MediaWiki:Common.css

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="hy">
  <siteinfo>
    <sitename>Վիքիդարան</sitename>
    <dbname>hywikisource</dbname>
    <base>https://hy.wikisource.org/wiki/%D4%B3%D5%AC%D5%AD%D5%A1%D5%BE%D5%B8%D6%80_%D5%A7%D5%BB</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.24</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Մեդիա</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Սպասարկող</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Քննարկում</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Մասնակից</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Մասնակցի քննարկում</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Վիքիդարան</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Վիքիդարանի քննարկում</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Պատկեր</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Պատկերի քննարկում</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki քննարկում</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Կաղապար</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Կաղապարի քննարկում</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Օգնություն</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Օգնության քննարկում</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Կատեգորիա</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Կատեգորիայի քննարկում</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Հեղինակ</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Հեղինակի քննարկում</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Պորտալ</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Պորտալի քննարկում</namespace>
      <namespace key="104" case="first-letter">Էջ</namespace>
      <namespace key="105" case="first-letter">Էջի քննարկում</namespace>
      <namespace key="106" case="first-letter">Ինդեքս</namespace>
      <namespace key="107" case="first-letter">Ինդեքսի քննարկում</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Մոդուլ</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Մոդուլի քննարկում</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>MediaWiki:Common.css</title>
    <ns>8</ns>
    <id>572</id>
    <revision>
      <id>397744</id>
      <parentid>361350</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T11:30:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Maintenance script</username>
        <id>3601</id>
      </contributor>
      <comment>Use thumb.wikimedia.org for thumbnails ([[phab:T427465]], Operator: Ladsgroup)</comment>
      <origin>397744</origin>
      <model>css</model>
      <format>text/css</format>
      <text bytes="20088" sha1="900ey14k20dgs4hnzl6iulygtk74wrh" xml:space="preserve">@charset &quot;utf-8&quot;;
/* &lt;source lang=&quot;css&quot;&gt; */
/* This stylesheet affects all skins. */
/* Always check with the [http://jigsaw.w3.org/css-validator/validator?uri=http%3A%2F%2Fcommons.wikimedia.org%2Fw%2Findex.php%3Ftitle%3DMediaWiki%3ACommon.css%26action%3Draw%26ctype%3Dtext%2Fcss&amp;usermedium=all W3C CSS Validation Service] after any changes. */
/*(In [[w:Mozilla|Mozilla]] and [[w:Opera (web browser)|Opera]], you can test style changes dynamically with the [http://www.squarefree.com/bookmarklets/webdevel.html test styles] bookmarklet from squarefree.com. It pops up a window for adding style rules, and updates the page as you type.)*/


/*
 * Dynamic Layouts
 */
#text-wrap { margin-left:3em; position:relative; }
#text-container {}
#text {}

/* sidenotes */
body.ns-104 .sidenote-left { position:absolute; left:0; width:6em; padding-right:1em; text-indent:0em; text-align:left;}
body.ns-104 .sidenote-right { position:absolute; right:0; width:6em; padding-left:1em; text-indent:0em; text-align:left;}


/* make Safari moar-kewl */
a:link,
a:visited
{
 -webkit-transition: color .2s linear;
}

/*********
** Various tweaks
*********/
.references { 
 background-color:white; 
 margin-top: 20px;
 border-top: 1px solid #c8ccd1; 
 padding-top: 1em; 
}

/* Éviter d'obtenir un interlignage de taille variable. */
.reference, .exposant { 
 vertical-align:text-top;
 position:relative;
 font-size:.8em;
 top:-5px;
}

/* mediawiki définit sup.reference en inline-block, cela force une identation de 2em hérité de .pagetext &gt; p  */
sup.reference {
   display:inline !important;
}
.headertemplate-reference { padding-top:0.4em; padding-bottom:0.5em; font-size:90%; }

/* 
* ancienne classe utilisée pour les références ; périmée ? 
*/
.references-small { font-size: 90%;}

/* supprimer l'indentation du premier paragraphe des références, ne matche que le code ref follow= */
.references p:first-child {
   text-indent:0em;
}

/* Mise en surbrillance de la note ou de l'ouvrage de référence cliqué
   pour faciliter la navigation (de en.wikipedia). */
ol.references &gt; li:target { background:#DDEEFF; }

/* Fix copy&amp;paste formatting */
.verse pre
{
 margin: 0;
 padding-left: 2em;
 border: 0;
 background-color: #FFF;
 font-family: sans-serif;
 white-space: pre;
 line-height: 150%;
}
.verse p
{
 white-space: pre;
}

/* Short lines preferred by some editors */
.prose
{
 padding-left: 3em;
 max-width: 35em;
 margin: 0 auto;
}

/* show deleted text hidden by {{copyvio}} */
.page-Special_Undelete div#copyvio
{
 display: block !important;
}

/* Allow transcluded pages to display in lists rather than a table. Compatible in Firefox; incompatible in IE6. */
.listify td    { display: list-item; }
.listify tr    { display: block;     }
.listify table { display: block;     }

/* indent page text on screen out of the way of the page numbers */
@media screen, handheld, projection
{
 div.indented-page
 {
  margin-left:3em;
 }
 cite *.printonly
 {
  display: none;
 }
}

/* Dont display the URL onto the screen */
@media screen, handheld, projection
{
 cite *.printonly
 {
  display: none;
 }
}

/*********
** Most-used standard templates
*********/
/* {{textinfo}} */
.textinfo
{
 margin: 1px;
 padding: 1px;
 border: 1px solid #0E8605;
 background-color: #B0E0A0;
 text-align: left;
}
.textinfo th
{
 background-color: #0E8605;
 text-align: center;
 font-weight: normal;
 color: #FFF;
}
.textinfo td
{
 background-color: #C6FFC6;
}

/* {{featured}} */
#cornerbox
{
 position: absolute;
 top: 0.3em;
 right: 0.2em;
 border: 1px solid #BBB;
 font-size: 0.8em;
}

div#divMediaWiki-Proofreadpage_header_template
{
 width: 100%;
 float: left; /* containment ;) */
 padding: 0.5em 0; /* do any l/r padding on an inner element */
 text-align: center;
}
/* colours common to Template:Header and MediaWiki:Proofreadpage header template */
table.headertemplate,
table.footertemplate,
div#divMediaWiki-Proofreadpage_header_template
{
 border: 1px solid #c8ccd1;
 padding: 5px 10px;
 border-radius: 0.2em;
}
div#divMediaWiki-Proofreadpage_header_template div.hAuthor
{
 padding-top: 0.5em;
 padding-bottom: 0.4em;
 font-size: 100%;
 font-weight: bold;
}
div#divMediaWiki-Proofreadpage_header_template div.hTitle
{
 padding-top: 0.4em;
 padding-bottom: 0.4em;
 font-size: 120%;
 font-weight: bold;
}
div#divMediaWiki-Proofreadpage_header_template div.hDetails
{
 padding-top: 0.4em;
 padding-bottom: 0.5em;
 font-size: 90%;
}
div#divMediaWiki-Proofreadpage_header_template div.hNavigation
{
 width: 100%;
 float: left; /* containment ;) */
 padding: 0.2em 0; /* do any l/r padding on an inner element */
/* don't like this
 border-top: 1px solid #ADA;
 */
}
div#divMediaWiki-Proofreadpage_header_template div.hNavigation div.hNavPrev
{
 float: left;
 text-align: left;  /* override ambient for containing element */
 padding-left: 1em;
}
div#divMediaWiki-Proofreadpage_header_template div.hNavigation div.hNavNext
{
 float: right;
 text-align: right; /* override ambient for containing element */
 padding-right: 1em;
}
div#divMediaWiki-Proofreadpage_header_template div.hNavigation div.hNavCurrent
{
 text-align: center; /* after floats in source order! */
}
div#divMediaWiki-Proofreadpage_header_template div.hNavigation div.hNavPrev,
div#divMediaWiki-Proofreadpage_header_template div.hNavigation div.hNavNext
{
 width: 20%; /* as in {{header}} and {{author}} */
}
div#divMediaWiki-Proofreadpage_header_template div.hNavigation div.hNavPrev span,
div#divMediaWiki-Proofreadpage_header_template div.hNavigation div.hNavNext span
{
 color: #808080;
}

/* All header templates */
 
    .processheadertemplate,
    .portalheadertemplate,
    .authortemplate,
    .headertemplate,
    .footertemplate
    {
     width: 100%;
     margin-bottom: 5px;
    }
 
    /* Forward and backward link */
        .gen_header_backlink,
        .gen_header_forelink
        {
         width: 20%;
         font-size: 0.9em;
         line-height: normal;
        }
 
        .gen_header_backlink
        {
         text-align: left;
        }
 
        .gen_header_forelink
        {
         text-align: right;
        }
 
    /* Title field */
        .gen_header_title
        {
         width: 60%;
         text-align:center;
        }
 
    /* Notes field */
        .process_notes,
        .author_notes,
        .portal_notes,
        .header_notes
        {
         width: 100%;
         font-size: 0.9em;
         line-height: 1.4em;
         margin-bottom: 0.5em; /* a bit of space before body-text; 1em might be better... */
        }
 
/* Specific header templates */
    /* For {{header}} see above, with ProofreadPage code */

    /* {{header}} (footer) */
        .footertemplate
        {
         font-size: 0.9em;
         text-align: center;
        }
 
        .header_notes
        {
         border-bottom: 1px solid #A88;
         background-color: #FAFAFF;
        }
 
 
    /* {{author}} */
        .authortemplate
        {
         border: 1px solid #BEA2A2;
         background-color: #E4D8D8;
        }
 
        .author_notes
        {
         border-bottom: 1px solid #A88;
         background-color: #FFFBFC;
        }

        .author_seealso /* Remove this if we change to {{plain sister}}*/
        {
         float: right;
         padding: 2px;
         margin: 0 0 0.5em 1em;
         border: 1px solid #CCC;
        }
 
 
    /* {{process header}} */
        .processheadertemplate
        {
         border: 1px solid #966;
         background-color: #DCA;
        }
 
        .process_notes
        {
         border-bottom: 1px solid #A88;
         background-color: #FFFBFC;
        }
 
    /* {{portal header}} */
        .portalheadertemplate
        {
         border: 1px solid #36A;
         background-color: #DDE;
        }
 
        .portal_notes
        {
         border-bottom: 1px solid #88A;
         background-color: #FCFBFF;
        }

/*********
** Standard formatting classes
*********/
/* messagebox */
.messagebox
{
 width: 80%;
 margin: 0 auto 1em;
 padding: 0.2em;
 border: 1px solid #aaa;
 background-color: #f9f9f9;
 text-align: justify;
}
.messagebox.standard-talk
{
 border: 1px solid #C0C090;
 background-color: #F8EABA;
}

/* Table documentation at [[Wikisource:Style guide/Tables]] */
/* grayscale tables */
table.prettytable
{
 margin: 1em 1em 1em 0;
 background-color: #f9f9f9;
 border: 1px #aaa solid;
 border-collapse: collapse;
}
table.prettytable th,
table.prettytable td
{
 padding: 0.2em;
 border: 1px #aaa solid;
}
table.prettytable th
{
 background-color: #f2f2f2;
 text-align: center;
}

/* stylistic tables */
/* '''valign''' ; rows vertically aligned to top*/
/* '''table-c75vtop''' ; table centred, 75% width, rows vertically aligned to top*/
table.table-c75vtop
{
 width: 75%;
 margin-left: auto;
 margin-right: auto;
}
.table-c75vtop, .valign tr
{
 vertical-align: top;
}

/* tablecolhdborder; borders around table/columns/&lt;th&gt;; centre &lt;th&gt;; &lt;td&gt; align left with padding */
/* as used in [[Template:Hussey Churches table header]] */

table.tablecolhdborder
{
 border: 1px solid;
 margin: 0;
 border-collapse:collapse;
}
table.tablecolhdborder th
{
 border-bottom: 1px solid;
 border-left: 1px solid;
 text-align: center;
}
table.tablecolhdborder td
{
 border-left: 1px solid;
 padding-left: 5px;
}

/* '''valignb''' ; rows vertically aligned to bottom*/
.valignb tr
{
 vertical-align: bottom;
}

/* *********
 * Main page
 */
body.page-Գլխավոր_էջ .firstHeading,
body.page-Գլխավոր_էջ #siteSub
{
 display: none;
}
div.main_page
{
 position: static;
}
/* some new stuff for styling the main page header */
table.tblMain_page_header
{
 margin: 0 0 1em 0;
 /* border and background-color properties set in shared rules; see further down */
 width: 100%;
}
table.tblMain_page_header h1,
table.tblMain_page_header h2
{
 margin: 0 !important; /* insist on overriding #bodyContent h1 selector in main.css */
 border: 0;
 padding: 0;
}
table.tblMain_page_header div.divMPheading_wrapper
{
 float: left;
 padding-right: 7em;
}
table.tblMain_page_header h1
{
 font-size: 150%;
 padding-bottom: 0.15em;
}
table.tblMain_page_header h2
{
 font-size: 90%;
}
table.tblMain_page_header ul
{
 margin: 0; /* override margin-top to better align with h1-element; margin-left isn't applicable in this context */
}
table.tblMain_page_header hr
{
 color: #569BBB;
 background-color: #569BBB;
}
/* may want to loosen specificity a bit... and rename. more likely, it'll become floats... */
div.main_page table.subheader
{
 width: 100%;
 margin: -0.8em 0 -0.7em 0;
 background: none;
 font-size: 0.95em;
}
div.main_page table.subheader td
{
 padding: 10px 0;
}

/* some new stuff for styling the layout and look of the main page columns and modules */
div#divMain_page-ColumnWrapper
{
 float: left;
 width: 100%;
}
div#divMain_page-PrimaryMaterial
{
 float: left;
 width: 51%;
}
div#divMain_page-SecondaryMaterial
{
 float: right;
 width: 49%;
}
div#divMain_page-TertiaryMaterial
{
 float: left;
 width: 100%;
}
div#divMain_page-PrimaryMaterial   table.tblMPmodule,
div#divMain_page-SecondaryMaterial table.tblMPmodule,
div#divMain_page-TertiaryMaterial  table.tblMPmodule
{
 width: 100%;
 background-color: transparent;
}
div#divMain_page-PrimaryMaterial   table.tblMPmodule td.tdMPmodule,
div#divMain_page-SecondaryMaterial table.tblMPmodule td.tdMPmodule,
div#divMain_page-TertiaryMaterial  table.tblMPmodule td.tdMPmodule
{
 border: 1px solid #cedff2;
 padding: 1em 1em 0.5em;
 font-size: 100%;
}
div#divMain_page-PrimaryMaterial   table.tblMPmodule td.tdMPmodule h2,
div#divMain_page-SecondaryMaterial table.tblMPmodule td.tdMPmodule h2,
div#divMain_page-TertiaryMaterial  table.tblMPmodule td.tdMPmodule h2
{
 font-size: 135%;
 background-color: #569BBB;
 color: White;
 margin: 0 0 3px 0;
 padding: 1px 0 0 0;
 text-align: center;
 line-height: 1.3em;
}

/* common rule for main page header and for prettytables embedded in main page moldules  */
table.tblMain_page_header,
div#divMain_page-ColumnWrapper table.tblMPmodule table.prettytable,
div#divMain_page-ColumnWrapper table.tblMPmodule table.prettytable th,
div#divMain_page-ColumnWrapper table.tblMPmodule table.prettytable td
{
 border: 1px solid #569BBB;
}

table.tblMain_page_header,
div#divMain_page-ColumnWrapper table.tblMPmodule table.prettytable th
{
 background-color: #f1f5fc;
}

/* as requested to allow overriding of automated TOC for works were specified templates will be implemented */
#hideTOCnumbers .tocnumber { display: none; }


/* main page stuff beyond here still to-review */
   .main_page h1
   {
    margin: 0 !important;
    padding: 0;
    border: 0;
    font-size: 1.75em;
   }
   .main_page .titlebox
   {
    width: 100%;
    padding-left: 2em;
    border: 1px solid #CCC;
    background-color: #FCFCFC;
   }
   .main_page .titlebox div
   {
    margin-left: 2em;
    font-size: 0.95em;
   }
   .main_page .portals
   {
    width: 11%;
    font-size: 0.95em;
   }
   .main_page th
   {
    padding-left: 0.4em;
    border: 1px solid #A3B0BF;
    background-color: #ECDCC8;
    text-align: left;
    font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;
    font-size: 1.2em;
   }
   .main_page .blurb
   {
    width: 45%;
    padding: 1em;
    border: 1px solid #68A;
    background-color: #FFE4C4;
   }
   .main_page .blurb img
   {
    float: left;
    margin: 0 .7em 0 .3em;
   }
   .main_page .mpsidebox
   {
    width: 45%;
    border: 1px solid #68A !important;
   }
   .main_page .featuredtext
   {
    border: 1px solid #68A;
   }
   .main_page .mpsidebox table,
   .main_page .featured_text table
   {
    width: 100%;
    vertical-align: top;
   }
   .main_page .sisterprojects
   {
    margin: 0 -8px;
    border-spacing: 8px;
   }
   .main_page .sisterprojects .sptd
   {
    padding: 10px;
    border: 1px solid #BBB;
    vertical-align: top;
   }
/* above main page stuff that is indented does not appear to be used these days; will review further and eventually remove */

/*********
** Template namespace
*********/
 
/*Template documentation*/
.template-documentation
{
 clear:both;
 margin:1em 0 0 0;
 border:1px solid #AAA;
 background:#ECFCF4;
 padding:5px;
}

/*********
** Page namespace
*********/
/* transcluded pages */
.lefttext p
{
 text-indent: 2em;
}
.lefttext .poem p
{
 text-indent: 0;
}
.lefttext .tiInherit p
{
 text-indent: inherit;
}
.lefttext
{
 width: 33em;
 text-align: justify;
 margin-left: 5em;
}

.leftoutdent
{
 padding-left: 2em;
 text-indent: -2em;
 max-width: 33em;
 margin-left: 5em;
}

/* similar to tiInherit, above; wrap something with a div of this class and set line-height; poem-tags, too */
.lhInherit p
{
 line-height: inherit;
}
.quote
{
 color: #2F4F4F; /* darkslategray (not a valid color name) */
 margin-left: 2em;
 margin-right: 2em;
}

/* Justify */
body.ns-104
{
 text-align: justify;
}

/* Paragraph markers (no IE6 support) */
body.ns-104 div.pagetext&gt;p
{
 background: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b6/Paragraph-mark.svg/6px-Paragraph-mark.svg.png) 0 .3em no-repeat;
 margin-left: -10px;
 padding-left: 10px;
}

/* ProofreadPage */
.quality4 { background-color: #90ff90; }
.quality3 { background-color: #ffe867; }
.quality2 { background-color: #b0b0ff; }
.quality1 { background-color: #ffa0a0; }
.quality0 { background-color: #ddd; }
.ns-104 .editsection { visibility:hidden; }

/*********
** special formatting classes
*********/
/* ordered-list flavours; see [[History of the Rise, Progress, and Termination of the American Revolution/Chapter II]] for first deployment */
div.divRomanOL ol
{
 list-style-type: upper-roman;
}
div.divRomanOL-lower ol
{
 list-style-type: lower-roman;
}
div.divAlphaOL ol
{
 list-style-type: upper-alpha; /* or upper-latin; q: which is better supported? */
}
div.divAlphaOL-lower ol
{
 list-style-type: lower-alpha; /* or lower-latin...*/
}
div.divGreekOL-lower ol
{
 list-style-type: lower-greek;
}
div.divDecimalOL-leading-zero ol
{
 list-style-type: decimal-leading-zero;
}
div.divDecimalOL-normal ol
{
 list-style-type: decimal;     /* could be useful in nested situations - but computer says no... */
}
/* georgian &amp;&amp; armenian as needed... */

/*********
** tabber
*********/
/*
Generic defaults

Copied from http://www.barelyfitz.com/projects/tabber/example.css used under mit license
see http://www.barelyfitz.com/projects/tabber/
*/
/* $Id: example.css,v 1.5 2006/03/27 02:44:36 pat Exp $ */

/*--------------------------------------------------
  REQUIRED to hide the non-active tab content.
  But do not hide them in the print stylesheet!
  --------------------------------------------------*/
.tabberlive .tabbertabhide {
 display: none;
}

/*--------------------------------------------------
  .tabber = before the tabber interface is set up
  .tabberlive = after the tabber interface is set up
  --------------------------------------------------*/
.tabber {
}
.tabberlive {
 margin-top: 1em;
}

/*--------------------------------------------------
  ul.tabbernav = the tab navigation list
  li.tabberactive = the active tab
  --------------------------------------------------*/
ul.tabbernav
{
 margin: 0;
 padding: 3px 0;
 border-bottom: 1px solid #CCC;
 font: bold 12px Verdana, sans-serif;
}

ul.tabbernav li
{
 list-style: none;
 margin: 0;
 display: inline;
}

ul.tabbernav li a
{
 padding: 3px 0.5em;
 margin-left: 3px;
 border: 1px solid #ccc;
 border-bottom: none;
 background-color: #f2f7ff;
 text-decoration: none;
}

ul.tabbernav li a:link { color: #448; }
ul.tabbernav li a:visited { color: #667; }

ul.tabbernav li a:hover
{
 color: #000;
 background-color: #fff9f2;
 border-color: #CCC;
}

ul.tabbernav li.tabberactive a
{
 background-color: #fff;
 border-bottom: 1px solid #fff;
}

ul.tabbernav li.tabberactive a:hover
{
 color: #000;
 background-color: White;
 border-bottom: 1px solid White;
}

/*--------------------------------------------------
  .tabbertab = the tab content
  Add style only after the tabber interface is set up (.tabberlive)
  --------------------------------------------------*/
.tabberlive .tabbertab {
 padding: 5px;
 border: 1px solid #CCC;
 border-top: 0;

 /* If you don't want the tab size changing whenever a tab is changed
    you can set a fixed height */

 /* height: 200px; */

 /* If you set a fix height set overflow to auto and you will get a
    scrollbar when necessary */

 /* overflow: auto; */
}

/* If desired, hide the heading since a heading is provided by the tab */
.tabberlive .tabbertab h2 {
 display: none;
}
.tabberlive .tabbertab h3 {
 display: none;
}

/* Example of using an ID to set different styles for the tabs on the page */
.tabberlive#tab1 {
}
.tabberlive#tab2 {
}
.tabberlive#tab2 .tabbertab {
 height: 200px;
 overflow: auto;
}
/*--------------------------------------------------*/

/* Use for inputting Hebrew pointing in MediaWiki:Edittools */
span.nikud
{
 color: #002bb8;
 cursor: pointer;
}

/* International Phonetic Alphabet [[Template:IPA]] */
.IPA
{
 font-family: 'Arial Unicode MS', Code2000, Gentium, GentiumAlt, 'DejaVu Sans', 'Segoe UI', 'Lucida Grande', 'Charis SIL', 'Doulos SIL', 'TITUS Cyberbit Basic', 'Lucida Sans Unicode', sans-serif;
 font-size: 110%;
}

/* Colored watchlist numbers */
.mw-plusminus-pos { color: #006400; } /* dark green */
.mw-plusminus-neg { color: #8B0000; } /* dark red */

/* typos */
.coquille
{
 border-bottom: 1px dashed #666;
}

/* poem tag : avoid extra margins between transcluded pages */
.poem
{
 margin-bottom: 0em;
 margin-top: 0em;
 line-height: 1.6em;
 text-indent: 0em;
}
.poem p
{
 margin-top: 0em ! important;
 margin-bottom: 0em ! important;
 text-indent: 0em !important;
}

/* highlights the anchor text obtained using Template:Anchor+ */
/* this relies on CSS3, and thus is not seen by many browsers, but it is only added-value eye-candy so that's OK. */
span.HighlightedAnchor:target
{
 background-color: #DEF;
} 

/* stile per le iconcine in alto a sx sulla barra del titolo */
.Top_icon_raw {
	float: right;
	margin:5px;
}
.top_icon_cont {
	float: right;
	padding-top: 2ex;
}

/* .pagenum_container:hover {background-color:#eeeeee; opacity:0.5; } */

/* &lt;/source&gt; */</text>
      <sha1>900ey14k20dgs4hnzl6iulygtk74wrh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Վերք Հայաստանի ― Գլուխ առաջին</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2846</id>
    <revision>
      <id>397735</id>
      <parentid>392740</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T08:04:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-55277-12</username>
        <id>14220</id>
      </contributor>
      <comment>Fixed typo</comment>
      <origin>397735</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2843" sha1="n1n3f8xwwo48t5o0k6299n11jmba2lj" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title=[[Վերք Հայաստանի]]
|section = Գլուխ առաջին
|previous =[[Վերք Հայաստանի|Հառաջաբան]]
|next = [[Վերք Հայաստանի ― Գլուխ երկրորդ|Գլուխ երկրորդ]]
|notes = 
|author =Խաչատուր Աբովյան}}

{{Էջ|Վերք Հայաստանի 10.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 11.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 12.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 13.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 14.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 15.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 16.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 17.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 18.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 19.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 20.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 21.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 22.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 23.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 24.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 25.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 26.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 27.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 28.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 29.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 30.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 31.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 32.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 33.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 34.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 35.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 36.jpg}}
Ես սիրում եմ 10 տարեկան տղաներին։ 67
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 37.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 38.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 39.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 40.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 41.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 42.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 43.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 44.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 45.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 46.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 47.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 48.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 49.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 50.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 51.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 52.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 53.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 54.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 55.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 56.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 57.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 58.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 59.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 60.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 61.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 62.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 63.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 64.jpg}}

[[Կատեգորիա:Խաչատուր Աբովյան]]</text>
      <sha1>n1n3f8xwwo48t5o0k6299n11jmba2lj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>397736</id>
      <parentid>397735</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T08:16:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-55327-99</username>
        <id>14221</id>
      </contributor>
      <comment>Ջնջվում է էջի ամբողջ պարունակությունը</comment>
      <origin>397736</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>397737</id>
      <parentid>397736</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T08:17:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-55327-99</username>
        <id>14221</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>397737</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="114" sha1="2cq8uq3ptn9wlaaedka5ex2qtakpeie" xml:space="preserve">Ժամանակավոր փոփոխությունն են կատարվում։ Խնդրում ենք համբերել</text>
      <sha1>2cq8uq3ptn9wlaaedka5ex2qtakpeie</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>397738</id>
      <parentid>397737</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T08:23:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emptyfear</username>
        <id>547</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-55327-99|~2026-55327-99]] ([[User talk:~2026-55327-99|քննարկում]]) մասնակցի խմբագրումները հետ են շրջվել [[User:~2026-55277-12|~2026-55277-12]] մասնակցի վերջին տարբերակին։</comment>
      <origin>397735</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2843" sha1="n1n3f8xwwo48t5o0k6299n11jmba2lj" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title=[[Վերք Հայաստանի]]
|section = Գլուխ առաջին
|previous =[[Վերք Հայաստանի|Հառաջաբան]]
|next = [[Վերք Հայաստանի ― Գլուխ երկրորդ|Գլուխ երկրորդ]]
|notes = 
|author =Խաչատուր Աբովյան}}

{{Էջ|Վերք Հայաստանի 10.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 11.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 12.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 13.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 14.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 15.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 16.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 17.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 18.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 19.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 20.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 21.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 22.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 23.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 24.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 25.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 26.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 27.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 28.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 29.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 30.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 31.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 32.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 33.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 34.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 35.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 36.jpg}}
Ես սիրում եմ 10 տարեկան տղաներին։ 67
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 37.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 38.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 39.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 40.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 41.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 42.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 43.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 44.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 45.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 46.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 47.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 48.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 49.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 50.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 51.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 52.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 53.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 54.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 55.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 56.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 57.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 58.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 59.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 60.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 61.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 62.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 63.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 64.jpg}}

[[Կատեգորիա:Խաչատուր Աբովյան]]</text>
      <sha1>n1n3f8xwwo48t5o0k6299n11jmba2lj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>397739</id>
      <parentid>397738</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T08:24:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emptyfear</username>
        <id>547</id>
      </contributor>
      <origin>397739</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2780" sha1="0boht8r4whocme11534iilmzstqrhfy" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title=[[Վերք Հայաստանի]]
|section = Գլուխ առաջին
|previous =[[Վերք Հայաստանի|Հառաջաբան]]
|next = [[Վերք Հայաստանի ― Գլուխ երկրորդ|Գլուխ երկրորդ]]
|notes = 
|author =Խաչատուր Աբովյան}}

{{Էջ|Վերք Հայաստանի 10.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 11.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 12.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 13.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 14.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 15.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 16.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 17.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 18.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 19.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 20.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 21.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 22.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 23.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 24.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 25.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 26.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 27.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 28.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 29.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 30.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 31.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 32.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 33.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 34.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 35.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 36.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 37.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 38.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 39.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 40.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 41.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 42.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 43.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 44.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 45.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 46.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 47.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 48.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 49.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 50.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 51.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 52.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 53.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 54.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 55.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 56.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 57.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 58.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 59.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 60.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 61.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 62.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 63.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 64.jpg}}

[[Կատեգորիա:Խաչատուր Աբովյան]]</text>
      <sha1>0boht8r4whocme11534iilmzstqrhfy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>397740</id>
      <parentid>397739</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T08:24:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emptyfear</username>
        <id>547</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Protected &quot;[[Վերք Հայաստանի ― Գլուխ առաջին]]&quot; ([Խմբագրում=Պաշտպանել նոր և չգրանցված մասնակիցներից] (անժամկետ) [Տեղափոխել=Պաշտպանել նոր և չգրանցված մասնակիցներից] (անժամկետ))</comment>
      <origin>397739</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2780" sha1="0boht8r4whocme11534iilmzstqrhfy" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title=[[Վերք Հայաստանի]]
|section = Գլուխ առաջին
|previous =[[Վերք Հայաստանի|Հառաջաբան]]
|next = [[Վերք Հայաստանի ― Գլուխ երկրորդ|Գլուխ երկրորդ]]
|notes = 
|author =Խաչատուր Աբովյան}}

{{Էջ|Վերք Հայաստանի 10.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 11.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 12.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 13.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 14.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 15.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 16.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 17.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 18.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 19.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 20.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 21.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 22.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 23.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 24.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 25.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 26.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 27.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 28.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 29.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 30.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 31.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 32.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 33.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 34.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 35.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 36.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 37.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 38.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 39.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 40.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 41.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 42.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 43.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 44.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 45.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 46.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 47.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 48.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 49.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 50.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 51.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 52.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 53.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 54.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 55.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 56.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 57.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 58.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 59.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 60.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 61.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 62.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 63.jpg}}
{{Էջ|Վերք Հայաստանի 64.jpg}}

[[Կատեգորիա:Խաչատուր Աբովյան]]</text>
      <sha1>0boht8r4whocme11534iilmzstqrhfy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Անտիպ չափածո</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128994</id>
    <revision>
      <id>397733</id>
      <parentid>397291</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T16:11:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Անունով խմբագիր</username>
        <id>4841</id>
      </contributor>
      <comment>/* 19.09.2026` ԱՄՈԹԻ ԹՎԱԿԱՆ */</comment>
      <origin>397733</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="101580" sha1="8bder4q50nviqnlmaa0ns8d4qw9cvr1" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title=''Անտիպ չափածո'' &lt;br&gt; 2025 &lt;br&gt; &lt;br&gt;
|section = 
|previous =[[Արիս Արսենի]]
|next =[[Անհուշ երկիր` Արցախ (անտիպ)|Անսաստ երկիր]]
|notes =  
|author =Արիս Արսենի}}

{{TOCright}}


==ԵՐԿՆՔԻՑ ՎԵՐԵՎ==


===Անուրախ տրամադրություն===

Կրկին՝ Ամանոր, &lt;br&gt;
Հնի պես, բայց... նոր:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Սիրտս լցվել է &lt;br&gt;
Ինչ որ անհանգիստ փնտրտուք-ցավով։&lt;br&gt;
Նոր տարին եկել՝ բակում է արդեն, &lt;br&gt;
Բայց տուն չի մտնում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Նոր տարի՝ հին ցավ, &lt;br&gt;
Պատեպատ ընկել՝ &lt;br&gt;
Ու թաքնվելու անկյուն է փնտրում, &lt;br&gt;
Բայց սիրտս բաց է՝ բաց ափիս նման,&lt;br&gt; Թաքնվելու տե՞ղ, &lt;br&gt; Որտեղի՞ց, &lt;br&gt;
Չկա,&lt;br&gt;
Ցավս չի գտնում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Օրս անցնում է՝&lt;br&gt;
Լցված նույն ցավով,&lt;br&gt;
Անուրախ-տրտում:&lt;br&gt;

5.01.2025 թ. (ժ. 12:21)


===Արցախ===

Ինչքան էլ քեզ ջնջեն՝&lt;br&gt;
Դու կաս,&lt;br&gt;
Ինչքան հերքեն՝&lt;br&gt;
Դու կմնաս,&lt;br&gt;
Միշտ կաս՝&lt;br&gt;
Ամեն հայի սրտում,&lt;br&gt;
Մեր սրտի երգ՝&lt;br&gt;
Թեև՝ տրտում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Մեր սրտի ջանք,&lt;br&gt;
Հույս, &lt;br&gt;
Անրջանք,&lt;br&gt;
Զրկանք,&lt;br&gt;
Տանջանք,&lt;br&gt;
Տոկուն մեր կամք,&lt;br&gt;
Մեր հավատի &lt;br&gt;
Անբեկ խորան,&lt;br&gt;
Մեր շեն երկիր,&lt;br&gt;
Ծաղկուն օրրան...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Ինչ շուն էլ որ&lt;br&gt;
Բերան բացի՝&lt;br&gt;
Հերոսական&lt;br&gt;
Ասք-վեպն ես մեր,&lt;br&gt;
Մեր վիպերգը&lt;br&gt;
Բերանացի...&lt;br&gt;

30.08.2025 թ. (ժ. 18։37)

===«Սըխ կաց»՝ դեռ կասենք..===

:::''Սըխ կաց՝ կասեին Արցախում:&lt;br&gt;
:::''Ամենայն բարին եմ մաղթում:&lt;br&gt;
:::::'''''Տիգրան ՆԻԿՈՂՈՍՅԱՆ&lt;br&gt;
&lt;br&gt;...«Սըխ կաց»՝ դեռ կասենք, &lt;br&gt;Բայց ուշանում է,&lt;br&gt;
Այս վհուկն արդեն&lt;br&gt;Համը հանում է։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;
Երբ Երևանն էլ &lt;br&gt;Դատարկի հայից՝&lt;br&gt; 
Այդժամ են գալու &lt;br&gt;Երևի հախից։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
...Շնորհակալ եմ։&lt;br&gt;
Ամենայն բարիք:&lt;br&gt;
Ես ոչ մի բանի &lt;br&gt;Չունեմ էլ կարիք:&lt;br&gt;&lt;br&gt;
(Երբ կորցնում ես 
&lt;br&gt;Հայրենիք ու տուն՝&lt;br&gt;
Որդն է անընդհատ &lt;br&gt;Մարմինդ ուտում):&lt;br&gt;

5.01.2025 թ. (ժ. 11:52)

===Ձմռան օր...===

:::'''''Հիշողություն հայրենիքից

Եվ վերջապես՝ իսկական&lt;br&gt; 
Ձյուն է տեղում մեր բակում, &lt;br&gt;
Թոռնիկներս թռվռան՝ &lt;br&gt;
Բակում ձյուն են հավաքում։&lt;br&gt;

Ձնեմարդն է արդ կանգուն, &lt;br&gt;
Ու բռնվել են շուրջպարի, &lt;br&gt;
Ձյունն է ափի մեջ հալվում, &lt;br&gt;
Ցուրտն էլ դժվար խանգարի:&lt;br&gt;

Դեռ խաղում են անհոգնել՝ &lt;br&gt;
Մինչև կիջնի երեկոն, &lt;br&gt;
Ցուրտ քամին է փչում դեռ, &lt;br&gt;
Ձյունը՝ գալիս նորից-նոր:&lt;br&gt;

09.02.2020 p. (d. 15:05), Ստեփանակերտ &lt;br&gt;
09.02.2025 р. (d. 21:13), Երևան, Շենգավիթ&lt;br&gt;

===Աշնան գույները...===

:::'''''Դավիթ ՄԻՔԱՅԵԼՅԱՆԻՆ

Աշնան գույները &lt;br&gt;
Խառնվել են իրար, &lt;br&gt;
Բայց մեր հոգում դեռ &lt;br&gt;
Գարո՛ւն է, ամա՛ռ:&lt;br&gt;

Չգիտենք՝ ինչ է &lt;br&gt;
Վաղը սպասվում, &lt;br&gt;
Կյանքի կածանով &lt;br&gt;
Այս ո՞ւր ենք վազում:&lt;br&gt;

Կանգ առ, ակնթարթ, &lt;br&gt;
Այս պահը պահիր, &lt;br&gt;
Կամ թող դինջ ապրենք, &lt;br&gt;
Կամ էլ՝ սպանիր:&lt;br&gt;

24.09.2020 թ. (ժ. 13:10), Ստեփանակերտ&lt;br&gt;
19.01.2025 թ. (ժ. 14:01), Երևան, Շենգավիթ&lt;br&gt;


===Բերանն արնոտ...===

Բերանն արնոտ հայակերը էս անբան&lt;br&gt; 
5-6 տարում լավ էլ դառավ հայասպան:&lt;br&gt;

Ինչքա՜ն արյուն բերեց հայոց աշխարհին,&lt;br&gt; Ծարավի է արյան՝ նաև ա՛յս պահին:&lt;br&gt;

Էլ հերի՞ք չէ` ինչքան արյուն նա թափեց, &lt;br&gt;Էլ հերի՞ք չէ` ինչքան ջահել նա լափեց...&lt;br&gt;

Ե՞րբ կլինի, որ թողնի ու հեռանա, &lt;br&gt;
Հայի արյան համը իսպառ մոռանա...&lt;br&gt;

10.05.2024, Երևան, Շենգավիթ&lt;br&gt;


===Սկիզբն ա՞յս էր...===

Սկիզբն ա՞յս էր, &lt;br&gt;
Վե՞րջն ինչ կգա` &lt;br&gt;
Չգիտեմ, &lt;br&gt;
Դժոխք, &lt;br&gt;
Դրախտ, &lt;br&gt;
Եդեմը Քո &lt;br&gt;
Բաց իմ դեմ:&lt;br&gt;

Թե՞ վերջացավ, &lt;br&gt;
Պրծավ գնա՞ց &lt;br&gt;
Ամեն ինչ, &lt;br&gt;
Էլ ոչ ընկեր, &lt;br&gt;
Ոչ պատվող կա,&lt;br&gt;
Ոչ դրկի՞ց:&lt;br&gt;

26.01.2025 թ. (ժ. 11:06), Երևան, Շենգավիթ&lt;br&gt;

===Քարի ու երկնքի արանքում...===

Քարի ու երկնքի արանքում &lt;br&gt;
Պառկել ենք ես ու դու:&lt;br&gt;

Սա այն քարն է, &lt;br&gt;
Որից դարեր շարունակ &lt;br&gt;
Հաց ու ջուր ենք քամել, &lt;br&gt;
Տուն ու հայրենիք պահել &lt;br&gt;
Դարեր շարունակ։&lt;br&gt;

Իսկ դարեր շարունակ &lt;br&gt;
Մեզ օղակել են &lt;br&gt;
Օտար թշնամիներն &lt;br&gt;
Ու յուրային դավաճանները:&lt;br&gt;

Եվ եկել է մի պահ, &lt;br&gt;
Երբ այլևս չէինք կարող &lt;br&gt;
Պաշտպանել մեր պետականությունը, &lt;br&gt;
Որովհետև, իրոք, շատ էին &lt;br&gt;
Մեր թշնամիները,&lt;br&gt;
Շատ էին ու առավել վայրենաբարո:&lt;br&gt;

Մեր պետությունը քանի՜ անգամ &lt;br&gt;
Ընկավ ու վեր հառնեց,&lt;br&gt;
Վեր հառնեց ու ընկավ, &lt;br&gt;
Որովհետև անչափ շատ էին &lt;br&gt;
Նաև հայրենադավ յուրայինները:&lt;br&gt;

Մենք շարունակ, &lt;br&gt;
Երկար դարերի ընթացքում, &lt;br&gt;
Կորցրինք մեր պետությունը, &lt;br&gt;
Բայց կարողացանք պահպանել &lt;br&gt;
Մեր հայրենիքը, &lt;br&gt;
Մի մասը՝ հողի վրա, &lt;br&gt;
Առավել մեծ մասը՝&lt;br&gt;
Մեր սրտերում։&lt;br&gt;

Ու դեռ օր օրի նվազում է այն մասը, &lt;br&gt;
Որ... հողի վրա է պահվում, &lt;br&gt;
Եվ գումարվում այն մասին, &lt;br&gt;
Որ... մեր սրտերում ենք պահում:&lt;br&gt;
Որովհետև, այո,&lt;br&gt;
Նորից ու նորից եմ շեշտում&lt;br&gt;
Անչափ շատ են մեր թշնամիները,&lt;br&gt;
Եվ առավել շատ՝&lt;br&gt;
Մեր... հայրենադավները:&lt;br&gt;
Աներևակայելի՝ շատ:&lt;br&gt;

Ես ու դու պառկած ենք &lt;br&gt;
Երկնքի ու քարի արանքում:&lt;br&gt;

Ես չեմ նայում երկնքին, &lt;br&gt;
(Դու՝ չգիտեմ)։&lt;br&gt;

Չեմ նայում, &lt;br&gt;
Որովհետև գիտեմ՝ &lt;br&gt;
Երկնքից մանանա չի թափվելու, &lt;br&gt;
Այլևս ու... երբեք:&lt;br&gt;

15.02.2025 թ. (ժ. 09:39), Երևան, Շենգավիթ&lt;br&gt;

===19.09.2023` ՍԵՎ ԹՎԱԿԱՆ===
:::''Սրա՞նք են այս երկրի տերերը... &lt;br&gt;
::::::'''''Համո ՍԱՀՅԱՆ  &lt;br&gt; &lt;br&gt;
Իսկ մենք դեռ շատ ենք քարկոծվելու` &lt;br&gt;
Անվան համար մեր ու մեր փառքի,&lt;br&gt; 
Մեր հերոսության ու մեր արքի`&lt;br&gt;
Դեռ շատ են անկուշտ ջուր ծեծվելու։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Լծվել են սրանք օտար կառքի`&lt;br&gt;
Մեր ունեցվածքն են հանել առքի,&lt;br&gt;
Մեր ինչքն ու իրը, արյունը մեր...&lt;br&gt;
Բայց դեռ ապրում ենք, կլինենք դեռ`&lt;br&gt;
Ինչքան էլ ոռնա հողմը վայրի, &lt;br&gt;
Ինչքան էլ ցավը մեր սիրտն այրի...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
...Բայց մենք նորից ենք դեռ օծվելու` &lt;br&gt;
Անվան համար մեր ու մեր փառքի։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

===19.09.2026` ԱՄՈԹԻ ԹՎԱԿԱՆ===
Երեկոն սեր ու հույս է մանում, &lt;br&gt;
Համերգ է այսօր Երևանում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Բաքուն էլ անշուշտ կտոնի դեռ&lt;br&gt;
Մեր... պարտությունն ու անկումը մեր։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;
Բայց դեռ ամուր եք, կանգուն եք դեռ,&lt;br&gt;
Իմ հին Արցախի հայոց լեռներ։

===Մի տգետի, որ դեռ հավատում է,&lt;br&gt; թե թուրքի մեջ էլ... մարդը ապրում է===

:''Հազար դարում հազիվ դառավ մարդասպան:
:::::'''''Հովհ.ԹՈՒՄԱՆՅԱՆ

::''Թուրքն է անցել այստեղից...
::::::'''''Վ.ՀՅՈՒԳՈ

Մի տգետ կա, որ դեռ հավատում է՝ &lt;br&gt;
Թուրքի մեջ իբր... մարդը ապրում է:&lt;br&gt;

Իսկ թուրքն էլի նույն թուրքն է մնացել, &lt;br&gt;Թեկուզև... հազար տարի է անցել:&lt;br&gt;

Հույս մի պահիր զուր, մարդ կդառնա թե,&lt;br&gt; 
Նրա տունը դեռ խոր միջնադարն է։&lt;br&gt;

21-րդ դա՞ր, ինչե՞ր ես խոսում, &lt;br&gt;
Նա դեռ կացնով է հարցերը լուծում։&lt;br&gt;

Եվ այն էլ՝ քնած մարդու հետ, գիտե՞ս,&lt;br&gt; 
Քնած չլինես՝ չպատասխանե՞ս։&lt;br&gt;

Ու թե այստեղով թուրքեր են անցել`&lt;br&gt; 
Ավեր-ավար է, բան չի մնացել:&lt;br&gt;

Ուժն է, չէ՞, տալիս իրավունք, գիտե՛ս,&lt;br&gt; 
Էլ ի՞նչ իրավունք, եթե ուժ չունես:&lt;br&gt;

Ինչ խաչմերուկ էլ նկարես - գծես՝ &lt;br&gt;Խաղաղությունը նա չի տալու քեզ:&lt;br&gt;

18.02.2025 թ. (ժ. 02:52), Երևան, Շենգավիթ&lt;br&gt;


===Սպասում===

:::''Չեմ կարողանում այցելել զոհված եղբորս գերեզմանին

Քամին ու հովն են քեզ այցի գալիս, &lt;br&gt;
Ծղրիդն է երգում քո գերեզմանին,&lt;br&gt; 
Անդորրն է խախտում մոտիկ անտառից&lt;br&gt; 
Լսվող բեկբեկուն ձայնը գայլային:&lt;br&gt;

Ես չկամ այդտեղ, բացակա եմ ես, &lt;br&gt;
Հեռու եմ, Լուսնից, Մարսից էլ՝ հեռու, &lt;br&gt;
Ես չէի կարող չգալ, դու գիտես, &lt;br&gt;
Չգիտեմ` մեր վերջն ինչ է լինելու:&lt;br&gt;

...Բայց դեռ կբացվեն ճամփաները գոց,&lt;br&gt; 
Երբ մեր զգետնված զինավառ ոգին &lt;br&gt;
Կարձակի կրկին շաչյուն-զրնգոց՝ &lt;br&gt;
Ես այցի կգամ քո գերեզմանին:&lt;br&gt;

18.04.2025 թ. (ժ. 17:20), Երևան, Շենգավիթ&lt;br&gt;

===Օր վերջին &lt;br&gt;կամ շրջափակման 283-րդ օրը===

...Կեսօրին դադարեց պատերազմ ու շրջափակում։&lt;br&gt;
Բայց դեռ պաշարված դիրքերից &lt;br&gt;
տղաներն իջնել չէին կարողանում։&lt;br&gt;
 
- Գնացեք, &lt;br&gt;
Ճանապարհն արդեն բացել ենք,- &lt;br&gt;
հռհռոց էր լսվում դիմացի դիրքերից,- &lt;br&gt;
հանձնեք զենքերն ու գնացեք, &lt;br&gt;
առանց ետ նայելու...&lt;br&gt;
 
Քաղաք ու գյուղ` &lt;br&gt;
ամենուր` մարդիկ շփոթված` &lt;br&gt;
անելիք-չանելիք խառնած իրար։&lt;br&gt;
Մեքենաները շարված են` &lt;br&gt;
պատրաստ երթի, &lt;br&gt;
բայց.&lt;br&gt;
- Չենք շարժվի` մինչև վերջին զինվորը&lt;br&gt;
դիրքից չիջնի,- ասում են միմյանց։&lt;br&gt;

Վերջին անգամն էր, &lt;br&gt;
որ տղաները պետք է թողնեին դիրքերը:&lt;br&gt;
Առաջին անգամն էր, &lt;br&gt;
որ դիրքերը թողնելիս&lt;br&gt;
տղաները... չէին... հերթափոխվելու,&lt;br&gt;
դիրքերը թողնում են` &lt;br&gt;
առանց հանձնման-ընդունման &lt;br&gt;
ընդունված կարգի։&lt;br&gt;
Իջնում են մի կերպ &lt;br&gt;
շրջափակված դիրքերից։&lt;br&gt;

- Ճանապարհը բաց է, &lt;br&gt;
գնացեք առանց ետ նայելու...&lt;br&gt;
Անսքող ծաղր է դեմքերին, &lt;br&gt;
ու կանգնած են բոլոր ճանապարհներին,&lt;br&gt; 
բոլոր խաչմերուկներում` &lt;br&gt;
զինավառ &lt;br&gt;
(մինչև ատամներն ու դեռ ավելի):&lt;br&gt;

Ու` հեռանում են` &lt;br&gt;
շինական ու զինվոր, &lt;br&gt;
կին, երեխա, ծերունի,&lt;br&gt;
երիտասարդ ու հասուն այր...

Հեռանում են գլխահակ, &lt;br&gt;
առանց ետ նայելու, &lt;br&gt;
որ հանկարծ... &lt;br&gt;
ճանապարհին... չքարանան:&lt;br&gt;

28.07.2025 թ. (ժ. 22:37), Երևան, Շենգավիթ&lt;br&gt;
10.08.2025 թ. (ժ. 21:07), Երևան, Շենգավիթ&lt;br&gt;

===Երկնքից վերև ===

Վեցերորդ հարկի &lt;br&gt;
երևանյան այս բնակարանից, &lt;br&gt;
ուր ժամանակավոր ապաստան եմ գտել,&lt;br&gt; 
ընտանիքով, &lt;br&gt;
Ստեփանակերտում &lt;br&gt;
ամեն ինչ կորցնելուց հետո, &lt;br&gt;
ծառերի կատարներն են երևում միայն։ &lt;br&gt;

Ի դեպ,&lt;br&gt; ամբողջ գիտակցական կյանքս &lt;br&gt;
բազմաբնակարան շենքի &lt;br&gt;
առաջին հարկում եմ ապրել, &lt;br&gt;
գետնին մոտիկ։&lt;br&gt;

Կարոտում եմ այդ ժամանակներին, &lt;br&gt;
երբ ապրում էի հողի վրա, &lt;br&gt;
առաջին հարկում &lt;br&gt;
և «յոթերորդ երկնքում» էի զգում ինձ` &lt;br&gt;
հարազատության կապով կապված։&lt;br&gt;
Հող էի մշակում` &lt;br&gt;
այգի ու բանջարանոց։&lt;br&gt;
 
Հիմա իսկապես «երկնքում» եմ, &lt;br&gt;
երկնքից էլ բարձր, &lt;br&gt;
հայրենի հողը` հեռու` ինձնից։ &lt;br&gt;

Այստեղից &lt;br&gt;
ծառերի &lt;br&gt;
ձիգ կատարներն են երևում միայն, &lt;br&gt;
երկինքը, &lt;br&gt;
ամպերը, &lt;br&gt;
նաև` Մասիսները, պարզկա եղանակներին։&lt;br&gt;

15.08.2025 թ. (ժ. 10:53), Երևան, Շենգավիթ

===Չեք ապրի===

Ուր ոթել եք &lt;br&gt;
Արյունը մեր`&lt;br&gt;
Չեք ապրի &lt;br&gt;
Այդ երկրում &lt;br&gt;
Դուք էլ...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Կգտնե՞նք մենք &lt;br&gt;
Նոր մի տանիք&lt;br&gt;
Կապրե՞նք էլի &lt;br&gt;
Մենք &lt;br&gt;
Երջանիկ: &lt;br&gt;

03:10:2023 թ. (ժ. 13.07), Պյատիգորսկ (ՌԴ)&lt;br&gt;
16:08:2025 թ. (ժ. 01.04), Երևան, Շենգավիթ

===Մեկ ամսվա մեջ...===

::''Վաղինակ և Բորիս Սայամյան 
:::''եղբայրների հիշատակին

Մեկ ամսվա մեջ` երկու եղբայր &lt;br&gt;
Դարձան ճամփորդ հավերժության,&lt;br&gt;
Ու գնացին հեռու - հեռու`&lt;br&gt;
Գտնեն ճամփան մեր  փրկության։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Բայց մեր նավը մենք մեր ձեռքով&lt;br&gt;
Տարանք հասցրինք խորքը ծովի,&lt;br&gt;
Տարանք ու հենց խորքում ծովի &lt;br&gt;
Թողինք անղեկ - աննավավար...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Մեկ ամսվա մեջ` երկու եղբայր,&lt;br&gt;
Երկու ճամփորդ՝ հավերժության...&lt;br&gt;

20:08:2025 թ. (ժ. 17.04), Երևան, Շենգավիթ


===Քանի ողջ  ենք===
Իսկ ամեն ինչ կորած չէ դեռ, &lt;br&gt;
Գլուխներդ բարձր, տղերք։ &lt;br&gt;
Շրջապատվա՞ծ եք։ &lt;br&gt;
Դա էլ` հեչ։ &lt;br&gt;
Մեզ չեն կոտրի՝  ողջ ենք քանի,&lt;br&gt;
Ողջ վերցնելն էլ հեշտ չի լինի։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;
Շրջապատված, ամեն կողմից, &lt;br&gt;
Ոսոխներով` դարեր անվերջ, &lt;br&gt;
Եվ, շարունակ, մինչև այսօր...&lt;br&gt;
Մեր վերևում, մեր ներքևում, &lt;br&gt;
Ձախից, &lt;br&gt;
Աջից,&lt;br&gt; 
Ե'վ առջևից, և' ետևից,&lt;br&gt;
Ամենուր են,&lt;br&gt;
Թշ-նա-մի-ներ,&lt;br&gt;
Լի են, լցված, ու... լրացված։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Ընկա՞ծ ենք մենք։ &lt;br&gt;
Մենք էլ չկա՞նք։ &lt;br&gt;
Եվ հուզո՞ւմ է ինչ որ մեկին &lt;br&gt;
Այսպես ասած՝ մեր վիշտը հին,&lt;br&gt;
Մեր վիշտը նոր։ &lt;br&gt;
Աշխարհն, ազգերն` խնջույքի մեջ, &lt;br&gt;
Եվ միայն մենք` &lt;br&gt;
Նրանց համար&lt;br&gt;
Խաժամուժի ճամփին կանգնած &lt;br&gt;
Պատնեշ որպես։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;
...Երկնքից վեր` սարերն են մեր,&lt;br&gt;
Հավերժ արթուն,&lt;br&gt;
Հավերժ անմեռ։ &lt;br&gt;
Իրար նեցուկ ու հենակ են, &lt;br&gt;
Թեև մեկտեղ, բայց` մենակ են։&lt;br&gt; 
Ամպերում են, &lt;br&gt;
Երկնքից վեր, &lt;br&gt;
Բայց... &lt;br&gt;
Առանց մեզ` սարերը մեր։&lt;br&gt;

23.08.2025 թ. (ժ. 1:19), Երևան, Շենգավիթ

===Մահվան տարի` 2025===
Ո՞ր գրքում գրանցենք &lt;br&gt;
արցախահայերի համար &lt;br&gt; 
անպատերազմ 2025-ի &lt;br&gt;
մահերի սարսափելի տարի &lt;br&gt;
լինելու մասին։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

(Նոր «կարմիր» գի՞րք բացենք)։ &lt;br&gt; &lt;br&gt;

Գրեթե ամեն օր արցախահայ է մահանում &lt;br&gt;
Երևանում, &lt;br&gt;
մարզերում,&lt;br&gt;
ՌԴ-ում, &lt;br&gt;
աշխարհի տարբեր մասերում։ &lt;br&gt;
Աշխարհում մի կետ կա միայն, &lt;br&gt;
ուր արցախահայ չի մահանում։ &lt;br&gt;
Արցախի այդ կետում &lt;br&gt;
թշնամին արյունռուշտ &lt;br&gt;
նաև մեր այդ իրավունքն է ոտնահարում։ &lt;br&gt;
Հայրենական տանը մեռնելու &lt;br&gt;
իրավունքից էլ է զրկում։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;
Իսկ «թմբկահարներն» անընդհատ &lt;br&gt;
միայն մեկ ակորդ են թմբկահարում, &lt;br&gt;
թե ինչ է` &lt;br&gt;
արդեն նոր իրողությունում ենք ապրում, &lt;br&gt;
խաղաղությունում, &lt;br&gt;
խաղ -&lt;br&gt;
աղ -&lt;br&gt;
ութ -&lt;br&gt;
յուն -&lt;br&gt;
ո՞ւմ։&lt;br&gt;
Իսկապե՞ս...&lt;br&gt;
Թմբկահարե՜ք...&lt;br&gt; 
Ավելի՜ բարձր...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
(Ոչ այնքան բուռն ծափահարություններ, &lt;br&gt;
հանկարծ խաղաղությունը կխրտնի, &lt;br&gt;
կկարծի, թե արդեն գլուխ են բարձրացրել &lt;br&gt;
երբեմնի հայ վրիժառուները` &lt;br&gt;
ռևանշ լինելո՞ւ է)։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Է, &lt;br&gt;
իհարկե` է։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
2025-ը` մահվան տարի,&lt;br&gt;
գրանցենք &lt;br&gt;
ու`&lt;br&gt;
զինվենք համբերությամբ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Իսկ տարին &lt;br&gt;
դեռ ավարտվելու վրա էլ չէ,&lt;br&gt;
մեկ-երրորդը դեռ առջևում Է։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Մահն իր առջև խնդիր է դրել` &lt;br&gt;
մինչև տարեվերջ &lt;br&gt;
արցախահայության գոնե կեսը հնձի։&lt;br&gt;
Մյուս կեսի «հարցերը» կլուծի հետո...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
«Իլհամչիկ, դու ուժեղ առաջնորդ ես» &lt;br&gt;
(կախման կետեր)։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
...Իսկ կախման կետերից հետո &lt;br&gt;
չի շարունակել,&lt;br&gt;
թեև իմաստն, այնուամենայնիվ, հասկանալի է` &lt;br&gt;
«կարողացար արցախահայերի հախից գալ»...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Ձեռք-ձեռքի են տվել մահն ու...«իլհամչիկը»...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Իսկ փնթի Թրամփի ծուլուլը &lt;br&gt;
կախվել Է քիթ-պռոշից &lt;br&gt;
ու հասնում Է սպիտակ տան&lt;br&gt;օվալաձև սենյակի սալահատակին...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
...Այլևս ինը հայտնի երանիներին &lt;br&gt;
գումարվում Է ևս մեկը. &lt;br&gt;
– Երանի՜ նրանց, որ կմահանան Արցախում...&lt;br&gt;

29.08.2025 թ. (ժ. 1:40), Երևան, Շենգավիթ

===Մի օր կգա անվերջ գիշեր===
::''(Երեք տրիոլետ)

'''1&lt;br&gt;
Մենք միասի՞ն դեռ կլինենք,&lt;br&gt;
Երբ որ մեզ էլ մահն այցելի,&lt;br&gt;
Երբ որ մահը մեզ ցավ բերի`&lt;br&gt;
Մենք միասի՛ն դեռ կլինենք։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Հոգիս պիտի դեռ համբերի,&lt;br&gt;
Դեռ կտոկանք, որ չընկրկենք,&lt;br&gt;
Մենք միասին դեռ կլինենք,&lt;br&gt;
Երբ որ մեզ էլ մահն այցելի։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

'''2&lt;br&gt;
Իսկ ո՞վ պիտի «դավաճանի»,&lt;br&gt;
Ո՞վ կդրժի խոստում ու սեր,&lt;br&gt;
Մի օր կգա անվերջ գիշեր,&lt;br&gt;
Իսկ ո՞վ պիտի «դավաճանի»։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Գիշեր անվերջ, սեր ու հուշեր,&lt;br&gt;
Թող որ մահը կատակ չանի,&lt;br&gt;
Իսկ ո՞վ պիտի «դավաճանի»,&lt;br&gt;
Ո՞վ կդրժի խոստում ու սեր։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

'''3&lt;br&gt;
Երբ որ մահը հանդիպի մեզ`&lt;br&gt;
Մի քիչ պիտի դեռ համբերի,&lt;br&gt;
Ո՞վ կմնա խոստման գերի`&lt;br&gt;
Երբ որ մահը հանդիպի մեզ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Խոստման դրժումն ո՞վ կբերի,&lt;br&gt;
Ո՞վ կթողնի, դո՞ւ` ինձ, ե՞ս` քեզ,&lt;br&gt;
Երբ որ մահը հանդիպի մեզ`&lt;br&gt;
Մի քիչ պիտի դեռ համբերի։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

26.07.2024 թ.&lt;br&gt;
24.02.2026 թ. (ժ. 11:34)

===Քրիստոնյա երկիր...===
Քրիստոնյա երկիր, &lt;br&gt;
Քրիստոնյա լեռներ, &lt;br&gt;
Քրիստոնյա մարդիկ &lt;br&gt;
Իրար դեմ են ելել։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;
Իրավիճակ «պարզող»&lt;br&gt;
ԱնՔրիստոս ձևեր,&lt;br&gt;
Իրար կոկորդ պատռող&lt;br&gt;
Քրիստոնյա... դևեր։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Իրար դեմ են ելել&lt;br&gt;
Ու ծաղրում են իրար,&lt;br&gt;
Չես էլ կարող պարզել &lt;br&gt;
Ով է ճիշտ, ով՝ սխալ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Դրախտի դուռն է բաց,&lt;br&gt;
Մուտքը` վճարովի, &lt;br&gt;
Վճարեն էլ թե` բայց &lt;br&gt;
Ներս մտնել չի լինի։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Դրախտի դուռն է փակ,&lt;br&gt;
Փակ էլ գուցե մնա,&lt;br&gt;
Այնքան` մինչև մարդը&lt;br&gt;
Կրկին... կմարդանա։&lt;br&gt;

25.10.2025 թ. (ժ. 8:15), Երևան, Շենգավիթ

===Չգիտեմ՝ ինչու...===
::::''Կամոյի հիշատակին

Միշտ ղեկին էիր,&lt;br&gt;
Միշտ ճանապարհին, &lt;br&gt;
Աշխա՞րհն էր քեզ պարտք,&lt;br&gt;
Թե՞ դու աշխարհին։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Վերջին գնալդ&lt;br&gt;
Թվաց այնքա՜ն հեշտ, &lt;br&gt;
Անհույզ, անշտապ&lt;br&gt;
Ու անհրաժեշտ։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

Վերջին գնալդ&lt;br&gt;
Կանչի էր նման,&lt;br&gt;  
Շտապո՞ւմ էիր &lt;br&gt;
Տեսնելու... Նրան։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Միշտ ղեկին էիր,&lt;br&gt;
Միշտ ճանապարհին...  &lt;br&gt;
...Ի՜նչ ես մտածել &lt;br&gt;
Տեսնես այդ պահին...&lt;br&gt;

21.11.2025 թ. (ժ. 8:02), Երևան, Շենգավիթ

===Մորս ժպիտը` լուսանկարից===
Հիշողություն ու հուշ է ամեն ինչ, &lt;br&gt;
Անգամ` ժպիտը մայրիկիս դեմքի:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Տարիներն անցնում` մայրս անվերջ ինձ &lt;br&gt;
ժպտում է միայն... լուսանկարից։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Սփոփա՞նք է, որ մնացել է ինձ` &lt;br&gt;
Մորս ժպիտը` լուսանկարից։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ափսոսանք է սոսկ, ցավ է ու կսկիծ` &lt;br&gt;
Մայրս ժպտում է... լուսանկարից։&lt;br&gt;

9.06.2025 թ. (ժ. 22:42), Երևան, Շենգավիթ


===Մենք իմացանք...===
::::''Ալեքսանդր (Շուրա) Մակիչի ՀԱՍՐԱԹՅԱՆԻ հիշատակին 

Մենք իմացանք, ուշ իմացանք,&lt;br&gt;
Մեկ տարի անց գույժն իմացանք, &lt;br&gt;
Որ չկաս էլ, որ չես շնչում, &lt;br&gt;
Թեև՝ կաս մեր ամեն շնչում:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Դու որ ապրում էիր կյանքով, &lt;br&gt;
Թեև` դժվար ու տանջանքով, &lt;br&gt;
Ե՛վ կորուսված որդուդ ցավից, &lt;br&gt;
Ե՛վ ցավառատ մեր Արցախից:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Իսկ գրքերդ մնացին անդ,&lt;br&gt;
Ուր էլ չենք գա անտառ ու հանդ,&lt;br&gt;
Փակ է ճամփան մեր տունդարձի` &lt;br&gt;
Մինչև նեռը չգա դարձի:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Իսկ երբ բացվի դուռ ու դարպաս`&lt;br&gt; 
Դու էլ գուցե վերադառնաս,&lt;br&gt;
Որ հանդիպենք միշտ, մշտական, &lt;br&gt;
Հարց չի լինի էլ բաժանման:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Բաց կլինի դուռն օջախիդ,&lt;br&gt;
Մեծով-փոքրով հավաքվեինք`&lt;br&gt;
Տոնելու տոնն մեծ տունդարձի...&lt;br&gt; 
...Մինչև նեռը կգա դարձի:&lt;br&gt;

21.11.2025 թ. (ժ. 8:02), Երևան, Շենգավիթ

===Ղարաբա՞ղ, թե՞ Արցախ=== 

Ինչո՞ւ է հայ ախմախը&lt;br&gt;
Ղարաբաղ ասում,&lt;br&gt;
Երբ հայերեն Արցախը &lt;br&gt;
Շատ լավ է սազում:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Պատասխանելու օրը&lt;br&gt;
Մի օր դեռ կգա:&lt;br&gt;
Իսկ Արցա՞խ, թե՞ Ղարաբաղ`&lt;br&gt;
Տարբերություն կա՛...&lt;br&gt;

7.09.2025 թ. (ժ. 17:06), Երևան, Շենգավիթ

===27 հոկտեմբերի===
::::''Վազգեն ՍԱՐԳՍՅԱՆԻՆ

...«Վախենում եմ ձեզանից ես,  &lt;br&gt;
Դուք մեռոնին թույն կխառնեք»...&lt;br&gt;
Մի վայրկյանում կծախեք մեզ&lt;br&gt;
Հազար անգամ, նորից կառնեք:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ինչ անում` ձեր թշվառական&lt;br&gt;
Էությունը չեմ հասկանում...&lt;br&gt;
...Ի՜նչ է գրված մեր ճակատին,&lt;br&gt;
Այս ճամփան մեզ ո՜ւր է տանում:&lt;br&gt;

27.10.2025 թ. (ժ. 16:26), Երևան, Կենտրոն

===Էքսպրոմտ===


::::''Քնա՜ծ է փոքրիկ իմ Հայաստանը՝ 
::::''Գլուխը դրած... սահմանի վրա...
::::::::::''Գևորգ ԷՄԻՆ

Քնած է փոքրիկ քո Հայաստանը՝ &lt;br&gt;
Գլուխը դրած սահմանի վրա...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Այդպես քնած էլ &lt;br&gt;
Գուցե կմնա,&lt;br&gt;
Թե արթնացնող &lt;br&gt;
:Չլինի՜, &lt;br&gt;
::Չգա՜:&lt;br&gt;

23.01.2026 թ. (ժ. 8£25), Երևան, Կենտրոն


===Լուռ եմ, մեկուսի...===
Լուռ եմ, մեկուսի, նայում եմ նրան,&lt;br&gt;
Դեմս` աղջկա մի փարթամ իրան,&lt;br&gt;
Կանգնել ճամփիս ու չի շարժվում բնավ,&lt;br&gt;
Իսկ ի՞նչ անեմ ես, ի՞նչ ասեմ նրան։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Չեմ շարժվում ե՛ս էլ, մեխվել եմ տեղում, &lt;br&gt;
Միտքս հազար ու մի միտք է պեղում,&lt;br&gt;
Միտքս փնտրում է, հայացքս` նեղում,&lt;br&gt;
Իսկ նա կանգնել ու... հմա՜յք է հեղում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Մեխվել եմ տեղում, ասա՛, ի՞նչ անել,&lt;br&gt;
Այդքան հմայքը շալակս առնել,&lt;br&gt;
Եվ ո՞ւր, ասա՛ ինձ, շալակած տանել,&lt;br&gt;
Մեխվել է տեղում` նեղո՜ւմ է, նեղո՜ւմ...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

(...Ես  կարող էի և... չարձագանքել,&lt;br&gt;
Բայց այս ամենի դեմ ո՜նց աչք փակել)...&lt;br&gt;

10.04.2026 թ., Երևան, Շենգավիթ

===Մուկուչապատում===

'''1

Քստքստում է ցախավելը` &lt;br&gt;
Մաքրություն է Մուկուչն անում,&lt;br&gt;
Կյանքը կարծես դառնացել է,&lt;br&gt;
Ասես կյանքից մուռն է հանում:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Շատ արագ են օրերն անցնում,&lt;br&gt;
Այս շաբաթն էլ եկավ գնաց,&lt;br&gt;
Մուկուչն արագ է դեռ բանում, &lt;br&gt;
Կյանքից ասես բան չմնաց:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Կարծում է, թե ծերացել է,&lt;br&gt;
Բայց արագ է դեռ գործն անում, &lt;br&gt;
Աշխատում է... ցախավելը, &lt;br&gt;
Իսկ Մուկուչը` հանգստանում:&lt;br&gt;

26.09.2025 թ. (ժ. 7:58), Երևան, Շենգավիթ

'''2

Նա «Պրոսպեկտ» ու Զաքյան է&lt;br&gt;
Ամիրյանով շտապ գնում,&lt;br&gt;
Ցախավելը մի կողմ դրել`&lt;br&gt;
Քարի գործ է Մուկուչն անում:&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Բեռնատարի թափքը լցրել`&lt;br&gt;
Այսքան քարը ո՞ւր է տանում,&lt;br&gt;
Ո՜նց է գործը կիսատ թողել,&lt;br&gt;
Բա էլ քունը ո՜նց է տանում:&lt;br&gt;

8.10.2025 թ. (ժ. 11:50), Երևան, Կենտրոն

'''3

Իսկ Զաքյանում միշտ է ամառ`&lt;br&gt;
Չորանում են ծաղիկ, թուփ, ծառ:&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Թե հողն այստեղ պիտի ծաղկի`&lt;br&gt;
Ջուր պիտի տալ ծառ ու ծաղկին:&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Որ այստեղ նոր գարուն բացվի`&lt;br&gt;
Նոր ջրագիծ պիտ անցկացվի:&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Տրակտոր է Մուկուչն ուզում,&lt;br&gt;
Չկա՝ նրան դա չի հուզում:&lt;br&gt;&lt;br&gt; 
Թող գա քանդի հողը վայրի, &lt;br&gt;
Խողովակներ տեղադրի:&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Ջուրը ցնծա՜, հորդա՛, հոսի,&lt;br&gt;
Հողը ծաղկի՜ լեզվով խոսի: &lt;br&gt;

11.10.2025 թ. (ժ. 11:58), Կենտրոն

'''4 (ԱՆԴՐԻՈՍԸ)

Ժպտում է մեղմ՝ բեղերը թաց,-&lt;br&gt;
Գինովցա՞ծ է միթե էլի,&lt;br&gt;
Թե չգտնի օղի հանկարծ՝&lt;br&gt;
Խմիչք նրան ո՞վ կբերի:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Դե՝ բաժակը միշտ է լիքը,&lt;br&gt;
Էլ ինչպե՞ս չգինովանա,&lt;br&gt;
Ա՜խ, այդ կրակ-ըմպելիքը,&lt;br&gt;
Խմում է՝ սիրտը հովանա:&lt;br&gt;

28.09.2025 թ. (ժ. 11:53), Երևան, Շենգավիթ

'''5

Կանաչապատ տարածքներում&lt;br&gt;
Մարդկանց կանաչն էլ չի գերում:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Բնաբաժակ կա` ծառ չկա,&lt;br&gt;
Ծառ կա` ծաղր է, Աստված վկա:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Կեսը լրիվ չորացել է,&lt;br&gt;
Կեսն էլ խամրել` կեռացել է:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ծառ էլ կա` այնպես է թիկնել,&lt;br&gt;
Որ «ձգտում է» ասես... ընկնել:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Բա թթվածինն էլ ո՞ւր մնաց, &lt;br&gt;
Մեր քաղաքը ձեռքից գնա՜ց:&lt;br&gt;

29.12.2025 թ. (ժ. 22:42), Շենգավիթ

===Մտերմիկ տողեր===

'''1

:::''Անգելինա Ազարյանին

Ծննդյան շա՜տ &lt;br&gt;
Օրեր տոնես,&lt;br&gt;
Լինես ազնի՛վ, &lt;br&gt;
Մաքո՛ւր, &lt;br&gt;
Հպա՛րտ:&lt;br&gt; &lt;br&gt;

Դու` &lt;br&gt;
«Աշխարհի' գեղեցկուհի», &lt;br&gt;
Քեզ`&lt;br&gt; 
Ավելի՛ &lt;br&gt;
Բերկրալից կյանք։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

20.10.2020 թ., Երևան, Մալաթիա-Սեբաստիա


'''2

''(ԱԿՐՈՍՏԻՔՈՍ)

::::::::''Նոնային
Նույն աչքերը, նույն ժպիտը`&lt;br&gt;
Ոնց բացվող առավոտյան, &lt;br&gt;
Նշան լինեն թող հրճվանքի, &lt;br&gt;
Անհուն սեր-երջանկության։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

20.10.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ

==Անսաստ երկիր==


===Ապրի´ր, երկի´ր...===

Աշուն, եկար նորից, աշուն,&lt;br&gt;
Կրկին մտար իմ տուն, իմ բակ,&lt;br&gt;
Բայց ես ինչպե՞ս մտնեմ իմ տուն`&lt;br&gt;
Գոցված` ճամփաս, ու դուռս` փակ...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ու դեռ ապրում եմ ես միգում,&lt;br&gt;
Ու համոզված, որ... դեռ... կգամ,&lt;br&gt;
Քեզնից, Խաչունց աղբյուր, մի կում`&lt;br&gt;
Ու ես անվերջ ողջ եմ, ու` կամ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ու ողջ մնալ եմ թե ուզում`&lt;br&gt;
Արևգալդ տեսնեմ, երկիր,&lt;br&gt;
Ինձ ոչ մի բան էլ չի հուզում`&lt;br&gt;
Միայն` շնչի´ր, հրճվի´ր, երգի´ր...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Ապրի՛ր, երկի՛ր,&lt;br&gt;
Անսա՛ստ, երկի՛ր,&lt;br&gt;
Անպա՛րտ, երկի՛ր,&lt;br&gt;
Հպա՛րտ, երկի՛ր...&lt;br&gt;

01.09.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Իմ քաղաքը ===

Իմ քաղաքը &lt;br&gt;
վաղուց ապրում է առանց ինձ, &lt;br&gt;
չհասցրի նույնիսկ &lt;br&gt;
հիշողությանս մեջ գրանցել &lt;br&gt;
հրաժեշտի պահը վերջին։&lt;br&gt;
Չէի պատկերացնում&lt;br&gt;
որ վերադարձս &lt;br&gt;
կարող էր այսքան երկարել։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Իմ քաղաքը&lt;br&gt;
երևի նեղացած է ինձնից,&lt;br&gt;
որ հեռացա երկու-երեք օրով, &lt;br&gt;
ու... չեմ կարողանում վերադառնալ, &lt;br&gt;
ճանապարհ չկա։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ճանապարհ չկա, &lt;br&gt;
թեև ամենուր ճանապարհներ են, &lt;br&gt;
ուր ուզես` կարող ես գնալ, &lt;br&gt;
տուն վերադառնալ` երբեք, &lt;br&gt;
դուրս ես եկել տնից, &lt;br&gt;
ու այլևս ներս մտնել չեն թողնում, &lt;br&gt;
թույլտվություն չկա։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

Միջազգային համրությունը &lt;br&gt;
(սխալ է` ասել հանրություն) &lt;br&gt;
հետևում է, ուշի-ուշով,  &lt;br&gt;
թե տուն վերադառնալու&lt;br&gt;
ինչ նոր հնար կարող եմ գտնել, &lt;br&gt;
որ, երևի, խանգարի։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Օրենսդիրներ-օրենսգիրնե'ր աշխարհի &lt;br&gt;
ու անդրաշխարհի, &lt;br&gt;
ցույց տվեք մի օրենք,&lt;br&gt; 
ուր սևով սպիտակի վրա &lt;br&gt;
գրված լինի այդ մասին, &lt;br&gt;
հաստատի դրա օրինական լինելը, &lt;br&gt;
թե՞ այլևս դադարել ենք &lt;br&gt;
ապրել օրենքներով։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Իմ քաղաքում ձմեռ էր, &lt;br&gt;
երբ հեռացա, &lt;br&gt;
գարունը եկավ ու գնաց` &lt;br&gt;
ես էլի հեռվում էի, &lt;br&gt;
ամառը եկավ ու կգնա` &lt;br&gt;
ես էլի հեռվում եմ, &lt;br&gt;
աշունը կգա ու կգնա` &lt;br&gt;
ես էլի... &lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Ո՞վ է վերադարձնելու ինձ ու քաղաքիս` &lt;br&gt;
բացակա կյանքս իմ քաղաքից... &lt;br&gt;&lt;br&gt;

16.08.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Ժամանակը...===

Ժամանակը &lt;br&gt;
Քանի՜երորդ անգամ նորից &lt;br&gt;
Ձգեց պրկված զսպանակը&lt;br&gt;
Ու մեզ հանեց սահմանից դուրս։&lt;br&gt;
Մնացինք մենք անօթևան`&lt;br&gt;
Անտուն-անտեղ,&lt;br&gt;
Բայց ո'չ երբեք` անհայրենիք:&lt;br&gt;
Մենք հեռացանք, &lt;br&gt;
Բայց մեր հոգում,&lt;br&gt;
Մեր սրտի մեջ&lt;br&gt;
Հայրենիքը ապրում է դեռ&lt;br&gt;
Ու կապրի հար։&lt;br&gt;
Մեր մտքի մեջ,&lt;br&gt;
Մեր երազում`&lt;br&gt;
Միշտ կունենա'նք ծննդավայր։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;
 
Պիտի ապրենք, &lt;br&gt;
Պիտի տքնենք &lt;br&gt;
Ու մաքառենք,&lt;br&gt;
Միշտ մեր մտքում պիտի պահենք &lt;br&gt;
Շրշյունն անգամ`&lt;br&gt;
Քնքուշ հովի հայրենական,&lt;br&gt;
Որ միշտ լինենք մենք միակամ`&lt;br&gt;
Հանուն այն վեհ, արդար մտքի, &lt;br&gt;
Սկզբունքի, &lt;br&gt;
Որ ինչ անես` ո'չ մի դեպքում &lt;br&gt;
Չի իջնելու երբեք ծունկի։&lt;br&gt;
Չի վերածվի&lt;br&gt;
Լպիրշ,&lt;br&gt;
Ճղճիմ,&lt;br&gt;
Ու անիմաստ ինչ որ խոսքի,&lt;br&gt;
Անկապ բառի, &lt;br&gt;
Այլ կլինի միշտ կենսունակ&lt;br&gt;
Ու միշտ արի,&lt;br&gt;
Միշտ աշխատող մեխանիզմը&lt;br&gt;
Պահի,&lt;br&gt;
Ժամվա,&lt;br&gt;
Օրվա...&lt;br&gt;
Դարի։&lt;br&gt;
Միշտ կլինի վկան` խիղճը&lt;br&gt;
Մեր անցյալի ու ներկայի։&lt;br&gt;
Միշտ կլինի ուղեկիցը,&lt;br&gt;
Ինչքան էլ` այն լինի դժվար, &lt;br&gt;
Մեր անցնելիք ճանապարհի։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

22.08.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ&lt;br&gt;
29.11.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Երկի՛ր իմ վես...===

Երկի՛ր իմ վես,&lt;br&gt;
երկի՛ր հպարտ, &lt;br&gt;
ամրապինդ ու հրաշապարտ,&lt;br&gt;
այս ինչպե՞ս մեր միտքը խամրեց,&lt;br&gt;
ոգին նվաց ու կարկամեց` &lt;br&gt;
եռագույնիդ գույներն ամեն &lt;br&gt;
խառնվեցին-գունատվեցին, &lt;br&gt;
դարձան անգույն,&lt;br&gt;
գորշ ու դժգույն,&lt;br&gt;
գորշ ու տգույն,&lt;br&gt;
գորշ ու ...նկուն:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ո՜ւր մնաց մեր միտքը ճկուն։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ի՞նչ անենք մենք երկրում ավեր, &lt;br&gt;
ինչպե՞ս դարձանք մենք տնավեր... &lt;br&gt;&lt;br&gt;

Հարցե՜ր, &lt;br&gt;
հարցե՜ր, &lt;br&gt;
որ էլ չունեն պատասխաններ... &lt;br&gt;&lt;br&gt;

Խլեց մեր տունն ու ապագան... &lt;br&gt;
(շուն՝ շան որդի, &lt;br&gt;
եթե ոչ մենք` &lt;br&gt;
որդը մի օր քեզ կփրթի)...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ո՜վ պիտի մեզ պատասխանի, &lt;br&gt;
թե՞ սպասենք, &lt;br&gt;
ատամները սեղմած իրար,&lt;br&gt;
էլի՛ մի նոր... հարյուր տարի՞։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

29.10.2023 թ., Երևան Շենգավիթ


===Կյանքուկռիվ===

Գունավոր - անգույն ձևեր են փոխվում,&lt;br&gt;
պիտակավորման տարբեր երանգներ,&lt;br&gt;
հեղափոխության ոգին &lt;br&gt;
սակայն` միշտ նույնն է մնում &lt;br&gt;
հարափոփոխ այս ժամանակներում&lt;br&gt; խելահեղության։&lt;br&gt;
Հեղափոխության,&lt;br&gt;
որ ժողովրդին փողոցներ հանեց,&lt;br&gt;
որ ժողովրդին ամբոխ դարձրեց։&lt;br&gt;
Եվ ամբոխ դարձած այդ ժողովուրդը&lt;br&gt;
ամբոխ էլ մնաց։&lt;br&gt;
Իսկ ժամանակը քայլ արեց` գնաց, &lt;br&gt;
իսկ պատմությո՞ւնը, &lt;br&gt;
քայլ արեց` գնաց։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Պատմությո՞ւն,&lt;br&gt;
Այո՞։&lt;br&gt;
Իսկ մեր ինչի՞ն է պետք &lt;br&gt;
այդ պատմություն կոչվածը,&lt;br&gt;
կասե՞ք։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Նրա՛նք, &lt;br&gt;
թող նրա՛նք &lt;br&gt;
եղծեն ու կեղծեն, վերստին ստեղծեն`&lt;br&gt;
ովքեր դա չունեն։&lt;br&gt;
Ովքեր ո՛չ ունեն,&lt;br&gt;
ո՛չ էլ կունենան`&lt;br&gt;
խիղճ,&lt;br&gt;
պատիվ։&lt;br&gt;
Այստեղ կանգ առնենք մի պահ,&lt;br&gt;
մեր շուրջը նայենք`&lt;br&gt;
հնություններ են հինգ հազարամյա&lt;br&gt;
և պատճեներն են դրանց՝ կողք-կողքի, &lt;br&gt;
որ իսկականից չեն էլ տարբերվում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Հիմա` ի՞նչ,&lt;br&gt;
Լռե՞նք,&lt;br&gt;
Թողնենք, որ ով ինչ ուզում է` անի՞,&lt;br&gt;
մեր հիշողությունն առնի ու տանի՞,&lt;br&gt;
սպանի՞ գուցե,&lt;br&gt;
կամ էլ ողջ թողնի՞, իսկ մե՞նք` փակբերա՞ն,&lt;br&gt;
առանց շնչելու իրավունքի՞,&lt;br&gt;
և՝ դա ապրե՞լ կոչենք, &lt;br&gt;
իսկ գուցե դրան&lt;br&gt;
ա՞յլ անուն տայինք,&lt;br&gt;
անվանեինք` ի՞նչ, լուսավոր գալի՞ք,&lt;br&gt;
թե՞ խաղաղության նոր դարաշրջան,&lt;br&gt;
ուր չես տարբերում` ինչ է` պետություն, &lt;br&gt;
ինչ է` հայրենի՞ք։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ասում են մի բան,&lt;br&gt;
անում` մի այլ բան,&lt;br&gt;
իսկ մե՞նք,&lt;br&gt; 
կարկամե՞նք,&lt;br&gt;
դիտորդի դերո՞ւմ։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

Մեր տուն ու տեղը աճուրդի հանեն,&lt;br&gt;
իսկ մենք գո՞հ մնանք,&lt;br&gt;
կամ` ուրախանա՞նք, որ... ո՞ղջ ենք,&lt;br&gt;
որ դեռ...&lt;br&gt;
մեզ չե՞ն մորթելու։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Մենք ժողովո՞ւրդ ենք,&lt;br&gt;
մենք ժողովուրդ չե՞նք։&lt;br&gt;
Իսկ գուցե գնանք,&lt;br&gt;
դեմ առ դեմ կանգնենք,&lt;br&gt; 
կռվենք ու մնանք հենց այնտեղ, &lt;br&gt;
մահվան դաշտում այդ մարտի, &lt;br&gt;
հաղթենք, կամ հաղթվենք։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Կհաղթենք`&lt;br&gt;
կապրենք հողում հայրենյաց&lt;br&gt;
հետայսու նաև։&lt;br&gt;
Իսկ թե կմեռնենք`&lt;br&gt;
մեռնենք պատվավոր մահով, &lt;br&gt;
նախորդաց փառքին արժանի,&lt;br&gt;
ու խառնվենք հողին մեր հայրենական`&lt;br&gt; 
Արցախական&lt;br&gt; 
հի՜ն հայոց աշխարհի։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ուրեմն`&lt;br&gt;
գնանք...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

24.01.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ

===Նոր «լեզվաբանություն»===

Ես հիմա հարկավ ոչինչ էլ չունեմ։&lt;br&gt;
Շարժական։&lt;br&gt;
Անշարժ։&lt;br&gt;
Անցյալ ու ներկա։&lt;br&gt;
Ապագա՞`&lt;br&gt; 
մի´ քիչ,&lt;br&gt;
մշուշոտ, մռայլ...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ծանոթ-բարեկա՞մ` &lt;br&gt;
ցրված են տարբեր ուղղություններում` &lt;br&gt;
մեր «անծայրածի՜ր»-անտարա´ծք երկրի, &lt;br&gt;
Ով` որտեղ ու ոնց։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ես հարևան էլ թերևս չունեմ։&lt;br&gt;
Հարևան բառից&lt;br&gt;
միշտ ջերմություն էր շնչում, &lt;br&gt;
ծիլ տալիս,&lt;br&gt;
իսկ հիմա՞... մի սառն&lt;br&gt;
անտարբերություն &lt;br&gt;
միջնորմի նման ցնցվել մեր միջև`&lt;br&gt;
շփվել չի թողնում։&lt;br&gt;
Մեզ ի՞նչ է մնում`&lt;br&gt;
միջնորմի սառը շղարշի &lt;br&gt;
երկու կողմերից իրար &lt;br&gt;
խեթ ծիկրակումներ, &lt;br&gt;
և` ուրիշ ոչինչ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Եվ` ուրիշ ոչի՞նչ։ &lt;br&gt;
Ինչո՞ւ են հաճախ &lt;br&gt;
բառերը փոխում տեղե՜րը իրենց։&lt;br&gt;
Չգիտե՜ք, գիտե´մ։&lt;br&gt;
Ես է´լ չգիտեմ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ինչո՞ւ են հաճախ &lt;br&gt;
մարդիկ փոփոխում դերե՜րը իրենց։&lt;br&gt;
Անշուշտ` չգիտե´ք։&lt;br&gt;

Չգիտեմ, ե´ս էլ, &lt;br&gt;
սակայն կուզեի՞ իմանա´լ,&lt;br&gt;
տեսնե´լ,&lt;br&gt;
շոշափե´լ,&lt;br&gt;
զգա´լ։&lt;br&gt;
Գո´ւցե, թերևս։&lt;br&gt;
Իսկ գուցեև` ո՞չ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Լեզվաբանական &lt;br&gt;
նոր ճյուղ եմ ուզում բացենք,&lt;br&gt;
ազգովի,&lt;br&gt; 
թեկուզ` վաղվանից։&lt;br&gt;
Վաղուց ենք սերտել` &lt;br&gt;
ուղղագրություն, ուղղախոսություն, &lt;br&gt;
բառակազմություն, բառագիտություն...&lt;br&gt;
(Չշարունակեմ)...&lt;br&gt;
Ճշմարտագրության, ճշմարտախոսության&lt;br&gt; 
կանոններն եմ ուզում&lt;br&gt; 
այսուհետ սերտե՜նք ու սերտե´նք։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ուսումնասիրող &lt;br&gt;
և ուսուցանվող ցանկացողներ կա՞ն, &lt;br&gt;
կգտնե՞նք։&lt;br&gt;
Հարկա՜վ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

27.01.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Հարցեր, հարցեր...===

Երևանը դարձել է, տե'ս,&lt;br&gt;
Մի փոքրիկ Ստեփանակերտ,&lt;br&gt; 
Ծանոթ շունչ է` ուր շրջվում ես, &lt;br&gt;
Ծանոթ խոսք է, ծանոթ դեմք։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Չես հասկանում` ինչպես վարվել,&lt;br&gt;
Լա՞վ է արդյոք դա, թե՞ վատ,&lt;br&gt;
Ո՞նց ենք ուզում մենք ավարտվել&lt;br&gt;
Մեր ընթացքով անավարտ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ո՞ւր ենք այսպես փութով փախչում,&lt;br&gt;
Դեպի երկի՞ր, թե՞ երկրից,&lt;br&gt;
Ի՞նչ դռներ են, ո՞վ է բացում,&lt;br&gt;
Ո՞ւր ճողոպրենք մենք մեզնից։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ինքներս մեզ դավաճանե՞նք,&lt;br&gt;
Զուր ենք այսպես մեզ խաբում,&lt;br&gt;
«Ամենայն տեղ մահը» մի՞ է,&lt;br&gt;
Ինչո՞ւ էլ  չենք հավատում։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;
 
14.10.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Ասացին...===

Ասացին` &lt;br&gt;
կվերադառնա՞նք։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ասացի` այո, &lt;br&gt;
երբ վերադառնան &lt;br&gt;
տաք երկրներ չված &lt;br&gt;
թռչունները։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ասացին` &lt;br&gt;
կատակո՞ւմ ես։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ասացի` այո։&lt;br&gt;
Մեզ &lt;br&gt;
միայն &lt;br&gt;
կատակելն է &lt;br&gt;
մնացել,- ավելացրի։&lt;br&gt;
Մեր &lt;br&gt;
մյուս &lt;br&gt;
բոլոր &lt;br&gt;
առաքինություններն&lt;br&gt;
ու արժանիքները &lt;br&gt;
զրոյացվելու են &lt;br&gt;
կառավարության &lt;br&gt;
հաջորդ &lt;br&gt;
հերթական&lt;br&gt;
նիստում։&lt;br&gt;
Թողնվելու են &lt;br&gt;
միայն&lt;br&gt;
մեր արատներն ու&lt;br&gt;
թերությունները։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

14.10.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===«Ակնհայտը` անհավատալի՞»===

Ամեն ինչ ակնհայտ է հիմա, &lt;br&gt;
չկա ոչինչ անհավատալի այլևս։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Իսկ բոլորովին վերջերս  &lt;br&gt;
Կարմիր բլուրի &lt;br&gt;
վերսկսված պեղումների &lt;br&gt;
առաջին օրվա &lt;br&gt;
գտածոն գլխավոր`  &lt;br&gt;
անձնագիրն էր Նոյի։ &lt;br&gt;
Անմիջապես էլ &lt;br&gt;
վերծանված &lt;br&gt;
անձնագրային գրառումներից &lt;br&gt;
պարզվեց հետևյալը` &lt;br&gt;
ազգության դիմաց,&lt;br&gt;
անձնագրում Նոյի, &lt;br&gt;
գրված էր... ադրբեջանցի։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Հիմա ենք հասկանում&lt;br&gt;
ուժն ու զորությունը&lt;br&gt;
նավթի ու խավիարի,&lt;br&gt;
հրաշքներ գործելու&lt;br&gt;
ջանքն ու եռանդը դրանց։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Օտար եմ այստեղ ես երևի։&lt;br&gt;
Երևանի փողոցներում&lt;br&gt;
թափառում եմ &lt;br&gt;
մենակ ու անհույս։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

11.03.2023 թ., Երևան, Աջափնյակ 
::::(Ծիծեռնակաբերդի բարձունք) &lt;br&gt;
11.05.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ

===Իրեն նոր սուլթան կարծող...===

Իրեն նոր սուլթան կարծող&lt;br&gt;
Ազերի մի լածիրակ&lt;br&gt;
Պարզել է դաշույնն իր կեռ,&lt;br&gt;
Ուզում է ստիպել, որ &lt;br&gt;
Մի երկիր, մի ժողովուրդ`&lt;br&gt;
Անցնի իր թրի տակով,&lt;br&gt;
Որ հետո, ինչ էլ լինի,&lt;br&gt;
Արցախցի ոչ մի սերունդ&lt;br&gt;
Զենք չառնի ազերու դեմ:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Չի՞ կարծում, կամ չգիտե՞`&lt;br&gt;
Ամեն մի արցախցու մեջ&lt;br&gt;
Դավիթն է փոքրիկ քնած,-&lt;br&gt;
Գործելու իր ժամին է &lt;br&gt;
Սպասում, որ արթնանա։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

05.06.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Իսկ ինչու են օրերս...===

Իսկ ինչո՞ւ են օրերս&lt;br&gt;
Ինձնից այսպես հեռանում&lt;br&gt;
Լքված հո՞ւն են ձորերս,&lt;br&gt;
Թե՞ անկամ են նեղանում։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

Հայրենիքում իմ ավեր&lt;br&gt;
Ստրուկներն են ղեկավար,&lt;br&gt;
Ո՞ւր մնացիք, արքաներ,&lt;br&gt;
Երա՞զ էիք` «կար-չկա՞ր...»։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Անցան նախկին փառքերը,&lt;br&gt;
Արքաները էլ չկան,&lt;br&gt;
Ավեր երկրիս տերերը &lt;br&gt;
Մի օր գուցեև ետ գան։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

10.06.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Եռաբլուրում ===

Արևի'ն են նայում աչքերը ձեր,&lt;br&gt;
Արևի'ց ենք առնում բարևը ձեր,&lt;br&gt;
Վե'ր պարզեք կրկին ձեռքերը ձեր,&lt;br&gt;
Զինվորնե'ր։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ձեր ձեռքերի վրա երկի'րն է մեր,&lt;br&gt;
(Տե'ր է կարգվել երկրին դահիճ ու նեռ),&lt;br&gt;
Մի' թողեք, որ տան թուրքին նվեր,&lt;br&gt;
Զինվորնե'ր։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
24.09.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Մաքառող տեսակ===

:::''44-օրյայի հերոսներից`&lt;br&gt;
:::''Վահագն Սարդարյանի հիշատակին

Պատկերացնե՞լ, ինչպե՞ս, և` ինչո՞ւ,&lt;br&gt;
Մարտի պատկերի հետ «նայվո՞ւմ» էիր,&lt;br&gt;
Ոսոխի շունչն էր քեզ վրա թռչում,&lt;br&gt;
Անսարսուռ կանգնել` «հմայվո՞ւմ» էիր։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Կռվեցիր անդուլ, միշտ մաքառեցիր`&lt;br&gt;
Մարտում ամենատաքարյունն էիր,&lt;br&gt;
Քեզ մորդ համար չխնայեցիր`&lt;br&gt; 
Նրա բաց սրտի տաք արյունն էիր։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

28.07.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Գույժը նորից...===

Գույժը նորից &lt;br&gt;
Դուռն է բախում&lt;br&gt;
Ամեն տան,&lt;br&gt;
Բայց ասում են` &lt;br&gt;
Լավ կլինի &lt;br&gt;
Ամեն բան։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Արյան հոտ է &lt;br&gt;
Կրկին առել&lt;br&gt;
Թշնամին,&lt;br&gt;
Հայոց ցավն է &lt;br&gt;
Տարտարոսվել&lt;br&gt;
Անմեկին...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
8.08.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Վտարված եմ...===

Վտարված եմ&lt;br&gt;
Ես իմ երկրից,&lt;br&gt;
Հեռացված եմ &lt;br&gt;
Ու մոռացված...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Ինչպե՞ս պիտի &lt;br&gt;
Վերադարձնեմ&lt;br&gt;
Իմ չապրված&lt;br&gt;
Օրե´րն անցած։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

01.09.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Սև մղձավանջ է իջել...===

Սև մղձավանջ է իջել &lt;br&gt;
Արցախիս վրա, &lt;br&gt;
Եկել` ո՜նց է շնթռնել, &lt;br&gt;
Թշնամին նրա։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
 
...Հարյուր տարի էլ անցնի` &lt;br&gt;
Չի մոռացվելու, &lt;br&gt;
Մեր կորստի, մեր ցավի&lt;br&gt;
Ոխն ենք հանելու...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

28.09.2023 թ., Պյատիգորսկ (ՌԴ)


===Անհեթեթություն===

Եվ կար ժամանակ`&lt;br&gt;
Անուս ազերին&lt;br&gt;
Չէր էլ հասկանում,&lt;br&gt;
Թե ոնց բաժանի&lt;br&gt;
Երկու էշերի միջև գարին...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Իսկ հիմա տեսեք`&lt;br&gt;
Իր տհասությամբ&lt;br&gt;
Ո՜նց է աշխարհին&lt;br&gt;
Ծաղրում է ալին։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

16.09.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Ձյունե՜լ է այնպես...===
Ձյունե՜լ է այնպես,&lt;br&gt;
իսկ դրսում` արև,&lt;br&gt;
դրսում` գարուն է։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ներսս` աշուն է,&lt;br&gt;
ներսս` անձրև է։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ա՜խ, այս գարունը&lt;br&gt;
այնպե՜ս անձև է։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

13.04.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Իսկ իմ հրաշք...===

Իսկ իմ հրաշք &lt;br&gt;
Արցախից&lt;br&gt;
Ինձ մի բուռ&lt;br&gt;
Հող չմնաց,&lt;br&gt;
Միայն` &lt;br&gt;
Մի լուռ &lt;br&gt;
Ափսոսանք,&lt;br&gt;
Որ ողջ արածս &lt;br&gt;
Գնաց։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Բայցև`&lt;br&gt;
Որպես սփոփանք,&lt;br&gt;
Արցա՜խ,&lt;br&gt;
Անո´ւնդ մնաց։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

7.10.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Անհայրենիք է Բաղրամյանն ինքը...===
'''(Տրիոլետ)

Անհայրենիք է Բաղրամյանն ինքը`&lt;br&gt;
Քանի՜ հայրենիք ազատագրած,&lt;br&gt;
Քանի՜ ազգ` ոստան իրենով գտած`&lt;br&gt;
Անհայրենիք է Բաղրամյանն ինքը։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Իր հողն ու ջուրը քոչվորին թողած`&lt;br&gt;
Անդաստական է իր ընտանիքը,&lt;br&gt;
Անհայրենիք է Բաղրամյանն ինքը`&lt;br&gt;
Քանի՜ հայրենիք ազատագրած։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

19.11.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Սեպտեմբերից այս կողմ===

Սեպտեմբերից այս կողմ`&lt;br&gt;
Անծանոթ ենք իրար,&lt;br&gt;
Հանդուրժող ենք այնպես`&lt;br&gt;
Մա՜հ եմ, գո´ւյժ ես, աշխա´րհ...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Սեպտեմբերից այս կողմ`&lt;br&gt;
Մենք ո՜չ միայն երկիր, &lt;br&gt;
Կորցրել ենք և մե´զ`&lt;br&gt;
Անդառնալի այնպես,&lt;br&gt;
Անհետևանք ասես,&lt;br&gt;
Որ ուզում ես ճչա՜լ,&lt;br&gt;
Բայց անիմա´ստ արդեն,&lt;br&gt;
Իզուր ու անտեղի´,&lt;br&gt;
Եվ` ուշացա´ծ նաև։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Դեռ համարձակվում ենք&lt;br&gt;
Հայելու մեջ նայե՞լ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Զղջո՞ւմ` ինչի՞ համար։&lt;br&gt;
Խժռել մի ողջ երկի՞ր&lt;br&gt;
Ու մսխո՞ւմ ենք հիմա։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Իսկ կշտանա՞լ` չկա՜։&lt;br&gt;
::Չկա՜... &lt;br&gt;
::::Չկա՜... &lt;br&gt;
::::::Չկա՜...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
1.12.23 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Հուսահատ ճիգեր===

Մենք մեր մատը տանում&lt;br&gt;
Ու մեր աչքն ենք հանում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Մենք այս ո՜ւր ենք ընկել,&lt;br&gt;
Ու նեղվում էլ ենք դեռ,&lt;br&gt;
Որ մնացել մենակ`&lt;br&gt;
Փնտրում ենք հույս-հենակ,&lt;br&gt;
Բայց չենք գտնում, չկա։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Գուցե, Աստված վկա,&lt;br&gt;
Հայտնվի մի տեղից`&lt;br&gt;
Մոտիկ, կամ թե` հեռվից,&lt;br&gt;
Տարբերություն չկա,&lt;br&gt;
Միայն թե մեկը գա&lt;br&gt;
Ու մեր կողքին կանգնի...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Մենք հինգ հազար տարի&lt;br&gt;
Հոգեվարք ենք էրնում,&lt;br&gt;
Սակայն դեռ չենք... մեռնում: &lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Իսկ այդ մեկը կգա՞,&lt;br&gt;
Իսկ այդ մեկը... չկա՜...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
21.12.23 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Արարատ-Արագած===
:::''«Նա, ով խոսում է Արարատից`
::::''Հայաստանի'ց չի խոսում»։
::::::::''Մի իմաստակի նորագույն «իմաստախոսություններից»
&lt;br&gt;
Նա ուզում է &lt;br&gt;
Արարատը ջնջել&lt;br&gt;
Երևանի երկնքից&lt;br&gt;
ու Արագած նկարել նույն տեղում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Նա ուզում է  &lt;br&gt;
պետական զինանշանն ու օրհներգը &lt;br&gt;
հարմարեցնել իրեն, &lt;br&gt;
որ կարողանա բերանացի անել հեշտ, &lt;br&gt;
և այստեղ-այնտեղ, &lt;br&gt;
տեղի-անտեղի, &lt;br&gt;
արտասանի ոգևորված, &lt;br&gt;
թե իբր` տեսեք, &lt;br&gt;
ես ամեն ինչ գիտեմ, &lt;br&gt;
մեր երկրի ո՞ր ղեկավարը &lt;br&gt;
կարող էր &lt;br&gt;
ինձ պես արտասանել։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Նա ուզում է, &lt;br&gt;
որ բոլորիս բնակարաններում &lt;br&gt;
ո'չ թե Արարատի, &lt;br&gt;
այլ Արագածի' նկարը լինի, &lt;br&gt;
մոռանալով, &lt;br&gt;
որ Աստվա'ծ է նկարել &lt;br&gt;
Արարատը բոլորիս սրտերում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

17.08.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Իսկ Արցախիս...===

Իսկ Արցախիս սովյալների &lt;br&gt;
Տառապանքի,&lt;br&gt; Ցավի հանդեպ &lt;br&gt;
Աշխարհը դեռ աչք է փակում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Ու թող այնքան փակված մնա, &lt;br&gt;
Որ կուրանա աչքն աշխարհի...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
(Բարձր է գոռում գողն ավելի` &lt;br&gt;
Գողը փախավ,&lt;br&gt; Բռնեք գողին)։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;
...Մա´յր-Հայաստան,&lt;br&gt; Հայո´ց ոստան,&lt;br&gt;
Քո արածից չե՞ս ամաչի,&lt;br&gt;
Ինչքան էլ որ հողմեր ոռնան`&lt;br&gt;
Արցախը կա, &lt;br&gt;Մի´շտ կլինի։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;
Ես հավատում եմ Արցախիս &lt;br&gt;
Արշալույսի´ն վերընձյուղման։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

03.09.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ&lt;br&gt;
08.09.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Մի´ եղիր այդչափ ագահ...===

:::::''...Բայց հաճախ,&lt;br&gt;
:::::''Կյանքդ հերիք չի՜ անում...
:::::::::::''Գևորգ Էմին
 
Մի՛ եղիր այդչափ ագահ, ընչաքաղց...&lt;br&gt;
Նավթադոլարներ շատ մի՛ հավաքիր։&lt;br&gt;
Ո՞վ է ինչ տարել իր հետ, որ տանես։ &lt;br&gt;
Դու էլ չես տանի։ &lt;br&gt;
«Այո'» ասա մեր &lt;br&gt;
Ազատ ու անկախ ապրելու կամքին։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ուշքի´ եկ, աշխա´րհ, &lt;br&gt;
Ու հիշի´ր, աշխա´րհ, &lt;br&gt;
Կյանքն այնքա´ն է կարճ, &lt;br&gt;
Որ չի´ հերիքի &lt;br&gt;
Նույնիսկ ա´յդ «այո»-ն ասելու համար։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

04.09.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Գնա´===
::::''Ծնկաչոք խնդրե՞նք մեղավոր նեռին,
::::''Արդյո՞ք կթողնի ու կհեռանա...

Աստծո այս ազգը մեղք է, արդարև,&lt;br&gt;
Անաստված,&lt;br&gt;
Անխիղճ,&lt;br&gt;
Թող ու հեռացիր։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Գիտենք,&lt;br&gt;
Որ արյան ծարավ ունես դեռ,&lt;br&gt;
Դու հագենալու ա'յլ միջոց փնտրիր։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Խիղճ ունես եթե` հարցրո'ւ, կասի',&lt;br&gt;
Ցույց կտա, հաստատ,&lt;br&gt;
Ճշմարիտ ուղին։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Տնից ու տեղից զրկե´լ ես մեզ դու,&lt;br&gt;
Զրկել ես անգամ գերեզմանների՜ց։&lt;br&gt;
Է՞լ ինչ ես խլել մեզանից ուզում,&lt;br&gt;
Ուզո՞ւմ ես,&lt;br&gt;
Է՞լ` ինչ...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Անկո´ւշտ,&lt;br&gt;
Արյունռո´ւշտ,&lt;br&gt;
Հեռացի´ր,&lt;br&gt;
Գնա՜...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Էլ մի´ հապաղիր,&lt;br&gt;
Ու` էլ... մի´ մնա...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

1.03.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===«ՔՊ-ա-թուրքա-դմփ-դմփ-հու»===

:::''Գույժեր են գալիս Ղարաբաղից,&lt;br&gt;
:::''Սարեր են փշրվում սրտիս վրա...
:::::::::::''Համո Սահյան

Ականջդ կանչի, Սահյա´ն Համո,&lt;br&gt;
Երեսուն տարին անցավ հազիվ,&lt;br&gt;
Ո՜նց կռահեցիր, որ Արցախով &lt;br&gt;
Գալո՜ւ է վերջը Հայաստանի...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Եվ Հայաստանի անկման համար&lt;br&gt;
Թմբուկ են նրանք դեռ խփելու,&lt;br&gt;
Արցախի անկման ուրախությամբ` &lt;br&gt;
Սմբուկ են նրանք դեռ լափելու։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

Եվ ո՜վ պիտի դեռ հարցնի նրանց`&lt;br&gt;
Ում կամ ինչու են քարկոծելու,&lt;br&gt;
Եվ այսպես մի-մի «չաքուճ» առած`&lt;br&gt;
Մասիսին է՛լ են դեռ հասնելու։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

07.09.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Արցունքն` աչքին===

Երազի պես եկավ գնաց,&lt;br&gt;
Քույրս` հեռու Սամարայից,&lt;br&gt;
Թախիծը լուռ կախված մնաց,&lt;br&gt;
Տխուր-ուրախ այդ յոթ օրից։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

- Հայրենիք եմ կարծես եկել,-&lt;br&gt;
Թախծում էր նա` արցունքն աչքին,-&lt;br&gt;
Բա իմ անուշ գյուղն ո՞ւմ մնաց,&lt;br&gt;
Գերեզմաններն իմ այն անգին։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Արցունքն` աչքին գնաց նորից, &lt;br&gt;
Գնաց կրկին` լի կարոտով, &lt;br&gt;
Ասաց` կգամ մեկ էլ, նորից,&lt;br&gt;
Թե երթս անցնի Կոճողոտով։&lt;br&gt;

18.12.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Ներիր, մայրիկ...===

Ներիր, մայրիկ, ներիր դու ինձ,&lt;br&gt;
Հաշտ եմ արդեն իմ Աստծո հետ,&lt;br&gt;
Դաժան էր, բիրտ` գուցե մի քիչ,  &lt;br&gt;
Ներիր, մայրիկ, ներիր, ներիր։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ներիր, հիմա հեռու եմ շատ,&lt;br&gt;
Հեռու եմ ես քեզնից, ինձնից,&lt;br&gt;
Այնպես հանգիստ եմ, անշտապ,&lt;br&gt;
Ներիր, մայրիկ, ներիր, ներիր։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Էլ ոչինչ չի մտատանջում&lt;br&gt;
Ինձ` որդուն քո` այն զգայուն,&lt;br&gt;
Էլ ոչնչով չեմ հմայվում,&lt;br&gt;
Ներիր, մայրիկ, ներիր, ներիր։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ներիր որդուն քո դրուժան,&lt;br&gt;
Հայրիկի, քո գերեզմանին&lt;br&gt;
Չայցելի էլ ո՛չ մի անգամ`&lt;br&gt;
Ներիր, մայրիկ, ներիր, ներիր...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Բայց թե մի օր ներես դու ինձ` &lt;br&gt;
Քո ներելու համար երբեք&lt;br&gt;
Չեմ ներելու ես ինձ, երբեք,&lt;br&gt;
Ներիր, մայրիկ, ներիր, ներիր։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

17.09.2023 թ., ՌԴ, Վլադիկավկազ (մեքենայում) &lt;br&gt;
24.10.2023 թ., Երևան, Կենտրոն (Հյուսիսային պողոտա)


===Անքեզ===

Տասնվեց տարի է, &lt;br&gt;
Տես, &lt;br&gt;
Առանց քեզ ենք, &lt;br&gt;
Մայրիկ։ &lt;br&gt;
Երկու ու կես տարի` &lt;br&gt;
Կարոտ գերեզմանիդ...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Գերեզմանիդ անգամ &lt;br&gt;
Չենք էլ բերում ծաղիկ... &lt;br&gt;
Անքեզ ենք, &lt;br&gt;
Մամ, &lt;br&gt;
Անկյանք, &lt;br&gt;
Անտուն, &lt;br&gt;
Անհայրենիք...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
21.05.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Չասված բառերս===

Բառերը, որոնք մնացին չասված`&lt;br&gt;
Պատռում են հիմա կոկորդս, մայրիկ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Բառերը, որոնք էլ չեն ասվելու`&lt;br&gt;
Խեղդում են պատռած կոկորդս, մայրիկ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Չասված բառերի իմ «հավաքածուն»&lt;br&gt;
Ո՞ւմ տանեմ, ինչո՞ւ ու ինչպե՞ս, մայրիկ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

21.05.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Հայ-աստ-ա՜նս՝ Հայ-աստ-ա՞նդ...===

:::::''Մի անուն էի սերտել 
:::::''դեռ վաղ մանկությունից...
::::::::::''Արիս Արսենի

Մի անուն եմ սերտել &lt;br&gt;
դեռ վաղ մանկությունից &lt;br&gt;
իսկ այդ անունն, ավաղ, &lt;br&gt;
այսօր խեղդում է ինձ...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Այսօր անտո´ւն եմ ես`&lt;br&gt;
անտեղ, անհայրենիք,&lt;br&gt;
էլ ինչո՞ւ եմ այսպես &lt;br&gt;
փնտրում տուն ու տանիք...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Երբ կորել է անդարձ&lt;br&gt;
սրտիս երազն անել`&lt;br&gt;
էլ ինչո՞ւ եմ այսպես&lt;br&gt;
իզուր ջանում ապրե´լ...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

էլ ինչո՞ւ եմ հիմա&lt;br&gt;
լինելո´ւ փորձ անում,&lt;br&gt;
երբ մեկ «աստ» եմ, մեկ՝ «անդ»,&lt;br&gt;
մեկ՝ ո՞ւր, չեմ իմանում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ո՞ւր է ՀԱՅ-ԱՍՏ-ԱՆըԴ,&lt;br&gt;
Օ՜, ՀԱՅ՝ ԱՍՏ-ԱՆԴ-ական...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

12.02.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ

===Մղձավանջ===
Սև՜, &lt;br&gt;
սև´ սիրտ ու սեր,&lt;br&gt;
աչքերում` արև,&lt;br&gt;
սրտի մեջ` գիշեր...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Սրտի մեջ մութ է,&lt;br&gt;
երբ այն չի բացվում,&lt;br&gt;
ամեն ինչ սուտ է,&lt;br&gt;
երբ սեր չի հայցվում...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Գուցե կփոխվի, &lt;br&gt;
կդառնա լավը,&lt;br&gt;
շտա´պ դատարկիր&lt;br&gt;
այդ դառը գավը...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Անհանգիստ սրտով&lt;br&gt;
ո՞նց հանգստանամ,&lt;br&gt;
գարո՞ւն է,&lt;br&gt;
աշո՞ւն,&lt;br&gt;
ինչպե՞ս հասկանամ...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

28.04.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ

===Ի՞նչ է մտածում...===
Ի՞նչ է մտածում &lt;br&gt;
Տեսնես իմ մասին`&lt;br&gt;
Այդ կոճղը` &lt;br&gt;
Ընկած &lt;br&gt;
Գյուղի մեր բակում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Երբ որ գլուխս &lt;br&gt;
Դնում եմ բարձին`&lt;br&gt;
Ինչպե՞ս եմ արդյոք &lt;br&gt;
Աչքերս փակում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Փակո՞ւմ եմ արդյոք, &lt;br&gt;
Եվ` ինչպե՞ս, &lt;br&gt;
Ինչո՞ւ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Այս կյանքից արդյո՞ք&lt;br&gt;
Բան ենք հասկանում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

5.06.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Անպատասխան հարց===
«Ո՞րն է, բաբո´, մըր հայրենիք»,-&lt;br&gt;
Հարցն այդ հիմա ինձ են տալիս։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Երբ որ գլխիս չունեմ տանիք,&lt;br&gt;
Երբ չեմ կարող գնալ էլ տուն`&lt;br&gt;
Պատասխանելս չի էլ գալիս։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Ի՞նչ հայրենիք, ի՞նչ ես խոսում,&lt;br&gt;
Երբ չեն թողնում հանես ծպտուն,&lt;br&gt;
Էլ չեմ ասում` խոսել, ճառել։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Արցախս տես ի՜նչ է դառել,&lt;br&gt;
Էլ հայրենիք մնա՞ց, լաո...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
6.06.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ

===Երազ===

Գեղեցիկ ժպիտ, &lt;br&gt;
Գեղեցիկ տող էր, &lt;br&gt;
Ծառս եղար դու, սիրտ, &lt;br&gt;
Սիրո ջերմ դող էր...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Երա՞զ էր... &lt;br&gt;
Տե՞նդ էր... &lt;br&gt;
Արցո՞ւնք էր՝ &lt;br&gt;
Ցո՛ղ էր...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Հույս էր անրջող,&lt;br&gt;
Հավատի շող էր։&lt;br&gt;
...Սիրտս մի կտոր &lt;br&gt;
Հայրենի հող էր։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

18.06.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ

===Տխուր երգ===

Ես տեղ չունեմ,&lt;br&gt;
Ես տուն չունեմ, &lt;br&gt;
Ես մի անտուն &lt;br&gt;
Խեղճ թռչուն եմ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ես թռչում եմ,&lt;br&gt;
Ես փնտրում եմ &lt;br&gt;
Իմ ցավին դեղ`&lt;br&gt;
Այստեղ-այնտեղ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ես թռչում եմ... &lt;br&gt;
Ես փնտրում եմ`  &lt;br&gt;
Գտնում նոր ցավ,&lt;br&gt;
Գտնում նոր դավ...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
30.06.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Կարոտ===
Կրկին թախծում ես, իմ լո՜ւռ կարոտ,&lt;br&gt;
Գյուղի ճամփեքին մեր քարքարոտ,&lt;br&gt;
Ի՞նչ մնաց ինձ` իմ մանկությունից,&lt;br&gt;
Երազ ու տրտունջ, ցավ ու թախիծ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Գարնան հովերը կգան նորից,&lt;br&gt;
Առուն կաղմկի կրկին ձորից,&lt;br&gt;
Արտույտը կանչի, կաքավ ու լոր`&lt;br&gt;
Իրար կխառնեն երկինք ու ձոր,&lt;br&gt;
Անտառը գիրկը իր կբանա,&lt;br&gt;
Տերևաթափն էլ չի ուշանա,&lt;br&gt;
Ամեն ինչ` ճիշտ իր ժամանակին,&lt;br&gt;
(Աչքս` գյուղական իմ տան բակին),&lt;br&gt;
Քամին կփչի, առուն հևա,&lt;br&gt;
Հանդվորն է` որ էլ... չի երևա...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ո՞վ է այս գույժը անվերջ բոթում`&lt;br&gt;
Ձեն-ձուն չկա էլ Քամհար խութում,&lt;br&gt;
Սանձարձակ քամի՞ն անվերջ չափի&lt;br&gt;
Երկայնքն ու լայնքը Խաչունց տափի։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Ափիս մեջ մի բուռ հող եմ պահում,&lt;br&gt;
Մտքով հեռու եմ կրկին սահում,&lt;br&gt;
Կտրել են ինձ իմ սար ու ձորից,&lt;br&gt;
Տեսնես ե՞րբ կգամ մեկ էլ նորից։&lt;br&gt;
Անկուշտ քամին տես ո՜նց է լափում&lt;br&gt;
Կորած երազս` իմ բաց ափում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

9.12.2024 թ., Երևան, Զեյթուն&lt;br&gt;
12.12.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Մեր կորսված հանճար===
::''Հեռակա զրույց`
::''Ստեփան Շահումյանի արձանի հետ

Խաչված ձեռքերով կանգնել ես, արձան,&lt;br&gt;
«Մուսավաթները», տե՛ս, վերադարձա՛ն։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Մեր երկիրն էլի ավեր է, նայիր,&lt;br&gt;
Բայց մենք ուժ էինք, քանի դեռ կայիր։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Բաքուն հայոց էր` հայոց էլ մնար,&lt;br&gt;
Օսմանցի´ն փնտրեր նոր փորձ ու հնար...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Բայց կալանեցին չար ուժերը քեզ,&lt;br&gt; 
Որ մեր ինքնության հարցը չլուծես։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Եվ միտքն ու ոգին քո խոնարհվեցին,&lt;br&gt;
Մեր մտքի կաճառ, «Կովկասի Լենի´ն»...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
...Քեզ հետ խոսում եմ հիմա հեռակա, &lt;br&gt;
Բայց մեր հանդիպման օրը դեռ կգա։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

4.07.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ&lt;br&gt;
6.07.2024 թ., Երևան, Արաբկիր


===Եռատոն է այսօր...===
Եռատոն է այսօր,&lt;br&gt;
Մարդիկ,&lt;br&gt;
Եռատոն է։&lt;br&gt;
Ո՞վ գողացավ &lt;br&gt;
Մեր ծով խինդը,&lt;br&gt;
Մեր քրքիջը,&lt;br&gt;
Մեր ծիծաղը, &lt;br&gt;
Մեր տոնական ծափ-հրճվանքը...&lt;br&gt;
Մեր առօրյան &lt;br&gt;
Ու մեր կյանքը...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Իսկ Արցախն իմ`&lt;br&gt;
Անտեր-անմեզ,&lt;br&gt;
Իսկ արցախցին`&lt;br&gt;
Արդեն անտուն-անօթևան։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

Եռատոն է...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Էրատոն է ողջ գողոնը հափշտակել,&lt;br&gt;
Էրատոն է։ &lt;br&gt;
Հրճվում նա հարճի ծախու &lt;br&gt;
Նենգ քրքիջ ու գզվռտոցով:&lt;br&gt;
Տոն է նրա ամե՜ն-ամեն առավո՛տը,&lt;br&gt;
Ամե՜ն կեսօրն ու երեկո՛ն,&lt;br&gt;
Գիշերն ամեն:&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Եռատոն է Էրատոյի տանն ու սրտում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

9.05.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Մեր ցերեկը անցավ...=== 
::::::''Ու երբ ցերեկն անցնի,&lt;br&gt;
::::::''Ընկնի գիշերը մութ...&lt;br&gt;
::::::::''Համո Սահյան

Մեր ցերեկը անցավ,&lt;br&gt;
Հիմա գիշեր է մութ,&lt;br&gt;
Ես հայացքով անցավ &lt;br&gt;
Ու աչքերով իմ լուրթ &lt;br&gt;
Փնտրում եմ քեզ անվերջ, &lt;br&gt;
Փնտրում ու չեմ գտնում, &lt;br&gt;
Դեռ չգրված իմ էջ,&lt;br&gt;
Իմ հող, երկիր, իմ տուն։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
21.09.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Արցախցի հայը===
Ժայռի պես` ամուր,&lt;br&gt;
Ժայռից էլ պինդ է,&lt;br&gt;
Մի աչքին` արցունք,&lt;br&gt;
Մի աչքին` խինդ է։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Այսպես ապրում է`&lt;br&gt;
Գո՞հ է, դժգո՞հ է,&lt;br&gt;
Կյանքը անցնում է,&lt;br&gt;
Ու կյանքը... զոհ է...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

10.03.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Սուրբ Ղազանչեցոց===
Մեր մտքի, &lt;br&gt;
Հոգու,&lt;br&gt;
Հույսի ծերպերում&lt;br&gt;
Պահել ենք քեզ միշտ` &lt;br&gt;
Տարբեր ձևերով, &lt;br&gt;
Տարբեր կերպերում...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
...Սառել է տեսքդ` &lt;br&gt;
Աղճատված,&lt;br&gt;
Ջնջված, &lt;br&gt;
Դեմքերի վրա &lt;br&gt;
Անտարբեր մարդկանց։&lt;br&gt;
Դեռ զարմանո՞ւմ ես&lt;br&gt;
Աշխարհի վրա, &lt;br&gt;
Միշտ սպասելով &lt;br&gt;
Օրվան քո վաղվա...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Մերն ես եղել միշտ, &lt;br&gt;
Մերն էլ կլինես։&lt;br&gt;
Ինչքան էլ տանեն &lt;br&gt;
Ու ձեռքից գնաս`&lt;br&gt;
Հայ ես,&lt;br&gt;
Հայկական,&lt;br&gt;
Հայ էլ կմնաս...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
08.10.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ

===Մեր բանակը===
:::::''Սա Երևանն է, այստեղ դու տանն ես...
::::::::''Հայտնի երգից

Երևանո՞ւմ ենք, տա՞նը, դռա՜նն ենք,&lt;br&gt;
Եվ ինչպե՞ս դրան չհավատանք,&lt;br&gt;
Մեր գործով` կիսատ, մտքով` դեռ... տանն ենք,&lt;br&gt;
Ինչպե՞ս համոզվենք` ապրում ենք, կանք։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Մեր կորցրածը պիտ վերագտնենք,&lt;br&gt;
Մեր ուժը կրկին դարձնենք բանակ,&lt;br&gt;
Մարտն ընթանում է, դեռ պիտի շտկենք &lt;br&gt;
Մենք քանի՜ պարտված ճակատամարտ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Իննսունչորսից այնպե՜ս սարսում է` &lt;br&gt;
Ինչքան էլ հաղթող նա ձևանա,&lt;br&gt;
Ոսոխն հոխորտում, բայց սպասում է` &lt;br&gt;
Մեր բանակը կը-վե-րա-դառ-նա՜։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
14.10.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ&lt;br&gt;
27.10.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ

==Մըէր Արցախա անուշ լյուզվավ==


===Ղարաբա՜ղըս...===
''(Արցախի բարբառով)
''Վերափոխված տարբերակ

Ղարաբաղս հայոց վեղն ա,&lt;br&gt;
Հայոց աշկէն մաչի յեղն ա,&lt;br&gt;
Հայոց անթէղ կրակ-պօղն ա,&lt;br&gt;
Ամմա հայոց մաշկեն հօռռը&lt;br&gt;
Նրա տյօղն ա։&lt;br&gt;
Ժողովուրթես տեղը նեղ ա,&lt;br&gt;
Հի՞նչ անե խեղճ Ղարաբաղըս`&lt;br&gt;
Լյուզին` օրիշ,&lt;br&gt;
Խօսքը` օրիշ,&lt;br&gt;
Հայոց սրտէն էնքան մօտէ,&lt;br&gt;
Բայց հայ տանան հեռու տե՛ղ ա։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ղարաբաղըս օ՜րիշ վէղ ա...&lt;br&gt;
Ղարաբաղըս անթէղ-պօղ ա,&lt;br&gt;
Քանի՞ մընա մօխրեն տակեն,&lt;br&gt;
Քանի՞ մընա տյօղը սըրտում`&lt;br&gt;
Օրիշ խօսքավ,&lt;br&gt;
Օրիշ լյուզվավ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ու հըվաքվեց ժողովուրթը`&lt;br&gt;
Միտինգ ըրեն մեծ ու կյուճուր,&lt;br&gt;
Բանվօր,&lt;br&gt;
Քաղվօր,&lt;br&gt;
Թա` բօ՛լ-հէրիք,&lt;br&gt;
Մունք մէր դյարդը լյավընք գյուդում&lt;br&gt;
Ու տէղյակընք հինչ ա իլյալ,&lt;br&gt;
Տա էն Ըստալին-գյօռբագյօռին&lt;br&gt;
Փռնած պենն ա։&lt;br&gt;
Մունք ընք մէր հույս նան հավատը:&lt;br&gt;
Յէկէքյ մինտէղ կլյօխ-կըլխու,&lt;br&gt;
Սէրտ-սըրտու տանք՝&lt;br&gt;
Մին պեն անինք,&lt;br&gt;
Վեր էս դյարդան շյուտ ըզադվինք,&lt;br&gt;
Մունք մեր վէղէն տարը տյէռնանք,&lt;br&gt;
Մունք մեր թանէն,&lt;br&gt;
Մեր թըցանէն տարը տյէռնանք,&lt;br&gt;
Վէր մեր հացը օրիշ չօտէ,&lt;br&gt;
Ժողովուրթըս էլ` լյաց չօտէ...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Թօղ հայ խօսքը թէվ յօր օնէ`&lt;br&gt;
Ղարաբաղա սարէրըն իննի,&lt;br&gt;
Հինչ տէղ ցավ կա` դա՛րման անէ,&lt;br&gt;
Հինչ տեղ չօռ կա` քըշի տա՛նէ...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

17.02.1988, Ստեփանակերտ&lt;br&gt;
25.11.2023, Երևան


===Հղես կապ ա...===
''(Արցախի բարբառով)

Քյունջ ու պուճախ սաղ կապալըն, &lt;br&gt;
Ամէն տէղա մէզ խափալըն,&lt;br&gt;
Լօխ կօծկալըն սօտ խօսքէրավ,&lt;br&gt;
Իսկ տօն կյալի հղէս կապ ա։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Հղէս կապ ա, &lt;br&gt;
Հղէս կապ ա,&lt;br&gt;
Իմ տօն կյալի&lt;br&gt;
Հղէս կապ ա։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Մնացալըմ հէռէ, քարէն,&lt;br&gt;
Աշկըս` տանըս ճանապարէն,&lt;br&gt;
Էս հիբանց ա՞ թօրքն ազրայէլ,&lt;br&gt;
Վէր ինձ թողէց ճանապարէն։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Քանի՜ ամէս յէկու հընցավ,&lt;br&gt;
Աշկըս կարօտ վէղէս` հընցավ,&lt;br&gt;
Իմ տօն, իմ թաղ, իմ բաղ-բախչա,&lt;br&gt;
Հալբաթ մին օր ծէզ կըտէսնամ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Աշխարքն հալա քօնիլած ա,&lt;br&gt;
Ու տիժէր թա էլ զուրթնանա,&lt;br&gt;
Մէր մէ՛ջ պիտի օժ քըթէնանք,&lt;br&gt;
Օ՜ժժավ պիտի հղէս պէնանք։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Հղէս պէնանք,&lt;br&gt;
Հղէս պէնանք,&lt;br&gt;
Իմ տօն կյալի &lt;br&gt;
Հղէս պէնանք։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

18.03.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ&lt;br&gt;
21.05.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Ճամփաս փակ է...===

Ծակուծուկերը փակել են, &lt;br&gt;
Ամեն տեղից մեզ խափել են,&lt;br&gt;
Ու կոծկել են սուտ խոսքերով,&lt;br&gt;
Իսկ տուն գալու ճամփաս փակ է։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ճամփաս փակ է, &lt;br&gt;
Ճամփաս փակ է,&lt;br&gt;
Իմ տուն գալու&lt;br&gt;
Ճամփաս փակ է։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Մնացել եմ հեռու, քարին,&lt;br&gt;
Աչքս` տանս ճանապարհին,&lt;br&gt;
Այդ ե՞րբ թուրքը կտրիճացավ,&lt;br&gt;
Որ ինձ թողեց ճանապարհին։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Քանի՜ ամիս եկավ-անցավ,&lt;br&gt;
Աչքս կարոտ հողիս` անցավ,&lt;br&gt;
Իմ տուն, իմ թաղ, այգի-պարտեզ,&lt;br&gt;
Գուցե մի օր կտեսնեմ ձեզ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Իսկ աշխարհը դեռ քնած է,&lt;br&gt;
Ու դժվար թե արթնանա էլ,&lt;br&gt;
Մեր մե՛ջ պիտի ուժ գտնենք մենք,&lt;br&gt;
Ուժո՜վ պիտի ճամփաս բացենք։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ճամփաս բացենք,&lt;br&gt;
Ճամփաս բացենք,&lt;br&gt;
Իմ տուն գալու &lt;br&gt;
Ճամփաս բացենք։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

18.03.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ&lt;br&gt;
21.05.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Մըէր յէրքը===
''(Արցախի բարբառով)

«ՀըռնԷ ապան մէնակ ա իլալ»,-&lt;br&gt;
Մէր յէրգն ա սա մէզ հուշում,&lt;br&gt;
Մհէնգյ Արցախն ա մէր մէնակ,&lt;br&gt;
Պա հինչ անի՞նք, գյուդումչում։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;
Բայց ուժէղ ա Արցախը մէր,&lt;br&gt;
Ամէն ցավու տէմ կէնօղ,&lt;br&gt;
Ուրան հույսը ուժն ա ուրան,&lt;br&gt;
Ու հավատն ա հաղթէլու...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Թուրքիյավնըն թէվ-թէվ անում,&lt;br&gt;
Թօրքը հինչ ա՞, չընկըճվինք,&lt;br&gt;
Թուրքիյան չինար` սահանց մըհէ &lt;br&gt;
Մինչէվ Քյուռը քիշալինք։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
«ՀըռնԷ ապան մէնակ ա իլալ»,-&lt;br&gt;
Արցախն ա մէնակ մհէնգյ,&lt;br&gt;
Մէր յէրգը մէզ հինչ ա՞ հուշում,&lt;br&gt;
Հինչընք իլալ` հինչ տէռէնք։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;
27.01.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Մեր երգը===

«Պապս մենակ էր անցյալ տարի»,-&lt;br&gt;
Մեր երգն է սա հուշում մեզ,&lt;br&gt;
Հիմա Արցախն է մեր մենակ,&lt;br&gt;
Չգիտեմ, թե ինչ անեմ։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

Բայց ուժեղ է Արցախը մեր,&lt;br&gt;
Ամեն ցավի դիմացող,&lt;br&gt;
Իր հույսն է իր ուժը մեծ,&lt;br&gt;
Ու հավատը՝ հաղթելու...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Թուրքիայով են թևավորվում,&lt;br&gt;
Թուրքը ի՞նչ է, չընկըճվենք,&lt;br&gt;
Թուրքիան չլիներ` սրանց վաղուց &lt;br&gt;
Մինչև Քուռ կքշեինք։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

«Պապս մենակ էր անցյալ տարի»,-&lt;br&gt;
Հիմա Արցախն է մենակ,&lt;br&gt;
Մեր երգը մեզ ի՞նչ է հուշում,&lt;br&gt;
Ի՜նչ էինք ու... ի´նչ դառանք։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

27.01.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===«Մենք ենք, մեր սարերը»&lt;br&gt; կոթողի նկարի առաջ===
''(Արցախի բարբառով)

Հինչքան հէռու`&lt;br&gt;
Քըզնըհէտըմ &lt;br&gt;Կյանքում միշտ։&lt;br&gt;
Թող տէսնավէչ`&lt;br&gt;
Աշկըտ` ըրտասունք,&lt;br&gt;
Սէրտըտ` վիշտ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Հինչ տեղ քինամ&lt;br&gt;
Ու հինչքան էլ &lt;br&gt;Հըռանամ`&lt;br&gt;
Տիժեր` թա քու&lt;br&gt;
Խըտտումըտ &lt;br&gt;Ապրած կյանքըս &lt;br&gt;Մուռռանամ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

13.06.2023 թ., Երևան, Կենտրոն (Ազատության հրապարակ)


===Անուշ շըէնըս, Կճօղօտըս...===
''(Արցախի բարբառով)

Մէր Արցախն ա մհէնգյ հէռվում,&lt;br&gt;
Ըտրա հէտէ շատըմ էրվում, &lt;br&gt;
Բայց վէր թօռնըս ա «ապա»* կանչում`&lt;br&gt;
Սէրտըս տէղան յէր ա թըռչում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Մըտքավ նօրից շէնումնըմ ես,&lt;br&gt;
Էս հինչ քյալյագ յէկու կըլխէս,&lt;br&gt;
Մինչէվ Շօրէն թաղնըմ հըսնում`&lt;br&gt;
Վէշմինին էլ պըտահումչում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Էս շտէղը՞ն մարթիքյ քեցալ,&lt;br&gt;
Էս կյաղլուվը՞ն նահանք կացալ,&lt;br&gt;
Կյուղլուկանի խաղըրածըմ,&lt;br&gt;
Լուխճու շատ հիշտ միշտ քիթածըմ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Բայց սա հանցա օրիշ խաղ ա,&lt;br&gt;
(Սա խաղ չի, սա սըրտու դաղ ա),&lt;br&gt;
Էս հինչուվը՞ն շէնը թողալ,&lt;br&gt;
Շտէղը՞ն մարթիքյ տէղափօխվալ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Զուրթնանումըմ, լյուսացալ ա,&lt;br&gt;
Մըտքումըս` մէր շէնն ա հյալա,&lt;br&gt;
Ծըմըկնէրումնըմ մեր` մինակ,&lt;br&gt;
Քէրծէն կըլխէն Ճինջըքարա։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

11.01.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ

___________&lt;br&gt;
*) «Ապա» - Պապի

===Անուշ գյուղս, Կոճողոտս...===

Մեր Արցախն  է հիմա հեռվում,&lt;br&gt;
Դրա համար շատ եմ այրվում, &lt;br&gt;
Բայց երբ թոռս է «ապա»* կանչում`&lt;br&gt;
Սիրտս տեղից վեր է թռչում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Մտքով նորից գյուղում եմ ես,&lt;br&gt;
Այս ի՞նչ փորձանք եկավ գլխիս,&lt;br&gt;
Մինչև Շորեն թաղն եմ հասնում`&lt;br&gt;
Ոչ մեկին էլ չեմ հանդիպում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Մարդիկ այս ո՞ւր են գնացել,&lt;br&gt;
Թաքնվե՞լ են` թա՞ք են կացել,&lt;br&gt;
Պահմտոցի խաղացել եմ,&lt;br&gt;
Բոլորին միշտ հեշտ գտել եմ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Բայց սա ոնց որ ուրիշ խաղ է,&lt;br&gt;
(Սա խաղ չէ, սա սրտի դաղ է),&lt;br&gt;
Այս ինչո՞ւ են գյուղը թողել,&lt;br&gt;
Ո՞ւր են մարդիկ տեղափոխվել։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

... Արթնանում եմ, լուսացել է,&lt;br&gt;
Բայց մտքիս մեջ` դեռ մեր գյուղն է,&lt;br&gt;
Մենակ` անտառներում գյուղի,&lt;br&gt;
Ճանճաքարի քերծի գլխին։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
11.01.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ

___________&lt;br&gt;
*) «Ապա» - Պապի


===Արուն նան նօռնը===

Էս հինչ ղաշյանգ կյարմուր նօռն ա,&lt;br&gt;
Հանց ա կոխկան ճաք ինի,&lt;br&gt;
Օզում մաննըս ճաքէն նիտամ`&lt;br&gt;
Վախում ծէրքըս կյիրմիրի։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Կյարմուր գույնը շատընք տէսալ,&lt;br&gt;
(Նորից ցավավ լցվէցինքյ),&lt;br&gt;
Թօրքը մեր տօն կռէվ պիրավ,&lt;br&gt;
Տօն ու տէղա զըրկվէցինքյ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ստի էլհա կէնալ չի շատ,&lt;br&gt;
Մին տէղ ա լյուս կըկյա մէզ,&lt;br&gt;
Յըէրէ կյապուտ` մէզ պահապան,&lt;br&gt;
Թա տյու մէր տօն մէզ տանէս։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

27.10.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ

==Իմ սրտի մեջ ու իմ կողքին==

===Բարի լույս...===

Բարի լույս,&lt;br&gt;
Չես արթնացել,&lt;br&gt;
Քնած ես դեռ երևի,&lt;br&gt;
Բայց վաղո՜ւց &lt;br&gt;
Պատուհանից&lt;br&gt;
Ներս ընկած շողն արևի&lt;br&gt;
Այրո՜ւմ է ամռան տոթով&lt;br&gt;
Ու հանգիստ քնել չկա՜։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Սպասենք հույսով,&lt;br&gt;
Սիրով,&lt;br&gt;
Մինչև զով աշուն կգա։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

20.08.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Արև-լուսին===

Ինձ մոտ ցերեկ է,&lt;br&gt;
Քեզ մոտ գիշեր է,&lt;br&gt;
Դու դեռ քնած ես,&lt;br&gt;
Ես` արթնացել եմ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Էլ չենք հանդիպում&lt;br&gt;
Կարծես թե, իրավ,&lt;br&gt;
Մեր երազներն են&lt;br&gt;
Խանգարում իրար։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Հիմա գիշեր է,&lt;br&gt;
Քնել չեմ ուզում,&lt;br&gt;
Դու արթնացել ես`&lt;br&gt;
Ես ինչպե՞ս քնեմ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Իրար ես ու դու&lt;br&gt;
Անհաս ենք, հեռու,&lt;br&gt;
Կարծես արև ու &lt;br&gt;
Լուսին ենք խաղում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

19.10.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Կինս գնա...===

Կինս գնա`&lt;br&gt;
Մնա Լոսում,&lt;br&gt;
Իսկ ես, գիտե՞ք,&lt;br&gt;
Չեմ ափսոսում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Նա, որ արդեն &lt;br&gt;
Լոս է տեսել,&lt;br&gt;
Հեշտ չի լինի &lt;br&gt;
Հետը խոսել։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Բա էլ կգա՞...&lt;br&gt;
Ի՞նչ է անում &lt;br&gt;
Նա այս դժգույն &lt;br&gt;
Երևանում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

4.11.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Ես ու դու===

Օվկիանոսի&lt;br&gt;
Այս ու այն&lt;br&gt;
Կողմերում ենք&lt;br&gt;
Ես ու դու։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Երկու ափերն&lt;br&gt;
Իրար գան`&lt;br&gt;
Կհանդիպենք&lt;br&gt;
Իրարու։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

19.10.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Քեզ===

Չգիտեմ` ե՞րբ, ինչպե՞ս, ինչո՞ւ,&lt;br&gt;
Ո՞նց փակվեցին աչքերս խոնջ,&lt;br&gt;
Ես քո երազն էի տեսնում`&lt;br&gt;
Աչքերս՝ բաց, գիշերս՝ գոց։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Կեսգիշերն էր վաղուց անցել,&lt;br&gt;
Չգիտեմ` ո՞նց, քնո՞վ անցա,&lt;br&gt;
Ես քո երազն եմ «գրանցել»&lt;br&gt;
Աչքերիս մեջ` անքուն, անցավ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Քնած ես դու գիշերվա մեջ,&lt;br&gt;
Ձայնդ հասնում է կոպերիս.&lt;br&gt;
«Արթուն է դեռ ու չի քնում,&lt;br&gt;
Ի՞նչ է գրում, ի՜նչ է գրում»։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Լույսը բացվեց, չհասկացա`&lt;br&gt;
Քնե՞լ էի, անքո՞ւն էի,&lt;br&gt;
Սիրտս լիքն էր երազներով,&lt;br&gt;
Իսկ երազիս մեջ դո´ւ էիր... &lt;br&gt;&lt;br&gt;   

11.08.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Ես ուզում եմ...===

Ես ուզում եմ, որ դու լինես &lt;br&gt;
Ինչպես միշտ ես` ջերմ ու գորով։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Եղիր` ինչպես կայիր ու կաս,&lt;br&gt;
Ես սիրում եմ շշունջը քո։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Եղիր` ինչպես միշտ ես ինձ հետ`&lt;br&gt;
Իմ սրտի մեջ ու իմ կողքին։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Երբեմն` թեև անմատչելի`&lt;br&gt;
Սրտիս համար միշտ հաճելի։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Միշտ սիրելի ու սպասված,&lt;br&gt;
Միշտ` փակ թեև, սակայն... բացված։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

12.08.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Հանդիպելու ակնկալիք===

Ձախողվա՞ծ է, ինչո՞ւ,&lt;br&gt;
Մեր հանդիպելն արդեն,&lt;br&gt;
Սարդոստա՞յն է հինում &lt;br&gt;
Արդեն բախտը մեր դեմ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Չենք հանդիպում իրար&lt;br&gt;
Անգամ երազներում,&lt;br&gt;
Չեմ հասկանում, իրավ,&lt;br&gt;
Ինչպե՜ս եմ քեզ ներում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ինչո՜ւ եմ քեզ ներում,&lt;br&gt;
Երբ վաղուց է` չկամ&lt;br&gt;
Ես էլ քո աչքերում,&lt;br&gt;
Բայց մի օր դեռ կգամ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Կգամ, այո, մի օր,&lt;br&gt;
Սպասիր դու համառ,&lt;br&gt;
Խինդը մեր ձախողված&lt;br&gt;
Ապրեցնելու համար։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

30.11.23 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Սոցցանցային մտորում ===

Ո'չ գնացիր, &lt;br&gt;
Ո'չ մնացիր։&lt;br&gt;
Ո'չ գրում ես, &lt;br&gt;
Ո'չ... «լռում» ես։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Իսկ ե՞ս, &lt;br&gt;
Իսկ ե՞ս ինչ եմ անում, &lt;br&gt;
Հասկանո՞ւմ եմ ինչ-որ մի բան։&lt;br&gt;
Թե՞ թվում է՝ &lt;br&gt;
Ո'չ մի բան էլ չեմ հասկանում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Բայց գուցե թե հասկանայի` &lt;br&gt;
Այդ ինչի՞ց է, &lt;br&gt;
Որ... «գնացիր», &lt;br&gt;
Բայց՝ մնացիր։ &lt;br&gt;
Որ մնացիր, &lt;br&gt;
Բայց... լռեցիր։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Վաղուց է, չէ՞, խոսքն այդ հայտնի,&lt;br&gt;
Համաձայն են` երբ... լռում են:&lt;br&gt;

Առարկությո՞ւն, &lt;br&gt;
Չի' ընդունվում։&lt;br&gt;
Հայտնի խոսքը չի' քննարկվում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
23.06.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ&lt;br&gt;
6.10.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Ահա կանգնած ենք...===

Ահա կանգնած ենք կողք-կողքի&lt;br&gt;
Ու մեր միջև սահման չկա,&lt;br&gt;
Մի մարմին ենք ու մի հոգի,&lt;br&gt;
Սեր ու գորով, ամեն ինչ կա։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Բայց երբ հեռու ենք իրարից`&lt;br&gt;
Մեկ է` ինձնից չես հեռանում,&lt;br&gt;
Թեև մենակ ես թողնում ինձ`&lt;br&gt;
Քեզ մտքիս մեջ ես մոռանում։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

04.09.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Գլուխդ կդնե՞ս...===

Գլուխդ կդնե՞ս ծնկներիս,&lt;br&gt;
Մատներս թող ծոցդ մտցնեմ`&lt;br&gt;
Մտքերս ծոցիդ մեջ թաքցնեմ,&lt;br&gt;
Գիրգ հպվեն նռներդ ձեռքերիս։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Խառնեմ քո երազին մտքերս`&lt;br&gt;
Անհաղորդ ձեռքերիս արածին,&lt;br&gt;
Ձեռքերս` անհաղորդ երազին,&lt;br&gt;
Փրկեն իմ մտքերը ձեռքերս։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Գլուխդ կդնե՞ս ծնկներիս...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

11.08.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Ճանաչում ենք իրար...===

Ճանաչում ենք իրար հեռվից հեռու,&lt;br&gt;
Հասկանում ենք իրար բառից երկու,&lt;br&gt;
Մենք նման ենք այնպես` մեկս մեկու։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

Իրար վանող, սիրող, իրար ներող,&lt;br&gt;
Իրար համար շնչող, իրար գերող,&lt;br&gt;
Բայց` սպասման մեջ միշտ, միշտ` համբերող։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Մեր ձեռքերը` պատրաստ միշտ գրկվելու,&lt;br&gt;
Մեր մտքերը` մեկտեղ, բայց և` հեռու,&lt;br&gt;
Տեսնես` ինչ է վերջը մեր լինելու։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

19.12.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Եկ, հանդիպենք===
Եկ, հանդիպենք` անհայտ մի տեղ,&lt;br&gt;
Մեկտեղ լինենք գոնե մի հեղ:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Գոնե մի հեղ գիրկս առնեմ,&lt;br&gt;
Մեռնեմ ցավից, մեկեն` հառնեմ:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Չէ՛, մեռնելու ի՞նչ ժամն է դեռ,&lt;br&gt;
Գաս՝ չեմ ընկնի էլ ոտուձեռ:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Զգացմունքներս չզսպեմ`&lt;br&gt;
Այսքան ցավս մեկեն պարպեմ:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Լցվե՜մ, լցնե՜մ, ծո՜վ լիանամ,&lt;br&gt;
Վերջացնեմ ու... վերջանա՜մ...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Եվ աչքերիդ ծովի մեջ թող&lt;br&gt;
Հալվեմ, կորչեմ` դառնամ ի հող:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

2.11.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


==Աշխարհին ի՜նչ է եղել==


===Տեսա մի շոր...===
Տեսա մի շոր գետնին ընկած,&lt;br&gt;
Սիրտս կրկին հեռուն գնաց,&lt;br&gt;
Գնաց` մնաց,&lt;br&gt;
Ետ չի գալիս։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
...Մեր շորերն են անտեր ընկած&lt;br&gt; 
Մեր փողոցում,&lt;br&gt;
Մեր տան դիմաց, &lt;br&gt;
Անձրևի տակ, &lt;br&gt;
Արևի տակ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Բայց... մարդ չկա էլ աշխարհում,&lt;br&gt;
Ու ոչ մեկը չի վերցնում, &lt;br&gt;
Թափ չի տալիս` տեղը դնում։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;
Ի՜նչ աշխարհ է` չեմ հասկանում, &lt;br&gt;
Ի՞նչ մարդկանց ես, աշխարհ, սնում,&lt;br&gt; 
Որ... նույն օդն են շնչում մեզ հետ,&lt;br&gt;
Նույն սննդով ուժ ստանում,&lt;br&gt;
Բայց մեր ցավը չեն հասկանում։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;
Մութն իջնում է,&lt;br&gt;
Տուն չեմ գալիս։&lt;br&gt;
Անձրևն է լուռ դրսում լալիս։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
19-20.11.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Հերթագրված են...===
::''Հավերժ աստղերն էլ հավերժական չեն,
::''Հները կերթան, նորերը կգան:
::::::::::::::''Հովհաննես Շիրազ
Հերթագրված են ցավերն էլ այդպես,&lt;br&gt;
Հին ցավը գնում` նոր ցավն է գալիս։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Քանի դեռ դու քո նախկինն ես լալիս` &lt;br&gt;
Նորերն են գալիս&lt;br&gt;
Ու նորավարի&lt;br&gt;
Լցվում են տունդ,&lt;br&gt;
Ասես եկել են մի նոր ավարի։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Գուցեթե`&lt;br&gt;
Սի´րտդ կավարեն-տանեն&lt;br&gt;
Ու մի խուլ ձորում &lt;br&gt;
Խեղդեն-կսպանե՞ն...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Հերթագրվա´ծ է&lt;br&gt;
Կյանքում &lt;br&gt;
Ամեն ինչ...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Իսկ հատուցումից, &lt;br&gt;
(Արդար ու անդավ),&lt;br&gt;
Չի´ փրկվի ոչ ոք,&lt;br&gt;
Չի´ փրկվի ոչինչ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

28.05.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Չե՜ն հասկանա...===

Ես դժգոհ եմ այդ մարդկանցից,&lt;br&gt;
Ում հանդիպում եմ ամեն օր,&lt;br&gt;
Ում հետ շփվում եմ ամեն օր`&lt;br&gt;
Ես խռով եմ այղ մարդկանցից։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
 
Թեև գալիս են դեռ նորից,&lt;br&gt;
Հանդիպում են` ասում-խոսում, &lt;br&gt;
Նրանք ցա՜վս են զազրախոսում`&lt;br&gt;
Թեև լսում են նաև ինձ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Դեռ բանում են իրենց այգում, &lt;br&gt;
Եվ ապրում են դեռ տանն իրենց,&lt;br&gt;
Ինձ` տուն-այգի կորցրածիս,&lt;br&gt;
Չե՜ն հասկանա... Չե՜ն հասկանում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

27.08.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Աշխարհին ի՞նչ է եղել...===

Աշխարհին ի՞նչ է եղել, &lt;br&gt;
::ամենուր` ավեր ու ավար,&lt;br&gt;
Գայլացած մարդիկ խռնվել`&lt;br&gt;
::ամեն ինչ խառնել են իրար,&lt;br&gt;
Կերել են իրար պրծել`&lt;br&gt;
::մարդ մնա՞ց, որ կանչի հավար,&lt;br&gt;
Կբացվի՞ լույսն աշխարհում,&lt;br&gt;
::աշխարհում ցուրտ է ու խավար։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

21.01.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Տխուր է սիրտս, լցված..===

Տխուր է սիրտս, լցված,&lt;br&gt;
::չգիտեմ` ում մոտ եմ բացվում, &lt;br&gt;
Երբ ինձնից անկախ ամեն &lt;br&gt;
::շարժումից այնպե՜ս եմ ցնցվում։&lt;br&gt;
...Հայրենի բակս, այգիս`&lt;br&gt;
:: հետքերով իմ էլ չեն լցվում,&lt;br&gt;
Այլախոհ - այլադավան&lt;br&gt;
::ոտքերն են բակս խցկվում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

21.01.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Ես չեմ չարանում մարդկանց վրա...===

Ես չեմ չարանում մարդկանց վրա,&lt;br&gt;
Դե, չեն հասկանում` ինչ են անում,&lt;br&gt;
Եվ` իրար համար ինչ են մանում,&lt;br&gt;
Ես չեմ չարանում մարդկանց վրա։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Իրար տանել չեն կարողանում,&lt;br&gt;
Ուտում են իրար հա´ անխնա,&lt;br&gt;
Ես չեմ չարանում մարդկանց վրա,&lt;br&gt;
Դե, չեն հասկանում` ինչ են անում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

6.02.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Դատարկաձեռն ենք աշխարհ գալիս...===

Դատարկաձեռն ենք աշխարհ գալիս,&lt;br&gt;
Դատարկ էլ պիտի կյանքից գնանք,&lt;br&gt;
Գոնե մի քիչ էլ թող մարդ մնանք,&lt;br&gt;
Դատարկաձեռն ենք աշխարհ գալիս։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Երբ կարող էինք օգնել իրար`&lt;br&gt;
Ինչի՞ ենք իրար էլ ցավ տալիս,&lt;br&gt;
Դատարկաձեռն ենք աշխարհ գալիս,&lt;br&gt;
Դատարկ էլ պիտի կյանքից գնանք։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

6.02.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Հերթով գալիս ենք...===

Հերթով գալիս ենք` անհերթ գնում, &lt;br&gt;
Դե` մարդ մնայինք գոնե մի քիչ,&lt;br&gt;
(Հոգու պահանջ է ու հոգու ճիչ),&lt;br&gt;
Հերթով գալիս ենք` անհերթ գնում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Թե չենք տանելու մեզ հետ ոչինչ`&lt;br&gt;
Ինչո՞ւ ենք այսպես իրար ուտում, &lt;br&gt;
Հերթով գալիս ենք` անհերթ գնում, &lt;br&gt;
Դե` մարդ մնայինք գոնե մի քիչ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

6.02.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Ոչ կատակ - ոչ լո՞ւրջ===

Ի՞նչ եմ թողնում &lt;br&gt;
Ես աշխարհին,&lt;br&gt;
Ի՞նչ է մնում&lt;br&gt;
Ինձ աշխարհից։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Հարցնում եմ &lt;br&gt;
Ինքս ինձ անվերջ&lt;br&gt;
Ու... սպասում...&lt;br&gt; 
Պատասխանի։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
...Ձեն-ձուն չկա&lt;br&gt;
Էլ աշխարհից,-&lt;br&gt;
Ու... սպասվող...&lt;br&gt;
Պատասխանից։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

31.10.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Արփիիս===
::::''Ծննդյան առաջին տարեդարձի առթիվ 

'''1&lt;br&gt;
Մեծացածները&lt;br&gt;
Էլ չե՞ն մեծանում,&lt;br&gt;
Իմաստ կա գուցե &lt;br&gt;
Նաև դրանո'ւմ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Չե՞մ մեծանում ես,&lt;br&gt;
Ես թերանո՞ւմ եմ,&lt;br&gt;
Դու մեծանում ես,&lt;br&gt;
Ես ծերանում եմ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

'''2&lt;br&gt;
Ես վաթսունհինգ եմ&lt;br&gt;
Իսկ դու դեռ մեկ ես,&lt;br&gt;
Ես արդեն հին եմ,&lt;br&gt;
Իսկ դու նո'ր երգ ես։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Բռնում ես, դու նոր&lt;br&gt;
Օգնության ձեռք ես։&lt;br&gt;
Ցատկում ես, ցնծում,&lt;br&gt;
Պարում ես, ձի'րք ես։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Վազիր մանկության &lt;br&gt;
Քո երազներով,&lt;br&gt;
Մեծացիր անհոգ,&lt;br&gt;
Ապրիր երգելով։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

01.09.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ

===Արփիի պատմածից===
''(«Ի՞նչ են պատմում փոքրիկները» շարքից)


Գիտե՞ք, ես արդեն&lt;br&gt; 
Մեկ տարեկան եմ,&lt;br&gt;
Ոտքերիս վրա &lt;br&gt;
Լավ էլ վստահ եմ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Մի քանի բառ էլ &lt;br&gt;
Արդեն սերտել եմ,&lt;br&gt;
Ես իմ ապագան &lt;br&gt;
Արդեն կերտել եմ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

01.09.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Նույն թեմայով===

:''Եթե չասեմ`
:''Խոց կլինի...
:::''Պարույր Սևակ

'''1&lt;br&gt;
Եթե չասեմ`&lt;br&gt;
Չես իմանա,&lt;br&gt;
Եթե ասեմ`&lt;br&gt;
Չես դիմանա։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

Մտածում եմ&lt;br&gt;
Այսպես անվերջ,&lt;br&gt;
Ասե՞մ, չասե՞մ`&lt;br&gt;
Ո՞վ կիմանա...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
14.01.2024 թ., Երևան Շենգավիթ

'''2&lt;br&gt;
Թե չասեմ՝ չես իմանա,&lt;br&gt;
::չեմ ուզում գաղտնիքներ բացել,&lt;br&gt;
Թե ասեմ՝ չես դիմանա,&lt;br&gt;
::չեմ ների ինքս ինձ արդեն,&lt;br&gt;
Մտքիս մեջ դա է անվերջ,&lt;br&gt;
::ի՞նչ անել՝ ասե՞լ, թե՞ չասել,&lt;br&gt;
Չգիտեմ, ո՞վ կիմանա,&lt;br&gt;
::ո՞ւմ է պետք... և... ինչո՞ւ լսել...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
21.01.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Թվում էր===
:::''Լավագույն սերը`&lt;br&gt;
:::''Կիսա´տ թողածը։&lt;br&gt;
:::::::''Պարույր Սևակ&lt;br&gt;

...Իսկ թվում էր, թե&lt;br&gt;
Մեր «կես»-երի հետ&lt;br&gt;
Հաշտ ենք ապրում մենք,&lt;br&gt;
Ապրում ենք սիրով։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Պարզվում է, &lt;br&gt;
Սակայն,&lt;br&gt;
Լավագույն սիրո&lt;br&gt;
Առեղծվածները&lt;br&gt;
Բացահայտվում են&lt;br&gt;
Բոլորովին ա´յլ...&lt;br&gt;
Բանաձևումով...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

12.02.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Ասում են թե...===
Ասում են թե` &lt;br&gt;
Անհամտեսել &lt;br&gt;
Դու չես կարող ինչ որ բանի &lt;br&gt;
Ո'չ համն զգալ,&lt;br&gt;
Ո'չ էլ տեսնել։&lt;br&gt;
(Համը` տեսնե՞լ)։&lt;br&gt;
Դե`&lt;br&gt;
Տեսնելու բան էլ լինե՜ր...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Իսկ քեզ, ասա, ո՞վ է տեսել,&lt;br&gt;
Որ խմել ես իբր... կվաս,&lt;br&gt;
Կամ էլ` կիսել։&lt;br&gt;
Դե խմել ես գուցեև, &lt;br&gt;
Ի՞նչ,&lt;br&gt;
Հանցանք հո չի՞, &lt;br&gt;
Դե, կիսել է,&lt;br&gt;
Եղածը` ի՞նչ,&lt;br&gt;
Թթու-թերխաշձվահամով &lt;br&gt;
Եսիմ մի... ինչ...&lt;br&gt;
Ոչի՜նչ...&lt;br&gt;
Ոչի´նչ...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Բայց կարո՞ղ են &lt;br&gt;
Անուշությունն զգալ այդպե´ս,&lt;br&gt;
Նույնի´սկ այդպես` &lt;br&gt;
Անհամտեսե´լ...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Դե, ասում են թե` կարող են,&lt;br&gt;
Հնարավոր տարբերակ կա։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Չեմ փորձել դեռ։&lt;br&gt;
Չեմ էլ փորձի։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

3.06.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Չտեսություն ===

Կասեք` բաց ոտք տեսած չկա՞մ,&lt;br&gt;
Չի կշտանում աչքս չկամ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ուր շորի մի ճեղք երևաց`&lt;br&gt;
Աչքս ճեղքի վրա գնա՜ց։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Գնաց` մնաց, դուրս չի գալիս,&lt;br&gt;
Ծիծա՞ղս, թե՞ լացս է գալիս։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

1.02.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Պնդաճակատ... երկու ճակատ===
''(Որպես կատակ)

::::''Դեմ առ դեմ հայտնված մի անցորդի

Արի բախվենք&lt;br&gt;
այսպես&lt;br&gt;
ճակատ-ճակատի,&lt;br&gt;
տեսնենք,&lt;br&gt;
թե ում ճակատը&lt;br&gt;
ում կհաղթի։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ումն&lt;br&gt;
անվնաս կմնա,&lt;br&gt;
իսկ ումը` չէ,&lt;br&gt;
ով կպարտվի,&lt;br&gt;
նա&lt;br&gt;
էլ... ճակատ չունի,&lt;br&gt;
չէ՜։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

5.11.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Խոսք հրաժեշտի=== 
::::''Քանդակագործ Ալբերտ Հարությունյանի հիշատակին 
Չհոգնած տարիքից, &lt;br&gt;
Այլ դավից ցավատանջ, &lt;br&gt;
Այս անկյալ  աշխարհի &lt;br&gt;
Մեղքերը շալակած` &lt;br&gt;
Դու գնում ես հեռու`&lt;br&gt;
Այդ անհայտ ուղղությամբ։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ու երբ որ հանդիպես &lt;br&gt;
Դու այնտեղ Բարձրյալին, &lt;br&gt;
Այստեղ են,- ասա,- քո &lt;br&gt;
Պատկերով, քեզ նման,&lt;br&gt;
Բայց դավեր են նյութում, &lt;br&gt;
Տիպար են չարության։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Դու գնա անխռով &lt;br&gt;
Ու ապրիր նոր կյանքում,&lt;br&gt;
Խոնարհում արդարիդ` &lt;br&gt;
Խնկարկում, օրհնություն։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

16.09.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Աշնանային տրամադրություն=== 

Ես ժպտում եմ, &lt;br&gt;
Բայց թախիծն է իմ աչքերում,&lt;br&gt;
Ես տխրում եմ,&lt;br&gt;
Բայց ժպիտն է սիրտս գերում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Խառն եմ այսպես` &lt;br&gt;
Եկող - անցնող երթին գերի`&lt;br&gt;
Միախառնված &lt;br&gt;
Տխուր - ուրախ իմ օրերի։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

27.09.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ

===Բոլոր հայացքներում...===

Բոլոր հայացքներում &lt;br&gt;
Ծանոթ հայացք փնտրող&lt;br&gt;
Իմ աչքերն են հոգնել։&lt;br&gt;
Ես չեմ հոգնում,&lt;br&gt;
Քայլում եմ վերից` վար,&lt;br&gt;
Վարից` վեր։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Բոլոր փողոցները &lt;br&gt;
Ծանոթ են ինձ արդեն,&lt;br&gt;
Անծանոթ են... միայն...&lt;br&gt;
Անցորդները։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
25.10.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Աղոթք=== 
:::''Երնե՜կ, թե այս Նոր տարին
:::''Վերջ տար հայի ցավերուն... 
:::::::''Ռափայել ՊԱՏԿԱՆՅԱՆ

Ամեն նոր տարի, &lt;br&gt;
Ամեն Ամանոր`&lt;br&gt;
Մեկը մեկից` նոր։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Սպասվածը` քիչ, &lt;br&gt;
Դառնությունը` շատ,&lt;br&gt;
Մեկը մեկից` վատ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ցավը` դավակից,&lt;br&gt;
Դավը` չսպասված,&lt;br&gt;
Մինչև ե՞րբ, Աստվա'ծ...&lt;br&gt;

28.10.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Տերյանական===
Նորից աշուն`&lt;br&gt;
նորից մշուշ,&lt;br&gt;
նորից մեգ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Խոհ ու խնդրում`&lt;br&gt;
մտքիս խորքում,&lt;br&gt;
մտքիս մեջ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Խռնված անվերջ`&lt;br&gt;
չկա հանգիստ,&lt;br&gt;
չկա քուն։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ճամփա չկա`&lt;br&gt;
դեպի երկիր,&lt;br&gt;
դեպի տուն։&lt;br&gt;

8.11.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Ցնդաբանություն===

Մեզ ասում են՝ հյուր եք,&lt;br&gt;
Ձեզ հյուրի պես պահեք։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ես ասում եմ՝ ո՞ւր եք,&lt;br&gt;
Մենք էյ, դուք էլ՝ հյուր ենք,&lt;br&gt;
Պիտի այնպես ապրենք՝&lt;br&gt;
Երբ այստեղից գնանք՝&lt;br&gt;
Միշտ էլ բարի հիշվենք,&lt;br&gt;
Պարտքի տակ չմնանք։&lt;br&gt;
Մեկ է՝ չեն էլ լսում,&lt;br&gt;
Իրենց... էշն են քշում։&lt;br&gt;

12.11.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Վերջին խոսքի փոխարեն===

Չի փրկի այլևս &lt;br&gt;
բանաստեղծությունը &lt;br&gt;
ոչ ոքի &lt;br&gt;
ու ոչինչ։&lt;br&gt;
(Եվ, ամեն դեպքում, &lt;br&gt;
այս հորինվածքին &lt;br&gt;
դեռ հավատացող կա՜,&lt;br&gt;
թե իբր&lt;br&gt;
բանաստեղծությունը&lt;br&gt;
կփրկի... աշխարհը,&lt;br&gt;
բոլորիս)։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Իզուր ենք &lt;br&gt;
հուսառատ սպասումով &lt;br&gt;
գամվել այսպես ապագային։&lt;br&gt;
Արցախյան վերջին &lt;br&gt;
(վերջի՞ն) &lt;br&gt;
պատերազմից հետո &lt;br&gt;
չենք ապրում այլևս։ &lt;br&gt;
Սպասում ենք&lt;br&gt;
ապրելու մեր հերթի՞ն,&lt;br&gt;
թե՞, մոլեգին-անհույս, &lt;br&gt;
ամենավերջի´ն &lt;br&gt;
պատերազմին&lt;br&gt;
Արցախական։&lt;br&gt;
Եվ` նրա հաղթական երթին։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

20.07.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ</text>
      <sha1>8bder4q50nviqnlmaa0ns8d4qw9cvr1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>397734</id>
      <parentid>397733</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T16:42:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Անունով խմբագիր</username>
        <id>4841</id>
      </contributor>
      <comment>/* Էքսպրոմտ */</comment>
      <origin>397734</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="101596" sha1="t1zfrq1vpzo1ktai86i7d0k9gnai30u" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title=''Անտիպ չափածո'' &lt;br&gt; 2025 &lt;br&gt; &lt;br&gt;
|section = 
|previous =[[Արիս Արսենի]]
|next =[[Անհուշ երկիր` Արցախ (անտիպ)|Անսաստ երկիր]]
|notes =  
|author =Արիս Արսենի}}

{{TOCright}}


==ԵՐԿՆՔԻՑ ՎԵՐԵՎ==


===Անուրախ տրամադրություն===

Կրկին՝ Ամանոր, &lt;br&gt;
Հնի պես, բայց... նոր:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Սիրտս լցվել է &lt;br&gt;
Ինչ որ անհանգիստ փնտրտուք-ցավով։&lt;br&gt;
Նոր տարին եկել՝ բակում է արդեն, &lt;br&gt;
Բայց տուն չի մտնում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Նոր տարի՝ հին ցավ, &lt;br&gt;
Պատեպատ ընկել՝ &lt;br&gt;
Ու թաքնվելու անկյուն է փնտրում, &lt;br&gt;
Բայց սիրտս բաց է՝ բաց ափիս նման,&lt;br&gt; Թաքնվելու տե՞ղ, &lt;br&gt; Որտեղի՞ց, &lt;br&gt;
Չկա,&lt;br&gt;
Ցավս չի գտնում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Օրս անցնում է՝&lt;br&gt;
Լցված նույն ցավով,&lt;br&gt;
Անուրախ-տրտում:&lt;br&gt;

5.01.2025 թ. (ժ. 12:21)


===Արցախ===

Ինչքան էլ քեզ ջնջեն՝&lt;br&gt;
Դու կաս,&lt;br&gt;
Ինչքան հերքեն՝&lt;br&gt;
Դու կմնաս,&lt;br&gt;
Միշտ կաս՝&lt;br&gt;
Ամեն հայի սրտում,&lt;br&gt;
Մեր սրտի երգ՝&lt;br&gt;
Թեև՝ տրտում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Մեր սրտի ջանք,&lt;br&gt;
Հույս, &lt;br&gt;
Անրջանք,&lt;br&gt;
Զրկանք,&lt;br&gt;
Տանջանք,&lt;br&gt;
Տոկուն մեր կամք,&lt;br&gt;
Մեր հավատի &lt;br&gt;
Անբեկ խորան,&lt;br&gt;
Մեր շեն երկիր,&lt;br&gt;
Ծաղկուն օրրան...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Ինչ շուն էլ որ&lt;br&gt;
Բերան բացի՝&lt;br&gt;
Հերոսական&lt;br&gt;
Ասք-վեպն ես մեր,&lt;br&gt;
Մեր վիպերգը&lt;br&gt;
Բերանացի...&lt;br&gt;

30.08.2025 թ. (ժ. 18։37)

===«Սըխ կաց»՝ դեռ կասենք..===

:::''Սըխ կաց՝ կասեին Արցախում:&lt;br&gt;
:::''Ամենայն բարին եմ մաղթում:&lt;br&gt;
:::::'''''Տիգրան ՆԻԿՈՂՈՍՅԱՆ&lt;br&gt;
&lt;br&gt;...«Սըխ կաց»՝ դեռ կասենք, &lt;br&gt;Բայց ուշանում է,&lt;br&gt;
Այս վհուկն արդեն&lt;br&gt;Համը հանում է։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;
Երբ Երևանն էլ &lt;br&gt;Դատարկի հայից՝&lt;br&gt; 
Այդժամ են գալու &lt;br&gt;Երևի հախից։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
...Շնորհակալ եմ։&lt;br&gt;
Ամենայն բարիք:&lt;br&gt;
Ես ոչ մի բանի &lt;br&gt;Չունեմ էլ կարիք:&lt;br&gt;&lt;br&gt;
(Երբ կորցնում ես 
&lt;br&gt;Հայրենիք ու տուն՝&lt;br&gt;
Որդն է անընդհատ &lt;br&gt;Մարմինդ ուտում):&lt;br&gt;

5.01.2025 թ. (ժ. 11:52)

===Ձմռան օր...===

:::'''''Հիշողություն հայրենիքից

Եվ վերջապես՝ իսկական&lt;br&gt; 
Ձյուն է տեղում մեր բակում, &lt;br&gt;
Թոռնիկներս թռվռան՝ &lt;br&gt;
Բակում ձյուն են հավաքում։&lt;br&gt;

Ձնեմարդն է արդ կանգուն, &lt;br&gt;
Ու բռնվել են շուրջպարի, &lt;br&gt;
Ձյունն է ափի մեջ հալվում, &lt;br&gt;
Ցուրտն էլ դժվար խանգարի:&lt;br&gt;

Դեռ խաղում են անհոգնել՝ &lt;br&gt;
Մինչև կիջնի երեկոն, &lt;br&gt;
Ցուրտ քամին է փչում դեռ, &lt;br&gt;
Ձյունը՝ գալիս նորից-նոր:&lt;br&gt;

09.02.2020 p. (d. 15:05), Ստեփանակերտ &lt;br&gt;
09.02.2025 р. (d. 21:13), Երևան, Շենգավիթ&lt;br&gt;

===Աշնան գույները...===

:::'''''Դավիթ ՄԻՔԱՅԵԼՅԱՆԻՆ

Աշնան գույները &lt;br&gt;
Խառնվել են իրար, &lt;br&gt;
Բայց մեր հոգում դեռ &lt;br&gt;
Գարո՛ւն է, ամա՛ռ:&lt;br&gt;

Չգիտենք՝ ինչ է &lt;br&gt;
Վաղը սպասվում, &lt;br&gt;
Կյանքի կածանով &lt;br&gt;
Այս ո՞ւր ենք վազում:&lt;br&gt;

Կանգ առ, ակնթարթ, &lt;br&gt;
Այս պահը պահիր, &lt;br&gt;
Կամ թող դինջ ապրենք, &lt;br&gt;
Կամ էլ՝ սպանիր:&lt;br&gt;

24.09.2020 թ. (ժ. 13:10), Ստեփանակերտ&lt;br&gt;
19.01.2025 թ. (ժ. 14:01), Երևան, Շենգավիթ&lt;br&gt;


===Բերանն արնոտ...===

Բերանն արնոտ հայակերը էս անբան&lt;br&gt; 
5-6 տարում լավ էլ դառավ հայասպան:&lt;br&gt;

Ինչքա՜ն արյուն բերեց հայոց աշխարհին,&lt;br&gt; Ծարավի է արյան՝ նաև ա՛յս պահին:&lt;br&gt;

Էլ հերի՞ք չէ` ինչքան արյուն նա թափեց, &lt;br&gt;Էլ հերի՞ք չէ` ինչքան ջահել նա լափեց...&lt;br&gt;

Ե՞րբ կլինի, որ թողնի ու հեռանա, &lt;br&gt;
Հայի արյան համը իսպառ մոռանա...&lt;br&gt;

10.05.2024, Երևան, Շենգավիթ&lt;br&gt;


===Սկիզբն ա՞յս էր...===

Սկիզբն ա՞յս էր, &lt;br&gt;
Վե՞րջն ինչ կգա` &lt;br&gt;
Չգիտեմ, &lt;br&gt;
Դժոխք, &lt;br&gt;
Դրախտ, &lt;br&gt;
Եդեմը Քո &lt;br&gt;
Բաց իմ դեմ:&lt;br&gt;

Թե՞ վերջացավ, &lt;br&gt;
Պրծավ գնա՞ց &lt;br&gt;
Ամեն ինչ, &lt;br&gt;
Էլ ոչ ընկեր, &lt;br&gt;
Ոչ պատվող կա,&lt;br&gt;
Ոչ դրկի՞ց:&lt;br&gt;

26.01.2025 թ. (ժ. 11:06), Երևան, Շենգավիթ&lt;br&gt;

===Քարի ու երկնքի արանքում...===

Քարի ու երկնքի արանքում &lt;br&gt;
Պառկել ենք ես ու դու:&lt;br&gt;

Սա այն քարն է, &lt;br&gt;
Որից դարեր շարունակ &lt;br&gt;
Հաց ու ջուր ենք քամել, &lt;br&gt;
Տուն ու հայրենիք պահել &lt;br&gt;
Դարեր շարունակ։&lt;br&gt;

Իսկ դարեր շարունակ &lt;br&gt;
Մեզ օղակել են &lt;br&gt;
Օտար թշնամիներն &lt;br&gt;
Ու յուրային դավաճանները:&lt;br&gt;

Եվ եկել է մի պահ, &lt;br&gt;
Երբ այլևս չէինք կարող &lt;br&gt;
Պաշտպանել մեր պետականությունը, &lt;br&gt;
Որովհետև, իրոք, շատ էին &lt;br&gt;
Մեր թշնամիները,&lt;br&gt;
Շատ էին ու առավել վայրենաբարո:&lt;br&gt;

Մեր պետությունը քանի՜ անգամ &lt;br&gt;
Ընկավ ու վեր հառնեց,&lt;br&gt;
Վեր հառնեց ու ընկավ, &lt;br&gt;
Որովհետև անչափ շատ էին &lt;br&gt;
Նաև հայրենադավ յուրայինները:&lt;br&gt;

Մենք շարունակ, &lt;br&gt;
Երկար դարերի ընթացքում, &lt;br&gt;
Կորցրինք մեր պետությունը, &lt;br&gt;
Բայց կարողացանք պահպանել &lt;br&gt;
Մեր հայրենիքը, &lt;br&gt;
Մի մասը՝ հողի վրա, &lt;br&gt;
Առավել մեծ մասը՝&lt;br&gt;
Մեր սրտերում։&lt;br&gt;

Ու դեռ օր օրի նվազում է այն մասը, &lt;br&gt;
Որ... հողի վրա է պահվում, &lt;br&gt;
Եվ գումարվում այն մասին, &lt;br&gt;
Որ... մեր սրտերում ենք պահում:&lt;br&gt;
Որովհետև, այո,&lt;br&gt;
Նորից ու նորից եմ շեշտում&lt;br&gt;
Անչափ շատ են մեր թշնամիները,&lt;br&gt;
Եվ առավել շատ՝&lt;br&gt;
Մեր... հայրենադավները:&lt;br&gt;
Աներևակայելի՝ շատ:&lt;br&gt;

Ես ու դու պառկած ենք &lt;br&gt;
Երկնքի ու քարի արանքում:&lt;br&gt;

Ես չեմ նայում երկնքին, &lt;br&gt;
(Դու՝ չգիտեմ)։&lt;br&gt;

Չեմ նայում, &lt;br&gt;
Որովհետև գիտեմ՝ &lt;br&gt;
Երկնքից մանանա չի թափվելու, &lt;br&gt;
Այլևս ու... երբեք:&lt;br&gt;

15.02.2025 թ. (ժ. 09:39), Երևան, Շենգավիթ&lt;br&gt;

===19.09.2023` ՍԵՎ ԹՎԱԿԱՆ===
:::''Սրա՞նք են այս երկրի տերերը... &lt;br&gt;
::::::'''''Համո ՍԱՀՅԱՆ  &lt;br&gt; &lt;br&gt;
Իսկ մենք դեռ շատ ենք քարկոծվելու` &lt;br&gt;
Անվան համար մեր ու մեր փառքի,&lt;br&gt; 
Մեր հերոսության ու մեր արքի`&lt;br&gt;
Դեռ շատ են անկուշտ ջուր ծեծվելու։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Լծվել են սրանք օտար կառքի`&lt;br&gt;
Մեր ունեցվածքն են հանել առքի,&lt;br&gt;
Մեր ինչքն ու իրը, արյունը մեր...&lt;br&gt;
Բայց դեռ ապրում ենք, կլինենք դեռ`&lt;br&gt;
Ինչքան էլ ոռնա հողմը վայրի, &lt;br&gt;
Ինչքան էլ ցավը մեր սիրտն այրի...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
...Բայց մենք նորից ենք դեռ օծվելու` &lt;br&gt;
Անվան համար մեր ու մեր փառքի։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

===19.09.2026` ԱՄՈԹԻ ԹՎԱԿԱՆ===
Երեկոն սեր ու հույս է մանում, &lt;br&gt;
Համերգ է այսօր Երևանում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Բաքուն էլ անշուշտ կտոնի դեռ&lt;br&gt;
Մեր... պարտությունն ու անկումը մեր։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;
Բայց դեռ ամուր եք, կանգուն եք դեռ,&lt;br&gt;
Իմ հին Արցախի հայոց լեռներ։

===Մի տգետի, որ դեռ հավատում է,&lt;br&gt; թե թուրքի մեջ էլ... մարդը ապրում է===

:''Հազար դարում հազիվ դառավ մարդասպան:
:::::'''''Հովհ.ԹՈՒՄԱՆՅԱՆ

::''Թուրքն է անցել այստեղից...
::::::'''''Վ.ՀՅՈՒԳՈ

Մի տգետ կա, որ դեռ հավատում է՝ &lt;br&gt;
Թուրքի մեջ իբր... մարդը ապրում է:&lt;br&gt;

Իսկ թուրքն էլի նույն թուրքն է մնացել, &lt;br&gt;Թեկուզև... հազար տարի է անցել:&lt;br&gt;

Հույս մի պահիր զուր, մարդ կդառնա թե,&lt;br&gt; 
Նրա տունը դեռ խոր միջնադարն է։&lt;br&gt;

21-րդ դա՞ր, ինչե՞ր ես խոսում, &lt;br&gt;
Նա դեռ կացնով է հարցերը լուծում։&lt;br&gt;

Եվ այն էլ՝ քնած մարդու հետ, գիտե՞ս,&lt;br&gt; 
Քնած չլինես՝ չպատասխանե՞ս։&lt;br&gt;

Ու թե այստեղով թուրքեր են անցել`&lt;br&gt; 
Ավեր-ավար է, բան չի մնացել:&lt;br&gt;

Ուժն է, չէ՞, տալիս իրավունք, գիտե՛ս,&lt;br&gt; 
Էլ ի՞նչ իրավունք, եթե ուժ չունես:&lt;br&gt;

Ինչ խաչմերուկ էլ նկարես - գծես՝ &lt;br&gt;Խաղաղությունը նա չի տալու քեզ:&lt;br&gt;

18.02.2025 թ. (ժ. 02:52), Երևան, Շենգավիթ&lt;br&gt;


===Սպասում===

:::''Չեմ կարողանում այցելել զոհված եղբորս գերեզմանին

Քամին ու հովն են քեզ այցի գալիս, &lt;br&gt;
Ծղրիդն է երգում քո գերեզմանին,&lt;br&gt; 
Անդորրն է խախտում մոտիկ անտառից&lt;br&gt; 
Լսվող բեկբեկուն ձայնը գայլային:&lt;br&gt;

Ես չկամ այդտեղ, բացակա եմ ես, &lt;br&gt;
Հեռու եմ, Լուսնից, Մարսից էլ՝ հեռու, &lt;br&gt;
Ես չէի կարող չգալ, դու գիտես, &lt;br&gt;
Չգիտեմ` մեր վերջն ինչ է լինելու:&lt;br&gt;

...Բայց դեռ կբացվեն ճամփաները գոց,&lt;br&gt; 
Երբ մեր զգետնված զինավառ ոգին &lt;br&gt;
Կարձակի կրկին շաչյուն-զրնգոց՝ &lt;br&gt;
Ես այցի կգամ քո գերեզմանին:&lt;br&gt;

18.04.2025 թ. (ժ. 17:20), Երևան, Շենգավիթ&lt;br&gt;

===Օր վերջին &lt;br&gt;կամ շրջափակման 283-րդ օրը===

...Կեսօրին դադարեց պատերազմ ու շրջափակում։&lt;br&gt;
Բայց դեռ պաշարված դիրքերից &lt;br&gt;
տղաներն իջնել չէին կարողանում։&lt;br&gt;
 
- Գնացեք, &lt;br&gt;
Ճանապարհն արդեն բացել ենք,- &lt;br&gt;
հռհռոց էր լսվում դիմացի դիրքերից,- &lt;br&gt;
հանձնեք զենքերն ու գնացեք, &lt;br&gt;
առանց ետ նայելու...&lt;br&gt;
 
Քաղաք ու գյուղ` &lt;br&gt;
ամենուր` մարդիկ շփոթված` &lt;br&gt;
անելիք-չանելիք խառնած իրար։&lt;br&gt;
Մեքենաները շարված են` &lt;br&gt;
պատրաստ երթի, &lt;br&gt;
բայց.&lt;br&gt;
- Չենք շարժվի` մինչև վերջին զինվորը&lt;br&gt;
դիրքից չիջնի,- ասում են միմյանց։&lt;br&gt;

Վերջին անգամն էր, &lt;br&gt;
որ տղաները պետք է թողնեին դիրքերը:&lt;br&gt;
Առաջին անգամն էր, &lt;br&gt;
որ դիրքերը թողնելիս&lt;br&gt;
տղաները... չէին... հերթափոխվելու,&lt;br&gt;
դիրքերը թողնում են` &lt;br&gt;
առանց հանձնման-ընդունման &lt;br&gt;
ընդունված կարգի։&lt;br&gt;
Իջնում են մի կերպ &lt;br&gt;
շրջափակված դիրքերից։&lt;br&gt;

- Ճանապարհը բաց է, &lt;br&gt;
գնացեք առանց ետ նայելու...&lt;br&gt;
Անսքող ծաղր է դեմքերին, &lt;br&gt;
ու կանգնած են բոլոր ճանապարհներին,&lt;br&gt; 
բոլոր խաչմերուկներում` &lt;br&gt;
զինավառ &lt;br&gt;
(մինչև ատամներն ու դեռ ավելի):&lt;br&gt;

Ու` հեռանում են` &lt;br&gt;
շինական ու զինվոր, &lt;br&gt;
կին, երեխա, ծերունի,&lt;br&gt;
երիտասարդ ու հասուն այր...

Հեռանում են գլխահակ, &lt;br&gt;
առանց ետ նայելու, &lt;br&gt;
որ հանկարծ... &lt;br&gt;
ճանապարհին... չքարանան:&lt;br&gt;

28.07.2025 թ. (ժ. 22:37), Երևան, Շենգավիթ&lt;br&gt;
10.08.2025 թ. (ժ. 21:07), Երևան, Շենգավիթ&lt;br&gt;

===Երկնքից վերև ===

Վեցերորդ հարկի &lt;br&gt;
երևանյան այս բնակարանից, &lt;br&gt;
ուր ժամանակավոր ապաստան եմ գտել,&lt;br&gt; 
ընտանիքով, &lt;br&gt;
Ստեփանակերտում &lt;br&gt;
ամեն ինչ կորցնելուց հետո, &lt;br&gt;
ծառերի կատարներն են երևում միայն։ &lt;br&gt;

Ի դեպ,&lt;br&gt; ամբողջ գիտակցական կյանքս &lt;br&gt;
բազմաբնակարան շենքի &lt;br&gt;
առաջին հարկում եմ ապրել, &lt;br&gt;
գետնին մոտիկ։&lt;br&gt;

Կարոտում եմ այդ ժամանակներին, &lt;br&gt;
երբ ապրում էի հողի վրա, &lt;br&gt;
առաջին հարկում &lt;br&gt;
և «յոթերորդ երկնքում» էի զգում ինձ` &lt;br&gt;
հարազատության կապով կապված։&lt;br&gt;
Հող էի մշակում` &lt;br&gt;
այգի ու բանջարանոց։&lt;br&gt;
 
Հիմա իսկապես «երկնքում» եմ, &lt;br&gt;
երկնքից էլ բարձր, &lt;br&gt;
հայրենի հողը` հեռու` ինձնից։ &lt;br&gt;

Այստեղից &lt;br&gt;
ծառերի &lt;br&gt;
ձիգ կատարներն են երևում միայն, &lt;br&gt;
երկինքը, &lt;br&gt;
ամպերը, &lt;br&gt;
նաև` Մասիսները, պարզկա եղանակներին։&lt;br&gt;

15.08.2025 թ. (ժ. 10:53), Երևան, Շենգավիթ

===Չեք ապրի===

Ուր ոթել եք &lt;br&gt;
Արյունը մեր`&lt;br&gt;
Չեք ապրի &lt;br&gt;
Այդ երկրում &lt;br&gt;
Դուք էլ...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Կգտնե՞նք մենք &lt;br&gt;
Նոր մի տանիք&lt;br&gt;
Կապրե՞նք էլի &lt;br&gt;
Մենք &lt;br&gt;
Երջանիկ: &lt;br&gt;

03:10:2023 թ. (ժ. 13.07), Պյատիգորսկ (ՌԴ)&lt;br&gt;
16:08:2025 թ. (ժ. 01.04), Երևան, Շենգավիթ

===Մեկ ամսվա մեջ...===

::''Վաղինակ և Բորիս Սայամյան 
:::''եղբայրների հիշատակին

Մեկ ամսվա մեջ` երկու եղբայր &lt;br&gt;
Դարձան ճամփորդ հավերժության,&lt;br&gt;
Ու գնացին հեռու - հեռու`&lt;br&gt;
Գտնեն ճամփան մեր  փրկության։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Բայց մեր նավը մենք մեր ձեռքով&lt;br&gt;
Տարանք հասցրինք խորքը ծովի,&lt;br&gt;
Տարանք ու հենց խորքում ծովի &lt;br&gt;
Թողինք անղեկ - աննավավար...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Մեկ ամսվա մեջ` երկու եղբայր,&lt;br&gt;
Երկու ճամփորդ՝ հավերժության...&lt;br&gt;

20:08:2025 թ. (ժ. 17.04), Երևան, Շենգավիթ


===Քանի ողջ  ենք===
Իսկ ամեն ինչ կորած չէ դեռ, &lt;br&gt;
Գլուխներդ բարձր, տղերք։ &lt;br&gt;
Շրջապատվա՞ծ եք։ &lt;br&gt;
Դա էլ` հեչ։ &lt;br&gt;
Մեզ չեն կոտրի՝  ողջ ենք քանի,&lt;br&gt;
Ողջ վերցնելն էլ հեշտ չի լինի։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;
Շրջապատված, ամեն կողմից, &lt;br&gt;
Ոսոխներով` դարեր անվերջ, &lt;br&gt;
Եվ, շարունակ, մինչև այսօր...&lt;br&gt;
Մեր վերևում, մեր ներքևում, &lt;br&gt;
Ձախից, &lt;br&gt;
Աջից,&lt;br&gt; 
Ե'վ առջևից, և' ետևից,&lt;br&gt;
Ամենուր են,&lt;br&gt;
Թշ-նա-մի-ներ,&lt;br&gt;
Լի են, լցված, ու... լրացված։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Ընկա՞ծ ենք մենք։ &lt;br&gt;
Մենք էլ չկա՞նք։ &lt;br&gt;
Եվ հուզո՞ւմ է ինչ որ մեկին &lt;br&gt;
Այսպես ասած՝ մեր վիշտը հին,&lt;br&gt;
Մեր վիշտը նոր։ &lt;br&gt;
Աշխարհն, ազգերն` խնջույքի մեջ, &lt;br&gt;
Եվ միայն մենք` &lt;br&gt;
Նրանց համար&lt;br&gt;
Խաժամուժի ճամփին կանգնած &lt;br&gt;
Պատնեշ որպես։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;
...Երկնքից վեր` սարերն են մեր,&lt;br&gt;
Հավերժ արթուն,&lt;br&gt;
Հավերժ անմեռ։ &lt;br&gt;
Իրար նեցուկ ու հենակ են, &lt;br&gt;
Թեև մեկտեղ, բայց` մենակ են։&lt;br&gt; 
Ամպերում են, &lt;br&gt;
Երկնքից վեր, &lt;br&gt;
Բայց... &lt;br&gt;
Առանց մեզ` սարերը մեր։&lt;br&gt;

23.08.2025 թ. (ժ. 1:19), Երևան, Շենգավիթ

===Մահվան տարի` 2025===
Ո՞ր գրքում գրանցենք &lt;br&gt;
արցախահայերի համար &lt;br&gt; 
անպատերազմ 2025-ի &lt;br&gt;
մահերի սարսափելի տարի &lt;br&gt;
լինելու մասին։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

(Նոր «կարմիր» գի՞րք բացենք)։ &lt;br&gt; &lt;br&gt;

Գրեթե ամեն օր արցախահայ է մահանում &lt;br&gt;
Երևանում, &lt;br&gt;
մարզերում,&lt;br&gt;
ՌԴ-ում, &lt;br&gt;
աշխարհի տարբեր մասերում։ &lt;br&gt;
Աշխարհում մի կետ կա միայն, &lt;br&gt;
ուր արցախահայ չի մահանում։ &lt;br&gt;
Արցախի այդ կետում &lt;br&gt;
թշնամին արյունռուշտ &lt;br&gt;
նաև մեր այդ իրավունքն է ոտնահարում։ &lt;br&gt;
Հայրենական տանը մեռնելու &lt;br&gt;
իրավունքից էլ է զրկում։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;
Իսկ «թմբկահարներն» անընդհատ &lt;br&gt;
միայն մեկ ակորդ են թմբկահարում, &lt;br&gt;
թե ինչ է` &lt;br&gt;
արդեն նոր իրողությունում ենք ապրում, &lt;br&gt;
խաղաղությունում, &lt;br&gt;
խաղ -&lt;br&gt;
աղ -&lt;br&gt;
ութ -&lt;br&gt;
յուն -&lt;br&gt;
ո՞ւմ։&lt;br&gt;
Իսկապե՞ս...&lt;br&gt;
Թմբկահարե՜ք...&lt;br&gt; 
Ավելի՜ բարձր...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
(Ոչ այնքան բուռն ծափահարություններ, &lt;br&gt;
հանկարծ խաղաղությունը կխրտնի, &lt;br&gt;
կկարծի, թե արդեն գլուխ են բարձրացրել &lt;br&gt;
երբեմնի հայ վրիժառուները` &lt;br&gt;
ռևանշ լինելո՞ւ է)։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Է, &lt;br&gt;
իհարկե` է։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
2025-ը` մահվան տարի,&lt;br&gt;
գրանցենք &lt;br&gt;
ու`&lt;br&gt;
զինվենք համբերությամբ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Իսկ տարին &lt;br&gt;
դեռ ավարտվելու վրա էլ չէ,&lt;br&gt;
մեկ-երրորդը դեռ առջևում Է։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Մահն իր առջև խնդիր է դրել` &lt;br&gt;
մինչև տարեվերջ &lt;br&gt;
արցախահայության գոնե կեսը հնձի։&lt;br&gt;
Մյուս կեսի «հարցերը» կլուծի հետո...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
«Իլհամչիկ, դու ուժեղ առաջնորդ ես» &lt;br&gt;
(կախման կետեր)։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
...Իսկ կախման կետերից հետո &lt;br&gt;
չի շարունակել,&lt;br&gt;
թեև իմաստն, այնուամենայնիվ, հասկանալի է` &lt;br&gt;
«կարողացար արցախահայերի հախից գալ»...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Ձեռք-ձեռքի են տվել մահն ու...«իլհամչիկը»...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Իսկ փնթի Թրամփի ծուլուլը &lt;br&gt;
կախվել Է քիթ-պռոշից &lt;br&gt;
ու հասնում Է սպիտակ տան&lt;br&gt;օվալաձև սենյակի սալահատակին...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
...Այլևս ինը հայտնի երանիներին &lt;br&gt;
գումարվում Է ևս մեկը. &lt;br&gt;
– Երանի՜ նրանց, որ կմահանան Արցախում...&lt;br&gt;

29.08.2025 թ. (ժ. 1:40), Երևան, Շենգավիթ

===Մի օր կգա անվերջ գիշեր===
::''(Երեք տրիոլետ)

'''1&lt;br&gt;
Մենք միասի՞ն դեռ կլինենք,&lt;br&gt;
Երբ որ մեզ էլ մահն այցելի,&lt;br&gt;
Երբ որ մահը մեզ ցավ բերի`&lt;br&gt;
Մենք միասի՛ն դեռ կլինենք։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Հոգիս պիտի դեռ համբերի,&lt;br&gt;
Դեռ կտոկանք, որ չընկրկենք,&lt;br&gt;
Մենք միասին դեռ կլինենք,&lt;br&gt;
Երբ որ մեզ էլ մահն այցելի։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

'''2&lt;br&gt;
Իսկ ո՞վ պիտի «դավաճանի»,&lt;br&gt;
Ո՞վ կդրժի խոստում ու սեր,&lt;br&gt;
Մի օր կգա անվերջ գիշեր,&lt;br&gt;
Իսկ ո՞վ պիտի «դավաճանի»։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Գիշեր անվերջ, սեր ու հուշեր,&lt;br&gt;
Թող որ մահը կատակ չանի,&lt;br&gt;
Իսկ ո՞վ պիտի «դավաճանի»,&lt;br&gt;
Ո՞վ կդրժի խոստում ու սեր։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

'''3&lt;br&gt;
Երբ որ մահը հանդիպի մեզ`&lt;br&gt;
Մի քիչ պիտի դեռ համբերի,&lt;br&gt;
Ո՞վ կմնա խոստման գերի`&lt;br&gt;
Երբ որ մահը հանդիպի մեզ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Խոստման դրժումն ո՞վ կբերի,&lt;br&gt;
Ո՞վ կթողնի, դո՞ւ` ինձ, ե՞ս` քեզ,&lt;br&gt;
Երբ որ մահը հանդիպի մեզ`&lt;br&gt;
Մի քիչ պիտի դեռ համբերի։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

26.07.2024 թ.&lt;br&gt;
24.02.2026 թ. (ժ. 11:34)

===Քրիստոնյա երկիր...===
Քրիստոնյա երկիր, &lt;br&gt;
Քրիստոնյա լեռներ, &lt;br&gt;
Քրիստոնյա մարդիկ &lt;br&gt;
Իրար դեմ են ելել։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;
Իրավիճակ «պարզող»&lt;br&gt;
ԱնՔրիստոս ձևեր,&lt;br&gt;
Իրար կոկորդ պատռող&lt;br&gt;
Քրիստոնյա... դևեր։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Իրար դեմ են ելել&lt;br&gt;
Ու ծաղրում են իրար,&lt;br&gt;
Չես էլ կարող պարզել &lt;br&gt;
Ով է ճիշտ, ով՝ սխալ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Դրախտի դուռն է բաց,&lt;br&gt;
Մուտքը` վճարովի, &lt;br&gt;
Վճարեն էլ թե` բայց &lt;br&gt;
Ներս մտնել չի լինի։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Դրախտի դուռն է փակ,&lt;br&gt;
Փակ էլ գուցե մնա,&lt;br&gt;
Այնքան` մինչև մարդը&lt;br&gt;
Կրկին... կմարդանա։&lt;br&gt;

25.10.2025 թ. (ժ. 8:15), Երևան, Շենգավիթ

===Չգիտեմ՝ ինչու...===
::::''Կամոյի հիշատակին

Միշտ ղեկին էիր,&lt;br&gt;
Միշտ ճանապարհին, &lt;br&gt;
Աշխա՞րհն էր քեզ պարտք,&lt;br&gt;
Թե՞ դու աշխարհին։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Վերջին գնալդ&lt;br&gt;
Թվաց այնքա՜ն հեշտ, &lt;br&gt;
Անհույզ, անշտապ&lt;br&gt;
Ու անհրաժեշտ։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

Վերջին գնալդ&lt;br&gt;
Կանչի էր նման,&lt;br&gt;  
Շտապո՞ւմ էիր &lt;br&gt;
Տեսնելու... Նրան։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Միշտ ղեկին էիր,&lt;br&gt;
Միշտ ճանապարհին...  &lt;br&gt;
...Ի՜նչ ես մտածել &lt;br&gt;
Տեսնես այդ պահին...&lt;br&gt;

21.11.2025 թ. (ժ. 8:02), Երևան, Շենգավիթ

===Մորս ժպիտը` լուսանկարից===
Հիշողություն ու հուշ է ամեն ինչ, &lt;br&gt;
Անգամ` ժպիտը մայրիկիս դեմքի:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Տարիներն անցնում` մայրս անվերջ ինձ &lt;br&gt;
ժպտում է միայն... լուսանկարից։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Սփոփա՞նք է, որ մնացել է ինձ` &lt;br&gt;
Մորս ժպիտը` լուսանկարից։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ափսոսանք է սոսկ, ցավ է ու կսկիծ` &lt;br&gt;
Մայրս ժպտում է... լուսանկարից։&lt;br&gt;

9.06.2025 թ. (ժ. 22:42), Երևան, Շենգավիթ


===Մենք իմացանք...===
::::''Ալեքսանդր (Շուրա) Մակիչի ՀԱՍՐԱԹՅԱՆԻ հիշատակին 

Մենք իմացանք, ուշ իմացանք,&lt;br&gt;
Մեկ տարի անց գույժն իմացանք, &lt;br&gt;
Որ չկաս էլ, որ չես շնչում, &lt;br&gt;
Թեև՝ կաս մեր ամեն շնչում:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Դու որ ապրում էիր կյանքով, &lt;br&gt;
Թեև` դժվար ու տանջանքով, &lt;br&gt;
Ե՛վ կորուսված որդուդ ցավից, &lt;br&gt;
Ե՛վ ցավառատ մեր Արցախից:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Իսկ գրքերդ մնացին անդ,&lt;br&gt;
Ուր էլ չենք գա անտառ ու հանդ,&lt;br&gt;
Փակ է ճամփան մեր տունդարձի` &lt;br&gt;
Մինչև նեռը չգա դարձի:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Իսկ երբ բացվի դուռ ու դարպաս`&lt;br&gt; 
Դու էլ գուցե վերադառնաս,&lt;br&gt;
Որ հանդիպենք միշտ, մշտական, &lt;br&gt;
Հարց չի լինի էլ բաժանման:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Բաց կլինի դուռն օջախիդ,&lt;br&gt;
Մեծով-փոքրով հավաքվեինք`&lt;br&gt;
Տոնելու տոնն մեծ տունդարձի...&lt;br&gt; 
...Մինչև նեռը կգա դարձի:&lt;br&gt;

21.11.2025 թ. (ժ. 8:02), Երևան, Շենգավիթ

===Ղարաբա՞ղ, թե՞ Արցախ=== 

Ինչո՞ւ է հայ ախմախը&lt;br&gt;
Ղարաբաղ ասում,&lt;br&gt;
Երբ հայերեն Արցախը &lt;br&gt;
Շատ լավ է սազում:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Պատասխանելու օրը&lt;br&gt;
Մի օր դեռ կգա:&lt;br&gt;
Իսկ Արցա՞խ, թե՞ Ղարաբաղ`&lt;br&gt;
Տարբերություն կա՛...&lt;br&gt;

7.09.2025 թ. (ժ. 17:06), Երևան, Շենգավիթ

===27 հոկտեմբերի===
::::''Վազգեն ՍԱՐԳՍՅԱՆԻՆ

...«Վախենում եմ ձեզանից ես,  &lt;br&gt;
Դուք մեռոնին թույն կխառնեք»...&lt;br&gt;
Մի վայրկյանում կծախեք մեզ&lt;br&gt;
Հազար անգամ, նորից կառնեք:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ինչ անում` ձեր թշվառական&lt;br&gt;
Էությունը չեմ հասկանում...&lt;br&gt;
...Ի՜նչ է գրված մեր ճակատին,&lt;br&gt;
Այս ճամփան մեզ ո՜ւր է տանում:&lt;br&gt;

27.10.2025 թ. (ժ. 16:26), Երևան, Կենտրոն

===Էքսպրոմտ էմինական===


::::''Քնա՜ծ է փոքրիկ իմ Հայաստանը՝ 
::::''Գլուխը դրած... սահմանի վրա...
::::::::::''Գևորգ ԷՄԻՆ

Քնած է փոքրիկ քո Հայաստանը՝ &lt;br&gt;
Գլուխը դրած սահմանի վրա...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Այդպես քնած էլ &lt;br&gt;
Գուցե կմնա,&lt;br&gt;
Թե արթնացնող &lt;br&gt;
:Չլինի՜, &lt;br&gt;
::Չգա՜:&lt;br&gt;

23.01.2026 թ. (ժ. 8£25), Երևան, Կենտրոն

===Լուռ եմ, մեկուսի...===
Լուռ եմ, մեկուսի, նայում եմ նրան,&lt;br&gt;
Դեմս` աղջկա մի փարթամ իրան,&lt;br&gt;
Կանգնել ճամփիս ու չի շարժվում բնավ,&lt;br&gt;
Իսկ ի՞նչ անեմ ես, ի՞նչ ասեմ նրան։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Չեմ շարժվում ե՛ս էլ, մեխվել եմ տեղում, &lt;br&gt;
Միտքս հազար ու մի միտք է պեղում,&lt;br&gt;
Միտքս փնտրում է, հայացքս` նեղում,&lt;br&gt;
Իսկ նա կանգնել ու... հմա՜յք է հեղում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Մեխվել եմ տեղում, ասա՛, ի՞նչ անել,&lt;br&gt;
Այդքան հմայքը շալակս առնել,&lt;br&gt;
Եվ ո՞ւր, ասա՛ ինձ, շալակած տանել,&lt;br&gt;
Մեխվել է տեղում` նեղո՜ւմ է, նեղո՜ւմ...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

(...Ես  կարող էի և... չարձագանքել,&lt;br&gt;
Բայց այս ամենի դեմ ո՜նց աչք փակել)...&lt;br&gt;

10.04.2026 թ., Երևան, Շենգավիթ

===Մուկուչապատում===

'''1

Քստքստում է ցախավելը` &lt;br&gt;
Մաքրություն է Մուկուչն անում,&lt;br&gt;
Կյանքը կարծես դառնացել է,&lt;br&gt;
Ասես կյանքից մուռն է հանում:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Շատ արագ են օրերն անցնում,&lt;br&gt;
Այս շաբաթն էլ եկավ գնաց,&lt;br&gt;
Մուկուչն արագ է դեռ բանում, &lt;br&gt;
Կյանքից ասես բան չմնաց:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Կարծում է, թե ծերացել է,&lt;br&gt;
Բայց արագ է դեռ գործն անում, &lt;br&gt;
Աշխատում է... ցախավելը, &lt;br&gt;
Իսկ Մուկուչը` հանգստանում:&lt;br&gt;

26.09.2025 թ. (ժ. 7:58), Երևան, Շենգավիթ

'''2

Նա «Պրոսպեկտ» ու Զաքյան է&lt;br&gt;
Ամիրյանով շտապ գնում,&lt;br&gt;
Ցախավելը մի կողմ դրել`&lt;br&gt;
Քարի գործ է Մուկուչն անում:&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Բեռնատարի թափքը լցրել`&lt;br&gt;
Այսքան քարը ո՞ւր է տանում,&lt;br&gt;
Ո՜նց է գործը կիսատ թողել,&lt;br&gt;
Բա էլ քունը ո՜նց է տանում:&lt;br&gt;

8.10.2025 թ. (ժ. 11:50), Երևան, Կենտրոն

'''3

Իսկ Զաքյանում միշտ է ամառ`&lt;br&gt;
Չորանում են ծաղիկ, թուփ, ծառ:&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Թե հողն այստեղ պիտի ծաղկի`&lt;br&gt;
Ջուր պիտի տալ ծառ ու ծաղկին:&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Որ այստեղ նոր գարուն բացվի`&lt;br&gt;
Նոր ջրագիծ պիտ անցկացվի:&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Տրակտոր է Մուկուչն ուզում,&lt;br&gt;
Չկա՝ նրան դա չի հուզում:&lt;br&gt;&lt;br&gt; 
Թող գա քանդի հողը վայրի, &lt;br&gt;
Խողովակներ տեղադրի:&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Ջուրը ցնծա՜, հորդա՛, հոսի,&lt;br&gt;
Հողը ծաղկի՜ լեզվով խոսի: &lt;br&gt;

11.10.2025 թ. (ժ. 11:58), Կենտրոն

'''4 (ԱՆԴՐԻՈՍԸ)

Ժպտում է մեղմ՝ բեղերը թաց,-&lt;br&gt;
Գինովցա՞ծ է միթե էլի,&lt;br&gt;
Թե չգտնի օղի հանկարծ՝&lt;br&gt;
Խմիչք նրան ո՞վ կբերի:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Դե՝ բաժակը միշտ է լիքը,&lt;br&gt;
Էլ ինչպե՞ս չգինովանա,&lt;br&gt;
Ա՜խ, այդ կրակ-ըմպելիքը,&lt;br&gt;
Խմում է՝ սիրտը հովանա:&lt;br&gt;

28.09.2025 թ. (ժ. 11:53), Երևան, Շենգավիթ

'''5

Կանաչապատ տարածքներում&lt;br&gt;
Մարդկանց կանաչն էլ չի գերում:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Բնաբաժակ կա` ծառ չկա,&lt;br&gt;
Ծառ կա` ծաղր է, Աստված վկա:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Կեսը լրիվ չորացել է,&lt;br&gt;
Կեսն էլ խամրել` կեռացել է:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ծառ էլ կա` այնպես է թիկնել,&lt;br&gt;
Որ «ձգտում է» ասես... ընկնել:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Բա թթվածինն էլ ո՞ւր մնաց, &lt;br&gt;
Մեր քաղաքը ձեռքից գնա՜ց:&lt;br&gt;

29.12.2025 թ. (ժ. 22:42), Շենգավիթ

===Մտերմիկ տողեր===

'''1

:::''Անգելինա Ազարյանին

Ծննդյան շա՜տ &lt;br&gt;
Օրեր տոնես,&lt;br&gt;
Լինես ազնի՛վ, &lt;br&gt;
Մաքո՛ւր, &lt;br&gt;
Հպա՛րտ:&lt;br&gt; &lt;br&gt;

Դու` &lt;br&gt;
«Աշխարհի' գեղեցկուհի», &lt;br&gt;
Քեզ`&lt;br&gt; 
Ավելի՛ &lt;br&gt;
Բերկրալից կյանք։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

20.10.2020 թ., Երևան, Մալաթիա-Սեբաստիա


'''2

''(ԱԿՐՈՍՏԻՔՈՍ)

::::::::''Նոնային
Նույն աչքերը, նույն ժպիտը`&lt;br&gt;
Ոնց բացվող առավոտյան, &lt;br&gt;
Նշան լինեն թող հրճվանքի, &lt;br&gt;
Անհուն սեր-երջանկության։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

20.10.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ

==Անսաստ երկիր==


===Ապրի´ր, երկի´ր...===

Աշուն, եկար նորից, աշուն,&lt;br&gt;
Կրկին մտար իմ տուն, իմ բակ,&lt;br&gt;
Բայց ես ինչպե՞ս մտնեմ իմ տուն`&lt;br&gt;
Գոցված` ճամփաս, ու դուռս` փակ...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ու դեռ ապրում եմ ես միգում,&lt;br&gt;
Ու համոզված, որ... դեռ... կգամ,&lt;br&gt;
Քեզնից, Խաչունց աղբյուր, մի կում`&lt;br&gt;
Ու ես անվերջ ողջ եմ, ու` կամ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ու ողջ մնալ եմ թե ուզում`&lt;br&gt;
Արևգալդ տեսնեմ, երկիր,&lt;br&gt;
Ինձ ոչ մի բան էլ չի հուզում`&lt;br&gt;
Միայն` շնչի´ր, հրճվի´ր, երգի´ր...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Ապրի՛ր, երկի՛ր,&lt;br&gt;
Անսա՛ստ, երկի՛ր,&lt;br&gt;
Անպա՛րտ, երկի՛ր,&lt;br&gt;
Հպա՛րտ, երկի՛ր...&lt;br&gt;

01.09.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Իմ քաղաքը ===

Իմ քաղաքը &lt;br&gt;
վաղուց ապրում է առանց ինձ, &lt;br&gt;
չհասցրի նույնիսկ &lt;br&gt;
հիշողությանս մեջ գրանցել &lt;br&gt;
հրաժեշտի պահը վերջին։&lt;br&gt;
Չէի պատկերացնում&lt;br&gt;
որ վերադարձս &lt;br&gt;
կարող էր այսքան երկարել։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Իմ քաղաքը&lt;br&gt;
երևի նեղացած է ինձնից,&lt;br&gt;
որ հեռացա երկու-երեք օրով, &lt;br&gt;
ու... չեմ կարողանում վերադառնալ, &lt;br&gt;
ճանապարհ չկա։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ճանապարհ չկա, &lt;br&gt;
թեև ամենուր ճանապարհներ են, &lt;br&gt;
ուր ուզես` կարող ես գնալ, &lt;br&gt;
տուն վերադառնալ` երբեք, &lt;br&gt;
դուրս ես եկել տնից, &lt;br&gt;
ու այլևս ներս մտնել չեն թողնում, &lt;br&gt;
թույլտվություն չկա։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

Միջազգային համրությունը &lt;br&gt;
(սխալ է` ասել հանրություն) &lt;br&gt;
հետևում է, ուշի-ուշով,  &lt;br&gt;
թե տուն վերադառնալու&lt;br&gt;
ինչ նոր հնար կարող եմ գտնել, &lt;br&gt;
որ, երևի, խանգարի։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Օրենսդիրներ-օրենսգիրնե'ր աշխարհի &lt;br&gt;
ու անդրաշխարհի, &lt;br&gt;
ցույց տվեք մի օրենք,&lt;br&gt; 
ուր սևով սպիտակի վրա &lt;br&gt;
գրված լինի այդ մասին, &lt;br&gt;
հաստատի դրա օրինական լինելը, &lt;br&gt;
թե՞ այլևս դադարել ենք &lt;br&gt;
ապրել օրենքներով։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Իմ քաղաքում ձմեռ էր, &lt;br&gt;
երբ հեռացա, &lt;br&gt;
գարունը եկավ ու գնաց` &lt;br&gt;
ես էլի հեռվում էի, &lt;br&gt;
ամառը եկավ ու կգնա` &lt;br&gt;
ես էլի հեռվում եմ, &lt;br&gt;
աշունը կգա ու կգնա` &lt;br&gt;
ես էլի... &lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Ո՞վ է վերադարձնելու ինձ ու քաղաքիս` &lt;br&gt;
բացակա կյանքս իմ քաղաքից... &lt;br&gt;&lt;br&gt;

16.08.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Ժամանակը...===

Ժամանակը &lt;br&gt;
Քանի՜երորդ անգամ նորից &lt;br&gt;
Ձգեց պրկված զսպանակը&lt;br&gt;
Ու մեզ հանեց սահմանից դուրս։&lt;br&gt;
Մնացինք մենք անօթևան`&lt;br&gt;
Անտուն-անտեղ,&lt;br&gt;
Բայց ո'չ երբեք` անհայրենիք:&lt;br&gt;
Մենք հեռացանք, &lt;br&gt;
Բայց մեր հոգում,&lt;br&gt;
Մեր սրտի մեջ&lt;br&gt;
Հայրենիքը ապրում է դեռ&lt;br&gt;
Ու կապրի հար։&lt;br&gt;
Մեր մտքի մեջ,&lt;br&gt;
Մեր երազում`&lt;br&gt;
Միշտ կունենա'նք ծննդավայր։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;
 
Պիտի ապրենք, &lt;br&gt;
Պիտի տքնենք &lt;br&gt;
Ու մաքառենք,&lt;br&gt;
Միշտ մեր մտքում պիտի պահենք &lt;br&gt;
Շրշյունն անգամ`&lt;br&gt;
Քնքուշ հովի հայրենական,&lt;br&gt;
Որ միշտ լինենք մենք միակամ`&lt;br&gt;
Հանուն այն վեհ, արդար մտքի, &lt;br&gt;
Սկզբունքի, &lt;br&gt;
Որ ինչ անես` ո'չ մի դեպքում &lt;br&gt;
Չի իջնելու երբեք ծունկի։&lt;br&gt;
Չի վերածվի&lt;br&gt;
Լպիրշ,&lt;br&gt;
Ճղճիմ,&lt;br&gt;
Ու անիմաստ ինչ որ խոսքի,&lt;br&gt;
Անկապ բառի, &lt;br&gt;
Այլ կլինի միշտ կենսունակ&lt;br&gt;
Ու միշտ արի,&lt;br&gt;
Միշտ աշխատող մեխանիզմը&lt;br&gt;
Պահի,&lt;br&gt;
Ժամվա,&lt;br&gt;
Օրվա...&lt;br&gt;
Դարի։&lt;br&gt;
Միշտ կլինի վկան` խիղճը&lt;br&gt;
Մեր անցյալի ու ներկայի։&lt;br&gt;
Միշտ կլինի ուղեկիցը,&lt;br&gt;
Ինչքան էլ` այն լինի դժվար, &lt;br&gt;
Մեր անցնելիք ճանապարհի։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

22.08.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ&lt;br&gt;
29.11.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Երկի՛ր իմ վես...===

Երկի՛ր իմ վես,&lt;br&gt;
երկի՛ր հպարտ, &lt;br&gt;
ամրապինդ ու հրաշապարտ,&lt;br&gt;
այս ինչպե՞ս մեր միտքը խամրեց,&lt;br&gt;
ոգին նվաց ու կարկամեց` &lt;br&gt;
եռագույնիդ գույներն ամեն &lt;br&gt;
խառնվեցին-գունատվեցին, &lt;br&gt;
դարձան անգույն,&lt;br&gt;
գորշ ու դժգույն,&lt;br&gt;
գորշ ու տգույն,&lt;br&gt;
գորշ ու ...նկուն:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ո՜ւր մնաց մեր միտքը ճկուն։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ի՞նչ անենք մենք երկրում ավեր, &lt;br&gt;
ինչպե՞ս դարձանք մենք տնավեր... &lt;br&gt;&lt;br&gt;

Հարցե՜ր, &lt;br&gt;
հարցե՜ր, &lt;br&gt;
որ էլ չունեն պատասխաններ... &lt;br&gt;&lt;br&gt;

Խլեց մեր տունն ու ապագան... &lt;br&gt;
(շուն՝ շան որդի, &lt;br&gt;
եթե ոչ մենք` &lt;br&gt;
որդը մի օր քեզ կփրթի)...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ո՜վ պիտի մեզ պատասխանի, &lt;br&gt;
թե՞ սպասենք, &lt;br&gt;
ատամները սեղմած իրար,&lt;br&gt;
էլի՛ մի նոր... հարյուր տարի՞։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

29.10.2023 թ., Երևան Շենգավիթ


===Կյանքուկռիվ===

Գունավոր - անգույն ձևեր են փոխվում,&lt;br&gt;
պիտակավորման տարբեր երանգներ,&lt;br&gt;
հեղափոխության ոգին &lt;br&gt;
սակայն` միշտ նույնն է մնում &lt;br&gt;
հարափոփոխ այս ժամանակներում&lt;br&gt; խելահեղության։&lt;br&gt;
Հեղափոխության,&lt;br&gt;
որ ժողովրդին փողոցներ հանեց,&lt;br&gt;
որ ժողովրդին ամբոխ դարձրեց։&lt;br&gt;
Եվ ամբոխ դարձած այդ ժողովուրդը&lt;br&gt;
ամբոխ էլ մնաց։&lt;br&gt;
Իսկ ժամանակը քայլ արեց` գնաց, &lt;br&gt;
իսկ պատմությո՞ւնը, &lt;br&gt;
քայլ արեց` գնաց։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Պատմությո՞ւն,&lt;br&gt;
Այո՞։&lt;br&gt;
Իսկ մեր ինչի՞ն է պետք &lt;br&gt;
այդ պատմություն կոչվածը,&lt;br&gt;
կասե՞ք։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Նրա՛նք, &lt;br&gt;
թող նրա՛նք &lt;br&gt;
եղծեն ու կեղծեն, վերստին ստեղծեն`&lt;br&gt;
ովքեր դա չունեն։&lt;br&gt;
Ովքեր ո՛չ ունեն,&lt;br&gt;
ո՛չ էլ կունենան`&lt;br&gt;
խիղճ,&lt;br&gt;
պատիվ։&lt;br&gt;
Այստեղ կանգ առնենք մի պահ,&lt;br&gt;
մեր շուրջը նայենք`&lt;br&gt;
հնություններ են հինգ հազարամյա&lt;br&gt;
և պատճեներն են դրանց՝ կողք-կողքի, &lt;br&gt;
որ իսկականից չեն էլ տարբերվում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Հիմա` ի՞նչ,&lt;br&gt;
Լռե՞նք,&lt;br&gt;
Թողնենք, որ ով ինչ ուզում է` անի՞,&lt;br&gt;
մեր հիշողությունն առնի ու տանի՞,&lt;br&gt;
սպանի՞ գուցե,&lt;br&gt;
կամ էլ ողջ թողնի՞, իսկ մե՞նք` փակբերա՞ն,&lt;br&gt;
առանց շնչելու իրավունքի՞,&lt;br&gt;
և՝ դա ապրե՞լ կոչենք, &lt;br&gt;
իսկ գուցե դրան&lt;br&gt;
ա՞յլ անուն տայինք,&lt;br&gt;
անվանեինք` ի՞նչ, լուսավոր գալի՞ք,&lt;br&gt;
թե՞ խաղաղության նոր դարաշրջան,&lt;br&gt;
ուր չես տարբերում` ինչ է` պետություն, &lt;br&gt;
ինչ է` հայրենի՞ք։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ասում են մի բան,&lt;br&gt;
անում` մի այլ բան,&lt;br&gt;
իսկ մե՞նք,&lt;br&gt; 
կարկամե՞նք,&lt;br&gt;
դիտորդի դերո՞ւմ։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

Մեր տուն ու տեղը աճուրդի հանեն,&lt;br&gt;
իսկ մենք գո՞հ մնանք,&lt;br&gt;
կամ` ուրախանա՞նք, որ... ո՞ղջ ենք,&lt;br&gt;
որ դեռ...&lt;br&gt;
մեզ չե՞ն մորթելու։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Մենք ժողովո՞ւրդ ենք,&lt;br&gt;
մենք ժողովուրդ չե՞նք։&lt;br&gt;
Իսկ գուցե գնանք,&lt;br&gt;
դեմ առ դեմ կանգնենք,&lt;br&gt; 
կռվենք ու մնանք հենց այնտեղ, &lt;br&gt;
մահվան դաշտում այդ մարտի, &lt;br&gt;
հաղթենք, կամ հաղթվենք։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Կհաղթենք`&lt;br&gt;
կապրենք հողում հայրենյաց&lt;br&gt;
հետայսու նաև։&lt;br&gt;
Իսկ թե կմեռնենք`&lt;br&gt;
մեռնենք պատվավոր մահով, &lt;br&gt;
նախորդաց փառքին արժանի,&lt;br&gt;
ու խառնվենք հողին մեր հայրենական`&lt;br&gt; 
Արցախական&lt;br&gt; 
հի՜ն հայոց աշխարհի։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ուրեմն`&lt;br&gt;
գնանք...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

24.01.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ

===Նոր «լեզվաբանություն»===

Ես հիմա հարկավ ոչինչ էլ չունեմ։&lt;br&gt;
Շարժական։&lt;br&gt;
Անշարժ։&lt;br&gt;
Անցյալ ու ներկա։&lt;br&gt;
Ապագա՞`&lt;br&gt; 
մի´ քիչ,&lt;br&gt;
մշուշոտ, մռայլ...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ծանոթ-բարեկա՞մ` &lt;br&gt;
ցրված են տարբեր ուղղություններում` &lt;br&gt;
մեր «անծայրածի՜ր»-անտարա´ծք երկրի, &lt;br&gt;
Ով` որտեղ ու ոնց։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ես հարևան էլ թերևս չունեմ։&lt;br&gt;
Հարևան բառից&lt;br&gt;
միշտ ջերմություն էր շնչում, &lt;br&gt;
ծիլ տալիս,&lt;br&gt;
իսկ հիմա՞... մի սառն&lt;br&gt;
անտարբերություն &lt;br&gt;
միջնորմի նման ցնցվել մեր միջև`&lt;br&gt;
շփվել չի թողնում։&lt;br&gt;
Մեզ ի՞նչ է մնում`&lt;br&gt;
միջնորմի սառը շղարշի &lt;br&gt;
երկու կողմերից իրար &lt;br&gt;
խեթ ծիկրակումներ, &lt;br&gt;
և` ուրիշ ոչինչ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Եվ` ուրիշ ոչի՞նչ։ &lt;br&gt;
Ինչո՞ւ են հաճախ &lt;br&gt;
բառերը փոխում տեղե՜րը իրենց։&lt;br&gt;
Չգիտե՜ք, գիտե´մ։&lt;br&gt;
Ես է´լ չգիտեմ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ինչո՞ւ են հաճախ &lt;br&gt;
մարդիկ փոփոխում դերե՜րը իրենց։&lt;br&gt;
Անշուշտ` չգիտե´ք։&lt;br&gt;

Չգիտեմ, ե´ս էլ, &lt;br&gt;
սակայն կուզեի՞ իմանա´լ,&lt;br&gt;
տեսնե´լ,&lt;br&gt;
շոշափե´լ,&lt;br&gt;
զգա´լ։&lt;br&gt;
Գո´ւցե, թերևս։&lt;br&gt;
Իսկ գուցեև` ո՞չ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Լեզվաբանական &lt;br&gt;
նոր ճյուղ եմ ուզում բացենք,&lt;br&gt;
ազգովի,&lt;br&gt; 
թեկուզ` վաղվանից։&lt;br&gt;
Վաղուց ենք սերտել` &lt;br&gt;
ուղղագրություն, ուղղախոսություն, &lt;br&gt;
բառակազմություն, բառագիտություն...&lt;br&gt;
(Չշարունակեմ)...&lt;br&gt;
Ճշմարտագրության, ճշմարտախոսության&lt;br&gt; 
կանոններն եմ ուզում&lt;br&gt; 
այսուհետ սերտե՜նք ու սերտե´նք։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ուսումնասիրող &lt;br&gt;
և ուսուցանվող ցանկացողներ կա՞ն, &lt;br&gt;
կգտնե՞նք։&lt;br&gt;
Հարկա՜վ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

27.01.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Հարցեր, հարցեր...===

Երևանը դարձել է, տե'ս,&lt;br&gt;
Մի փոքրիկ Ստեփանակերտ,&lt;br&gt; 
Ծանոթ շունչ է` ուր շրջվում ես, &lt;br&gt;
Ծանոթ խոսք է, ծանոթ դեմք։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Չես հասկանում` ինչպես վարվել,&lt;br&gt;
Լա՞վ է արդյոք դա, թե՞ վատ,&lt;br&gt;
Ո՞նց ենք ուզում մենք ավարտվել&lt;br&gt;
Մեր ընթացքով անավարտ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ո՞ւր ենք այսպես փութով փախչում,&lt;br&gt;
Դեպի երկի՞ր, թե՞ երկրից,&lt;br&gt;
Ի՞նչ դռներ են, ո՞վ է բացում,&lt;br&gt;
Ո՞ւր ճողոպրենք մենք մեզնից։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ինքներս մեզ դավաճանե՞նք,&lt;br&gt;
Զուր ենք այսպես մեզ խաբում,&lt;br&gt;
«Ամենայն տեղ մահը» մի՞ է,&lt;br&gt;
Ինչո՞ւ էլ  չենք հավատում։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;
 
14.10.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Ասացին...===

Ասացին` &lt;br&gt;
կվերադառնա՞նք։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ասացի` այո, &lt;br&gt;
երբ վերադառնան &lt;br&gt;
տաք երկրներ չված &lt;br&gt;
թռչունները։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ասացին` &lt;br&gt;
կատակո՞ւմ ես։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ասացի` այո։&lt;br&gt;
Մեզ &lt;br&gt;
միայն &lt;br&gt;
կատակելն է &lt;br&gt;
մնացել,- ավելացրի։&lt;br&gt;
Մեր &lt;br&gt;
մյուս &lt;br&gt;
բոլոր &lt;br&gt;
առաքինություններն&lt;br&gt;
ու արժանիքները &lt;br&gt;
զրոյացվելու են &lt;br&gt;
կառավարության &lt;br&gt;
հաջորդ &lt;br&gt;
հերթական&lt;br&gt;
նիստում։&lt;br&gt;
Թողնվելու են &lt;br&gt;
միայն&lt;br&gt;
մեր արատներն ու&lt;br&gt;
թերությունները։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

14.10.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===«Ակնհայտը` անհավատալի՞»===

Ամեն ինչ ակնհայտ է հիմա, &lt;br&gt;
չկա ոչինչ անհավատալի այլևս։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Իսկ բոլորովին վերջերս  &lt;br&gt;
Կարմիր բլուրի &lt;br&gt;
վերսկսված պեղումների &lt;br&gt;
առաջին օրվա &lt;br&gt;
գտածոն գլխավոր`  &lt;br&gt;
անձնագիրն էր Նոյի։ &lt;br&gt;
Անմիջապես էլ &lt;br&gt;
վերծանված &lt;br&gt;
անձնագրային գրառումներից &lt;br&gt;
պարզվեց հետևյալը` &lt;br&gt;
ազգության դիմաց,&lt;br&gt;
անձնագրում Նոյի, &lt;br&gt;
գրված էր... ադրբեջանցի։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Հիմա ենք հասկանում&lt;br&gt;
ուժն ու զորությունը&lt;br&gt;
նավթի ու խավիարի,&lt;br&gt;
հրաշքներ գործելու&lt;br&gt;
ջանքն ու եռանդը դրանց։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Օտար եմ այստեղ ես երևի։&lt;br&gt;
Երևանի փողոցներում&lt;br&gt;
թափառում եմ &lt;br&gt;
մենակ ու անհույս։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

11.03.2023 թ., Երևան, Աջափնյակ 
::::(Ծիծեռնակաբերդի բարձունք) &lt;br&gt;
11.05.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ

===Իրեն նոր սուլթան կարծող...===

Իրեն նոր սուլթան կարծող&lt;br&gt;
Ազերի մի լածիրակ&lt;br&gt;
Պարզել է դաշույնն իր կեռ,&lt;br&gt;
Ուզում է ստիպել, որ &lt;br&gt;
Մի երկիր, մի ժողովուրդ`&lt;br&gt;
Անցնի իր թրի տակով,&lt;br&gt;
Որ հետո, ինչ էլ լինի,&lt;br&gt;
Արցախցի ոչ մի սերունդ&lt;br&gt;
Զենք չառնի ազերու դեմ:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Չի՞ կարծում, կամ չգիտե՞`&lt;br&gt;
Ամեն մի արցախցու մեջ&lt;br&gt;
Դավիթն է փոքրիկ քնած,-&lt;br&gt;
Գործելու իր ժամին է &lt;br&gt;
Սպասում, որ արթնանա։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

05.06.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Իսկ ինչու են օրերս...===

Իսկ ինչո՞ւ են օրերս&lt;br&gt;
Ինձնից այսպես հեռանում&lt;br&gt;
Լքված հո՞ւն են ձորերս,&lt;br&gt;
Թե՞ անկամ են նեղանում։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

Հայրենիքում իմ ավեր&lt;br&gt;
Ստրուկներն են ղեկավար,&lt;br&gt;
Ո՞ւր մնացիք, արքաներ,&lt;br&gt;
Երա՞զ էիք` «կար-չկա՞ր...»։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Անցան նախկին փառքերը,&lt;br&gt;
Արքաները էլ չկան,&lt;br&gt;
Ավեր երկրիս տերերը &lt;br&gt;
Մի օր գուցեև ետ գան։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

10.06.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Եռաբլուրում ===

Արևի'ն են նայում աչքերը ձեր,&lt;br&gt;
Արևի'ց ենք առնում բարևը ձեր,&lt;br&gt;
Վե'ր պարզեք կրկին ձեռքերը ձեր,&lt;br&gt;
Զինվորնե'ր։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ձեր ձեռքերի վրա երկի'րն է մեր,&lt;br&gt;
(Տե'ր է կարգվել երկրին դահիճ ու նեռ),&lt;br&gt;
Մի' թողեք, որ տան թուրքին նվեր,&lt;br&gt;
Զինվորնե'ր։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
24.09.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Մաքառող տեսակ===

:::''44-օրյայի հերոսներից`&lt;br&gt;
:::''Վահագն Սարդարյանի հիշատակին

Պատկերացնե՞լ, ինչպե՞ս, և` ինչո՞ւ,&lt;br&gt;
Մարտի պատկերի հետ «նայվո՞ւմ» էիր,&lt;br&gt;
Ոսոխի շունչն էր քեզ վրա թռչում,&lt;br&gt;
Անսարսուռ կանգնել` «հմայվո՞ւմ» էիր։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Կռվեցիր անդուլ, միշտ մաքառեցիր`&lt;br&gt;
Մարտում ամենատաքարյունն էիր,&lt;br&gt;
Քեզ մորդ համար չխնայեցիր`&lt;br&gt; 
Նրա բաց սրտի տաք արյունն էիր։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

28.07.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Գույժը նորից...===

Գույժը նորից &lt;br&gt;
Դուռն է բախում&lt;br&gt;
Ամեն տան,&lt;br&gt;
Բայց ասում են` &lt;br&gt;
Լավ կլինի &lt;br&gt;
Ամեն բան։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Արյան հոտ է &lt;br&gt;
Կրկին առել&lt;br&gt;
Թշնամին,&lt;br&gt;
Հայոց ցավն է &lt;br&gt;
Տարտարոսվել&lt;br&gt;
Անմեկին...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
8.08.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Վտարված եմ...===

Վտարված եմ&lt;br&gt;
Ես իմ երկրից,&lt;br&gt;
Հեռացված եմ &lt;br&gt;
Ու մոռացված...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Ինչպե՞ս պիտի &lt;br&gt;
Վերադարձնեմ&lt;br&gt;
Իմ չապրված&lt;br&gt;
Օրե´րն անցած։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

01.09.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Սև մղձավանջ է իջել...===

Սև մղձավանջ է իջել &lt;br&gt;
Արցախիս վրա, &lt;br&gt;
Եկել` ո՜նց է շնթռնել, &lt;br&gt;
Թշնամին նրա։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
 
...Հարյուր տարի էլ անցնի` &lt;br&gt;
Չի մոռացվելու, &lt;br&gt;
Մեր կորստի, մեր ցավի&lt;br&gt;
Ոխն ենք հանելու...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

28.09.2023 թ., Պյատիգորսկ (ՌԴ)


===Անհեթեթություն===

Եվ կար ժամանակ`&lt;br&gt;
Անուս ազերին&lt;br&gt;
Չէր էլ հասկանում,&lt;br&gt;
Թե ոնց բաժանի&lt;br&gt;
Երկու էշերի միջև գարին...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Իսկ հիմա տեսեք`&lt;br&gt;
Իր տհասությամբ&lt;br&gt;
Ո՜նց է աշխարհին&lt;br&gt;
Ծաղրում է ալին։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

16.09.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Ձյունե՜լ է այնպես...===
Ձյունե՜լ է այնպես,&lt;br&gt;
իսկ դրսում` արև,&lt;br&gt;
դրսում` գարուն է։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ներսս` աշուն է,&lt;br&gt;
ներսս` անձրև է։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ա՜խ, այս գարունը&lt;br&gt;
այնպե՜ս անձև է։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

13.04.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Իսկ իմ հրաշք...===

Իսկ իմ հրաշք &lt;br&gt;
Արցախից&lt;br&gt;
Ինձ մի բուռ&lt;br&gt;
Հող չմնաց,&lt;br&gt;
Միայն` &lt;br&gt;
Մի լուռ &lt;br&gt;
Ափսոսանք,&lt;br&gt;
Որ ողջ արածս &lt;br&gt;
Գնաց։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Բայցև`&lt;br&gt;
Որպես սփոփանք,&lt;br&gt;
Արցա՜խ,&lt;br&gt;
Անո´ւնդ մնաց։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

7.10.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Անհայրենիք է Բաղրամյանն ինքը...===
'''(Տրիոլետ)

Անհայրենիք է Բաղրամյանն ինքը`&lt;br&gt;
Քանի՜ հայրենիք ազատագրած,&lt;br&gt;
Քանի՜ ազգ` ոստան իրենով գտած`&lt;br&gt;
Անհայրենիք է Բաղրամյանն ինքը։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Իր հողն ու ջուրը քոչվորին թողած`&lt;br&gt;
Անդաստական է իր ընտանիքը,&lt;br&gt;
Անհայրենիք է Բաղրամյանն ինքը`&lt;br&gt;
Քանի՜ հայրենիք ազատագրած։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

19.11.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Սեպտեմբերից այս կողմ===

Սեպտեմբերից այս կողմ`&lt;br&gt;
Անծանոթ ենք իրար,&lt;br&gt;
Հանդուրժող ենք այնպես`&lt;br&gt;
Մա՜հ եմ, գո´ւյժ ես, աշխա´րհ...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Սեպտեմբերից այս կողմ`&lt;br&gt;
Մենք ո՜չ միայն երկիր, &lt;br&gt;
Կորցրել ենք և մե´զ`&lt;br&gt;
Անդառնալի այնպես,&lt;br&gt;
Անհետևանք ասես,&lt;br&gt;
Որ ուզում ես ճչա՜լ,&lt;br&gt;
Բայց անիմա´ստ արդեն,&lt;br&gt;
Իզուր ու անտեղի´,&lt;br&gt;
Եվ` ուշացա´ծ նաև։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Դեռ համարձակվում ենք&lt;br&gt;
Հայելու մեջ նայե՞լ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Զղջո՞ւմ` ինչի՞ համար։&lt;br&gt;
Խժռել մի ողջ երկի՞ր&lt;br&gt;
Ու մսխո՞ւմ ենք հիմա։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Իսկ կշտանա՞լ` չկա՜։&lt;br&gt;
::Չկա՜... &lt;br&gt;
::::Չկա՜... &lt;br&gt;
::::::Չկա՜...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
1.12.23 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Հուսահատ ճիգեր===

Մենք մեր մատը տանում&lt;br&gt;
Ու մեր աչքն ենք հանում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Մենք այս ո՜ւր ենք ընկել,&lt;br&gt;
Ու նեղվում էլ ենք դեռ,&lt;br&gt;
Որ մնացել մենակ`&lt;br&gt;
Փնտրում ենք հույս-հենակ,&lt;br&gt;
Բայց չենք գտնում, չկա։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Գուցե, Աստված վկա,&lt;br&gt;
Հայտնվի մի տեղից`&lt;br&gt;
Մոտիկ, կամ թե` հեռվից,&lt;br&gt;
Տարբերություն չկա,&lt;br&gt;
Միայն թե մեկը գա&lt;br&gt;
Ու մեր կողքին կանգնի...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Մենք հինգ հազար տարի&lt;br&gt;
Հոգեվարք ենք էրնում,&lt;br&gt;
Սակայն դեռ չենք... մեռնում: &lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Իսկ այդ մեկը կգա՞,&lt;br&gt;
Իսկ այդ մեկը... չկա՜...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
21.12.23 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Արարատ-Արագած===
:::''«Նա, ով խոսում է Արարատից`
::::''Հայաստանի'ց չի խոսում»։
::::::::''Մի իմաստակի նորագույն «իմաստախոսություններից»
&lt;br&gt;
Նա ուզում է &lt;br&gt;
Արարատը ջնջել&lt;br&gt;
Երևանի երկնքից&lt;br&gt;
ու Արագած նկարել նույն տեղում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Նա ուզում է  &lt;br&gt;
պետական զինանշանն ու օրհներգը &lt;br&gt;
հարմարեցնել իրեն, &lt;br&gt;
որ կարողանա բերանացի անել հեշտ, &lt;br&gt;
և այստեղ-այնտեղ, &lt;br&gt;
տեղի-անտեղի, &lt;br&gt;
արտասանի ոգևորված, &lt;br&gt;
թե իբր` տեսեք, &lt;br&gt;
ես ամեն ինչ գիտեմ, &lt;br&gt;
մեր երկրի ո՞ր ղեկավարը &lt;br&gt;
կարող էր &lt;br&gt;
ինձ պես արտասանել։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Նա ուզում է, &lt;br&gt;
որ բոլորիս բնակարաններում &lt;br&gt;
ո'չ թե Արարատի, &lt;br&gt;
այլ Արագածի' նկարը լինի, &lt;br&gt;
մոռանալով, &lt;br&gt;
որ Աստվա'ծ է նկարել &lt;br&gt;
Արարատը բոլորիս սրտերում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

17.08.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Իսկ Արցախիս...===

Իսկ Արցախիս սովյալների &lt;br&gt;
Տառապանքի,&lt;br&gt; Ցավի հանդեպ &lt;br&gt;
Աշխարհը դեռ աչք է փակում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Ու թող այնքան փակված մնա, &lt;br&gt;
Որ կուրանա աչքն աշխարհի...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
(Բարձր է գոռում գողն ավելի` &lt;br&gt;
Գողը փախավ,&lt;br&gt; Բռնեք գողին)։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;
...Մա´յր-Հայաստան,&lt;br&gt; Հայո´ց ոստան,&lt;br&gt;
Քո արածից չե՞ս ամաչի,&lt;br&gt;
Ինչքան էլ որ հողմեր ոռնան`&lt;br&gt;
Արցախը կա, &lt;br&gt;Մի´շտ կլինի։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;
Ես հավատում եմ Արցախիս &lt;br&gt;
Արշալույսի´ն վերընձյուղման։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

03.09.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ&lt;br&gt;
08.09.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Մի´ եղիր այդչափ ագահ...===

:::::''...Բայց հաճախ,&lt;br&gt;
:::::''Կյանքդ հերիք չի՜ անում...
:::::::::::''Գևորգ Էմին
 
Մի՛ եղիր այդչափ ագահ, ընչաքաղց...&lt;br&gt;
Նավթադոլարներ շատ մի՛ հավաքիր։&lt;br&gt;
Ո՞վ է ինչ տարել իր հետ, որ տանես։ &lt;br&gt;
Դու էլ չես տանի։ &lt;br&gt;
«Այո'» ասա մեր &lt;br&gt;
Ազատ ու անկախ ապրելու կամքին։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ուշքի´ եկ, աշխա´րհ, &lt;br&gt;
Ու հիշի´ր, աշխա´րհ, &lt;br&gt;
Կյանքն այնքա´ն է կարճ, &lt;br&gt;
Որ չի´ հերիքի &lt;br&gt;
Նույնիսկ ա´յդ «այո»-ն ասելու համար։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

04.09.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Գնա´===
::::''Ծնկաչոք խնդրե՞նք մեղավոր նեռին,
::::''Արդյո՞ք կթողնի ու կհեռանա...

Աստծո այս ազգը մեղք է, արդարև,&lt;br&gt;
Անաստված,&lt;br&gt;
Անխիղճ,&lt;br&gt;
Թող ու հեռացիր։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Գիտենք,&lt;br&gt;
Որ արյան ծարավ ունես դեռ,&lt;br&gt;
Դու հագենալու ա'յլ միջոց փնտրիր։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Խիղճ ունես եթե` հարցրո'ւ, կասի',&lt;br&gt;
Ցույց կտա, հաստատ,&lt;br&gt;
Ճշմարիտ ուղին։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Տնից ու տեղից զրկե´լ ես մեզ դու,&lt;br&gt;
Զրկել ես անգամ գերեզմանների՜ց։&lt;br&gt;
Է՞լ ինչ ես խլել մեզանից ուզում,&lt;br&gt;
Ուզո՞ւմ ես,&lt;br&gt;
Է՞լ` ինչ...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Անկո´ւշտ,&lt;br&gt;
Արյունռո´ւշտ,&lt;br&gt;
Հեռացի´ր,&lt;br&gt;
Գնա՜...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Էլ մի´ հապաղիր,&lt;br&gt;
Ու` էլ... մի´ մնա...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

1.03.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===«ՔՊ-ա-թուրքա-դմփ-դմփ-հու»===

:::''Գույժեր են գալիս Ղարաբաղից,&lt;br&gt;
:::''Սարեր են փշրվում սրտիս վրա...
:::::::::::''Համո Սահյան

Ականջդ կանչի, Սահյա´ն Համո,&lt;br&gt;
Երեսուն տարին անցավ հազիվ,&lt;br&gt;
Ո՜նց կռահեցիր, որ Արցախով &lt;br&gt;
Գալո՜ւ է վերջը Հայաստանի...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Եվ Հայաստանի անկման համար&lt;br&gt;
Թմբուկ են նրանք դեռ խփելու,&lt;br&gt;
Արցախի անկման ուրախությամբ` &lt;br&gt;
Սմբուկ են նրանք դեռ լափելու։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

Եվ ո՜վ պիտի դեռ հարցնի նրանց`&lt;br&gt;
Ում կամ ինչու են քարկոծելու,&lt;br&gt;
Եվ այսպես մի-մի «չաքուճ» առած`&lt;br&gt;
Մասիսին է՛լ են դեռ հասնելու։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

07.09.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Արցունքն` աչքին===

Երազի պես եկավ գնաց,&lt;br&gt;
Քույրս` հեռու Սամարայից,&lt;br&gt;
Թախիծը լուռ կախված մնաց,&lt;br&gt;
Տխուր-ուրախ այդ յոթ օրից։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

- Հայրենիք եմ կարծես եկել,-&lt;br&gt;
Թախծում էր նա` արցունքն աչքին,-&lt;br&gt;
Բա իմ անուշ գյուղն ո՞ւմ մնաց,&lt;br&gt;
Գերեզմաններն իմ այն անգին։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Արցունքն` աչքին գնաց նորից, &lt;br&gt;
Գնաց կրկին` լի կարոտով, &lt;br&gt;
Ասաց` կգամ մեկ էլ, նորից,&lt;br&gt;
Թե երթս անցնի Կոճողոտով։&lt;br&gt;

18.12.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Ներիր, մայրիկ...===

Ներիր, մայրիկ, ներիր դու ինձ,&lt;br&gt;
Հաշտ եմ արդեն իմ Աստծո հետ,&lt;br&gt;
Դաժան էր, բիրտ` գուցե մի քիչ,  &lt;br&gt;
Ներիր, մայրիկ, ներիր, ներիր։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ներիր, հիմա հեռու եմ շատ,&lt;br&gt;
Հեռու եմ ես քեզնից, ինձնից,&lt;br&gt;
Այնպես հանգիստ եմ, անշտապ,&lt;br&gt;
Ներիր, մայրիկ, ներիր, ներիր։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Էլ ոչինչ չի մտատանջում&lt;br&gt;
Ինձ` որդուն քո` այն զգայուն,&lt;br&gt;
Էլ ոչնչով չեմ հմայվում,&lt;br&gt;
Ներիր, մայրիկ, ներիր, ներիր։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ներիր որդուն քո դրուժան,&lt;br&gt;
Հայրիկի, քո գերեզմանին&lt;br&gt;
Չայցելի էլ ո՛չ մի անգամ`&lt;br&gt;
Ներիր, մայրիկ, ներիր, ներիր...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Բայց թե մի օր ներես դու ինձ` &lt;br&gt;
Քո ներելու համար երբեք&lt;br&gt;
Չեմ ներելու ես ինձ, երբեք,&lt;br&gt;
Ներիր, մայրիկ, ներիր, ներիր։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

17.09.2023 թ., ՌԴ, Վլադիկավկազ (մեքենայում) &lt;br&gt;
24.10.2023 թ., Երևան, Կենտրոն (Հյուսիսային պողոտա)


===Անքեզ===

Տասնվեց տարի է, &lt;br&gt;
Տես, &lt;br&gt;
Առանց քեզ ենք, &lt;br&gt;
Մայրիկ։ &lt;br&gt;
Երկու ու կես տարի` &lt;br&gt;
Կարոտ գերեզմանիդ...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Գերեզմանիդ անգամ &lt;br&gt;
Չենք էլ բերում ծաղիկ... &lt;br&gt;
Անքեզ ենք, &lt;br&gt;
Մամ, &lt;br&gt;
Անկյանք, &lt;br&gt;
Անտուն, &lt;br&gt;
Անհայրենիք...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
21.05.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Չասված բառերս===

Բառերը, որոնք մնացին չասված`&lt;br&gt;
Պատռում են հիմա կոկորդս, մայրիկ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Բառերը, որոնք էլ չեն ասվելու`&lt;br&gt;
Խեղդում են պատռած կոկորդս, մայրիկ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Չասված բառերի իմ «հավաքածուն»&lt;br&gt;
Ո՞ւմ տանեմ, ինչո՞ւ ու ինչպե՞ս, մայրիկ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

21.05.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Հայ-աստ-ա՜նս՝ Հայ-աստ-ա՞նդ...===

:::::''Մի անուն էի սերտել 
:::::''դեռ վաղ մանկությունից...
::::::::::''Արիս Արսենի

Մի անուն եմ սերտել &lt;br&gt;
դեռ վաղ մանկությունից &lt;br&gt;
իսկ այդ անունն, ավաղ, &lt;br&gt;
այսօր խեղդում է ինձ...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Այսօր անտո´ւն եմ ես`&lt;br&gt;
անտեղ, անհայրենիք,&lt;br&gt;
էլ ինչո՞ւ եմ այսպես &lt;br&gt;
փնտրում տուն ու տանիք...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Երբ կորել է անդարձ&lt;br&gt;
սրտիս երազն անել`&lt;br&gt;
էլ ինչո՞ւ եմ այսպես&lt;br&gt;
իզուր ջանում ապրե´լ...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

էլ ինչո՞ւ եմ հիմա&lt;br&gt;
լինելո´ւ փորձ անում,&lt;br&gt;
երբ մեկ «աստ» եմ, մեկ՝ «անդ»,&lt;br&gt;
մեկ՝ ո՞ւր, չեմ իմանում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ո՞ւր է ՀԱՅ-ԱՍՏ-ԱՆըԴ,&lt;br&gt;
Օ՜, ՀԱՅ՝ ԱՍՏ-ԱՆԴ-ական...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

12.02.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ

===Մղձավանջ===
Սև՜, &lt;br&gt;
սև´ սիրտ ու սեր,&lt;br&gt;
աչքերում` արև,&lt;br&gt;
սրտի մեջ` գիշեր...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Սրտի մեջ մութ է,&lt;br&gt;
երբ այն չի բացվում,&lt;br&gt;
ամեն ինչ սուտ է,&lt;br&gt;
երբ սեր չի հայցվում...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Գուցե կփոխվի, &lt;br&gt;
կդառնա լավը,&lt;br&gt;
շտա´պ դատարկիր&lt;br&gt;
այդ դառը գավը...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Անհանգիստ սրտով&lt;br&gt;
ո՞նց հանգստանամ,&lt;br&gt;
գարո՞ւն է,&lt;br&gt;
աշո՞ւն,&lt;br&gt;
ինչպե՞ս հասկանամ...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

28.04.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ

===Ի՞նչ է մտածում...===
Ի՞նչ է մտածում &lt;br&gt;
Տեսնես իմ մասին`&lt;br&gt;
Այդ կոճղը` &lt;br&gt;
Ընկած &lt;br&gt;
Գյուղի մեր բակում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Երբ որ գլուխս &lt;br&gt;
Դնում եմ բարձին`&lt;br&gt;
Ինչպե՞ս եմ արդյոք &lt;br&gt;
Աչքերս փակում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Փակո՞ւմ եմ արդյոք, &lt;br&gt;
Եվ` ինչպե՞ս, &lt;br&gt;
Ինչո՞ւ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Այս կյանքից արդյո՞ք&lt;br&gt;
Բան ենք հասկանում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

5.06.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Անպատասխան հարց===
«Ո՞րն է, բաբո´, մըր հայրենիք»,-&lt;br&gt;
Հարցն այդ հիմա ինձ են տալիս։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Երբ որ գլխիս չունեմ տանիք,&lt;br&gt;
Երբ չեմ կարող գնալ էլ տուն`&lt;br&gt;
Պատասխանելս չի էլ գալիս։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Ի՞նչ հայրենիք, ի՞նչ ես խոսում,&lt;br&gt;
Երբ չեն թողնում հանես ծպտուն,&lt;br&gt;
Էլ չեմ ասում` խոսել, ճառել։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Արցախս տես ի՜նչ է դառել,&lt;br&gt;
Էլ հայրենիք մնա՞ց, լաո...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
6.06.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ

===Երազ===

Գեղեցիկ ժպիտ, &lt;br&gt;
Գեղեցիկ տող էր, &lt;br&gt;
Ծառս եղար դու, սիրտ, &lt;br&gt;
Սիրո ջերմ դող էր...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Երա՞զ էր... &lt;br&gt;
Տե՞նդ էր... &lt;br&gt;
Արցո՞ւնք էր՝ &lt;br&gt;
Ցո՛ղ էր...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Հույս էր անրջող,&lt;br&gt;
Հավատի շող էր։&lt;br&gt;
...Սիրտս մի կտոր &lt;br&gt;
Հայրենի հող էր։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

18.06.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ

===Տխուր երգ===

Ես տեղ չունեմ,&lt;br&gt;
Ես տուն չունեմ, &lt;br&gt;
Ես մի անտուն &lt;br&gt;
Խեղճ թռչուն եմ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ես թռչում եմ,&lt;br&gt;
Ես փնտրում եմ &lt;br&gt;
Իմ ցավին դեղ`&lt;br&gt;
Այստեղ-այնտեղ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ես թռչում եմ... &lt;br&gt;
Ես փնտրում եմ`  &lt;br&gt;
Գտնում նոր ցավ,&lt;br&gt;
Գտնում նոր դավ...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
30.06.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Կարոտ===
Կրկին թախծում ես, իմ լո՜ւռ կարոտ,&lt;br&gt;
Գյուղի ճամփեքին մեր քարքարոտ,&lt;br&gt;
Ի՞նչ մնաց ինձ` իմ մանկությունից,&lt;br&gt;
Երազ ու տրտունջ, ցավ ու թախիծ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Գարնան հովերը կգան նորից,&lt;br&gt;
Առուն կաղմկի կրկին ձորից,&lt;br&gt;
Արտույտը կանչի, կաքավ ու լոր`&lt;br&gt;
Իրար կխառնեն երկինք ու ձոր,&lt;br&gt;
Անտառը գիրկը իր կբանա,&lt;br&gt;
Տերևաթափն էլ չի ուշանա,&lt;br&gt;
Ամեն ինչ` ճիշտ իր ժամանակին,&lt;br&gt;
(Աչքս` գյուղական իմ տան բակին),&lt;br&gt;
Քամին կփչի, առուն հևա,&lt;br&gt;
Հանդվորն է` որ էլ... չի երևա...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ո՞վ է այս գույժը անվերջ բոթում`&lt;br&gt;
Ձեն-ձուն չկա էլ Քամհար խութում,&lt;br&gt;
Սանձարձակ քամի՞ն անվերջ չափի&lt;br&gt;
Երկայնքն ու լայնքը Խաչունց տափի։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Ափիս մեջ մի բուռ հող եմ պահում,&lt;br&gt;
Մտքով հեռու եմ կրկին սահում,&lt;br&gt;
Կտրել են ինձ իմ սար ու ձորից,&lt;br&gt;
Տեսնես ե՞րբ կգամ մեկ էլ նորից։&lt;br&gt;
Անկուշտ քամին տես ո՜նց է լափում&lt;br&gt;
Կորած երազս` իմ բաց ափում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

9.12.2024 թ., Երևան, Զեյթուն&lt;br&gt;
12.12.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Մեր կորսված հանճար===
::''Հեռակա զրույց`
::''Ստեփան Շահումյանի արձանի հետ

Խաչված ձեռքերով կանգնել ես, արձան,&lt;br&gt;
«Մուսավաթները», տե՛ս, վերադարձա՛ն։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Մեր երկիրն էլի ավեր է, նայիր,&lt;br&gt;
Բայց մենք ուժ էինք, քանի դեռ կայիր։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Բաքուն հայոց էր` հայոց էլ մնար,&lt;br&gt;
Օսմանցի´ն փնտրեր նոր փորձ ու հնար...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Բայց կալանեցին չար ուժերը քեզ,&lt;br&gt; 
Որ մեր ինքնության հարցը չլուծես։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Եվ միտքն ու ոգին քո խոնարհվեցին,&lt;br&gt;
Մեր մտքի կաճառ, «Կովկասի Լենի´ն»...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
...Քեզ հետ խոսում եմ հիմա հեռակա, &lt;br&gt;
Բայց մեր հանդիպման օրը դեռ կգա։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

4.07.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ&lt;br&gt;
6.07.2024 թ., Երևան, Արաբկիր


===Եռատոն է այսօր...===
Եռատոն է այսօր,&lt;br&gt;
Մարդիկ,&lt;br&gt;
Եռատոն է։&lt;br&gt;
Ո՞վ գողացավ &lt;br&gt;
Մեր ծով խինդը,&lt;br&gt;
Մեր քրքիջը,&lt;br&gt;
Մեր ծիծաղը, &lt;br&gt;
Մեր տոնական ծափ-հրճվանքը...&lt;br&gt;
Մեր առօրյան &lt;br&gt;
Ու մեր կյանքը...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Իսկ Արցախն իմ`&lt;br&gt;
Անտեր-անմեզ,&lt;br&gt;
Իսկ արցախցին`&lt;br&gt;
Արդեն անտուն-անօթևան։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

Եռատոն է...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Էրատոն է ողջ գողոնը հափշտակել,&lt;br&gt;
Էրատոն է։ &lt;br&gt;
Հրճվում նա հարճի ծախու &lt;br&gt;
Նենգ քրքիջ ու գզվռտոցով:&lt;br&gt;
Տոն է նրա ամե՜ն-ամեն առավո՛տը,&lt;br&gt;
Ամե՜ն կեսօրն ու երեկո՛ն,&lt;br&gt;
Գիշերն ամեն:&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Եռատոն է Էրատոյի տանն ու սրտում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

9.05.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Մեր ցերեկը անցավ...=== 
::::::''Ու երբ ցերեկն անցնի,&lt;br&gt;
::::::''Ընկնի գիշերը մութ...&lt;br&gt;
::::::::''Համո Սահյան

Մեր ցերեկը անցավ,&lt;br&gt;
Հիմա գիշեր է մութ,&lt;br&gt;
Ես հայացքով անցավ &lt;br&gt;
Ու աչքերով իմ լուրթ &lt;br&gt;
Փնտրում եմ քեզ անվերջ, &lt;br&gt;
Փնտրում ու չեմ գտնում, &lt;br&gt;
Դեռ չգրված իմ էջ,&lt;br&gt;
Իմ հող, երկիր, իմ տուն։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
21.09.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Արցախցի հայը===
Ժայռի պես` ամուր,&lt;br&gt;
Ժայռից էլ պինդ է,&lt;br&gt;
Մի աչքին` արցունք,&lt;br&gt;
Մի աչքին` խինդ է։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Այսպես ապրում է`&lt;br&gt;
Գո՞հ է, դժգո՞հ է,&lt;br&gt;
Կյանքը անցնում է,&lt;br&gt;
Ու կյանքը... զոհ է...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

10.03.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Սուրբ Ղազանչեցոց===
Մեր մտքի, &lt;br&gt;
Հոգու,&lt;br&gt;
Հույսի ծերպերում&lt;br&gt;
Պահել ենք քեզ միշտ` &lt;br&gt;
Տարբեր ձևերով, &lt;br&gt;
Տարբեր կերպերում...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
...Սառել է տեսքդ` &lt;br&gt;
Աղճատված,&lt;br&gt;
Ջնջված, &lt;br&gt;
Դեմքերի վրա &lt;br&gt;
Անտարբեր մարդկանց։&lt;br&gt;
Դեռ զարմանո՞ւմ ես&lt;br&gt;
Աշխարհի վրա, &lt;br&gt;
Միշտ սպասելով &lt;br&gt;
Օրվան քո վաղվա...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Մերն ես եղել միշտ, &lt;br&gt;
Մերն էլ կլինես։&lt;br&gt;
Ինչքան էլ տանեն &lt;br&gt;
Ու ձեռքից գնաս`&lt;br&gt;
Հայ ես,&lt;br&gt;
Հայկական,&lt;br&gt;
Հայ էլ կմնաս...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
08.10.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ

===Մեր բանակը===
:::::''Սա Երևանն է, այստեղ դու տանն ես...
::::::::''Հայտնի երգից

Երևանո՞ւմ ենք, տա՞նը, դռա՜նն ենք,&lt;br&gt;
Եվ ինչպե՞ս դրան չհավատանք,&lt;br&gt;
Մեր գործով` կիսատ, մտքով` դեռ... տանն ենք,&lt;br&gt;
Ինչպե՞ս համոզվենք` ապրում ենք, կանք։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Մեր կորցրածը պիտ վերագտնենք,&lt;br&gt;
Մեր ուժը կրկին դարձնենք բանակ,&lt;br&gt;
Մարտն ընթանում է, դեռ պիտի շտկենք &lt;br&gt;
Մենք քանի՜ պարտված ճակատամարտ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Իննսունչորսից այնպե՜ս սարսում է` &lt;br&gt;
Ինչքան էլ հաղթող նա ձևանա,&lt;br&gt;
Ոսոխն հոխորտում, բայց սպասում է` &lt;br&gt;
Մեր բանակը կը-վե-րա-դառ-նա՜։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
14.10.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ&lt;br&gt;
27.10.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ

==Մըէր Արցախա անուշ լյուզվավ==


===Ղարաբա՜ղըս...===
''(Արցախի բարբառով)
''Վերափոխված տարբերակ

Ղարաբաղս հայոց վեղն ա,&lt;br&gt;
Հայոց աշկէն մաչի յեղն ա,&lt;br&gt;
Հայոց անթէղ կրակ-պօղն ա,&lt;br&gt;
Ամմա հայոց մաշկեն հօռռը&lt;br&gt;
Նրա տյօղն ա։&lt;br&gt;
Ժողովուրթես տեղը նեղ ա,&lt;br&gt;
Հի՞նչ անե խեղճ Ղարաբաղըս`&lt;br&gt;
Լյուզին` օրիշ,&lt;br&gt;
Խօսքը` օրիշ,&lt;br&gt;
Հայոց սրտէն էնքան մօտէ,&lt;br&gt;
Բայց հայ տանան հեռու տե՛ղ ա։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ղարաբաղըս օ՜րիշ վէղ ա...&lt;br&gt;
Ղարաբաղըս անթէղ-պօղ ա,&lt;br&gt;
Քանի՞ մընա մօխրեն տակեն,&lt;br&gt;
Քանի՞ մընա տյօղը սըրտում`&lt;br&gt;
Օրիշ խօսքավ,&lt;br&gt;
Օրիշ լյուզվավ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ու հըվաքվեց ժողովուրթը`&lt;br&gt;
Միտինգ ըրեն մեծ ու կյուճուր,&lt;br&gt;
Բանվօր,&lt;br&gt;
Քաղվօր,&lt;br&gt;
Թա` բօ՛լ-հէրիք,&lt;br&gt;
Մունք մէր դյարդը լյավընք գյուդում&lt;br&gt;
Ու տէղյակընք հինչ ա իլյալ,&lt;br&gt;
Տա էն Ըստալին-գյօռբագյօռին&lt;br&gt;
Փռնած պենն ա։&lt;br&gt;
Մունք ընք մէր հույս նան հավատը:&lt;br&gt;
Յէկէքյ մինտէղ կլյօխ-կըլխու,&lt;br&gt;
Սէրտ-սըրտու տանք՝&lt;br&gt;
Մին պեն անինք,&lt;br&gt;
Վեր էս դյարդան շյուտ ըզադվինք,&lt;br&gt;
Մունք մեր վէղէն տարը տյէռնանք,&lt;br&gt;
Մունք մեր թանէն,&lt;br&gt;
Մեր թըցանէն տարը տյէռնանք,&lt;br&gt;
Վէր մեր հացը օրիշ չօտէ,&lt;br&gt;
Ժողովուրթըս էլ` լյաց չօտէ...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Թօղ հայ խօսքը թէվ յօր օնէ`&lt;br&gt;
Ղարաբաղա սարէրըն իննի,&lt;br&gt;
Հինչ տէղ ցավ կա` դա՛րման անէ,&lt;br&gt;
Հինչ տեղ չօռ կա` քըշի տա՛նէ...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

17.02.1988, Ստեփանակերտ&lt;br&gt;
25.11.2023, Երևան


===Հղես կապ ա...===
''(Արցախի բարբառով)

Քյունջ ու պուճախ սաղ կապալըն, &lt;br&gt;
Ամէն տէղա մէզ խափալըն,&lt;br&gt;
Լօխ կօծկալըն սօտ խօսքէրավ,&lt;br&gt;
Իսկ տօն կյալի հղէս կապ ա։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Հղէս կապ ա, &lt;br&gt;
Հղէս կապ ա,&lt;br&gt;
Իմ տօն կյալի&lt;br&gt;
Հղէս կապ ա։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Մնացալըմ հէռէ, քարէն,&lt;br&gt;
Աշկըս` տանըս ճանապարէն,&lt;br&gt;
Էս հիբանց ա՞ թօրքն ազրայէլ,&lt;br&gt;
Վէր ինձ թողէց ճանապարէն։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Քանի՜ ամէս յէկու հընցավ,&lt;br&gt;
Աշկըս կարօտ վէղէս` հընցավ,&lt;br&gt;
Իմ տօն, իմ թաղ, իմ բաղ-բախչա,&lt;br&gt;
Հալբաթ մին օր ծէզ կըտէսնամ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Աշխարքն հալա քօնիլած ա,&lt;br&gt;
Ու տիժէր թա էլ զուրթնանա,&lt;br&gt;
Մէր մէ՛ջ պիտի օժ քըթէնանք,&lt;br&gt;
Օ՜ժժավ պիտի հղէս պէնանք։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Հղէս պէնանք,&lt;br&gt;
Հղէս պէնանք,&lt;br&gt;
Իմ տօն կյալի &lt;br&gt;
Հղէս պէնանք։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

18.03.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ&lt;br&gt;
21.05.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Ճամփաս փակ է...===

Ծակուծուկերը փակել են, &lt;br&gt;
Ամեն տեղից մեզ խափել են,&lt;br&gt;
Ու կոծկել են սուտ խոսքերով,&lt;br&gt;
Իսկ տուն գալու ճամփաս փակ է։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ճամփաս փակ է, &lt;br&gt;
Ճամփաս փակ է,&lt;br&gt;
Իմ տուն գալու&lt;br&gt;
Ճամփաս փակ է։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Մնացել եմ հեռու, քարին,&lt;br&gt;
Աչքս` տանս ճանապարհին,&lt;br&gt;
Այդ ե՞րբ թուրքը կտրիճացավ,&lt;br&gt;
Որ ինձ թողեց ճանապարհին։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Քանի՜ ամիս եկավ-անցավ,&lt;br&gt;
Աչքս կարոտ հողիս` անցավ,&lt;br&gt;
Իմ տուն, իմ թաղ, այգի-պարտեզ,&lt;br&gt;
Գուցե մի օր կտեսնեմ ձեզ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Իսկ աշխարհը դեռ քնած է,&lt;br&gt;
Ու դժվար թե արթնանա էլ,&lt;br&gt;
Մեր մե՛ջ պիտի ուժ գտնենք մենք,&lt;br&gt;
Ուժո՜վ պիտի ճամփաս բացենք։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ճամփաս բացենք,&lt;br&gt;
Ճամփաս բացենք,&lt;br&gt;
Իմ տուն գալու &lt;br&gt;
Ճամփաս բացենք։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

18.03.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ&lt;br&gt;
21.05.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Մըէր յէրքը===
''(Արցախի բարբառով)

«ՀըռնԷ ապան մէնակ ա իլալ»,-&lt;br&gt;
Մէր յէրգն ա սա մէզ հուշում,&lt;br&gt;
Մհէնգյ Արցախն ա մէր մէնակ,&lt;br&gt;
Պա հինչ անի՞նք, գյուդումչում։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;
Բայց ուժէղ ա Արցախը մէր,&lt;br&gt;
Ամէն ցավու տէմ կէնօղ,&lt;br&gt;
Ուրան հույսը ուժն ա ուրան,&lt;br&gt;
Ու հավատն ա հաղթէլու...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Թուրքիյավնըն թէվ-թէվ անում,&lt;br&gt;
Թօրքը հինչ ա՞, չընկըճվինք,&lt;br&gt;
Թուրքիյան չինար` սահանց մըհէ &lt;br&gt;
Մինչէվ Քյուռը քիշալինք։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
«ՀըռնԷ ապան մէնակ ա իլալ»,-&lt;br&gt;
Արցախն ա մէնակ մհէնգյ,&lt;br&gt;
Մէր յէրգը մէզ հինչ ա՞ հուշում,&lt;br&gt;
Հինչընք իլալ` հինչ տէռէնք։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;
27.01.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Մեր երգը===

«Պապս մենակ էր անցյալ տարի»,-&lt;br&gt;
Մեր երգն է սա հուշում մեզ,&lt;br&gt;
Հիմա Արցախն է մեր մենակ,&lt;br&gt;
Չգիտեմ, թե ինչ անեմ։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

Բայց ուժեղ է Արցախը մեր,&lt;br&gt;
Ամեն ցավի դիմացող,&lt;br&gt;
Իր հույսն է իր ուժը մեծ,&lt;br&gt;
Ու հավատը՝ հաղթելու...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Թուրքիայով են թևավորվում,&lt;br&gt;
Թուրքը ի՞նչ է, չընկըճվենք,&lt;br&gt;
Թուրքիան չլիներ` սրանց վաղուց &lt;br&gt;
Մինչև Քուռ կքշեինք։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

«Պապս մենակ էր անցյալ տարի»,-&lt;br&gt;
Հիմա Արցախն է մենակ,&lt;br&gt;
Մեր երգը մեզ ի՞նչ է հուշում,&lt;br&gt;
Ի՜նչ էինք ու... ի´նչ դառանք։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

27.01.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===«Մենք ենք, մեր սարերը»&lt;br&gt; կոթողի նկարի առաջ===
''(Արցախի բարբառով)

Հինչքան հէռու`&lt;br&gt;
Քըզնըհէտըմ &lt;br&gt;Կյանքում միշտ։&lt;br&gt;
Թող տէսնավէչ`&lt;br&gt;
Աշկըտ` ըրտասունք,&lt;br&gt;
Սէրտըտ` վիշտ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Հինչ տեղ քինամ&lt;br&gt;
Ու հինչքան էլ &lt;br&gt;Հըռանամ`&lt;br&gt;
Տիժեր` թա քու&lt;br&gt;
Խըտտումըտ &lt;br&gt;Ապրած կյանքըս &lt;br&gt;Մուռռանամ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

13.06.2023 թ., Երևան, Կենտրոն (Ազատության հրապարակ)


===Անուշ շըէնըս, Կճօղօտըս...===
''(Արցախի բարբառով)

Մէր Արցախն ա մհէնգյ հէռվում,&lt;br&gt;
Ըտրա հէտէ շատըմ էրվում, &lt;br&gt;
Բայց վէր թօռնըս ա «ապա»* կանչում`&lt;br&gt;
Սէրտըս տէղան յէր ա թըռչում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Մըտքավ նօրից շէնումնըմ ես,&lt;br&gt;
Էս հինչ քյալյագ յէկու կըլխէս,&lt;br&gt;
Մինչէվ Շօրէն թաղնըմ հըսնում`&lt;br&gt;
Վէշմինին էլ պըտահումչում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Էս շտէղը՞ն մարթիքյ քեցալ,&lt;br&gt;
Էս կյաղլուվը՞ն նահանք կացալ,&lt;br&gt;
Կյուղլուկանի խաղըրածըմ,&lt;br&gt;
Լուխճու շատ հիշտ միշտ քիթածըմ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Բայց սա հանցա օրիշ խաղ ա,&lt;br&gt;
(Սա խաղ չի, սա սըրտու դաղ ա),&lt;br&gt;
Էս հինչուվը՞ն շէնը թողալ,&lt;br&gt;
Շտէղը՞ն մարթիքյ տէղափօխվալ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Զուրթնանումըմ, լյուսացալ ա,&lt;br&gt;
Մըտքումըս` մէր շէնն ա հյալա,&lt;br&gt;
Ծըմըկնէրումնըմ մեր` մինակ,&lt;br&gt;
Քէրծէն կըլխէն Ճինջըքարա։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

11.01.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ

___________&lt;br&gt;
*) «Ապա» - Պապի

===Անուշ գյուղս, Կոճողոտս...===

Մեր Արցախն  է հիմա հեռվում,&lt;br&gt;
Դրա համար շատ եմ այրվում, &lt;br&gt;
Բայց երբ թոռս է «ապա»* կանչում`&lt;br&gt;
Սիրտս տեղից վեր է թռչում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Մտքով նորից գյուղում եմ ես,&lt;br&gt;
Այս ի՞նչ փորձանք եկավ գլխիս,&lt;br&gt;
Մինչև Շորեն թաղն եմ հասնում`&lt;br&gt;
Ոչ մեկին էլ չեմ հանդիպում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Մարդիկ այս ո՞ւր են գնացել,&lt;br&gt;
Թաքնվե՞լ են` թա՞ք են կացել,&lt;br&gt;
Պահմտոցի խաղացել եմ,&lt;br&gt;
Բոլորին միշտ հեշտ գտել եմ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Բայց սա ոնց որ ուրիշ խաղ է,&lt;br&gt;
(Սա խաղ չէ, սա սրտի դաղ է),&lt;br&gt;
Այս ինչո՞ւ են գյուղը թողել,&lt;br&gt;
Ո՞ւր են մարդիկ տեղափոխվել։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

... Արթնանում եմ, լուսացել է,&lt;br&gt;
Բայց մտքիս մեջ` դեռ մեր գյուղն է,&lt;br&gt;
Մենակ` անտառներում գյուղի,&lt;br&gt;
Ճանճաքարի քերծի գլխին։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
11.01.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ

___________&lt;br&gt;
*) «Ապա» - Պապի


===Արուն նան նօռնը===

Էս հինչ ղաշյանգ կյարմուր նօռն ա,&lt;br&gt;
Հանց ա կոխկան ճաք ինի,&lt;br&gt;
Օզում մաննըս ճաքէն նիտամ`&lt;br&gt;
Վախում ծէրքըս կյիրմիրի։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Կյարմուր գույնը շատընք տէսալ,&lt;br&gt;
(Նորից ցավավ լցվէցինքյ),&lt;br&gt;
Թօրքը մեր տօն կռէվ պիրավ,&lt;br&gt;
Տօն ու տէղա զըրկվէցինքյ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ստի էլհա կէնալ չի շատ,&lt;br&gt;
Մին տէղ ա լյուս կըկյա մէզ,&lt;br&gt;
Յըէրէ կյապուտ` մէզ պահապան,&lt;br&gt;
Թա տյու մէր տօն մէզ տանէս։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

27.10.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ

==Իմ սրտի մեջ ու իմ կողքին==

===Բարի լույս...===

Բարի լույս,&lt;br&gt;
Չես արթնացել,&lt;br&gt;
Քնած ես դեռ երևի,&lt;br&gt;
Բայց վաղո՜ւց &lt;br&gt;
Պատուհանից&lt;br&gt;
Ներս ընկած շողն արևի&lt;br&gt;
Այրո՜ւմ է ամռան տոթով&lt;br&gt;
Ու հանգիստ քնել չկա՜։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Սպասենք հույսով,&lt;br&gt;
Սիրով,&lt;br&gt;
Մինչև զով աշուն կգա։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

20.08.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Արև-լուսին===

Ինձ մոտ ցերեկ է,&lt;br&gt;
Քեզ մոտ գիշեր է,&lt;br&gt;
Դու դեռ քնած ես,&lt;br&gt;
Ես` արթնացել եմ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Էլ չենք հանդիպում&lt;br&gt;
Կարծես թե, իրավ,&lt;br&gt;
Մեր երազներն են&lt;br&gt;
Խանգարում իրար։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Հիմա գիշեր է,&lt;br&gt;
Քնել չեմ ուզում,&lt;br&gt;
Դու արթնացել ես`&lt;br&gt;
Ես ինչպե՞ս քնեմ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Իրար ես ու դու&lt;br&gt;
Անհաս ենք, հեռու,&lt;br&gt;
Կարծես արև ու &lt;br&gt;
Լուսին ենք խաղում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

19.10.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Կինս գնա...===

Կինս գնա`&lt;br&gt;
Մնա Լոսում,&lt;br&gt;
Իսկ ես, գիտե՞ք,&lt;br&gt;
Չեմ ափսոսում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Նա, որ արդեն &lt;br&gt;
Լոս է տեսել,&lt;br&gt;
Հեշտ չի լինի &lt;br&gt;
Հետը խոսել։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Բա էլ կգա՞...&lt;br&gt;
Ի՞նչ է անում &lt;br&gt;
Նա այս դժգույն &lt;br&gt;
Երևանում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

4.11.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Ես ու դու===

Օվկիանոսի&lt;br&gt;
Այս ու այն&lt;br&gt;
Կողմերում ենք&lt;br&gt;
Ես ու դու։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Երկու ափերն&lt;br&gt;
Իրար գան`&lt;br&gt;
Կհանդիպենք&lt;br&gt;
Իրարու։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

19.10.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Քեզ===

Չգիտեմ` ե՞րբ, ինչպե՞ս, ինչո՞ւ,&lt;br&gt;
Ո՞նց փակվեցին աչքերս խոնջ,&lt;br&gt;
Ես քո երազն էի տեսնում`&lt;br&gt;
Աչքերս՝ բաց, գիշերս՝ գոց։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Կեսգիշերն էր վաղուց անցել,&lt;br&gt;
Չգիտեմ` ո՞նց, քնո՞վ անցա,&lt;br&gt;
Ես քո երազն եմ «գրանցել»&lt;br&gt;
Աչքերիս մեջ` անքուն, անցավ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Քնած ես դու գիշերվա մեջ,&lt;br&gt;
Ձայնդ հասնում է կոպերիս.&lt;br&gt;
«Արթուն է դեռ ու չի քնում,&lt;br&gt;
Ի՞նչ է գրում, ի՜նչ է գրում»։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Լույսը բացվեց, չհասկացա`&lt;br&gt;
Քնե՞լ էի, անքո՞ւն էի,&lt;br&gt;
Սիրտս լիքն էր երազներով,&lt;br&gt;
Իսկ երազիս մեջ դո´ւ էիր... &lt;br&gt;&lt;br&gt;   

11.08.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Ես ուզում եմ...===

Ես ուզում եմ, որ դու լինես &lt;br&gt;
Ինչպես միշտ ես` ջերմ ու գորով։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Եղիր` ինչպես կայիր ու կաս,&lt;br&gt;
Ես սիրում եմ շշունջը քո։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Եղիր` ինչպես միշտ ես ինձ հետ`&lt;br&gt;
Իմ սրտի մեջ ու իմ կողքին։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Երբեմն` թեև անմատչելի`&lt;br&gt;
Սրտիս համար միշտ հաճելի։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Միշտ սիրելի ու սպասված,&lt;br&gt;
Միշտ` փակ թեև, սակայն... բացված։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

12.08.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Հանդիպելու ակնկալիք===

Ձախողվա՞ծ է, ինչո՞ւ,&lt;br&gt;
Մեր հանդիպելն արդեն,&lt;br&gt;
Սարդոստա՞յն է հինում &lt;br&gt;
Արդեն բախտը մեր դեմ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Չենք հանդիպում իրար&lt;br&gt;
Անգամ երազներում,&lt;br&gt;
Չեմ հասկանում, իրավ,&lt;br&gt;
Ինչպե՜ս եմ քեզ ներում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ինչո՜ւ եմ քեզ ներում,&lt;br&gt;
Երբ վաղուց է` չկամ&lt;br&gt;
Ես էլ քո աչքերում,&lt;br&gt;
Բայց մի օր դեռ կգամ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Կգամ, այո, մի օր,&lt;br&gt;
Սպասիր դու համառ,&lt;br&gt;
Խինդը մեր ձախողված&lt;br&gt;
Ապրեցնելու համար։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

30.11.23 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Սոցցանցային մտորում ===

Ո'չ գնացիր, &lt;br&gt;
Ո'չ մնացիր։&lt;br&gt;
Ո'չ գրում ես, &lt;br&gt;
Ո'չ... «լռում» ես։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Իսկ ե՞ս, &lt;br&gt;
Իսկ ե՞ս ինչ եմ անում, &lt;br&gt;
Հասկանո՞ւմ եմ ինչ-որ մի բան։&lt;br&gt;
Թե՞ թվում է՝ &lt;br&gt;
Ո'չ մի բան էլ չեմ հասկանում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Բայց գուցե թե հասկանայի` &lt;br&gt;
Այդ ինչի՞ց է, &lt;br&gt;
Որ... «գնացիր», &lt;br&gt;
Բայց՝ մնացիր։ &lt;br&gt;
Որ մնացիր, &lt;br&gt;
Բայց... լռեցիր։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Վաղուց է, չէ՞, խոսքն այդ հայտնի,&lt;br&gt;
Համաձայն են` երբ... լռում են:&lt;br&gt;

Առարկությո՞ւն, &lt;br&gt;
Չի' ընդունվում։&lt;br&gt;
Հայտնի խոսքը չի' քննարկվում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
23.06.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ&lt;br&gt;
6.10.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Ահա կանգնած ենք...===

Ահա կանգնած ենք կողք-կողքի&lt;br&gt;
Ու մեր միջև սահման չկա,&lt;br&gt;
Մի մարմին ենք ու մի հոգի,&lt;br&gt;
Սեր ու գորով, ամեն ինչ կա։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Բայց երբ հեռու ենք իրարից`&lt;br&gt;
Մեկ է` ինձնից չես հեռանում,&lt;br&gt;
Թեև մենակ ես թողնում ինձ`&lt;br&gt;
Քեզ մտքիս մեջ ես մոռանում։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

04.09.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Գլուխդ կդնե՞ս...===

Գլուխդ կդնե՞ս ծնկներիս,&lt;br&gt;
Մատներս թող ծոցդ մտցնեմ`&lt;br&gt;
Մտքերս ծոցիդ մեջ թաքցնեմ,&lt;br&gt;
Գիրգ հպվեն նռներդ ձեռքերիս։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Խառնեմ քո երազին մտքերս`&lt;br&gt;
Անհաղորդ ձեռքերիս արածին,&lt;br&gt;
Ձեռքերս` անհաղորդ երազին,&lt;br&gt;
Փրկեն իմ մտքերը ձեռքերս։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Գլուխդ կդնե՞ս ծնկներիս...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

11.08.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Ճանաչում ենք իրար...===

Ճանաչում ենք իրար հեռվից հեռու,&lt;br&gt;
Հասկանում ենք իրար բառից երկու,&lt;br&gt;
Մենք նման ենք այնպես` մեկս մեկու։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

Իրար վանող, սիրող, իրար ներող,&lt;br&gt;
Իրար համար շնչող, իրար գերող,&lt;br&gt;
Բայց` սպասման մեջ միշտ, միշտ` համբերող։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Մեր ձեռքերը` պատրաստ միշտ գրկվելու,&lt;br&gt;
Մեր մտքերը` մեկտեղ, բայց և` հեռու,&lt;br&gt;
Տեսնես` ինչ է վերջը մեր լինելու։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

19.12.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Եկ, հանդիպենք===
Եկ, հանդիպենք` անհայտ մի տեղ,&lt;br&gt;
Մեկտեղ լինենք գոնե մի հեղ:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Գոնե մի հեղ գիրկս առնեմ,&lt;br&gt;
Մեռնեմ ցավից, մեկեն` հառնեմ:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Չէ՛, մեռնելու ի՞նչ ժամն է դեռ,&lt;br&gt;
Գաս՝ չեմ ընկնի էլ ոտուձեռ:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Զգացմունքներս չզսպեմ`&lt;br&gt;
Այսքան ցավս մեկեն պարպեմ:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Լցվե՜մ, լցնե՜մ, ծո՜վ լիանամ,&lt;br&gt;
Վերջացնեմ ու... վերջանա՜մ...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Եվ աչքերիդ ծովի մեջ թող&lt;br&gt;
Հալվեմ, կորչեմ` դառնամ ի հող:&lt;br&gt;&lt;br&gt;

2.11.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


==Աշխարհին ի՜նչ է եղել==


===Տեսա մի շոր...===
Տեսա մի շոր գետնին ընկած,&lt;br&gt;
Սիրտս կրկին հեռուն գնաց,&lt;br&gt;
Գնաց` մնաց,&lt;br&gt;
Ետ չի գալիս։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
...Մեր շորերն են անտեր ընկած&lt;br&gt; 
Մեր փողոցում,&lt;br&gt;
Մեր տան դիմաց, &lt;br&gt;
Անձրևի տակ, &lt;br&gt;
Արևի տակ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Բայց... մարդ չկա էլ աշխարհում,&lt;br&gt;
Ու ոչ մեկը չի վերցնում, &lt;br&gt;
Թափ չի տալիս` տեղը դնում։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;
Ի՜նչ աշխարհ է` չեմ հասկանում, &lt;br&gt;
Ի՞նչ մարդկանց ես, աշխարհ, սնում,&lt;br&gt; 
Որ... նույն օդն են շնչում մեզ հետ,&lt;br&gt;
Նույն սննդով ուժ ստանում,&lt;br&gt;
Բայց մեր ցավը չեն հասկանում։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;
Մութն իջնում է,&lt;br&gt;
Տուն չեմ գալիս։&lt;br&gt;
Անձրևն է լուռ դրսում լալիս։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
19-20.11.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Հերթագրված են...===
::''Հավերժ աստղերն էլ հավերժական չեն,
::''Հները կերթան, նորերը կգան:
::::::::::::::''Հովհաննես Շիրազ
Հերթագրված են ցավերն էլ այդպես,&lt;br&gt;
Հին ցավը գնում` նոր ցավն է գալիս։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Քանի դեռ դու քո նախկինն ես լալիս` &lt;br&gt;
Նորերն են գալիս&lt;br&gt;
Ու նորավարի&lt;br&gt;
Լցվում են տունդ,&lt;br&gt;
Ասես եկել են մի նոր ավարի։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Գուցեթե`&lt;br&gt;
Սի´րտդ կավարեն-տանեն&lt;br&gt;
Ու մի խուլ ձորում &lt;br&gt;
Խեղդեն-կսպանե՞ն...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Հերթագրվա´ծ է&lt;br&gt;
Կյանքում &lt;br&gt;
Ամեն ինչ...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Իսկ հատուցումից, &lt;br&gt;
(Արդար ու անդավ),&lt;br&gt;
Չի´ փրկվի ոչ ոք,&lt;br&gt;
Չի´ փրկվի ոչինչ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

28.05.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Չե՜ն հասկանա...===

Ես դժգոհ եմ այդ մարդկանցից,&lt;br&gt;
Ում հանդիպում եմ ամեն օր,&lt;br&gt;
Ում հետ շփվում եմ ամեն օր`&lt;br&gt;
Ես խռով եմ այղ մարդկանցից։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
 
Թեև գալիս են դեռ նորից,&lt;br&gt;
Հանդիպում են` ասում-խոսում, &lt;br&gt;
Նրանք ցա՜վս են զազրախոսում`&lt;br&gt;
Թեև լսում են նաև ինձ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Դեռ բանում են իրենց այգում, &lt;br&gt;
Եվ ապրում են դեռ տանն իրենց,&lt;br&gt;
Ինձ` տուն-այգի կորցրածիս,&lt;br&gt;
Չե՜ն հասկանա... Չե՜ն հասկանում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

27.08.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Աշխարհին ի՞նչ է եղել...===

Աշխարհին ի՞նչ է եղել, &lt;br&gt;
::ամենուր` ավեր ու ավար,&lt;br&gt;
Գայլացած մարդիկ խռնվել`&lt;br&gt;
::ամեն ինչ խառնել են իրար,&lt;br&gt;
Կերել են իրար պրծել`&lt;br&gt;
::մարդ մնա՞ց, որ կանչի հավար,&lt;br&gt;
Կբացվի՞ լույսն աշխարհում,&lt;br&gt;
::աշխարհում ցուրտ է ու խավար։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

21.01.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Տխուր է սիրտս, լցված..===

Տխուր է սիրտս, լցված,&lt;br&gt;
::չգիտեմ` ում մոտ եմ բացվում, &lt;br&gt;
Երբ ինձնից անկախ ամեն &lt;br&gt;
::շարժումից այնպե՜ս եմ ցնցվում։&lt;br&gt;
...Հայրենի բակս, այգիս`&lt;br&gt;
:: հետքերով իմ էլ չեն լցվում,&lt;br&gt;
Այլախոհ - այլադավան&lt;br&gt;
::ոտքերն են բակս խցկվում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

21.01.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Ես չեմ չարանում մարդկանց վրա...===

Ես չեմ չարանում մարդկանց վրա,&lt;br&gt;
Դե, չեն հասկանում` ինչ են անում,&lt;br&gt;
Եվ` իրար համար ինչ են մանում,&lt;br&gt;
Ես չեմ չարանում մարդկանց վրա։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Իրար տանել չեն կարողանում,&lt;br&gt;
Ուտում են իրար հա´ անխնա,&lt;br&gt;
Ես չեմ չարանում մարդկանց վրա,&lt;br&gt;
Դե, չեն հասկանում` ինչ են անում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

6.02.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Դատարկաձեռն ենք աշխարհ գալիս...===

Դատարկաձեռն ենք աշխարհ գալիս,&lt;br&gt;
Դատարկ էլ պիտի կյանքից գնանք,&lt;br&gt;
Գոնե մի քիչ էլ թող մարդ մնանք,&lt;br&gt;
Դատարկաձեռն ենք աշխարհ գալիս։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Երբ կարող էինք օգնել իրար`&lt;br&gt;
Ինչի՞ ենք իրար էլ ցավ տալիս,&lt;br&gt;
Դատարկաձեռն ենք աշխարհ գալիս,&lt;br&gt;
Դատարկ էլ պիտի կյանքից գնանք։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

6.02.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Հերթով գալիս ենք...===

Հերթով գալիս ենք` անհերթ գնում, &lt;br&gt;
Դե` մարդ մնայինք գոնե մի քիչ,&lt;br&gt;
(Հոգու պահանջ է ու հոգու ճիչ),&lt;br&gt;
Հերթով գալիս ենք` անհերթ գնում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Թե չենք տանելու մեզ հետ ոչինչ`&lt;br&gt;
Ինչո՞ւ ենք այսպես իրար ուտում, &lt;br&gt;
Հերթով գալիս ենք` անհերթ գնում, &lt;br&gt;
Դե` մարդ մնայինք գոնե մի քիչ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

6.02.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Ոչ կատակ - ոչ լո՞ւրջ===

Ի՞նչ եմ թողնում &lt;br&gt;
Ես աշխարհին,&lt;br&gt;
Ի՞նչ է մնում&lt;br&gt;
Ինձ աշխարհից։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Հարցնում եմ &lt;br&gt;
Ինքս ինձ անվերջ&lt;br&gt;
Ու... սպասում...&lt;br&gt; 
Պատասխանի։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
...Ձեն-ձուն չկա&lt;br&gt;
Էլ աշխարհից,-&lt;br&gt;
Ու... սպասվող...&lt;br&gt;
Պատասխանից։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

31.10.2023 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Արփիիս===
::::''Ծննդյան առաջին տարեդարձի առթիվ 

'''1&lt;br&gt;
Մեծացածները&lt;br&gt;
Էլ չե՞ն մեծանում,&lt;br&gt;
Իմաստ կա գուցե &lt;br&gt;
Նաև դրանո'ւմ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Չե՞մ մեծանում ես,&lt;br&gt;
Ես թերանո՞ւմ եմ,&lt;br&gt;
Դու մեծանում ես,&lt;br&gt;
Ես ծերանում եմ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

'''2&lt;br&gt;
Ես վաթսունհինգ եմ&lt;br&gt;
Իսկ դու դեռ մեկ ես,&lt;br&gt;
Ես արդեն հին եմ,&lt;br&gt;
Իսկ դու նո'ր երգ ես։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Բռնում ես, դու նոր&lt;br&gt;
Օգնության ձեռք ես։&lt;br&gt;
Ցատկում ես, ցնծում,&lt;br&gt;
Պարում ես, ձի'րք ես։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Վազիր մանկության &lt;br&gt;
Քո երազներով,&lt;br&gt;
Մեծացիր անհոգ,&lt;br&gt;
Ապրիր երգելով։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

01.09.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ

===Արփիի պատմածից===
''(«Ի՞նչ են պատմում փոքրիկները» շարքից)


Գիտե՞ք, ես արդեն&lt;br&gt; 
Մեկ տարեկան եմ,&lt;br&gt;
Ոտքերիս վրա &lt;br&gt;
Լավ էլ վստահ եմ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Մի քանի բառ էլ &lt;br&gt;
Արդեն սերտել եմ,&lt;br&gt;
Ես իմ ապագան &lt;br&gt;
Արդեն կերտել եմ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

01.09.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Նույն թեմայով===

:''Եթե չասեմ`
:''Խոց կլինի...
:::''Պարույր Սևակ

'''1&lt;br&gt;
Եթե չասեմ`&lt;br&gt;
Չես իմանա,&lt;br&gt;
Եթե ասեմ`&lt;br&gt;
Չես դիմանա։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

Մտածում եմ&lt;br&gt;
Այսպես անվերջ,&lt;br&gt;
Ասե՞մ, չասե՞մ`&lt;br&gt;
Ո՞վ կիմանա...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
14.01.2024 թ., Երևան Շենգավիթ

'''2&lt;br&gt;
Թե չասեմ՝ չես իմանա,&lt;br&gt;
::չեմ ուզում գաղտնիքներ բացել,&lt;br&gt;
Թե ասեմ՝ չես դիմանա,&lt;br&gt;
::չեմ ների ինքս ինձ արդեն,&lt;br&gt;
Մտքիս մեջ դա է անվերջ,&lt;br&gt;
::ի՞նչ անել՝ ասե՞լ, թե՞ չասել,&lt;br&gt;
Չգիտեմ, ո՞վ կիմանա,&lt;br&gt;
::ո՞ւմ է պետք... և... ինչո՞ւ լսել...&lt;br&gt;&lt;br&gt;
21.01.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Թվում էր===
:::''Լավագույն սերը`&lt;br&gt;
:::''Կիսա´տ թողածը։&lt;br&gt;
:::::::''Պարույր Սևակ&lt;br&gt;

...Իսկ թվում էր, թե&lt;br&gt;
Մեր «կես»-երի հետ&lt;br&gt;
Հաշտ ենք ապրում մենք,&lt;br&gt;
Ապրում ենք սիրով։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Պարզվում է, &lt;br&gt;
Սակայն,&lt;br&gt;
Լավագույն սիրո&lt;br&gt;
Առեղծվածները&lt;br&gt;
Բացահայտվում են&lt;br&gt;
Բոլորովին ա´յլ...&lt;br&gt;
Բանաձևումով...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

12.02.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Ասում են թե...===
Ասում են թե` &lt;br&gt;
Անհամտեսել &lt;br&gt;
Դու չես կարող ինչ որ բանի &lt;br&gt;
Ո'չ համն զգալ,&lt;br&gt;
Ո'չ էլ տեսնել։&lt;br&gt;
(Համը` տեսնե՞լ)։&lt;br&gt;
Դե`&lt;br&gt;
Տեսնելու բան էլ լինե՜ր...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Իսկ քեզ, ասա, ո՞վ է տեսել,&lt;br&gt;
Որ խմել ես իբր... կվաս,&lt;br&gt;
Կամ էլ` կիսել։&lt;br&gt;
Դե խմել ես գուցեև, &lt;br&gt;
Ի՞նչ,&lt;br&gt;
Հանցանք հո չի՞, &lt;br&gt;
Դե, կիսել է,&lt;br&gt;
Եղածը` ի՞նչ,&lt;br&gt;
Թթու-թերխաշձվահամով &lt;br&gt;
Եսիմ մի... ինչ...&lt;br&gt;
Ոչի՜նչ...&lt;br&gt;
Ոչի´նչ...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Բայց կարո՞ղ են &lt;br&gt;
Անուշությունն զգալ այդպե´ս,&lt;br&gt;
Նույնի´սկ այդպես` &lt;br&gt;
Անհամտեսե´լ...&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Դե, ասում են թե` կարող են,&lt;br&gt;
Հնարավոր տարբերակ կա։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Չեմ փորձել դեռ։&lt;br&gt;
Չեմ էլ փորձի։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

3.06.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Չտեսություն ===

Կասեք` բաց ոտք տեսած չկա՞մ,&lt;br&gt;
Չի կշտանում աչքս չկամ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ուր շորի մի ճեղք երևաց`&lt;br&gt;
Աչքս ճեղքի վրա գնա՜ց։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Գնաց` մնաց, դուրս չի գալիս,&lt;br&gt;
Ծիծա՞ղս, թե՞ լացս է գալիս։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

1.02.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Պնդաճակատ... երկու ճակատ===
''(Որպես կատակ)

::::''Դեմ առ դեմ հայտնված մի անցորդի

Արի բախվենք&lt;br&gt;
այսպես&lt;br&gt;
ճակատ-ճակատի,&lt;br&gt;
տեսնենք,&lt;br&gt;
թե ում ճակատը&lt;br&gt;
ում կհաղթի։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ումն&lt;br&gt;
անվնաս կմնա,&lt;br&gt;
իսկ ումը` չէ,&lt;br&gt;
ով կպարտվի,&lt;br&gt;
նա&lt;br&gt;
էլ... ճակատ չունի,&lt;br&gt;
չէ՜։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

5.11.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Խոսք հրաժեշտի=== 
::::''Քանդակագործ Ալբերտ Հարությունյանի հիշատակին 
Չհոգնած տարիքից, &lt;br&gt;
Այլ դավից ցավատանջ, &lt;br&gt;
Այս անկյալ  աշխարհի &lt;br&gt;
Մեղքերը շալակած` &lt;br&gt;
Դու գնում ես հեռու`&lt;br&gt;
Այդ անհայտ ուղղությամբ։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ու երբ որ հանդիպես &lt;br&gt;
Դու այնտեղ Բարձրյալին, &lt;br&gt;
Այստեղ են,- ասա,- քո &lt;br&gt;
Պատկերով, քեզ նման,&lt;br&gt;
Բայց դավեր են նյութում, &lt;br&gt;
Տիպար են չարության։ &lt;br&gt;&lt;br&gt;

...Դու գնա անխռով &lt;br&gt;
Ու ապրիր նոր կյանքում,&lt;br&gt;
Խոնարհում արդարիդ` &lt;br&gt;
Խնկարկում, օրհնություն։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

16.09.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Աշնանային տրամադրություն=== 

Ես ժպտում եմ, &lt;br&gt;
Բայց թախիծն է իմ աչքերում,&lt;br&gt;
Ես տխրում եմ,&lt;br&gt;
Բայց ժպիտն է սիրտս գերում։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Խառն եմ այսպես` &lt;br&gt;
Եկող - անցնող երթին գերի`&lt;br&gt;
Միախառնված &lt;br&gt;
Տխուր - ուրախ իմ օրերի։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

27.09.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ

===Բոլոր հայացքներում...===

Բոլոր հայացքներում &lt;br&gt;
Ծանոթ հայացք փնտրող&lt;br&gt;
Իմ աչքերն են հոգնել։&lt;br&gt;
Ես չեմ հոգնում,&lt;br&gt;
Քայլում եմ վերից` վար,&lt;br&gt;
Վարից` վեր։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Բոլոր փողոցները &lt;br&gt;
Ծանոթ են ինձ արդեն,&lt;br&gt;
Անծանոթ են... միայն...&lt;br&gt;
Անցորդները։&lt;br&gt;&lt;br&gt;
25.10.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Աղոթք=== 
:::''Երնե՜կ, թե այս Նոր տարին
:::''Վերջ տար հայի ցավերուն... 
:::::::''Ռափայել ՊԱՏԿԱՆՅԱՆ

Ամեն նոր տարի, &lt;br&gt;
Ամեն Ամանոր`&lt;br&gt;
Մեկը մեկից` նոր։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Սպասվածը` քիչ, &lt;br&gt;
Դառնությունը` շատ,&lt;br&gt;
Մեկը մեկից` վատ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ցավը` դավակից,&lt;br&gt;
Դավը` չսպասված,&lt;br&gt;
Մինչև ե՞րբ, Աստվա'ծ...&lt;br&gt;

28.10.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Տերյանական===
Նորից աշուն`&lt;br&gt;
նորից մշուշ,&lt;br&gt;
նորից մեգ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Խոհ ու խնդրում`&lt;br&gt;
մտքիս խորքում,&lt;br&gt;
մտքիս մեջ։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Խռնված անվերջ`&lt;br&gt;
չկա հանգիստ,&lt;br&gt;
չկա քուն։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ճամփա չկա`&lt;br&gt;
դեպի երկիր,&lt;br&gt;
դեպի տուն։&lt;br&gt;

8.11.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Ցնդաբանություն===

Մեզ ասում են՝ հյուր եք,&lt;br&gt;
Ձեզ հյուրի պես պահեք։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ես ասում եմ՝ ո՞ւր եք,&lt;br&gt;
Մենք էյ, դուք էլ՝ հյուր ենք,&lt;br&gt;
Պիտի այնպես ապրենք՝&lt;br&gt;
Երբ այստեղից գնանք՝&lt;br&gt;
Միշտ էլ բարի հիշվենք,&lt;br&gt;
Պարտքի տակ չմնանք։&lt;br&gt;
Մեկ է՝ չեն էլ լսում,&lt;br&gt;
Իրենց... էշն են քշում։&lt;br&gt;

12.11.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ


===Վերջին խոսքի փոխարեն===

Չի փրկի այլևս &lt;br&gt;
բանաստեղծությունը &lt;br&gt;
ոչ ոքի &lt;br&gt;
ու ոչինչ։&lt;br&gt;
(Եվ, ամեն դեպքում, &lt;br&gt;
այս հորինվածքին &lt;br&gt;
դեռ հավատացող կա՜,&lt;br&gt;
թե իբր&lt;br&gt;
բանաստեղծությունը&lt;br&gt;
կփրկի... աշխարհը,&lt;br&gt;
բոլորիս)։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Իզուր ենք &lt;br&gt;
հուսառատ սպասումով &lt;br&gt;
գամվել այսպես ապագային։&lt;br&gt;
Արցախյան վերջին &lt;br&gt;
(վերջի՞ն) &lt;br&gt;
պատերազմից հետո &lt;br&gt;
չենք ապրում այլևս։ &lt;br&gt;
Սպասում ենք&lt;br&gt;
ապրելու մեր հերթի՞ն,&lt;br&gt;
թե՞, մոլեգին-անհույս, &lt;br&gt;
ամենավերջի´ն &lt;br&gt;
պատերազմին&lt;br&gt;
Արցախական։&lt;br&gt;
Եվ` նրա հաղթական երթին։&lt;br&gt;&lt;br&gt;

20.07.2024 թ., Երևան, Շենգավիթ</text>
      <sha1>t1zfrq1vpzo1ktai86i7d0k9gnai30u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ինդեքս:Mshak, 1873, issue 10.pdf</title>
    <ns>106</ns>
    <id>130122</id>
    <revision>
      <id>397732</id>
      <parentid>361119</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T14:12:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lilitik22</username>
        <id>1072</id>
      </contributor>
      <origin>397732</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="158" sha1="f9llmjwcja3jtzt4scfhaezk1wq97qt" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|Type=ամսագիր
|Title=[[w:Մշակ|Մշակ]] շաբաթաթերթ
|Language=hy
|Volume=
|Author=Գրիգոր Արծրունի
|Author2=
|Translator=
|Editor=Գրիգոր Արծրունի
|Illustrator=
|Publisher=
|Address=Թիֆլիս
|Year=1873
|School=
|Key=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|Source=pdf
|Image=1
|Progress=V
|Transclusion=unknown
|Pages=&lt;pagelist /&gt;
|Volumes=
|Remarks=
|Width=
|Css=
|Header=
|Footer=
}}</text>
      <sha1>f9llmjwcja3jtzt4scfhaezk1wq97qt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Էջ:Mshak, 1873, issue 10.pdf/4</title>
    <ns>104</ns>
    <id>152069</id>
    <revision>
      <id>397716</id>
      <timestamp>2026-10-14T13:42:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lilitik22</username>
        <id>1072</id>
      </contributor>
      <comment>/* Սրբագրված */</comment>
      <origin>397716</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21686" sha1="rkdrlyx9b1kvezrusany7v4v4dv20v3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Lilitik22&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;որ նորա իւրեանց դրութիւնից օգուտ քաղել չը գիտեն: Նոքա ապրում են մի այնպիսի երկրում, ուր տիրօղ ազգը, թէ կրօնքով, թէ սովորութիւններով, և թէ ազգային այլ յատկութիւններով, բոլորովին տարբերվում է իւրեանցից: Նոքա ապրում են մի այնպիսի երկրում, ուր տիրօղ ազգը, թէ իւր թւի բազմութեամբ և թէ իւր մտաւոր և նիւթական գործունէութեան մէջ, խիստ ստոր աստիճանի վերա է գտանվում, քան թէ հպատակ ազգերը:

Հայը, եթէ կարօղացաւ պահպանել տաճկաստանում իւր կրօնքը, իւր ազգային գոյութիւնը, դորանով նա պարտական է մահմետականութեան շրջափակ, խորութիւն դնօղ և հալածասէր բնաւորութեանը: Հայը, եթէ վայելում է ազատութիւն իւր ազգային հիմնարկութիւնների մէջ, դորանով նա պարտական է տիրօղ ազգի դեռ մանուկ քաղաքական զարգացմանը:

Իսկ այդ ազատութիւնը ժամանակաւոր է: Նա երկար չը պիտի տևէ: Իսկ Հայը կարողանո՞ւմ է օգուտ քաղել նորանից:

Այդ հարցի պատասխանը կը գտանէ ընթերցօղը իմ առաջին նամակի մէջ,&lt;ref&gt;Տե՛ս Մշակի № 9&lt;/ref&gt; ուր թէև համառօտ, բայց մի ընդհանուր տեսութիւն էի արած Կ. Պօլսի մտածօղ ազգայինների գործունէութեան մասին:

Այս անգամիս հարկաւոր եմ համարում քննել մի քանի մասնաւոր երևոյթներ:

Համարեա ամէն օր, ամէն շաբաթ շոգենաւը բերում է Կ. Պօլիս փոքր Ասիայի զանազան գաւառներից մի խումբ հայազգի պանդուխտներ, որք, թողելով տուն, տեղ, ընտանիք, գալիս են այս քաղաքը, որ մշակութիւնով, համալութիւնով, մի
քանի ղուրուշ փող վաստակեն, տանեն իւրեանց չքաւոր ընտանիքը պահեն: Թէև խիստ սակաւներին այդ թշուառներից յաջողվում է ողջութեամբ իւրեանց հայրենիքը դառնալ:

Կ. Պօլսի ազգային վերնագիրը իւր ճակատին հպարտութեամբ կրօղ լրագրութիւնը մինչև այսօր չը քննեց բուն պատճառը այդ վնասակար գաղթականութեան: Բացի մի քանի մասնաւոր խօսքերից,— «Ըշտէ քուրդերը կը թալնեն կոր:»—
«Ըշտէ չէրքէզները աւազակութիւն կընեն:»— «Ըշտէ ֆիլան փաշան աղէկ ղօնուշմիղ չըլլար կոր»:

Քուրդերի, Չէրքէզների և այլ դոցա նման ազգերի վնասակար յարաբերութիւնը Հայերի հետ, և նոցա յաղթահարութիւնները ժամանակաւոր մի բան են: Դոքա չեն և չեն էլ կարօղ Հայերի գլխաւոր անբախտութեան պատճառ դառնալ: Որոյ ընդհակառակն մենք պնդում ենք, որ այդպիսի ազգերի դրացութիւնը առաւելապէս նպաստում է Հայերի բախտաւոր ապագային:

Մեր խօսքը ապացուցանելու համար օրինակ առնեմք Վասպուրականի և Տարօնայ նահանգները: Քուրդերին մեք գտանում եմք այդ երկրներում մի թափառաշրջիկ, աստանդական ազգ, առանց հիմնաւոր բնակութեան, որ իւր ապրուստը գտանում էր միայն խաշնարածութեան մէջ: Այդպիսի ազգերը շատ բնական է, որ օտարանում են հողից և նորա մշակութիւնից: Այդ իսկ պատճառաւ երբ տէրութիւնը առաջարկեց տեղային բնակիչներին հողերը թափեայ&lt;ref&gt;Թափիայ։ Տէրութիւնը, թէ այդ և թէ Փոքր Ասիայի զանազան գաւառներում, սեփականացնելով իւրեան զանազան բռնակալների տիրած հողերը, խիստ էժան գնով վաճառեց երկրի բնակիչների վերայ: Դա կոչվում է թափիայ։ Թափիա արած հողը համարվում է սեպհականութիւն, տէրը կարօղ է վաճառել, գրաւ դնել և
վարուել նորա հետ, որպէս իւր կամքն է: Միայն նորա մահից յետոյ ժառանգը պիտի յայտնէ, թէ ինքը կամէր մշակել հօր թողած հողերը:&lt;/ref&gt; անել, գլխաւորապէս Հայերին մնաց երկրի ընդարձակ դաշտերը, իսկ Քուրդերը չը կարօղացան այնտեղ հիմք ձգել:

Վասպուրականի հանգուցեալ Արծիւը «Ազգ... հայրենի՜ք... Հայաստա՛ն«...»  գոռալով, կամենում էր Հայկի և Արամի անցեալ յիշատակներով միայն կերակրել սոված ժողովուրդը, չը մտածելով որ, մարդը իւր կեանքի գոյութիւնը պահպանելու համար կարօտ է նիւթական սնունդի և ոչ երևակայական քամիների: Այժմեան լրագրութիւնը միակ ճարը գտանում է դպրոցների, ուսման և կրթութեան մէջ, չը մտածելով, որ լոկ այդ բեմը քաղցած փորին կերակուր չի տալ:

Կ. Պօլսի հայ մտածօղները չը կարողացան մինչև այսօր իրենց ուշադրութիւնը դարձնել այն առարկայի վերա, թէ մի ազգի իւր գոյութիւնը պահպանելու գլխաւոր պայմաններից մինը է հողը և նորա մշակութիւնը: Թէ մի ազգ, որ իւր կեանքի
պահպանութիւնը չէ հիմնած հողի արդիւնաբերութեան վերա, նա ոչ միայն երկար ապրել կարող չէ, այլ և չէ կարող ազգ համարուել:

Գաղթականութեան հոսանքը դէպի մեծ քաղաքները, որ ամէն տարի հազարաւորներին խլում է հայրենի հողի արմատից, պատրաստում է հայերից ժողովրդի մի դաս, բոլորովին անպիտանացած ազգայնութեան մարմնի մէջ: Մի ազգի գլխաւոր հիմքը է հողը, իսկ նորա գլխաւոր ուժը գտանում է երկրագործ և արդիւնաբերող դասի մէջ: Սպառօղ դասը մի անհրաժեշտ միքենայ է այդ կազմակերպութեան մէջ:

Իսկ գաղթականութիւնը շարունակվում է: Ժողովուրդը օրըստօրէ հեռանում է Հայաստանի կենդրօնից: Նորա ուժերը ցրվում են և հայրենեաց դաշտերը մնում են ամայի, դատարկացած:

Ինչով կարելի է այդ հոսանքի պատճառը բացատրել:

Երկու բանից մինը պէտք է լինի. կամ Հայերը ընդունակ չեն երկրագործութեան մէջ, կամ եթէ ընդունակ են, նոցա մշակութեան արդիւնաբերութիւնը այնքան օգուտ չէ բերում, որ կարօղանային ապահովել իւրեանց ապրուստը:

Վերջին պատճառը աւելի հաւանական է: Շարունակ սովորական, և միատեսակ ընտեղէնների վարուցանքը, մշակութեան նահապետական ձեևերը, երկրի չափազանց էժանութիւնը, եթէ աւելացնենք դոցա վերա տէրութեան, ինքն ըստ ինքեան թեթև, բայց արդիւնաբերութեան համեմատ ծանր հարկերը.— մեք կը տեսնեմք որ երկրագործին աւելի ոչինչ չէ մնում իւր ապրուստը ապահովելու։

Գիւղատնտեսական ուսումնարանը, որ միակ ճարն է այդպիսի դէպքերի առաջն առնելու, դեռ ևս չէ հետաքրքրում Կ. Պօլսի լրագրութեան ուշադրութիւնը:—

— Երկրի հում բերքերը արուեստագործելու համար արուեստագիտական ուսումնարանների մասին նա մտածել անգամ չէ ուզում:

— Երկրի մթերքը վաճառահանելու համար, Տրապիզօնից Արզերում, այնտեղից Վան, Վանից Մուշ, մինչև Մուսուլ և Բաղդատ երկաթուղի շինելու հարցը բարձրացնել չէ ուզում, որովհետեւ կենդրօնական Ասիոյ խնդիրը նորան շատ է զբաղեցրել...

— Մշեցի, Բաղէշցի կամ Վանէցի Հային մի վաշխառու Քրդից, կամ Տաճկից, հարիւր ղուրուշ փոխ առնել, և շուտով մի քանի հարիւր պարտական մնալ, այնուհետև իւր կինը, ընտանիքը գրաւ թողնել, Պօլսի սօխախներում տարիներով
փթել և մաշուել,— այդ երևոյթները նորան չեն գրաւում որ գիւղական փոխատու ընկերութիւնների վերա մտածէ: Որովհետև նա շատ պարապուած է նորանով, որ գիտենայ դեռ ևս ինչ երազներ է տեսնում Բիսմարկը իւր անկողինի մէջ:

Ահա բոլոր դատարկութիւնը Պօլսի լրագրութեան որ մեք յիշեցիմք մեր առաջին նամակում, մնացորդը խոստանում եմ գրել յետոյ․

{{Աջաթև|'''Մ.'''}}

----
{{Կենտրոն|&lt;big&gt;'''ԽԱՌՆ ԼՈՒՐԵՐ'''&lt;/big&gt;}}
----
„Մեղու Հայաստանի“ լրագրին հաղորդում են որ „Մշակի“ 7-որդ համարում տպված լուրը գործակատար Դ...եանցի պսակի համար յիսուն րուբլի պահանջելու վրա՝ սխալ է: Ահա լրագրի խօսքերը՝

Սխալ ենք ասում, որովհետեւ ինչպէս ինքը արժ. Դ...եանցը հաղորդում է, ահա՛ իրողութիւնը: Մի սամսոնցի օտարական երիտասարդ լուսաւորչական ձևանալով, նշանադրվում է Սիմէօն քահանայի ծխոց մի օրիորդի հետ և խնդրում է քահանայից, որ իրան պսակէ: Գործակատարը համաձայն օրինաց պահանջում է 12 անձանց վկայութիւն անվաւէր, որն առաքվում է Ախալցխայի հոգևոր կառավարութեան, բայց առանց սրանից պատասխան սպասելու, երիտասարդը գնում է Ալաստան գիւղը և պսակվում է Կաթօլիկ քահանայից: Այժմ վերոյիշեալ խաբեբայ երիտասարդը, որ դաւանութեամբ Կաթօլիկ է եղած, անյայտացել է, որոյ մասին գործը շարունակվում է այժմ մարմնաւոր դատարանում, թէ նա ով է և որտեղից է եկել։

Тифлисскій Вѣстникъ ռուս լրագիրը քաղուածք անելով „Մշակի“ առաջնորդող յօդվածից արվեստագործական ուսումնարանի մասին (№ 6), ծաղրական կերպով յարձակվել է տեխնիկային ընկերութենից ներկայացրած պրօէկտի դէմ: Մի և նոյն ժամանակ վրաց „Դրօէբա“ տպում էր իր էջերում „Մշակի“ առաջնորդող յօդվածը, աւելացնելով թէ ինքն չէր հաւատայ այդ տեղեկութիւններին, միայն մի բան ստիպում է հաւատալ, այն է՝ որ մինչև այժմ քաղաքային վարչութիւնը չէ հերքել „Մշակի“ տարածված լուրերը: Тиф. Вѣст. լրագրի յօդվածը յարուցեց մի պատասխան, Кавказъ լրագրի կողմից, որի ոճից և ոգուց երևում է որ գրողը եղել է նոյն իսկ պրօէկտ մշակողներից մինը... և ի՞նչ... „Մշակից“ յայտնած
լուրերը, ա՜ւաղ, ճշմարիտ են...։ Խնդրում ենք մեր ընթերցողներից նորից ուշադրութեամբ կարդալ „Մշակի“ 6-որդ համարը:

{{Կենտրոն|⁂}}
Կարդալով Մեղուի № 7 համարում պարոն Խ. Գրիգորեանի մի քանի տողերը, իբր թէ իմ յայտնած միտքը սխալ է Ուրմիոյ կանանց մասին, ես, ամենայն կրիտիկայից ստոր դասելով պարոնի կարծիքը, հարկաւոր չեմ համարում պատասխանել: Միայն խորհուրդ եմ տալիս պ. Գրիգորեանին փոքր-իշատէ կարդալ սովորել և նորից ընթերցասիրել Մշակի № 50 համարում իմ տպուած նամակը, այն ժամանակ նա իւր պատասխանը կը գտանէ նոյն նամակի մէջ, թէ իմ խօսքերը Ուրմիոյ կանանցը չեն վերաբերում:

{{Աջաթև|Րաֆֆի}}

Ընթերցողը արդէն գիտէ, որ Թիֆլիսի քանի մի հայ կանայք և օրիորդներ դիտաւորութիւն ունեն մի հայոց ամսագիր հրատարակել: Մենք չը գիտենք որքան աջողվելու է այդ ամսագիրը, բայց կարծում ենք, որ դժուար է միայն սկսել, իսկ նիւթերը երբէք պակաս չեն լինի: Բանասիրական մասում, բացի նոր գրվելու պիպասանութիւններից (ինքնուրոյն և թարգմանական), նիւթը արդէն պատրաստ է՝ հարկաւոր է վերցնել միայն մեր ամենալաւ բեմական գրվածները, ինչպէս հանգուցեալ Տէր-Գրիգորեանցի պիէսները և նմանապէս Գաբրիէլ Սունդուկեանցի գրվածները: Պատմական մասում մեծ օգուտ կը բերեր կանանց կրթութեան պատմութիւն, իսկ նամակագրութիւնների կողմից, սկսած մեր գաւառներից մինչև Ցիւրիխի համալսարանը, մենք համոզված ենք, որ թէ օրիորդների տարրական ուսումնարանների թէ բարձր ուսման վերաբերութեամբ թղթակցութիւնները երբէք չէին պակասի...

{{Կենտրոն|⁂}}
„Kölnische Zeitung“ լրագիրը հաղորդում է մեզ, որ Կ. Պօլսում հրատարակվում են այս րօպէիս թուրքերէն լեզվով 12 լրագիր, հայերէն լեզվով 12, յունարէն 10, ֆրանսիարէն 10, անգլիերէն 2, և բօլգարերէն 2։

Գերմաներէն թերթը չէ աջողվում մինչև այժմ։

----
{{Կենտրոն|&lt;big&gt;'''ԱՌԵՒՏՐԱԿԱՆ'''&lt;/big&gt;}}
----
{{Կենտրոն|'''ԹԻՖԼԻԶԻ ՎԱՃԱՌԱՆՈՑ'''}}

{{Կենտրոն|(Մարտի 14-ին)}}

&lt;poem&gt;ՈՍԿԻՆ, (պօլուիմպէրիալ) . . . . 6 ռ. 7 կ.
ԲԱՄԲԱԿԸ Երևանու. . . . . 4 „ 50 „
” երկրորդ տեսակը. . 4 „ 40 „
” Ամերիկաի սերմից . 6 „ 70 „
ԲՈՒՐԴԸ թուշի . . . . . . . 7 „ 90 „
” ” երկրորդ տեսակը 7 „ 40 „
” թարեքեամի . , . . . 4 „ — —
ՇԱՔԱՐԸ Ռսի (Բրօցկու) . . . 7 „ 70 „
” ” միւս տեսակը . . 7 „ 50 „
” զագրանիցու տրանցիդ. 5 „ 50 „
մաքսը վճարած . . . . . ., 8 „ 70 „
ՇԱՔԱՐԱՎԱԶԸ Ռսի. . . . . . 6 „ 40 „
ՂԱՀՎԱ Լիվանի լաւը. . . . . 14 „ 50 „
ՂԱՀՎԱ Մօկօ, շատ լաւը . . 15 „ 60 „
” Մարտինիկոյի, ցածրը . 12 „ 50 „&lt;/poem&gt;

{{rule|4em}}
&lt;poem&gt;ԱԼԻՒՐԸ Երևանի առաջին տեսակը. . . . . . . . . . . 1 „ 60 „
” ” երկրորդ տեսակը. . . . . . . . . . . 1 „ 55 „
ԱԼԻՒՐԸ Գեանջու հասարակ . 1 „ 80 „
” Շորագեալու. . . . . 1 „ 60 „
ԳԱՐԻՆ Երևանի. . . . . . . 1 „ 10 „
ՊՂՊԵՂԸ . . . . . . . . . 11 „ 70 „
ՇԻՐԲԱԽՏԻ ձէթ. . . . . . . . . 9 „ 70 „
ՄՈՄ . . . . . . . . . . . 12 „ 30 „
&lt;/poem&gt;

{{rule|4em}}

{{Կենտրոն|'''ԱՐՏԱՍԱՀՄԱՆԵԱՆ ՎԱՃԱՌԱՆՈՑ'''}}
{{rule|4em}}

&lt;poem&gt;ՓՈԽԱՆԱԿ. բարաթ պօլս. . . վճա. . . 6—75
” ” Թաւրիզում վճա. . . 4—80
ՄԱՐՍԷԼ և Փարիզ, 100 րուբլին արժէ. . 346 ֆր.
ԼՕՆԴՕՆԻ վերայ, (Օդէսայի կուրսը)
7 րուբլի 34 կոպէկը արժէ . . . . . 1 լիրա.
ՄԱՐՍԷԼՈՒՄ բամբակի 50 քիլօ
(3 փութ 2 գրվ.) ծախվում է . . . 73 ֆրանկ
ՄԱՐՍԷԼՈՒՄ Երևանու Ամերիկ. սերմի բամբակը ծախվում է . . . . . 97 ֆր.
ՄԱՐՍԷԼՈՒՄ թուշի սպիտակ բուրդը
ծախվում է . . . . . 103 ֆր.
” գառան բուրդը արժէ . . — —
” թարաք. բուրդը արժէ 75 ֆր.
” Ղարաբ. բուրդը արժէ 60—65 ֆր.&lt;/poem&gt;

{{rule|4em}}

{{Կենտրոն|'''ՊԵՏԵՐԲՈՒՐԳԻ ՎԱՃԱՌԱՆՈՑ'''}}

{{Կենտրոն|(Մարտի 2-ին)}}
&lt;poem&gt;ԼՕՆԴՕՆ. — մի ռուբլի արժէ 32&lt;sup&gt;23&lt;/sup&gt;/&lt;sub&gt;32&lt;/sub&gt; պէնս (փոխանակ 40 պէնս):
ՓԱՐԻԶ. — մի ռուբլի արժէ 347&lt;sup&gt;23&lt;/sup&gt;/&lt;sub&gt;32&lt;/sub&gt; սանտիմ (փոխանակ 400 սանտիմ):
Առաջին ներքին 5% փոխառութեան տոմսակ 154&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;/&lt;sub&gt;8&lt;/sub&gt;
երկրորդ 151&lt;sup&gt;23&lt;/sup&gt;/&lt;sub&gt;32&lt;/sub&gt;
5% Բանկի տոմսակ ” 1 շրջանի 95
” ” ” 2 շրջանի 94&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;/&lt;sub&gt;8&lt;/sub&gt;
” ” ” 3 շրջանի —&lt;/poem&gt;

----
{{Կենտրոն|&lt;big&gt;'''ՅԱՅՏԱՐԱՐՈՒԹԻՒՆՆԵՐ'''&lt;/big&gt;}}
----
&lt;big&gt;'''„АГЕНТСТВО ДВИГАТЕЛЬ“'''&lt;/big&gt;

„&lt;big&gt;'''Դ'''&lt;/big&gt;վիգատէլ“ անվանված գործակատարութիւն, ԲԱՐՁՐԱԳՈՅՆ հաստատված ցամաքի, գետերի և ծովի վրա ապահովութեան և բեռներ տեղափոխվելու ընկերութիւնը, ընդունում է ամեն տեսակ բեռներ և ապրանք թէ &lt;big&gt;'''Ռ'''&lt;/big&gt;ուսաստան թէ &lt;big&gt;'''Ա'''&lt;/big&gt;րտասահման ուղարկելու և նոյնպէս փոխ է տալիս նրանց գրաւականով գումարներ:

&lt;big&gt;'''Կ'''&lt;/big&gt;օնտօրան (գրասենեակը) գտնվում է՝ &lt;big&gt;'''Ս'''&lt;/big&gt;օլօտկում, &lt;big&gt;'''Խ'''&lt;/big&gt;ատիսօվի տանը, և &lt;big&gt;'''Թ'''&lt;/big&gt;ուրքի մէյդան վրա &lt;big&gt;'''Շ'''&lt;/big&gt;ադինովի քարվանսարայում:

&lt;big&gt;'''Ն'''&lt;/big&gt;ոյն տեղ գտնվում է և &lt;big&gt;'''Ռ'''&lt;/big&gt;ուսաց 2-որդ
կրակի դէմ ապահովութեան ընկերութեան բաժանումն որ ապահովում է թէ շարժական թէ անշարժ կայքեր, ինչպէս &lt;big&gt;'''Թ'''&lt;/big&gt;իֆլիսում,
նոյնպէս և &lt;big&gt;'''Ա'''&lt;/big&gt;նդրկովկասի այլ քաղաքներում:

{{Աջաթև|&lt;big&gt;'''Գ'''&lt;/big&gt;ործակատար &lt;big&gt;'''Պ'''&lt;/big&gt;էպինով}}

----
&lt;big&gt;'''Ո'''&lt;/big&gt;ւնիմ պատիւ յայտնել &lt;big&gt;'''Տ'''&lt;/big&gt;փխիսոյ յարգոյ հասարակութեան, որ ես ներկայում ծախում եմ լօտօ որն որ իւրաքանչիւր լոտօն կը բաղկացնի 63 հոգոյ խաղը. գինն է 8 մանէթ: &lt;big&gt;'''Ց'''&lt;/big&gt;անկացողք կարող են դիմել &lt;big&gt;'''Ծ'''&lt;/big&gt;էրէթէլի տպարան և հարցնել &lt;big&gt;'''Վ'''&lt;/big&gt;անօ &lt;big&gt;'''Կ'''&lt;/big&gt;ալատօզովին:

----
{{Կենտրոն|&lt;big&gt;'''ОБЪЯВЛЕНІЕ'''&lt;/big&gt;}}

По случаю отъѣзда хозяина ПРОДАЕТСЯ, очень дешево ДВУХЪ ЭТАЖНЫЙ ДОМЪ СЪ ДВОРОМЪ въ 100 САЖЕНЕЙ, подѣ Давидомъ на Чавчавадзевской улицѣ, противъ
Цукіанова. О цѣнѣ спросить въ редакціи газеты „ДРОЭБА“ у Эфимія Хеладзе.

----
ԾԱԽՎՈՒՄ Է քաղաքում (Սօլօլակում) 500 սաժէն տարածութեամբ մի հող։ Գնի մասին կարելի է տեղեկանալ Կ. Կրիժանովսկու տանը, Կօնսուլի փողոցում Թիֆլիսի մէջ:

----
Дозволено Цензурою, Тифлисъ, 14 Марта 1873 г.

Ծէրէթէլի և ընկ․ (նախկին Դուբէլիրի) տպարան

Խմբագիր — հրատարակող {{լայն|Գրիգոր Արծրունի}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rkdrlyx9b1kvezrusany7v4v4dv20v3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>397729</id>
      <parentid>397716</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T13:59:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lilitik22</username>
        <id>1072</id>
      </contributor>
      <origin>397729</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21705" sha1="7wkq5k7emul8a8dnhbj390cbdsnrxqh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Lilitik22&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;որ նորա իւրեանց դրութիւնից օգուտ քաղել չը գիտեն: Նոքա ապրում են մի այնպիսի երկրում, ուր տիրօղ ազգը, թէ կրօնքով, թէ սովորութիւններով, և թէ ազգային այլ յատկութիւններով, բոլորովին տարբերվում է իւրեանցից: Նոքա ապրում են մի այնպիսի երկրում, ուր տիրօղ ազգը, թէ իւր թւի բազմութեամբ և թէ իւր մտաւոր և նիւթական գործունէութեան մէջ, խիստ ստոր աստիճանի վերա է գտանվում, քան թէ հպատակ ազգերը:

Հայը, եթէ կարօղացաւ պահպանել տաճկաստանում իւր կրօնքը, իւր ազգային գոյութիւնը, դորանով նա պարտական է մահմետականութեան շրջափակ, խորութիւն դնօղ և հալածասէր բնաւորութեանը: Հայը, եթէ վայելում է ազատութիւն իւր ազգային հիմնարկութիւնների մէջ, դորանով նա պարտական է տիրօղ ազգի դեռ մանուկ քաղաքական զարգացմանը:

Իսկ այդ ազատութիւնը ժամանակաւոր է: Նա երկար չը պիտի տևէ: Իսկ Հայը կարողանո՞ւմ է օգուտ քաղել նորանից:

Այդ հարցի պատասխանը կը գտանէ ընթերցօղը իմ առաջին նամակի մէջ,&lt;ref&gt;Տե՛ս Մշակի № 9&lt;/ref&gt; ուր թէև համառօտ, բայց մի ընդհանուր տեսութիւն էի արած Կ. Պօլսի մտածօղ ազգայինների գործունէութեան մասին:

Այս անգամիս հարկաւոր եմ համարում քննել մի քանի մասնաւոր երևոյթներ:

Համարեա ամէն օր, ամէն շաբաթ շոգենաւը բերում է Կ. Պօլիս փոքր Ասիայի զանազան գաւառներից մի խումբ հայազգի պանդուխտներ, որք, թողելով տուն, տեղ, ընտանիք, գալիս են այս քաղաքը, որ մշակութիւնով, համալութիւնով, մի
քանի ղուրուշ փող վաստակեն, տանեն իւրեանց չքաւոր ընտանիքը պահեն: Թէև խիստ սակաւներին այդ թշուառներից յաջողվում է ողջութեամբ իւրեանց հայրենիքը դառնալ:

Կ. Պօլսի ազգային վերնագիրը իւր ճակատին հպարտութեամբ կրօղ լրագրութիւնը մինչև այսօր չը քննեց բուն պատճառը այդ վնասակար գաղթականութեան: Բացի մի քանի մասնաւոր խօսքերից,— «Ըշտէ քուրդերը կը թալնեն կոր:»—
«Ըշտէ չէրքէզները աւազակութիւն կընեն:»— «Ըշտէ ֆիլան փաշան աղէկ ղօնուշմիղ չըլլար կոր»:

Քուրդերի, Չէրքէզների և այլ դոցա նման ազգերի վնասակար յարաբերութիւնը Հայերի հետ, և նոցա յաղթահարութիւնները ժամանակաւոր մի բան են: Դոքա չեն և չեն էլ կարօղ Հայերի գլխաւոր անբախտութեան պատճառ դառնալ: Որոյ ընդհակառակն մենք պնդում ենք, որ այդպիսի ազգերի դրացութիւնը առաւելապէս նպաստում է Հայերի բախտաւոր ապագային:

Մեր խօսքը ապացուցանելու համար օրինակ առնեմք Վասպուրականի և Տարօնայ նահանգները: Քուրդերին մեք գտանում եմք այդ երկրներում մի թափառաշրջիկ, աստանդական ազգ, առանց հիմնաւոր բնակութեան, որ իւր ապրուստը գտանում էր միայն խաշնարածութեան մէջ: Այդպիսի ազգերը շատ բնական է, որ օտարանում են հողից և նորա մշակութիւնից: Այդ իսկ պատճառաւ երբ տէրութիւնը առաջարկեց տեղային բնակիչներին հողերը թափեայ&lt;ref&gt;Թափիայ։ Տէրութիւնը, թէ այդ և թէ Փոքր Ասիայի զանազան գաւառներում, սեփականացնելով իւրեան զանազան բռնակալների տիրած հողերը, խիստ էժան գնով վաճառեց երկրի բնակիչների վերայ: Դա կոչվում է թափիայ։ Թափիա արած հողը համարվում է սեպհականութիւն, տէրը կարօղ է վաճառել, գրաւ դնել և
վարուել նորա հետ, որպէս իւր կամքն է: Միայն նորա մահից յետոյ ժառանգը պիտի յայտնէ, թէ ինքը կամէր մշակել հօր թողած հողերը:&lt;/ref&gt; անել, գլխաւորապէս Հայերին մնաց երկրի ընդարձակ դաշտերը, իսկ Քուրդերը չը կարօղացան այնտեղ հիմք ձգել:

Վասպուրականի հանգուցեալ Արծիւը «Ազգ... հայրենի՜ք... Հայաստա՛ն«...»  գոռալով, կամենում էր Հայկի և Արամի անցեալ յիշատակներով միայն կերակրել սոված ժողովուրդը, չը մտածելով որ, մարդը իւր կեանքի գոյութիւնը պահպանելու համար կարօտ է նիւթական սնունդի և ոչ երևակայական քամիների: Այժմեան լրագրութիւնը միակ ճարը գտանում է դպրոցների, ուսման և կրթութեան մէջ, չը մտածելով, որ լոկ այդ բեմը քաղցած փորին կերակուր չի տալ:

Կ. Պօլսի հայ մտածօղները չը կարողացան մինչև այսօր իրենց ուշադրութիւնը դարձնել այն առարկայի վերա, թէ մի ազգի իւր գոյութիւնը պահպանելու գլխաւոր պայմաններից մինը է հողը և նորա մշակութիւնը: Թէ մի ազգ, որ իւր կեանքի
պահպանութիւնը չէ հիմնած հողի արդիւնաբերութեան վերա, նա ոչ միայն երկար ապրել կարող չէ, այլ և չէ կարող ազգ համարուել:

Գաղթականութեան հոսանքը դէպի մեծ քաղաքները, որ ամէն տարի հազարաւորներին խլում է հայրենի հողի արմատից, պատրաստում է հայերից ժողովրդի մի դաս, բոլորովին անպիտանացած ազգայնութեան մարմնի մէջ: Մի ազգի գլխաւոր հիմքը է հողը, իսկ նորա գլխաւոր ուժը գտանում է երկրագործ և արդիւնաբերող դասի մէջ: Սպառօղ դասը մի անհրաժեշտ միքենայ է այդ կազմակերպութեան մէջ:

Իսկ գաղթականութիւնը շարունակվում է: Ժողովուրդը օրըստօրէ հեռանում է Հայաստանի կենդրօնից: Նորա ուժերը ցրվում են և հայրենեաց դաշտերը մնում են ամայի, դատարկացած:

Ինչով կարելի է այդ հոսանքի պատճառը բացատրել:

Երկու բանից մինը պէտք է լինի. կամ Հայերը ընդունակ չեն երկրագործութեան մէջ, կամ եթէ ընդունակ են, նոցա մշակութեան արդիւնաբերութիւնը այնքան օգուտ չէ բերում, որ կարօղանային ապահովել իւրեանց ապրուստը:

Վերջին պատճառը աւելի հաւանական է: Շարունակ սովորական, և միատեսակ ընտեղէնների վարուցանքը, մշակութեան նահապետական ձեևերը, երկրի չափազանց էժանութիւնը, եթէ աւելացնենք դոցա վերա տէրութեան, ինքն ըստ ինքեան թեթև, բայց արդիւնաբերութեան համեմատ ծանր հարկերը.— մեք կը տեսնեմք որ երկրագործին աւելի ոչինչ չէ մնում իւր ապրուստը ապահովելու։

Գիւղատնտեսական ուսումնարանը, որ միակ ճարն է այդպիսի դէպքերի առաջն առնելու, դեռ ևս չէ հետաքրքրում Կ. Պօլսի լրագրութեան ուշադրութիւնը:—

— Երկրի հում բերքերը արուեստագործելու համար արուեստագիտական ուսումնարանների մասին նա մտածել անգամ չէ ուզում:

— Երկրի մթերքը վաճառահանելու համար, Տրապիզօնից Արզերում, այնտեղից Վան, Վանից Մուշ, մինչև Մուսուլ և Բաղդատ երկաթուղի շինելու հարցը բարձրացնել չէ ուզում, որովհետեւ կենդրօնական Ասիոյ խնդիրը նորան շատ է զբաղեցրել...

— Մշեցի, Բաղէշցի կամ Վանէցի Հային մի վաշխառու Քրդից, կամ Տաճկից, հարիւր ղուրուշ փոխ առնել, և շուտով մի քանի հարիւր պարտական մնալ, այնուհետև իւր կինը, ընտանիքը գրաւ թողնել, Պօլսի սօխախներում տարիներով
փթել և մաշուել,— այդ երևոյթները նորան չեն գրաւում որ գիւղական փոխատու ընկերութիւնների վերա մտածէ: Որովհետև նա շատ պարապուած է նորանով, որ գիտենայ դեռ ևս ինչ երազներ է տեսնում Բիսմարկը իւր անկողինի մէջ:

Ահա բոլոր դատարկութիւնը Պօլսի լրագրութեան որ մեք յիշեցիմք մեր առաջին նամակում, մնացորդը խոստանում եմ գրել յետոյ․

{{Աջաթև|'''Մ.'''}}

----
{{Կենտրոն|&lt;big&gt;'''ԽԱՌՆ ԼՈՒՐԵՐ'''&lt;/big&gt;}}
----
„Մեղու Հայաստանի“ լրագրին հաղորդում են որ „Մշակի“ 7-որդ համարում տպված լուրը գործակատար Դ...եանցի պսակի համար յիսուն րուբլի պահանջելու վրա՝ սխալ է: Ահա լրագրի խօսքերը՝

Սխալ ենք ասում, որովհետեւ ինչպէս ինքը արժ. Դ...եանցը հաղորդում է, ահա՛ իրողութիւնը: Մի սամսոնցի օտարական երիտասարդ լուսաւորչական ձևանալով, նշանադրվում է Սիմէօն քահանայի ծխոց մի օրիորդի հետ և խնդրում է քահանայից, որ իրան պսակէ: Գործակատարը համաձայն օրինաց պահանջում է 12 անձանց վկայութիւն անվաւէր, որն առաքվում է Ախալցխայի հոգևոր կառավարութեան, բայց առանց սրանից պատասխան սպասելու, երիտասարդը գնում է Ալաստան գիւղը և պսակվում է Կաթօլիկ քահանայից: Այժմ վերոյիշեալ խաբեբայ երիտասարդը, որ դաւանութեամբ Կաթօլիկ է եղած, անյայտացել է, որոյ մասին գործը շարունակվում է այժմ մարմնաւոր դատարանում, թէ նա ով է և որտեղից է եկել։

Тифлисскій Вѣстникъ ռուս լրագիրը քաղուածք անելով „Մշակի“ առաջնորդող յօդվածից արվեստագործական ուսումնարանի մասին (№ 6), ծաղրական կերպով յարձակվել է տեխնիկային ընկերութենից ներկայացրած պրօէկտի դէմ: Մի և նոյն ժամանակ վրաց „Դրօէբա“ տպում էր իր էջերում „Մշակի“ առաջնորդող յօդվածը, աւելացնելով թէ ինքն չէր հաւատայ այդ տեղեկութիւններին, միայն մի բան ստիպում է հաւատալ, այն է՝ որ մինչև այժմ քաղաքային վարչութիւնը չէ հերքել „Մշակի“ տարածված լուրերը: Тиф. Вѣст. լրագրի յօդվածը յարուցեց մի պատասխան, Кавказъ լրագրի կողմից, որի ոճից և ոգուց երևում է որ գրողը եղել է նոյն իսկ պրօէկտ մշակողներից մինը... և ի՞նչ... „Մշակից“ յայտնած
լուրերը, ա՜ւաղ, ճշմարիտ են...։ Խնդրում ենք մեր ընթերցողներից նորից ուշադրութեամբ կարդալ „Մշակի“ 6-որդ համարը:

{{Կենտրոն|⁂}}
Կարդալով Մեղուի № 7 համարում պարոն Խ. Գրիգորեանի մի քանի տողերը, իբր թէ իմ յայտնած միտքը սխալ է Ուրմիոյ կանանց մասին, ես, ամենայն կրիտիկայից ստոր դասելով պարոնի կարծիքը, հարկաւոր չեմ համարում պատասխանել: Միայն խորհուրդ եմ տալիս պ. Գրիգորեանին փոքր-իշատէ կարդալ սովորել և նորից ընթերցասիրել Մշակի № 50 համարում իմ տպուած նամակը, այն ժամանակ նա իւր պատասխանը կը գտանէ նոյն նամակի մէջ, թէ իմ խօսքերը Ուրմիոյ կանանցը չեն վերաբերում:

{{Աջաթև|Րաֆֆի}}

Ընթերցողը արդէն գիտէ, որ Թիֆլիսի քանի մի հայ կանայք և օրիորդներ դիտաւորութիւն ունեն մի հայոց ամսագիր հրատարակել: Մենք չը գիտենք որքան աջողվելու է այդ ամսագիրը, բայց կարծում ենք, որ դժուար է միայն սկսել, իսկ նիւթերը երբէք պակաս չեն լինի: Բանասիրական մասում, բացի նոր գրվելու պիպասանութիւններից (ինքնուրոյն և թարգմանական), նիւթը արդէն պատրաստ է՝ հարկաւոր է վերցնել միայն մեր ամենալաւ բեմական գրվածները, ինչպէս հանգուցեալ Տէր-Գրիգորեանցի պիէսները և նմանապէս Գաբրիէլ Սունդուկեանցի գրվածները: Պատմական մասում մեծ օգուտ կը բերեր կանանց կրթութեան պատմութիւն, իսկ նամակագրութիւնների կողմից, սկսած մեր գաւառներից մինչև Ցիւրիխի համալսարանը, մենք համոզված ենք, որ թէ օրիորդների տարրական ուսումնարանների թէ բարձր ուսման վերաբերութեամբ թղթակցութիւնները երբէք չէին պակասի...

{{Կենտրոն|⁂}}
„Kölnische Zeitung“ լրագիրը հաղորդում է մեզ, որ Կ. Պօլսում հրատարակվում են այս րօպէիս թուրքերէն լեզվով 12 լրագիր, հայերէն լեզվով 12, յունարէն 10, ֆրանսիարէն 10, անգլիերէն 2, և բօլգարերէն 2։

Գերմաներէն թերթը չէ աջողվում մինչև այժմ։

----
{{Կենտրոն|&lt;big&gt;'''ԱՌԵՒՏՐԱԿԱՆ'''&lt;/big&gt;}}
----
{{Կենտրոն|'''ԹԻՖԼԻԶԻ ՎԱՃԱՌԱՆՈՑ'''}}

{{Կենտրոն|(Մարտի 14-ին)}}

&lt;poem&gt;ՈՍԿԻՆ, (պօլուիմպէրիալ) . . . . 6 ռ. 7 կ.
ԲԱՄԲԱԿԸ Երևանու. . . . . 4 „ 50 „
” երկրորդ տեսակը. . 4 „ 40 „
” Ամերիկաի սերմից . 6 „ 70 „
ԲՈՒՐԴԸ թուշի . . . . . . . 7 „ 90 „
” ” երկրորդ տեսակը 7 „ 40 „
” թարեքեամի . , . . . 4 „ — —
ՇԱՔԱՐԸ Ռսի (Բրօցկու) . . . 7 „ 70 „
” ” միւս տեսակը . . 7 „ 50 „
” զագրանիցու տրանցիդ. 5 „ 50 „
մաքսը վճարած . . . . . ., 8 „ 70 „
ՇԱՔԱՐԱՎԱԶԸ Ռսի. . . . . . 6 „ 40 „
ՂԱՀՎԱ Լիվանի լաւը. . . . . 14 „ 50 „
ՂԱՀՎԱ Մօկօ, շատ լաւը . . 15 „ 60 „
” Մարտինիկոյի, ցածրը . 12 „ 50 „&lt;/poem&gt;

{{rule|4em}}
&lt;poem&gt;ԱԼԻՒՐԸ Երևանի առաջին տեսակը. . . . . . . . . . . 1 „ 60 „
” ” երկրորդ տեսակը. . . . . . . . . . . 1 „ 55 „
ԱԼԻՒՐԸ Գեանջու հասարակ . 1 „ 80 „
” Շորագեալու. . . . . 1 „ 60 „
ԳԱՐԻՆ Երևանի. . . . . . . 1 „ 10 „
ՊՂՊԵՂԸ . . . . . . . . . 11 „ 70 „
ՇԻՐԲԱԽՏԻ ձէթ. . . . . . . . . 9 „ 70 „
ՄՈՄ . . . . . . . . . . . 12 „ 30 „
&lt;/poem&gt;

{{rule|4em}}

{{Կենտրոն|'''ԱՐՏԱՍԱՀՄԱՆԵԱՆ ՎԱՃԱՌԱՆՈՑ'''}}
{{rule|4em}}

&lt;poem&gt;ՓՈԽԱՆԱԿ. բարաթ պօլս. . . վճա. . . 6—75
” ” Թաւրիզում վճա. . . 4—80
ՄԱՐՍԷԼ և Փարիզ, 100 րուբլին արժէ. . 346 ֆր.
ԼՕՆԴՕՆԻ վերայ, (Օդէսայի կուրսը)
7 րուբլի 34 կոպէկը արժէ . . . . . 1 լիրա.
ՄԱՐՍԷԼՈՒՄ բամբակի 50 քիլօ
(3 փութ 2 գրվ.) ծախվում է . . . 73 ֆրանկ
ՄԱՐՍԷԼՈՒՄ Երևանու Ամերիկ. սերմի բամբակը ծախվում է . . . . . 97 ֆր.
ՄԱՐՍԷԼՈՒՄ թուշի սպիտակ բուրդը
ծախվում է . . . . . 103 ֆր.
” գառան բուրդը արժէ . . — —
” թարաք. բուրդը արժէ 75 ֆր.
” Ղարաբ. բուրդը արժէ 60—65 ֆր.&lt;/poem&gt;

{{rule|4em}}

{{Կենտրոն|'''ՊԵՏԵՐԲՈՒՐԳԻ ՎԱՃԱՌԱՆՈՑ'''}}

{{Կենտրոն|(Մարտի 2-ին)}}
&lt;poem&gt;ԼՕՆԴՕՆ. — մի ռուբլի արժէ 32&lt;sup&gt;23&lt;/sup&gt;/&lt;sub&gt;32&lt;/sub&gt; պէնս (փոխանակ 40 պէնս):
ՓԱՐԻԶ. — մի ռուբլի արժէ 347&lt;sup&gt;23&lt;/sup&gt;/&lt;sub&gt;32&lt;/sub&gt; սանտիմ (փոխանակ 400 սանտիմ):
Առաջին ներքին 5% փոխառութեան տոմսակ 154&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;/&lt;sub&gt;8&lt;/sub&gt;
երկրորդ 151&lt;sup&gt;23&lt;/sup&gt;/&lt;sub&gt;32&lt;/sub&gt;
5% Բանկի տոմսակ ” 1 շրջանի 95
” ” ” 2 շրջանի 94&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;/&lt;sub&gt;8&lt;/sub&gt;
” ” ” 3 շրջանի —&lt;/poem&gt;

----
{{Կենտրոն|&lt;big&gt;'''ՅԱՅՏԱՐԱՐՈՒԹԻՒՆՆԵՐ'''&lt;/big&gt;}}
----
{{Կենտրոն|&lt;big&gt;'''„АГЕНТСТВО ДВИГАТЕЛЬ“'''&lt;/big&gt;}}

„&lt;big&gt;'''Դ'''&lt;/big&gt;վիգատէլ“ անվանված գործակատարութիւն, ԲԱՐՁՐԱԳՈՅՆ հաստատված ցամաքի, գետերի և ծովի վրա ապահովութեան և բեռներ տեղափոխվելու ընկերութիւնը, ընդունում է ամեն տեսակ բեռներ և ապրանք թէ &lt;big&gt;'''Ռ'''&lt;/big&gt;ուսաստան թէ &lt;big&gt;'''Ա'''&lt;/big&gt;րտասահման ուղարկելու և նոյնպէս փոխ է տալիս նրանց գրաւականով գումարներ:

&lt;big&gt;'''Կ'''&lt;/big&gt;օնտօրան (գրասենեակը) գտնվում է՝ &lt;big&gt;'''Ս'''&lt;/big&gt;օլօտկում, &lt;big&gt;'''Խ'''&lt;/big&gt;ատիսօվի տանը, և &lt;big&gt;'''Թ'''&lt;/big&gt;ուրքի մէյդան վրա &lt;big&gt;'''Շ'''&lt;/big&gt;ադինովի քարվանսարայում:

&lt;big&gt;'''Ն'''&lt;/big&gt;ոյն տեղ գտնվում է և &lt;big&gt;'''Ռ'''&lt;/big&gt;ուսաց 2-որդ
կրակի դէմ ապահովութեան ընկերութեան բաժանումն որ ապահովում է թէ շարժական թէ անշարժ կայքեր, ինչպէս &lt;big&gt;'''Թ'''&lt;/big&gt;իֆլիսում,
նոյնպէս և &lt;big&gt;'''Ա'''&lt;/big&gt;նդրկովկասի այլ քաղաքներում:

{{Աջաթև|&lt;big&gt;'''Գ'''&lt;/big&gt;ործակատար &lt;big&gt;'''Պ'''&lt;/big&gt;էպինով}}

----
&lt;big&gt;'''Ո'''&lt;/big&gt;ւնիմ պատիւ յայտնել &lt;big&gt;'''Տ'''&lt;/big&gt;փխիսոյ յարգոյ հասարակութեան, որ ես ներկայում ծախում եմ լօտօ որն որ իւրաքանչիւր լոտօն կը բաղկացնի 63 հոգոյ խաղը. գինն է 8 մանէթ: &lt;big&gt;'''Ց'''&lt;/big&gt;անկացողք կարող են դիմել &lt;big&gt;'''Ծ'''&lt;/big&gt;էրէթէլի տպարան և հարցնել &lt;big&gt;'''Վ'''&lt;/big&gt;անօ &lt;big&gt;'''Կ'''&lt;/big&gt;ալատօզովին:

----
{{Կենտրոն|&lt;big&gt;'''ОБЪЯВЛЕНІЕ'''&lt;/big&gt;}}

По случаю отъѣзда хозяина ПРОДАЕТСЯ, очень дешево ДВУХЪ ЭТАЖНЫЙ ДОМЪ СЪ ДВОРОМЪ въ 100 САЖЕНЕЙ, подѣ Давидомъ на Чавчавадзевской улицѣ, противъ
Цукіанова. О цѣнѣ спросить въ редакціи газеты „ДРОЭБА“ у Эфимія Хеладзе.

----
ԾԱԽՎՈՒՄ Է քաղաքում (Սօլօլակում) 500 սաժէն տարածութեամբ մի հող։ Գնի մասին կարելի է տեղեկանալ Կ. Կրիժանովսկու տանը, Կօնսուլի փողոցում Թիֆլիսի մէջ:

----
Дозволено Цензурою, Тифлисъ, 14 Марта 1873 г.

Ծէրէթէլի և ընկ․ (նախկին Դուբէլիրի) տպարան

Խմբագիր — հրատարակող {{լայն|Գրիգոր Արծրունի}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7wkq5k7emul8a8dnhbj390cbdsnrxqh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Մշակ/1873/10/Փոխատու ընկերութիւններ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>152070</id>
    <revision>
      <id>397717</id>
      <timestamp>2026-10-14T13:44:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lilitik22</username>
        <id>1072</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «{{Վերնագիր |title=Փոխատու ընկերութիւններ |section =  |previous = |next =  |notes =  |author =Մշակ}}  &lt;div style=&quot;width: 35em; text-align:justify; text-indent:1.5em; margin-left:3em&quot;&gt;  {{Կենտրոն|'''ՓՈԽԱՏՈՒ ԸՆԿԵՐՈՒԹԻՒՆՆԵՐ'''}} {{rule|4em}} „&lt;big&gt;'''Մ'''&lt;/big&gt;շակի“ թէ  անցեալ տարվայ, թէ  ներկայ տարվայ ընթացքում մենք շատ անգամ խօսած էինք մեր յօդ...»:</comment>
      <origin>397717</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7485" sha1="i8z48vheyopo1kbqfgzw0ecp1tcw6hc" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title=Փոխատու ընկերութիւններ
|section = 
|previous =
|next = 
|notes = 
|author =Մշակ}}

&lt;div style=&quot;width: 35em; text-align:justify; text-indent:1.5em; margin-left:3em&quot;&gt;

{{Կենտրոն|'''ՓՈԽԱՏՈՒ ԸՆԿԵՐՈՒԹԻՒՆՆԵՐ'''}}
{{rule|4em}}
„&lt;big&gt;'''Մ'''&lt;/big&gt;շակի“ թէ  անցեալ տարվայ, թէ  ներկայ տարվայ ընթացքում մենք շատ անգամ խօսած էինք մեր յօդվածներում արդիւնաբերող (գիւղական և քաղաքային) դասի տնտեսական թշուառ դրութեան վրա, շատ անգամ յայտնած էինք իրողութիւններ թէ  ինչպէս հարստահարում են նրանց կապիտալիստներ։ &lt;big&gt;'''Մ'''&lt;/big&gt;ենք չէինք թագցնում, որ բոլորովին չենք համակրում այնպիսի հիմնարկութիւններին, ինչպէս օրինակ &lt;big&gt;'''Փ'''&lt;/big&gt;ոխադարձ կրէդիտի ընկերութիւնը, որ գործիք է լինում հարուստների ձեռքում էժան կրէդիտ ստանալու և մատչելի չէ միջին և փոքր դասի արդիւնաբերողներին, շատ անգամ ընդհանուր և առաջնորդող յօդվածներով գրգռեցինք ընկերակցութեան միտքը, հարմարեցնելով նրան թէ գիւղական երկրագործ, թէ քաղաքի արվեստաւոր դասի պահանջներին և վերջապէս քանի մի անգամ աշխատեցինք ծանօթացնել ընթերցողին փոխատու ընկերութիւնների կազմակերպութեան հետ (տես. „&lt;big&gt;'''Մ'''&lt;/big&gt;շակ“ № № 9, 47 և այլն 1872)։ 

&lt;big&gt;'''Մ'''&lt;/big&gt;եր յայտնած տեսական մտքերը օդից վերցրած չէին, այլ դէպքերի մեծ մասում հաստատվում էին գաւառական նամակագրութիւններով և գործնական կեանքից առնված յօդվածներով... 

&lt;big&gt;'''Գ'''&lt;/big&gt;իւղական ժողովուրդը իր արդիւնաբերածից ինքն լիապէս օգուտ չէ քաղում, որովհետև միշտ պարտապան է մնում ունևոր վաշխառուների... Նեղ ընկած ժամանակ գիւղացին կրէդիտի հարկաւորութիւն է զգում, բայց կարող է փոխ առնել մի յայտնի գումար միայն ահագին տոկոսներով...։ 

&lt;big&gt;'''Հ'''&lt;/big&gt;ամարելով գիւղական փոխատու ընկերութիւնները միակ միջոց գիւղացուն էժան կրէդիտ առաջարկելու համար, մենք ընդհանրապէս խօսած էինք այդ հիմնարկութեան վրա, բայց յիշեալ հասարակական հիմնարկութեան բուն կազմակերպութիւնը անծանօթ էր մնում ընթերցողին։ 

&lt;big&gt;'''Ա'''&lt;/big&gt;յժմ մենք հարկաւոր ենք համարում, մեր գրականական գործունէութիւնը այդ ուղղութեամբ շարունակելու, յիշեալ գաղափարը մշակելու և ժողովրդի մէջ նրան արմատացնելու համար, ներկայացնել այս համարի &lt;big&gt;'''Ն'''&lt;/big&gt;երքին տեսութեան մէջ &lt;big&gt;'''Փ'''&lt;/big&gt;ոխատու ընկերութիւնների մինիստրութենից հաստատված կանօնադրութիւնը, որի օրինակով, այս կամ այն մասնաւոր փոփոխութեամբ տեղական պահանջներին յարմար, անթիւ ընկերութիւններ հիմնվեցան &lt;big&gt;'''Ռ'''&lt;/big&gt;ուսաստանում։ 

&lt;big&gt;'''Կ'''&lt;/big&gt;անօնադրութեան այդ օրինակով, դարձեալ մտցնելով այս կամ այն մասնաւոր և տեղական պահանջներին յարմար փոփոխութիւն, կարելի է հիմնել և քաղաքների արվեստաւոր դասի համար փոխատու ընկերութիւնները։ 

&lt;big&gt;'''Ժ'''&lt;/big&gt;ողովրդի ստորին, աշխատող դասը, այսինքն գիւղացի երկրագործը և քաղաքացի արվեստաւորը իւրաքանչիւր հասարակութեան հիմք և տնտեսական ոյժ են կազմում։ 

&lt;big&gt;'''Ն'''&lt;/big&gt;րանց դրութիւնը բարելաւացնելով կարելի է բարւոքել և ամբողջ հասարակութեան տնտեսական դրութիւնը։ 

&lt;big&gt;'''Ի'''&lt;/big&gt;՞նչ կասէինք, եթէ մի երկրի ազգային լուսաւորութեան գործի մէջ վերանորոգութիւններ անելու ժամանակ, սկսէին համալսարանների և բարձր ուսումնարանների հիմնելուց, արհամարհելով ժողովրդական տարրական ուսումնարաններ, որք ազգային լուսաւորութեան հիմք են... 

&lt;big&gt;'''Ն'''&lt;/big&gt;ույնպէս և տնտեսական կողմից, սորանման բռնած ընթացքը վնասակար և անբնական կը լինէր։ 

&lt;big&gt;'''Ք'''&lt;/big&gt;անի մի տարի է արդէն, որ մեր կովկասեան հասարակութեան մէջ շարժում է նշմարվում հասարակութեան տնտեսական դրութիւնը բարւոքելու, հիմնելով կամ դիտաւորութիւն ունելով հիմնել զանազան բանկեր, ընկերութիւններ, բաժանորդական ընկերակցութիւններ և այլն։ 

&lt;big&gt;'''Մ'''&lt;/big&gt;ենք ընդէմ չենք այս տեսակ հիմնարկութիւններին՝ հասարակական մի նոր օգտաւէտ հիմնարկութիւն յայտնվելուն պէս, մենք առաջիններից ենք լինում, որք ոչ թէ միայն ողջունում ենք, բայց և աշխատում ենք մեր համեստ խորհուրդներով մի յարմար ուղղութիւն տալ յիշեալ հիմնարկութիւններին։ 

&lt;big&gt;'''Մ'''&lt;/big&gt;իայն թէ մեր կարծիքը այն է, որ հարկաւոր է միշտ սկզբից սկսել՝ նախքան հիմնվէին &lt;big&gt;'''Ա'''&lt;/big&gt;ռևտրական և &lt;big&gt;'''Փ'''&lt;/big&gt;ոխադարձ կրէդիտի բանկերը (կամ գոնէ զուգընթաց սրանց հետ) պիտի մտածէինք հիմնել և հասարակութեան արդիւնաւոր, աշխատող դասի համար այնպիսի ընկերութիւններ, որք ներկայացնելով նրանց էժան կրէդիտը, ազատէին նրանց վաշխառուների ձեռքից, որոնցից կախված է նրանց ամբողջ տնտեսական գոյութիւնը և ուրեմն բարվոքէին նրանց դրութիւնը։ 

&lt;big&gt;'''Ա'''&lt;/big&gt;յսուհետև, երբ ընթերցողը կը ծանոթանայ կանօնադրութեան օգնութեամբ փոխհատու ընկերութիւնների կազմակերպութեան հետ, մեզ աւելի հեշտ կը լինի շարունակել մեր գրականական գործունէութիւնը յիշեալ տնտեսական գաղափարի վերաբերութեամբ։</text>
      <sha1>i8z48vheyopo1kbqfgzw0ecp1tcw6hc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Մշակ/1873/10/Փոխատու ընկերութիւնների կանօնադրութիւնը</title>
    <ns>0</ns>
    <id>152071</id>
    <revision>
      <id>397718</id>
      <timestamp>2026-10-14T13:47:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lilitik22</username>
        <id>1072</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «{{Վերնագիր |title=Փոխատու ընկերութիւնների կանօնադրութիւնը |section =  |previous = |next =  |notes =  |author =Մշակ}}  &lt;div style=&quot;width: 35em; text-align:justify; text-indent:1.5em; margin-left:3em&quot;&gt;  {{Կենտրոն|'''ՆԱԽԱԳԻԾ Գիւղական փոխատու ընկերութեան կանօնադրութեան'''}} {{rule|4em}} {{rule|4em}} {{Կենտրոն|{{լայն|Ընկերութեան նպատակը։}}}}  &lt;big&gt;...»:</comment>
      <origin>397718</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15773" sha1="2zwinu3v1ciewxmc0sh7ht2co0x2vd5" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title=Փոխատու ընկերութիւնների կանօնադրութիւնը
|section = 
|previous =
|next = 
|notes = 
|author =Մշակ}}

&lt;div style=&quot;width: 35em; text-align:justify; text-indent:1.5em; margin-left:3em&quot;&gt;

{{Կենտրոն|'''ՆԱԽԱԳԻԾ Գիւղական փոխատու ընկերութեան կանօնադրութեան'''}}
{{rule|4em}}
{{rule|4em}}
{{Կենտրոն|{{լայն|Ընկերութեան նպատակը։}}}}

&lt;big&gt;'''Ը'''&lt;/big&gt;նկերութիւնը հիմնվում է այն նպատակով, որ հնար տայ որ և իցէ տեղի բնակիչներին. 1) գումար փոխ առնել չափաւոր տոկոսով և 2) շահաւէտ կերպով յանձնել իւր հաւաքած գումարը։ 

{{Կենտրոն|{{լայն|Ընկերութեան միջոցները։}}}} 

§ 1. &lt;big&gt;'''Ը'''&lt;/big&gt;նկերութեան միջոցները բաղկանում են. 

ա) &lt;big&gt;'''Ա'''&lt;/big&gt;նդամների մասնաբաժիններից, որոնք կազմվում են նոցա տուրքից (տես § 2) և նոցա պատկանեալ շահերից, որոնք հասնելու են իւրաքանչիւր  անդամին ընկերութեան օգուտներից (տես § 3). 

բ) &lt;big&gt;'''Պ'''&lt;/big&gt;ատրաստի գումարից, որ կազմում է հասարակաց սեփականութիւն և պատկանում բոլոր անդամներին. նորա կազմութեան եղանակը և նշանակութիւնը բացատրուած են այս կանօնադրութեան § 6—9, և. 

գ) &lt;big&gt;'''Դ'''&lt;/big&gt;րամագլուխներից, որոնք փոխ է առնում ընկերութիւնը թէ  կողմնակի անձանցից և թէ իւր անդամներից զան ժամանակներով կամ առանց ժամանակ որոշելու։ 

{{Կենտրոն|ա) {{լայն|Անդամների մասնաբաժինները.}}}}

§ 2. &lt;big&gt;'''Ի'''&lt;/big&gt;ւրաքանչիւր անդամին պատկանած մասնաբաժնի ամենամեծ չափը նշանակվում է 100 ռուբլի, բայց այդ չափը կարող է աւելի մեծանալ նայելով ընդհանուր ժողովի վճռին։

&lt;big&gt;'''Ա'''&lt;/big&gt;յդ բաժինը անդամները կարող են միանգամից բերել իւրեանց ընդունուելու ժամանակը, կամ մասը մասը. այս դէպքում ամենափոքր չափսը համարվում են ամսական, չորս ամսական և կէս տարեկան տուրքերը, որոնք հաշուով չը պէտք է լինեն ամսական 15 կոպեկից պակաս։ 

§ 3. &lt;big&gt;'''Ք'''&lt;/big&gt;անի որ մասնաբաժինները դեռ չեն հասել իւրեանց համար որոշած ամենաբարձր սահմանին, զուտ շահի այն մասը, որ նրանց է ընկնելու ընկերութեան գործադրութենից, չի տրվում անդամների ձեռքը, այլ աւելացվում է նոցա վերայ։ &lt;big&gt;'''Ի'''&lt;/big&gt;սկ երբ լրանում է ամբողջ բաժինը, շահի այդ մասը գնում է անդամի ձեռքը։ 

§ 4. &lt;big&gt;'''Ա'''&lt;/big&gt;նդամներից ոչ ոք չի կարող ընկերութեան մէջ մի բաժնից աւելի ունենալ։ 

§ 5. &lt;big&gt;'''Մ'''&lt;/big&gt;ասնաբաժնի որ և իցէ կերպով հեռացնելը, իբրև գրաւ կամ այլ տեսակ ուրիշին յանձնելը ստիպողական չէ ընկերութեան համար։ &lt;big&gt;'''Ո'''&lt;/big&gt;րովհետև մասնաբաժինները ընկերութեան միւս ստացուածքի հետ միասին կազմում են ապահովութիւնք փոխատուների համար, ուստի և ազատ են ամէն արգելմունքից թէ արքունի և թէ մասնավոր։ 

{{Կենտրոն|բ) {{լայն|Պատրաստի գումարը}}.}} 

§ 6. &lt;big&gt;'''Պ'''&lt;/big&gt;ատրաստի գումարի նշանակութիւնն է. 

ա) &lt;big&gt;'''Զ'''&lt;/big&gt;որացնել այդ ապահովութիւնը, որ ընկերութիւնը տալիս է իւր  փոխատուներին, 

բ) &lt;big&gt;'''Մ'''&lt;/big&gt;եծացնել ընկերութեան գործադրելի գումարը, 

գ) &lt;big&gt;'''Ծ'''&lt;/big&gt;ածկել պատահական կորուստները գործի տևողութեան ժամանակ։ 

§ 7. &lt;big&gt;'''Պ'''&lt;/big&gt;ատրաստի գումարը կազմվում է ա) առաջին տարուայ   գործադրութեան զուտ արդիւնքից, և բ) յաջորդ տարիքի զուտ արդիւնքի 10%-ից։ 

§ 8. &lt;big&gt;'''Պ'''&lt;/big&gt;ատրաստ գումարի քառորդ մասը պէտք է անմատչելի լինի. մնացեալ երեք քառորդ ընկերութիւնը կարող է շահեցնել։ 

§ 9. &lt;big&gt;'''Բ'''&lt;/big&gt;ոլոր պատրաստ գումարը պատկանում է ընկերութեանը և միայն ընկերութեան դադարման ժամանակը կարող է բաժանուել այն անդամների մէջ, որոնք մնացած կը լինեն մինչև այն ժամանակը։&lt;ref&gt;Աւելի լավ կը լինէր (ինչպէս և ընկերութիւններից շատերը արել են) դադարման ժամանակ նուիրել մնացող գումար բարեգործական նպատակին, ազգային լուսաւորութեան և այլն, որ մնացող գումարը գայթակղութեան առիթ չը դառնայ անդամների մէջ շուտով գործ դադարեցնելու, գումարը բաժանելու համար։ 

{{Աջաթև|Խմբ.}}&lt;/ref&gt; 

{{Կենտրոն|{{լայն|Ընկերութեան փոխառութիւնները.}}}}

§ 10. &lt;big&gt;'''Ը'''&lt;/big&gt;նկերութեան փոխառութիւնները լինում են 2 տեսակ. ժամանակաւոր, երբ ընկերութիւնը հարկաւոր է համարում լրացնել իւր գործադրելի դրամագլուխը, կողմնակի անձից գումար ընդունելով, և անժամանակ կամ պահպանողական գումարներ որոնք ընկերութիւնը պարտաւոր է յետ դարձնել իմաց տալուց յետոյ մի որոշեալ ժամանակ։ 

§ 11. &lt;big&gt;'''Ա'''&lt;/big&gt;նժամանակ փոխ առած գումարի տոկոսները ընդհանուր ժողովը առաջուց որոշում է ամբողջ տարուայ համար, իսկ ժամանակաւոր փոխառութիւնների տոկոսիքը պայմանաւորվում են միշտ ընդհանուր ժողովի և փողատիրոջ փոխադարձ համաձայնութեամբ։ 

§ 12. &lt;big&gt;'''Ը'''&lt;/big&gt;նկերութեան վերառած պարտքերի և նորան յանձնած փողերի ընդհանուր գումարը ամենաշատը կարող է 5 անգամ աւելի լինել ընկերութեան ստացուածքից, որ համարվում է բաղկացած. ա) անդամների մասնաբաժիններից, որոնք յիրաւի պէտք է հաւաքուած լինեն ընկերութեան մէջ, և բ) պատրաստի դրամագլխից։ &lt;big&gt;'''Ա'''&lt;/big&gt;յս կանոնը տեղիք չունի սկզբնական դրամագլուխ փող առնելու ժամանակ, երբ նոր է հիմնվում ընկերութիւնը։ 

§ 13. &lt;big&gt;'''Պ'''&lt;/big&gt;արտքերի և յանձնած գումարների իւր  ժամանակին վճարելու համար ընկերութիւնը պատասխանատու է. առաջին՝ իւր տարեկան արդիւնքով, երկրորդ՝ պատրաստի դրամագլխով, երրորդ՝ անդամների մասնաբաժիններով, իսկ եթէ այդ բոլորը բաւական չէ բոլոր գոյքով անդամների, որոնք պատասխանատու են պարտատիրոջ առջև ընդհանուր երաշխաւորութեամբ։ &lt;big&gt;'''Ա'''&lt;/big&gt;յդ միջոցին պակասնորդը հաւասարապէս բաժանվում է անդամների մէջ, իսկ եթէ պատահի, որ անդամներից ոմանք անկարող լինեն այդ վճարելու, այն ժամանակը պակասնորդի նոցա վերայ ընկած մասը դարձեալ հաւասարապէս բաժանվում է մնացեալ անդամների մէջ։&lt;ref&gt;Յիշում ենք ինչ որ վերևը ասացինք։ {{Աջաթև|Խմբ.}}&lt;/ref&gt; 

{{Կենտրոն|{{լայն|Փոխատվութեան չափը և ժամանակամիջոցը}}.}}

§ 14. &lt;big&gt;'''Փ'''&lt;/big&gt;ոխատվութիւնը լինում է միայն ընկերութեան անդամներին ձեռագրով։ 

&lt;big&gt;'''Ծ'''&lt;/big&gt;անօթ. &lt;big&gt;'''Ա'''&lt;/big&gt;նգրագէտների ձեռագրերը պէտք է նոցա խնդիրքով ստորագրուին մի ուրիշի ձեռքով, այդ միջոցին պէտք է երկու վկայ էլ ստորագրուին։ 

§ 15 &lt;big&gt;'''Ի'''&lt;/big&gt;ւրաքանչիւր անդամ կարող է փոխ ստանալ իւր մասնաբաժնին հաւասար գումար առանց երաշխաւորութեան։ Աւելի մեծ գումար ստանալու համար նա պէտք է ներկայացնէ ընկերութեան անդամներից այնքան երաշխաւոր, որքան անհրաժեշտ է կանոնադրութեանը նայելով։

§ 16. &lt;big&gt;'''Ը'''&lt;/big&gt;նկերությունը մի անգամից տալիս է մարդուն ոչ աւելի, քան թէ 100 ռուբլի։ &lt;big&gt;'''Ա'''&lt;/big&gt;յդ գումարը կարող է տրուել մի անգամից, կամ մի քանի անգամով, այն պայմանով միայն, որ բոլորը միասին հաւաքուած փոխատվութեան ամենաբարձր սահմանիցը չ՚անցնի։ 

§ 17. &lt;big&gt;'''Փ'''&lt;/big&gt;ոխատվութիւնը լինում է միայն 9 ամսով։ 

§ 18. &lt;big&gt;'''Ա'''&lt;/big&gt;ւելորդ ժամանակ կարող է տրուել մի ամիս, միայն այդ պէտք է լինի երաշխաւորների համաձայնութեամբ կամ նոցա տեղը ուրիշներին կարգելով։ 

§ 19. &lt;big&gt;'''Փ'''&lt;/big&gt;ոխ առած գումարները կարող են յետ դարձնել ժամանակից առաջ մասը մասը, առանց յետ ստանալու տոկոսիքը։ &lt;big&gt;'''Ի'''&lt;/big&gt;սկ եթէ այն լիովին յետ դարձնեն ժամանակից առաջ, յետ կ՚ստանան նոցա պատկանեալ տոկոսիքը միայն ամբողջ ամիսների համար, որոնք պակաս կը լինեն մինչև պարտքի ժամանակի լրանալը։

§ 20. &lt;big&gt;'''Տ'''&lt;/big&gt;ոկոսը, որ անդամները վճարում են փոխ առած գումարների համար, առաջին երեք տարին որոշվում է 0%։ &lt;big&gt;'''Ա'''&lt;/big&gt;յդ ժամանակից յետոյ ընդհանուր ժողովը կարող է փոխել տոկոսը։ 

§ 21. &lt;big&gt;'''Տ'''&lt;/big&gt;ոկոսները թէ փոխ տալու և թէ նշանակած ժամանակ յետաձգելու միջոցին պահանջվում է ամէն ամսի համար ամբողջապէս։ 

{{Կենտրոն|{{լայն|Փոխ տուած գումարի ապահովութիւնը և նորա պահանջումը}}}} 

§ 22. &lt;big&gt;'''Ե'''&lt;/big&gt;րբ մի որ և իցե անդամի փոխ առած գումարը աւելի է, քան թէ նորա մասնաբաժինը, նա ներկայացնում է երաշխաւորներ համաձայն §§ 15 և 16։ &lt;big&gt;'''Ի'''&lt;/big&gt;ւրաքանչյուր անդամին տրվում է իրաւունք երաշխաւոր լինել մի գումարի համար օր 100 ռուբլիից աւելի չէ. այդ միջոցին նա իրաւունք ունի այդ երաշխաւորութիւնը մի անգամից տալ մի անձնի կամ մասը մասը մի քանիսի համար, բայց այն պայմանով, որ բոլոր երաշխաւորութիւնները միասին աւելի չը լինի քան թէ այն գումարը, որի համար նա իրաւունք ունի պատասխանատու լինել։ &lt;big&gt;'''Փ'''&lt;/big&gt;ոխ տալու ժամանակը երաշխաւորները տալիս են ձեռացագրեր, նշանակելով իւրեանց երաշխաւորութեան չափսը, անգրագէտ երաշխաւորների ձեռացագրերի տակ ստորագրում են նահանգական գլխաւորը՝ քաղ. օրինաց 1562 յօդուածի զօրութեամբ։ 

§ 23. &lt;big&gt;'''Ե'''&lt;/big&gt;թէ փոխ տուած գումարը չը վճարուի վերջին ժամանակամիջոցից մի շաբաթ անցնելուց յետոյ կառավարութիւնը բերում է ձեռագիրը, որով պահանջում են այն. 

ա) &lt;big&gt;'''Պ'''&lt;/big&gt;արտապանի շարժական գոյքից. 

բ) &lt;big&gt;'''Շ'''&lt;/big&gt;ինութենից, որ վերջին աստիճանի անհրաժեշտ չէ (որպիսի են բաղանիքը, երկրորդ խրճիթը, դարմանի սենեակը և այլն). 

գ) &lt;big&gt;'''Ա'''&lt;/big&gt;նշարժ կալուածքից, եթէ նոցա տիրում է անդամը կատարեալ իրաւամբ. 

դ) &lt;big&gt;'''Ն'''&lt;/big&gt;որան վճարելի փողերից։ 

§ 24. &lt;big&gt;'''Պ'''&lt;/big&gt;ահանջողութիւնների այն մասերը, որոնք նախընթաց ձևով չեն ծածկվում, ընկնում են երաշխաւորների վերայ, այն չափով, որով իւրաքանչիւրը յանձն է առել երաշխաւորութիւնը, իսկ եթէ նոքա էլ չը կարողանան վճարել, փոքր առ փոքր ծախվում են նոցա գոյքը այն կարգով, որ ցոյց է տուած § 23։ 

{{Կենտրոն|{{լայն|Արդիւնքի բաժանումը.}}}} 

§ 25 &lt;big&gt;'''Տ'''&lt;/big&gt;արուայ վերջին կառավարութիւնը կազմում է փոխատվութենից ստացած տոկոսիքի ընդհանուր գումարը, այդ գումարից դուրս են գալիս այն տոկոսիքը, որ ընկերութիւնը վճարում է պարտքեր և պահելու գումարներ առնելով, կառավարութեան ծախսը և պատահական կորուստները։ &lt;big&gt;'''Մ'''&lt;/big&gt;նացորդից վերցնում են մի տասներրորդ մասը պատրաստի գումարի համար, ինչպէս ասուած է § 7, սորանից յետոյ մնացած գումարը արդէն համարվում է զուտ արդիւնք։ 

§ 26. &lt;big&gt;'''Զ'''&lt;/big&gt;ուտ արդիւնքը բաժանվում է անդամների մէջ նայելով թէ իւրաքանչիւր անդամի մասնաբաժնի որքան մասը գտնվում էր ընկերութեան գանձարանում նախընթաց տարուայ սկզբում. այդ միջոցի հաշվում են միայն ամբողջ ռուբլիքը։ 

§ 27. &lt;big&gt;'''Ե'''&lt;/big&gt;թէ մասնաբաժինը արդէն բոլորովին լրացած է կամ մի անգամի տուրքով և կամ փոքր առ փոքր աճելով, այն ժամանակ նորա տիրոջ հասանելիք շահը տրվում է ուղղակի նորա ձեռքը։ 

{{Աջաթև|(Կը շարունակվի)}}</text>
      <sha1>2zwinu3v1ciewxmc0sh7ht2co0x2vd5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Մշակ/1873/10/Նամակ Մեծ Շուլավէրից</title>
    <ns>0</ns>
    <id>152072</id>
    <revision>
      <id>397719</id>
      <timestamp>2026-10-14T13:50:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lilitik22</username>
        <id>1072</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «{{Վերնագիր |title=Նամակ Մեծ Շուլավէրից |section =  |previous = |next =  |notes =  |author =Մշակ}}  &lt;div style=&quot;width: 35em; text-align:justify; text-indent:1.5em; margin-left:3em&quot;&gt;  {{Կենտրոն|'''ՆԱՄԱԿ ՄԵԾ ՇՈՒԼԱՒԵՐԻՑ'''}} {{rule|4em}} Մեծ Շուլաւէրը իւրեան հողի պտղաբերութեան հետ, ժողովրդի մեծ ջանքով հողի մշակութեան հետ՝ ունի և ամենազգալ...»:</comment>
      <origin>397719</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11744" sha1="1j6q1g29izuaz2ydwpkdpgc483ydmk4" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title=Նամակ Մեծ Շուլավէրից
|section = 
|previous =
|next = 
|notes = 
|author =Մշակ}}

&lt;div style=&quot;width: 35em; text-align:justify; text-indent:1.5em; margin-left:3em&quot;&gt;

{{Կենտրոն|'''ՆԱՄԱԿ ՄԵԾ ՇՈՒԼԱՒԵՐԻՑ'''}}
{{rule|4em}}
Մեծ Շուլաւէրը իւրեան հողի պտղաբերութեան հետ, ժողովրդի մեծ ջանքով հողի մշակութեան հետ՝ ունի և ամենազգալի մեծ պակասություն — ջուրը։ — Նորա գետակը առնում է իւր սկիզբը Լալուարի ստորոտի համեղ աղբիւրներից կամ մի և նոյն է ասել Օփրէթ և Չանախչի գիւղերի ձորերից&lt;ref&gt;Այդ գիւղերի մասին, ինչպէս խոստացել եմ, յետոյ կգրեմ։&lt;/ref&gt; թէև Լալուարի ստորոտի առատաբուղխ աղբիւրներից յուսալի մեծ ջուր, բայց Լալուարը չէ բաւականացնում գետակին այդ աղբիւրներով, գետակը օգուտ է քաղում իւր ափերում բխղող Ղարա-սու (Սև ջուր) կոչուած աղբիւրներից, սկսած Ծերաք ասուած վրաց գիւղից մինչև Մեծ-Շուլաւէրի անտառները։ Այդ անտառները բաղկացած, կեչի, կաղնի, ընկուզենի, խնձորենի, տանձի և ուրիշ սորան նման պտղատու ծառերից, ծածկում է գետակը արեգակի ճառագայթներից և չէ փոխում ջուրը իւր առողջարար յատկութիւնը, այլ երբ փոքրանալով հասանում է մինչև գիւղը՝ չոք ժամանակին չէ կարողանում ծարաւի մարդը զովացնել իւրեան այդ տաքացած ջրով և այդպէս աւելի շուտ վնասակար կլինէր չափազանց խմելով՝ երբ գիւղացիք օգուտ քաղելիս չլինէին առաւոտաջուրից, որը տանում են վաղ առաւօտը, այգիներում հանած ջրանցքից (արխ) բայց նա պիտանացու չի լինում մինչև չոքի հասանել, և դիմում են դէպի աղբիւրները: Թէ և կան հինուց մնացած և թէ նոր շինած քանի մի համեղ աղբիւրներ, բայց ժողովուրդը իւրեան անհամաձայնութեամբ ընդհանրական օգուտը չսիրելով, ուշք չէ դարձրել մինչև այժմ նորանց և այդպէս չի բաւականանում ամբողջ գիւղին, որ ահա այս տարի էր գործ ածում: Այս տարուայ գետի ցամաքելը, շատ այգիների վազներ չորանալը, առողջարար և համեղ աղբիւրներին սովորած ժողովրդի ջրհորի ջուր գործ ածելը և այլն, աւելի երևան էրաւ այս տարի վերջապէս շատ ուրիշ վնասներ զգում էր ժողովուրդը մինչև այսօր ջրի պակասութիւնից, բայց մէկի այգին եթէ չորանում էր միւսինը մօտիկ լինելով ջրից, քիչ էր զգալի լինում իւրեան քիչ վնասների համար և ոչ իւր հարևանի կամ ընկերոջ շատ վնասների համար, եթէ աղքատը գոռալով ջուր է խնդրում ժողովրդից իւր այգիի համար՝ այդ զգալի չէ իւրեանց, որովհետև նորանք իւրեանց բաղտաւոր են համարում երբ տեսնում են իւրեանց մի բանով աւելի լինելը. աղքատ մարդերից, «եթէ նա էլ ինձպէս պէտք է լինի էլ ես ինչ իմ հարստութիւնովս» ասում է մեր փոքր ինչ հարուստ գիւղացին: Իմ կարծիքով Աստուած այս տարի մեր գիւղի վերայ աւելի քաղցր աչքով նայեց քան անցած տարիները, ինչո՞ւ,— որովհետև ջրի պակասութիւնը հարուստների և ազնուականների քթին էլ դիպաւ, անցած տարիներում, որ ջուրը ըստ մեծի հարուստների և ազնուականների այգիներումն էր լինում, այս տարի թէև աւելի նորանք էին օգուտ քաղում այն մի փոքրիկ առուակից որի վերայ էր ամբողջ գիւղացիների յոյսը, բայց դարձեալ շատ վնաս տուեց և նորանց ուստի համաձայնուեցան և ցածր դասի ժողովրդեան հետ ասելով, որ ուղիղ է մի ճար պէտք է անել ջրի համար: Կային այս տարի այնպիսի մարդեր գիւղացիներից, որոնք ոչ թէ իւրեանց հացի կամ գինու ¼ մասը չստացան, ինչ որ պէտք է ստացել էին, այլ և հացի սերմի կէսը չստացան և այգու վազներից շատը չորացան, որ և պիտանացու էլ չեն գալ տարին, ահա սորա համար եմ ասում, որ այս տարի Աստուած աւելի քաղցր աչքով նայեց մեր գիւղի վերայ, որ արդէն ստիպված են անպատճառ ջրանցք բանալ Բորչալուի գետից: Շատերը, շատ մեծի մասին ջրից հեռու ժողովուրդը համաձայն են տալ տասանորդ իւրեանց բոլոր այգիների և արտերի արդիւնքից տասը տարիով, բայց ժողովրդի համարեա կէսից աւելը չեն կամենում այդ, որովհետև աչքի առաջ են ունենում իւրեանց տասը տարիով համարեա զուրկ մնալը այգիներից,— և այդ իրաւացի կլինէր եթէ միայն չորոշեն ամէն մի այգուց մի որոշեալ տարեկան գումար կամ գինի կամ հաց, որը դժուար չէր լինի ամենի համար տալը, քան թէ պահանջել տասնորդ ամէն մի չնչին բանից: Թէ և այս տարի եկաւ մի անգղիացի և տեսութիւն արաւ այդ ջրանցքի չլինելու համար և խնդրեց ժողովրդից, ինչպէս լսեցի 1,000 ր. խոստանալով այն 15—20 վերստ հեռաւորութեամբ ջուրը, բերել 3 ամսումը եթէ կտան նորան առաջուց 1000 ր. բայց չգիտեմ ինչպէս, անգղիացին նեղացել է ժողովրդեան շփոթութիւնից և թողել է այդ գործը, իսկ ժողովուրդը անհոգ է գտնուել այդտեղ: Վերջապէս շատ հեշտ և շուտով կշինուի այդ ջրանցքը,
բայց ժողովուրդը իւր անհամաձայնութեամբ մնացել է մինչև այսօր ջրի և թէ ուրիշ շատ պակասութիւնների մէջ. ընդհանուրի օգուտ փնտռող չկայ այստեղ, ամէնը աշխատում է միայն իւրեան համար, նա նմանվում է այն ժողովրդական առածին թէ՝ «ո՛չ իմ մի հորթն եմ կամենում և ո՛չ հարևանիս երկուսը». և ուղիղ է մեր ժողովուրդը կամենում է կամ բոլորը ի միասին աղքատ լինեն կամ հարուստ իսկ եթէ աւելի կարողութիւն ունի աշխատում է աւելի հարուստ լինի ո՛չ թէ իւր հարստութիւնը աւելացնելով, այլ առանց աշխատանքի կամենում է, որ վնասի մէկին, որ ինքը նորանից հարուստ լինի և այսպէս միշտ այդպիսի պտղաբեր տեղը ժողովուրդը օրէցօր աղքատանում է. բայց ինչպէս երեւում է այս տարի այնքան անասելի վնասը բոլորովին էլ զգալի եղաւ և հասկացան անհամաձայնութեան վնասները, կարծես հասկացան, որ ընդհանուրի մէջ է անհատի հոգին և անհատների վնասը ընդհանուրինը է և հակառակ. նորանք շատ հասկանում են ջրանցք բերելու օգուտը, էլ ո՛չ տենդով մեռնող պատանիներ կլինեն, ոչ այնքան ամառ ժամանակը կեղտոտ և անմաքուր աղպեր կլինեն թափուած փողոցներում, վերջապէս շատ ուրիշ բաներ, ո՞ւր մնաց վար ու ցանքի տասնապատիկ աւելանալը, որ ինքը ժողովուրդը շատ լաը է հասկանում է այդ։

Այս տեղի կլիման առողջարար է և եղանակը զանազանվում է Թիֆլիզի եղանակից միայն նորանով, որ այստեղ ամառը քիչ աւելի զով է լինում օգուտ քաղելով Լալուարից փչող զով քամիից և մասամբ այգիների բազմութիւնից և այդ
պատճառաւ խաղողը և ուրիշ մրգեղէնը քիչ աւելի ուշ է հասնում քան Թիֆլիզում, իսկ ձմեռը նոյնպէս աւելի երկարատև է լինում քան Թիֆլիզում: Նամակս երկարանալով՝ վարելահողերի և այգիների մասին յետոյ:

{{Աջաթև|Արշակ Ծատուրեանց}}
{{rule|4em}}
{{Կենտրոն|Պ. Խմբագիր}}
{{rule|2em}}
Գործակատար բարեկրօն հայր Դ...եանը կարդալով Մշակի 7-դ համարին մէջ Ախլքալաքէն խրկուած նամակը, սաստիկ վրդովեր է, ադոր համար աստ և անդ նամակագրութիւններ կընէ այդ լուրը ստելու համար: Այդ պատճառով առաջնըմէ, իմ շնորհակալութիւնս տալով այդ անծանօթ նամակագրին՝ հայրենիքին նախանձախնդդիր ըլլալուն համար, կը փութամ հրապարակով բողոքել, որ այդ բարեկրօն քահանան զիս բազմատեսակ չարչարելէն ետքը, հազիւ յիսսուն րուպ-
լի զիջաւ լուսաւորչական հայ երիտասարդս ամուսնացնել հայ օրիօրդի մը հետ: Կը զարմանամ, զիս տարօրինակ չարչարելէն ետքը, վերջապէս զիս 50 րուպլի չը վճարելուս համար հայոց եկեղեցւոյ մէջ պսակել անարժան համարոլով, յայժմ
կը յանդգնի եղեր սուտ հանել ու ճշմարտութիւնը և որ աւելի ծաղրելին է, զիս յոյն, կաթօլիկ և չը գիտեմ ինչեր կանչելով, իբր թէ պսակուելէս ետքը
փախեր եմ հրատարակել կը կամի:

Կը հաւատաք եթէ ըսեմ, իմ ամուսնանալէս ետքը, երբ կինս մեծի պահոց առթիւ կուզէ խոստովանիլ շնորհիւ այդ բարեկրօն գործակատարին՝ Տէր Ս.. Ա... քահանան զանիկայ չի խոստովանցուներ, իբրև անարժան այդ խորհրդին:

{{Կենտրոն|Պանդուխտ երիտասարդ}}

{{Կենտրոն|Սարգիս Պետրոսեան Ղապասախալեան}}

Մարտի 6, Ախալքալաք</text>
      <sha1>1j6q1g29izuaz2ydwpkdpgc483ydmk4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>397720</id>
      <parentid>397719</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T13:51:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lilitik22</username>
        <id>1072</id>
      </contributor>
      <origin>397720</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9754" sha1="n8jgoeijbphclv72c8agd0fl89f26ah" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title=Նամակ Մեծ Շուլավէրից
|section = 
|previous =
|next = 
|notes = 
|author =Մշակ}}

&lt;div style=&quot;width: 35em; text-align:justify; text-indent:1.5em; margin-left:3em&quot;&gt;

{{Կենտրոն|'''ՆԱՄԱԿ ՄԵԾ ՇՈՒԼԱՒԵՐԻՑ'''}}
{{rule|4em}}
Մեծ Շուլաւէրը իւրեան հողի պտղաբերութեան հետ, ժողովրդի մեծ ջանքով հողի մշակութեան հետ՝ ունի և ամենազգալի մեծ պակասություն — ջուրը։ — Նորա գետակը առնում է իւր սկիզբը Լալուարի ստորոտի համեղ աղբիւրներից կամ մի և նոյն է ասել Օփրէթ և Չանախչի գիւղերի ձորերից&lt;ref&gt;Այդ գիւղերի մասին, ինչպէս խոստացել եմ, յետոյ կգրեմ։&lt;/ref&gt; թէև Լալուարի ստորոտի առատաբուղխ աղբիւրներից յուսալի մեծ ջուր, բայց Լալուարը չէ բաւականացնում գետակին այդ աղբիւրներով, գետակը օգուտ է քաղում իւր ափերում բխղող Ղարա-սու (Սև ջուր) կոչուած աղբիւրներից, սկսած Ծերաք ասուած վրաց գիւղից մինչև Մեծ-Շուլաւէրի անտառները։ Այդ անտառները բաղկացած, կեչի, կաղնի, ընկուզենի, խնձորենի, տանձի և ուրիշ սորան նման պտղատու ծառերից, ծածկում է գետակը արեգակի ճառագայթներից և չէ փոխում ջուրը իւր առողջարար յատկութիւնը, այլ երբ փոքրանալով հասանում է մինչև գիւղը՝ չոք ժամանակին չէ կարողանում ծարաւի մարդը զովացնել իւրեան այդ տաքացած ջրով և այդպէս աւելի շուտ վնասակար կլինէր չափազանց խմելով՝ երբ գիւղացիք օգուտ քաղելիս չլինէին առաւոտաջուրից, որը տանում են վաղ առաւօտը, այգիներում հանած ջրանցքից (արխ) բայց նա պիտանացու չի լինում մինչև չոքի հասանել, և դիմում են դէպի աղբիւրները: Թէ և կան հինուց մնացած և թէ նոր շինած քանի մի համեղ աղբիւրներ, բայց ժողովուրդը իւրեան անհամաձայնութեամբ ընդհանրական օգուտը չսիրելով, ուշք չէ դարձրել մինչև այժմ նորանց և այդպէս չի բաւականանում ամբողջ գիւղին, որ ահա այս տարի էր գործ ածում: Այս տարուայ գետի ցամաքելը, շատ այգիների վազներ չորանալը, առողջարար և համեղ աղբիւրներին սովորած ժողովրդի ջրհորի ջուր գործ ածելը և այլն, աւելի երևան էրաւ այս տարի վերջապէս շատ ուրիշ վնասներ զգում էր ժողովուրդը մինչև այսօր ջրի պակասութիւնից, բայց մէկի այգին եթէ չորանում էր միւսինը մօտիկ լինելով ջրից, քիչ էր զգալի լինում իւրեան քիչ վնասների համար և ոչ իւր հարևանի կամ ընկերոջ շատ վնասների համար, եթէ աղքատը գոռալով ջուր է խնդրում ժողովրդից իւր այգիի համար՝ այդ զգալի չէ իւրեանց, որովհետև նորանք իւրեանց բաղտաւոր են համարում երբ տեսնում են իւրեանց մի բանով աւելի լինելը. աղքատ մարդերից, «եթէ նա էլ ինձպէս պէտք է լինի էլ ես ինչ իմ հարստութիւնովս» ասում է մեր փոքր ինչ հարուստ գիւղացին: Իմ կարծիքով Աստուած այս տարի մեր գիւղի վերայ աւելի քաղցր աչքով նայեց քան անցած տարիները, ինչո՞ւ,— որովհետև ջրի պակասութիւնը հարուստների և ազնուականների քթին էլ դիպաւ, անցած տարիներում, որ ջուրը ըստ մեծի հարուստների և ազնուականների այգիներումն էր լինում, այս տարի թէև աւելի նորանք էին օգուտ քաղում այն մի փոքրիկ առուակից որի վերայ էր ամբողջ գիւղացիների յոյսը, բայց դարձեալ շատ վնաս տուեց և նորանց ուստի համաձայնուեցան և ցածր դասի ժողովրդեան հետ ասելով, որ ուղիղ է մի ճար պէտք է անել ջրի համար: Կային այս տարի այնպիսի մարդեր գիւղացիներից, որոնք ոչ թէ իւրեանց հացի կամ գինու ¼ մասը չստացան, ինչ որ պէտք է ստացել էին, այլ և հացի սերմի կէսը չստացան և այգու վազներից շատը չորացան, որ և պիտանացու էլ չեն գալ տարին, ահա սորա համար եմ ասում, որ այս տարի Աստուած աւելի քաղցր աչքով նայեց մեր գիւղի վերայ, որ արդէն ստիպված են անպատճառ ջրանցք բանալ Բորչալուի գետից: Շատերը, շատ մեծի մասին ջրից հեռու ժողովուրդը համաձայն են տալ տասանորդ իւրեանց բոլոր այգիների և արտերի արդիւնքից տասը տարիով, բայց ժողովրդի համարեա կէսից աւելը չեն կամենում այդ, որովհետև աչքի առաջ են ունենում իւրեանց տասը տարիով համարեա զուրկ մնալը այգիներից,— և այդ իրաւացի կլինէր եթէ միայն չորոշեն ամէն մի այգուց մի որոշեալ տարեկան գումար կամ գինի կամ հաց, որը դժուար չէր լինի ամենի համար տալը, քան թէ պահանջել տասնորդ ամէն մի չնչին բանից: Թէ և այս տարի եկաւ մի անգղիացի և տեսութիւն արաւ այդ ջրանցքի չլինելու համար և խնդրեց ժողովրդից, ինչպէս լսեցի 1,000 ր. խոստանալով այն 15—20 վերստ հեռաւորութեամբ ջուրը, բերել 3 ամսումը եթէ կտան նորան առաջուց 1000 ր. բայց չգիտեմ ինչպէս, անգղիացին նեղացել է ժողովրդեան շփոթութիւնից և թողել է այդ գործը, իսկ ժողովուրդը անհոգ է գտնուել այդտեղ: Վերջապէս շատ հեշտ և շուտով կշինուի այդ ջրանցքը,
բայց ժողովուրդը իւր անհամաձայնութեամբ մնացել է մինչև այսօր ջրի և թէ ուրիշ շատ պակասութիւնների մէջ. ընդհանուրի օգուտ փնտռող չկայ այստեղ, ամէնը աշխատում է միայն իւրեան համար, նա նմանվում է այն ժողովրդական առածին թէ՝ «ո՛չ իմ մի հորթն եմ կամենում և ո՛չ հարևանիս երկուսը». և ուղիղ է մեր ժողովուրդը կամենում է կամ բոլորը ի միասին աղքատ լինեն կամ հարուստ իսկ եթէ աւելի կարողութիւն ունի աշխատում է աւելի հարուստ լինի ո՛չ թէ իւր հարստութիւնը աւելացնելով, այլ առանց աշխատանքի կամենում է, որ վնասի մէկին, որ ինքը նորանից հարուստ լինի և այսպէս միշտ այդպիսի պտղաբեր տեղը ժողովուրդը օրէցօր աղքատանում է. բայց ինչպէս երեւում է այս տարի այնքան անասելի վնասը բոլորովին էլ զգալի եղաւ և հասկացան անհամաձայնութեան վնասները, կարծես հասկացան, որ ընդհանուրի մէջ է անհատի հոգին և անհատների վնասը ընդհանուրինը է և հակառակ. նորանք շատ հասկանում են ջրանցք բերելու օգուտը, էլ ո՛չ տենդով մեռնող պատանիներ կլինեն, ոչ այնքան ամառ ժամանակը կեղտոտ և անմաքուր աղպեր կլինեն թափուած փողոցներում, վերջապէս շատ ուրիշ բաներ, ո՞ւր մնաց վար ու ցանքի տասնապատիկ աւելանալը, որ ինքը ժողովուրդը շատ լաը է հասկանում է այդ։

Այս տեղի կլիման առողջարար է և եղանակը զանազանվում է Թիֆլիզի եղանակից միայն նորանով, որ այստեղ ամառը քիչ աւելի զով է լինում օգուտ քաղելով Լալուարից փչող զով քամիից և մասամբ այգիների բազմութիւնից և այդ
պատճառաւ խաղողը և ուրիշ մրգեղէնը քիչ աւելի ուշ է հասնում քան Թիֆլիզում, իսկ ձմեռը նոյնպէս աւելի երկարատև է լինում քան Թիֆլիզում: Նամակս երկարանալով՝ վարելահողերի և այգիների մասին յետոյ:

{{Աջաթև|Արշակ Ծատուրեանց}}</text>
      <sha1>n8jgoeijbphclv72c8agd0fl89f26ah</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Մշակ/1873/10/Նամակ Խմբագրին</title>
    <ns>0</ns>
    <id>152073</id>
    <revision>
      <id>397721</id>
      <timestamp>2026-10-14T13:51:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lilitik22</username>
        <id>1072</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «{{Վերնագիր |title=Նամակ Խմբագրին |section =  |previous = |next =  |notes =  |author =Մշակ}}  &lt;div style=&quot;width: 35em; text-align:justify; text-indent:1.5em; margin-left:3em&quot;&gt;  {{Կենտրոն|'''Նամակ Խմբագրին'''}} {{rule|4em}} {{Կենտրոն|Պ. Խմբագիր}} {{rule|2em}} Գործակատար բարեկրօն հայր Դ...եանը կարդալով Մշակի 7-դ համարին մէջ Ախլքալաքէն խրկուած նամա...»:</comment>
      <origin>397721</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2243" sha1="gv18y95wa6fkmxt7j73a8swy9fb1yew" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title=Նամակ Խմբագրին
|section = 
|previous =
|next = 
|notes = 
|author =Մշակ}}

&lt;div style=&quot;width: 35em; text-align:justify; text-indent:1.5em; margin-left:3em&quot;&gt;

{{Կենտրոն|'''Նամակ Խմբագրին'''}}
{{rule|4em}}
{{Կենտրոն|Պ. Խմբագիր}}
{{rule|2em}}
Գործակատար բարեկրօն հայր Դ...եանը կարդալով Մշակի 7-դ համարին մէջ Ախլքալաքէն խրկուած նամակը, սաստիկ վրդովեր է, ադոր համար աստ և անդ նամակագրութիւններ կընէ այդ լուրը ստելու համար: Այդ պատճառով առաջնըմէ, իմ շնորհակալութիւնս տալով այդ անծանօթ նամակագրին՝ հայրենիքին նախանձախնդդիր ըլլալուն համար, կը փութամ հրապարակով բողոքել, որ այդ բարեկրօն քահանան զիս բազմատեսակ չարչարելէն ետքը, հազիւ յիսսուն րուպ-
լի զիջաւ լուսաւորչական հայ երիտասարդս ամուսնացնել հայ օրիօրդի մը հետ: Կը զարմանամ, զիս տարօրինակ չարչարելէն ետքը, վերջապէս զիս 50 րուպլի չը վճարելուս համար հայոց եկեղեցւոյ մէջ պսակել անարժան համարոլով, յայժմ
կը յանդգնի եղեր սուտ հանել ու ճշմարտութիւնը և որ աւելի ծաղրելին է, զիս յոյն, կաթօլիկ և չը գիտեմ ինչեր կանչելով, իբր թէ պսակուելէս ետքը
փախեր եմ հրատարակել կը կամի:

Կը հաւատաք եթէ ըսեմ, իմ ամուսնանալէս ետքը, երբ կինս մեծի պահոց առթիւ կուզէ խոստովանիլ շնորհիւ այդ բարեկրօն գործակատարին՝ Տէր Ս.. Ա... քահանան զանիկայ չի խոստովանցուներ, իբրև անարժան այդ խորհրդին:

{{Կենտրոն|Պանդուխտ երիտասարդ}}

{{Կենտրոն|Սարգիս Պետրոսեան Ղապասախալեան}}

Մարտի 6, Ախալքալաք</text>
      <sha1>gv18y95wa6fkmxt7j73a8swy9fb1yew</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Մշակ/1873/10/Ներքին լուրեր</title>
    <ns>0</ns>
    <id>152074</id>
    <revision>
      <id>397722</id>
      <timestamp>2026-10-14T13:52:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lilitik22</username>
        <id>1072</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «{{Վերնագիր |title=Ներքին լուրեր |section =  |previous = |next =  |notes =  |author =Մշակ}}  &lt;div style=&quot;width: 35em; text-align:justify; text-indent:1.5em; margin-left:3em&quot;&gt;  {{Կենտրոն|'''ՆԵՐՔԻՆ ԼՈՒՐԵՐ'''}} {{rule|4em}}  Լսում ենք, որ Թիֆլիսի հայ դերասանական խումբը այս ամսի 23-ին քաղաքական թատրօնում պիտի տայ մի երաժշտական հայ-գրականական...»:</comment>
      <origin>397722</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6632" sha1="be2rsaqyq2r42s8l7uj1ijp548nj9v4" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title=Ներքին լուրեր
|section = 
|previous =
|next = 
|notes = 
|author =Մշակ}}

&lt;div style=&quot;width: 35em; text-align:justify; text-indent:1.5em; margin-left:3em&quot;&gt;

{{Կենտրոն|'''ՆԵՐՔԻՆ ԼՈՒՐԵՐ'''}}
{{rule|4em}}

Լսում ենք, որ Թիֆլիսի հայ դերասանական խումբը այս ամսի 23-ին քաղաքական թատրօնում պիտի տայ մի երաժշտական հայ-գրականական երեկոյ, որտեղ կը մասնակցի և երաժշտա-
պետ Տրուֆին:

{{Կենտրոն|⁂}}
Լսում ենք նոյնպէս, որ մի և նոյն խումբը այժմ զբաղուած է Շիլլերի «Աւազակներ» անունով նշանաւոր դրամայի պատրաստութեամբ, որը պիտի
ներկայացնեն Զատկի տօն օերին: Ցանկալի կը լինէր, որ մեր դերասանները բոլոր միջոցները գործ դնէին ըստ կարելւոյն օրինաւորապէս պատրաստվել, որով կապացուցանէին թէ ինչ նշանակութիւն ունին մեր բեմի համար թարգմանական
գրուածները: Այդպիսի նշանաւոր պիեսայի յաջողութիւնը կարող էր հիմք դառնալ մի եւրոպական րէպէրտուար սեփականացնելու...:

{{Կենտրոն|⁂}}
Մենք մինչև այժմ «Դաստիարակ» ամսագրի վրա, որ պիտի Թէօդօսիայի մէջ հրատարակվէր, ոչինչ չենք լսում: Ասում են որ խմբագիրը մի յայտարարութիւն է հրատարակել, որտեղ յայտնում է թէ բաժանորդների սակաւաթիւ լինելու պատճառով, յետ է գցում իր հրատարակութիւնը քանի մի ամսով: Մենք կարծում ենք, որ այդ տեսակ գործում սպասել բաժանորդների աւելանալուն անգործնական է, այլ խմբագիրը, թէև վնաս կրէր, պիտի շտապի հրատարակել իր առաջին համարը, որ հասարակութիւնը տեսնի, դատողութիւն անէ, հաւանի և այնուհետև մեծ թուով գրվէ...

{{Կենտրոն|⁂}}
Ղզլարից գրում են մեր լրագրին, որ փետրվարի 6-ին քաղաքիս թատրօնասէրների խումբը ներկայացումն տուեց յօգուտ տեղւոյս հոգեւոր
օրիորդաց դպրոցի, իսկ փետրվարի 17-ին երկրորդ ներկայացումն յօգուտ աղքատաց: Առաջին ներկայացումն ծախքը հանած՝ 240 ռուբլի մուտք
ունեցաւ, երկրորդը՝ 320 ռուբլի, որից 200 բաժանեցին աղքատներին, որք այս տարվայ թանգութեան պատճառով խիստ թշուառ դրութեան մէջն են, իսկ 120 ռ. յարմար տեսան տալ նոր շինուելու աղքատաց հիւանդանոցին, որպէս օժան-
դակութիւն: Ներկայացրած պիէսներն էին՝ «Պէպօ» հեղ. Սունդուկեանցի, «Սէրը բժիշկ է» և «Պիպօի տկճուր»: Երկրորդ ներկայացմանը տուին «Նինօի նչնուիլը», «Վարժապետ» և «Ակամայ բժիշկ»: Ներկայացնողների թում կային տիկիններ և օրիորդներ՝ տ. Թամար Կաճկաճեանց, օր. Մարգարիտ Ասլանեան և օր. Աշխէն Դոլգեան:

{{Կենտրոն|⁂}}
Բագուից գրում են մեզ՝ Մարդասիրական ընկերութեան տպարանից այս օերում դուրս եկաւ «Հնդկացւոյ անցքը անմարդաբնակ կղզիներում» վերնագրով գրքոյկը:

{{Կենտրոն|⁂}}
Նոյն քաղաքից հաղորդում են որ՝ ջրօրհնէքի օրը Բագուի քահանաները 17 տուն շրջել են առանց մի կոպէկ առնելու և բացի սրանից, նոքա օգնել են իրանց աղքատ գրպանից քանի մի հայ աղքատիկ գերդաստանաց:

{{Կենտրոն|⁂}}
Երևանից գրում են մեզ՝ մօտ օրերումս ստացայ Թէհրանի Ռուսաց դեսպանատնում ծառայող բարեկամիցս մի նամակ, որով հաղորդում է մի ուրախալի լուր գուցէ մեր ազգայնոց շատերին անծանօթ մի կտակի մասին:

Կալկաթացի հայազգի իշխան Մանուկ Գրիգորեանը 1825. թւին թողեց տեղային անգլիացւոց բանկումը 25,000 րուփի դրամ, որը կտակել էր նա յանուն Սուրբ Էջմիածնի: Յիշեալ գումարը իւր տոկոսով մինչև ներկայ 1872 թուականը գո-
յացրուց 44,000 մանէթ Ռուսաց արծաթ, որը այժմ ստացել է Թէհրանի Ռուսաց դեսպանատունը Մայր Աթոռին հասցնելու համար։

Բայց որպէս լսում ենք տակաւին Ս. Էջմիած-
նայ, թէ Սինօդը և թէ միաբանութիւնը այդ մա-
սին ոչինչ տեղեկութիւն չունեն:

{{Կենտրոն|⁂}}
Պատասխանելով Кавказъ լրագրի A. M. յօդվածագրի մեղադրանքներին, թէ մենք շտապեցինք քննել արվեստագործական ուսումնարանին վերաբերեալ պրօէկտը, նախ քան նա տպվէր, Тифлискій Вѣстникъ լրագիրը ասում է՝ «Մենք ուրախ կը լինէինք, սպասել, եթէ հաւաստի լինէինք, որ պրօէկտը կը տպվի (որի անհրաժեշտութեան վրա շատ անգամ ցոյց է տուել «Մշակ» լրագիրը) նախ
քան քննադատութիւնը կը դառնայ անօգտավէտ, որովհետեւ պրօէկտը կամ կընդունւի կամ կը մերժվի մասնաժողովից, այսինքն երկու դէպքում ևս, երբ ամեն կրիտիկը աւելորդ կը լինի և կը յիշեցնի «ընթրիքից յետոյ խարդալը»։ Ինչպէս յայտնի է ներկայ դէպքում այնպէս էլ կատարվեցաւ՝ մասնաժողովը արդէն ունեցել է նիստ, իսկ պրօէկտը դեռ ոչ մի տեղ տպած չէ:</text>
      <sha1>be2rsaqyq2r42s8l7uj1ijp548nj9v4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Մշակ/1873/10/Հռօմի պապը և Եւրօպա</title>
    <ns>0</ns>
    <id>152075</id>
    <revision>
      <id>397723</id>
      <timestamp>2026-10-14T13:54:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lilitik22</username>
        <id>1072</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «{{Վերնագիր |title=Հռօմի պապը և Եւրօպա |section =  |previous = |next =  |notes =  |author =Մշակ}}  &lt;div style=&quot;width: 35em; text-align:justify; text-indent:1.5em; margin-left:3em&quot;&gt;  {{Կենտրոն|'''ՀՌՕՄԻ ՊԱՊԸ ԵՒ ԵՒՐՕՊԱ'''}} {{rule|4em}} &lt;big&gt;'''Ք'''&lt;/big&gt;անի գնում է, կաթօլիկութեան թշնամիների թիւը աւելանում է &lt;big&gt;'''Ե'''&lt;/big&gt;ւրօպայում:  &lt;big&gt;'''Ի'''&lt;/big&gt;տալիայո...»:</comment>
      <origin>397723</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7661" sha1="bw4e0gwrtncbugcxbygpsmqc87ilp2q" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title=Հռօմի պապը և Եւրօպա
|section = 
|previous =
|next = 
|notes = 
|author =Մշակ}}

&lt;div style=&quot;width: 35em; text-align:justify; text-indent:1.5em; margin-left:3em&quot;&gt;

{{Կենտրոն|'''ՀՌՕՄԻ ՊԱՊԸ ԵՒ ԵՒՐՕՊԱ'''}}
{{rule|4em}}
&lt;big&gt;'''Ք'''&lt;/big&gt;անի գնում է, կաթօլիկութեան թշնամիների թիւը աւելանում է &lt;big&gt;'''Ե'''&lt;/big&gt;ւրօպայում:

&lt;big&gt;'''Ի'''&lt;/big&gt;տալիայում, որտեղ պապութիւնը կորցրեց իր աշխարհական իշխանութիւնը, հրատարակվում է մի օրէնք որ պարտաւորում է ընդհանուր զինուորագրութեան և հոգևորական դասը: &lt;big&gt;'''Ն'''&lt;/big&gt;որ վանքերը արգելված է հիմնել և հոգևորականութիւնը զրկվում է ժողովրդական ուսումնարաններ կառավարելու իրաւունքից:

&lt;big&gt;'''Գ'''&lt;/big&gt;երմանիայից եզուիտները աքսորվում են, կաթօլիկ հոգևորականութիւնը իրաւունք է կորցրել հսկել ուսումնարանների վրա և այդ
իրաւունքը պետութիւնը իրան է սեփականացրել...

&lt;big&gt;'''Շ'''&lt;/big&gt;վէյցարիան չէ կամենում հպատակել &lt;big&gt;'''Հ'''&lt;/big&gt;ռօմի աթոռի կամայականութեանը և հրատարակում է մի օրէնք, որի զօրութեամբ
ինքն ժողովուրդը պիտի իր համար եպիսկոպոսներ և քահանաներ ընտրէ:

&lt;big&gt;'''Ի'''&lt;/big&gt;սպանիան որ այդքան ժամանակ հոգևորական ազդեցութեան տակ է եղել, փորձում է հիմնել մի աշխարհական պետութիւն ազատ քահանաների ազդեցութենից:

&lt;big&gt;'''Ո'''&lt;/big&gt;ւնգարիան հրատարակում է մի օրէնք եզուիտների աքսորման վերաբերութեամբ, Պէստ քաղաքի համալսարանից պիտի վերցնվի աստուածաբանական բաժինը, որովհետև ինչպէս ասված է ազատամիտ կուսակցութեան ծրագրի մէջ, աստուածաբանութիւնը գիտութիւն չէ։ &lt;big&gt;'''Ո'''&lt;/big&gt;ւնգարիան կամենում է մտցնել քաղաքական ամուսնութիւնը...

&lt;big&gt;'''Ա'''&lt;/big&gt;յդ տեսակ դրութեան մէջ է &lt;big&gt;'''Ե'''&lt;/big&gt;ւրօպան:
&lt;big&gt;'''Պ'''&lt;/big&gt;ապը տեսնում է որ սուրբ &lt;big&gt;'''Ա'''&lt;/big&gt;թոռի թշնամիների թիւը օրից օր աւելանում է:

&lt;big&gt;'''Ա'''&lt;/big&gt;նցեալ տարվայ դեկտեմբերի 22-ին կարդինալների ժողովում ասած ճառախօսութեան մէջ &lt;big&gt;'''Պ'''&lt;/big&gt;ապի բերանից այդ առարկայի
վերա լսվեցան սաստիկ գանգատներ: &lt;big&gt;'''Պ'''&lt;/big&gt;իոս IX-դ կէս աշխարհին բացարձակ պատերազմ է յայտնել: &lt;big&gt;'''Ն'''&lt;/big&gt;ա չէ նկատում որ ինքն է մեղաւոր թէ բարոյական նշանակութիւն է կորցրել, թէ կամենալով իրան բարձրացնել ընդհակառակն ինքն իր իշխանութիւնը կոտրել է: &lt;big&gt;'''Ն'''&lt;/big&gt;որա թուլութիւնը աշխարհական իշխանութեան կորստեան մէջ չէ բաղկանում, բայց նրա թուլութեան պատճառը այն է, որ պապութեան հիմնարկութիւնը յետ է մնացել ժամանակից և անչափ բազմացել են կաթօլիկ եկեղեցու մէջ նոր տարօրինակ և ժամանակին անյարմար վարդապետութիւնները...

&lt;big&gt;'''Ն'''&lt;/big&gt;որա կարծիքով աշխարհը փչացել է և չէ կամենում նրանից խորհուրդներ ընդունել... &lt;big&gt;'''Գ'''&lt;/big&gt;երմանիայի վերաբերութեամբ նա ասում է, թէ &lt;big&gt;'''Գ'''&lt;/big&gt;երմանիայի կայսրը չէ հասկանում որ իր բոլոր հպատակներից կաթօլիկները ամէնահաւատարիմ տէրութեան հպատակներ են... &lt;big&gt;'''Ա'''&lt;/big&gt;յդ ինչպէս է եղել, որ &lt;big&gt;'''Գ'''&lt;/big&gt;երմանիայում կաթօլիկները ամենահաւատարիմ հպատակներ են, հարցնում է „Kölnische Zeitung“ լրագիրը, երբ որ մենք տեսնում ենք, որ գլխաւորապէս &lt;big&gt;'''Ե'''&lt;/big&gt;ւրօպայի բուն կաթօլիկ երկիրներում ամենից յաճախ յեղափոխութիւններ են լինում, գլխաւորապէս &lt;big&gt;'''Ի'''&lt;/big&gt;սպանիայում, &lt;big&gt;'''Ի'''&lt;/big&gt;տալիայում ու &lt;big&gt;'''Ֆ'''&lt;/big&gt;րանսիայում ժողովուրդը շապիկի պէս է փոխում տէրութիւնները, գլխաւորապէս &lt;big&gt;'''Ա'''&lt;/big&gt;մէրիկայի կաթօլիկ հանրապետութիւնների մէջ, միջին և հարաւային &lt;big&gt;'''Ա'''&lt;/big&gt;մէրիկայի հանրապետւոթիւններում, ամենից դժուար է հաշուել
քաղաքացիների տևողական հաւատարմութեան վրա այս կամ այն եղած սահմանադրութեանը...

&lt;big&gt;'''Հ'''&lt;/big&gt;ռօմի պապը իր ճառախօսութեան մէջ չէ թագցնում իր անբաւականութիւնը և չէ քաշվում իրան &lt;big&gt;'''Ք'''&lt;/big&gt;րիստոսի փոխանորդ
երկրիս վրա անվանելուց յետոյ, ամենաանվայել հայհոյանքներ արտասանել այս կամ այն ընդիմադրող կաթօլիկ համայնքի վերաբերութեամբ:

&lt;big&gt;'''Ն'''&lt;/big&gt;ա չէ մոռացել արժանացնել և մեր հայերին իր կոպիտ հայհոյանքներին՝ „&lt;big&gt;'''Ի'''&lt;/big&gt;նձ տխրալի է յիշել. ասում է նա, որ այդ ամօթ հայերի փոքրիկ խումբը, գլխաւորապէս &lt;big&gt;'''Կ'''&lt;/big&gt;. &lt;big&gt;'''Պ'''&lt;/big&gt;օլսում, աշխատում է յանդգնաբար, բռնի կերպով և խորամանկութեամբ ճնշել իր ազդեցութեամբ կաթօլիկների մեծ մասը որք մնացել են հաւատարիմ, հեռացնել նրանց բարոյական պարտքից: &lt;big&gt;'''Ի'''&lt;/big&gt;րանց դաւաճան խորամանկութեամբ, կաթօլիկների սուտ անունով, նրանք ապստամբվում են մեր բարձր իրաւասութեան և օրինական պատրիարքի դէմ: &lt;big&gt;'''Ն'''&lt;/big&gt;րանք կարողացան գրաւել մարմնական իշխանութիւնը, կազմեցին ժողովներ, ընտրեցին իրանց համար մի ուրիշ պատրիարք և զրկեցին կաթօլիկութիւնը այն իրաւունքներից, որք մինչև այժմ պայմանագրերի զօրութեամբ, հովանաւորում էին նրանց գոյութիւնը“:

&lt;big&gt;'''Ա'''&lt;/big&gt;յդ հայհոյանքներ է թափում սուրբ հայրը և մեր հայրենակիցների վերայ:

&lt;big&gt;'''Պ'''&lt;/big&gt;ապը յոյս չէ կտրում որ իր խօսքերը ազդեցութիւն կունենան և իր սկսած պատերազմից յետ չէ ուզում կանգնել...: &lt;big&gt;'''Բ'''&lt;/big&gt;այց
աշխարհը փչացած է և չէ կամենում դաս առնել այդ տեսակ քարոզներից...</text>
      <sha1>bw4e0gwrtncbugcxbygpsmqc87ilp2q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Մշակ/1873/10/Նամակ Կ. Պօլսից</title>
    <ns>0</ns>
    <id>152076</id>
    <revision>
      <id>397724</id>
      <timestamp>2026-10-14T13:55:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lilitik22</username>
        <id>1072</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «{{Վերնագիր |title=Նամակ Կ. Պօլսից |section =  |previous = |next =  |notes =  |author =Մշակ}}  &lt;div style=&quot;width: 35em; text-align:justify; text-indent:1.5em; margin-left:3em&quot;&gt;  {{Կենտրոն|'''ՆԱՄԱԿ Կ. ՊՕԼՍԻՑ'''}} {{rule|4em}} Տաճկաբնակ Հայերը մի բախտաւոր ներկայի վերայ են կանգնած։ Բայց ցաւելով պէտք է խոստովանուել, որ նորա իւրեանց դրութիւնի...»:</comment>
      <origin>397724</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10755" sha1="6uc7f3a6wduw0bu03o1jl8si8too6k6" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title=Նամակ Կ. Պօլսից
|section = 
|previous =
|next = 
|notes = 
|author =Մշակ}}

&lt;div style=&quot;width: 35em; text-align:justify; text-indent:1.5em; margin-left:3em&quot;&gt;

{{Կենտրոն|'''ՆԱՄԱԿ Կ. ՊՕԼՍԻՑ'''}}
{{rule|4em}}
Տաճկաբնակ Հայերը մի բախտաւոր ներկայի վերայ են կանգնած։ Բայց ցաւելով պէտք է խոստովանուել, որ նորա իւրեանց դրութիւնից օգուտ քաղել չը գիտեն: Նոքա ապրում են մի այնպիսի երկրում, ուր տիրօղ ազգը, թէ կրօնքով, թէ սովորութիւններով, և թէ ազգային այլ յատկութիւններով, բոլորովին տարբերվում է իւրեանցից: Նոքա ապրում են մի այնպիսի երկրում, ուր տիրօղ ազգը, թէ իւր թւի բազմութեամբ և թէ իւր մտաւոր և նիւթական գործունէութեան մէջ, խիստ ստոր աստիճանի վերա է գտանվում, քան թէ հպատակ ազգերը:

Հայը, եթէ կարօղացաւ պահպանել տաճկաստանում իւր կրօնքը, իւր ազգային գոյութիւնը, դորանով նա պարտական է մահմետականութեան շրջափակ, խորութիւն դնօղ և հալածասէր բնաւորութեանը: Հայը, եթէ վայելում է ազատութիւն իւր ազգային հիմնարկութիւնների մէջ, դորանով նա պարտական է տիրօղ ազգի դեռ մանուկ քաղաքական զարգացմանը:

Իսկ այդ ազատութիւնը ժամանակաւոր է: Նա երկար չը պիտի տևէ: Իսկ Հայը կարողանո՞ւմ է օգուտ քաղել նորանից:

Այդ հարցի պատասխանը կը գտանէ ընթերցօղը իմ առաջին նամակի մէջ,&lt;ref&gt;Տե՛ս Մշակի № 9&lt;/ref&gt; ուր թէև համառօտ, բայց մի ընդհանուր տեսութիւն էի արած Կ. Պօլսի մտածօղ ազգայինների գործունէութեան մասին:

Այս անգամիս հարկաւոր եմ համարում քննել մի քանի մասնաւոր երևոյթներ:

Համարեա ամէն օր, ամէն շաբաթ շոգենաւը բերում է Կ. Պօլիս փոքր Ասիայի զանազան գաւառներից մի խումբ հայազգի պանդուխտներ, որք, թողելով տուն, տեղ, ընտանիք, գալիս են այս քաղաքը, որ մշակութիւնով, համալութիւնով, մի
քանի ղուրուշ փող վաստակեն, տանեն իւրեանց չքաւոր ընտանիքը պահեն: Թէև խիստ սակաւներին այդ թշուառներից յաջողվում է ողջութեամբ իւրեանց հայրենիքը դառնալ:

Կ. Պօլսի ազգային վերնագիրը իւր ճակատին հպարտութեամբ կրօղ լրագրութիւնը մինչև այսօր չը քննեց բուն պատճառը այդ վնասակար գաղթականութեան: Բացի մի քանի մասնաւոր խօսքերից,— «Ըշտէ քուրդերը կը թալնեն կոր:»—
«Ըշտէ չէրքէզները աւազակութիւն կընեն:»— «Ըշտէ ֆիլան փաշան աղէկ ղօնուշմիղ չըլլար կոր»:

Քուրդերի, Չէրքէզների և այլ դոցա նման ազգերի վնասակար յարաբերութիւնը Հայերի հետ, և նոցա յաղթահարութիւնները ժամանակաւոր մի բան են: Դոքա չեն և չեն էլ կարօղ Հայերի գլխաւոր անբախտութեան պատճառ դառնալ: Որոյ ընդհակառակն մենք պնդում ենք, որ այդպիսի ազգերի դրացութիւնը առաւելապէս նպաստում է Հայերի բախտաւոր ապագային:

Մեր խօսքը ապացուցանելու համար օրինակ առնեմք Վասպուրականի և Տարօնայ նահանգները: Քուրդերին մեք գտանում եմք այդ երկրներում մի թափառաշրջիկ, աստանդական ազգ, առանց հիմնաւոր բնակութեան, որ իւր ապրուստը գտանում էր միայն խաշնարածութեան մէջ: Այդպիսի ազգերը շատ բնական է, որ օտարանում են հողից և նորա մշակութիւնից: Այդ իսկ պատճառաւ երբ տէրութիւնը առաջարկեց տեղային բնակիչներին հողերը թափեայ&lt;ref&gt;Թափիայ։ Տէրութիւնը, թէ այդ և թէ Փոքր Ասիայի զանազան գաւառներում, սեփականացնելով իւրեան զանազան բռնակալների տիրած հողերը, խիստ էժան գնով վաճառեց երկրի բնակիչների վերայ: Դա կոչվում է թափիայ։ Թափիա արած հողը համարվում է սեպհականութիւն, տէրը կարօղ է վաճառել, գրաւ դնել և
վարուել նորա հետ, որպէս իւր կամքն է: Միայն նորա մահից յետոյ ժառանգը պիտի յայտնէ, թէ ինքը կամէր մշակել հօր թողած հողերը:&lt;/ref&gt; անել, գլխաւորապէս Հայերին մնաց երկրի ընդարձակ դաշտերը, իսկ Քուրդերը չը կարօղացան այնտեղ հիմք ձգել:

Վասպուրականի հանգուցեալ Արծիւը «Ազգ... հայրենի՜ք... Հայաստա՛ն«...»  գոռալով, կամենում էր Հայկի և Արամի անցեալ յիշատակներով միայն կերակրել սոված ժողովուրդը, չը մտածելով որ, մարդը իւր կեանքի գոյութիւնը պահպանելու համար կարօտ է նիւթական սնունդի և ոչ երևակայական քամիների: Այժմեան լրագրութիւնը միակ ճարը գտանում է դպրոցների, ուսման և կրթութեան մէջ, չը մտածելով, որ լոկ այդ բեմը քաղցած փորին կերակուր չի տալ:

Կ. Պօլսի հայ մտածօղները չը կարողացան մինչև այսօր իրենց ուշադրութիւնը դարձնել այն առարկայի վերա, թէ մի ազգի իւր գոյութիւնը պահպանելու գլխաւոր պայմաններից մինը է հողը և նորա մշակութիւնը: Թէ մի ազգ, որ իւր կեանքի
պահպանութիւնը չէ հիմնած հողի արդիւնաբերութեան վերա, նա ոչ միայն երկար ապրել կարող չէ, այլ և չէ կարող ազգ համարուել:

Գաղթականութեան հոսանքը դէպի մեծ քաղաքները, որ ամէն տարի հազարաւորներին խլում է հայրենի հողի արմատից, պատրաստում է հայերից ժողովրդի մի դաս, բոլորովին անպիտանացած ազգայնութեան մարմնի մէջ: Մի ազգի գլխաւոր հիմքը է հողը, իսկ նորա գլխաւոր ուժը գտանում է երկրագործ և արդիւնաբերող դասի մէջ: Սպառօղ դասը մի անհրաժեշտ միքենայ է այդ կազմակերպութեան մէջ:

Իսկ գաղթականութիւնը շարունակվում է: Ժողովուրդը օրըստօրէ հեռանում է Հայաստանի կենդրօնից: Նորա ուժերը ցրվում են և հայրենեաց դաշտերը մնում են ամայի, դատարկացած:

Ինչով կարելի է այդ հոսանքի պատճառը բացատրել:

Երկու բանից մինը պէտք է լինի. կամ Հայերը ընդունակ չեն երկրագործութեան մէջ, կամ եթէ ընդունակ են, նոցա մշակութեան արդիւնաբերութիւնը այնքան օգուտ չէ բերում, որ կարօղանային ապահովել իւրեանց ապրուստը:

Վերջին պատճառը աւելի հաւանական է: Շարունակ սովորական, և միատեսակ ընտեղէնների վարուցանքը, մշակութեան նահապետական ձեևերը, երկրի չափազանց էժանութիւնը, եթէ աւելացնենք դոցա վերա տէրութեան, ինքն ըստ ինքեան թեթև, բայց արդիւնաբերութեան համեմատ ծանր հարկերը.— մեք կը տեսնեմք որ երկրագործին աւելի ոչինչ չէ մնում իւր ապրուստը ապահովելու։

Գիւղատնտեսական ուսումնարանը, որ միակ ճարն է այդպիսի դէպքերի առաջն առնելու, դեռ ևս չէ հետաքրքրում Կ. Պօլսի լրագրութեան ուշադրութիւնը:—

— Երկրի հում բերքերը արուեստագործելու համար արուեստագիտական ուսումնարանների մասին նա մտածել անգամ չէ ուզում:

— Երկրի մթերքը վաճառահանելու համար, Տրապիզօնից Արզերում, այնտեղից Վան, Վանից Մուշ, մինչև Մուսուլ և Բաղդատ երկաթուղի շինելու հարցը բարձրացնել չէ ուզում, որովհետեւ կենդրօնական Ասիոյ խնդիրը նորան շատ է զբաղեցրել...

— Մշեցի, Բաղէշցի կամ Վանէցի Հային մի վաշխառու Քրդից, կամ Տաճկից, հարիւր ղուրուշ փոխ առնել, և շուտով մի քանի հարիւր պարտական մնալ, այնուհետև իւր կինը, ընտանիքը գրաւ թողնել, Պօլսի սօխախներում տարիներով
փթել և մաշուել,— այդ երևոյթները նորան չեն գրաւում որ գիւղական փոխատու ընկերութիւնների վերա մտածէ: Որովհետև նա շատ պարապուած է նորանով, որ գիտենայ դեռ ևս ինչ երազներ է տեսնում Բիսմարկը իւր անկողինի մէջ:

Ահա բոլոր դատարկութիւնը Պօլսի լրագրութեան որ մեք յիշեցիմք մեր առաջին նամակում, մնացորդը խոստանում եմ գրել յետոյ․

{{Աջաթև|'''Մ.'''}}</text>
      <sha1>6uc7f3a6wduw0bu03o1jl8si8too6k6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Մշակ/1873/10/Խառն լուրեր</title>
    <ns>0</ns>
    <id>152077</id>
    <revision>
      <id>397725</id>
      <timestamp>2026-10-14T13:56:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lilitik22</username>
        <id>1072</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «{{Վերնագիր |title=Խառն լուրեր |section =  |previous = |next =  |notes =  |author =Մշակ}}  &lt;div style=&quot;width: 35em; text-align:justify; text-indent:1.5em; margin-left:3em&quot;&gt;  {{Կենտրոն|'''ԽԱՌՆ ԼՈՒՐԵՐ'''}} {{rule|4em}} „Մեղու Հայաստանի“ լրագրին հաղորդում են որ „Մշակի“ 7-որդ համարում տպված լուրը գործակատար Դ...եանցի պսակի համար յիսուն րու...»:</comment>
      <origin>397725</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5675" sha1="ofbih7ldf0cx662epmv1ud1580tvnzd" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title=Խառն լուրեր
|section = 
|previous =
|next = 
|notes = 
|author =Մշակ}}

&lt;div style=&quot;width: 35em; text-align:justify; text-indent:1.5em; margin-left:3em&quot;&gt;

{{Կենտրոն|'''ԽԱՌՆ ԼՈՒՐԵՐ'''}}
{{rule|4em}}
„Մեղու Հայաստանի“ լրագրին հաղորդում են որ „Մշակի“ 7-որդ համարում տպված լուրը գործակատար Դ...եանցի պսակի համար յիսուն րուբլի պահանջելու վրա՝ սխալ է: Ահա լրագրի խօսքերը՝

Սխալ ենք ասում, որովհետեւ ինչպէս ինքը արժ. Դ...եանցը հաղորդում է, ահա՛ իրողութիւնը: Մի սամսոնցի օտարական երիտասարդ լուսաւորչական ձևանալով, նշանադրվում է Սիմէօն քահանայի ծխոց մի օրիորդի հետ և խնդրում է քահանայից, որ իրան պսակէ: Գործակատարը համաձայն օրինաց պահանջում է 12 անձանց վկայութիւն անվաւէր, որն առաքվում է Ախալցխայի հոգևոր կառավարութեան, բայց առանց սրանից պատասխան սպասելու, երիտասարդը գնում է Ալաստան գիւղը և պսակվում է Կաթօլիկ քահանայից: Այժմ վերոյիշեալ խաբեբայ երիտասարդը, որ դաւանութեամբ Կաթօլիկ է եղած, անյայտացել է, որոյ մասին գործը շարունակվում է այժմ մարմնաւոր դատարանում, թէ նա ով է և որտեղից է եկել։

Тифлисскій Вѣстникъ ռուս լրագիրը քաղուածք անելով „Մշակի“ առաջնորդող յօդվածից արվեստագործական ուսումնարանի մասին (№ 6), ծաղրական կերպով յարձակվել է տեխնիկային ընկերութենից ներկայացրած պրօէկտի դէմ: Մի և նոյն ժամանակ վրաց „Դրօէբա“ տպում էր իր էջերում „Մշակի“ առաջնորդող յօդվածը, աւելացնելով թէ ինքն չէր հաւատայ այդ տեղեկութիւններին, միայն մի բան ստիպում է հաւատալ, այն է՝ որ մինչև այժմ քաղաքային վարչութիւնը չէ հերքել „Մշակի“ տարածված լուրերը: Тиф. Вѣст. լրագրի յօդվածը յարուցեց մի պատասխան, Кавказъ լրագրի կողմից, որի ոճից և ոգուց երևում է որ գրողը եղել է նոյն իսկ պրօէկտ մշակողներից մինը... և ի՞նչ... „Մշակից“ յայտնած
լուրերը, ա՜ւաղ, ճշմարիտ են...։ Խնդրում ենք մեր ընթերցողներից նորից ուշադրութեամբ կարդալ „Մշակի“ 6-որդ համարը:

{{Կենտրոն|⁂}}
Կարդալով Մեղուի № 7 համարում պարոն Խ. Գրիգորեանի մի քանի տողերը, իբր թէ իմ յայտնած միտքը սխալ է Ուրմիոյ կանանց մասին, ես, ամենայն կրիտիկայից ստոր դասելով պարոնի կարծիքը, հարկաւոր չեմ համարում պատասխանել: Միայն խորհուրդ եմ տալիս պ. Գրիգորեանին փոքր-իշատէ կարդալ սովորել և նորից ընթերցասիրել Մշակի № 50 համարում իմ տպուած նամակը, այն ժամանակ նա իւր պատասխանը կը գտանէ նոյն նամակի մէջ, թէ իմ խօսքերը Ուրմիոյ կանանցը չեն վերաբերում:

{{Աջաթև|Րաֆֆի}}

Ընթերցողը արդէն գիտէ, որ Թիֆլիսի քանի մի հայ կանայք և օրիորդներ դիտաւորութիւն ունեն մի հայոց ամսագիր հրատարակել: Մենք չը գիտենք որքան աջողվելու է այդ ամսագիրը, բայց կարծում ենք, որ դժուար է միայն սկսել, իսկ նիւթերը երբէք պակաս չեն լինի: Բանասիրական մասում, բացի նոր գրվելու պիպասանութիւններից (ինքնուրոյն և թարգմանական), նիւթը արդէն պատրաստ է՝ հարկաւոր է վերցնել միայն մեր ամենալաւ բեմական գրվածները, ինչպէս հանգուցեալ Տէր-Գրիգորեանցի պիէսները և նմանապէս Գաբրիէլ Սունդուկեանցի գրվածները: Պատմական մասում մեծ օգուտ կը բերեր կանանց կրթութեան պատմութիւն, իսկ նամակագրութիւնների կողմից, սկսած մեր գաւառներից մինչև Ցիւրիխի համալսարանը, մենք համոզված ենք, որ թէ օրիորդների տարրական ուսումնարանների թէ բարձր ուսման վերաբերութեամբ թղթակցութիւնները երբէք չէին պակասի...

{{Կենտրոն|⁂}}
„Kölnische Zeitung“ լրագիրը հաղորդում է մեզ, որ Կ. Պօլսում հրատարակվում են այս րօպէիս թուրքերէն լեզվով 12 լրագիր, հայերէն լեզվով 12, յունարէն 10, ֆրանսիարէն 10, անգլիերէն 2, և բօլգարերէն 2։

Գերմաներէն թերթը չէ աջողվում մինչև այժմ։</text>
      <sha1>ofbih7ldf0cx662epmv1ud1580tvnzd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Մշակ/1873/10/Առևտրական</title>
    <ns>0</ns>
    <id>152078</id>
    <revision>
      <id>397726</id>
      <timestamp>2026-10-14T13:57:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lilitik22</username>
        <id>1072</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «{{Վերնագիր |title=Առևտրական |section =  |previous = |next =  |notes =  |author =Մշակ}}  &lt;div style=&quot;width: 35em; text-align:justify; text-indent:1.5em; margin-left:3em&quot;&gt;  {{Կենտրոն|'''ԱՌԵՒՏՐԱԿԱՆ'''}} {{rule|4em}} {{Կենտրոն|'''ԹԻՖԼԻԶԻ ՎԱՃԱՌԱՆՈՑ'''}}  {{Կենտրոն|(Մարտի 14-ին)}}  &lt;poem&gt;ՈՍԿԻՆ, (պօլուիմպէրիալ) . . . . 6 ռ. 7 կ. ԲԱՄԲԱԿԸ Երևանու. . . . . 4 „ 50 „ ” ե...»:</comment>
      <origin>397726</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3140" sha1="a2w3ilzqn3lnlm4j1h4col7z3qd3bze" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title=Առևտրական
|section = 
|previous =
|next = 
|notes = 
|author =Մշակ}}

&lt;div style=&quot;width: 35em; text-align:justify; text-indent:1.5em; margin-left:3em&quot;&gt;

{{Կենտրոն|'''ԱՌԵՒՏՐԱԿԱՆ'''}}
{{rule|4em}}
{{Կենտրոն|'''ԹԻՖԼԻԶԻ ՎԱՃԱՌԱՆՈՑ'''}}

{{Կենտրոն|(Մարտի 14-ին)}}

&lt;poem&gt;ՈՍԿԻՆ, (պօլուիմպէրիալ) . . . . 6 ռ. 7 կ.
ԲԱՄԲԱԿԸ Երևանու. . . . . 4 „ 50 „
” երկրորդ տեսակը. . 4 „ 40 „
” Ամերիկաի սերմից . 6 „ 70 „
ԲՈՒՐԴԸ թուշի . . . . . . . 7 „ 90 „
” ” երկրորդ տեսակը 7 „ 40 „
” թարեքեամի . , . . . 4 „ — —
ՇԱՔԱՐԸ Ռսի (Բրօցկու) . . . 7 „ 70 „
” ” միւս տեսակը . . 7 „ 50 „
” զագրանիցու տրանցիդ. 5 „ 50 „
մաքսը վճարած . . . . . ., 8 „ 70 „
ՇԱՔԱՐԱՎԱԶԸ Ռսի. . . . . . 6 „ 40 „
ՂԱՀՎԱ Լիվանի լաւը. . . . . 14 „ 50 „
ՂԱՀՎԱ Մօկօ, շատ լաւը . . 15 „ 60 „
” Մարտինիկոյի, ցածրը . 12 „ 50 „&lt;/poem&gt;

{{rule|4em}}
&lt;poem&gt;ԱԼԻՒՐԸ Երևանի առաջին տեսակը. . . . . . . . . . . 1 „ 60 „
” ” երկրորդ տեսակը. . . . . . . . . . . 1 „ 55 „
ԱԼԻՒՐԸ Գեանջու հասարակ . 1 „ 80 „
” Շորագեալու. . . . . 1 „ 60 „
ԳԱՐԻՆ Երևանի. . . . . . . 1 „ 10 „
ՊՂՊԵՂԸ . . . . . . . . . 11 „ 70 „
ՇԻՐԲԱԽՏԻ ձէթ. . . . . . . . . 9 „ 70 „
ՄՈՄ . . . . . . . . . . . 12 „ 30 „
&lt;/poem&gt;

{{rule|4em}}

{{Կենտրոն|'''ԱՐՏԱՍԱՀՄԱՆԵԱՆ ՎԱՃԱՌԱՆՈՑ'''}}
{{rule|4em}}

&lt;poem&gt;ՓՈԽԱՆԱԿ. բարաթ պօլս. . . վճա. . . 6—75
” ” Թաւրիզում վճա. . . 4—80
ՄԱՐՍԷԼ և Փարիզ, 100 րուբլին արժէ. . 346 ֆր.
ԼՕՆԴՕՆԻ վերայ, (Օդէսայի կուրսը)
7 րուբլի 34 կոպէկը արժէ . . . . . 1 լիրա.
ՄԱՐՍԷԼՈՒՄ բամբակի 50 քիլօ
(3 փութ 2 գրվ.) ծախվում է . . . 73 ֆրանկ
ՄԱՐՍԷԼՈՒՄ Երևանու Ամերիկ. սերմի բամբակը ծախվում է . . . . . 97 ֆր.
ՄԱՐՍԷԼՈՒՄ թուշի սպիտակ բուրդը
ծախվում է . . . . . 103 ֆր.
” գառան բուրդը արժէ . . — —
” թարաք. բուրդը արժէ 75 ֆր.
” Ղարաբ. բուրդը արժէ 60—65 ֆր.&lt;/poem&gt;

{{rule|4em}}

{{Կենտրոն|'''ՊԵՏԵՐԲՈՒՐԳԻ ՎԱՃԱՌԱՆՈՑ'''}}

{{Կենտրոն|(Մարտի 2-ին)}}
&lt;poem&gt;ԼՕՆԴՕՆ. — մի ռուբլի արժէ 32&lt;sup&gt;23&lt;/sup&gt;/&lt;sub&gt;32&lt;/sub&gt; պէնս (փոխանակ 40 պէնս):
ՓԱՐԻԶ. — մի ռուբլի արժէ 347&lt;sup&gt;23&lt;/sup&gt;/&lt;sub&gt;32&lt;/sub&gt; սանտիմ (փոխանակ 400 սանտիմ):
Առաջին ներքին 5% փոխառութեան տոմսակ 154&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;/&lt;sub&gt;8&lt;/sub&gt;
երկրորդ 151&lt;sup&gt;23&lt;/sup&gt;/&lt;sub&gt;32&lt;/sub&gt;
5% Բանկի տոմսակ ” 1 շրջանի 95
” ” ” 2 շրջանի 94&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;/&lt;sub&gt;8&lt;/sub&gt;
” ” ” 3 շրջանի —&lt;/poem&gt;</text>
      <sha1>a2w3ilzqn3lnlm4j1h4col7z3qd3bze</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Մշակ/1873/10/Յայտարարութիւններ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>152079</id>
    <revision>
      <id>397727</id>
      <timestamp>2026-10-14T13:58:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lilitik22</username>
        <id>1072</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «{{Վերնագիր |title=Յայտարարութիւններ |section =  |previous = |next =  |notes =  |author =Մշակ}}  &lt;div style=&quot;width: 35em; text-align:justify; text-indent:1.5em; margin-left:3em&quot;&gt;  {{Կենտրոն|'''ՅԱՅՏԱՐԱՐՈՒԹԻՒՆՆԵՐ'''}} {{rule|4em}} &lt;big&gt;'''„АГЕНТСТВО ДВИГАТЕЛЬ“'''&lt;/big&gt;  „&lt;big&gt;'''Դ'''&lt;/big&gt;վիգատէլ“ անվանված գործակատարութիւն, ԲԱՐՁՐԱԳՈՅՆ հաստատված ցա...»:</comment>
      <origin>397727</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2868" sha1="e746viruh1mmcfqkf0y55yyb1w46wjl" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title=Յայտարարութիւններ
|section = 
|previous =
|next = 
|notes = 
|author =Մշակ}}

&lt;div style=&quot;width: 35em; text-align:justify; text-indent:1.5em; margin-left:3em&quot;&gt;

{{Կենտրոն|'''ՅԱՅՏԱՐԱՐՈՒԹԻՒՆՆԵՐ'''}}
{{rule|4em}}
&lt;big&gt;'''„АГЕНТСТВО ДВИГАТЕЛЬ“'''&lt;/big&gt;

„&lt;big&gt;'''Դ'''&lt;/big&gt;վիգատէլ“ անվանված գործակատարութիւն, ԲԱՐՁՐԱԳՈՅՆ հաստատված ցամաքի, գետերի և ծովի վրա ապահովութեան և բեռներ տեղափոխվելու ընկերութիւնը, ընդունում է ամեն տեսակ բեռներ և ապրանք թէ &lt;big&gt;'''Ռ'''&lt;/big&gt;ուսաստան թէ &lt;big&gt;'''Ա'''&lt;/big&gt;րտասահման ուղարկելու և նոյնպէս փոխ է տալիս նրանց գրաւականով գումարներ:

&lt;big&gt;'''Կ'''&lt;/big&gt;օնտօրան (գրասենեակը) գտնվում է՝ &lt;big&gt;'''Ս'''&lt;/big&gt;օլօտկում, &lt;big&gt;'''Խ'''&lt;/big&gt;ատիսօվի տանը, և &lt;big&gt;'''Թ'''&lt;/big&gt;ուրքի մէյդան վրա &lt;big&gt;'''Շ'''&lt;/big&gt;ադինովի քարվանսարայում:

&lt;big&gt;'''Ն'''&lt;/big&gt;ոյն տեղ գտնվում է և &lt;big&gt;'''Ռ'''&lt;/big&gt;ուսաց 2-որդ
կրակի դէմ ապահովութեան ընկերութեան բաժանումն որ ապահովում է թէ շարժական թէ անշարժ կայքեր, ինչպէս &lt;big&gt;'''Թ'''&lt;/big&gt;իֆլիսում,
նոյնպէս և &lt;big&gt;'''Ա'''&lt;/big&gt;նդրկովկասի այլ քաղաքներում:

{{Աջաթև|&lt;big&gt;'''Գ'''&lt;/big&gt;ործակատար &lt;big&gt;'''Պ'''&lt;/big&gt;էպինով}}

----
&lt;big&gt;'''Ո'''&lt;/big&gt;ւնիմ պատիւ յայտնել &lt;big&gt;'''Տ'''&lt;/big&gt;փխիսոյ յարգոյ հասարակութեան, որ ես ներկայում ծախում եմ լօտօ որն որ իւրաքանչիւր լոտօն կը բաղկացնի 63 հոգոյ խաղը. գինն է 8 մանէթ: &lt;big&gt;'''Ց'''&lt;/big&gt;անկացողք կարող են դիմել &lt;big&gt;'''Ծ'''&lt;/big&gt;էրէթէլի տպարան և հարցնել &lt;big&gt;'''Վ'''&lt;/big&gt;անօ &lt;big&gt;'''Կ'''&lt;/big&gt;ալատօզովին:

----
{{Կենտրոն|&lt;big&gt;'''ОБЪЯВЛЕНІЕ'''&lt;/big&gt;}}

По случаю отъѣзда хозяина ПРОДАЕТСЯ, очень дешево ДВУХЪ ЭТАЖНЫЙ ДОМЪ СЪ ДВОРОМЪ въ 100 САЖЕНЕЙ, подѣ Давидомъ на Чавчавадзевской улицѣ, противъ
Цукіанова. О цѣнѣ спросить въ редакціи газеты „ДРОЭБА“ у Эфимія Хеладзе.

----
ԾԱԽՎՈՒՄ Է քաղաքում (Սօլօլակում) 500 սաժէն տարածութեամբ մի հող։ Գնի մասին կարելի է տեղեկանալ Կ. Կրիժանովսկու տանը, Կօնսուլի փողոցում Թիֆլիսի մէջ:</text>
      <sha1>e746viruh1mmcfqkf0y55yyb1w46wjl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>397728</id>
      <parentid>397727</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T13:58:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lilitik22</username>
        <id>1072</id>
      </contributor>
      <origin>397728</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2888" sha1="pmaf68r4nlf7yybhxy6duxnjf8be91z" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title=Յայտարարութիւններ
|section = 
|previous =
|next = 
|notes = 
|author =Մշակ}}

&lt;div style=&quot;width: 35em; text-align:justify; text-indent:1.5em; margin-left:3em&quot;&gt;

{{Կենտրոն|'''ՅԱՅՏԱՐԱՐՈՒԹԻՒՆՆԵՐ'''}}
{{rule|4em}}

{{Կենտրոն|&lt;big&gt;'''„АГЕНТСТВО ДВИГАТЕЛЬ“'''&lt;/big&gt;}}

„&lt;big&gt;'''Դ'''&lt;/big&gt;վիգատէլ“ անվանված գործակատարութիւն, ԲԱՐՁՐԱԳՈՅՆ հաստատված ցամաքի, գետերի և ծովի վրա ապահովութեան և բեռներ տեղափոխվելու ընկերութիւնը, ընդունում է ամեն տեսակ բեռներ և ապրանք թէ &lt;big&gt;'''Ռ'''&lt;/big&gt;ուսաստան թէ &lt;big&gt;'''Ա'''&lt;/big&gt;րտասահման ուղարկելու և նոյնպէս փոխ է տալիս նրանց գրաւականով գումարներ:

&lt;big&gt;'''Կ'''&lt;/big&gt;օնտօրան (գրասենեակը) գտնվում է՝ &lt;big&gt;'''Ս'''&lt;/big&gt;օլօտկում, &lt;big&gt;'''Խ'''&lt;/big&gt;ատիսօվի տանը, և &lt;big&gt;'''Թ'''&lt;/big&gt;ուրքի մէյդան վրա &lt;big&gt;'''Շ'''&lt;/big&gt;ադինովի քարվանսարայում:

&lt;big&gt;'''Ն'''&lt;/big&gt;ոյն տեղ գտնվում է և &lt;big&gt;'''Ռ'''&lt;/big&gt;ուսաց 2-որդ
կրակի դէմ ապահովութեան ընկերութեան բաժանումն որ ապահովում է թէ շարժական թէ անշարժ կայքեր, ինչպէս &lt;big&gt;'''Թ'''&lt;/big&gt;իֆլիսում,
նոյնպէս և &lt;big&gt;'''Ա'''&lt;/big&gt;նդրկովկասի այլ քաղաքներում:

{{Աջաթև|&lt;big&gt;'''Գ'''&lt;/big&gt;ործակատար &lt;big&gt;'''Պ'''&lt;/big&gt;էպինով}}

----
&lt;big&gt;'''Ո'''&lt;/big&gt;ւնիմ պատիւ յայտնել &lt;big&gt;'''Տ'''&lt;/big&gt;փխիսոյ յարգոյ հասարակութեան, որ ես ներկայում ծախում եմ լօտօ որն որ իւրաքանչիւր լոտօն կը բաղկացնի 63 հոգոյ խաղը. գինն է 8 մանէթ: &lt;big&gt;'''Ց'''&lt;/big&gt;անկացողք կարող են դիմել &lt;big&gt;'''Ծ'''&lt;/big&gt;էրէթէլի տպարան և հարցնել &lt;big&gt;'''Վ'''&lt;/big&gt;անօ &lt;big&gt;'''Կ'''&lt;/big&gt;ալատօզովին:

----
{{Կենտրոն|&lt;big&gt;'''ОБЪЯВЛЕНІЕ'''&lt;/big&gt;}}

По случаю отъѣзда хозяина ПРОДАЕТСЯ, очень дешево ДВУХЪ ЭТАЖНЫЙ ДОМЪ СЪ ДВОРОМЪ въ 100 САЖЕНЕЙ, подѣ Давидомъ на Чавчавадзевской улицѣ, противъ
Цукіанова. О цѣнѣ спросить въ редакціи газеты „ДРОЭБА“ у Эфимія Хеладзе.

----
ԾԱԽՎՈՒՄ Է քաղաքում (Սօլօլակում) 500 սաժէն տարածութեամբ մի հող։ Գնի մասին կարելի է տեղեկանալ Կ. Կրիժանովսկու տանը, Կօնսուլի փողոցում Թիֆլիսի մէջ:</text>
      <sha1>pmaf68r4nlf7yybhxy6duxnjf8be91z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Մշակ/1873/10/Նիկօղայոս Կօպէրնիկ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>152080</id>
    <revision>
      <id>397730</id>
      <timestamp>2026-10-14T14:01:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lilitik22</username>
        <id>1072</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «{{Վերնագիր |title=Նիկօղայոս Կօպէրնիկ |section =  |previous = |next =  |notes =  |author =Մշակ}}  &lt;div style=&quot;width: 35em; text-align:justify; text-indent:1.5em; margin-left:3em&quot;&gt;  {{Կենտրոն|'''ՆԻԿՕՂԱՅՈՍ ԿՕՊԷՐՆԻԿԸ'''}} {{rule|4em}} Ներկայ 1873 թ. փետրուարի 19-ին Թորն քաղաքում կատարուեցաւ չորս հարիւր ամեայ յիշատակը այն մարդու ծննդեան, որ ամ...»:</comment>
      <origin>397730</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15393" sha1="jr13tqs7rjbm7p5zph0x5bdyu9wgi41" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title=Նիկօղայոս Կօպէրնիկ
|section = 
|previous =
|next = 
|notes = 
|author =Մշակ}}

&lt;div style=&quot;width: 35em; text-align:justify; text-indent:1.5em; margin-left:3em&quot;&gt;

{{Կենտրոն|'''ՆԻԿՕՂԱՅՈՍ ԿՕՊԷՐՆԻԿԸ'''}}
{{rule|4em}}
Ներկայ 1873 թ. փետրուարի 19-ին Թորն քաղաքում կատարուեցաւ չորս հարիւր ամեայ յիշատակը այն մարդու ծննդեան, որ ամենից աւելի պատկանում է ամբողջ աշխարհին։ Այդ մարդը Նիկողայոս Կոպերնիկն է։ Գերմանիան և Լեհաստանը մինչև այժմ վիճում են միմեանց հետ այդ աստղաբաշխութեան հօր ծագման մասին. իւրաքանչիւրը նոցանից իւրեան է սեփականում նորան։ Վէճը առաջ է գալիս նորանից, որ Թորն քաղաքը՝ Կոպերնիկի հայրենիքը, երկու հարիւր տարու չափ գտնուելով գերմանական ասպետների իշխանութեան տակ, 1410 թուի Տոնէնբուրգի պատերազմից յետոյ, այլ ևս չը կարողանալով տանել ասպետների բռնութեանը ու ճնշող հարկերին, ապստամբեցաւ ու այժմեան արքունական Պրուսիայի ուրիշ քաղաքների հետ ինքնակամ մտաւ Լեհացւոց Կազիմիր IV թագաւորի իշխանութեան տակ։ Չը նայելով այդ փոփոխութեանը, երկրի մէջ տիրում էին դեռևս գերմանական լեզուն, սովորութիւնները, օրէնքները, կառաւարութեան եղանակը մանաւանդ պաշտօնական տեղերում, որոնք համարեա միայն գերմանացւոց ձեռքն էին և որոնց կարգին իւր ծագումով պատկանում էր Կոպերնիկը, բացի դորանից նորա մօտիկ ազգականները գերմանացիք էին. նա ինքը խօսում էր գերմաներէն։ Իսկ Լեհացիքը իւրեանց իրաւասութիւնը հիմնում էին նորա վերա, որ նորա ծննդեան ժամանակ Թորն քաղաքը արդէն եօթը տարի էր, որ նոցա իշխանութեան տակ էր և Կոպերնիկը Կրակովի համալսարանում, ուր այնտեղի սովորութեան համեմատ չորս ազգութիւններից մինի մէջ պէտք է գրուէր, նա գրուեց Լեհացւոց կարգում։ 

Լեհացի թէ Գերմանացի Կոպերնիկը իւր գիւտերով համաշխարհական մարդ դարձաւ, ուրեմն աւելորդ չի լինել այստեղ նորա համառօտ կենսագրութիւնն անել։ 

Տասն և չորորդ տարու վերջերում Կոպերնիկեան տունը Բօհեմիայից կամ Վեստֆալիայից վերաբնակուեցաւ Կրակով և յետոյ Թորն։ Այդ տանը պատկանող Նիկողայոս Կոպերնիկը, որ մի ունևոր և երևելի վաճառական էր և մի և նոյն ժամանակ վարում էր Թորն քաղաքի դատաւորի պաշտօնը, ամուսնացաւ մի գերմանացի աղջկայ՝ Բարբարայ Վացելրօդէի հետ։ Այդ ամուսնութենից 1473 թ. փետրվարի 19-ին ծնաւ նոյն քաղաքում Նիկողայոս Կոպերնիկը։ Տասն տարեկան հասակում պատանի Կոպերնիկը զրկուեցաւ իւր հօրից և նորա ու նորա եղբօր Անդրէասի հոգացողութիւնը յանձնառաւ նոցա մօրեղբայր Ղուկաս Վացելրօդէ։ Տասն և ութ տարեկան հասակում նա մտաւ Կրակովի համալսարանը, ուր ուսանում էր աստուածաբանութիւն և փիլիսոփայութիւն, մի և նոյն ժամանակ և հին լեզուներ, բժշկութիւն և մաթեմատիկա։ Կոպերնիկը չորս տարի անցկացրեց այստեղ ամենածանր աշխատանքի մէջ. յետոյ չը նայելով որ նորա մօրեղբայրը լաւ տեղ էր ճարել նորա համար Ֆրաուէնբուրգում, նա գնաց Իտալիա և շարունակեց իւր ուսումը Բօլօնիայի և Պադուայի հռչակաւոր համալսարաններում։ 1499 թ. նա ստացաւ աշխարհագիտութեան և բժշկութեան դօկտօրի աստիճան։ 1500 թ. նա արդէն մաթեմաթիկայի պրօֆեսոր էր Հռօմում, որ նա շուտով թողեց, յայտնի չէ, թէ ինչ պատճառով։ 1503 թ. նա վերադարձաւ Ֆրաուէնբուրգ և այլ ևս չը թողեց իւր  հայրենի հողը։ Բացի մի քանի ժամերից, որ նա չէր խնայում նորա կանչող հիւանդներին օգնելու համար, նա իւր բոլոր կեանքը նուիրեց երկնային մարմինների և մանաւանդ մոլորակների քննութեանը։ 

Մենք տեսնում ենք, որ ամէն առաւօտ արևը բարձրանում է արևելքից և մայր է մտնում արևմուտքում, նոյնպէս և լուսին ու աստղերը ամէն գիշեր մի և նոյն տեսակ շարունակում են իւրեանց ընթացքը։ Ով կարող է հակառակել իւր աչքին։ Այդպէս ամբողջ հին դարերը համոզուած էին, որ երկրագունտը անշարժ կանգնած է մէջտեղը, իսկ երկինքը իւր բոլոր մարմիններով պտտում է նորա շուրջը։ Այդ կարծիքը իբրև գիտութիւն հաստատուեցաւ Պտղոմէոսից Քրիստոնէութեան երկրորդ դարում։ Եկեղեցին ևս մի քանի բառական նմանութիւն գտնելով այդ ուսման և Աստուածաշնչի քանի մի խօսքերի մէջ (արևի ծագելը, մայր մտնելը, երկրի անշարժութիւնը, արևի շարժումը և այլն), հաստատեց այն։ Ուրեմն, չընդունել այդ համակարգութիւնը նշանակում էր հակառակել իւր սեփական աչքերին, երկար ու ձիգ տարերի աւանդութեանը և եկեղեցւոյ հազար ամեայ վարդապետութեանը։ Դորա համար մեծ քաջութիւն և համոզմունքի հաստատութիւն էր հարկաւոր։ 

Այդ դժուարութիւնը կրկնապատիկ աւելանում է եթէ ուշադրութիւն դարձնենք այն ժամանակուայ աստղագիտական գործիքների անկատարութեան վերա. այն ժամանակը չը կար դեռ ևս հեռադիտակը, որ միայն 1600 թուի ժամանակները հնարուեցաւ. երեք փայտի ճիպոտներից նա պատրաստեց իւր համար մի գործիք աստղերի դրութիւնը որոշելու համար։ Այդպիսի թերակատար միջոցներով, բայց անխոնջ հոգւով ձեռք զարկեց Կոպերնիկը իւր քննութիւններին Բալթեան ծովի ափին մի առանձնացած անկիւնում, ուր ոչ ոք վիրահատութիւն չէր անում նորա աշխատանքին, ոչ ոք չէր հրամայում նորան, թէ ի՛նչ պէտք է սովորեցներ նա և ոչ ոք չէր խանգարում նորան բացի ծովի մառախուղից, որ երբեմն ծածկում էր նորա աչքից ընդհանրապէս դժուար տեսանելի Մերկուռին։ 

Բազմամեայ փորձերից և մօտ երեսնամեայ աշխատութենից յետոյ, Կոպերնիկը համարեա վաթսուն տարեկան հասակում վերջացրեց իւր լատիներէն լեզուով աշխատութիւնը, բաղկացած վեց գրքից երկնային մարմինների շրջանառութեան վերա։ Թէպէտ 1530 թուին արդէն վերջացած էր նորա աշխատութիւնը, այնուամենայնիւ ծերունի գիտնականը դեռ ևս ուշացնում էր նրան աշխարհին ի լոյս ընծայելու, որովհետև այն միջոցին, երբ նա ամբողջ գիշերներ զմայլում էր աստեղազարդ երկնքով, Լուտերի վարդապետութեան հրդեհը տարածվում էր Գերմանիայում և արդէն ոտք էր կոխել Պրուսիայի երկիրը, այնպէս որ նա չէր կամենում իւր նոր ուսմամբ կրկին խռովել Հռօմէական եկեղեցու խաղաղութիւնը, քանդելով դարերով սրբազնացած գիտութեան հիմունքը։ Նա յայտնում էր իւր գիւտերը միայն մասնաւոր անձանց, այն ևս իւր բարեկամներին։ Սոցանից մինն էր և Կապուայի Կարդինալ Նիկողայոս Շեօնբերգը, որ մեծ աղանչանքով թոյլատվութիւն ստացաւ արտագրել նորա գրուածքը։ Վիտտենբերգի մաթեմաթիկայի պրոֆեսօր երիտասարդ Ռետիկոսը թողնելով իւր ամպիոնը, եկաւ Ֆրաուէնբերգ և երկու ամիս մնալուց յետոյ, առաջին անգամ հրապարակ հանեց այդ նոր ուսումը։ Այն ժամանակը Կոպերնիկը էլ արգելք չը տեսաւ թոյլ տալու իւր գրքի տպագրութիւնը Նիւրնբերգի գրավաճառներից մինին։ Մահուան անկողնում միայն նա արժանացաւ տեսնել իւր գրքի առաջին տպագրած թերթերը. նա ուրախացաւ, շօշափեց նրանց, բայց նորա ժամը լրացած էր արդէն։ 1543 թ. մայիսի 24-ին եօթանասնամեայ ծերունին յաւիտեան փակեց իւր աչքերը։ Նորա մարմինը թաղուեցաւ Ֆրաուէնբուրգի եկեղեցու սեղանի մօտ։ շ

Նորա բռնած ընթացքը յայտնի ցոյց է տալիս, թէ  որքան զգոյշ վարուել գիտէր նա իւր ժամանակի հասարակութեան հետ։ Իւր գիրքը, տպագրելու ժամանակ, նուիրեց նա Պօղոս գ. Հռօմա պապին, ամէն տեղ նա աշխատում էր ցոյց տալ, որ երբէք անաստուածութիւն չէ տիեզերքի ստեղծագործութեան մէջ համակարգութիւն և ներդաշնակութիւն գտնելը, այլ ընդհակառակն աւելի պարզ հաստատում է Արարչի իմաստութիւնը. չը նայելով հաստատ համոզմունքին իւր յայտնած մտքերի մէջ, այնու ամենայնիւ նա կնքում էր նրանց ենթադրութիւնների անունով։ Ահա՛ դորանով է բացատրվում, թէ ինչո՞ւ այնքան երկար ժամանակ նորա գիրքը ազատ մնաց կաթօլիկ եկեղեցու ամէն յառաջադիմութեան արգելք դնող անէծքներից, որ ոչ միայն հալածանք չը վերկացրեց նորա վերա, այլ մինչև անգամ օգուտ քաղեց նորանից Գրիգոր ժգ. պապի տոմարը կազմելու ժամանակ 1582 թ.։ Միայն 17-որդ դարու սկզբներում, եզուիտութիւնը, որ իւր ծայրահեղ իշխանութեանն էր հասել, կոպերնիկեանն ուսումը ճանաչեց իբրև մի վտանգաւոր հարուած բոլոր հին նախապաշարմունքների դէմ և 1616 թուին կարդինալների ժողովը դասեց Կոպերնիկի գիրքը նոցա կարգում, որոնք իւրեանց յայտնած անմահ ճշմարտութիւնների համար պատիւ են ունեցել արգելուելու։ Բայց որովհետև այդ գրքի մէջ տէրութիւնների համար շատ օգտաւէտ մտքեր կային, ուստի և չորս տարուց յետոյ, թոյլ տրուեցաւ նորա կրկին տպագրութիւնը միայն «ճշմարտութիւն» և «փաստ» բառերը փոխարինուեցան «ենթադրութիւն» բառով։ Միայն 1821 թ. անսխալական Հռօմը յետ առավ իւր անէծքը։ 

Չը նայելով Հռօմայ գահի դատապարտութեանը Կոպերնիկի վարդապետութիւնը յառաջ գնաց իւր կարգով։ Երեք հարիւր տարուայ ընթացքում Յոհաննէս Կեպլերը, Գալիլեյը, Նիւտօնը, Հերշելը, և այլ յաջորդ գիտնականները նորանոր քննութիւններ անելով, աւելի կատարեալ գործիքներով, միաբերան հաստատեցին նորա դիտողութիւնները, իսկ այսօր նոքա դարձել են հասարակաց սեփականութիւն ամէնքի համար և կրկնվում են մեր տասնամեայ մանուկների բերանում։ 

Բայց միայն դորանով չի սահմանափակվում այն բազմափորձ մարդու գործունէութիւնը՝ նա օգտակար էր մարդկութեանը և իբրև բժիշկ, աստեղագիտական գործիքների հետ միասին չարուած էին նորա սենեակում և ամէն տեսակ դեղեր, որ նա ձրի բաժանում էր չքաւոր հիւանդներին։ Նա թողել է և մի նկարագրութիւն Պրուսիայի լատինական լեզուով։ 

Այդպիսի բազմակողմանի կեանքի վերջին րօպէները յիրաւի կարող էին քաղցրացած լինել այն զգացմունքով, որ նա իզուր չէր ապրել աշխարհիս երեսին։ Թո՛ղ Գերմանիան ու Լեհաստանը վիճեն նորա ծագման մասին, թո՛ղ Վարշաւում և Թորնում կանգնած արձանները հաստատեն նորա լեհացի կամ գերմանացի լինելը, իսկ մենք, ամբողջ մարդկութեան հետ միասին՝ պէտք է շնորհակալութիւն անենք այն մեծ, բայց համեստ մարդուն, որ առաջին անգամ ամենապայծառ գաղափարը տուեց տիեզերքի կազմակերպութեան վերայ, որովհետև ամէն մի քայլը դէպի ճշմարտութիւն, է մի և նոյն ժամանակ մի քայլ դէպի ազատութիւն։

{{Աջաթև|Ն. Լ.}}</text>
      <sha1>jr13tqs7rjbm7p5zph0x5bdyu9wgi41</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ինդեքս:Mshak, 1873, issue 11.pdf</title>
    <ns>106</ns>
    <id>152081</id>
    <revision>
      <id>397731</id>
      <timestamp>2026-10-14T14:12:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lilitik22</username>
        <id>1072</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «»:</comment>
      <origin>397731</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="158" sha1="5ip2zv1a1788yz99kdez6p5p7862l7o" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|Type=ամսագիր
|Title=[[w:Մշակ|Մշակ]] շաբաթաթերթ
|Language=hy
|Volume=
|Author=Գրիգոր Արծրունի
|Author2=
|Translator=
|Editor=Գրիգոր Արծրունի
|Illustrator=
|Publisher=
|Address=Թիֆլիս
|Year=1873
|School=
|Key=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|Source=pdf
|Image=1
|Progress=C
|Transclusion=unknown
|Pages=&lt;pagelist /&gt;
|Volumes=
|Remarks=
|Width=
|Css=
|Header=
|Footer=
}}</text>
      <sha1>5ip2zv1a1788yz99kdez6p5p7862l7o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Էջ:Mshak, 1873, issue 11.pdf/1</title>
    <ns>104</ns>
    <id>152082</id>
    <revision>
      <id>397741</id>
      <timestamp>2026-10-15T11:02:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lilitik22</username>
        <id>1072</id>
      </contributor>
      <comment>/* Սրբագրված */</comment>
      <origin>397741</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18249" sha1="dc5g7jpby8asqjimd160gnh8ztbbj5u" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Lilitik22&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;Գլխագիր&quot;/&gt;{{Մշակի գլխագիր
|վերաջ ='''Մարտի 22․ № 11.''' 
|վերձախ = '''№ 11. Մարտի 22.'''
|վերկենտրոն = &lt;big&gt;'''1873'''&lt;/big&gt;
|աջ = &lt;center&gt;'''ՅԱՅՏԱՐԱՐՈՒԹԵԱՆ ԸՆԴՈՒՆԵԼՈՒԹԻՒՆ'''&lt;/center&gt;

Մասնավոր յայտարարութիւն տպել տուողը պիտի վճարէ 10 հասարակ տառի համար 1 կոպէկ արծաթ։ Յայտարարութիւններ տպվում են Հայերէն, Ռուսերէն, Վրացերէն, Ֆրանսիարէն, Գերմաներէն և Թուրքերէն։
|ձախ = &lt;center&gt;'''ՇԱԲԱԹԱԹԵՐԹԻ ԳԻՆԸ'''&lt;/center&gt;

Տարեկան գինն է 5 ռուբլի (փոստի ծախսով)։ Օտարաքաղաքացի բաժանորդները պիտի դիմեն այս հասցէով․ Въ Тифлисъ․ Въ Редакцiю Армянской Газеты „Мшакъ“․

Թիֆլիսում կարելի է ստորագրվիլ խմբագրատան մէջ (Արծրունու տուն և պ․ Ծատուրեանցի խանութում։
|վերնագիր = ԳՐԱԿԱՆԱԿԱՆ ԵՒ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ ՇԱԲԱԹԱԹԵՐԹ
|ենթավերնագիր = ԵՐԿՐՈՐԴ ՏԱՐԻ
}}
&lt;section end=&quot;Գլխագիր&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Բովանդակություն&quot;/&gt;&lt;center&gt;&lt;big&gt;'''ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ'''&lt;/big&gt;&lt;/center&gt;
Դարձեալ արվեստագործական ուսումնարան։ — Ներքին տեսութիւն։ Փոխատու ընկերութիւնների կանօնադրութիւն (վերջ)։ Նամակ Երևանից։ Ներքին լուրեր։ — Արտաքին տեսութիւն։ Հօլլանդիա։ Ֆրանսիա։  Իտալիա։ Տաճկաստան։ Նամակ Ամէրիկայից։ — Խառն լուրեր։ — Առևտրական։ — Յայտարարութիւններ։ — Բանասիրական։
----
ԴԱՐՁԵԱԼ ԱՐՈՒԵՍՏԱԳՈՐԾԱԿԱՆ ՈՒՍՈՒՄՆԱՐԱՆ
{{rule|4em}}
&lt;big&gt;'''Մ'''&lt;/big&gt;եր լրագրի 6-որդ համարում առաջնորդող յօդվածում տեխնիկային ընկերութենից մշակված ծրագրի բովանդակութիւնը ըստ լսածին հաղորդելուց յետոյ, մենք հետևեալ հարց առաջարկեցինք՝ թէ ի՞նչու մեր քաղաքային վարչութիւնը գաղտնի է պահում այնպիսի պրօէկտը, որ վերաբերում է մեզ ամենքիս, որ քաղաքի գործն է, քաղաքի փողով շինվող ուսումնարանը: „Тифлисскій Вѣстникъ“ լրագրից մենք տեղեկացանք, որ դիտաւորութիւն ունեն բացի 10 հազար րուբլիից դարձեալ ստորագրութեամբ էլ հաւաքել քաղաքի բնակիչներից մի յայտնի գումար մի և նոյն նպատակով:

&lt;big&gt;'''Մ'''&lt;/big&gt;ենք յոյս ունէինք, որ եթէ ոչ քաղաքային վարչութիւնը, գոնէ նրանից նշանակված մասնաժողովը կը բարեհաճէ մեզ հասցնել պրօէկտի պատճէնը կամ տպել նրան, որ մենք ծանօթացնենք հասարակական կարծիքը նորա մէջ բովանդակված առաջարկութիւնների ու մտքերի հետ և քննենք նրան, կամ վերջապէս հրաւիրէ լրագրութեան ներկայացուցիչներին ներկայ գտնվել
մասնաժողովի նստերին...: &lt;big&gt;'''Բ'''&lt;/big&gt;այց մեր բոլոր
յոյսը զուր անցաւ:

&lt;big&gt;'''Ռ'''&lt;/big&gt;ուսաստանում զէմստվաները հանձնում են լրագրութեանը իրանց պրօէկտները քննելու, ինքն կենդրօնական տէրութենից մշակվող պրօէկտները, շատ դիպվածներում, քննադատում է &lt;big&gt;'''Պ'''&lt;/big&gt;ետերբուրգեան պրէսսան... իսկ մենք ոչինչ միջոցով չենք կարող ստանալ մի որ և է տեխնիկային ընկերութենից մշակված պրօէկտը ու չենք կարող քաղաքային վարչութենից նշանակված մի որ և է մասնաժողովից պահանջելու, որ այն պրօէկտը, որ մեզ ամենքիս հետաքրքրում է, դուրս գայ տպագրութեան մէջ, կամ նրա պատճէնը տեղական ռուս, հայոց և վրաց խմբագրութիւններին ուղարկվի...

&lt;big&gt;'''Մ'''&lt;/big&gt;եր յօդվածը յարուցեց ուրիշ յօդվածներ: &lt;big&gt;'''Թ'''&lt;/big&gt;իֆլիսում հրատարակվող ռուս „Тифлисскій Вѣстникъ“ օգուտ քաղելով
մեր յայտնած լուրերից, գլխաւորապէս երկու հարց է առաջարկում՝ մինը թէ ինչ
լեզու տեխնիկային ընկերութեան պրօէկտի կարծիքով պիտի բռնի աքսորված տեղական լեզուների տեղը և երկրորդ՝ թէ ինչ միջոցով պարոնները կը վճռեն մինչև այժմ անվճիռ մնացած խնդիրը, կը հաշտեցնեն անհաշտելին, աշխատելով միացնել կրօնքերը, որ իններորդ դարից սկսած ոչ ոքին աջողված չէր։

&lt;big&gt;'''Ե'''&lt;/big&gt;ւ ահա „Кавказъ“ լրագիրը հանդիսանում է պաշտպան տեխնիկային ընկերութեան պարոնների՝ A. M. ստորագրութեամբ ֆէլիետօնը սովորեցնում է մեզ, որ մենք ռուսաց հպատակներ ենք, որ &lt;big&gt;'''Ռ'''&lt;/big&gt;ուսաստանում տիրապետող կրօնքը ուղղափառութիւն է, որ &lt;big&gt;'''Թ'''&lt;/big&gt;իֆլիսը ռուսաց քաղաք է, որ ռուսերէն լեզուն հարկաւոր է, որովհետեւ նա տիրապետտող լեզուն է, որով և բոլոր օրէնքներ են գրվում,— կարծես թէ մենք այս բոլոր ճշմարտութիւնները չը գիտէինք, կամ պ. A. M.-ից պակաս գիտէինք... &lt;big&gt;'''Ն'''&lt;/big&gt;ոյն լրագրի հետևեալ համարներից մինի մէջ մի փոքրիկ ծանօթութիւն տպվեցաւ „մի անգամ տեխնիկային ընկերութեան“ ստորագրութեամբ, որտեղ մեզ յայտնում են, որ տեղական լեզուները բոլորովին հարկաւոր չեն, որովհետև հիմնվող ուսումնարանը արվեստներ պիտի սովորեցնի և ոչ արևելեան լեզուների համալսարանի բաժին պիտի դառնայ... կարծես մենք այդ չը գիտէինք...


&lt;big&gt;'''Բ'''&lt;/big&gt;այց մենք մեր կողմից կարող ենք ասել, որ օրինաւոր պօլէմիկայի մէջ երբէք թոյլ տուած չէ հարցից շեղվել և մանաւանդ խառնել
մանկավարժական և հասարակական խնդիրներին՝ քաղաքական և կրօնական խնդիրները:


&lt;big&gt;'''Մ'''&lt;/big&gt;ենք կտրական հարց ենք առաջարկում՝ ի՞նչ նպատակով է հիմնվում &lt;big&gt;'''Թ'''&lt;/big&gt;իֆլիսի քաղաքային արվեստագործական ուսումնարանը: &lt;big&gt;'''Ա'''&lt;/big&gt;յն նպատակով չէ՞, որ տեղական արվեստներին նոր ուղղութիւն տրվի, որ նրանց միջոցները կատարելագործվին: &lt;big&gt;'''Ե'''&lt;/big&gt;ւ եթէ այդ նպատակով, սրա հետևանքն ի՞նչ պիտի լինի,—
այն չէ՞, որ ուսում առած երիտասարդ արվեստաւորները իրանց կողմից մտցնեն ամբոխի մէջ ստացած արվեստագիտական հմտութիւնները:

&lt;big&gt;'''Ե'''&lt;/big&gt;թէ այդպէս է, ի՞նչպէս պիտի ազդեն նրանք բազմութեան, ամբոխի, ուսումնարանից դուրս մնացած շրջանների վրա, եթէ զուրկ կը մնան մայրենի լեզուից, որ պիտի լինի միջնորդ իրանց ստացած արվեստական
հմտութիւնները իրանց նմանների մէջ տարածելու:

&lt;big&gt;'''Ն'''&lt;/big&gt;երկայացնենք մեզ որ &lt;big&gt;'''Թ'''&lt;/big&gt;իֆլիսի ուսուցչական դպրոցը, որ նպատակ ունի պատրաստել ժողովրդական ուսուցիչներին, կարգելէր աշակերտներին իրանց մայրենի լեզու սովորելու,— և երիտասարդը ժողովրդական ուսուցիչ դառնալով, միջոց չէր ունենայ մտցնել իր կողմից ստացած հմտութիւնները ժողովրդի երեխաների մէջ, ինքն զուրկ լինելով մայրենի լեզվից, ուստի և երեխաներին իր մտքերը նրանց համար հասկանալի լեզվով մեկնելու ընդունակութենից...

&lt;big&gt;'''Ն'''&lt;/big&gt;ոյն կը պատահէ և արվեստագործական ուսումնարանի հետ: &lt;big&gt;'''Ն'''&lt;/big&gt;րանից պատրաստած արվեստաւոր-ուսուցիչները (այդպիսի ուսումնարանի միակ նպատակ լինի անկարող կը յայտնվեն մտցնել մասսայի մէջ իրանց սովորածը: &lt;big&gt;'''Ո'''&lt;/big&gt;ւրեմն պրօէկտը առաջարկում է պատրաստել ոչ թէ երկրիս ապագայ արվեստագործութեան համար աւելի կատարելագործված գործիչները, ոչ թէ նոր զարկ տալ տեղական արվեստներին,— այլ մեր երկրի համար անպէտք, իր հմտութիւնները ամբոխին հաղորդելու անընդունակ տարրը, առանձնացած, խորթ, մեռած մթերք...

&lt;big&gt;'''Չ'''&lt;/big&gt;ը մոռանանք, որ ինչպէս ուսուցչական, այնպէս և արվեստագործական դպրոցի միջով մեծ մասը երբէք անցնելու չէ, այլ միայն ընտրեալները... իսկ ամբոխը միշտ ուսումնարանի պատերից դուրս կը մնայ:

&lt;big&gt;'''Ն'''&lt;/big&gt;րա վերա պիտի ազդենք, իսկ այդ միջոցներով նրա վերա երբէք ազդելու չենք...: &lt;big&gt;'''Ը'''&lt;/big&gt;նդհակառակն գուցէ նրա համակրութիւնը կորցնելով, նրան մեզանից յետ կը մղենք:
{{rule|4em}}

----
{{Կենտրոն|&lt;big&gt;'''ԲԱՆԱՍԻՐԱԿԱՆ'''&lt;/big&gt;}}
----
{{Կենտրոն|&lt;big&gt;ՄԻ ՕՐԱՎԱՐ ՀՈՂ&lt;/big&gt;}}
{{rule|4em}}
Բոլորակ դաշտի մէջ, ուր ցրուած էին շատ գիւղօրայք, գեղեցիկ—կանաչազարդ անտառի միջից, հպարտ կերպով վեր էր բարձրացել մի հոյակապ ամրոց, որ իւր մինարէթներով, աշտարակներով և սուր սուր ժանիքաւոր պարսպներով,
արտայայտում էր ասպետական փառքը նորա մէջ բնակուող իշխանի:

Այդ ամրոցը, իւր մարմարեայ ջրբուխներով, գոյնզգոյն—ապակեզարդ սենեակներով, մշտականաչ տունկերով և ծաղիկներով հովանաւորուած ճեմելիքներով, խիստ պատշաճաւոր կերպով հարմարեցրած էր պարսկական գեղասէր ճաշակի շռայլութեանը:

Ամրոցը պատկանում էր Րիզայ-բէկին:

Ամրոցին մօտ գտնվող գիւղի Հայ կանայքը և աղջիկները վաղ առաւօտեան խումբով այնտեղ էին գալիս պարտէզները մաքրելու աւելորդ խոտաբոյսերէն: Եւ ամրոցի մանկահասակ իշխանը շատ անգամ հանակներ էր անում և զուարճանում էր նոցա հետ:

Մի առաւօտ, երբ գործում էին կանայքը, յանկարծ յայտնուեցաւ Րիզայ—բէկը: Նա, պտոյտ տալով ճեմելիքներով, մօտեցաւ այն ածուին, ուր միայնակ աշխատում էր մի մանկահասակ կին:

— Ում կինն ես դու, հարցրուց բէկը քաղցրութեամբ:

— Ձեր ծառայի, Մարտիրոսի կինն եմ, պատասխանեց նա կարմրելով:

— Ինչու այդպէս վատ հագնուած ես դու:

— Աղքատի հագուստը այդպէս է, տէր իմ:

— Ահա քեզ արծաթ, նոր հագուստներ գնհի՛ր քեզ համար: Խօսեց բէկը առաջարկելով մի քանի ոսկի դրամներ:

Սօնան—այդպէս էր կնոջ անունը—շփոթուեցաւ:

— Ընդունի՛ր այդ ոսկիները, կրկնեց բէկը:

— Ինչ պէտք է, տէր իմ, ինձ նոր հագուստը, երբ ես ամէն օր մշակութեան մէջ եմ ապրում, պատասխանեց Սօնան հրաժարուելով:

— Ես կը հրամայեմ քեզ չաշխատացնել մշակութեան մէջ, և քեզ միջոցներ կը տամ ապրելու, որպէս մի տիկին:

— Ես չեմ կարող չօգնել իմ տղամարդին:

— Դորանից նոյնպէս կազատեմ քեզ:

Կինը ոչինչ չը պատասխանեց:

— Չե՞ս ընդունում այդ ոսկիքը:

— Չեմ կարող:

— Ինչու:

— Այնպէս, չեմ կարող...

{{Կենտրոն|⁂}}
Սօնան և իւր ամուսինը Մարտիրոսը՝ աղքատ գիւղացիք էին: Նոցա բոլոր հարստութիւնը բաղկացած էր մի զոյգ այծերից, որոց կաթնով ապրում էին նոքա, մի ճախարակից, որով Սօնան պամպակի թելեր էր մանում վաճառքի համար, և
մի բահից, որ ամէն օր վաղ առաւօտեան Մարտիրոսը, ուսին դրած, գնում էր դէպի գիւղամէջը, և այնքան վիզը ծռած կանգնում էր այնտեղ, մինչև նորա դրացիներից մինը, մի քանի ապասի վճարելով, վարձում էր նորան, և ամբողջ օրը բանեցնում էր իւր մշակութեան դաշտերում։“

Այդպիսի դառն աշխատութեամբ դարձեալ գոհ էին նոքա, երբ կարօղանում էին իւրեանց խրճիթի մէջ հանգիստ քուն վայելել։ Իսկ այդ բախտը խիստ սակաւ էր յաջողվում նորանց։

Մի օր Մարտիրոսին իւր մօտ կանչեց գիւղատէր խանի որդին Րիզայ բէկը, որ իւր հօր վախճանից յետոյ կառավարում էր նորա կալուածները։

Երկիւղից խեղճ գիւղացու շունչը կտրուեցաւ, մինչև խանի որդւոյ մօտ հասնելը, բայց տեսնելով նորա ուրախ դէմքը, մի փոքր ոգի ստացաւ, և մինչև գետին խոնարհուելով, երկրպագեց նորան։

— Ի՞նչ գործով պարապվում ես դու, մարտիրոս հարցրուց նորանից Րիզայ-բէկը։

— Աղքատի պարապմունքը ինչ պէտք է լինի տղայ, ոտացդ մոխիր դառնամ, օր դադում եմ, օր ուտում եմ։ Պատասխանեց գիւղացին կրկին գլուխ տալով։

— Դու ուժեղ և առողջ տղամարդ ես, Մարտիրոս, դու կարօղ ես ունենալ քո արօրը, և օրավարը ու պարապուես հողագործութեամբ։

Մարտիրոսը, չը դատարկելով գլուխ տալուց, պատասխանեց.— Ես աղքատ մարդ եմ, աղայ, քեզ ատաղ դառնամ։

— Յիմար, հպարտութեամբ գիւղացու խօսքը կտրեց բէկը, իմ հպատակ հայերից ո՞վ է հարուստ, բայց ես տալիս եմ նորանց հող, սերմ և ամէն պարագայք, որք հարկաւոր են վարուցանքի և նոքա դորանով ապրում են։

— Դուք միշտ ողորմած էք դէպի ձեր ծառայները, տէր իմ:

— Ես քեզ նոյն նպատակաւ կանչեցի ինձ մօտ: Ես գիտեմ, որ դու աշխատաւոր մարդ ես, չեմ կամենում, որ աղքատ ապրես, գնա՛, տանուտիրոջ մօտ, և հրամայում եմ նորան տալ քեզ բոլոր պիտոյքները վարուցանքի համար:

— Աստուած քեզ երկար կեանք տայ աղայ, Աստուած իմ կեանքից կտրէ ձերի վերայ աւելացնէ: Ասաց գիւղացին և շնորհակալութեամբ հեռացաւ:

{{Կենտրոն|⁂}}
Գարնան սկիզբն էր:

Մարտիրոսի երգի ձայնը արդէն լսելի էր լինում դաշտից, ուր նա հերկում էր իւր օրավարը:

Քանի շաբաթից յետոյ նորա ցանքը սկսաւ բուսնել, կանաչել և աճել, բայց նորա հետ աննկատելի կերպով աճում և բազմանում էր տոկոսը նորա պարտատոմսակի, որ տուէլ էր նա խանի որդուն:

Անցաւ ամառը, եկաւ աշունքը: Մարտիրոսը հնձեց իւր արտը, կալը կասեց և զուտ ցորնի շեղջը կիտած էր նորա կալի մէջ: Նա ուրախութեամբ նայում էր իւր հունձքի պտղաբերութեան վերայ, չը մտածելով, որ այդ չէր պատկանում
նորան:

Եկաւ կալուածատիրոջ գործակալը, ցորեանը&lt;section end=&quot;Բովանդակություն&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dc5g7jpby8asqjimd160gnh8ztbbj5u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>397742</id>
      <parentid>397741</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T11:03:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lilitik22</username>
        <id>1072</id>
      </contributor>
      <origin>397742</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18285" sha1="0lk3dhysm303xwcujbgydw6tig8dop9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Lilitik22&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;Գլխագիր&quot;/&gt;{{Մշակի գլխագիր
|վերաջ ='''Մարտի 22․ № 11.''' 
|վերձախ = '''№ 11. Մարտի 22.'''
|վերկենտրոն = &lt;big&gt;'''1873'''&lt;/big&gt;
|աջ = &lt;center&gt;'''ՅԱՅՏԱՐԱՐՈՒԹԵԱՆ ԸՆԴՈՒՆԵԼՈՒԹԻՒՆ'''&lt;/center&gt;

Մասնավոր յայտարարութիւն տպել տուողը պիտի վճարէ 10 հասարակ տառի համար 1 կոպէկ արծաթ։ Յայտարարութիւններ տպվում են Հայերէն, Ռուսերէն, Վրացերէն, Ֆրանսիարէն, Գերմաներէն և Թուրքերէն։
|ձախ = &lt;center&gt;'''ՇԱԲԱԹԱԹԵՐԹԻ ԳԻՆԸ'''&lt;/center&gt;

Տարեկան գինն է 5 ռուբլի (փոստի ծախսով)։ Օտարաքաղաքացի բաժանորդները պիտի դիմեն այս հասցէով․ Въ Тифлисъ․ Въ Редакцiю Армянской Газеты „Мшакъ“․

Թիֆլիսում կարելի է ստորագրվիլ խմբագրատան մէջ (Արծրունու տուն և պ․ Ծատուրեանցի խանութում։
|վերնագիր = ԳՐԱԿԱՆԱԿԱՆ ԵՒ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ ՇԱԲԱԹԱԹԵՐԹ
|ենթավերնագիր = ԵՐԿՐՈՐԴ ՏԱՐԻ
}}
&lt;section end=&quot;Գլխագիր&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Բովանդակություն&quot;/&gt;&lt;center&gt;&lt;big&gt;'''ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ'''&lt;/big&gt;&lt;/center&gt;
Դարձեալ արվեստագործական ուսումնարան։ — Ներքին տեսութիւն։ Փոխատու ընկերութիւնների կանօնադրութիւն (վերջ)։ Նամակ Երևանից։ Ներքին լուրեր։ — Արտաքին տեսութիւն։ Հօլլանդիա։ Ֆրանսիա։  Իտալիա։ Տաճկաստան։ Նամակ Ամէրիկայից։ — Խառն լուրեր։ — Առևտրական։ — Յայտարարութիւններ։ — Բանասիրական։
----
{{Կենտրոն|&lt;big&gt;'''ԴԱՐՁԵԱԼ ԱՐՈՒԵՍՏԱԳՈՐԾԱԿԱՆ ՈՒՍՈՒՄՆԱՐԱՆ'''&lt;/big&gt;}}
{{rule|4em}}
&lt;big&gt;'''Մ'''&lt;/big&gt;եր լրագրի 6-որդ համարում առաջնորդող յօդվածում տեխնիկային ընկերութենից մշակված ծրագրի բովանդակութիւնը ըստ լսածին հաղորդելուց յետոյ, մենք հետևեալ հարց առաջարկեցինք՝ թէ ի՞նչու մեր քաղաքային վարչութիւնը գաղտնի է պահում այնպիսի պրօէկտը, որ վերաբերում է մեզ ամենքիս, որ քաղաքի գործն է, քաղաքի փողով շինվող ուսումնարանը: „Тифлисскій Вѣстникъ“ լրագրից մենք տեղեկացանք, որ դիտաւորութիւն ունեն բացի 10 հազար րուբլիից դարձեալ ստորագրութեամբ էլ հաւաքել քաղաքի բնակիչներից մի յայտնի գումար մի և նոյն նպատակով:

&lt;big&gt;'''Մ'''&lt;/big&gt;ենք յոյս ունէինք, որ եթէ ոչ քաղաքային վարչութիւնը, գոնէ նրանից նշանակված մասնաժողովը կը բարեհաճէ մեզ հասցնել պրօէկտի պատճէնը կամ տպել նրան, որ մենք ծանօթացնենք հասարակական կարծիքը նորա մէջ բովանդակված առաջարկութիւնների ու մտքերի հետ և քննենք նրան, կամ վերջապէս հրաւիրէ լրագրութեան ներկայացուցիչներին ներկայ գտնվել
մասնաժողովի նստերին...: &lt;big&gt;'''Բ'''&lt;/big&gt;այց մեր բոլոր
յոյսը զուր անցաւ:

&lt;big&gt;'''Ռ'''&lt;/big&gt;ուսաստանում զէմստվաները հանձնում են լրագրութեանը իրանց պրօէկտները քննելու, ինքն կենդրօնական տէրութենից մշակվող պրօէկտները, շատ դիպվածներում, քննադատում է &lt;big&gt;'''Պ'''&lt;/big&gt;ետերբուրգեան պրէսսան... իսկ մենք ոչինչ միջոցով չենք կարող ստանալ մի որ և է տեխնիկային ընկերութենից մշակված պրօէկտը ու չենք կարող քաղաքային վարչութենից նշանակված մի որ և է մասնաժողովից պահանջելու, որ այն պրօէկտը, որ մեզ ամենքիս հետաքրքրում է, դուրս գայ տպագրութեան մէջ, կամ նրա պատճէնը տեղական ռուս, հայոց և վրաց խմբագրութիւններին ուղարկվի...

&lt;big&gt;'''Մ'''&lt;/big&gt;եր յօդվածը յարուցեց ուրիշ յօդվածներ: &lt;big&gt;'''Թ'''&lt;/big&gt;իֆլիսում հրատարակվող ռուս „Тифлисскій Вѣстникъ“ օգուտ քաղելով
մեր յայտնած լուրերից, գլխաւորապէս երկու հարց է առաջարկում՝ մինը թէ ինչ
լեզու տեխնիկային ընկերութեան պրօէկտի կարծիքով պիտի բռնի աքսորված տեղական լեզուների տեղը և երկրորդ՝ թէ ինչ միջոցով պարոնները կը վճռեն մինչև այժմ անվճիռ մնացած խնդիրը, կը հաշտեցնեն անհաշտելին, աշխատելով միացնել կրօնքերը, որ իններորդ դարից սկսած ոչ ոքին աջողված չէր։

&lt;big&gt;'''Ե'''&lt;/big&gt;ւ ահա „Кавказъ“ լրագիրը հանդիսանում է պաշտպան տեխնիկային ընկերութեան պարոնների՝ A. M. ստորագրութեամբ ֆէլիետօնը սովորեցնում է մեզ, որ մենք ռուսաց հպատակներ ենք, որ &lt;big&gt;'''Ռ'''&lt;/big&gt;ուսաստանում տիրապետող կրօնքը ուղղափառութիւն է, որ &lt;big&gt;'''Թ'''&lt;/big&gt;իֆլիսը ռուսաց քաղաք է, որ ռուսերէն լեզուն հարկաւոր է, որովհետեւ նա տիրապետտող լեզուն է, որով և բոլոր օրէնքներ են գրվում,— կարծես թէ մենք այս բոլոր ճշմարտութիւնները չը գիտէինք, կամ պ. A. M.-ից պակաս գիտէինք... &lt;big&gt;'''Ն'''&lt;/big&gt;ոյն լրագրի հետևեալ համարներից մինի մէջ մի փոքրիկ ծանօթութիւն տպվեցաւ „մի անգամ տեխնիկային ընկերութեան“ ստորագրութեամբ, որտեղ մեզ յայտնում են, որ տեղական լեզուները բոլորովին հարկաւոր չեն, որովհետև հիմնվող ուսումնարանը արվեստներ պիտի սովորեցնի և ոչ արևելեան լեզուների համալսարանի բաժին պիտի դառնայ... կարծես մենք այդ չը գիտէինք...


&lt;big&gt;'''Բ'''&lt;/big&gt;այց մենք մեր կողմից կարող ենք ասել, որ օրինաւոր պօլէմիկայի մէջ երբէք թոյլ տուած չէ հարցից շեղվել և մանաւանդ խառնել
մանկավարժական և հասարակական խնդիրներին՝ քաղաքական և կրօնական խնդիրները:


&lt;big&gt;'''Մ'''&lt;/big&gt;ենք կտրական հարց ենք առաջարկում՝ ի՞նչ նպատակով է հիմնվում &lt;big&gt;'''Թ'''&lt;/big&gt;իֆլիսի քաղաքային արվեստագործական ուսումնարանը: &lt;big&gt;'''Ա'''&lt;/big&gt;յն նպատակով չէ՞, որ տեղական արվեստներին նոր ուղղութիւն տրվի, որ նրանց միջոցները կատարելագործվին: &lt;big&gt;'''Ե'''&lt;/big&gt;ւ եթէ այդ նպատակով, սրա հետևանքն ի՞նչ պիտի լինի,—
այն չէ՞, որ ուսում առած երիտասարդ արվեստաւորները իրանց կողմից մտցնեն ամբոխի մէջ ստացած արվեստագիտական հմտութիւնները:

&lt;big&gt;'''Ե'''&lt;/big&gt;թէ այդպէս է, ի՞նչպէս պիտի ազդեն նրանք բազմութեան, ամբոխի, ուսումնարանից դուրս մնացած շրջանների վրա, եթէ զուրկ կը մնան մայրենի լեզուից, որ պիտի լինի միջնորդ իրանց ստացած արվեստական
հմտութիւնները իրանց նմանների մէջ տարածելու:

&lt;big&gt;'''Ն'''&lt;/big&gt;երկայացնենք մեզ որ &lt;big&gt;'''Թ'''&lt;/big&gt;իֆլիսի ուսուցչական դպրոցը, որ նպատակ ունի պատրաստել ժողովրդական ուսուցիչներին, կարգելէր աշակերտներին իրանց մայրենի լեզու սովորելու,— և երիտասարդը ժողովրդական ուսուցիչ դառնալով, միջոց չէր ունենայ մտցնել իր կողմից ստացած հմտութիւնները ժողովրդի երեխաների մէջ, ինքն զուրկ լինելով մայրենի լեզվից, ուստի և երեխաներին իր մտքերը նրանց համար հասկանալի լեզվով մեկնելու ընդունակութենից...

&lt;big&gt;'''Ն'''&lt;/big&gt;ոյն կը պատահէ և արվեստագործական ուսումնարանի հետ: &lt;big&gt;'''Ն'''&lt;/big&gt;րանից պատրաստած արվեստաւոր-ուսուցիչները (այդպիսի ուսումնարանի միակ նպատակ լինի անկարող կը յայտնվեն մտցնել մասսայի մէջ իրանց սովորածը: &lt;big&gt;'''Ո'''&lt;/big&gt;ւրեմն պրօէկտը առաջարկում է պատրաստել ոչ թէ երկրիս ապագայ արվեստագործութեան համար աւելի կատարելագործված գործիչները, ոչ թէ նոր զարկ տալ տեղական արվեստներին,— այլ մեր երկրի համար անպէտք, իր հմտութիւնները ամբոխին հաղորդելու անընդունակ տարրը, առանձնացած, խորթ, մեռած մթերք...

&lt;big&gt;'''Չ'''&lt;/big&gt;ը մոռանանք, որ ինչպէս ուսուցչական, այնպէս և արվեստագործական դպրոցի միջով մեծ մասը երբէք անցնելու չէ, այլ միայն ընտրեալները... իսկ ամբոխը միշտ ուսումնարանի պատերից դուրս կը մնայ:

&lt;big&gt;'''Ն'''&lt;/big&gt;րա վերա պիտի ազդենք, իսկ այդ միջոցներով նրա վերա երբէք ազդելու չենք...: &lt;big&gt;'''Ը'''&lt;/big&gt;նդհակառակն գուցէ նրա համակրութիւնը կորցնելով, նրան մեզանից յետ կը մղենք:
{{rule|4em}}

----
{{Կենտրոն|&lt;big&gt;'''ԲԱՆԱՍԻՐԱԿԱՆ'''&lt;/big&gt;}}
----
{{Կենտրոն|&lt;big&gt;ՄԻ ՕՐԱՎԱՐ ՀՈՂ&lt;/big&gt;}}
{{rule|4em}}
Բոլորակ դաշտի մէջ, ուր ցրուած էին շատ գիւղօրայք, գեղեցիկ—կանաչազարդ անտառի միջից, հպարտ կերպով վեր էր բարձրացել մի հոյակապ ամրոց, որ իւր մինարէթներով, աշտարակներով և սուր սուր ժանիքաւոր պարսպներով,
արտայայտում էր ասպետական փառքը նորա մէջ բնակուող իշխանի:

Այդ ամրոցը, իւր մարմարեայ ջրբուխներով, գոյնզգոյն—ապակեզարդ սենեակներով, մշտականաչ տունկերով և ծաղիկներով հովանաւորուած ճեմելիքներով, խիստ պատշաճաւոր կերպով հարմարեցրած էր պարսկական գեղասէր ճաշակի շռայլութեանը:

Ամրոցը պատկանում էր Րիզայ-բէկին:

Ամրոցին մօտ գտնվող գիւղի Հայ կանայքը և աղջիկները վաղ առաւօտեան խումբով այնտեղ էին գալիս պարտէզները մաքրելու աւելորդ խոտաբոյսերէն: Եւ ամրոցի մանկահասակ իշխանը շատ անգամ հանակներ էր անում և զուարճանում էր նոցա հետ:

Մի առաւօտ, երբ գործում էին կանայքը, յանկարծ յայտնուեցաւ Րիզայ—բէկը: Նա, պտոյտ տալով ճեմելիքներով, մօտեցաւ այն ածուին, ուր միայնակ աշխատում էր մի մանկահասակ կին:

— Ում կինն ես դու, հարցրուց բէկը քաղցրութեամբ:

— Ձեր ծառայի, Մարտիրոսի կինն եմ, պատասխանեց նա կարմրելով:

— Ինչու այդպէս վատ հագնուած ես դու:

— Աղքատի հագուստը այդպէս է, տէր իմ:

— Ահա քեզ արծաթ, նոր հագուստներ գնհի՛ր քեզ համար: Խօսեց բէկը առաջարկելով մի քանի ոսկի դրամներ:

Սօնան—այդպէս էր կնոջ անունը—շփոթուեցաւ:

— Ընդունի՛ր այդ ոսկիները, կրկնեց բէկը:

— Ինչ պէտք է, տէր իմ, ինձ նոր հագուստը, երբ ես ամէն օր մշակութեան մէջ եմ ապրում, պատասխանեց Սօնան հրաժարուելով:

— Ես կը հրամայեմ քեզ չաշխատացնել մշակութեան մէջ, և քեզ միջոցներ կը տամ ապրելու, որպէս մի տիկին:

— Ես չեմ կարող չօգնել իմ տղամարդին:

— Դորանից նոյնպէս կազատեմ քեզ:

Կինը ոչինչ չը պատասխանեց:

— Չե՞ս ընդունում այդ ոսկիքը:

— Չեմ կարող:

— Ինչու:

— Այնպէս, չեմ կարող...

{{Կենտրոն|⁂}}
Սօնան և իւր ամուսինը Մարտիրոսը՝ աղքատ գիւղացիք էին: Նոցա բոլոր հարստութիւնը բաղկացած էր մի զոյգ այծերից, որոց կաթնով ապրում էին նոքա, մի ճախարակից, որով Սօնան պամպակի թելեր էր մանում վաճառքի համար, և
մի բահից, որ ամէն օր վաղ առաւօտեան Մարտիրոսը, ուսին դրած, գնում էր դէպի գիւղամէջը, և այնքան վիզը ծռած կանգնում էր այնտեղ, մինչև նորա դրացիներից մինը, մի քանի ապասի վճարելով, վարձում էր նորան, և ամբողջ օրը բանեցնում էր իւր մշակութեան դաշտերում։“

Այդպիսի դառն աշխատութեամբ դարձեալ գոհ էին նոքա, երբ կարօղանում էին իւրեանց խրճիթի մէջ հանգիստ քուն վայելել։ Իսկ այդ բախտը խիստ սակաւ էր յաջողվում նորանց։

Մի օր Մարտիրոսին իւր մօտ կանչեց գիւղատէր խանի որդին Րիզայ բէկը, որ իւր հօր վախճանից յետոյ կառավարում էր նորա կալուածները։

Երկիւղից խեղճ գիւղացու շունչը կտրուեցաւ, մինչև խանի որդւոյ մօտ հասնելը, բայց տեսնելով նորա ուրախ դէմքը, մի փոքր ոգի ստացաւ, և մինչև գետին խոնարհուելով, երկրպագեց նորան։

— Ի՞նչ գործով պարապվում ես դու, մարտիրոս հարցրուց նորանից Րիզայ-բէկը։

— Աղքատի պարապմունքը ինչ պէտք է լինի տղայ, ոտացդ մոխիր դառնամ, օր դադում եմ, օր ուտում եմ։ Պատասխանեց գիւղացին կրկին գլուխ տալով։

— Դու ուժեղ և առողջ տղամարդ ես, Մարտիրոս, դու կարօղ ես ունենալ քո արօրը, և օրավարը ու պարապուես հողագործութեամբ։

Մարտիրոսը, չը դատարկելով գլուխ տալուց, պատասխանեց.— Ես աղքատ մարդ եմ, աղայ, քեզ ատաղ դառնամ։

— Յիմար, հպարտութեամբ գիւղացու խօսքը կտրեց բէկը, իմ հպատակ հայերից ո՞վ է հարուստ, բայց ես տալիս եմ նորանց հող, սերմ և ամէն պարագայք, որք հարկաւոր են վարուցանքի և նոքա դորանով ապրում են։

— Դուք միշտ ողորմած էք դէպի ձեր ծառայները, տէր իմ:

— Ես քեզ նոյն նպատակաւ կանչեցի ինձ մօտ: Ես գիտեմ, որ դու աշխատաւոր մարդ ես, չեմ կամենում, որ աղքատ ապրես, գնա՛, տանուտիրոջ մօտ, և հրամայում եմ նորան տալ քեզ բոլոր պիտոյքները վարուցանքի համար:

— Աստուած քեզ երկար կեանք տայ աղայ, Աստուած իմ կեանքից կտրէ ձերի վերայ աւելացնէ: Ասաց գիւղացին և շնորհակալութեամբ հեռացաւ:

{{Կենտրոն|⁂}}
Գարնան սկիզբն էր:

Մարտիրոսի երգի ձայնը արդէն լսելի էր լինում դաշտից, ուր նա հերկում էր իւր օրավարը:

Քանի շաբաթից յետոյ նորա ցանքը սկսաւ բուսնել, կանաչել և աճել, բայց նորա հետ աննկատելի կերպով աճում և բազմանում էր տոկոսը նորա պարտատոմսակի, որ տուէլ էր նա խանի որդուն:

Անցաւ ամառը, եկաւ աշունքը: Մարտիրոսը հնձեց իւր արտը, կալը կասեց և զուտ ցորնի շեղջը կիտած էր նորա կալի մէջ: Նա ուրախութեամբ նայում էր իւր հունձքի պտղաբերութեան վերայ, չը մտածելով, որ այդ չէր պատկանում
նորան:

Եկաւ կալուածատիրոջ գործակալը, ցորեանը&lt;section end=&quot;Բովանդակություն&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0lk3dhysm303xwcujbgydw6tig8dop9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>397743</id>
      <parentid>397742</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T11:03:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lilitik22</username>
        <id>1072</id>
      </contributor>
      <origin>397743</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18279" sha1="5t4q3u35bfo4jmhzuysoc0oal9v58hu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Lilitik22&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;Գլխագիր&quot;/&gt;{{Մշակի գլխագիր
|վերաջ ='''Մարտի 22․ № 11.''' 
|վերձախ = '''№ 11. Մարտի 22.'''
|վերկենտրոն = &lt;big&gt;'''1873'''&lt;/big&gt;
|աջ = &lt;center&gt;'''ՅԱՅՏԱՐԱՐՈՒԹԵԱՆ ԸՆԴՈՒՆԵԼՈՒԹԻՒՆ'''&lt;/center&gt;

Մասնավոր յայտարարութիւն տպել տուողը պիտի վճարէ 10 հասարակ տառի համար 1 կոպէկ արծաթ։ Յայտարարութիւններ տպվում են Հայերէն, Ռուսերէն, Վրացերէն, Ֆրանսիարէն, Գերմաներէն և Թուրքերէն։
|ձախ = &lt;center&gt;'''ՇԱԲԱԹԱԹԵՐԹԻ ԳԻՆԸ'''&lt;/center&gt;

Տարեկան գինն է 5 ռուբլի (փոստի ծախսով)։ Օտարաքաղաքացի բաժանորդները պիտի դիմեն այս հասցէով․ Въ Тифлисъ․ Въ Редакцiю Армянской Газеты „Мшакъ“․

Թիֆլիսում կարելի է ստորագրվիլ խմբագրատան մէջ (Արծրունու տուն և պ․ Ծատուրեանցի խանութում։
|վերնագիր = ԳՐԱԿԱՆԱԿԱՆ ԵՒ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ ՇԱԲԱԹԱԹԵՐԹ
|ենթավերնագիր = ԵՐԿՐՈՐԴ ՏԱՐԻ
}}
&lt;section end=&quot;Գլխագիր&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Բովանդակություն&quot;/&gt;&lt;center&gt;&lt;big&gt;'''ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹԻՒՆ'''&lt;/big&gt;&lt;/center&gt;
Դարձեալ արվեստագործական ուսումնարան։ — Ներքին տեսութիւն։ Փոխատու ընկերութիւնների կանօնադրութիւն (վերջ)։ Նամակ Երևանից։ Ներքին լուրեր։ — Արտաքին տեսութիւն։ Հօլլանդիա։ Ֆրանսիա։  Իտալիա։ Տաճկաստան։ Նամակ Ամէրիկայից։ — Խառն լուրեր։ — Առևտրական։ — Յայտարարութիւններ։ — Բանասիրական։
----
{{Կենտրոն|&lt;big&gt;ԴԱՐՁԵԱԼ ԱՐՈՒԵՍՏԱԳՈՐԾԱԿԱՆ ՈՒՍՈՒՄՆԱՐԱՆ&lt;/big&gt;}}
{{rule|4em}}
&lt;big&gt;'''Մ'''&lt;/big&gt;եր լրագրի 6-որդ համարում առաջնորդող յօդվածում տեխնիկային ընկերութենից մշակված ծրագրի բովանդակութիւնը ըստ լսածին հաղորդելուց յետոյ, մենք հետևեալ հարց առաջարկեցինք՝ թէ ի՞նչու մեր քաղաքային վարչութիւնը գաղտնի է պահում այնպիսի պրօէկտը, որ վերաբերում է մեզ ամենքիս, որ քաղաքի գործն է, քաղաքի փողով շինվող ուսումնարանը: „Тифлисскій Вѣстникъ“ լրագրից մենք տեղեկացանք, որ դիտաւորութիւն ունեն բացի 10 հազար րուբլիից դարձեալ ստորագրութեամբ էլ հաւաքել քաղաքի բնակիչներից մի յայտնի գումար մի և նոյն նպատակով:

&lt;big&gt;'''Մ'''&lt;/big&gt;ենք յոյս ունէինք, որ եթէ ոչ քաղաքային վարչութիւնը, գոնէ նրանից նշանակված մասնաժողովը կը բարեհաճէ մեզ հասցնել պրօէկտի պատճէնը կամ տպել նրան, որ մենք ծանօթացնենք հասարակական կարծիքը նորա մէջ բովանդակված առաջարկութիւնների ու մտքերի հետ և քննենք նրան, կամ վերջապէս հրաւիրէ լրագրութեան ներկայացուցիչներին ներկայ գտնվել
մասնաժողովի նստերին...: &lt;big&gt;'''Բ'''&lt;/big&gt;այց մեր բոլոր
յոյսը զուր անցաւ:

&lt;big&gt;'''Ռ'''&lt;/big&gt;ուսաստանում զէմստվաները հանձնում են լրագրութեանը իրանց պրօէկտները քննելու, ինքն կենդրօնական տէրութենից մշակվող պրօէկտները, շատ դիպվածներում, քննադատում է &lt;big&gt;'''Պ'''&lt;/big&gt;ետերբուրգեան պրէսսան... իսկ մենք ոչինչ միջոցով չենք կարող ստանալ մի որ և է տեխնիկային ընկերութենից մշակված պրօէկտը ու չենք կարող քաղաքային վարչութենից նշանակված մի որ և է մասնաժողովից պահանջելու, որ այն պրօէկտը, որ մեզ ամենքիս հետաքրքրում է, դուրս գայ տպագրութեան մէջ, կամ նրա պատճէնը տեղական ռուս, հայոց և վրաց խմբագրութիւններին ուղարկվի...

&lt;big&gt;'''Մ'''&lt;/big&gt;եր յօդվածը յարուցեց ուրիշ յօդվածներ: &lt;big&gt;'''Թ'''&lt;/big&gt;իֆլիսում հրատարակվող ռուս „Тифлисскій Вѣстникъ“ օգուտ քաղելով
մեր յայտնած լուրերից, գլխաւորապէս երկու հարց է առաջարկում՝ մինը թէ ինչ
լեզու տեխնիկային ընկերութեան պրօէկտի կարծիքով պիտի բռնի աքսորված տեղական լեզուների տեղը և երկրորդ՝ թէ ինչ միջոցով պարոնները կը վճռեն մինչև այժմ անվճիռ մնացած խնդիրը, կը հաշտեցնեն անհաշտելին, աշխատելով միացնել կրօնքերը, որ իններորդ դարից սկսած ոչ ոքին աջողված չէր։

&lt;big&gt;'''Ե'''&lt;/big&gt;ւ ահա „Кавказъ“ լրագիրը հանդիսանում է պաշտպան տեխնիկային ընկերութեան պարոնների՝ A. M. ստորագրութեամբ ֆէլիետօնը սովորեցնում է մեզ, որ մենք ռուսաց հպատակներ ենք, որ &lt;big&gt;'''Ռ'''&lt;/big&gt;ուսաստանում տիրապետող կրօնքը ուղղափառութիւն է, որ &lt;big&gt;'''Թ'''&lt;/big&gt;իֆլիսը ռուսաց քաղաք է, որ ռուսերէն լեզուն հարկաւոր է, որովհետեւ նա տիրապետտող լեզուն է, որով և բոլոր օրէնքներ են գրվում,— կարծես թէ մենք այս բոլոր ճշմարտութիւնները չը գիտէինք, կամ պ. A. M.-ից պակաս գիտէինք... &lt;big&gt;'''Ն'''&lt;/big&gt;ոյն լրագրի հետևեալ համարներից մինի մէջ մի փոքրիկ ծանօթութիւն տպվեցաւ „մի անգամ տեխնիկային ընկերութեան“ ստորագրութեամբ, որտեղ մեզ յայտնում են, որ տեղական լեզուները բոլորովին հարկաւոր չեն, որովհետև հիմնվող ուսումնարանը արվեստներ պիտի սովորեցնի և ոչ արևելեան լեզուների համալսարանի բաժին պիտի դառնայ... կարծես մենք այդ չը գիտէինք...


&lt;big&gt;'''Բ'''&lt;/big&gt;այց մենք մեր կողմից կարող ենք ասել, որ օրինաւոր պօլէմիկայի մէջ երբէք թոյլ տուած չէ հարցից շեղվել և մանաւանդ խառնել
մանկավարժական և հասարակական խնդիրներին՝ քաղաքական և կրօնական խնդիրները:


&lt;big&gt;'''Մ'''&lt;/big&gt;ենք կտրական հարց ենք առաջարկում՝ ի՞նչ նպատակով է հիմնվում &lt;big&gt;'''Թ'''&lt;/big&gt;իֆլիսի քաղաքային արվեստագործական ուսումնարանը: &lt;big&gt;'''Ա'''&lt;/big&gt;յն նպատակով չէ՞, որ տեղական արվեստներին նոր ուղղութիւն տրվի, որ նրանց միջոցները կատարելագործվին: &lt;big&gt;'''Ե'''&lt;/big&gt;ւ եթէ այդ նպատակով, սրա հետևանքն ի՞նչ պիտի լինի,—
այն չէ՞, որ ուսում առած երիտասարդ արվեստաւորները իրանց կողմից մտցնեն ամբոխի մէջ ստացած արվեստագիտական հմտութիւնները:

&lt;big&gt;'''Ե'''&lt;/big&gt;թէ այդպէս է, ի՞նչպէս պիտի ազդեն նրանք բազմութեան, ամբոխի, ուսումնարանից դուրս մնացած շրջանների վրա, եթէ զուրկ կը մնան մայրենի լեզուից, որ պիտի լինի միջնորդ իրանց ստացած արվեստական
հմտութիւնները իրանց նմանների մէջ տարածելու:

&lt;big&gt;'''Ն'''&lt;/big&gt;երկայացնենք մեզ որ &lt;big&gt;'''Թ'''&lt;/big&gt;իֆլիսի ուսուցչական դպրոցը, որ նպատակ ունի պատրաստել ժողովրդական ուսուցիչներին, կարգելէր աշակերտներին իրանց մայրենի լեզու սովորելու,— և երիտասարդը ժողովրդական ուսուցիչ դառնալով, միջոց չէր ունենայ մտցնել իր կողմից ստացած հմտութիւնները ժողովրդի երեխաների մէջ, ինքն զուրկ լինելով մայրենի լեզվից, ուստի և երեխաներին իր մտքերը նրանց համար հասկանալի լեզվով մեկնելու ընդունակութենից...

&lt;big&gt;'''Ն'''&lt;/big&gt;ոյն կը պատահէ և արվեստագործական ուսումնարանի հետ: &lt;big&gt;'''Ն'''&lt;/big&gt;րանից պատրաստած արվեստաւոր-ուսուցիչները (այդպիսի ուսումնարանի միակ նպատակ լինի անկարող կը յայտնվեն մտցնել մասսայի մէջ իրանց սովորածը: &lt;big&gt;'''Ո'''&lt;/big&gt;ւրեմն պրօէկտը առաջարկում է պատրաստել ոչ թէ երկրիս ապագայ արվեստագործութեան համար աւելի կատարելագործված գործիչները, ոչ թէ նոր զարկ տալ տեղական արվեստներին,— այլ մեր երկրի համար անպէտք, իր հմտութիւնները ամբոխին հաղորդելու անընդունակ տարրը, առանձնացած, խորթ, մեռած մթերք...

&lt;big&gt;'''Չ'''&lt;/big&gt;ը մոռանանք, որ ինչպէս ուսուցչական, այնպէս և արվեստագործական դպրոցի միջով մեծ մասը երբէք անցնելու չէ, այլ միայն ընտրեալները... իսկ ամբոխը միշտ ուսումնարանի պատերից դուրս կը մնայ:

&lt;big&gt;'''Ն'''&lt;/big&gt;րա վերա պիտի ազդենք, իսկ այդ միջոցներով նրա վերա երբէք ազդելու չենք...: &lt;big&gt;'''Ը'''&lt;/big&gt;նդհակառակն գուցէ նրա համակրութիւնը կորցնելով, նրան մեզանից յետ կը մղենք:
{{rule|4em}}

----
{{Կենտրոն|&lt;big&gt;'''ԲԱՆԱՍԻՐԱԿԱՆ'''&lt;/big&gt;}}
----
{{Կենտրոն|&lt;big&gt;ՄԻ ՕՐԱՎԱՐ ՀՈՂ&lt;/big&gt;}}
{{rule|4em}}
Բոլորակ դաշտի մէջ, ուր ցրուած էին շատ գիւղօրայք, գեղեցիկ—կանաչազարդ անտառի միջից, հպարտ կերպով վեր էր բարձրացել մի հոյակապ ամրոց, որ իւր մինարէթներով, աշտարակներով և սուր սուր ժանիքաւոր պարսպներով,
արտայայտում էր ասպետական փառքը նորա մէջ բնակուող իշխանի:

Այդ ամրոցը, իւր մարմարեայ ջրբուխներով, գոյնզգոյն—ապակեզարդ սենեակներով, մշտականաչ տունկերով և ծաղիկներով հովանաւորուած ճեմելիքներով, խիստ պատշաճաւոր կերպով հարմարեցրած էր պարսկական գեղասէր ճաշակի շռայլութեանը:

Ամրոցը պատկանում էր Րիզայ-բէկին:

Ամրոցին մօտ գտնվող գիւղի Հայ կանայքը և աղջիկները վաղ առաւօտեան խումբով այնտեղ էին գալիս պարտէզները մաքրելու աւելորդ խոտաբոյսերէն: Եւ ամրոցի մանկահասակ իշխանը շատ անգամ հանակներ էր անում և զուարճանում էր նոցա հետ:

Մի առաւօտ, երբ գործում էին կանայքը, յանկարծ յայտնուեցաւ Րիզայ—բէկը: Նա, պտոյտ տալով ճեմելիքներով, մօտեցաւ այն ածուին, ուր միայնակ աշխատում էր մի մանկահասակ կին:

— Ում կինն ես դու, հարցրուց բէկը քաղցրութեամբ:

— Ձեր ծառայի, Մարտիրոսի կինն եմ, պատասխանեց նա կարմրելով:

— Ինչու այդպէս վատ հագնուած ես դու:

— Աղքատի հագուստը այդպէս է, տէր իմ:

— Ահա քեզ արծաթ, նոր հագուստներ գնհի՛ր քեզ համար: Խօսեց բէկը առաջարկելով մի քանի ոսկի դրամներ:

Սօնան—այդպէս էր կնոջ անունը—շփոթուեցաւ:

— Ընդունի՛ր այդ ոսկիները, կրկնեց բէկը:

— Ինչ պէտք է, տէր իմ, ինձ նոր հագուստը, երբ ես ամէն օր մշակութեան մէջ եմ ապրում, պատասխանեց Սօնան հրաժարուելով:

— Ես կը հրամայեմ քեզ չաշխատացնել մշակութեան մէջ, և քեզ միջոցներ կը տամ ապրելու, որպէս մի տիկին:

— Ես չեմ կարող չօգնել իմ տղամարդին:

— Դորանից նոյնպէս կազատեմ քեզ:

Կինը ոչինչ չը պատասխանեց:

— Չե՞ս ընդունում այդ ոսկիքը:

— Չեմ կարող:

— Ինչու:

— Այնպէս, չեմ կարող...

{{Կենտրոն|⁂}}
Սօնան և իւր ամուսինը Մարտիրոսը՝ աղքատ գիւղացիք էին: Նոցա բոլոր հարստութիւնը բաղկացած էր մի զոյգ այծերից, որոց կաթնով ապրում էին նոքա, մի ճախարակից, որով Սօնան պամպակի թելեր էր մանում վաճառքի համար, և
մի բահից, որ ամէն օր վաղ առաւօտեան Մարտիրոսը, ուսին դրած, գնում էր դէպի գիւղամէջը, և այնքան վիզը ծռած կանգնում էր այնտեղ, մինչև նորա դրացիներից մինը, մի քանի ապասի վճարելով, վարձում էր նորան, և ամբողջ օրը բանեցնում էր իւր մշակութեան դաշտերում։“

Այդպիսի դառն աշխատութեամբ դարձեալ գոհ էին նոքա, երբ կարօղանում էին իւրեանց խրճիթի մէջ հանգիստ քուն վայելել։ Իսկ այդ բախտը խիստ սակաւ էր յաջողվում նորանց։

Մի օր Մարտիրոսին իւր մօտ կանչեց գիւղատէր խանի որդին Րիզայ բէկը, որ իւր հօր վախճանից յետոյ կառավարում էր նորա կալուածները։

Երկիւղից խեղճ գիւղացու շունչը կտրուեցաւ, մինչև խանի որդւոյ մօտ հասնելը, բայց տեսնելով նորա ուրախ դէմքը, մի փոքր ոգի ստացաւ, և մինչև գետին խոնարհուելով, երկրպագեց նորան։

— Ի՞նչ գործով պարապվում ես դու, մարտիրոս հարցրուց նորանից Րիզայ-բէկը։

— Աղքատի պարապմունքը ինչ պէտք է լինի տղայ, ոտացդ մոխիր դառնամ, օր դադում եմ, օր ուտում եմ։ Պատասխանեց գիւղացին կրկին գլուխ տալով։

— Դու ուժեղ և առողջ տղամարդ ես, Մարտիրոս, դու կարօղ ես ունենալ քո արօրը, և օրավարը ու պարապուես հողագործութեամբ։

Մարտիրոսը, չը դատարկելով գլուխ տալուց, պատասխանեց.— Ես աղքատ մարդ եմ, աղայ, քեզ ատաղ դառնամ։

— Յիմար, հպարտութեամբ գիւղացու խօսքը կտրեց բէկը, իմ հպատակ հայերից ո՞վ է հարուստ, բայց ես տալիս եմ նորանց հող, սերմ և ամէն պարագայք, որք հարկաւոր են վարուցանքի և նոքա դորանով ապրում են։

— Դուք միշտ ողորմած էք դէպի ձեր ծառայները, տէր իմ:

— Ես քեզ նոյն նպատակաւ կանչեցի ինձ մօտ: Ես գիտեմ, որ դու աշխատաւոր մարդ ես, չեմ կամենում, որ աղքատ ապրես, գնա՛, տանուտիրոջ մօտ, և հրամայում եմ նորան տալ քեզ բոլոր պիտոյքները վարուցանքի համար:

— Աստուած քեզ երկար կեանք տայ աղայ, Աստուած իմ կեանքից կտրէ ձերի վերայ աւելացնէ: Ասաց գիւղացին և շնորհակալութեամբ հեռացաւ:

{{Կենտրոն|⁂}}
Գարնան սկիզբն էր:

Մարտիրոսի երգի ձայնը արդէն լսելի էր լինում դաշտից, ուր նա հերկում էր իւր օրավարը:

Քանի շաբաթից յետոյ նորա ցանքը սկսաւ բուսնել, կանաչել և աճել, բայց նորա հետ աննկատելի կերպով աճում և բազմանում էր տոկոսը նորա պարտատոմսակի, որ տուէլ էր նա խանի որդուն:

Անցաւ ամառը, եկաւ աշունքը: Մարտիրոսը հնձեց իւր արտը, կալը կասեց և զուտ ցորնի շեղջը կիտած էր նորա կալի մէջ: Նա ուրախութեամբ նայում էր իւր հունձքի պտղաբերութեան վերայ, չը մտածելով, որ այդ չէր պատկանում
նորան:

Եկաւ կալուածատիրոջ գործակալը, ցորեանը&lt;section end=&quot;Բովանդակություն&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5t4q3u35bfo4jmhzuysoc0oal9v58hu</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>