Ուիքիփետիա hywwiki https://hyw.wikipedia.org/wiki/%D4%B3%D5%AC%D5%AD%D5%A1%D6%82%D5%B8%D6%80_%D4%B7%D5%BB MediaWiki 1.47.0-wmf.2 first-letter Մեդիա Սպասարկող Քննարկում Մասնակից Մասնակցի քննարկում Ուիքիփետիա Ուիքիփետիայի քննարկում Պատկեր Պատկերի քննարկում MediaWiki MediaWiki քննարկում Կաղապար Կաղապարի քննարկում Օգնություն Օգնության քննարկում Ստորոգութիւն Կատեգորիայի քննարկում TimedText TimedText talk Մոդուլ Մոդուլի քննարկում Event Event talk 0 1574 251004 228970 2026-05-18T09:11:33Z Maral Dikbikian 4797 251004 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Գիտնական}} '''Էդուարդ Աղաեան''' ({{ԱԾ}}), հայ լեզուաբան, բանասիրական գիտութիւններու մասնագէտ ([[1942 թուական|1942]]), [[փրոֆեսէօր]] ([[1946 թուական|1946]]), ՀԽՍՀ ԳԱ [[ակադեմիոյ անդամ]] ([[1982 թուական|1982]]), ՀԽՍՀ գիտութեան վաստակաւոր գործիչ ([[1970 թուական|1970]])։ == Կենսագրութիւն == Էդուարդ Աղաեան, ծնած է [[16 Մարտ]] [[1913 թուական|1913]]-ին [[Մեղրի]]ի մէջ։ [[1928 թուական|1928]]-ին աւարտած է տեղւոյն 7-ամեայ դպրոցը։ [[1930 թուական|1930]]-[[1932 թուական|1932]] աշխատած է Մեղրիի կոլխոզի մէջ՝ սկիզբը որպէս հաշուետար, ապա՝ հաշուապահ։ [[1933 թուական|1933]]-էն ուսանած է [[ԵՊՀ]] պատմագրական հիմնարկին մէջ, միաժամանակ աշխատելով ծխախոտի գործարանին մէջ, որպէս հաշուապահ։ [[1938 թուական|1938]]-ին աւարտած է [[երեւանի Պետական Համալսարան|Երեւանի պետական համալսարան]]ը եւ [[1939]]-ին ընկերութիւն ընդունուած է։ [[1941]]-ին պաշտպանած է թեկնածուական («Մեղրիի բարբառը»), [[1945 թուական|1945]]-ին՝ մասնագիտական ատենախօսութիւն («Հայ լեզուաբանութեան պատմութիւն»)։ [[1948 թուական|1942]]-ին անոր շնորհուած է դոցենտի իրաւունքը, [[1946 թուական|1946]]-ին՝ մասնագէտի կոչում։ [[1953 թուական|1953]]-ին ընտրուած է ՀԽՍՀ ԳԱ թղթակից անդամ, [[1982 թուական|1982]]-ին՝ ակադեմիոյ անդամ։ [[1932 թուական|1932]]-[[1991 թուական|1991]]-ին ԵՊՀ-ի մէջ աշխատած է, [[1956 թուական|1956]]-[[1985 թուական|1985]] եղած է համալսարանի ընդհանուր լեզուաբանութեան բաժինի վարիչ, [[1968 թուական|1968]]-[[1991 թուական|1991]]՝ հայագիտական կեդրոնի ղեկավար, [[1986 թուական|1986]]-[[1989 թուական|1989]] «Բանբեր Երեւանի համալսարանի» հանդէսի գլխաւոր խմբագիր, [[1953 թուական|1953]]-[[1956 թուական|1956]]՝ ԵՊՀ գիտական աշխատանքներու գծով փոխ ատենակալ, [[1948 թուական|1948]]-[[1950 թուական|1950]]՝ բանասիրութեան հիմնարկի դեկան։ Հայաստանի համալսարանին մէջ սորված է ընդհանուր լեզուաբանութիւն, լեզուաբանական ուսմունքի պատմութիւն, լեզուաբանութեան ներածութիւն, հայերէնի համեմատական քերականութիւն, հայոց լեզուի պատմութիւն, գրաբարի, պարսկերէնի, լատիներէնի քերականութիւններ, արեւելեան բանասիրութիւն եւ այլ դասընթացներ։ Էդուարդ Աղաեան, տասնամեակներ շարունակ աշխատած է նաեւ [[ՀՀ ԳԱԱ Հրաչիա Աճառեանի Անուան Լեզուի Հիմնարկ|ՀԽՍՀ ԳԱ Հրաչիա Աճառեանի անուան լեզուի հիմնարկ]]ին մէջ։ [[1950]]-[[1953]] եղած է փոխ տնօրէն, [[1963]]-[[1991]]` ընդհանուր եւ համեմատական լեզուաբանութեան բաժինի վարիչ, [[1947]]-[[1948]]` ՀԽՍՀ լուսաւորութեան նախարարութեան համալսարաններու վարչութեան պետ։ Էդուարդ Աղաեան քանիցս մասնակցած է միջազգային գիտաժողովներու (Երեւան, [[Մոսկուա]], [[ԱՄՆ]], [[Հնդկաստան]] եւ այլն)։ [[1979]]-էն մինչեւ կեանքի վերջը եղած է լեզուաբանութեան գծով գիտական աստիճաններ շնորհող մասնագիտական խորհուրդի նախագահ։[[1953]]-ին ընտրուած է Երեւանի քաղխորհուրդի, [[1980]]-ին եւ [[1985]]-ին՝ ՀԽՍՀ Գերագոյն խորհուրդի պատգամաւոր։ Էդուարդ Աղաեանի [[պրոնզ]]աձոյլ [[կիսանդրի]]ն ԵՊՀ կեդրոնական մասնաշէնքի նախասրահին մէջ ականաւոր գիտնական-մանկավարժի դերը կը խորհրդանշէ համալսարանական գիտութեան զարգացման գործին մէջ<ref>{{cite book|author=|title=Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երեւան, 2005}}</ref>: == Գործունէութիւնը == Էդուարդ Աղաեանի գործունէութիւնը կը վերաբերի ընդհանուր լեզուաբանութեան, [[Լեզուաբանութիւնը Հայաստանի Մէջ|հայ լեզուաբանութեան պատմութեան]], [[Հայոց Լեզուի Պատմութիւն|հայոց լեզուի պատմութեան]], քերականագիտութեան (համեմատական քերականութիւն, նկարագրական քերականութիւն, պատմական քերականութիւն), [[Բառագիտութիւն|բառագիտութեան]] (բառաքննութիւն եւ ստուգաբանութիւն), [[Բարբառագիտութիւն|բարբառագիտութեան]], ժամանակակից հայոց լեզուի, Արեւելքի գրականութեան պատմութեան, գրաբանութեան (նաեւ ուղղախօսութիւն, ուղղագրութիւն) եւ այլ հարցերու մասին։ Նշանակալից են անոր «Լեզուաբանութեան ներածութիւն» (Եր., 1952, 1963, 1967) աշխատութիւնը, որ ԽՍՀՄ բարձրագոյն նախարարութեան կողմէ երաշխաւորուած է որպէս միութենական համալսարանի դասագիրք եւ հրատարակուած է ռուսերէն 1959 թուականին, «Պատմահամեմատական մեթոդը լեզուաբանութեան մէջ» (Ե., 1957), «Գրաբարի քերականութիւն», հատոր 1 (Ե. 1964), «Ժամանակակից հայերէնի հոլովումը եւ խոնարհումը» (Ե., 1967), «Ընդհանուր եւ համեմատական բառագիտութիւն» (Ե., 1984) աշխատութիւնները. վերջինը [[1957]]-ին վերամշակուած հրատարակուած է «Լեզուաբանութեան հիմունքներ» խորագրով։ Ընդհանուր լեզուաբանութեան նուիրուած աշխատութիւնները նշանաւոր են նիւթի բազմակողմանի դիտարկումներով, ինքնատիպ հարցադրումներով ու փաստարկումներով, շարադրանքի պարզութեամբ ու թարմութեամբ։ Անոնց մէջ ան նոր խօսք կ'ըսէ լեզուի բնորոշման, անոր տարբերակներու առանձնացման, լեզուի ծագման ու զարգացման օրինաչափութիւններու, լեզուի կառուցուածքային մակարդակներու, լեզուաբանական շարք մը հասկացութիւններու (օրինակ, [[վանկ]]ի, [[հնչոյթ]]ի, [[ձեւոյթ]]ի, [[խօսքի մասեր]]ու, լեզուական կառուցուածքի ու համակարգի եւ այլն)։ Աղաեան նաեւ հնչիւնաբանական, բառագիտական-բառակազմական, ձեւաբանական արժէքաւոր վերլուծութիւններ կատարած է հայերէնի գիտական քերականութեան խնդիրներու գծով, նկարագրութեան ժամանակակի ձեւեր կիրառած է։ Կարեւոր հետազօտութիւններ կատարած է, նուիրուած՝ հայրենի բառապաշարին,անոր շերտերուն, բառակազմական կաղապարներուն, սահմանաբանութեան եւ այլ խնդիրներ։ Էդուարդ Աղաեան մեծ աւանդ ունի նաեւ հայ բառարանագրութեան բնագաւառին մէջ. «Արդի հայերէնի բացատրական բառարան» (Ե., 1976) երկհատոր գիրքը՝ հայերէնի բառապաշարի ընդգրկմամբ (136 հազար բառ եւ 11 հազար դարձուածք) եւ բառայօդուածներու ձեւի մասային բազմաբնոյթ դասումներով ու պարզաբանումներով, որպէս բառարանագրական բացառիկ ձեռքբերումը կը մնայ։ Համահեղինակ է հանրակրթական դպրոցի 4-7-րդ դասարաններու հայոց լեզուի դասագիրքերու, որոնք բազմաթիւ հրատարակութիւններ ունեցած են։ Անոր գիտական վաստակին մաս կը կազմէ իր ուսուցիչ Հրաչեա Աճառեանի բազմահատոր աշխատութիւններու խմբագրման, անաւարտ հատուածներու լրացման եւ հրատարակութեան պատրաստման շնորհակալ աշխատանքը, մասնաւորապէս «Լիակատար քերականութիւն հայոց լեզուի» բազմահատորեակի խմբագրման, «Արմատական բառարանի» տպագրութեան պատրաստման գործին մէջ<ref>{{Cite web |url=http://www.litopedia.org/index.php?title=%D4%B7%D5%A4%D5%B8%D6%82%D5%A1%D6%80%D5%A4_%D4%B1%D5%B2%D5%A1%D5%B5%D5%A1%D5%B6 |title=Էդուարդ Աղայանի մասին litopedia.org կայքում |accessdate=2016-11-08 |archive-date=2016-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306223818/http://litopedia.org/index.php?title=%d4%b7%d5%a4%d5%b8%d6%82%d5%a1%d6%80%d5%a4_%d4%b1%d5%b2%d5%a1%d5%b5%d5%a1%d5%b6 |dead-url=yes }}</ref>: == Երկեր<ref>{{Citation|title=Էդուարդ Աղայան|url=https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=%D4%B7%D5%A4%D5%B8%D6%82%D5%A1%D6%80%D5%A4_%D4%B1%D5%B2%D5%A1%D5%B5%D5%A1%D5%B6&oldid=9577920|date=2024-03-18|accessdate=2026-05-18|language=hy}}</ref> == * '''Լեզուի ծագումը եւ զարգացումը''', Ե․, 1948: * '''Լատիներէն լեզուի քերականութիւն''', գիրք 1, Ե․, 1950: * '''Հրաչեայ Յակոբի Աճառեան''', ՀՍՍՌ ԳԱ հրատարակչութիւն, 1956, 104 էջ: * '''Պատմա-համեմատական մեթոտը լեզուաբանութեան մէջ''', Ե․, 1957: * '''Հայ լեզուաբանութեան պատմութիւն․ Սկիզբէն մինչեւ մեր օրերը''', ԵՊՀ հրատարակչութիւն, 1958: * '''Լեզուաբանութեան ներածութիւն''', Հայպետուսմանխրատ, 1963, 638 էջ: * '''Գրաբարի քերականութիւն''', ԳԱԱ հրատարակչութիւն, 1964, 362 էջ: * '''Դրուագներ Արեւելքի գրականութեան պատմութեան''', Երեւանի համալսարանի հրատարակչութիւն, 1971, 242 էջ: * '''Բառաքննական եւ ստուգաբանական հետազօտութիւններ''', Ե․, 1974: * '''Արդի հայերէնի բացատրական բառարան''' (կը պարունակէ 135,600 բառ եւ 11,000 դարձուածաբանական միաւոր), «Հայաստան» հրատարակչութիւն, 1976: * '''Հայ մշակոյթի նշանաւոր գործիչները (Ե-ԺԸ դարեր)''', ԵՊՀ, 1976, 590 էջ: * '''Նախամաշտոցեան հայ գրի ու գրականութեան, մեսրոպեան այբուբենի եւ յարակից հարցերու մասին''', Ե․, 1977: * '''Տերմինագիտութիւն (Եզրաբանութիւն)․ Դասախօսութիւն''', Լոյս, 1978, 51 էջ: * '''Ընդհանուր եւ հայկական բառագիտութիւն''', Ե․, 1984: * '''Ակնարկներ հայոց տոմարներու պատմութեան''', Ե․, 1986: * '''Մեսրոպ Մաշտոց''', ԵՊՀ հրատարակչութիւն, 1986, 116 էջ: * '''Հայոց լեզու․ Հանրակրթական դպրոցի 4-րդ դասարանի դասագիրք''', Լոյս, 2002, 151 էջ: * '''Արդի հայերէնի առձեռն բացատրական բառարան''', Մանմար, 2014, 1327 էջ: == Պարգեւներ <ref>{{Citation|title=Էդուարդ Աղայան|url=https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=%D4%B7%D5%A4%D5%B8%D6%82%D5%A1%D6%80%D5%A4_%D4%B1%D5%B2%D5%A1%D5%B5%D5%A1%D5%B6&oldid=9577920|date=2024-03-18|accessdate=2026-05-18|language=hy}}</ref> == * ՀԽՍՀ գիտութեան վաստակաւոր գործիչ, 1970 * Աշխատանքային կարմիր դրօշի շքանշան, 1983 * «Աշխատանքային արիութեան» մետալ, 1945 * Խաչատուր Աբովեանի անուան մետալ == Աղբիւրներ == * Կենսագրական հանրագիտարան, Ե., ԵՊՀ համալսարան, 2009, էջ 73-75: * Հ. Զ. Պետրոսեան, հայերէնագիտական բառարան, Ե., «Հայաստան», 1987, էջ 20-22: * Գառնիկ Ստեփանեան, Կենսագրական բառարան, Ա. հատոր, Ե., «Հայաստան», 1973, էջ 66: == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} == Արտաքին յղումներ == * [http://www.nayiri.com/imagedDictionaryBrowser.jsp?dictionaryId=24 Արդի հայերէնի Բացատրական Բառարան], գրեց՝ Էդուարդ Բագրատի Աղայան։ «Հայաստան» Հրատարակչություն, Երեւան, 1976: {{DEFAULTSORT:Աղայան, Էդուարդ}} [[Ստորոգութիւն:Հայ լեզուաբաններ]] [[Ստորոգութիւն:ԵՊՀ շրջանաւարտներ]] [[Ստորոգութիւն:Բանասիրական գիտութիւններու մասնագէտներ]] [[Ստորոգութիւն:16 Մարտի ծնածներ]] [[Ստորոգութիւն:29 Դեկտեմբերի մահացածներ]] [[Ստորոգութիւն:Հայ լեզուագէտներ]] [[Ստորոգութիւն:Հայ բառարանագիրներ]] [[Ստորոգութիւն:Անձինք այբբենական կարգով]] [[Ստորոգութիւն:Հայ բանասէրներ]] 93kvd47vh0end673k115rpcad0agpkd 0 2260 250989 162353 2026-05-18T06:50:19Z Maral Dikbikian 4797 250989 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Անձ | անուն ազգանուն = Սեդա Բալեան | բնագիր ԱԱՀ = | պատկեր = | չափ = | նկարագրութիւն = | ծնած է = 1933 | ծննդավայր =Պաքու | վախճանած է = | մահուան վայրը = | քաղաքացիութիւն = Պաքու, Իրան, Թեհրան եւ Ամերիկայ | հպատակութիւն = | ազգութիւն = Հայ | ալմա մատեր = | կրօնք = Քրիստոնեայ | ազդուած է = | ազդած է = Հայ ժողովուրդը | գրքեր = | կարողութիւն = | մասնագիտութիւն = Post Doctoral Studies<br>Ստացած է համապատասխան <br /> վկայագիր International Health and Nutrition Education մարզին մէջ | ամուսին = Բաբգէն | ծնողներ = | երեխաներ = | պարգեւներ և մրցանակներ = | կայքէջք = | ստորագրութիւն = }} '''Սեդա Բալեան - Տէր Յակոբեան''' (ծն.՝1933,Պաքու), հայ գրագէտ: == Կենսագրութիւն == Ծնած է Պաքու, Ղարաբաղցի ծնողներէ։ [[1935]]-ին, համայնավարութեան իշխանութենէն ընտանեօք խոյս տուած եւ ապաստանած են [[Իրան]], ապա հաստատուած՝ [[Թեհրան]]: 1979-ին Փետր. 9-ի իսլամական Յեղափոխութեան պատճառով կը թողու իրանը եւ ընտանեօք կը հաստատուին ԱՄՆ։ [[Ամերիկա]]յի մէջ կը հրատարակէ երեք հատոր հայերէն գիրքեր: == Դպրոցական կեանք == Աւարտած է [[պարսիկ]]ներու Նուրբաիւշ օրիորդաց միջնակարգ դպրոցը, բարձրագոյն նիշերով։ Հայերէնը սորված է մասնաւոր դասերով եւ ինքնաշխատութեամբ։ Վկայուած է [[Թեհրան]]ի բժշկական համալսարանէն, ստանալով Մագիստրոսի ապա Դոկտորայի տիտղոսները։ Որպէս փրոֆեսոր դասաւանդած է բժշկական, կենսագիտական եւ առողջապահական գիտութիւններ, Թեհրանի ուսուցչակրթական համալսարանին մէջ, ուր ի միջի այլոց ստանձնած է համալսարանի բուժարանին ընդհանուր կառավարիչի եւ տնօրէնի պաշտօնը։ Հեղինակած եւ հրատարակած է բազմաթիւ գիտական գիրքեր, ուսումնասիրութիւններ ու յօդուածներ պարսկերէն, ֆրանսերէն, անգլերէն եւ հայերէն լեզուներով։ [[1976]]-ին Թեհրանի համալսարանին կողմէ տարուան մը համար ուղարկուած է [[ԱՄՆ]]-ի U.C.L.A. համալսարանը, ուր կատարած է ուսումնասիրութիւններ (Post doctoral Studies), International Health and Nutrition Education մարզին մէջ եւ ստացած է համապատասխան վկայագիր։ == Իր գործերը == * Պատմութիւն Իրանահայերի, իր ամուսնոյն Բաբգէնի գործակցութեամբ (1985) * Կանայք Երրորդ Աշխարհամարտից (1988) * Հինաւուրց Հեքիաթներ (1991)։ Այս գիրքերուն ամբողջ հասոյթը նուիրուած է [[Հայաստան]]ի երկրաշարժէն որբացած երեխաներու ֆոնտին։ Ունի նաեւ բազմաթիւ գրութիւններու եւ յօդուածներու հաւաքածոյ մը, որոնք պիտի ամփոփուին առանձին հատորի մը մէջ։ Այժմ կ՚աշխատակցի տեղւոյն [[հայ]] ու [[պարսիկ]] մամուլին։ Ս. Բ. Տէր Յակոբեան գիտէ շահեկան դարձնել իր պատմուածքները, զանոնք իրապաշտօրէն տալով, ինքնաբուխ եւ սահուն ոճով մը։ Իր ստեղծած տիպարները իրենց դրական եւ ժխտական կողմերով, մտահոգութիւններով եւ նկարագրի հակասութիւններով ընթերցողը միշտ լարուած ուշադրութեան մէջ կը պահեն։ Պատմուածքը յաճախ անակնկալ բայց տպաւորիչ վերջաւորութիւն մը կ'ունենայ<ref>{{Գիրք:Սփիւռքահայ արդի գրականութիւն|էջ771}}</ref>: == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} {{DEFAULTSORT:Բալեան, Սեդա}} [[Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ]] 2tjvmqzgpwxslap0s1o2s7i80of0bls 0 3180 251003 230252 2026-05-18T08:56:05Z Maral Dikbikian 4797 251003 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Անձ | անուն ազգանուն = Արշակուհի (Ճէզվէճեան) Թէոդիկ | բնագիր ԱԱՀ = | պատկեր = Արշակուհի Թեոդիկ.jpg | չափ = 200 | նկարագրութիւն = '''Արշակուհի Թէոդիկ''' | ծնած է = [[1875 թուական|1875]] | ծննդավայր = Պոլիս, Օրթագիւղ | վախճանած է = [[1922 թուական|1922]] | մահուան վայրը = [[Լոզան]], [[Զուիցերիա]] | քաղաքացիութիւն = | հպատակութիւն = Թրքահպատակ | ազգութիւն = Հայ | ալմա մատեր = | կրօնք = | ազդուած է = | ազդած է = | գրքեր = Ամիս Մը Ատանա, Արդի Բարոյագիտութիւնը (դասագիրք) | աշխատանք = ընկերային գործիչ, ուսուցչուհի, հրապարակագիր, գրագէտ եւ թարգմանիչ | կարողութիւն = | մասնագիտութիւն = | ամուսին = [[Թէոդիկ]] (Թէոտորոս Լէպճինճեան) | ծնողներ = | երեխաներ = | պարգեւներ եւ մրցանակներ = | կայքէջք = | ստորագրութիւն = }} '''Արշակուհի Թէոդիկ''', (Ճէզվէճեան,[[1875 թուական|1875]]-[[1922 թուական|1922]]) հայ ընկերային գործիչ, ուսուցչուհի, հրապարակագիր, գրագէտ եւ թարգմանիչ<ref name="Teotig: Biography & Monument">{{cite book |last=Soulahian Kuyumjian |first=Rita |title=Teotig: Biography & Monument |year=2010 |publisher=Taderon Press |pages=243}}</ref><ref name='Արշակուհի Թեոդիկ. «Բոլորս ալ զոհեր ենք» Translation from Armenian: Arshaguhi Teotig: "We are all Victims"'>{{cite web |title=Արշակուհի Թեոդիկ. "Բոլորս ալ զոհեր ենք" Translation from Armenian: Arshaguhi Teotig: "We are all Victims" |url=http://ankakh.com/2011/04/113518/ |accessdate=14 December 2012 |language=Armenian |date=April 24, 2011 |archive-date=17 January 2013 |archive-url=https://archive.is/20130117003550/http://ankakh.com/2011/04/113518/ |dead-url=yes |archivedate=17 January 2013 |archiveurl=https://archive.is/20130117003550/http://ankakh.com/2011/04/113518/ |deadurl=yes }}</ref>։ Բանասէր [[Թէոդիկ]]ի կինը եղած է: == Կենսագրութիւն == Արշակուհի Թէոդիկ ծնած է [[Կոստանդնուպոլիս|Կ.Պոլիս]]՝ [[Օրթագիւղ]], [[1875 թուական|1875]]-ին<ref name="Teotig: Biography & Monument"/><ref name='Արշակուհի Թեոդիկ. «Բոլորս ալ զոհեր ենք» Translation from Armenian: Arshaguhi Teotig: "We are all Victims"' />։ Նախնական կրթութիւնը կը ստանայ [[Սամաթիա|Սամաթիոյ]] [[Նունեան-Վարդուհեան վարժարան]]ին մէջ՝ [[1895]]-ին<ref name="Teotig: Biography & Monument" /><ref name='Արշակուհի Թեոդիկ. «Բոլորս ալ զոհեր ենք» Translation from Armenian: Arshaguhi Teotig: "We are all Victims"' />։ Կը մեկնի [[Անգլիա]], ուր կը շարունակէ իր ուսումը Սքարպորոյի Ուէսթլենտ Հայ Սքուլին մէջ։ Աւարտելէ ետք, կ'անցնի [[Փարիզ]], շարունակելու ուսումը։ Իր մասնակցութիւնը կը բերէ [[Գուիտոն Լուսինեան]]ի ֆրանսերէնէ հայերէն բառարանի կազմութեան աշխատանքին, որպէս բառերը եւ անոնց իմաստները ուսումնասիրող։ [[1898]] –ին կը վերադառնայ Պոլիս եւ ուսուցչութեան պաշտօն կը ստանձնէ [[Սկիւտարի ճեմարան]]ին մէջ։ Ան իր ասպարէզը կը սկսի որպէս օրաթերթերու եւ պարբերաթերթերու լրագրող, ինչպէս [[Հայկանոյշ Մարք]]ի «[[Ծաղիկ]]», [[Մանզումէի էֆքիար|«Մանզումէի Էֆքիար»]], [[Սուրհանդակ (թերթ, Կ. Պոլիս)|«Սուրհանդակ»]], «[[Բիւզանդիոն]]», [[Ժամանակ (օրաթերթ)|«Ժամանակ»]] թերթերուն մէջ<ref name='Արշակուհի Թեոդիկ. «Բոլորս ալ զոհեր ենք» Translation from Armenian: Arshaguhi Teotig: "We are all Victims"' />։ Աշխատակցած է նաեւ [[Թէոդիկ (Թէոտորոս Լէպճինճեան),|Թէոդիկի]] [[Ամէնուն Տարեցոյցը|«Ամէնուն Տարեցոյցը»]]-ին<ref>{{cite web |title=Teotig: The First Historian of Armenian Printing |url=http://www.armenianweekly.com/2012/08/31/teotig/ |accessdate=14 December 2012 |author=VARTAN MATIOSSIAN}}</ref>։ [[1902 թուական|1902]]-ին կ'ամուսնանայ գրագէտ եւ հրապարակագիր [[Թէոդիկ]]ի հետ։ Արշակուհի Թէոդիկ մաս կը կազմէր [[Ազգանուէր Հայուհեաց Ընկերութիւն|Ազգանուէր Հայուհեաց Ընկերութեան]], որու հիմնական նպատակներէն մէկն էր հիմնել աղջկանց վարժարաններ [[Օսմանեան Կայսրութիւն|Օսմանեան կայսրութեան]] հայահոծ շրջաններուն մէջ<ref name="Sibil Biography|">{{cite web|url=http://armenianhouse.org/sipil/sipil-en.html|title=Sibil Biography|work=An electronic library featuring a huge collection of documents on Armenian literature, history, religion and anything Armenia-related.|publisher=Armenianhouse|accessdate=8 October 2011}}</ref>։ [[1909]]-ին, Ատանայի ջարդերուն, Ընկերութիւնը անմիջապէս նախաձեռնեց կոտորածէն տուժածներուն օժանդակութիւն հասցնելու աշխատանքին։ [[Ատանա]] մեկնեցաւ նաեւ Արշակուհի եւ Պոլիս վերադարձին՝ [[1910]]-ին լոյս ընծայեց ականատեսի իր վկայութիւնները բովանդակող գրքոյկ մը՝ «[[Ամիս Մը Ատանա|Ամիս մը ի Կիլիկիա»։]] Կազմած է նաեւ «Արդի բարոյագիտութիւնը» դասագիրքը (1911-1912) միջին եւ բարձրագոյն դասընթացքներով։ Ունեցած է աշխոյժ հանրային գործունէութիւն։<ref>{{cite book|title=Կենսագրական բառարան, հատոր Ա|author=Գառնիկ Ստեփանյան|publisher=«Սովետական գրող»|year=1973|location=Երեւան|page=էջ 356-357}}</ref>։ Իր ամուսնոյն բանտարկութենէն եւ [[Տէր Զօր շրջան|Տէր-Զօր]] աքսորէն ետք, ծանրապէս կը հիւանդանայ<ref name="Teotig: Biography & Monument" />: Կ'ուղարկուի [[Լոզան]]՝ [[Զուիցերիա]], ուր կ'ապրի մինչեւ մահը՝<nowiki/>[[1922]]։ Կ'ըսուի թէ վերջին խօսքը երած է «Բոլորս ալ զոհեր ենք», ակնարկելով [[Հայոց Ցեղասպանութիւն|Հայոց Ցեղասպանութեան]]<ref name="Արշակուհի Թեոդիկ. «Բոլորս ալ զոհեր ենք» Translation from Armenian: Arshaguhi Teotig: &quot;We are all Victims&quot;" />։ == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} {{DEFAULTSORT:Թէոդիկ, Արշակուհի}} [[Ստորոգութիւն:Հայ գրագէտներ]] [[Ստորոգութիւն:Արեւմտահայ արձակագիրներ]] [[Ստորոգութիւն:1875 ծնունդներ]] [[Ստորոգութիւն:1922 մահեր]] [[Ստորոգութիւն:Սթամպուլ ծնունդներ]] [[Ստորոգութիւն:Սթամպուլ ծնածներ]] [[Ստորոգութիւն:2 Յունուարի մահեր]] [[Ստորոգութիւն:11 Հոկտեմբերի ծնունդներ]] [[Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ]] [[Ստորոգութիւն:Հայ բանասէրներ]] [[Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով]] [[Ստորոգութիւն:Հայ բառարանագիրներ]] 4evcknw067rsc6p5txbyie4gy3zs5os 0 4387 250987 234157 2026-05-18T06:42:21Z Maral Dikbikian 4797 250987 wikitext text/x-wiki [[Պատկեր:Nalbandjan Michael.jpg|260px|մինի|Նալբանդեան]] '''Մանկութեան օրեր''', [[Միքայէլ Նալբանդեան]]ի ստեղծագործութիւններէն մին։ == Բանաստեղծութեան նկարագիրը == Հոս բանաստեղծը յետադարձ ակնարկով կը քննէ իր կեանքը, սկսած մանկութենէն։ «Կեանքի խորհուրդ» ին սահմանումը կը կատարուի [[Յեղափոխական իրադրութիւն|յեղափոխական]] խոր նուիրումով, նաեւ մտաւորական ուժգին թափով ու յստակութեամբ, որոնք յատուկ էին [[Միքայէլ Նալբանդեան|Նալբանդեանի]] անհատականութեան։ Միւս կողմէ, գրական արուեստի գետնի վրայ, հոս կրնանք համեմատել արեւմտահայ եւ արեւելահայ բանաստեղծական [[աւանդութիւն]]ները․ մինչ առաջինը, [[Մկրտիչ Պէշիկթաշլեան|Պէշիկթաշլեան]]ի եւ [[Պետրոս Դուրեան|Դուրեանի]] մէջէն, արդէն կ'երեւի իբր աւելի գեղարուեստական ու մշակեալ, երկրորդը քարոզչական է ու պարզ, աւելի մօտ՝ արձակի<ref>Յարութիւն Քիւրքճեան, Հայ կեանք եւ գրականութիւն, Ա գիրք, 2003։</ref>։ == Մանկութեան ՕրերԱ == {{քաղվածք|<poem>Մանկությա՜ն օրեր, երազի նման Անցաք գնացիք, այլ չէք դառնալու. Ո՜հ դուք երջանիկ, ո՜հ անհոգ օրեր, Ընդունակ միայն ուրախացնելու։ Ձեզանից յետոյ եկաւ գիտութիւն Իւր ծանր հայեացքով աշխարհի վերայ, Ամէն բան ընկաւ մտածութեան տակ, Րոպէ չմնաց ազատ կամ ունայն։ Գիտակցութիւնը յաջորդեց սորան. Ազգի վիճակը ծանրացաւ սրտիս... Ապոլլօն տուեց ինձ իւր քնարը, Որպէս փարատիչ տրտում ցաւերիս։ Աւա՜ղ. այդ քնարն իմ ձեռքում հնչեց Նոյնպէս լալագին, նոյնպէս վշտահար, Ինչպէս իմ սիրտն էր, իմ զգացմունքը. Ուրախացուցիչ չգտայ մի լար։ Ես այն ժամանակ միայն զգացի, Որ այդ ցաւերից ազատուելու չեմ, Որչափ իմ ազգս կը մնայ ստրուկ Օտարների ձեռք, անխօս, տխրադէմ։ Մանկութեա՜ն օրեր, ինչո'ւ այդպէս շուտ Թռաք գնացիք, անդարձ յաւիտեան. Ես այն ժամանակ անհոգ ու ազատ Կարծում էի ինձ աշխարհի իշխան։ Գերութեան շղթան ինձ զգալի չէր, Եւ ոչ բռնութեան անգութ ճանկերը. Ձեզանից յետոյ ծանրացան նոքա, Ո՜հ, անիծում եմ ես այս օրերը։ Լո'ւռ կաց, դու քնար, այլ մի' հնչեր ինձ, Ապոլլօն, հե'տ առ դարձեալ դու նորան, Տո'ւր մի այլ մարդու, որ ընդունակ է Զոհ բերել կեանքը սիրած աղջկան։ Ես պիտի դուրս գամ դէպ հրապարակ Առանց քնարի, անզարդ խօսքերով. Ես պիտի գոչեմ, պիտի բողոքեմ, Խաւարի ընդդէմ պատերազմելով։ Ներկայ օրերում այլ ի'նչ սեւ քնար, Սուր է հարկաւոր կտրճի ձեռքին. Արի'ւն ու կրա'կ թշնամու վերայ, Այս պիտի լինի խորհուրդ մեր կեանքին։ Թո'ղ պատգամախօսը, հնացած Դելֆի, Իւր եռոտանու վերայ փրփրի. Թո'ղ միջին դարու գաղափարներով Ամբոխը խաբել ճգնի աշխատի։ Թո'ղ նա թարգմանէ զրպարտութիւնը, Թո'ղ մխիթարուի ծովի ափերում, Մենք ազատութեան ենք միայն թարգման, Միայն այս խօսքս ունինք բերանում։ "Ո'վ հայր, ո'վ դու հայր, որ երկնքումն ես, Խնայիր թշուառ մեր անտէր ազգին. Մի' տար զոհ գնալ թշնամիների". Նա այլ չէ լսում դելֆեան հարցուկին։</poem>|}} == Աղբիւր == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Գրականութիւն]] [[Ստորոգութիւն:Միքայէլ Նալբանդեան]] q24dxj0dogbh5u7xpvbkvripgyrlagq 250988 250987 2026-05-18T06:45:59Z Maral Dikbikian 4797 250988 wikitext text/x-wiki [[Պատկեր:Nalbandjan Michael.jpg|260px|մինի|Նալբանդեան]] '''Մանկութեան օրեր''', [[Միքայէլ Նալբանդեան]]ի ստեղծագործութիւններէն մին։ == Բանաստեղծութեան նկարագիրը == Հոս բանաստեղծը յետադարձ ակնարկով կը քննէ իր կեանքը, սկսած մանկութենէն։ «Կեանքի խորհուրդ» ին սահմանումը կը կատարուի [[Յեղափոխական իրադրութիւն|յեղափոխական]] խոր նուիրումով, նաեւ մտաւորական ուժգին թափով ու յստակութեամբ, որոնք յատուկ էին [[Միքայէլ Նալբանդեան|Նալբանդեանի]] անհատականութեան։ Միւս կողմէ, գրական արուեստի գետնի վրայ, հոս կրնանք համեմատել արեւմտահայ եւ արեւելահայ բանաստեղծական [[աւանդութիւն]]ները․ մինչ առաջինը, [[Մկրտիչ Պէշիկթաշլեան|Պէշիկթաշլեան]]ի եւ [[Պետրոս Դուրեան|Դուրեանի]] մէջէն, արդէն կ'երեւի իբր աւելի գեղարուեստական ու մշակեալ, երկրորդը քարոզչական է ու պարզ, աւելի մօտ՝ արձակի<ref>Յարութիւն Քիւրքճեան, Հայ կեանք եւ գրականութիւն, Ա գիրք, 2003։</ref>։ == Մանկութեան Օրեր == {{քաղվածք|<poem>Մանկությա՜ն օրեր, երազի նման Անցաք գնացիք, այլ չէք դառնալու. Ո՜հ դուք երջանիկ, ո՜հ անհոգ օրեր, Ընդունակ միայն ուրախացնելու։ Ձեզանից յետոյ եկաւ գիտութիւն Իւր ծանր հայեացքով աշխարհի վերայ, Ամէն բան ընկաւ մտածութեան տակ, Րոպէ չմնաց ազատ կամ ունայն։ Գիտակցութիւնը յաջորդեց սորան. Ազգի վիճակը ծանրացաւ սրտիս... Ապոլլօն տուեց ինձ իւր քնարը, Որպէս փարատիչ տրտում ցաւերիս։ Աւա՜ղ. այդ քնարն իմ ձեռքում հնչեց Նոյնպէս լալագին, նոյնպէս վշտահար, Ինչպէս իմ սիրտն էր, իմ զգացմունքը. Ուրախացուցիչ չգտայ մի լար։ Ես այն ժամանակ միայն զգացի, Որ այդ ցաւերից ազատուելու չեմ, Որչափ իմ ազգս կը մնայ ստրուկ Օտարների ձեռք, անխօս, տխրադէմ։ Մանկութեա՜ն օրեր, ինչո'ւ այդպէս շուտ Թռաք գնացիք, անդարձ յաւիտեան. Ես այն ժամանակ անհոգ ու ազատ Կարծում էի ինձ աշխարհի իշխան։ Գերութեան շղթան ինձ զգալի չէր, Եւ ոչ բռնութեան անգութ ճանկերը. Ձեզանից յետոյ ծանրացան նոքա, Ո՜հ, անիծում եմ ես այս օրերը։ Լո'ւռ կաց, դու քնար, այլ մի' հնչեր ինձ, Ապոլլօն, հե'տ առ դարձեալ դու նորան, Տո'ւր մի այլ մարդու, որ ընդունակ է Զոհ բերել կեանքը սիրած աղջկան։ Ես պիտի դուրս գամ դէպ հրապարակ Առանց քնարի, անզարդ խօսքերով. Ես պիտի գոչեմ, պիտի բողոքեմ, Խաւարի ընդդէմ պատերազմելով։ Ներկայ օրերում այլ ի'նչ սեւ քնար, Սուր է հարկաւոր կտրճի ձեռքին. Արի'ւն ու կրա'կ թշնամու վերայ, Այս պիտի լինի խորհուրդ մեր կեանքին։ Թո'ղ պատգամախօսը, հնացած Դելֆի, Իւր եռոտանու վերայ փրփրի. Թո'ղ միջին դարու գաղափարներով Ամբոխը խաբել ճգնի աշխատի։ Թո'ղ նա թարգմանէ զրպարտութիւնը, Թո'ղ մխիթարուի ծովի ափերում, Մենք ազատութեան ենք միայն թարգման, Միայն այս խօսքս ունինք բերանում։ "Ո'վ հայր, ո'վ դու հայր, որ երկնքումն ես, Խնայիր թշուառ մեր անտէր ազգին. Մի' տար զոհ գնալ թշնամիների". Նա այլ չէ լսում դելֆեան հարցուկին։</poem>|}} === Վերլուծութիւն<ref>{{Citation|title=Մանկության օրեր|url=https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=%D5%84%D5%A1%D5%B6%D5%AF%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%B5%D5%A1%D5%B6_%D6%85%D6%80%D5%A5%D6%80&oldid=9482490|date=2024-03-07|accessdate=2026-05-18|language=hy}}</ref> === Բանաստեղծութեան սկիզբը հեղինակը կը յիշէ իր մանկութեան օրերը, որոնք այն երջանիկ ու անհոգ օրերն էին, որոնք անցան-գացին, եւ որոնք միայն ուրախացնելու ընդունակ էին։ Այդ օրերէն ետք արդէն եկաւ գիտակցութիւնը, եւ հեղինակը սկսաւ ծանր հայեացքով նայիլ աշխարհին, ամէն ինչ սկսաւ աւելի խորունկ մտածել, եւ իրեն ազատ վայրկեան չմնաց։ Գիտակցութեան արթնացման յաջորդեց ազգին վիճակին մասին մտահոգութիւնը։ Հեղինակը սկսաւ մեղադրել Ապողոնը՝ իրեն փարատիչ քնար տուած ըլլալուն համար։ Եւ այդ փարատիչ քնարը հեղինակին ձեռքը հնչեց լալագին ու վշտահար, ինչպէս սիրտն էր կը զգար, եւ այդ երգին մէջ հեղինակը ոչ մէկ ուրախ լար գտաւ։ Այդ ատեն ան արդէն զգաց, թէ չի կրնար ազատիլ ցաւերէն այնքան ատեն, մինչեւ որ իր ազգը ստրուկ է եւ օտարներու իշխանութեան տակ կը գտնուի։ Ետքը դարձեալ կը յիշէ, թէ մանկութեան օրերը որքա՜ն շուտ անցան ու գացին, երբ այն ատեն կը մտածէր, թէ ինքն աշխարհի իշխանն է ու տէրը։ Մանկութենէն ետք, դարձեալ կը նշէ, որ գերութեան (միտքի) շղթաները արդէն ծանրացած են իր վրայ, եւ կը նետէ այդ օրերը։ Քնարին դարձեալ կը պատուիրէ, որ լուռ մնայ, չհնչէ, իսկ Ապողոնին կ՚ըսէ, որ ետ առնէ զայն եւ տայ ուրիշ մարդու մը, որ անոր պէտքը ունի։ Կ՚ըսէ, թէ ինք պէտք է հրապարակ ելլէ առանց քնարի եւ առանց քնքոյշ բառերու․ պիտի գոչէ ու բողոքէ ամենուն դիմաց։ Ետքը կ՚ըսէ, թող որ Դելփեան պատգամախօսը թարգմանէ զրպարտութիւնը, մխիթարուի ծովու ափերուն, բայց ինքը՝ հեղինակը, միայն ազատութիւն պէտք է թարգմանէ։ Վերջին քառեակին մէջ Նալբանդեան կը դիմէ Աստուծոյ․ "Ո'վ հայր, ո'վ դու հայր, որ երկնքումն ես, Խնայիր թշուառ մեր անտէր ազգին. Մի' տար զոհ գնալ թշնամիների". Նա այլ չէ լսում դելֆեան հարցուկին։ == Աղբիւր == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Գրականութիւն]] [[Ստորոգութիւն:Միքայէլ Նալբանդեան]] lqq03v6z7oatq8nkov1ja3zeia1uig4 0 4542 250990 152298 2026-05-18T06:54:09Z Maral Dikbikian 4797 250990 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Անձ}} '''Մելքոն Իսքէնտէրեան''' ({{ԱԾ}}), հայ գրագէտ։ == Կենսագրութիւն == Բնիկ [[պաղտատ]]ցի: Կը փոխադրուի [[Պոլիս]], ուրկէ [[Պէյրութ]] կը ղրկուի որպէս նամակատան տնօրէն։ Երեք տարի պաշտօնավարելէ յետոյ Ա. Համաշխարհային Պատերազմին, ըստ թրքական քաղաքականութեան՝ հայերը ծովեզերեայ վայրերէն դէպի ներքին գաւառները քշելու, կ'աքսորուի [[Երուսաղէմ]], ուր անգլիացիներու գերի կ'իյնայ։<ref>{{Գիրք:Սփիւռքահայ արդի գրականութիւն|329-330}}</ref>: == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ]] 6xzoqd9v98pwd9o966k2ywtsdmbywsf 251001 250990 2026-05-18T08:37:56Z Azniv Stepanian 8 251001 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Անձ|վախճանած է=անյայտ}} '''Մելքոն Իսքէնտէրեան''' ({{ԱԾ|մահացած է=անյայտ}}), հայ գրագէտ։ == Կենսագրութիւն == Բնիկ [[պաղտատ]]ցի: Կը փոխադրուի [[Պոլիս]], ուրկէ [[Պէյրութ]] կը ղրկուի որպէս նամակատան տնօրէն։ Երեք տարի պաշտօնավարելէ յետոյ Ա. Համաշխարհային Պատերազմին, ըստ թրքական քաղաքականութեան՝ հայերը ծովեզերեայ վայրերէն դէպի ներքին գաւառները քշելու, կ'աքսորուի [[Երուսաղէմ]], ուր անգլիացիներու գերի կ'իյնայ։<ref>{{Գիրք:Սփիւռքահայ արդի գրականութիւն|329-330}}</ref>: == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ]] 99mxt86kz6vs4jp7aaw5exrv61fptha 251002 251001 2026-05-18T08:43:12Z Azniv Stepanian 8 251002 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Անձ|վախճանած է=անյայտ}} '''Մելքոն Իսքէնտէրեան''' ({{ԱԾ|մահացած է=անյայտ}} - անյայտ, [[Երուսաղէմ]]), հայ գրագէտ։ == Կենսագրութիւն == Բնիկ [[պաղտատ]]ցի: Կը փոխադրուի [[Պոլիս]], ուրկէ [[Պէյրութ]] կը ղրկուի որպէս նամակատան տնօրէն։ Երեք տարի պաշտօնավարելէ յետոյ Ա. Համաշխարհային Պատերազմին, ըստ թրքական քաղաքականութեան՝ հայերը ծովեզերեայ վայրերէն դէպի ներքին գաւառները քշելու, կ'աքսորուի [[Երուսաղէմ]], ուր անգլիացիներու գերի կ'իյնայ։<ref>{{Գիրք:Սփիւռքահայ արդի գրականութիւն|329-330}}</ref>: == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ]] r4z093ss8jfe13wnzwowqin5mpm0psb 0 24202 251005 245833 2026-05-18T11:50:05Z Azniv Stepanian 8 Azniv Stepanian տեղափոխեց էջը «[[Արհեստական Բանականութիւն]]»-էն «[[Արուեստական Իմացականութիւն]]» 245833 wikitext text/x-wiki [[Պատկեր:Artificial intelligence prompt completion by dalle mini.jpg|alt=ԱԲ|մինի|ԱԲ (Արհեստական Բանականութիւն)]] '''Արհեստական Բանականութիւն''' Անգլերէն՝ (artificial intelligence) կը յապաւուի՝ ԱԲ (Անգլերէն՝ AI), մեքենաներուն ցուցաբերաց գիտելիքի եւ տեղեկութեան ըմբռնումը (ընկալում), համադրումը եւ մակաբերումն է, ի տարբերութիւն այն բանականութեան,<ref>[http://nayiri.com/ Նայիրի] Բառարան [http://www.nayiri.com/search?dt=HY_HY&r=0&l=hy_LB&query=%D5%A2%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%AB%D6%82%D5%B6 '''բանականութիւն''' գոյական ''Մտածողութիւն, դատողութիւն, խելք:''] [http://www.nayiri.com/search?dt=HY_HY&r=0&l=hy_LB&query=%D5%A2%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%AB%D6%82%D5%B6 '''բանական''' ածական ''Խելքի համեմատ, տրամաբանական:''] [http://www.nayiri.com/search?dt=HY_HY&r=0&l=hy_LB&query=%D5%A2%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%AB%D6%82%D5%B6 Աղբիւր՝ ''Բառգիրք հայերէն լեզուի։'' Անդրանիկ Վրդ. Կռանեան, Պէյրութ, 1998։ Էջ 57։] [http://www.nayiri.com/search?dt=HY_HY&r=0&l=hy_LB&query=%D5%A2%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%AB%D6%82%D5%B6 '''ԲԱՆԱԿԱՆՈՒԹԻՒՆ'''] [http://www.nayiri.com/search?dt=HY_HY&r=0&l=hy_LB&query=%D5%A2%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%AB%D6%82%D5%B6 գոյական ''խելք, ողջմտութիւն, բանավարութիւն։'']</ref> զոր կը ցուցադրեն մարդ արարածներն ու ոչ-մարդկային կենդանիները։<ref>Artificial Intelligence - [https://ideas.repec.org/p/osf/osfxxx/sz7mj.html#:~:text=Share-,Artificial%20intelligence%20(AI)%20is%20intelligence%E2%80%94perceiving%2C%20synthesizing%2C,non%2Dhuman%20animals%20and%20humans. ideas.repec]</ref> Արհեստական բանականութեան կատարած գործերէն կարելի է օրինակ բերել՝ խօսքի ճանաչում ([[Անգլերէն]]՝ Speech Recognition), համակարգչատեսողութիւն ([[Անգլերէն]]՝ Computer Vision), միջ-բնական լեզուներու (մարդկային լեզուներ) թարգմանութիւն ([[Անգլերէն]]՝ translation between natural languages), մուտգագրութեանց ([[Անգլերէն]]՝ Input) այլ քարտէսագրումներու կողքին։ Արհեստական բանականութեան կիրարկութիւնները կը ներառեն` # Համացանցի առաջացեալ որոնումի համակարգեր (Անգլերէն՝ Advanced Web Search Engines, օր․՝ ''Կուկլ'' Որոնում), # Յանձնարարումի համակարգներ ([[Անգլերէն]]՝ Recommendation systems, կը գործածուին ''Եութիւպ'', ''Ամազոն'' եւ ''Նէթֆլիքսին'' կողմէ), # Մարդկային խօսքի հասկացում (լեզուն), ինչպէս կ՚ընեն ''Սիրի''ն եւ ''Ալէքսա''ն (Siri and Alexa), ինքնավար ինքնաշարժեր կամ ինքնակառավարող ինքնաշարժեր (օր․՝ ''Ուէյմօ'', Waymo)։ # Ծնիչ կամ ստեղծարար գործիքներ (Անգլերէն՝ Generative, Creative tools), ինչպիսիքն են Չաթ ՃիՓիԹի-ն եւ Էյ Այ Արթ-ը (Անգլերէն՝ Chat GPT, AI Art), # Ինքնադարձ Որոշումի-Կայացում (Անգլերէն՝ Automation Decision-Making), # Բարձրագոյն մակարդակի մրցակցութիւն ռազմավարական խաղերուն մէջ օր․՝ (Ճատրակ եւ Կօու / GO):<ref>"[https://wildoftech.com/alphago-google-deepmind AlphaGo – Google DeepMind]". (2016) [https://web.archive.org/web/20160310191926/https://wildoftech.com/alphago-google-deepmind/ Archived] from the original on 20 October 2021.</ref> Արհեստական բանականութեան հետազօտութեան զանազան ենթադաշտերէն ամէն մէկը կը կեդրոնանայ յատուկ նպատակներու եւ յատուկ գործիքներու գործածելուն վրայ։ ԱԲ-ի հետազօտութեան աւանդական նպատակները կը պարփակեն տրամաբանութիւն (դատողութիւն), գիտութեան ներկայացում, ծրագրում (ծրագիր կազմել), սորվում (սորվիլ), [[Բնական Լեզուի Մշակում|բնական (մարդկային, կամ ոչ-ծրագրաւորումի) լեզուներու մշակում]], ըմբռնում եւ առարկաներու ձեռնավարելու եւ շարժելու կարողութիւնը։ Ընդհանուր ուշիմութիւն, այսինքն կամայական խնդիր մը (Անգլերէն՝ an Arbitrary Problem) լուծելու կարողութիւնը, այս դաշտին երկարաժամկէտ նպատակներէն է։<ref>Pennachin, C.; Goertzel, B. (2007). "Contemporary Approaches to Artificial General Intelligence". ''Artificial General Intelligence''. Cognitive Technologies. Berlin, Heidelberg: Springer. doi:[[doi:10.1007/978-3-540-68677-4_1|10.1007/978-3-540-68677-4_1]]. ISBN <bdi>978-3-540-23733-4</bdi>.</ref><ref>Roberts, Jacob (2016). "[https://web.archive.org/web/20180819152455/https://www.sciencehistory.org/distillations/magazine/thinking-machines-the-search-for-artificial-intelligence Thinking Machines: The Search for Artificial Intelligence]". ''Distillations''. Vol. 2, no. 2. pp. 14–23. Archived from the [https://www.sciencehistory.org/distillations/magazine/thinking-machines-the-search-for-artificial-intelligence original] on 19 August 2018. Retrieved 20 March 2018.</ref> Այս խնդիրները լուծելու համար, ԱԲ ոլորտի գիտաշխատողները որդեգրած ու ամբողջակրած են խնդիր-լուծելու եղանակներու ընդարձակ շարք մը, ներառեալ Որոնում եւ [[Ուսողական Ծրագրաւորում]] (Անգլերէն՝ mathematical optimization), Ձեւական Տրամաբանութիւն (Formal Logic), [[Արհեստական Ջղաբջիջային Ցանց]] (Անգլերէն՝ Artificial neural network), վիճակագրութեանց վրան հիմնուած եղանակներ (''մեթոտ''ներ), հաւանականութիւն (Անգլերէն՝ Probability) եւ տնտեսագիտութիւն։ «ԱԲ»-ն նաեւ կը հետապնդէ Համակարգչաբանութիւնը (Համակարգչային Գիտութիւն, Անգլերէն՝ Computer Science), Հոգեբանութիւնը, Լեզուաբանութիւնը, Իմաստասիրութիւնը (''Փիլիսոփայութիւն'') եւ բազում ուրիշ դաշտեր ու ոլորտներ։ Այս ասպարէզը հիմնադրուեցաւ այն ենթադրութեան վրայ որ կ՚ըսէ թէ՝ «մարդկային բանականութիւնը կարելի է այդքան ճշգրտօրէն նկարագրել, որ կարելի է անոր օրինակող գործիք մը շինել»։<ref>McCarthy, John; Minsky, Marvin; Rochester, Nathan; Shannon, Claude (1955). "[https://web.archive.org/web/20070826230310/http://www-formal.stanford.edu/jmc/history/dartmouth/dartmouth.html A Proposal for the Dartmouth Summer Research Project on Artificial Intelligence]". Archived from [http://www-formal.stanford.edu/jmc/history/dartmouth/dartmouth.html the original] on 26 August 2007. Retrieved 30 August 2007.</ref> Այս մէկը յառաջ բերաւ իմաստասիրական (''փիլիսոփայական'') բանավէճներ, մարդուն նմանող եւ անոր բանականութեանն ու միտքին կերպակից մտացիութեամբ էակներ ստեղծելուն բարոյական հետեւանքներուն մասին։ Այս խնդիրները վաղուց ուսումնասիրուած էին դիցավէպերու, առասպելներու եւ իմաստասիրութեան (''փիլիսոփայութեան)'' կողմէ հնադարէն (Անգլերէն՝ Antiquity) ի վեր։<ref>Newquist, HP (1994). ''[https://www.amazon.com/Brain-Makers-Artificial-Intelligence-Machines-ebook/dp/B08MT5S8LP The Brain Makers: Genius], Ego, And Greed In The Quest For Machines That Think''. New York: Macmillan/SAMS. ISBN <bdi>978-0-672-30412-5</bdi>., Էջեր՝ 45–53.</ref> Համակարգչագէտներն ու իմաստասէրները (''[[Փիլիսոփայ|փիլիսոփաներ]]'') կը թելադրեն թէ «ԱԲ»-ն գոյացական վտանգ կրնայ դառնալ մարդկութեան համար, եթէ անոր բանական կարողութիւններն ու ատակութիւնները չուղղուին դէպի շահաւէտ եւ արդիւնաբեր նպատակներ։<ref>Russel and Norvig note in the textbook Artificial Intelligence: A Modern Approach (4th ed.), section 1.5: "In the longer term, we face the difficult problem of controlling superintelligent AI systems that may evolve in unpredictable ways." while referring to computer scientists, philosophers, and technologists.</ref> Արհեստական Բանականութիւն եզրոյթը ենթարկուած է քննադատութեան ԱԲ-ի իսկական կարելիութիւնները գերագնահատելու եւ պէտք եղածէն աւելի բարձր արժեւորելու համար։   == Արհեստական Բանականութեան Հետազօտութիւններու Պատմութիւնը<ref>{{Citation|title=ذكاء اصطناعي|url=https://ar.wikipedia.org/w/index.php?title=%D8%B0%D9%83%D8%A7%D8%A1_%D8%A7%D8%B5%D8%B7%D9%86%D8%A7%D8%B9%D9%8A&oldid=72515225|date=2025-11-18|accessdate=2025-11-20|language=ar}}</ref> == Միջնադարեան քսաներորդ դարուն, քանի մը գիտնականներ սկսան հետազօտել խելացի մեքենաներ կառուցելու նոր մօտեցում մը, որ հիմնուած էր նորագոյն յայտնագործութիւններուն վրայ՝ նիւրոգիտութեան մէջ, տեղեկատուութեան նոր մաթեմատիկական տեսութեան վրայ, ցիպերնեթիկայի զարգացումին վրայ, ու ամէնէն առաջ՝ թուային համակարգիչին գիւտին շնորհիւ, գիւտ եղաւ մեքենայ մը, որ կրնար ընդօրինակել մարդկային հաշուողական մտածողութեան գործընթացը։ Արհեստական Բանականութեան հետազօտութիւններու ժամանակակից ոլորտը հիմնադրուեցաւ 1956 թուականի ամրան, Տարթմութի Քոլեճի համալսարանային տարածքին տեղի ունեցած համաժողովի մը ընթացքին։ Այդ ներկաները դարձան Արհեստական Բանականութեան հետազօտութիւններու ղեկավարները քանի մը տասնամեակներ շարունակ, յատկապէս՝ '''Ճոն ՄաքՔարթի''', '''Մարուին Մինսքի''', '''Ալըն Նիւէլ''' եւ '''Հերպերթ Սայմըն''', որոնք Արհեստական Բանականութեան լապորաթորիաներ հիմնեցին Մասաչուսէթսի Թեքնոլոճիի Հիմնարկին (MIT), Քարնիկի Մելլընի Համալսարանին (CMU) եւ Սթանֆորտի մէջ։ Անոնք ու իրենց աշակերտները ծրագիրներ գրեցին, որոնք զարմացուցին մարդոց մեծամասնութիւնը։ Համակարգիչը կը լուծէր հանրահաշուի խնդիրներ, կ'ապացուցանէր տրամաբանական թեորէմներ եւ կը խօսէր անգլերէն։ Մինչեւ վաթսունականներու կէսերը, այդ հետազօտութիւնները սկսան առատաձեռնօրէն ֆինանսաւորուիլ Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու Պաշտպանութեան Նախարարութենէն։ == Տե՛ս նաեւ == * [[Վտանգուած Լեզու|Վտանգուած լեզու։]] * [[Բնական Լեզուի Մշակում|Բնական լեզուի մշակում]]։ * [[Լեզուի Փաստագրում]]: * [[Արհեստական Ջղաբջիջային Ցանց]]: == Ծանօթագրութիւններ == <references /> 2kg9qgkeyi8wao5wqd31ew9v1g2vcfb 251007 251005 2026-05-18T11:53:31Z Azniv Stepanian 8 251007 wikitext text/x-wiki [[Պատկեր:Artificial intelligence prompt completion by dalle mini.jpg|alt=ԱԲ|մինի|«ԱԻ» (Արուեստական Իմացականութիւն)]] '''Արուեստական Իմացականութիւն''' Անգլերէն՝ (artificial intelligence) կը յապաւուի՝ «ԱԻ» (Անգլերէն՝ AI), մեքենաներուն ցուցաբերաց գիտելիքի եւ տեղեկութեան ըմբռնումը (ընկալում), համադրումը եւ մակաբերումն է, ի տարբերութիւն այն բանականութեան,<ref>[http://nayiri.com/ Նայիրի] Բառարան [http://www.nayiri.com/search?dt=HY_HY&r=0&l=hy_LB&query=%D5%A2%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%AB%D6%82%D5%B6 '''բանականութիւն''' գոյական ''Մտածողութիւն, դատողութիւն, խելք:''] [http://www.nayiri.com/search?dt=HY_HY&r=0&l=hy_LB&query=%D5%A2%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%AB%D6%82%D5%B6 '''բանական''' ածական ''Խելքի համեմատ, տրամաբանական:''] [http://www.nayiri.com/search?dt=HY_HY&r=0&l=hy_LB&query=%D5%A2%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%AB%D6%82%D5%B6 Աղբիւր՝ ''Բառգիրք հայերէն լեզուի։'' Անդրանիկ Վրդ. Կռանեան, Պէյրութ, 1998։ Էջ 57։] [http://www.nayiri.com/search?dt=HY_HY&r=0&l=hy_LB&query=%D5%A2%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%AB%D6%82%D5%B6 '''ԲԱՆԱԿԱՆՈՒԹԻՒՆ'''] [http://www.nayiri.com/search?dt=HY_HY&r=0&l=hy_LB&query=%D5%A2%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%AB%D6%82%D5%B6 գոյական ''խելք, ողջմտութիւն, բանավարութիւն։'']</ref> զոր կը ցուցադրեն մարդ արարածներն ու ոչ-մարդկային կենդանիները։<ref>Artificial Intelligence - [https://ideas.repec.org/p/osf/osfxxx/sz7mj.html#:~:text=Share-,Artificial%20intelligence%20(AI)%20is%20intelligence%E2%80%94perceiving%2C%20synthesizing%2C,non%2Dhuman%20animals%20and%20humans. ideas.repec]</ref> Արհեստական բանականութեան կատարած գործերէն կարելի է օրինակ բերել՝ խօսքի ճանաչում ([[Անգլերէն]]՝ Speech Recognition), համակարգչատեսողութիւն ([[Անգլերէն]]՝ Computer Vision), միջ-բնական լեզուներու (մարդկային լեզուներ) թարգմանութիւն ([[Անգլերէն]]՝ translation between natural languages), մուտգագրութեանց ([[Անգլերէն]]՝ Input) այլ քարտէսագրումներու կողքին։ Արհեստական բանականութեան կիրարկութիւնները կը ներառեն` # Համացանցի առաջացեալ որոնումի համակարգեր (Անգլերէն՝ Advanced Web Search Engines, օր․՝ ''Կուկլ'' Որոնում), # Յանձնարարումի համակարգներ ([[Անգլերէն]]՝ Recommendation systems, կը գործածուին ''Եութիւպ'', ''Ամազոն'' եւ ''Նէթֆլիքսին'' կողմէ), # Մարդկային խօսքի հասկացում (լեզուն), ինչպէս կ՚ընեն ''Սիրի''ն եւ ''Ալէքսա''ն (Siri and Alexa), ինքնավար ինքնաշարժեր կամ ինքնակառավարող ինքնաշարժեր (օր․՝ ''Ուէյմօ'', Waymo)։ # Ծնիչ կամ ստեղծարար գործիքներ (Անգլերէն՝ Generative, Creative tools), ինչպիսիքն են Չաթ ՃիՓիԹի-ն եւ Էյ Այ Արթ-ը (Անգլերէն՝ Chat GPT, AI Art), # Ինքնադարձ Որոշումի-Կայացում (Անգլերէն՝ Automation Decision-Making), # Բարձրագոյն մակարդակի մրցակցութիւն ռազմավարական խաղերուն մէջ օր․՝ (Ճատրակ եւ Կօու / GO):<ref>"[https://wildoftech.com/alphago-google-deepmind AlphaGo – Google DeepMind]". (2016) [https://web.archive.org/web/20160310191926/https://wildoftech.com/alphago-google-deepmind/ Archived] from the original on 20 October 2021.</ref> Արհեստական բանականութեան հետազօտութեան զանազան ենթադաշտերէն ամէն մէկը կը կեդրոնանայ յատուկ նպատակներու եւ յատուկ գործիքներու գործածելուն վրայ։ «ԱԻ»-ի հետազօտութեան աւանդական նպատակները կը պարփակեն տրամաբանութիւն (դատողութիւն), գիտութեան ներկայացում, ծրագրում (ծրագիր կազմել), սորվում (սորվիլ), [[Բնական Լեզուի Մշակում|բնական (մարդկային, կամ ոչ-ծրագրաւորումի) լեզուներու մշակում]], ըմբռնում եւ առարկաներու ձեռնավարելու եւ շարժելու կարողութիւնը։ Ընդհանուր ուշիմութիւն, այսինքն կամայական խնդիր մը (Անգլերէն՝ an Arbitrary Problem) լուծելու կարողութիւնը, այս դաշտին երկարաժամկէտ նպատակներէն է։<ref>Pennachin, C.; Goertzel, B. (2007). "Contemporary Approaches to Artificial General Intelligence". ''Artificial General Intelligence''. Cognitive Technologies. Berlin, Heidelberg: Springer. doi:[[doi:10.1007/978-3-540-68677-4_1|10.1007/978-3-540-68677-4_1]]. ISBN <bdi>978-3-540-23733-4</bdi>.</ref><ref>Roberts, Jacob (2016). "[https://web.archive.org/web/20180819152455/https://www.sciencehistory.org/distillations/magazine/thinking-machines-the-search-for-artificial-intelligence Thinking Machines: The Search for Artificial Intelligence]". ''Distillations''. Vol. 2, no. 2. pp. 14–23. Archived from the [https://www.sciencehistory.org/distillations/magazine/thinking-machines-the-search-for-artificial-intelligence original] on 19 August 2018. Retrieved 20 March 2018.</ref> Այս խնդիրները լուծելու համար, «ԱԻ» ոլորտի գիտաշխատողները որդեգրած ու ամբողջակրած են խնդիր-լուծելու եղանակներու ընդարձակ շարք մը, ներառեալ Որոնում եւ [[Ուսողական Ծրագրաւորում]] (Անգլերէն՝ mathematical optimization), Ձեւական Տրամաբանութիւն (Formal Logic), [[Արհեստական Ջղաբջիջային Ցանց]] (Անգլերէն՝ Artificial neural network), վիճակագրութեանց վրան հիմնուած եղանակներ (''մեթոտ''ներ), հաւանականութիւն (Անգլերէն՝ Probability) եւ տնտեսագիտութիւն։ «ԱԻ»-ն նաեւ կը հետապնդէ Համակարգչաբանութիւնը (Համակարգչային Գիտութիւն, Անգլերէն՝ Computer Science), Հոգեբանութիւնը, Լեզուաբանութիւնը, Իմաստասիրութիւնը (''Փիլիսոփայութիւն'') եւ բազում ուրիշ դաշտեր ու ոլորտներ։ Այս ասպարէզը հիմնադրուեցաւ այն ենթադրութեան վրայ որ կ՚ըսէ թէ՝ «մարդկային բանականութիւնը կարելի է այդքան ճշգրտօրէն նկարագրել, որ կարելի է անոր օրինակող գործիք մը շինել»։<ref>McCarthy, John; Minsky, Marvin; Rochester, Nathan; Shannon, Claude (1955). "[https://web.archive.org/web/20070826230310/http://www-formal.stanford.edu/jmc/history/dartmouth/dartmouth.html A Proposal for the Dartmouth Summer Research Project on Artificial Intelligence]". Archived from [http://www-formal.stanford.edu/jmc/history/dartmouth/dartmouth.html the original] on 26 August 2007. Retrieved 30 August 2007.</ref> Այս մէկը յառաջ բերաւ իմաստասիրական (''փիլիսոփայական'') բանավէճներ, մարդուն նմանող եւ անոր բանականութեանն ու միտքին կերպակից մտացիութեամբ էակներ ստեղծելուն բարոյական հետեւանքներուն մասին։ Այս խնդիրները վաղուց ուսումնասիրուած էին դիցավէպերու, առասպելներու եւ իմաստասիրութեան (''փիլիսոփայութեան)'' կողմէ հնադարէն (Անգլերէն՝ Antiquity) ի վեր։<ref>Newquist, HP (1994). ''[https://www.amazon.com/Brain-Makers-Artificial-Intelligence-Machines-ebook/dp/B08MT5S8LP The Brain Makers: Genius], Ego, And Greed In The Quest For Machines That Think''. New York: Macmillan/SAMS. ISBN <bdi>978-0-672-30412-5</bdi>., Էջեր՝ 45–53.</ref> Համակարգչագէտներն ու իմաստասէրները (''[[Փիլիսոփայ|փիլիսոփաներ]]'') կը թելադրեն թէ «ԱԻ»-ն գոյացական վտանգ կրնայ դառնալ մարդկութեան համար, եթէ անոր բանական կարողութիւններն ու ատակութիւնները չուղղուին դէպի շահաւէտ եւ արդիւնաբեր նպատակներ։<ref>Russel and Norvig note in the textbook Artificial Intelligence: A Modern Approach (4th ed.), section 1.5: "In the longer term, we face the difficult problem of controlling superintelligent AI systems that may evolve in unpredictable ways." while referring to computer scientists, philosophers, and technologists.</ref> Արուեստական Իմացականութիւն եզրոյթը ենթարկուած է քննադատութեան ԱԻ-ի իսկական կարելիութիւնները գերագնահատելու եւ պէտք եղածէն աւելի բարձր արժեւորելու համար։   == Արհեստական Բանականութեան Հետազօտութիւններու Պատմութիւնը<ref>{{Citation|title=ذكاء اصطناعي|url=https://ar.wikipedia.org/w/index.php?title=%D8%B0%D9%83%D8%A7%D8%A1_%D8%A7%D8%B5%D8%B7%D9%86%D8%A7%D8%B9%D9%8A&oldid=72515225|date=2025-11-18|accessdate=2025-11-20|language=ar}}</ref> == Միջնադարեան քսաներորդ դարուն, քանի մը գիտնականներ սկսան հետազօտել խելացի մեքենաներ կառուցելու նոր մօտեցում մը, որ հիմնուած էր նորագոյն յայտնագործութիւններուն վրայ՝ նիւրոգիտութեան մէջ, տեղեկատուութեան նոր մաթեմատիկական տեսութեան վրայ, ցիպերնեթիկայի զարգացումին վրայ, ու ամէնէն առաջ՝ թուային համակարգիչին գիւտին շնորհիւ, գիւտ եղաւ մեքենայ մը, որ կրնար ընդօրինակել մարդկային հաշուողական մտածողութեան գործընթացը։ Արհեստական Բանականութեան հետազօտութիւններու ժամանակակից ոլորտը հիմնադրուեցաւ 1956 թուականի ամրան, Տարթմութի Քոլեճի համալսարանային տարածքին տեղի ունեցած համաժողովի մը ընթացքին։ Այդ ներկաները դարձան Արհեստական Բանականութեան հետազօտութիւններու ղեկավարները քանի մը տասնամեակներ շարունակ, յատկապէս՝ '''Ճոն ՄաքՔարթի''', '''Մարուին Մինսքի''', '''Ալըն Նիւէլ''' եւ '''Հերպերթ Սայմըն''', որոնք Արհեստական Բանականութեան լապորաթորիաներ հիմնեցին Մասաչուսէթսի Թեքնոլոճիի Հիմնարկին (MIT), Քարնիկի Մելլընի Համալսարանին (CMU) եւ Սթանֆորտի մէջ։ Անոնք ու իրենց աշակերտները ծրագիրներ գրեցին, որոնք զարմացուցին մարդոց մեծամասնութիւնը։ Համակարգիչը կը լուծէր հանրահաշուի խնդիրներ, կ'ապացուցանէր տրամաբանական թեորէմներ եւ կը խօսէր անգլերէն։ Մինչեւ վաթսունականներու կէսերը, այդ հետազօտութիւնները սկսան առատաձեռնօրէն ֆինանսաւորուիլ Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու Պաշտպանութեան Նախարարութենէն։ == Տե՛ս նաեւ == * [[Վտանգուած Լեզու|Վտանգուած լեզու։]] * [[Բնական Լեզուի Մշակում|Բնական լեզուի մշակում]]։ * [[Լեզուի Փաստագրում]]: * [[Արհեստական Ջղաբջիջային Ցանց]]: == Ծանօթագրութիւններ == <references /> ma2btjbw2u2yd5vmougkjapis3yim5z 0 28064 250993 239935 2026-05-18T07:13:18Z Azniv Stepanian 8 Azniv Stepanian տեղափոխեց էջը «[[Նայիրիստեղն]]»-էն «[[Նայիրի-Ստեղն]]» 239935 wikitext text/x-wiki [[Պատկեր:Նայիրի Ուղղագրիչ.jpg|մինի|Նայիրիստեղնը ստեղծուած է [http://nayiri.com/ Նայիրի] առցանց բառարանի կողմէ։]] '''ՆայիրիՍտեղն''' ([[Անգլերէն|անգլ]].՝ '''Nayiriboard'''), խելախօսներու համար ստեղծուած յաւելուած, հայերէն ուղղագրութիւն սրբագրելու նպատակով։ Ստեղծուած է Սէրուժ Ուրիշեանի ջանքերով:<ref>{{Cite web|url=https://armenianweekly.com/2020/09/25/nayiriboard-releases-armenian-spellchecker-for-ios/|title=Nayiriboard releases Armenian spellchecker for iOS|last=Weekly|first=The Armenian|date=2020-09-25|website=The Armenian Weekly|language=en-US|accessdate=2024-09-18}}</ref> Նայիրիստեղնը կ'աշխատի «iOS» եւ «Android» համակարգերուն վրայ։<ref>{{Cite web|url=https://apps.apple.com/us/app/nayiriboard/id1515398679|title=‎Nayiriboard|date=2022-04-13|website=App Store|language=en-US|accessdate=2025-05-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://play.google.com/store/apps/details?id=com.nayiri.nayiriboard&hl=en|title=Nayiriboard - Apps on Google Play|website=play.google.com|language=en|accessdate=2025-05-24}}</ref> Նայիրիստեղը կը հովանաւորէ [[Գալուստ Կիւլպէնկեան Հիմնարկութիւն|Գալուստ Կիւլպէնկեան Հիմնարկութեան]] Հայկական Բաժանմունքը:<ref>{{Cite web|url=https://gulbenkian.pt/armenian-communities/2022/05/25/the-armenian-spellchecker-for-android-has-been-released/|title=The Armenian Spellchecker for Android has Been Released|last=vcunha|date=2022-05-25|website=Armenian Communities|language=en-US|accessdate=2024-09-18}}</ref> Հայերէն լեզուն կենսունակ պահելու եւ թարմացնելու նպատակով, Նայիրիստեղն-ը`ստեղնաշար-ուղղագրիչը, անհրաժեշտ քայլ մըն է։ Անիկա կ'ամրապնդէ հայերէնի տեղը թուային աշխարհին մէջ, ըլլալով ա՛յն գործիքը, որ կը դիւրացնէ հայերէնի գործածութիւնը տարբեր հարթակներու վրայ, ընկերային եւ հաղորդակցութեան զանազան ցանցերու մէջ (Դիմատետր, «Ինսթակրամ», «Ուաթսափ» եւ «Մեսենճըր»), ինչպէս նաեւ` «Փէյճըզ», «Նոթս» եւ աւելին։ Այս գործիքը ստեղծուած է «Nayiri.com»ի կողմէ եւ կառուցուած է «HySpell»ի հիմքերուն վրայ։ Այս առաջին հրապարակումով, Նայիրիստեղնը կը բանի դասական ուղղագրութեամբ, հայերէնի երկու լեզուաճիւղերուն համար՝ [[Արեւմտահայերէն]] եւ [[Արեւելահայերէն]]։ Ուղղագրիչը կը ներառէ աւելի քան 150,000 բառոյթ, որուն շնորհիւ կը ճանչնայ հինգ միլիոն բառաձեւէ աւելի։ {{քաղուածք|Արհեստագիտութեան եւ լեզուի կապակցութիւնն է, որ հայերէնը կենսունակ, գրաւիչ, եւ 21-րդ դարուն առնչելի պիտի պահէ։ Վստահ ենք, որ ուղղագրիչը պիտի մղէ, որ շատ մարդիկ ամէնօրեայ դրութեամբ հայերէն գրեն։ Շնորհակալ ենք Nayiri.com-ին այս բարդ գործը ստանձնելու եւ կատարելու համար:|Ռազմիկ Փանոսեան<ref>[https://gulbenkian.pt/armenian-communities/hy/our-news-hy/the-armenian-spellchecker-for-ios-has-been-released/ Նայիրիստեղն-ը]</ref>}} == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծանցանկ}} aqymumri70k8drydztfe9tk5tfmofen 250995 250993 2026-05-18T07:22:08Z Azniv Stepanian 8 250995 wikitext text/x-wiki [[Պատկեր:Նայիրի Ուղղագրիչ.jpg|մինի|Նայիրիստեղնը ստեղծուած է [http://nayiri.com/ Նայիրի] առցանց բառարանի կողմէ։]] '''Նայիրի-Ստեղն''' ([[Անգլերէն|անգլ]].՝ '''Nayiriboard'''), խելախօսներու համար ստեղծուած յաւելուած, հայերէն ուղղագրութիւն սրբագրելու նպատակով։ Ստեղծուած է Սէրուժ Ուրիշեանի ջանքերով:<ref>{{Cite web|url=https://armenianweekly.com/2020/09/25/nayiriboard-releases-armenian-spellchecker-for-ios/|title=Nayiriboard releases Armenian spellchecker for iOS|last=Weekly|first=The Armenian|date=2020-09-25|website=The Armenian Weekly|language=en-US|accessdate=2024-09-18}}</ref> Նայիրիստեղնը կ'աշխատի «iOS» եւ «Android» համակարգերուն վրայ։<ref>{{Cite web|url=https://apps.apple.com/us/app/nayiriboard/id1515398679|title=‎Nayiriboard|date=2022-04-13|website=App Store|language=en-US|accessdate=2025-05-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://play.google.com/store/apps/details?id=com.nayiri.nayiriboard&hl=en|title=Nayiriboard - Apps on Google Play|website=play.google.com|language=en|accessdate=2025-05-24}}</ref> Նայիրիստեղը կը հովանաւորէ [[Գալուստ Կիւլպէնկեան Հիմնարկութիւն|Գալուստ Կիւլպէնկեան Հիմնարկութեան]] Հայկական Բաժանմունքը:<ref>{{Cite web|url=https://gulbenkian.pt/armenian-communities/2022/05/25/the-armenian-spellchecker-for-android-has-been-released/|title=The Armenian Spellchecker for Android has Been Released|last=vcunha|date=2022-05-25|website=Armenian Communities|language=en-US|accessdate=2024-09-18}}</ref> Հայերէն լեզուն կենսունակ պահելու եւ թարմացնելու նպատակով, Նայիրի-Ստեղնը`ստեղնաշար-ուղղագրիչը, անհրաժեշտ քայլ մըն է։ Անիկա կ'ամրապնդէ հայերէնի տեղը թուային աշխարհին մէջ, ըլլալով ա՛յն գործիքը, որ կը դիւրացնէ հայերէնի գործածութիւնը տարբեր հարթակներու վրայ, ընկերային եւ հաղորդակցութեան զանազան ցանցերու մէջ (Դիմատետր, «Ինսթակրամ», «Ուաթսափ» եւ «Մեսենճըր»), ինչպէս նաեւ` «Փէյճըզ», «Նոթս» եւ աւելին։ Այս գործիքը ստեղծուած է «Nayiri.com»ի կողմէ եւ կառուցուած է «HySpell»ի հիմքերուն վրայ։ Այս առաջին հրապարակումով, Նայիրիստեղնը կը բանի դասական ուղղագրութեամբ, հայերէնի երկու լեզուաճիւղերուն համար՝ [[Արեւմտահայերէն]] եւ [[Արեւելահայերէն]]։ Ուղղագրիչը կը ներառէ աւելի քան 150,000 բառոյթ, որուն շնորհիւ կը ճանչնայ հինգ միլիոն բառաձեւէ աւելի։ {{քաղուածք|Արհեստագիտութեան եւ լեզուի կապակցութիւնն է, որ հայերէնը կենսունակ, գրաւիչ, եւ 21-րդ դարուն առնչելի պիտի պահէ։ Վստահ ենք, որ ուղղագրիչը պիտի մղէ, որ շատ մարդիկ ամէնօրեայ դրութեամբ հայերէն գրեն։ Շնորհակալ ենք Nayiri.com-ին այս բարդ գործը ստանձնելու եւ կատարելու համար:|Ռազմիկ Փանոսեան<ref>[https://gulbenkian.pt/armenian-communities/hy/our-news-hy/the-armenian-spellchecker-for-ios-has-been-released/ Նայիրիստեղն-ը]</ref>}} == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծանցանկ}} tgfr1vlyf69gge1lwvm3ei1gjdpdaar 250997 250995 2026-05-18T07:26:16Z Azniv Stepanian 8 250997 wikitext text/x-wiki [[Պատկեր:Նայիրի Ուղղագրիչ.jpg|մինի|Նայիրի-Ստեղնը ստեղծուած է [http://nayiri.com/ Նայիրի] առցանց բառարանի կողմէ։]] '''Նայիրի-Ստեղն''' ([[Անգլերէն|անգլ]].՝ '''Nayiriboard'''), խելախօսներու համար ստեղծուած յաւելուած, հայերէն ուղղագրութիւն սրբագրելու նպատակով։ Ստեղծուած է Սէրուժ Ուրիշեանի ջանքերով:<ref>{{Cite web|url=https://armenianweekly.com/2020/09/25/nayiriboard-releases-armenian-spellchecker-for-ios/|title=Nayiriboard releases Armenian spellchecker for iOS|last=Weekly|first=The Armenian|date=2020-09-25|website=The Armenian Weekly|language=en-US|accessdate=2024-09-18}}</ref> Նայիրի-Ստեղնը կ'աշխատի «iOS» եւ «Android» համակարգերուն վրայ։<ref>{{Cite web|url=https://apps.apple.com/us/app/nayiriboard/id1515398679|title=‎Nayiriboard|date=2022-04-13|website=App Store|language=en-US|accessdate=2025-05-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://play.google.com/store/apps/details?id=com.nayiri.nayiriboard&hl=en|title=Nayiriboard - Apps on Google Play|website=play.google.com|language=en|accessdate=2025-05-24}}</ref> Նայիրիստեղը կը հովանաւորէ [[Գալուստ Կիւլպէնկեան Հիմնարկութիւն|Գալուստ Կիւլպէնկեան Հիմնարկութեան]] Հայկական Բաժանմունքը:<ref>{{Cite web|url=https://gulbenkian.pt/armenian-communities/2022/05/25/the-armenian-spellchecker-for-android-has-been-released/|title=The Armenian Spellchecker for Android has Been Released|last=vcunha|date=2022-05-25|website=Armenian Communities|language=en-US|accessdate=2024-09-18}}</ref> Հայերէն լեզուն կենսունակ պահելու եւ թարմացնելու նպատակով, Նայիրի-Ստեղնը`ստեղնաշար-ուղղագրիչը, անհրաժեշտ քայլ մըն է։ Անիկա կ'ամրապնդէ հայերէնի տեղը թուային աշխարհին մէջ, ըլլալով ա՛յն գործիքը, որ կը դիւրացնէ հայերէնի գործածութիւնը տարբեր հարթակներու վրայ, ընկերային եւ հաղորդակցութեան զանազան ցանցերու մէջ (Դիմատետր, «Ինսթակրամ», «Ուաթսափ» եւ «Մեսենճըր»), ինչպէս նաեւ` «Փէյճըզ», «Նոթս» եւ աւելին։ Այս գործիքը ստեղծուած է «Nayiri.com»ի կողմէ եւ կառուցուած է «HySpell»ի հիմքերուն վրայ։ Այս առաջին հրապարակումով, Նայիրի-Ստեղնը կը բանի դասական ուղղագրութեամբ, հայերէնի երկու լեզուաճիւղերուն համար՝ [[Արեւմտահայերէն]] եւ [[Արեւելահայերէն]]։ Ուղղագրիչը կը ներառէ աւելի քան 150,000 բառոյթ, որուն շնորհիւ կը ճանչնայ հինգ միլիոն բառաձեւէ աւելի։ {{քաղուածք|Արհեստագիտութեան եւ լեզուի կապակցութիւնն է, որ հայերէնը կենսունակ, գրաւիչ, եւ 21-րդ դարուն առնչելի պիտի պահէ։ Վստահ ենք, որ ուղղագրիչը պիտի մղէ, որ շատ մարդիկ ամէնօրեայ դրութեամբ հայերէն գրեն։ Շնորհակալ ենք Nayiri.com-ին այս բարդ գործը ստանձնելու եւ կատարելու համար:|Ռազմիկ Փանոսեան<ref>[https://gulbenkian.pt/armenian-communities/hy/our-news-hy/the-armenian-spellchecker-for-ios-has-been-released/ Նայիրիստեղն-ը]</ref>}} == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծանցանկ}} q14c04gm1zrwgxy1dbmc69nz2mcv2kb 2 28150 250991 250107 2026-05-18T07:11:05Z Կարէն 9021 /* */ 250991 wikitext text/x-wiki [[Պատկեր:DelphicSibylByMichelangelo.jpg|thumb|right|Պատկեր [[Տելֆեան սիպիլլա|Տելֆեան սիպիլլային]], երբեմն Կասսանտրա կոչուած, նկարուած [[Միքելանճելօ]]յին կողմէ։ Որմնանկար [[Սիքստինեան Մատուռ|Սիքստինեան Մատուռու]] քով]] '''Կասսանտրայի բարդոյթ''' (որ ծանօթ է նաեւ իբրեւ Կասսանտրայի համախտանիշ, երեւոյթ, գուշակութիւն, երկընտրանք կամ անէծք)՛ կացութիւն մըն է, ուր վստահելի կանխազգացում կամ համոզում մը կ'արժեզրկուի եւ կամ աչքէ կը վրիպի, եւ անհատը, որ գիտէ [[ապագայ|ապագայու դէպքերու]]ն մասին, չի կրնար անոնց առաջքը առնել կամ ուրիշները համոզել, որ իր [[գուշակութիւն|գուշակութիւններն]] իրական են: Այս այլաբանութիւնը կը կիրարկուի զանազան գիտութեանց քով՝ [[հոգեբանութիւն|հոգեբանութեան]], [[բնապահպանութիւն|բնապահպանութեան]], [[քաղաքականութիւն|քաղաքականութեան]], [[գիտական հետազօտութիւն|գիտական հետազօտութեանց]], [[շարժապատկեր|շարժապատկերին]], [[տնտեսագիտութիւն|տնտեսագիտութեան]] եւ [[փիլիսոփայութիւն|փիլիսոփայութեան]] քով։ == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} 8ibccr02iv0n2zv6rc7asaw2cuieudf 250992 250991 2026-05-18T07:12:11Z Կարէն 9021 250992 wikitext text/x-wiki [[Պատկեր:DelphicSibylByMichelangelo.jpg|thumb|right|Պատկեր [[Տելֆեան սիպիլլա|Տելֆեան սիպիլլային]], երբեմն Կասսանտրա կոչուած, նկարուած [[Միքելանճելօ]]յին կողմէ։ Որմնանկար [[Սիքստինեան Մատուռ|Սիքստինեան Մատուռու]] քով]] '''Կասսանտրայի բարդոյթ''' (որ ծանօթ է նաեւ իբրեւ '''Կասսանտրայի համախտանիշ, երեւոյթ, գուշակութիւն, երկընտրանք''' կամ '''անէծք''')՛ կացութիւն մըն է, ուր վստահելի կանխազգացում կամ համոզում մը կ'արժեզրկուի եւ կամ աչքէ կը վրիպի, եւ անհատը, որ գիտէ [[ապագայ|ապագայու դէպքերու]]ն մասին, չի կրնար անոնց առաջքը առնել կամ ուրիշները համոզել, որ իր [[գուշակութիւն|գուշակութիւններն]] իրական են: Այս այլաբանութիւնը կը կիրարկուի զանազան գիտութեանց քով՝ [[հոգեբանութիւն|հոգեբանութեան]], [[բնապահպանութիւն|բնապահպանութեան]], [[քաղաքականութիւն|քաղաքականութեան]], [[գիտական հետազօտութիւն|գիտական հետազօտութեանց]], [[շարժապատկեր|շարժապատկերին]], [[տնտեսագիտութիւն|տնտեսագիտութեան]] եւ [[փիլիսոփայութիւն|փիլիսոփայութեան]] քով։ == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} s1i3r8xvwon7xtia7ickte56z5a2jme 250996 250992 2026-05-18T07:25:18Z Կարէն 9021 250996 wikitext text/x-wiki [[Պատկեր:DelphicSibylByMichelangelo.jpg|thumb|right|Պատկեր [[Տելֆեան սիպիլլա|Տելֆեան սիպիլլային]], երբեմն Կասսանտրա կոչուած, նկարուած [[Միքելանճելօ]]յին կողմէ։ Որմնանկար [[Սիքստինեան Մատուռ|Սիքստինեան Մատուռու]] քով]] '''Կասսանտրայի բարդոյթ''' (որ ծանօթ է նաեւ իբրեւ '''Կասսանտրայի համախտանիշ, երեւոյթ, գուշակութիւն, երկընտրանք''' կամ '''անէծք''')՛ կացութիւն մըն է, ուր վստահելի կանխազգացում կամ համոզում մը կ'արժեզրկուի եւ կամ աչքէ կը վրիպի, եւ անհատը, որ գիտէ [[ապագայ|ապագայու դէպքերու]]ն մասին, չի կրնար անոնց առաջքը առնել կամ ուրիշները համոզել, որ իր [[գուշակութիւն|գուշակութիւններն]] իրական են: Այս այլաբանութիւնը կը կիրարկուի զանազան գիտութեանց քով՝ [[հոգեբանութիւն|հոգեբանութեան]], [[բնապահպանութիւն|բնապահպանութեան]], [[քաղաքականութիւն|քաղաքականութեան]], [[գիտական հետազօտութիւն|գիտական հետազօտութեանց]], [[շարժապատկեր|շարժապատկերին]], [[տնտեսագիտութիւն|տնտեսագիտութեան]] եւ [[փիլիսոփայութիւն|փիլիսոփայութեան]] քով։ == Եզրի ծագումը == Ըստ [[Յունական դիցաբանութիւն|յունական դիցաբանութեան]], [[Կասսանտրա]]ն եղած է [[Պրիամոս]]ի՝ [[Տրոյա|Տրոյայու]] արքայի դուստրը։ Անոր գեղեցկութեամբ տարուած, [[Ապողոն]]ը պարգեւած է անոր գուշակութեան շնորհք, բայց երբ [[Կասսանտրա]]ն մերժեց անոր սէրը, [[Ապողոն]] անէծք դրաւ իր վրայ, որուն պատճառաւ ոեւէ մարդ պիտի չհաւատար իր կանխասացութիւններուն։ Այն ամէնը, ինչ որ մնաց Կասսանտրայի քով, [[ապագայ|ապագայու]] դէպքերու մասին իմացութիւնն էր, ան անկարող էր դէպքերու ընթացքը փոխել կամ ուրիշները համոզել, որ ինք ճշմարտութիւնը կը զրուցէ։ Այսպէս, Կասսանտրան կանխագուշակեց Տրոյայու կործանումը, սակայն ոչ ոք հաւատաց անոր։ Աղջիկը կը պնդէր նաեւ, որ պէտք չէ քաղաք ներս բերել այն փայտեայ ձին, որ իբրեւ նուէր ղրկուած էր տրոյացիներուն: Ան կը հաստատէր, որ հոն պահուըտած են զինեալ յոյներ, բայց իր խօսքերը անգամ մըն ալ մնացին առանց ուշադրութեան<ref>Росциус, Ю. В. Синдром Кассандры // Невозможная цивилизация / А. А. Маслов. — Москва: Знание, 2000. — С. 322—457. — 464 с. — <nowiki>ISBN 5-07-002742-5</nowiki>.</ref>։ Եզրը ծանօթ է 1949 թուականէն ի վեր, երբ ֆրանսացի իմաստասէր [[Բաշլար, Գաստոն|Գաստոն Բաշլար]] կիրարկեց ասիկա իր «Գործնական Բանապաշտութիւն» գիրքին մէջ' ցոյց տալու համար այն գաղափարը, թէ ապագայու եղելութիւնները կրնան կանխաւ յայտնի ըլլալ<ref>Башляр Г. Избранное: Научный рационализм. — Москва—Санкт-Петербург: Университетская книга, 2000. — 325 с. — ISBN 5-323-00018-X</ref>: == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} 02li2tn67u23duryqu13h3p69dr20cc 250998 250996 2026-05-18T07:33:23Z Կարէն 9021 250998 wikitext text/x-wiki [[Պատկեր:DelphicSibylByMichelangelo.jpg|thumb|right|«[[Տելֆեան սիպիլլա]]»ն (երբեմն՝ Կասսանտրա), նկարուած [[Միքելանճելօ|Միքելանճելոյի]] կողմէ։ Որմնանկար [[Սիքստինեան Մատուռ|Սիքստինեան մատրան]] մէջ:]] '''Կասսանտրայի բարդոյթ''' (որ ծանօթ է նաեւ իբրեւ '''Կասսանտրայի համախտանիշ, երեւոյթ, գուշակութիւն, երկընտրանք''' կամ '''անէծք''')՝ կացութիւն մըն է, ուր վստահելի կանխազգացում կամ համոզում մը կ'արժեզրկուի կամ աչքէ կը վրիպի, եւ անհատը, որ գիտէ [[ապագայ|ապագայի դէպքերուն]] մասին, չի կրնար անոնց առաջքը առնել կամ ուրիշները համոզել, որ իր [[գուշակութիւն|գուշակութիւններն]] իրական են: Այս այլաբանութիւնը կը կիրարկուի զանազան գիտութիւններու մէջ՝ [[հոգեբանութիւն|հոգեբանութեան]], [[բնապահպանութիւն|բնապահպանութեան]], [[քաղաքականութիւն|քաղաքականութեան]], [[գիտական հետազօտութիւն|գիտական հետազօտութիւններու]], [[շարժապատկեր|շարժապատկերի]], [[տնտեսագիտութիւն|տնտեսագիտութեան]] եւ [[փիլիսոփայութիւն|փիլիսոփայութեան]] մէջ։ == Եզրի ծագումը == Ըստ [[Յունական դիցաբանութիւն|յունական դիցաբանութեան]], [[Կասսանտրա]]ն եղած է [[Պրիամոս]]ի՝ [[Տրոյա|Տրոյայի]] արքայի դուստրը։ Անոր գեղեցկութեամբ տարուած՝ [[Ապողոն]]ը անոր գուշակութեան շնորհք պարգեւած է, բայց երբ [[Կասսանտրա]]ն մերժած է անոր սէրը, [[Ապողոն]] անէծք դրած է անոր վրայ, որուն պատճառով ոչ մէկը պիտի հաւատար անոր կանխասացութիւններուն։ Այն ամէնը, ինչ որ մնացած էր Կասսանտրային, [[ապագայ|ապագայի]] դէպքերուն մասին իմացութիւնն էր. ան անկարող էր դէպքերու ընթացքը փոխել կամ ուրիշները համոզել, որ ինք ճշմարտութիւնը կ'ըսէ։ Այսպէս, Կասսանտրան կանխագուշակեց Տրոյայի կործանումը, սակայն ոչ ոք հաւատաց անոր։ Աղջիկը կը պնդէր նաեւ, որ պէտք չէ քաղաք ներս բերել այն փայտեայ ձին, որ իբրեւ նուէր ղրկուած էր տրոյացիներուն: Ան կը հաստատէր, որ հոն թաքնուած են զինեալ յոյներ, բայց իր խօսքերը անգամ մըն ալ մնացին առանց ուշադրութեան<ref>Росциус, Ю. В. Синдром Кассандры // Невозможная цивилизация / А. А. Маслов. — Москва: Знание, 2000. — С. 322—457. — 464 с. — <nowiki>ISBN 5-07-002742-5</nowiki>.</ref>։ Եզրը ծանօթ է 1949 թուականէն ի վեր, երբ ֆրանսացի իմաստասէր [[Բաշլար, Գաստոն|Գաստոն Բաշլար]] կիրարկեց այս հասկացութիւնը իր «Գործնական բանապաշտութիւն» գիրքին մէջ՝ ցոյց տալու համար այն գաղափարը, թէ ապագայի եղելութիւնները կրնան կանխաւ յայտնի ըլլալ<ref>Башляр Г. Избранное: Научный рационализм. — Москва—Санкт-Петербург: Университетская книга, 2000. — 325 с. — ISBN 5-323-00018-X</ref>: == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} g30l5x30blk45bkr2jmt680af5csvlo 250999 250998 2026-05-18T07:34:45Z Կարէն 9021 250999 wikitext text/x-wiki [[Պատկեր:DelphicSibylByMichelangelo.jpg|thumb|right|«[[Տելֆեան սիպիլլա]]»ն (երբեմն՝ Կասսանտրա), նկարուած [[Միքելանճելօ|Միքելանճելոյի]] կողմէ։ Որմնանկար [[Սիքստինեան Մատուռ|Սիքստինեան մատրան]] մէջ:]] '''Կասսանտրայի բարդոյթ''' (որ ծանօթ է նաեւ իբրեւ '''Կասսանտրայի համախտանիշ, երեւոյթ, գուշակութիւն, երկընտրանք''' կամ '''անէծք''')՝ կացութիւն մըն է, ուր վստահելի կանխազգացում կամ համոզում մը կ՚արժեզրկուի կամ աչքէ կը վրիպի, եւ անհատը, որ գիտէ [[ապագայ|ապագայի դէպքերուն]] մասին, չի կրնար անոնց առաջքը առնել կամ ուրիշները համոզել, որ իր [[գուշակութիւն|գուշակութիւններն]] իրական են: Այս այլաբանութիւնը կը կիրարկուի զանազան գիտութիւններու մէջ՝ [[հոգեբանութիւն|հոգեբանութեան]], [[բնապահպանութիւն|բնապահպանութեան]], [[քաղաքականութիւն|քաղաքականութեան]], [[գիտական հետազօտութիւն|գիտական հետազօտութիւններու]], [[շարժապատկեր|շարժապատկերի]], [[տնտեսագիտութիւն|տնտեսագիտութեան]] եւ [[փիլիսոփայութիւն|փիլիսոփայութեան]] մէջ։ == Եզրի ծագումը == Ըստ [[Յունական դիցաբանութիւն|յունական դիցաբանութեան]], [[Կասսանտրա]]ն եղած է [[Պրիամոս]]ի՝ [[Տրոյա|Տրոյայի]] արքայի դուստրը։ Անոր գեղեցկութեամբ տարուած՝ [[Ապողոն]]ը անոր գուշակութեան շնորհք պարգեւած է, բայց երբ [[Կասսանտրա]]ն մերժած է անոր սէրը, [[Ապողոն]] անէծք դրած է անոր վրայ, որուն պատճառով ոչ մէկը պիտի հաւատար անոր կանխասացութիւններուն։ Այն ամէնը, ինչ որ մնացած էր Կասսանտրային, [[ապագայ|ապագայի]] դէպքերուն մասին իմացութիւնն էր. ան անկարող էր դէպքերու ընթացքը փոխել կամ ուրիշները համոզել, որ ինք ճշմարտութիւնը կ՚ըսէ։ Այսպէս, Կասսանտրան կանխագուշակեց Տրոյայի կործանումը, սակայն ոչ ոք հաւատաց անոր։ Աղջիկը կը պնդէր նաեւ, որ պէտք չէ քաղաք ներս բերել այն փայտեայ ձին, որ իբրեւ նուէր ղրկուած էր տրոյացիներուն: Ան կը հաստատէր, որ հոն թաքնուած են զինեալ յոյներ, բայց իր խօսքերը անգամ մըն ալ մնացին առանց ուշադրութեան<ref>Росциус, Ю. В. Синдром Кассандры // Невозможная цивилизация / А. А. Маслов. — Москва: Знание, 2000. — С. 322—457. — 464 с. — <nowiki>ISBN 5-07-002742-5</nowiki>.</ref>։ Եզրը ծանօթ է 1949 թուականէն ի վեր, երբ ֆրանսացի իմաստասէր [[Բաշլար, Գաստոն|Գաստոն Բաշլար]] կիրարկեց այս հասկացութիւնը իր «Գործնական բանապաշտութիւն» գիրքին մէջ՝ ցոյց տալու համար այն գաղափարը, թէ ապագայի եղելութիւնները կրնան կանխաւ յայտնի ըլլալ<ref>Башляр Г. Избранное: Научный рационализм. — Москва—Санкт-Петербург: Университетская книга, 2000. — 325 с. — ISBN 5-323-00018-X</ref>: == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} bxwvc09ce8w0zi0n665ppdgjhzsnn01 0 30648 251008 247526 2026-05-18T11:56:12Z Azniv Stepanian 8 251008 wikitext text/x-wiki [[Պատկեր:Rupert Breheny mechanical dove eca144e7-476d-4976-821d-a49c408e4f36.png|մինի]] '''Արուեստական իմացականութեան''' '''արագ զարգացում'''<ref>[https://engineering.washu.edu/news/magazine/2023-fall/the-artificial-intelligence-boom.html Արհեստական բանականութեան արագ զարգացում]</ref> կը նշանակէ արուեստական իմացականութեան (ԱԻ) բնագաւառին մէջ արագ եւ լայնածաւալ աճի ժամանակաշրջան մը։ Այս զարգացումը սկիզբ կ'առնէ՝ 2010-ականներուն, սակայն զգալի աճ կ'արձանագրէ 2020-ականներուն<ref>[https://www.cnbc.com/2023/12/06/water-why-a-thirsty-generative-ai-boom-poses-a-problem-for-big-tech.html Արհեստական բանականութեան զարգացումը]</ref>։ Այս ժամանակաշրջանը երբեմն կը կոչուի նաեւ «Արհեստական Բանականութեան Գարունը». եզր մը, որ կը գործածուի զանազանելու համար զայն նախորդող «Արհեստական Բանականութեան Ձմեռներ»էն<ref>[https://hai.stanford.edu/news/ai-spring-four-takeaways-major-releases-foundation-models Արհեստական Բանականութեան Ձմեռը]</ref>։ 2025-ի դրութեամբ, «ChatGPT»ն դարձած է աշխարհի տարածքին ամէնէն շատ այցելուող կայքերէն չորրորդը՝ զիջելով միայն [[Կուկըլ Որոնում|«Կուկըլ»]]<nowiki/>ին (Google), [[Եություպ|«Եություպ»]]<nowiki/>ին (YouTube) եւ [[Դիմատետր|Դիմատետրին]] (Facebook)<ref>[https://www.semrush.com/trending-websites/global/all Աշխարհի տարածքին ամէնէն շատ այցելուող կայքեր]</ref>։ == Պատմութիւն == 1950-ին [[Ալան Թիւրինկ]] կ'առաջարկէ «մտածող մեքենաներ» հնարելու գաղափարը։ Անոնք [[Համակարգիչ|համակարգիչներ]] պիտի ըլլային, որոնք ունակ պիտի ըլլային դատողութիւն ընելու՝ մարդու մակարդակով։ Ան կը սկսի իր հանրայայտ «Թիւրինկի քննութիւնը», ուր հարցաքննիչ մը կը ստանար երկու նիւթ եւ պէտք էր որոշէր, թէ ո՛րը ստեղծուած էր արուեստական իմացականութեան կողմէ, իսկ ո՛րը՝ մարդու։ 1956-ին [[Ճոն ՄաքՔարթի]] առաջին անգամ կը գործածէ «Արհեստական բանականութիւն» եզրը, որուն շնորհիւ հետագային ան կը ճանչցուի իբրեւ արուեստական իմացականութեան հայրը<ref>[https://www.brookings.edu/articles/what-is-artificial-intelligence/ Ի՞նչ է արհեստական բանականութիւնը]</ref>։ 1956-ին տեղի կ'ունենայ Տարթմաութի համաժողովը, որ կազմակերպուած էր Ճոն ՄաքՔարթիի, [[Նաթանիէլ Ռոչեսթըր|Նաթանիէլ Ռոչեսթըրի]], [[Մարվին Մինսքի|Մարվին Մինսքիի]] եւ [[Քլոտ Շաննըն|Քլոտ Շաննընի]] կողմէ։ Այս համաժողովը կը նկատուի արուեստական իմացականութեան իբրեւ գիտական բնագաւառի ծննդավայրը, քանի որ երկու ամսուան տեւողութեամբ աշխատանոց մը կը կազմակերպուի, որուն ընթացքին, յառաջատար գիտնականներ կ'ուսումնասիրեն մարդուն նման բանականութիւն ունեցող մեքենաներ ստեղծելու գաղափարը։ ==== Ճոն ՄաքՔարթի ==== [[Պատկեր:John McCarthy Stanford.jpg|ձախից|մինի|Ճոն ՄաքՔարթի]] 1958-ին Ճոն ՄաքՔարթի կը ստեղծէ «LISP» ծրագրաւորման լեզուն<ref>[https://news.stanford.edu/stories/2011/10/stanfords-john-mccarthy-seminal-figure-artificial-intelligence-dies-84 Ծրագրաւորման լեզու]</ref>, որ կը դառնայ արուեստական իմացականութեան հիմնական ծրագրաւորման լեզուն։ Անիկա լայն տարածում կը գտնէ եւ կը գործածուի ԱԻ-ին առնչուող բազմաթիւ ծրագիրներու մէջ, ինչպիսիք են՝ «IBM 704» համակարգիչով իրականացուած նախագիծերը։ Թէեւ բազմաթիւ լեզուներ կը ծագին եւ կ'անհետանան, սակայն LISP-ը մինչեւ 2006 [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|Միացեալ Նահանգներու]] մէջ կը մնայ արուեստական իմացականութեան ամէնէն տարածուած ծրագրաւորման լեզուն։ Անիկա իր վստահելիութիւնը կը պարտէր ԱԻ-ի գործելակերպին, քանի որ այն օրերուն ԱԻ համակարգերը յաճախ ունէին փոփոխական երկարութիւն ունեցող ցանկեր, ինչ որ ոչ պիտանի կը դարձնէր հաստատուն երկարութեան միջոցները։ 1962-ին, արուեստական իմացականութեան հետազօտութիւնները շարունակելու նպատակով, Ճոն ՄաքՔարթի կը հիմնէ «Սթենֆորտի Արհեստական Բանականութեան Տարրալուծարանը»։ Անիկա կը դառնայ ԱԻ հետազօտութեան կարեւոր կեդրոն մը՝ նպաստելով բազմաթիւ զարգացումներու, ինչպիսիք են՝ Ինքնագործ մարդասարքութեան գիտութիւնը (ռոպոթագիտութիւնը), բժշկական ախտորոշումը, բնական լեզուի մշակումն ու ինքնավար փոխադրամիջոցները։ Ճոն ՄաքՔարթի նաեւ համահիմնադիրն էր «MIT» Արհեստական Բանականութեան Առաջին Տարրալուծարանին, որ այսօր ճանչցուած է իբրեւ՝ «MIT Computer Science and Artificial Intelligence Laboratory» անունով։ ==== Յառաջխաղացք ==== 1966-ին [[Ժոզէֆ Վայզընպաում]] կը ստեղծէ «Էլիզա» (ELIZA) ծրագիրը, որ նախատեսուած էր իբրեւ զգացական գործիք մը։ Ասիկա կը կատարուէր օգտատիրոջ մուտքագրած խօսքերը անդրադարձնելով եւ հարցումները դարձեալ օգտատիրոջ ուղղելով։ «Էլիզա»ն կը ճանչցուի իբրեւ արուեստական իմացականութիւն ունեցող առաջին զրուցակից-ծրագիրը (chatbot)։ Ան կը գործածէր օրինակաձեւ համընկնում եւ փոխարինում՝ օգտատէրերուն մէջ այն տպաւորութիւնը ստեղծելու համար, թէ իրենք իրական մարդուն հետ կը խօսին։ «Էլիզա»ն մեծ քայլ մը կ'ըլլայ առօրեայ գործածութեան ԱԻ-ի զարգացման մէջ եւ հիմք կը ծառայէ ապագայ զրուցակից-ծրագիրներուն, ինչպիսիք են՝ «OpenAI»ը «ChatGPT»ն կամ «Կուկըլ»ի «Gemini»ն։ Ժամանակի ընթացքին արուեստական իմացականութիւնը կը սկսի ներգրաւուիլ նոր սարքերու մէջ։ ԱԻ-ի տարածուած կիրառութիւններէն կ'ըլլան «արհեստական օգնականները»։ 2011-ին, [[Էփըլ|«Էփըլ»]] (Apple) ընկերութիւնը կը հրապարակէ «iPhone 4S»ը, որ կը ներառէր նոր ԱԻ օգնական մը՝ [[Սիրի|«Սիրի»]] (Siri) անունով։ Սիրին ի սկզբանէ մշակուած էր 2007-ին՝ [[Տեկ Քիթլաուս|Տեկ Քիթլաուսի]], [[Ատամ Չէյըր|Ատամ Չէյըրի]] եւ [[Թոմ Կրուպըր|Թոմ Կրուպըրի]] կողմէ։ Ունենալով սեփական ընկերութիւն մը՝ «Siri Inc.», անոնք կը գրաւեն «Apple»ի ուշադրութիւնը եւ ընկերութիւնը կ'որոշէ զայն ներգրաւել իր «iOS» համակարգին մէջ։ «Սիրի»ն յեղափոխութիւն կը յառաջացնէ՝ դառնալով առաջին լայնօրէն տարածուած ուշիմ հեռաձայններու՝ «սմարթֆոնային» ԱԻ օգնականը։ Կողմնորոշուիլը կամ գործառոյթներ սահմանելը շատ աւելի դիւրին կը դառնան՝ միայն ձայնային հրամաններով<ref>[https://megasisnetwork.medium.com/the-evolution-of-ai-powered-personal-assistants-a-comprehensive-guide-to-siri-alexa-and-google-f2227172051e Արհեստական բանականութեան օգնականները]</ref>։ «Սիրի»ի յաջողութենէն ետք, «Կուկըլ»ի եւ «Ամազոն»ի նման ընկերութիւններ կը ստեղծեն իրենց սեփական ԱԻ օգնականները։ 2014-ին Ամազոն կը ներկայացնէ Ալեքսան (Alexa''')'''՝ իր «Echo» խելացի բարձրախօսով, որ կ'արտօնէ օգտատէրերուն հաղորդակցիլ ԱԻ օգնականին հետ առանց ուշիմ հեռաձայնի կարիքի։ 2016-ին «Կուկըլ»ը կը հրապարակէ «Կուկըլ Օգնական»ը (Google Assistant)-ը՝ նման գործառոյթներով։ 2022-ին լոյս կը տեսնեն հատուածէն պատկեր ստեղծող ձեւերը՝ «DALL·E 2» եւ «Midjourney»-ն<ref>[https://www.euronews.com/next/2022/12/30/dalle-2-stable-diffusion-midjourney-how-do-ai-art-generators-work-and-should-artists-fear-Հաղորդակցիլ ԱԲ օգնականին հետ]{{Dead link|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>։ «ChatGPT»-ն՝ «OpenAI»-ի ստեղծած ԱԻ զրուցակից-ծրագիրը, կը գործարկուի 2022-ին։ Անիկա ընդամէնը երկու ամսուան ընթացքին կ'անցնի 100 միլիոն օգտատէրէն՝ դառնալով ամէնէն արագ աճ արձանագրած ծրագիրը։ 2025-ի դրութեամբ «ChatGPT»ն կը մնայ աշխարհին մէջ ամէնէն շատ այցելուող կայքերէն չորրորդը՝ «Google»ի եւ «Facebook»ի նման կայքերէն ետք։ «Gemini», «Claude» եւ «Copilot» զրուցակիցները նոյն դասակարգին կը պատկանին եւ կը կոչուին լեզուական մեծ միջոցներ (LLM)։ Անոնք նախատեսուած են մարդկային լեզուին համապատասխան արձագանգելու եւ բազմազան խնդիրներ կատարելու կարողութիւն ունենալու համար։ Անոնք կը մարզուին հսկայական ծաւալի տուեալներով՝ ընդունելի պատասխաններ արտադրելու նպատակով։ Ներկայիս զրուցակից-ծրագիրները կը ներառեն նաեւ ԱԻ պատկերներու ստեղծումը։ 2025-ի հարցախոյզ մը ցոյց կու տայ, թէ ամերիկացի չափահասներուն կէսէն աւելին առնուազն մէկ անգամ օգտագործած է լեզուական մեծ միջոց մը<ref>[https://www.ibm.com/think/topics/large-language-models Լեզուական Մեծ Միջոցներ]</ref>: == Ոլորտներ == === Կենսաբժշկական ոլորտ === 2020-ին «DeepMind»-ի «AlphaFold'''»''' ծրագիրը, որ նախատեսուած է սպիտակուցներու ծալքաւորման կանխատեսման համար, «CASP»-ի «Global Distance Test» (GDT)-ին մէջ կ'արձանագրէ 90-էն աւելի արդիւնք։ Կառուցուածքային կենսաբան եւ [[Նոպելեան Մրցանակ|Նոպելեան մրցանակակիր]] [[Վենքի Ռամակրիշնան|Վենքի Ռամակրիշնանը]] այս արդիւնքը կը բնորոշէ իբրեւ «զարմացուցիչ յառաջընթաց սպիտակուցներու ծալքաւորման խնդիրին մէջ»։ Սպիտակուցներու կառուցուածքը ճշգրիտ կերպով կանխատեսելու կարողութիւնը՝ միայն ամինաթթուներու յաջորդականութեան հիման վրայ, կրնայ արագացնել դեղագործական բացայայտումները եւ նպաստել հիւանդութիւններու աւելի խոր ըմբռնման<ref>[https://www.science.org/content/article/game-has-changed-ai-triumphs-solving-protein-structures Կենսաբժշկական ոլորտ]</ref><ref>[https://timjph.medium.com/the-secret-of-life-part-2-the-solution-of-the-protein-folding-problem-c544f3a77ee3 Նոր ծրագիր]</ref>։ === Պատկերներ եւ տեսանիւթեր === [[Պատկեր:Astronaut Riding a Horse (SD3.5).webp|մինի]] «Stable Diffusion»ով ստեղծուած պատկեր մը՝ «ձիու վրայ նստած տիեզերագնացի լուսանկար մը» հատուածային հրահանգին հիման վրայ։ Ժամանակի ընթացքին արուեստական իմացականութեան հզօրութիւնը շարունակաբար կը մեծնայ։ 2015-ին անոր նախնական տարածումը կը սկսի «Կուկըլ»-ի «DeepDream»ի հրապարակումով, որ ԱԻ ծրագիր մըն է եւ որ նախորդ պատկերներէ ստացուած մուտքերն ու ձեւերը կը փոխէ՝ ստեղծելով տեսիլային, երբեմն ալ «երեւակայական» պատկերներ<ref>[https://artsandculture.google.com/story/the-story-of-deep-neural-networks-and-hallucinogenic-images/1AVxlKf1nevBLQ Երեւակայական պատկերներու ստեղծում]</ref>։ [[Պատկեր:DALL-E 3 example AI generated image.png|մինի|«DALL·E»-ով ստեղծուած պատկեր]] Յունուար 2021-ին «OpenAI»ը կը հրապարակէ «DALL·E»ն, որ հնարաւորութիւն կու տայ պատկերներ ստեղծելու պարզ հատուածներու հրահանգներով։ Այս նորարարութիւնը օգտատէրերուն թոյլ կու տայ ստեղծելու գրեթէ ամէն տեսակի պատկերներ։ Շուտով «DALL·E»ին կը հետեւին այլ հզօր ձեւեր, ինչպիսիք են՝ Google-ի «Gemini»ն։ [[Պատկեր:Théâtre D’opéra Spatial.png|ձախից|մինի]] Հատուածէն տեսանիւթ ստեղծող ԱԻ գործիքներու ժողովրդականութիւնը արագ կերպով կ'աճի։ 2024-ին «OpenAI»ի «Sora»ին նման միջոցներու հրապարակումով, հատուածէն տեսանիւթ ստեղծելը կը սկսի լայնօրէն ընդունուիլ՝ յատկապէս գովազդներու մէջ, քանի որ անիկա կը նուազեցնէ արտադրական ծախսերը եւ կ'արագացնէ արտադրութեան ընթացքը։ Արհեստական բանականութիւնը կը զարգանայ այնպիսի արագութեամբ, որ կը գերազանցէ ժամանակակից յայտնաբերման գործիքներու կարողութիւնները։ Քանի որ այս գործիքները լայն հասարակութեան համար հասանելի են, կը ծագին լուրջ մտահոգութիւններ անոնց բարոյական եւ պատասխանատու գործածութեան շուրջ։ Բազմիցս արձանագրուած են դէպքեր, ուր կեղծուած (deepfake) տեսանիւթերը օգտագործուած են քաղաքական ապատեղեկատուութիւն տարածելու համար՝ դառնալով անվտանգութեան սպառնալիք մը։ === Լեզու === «GPT-3»ն մեծ լեզուական միջոց մըն է, որ կը հրապարակուի 2020-ին «OpenAI»-ի կողմէ եւ ունակ է ստեղծելու մարդուն նման հատուածներ։ Նոր տարբերակ մը՝ «GPT-4»ը, կը հրապարակուի 14 Մարտ 2023-ին եւ կը գործածուի «Microsoft-ի Bing» որոնողական համակարգին մէջ<ref>[https://asia.nikkei.com/business/technology/openai-rival-says-ai-tech-needs-more-asia-localization Նոր տարբերակներ]</ref>։ Այլ լեզուական միջոցներ ալ կը հրապարակուին, ինչպիսիք են՝ «Կուկըլ»ի «PaLM»ը եւ «Gemini»ն, ինչպէս նաեւ՝ «Meta Platforms»-ի «LLaMA»ն<ref>[https://www.bbc.com/news/technology-64959346 Լեզու]</ref>։ === Երաժշտութիւն եւ ձայն === 2016-ին «Google»ի «DeepMind»ը կը մշակէ «WaveNet»ը, որ հնարաւոր կը դարձնէ անմիջական ձայնային տուեալներու՝ խօսքի եւ դաշնամուրի հնչիւններու ստեղծումը։ Անիկա ի վիճակի է ստեղծելու տարբեր ձայներ՝ ճանչնալով խօսողներու ինքնութիւնը<ref>[https://research.google/pubs/wavenet-a-generative-model-for-raw-audio/ Երաժշտութիւն եւ ձայն]</ref>։ Այս նորարարութիւնը կը դառնայ ապագայ միջոցներու հիմնաքար մը՝ «զրոյց» ձեւաւորելու, ինչ որ մեծ օգուտ կը դառնայ երաժշտութեան արտադրութեան։ «WaveNet»ի ուղիով ընթանալով՝ «OpenAI»ը կը հրապարակէ «Jukebox'''»'''ը, որ առաջին լայնածաւալ միջոցն է երգեր ստեղծելու համար։ Անիկա կը ստեղծէ անմիջական ձայն՝ տարբեր սեռերով եւ ոճերով՝ ցուցադրելով, որ ԱԻ-ն ունակ է բարդ ձայնային ստեղծագործութիւններու<ref>[https://openai.com/index/jukebox/ Ձայնային ոճեր]</ref>։ «Կուկըլ»ը կը հրապարակէ «MusicLM»ը, որ հնարաւորութիւն կու տայ ստեղծելու ձայն՝ հատուածային հրահանգներով<ref>[https://research.google/pubs/musiclm-generating-music-from-text/ Ձայն ստեղծել հրահանգներով]</ref>։ Այս միջոցը կրնայ նաեւ ստեղծել ամբողջական երգեր՝ միայն մրմնջուած մեղեդիի եւ հատուածի մը հիման վրայ։ Այս զարգացումը նշանակալի քայլ մըն էր երաժշտական ստեղծագործութեան գործիքները աւելի հասանելի դարձնելու հանրութեան համար։ Մարտ 2020-ին կը հիմնուի «15.ai»ը։ Այս հարթակը ձայնի նմանակում կը կատարէր եւ մեծ դեր կ'ունենայ ԱԻ ցարգացման մէջ։ Կարճ մարզումէ ետք, անիկա կը ստեղծէ ընդունելի ձայներ եւ շուտով լայն տարածում կը գտնէ, երբ մարդիկ կը սկսին զայն օգտագործել իրենց սիրելի գեղարուեստական կերպարներու ձայները նմանակելու համար։ Արհեստական կերպով ստեղծուած ձայնային կատարումներ հնարաւոր կը դառնան նաեւ «ElevenLabs»ի նման գործիքներով, որ կը թոյլատրէ ձայն ստեղծել հանրային որեւէ ձայնագրութեան հիման վրայ։ Իբրեւ արդիւնք՝ համացանցին վրայ ձայնային նիւթեր ունեցող ոեւէ հանրայայտ անձ, երգիչ կամ քաղաքական գործիչ կրնայ ենթարկուիլ ձայնային նմանակման։ Այս երեւոյթը կը հանգեցնէ այն բանին, որ կը սկսին ստեղծուիլ երգեր՝ գոյութիւն չունեցող արուեստագէտներու անունով, եւ նոյնպէս քաղաքական գործիչներու ձայներու խոր կեղծումներ, ինչպէս օրինակ՝ [[Ճo Պայտըն|Ճօ Պայտընի]] անունով տարածուած կեղծ զանգերը, որոնք մեծ ուշադրութիւն կը գրաւեն։ === Ուժանիւթ === Արհեստական բանականութեան համար գործածուող սարքաւորումներուն ելեկտրականութեան սպառումը զգալիօրէն աճած է՝ ծանրաբեռնելով ելեկտրացանցերը։ Ասիկա պատճառ դարձած է, որ հանածոյ վառելանիւթով աշխատող ելեկտրակայաններ շարունակեն գործել, մինչդեռ այլ պարագաներու մէջ անոնք արդէն պիտի դադրէին։ Այս աճող պահանջները բաւարարելու նպատակով «Microsoft»ը, «Google»ը եւ «Amazon»ը ներդրումներ կատարած են թէ՛ գործող, թէ՛ ծրագրաւորուած միջուկային ելեկտրակայաններու մէջ։ Սեպտեմբեր 2024-ին, «Microsoft»ը համաձայնագիր մը կը կնքէ «Constellation Energy» ընկերութեան հետ՝ «Three Mile Island»ի միջուկային հիւլէական բարդ ելեկտրականութիւն ձեռք բերելու համար։ Ելեկտրակայանը, որ 2019-ին փակուած էր, նախատեսուած է վերագործարկել 2028-ին՝ «Microsoft»ի տուեալներու կեդրոններուն ելեկտրամատակարարումը ապահովելու նպատակով։ Անիկա կը գտնուի այն միաւորին քով, որ 1979-ին պատճառ կը դառնայ [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|Միացեալ Նահանգներու]] պատմութեան միջուկային ամէնէն ծանր արկածին<ref>[https://www.calcalistech.com/ctechnews/article/ryjytypf2 Արհեստական բանականութեան արագ զարգացման ետին գտնուող բնապահպանական ապահովումը]</ref><ref>[https://futurism.com/the-byte/ai-polluting-coal-plants-alive Ածուխով աշխատող ելեկտրակայանները]</ref><ref>[https://edition.cnn.com/2024/09/20/energy/three-mile-island-microsoft-ai/index.html «Three Mile Island»ի միջուկային կայանը կը վերագործարկուի եւ իր արտադրած ելեկտրականութիւնը կը վաճառէ «Microsoft»ին]</ref>։ === Մշակութային === Մինչ արուեստական իմացականութիւնը կը յառաջանայ եւ աւելի խոր կը ներթափանցէ հասարակական կեանքէն ներս, տարակարծութիւնները կը բազմանան անոր շուրջ. * Մէկ կողմէ ոմանք կ'ողջունեն արուեստական իմացականութեան զարգացումը՝ զայն նկատելով իբրեւ օգտակար գործիք մը, որ կը նպաստէ տուեալներու ճշգրիտ վերլուծման, բժշկական նորարարութիւններու եւ եղանակային կանխատեսումներու կատարելագործման։ Յատկապէս, երբ մարդիկ վստահ են, որ արուեստական իմացականութիւնը պատշաճ կերպով կը վերահսկուի եւ կը գործածուի պատասխանատու ձեւով, անոնց ընդունումը դէպի այս նոր արհեստագիտութիւնը աւելի դրական կ'ըլլայ։ * Միւս կողմէ, ոմանք լուրջ մտահոգութիւններ կը յայտնեն եւ կը վախնան, թէ արուեստական իմացականութիւնը կրնայ վտանգել մարդկային էութեան որոշ հիմնարար արժէքներ։ Անոնց համոզումով՝ արուեստական իմացականութեան չափազանց մեծ գործածութիւնը կրնայ տկարացնել մարդկային ստեղծագործական ոգին, աղքատացնել մարդկային յարաբերութիւնները եւ մարդը աւելի կախեալ դարձնել մեքենաներէն՝ թէ՛ հաղորդակցութեան, թէ՛ ստեղծագործ աշխատանքի ոլորտներուն մէջ։ Աւելին, շուկայի մէջ անոր ազդեցութիւնը կարեւոր հարց կը համարուի, քանի որ մասնաւորապէս արհեստագիտական ոլորտին մէջ բազմաթիւ աշխատանքներ կրնան փոխարինուիլ արուեստական իմացականութեամբ՝ ընկերային եւ տնտեսական լուրջ մարտահրաւէրներ յառաջացնելով։ Այսպիսով, արուեստական իմացականութեան վերաբերեալ քննարկումը կը շարունակուի մնալ բարդ ու բազմակողմանի, պահանջելով գիտակցուած մօտեցում, պատասխանատու կառավարում եւ մարդակեդրոն տեսլական, որպէսզի նորարարութիւնը ծառայէ մարդուն, ոչ թէ հակառակը։ === Գործարարութիւն եւ տնտեսութիւն === Հակառակ այն իրողութեան, որ արուեստական իմացականութիւնը տնտեսական եւ արհեստագիտական մեծ հնարաւորութիւններ կը ստեղծէ, սակայն միաժամանակ ընկերային մեծ մարտահրաւէրներու դուռ կը բանայ։ * '''Արհեստական բանականութեան արտօնագիրեր'''՝ 2024-ին [[Չինաստան|Չինաստանի]] եւ ԱՄՆ-ի արտօնագիրերը կազմած են ամբողջ աշխարհի ¾-ը։ * '''Տնտեսական ակնկալիքներ'''՝ Կարգ մը տնտեսագէտներ կը հաւատան արուեստական իմացականութեան արտադրողականութիւն եւ տնտեսական աճ խթանող ուժին, իսկ ուրիշներ՝ զգուշ են։ * '''Արհեստագիտական մեծ ընկերութիւններ''' արուեստական իմացականութիւնը կը նկատեն միաժամանակ իբրեւ հնարաւորութիւն եւ սպառնալիք։ Օրինակ՝ «Google»ը կ'արագացնէ «AI» հետազօտութիւնը «DeepMind» եւ «Google Brain»ի միացումով։ * '''Արհեստական բանականութեան մատչելիութիւնը'''՝ մեքենայական ուսուցման գործիքները կարելի է գնել կամ օգտագործել ամպային հարթակներով, որ կը տարածէ «AI» հմտութիւնները։ Բազմաթիւ ընկերութիւններ արուեստական իմացականութիւնը կը համարեն իրենց գերակայ արհեստագիտական առաջնահերթութիւնը։ * '''Օգտագործման ոլորտներ'''՝ արտադրանքի եւ ծառայութիւններու բարելաւում, որոշումներու որակի բարձրացում եւ գործընթացներու արագացում։ Կարգ մը ընկերութիւններ արդէն արձանագրած են մինչեւ 16% եկամուտի աճ։ * '''Ներդրումներ'''՝ արհեստական «AI» ներդրումները մեծ աճ արձանագրած են 2014-ին՝ 18 միլիարի հասնելով, 2021-ին՝ 119 միլիարի, իսկ 2023-ին «AI»ը կազմած է ներդրումներու 30%-ը<ref>[https://datawrapper.dwcdn.net/PgFO7/7/ Արհեստական «AI» ներդրումները մեծ աճ արձանագրած են]</ref>։ * '''Տնտեսական բացասական կողմերը'''՝ կրնայ խորացնել անհաւասարութիւնը եւ հարստութիւնն ու իշխանութիւնը կեդրոնացնել, աշխատավարձքերը նուազեցնել՝ մեքենաներ օգտագործելով եւ ստեղծելով ընկերատնտեսական բաժանումներ։ == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} == Գրականութիւն == * {{Cite magazine|last=Chen|first=Caiwei|date=26-03-2025|title=China built hundreds of AI data centers to catch the AI boom. Now many stand unused|url=https://www.technologyreview.com/26-03-2025/1113802/china-ai-data-centers-unused/|url-access=subscription|access-date=2025-03-27|magazine=MIT Technology Review}}{{Dead link|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{Cite AV media|url=https://www.theverge.com/2024/12/5/24313373/ai-spending-enterprise-profits-investment-menlo-ventures-openai-anthropic-decoder-podcast|title=Why investors don't mind that AI is a money pit|date=05-12-2024|last=Heath|first=Alex|access-date=16-03-2025|website=The Verge}} == Արտաքին յղումներ == * {{Cite episode|title=In the Age of AI|url=https://www.pbs.org/wgbh/frontline/documentary/in-the-age-of-ai/|access-date=4 Յունիս, 2023|series=Frontline|network=PBS|station=WGBH-TV{{!}}WGBH|date=5 Նոյեմբեր, 2019|season=38|number=6}} [[Ստորոգութիւն:Արհեստական բանականութիւն]] [[Ստորոգութիւն:Թուային արհեստագիտութիւն]] afbq37a8kylbegb7uupyqvjnqrwl7q3 251009 251008 2026-05-18T11:56:38Z Azniv Stepanian 8 Azniv Stepanian տեղափոխեց էջը «[[Արհեստական Բանականութեան Արագ Զարգացում]]»-էն «[[Արուեստական Իմացականութեան Արագ Զարգացում]]» 251008 wikitext text/x-wiki [[Պատկեր:Rupert Breheny mechanical dove eca144e7-476d-4976-821d-a49c408e4f36.png|մինի]] '''Արուեստական իմացականութեան''' '''արագ զարգացում'''<ref>[https://engineering.washu.edu/news/magazine/2023-fall/the-artificial-intelligence-boom.html Արհեստական բանականութեան արագ զարգացում]</ref> կը նշանակէ արուեստական իմացականութեան (ԱԻ) բնագաւառին մէջ արագ եւ լայնածաւալ աճի ժամանակաշրջան մը։ Այս զարգացումը սկիզբ կ'առնէ՝ 2010-ականներուն, սակայն զգալի աճ կ'արձանագրէ 2020-ականներուն<ref>[https://www.cnbc.com/2023/12/06/water-why-a-thirsty-generative-ai-boom-poses-a-problem-for-big-tech.html Արհեստական բանականութեան զարգացումը]</ref>։ Այս ժամանակաշրջանը երբեմն կը կոչուի նաեւ «Արհեստական Բանականութեան Գարունը». եզր մը, որ կը գործածուի զանազանելու համար զայն նախորդող «Արհեստական Բանականութեան Ձմեռներ»էն<ref>[https://hai.stanford.edu/news/ai-spring-four-takeaways-major-releases-foundation-models Արհեստական Բանականութեան Ձմեռը]</ref>։ 2025-ի դրութեամբ, «ChatGPT»ն դարձած է աշխարհի տարածքին ամէնէն շատ այցելուող կայքերէն չորրորդը՝ զիջելով միայն [[Կուկըլ Որոնում|«Կուկըլ»]]<nowiki/>ին (Google), [[Եություպ|«Եություպ»]]<nowiki/>ին (YouTube) եւ [[Դիմատետր|Դիմատետրին]] (Facebook)<ref>[https://www.semrush.com/trending-websites/global/all Աշխարհի տարածքին ամէնէն շատ այցելուող կայքեր]</ref>։ == Պատմութիւն == 1950-ին [[Ալան Թիւրինկ]] կ'առաջարկէ «մտածող մեքենաներ» հնարելու գաղափարը։ Անոնք [[Համակարգիչ|համակարգիչներ]] պիտի ըլլային, որոնք ունակ պիտի ըլլային դատողութիւն ընելու՝ մարդու մակարդակով։ Ան կը սկսի իր հանրայայտ «Թիւրինկի քննութիւնը», ուր հարցաքննիչ մը կը ստանար երկու նիւթ եւ պէտք էր որոշէր, թէ ո՛րը ստեղծուած էր արուեստական իմացականութեան կողմէ, իսկ ո՛րը՝ մարդու։ 1956-ին [[Ճոն ՄաքՔարթի]] առաջին անգամ կը գործածէ «Արհեստական բանականութիւն» եզրը, որուն շնորհիւ հետագային ան կը ճանչցուի իբրեւ արուեստական իմացականութեան հայրը<ref>[https://www.brookings.edu/articles/what-is-artificial-intelligence/ Ի՞նչ է արհեստական բանականութիւնը]</ref>։ 1956-ին տեղի կ'ունենայ Տարթմաութի համաժողովը, որ կազմակերպուած էր Ճոն ՄաքՔարթիի, [[Նաթանիէլ Ռոչեսթըր|Նաթանիէլ Ռոչեսթըրի]], [[Մարվին Մինսքի|Մարվին Մինսքիի]] եւ [[Քլոտ Շաննըն|Քլոտ Շաննընի]] կողմէ։ Այս համաժողովը կը նկատուի արուեստական իմացականութեան իբրեւ գիտական բնագաւառի ծննդավայրը, քանի որ երկու ամսուան տեւողութեամբ աշխատանոց մը կը կազմակերպուի, որուն ընթացքին, յառաջատար գիտնականներ կ'ուսումնասիրեն մարդուն նման բանականութիւն ունեցող մեքենաներ ստեղծելու գաղափարը։ ==== Ճոն ՄաքՔարթի ==== [[Պատկեր:John McCarthy Stanford.jpg|ձախից|մինի|Ճոն ՄաքՔարթի]] 1958-ին Ճոն ՄաքՔարթի կը ստեղծէ «LISP» ծրագրաւորման լեզուն<ref>[https://news.stanford.edu/stories/2011/10/stanfords-john-mccarthy-seminal-figure-artificial-intelligence-dies-84 Ծրագրաւորման լեզու]</ref>, որ կը դառնայ արուեստական իմացականութեան հիմնական ծրագրաւորման լեզուն։ Անիկա լայն տարածում կը գտնէ եւ կը գործածուի ԱԻ-ին առնչուող բազմաթիւ ծրագիրներու մէջ, ինչպիսիք են՝ «IBM 704» համակարգիչով իրականացուած նախագիծերը։ Թէեւ բազմաթիւ լեզուներ կը ծագին եւ կ'անհետանան, սակայն LISP-ը մինչեւ 2006 [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|Միացեալ Նահանգներու]] մէջ կը մնայ արուեստական իմացականութեան ամէնէն տարածուած ծրագրաւորման լեզուն։ Անիկա իր վստահելիութիւնը կը պարտէր ԱԻ-ի գործելակերպին, քանի որ այն օրերուն ԱԻ համակարգերը յաճախ ունէին փոփոխական երկարութիւն ունեցող ցանկեր, ինչ որ ոչ պիտանի կը դարձնէր հաստատուն երկարութեան միջոցները։ 1962-ին, արուեստական իմացականութեան հետազօտութիւնները շարունակելու նպատակով, Ճոն ՄաքՔարթի կը հիմնէ «Սթենֆորտի Արհեստական Բանականութեան Տարրալուծարանը»։ Անիկա կը դառնայ ԱԻ հետազօտութեան կարեւոր կեդրոն մը՝ նպաստելով բազմաթիւ զարգացումներու, ինչպիսիք են՝ Ինքնագործ մարդասարքութեան գիտութիւնը (ռոպոթագիտութիւնը), բժշկական ախտորոշումը, բնական լեզուի մշակումն ու ինքնավար փոխադրամիջոցները։ Ճոն ՄաքՔարթի նաեւ համահիմնադիրն էր «MIT» Արհեստական Բանականութեան Առաջին Տարրալուծարանին, որ այսօր ճանչցուած է իբրեւ՝ «MIT Computer Science and Artificial Intelligence Laboratory» անունով։ ==== Յառաջխաղացք ==== 1966-ին [[Ժոզէֆ Վայզընպաում]] կը ստեղծէ «Էլիզա» (ELIZA) ծրագիրը, որ նախատեսուած էր իբրեւ զգացական գործիք մը։ Ասիկա կը կատարուէր օգտատիրոջ մուտքագրած խօսքերը անդրադարձնելով եւ հարցումները դարձեալ օգտատիրոջ ուղղելով։ «Էլիզա»ն կը ճանչցուի իբրեւ արուեստական իմացականութիւն ունեցող առաջին զրուցակից-ծրագիրը (chatbot)։ Ան կը գործածէր օրինակաձեւ համընկնում եւ փոխարինում՝ օգտատէրերուն մէջ այն տպաւորութիւնը ստեղծելու համար, թէ իրենք իրական մարդուն հետ կը խօսին։ «Էլիզա»ն մեծ քայլ մը կ'ըլլայ առօրեայ գործածութեան ԱԻ-ի զարգացման մէջ եւ հիմք կը ծառայէ ապագայ զրուցակից-ծրագիրներուն, ինչպիսիք են՝ «OpenAI»ը «ChatGPT»ն կամ «Կուկըլ»ի «Gemini»ն։ Ժամանակի ընթացքին արուեստական իմացականութիւնը կը սկսի ներգրաւուիլ նոր սարքերու մէջ։ ԱԻ-ի տարածուած կիրառութիւններէն կ'ըլլան «արհեստական օգնականները»։ 2011-ին, [[Էփըլ|«Էփըլ»]] (Apple) ընկերութիւնը կը հրապարակէ «iPhone 4S»ը, որ կը ներառէր նոր ԱԻ օգնական մը՝ [[Սիրի|«Սիրի»]] (Siri) անունով։ Սիրին ի սկզբանէ մշակուած էր 2007-ին՝ [[Տեկ Քիթլաուս|Տեկ Քիթլաուսի]], [[Ատամ Չէյըր|Ատամ Չէյըրի]] եւ [[Թոմ Կրուպըր|Թոմ Կրուպըրի]] կողմէ։ Ունենալով սեփական ընկերութիւն մը՝ «Siri Inc.», անոնք կը գրաւեն «Apple»ի ուշադրութիւնը եւ ընկերութիւնը կ'որոշէ զայն ներգրաւել իր «iOS» համակարգին մէջ։ «Սիրի»ն յեղափոխութիւն կը յառաջացնէ՝ դառնալով առաջին լայնօրէն տարածուած ուշիմ հեռաձայններու՝ «սմարթֆոնային» ԱԻ օգնականը։ Կողմնորոշուիլը կամ գործառոյթներ սահմանելը շատ աւելի դիւրին կը դառնան՝ միայն ձայնային հրամաններով<ref>[https://megasisnetwork.medium.com/the-evolution-of-ai-powered-personal-assistants-a-comprehensive-guide-to-siri-alexa-and-google-f2227172051e Արհեստական բանականութեան օգնականները]</ref>։ «Սիրի»ի յաջողութենէն ետք, «Կուկըլ»ի եւ «Ամազոն»ի նման ընկերութիւններ կը ստեղծեն իրենց սեփական ԱԻ օգնականները։ 2014-ին Ամազոն կը ներկայացնէ Ալեքսան (Alexa''')'''՝ իր «Echo» խելացի բարձրախօսով, որ կ'արտօնէ օգտատէրերուն հաղորդակցիլ ԱԻ օգնականին հետ առանց ուշիմ հեռաձայնի կարիքի։ 2016-ին «Կուկըլ»ը կը հրապարակէ «Կուկըլ Օգնական»ը (Google Assistant)-ը՝ նման գործառոյթներով։ 2022-ին լոյս կը տեսնեն հատուածէն պատկեր ստեղծող ձեւերը՝ «DALL·E 2» եւ «Midjourney»-ն<ref>[https://www.euronews.com/next/2022/12/30/dalle-2-stable-diffusion-midjourney-how-do-ai-art-generators-work-and-should-artists-fear-Հաղորդակցիլ ԱԲ օգնականին հետ]{{Dead link|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>։ «ChatGPT»-ն՝ «OpenAI»-ի ստեղծած ԱԻ զրուցակից-ծրագիրը, կը գործարկուի 2022-ին։ Անիկա ընդամէնը երկու ամսուան ընթացքին կ'անցնի 100 միլիոն օգտատէրէն՝ դառնալով ամէնէն արագ աճ արձանագրած ծրագիրը։ 2025-ի դրութեամբ «ChatGPT»ն կը մնայ աշխարհին մէջ ամէնէն շատ այցելուող կայքերէն չորրորդը՝ «Google»ի եւ «Facebook»ի նման կայքերէն ետք։ «Gemini», «Claude» եւ «Copilot» զրուցակիցները նոյն դասակարգին կը պատկանին եւ կը կոչուին լեզուական մեծ միջոցներ (LLM)։ Անոնք նախատեսուած են մարդկային լեզուին համապատասխան արձագանգելու եւ բազմազան խնդիրներ կատարելու կարողութիւն ունենալու համար։ Անոնք կը մարզուին հսկայական ծաւալի տուեալներով՝ ընդունելի պատասխաններ արտադրելու նպատակով։ Ներկայիս զրուցակից-ծրագիրները կը ներառեն նաեւ ԱԻ պատկերներու ստեղծումը։ 2025-ի հարցախոյզ մը ցոյց կու տայ, թէ ամերիկացի չափահասներուն կէսէն աւելին առնուազն մէկ անգամ օգտագործած է լեզուական մեծ միջոց մը<ref>[https://www.ibm.com/think/topics/large-language-models Լեզուական Մեծ Միջոցներ]</ref>: == Ոլորտներ == === Կենսաբժշկական ոլորտ === 2020-ին «DeepMind»-ի «AlphaFold'''»''' ծրագիրը, որ նախատեսուած է սպիտակուցներու ծալքաւորման կանխատեսման համար, «CASP»-ի «Global Distance Test» (GDT)-ին մէջ կ'արձանագրէ 90-էն աւելի արդիւնք։ Կառուցուածքային կենսաբան եւ [[Նոպելեան Մրցանակ|Նոպելեան մրցանակակիր]] [[Վենքի Ռամակրիշնան|Վենքի Ռամակրիշնանը]] այս արդիւնքը կը բնորոշէ իբրեւ «զարմացուցիչ յառաջընթաց սպիտակուցներու ծալքաւորման խնդիրին մէջ»։ Սպիտակուցներու կառուցուածքը ճշգրիտ կերպով կանխատեսելու կարողութիւնը՝ միայն ամինաթթուներու յաջորդականութեան հիման վրայ, կրնայ արագացնել դեղագործական բացայայտումները եւ նպաստել հիւանդութիւններու աւելի խոր ըմբռնման<ref>[https://www.science.org/content/article/game-has-changed-ai-triumphs-solving-protein-structures Կենսաբժշկական ոլորտ]</ref><ref>[https://timjph.medium.com/the-secret-of-life-part-2-the-solution-of-the-protein-folding-problem-c544f3a77ee3 Նոր ծրագիր]</ref>։ === Պատկերներ եւ տեսանիւթեր === [[Պատկեր:Astronaut Riding a Horse (SD3.5).webp|մինի]] «Stable Diffusion»ով ստեղծուած պատկեր մը՝ «ձիու վրայ նստած տիեզերագնացի լուսանկար մը» հատուածային հրահանգին հիման վրայ։ Ժամանակի ընթացքին արուեստական իմացականութեան հզօրութիւնը շարունակաբար կը մեծնայ։ 2015-ին անոր նախնական տարածումը կը սկսի «Կուկըլ»-ի «DeepDream»ի հրապարակումով, որ ԱԻ ծրագիր մըն է եւ որ նախորդ պատկերներէ ստացուած մուտքերն ու ձեւերը կը փոխէ՝ ստեղծելով տեսիլային, երբեմն ալ «երեւակայական» պատկերներ<ref>[https://artsandculture.google.com/story/the-story-of-deep-neural-networks-and-hallucinogenic-images/1AVxlKf1nevBLQ Երեւակայական պատկերներու ստեղծում]</ref>։ [[Պատկեր:DALL-E 3 example AI generated image.png|մինի|«DALL·E»-ով ստեղծուած պատկեր]] Յունուար 2021-ին «OpenAI»ը կը հրապարակէ «DALL·E»ն, որ հնարաւորութիւն կու տայ պատկերներ ստեղծելու պարզ հատուածներու հրահանգներով։ Այս նորարարութիւնը օգտատէրերուն թոյլ կու տայ ստեղծելու գրեթէ ամէն տեսակի պատկերներ։ Շուտով «DALL·E»ին կը հետեւին այլ հզօր ձեւեր, ինչպիսիք են՝ Google-ի «Gemini»ն։ [[Պատկեր:Théâtre D’opéra Spatial.png|ձախից|մինի]] Հատուածէն տեսանիւթ ստեղծող ԱԻ գործիքներու ժողովրդականութիւնը արագ կերպով կ'աճի։ 2024-ին «OpenAI»ի «Sora»ին նման միջոցներու հրապարակումով, հատուածէն տեսանիւթ ստեղծելը կը սկսի լայնօրէն ընդունուիլ՝ յատկապէս գովազդներու մէջ, քանի որ անիկա կը նուազեցնէ արտադրական ծախսերը եւ կ'արագացնէ արտադրութեան ընթացքը։ Արհեստական բանականութիւնը կը զարգանայ այնպիսի արագութեամբ, որ կը գերազանցէ ժամանակակից յայտնաբերման գործիքներու կարողութիւնները։ Քանի որ այս գործիքները լայն հասարակութեան համար հասանելի են, կը ծագին լուրջ մտահոգութիւններ անոնց բարոյական եւ պատասխանատու գործածութեան շուրջ։ Բազմիցս արձանագրուած են դէպքեր, ուր կեղծուած (deepfake) տեսանիւթերը օգտագործուած են քաղաքական ապատեղեկատուութիւն տարածելու համար՝ դառնալով անվտանգութեան սպառնալիք մը։ === Լեզու === «GPT-3»ն մեծ լեզուական միջոց մըն է, որ կը հրապարակուի 2020-ին «OpenAI»-ի կողմէ եւ ունակ է ստեղծելու մարդուն նման հատուածներ։ Նոր տարբերակ մը՝ «GPT-4»ը, կը հրապարակուի 14 Մարտ 2023-ին եւ կը գործածուի «Microsoft-ի Bing» որոնողական համակարգին մէջ<ref>[https://asia.nikkei.com/business/technology/openai-rival-says-ai-tech-needs-more-asia-localization Նոր տարբերակներ]</ref>։ Այլ լեզուական միջոցներ ալ կը հրապարակուին, ինչպիսիք են՝ «Կուկըլ»ի «PaLM»ը եւ «Gemini»ն, ինչպէս նաեւ՝ «Meta Platforms»-ի «LLaMA»ն<ref>[https://www.bbc.com/news/technology-64959346 Լեզու]</ref>։ === Երաժշտութիւն եւ ձայն === 2016-ին «Google»ի «DeepMind»ը կը մշակէ «WaveNet»ը, որ հնարաւոր կը դարձնէ անմիջական ձայնային տուեալներու՝ խօսքի եւ դաշնամուրի հնչիւններու ստեղծումը։ Անիկա ի վիճակի է ստեղծելու տարբեր ձայներ՝ ճանչնալով խօսողներու ինքնութիւնը<ref>[https://research.google/pubs/wavenet-a-generative-model-for-raw-audio/ Երաժշտութիւն եւ ձայն]</ref>։ Այս նորարարութիւնը կը դառնայ ապագայ միջոցներու հիմնաքար մը՝ «զրոյց» ձեւաւորելու, ինչ որ մեծ օգուտ կը դառնայ երաժշտութեան արտադրութեան։ «WaveNet»ի ուղիով ընթանալով՝ «OpenAI»ը կը հրապարակէ «Jukebox'''»'''ը, որ առաջին լայնածաւալ միջոցն է երգեր ստեղծելու համար։ Անիկա կը ստեղծէ անմիջական ձայն՝ տարբեր սեռերով եւ ոճերով՝ ցուցադրելով, որ ԱԻ-ն ունակ է բարդ ձայնային ստեղծագործութիւններու<ref>[https://openai.com/index/jukebox/ Ձայնային ոճեր]</ref>։ «Կուկըլ»ը կը հրապարակէ «MusicLM»ը, որ հնարաւորութիւն կու տայ ստեղծելու ձայն՝ հատուածային հրահանգներով<ref>[https://research.google/pubs/musiclm-generating-music-from-text/ Ձայն ստեղծել հրահանգներով]</ref>։ Այս միջոցը կրնայ նաեւ ստեղծել ամբողջական երգեր՝ միայն մրմնջուած մեղեդիի եւ հատուածի մը հիման վրայ։ Այս զարգացումը նշանակալի քայլ մըն էր երաժշտական ստեղծագործութեան գործիքները աւելի հասանելի դարձնելու հանրութեան համար։ Մարտ 2020-ին կը հիմնուի «15.ai»ը։ Այս հարթակը ձայնի նմանակում կը կատարէր եւ մեծ դեր կ'ունենայ ԱԻ ցարգացման մէջ։ Կարճ մարզումէ ետք, անիկա կը ստեղծէ ընդունելի ձայներ եւ շուտով լայն տարածում կը գտնէ, երբ մարդիկ կը սկսին զայն օգտագործել իրենց սիրելի գեղարուեստական կերպարներու ձայները նմանակելու համար։ Արհեստական կերպով ստեղծուած ձայնային կատարումներ հնարաւոր կը դառնան նաեւ «ElevenLabs»ի նման գործիքներով, որ կը թոյլատրէ ձայն ստեղծել հանրային որեւէ ձայնագրութեան հիման վրայ։ Իբրեւ արդիւնք՝ համացանցին վրայ ձայնային նիւթեր ունեցող ոեւէ հանրայայտ անձ, երգիչ կամ քաղաքական գործիչ կրնայ ենթարկուիլ ձայնային նմանակման։ Այս երեւոյթը կը հանգեցնէ այն բանին, որ կը սկսին ստեղծուիլ երգեր՝ գոյութիւն չունեցող արուեստագէտներու անունով, եւ նոյնպէս քաղաքական գործիչներու ձայներու խոր կեղծումներ, ինչպէս օրինակ՝ [[Ճo Պայտըն|Ճօ Պայտընի]] անունով տարածուած կեղծ զանգերը, որոնք մեծ ուշադրութիւն կը գրաւեն։ === Ուժանիւթ === Արհեստական բանականութեան համար գործածուող սարքաւորումներուն ելեկտրականութեան սպառումը զգալիօրէն աճած է՝ ծանրաբեռնելով ելեկտրացանցերը։ Ասիկա պատճառ դարձած է, որ հանածոյ վառելանիւթով աշխատող ելեկտրակայաններ շարունակեն գործել, մինչդեռ այլ պարագաներու մէջ անոնք արդէն պիտի դադրէին։ Այս աճող պահանջները բաւարարելու նպատակով «Microsoft»ը, «Google»ը եւ «Amazon»ը ներդրումներ կատարած են թէ՛ գործող, թէ՛ ծրագրաւորուած միջուկային ելեկտրակայաններու մէջ։ Սեպտեմբեր 2024-ին, «Microsoft»ը համաձայնագիր մը կը կնքէ «Constellation Energy» ընկերութեան հետ՝ «Three Mile Island»ի միջուկային հիւլէական բարդ ելեկտրականութիւն ձեռք բերելու համար։ Ելեկտրակայանը, որ 2019-ին փակուած էր, նախատեսուած է վերագործարկել 2028-ին՝ «Microsoft»ի տուեալներու կեդրոններուն ելեկտրամատակարարումը ապահովելու նպատակով։ Անիկա կը գտնուի այն միաւորին քով, որ 1979-ին պատճառ կը դառնայ [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|Միացեալ Նահանգներու]] պատմութեան միջուկային ամէնէն ծանր արկածին<ref>[https://www.calcalistech.com/ctechnews/article/ryjytypf2 Արհեստական բանականութեան արագ զարգացման ետին գտնուող բնապահպանական ապահովումը]</ref><ref>[https://futurism.com/the-byte/ai-polluting-coal-plants-alive Ածուխով աշխատող ելեկտրակայանները]</ref><ref>[https://edition.cnn.com/2024/09/20/energy/three-mile-island-microsoft-ai/index.html «Three Mile Island»ի միջուկային կայանը կը վերագործարկուի եւ իր արտադրած ելեկտրականութիւնը կը վաճառէ «Microsoft»ին]</ref>։ === Մշակութային === Մինչ արուեստական իմացականութիւնը կը յառաջանայ եւ աւելի խոր կը ներթափանցէ հասարակական կեանքէն ներս, տարակարծութիւնները կը բազմանան անոր շուրջ. * Մէկ կողմէ ոմանք կ'ողջունեն արուեստական իմացականութեան զարգացումը՝ զայն նկատելով իբրեւ օգտակար գործիք մը, որ կը նպաստէ տուեալներու ճշգրիտ վերլուծման, բժշկական նորարարութիւններու եւ եղանակային կանխատեսումներու կատարելագործման։ Յատկապէս, երբ մարդիկ վստահ են, որ արուեստական իմացականութիւնը պատշաճ կերպով կը վերահսկուի եւ կը գործածուի պատասխանատու ձեւով, անոնց ընդունումը դէպի այս նոր արհեստագիտութիւնը աւելի դրական կ'ըլլայ։ * Միւս կողմէ, ոմանք լուրջ մտահոգութիւններ կը յայտնեն եւ կը վախնան, թէ արուեստական իմացականութիւնը կրնայ վտանգել մարդկային էութեան որոշ հիմնարար արժէքներ։ Անոնց համոզումով՝ արուեստական իմացականութեան չափազանց մեծ գործածութիւնը կրնայ տկարացնել մարդկային ստեղծագործական ոգին, աղքատացնել մարդկային յարաբերութիւնները եւ մարդը աւելի կախեալ դարձնել մեքենաներէն՝ թէ՛ հաղորդակցութեան, թէ՛ ստեղծագործ աշխատանքի ոլորտներուն մէջ։ Աւելին, շուկայի մէջ անոր ազդեցութիւնը կարեւոր հարց կը համարուի, քանի որ մասնաւորապէս արհեստագիտական ոլորտին մէջ բազմաթիւ աշխատանքներ կրնան փոխարինուիլ արուեստական իմացականութեամբ՝ ընկերային եւ տնտեսական լուրջ մարտահրաւէրներ յառաջացնելով։ Այսպիսով, արուեստական իմացականութեան վերաբերեալ քննարկումը կը շարունակուի մնալ բարդ ու բազմակողմանի, պահանջելով գիտակցուած մօտեցում, պատասխանատու կառավարում եւ մարդակեդրոն տեսլական, որպէսզի նորարարութիւնը ծառայէ մարդուն, ոչ թէ հակառակը։ === Գործարարութիւն եւ տնտեսութիւն === Հակառակ այն իրողութեան, որ արուեստական իմացականութիւնը տնտեսական եւ արհեստագիտական մեծ հնարաւորութիւններ կը ստեղծէ, սակայն միաժամանակ ընկերային մեծ մարտահրաւէրներու դուռ կը բանայ։ * '''Արհեստական բանականութեան արտօնագիրեր'''՝ 2024-ին [[Չինաստան|Չինաստանի]] եւ ԱՄՆ-ի արտօնագիրերը կազմած են ամբողջ աշխարհի ¾-ը։ * '''Տնտեսական ակնկալիքներ'''՝ Կարգ մը տնտեսագէտներ կը հաւատան արուեստական իմացականութեան արտադրողականութիւն եւ տնտեսական աճ խթանող ուժին, իսկ ուրիշներ՝ զգուշ են։ * '''Արհեստագիտական մեծ ընկերութիւններ''' արուեստական իմացականութիւնը կը նկատեն միաժամանակ իբրեւ հնարաւորութիւն եւ սպառնալիք։ Օրինակ՝ «Google»ը կ'արագացնէ «AI» հետազօտութիւնը «DeepMind» եւ «Google Brain»ի միացումով։ * '''Արհեստական բանականութեան մատչելիութիւնը'''՝ մեքենայական ուսուցման գործիքները կարելի է գնել կամ օգտագործել ամպային հարթակներով, որ կը տարածէ «AI» հմտութիւնները։ Բազմաթիւ ընկերութիւններ արուեստական իմացականութիւնը կը համարեն իրենց գերակայ արհեստագիտական առաջնահերթութիւնը։ * '''Օգտագործման ոլորտներ'''՝ արտադրանքի եւ ծառայութիւններու բարելաւում, որոշումներու որակի բարձրացում եւ գործընթացներու արագացում։ Կարգ մը ընկերութիւններ արդէն արձանագրած են մինչեւ 16% եկամուտի աճ։ * '''Ներդրումներ'''՝ արհեստական «AI» ներդրումները մեծ աճ արձանագրած են 2014-ին՝ 18 միլիարի հասնելով, 2021-ին՝ 119 միլիարի, իսկ 2023-ին «AI»ը կազմած է ներդրումներու 30%-ը<ref>[https://datawrapper.dwcdn.net/PgFO7/7/ Արհեստական «AI» ներդրումները մեծ աճ արձանագրած են]</ref>։ * '''Տնտեսական բացասական կողմերը'''՝ կրնայ խորացնել անհաւասարութիւնը եւ հարստութիւնն ու իշխանութիւնը կեդրոնացնել, աշխատավարձքերը նուազեցնել՝ մեքենաներ օգտագործելով եւ ստեղծելով ընկերատնտեսական բաժանումներ։ == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} == Գրականութիւն == * {{Cite magazine|last=Chen|first=Caiwei|date=26-03-2025|title=China built hundreds of AI data centers to catch the AI boom. Now many stand unused|url=https://www.technologyreview.com/26-03-2025/1113802/china-ai-data-centers-unused/|url-access=subscription|access-date=2025-03-27|magazine=MIT Technology Review}}{{Dead link|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{Cite AV media|url=https://www.theverge.com/2024/12/5/24313373/ai-spending-enterprise-profits-investment-menlo-ventures-openai-anthropic-decoder-podcast|title=Why investors don't mind that AI is a money pit|date=05-12-2024|last=Heath|first=Alex|access-date=16-03-2025|website=The Verge}} == Արտաքին յղումներ == * {{Cite episode|title=In the Age of AI|url=https://www.pbs.org/wgbh/frontline/documentary/in-the-age-of-ai/|access-date=4 Յունիս, 2023|series=Frontline|network=PBS|station=WGBH-TV{{!}}WGBH|date=5 Նոյեմբեր, 2019|season=38|number=6}} [[Ստորոգութիւն:Արհեստական բանականութիւն]] [[Ստորոգութիւն:Թուային արհեստագիտութիւն]] afbq37a8kylbegb7uupyqvjnqrwl7q3 4 30730 250983 250981 2026-05-17T21:12:46Z Marina Boghigian 111 /* Հայ Կանայք */ 250983 wikitext text/x-wiki == Ստեղծել == # [[Ակնեզ Մօ]] - [[:en:Agnez Mo]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 11:35, 16 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Անկուն]] - [[:en:Anggun]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 12:58, 16 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Սարա Պեռնար]] - [[:en:Sarah Bernhardt]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:54, 30 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Սոնիա Կանտի]] - [[:en:Sonia Gandhi]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 14:39, 23 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Քլոտիա Գարտինալէ]] - [[:en:Claudia Cardinale]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Ֆետերիքա Մողերինի]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 11:53, 24 Մարտ 2026 (UTC) # [[Մարլին Տիթրիք]] - [[:en:Marlene Dietrich]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Տեպի Ռէյնոլծ]] - [[:en:Debbie Reynolds]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Ճուտի Կարլընտ]] - [[:en:Judy Garland]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Աննա Նեթրեպքօ]] - [[:en:Anna Netrebko]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:12, 16 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Անն Իտալկօ]] - [[:en:Anne Hidalgo]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Ակնես Քալամար]] - [[:en:Agnès Callamard]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:59, 30 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Մուրասաքի Շիքիպու]] - [[:en:Murasaki Shikibu]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 15:10, 23 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Հիլըրի Քլինթըն]] - [[:en:Hillary Clinton]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Ռոզա Լիւքսեմպուրկ]] - [[:en:Rosa Luxemburg]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Ճէյն Օսթըն]] - [[:en:Jane Austen]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Մերի Ուոլսթոնքրաֆթ]] - [[:en:Mary Wollstonecraft]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Մերի Շելլի]] - [[:en:Mary Shelley]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:47, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)--'' # [[Ճոան Պաէզ]] - [[:en:Joan Baez]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:13, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Մարիլին Մոնրօ]] - [[:en:Marilyn Monroe]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Ճուլիա Ռոպըրթս]] - [[:en:Julia Roberts]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Շթեֆի Կրաֆ]] - [[:en:Steffi Graf]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 09:44, 25 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Սիմոն Տը Պուվուար]] - [[:en:Simone de Beauvoir]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 09:39, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Պենազիր Պութօ]] - [[:en:Benazir Bhutto]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Աւրիլ Հէյնզ]] - [[:en:Avril Haines]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:13, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Ուիթնի Հիուսթըն]] - [[:en:Whitney Houston]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Թերեզա Մէյ]] - [[:en:Theresa May]], --[[Մասնակից:L0l1g2|L0l1g2]] ([[Մասնակցի քննարկում:L0l1g2|քննարկում]]) 21:24, 27 Մարտ 2026 (UTC) # [[Կրեթա Թունպըրկ]] - [[:en:Greta Thunberg]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:53, 17 Մարտ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Սելենա]] - [[:en:Selena]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Ուրսուլա ֆոն տեր Լայըն]] - [[:en:Ursula von der Leyen]], --[[Մասնակից:L0l1g2|L0l1g2]] ([[Մասնակցի քննարկում:L0l1g2|քննարկում]]) 21:24, 27 Մարտ 2026 (UTC) # [[Սերենա Ուիլիըմզ]] - [[:en:Serena Williams]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Պրիթնի Սփիրզ]] - [[:en:Britney Spears]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Քլաուտիա Սէյինպաում]] - [[:en:Claudia Sheinbaum]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Ճորճիա Մելոնի]] - [[:en:Giorgia Meloni]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:37, 20 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Մարիա Զախարովա]] - [[:en:Maria Zakharova]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:50, 22 Մարտ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Նուր Ալ-Հուսէյն]] - [[:en:Queen Noor of Jordan]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Վիքթորիա Պեքհամ]] - [[:en:Victoria Beckham]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Նիքոլ Քիտմըն]] - [[:en:Nicole Kidman]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Օփրա Ուինֆրի]] - [[:en:Oprah Winfrey]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Պրիժիթ Մաքրոն]] - [[:en:Brigitte Macron]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Մոնիքա Պելուչի]] - [[:en:Monica Bellucci]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Հալի Պերի]] - [[:en:Halle Berry]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Օտրի Ազուլէ]] - [[:en:Audrey Azoulay]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Մելանիա Թրամփ]] - [[:en:Melania Trump]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Մարիա Շարափովա]] - [[:en:Maria Sharapova]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 14:04, 22 Մարտ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Նաթալի Փորթմըն]] - [[:en:Natalie Portman]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 11:21, 15 Ապրիլ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Սանտրա Պուլլոք]] - [[:en:Sandra Bullock]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Հերթա Միւլըր]] - [[:en:Herta Müller]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Մերի Ճաքսոն]] - [[:en:Mary Jackson (engineer)]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Սառա]] - [[:en:Sarah]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Քլեր Ատամզ]] - [[:en:Claire Adams]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Պելլա Հատիտ]] - [[:en:Bella Hadid]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 10:06, 13 Մայիս 2026 (UTC)'' # [[Քամալա Հարիս]] - [[:en:Kamala Harris]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Մատոննա]] - [[:en:Madonna]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Սառա Շահի]] - [[:en:Sarah Shahi]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Ալիս Սթոն Պլաքուէլ]] - [[:en:Alice Stone Blackwell]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Լիւսի Սթոն]] - [[:en:Lucy Stone]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:13, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Քաթրին Քլարք]] - [[:en:Katherine Clark]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:13, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Եսթեր]] - [[:en:Esther]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Ճոնիս Հան]] - [[:en:]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Ռեպեքա (աստուածաշնչական կերպար)]] - [[:en:Rebecca (biblical figure)]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Պարպարա Սամփսըն]] - [[:en:Barbara Sampson]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Պարպարա]] - [[:en:Barbara]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Աննա Փաուլա տոս Սանթոշ]] - [[:en:Ana Paula dos Santos]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Շանթալ Պիա]] - [[:en:Chantal Biya]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Հինտա Տէպայ Իթնօ]] - [[:en:Hinda Déby Itno]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Սառա Նազարպայեւա ]] - [[:en:Sara Nazarbayeva]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Անկելա Մերքել]] - [[:en:Angela Merkel]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Ռի Սոլ-ճու]] - [[:en:Ri Sol-ju]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Թաթիանա Քարիմովա]] - [[:en:Tatyana Karimova]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Սիլիա Ֆլորես]] - [[:en:Cilia Flores]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Կրէյս Մուկապէ]] - [[:en:Grace Mugabe]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Մերի Փիքֆըրտ]] - [[:en:Mary Pickford]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Մէյ Ուեսթ]] - [[:en:Mae West]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Ճէյն Ֆոնտա]] - [[:en:Jane Fonda]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Սինտի Քրաուֆորտ]] - [[:en:Cindy Crawford]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Լիզ Թրաս]] - [[:en:Liz Truss]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Սուելա Պրէյվըրմեն]] - [[:en:Suella Braverman]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Շէյք Հասինա]] - [[:en:Sheikh Hasina]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Նաո­մի Քեմփ­պը­լ]] - [[:en:Naomi Campbell]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Օպրի Փլազա]] - [[:en:Aubrey Plaza]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Շարլիզ Թերոն ]] - [[:en: Շարլիզ Թերոն ]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Կոլտա Մէյր]] - [[:en:Golda Meir]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Ժիզել Պիւնտհեն]] - [[:en:Gisele Bündchen]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Քամերոն Տիազ]] - [[:en:Cameron Diaz]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Փենելոփէ Քրուզ]] - [[:en:Penélope Cruz]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Կրէյս Քելի]] - [[:en:Grace Kelly]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Էլինոր Ռուզվելթ]] - [[:en:Eleanor Roosevelt]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Քարլա Պրունի]] - [[:en:Carla Bruni]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Էվա Փերոն]] - [[:en:Eva Perón]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Իմելտա Մարքոս]] - [[:en:Imelda Marcos]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Միշէլ Օպամա]] - [[:en:Միշէլ Օպամա]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Ճէյն Ատամս]] - [[:en:Jane Addams]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 16:39, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Նատիա Մուրատ]] - [[:en:Nadia Murad]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Լամիէ Աճի Պաշար]] - [[:en:Lamiya Haji Bashar]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Պեթի Ուիլիամս]] - [[:en:Betty Williams]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Օլկա Թոկարչուկ]] - [[:en:Olga Tokarczuk]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Կերթի Գորի]] - [[:en:Gerty Cori]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Տորոթի Սաթոն]] - ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Կերթրուտ Պել]] - ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:46, 16 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Ճեն Փսաքի]] - ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 19:57, 20 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Մերի Փիքֆորտ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 11:57, 30 Մարտ 2026 (UTC) # [[Ճիւլի Անտրիւս]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:00, 30 Մարտ 2026 (UTC) # [[Սիրիմաւօ Պանտարանայքէ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:01, 30 Մարտ 2026 (UTC) # [[Իզապէլ Փերոն]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:05, 30 Մարտ 2026 (UTC) # [[Քլարա Ցեթքին]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 14:05, 6 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Քեթլին Քենետի]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:26, 7 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Քեթրին Հեփպըրն]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:23, 7 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Ուաֆա Սլէյման]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 14:07, 9 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Պել Պոյտ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:16, 13 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Մարիա Քորինա Մաչատօ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:37, 20 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Ա­տա Եո­նաթ|Ատա Եոնաթ‎]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:24, 22 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Գայիանէ Ջաղացպանեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:50, 22 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Աննա Թիխօ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 17:21, 22 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Ամալ Խալիլ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 09:32, 5 Մայիս 2026 (UTC) # [[Լիլի Էլըն]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 14:09, 5 Մայիս 2026 (UTC) # [[Փաս Վեկա]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 08:47, 6 Մայիս 2026 (UTC) # [[Եաէլ Պրաուն-Փիվէ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 15:40, 13 Մայիս 2026 (UTC) # [[The Supremes]] - [[:en:The Supremes]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:34, 29 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Ալիս Կրիֆիթ Քար]] - [[:en:Alice Griffith Carr]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Սոֆիա Լորեն]] - [[:en:Sophia Loren]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Ճինա Լոլոպրիճիթա]] - [[:en:Gina Lollobrigida]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Կանացի Արուեստի Ազգային Թանգարան]] --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 05:36, 23 Մարտ 2026 (UTC)]] # [[Կանացիակերպ աղամաններ]] --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 07:01, 23 Մարտ 2026 (UTC)]] # [[Թուլիփ Ճոշի]] - [[:en:Tulip Joshi]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 19:07, 26 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Մարինելա]] - , ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 15:44, 31 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Սոֆիա Վեպօ]] - , ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 16:38, 31 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Վենիւս Ուիլիըմս]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 05:42, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)]] # [[Քոլեթ Խուրի]] - [[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:09, 11 Ապրիլ 2026 (UTC)]] # [[Անտիղոնի Մեթաքսա Գրոնտիրա]] - , ''[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:46, 20 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Փինելոբի Տելթա]] - , ''[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:46, 20 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Էրսի]] - [[:en:Herse (daughter of Cecrops)]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 16:10, 22 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Նեմեսիս]] - ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 16:10, 22 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Աթինա]] - ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 16:10, 22 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Պլանքա Մաթրակի]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:09, 3 Մայիս 2026 (UTC) # [[Մարի Անթուանէթ]] - --[[Մասնակից:NataliEkiz|NataliEkiz]] ([[Մասնակցի քննարկում:NataliEkiz|քննարկում]]) 17:11, 4 Մայիս 2026 (UTC) # [[Ռոպերթա Մեձոլա]] - --[[Մասնակից:NataliEkiz|NataliEkiz]] ([[Մասնակցի քննարկում:NataliEkiz|քննարկում]]) 17:11, 4 Մայիս 2026 (UTC) # [[Թագուհի Եղիսաբէթ Ա]] - --[[Մասնակից:NataliEkiz|NataliEkiz]] ([[Մասնակցի քննարկում:NataliEkiz|քննարկում]]) 17:11, 4 Մայիս 2026 (UTC) # [[Էլիզապէթ Պլաքուէլ]] - ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 15:19, 7 Մայիս 2026 (UTC)'' # [[Մարիա Գալաս ]] - ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 19:09, 14 Մայիս 2026 (UTC)'' # [[Մարիքա Գոթոբուլի ]] - ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:52, 17 Մայիս 2026 (UTC)--'' # [[Պլանշ Նորթոն ]] - ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:52, 17 Մայիս 2026 (UTC)'' # [[Քորազոն Ագինօ]] - ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:52, 17 Մայիս 2026 (UTC)'' === Հայ Կանայք === # [[Կրեթա Վարդանեան]] - [[:en:Greta Vardanyan]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 12:06, 18 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Ատելիա Պետրոսեան]] - [[:en:Adeliia Petrosian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 12:07, 18 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Քլարա Աբգար]] - [[:en:Clara Abkar]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 11:35, 19 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Կարինէ Ասլամազեան]] - [[:en:Karine Aslamazyan]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:22, 23 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Սոնա Մովսէսեան]] - [[:en:Sona Movsesian]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:22, 23 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Ալիս Փանիկեան]] - [[:en:Alice Panikian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:10, 19 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Լոռի Հայթայեան]] - [[:en:Laury Haytayan]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Վարդուհի Խաչատրեան (օփերայի երգչուհի)]] - [[:hy:Վարդուհի Խաչատրյան (օպերային երգչուհի)]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:11, 19 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Մարիա Նալպանտեան]] - [[:en:Maria Nalbandian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:11, 19 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Նուրհան]] - [[:en:Nourhanne]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Նորա Գէորգեան]] - [[:en:Noura Kevorkian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:12, 19 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Մարիամ Նուր]] - [[:en:Mariam Nour]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:13, 19 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Ալինա Մնացականեան]] - [[:en:Alina Mnatsakanian]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Կրեթա Թասլաքեան]] - [[:en:Gretta Taslakian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:13, 19 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Կլատիս Պերեճիքլեան]] - [[:en:Gladys Berejiklian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:14, 19 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Քաթրին Ռոպ-Կրիյէ]] - [[:en:Catherine Robbe-Grillet]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Մարիաննա Շիրինեան]] - [[:en:Marianna Shirinyan]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Նինա Պէրպէրովա]] - [[:en:Nina Berberova]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Նարինէ Սիմոնեան]] - [[:en:Nariné Simonian]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Աննա Կասեան]] - [[:en:Anna Kasyan]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 12:52, 21 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Հիլտա Չոպոյեան]] - [[:en:Hilda Tchoboian]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:55, 24 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Սառա Թանզիլլի]] - [[:en:Sarah Tanzilli]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Քարինա Ազնաւուրեան]] - [[:en:Karina Aznavourian]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:05, 24 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Թամարա Խանըմ]] - [[:en:Tamara Khanum]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 20:03, 26 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Երանուհի Ասլամազեան]] - [[:en:Eranuhi Aslamazyan]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 14:22, 21 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Ճեքի Ղազարեան]] - [[:en:Jackie Kazarian]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:48, 24 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Սոնիա Պալասանեան]] - [[:en:Սոնիա Պալասանեան]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 11:33, 20 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Տաթեւ Չախեան]] - [[:en:Tatev Chakhian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 11:32, 20 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Նելլի Դանիէլեան]] - [[:en:Nelly Danielyan]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Հուրի Պէրպէրեան]] - ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 19:00, 16 Մարտ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Նարինէ Աղբալեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 18:55, 25 Մարտ 2026 (UTC) # [[Կարինէ Ռաֆայէլեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 08:57, 30 Մարտ 2026 (UTC) # [[Սեւան Նագգաշեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 17:59, 6 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Սիրան Աւետիսեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 15:53, 7 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Աննա Արզումանեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:30, 7 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Ռայա Նազարեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 09:38, 8 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Անահիտ Ղուկասեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 09:09, 13 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Մաթա Հարի]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 15:07, 13 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Վարդուհի Քալանթար]] - , ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 09:07, 25 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Քնար Սվաճեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:16, 15 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Վարդիթեր Ֆելէկեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:58, 17 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Նորա Պայրագտարեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 10:46, 20 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Մարօ Երզնկեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 18:44, 21 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Լիա Օսիպեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:26, 22 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Արմինիա Պապայեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 21:05, 22 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Յասմիկ Տոլմաճեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 07:55, 13 Մայիս 2026 (UTC) # [[Աննա Աղաճանեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 09:54, 13 Մայիս 2026 (UTC) # [[Լուսինէ Թովմասեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:07, 13 Մայիս 2026 (UTC) # [[Գոհար Յարութիւնեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:41, 13 Մայիս 2026 (UTC) # [[Նատին Այուպ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 17:20, 14 Մայիս 2026 (UTC) # [[Կեդրոնական բանտի կիներուն բաժինը]] - ,--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 09:07, 25 Մարտ 2026 (UTC) # [[Լիւսի Աշճեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 23:35, 27 Մարտ 2026 (UTC) # [[Եւա Պեկլարեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 23:37, 27 Մարտ 2026 (UTC) # [[Ռէյչըլ Գաբրիէլեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 23:38, 27 Մարտ 2026 (UTC) # [[Յասմիկ Չարենց]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 1 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Անահիտ Չարենց]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:14, 1 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Իզապելլա Չարենց]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:17, 1 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Էլէն Ասատրեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:17, 1 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Նունէ Հայրապետեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:19, 1 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Էմմա Նահապետեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:19, 1 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Վարսէն Աղաբեկեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:19, 1 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Արմինէ Անտա]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Աստղիկ Գէորգեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Այտա Գիւմրեցի]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Ռուզաննա Դանիէլեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Զուարթ Ղուկասեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Անահիտ Մակինցեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Հեղինէ Մելիք-Հայկազեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Արփենիկ Չարենց]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:01, 2 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Անահիտ Թարխանեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 04:52, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)]] # [[Նուարդ Թումանեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 19:42, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)]] # [[Մարինէ Ալես]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:41, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)]] # [[Ալլա Տէր Յակոբեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:05, 10 Ապրիլ 2026 (UTC)]] # [[Ռոզա Պետրոսեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:25, 10 Ապրիլ 2026 (UTC)]] # [[Լիլիթ Գալստեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:16, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)]] # [[Նունէ Եսայեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:19, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)]] # [[Շուշան Պետրոսեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:19, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)]] # [[Սիլվա Յակոբեան]] - -[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:19, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)]] # [[Նարէ Գէորգեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:19, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)]] # [[Անահիտ Չիպուխչեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:55, 14 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Սիւնէ Սեւադա]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:55, 14 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Սեւդա Սեւան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:55, 14 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Զոյա Փիրզադ]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:55, 14 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Հայկուշ Օհանեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:55, 14 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Մելանիա Աբովեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:59, 14 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Նայիրուհի Ալավերդեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:59, 14 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Լիանա Ալեքսանեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:59, 14 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Սիւզի Շահպազեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Ռոզ Զուլալեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Գայիանէ Ներսիսեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Արմինէ Գրիգորեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Նուարդ Ալիխանեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Ռուզան Աւետիքեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Նուարդ Աբալեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:26, 26 Ապրիլ 2026 (UTC)]] # [[Սեդա Վերմիշեւա]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:06, 30 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Մարգարիտ Աթաբեկեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:18, 30 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Մարգարիտ Թէրզեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:18, 30 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Մարինա Մարգարեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 08:40, 3 Մայիս 2026 (UTC) # [[Ազնիւ-Այտա Պուճիքանեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 08:40, 3 Մայիս 2026 (UTC) # [[Թամար (Ախթամար)]] - --[[Մասնակից:NataliEkiz|NataliEkiz]] ([[Մասնակցի քննարկում:NataliEkiz|քննարկում]]) 17:11, 4 Մայիս 2026 (UTC) # [[Թագուհի Փարանձեմ]] - --[[Մասնակից:NataliEkiz|NataliEkiz]] ([[Մասնակցի քննարկում:NataliEkiz|քննարկում]]) 17:11, 4 Մայիս 2026 (UTC) # [[Սիրանուշ (Merope Sahakyan)]] - --[[Մասնակից:NataliEkiz|NataliEkiz]] ([[Մասնակցի քննարկում:NataliEkiz|քննարկում]]) 17:11, 4 Մայիս 2026 (UTC) # [[Հրաչուհի Տատուրեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:19, 4 Մայիս 2026 (UTC) # [[Արաքսի Սարեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:52, 4 Մայիս 2026 (UTC) # [[Արաքս Աւետիսեան]] ---[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:52, 4 Մայիս 2026 (UTC) # [[Արաքսիա Դաւթեան]] ---[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:52, 4 Մայիս 2026 (UTC) # [[Ֆլորա Մարտիրոսեան]] ---[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 14:01, 10 Մայիս 2026 (UTC) # [[Ռայիսա Մկրտչեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 14:01, 10 Մայիս 2026 (UTC) # [[Հռիփսիմէ Պօղոսեան]] --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 06:46, 17 Մայիս 2026 (UTC) # [[Սոֆի Աւագեան]] --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:12, 17 Մայիս 2026 (UTC) # [[Սալոմէ Արեշեան]]--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:12, 17 Մայիս 2026 (UTC) oip381yc0wp87tzgrzkk8o1cc0phxiy 250986 250983 2026-05-17T21:40:29Z Marina Boghigian 111 /* Հայ Կանայք */ 250986 wikitext text/x-wiki == Ստեղծել == # [[Ակնեզ Մօ]] - [[:en:Agnez Mo]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 11:35, 16 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Անկուն]] - [[:en:Anggun]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 12:58, 16 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Սարա Պեռնար]] - [[:en:Sarah Bernhardt]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:54, 30 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Սոնիա Կանտի]] - [[:en:Sonia Gandhi]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 14:39, 23 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Քլոտիա Գարտինալէ]] - [[:en:Claudia Cardinale]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Ֆետերիքա Մողերինի]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 11:53, 24 Մարտ 2026 (UTC) # [[Մարլին Տիթրիք]] - [[:en:Marlene Dietrich]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Տեպի Ռէյնոլծ]] - [[:en:Debbie Reynolds]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Ճուտի Կարլընտ]] - [[:en:Judy Garland]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Աննա Նեթրեպքօ]] - [[:en:Anna Netrebko]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:12, 16 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Անն Իտալկօ]] - [[:en:Anne Hidalgo]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Ակնես Քալամար]] - [[:en:Agnès Callamard]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:59, 30 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Մուրասաքի Շիքիպու]] - [[:en:Murasaki Shikibu]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 15:10, 23 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Հիլըրի Քլինթըն]] - [[:en:Hillary Clinton]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Ռոզա Լիւքսեմպուրկ]] - [[:en:Rosa Luxemburg]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Ճէյն Օսթըն]] - [[:en:Jane Austen]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Մերի Ուոլսթոնքրաֆթ]] - [[:en:Mary Wollstonecraft]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Մերի Շելլի]] - [[:en:Mary Shelley]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:47, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)--'' # [[Ճոան Պաէզ]] - [[:en:Joan Baez]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:13, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Մարիլին Մոնրօ]] - [[:en:Marilyn Monroe]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Ճուլիա Ռոպըրթս]] - [[:en:Julia Roberts]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Շթեֆի Կրաֆ]] - [[:en:Steffi Graf]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 09:44, 25 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Սիմոն Տը Պուվուար]] - [[:en:Simone de Beauvoir]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 09:39, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Պենազիր Պութօ]] - [[:en:Benazir Bhutto]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Աւրիլ Հէյնզ]] - [[:en:Avril Haines]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:13, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Ուիթնի Հիուսթըն]] - [[:en:Whitney Houston]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Թերեզա Մէյ]] - [[:en:Theresa May]], --[[Մասնակից:L0l1g2|L0l1g2]] ([[Մասնակցի քննարկում:L0l1g2|քննարկում]]) 21:24, 27 Մարտ 2026 (UTC) # [[Կրեթա Թունպըրկ]] - [[:en:Greta Thunberg]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:53, 17 Մարտ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Սելենա]] - [[:en:Selena]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Ուրսուլա ֆոն տեր Լայըն]] - [[:en:Ursula von der Leyen]], --[[Մասնակից:L0l1g2|L0l1g2]] ([[Մասնակցի քննարկում:L0l1g2|քննարկում]]) 21:24, 27 Մարտ 2026 (UTC) # [[Սերենա Ուիլիըմզ]] - [[:en:Serena Williams]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Պրիթնի Սփիրզ]] - [[:en:Britney Spears]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Քլաուտիա Սէյինպաում]] - [[:en:Claudia Sheinbaum]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Ճորճիա Մելոնի]] - [[:en:Giorgia Meloni]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:37, 20 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Մարիա Զախարովա]] - [[:en:Maria Zakharova]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:50, 22 Մարտ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Նուր Ալ-Հուսէյն]] - [[:en:Queen Noor of Jordan]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Վիքթորիա Պեքհամ]] - [[:en:Victoria Beckham]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Նիքոլ Քիտմըն]] - [[:en:Nicole Kidman]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Օփրա Ուինֆրի]] - [[:en:Oprah Winfrey]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Պրիժիթ Մաքրոն]] - [[:en:Brigitte Macron]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Մոնիքա Պելուչի]] - [[:en:Monica Bellucci]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Հալի Պերի]] - [[:en:Halle Berry]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Օտրի Ազուլէ]] - [[:en:Audrey Azoulay]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Մելանիա Թրամփ]] - [[:en:Melania Trump]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Մարիա Շարափովա]] - [[:en:Maria Sharapova]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 14:04, 22 Մարտ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Նաթալի Փորթմըն]] - [[:en:Natalie Portman]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 11:21, 15 Ապրիլ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Սանտրա Պուլլոք]] - [[:en:Sandra Bullock]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Հերթա Միւլըր]] - [[:en:Herta Müller]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Մերի Ճաքսոն]] - [[:en:Mary Jackson (engineer)]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Սառա]] - [[:en:Sarah]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Քլեր Ատամզ]] - [[:en:Claire Adams]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Պելլա Հատիտ]] - [[:en:Bella Hadid]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 10:06, 13 Մայիս 2026 (UTC)'' # [[Քամալա Հարիս]] - [[:en:Kamala Harris]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Մատոննա]] - [[:en:Madonna]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Սառա Շահի]] - [[:en:Sarah Shahi]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Ալիս Սթոն Պլաքուէլ]] - [[:en:Alice Stone Blackwell]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Լիւսի Սթոն]] - [[:en:Lucy Stone]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:13, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Քաթրին Քլարք]] - [[:en:Katherine Clark]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:13, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Եսթեր]] - [[:en:Esther]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Ճոնիս Հան]] - [[:en:]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Ռեպեքա (աստուածաշնչական կերպար)]] - [[:en:Rebecca (biblical figure)]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Պարպարա Սամփսըն]] - [[:en:Barbara Sampson]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Պարպարա]] - [[:en:Barbara]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Աննա Փաուլա տոս Սանթոշ]] - [[:en:Ana Paula dos Santos]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Շանթալ Պիա]] - [[:en:Chantal Biya]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Հինտա Տէպայ Իթնօ]] - [[:en:Hinda Déby Itno]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Սառա Նազարպայեւա ]] - [[:en:Sara Nazarbayeva]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Անկելա Մերքել]] - [[:en:Angela Merkel]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Ռի Սոլ-ճու]] - [[:en:Ri Sol-ju]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Թաթիանա Քարիմովա]] - [[:en:Tatyana Karimova]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Սիլիա Ֆլորես]] - [[:en:Cilia Flores]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Կրէյս Մուկապէ]] - [[:en:Grace Mugabe]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Մերի Փիքֆըրտ]] - [[:en:Mary Pickford]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Մէյ Ուեսթ]] - [[:en:Mae West]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Ճէյն Ֆոնտա]] - [[:en:Jane Fonda]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Սինտի Քրաուֆորտ]] - [[:en:Cindy Crawford]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Լիզ Թրաս]] - [[:en:Liz Truss]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Սուելա Պրէյվըրմեն]] - [[:en:Suella Braverman]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Շէյք Հասինա]] - [[:en:Sheikh Hasina]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Նաո­մի Քեմփ­պը­լ]] - [[:en:Naomi Campbell]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Օպրի Փլազա]] - [[:en:Aubrey Plaza]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Շարլիզ Թերոն ]] - [[:en: Շարլիզ Թերոն ]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Կոլտա Մէյր]] - [[:en:Golda Meir]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Ժիզել Պիւնտհեն]] - [[:en:Gisele Bündchen]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Քամերոն Տիազ]] - [[:en:Cameron Diaz]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Փենելոփէ Քրուզ]] - [[:en:Penélope Cruz]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Կրէյս Քելի]] - [[:en:Grace Kelly]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Էլինոր Ռուզվելթ]] - [[:en:Eleanor Roosevelt]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Քարլա Պրունի]] - [[:en:Carla Bruni]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Էվա Փերոն]] - [[:en:Eva Perón]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Իմելտա Մարքոս]] - [[:en:Imelda Marcos]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Միշէլ Օպամա]] - [[:en:Միշէլ Օպամա]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Ճէյն Ատամս]] - [[:en:Jane Addams]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 16:39, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Նատիա Մուրատ]] - [[:en:Nadia Murad]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Լամիէ Աճի Պաշար]] - [[:en:Lamiya Haji Bashar]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Պեթի Ուիլիամս]] - [[:en:Betty Williams]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Օլկա Թոկարչուկ]] - [[:en:Olga Tokarczuk]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Կերթի Գորի]] - [[:en:Gerty Cori]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Տորոթի Սաթոն]] - ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Կերթրուտ Պել]] - ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:46, 16 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Ճեն Փսաքի]] - ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 19:57, 20 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Մերի Փիքֆորտ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 11:57, 30 Մարտ 2026 (UTC) # [[Ճիւլի Անտրիւս]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:00, 30 Մարտ 2026 (UTC) # [[Սիրիմաւօ Պանտարանայքէ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:01, 30 Մարտ 2026 (UTC) # [[Իզապէլ Փերոն]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:05, 30 Մարտ 2026 (UTC) # [[Քլարա Ցեթքին]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 14:05, 6 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Քեթլին Քենետի]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:26, 7 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Քեթրին Հեփպըրն]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:23, 7 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Ուաֆա Սլէյման]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 14:07, 9 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Պել Պոյտ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:16, 13 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Մարիա Քորինա Մաչատօ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:37, 20 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Ա­տա Եո­նաթ|Ատա Եոնաթ‎]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:24, 22 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Գայիանէ Ջաղացպանեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:50, 22 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Աննա Թիխօ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 17:21, 22 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Ամալ Խալիլ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 09:32, 5 Մայիս 2026 (UTC) # [[Լիլի Էլըն]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 14:09, 5 Մայիս 2026 (UTC) # [[Փաս Վեկա]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 08:47, 6 Մայիս 2026 (UTC) # [[Եաէլ Պրաուն-Փիվէ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 15:40, 13 Մայիս 2026 (UTC) # [[The Supremes]] - [[:en:The Supremes]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:34, 29 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Ալիս Կրիֆիթ Քար]] - [[:en:Alice Griffith Carr]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Սոֆիա Լորեն]] - [[:en:Sophia Loren]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Ճինա Լոլոպրիճիթա]] - [[:en:Gina Lollobrigida]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Կանացի Արուեստի Ազգային Թանգարան]] --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 05:36, 23 Մարտ 2026 (UTC)]] # [[Կանացիակերպ աղամաններ]] --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 07:01, 23 Մարտ 2026 (UTC)]] # [[Թուլիփ Ճոշի]] - [[:en:Tulip Joshi]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 19:07, 26 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Մարինելա]] - , ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 15:44, 31 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Սոֆիա Վեպօ]] - , ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 16:38, 31 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Վենիւս Ուիլիըմս]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 05:42, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)]] # [[Քոլեթ Խուրի]] - [[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:09, 11 Ապրիլ 2026 (UTC)]] # [[Անտիղոնի Մեթաքսա Գրոնտիրա]] - , ''[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:46, 20 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Փինելոբի Տելթա]] - , ''[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:46, 20 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Էրսի]] - [[:en:Herse (daughter of Cecrops)]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 16:10, 22 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Նեմեսիս]] - ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 16:10, 22 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Աթինա]] - ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 16:10, 22 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Պլանքա Մաթրակի]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:09, 3 Մայիս 2026 (UTC) # [[Մարի Անթուանէթ]] - --[[Մասնակից:NataliEkiz|NataliEkiz]] ([[Մասնակցի քննարկում:NataliEkiz|քննարկում]]) 17:11, 4 Մայիս 2026 (UTC) # [[Ռոպերթա Մեձոլա]] - --[[Մասնակից:NataliEkiz|NataliEkiz]] ([[Մասնակցի քննարկում:NataliEkiz|քննարկում]]) 17:11, 4 Մայիս 2026 (UTC) # [[Թագուհի Եղիսաբէթ Ա]] - --[[Մասնակից:NataliEkiz|NataliEkiz]] ([[Մասնակցի քննարկում:NataliEkiz|քննարկում]]) 17:11, 4 Մայիս 2026 (UTC) # [[Էլիզապէթ Պլաքուէլ]] - ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 15:19, 7 Մայիս 2026 (UTC)'' # [[Մարիա Գալաս ]] - ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 19:09, 14 Մայիս 2026 (UTC)'' # [[Մարիքա Գոթոբուլի ]] - ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:52, 17 Մայիս 2026 (UTC)--'' # [[Պլանշ Նորթոն ]] - ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:52, 17 Մայիս 2026 (UTC)'' # [[Քորազոն Ագինօ]] - ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:52, 17 Մայիս 2026 (UTC)'' === Հայ Կանայք === # [[Կրեթա Վարդանեան]] - [[:en:Greta Vardanyan]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 12:06, 18 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Ատելիա Պետրոսեան]] - [[:en:Adeliia Petrosian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 12:07, 18 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Քլարա Աբգար]] - [[:en:Clara Abkar]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 11:35, 19 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Կարինէ Ասլամազեան]] - [[:en:Karine Aslamazyan]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:22, 23 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Սոնա Մովսէսեան]] - [[:en:Sona Movsesian]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:22, 23 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Ալիս Փանիկեան]] - [[:en:Alice Panikian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:10, 19 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Լոռի Հայթայեան]] - [[:en:Laury Haytayan]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Վարդուհի Խաչատրեան (օփերայի երգչուհի)]] - [[:hy:Վարդուհի Խաչատրյան (օպերային երգչուհի)]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:11, 19 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Մարիա Նալպանտեան]] - [[:en:Maria Nalbandian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:11, 19 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Նուրհան]] - [[:en:Nourhanne]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Նորա Գէորգեան]] - [[:en:Noura Kevorkian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:12, 19 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Մարիամ Նուր]] - [[:en:Mariam Nour]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:13, 19 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Ալինա Մնացականեան]] - [[:en:Alina Mnatsakanian]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Կրեթա Թասլաքեան]] - [[:en:Gretta Taslakian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:13, 19 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Կլատիս Պերեճիքլեան]] - [[:en:Gladys Berejiklian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:14, 19 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Քաթրին Ռոպ-Կրիյէ]] - [[:en:Catherine Robbe-Grillet]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Մարիաննա Շիրինեան]] - [[:en:Marianna Shirinyan]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Նինա Պէրպէրովա]] - [[:en:Nina Berberova]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Նարինէ Սիմոնեան]] - [[:en:Nariné Simonian]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Աննա Կասեան]] - [[:en:Anna Kasyan]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 12:52, 21 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Հիլտա Չոպոյեան]] - [[:en:Hilda Tchoboian]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:55, 24 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Սառա Թանզիլլի]] - [[:en:Sarah Tanzilli]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Քարինա Ազնաւուրեան]] - [[:en:Karina Aznavourian]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:05, 24 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Թամարա Խանըմ]] - [[:en:Tamara Khanum]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 20:03, 26 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Երանուհի Ասլամազեան]] - [[:en:Eranuhi Aslamazyan]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 14:22, 21 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Ճեքի Ղազարեան]] - [[:en:Jackie Kazarian]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:48, 24 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Սոնիա Պալասանեան]] - [[:en:Սոնիա Պալասանեան]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 11:33, 20 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Տաթեւ Չախեան]] - [[:en:Tatev Chakhian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 11:32, 20 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Նելլի Դանիէլեան]] - [[:en:Nelly Danielyan]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Հուրի Պէրպէրեան]] - ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 19:00, 16 Մարտ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Նարինէ Աղբալեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 18:55, 25 Մարտ 2026 (UTC) # [[Կարինէ Ռաֆայէլեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 08:57, 30 Մարտ 2026 (UTC) # [[Սեւան Նագգաշեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 17:59, 6 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Սիրան Աւետիսեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 15:53, 7 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Աննա Արզումանեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:30, 7 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Ռայա Նազարեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 09:38, 8 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Անահիտ Ղուկասեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 09:09, 13 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Մաթա Հարի]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 15:07, 13 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Վարդուհի Քալանթար]] - , ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 09:07, 25 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Քնար Սվաճեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:16, 15 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Վարդիթեր Ֆելէկեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:58, 17 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Նորա Պայրագտարեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 10:46, 20 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Մարօ Երզնկեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 18:44, 21 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Լիա Օսիպեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:26, 22 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Արմինիա Պապայեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 21:05, 22 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Յասմիկ Տոլմաճեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 07:55, 13 Մայիս 2026 (UTC) # [[Աննա Աղաճանեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 09:54, 13 Մայիս 2026 (UTC) # [[Լուսինէ Թովմասեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:07, 13 Մայիս 2026 (UTC) # [[Գոհար Յարութիւնեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:41, 13 Մայիս 2026 (UTC) # [[Նատին Այուպ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 17:20, 14 Մայիս 2026 (UTC) # [[Կեդրոնական բանտի կիներուն բաժինը]] - ,--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 09:07, 25 Մարտ 2026 (UTC) # [[Լիւսի Աշճեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 23:35, 27 Մարտ 2026 (UTC) # [[Եւա Պեկլարեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 23:37, 27 Մարտ 2026 (UTC) # [[Ռէյչըլ Գաբրիէլեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 23:38, 27 Մարտ 2026 (UTC) # [[Յասմիկ Չարենց]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 1 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Անահիտ Չարենց]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:14, 1 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Իզապելլա Չարենց]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:17, 1 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Էլէն Ասատրեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:17, 1 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Նունէ Հայրապետեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:19, 1 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Էմմա Նահապետեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:19, 1 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Վարսէն Աղաբեկեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:19, 1 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Արմինէ Անտա]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Աստղիկ Գէորգեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Այտա Գիւմրեցի]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Ռուզաննա Դանիէլեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Զուարթ Ղուկասեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Անահիտ Մակինցեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Հեղինէ Մելիք-Հայկազեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Արփենիկ Չարենց]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:01, 2 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Անահիտ Թարխանեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 04:52, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)]] # [[Նուարդ Թումանեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 19:42, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)]] # [[Մարինէ Ալես]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:41, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)]] # [[Ալլա Տէր Յակոբեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:05, 10 Ապրիլ 2026 (UTC)]] # [[Ռոզա Պետրոսեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:25, 10 Ապրիլ 2026 (UTC)]] # [[Լիլիթ Գալստեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:16, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)]] # [[Նունէ Եսայեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:19, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)]] # [[Շուշան Պետրոսեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:19, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)]] # [[Սիլվա Յակոբեան]] - -[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:19, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)]] # [[Նարէ Գէորգեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:19, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)]] # [[Անահիտ Չիպուխչեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:55, 14 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Սիւնէ Սեւադա]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:55, 14 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Սեւդա Սեւան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:55, 14 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Զոյա Փիրզադ]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:55, 14 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Հայկուշ Օհանեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:55, 14 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Մելանիա Աբովեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:59, 14 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Նայիրուհի Ալավերդեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:59, 14 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Լիանա Ալեքսանեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:59, 14 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Սիւզի Շահպազեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Ռոզ Զուլալեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Գայիանէ Ներսիսեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Արմինէ Գրիգորեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Նուարդ Ալիխանեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Ռուզան Աւետիքեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Նուարդ Աբալեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:26, 26 Ապրիլ 2026 (UTC)]] # [[Սեդա Վերմիշեւա]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:06, 30 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Մարգարիտ Աթաբեկեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:18, 30 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Մարգարիտ Թէրզեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:18, 30 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Մարինա Մարգարեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 08:40, 3 Մայիս 2026 (UTC) # [[Ազնիւ-Այտա Պուճիքանեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 08:40, 3 Մայիս 2026 (UTC) # [[Թամար (Ախթամար)]] - --[[Մասնակից:NataliEkiz|NataliEkiz]] ([[Մասնակցի քննարկում:NataliEkiz|քննարկում]]) 17:11, 4 Մայիս 2026 (UTC) # [[Թագուհի Փարանձեմ]] - --[[Մասնակից:NataliEkiz|NataliEkiz]] ([[Մասնակցի քննարկում:NataliEkiz|քննարկում]]) 17:11, 4 Մայիս 2026 (UTC) # [[Սիրանուշ (Merope Sahakyan)]] - --[[Մասնակից:NataliEkiz|NataliEkiz]] ([[Մասնակցի քննարկում:NataliEkiz|քննարկում]]) 17:11, 4 Մայիս 2026 (UTC) # [[Հրաչուհի Տատուրեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:19, 4 Մայիս 2026 (UTC) # [[Արաքսի Սարեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:52, 4 Մայիս 2026 (UTC) # [[Արաքս Աւետիսեան]] ---[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:52, 4 Մայիս 2026 (UTC) # [[Արաքսիա Դաւթեան]] ---[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:52, 4 Մայիս 2026 (UTC) # [[Ֆլորա Մարտիրոսեան]] ---[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 14:01, 10 Մայիս 2026 (UTC) # [[Ռայիսա Մկրտչեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 14:01, 10 Մայիս 2026 (UTC) # [[Հռիփսիմէ Պօղոսեան]] --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 06:46, 17 Մայիս 2026 (UTC) # [[Սոֆի Աւագեան]] --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:12, 17 Մայիս 2026 (UTC) # [[Սալոմէ Արեշեան]]--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:12, 17 Մայիս 2026 (UTC) # [[Նայիրա Գիւրջինեան]] --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:40, 17 Մայիս 2026 (UTC) g5was22uojtt6sqbsikzcb8j3cwh8uq 0 31148 251000 249758 2026-05-18T08:19:56Z Azniv Stepanian 8 251000 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Գրող}} '''[[:en:Fujiwara_no_Michinaga|Fujiwara no Michinaga]] (19th century monochrome illustration by [[:en:Kikuchi_Yōsai|Kikuchi Yōsai]]) became extremely powerful during Murasaki's lifetime.Մուրասաքի Շիքիպու''' ([[Ճափոներէն|ճափ]].՝ 紫式部, ոչ վաղ քան 970 եւ ոչ ուշ քան 978, Heian-kyō - ոչ վաղ քան 1014 եւ ոչ ուշ քան 1031, Heian-kyō), Հէեանի շրջանի [[Ճափոն|ճափոնացի]] բանաստեղծուհի եւ արձակագիր, «Ասք Կենձիի մասին» վէպի, «Մուրասաքի Շիկքիպուի օրագրի» հեղինակ։ Պահպանուած են նաեւ անոր բանաստեղծութիւններու անձանական հաւաքածոները։ [[Պատկեր:Hyakuninisshu 057.jpg|մինի|Այս Էտօ ժամանակաշրջանի նկարազարդման մէջ, որ կը համարուի Հարիւր բանաստեղծներէն մէկը, Մուրասաքին պատկերուած է իր անուան հետ կապուած մանիշակագոյն ճափոնական պարեգօտով։]] [[Պատկեր:Fujiwara Michinaga.jpg|մինի|Ֆուճիվարա նո Միչինական (19-րդ դարու մոնոխրոմ նկարազարդումը՝ Քիքիուչի Եոսայի) չափազանց հզօր դարձաւ Մուրասաքիի կենդանութեան օրոք։]] [[Պատկեր:Lady Murasaki writing.png|ձախից|մինի|Մուրասաքին պատկերուած է Իշիյամա-դերայի մէջ իր սեղանի մօտ Լուսինէն ոգեշնչուած՝ ուքիօ-է, Սուզուկի Հարունոպույի կողմէ, մօտ 1767-ին]] == Ծանօթագրութիւններ == <references /> [[Ստորոգութիւն:Մահուան ամսաթիւը չորոշուած անձինք]] [[Ստորոգութիւն:Անձինք այբբենական կարգով]] [[Ստորոգութիւն:Ճափոնացի գրողներ]] [[Ստորոգութիւն:Ճափոնացի բանաստեղծներ]] [[Ստորոգութիւն:Ճափոնացի արձակագիրներ]] [[Ստորոգութիւն:Ճափոնացի վիպասաններ]] [[Ստորոգութիւն:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով]] rpvui6osf1oz6m8fgxriwu3t3232jak 0 31668 250982 2026-05-17T21:10:33Z Marina Boghigian 111 Նոր էջ «[[Պատկեր:Հռիփսիմէ Պօղոսեան.jpg|մինի|Հայ բանաստեղծուհի, թարգմանչուհի, մշակոյթի գործիչ]] ''' Հռիփսիմէ Պօղոսեան''', (''Հռիփսիմէ Միսակ Ասիլեան''), (24 Ապրիլ 1899, Թիֆլիս – 26 Նոյեմբեր 1972, Երեւան), հայ բանաստեղծուհի, թարգմանչուհի, ՀԽՍՀ մշակոյթի վաստակաւոր գործիչ ([[1967]]), ԽՍՀՄ Գրող...»: 250982 wikitext text/x-wiki [[Պատկեր:Հռիփսիմէ Պօղոսեան.jpg|մինի|Հայ բանաստեղծուհի, թարգմանչուհի, մշակոյթի գործիչ]] ''' Հռիփսիմէ Պօղոսեան''', (''Հռիփսիմէ Միսակ Ասիլեան''), (24 Ապրիլ 1899, Թիֆլիս – 26 Նոյեմբեր 1972, Երեւան), հայ բանաստեղծուհի, թարգմանչուհի, ՀԽՍՀ մշակոյթի վաստակաւոր գործիչ ([[1967]]), [[ԽՍՀՄ Գրողների միություն|ԽՍՀՄ գրողներու միութեան]] անդամ [[1934]] թուականէն<ref>{{Cite web |title=Բանաստեղծուհի Հռիփսիմէ Պօղոսեան - Armenpress {{!}} History |url=https://history.armenpress.am/photos/3158-%D5%A2%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%BD%D5%BF%D5%A5%D5%B2%D5%AE%D5%B8%D6%82%D5%B0%D5%AB-%D5%B0%D5%BC%D5%AB%D6%83%D5%BD%D5%AB%D5%B4%D5%A5-%D5%BA%D5%B8%D5%B2%D5%B8%D5%BD%D5%B5%D5%A1%D5%B6.html |accessdate=14 Փետրուար 2019 թ․|website=history.armenpress.am |language=armenian}}</ref>։ Աղջկութեան մականունը Ասլիեան է, Պօղոսեանը ամուսնութեան մականունն է։ Ամուսինը [[Յովհաննէս Պօղոսեան]]ն է, որ [[1946]]-[[1948]] թուականներուն եղած է [[Երեւանի պետական համալսարան|Երեւանի պետական համալսարան]]ի ռեկտոր։ == Կենսագրութիւն == Ծնած է [[Թիֆլիս]]։ Ոսկեայ մետալով աւարտած է Թիֆլիսի երրորդ գիմնազիան, ապա ուսանած է [[Անդրկովկասի համալսարան]]ի պատմալեզուագրական համալսարանին մէջ։ [[1918]] թուականին մասնակցած է «[[Ցեխ պոետով]]» գրական կազմակերպութեան աշխատանքներուն, որուն ղեկավարն էր [[Սերգէյ Կորոտեցկի]]ն։ Անոր առաջին բանաստեղծութիւնը [[ռուսերէն]] տպագրուած է այդ կազմակերպութեան «Ակմէ» ժողովածուին մէջ, [[1919]] թուականին։ Մասնակցած է [[Հայարտուն|Հայարտան]] (Հայ Արուեստի Տան) աշխատանքներուն, որուն ղեկավարն էր [[Յովհաննէս Թումանեան]]ը։ [[1930]]-[[1931]] թուականներուն եղած է Թիֆլիսի մէջ լոյս տեսնող «[[Մանկական Ծիլեր]]» ամսագիրի գրական խմբագիրը։ [[1934]] թուականին փոխադրուած է [[Երեւան]]։ [[1937]]-[[1938]] թուականներուն եղած է [[ՀԳՄ|Հայաստանի գրողներու միութեան]] մանկական բաժանմունքի նախագահը։ Ռուսերէն լեզուով լոյս տեսած են անոր «Յանուն Խաղաղութեան» (Երեւան, [[1952]]), «Մեր Փողոցը» (Երեւան, 1952), «Հաւատարմութիւն» (Երեւան, [[1956]]), «Հարազատ Մարդիկ» (Մոսկուա, [[1960]]) գիրքերը։ Մահացած է Երեւանի մէջ<ref>{{Cite book |author=Հայկ Խաչատրեան |title=Գրական տեղեկատու |publisher=«Սովետական գրող» |year=1986 |location=Երեւան |page=էջ 457-458}}</ref>։ == Պարգեւներ == * «Պատուոյ Նշան» շքանշան * ՀԽՍՀ մշակոյթի վաստաւավոր գործիչ ([[1967]]) == Երկեր == * «Բանաստեղծութիւններ», Թիֆլիս, 1930, 32 էջ։ * «Մետաքս», Թիֆլիս, 1931, 12 էջ։ * «Մեքենաների Երթը», Թիֆլիս, 1932, 44 էջ։ * «Մայրական», Երեւան, Պետհրատ, 1936, 20 էջ։ * «Լուսնի Վրայ», Երեւան, Պետհրատ, 1936, 31 էջ։ * Մարգարտածաղկի Եւ Լուսատտիկի Հեքիաթը», Երեւան, Պետհրատ, 1937, 12 էջ։ * «Փոքրիկ Պիոների Եւ Փողկապի Մասին», Երեւան, Պետհրատ, 1939, 10 էջ։ * «Բանաստեղծութիւններ», Երեւան, Հայպետհրատ, 1942, 48 էջ։ * «Որդիների Հետ», Երեւան, Հայպետհրատ, 1942, 48 էջ։ * «Խնդութիւն», Երեւան, Հայպետհրատ, 1948, 96 էջ։ * «Բանաստեղծութիւններ», Երեւան, Հայպետհրատ, 1950, 136 էջ։ * «Կարդա Այս Գիրքը-Տես Ինչ Է Դառնում Միրգը», Երեւան, Հայպետհրատ, 1951, 21 էջ։ * «Յուշարձան», Երեւան, Հայպետհրատ, 1951, 42 էջ։ * «Իմ Ծաղիկը», Երեւան, Հայպետհրատ, 1953, 27 էջ։ * «Հաւատարմութիւն», Երեւան, 1954, 204 էջ։ * «Անձրեւից Յետոյ», Երեւան, Հայպետհրատ, 1958, 264 էջ<ref name="bibliotheque" />։ * «Անթառամը», Երեւան, Հայպետհրատ, 1961, 126 էջ։ * «Աստղային Ճամբորդը», Երեւան, Հայպետհրատ, 1963, 173 էջ։ * «Երեկոյ», Երեւան, 1966, «Հայաստան», 336 էջ։ * «Արձագանգ (Յուշեր)», Երեւան, «Հայաստան», 1973, 312 էջ<ref name="bibliotheque">{{Cite web |title=Bibliothèque de l'Église apostolique arménienne - Paris - Պօղոսեան , Հռիփսիմէ |url=http://www.bibliotheque-eglise-armenienne.fr/catalogues/am_auteur.php?cle=%D5%BA%D5%B8%D5%B2%D5%B8%D5%BD%D5%B5%D5%A1%D5%B6-%D5%B0%D5%BC%D5%AB%D6%83%D5%BD%D5%AB%D5%B4%D5%A5 |accessdate=14 Փետրուար 2019 թ.|website=www.bibliotheque-eglise-armenienne.fr}}</ref>։ * «Վերջերգ (բանաստեղծութիւններ, պալլատներ, լեկենտներ, պոէմներ)», Երեւան, 1978, 332 էջ։ == Թարգմանութիւններ (ռուսերէնէ) == * Իմ գիրքը (չափածոյ եւ արձակ. գիրքի մէջ մտնող գործերու մէկ մասը թարգմանած է Հռիփսիմէ Պօղոսեանը), Երեւան, 1927, 68 էջ։ * Իմ գիրքը (չափածոյ եւ արձակ. գիրքի մէջ մտնող գործերու մէկ մասը թարգմանած է Հռիփսիմէ Պօղոսեանը), Երեւան, 1927, 94 էջ։ * Չուկովսկի Կ., Տզզան ճանճը, Երեւան, Պետհրատ, 1935, 15 էջ։ * Պուշկին Ա., Երեք հեքիաթ, Երեւան, Պետհրատ, 1937, 63 էջ։ * Պուշկին Ա., Հեքիաթներ, բանաստեղծութիւններ, արձակ էջեր (գիրքին մէջ մտնող գործերու մէկ մասը թարգմանած է Հռիփսիմէ Պօղոսեանը), Երեւան, Պետհրատ, 1937, 214 էջ։ * Մարշակ Ս., Քսանամեան, Երեւան, Պետհրատ, 1939, 16 էջ։ * Փիղ կամ առիւծ է միջին, գրքի ամէն մի էջին (Վլատիմիր Մայակովսկի), Երեւան, Պետհրատ, 1940, 14 էջ։ * Մայիսմէկեան ժողովածու (գիրքին մէջ մտնող գործերու մէկ մասը թարգմանած է Հռիփսիմէ Պօղոսեանը), Երեւան, Պետհրատ, 1940, 83 էջ։ * Գրիպաչեւ Նիքոլա, Գարունը «Պոբեդայում», Երեւան, Հայպետհրատ, 1950, 58 էջ։ * Վրաստանի գարունը (գիրքին մէջ մտնող գործերու մէկ մասը թարգմանած է Հռիփսիմէ Պօղոսեանը), Երեւան, Հայպետհրատ, 1951, 143 էջ։ * Փոքրիկ բարեկամներ (ուզպեքական մանկական գրողներու գործերը, որոնց մէկ մասը թարգմանած է Հռիփսիմէ Պօղոսեանը), Երեւան, Հայպետհրատ, 1953, 125 էջ։ * Լոբէ-դէ Վեկա, Սեւիլիայի աստղը, Երեւան, Հայպետհրատ, 1959, 172 էջ։ == Գրականութիւն == * [[Հայկ Խաչատրեան]], Գրական տեղեկատու, «Սովետական Գրող» հրատարակչութիւն, Երեւան, 1981, էջ 374-375։ * «Ով ով է» (Հայեր։ Կենսագրական հանրագիտարան), հատոր 2, Երեւան, 2007, էջ 344։ == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} 91tzbxsopia5013a8it1rh5rgvymiwp 0 31669 250984 2026-05-17T21:19:30Z Marina Boghigian 111 Նոր էջ «[[Պատկեր:Սոֆի Աւագեան.jpg|մինի|Սոֆի Աւագեան, հայ թարգմանչուհի]] '''Սոֆի Աւագեան''', (29 Դեկտեմբեր 1930, Աշտարակի շրջանի Օշական գիւղ – ), հայ թարգմանչուհի, [[ՍՍՀՄ Գրողների միություն|ՍՍՀՄ գրողներու միութեան]] անդամ [[1976]] թուականէն:<ref>https://wua.am/%D5%BD%D5%B8%D6%86%D5%AB-%D5%A1%D5%BE%D5%A1%D5%A3%D5%B5%D5%A1%...»: 250984 wikitext text/x-wiki [[Պատկեր:Սոֆի Աւագեան.jpg|մինի|Սոֆի Աւագեան, հայ թարգմանչուհի]] '''Սոֆի Աւագեան''', (29 Դեկտեմբեր 1930, Աշտարակի շրջանի Օշական գիւղ – ), հայ թարգմանչուհի, [[ՍՍՀՄ Գրողների միություն|ՍՍՀՄ գրողներու միութեան]] անդամ [[1976]] թուականէն:<ref>https://wua.am/%D5%BD%D5%B8%D6%86%D5%AB-%D5%A1%D5%BE%D5%A1%D5%A3%D5%B5%D5%A1%D5%B6-2/</ref> == Կենսագրութիւն == Սոֆի Աւագեանը դուստրն է Յովակիմ Աւագեանի: Ծնած է 29 Դեկտեմբեր 1930, Աշտարակի շրջանի Օշական գիւղը: 1954-ին աւարտած է [[Երեւանի պետական համալսարան|Երեւանի Պետական Համալսարան]]ի բանասիրական ֆակուլտետի ռոմանօ-գերմանական լեզուներու եւ գրականութեան բաժինը: 1956-1959 թուականներուն սրբագրիչը եղած է «Սովետական Գրականութիւն» ամսագիրին: 1960-1964 թուականներուն եղած է նոյն ամսագիրի արտահաստիքային գրական աշխատող: 1965-1970 թուականներուն եղած է ամսագիրի գեղարուեստական արձակ բաժինի վարիչ: 1971-1974 թուականներուն եղած է «Գրական Թերթ»-ի խմբագրութեան տեղեկատուական բաժինի վարիչ<ref>https://www.grakantert.am/archives/19664</ref>: 1974-1975 թուականներուն՝ «Սովետական Գրականութիւն» ամսագիրի գեղարուեստական արձակ բաժինի վարիչ: 1975-էն Հայաստանի Գրողներու Միութեան գրական կապերու բաժինի վարիչը եղած է ան: == Թարգմանութիւններ (ֆրանսերէնէ եւ ռուսերէնէ) == * Անթուան Տը Սենտ Էկզուպերի, Մարդկանց Երկիրը (ժողովածուի մէջ մտնող «Փոքրիկ Իշխանը» գործը թարգմանած է Սոֆի Աւագեանը), Երեւան, Հայպետհրատ, 1961, 297 էջ։ * Այտմատով Ճինգիզ, երեք վիպակ (ժողովածուի մէջ մտնող «Բարդի իմ, կարմիր գլխաշորով» վիպակը թարգմանած է Սոֆի Աւագեանը), Երեւան, «Հայաստան», 1965, 284 էջ։ * Թրուայա Անրի, Սգաւոր Ձիւնը, Երեւան, «Հայաստան», 1974, 101 էջ։ * Ֆուրնիէ Ալեն, Երկար Մոլնը, Երեւան, «Սովետական Գրող», 1978, 202 էջ։ * Թրուայա Անրի, Էգլեթիերների ընտանիքը, Երեւան, «Սովետական Գրող», 1980, 341 էջ։ == Գրականութիւն == * [[Հայկ Խաչատրեան]], Գրական տեղեկատու, «Սովետական Գրող» հրատարակչութիւն, Երեւան, 1981, էջ 45։ == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} 44dj3s6b2javfh5mq6o4sl36vox3fjb 0 31670 250985 2026-05-17T21:29:44Z Marina Boghigian 111 Նոր էջ «[[Պատկեր:Սալոմէ Արեշեան.jpg|մինի|Սալոմէ Արեշեան, հայ գրականագէտ, բանասիրական գիտութիւններու դոկտոր]] '''Սալոմէ Արեշեան''', (5 Յունուար 1913, Թիֆլիս – 29 Դեկտեմբեր 1966, Երեւան), հայ գրականագէտ, բանասիրական գիտութիւններու դոկտոր, ՍՍՀՄ Գրողների միություն|ՍՍՀՄ գրողներու միո...»: 250985 wikitext text/x-wiki [[Պատկեր:Սալոմէ Արեշեան.jpg|մինի|Սալոմէ Արեշեան, հայ գրականագէտ, բանասիրական գիտութիւններու դոկտոր]] '''Սալոմէ Արեշեան''', (5 Յունուար 1913, Թիֆլիս – 29 Դեկտեմբեր 1966, Երեւան), հայ գրականագէտ, բանասիրական գիտութիւններու դոկտոր, [[ՍՍՀՄ Գրողների միություն|ՍՍՀՄ գրողներու միութեան]] անդամ [[1948]] թուականէն եւ [[ՍՄԿԿ|ՍՄԿԿ]]-ի անդամ [[1943]] թուականէն:<ref>https://www.dasaran.am/apps/wiki/view/id/4104</ref> == Կենսագրութիւն == Սալոմէ Արեշեանը դուստրն է Գրիգոր Արեշեանի: Ծնած է 5 Յունուար 1913-ին, Թիֆլիս: 1934-ին աւարտած է Լենինկրատի պատմութեան, փիլիսոփայութեան, գրականութեան եւ լեզուի համալսարանը: 1941-1944 թուականներուն դասախօսած է [[Երեւանի պետական համալսարան|Երեւանի Պետական Համալսարան]]ին մէջ: 1943-1944 թուականներուն եղած է ՀԿԿ Կենտկոմի քարոզչական բաժինի վարիչ: 1944-1946 թուականներուն «Կոմունիստ» ռուսերէն թերթի խմբագիրը եղած է: Կեանքի վերջին տարիներուն աշխատած է ՀՍՍՀ ԳԱ Մ. Աբեղեանի անուան գրականութեան համալսարանին մէջ, որպէս սետորի վարիչ: 1958-ին թէզ պաշտպանելով ստացած է բանասիրական գիտութիւններու դոկտորի աստիճան: Ռուսերէն լեզուով լոյս տեսած է անոր «Հայ Մամուլը Եւ Ցարական Գրաքննութիւնը» գիրքը (1957): Մահացած է 29 Դեկտեմբեր 1966, Երեւան:<ref>https://am.hayazg.info/%D4%B1%D6%80%D5%A5%D5%B7%D5%B5%D5%A1%D5%B6_%D5%8D%D5%A1%D5%AC%D5%B8%D5%B4%D5%A5_%D4%B3%D6%80%D5%AB%D5%A3%D5%B8%D6%80%D5%AB</ref> == Երկեր == * «Ռուս Գրողները Հայաստանի Մասին», Երեւան, Հայպետհրատ, 1946, 28 էջ։ * «Լեւ Տոլստոյ», Երեւան, 1960, 267 էջ։ == Գրականութիւն == * [[Հայկ Խաչատրեան]], Գրական տեղեկատու, «Սովետական Գրող» հրատարակչութիւն, Երեւան, 1981, էջ 58-59։ == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} hq0vkcpinkjktgc5v45k6dhcr16du1w 0 31671 250994 2026-05-18T07:13:18Z Azniv Stepanian 8 Azniv Stepanian տեղափոխեց էջը «[[Նայիրիստեղն]]»-էն «[[Նայիրի-Ստեղն]]» 250994 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Նայիրի-Ստեղն]] fcrlv6co0xsucdjno5hktqhu345qb0v 0 31672 251006 2026-05-18T11:50:06Z Azniv Stepanian 8 Azniv Stepanian տեղափոխեց էջը «[[Արհեստական Բանականութիւն]]»-էն «[[Արուեստական Իմացականութիւն]]» 251006 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Արուեստական Իմացականութիւն]] aee8gxfktip12hbrcf8e7f1ny75j7yq 0 31673 251010 2026-05-18T11:56:38Z Azniv Stepanian 8 Azniv Stepanian տեղափոխեց էջը «[[Արհեստական Բանականութեան Արագ Զարգացում]]»-էն «[[Արուեստական Իմացականութեան Արագ Զարգացում]]» 251010 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Արուեստական Իմացականութեան Արագ Զարգացում]] 7p5oxb57shi7skl35vi88of16f0yw08