան) կոչուածը, որ ուրիշ տեսակ չունի, և գտուի ի Պաղեստին և սահմանակից երկիրներում, ի Կիլիկիա, Միջագետք և ի Դ Հայս: Դարձեալ ոմանք այլ Ասորւոց Շուշան (Lilia Syriaca) համարեցան, որ պայծառ կարմիր գոյն ունի և ի գարնան ծաղկի, հասարակ Շուշանի կիսոյն չափ մեծութեամբ: Սակայն աւելի հաւանական համարուած Շուշանն Վայրենի՝ է վերոյիշեալ հասարակաց միջէն L. Chalcedonium կամ Martagon կոչուածն, որ ճոխ կարմրափայլ ծաղկներ ունի։ Մեր վարդապետաց՝ Եսայի մարգարէի ըսածին՝ «Ծաղկեսցի իբրև զՇուշան, տուած մեկնութեան վրայ կ’աւելցընէ օրինակող մի. «Զվայրի Շուշանէն ասէ, թէ Կարմիր է և Սպիտակ»։ – Այս կարմիր Շուշանս գտուի այն կողմերում, ուր Քրիստոս քարոզէր, և այն եղանակին՝ յորում կարծուի թէ Քրիստոս լեռան վրայ այն սքանչելի աստուածային վարդապետութիւնն ըրաւ, որպէս զի մեր փոքրիկ սրտին մեծ մեծ կարծուած հոգերուն ատեն՝ անգամ մ’այլ յիշենք.

«Բա՜բէ, թէ այսքան պերճ պըճնէ զվայրին ծաղիկ՝
Որ այսօր կայ, վաղիւ լին’ ի հուր ընկեցիկ,
Աստուած՝ որ զայն արար՝ առնէ՞ ն’անտես ըզմարդ՝
Յոր զիւրականն եկար կընիք։

Ո՜վ բազմահոգ անցորդք կենացս անցականի,
«Հայեցարուք գամ մ’ի Շուշանդ այդ վայրենի»,
Հաստիչ նորին եւ ձեր՝ առնէ ձեզ մատնանիշ.
Եւ արարէք պատասխանի:

== 2363. – Շուշան (Թութիա). ==

Կ’անուանեն Մշեցիք Կարնեցւոց Թութիա կոչուած ծաղիկը. զոր տես ի կարգին, իսկ Կարնեցիք Շուշան կոչեն և զԹաւրինջակ։

== 2364. Շուշար. ==

Հին վայելուչ անուն, յիշուած ի ցանկի նոր բառհաւաքի, փափագելի է ստուգել որպիսութիւնը։

== 2365. Շուշմա. Շուշպայ. Շուշմուշ. ==
– Տես Կնջիթ: 

== 2366. Շուշմաուկ. ==

Բժշկարան մի հոմանիշները յիշէ, «Որ է Մլուխ ն, որ է Տուղտ ն, ածուոց բոյս է, որ է Մեծ խուպազին։ – Տես Տուղտ:

== 2367. Շուշմիր. ==
– Տես Մալախ, 

== 2368. Շուտ? ==

Հին Բժշկարանն յիշէ Շուտի ունդ, զոր ուրիշ շատ տեսակ նիւթոց հետ խառնելով՝ աւագ շարապ զուգել տայ։

== 2369. Շուրմրայ. ==

Յիշուած է իբրև Վայրի Սամիթ։

== 2370. Շպրամ. ==

Տես Կաղնչան. Անգիտաց անպէտն կ’ըսէ. «Կաղնչանին տակն է. աղէկն ի Մծբնայ կու գայ»։

== 2371. Շուքուֆայ? ==

Անծանօթ, ուրիշ բուսոց հետ յիշուելով ի դեղ՝ ոչ հին Բժշկարանի մի մէջ փորը կակըղցնելու։

== 2372. Շրգաւ? ==

«Կարմիր մանր պտուղ ունի», ըստ Բրգնիքցոց:

== 2373. Շրէշ. Շրէշի տակ. ==

Ինչ ըլլալը բացատրած եմք Թաղաղու անուամբ. տես թ. 757:

== 2374. – Շրէշ կամ Շրէզ վայրի. ==

Այս այլ Թաղաղու Շրէշի նման կամ աւելի փոքր բույս է, իբր քլաչափ երկայն և կէս մատնաչափ լայն տերեւներով, ծաղիկն այլ մազմզուկ է Նուշի մի չափ հաւքած։ Կ’ուտուի եղով տափկած. ծանօթ է ի Կարին։

== 2375. Շրմշուղի. ==

Թ. Սարմաշուղ բառն է, որ է Բաղեղն իբրև ծառ յիշուած յԱրցախ:

== 2376. Շրվան ծաղիկ. ==

Սալաձորեցին յիշէ և զայս երգելով.

«Շրվան ծաղիկն է սպիտակ, մարգըն բուսեր հետ Մրվանուն»:

== 2377. Շփռաւելուկ. ==

Լայնատերեւ Աւելուկ մի՝ որ չուտուիր, ուռէցքի դեղ կ’ըլլայ:

== 2378. Շքլար. Շքրար. Շքրարի ծաղիկ եւ տակ. ==

Տես Արջտակ և Թաղթ։

== 2379. Շքուռն. ==

Ըստ Գալիենու բառից՝ է Եքսանթիսէս, որ թուի Hexanthus, և հիմայ կոչուի Litses, նաև Agave. փշոտ բոյս մի է, և գլխաւոր տեսակն Ամերիկացի կ’ըսուի, A. Americana. անունն տրուած է ըստ առասպելաց Յունաց, իբրու թէ նոյն անուամբ կին մի կատղելով՝ պատըռտեր է իր որդին, և փոխարկուեր է ի փուշս։ Հ. անունն նշանաւոր է, թերեւս այս այլ ազգային առասպելէ մի առաջ եկած, կամ Յունաց Սկիւլլա և Կարիպտիս ծովային հրէշները նշանակէ։

== 2380. Շօլ. ==

Մաշ կամ Ոլոռն է, ըստ Մշեցւոց։

== 2381. Շօշ. ==

Գրուած է իբր Թաղթ, նշանակուած է և ի նոր բառհաւաքէ առանց բացատրութեան:

== 2382. Շօշան. ==

Այս անուանս զուգուած է Լ. Myrrhis Cicutaria, որ Հովանաձեւից ցեղէն դիմացկուն խոտեղէն մ’է, նմանութեամբ ինչ Ծոթրինի. իլիկի ձեւով պտուղ ունի, և անոյշ հոտ, որոյ համար մէկ տեսական կոչուի M. Odorata. ի մերայոց Զմռսիտէս կոչող այլ եղած է։ Յիշուած է մեր երկրին մէջ Արցախ:

== 2383. Շօշենի։ ==

Յիշած է բայց չէ բացատրած նոր բառհաւաք մի։

[[Կատեգորիա:Հայբուսակ]]</text>
      <sha1>ludfsx9sua8xnxg3j4yqyze5nc02bys</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Հայբուսակ/Ո</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151797</id>
    <revision>
      <id>397313</id>
      <parentid>397276</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T11:19:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emptyfear</username>
        <id>547</id>
      </contributor>
      <origin>397313</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45561" sha1="sogthd565fqyfu31sn6g40yw6irrdqw" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title = [[Հայբուսակ/Ցանկ|Հայբուսակ • Այբբենական ցանկ • Ո]]
|author = Ղևոնդ Ալիշան
|previous = [[Հայբուսակ/Շ|Շ]]
|next = [[Հայբուսակ/Չ|Չ]]}}
== 2384. Ոզնկան? ==

Ըստ Սիմ. Կամարկապեցոյ է «Ռաւենտ, Գաբծիլին տակն է»:

== 2385. Ոզոխ. ==

Ընկուզի կանաչ կեղեւն այսպէս կոչուի։

== 2386. Ոլոռճիկ. ==
– Տես Կոլոսմիկ։ 

== 2387. Ոլոռն. Ոլեռն. ==

Որ և է ընդեղինաց կլորակ հատերն այսպէս կոչուին, բայց աւելի յատուկ Մաշն (թ. 1982) կամ անոր նմանագոյնք. – Լ. Pisum, Փ. Pois. Առակախօսն գրէ. (ԽԳ) «Ի չափողէ զերծեալ ի ձեռանէ Ոլեռն գնտատեսակ գոլով գնտին, և նորա զայրացեալ ասէ. Ե՛րթ, կերակուր լեր թռչնոց», եւայլն։ – Նորկեն Բժշկարան մի գրէ, «Օլեռն, որ է Սասըրխօվրան?» քամիի դեղ:

== 2388. Ողկուզուկ. ==

Թարգմանութիւն է Յ. անուան տեսակ մի Պտերի, որոյ ծաղկներն խաղողի ողկուզի նման իրարու կիպ շարուած են. Լ. Botrychium, Փ. Botrysque.

== 2389. Ողնի տակ. ==

Այսինքն Օղին. Տես Թաղաղու, Շրէշ: – Հին Բժշկր. գրէ, «զՈղնի տակն մանր աղա և քացխով շաղէ, և դիր (ի վերայ ակռայի), հանէ»։

== 2390. Ողորմակոթ. ==

Բանջարեղէն մի ուտելի յաղջուր դնելով, քան զԵրնջանակ բարակ որձայ ունի։

== 2391. Ոճ. Ոաճ. Վաճ. ==

Տես Բաղշտակ կամ Բաշխ. – Բժշկր. մի գրէ, «Ոճ, որ է Էկիր ն, որ է Հ. Բաղշտակ, որ կու բուսնի ինքն ի փոս և ի ջրարբի տեղրանք»:

== 2392. Ոնջուրա. ==

Ըստ Պոնտացւոց՝ Թանթրուենոյ տեսակ մի է. Լ. Sambucus Ebulus.

== 2393. Ոչխարախոտ. ==

Նոր թարգմանութիւն է Լ. Arnica (montana), J’Aria բառէ որ նշանակէ ոչխար կամ մաքի, ինչպէս և նոյնաձայն Հ. Առն վայրի ոչխար. սակայն գիտնականք սխալ գտնեն այս կոչուածս, ոչ Arnica, ըլլալու էր այլ Ptarmice, Յ. (հուն.) բառէ, որ (Փռնչակ, փռնքացնող) նշանակէ։ Արօտներու մէջ բուսած մուգ կանաչ խոտեղէն մ’է, քիչ մի խայթող մազերով:

== 2394. Ոչխարի բակլայ. ==

Ար. ըստ Ամիրտ. «Ումոճ ըլ-քալպ? (զոր չեմ գտած ի Պէյթար), Թ. Ղօյին փախլասի ասէ, այնոր համար ասոր Ոչխարի բակլայ կ’ասէ, որ ոչխարն զինքն շատ կ’ուտէ, և թէ ծեծեն և քամեն և զջուրն խմեն՝ օգտէ լերդացաւի, և սաֆրային շատ օգտութիւն առնէ»։

== 2395. Ոչխարի լեզու. ==

Ըստ բառին նոյն է որ ինչ Գառնալեզու, և որ գրոց լեզուաւ ուրիշ անուններ ունի, և անոնցմով բացատրած եմք. սակայն Ոչխարի լեզու կոչուածն հիմայ ի Հայս, ինչպէս ի Կարին, տարբեր տեսքով բոյս մի է փոքրիկ, Նըչի չափ մանր վայելուչ տերեւներով, որոց վերի երեսն յիրաւի լեզուի մաշկի պէս փոթորիկ է։

== 2396. Ոպան կամ Ուպան. Ուպանի տակ. ==

Տես Անճիտան (թ. 118). ուր յիշեցինք զանազան անուններ քանի մի հիւթաւոր բուսոց, զոր հինք և նորք շփոթեն կամ դեռ չեն որոշ զանազանած. այն տասնիւ չափ Հ. Յ. և Ար. անուններն վերածուին երեք ուսումնական և բառից։ Galbanum կամ Galbanon, Silphium և Laser pitium, զորս Եւրոպացիք այլ երբեմն շփոթեն և երբեմն զատեն, վերջի երկուքն աւելի մօտ գրելով կամ նոյն. մենք այլ այսպէս համարինք. յիշելով որ միջին անունը Հ. այլ Սիլփու գրուած կայ: Ամենէն նշանաւորն ըստ հնոց՝ էր վերջինն, իր զարմանալի համեղ խէժին կամ հիւթոյն համար, որոյ լաւն ի Հայոց կու գար, կ’ըսէ Պլինիոս (ԺԹ. ԺԵ), և ոսկւոյ գին կ’արժէր կշիռքն, այլ աւելի կըրնամք ըսել, որովհետև աստուածոց անգամ արժանավայել Համարուէր։ Յիրաւի զարմանան որք Մաղթ կամ՝ Բարզատ կամ Չարհոտ կոչուածը՝ նոյն համարին այսոր հետ (Laserpitium), թէ ի՞նչպէս այդ գարշելի հիւթը՝ Հռոմայեցւոց քմաց անոյշ կու գար և աստուածոց նուիրելի, որոյ և անունն Գարշահոտ նշանակէ, Assa foetida. Շատ գիտնականք հիմայ այս խէժը համարին Սիլփուի և ոչ Ուպանի այսոր խէժն համեմային և լեղի է. տունկն խոտեղէն, ի ցեղէ Նարդէսից, նըռնաձև պտղով, զոր Կաստանայի նմանցընէր մեր մասին ացին (տես Մաղթ), և գտուի «Արեւմտ. Ասիա, Հիւս. Ամերիկա և Եւրոպա: Սիլփուն որ յատուկ Պարսկային կոչուէր S. Persicum՝ ի Պարսկաստան, Աֆղանիստան և անոնց մօտ երկիրներում։

== 2397. Ոպնիազ. ==

Լաւ եւս նմանութեամբ Յ. և Լ. բառին՝ Եբենոս, Ebenսs, Փ. Epèոe. թէ և ամեն կլիմայից տակ առաջ չի գար, բայց գրեթէ հասարակաց ծանօթ է իր փայտին համար, ուսկի պէս պէս արկղի, տըփի տեսակ բաներ, շրջանակներ, խաչեր, եւայլն, չինուին, որի ժամանակաւ աւելի փայլուն սեւութիւն մի կ’առնուն, և կարծրութեամբ գրեթէ անփուտ մնան։ Չափաւոր մեծութեամբ ծառեր և թուփեր են Ոպնիազք, որոց մէկ երկու տեսակն Փ. և Մ. Հայոց միջոց. Եփրատայ Հովտին նշանակուած են։ – Յովէ. կաթողիկոս, Պատմիչ յիշէ մեր ազգապետին ձեռքի ոսկիանկար ոպնիազեայ գաւազանը։

== 2398. Ոջլի ծառ. ==

Յիշուի ընդ վայրենի ծառս Արցախոյ, (Մեղու, ԻԲ, 83)։

== 2399. Ոսի. ==

Փշեղէն թուփ մի Սիւնեաց լերանց վրայ յիշուած, զոր արտորէից պարարտութեան ի գործ ածեն, չորն աթարի տեղ. արմատէն այլ ճախարակի և լիսռան պէս բաներ շինեն։ Թուի թէ ի գիրս յիշուած Հոսին է, տես թ. 1728։

== 2400. Ոսկէխոտ. Ոսկոյ խոտ. ==

Որ և Արեան խոտ, ինչպէս յիշուած է ի կարգին, հանդերձ Ար. և Լ. անուամբք. որոյ համար Բժշկարանք, Աղթարք և Քիմիա կ’ըսեն՝ Արեգական մայր ըսուած էին նման, «Ոսկիխոտին նշանն այս է. չորս տերև ունի, և լինի սփռեալ ի վերայ գետնոյն, և տերեւի երկայնութիւնն երկու թիզ է, և ի մէջն զէտ Ճոտան, (թ. 1919) և ի վերայ տերեւին ծայրերն մանտր փշեր ունի, և կենայ ի մէջն կոկ վարոց մի զերթ զտաճկինակ, և նորա ծայրերն կայ հինգ ծաղիկ. և ծաղկի գոյնն (մէկն) դեղին կարմիր, մէկն ժեռ. և թէ կտրես զայդ խոտդ՝ նա ելանէ կարմիր արիւն. և ուր հասանի այն արիւնն՝ կեղեւի կաշին, երբ կտրես պատրաստ կաց որ արիւնն քեզ չհասանի. ա՛ռ զիւր տերեւն, չորցուր և մանր սղկէ և ձգէ ի վերայ արճըճին, լինի ոսկի. և ա՛ռ սնդիկ և դիր ի կճիճն և դիր ի վերայ կրակին, և լից զխալիզոնի ջուրն ի վերայ, և լինի Զինճիֆիր կարմիր՝ որ դիմանայ ի կրակն, ապա առ այդ Զէնճիֆրէդ և ձգէ ի վերայ արծաթոյ. նա լինի ոսկի ազնիւ, և դիր ի պղինձն ի վերայ արճիճին, և դառնայ ոսկի. և առ զիւր ծաղիկն՝ ձգէ ի կաթն, և նա լինի արդար եղ: Եւ յորժամ, որ կամենաս որ առնուս զայդ խոտդ, դու դիր տուփ մի որ մոմած լինի՝ որ կարես առնուլ, և այդ է Ոսկէխոտն։ Եւ բուսանի յերկրին Գեղամայ՝ որ է Գիւղարքունի, ի գիւղն որ կոչի Ջիլ և Կարմունջ: Սեւանա ծովու անդիի կողմն է, այսպէս իմացիր»։ – Ուրիշ մի տարբերութեամբ գրէ. «Խոտն Շէմսին, որ է Արեգական ն, սորա՝ Տաճիկն Գանլու օթ ասէ, և Հ. Արեան խոտ, և Ոսկէխոտ եւս ասի. սորա ծաղիկն դեղին է և պտուղն կարմիր, զի նմանի կարմիր Քիրազ, այս է Կեռաս. և մեծութիւնն այլ Կեռեազի չափով է, և վատ մոտ ունի, երբ զհոտն առնու մարդ սիրտն կու խառնակի. զի տերեւն բոլոր է և մեծ, և շատ կաթ ունի, յորժամ՝ կտրեն շատ կաթ ելանէ, կարմիր է որպէս արիւն: Եւ այս ի Մարաց երկիր կու բուսնի, ճաշու մի ճանապարհ ի Մըսրայ հեռի. և Արապն՝ սորա Ըխմիմ պէլաթի ասէ. և կու բուսանի սա ի Մասիսի տակն, մերձ ի գիւղն Առկուռի, և ի Կեղուայ լերինքն, որ յարեւմտից կողմն սահմանակից է Բալուայ և Ճապըղջրոյ, նաև կու լինի ի Քէշիշ տաղն` որ մերձ է Պուռսայ, և ի Կուռայու լեառն: Եւ բարձր լինի կանգուն մի չափ. և ի քարուտ և ի սեւահող տեղիս լինի, և այլ ուրիշ խոտ ի բոլորն չի լինիր, զի այլոց ուժն ինքն առնու»։..

Ըստ Թ. անուանն նա եւ մասամբ նկարագրութեանն՝ այս զարմանալի բոյսս երեւի Լ. Sanguinaria, Փ. Sanguinaire կոչուածն, որ Խաշխաշից ընդհանուր ցեղէն է, ըստ բուսաբանից, դիմացկուն խոտեղէն, մէկ երկու տերև միայն կ’ունենայ՝ գետնամած, գրեթէ որձայ չունի, այլ 8-12 թերթով կոթավոր ծաղըկներ. արմատէն կ’ելնէ արիւնագոյն կարմիր հիւթ մի, որ լուծողական դեղի զօրութիւն ունի և ի գործածութեան է Ամերիկա, ուր աւելի գտուի, յԵւրոպա այլ մշակուի ի բուսաբանական պարտէզս։ Հասարակ կամ գլխաւոր տեսակն՝ Կանադայ երկրին անուամբ կոչուի S. Canadensis.

== 2401. Ոսկի-ծաղիկ. ==

Սալաձորցին յիշած է զայս.

«Ոսկի-ծաղիկն պայծառացեր գեղեցկացեր լայիւն լայիւն,

Թերերն ամեն ջղա զարկեր, նա ծաղկանց Ենգիչարուն».

ուրիշ օրինակ տարբեր գրէ.

Ոսկէ-ծաղիկն սուրաթ առեր գեղեցկացեր լաւուն լաւուն,

Բոլոր գլխուն ճղայ շարեր. սա է ծաղկանց Երկիչարուն»:

Ենիչէրիներու գլխարկէն առած կ’երեւի ծաղկին նմանութիւնն։ Ըստ անուանն և ըստ գունոյն (դեղին) յարմարի Յ. Xρυσάν. εμον, և Լ. Chrysanthemum անուան՝ որ նշանակէ ոսկի ծաղիկ, բայց սա տարբեր ծաղիկ թուի։ – Տես Կիւլվարդ։

== 2402. Ոսկիտակ. Ոսկիտակռի. ==

Ի նորոց յարմարցուցած երեւի Ipecacuanha կամ Uragoga ամերիկեան թփոյ, զոր բուսաբանք կոչեն Jochroma Յ. բառիւ, որ նշանակէ մանիշակագոյն։

== 2403. Ոսպն. ==

Նահապետաց Հին դարերէն վկայուած է այս ընդեղինիս ծանօթութիւնն և մշակաց կշտացուցիչ կերակուր ըլլալն, զոր յետոյ չափաւորապէս կամ խնայութեամբ առնուին ճգնաւորք, Եսաւայ վաճառած և Յակովբայ վաստըկած անդրանկութենէն աւելի գերագոյն քան ժառանգելու ամար. անոնց ետեւող մեր ազգային վարդապետաց մէկն այլ (Յովհ. Արճիշեցի յ’ԺԳ դարու) Ոսպնակեր անուամբ ճանաչուի։ Առակախօսն (Մխ. Գոշ) չի մոռնար Ոսպան հատիկն այլ խօսեցընել, և յիշել մէկ յատկութիւնը, միատեսակ (մէկ գոյն) ըլլալը, որոյ համար կու դատէր և կեղծաւոր կոչէր զԼովիաս, իբր թէ մարմինը ճերմակ է բերանն սեւ. նա թէպէտ ուզեց արդարանալ՝ ըսելով թէ ինքն ուրախներու համար սպիտակ է, սգաորաց համար սեւ, բայց մի և նոյն ներգործութիւնն ունենալուն համար՝ ըսածն ընդունելի չեղաւ: – Ամիրտ. ստորագրէ Ար. անուամբ, «Ատաս, արաբ. ինքն երկու ցեղ է, Քաղցր և Լեղի. և լաւն այն է, որ շուտ եփի, և մուհթատիլ է, չոր է և բացող է, և իր ջուրն օգտէ խնախին խոցերուն և ակընջին խոցերուն և ցաւուն, և այլն, եւայլն. Ասէ Իպն. թէ Ոսբանն լաւն այն է որ շուտ եփի. և թէ եփես և թէ թրջես՝ ջուրն չի սեւնայ, և թէ հանապազ ուտեն՝ ի յաչքն փարտա առնէ և յուշ կու մարսէ», և այլն. խիստ շատ օգուտները կերպ կերպ յիշէ։ – Վաստակոց գիրքն այլ Ոսպի մշակութեան համառօտ գլուխ մի բան (ԻԱ) ընծայած է. «Ա՛ռ պախրէից աղբ չոր և լեսած, խառնէ ի յՈսպն, և այնով ցանէ. նա ատոք ելանէ բոյսն և լաւ։.. և Ոսպան ցանելն՝ յայն աստղին անկմանն պատեհ է՝ զոր Ար. կոչեն Սէմմաք ռամիհ, և լինի այս յունվարի ամսումն, մինչև որ եօթն օր մնացեալ լինի գարնան, որ լինի ի 21 մարտի։ Յիշեալ աստղն նշանակէ տիգաւոր, և ըստ Գէորգայ Պալատացւոյ՝ է Հայկն է – Լ. Lens. Փ. Lentille. Ռ. Чечвица. Յ. Όσπριον կոչուի որ և է ընդեղէն։ – Հին Բժշկ. քանի մի օգուտներէն վերջ՝ Ոսպան վնասն այլ յիշէ. «Ստամոքի և ջղերոյ՝ զեն է, և զլոյսն պակասէր լաւ է չուտել զինք. և ով ուտէ՝ դալար գէր մսով (թող ուտէ) և ձգէ ի ներք Վայրի Դաղձն, դալար Աննուխ, Պղպեղ, Չաման, Հոռոմ կամ Նշի ձէթ. և լաւն Սպիտակն ու տափակն է, որ եփ թրջես՝ ջուրն չսեւնայ:

== 2404. Ովսաննա. ==

Անունը միայն գրած էր նոր բառկաւաք մի։

== 2405. Ոտուռն? ==

Նշաձեւ Սալոր մի, կեղեւն կարմիր, միսն դեղին, ըստ Շէհրիմանի։

== 2406. Որդան ծառ. ==

Աւելի եւս ռամկօրէն Որդնի ծառ կոչուի Թթենին, իր շերամի որդանց համար։

== 2407. Որդան փայտ. ==
– Տես Մծխի։ 

== 2408. Որդնատակ. Որդնտակ. ==
– Տես Զրեւանդ։ 

== 2409. Որդնխոտ. ==

Արծուաճանկն է. տես թ. 213:

== 2410. Որենի. ==

Ըստ բառից Գալիենու թուի Բոլոր Զրեւանդն։ Տես Զրեւանդ։

== 2411. Որթ. ==

Թերեւս ամեն ակընջի ծանօթ չըլլայ այս անունս, բայց իր էութիւնն, պտուղն և մանաւանդ պտղին հիւթն՝ ամենուն ծանօթ են (Խաղողն և Գինին), և բուսեղինաց մէջ կերպ մի գերազանցութիւնն, ոչ լոկ երեւակայական այլ և իրական, որոյ վկայ են Որթոյ բերոց համաշխարհական գործածութիւնն, և այգեդարմանութեան ամենամեծ խնամքն և արուեստն, որ սկսեալ անմիջապէս երկրիս ջրերէն ազատուելէն և յառաջին մշակող Նոյ նահապետէ՝ մինչև ցայսօր, ոչ միայն անդադար տեւէ, այլ գրեթէ և անընդհատ զարգանայ նորանոր խնամօք և հնարքներով, և արուեստին հին գիտելեաց վրայ՝ նորք աւելնան։ Այսոր այլ կըրնայ վկայ ըլլալ մեր շատ անգամ յիշած վաստակոց գիրքն, որոյ, երրորդ մասէն աւելին այգեդարմանութեան վրայք է. ուսկի և յայտ է՝ թէ շատ երկար և պէսպէս մասամբ գրել հարկ էր այս եզական բուսոյ յատկութեանց և բերոց վրայ՝ լաւ ճանչնալու համար, որ և յատուկ գիտութիւն մը կըրնայ ըսուիլ. և թէպէտ որ և է միակ գիտէ այգին դարմանել, բայց կատարեալ գիտութեան համար յատուկ դարմանելու տեղիք և վարժարանք կան, որոց վրայ տեղեկանալ ուզողն այլ՝ յատուկ գրուածք և վարպետ պէտք է խնդրէ և ոչ մեր անուանական բու. սաբանութիւնը: – Ըստ այսմ տեսութեան՝ նշանելի է Հ. անունն (Որթ), կարճ, միավանկ, անլուծանելի, աննման ծառոց սովորական անուանակերպութեան, նոյնպէս և իր մասանց յատուկ կոչմունքն, ուռ և ոչ ոստ կամ ճիւղ (ըստ գրոց), մատն, ծիլ, բարունակ (&lt;ref&gt;«Բարունակ ասեն զայն՝ որ բառնայ յինքեան զբազմաշառաւիղ Որթս, եթէ յարմատացեալ ծառս և եթէ հատեալ բազուկս փայտից՝ յօրինեալս ի ձև տախտից, անջրպետեալս միջոցօք, զի զուռսն և զտերեւսն ի վեր ունիցի, և զողկոյզն գեղեցիկ բազմոցօք ցուցանէ ի վայր ի ներքուստ տեսողացն, հաճոյ աչաց հայելոյ և առ ձեռն ցանկացողաց»։ – Զայս Վարդան Վ. յԱնթառամն. իսկ մեր եկեղեցւոյ ողբերգակ ապաշխարողն՝ կ’անուանէ զինքն՝ «Անբարունակ Որթ», որպէս և “Պտղակորոյս Ձիթենի»։ (Շարական)։ &lt;/ref&gt;), աղուրայ, եւայլն. նոյն և պտուղն՝ բոլորովին տարբեր անուամբ, թէ և այս՝ նմանութեամբ մի իր տեսքին (Խաղող)։ Այս նկատմամբ այլ շատ, յատուկ և աննման կամ անկարծական կերպարանք մի ունի Որթն, քանի որ զարդարուած չէ, իր ամեն մասամբք, ի ձմերան, և մանաւանդ. յետ յօտելոյ ուռոցն, քան զամեն ծառ անկատար վտիտ, մերկ, կողոպտած, տգեղ, չոր, պառուած փայտ մի երեւնայ, կարծես թէ միայն ի փուռ ու ի կրակ ձգելու է. իսկ երբ գարնանային ազդեցութիւնն առնու, նախ իբր իր սուգէն և անարգութենէն ելնելու արտասունքները թափելով՝ գթած աչքեր իր վրայ դարձընէ, յետոյ նոյնպէս պարկեշտօրէն՝ ոչ միայլ, ոչ գոյն և ոչ հոտ կ’արձըկէ վայելուչ ծաղկանց պէս, գրեթէ և ոչ ծաղիկ, այլ հազիւ ծաղկի և հոտոյ նշան մի, որոց յաջորդեն սեփաձև փափուկ նա և ուտուելի տերեւքն, և համեղ և վայելչաշար պտղոց ողկոյզքն, իրենց թափանցիկ մաշկէն ցոլացընելով ծածկուած այնպիսի օշարակ մի, զոր շատ հանճարեղ էին պաշտօնեայն արեւելից ինքնակա. լին՝ աշխարհիս բարոյական ամենէն զօրաւոր դրդիչներէն և յաղթողներէն մէկը հռչակեց, (Զօրաբաբել՝ զԳինի)։ Իսկ հեթանոսք պէսպէս կերպով հռչակած և նուիրական ըրած են Որթը. ամենուն յայտնի է՝ Յունաց նուիրելն զնա իրենց ոչ համեստ Բաքոս դից, որոյ և գլխաւոր նշանակն է ողկուզազարդ տերեւալից Որթոյ ուռն՝ գլխին պատած։ – Ի՞նչ անտուն տարբերութիւն և գերատրաչ փոխ արկութիւն Որթոյ և գինւոյ՝ քրիստոնէական պաշտաման մէջ… Չի համար համարձակիր գրիչ՝ այսպիսի գրուածոյ մէջ` աւելի առաջ երթալ, այն ահեղասքանչ խորհըրդեան յիշատակաւ, որ ուրախարար գինւոյ տեսակա՝ Արիւն մի ներկայացընէ. և որպիսի՜ արիւն… Ո՞ւր մնան կամ կորնչին ամենայն Սպանդարապետական տօնք՝ իրենց զարդարուն ուռերով և ողկույզներով, երբ գերագոյն Մէկն կ’ըսէ, «Ես եմ Որթն ճշմարիտ», (Յովհ. ԺԵ 1)։.. Այսպիսի խոր և լայն գաղափարի առջեւ՝ անկարելի է մեզ երկարաբանել նա և նիւթական բուսոյն վրայ(&lt;ref&gt;Բայց այն Գերագունին մեծ տարփածու և խորհրդածու մաքուր և մշտավառ սիրտ մի՝ գիտէ զուգել այնոր՝ նիւթական Որթոյն այլ և այլ մասերն և յատկութիւնները, բնաբանօրէն և բնազանցօրէն, աղօթելով. “ Սաղարթ եմք քո Միածնիդ, Դա Որթ է, և մեք Ուռ… հայեաց առ մեզ և մշակէ գթութեամբ. սրբեա զուռս Որթոյդ Ճշմարտի՝ ի ժանգէ և յաղտոյ վիշապին… ծաղկեցս ի մեզ հատն, և հոտոտեա ի նոյն. և Ազոխացս ի մեզ զԹթուութիւն երկիւղին, և ջերմացս զնոյնն. և Խայծեցս ի մեզ զքաղցրութիւն սիրոյն, և ճաշակեա զնոյն. և հար զմեզ ի Հնձանդ երկնային, և զմայլեցո վերնովդ. և ամբարեա ի շտեմարանս քո»։ – Ն. Լամբրոնեցի։ &lt;/ref&gt;) որ Որթափայտ այլ կոչուի, Որթնատակ այլ, և բաց ի գլխաւոր մասանցն նա եւ օգուտներէն ի դեղս, մեր բժշկապետն Հերացի յիշէ և Այգւոյ մատին տերեւի ջուրը (եր. 69. 77)։ – Տես և Խաղող.

Յ. Δμπελος Լ. Vinea. Փ. Vigne, Ար. Քըրմ կամ Քուրմ, ըստ Ամիրտ. արաբ.։

Թողլով Արկուռոյ Նոյատունկ այգւոյ նահապետական աւանդութիւնն՝(&lt;ref&gt;Որչափ այլ Նոյի տապանին տեղն և իր բնակութիւնն ընդունելի կամ անընդունելի ըլլայ՝ ի Հայաստան կամ ուրիշ կողմ, կան դեռ մեր օրերուս այլ գրող գիտնականք, որ զՀայաստան համարին բնկաավայր Որթոյ, և Հայոց Գինի անունէն ծագած սեմական անունն այլ եւրոպականքն այլ Յ. Óνοζ. Լ. Vinum. յորմէ Փ. Իտ. և այլն. Գերմ. Wein. Կիմբր. Guin. Առմօրիկ, Gwin. Վիրք և Կովկասային Կուինի։ &lt;/ref&gt;) որոյ գինին ձեթի պէս վառուի եղեր, յիշեմք միայն հիմակուան Երեւանեան այգեաց և գինւոյ ամբան, և ի նախնեաց յիշեալ Տայոց նահանգին մէջ Վաղարշակայ տնկել տուած այգի ները, և Տարօնոյ ու Բաղիչ միջոց Մորխի և Սալնոյ ազնիւ գինիները հռչակուած Զ կամ Է դարում:

== 2412. Որիզ. Ըռիզ. ==

Թերեւս աւելի յատկագոյն լեզուիս անունն է Բրինձ, և մեզմէ առած ըլլան Թ. Բիրինճ կոչելը. իսկ առջի անունն հասարակ է եւրոպական լեզուաց, արեւելեայց այլ՝ մասամբ, Յ. &quot;Oρυζα, Լ. Oriza. Լիւրիկ. Oriz. Փ. Riz, Իտ. Riso. Ռ. Рисъ. Ար. Օրուզ արաբ. կամ ինչպէս գրէ Ամիրտ. «Արուզ, որ է Բրինձն, որ է Ըռուզն, և Թուրքմանն Թութուրղան ասէ. և ինքն երկու ազգ է, սպիտակ և կարմիր. և լաւն այն է որ սպիտակ լինայ. տաք և չոր է Ա տարաճա. և կերակրող է և կշտացընող, և ով կաթով Բրինձ ուտէ՝ անուշ քուն բերէ, և աղէկ երազնի տեսնէ. և թէ ի յերեսն քսեն և կամ՝ ի յանձն՝ պայծառացընէ և զմանն ի երեսացն տանի և յիստըկէ. և ինքն քիչ մի կապող է. և թէ եղով եփի՝ ստամոքին շատ շահ այնէ… և կարմիր Բրինձն կապող է.. և Բրինձ ուտելն զանձն գիրացընէ և կու լայնացընէ, և զերեսն թաժայ կայնէ։.. Իպն. ասէ, թէ Պ. Բրինձ ասեն, և ի այսոր բնութեան վերայ շատ հակառակ խօսք են ասեր.. և լաւն այն է որ Քրմանի լինի, և անկից յետև Խարզամի (Խորազմի), և այլ ետև կիլանի.. և այն որ: Քրմանի Բրինձն է՝ յորժամ՝ լուանաս և Նշի ձիթով և դմակ եղով և շիրիկ ձիթով եփես, շատ օգտէ ստամոքին.., և մարդ որ հանապազ Բրինձ ուտէ՝ երկար ժամանակ լինայ»: – Այս բանս կըրնայ ստուգուիլ ի Հնդկաց և Չինաց՝ որոց հասարակ կերակուրն է, նա և ուրիշ արեւելեայց՝ որոց փիլաւն հանրածանօթ է. և յիրաւի, յետ Ցորենի առաջին սննդարար ընդեղէնն է Բրինձն, և ըստ այսմ՝ խնամով մշակուած, այլ և զգուշութեամբ. վասն զի ջրոտ տեղ ցա. նուի և աճի, և երբ ջուրն անշարժ մնայ և քաշուի՝ օդոյ ապականութիւն և առողջութեան վնաս հասցընէ՝ այս բանիս ծանօթ պէտք է ըլլան մեր երկրացիք այլ, ուր տեղ տեղ Բրնձոյ մշակութիւն կ’ընեն, բայց շատ էին ատենէ սկսեալ չերեւիր, թէ և Ագաթանգեղոսի գրոց մէջ յիշուած է Որիզ, ուրիշ պիտանի սերմանեաց ետ, մեր Առակախօսն չի յիշեր, կարծեմ և հչ Վաստակոց գիրքն, թերեւս գրողին կամ թարգմանողին եղած տեղը Բրնձոյ մշակութիւն չըլլալուն համար։ Իսկ հին Բժշկարանն կ’ըսէ, «տաք է, ի Ա տարիճայն և չոր յերկուքն. և իր տաքության վկայ՝ իր քիչ քաղցրութիւնն, զանձն աղէկ կերակրէ։ Թէ ցաւն տաք է և զինք տաս, զեն է, զի յուշ երթայ ի ստամոքաց. թէ կաթօմ եփած տաս և Նշի ձիթով՝ լոյծ է. զիր չարն հանէ՝ թէ գիշեր մի կաթօմ թրջես և ապա եփես, և իրենց ջուրն զստամռքն պնդէ, զորն կապէ, և սրբական է»։

== 2413. Որձախոտ. Որձ-խոտ. ==

Այս անունս լսուի հիմայ այլ ի Հայս, բայց արդեօք ա՞յն է զոր մէկն զուգած է Լ. Typhs, Փ. Massette, ճախնային խոտեղինի, և զոր նոյն անուամբ յիշէ Պէյթ. արաբ., Ամիրտ. գրէ միայն «Տիֆա, որ է Վայրի Քամոնի», և զսա ուրիշ տեղ նոյն համարի ընդ Շոնիզ։ Քանի մի տեսակք կան այս Տիֆա կոչուածին, որք երկայն տերեւներով և երկայն կոթերով կու ճապղին ճահճաց մէջ, խողովակաձեւ խուրձ մի ծաղկանց բերելով. գլխաոր տեսակն T. Latifolia, գտուի ի Հս. և Հր. Կովկաս, Կիլիկիա, և այլն: – T. Angustata, ի Մարաշ. – T. Stenophylla. ի Հր. Կովկաս, Կիլիկիա, Վրաստան. – T. Haussknechtii. ի Բեհեսնի, Ատիեաման, և այլն։

== 2414. Որձ-կոճ. ==

Այսպէս կոչէ Կամարկապցին զԿոճապղպեղ:

== Որոճ. ==
– Տես Օրոճ։

== 2415. Որոմն. ==

Ծանօթ վնասակար և իբր հակառակ կամ թշնամի Ցորենի, որոյ հետ կ’աճի յարտորայս, զոր Տէրն մեր նմանցընելով չար հոգւոց՝ հրամեց, թէ թոյլ կու տրուի որ տարիներուն ետ աճի առ ժամանակ մի, բայց հնձոց ատեն երբ Ցորենը քաղեն, զՈրոմն խուրձ խուրձ կապելով ի կրակ ձգեն (Մտթ. ԺԳ. 30)։ Այս օրինակէն կամ նմանութենէն ծագած են այլեւայլ բարոյական բառք. Որոմնաբեր, Որոմնացան, Որոմնատեսակ. – Լ. Zizania, Փ. Ivraie, Ար. Շէյլէմ, արաբ., որով բացատրէ Ամիրտ. «Շիլամ, որ է Շիրամ, ինքն Զուվան ն է որ Թ. Տալուճա ասէ, Հ… (բառը մոռցեր է Ամասիացին և դատարկ թողեր է տեղը) ասեն.. լատիֆ և հալող է. և թէ տմէդ առնես.. զհերքունն և զպիսակն տանի, և զփուշն հանէ, և հարբեցընէ. և կու թմրեցընէ և զիւր չարութիւնն տանի չոր Գինձն… և թէ Մրտին կեղեւով և Զաֆրան և Խունկ ծեծեն և մաղեն և դնեն ի վերայ զօդուածին՝ որ սլաք և կամ փուչ է մտել՝ հանէ»: – Գալիանոսի բառից օրինակի մի մէջ գրուի և

== 2416 – Խողճկնոտ Որոմն. ==

Որոյ զուգանիշ դրած է Յ. Իոնթոս, որ է անշուշտ Ιόνδàς. և նշանակէ պիսակոտ կամ բրդոտ, և կամ ըստ Խաղճաղուճ բառին՝ կծկըտած, կռճըկոտած, որով կըրնայ իմացուիլ Որոման ձեւն կամ կազմուածն։

== 2417. Ուլկումիլ. Ուրկումիլ. ==

Այսպէս կոչուի Կիլիկիոյ կողմերում տեսակ մի Սալոր կամ սալորանման պտուղ, անուշահոտ, կուտն այլ Ծիրանի կուտին նման։ Բժշկարան մի գրէ, «Զաքարիայի որդին կ’ասէ, թէ Պ. Պազյանդ կ’ասեն, և ինքն Ակակիայն է, Հ. Ուլկումիշ կ’ասէ, և Թ. Տօնկուզ էրիկի, կ’եփեն և պաuտիլ կու շինեն, Ակակիա կու լինի»։ Այս կ’երեւի և Ամիրտ. յիշած Ղարատ ը. «Ինքն վայրի Սալորն է, և ծառն փուշ է, աղէկն յանջրդի տեղ լինի, և հասուն բնութիւնն տաք է և չոր է։ Ասէ Պաղտատցի ծերն, թէ յիրմէն քամուքս առնեն և ախախիայ շինեն, որ զփորն կապէ, և օգտէ աղեաց, և զարիւնն կտրէ և զանձն գիրացընէ: Դարձեալ գրէ նոյն անուամբ. «Ծառ մի է որ իր պտղէն աղաղիա կու շինեն, և լաւն այն է որ թանձր լինի. զակռան կու ամրացընէ, և թէ զմազն այնով լվանան՝ ամրացընէ և չի թողուր որ թափի, ստամոքն և զաղիքն ուժովցընէ, և զլուծումն կու արգիլէ.. և կրծոց զեն առնէ, և զիր չարութիւնն տանի Դդումն և իր կուտն որ կտուած լինի.. Ասէ Պտ. թէ փչով միրգ է, և այն(որ) Զապտ (Սանդ) կու ասեն.. և իր միրգին Պ. Կարայ կ’ասեն, և ինքն ի խառնուպ կու նմանի, բայց սպիտակ և վատուժ կու լինի, Պէյթ. Գարատ արաբ. կոչէ զայս, և է ըստ գիտնոց՝ Mimosa nilotica. որով տարբերի Ղարատն յՈւրկումիլէ։ Այս ետքինիս համար վկայեցին Օսմանեան բժշկարանի վարպետք՝ թէ Թ. Մուզ էրիկի այլ կոչուի. և Փ. Perdrigon.

== 2418. Ուղունկ? ==

Հին Բժշկարանն խուռս շինելու խոտեղէն այլ և այլ դեղոց հետ գրէ. «Բեւկոյ խէժ, Մուկլ ազրախ, Ավ ն՝ որ է Ուղունկ ն, Հոռոմ-Սնֆուլ, Սալիխա», և այլն, երկու հոմանիշքն այլ (ստորագծեալք) անծանօթ են:

== Ուշնա. ==
– Տես Օշնայ։

Ուշու տերև.

Սխալ գրուած երեւի (յԱսար), փոխանակ Մոշու։

== Ուղտափուշ. ==
– Տես Ըղտափուշ։

== 2419. *Ումսուհ. ==
– Տես Շան-ագի։ 

== *Ունսուլ. ==
- Տես Մկնսոխ։

== 2420. Ունտուզ. ==

Պոնտոսի կողմերում լսուի այս անուամբ ազգ մի Եզնակն, Buphtalmum Speciosum, կամ Telekia speciosa, յանուն Teleki Vonszek բուսասէր Ունգարացւոյ. կոշտ ու բրդոտ տունկ մ’է մեծամեծ սրտաձեւ և եզերքն սղոցաձեւ տերեւներրով. կու դարմանուի պարտիզաց մէջ` իր մեծ արեգակնաձեւ և ճառագայթաւոր ծաղկին վայելչութեան համար, որոյ նշմար մի կըրնայ ըլլալ պատկերս, բնական մեծութեամբ ծաղկին՝ որ ցամքած խարուած էր մեզ ի Սումելայ գիւղէ Տրապիզոնի. տերեւին երկայնքն էր 0, 23 Չ, լայնագոյն մասն, 0, 17 Չ։ Բուսաբանք այլ յիշեն զայս ի Պոնտոս, ի Լազիկիա, ի Հս. և Հր: Կովկաս։

== *Ուպան. Ոպան. ==
– Տես Մաղթ։ 

== 2421. *Ուպհուլ. ==

Տես Թաթութ և Ցիրդ։ (Ձայնիւ նման՝ բայց Խնձոր նշանակէ Իռլանտ. Սbhal կամ՝ Abhal, Aphal. որ և Գերմ. Eife1, Անգղ. Aple, և այլն:

== 2422. Ուռենի. Ուռի. Ուռեկ. ==

Երկայն և կակուղ գետնակախ ճիւղերովն, և իբրև մազարձակ գլխակոր և սգաւոր՝ գերեզմանաց քով տնկըւած, ամենուն յայտնի հովանաւոր և գեղեցիկ ծառ մի, թէ և անպտուղ` անմռանալի (ՃԼԶ) Սաղմոսին սրտառուչ սրտաբան պանդըխտի երգովն. «Առ գետս Բաբելացւոց անդ՝ նստէաք և լայաք, որպէս յիշեցաք մեք անդ զՍիովն (զհայրենիս մեր). Ի մէջ Ուռեաց նոցա կախեցաք զկտակարանս մեր. Անդ հարցանէին գերիչք մեր զբանս օրէնութեան.. Սիովնի. – իսկ զիարդ օրհնեսցուք զօրհնութիւնս Տեառն՝ երկիր օտար»: Երեմիայ մարգարէի օրերէն ի վեր՝ պանդուխտ մի չի կըրնար տեսնել Բաբելական Ուռին՝ առանց անոր ճապուկ ճղերուն մէջ փնտռելու կախուած իր հայրենեաց կտակարանն այլ չի լսել գաղտուկ հառաչանք մ’այլ, և չկաթել արցունք մի: – Լ. Salix. Փ. Saule. Ի. Salice. Ար. Խիլաֆ արաբ.. ըստ Ամիրտ. «Խլաֆ, որ Թ. Սօրղուն կ’ասէ (Սէօկիւտ) – լաւն այն է որ դեղին ծաղիկ ունենայ: Հով է և չոր է յառաջին տարաճան, և իր ջուրն օգտէ տաք գլխուն ցաւուն. և ձեթն այլ զայս զօրութիւնս առնէ. և թէ եփես և զջուրն առնուս և զգլուխն այն ջրով լվանաս, զթեփուկն հանէ և տանի, և իր ձէթն զստամոքն ուժովցընէ, և թէ իր մոխիրն քացխով օծես չտերուն՝ չատ օգտէ: •ին. ասէ, թէ զծաղիկն ոտան՝ օգտէ տաք բնութեան մարդոյ և զղեղն ուժովցընէ, և թէ զծաղիկն ժողվես և Շուշմայով անցընես և զեղն հանես՝ խիստ հով եղ լինի։ Ասէ Պտ. թէ այսոր տերեւին Սաֆսաֆ կասեն, և Պ. Պէտ կու ասէ, և Պալխցիքն՝ Պահրամաճ կ’ասեն: Եւ իր խէժն ի տերեւէն կ’ելնայ. և լան այն է որ ի ջրեզերք լինի». և հասարակօրէն այնպիսի տեղուանք լինի, իբր թէ անկից արցունք քաշելով կամ հօն թափելով։ Հին Բժշկարան մեր ի Դիոսկորիտեայ քաղելով գրէ. «Ուռին՝ փոթոթ է. և այս է գործ նորա, զտերեւն եփել և զայն ջուրն հովցընել ու պարզել, և աղցած Գղթոր ի ներս խառնել, և օծնել.. զոտք՝ զոր օձ հարկանէ, օգտէ։ եւ ծծկան տղայ՝ թ է տաքնայ. և իր տերեւովն ծածկես՝ որ քրտնէ, առ ժամայն թողու տաքութիւնն։ Եւ արմատն ու ծաղիկն ու տերեւն թէ ծեծես ու տաս զջուրն խմէ, կամ տկճոր դնես՝ որ փորանցութիւն ունի, արգելու զփորն, և ամենեւին ուստի և գայ արոյն՝ օգնէ, Աստուծով»։ – Վերոյգրեալ Ուռոյ եղը յիշէ և Ասար՝ Ուռի ձեթ կոչելով։ – Գլխաւոր տեսակ Ուռենեաց հարկ է որ Բաբելականն ըլլայ, S. Babylonica, որ գտուի և յԱրեւել. Կովկաս, Միջագետք, Քրդաստան. - Պարսկական տեսակն S. Persica, գտուի ի Միջագետս. – Իսկ S. Armophylla կոչուածն ի Քրդաստան, յԱմատիէ, Բաբիլոն։ – S. Pentandra ի Խաղտիք, Արեւ. Կովկաս. – Դիւրաբեկն S. Fragilis, ի Հար. Հայս, Կովկաս, Լիբանան. – Ծիրանեգոյն, S. Purpurea, ի յարին, Թրրակիա, Կովկաս. – Նեղտերեւին S. Angustifolia, ի Թրորթում, Բաբերդ. Նախճաւան, Վրաստան. – S. Caprea ի Ռ-Հ: Կովկաս, Կիլիկիա. – Մոխրագոյնն S. Cinerea ի Հայս, կովկաս, Կիլիկիա. – S. Viminalis ի Պինկէօլ, Խաղտիք. - Տ. Hastata ի Ճիմիլ - Խաղտեաց. – Ի Հայս գտուածներու մէկ տեսակն պիտի ըսայ՝ Հ. Ճաթուռի կոչուածն, իսկ Փոկուռի կոչուածն է Մոխրագոյնն (Cinerea), զի այս գոյնով վկայեն Խոտուջրեցիք, կակուղ ու ճկուն առանց կոտրուելու է

Ուսամն և Մարտին Սալաձորեցոյն՝ ուղղելի է Սուսամ ն։

== 2423. Ուսկուլի. ==

Այսոր հունդն յիշէ Բժշկարան մի, դեղ ձեռաց և մատանց մէջ գոյացած սունկի։

== 2424. *Ուսուդիխի? ==

Վաստակոց գիրքն (ՃԱ) այգեաց ճճիները ջնջելու դեղոց մէկն այլ գրէ. «Եւ որք զխոտն Ուսուդիխի կոչեցեալ՝ ծխեն, օգտէ»: Յ. բնագիրն ունի Προσωπίτι, որ է Լ. Personata, Փ. Personnée, որ Echium (Վիշապուկ) կոչուած տնկոց ցեղերէն է. տես Ախիոն, թ. 30։

== 2425. Ուտ. ==

Հին Բառգիրք մի գրէ. «Տալխ՝ անուշահոտ փայտ է, զոր Ուտ կոչեն», անշուշտ է Յօտ, Թ. Իւտ կամ Էօտ, որ է Հալուէի փայտն։

== 2426. Ուրձ. Ուրց. Ուռց. ==

Բժշկարանք այլևայլ բուսոց զուգեն. մէկն կ’ըսէ «Ուրց, որ է Ծիթրին ն». միւսն, «Ուրձ, որ է Քաքլիկ օթի». միւս մ’այլ «Քաքլիկ օթի որ է Սայթարն». նոյնն «Սայթար՝ Ծոթրին» գրէի բառս Գալիանոսի ց տառիւ գրուի և հոմանիշ Թումայ կամ Թոման, որ պիտի ըլլայ Թիւմ։ «Քիմիական գիրքն այլ գրէ Քէքլիկ օթին երկաթն կու հալէ, կամ Ուրձ խոտն։ Հին Բժշկարանն այլ կուրծքի վրայ խոյլի կամ ուռեցքի դեղոց մէջ յիշէ, «և զՈւրցդ լեսէ՛ և յայլն խառնէ»։ – Ի նորոցս՝ Մանանայ գրէ (եր. 450) «Խոտ անուշահոտ, նմանութեամբ և հոտով իբրև Ֆէսլիէն, զոր ուտեն»: Աթանասեանն (եր. 83) «Ուռց՝ շատ մանր կլոր և թունդ տերեւներ ունի, և փնջի նմանութեամբ դուրս ելած ցօղուններն՝ ամենեւին չեն բարձրանում… սիրում է կրային հող. անջուր տեղերում, քարերի տակ, ունի կծու համ, և գործ է դրուում կերակրի մէջ, նորանից օղի են քաշում», դեղի համար։ – Ըստ քննութեան գիտնոց՝ հասարակ Զուիրակն է (թ. 721), Origanum vulgare։ – Անշուշտ նոյն կամ նմանն է

== 2427. Ուրց-անուխ. ==

Որ լսուի ի Վանայ կողմանս, իբրև Անանխոյ ազգակից։

== 2428. Ուրոյ. ==

Գալիենոսի տառից մէջ գրուի «Անդրիդիտիս՝ Ուրո».. Ռոշքեան գրէ. Լ. «Ուրոյ, Anthriscus, խոտ է, որ զհոտաբեր տերեւս ունի, խոնջելոց որովայնին օգնէ»: Ուրիշ հին Բառգիրք Յ. բառը գրեն Աթրիագիս կամ այսոր նման. որ է ստուգիւ Յ. ’Aνδρισχος. Լ. Anthriscus, Փ. Anthrisque, ազգ Cherophillum ցեղի՝ ի նորոց Խնդատերեւ անունեալ բուսոց, Փ. Cerfeuil, որոց մէկ տեսակն երկու անուններու միութեամբ Anthriscus Cerefolium կոչուած՝ տեսնուած է յԱրեւմ. Հայս, միւս տեսակ A. Nemorosa mollis ի Կարին, Ծանախ, Ճիմիլ: –. Glabra, ի Պինկէօլ լ., ի Պագըր մատէն. - A. Macrocarpa, յԱռիւծ լ. Կապադովկիոյ։ Յիշուի և ի Կոտայս առանց զանազանության տեսակին:

== 2429. Ուրուէ. ==

Ուրոյէ տարբեր թուի, որովհետև երկուքն այլ առանձինն յիշուին մի և նոյն գրոց մէջ. զուգուի Հալուէ այլ և Ղւէ? անուանց: Յ. այլ գրէ Ակրոքորդանաս, որ ինձ անծանօթ է. միթէ՞ վայրի Kρότιν (Ծղու) ըլլայ։

== 2430. Ոփի ==

Տես Յոփի. – Ոսկիբերանի ճառի մի մէջ գրած է ըստ հայ թարգմանունթեան. «Որպէս ընդ կաղնւոյ և ընդ կաղամախոյ ընդ հովանեաւ՝ քահանայիցս այսոցիկ նստելով». Լ. թարգմանն այս ծառերս գրած է Quercus և Fagus. մեր թարգմանիչն աւելցուցած է եւս, «Ընդ Հովանեաւ կան Ոփոյ, ընդ հովանեա քահանայիցս նստեալ, որ սխալմամբ տպագրեալ է Կանոփոյ։ – Անցեալ դարու թարգմանիչ վարդապետ մի (Ղուկաս Խարբերդցի) Ոփնի կոչէ զծառս, Լ. Populus.

== 2431. Ոքոզ. ==

Տես Ակքան, ուր յիշուած է այս բառս իբրեւ նոյնանիշ:

[[Կատեգորիա:Հայբուսակ]]</text>
      <sha1>sogthd565fqyfu31sn6g40yw6irrdqw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Հայբուսակ/Չ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151798</id>
    <revision>
      <id>397314</id>
      <parentid>397277</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T11:19:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emptyfear</username>
        <id>547</id>
      </contributor>
      <origin>397314</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20326" sha1="p5nduefs5f08hxbma70c667n2fwnp5n" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title = [[Հայբուսակ/Ցանկ|Հայբուսակ • Այբբենական ցանկ • Չ]]
|author = Ղևոնդ Ալիշան
|previous = [[Հայբուսակ/Ո|Ո]]
|next = [[Հայբուսակ/Պ|Պ]]}}

== Չագամ. ==
– Տես Ճագոմ։

== 2432. Չագար. ==

Ստ. Ռոշքեան վայրի ծառոց հետ յիշէ և համարի Լ. Fagus, որ է Հաճարի։

== 2433. Չաթալգլուխ. ==

Տեսակ Խաղողի յայգիս Երեւանի։

== 2434. Չաթչաթ. ==

Ռամկօրէն անուն խոտեղենի մի, բարձր որձայով և տերեւներով, ըստ Բրգնիքցոց: Գուցէ նոյն ընդ Ճըթտան (թ. 1870)։

== 2435. Չալթալ. ==

Տես Չքնտուր: 

== 2436. Չալթուկ. ==

Այսպէս կոչուի Բրինձն՝ քանի որ փեճեկին մէջ է:

== 2437. Չաման. ==

Այս այլ ի Ս. Գրոց ծանօթ, մանաւանդ ի յանդիմանութենէ Քրիստոսի առ Փարիսեցիս, որ այսոր նման չնչին խոտեղէններէ այլ տասանորդ կ’առնուին (տ. Անանուխ) կոչուի և Քամուն ըստ Ար. արաբ., Լ. Cuminum, Փ. Cumin, Ռ. Тминъ. «Շատ ազգ է, կ’ըսէ Ամիրտ. աղէկն Քրմանին է. ասէ Մսրոյճoվանն, թէ ինքն զերակնուն կալուածն բանայ, և թէ յաղիքն ճիճի կենայ՝ սպանանէ, յորժամ՝ մեղրով տաս որ ուտէ… և օգտէ կըծին և փորին որ ի կոպն» աչաց։ – Առակախօս մեր Չամանի և նմանեաց բերնէն կ’ըսէ (ԽԸ) զինքն արհամարհողաց, թէ, «Եփեալ՝ զօրութիւն տամք կերակրոց. զի գովի զօրութիւնն և ոչ ցօղունն. և իբր պատուական ակունս՝ ի վարչամակս ծրարիմք: - Այլ և այլ տեսակք Չամանի յիշուին, բաւական տարբերութեամբ իրարմէ, որով և օտար ազգէ այլ կըրնան կոչուիլ. և նախ, ըստ մեր Բժշկարանի, «Երկու ազգ է, մէկն Վայրի և մէկն Պաղչայի»: – Վայրին Քէմուն պէրրի արաբ. կոչի և Քամոն Հապէշի, Եթովպացւոց Չաման, սև սև հունտերով, Փ. Cumin sauvege. ըստ Բժշկարանի նոյն է Կրտիմն և Սնդրի տակ. ուրիշ Բժշկարան Հապաշի Չամանը զուգէ Նանախուի հետ. ուրիշ մ’այլ զսա կոչէ

== 2438. – Չաման թագաւորի. ==

Իսկ սա Հացիդեղն է կամ Հացհամեմն. թ. 1666։

== 2439. - Չաման Հայոց. ==

արաբ. «Որ է Քարաւիայն՝ ըստ Պէյթ. և Ամիրտ. սպիտակ ծաղկով և Անիսոնի զօրութեամբ, Լ. Cuminum Armenicum, nր և Carvi.

== 2440. – Չաման Հնդի։ ==

Որ և Սեւ Չաման, արաբ., համարուի նոյն որ ինչ Շոնիզն:

== 2441. – Չաման Հոռմցի. ==

Այս այլ զուգուի Նաֆրայի? հետ, բայց այս ետքինս Քարաւիայի և Կրտիման հետ նոյն գրեն Բժշկարանք, որով տեսնուի շփոթութիւն մի կամ դժարութիւն զանազանելու տեսակները։

== 2442. – Չամանուկ. ==

Գալիենու բառից մէջ այսոր հոմանիշ դրուած է Յ. Կարոգին, որ է Kάρου (Չաման), բառին նուազական կամ ածանցն՝ ըստ հայերէնին:

== 2443. Չամիչ. ==

Յայտնի է խաղողի չիր ըլլալն, և ըստ այնմ ու շատ ցեղ է. լաւն այն է որ խոշոր և մսլի լինի, կակղացընող է և եփող.. զփորն և զկուրծքն կակղացընէ, և օգտէ հով հազին, և կուտն օգտէ արուն թքնողին.., և թէ զՉամիչն Չամնով ծեծեն և դնեն ի վերայ հով ուռէցին՝ օգտէ.. տաք բնութեան զեն առնէ, և զիր չարութիւնն տանի Աքնճուպինն և թթու մրգերու ջուրն՝ որ ետեւն այնոր խմեն.. և թէ զՉամիչին միսն խառնես Պղպեղով և կորեկին ալուրով տապկես և մեղրով խառնես և ուտես՝ զպալղամն ի բերնէն ի դուրս քաշէ. և թէ խառնես ի Բակլայի ալյուրն և Քամոնն՝ և տիմէտ առնես, զինչ որ կաշին ընծայի՝ թէ ճատար թէ շտեր թէ նոր թէ քոր… թէ ըղունկն որ շարժի՝ նա կպցընէ և շուտ ողջացընէ: Եւ Չամիչն աղէկ կերակրէ զանձն քան զԽաղողն և քան զԹուզն, և աղէկ ճլէ տայ անձինն. և Չամչին լուծումն պակաս է քան զԹզին», և այլն։ – Փ. Raisin sec, Ար. Զապիպ, արաբ..

== 2444. – Չամիչ վայրի կամ Չամիչ մեծ. ==

Ար. Զապիպ իւլ-ճէպէլ արաբ. (Լերան Չամիչ). որ յատուկ անուամբ եւս կոչի Մավիղաճ կամ Միւֆէզէճ (թ. 1989). արաբ., «Ինքն ծառի պտուղ է, կ’ըսէ Ամիրտ. սեւ և տափակ, և շատ օգտէ. ի Հոռոմքս լինի իր ծառն՝ աղէկն. տաք է և չոր, դարձեալ գրէ. «Հատկներ է զէտ Չամիչ. յամնի մէջ կու բուսնի. և լաւն այն է որ սև լինի. այրող է և ուտող է. և թէ ծամեն՝ ակռայէն շատ պալղամ՝ քաչէ, և զոջիլն սպանանէ, և ակռային ցաւոյն օգտէ, և զթանձր պալղամն լուծել և փաղել տայ, և զճճիքն և զօձն կու հանէ, և զգաղտնի սունկն յայտնի առեւէ. և օգտէ.. բորին՝ օծելով, և այն ուռէցն որ ի ծունկն լինի և ի քամու լինի՝ օգտէ և հալէ», և այլն։ – Փռանկ թարգման Պէյթարայ Staphysagria կոչէ, որ ուրիշ ազգ բոյսեր այլ նշանակէ։

== 2445. – Շէկ Չամիչ. ==

Դեղին Հալիլայն է, ըստ Բժշկարանի, տես զայս։

== 2446. Չամլոկ? ==

Լսուի ի խոտուջուր. մի թէ նո՞յն ընդ Չամրօր (թ. 2451):

== 2447. Չամչախունկ. ==

Բուսական և խնկեղէն խառն նիւթ մի իմացուի անուամբս, որոյ հոմանիշ գրուի Չոր Զուկի. իսկ սա նոյն համարուի ընդ Ստալխին. Թ. այլ Պուխուր Մէրիէմ գրուած է, որով այլ և այլ անուշահոտ բուսեղէնք կոչուին. ինչպէս Թաղթ, Մանօշ, և այլն։ Տես Միաւորակ:

== 2448. Չամչարակ. ==
– Տես Ծուաղ։ 

== 2449. Չամչի. ==

Տեսակ խաղողոյ յԵրեւան և Նախճաւան։

== 2450. Չամրօր. Չամրօրէ. ==

Բժշկարան մի քանի մ’անգամ յիշէ այս բոյսս, և բացատրէ. «Այս Չամրօր ծառս՝ Հնդկաց երկիրն կու լինի։ Հնտուի բառով Սըմպըս ասեն. մեծ ծառ է, ճղերուն վրայ փուշ բուսնի՝ որպէս բեւեռ. և պտուղն վայրի Բամբակ է, որ է Ջանկալի Բամբակ»։ – Թուլութեան դեղի համար այլ խրատ գրէ. «Ա՛ռ Չարմրօրոյ ծառին կեղեւն, շուք տեղ չորացու, բարակ ծեծէ և մաղէ, օրն երեք դրամ վաղվէն տուր որ քաֆ անի, վրան պաղ ջուր խմէ»։ (Ուրիշ նման հիւանդութեան համար այլ գրէ, վաղվընէն անօթուց քաջ անի)։

== 2451. Չայ. ==

Այս հիմայ գրեթէ համաշխարհական և հանրածանօթ բոյսս սովորաբար Թէյ կոչուած, Լ. Thea, Փ. Thé, յիշուած է ԺԷ դարու վերջերը գրուած Բժշկարանի մէջ, իբր յաւելուած Ամիրտոլվաթայ Անգիտաց Անպէտ գրոց. և գիտնալու է որ այս մեր հեղինակս՝ Չ տառիւ բուսոց անունները հազիւ թէ յիշէ, և մէկ երկու տողէ աւելի բան չի գրեր. իսկ մէկ օրինակի մէջ ամեն նոյնատառ անուններ է վերջը և ամենէն երկար (թէ և ոչ շատ բացատրութեամբ՝ գրէ այս հիմայ Թ. համարուած անուամբ. և թերեւս Հնագոյն յիշատակաց մէկն է ի գիրս, նա և Եւրոպացւոց. «Չայ. տերեւն բարակ և երկան. Աճամստանայ կու գայ. չորս դրամին 46 դրամ շաքար խառնէ և օխա մի ջուր խառնէ և եփէ, որ մէկ նիկի (ունկի!) մնայ մեծ, և մէկ Ղահվայի ֆիլճան խմէ. ձմեռն խիստ տաքցընէ զմարդն։ Հօքան 12 ղուռուշ է։ Բայց զայս ծանիր՝ ով գիտուն, 16 դրամ Չային՝ ութ դրամ Պատվեան (Ռազիան) խառնես, և 16 դրամին 16 օխայ ջուր եփես, կէսն մնա»յ։

Չայի յատկութիւն ունող և մեր երկրին մէջ կամ սահմանաց մօտ՝ նորերումս ճանչցուած բուսոց մէջ՝ յիշեցինք Աւելի պիպիլը (թ. 255). յիշենք նա և անանուն մի, զոր նկարագրէ Շահխաթունեան եպիսկոպոսն (Ստորգր. Էջմիած. Բ, 199) Կեչառուաց վանաց քովերը. «Գտանի… և տեսակ իմն խոտոյ՝ որ բարձրանայ իբրեւ կանգուն մի, միացօղուն, և է շիկագոյն, թաւամազ, և ի ծայրն բանայ ծաղիկ դեղնագոյն ողկուզաձեւ. տերեւք նորա շարակարգին ընդ ցօղունն ի ներքուստ մինչև ցվեր, և նման են տերեւոյ Ուռենւոյ կամ Ձիթենւոյ. զոր և ի գործ դնեն զօրէն Թէյի. քանզի եթէ արկցի ըստ այնմ ի ջուր եռացեալ և ըմպեցի շաքարաւ, լինի դեղ քրտնաբեր և օգտակար, որպէս Ատա չային»։

== 2452. – Վանայ Չայ. ==

Այսպէս անուանեցին նոր ատեններս՝ այս քաղքիս սահմաններում բուսած երկայն և բարակ տերեւով և կապույտ ծաղկով բոյս մի, որ ջրի մէջ եռացընելով Չինաց Չայի պէս ի գործ ածուի։

== Չանդան. ==
– Տես Ճանդան։

== 2453. Չանչաք. ==

Ըստ բժշկարանաց ոմանց Խառնուպն է, այսինին Եղջիւրենին. տես զասոնք։

== 2454. Չաշմակ. Չաշմիկ. Չեշմակ. ==

Որ է Թաշմիզաճ ն արաբ., ըստ Ամիրտ. և սա է Պ. «Չամիզաճ ն, և Չաշմակ այլ կ’ասեն… օգտէ աչից լուսուն, և կապող է»: Ուրիշ Բժշկարան մի գրէ. «Աչքն որ չխմա ելնէ (այլ նիւթերու հետ) և Չաշմիկ՝ բարակ սղկէ և աչքն քաչէ»։ Ծանօթ է Տարօնոյ կողմերում այս Չաշմիկ անուամբ՝ Ակակիայի նման փշոտ ծառ մի, Ոսպի նման կարծր հատերով, և իբր աչաց դեղ: Բժշկարան մ’այլ նմանցընէ «Ղարաչալուին հունդն՝ որ ի Չաչմակ կու նմանի»: Լ. – Argemonis, Փ. Argemone, որ Յ. աչքի աղտ նշանակէ։ Խաշխաշից ընդհանուր ցեղէն դասուած է Չաշմակ, մէկ ցած տեսակն Ag. Repens ճանչցուած է ի Մուշ, ի Բաբերդ, ի Պրիտ լ. Կիլիկիոյ։ – Գալանթարեանն պարզապէս համարի զՉեշմակ։

== 2455. Չաչ. ==

Հասարակօրէն նշանակէ ծառոց այն ճիւղերը՝ որ արմատանալու համար պատրաստեն և տնկեն. ի մասնաւորի այլ նշանակէ Շողգամի տերեւները։

== 2456. Չատանայ. - ==

Տես Կանեփատ։ 

== 2457. Չատր ծաղիկ. ==

Թուրքարէն վրանաձև ծաղիկ նշանակէՍալաձորցին յիշէ.

«Գամանդրաշն և Չատր ծաղիկն, Գօճակն, ծաղկեր արտերուն»։

== 2458. Չարալուացիկ. ==

Գալիենու բառից մէջ զուգուած է Յ. Կաղվենաս անծանօթ, բառին եթէ ստոյգ է գրուածն. կայ Galvania անուամբ բոյս՝ որ յատկապէս կոչուի Pelicured.

== 2459. Չարհոտ. ==

Տես Մաղթ, թ. 1846, ուր բացատրուած է. հօս աւելցընեմք ի Պէյթարէ՝ Ժ դարու առաջին կիսուն Ար. բժշկի մի աւանդածը. թե Հայք երբ խուժաստանեայց, արաբ., պատերազմելով՝ անոնց թիւնաւոր նետերէն վիրաւորուին, վրան Չարհոտ քսելով՝ անվնաս մնան։

== 2460. Չափչախ. ==

Նման Չաթչաթի խոտ, ըստ Բրգնիքցոց, թերեւս Ճըթտանն (թ. 1870):

== 2461. Չեքի. – Թուի Թխտենի ծառն (թ. 793)։ ==

== 2462. Չթլըխ. ==
– Տես Հնդուպէ։ 

== 2463. Չթղնի. ==

Արցախային վայրի ծառոց հետ յիշուի։ (Մեղու, ԻԲ, 83).

== 2464. *Չիթլամպուկ. ==
– Տես Գեղձ: 

== Չիկտամ. ==
– Տես Չքիտամ:

== 2465. Չինար. ==

Թ. Սօսի նշանակող ծառէն տարբեր բոյս մի գուշակել տայ Սալաձորցին, յի չելով «Քաֆն ու Չինար ու Ռեհան»:

== 2466. Չիչխան. ==

Փշալից վայրի թուփ, որ Սիսռան չափ մանրիկ դեղին պտուղներ ունի, ոմանք ուտելի, որ մեր երկրին այլեւայլ կողմերում յիշուին։

== 2467. *Չիքութ. ==

Այսպէս գրուած է Քիմիա գրոց մէջ Լ. Cicuta անունն, որ է Մոլխինդ։

== 2468. Չլըխ. ==

Ջրային կարմիր խոտ մ’է, նոյն գունով մանրիկ ծաղիկներով. մանած դերձանը կարմիր ներկելու ի բան կու գայ։

== 2469. Չոպպաշի? ==

Մեր երկրի արեւելեան կողմերու վայրենի ծառոց մեջ յիշուի: (Մեղու, ԻԲ, 83)։

== 2470. Չոր Զուկի։ ==
– Տես Միաւորակ. 

== 2471. Չորմորեակ. Չորմուրեակ. ==

«Որ է Մարիաֆիզիոնն (Myriophyllum), որ ասեն Հազարտերեւեան (տես զայս) խոտ. և այլ ասեն իր Ալիֆայ»։ Այսպէս գրէ Բժշկարանն։

== Չորտիկ? ==
– Տես Չօրտիկ։

== 2472. Չում. ==

Տես Հոյն (թ. 1718). ուր այլեւայլ Համանիչ անուններն այլ յիշեցինք, զորոնք Ամիրտ, Ղարանիս անուան տակ գրէր: նոյն անուամբ գրէ դարձեալ ուրիշ տեղ, «Ինքն միրգ է կարմիր և ի մէջն կուտ ունի. աղէկն Հասունն է, բնութիւնն «Հով է և չոր, չափն՝ քանի որ կարես։ Ասացին Հոռոմոց իմաստասէրքն, թէ իր հնութիւնն և գործածութիւն մօտ է Ծորին. և զսիրտն Հովցընէ, և զփորն կապէ, և ստամոքսն սուր առնէ. և օգտէ լերդին տաքութեան. և տղայոցն լաւ է»։

== 2473. Չումար. ==

Սիմ. Կամարկապցին գրէ. Թ. «Խուրմայ չիչէկի, Արմաւենուն գլուխն է կամ ծաղիկն»:

== 2474. Չուքազ. ==

«Որ է Գազին փայտին վարդն, երբ զփուչն ի վայր տան», կ’ըսեն Բժշկարանք։ Ըստ այսմ հարկ էր Գ տառիւ գրել Չուգազ։

== 2475. Չոփերեսիկ. ==

Այս այլ Խոտուրեցոց ծանօթ բուսոյ մի անուն է։

== 2476. Չքատակ։ ==

Հին Բժշկր. ելընդի դեղ գրէ. «Չքատակ աղա, և ձվի դեղնուցով ի Հայս խառնէ և դիր: – Ամիրտ. կ’ըսէ. «Պուշի–տարանտի` որ է Չքայտակ. ուրիշ տեղ այլ «Պուչի Տարանտի, ինքն ի Տարանտու կու գայ։ Գաղուած է։ նորն լա է. մուֆթատիլ է, չաքն՝ քանի որ պէտքն է, Պէյթար գրէ Պուշ կամ Մուշ տարպանտի արաբ., և ջախջխած տունկ մ’ է, կ’ըսէ: ըստ ո. մանց՝ տերեւին Հիւթն է: Էպուսինա՝ ի Հայոց կու գայ կ’ըսէ, Ռազիկն այլ 30 դացաւութեան գրոց մէջ նոյնպէս ի Հայոց գալը վկայէ, բայց Հիւթը կամ դեղը Էլ–մարզի կոչէ 630|. թարգմանիչն չիմացըներ իր կարծիքը այս բուսոյս ինչ ըլլալուն, որ եթ է արդարև «ի Տարանտու կու գայ, (որ ի փոքր Հայս ըլ լալով՝ կ’ըսուի ի Հայոց, ըստ Ար. բժշկաց), Հարկ է Տարանտի կոչուիլ, ինչ պէս տեղ մի գրէ Ամիրտ, բայց ուրիշ տեղ ըստ Պէյթ. Տարտանտի գրէ։ – Փափագիմք որ Տարանտացիք ծանուցանեն մեզ, եթէ գիտեն, ինչ բոյս կամ ինչ զանգուած է այս, – Արբառով յիշէ դարձեալ Բժշկարանն և կ’ըսէ. «Շաֆ–ն է՝ որ ի Հայոց երկրէն կու գայ, և ինքն բոյսն է, խոտ է:

== 2477. Չքիտամ. Չգիտամ. Չկիտամ. Չիքիտամ. Չիկտամ. ==

Տես Սապտուկ։ Սալաձորցին առջի անունով յիշէ, և գարնան՝ չորս կանուխ ծլող ծաղկանց մէջ երկրորդ կարգէ. «Նախ Ձնծաղիկն ու Չգիտամն», եւայլն:

== 2478. Չքնտուր։ ==

«Որ է Ճակնդեղ, գրեն Բժշկարանք ոմանք. այլք (արաբ.) Սիլխ Ճապրի և Սիլխ Պարրի, որ է Բազուկն, և իր տակին Հալիմո ասեն. և ինքն Չալթալ ն է. և Ազատտարու կ’ասեն, և Հալմօթ այլ կու ասեն»։ – կամարկապցին կ’ըսէ. «Ինքն կարմիր ծաղիկ ունի, մէկն երկան և մէկն բոլոր. աղէկն երկանն է»։ – Տես Ճակնդեղ և Բազուկ։

== 2479. – Չքնտուր Ջրի. ==

«Շարու նահր, ըստ Ամիրտ. Ասացած է թէ ինքն Սալխ մայի ն է (Ջրի Բազուկ (արաբ.), որ է Ջրի Չքնտուրն, որ ինքն ի մէջ ջրին կու բուսնի, և ինքն ի Նիլուֆար կու նմանի, և ի ջրէն ի դուրս քիչ կու ելանէ»։ Յ. Լ. Pota mogeton. Փ. Potamoto – Քանի մի տեսակաց թուէն՝ փոքրիկն՝ P. Pusillus տեսնուած է ի Բաբերդ և ի Հր. կովկաս. – Խիտ կոչուածն այլ՝ P. Densus նշանակուած է Արեւմ. Հայս:

== 2480. * Զօրտիկ կամ Չորտիկ. ==

«Որ է Զուֆայրայ. արաբ. ըստ Բառագրոց Ամիրտոր և անդրադարձօրէն գրէ. «Զուֆայրայ որ Թ. Չորտիկ ասէ. ինքն ծառ-մն է որ ի Անճիտան կու նմանի, և երկու ցեղ է։ լաւն այն է որ դալար լինի.. լատիֆ է և զքամին կու Հանէ.. և զլերդին ուռեցն տանի, և զպալղամն կտրէ ի ստամոքէն. և անցել է գրոցս չինողն՝ թէ ինքն Թուխմիխարն է: – Ըստ թարգմանին Պէյթար. է Լ. Panaces Adolepiu. – Տես Մազմախոտ (թ. 1928). – Փոխան ծառի՝ պէտք էր որ մեր Ամասիացին այլ տունկ մի կամ թուփ մի անուանէր զայս:


[[Կատեգորիա:Հայբուսակ]]</text>
      <sha1>p5nduefs5f08hxbma70c667n2fwnp5n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Հայբուսակ/Պ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151799</id>
    <revision>
      <id>397315</id>
      <parentid>397278</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T11:19:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emptyfear</username>
        <id>547</id>
      </contributor>
      <origin>397315</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="63000" sha1="nnpyqh823wq33rndnougznwfqz2wq90" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title = [[Հայբուսակ/Ցանկ|Հայբուսակ • Այբբենական ցանկ • Պ]]
|author = Ղևոնդ Ալիշան
|previous = [[Հայբուսակ/Չ|Չ]]
|next = [[Հայբուսակ/Ջ|Ջ]]}}


== 2481. * Պազրպանճ. ==

Տես Աղուաշբանկ. – Քիմիական գիրքն յիշէ, «Ճուսկիամուս (Hyosoyamus) որ է Պազրպանճն և իր խոտն»։

== 2482. Պալախունկ կամ Պտղախունկ. ==

Խորենացւոյ աշխարհագրութիւնն յիշէ ի Տայս, չէ յայտ ինչպէս ըլլալն:

== Պալասան. ==
– Տես Բալասան։

== 2483. Պալատուր. Պալարտուկ. Պլատար. ==

արաբ. ըստ Ար. Ամիրտ. գրէ, «ինքն պտուղ է սև և զէտ Շահպալուտ նմանէ, աղէկն նոր և մեղրով է: Դարձեալ «Պալատուր, որ է Շաչքարան, ինքն սև միրգ է, որ ի փոքր Շահպալութ կու նմանի, և ձագուն (թռչնոյ) սիրտն կու նմանի, և լաւն այն է որ մեծ լինի.. և իր փոխանն իր չքօքն Անտուան է: Ուրիշ ԲԺկրԼ. անունն այլ գրէ «Անկարտիայ (Anacardium), որ Հ: Պալատուր ասէ: է: անունն ըստ Յ. Սրտի վերայ նշանակէ, որովհետև ծառն կամ թուփին փնջաձև ծաղկըներէ վերջը՝ սրտի ձեւով մեծկակ մարմին մի կու տայ, վրան ալ յիշեալ շագանակաձև պտուղը, որ ի դեղորայս ի գործ ածուին, նոյն. պէս և կեղեւն և անոր Հիւթն, իսկ պտղին միջի նշաձև էատերն կ’ուտուին, հարկ գինւոյ պէս ըմպելիք մ’այլ կ’ընծայեն։ – Հին ատեն ի Հնդկաց բերէին զՊալատուր, յետոյ «Ամերիկայէ, Հիմայ մշակուի և Եվրոպա և

== 2484. Պախրու ականջ. ==

Ար. Ազան էլ-թուր, արաբ. ըստ Ամիրտ. «Թ. Պախրու ականջ կ’ասէ - «և ինքն ի գետինն կու ճապաղի և կու բուսնի. և Եզնալեզու կ’ասեն. խոտ մի կայ. ի յայն կու նմանի, բայց չոտն նման է Խիարի Հոտին. և ի միջէն մէկ կանգուն որձայ կու ելանէ, և ի գագաթն ծաղիկ կունենայ: և թէ ծաղկով եփես և ուտես՝ օգտէ խաթաղանին և ստամոքին տաքութեան, և այն չտերն որ ի բերնին մէջն լինի և զցան այլ տանի. և թէ ի լեզուին վրայ զէտ Նռան փուչ լինի, օգտէ – Ըստ Փ. թարգմանին՝ այս բոյսս է Լ: Echium Plan togineum, որ նշանակուած է ի Պոնտոս և ի միջոցս Մեծ և Փոքր Հայոց։

== 2485. * Պախրուճի. ==

«Որ է Տէրուճա Նօխուտ, ըստ Ամիրտ, ինքն ծառ մի է որ երեք կանգուն երկայնութիւն ունի, և ի չըռպառակ (1) տեղեր կու բուսնի, և կարմիր ծաղիկ ունի, և ի Սիսռան չափ միրգ ունի.. և թէ զիր միրգն ծեծեն Հոռոմ ձիթով խառնեն և ի վերայ կրակին քիչ մի տրորեն, և ի վերայ կոծիծնուն դնեն, օգտէ. մէկ քանի տեղ պիտի դնեն. և թէ զտերեւն ձեռօք քամեն և տան արիւն թռնողին՝ կտրէ, և մէկ անգամ՝ թող խմէ, և այլ աւելի չի խմէ։ – Թայտնի Սիառան նման կամ տեսակ մի ըլլալ, բայց յատուկ անուն մի չեն տար թարգմանիչք և բառագիրք, այլ թիթեռնակերպ (Papillonacées) բուսոց ցեղին վերաբերեն, օսմանեան գիտնականք Կ. Պօլսի զուգեցին ընդ է: Sevale Cornutum,. Seigle érgoté..

== 2486. Պահունի. ==

Տեսակ մի Խնձորոյ։

== 2487. Պաղուն. ==

«Վարտ ըլ-Մնթին է (արաբ.), որ է այն Վարդն՝ որ պեղծ հոտ ունի, և գոյնն կարմիր վարդի պէս է. այնոր Պաղուն կասեն. բնութիւնն տաք և չոր է. և տակն այրող է որպէս Ակրկարուայ. ըստ Ամիրտ. – Փ. Rose ftide.

== 2488. Պաճ. ==

Վիգի նման խոտ մի, որ կ’ուտուի: (Պատկեր, Գ, 267):

== 2489. Պաճուկ. ==

Վայրի Ասպաստ է. Medicago sativa. Տես թ. 173. Ըստ ոմանց նշանակէ Մոլոշ: – Յիշուի և հետեւեալն,

== 2490. – Օձի Պաճուկ. ==

Նշանակուած է նոր բառհաւաքէ, առանց բացատրութեան։

== 2491. Պամիա. ==

Ար. արաբ. Եթէ չէ վրիպած յաչացս՝ Ամիրտ. չէ գրած կամ թարգմանած այս անունս ի Պէյթարայ, և ուրիշ Հայերէն գրոց մէջ այլ յիշուած չէ, մեր եր կրի և սահմանաց մէջ մշակուած չըլլալուն Sամար. Հիմայ այլ շատ ծաւալած չէ մշակութիւնն, որ յԵգիպտոս շատ ծաղկած և անուանի էր. Համեղ խաւարտաց մէկն Համարուի, կանաչ Պղպեղի կամ՝ բեւեռի ձեւով մատնաչափ աւելի կամ պակաս երկայն պտղով, մէջն ճերմակ և կպչուն կակուղ մարմնով, դուրսն կա. նաչ։ Ըստ բուսաբանից Մոլոչեղինաց ցեղերէն է: – Լ. Hibiscus esculentus,. Katmie comestible կամ Gambaud.

== 2492. Պայէմ? ==

Անտոն Վ. յիշէ «Պայէմի տակ, որ է Էրքսուս», Մատուտակ. ուրիշ տեղ Պրան կոչէ։

== 2493. Պայպուն. կամ Պէպուն. ==

Նարգէս ծաղիկն է, (ըստ Նոր Հայաս, գրոց. եր. 169):

== 2494. Պան. ==

Ար. արաբ. «Որ է Բան, ըստ Ամիրտ, ինքն հատ-մն է ոսկեգուն կու նմանի, լեղութիւն և կապողութիւն ունի, և լաւն այն է որ անուշահոտ լինի. ճլէ տուող և կակղացնող է. և իր տասն օգտէ մանին որ երեսն լինի. և իր կեղեւն զքթին արիւնն կտրէ, և զմազն կու ամրացընէ իր եղն, և զքուին (ընքուլներու) մազն աղէկ այնէ, և քթին խոցերուն օգտէ, և այլն, իպն, ասէ, թէ ինքն ծառ-մն է որ ի Մոշու ծառ կու նմանի, – Ոմանք ի Բժշկարանաց՝ Պան Իշաթուզն է կ’ըսեն, գուցէ Հնդկաց Պանան ը էամարելով։ մէկն այլ գրէ «լադիներեն Էպոյլ?»։ – Ըստ գիտնոց է Behen, սերմն Moringa Aptera տընկայ, որ Ասիոյ եւ Ափրիկէի տաք կողմերում գտուի, և իր պտղէն կամ Բատերէն կու տանեն Պանի եղը՝ զոր Բժշկարանք մեր կոչեն եւս Պանի ձեթ։

== 2495. Պանթումա. ==

«Որ իր պտղին Տիպ ըլ-հալմալ» ասեն, ըստ Անգիտաց անպէտի։ Տես Ճագոմ:

== * Պանկ. ==
– Տես Բանկ։

== 2496. Պանկլիկ. ==

Այս այլ Պանկ նշանակէ, իբրև Կանեփի հունտ:

== Պանջան. ==
– Տես Պատընջան:

== 2497. Պաշուլակ? ==

Հունտի հասած կամ հինցած վարունգ նշանակէ։

== 2498. Պապընկոյզ. ==

Ի՛նչ ազգ բոյս ըլլալը բացատրած չէ, այլ միայն թէ ճիւղերն կ’ուտուին, ի Պոնտոս:

== 2499. Պապի պլոր. Պապկեպլոր. Պապկլոր. Պապլոր. ==

Ըստ ոմանց է Կատուախաղող կամ Շնխաղող, և ըստ այլոց ուտելի բանջարեղէն՝ թարմ եղած ատեն, աղցանով գոյնն մոխրագոյն, և կապուտիկ հատերով, (ըստ Մանան. եր. 450, և Աթանաս. եր. 78), կամ աւելի նռնագոյն և մանուշագոյն հատեր են իրարու կիպ, Թութի հատից պէս, և անոր նման՝ ծաղկանց պտուղ մի ձեւացընեն, ինչպես տեսանք Կարնոյ Մուտուրկու գիւղէն խարուածի վրայ, որ էր ըստ բուսաբանից՝ Muscari Moschatum, Փ. Muscari Musquet, այսպէս կոչուած թեթև անուշահոտութեանն համար. գտուի նա և ի Փ. Ասիա, ի Հր. Կովկաս և ի Պոնտոս:

== 2500. Պապլաս կամ Պապլիս. ==

Վայրի Խաշխաշն է, ըստ Ամիրտ. և «ասացած է՝ թէ տերեւն նման է Պեղանոսի տերեւին. տանկերն բոլորկեկ մրգեւներ կու լինի, և ի պարտիզնին և ի յայգեստանուն մէջն շատ կու լինի. և թէ աւմսըզի? շարապով խմես՝ զսաֆրան և զպալղամն լուծէ յանձնէն և Հանէ: – Այդ ստորագծեալ բառին տեղ Պէյթ. գրէ մէկ գագաթ (արաբ.) մեղրաջուր։ Իսկ բոյսն է Յ. հուն. Ափարբիոնից ցեղէն. Լ. Euphorbie Peplos. Ար. արաբ.։

== 2501. Պապուկ. ==

Լայնատերեւ խոտեղէն մի. յիշուած ի Խոտջուր և ի Սեբաստիա։

Պապունաճ. Պապունիճ.

Տես Բարունիճ։ – Շատ հեղ յիշուի ի Բժշկարանս՝ Մեծ Պապունաճ, զոր մէկն զուգէ Ախհաւանի։

== 2502. Պառաւոսպն. ==

Aphaca. այսպէս յիշուած և զուգուած է, բայց որմէ, չէ յայտ. իսկ այդ Լ. կամ Յ. անուամբ՝ Թէոփրաստ և այլ հին հեղինակք նշանակեր են ընդեղէն մի Ոսպի նման տափակ, ոմանք այլ հիմա, կարծ են տեսակ մի Վիգն, Visia Crassa. որ ճանչցուած է ի Կարին։

== 2503. *Պառշաւոշան, ==

Այսինքն է Փարսիօշան ն արեւելեայց, որ է Ձարխոտ։

== 2504. *Պառպուռ ==

Լ. Berberis է. որ է Ծոր։

== 2505. Պառւու Ձար: ==
– Տես Ձարխոտ: 

== 2506. Պառու մէզար? ==

Տեսակ մի բանջարեղեն, յիշուած ի նոր տեղագրաց մերոց։ (Մանան, 457, Պանդուխտ Վանցի):

== 2507. Պասնթալ? ==

Բժշկարան մի լերդացաւ հիւանդի կերակուր ապսպրէ՝ զատ յայլոց, «Պասընթալ կե՛ր և կամ Շոմին, և կամ Դդմի մուզաւարա»յ։

== 2508. *Պասպայիճ. ==
– Տես Կճութ։ 

== 2509. Պասպասէ. ==
– Տես Ճօզպե։ 

== 2510. Պասպօլ? ==

Ծարաւոյ դեղ գրէ Բժշկ. մի Պասպօլի ջուր, Նռան ջրոյ հետ և Սալորի։

== 2511. – Պատաղիճ ==

Սովորաբար Բաղեղն նշանակէ, և ըստ ոմանց Հոտոտն, Clematis erecta Փ. Clématite droite, որ նոյնպէս որմոց և ծառոց վրայ պլլըւի։

== 2512. Պատառոտուկ. ==

Այս անունս թուի ի նորոց հնարուած՝ Sanicula, Փ. Sanicle բուսոյ տեսակի, որ կ’ըսուի եւս Primula Auriculata. այսինքն Ականջաւոր Թաւրինջակ, որ գտուի մեր երկրին ամեն կողմերում այլ։ Տես Թաւրինջակ:

== Պատավարդ. ==
– Տես Բատավարդ։

== 2513. Պատատուկ. Պատուտակ. ==

Բաղեղն է ըստ գրոց և ըստ Ասարայ. բայց թուի տարբեր բոյս հետեւեալն,

== 2514. – Պատատուկ խոտ. ==

Զոր յիշէ Մեսրովպ Երէց պատմիչ մեր, «Ընդ գետին տարածելոյ Պատատուկ խոտոյ և զանպատշաճ բուսանելոյ: – Թերեւս նոյն է որ լսուի հիմայ այլ բարձրկեկ որձայով երկայն և երկճղի տերեւօք բոյս մի, կապոյտ ծաղկներով, որ ծառոց և տնկոց վրայ կը պլլըւի և կ’ուտուի ապուրի մէջ աղցանուած: Այս ետքինս է անշուշտ Լ. կոչուածն Convolvulus ceruleus. իսկ պատմչին յիշածն այլ՝ Ածուոցն, C. Arvensis. – Այս պնըւող կամ՝ գրկող բոյսերս շատ տեսակներ ունին. ոմանք աեղեաց և ոմանք իրենց բնութեան անուամբք զանազանեալ. որոց մէկն Հայկական կոչուի Conv. Armenia, երկայնաձև վարդագույն ծաղկներով, ճանչցուած ի Վարդոյ և ի Մուշ, ի Բեհեսնի, յԱյնթապ. - C. Calverti ի Թորթում, Բաբերդ։ – C. Commutatus ի կողմանս Վանայ և Դաւրիժու, – C. Holosericeus ի Բաբերդ. Պոնտոս, Անթապ– C. Pediculatus ի կողմանս Խարբերդի, Ամդայ, Մէրտինու, – C. Galaticus, ի Բաբերդ, Պէրէքէթլի մատէն, Այնթապ, – C. Germanicie, այսինքն Գերմանիկէ Մարաշոյ. – C. Scammonia ի Սպեր։

== 2515. Պատեխ. Պատեկ. Պտեխ. Պթեխ. ==

Ար. է արաբ. Պիդդիխ. և նշանակէ Սեխ. տես զայս. Հին Բժշկարանն միշտ Պատեխ գրէ և ոչ Սեխ, Վաստակոց գիրքն ի վերնագրի (ՄԿԸ գլխոյ) Պատեխ գրէ, ի կարգի բանիցն՝ Սեխ:

== 2516. Պատեղ. ==
– Տես Կտատեակ. 

== 2517. Պատեղիճ. ==

Յիշուի ի Գիրս Ագաթանգեղոսի ի կարգի փշեղինաց։ – Տես և Պատաղիճ։

== 2518. *Պատիեան. ==
– Տես Ռազիան։ 

== 2519. Պատընջան. Պատնիճան. Պորինճան. Պատնճան. Պանճան. ==

Գրուած է և Վադրճան, Վարճան, կոչուած և Հատաղ և Սմբուկ Ամիրտոլվաթ գրէ «Պատնճան, որ է Յանապ, (արաբ. Մուղտու արաբ., Մաղտ, արաբ. Ուաղտ), Հիս ըլ–վայատ, Հատաղ, և Հռ. Մանծան ասէ, լաւն այն է որ ծաղիկն կապուտ է, կակուղ լինի. տաք և չոր է Բ տարաճա, և չորացընող է. և թէ եփեն զինքն գէր մսով՝ օգտէ հին հազերուն. և թէ ջրին մէջն եփեն և խմեն՝ զսավտան տանէ և լուծ է. և թէ քացխով եփեն՝ զլերդին և զիայծղան կալուածն բանայ և զսաֆրան խաղեցընէ, և զստամոքին գիտութիւնն տանի. և թէ Աղտորով լինի՝ զփորն կու կապէ. և թէ զիր կոթն և զտերեւն չորացընեն և ծեծ են ի վերայ սընկան ցանեն, օգտէ. և իր ձէթն օգտէ ձեռաց և ոտից ուռէցին՝ որ ի հովութենէ լինի. և իր այրած մոխիրն օգտէ կերվածին և զչակներն տանի, բայց սավտա կու յաւելցընէ, և զիր չարութիւնն տանի եղն. իպն. ասէ, թէ Պատինճանին զդեղինն առնուն և Դդըմի եղով զմէջն լնուն և ի փուռն դնեն որ եփի, և զան, ձէթն քամեն և հանեն և պահեն. և ականջն որ ցաւի՝ կաթեցընեն, յայն պաէն զցաւն խաղեցընէ։ և թէ զմանին ի աղի ջրի մէջ եփես, և զայն ջուրն քամես, և այն ջրին չափն հոռոմ ձէթ խառնես, և այնչափ եփես որ ջուրն հատնի և ձէթն մնայ, և եփած Պատանըճանով ծեծես և ի կոծիլնուն վրայ դնես, բայց գիշերն դնես՝ որ մինչև լուսն կենայ, և ցերեկն այլզի եղով ծեծեն և դնեն, շատ օգտէ. փորձած է. և թէ զԴեղին Պատինճանն Կտաւատի ձիթով եփես և քամես և դեղին մոմ վառնես, և որոյ կրունկն և մատնմիջերն և ի ձեռքն օծ է, և թէ զիր հունան երկու դրամ և լեղի Նշի ձէթ Բ դր. ծեծեն, կամ Մանուշակի ձէթ խառնեն և օծեն սընկան, շատ օգտէ. փորձած է, Աստուծով: Ուրիշ Բժշկ. մ’այլ համառօտ գրէ. «Պատինճանն ջերմ է և չոր. ով ուտէ՝ մաղձ արկանէ և այտումն, և պրընկոտ (չեչոտ) առնէ, բայց քացախ խառնեա, արագ կտրէ զիւր չարութիւնն: – Դեղինը յիշելով կիմացընէ որ կայ և կարմրագույն կամ՝ նռնագոյն, այլ և Սպիտակորք ձեւով այլ զանազանին, վարընգաձեւ, մաճկաձեւ, քսակաձեւ, կլոր, և այլն։ – Մխ. Հերացի Պատընջան գրէ (եր. 128) և պաս. տուիրէ սաւտային բնութեամբ ջերմ ունեցողին չտալ ուտելու։ – Լ. Solanum esculentum կամ Melongena, Փ. Mélongène. Ռ. Пасленъ.

== 2520. – Պատնիճան Վայրի. Վայրի Պատնջան. ==

Ար. արաբ. բառով Հ. այլ Հատաղ կոչուած է, Ամիրտ. գրէ «Հատաղայ. ոմանք ասոր Վայրի Պատնջան ասեն. և ասոր ի վերայ փշկներ կու լինի. թէ զան փշկներն ծեծ ես և դնես ի յայն տեղում վերայ՝ որ կորն (կարիճ) է Հարել, օգտէ. և Թ. այս խոտիս՝ Տօնկուզ պութրաղի ասէ (խոզի ծունկ). և տերեւն նման է մատնջանին տերեւին: – Լ. Solanum cordatum. – Հին Բժշկր. կէս գլխացաւի դեղ գրէ Վայրի Պատնջանը:

== Պատուտակ. ==
– Տես Պատատուկ։

== 2521. *Պատրանճպուէ. Պատրըմբոյէ։ ==

Տես Թուրինճխոտ. որոյ ազգակից կամ տեսակ է և հետեւեալն,

== 2522. Պատրխան. ==

Գմուկի նմանի (թ. 477). և աւելի հաստկեկ ճղերով, որոց ծայրն է խուրձ մի ամենամանր կորեկի պէս ծաղկանց. դեղնականաչ. որչափ գուշակուի չորցած խաւրուածէն ի Կարնոյ։

== 2523. Պատրուճ. ==

«Ինքն ազգ մի է ի Ըռեհաններուն, և տերեւն լայն և կապուտ է, եւ այլն. տես Հաւաք, ուր և Վաստակոց գրոց հեղինակին կամ թարգմանչին տարակոյսն յիշուած է:

== 2524. Պարանդ. ==

Պ. երեւի բառս, որոյ՝ «Հայն Ուլկումիլ ասէ»: Տես զայս, թ։ 1247։

== 2525. Պարզատ. ==

Որ է Բարզատ, «կ’ըսէ Ամիրտ. և ի կարգին. գրէ, «Բարզատ որ է Ղիննա (Հինա, Գընա) և (Պ. Փիրզատ կ’ասեն. ինքն Գ ցեղ է, մէկ Պահրի, մէկ Պարրի մէկն Ճապալի է, և երկու ցեղ են, մէկն սպիտակ և թեթեւ և չոր է, և մէկն կակուղ է և դեղինբար է որպէս մեղր, և յիստակ և սուր. և այս ցեղս լան է, և բնութիւնն տաք է. օգտէ մակացու դեղոց և օձահարի և կարճագարի. և թէ ի մորհամն խառնեն և օծեն՝ զխոզքն հալէ. և թէ յիրմէն երկու դրամ ջրով խմեն՝ օգտէ սնկանն և տանի, լաւն այն է որ երեք հետ խմեն, իսկի այլ չլինի», և այլն:

== 2526. Պարկուկ. ==

Ռամկօրէն անուն Ծիրանի առ մեզ, նոյն և Ար. արաբ. բայց տեսակ մի Ծիրանի է, Վայրին կամ կըտէն չզատուողն, որ Թ. կոչուի Զէրտալի. Լ. Prunus Pseudoarmeniacus. իսկ Յ. նոյն Հ. անուամբ կոչեն զծառն Աղրիոպէրիքուքիա, որ է ըսել Վայրի Ծիրան, հուն. կամ հուն., ուսկից և Լ. Præcocia, պտուղն այլ աւելի նմանաձայն Յ. հուն., Լ. Præcox, և այս լատին բառէն (որ ըստ իրենց լեզուին վաղահաս նշանակէ. իտալայլ կ’ըսուէր Bacoche). կարծեն քննա. բանք ոմանք արեւմտեայք՝ ծագած զՊարկուկ անուն, փոխանակ ասկէ իրենցը ծագած ըսելու, վասն զի այն երկիրն որ ընծայեց իրենց պտուղը, Հարկա կ’ա. ւանդէր զանունն այլ, որ՝ թերեւս ի պարկ վառէ ծագած է, ռամկօրէն նմանունթեամբ։

== 2527. Պարոն Բանջար. ==

Համեղ ուտելի բանջարեղէն մի, զոր յիշեն նոր տեղագիրք մեր առանց նկարագրելու. (Փորձ, Բ, Բ, 81. – Աթանաս. եր. 78. – Մանան, 451)։

== 2528. Պարուրենի? ==

Անծանօթ է յիշողն և զուգող Լ. բառի Spartium? թերեւս ըլլայ Spartina, որ է Օրոճ։

== 2529. Պարպ? ==

Հին բժշկարանն Գոզարգելի դեղ գրէ, «Պարպու Լուլու եփէ և խմցո». կարծեօք համարեցանք թէ բառին ուղղականն Պարպ ըլայ, իսկ Լուլու՝ թուի լիլիկն վայրի ծառոց. բայց երկուքն այլ թողումք ի քննութիւն յաջողաց։

== 2530. Պարսամայ խոտ? ==

Կամարկապցին փորացաւի կամ խիթի դեղ գրէ, «Ա՛ռ Պարսամայ խոտն 100 դրամ, և 300 տրէմ ջրով եփէ՝ որ 100 տրէմ ջուր մնայ, զայն ջուրն քամէ, դիր մէկ գիշերն յայազն, տուր զայն մարդուն. օգտէ»։ – Թերեւս նոյն ըլլայ Վարսամ կամ Վարսաման, զոր տես ի կարգին:

== 2531. Պարտբաշխուց կամ Պարտփախուց ==

Անուն տեսակ մի Խաղողոյ:

== 2532. Պարտիզի տակ? ==

Այս այլ փորացաի դեղ գրած է Բժշկարան մի. «ԶՊարտիզի տակն հան և գինով եփէ, և տուր որ խմէ»:

== 2533. Պացախ կամ Պացաղ. ==

Ըստ Բաղիշեցւոց (հաւանօրէն և այլոց) է Կորնգանն կամ Զուիրակն. Աղթարական գրոց մէջ ըսուած է. «Յորժամ ձին և մարդ գռոտ (բորոտ) լինի, ա՛ռ զՊացախի արմատն, եփէ ջրով և նովաւ լուա, Աստուծով լաւանայ»։

== 2534. Պանխար. ==

Թուի Գզմազիճ. վասն զի Թ. Կազմաճ աղաճի կ’ըսեն եղեր ի կողմանս Տրապիզոնի, ուր լսուի և հայերէնն:

== Պեզա. Պեզէ. ==
– Տես Բեզա:

== 2535. Պեխի ==

Պտղիի և Թեղւոյ նման ծառ, որ Լ. կոչուի Carpinus Betulus, Փ. Charme-Bouleaն. Արցախոյ կողմերում գտուի և կոչուի այն անուամբ։

== 2536. *Պեղանոս, ==

Լսուի ի կողմանս Սեբաստիայ, և հաւանօրէն է հուն., Փեգենայ։ Տես թ. 2500։

== 2537. Պերսէի ծառ. ==

Ռոշքեանն վկայութիւն բերէ ի Մեկնութենէ Ծննդոց գրոց. «Են և պտուղը մակաբերք, որպիսի է Պէրսէի ծառն ինքն իր կողմանէ մեկնէ, և ստոյգ է ը սածն, «Ծառ՝ որ զտանձաձև պտուղ և զկորիզ Նշոյ նման ունի. այն որ ի Պարսս լինի` է մահաբեր պտուղ նորա, իսկ որ յԵգիպտոս է՝ ուտելի է և բժշկական Լ. Persea կոչուի, Փ. Avocat կամ Avocatier, և հասարակ տեսակն՝ իր պտղին ձեւով՝ Poire d’ Avocato Ծառեր և թուփեր են 40 կամ 80 տեսակ, Ասիոյ և Ամեն րիկոյ տաք երկիրներուն։ – Պէյթար՝ Լէպախ կոչէ, յորմէ և Լ. P. Lebek. այս ծառս արմատաձև կանաչ անախորժ պտուղ մի ունի, կ’ըսէ, բայց ըստ Դիոսկորիտեայ՝ ստամքի յարմար է, կ’աւանդէ թէ ծառս՝ ի Պարսկաստան (որոյ ա. նունն առած է), թունաւոր էր, յԵգիպտոս բերուած՝ անվնաս եղաւ, բայց հիմա չի գտուիր այս տեղ։

== 2538. Պեւեսկի. Պեւկէս. ==

Ս. Բարսղի Վեցօրէից մէջ (եր. 97) կարդամք. «Յորժամ վարիցին առ ար մատովք երիթ ուռն պարարտ ի Բեւեկն՝ ի Պեւկէս փայտէ, իսկ և իսկ դառնութիւնն ի քաղցրութիւն և յանուշութիւն» (փոխի)։ Բնագիրն Յ. է հուն., որ նշանակէ Շոճի կամ Մախր։

== 2539. Պզոտի։ ==

Հին Բժշկարանն գրելով դեղ մի զուգուած Սքպինէճով, այս անուան վրայ նոյնպէս հին գրով գրած է Պզոտի. իսկ միւս բառն է Ար։ արաբ. «Ինքն խէժ է գիշահոտ և կարմիր. աղէկն անուշահոտ և յիստակ. և շուտ տրորի.. օգտէ.. ամենայն հով ջղացաւութեան և աչից մթնալուն, և յորոյ աչքն սկըսնու ջուր իջնուլ՝ օգտէ, և զկոպին թանձրութիւնն տանի՝ որ օծեն ի կոպն.. և զտափակ և զերկայն ճճին և զքարն կու հալէ:.. Անցել է Պտ. թէ ինքն խէժ է բուսոյ որ ի Զիննան? կու նմանի… լաւն այն է որ ի դուրuեն սպիտակ լինի և մէջն կարմրագոյն լինի, և հոտն սուր լինի և Տան կծու, և ի ջուրն շուտ հայի, և իր աղէկն Սպահանի լինի. Իպտ. անցել է, թէ լաւն այն է, որ դուրս են կարմիր լինի և մէջն սպիտակ, և Հոտն միջակ լինի Հլթիսին և Զիննային.. և քան զՉարհոտն բռնաւոր է, նուրբ անող է… և իր առնելուն չափն՝ մէկ դրամէն մինչեւ ի մէկ մթխալ»։ եւայլն։ – Այս խէժս Լ. կոչուի Sagapenam, իր բերող ծառն՝ Ferula persica (Նարդէս պարսկային), բայց շատ ծանօթ չէ. տեղաքնինք այս տեսակ Նարդոսը տեսած են և ի կողմանս Նախճաւանի:

== 2540. *Պզրկատուն. Պրզր ըլ-ղալուն. ==

Որ է Ար. արաբ. Պզը գոթունա. «Հունդ է նման Կտավտի և այլ փոքր է», կ’ըսէ հին Բժշկարանն. և դարձեալ. «Հապսալանդոս՝ Պզրղատուն կամ Կառն փշի ունդն». այլ պէսպէս գրեն. մին, «Գաղտիկուրի (Ջղախոտի) սերմն՝ որ է Պզրղատուն», միւսն «Պզր ըլ-Քաթթան, Քթանի հունտուն կամ Կտաւատն»: – Տես Կտուախոտ:

== 2541. Պզրուկ. Պզուր. ==

Տես Բզրուկ: Բայց անկէ տարբեր բոյս կամ՝ նիւթ է յիշուածն ի Բժշկարանի՝ դեղ երիկամանց խոցի, Պնտուխի Պզրուկ, կամ ըստ այլ օրինակի Պնտուխի Պզուրի:

== 2542. Պէժանկ. ==

Առանց բացատրութեան յիշէ ոմն ի նոր գրողաց (Տէր Աւետ. 48) թուի նոյն և

== 2543. Պէժոք. ==

Ըստ Մէհերեան Մշեցւոյ Հօր՝ հեղեղատի խոտ է, նման Թրթնջըկի, տերեւներն նման Դդմոյ, մազմզոտ արմատով, դեղին գունով և անուշ հոտով. վէրքերու և բորոտութեան դեղ կ’ըլլայ – Այս անուան մօտ է Պ. Բիչէք, որ է ըստ բուսաբանից Hedera helix.

== *Պէնճ. Պանճ. ==
– Տես Բանկ և Աղուաշբանկ, թ. 59։

== 2544. *Պէշ. Պիշ. ==

Ար. արաբ. «Որ է, ըստ Ամիրտ. Պլտըրճին օթի. (ըստ այսմ կրնար Լորախոտ ն ըլլալ. տես զայս և Բէշ):

== 2545. *Պէոնիա. ==
– Տես Ծափկոտրուկ և Խաչափայտ: 

== Պթեխ. ==
– Տես Պատեխ։

== 2546. Պիարի խոտ. ==

Յիշուի ի կողմանս Սասնոյ, Առուոյտի նման, թերեւս և ի նոյն ազգէ տեսակ մի` դեղին ծաղկով:

== 2547. Պիլիլի. ==

Յիշեալ ի Խոտուջուր։

== 2548. Պիլիպիլի։ ==

Ըստ Տրապիզոնեցւոց տեսակ մի Թրթնջուկ է. Լ. Oxalis corniculata. Փ. Oxaitde cornue.

== 2549. Պիլիսկի. ==

Ար. արաբ.. «Այսոր Թ. Չօպան սուզակի ասէ (Հովուի քամոց). և կու ասեն թէ հովիւն զկաթն այսով կու քամէ. և այս երկու ճուղ կու լինի, և յերկան կու լինի, և տերեւն է Տորունին տերեւն կու նմանի, և միրգն բոլորկեն և մէջն փոս՝ ի պորտ կու նմանի. և թէ զմիրգն և զճիւղն և զտերեւն քամես, և զջուրն գինով խմես, օգտէ օձահարին. և թէ յականջն կաթեցընես՝ զցաւն տանի. և թէ հին ճրագեղով սպեղանի առնես և դնես ի վերայ նոցին, օգտէ և հալէ և չքի, և խալըսի Աստուծով»։ – Կտրածի խոտ կոչուած բուսոց ցեղէն է. Լ. Galium Aparine, Փ. Aparine (թ. 1560).

== 2550. Պիծակ խոտ կամ Պիծակի խոտ. ==

Բժշկարան մի քածպարի դեղ գրէ. «զՊիծակի խոտն աղա, և զտեղն ձիթով օծ է, և լոսած խոտն ցանէ»: Ուրիշ մի ուսացաւի և ոտնացաի, «Ա՛ռ զՊիծէկ խոտն և ծեծէ, և ի վերայ ոլոքին դիր, զցաւն կտրէ»։

== Պիծխի. Պծղի. Պծխի. ==
– Տես Բիծխի։

== 2551. Պիճակ. ==

Հին Բժշկր. գրէ. «զՊիճակ բանջարն չորցո և աղա ձիթով, յարո և ա՛ծ ի վերայ ջերմաջերմ, և կապէ ի վերայ (նետահարին), և թող որ խաղվրտի, ապա ձիւթով օծ, և զնոյն դեղդ արա»: Գուցէ վերոյիշեալ Պիծակին հետ նոյն է (&lt;ref&gt;Աչքի գույնին կամ ուրիշ Մատկութեամբ յիշուած է (յԵրազահանի) Պիճակն թռչուն: &lt;/ref&gt;)։

== 2552. Պիստակ. ==

Ար. Թ. Ֆոստագ կամ Ֆըստըգ, արաբ.. Լ. Pistacia. Փ. Pistachier. – «Ինքն նման է Ֆնտուղի, կ’ըսէ Ամիրտ. բայց յերկայն է. աղէկն ի Շամ լինի», ինչպէս ծանօթ է հասարակաց։ Թէ և տաք կլիմաներու յատուկ է, մէկ տեսակն գտուի, յՈւտի նահանգի. – տեսակ այլ P. Mutica ի կողմանս Հերայ (Խոյ): – Պիստակի են առելի գործածական է քան զպտուղն։ Հին Բժշկր գրէ. «Ֆստուխ, տաք ու չոր է յ’Բ տրճ. և այլ չորութիւն չունի քան այն քիչ լեղութիւնն, և փոթոթ է. և բանայ զլերդին ճանպահ և զեր(ա)կնոյն. օգտէ ստամոքի. զի ասացին բժշկապետքն, թէ ոչ կարենք ասել որ Ֆստուխ ստամոքի ակոկէ, և որ ուտէ՝ թող կեղեւած ուտէ, տաք բնութիւնն չաքրով, և հով բնութիւնն՝ մեղրով. լերդի լաւ է իր ձէթն բնական է, որ ի գիճէ և ի հովէ ցաւի»։

== 2553. Պիւօկ? ==

Եթէ ուղիղ է գրուածն, վայրի բանջարեղէն մի է, ըստ Մանան (եր. 451)։

== 2554. Պիօխի? ==

Այս այլ տարակուսական է, թերեւս Պիծխի ըլայ կամ Պեխի, Արցախային ծառոց կարգին գրուած կամ տպագրուած ի Մեղու օրագրի, (ԻԲ, 83).

== 2555. Պլանուկ. ==

Այսպէս կոչուի Արցախոյ կողմերում հասարակ Մոլեխինդն, Լ. Conium Maculatum, Փ. Ciguë tachetée կամ Grande Ciguë.

== 2556. Պլէլիճ. Պալիլաճ. ==

Բժշկր. մի գրէ իբրև զատ զատ բոյս. «Հլէլիճ, և Ամլաճ, Բլէլիճ և Պյէլիճ, զամէնդ ի կտէն սրբած», և այլն, դեղ զուգէ. ուրիշ տեղ այլ գրէ Պլէլիճ Ար. իսկ Լ. Պէլիսէ. Ամիրտ. գրէ «Պալիլաճ (արաբ.), ինքն բոլոր է զէտ Գղթոր, և մէջն կուտ լինի, աղէկն այն է որ նոր և անփուտ լինի: Դարձեալ գրէ. «Պալիլաճ, որ է Բէլիլէճ ն, ինքն Հալիլաներուն է. լան այն է որ դեղին լինի և այլ մուր. չոր և կապող է, և օգտէ գլխուն ցաւերուն. և թէ ծարուր անես և յաչքն քաշես, զաչքն սրացընէ և ուժովցընէ և զարցունքն կտրէ. և թէ այրես և օծես՝ զարտեւանունքն բուսցընէ. և թէ զինքն ուտեն՝ զջղերն ուժովցընէ, և չթողու որ մարդն շուտով ծերանայ, և այլն – Լ. Փ. Belliric կամ Terminalia bellirica. Փ. Badamier. – Պէյթար կ’ըսէ թէ ի Հնդկաց կու գայ Պալիլաճն, և հին ատեն շատ պիտանի էր պտուղն ի դեղորայս, նոյն համարելով կամ՝ լա եւս շփոթելով ընդ Հէլիճի (տես Հալիլա, թ. 1590), բայց գոնէ նմանութիւն մի պահանջէ անուան նմանութիւնն և մէկ տեղ յիշուիլն. մանաւանդ որ 100 տեսակի չափ ծառոց և թփոց ունի ասոնց ազգն։ Նոյն թուի և ուրիշ Բժշկարանի մի Պիլիճ գրածը, զի Լ. այլ Պիլիրիս կ’ըսուի այն տեղ։

== 2557. Պլկանդի. ==

Արցախային ծառոց մէջ յիշուի և այս, (Մեղու, ԻԲ, 83)։

== 2558. Պլվիտակ. ==

Այսպէս գրեն Բժշկարանք՝ Սիրքէճիւպին (Քացախամեղր) զուգելու նիւթոց կամ հունտերու հետ. թերեւս ուղղական բառն ըլլայ Պլեւ։

== 2559. Պկամ? ==

Ռոշքեան գրէ, թէ Ծորինման խնկահոտ խիժով ծառ մ’է. «զանկոյզս բերէ նման Բեւկան, բայց փոքրագոյնս. և վկայութիւն բերէ յաշխարհագրական գրոց յիշուած՝ Փայտ Պկամ, և Լ. Picea. Յիշէ և Վայրի Պկամ, Լ. Piceastra.

== 2560. *Պղատան. ==

Յիշած է բառհաւաք ոմն. երեւի թէ տառադարձեալ Յ. բառն է, հուն., և Լ. Platanus. որ է Սօսի ծառն։

== 2561. Պղեղ. ==

Շատ հաւանական երեւի` որ չէ Պղպեղն, այլ ուրիշ անծանօթ բուսեղէն մի. վասն զի բաւական լաւ գրուած Բժշկր. մի երկու անգամ այսպէս գրէ՝ գլխացաւութեան դեղ, ուրիշ նիւթոց հետ խառնելով:

== 2562. Պղպեղ. Պղպեղենի. ==

Ռամկօրէն Տաքդեղ կ’ըսուի՝ բնութեանն յարմար. Ար։ Ֆոոլֆուլ կամ Ֆօլֆօլ, արաբ. Լ. Piper. Փ. Poivre, Poivrier, Ռ. Перечникъ. Ամիրտ. գրէ Ար. բառով, «Ֆլֆուլ, ինքն հունտ է և երկու ազգ է, ի Հնդկաց գայ, Սպիտակ և Սեւ, աղէկն Սպիտակն է… Ֆռ. Պապէռ ասէ. որ է Տաքդեղ ն, որ է Պղպեղ ն». յետ յերկար յիշելու օգուտները՝ գրէ առանձին. «Ֆլֆուլ Սպիտակ, նման է Պղպեղին ծառին և Նռան ծառ կու նմանի։ Գալիանոս ասէ, թէ առաջի միրգն Պղպեղին Տարի Պղպեղ ն է, այնոր համար որ նուրբ է քան զՊղպեղն (տես Դարապղպեղ). և ասցել են թէ Պղպեղին խակն Սպիտակ Պղպեղն է, և յորժամ հասնի՝ սև լինի և ասցել է Պտ. թէ քանի որ հարցայ և պատվեցի)? պատմեցի) վաճառականնուն վասն այս դեղիս՝ որ ի Հինտ կ’երթային, և ասացին ինձ, թէ Դարի-Պղպեղին ծառն ի զատ է. և Պղպեղին ծառն ի Պանկալայ է, և սյն որ կասէ՝ թէ Սպիտակ Պղպեղն՝ Սեւէն չէ, ի զատ է, չէ ստոյգ։ Ես գրոցս չինողն ասացել է թէ Սպիտակ Պղպեղն մեծ է քան զՍիսեռ, բոլոր է և կոկ է, և այլն: – Պղպեղի ծառի տեղ թուփ Պղպեղի կոչէ բնագիր մի, ըսելով, «բնութիւնն ազդէ Բեւեկնոյն և դոյնպիսեաց և զփոյ Պղպեղին՝ առաւել ջերմութիւն։ – Պղպեղի ասացեալ այլեւայլ օգուտները իչելէն ետեւ՝ Ամիրտ. կ’աւելցընէ տեսակ կամ՝ ազգ մի եւս, անուանելով

== 2563. – Ֆլֆուլ մուեա. որ է Պղպեղին ծառին տակ ն. և ոմանք ասեն թէ մանր «տակեր է, Ասարոն կու նմանի, և գոյնն կանաչ կու լինի, և ինքն ի Չինու կու գայ. և միրգ ունի, նման է Թուրինջին կըտին, և օգտէ խուլինճին (ուռէցքի) և նկրիսին. և թէ չգտվի՝ իր փոխանն Նարմուշկն է»: ==

== 2564. – Ջրի Պղպեղ. ==

Ար. Ֆլֆուլ ըլ-մայ. «Որ ի կանգնման և ի քայլման ջրերն կու բուսնի, և որձայ ունի և պուղուն պուղուն է, և պտուղ ունի, և ճղերն մէկմէկ կանգուն է, և տերեւն նման Աննուխի տերեւին. և շատ կու լինի և կակուղ կու լինի, և ի տերեւին տակէն կու ելնէ, և կուզ կուզ կու լինի։ Եւ թէ զտերեւն և զմիրգն սպեղանի առնես և դնես ի վերայ պալղամի ուռէցին՝ տանի», – Փ. այլ Ջրի Պղպեղ կոչուի, Poivre d’eau, իսկ Լ. Poligonum hydropiper (Մատիտեղ ջրապղպեղ)։

== 2565. – Կեղեւ Պղպեղ. ==

Այսպէս կոչեն Բժշկարանք ոմանք զԴարիճենիկն. տես թ. 561.

== 2566. – Կոճ Պղպեղ. ==

Որ Կոճապղպեղ անուամբ բացատրուած է, թ. 1465:

== 2567. – Լօլօզ Պղպեղ. ==

Այսպէս գրուած է տեղ մի, բայց թերեւս Պօլօզ ըլլայ, և նշանակէ Երկայն Պղպեղը, Փ. Poivre long, Լ. Piper officinarum կամ Chavica Officinarum, np տարբեր տեսակ մի է Պղպեղենւոյ. և նախ ի Սումատրա կղզիէն բերուեցաւ յԵւրոպա և յետոյ ի Ճեաւայէ, բայց աւելի յատուկ Համարուի Պենկալային:

Յիշենք հօս որ հասարակ Սև Պղպեղն՝ առանց հատին մաշկէն հանուելու չորցածն է, մաշկէն հանուած չորցածն կ’ըլլայ Սպիտակ, իսկ բոյսն՝ որ պատատուկ մ է Բաղեղան և Որթոյ նման՝ միշտ Սև կոչուի, Piper nigrum։ – Ի վաճառականութեան կամ տնտեսութեան՝ յայտ է որ Արաբացիք նախ մտացին կամ ծաւալեցին զՊղպեղ արեւմտեան Ասիա և Եւրոպա, ուր խաչակրաց և Քարոզչաց ժամանակ (ԺԳ-Դ դարք) աւելի յաճախ բերուէր, բայց միշտ թանկագին վաճառք մ’ էր, մինչև որ ծովային նոր ճանապարհը բացուեցան։ Վերոյիշեալ դարուց մէջ Ռուբինեանց աշխարհահռչակ նաւահանգիստն Այաս այլ՝ մեծ շտեմարան մ’էր Պղպեղի։ Բայց Պղպեղի ծանօթութիւնն շատ հին էր ի Հայս և չէր կրնար վրիպել իրենց աշխարհաշրջիկ վաճառականաց աչքէն, Խորենացւոյ աչ խարհագրութիւնն յիշէ զՊղպեղ ընդ Սնգրուեղի ի Հնդիկս, իսկ իրենց գիտնականքն կարդային իմաստասիրական գիրս Սահմանաց՝ վերոյիշեալ գունոց տարբերութիւնը «ԶՍպիտակ Պղպեղ և զՍեաւ՝ նմանս միմեանց ասեմք գոլ ըստ ջերմայնոյն. այլ ըստ առաւելութեան և ըստ նուազութեան, քանզի Սեաւն առաւել ջերմային է, իսկ Սպիտակն նուազ». Մեկնիչն այլ (Առաքէլ Վ.) կ’ըսէ. «Երկու տեսակք են ի Պղպեղն, մին Սև և որպէս բոլոր հունդ, որպէս Մանանեխ սերմն, զոր Ֆլֆլ կոչեն, իսկ միւսն Սպիտակ՝ կոճ է, զոր Զանջաբիլ կոչեն.. Սեւն առաւել ջերմ է քան զՍպիտակն: – Բժշկր. մի յիշէ Սպիտակ Պղպեղը փայծեղի դեղոց մէջ։

== 2568. Պղպեղիկ. ==

Յիշուած յօրինակս ինչ բառից Գալիենոսի, ըստ Ստ. Ռոշքեան, որ և գրէ. «Է խոտ՝ որոյ պտուղն զՊղպեղի կծուութիւն ունի Piperitis siliquastram». Այս անուան փոխան հիմայ բուսաբանք կոչեն Lepidium latifolium (լայնատերեւ Նուարտակ), Փ. Passerage grande, որ նշանակուած է Եփրատայ եզերքում և ի Կովկաս։ – Ասկէ տարբեր երեւի

== 2569. Պղպեղխոտ. ==

Որ լսուի ի կողմանս Տրապիզոնի, ու բարակ ճղերով և Ուռւոյ նման երկայն տերեւներով բոյս մ’է, մանր հասկերու նման մանրկեկ բաց կարմիր հատիկներով, ճղերն այլ նույն գունով են. բուսաբանք ճանչցան զայն Լ. Polygonum Lapatifolium (Մատիտեղն Աւելուկի տերեւով), ինչպէս հատիկներն ալ նմանին Աւելի հանտերուն), գտուի և ի Կովկաս, յԱսորեստան, ի Կիլիկիա։

== 2570. Պղվտակն. ==

Ամիրտ. բառագրոց մէջ յիշուի «Հոռոմ Պղվտակ, որ է Օշնդրին տակն»։

== 2571. Պնտուխ. ==

Յիշուած է ի դեղորայս ընդ Պզուրի կամ Պզրուկի, տես զայս, թ. 2542։ – Ասկէ տարբեր է ծանօթն

== 2572. *Պնդուկ. Պնդենի. ==

Այսպէս ի հայ փոխուած Թ. Ֆընտուգ անունէն, որ է Արքայկաղինն։

== Պոգի. ==
– Տես Բոքի։

== 2573. Պոլոխիկ. ==

Յիշէ նոր բառհաաք ոմն առանց բացատրելու, թերեւս ըլլայ հետեւեալն

== 2574. Պոլոճիկ. ==

Որ է ըստ ռամկաց Սեւ-պորտիկ Լովիասն. Թ. Պէօհրիւճէ:

== 2575. Պոլտիկ. ==

Այսպէս կոչեն ի Փոքր Հայս տնտեսութեան մէջ ծանօթ և համեղ կարմիր խաւարտն, որ Յ. Փ. Թ. կոչուի Tomate, Փ. նա և Pomme d’ amour. Լ. Lycopersicum (Գայլասպան), հիւթն համեմ կ’ըլլայ կերակրոց։

== 2576. Պոծղի. ==

Ի Պոնտոս լսուի, իբրև Դափնոյ նման ծառ, Թ. Կուսկով? աղաճի։ Թուի Բածխի. թ. 347։

== Պոկղակ. ==
– Տես Պոպոակ:

== 2577. Պող. Պողիկ. ==

Բանջարեղէն մի ծանօթ ի Հայս. տես Բեխի, թ. 331:

== 2578. *Պոյ. ==

Տես Հացհամեմ և Հուլպա:

== 2579. Պոչուկ. ==

Որոման պէս Ցորենի արտերը բուսնող մանրահատ ընդեղէն մի, թռչնոց և անասնոց ուտելի, վնասակար մարդոյ։

== 2580. Պոպղակ. Պոկղակ. Պոպպղակ. ==

Գալիենոսի բառից մէջ գտուի, և շատ տեղ Զ տառիւ գրուած է (Պոպզակ). իսկ համանիշ Յ. գրուած է և Ւիրապոպղեր, կամ Ւիրապոպէր, որոյ ստոյգն գուցէ ըլլայ Յ. Լ. Hieropteris կամ Heriopteris, անուն Պտեր բուսոց. Ռոշքեանն գրէ Hypericum, nր է Մկանաղիքն կամ Գոճամօրուն: Տեղ մ’այլ գրուած է Դեղին Խանթարիոն։

== 2581. Պոպոքի? ==

Պտղատու ծառ մի կ’ըսուի. (Արարատ, Դ, 228).

== 2582. *Պուլ. ==

Կամ Պօլ, Ար. արաբ. Պէյթարայ. «Ինքն Հնդկաց Խիար ն է, և ի Կապարին? Խիարն կու նմանի։.. Ասէ Պտ. թէ ինքն Հնդկաց միրգն է և ի մեծ Խիար կու նմանի. և ասացել են թէ Հնդկաց Նուռն է. և այլ ասացել են թէ Ղոսայի Հնդին է (կամ Ղuայի հնտէն) և կամ վայրին է. և կեղեւին Շուլ կ’ասեն, և միջի ճրագուին Պուլ կ’ասեն, և պտղին Թուլ կասեն.. Գրոցս շինողն ասէ, թէ Պուլն Հնդի է, և իր մեծութիւնն Զարտալուի չափ է և այլ բոլոր, և փոքր է. և լաւն այն է որ քաղցր է, և իր ծառին անունն Խամայի խատայ կ’ասեն: – Եւրոպացի գիտնոց ոմանք՝ Խարի ցեղէ կարծելով կոչեն Cucumis Indicus, բայց թարգմանն Պէյթարայ Նարընջենեաց ցեղէն՝ Է կ’ըսէ, և Սերկեւլի չափ մեծ, որոյ համար կոչուի Օagle Marmelos, ետքի բառն Սերկեւիլ նշանակէ Պորտոգալաց լեզոււ:

== 2583. Պուկնուկ. ==

Տեսակ Պտմի ծառոյ, յիշուի ի Տարօն, կակուղ և ճերմակ փայտով։ Տես Բտում։

== 2584. Պուճում. ==

Ամիրտ. բառէ բառ փոխելով կ’ըսէ, Պուճում, որ է Սամար ըլ-տարֆա, իսկ այս է Յատպէ, արաբ. սա այլ «Մոշու պտուղն է` լաւն այն է որ նոր լինի. և կապող է, որոյ լեզուն թուլանայ՝ օգտէ. և ակռային ցաւուն օգտէ. և թէ կոտրածին վերայ դնես՝ օգտէ, բուսցընէ, յորժամ ի վերայ կապած լինի։ – Փռանկ թարգմանիչն Պէյթարայ այլ այսպէս ճանչնայ, Fruit de Tamarix. ըստ այսմ՝ Պուճում հասարակ անուն կըլլայ նման պտղոց վայրի ծառոց։

== 2585. Պուն. ==

«Որ է Պուտմ», ըստ Ամիրտ. տես զայս և զԲեւեկն։

== * Պուշի. Տարպանդի. ==
– Տես Չքատակ:

== 2586. *Պուպալ? ==

«Ղարանֆիլն է ըստ Բժշկր. և ինքն նման է Ճավզպուէին, հով և չոր է Բ տրճն.. օգտէ ամենայն տաք ուռեցին»:

== 2587. * Պուսիլա. ==

«Ինքն ի Ճուլինարին ցեղերուն է», ըստ Ամիրտ. Տես Նռան ծաղիկ։

== 2588. Պուսր. Պուuիր. ==

Բժշկարան մի զուգէ այս անունս ընդ Խարաքի? «և զկուտն ձգէ» ըսելով՝ կ’իմացընէ մէկ յատկութիւնը։ Ար. արաբ. նշանակէ Եզնագի, Խռնդատ։

== 2589-90. Պուտ. Պտի ծաղիկ. Պուտպուտ. ==

Սովորաբար նշանակէ զՀարսնուկն կամ Հարսնու ծաղիկն. տես զայս. Դարձեալ նշանակէ զՇուշանն երկնագույն կամ Լուրջ որ և Կապույտ, տես ի կարգի տեսակաց Շուշանի։ Ուրիշ նշանակութիւն մ’այլ ունի

Պուտ. – Վանական Վ. իր Հարցմանց մէջ գրէ. «Ձէթ ի Ձիթենեաց խակակութ ի լոյս. - Բանջար է վայրի, որ յԱղուանս Պուտ ասեն, այլ և այլ ազգ, է որ ուտի և է որ ոչ. պայծառ կարմիր ծաղիկ ունի։ Սասնեցիք Խակակութ ասեն. իսկ Ձիթապտուղն երբ դասած լինի` ձէթ կանեն, սև լինի մրցաշատ. և թէ խակ կթեն՝ կարմիր և պարզ լինի. Արժանի քննութեան է այս Պուտս այդ Հայ-Աղուանից և Սասնոյ կողմերում:

== 2591. – Պուտ Վայրի. ==

Յիշէ հին Բժշկարանն, իբր դեղ զօրութեան՝ ուրիշ նիւթոց հետ:

== 2592. *Պուտինա. ==

Վնասուած ստամոքի և ուրիշ ցաւոց դեղ յիշուի, Մազտաքէի, Խնկոյ, Քամոնի և այլոց հետ. ըստ Կամարկապցոյն՝ Պ. բառ է և նշանակէ Անանուխ, ըստ Ամիրտ. Դաղձ. սա յիշէ և զ Պուտինա ջրեզերի, այսինքն Ջրային։

== 2593. Պուտմ. Պտմի. ==

Որ է Բեւեկն, ըստ Ամիրտ. տես զայն։ Ուրիշ տեղ այլ կ’ըսէ, «որ է Զարու, տես և զայս և զԲտում: Բժշկարան մ’այլ յիշէ զոյգ անուամբք

== 2594. Պուտմ-Հասակ ==

Իբրև մէկ բոյս՝ վասն զի չափն այլ դնէ ի դեղն՝ 14 մթխալ։ Հասակ յատուկ փշեղէն մի է, յիշուած ի թ. 1640:

== 2595. Պուտուտակ. ==

Այս բառէս ետև անմիջապէս գրէ Կամարկապցին, «Լապլասի. ինքն ի գետին կու ցանեն, կու բուսնի, որ է Նօհուտ»։

== 2596. Պուրմ. ==

«Որ է Մուրմ, ըստ Ամիրտ. ինքն Ում ըլ–ղարիան ն է (Ղիլեան,) արաբ. և իր ծաղիկն է. և իր ուժն ի Պէտմուշքն կու նմանի»։ – Ըստ թարգմանին Պէյթարայ՝ է Mimosa gummifere.

== 2597. Պսեմն. ==

Ոսկիբերան Պօղ. Թղթոց Մեկն. (Ա. 399) ըստ թարգմանչաց՝ ըսած է. «Ընդդէմ՝ միմեանց կայցեն հակառակք և միմեանց նմանիցեն, որպէս, Ցորենոյ՝ Որոմն, և Վարդի՝ Պսեմն). Յ. բնագիրն փուշ կ’ըսէ, այլ աւելի յարմար է վայրի Վարդի շատ փշոտ տեսակ մ’ըլլալն։ Վաստակոց գիրքն յիշէ զՊսեմ՝ իբրև փշեղէն, ինչպէս յիշեցինք Շաբալութի պահպանութեան համար ըսածը։

== 2598. Պսուր. ==

Համարելով տարբեր ի վերոյգրեալ Պուրսէ, Բժշկարան մի գրէ դեղ կերուած ակռայի. «Թէ զՊսուրն ծեծ ես և օծես, օգտէ»: – Ար. արաբ. Պսըր կամ Պօսր՝ Արմաւ նշանակէ։

== 2599. *Պսպայիճ. Պասպայիճ. ==
– Տես Կճութ։ 

== 2600. Պպլուկ. ==

Հասարակաբար այսպէս կոչուին նոր ծլած բոյսք, կամ իրենց ծայրերին, բայց և առանձին նշանակէ զՆարմուշկ, զոր տես, թ. 2189։

== 2601. Պռեմ. ==

Վայրի Թզենի կ’ըսուի. բայց գրողն անյայտ է ինձ. գուցէ ըլլայ Պսեմն։

== 2602. Պռկօշ. ==

Անուն տեսակ մի Տանձի։

== 2603. Պսակուկ? ==

Նշանակած է նոր բառհաւաք մի։

== 2604. Պտեր. ==

Յ. բառ է հուն., նոյն և Լ. Pteris, Փ. Fougère. Ար. «Ֆ արաբ. Պէյթ. յիշէ Յ. անունն այլ և գրէ արաբ. Պթարիս Ամիրտոլ. շատ ուրիշ անուններ յիշելով կ’ըսէ. «Ինքն տակ է և կեղև ունի. էգ է և որձ կու լինի, և լաւն այն է որ սև լինի և ամուր լինի… երկուքին այլ ուժն ի մէկմէկի մօտիկ է… և յորժամ՝ կոտրես՝ մէջն Ֆստուխի լինի։ Ասցել է Գալիենոս, թէ չորս մթխալ ասկից քօքէն մեղրաջրով խմեն՝ զտափակ ճիճին ձգէ… Այսոր Թ. Եէր ալթու ասէ (Գետնի տակ): – Պտեր անունն հասարակ է անտերև անպտուղ բուսոց, բայց այս յիշեալ տեսակս համարուի Լ. Aspidium flix mas (որձ) կոչուած:

== 2605. Պտիկ. Պտուկ. ==

Պուտն է` Հարսնուկ նշանակութեամբ. հին Բժշկարանն գրէ Պտիկ-Անիմոն:

== 2606. Պտկակոտրուկ. ==

Տես Ծափկոտրուկ և նման անուններ:

== 2607. Պտղախունկ. ==

Խորեն. Աշխարհագր. յիշէ ի Տայս՝ Սերկեւելի և Նշոյ հետ զայս այլ, որով յայտնուի բուսեղէն ըլլալն անոնց նման, և ոչ սոսկ խնկեղէն. բայց տեսակն անծանօթ է հիմայ. տես և Պալախունկ:

== 2608. Պտղի. Պտեղեայ ծառ. ==

Վայրի ծառ, որ նոյն թուի ընդ Կնձնի և Թեղի, տես զայս: Յ. տառադարձութիւն է, Πτελία կամ Πτελέα, որ ի Յայսմաւուրս (մայիս 9) ի վկայաբանութեան Ս. Յակինթոսի` գրուի Պտեղա-ծառ, կամ Պտեղեայ, Փեղեայ ծառ, նոր Յայսմաւուրք Փուտ ծառ գրեն կամ Փտեալ. ի Վասիլեան Յայսմ. Յունաց (յուլ. 18) ի վկայաբանութեան նոյն Սրբոյն յիշուի ծառս՝ իբրև սրբազան համարեալ յԱմաստրիացւոց, և Լ. Ulmus թարգմանէ, որ է Կնձնի։ Ըստ ոմանց է Carpinus Betulus, Փ. Charme commun։

Պտմի. Տես Պուտմ.

== 2609. Պտուակ կամ Պտվակ. ==

Թուի Պուտ ծաղկանց ցեղէն, Սալաձորցին է յիշողն.

«Պուտն և Պտվակն ու Մատուտիկն և այլ ծաղկունք բացվին սիրուն»:

== 2610. Պտուկ. ==

Բանջարեղէն մի որ աղած ուտուի։ – Նշանակէ և զՊուտ կամ Հարսնուկ ծաղիկը:

== 2611. Պրան. ==

Տուղտի և Մոլոշի հետ իբրև կակղացընող փորի՝ դեղ գրէ Անտոն Վ. զ Պրանի տակ, և է` կ’ըսէ, Էրքսուս։ Սա Մատուտակն է: Տես և Պայէմ։

== 2612. Պրաս. ==

Յ. բառ է, հուն. Լ. Porrum, Փ. Porreau, Ռ. Порей. Ար. արաբ., շատ հեղ Հ. այլ Քուռաթ կոչուի և ասով բացատրէ Ամիրտ. յիշելով այլ եւս անուններ այս սոխակերպ բանջարեղենի. «Քուռաթ, որ է Կանտանայ, և ինքն Շամի է և Նապտի է և Ճանալի է, և այն որ Ճապալի է Ֆասարիոն ն է (Ֆարասիոն, Հոտիսոյ). և այն որ Վայրի է` մէջ Սխտորին և Քուռաթին. և ամենայն Քուռաթնին տաք է Դ տարաճան և չոր է Գ տրճ. և այն որ Քուռաթի Նապտին է՝ այնոր Գուռաթ ըլ-մայ (ջրային) կասեն, և իր տաքութիւնն աւելի է քան զՇամին, և ինքն քիչ մի կապողութիւն ունի. և այն որ Քուռաթի Շամին է՝ Իխլիֆուտ (*) կու ասեն, տաքութիւնն պակաս է քան զՆապտին, և ծարաւ քիչ բերէ քան զՍոխն. և ինքն էութիւնով պինտ է և լազիճ է, և այն որ Քուռաթի Շամին է՝ իր տակն կու ուտվի, և տերեւն չի ուտվիր.. և թէ Սումախով ի վերայ կոծիծնին օծես՝ խասիաթն այն է, որ օգտէ Ղուլինճին». և այլն։ շատ տեսակ օգուտներ այլ շարէ։ – Դարձեալ առանձին յիշէ. «Քուռայ, ինքն տափակ տերև ունի և յերկան. աղէկն Ըստամպօլ լինի. Ասէ Մասեհ բժիշկն, պեղծ գիտութեան որ ի կուրծքն լինի՝ օգտէ, և միջացն ուժ բերէ»։ – Վաստակոց գիրքն գրէ Քուռայի մշակութեան համար (ՄԾԸ). «Պարտ է ներքև կղմինտր կամ սալ դնել՝ որ գլուխն տափկանայ և չթողու որ երկայննայ ընդ գետին ի վայր, և հողով ծածկեաւ. և թէ ուզես որ մեծ գլուխ առնու՝ ճեղքեա զգլուխն փայտեղէն սրով, և Շողգամի մէկ Հունտ ի ներք ձգեա, և դարձեալ ծածկեաւ. և թէ այլ մեծ ուզես՝ երբ ճեղքես՝ շատ Քուռաթի Տունտ լից ի ներք և ծածկեա, այլ մեծ լինի. և քանի շատ անգամ՝ առնես՝ նա խիստ մեծանայ։ – Ա՛ռ զհունտն և դրգալ դրդալ ծրարանի արա ի հին քթէթ, և սատարելոյն (ամէն մէկ արմատին) չաքօն տնկեա, լինի ամէն գլուխ (մեծ) քան զՇողգամ մի»։

== 2613. Պրասխ. ==

Հին Բժշկր. գրէ. «Որոյ աչքն սիս է (ուռած) ծեծէ Պրասխ և Աննուխ, և զայտոց ջուրն պարզէ, ընդ իրար խառնէ և ի շիշ ած, և Սիսռան մի չաք Աղուիճակ՝ որ է Խորասանիկն՝ ի ներքս խառնէ, և յաչքն դիր, և մեղրաջուր խմցո: – Ռոշքեանն համարի Marrubium, Մեղրածուծ. բայց հաւանագոյն է թէ ըլլայ Ballota, Փ. Ballote կոչուած բուսոց ազգէն, որ աւելի լեղի և հոտաւոր է, և որոյ մէկ տեսակն Բոլորատերև կոչուած՝ B. Rotundifolia՝ տեսնուած է ի Շապանլը գիւղ Թորթումի։

== 2614. Պրինկ. ==

Տես Խաշխաշ Վայրի և Ապրանճ. – Բժշկր. մի գրէ, «Քաքունիճի ջուր՝ որ է Պրինկն»։ Ասար յիշէ և Պրինկի Քապուլի՝ տղայոց ճիճու դեղ՝ դրսէն դնելի։

== 2615. Պրիսկ. ==

Ի Բառս Գալիենոսի զուգուած է Յ. լ. Thapsia, Փ. Thapsie անուան Թափսոս կղզւոյ. Աիրտ. գրէ, «ինքն լերան Սազապին ցեղերուն է. լաւն այն է որ դալար լինի.. Իպտ. ասէ թէ ինքն Տրիաս ն է (արաբ., Բարբարոսաց լեզուաւ, ըստ Պէյթ). և ոմանք ասեն թէ ի կղզիք կու բուսնին. նման է Սամթին ծաղկին հունտն.. և իր տերեւն ի Հարմալի ն (Նարդէս ըստ Պէյթ.) տերեւն կու նմանի, բայց յերկան և տափակ է որձան, և ճղերն երկան է, և հոտն ուժով և գիշահոտ է. և իր հունտն նման է Սազապին հունտին։ – Ռոշքեանն գրէ. «Պրիսկի. թուփ՝ յորմէ հիւթ բժշկական ելանէ, եթէ շուրջ զնովաւ փորեսցես զհողն»։

== 2616. Պրոմ. ==

Թորթ բառին կարգին յիշեցինք որ ի բառս Գալիենոսի. ոմանք նոյն գրեն զերկուքն, բայց ոմանք այլ Յ. Լ. և Փ. անուամբ գրեն և Հ. Պրոմ. որով ճանաչուի Վարսակի նման խոտեղէն մի։

== 2617. *Պրոտոս. Պրոնթոս. ==

Անունն յայտնէ յունական ծագումն և աւանդութիւն, ըստ որում Հերա մեծ դիցուհի անգամ մի իր վրայ ձգէ Աստղկան պատմուճանը, և ահա «նոյն ժամայն բղխեաց երկիր ամենազան ծաղիկս, Վարդ և Մանուշակ և Շուշան, Պրաւնթոս և Յակինթոս», որպէս գրեն Տօնապատճառք մեր. յորոց Համա. ռօտելով ՅովՏ - Եզնկացի կ’ըսէ. «Մանիշակս, Շուշանս, Պրոտոսս և Յակինթս»: Պրոտոս՝ հաւանօրէն է Protius, որ և Balsamea, տաք երկիրներու բոյս, ուսկից զտուի Բալասանի նման հիւթ մի։ Մեր յիշողքն այս այս անունս առած են ի Նոննոսէ, որ կ’ըսէ «Կրովկոս (Crocus, Քրքում), Պղովտոս և Յաթինկոս»։ Կայ Plotis տունկ մի, որ կոչուի եւս Myrsine.

== 2618. Պրուխ. ==

Ըստ Ասարայ՝ հոմանիշ է Թաղաղուի կամք Շրէչի. տես զասոնք:

== 2619. Պրուստ? ==

Նշանակած է նոր բառհաւաք մի։

== 2620. Պրտու. ==

«Տափակ Ճիլ ջրի միջի, գրած է մէկն ի վերջին դարս։ Ջրային Եղէգն է կամ Կնիւն. Լ. Juncus, Փ. Jone, Ռ. Тростникъ. ըստ ոմանց և Papyrus Ար. արաբ. որ Պապիր նշանակէր Ս. Գրոց մէջ շատ տեղ յիշուած է այս բոյսս, նոյնպէս և Ս. Հարց գրոց մէջ. ինչպէս Ս. Եփրեմի մէկ ճառի մէջ. «Երկիր տղմային՝ բուսուցանէ պէսպէս Եղեգունս և Պրտուս անշահս՝ այրելիս հրոյ». և յիրաւի շատ տեղ ժողուելով և չորցընելով կրակի կեր կ’ընեն այս Եղեգները։ – Հին Բժշկարան մեր գրէ. «Պրտու որ հին լինի՝ և յաղտեղի վիրի ի վերայ եդեալ՝ բանայ սրբէ և կըցցէ. և թէ այրես ու ցանես ի վերայ բազմամեայ վիրի, սրբէ. և որ ի բերանն չար վէրք լինին՝ ի վերայ ցանէ:

== 2621. Պրրի. Պրենի. ==

Շատ նման տեսակաւ վայրի պտղաբեր ծառոց անուն է, զոր յիշած եմք Զողալենի, Հոյն և Չում անուամեք։ – Ռոշքեանն գրէ. «Պրրի, պտուղ կարմրագոյն և թթուահամ՝ երկայնաձեւ, որ ոսկորոտ կորիզ ունի: – Հետաքննական իմն է, որ ասոր նման թփոց պտուղներն՝ անգլիարէն այլ Berry կ’ըսուին. և բարդութեամբ այլ Goose - berry, Joy-berry, Bay-berry, և այլն։

== Պօլի. ==
– Տես Բոլի։

== Պօլօճիկ. ==
– Տես Պոլոճիկ։

== Պօչուկ. ==
– Տես Պոչուկ։
[[Կատեգորիա:Հայբուսակ]]</text>
      <sha1>nnpyqh823wq33rndnougznwfqz2wq90</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>397326</id>
      <parentid>397315</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T11:32:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emptyfear</username>
        <id>547</id>
      </contributor>
      <comment>/* 2563. – Ֆլֆուլ մուեա. որ է Պղպեղին ծառին տակ ն. և ոմանք ասեն թէ մանր «տակեր է, Ասարոն կու նմանի, և գոյնն կանաչ կու լինի, և ինքն ի Չինու կու գայ. և միրգ ունի, նման է Թուրինջին կըտին, և օգտէ խուլինճին (ուռէցքի) և նկրիսին. և թէ չգտվի՝ իր փոխանն Նարմուշկն է»: */</comment>
      <origin>397326</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="63000" sha1="i3dsl8eed13cnl5yomzv6tovr3ghn8h" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title = [[Հայբուսակ/Ցանկ|Հայբուսակ • Այբբենական ցանկ • Պ]]
|author = Ղևոնդ Ալիշան
|previous = [[Հայբուսակ/Չ|Չ]]
|next = [[Հայբուսակ/Ջ|Ջ]]}}


== 2481. * Պազրպանճ. ==

Տես Աղուաշբանկ. – Քիմիական գիրքն յիշէ, «Ճուսկիամուս (Hyosoyamus) որ է Պազրպանճն և իր խոտն»։

== 2482. Պալախունկ կամ Պտղախունկ. ==

Խորենացւոյ աշխարհագրութիւնն յիշէ ի Տայս, չէ յայտ ինչպէս ըլլալն:

== Պալասան. ==
– Տես Բալասան։

== 2483. Պալատուր. Պալարտուկ. Պլատար. ==

արաբ. ըստ Ար. Ամիրտ. գրէ, «ինքն պտուղ է սև և զէտ Շահպալուտ նմանէ, աղէկն նոր և մեղրով է: Դարձեալ «Պալատուր, որ է Շաչքարան, ինքն սև միրգ է, որ ի փոքր Շահպալութ կու նմանի, և ձագուն (թռչնոյ) սիրտն կու նմանի, և լաւն այն է որ մեծ լինի.. և իր փոխանն իր չքօքն Անտուան է: Ուրիշ ԲԺկրԼ. անունն այլ գրէ «Անկարտիայ (Anacardium), որ Հ: Պալատուր ասէ: է: անունն ըստ Յ. Սրտի վերայ նշանակէ, որովհետև ծառն կամ թուփին փնջաձև ծաղկըներէ վերջը՝ սրտի ձեւով մեծկակ մարմին մի կու տայ, վրան ալ յիշեալ շագանակաձև պտուղը, որ ի դեղորայս ի գործ ածուին, նոյն. պէս և կեղեւն և անոր Հիւթն, իսկ պտղին միջի նշաձև էատերն կ’ուտուին, հարկ գինւոյ պէս ըմպելիք մ’այլ կ’ընծայեն։ – Հին ատեն ի Հնդկաց բերէին զՊալատուր, յետոյ «Ամերիկայէ, Հիմայ մշակուի և Եվրոպա և

== 2484. Պախրու ականջ. ==

Ար. Ազան էլ-թուր, արաբ. ըստ Ամիրտ. «Թ. Պախրու ականջ կ’ասէ - «և ինքն ի գետինն կու ճապաղի և կու բուսնի. և Եզնալեզու կ’ասեն. խոտ մի կայ. ի յայն կու նմանի, բայց չոտն նման է Խիարի Հոտին. և ի միջէն մէկ կանգուն որձայ կու ելանէ, և ի գագաթն ծաղիկ կունենայ: և թէ ծաղկով եփես և ուտես՝ օգտէ խաթաղանին և ստամոքին տաքութեան, և այն չտերն որ ի բերնին մէջն լինի և զցան այլ տանի. և թէ ի լեզուին վրայ զէտ Նռան փուչ լինի, օգտէ – Ըստ Փ. թարգմանին՝ այս բոյսս է Լ: Echium Plan togineum, որ նշանակուած է ի Պոնտոս և ի միջոցս Մեծ և Փոքր Հայոց։

== 2485. * Պախրուճի. ==

«Որ է Տէրուճա Նօխուտ, ըստ Ամիրտ, ինքն ծառ մի է որ երեք կանգուն երկայնութիւն ունի, և ի չըռպառակ (1) տեղեր կու բուսնի, և կարմիր ծաղիկ ունի, և ի Սիսռան չափ միրգ ունի.. և թէ զիր միրգն ծեծեն Հոռոմ ձիթով խառնեն և ի վերայ կրակին քիչ մի տրորեն, և ի վերայ կոծիծնուն դնեն, օգտէ. մէկ քանի տեղ պիտի դնեն. և թէ զտերեւն ձեռօք քամեն և տան արիւն թռնողին՝ կտրէ, և մէկ անգամ՝ թող խմէ, և այլ աւելի չի խմէ։ – Թայտնի Սիառան նման կամ տեսակ մի ըլլալ, բայց յատուկ անուն մի չեն տար թարգմանիչք և բառագիրք, այլ թիթեռնակերպ (Papillonacées) բուսոց ցեղին վերաբերեն, օսմանեան գիտնականք Կ. Պօլսի զուգեցին ընդ է: Sevale Cornutum,. Seigle érgoté..

== 2486. Պահունի. ==

Տեսակ մի Խնձորոյ։

== 2487. Պաղուն. ==

«Վարտ ըլ-Մնթին է (արաբ.), որ է այն Վարդն՝ որ պեղծ հոտ ունի, և գոյնն կարմիր վարդի պէս է. այնոր Պաղուն կասեն. բնութիւնն տաք և չոր է. և տակն այրող է որպէս Ակրկարուայ. ըստ Ամիրտ. – Փ. Rose ftide.

== 2488. Պաճ. ==

Վիգի նման խոտ մի, որ կ’ուտուի: (Պատկեր, Գ, 267):

== 2489. Պաճուկ. ==

Վայրի Ասպաստ է. Medicago sativa. Տես թ. 173. Ըստ ոմանց նշանակէ Մոլոշ: – Յիշուի և հետեւեալն,

== 2490. – Օձի Պաճուկ. ==

Նշանակուած է նոր բառհաւաքէ, առանց բացատրութեան։

== 2491. Պամիա. ==

Ար. արաբ. Եթէ չէ վրիպած յաչացս՝ Ամիրտ. չէ գրած կամ թարգմանած այս անունս ի Պէյթարայ, և ուրիշ Հայերէն գրոց մէջ այլ յիշուած չէ, մեր եր կրի և սահմանաց մէջ մշակուած չըլլալուն Sամար. Հիմայ այլ շատ ծաւալած չէ մշակութիւնն, որ յԵգիպտոս շատ ծաղկած և անուանի էր. Համեղ խաւարտաց մէկն Համարուի, կանաչ Պղպեղի կամ՝ բեւեռի ձեւով մատնաչափ աւելի կամ պակաս երկայն պտղով, մէջն ճերմակ և կպչուն կակուղ մարմնով, դուրսն կա. նաչ։ Ըստ բուսաբանից Մոլոչեղինաց ցեղերէն է: – Լ. Hibiscus esculentus,. Katmie comestible կամ Gambaud.

== 2492. Պայէմ? ==

Անտոն Վ. յիշէ «Պայէմի տակ, որ է Էրքսուս», Մատուտակ. ուրիշ տեղ Պրան կոչէ։

== 2493. Պայպուն. կամ Պէպուն. ==

Նարգէս ծաղիկն է, (ըստ Նոր Հայաս, գրոց. եր. 169):

== 2494. Պան. ==

Ար. արաբ. «Որ է Բան, ըստ Ամիրտ, ինքն հատ-մն է ոսկեգուն կու նմանի, լեղութիւն և կապողութիւն ունի, և լաւն այն է որ անուշահոտ լինի. ճլէ տուող և կակղացնող է. և իր տասն օգտէ մանին որ երեսն լինի. և իր կեղեւն զքթին արիւնն կտրէ, և զմազն կու ամրացընէ իր եղն, և զքուին (ընքուլներու) մազն աղէկ այնէ, և քթին խոցերուն օգտէ, և այլն, իպն, ասէ, թէ ինքն ծառ-մն է որ ի Մոշու ծառ կու նմանի, – Ոմանք ի Բժշկարանաց՝ Պան Իշաթուզն է կ’ըսեն, գուցէ Հնդկաց Պանան ը էամարելով։ մէկն այլ գրէ «լադիներեն Էպոյլ?»։ – Ըստ գիտնոց է Behen, սերմն Moringa Aptera տընկայ, որ Ասիոյ եւ Ափրիկէի տաք կողմերում գտուի, և իր պտղէն կամ Բատերէն կու տանեն Պանի եղը՝ զոր Բժշկարանք մեր կոչեն եւս Պանի ձեթ։

== 2495. Պանթումա. ==

«Որ իր պտղին Տիպ ըլ-հալմալ» ասեն, ըստ Անգիտաց անպէտի։ Տես Ճագոմ:

== * Պանկ. ==
– Տես Բանկ։

== 2496. Պանկլիկ. ==

Այս այլ Պանկ նշանակէ, իբրև Կանեփի հունտ:

== Պանջան. ==
– Տես Պատընջան:

== 2497. Պաշուլակ? ==

Հունտի հասած կամ հինցած վարունգ նշանակէ։

== 2498. Պապընկոյզ. ==

Ի՛նչ ազգ բոյս ըլլալը բացատրած չէ, այլ միայն թէ ճիւղերն կ’ուտուին, ի Պոնտոս:

== 2499. Պապի պլոր. Պապկեպլոր. Պապկլոր. Պապլոր. ==

Ըստ ոմանց է Կատուախաղող կամ Շնխաղող, և ըստ այլոց ուտելի բանջարեղէն՝ թարմ եղած ատեն, աղցանով գոյնն մոխրագոյն, և կապուտիկ հատերով, (ըստ Մանան. եր. 450, և Աթանաս. եր. 78), կամ աւելի նռնագոյն և մանուշագոյն հատեր են իրարու կիպ, Թութի հատից պէս, և անոր նման՝ ծաղկանց պտուղ մի ձեւացընեն, ինչպես տեսանք Կարնոյ Մուտուրկու գիւղէն խարուածի վրայ, որ էր ըստ բուսաբանից՝ Muscari Moschatum, Փ. Muscari Musquet, այսպէս կոչուած թեթև անուշահոտութեանն համար. գտուի նա և ի Փ. Ասիա, ի Հր. Կովկաս և ի Պոնտոս:

== 2500. Պապլաս կամ Պապլիս. ==

Վայրի Խաշխաշն է, ըստ Ամիրտ. և «ասացած է՝ թէ տերեւն նման է Պեղանոսի տերեւին. տանկերն բոլորկեկ մրգեւներ կու լինի, և ի պարտիզնին և ի յայգեստանուն մէջն շատ կու լինի. և թէ աւմսըզի? շարապով խմես՝ զսաֆրան և զպալղամն լուծէ յանձնէն և Հանէ: – Այդ ստորագծեալ բառին տեղ Պէյթ. գրէ մէկ գագաթ (արաբ.) մեղրաջուր։ Իսկ բոյսն է Յ. հուն. Ափարբիոնից ցեղէն. Լ. Euphorbie Peplos. Ար. արաբ.։

== 2501. Պապուկ. ==

Լայնատերեւ խոտեղէն մի. յիշուած ի Խոտջուր և ի Սեբաստիա։

Պապունաճ. Պապունիճ.

Տես Բարունիճ։ – Շատ հեղ յիշուի ի Բժշկարանս՝ Մեծ Պապունաճ, զոր մէկն զուգէ Ախհաւանի։

== 2502. Պառաւոսպն. ==

Aphaca. այսպէս յիշուած և զուգուած է, բայց որմէ, չէ յայտ. իսկ այդ Լ. կամ Յ. անուամբ՝ Թէոփրաստ և այլ հին հեղինակք նշանակեր են ընդեղէն մի Ոսպի նման տափակ, ոմանք այլ հիմա, կարծ են տեսակ մի Վիգն, Visia Crassa. որ ճանչցուած է ի Կարին։

== 2503. *Պառշաւոշան, ==

Այսինքն է Փարսիօշան ն արեւելեայց, որ է Ձարխոտ։

== 2504. *Պառպուռ ==

Լ. Berberis է. որ է Ծոր։

== 2505. Պառւու Ձար: ==
– Տես Ձարխոտ: 

== 2506. Պառու մէզար? ==

Տեսակ մի բանջարեղեն, յիշուած ի նոր տեղագրաց մերոց։ (Մանան, 457, Պանդուխտ Վանցի):

== 2507. Պասնթալ? ==

Բժշկարան մի լերդացաւ հիւանդի կերակուր ապսպրէ՝ զատ յայլոց, «Պասընթալ կե՛ր և կամ Շոմին, և կամ Դդմի մուզաւարա»յ։

== 2508. *Պասպայիճ. ==
– Տես Կճութ։ 

== 2509. Պասպասէ. ==
– Տես Ճօզպե։ 

== 2510. Պասպօլ? ==

Ծարաւոյ դեղ գրէ Բժշկ. մի Պասպօլի ջուր, Նռան ջրոյ հետ և Սալորի։

== 2511. – Պատաղիճ ==

Սովորաբար Բաղեղն նշանակէ, և ըստ ոմանց Հոտոտն, Clematis erecta Փ. Clématite droite, որ նոյնպէս որմոց և ծառոց վրայ պլլըւի։

== 2512. Պատառոտուկ. ==

Այս անունս թուի ի նորոց հնարուած՝ Sanicula, Փ. Sanicle բուսոյ տեսակի, որ կ’ըսուի եւս Primula Auriculata. այսինքն Ականջաւոր Թաւրինջակ, որ գտուի մեր երկրին ամեն կողմերում այլ։ Տես Թաւրինջակ:

== Պատավարդ. ==
– Տես Բատավարդ։

== 2513. Պատատուկ. Պատուտակ. ==

Բաղեղն է ըստ գրոց և ըստ Ասարայ. բայց թուի տարբեր բոյս հետեւեալն,

== 2514. – Պատատուկ խոտ. ==

Զոր յիշէ Մեսրովպ Երէց պատմիչ մեր, «Ընդ գետին տարածելոյ Պատատուկ խոտոյ և զանպատշաճ բուսանելոյ: – Թերեւս նոյն է որ լսուի հիմայ այլ բարձրկեկ որձայով երկայն և երկճղի տերեւօք բոյս մի, կապոյտ ծաղկներով, որ ծառոց և տնկոց վրայ կը պլլըւի և կ’ուտուի ապուրի մէջ աղցանուած: Այս ետքինս է անշուշտ Լ. կոչուածն Convolvulus ceruleus. իսկ պատմչին յիշածն այլ՝ Ածուոցն, C. Arvensis. – Այս պնըւող կամ՝ գրկող բոյսերս շատ տեսակներ ունին. ոմանք աեղեաց և ոմանք իրենց բնութեան անուամբք զանազանեալ. որոց մէկն Հայկական կոչուի Conv. Armenia, երկայնաձև վարդագույն ծաղկներով, ճանչցուած ի Վարդոյ և ի Մուշ, ի Բեհեսնի, յԱյնթապ. - C. Calverti ի Թորթում, Բաբերդ։ – C. Commutatus ի կողմանս Վանայ և Դաւրիժու, – C. Holosericeus ի Բաբերդ. Պոնտոս, Անթապ– C. Pediculatus ի կողմանս Խարբերդի, Ամդայ, Մէրտինու, – C. Galaticus, ի Բաբերդ, Պէրէքէթլի մատէն, Այնթապ, – C. Germanicie, այսինքն Գերմանիկէ Մարաշոյ. – C. Scammonia ի Սպեր։

== 2515. Պատեխ. Պատեկ. Պտեխ. Պթեխ. ==

Ար. է արաբ. Պիդդիխ. և նշանակէ Սեխ. տես զայս. Հին Բժշկարանն միշտ Պատեխ գրէ և ոչ Սեխ, Վաստակոց գիրքն ի վերնագրի (ՄԿԸ գլխոյ) Պատեխ գրէ, ի կարգի բանիցն՝ Սեխ:

== 2516. Պատեղ. ==
– Տես Կտատեակ. 

== 2517. Պատեղիճ. ==

Յիշուի ի Գիրս Ագաթանգեղոսի ի կարգի փշեղինաց։ – Տես և Պատաղիճ։

== 2518. *Պատիեան. ==
– Տես Ռազիան։ 

== 2519. Պատընջան. Պատնիճան. Պորինճան. Պատնճան. Պանճան. ==

Գրուած է և Վադրճան, Վարճան, կոչուած և Հատաղ և Սմբուկ Ամիրտոլվաթ գրէ «Պատնճան, որ է Յանապ, (արաբ. Մուղտու արաբ., Մաղտ, արաբ. Ուաղտ), Հիս ըլ–վայատ, Հատաղ, և Հռ. Մանծան ասէ, լաւն այն է որ ծաղիկն կապուտ է, կակուղ լինի. տաք և չոր է Բ տարաճա, և չորացընող է. և թէ եփեն զինքն գէր մսով՝ օգտէ հին հազերուն. և թէ ջրին մէջն եփեն և խմեն՝ զսավտան տանէ և լուծ է. և թէ քացխով եփեն՝ զլերդին և զիայծղան կալուածն բանայ և զսաֆրան խաղեցընէ, և զստամոքին գիտութիւնն տանի. և թէ Աղտորով լինի՝ զփորն կու կապէ. և թէ զիր կոթն և զտերեւն չորացընեն և ծեծ են ի վերայ սընկան ցանեն, օգտէ. և իր ձէթն օգտէ ձեռաց և ոտից ուռէցին՝ որ ի հովութենէ լինի. և իր այրած մոխիրն օգտէ կերվածին և զչակներն տանի, բայց սավտա կու յաւելցընէ, և զիր չարութիւնն տանի եղն. իպն. ասէ, թէ Պատինճանին զդեղինն առնուն և Դդըմի եղով զմէջն լնուն և ի փուռն դնեն որ եփի, և զան, ձէթն քամեն և հանեն և պահեն. և ականջն որ ցաւի՝ կաթեցընեն, յայն պաէն զցաւն խաղեցընէ։ և թէ զմանին ի աղի ջրի մէջ եփես, և զայն ջուրն քամես, և այն ջրին չափն հոռոմ ձէթ խառնես, և այնչափ եփես որ ջուրն հատնի և ձէթն մնայ, և եփած Պատանըճանով ծեծես և ի կոծիլնուն վրայ դնես, բայց գիշերն դնես՝ որ մինչև լուսն կենայ, և ցերեկն այլզի եղով ծեծեն և դնեն, շատ օգտէ. փորձած է. և թէ զԴեղին Պատինճանն Կտաւատի ձիթով եփես և քամես և դեղին մոմ վառնես, և որոյ կրունկն և մատնմիջերն և ի ձեռքն օծ է, և թէ զիր հունան երկու դրամ և լեղի Նշի ձէթ Բ դր. ծեծեն, կամ Մանուշակի ձէթ խառնեն և օծեն սընկան, շատ օգտէ. փորձած է, Աստուծով: Ուրիշ Բժշկ. մ’այլ համառօտ գրէ. «Պատինճանն ջերմ է և չոր. ով ուտէ՝ մաղձ արկանէ և այտումն, և պրընկոտ (չեչոտ) առնէ, բայց քացախ խառնեա, արագ կտրէ զիւր չարութիւնն: – Դեղինը յիշելով կիմացընէ որ կայ և կարմրագույն կամ՝ նռնագոյն, այլ և Սպիտակորք ձեւով այլ զանազանին, վարընգաձեւ, մաճկաձեւ, քսակաձեւ, կլոր, և այլն։ – Մխ. Հերացի Պատընջան գրէ (եր. 128) և պաս. տուիրէ սաւտային բնութեամբ ջերմ ունեցողին չտալ ուտելու։ – Լ. Solanum esculentum կամ Melongena, Փ. Mélongène. Ռ. Пасленъ.

== 2520. – Պատնիճան Վայրի. Վայրի Պատնջան. ==

Ար. արաբ. բառով Հ. այլ Հատաղ կոչուած է, Ամիրտ. գրէ «Հատաղայ. ոմանք ասոր Վայրի Պատնջան ասեն. և ասոր ի վերայ փշկներ կու լինի. թէ զան փշկներն ծեծ ես և դնես ի յայն տեղում վերայ՝ որ կորն (կարիճ) է Հարել, օգտէ. և Թ. այս խոտիս՝ Տօնկուզ պութրաղի ասէ (խոզի ծունկ). և տերեւն նման է մատնջանին տերեւին: – Լ. Solanum cordatum. – Հին Բժշկր. կէս գլխացաւի դեղ գրէ Վայրի Պատնջանը:

== Պատուտակ. ==
– Տես Պատատուկ։

== 2521. *Պատրանճպուէ. Պատրըմբոյէ։ ==

Տես Թուրինճխոտ. որոյ ազգակից կամ տեսակ է և հետեւեալն,

== 2522. Պատրխան. ==

Գմուկի նմանի (թ. 477). և աւելի հաստկեկ ճղերով, որոց ծայրն է խուրձ մի ամենամանր կորեկի պէս ծաղկանց. դեղնականաչ. որչափ գուշակուի չորցած խաւրուածէն ի Կարնոյ։

== 2523. Պատրուճ. ==

«Ինքն ազգ մի է ի Ըռեհաններուն, և տերեւն լայն և կապուտ է, եւ այլն. տես Հաւաք, ուր և Վաստակոց գրոց հեղինակին կամ թարգմանչին տարակոյսն յիշուած է:

== 2524. Պարանդ. ==

Պ. երեւի բառս, որոյ՝ «Հայն Ուլկումիլ ասէ»: Տես զայս, թ։ 1247։

== 2525. Պարզատ. ==

Որ է Բարզատ, «կ’ըսէ Ամիրտ. և ի կարգին. գրէ, «Բարզատ որ է Ղիննա (Հինա, Գընա) և (Պ. Փիրզատ կ’ասեն. ինքն Գ ցեղ է, մէկ Պահրի, մէկ Պարրի մէկն Ճապալի է, և երկու ցեղ են, մէկն սպիտակ և թեթեւ և չոր է, և մէկն կակուղ է և դեղինբար է որպէս մեղր, և յիստակ և սուր. և այս ցեղս լան է, և բնութիւնն տաք է. օգտէ մակացու դեղոց և օձահարի և կարճագարի. և թէ ի մորհամն խառնեն և օծեն՝ զխոզքն հալէ. և թէ յիրմէն երկու դրամ ջրով խմեն՝ օգտէ սնկանն և տանի, լաւն այն է որ երեք հետ խմեն, իսկի այլ չլինի», և այլն:

== 2526. Պարկուկ. ==

Ռամկօրէն անուն Ծիրանի առ մեզ, նոյն և Ար. արաբ. բայց տեսակ մի Ծիրանի է, Վայրին կամ կըտէն չզատուողն, որ Թ. կոչուի Զէրտալի. Լ. Prunus Pseudoarmeniacus. իսկ Յ. նոյն Հ. անուամբ կոչեն զծառն Աղրիոպէրիքուքիա, որ է ըսել Վայրի Ծիրան, հուն. կամ հուն., ուսկից և Լ. Præcocia, պտուղն այլ աւելի նմանաձայն Յ. հուն., Լ. Præcox, և այս լատին բառէն (որ ըստ իրենց լեզուին վաղահաս նշանակէ. իտալայլ կ’ըսուէր Bacoche). կարծեն քննա. բանք ոմանք արեւմտեայք՝ ծագած զՊարկուկ անուն, փոխանակ ասկէ իրենցը ծագած ըսելու, վասն զի այն երկիրն որ ընծայեց իրենց պտուղը, Հարկա կ’ա. ւանդէր զանունն այլ, որ՝ թերեւս ի պարկ վառէ ծագած է, ռամկօրէն նմանունթեամբ։

== 2527. Պարոն Բանջար. ==

Համեղ ուտելի բանջարեղէն մի, զոր յիշեն նոր տեղագիրք մեր առանց նկարագրելու. (Փորձ, Բ, Բ, 81. – Աթանաս. եր. 78. – Մանան, 451)։

== 2528. Պարուրենի? ==

Անծանօթ է յիշողն և զուգող Լ. բառի Spartium? թերեւս ըլլայ Spartina, որ է Օրոճ։

== 2529. Պարպ? ==

Հին բժշկարանն Գոզարգելի դեղ գրէ, «Պարպու Լուլու եփէ և խմցո». կարծեօք համարեցանք թէ բառին ուղղականն Պարպ ըլայ, իսկ Լուլու՝ թուի լիլիկն վայրի ծառոց. բայց երկուքն այլ թողումք ի քննութիւն յաջողաց։

== 2530. Պարսամայ խոտ? ==

Կամարկապցին փորացաւի կամ խիթի դեղ գրէ, «Ա՛ռ Պարսամայ խոտն 100 դրամ, և 300 տրէմ ջրով եփէ՝ որ 100 տրէմ ջուր մնայ, զայն ջուրն քամէ, դիր մէկ գիշերն յայազն, տուր զայն մարդուն. օգտէ»։ – Թերեւս նոյն ըլլայ Վարսամ կամ Վարսաման, զոր տես ի կարգին:

== 2531. Պարտբաշխուց կամ Պարտփախուց ==

Անուն տեսակ մի Խաղողոյ:

== 2532. Պարտիզի տակ? ==

Այս այլ փորացաի դեղ գրած է Բժշկարան մի. «ԶՊարտիզի տակն հան և գինով եփէ, և տուր որ խմէ»:

== 2533. Պացախ կամ Պացաղ. ==

Ըստ Բաղիշեցւոց (հաւանօրէն և այլոց) է Կորնգանն կամ Զուիրակն. Աղթարական գրոց մէջ ըսուած է. «Յորժամ ձին և մարդ գռոտ (բորոտ) լինի, ա՛ռ զՊացախի արմատն, եփէ ջրով և նովաւ լուա, Աստուծով լաւանայ»։

== 2534. Պանխար. ==

Թուի Գզմազիճ. վասն զի Թ. Կազմաճ աղաճի կ’ըսեն եղեր ի կողմանս Տրապիզոնի, ուր լսուի և հայերէնն:

== Պեզա. Պեզէ. ==
– Տես Բեզա:

== 2535. Պեխի ==

Պտղիի և Թեղւոյ նման ծառ, որ Լ. կոչուի Carpinus Betulus, Փ. Charme-Bouleaն. Արցախոյ կողմերում գտուի և կոչուի այն անուամբ։

== 2536. *Պեղանոս, ==

Լսուի ի կողմանս Սեբաստիայ, և հաւանօրէն է հուն., Փեգենայ։ Տես թ. 2500։

== 2537. Պերսէի ծառ. ==

Ռոշքեանն վկայութիւն բերէ ի Մեկնութենէ Ծննդոց գրոց. «Են և պտուղը մակաբերք, որպիսի է Պէրսէի ծառն ինքն իր կողմանէ մեկնէ, և ստոյգ է ը սածն, «Ծառ՝ որ զտանձաձև պտուղ և զկորիզ Նշոյ նման ունի. այն որ ի Պարսս լինի` է մահաբեր պտուղ նորա, իսկ որ յԵգիպտոս է՝ ուտելի է և բժշկական Լ. Persea կոչուի, Փ. Avocat կամ Avocatier, և հասարակ տեսակն՝ իր պտղին ձեւով՝ Poire d’ Avocato Ծառեր և թուփեր են 40 կամ 80 տեսակ, Ասիոյ և Ամեն րիկոյ տաք երկիրներուն։ – Պէյթար՝ Լէպախ կոչէ, յորմէ և Լ. P. Lebek. այս ծառս արմատաձև կանաչ անախորժ պտուղ մի ունի, կ’ըսէ, բայց ըստ Դիոսկորիտեայ՝ ստամքի յարմար է, կ’աւանդէ թէ ծառս՝ ի Պարսկաստան (որոյ ա. նունն առած է), թունաւոր էր, յԵգիպտոս բերուած՝ անվնաս եղաւ, բայց հիմա չի գտուիր այս տեղ։

== 2538. Պեւեսկի. Պեւկէս. ==

Ս. Բարսղի Վեցօրէից մէջ (եր. 97) կարդամք. «Յորժամ վարիցին առ ար մատովք երիթ ուռն պարարտ ի Բեւեկն՝ ի Պեւկէս փայտէ, իսկ և իսկ դառնութիւնն ի քաղցրութիւն և յանուշութիւն» (փոխի)։ Բնագիրն Յ. է հուն., որ նշանակէ Շոճի կամ Մախր։

== 2539. Պզոտի։ ==

Հին Բժշկարանն գրելով դեղ մի զուգուած Սքպինէճով, այս անուան վրայ նոյնպէս հին գրով գրած է Պզոտի. իսկ միւս բառն է Ար։ արաբ. «Ինքն խէժ է գիշահոտ և կարմիր. աղէկն անուշահոտ և յիստակ. և շուտ տրորի.. օգտէ.. ամենայն հով ջղացաւութեան և աչից մթնալուն, և յորոյ աչքն սկըսնու ջուր իջնուլ՝ օգտէ, և զկոպին թանձրութիւնն տանի՝ որ օծեն ի կոպն.. և զտափակ և զերկայն ճճին և զքարն կու հալէ:.. Անցել է Պտ. թէ ինքն խէժ է բուսոյ որ ի Զիննան? կու նմանի… լաւն այն է որ ի դուրuեն սպիտակ լինի և մէջն կարմրագոյն լինի, և հոտն սուր լինի և Տան կծու, և ի ջուրն շուտ հայի, և իր աղէկն Սպահանի լինի. Իպտ. անցել է, թէ լաւն այն է, որ դուրս են կարմիր լինի և մէջն սպիտակ, և Հոտն միջակ լինի Հլթիսին և Զիննային.. և քան զՉարհոտն բռնաւոր է, նուրբ անող է… և իր առնելուն չափն՝ մէկ դրամէն մինչեւ ի մէկ մթխալ»։ եւայլն։ – Այս խէժս Լ. կոչուի Sagapenam, իր բերող ծառն՝ Ferula persica (Նարդէս պարսկային), բայց շատ ծանօթ չէ. տեղաքնինք այս տեսակ Նարդոսը տեսած են և ի կողմանս Նախճաւանի:

== 2540. *Պզրկատուն. Պրզր ըլ-ղալուն. ==

Որ է Ար. արաբ. Պզը գոթունա. «Հունդ է նման Կտավտի և այլ փոքր է», կ’ըսէ հին Բժշկարանն. և դարձեալ. «Հապսալանդոս՝ Պզրղատուն կամ Կառն փշի ունդն». այլ պէսպէս գրեն. մին, «Գաղտիկուրի (Ջղախոտի) սերմն՝ որ է Պզրղատուն», միւսն «Պզր ըլ-Քաթթան, Քթանի հունտուն կամ Կտաւատն»: – Տես Կտուախոտ:

== 2541. Պզրուկ. Պզուր. ==

Տես Բզրուկ: Բայց անկէ տարբեր բոյս կամ՝ նիւթ է յիշուածն ի Բժշկարանի՝ դեղ երիկամանց խոցի, Պնտուխի Պզրուկ, կամ ըստ այլ օրինակի Պնտուխի Պզուրի:

== 2542. Պէժանկ. ==

Առանց բացատրութեան յիշէ ոմն ի նոր գրողաց (Տէր Աւետ. 48) թուի նոյն և

== 2543. Պէժոք. ==

Ըստ Մէհերեան Մշեցւոյ Հօր՝ հեղեղատի խոտ է, նման Թրթնջըկի, տերեւներն նման Դդմոյ, մազմզոտ արմատով, դեղին գունով և անուշ հոտով. վէրքերու և բորոտութեան դեղ կ’ըլլայ – Այս անուան մօտ է Պ. Բիչէք, որ է ըստ բուսաբանից Hedera helix.

== *Պէնճ. Պանճ. ==
– Տես Բանկ և Աղուաշբանկ, թ. 59։

== 2544. *Պէշ. Պիշ. ==

Ար. արաբ. «Որ է, ըստ Ամիրտ. Պլտըրճին օթի. (ըստ այսմ կրնար Լորախոտ ն ըլլալ. տես զայս և Բէշ):

== 2545. *Պէոնիա. ==
– Տես Ծափկոտրուկ և Խաչափայտ: 

== Պթեխ. ==
– Տես Պատեխ։

== 2546. Պիարի խոտ. ==

Յիշուի ի կողմանս Սասնոյ, Առուոյտի նման, թերեւս և ի նոյն ազգէ տեսակ մի` դեղին ծաղկով:

== 2547. Պիլիլի. ==

Յիշեալ ի Խոտուջուր։

== 2548. Պիլիպիլի։ ==

Ըստ Տրապիզոնեցւոց տեսակ մի Թրթնջուկ է. Լ. Oxalis corniculata. Փ. Oxaitde cornue.

== 2549. Պիլիսկի. ==

Ար. արաբ.. «Այսոր Թ. Չօպան սուզակի ասէ (Հովուի քամոց). և կու ասեն թէ հովիւն զկաթն այսով կու քամէ. և այս երկու ճուղ կու լինի, և յերկան կու լինի, և տերեւն է Տորունին տերեւն կու նմանի, և միրգն բոլորկեն և մէջն փոս՝ ի պորտ կու նմանի. և թէ զմիրգն և զճիւղն և զտերեւն քամես, և զջուրն գինով խմես, օգտէ օձահարին. և թէ յականջն կաթեցընես՝ զցաւն տանի. և թէ հին ճրագեղով սպեղանի առնես և դնես ի վերայ նոցին, օգտէ և հալէ և չքի, և խալըսի Աստուծով»։ – Կտրածի խոտ կոչուած բուսոց ցեղէն է. Լ. Galium Aparine, Փ. Aparine (թ. 1560).

== 2550. Պիծակ խոտ կամ Պիծակի խոտ. ==

Բժշկարան մի քածպարի դեղ գրէ. «զՊիծակի խոտն աղա, և զտեղն ձիթով օծ է, և լոսած խոտն ցանէ»: Ուրիշ մի ուսացաւի և ոտնացաի, «Ա՛ռ զՊիծէկ խոտն և ծեծէ, և ի վերայ ոլոքին դիր, զցաւն կտրէ»։

== Պիծխի. Պծղի. Պծխի. ==
– Տես Բիծխի։

== 2551. Պիճակ. ==

Հին Բժշկր. գրէ. «զՊիճակ բանջարն չորցո և աղա ձիթով, յարո և ա՛ծ ի վերայ ջերմաջերմ, և կապէ ի վերայ (նետահարին), և թող որ խաղվրտի, ապա ձիւթով օծ, և զնոյն դեղդ արա»: Գուցէ վերոյիշեալ Պիծակին հետ նոյն է (&lt;ref&gt;Աչքի գույնին կամ ուրիշ Մատկութեամբ յիշուած է (յԵրազահանի) Պիճակն թռչուն: &lt;/ref&gt;)։

== 2552. Պիստակ. ==

Ար. Թ. Ֆոստագ կամ Ֆըստըգ, արաբ.. Լ. Pistacia. Փ. Pistachier. – «Ինքն նման է Ֆնտուղի, կ’ըսէ Ամիրտ. բայց յերկայն է. աղէկն ի Շամ լինի», ինչպէս ծանօթ է հասարակաց։ Թէ և տաք կլիմաներու յատուկ է, մէկ տեսակն գտուի, յՈւտի նահանգի. – տեսակ այլ P. Mutica ի կողմանս Հերայ (Խոյ): – Պիստակի են առելի գործածական է քան զպտուղն։ Հին Բժշկր գրէ. «Ֆստուխ, տաք ու չոր է յ’Բ տրճ. և այլ չորութիւն չունի քան այն քիչ լեղութիւնն, և փոթոթ է. և բանայ զլերդին ճանպահ և զեր(ա)կնոյն. օգտէ ստամոքի. զի ասացին բժշկապետքն, թէ ոչ կարենք ասել որ Ֆստուխ ստամոքի ակոկէ, և որ ուտէ՝ թող կեղեւած ուտէ, տաք բնութիւնն չաքրով, և հով բնութիւնն՝ մեղրով. լերդի լաւ է իր ձէթն բնական է, որ ի գիճէ և ի հովէ ցաւի»։

== 2553. Պիւօկ? ==

Եթէ ուղիղ է գրուածն, վայրի բանջարեղէն մի է, ըստ Մանան (եր. 451)։

== 2554. Պիօխի? ==

Այս այլ տարակուսական է, թերեւս Պիծխի ըլայ կամ Պեխի, Արցախային ծառոց կարգին գրուած կամ տպագրուած ի Մեղու օրագրի, (ԻԲ, 83).

== 2555. Պլանուկ. ==

Այսպէս կոչուի Արցախոյ կողմերում հասարակ Մոլեխինդն, Լ. Conium Maculatum, Փ. Ciguë tachetée կամ Grande Ciguë.

== 2556. Պլէլիճ. Պալիլաճ. ==

Բժշկր. մի գրէ իբրև զատ զատ բոյս. «Հլէլիճ, և Ամլաճ, Բլէլիճ և Պյէլիճ, զամէնդ ի կտէն սրբած», և այլն, դեղ զուգէ. ուրիշ տեղ այլ գրէ Պլէլիճ Ար. իսկ Լ. Պէլիսէ. Ամիրտ. գրէ «Պալիլաճ (արաբ.), ինքն բոլոր է զէտ Գղթոր, և մէջն կուտ լինի, աղէկն այն է որ նոր և անփուտ լինի: Դարձեալ գրէ. «Պալիլաճ, որ է Բէլիլէճ ն, ինքն Հալիլաներուն է. լան այն է որ դեղին լինի և այլ մուր. չոր և կապող է, և օգտէ գլխուն ցաւերուն. և թէ ծարուր անես և յաչքն քաշես, զաչքն սրացընէ և ուժովցընէ և զարցունքն կտրէ. և թէ այրես և օծես՝ զարտեւանունքն բուսցընէ. և թէ զինքն ուտեն՝ զջղերն ուժովցընէ, և չթողու որ մարդն շուտով ծերանայ, և այլն – Լ. Փ. Belliric կամ Terminalia bellirica. Փ. Badamier. – Պէյթար կ’ըսէ թէ ի Հնդկաց կու գայ Պալիլաճն, և հին ատեն շատ պիտանի էր պտուղն ի դեղորայս, նոյն համարելով կամ՝ լա եւս շփոթելով ընդ Հէլիճի (տես Հալիլա, թ. 1590), բայց գոնէ նմանութիւն մի պահանջէ անուան նմանութիւնն և մէկ տեղ յիշուիլն. մանաւանդ որ 100 տեսակի չափ ծառոց և թփոց ունի ասոնց ազգն։ Նոյն թուի և ուրիշ Բժշկարանի մի Պիլիճ գրածը, զի Լ. այլ Պիլիրիս կ’ըսուի այն տեղ։

== 2557. Պլկանդի. ==

Արցախային ծառոց մէջ յիշուի և այս, (Մեղու, ԻԲ, 83)։

== 2558. Պլվիտակ. ==

Այսպէս գրեն Բժշկարանք՝ Սիրքէճիւպին (Քացախամեղր) զուգելու նիւթոց կամ հունտերու հետ. թերեւս ուղղական բառն ըլլայ Պլեւ։

== 2559. Պկամ? ==

Ռոշքեան գրէ, թէ Ծորինման խնկահոտ խիժով ծառ մ’է. «զանկոյզս բերէ նման Բեւկան, բայց փոքրագոյնս. և վկայութիւն բերէ յաշխարհագրական գրոց յիշուած՝ Փայտ Պկամ, և Լ. Picea. Յիշէ և Վայրի Պկամ, Լ. Piceastra.

== 2560. *Պղատան. ==

Յիշած է բառհաւաք ոմն. երեւի թէ տառադարձեալ Յ. բառն է, հուն., և Լ. Platanus. որ է Սօսի ծառն։

== 2561. Պղեղ. ==

Շատ հաւանական երեւի` որ չէ Պղպեղն, այլ ուրիշ անծանօթ բուսեղէն մի. վասն զի բաւական լաւ գրուած Բժշկր. մի երկու անգամ այսպէս գրէ՝ գլխացաւութեան դեղ, ուրիշ նիւթոց հետ խառնելով:

== 2562. Պղպեղ. Պղպեղենի. ==

Ռամկօրէն Տաքդեղ կ’ըսուի՝ բնութեանն յարմար. Ար։ Ֆոոլֆուլ կամ Ֆօլֆօլ, արաբ. Լ. Piper. Փ. Poivre, Poivrier, Ռ. Перечникъ. Ամիրտ. գրէ Ար. բառով, «Ֆլֆուլ, ինքն հունտ է և երկու ազգ է, ի Հնդկաց գայ, Սպիտակ և Սեւ, աղէկն Սպիտակն է… Ֆռ. Պապէռ ասէ. որ է Տաքդեղ ն, որ է Պղպեղ ն». յետ յերկար յիշելու օգուտները՝ գրէ առանձին. «Ֆլֆուլ Սպիտակ, նման է Պղպեղին ծառին և Նռան ծառ կու նմանի։ Գալիանոս ասէ, թէ առաջի միրգն Պղպեղին Տարի Պղպեղ ն է, այնոր համար որ նուրբ է քան զՊղպեղն (տես Դարապղպեղ). և ասցել են թէ Պղպեղին խակն Սպիտակ Պղպեղն է, և յորժամ հասնի՝ սև լինի և ասցել է Պտ. թէ քանի որ հարցայ և պատվեցի)? պատմեցի) վաճառականնուն վասն այս դեղիս՝ որ ի Հինտ կ’երթային, և ասացին ինձ, թէ Դարի-Պղպեղին ծառն ի զատ է. և Պղպեղին ծառն ի Պանկալայ է, և սյն որ կասէ՝ թէ Սպիտակ Պղպեղն՝ Սեւէն չէ, ի զատ է, չէ ստոյգ։ Ես գրոցս չինողն ասացել է թէ Սպիտակ Պղպեղն մեծ է քան զՍիսեռ, բոլոր է և կոկ է, և այլն: – Պղպեղի ծառի տեղ թուփ Պղպեղի կոչէ բնագիր մի, ըսելով, «բնութիւնն ազդէ Բեւեկնոյն և դոյնպիսեաց և զփոյ Պղպեղին՝ առաւել ջերմութիւն։ – Պղպեղի ասացեալ այլեւայլ օգուտները իչելէն ետեւ՝ Ամիրտ. կ’աւելցընէ տեսակ կամ՝ ազգ մի եւս, անուանելով

== 2563. – Ֆլֆուլ մուեա. ==
որ է Պղպեղին ծառին տակ ն. և ոմանք ասեն թէ մանր «տակեր է, Ասարոն կու նմանի, և գոյնն կանաչ կու լինի, և ինքն ի Չինու կու գայ. և միրգ ունի, նման է Թուրինջին կըտին, և օգտէ խուլինճին (ուռէցքի) և նկրիսին. և թէ չգտվի՝ իր փոխանն Նարմուշկն է»:

== 2564. – Ջրի Պղպեղ. ==

Ար. Ֆլֆուլ ըլ-մայ. «Որ ի կանգնման և ի քայլման ջրերն կու բուսնի, և որձայ ունի և պուղուն պուղուն է, և պտուղ ունի, և ճղերն մէկմէկ կանգուն է, և տերեւն նման Աննուխի տերեւին. և շատ կու լինի և կակուղ կու լինի, և ի տերեւին տակէն կու ելնէ, և կուզ կուզ կու լինի։ Եւ թէ զտերեւն և զմիրգն սպեղանի առնես և դնես ի վերայ պալղամի ուռէցին՝ տանի», – Փ. այլ Ջրի Պղպեղ կոչուի, Poivre d’eau, իսկ Լ. Poligonum hydropiper (Մատիտեղ ջրապղպեղ)։

== 2565. – Կեղեւ Պղպեղ. ==

Այսպէս կոչեն Բժշկարանք ոմանք զԴարիճենիկն. տես թ. 561.

== 2566. – Կոճ Պղպեղ. ==

Որ Կոճապղպեղ անուամբ բացատրուած է, թ. 1465:

== 2567. – Լօլօզ Պղպեղ. ==

Այսպէս գրուած է տեղ մի, բայց թերեւս Պօլօզ ըլլայ, և նշանակէ Երկայն Պղպեղը, Փ. Poivre long, Լ. Piper officinarum կամ Chavica Officinarum, np տարբեր տեսակ մի է Պղպեղենւոյ. և նախ ի Սումատրա կղզիէն բերուեցաւ յԵւրոպա և յետոյ ի Ճեաւայէ, բայց աւելի յատուկ Համարուի Պենկալային:

Յիշենք հօս որ հասարակ Սև Պղպեղն՝ առանց հատին մաշկէն հանուելու չորցածն է, մաշկէն հանուած չորցածն կ’ըլլայ Սպիտակ, իսկ բոյսն՝ որ պատատուկ մ է Բաղեղան և Որթոյ նման՝ միշտ Սև կոչուի, Piper nigrum։ – Ի վաճառականութեան կամ տնտեսութեան՝ յայտ է որ Արաբացիք նախ մտացին կամ ծաւալեցին զՊղպեղ արեւմտեան Ասիա և Եւրոպա, ուր խաչակրաց և Քարոզչաց ժամանակ (ԺԳ-Դ դարք) աւելի յաճախ բերուէր, բայց միշտ թանկագին վաճառք մ’ էր, մինչև որ ծովային նոր ճանապարհը բացուեցան։ Վերոյիշեալ դարուց մէջ Ռուբինեանց աշխարհահռչակ նաւահանգիստն Այաս այլ՝ մեծ շտեմարան մ’էր Պղպեղի։ Բայց Պղպեղի ծանօթութիւնն շատ հին էր ի Հայս և չէր կրնար վրիպել իրենց աշխարհաշրջիկ վաճառականաց աչքէն, Խորենացւոյ աչ խարհագրութիւնն յիշէ զՊղպեղ ընդ Սնգրուեղի ի Հնդիկս, իսկ իրենց գիտնականքն կարդային իմաստասիրական գիրս Սահմանաց՝ վերոյիշեալ գունոց տարբերութիւնը «ԶՍպիտակ Պղպեղ և զՍեաւ՝ նմանս միմեանց ասեմք գոլ ըստ ջերմայնոյն. այլ ըստ առաւելութեան և ըստ նուազութեան, քանզի Սեաւն առաւել ջերմային է, իսկ Սպիտակն նուազ». Մեկնիչն այլ (Առաքէլ Վ.) կ’ըսէ. «Երկու տեսակք են ի Պղպեղն, մին Սև և որպէս բոլոր հունդ, որպէս Մանանեխ սերմն, զոր Ֆլֆլ կոչեն, իսկ միւսն Սպիտակ՝ կոճ է, զոր Զանջաբիլ կոչեն.. Սեւն առաւել ջերմ է քան զՍպիտակն: – Բժշկր. մի յիշէ Սպիտակ Պղպեղը փայծեղի դեղոց մէջ։

== 2568. Պղպեղիկ. ==

Յիշուած յօրինակս ինչ բառից Գալիենոսի, ըստ Ստ. Ռոշքեան, որ և գրէ. «Է խոտ՝ որոյ պտուղն զՊղպեղի կծուութիւն ունի Piperitis siliquastram». Այս անուան փոխան հիմայ բուսաբանք կոչեն Lepidium latifolium (լայնատերեւ Նուարտակ), Փ. Passerage grande, որ նշանակուած է Եփրատայ եզերքում և ի Կովկաս։ – Ասկէ տարբեր երեւի

== 2569. Պղպեղխոտ. ==

Որ լսուի ի կողմանս Տրապիզոնի, ու բարակ ճղերով և Ուռւոյ նման երկայն տերեւներով բոյս մ’է, մանր հասկերու նման մանրկեկ բաց կարմիր հատիկներով, ճղերն այլ նույն գունով են. բուսաբանք ճանչցան զայն Լ. Polygonum Lapatifolium (Մատիտեղն Աւելուկի տերեւով), ինչպէս հատիկներն ալ նմանին Աւելի հանտերուն), գտուի և ի Կովկաս, յԱսորեստան, ի Կիլիկիա։

== 2570. Պղվտակն. ==

Ամիրտ. բառագրոց մէջ յիշուի «Հոռոմ Պղվտակ, որ է Օշնդրին տակն»։

== 2571. Պնտուխ. ==

Յիշուած է ի դեղորայս ընդ Պզուրի կամ Պզրուկի, տես զայս, թ. 2542։ – Ասկէ տարբեր է ծանօթն

== 2572. *Պնդուկ. Պնդենի. ==

Այսպէս ի հայ փոխուած Թ. Ֆընտուգ անունէն, որ է Արքայկաղինն։

== Պոգի. ==
– Տես Բոքի։

== 2573. Պոլոխիկ. ==

Յիշէ նոր բառհաաք ոմն առանց բացատրելու, թերեւս ըլլայ հետեւեալն

== 2574. Պոլոճիկ. ==

Որ է ըստ ռամկաց Սեւ-պորտիկ Լովիասն. Թ. Պէօհրիւճէ:

== 2575. Պոլտիկ. ==

Այսպէս կոչեն ի Փոքր Հայս տնտեսութեան մէջ ծանօթ և համեղ կարմիր խաւարտն, որ Յ. Փ. Թ. կոչուի Tomate, Փ. նա և Pomme d’ amour. Լ. Lycopersicum (Գայլասպան), հիւթն համեմ կ’ըլլայ կերակրոց։

== 2576. Պոծղի. ==

Ի Պոնտոս լսուի, իբրև Դափնոյ նման ծառ, Թ. Կուսկով? աղաճի։ Թուի Բածխի. թ. 347։

== Պոկղակ. ==
– Տես Պոպոակ:

== 2577. Պող. Պողիկ. ==

Բանջարեղէն մի ծանօթ ի Հայս. տես Բեխի, թ. 331:

== 2578. *Պոյ. ==

Տես Հացհամեմ և Հուլպա:

== 2579. Պոչուկ. ==

Որոման պէս Ցորենի արտերը բուսնող մանրահատ ընդեղէն մի, թռչնոց և անասնոց ուտելի, վնասակար մարդոյ։

== 2580. Պոպղակ. Պոկղակ. Պոպպղակ. ==

Գալիենոսի բառից մէջ գտուի, և շատ տեղ Զ տառիւ գրուած է (Պոպզակ). իսկ համանիշ Յ. գրուած է և Ւիրապոպղեր, կամ Ւիրապոպէր, որոյ ստոյգն գուցէ ըլլայ Յ. Լ. Hieropteris կամ Heriopteris, անուն Պտեր բուսոց. Ռոշքեանն գրէ Hypericum, nր է Մկանաղիքն կամ Գոճամօրուն: Տեղ մ’այլ գրուած է Դեղին Խանթարիոն։

== 2581. Պոպոքի? ==

Պտղատու ծառ մի կ’ըսուի. (Արարատ, Դ, 228).

== 2582. *Պուլ. ==

Կամ Պօլ, Ար. արաբ. Պէյթարայ. «Ինքն Հնդկաց Խիար ն է, և ի Կապարին? Խիարն կու նմանի։.. Ասէ Պտ. թէ ինքն Հնդկաց միրգն է և ի մեծ Խիար կու նմանի. և ասացել են թէ Հնդկաց Նուռն է. և այլ ասացել են թէ Ղոսայի Հնդին է (կամ Ղuայի հնտէն) և կամ վայրին է. և կեղեւին Շուլ կ’ասեն, և միջի ճրագուին Պուլ կ’ասեն, և պտղին Թուլ կասեն.. Գրոցս շինողն ասէ, թէ Պուլն Հնդի է, և իր մեծութիւնն Զարտալուի չափ է և այլ բոլոր, և փոքր է. և լաւն այն է որ քաղցր է, և իր ծառին անունն Խամայի խատայ կ’ասեն: – Եւրոպացի գիտնոց ոմանք՝ Խարի ցեղէ կարծելով կոչեն Cucumis Indicus, բայց թարգմանն Պէյթարայ Նարընջենեաց ցեղէն՝ Է կ’ըսէ, և Սերկեւլի չափ մեծ, որոյ համար կոչուի Օagle Marmelos, ետքի բառն Սերկեւիլ նշանակէ Պորտոգալաց լեզոււ:

== 2583. Պուկնուկ. ==

Տեսակ Պտմի ծառոյ, յիշուի ի Տարօն, կակուղ և ճերմակ փայտով։ Տես Բտում։

== 2584. Պուճում. ==

Ամիրտ. բառէ բառ փոխելով կ’ըսէ, Պուճում, որ է Սամար ըլ-տարֆա, իսկ այս է Յատպէ, արաբ. սա այլ «Մոշու պտուղն է` լաւն այն է որ նոր լինի. և կապող է, որոյ լեզուն թուլանայ՝ օգտէ. և ակռային ցաւուն օգտէ. և թէ կոտրածին վերայ դնես՝ օգտէ, բուսցընէ, յորժամ ի վերայ կապած լինի։ – Փռանկ թարգմանիչն Պէյթարայ այլ այսպէս ճանչնայ, Fruit de Tamarix. ըստ այսմ՝ Պուճում հասարակ անուն կըլլայ նման պտղոց վայրի ծառոց։

== 2585. Պուն. ==

«Որ է Պուտմ», ըստ Ամիրտ. տես զայս և զԲեւեկն։

== * Պուշի. Տարպանդի. ==
– Տես Չքատակ:

== 2586. *Պուպալ? ==

«Ղարանֆիլն է ըստ Բժշկր. և ինքն նման է Ճավզպուէին, հով և չոր է Բ տրճն.. օգտէ ամենայն տաք ուռեցին»:

== 2587. * Պուսիլա. ==

«Ինքն ի Ճուլինարին ցեղերուն է», ըստ Ամիրտ. Տես Նռան ծաղիկ։

== 2588. Պուսր. Պուuիր. ==

Բժշկարան մի զուգէ այս անունս ընդ Խարաքի? «և զկուտն ձգէ» ըսելով՝ կ’իմացընէ մէկ յատկութիւնը։ Ար. արաբ. նշանակէ Եզնագի, Խռնդատ։

== 2589-90. Պուտ. Պտի ծաղիկ. Պուտպուտ. ==

Սովորաբար նշանակէ զՀարսնուկն կամ Հարսնու ծաղիկն. տես զայս. Դարձեալ նշանակէ զՇուշանն երկնագույն կամ Լուրջ որ և Կապույտ, տես ի կարգի տեսակաց Շուշանի։ Ուրիշ նշանակութիւն մ’այլ ունի

Պուտ. – Վանական Վ. իր Հարցմանց մէջ գրէ. «Ձէթ ի Ձիթենեաց խակակութ ի լոյս. - Բանջար է վայրի, որ յԱղուանս Պուտ ասեն, այլ և այլ ազգ, է որ ուտի և է որ ոչ. պայծառ կարմիր ծաղիկ ունի։ Սասնեցիք Խակակութ ասեն. իսկ Ձիթապտուղն երբ դասած լինի` ձէթ կանեն, սև լինի մրցաշատ. և թէ խակ կթեն՝ կարմիր և պարզ լինի. Արժանի քննութեան է այս Պուտս այդ Հայ-Աղուանից և Սասնոյ կողմերում:

== 2591. – Պուտ Վայրի. ==

Յիշէ հին Բժշկարանն, իբր դեղ զօրութեան՝ ուրիշ նիւթոց հետ:

== 2592. *Պուտինա. ==

Վնասուած ստամոքի և ուրիշ ցաւոց դեղ յիշուի, Մազտաքէի, Խնկոյ, Քամոնի և այլոց հետ. ըստ Կամարկապցոյն՝ Պ. բառ է և նշանակէ Անանուխ, ըստ Ամիրտ. Դաղձ. սա յիշէ և զ Պուտինա ջրեզերի, այսինքն Ջրային։

== 2593. Պուտմ. Պտմի. ==

Որ է Բեւեկն, ըստ Ամիրտ. տես զայն։ Ուրիշ տեղ այլ կ’ըսէ, «որ է Զարու, տես և զայս և զԲտում: Բժշկարան մ’այլ յիշէ զոյգ անուամբք

== 2594. Պուտմ-Հասակ ==

Իբրև մէկ բոյս՝ վասն զի չափն այլ դնէ ի դեղն՝ 14 մթխալ։ Հասակ յատուկ փշեղէն մի է, յիշուած ի թ. 1640:

== 2595. Պուտուտակ. ==

Այս բառէս ետև անմիջապէս գրէ Կամարկապցին, «Լապլասի. ինքն ի գետին կու ցանեն, կու բուսնի, որ է Նօհուտ»։

== 2596. Պուրմ. ==

«Որ է Մուրմ, ըստ Ամիրտ. ինքն Ում ըլ–ղարիան ն է (Ղիլեան,) արաբ. և իր ծաղիկն է. և իր ուժն ի Պէտմուշքն կու նմանի»։ – Ըստ թարգմանին Պէյթարայ՝ է Mimosa gummifere.

== 2597. Պսեմն. ==

Ոսկիբերան Պօղ. Թղթոց Մեկն. (Ա. 399) ըստ թարգմանչաց՝ ըսած է. «Ընդդէմ՝ միմեանց կայցեն հակառակք և միմեանց նմանիցեն, որպէս, Ցորենոյ՝ Որոմն, և Վարդի՝ Պսեմն). Յ. բնագիրն փուշ կ’ըսէ, այլ աւելի յարմար է վայրի Վարդի շատ փշոտ տեսակ մ’ըլլալն։ Վաստակոց գիրքն յիշէ զՊսեմ՝ իբրև փշեղէն, ինչպէս յիշեցինք Շաբալութի պահպանութեան համար ըսածը։

== 2598. Պսուր. ==

Համարելով տարբեր ի վերոյգրեալ Պուրսէ, Բժշկարան մի գրէ դեղ կերուած ակռայի. «Թէ զՊսուրն ծեծ ես և օծես, օգտէ»: – Ար. արաբ. Պսըր կամ Պօսր՝ Արմաւ նշանակէ։

== 2599. *Պսպայիճ. Պասպայիճ. ==
– Տես Կճութ։ 

== 2600. Պպլուկ. ==

Հասարակաբար այսպէս կոչուին նոր ծլած բոյսք, կամ իրենց ծայրերին, բայց և առանձին նշանակէ զՆարմուշկ, զոր տես, թ. 2189։

== 2601. Պռեմ. ==

Վայրի Թզենի կ’ըսուի. բայց գրողն անյայտ է ինձ. գուցէ ըլլայ Պսեմն։

== 2602. Պռկօշ. ==

Անուն տեսակ մի Տանձի։

== 2603. Պսակուկ? ==

Նշանակած է նոր բառհաւաք մի։

== 2604. Պտեր. ==

Յ. բառ է հուն., նոյն և Լ. Pteris, Փ. Fougère. Ար. «Ֆ արաբ. Պէյթ. յիշէ Յ. անունն այլ և գրէ արաբ. Պթարիս Ամիրտոլ. շատ ուրիշ անուններ յիշելով կ’ըսէ. «Ինքն տակ է և կեղև ունի. էգ է և որձ կու լինի, և լաւն այն է որ սև լինի և ամուր լինի… երկուքին այլ ուժն ի մէկմէկի մօտիկ է… և յորժամ՝ կոտրես՝ մէջն Ֆստուխի լինի։ Ասցել է Գալիենոս, թէ չորս մթխալ ասկից քօքէն մեղրաջրով խմեն՝ զտափակ ճիճին ձգէ… Այսոր Թ. Եէր ալթու ասէ (Գետնի տակ): – Պտեր անունն հասարակ է անտերև անպտուղ բուսոց, բայց այս յիշեալ տեսակս համարուի Լ. Aspidium flix mas (որձ) կոչուած:

== 2605. Պտիկ. Պտուկ. ==

Պուտն է` Հարսնուկ նշանակութեամբ. հին Բժշկարանն գրէ Պտիկ-Անիմոն:

== 2606. Պտկակոտրուկ. ==

Տես Ծափկոտրուկ և նման անուններ:

== 2607. Պտղախունկ. ==

Խորեն. Աշխարհագր. յիշէ ի Տայս՝ Սերկեւելի և Նշոյ հետ զայս այլ, որով յայտնուի բուսեղէն ըլլալն անոնց նման, և ոչ սոսկ խնկեղէն. բայց տեսակն անծանօթ է հիմայ. տես և Պալախունկ:

== 2608. Պտղի. Պտեղեայ ծառ. ==

Վայրի ծառ, որ նոյն թուի ընդ Կնձնի և Թեղի, տես զայս: Յ. տառադարձութիւն է, Πτελία կամ Πτελέα, որ ի Յայսմաւուրս (մայիս 9) ի վկայաբանութեան Ս. Յակինթոսի` գրուի Պտեղա-ծառ, կամ Պտեղեայ, Փեղեայ ծառ, նոր Յայսմաւուրք Փուտ ծառ գրեն կամ Փտեալ. ի Վասիլեան Յայսմ. Յունաց (յուլ. 18) ի վկայաբանութեան նոյն Սրբոյն յիշուի ծառս՝ իբրև սրբազան համարեալ յԱմաստրիացւոց, և Լ. Ulmus թարգմանէ, որ է Կնձնի։ Ըստ ոմանց է Carpinus Betulus, Փ. Charme commun։

Պտմի. Տես Պուտմ.

== 2609. Պտուակ կամ Պտվակ. ==

Թուի Պուտ ծաղկանց ցեղէն, Սալաձորցին է յիշողն.

«Պուտն և Պտվակն ու Մատուտիկն և այլ ծաղկունք բացվին սիրուն»:

== 2610. Պտուկ. ==

Բանջարեղէն մի որ աղած ուտուի։ – Նշանակէ և զՊուտ կամ Հարսնուկ ծաղիկը:

== 2611. Պրան. ==

Տուղտի և Մոլոշի հետ իբրև կակղացընող փորի՝ դեղ գրէ Անտոն Վ. զ Պրանի տակ, և է` կ’ըսէ, Էրքսուս։ Սա Մատուտակն է: Տես և Պայէմ։

== 2612. Պրաս. ==

Յ. բառ է, հուն. Լ. Porrum, Փ. Porreau, Ռ. Порей. Ար. արաբ., շատ հեղ Հ. այլ Քուռաթ կոչուի և ասով բացատրէ Ամիրտ. յիշելով այլ եւս անուններ այս սոխակերպ բանջարեղենի. «Քուռաթ, որ է Կանտանայ, և ինքն Շամի է և Նապտի է և Ճանալի է, և այն որ Ճապալի է Ֆասարիոն ն է (Ֆարասիոն, Հոտիսոյ). և այն որ Վայրի է` մէջ Սխտորին և Քուռաթին. և ամենայն Քուռաթնին տաք է Դ տարաճան և չոր է Գ տրճ. և այն որ Քուռաթի Նապտին է՝ այնոր Գուռաթ ըլ-մայ (ջրային) կասեն, և իր տաքութիւնն աւելի է քան զՇամին, և ինքն քիչ մի կապողութիւն ունի. և այն որ Քուռաթի Շամին է՝ Իխլիֆուտ (*) կու ասեն, տաքութիւնն պակաս է քան զՆապտին, և ծարաւ քիչ բերէ քան զՍոխն. և ինքն էութիւնով պինտ է և լազիճ է, և այն որ Քուռաթի Շամին է՝ իր տակն կու ուտվի, և տերեւն չի ուտվիր.. և թէ Սումախով ի վերայ կոծիծնին օծես՝ խասիաթն այն է, որ օգտէ Ղուլինճին». և այլն։ շատ տեսակ օգուտներ այլ շարէ։ – Դարձեալ առանձին յիշէ. «Քուռայ, ինքն տափակ տերև ունի և յերկան. աղէկն Ըստամպօլ լինի. Ասէ Մասեհ բժիշկն, պեղծ գիտութեան որ ի կուրծքն լինի՝ օգտէ, և միջացն ուժ բերէ»։ – Վաստակոց գիրքն գրէ Քուռայի մշակութեան համար (ՄԾԸ). «Պարտ է ներքև կղմինտր կամ սալ դնել՝ որ գլուխն տափկանայ և չթողու որ երկայննայ ընդ գետին ի վայր, և հողով ծածկեաւ. և թէ ուզես որ մեծ գլուխ առնու՝ ճեղքեա զգլուխն փայտեղէն սրով, և Շողգամի մէկ Հունտ ի ներք ձգեա, և դարձեալ ծածկեաւ. և թէ այլ մեծ ուզես՝ երբ ճեղքես՝ շատ Քուռաթի Տունտ լից ի ներք և ծածկեա, այլ մեծ լինի. և քանի շատ անգամ՝ առնես՝ նա խիստ մեծանայ։ – Ա՛ռ զհունտն և դրգալ դրդալ ծրարանի արա ի հին քթէթ, և սատարելոյն (ամէն մէկ արմատին) չաքօն տնկեա, լինի ամէն գլուխ (մեծ) քան զՇողգամ մի»։

== 2613. Պրասխ. ==

Հին Բժշկր. գրէ. «Որոյ աչքն սիս է (ուռած) ծեծէ Պրասխ և Աննուխ, և զայտոց ջուրն պարզէ, ընդ իրար խառնէ և ի շիշ ած, և Սիսռան մի չաք Աղուիճակ՝ որ է Խորասանիկն՝ ի ներքս խառնէ, և յաչքն դիր, և մեղրաջուր խմցո: – Ռոշքեանն համարի Marrubium, Մեղրածուծ. բայց հաւանագոյն է թէ ըլլայ Ballota, Փ. Ballote կոչուած բուսոց ազգէն, որ աւելի լեղի և հոտաւոր է, և որոյ մէկ տեսակն Բոլորատերև կոչուած՝ B. Rotundifolia՝ տեսնուած է ի Շապանլը գիւղ Թորթումի։

== 2614. Պրինկ. ==

Տես Խաշխաշ Վայրի և Ապրանճ. – Բժշկր. մի գրէ, «Քաքունիճի ջուր՝ որ է Պրինկն»։ Ասար յիշէ և Պրինկի Քապուլի՝ տղայոց ճիճու դեղ՝ դրսէն դնելի։

== 2615. Պրիսկ. ==

Ի Բառս Գալիենոսի զուգուած է Յ. լ. Thapsia, Փ. Thapsie անուան Թափսոս կղզւոյ. Աիրտ. գրէ, «ինքն լերան Սազապին ցեղերուն է. լաւն այն է որ դալար լինի.. Իպտ. ասէ թէ ինքն Տրիաս ն է (արաբ., Բարբարոսաց լեզուաւ, ըստ Պէյթ). և ոմանք ասեն թէ ի կղզիք կու բուսնին. նման է Սամթին ծաղկին հունտն.. և իր տերեւն ի Հարմալի ն (Նարդէս ըստ Պէյթ.) տերեւն կու նմանի, բայց յերկան և տափակ է որձան, և ճղերն երկան է, և հոտն ուժով և գիշահոտ է. և իր հունտն նման է Սազապին հունտին։ – Ռոշքեանն գրէ. «Պրիսկի. թուփ՝ յորմէ հիւթ բժշկական ելանէ, եթէ շուրջ զնովաւ փորեսցես զհողն»։

== 2616. Պրոմ. ==

Թորթ բառին կարգին յիշեցինք որ ի բառս Գալիենոսի. ոմանք նոյն գրեն զերկուքն, բայց ոմանք այլ Յ. Լ. և Փ. անուամբ գրեն և Հ. Պրոմ. որով ճանաչուի Վարսակի նման խոտեղէն մի։

== 2617. *Պրոտոս. Պրոնթոս. ==

Անունն յայտնէ յունական ծագումն և աւանդութիւն, ըստ որում Հերա մեծ դիցուհի անգամ մի իր վրայ ձգէ Աստղկան պատմուճանը, և ահա «նոյն ժամայն բղխեաց երկիր ամենազան ծաղիկս, Վարդ և Մանուշակ և Շուշան, Պրաւնթոս և Յակինթոս», որպէս գրեն Տօնապատճառք մեր. յորոց Համա. ռօտելով ՅովՏ - Եզնկացի կ’ըսէ. «Մանիշակս, Շուշանս, Պրոտոսս և Յակինթս»: Պրոտոս՝ հաւանօրէն է Protius, որ և Balsamea, տաք երկիրներու բոյս, ուսկից զտուի Բալասանի նման հիւթ մի։ Մեր յիշողքն այս այս անունս առած են ի Նոննոսէ, որ կ’ըսէ «Կրովկոս (Crocus, Քրքում), Պղովտոս և Յաթինկոս»։ Կայ Plotis տունկ մի, որ կոչուի եւս Myrsine.

== 2618. Պրուխ. ==

Ըստ Ասարայ՝ հոմանիշ է Թաղաղուի կամք Շրէչի. տես զասոնք:

== 2619. Պրուստ? ==

Նշանակած է նոր բառհաւաք մի։

== 2620. Պրտու. ==

«Տափակ Ճիլ ջրի միջի, գրած է մէկն ի վերջին դարս։ Ջրային Եղէգն է կամ Կնիւն. Լ. Juncus, Փ. Jone, Ռ. Тростникъ. ըստ ոմանց և Papyrus Ար. արաբ. որ Պապիր նշանակէր Ս. Գրոց մէջ շատ տեղ յիշուած է այս բոյսս, նոյնպէս և Ս. Հարց գրոց մէջ. ինչպէս Ս. Եփրեմի մէկ ճառի մէջ. «Երկիր տղմային՝ բուսուցանէ պէսպէս Եղեգունս և Պրտուս անշահս՝ այրելիս հրոյ». և յիրաւի շատ տեղ ժողուելով և չորցընելով կրակի կեր կ’ընեն այս Եղեգները։ – Հին Բժշկարան մեր գրէ. «Պրտու որ հին լինի՝ և յաղտեղի վիրի ի վերայ եդեալ՝ բանայ սրբէ և կըցցէ. և թէ այրես ու ցանես ի վերայ բազմամեայ վիրի, սրբէ. և որ ի բերանն չար վէրք լինին՝ ի վերայ ցանէ:

== 2621. Պրրի. Պրենի. ==

Շատ նման տեսակաւ վայրի պտղաբեր ծառոց անուն է, զոր յիշած եմք Զողալենի, Հոյն և Չում անուամեք։ – Ռոշքեանն գրէ. «Պրրի, պտուղ կարմրագոյն և թթուահամ՝ երկայնաձեւ, որ ոսկորոտ կորիզ ունի: – Հետաքննական իմն է, որ ասոր նման թփոց պտուղներն՝ անգլիարէն այլ Berry կ’ըսուին. և բարդութեամբ այլ Goose - berry, Joy-berry, Bay-berry, և այլն։

== Պօլի. ==
– Տես Բոլի։

== Պօլօճիկ. ==
– Տես Պոլոճիկ։

== Պօչուկ. ==
– Տես Պոչուկ։
[[Կատեգորիա:Հայբուսակ]]</text>
      <sha1>i3dsl8eed13cnl5yomzv6tovr3ghn8h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Հայբուսակ/Ջ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151800</id>
    <revision>
      <id>397316</id>
      <parentid>397279</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T11:20:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emptyfear</username>
        <id>547</id>
      </contributor>
      <origin>397316</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16353" sha1="mf3rtdi9o9omgayoptlrmvmydjip0kh" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title = [[Հայբուսակ/Ցանկ|Հայբուսակ • Այբբենական ցանկ • Ջ]]
|author = Ղևոնդ Ալիշան
|previous = [[Հայբուսակ/Պ|Պ]]
|next = [[Հայբուսակ/Ռ|Ռ]]}}

== 2622. Ջալղուպա. կամ Ջաղլուզա. Ճաղլուզա. ==

Հին Բժշկարանի մէջ յիշուած է, թուի Թ. կամ Ար. բառ, և նշանակէ ըստ արեւելեան բժշկի միոյ՝ Convolvulus Jalappa, բայց ըստ Բժշկարանաց՝ է Սնովպարի պտուղն։ Տես Կուկնար, և Ճալղուզա։

== 2623. Ջաղացավարդ. ==

Ճաղացավարդ գրուած ի նորոց (Ն. Դար, Դ, 62), տեսակն ինձ անծանօթ։

== 2624. Ջատակուկ. ==

Յայտնի չէ ինչ ըլլալն, բայց հունտը՝ քարբ օձէ խածուածի դեղ գրէ Բժշկարան մի։

Ջատվար կամ Ճատվար.

Տես Թուփ լուսնի։

== 2625. Ջարդան. Ջարդայ. Ջարդոյ: ==

Երնջնակի տակ է, կամ ըստ Ստ. Ռոշքեան և ըստ Կամարկապցոյն, Մարեմխոտն, Ճօտա համարելով:

== 2626. Ջարջար։ ==

Մանր Բակլայ է, ըստ Կամարկապցոյն:

== 2627. Ջաւզալակ. ==

Հին Բառգիրք մի (կամ՝ Գալիանոսի բառք) այսոր զույգ դրած է Սակամունի, ծանօթ և հռչակեալ հիւթն, զոր հին Բժշկարանն կոչէ «Բաղեղան կաթն. լաւն Անտաքցին է». ուրիշ տեղ այլ Մահմուտի կոչէ. Ամիրտ. գրէ Սակամոնի անուամբ, «որ է Սաղմոնիա, որ է Մահմուտայն. լավն այն է որ ազրախ լինի և շուտ մանրի՝ յորժամ ի պտղունցտ տաս, և ի ջուրն շատ տրորի և որ պէս կաթն լինի… Ասել է Պտ. թէ ինքն խոտ է ի յԵթողներուն (ցեղէն), և իր տերեւն նման է Լապլապին տերեւին, և յերկայնութիւնն խոտին երեք կամ՝ չորս թիզ կու լինի, և շատ ճղեր ունի, և տակն մէկ է, և ծաղիկն սպիտակ լինի և իր կաթն Սաղմոնիա ն է. և լաւն այն է որ Անտիոքու գայ, և այն որ սև լինի և դեղին և չուտ չի մանրիր՝ չէ աղէկ. և եփել կու պիտի։ և եփելուն կերպն այս է. առ խնձոր և կամ՝ Սերկեւիլ, կտրէ և զմէջն փորէ, և զՍակամոնին ի մէջն դիր, և խմորով ծեփէ զԽնձորն, և ի կրակն թաղէ որ եփի, և հան ի կրակէն, և թող որ պաղի, և հան զՍակամոնին:.. Եւ ասցել է Յեսու բժիշկն՝ թէ ինքն իսկի փոխան չունի ի սաֆրայ լուծելն, քանի որ փորձեցաք. և ուժն կու գնայ երեսուն տարի և այլ աւելի, կամօքն Աստուծոյ դարձեալ գրէ. «Ինքն Բաղեղան տակին կաթն է. թէ կամիս որ զինքն գտնես, Բաղեղն երեք ազգ է. մէկ այն՝ որ ծառերն փաթտի, այտ չԷ., մէկ այն է որ ճղերն կարճ կարճ և տերեւն լայն լայն, և ոչ այտ է. ապա ազգ մի կայ որ ճղերն երկայն և կանաչ լինի, տերեւն երեքճիւղ, միջինն մերկան և քովին կարճ. և այլ աղեղան տակն կաթ չունի, և այսորն ունի։ Ուրիշ տեղ այլ կաթին տեղ Խէժ կ’ըսէ. – Ս. Բարսղի Վեցօրէից թարգմանութեան մէջ (Ե) յիշուի, «յՕինդր և ի Սակամունիայ փայտի՝ ճաշակ դառնութեան գտանի»։

– Վաստակոց գիրքն այլ (ԾԿԸ) լուծման դեղ նշանակէ. «Թէ զՍակամոնւոյն կանաչ ցօղունն ոք եփէ այնչափ՝ որ ի տասնէն մէկն մնայ, և ապա զբանջարն քամէ և յայն ջուրն թրջէ, ըզնոյնն առնէ, – Թէ և Բաղեղն անուանեն մեր գրիչք, բայց աւելի Պատատուկ կոչելի է այս խիժաբեր կամ կաթնագեր տունկը, որ է ըստ բուսաբանից Convolvulus Scammonia, Հիւթն այլ Scammonium, Փ. Scammonée. ի հնուց ճանչցուած էր յԱսորիս և ի Փոքր Ասիա, և ի միջին դարս գլխաւոր նիւթ վաճառուց յաճախ յիշուած Արաբացի բժշկաց և գովուած Անտիոքէ եկածն: Նոր տեղաքնինք տեսած են այս բոյսս և ի Կարնոյ մօտեր Հայոց։ – Նիւթոյն դառնութեանն համար անամոքելի կոչած է Պիսիդէս՝ ըստ Հ. թարգմանին. «Նոխազք՝ զանամոքելի Սակամոնին (կամ) Ասկամանին) կերեալ՝ ի բաց թքանեն զտկարութիւն»:

== Ջիֆնի. ==
– Տես Ճփնի։

== 2628. Ջլատակ. Ջղատակ. ==
– Տես Երեսնակ: 

== 2629. Ջղախոտ. Ջլախոտ. Ճղախոս, ==

Որ և Գաղտիկուր (թ. 409). թէ ոչ նոյն այլ շատ մերձաւոր տեսակ է Գառնալեզուի, ինչպէս յիշած եմք ի կարգին, Լ. և Փ. անուամբք Plantago, Plantain, Ռ. Попутникъ. Բժշկարանք մեր օտար անուններ այլ զուգեն. ինչպէս, մէկն գրէ «Ասպայուղ (Պ) և (Ար.) Պզրկատունայ. ինքն երկու ազգ է, մէկին հունտն սպիտակ և մէկին կարմիր, սպիտակն է պիտեւանն»: – Ամիրտ. այլ Գառնալեզուին համար՝ «Երկու ցեղ է, կ’ըսէ, մեծ և փոքր է, և այն որ մեծ է՝ տերեւն փոքր է, և իր ճոհրն (ազդեցութիւն) խառնած է ի Հողային և ի ջրային, ով է և Հողային է և կապող է. և լաւն այն է որ մեծ և դալար լինի. Ֆրանկն Բիանդաջենի ասէ», Իտ. Piantagging. Թ. այլ մեր Հ. բառին իմաստով Սինիրլի օթ կ’ըսեն։ Հին Բժշկր. մեր գրէ. «Գաղտիկուր, որ է Ջղախոտն, տերեւն չոր և փոթոթ. ամենայն չար կեղոյ օգնէ, զարոյն արգելու, զայրած տեղն մորթ բերէ. և օգնէ՝ թէ լինի քոս, շնառ, այտոյց, խոզք. եւ է ապուր որ ուտէ: Թէ յաչից աղբոյր կամ՝ ի քիթ ելունդ ելնէ, ծեծ է աղով և ի վերայ դիր. – եփէ մեղրով և քացխով, և տուր ուտել որովայնած ի, լուսնոտի և թառանչելոյ: Որ ի բերանն գան լինի և կամ՝ ընդ լինդն արոյն գայ, ծեծ է զտերեւն, և զջուրն ի բերանն առնու. և յաչացվու աչքն դիր և օծնէ։ – Շատ ազգ և տեսակ ունի Ջղախոտն, որոց ոչ սակաւք յիշուին ի կովկաս և ի սաէմանսն, և յատուկ ի Հայս՝ Քարքարուտն, P. Saxatilis ի Կարնոյ կողմանս, – P. Oyota, ի Դարապաղ: – P. Notata ի Պագու. – P. Lagopus և P. Co rolopus, ի Հր. կովկաս. – P. Maritima, ի Բաբերդ, ի ԴավրէԺ. – Եփրատականն P. Euphratica, ի մէջ Մ. և Փ. Հայոց. – P. Arenaria ի Պոնտոս, Հր. Կովկաս, եւայլն:

== 2630. Ջղու. ==
– Տես Տիզկանեփատ։ 

== 2631. Ջնակ. ==

Բժշկարան մի յիշէ Ջնակի տակ, միանգամայն և Ջանդիաներ ն կոչէ, իբր հոմանիշ, որ է ներքոյ գրեալ Ջնդիանն։

== Ջնարակ ==
– Տես Ճնարակ։

== *Ջնդիան. ==

Տես Ճնդիան, Բոք և Հոռոմ Երնջան։

== 2632. Ջոլիրան. ==

Տեսակ մի Նռան, նշանակած է բառհաւաք մի։

== 2633. Ջոնջոլ. ==

Բանջարեղէն մի, աղելի և թթուով ուտելի։

== 2634. Ջորեակ. ==

Ըստ Սիմ. Կամարկ - «Խիարշէմպէ? ինքն Մարախ ն է, զոր կարապետն ուտէր»: – Ուրիշներ այլ կարծած են որ Յովհ. Մկրտչի կերածն յանապատի՝ ռուսեղէն ըլլայ, մեր լեզուին բառերն այլ յարմար գան Մարախ (միջատի) և Մարուխի (Մատուտակի). սակայն աւելի շատք համարին բուն Մարախ միջատն՝ ուտելի, որոյ գլուխն և ոտուըները կտրած, չորցընելով և աղած՝ ուտելի էր երբեմն յարեւելս:

== 2635. Ջորեկ Կորեկ։ ==

Զայս այլ նոյն Կամարկացին յիշէ, իբրև տեսակ մի Կորեկի և «Շատ ազգ է, կ’ըսէ, բայց սպիտակ կամ կարմիր լինայ»։

== 2636. Ջորու ծծեր. ==

Զայս եւս նոյն Կամարկ. յիշէ, և Թ. «Գաթըր պօնճուղի գրէ. լան խիստ մանտրն է»: Թ. կոչուի և Գաթըր դըռնաղի (Ջորու ըղունգ)։ Տես Օրոճ։

== 2637. Ջուանշիր ==
– Տես Ճօշիր։ 

== 2638. Ջոք. ==

Ըստ Ստ. Ռուքեան է Լ. Veratrum, Փ. Veratre. որ և Բժշկարան է վկայուն թիւն բերելով՝ պարզէ. «Խոտ է, որ զմեծ զօրութիւն մաքրելոյ ունի. է Սպիտակ և Սեաւ. Սպիտակն փսխելութեամբ զպատճառս ախտից արտաքս հանէ»: – Շուշանից ցեղէն դիմացկուն խոտեղէն բոյս մ’է Ջոք, որ աւելի բարեխառն կամ հիւսիսային կողմեր գտուի. երկու տեսակն այլ ի Հր. Կովկաս և ի ոնտոս ճանչցուած են, և ի Լալվար լերինս Գուգարաց։

== 2639. Ջրաբաբ. ==

Բառգիրք մի զուգէ Լ. Mollugo անուն, որ նշանակէ Փրփրեմի տեսակ մի, որ չոր տեղուանք գյուղի քան ջրային, եթէ Հ. անունն այսպէս իմանանք. որովհետև ուրիշ Բառգիրք մ’այլ Յ. բառով գրէ. «Սպեթղոն? Բաղթակ, որ է Ջրաբաբ (2), որ յաղբիւրն լինի»։

== 2640. Ջրախաղող. ==

Շնախաղողն է ըստ բառագրի միոյ, որ Թ. եւս գրէ Աղճայ օթի?

== 2641. Ջրախոտ. Ջրխոտ. ==

Փոքրիկ թզաչափ բոյս մի երկայնակոթ, երեք երեք սղոցաձև տերեւներով, որ խարուած ի Տրապիզոնի կողմանց՝ առանց ծաղկի՝ անծանօթ մնաց բուսաբանից (Պատուայի)։

== 2642. Ջրակոտիմն. Ջրկոտեմն. Ջրկոտիմն. Ջրիկոտեմ. Ջրիկոտմուկ. ==

Անունն յայտնէ տեսակը (տ. Կոտեմ): Ար. այլ նոյնպէս նշանակէ Ղուրաթ ըլ-այն, արաբ. Բժշկարան մի Պ. անուամբ այլ յիշէ Թէրէքիրզէք, «ամէնն կը ճանաչեն, կ’ըսէ. ի պաղչան լինի»։ – Հին Բժշկարանն օտարոտի անուն մի զուգէ Ջրկոտեմի՝ Կալապաhանակրի, որոյ յետին մասն կըրնայ Յ. Վայրի նշանակել։ Ամիրտ. Անգիտի անպէտն Ար. Բուրաթ ըլ-այն ը մէկ մի Ջրի Կոտեմ կ’ըսէ, ուրիշ տեղ «Ջրին Քալոս ն. և լաւն այն է որ հոտն սուր լինի. Ասէ Պտ. թէ Հռ. Սելինոս ասէ, և ինքն է կանգնման ջրերուն մէջն կու բուսնի. և ի ճղերն կպչտուկ գիճութիւն կայ, Հանց որ ի ձեռն մարդոյն կու կպչի: և ինքն անուշահոտ է, և տերեւն Քէրէվուզի տերև կու նմանի, և մեծ է քան զննուխին տերեւն. և տաքութիւն ունի քիչ մի. և թէ շատ ուտեն՝ զանուն թիւնն տաքցընէ, Հանց որ զերեսն կարմրցընէ: և զպարասն տանի և զգոյնն աղէկ այնէ, և զիր չարութիւնն տանի Հազրին հունդն»։ Յետ այս ըսելու կ’աւելցընէ. «Եւ Ար. իրենս Ճարճիր ըլ-մայ կասեն. որով Կոտեմն, Կարոսն և Ասորեկն շփոթուին իրարու հետ կամ միանան. Լ. Տium, Փ. Creason, նա եւ Berle. Ռ. Ибунка. Брункресч.

== 2643. Ջրապտեր. ==

Անունն յայտնէ ազգը, որ տասնիւ չափ միայն տեսակ ունի. համարելով զսա Լ. Osmanda. Փ. Osmonde. որոց մէկն Պոնտոսի Ռիզէ քաղքին քովերը տես. նուած է։

== 2644. Ջրասպունգ. ==

Ռոշքեանն յիշէ զայս, «Խոտ՝ որ ի քաղցր ջուրս ի յատակն բուսանի, բրդոտ մազոտ, Սոնգոյ նման»։ – Լ. Conferya, Փ. Conferve. – Այսոր նման թուի

== 2645. Ջրբուստ. ==

Գուշակելով անունէն, բայց յիչողն անծանօթ է: Նոյնպէս կենդանաբոյս թուին և կամ ջրաբոյսք՝ հետեւեալքն,

== 2646-47. Ջրի կարիճ. Ջրի մերուկ. Ծովի մերուկ. ==

Որք յիշուած են յԱստր բժշկէ։

== 2648. Ջրի մուռ. ==

Կանգնած ջրերու երես մաչկի պէս տարածուած Մամուռ. Տես Գորտնբուրդ. Լօռ. և այլն:

== 2649. Ջրխաշ. ==

Բառհաւաք մի գրած է, առանց բացատրութեան:

== 2650. Ջրկիր? ==

== 2651. Ջրհորի Գինձ. Ջրհորի հունդ. ==
– Տես Ձարխոտ: 

== 2652. Ջրղանի. ==

Արցախու կողմանց ծառերու կարգին յիշուած է, (Մեղու, ԻԲ, 83)։

== 2653. Ջրճանկ. ==

Ասար այսոր հոմանիշ գրէ Բէրբէնկ, որ թուրքարէն ձայն մի լսուի։

== 2654. Ջրմայր. Կժի Ջրմայր. ==

Հին Բժշկր. գրէ. «Առ Սափորի Ջրմայր, լեսէ մանր, յիրար խառնէ (Ասորիկի Հետ, և յաչքն դիր»։ – Նոյն բանը կ’ըսէ Նոր Բժշկր. մ’այլ, Սափորի տեղ Կրի Ջրմայր կոչելով։ – Թուի ջրամաններու յատակ գոյացած Աղտաղտուկն և վերոյիշեալ Ջրի մուռն։

== 2655. Ջրման ջուր. ==

Ոչ ինչ ըլլալն յայտնի է և ոչ ուղղական բառն, միթէ Ջրեմն. յիշէ նորկեն Բժշկարան մի, հերաթափութեան դեղ գրելով, խառնել այսոր ջուրը Լօշտակի ջրոյ հետ:

== 2656. Ջրոտկէն. ==

Տեսակ մի Խնձորոյ, որոյ յատկութիւնն անունէն։

== 2657. Ջրջուկ. ==

Յիշուած է ի Ն. Դար օրագրի (Ը, 83) իբրև հոմանիշ Կոպալի, և թունաւոր բոյս։ Copale սուսասանից՝ խէժ է Himenea բուսոյ, Փ. Courbaril, որ Աֆրիկա և մերձաւոր կղզեաց և Ամերիկոյ մէջ բուսնի, կարծր և փայլուն փայտով, ժամանակաւ մեծ յարգ ունէր խէժն, Հիմայ ապիկաբռելու (վեռնիճ) ի գործ ածուի:

== 2658. Ջրջրուկ. ==

Ջրկոտեմի տեսակ մի չամարուած է. Լ. Sisymbrium aquaticum, Փ. Sisimbre, կամ Cardamine amara.

== 2659. Ջրսգինոյ? ծաղիկ. Ջրցքեհի. ==

Այս այլ երկբայական անուն մի, բայց հին և ընտիր գրով Բժշկարան է, որ չի տար կարծել Ջրագինի. սրտացաւի կամ արտադրաց ցաւի դեղ խրատէ. «զՋրսգինոյ ծաղիկն աղա և ի գինի արկ և խմցո»: Ուրիշ աղէկ՝ բայց աւելի նոր Բժշկարան մի գրէ. «զՋրցքենոյն ծաղիկն թէ աղաս և խմելոյ տաս գինով, նա ամէն ազգ սրտացաւութեան օգտէ»։

[[Կատեգորիա:Հայբուսակ]]</text>
      <sha1>mf3rtdi9o9omgayoptlrmvmydjip0kh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Հայբուսակ/Ռ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151801</id>
    <revision>
      <id>397317</id>
      <parentid>397280</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T11:20:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emptyfear</username>
        <id>547</id>
      </contributor>
      <origin>397317</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11942" sha1="2hz3ahpc87pawnwvjuujh1tjz8jzbvp" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title = [[Հայբուսակ/Ցանկ|Հայբուսակ • Այբբենական ցանկ • Ռ]]
|author = Ղևոնդ Ալիշան
|previous = [[Հայբուսակ/Ջ|Ջ]]
|next = [[Հայբուսակ/Ս|Ս]]}}

== Ռազիան. ==
– Տես Ռզիան:

== Ռամեք. ==
– Տես Րամաք:

== 2660 Ռասան. Ռասէն. ==
– Տես Անտուզ և Կղմուխ։ 

== 2661. *Ռատպայ. ==

Ար. արաբ., Առուոյտ կանաչ. տես թիւ 158. 162:

== 2662. Ռաւանդիսենի. Ռեւանդ. Ռեւանդսենի. Ըրեւանդ. ==

Աշխարհածանօթ դեղ, արմատ Գաբծիլ կամ՝ Խաւարծիլ բուսոյ, զորս յիշած եմք ի կարգին։ Հին Բժշկարան մեր գրէ. «Նշանք Ռեւանդ առնելոյ. Հան զ Խածվրծոյն տակն՝ որ է Գափ ն, զհասունն, կտրէ սղոցով և ի գինի ի թուրջ դիր երեք օր և երեք գիշեր, և ապա եփէ ինչ որ գինին կատնի, և չորցո շուք ընդ արեւ, և այտ է։ իսկ Ռեւանտի Խորասանին Խորասանոյ Գափին տակն է, և Ռեւանդսենին՝ Հնդկաց Գաբն է. և նոյն նշանօքդ շինվի»։ – Ըստ Ամիրտ. Չինի Ըռաւանդ այլ կայ և լաւ է քան զԽորասանին։ – Թողումք հօս կրկնել ար մատին յատկութիւնները, զոր յիշած եմք վերոյիշեալ երկու անուամբք և խաչն. դեղով, և գտուած տեղն ի Հայս, ի կողմանս Վանայ, Ագռաւաքար, և մերձւաոր սակմանները։ Ընտիր տեսակն, Լ: կոչուի Rheum officinale, Փ. Rhubarber Հին ատեն Հռչակուած էր ի Չինաց եկածն՝ Թուրքաստանի և Պարսկաստանի անցնելով, և ասոնց անուամբ այլ կոչուէր, զոր Արարք մտցընէ ին յԵւրոպա, քան նի որ խոր Ասիոյ վաճառականութեան ճամբաներն բացուած չէին Հասարակաց. յե. տոյ կարաւանք անցնելով ընդ Քաչկար, սմրղանտ և Պուխարա՝ բերէին ի Սուլ դանիէ, և անկից ի մեծ չաէաստանն Պարսկահայոց` ի Դաւրէժ. աստից այլ տա. նէին ի Տրապիզոն և ի կ. Պօլիս, ուրիշ ճամբով այլ կու գերուէր յԱղեքսան. դրիա։ իսկ մեր վաճառականք Հաւանօրէն իրենց երկրին այս պատուական բերքը բերէին մինչև յիտալիա, ԺԶ դարու կիսէն վերջը մինչև ԺԸ ին սկիզբները. ի Վենետիկ յիշուի 1575 թուականէն մինչև 1710. այս ետքի տարին և նախորդը (1709) 75 սնտուկով բերած էին Հայք և ծախած իբր 100, 000 ֆր. այն ժամանակի արժողութեամբ։

== 2663. Ռեհան. ==

Արեւելեայց սիրելի և հռչակեալ բուսոց մէկն՝ տերեւոց անուշահոտութեանը համար, որ ծաղկի տեղ բռնեն, և պէսպէս անուամբք ճոխացեալ և Թագաւորական իսկ կոչուած, ինչպէս Յ. Փ. Ի. անուանքն, հուն., Basilic, Basilico, Ռ. Базиликъ. յորմէ և Թ. Ֆէսլիյէն. Լ. Ocymum. իսկ Ար. զատ յայլոց անուանց (Հաւք, Հաբակ, Համահիմ, Պատրուճ), Շահսիֆէրէմ, արաբ., Շահասպրամ ըստ մեզ, որ նշանակէ թագաւորական Սպրամ կամ ծաղիկ, ինչպէս և պար զապէս կ’ըսուի ուրիշ անուամբ՝ Ռէhան ըլ-մէլիք։ Այս ետքի անունն սեփական (Ռեհան) է և առ մեզ, և աւելի կերպով և այլ նուիրական, որովհետև եկեղեցւոյ ծիսից մէջ եւս մտած է, Ս. Խաչն այնով պսակելու կամ զարդարելու. իսկ այդ արաբ. կոչումն բնիկ Ար. է՞ թէ Հ. ստուգելու մնայ։ Ուրիշ անուանց նկատմամբ` տես ինչ որ յիշած եմք ի Հաբակ, Շահասպրամ և Պատրուճ։ Անուանց շատութիւնն յայտնէ միանգամայն և Ռեհանի տեսակներ, մանաւանդ տերեւոց մեծութեամբ և փոքրութեամբ, քիչ մայլ անոնց գունով. մեր Ամասիացին այլ վկայէ, թէ «Յայտնի է, շատ ցեղ լինի, եւլան այն է որ Հոտն աղէկ լինի. հալող է, և հով ըղեղան աղէկ է, և զկալուածն կու բանայ•և թէ օծես՝ օգտէ գլխու ցաւուն և շուրջ գալուն՝ որ ի հովութենէ լինի. եւ. թէ զիւր Տունտն տապկես և տաս, աղեց գաներուն և կարճահարին այլ օգտէ… բայց տաք ըղեղան զեն կու առնէ»:

Յիշէ քանի մի տեսակներ այլ, ինչպէս Թագավորական Ռեհանը, Ռայէհանի մլուք գրելով, և նոր հոմանիշ մ’այլ կաւելցընէ, «որ է Զամրան ն? Սողոմոնի Ռեhան, Ռայըհանի Սիւլէյմանի, որ է Ճամսաֆրան ն (Համասպրամ՝) և Հաայսու? Սուլայման այլ կասեն. և ինքն ի Պարսից լերունքն կու բուսնի, և ի Սպահան և այլ կու բուսնի, և ինքն նման է Սամթին՝ որ դալար լինի, և իր տերեւն կու նմանի Տըղտին տերեւին, և ծաղիկն փոքր է, ի Բաղեղան ծաղիկ կու նը մանի. և ինքն կու չորցընէ: Ըստ քննողաց՝ սա է Ooymum flamentosum։ – Ռեհան էլ-Քաֆուր, «որ հոտն ի Քաֆուր կու նմանի, և տերեւն ի Քասնու տերև կու նմանի, և թէ հանապազ հոտվտան՝ զըղեղան և զխելաց խառնակումն տանի, բայց հով բնութեան մարդկանց՝ չար է»։ – Ռեհան՝ թէ յարեւելս և թէ յարեւմուտս՝ սիրոյ, ցաւոց և պէսպէս կրից նշանակ համարուի, կերպ կերպ այլաբանութեամբք։ Ըստ տեղական տեսակաց՝ յիշուին,

== 2664. – Ռեհան Առուի. ==

Ըստ Սեբաստացւոց՝ սա Ֆուդէնէճն է. տես զայս:

== 2665. – Ռեհան Ջրի. ==

Ըստ անուանն նոյն է ընդ վերնոյն, «Ջրի տեղ բուսած լինի», կ’ըսէ Կամարկապցին:

== 2666. – Ռեհան Սարի. ==

Ձեւն լաւ բացատրուած չէ, հունտերն համեմ կ’ըլլան կերակրոյ, և արկած ու փշրած՝ դեղ վէրքերու: Յիշուի ի կողմանս Սասնոյ։

== 2667. Ռետնի. Ռետին. ==

Շատ ի Հնուց ծանուցուած և ի Ս. Գրոց այլ յիշուած է Ռետին՝ անուշաբոտ և բժշկական խէժն կամ հիւթն, և նոյնպէս կոչուած, մանաւանդ իբրև ընդհանուր ցեղ այսպիսի նիւթոց, յարեւելս և յարեւմուտս. Յ. հուն., Լ. Resina, Ար. Ռատինէճ. իսկ խիժաբեր ծառն՝ օտար լեզուաց մէջ նոյն անուամբ չի յի յիշուիր, այլ Մայրեաց և Եղեւնեայց տեսակ համարուի։ Վաստակոց գիրքն կ’ըսէ (ՄՂԳ), «Որ է Սոնոպրի ծառին խիժն. ի դուսու (!), ծովեզերէն ելանէ, զերդ խայծղան է: – Ար. Շիրպին, արաբ., որոյ համար կ’ըսէ Ամիրտ. ըստ Պէյթարայ. «որ է Ղաթրանին ծառն. երկու ցեղ է.. և իր միրգն օգտէ ըռուպուին (խռչակի հիւանդութեան և լերդին և ծովու լապստակ ուտողին.. և տերեւն և միրգն ուտուի.. Ասեր է Պտ. թէ իր միրգն նման է Սոնոպարին, և այլ փոքր էև ինքն փչլի է, երկու ցեղ է, երկան և կարճ, և կեղեւն կապուտ է»:

== 2668. Ռզիան. Ռազիան. ==

Ար. Ռազինէճ, Թ. Ռեզէնէ արաբ. Ար. կ’ըսուի եւս Շիմար. Լ: Foniculum, Փ. Fenouil. ի. Finocchio, Ռ. Укропное сумя. Ամիրտ. գրէ. «Ըռզիանն, որ է Ար. Ռազիանաճն, և Պ. Պատիեան ն, երկու ցեղ կու լինի, վայրի և Ածվոց: Լաւն այն է որ դալար և մատղաշ լինի… Իպն. ասէ, թէ առաջին նախահայրն Ադամ աuցել է! թէ մարդ մ’որ գարնան առաջին օրն արեգակն ի խոյն մտանէ մինչև ի Խեցգետինն երթայ, որ է ամռան առջի օրն, յամէն օր մէկ մթխալ Ըռզիանի Տունտ, մէկ մթխալ Շաքար խառնէ և ուտէ, նա մէկ տարի անց մարդն հիւանդութենէ անհոգ լինի և առողջանայ * և այլ զար մանալի բան մ’ալ այս է, յորժամ՝ ձմեռն լինի՝ օձերն ի գետնին ներքեւն կու մտնուն և պառկին և կուր(անան), աչՎին չի տեսնուլ- և յորժամ՝ գարուն լինի՝ կուր ի դուրս կելանեն և կերթան Ըռզիանն կու գտնուն, և զորն կ’ուտեն և զորն աչիցն կու դնեն, և աչվին կու տացվի, և արարիչն Աստուած զան օձերուն տեսութիւն ի յայս խոտս է դրել, և նմա փառք յաւիտեանս»:

== Ռզիան Հոռմցի. ==
– Տես Անիսոն, թ. 109.

== 2669. Ռըժակռի. ==

Վայրի ծառ մի. յԱրցախ, այլոց հետ յիշուած (Մեղու, ԻԲ, 83)։

== 2670. *Ռիպաս. Ռէվաճ. ==

«Որ է Գաբծիլն (թ. 392). լաւն այն է որ ի Շիրազու բերեն», ըստ Բժշկր։

== 2671. Ռոշնակ? ==

Յիշուած ի բառհաւաքէ. բառն նշանակէ պայծառ։

== 2672. Ռուզ. ==

Հին Բժշկարանն պիսակի դեղոց մէջ յիշէ և Սպիտակ Ռուզ՝ ուրիշ Բժշկ. մ’այլ գլխու ցաւու և տքնութիւն ունողի դարմանոյ մէջ՝ ուտելիքն այլ նշանակէ, և ասոնց մէջ պատուիրէ ուտել «հաւի մսով և չաքրով, և կաթօմ՝ Ըեռուզ և ձուի դեղնուց», եւայլն, – Նոյնն իր համառօտ բառակարգին մէջ հոմանիշ գրէ Բրինձի, որ է Որիզ։

== 2673. *Ռունաս. ==

Տես Տորուն։ 

== 2674. Ռուփէն. ==

Կամարկապցին՝ Ոսպ է, կ’ըսէ. Ռոշքեանն՝ պարզապէս, «Խոտ, որ ի ջրուտ տեղիս բուսանի, Լ. Rhopalum», եւս և Nymphka։ Ետքինս շատ անգամ՝ յիշած եմք, իսկ առաջինն Mollusia կոչուած ջրային բուսոց ցեղին մէկ ազգն է։ – Յիշուի և

== 2675. Ռուփէն Վայրի. ==

Յայսմաւուրք կ’ ըսեն (Յ Մարերի – 15 մայիս) ի վարս Ս. Յովհ. Լռակացի Փ. Հայոց Կոլոնիա քաղքին եպիսկոպոսին, որ ի Պաղեստին յանապատ մի ճգնելով (Ռուբայ) քանի մ’օր մի անգամ իր ձեռօք ժողվէր և միայն այս ինքնաբոյս վայրի խոտը կամ՝ բանջարը կ’ուտէր. Յ. բնագիրն՝ յորմէ և Լ. Melagria կոչէ զայն, իբրև այն կողմերու անապատակեաց ճգնաւորաց սովորական ուտելիք:


[[Կատեգորիա:Հայբուսակ]]</text>
      <sha1>2hz3ahpc87pawnwvjuujh1tjz8jzbvp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Հայբուսակ/Ս</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151802</id>
    <revision>
      <id>397318</id>
      <parentid>397281</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T11:21:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emptyfear</username>
        <id>547</id>
      </contributor>
      <origin>397318</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="98807" sha1="tbs8cua8dajxbfv4ipg5kq8rdsz3tnv" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title = [[Հայբուսակ/Ցանկ|Հայբուսակ • Այբբենական ցանկ • Ս]]
|author = Ղևոնդ Ալիշան
|previous = [[Հայբուսակ/Ռ|Ռ]]
|next = [[Հայբուսակ/Վ|Վ]]}}
== 2676. Սաբեկ. ==

Ով որ Ս. Գրոց պատմութեան քիչ շատ հմուտ է, կամ սուրբ շաբաթ ու ընթերցուածոց, այս անունը լսելով՝ դժար է թ է չտեսնէ սրտառուչ և սրբազան բազմադիմի տեսարան մի. ծերունի Հայր մի որ իր մէկ հատիկ սիրուն զաւակը կու տանի անմարդի տեղ մի՝ փոխան գառին մորթելու, միամտութեամբ Հնազանդելով աստուածային ազդման, և կարծ է դեռ լսել աելի միամիտ որդւոյն հարցումը: Ահա սուր և ահա փայտ, ուր է, Հայր, ողջակիզի ոչխարն. – Աստուած տեսնէ, որդեակ իր ողջակիզելի գառնուկը – և ամենատեսն այն՝ իսկոյն կու ցուցընէ անոնց և մեզ՝ գիրուկ խոյ մի եղջիւրներէն կախուած «զծառոյն Սաբեկայ: Գերագոյն Հանճարք Սաղիւ բաեն նկարագրել բանիւ այսպիսի տեսարան, իսկ ով կարէ արժանապէս նկարել նաև ի միտս՝ այն ստուերակերպ օրինակին տակ ծածկուած գերմարդկային ողջակէզը•զոր երգացանէ մեր եկեղեցին խորհըր դարար«Սաբեկայ ծառին վերաբերեալ խոյ յողջակէզ՝ փոխանակ իսահակայ, այլ ի վերայ քո (Խաչափայտին) զենա Գառն անարատ, ի հաշտութիւն Հօր, և ի բառնալ զմեղս մեր: – Բայց ի՞նչ ծառ էր այդ Սաբեկդ. – մեկնիչք՝ ոմանք այս ծառը, ոմանք այն ծառը կ’ըսեն. Յ. և Հ. թարգմանութիւնք այդ եբրայեցի սառը պատեր են. Լ. Vepres թարգմանէ, որ թանձր կամ փշոտ թուփ նշանակէ, և շատ գիտնոց կարծիքն է՝ թէ այսպէս իմանալու է, և ոչ յատուկ ծառի տեսակ, ինչպէս կ’ըսէ մեր Կիլիկիո բերքերը յիշող վարդապետ մի (Թով. մաս), «Թուզ, Նուռն և Սաբեկ», իսկ Վարդան ի Մեկն. Ծննդ. «Սաբեկն ոստ մի ծառոյ թարգմանի կամ՝ երկճղի ծառ, իսկ առ ի միտս՝ թողութիւն կոչի: Այս ետքի իմաստով դարձեալ կ’ըսէ. «Ոմանք ասեն թույլ գոլ. զի Սաբաք թույլ նշանակէ եբրայերէն. բայց ուրիշ օրինակք գրոցն ոչ թոյլ՝ այլ Թայլ գրեն, որոչ բոյս մի, զոր յիշած եմք (թ. 764). և յօտարաց այլ ոմանք զնոյն (Atriplex) կարծած են, սակայն այս բոյսս կըրնար իր ճըղիկներով գառնուկ մի վերցընել։

== 2677. Սագահում? ==

Հումոյ կռէզ, գրէ հին Բառգիրք մի, և թուի Հում՝ ծառոյն խէժը նշանակել. կամ՝ Հոռմի կռէզ. առաջին բառն (Սագ) – Յ. թէ՞ Հ. անծանօթ է, բոլորն այլ՝ եթէ Հումէ բարդուած չէ։

== 2678. Սադար? ==

Գալիենու բառից կարգին գրուած է, և բացատրած Ար. Բաբօնաճ ալ-նահարի, իբր գետոյ այսինքն Ջրային Երիցուկ։ – Ուրիշ օրինակ մի գրած է՝ Բաբոնաճ ահլնար՝ (ալ-Նահար) Հիւսադադ։

== *Սադիր. ==
– Տես Ծոթրին։

== 2679. Սազապ. Սատապ. Սատաֆ խոտ. ==

Ար. արաբ.. որ Հոռոմն «Պեղանօս ասէ (հուն.). և ինքն երկու ցեղ է, մէկն Վայրի և մէկն Ածւոց. - և այն լաւ է որ ի Թզենւոյն ի խէչն կու բուսնի, տաք և չոր է, Գ տարաճա. կարող է և կարող է, տաքցընող է.. և զփորն կու կապէ, և թէ քացխով օծես՝ օգտէ Հով գլխացաւութեան, և զքթին արիւնն կտրէ, և զաչքն սրացընէ, և զականջին գոռալն տանի, և զՍոխին և Սխտորին հոտն կու տանի, և մակացու դեղոց օգտէ: •Ացել է Պտթէ իր Պ, լեզուաւ Ֆալանմա կու ասեն. և ինքն երեք ցեղ է, վայրի է և լերին և Ածւոց։ և լաւն այն է որ Ածւոց լինի. և թէ զտերեւն չոր Թզով և Ընկզով ծամեն, զմահացու դեղոց զչարութիւնն տանի և գազանաբարաց: և յորժամ՝ չոր Սամթով եփել և զջուրն տան որ խմէ, զմաղաս՝ տանի, և օգտէ կողացաւի, և այլն։ – Լ. Ruta Փ. Rue.

Վայրի Սազապ կամ Սատապը՝ Ամիրտ Ար. գրէ «Զաֆարայ (Զուկարա) թէ զտերեւն ծեծ են և խմեն, զփորացաւութիւնն տանի և զռիպ ջերմն տանի, և զլերդացաութիւն այլ տանի: – Տես Կառան, որ յատուկ Հ. բառ երեւի, և ըստ այսմ հարկ էր որ ածւոց Սազապն այլ այսպէս կամ ուրիշ Հ. անուն մ’ունենար. և թէ և կոչուի Փեգենայ, բայց սա այլ կըրնայ վերոյգրեալ Յ. բառն ըլլալ, եթէ Յոյնն այլ առած չէ դըրսէն։ – Հին Բժշկարանն յիշէ Սատապի տեսակները, որք «ի տաք և չոր՝ հավսարք են, սրբէ յղորկուտ պլղամէ, զի լեղի է, զքամի էանէ ի ստամոքէ և փորոյ, զաչաց լոյսն ուժովցընէ.. բայց զգլուխ ցաւցընէ, զի տաք ու չոր է.. ի դեղեր ի պէտք է և ոչ ի կերակուր. և Վայրի Սատպի ունդն ի դեղեր մտէ՝ և ոչ ի սպաս»։

== *Սաթառէն. Շէտառէճ. ==
– Տես Անձխոտ։

== 2680. Սալաթ. ==

Տեղ տեղ այսպէս կոչեն զՀազար, աղցանի նշանակութեամբ, ըստ արեւմտեայց. բայց յատուկ

== 2681. Սալաթ. Սալէթին կամ Սալաթա. ==

Նշանակէ ըստ Բժշկր. «Գարի ն՝ որ կեղև չունի ի վերայ, որպէս Ցորեան կու նմանի, և այլ փոքր է. և թէ ալիւրէն շօթ առնես և կիսաեփ լինի, և դնեն ի մալախուլային (սեւամաղձոտի) գլխուն վերայ, օգտէ. և թէ զալիւրն մալէզ առնես և շատ (կամ ի հետ) Հոռոմ, ձէթ խառնես և երեք վաղվընէ և կամ Հինգ վաղվընէ մէկ ուսկուռա ջ տաքցընես և խմես, օգտէ խեւութեան և ցրիւ զրուցելոն և անգոՀութեան, և մէնալուն 2 և այն մաըժութ եան՝ որ ի զավ տայէն լինի. և զկուրծքն յստակէ, և օգտէ հազին: – Վաստկ. գիրքն այլ յիշէ զՍալէթին (ԻԶ), և Կտաւատի հետ կըրնայ ցանուիլ և ըսէ, «զի այն եւս եղ ունի. ցանելու ժամանակն այլ «ի սեպտեմբեր ամսոյ 22 աւուրն ի վեր մինչև ի Հունվար ամսոյ երեք օրն, պիտի ցանել»:

== 2682. *Սալիկա. ==

«Հոռմերէն Սիրինգոյ ասեն, ըստ հին Բժշկր. Յ. հուն., Եղէգն կամ եղեգնեայ Սրինգ նշանակէ. իսկ Ար. արաբ. է Լ. Laurus Cassia. Բժշկարանք մեր կ’անուանեն «Ս. Գրրիգորի ուխտին փայտին կեղեւն», կամ Ս. Գէորգայ Խոտին տակն, զորս յիշած եմք ի կարգին (թ. 476, 536) կարեւոր բացատրութեամբք:

== 2683. Սալոր. Սալորենի։ ==

Որ և Շ տառիւ Շլոր։ (Հին և նոր գերմ. և անգղ. լեզուաց մէջ լսուի այս ձայնս. Sleha, Schlehe, Sla, Sliva, ինչպէս և Ռ. Слива). – Ոչ միայն պտղոց տեսակի մի անուն է, այլ և տարբեր ազգի պտղոց ընդհանուր անուն, որով յայտ է թէ շատ նման տեսակք այլ կան գլխաւոր ազգին, որք և առանձին ա. նուամբք կոչուին. և Հասարակաց անունն ամէն կողմ լսուի, թէ և պտուղն տար բեր ձեւով և Համով ըլլայ: Ամիրտ. «Աճաս (արաբ.) անուան տակ գրէ, «Որ Դամոն ն, որ է Սալոր ն, և Պ. Այու կ’ասէ, և Թ. Արիկ (Էրիկ). և ինքն շատ ցեղ կու լինի, և լաւն այն է որ խոշոր լինի և քաղցր լինի, հով է Ա տրճ. և գէճ է Բ տրճ. թէ զտերեւն ջրով եփեն և խաղաջ առնեն՝ օգտէ փողացան ւութեան և զնուզլան խափանէ, և զխռչըկին և զանկիկին ուռուցքն Հալէ.. և թէ զիր խէժն թրջեն և խմեն՝ օգտէ կրծոց խոշորութեան, և զչոր հազն և զխռչըկին պետութիւնն տանի.. Ասէ Պտթէ ինքն ցեղ ու ցեղ կու լինի, մէկն սև ու մէկն սպիտակ կու լինի. և այն որ սև է՝ Յունուն (կամ Այուն ըլ-պախար) կ’ասեն, և այն որ սպիտակ է Շահալու (կամ Շահլուճ) կ’ասեն, և լաւն այն է Սև Սալորին՝ որ աղէկ հասնի ինքնիրենն և խոշոր և քաղցր լինայ: – Պէյթար Սալորի համար թուլացուցիչ է, կ’ըսէ, «բայց ոչ այնչափ որ յայս կողմն Հայոց (Էրմինիե էլ-տախիլէ), վասն զի այնկէց եկյծն քաղցր է, ամեն տեղ ծառին համեմատ է պտուղն. այս կողմի Հայոց Սալորն քիչ կծող է քան զԴամասկեանն: – Լ. Prunus, Փ. Prunier:

Սալորի գլխաւոր կամ աւելի ընտիր տեսակն է Դամոն, որով երբեմն ընդհանուր Սալորք կ’իմացուին. տես զայս անուն և ուրիշ մեզի ծանօթ տեսակաց անուանքն, Սլուչայ, Դաժանման, Դամասկ, Թամբուլ, Ճանմուլ կամ Ջոնջոլ, Կոկան, Ոտուռն? Սար-Սալոր, Տոտոր, Տտուզ։ Իբրև յատուկ ազգք Սալորենեաց, կամ այնպէս անուանելոց, յիշուին Սալոր Մէրտինոս, և Սալոր Հնդկաց, որ է Հնդկարմաւն:

== 2684. Սակամունի. ==
– Տես Ջաւզալակ։ 

== 2685. Սակուղաջուր? ==

Ի գրոց է թէ ի լրոյ, և ինչպիսի՞ է. չէ նշանած գիտուն բառհաւաք մի։

== 2686. Սահապի. ==

Տեսակ Խաղողոյ յԵրեւան։

== 2687. Սաղապ. ==

Ըստ Ասարայ է ծանօթ Սալեպն արեւելեայց, որոյ իսկութիւնը տես Աղուէսաձուք անուամբ, թ. 63.

== 2688. Սաղէ-տակ. ==

Թուփ կամ ցախ մի, ուսկից աւել շինեն։

== 2689. Սաղուզի? ==

Արցախոյ վայրի ծառոց մէջ յիշուի. թուի Թ. առ Սագըզ, Ձութի ծառ, Հերձի:

== 2690. *Սաճ. ==

արաբ. Testona grandis. «ինքն ծառ-մն է որ շատ ճղեր ունի, և տերեւն այլ շատ կու լինի. և ինքն ի Հնդիկս կու գույնի, և իր շուքն մարդ շատ կու ժողովի. և ամառն և ձմեռն միապէս չի այլայլիր, և թէ այրեն և Մամիuայի ջրով տրորեն և յաչքն քաչեն զէտ ծարար, խիստ օգտէ, և ըզ ջղերն ուժովցընէ, և զերեսին չտերն տանի, և օգտէ այն ուռեցին որ ի յաչից կոպերն լինի… Անցել է Պտ. թէ քան զինքն մեծ ծառ չկայ, և ինքն պինտ է և ոսկեգույն, և բնութիւնն ով է և չոր է, և թէ իր պտղէն ձէթ շինեն, որ այնոր ձիթին անունն Տօհն ըլ-Սաճ ասեն, և զՄուշքին նաֆոն (մշկապորտ) այնով կու շինեն»։.. Այս ծառին փայտն է Bois de Teck կոչուածն. ծառն գտուի ի Հար. Ասիա և յՈվկիանիա.

== 2691. *Սաճազնիա. ==

Շատ հեղ յիշուի ի Բժշկարանս՝ ուրիշ բուսականաց հետ, իբր դեղ պէսպէս ախտից, բայց ի՞նչ ցեղ ըլլալն՝ ինձ անծանօթ է։

== 2692. Սամիթ. ==

Համեմային բանջարոց կամ խոտոց գլխաւորներէն մէկն, և Անանխոյ և Չամանի հետ յիշուած ի Քրիստոսէ, ի յանդիմանութիւն ագահ և կեղծաւոր Փարիսեցւոց. Լ. Anothum, Փ. Aneth, Ռ. Анитъ. Ար. Շէպէթ, արաբ., կամ Շիպթ, ինչպէս գրէ Ամիրտ. որ յիշէ թէ, «Թ. Տօրաղ օթի, ասէ, և Ֆռ. Անէդոմ, և ինքն ածւոց և վայրի լինի. լաւն այն է որ ածւոց լինի, և ծաղիկն դեղին լինի։ Տաք և չոր է Բ տրճն, եփող է, բնութիւնն կու խաղցընէ և քուն կու բերէ, և Հով գլխացաւութեան օգտէ, և ակնկացաւութեան այլ օգտէ, եւայլն: Ասէ Պտ. թէ ի Շիրազ Շաւ կ’ասեն, և լաւն այն է որ դալար լինի. և իր փոխանն Sարչինն է և Ղարանֆիլն»:

== 2693. Հոռոմ Սամիթ. ==

Գալիենու բառից մէջ Յ. գրուի Մարաթրոն, ուղիղն է հուն., առանց Ր տառի, թէ և Լ. այլ Marathrum, գրուի. բայց հասարակ անունն է Feniculum, որ է Ռազիան. տես զայս։

== 2694. Սամիր. ==

Մեծ կորեակն է կամ Գաւարս, ըստ Բառագրոց։

== 2695. Սամնտրուկ. ==

Ըստ Ստ. Շէհրիմանեան՝ Կցմցուկն է, տես թ. 1869, Լ. Polygonatum.

== 2696 Սամուխ. ==

Ըստ Ամիրտ. Մկնականջն է. Պէյթարի գրոց մէջ չկայ այս անունս, որ գուցէ և ոչ Ար. ըլլայ։

== 2697. Սամսար ծաղիկ. ==

Ձեւն բացատրուած չէ մեզի, այլ յիշուի Սասնոյ կողմերում, և անդամալուծութեան դեղ ըլլալով՝ կոչուի և Անդամալուծի խոտ:

== 2698. Սանամ. ==

Սպանդն է, ըստ Ասարայ. այս բառս այլ չկայ ի Պէյթար:

== 2699. *Սանամըքի. ==

Հին Բժկր. գրէ այսպէս, և կ’աւելցընէ, «Խոտ է, որ ի Մէքքէոյն» գայ, նոյնպէս ուրիշներն այլ։ Տես Աճալ, թ. 74։

== 2700. Սանդատ. ==

Հին Բժշկարանն այսոր հոմանիշ գրէ Ար. Ալնահարի?

== 2701. Սանճատ? ==

Բժշկարան մի գրելով հովերու վրայք, կ’ըսէ՝ «Աղէկ քամի այն լինի.. որ ի Թզենու, յԸնկըզէ և ի Սանճատէ չփչէ»։ Եթէ սխալմամբ գրուած չէ՝ փոխանակ Սանճանի կամ՝ Սանդիանի. սա Ար. Կաղնի նշանակէ, որ մեկ այլ երկու ծառոց կըրնայ յարմարիլ։

== 2702. Սանտ. ==

Ըստ Ամիրտ. Արաբացի կռէզը տուող ծառն է. Տես Կռէժ և Խարադ։

== 2703. * Սանտալ։ ==

«Որ է Ար. Չանդան, (կ’ըսէ Բժշկ. մի): Յեսու ասէ թէ հով է և չոր է Բ տրճ, օգտէ սրտին տրփալուն և ստամոքին, եւայլն։ Անուշահոտ փայտից կար գին ծանուցուած է, և է Ճանդան ն Աշխարհգ. Խորենացւոյ (թ. 1847). – Լ. Santalum, Փ. Santal կամ Sandal։ – Մխ. Հերացի յիշէ և Սպիտակ Սանտալ ի դեղորայս միօրեայ ջերման։

== * Սանտարաք. ==
– Տես Ճնարակ։

== 2704. Սանտրուկ. ==

Ամիրտ. կ’ըսէ, «Խոտն (է) որ կէսք մի այնով զակռան կու փորեն, ի Ղազօվայ (Սեբաստիոյ գաւառի) շատ կու լինի, և կէսք մի զիրեն հունտն ի Խորասանու տեղ կու ծախեն»։ – Շէհրիմանեանն նոյն համար ընդ վերոյգրեալ Սամանտրուկն. Poligonatum.

== 2705. Սապռ. ==
– Տես Հալուէ. 

== 2706. Սապտուկ. Սաւտուկ. ==

Այսպէս կոչեն շատ տեղ Հայք՝ Թ. Չիկտէմ (տ. Չքիտամ) կոչուածը, որ փոքր սոխաւոր բարակ բոյս մ’է երկայն թելակերպ տերեւներով, սպիտակ նա և կարմիր կամ կապոյտ ծաղկներով, որձայն ճերմակ մաչկով պատած, սոխն կանաչ Նշի նման և գրեթէ Կաղինի չափ է, որ տեղացեաց ախորժելի է ուտելու, ի Տարսն, ի Շիրակ և ուրիշ կողմերում։ Լ: Colchicum autumnale. – Տես և Ձիւնծաղիկ, որ ազգակից է այսոր և մէկ տեղ երգուած ի Սալաձորեցոյն. միայն թ է իրեն Չքիտամն կանուխ գարնանային է, Սապտուկն աշնանային։ – Ըստ հելլենական առասպելաց՝ Մեդէա կախարդն այս բոյսս ի գործ ածէր՝ թունաւորելու կամ կատղեցընելու համար։ Ամիրտ. Աշնանային Չիկտամը զուգէ ուրիշ ծաղկի մի, Յ. կամ Լ. գեղեցիկ և յիշատակեալ անուամբ, Amaryllis, զոր խանգարեալ գրէ Այմարուղալաս կամ «Աիմարիղալիս, որ է Դեղին Սուսամն, Թ. Աշնան Չիկտամ կ’ասէ… թէ աչքն լինի տաք-ուռուց՝ ի վերայ դնեն, օգտէ, և թէ զօքն և զտերեւն սպեղանի առնես և դնես ի վերայ կրակին այրածին՝ շատ օգտէ։ Յիշած եմք զայս, թ. 2387, մեր նոր Բուրաստանի երգողին տողերով. յիշեմք հօս որ լատին ուսանողաց անմոռաց է այդ Ամարիլլիս անունն, զոր Վիրգիլիոս իր առաջին հովուերգութեան մէջ ներկայացընէ իբրև սիրուհի Տիտիւրոս հովուի. և ամենքն ի բերնուց գիտեն բանաստեղծին այն պարզ բայց աննման երկտողը։

Nos patriam fugimus: tu, Tityre, lentus in umbra

Formosam resonare doces Amaryllida silvas.

«Մեք փախըստեայք ի հայրենեաց: Դու, Տիտիւրէ, ի հովս անխուլ

Մարզես զմայրիս՝ ըզգեղանիդ Ամարիլեակ հընչել անդուլ»:

== 2707. *Սառաբին. ==

«Որ է Սէքպէնէճ», գրէ Բժշկր. մի այսինքն Sacapenum. ըստ այսմ պէտք էր Սակաբին կարդալ։ Տես Պզոտի։

== 2708. Սառապիսեայ փայտ. ==
– Տես Ապանակ, թ. 171։ 

== * Սասալիոս. ==
– Տես Անճիտան:

== 2709. *Սատա. ==

Կամ Սատախինիս, ինչպէս կարդացեր է Ամիրտ. Պէյթարայ գրածը արաբ., որ է Stachys, որ յԱնտալուսիա Գարա կոչուի, կ’ըսէ. և ուրիշ տեղ՝ Անուշա, զասոնք չի յիշեր մեր Ամասիացին, այլ միայն թէ, «Բոյս-մն է որ ի լերունքն կու բուսնի և ի քարոտ տեղեր, և ի Ֆարասիոն (տ. Հօտիսոյ) կու նմանի. մանր և անուշահոտ կու լինի, և շատ ճղեր ունի, սպիտակ է, և քան զՖարասիոնն սպիտակ կու լինի. զսիրտն ուժովցընէ, ե օգտէ ամենայն փորոքի ցաւուն, և կատղած չան խածածին, եւայլն։ – Ըստ թարգմանչին Պէյթարայ է Լ. Stachys Germanica.

== 2710. Սատանի Խիար? ==

Վարընգի՞ տեսակ է թէ այլ ցեղ բոյս, չեմ գիտեր. Բժշկարան մի ուրիշ նիւթ ոց հետ խոստուկի դեղ գրէ և «Սատանի Խիար Ժ տրամ, իր տակն Ժ տրամ.. մեղրով շաֆ արա», եւայլն։

== 2711. Սատանի ծառ. ==

Այսպէս կոչէ Ասար զԾառանց պտուղն, որ է Աքլիլմէլիքն:

== Սատապ. Սատաֆ խոպ. ==
– Տես Սազապ։

== 2712. *Սատէճ. ==
– Տես Կաժ և Կասկած։ 

== 2713. * Սարախ. ==

Կամարկապցին կ’ըսէ. «Ինքն սև տակ է, և տղերն իրար կպած, աղէկն ի գէճ տեղի լինի»: Հաւանօրէն է հետեւեալն ծանօթագոյն Ար. լեզուաւ,

== 2714. * Սարախս կամ Սէրախս. ==

արաբ., որ է Պտերն Լ. Filix, Փ. Fougère. զոր տես. թ. 2604։

== 2715. Սարածաղիկ. ==

Գունագոյն անուշահոտ ծաղիկ մի, կ’ըսէ օրագիր մի։

== 2716. Սարդ. Սարդենի. ==

Կասլայի ծառն է, տես զայս, որ և Դափնի։

== 2717. Սարդոյ. ==

Մահաբեր խոտ մի ի Սարդենիա կղզի, կ’ըսէ Ռոշքեանն, և ի գրոց այլ վկայութիւններ բերէ. Լ. անուանէ Sardoa, Յիշած եմք զայս Կենատ անուան նեքեւ, որ թերեւս յարմարուած է մահաբերի նշանակութեամբ՝ իբր Կենաց - Հատանող, այն տեղ նշանակած եմք և այժմու գործածուած Լ. անունը։

== 2718. Սարի Խնձոր. ==

Այսպէս անուանած է ռամկօրէն Ալոճն, ինչպէս և ուրիշ լեզուաց մէջ։

== 2719. Սարկաղնի. ==

Լերան Կաղնի ծառ նշանակէ, և յատկապէս Գղթոր ունեցող տեսակը։

== 2720. Սարկաւի. ==

Մեր ազգային հին բժշկաց մէկն կարեւոր տեղեկութիւն մի ընծայէ. «Դեղ փայծեղան, որ ես նուաստ Ստեփանոսս (որդի Ահարոնի) զուգեցի Եդեսիա, դիպակագործ մարդոյ, և տգէտ մարդոյ խօսք և բժշկական գործս, ապա չի պիտի քամահրել զտգէտ մարդոյ խօսքն ամենեւին: խոտ մի կայ իր անունն Սարկաւի ասեն (Սարկօի գրուած), իր նշանն այս է. երկանուկ լինի քիլ մի կամ այլ ավելի, միատեղ է, և կամ երեքճեղ բուսնի, ի Նաթրէն? որ է Կոտրխի? նման լինի գունովն կերպովն, ապա այլ մեծ տերև է որ քիչ ու լայն, Ուրֆայու այգիքն լինի և ի լեառն շատ լինի։ Ա՛ռ զայն, չորցու և լոսէ, և թերանորով ձու խառնէ, և տուր որ ուտէ. թէ քսան տարուն փայծղան մեծ և ցաւ լինի՝ զամէն տանի, օգտէ կամօք Աստուծոյ: Թէ և տարակուսական բառեր կան այս գրուածիս մէջ, բայց անտարակոյս երեւի բուսոյ անունն Սար-կաւի, որ և նախընթաց անուան պէս բարդած թուի Սար (լեռնային) բառով, իսկ կաւի ` թէ և առանձինն յիշուած չէ, բայց ուրիշ բարդուած անուամբ այլ գտուի, Օձկա-կաւի. իսկ միւս երկու ստորագծեալ անուանքն հետաքննելի են։

== 2721. * Սարղանդ. ==

Ար. արաբ.. «Խոտ-մն է որ ի տակէն շատ ճղեր կու ելնէ, և յաւազի մէջ կու բուսնի, և սպիտակ ծաղիկ կ’ունենայ: և յորժամ չանեն ի տեղացն՝ զէտ քամած կապայ կու ոլորվի. և այս խոտիս տակն բան կա անցնի և այլ տեղն չի անցնիլ•թէ եռցընեն և զջուրն խմեն, զանձն գիրցընէ, և թէ հոտվըտան և թէ ծխեն՝ զըղեղն ուժովցընէ. և օգտէ զուգամին՝ շատ և շուտ»: – Լ. Telephium imperati, ըստ թարգմանչին Պէյթարայ։

== 2722. * Սարմախ. ==
– Տես Ղաթք։ 

== 2723. Սարոյ. Սարւէ. ==

Հաւանօրէն ի սարերն գտնուելուն համար այսպէս կոչուած վայրի ծառ, տեսակն որոշել դժուար է, որովհետև թէպէտ Ս. Գրոց մէջ շատ անգամ՝ յի չուած է՝ բայց հայ թարգմանիչն Յ. բնագրին մէկ բառի տեղ՝ քանի մի անուն դնէ, թուի թէ չկարենալով որոշել յատուկը՝ նմաններն այլ յիշէ։ Գալիենոսի բառից մէջ կայ գրուած Սարւէն իբր հոմանիշ Կիպարիսի, նոյնպէս Ս. Գրոց մէջ այլ տեղ մի յարմարին ասոնք իրարու Ռոշքեանն Բեւեկնի համարի զՍարոյ, և պտուղն խընկի տեղ ծխուի կ’ըսէ. այսոր Համաձայնի մասամբ և սաղմոսա. մեկնիչն Դանիէլ ասորի (Սաղմ. ՃԴ). «Սարոյն՝ բնութեամբ անուշահոտ է, և փայտ նորա կարծր և առանց փտութեան, և ոչ յորդանց ապականի. և յայժ վայելէ գեղեցիկ գործոց և դրօշելոց և քանդակուածոց, և զարդարէ զդրունս տաճարաց. այլ և բնութեամբ ջերմին է, և պտուղ նորին օգտակար. եփեալ և ճաշակեալ՝ ծիրանւոյ և դեղնագունի երեսաց օգնէ, և զջուրն պտղոյն եդեալ և պնդեալ՝ վաղվաղակի ի խոնարհ ձգեալ սրբէ զդեղնութիւն մաղասոյ։.. Դարձեալ, յաճախէ ծսռս այս բազում ոստովք՝ յարմատոյ մինչև ի վեր. և որ կամի ելանել ի գլուխ նորա՝ դիւրաւ ելցէ ընդ ոստս նորա»։

== 2724. Սարու ծաղիկ. ==

Առանց յատուկ անուսն այսպէս կոչեն ի կողմանս Սասնոյ՝ թուփ մի, քարոտ տեղերում, որոյ ծաղիկք շուտով թափին, և չորցուցած ի գործ ածուին իբրև քրտնեցուցիչ, նա և մաքրիչ, և ուռեցքներու կակղիչ։ Գուցէ ըլայ վերոյիշեալ Սարածաղիկն (թ. 2715)։

== 2725. Սարուն? ==

Գուցէ վերոյգրեալն ըլլայ, և գրուի նոյն Գալիենոսի բառից մէջ, հոմանիշ Եղիթադրանոնի? Յ. մօտիկ ձայնով հուն. նշանակէ Արեւու բզէզ, միջատ մի։

== 2726. Սարսենիկ. ==

Սեբաստիոյ կողմերում լսուի Կասլայի տեղ. թուի Դարսենիկ անունն այլայլած։

== 2727. Սարտակ? ==

Յայտնի չէ ինչ ըլլալն. հին Բժշկր. քոսի և խաղուարտի դեղ գրէ՝ Գիոյ տերև ծեծած խառնել Սարտակի հետ և վրան դնել։

== 2728. * Սարքուլա ==
– Տես Անձխոտ, թ. 11։ 

== Սաւդուկ. ==
– Տես Սապտուկ։

== 2729. Սափառնիա. ==

Բժշկարան մի այսպէս կոչէ զԾնեբեկ, և «ի Ղալսարի (Կեսարիոյ) գեղանն՝ շատ կայ», կ’ըսէ։

== 2730. * Սաֆսաֆ. ==
– Տես Ուռի։ 

== 2731. Սաֆտաֆ. ==

Կըրնար վերնոյն հետ շփոթուած և սխալ գրուած համարուիլ, բայց հոմանիշ բառն զոր գրէ Բժշկարան մի՝ տարբեր բոյս ցուցընէ, և գրածն է Գօգլէարինէ, այսինքն Cochlearia կոչուած դրվալաձև տերեւօք ազգ մի բուսոց հիւսիսային և բարեխառն կլիմայից. որոյ մէկ տեսակն Coch. Aucherij տեսնուած է յԵզնկա, ի Թորթում:

== 2732. Սգռենի. ==

Անշուշտ Զղեարենին է. տես զայս:

== 2733. Սելեմուկ. ==

«Աղբերաց առջև բուսած բոյս մը», ըստ Սեբաստացւոց։ (Պատկ. Գ, 279):

== 2734. Սեխ. ==

Ծանօթ մեծ պտուղ կամ բերք բանջարեղենի, որ Պատեխ, Պտեխ, Պթեխ այլ կ’ըսուի Ար. բառով, որով երբեմն և Սեխի ընկեր Ձմերուկն այլ, ինչպէս յիշած եմք (թ. 1788. 2616). «Պատեխ որ է Սեխն, ինքն յայտնի է, կ’ըսէ մեր Ամասիացին. չորս ցեղ է և լաւն այն է որ Սամարղանդի լինի, հով և գէճ է Բ տրճ. թ է զան սունն ուտեն՝ զգոզն կու յորդորէ և ճլէ տայ. և թէ զիր միսն աչացն ուռեցին տլէ անես՝ օգտէ. և թէ զիր կեղեւն ի ճակատն կպցընես՝ զնուզլան որ ի յաչքն, իջնու՝ կու կտրէ, և զմարմինն կու կակղացընէ, և զկուրծքն և զխռչակն այլ կու կակղացընէ… և թէ զիր կեղեւն չորցընես և թ է պտուկ մի միս դնես՝ որ յուչ եփի, որպէս պախրու միս և որ սոցին նման է, և կտոր մի կեղեւէն ի վերայ ձգես, շուտ մի եփի, փորձիւ է. և թէ զկեղեւն չորացընեն և ցաւած ակռային ծխեն, և աչաց որ ձմաթռել է՝ ծխէ, օգտէ. – Վաստկ. գիրքն Սեխի մշակութիւնը՝ կօդայի և Դդումի նման գրէ (ՄԿԸ), իսկ հին Բժշկր. կ’ըսէ. «Հասած Սեխ՝ Հով ու գէճ է Բ տրճ. և գէճն չատ է քան զչորութիւնն. և թէ զինք ի դրուցէ ընդ անձն ած ես՝ սրբէ զկաչին, և Տունդն՝ զգոզն յորդորէ, զքարն Հանէ դերիկմանց և ի թատէ. շոյտ գնայ ի ստամոքէ. և որ ուտէ՝ շոյտ ի սաֆրա փոխի և պլղամ. և ամենայն ցաոց օգնական է, և յերկայնն լաւ է քան զբոլոր. և Հասած կեր. տաք բնութիւնն թէ ուտէ՝ Սքնճպի խմէ ի վերայ, և Հով բնութիւնն՝ անպակ գինի մէկ կթխայ. և ջերմնոտի՝ չէ աղէկ ուտելն, զի խանգրէ զստամոք, և զկեղեւն մի ուտեր, զի յուչ հալի»: - Լ. Cucumis Melo, Փ. Melon Ռ. Дыня. Ար. արաբ. Թ. Գավուն. արաբ.։ Սեխի այլեւայլ տեսակաց ոմանց զատ անուանք լսուին և ի Հայս. ինչպէս Դուդմակ, Շալախ, զորս յիշած եմք, իսկ Պթեխ, Շամամ, Խարբզակ, հասարակօրէն Ձմերուկի վերաբերին։

== 2735. * Սեկուտ. ==

Իբրև հայերէն գործածուած է նոր Բժշկարանաց մէջ. բայց Թ. Սէօկիւտ, բառն է, որ է, Ուռի, Ուռենի:

== 2736. Սեպր. ==

Աղելով ուտելի բանջարեղէն մի կ’ըսուի։ – (Երեմ. Հայրենիք 317)։

== 2737. Սեռիկ. ==

Գեղաքանոյ կողմանց բուսոց մէջ յիշուի առանց բացատրութեան։

== 2738. Սերկեւիլ. Սերկեւլի. ==

Ընտանի ծառոց մեծագոյն պտղաբերն, թէ հում և թէ եփած ուտելի, մանաւանդ շաքարով, ախորժահամ՝ և առողջարար. ինչպէս ինքնին վկայած է՝ բերնով Առակախօսին (ԺԶ), երբ Դեղձն կու ծաղրէր զնա դեղնութեանն համար, և սա պա. տասխանէր, «Ես դեղին եմ՝ զի ցաւակցիմք հիւանդաց, ի տես երթալով և զՏիւան դութիւն դառնալով, և ոչ որպէս դու հալածեալ ի հիւանդաց: – Ամիրտ. գրէ Ար. Սաֆարճիր կամ Սէֆէրճիլ արաբ. անուամբ համառօտ, վասն զի Պէյթար մոռցեր է եղեր գրել, յետոյ աւելցուցեր է, և գրածն ամեն օրինակաց մէջ այլ չէ մտած. թուի թէ Ամասիացին ալ չէ գտած երկար բացատրած օրինակ մի. «Ինքն երկու ազգ է, կ’ըսէ, մէկն քաղցր և մէկն թթու, աղէկն քաղցր է, բնութիւնն հով և չոր է Ա տրճ. չափն՝ քանի որ կարիքն է։ Ասէ Ֆուլոս, թէ օգտէ լերդին և ստամոքին և սրտին. և թէ յանօթաց ուտէ՝ զփորն կապէ և զծարաւն -կտրէ.. բայց ծերոցն զեն առնէ խիստ։ Դարձեալ գրէ, «Սերկեւիլն խորվէ և կեր մեղրով, զմիտքն բանայ, և զփորձ կապէ»։ – Լ. Cidonia, յանուն Կիւդոն քաղաքի Կրետեայ, որ բնիկ տեղ համարուի Սերկեւելի, որոյ համար և Կրետացի խնձոր կոչուէր, հուն. Փ. Cognassier, Թ. Այվա Ռ. Дикое квитовое дерево. Հասարակ տեսակն յիշուած է Եւրոպացի տեղագրաց՝ ի Խարբերդ։ – Պատմական յիշատակաւ Նշանաւոր գիւղն Սերկեւլի յԱյրարատ՝ տայ կարծել որ այս ծառոյ և պտղոյ բերքէն առած ըլլայ անունը՝ թուի թէ և Արաբացիք ի Հայոց առած ըլլան։ Հին ժամանակ Քրիստոսէ վեց եօթն դար առաջ յիշուի Սերկեւիլն առ Յոյնս, իբրև գերազանց կամ՝ նուիրական պտուղ մի, արժանի եսպերական պարտիզաց, և Հարսանեաց մէջ նշանակութիւն մ’ունէր, Աստղկան նուիրուած, զոր նկարէին երբեմն Սերկեւիլ ի ձեռին. յարեւելս այլ խնամով դարմանուէր, և ինչուան Հիմալ չաքրով կամ՝ մեղրով սնուցածն՝ յաճախուած ուտելիք է։ Վաստկ. գիրքն ալ կ’ըսէ (ԾԽԵ) այսոր համար, թէ շատ աւելի «աղէկ տեղի ախորժէ (քան խնձորն, Տանձն, Սալորն, կեռասն, եւայլն, որք) «Համաձայնք են միմեանց։ – Հին Բժշկարանն գրէ Սերկեւլի բժշկական յատկութեանց Համար. «Փոթոթ է քան զՍինձ. օգտէ սաֆրայի որ ի ստամոքնզստամոքն փոյթ տէ, զփոր կապէ, զգոզն յորդորէ և որ արոյն Թեքնու՝ կտրէ զարոյն, զսաֆրան աՀնդէ, իր ըմբելին՝ ես սատակ լինի՝ զփորն կապէ, և խիստ չող ստամոքի օգտէ. և այտ ըմբելիտ շատ մնայ քան զայլ ցեղերն։ Եբ ուտեն զՍերկեւիլ՝ յուչ գնայ ի ստամոքէ, զջուրն ծծ է և զինք ձգէ, այսպէս և զամենայն միրգ է… Սերկեւիլ ու Խնձոր ու Տանձ՝ ի կշտելեց կեր, և որ Սերկեւիլ շատ ուտէ՝ կոլինձ ընծայէ, ապա և թուխմա այնէ»։

== 2739. Սեւախրուկ. ==

Երկայն և կոկ տերեւով բանջարեղէն մի, աղցանով ուտելի անուշահամ, կապուտ կանաչ գունով (ըստ Աթանաս. եր. 74)։

== 2740. Սեւատեսուկ. ==

Ըստ Շէհրիմանի է Սէզն, Լ. Pimbinella

== 2741. Սև գնտիկ. Սև հնտիկ. Սեւուկ հնտիկ. ==

Տես Արջնդեղ և Շոնիզ։ – Բժշկարան մի կ’ըսէ. «Սեւուկ հնդիկն ընդ առաջին դեղերն սահմանեցին՝ Գաղիանոս և այլ իմաստասէրքն»։

== 2742. Սեւեռ? ==

Կամարկապցին գրէ. Սեմ? Խիարշամպայ. ինքն Մառեխ? կամ Սեւեռն է»։

== 2743. Սեւըսկի? ==

Գալիենոսի բառից մէջ գրուած կայ իբրև հոմանիշ Մանրագորի։

== 2744 Սեւուկ. ==

Այսպէս կոչուի ի կողմանս ինչ Հայոց՝ սև և մանր տեսակ մի Կտաւատի: Բայց այն կողմանց ծանօթ բանասէր մի (Զելինսքի) Սեւուկ անուան զուգէ Լ. Ustilago Uredo, որ Սընկոց ցեղէն է։

== 2745. Սեւցխի. ==

Վայրի ծառոց անուանց էին գրուածի մէջ յիշուի, և նշանակէ Սև Ցախ. զոր տես:

== 2746. Սզնի. ==

Արցախոյ կողմանց վայրի ծառոց ետ յիշուի (Մշակ, ԺԲ, 128. Ն. Դար, Զ, 166. Բարխուդ. 54)։ Պտուղն կոչուի Սիզն կամ Սեզնը. և է ըստ նախնեաց` Սրափուշն. տես զայս: Սխալմամբ գրուած երեւի ի Նոր Դար, Ը, 170. Սղնի։

== 2747. Սէզ. ==

Հասարակ գործածութեամբ` դալար կամ քիչ մի խոնաւ խոտ հասկացուի. բայց յատուկ բույսեր այլ նշանակէ: Գալիանոսի բառք այսոր հոմանիշ Յ. Ագրիստոս գրեն, որ է հուն., Լ. և Փ. այլ Agrowtis, որ Սիզոյ հասարակ նշանակութիւնն ուներ, բայց հիմայ բուսաբանք սեփականեն տեսակի մի՝ զոր կոչեն Gramen, Փ. Chiendent (Շնատամն). Ար. «Սիլ, արաբ., որ է Սէզ, որ է ունէր, հիմայ Այրըխ. լան այն «է որ թաժայ լինի… Իպտ. ասէ, թէ ինքն խոտ–մն է որ ինքն հանգուս հանգուս կու լինի, և տերեւն յերկան լինի, նմանԾ սեըեւին, և Տ. այս խոտիս կասեն Այղիր օթի … և ցեղ-մն և այլ կու լինի՝ որ տերեւն նման է Սխտորին տերեւին, և այս խոտիս Հ. Սէզ կասեն, և ծաղիկն սպիտակ կու լինի, և տակն հինգ վեց ճիւղ կու լինի, և հաստութիւնն մատի մի չափ կու լինի, և կակուղ և քաղցր կու լինի, և ի յայ գեստանն շատ կու բուսնի, և ի յարտերն այլ կու բուսնի շատ։ և ազգ մի այլ կու պատմէ գրոցս չինողն զայս խոտս որ Սիլ կ’ասեն, և Նաճիլ և Նաճիր և այլ կ’ասեն, և Պ. Փութքիա կասեն, և ինքն Խարդաֆ ին (Կանգառ) ցեղերուն: է, և բնութիւնն հով և չոր է, յ’Ա տրճ: – Այս տեսակ Սիզոյ Հ. յատուկ անուն երեւի Արուանտակ. տես թ. 224: – Սէր նշանակէ և զՎաղմեռուկ, ըստ Սիմ, Կամարկապեցւոյ։

== 2748. Սէզ որդան. ==

Այրարատայ յատուկ բերոց մէկ նշանաւորն է՝ բոսորագույն կարմիր ներկ մի տուող Որդն, որ ջրի մէջ եռցընելով կու տայ այն գեղեցիկ Որդան կարմիր ըսուած գոյնը. իսկ Որդին կ’ըլլայ քանի մի տեսակ խոտոց և տնկոց վրայ, որ քեզ կոչուին ի Հին Հեղինակաց մերոց, ինչպէս Խորեն. Աշխարհգր. կ’ըսէ. «Ունի Այրարատ Որդն՝ արմատոյ Սիզոյ, առ ի զարդ կարմրութեան, կամ Սիզաբերեալ գրուած. այս Սէզս յատուկ Լ. Pimbinella կոչուի։ Բայց այս ընդհանուր անուամբ շատ տեսակք Սիզոց կան, յորոց յիշուին մեր կողմերում, P. Corymbosa ի Բաբերդ, Թորթում, Մարաշ. – P. Peucedanifolia ի Նախճաւան, Գարապաղ. – P. Saxifraga ի Կարին, Պինկէօլ։ – P. Rhodantha ի Ծանախ, Ճիմիլ լ. – P. Antriscoides, ի Հր. Հայս, – Որդնաբերն գտուի բնիկ յԱրարատէ դուրս և յԵրեւան և ի Կարին։

Սիզն.

Պտուղ Սզնի ծառոյ տես զայս:

== 2749. Սիլսիլ. ==

Ծանօթ է ի Հայս այս անուամբ ընդեղէն մի Ցորենի կամ Հաճարի տեսակ։

== 2750. Սիճ. ==

Բժշկարան մի գրէ Ար. Սըլըմ, Լ. Սէլէն. եթէ սա է Selinum, Փ. Selin, ապա Սիճ՝ Լախուրն է կամ Կարոս։

== 2751. Սին. ==

Եթէ ստոյգ այսչափ գրուած է, նոյն է Փշատի հետ, թերեւս իր փոշետեսակ մարմնոյն Համար՝ բառին հասարակ նշանակութեամբ այսպէս կոչուած, իբր դատարկ, չնչին պտուղ մի. որ և իր փտտած փոշոտած վիճակին մէջ պիտանի կամ ուտելի կ’ըլլայ. բայց կրնայ կարծուիլ թէ գրուածին վերջը Ձ տառ մ’այլ աւելցընելու էր, և կ’ըլլար

== 2752. Սինձ. Սնձենի. ==

Այս անուամբ հասարակօրէն կ’իմացուի Զղեարի նման աելի կակուղ և անոյշ տափակ կուտերով պտուղ մի, որ կոչուի Լ. Sorbus, Փ. Sorbe, Թ. Իւվեզ. բայց մեր Բժշկարանաց և այլ գրուածոց մէջ շփոթուին և նոյն անուն գրուին Սինձ, Փշատ և Ալոճ. Ար. Ղուպայրա արաբ. անունը՝ թարգմանիչն Sorbe գրէ, բայց նկարագրութիւնն է Փշատի, ինչպէս և Ամիրտ. կու գրէ, (տես ի Փշատ), և չի յիշուիր ի Պէյթարայ, թերեւս ծանօթ չէր իրեն և ոչ իր թարգմանչին: – Բժշկարան մի գրէ միաւորելով, «Սինձ, որ է Թ. Իգտա ն, որ է Փշատն»: – Ռոշքեանն գրէ, «Ծառ՝ յորմէ խէժ ծորի առատագոյն և յստակագոյն ծուծ հանի՝ քան ի զկամէն. և վկայութիւն բերէ ի Յայսմաւուրաց (Դեկտ. 16). «Կապեցին զՓիլիմոն ի Սնձենի ծառ մի և նետաձիգ լինէին առ նա»։ Առանց զանազանութեան գրէ հին Բժշկր. «Սինձն զփորն կապէ, զՍտամոքն փոյթտէ և քիչ կերակրէ. և զինք մի՛ ուտեր զէտ այլ միրգ. ապա քիչ կեր»:

== 2753. – Սինձ. ==

Նշանակէ ուրիշ բոյսեր այլ. բառք Գալիենոսի Սինձ գրեն Յ. հուն., որ անոյշ Խնձոր ըսել է, և ըստ Բժշկարանաց Ալոճին է. Կամարկապցին Միեսմիլիոն գրէ, և կ’ըսէ «Ինքն է Սինձն, հանճար է, կ’ուտվի, և քէօքն սղկեն, չիրիչ անեն։ Հիմայ այլ ծանօթ է ի Հայս այս բանջարս, նեղ երկայն գռուզ տերեւներով և պարարտ Համով: ձեւին համար ոմանց թուեցաւ թէ նոյն ըլլայ ընդ Գռզի կամ Գռզիկն, և ըստ Լ. Scorzonera Hispanica. – Հին Բժշկարանն ուրիշ բուսոյ զուգէ. «Քոչմօրուք՝ Սինձն է, որ Թ. Էմլիք ասէ». զայս գրելով և նոր Բժշկարան՝ կ’աւելցընէ զՀակակուլ՝ իբր հոմանիշ: – Լսենք ծաղկաբան Սալաձորեցոյն այլ.

«Սինձն, իրիցուկն ու Եղերդակն կու ըսպասեն Արեւորդուն,

................ շըրջին զօրն հետ արեւուն»:

== Սինատրուկ կամ Սինդրիկ ==
– Տես Սնդրուկ:

== 2754. Սիպեղ կամ Սիվեղ. ==

Հին Բժշկարանն յիշէ` «Սիվեղան արմատ, եփէ մեղրով և գինով, և ուտէ», զօրանալու համար։ Ասար այլ թոքացաւութեան դեղ զուգէ (ԺԵ), «Մատուտակ և Սիվեղ»։ Հասարակ ուտելի բանջարեղեն է, շատ կողմեր գտուի ի Հայս, կարոսի նման, բայց Հաւասար երկայն սղոցաձև տերեւօք, և ցածկեկ, կայ տեսակ որոյ վերի կողմն աւելի լայնկեկ է։ Եւրոպացի գիտնականք այլ ճանչցած են, մէկն անուանէ Լ. Coronopus, որ Գաղտիկռի ցեղէն է, միւսն (Պիպէրշդայն, Գ, 207) Bunium Falcaria. – Թ. Գազ այաղը (Սագի ոտք)։ Տեղացիք (ի Կարին և ուրիշ կողմեր) եղով տապակած կուտեն զայս:

== 2755. Սիսամբար. Սուսամբար. ==

Այս անուամբ երկու կամ՝ երեք տեսակ բոյս կերեւցընեն մեր Բժշկարանք և ուրիշ գրողը. մէկն է Վարսամբ կամ Վարսաման. զոր տես ի կարգին։ Միւսն ըստ Բժշկարանի միոյ՝ է Լ. Alisma Plantago, Փ. Plantain d’eau. (Տես Հովուի փող։) Դարձեալ ըստ ոմանց է Անճարակն, տես թ. 116, և ըստ ոմանց Թ. Մաճառ Նանէսի կոչուած Աննուանս իսկ ըստ Սալաձորեցւոյն,

«Այն Սուսամբար ծաղիկն որ կայ՝ ինքըն կարմիր պայծառագոյն,

Երբ որ բացուի վերայ թըփոյն՝ խիստ գեղեցիկ է ու սիրուն»:

Երգչի երկրէն (ի Կարնոյ) խարուած փոքր սպիտակարմիր ծաղկով Սուսամբար կոչուածը՝ բուսաճանաչք կոչեցին Ranunculus acris. – Մխ. Հերացի յիշէ զՍիսամբար ի դեղս ջերմանց (եր. 11)։

== 2756. Սիսարբաւղ. ==

Այսպէս գրուած ի Բառգիրս Րիվոլայ, իբրև ի գարնան բացող ծաղիկ մի։

== 2757. Սիսեռն. ==

Ծանօթ ընդեղէն, Լովիասի և Ոսպան ընկեր. – Լ. Cicer, Փ. Pois Chiche, Ռ. Бараніи горохъ. Թ. Նoհուտ. Ար. Հումզ արաբ.. «Երեք ազգ է ինքն, ըստ Ամիրտ. մէկն սեւ, մէկն սպիտակ, մէկն կարմիր. աղէկն՝ եփունն. բնութիւնն տաք է և գէճ է, չաքն՝ քանի որ պիտի։ Ասէ Գաղիանոս, թէ զինքն թրջես և կտվես և եփես. զպալղամն կտրէ և զփորն կակղացընէ, բայց երիկամաց և Հալաբյտին զեն առնէ, և թէ կեղեւով ուտէ՝ յինքն քամի ընկենու և զեն առնէ… իպն ասէ, թէ ի լուսնանորուն առաջի օրն յամենայն կոծիծի վերայ մէկ հատ Սեսեռ դնես և կապես, և կենայ մէկ ժամ, և յետոյ զամէնն ի մէկ լաթ մի կապես և յետեւդ քաչես, այն կոծիծնին ընկնին… Քան զամէն ցեղերն Սեւն ուժով է, բայց լավն այն է որ Սպիտակ լինի և խոշոր լինի… և այն որ Վայրի է՝ տաք է և չոր քան զածվոց Սիսեռն, և ի Շիրազ՝ Նօխոստի Հուլվանի կ’ասեն։ Բժշկարան մի՝ ջրոտած աչքի դեղ գրէ Ճերմակ Սուլթանի Սիսեռն։ – Հին Բժշկր. քար ունեցողի կերակուր պատուիրէ Սիսեռը Նշի ձէթով, «և ի հետ Բողկ ու Քրեվս եփէ, խիստ լաւ է»:

Վաստկ. Գիրքն կ’ըսէ (ԻԲ). «Գիտացիր որ Սիսեռն զծովեզրն խիստ ընդունի, զի ինքն բնութեամբ խիստ աղի է, և թէ ուզենաս որ զՍիսեռն կանուխ հասուն ցանես, նա դու կանուխ հետ գարուն ցանեա՝ որ ճարտար եղանի, ուտելու ժամանէ. բայց թէ պահելու համար ուզենաս, նա լաւն այն է որ հետ Ոսպան ցանուի… և են ոմանք որ զՍիսեռն նոյն իւր պարկըճով պահեն և նոյն պարկըճով թրջեն և ցանեն, նա խիստ արբենի լինի: – Նոյնն՝ արված գինին աղէկցընելու համար խրատէ (ՃԾԲ) աղընձած Սիսեռ ձգել կէս լիտր 10 լիտր գինւոյ մէջ. – Գոյնէն զատ ձեւով այլ տարբեր տեսակներ ունի Սիսեռն, ըստ բուսաբանից, որք և յիշեն մեր կողմերում. C. Pinnatifidum ի Խարբերդ, Ծանախ, Սնճար, Այնթապ. – C. Eryoides, ի Քէշիշտաղ: – C. Anatolicus ի Կարին, Տրապիզոն, Արգէոս լ:

== 2758. * Սիսղանի ծառ. ==

Տես ինչ որ յիշուած է Ճանկիկ անուան տակ՝ այս ծառիս համար (թ. 1851)։

== 2759. * Սիսպար։ ==

Այսպէս գրէ Ամիրտ. բայց Պէյթ. Սիսպան արաբ. «Բոյս-մն է որ երկու մարդու բարձրութեամբ ի գետնէն ի վեր կու ելնէ, և հաստ կու լինի, և տերեւն ի Սիսռան տերև կը նմանի, և ճղերն բարակ կու լինի, և Հուլպայի պէս ի վերեն հունտ ունի, և զստամոքն կու ամրացընէ և զփորն կու կապէ»։ Փռ. թարգմանն Լ. նոյն անուամբ կոչէ Dolichos Seisban, և է տեսակ մի Սիսռան կամ Դկուղի։

== 2760. Սիսռխոտ. ==

Երեւի Սիսեռէ առած անունը՝ անոր նմանութեամբ ինչ. թէ և գրուած կայ ի Բառգիրս Ր տառիւ այլ Սիսր, և հոմանիշ՝ Մաղտէ, Լ. Myle, որ աւելի սովորաբար կ’ըսուի Mylium, և Սխտորոց ցեղէն է։

== 2761. Սիվիշկ. ==

Նոր բառհաւաք մի յիշէ առանց բացատրութեան, եթէ չէ շփոթած Զրեշկի հետ։

== 2762. Սիրալախուր. ==

Յայտ է որ Լախուրի տեսակ մի պիտի ըլլայ, և ուրիշ տեղ բացատրած եմք Աղպատ անուան տակ (թ. 70), որ տարբեր ուրիշ հոմանիշ անուններ այլ ունի։ Եթէ այս բառիս առաջի մասն և արմատն սէր է, առասպելական կամ՝ դիցա բանական գաղտնիք մի ծածկէ մոռացեալ հնութեան մէջ։ Թէ և տարբեր է սա Աղուաշբանգէ, բայց հետաքնին գիտնական մի նոյն կամ՝ նման գրելով՝ ետնոյս անուամբ կ’ըսէ, թէ միջին դարուց երեւելի գրչաց մէկն սիրարծարծ և հեշտացուցիչ համարուած աւանդեր է զայն։

== 2763. Սիրի Սիրի. ==

Ոչ յատուկ բոյս է՝ այլ Երեքտերեւուկն, Առուոյտի տեսակ է, բայց իբր յատուկ անուն կոչուի երիտասարդաց և կուսանաց, որք այնոր երեք տերեւոց վրայ մէկ մէկ կտրիճի կամ՝ աղջկան անձ կ’ըմբռնեն մտօք, և կու հարցընեն. «Սիրի Սիրի, ո՞րը կը սիրիս». բաղդաւոր համարուի կտրիճն կամ՝ աղջիկն՝ եթ է ընտրած տե. րեւին վրայ իր սիրականին անունը մտադրած ըլլայ Հարցընողն։ – Թէ ստոյգ աւանդութեամբ և եթէ դիպուածով՝ կ’արժէ յիշել, որ ոչ միայն Հնդկաց Աստըղկան մէկ անունն է Սրի, այլ և ամուսնաբեր Սրի կոչուած պտուղ մի կայ, ըստ առասպելաց կամ վիպասանից նոցա։

== 2764. Սիրող. ==

Անհաճոյ չէ՝ որ բնութեան ամենէն գեղեցիկ արարածոց (ծաղկանց և տնկոց) վրա՝ Սիրոյ անունն այլ հաղորդուած ըլլայ, թէ և այս յիշուած բոյսս շատ գեղեցիկ այլ չէ, բայց սիրոյ գլխաւոր յատկութիւնը կու ցուցընէ, որ է զօրութիւնը, ուժով կապուիլը, և այս երեւի այն տնկին վրայ՝ որոյ յատուկ անուն այլ եղած է Պատատուկ, և է Բաղեղն, ըստ կամարկապցոյն:

== 2765. Սիրուն. ==

Սիրային բառ մ’այլ, որոյ նշանակածն այլ գեղեցկատեսիլ է. Նան ծաղիկ. տես ինչ որ այս անուամբ բացատրած եմք, թ. 2227. և զի Գալիենոսի բառից մէջ Սիրոն իբրև յունարէն անուն այս ծաղկին հոմանիշ է դրուած՝ մեզ անծանօթ է. յիշեմք միայն հուն. բառը, որ անուշահոտ եփած գինի նշանակէ և զօրութիւնն այլ Հ. անունէն հեռու չէ։

== 2766. Սլփահատ? ==

Տեսակ Ցորենոյ կարմրկեն և կարծր. լսուի ի Հայս, (ըստ Զելինաքեայ)։

== Սխտոր. ==
– Տես Խստոր։

== 2767. Սխտորուկ. ==

Սխտորահամ բանջարեղէն մի, գուցէ արմատն այլ սխտորակերպ, պանիր մակարդելու ի գործ ածուի։ Թ. Գեանդալան կոչուի (ըստ Աթանաս 77).

== 2768. *Սխօլ? ==

Ըստ Բժշկարանի միոյ է Սկօլոսֆնտարիւն, այսինքն Scolopondrium. տես Արծուաճանկ։

== 2769. Սկեզօրի հեր կամ մազ. ==

Տես Ձարխոտ։ – Անշուշտ էին առասպելէ մ’առնուած է անունս. արեւմտեայք այլ Աստղկան մեր կ’անուանէ ին, Capillus Veneris, և կանանց մազերը չատցընող և գեղեցկացընող համարէին։

== 2770. Սկղավ. ==

Հին Բժշկարան մեր նկարագրէ զայս. «Սկղավն բուսնի ի լերինս և ի քարուտ տեղեuտան, և է անծաղիկ և անսերմ, բարձր է զէդ կանգուն մի և հաստ քան ի բոյիտ. ճղերն նօսր և սփռին աստ և անդ որպէս Կաղըչնանի, և տերեւն նման լեզու և բոյթի ձեռին. ներքի դետի տերեւն դէպ ի վայր է: և վերի դեէին ի կանգուն, և միջին նմանութեա թ որպէս ական գրել? և դրույցի տերեւն խարտէ: ոսկեգոյն. Ա՛ռ զինք զամէնն նոյն արմատովն, ի Հոքի չորցո և աղա մանր, և շաղղէ սպիտակ մեղրով և պահէ պապիկէ աման, զգործ Թրիակի գործ է, ապա տուր որոց ի մահացու դեղոյ երկեղ կայ՝ յառաջ քան զհաց ուտել, մեծագոյն քան զկէս Կաղնոյ, և պահէ զմարդն… որ վախէ գիշերն՝ որ է խաիական, և որ արոյն բերէ ի վերնատանցք, տուր քացխով և եղկ ջրով, և ստամոքցվաց գինով տուր. հազոյ և խռչոտաց՝ եղկ ջրով. որովայնացվի՝ եղկ գինով, լերդցվի՝ ջրով. ոտնցվի, ջրգողի, անդամալուծի, դողդոչոտաց՝ մեղրով»: – Այս քան բացատրութիւնն թերեւս գիտնոց սաւական ըլլայ այս մեզ անծանօթ բուսոյ և անուան համար, որ նմանի քիչ մի Լ. Scilla, և Ար. Ասգիր կամ՝ Անսoլ արաբ. կոչուած ծանօթ Մկնսոխից, Յ. այլ հուն. Վարընգի և Դդումի տեսակներ նշանակէ, բայց Սկղավի նկարագրութեան չեն յարմարիր։

== 2771. Օղանգն. ==
– Տես Զրեւանդ. 

Սղնի.

Սխալ գրուած երեւի, փոխանակ Սիզն կամ Սզնի. տես թ. 2748։

== 2772. Սղոցի. ==

Վայրի ծառ մի, որ յիշուի ի Ս. Գիրս, ի մարգարէութեան Դանիելի, Շուշանայ պատմութեան մէջ. վաստակոց գիրքն (եթէ չէ շփոթած ուրիշ ծառի հետ) Անծիանի ծառ կոչէ, Լ. Ilex, Իտ. Elce, Փ. Jease. Հասարակ Կաղնեաց ազգէն է, և այսպէս անուանած իր տերեւոց եզերքն սղոցի պէս ակռայ ակռայ ըլլալուն համար` իր պալատն կամ պտուղն քիչ մի անուշութիւն ունի։

== 2773. Սղոցիկ. ==

Բոյս կամ ծաղիկ մի Գեղարքունոյ կողմերում՝ յիշուած, (Տէր Աւետիք 48)։

== 2774. Սմաղ. ==

Ըստ Բախտամեանցի (եր. 27) է Զրիչին:

== 2775. Սմբուլ. Սմպուլ. Սնբուլ. Սմբուլ. ==

Որոյ կապույտ գունոյ համար Սալաձորցին ըսեր է, թէ «Կապոյտ է հագեր». այլեւայլ տեսակ անուշահոտ ծաղկունք են, զորս նշանակած եմք Նարդոս անուամբ։ Յիշեմք հօս հին Բժշկարանի գրածն ի կարգի Համեմաց, «Սեւն (Սմֆուլ) լաւ է քան զԿարմրագոյնն»։

== 2776. Սմբուկ. ==

Այսպէս կոչուի տեղ տեղ ի Հայս, և ի նոր Բժշկարանս՝ Պատինճանն։ Բառին նուազական մասնիկն կարծել տայ Սումբ պարզ անունէ մի ծագուած ըլլալ։

== 2777. *Սմիղակ. ==

Այսինքն է SmilaX. տես Գեղձի.

== 2778. Սմինդր. Սիմինդր. ==

Հացեղէն ընդեղինաց բարակ ալիւրն կամ Նաշիհն համարուի՝ այսպէս կոչուած ի գիրս. բայց նորերս յատուկ կի’մանան այս անուամբ զ Մայծն (տես թ. 1961)։ Արդեօք վանական Վ. այլ յ’ԺԳ դարու այսպէս կիմանար, երբ կա մեկն էր, «Երկու աղայ ի մի երկանն, զմին աղունն, որպէս զՍիմինտրն, նախ կորկոտ և ապա Նաշիհ: Հին Բժշկր. այլ իբր յատուկ ընդեղէն չի յիշեր զՍիմինդր, այլ զ Սիմինդրաջուր, որով եփուած Կորեկն և Հաճարն՝ աղէկ կերակրեն, կ’ըսէ.

== 2779. Սմնակ. ==

Գունագոյն ծաղկանց հետ յիշուի Ագաթանգեղոսէ. ինչուան Ժ դար այլ այս անուամբ ծանօթ է եղեր ի Հայս. զի էին Բժշկարանն այլ յիշէ. «Սմնակն տաք ու չոր է, օգտէ պլղամին և գիտութեան և Հով բնութեան մարդոյ, և գլխացաւի որ ի հովէ և ի սաւտայէ, և որ կէս գլխոյն ցաւի, և այն ցաւուն՝ որոյ ծնօտն թափի»։

== 2780. Սմսըմ. Սմսմուկ. ==

Առաջնոյն համար Րիվոլա ի Բառագրին կ’ըսէ, «Սերմն նման Կտաւատի, յորմէ իւղ հանեն». այսինքն է Սուսան կամ Սիմսիմն Ար. արաբ. տես Կնջիթ։ Երկրորդին համար տես Սոսեմ:

== 2781. Սնգենի. ==

Սունկի տունկն, որոյ համար գրէ Ռոշքեանն, «Փոքր ծառ է, որ զվատ կաղինս բերէ և զյոյժ թանձր կեղև ունի, յոր յենուլ սովոր են որք լողալ ուսանին»։ Ծանօթ է ամենուն այս ծառոյ փայտին թեթեւութիւնն, և գործածութիւնն, մանաւանդ ձկնորսաց կարթերու համար, լողցողաց վերադարձող նեցուկ, և իմաստասիրաց ոչ արհամար` զար մագք մի չնչին նիւթով ծովերու մեծ ու պզտիկ ալեաց վրայ, իբրև անփոյթ և անքոյթ որորան: Ռոլքեանն վկայու. թիւն բերէ յԱռաքէլ տաղասացէ:

«Ընդ Սընգենեա յողին անկեալ,
Սողուն Հըզօր ի նա դիմեալ»:

Լ. Տuber, Փ. Liège. Տես Սունկն։

== 2782. Սնգույրատակ. ==

Որ և Շիկատակ. Գալիենոսի բառից մէջ այլայլած հոմանիշն գրուի Լիենասափիր? ի նորոց ոմն կ’ըսէ թէ Հավաճիպա է, այսինքն Խարի, Լ. Anchusa. իսկ ըստ այլոց նշանակէ Belladona կոչուած բոյսն, ուսկից հին ատեն կանայք իրենց համար Սնգույր մի կու հանէին. այն պատճառա այս Հ. և Լ. անուններն առած է։

== 2783. Սնգրուեղ. ==

Խորեն. Աշխարհագր. մէջ յիշուի ի կարգի Տաբրոպանիա (Սէյլան) կղզւոյ բերոց. հին Բժշկարանն այլ բերնի և կոկորդի դեղ խախաջ պատուիրէ. «Մեղր և Զմուռ, գինի և Սնգրվեղ, երկու երկու դեկան աղա և խախաջեցո»: – Անգիտաց անպէտն յայտնէ որ Զնճըպիլն է. տես Կոճապղպեղ:

== 2784. Սնդրի տակ. Սնտրի. ==

Հին Բժշկր. զոյգ գրէ Յ. բառերով «Սouօն (կամ Սօսան) Կռիօն (կամ Կտիօն) կամ Երեսնակ կամ Սնդրին». ուրիշ մի. «Սնդրի տակ՝ Երեսնակ է, որ Շախաղուլ, այսինքն Շակակուլ որ և Վայրի Ստեպղին կոչուի։ Ամիրտ. գրէ Սընգրենի համար, «է Ալղաղուլն, ինքն դեղին տակեր է, և լաւն այն է որ հաստ և պինդ և յստակ լինի և առողջ լինի», և այլն. Ար. արաբ. Լ. Tordylium Secacul. Պէյթար կ’ըսէ, թ է տերեւներն կու նմանին Պէսիլա կոչուած (արաբ.) ածուոց Ոլոռան (Pisum arvense), արմատներն մատնաչափ հաստ՝ գրեթէ գետնի երեսը կու տարածին. ամէն հանգուցէն մէկ մէկ տերև կելն է, որձային գագա. թ էն այլ մանիշագոյն ծաղիկ մի ի գարնան, ուսկից կու գայ Սիսռսն չափ հատ մի, սև և անոյշ հիւթով. զով և գէճ տեղուանք կու բուսնի՝ մեծ ծառոց կոճղերու քով հնձոց ատեն պէտք է քաղել։ – Ըստ ոմանց է տակ՝ Eremodaucus կոչուածին:

== 2785. Սնդրուկ կամ Սինտրուկ. ==

Նման և ճերմակ քան զԾնեբեկ, ըստ Բախտամ. (եր. 100)։ Տես և Սանկտրուկ:

== Սնկենի. ==
– Տես Սնգենի:

Սնձենի. Մնձնի.

Տես Սինձ ծառն։ Ըստ Վաստակ գրոց (ՄԻԸ) այն ծառերէն է` որ լաւ կու շատնան ջանջխած չաչով, և ոչ հունտով։

== 2786. Սնովպար. Սինոպրի. Սոնոպար. Սնօպար. Սոնոպրի. ==

Ար. արաբ.. Արաբացւոց և իրենց յաջորդաց հետ մտած է այս անունս, ի Հայս, որ ի հնուց կոչուէր Փիճի. տես զայս։ Չգիտեմ ինչ նմանութեամբ կամ յարմարութեամբ գրած է բնախօս մի. «Եդաւ ի սիրտն՝ բնական ջերմութիւն, ըստ կերպի Սնօպարի, գոյնն թուխ կարմիր և խիստ և պինտ անախտելի?»։

== 2787. Սնչիկ. ==

Տեսակ մի Տանձի, որ պահուի ի ձմրան։

== 2788. Սոլոպուր կամ Սոլոփուր. ==

Այսպէս կոչուի հիմայ Լ. Brassica Napus, Փ. Chou Navet կոչուած Կաղամբի տեսակն. բայց ըստ այլոց կարծրկեկ ճղերով և երկայն բարակ տերեւներով խոտեղէն կամ թփիկ մ’Է։

Սնֆուլ. Տես Սմբուլ և Նարդոս։

== 2789. Սոխ. ==

Այս ամենածանօթ բանջարեղենը՝ մեր բնախօս Ամասիացին Ար. անուամբ ստորագրէ «Պասալ. (արաբ.). Պ. Փիազ ասէ, և Հայն՝ Սոխ. Հռ. Կարօմիտ (հուն.), և Թ։ Սօղան. (Լ. Cepa, Փ. Օignon, Ի.. Cipolla). ինքն չորս ցեղ լինի, և լաւն այն է որ սպիտակ լինի. տաք և չոր է ի Դ տրճ. և այս չորս ցեղ Սոխն՝ աւելի պակաս բնութիւն ունի. կտրող և նուրբ անող է… թէ ի ճանապարհին ուտեն` զջրերուն և զօդին զչարութիւնն տանի. և թէ ի քացախն դնեն՝ որ մէկ քանի օր կենայ և ուտեն, զստամոքն ուժովցընէ, զսրտին խառնակիլն. տանի. և թէ ի կրակն թաղես որ եփի աղէկ և տաք տաք ուտես, զպալղամն կտրէ և կակղացընէ։ – Դարձեալ գրէ. «Երեք ազգ է, մէկ Սպիտակ և մէկ կարմիր, և մէկ Մանրգլուխ, աղէկն կարմիրն և խոշորն է.. Ասէ Փօլօսն, թէ ով հում ուտէ՝ գլխացաւ բերէ և ծարաւեցընէւ. և թէ եփած լինի. ազգի ազգի ջերմերուն զվասն տանի. և թէ զջուրն ի յաչքն քաչէ՝ զաւկուրութիւնն տանի։ Այս տեսակներս յիշելով կամարկապցին, երրորդը՝ փոխանակ Մանրգլխի՝ Դարգլուխ գրէ։ – Վաստկ. գիրքն առանձին գլխով գրէ Սոխի համար (ՄԿԶ)։ «Սոխն զկարմրակ հողն սիրէ, և երբ կամենաս դնես՝ զտերեւան Sան յիւրմէ, և ի Սխտորիտ ժամն է իւրդ (տնկելուն), և զգետինն տասն օր յառաջ կակղեա, և զխոտն և զտակն էան, և զերդ մաղած արա զգետինն և դիր, նա մեծ գլուխ առնու և աղէկ. և թէ քսխան (զլուխն կամ տակն է շատ մազմզուկ ունենայ, դու կտրեա որ մեծ լինի. և թէ ուզես որ շատ դիմանայ՝ ի դեռջուրն մխեա և հան, յարեւն չորացո աղէկ, և ի գարէյարդն թաղեա և պահեա։ և թէ զՍոխն ծեծես և ի մեղր խառնես և ի վերայ կողացաւի դնես, օգտէ։ Եւ թէ ընտրէ ոք զփափուկ Սոխն և ամէն վաղ վընէ մեղրով ուտէ, զմարմինն առողջ պահէ, և սպեղանիք՝ ելընդոց և խոցից շատ օգտէ. Եւ է զՍոխին ջուրն ի թարախոտ ականջ ածես՝ օգուտ ած է։ Հին Բժշկր. այլ գրէ, «Սոխ՝ ծանր է ի Դ տրճ մէջն. այլ հաց տայ ուտել, եւս՝ թէ հում լինի։ Զջուրն Հան և ընդ մեղր խառնեալ յաչքն դիր դեղիրով, զլոյսն պայծառցընէ և յաւելու»:

== 2790. Սոխամոսք? ==

Ուրիշ ծանօթ և անծանօթ բուսոց հետ յիշէ զայս Բժշկարան մի։

== 2791. Սոխորմ. ==

Տես ինչ որ յիշուած է այսոր համար՝ Ապակու խոտ անուամբ, թ. 140։

== 2792. Սոխուկ. ==

Տեսակ մի մանր Սոխի, որ յաղջուր դնելով կուտուի։

== Սոճի. ==
– Տես Շոճի։

== 2793. Սոնիճ. և Սև Սոնիճ. ==

Տես Շոնիզ, և Արջնդեղ։ – Հին գրուածի մի մէջ՝ տապաստ հիւանդութեան դեղ գրուի, «Յորժամ՝ առնէ (ցաւն) Սոնիճ ընկէ՛ ի բերանդ երեք տատ. և թէ ողջ մարդն առնու՝ չբռնէ»։

== Սոնոպրի. ==
– Տես Սնովպար։

== 2794. Սոսեմ. ==

Բժշկարան մի գրէ. «Խոտ մի այլ կայ, Հռ. Ուրիայ? ասէ, և Հ. Սոսեմ. նման է Լաւռի, բարձր է թզաւ, սերմն նման է Առուոտոյ, ի յարեգւոջ ի սպիտակ-հողուտ տեղիք լինի, ծայրն քաղցր է։ Կապէ ի տանն կարմիր նշան, և երիկունն գինի լից ի տակն. և յորժամ զկարմիր նշանն էապես, ասա, թէ Զքեզ մաղձոյ և մաղասոյ համար Հանեմև յայգն () գնա հեռագոյն փորէ. թէ արմատն խլի՝ չլինի դեղ: թէ մաղձոյ լինի՝ յոտին ճկույթն կապէ, և (թէ) մաղասոյ՝ ի ձեռին ճկույթն, որչափ կամիս՝ գործ առնէ»։ – Թողլով վերջի սնոտի խօսքը՝ առաջին ստորագրութիւնն Սոսեմի՝ պիտանի է զայն ճանչնալու Համարորոյ լոյս կու տայ Վանական Վմ. եր՝ Գր. Աստուածաբանի գրուածոց մեկնութեան մէջ. «Սոսմնեայս հունտ է, զոր աղացեալ և հաց ձեւացուցեալ՝ ուտէին, որպէս որ ի սովի ուտեն մարդիկ զ Առաւօտի (Առուոյտ) և զ Վերվերան և զՍմսմուկ: Տես զայս թ. 2780։

== 2795. Սոսենիկ. ==

Նոր բառհաւաք մի յիշած է, առանց բացատրութեան։ Գուցէ նոյն ըլլայ և

== 2796. Սոսուն կամ Սռսուն ==

Որ դեղնածաղիկ և անուշահոտ բանջարեղէն մի ըսուած է:

== 2797. Սոսր? ==

Ստոյգ կամ սխալ՝ այսպէս գրուած է (Մշակ, ԺԸ, 88). յայտ է թէ տարբեր ի Սուսր նիւթոյ.

== 2798. Սորեկ. ==

Կորեկի նման ընդեղէն մի. թուի Ասորեկն. տես զայս, թ. ….։ Ի Ս. Գիրս յիշուած Սորեկն՝ եբրայեցերէն բառիւ՝ նշանակէ աղէկ խաղող կամ որթ։

== 2799. Սորխուն. ==

Բժշկր. մի Շան Զանճապիլ կոչուածին տերեւը՝ նմանցընէ Սորխունին. ուրիշ մ’ալ կիմացընէ, թէ Սորխունն է Խլաֆն. այսինքն է Ուռի ծառն:

== Սորնջան. Սուլնջան. ==
– Տես Ձիւնծաղիկ:

== 2800. Սորնջան Սպիտակ. ==

Ար. Լուպայի Պարպար.. ի մաղրըպու կու գայ, և բնութիւնն տաք է և չոր։

== 2801. Սորովիւ: ==

Ի կարգի պտղոց յիշէ Խորեն. Աշխարհգր. ի Գուգարս և ի Տայս, եթէ չէ Սերկեւիլ ն, այլայլութեամբ գրուած, անծանօթ է. տեղեաց բերքերէն կըրնայ քննուիլ և ստուգուիլ։

== 2802. Սորուկ. ==

Կտաւատի տեսակ մի (ըստ Մշակի, ԺԵ, 131), որոյ եղը կու տանեն. կ’ըլլայ և կարմիր գունով։

== 2803. Սամաղի. ==

Թուի Գղթոր բերող Կաղնի ծառն. (Մեղու, ԻԲ, 83)։

== 2804-5. Սունկ կամ Սունգն. ==

Գալիենու բառից մէջ (ըստ մեր օրինակի) Յ. Սոկաս գրուած է, որ պետք էր Սունկոս հուն. ուրիշ օրինակք բառիցն գրեն Պրուդիաս, կամ Պտերեւիա. յետինս թերեւս Պտերն է. այլ Լ. Sunchus կոչուածն և Փ. Laitron՝ թուփ է կա. թոտ, որ կենդանեաց ուտելիք կու տրուի. իր ցեղէն մէկ ազգն այլ S. Pieridium, Փ. Pieridie կ’ըսուի, որ մօտենայ Յ. անուանն. քանի մի տեսակք են որ գտուին յարեւելս և Միջերկրականի կողմերում: Յայտ է թէ այս չէ առ Հայս ճանչցուածն, այլ Սունկ կոչուի առ մեզ մէկ տառի տարբերութեամբ կոչուածն Լ. Fungi, Յ. հուն. (Սպունգ) այլ և հուն., Փ. Champigion, Ռ. Грибъ. Ար. պէսպէս անուամբք՝ զորս յիշէ Ամիրտ. «Ֆտր (կամ Ֆոդր արաբ.), որ է Թ. Մանթար, որ է Սամարուխ ն. շատ ցեղ է, և մէկ ցեղն Ֆազահ, և մէկ ցեղն Չօղնայ. և մէկ ցեղն Ղայիլ, և ամէնն Քամահ է (արաբ.), և քան զամենայն պիղծ՝ արաբ. է. և մէկ ցեղն այլ Սահրային է, և մէկ ցեղն այլ ի յաղտին ներքեւն կու լինի. և մէկ ցեղն այլ ի գինուն կարասին ի ներքեւն կու լինի և կու բուսնի։ և թէ զայս ցեղս կեղեւեն և չորցընեն, ում, որ մատին ծայրի չափ տան որ ուտէ՝ խելքն անցնի և ընկնի և իր կեղեւն սպանող է.. և այն որ չոր է՝ զենն պակաս է. և բնութիւնն Ֆտրին հով և գէջ է»։ Յայտ է որ Ամիրտ. թէ ուտելի և թէ թունաւոր Սունկերը յիշէ, զյետինս՝ պիղծ և սպանող կոչելով։ ՔԻ միական գիրքն այլ Մահապարտ Սունկ անուանէ: իսկ Հին Բժշկարանն խրատէ: «Սունկն վնասակար է, չէ պարտ ուտել՝ թէ ուտես ’աչոկէ, զչոր Դդումն այրէ, աղա և ջրով երո, և խմցո, թ է չօգտէ՝ քացախաւ ձէթ եռgn և խմցո, կամ՝ Բողկ ծեծ է և զջուրն խմցո, ապա լաւն թրէակն է:

Վաստակգիրքն՝ առանձին գլխով կարճ (ՄՀԲ) գրէ «Վասն Սունկ բուսուցանելոյ: Առ խմոր, ջուր արա և տար զԸնկուզի կամ զԿաղնի նորան կա՝ զչոր կնճակն, ջրեա, նա մենակ Սունկ հանէ. և թէ ուզես առնել որ ի գետնէն ելանէ, գիտ կակուղ գետին՝ որ իւր բոյսքն փչուտ և կառնուտ լինի ի յամպ և ի պղտոր օր այրեա զինքն` նա զերդ անձրև գայ, լինի Սունկ. բայց զխանձդ այնպէս ձգեա՝ որ անձրեւն անցանէ, և թէ յամէ ջրել պիտի. նա լինի, բայց ի ջրելոյն չլինի այնպէս պարարտ՝ զերդ անձրեւին, անձրեւին չնորհքն ի հետ է։ Ուրիշ Բժշկր. մի խրատէ. «Ով զունկն ուտէ՝ թող եփէ, և ի ներս Թուզ ձգէ կամ՝ Տանձի չիր, կամ տապկէ և չոր Գինձ ի ներքս ձգէ, որ զիր վնասն խափանէ, և ի վերայ գաւաթմ՝ գինի խմէ, լա է: և իր արատն այս է՝ որ փողցառութիւն բերէ մարդոյ: – Բժշկարան մ’այլ գրէ. «Դարսիս բոյս է, որ է Սունկն, որ է Դարֆ», Փ. Truffes. Դերֆաս Ար. արաբ., – Տես և Սնգենի, Թնջուկ, Ղարիկոն։

== 2806. Սուս. ==

Մատուտակի այլեւայլ անուանց մէկն է, յիշուած ի Բժշկարանս:

== 2807. Սուսամ. ==

Տես Շուշան, ուր յիշուին այլեւայլ տեսական։

== 2808. Սուսամբար ==
– Տես Սիսամբար։ 

== 2809. Սուսամրուկ. ==

Վայրի Սուսամ. տես Կնջիթ և Շուշմա։

== Սուսոյ կամ Սուսի. ==
– Տես Սօսի։

Սուտ վարդ.

Տես ի կարգի Վարդից։

== 2810. Սուր. ==

Յիշէ բառհաւաք մի առանց բացատրելու։

== 2811. *Սուրաղաuտանայ? ==

Ստուգելի անուն, որ ըստ Բժշկր. միոյ «ի Ծաթրին կու նմանիշ խոտ-մն է, և տերեւն ի Այլվայտանի? տերև կը նմանի, և հունդն Շուշմայի կու նմանի, և թէ ի հնդէն խմեն՝ լուծումն առնէ, և զպալղամն և զսաֆրան Հանէ լուծմամբ։

== 2812. Սուրպուլ. ==

Տեսակ մի Ձմերուկ, յիշուած ի բառհաւաքէ կողմանց Սեբաստիոյ։

== 2813. Սոփիկ. կամ Սոֆիկ ծաղիկ. ==

Միայն գոյներովն յիշուած ի կողմանս Սասնոյ, դեղին, կարմիր և կանաչ, զոր և համարին միւռոնի ծաղկանց մին։

== 2814. Սպանախ. ==
– Տես Շոմին: 

== 2815. Սպանդ. ==

Բանջարեղէն, ծանօթ Յ. հուն. անուամբ, Լ. Peganum, Փ. Pegane, և յատկապէս Peganum Harmala. այս ետքի անուամբ կոչեն Ար. և Թ. և այսով բացատրէ Ամիրտ. արաբ. «Հարմալ, որ է Թ. Ուզարլիք (Իւզէրլիկ)՝ լաւն այն է որ հունդն նոր լինի.. կտրող և նուրբ այնող է. և թէ զինքն ի գինին խառնեն և խմեն՝ օգտէ ըխտաւորին, և ինքն հարբեցնող է, և մեղրով յաչքն քաչեն՝ զաչքն սրացընէր, և վախենալուն զհոգսն տանի… Ես ցեղ-մն այլ Սպանդ կայ՝ որ տերեւն լեղի տերեւ կու նմանի, և ի գետինն կու ճապղի. և բուսնիլն և ծաղկիլն Մանուշկի ծաղկի կու նմանի, և ատեն կու լինի որ գետնէն ի վեր չորս կանգուն կ’երկըննայ, և գլուխն զէտ Սխտոր կու լինայ… Ասէ Պտ. և պատմէ զխօսքն Սիմաւոնին, (1) և ասէ, թէ կարմիր է և սպիտակ, և այն ցեղն որ կարմիր է՝ Հարմալի արապի ասեն, և Հռ. Մուլի ասէ, և Պ. Սանդալի տալիճ և ասէ. և տերեւն նման է Ուռու տերեւին, և այլ փոքր է, և ծաղիկն սպիտակ է, նման է Եասէմինին ծաղկին, և Հոտն անուշ է… և ինքն վայրի Սազապին ցեղերուն է»:

Այս ըսածներէն յայտնուի որ քանի մի տեսակ Սպանդ կայ, և գլխաւորն է Կարմիր ն, և այն է Հարմալա՝ մականուանեալն. յիշուի և Սպիտակ Սպանդ, բայց Ջրկոտեմի ազգէն, իսկ Կարմիրն՝ Թ. Իւզէրլիկ կոչուածն՝ Վայրի Փեգենայ է: Հին Բժշկր. փորլուծության և սունկ ելունդի դեղ գրէ Սպանդի ունտ ն Արմաւի կուտի հետ եփուած։ – Վանական Վ. Սպանդի նմանցընէ Մոլեխնդի ցօղունը (տես Խնդակոթ, թ. 1072). Բժշկական օգտից համար մշակուի և յԵւրոպա, և հոտն այլ գարշելի չըսուիր, ինչպէս կ’ըսեն մեր նոր գրիչք (Աթանաս. եր. 92. Մանան, 491), և թէ ի գերեզմանոցս ամայի և քարքարոտ տեղեր բուսնի. և հակառակն այլ կ’ըսեն, թէ չորցընելով՝ ծխելու ի գործ ածեն իբրև խունկ. յիշեն կլորկեկ պտուղն այլ, զոր Քիմիագիրքն Սպանդու Գոթոր կոչէ։ - Կամարկապցին յիշէ իբրև հազի և կոկորդի դեղ։

== 2816. – Կոճատ Սպանդ: ==

«Եփէ ջրով, խմէ երեք օր անօթեց. հազն կտրէ, աչքն բացուի, լոյս գայ. ձայնն իստակէ. շատ օգուտ է և փորձած»։ – Սպանդն յիշուած է ի զանազան կողմանս, ի Կարին, Վան, Երեւան, և այլն:

== 2817. Սպարակ. Սպորակ. ==

Որ և Զարիր, արաբ. «Ինքն բոյս է և վարդ է, որ ի լերունքն կու բուսնի և ի Շիրազ այնոր Ասպարակ կ’ասեն, և ի Հռոմոց երկիրն և Հ. Ըսպորաք ասեն. և ներկրարնին իրմով դեղին կու ներկեն. և ինքն յայտնի է»։ – Լ. Curouma. Տես Դեղին Կոճ. Գուցէ նոյն ըլլայ և ի բառս Գալիենոսի յիշուած

== 2818. Սպերուկ. ==

Որոյ զուգանիչ Յ. գրուի Իերոս, որ պարզապէս ըստ բառին՝ օդեղեն նշանակէ:

== 2819. Սպին. ==

Եթէ չէ սխալ գրուած յօրագրի (Նոր Դար, Ը, 170) Սին պտուղն կ’ըսուի։

== 2820-21. Սպիտակ Բանջար. Սպիտակուկ. ==

Բարակուկ մազի պէս տերեւներով գետնատարած խոտեղէն մի սոխաւոր, որով հերիսայ կեփեն, և չորցուցած կու պատեն ձմրան Համար։ – Եթէ նոյն է սա ընդ նոյնանիչ Թ. Ագճա oթի, ապա է Լ. Pilosella, զոր Ար. Եանմա կոչելով գրէ Ամիրտ. «Ջղախոտին և Եղին-ականջ խոտ մի կայ՝ (թ. 657) անոր ի մէջ կու բուսնի, և ի անոնցմէն փոքր կու լինի, և ի տերեւին մէջէն որձայ կու ելանէ, մէկ թիզ երկայնութիւն կու լինի և Հաստկեկ, և թէ ծեծեն և ցանեն ի վերայ խոցերուն՝ բուսցընէ, և ի Շիրազ Մողլ տարու ասեն»։ Պէյթարի թարգմանիչն համարի զսա Heraclium Philosella. – Ըստ ոմանց այլ Խստորապրասն է. թ. 1157։

== 2822. Սպիտակ ծաղիկ. ==

Մածնի ծաղիկն է ճերմակ գունով. տես զայն. թ. 1937, և Ախհուան, թ. 33։

== 2823. Սպիտակ փուշ. ==
– Տես Այաւզնուէ։ 

== 2824. Սպնդուկ. Սպնդուն. ==

Լ. Pyrola. Փ. Pyrole, Թ. Էմրուտ օթի, հինգթերթեան սպիտակ կամ՝ վարդագույն ծաղիկ մի, որոյ միջուկն կնճիթաձև մարմին մ’է. պտուղն պատիճաւոր, որ վարէն դէպ ի վեր կու բացուի։ Քսանի չափ տեսակք կան ծաղկանց, որոց լաւագոյնք ի կովկասային գաւառս և ի Խաղտիս ճանչցուած են:

== 2825. *Սպստան. Զաստան. ==

Ար. Պ. արաբ. Պէյթար Պ. է կ’ըսէ, և նշանակէ Շան-պտկունք՝ մարդաչափ բարձրութեամբ ծառ մ’է. փայտն ճերմակ, կեղեւն կանաչ, մեծ և կլորակ տերեւօք, կաղինի չափ տատիկներով ողկուզաձև պտղաք, սպիտակ և կըպ չուն Հիւթով Յունապի ձեւով, զոր և չորցուցած պահեն։ Ամիրտ. գրէ. «Սպըստան, որ է Մուխատա արաբ., (Մօսէյթա). լաւն այն է որ քաղցր լինի և ի լի Հասուն. և մութատիլ է և եփող է և կակղացընող է. և ինքն զմանն ի յերեսացն տանի, և զխռչակն և զկուրծքն կու կակղացընէ. և չորութենէ եղած զSազն տանի, և այլն։ – Այս անուամբ կ’ըսուի և Փ. Sebastier, պտուղն այլ Sébaste, իսկ Լ. Cardia mixa։ Այս Սալորին հոյզն յարեւելս շատ յարգ ունի. ծառն գտուի Բաբելոնի կողմերում, և Պասրա և յԵգիպտոս։

== 2826. Սպրամ. ==

Յիշելով զՀամասպրա՝ կարծելի էր թէ պարզապէս գեղեցիկ ծաղիկ մի նշանակէ և սա, բայց բազմահմուտ Վանական Վ. մեր նոյնացընէ Սապռի կետ, ձեւն այլայլելով. «Սպրամն՝ բանջար է որպէս զԱւելուկ, Սապռ ն է, հով է, և անապական պահէ ինչ կպի. ասեն թէ անդի խառնեալ էին ի Հալուէն՝ Իւղաբերքն (կանայք, եկեալք յօծումն մարմնոյ Քրիստոսի):

== 2827. Սպօք? ==

Եթէ սխալ չէ (թէ և ընտիր է գրուածն) անուամբ անծանօթ՝ այլ իրօք ծանօթ ընդեղէն կամ հասարակ ուտելիք մի պիտի ըլլայ: որովհետև Ս. Բարսղի հարցմանց մեկնիչն կ’ըսէ (ԽԴ), «Կերակրոյն գիւտ՝ յԱստուծոյ շնորհեցաւ, Ցորեանն և Սպօք ն, գործել զնոսա և ապա կերակրել»:

== 2828. Սսխի կամ Սսղի. ==

Պտուղն որ կարմիր մանր հատիկ է՝ Սսեղ կ’ըսուի. ծառիս կեղեւներն այլ խսիր հիւսելու կամ տունկեր կապելու ի գործ ածուին. ծանօթ է Կարմիրքի և Խոտուջրոյ կողմերում։

== 2829. Սվրոխ. Սվրուկ. ==

Տեսակ մի խոտ, ուտելի ոչխարաց։ (Մանան. 451):

== 2830. Ստաշխն. ==

Յայտ է որ զուգծու խնկեղէն է անուշաբոտ, բայց ի բուսեղինէ առաջ եկած է գլխաւոր հիւթն. որ և Ստիւրակ կ’ըսուի, Styrax, Ար. Մայայէ արաբ. կամ Մուիայի, ըստ Ասիրտ. որ և գրէ. «Ինքն գիճութիւն-մն է որ ի ծառէն կու ելնէ և ծառն նման է Մշմշի ծառին, որ Ար. Միայ սայալէ ասէ և Հ. Զուկի ձեթ ասէ. և կարմիր և սև լինի, և այն որ իր քամուքսն է՝ Չոր Զուկին է, և լան այն է որ անուշահոտ լինի. և ի Շիրազ ասոր` Պուխուր կ’ասեն, և իր խասիաթն այն է յորժամ՝ որ ծխեն՝ զբորբոսային զօդն և զիր չարութիւնն տանի, բայց գլուխ կու ցաւցընէ և թոքին զեն է: – Պէյթարայ յիշած հեղինակը՝ Միշմիշի տեղ ծառը Սեր կեւլի կամ խնձորենի կ’ըսեն. վռանկ թարգմանն համարի Փ. Aliboufier կամ Aligourier, որով կ’իմացուի պարզապէս ստիւրակաբեր ծառն, Styrax offici nale, որ գտուի տաք և բարեխառն կլիմայից տակ, չափաւոր մեծութեամբ կամ թփատեսակ. ծաղկներն խումբ խումբ տերեւոց անկեանց միջէն կ’արձըկուին, բերելով չորկել պտուղ մի՝ երբեմն միայն մէկ կուտով. – Ս. Գրոց մէջ մանաւանդ Դաւթի և Սողոմոնի, շատ անգամ՝ յիշուի Ստաշխն։

== 2831. Ստեպղին կամ Ստեփղին. ==

Յ. հուն. բառն է, Լ. Daucus carota, Փ. Carotte. Ռ. Морковъ. Ար. Ճազար, որ Հ. Գազար ըսուած է և յիշուած, թ. 366, բայց սա աւելի վայրի տեսակը նշանակէ. Թ. Հավուճ արաբ. Երկու տեսակն այլ նոյն անուններով գրէ Ամիրտ. «Գազար, որ է Ստեպղին, լաւն այն է, որ կարմիր լինի և քաղցր.. և այն որ վայրին լինի՝ իր տերեւն օգուտ է ակընջին ցաւուն, և օգտէ կրծ ոց և թոքին և ստամոքին, և իր սնուցածն՝ օգտէ արծուոց: – Յ. անուամբ այլ գրելով Աստաֆլին, Վայրի Ստեպղին կ’ըսէ. «և մէկ ցեղն այլ կու լինի որ տերեւն Անձխոտին տերեւն կու նմանի, և ի ջրեզերքն կու բուսնի և թէ զտերեւն ծեծես և մեղրով խառնես և դնես ի վերայ խոցերուն՝ որ միս բուսած լինի մկնատամին օգտէ, բայց խռչկին և կրծոցն ջղերուն զեն կ’առնէ, և զսիրտն կու ցաւցընէ. և թէ զՏունտն առնուն և մէկ դրամին մէկ դրամ՝ այլ շաքար խառնես և տաս որ ուտէ, օգտէ ջղացաւութեան։ Եւ զայն Ստեպղին որ ի ջրեզերն կու բուսնի՝ թէ ի տուն կախ այնես, ճիճիք և վնասակար գազանքն ամէնն ի տնէն փախչին, և թէ Ստեպղինին զտերեւն զամէնն եփեն և զտղակներուն Հեռվին լվանան՝ որ ի ցրտուն արուն պնդել լինի, տանի. և զինքն ով որ Հում՝ ուտէ՝ ստամոքսին զեն կ’առնէ և քամի ընկենու, և փքռեցընող է.. և ով ուտէ զինքն՝ թող եփէ և ապա ուտէ, և տաք դեղեր ցանէ. և լաւն այն է որ քան զկերակուրն յառաջ ուտեն և յետև կերակրին այլ ուտեն»։ – վաստկգիրքն ծառասէր բանջարեղի նաց կարգը դնէ զՍտեպղին (ՄՀԱ). և դեղնած կամ՝ ժանգոտած արտի և այգւոյ դեղ այլ գրէ (ՂՋ) Ստեպղինը ծխել։ – Իսկ Առակախօս մեր՝ Ստեպղինի երկայն և խոր արմատը կիմացընէ՝ Շաղգամին հարցմամբ, «թէ, զի՞ այդքան ընդ երկրաւ մտանես, և նա ասէ. Պատկառեմ ընդ յանդգնութիւն քո, զի կարմիր և սպիտակ գոլով՝ տեսիլ զքեզ առնես, որում ապարանեաց (Շաղգամ). եթէ չար է այս, չար է և բնաւ երկչոտութիւն քո»:

== 2832. – Ստեպղին Վայրի. ==
– Տես Շակակուլ. Տուղու և Աշմունիսս: 

== 2833. Ստեստ. ==

Գալիենու բառից մէջ գրուի այսոր հոմանիշն Թափսիա, Յ. հուն., Լ. Thapsia, յանուն Թափսոս կղզւոյ՝ ուր նախ ճանչցուած է. այս անուամբ գրէ և Պէյթար, յորմէ և Ամիրտ. որ և Սաֆսիա գրէ կամ Սաֆիսիա. և «Ինքն լեռան Սազապին ցեղերուն է, կ’ըսէ. լաւն այն է որ դալար լինի… զսիրտն խնդացընէ. - Իպտ, ասէ թէ ինքն Տրիասն է, և ոմանք ասեն թէ ի կղզին կու բուսնին. նման է Սամթին ծաղկին հունտն: Ասէ Պտ. թէ ինքն Վայրի Սազապն է, և իր տերեւն ի հարմալին տերեւն կու նմանի, բայց երկան և տափակ է, և որձան և ճղերն երկան է, և հոտն ուժով, և գիշահոտ և ծանրաբոտ է, և իր հունտն նման է Սազապին Հնդին»։

== 2834. Ստիւրակ. ==
– Տես Ստաշխն: 

== 2835. Ստնկոզի? ==

Արցախային ծառոց տեսակ մի, ըստ Մեղու օրագրի (ԻԲ, 83):

== 2836. Ստորովենի? ==

Յիշեն բառկայսքը առանց բացատրութեան, և թուի հետեւեալն,

== 2837. Ստրոփողոն. ==

Որ է Յ. հուն., և նշանակէ Վայրի Փստղենի և իր կոնաձև պտուղը։

== 2838. Սրահեսի? ==

Շատ տարակուսական անուն մի, ուրոպական տառերով գրուած Serahmsi և հայերէն համարուած, իբր նշանակող տեսակ մի Պիստակի, Pistacia mutica.

== 2839. Սրափուշ. ==

Փշատեսակ ծառոց և թփոց հետ յիշուած է յԱգաթանգելոսէ. և է հաւանօրէն Յ. Լ. Oxyacantha, Փ. Aubepine, Ռ. Боярышникъ. բայց ըստ նկարագրութեան հին Յ. հեղինակաց այլեւայլ ազգք ծառոց երեւին. ըստ Գալիենոսի է Զրիշկն կամ Ծոր. ըստ Դիոսկորիտեայ՝ վայրի Տանձենւոյ նման ծառ մի, Մորենոյ նման մանր պտուղներով, առջինին բառից մէջ Ոքստիկանթու համանիշ ունի Լափրի կամ Ծափրի նորալուր և ստուգելի անուն մի։ – Ըստ անուանն՝ փշոտ և ճապուկ ճղերով թուփ է վայելչաձև տերեւներով և փնջաձև ճերմակ ծաղկօք, որոց Նաջորդեն Մասուրի նման պտուղք։ – Անգղիոյ ռամկաց մէջ կ’աւանդուէր՝ թէ այս ծառս բուսած ըլլայ Յովսեփայ Արեմաթացւոյն գաւազանէն, Քրիստոսի ծննդեան նախընթաց օրը. անոր համար այն ծառին ճիւղերն իրարու ընծայ կ’ընէին նոյն տօնին, որ այն եղանակին կու սկսէր կանաչնալ։

== 2840. Սրոյ հունդ. ==
– Տես Տիզկանեփատ։ 

== 2841. Սրուն? ==

Գալիենական բառից մէջ գրուած գտուի այս անունս հոմանիշ ունելով Անտիկիմոնէ, Լ. այլ գրուած Anticimonium, որ անծանօթ է ի բուսաբանութեան. Յ. հունո. առարկայ մի նշանակէ, այլ ոչ բուսական ինչ։

== 2842. Սրտկողնի. ==

Արցախոյ կողման ծառոց կարգին յիշուի (Մեղու, ԻԲ, 83).

== 2843. Սրտկոյ տակ. ==

Որոյ Թ. Շազախոզ? տպագրուած է (Պատկեր, Գ) և թուի Շակակուլ։

== 2844. Սրփան. ==

Արմաւի տեսակ մի, ըստ հին Բառգրոց:

*Սքպինէճ.

Այսպէս գրեն Բժշկարանք Ար. Սէքպինէճը, որ է Պզոտի. տես թ. 2540։

== 2845. *Սքինոս. ==

Ս. Բարսեղ Վեցօրէից մէջ ըսած է (տպ. եր. 101). «Այլազգի կերպարանս ունի հոյզն ծառոյն որ անուանեալ կոչի Սքինոս, այլազգի կերպարանս ունի հոյզն Բաղսամոս ծառոյ». Յ. հուն., Լ. Schoenix, Փ. Choiո, Կնիւնի տեսակ բույս է, դիմացկուն, Կիպեռիսի ցեղէ. բայց Ս. Բարողի յիշած խժաւոր կամ հիւթաւոր ծառն տարբեր ցեղէ ըլլալու է։

== 2846. Սքօռնօշ. ==

Իր ազգակից Բաքռօշին հետ յիշուած ի Սալաձորեցոյն. ուրիշ օրինակի մէջ Քոքոռոչ կամ Կօկռօշ գրուի, և երկուքն այլ «ջաջառին ի հետ Զամպուն»։

== 2847. *Սօդ կամ Սօտ. ==

Ար. Սուուտ, արաբ., է Մշկի ծաղիկն. տես թ. 2129, և Դուն, թ. 602. Յիշուի և Սօտ Հնդի։ Իսկ Սաութ, Ար. արաբ., է փռնքտացընող բոյսն Չորմօրեակ, Achillea ptarmica.

== 2848. Սօս. Սօսի. Սուսի (1). ==

Ռամկօրէն կոչուի Տնճերի կամ Տնզերի, վայրի ծառոց հսկայն, յատկապէս մեր հայրենեաց մէջ, նշանաւոր յիշատակօք և աւանդութեամբք. Յ. և Լ. Platanus, Փ. Platane, Ռ. Яворъ. Ար. արաբ., «Տուլպ, որ է Չինար ն. Պ. և Թ. զայսոր անունն Ղավլապան ասեն, և Հ. Սօսի ինքն մեծ ծառեր է և սպիտակ տերև ունի. և լաւն այն է որ թաժայ լինի։ Հով և չոր է երկու տրճ, և չորցընող է. և թէ զիր կեղեւն քացախով թրջեն եփեն և մազմատայ առնեն, զակռանին ուժովցընէ և զցան այլ տանի. և իր մոխիրն օգտէ խորու խոցերուն և կարճահարին, և թէ սպեղանի առնես՝ օգտէ ծնկան ցաւուն. բայց կրծոց զեն առնէ… և թէ զտերեւն և զմիրգն ծխես, նա քաք զէզն փախչի և ճար արա որ ի մրգէն և ի տերեւէն եւ, կամ՝ յասոնց ջրէն յականջքդ և ի յաչդ չի հասցընես, զի չատ զեն ունի և վնաս կու առնէ. փորձած է։ - Այս ծառս յատկագոյն է միջին արեւելեան Ասիոյ, անոր համար գլխաւոր տեսակն (շատ տեսակ չունի) Արեւելեան կսուի, Pl. Orientalis. Հասակին և տերեւոց մեծութեամբ և տարածութեամբն, և անոնց մէջ հովերու փչելով հանած շշնկոցին պատճառաւ՝ ի պատուի էր առ Յոյնս և առ մերայինս. նոքա նուիրած էին իրենց Քաջաց ոգւոց, Génies, և յատկապէս Ապոլոնի, որ երգոց և գեղեցիկ մտածմանց ազդեցող կամ պաշտպանն Համարուէր, և իր տաճարին շուրջն այս ծառերէն տնկուէին, որոց ներքև նստէին իրենց իմաստունքն, և իմաստնագոյնն Սոկրատ կերդուըննար ի Սօսի. իսկ մեր Հայկազն նախնեաց տաճարն՝ նոյն իսկ Սօսեաց անտառն կամ ծառատունկն էր, զերկինքն ու. նելով բնակամար գմբէթ, և Տօն կատարուէին իրենց պաշտամունքն և նուէրքն, և անձամբ իսկ Տօն նուիրուէին, ինչպէս մեր Գեղեցիկ Արայի թոռան (Անուշաւան) Համար կ’ըսուի, թէ «Սօս անուանիւր, կամ՝ Սօսանուհր, քանզի ձօնեալ էր ըստ պաշտամանց և Սօսին Արամենակայ՝ որ յԱրմաւիր, զորոց զսաղարթիցն զuoսափիւն, ըստ Հանդարտ և կամ սաստիկ չնչելոյ օդոյն եւեթ՝ ոստոց շարժումն՝ սովորեցան ի Հմայս՝ յաշխարհիս Հայկազանց. և այս զբազում՝ ժամանակս). (Խորեն. Ա, ԻԲ)։ Սնոտի պաշտամունքն վերցան. բայց դարձեալ Սօսեաց սօսափիւնն ակա. մայ լուրջ զգացում մի կ՝ազդէ, մանաւանդ եթէ Հողմն քրքրէ Որդուատայ և վար դաչինի նման բազմադարեան սաղարթավարս գագաթները, որոց բունք կամ կո ճեղք ինչքան 40 և 60 ոտնաչափ շրջապատ լայնութիւն ունին:

== 2849. Սօսամբ ծաղիկ. ==

Թրուի թէ Սուսամբարն է։

== 2850. *Սօսան. ==
– Տես Սնդրի։ 

== 2851. Սօսուն. ==

Աւանդողն չեմ գիտեր, բայց ըսած է թէ դեղին ծաղիկ մ է, որ Պայպուն կապոյտ ծաղկան հետ կու բուսնի, և գիշերը իրարու կու փաթթըւին։

== 2852. Սֆլար. ==

Այսպէս գրուած կայ ի Բժշկարանս՝ հասարակ օրէն Նֆլ գրուածն, կըրնայ կարծուիլ թ է Նֆլակ գրելու էր:


[[Կատեգորիա:Հայբուսակ]]</text>
      <sha1>tbs8cua8dajxbfv4ipg5kq8rdsz3tnv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Հայբուսակ/Վ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151803</id>
    <revision>
      <id>397319</id>
      <parentid>397282</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T11:21:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emptyfear</username>
        <id>547</id>
      </contributor>
      <origin>397319</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43838" sha1="cxpdfrm75wfb5d0n2gzlfsmku7ettmn" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title = [[Հայբուսակ/Ցանկ|Հայբուսակ • Այբբենական ցանկ • Վ]]
|author = Ղևոնդ Ալիշան
|previous = [[Հայբուսակ/Ս|Ս]]
|next = [[Հայբուսակ/Տ|Տ]]}}

== 2853. Վագենի. ==

Մեծապտուղ Խնձորենի, ըստ Խոտուցրեցւոց:

== 2854. Վահշիժակ. Վահշիզակ. ==

Ըստ Պէյթարայ այլ Վախշիրակ արաբ., «որ Թուրքն Խորասանի ասէ, և ինքն խոտ-մն է որ ի յՕշինդր կու նմանի, և Եօվշան այլ կու ասեն»: Բժշկարան մի փոխանակ Խորասանի՝ Հօրան գրէ։ – Ինչպէս ըլլալն նշանակուած է Աղուիճակ անուամբ, տես թ. 65։

== 2855. Վաղանցուկ, Վաղենցիկ. ==

Թէ և հասարակօրէն խոտոց և ծաղկանց դատակնիքն է այսպէս ըլլալ, բայց յատուկ բոյս այլ կայ այսպէս կոչուած, ըստ բառհաւաքի միոյ, որ ինչպէս ըլլալը նշանակած չէ. և թուի թէ չէ հետեւեալն,

== 2856. Վաղմեռուկ կամ Վաղամեռուկ. ==

Փափագելի էր գտնել մեր նախնի հարց աւանդութիւնը՝ այս ծաղիկս այսպէս կոչելնուն համար, որ ըստ Յ. Լ. Schizanthus, Փ. Schizaոthe կոչուի, իբր թէ պատըռտած ծաղիկ - իսկ Ար. արաբ., զոր մերայինք գրեն Իթխիր կամ՝ Օթխոր. Ամիատ. գրէ Լ. բառն այլ Սիկինանդում և օտար լեզուօք ուրիշ անուններ. «Ասորին՝ Սահիլիս ասէ և Հոռոմն Սանճումիս ասէ, և Թիպնիմաքի? այլ կ’ասեն, և Պարսիկն Կուրպայի տաշտիկ ասէ, եւ Քահքամի այլ կասեն. և ասեր է գրոցս ժողովողն, թէ Ապու Ըռական ն է, և լաւն այն է որ յորժամ՝ ծամեն զինքն՝ հան զէտ Ղարանֆուլի համն գայ և Մազտաքէի` որ իրար խառնած լինի, և հոտն Մանուշկի լինի, բայց Իթխիրին Պ. Կօրկիա? կասեն. և լաւն այն է որ արապի լինի և կար մրրժեռ, և բնութիւնն տաք և չոր է. յառաջին տրճ. և ի յամենայն լերունքն կու լինի եւի աղէկ ամռային բարձր տեղեր, և այն որ արապի է՝ բնութիւնն տաք և չոր է երկու տլ: ճբայց գլուխ կու տաքցընէ: Սինեայ որդին կ’ասէ, թէ Սէզ կու նմանի. ի Մակքայու կու գայ. և լաւն այն է որ բարակ լինի, պինտ և անուշաբոտ. և թէ զինքն շատ մոտ տաս՝ աղէկ քուն բերէ, և թէ զիր եղն երեսն օծես՝ չուտ մորուք բերէ, զփորացաւութիւն խաղեցընէ և զստամոքն ուժովցընէ, և զկալուածն սանայ, և զստամոքին թթուութիւնն տանի», և այլն։ – Բժշկարան մի գրէ, «Ինքն Սէզ է, ի Պէրայէն գայ, նորն լաւ է, անուշահոտ լինի։ Կ. Պոլսի Պերա (Բերա) թաղն է թէ օտար տեղ։ – Ըստ բուսաբանից՝ Վաղմեռուկն Նարդոսից ցեղէն է։

== 2857. Վաղուենիկ. Վաղենի. Վաղենակ. ==

Ստ. Շէհրիման այսպէս անուանէ Լ. Calendula կոչուածը, որ կոչուի և Arnica montana. ոմանք ի նորոց այդ բառիդ նշանակութեամբ (որ նման է Հ. Առն՝ վայրի ոչխար) բառի, Ոչխարխոտ թարգմաներ են, ոմանք այլ անոր (փռնգացընող) յատկութեան անուամբ` Ptarmica, փռնչուկ։ Վայրի ծաղիկ մ’է դեղնագոյն, ոչ ախորժ հոտով, բայց բժշկութեան մէջ ի գործ ածուի ամեն մասամբ։ Պէյթար Ատրիուն արաբ. կոչէ այս բոյսը, զոր չեմ գտներ Ամիրտոլ. կանգնաչափ բարձր է, կ’ըսէ, ոսկեգոյն ծաղկով, մէջ տեղն այլ սեւուկ ուռուցք մի, սպիտակ և մազոտ մատնաչափ տերեւներով։ – Գիտնականք ոմանք այս Ատրիուն կոչուածն Համարին Սզնակն, ոմանք այլ Մածնի ծաղիկ։ – Ուրիշ Լ. բառ մ’այլ զուգուած է Վաղուենիկի, Caltha,. Populage, որ ճահիճներու մէջ բուսնի։ – Առջինին մէկ տեսակն Պարսկային կոչուած՝ Calendula Persica՝ ճանչցուած է ի Գարապաղ և Բագու, երկրորդին՝ Բազմափերթ տեսակն, Caltha polypetala՝ ի Կարին, Ծանախ, Վան, Բաղէշ։

== 2858. Վաղսամ. ==

Պիսիդեայ թարգմանիչն այսպես կոչէ զԲալասան (թ. 280) «Ո՞վ ոք ի հոտ Վաղսամոյ՝ և ոչ նախ քո անուշահոտութեանդ՝ բուրեսցէ նմա»:

== 2859. Վաղվաղիկ. ==

Նշանակուած ի բառկաւաքէ. գուցէ վերոյգրեալ Վաղուենիկն ըլլայ:

== 2860. Վայրն? ==

Երեքօրեայ ջերման, ղուլինճի և ուրիշ ախտից պէսպէս դեղոց հետ յիշէ Ամիրտ։

== 2861. Վան. Վանի Խէժ. ==

Որ և Կապուի, ըստ Բժշկարանի միոյ, զոր Ար. կոչէ Հապատ ուլ-Ղատրա, և Թ. Չիտլաղուճ. որ է, կ’ըսէ Բուտումն. տես զայս և Բեւեկն։ – Եթէ ծառոյ բերք է Վանն՝ կայ և Ակն Վանի, ոչ բուսական. ո՞րն է յերկուց Վանական Վի. յիշածն, թէ «Այլ է սա (Սաթն) և այլ է Հիրիկն և այլ է Վանն»:

== Վաշաղ. ==
– Տես Օշակ։

== Վաշիժակ. ==
– Տես Վահշիժակ:

== 2862. Վաշտ. ==
– Տես Բաղշտակ. Բաշխ: 

== 2863. Վաշտավառ. ==

Տեսակ մի Տանձի, գրէ բառհաւաք մի. ի գրո՞ց թէ նորոց:

== 2864. Վաշտեւորի որ և Վարդեւորի. ==

Այլեւայլ կողմեր ի Հայս լսուած է այս անունս, նշանակելով Թ. Հիւսնիւ Եուսուֆ կոչուածը, Ամիրտ. զայս յիշէ յետագայ անուամբս,

== 2865. Վառվռուկ. ==

Այսով՝ Լ. Alyssum, Փ. Alysson, Պէյթար և Ամիրտ. սկսին իրենց Բառագիրքն, Աալուսան, արաբ. կոչելով. «Ինքն խոտ-մն է, որ ի լերունքն կու բուսնի. և ի յամեն ճուղ վերէն մինչև ի վայր սերտ տերեւնի է, որպէս Բակլայի մեծութեամբ, բայց գունտ չէ զէտ զԲակլան. նօսր է, և ի վերեւն զաղապ ունի, զաղուի? այն է, որ իբրև զփոշի խավ կու լինի պտղին վրայ: և ամէն տերև երկու տակ է, և ի մէջն տափակ Տունտ ունի կարմրժեռ. և յառաջ որ կու ելնէ՝ տերեւն ի գետինն կու փռվի, և յետոյ որձայ կու Հանէ, և հունտն ի յորձային տերեւին մէջն է։ Թ. այս խոտիս Ղուտուզ օթի կու ասէ, և Ար. Հաշիչ ըլ-քերպ կու ասէ որ թարգմանի Հ. բառով Կատղած շան դեղ, և Հուսնի Եուսուֆ այլ կու ասեն: Յորժամ՝ զայս դեղս ջրով եփեն և զջուրն խմցընեն այն մարդուն՝ որ ցուրտ անցել է՝ օգտէ.. և բժշկապետքն ասել են, թէ.. ծեծեն և մեղրով շաղեն և. յերեն օծեն՝ օգտէ մանին (եւ) սպինին որ ի յերեսն լինի, զուարթ առնէ. և թէ երկու դրամ ծեծեն և ի կերակուրն խառնեն և կերցընեն այնոր որ կատղած շուն լինի խածել, խալսի ի վնասէն. և թէ զինքն ի տունն կախ այնեն, զան տան ժողովուրդն ի հիւանդութենէ պաէէ. և թէ ի յախոռն կախեն՝ զամեն անասունքն և զգրաստն ի հիւանդութենէ պահէ. և թէ զինքն ի կարմիր կտա մի կապես, և անասունն որ խոստկոտի` ի վիզն կապես, օգտէ և խոստուկն երթայ. և ի յայս դեղս (դեռ) շատ զօրութիւն կայ՝ որ չէ գրած։ – Վառվռուկք ճերմակ դեղին ծաղիկ ունին և եղջերակերպ պտուղ, և իբրև 80 տեսակ խոտեղէն են, որոցմէ մէկն յատուկ Հայկական կոչուի. Al. Armenum, տեսնուած է ի Պայէզիտ, Ծանախ. – A. Bracteatum ի Բօլու սար Նախճաւանի. – A. Argenteum ի Մէկմանսուր. – A. Peltarvides, Եզնկայ, Խօշապբունար. - A. Eriophyllum ի Մուշ. – A. Montanum ochroleucum ի Թրորթում. - A. Mullerii, Երեւան. – A. Maorostylum, ի Կարին, Բաբերդ. – A. Macropodum և Minatum ի կե. սարիա – A. Micranthum. ի Կարին. – A. Dorsicarpum, ի Բաբերդ: – A. Calcynum ի Գանձակ։ – A. Aureum ի Խարբերդ: – A. Huetii, ի Կարին, յԱրգէոս է: – Առանց յատուկ կողմերը յիշելու գտուին ի Հայս և տեսական A. Alpestre, Lepidotum, Minimum, Strictum, Campestre, Hirsutum, Linifolium.

== 2866. Վասմա? ==

Ըստ Կամարկապ. Նչի տերեւն է, զոր Ա. և Թ. Վարիշինէլ կամ Վրիշնել կոչէ։ Բժշկարանն ուրիշ նիւթոց հետ յիշէ իբրև օծանելիք կամ ներկելիք։

== 2867. Վատանուիճ. ==

Յիշողն անյայտ, նշանակութիւնն յայտնի Նուիճի վայրենին է. Լ. Arisarum Փ. կոչուի եւս Capuchon, իր տերեւոց ուռած ջղերուն համար՝ որ կնգուղի ձև մի ներկայացընեն, իրենց անկեանց միջ էն արձըկելով թանձր կարմիր գունով ծաղկըներ. ի քարոտ և չուք տեղեր կու բուսնի։

== 2868. վարազ? ==

Բժշկր. մի գրէ «Վարազի Խլաֆ, (և մեկնէ) ինքն Ուռին (Ուռենի) տերեւն է»:

== 2869. Վարահրամ. ==

Թուի պարսիկ կամ հին Հ. անուն Մատուտակի, ըստ Բժշկարանի միոյ:

== 2870. Վարդ. Վարդենի. ==

Հասարակօրէն ծաղկանց գերագոյնն և թագաւորն ճանչցուած, իսկ այն լեզուաց մէջ որք բառից սեռ ունին՝ Թագուհի. մեր լեզուի մէջ յայտ է արական և արքայական ըլլալն, Վարդ, Վարդան, Վարդեւան, Վարդանասար, Վարդուկ, Վարդոյ անուասք (!&lt;ref&gt;Մեր միջին դարուց վարդապետաց մէկն այս այսպէս կ’ըսէ ծաղկանց սեռի վրայք գրելով. “ վարդն՝ բազում՝ բանից խաղացմունս առնու, վասն արական գոլ, որպէս ոք զի ասէ, վարդիկ, Վարդուկ, Վարդերես, Վարդան, վարդակերբայց Մանուչակն՝ ոչ չարժի հոլովմամբ, այս 5 միշտ նոյնպէս տեսանիւ, զի) ի ծաղիկս՝ վարդ արական ասի. և Մանուշակն էգ, և այլն։ &lt;/ref&gt;), որոց քոյրերն այլ պէտք է ըլլային Վարդուհի, Վարդենի, Վարդանոյշ, և այլն։ Եթէ ոչ ամեն բանաստեղծ՝ գոնէ ամենայն ազգաց բանաստեղծք՝ օդաչուն և գետնակոխք (ռամիկք) երգած են զՎարդ. անոնցմէ վեր՝ ազգային աւանդութիւնք կրօնական և դիւցական յիշատակօք պատուեր և սրբեր կամ՝ պղծեր են զայն. և մինչ Ոլիւմպոսի պաշտօնեայք իրենց Ափրոդի տեայ ոտին արիւնէն ծաղկեցուցեր են զարդ, Այրարատեան Մասեաց պաշ տողեք այլ իրենց Վարդապայից մէջ Անահիտ դիցամօր, թերեւս յառաջ քան զՀոմերոս՝ ընծայած են Վարդամատն թաթեր, Արշալուսոյ դռները բանալու համար: և փոխանակ անոնց վարդապսակ Բագոսի՝ խորհրդապատ Վարդգէս Յերեւան Հաներ են, դեռ քննելի բանասիրաց. և մինչ Ս. Գրոց մէջ անգամ՝ Յ. բնագիրն կ’ըսէ, Երբ արեւն ծագելու կամ բացուելու վրայ էր, Հ: Թարգմանիչն չի կըր նար զսպել գրիչը որ չթարգմանէ միանգամայն իր երեւակայութիւնն այԼ «Ա. -ն ինչ վարդագույն ծայրակարմիր արեգակն ընդ երկիր ծաւալել կամէր), մեր չնորհալի Եղիշէ էն՝ (որ կործ ուեր է թարգմանիչ այս Մակաբայեցւոց գրոց), մինչև ի Բաղիշեցին կարապետ՝ օր երգեր է

««Պլպուլն ի յոտքն է հագեր կօշիկ,

Սիրով կու փնտռէ զՎարդն անուչիկ».

ոչ պակսած և ոչ դադրած են վարդերգուք, ինչպէս և ոչ օտար ազգաց մէջ, ինչ պէս և ոչ Սողոմոնի՝ իր Հարսերն երգելէն և իր երիտասարդաց ըսել տալէն, թէ «Բոլորիւք վարդից պսակեսցուք, մինչև այս օր՝ ամեն ուրախական տօնից և յիշատակաց մէջ՝ վարդն գրեթ է միշտ առաջին տեղը կը բռնէ, եկեղեցեաց և արքունեաց տաճարներէն մինչև ի Հովուաց և մակաց խրճիթները, ուր որ սէր ծագէ, և ուր նա և սուգ մար է. վասն զի տխրութեան և մատուան յիշատակաց այլ հաղորդի Վարդ, և ոչ պակաս քան զառագաստ Հարսանեաց, գուցէ և ա. ւելի՝ պսակէ և զգերեզմանս. մանաւանդ երբ ասոնց քով տնկուի իբրև տարա. ժամ՝ սգաւոր, և Հայելի՝ Հողուն մէջ քնացող Հարսին և կուսին, անոր Հասակ. ներն ու պսակները կերպարանելով իր յաջորդաբար փոփոխութեամբն՝ ըստ եղանակաց տարւոյ, երբեմն չոր երբեմն դալար, մէկ մի ծաղկած մէկ մի թոռ. մած, և յիշեցընելով բերդողին ըսածն այնպիսեաց համար։

«Վարդ էր, վարդի չափ ապրեցաւ.

Երեկ ծաղկէր, այսօր անցաւ»:

Բայց եթ է հասարակաց համար է Վարդին կենաց և մատու նշանակութիւնն, ետքինս՝ իր կարճ դիմանալուն համար, առջինն իր գեղեցիկ ձեւով, պեղեցկա գույն գունով, ամենագեղեցիկ ոտովն, կըրնայ Հայն բաղդաոր համարուիլ՝ անոր յատուկ կերպով անմատութ եան և գերագոյն երջանկութեան նշանակ տալով, որ իր եկեղեցւոյն սեփական պարծանք և հրճուանք է. որովհետև յիշեցընէ և ըստ կարելոյն ցուցընէ զՅաւիտենականն, որ մարդկային կենօք պարկեշտ և անշուք ապրելով երկրի, օր մի միայն՝ Ժամ՝ մի միայն` երեւցաւ սքանչելապայծառ.՝ լերան մի վրայ։ Այլակերպութեան օրը. զոր ամենայն քրիստոնեայք տօնեն կամ իչա տակեն, բայց Հայն է՝ որ Վարդավառ կոչէ, և ամենայն Հեթանոսական վար դերն ու զարդերն` իր կենարարին փառաւորութեան նուիրեալ՝ սուրբ պահէ: – Չմեղադրինք ուրեմն եթէ վարդն զմեզ յափշտակեց և բարձրացուց ի սուրբ լերինս, և ի վեր եւս՝ յերկինս։ Ապա թէ Հարկ է իջնել յերկիր և ի սովորական ոճ մեր՝ չիչե մք մեր Ամասիացի առաջնորդին հետ, որ այս ծաղկանս Ար. անունն այլ նոյն է ընդ մերոյս, «Վարտ. արաբ. և ինքն շատ ցեղ է, և լաւն այն է որ անուշահոտ և կարմիր լինի. չորացընող է և ուժովցընող է. և իր Հոտն օգտէ տաք գլխացաւութեան. և ջուրն օգտէ ակռային, և ակընջին ցաւուն որ ի տաքութենէն լինի՝ տանի, և Հունտն օգտէ բերնին խոցերուն… և իր ձէթն օգտէ բշտին խոցին… և փորին… Ասէ Պտ. թէ Արաբն Ճուլ կու ասէ և Պ. Կուլ կու ասէ. և ամենայն ծաղկի` Վարդ կու ասեն. և կարմիր Վարդին վատ պար կու ասեն… և այն որ պլպլուկն է՝ Հոտն ուժով է քան զգացուածն, և աղէկն խիստ կարմիր է. և ասացած է թէ դալարն լուծումն կա առնէ»։.. Եթէ Վարդին յատկութեանց, տեսական և օգտից վրայ չափաւոր այլ գրել հարկ ըլլար, դարձեալ երկայն տան կ’ըլլարվասն զի որչափ որ հռչակեալ է առաջ յիշած յատկութեանցն կամ գեղեցկութեանն համար, աւելի կըրնայ հռչակուած ըսուիլ օգտից համար, մանաւանդ յարեւելս, ուր՝ բժշկաց յիշեալ դարմաններէն զատ՝ ի գործ ածուին, Վարդի ջուրն (Կիւլապ), Վարդի Քացախն, Վարդի Եղն և Վարդի Անուշն (Կիւլպէչէ քէր), Վարդի մեղրն (Կիւլէնկիւպին)։ Այսպիսի պիտանի և գովանի բոյսն՝ ի հարկէ այլ արժանաւոր խնամք պահանջէ դարմանուելու Հա. մար, և այս այլ երկար գրուածոյ կարօտի. մենք յիշենք մեր վաստկգրոց ը սածը (ՄԿԹ) մասնաւոր քանի մի քանի համար. «Եթէ ուզես որ կանուխ վարդ առնուս, փորեա զշուրջն տակուցն արձակ՝ թիզ մի, և եղկ ջրով արբո յօրն երկու կետ, մենակ վարդ տայ. և թէ ուզես որ շատացուցանես, պառակեցո ի ճղերոն և Հող արկ ի վերայծլէ և շատանայ, եթէ յամէն տարի զաճն պառակեցընես։ և այլ ազգ, ի չարժն՝ կտրեա ի ճղերոյն և սատրեա՝ որ մազ մզուկ առնու, և ապա Տոն տնկեա ուր կամիս, և այսու չատացո քանի կամիս, բայց զգետինն աղէկ պարտ է լինել, և այս օրինակաւ վարդն անուշահոտ լինի: – Ի Թէֆնէն (Դափնի) Վարդ պատրուսեա, տերեւականաչ Վարդ լինի»: – Այս ետքի խօսքս թերեւս նորալուր ըլլայ՝ վարդի կանաչութեան նկատմամբ, բայց կու յիշեցընէ մեր մէկ վարդապետի գրածն այլ: «Վարդն ունի չորս երանգ գունոյ. այսինքն կանանչ և կարմիր, Սպիտակ և Դեղին.. Վարդն հինգ պատենօք պահպանի.. Բժիշկ է սրտի Վարդն»։ (Բաւական է որ փուշն շատ մոտ չըլլայ):

Գալով Վարդի տեսակաց, եթէ մեր բժշկապետն շատ ցեղ է ըսաւ, մենք կըրնանք անթիւ ըսել, որովհետև խնամքով և արուեստով տարուէ տարի կաւելնան տեսակքն, մեր ծաղկերգիչն այլ ըսած էր, «Երամն ծանր է վարդենոյն». այսինքն խիստ շատ տեսակ ունի. յորոց ինքն յիշէ զհասարակ «Վարդն ու Գուլվարդն և Հազրեվարդ»: Այս ետքինս յիշած եմք, թ. 1583, նոյնպէս և զԳոհար Վարդ, թ. 510. յիշեմք և զ Քափուր (Քեաֆիր) Վարդ, որ յիշուի Մշո և Խնուսոյ կողմերում, «մանաւանդ ի խամ բերդ լեառն Խնուսոյ, կ’ըսէ Հեղի նակ Ն. Հայաստանի. բոյս սորա է ցած ուն, ծաղիկն մեծ քան զՎարդ (Հասարակ), անուշաբոտ և առաւել գեղեցիկ կարմրագոյն, որոյ և տերև իսկ ունի «գոյն զարմանալի է։ – Գիշահոտ վարդ. տես Անղուն և Մնթին։ – Վանայ Վարդ: – Թ. Վան կիւիւ, սպիտակ ծաղկով: – Հարիւրալամ. զայս այլ յիշած եմք ի կարգին, բուսասանք այլ յիշեն Հարիւրթերթեան Վարդ մի, R. Contifolia, և տեսեր են յԷջմիածին, ինչպէս նա և Բիւրաթերթ Բիւրածաղիկ մի Myriacantha, ի Կող, Վարաժնունիք, Քրդակայք: – Կան ուրիշ պէսպէս մականուամբ Վարդ կոչուածներ այլ, բայց տարբեր ցեղէ կամ՝ ազգէ ծաղկներ են, զորս յիշեմք քիչ մի վերջը, իսկ բուն Վարդի ազգէն՝ ուսումնական անուամբք ճանչցուած տեսակներն ի Հայս, են. նախ, յատուկ Հայկականն՝ R. Armena (&lt;ref&gt;Հայկական վարդին (Rosa Armena), նկարագիրն է բուսաբանից լեզուաւ. Aculeis ad ramos annotinos a basi rotundata subulatis rectiusculis aliis intermixtis et ad ramulos juniores gracilibus setaceis, stipulis omnibus conformibus angustis eglandulosis, pe tiolis aculeolatis, folios 5-7 elliptico - oblongis obtusis simpliciter serratis utrinque dense cinereo - tomentosis, floribus solitariis brevissime pedunculatis, petalis… Fructu erecto sphærico-depresso breviter setuloso laciniis calycinis rectis subindivisis in caudam subdilatatam abeuntibus superato. Է. – Foliorum formâ refert R. Cinna momeam, sed hæc habet folia subtus tenuissime pubescentia, stipulas florales valde dilatatas, tubum calycinum glaberrimum et insuper aculeis geminatis, longe differt R. Armena a speciebus R. Orientali et Tomentosæ affinibus ovariis sessilibas distat; et ex sententia cl. Godet et Crepin prope R. Involutam Sm. quæ tamen aculeos cras siores habet probab. collocanda est. – An humilis vel elata sit, ignotum. - BOISSIER, Flora Orientalis, I, p. 674. Շատ հմուտ պէտք է ըլլալ հասկանալու համար։ &lt;/ref&gt;), որ Արեւելեան (R. Orientalis) և Բրդոտ (R. Tormentosa) կոչուած տեսակաց մերձաւոր է նմանութեամբ, և տեսնուած է ի Բաբերդ: իսկ այդ յիշեալ երկու տեսակաց վերջինն՝ ի Պոնտոս, ի Պրիտ է։ Կիլիկիոյ, առաջինն՝ «Ասլան տաղ Լ. Փ. Հայոց. – R. Lutea, ի Բաբերդ, Մարաշ, Այնթապ. - R. Rapini, Եզնկա. – R. Pim pinellifolia, ի Մասիս, Բաբերդ, Թորթում. – R. Gallica և Cinnamomea, ի Թ. -Հ. – R. Glutinosa, (կպչուկ) Երասխայ Հովի, Կարին, Պրիտ և Ճիմիլ: – R. Caucasica, Էջմիածին, զի արխար է: Տաուչ: – R. Saxatilis ի Վարաժնունիս. – R. Alba, (Սպիտակ) ի Քութայիս. – R. Microcarpa, ի Ճիմիլ։ R- Canina, ի Մարալ, Այնթապ: – R. Rubiginosa, ի Թէքտաղ է։ – R. Cre nata Kotschyana ի Մուշ: – R. Ulmaria ի Կարին, Ճիմիլ – R. Filipendula ի Բաբերդ. – R. A runcus ի Ճիմիլ, Հր. Կովկաս. – R. Vanheurekiana ի Մուշ, եւայլն։ – Ասո՞նց՝ թէ ուրիշ տեսակի պատշաճի, չեմ գիտեր, Քիշմիշ կոչուած՝ Վարդն ի Բաղէշ։

== 2871. – Վայրի Վարդ: ==

Լ. Rosa Eglanteria, Փ. Eglantier. Ռ. Шиповнкиъ – Ար. Նասրին արաբ., «Որ է Զառին զատահ, ըստ Ամիրտ. և Պէյթ. սպիտակ ծաղիկ է և Հոտն սուր.. Ասէ Պտ. թէ ինքն երկու ցեղ է, մէկ ցեղին՝ Պ. Կուլի մուշք ասէ, և մեկ ցեղին Նասրի ն ասէ, և իր ուժն մօտիկ է Եասէմինին, և իր ձէթն Նռճէսին ձէթն կու նմանի… և լուացող է և նուրբ անող է. և օգտէ ջղաց Հովութեան, և ճիճի որ յականջն մտանէ՝ սպանանէ… և զքթին կալուածն բանայ, զգլուխն տաքցընէ. և թէ լոսեն և յանձն օծեն՝ զանձին Հոտն անուշ առնէ և զքըր տանցն այլ. և թէ չորացընեն և յամէն օր հինգ մթխալ ուտեն և քանի մի օր հետ մէկմէկի, զկտրիճութիւնն աղէկ պահէ և յուշ ծերացընէ: Ասէ գրոցս չինողն՝ թէ ի Խորասան տեսայ որ այս ծաղիկս կու լինի, Նասրինն էր մէկ դրամ, մինչև երեք դրամ՝ կու տային, հետ դեղին՝ ուժով լուծումն կու առնէր։ և թէ յիրմէն կուլանկուպին առնեն՝ աղէկ լուծումն առնէ»։ – Տես և Մասրենի։ – Այս տեսակը՝ ըստ Պէյթարի կոչուի և Չինաց Վարդ, Վարդի Սինի գրուած Ամիրտ. և մինչև հիմայ այսպէս կոչուի։

== 2872. – Սուտ Վարդ. ==

Տես Մասրենի, ուր յիշուած է։

== 2873. – Իշու Վարդ. ==

Ար. Վարտ էլ-Համար արաբ.. «և ոմանք ասեն թէ Եզին աչքն է, որ է Այն ըլ-պախարն (Burthalme). և այլ կ’ասեն, թէ մէջն կարմիր և դուրսն դեղին է, և թէ եղով խառնեն և զգլուխն օծեն, զտաքութիւնն տանի և զբոցն կտրէ»։ – Տես Եզնակն:

== 2874. - Սարի Վարդ. ==

Թէ և անունն լերան Վարդ նշանակէ, բայց տարբեր տեսակ կամ ազգ է, ըստ վկայութեան տեսողին, Տարօնոյ Ս. Առաքելոց վանաց մօտ՝ Անթանեայ (Աթանագինեայ աղբեր քովերը. երկու թզաչափ կարծր բոյ մի, տափակ և անփուշ: Վարդն կամ՝ ծաղիկն կանաչկեկ գունով։

== 2875. – Ձռվարդ. ==

Նշանակած է բառհսաք մի. թուի անարգ տեսակ մի։

== 2876. Վարդախնձոր. ==

Տեսակ մի է Խնձորի։

== 2877. Վարդ-կակաջ. ==

Եթէ ոչ ի գրոց, այլ ի լրոյ այսպէս յարմարած կոչուի Ադոնիս Adonis ծաղիկն, զոր յիշեցինք Ատրագոյն անուամբ, թ. 187. և է ի ցեղէ Խառածաղկաց. այլ և այլ տեսակներէն՝ A. Flammea (բոցենիկ) գտուի ի Սպեր, Ծանախ, – A. Cylenea ի Պարխար. – A. Parviflora ի Նախճաւան. – A. Walgensis, ի Կարին, Թորթում. – A. Eryocalicina ի Կարին, Բաբերդ։ – A. Aleppina, յԱմիդ, Հալէպ. – A. Estivalis squarrosa ի սահմա. նամէջս Փ. և Մ. Հայոց։

== 2878. Վարդապետի կանաչ. ==

Յիչուած է ի Մեղու օրագրի, (ԻԲ, 83). թերեւս նոյն ըլլայ և

== 2879. Վարդապետի Սաւզ. ==

Որ ըստ Աթանաս. (եր. 63), Պատրինջն է։ 

Տես Թրնջխոտ։

== 2880. Վարդապետիկ. ==

Թութի ձեւով հաւաքուած մ’է մանտրտիկ կապոյտ ծաղկանց, Վեղարի նմանցընելով զանոնք, որք փոքրիկ (ոսպաչափ) բոժոժից նմանին, այսպէս կոչուած է։

== 2881. Վարդասարդ. ==

Նոր թարգմանչաց հնարած անուն է Ճինոյ. բայց Ռոշքեանն Գալիենու բառից կարգէն համարի և գրէ. «Թուփի է, որ զՆշի տերեւս ունի, բայց մեծագոյնս, որք չորքոտանեաց են թոյն, և մարդկան դեղ ընդդէմ օձից: զծաղիկն նման Վարդի և զտերև նման Սարդի ունի»։ Առաջ Նշի նմանցուց տերեւները, յետոյ Դափնիի, թերեւս առաջ ծաղկին թերթերը կիմանար. իսկ Լ. անուն գրէ Rhododaphne, որ ճիշդ Վարդաuարդ ըսել է, և Nerium, որ է Ճփնին (Oleandre).

== 2882. Վարդենիկ. ==

Իբրև տարբեր ի վարդէ բոյս գրած է բառհաւաք մի:

== 2883. Վարդեւորի. ==
– Տես Վաշտեւորի. 

== 2884. Վարընկենի. ==

Ձիթենւոյ հետ յիշէ յՈւտի նահանգի` Խորեն. Աշխարհագրութիւնն. որով թուի ծառ և ոչ Վարունգ բանջարն։

== 2885. Վարճող կամ Վարճոխ. Վարժող. ==

Անպիտան կամ վնասակար խոտեղէն մի, Ցորենի, Գարիի նման ցօղնով և երկայն տերեւներով, վաստկ. գիրքն կ’ըսէ (ԽԲ), «Յաղագս Եղեգան, Սիզի և վարճողի, թէ որպէս անցուցանեն և չորացընեն. Առ զԹրմուզին ծաղկած արմատն և ի վերայ Սիզին ցանէ, և 12 օր ի տեղն թող, նա չորացուցանէ զամէնն., և թէ ուզես որ Եղեգն, Վարճոխ ն և Հալֆայ ն (թ. 1602) սպառի, տես զժամն յորում ելանէ Շէղր իւլ-զէպուր աստղն, և առ եղեգնի դանակ կամ այլ իրք նման նմին՝ որով կտրել կարենաս, և այնու կտրեա, և այլն։ – Տես և Վարսնակ։

== 2886. Վարշամակ. ==
– Տես Օշակ։ 

== 2887. Վարորնակ. ==

Այսպէս կոչէ Ասար բժիշկ՝ դեղագործութեան և հիւանդաց դարմանոյ նա և տըն. տեսութեան մէջ ծանօթ արեւելեան բոյսը, Խիար շանպար, արաբ., որոյ համար երկար գրէ Պէյթար. իսկ Ամիրտ. կարճ. «ինքն ի Քապիլ և ի Պասրա և ի Հնդաստան կու լինի. լաւն այն է որ սև և հասուն լինի և մեղրով լինի. բնութիւնն մուհթատիլ է, հալող և կակղացընող է, և զփորուն զուռեցնին տանի և կու բանայ. և թէ եղով օծես՝ զուռեցնին Հալէ. և առնելու չափն՝ ի (մեկ) փողէն (մինչեւ) տասն դրամ է, բայց զսիրտն կու խառնէ, և զիր վասն տանի ԹմրՀնդէ ջուրն է։ – Լ: Cassia Fistula, Փ. Cassier,

== 2888. Վարունգ. ==

Ոչ միայն ծանօթ է իր նման մսոտ խաւրտից հետ, այլ իբրև երեւելի անոնց մէջ` իրեն սեփականած է խաւարտ կոչումն, ըստ Ամիրտ. որ կ’ըսէ, «Խիար (ըստ Ար. Թ. արաբ.) որ է Հ. բառով Պաղուարտն. լաւն այն է, որ կուտն մանր լինի. բնութիւնն հով է եւ գէճ Գ տրճ. և ինքն հովացընող և գիտացընող է. և իր ջուրն օգտէ սարսամին և տաք ուռեցին և ան գլուխցանութեան՝ որ ի տաքութենէ լինի. և թէ զջուրն ի քիթն կաթեցընես՝ գարունն կտրէ… և ի յինքն քիչ մի կապողութիւն կայ և թէ զիր Տնտին զկաթն Հանես և տաս՝ զծարաւն կտրէ. և օգտէ ամենայն տաք ջերմերուն. և իր փոխան Շնկիարն է. և թէ շատ ուտես՝ զեն առնէ», և այլն։ – Վաստկ. գիրքն առանձին գրէ (ՄԿԲ) «Վասն Խիարի. Խիարին տնկելն և սատրելն՝ նոյնպէս է որպէս այլոցդ (բանջարեղինաց), և թէ ոք զիւր տերեւն ծեծէ և զԵղըրդոյն ընդ իրեար, և ի վերայ նոր կտրածի դնէ, զարիւնն կապէ և զխոցն կնքէ, և ուռեց չտայ առնել: և թէ զիւր տերեւն ծեծ Ես և ընդ անլի էին խորտի խառնես և ի վերայ փշի կամ խոչի դնես՝ որ ի մարդն կենայ, Հանէ. և թէ ճխմած կամ տրորած կենայ ի մարմինն՝ սրբէ և լաւացուցանէ։ Հին, Բժշկր. մեր ընդ կօդայի բաղդատելով զՎարունգ՝ գրէ. «Խիար և Կօդա՝ հով են յ’Բ տրճ. և գէճ, ոռքն, և խիար՝ հով է քան զկօդա, և ի ստամոք ընծայէ թանձր և ղորկուտ պլղամ. և արժան է պատրստել ու չուտել, թող զմանրն ուտէ և զմանդրկուտն է կոդա՝ լաւ է քան զձիար, որ զվիար շատ ուտէ՝ ջերմնոտի, բաց որ ի տաքէն վաղկի՝ հոտն լաւ է, և որ շատ ուտէ և պատրստի՝ Նանախուա ծամէ ի հետ, և զկեղեւն մի ուտեր, ահոկէ: – Նախայիշեալ վարընգի վերադասուելուն ի խաւարտս՝ վկայէ և ինքն, ըստ իմացողութեան Առակախօսի մերոյ. (ԾԹ). «Վարունկն կոչեցեալ պտուղ պարտիզի՝ մեծարգո քան զայլսն կարծէր զան. «ձնէ վասն կանխութեանն, և ի Սեխէ ստգտեալ՝ եթէ պատուիս զի մերձ ոչ իցեմ, և եթ է ոչ այնպէս սակայն անպատուիս՝ դեղնութեամբ գարշելի եղեալ: Լ: Cucumis, Փ. Concombre, Ռ. Огурецъ.

== 2889. – Վարունգ Վայրի. ==

Որ սովորաբար Խիարուկ կոչուի, այլ և Վայրի Խիարուկ ի Վաստկ. գիրս, որ ար տորէից այլեւայլ վնասուց դեղ գրէ այսոր տերեւներով կամ ցօղունովինչպէս (ՂՁ) այգիներու շոպի, (ՃԳ) մարախի, և խառն Թրմըզի ջրով ցանել բուսոց վրայ: (ՃԶ) Լուի դեղ: «Առ զՎայրի Խիարակն և ծեծեա ջրով, ի տունն ցանեա, լուն սատակի առ Հասարակ։ – (Թ) Մկները սատկեցընելու Համար՝ այսոր տակն ու Անգուժատ ձիթով խառնել: – Դարձեալ (ՄԿ Բ), «Թէ զՎայրի Խիարկին ջուրն ոք առնու և օծանի, և երթայ մեղր կթ է, մեղու զինքն չկարէ խայթել. և զնոյն Խիարկիդ ջուրն և Հոռոմ ձէթ ընդ իրեար խառնեն, զկտրած ուրուք օծանես՝ յառաջ որ այլ իրք լինի օծած՝ զկտրածն կցէ. և թէ զնոյն Խիարակն ծեծես և ի վերայ խայթ ածի դնես, զինչ և իցէ՝ ամէնին օգտէ:

== 2890. *Վարս. ==

Ար. արաբ., Հ. կոչուի Դեղին Կոճ, Դեղնախոռնկ. Թ. Զարտաչօփ. Ամիրտ. այս (Վարս) անուամբ գրէ, «Ղարաղօչին դեղինն է, Դեղնախունկ ասեն.. Ասէ Պտ. թէ ինքն բոյս-մն է որ ի Եամանու կու գայ և ի հոն կու սուսնի, նման է Շուշանի ծաղկին. և աuցած է, թէ յորժամ՝ տարի մի ցանես՝ տասն տարի հերիք է, և յամէն տարի պտուղ կու տայ: և ասացել է գրոցս շինողն, թէ զինքն ի լեռանն տակն կու տանեն, որ ան լեռանն Ամատանճու կասեն. և լաւն այն է որ կարմիր լինի՝ որ ի դեղնութիւն քշտէ»: – Լ. Memorylon tinctorium.

== 2891. Վարսակ. ==

Ծանօթ ընդեղէն կամ խոտեղէն մի իբրև գրաստուց ճարակ. մեր առաջին մատենագիրն Ագաթանգեղոս ի կարգի Մանրախոտոց յիշէ զսա՝ Լօռի և Կնիւնի հետ. Ամիրտ. Պէյթարի յիշած քանի մի տեսակ անուններէն ընտրելով զ Հարտաման կամ Հարթօման արաբ. գրէ. «Կամ Ղատաման կու ասեն. և ինքն հապ-մն է որ ի Ցորենին մէջն եւ ի Գարուն մէջն է (նմանութեամբ). բնութիւնն մութատիլ է, ի տաքութեան և ի հովութեան մէջ է. բայց սրութիւն ունի։ – Ս. Բարսեղի Վեցօրէք այլ կ’ըսեն, «Ցող(ուն)ն վարսակոյ ամենեւին փոր և սնամէջ է, քանզի չիք ծանրութիւն ի գլուխ նորա»: – Լ. Arena, Փ. Avoine, Ռ. Овесъ. Թ. Եուլաֆ արաբ.։ – Թէ և հասարակ բուսեղէն մ’ է, բայց այլ և այլ տեսակներ զատած են բուսաբանք. յորոց A. Strigosa կոչուածն ի կողմանս կազբից ծովու, ի Սալիան և զէնքորան. – A. Pilosa և Clauda կոչուածն ի Մերսին Կիլիկիոյ. – A. Fatua ի Կովկաս։ – A. Pubescens ի Պոնտոս, Ճիմիլ – A. Arga, Արգիաս լ. Կեսարիոյ. – A. Ratensis ի Սօմխէթ. – A. Planiculmis ի Ճիմիլ։

== 2892. Վարսաման. Վարսամն. ==

Գալիենոսի բառից կամ հին Բառագրոց մէջ գրուած է՝ «Փռենին՝ Վարսամն», կամ ըստ Բժշկր. «Փրենի տակ որ է Վարսաման, որ է Կօստա (տ. Կոստ)։ – Ասար զուգէ, «Վարսաման՝ Սիսամբար, Նամնամ». Ամիրտ. յետին անուամբն (արաբ.) գրէ. «Որ է Նամնամ ըլ-մլուք ն… և ինքն Սիսամպարն է, լաւն այն է որ կանանչ և սուր լինի». հետ զանազան օգտիցն ի դեղորայս կ’աւելցընէ. «Գրոցս շինողն ասացել է, թէ շատ եղեր է որ Սիսանպարն Նանայ է դարձել և փոխեր է ի բուսած տեղն, և այս բանիս իսկի էական ռակութիւն չիկայ որ Սիսամբարն Նանայ ելաւ»։ – Ուրիշ տեղ հունտն այլ չէ։ «Պզըր Նամնամ, որ է Պ. Սիսամբարին հունտն. լաւն այն է որ ածւոց լինի և ի սեւութիւն քշտէ: – Պէյթարի թարգմանն Նախնամը կոչէ Thimus Serpyllum. Թուի թէ Թ. Մարսէման կոչուած անուշակոտ և մազմազուտ երկայնատերև խոտն այլ Հ. Վարսամն է, որոյ անունն այլ ձեւին (վարս, մազ) մարմարի։ Ծոթրինի ճուարիշ զուգելու նիւթոց մէջ՝ Վարսամանի համար յայտնապէս գրուած է, «Որ է Մարսամոնայ»: Այսոր նորք յար մարցուցեր էին Լեղնտրուկ անունը, բայց մենք ցուցինք որ սա տարբեր բույս է:

Հաւանօրէն Վարսամ և Վարսաման են ըստ Պարսից Պէրսամ և Պէրսէան. այսպէս կոչէին անոնց կրակապաշտ մոգերն՝ ըլլայ այս բուսոյ ըլլայ Նռնենւոյ կամ՝ Գազի չոր ճիւղեր, զոր իրենց պաշտաման ատեն բռնէին ի ձեռուընին, և այս է Հ. Բարսմունք ըսուածն։ – Տես և Սիսամբար և Լեղակ, զի Լեղակի տերև է Վարսամանն՝ կ’ըսեն ուրիշ Բժշկարանք։

== 2893. Վարսնակ խոտ. ==

«Այն է որ զչուան կու մանեն», կ’ըսէ հին Բժշկր. ուրեն Պորտուի տեսակ մի է, հաւանօրէն Ալֆա կոչուածն Ար. և Լ. Alfa. Տես և Վարճող:

== 2894. Վերբիծու մանանայ. ==

Հեգնօրէն ըսուած, տեսակ մի սպիտակ կլոր Սունկ, քօշից (վայրի այծից) ուտելիք, ի կողմանս լերանց Սասնոյ և սահմանակից գաւառաց։

== 2895. Վերվերան. ==

Սոսեմ անուան հետ յիշուած է. տես զայն, թ. 2794։

== 2896. Վիգն. Վինգն. Վիկ. ==

Նոյն կամ նման անուն և Յ. հուն., Բիկոս գրուած ի բառս Գալիենու, Լ. Vicia, Փ. Vesce, Ռ. Журавлиный горохъ, վայրի խոտ մի Ոսպի նման տերեւներով և ծաղիկներով, որ կըրնայ այլ ուտուիլ. աւելի ծանօթ է ուրիշ բուսոց վրայ պլլըւող յատկութեամբն. ինչպէս կ’իմացուի Ոսկիբերանի ըսածն, (Գաղատ. Թղթոց մեկն.), «Զոր օրինակ ի սերմանիս՝ ոչ է մնար եթէ Վիգ ոք սերմանիցէ և Ցորեան հնձեսցէ»: – Թէ ոչ նոյն՝ հապա ազգակից է Վիգի և Աղուեսու սուսերն (թ. 64)։

== 2897. Վիճակ. ==

Դեղին ծաղիկ մի, որ մօտ Համբարձման տօնի օրերուն կու ծաղկի, և վիճակ-ընկեցութեան ի գործ ածուելով՝ այս անունով յիշուի։

== 2898. Վիշապուկ ==

Յիշուած է ի Մշակ օրագրի (ԺԸ, 88).

== 2899. Վլան տերև? ==

Թէ սխալ գրուած չէ Վշոյ տեղ՝ կըրնայ բառն Վուլ կամ Վիլ այլ ըլլալ, և Վլան սեռական հոլովն. Կամարկապցին է յիշողն, որ ճճիներու դէմ դեղ գրէ. «Առ Վլան տերև կամ զիւր խոզիթն (կեղեւ?) կամ զտակն, ծեծէ, և ի վերայ պորտուն դիր, ճիճին սպանանէ»:

== 2900. Վլիտօն. ==

Յ. հուն. Լ. Blitum, Փ. Blite. թէ և սովորաբար այս Լ. անուամբ տարեկան հասարակ խոտեղէն մի կ’իմացուի, բայց ըստ Մխ. Հերացւոյ և դեռ հիմայ այլ լսուած և ճանչցուած է Վարընգի նման խաւարտ մի. վասն զի այն մեր էին բժշկապետն՝ պալղամի և սավտայի ջերմնոտի կերակուր պատուիրէ (եր. 42), «Մաշ, Վլիտօն և Դդում, և այլ զոր ինչ նման են այսոց»։ – Տես և Ծիմել, Կարմիր Բանջար, և Բարբուզնա։

== 2901. Վուշ. ==

Տես կտաւատ։ (Հին գերմաներեն լեզուաւ կոչուէր Flahs). ի Բժշկարանս յիշուին Դեղին և Սեւ Վուշ։

== 2902. Վռշնիկ? ==

Նշանակած է բառհաւաք մի։

== 2903. Վռուչ. ==

Այսպէս անուանեն Պոնտացիք չոր Ծուազը։

== 2904. Վռօշ. ==

Առանց թեփի Ցորեն, որ և Ձաւար կոչուի:

== Վրացի կոճ. ==
– Տես Կոճ Վրացի։

== 2905. Վրիպ. ==

Աստուածատուր Ներսիսեան ի Լատ. - Հայ Բառագիրն՝ զուգած է, «Labrusok, Փուշ, Վրիպ, Թութ». որ ըստ Լատ. - փռանկ բառգրոց՝ է Վայրի Որթ, Vigne sauvage.


[[Կատեգորիա:Հայբուսակ]]</text>
      <sha1>cxpdfrm75wfb5d0n2gzlfsmku7ettmn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Հայբուսակ/Տ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151804</id>
    <revision>
      <id>397320</id>
      <parentid>397283</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T11:22:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emptyfear</username>
        <id>547</id>
      </contributor>
      <origin>397320</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="58707" sha1="akvsu3biats0co31u80z99aqy39iuin" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title = [[Հայբուսակ/Ցանկ|Հայբուսակ • Այբբենական ցանկ • Տ]]
|author = Ղևոնդ Ալիշան
|previous = [[Հայբուսակ/Վ|Վ]]
|next = [[Հայբուսակ/Ր|Ր]]}}
== 2906. *Տալիհ. ==

Թուի Ար. բառ, և նշանակէ Մօզ կամք Մաւզ պտուղը տես թ. 2145 Ար. արաբ. նշանակէ Վարդի պտուղը կամ Մասուրը։

== 2907. Sալիճ. ==

«Որ է Հնդի Ասֆուրն», ըստ Ամիրտ: Տես Ասփուր։

== 2908. Տալիսայ? ==

Բժշկարան մի գրէ այսոր համար. «Փոքր Սատաֆին ցեղերուն է. Շամցիք Աթլես կու ասեն, և Մսրցին Տիլնա? կու ասեն, և աղով և հացով կուտեն»: Տ. Սազապ:

== 2909–10. Տալխ կամ Տալղ. ==

Գետնի աստղ անուանեալն է. տես թ. 459. Դարձեալ, ըստ հին Բժշկարանի, «Տալխ, անուշահոտ փայտ է զոր Ուտ կոչեն»: Ուրեմն Հալուէ, Թ. Իւտ աղաճի. կըրնայ երկբայուիլ թէ գուցէ Տալխն այլ Տաշխ կարդալու է, իբր Ստաշխն։

== 2911. Sակ. ==

Որ և է բուսոց արմատն՝ լայն և հաստ, միանգամայն և կակուղ, ուտելու կամ՝ դեղի գործածուելու, այսպէս կոչուի. բայց յատկապէս Տակ կոչուի Ճակընդեղ բանջարն. տես զայն։

== 2912. Տակմուշտ. ==

Բժշկարան մի նոյն համարի զսա և զԿասլա (Դափնի), բայց ասոնց զուգէ և զԱնգուժատ։ Իսկ Ամիրտ. զուգանիշ գրէ Հապ ըլ-ղար, որ է Դափնիի հատերն։

== 2913. Տաղուկ. ==

Գրած է բառհաւաք մի իր ցանկին մէջ, առանց բացատրութեան։

* Տաղուն.

Թ. բառ. տես Լդդենի։

== 2914. Տապղնուկ. ==

Վայրի Ստեպղին նշանակէ, ի նորոց լսուած։

== 2915. Տաճ. ==

Պէյթար յաւելուածով գրէ Տաճ էլ-ամիր արաբ. «Ինքն բոյս-մն է՝ որ Պօստան-աֆրօզ կու ասեն, ըստ Ամիրտոլվաթայ. որ Թ. Սուլթան պօրկի ասէ. և լաւն այն է որ ի շուքն չորնայ, բնութիւնն հով և չոր է. զստամոքն և զաղիքն սրբէ.. և Սահակն ասէ թէ բշտին զեն է»: Այս բոյսս ըստ ոմանց է Լ. Amarantus, ըստ այլոց Anemone (Հողմածաղիկ).

== 2916. * Տաճր։ ==

Ար. արաբ., «Որ է Լուպիան». ըստ Ամիրտ. և Պէյթարայ:

== Տամբուլ. ==
– Տես Դամբուլ։

== 2917. Տանդ. ==

Ար. արաբ.. «Որ է Հապ իւս-Սէլաթին, Ֆստուխի հատեր է, ի Սինու կու գայ, և Հնդի այլ կու լինի. և ինքն երեք ցեղ է, և լաւն այն է որ Սինի լինի.. խիստ լուծող է, և զաելի խառնուածն կու հանէ՝ որ ի յըղեղն և ի ջղերն լինի, և պիտի որ զինքն ի հով քաղաքնի տան, եւի հով տեղերն նստին. իր տալուն չափն երկու հատ է, բայց արեց զեն կու առնէ: – Ըստ թարգմանչին է: Croton Tiglium, և ըստ այլոց Euphorbia Latyris, երկուքն այլ Ափարփիոնի ցեղէն են։ – Հին Բժշկարան մի ուտելիք այլ պատրաստել տայ, «Տանտ Խուպայզով եփած». Ար. կ’ըսուի և Հապ ըլ-մէլուք (Արքայահատ)։ Տես և Տատիսենի:

== Տանդռնեկ. ==
– Տես Թանթռնեկ։

== 2918. Տանձ. Տանձենի. ==

Ընտրելագոյն պտղոց մէկ ազգն, ինչպէս յայտնի է, թէ համովն թէ անվասութեամբ և թէ շատ տեսակներով, ինչպէս կ’ըսէ և Ամիրտ. ստորագրելով: Ար. Քումասրայ արաբ. անուամբ։ «Շատ ցեղ լինի ինքն. և լաւն այն է որ մեծ և քաղցր լինի, մուտթատիլ է և կապող է, և թէ ի կերակրէն յետև ուտեն՝ չթողու որ պուխարն ի գլուխն ելանէև թէ զտերեւն եփեն և զջուրն խմեն՝ օգտէ արուն թքնելուն և թոքին կերվածին.. և զսիրտն ուժովցընէ… և կուտն զճիճին և զօձն կու սպաննէ։.. Ասէ Պտ. թե լաւ Տանձն այն է որ ի Խորասան լինի՝ որ Շահմրուտ կ’ասեն, և ինքն ի Փուստային? բոյսն կու նմանի ի հոտն, և համն անուշ է, և մեծ լինի և հասուն.. և քան զամէն միրգ աղէկ է կերակուրն.. և այն որ թթու է՝ զփորն կու կապէ. և թէ չորցընեն՝ ստամոքին աղէկ է, և զծարաւն կու կտրէ. և (թէ) զՏանձն հետ Մանթարի եփեն՝ զչարութիւնն տանի.. և անցած են թէ չէ պատե, որ ի վերայ Տանձին ջուր խմեն, և թէ անօթուց խմեն զջուրն` պիտի որ ի քուն լինին և անապակ գինի խմեն, օգտին… և ամենայն դիմօք Տանձին ջուրն լուծումն կու առնէ, և ինքն կապող է։ – Հին Բժշկր. այլ կ’ըսէ. «Տանձ.. շատ ցեղեր է, է որ թթու է զէդ Խնձոր, և շոյտ գնա ի ստամոքէ, և է որ տտիպ, այն հով է ու ծանր. և է որ քաղցր, այն ընդ թթու և ընդ տտիպն ի մէջ է, ի տաքն մօտ է քան ի հով։ իսկ որ թթուն է՝ զփորն կապի, եւս, թէ քացխով եփած՝ տաս ուտել և չիրն ծանր է քան զդալար, և մեծ Տանձն լաւ է քան զփոքրն»:

Ինչպէս կու վայլէր, Վստկ. գիրքն առանձին գրէ (ՄԽԲ), «Յաղագս Տանձի։ Տանձն՝ զգիջային վայրսն ընդունի, և ինչ ցեղ որ ինքն շատ ազգեր է՝ և իւր տընկելն և սերմանելն բազում՝ ազգ են, և իւր տնկելն պիտի յառաջ քան զՁմռան միջի ամիսն, յայնպիսի տեղիս՝ ուր արեւելքի կողմն և Հարաւոյն՝ հանապազ որքան չարժին՝ դիպին ինքն և սնուցանեն… և երբ տնկես՝ աղբախառն հող ած ի վերայ, բայց կան մազմզկոտն է՝ թէ գտանես. նոյնպէս և պատրոյսն անսղալ է և բերուիկ և շոյտ։ և թէ ուզես որ Տանձն քաղցր գայ և շատ, նա դու որպէս գրեալ եմք՝ ծակեա զծառին բազուկն վերև կողոյն, և կաղնի ցից զարկ խաչք պինտ վռով՝ որքան կարես, և թող ի տեղն, դեղն այդ է։ և թէ իմեքէ պատճառէ թափէ զծաղիկն կամ՝ զգերն, առ գինեմրուր և սիորեա զտական ծառին և լից ի վերայ տակուցն 1 գիշեր ի վերայ իրերաց. և այդ է դեղն. և զինչ ցեղ և իցէ ծառն և զմրուրդ լնուս, զՏանձն քաղցրացուցանէ։ Եւ թէ առնուս զպախրէի լեղին և բոլոր զծառին հաստ տակռիճն բանաս և օծանես՝ այլ ճիճի չի բնակի, և ողջանայ: և թէ փորես՝ զքարինսն ի ծառին տակուցն չանես, և մաղած աղբակող ած ես ի տակսն և ծածկես, Տանձն քար չունենայ, և ջրով լինի և անոյշ. բայց ի վերայ աղէկ ջրեա»։ – Լ. Pyrus, Փ. Poire. Մեր յիշեալ ազգային երկու տեղի նակաց կամ գրոց վկայութիւնն Տանձից շատ ազգ ըլլալուն՝ ինքնին հաւանեցընէ որ մեր երկրին մէջ այլ պիտի ըլլային այդպիսիք. օտարք յիշեն Ասորւոց անուանեալն P. Syriaca ի Բաղէշ, և Փշատատերեւն՝ P. Ellægrifolia ի Պինկէօլ և ի Կեսարիա. իսկ առ մեզ ի գրոց և ի լրոյ ճանչցուած տեսակք են,

Ալխարթ կամ Ալխաթ (Վայրի Տանձ).
Ամբասիկ (մշակահոտ Տանձ).
Աշնկենի.
Լղմոր կամ Լղպոր (Թ. Պօղազալան).
Լսեռկէն, Թ. (Տէկիրմէն արմուտի).
Խոզի Տանձ (Ագրագեւ? ըստ Գալիեն. բառից).
Ծտի Տանձ.
Ղղուիթ.
Համշէտանձ (ի Համշէն շատ գտուելուն համար).
Ճէտոն (կարծր Տանձ մի).
Ճըռ Տանձի.
Մալաչի կամ Մալաչինի (Փ. Poire)
Մեղրիկ, Մեղրիկենի (շատ անոյշ Տանձ)
Մոխրի կամ Մուխրի Տանձ.
Մեհրանիկ.
Նռնիկ (մէկ երեսն կարմիր).
Շթուկ, վայրի և թթուաւշ, ի Տարօն.
Շիկոռ, նոյնպէս Վայրի, ի Խոտուջուր.
Պռկոշ.
Սարի Տանձ, անունն յայտնէ վայրի ըլլալը.
Սնչիկ (Ձմերային Տանձ).
Հաշտավառ, Վաշտեւորի.
Քարատանձ (Յ. Պերիտէս ըստ Գալիեն).
Քարճին. Քարջենի (Վայրի Տանձ):

ԺԷ դարու եւրոպացի տեղադիր մի Նախճաւանայ կողմերում յիշէ Պէկ-արմոտու կոչուած կանաչ կլոր քաղցրահամ՝ Տանձը, և կարծէ թէ անկէ տրուած է յԻտալիա Bergamote անունը, իբրև Տանձ Բերկամայի։

== 2919. Տանճէտ. ==

Բժշկարան մի գրէ Տանճետի ջուր, և Թ. այլ աւելցընէ՝ Գուզու գուլաղի, որ է Գառնականջն թ. 425։

== 2920. Տանն? ==

Բժշկական բառից կարգի մէջ գրուած և իրեն զուգուած է Հապին?

== 2921. Տանտիսենի. ==

Տես Տանդ։ Բժշկարան մի գրէ, «Տանտիսենի, որ է Հապ ըլ-մլուք, կեղեւեա և հա՛ն զլեզուն՝ թրջելով զնա ի քացախն, եւ… շինեա հապ»։

== 2922. Տաշպտակ? ==

Քուռած է, ըստ նոր բառհաւաքի։

== 2923. Տապաղափ? ==

Տեղ մի վրայ գրուած էր այս, և Յ. Ետրոս փայտ, Էրկիպարի փայտի, Կուլաշնին?

== 2924. Տապար? ==

«Ի մէջ Թզին ցեղէն է, և կարմիր է», ըստ Ամիրտ։ Ի Պէյթար չեմ գտած։

== Տապղ. ==
– Տես Տիպղ։

== 2925. Տապղայ. ==

Ըստ Ամիրտ. «Ի Ցորենին ցեղերուն է, բայց բարկուկ է, և ես հանց իմացայ, որ Թ. այս խոտիս Ղապլուճա կ’ասէ»։ Ուրիշ օրինակ մի կ՝աելցընէ, «երկայնութիւնն մարդու չափ կայ. զինքն ի ցուրտ և հով լերինքն շատ կու ցանեն, և կայքիչ? կու ասեն. բնութիւնն որպէս Ցորենի բնութիւն է, բայց քամի ունի և իր Հացն՝ յորժամ տաք լինի՝ չէ աղէկ, յուշ երթայ ի ստամոքէն. և թէ իր ալիւրէն մալէզ առնեն՝ զկուրծքն յստկէ և օգտէ հազին.. ստամոքին զեն է, քամի կու ընկենու և գռգռացընէ զփորն, և թէ ձին ուտէ՝ զեն չառնէ, ինչպէս որ Ցորենն զեն կու առնէ»։ – Կարծեմ Գլգիլն է. թ. 495 և իր շալակն:

== 2926. Տապրիզատակ Շաքար. ==

Այսպէս գրէ հին Բժշկարան. և տակ բարդութեամբն տայ կարծել Եղէգն Շաքարի. իսկ ուրիշ շատ տեղ Բժշկարանք գրեն Տապարզի Շաքար, որ ըստ Պէյթ. է Պ. բառով արաբ., և նշանակէ տապարուկտուր, (տապարով կամ կացինով կոտրած), վասն զի զտած խտացուցած քարի պէս պնդած շաքարն է, զոր մերայինք կոչած են Շաքար Վանի, և Սիսեռնաշաքար, գուցէ թէ Սառնաշաքար։

== 2927. Տառնջի. ==

Հիւսիսային Հայոց անտառային ծառոց հետ յիշուած է:

== 2928. *Տաստանպուեայ. ==

Գրուած ի Բժշկարանս. ի Պէյթար արաբ. «Թ. Լանղուճ ասէ (կամ Իելանղուճ)։ ի մեր աշխարհն Աճուր կ’ասեն», և այլն. տես զայս թ. 77։

== 2929. Տատաշ. Տատասկ. ==

Ետքինս էին գրոց լեզուաւ է, առաջինն իբր ռամկօրէն, թէ և Մխ. Հերացի այլ այնպէս գրէ. նշանակէ փչեղէն բոյս, և յատկապէս ցամաքայինը։ Tribulus terrestris, Փ. Chausse-trape. Ար. Հասսէք արաբ., զոր Ամիրտ. և այլք գրեն «Հասակ, որ Հ. Տատաշ ասենինքն Վայրի և ածւոց այլ կու լինի. և լաւն այն է որ ի ազոտ տեղ բուսնի և կանաչ լինի. հով և չոր է Ա տրճ. և օգտէ ամենայն ջղացաւութեան և ակնջին՝ մեղրով». և այլն։ Բժշկ. մի գրէ Թ. Չաքըռ տի քէնի. – Յիշուի ի Բժշկարանս և Ձեթ Տատաշի։ – Յ. բառն հուն. Հ. գրուի ի բառս Գալիեն, Տրիբողոս. Դժնըկի և Եղիճի հետ յիշուի յԱգաթանգելոս, և գրեթէ անունով այլ խայթ է զսիրտ, երբ լսէ ի Ս. Գրոց զանէծս մեր նախահօր. «Փուշ և Տատասկ ուսուսցէ քեզ երկիր»։

Թուի թէ տարբեր տեսակ բոյս և այլ նշանակէ Տատասկ, զի Բժշկարան մի Լուի դեղ գրէ, «զկանանչն Տատասկին ծեծէ և զջուրն քամէ,., անուշ հոտ է (գրողն Վանցի Հ տառի տեղ միշտ և գրէ), և Լուն մուտ չաներ»:

== 2930. Տատին. ==

Առանձին չեմ գտած այլ զոյգ «Հոռեցի Տատին, որ է Հայֆարպոն». այսինքն Hypericum, Գոճամօրու, տես զայս։

== 2931. Տատոսակ? ==

Ի ցանկի նոր հասքման բառից գրուած, իբր Փոքր Տատասկ.

== 2932. Տատրակ. ==

Ըստ ոմանց Խոճկորիճն է, որ և Իշտըտռուկ. Լ. Tussilago Farfare, Փ. Tussilage. Շէհրիմանեանն կ’ըսէ թէ ի Բասեն և ի Մուշ այսպէս կոչեն զՈպան, Լ. Laserpitium Ferula fatida, որ ցեղակից է առջինին. և թէ նոյնն, Արցախ Թելախաշ կոչուի, ի Տայս Քեղի։ Տես այս անունները իրենց կարգին, այլ և զխոտիկ և Խամալոն: – Տերեւն հաւկըթաձեւ, եզերքն տեղ տեղ ճեղուած, վրան բրդոտ է. այս բաներուս համար Թ. կոչեր են Տէվէ տապանը (Ըղտու ներբան), այլ և Բամպուգ օթի (Բամբակախոտ)։

== 2933. Տարաթիթ! ==

Բժշկարան մի գրէ անստոյգ բառեր զուգելով: Ար. Կրաթիթ? Լ. Կարաիֆ. թուի նոյն և

== 2934. Տարասիս. ==

Զոր հին Բժշկր. ուրիշ նիւթոց հետ դեղ գրէ թուլութեան: – Ուրիշ Բժշկարան մ’այլ նոյն հիւանդութեան դեղը Տարախ գրէ։ Ըստ Կամարկապցոյն՝ «Տարասիս՝ խոտ է, ի Հալէպ լինայ. լան նորն է»։

== 2935. Տարգալի. ==

Ծաղիկ մի, ծանօթ Սեբաստիոյ՝ գուցէ և ուրիշ կողմեր։ Ըստ իմաստի բաժին (դգալ) յարմարի Լ. Cochlearia դգալաձև բուսոյ, զոր յիշած եմք Խրէն անուամբ։

== 2936. Sարդիք? ==

Անծանօթ, գուցէ և ոչ բոյս. զի հետը յիշուած նիւթերն՝ ի դեղ այտուցի, ի հին Բժշկարանի՝ իւղային և խժային իրեր են:

== 2937. Տարեկան. ==

Վարսակի նման, բայց բազմաճիւղ խոտ է, կենդանեաց ուտելի։

== 2938. Տարիղան? ==

«Որ է Վայրի Ղուրտումն (տ. Ասփուր, թ. 176). ինքն բոյս-մն է որ գարունն կու բուսնի, և իր ծաղիկն նման է Հասակին ծաղկին, և դեղին է. և ծաղիկն փուշ ունի. և ի Շիրազ՝ Կուվիզ կասեն». Այսպէս Ամիրտ. ի Պէյթար չեմ հանդիպած:

== 2939. Տարկավան? ==

Որչափ ստուգութիւն ունի բառս և հայերէն ըլլալն, աներկբայ չէ. Յովակիմ Օղուլուխեան բժիշկն իր գրուածոց մէջ զուգած է Լ. Tanacetum, Փ. Tanaisie բուսոյ, զոր յիշած եմք Ազարիոն անուամբ։

== 2940. Տարղոն. Տարխոն. Տարղուն. ==

Ար. Թ. Թարխուն, արաբ. «Ինքն երկու ազգ է, մէկն վայրի և մեկն պաղչայի, լաւն այն է, որ թաժայ լինի, տաք և չոր է, զքաջողութեան ուժն ունի և օգտէ ակռային և ամենայն պեղծ խոցերուն, և զստամոքն ուժովցընէ, և թէ ծամեն՝ զգէշ հոտն ի բերնէն տանի. և զիւր չարութիւնն տանի քացախն: – Լ. Dracunculus, Փ. Estragon, Ռ. Эстрогонъ Նուիճի ցեղէն է, և յիշուած այն անուան տակ: Յունաստանի և Փ. Ասիոյ կողմերում շատ գտուի։ – Վայրի Տարղուն այլ յիշուի և համարուի Ար. Ակրկարhայն, տես թ. 44։

== 2941. Տարշաղուղ. Տարշկուկ. ==

Վայրի Եղերդնակն է. տես Եղրդակ։

Տարուն.

Թուի սխալ գրուած փոխանակ Տաւրունի. տես Տորօն.

== Տարունաճ. ==
– Տես Դարունաճ:

== 2942. Տարտար. ==

Հացի կամ Թեղի ծառին պտուղն է, և յիշուած է այս անուամեք։

== 2943. Տափափուշ. ==

Ագաթանգելոս որ յիշած է զՍրսփուշ՝ յիշէ և զսա, և անունէն տայ գուշակել տափակ փչեղէն մի։

== 2944. Տաքդեղ. ==

Ռամկական կամ տնտեսական անուն Պղպեղի։

== 2945. Տաք-կոճ. ==

Գուցէ և այս Դարապղպեղն ըլլայ. նշանակած է բառհաւաք մի։

== Տեղտ. ==
– Տես Տուղտ:

== 2946. Տերեւատ. ==

Լ. Chameles, Chameleon. Փ. Chamélée. Ար. արաբ., «Մազարիոն, որ Թ. Ղուլափայ? ասէ և Հ. Տերեւատ. և ինքն Եթողներուն է, և տերեւն նման է Զայթունի տերեւին… և ինքն երկու ցեղ կու լինի, մէկն մեծ և մէկն փոքրլաւն այն է որ տերեւն մեծ լինի… սպանօղ է, ճլէ տայ և լուանայ է.. Ասէ Պտ. թէ ինքն Խամալան ն է, և ինքն երկու ցեղ է, մէկ ցեղն Աշխիսն է, և ինքն Սպիտակ Մազարիոնն է, և մէկ ցեղն այլ այն է՝ որ գրոցս շինողն ասացեալ է թէ Շիրազ Սասթու կ’ասեն և (Պ. Հաֆթարկա. և իր տերեւն փոքր է, և մեկ այլ ցեղն քան զՄրտենու տերեւն մեծ է և թանձր է, և գոյնն ի դեղնութիւն կու զարնէ. և լաւն այս դեղինն է, և ուժն ի Շիպրիմին ուժն կու նմանի. և բնութիւնն տաք և չոր է ի Դ տրճ, և իր առնելուն չափն երկու դանկ է. և թպտրաս և ապա ի գործ արկանես, և թպտիրն այն է, որ Հանց ի քացախն թրջես՝ որ սրութիւնն երթայ - և այն որ Սև Մազարիոնն է՝ չէ աղէկ, իր երկու տրճն. սպանող է:.. – Խամալան ըսածն ինչպէս և Լ. անունն՝ Յ. հուն. (Գետնառիւծ) բառն է, որ նշանակէ գետնամած կամ ցած բոյս մի, միանգամայն և խայթող։ Սև և ճերմակ տեսակներն այլ զանա. զանած էին Հինք ետքինս վերոյիշեալ Ար. Իշխիշ կոչուածն է, և Լ. Atractylis gummifera. առաջինն (Սեւն) կոչուի Ար. Պէշքերան ասուատ, Լ. Cardopatium orientale. – Հին Բժշկարանն յիշէ «Հապ Մազարիօնի, որ է Տերեւատն, բայց այնոր տերեւին ծայրն սուր լինի զեդ Ձիթենոյ, չլինի բոլոր. օգտէ այն ցաւուն՝ որ ջուր լինի ժողվել ի փորն»։ – Ուրիշ տեղ գրուած է, «Թ. Չօփլէմէ կ’ասէ. երկու թառլի է. մի կին տերեւն բոլոր է և մէկին սուր զէս Ձիթենոյ, լաւն այն է»։

== 2947. Տերեփուկ. Թերեփուկ. ==

Յ. հուն., յորմէ Լ. Centaurea, Փ. Centauree, Ռ. Бђлолистникъ - Ար. Գանթուրիուն. արաբ.. ըստ Ամիրտ. Ղանդարիոն, յանուն Քիրոնի ձիամարդ բժշկի։ ի հնուց ի վեր զանազանուած՝ «Երկու ազգ է, ծաղիկ է, մէկն Հաստ և մէկն Բարակ, աղէկն բարակն է»։ Հաստը՝ մեծ կոչուի, Grande Cen taurée Ար. Ղանդ. Քէպիր, ինչպէս գրէ և Ամիրտ. «Մեծ այլ կ’ասեն և Քապիր այլ կ’ասեն, և նման է տերեւն Ընկուզի տերեւին, և խիստ կանանչ կու լինի, և զերդ սղոց ակռանի ունի եզերն, և որձան ի Գառնալեզու կու նմանի, և երկայնութիւնն երկու թիզ է, երեք չորս այլ կու լինի, և ոմանք. ասեն թէ երկու կանգուն և երեք կանգուն կու լինի. և գագաթն ի խաշխաշ կու նմանի, և այլ ներկանկուկ կու լինի. և ծաղիկն ի ծարուր գուն կու նը մանի. և միրգն ի սփրի հունտ կու նմանի, և ի ծաղկին մէջն կու լինի, և տակն հաստ և ամուր կու լինի, և գիճութիւնով է լի կու լինի:.. Ասէ Պտ. թ է Հռ. այս խոտիս Մումաղու կ’ասէ, որ է մեծ Ղանդարիոնն, և իր միրգն նման է Հասաքտանայի, որ է Ասփրին հունտն, և ծաղիկն և վարդն ի բուրդ կու նմանի, և իր քամուքսն որպէս արիւն կու նմանի»։ – Մումաղու՝ ըսածն Յ. Մէղա, Մեղալի՝ մեծ նշանակողն է, ինչպէս Գալիեւնու բառից կարգին այլ գրուած կայ, Հ. «Թերեփուկ, Կենտարիոն մէգա», ուրիշ օրինակ մի յաւելու նոր անուն մայլ: «Կնտարիոն, Տերեփուկ Մեծ, կամ Շանդակիկ»: Հ. կոչուած է եւս Նաշտ: Փոքրն, Centaurée Petite, Ռ. Золототы сячнйкъ «Ղանդարիոն Բարակ, որ Ար. Ղանդարիոն Տիղաղ? ասէ (Սաղիր արաբ.), և ծաղիկն կարմիր է, և տերեւն նման է (Սազապի տերեւին)… տաք է և չոր է և նուրբ այնող է. օգտէ ջղացաւութեան, և զգլուխն ի ոջլէն կու յստակէ, և օգտէ բերնին խոցերուն և աչից ճարապին և ուռեցին, և արիւն թքնելուն։. Ասէ Պտ. թէ Հռ. այս խոտիս Տալիտուն կ’ասէ, որ թարգմանի Բարակ հանդարիոն. և ոմանք այս խոտիս Մաղրուն կասեն (թուի հուն., փոքր), և ոմանք Մալպասիոն կասեն. և իր որձան բարակ լինի, և յերկայնութիւնն մէկ թիզ լինի: և ծաղիկն Տալող է, և տերեւն նման է Մուշկտրամշէհի ն տերեւին. և տակն փոքր լինի. իսկի օգուտ չունի. և Համն խիստ լեղի լինի. և օգտութիւնն է տերեւն, յորձան և ի ծաղիկն է», և այլն։

Տերեփուկք՝ Բոգից ցեղէն են և շատ նման կազմուածով հասարակ խոտեղինաց կարգէն, մանաւանդ Փոքրն, որ խմբովին մանրիկ վարդագույն ծաղկներ բերէ ի գագաթն. պտուղն երկնային պատիճ մ է, որոյ եզերքի վրայ են հունտերն։ – Որչափ այլ չնչին խոտեր ըլլան հասարակօրէն Տերեփուկք անուանեալքն, բուսարանք շատ ազգեր և տեսակներ զանազանած են, որոց մէկն այլ Հայկական կոչած, C. Armena, տեսնուած ի Բաբերդ, Եզնկա, ի Պոնտոս. – Տ. Չքնաղ C. Pulchella, ի Կարին, Բաբերդ. – C. Margaritacea ի Վրաստան. – C. Pergamacea. Եփրատայ եզերքում Մ. և Փ. Հայոց միջոց. – Տ. Գեղեցիկ, C. Bella ի Քութայիս, Պորտոմ. – C. Simplicicaulis ի Թ–Հ. - C. Amna (Զուարճալի) ի Կեսարիա. - C. Serotina ի Տրապիզոն. – Macrocephala ի Սօմխէթ, Վրաստան. – C. Pyrrhoblephara ի Թորթում, Ծանախ. – C. Karduchorum ի Բութկի-խան Մոկաց. – C. Depressa ի Կարին, Բաբերդ, Ռ-Հ: C. Axillais achroleuca ի Վրահայս, Գարապաղ, Թեքտաղ. – C. Lanigera ի Մնձուր և յԱռիւծ է։ – C. Ovina է Գեղարքունի։ – C. Virgata. Ամիդ, Սեւերակ, Ա. նթապ, կարին, Բաբերդ. – C. Aggregate, ի Պինկէօլ: Լի վանէ. – ScabiosaԵզնկա, Մուշ: – C. Carduiformis, ի կարին, Բաբերդ, Կեսարիա. – C. Cyrtolepis, ի Ռուս Հ. – C. Urvillei է Ծանախ, Պրիտ լ. – C. Cardunculus ի սաէմանս Մէրտինի. – C. Sclerolepis ի Մարաշ, Սեւերակ` – C. Kurdica, ի Մուշ, Պօկլան. – C. Fenzlii, Կիւմպիւմ, Պինկէօլ: – C. Geluensis ի Ճելու է: – C. Rhizocalathium ի Բերդագրակ. – C. Sessilis ի, Գեղարքունի, Բաբերդ. Պոնտոս - C. Մe tulata ի վ ան, Որմիա, – C. Balsa mita ի Ռուս և Թ-Հ: Դաւրէմ. – C. Babylonica ի Մարալ, Կիլիկիա. – C. Behen ի Մարաշ, Ռ. Հ. – C. Polyrodifolia յԱմիդ, Մէկմանսուր, Մէրտին. – C. Szovitsiana ի Նախճաւան. – C. Iberica ի վրա, այս. և այլն. թողլով դեռ շատ տեսակներ այլ որ իչուած են ի մօտ սահմանս, ի Փ. Ասիա, Կի լիկիա և յԱսորիս: – ինչ յարմարութեամբ, չգիտեմ, ոմանք կ’ըսէ Քալանթարեան՝ Հարիւրակապիկ? կոչեն Լ. Centaurea. Լ. Centum 100 նշանակէ։

== 2948. Տեւ. ==

Տերեւով կաղնի? կ’ըսուի ի կողմանս Սեբաստիոյ (Պատկ. Գ, 278). ի Կարմիրք այլ ծանօթ է։

== 2949. Տզկանեփատ. Տիզկանեփատ. Տիզկանփայտ. ==

Անուանի Հ. և Ջղու և Սրոյ հունդ Լ. Ricinas, Փ. Ricin,. Ռ. Клещчевина, Ար. Սարվա, ինչպէս գրեն մեր Բժշկարանք, Խիրուա ըստ այլոց, արաբ. «Ասէ Պտ. թէ այսոր Պ. Պատանճիր կ’ասեն. լաւն այն է որ ի ծովեզեր տեղուանք բուսնի: Բնական տեղն Հնդկաստան կարծուի ուր (Երանդա կոչուի) և թուփ ձեւանայ՝ մեծամեծ տերեւներով, յԵւրոպա՝ բարձր և կանգուն խոտեղէն է, ողկուզաձև ծաղկներով, որը բերեն իր հռչակուած հատերը, դեղագործութեան մէջ շատ կարեւոր՝ լուծողական եղին համար։ Այս հատերն են որ Սրբոյ հունդ կոչուին ի փառս Գալիենոսի՝ Կռոթոն բառի զուգակիչ, որ է հուն.։ Եղին համար գրէ Ամիրտ. թէ «օգտէ գլխացաւութեան, և իր ձէթն՝ զմանն յերեսացն տանի».

== 2950. Տզրկախոտ։ Տզրուկ խոտ, ==

Յ. Anagallis, Փ. Mouron. Ռ. Курослђпникъ. – Բժշկարան մի՝ «Տզրուկն խոտ որ է Զանապ ըլ-խայլն», կ’ըսէ. բայց յիշած Ար. անունն Ձիու ագին է՝ և Մկնականջի հետ զուգէ։ Ամիրտ. առանց Հ: անուան՝ Յ. անուամբն գրէ Հետեւելով Պէյթարայ. բայց վկայէ, թէ «Թ. Սուլուկ օթի ասէ, և ասմանի (երկնագոյն) և կարմիր այլ կու լինի. և լաւն նորն է.. քաշող է.. թէ ջրով եփես և խաղաջ առնես՝ զտզրուկն ի խռչակէն բանէ որ կպել լինի. և այս դեղս զարմանալի խասիաթ ունի. մէկ ցեղն կարմիր է.. և մէկալն որ ծաղիկն ասմանի է, և էանց ասմանի որ ի սպիտակութիւն կու քաշէ և թէ օծես խոցերուն և ուռեցնուն՝ հալէ, և զկերուած խոցն յիստըկէ. և ի գործ արկանելն ի խաղաջ առնելն՝ քչիկ (պիտի), և հազին զեն ունէ.. Իպն. ասէ, թէ ինքն երկու ցեղ կու լինի, մէկին ծաղիկն սպի տակ կու լինի, այնոր Էջ ասեն, և մէկին կարմիր, այնոր Որձ կասեն, և երկուքն այլ ծառեր են որ ի գետինն կու ճապղին՝ ես հուսնին, և մարկեկ և բոլոր տերեւնի ունին, և միրգն այլ բոլոր կու լինի, և թէ չորցընեն զմիրգն և ցանեն ի վերայ խո ցերուն, օգտէ.. և թէ զայս խոտս ծեծես և իշու խիարով սպեղանի առնես և կապես պօղազովն, զտզրուկն հանէ և ձգէ։ Ասել են, թէ ի քիթն կաթեցընես՝ շատ օգտէ.. և թէ զԷգն ի ապիկի աման դնես և այրես և զմոխիրն հարկ քացախով խառնես և կաթ եցընես ի քիթն, զտզրուկն ձգէ.. և զայս խստս ի ձիուն աչքն կու դնեն, զհիւանդութիւնն կու տանի, և կու փարատի ձին ի ցաւուն»։ – Գարնանային ըսուած ծաղկանց ցեղէն է Տզրկախոտն, տեսլեամբ և չափով չնչին խոտ մի, բայց իր յատկութեանց համար՝ առաջին քննող Յոյնք՝ զուարթացուցիչ կամ ծիծաղեցուցիչ անուաներ էին իրենց բառովը, իսկ արեւելեաք անոր կարեւոր յատկութեամբ կոչեն, որ է տզրուկը Հանելու կպած տեղէն.

== 2951. Տէրաղօթիկ. ==

Համեղ բոյս մի է, կ’ըսէ նոր գրող մի. եթէ ոչ նոյն՝ նման պիտի ըլլայ և

== 2952. Տէր-ողորմիկ. ==

Յիշուած ի կողմանս Գեղաբունւոյ (Տէր. Աւետ. 48)։

== 2953. Տիկնակիւ. ==
– Տես Կիւ։ 

== 2954. Տիպխ. Տիպղ: Տապղ։ ==

Ար. արաբ. խէժ է, Լ. Viscus, (զոր մէկ Բժշկարան մի Տլիսգոյս գրած է). Փ. Gui. բայց յատուկ ծառի վրայ գտուի և ծառին այլ վրան գոյացած պտղի տեսակ մասէ մի, որ նոյն անուամբ կոչուի, և ըստ Ամիրտ. «Թ. Օգսու կու ասէ. և ինքն միրգ-մն է որ ի Սիսեռ կու նմանի(&lt;ref&gt;Ուրիշ Բժշկարան (Սահակ բժշկի) Սիսեռն է կ’ըսէ, Սպիտակ (ու) Սեւ։ &lt;/ref&gt;), և ինքն ցեղ-մն է. և լաւն այն է որ նոր և թաժայ լինի և դուր լինի. տաք է և չոր է, Հալող է և կակղացընող է. օգտէ այն նասուրին որ ի յըղեղն լինի, և ականջին ցաուն.. և ինքն չի ուտվիլ, տիմետ կու լինի, և թ է ուտվի` քիչ, բայց սրտին զեն կու առնէ… իպտ. ասէ, թէ լաւն այն է որ նոր լինի և դուրսի դեՀՆ կարմիր և մէջն Քուռային գունով լինի, և թէ դեղին զառիկով կամ կարմիր զառիկով խառնես, եարամազ՝ որ է պեղծ՝ եղունկն օծես, հանէ և նոր բուսցընէ. փորձիւ է»։ – Նոյն Ամիրտ. ի կարգի բառից գրէ. «Տիպխ, որ է Պանթումայի միրգն». տես զայս Ճագոմ անուամբ։ – Պէյթար կ’ըսէ թէ այս կիւ(ձութ)բերող միրգը գտուի Տսսախի նման Կաղնի ծառի վրայ է նա և Խնձորենւոյ և Տանձենւոյ.

== 2955. *Տիվտար. ==

«Սանասարի Հինդին է», ըստ Ամիրտ. այսինքն Հնդկաստանի Շոճին, զոր Եւրոպացիք այլ այսպէս կոչեն, Deodara, որ Հնդկերէն նշանակէ աստուածային կամ աստուածոց ծառ:

== 2956. Տիտան? ==

Վայրի Քուռաթն է, ըստ Անգիտաց անպէտի, որ և ուրիշ տեղ գրէ՝ «Ախիրիտայ, որ է Տիտանն»։ Միթէ՞ Յ. հուն., որ տեսակ մի փուշ է, թէ՞ հուն., որ նշանակէ յարդի կոյտ:

== 2957. Տից. ==

Հին ազգային վիպասանական բառ մի յիշուած ի Խորենացւոյ (Ա. Լ.) Տից խաւարծի, ընդ Արտախոյր խաւարտի (տես թ. 238), որոյ վրայ բանասէրք և թարգմանիչ՝ շատ մտածած և մեկնած են, բայց դեռ մեզի անստոյգ է, գուցէ թէ բոյս այլ չըլլայ։

== 2958. Տլլակ. ==

Ռամկօրէն նշանակէ ողկոյզ Խաղողոյ:

== 2959. Տլվորուկ. ==

Այս թէ ոչ վիպասանական՝ այլ ազգային ռամկական բառ մ’ է, որոյ զուգանիչ գրէ Ամիրտ, զ Մրվոր, բայց երկուքն այլ մեզ անծանօթ, եթէ ետքինս չէ Թ. Միւրվէր, որ է Թանթրուենին։ Մեր մօտ ազգային և տեղական անուն այլ Լսուի Տլուորիկ։

== 2960. Տլփա. ==

Հին Բժշկարանն յիշէ սունկ ուռէցքի դեղ՝ ուրիշ Նիւթոց հետ և Տլփայի տակ, որոյ անունն Դիֆլայի նման յիշեցինք (թ. 591). սակայն նա ծառ է, սա խոտեղէն գուշակուի տակ մասաման, և թերեւս ըլլայ Յ. Լ. Telephium, Թրանթըռնիկն։

== 2961. Տխիլ. Տխլի. ==

Կաղին նշանակէ ռամկօրէն. Բժշկարան մի յիշէ «Տխլի ձէթն Արքայկաղնի ձէթն է»։ Տես Կաղին և Արքայկաղնի։

== 2962. Տխկի. ==

Դ և Թ տառերով այլ գրուած և լսուի, ինչպէս յիշած եմք Թղկի անուամբ։ թ. 794։ Այս տեղ յիշեմք քանի մի տեսակներն որ ճանչցուած և նշանակուած են ի Հայս. Acer Tartaricum ի Մուշ և ի Հր. կովկաս, – A. Pseudoplatanus ի Բասեն. – A. Letum Թ-Հ: ի Տրապիզոն. – A. Օpulifolium ի Գարապաղ: - A. Ibericum ի Գանձակ:

== 2963. Տխտիկուռ. ==

Գաղտիկուրն է, որ է Ջղախոտ. տես զայս:

== 2964. Տկափուշ. ==

Նշանակուած ի հաւաքողէ, առանց բացատրութեան, անունէն կըրնայ գուշակուիլ արտաքին երեւոյթն:

== 2965. Տկողին. ==

Այս այլ Տխլիի պէս Արքայկաղին նշանակէ ի կողմանս Արցախոյ։

== 2966. Տղաբերուկ. ==

Ուտելի բոյս մի աղցան կամ թթուիկ ըրած, հաւանօրէն նոյն է և

== 2967. Տղայ ձգող. ==

Ավնումայ բառին զուգած գրէ Ամիրտ. հայերէն անունն այլ թարգմանելով ի թուրքարէնէ, զոր առանց յիշելու՝ կ’ըսէ. «Որ Թ: Տղայ ձգող ասեն, և տերեւնին երկայնութիւն չորս մատ և լայնքն մէկ մատ կու լինի, և ի գետինն կու ճապղի և կու փռվի, ես բուսնի ծաղիկ չունի, և տակն կարմիր կու լինի ի չոր տեղեր կու բուսնի, և թէ ի տերեւէն գինով խմես՝ ի փորուն տղան ձգէ, և յայն պաէն սպանէ և հանէ։ – Անունն տայ կարծել որ ըլլայ Լ. Eunomia կոչուածն, որ ազգակից է Aethionema կոչուածին, և երկուքն այլ խոտեղէն են ի ցեղէ խաչաձեւից, բարակուկ ճղերով, և երկու թերատաձև պըտ ղով։ Ետքի ազգն Յ. բառերով բարդած կըրնայ թարգմանուիլ Տարաթելիկ, զի օտարակերպ թել ունող ծաղիկ նշանակէ, և այլ և այլ տեսակքն ճանչցուած են ի Հայս. ինչպէս, At. Trinervium (եռավիղ) ի կարին, Գարապաղ: – A. Pul chellum, (Չքնաղ) ի Թ–Հ: – At. Cespitogum ի Լերինակողմանս. – A. Dia strophis ի Ո-Հ. – A. Speciosum ի Կարին, Ծանախ. - A. Limbriatum և Szowitsii, U. mpww. qwb. – A. Cardiaphyllum, 1. pinplanef. – A. Salamasium ի Սալամաստ. – A. Ibericum ի Ծանախ. – A. Cristatum և Bixbaumii ի Ռ-Հ: և յատուկ տեսակ մի Հայկական, 5. Armenum. ի Թ. և Ռ-Հ։

== 2968. Տղտնկուլ. ==

Տուղտն է, «Թ. Խաթէմ, որ Հայք Տղտնկուլ ասեն», ըստ Կամարկապցոյն, Թ. Կիւլ հաթէմ։ Թուի թէ Հայք Կիւլ (Վարդ) բառը Տուղտէն ետեւ յարեր են, որպէս թէ Տղտավարդ կամ Վարդատուղտ: – Այսոր նման կոչեն եւ

== 2969. Տղտորիկ. ==

Մանաւանդ դեղին Տուղտը, որ հաւանօրէն է Ար. և Լ. Abutilon, արաբ. կոչուածն կամ Sida Abutilon, որ Տուղտի նման մեծ Մոլոշ մի է, կամ ընդ մէջ Մոլոշի և Տուղտի ազգ մի։

== 2970. Տմնտաշ. ==

Այսպէս կոչեն Պոնտացիք Յ. Լ. Lydimachia լսուած բոյսը, յանուն Լիւսիմաքոսի յոյն բժշկի, զոր Պէյթ. և Ամիրտ. Լուսիմաքուս կոչեն, իսկ «Թ. Ալթուն-ղամիշ ասէ, որ թարգմանի Ոսկի եղէգ և ծաղիկն նման է ոսկուն գունին, և տերեւն նման է Ուռուն տերեւին, և ի ջրեզերնին կու սուսնի, և ամէն տերև մէկ պօղումէն ելանէ։ Եւ թէ սպեղանի առնեն և դնեն ի վերայ խոցին, բուսցընէ, և զքթին արիւնն կու կտրէ, և ուսկից որ արիւն ելնէ՝ կտրէ։ Զանազան տեսակներ ճանչցուած են ի Պոնտոս, ինչպէս L. Dubia, որ և ի ՄԻ. ջագետս. – L. Vulgaris (Հասարակ՝ որ և ի Մուշ և ի Կովկաս. – L. Ver ticillata (օղակաձեւ) և Կիտսկիչ L. Punctata, ի Կովկաս, Պոնտոս. – L. Atropurpurea (Շիկակարմիր) և Կիլիկիա.

== 2971. Տնճերի կամ Տնզըրի. ==

Այսպէս անուանէ զՍօսին Բառգիրք մի. նոյնպէս լսուի և յարեւելեան Հայս։

== 2972. Տոլ. Տոլի. ==

Տեսակ Դդըմոյ երկայնաձիգ ճղերով. Թ. Սու գագաղը. – Վաստակոց գիրքն խրատէ (ՅԺԴ), «Թէ տաքութիւն դիսցի պախրէին.. Տոլոյ տերև տուր արածել». Ուրիշ տեղ այլ (ՄԻԸ), «Յաղագս ածու շինելոյ. շուրջանակի պատել արժան է Կիպարիք կամ Բարտիք տնկել, և ի վերայ պատին Տոլիք ազգի ազգի տարած անել»։ Վերջի վկայութիւնն տայ գուշակել թէ ոչ միայն Դդմենին՝ այլ և ուրիշ նման երկայն և ճապուկ տարածուող ճիւղով բոյսք այնպէս կոչուին, ինչպէս Որին, որոյ վկայէ Բարսեղ Վ. մեկնիչն Մարկոսի աետարանին (առաջին կէս ԺԴ դարու), «Չտեսանես զԹզենիդ և զ Տոյլիդ. ի կորեկանէ Թզոյ և ի կտոյ միոյ Խաղողոյ՝ եղեն այնպէս»:

== Տողուն. ==
– Տես Տողու:

== 2973. Տոմալ: ==

Անպիտան մոտ մի, ըստ Կամարկապ. որ և Թ. գրէ Տէվէ չէօքիւրտէն (Ուղտը գճեցընող). Տես և Տորոնխոտ։։

== 2974. * Տոմալան. Տոմպոլան. ==
– Տես Բողբուճ: 

== 2975. Տոպ. ==

Հարսնուկ և կամ Երիցուկ ծաղիկն է. լսուի յԱրեւելեան Հայս։

== 2976. Տոռուպ. ==

Ափիոնն է ըստ հին Բառգրոց. տես և Խաղպապ։

== 2977. Տոտոր. Տօտուր. ==

Երկայնաձև Սալորի տեսակ մի, ըստ Խոտուցրեցոց։ Առջի կերպով յիշուի ի Բժշկարանի, «դեղ աչաց՝ որ Տուտոր ասեն. օգտէ աչից որ քորի և կծայ և ջրբերէ և զէտ խաշած լինի, սեռ Զաֆրան, Դարիֆլֆուլ» և այլն. բայց այս՝ դեղի կամ աչքի հիւանդութեանն անուն երեւի և ոչ բուսոյն։

== 2978. Տոտրիճ. - ==

Տեսակ է Խնձորի։ 

== 2979. *Տորախ. ==

Պարսկերեն նշանակէ Ռզիան. տես զայս, այլ և Առուոյտ։

== 2980. Տորնուկ. ==

Իբր վայրի Տորոն, մանր դեղին ծաղիկներով. – Լ. Asperula tinctoria, Փ. Petite Garance. Ծանօթ է ի Տարօն։

== 2981. Տորոն կամ Տօրոն. Տորուն։ ==

Որ և Տոնիր կոչուի. – Ծանօթ ներկոյ բոյս. Լ. Rubia, Փ. Garance, Ռ. Mapena. Պ. Ռունաս, Թ. Քէօք կամ Գզըլ պօյա, Ար. Ֆուվա. արաբ. «լան այն է որ բարակ լինի, կ’ըսէ Ամիրտ. առանց ուրիշ բացատրութեան, բայց շատ տեսակ բժշկական օգուտները նշանակէ: Դիմացկուն խոտեղէն մ’է Տորունն, անկոթ սրաձև և եզերքն սղոցաձև տերեւներով, մանր փունջ ծաղկներով. իր պատուական մասն է արմատին կեղեւն, զոր չորցընեն և անկէ անեն կարմիր հիւթը ջրով, որով ներկեն ասրեղէն և կերպասեղէն։ Բնիկ է Հնդկաստանի և արեւելեան տաք երկիրներու, բայց մշակում և բարեխառն կլիմայից տակ։ Հասարակ տեսակն R. Tinctorum գտուի և ի Մուշ, Մարաշ, Ամաստիէ, Կովկաս։ – Ի Հայս ծանօթագոյն ըլլալով ի Տարօն, արդեօք տեղւոյս անունն՝ բուսոյ Տորոն անուան հետ՝ ձայնէն զատ յարընչութիւն ունի՞։ – Ներկին գործածութեան վկայ է առակախօս Խիկարն եւս. «Որպէս այծն, կ’ըսէ, որ ուտէ զՏորունն, և ասէ. Ես ի կենդանութեանս ուտեմ զքեզ, թող յետոյ հանեն զտակք քո՝ և ներկեն զմորթիս իմ»:

== 2982. Տորոն խոտ. ==

Թէ և անունն նոյն է ընդ վերնոյն, և մերձաւոր՝ այլ տարբեր ազգով բոյս մի. Լ. Gentiana Asclepiadea. ճանչցուած է ի Պոնտոս և Տրապիզոնի մօտիկ լերանց վրայ. – Gentiana բոյսն Բոգ անուամբ յիշած եմք, Asclesias այլ յատուկ բոյս մի է, որոյ տեսակ մի է Պէյթարայ Ար. Աշար կամ Օշար արաբ., ըսածը, զոր Ամիրտ. գրէ «Յաշր որ է Յօշր. ծառ-մն է, տափակ տերեւնի ունի, և ի ծաղկին ի մէ ջն և տակն շաքար կու նմանի. և ծաղիկն յայնժամ և այն ատենն կու ելանէ՝ որ ուղտն կու փրփրի և ի պար կու նմանեցընեն? (թուի պառկեցընեն). և ի յաւզին ի մէջն կու բուսնի. և թէ զտերեւն կոտրեն՝ «կաթն կու թափի, և լուծումն կու առնէ և զաղիքն կու վատուժցընէ. և թէ Հերքունին օծեն՝ օգտէ։ Ասէ Պտ. թէ ծառ է Արապի և Եամանի, և ինն Եթողներուն է, և իր պտղին խարիհ ասեն. և ծաղիկն նման է Տֆլային ծաղկին: և ցեզ մի այլ կու լինի, թէ ի շուքն պառկին՝ զմարդն կու սպանանէ։ – Պէյթար ոչ ծաղ. Կիլն ուղտի փրփրալուն ատեն կ’ըսէ, որ անյար մար է, այլ պտուղը նմանցընէ ուղտի բերնէն ելած մսին՝ երբ սա փրփրի ու կռնչէ։ և եթէ Ամիրտոլվաթի վերոյգրեալ տարակուսականն՝ պառկեցընել է ստոյգ, ապա բոյսն կ’ըլլայ Կամարկապցոյն յիշած Տոմալը։ Ասոնցմէ տարբեր խոտեր այլ կան Տորոն կոչուած ի Հայոց, մէկն Ձիթենւոյ տերեւի ձեւով, աւելի նեղ, կարծրկեկ, նոյնպէս և ճիւղն կամ որձայն. միւս մի երկայն թուխ կարմիր, որձային վրայ մէկ մէկէ հեռու բարակ թելանման փունջեր ունի իբրև ծաղիկ և տերեւ:

== 2983. Տուալայ? ==

Բժշկարան մի` տեսակ մի օշարակ չլինելու այլ և այլ բուսեղինաց հետ յիշէ զայս:

== 2984. Տուաղլուք? ==

Ուրիշ Բժշկարան մի՝ պազ ջըրէ վնասուողի դեղ գրէ. «Խմէ զՏուաղլուքն գինով կամ՝ Աթանասիա ու կամք Մասրէտիտոս? Գուցէ և չէ բոյս։

== 2985. *Տուխ. Տուխն. ==

Ար. տեսակ մի կորեկի. «Գիտցիր կ’ըսէ Բժշկր. մի, որ կորեակն երեք ցեղ է. մէկին ասեն Տուխն, և երկրորդին Կավարս (Գաւարս), և երրորդին կորեկն Արզան?»։ Տես Կորեակ։

== 2986. Տուղու, Տողուն. Տուկօլ. ==

«Լեռան Ստեպղինն է, որ է Շաղաղուլն», գրէ Բժշկարան մի բայց այլք Շակակուլը Համարին Սնդրին։ – Անգիտաց անպէտն կ’ըսէ. «Վայրի Ստեպ ղինին հունտն. լաւն այն է որ ի յածուենին լինի., երnղ է և նուրբ այնող է:. Ասէ Պտ. թէ ինքն վայրի Ստեպղինին հունտն է, և իր տակն Շակակուլն է, և իր խոտին Խարաքիա կ’ասեն, և Աֆիա այլ կ’ասեն, և զայս խոտս՝ արջն խիստ կու սիրէ։ Ես ասացեալ է, թէ Տուղուն Վայրի Քարաւuի ն հունտն է, և չէ ստոյգ- և Հռ. Տուղաս ասէ, և ի Շիրազ՝ Պատրան կ’ասեն, և լան այն է որ թաժայ և դեղին լինի։ – Ըստ թարգմանչին Պէյթարայ՝ Տուղուն Լ. Caucalis Դիոսկորիտեայ – Ուրիշ բոյս մ’այլ նշանակէ Ամիրտ. սոյն անուամբ,

== 2987. Տուղու կամ Տուղաս. ==

Որ ըստ Պէյթ, այլ Յ. և Լ. Ստեպղինի անուամբ Daucus կոչուի արաբ. Ամիրտ. բառից ցանկի մէջ Տուղասը Պատնիճանի զուգէ։ – (Ետքը բառիս տառադարձութեամբ Եւրոպացիք Tulasi գրեն Հնդկաց սրբազան և սաստկակոտ Ռեհանը), բայց տարբեր ազգ է, ըստ Ամիրտ. «Է Հաշիշաթ ուլ-Պարազիիոն, որ Թ. Պուրա օթի ասէ, Հալվի խոտ (թ. 1602). Ինքն խոտ է, տերեւն Ըռզիանի տերև կու նմանի, և գագաթն ի Գինձ կու նմանի, և ծաղիկն սպիտակ է, և միրգն այլ սպիտակ է. և ի վերայ մարզիկներու պէս կայ, և գետնէն ի վեր մէկ թիզ կու ելնէ, և մէկ ազգն որպէս Քարաւս լինի, և ցեղ մի այլ կու լինի որ.. գագաթն ի Սամիթ կու նմանի. և թէ ի քնոյ ժամն ի մահիճն ցանեն զՏունտն, զլուն սպանանէ, բայց Հոռոմ՝ ձիթ ով աճըռէ և ապա ցանէ:

Դարձեալ, ուրիշ անուամբ գրէ Ամիրտ. Ղուլարիոն կամ Ղուղալիոն՝ և ոմանք, «սորա Ղուղվայ կ’ասեն, այս խոտ-մն է որ երկայնութիւնն մէկ թիզ կու լինի, և ի վերայ բրդոտ կու լինի, որ է՝ զաղապ կունենայ։ և տերեւն նման է Ռիզանի տերեւին, և ծարերն ծուռ ծուռ զեդ եղջիւր կու նմանի, սպիտակ և անուշահոտ կու լինի:.., Պէյթարայ թարգմանն և այլք՝ այս Տուղաս – Տակուս խոտը ճանչնան է: Athamanta Peucedanum, Կրետէ կղզւոյ Աթամաս լերան անուամբ. Հովանեկաձև ծաղկանց ցեղէն է, և Ամիրտոլվաթայ ըսած էին նման՝ աղուամազոտ և սպիտակ գտուի Եւրոպա և Արեւմտ. Ասիա։ – Անուան մերձաւորութիւնն յիշեցընել տայ մեզ Ադամանտիկ բոյսն՝ ըստ Պլինեայ (ԻԴ, ՊԲ,) Ada mantida, որ գտուէր ի Հայս և ի Կապոդովկիա. զոր թէ միայն ցուցընէին առիւծ ու, բերանաբաց կընկնար կռնըկի վրայ. իսկ ադամանդի անունը տրուած էր բուսոյն՝ կարծրութեանն ամար է:

== 2988. Տուղտ. Տեղտ. ==

Յ. Լ. բառով ըսուած է և Աղթեկ, եւս Շուշմայուկ. Մոլոշից ցեղէն՝ բայց բարձր և կանգուն և մեծամեծ կարմիր, դեղին և սպիտակ, պարզ և բարդ ծաղկներով. թէ պարտիզաց զարդ և թէ դեղոց համար մշակուած. Լ. Althea, Փ. Guimanve, Ռ. Большой Проскурнякъ. Ար. Խաթմի, արաբ. Թ. արաբ. Կիւլ հաթէմ։ «Ինքն երկու ցեղ է, ըստ Ամիրտ. լաւն այն է որ Սպիտակ լինի. յառաջին տրճ. մուհթատիլ է և գէճ, կակղացընող և գիճացընող է, և իր հունտն ի հազին դեղերուն է.. Ասեր են թէ լաւն այն է որ կանանչ և վայրի լինի և ծաղիկն սպիտակ լինի. և այն որ ածվոց լինի` Պրուտի Ռումանի ասեն., և այն որ լերանն է՝ Պաշհամ ըլ-մարհ, ասեն և ինքն ի Հալիմուի (Մոլոշի) ցեղերուն է»։ – Հալպուպ անուամբ այլ գրէ Ամիրտ. «Այս խոտիս Թ. Աղճա օթի ասէ, և Սուլթան օթի այլ ասեն, և ոմանք Հալիմայ ասեն, և ինքն սպիտակ ծաղիկ ունի, և ինքն Սպիտակ Տուղտն է… և այս երկու ցեղ կու լինի, մէկն որձ և մէկն էգ, և միրգն կուզ կուզ կու լինի` այն որ էգն է. և այն որ որձն է՝ միրգն մանտր և բոլոր կու լինի Դիոսկոր. այս բոյսս անուանած էր Լինոզոստիս, հուն., Հիմայ կոչուի Mercurialis. - Ըստ այսմ՝ Հալպուպն Տուղտէն տարբեր ցեղէ է։ Վաստակոց գիրքն Տուղտի և Ծնեբեկի տնկելու ատենը՝ միաժամանակ ի յունիսի դնէ. և տեղ մ’այլ հնարք մի սովորեցընէ գինի խարդախելու՝ Տուղտով. «Ի գինին արուեստով ջուր խառնես, որ նա չկարէ ոք ճանաչել. ա՛ռ չոր Տղտի տակ և եռացո ի ջուրն և ած ի գինին որ չափ կամիս, թէ ու կէս ածես, ոչ ոք ճանաչէ»։

Տուղտն այլ և այլ տեսակաց մէջ ունի և զ Հայկական ն, Al. Armeniaca, ճանչցուած ի Թ–Հ: ի Մարաշ, Կեսարիա, Վրաստան։ – Իսկ Հալպուպ կոչուածն՝ դիմացկուն և բրդոտ տեսակ մի ունի Merc. Perennis ovata, ի Ծանախ։

== 2989. – Տուղտ. ==

Կոչուի ի Հայս և բոլորովին այլատեսակ խոտեղէն բոյս մի, որ իբր 00, 3 Չ. ընդ երկայնն և ընդ լայն՝ Որթոյ նման վայելուչ տերեւիկներ ունի, որոց քովէն կ’ընծայուի հինգթերթեան սպիտակապոյտ ծաղիկ։

== Տուղտնկուլ. ==
– Տես Տղտնկուլ։

== 2990. Տումտում. ==
– Տես Աղտոր, թ. 72. 

Տուպ.

Նոյն թուի Տոպի հետ (թ. 2976), այսպէս գրած է Քաջբերունի։

== 2991. Տունկ. ==

Հասարակօրէն տնկելու կամ նա և որ և է բուսեղէն նշանակէ. բայց յատկապէս ըստ Բժշկարանի` «Խաղողի ծառն է»։ Յիշէ նա և զ Դաշտի Տընկի տակն։

== 2992. Տուռ. ==

Եթէ Ուռի ծառին հետ շփոթուած չէ, զոր չեմ կարծեր, Բժշկարան մի` մանիայի (սեւամաղձութեան) դեղ գրէ, Մանուշակի, Վարդի և այլոց հետ՝ նա և Տուռի տերեւ, եկել և եղկ ջրով լեցընել գլխուն վրայ։ – Մերձաւոր անուամբ յիշուի

== 2993. Տուռնի. ==

Թուփ մի, որ յիշուած է յԵղեգիս վիճակի Մոկաց:

== 2994. Տուրրա. ==
– Տես Զուռռնայ։ 

== 2995. Տտզի. ==

Պտուղն այլ Տտուզ. տեսակ մի հասարակ վայրի Սալոր է:

== 2996. Տտնեղ. ==

Տեսակ մի սև Խաղողոյ, կլորակ և ջրոտ հատերով. լաւ և պայծառ գինի տայ.

== 2997. Տտնիճ. ==

Փոխան Շատանիճի կամ Սատանէճի գրուած է Ամիրտոլվաթայ գրոց մէջ:

== 2998. Տտուլիճ. ==

Բժշկարան մի դեղ զուգէ. «Ա՛ռ զխոտս որ ասեն Տտուլիճ, ու ի Լօշի տակէն միաչաք, ու ընդ իրար ծեծ է, և այլն: Բայց ուրիշ Բժշկարան մի այնոր տեղ գրէ Աւելի տակ և Լօշտակ

== 2999. Տրախտ. ==

Բժշկարան մի գրէ. «Շարպին, որ է Ղաթրանին ծառն. Հ. Տրախտ»։ Ղաթրանի ծառն և Շիրպինն յիշած եմք Ռետնի անուամեք։

== 3000. Տրբենա. ==

Անունն այլ զօրութիւնն այլ առասպելեալ կերեւի. Բժշկարանի մի մէջ գրուած է. «Խոտ մի կայ Տրբենա ասեն զանունն, ի դիւթաց և կախարդաց է. և թէ երկիւղ լինի կախարդացն՝ հանեն զնա և առ ինքն պահեն, չկարէ ոք ինչ առնել: Եւ խոտիս նշանն այս է. երկայն է և բարձր, ծաղիկն բոլոր, և քան զամենայն ծաղիկս պատուական և կարմիր է, և յայն լերինն բուսանի` ուր մարգագետին է. տերեւն սուր է որպէս զձեռն. սերմն նման է Նռան հատի. և երբ չանես՝ ասա, թէ, Զքեզ վասն այս իրացս կու չանեմ, յանուն Հօր, և այլն, և յորժամ՝ հանես զնոյն գործ է»։

== 3001. Տրիկոն. ==

Նշանակած է բառհաւաք մի. միթէ՞ Trigonella, (Յ. հուն., եռանկիւն), որ է Հացհամեմն:

== 3002. Տրղօզան. ==

Տեսակ բանջարեղենի, յիշուած օրագիրս. (Մշակ, ԺԹ? 41. – Մեղու, ԻԲ 83):

== 3003. Sփիկ. ==

Բառհաւաք մի նշանակած է իր բուսական ցանկին մէջ։

== 3004. Տօնի Բանջար. ==

Այսպէս կ’անուանեն ի Բասեն՝ Սպիտակ Բանջարը:

== 3005. Տouախ. ==

Ծանօթ մշտականաչ կարծրափայտ թուփ կամ ծառ ոչ մեծ. – Լ. Buius, Փ. Buis, Ռ. Симшитъ. ըստ Յ. հուն., ուսկից և Ար. արաբ. զոր Ամիրտ. կարդայ «Պաղաս, որ Թ. Շիմշէր աղաճի ասէ. որ Հ. Տouախ փայտ ասէ, և Պ. Տրախտ շիմշատ ասէ, և Հռ. Ախսիս (Պուխսուս)?.. և տերեւն նման է Մարտին տերեւին, և Հունան նման է Մարտին. և թէ ի միրգէն ուտեն՝ զիորն կապի, և զամենայն գիտութիւն որ ի յաղիքն լինի՝ տսնի. և թէ խարտեն և զխարտուքն ի Հինան խառնեն և ի գլուխն դնեն, զմազն ամրացընէ և զցան տանի, և զճապաղ մազն ժողովէ. և թէ Հաւկթի սպիտակուց և ջաղջի փոշի խառնեն և եախու առնեն, օգտէ ջղերուն ցաւուն շատ, – Խորեն. Աշխարհագրութիւնն ի Գուգարս Հայոց նշանակէ զՏօսախ։ – Ս. Կիւրեղ (Մեկն. Ծննդ.) կ’ըսէ, թէ Ս. Գրոց եբրայերէն բնագիրն և ասորի թարգմանութիւնն Souախէ կիմանան տապանին փայտը, իսկ ինքն Եղեւին համարի: Ստոյգ Տօսախն այլ շիչուած է ի Ս. Գիրս և ի մեր Ագաթանգելոսն։


[[Կատեգորիա:Հայբուսակ]]</text>
      <sha1>akvsu3biats0co31u80z99aqy39iuin</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Հայբուսակ/Ր</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151805</id>
    <revision>
      <id>397321</id>
      <parentid>397284</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T11:22:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emptyfear</username>
        <id>547</id>
      </contributor>
      <origin>397321</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="591" sha1="b0gnmvurtb0ngdvmprnoztgsasstb6m" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title = [[Հայբուսակ/Ցանկ|Հայբուսակ • Այբբենական ցանկ • Ր]]
|author = Ղևոնդ Ալիշան
|previous = [[Հայբուսակ/Տ|Տ]]
|next = [[Հայբուսակ/Ց|Ց]]}}

== 3006. *Րամաք. Րամեք. Ռամեք. Ըռահմաք. ==

Պէսպէս գրուած. որոյ զուգանիշ գրէ մէկն՝ Վարաք ծառ, Բժշկարանք առանց բացատրութեան՝ դեղոց հետ յիշեն, Ար. Րամէք նշանակէ Բողբուճ, Լ. Tuber, Փ. Truffe.

[[Կատեգորիա:Հայբուսակ]]</text>
      <sha1>b0gnmvurtb0ngdvmprnoztgsasstb6m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Հայբուսակ/Ց</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151806</id>
    <revision>
      <id>397322</id>
      <parentid>397285</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T11:22:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emptyfear</username>
        <id>547</id>
      </contributor>
      <origin>397322</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23257" sha1="phyasgmygdqhpwgh5nbpg5pyat4smnm" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title = [[Հայբուսակ/Ցանկ|Հայբուսակ • Այբբենական ցանկ • Ց]]
|author = Ղևոնդ Ալիշան
|previous = [[Հայբուսակ/Ր|Ր]]
|next = [[Հայբուսակ/Փ|Փ]]}}

== 3007. Ցաբի. ==

Եթէ սխալ գրուած չէ փոխանակ Ցախի կամ Ցաքի, դարձեալ Ցախի նման վայրի ծառ մ’է, որոյ տերեւները Սանաչնի վանաց խստակրօն ճգնաւոր ներն Հացի տեղ առնուին՝ պատրաստելով: «Ոմանք, կ’ըսէ Գր. Մագիստրոս, ի տերեւոց Յաբւոյ և ի կորզոյ Հունից աղացեալ՝ թրէին յարեգակնային տապոյն, արարեալ բլիթս, և այն իսկ էր նոցա կերակուր, և ոչ հաց»:

== 3008. Ցախ. ==

Այլ և այլ նշանակութիւն ունի բառս. Հասարակօրէն նշանակէ բազմաճիւղ թուփեր, որ խուրձ կապուած աւել կ’ըլլան, անոր Համար կոչուին Ցախ աւել. ճիւղերն այլ առանձինն Ցախ կոչուին, ինչպէս նաև ուրիշ ճապուկ ճիւղով ծառերու, զորս շատ տեղ յիշէ Վաստ. Գիրքն, և ընտրելու է կ’ըսէ (ՃԻ) այն «ազգ Ցախն.. որ յեռ(ալ)ն գինւոյ ի կարասին բերանն դրուի»։ Բազմութիւն այսպիսի թփոց միանգամայն առեալ Ցախուտ կ’ըսուի, ինչպէս եղեգանցն՝ Եղեգնուտ կամ՝ Պուրակ, ծառոց՝ Անտառ։ – Դարձեալ իբր յատուկ ծառ

== 3009. – Ցախ. ==

Ըստ ոմանց է Բիծխի ծառն, ըստ այլոց Հացի ծառն. – Տրապիզոնի կողմեր Ցախ կոչեն Խալանչը, Erica Arborea, Փ. Bruyère arborescente. որոյ երկայն բարակ ճղերուն տերեւներն խիտ խիտ մանրիկ մազեր են, և վայելուչ տեսք մ’նծայեն թուփին. ասկէ կու շինեն աւել։

== 3010. – Ցախ. Եղէգն. ==

Այս այլ զատ յիշուի՝ ոչ իբր վերիններուն պէս գործածուելու, այլ իբրև դեղ լերդացավ, ուրիշ բուսեղինաց հետ խառնելով և «Ցախ Եղեգ՝ բուռ մի»։ Աւելի զարմանալին Յիշէ Կամարկապցին,

== 3011. – Երկնուց Ցախ? ==

Ակռայի ցաւի դեղ, – «Առ զԲարաքոսն և զԵրկնուց Ցախն, մեղրով խառնէ, և զբերանն և զատամունսն սրբէ»:

== 3012. Ցանխոտ. ==

Հասարակ խոտ քանի մի թիզ երկայն և շատ նեղ ու փայլուն, ուտելիք ոչխարաց

== 3013. Ցանծաւոր. ==

Թերեւս Ցնծաւոր։ Կամարկապցին՝ Զաֆրանը կոչէ, Հայոց Քրքում այսինքն հայերէն, և զայս՝ «Ցանծաւորին խոտին ծաղիկն է», կ’ըսէ.

== 3014. Ցարասի. ==

Թուփ է Ցախի պէս, ուսկից մեծ մեծ աւելներ լինեն, կալերը և գոմերը աւլելու և մաքրելու համար: Մխ. Գոշ, այսոր անարգ բոյս ըլլալն առակէ, Հաւամրգիի հետ գանգատելով (տես թ. 1673)։

== 3015. Ցաքի. ==

Կերպով մի նման Ցախի. փշոտ ծաղկոտ թուփ է, Ախախիայի նման, որով այգեաց և պարտիզաց ցանկապատ կու շինեն: Ասոր խումբն այլ Ցաքուտ կ’ըսուի։

== 3016. Ցեց. ==

Ըստ Ռոշեքեանի` «Խոտ, որ զեօթն փոքրիկ ճիւղս ունի և զծիրանի ծաղիկ, և զսերմն յարակայ»: Լ. գրէ Eriphia, բայց անծանօթ է հիմայ այս անունս: Գալիենոսի սառից մէջ Ցեցի հոմանիշ գրուի Երիտոս, որ է Լ. Aerides, Կոլոռճիկաց ցեղէ խոտեղէն մի, դեղին կամ կարմիր գեղեցիկ ծաղկներով, իբրև 10 կամ 1 2 տեսակ։

== 3017. Ցընդվար. ==
– Տես Զրումբատ։ 

== 3018. Ցըռպտկի. ==

Վայրի թուփ կամ մացառ մի, որոյ տերեւոց ձեւն, փուշքն և պտուղներն կամ Տատիկքն՝ բնական մեծութեամբն կ’երեւին ի պատկերիս, ի Տրապիզոնէ խաւրուած ճիւղէ մի լուսագրելով։ Տերեւոց փայլման և պտղոց այլ փայլուն կարմրութեանն համար՝ Փռ. Builson ardent կ’ըսուի, որպէս թէ Մովսիսի տեսած Մորենին վառեալ։ Լ. Cotoneaster Pyracantha, ազգակից Crataegus կոչուած թփոց. տես և Մամու տանձ:

== 3019. Ցինգ. Ցինկ. ==

Սիրաքայ Ս. Գիրքն կ’ըսէ (Խ. 16). «Ցինգ առ ամենայն ջրով եզեր գետոյ՝ յառաջ քան զամենայն խոտ խլեսցի. Յ. բնագիրն հուն. կոչէ զայս, իսկ Լ. թարգմանութիւնն պարզապէս կանաչ խոտ կ’ըսէ կամ դալարի. Viriditas. ծանօթ է նոյն անուամբ ի Տարօն, 2-3 թզաչափ բարձր խոտեղէն մի, տերեւներն ցանցառ կարոսի նման, երկայն կոթերով դեղին ոսկեփայլ Հնգաթերթ ծաղկներով. զոր Ծիպանուկի պէս ի գործ ած են վիրաց խարանի` ի Վան և ուրիշ կողմեր Ցնկան կամ Ցունկի (կամ Ծունգ) ծաղիկ կոչեն, իսկ Բաղիշեցիք՝ Հրանուկ։ Ծանօթ էր և մեր Առակախօսին սոյն անուամբ, որ և անոր դեղին գույնը նշանաւոր տեսնէր, և ծաղ րեալ ի Գնդածաղիկէ և ուրիշներէ. որոց պատասխան կու տայ Ցինգ, «Վասն մեր սուրբ օրին գերանդեաց. իսկ ես խոկալով զայսոսիկ՝ զարբուրեալ դեղնիմ», և այսով հաստատէ Սիրաքայ ըսածը։ – Ոչ միայն յեզերս ջրոց՝ այլ քիչ մ’այլ վար տեսնէ զՑինկ՝ մեր ծաղկերգուն (Սալաձորցի), զմայլած այնոր փայլուն դեղնութեան.

«Ցինկն դեղին ծաղկի, ցնծայ փայլէ ծպտայ մէջ ջրերուն»։

== 3020. Ցիրդ. Ցրդի. Ցրդնի. Ցրտենի. ==

Գի ծառոյ նման վայրի ծառ կամ թուփ մի փշոտ, յիշուած է ի Ս. Գիրս, (Եսայի ԾԵ, 13), «փոխանակ Ցրդոյ՝ Նոճ բուսցի, և փոխանակ Դժնըկին՝ Մուրտ ելցէ». Լ. թարգմանութիւնն Sciliunca գրէ, զոր տեսակ մի Նարդոս կամ Խիրի կարծեն մեկնիչք. բայց հասարակօրէն Ցիրդն համարուի Լ. Sabina, Փ. Sabine. - Մեր բժշկարանաց մէկն կ’ըսէ, «Լեռան Կիպարին է». շատերն գրեն Գալիենու բառից մէջ, Յ. Արկեդրիս կամ Արկէթրիս և Հ. Ցրդի, Ցրդեղ, Ցրդիլ. բառգիրք. այլ է գրէ Agrostis, որ Յ. նշանակէ որ և է ածուոց բերք։ Ծառէն աւելի՝ պտղոյն անուամբ յիշեն Բժշկարանք, Ար. Օպհոլ կամ Ապհոլ արաբ.. և շատերն Ուսպհուլ, որ է որդուն պտուղն, որ փշով է տերեւն, և պտուղն կարմիր և համն քաղցր: Նոյնպէս և Ամիրտ. «Ուպհուլ, որ է Ցրդուն պտուղն, որ Թ. Արտուճ եէմիշի ասէ. ինքն երկու ցեղ է, սև և կարմիր, և լաւն այն է որ կարմիր լինի, Ասեր է Պտ. թէ ինքն Ճավզի Ուպհուլն է.. և ինքն Վայրի Կիպարուն պտուղն է, և Պ. Թուխմի հաւալ կասէ, և ի Խորասան՝ Փարոս? կասեն), - Ցրդենի անունն ինչուան հիմայ լսուի, Արցախ։ Անտոն Վ. Ցուրտ ծառ կոչէ։

== 3021. Ցխնի. ==

Այս այլ լսուի վերոյգրեալ Արցախոյ կողմերում, բայց նոյն թէ տարբեր ի Ցախոյ։

== 3022. Ցմախ. Ցմախտակ. ==

Հին կամ Գալիենոսի բառք՝ այս անուան Յ. Սեղուտ կամ Սեղուա, Սիւղղա գրեն, այլ և Silaus? մէկն այլ Լ. Ջաւդիսի? ուրիշ մի Չամարիքայ, Քունքուզ, շատերն այլ այս ետքի անունը գրեն պէսպէս ծռմռկած, Քընտըս, Քունտոշ, Քունտուս, Ղունտուզ, Քունդուսա? յայտ է որ սա Ջրշուն կենդանւոյ անունն է. պատճառը տայ Ամիրտ. ընդ Պէյթարայ՝ գրելով Յ. և Լ. Struthium անուամբ, բայց այս այլ ծռած է Սատարիոն, մինչ Պէյթ. լաւ եւս գրէ արաբ. «Ի Ղունտուզ կու նմանի խոտ-մն է, ասցել են, բայց նմանութիւն չունի. այս խոտ–մն է, բարկուկ ճղեր ունի, և տերեւն մէկմէկէ հեռու է, Կաղամբին գունով կու լինի, և սպիտակ ծաղիկ կ’ունենայ, և ի յարտերուն և ի Ցորենոյն մէջն կու գույնի, և հոտն աղէկ կու լինի, և տակն, երկան և սպիտակ կու լինի. և Թ. ասով՝ եափաղու կ’ասեն բուրդ–ն կայ՝ զայն կու լուանան։ իսկ Թ. անունը Բժշկարան մի Վօյնիկ օթի կոչէ։ – Ուրիշ տեղ Ամիրտ. գրէ, «Քունտուս, ինքն տակ է, և ի վերայ ստեր (շտեր?) լինի, աղէկն լեղի լինի և մէջն ճերմակ… օգտէ լուծման և այն խոցին՝ որ յաղիքն լինի. և այլն: – վաստկ. Գիրքն՝ – Ցմախ տակ լեսած դեղ գրէ բորոտած շան. Պէյթարայ թարգմանն կ’իմացընէ որ այս հին Յ. հուն. (Struthium) ինչ ըլլալուն տարբեր կարծիք ունին գիտնականք. ոմանք կ’ըսեն Cu cubalus Bohen, կամ՝ silene inflata, այլք և շատք՝ Gypsophile, որ գաճ սիրող ըսել է, գազով բռուած պատերու քով կամ վրայ բուսնելուն համար, և այլ և այլ տե. սակներ ունիյորոց տեսնուած են ի Գանձակ G. Szo witsii, G. Steveni, G. Aculi folia. իսկ G. Ruscifolia ի Մուշ, Ամիդ, Մարանդ, Ա. յնթապ: – G. Ortegioides «Իզ օղլու Խարբերդի – G. Elegans / Բաբերդ. Բաղէշ, Կարին, – S. Venusta, ի կողմանս Եփրատայ, Այնթապ– G. Aucheri Եզընկա, Մարաշ։ – G. Spherode phala ի Հաբերդ։ – GPicta ի ծանախ. – G. Porrigens ի Ռ-Հ. – առանց տեսակի որոշման յիշուի և Երեւան, ի Սօմխէթ, և այլն։ – Տես և Ցմամ։

== 3023. Ցախոտ. ==

Զայս յիշէ Ասար և զուգանիշ Խարբաղ, ուրեմն Սպիտակ Վրացի Կոճն է։

== 3024. Ցմամ. ==

Ընտիր Բառգիրք մի զատ և որոշ ի Ցմախայ գրէ զայս, և այսօր զուգէ վերոյ գրեալ Յ. կամ Լ. անունը. Սեղուա, Silaus, զոր Ստ. Ռոշքեան Ցմախի վերաբերեն լով, գրէ «խոտ դառն, որ ի ճախին և ի խճոտ տեղիս մերձ վտակաց գուսանի դեղ է խիթ որովայնի, և վկայութիւն բերէ ի խրատուց Հարանց վարուց. «Մայր՝ մինչ կամեսցի Հատանել զմանուկն ի ստենէ՝ Ցմախ արկանէ ի վերայ ստեանցն և փախչի ի դառնութենէ նորա մանուկն է։ Աղեքսանդրի պատմութեան Հին թարգ. մանութեան մէջ այլ գետոյ մի Հրոյ Համար կ’ըսուի՝ «դառնագոյն քան զՑմախ: Ս. Եփրեմի ճառից մէջ այլ: «Եթէ: Ցմախ արկանէ (չիւղն լինի Ցմախ-իւղ, իսկ եթէ խնդամոլ արկցէ՝ լինի խնդամոլ–իւղ։ – Ասոնք անշուշտ Ցմախի վերաբե. րին, որ Մեխակի ցեղին բուսոց ազգերէն է, իսկ Silaus կոչուածն՝ ի Հովանեկա. ձեւից և մերձաւոր Լեռնային Նարդոսի (Meum), այսոր մէկ տեսակն Sil. Peucedo noides ճանչցուած է ի Բաբերդ. ի Դաշքէօփրիւ և ի Ռ-Հ։

== 3025. Ցնծղի. ==

Պոնտոսի կողմերը լսուի այս անունս, որ և Թ. Անիծ աղազի կ’ըսուի. բարակ ճղերու վրայ զոյգ զոյգ դիմադէմ տերեւներ ունի երկայն ձուաձեւ. ուրիշ մասերն մեզ չէ ծանուցուած. բուսաբանք տերեւոց ճիւղերէն միայն տեսնելով՝ չկարեցան ճանչնալ, բայց երկբայութեամբ ըսին, Սպաստան, որ է Sorbus domesticus.

== 3026. Ցորեան. ==

Ամենայն բուսեղինաց գլխաւորն, մարդկան մեծ մասին սննդեան առաջին և ուժով նիւթը տալով, Հացը. և այսպէս կ’անուանեն մեր ազգայինք ի մշակութեան, որոյ առաջին նպատակն է, և աստուածային տնտեսութեա քո սաղմանուած՝ դրախտէն տարագրեալ մարդկութեան՝ գործել զերկիր, և քրտամբ երեսաց հայթհայթել և ուտել զչացն։ Սակայն զայն որ մահացու կենաց դարման տուաւ, յետոյ ս. մենահրաշալի կերպով նոյն ինքն Աստուած՝ մարդացեալ՝ Հոգւոյ սնունդ և անմատարար Բաց Հաստատեց, ինչպէս Որթո զերքն այԼ բաժակ փրկութեան. ե. թանոսք մէկով զԲագոս պսակէին, միւսով զԴեմետրէ: Քրիստոսի Հարսն (եկե. ղեցի) երկուքով, այլ անթառամ պսակուի։

Մեր Հին Բժշկարանն իրաւամբք գրէ. «Պարտ է յառաջ (քան զայլս) զՑորեն յիշել, զի ի վեր և թագաւոր է ամենայն Հնտանաց, և տաք է, ի չոր և ի գէճ՝ Հասար. և վկայ այն է, որ ծեծած և ի փեճեկէն Հանսն՝ թ է դնես ի վերայ՝ բանայ զելունդ (ուռեցք)։ Ե- Ցորենի Հացն (շատ) ազգեր են. խօշ «կարն տաք է, և շոյս ելնէ ի ստամոքէ, և կակուղ պահէ զբնութիւն. – Գեր մակն քան զՍիմիլդրն թեթև է և քան զօչկար ծանր ու կապև ես «Ցորեն ուտէ մարդ՝ ճիճի ընծայէ. և քան զամենայն ախորժական է Ցորենով, մանաւանդ թէ մեղր և եղ և պղպեղ և Մորէ լնուն ի վերայ՝ ուտեն, և թէ կաթամբ ուտեն տաք՝ լաւ է. և Նլայն Ցորենի` գիճային և չորային է, և կրծ ոց խոչրութեան և Հազի և թոքոց օգուտ է, և այտոր վկայ այն՝ որ թէ քամոյ այտոց լինի ի կուրծք և ի պլղամէ որ կալոյն ներքև լինի, և ցինք եփես ի վերայ դնես, նա սրբէ, իսկ Թեփն տաք ու չոր է. զի եբ թրջեն ու քամեն որ Հարիրա (? Հերիսա) այնեն՝ Հազի օգնէ, և ախորժական է։ և զհացն այսպէս արա։ Խմորով եկան, աղն ի չփու (չափաւոր), չարտաճառ, կսկուծ. - Թոյնրեփեցն լաւ է քան զայլ ազգ եփած. - Փուռնիտն լաւ է որ զէտ Թոնր եփեց լինի եփուն և դատաճառ, որ ջրով թրեն։ և թէ նոր Նշի կամ Հոռոմ՝ Հիթերով լինի այճըռած՝ կարի լաւ է, և մանաւանդ թէ զերկու ձէթն իրար խառնես։ և թէ մարդ ջերմանութիւն և ավաղ լինի, և զհացն այծ ուց կաթօմ և չաքրով ուտէ, լա է. ապա թէ Հով բնութիւն և Հով ստամոք լինի` մեղրով և Նչի ձիթով թող ուտէ. ապա թէ սափրայոտ լինի և կակուղ բնութիւն, թող ժռով (ազոխ) ուտէ կամ Նռան ջրով կամ քացխով։ Ապա զՓուռնիան եղով ու կար(ա)գով մի ուտեր, զեն առնէ շատ։ և ալարով Փշրուկն ծանր է, զի բաղարջ է, և ամենայն բաղարջ վատուժ է և ծանր, իսկ հացով փշրուկն՝ լաւ է: - Ցորենի գերազանցութիւնն այսպիսի ազգային լեզուի բացատրու. թեամբ՝ յուսամք ր ախորժելի ըլլայ ընթերցողաց և ոչ աելորդ, նա և լսել նոյնպիսի և աելի Հին լեզուով գրուած բան մի՝ Ս. Բարսղի Վեցօրէից (Ե)։ «Ունիս զարմանալ ընդ ցօղն (ցօղուն) Ցորենոյն, թէ զիարդ պնդեալ Հաoտատեալ վերանայ ծնկակապ կապօքն զի Հաստակապ Հանգուցիւքն զօրասցի ժուժկալեսցի առ ի բառնալ զծանրութիւն Հասկացն, որ պատկանին ի գլուխն, զի մի ի ծանրութենէ Հասկիցն գլխարկեալ գտանիցի ծանրաբեկ ի յերկիր անկեալ: իսկ ցօղն վարսակոյ ամենեւին փոր և սնամէջ է, քանզի չիք ծանրութիւն ի գլուխ նորա, իսկ ցօղ Ցորենոյն ծնկակապ կապօք Հանգոյց առ Հանգոյց Հաստատեաց՝ դարձեալ, ՏատյՆ՝ Փոմոկ գոգաձև կազմեաց ի Հասկին, և շուրջ պատեալ ամրացոյց Քստով, իբրև ամրածած ուկ պատնիչeք. զի մի լիցի դիւրին սերմանաքաղ թռչնոց առնուլ ինչ ի նմանէ և վնաս առնել: – Այսպիսի գրուած ոց քով շատ կու ցածնայ մեր Ամասիացոյն ոճը, որ ըստ սո. վորութեանն Արբառով գրէ. «Հանդա (Kais) որ է Ցորենն. մէկ Ցանծու է, և մէկ Վայրի՝ ինքն իրենն կու լուսնի խանդարա 2 և լաւն այն է որ նոր և գէր լինի. յառջի տրճ, տաք է և մուտթատիլ. և յետ յիշելու պէսպէս բը ժըշկական օգուտները, վերջացընէ. «Ասած է, թէ մարդուն բնութեան քան զայս աղէկ իրք չկայ. (բայց կաելցընէ), և թէ ում ուտեն՝ ի փորն ճիճի ընծայէ, և թէ ձին ուտէ՝ զեն առնէ: – Ս. Բարսղի Ցորենոյ ծնկակապ և հանգույց կոչածը՝ Ղուկաս Խարբերդցի (ի թարգմանութեան Մեկն. Ծննդոց՝ ի լատինէ), խաշամ կ’ըսէ. «Որպէս յօդուածովք չարաչիւսին խալամքն Ցորենոյ, զի իբրև նոքօք կապանօք զօրացեալք, զծանրութիւն Հասկից դիւրապէս բարձցեն։

Վաստակոց գիրքն՝ որոյ մեծագոյն մասն Ագւոյ մշակութեան խրատ է, Ցn. րենի վրայօք Համառօտ գրէ, և աւելի «վասն պաՀելոյ զդորեանն, (ԳԸ: ԼԻ), պէսպէս Հնարքներով։ յետոյ (ԼԸ) «Վասն ճանաչելու և ընտրելոյ զլաւ և զպահեյի Հացն. և վերջը (ԼԹ) վասն Հաց եփելոյ. «Ոմանք ի խմորի տեղն նախ դրուն դնեն ի Հայսն. և ոմանք առնուն զՉամիչն և ի թուրջ արկանեն ի ջուրն՝ օր` մի և գիշեր մի, և քամեն և այնու իրեն. բերէ զհայսն որպէս խմոր, և լաւատամ՝ առնէ և գեղեցիկ, օգտակար և յորդորիչ է բնութեանն, զի խմորն Հակառակ է բնութեանն և վատուժացնող Ցորենի թէ բնական ձեւով և թէ ցանելու ժամանակին Համեմատութեամբ՝ պէսպէս անուններ տրուած են. մեզի ծանօթ կամ լսուածքն են. Աշընցանն եւ, Տարընցան, ետքինս կարմրակատ է. – Դիր, մեծաչատ ցորեն է, ցամաք տեղերում ցանելի. – ասոր նման է և խռամքն – Ավետիք կամ Հալետիկ՝ տաք տեղուանք ցանելի. – Մարուս, սպիտակ մանր Ցորեն. – Տարեկան՝ Թ. Չավ տար կոչուածն. – ՀոռոմgԻ Ցորեան, այս այլ կարմրագոյն է խաղուա? կոչուած, – Լ: Triticum, Փ. B1%, և Froment, Ռ. Ilienna. Թ. Պուպտայ så. քան զամէն լեզուացնչանաւոր է Հին իռլանտաց նմանաձայն անունն Ցորենոյ, Tuireana.

== 3027. Ցորենուկ, Ցորնուկ. ==

Որ և Փստիստուկ կոչուի. հասարակ խոտ մի շատ տեղ ծանօթ ի Հայս, նման Վարսակի, և անկէ աւելի ճղճղած։ Այլ և այլ տեսակ ունի, – Լ. Bromus, փ. Brome ի Յ. հուն. բառէ, որ սնունդ նշանակէ, իբրև սննդարար ու. տելիք կենդանեաց. Թ. Էրուշտէ:

== 3028. Ցուպ. ==

Դանիէլ Ասորի ի մեկնութեան ԼԶ Սաղմոսի (տ. 38-9), «Տեսի զամբարիշտն վերացեալ և ամբարձեալ որպէս զմայրսն Լիբանանու. անցի և ահա ոչ էր», կ’ըսէ. Անցի և տեսի իբրև զՑուպ և զԿաղնի, ոչինչ համարեցայ զնա, վասն զի ոչ տեսի ի նմա պտուղ. ասոնց հակառակ ամբիծները նմանցընէ Ցորենի, Ձիթենւոյ և Այգւոյ որով պարզապէս յայտնէ թէ Ցուպն այլ վայրենի անպտուղ և մեծ ծառ մ’է, գուցէ արդէն մեզի ծանօթ ծառոց մէկն, բայց ոչ այս նոր ա. նուամբ. և թէ բառիս հասարակ նշանակութենէն (գաւազան, բիր) առնուած է, բարձր ծառ մի կարծել տայ, որպէս Բարտի։

== 3029. Ցրվարդ. (Թերեւս լաւագոյն Ցառվարդ). ==

Բառհաւաք մի նշանակած է. թուի գիշաչոտ կամ Մնթին կոչուածն կամ նմանն:

== 3030. Ցրտկենի. Ցրտնի. ==

Յիշուին ի կողմանս Արցախոյ վայրի ծառոց հետ, նոյն կար մէկմէկէ տարբեր, Համարելով թէ յատուկ տեսակ մի են՝ և ոչ Ցրդի։ Գուցէ այս ըլլայ և Ցուրտ ծառն, թ. 3020։

[[Կատեգորիա:Հայբուսակ]]</text>
      <sha1>phyasgmygdqhpwgh5nbpg5pyat4smnm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Հայբուսակ/Փ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151807</id>
    <revision>
      <id>397323</id>
      <parentid>397286</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T11:23:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emptyfear</username>
        <id>547</id>
      </contributor>
      <origin>397323</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35922" sha1="q6u9305p4z40581ube7as4tv7hedjrs" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title = [[Հայբուսակ/Ցանկ|Հայբուսակ • Այբբենական ցանկ • Փ]]
|author = Ղևոնդ Ալիշան
|previous = [[Հայբուսակ/Ց|Ց]]
|next = [[Հայբուսակ/Ք|Ք]]}}


== Փաթեխ։ ==
– Տես Պատեխ. Պրեխ.

== 3031. Փաթփաթուկ. ==

Բառհաւաք մի նշանակած է, առանց բացատրութեան. թուի թէ Պատատուկն է։

== 3032. Փալախոտ. ==

Փափուկ խոտ մի է վայրի:

== 3033. *Փալանտուզ? ==

Բժշկարան մի գրէ դեղ՝ ջուր մտած ակընջի. «Առ Պրտու՝ որ Փալանտուզներու խոտին մէջն լինի, թաթխէ ի եղն, և դիր զմէկ ծայրն ի յականջն և վառէ, որ զջուրն ի դուրս քաչէ»: – (Փալանտուզ Թ. համետ չինող նշանակէ)։

== 3034. *Փաղանգամուշկ. Փարանձամուշկ. Փալանճմուշկ. արաբ. ==

Բառս Պ. է, և ըստ ոմանց նշանակէ՝ Փռանկաց Մուշկ` ըստ այլոց Յովազամուշկ, իբր թէ ծաղկին վրայ յովազի մորթի խայտուցին նման խայտեր կան, իսկ բոյսն՝ Բժշկարանաց ոմանց Ձարխոտն է, այլ լաւագոյն գրուած Ձագախոտ: Բժշկարան մի գրէ, «Ինքն ի Դաղձերուն ցեղ մի է, և ազգ-մն որ ծաղիկն ծի րանի որ սպիտակ կու քչտէ, անուշահոտ է։ Թ. այս խոտիս Ըռս հանի Ղարան. ֆիլմ կ’ասէ: Նմանապէս և Ամիրտ. «Հռ. Ֆուսկուն և Ռուհանի Պարան. ֆիլ կ’ասեն. տաք է.. և նուրբ է. Հոտն օգտէ զուգամին և զքթ ին կալուածն կու բանայ… Ասէ գրոցս չինողն, թէ ինքն ի վայրի Դաղձերուն ցեղերուն է և իր բուսն ի ջրարբի տեղեր կու բուսնի. և ի մէկ Հետէն ի տակէն մէկ հետ ճղեր կու ելանէ. և տերեւն նման է եռաչանի տերեւին. և յորժամ բարձրանայ և երկաննայ՝ զէտ Ըռական գլուխ կու թռնէ, և ծաղիկն ծիրանի է, սպի տակութիւն կու քշտէ, և քանի երթայ կու սպիտակի. և Տոտն սուր է. և այս խոտս Հռ. Ֆլուսկուն կու ասէ. Յ. հուն.՝ պարզապէս թզասէր կամ թզս. կեր նշանակէ – Ըստ քննության գիտնականաց՝ փաղանգամաչկն է Բրդոտ կոչուած ՌեՀանն, Լ: Ooy mum pilosum.

== 3035. Փայլասենի. ==

Նարդոսն է անուշահոտ. Ադամայ ըսուած անվաւեր պատմութեան գրոց մէջ, ըստ Հ. թարգմանութեան, կ’ըսուի, որ աղաչեց զինքը դրախտէն դուրս կանող Հրեշտակին, քանի մի անուշահոտ բոյս տալ, որ երբ Աստուծոյ պատարագ ընծայէ, անոնց հոտով նուիրէ. Աստուած այլ «հրամայեաց տալ նմա չորս իրք, որք են (Քրքում, Դարիսենի, Եղեգն), և Նարդոս՝ որ է Փայլասենի:

== 3036. Փայլկտուկ. ==

Այսպէս այլ կոչուած է Շրէշն. տես Թաղաղու:

== 3037. Փայտիչ. ==

Կապոյտ ծաղկով բոյս մի է, որով աւել շինեն:

== 3038. *Փանճանկուշտ ==
– Տես Հինգտերեւուկ։ 

== 3039. Փապռ. ==

Կաղնի ծառին տերեւն է, ըստ Խոտուերեցոց։

== 3040. Փառայ. ==

Վաստկ. գիրքն (ԿԲ) տնկացու սուսեղէնքը պահպանելու համար՝ հնարք այլ գրէ, «Ոմանք զ Փառային կոթէքն փետեն ի գետնին, ի վերայ զտունկն ծածկեն. նոյնպէս և ներքեւն, նա լաւ պահէ, և թէ զնոյն ինքն Փառայն դնես»։ Ըսածէն գուշակուի որ գետնաճապաղ բոյս մի է։ Տես և Փարախոտ։

== 3041. Փառեղ. ==

Կըրնար կարծուիլ նոյն ընդ Բառեղ (թ. 312), բայց անոր տեսքէն շատ տարբեր է սա, երկայնտեղ ճիւղերով, որոց երկու կողմէն իրարու անզոյգ և եզերքն սղոցաձև մեծկակ տերեւներ ունի, և զատ զատ կոթերու վրայ մանրիկ ճերմակ ծաղկանց փունջեր։

== 3042. Փառինջ կամ Փարինջ: ==

Ազգ մի Ցորենոյ, մանր և սեւկուկ Հատերով։ Լ. Triticum Spelta, Փ. Épeantre.

== 3043. Փառփառ, Փարփար. ==

Յիշուած ի բառն Գալիենոսի և ի Բառգիրս Րիվոլայ. լսուի և Հիմայ այլ: Փըր փրեմն է. Տես զայս:

== 3044. Փարախոտ. ==

Երկու կամ երեք թիզ բարձր խոտեղէն, մատի մի չափ լայն և քլաչափ եր կայն, և քիչ մի մահկաձև տերեւներով, երկայն կոթերու վրայ այլ ծոպաձև փնջիկներ ունի ամենամանր ծաղկանց. և Աւելի կը նմանի։

== * Փարասիոն. Ֆարասիօն. ==
– Տես Հօտիսոյ:

== 3045. Փարչուկ. ==

Իբր փարչ կոտրող ծաղիկն, որ որ և է ամանի անուամբ կոչուի, և պարզապէս Ամանորիչ. տես Ծափկոտրուկ. թ. 1182:

== 3046. Փարփարայր ==

Ծտի-պաշարի տեսակ մի է, տես զայս, թ. 1230։

== 3047. Փարփարնայ. ==
– Տես Խոճկորիճ կամ Խոճիկ։ 

== 3048. Փացի. ==

Տեսակ մի Վայրի Խնձորի թերեւս նոյն որ Դառնիճ կոչուի։

== 3049. Փափղեմն. ==

Ըստ բառից Գլիենոսի. Կիշատհոս. հուն., Լ. Chgathus, Cyate. Ազգ մի Պտերից, որ 80 կամ աւելի տեսակ ունին, և Հասարակածի գաւառաց մէջ կա. ճին. չափաւոր բարձրութեամբ թուփեր և ծառեր են, ծայրերնին վարսաւոր, գեղեցիկ տեսքով, անոր համար յԵւրոպա ծերանոցի մէջ կու դարմանուին:

== 3050. Փեգենա. ==

Կամ Փեգանայ, Յ. հուն., որ Հ. գրուած է Բեկենա, Բեթանոսս. այն ծանօթ ի տնտեսութեան փոքր բոյսերէն մէկն, որոց տասանորդելը յանդիմանեց Տէրն մեր: Բուսոյն որպիսութիւնը բացատրած եմբ Սազապ անուամբ, նոյնպէս և իր պաշտպանութիւնն այլ՝ ըստ Առակախօսին մերոյ՝ ի Չաման անուան։

== 3051. Փեժատ. ==
– Տես Մաղթ։ 

== 3052. Փենակ. ==

Սալաձորցին գրէ. «Փենակ ծաղիկն ու Լօշտակն Աստուած դեղ տուել դարդերուն», (հոգոց, վշտաց) - այս զուգութութեամբ գուշակուի որ Փենակն նոյն ըլլայ ընդ Փենունայի։

== 3053. Փենայ. Փենատակ։ ==

Ըստ բառից Գալիենա է Դարունաճն, և ըստ այլոց Կոճապղպեղ. տես զասոնք: տարբեր երեւի ի քենունայէ վաստկ։ գիրքն յիշէ (ՃԱ) «Ֆայունիա, որ է Փիննայի տակն՝ ծխես, օգտէ» այգեաց վնասակար ճճիները ջնջելու։ – Մխ. Հերացի այլ Փենատակը ուրիշ շատ բուսեղինաց հետ զուգէ ղուրս լինելու, ոսկերքն և գլուխն ով է ցա ի դեղ: Առանձին Փեննայն այլ յիշէ. «Մեր վարդապետն Գաղիանոս յիշել է, թէ Փեննայն՝ երբ ի բազուկն կապեն կամ՝ ի վիզն՝ ուխտաւորքն, օգտէ։ – Եթէ և նոյն չէ՝ բայց նման է անուամբ, և զօրութեամբ գերազանց

== 3054. Փենունայ. ==

Որ «14 անուն ունի Հրաշագործ ծաղիկ մի է», ըստ Կամարկապեցոյն, զոր յիշած եմք իր հրաշալիութեամբն՝ Խաչափայտ անուամբ։ Հրաշարանից մէկն՝ տեսքին համար գրած է. «Ծաղիկն կարմիր է, կայ որ սպիտակ է. պտուղն Նշի պէս. հատերն կարմիր է, և է որ սև է»:

== 3055. Փերփեր. Փերֆերան. ==
– Տես Փրփրեմ, նոյնպէս և 

Փերփեր քարի.

Որ է Վայրի Փրփրեմն: – Յիշուի և Հորի Փերփեր.

== 3056. ՓԷշփէշուկ. ==

Երկայն կոթերով խոտեղէնք են, ոմանց տերեւներն դիմադէմ՝, երեք կամ չորս բաժնուած, վերի ծայրն եռանկիւնաձեւ, ոմանց միայն կոթ ին կամ ճդին մէկ կողմն ունի տերև ձուաձև կամ քսակաձեւ:

== 3057. Փըլօշ. ==

Օղի շինելու Չամիչն այսպէս անուանուած է։

== 3058. Փիթրախ. Բդրաղ։ ==

Այս բառը գործածուեր է (նախ որմէ՞, չէ յայտ,) այն կպչուն խոտին համար, զոր բացատրած եմք Ապիկոյ խոտ անուամբ, թ. 140։

== 3059. Փիթրիզայ. ==

Սէզ մի կամ խոտ մի է, ըստ Խոսուջրեցոց:

== 3060. Փիլունց. ==

Տրապիզոնեցիք այս անուամբ և յատուկ մակդիրներով այլ կոչեն քանի մի տեսակ խոտեղէն Պտերներ, որ չարք մ’են տերեւոց, որոց իւրաքանչիւրն բաժ. նուած ի մանրաձև երկայն սրածայր մասեր, իւրաքանչիւր մասն այլ դարձեալ ի փո. քրիկ տերեւներ բաժնուած է դեմառ դէմ՝, և ոմանց նա և այս տերեւիկքն այլ ամենամանր բաժանմունք կամ մասեր ունին, և ամենքն այլ սուր ծայրով մի վերջանան. մէջ տեղի ջիղն կամ կոթն այլ՝ որոյ եզերքին լարուած են, նոյնպէս սուր ծայր մ’ունի. շատ գեղեցիկ մանրաշար տեսք մի կ’ընծայեն (տես էջ 894)։ – Սոսկ Փիլունց կոչուածն բուսագէտք ճանչցան Լ. Aspidium aculeatum, Փ. A. spidie à cils roides, այսպէս կոչուած միջՆաջղին կորաձև վականի նմանութենէն, որ Ց. corts կ’ըսուի ինչպէս և Հ. այլ Ասպար։ Այս տեսակը գտնուի ի Պոնտոս և կովկասու երկու կողմն այլ։ – ԱրջըՒլունցն (թ. 237) աւելի լայն է տեսքով կամ՝ երկայն մատներով, որոյ տերեւիկքն այ քիչ մ’աւելի մեծկակ։ Բուսագէտն տես. նելով մեզի խաւրած թերթը՝ ճանչցա Լ: Polystichum կոչուածը, որ ՅԲազ մաչար ըսել է կամ բազմաստեղն, նոյնն կոչուի և Արու Պիտեր, Filix ma8. որոյ Հակառակ Եղափիլունցն (թ. 629) կոչուի Էգ Պտեր, Filix feminiq, այլ և A splenium, որ և Հ: խտուտ կոչուի. այսոր տերեւիկքն ստորաբաժանեալ նշմարին յամենամանր մասնիկս։

== 3061. Փիճի. ==

Շատ հեղ Արբառով Սնովպար կամ Սոնոպրի կոչուած առ նախնիս մեր, արաբ. «Սանովպար որ է Փիճին, գրէ Ամիրտ. լաւն այն է որ սպիտակ և թափա լինի. գիրցընող է, և իր հոտն օգտէ ըռակչային (դողդղալ) և իսթըրխային (ջրգողութ եան). և թէ զկեղեւն եփեն և թէ զջուրն խաղաջ առնեն, զպալղամն քակէ, և օգտէ ակռային, և իր մութն օգտէ այնոր՝ որ արտեւան նունքն թափի։ – Ես ցեղ մի այլ կայ՝ որ այլ մանր կու լինի, և այլ տաք է։ և առ ի յիրմէն և ծեծ է և մեղրով չաղ է, յամէն օր ուտեն երեք գրամ, օգտէ ֆալճին, և այլն: – Դարձեալ գրէ. «Սանովպար, ինքն վարխն (Մարք) է. աղէկն գէրն է. ասէ Սահակ բժիշկն՝ թէ ինքն ի Շէ Հէն է, (թ. 2299): - Առակախօսն մեր՝ մեծ և բազմաճիւղ ծառոց կարգին չի դներ զՓիճի և զՀա ճարի, վասն զի, կ’ըսէ, «Ոչ են բազմաստք, և ոչ Հողմոց ընդդիմանալ կարեն, ի խոր արմատս ոչ ունելով: Վաստկգրոց Հեղինակն կամ թարգման՝ զա. նազանէ (ՀԱ) զՓիճի և զՍոնոպրի, երբ խրատէ զՈրթատունկն Հանել «ի Փիճի կամ Սոնոգրի կամ՝ ի Բարտի, և այլն։ Դանիելի Սաղմոսաց մեկնու թեան մէջ ի Ձեռագիրս, ուր Մայր փայտ գրուած է, ի լուսանց գրոցն Փիսի է գրուած։ - ԹԷ և անպտուղ ըլլալով` անարգ ծառոց կարգին դնէ զայն՝ Ոսկիբե. րանն, և խրատէ բարոյապէս չի տնկել Փիճի և որդի, այլ պտղաբեր ծառեր, սակայն մշակութեան մէջ այլ և այլ օգուտներ ունի, ինչպէս նշանակէ վերոյիշեալ վաստակ գիրքն, (ՀԱ. ՃԼԴ. ՀԾ ԱԼԲ): իրեն յարմար գետինն՝ չորայինն է կ’ըսէ (Դ), ինչ պէս և Տօսախին: – Շինուածոց այլ ի բան գալուն՝ վկայեն մեր պատմիչք (Ստ. Օրպել։ Ը:) զի եր Հէլաղու ղան Թաթարաց՝ ի Գառան դաշտի մեծ ար քունիք մի չլինել կու տար, Սմբատ խաւրեց Օրպելեան իշխանը ի Բասեն, որ Սնովպար փայտ կտրել և բերել տայ։ – Լ: Pinus sativa. Թերեւս սոյն տեսակն է՝ կարլ։ Քոխ բուսագէտ բժշկին P. Armenia, Հայկական Փիճի կոչածն, բայց պէտք է գիտնալ, որ Pinus անունն՝ այլ և այլ տեսակ և ազգ ծառոց կու տրուի, որք մէկմէկ ուրիշ բառով կամ՝ մակդրով և որոշուին իրարմէ։ – Բաց ի Հասա. րակ Փիճիէ՝ յիշուի առ մեզ և

== 3062. Գետնի Փիճի որ և Գետնի Սոնովպար. ==

Որպիսութիւնը տես Ճանկխոտ և Կենարար անուամբք։ Յիշուի և Փիճոյ խէժ: որով սովորաբար կիմացուի ծամելու Ձութն կամ՝ Տիկնակիւն. Բժշկարան մի գրէ. «Փիոյ խէժ, եռաթիանայ, Ռաթ ինաճ (Ռետին), ինքն երկու ազգ է, մէկն ջրի է և մէկն չոր է»:

== Փիճոյ պտուղ. ==
– Տես Ջալդուզա և Կուկնար, որ և

== 3063. Փիճխ. ==

Յիշուած էին Բժշկարանի մէջ՝ Ջալդուզայի հետ, թերեւս տեսակ մի Փիճոյ բերքին յատուկ անունն է:

== Փիննա ==
– Տես Փեննա։

== 3064. Փինչող. ==

Այսպէս անուանեն ի Պոնտոս Լ. Spirma անուանեալ բուսոց տեսակներ. մէկն փոքր իբր երկու թզաչափ երկայն կոթերով սղոցաձև եզերքով սրածայր տերեւներով, երեք երեք մէկ երկրորդական կոթի վրայ. առանձին կոթի վրայ մատ մատ բաժնուած ող կուզի պէս կախուած ծաղկներ ունի, որ բերեն անթիւ կորեկի նման կանաչ հատիկներ իրարու կիպ: -։ Spiræa Aruncus,. Spirée - de - Chèvre, 4wl Barbe. de - Chevre և Barbe de Bouc, որ ըստ բառին նշանակէ Հ. Քոշմօրուք կոչուածն, սակայն չեմք կարծեր որ նոյնն ըլլայ: Այս տեսակս գտուի ի Պոնտոս, Սպեր, կող։ – Sp. Crenata ի Մուշ: – Sp. Ulmaria ի կարին, Պինկէօլ, Ճիմիլ Լ. – S. Filipendula ի Բաբերդ, Կովկաս:

== 3065. Փիոնիա. ==

Բժշկարան մի, ոչ հին, գրէ, «Առ զՓիոնիայն և Սպանդ և Մարեմխոտն», և այլն, անունէն յայտ է, Peoænia. Տես Խաչափայտ:

== 3066 – Փիչխ. ==

Հաւանօրէն նոյն է և Փիճխ. հին Բժշկր. յիշէ, և մարդու ոյժ տալու համար դեղոց կարգին դնէ և Փիչխ կտված։ Նոյն թուի և ուրիշ Բժշկարանի Փխճի հուենտ ըսածն: Ար: Փիչէք նշանակէ տեսակ մի Բաղեղան. Լ: Hedera Helix.

== 3067. Փիփեռթ. ==

Կանաչ կէս կլոր և սղոցաձև տերեւներով աղցան ուտելի խաւարտ մի, որ կպչուն Հիւթ մ’ունի, և եփուած՝ ջուրը կու թանձրացընէ. ծաղիկն կապոյտ է, Տունտերն տափակ: Մոլոշի ցեղէն է. յիշուի Երեւան.

== 3068. Փղի ականջ. ==

Յիշուած է ի Բժշկարանի և է տեսակ մի Նուիկ։

== 3069. Փղինջք. Փղնջքի. ==

Կարծր փայտով թուփ մի, Սասնոյ կողմերում յիշուած. փոքր Կաղինի չափ անուշակամ պտղով, որ նա և աղալով և փոխինդ ընելով կ’ուտուի: Թուի Բռինչն. տես Բտում: Յիշուի և ի Տարօն։

== * Փղոմոս. ==
– Տես Եզնագի։

== 3070. Փնդի. ==

Գալիենոսի բառից մէջ գրուած կայ. «Կաղամ Փնդին է կամ Դաղցն (Դաղձ)»:

== 3071. Փնկա. Փնգա. Փնկի ==

Լեռնային բանջարեղէն մի Կարոսի նման, տապկելով կ’ուտուի։ Յիշուի ի Սասուն և այլ շատ կողմեր է։

== 3072. Փնջակոկոռ. ==

Ի նորոց յարմարցուցած բառ կ’երեւի, Լ. Aphylanthes կոչուած ծաղկին, որ Շուչանակերպից ցեղէն է, կամ անոնց նման. բայց ինձ յարմար կ’երեւի զուգել բառիս՝ Trapa natang ջրային փշեղէն մի եռանկիւնաձեւ, կամ կէս աստղաձեւ։ Փ. Macle կամ՝ Macre, կոչուի և Chataigne d’eau (Ջրային Շագանակ) պտղին ձեւէն։ Ռ. Чилимъ։

== 3073. Փնջնի ծաղիկ. ==

Այսպէս անուանեն ի Սեբաստիա Երիցուկը կամ անոր նման ծաղիկ մի, Թ. Գօյուն կէօզիւ: Յիշուի և նորկեկ Բժշկարանի մէջ, որ թուի գրուած ի Տրապիզոն։

== 3074. Փշալ. ==

Փչոտ թուփ մի, որ Թ. Իշոյ փուշ կ’ըսուի, ի Պոնտոս։

== 3075. Փշակաղնի. ==

Հին Բժշկարանն՝ այրածի դեղ գրէ, «Փշակաղնոյ տակի կեղև աղա եփէ՝ որ ջուրն թանձրնայ, և թանթխոցով ի վերայ ած, ողջնայ, և սպին չլինի»: Գուցէ Փ. Cheno brosse ըսուած տեսակ Կաղնին ըլլար։

== 3076. Փշատ, Փշատի. Փշատենի. ==

Վայրի պտղատու ծառ մի, Լ. Eleagnus, Փ. Chalef. Թ. Իկտէ. Ար։ Ղուպէիրա, արաբ. ըստ Ամիրտ. «Ղուպայրա. Հ. Փշատ ասեն և Պ. Սանճատ ասէ, և Թ. Իկտա ասէ. և լաւն այն է որ յիստակ լինի և մսլի լինի… կապող է և չի թողուր որ պախար ի գլուխն ելանէ… իպն. ասէ, թէ զծաղիկն ժողովեն և յիւրմէն ճիւղ մի կտրեն՝ որ ի ծայրն մէկ տերև ունենայ, և զայն ծաղիկն ի Տոն չարեն և էլղայ (օղ, պսակ) այնեն, և զգլուխն բանան և ի գլուխն անցընեն, զմարդն ուրախ առնէ և զՀոգսն տանի»։ – Կովկասի ամեն կողմե. րում, այլ գտուի, որով և ի Հայս՝ այս փշոտ ծառս, որ նշանաւոր է իր Ձիթենոյ ձեւով պտղովը, որոյ միջուկն փոշիանման է և շաքարի պէս քաղցր։

== 3077. Փշաքեղ. Փշրաքեղ. Փշագեղ. ==

Լ. Behmen Ար. արաբ.. «Բահման, որ Հ. Փշաքեղ կ’ասեն, և ինքն ի Սուսաններուն ցեղերուն է, կտոր կտոր տակեր է, կարմիր և սպիտակ այլ կու լինի։ լաւն այն է որ կարմիր լինի և պինտ եւծալծուգիրացընող է և զսիրտն ուժովցընող է և ուրախցընող է.. և ինքս ի գիրութեան դեղերն կու մտէ, և իր տալուն չաքն մէկ դրամ է, և զիւր չարութիւնն տանի Անիսոնն: Այս տեսակս Բաչման կարմիր կ’ըսուի: կայ և Սպիտակն. Ար. կոչուած արաբ., «Եարպաշանա. որ Թ. Սաղ օթ ասէ (որպէս և Փ. Herbe saine), ինքն խոտ-մն է՝ որ տերեւին երկայնութիւնն թիզ-ն է, և տերեւին միջէն որձայ կու ելնէ, մէջն փուճ և բոլոր կու լինի, և ի կիսէն ի վեր մանտր տերև ունի, և շատ ամաննի ունի որպէս սագու ոտք, և ի վրան ծիրանի ծաղիկ ունի, սպիտակ կու քշտէ, և ամենուն մէջն ի լի և կպչուկ լինի, և քաղցրկեկ կու լինի… և ինքն ի փոս տեղեր և ի խանտակն (ակօս) շատ կու բուսնի։ և ոմանք ասեն թէ we inwelyn Dypinuly Auhluli 5.. Behen blanc, aple Carnillet, L. Cu cabalus Behen, Ռ. Trapia. կարմիրն ըստ ոմանց է: Stative Li monium, ըստ այլոց Pysalis flexuosa. - Պէյթար կ’ըսէ որ երկուքն այլ կու բերուին յերկրէ Հայոց և ի Խորասանէ։ – Բժշկը. մի նոյն Բաչման Համարի զՓշաքեղ և զվառվռուկ։

== 3078. Փշփշուկ կամ Փշփշուկ. ==

Վայրի բանջարեղէն մի, ծանօթ ի Հայս, և յիշուած ի Բարդող լերին, իբր երկու թզաչափ, քանի մի ճղի պէս երկայնկոթ տերեւներով, որք երեք մաս բաժ. նուած են, վարի երկուքն կոթին երկու կողմէն երկայն ձգուած, վերինն՝ ե. ռանկիւնաձեւ: – Այսպէս կ’անուանեն ուրիշ տեսքով բոյս այլ մետրաչափ երկայն ու շատ բարակ որմայով, որոյ կողմերէն թոքի նման տերեւներ կախուին բարակ թելերով։

== 3079. Փոթոթ. ==

Տouախի նման թուփ մի կամ՝ բոյս տարեկան է, որ սԵւ ներկելու ի գործ ածուի։ Այսչափ նշանակած էր բանասէր մի։

== 3080. Փոթորնի. ==

Գալիեն. բառք գրեն, «Եփիթիմոն, ծաղիկ Վայրենի Փոթորնոյ»: Պէյթար Յ. բառով գրէ. արաբ., յորմէ և Ամիրտ. «Աֆթիմոն, որ է Ֆռ. Էփթիմոն. ինքն յայտնի խոտ–մն է՝ որ ի չոր տեղեր կու բուսնի, և լաւն այն է որ կարմիր լինի և հունդ ունենայ, և ի վերայ Ծաթրուն բուսնի. և այն որ յԵրուսաղէմ՝ և ի կրիտ լինի՝ լաւ է, և հոտն սուր և բարակ լինի, և լուծումն կ’առնէ.. օգտէ և ապլիկ ցաւուն և պիսակին և մանին, և սպին որ յերեսն լինի, և զանձն դիստրկէ և սրբէ, և զանդոֆիլն և զխախաղանն և զնավտան տանի.. և զամենայն ազգ ճիճին հանէ… Ասէ Պտ. թէ ինքն ծաղիկ է և Տունդ և որձայն է, եւայլն։ – Յ. հուն. անունն, Ծոթրինի–վրայ ըսել է, ինչպէս Ամիրտ. այլ ըսաւ «ի վերայ Ծաթրուն տուսնի. այսինքն կու պարի կամ՝ փաթթըւի, անոր համար կ’ըսուի և Բալկենի (որ պէտք էր վ տառիւ գրուիլ ինչպէս Փոթորնին այլ Փոթոռնի) և Գ. այլ խոտ, տես թ. 277, 409։ Լ. Cussuta Epithymum. – Տեղաքնինք յիշած են ի Փ. Ասիա և ի կովկաս, գուշակուի և ի Հայս, էօս ճանչցուած է Եւրոպական կոչուած տեսակն, C. Europea. ուրիշ տեսակներ եւս կովկասու երկու կողմերում:

== 3081. Փոկուռի. ==

Տեսակ մի մոխրագոյն Ուռի, ծանօթ ի Խոտջուր:

== 3082. Փողփետնի. ==

Թ. Պօշ աղաճի. այսպէս կոչուած ի Պոնտոս քննութեան կարօտի տեսակն:

== 3083. Փու. Ֆու. ==

Հին Բժշկարանն զոյգ և սոսկ յիշէ, «Փու և Մու տակեր են». ուրիշ տեղ այլ յիշէ զՓու տեսակ մի թիրեաք լինելու դեղոց հետ: – Ուրիշ Բժշկր. Աղբըղբուկ համարի զՓու. տես թ. 52, որոյ արդարև մերձաւոր է, նա Valerianella, սա Valeriana, Փ. Valériane, կոչուած. որպիսութիւնը բացատրած եմք Կատուախոտ անուամբ, թ. 1350։ Բժշկական բառարան մ’այլ Ֆու՝ Սև Պղպեղ՝ գրէ։

== 3084. Փուղր. ==

Բաղադրեալ (Composée) կոչուած բուսոց ազգ կամ՝ ազգեր և տեսակներ. այս անուամբ կոչուին ի Պոնտոս, թերեւս և ուրիշ կողմեր. յատուկ փոշոր ծանօթ չէ ինձ, այլ Վայրի Փուղրն, մեծ կիսաբոլոր ծղոտ տերեւներով, մէկ երեսն կանաչ, միւսն սպիտակ։ Ուրիշ անուամբք կոչի սա Խոճկորիճ և Տատրակ, զորս տես ի կարգին:

== 3085. – Կաթնփուղրի. ==

Լ. Mulgedium, Փ. Mulgédie. որ Կթուն ըսել է, և նշանակէ բուսոյն կաթոտ հիւթ մ’ունենալն. Հ. անունն այլ զայն կը յայտնէ. խոտեղէն է երկայն կոթով եռանկիւնաձև տերեւներով, նոյնպէս երկայն կոթով փնջաձև ողկուզաձև մանր սպիտակ և քիչ մի կապույտի քչտող պարզ ծաղկըներով։ Թէպէտ տեսքով նմա. նութիւն չունի՝ բայց ուրիշ մասամբ Հազարի ցեղէն է, այլեւայլ տեսակներ այլ ունի, որոց յատկագոյն կաթնփուղրին է, Cavaliefolium, ծանօթ ի Պոնտոս,. իմէրէթ, Վրաստան. - M. Macrophyllum (Երկայնատերեւն) Ի Ռ-Հ- ի Վիրս, Կովկաս. – M. Albanum ի Ծանախ, Թէքտաղ լ., ճիմիլ լ. - M. Burgei ի Տրապիզոն. – M. Salicifolium յՕլթի։

== 3086. Փուշ Դաղձ. ==

Ջրային Դաղձն է ըստ Կամարկապցոյն։

== 3087–88. Փուշ-թուզ և Փուշ-խնձոր. ==

Նշանակած է բառհաւաք մի, իբր յատուկ բույսեր և ոչ հասարակ տեսակ համանուն պտղոցն:

== 3089. Փուստա? ==

Բժշկարան մի գրէ դեղ փսխելոյ դէմ. «Առ զԿանաչ կեղեւն Փուստային և ջրով եփէ.. և խմէ»։

== 3090. Փուրխ. ==

Գուցէ վերոյգրեալ Փուղրն ըլլայ. նշանակած է բառհաւաք մի իր ցանկին։ Նա և ոչ բուսական նիւթ մի կարծեցընէ Բժշկարան մի, յիշելով ու «կարմիր և փուրխ կղմինտր», իբր փխրուն, դիւրաւ փշրող։

== 3091. Փուրչուլուխ. ==

Ռամկօրէն կամ Թ. Պուրչալագ, Ստեպղին նշանակէ։

== 3092. Փուրփուզնա. ==

Ըստ Վաստ. գրոց (ԿԷ) տեսակ մի է Խաղողի, որ ի Յ. բնագրին Կորկինթական կոչուի:

== 3093. Փուփլէ. ==

Մխ. Հերացի այտուց բերող կամ մաշարի կոչուած ջերման դեղ գրէ, տլէ զուգել զՍանդալ և Փուփլէ, եւայլն. հին Բժշկարանն պարզ Ար. ձեւով. Ֆուֆել գրէ նոյն ըսածը, Ամիրտ. գրէ «Ֆուֆալ, որ է Բուբալ ն, և Հնդկաց կու գայ. զէտ Ճավզպուէ է. և մէջն ծակ ունի, և սև սպիտակ և կարմիր լինի. և լաւն այն է որ պինտ լինի». յետոյ չատ օգուտները յիշէ: Պէյթար կ’ըսէ տեսակ մի Արմաւենի է նման Քոքոյ բերող ծառին։ Ըստ գիտնոց է Arec Catechu, հասարակօրէն Արեկ, Arec, ըսուած ծառն և Ընգոյզն։

== 3094. Փուքնի. ==

Այս այլ ըստ նոյն գրոց, տեսակ մի շուտ հասնող Խաղող է:

== 3095. Փոքի։ ==

Եթէ տարբեր է ի Բոգէ, ըստ հին Բժշկարանի, բնութեամբ ու ջերմին է և փոթոթ. զարմատն՝ յարգանդի եդեալ՝ անծնունդ առնէ. եփէ ու ջրով զաչքն ծեփէ, զայտոյցն նստեցընէ. զտերեւն լոսէ և ի վերայ գանի ցանէ, զայտոյցն. նստեցընէ. զսեւութիւն մարմնոյն մաքրէ, մեղրով դնել՝ զչար կեղ մաքրէ»։

== 3096. Փչեչ. ==

Բուսոց տակի Սոխերն են հասարակ լեզուաւ, Լ. Bulbux,. Bulbe.

== 3097. Փռանկի փուշ: ==

Համարելով տարբեր ներքոյգրեալ Փռանկպչտիէն, յիշենք Բժշկարանի կոչելն զսա Թ. Պուռմաճա փուշ, և հունդն ուռած փայծեղան դեղ՝ ուրիշ նիւթոց հետ։

== 3098. Փռենի. ==
– Տես Վարսամ։ 

== 3099. Փռնդադ. ==

Այսպէս գրուած է Գալիեն. բառից մէջ, որ կըրնար կարծուիլ սխալ՝ խռըն դատի տեղ, բայց ԺԴ դարու ընտիր գրուած մայլ կ’աւանդէ «Դեղ կարճի որ խածանէ, զ Փռնդադի ալիւրն ընդ մեղր խառնէ և ի վերայ դիր է, որով և յայտնուի ընդեղէն կամ ալիւր ընելու յարմար տակ կամ կոճղեզ մի ըլլալ։

== 3100–1։ Փռինջնակ. Փռանկաշտի. Փռնջկակշտի. ==

Ի Բառգիրս և ի Հին Բժշկարանի յիշուին միշտ այսոր Սերմն կամ հունտն, և զուգուի Հապալակ կամ Հապաղփակ և նկատերև անուանց: – Տես զայս վերջինս և զփաղանգամաչկ. Գուցէ նոյն ըլլայ և

== 3102. Փունջուկ կամ Փռնչակ. ==

Նորոց հնարած կերեւի՝ Յ. Լ. փռնգացուցիչ Arnica բուսոյ նշանակիչ։ – Նոր բառհաւաք մի յիշած է և Փռնչիկ։

== 3103. Փռշնի ծառ. ==

Այսպէս կոչուի ի հիւսիսային կողմանս Հայոց՝ այն որ Փղինջք կոչուի ի հարաւակողն:

== 3104. * Փսենաս. ==

Յ. բառ, որ ըստ Ս. Բարսղի Վեցօրէից նշանակէ Թզենւոյ և Արմավենոյ պտղոց փոշին կամ որդնուկն, զոր էգ ծառոց վրայ ցանեն պտղաբերելու համար։

== 3105. Փսիկ. ==

Լսուի ի Խոտուտուր. վայրի ծառոց լոլիկն կամ ծաղկատեսակ մասն:

== 3106. Փստվստուկ կամ Փսփսուկ. ==
– Տես Ցորենուկ։ 

== 3107. Փստուղ. ==
– Տես Պիստակ։ 

== 3108. Փտեղի կամ Փտեղեայ ծառ. ==
– Տես Պտղի։ 

== 3109–11. Փտոռ. Փտուռ. Փթութ. ==

Ս. Բարսղի Վեցօրէից մէջ գրուած է, թէ աղուէսն «Բժշկէ զվէրս իւրոյ հարուածոյն ի կուզայ որ լինի ի ծառոյ միոյ, որ անուանեալ կոչի Պիտուս»։ Յ. հուն. նշանակէ Փիճի, կամ նման ծառ մի։ – Մեր մեկնչաց մէկն կ’ըսէ. «Այն Խոտն որ ի Վեցօրեայն յիշէ Բարսեղ, թէ աղուէսն զիւր խոցն Փողոսեաւ:? (բժշկէ), այսոր ի մեր գաւառս Փտոռ ասեն)։ – Հին Բժշկարանն այլ դեղ գրէ «խոցի որ չոր է և ուռեց՝ բանջարն Գաղտիկուր և Wkyu/\5 – Բժշկարան այլ գրէ «Մարկ? Փտուռ: Գալիենոսի Բառք այդ իբր Յ. անունը գրեն Մարկա, Հ. այլ Փթութ կամ Փթուշ։

== 3112. Փրեմի կամ Փրենի տակ. ==
– Տես Վարսաման: 

== 3113. Փրերուկ կամ Փրփրուկ. ==
– Տես Արմաւ: 

== 3114. Փրչկլի. ==

Յիշէ բառհաւաք մի, թուի Փուրչուլուխն:

== 3115–16. Փրփրեմ. Փերփեր. Փրփրերան. ==

Որ և Անմեռուկ, Կոճկորակ. ծանօթ խաւարտ ուտելի. Լ. Portulaca. Փ Pourpier, Ռ. Поршулокъ որ նմանութիւն ունի Հ. անուան. Ար. «Պախլաթ ըլ-համղա (արաբ.) որ է Փրփրեմն, Փրփրեմին հունդն լաւն այն է որ նոր և դալար լինի, և տերեւն լայն լինի… ամենայն ցաւու օգտէ որ ի սաֆրայէ լինի, և որ մաղձ ժողովէ ի յաղիքն, և երիկամնացաի և ամենայն ցաւոց որ ի տաքութենէ լինի… Ասէ գրոցս չինողն, թէ Պ։ Պարսի անտարու կ’ասէ, և ի Շիրազ Բասթա կ’ասեն. և ցեղ–ն այլ անուն՝ որ Սուրխ մուրտիկ ասեն: – Բժշկարան մի գրէ. «Պախլաթ Էլ-Սամանիա։, Ամասիա այս խոտիս փրփրեմ՝ անաշիւ կ’ասեն. այսինքն վայրենի: Գուցէ այս այլ մեր Ամիրտ, խօսքն է. որ դարձեալ գրէ. «Ինքն խոտ է, ի գետինն կու ճապղի, Փրփրեմ ասեն, և սև Հունտ ունի. աղէկն Վայրին է: – Յ. հուն. անունը՝ Հին Բառգիրք մի գրէ. «Անդրանի. Փերիերան կա կոմկորակ կամ Անմեռուկ։ Ուրիշ մ’այլ: «Փրփրեմ, որ է Թուխմաքան որ է Քօքն, որ է Պախլաթ ուլ-համղան»: – Մխ. Հերացի՝ մահտարաժամի պատճառած ջերմի դեղ գրէ և «զՓրփրեմի հընտի կաթն»:

== 3117. Փրփրիկ. ==

Օճառի նման փրփրացող խոտ մի, ըստ Բրգնիքցոց. թուի Օշնա։

== 3118. Փրփրիճակ։ Փրփրիչ. ==

Գալիանոսի Բառգիրք գրեն. «Այեզոմն՝ կամ Այզոյն և կամ Աղսուս, Փրփրիչ Փրփրիճակ, Լուադեղ»։ Տես զայս, թ. 927։ Յ. բառն հուն., Լ. Aizoon ըստ Պէյթ. նշանակէ Անթառամ, այլեւայլ տեսակօք. Մեծն համարուի Sempervirum Arboream (Գառնադմակիկ), Փոքրն՝ Sedum amplexicaule. բայց ուրիշ տեսակ բոյսեր այլ կարծ են քննիչը:

== 3119. Փրփրուկ. ==

Նորոց յարմարեալ կարծուի նշանակելու Լ. Filipendula, Փ. Filipendule, կոչուած բոյսը, Փինչողի (Spirea) տեսակ մի.

[[Կատեգորիա:Հայբուսակ]]</text>
      <sha1>q6u9305p4z40581ube7as4tv7hedjrs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Հայբուսակ/Ք</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151808</id>
    <revision>
      <id>397324</id>
      <parentid>397287</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T11:23:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emptyfear</username>
        <id>547</id>
      </contributor>
      <origin>397324</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26609" sha1="734ugjmr19h4uq2vvv2fdyhtipcd0d4" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title = [[Հայբուսակ/Ցանկ|Հայբուսակ • Այբբենական ցանկ • Ք]]
|author = Ղևոնդ Ալիշան
|previous = [[Հայբուսակ/Փ|Փ]]
|next = 
}}

== 3120. Քաբարա? ==

«Խէժ է նման Սանդալօզի»։ Այսպէս գրեն հին Բառգիրք և բառք Գալիենու։ Սանդալօզն է հուն. տես Ճանդան, որոյ է Խէժն այլ յիշուած է։

== 3121. Քալանդաշի կամ Քանդալաշի ծառ. ==
– Տես Թանթրուենի։ 

== 3122. Քակընջի տակ։ ==

Յիշուած է Խուպայզի կամ մեծ Մոլոշի նշանակութեամբ։

== 3123. Քահանայատակ. ==

Տես Խաչափայտ։ Ար. այլ Քէհիանա կոչուի. արաբ.

== 3124. Քահանայի պտուղ. ==

Բժշկր. մի գրէ միայն. «Որ զայս (պտուղ), ուտէ ակռայն իսկի չցաւի յաւիտեան»։

== 3125. *Քաղբան. ==

Տես Մաղթ։ Յ. անուն հուն.։

== 3126. Քաղկու! ==

Հին Բժշկարանն ակընջի մէջ աճած մսի դեղ գրէ, Լեպէդիս (Lepidium, «Նուարտակ), Քաղկու, Ճնարակ, միաչաք արա և մանրէ, մեղրով և քացխով յարո և ռէճնիչ (ռետին?) արա, և կամ զդեղդ ցամաք ի ներս փչէ»։

== 3127. Քաղմն. ==

«Ասփրէ (Ասպուր) հունդն է, ըստ Բժշկարանի միոյ։

== 3128. Քաղցրահարուխ. ==

Մատուտակն է Լ. այլ կ’ըսուի Dulcis Radix, ըստ Մատթիոլի:

== 3129. Քաղցր Հունդ. – Անիսոնն է: ==

== 3130. *Քամազ: ==

Ազատքեղն կամ Քարի Կարոսն է, ըստ Ասարայ, որ գրէ Պիտրէսալիոն, Petroselinum.

== 3131. *Քամահ. ==

Ար. արաբ. «Որ է Սունկ», գրէ Ամիրտ. լաւ եւս Բողբուճն է. տես թ. 367։

== 3132. Քամէխոտ. ==

Ըստ Պոնտացւոց է: Geranium Colombinum. Հասարակ խոտ մի ճամբաներու վրայ և մօրիներու մէջ բուսած, բարակուկ և երկայն թելերով քան ճիւղերով, տերեւներն այլ նոյնպէս երկայն կոթերով մանրիկ ու բարակ թելեր են՝ ափի կամ աստղի ձեւով տարածուած. ծաղկներն բաժակաձև մանրկեկ առանձին թելերու վրայ: Անուամբն և թեթեւութեամբն յարմարի Հողմածաղիկ կոչման:

== 3133. Քամունի. ==

Հին Բժշկարանն յիշէ. թուի Չամանն:

== 3134. Քանկարզաս. ==

Ար. արաբ. Կանգարի խէժն է. կամ Հարշաֆի, ըստ Ամիրտ. «Եւ ասացած է, թէ ով է, փսխել կու տայ հեշտութեամբ, (թէ) տաք ջրով և Սքընճպլինով խմեն և մեղրով»: Ռազիկ բժշկապետն այլ թեթև վերաբերութեան համար պատուիրեր է զՔանկարզատ։

== 3138. Քանտան կամ Քանտանա. ==

Այսոր թէ հունտն թէ ջուրն իբրև բժշկարար դեղ յիշուի. բայց ոչ՝ ինչ ըլլալն. Տես և Կանդանա, թ. 1295։

== 3136. *Քաշիմ. Քաշմ. ==

Ար. արաբ., Անճիտանն է. տես թ. 118.

== 3137. Քաշտակ. ==

Կտաւատն է կամ կտաւատի հունտն. ըստ Բժշկր. Ար. Պզր ըլ-Քեթէն։

== 3138. * Քապապա. ==

Ար. արաբ. յորմէ և Լ. Piper Cubeba, Փ. Cubébe. կոչուի Ար. և «Հապ ըլ-հարուս, ինքն զէտ զՖլֆուլ հատակներ է և լեղի է.. բացող է և օգտէ գլխացաւութեան և շակիկային, և թէ օծես զակռան՝ ուժովցընէ, և զբերնին խոցերն աղէ կցընէ, և զՍոխին և զՍխտորին հոտն տանի. և թէ ի. գերանդ պահես՝ զձայնն յստակէ, զպալղամի գիճութիւնն տանի… Եւ լաւն այն է որ ի Հնդկաց գայ»։ Հիմայ ի Ճեաւայ և ի Պոռնէոյ կղզեաց կու բերեն:

== 3139. Քաղարա. Քապրենի. ==

Բժշկարանն յիշէ Քապարայի տակի կեղեւ։ Թուի Կապպարն կամ Քապրցախ. Մխ. Հերացի՝ պինդ փայծեղան հալող դեղ գրէ «Քապրենոյ տակի կեղև չոր ցուցած՝ կէս դրամ, և այլն»:

== 3140. Քապողակ կամ Քակողակ. ==

Հնդկաստանի թերոց մէջ յիշէ Խորեն. Աշխարհագրութիւնն:

== 3141. Քապողկրինակ. Քապողկրտակ, ==

Ակրկարհայն է ըստ Ասարայ. տես թ. 44։

== 3142. Քապրխոտ։ ==

Հին Բժշկարանն սընկոյ դեղ գրէ, «Քապրխոտի տակ, Տլիայի տակ, Անկուժատի տակ, Մատուցկի քամուքս. բլիթնի շինէ, և այլն: Թուի հետեւեալն

== 3143. Քապրցախ. ==

Նոյն Բժշկր. յիշէ և զայս. «Քապրցախ պտուղ աղա և ի գինի խառնէ, և այտով խախաջ այնէ», ակռայի ցաւ ունողն։ – Տես կապպար։

== 3144. Քաջբեր. ==

Բառկաւաք մի նշանակած է ի ցանկին. թերեւս տեսակ մի Խաղողոյ կամ ուրիշ պտղոյ:

== 3145. Քաջի ըղունգ? ==

Բժշկարան մի զուգէ զայս Յելի բառի, Յ. թէ Ար. թէ՞ Հ. առասպել Ալն, որ տեսակ մի Քաջ կամ Դեւ է։

== 3146. Քաջվարդ. ==

Փենունայի շատ անուանց մէկն. տես Խաչափայտ:

== 3147. Քառ. ==

Այսպէս կոչուի տեղ տեղ ի Հայս Կապպարն, տես զայս:

== 3148. Քարամուխ? ==

Բանջարեղինաց ցեղին վերաբերի, յիշուած ի Մեղու օրագրի (Բ, 83)։

== 3149. * Քասնի. ==

«Որ է Եղրդակն», գրէ Բժշկարան մի. տես զայն և զԽանգարեկ։

== 3150. Քասպ. ==
– Տես Թախ։ 

== 3151. Քատոր կամ Քատուր? ==

Ամիրտոլվաթի Բժշկարանին ստածման մասին մէջ՝ յիշուի քամիոտ ստամոքի դեղ, Վարդի շարապի Հետ և «Քատուրի և Ազոխի շարապ». բայց ինչ ըլլալը չի յայտներ։

== 3152. Քարաժանգ կամ Քարի արիւն. ==

Կարմիր փոշէտեսակ Մամուռ՝ փխրուն քարերու վրայ։

== 3153. Քարախունկ. ==

Այս տեսակ Խնկի զուգակիշ գրէ Բառգիրք մի՝ Մոլկազրակ (Մուղլ-ազրախ). Հին Բժշկր. այլ կ’ըսէ. «Քարանխընգին գործ, որ ես մարդոյ, սուր դեղ տան և պատրաստին ի փորանցութենէ, թէ զաղիքն քերթէ՝ զինքն ի Հետ տան որ անվնաս պահէ. օգտէ և յընգան է։ – Ուրիշ Բժշկր. Թեղօշ ծառի խիժն է, կ’ըսէ։ Գալիանոսի բառից մէջ Բդելիոն բառի զուգած է, որ է Յ. հուն., Լ. Bdellium։ Խորեն. Աշխրհ. Արցախոյ Կողթ գաւառի բերք գրէ զՔարախունկ։ Հիներն այս Բդելիոն կոչուած խէժը՝ Բալասանի ծառերէն Հանէին, որոց ա. մենէն ընտիրն էր յԱփրիկէ։ Քարախունկ կ’ըսուէր, ըստ ոմանց, քարի պէս կարծրանալուն համար։

== 3154. Քարահունդ. ==

Այլեւայլ բուսեղինաց հետ գրէ Բժշկարան մի զայս այլ, ի դեղ զօրութեան մարդոյ:

== 3155. Քարաննուխ. ==

Ըստ անուանն է քարերու մէջ բուսած Անանուխ. թուի փ. Mentha de mon tagne կոչուածն: Յիուի վաստակոց գրոց մէջ, ուր բնագիրն է Crysanum, Զուիրակ, և խրատ տայ մեղուաց աչքի ցաի դեղ Քարանձուխ ծխել (ՄՂ)։

== 3156. Քարասերմիկ. ==

Ձաւարի տեսակ մի, ըստ Բախտամ:

== 3157. Քարացունծ. ==

Նորոց հնարած բառ երեւի (Salvia) Եղեսպակի համար:

== 3158. Քարաւէ. Քարուէ. Քարաւիա. ==

Ըստ Ար. արաբ. կոչուի և Կրտմանա, արաբ., Կրտիմն, Ղրտիմա, Խրտամա. ըստ ոմանց է Ճապուռն, Լ. Carvum, ըստ այլոց Cardamina, Ջրկոտեմի տեսակ: Հին Բժշկր. յիշէ բնութիւնը, «Տաք և չոր է.. հանէ ի փորոյ զտափակ ճիճի.. զփորն կապէ քիչ քան զՉաման»։ Յիշէ նա և զՎայրի Քարաւէ ` Կրտմանա կոչելով. Ամիրտ. և ուրիշներն այլ յատկապէս Վայրի Քարաւէ անուանեն զԿրտմանաւ Ար. Քարաւիա Ճապալի (Լեռնային) և Քարաւիա պարրի (Վայրի). «լաւն այն է (ըստ Պատէմինի) որ դեղին լինի. և զիւր չարութիւնն տանի Անիսոնն է: – Հասարակ Քարաւէն թէ և ամեն կողմ գտուի, բայց առանձին տեսակներ այլ ունի, որոցմէ Cardamine Hirsuta կոչուածն իչուած է ի Բաբերդ. – C. Peo tinata ի կողմանս Բասենոյ – C. Huntii ի Դաշքէօփրիւ. - C. Acris ի Պին. կէօլ, – C. Uliginosa ի կարին. – C. Impatiens ի Հր. Կովկաս:

== 3159. Քարաւէ կամ Քարաւիա. Հոռմցի. ==

Այս անուամբ այլ կոչուի Չամանն:

== 3160. * Քարաւս. Քէրէֆս. ==
– Տես Կարոս։ 

== 3161. Քարափառփառ. ==

Քարերու վրայ մաշկի պէս պատած Մամուռն է:

== 3162. Քարափի Քոչոր. ==
– Տես Ձարխոտ: 

== 3163. Քարաքոս. ==

Ըստ վերոյգրելոյն՝ քարերու Մամուռն է կամ Գորտնուրդն Գալիենոսի բառից մէջ այսոր. զոյգն գրուած է Ղիս կամ՝ Ղրքոս. այսինքն Tert, Lichen. Տես և Լօռ. Մամուռ. – Բնակազմութեան մեր էին գրող մի կ’ըսէ, առաջինն բուսեղինաց «է Քարաքոսն, որ մօտ ի Տող, և վերջին՝ Ամրա, որ արու և էգ… և Քարաքուն փոշին է՝ զոր բերէ Հողմն և արկանէ զքարամբք. և ցօղ եկեալ տամկացուցանէ զնա, և յաւուր գարնայնոյ ծննդագործ առնէթամանակին, և Դոուսանի, և ի գիշերի մինչև յերրորդ ժամ՝ աւուրն սնանի, և կենդանի է, և անդր յառաջ մեռանի՝ մինչև ցերեկոյ, և դարձեալ` կենդանանայ։

== 3164. Քարբեկ. ==

Նոր հնարուած բառ Saxifraya անուան թարգմանութիւն – Տես Ծնկածաղիկ.

== 3165. Քարի Բանջար. ==

Քարոտ տեղուանք բուսնիլն յայտնուի. այլ տեսակն։ Յիշած է բառհաւաք մի։

== 3166. Քարիգունի? ծաղիկ։ ==

Յիշուած ոչ հին Բժշկարանի մէջ. թուի Ղարիկոն, այսինքն Agarigus, որ է Սունկն, թէ և սա յայնի ծաղիկ չունի։

== 3167. Քարիժանգ։ ==

Այս այլ նոյն կամ՝ նման է վերնոյն, և լսուի ի Խոտուջուր։

== 3168. Քարխնծորի. ==

Անունն Խնձորենւոյ է, բայց ի Խոտաջուր տարբեր տեսակ պտուղ մի ճանչցուի, նման Ղղուիթի (թ. 1822), սակայն այսօր պէս շատ կուտ չունի, այլ հատ մի։

== 3169. Քարխոտ. ==

Համարուի գլխաւոր տեսակ մի Շամպղիտակի (տես թ. 2268). լ. Symphytum, Officinale կամ Consolida major, Փ. Consoude officinale, Grande Consoude, Herbe du Cardinal.

== 3170. Քարկծեղ կամ Քարծկեղ. ==
– Տես Եղամա։ 

== 3171. ՔարկողՃ։ ==

Քննելու արժան անուն, յիշուած ի նոր բառհաւաքէ։

== 3172. Քարհացի։ ==

Այս այլ անունէն յայտնուի Հացի ծառի տեսակ մ’ըլլալ, կարծր փայտով, որ շիտակ կու բարձրանայ. ճիւղերն այլ դիմադէմ։ Յիշուի ի Տարօն։

== 3173. Քարձանձն. Քարաձանձ. Քարաձանձր. ==

Թէ Հին Բժշկր. և թէ Ամիրտ. կ’ըսեն թէ նոյն են սա է և Հալպրա, որ թերեւս Ար. անունն է, բայց ինչ ըլլալն անծանօթ է ինձ. մի թէ Քարաքոս մի, ձանձախարիթ բառին մասամբ զուգուած։

== 3174. Քարճին. Քարջին. Քարջենի. ==

Տեսակ մի Տանձի, որ աշնան վերջերը հասուննայ ծանօթ ի Տարօն, յԱրցախ:

== 3175. Քարճլավարդ. ==

Հնկեկ Բժշկարանի մի մէջ այսպէս գրուած է, կէս մթխալ դեղբայց մեր Հնագոյն Բժշկր. գրէ այնոր տեղ Լազվարդ քար, զոր ուրիշ այլեւայլ դեղոց Հետ զուգեց «ծեր բժիշկն Պաղտատցի, ինձ Հեթմոյ Սեւաստիօսիս, (կ’ըսէ Բժշկարանիս տէրն), միջաց ցաւու, կորնչի և այլ այսպիսեաց:

== 3176. * Քառնապ- ==

Տես Կաղամբ Հոռմըցի։ 

== 3177. Քարնշի. ==

Անունն Նշի է, բայց ըստ Խոտջրեցւոց Վայրի Ձիթենի է:

== 3178. Քարղնշուշ. ==

Քարաննուխն է. Թ. Դաշ Նանէսի, լսուի հիմայ այլ ի Հայս։

== 3179. Քարքրուկ. ==

Հին թէ նոր անուն՝ չգիտեմ, բայց տրուած է Յ. և Լ. Cotyledon բուսոյ, զոր Պէյթ. այլ նոյնպէս գրէ արաբ. Ամիրտ. «Ղուտուլիոն, որ է Զալայիֆ ըլ-մլուք, արաբ. որ է Հայր ըլ-ալամն. և ասեր են ոմանք թէ բոյս-մն է որ զՀայր ըլ-ալամին զբանն առնէ. և իր տերեւն և տակն զքարն (մարմնոյ) կու Հալէ, եւայլն, Պէյթար կ’ըսէ, թէ կոչուի եւս Երիցու ականջ, արաբ. Ազան էլ-քասիս (քէշիչ) – Ըստ թարգմանին բոյսն է Cotyledon Umblicum կամ Saxifrage Media կոչուածն։ Քանի մի տեսակ խոտեղէն կամ փոքր թուփեր են թանձր տերեւներով և հասկաձև ծաղկներով։

== 3180. Քաջուր Վարդ։ ==
– Տես Վարդ։ 

== 3181. Քաքանաջ. Քաքնիջի. Քակոնիճ. Քանքանաճ. Քաքունիճ. ==

Հին բառգիրք մի կ’ըսէ, «Լեռնացի պտուղ է, որ է Մարգի ընկոյզ». ուրիշ տեղ այլ, Մորմոյ պտուղ։ – Ամիրտ. «Ինքն խոտ է, և իրմով եղ ներկեն կարմիր։ Հալաբշտիկ է. աղէկն կարմիր պիտի», և այլն. - Բառգիրք մ’այլ կ’ըսէ. Կարմիր Շնխաղող է։ Ուրիշ Բժշկր. մի յիշէ «Բաքունիճի ջուր, որ է Պրիւին»: – Ուրիշ մ’այլ. «Ինքն կարմիր միրգ մ’է յ’անի մէջ է, և ինքն Շնխաղողի ցեղերուն է, և լաւն այն է, որ կարմիր լինի… և տերեւն աչաց ցաւին օգտէ. և իր հատն օգտէ ակռային ցաւութեան. և (թէ) ջուրն քամեն՝ օգտէ ակընջին ցաւուն»: Տես Յակոբուկ։

== 3182. Քաջուր։ ==

Ար. արաբ.. Հոտով և պէսպէս գործածութեամբ ծանօթ սպիտակ և սառնո. րակ պինդ խէժ է, ծառէ մ’առաջ եկած, որ Փ. կոչուի Camphrier. «Երեք ցեղ է, կ’ըսէ Ամիրտ, Ղայբսուրի, Ըռոմպահի և Չինի - լաւն այն է որ Ղալըսուրի լինի. յանուն Քիսուր երկրի ու էյան կղզւոյ, ըստ Պէյթարայ. որոյ երկրորդ տեսակը Ռահի գրած է (ի տպագրին). ասոնցմէ զատ ուրիշ տե. սակներ այլ պիչէ. անոր Համար կ’ըսէ Ամիրտ. «Ասացել է գրոցս չինովն՝ թէ շատ ցեղ Քաֆուր կայ, և ամենն ի Հնդկաց կու գայ. - Ե Քաֆուրի ծառն սպիտակ է՝ որ ի կարմրութիւնն ի մօտ է, և կայ որ Նիլին գոյնն կու նանի, և շուտ կոտրի, և Քաֆուր՝ զամխին նման է, ճերմակ, և ծառին կեղեւին միջէն կ’ել է, երբ զծառն կոտրեն. Հանց որ զիայտին կեղեւնին ճղքես, ի միջէն ելնէ: Քաֆուրն 1 – Շատ տեսակ բժշկական օգուտները գրելով՝ կ’աելցընէ. «Մասրուճուէ ասէ, թէ` մարդ-մն տեսաք որ վեց մթխալ Քաֆուրն՝ երեք անգամ կերաւ, զստ ամոքին ուժն փոխեց, և զկերակուրն չէր մարսել… և այլ իսկի զեն չեղաւ։ – 3իշուի առանձին քափուրի տակ և բացատրի Ոլուխ կամ Ուլուխ կանաչ և

== 3183. Քեալ մար?. ==

Ուտելի բանջարեղէն մի` նշանակած է բառկաւաք մի։

== 3184. Քեխ. ==

Բանջարեղէն թուփ մարդաչափ բարձր, և բազկաչափ հաստ որձայով, զոր կե. ղեւելով խաչեն աղեն և ուտեն թէ և լեղի. նման է Թերխաչի։ Տերեւներն Որթոյ տերեւոց չափ մեծ և աւելի շատ անկիւններով և սրածայր են։

== 3185. Քեղ։ ==

Անուամբ մօտ վերինին բայց ազգա և ձեւով տարբեր. Հին Բժշկարան մեր ստո. րագրէ այսպես. «Քեղ, զօրութիւն ունի Հովանի. Հիպոկրատէս՝ Պողիպոն կոչէ զդա (Botoy կամ BoxՑton), ի գետեզր բուսանի. և իր նշանն այս է. բազուկն յերկայն թզաչափ. տերեւն լայն և գէր, նման Անմեռկին. և ներքի դե էն կարմրագոյն. ծաղիկն ծիրանագոյն. Հունդն բոլորակ ներքոյ տերեւին. կծու զէդ Պղպեղ: տակն զէդ ձուք. և է պիտանի (1). ապա քաղել և չորցընել զդա ի Տով տեղ, և ճիճն շրջել: ես գիտենայ՝ աղա և մեղրով շաղէ. և ճահկացի աղով ի վերայ այտուցի դնել՝ օղYցընէ, և ցանէ ի վերայ չոր վիրի, սրբէ և զփուտն ուտէ, և որ ի բերան չար վէրք են՝ օգնէ. և գինով խմել՝ զորովայնն պնդէ. և դալար ծեծածկ զաղտեղի վէր և զցեց՝ որ է գէշ ցան, մենակ սրբէ։ ԶԲունդն եփել և խմել գինով զփորն լուծ է, և զմաղձ և զմաղաս Հանէ, և ոմանք ի թան դնեն զդա: – Ասար բժիշկ. Իչէ մեղոյ հունդ և զուգանիչ գրէ կապնդեղ և Քաշմ, որ և Անճիտան, տես զայսոնք թ. 19, իսկ Ստ. Ռոշքեան գրէ. «Քեղ, խոտ, Գո

{Հին գրով գլխին վրայ տն գրուած է, իբր անպիտան և ոչ պիտանի նշանակցելու կըր նար թերեւս գրելի կարծել ասոնց տեղ, «ԷԳԷ ապա քաղել, և այլն։ ճ«սերի տեսակ է, որ զինքն ընդ արեգական՝ ի ծագմանէ մինչև ցմուտ նորին, թէպէտ եւ. ամպ լիցի, շուրջ ած է. Լ: Chreston? Այսպիսի լ: անուն բուսոյ ան. ծանօթ է հիմայ. - Հին Բժշկարանի յիշած 3. անունն և բուսոյն արմատի ձեւն՝ տան կարծել թէ ըլլայ տեսակ Սխտորի Allium Cepa. Փ. Ognon.

== 3186. Քեղաքարով. ==

Ըստ ոմանց է Ազատքեղն (թ. 11)կամ վայրի Լաուրն, Ց. Ooooeso, Լ. Apium montanum. Պէյթար այլ գրէ 3- բառը՝ Օրհասայինօն 5. 449/, բայց ստորագրէ Քերեֆս 4։3 անուամբ, որով և Ամիրտ. «Քարաշս որ է Քարաշիզ, Ած-ոց և վայրի, և Հռռմցի և Ջրի, և լաւն այն է որ ածւոց լինի. բացող է, և զհով գլխացաւութիւնն տանի, և զբերնին Համն աղէկ առնէ, և այլն։ Ասէ Պտ. թէ ինքն շատ ցեղ է, Ածւոց և վայրի և Շամի և Լեռան և Եամանցի և Մայրեղի? (Մաղրիպի՝) և ցեղ մի այլ կայ որ ի ջուրն կու բուսնի, որ է Ճարմիր բլ-մային։ Տես կարոս ջրի և լախուր։

== 3187: Քեղասերմ. ==

Ճճիի դեղ գրուած է: Հաւանօրէն վերոյիշեալ Քեղի ունտն է։

== 3188. Քերքէշ. Բաչխտակն է. տես զայս: ==

== 3189. Բեքերթ. Քերքերթ. ==

Հին Բժշկ. գրէ. «Սմփոt, Քերքերթ, այսինքն Ուպանտոտակ, Լ. Silphium. Տես Անճիտան։

== 3190. Քոչմատ։ ==

- Այսպէս անուանեն ի կեղի զՍինձ խոտը. տես զայս:

== 3191. Քթան. ==
– Տես կտառատ, վուշ։ 

== 3192 *Քթիրա. ==

Տես Գազի խէժ: – Բժշկր. մի գրէ. Լ: Տրակակտում. փոխանակ Tragecentum.

== 3193. Քիզ - Բիզիզ. ==

«Ջարվիր, կարմիր Հունդ, ըստ Ասարայ: Տես Ճարճիր: - կամարկապցին գրէ, «Քիզ, Քիստո։ Տհվե թիքենի, Մարզանկուչ).

== 3194. Քիմ. Քիմէ? ==
– Տես Գերերի։ 

== 219 5. Քիմիա ծաղիկ - ==

Սիչուի Սասնոյ կողմերում, այնոր Դիւցազն ՄԷՏէր Դաւթի բերդին մատեր քարոտ տեղուանք փոքրիկ բոյս մի, որոյ տերեւներն ի սև քչտող՝ կ’ըսեն տե. ղացիք, և անոնց միջէն երկու Վարդի կոկոնի նման ծաղիկք կելնեն, որ գի չեր ատեն Հեռուէն ճրագի լուսոյ պէս փայլին, մօտանց՝ ոչ- զօրաւոր մոտ մայլ ունենալով մեռոնի ծաղկանց մէկն Համարուի: Ամառը կու ծաղկի, աշնան կու ցամքի։ Թուի Մխ. Գոչի Ախրիզանն. տես թ. 35։ - Ասկէ յար մարցուցած և առասպելած կերեւի Քիմիաuտան ծաղիկն, որ «մէկ, ծաղիկ է, տակ ունի չրս թուփայ, խաչանման սփռի ի վերայ երկրի, և եզրն ի հին մանտր ծաղիկ ունի՝ որպէս ասղան ծայր. և ի վեր ծաղիկն չորս մանուշակագոյն և ըռանկ կարմիր որպէս արուն կարմիր. յորժամ ի ձեռաց երեսն տաս՝ այրէ. թէ զծաղիկն մեղրով ուտես՝ ի հաստուն լինիս! թէ զծաղիկն ի կաթն խառնես՝ իւղ դառնայ. և թէ զինքն ի Հետ քո պաՀես՝ լաւ է ամէն բանի իմաստութեանն:

== 3196. Քիսամն. ==

Or le finaliung. Urfpuulim dings. -. Orobus Taberolus.. Orobe. «Աշաննա, ըստ Ամիրտ, որ է Քուչնան, և լաւն այն է որ սպիտակութիւն քչտէ. տաք և չոր երկու տրճ. ճլէ կու տայ և կու բանայ, և զերեսն աղէկ այնէ և զմանն կու տանի, և կու կարմըրցընէ զերեսն… և Հոռոմն Աղվանիս 2 և ասէ և ի Շիրազ Քսանակ, կ’ասեն. և ինքն կապ է՝ որ կան ի Մաչին Համն և ի Ոսբին Համն ի մէջն է, և գոյնն մթնագոյն, և յորժամ՝ կեղեւեն՝ Ոստին գոյնով լինի, և որ կտուած լինելով՝ զպախրէն քան զայս աղէկ գիրացընող չի կայ. և լաւն այն է որ գոյնն ի սեւութիւն քշտէ, և լան ի Դմեխ և ի Մսր լինի.. և զՔուշնան թէ եփես, որ թէ ի Հովութենէ չուղակ լինի և կամ՝ թէ Հերքուն լինի, և ի վերայ լնում, շատ օգտէ. և իր ալիւրն զպինտ ուռեցնին կակղացընէ. Ե- զինքն այսպէս տակին արաւ առ զՔուչնան՝ որ ի լի լինի և սպիտակ լինի, և ջուր լից ի վերայ, և պա` մի խառնէ՝ մինչև զջուրն խմէ, և զայլ ջուրն Հան և թափէ. և տապկես որ կեղեւի, և յետոյ ջաղացն աղա և մաղէ. և առ յիրմէն երկու հրամ մինչև երեք դրամ. և յիրմէն պեղծ ալտեր ընծայի, և չոր կերակուր է, և շատ ուտելն, պէսպէս վնասէ. – Ի գիրս նախնեաց՝ Եւսեբիոսի Եկեղեցական պատմութեան մէջ յիշուի այս ընդե. ղէնս (Գ. Ջ), Հոլոված, «Քիսամամբ լնուին զզօրութիւնս տանջեցելոցն, ուր սխալ կարդացուեր է Քրսամար։ – Քանի մի տեսակ Քիսամ՝ կայ, որոց մէկն Հայկական կոչուած է ի բուսաբանից, 0. Armenus ի Բաբերդ, և ի Թէքտաղ: – Ոսկեգոյնն, 0. Aureus, ի մարդոյ, զիմիլ։ – կապտագույնն ի Գարապաղ, կովկաս. – Սպիտակագոյնն). Canel cens, Արգէոս է։ – Ճերմակն O. AlbuՑ ի Ռ-Հ. - Սեւն ի Հր. կովկաս, – Մաղեղն, 0. Hirsutus, ի Պոնտոս, Հր. կովկաս, և այլն։

== 3197. Քիքիզ։ ==
Խառնուպն է։

== 3198. Քլիվերտի: ==

Մէկն նշանակած է այս երկբայական անունը, իբրև Բարտի ծառ:

== 3199. Քնարենի։ ==

Bաղագս ծառոց վերնագրով Հինկեկ գրուածի մի մէջ, որ միայն ծառոց ա. նուններ է, այս այլ գտուի: Տես Քունար. իսկ

== 3200. Քնարակ ==

ՑԻշուի Ագաթանգեղոս ի կարգի ծաղկանց. բայց թուի վերնոյն պտուղն։

[[Կատեգորիա:Հայբուսակ]]</text>
      <sha1>734ugjmr19h4uq2vvv2fdyhtipcd0d4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Կատեգորիա:Հայբուսակ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>151809</id>
    <revision>
      <id>397288</id>
      <timestamp>2026-09-26T12:29:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emptyfear</username>
        <id>547</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «[[Կատեգորիա:Ղևոնդ Ալիշան]]»:</comment>
      <origin>397288</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46" sha1="my6yjzwsvm0xxhw5koy32kz4wzds75t" xml:space="preserve">[[Կատեգորիա:Ղևոնդ Ալիշան]]</text>
      <sha1>my6yjzwsvm0xxhw5koy32kz4wzds75t</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>