Ուիքիփետիա hywwiki https://hyw.wikipedia.org/wiki/%D4%B3%D5%AC%D5%AD%D5%A1%D6%82%D5%B8%D6%80_%D4%B7%D5%BB MediaWiki 1.47.0-wmf.4 first-letter Մեդիա Սպասարկող Քննարկում Մասնակից Մասնակցի քննարկում Ուիքիփետիա Ուիքիփետիայի քննարկում Պատկեր Պատկերի քննարկում MediaWiki MediaWiki քննարկում Կաղապար Կաղապարի քննարկում Օգնություն Օգնության քննարկում Ստորոգութիւն Կատեգորիայի քննարկում TimedText TimedText talk Մոդուլ Մոդուլի քննարկում Event Event talk 10 24 252084 252074 2026-06-02T07:06:46Z Azniv Stepanian 8 252084 wikitext text/x-wiki [[Պատկեր:David of Sasun, Frezno.jpg|125px|frameless|աջից]] *․․․ որ [[Հարվըրտի համալսարան|Հարվըրտի]] համալսարանին մէջ գոյութիւն ունի «Եզակի երանգներու գրադարան» մը, ուր կը պահուին բացառիկ գոյներով անհետացած [[Միջատակերներ|միջատներ]], չափազանց հազուագիւտ քիմիական նիւթեր եւ այլն։ *․․․ որ [[Միացեալ Նահանգներ|Միացեալ Նահանգներու]] մէջ ([[Ֆրեզնo|Ֆրեզնօ]]), գոյութիւն ունի Սասունցի Դաւիթի արձանը։ *․․․ որ [[Անանիա Շիրակացի|Անանիա Շիրակացին]], Յովհաննէս Իմաստասէրը եւ այլ գիտնականներ գրած են, թէ [[Նաւասարդ|Նաւասարդը]] [[Հայկ Նահապետ|Հայկ Նահապետի]] դուստրերէն մէկուն անունն էր, որմով Հայկ ուզած է կոչել տարուան առաջին ամիսը: *․․․ որ սովորութիւն մը ձեռք բերելը կը պահանջէ 66 օր։ *․․․ որ այն ամիսներուն, ուր «ր» տառը կայ, կը թելադրուի ոտքերն ու մարմինը տաք պահել: Իսկ այն ամիսներուն, ուր «ր» գիրը չկայ, ուզածիդ պէս վարուէ: 8ps044hvizz7aj1b7gr4jbjdrwloyfw 0 4033 252081 248579 2026-06-01T19:17:21Z JohnYahyaHanna 7467 252081 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Անձ|քաղաքացիութիւն=Թուրքիա|մասնագիտութիւն=Լրագրող, վիպագիր, թատերագիր, յուշագիր, յօդուածագիր|ամուսին=Սիւզան Դամիկեան - Հատտէճեան|երեխաներ=Արի Հատտէճեան, Այգ Հատտէճեան|պաշտօն=Նոր Մարմարա օրաթերթի Աւագ Խմբագրապետ 1967-2026}} '''Ռոպէր Հատտէճեան''' ({{ԱԾ}}), Պոլսահայ գրող, «Մարմարա» օրաթերթին գլխաւոր խմբագիր<ref>{{Cite web|url=http://www.arevelk.am/am/content/8/607/%D5%86%D5%B7%D5%B8%D6%82%D5%A1%D5%AE-%D5%A7-%D5%8C%D5%B8%D5%BA%D5%A7%D6%80-%D5%80%D5%A1%D5%BF%D5%BF%D5%A7%D5%B3%D5%A5%D5%A1%D5%B6%D5%AB-%D4%BE%D5%B6%D5%B6%D5%A4%D5%A5%D5%A1%D5%B6-90-%D4%B1%D5%B4%D5%A5%D5%A1%D5%AF%D5%A8.html|title=Նշուած է Ռոպէր Հատտէճեանի Ծննդեան 90 Ամեակը|last=LLC|first=VIP Studio|date=|website=|publisher=|language=hy}}{{Dead link|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>։ == Կենսագրութիւն == Ծնած է 1926-ին, Պոլիս, ուր ստացած է նախակրթութիւնը եւ երկրորդական ուսումը՝ տեղւոյն [[Մխիթարեան վարժարան]]ին մէջ<ref>{{Cite news|url=http://hayernaysor.am/cl/archives/1964|title=«Ես կը հաւատամ մեր ժողովուրդին ապագային»|last=|first=|date=2012-11-06|work=|newspaper=Hayern Aysor|via=}}</ref>։ Պոլսոյ համալսարանի [[Փիլիսոփայութիւն|փիլիսոփայութեան]] ճիւղի ուսանող՝ կը սկսի գրել, առաւելաբար պատմուածքներ, որոնք լոյս կը տեսնեն գրական [[մամուլ]]ին մէջ։ Որոշ շրջան մը աշխատած է հիւսուածեղէնի հսկայ գործարանի մը մէջ՝ իբրեւ ներկայացուցիչ: Սակայն [[1949]] թուականին հրատարակուած իր առաջին գործը [[թատրերգութիւն]] է։ Առատ արտադրող՝ անկէ ետք փոխնիփոխ լոյս կ'ընծայէ պատմուածքներու ժողովածոներ եւ քրոնիկային կամ գրական-վերլուծական երկեր։ Բոլորն ալ, մտածողական խորացումով, սակայն միշտ կենդանի ու իրապաշտ լարումով, կը պատկերացնեն մեր ժամանակակից աշխարհը, արդի կեանքը, մարդկային գոյութեան հարցականները, մարդկային յարաբերութիւնները։ «Սան» ու «Ճառագայթ» պարբերականներուն մէջ կը գրէ պատմուածքներ եւ յօդուածներ: 1967-ին կը ստանձնէ Պոլսոյ «Մարմարա» օրաթերթի խմբագրի պաշտօնը ու կը դառնայ անոր բազմամեայ տնօրէն-խմբագրապետ։ Կ՛ունենայ հրապարակագրական պատկառելի վաստակ։ 1981-ին, «Մարմարա» թերթին մէջ կը սկսի հրատարակել իր առօրեայ յօդուածները Յուշատետր անուան տակ։ 1983-ին կը հրատարակէ իր գլուխ-գործոցներէն՝ [[Առաստաղ (վէպ)|«Առաստաղ» վէպը]]։ == Գործերէն == * Թատրոն՝ «Կեանքի Մը Երեք Կիրակիները» (1949), «Վաստակ» (1976) * Գրա-վերլուծական՝ «Յակոբ Պարոնեանի Մտերմութեան մէջ» (1965) * Պատմուածքներ՝ «Բառասխալ» (1972) * Վէպ՝ «Առաստաղ» (1978) * Հազար տարի Ս. Գրիգnր Լnւսաւnրչի Հետ - 2003 * Բնանկարներ - 2004 * Օդանաւին անիւները - 2004 * Իսթանպnւլահայ Նnր Բանաստեղծnւթեան Վէպը - 2004 * Ասիկա Այբ Է - 2005 * Գրադարանիս մnռցnւած գիրքերը * Թարգմանչաց Տօն մը Թեհրանահայnւթեան մօտ - 2006 * Առագաստ դէպի բանաստեղծnւթիւն – 2006 * Հիւանդnւթեան օրեր - 2006 * Պտnյտ Հայ Գրականnւթեան Քnւլիսներnւն Մէջ - 10 հատnր 2007-2012 * Քանի Մը ծառեր անտառին մէջ 2009 * Անկարելի Նամակ Մեր Սիրելիներnւն - 2009 * Մեր Հայրերnւն Ժամացnյցը - 2010 * Կեանքը Խմբագրատnւնէն Ներս – 2010 * Զրnյց Հինցած Գրիչի Մը Հետ – 2011 * Դիմանկարներ - 2012 * Պտnյտ Մը Հայnց Լեզnւի Բառարանին Մէջ<ref>{{Cite web|url=http://www.normarmara.com/gensakragan.html|title=Ռ. ՀԱՏՏԷՃԵԱՆ ԿԵՆՍԱԳՐԱԿԱՆ|last=MARMARA|first=|date=|website=www.normarmara.com|publisher=|language=en}}</ref>։ == Պարգեւներ ու շքանշաններ == [[1 Դեկտեմբեր]] [[2001]]-ին ալ Ռոպէր Հատտէճեան, իր գրչեղբայրներէն [[Զահրատ]]<nowiki/>ի, [[Զարեհ Խրախունի|Զ. Խրախունի]]<nowiki/>ի եւ Տօքթ. Վարդ Շիկահերի հետ միասին, կ'արժանանայ Թուրքիոյ Հայոց Պատրիարքարանի Ա. կարգի պատուոյ շքանշանին եւ օրհնութեան կոնդակին։ Մայիս 2007 -ին Իսթանպnւլի եւ [[Հայաստան]]<nowiki/>ի մէջ մեծ հանդիսnւթիւններnվ կը նշnւի Ռ. Հատտէճեանի ծննդեան nւթսnւնամեակը, nրnւ առիթnվ ան Հայաստանէն կ'արժանանայ հետեւեալ շքանշաններnւն. * Երեւանի Խաչատnւր Աբnվեանի անnւան մանկավարժական համալսարանի nսկեզօծ շքանշան - 2007 * Հայաստանի Մշակnյթի Նախարարnւթեան Ոսկեայ շքանշան – 2007 * Երեւանի Պետական համալսարանի Ոսկեայ շքանշան – 2007 * Ֆրիտիnֆ Նանսէնի անnւան Ոսկեայ շքանշան – 2007 2009-ին Ռ. Հատտէճեան Հայաստանի Լրագրnղներnւ Միnւթեան կnղմէ կը պարգեւատրnւի Ոսկեայ Գրիչ շքանշանnվ, nր առաջին անգամ կը տրnւէր Սփիւռքահայ հրապարակագիրի մը։ 2011-ին, Հայաստանի Հանրապետnւթեան Անկախnւթեան հռչակման քսանամեակին առիթnվ Նախագահ Սերժ Սարգսեան Ս. Մեսրnպ Մաշտnց nսկեայ ադամանդակnւռ շքանշանnվ կը պարգեւատրէ Ռ. Հատտէճեանը։ === Շքանշանի Տուուչութիւն՝ «Նոր Մարմարա»ի Երկար Տարիներու Խմբագրապետ Ռոպէր Հատտէճեանին === 4 Փետրուար 2020-ին Լեւոն Արք. Զէքեան «Մկրտիչ Պէշիկթաշլեան» շքանշանով կը պարգեւատրէ<ref>[https://www.yerepouni-news.com/2020/02/05/%d5%b7%d6%84%d5%a1%d5%b6%d5%b7%d5%a1%d5%b6%d5%ab-%d5%bf%d5%b8%d6%82%d5%b9%d5%b8%d6%82%d5%a9%d5%ab%d6%82%d5%b6%d5%9d-%d5%b6%d5%b8%d6%80-%d5%b4%d5%a1%d6%80%d5%b4%d5%a1%d6%80%d5%a1%d5%ab/Շքանշանի Տուչութիւն՝ «Նոր Մարմարա»ի Երկար Տարիներու Խմբագրապետ Ռոպէր Հատտէճեանին]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> «Մարմարա» օրաթերթին կիսադարեայ բազմավաստակ խմբագիր Ռոպէր Հատտէճեանը, այն մեծանուն հրապարակագիրը, գրագէտը, թատերագիրը, մտաւորականը եւ գրիչի մշակը, որ իր համակ կեանքը նուիրած է պոլսահայ մշակոյթին ու համայնքին ծառայելու վեհ նպատակին, որ հայ մշակոյթի անդաստանին մէջ բացած է իւրայատուկ աշխարհ մը ու իր ստեղծագործութիւններով պանծացուցած է պոլսահայու անունը: == Ծննդեան Յոբելենականներ == [[1996]]-ին Հայաստանի Գրողներու Միութեան մէջ կը տօնուի իր ծննդեան 70 ամեակը։ Նոյեմբեր [[2001]]-ին [[Երեւան]]<nowiki/>ի մէջ, Հայաստանի Գրողներու Միութեան երդիքին տակ կը նշուի ծննդեան 75 ամեակը: == Անդամակցութիւն == Նոյեմբեր 2001-ին Երեւանի մէջ, Ռոպէր Հատտէճեան անդամ կ'ընտրուի Հայաստանի Լրագրողներու Միութեան։ == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} == Աղբիւրներ == * «Ռ․ Հատտէճեանի կենսագրութիւն», Մաքրուհի Պ․ Յակոբեան *[http://www.kantsasar.com/news/2018/01/13/27579/ ՀԱՆԴԱՐՏ ԶՐՈՅՑ` ՊՈԼՍԱՀԱՅ ՎԱՍՏԱԿԱՇԱՏ ԳՐԱԳԷՏ ՈՒ ԼՐԱԳՐԱՊԵՏ Ռ. ՀԱՏՏԷՃԵԱՆԻ ՀԵՏ Զրոյցը վարեց ԼԵՒՈՆ ՇԱՌՈՅԵԱՆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180222160337/http://www.kantsasar.com/news/2018/01/13/27579/ |date=2018-02-22 }} {{DEFAULTSORT:Հատտէճեան, Ռոպէր}} [[Ստորոգութիւն:1926 ծնունդներ]] [[Ստորոգութիւն:Պոլիս ծնունդներ]] [[Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ]] [[Ստորոգութիւն:Պոլսահայ Գրողներ]] [[Ստորոգութիւն:Խմբագիրներ]] [[Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ]] [[Ստորոգութիւն:Հայ տղամարդ գրողներ]] [[Ստորոգութիւն:Հայ լրագրողներ]] [[Ստորոգութիւն:Հայ թատերագիրներ]] [[Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով]] eatkx30si3l0evigmabkiywfoh3bisc 0 5540 252083 252072 2026-06-02T06:53:51Z Սեւան Դանիէլեան Մկրեան 135 252083 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Օդակայան | անուանում = Պարսելոնա-Էլ Փրատ Միջազգային Օդակայան | բնագիր անուանում = Aeroport de Barcelona – el Prat | բնագիր անուանում-a = | բնագիր անուանում-r = | պատկեր = Barcelona_Airport_Эль-Прат_-_panoramio_(3).jpg | լայնութիւն = 250 | նկարագրում = Պարսելոնա-էլ Փրատ միջազգային օդանաւակայանի գլխաւոր մուտքը | պատկեր2 = | լայնութիւն2 = | նկարագրում2 = | տեսակ = միջազգային օդանաւակայան | տէր/օպերատոր = Աենա («Aena»)<ref name=aenapax>{{cite web|url=http://www.aena.es/csee/ccurl/948/460/Anual_2017.pdf|title=Tráfico de pasajeros, operaciones y carga en los aeropuertos españoles|publisher=AENA}}</ref><ref name="AIP">[http://www.aena.es/csee/Satellite?Language=EN_GB&Section=7&SiteName=NavegacionAerea&c=Page&cid=1078418725020&pagename=subHome Spanish AIP (AENA)] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120307121555/http://www.aena.es/csee/Satellite?Language=EN_GB&Section=7&SiteName=NavegacionAerea&c=Page&cid=1078418725020&pagename=subHome }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.aena.es/es/aeropuerto-barcelona/presentacion.html|title=Presentación - Aeropuerto de Barcelona-El Prat - Aena.es|website=aena.es}}</ref> | սեփականատէր = ENAIRE | city-served = Քաթալոնիա |lat_d = 41.296944 |long_d = 2.078333 |region = Սպանիա | տեղական ժամանակ = UTC 0 | աշխատանքի ժամերը = շուրջօրեայ | կայք = [http://www.aena.es/en/barcelona-օդանավակայան/index.html Պաշտօնական կայք] | stat-year = 2017 | stat1-header = Ճամբորդներու թիւ | stat1-data = {{աճ}} 47,284,500 | ծանօթագրութիւններ = }} '''Պարսելոնա-Էլ Փրաթ օդակայան''' (քաթ.՝ Aeroport de Barcelona – el Prat, [[Սպանիա|սպ.]]՝ Aeropuerto de Barcelona-El Prat), ծանօթ է նաեւ իբրեւ Էլ Փրատի միջազգային օդակայան<ref>{{Cite web|url=http://www.boe.es/boe/dias/2011/06/06/pdfs/BOE-A-2011-9850.pdf|title="Orden FOM/1508/2011, de 18 de mayo, por la que se modifica la denominación oficial del Aeropuerto de Barcelona". BOE.|last=|first=|date=|website=|publisher=|accessdate=}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.aena-aeropuertos.es/csee/Satellite/Aeropuerto-Barcelona/en/Page/1045569607459/|title=Barcelona-El Prat Airport - Official website - Aena.es|last=|first=|date=|website=www.aena-aeropuertos.es|publisher=|language=|accessdate=|archive-date=2014-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20141104083329/http://www.aena-aeropuertos.es/csee/Satellite/Aeropuerto-Barcelona/en/Page/1045569607459/|dead-url=yes}}</ref>: Կը գտնուի [[Քաթալոնիա|Քաթալոնիոյ]] ինքնավար համայնքի մայրաքաղաք [[Պարսելոնա]]յի կեդրոնէն 12 քմ հեռաւորութեան վրայ գտնուող [[Էլ Փրաթ տէ Լէոպրեկաթ|Էլ Փրաթ տէ Լէոպրեկաթ բնակավայրին]] մէջ<ref>{{Cite web|url=http://www.eurocontrol.int/ead/public/standard_page/EAD_Basic.html|title=EUROCONTROL basic. Eurocontrol.int. Retrieved on 4 October 2011.|last=|first=|date=|website=|publisher=|accessdate=|archive-date=17 October 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081017035936/http://www.eurocontrol.int/ead/public/standard_page/EAD_Basic.html|dead-url=yes}}</ref>։ Կը համարուի [[Սպանիա|Սպանիոյ]] երկրորդ մեծագոյն օդակայանը՝ Ատոլֆ Սվարէսի անուան [[Մատրիտ Պարախաս միջազգային օդակայան|Մատրիտ Պարախաս միջազգային օդակայանէն]] ետք։ Երթեւեկութեան աշխուժութեամբ՝ Պարսելոնայի օդակայանը [[Եւրոպա|Եւրոպայի]] մէջ կը դասուի եօթներորդ տեղը՝ [[Լոնտոն]]ի, [[Փարիզ]]ի, [[Ամսթերտամ]]ի, [[Ֆրանքֆուրթ]]ի, [[Պոլիս|Պոլսոյ]] եւ [[Մատրիտ]]ի օդակայաններէն ետք։ Պարսելոնա-Մատրիտ օդային փոխադրամիջոցը, որ կը ճանչցուի «Pont Aeri» (քաթալաներէն) կամ «Puente Aéreo» (սպաներէն) անուններով, բառացիօրէն կը նշանակէ «Օդային Կամուրջ»։ Մինչեւ 2008, այս գիծը աշխարհի ամէնէն զբաղուն օդային երթուղին էր՝ 2007-ին արձանագրելով շաբաթական թռիչքային գործողութիւններու ամէնէն բարձր թիւը՝ 971 թռիչք։<ref>{{Cite web|url=http://ec.europa.eu/eurostat/documents/3433488/5280241/KS-SF-09-001-EN.PDF/eada8662-78ec-47ef-97df-e36deaf4de8e|title=«Air passenger transport in Europe in 2007»։ eurostat.eu|last=|first=|date=|website=|publisher=|accessdate=}}</ref> 2016-ին, Պարսելոնայի օդակայանը կ'ընդունի 44.1 միլիոն ուղեւոր, որ շուրջ 11.2 տոկոսով կը գերազանցէր նախորդ տարուան՝ 2015-ի ցուցանիշին<ref>{{Cite news|url=https://elpais.com/elpais/2014/04/17/inenglish/1397727595_622092.html|title=Why the train in Spain is more popular than the plane|last=Romero|first=Álvaro|date=2014-04-17|work=|newspaper=El País|language=|issn=1134-6582|access-date=|via=}}</ref>: Օդակայանը գլխաւորաբար կը ծառայէ ներքին եւրոպական ուղղութիւններով, ինչպէս նաեւ կը կազմակերպէ թռիչքներ դէպի Հիւսիսային ([[Միացեալ Նահանգներ]], [[Քանատա]]) եւ [[Հարաւային Ամերիկա]] ([[Արժանթին]], [[Պրազիլ]], [[Քոլումպիա]], [[Փերու]]), [[Մերձաւոր Արեւելք]] ([[Իսրայէլ]], [[Լիբանան]], [[Յորդանան]], [[Իրան]], [[Արաբական Միացեալ Էմիրութիւններ|ԱՄԷ]], [[Քաթար]]), [[Ասիա]] ([[Չինաստան]], [[Հարաւային Քորէա]], [[Սինկափուր]], [[Հոնկ Գոնկ]], [[Փաքիստան]]) եւ [[Ափրիկէ]] ([[Ալճերիա]], [[Եգիպտոս]], [[Մարոք]], [[Թունիս]], [[Կամպիա]], [[Եթովպիա]], [[Սենեկալ]]): 21 Դեկտեմբեր 2018-ին, օդակայանը Սպանիոյ կեդրոնական կառավարութեան կողմէ կը վերանուանուի իր ներկայ անունով՝ ի պատիւ ներկայ սպանական Սահմանադրութեան ներքեւ պաշտօնավարած առաջին Քաթալան նախագահին՝ Ժոզէֆ Թարրատելլասի (Josep Tarradellas)։ Այս որոշումը լայն քննադատութեան կ'արժանանայ «Generalitat de Catalunya»ի եւ անկախական շրջանակներու կողմէ, որովհետեւ իրենց հետ նախապէս խորհրդակցութիւն չէր կատարուած<ref>[https://www.catalannews.com/politics/item/barcelona-el-prat-airport-to-be-renamed-josep-tarradellas Վերանուանում]</ref>։ == Պատմութիւն == Պարսելոնայի առաջին օդակայանը, որ կառուցուած է Էլ Ռոմոլարի մէջ, հիմնուած է 1916-ին։ Սակայն անիկա երկար հեռանկար չունէր, որովհետեւ երկու տարի ետք կը կառուցուի նոր օդակայան մը՝ աւելի զարգացած ենթակառուցուածքներով։ Օդակայանին սպասարկող առաջին ինքնաթիռը եղած է ''«Groupe Latécoère»'' ընկերութեան ֆրանսական արտադրութեամբ «''Salmson'' 300» օդանաւը, որ իր առաջին չուերթը կատարած է [[Թուլուզ|Թուլուզէն]] դէպի [[Քազապլանքա]]։ * 1927-էն սկսեալ գործած է ծրագրաւորուած առեւտրական ծառայութիւն<ref>{{Cite web|url=https://airline-memorabilia.blogspot.com/2011/04/alas-de-la-republica-classa-lape-1934.html|title=Airline memorabilia: Alas de la República : CLASSA + LAPE (1934)|last=Aomd88|first=|date=|website=Airline memorabilia|publisher=|accessdate=}}</ref>։ * 1948-ին կը ստեղծուի Պարսելոնայի օդակայանի թռիչքուղին եւ ճիշդ նոյն տարին ալ իր ծառայութիւնները հոն կը գործարկէ առաջին օտարերկրեայ օդընկերութիւնը՝ ''«Pan American World Airways»''ը, որ առաջին չուերթով [[Լիզպոն]]էն կը մեկնի դէպի ընկերութեան գլխաւոր կեդրոնը՝ [[Նիւ Եորք]]։ * Նոյն տարուան 4 Նոյեմբերին կը սկսի առաջին ներսպանական չուերթներու ձեւաւորումը եւ Պարսելոնայի օդակայանը կը կապուի Մատրիտի Պարախաս օդակայանին հետ։ * 1963-ի օդակայանէն օգտուող քաղաքացիներուն թիւը կը հատէ մէկ միլիոնի շեմը։ * 1965-ին կը կառուցուի հսկիչ աշտարակ մը, իսկ 1968-ին՝ կը բացուի նոր կայան մը, որ մինչեւ օրս կը գործէ<ref>{{Cite web|url=http://www.aena.es/en/barcelona-airport/index.html|title=Barcelona-El Prat Airport - Official website - Aena.es|last=|first=|date=|website=www.aena.es|publisher=|language=|accessdate=}}</ref>։ * 3 Օգոստոս 1975-ին ''«Pan American World Airways»''ը կը սկսի իրականացնել հերթական ծառայութիւնը Պարսելոնայի, Լիզպոնի եւ Նիւ Եորքի միջեւ՝ Boeing 747-ի գործարկմամբ։ * 1976-ին կը կառուցուի նոր կայան մը՝ յատուկ ներպիրենեան օդային ծառայութիւններու եւ բեռնափոխադրումներու համար, որ կը ներառէր նաեւ փոստային եւ օդային բեռներու փոխադրութեան ծառայութիւններ։ * 1977-ին Պարսելոնա-Էլ Փրատ միջազգային օդակայանը կ'ընդունի 5 միլիոն ուղեւոր։ * 1992-ին Ամառնային ողիմպիական խաղերը կը ժամանեն Պարսելոնա եւ օդակայանը կը ստանձնէ արտասահմանեան բազմահազար պատուիրակներու, հիւրերու եւ երկրպագուներու ժամանման ողջ ծանրութիւնը։ * 1992-ին կը բացուի նոր հսկիչ աշտարակ մը, որ հետագային՝ 2006-ին, կը փոխարինուի աւելի արդիական հսկիչ աշտարակով մը։ * 2009-ին կը բացուի առաջին կայանը, որ մինչեւ օրս կը համարուի ամէնէն ծանրաբեռնուած ենթակառոյցը։ Այսօր, չուերթներու 70%-ը կ'իրականացուի ուղեւորակայան 1-ի միջոցով։ * 1999-էն ետք, օդային երթեւեկութիւնը կտրուկ անկում կ'ապրի։ Օդային ինքնաթիռի ոլորտային ճգնաժամը պայմանաւորուած էր Ժիրոնայի եւ Ռեուսի կանոնադրութեան բազմաթիւ չուերթներով, որոնց թռիչքուղիի վերջնական կանգառը Էլ Փրատն էր։ * 2005-էն ետք, Էլ Փրատը կը դառնայ [[Սպանիա|Սպանիոյ]] թիւ երկու օդակայանը։ == Ուղեւորակայաններ == '''Նոր Ուղեւորակայան 1-ը''' պաշտօնապէս բացուած է 16 Յունիս 2009-ին։ Անիկա կը տարածուի 545,000 քառակուսի մեթր մակերեսի վրայ։ Այսօրուան թռիչքներուն շուրջ 70 առ հարիւրը կը գործէ Ուղեւորակայան 1-էն։ Նախկին A, B եւ C ուղեւորակայանները այժմ կը կոչուին համապատասխանաբար ուղեւորակայան 2A, 2B եւ 2C։ 1999-էն ետք արձանագրուած օդային փոխադրութիւններու կտրուկ նուազումին եւ 2001-ի օդագնացութեան ոլորտի ճգնաժամին հետեւանքով, Ժիրոնայէն եւ Ռէուսէն իրականացուող բազմաթիւ «չարթըր» թռիչքներ կը փոխադրուին Էլ Փրաթ օդակայան, ինչ որ օդակայանին կը նպաստէ յաղթահարելու այդ դժուար շրջանը։ 1 Փետրուար 2014-ին, Պարսելոնա-Էլ Փրաթը կը դառնայ Սպանիոյ առաջին օդակայանը, որ ամէնօրեայ թռիչք կը ստանայ «Էյրպաս A380-800» օդանաւով՝ «Էմիրէյթս» ընկերութեան [[Տուպայի Միջազգային օդակայան]] ուղղութեամբ երթուղիին վրայ։ «Էմիրէյթս» հետագային կը սկսի նաեւ երկրորդ ամէնօրեայ թռիչք մը, որ նոյնպէս կը սպասարկուի A380-800 օդանաւով։ «Ինթըրնեշընըլ Էըրլայնզ Կրուփ» (IAG) ընկերութիւնը Դեկտեմբեր 2016-ին կը յայտարարէ, որ 2017-ի ամառուընէ սկսեալ Պարսելոնայէն թռիչքներ կ'իրականացնէ դէպի [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|Միացեալ Նահանգներ]], [[Լատին Ամերիկա]] եւ [[Ասիա]]։ «Պրիթիշ Էյրուէյզ», «Իպերիա», «Վուելինկ» եւ «Էյր Լինկուս» ընկերութիւններէն կազմուած «IAG»ն կը ստեղծէ «Լեւըլ» օդանաւային ընկերութիւնը, որ «Նորվիժըն»էն ետք երկրորդ ցած գինով հեռաւոր թռիչքներ առաջարկող ընկերութիւնն էր Քաթալոնիոյ մայրաքաղաքէն։ Դեկտեմբեր 2016-էն ի վեր, Պարսելոնայի օդակայանը կը սկսի իրականացնել չուերթներ նաեւ դէպի Լատին Ամերիկա եւ [[Ասիա]]։ Յունիս 2017-էն սկսեալ, թռիչքներ կը յայտարարէ դէպի [[Լոս Անճելըս]], [[Օքլընտ]], [[Փունթա Քանա]] եւ [[Պուէնոս Այրէս]]։ 14 Հոկտեմբեր 2019-ին օդակայանը կը դառնայ բողոքողներու առաջին թիրախը՝ Քաթալոնիոյ անկախութեան առաջնորդներու դատավարութեան վճիռէն ետք։ Առաւօտեան, «Տեմոքրաթիք Ցունամի» շարժումին կոչով, հազարաւոր մարդիկ կը հաւաքուին օդակայանի բոլոր մուտքերուն եւ սրահներուն մէջ՝ խափանելով բնականոն գործունէութիւնը։ Քաթալոնական ոստիկանութիւնը կը հրամայէ դադրեցնել բոլոր փոխադրամիջոցներու ծառայութիւնները՝ ներառեալ ինքնաշարժային հանրակառքերը, մեթրոն եւ երկաթուղին, որպէսզի կանխուի ցուցարարներու նոր հոսքը։ Գլխաւոր մուտքի C-32 մայրուղիին շրջափակումը, ուր մարդիկ ոտքով կը շարժէին օդակայանի ուղեւորակայաններուն եւ քաղաքի կեդրոնին միջեւ, անհասանելի կը դարձնէ այլ ծառայութիւնները։ «Սիվիլ Կուարտիա»յի, Ազգային ոստիկանութեան եւ «Մոսոս տ’Էսքուատրա»յի յատուկ ուժերու միջամտութիւնը՝ ցուցարարները հեռացնելու նպատակով, պատճառ կը դառնայ բախումներու, որոնց հետեւանքով տասնեակ մարդիկ կը վիրաւորուին։ Կազմակերպիչները, ընկերային ցանցերու միջոցով, գիշերուան ընթացքին կը դադրեցնեն շարժումը, սակայն խափանումները կը շարունակուին։ 14 Հոկտեմբերին աւելի քան հարիւր թռիչք կը չեղարկուի, իսկ հիմնական փոխադրող «Վուելինկ» ընկերութիւնը կը յայտարարէ, թէ յաջորդ օրուան համար եւս շուրջ քսան թռիչք պիտի չեղարկուէր<ref>[https://www.cbsnews.com/news/protests-in-spain-today-at-least-37-injured-flights-canceled-in-barcelona-as-activists-clash-with-police-2019-10-14/ 2010-էն Ի Վեր]</ref>։ '''Ուղեւորական 2-ն''' բաժնուած է իրարու կապուած երեք բաժիններու՝ '''Ուղեւորական 2A, 2B եւ 2C'''։ '''Ուղեւորական 2B'''-ն համալիրին մէջ այսօր ալ գործածուող ամէնէն հին բաժինն է 1968-էն ի վեր։ '''Ուղեւորական 2A'''-ն եւ '''2C'''-ն աւելցուած են օդակայանի կարողականութիւնը ընդլայնելու նպատակով՝ նախքան քաղաքին մէջ տեղի ունեցած 1992-ի [[Ամառնային Ողիմպիական խաղեր|Ամառնային Ողիմպիական խաղերը]]։ Այս ընդարձակման նախագիծը եւս մշակուած է ճարտարապետ Ռիքարտօ Պոֆիլի (Ricardo Bofill) կողմէ։ Այս Ուղեւորականը գլխաւորաբար կը գործածուի ցած ծախսով օդանաւային ընկերութիւններու կողմէ, թէեւ կան նաեւ ամբողջական ծառայութիւն մատուցող քանի մը օդանաւային ընկերութիւններ, որոնք հոսկէ կը գործեն։ 2009-ին '''Ուղեւորական 1'''-ի բացումէն ետք, '''Ուղեւորական 2'''-ն գրեթէ դատարկ մնացած էր, մինչեւ որ օդակայանի վարչութիւնը կը նուազեցնէ վայրէջքի վճարումները՝ ցած ծախսով եւ շրջանային փոխադրողներ ներգրաւելու նպատակով։ Թէեւ այս քայլը որոշ չափով կը նպաստէ Ուղեւորականին վերակենդանացման, համալիրը տակաւին շատ հեռու է իր ամբողջ կարողականութեամբ գործելէ, իսկ '''Ուղեւորական 2A'''-ն ներկայիս չի գործածուիր մեկնող չուերթներու համար։ '''Ուղեւորական 2C'''-ն կը ծառայէ միայն «easyJet»ի եւ «easyJet Switzerland»ի թռիչքներուն։ Միացեալ Թագաւորութիւն եւ Շենկենի գօտիէն դուրս գտնուող այլ ուղղութիւններու չուերթները կը գործածեն '''M''' դարպասները, մինչդեռ Շենկենի գօտիի ուղղութիւններու չուերթները կը մեկնի '''R''' դարպասներէն։ '''Ուղեւորական 2B'''-ն հիմնականօրէն կը գործածուի «Ryanair»ի <ref>[https://www.travelmole.com/news/ryanair-adds-4000-seats-for-champions-league-matches?region= Գործածութիւն]</ref>եւ այլ ընկերութիւններու, ինչպէս՝ «Transavia»ի կողմէ։ '''Ուղեւորական 2A'''-ն յարմարեցուած է մեծ օդանաւերու սպասարկութեան համար, ինչպիսին է «Boeing 777»-ը։ Ուղեւորականը բաժնուած է նաեւ դարպասային գօտիներու. Շենկենի գօտիի ուղղութիւններու թռիչքները կը գործածեն '''U''' դարպասները, իսկ Շենկենի գօտիէն դուրս ուղղուող թռիչքները՝ '''W''' եւ '''Y''' դարպասները։ == Ծառայութիւններ == Պարսելոնա-Էլ Փրատ միջազգային օդակայանին Միջմայրցամաքային կապերը վերջին տարիներուն զգալի քանակութեամբ ուղեւորափոխադրումներ չեն յառաջացուցած: Թուաքանակի հետ կապուած աճը սկսած է ԻԱ. դարու սկիզբը եւ զգալիօրէն ընդարձակուած վերջին տարիներուն։ Օր ըստ օրէ զգալիօրէն կ'աճի հանգստեան եւ զբօսաշրջային նպատակներով օդային փոխադրումներու ծաւալները։ Համեմատաբար աւելի ցած գիներով օդային ընկերութիւններ են «''Ryanair», «EasyJet», «Norwegian Air»'' միջազգային, «''EasyJet Switzerland», «Wizz Air» and «Transavia.com»''ը։ Սեպտեմբեր 2010-ին օդակայանին մէջ հիմնուած է թռիչքային նոր հիմք<ref>{{Cite news|url=http://www.lavanguardia.com/economia/20161222/412792292014/iag-vuelos-low-cost-el-prat-largo-recorrido.html/|title=IAG operará vuelos ‘low cost’ de largo radio desde El Prat a partir de junio|last=|first=|date=|work=|newspaper=La Vanguardia|access-date=|via=}}</ref>: Օդակայանը ունի 3 օդուղի, որոնցմէ երկուքը կ'իրականացուին զուգահեռ կարգով։ Օդակայանը կը հանդիսանայ Քաթալոնիոյ եւ Սպանիոյ թագաւորական կառավարութեան միջեւ կառավարման եւ վերահսկողութեան քաղաքականութեան քննարկման առարկայ՝ ''«Aena»''-ի (օդակայանի կառավարիչ) եւ տարբեր օդային ընկերութիւններու մասնակցութեամբ: Հակասութեան մէկ մասը կը վերաբերի օդակայանի ստեղծման բացառութիւններուն եւ «''Aena»''ի ցանցի միւս օդակայաններու նկատմամբ առաւելութիւններուն՝ արտաքին ներդրումներու տեսանկիւնէն։ == Վիճակագրութիւն == === Հիմնական ուղիներ === {| class="wikitable" style="font-size: 90%" |+ Օդային ուղիներ, 2017 |- ! Վարկանիշ ! Օդային ուղի ! Ուղեւորներու քանակ |- | 1 | {{դրօշ|Սպանիա}} | 17,174,966 |- | 2 | {{դրօշ|Ուքրանիա}} «EasyJet» | 3,143,891 |- | 3 | {{դրօշ|Նորվեկիա}} «Norwegian Air Shuttle» | 1,586,744 |- | 4 | {{դրօշ|Գերմանիա}} «Lufthansa» | 1,425,433 |- | 5 | {{դրօշ|Սպանիա}} «Iberia» | 1,338,263 |- | 6 | {{դրօշ|Սպանիա}} «Air Europa» | 1,052,286 |- | 7 | {{դրօշ|Ուքրանիա}} «British Airways» | 843,648 |- | 8 | {{դրօշ|Ֆրանսա}} «Air France» | 777,655 |- | 9 | {{դրօշ|Հունգարիա}} «Wizz Air» | 768,044 |- | 10 | Նիտերլանտներ «KLM» | 574,985 |- | 11 | [[Նիտերլենտներ|Նիտերլանտներ]] «Transavia» | 572,902 |- | 12 | [[Փորթուկալ]] «TAP Air Portugal» | 555,243 |- | 13 | {{դրօշ|Գերմանիա}} «Eurowings» | 542,492 |} ===Ամէնէն խճողուած ուղեւորագիծեր=== {| class="wikitable" style="font-size: 85%" |+ Ամէնէն խճողուած գիծեր, 2017 |-+ ! Հ․ ! օդակայան ! Ուղեւորներ |- |1|| [[Անգլիա|Մեծն Բրիտանիա]] [[Գեթվիք օդանաւակայան|Լոնտոնի Գեթվիք օդակայան]]|| style="text-align:center;" |1,460,914 |- |2|| [[Նիտերլենտներ|Նիտերլանտներ]] [[Ամստերդամի միջազգային օդանաւակայան|Ամսթերտամի միջազգային օդակայան]] || style="text-align:center;" |1,363,965 |- |3|| {{դրօշ|Ֆրանսա}} [[Փարիզի Շառլ դը Գոլի անուան օդանաւակայան|Փարիզի Շառլ տը Կոլի անուան օդակայան]] || style="text-align:center;"|1,290,861 |- |4||| {{դրօշ|Իտալիա}} [[Լեոնարտօ տա Վինչիի անուան միջազգային օդանաւակայան|Լէօնարտօ տա Վինչիի անուան միջազգային օդակայան]]|| style="text-align:center;"|1,225,979 |- |6|| {{դրօշ|Ֆրանսա}} [[Փարիզի Օրլի օդանաւակայան|Փարիզի Օրլի օդակայան]]|| style="text-align:center;"|1,163,701 |- |5|| {{դրօշ|Գերմանիա}} [[Ֆրանքֆուրտի օդանաւակայան|Ֆրանքֆորթի օդակայան]]|| style="text-align:center;"|937,469 |- |7|| [[Պելճիքա]] [[Պրուքսելի օդակայան]]|| style="text-align:center;" |927,483 |- |8|| {{դրօշ|Գերմանիա}} [[Միունխենի օդանաւակայան|Միունիխի օդակայան]]|| style="text-align:center;"|837,259 |- |13|| [[Փորթուկալ]] [[Լիսաբոնի օդանաւակայան|Լիզպոնի օդակայան]]|| style="text-align:center;"|836,924 |- |10|| {{դրօշ|Իտալիա}} [[Մալպենսա օդանաւակայան|Մալպենսա օդակայան]]|| style="text-align:center;"|758,520 |- |9|| Մեծն Բրիտանիա [[Հիտրու օդակայան]]|| style="text-align:center;" |684,967 |- |11|| {{դրօշ|Զուիցերիա}} [[Զիուրիխի օդակայան]]|| style="text-align:center;" |649,719 |- |12|| {{դրօշ|Զուիցերիա}} [[Ժընեւ|Ժընեւի]] օդակայան|| style="text-align:center;" |637,998 |- |15|| Տապլինի օդակայան|| style="text-align:center;" |572,623 |- |14|| [[Անգլիա|Մեծն Բրիտանիա]] [[Լիութոնի օդակայան]]|| style="text-align:center;" |507,191 |} {| cellspacing="4" cellpadding="4" |- valign="top" | {|class="wikitable" |+'''Ուղեւորներու վիճակագրութիւն''' |- !Տարի||Ուղեւորներ||%||Տարի||Ուղեւորներ||% |- |1963||1,000,000|| -||2003||22,752,667|| {{color|green|+6.6}} |- |1977||5,000,000|| -||2004||24,558,138|| {{color|green|+7.9}} |- |1990||9,205,000|| -||2005||27,152,745|| {{color|green|+10.6}} |- |1991||9,145,000|| {{color|red|-0.7}} ||2006||30,008,152|| {{color|green|+10.5}} |- |1992||10,196,000|| {{color|green|+11.5}} ||2007||32,898,249|| {{color|green|+9.6}} |- |1993||9,999,000|| {{color|red|-2.0}} ||2008||30,208,134|| {{color|red|-8.2}} |- |1994||10,647,285|| {{color|green|+6.5}} ||2009||27,311,765|| {{color|red|-9.4}} |- |1995||11,727,814|| {{color|green|+10.1}} ||2010||29,209,595|| {{color|green|+6.5}} |- |1996||13,434,679|| {{color|green|+14.6}} ||2011||34,398,226|| {{color|green|+17.8}} |- |1997||15,065,724|| {{color|green|+12.1}} ||2012||35,144,503|| {{color|green|+2.2}} |- |1998||16,194,805|| {{color|green|+7.3}} ||2013||35,216,828|| {{color|green|+0.2}} |- |1999||17,421,938|| {{color|green|+7.6}} ||2014||37,559,044|| {{color|green|+6.7}} |- |2000||19,809,567|| {{color|green|+13.8}} ||2015||39,711,276|| {{color|green|+5.7}} |- |2001||20,745,536|| {{color|green|+4.7}} ||2016||44,154,693|| {{color|green|+11.2}} |- |2002||21,348,211|| {{color|green|+2.9}} ||2017||47,284,500|| {{color|green|+7.1}} |- |2018 (Mar)||9,927,159|| {{color|green|+9.4}} |} ''Աղբյուր՝ Aeroport de Barcelona, AENA'' | {|class="wikitable" |+'''Գործողութիւններու վիճակագրութիւն''' |- !Տարի||գործողութիւններ||% |- |1999||233,609||- |- |2000||255,913|| {{color|green|+9.5}} |- |2001||273,119|| {{color|green|+6.3}} |- |2002||271,023|| {{color|red|-0.8}} |- |2003||282,021|| {{color|green|+4.1}} |- |2004||291,369|| {{color|green|+3.3}} |- |2005||307,798|| {{color|green|+5.6}} |- |2006||327,636|| {{color|green|+6.4}} |- |2007||352,501|| {{color|green|+7.6}} |- |2008||321,491|| {{color|red|-8.8}} |- |2009||278,965|| {{color|red|-13.3}} |- |2010||277,832|| {{color|red|-0.4}} |- |2011||303,054|| {{color|green|+9.1}} |- |2012||290,004|| {{color|red|-4.3}} |- |2013||276,497|| {{color|red|-4,7}} |- |2014||283,850|| {{color|green|+2,7}} |- |2015||288,878|| {{color|green|+1,8}} |- |2016||307,864|| {{color|green|+6,6}} |- |2017||323,539|| {{color|green|+5,1}} |- |2018 (Mar)||69,548|| {{color|green|+6.6}} |} | {|class="wikitable" |+'''Կարհգօ վիճակագրութիւն''' |- !Տարի||Ծաւալ||% |- |1999||88,217||- |- |2000||88,269|| {{color|green|+2.4}} |- |2001||81,882|| {{color|red|-7.8}} |- |2002||75,905|| {{color|red|-7.3}} |- |2003||70,118|| {{color|red|-7.6}} |- |2004||84,985|| {{color|green|+21.2}} |- |2005||90,446|| {{color|green|+6.4}} |- |2006||93,404|| {{color|green|+3.3}} |- |2007||96,770|| {{color|green|+3.6}} |- |2008||104,329|| {{color|green|+7.7}} |- |2009||89,813|| {{color|red|-13.6}} |- |2010||104,279|| {{color|green|+16.1}} |- |2011||96,572|| {{color|red|-7.4}} |- |2012||96,522|| {{color|red|-0.1}} |- |2013||100,288|| {{color|green|+3.9}} |- |2014||102,692|| {{color|green|+2.4}} |- |2015||117,219|| {{color|green|+14.1}} |- |2016||132,754|| {{color|green|+13.3}} |- |2017||156,105|| {{color|green|+14.9}} |- |2018 (Mar)||38,181|| {{color|green|+10.1}} |} |} == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Օդակայաններ]] d6jtm6o11fth9w7bn7s3zbkialckmvc 2 30215 252082 247070 2026-06-02T00:25:23Z PK2 4648 add sandbox pages for new Wikipedia editions 252082 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" style="font-size:85%" |+ Pages I have in my sandbox |- | &nbsp; |} ;<div class="center" style="width:auto; margin-left:auto; margin-right:auto; font-size:85%">My sandbox pages in different languages by language code</div> {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ A |- | [[:ab:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Abkhaz language|Abkhaz]]<br />(code: <code>ab</code>) | [[:ace:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Acehnese language|Acehnese]]<br />(code: <code>ace</code>) | [[:ady:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Adyghe language|Adyghe]]<br />(code: <code>ady</code>) | [[:af:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Afrikaans|Afrikaans]]<br />(code: <code>af</code>) | [[:als:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Alemannic German|Alemannic German]]<br />(code: <code>als</code>) | [[:alt:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Southern Altai language|Southern Altai]]<br />(code: <code>alt</code>) | [[:am:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Amharic|Amharic]]<br />(code: <code>am</code>) | [[:ami:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Amis language|Amis]]<br />(code: <code>ami</code>) | [[:an:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Aragonese language|Aragonese]]<br />(code: <code>an</code>) | [[:ang:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Old English|Old English]]<br />(code: <code>ang</code>) |- | [[:ann:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Obolo language|Obolo]]<br />(code: <code>ann</code>) | [[:anp:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Angika|Angika]]<br />(code: <code>anp</code>) | [[:ar:User:PK2/ملعب|/sandbox]] in [[:en:Arabic|Arabic]]<br />(code: <code>ar</code>) | [[:arc:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Aramaic|Aramaic]] ([[:en:Syriac language|Syriac]])<br />(code: <code>arc</code>) | [[:ary:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Moroccan Arabic|Moroccan Arabic]]<br />(code: <code>ary</code>) | [[:arz:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Egyptian Arabic|Egyptian Arabic]]<br />(code: <code>arz</code>) | [[:as:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Assamese language|Assamese]]<br />(code: <code>as</code>) | [[:ast:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Asturleonese language|Asturleonese]] ([[:en:Asturian language|Asturian]])<br />(code: <code>ast</code>) | [[:atj:User:PK2/Kokwetcitasinahikan|/sandbox]] in [[:en:Atikamekw language|Atikamekw]]<br />(code: <code>atj</code>) | [[:av:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Avar language|Avar]]<br />(code: <code>av</code>) |- | [[:avk:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Kotava|Kotava]]<br />(code: <code>avk</code>) | [[:awa:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Awadhi language|Awadhi]]<br />(code: <code>awa</code>) | [[:ay:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Aymara language|Aymara]]<br />(code: <code>ay</code>) | [[:az:User:PK2/Qaralama|/sandbox]] in [[:en:Azerbaijani language|Azerbaijani]]<br />(code: <code>az</code>) | [[:azb:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Azerbaijani language#South Azerbaijani|South Azerbaijani]]<br />(code: <code>azb</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ B |- | [[:ba:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Bashkir language|Bashkir]]<br />(code: <code>ba</code>) | [[:ban:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Balinese language|Balinese]]<br />(code: <code>ban</code>) | [[:bar:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Bavarian language|Bavarian]]<br />(code: <code>bar</code>) | [[:bat-smg:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Samogitian language|Samogitian]]<br />(code: <code>bat-smg</code>) | [[:bbc:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Toba Batak language|Toba Batak]]<br />(code: <code>bbc</code>) | [[:bcl:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Central Bikol|Central Bikol]]<br />(code: <code>bcl</code>) | [[:bdr:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Sama–Bajaw languages|West Coast Bajau]]<br />(code: <code>bdr</code>) | [[:be:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Belarusian language|Belarusian]]<br />(code: <code>be</code>) | [[:be-tarask:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Belarusian language|Belarusian]] ([[:en:Taraškievica|Taraškievica]])<br />(code: <code>be-tarask</code>) |- | [[:bew:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Betawi language|Betawi]]<br />(code: <code>bew</code>) | [[:bg:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Bulgarian language|Bulgarian]]<br />(code: <code>bg</code>) | [[:bh:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Bihari languages|Bihari]] ([[:en:Bhojpuri language|Bhojpuri]])<br />(code: <code>bh</code>) | [[:bi:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Bislama|Bislama]]<br />(code: <code>bi</code>) | [[:bjn:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Banjarese language|Banjarese]]<br />(code: <code>bjn</code>) | [[:blk:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Pa'O language|Pa'O]]<br />(code: <code>blk</code>) | [[:bm:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Bambara language|Bambara]]<br />(code: <code>bm</code>) | [[:bn:User:PK2/খেলাঘর|/sandbox]] in [[:en:Bengali language|Bengali]]<br />(code: <code>bn</code>) | [[:bo:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Central Tibetan|Central Tibetan]] ([[:en:Lhasa Tibetan|Lhasa Tibetan]])<br />(code: <code>bo</code>) |- | [[:bpy:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Bishnupriya Manipuri|Bishnupriya Manipuri]]<br />(code: <code>bpy</code>) | [[:br:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Breton language|Breton]]<br />(code: <code>br</code>) | [[:bs:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Bosnian language|Bosnian]]<br />(code: <code>bs</code>) | [[:btm:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Mandailing Batak language|Mandailing Batak]]<br />(code: <code>btm</code>) | [[:bug:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Buginese language|Buginese]]<br />(code: <code>bug</code>) | [[:bxr:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Buryat language|Buryat]] (Russia Buriat)<br />(code: <code>bxr</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ C |- | [[:ca:User:PK2/proves|/sandbox]] in [[:en:Catalan language|Catalan]]<br />(code: <code>ca</code>) | [[:cbk-zam:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Chavacano|Chavacano]] (Zamboanga)<br />(code: <code>cbk-zam</code>) | [[:cdo:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Eastern Min|Eastern Min]]<br />(code: <code>cdo</code>) | [[:ce:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Chechen language|Chechen]]<br />(code: <code>ce</code>) | [[:ceb:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Cebuano language|Cebuano]]<br />(code: <code>ceb</code>) | [[:ch:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Chamorro language|Chamorro]]<br />(code: <code>ch</code>) | [[:chr:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Cherokee language|Cherokee]]<br />(code: <code>chr</code>) | [[:chy:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Cheyenne language|Cheyenne]]<br />(code: <code>chy</code>) |- | [[:ckb:User:PK2/خۆڵەپەتانێ|/sandbox]] in [[:en:Kurdish language|Kurdish]] ([[:en:Sorani|Sorani]])<br />(code: <code>ckb</code>) | [[:co:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Corsican language|Corsican]]<br />(code: <code>co</code>) | [[:crh:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Crimean Tatar language|Crimean Tatar]]<br />(code: <code>crh</code>) | [[:cs:User:PK2/Pískoviště|/sandbox]] in [[:en:Czech language|Czech]]<br />(code: <code>cs</code>) | [[:csb:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Kashubian language|Kashubian]]<br />(code: <code>csb</code>) | [[:cu:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Old Church Slavonic|Old Church Slavonic]]<br />(code: <code>cu</code>) | [[:cv:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Chuvash language|Chuvash]]<br />(code: <code>cv</code>) | [[:cy:User:PK2/Pwll Tywod|/sandbox]] in [[:en:Welsh language|Welsh]]<br />(code: <code>cy</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ D |- | [[:da:User:PK2/sandkasse|/sandbox]] in [[:en:Danish language|Danish]]<br />(code: <code>da</code>) | [[:dag:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Dagbani language|Dagbani]]<br />(code: <code>dag</code>) | [[:de:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:German language|German]]<br />(code: <code>de</code>) | [[:dga:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Dagaare language|Dagaare]]<br />(code: <code>dga</code>) | [[:din:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Dinka language|Dinka]]<br />(code: <code>din</code>) | [[:diq:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Zaza language|Zaza]]<br />(code: <code>diq</code>) | [[:dsb:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Lower Sorbian language|Lower Sorbian]]<br />(code: <code>dsb</code>) | [[:dtp:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Dusun language|Dusun]]<br />(code: <code>dtp</code>) | [[:dty:User:PK2/प्रयोगस्थल|/sandbox]] in [[:en:Doteli|Doteli]]<br />(code: <code>dty</code>) | [[:dv:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Maldivian language|Maldivian]]<br />(code: <code>dv</code>) | [[:dz:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Dzongkha|Dzongkha]]<br />(code: <code>dz</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ E |- | [[:ee:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Ewe language|Ewe]]<br />(code: <code>ee</code>) | [[:el:User:PK2/πρόχειρο|/sandbox]] in [[:en:Greek language|Greek]]<br />(code: <code>el</code>) | [[:eml:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Emilian–Romagnol|Emilian–Romagnol]]<br />(code: <code>eml</code>) | [[:en:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:English language|English]]<br />(code: <code>en</code>) | [[:eo:User:PK2/provejo|/sandbox]] in [[:en:Esperanto|Esperanto]]<br />(code: <code>eo</code>) | [[:es:User:PK2/Taller|/sandbox]] in [[:en:Spanish language|Spanish]]<br />(code: <code>es</code>) | [[:et:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Estonian language|Estonian]]<br />(code: <code>et</code>) | [[:eu:User:PK2/Proba orria|/sandbox]] in [[:en:Basque language|Basque]]<br />(code: <code>eu</code>) | [[:ext:User:PK2/obraol|/sandbox]] in [[:en:Extremaduran language|Extremaduran]]<br />(code: <code>ext</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ F |- | [[:fa:User:PK2/صفحه تمرین|/sandbox]] in [[:en:Persian language|Persian]]<br />(code: <code>fa</code>) | [[:fat:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Akan language|Akan]] ([[:en:Fante dialect|Fante]])<br />(code: <code>fat</code>) | [[:ff:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Fula language|Fula]]<br />(code: <code>ff</code>) | [[:fi:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Finnish language|Finnish]]<br />(code: <code>fi</code>) | [[:fiu-vro:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Võro language|Võro]]<br />(code: <code>fiu-vro</code>) | [[:fj:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Fijian language|Fijian]]<br />(code: <code>fj</code>) | [[:fo:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Faroese language|Faroese]]<br />(code: <code>fo</code>) |- | [[:fon:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Fon language|Fon]]<br />(code: <code>fon</code>) | [[:fr:User:PK2/Brouillon|/sandbox]] in [[:en:French language|French]]<br />(code: <code>fr</code>) | [[:frp:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Franco-Provençal|Franco-Provençal]]<br />(code: <code>frp</code>) | [[:frr:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:North Frisian language|North Frisian]]<br />(code: <code>frr</code>) | [[:fur:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Friulian language|Friulian]]<br />(code: <code>fur</code>) | [[:fy:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:West Frisian language|West Frisian]]<br />(code: <code>fy</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ G |- | [[:ga:User:PK2/Clár Dubh|/sandbox]] in [[:en:Irish language|Irish]]<br />(code: <code>ga</code>) | [[:gag:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Gagauz language|Gagauz]]<br />(code: <code>gag</code>) | [[:gan:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Gan Chinese|Gan Chinese]]<br />(code: <code>gan</code>) | [[:gcr:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:French Guianese Creole|French Guianese Creole]]<br />(code: <code>gcr</code>) | [[:gd:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Scottish Gaelic|Scottish Gaelic]]<br />(code: <code>gd</code>) | [[:gl:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Galician language|Galician]]<br />(code: <code>gl</code>) | [[:glk:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Gilaki language|Gilaki]]<br />(code: <code>glk</code>) | [[:gn:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Guarani language|Guarani]]<br />(code: <code>gn</code>) | [[:gom:User:PK2/proiogpan|/sandbox]] in [[:en:Konkani language|Konkani]] (Goan Konkani)<br />(code: <code>gom</code>) |- | [[:gor:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Gorontalo language|Gorontalo]]<br />(code: <code>gor</code>) | [[:got:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Gothic language|Gothic]]<br />(code: <code>got</code>) | [[:gpe:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Ghanaian Pidgin English|Ghanaian Pidgin English]]<br />(code: <code>gpe</code>) | [[:gu:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Gujarati language|Gujarati]]<br />(code: <code>gu</code>) | [[:guc:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Wayuu language|Wayuu]]<br />(code: <code>guc</code>) | [[:gur:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Farefare language|Farefare]]<br />(code: <code>gur</code>) | [[:guw:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Gun language|Gun]]<br />(code: <code>guw</code>) | [[:gv:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Manx language|Manx]]<br />(code: <code>gv</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ H |- | [[:ha:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Hausa language|Hausa]]<br />(code: <code>ha</code>) | [[:hak:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Hakka Chinese|Hakka Chinese]]<br />(code: <code>hak</code>) | [[:haw:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Hawaiian language|Hawaiian]]<br />(code: <code>haw</code>) | [[:he:User:PK2/טיוטה|/sandbox]] in [[:en:Hebrew language|Hebrew]]<br />(code: <code>he</code>) | [[:hi:User:PK2/प्रयोगपृष्ठ|/sandbox]] in [[:en:Hindi|Hindi]]<br />(code: <code>hi</code>) | [[:hif:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Fiji Hindi|Fiji Hindi]]<br />(code: <code>hif</code>) |- | [[:hr:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Croatian language|Croatian]]<br />(code: <code>hr</code>) | [[:hsb:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Upper Sorbian language|Upper Sorbian]]<br />(code: <code>hsb</code>) | [[:ht:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Haitian Creole|Haitian Creole]]<br />(code: <code>ht</code>) | [[:hu:User:PK2/próbalap|/sandbox]] in [[:en:Hungarian language|Hungarian]]<br />(code: <code>hu</code>) | [[:hy:User:PK2/Ավազարկղ|/sandbox]] in [[:en:Armenian language|Armenian]] ([[:en:Eastern Armenian|Eastern Armenian]])<br />(code: <code>hy</code>) | [[:hyw:User:PK2/Սեւագրութիւն|/sandbox]] in [[:en:Western Armenian|Western Armenian]]<br />(code: <code>hyw</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ I |- | [[:ia:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Interlingua|Interlingua]]<br />(code: <code>ia</code>) | [[:iba:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Iban language|Iban]]<br />(code: <code>iba</code>) | [[:id:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Indonesian language|Indonesian]]<br />(code: <code>id</code>) | [[:ie:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Interlingue|Interlingue]]<br />(code: <code>ie</code>) | [[:ig:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Igbo language|Igbo]]<br />(code: <code>ig</code>) | [[:igl:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Igala language|Igala]]<br />(code: <code>igl</code>) | [[:ik:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Iñupiaq language|Iñupiaq]]<br />(code: <code>ik</code>) | [[:ilo:User:PK2/pagipadasan|/sandbox]] in [[:en:Ilocano language|Ilocano]]<br />(code: <code>ilo</code>) | [[:inh:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Ingush language|Ingush]]<br />(code: <code>inh</code>) | [[:io:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Ido|Ido]]<br />(code: <code>io</code>) | [[:is:User:PK2/sandkassi|/sandbox]] in [[:en:Icelandic language|Icelandic]]<br />(code: <code>is</code>) | [[:it:User:PK2/Sandbox|/sandbox]] in [[:en:Italian language|Italian]]<br />(code: <code>it</code>) | [[:iu:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Inuktitut|Inuktitut]]<br />(code: <code>iu</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ J |- | [[:ja:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Japanese language|Japanese]]<br />(code: <code>ja</code>) | [[:jam:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Jamaican Patois|Jamaican Patois]]<br />(code: <code>jam</code>) | [[:jbo:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Lojban|Lojban]]<br />(code: <code>jbo</code>) | [[:jv:User:PK2/bak wedhi|/sandbox]] in [[:en:Javanese language|Javanese]]<br />(code: <code>jv</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ K |- | [[:ka:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Georgian language|Georgian]]<br />(code: <code>ka</code>) | [[:kaa:User:PK2/qaralama|/sandbox]] in [[:en:Karakalpak language|Karakalpak]]<br />(code: <code>kaa</code>) | [[:kab:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Kabyle language|Kabyle]]<br />(code: <code>kab</code>) | [[:kai:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Karai-karai|Karai-karai]]<br />(code: <code>kai</code>) | [[:kaj:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Jju language|Jju]]<br />(code: <code>kaj</code>) | [[:kbd:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Kabardian language|Kabardian]]<br />(code: <code>kbd</code>) | [[:kbp:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Kabiye language|Kabiye]]<br />(code: <code>kbp</code>) | [[:kcg:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Tyap|Tyap]]<br />(code: <code>kcg</code>) | [[:kg:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Kongo language|Kongo]]<br />(code: <code>kg</code>) | [[:kge:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Komering language|Komering]]<br />(code: <code>kge</code>) |- | [[:ki:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Kikuyu language|Kikuyu]]<br />(code: <code>ki</code>) | [[:kk:User:PK2/зертхана|/sandbox]] in [[:en:Kazakh language|Kazakh]]<br />(code: <code>kk</code>) | [[:km:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Khmer language|Khmer]]<br />(code: <code>km</code>) | [[:kn:User:PK2/ಪ್ರಯೋಗಪುಟ|/sandbox]] in [[:en:Kannada|Kannada]]<br />(code: <code>kn</code>) | [[:knc:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Central Kanuri|Central Kanuri]]<br />(code: <code>knc</code>) | [[:ko:User:PK2/연습장|/sandbox]] in [[:en:Korean language|Korean]]<br />(code: <code>ko</code>) | [[:koi:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Komi-Permyak language|Komi-Permyak]]<br />(code: <code>koi</code>) | [[:krc:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Karachay-Balkar|Karachay-Balkar]]<br />(code: <code>krc</code>) | [[:ks:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Kashmiri language|Kashmiri]]<br />(code: <code>ks</code>) | [[:ksh:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Ripuarian language|Ripuarian]]<br />(code: <code>ksh</code>) |- | [[:ku:User:PK2/ceribandin|/sandbox]] in [[:en:Kurdish language|Kurdish]] ([[:en:Kurmanji|Kurmanji]])<br />(code: <code>ku</code>) | [[:kus:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Kusaal language|Kusaal]]<br />(code: <code>kus</code>) | [[:kv:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Komi language|Komi]]<br />(code: <code>kv</code>) | [[:kw:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Cornish language|Cornish]]<br />(code: <code>kw</code>) | [[:ky:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Kyrgyz language|Kyrgyz]]<br />(code: <code>ky</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ L |- | [[:la:User:PK2/Harenarium|/sandbox]] in [[:en:Latin|Latin]]<br />(code: <code>la</code>) | [[:lad:User:PK2/Kutí de prova|/sandbox]] in [[:en:Judaeo-Spanish|Judaeo-Spanish]]<br />(code: <code>lad</code>) | [[:lb:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Luxembourgish|Luxembourgish]]<br />(code: <code>lb</code>) | [[:lbe:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Lak language|Lak]]<br />(code: <code>lbe</code>) | [[:lez:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Lezgian language|Lezgian]]<br />(code: <code>lez</code>) | [[:lfn:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Lingua Franca Nova|Lingua Franca Nova]]<br />(code: <code>lfn</code>) | [[:lg:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Luganda|Luganda]]<br />(code: <code>lg</code>) | [[:li:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Limburgish|Limburgish]]<br />(code: <code>li</code>) |- | [[:lij:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Ligurian language|Ligurian]]<br />(code: <code>lij</code>) | [[:lld:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Ladin language|Ladin]]<br />(code: <code>lld</code>) | [[:lmo:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Lombard language|Lombard]]<br />(code: <code>lmo</code>) | [[:ln:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Lingala|Lingala]]<br />(code: <code>ln</code>) | [[:lo:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Lao language|Lao]]<br />(code: <code>lo</code>) | [[:lt:User:PK2/juodraštis|/sandbox]] in [[:en:Lithuanian language|Lithuanian]]<br />(code: <code>lt</code>) | [[:ltg:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Latgalian language|Latgalian]]<br />(code: <code>ltg</code>) | [[:lv:User:PK2/Smilšu kaste|/sandbox]] in [[:en:Latvian language|Latvian]]<br />(code: <code>lv</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ M |- | [[:mad:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Madurese language|Madurese]]<br />(code: <code>mad</code>) | [[:mai:User:PK2/प्रयोगपृष्ठ|/sandbox]] in [[:en:Maithili language|Maithili]]<br />(code: <code>mai</code>) | [[:map-bms:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Javanese language|Javanese]] ([[:en:Banyumasan dialect|Banyumasan]])<br />(code: <code>map-bms</code>) | [[:mdf:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Moksha language|Moksha]]<br />(code: <code>mdf</code>) | [[:mg:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Malagasy language|Malagasy]]<br />(code: <code>mg</code>) | [[:mhr:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Meadow Mari language|Meadow Mari]]<br />(code: <code>mhr</code>) | [[:mi:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Māori language|Māori]]<br />(code: <code>mi</code>) | [[:min:User:PK2/bak kasiak|/sandbox]] in [[:en:Minangkabau language|Minangkabau]]<br />(code: <code>min</code>) |- | [[:mk:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Macedonian language|Macedonian]]<br />(code: <code>mk</code>) | [[:ml:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Malayalam|Malayalam]]<br />(code: <code>ml</code>) | [[:mn:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Mongolian language|Mongolian]]<br />(code: <code>mn</code>) | [[:mni:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Meitei language|Meitei]]<br />(code: <code>mni</code>) | [[:mnw:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Mon language|Mon]]<br />(code: <code>mnw</code>) | [[:m:mos:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Mooré|Mooré]]<br />(code: <code>mos</code>) | [[:mr:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Marathi language|Marathi]]<br />(code: <code>mr</code>) | [[:mrj:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Hill Mari language|Hill Mari]]<br />(code: <code>mrj</code>) |- | [[:ms:User:PK2/Kotak pasir|/sandbox]] in [[:en:Malay language|Malay]]<br />(code: <code>ms</code>) | [[:mt:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Maltese language|Maltese]]<br />(code: <code>mt</code>) | [[:mwl:User:PK2/Testes|/sandbox]] in [[:en:Mirandese language|Mirandese]]<br />(code: <code>mwl</code>) | [[:my:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Burmese language|Burmese]]<br />(code: <code>my</code>) | [[:myv:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Erzya language|Erzya]]<br />(code: <code>myv</code>) | [[:mzn:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Mazanderani language|Mazanderani]]<br />(code: <code>mzn</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ N |- | [[:nah:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Nahuatl|Nahuatl]]<br />(code: <code>nah</code>) | [[:nap:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Neapolitan language|Neapolitan]]<br />(code: <code>nap</code>) | [[:nds:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Low German|Low German]]<br />(code: <code>nds</code>) | [[:nds-nl:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Dutch Low Saxon|Dutch Low Saxon]]<br />(code: <code>nds-nl</code>) | [[:ne:User:PK2/प्रयोगस्थल|/sandbox]] in [[:en:Nepali language|Nepali]]<br />(code: <code>ne</code>) | [[:new:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Newar language|Newar]]<br />(code: <code>new</code>) | [[:nia:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Nias language|Nias]]<br />(code: <code>nia</code>) | [[:nl:User:PK2/Kladblok|/sandbox]] in [[:en:Dutch language|Dutch]]<br />(code: <code>nl</code>) | [[:nn:User:PK2/sandkasse|/sandbox]] in [[:en:Norwegian language|Norwegian]] ([[:en:Nynorsk|Nynorsk]])<br />(code: <code>nn</code>) |- | [[:no:User:PK2/sandkasse|/sandbox]] in [[:en:Norwegian language|Norwegian]] ([[:en:Bokmål|Bokmål]])<br />(code: <code>no</code>) | [[:nov:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Novial|Novial]]<br />(code: <code>nov</code>) | [[:nqo:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:N'Ko language|N'Ko]]<br />(code: <code>nqo</code>) | [[:nr:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Southern Ndebele language|Southern Ndebele]]<br />(code: <code>nr</code>) | [[:nrm:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Norman language|Norman]]<br />(code: <code>nrm</code>) | [[:nso:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Northern Sotho|Northern Sotho]]<br />(code: <code>nso</code>) | [[:nup:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Nupe language|Nupe]]<br />(code: <code>nup</code>) | [[:nv:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Navajo language|Navajo]]<br />(code: <code>nv</code>) | [[:ny:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Chewa language|Chewa]]<br />(code: <code>ny</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ O |- | [[:oc:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Occitan language|Occitan]]<br />(code: <code>oc</code>) | [[:olo:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Livvi-Karelian language|Livvi-Karelian]]<br />(code: <code>olo</code>) | [[:om:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Oromo language|Oromo]]<br />(code: <code>om</code>) | [[:or:User:PK2/ପରଖଘର|/sandbox]] in [[:en:Odia language|Odia]]<br />(code: <code>or</code>) | [[:os:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Ossetian language|Ossetian]]<br />(code: <code>os</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ P |- | [[:pa:User:PK2/ਕੱਚਾ ਖ਼ਾਕਾ|/sandbox]] in [[:en:Punjabi language|Punjabi]]<br />(code: <code>pa</code>) | [[:pag:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Pangasinan language|Pangasinan]]<br />(code: <code>pag</code>) | [[:pam:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Kapampangan language|Kapampangan]]<br />(code: <code>pam</code>) | [[:pap:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Papiamento|Papiamento]]<br />(code: <code>pap</code>) | [[:pcd:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Picard language|Picard]]<br />(code: <code>pcd</code>) | [[:pcm:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Nigerian Pidgin|Nigerian Pidgin]]<br />(code: <code>pcm</code>) | [[:pdc:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Pennsylvania Dutch language|Pennsylvania Dutch]]<br />(code: <code>pdc</code>) | [[:pfl:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Palatine German dialects|Palatine German]]<br />(code: <code>pfl</code>) | [[:pi:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Pali|Pali]]<br />(code: <code>pi</code>) |- | [[:pl:User:PK2/brudnopis|/sandbox]] in [[:en:Polish language|Polish]]<br />(code: <code>pl</code>) | [[:pms:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Piedmontese language|Piedmontese]]<br />(code: <code>pms</code>) | [[:pnb:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Punjabi language|Punjabi]] (Western Punjabi)<br />(code: <code>pnb</code>) | [[:pnt:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Pontic Greek|Pontic Greek]]<br />(code: <code>pnt</code>) | [[:ppl:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Nawat language|Nawat]]<br />(code: <code>ppl</code>) | [[:ps:User:PK2/ازمون‌مخ|/sandbox]] in [[:en:Pashto|Pashto]]<br />(code: <code>ps</code>) | [[:pt:User:PK2/Testes|/sandbox]] in [[:en:Portuguese language|Portuguese]]<br />(code: <code>pt</code>) | [[:pwn:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Paiwan language|Paiwan]]<br />(code: <code>pwn</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ Q |- | [[:qu:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Quechuan languages|Quechua]] ([[:en:Southern Quechua|Southern Quechua]])<br />(code: <code>qu</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ R |- | [[:rki:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Rakhine language|Rakhine]]<br />(code: <code>rki</code>) | [[:rm:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Romansh language|Romansh]]<br />(code: <code>rm</code>) | [[:rmy:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Romani language|Romani]] ([[:en:Vlax Romani language|Vlax Romani]])<br />(code: <code>rmy</code>) | [[:rn:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Kirundi|Kirundi]]<br />(code: <code>rn</code>) | [[:ro:User:PK2/teste|/sandbox]] in [[:en:Romanian language|Romanian]]<br />(code: <code>ro</code>) | [[:roa-rup:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Aromanian language|Aromanian]]<br />(code: <code>roa-rup</code>) |- | [[:roa-tara:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Neapolitan language|Neapolitan]] ([[:en:Tarantino dialect|Tarantino]])<br />(code: <code>roa-tara</code>) | [[:rsk:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Pannonian Rusyn|Pannonian Rusyn]]<br />(code: <code>rsk</code>) | [[:ru:User:PK2/Черновик|/sandbox]] in [[:en:Russian language|Russian]]<br />(code: <code>ru</code>) | [[:rue:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Rusyn language|Rusyn]]<br />(code: <code>rue</code>) | [[:rw:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Kinyarwanda|Kinyarwanda]]<br />(code: <code>rw</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ S |- | [[:sa:User:PK2/प्रयोगपृष्ठम्|/sandbox]] in [[:en:Sanskrit|Sanskrit]]<br />(code: <code>sa</code>) | [[:sah:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Yakut language|Yakut]]<br />(code: <code>sah</code>) | [[:sat:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Santali language|Santali]]<br />(code: <code>sat</code>) | [[:sc:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Sardinian language|Sardinian]]<br />(code: <code>sc</code>) | [[:scn:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Sicilian language|Sicilian]]<br />(code: <code>scn</code>) | [[:sco:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Scots language|Scots]]<br />(code: <code>sco</code>) | [[:sd:User:PK2/مشق پٽي|/sandbox]] in [[:en:Sindhi language|Sindhi]]<br />(code: <code>sd</code>) | [[:se:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Northern Sámi|Northern Sámi]]<br />(code: <code>se</code>) | [[:sg:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Sango language|Sango]]<br />(code: <code>sg</code>) | [[:sh:User:PK2/igralište|/sandbox]] in [[:en:Serbo-Croatian|Serbo-Croatian]]<br />(code: <code>sh</code>) | [[:shi:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Shilha language|Shilha]]<br />(code: <code>shi</code>) |- | [[:shn:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Shan language|Shan]]<br />(code: <code>shn</code>) | [[:si:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Sinhala language|Sinhala]]<br />(code: <code>si</code>) | [[:simple:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Basic English|Basic English]]<br />(code: <code>simple</code>) | [[:sk:User:PK2/pieskovisko|/sandbox]] in [[:en:Slovak language|Slovak]]<br />(code: <code>sk</code>) | [[:skr:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Saraiki language|Saraiki]]<br />(code: <code>skr</code>) | [[:sl:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Slovene language|Slovene]]<br />(code: <code>sl</code>) | [[:sm:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Samoan language|Samoan]]<br />(code: <code>sm</code>) | [[:smn:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Inari Sámi language|Inari Sámi]]<br />(code: <code>smn</code>) | [[:sn:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Shona language|Shona]]<br />(code: <code>sn</code>) | [[:so:User:PK2/Bacaadka|/sandbox]] in [[:en:Somali language|Somali]]<br />(code: <code>so</code>) | [[:sq:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Albanian language|Albanian]]<br />(code: <code>sq</code>) |- | [[:sr:User:PK2/песак|/sandbox]] in [[:en:Serbian language|Serbian]]<br />(code: <code>sr</code>) | [[:srn:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Sranan Tongo|Sranan Tongo]]<br />(code: <code>srn</code>) | [[:ss:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Swazi language|Swazi]]<br />(code: <code>ss</code>) | [[:st:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Sotho language|Sotho]]<br />(code: <code>st</code>) | [[:stq:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Saterland Frisian language|Saterland Frisian]]<br />(code: <code>stq</code>) | [[:su:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Sundanese language|Sundanese]]<br />(code: <code>su</code>) | [[:sv:User:PK2/sandlåda|/sandbox]] in [[:en:Swedish language|Swedish]]<br />(code: <code>sv</code>) | [[:sw:User:PK2/ukurasa wa majaribio|/sandbox]] in [[:en:Swahili language|Swahili]]<br />(code: <code>sw</code>) | [[:syl:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Sylheti language|Sylheti]]<br />(code: <code>syl</code>) | [[:szl:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Silesian language|Silesian]]<br />(code: <code>szl</code>) | [[:szy:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Sakizaya language|Sakizaya]]<br />(code: <code>szy</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ T |- | [[:ta:User:PK2/மணல்தொட்டி|/sandbox]] in [[:en:Tamil language|Tamil]]<br />(code: <code>ta</code>) | [[:tay:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Atayal language|Atayal]]<br />(code: <code>tay</code>) | [[:tcy:User:PK2/ಕಲ್ಪುನ ಕಳ|/sandbox]] in [[:en:Tulu language|Tulu]]<br />(code: <code>tcy</code>) | [[:tdd:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Tai Nuea language|Tai Nuea]]<br />(code: <code>tdd</code>) | [[:te:User:PK2/ప్రయోగశాల|/sandbox]] in [[:en:Telugu language|Telugu]]<br />(code: <code>te</code>) | [[:tet:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Tetum language|Tetum]]<br />(code: <code>tet</code>) | [[:tg:User:PK2/Сиёҳнавис|/sandbox]] in [[:en:Tajik language|Tajik]]<br />(code: <code>tg</code>) | [[:th:User:PK2/ทดลองเขียน|/sandbox]] in [[:en:Thai language|Thai]]<br />(code: <code>th</code>) | [[:ti:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Tigrinya language|Tigrinya]]<br />(code: <code>ti</code>) | [[:tig:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Tigre language|Tigre]]<br />(code: <code>tig</code>) | [[:tk:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Turkmen language|Turkmen]]<br />(code: <code>tk</code>) |- | [[:tl:User:PK2/burador|/sandbox]] in [[:en:Tagalog language|Tagalog]]<br />(code: <code>tl</code>) | [[:tly:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Talysh language|Talysh]]<br />(code: <code>tly</code>) | [[:tn:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Tswana language|Tswana]]<br />(code: <code>tn</code>) | [[:to:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Tongan language|Tongan]]<br />(code: <code>to</code>) | [[:tok:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Toki Pona|Toki Pona]]<br />(code: <code>tok</code>) | [[:tpi:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Tok Pisin|Tok Pisin]]<br />(code: <code>tpi</code>) | [[:tr:User:PK2/deneme tahtası|/sandbox]] in [[:en:Turkish language|Turkish]]<br />(code: <code>tr</code>) | [[:trv:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Seediq language|Seediq]]<br />(code: <code>trv</code>) | [[:ts:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Tsonga language|Tsonga]]<br />(code: <code>ts</code>) | [[:tt:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Tatar language|Tatar]]<br />(code: <code>tt</code>) | [[:tum:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Tumbuka language|Tumbuka]]<br />(code: <code>tum</code>) |- | [[:tw:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Akan language|Akan]] (Twi)<br />(code: <code>tw</code>) | [[:ty:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Tahitian language|Tahitian]]<br />(code: <code>ty</code>) | [[:tyv:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Tuvan language|Tuvan]]<br />(code: <code>tyv</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ U |- | [[:udm:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Udmurt language|Udmurt]]<br />(code: <code>udm</code>) | [[:ug:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Uyghur language|Uyghur]]<br />(code: <code>ug</code>) | [[:uk:User:PK2/Чернетка|/sandbox]] in [[:en:Ukrainian language|Ukrainian]]<br />(code: <code>uk</code>) | [[:ur:User:PK2/تختۂ مشق|/sandbox]] in [[:en:Urdu|Urdu]]<br />(code: <code>ur</code>) | [[:uz:User:PK2/qumloq|/sandbox]] in [[:en:Uzbek language|Uzbek]]<br />(code: <code>uz</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ V |- | [[:ve:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Venda language|Venda]]<br />(code: <code>ve</code>) | [[:vec:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Venetian language|Venetian]]<br />(code: <code>vec</code>) | [[:vep:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Veps language|Veps]]<br />(code: <code>vep</code>) | [[:vi:User:PK2/nháp|/sandbox]] in [[:en:Vietnamese language|Vietnamese]]<br />(code: <code>vi</code>) | [[:vls:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:West Flemish|West Flemish]]<br />(code: <code>vls</code>) | [[:vo:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Volapük|Volapük]]<br />(code: <code>vo</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ W |- | [[:wa:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Walloon language|Walloon]]<br />(code: <code>wa</code>) | [[:war:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Waray language|Waray]]<br />(code: <code>war</code>) | [[:wo:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Wolof language|Wolof]]<br />(code: <code>wo</code>) | [[:wuu:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Wu Chinese|Wu Chinese]]<br />(code: <code>wuu</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ X |- | [[:xal:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Oirat language|Oirat]] ([[:en:Kalmyk Oirat|Kalmyk Oirat]])<br />(code: <code>xal</code>) | [[:xh:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Xhosa language|Xhosa]]<br />(code: <code>xh</code>) | [[:xmf:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Mingrelian language|Mingrelian]]<br />(code: <code>xmf</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ Y |- | [[:yi:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Yiddish|Yiddish]]<br />(code: <code>yi</code>) | [[:yo:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Yoruba language|Yoruba]]<br />(code: <code>yo</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ Z |- | [[:za:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Zhuang languages|Zhuang]] ([[:en:Standard Zhuang|Standard Zhuang]])<br />(code: <code>za</code>) | [[:zea:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Zeelandic|Zeelandic]]<br />(code: <code>zea</code>) | [[:zgh:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Standard Moroccan Amazigh|Standard Moroccan Amazigh]]<br />(code: <code>zgh</code>) | [[:zh:User:PK2/沙盒|/sandbox]] in [[:en:Chinese language|Chinese]] ([[:en:Mandarin Chinese|Mandarin Chinese]])<br />(code: <code>zh</code>) | [[:zh-classical:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Classical Chinese|Classical Chinese]]<br />(code: <code>zh-classical</code>) | [[:zh-min-nan:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Southern Min|Southern Min]]<br />(code: <code>zh-min-nan</code>) | [[:zh-yue:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Cantonese|Cantonese]]<br />(code: <code>zh-yue</code>) | [[:zu:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Zulu language|Zulu]]<br />(code: <code>zu</code>) |} 9rrq92fa0dpu0tuar8x7rua8sokuiy4 4 30730 252079 252035 2026-06-01T13:22:43Z ShahenWasHere 140 /* Ստեղծել */ 252079 wikitext text/x-wiki == Ստեղծել == # [[Ակնեզ Մօ]] - [[:en:Agnez Mo]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 11:35, 16 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Անկուն]] - [[:en:Anggun]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 12:58, 16 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Սարա Պեռնար]] - [[:en:Sarah Bernhardt]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:54, 30 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Սոնիա Կանտի]] - [[:en:Sonia Gandhi]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 14:39, 23 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Քլոտիա Գարտինալէ]] - [[:en:Claudia Cardinale]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Ֆետերիքա Մողերինի]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 11:53, 24 Մարտ 2026 (UTC) # [[Մարլին Տիթրիք]] - [[:en:Marlene Dietrich]], --[[Մասնակից:ShahenWasHere|ShahenWasHere]] ([[Մասնակցի քննարկում:ShahenWasHere|քննարկում]]) 19:29, 31 Մայիս 2026 (UTC) # [[Տեպի Ռէյնոլծ]] - [[:en:Debbie Reynolds]], --[[Մասնակից:ShahenWasHere|ShahenWasHere]] ([[Մասնակցի քննարկում:ShahenWasHere|քննարկում]]) 19:29, 31 Մայիս 2026 (UTC)''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Ճուտի Կարլընտ]] - [[:en:Judy Garland]], --[[Մասնակից:ShahenWasHere|ShahenWasHere]] ([[Մասնակցի քննարկում:ShahenWasHere|քննարկում]]) 19:29, 31 Մայիս 2026 (UTC) # [[Աննա Նեթրեպքօ]] - [[:en:Anna Netrebko]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:12, 16 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Անն Իտալկօ]] - [[:en:Anne Hidalgo]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Ակնես Քալամար]] - [[:en:Agnès Callamard]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:59, 30 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Մուրասաքի Շիքիպու]] - [[:en:Murasaki Shikibu]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 15:10, 23 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Հիլըրի Քլինթըն]] - [[:en:Hillary Clinton]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Ռոզա Լիւքսեմպուրկ]] - [[:en:Rosa Luxemburg]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Ճէյն Օսթըն]] - [[:en:Jane Austen]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Մերի Ուոլսթոնքրաֆթ]] - [[:en:Mary Wollstonecraft]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Մերի Շելլի]] - [[:en:Mary Shelley]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:47, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)--'' # [[Ճոան Պաէզ]] - [[:en:Joan Baez]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:13, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Մարիլին Մոնրօ]] - [[:en:Marilyn Monroe]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Ճուլիա Ռոպըրթս]] - [[:en:Julia Roberts]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Շթեֆի Կրաֆ]] - [[:en:Steffi Graf]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 09:44, 25 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Սիմոն Տը Պուվուար]] - [[:en:Simone de Beauvoir]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 09:39, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Պենազիր Պութօ]] - [[:en:Benazir Bhutto]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Աւրիլ Հէյնզ]] - [[:en:Avril Haines]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:13, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Ուիթնի Հիուսթըն]] - [[:en:Whitney Houston]] # [[Թերեզա Մէյ]] - [[:en:Theresa May]], --[[Մասնակից:L0l1g2|L0l1g2]] ([[Մասնակցի քննարկում:L0l1g2|քննարկում]]) 21:24, 27 Մարտ 2026 (UTC) # [[Կրեթա Թունպըրկ]] - [[:en:Greta Thunberg]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:53, 17 Մարտ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Սելենա]] - [[:en:Selena]] # [[Ուրսուլա ֆոն տեր Լայըն]] - [[:en:Ursula von der Leyen]], --[[Մասնակից:L0l1g2|L0l1g2]] ([[Մասնակցի քննարկում:L0l1g2|քննարկում]]) 21:24, 27 Մարտ 2026 (UTC) # [[Սերենա Ուիլիըմզ]] - [[:en:Serena Williams]] # [[Պրիթնի Սփիրզ]] - [[:en:Britney Spears]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Քլաուտիա Սէյինպաում]] - [[:en:Claudia Sheinbaum]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Ճորճիա Մելոնի]] - [[:en:Giorgia Meloni]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:37, 20 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Մարիա Զախարովա]] - [[:en:Maria Zakharova]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:50, 22 Մարտ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Նուր Ալ-Հուսէյն]] - [[:en:Queen Noor of Jordan]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Վիքթորիա Պեքհամ]] - [[:en:Victoria Beckham]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Նիքոլ Քիտմըն]] - [[:en:Nicole Kidman]] # [[Օփրա Ուինֆրի]] - [[:en:Oprah Winfrey]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Պրիժիթ Մաքրոն]] - [[:en:Brigitte Macron]], --[[Մասնակից:ShahenWasHere|ShahenWasHere]] ([[Մասնակցի քննարկում:ShahenWasHere|քննարկում]]) 20:51, 31 Մայիս 2026 (UTC) # [[Մոնիքա Պելուչի]] - [[:en:Monica Bellucci]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Հալի Պերի]] - [[:en:Halle Berry]] # [[Օտրի Ազուլէ]] - [[:en:Audrey Azoulay]] # [[Մելանիա Թրամփ]] - [[:en:Melania Trump]] # [[Մարիա Շարափովա]] - [[:en:Maria Sharapova]] # [[Նաթալի Փորթմըն]] - [[:en:Natalie Portman]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 11:21, 15 Ապրիլ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Սանտրա Պուլլոք]] - [[:en:Sandra Bullock]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Հերթա Միւլըր]] - [[:en:Herta Müller]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Մերի Ճաքսոն]] - [[:en:Mary Jackson (engineer)]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Սառա]] - [[:en:Sarah]] # [[Քլեր Ատամզ]] - [[:en:Claire Adams]] # [[Պելլա Հատիտ]] - [[:en:Bella Hadid]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 10:06, 13 Մայիս 2026 (UTC)'' # [[Քամալա Հարիս]] - [[:en:Kamala Harris]] # [[Մատոննա]] - [[:en:Madonna]] # [[Սառա Շահի]] - [[:en:Sarah Shahi]] # [[Ալիս Սթոն Պլաքուէլ]] - [[:en:Alice Stone Blackwell]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Լիւսի Սթոն]] - [[:en:Lucy Stone]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:13, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Քաթրին Քլարք]] - [[:en:Katherine Clark]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:13, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Եսթեր]] - [[:en:Esther]] # [[Ռեպեքա (աստուածաշնչական կերպար)]] - [[:en:Rebecca (biblical figure)]] # [[Պարպարա Սամփսըն]] - [[:en:Barbara Sampson]] # [[Պարպարա]] - [[:en:Barbara]] # [[Աննա Փաուլա տոս Սանթոշ]] - [[:en:Ana Paula dos Santos]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Շանթալ Պիա]] - [[:en:Chantal Biya]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Հինտա Տէպայ Իթնօ]] - [[:en:Hinda Déby Itno]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Սառա Նազարպայեւա ]] - [[:en:Sara Nazarbayeva]] # [[Անկելա Մերքել]] - [[:en:Angela Merkel]] # [[Ռի Սոլ-ճու]] - [[:en:Ri Sol-ju]] # [[Թաթիանա Քարիմովա]] - [[:en:Tatyana Karimova]] # [[Սիլիա Ֆլորես]] - [[:en:Cilia Flores]] # [[Կրէյս Մուկապէ]] - [[:en:Grace Mugabe]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Մերի Փիքֆըրտ]] - [[:en:Mary Pickford]] # [[Մէյ Ուեսթ]] - [[:en:Mae West]] # [[Ճէյն Ֆոնտա]] - [[:en:Jane Fonda]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Սինտի Քրաուֆորտ]] - [[:en:Cindy Crawford]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Լիզ Թրաս]] - [[:en:Liz Truss]] # [[Սուելա Պրէյվըրմեն]] - [[:en:Suella Braverman]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Շէյք Հասինա]] - [[:en:Sheikh Hasina]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Նաոմի Քեմփպըլ]] - [[:en:Naomi Campbell]] # [[Օպրի Փլազա]] - [[:en:Aubrey Plaza]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Շարլիզ Թերոն ]] - [[:en:Charlize Theron]] # [[Կոլտա Մէյր]] - [[:en:Golda Meir]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Ժիզել Պիւնտհեն]] - [[:en:Gisele Bündchen]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Քամերոն Տիազ]] - [[:en:Cameron Diaz]] # [[Փենելոփէ Քրուզ]] - [[:en:Penélope Cruz]] # [[Կրէյս Քելի]] - [[:en:Grace Kelly]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Էլինոր Ռուզվելթ]] - [[:en:Eleanor Roosevelt]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Քարլա Պրունի]] - [[:en:Carla Bruni]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Էվա Փերոն]] - [[:en:Eva Perón]] # [[Իմելտա Մարքոս]] - [[:en:Imelda Marcos]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Միշէլ Օպամա]] - [[:en:Միշէլ Օպամա]] # [[Ճէյն Ատամս]] - [[:en:Jane Addams]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 16:39, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Նատիա Մուրատ]] - [[:en:Nadia Murad]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Լամիէ Աճի Պաշար]] - [[:en:Lamiya Haji Bashar]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Պեթի Ուիլիամս]] - [[:en:Betty Williams]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Օլկա Թոկարչուկ]] - [[:en:Olga Tokarczuk]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Կերթի Գորի]] - [[:en:Gerty Cori]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Տորոթի Սաթոն]] - ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Կերթրուտ Պել]] - ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:46, 16 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Ճեն Փսաքի]] - ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 19:57, 20 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Մերի Փիքֆորտ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 11:57, 30 Մարտ 2026 (UTC) # [[Ճիւլի Անտրիւս]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:00, 30 Մարտ 2026 (UTC) # [[Սիրիմաւօ Պանտարանայքէ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:01, 30 Մարտ 2026 (UTC) # [[Իզապէլ Փերոն]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:05, 30 Մարտ 2026 (UTC) # [[Քլարա Ցեթքին]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 14:05, 6 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Քեթլին Քենետի]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:26, 7 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Քեթրին Հեփպըրն]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:23, 7 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Ուաֆա Սլէյման]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 14:07, 9 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Պել Պոյտ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:16, 13 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Մարիա Քորինա Մաչատօ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:37, 20 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Ա­տա Եո­նաթ|Ատա Եոնաթ‎]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:24, 22 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Գայիանէ Ջաղացպանեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:50, 22 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Աննա Թիխօ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 17:21, 22 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Ամալ Խալիլ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 09:32, 5 Մայիս 2026 (UTC) # [[Լիլի Էլըն]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 14:09, 5 Մայիս 2026 (UTC) # [[Փաս Վեկա]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 08:47, 6 Մայիս 2026 (UTC) # [[Եաէլ Պրաուն-Փիվէ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 15:40, 13 Մայիս 2026 (UTC) # [[Էշլի Փարքըր]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 14:08, 20 Մայիս 2026 (UTC) # [[Էշլի Պարթի]] # [[Հաթշեփսութ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 18:43, 25 Մայիս 2026 (UTC) # [[Նատիա Պուլանժէ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 14:53, 26 Մայիս 2026 (UTC) # [[The Supremes]] - [[:en:The Supremes]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:34, 29 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Ալիս Կրիֆիթ Քար]] - [[:en:Alice Griffith Carr]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Սոֆիա Լորեն]] - [[:en:Sophia Loren]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Ճինա Լոլոպրիճիթա]] - [[:en:Gina Lollobrigida]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Կանացի Արուեստի Ազգային Թանգարան]] --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 05:36, 23 Մարտ 2026 (UTC)]] # [[Կանացիակերպ աղամաններ]] --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 07:01, 23 Մարտ 2026 (UTC)]] # [[Թուլիփ Ճոշի]] - [[:en:Tulip Joshi]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 19:07, 26 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Մարինելա]] - , ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 15:44, 31 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Սոֆիա Վեպօ]] - , ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 16:38, 31 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Վենիւս Ուիլիըմս]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 05:42, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)]] # [[Քոլեթ Խուրի]] - [[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:09, 11 Ապրիլ 2026 (UTC)]] # [[Անտիղոնի Մեթաքսա Գրոնտիրա]] - , ''[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:46, 20 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Փինելոբի Տելթա]] - , ''[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:46, 20 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Էրսի]] - [[:en:Herse (daughter of Cecrops)]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 16:10, 22 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Նեմեսիս]] - ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 16:10, 22 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Աթինա]] - ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 16:10, 22 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Պլանքա Մաթրակի]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:09, 3 Մայիս 2026 (UTC) # [[Մարի Անթուանէթ]] - --[[Մասնակից:NataliEkiz|NataliEkiz]] ([[Մասնակցի քննարկում:NataliEkiz|քննարկում]]) 17:11, 4 Մայիս 2026 (UTC) # [[Ռոպերթա Մեձոլա]] - --[[Մասնակից:NataliEkiz|NataliEkiz]] ([[Մասնակցի քննարկում:NataliEkiz|քննարկում]]) 17:11, 4 Մայիս 2026 (UTC) # [[Թագուհի Եղիսաբէթ Ա]] - --[[Մասնակից:NataliEkiz|NataliEkiz]] ([[Մասնակցի քննարկում:NataliEkiz|քննարկում]]) 17:11, 4 Մայիս 2026 (UTC) # [[Էլիզապէթ Պլաքուէլ]] - ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 15:19, 7 Մայիս 2026 (UTC)'' # [[Մարիա Գալաս ]] - ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 19:09, 14 Մայիս 2026 (UTC)'' # [[Մարիքա Գոթոբուլի ]] - ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:52, 17 Մայիս 2026 (UTC)--'' # [[Պլանշ Նորթոն ]] - ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:52, 17 Մայիս 2026 (UTC)'' # [[Քորազոն Ագինօ]] - ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:52, 17 Մայիս 2026 (UTC)'' # [[Տիմիթրա]] - ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 17:43, 18 Մայիս 2026 (UTC)'' # [[Բերսեֆոնի]] - ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 15:31, 19 Մայիս 2026 (UTC)'' # [[Աքթա Ճիպրին Աայ]] - ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 16:06, 22 Մայիս 2026 (UTC)'' # [[Սուզան Պ․ Անթոնի]] - ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 16:06, 22 Մայիս 2026 (UTC)'' # [[Էվրիֆաէսա]] - ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 16:06, 22 Մայիս 2026 (UTC)'' # [[Շիքակոյէն հօրաքոյրը]] - ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 16:06, 22 Մայիս 2026 (UTC)'' # [[Միրես]] - ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 16:06, 22 Մայիս 2026 (UTC)'' # [[Աթրոփոս]] - ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 16:06, 22 Մայիս 2026 (UTC)'' # [[Գլոթօ]] - ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 16:06, 22 Մայիս 2026 (UTC)'' # [[Լահեսիս]] - ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 16:06, 22 Մայիս 2026 (UTC)'' # [[Նիքս]] - ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 16:06, 22 Մայիս 2026 (UTC)'' # [[Անակի]] - ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 16:06, 22 Մայիս 2026 (UTC)'' # [[Ասթրէա]] - ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 16:06, 22 Մայիս 2026 (UTC)'' # [[Դիքի]] - ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 16:06, 22 Մայիս 2026 (UTC)'' # [[Իրինի]] - ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 16:06, 22 Մայիս 2026 (UTC)'' # [[Թիհի]] - ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 16:06, 22 Մայիս 2026 (UTC)'' # [[Սելինի]] - ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 16:06, 22 Մայիս 2026 (UTC)'' # [[Էսթիա]] - ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 16:06, 22 Մայիս 2026 (UTC)'' # [[Էքաթի]] - ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 16:09, 23 Մայիս 2026 (UTC)'' # [[Ամալթիա]] - ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 16:09, 23 Մայիս 2026 (UTC)'' # [[Օգէանիդես]] - ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 16:09, 23 Մայիս 2026 (UTC)'' # [[Խարիթես]] - ''---[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 16:09, 23 Մայիս 2026 (UTC)'' # [[Էդեսիա]] - ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:56, 24 Մայիս 2026 (UTC)'' # [[Իրիս]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:17, 26 Մայիս 2026 (UTC) # [[Էսբերիդես]]--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 13:38, 27 Մայիս 2026 (UTC)]] # [[Էսբերիդա ]] - ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 13:38, 27 Մայիս 2026 (UTC)'' # [[Թեմիս]] - ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 13:38, 27 Մայիս 2026 (UTC)'' # [[Օրես]] - ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 13:38, 27 Մայիս 2026 (UTC)'' # [[Էոս]] - ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 13:38, 27 Մայիս 2026 (UTC)'' # [[Բանդիա]] - ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 13:38, 27 Մայիս 2026 (UTC)'' # [[Արեթուսա]] - ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 13:38, 27 Մայիս 2026 (UTC)'' # [[Նայադես]] - ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 13:38, 27 Մայիս 2026 (UTC)'' # [[Էղլի]] - ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 13:38, 27 Մայիս 2026 (UTC)'' # [[Իլիադես]] - ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 13:38, 27 Մայիս 2026 (UTC)'' # [[Դանայիդես]] - ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 13:38, 27 Մայիս 2026 (UTC)'' # [[Աղլայիա]] - ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 13:38, 27 Մայիս 2026 (UTC)'' # [[Էֆրոսինի]] - ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 13:38, 27 Մայիս 2026 (UTC)'' # [[Թալիա]] - ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 13:38, 27 Մայիս 2026 (UTC)'' # [[Գլիօ]] - ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 13:38, 27 Մայիս 2026 (UTC)'' # [[Մնիմոսինի]] - ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 13:38, 27 Մայիս 2026 (UTC)'' # [[Մնիմի]] - ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 13:38, 27 Մայիս 2026 (UTC)'' # [[Լիթի]] - ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 13:38, 27 Մայիս 2026 (UTC)'' # [[Էրիս]] - ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 13:38, 27 Մայիս 2026 (UTC)'' # [[Արմոնիա]] - ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 13:38, 27 Մայիս 2026 (UTC)'' # [[Աբաթի]] - ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 13:38, 27 Մայիս 2026 (UTC)'' # [[Սթիղա]] - ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 13:38, 27 Մայիս 2026 (UTC)'' # [[Ադրասթիա]] - ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 13:38, 27 Մայիս 2026 (UTC)'' #[[Էրինիես]] - ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 13:38, 27 Մայիս 2026 (UTC)'' # [[Էվնոմիա]] - ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:03, 27 Մայիս 2026 (UTC)'' # [[Էվրինոմի]] - ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:30, 27 Մայիս 2026 (UTC)'' # [[Ֆիվի]] - ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:03, 27 Մայիս 2026 (UTC)'' # [[Էլեֆանտիդա]] - ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:03, 27 Մայիս 2026 (UTC)'' #[[Էրսի]] - ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:03, 27 Մայիս 2026 (UTC)'' # [[Գրինօ]] - ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:03, 27 Մայիս 2026 (UTC)'' # [[Բոլիքսօ]] - ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:03, 27 Մայիս 2026 (UTC)'' # [[Ամիմօնի]] - ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:03, 27 Մայիս 2026 (UTC)'' #[[Իօ]] - ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:03, 27 Մայիս 2026 (UTC)'' # [[Աւքսօ]] - ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:03, 27 Մայիս 2026 (UTC)'' # [[Իղեմոնի]] - ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:03, 27 Մայիս 2026 (UTC)'' # [[Բասիթէա]] - ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:03, 27 Մայիս 2026 (UTC)'' # [[Գիրգի]] - ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:03, 27 Մայիս 2026 (UTC)'' #[[Իմերա]] - ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:03, 27 Մայիս 2026 (UTC)'' # [[Ամֆիթրիթի]] - ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:03, 27 Մայիս 2026 (UTC)'' # [[Գիրես]] - ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:03, 27 Մայիս 2026 (UTC)'' # [[Ամիմօնի]] - ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:03, 27 Մայիս 2026 (UTC)'' #[[Օյզիս]] - ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:03, 27 Մայիս 2026 (UTC)'' # [[Ֆիլոթիս]] - ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:03, 27 Մայիս 2026 (UTC)'' # [[Արբիիես]] - ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:03, 27 Մայիս 2026 (UTC)'' #[[Դիօնի]] - ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:03, 27 Մայիս 2026 (UTC)'' # [[Էխիդնա]] - ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:03, 27 Մայիս 2026 (UTC)'' # [[Լեֆգիփի]] - # [[Եադես]] - ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:03, 27 Մայիս 2026 (UTC)'' #[[Ասթերիա]] # [[Նիովի]] #[[Ղրէես]] - ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:03, 27 Մայիս 2026 (UTC)'' #[[Գիթօ]] # [[Նիմֆես]] - ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:03, 27 Մայիս 2026 (UTC)'' #[[Իոնիդես]] - ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:03, 27 Մայիս 2026 (UTC)'' #[[Բլիադես]] - ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:03, 27 Մայիս 2026 (UTC)'' #[[Մէա]] #[[Թալասա]] #[[Էրիթիա]] #[[Դորիդա]] #[[Նիրիիդես]] - ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 15:57, 27 Մայիս 2026 (UTC)'' #[[Արիադնի]] - ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 16:24, 27 Մայիս 2026 (UTC)'' #[[Խիմէրա]] - ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 16:28, 27 Մայիս 2026 (UTC)'' #[[Գլիմենի]] #[[Ամիմոնի]] #[[Իօ]] - ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 17:02, 27 Մայիս 2026 (UTC)'' #[[Գլիթէմնիսթրա]] - ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 15:37, 28 Մայիս 2026 (UTC)'' #[[Իլեքթրա]] - ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 15:37, 28 Մայիս 2026 (UTC)'' #[[Իֆիղենիա]] - ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 15:37, 28 Մայիս 2026 (UTC)'' #[[Բասիֆայի]] - ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 18:04, 30 Մայիս 2026 (UTC)'' # === Հայ Կանայք === # [[Կրեթա Վարդանեան]] - [[:en:Greta Vardanyan]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 12:06, 18 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Ատելիա Պետրոսեան]] - [[:en:Adeliia Petrosian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 12:07, 18 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Քլարա Աբգար]] - [[:en:Clara Abkar]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 11:35, 19 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Կարինէ Ասլամազեան]] - [[:en:Karine Aslamazyan]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:22, 23 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Սոնա Մովսէսեան]] - [[:en:Sona Movsesian]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:22, 23 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Ալիս Փանիկեան]] - [[:en:Alice Panikian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:10, 19 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Լոռի Հայթայեան]] - [[:en:Laury Haytayan]] # [[Վարդուհի Խաչատրեան (օփերայի երգչուհի)]] - [[:hy:Վարդուհի Խաչատրյան (օպերային երգչուհի)]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:11, 19 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Մարիա Նալպանտեան]] - [[:en:Maria Nalbandian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:11, 19 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Նուրհան]] - [[:en:Nourhanne]] # [[Նորա Գէորգեան]] - [[:en:Noura Kevorkian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:12, 19 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Մարիամ Նուր]] - [[:en:Mariam Nour]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:13, 19 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Ալինա Մնացականեան]] - [[:en:Alina Mnatsakanian]] # [[Կրեթա Թասլաքեան]] - [[:en:Gretta Taslakian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:13, 19 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Կլատիս Պերեճիքլեան]] - [[:en:Gladys Berejiklian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:14, 19 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Քաթրին Ռոպ-Կրիյէ]] - [[:en:Catherine Robbe-Grillet]] # [[Մարիաննա Շիրինեան]] - [[:en:Marianna Shirinyan]] # [[Նինա Պէրպէրովա]] - [[:en:Nina Berberova]] # [[Նարինէ Սիմոնեան]] - [[:en:Nariné Simonian]] # [[Աննա Կասեան]] - [[:en:Anna Kasyan]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 12:52, 21 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Հիլտա Չոպոյեան]] - [[:en:Hilda Tchoboian]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:55, 24 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Սառա Թանզիլլի]] - [[:en:Sarah Tanzilli]] # [[Քարինա Ազնաւուրեան]] - [[:en:Karina Aznavourian]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:05, 24 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Թամարա Խանըմ]] - [[:en:Tamara Khanum]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 20:03, 26 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Երանուհի Ասլամազեան]] - [[:en:Eranuhi Aslamazyan]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 14:22, 21 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Ճեքի Ղազարեան]] - [[:en:Jackie Kazarian]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:48, 24 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Սոնիա Պալասանեան]] - [[:en:Սոնիա Պալասանեան]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 11:33, 20 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Տաթեւ Չախեան]] - [[:en:Tatev Chakhian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 11:32, 20 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Նելլի Դանիէլեան]] - [[:en:Nelly Danielyan]] # [[Հուրի Պէրպէրեան]] - ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 19:00, 16 Մարտ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Նարինէ Աղբալեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 18:55, 25 Մարտ 2026 (UTC) # [[Կարինէ Ռաֆայէլեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 08:57, 30 Մարտ 2026 (UTC) # [[Սեւան Նագգաշեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 17:59, 6 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Սիրան Աւետիսեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 15:53, 7 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Աննա Արզումանեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:30, 7 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Ռայա Նազարեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 09:38, 8 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Անահիտ Ղուկասեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 09:09, 13 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Մաթա Հարի]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 15:07, 13 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Վարդուհի Քալանթար]] - , ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 09:07, 25 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Քնար Սվաճեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:16, 15 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Վարդիթեր Ֆելէկեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:58, 17 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Նորա Պայրագտարեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 10:46, 20 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Մարօ Երզնկեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 18:44, 21 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Լիա Օսիպեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:26, 22 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Արմինիա Պապայեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 21:05, 22 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Յասմիկ Տոլմաճեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 07:55, 13 Մայիս 2026 (UTC) # [[Աննա Աղաճանեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 09:54, 13 Մայիս 2026 (UTC) # [[Լուսինէ Թովմասեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:07, 13 Մայիս 2026 (UTC) # [[Գոհար Յարութիւնեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:41, 13 Մայիս 2026 (UTC) # [[Նատին Այուպ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 17:20, 14 Մայիս 2026 (UTC) # [[Ալիս Մանուկեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:31, 22 Մայիս 2026 (UTC) # [[Երատօ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 08:28, 26 Մայիս 2026 (UTC) # [[Արմինէ Յովհաննիսեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 11:24, 26 Մայիս 2026 (UTC) # [[Կեդրոնական բանտի կիներուն բաժինը]] - ,--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 09:07, 25 Մարտ 2026 (UTC) # [[Լիւսի Աշճեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 23:35, 27 Մարտ 2026 (UTC) # [[Եւա Պեկլարեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 23:37, 27 Մարտ 2026 (UTC) # [[Ռէյչըլ Գաբրիէլեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 23:38, 27 Մարտ 2026 (UTC) # [[Յասմիկ Չարենց]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 1 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Անահիտ Չարենց]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:14, 1 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Իզապելլա Չարենց]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:17, 1 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Էլէն Ասատրեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:17, 1 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Նունէ Հայրապետեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:19, 1 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Էմմա Նահապետեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:19, 1 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Վարսէն Աղաբեկեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:19, 1 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Արմինէ Անտա]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Աստղիկ Գէորգեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Այտա Գիւմրեցի]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Ռուզաննա Դանիէլեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Զուարթ Ղուկասեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Անահիտ Մակինցեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Հեղինէ Մելիք-Հայկազեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Արփենիկ Չարենց]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:01, 2 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Անահիտ Թարխանեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 04:52, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)]] # [[Նուարդ Թումանեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 19:42, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)]] # [[Մարինէ Ալես]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:41, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)]] # [[Ալլա Տէր Յակոբեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:05, 10 Ապրիլ 2026 (UTC)]] # [[Ռոզա Պետրոսեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:25, 10 Ապրիլ 2026 (UTC)]] # [[Լիլիթ Գալստեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:16, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)]] # [[Նունէ Եսայեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:19, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)]] # [[Շուշան Պետրոսեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:19, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)]] # [[Սիլվա Յակոբեան]] - -[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:19, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)]] # [[Նարէ Գէորգեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:19, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)]] # [[Անահիտ Չիպուխչեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:55, 14 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Սիւնէ Սեւադա]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:55, 14 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Սեւդա Սեւան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:55, 14 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Զոյա Փիրզադ]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:55, 14 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Հայկուշ Օհանեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:55, 14 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Մելանիա Աբովեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:59, 14 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Նայիրուհի Ալավերդեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:59, 14 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Լիանա Ալեքսանեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:59, 14 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Սիւզի Շահպազեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Ռոզ Զուլալեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Գայիանէ Ներսիսեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Արմինէ Գրիգորեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Նուարդ Ալիխանեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Ռուզան Աւետիքեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Նուարդ Աբալեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:26, 26 Ապրիլ 2026 (UTC)]] # [[Սեդա Վերմիշեւա]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:06, 30 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Մարգարիտ Աթաբեկեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:18, 30 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Մարգարիտ Թէրզեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:18, 30 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Մարինա Մարգարեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 08:40, 3 Մայիս 2026 (UTC) # [[Ազնիւ-Այտա Պուճիքանեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 08:40, 3 Մայիս 2026 (UTC) # [[Թամար (Ախթամար)]] # [[Թագուհի Փարանձեմ]] # [[Սիրանուշ]] # [[Հրաչուհի Տատուրեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:19, 4 Մայիս 2026 (UTC) # [[Արաքսի Սարեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:52, 4 Մայիս 2026 (UTC) # [[Արաքս Աւետիսեան]] ---[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:52, 4 Մայիս 2026 (UTC) # [[Արաքսիա Դաւթեան]] ---[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:52, 4 Մայիս 2026 (UTC) # [[Ֆլորա Մարտիրոսեան]] ---[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 14:01, 10 Մայիս 2026 (UTC) # [[Ռայիսա Մկրտչեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 14:01, 10 Մայիս 2026 (UTC) # [[Հռիփսիմէ Պօղոսեան]] --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 06:46, 17 Մայիս 2026 (UTC) # [[Սոֆի Աւագեան]] --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:12, 17 Մայիս 2026 (UTC) # [[Սալոմէ Արեշեան]]--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:12, 17 Մայիս 2026 (UTC) # [[Նայիրա Գիւրջինեան]] --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:40, 17 Մայիս 2026 (UTC) # [[Ալիս Շահմիրեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 20:45, 20 Մայիս 2026 (UTC) # [[Շուշաննա]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 20:45, 20 Մայիս 2026 (UTC) # [[Էմմա Պետրոսեան (երգչուհի)]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 20:45, 20 Մայիս 2026 (UTC) # [[Լիլիթ Պիպոյեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 20:45, 20 Մայիս 2026 (UTC) # [[Անահիտ Սահակեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 20:45, 20 Մայիս 2026 (UTC) # [[Էմմա Սարգսեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 20:45, 20 Մայիս 2026 (UTC) # [[Մերի Սեդրակեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 20:45, 20 Մայիս 2026 (UTC) # [[Անահիտ Սիմոնեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 14:15, 22 Մայիս 2026 (UTC) # [[Եւա Սուճեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 14:15, 22 Մայիս 2026 (UTC) # [[Սրբուկ]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 14:15, 22 Մայիս 2026 (UTC) # [[Սոնիա Վարուժեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 14:15, 22 Մայիս 2026 (UTC) # [[Զարա Տօնիկեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 14:15, 22 Մայիս 2026 (UTC) # [[Աստղիկ Քամալեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 14:15, 22 Մայիս 2026 (UTC) # [[Նունէ Աղբալեան]] --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:44, 24 Մայիս 2026 (UTC) # [[Արփիկ Վարդապետեան]] --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:23, 24 Մայիս 2026 (UTC) # [[Սիրանուշ Աթոյեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:33, 26 Մայիս 2026 (UTC) # [[Սուլթանիկ Արեւշատեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:45, 26 Մայիս 2026 (UTC) # [[Ռոզա Գրիգորեան (ճարտարապետ)]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:54, 26 Մայիս 2026 (UTC) # [[Լոլա Դոլուխանեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 22:03, 26 Մայիս 2026 (UTC) # [[Թամար Թումանեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 12:43, 27 Մայիս 2026 (UTC) # [[Մարգարիտ Հայրապետեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 13:36, 27 Մայիս 2026 (UTC) # [[Սեդա Պետրոսեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:28, 27 Մայիս 2026 (UTC) # [[Մարգարիտ Սողոմոնեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:31, 27 Մայիս 2026 (UTC) # [[Տաթեւիկ Աւետիսեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:39, 27 Մայիս 2026 (UTC) # [[Տիրուհի Տէր Նահապետեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:46, 27 Մայիս 2026 (UTC) # [[Սիրվարդ Էմիրզեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 22:00, 27 Մայիս 2026 (UTC) # [[Ելենա Յակոբեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 22:00, 27 Մայիս 2026 (UTC) # [[Կարինէ Աթայեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 22:25, 27 Մայիս 2026 (UTC) # [[Վարվառա Ալեքսանեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 22:25, 27 Մայիս 2026 (UTC) # [[Աննա Ասլան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 22:25, 27 Մայիս 2026 (UTC) # [[Արաքսեայ Աւետիսեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 22:29, 27 Մայիս 2026 (UTC) # [[Փառանձեմ Աւետիքեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 22:29, 27 Մայիս 2026 (UTC) # [[Քնարիկ Պապայեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 22:29, 27 Մայիս 2026 (UTC) # [[Էմմա Բաղրամեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 19:15, 28 Մայիս 2026 (UTC) # [[Սոֆիա Գալաչեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 19:22, 28 Մայիս 2026 (UTC) # [[Կարինէ Բարոյեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 20:52, 28 Մայիս 2026 (UTC) # [[Ռուսլանա Գէորգեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 20:58, 28 Մայիս 2026 (UTC) # [[Լիտիա Գիմոյեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:04, 28 Մայիս 2026 (UTC) # [[Թամարա Դանիէլեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:09, 28 Մայիս 2026 (UTC) # [[Լուսիկ Դեմուրեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:13, 28 Մայիս 2026 (UTC) # [[Կարինէ Թոխունց]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:21, 28 Մայիս 2026 (UTC) # [[Զոյա Լազարեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:26, 28 Մայիս 2026 (UTC) # [[Ռուզաննա Լալայեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:34, 28 Մայիս 2026 (UTC) # [[Անահիտ Խանդիլեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:39, 28 Մայիս 2026 (UTC) # [[Աննա Խաչատրեան (բժիշկ)]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:46, 28 Մայիս 2026 (UTC) # [[Թերեզա Խաչատրեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:34, 29 Մայիս 2026 (UTC) # [[Ռուզաննա Խաչատրեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:42, 29 Մայիս 2026 (UTC) # [[Վարդուհի Խաչատրեան (բժշկուհի)]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 16:07, 29 Մայիս 2026 (UTC) # [[Նելլի Խոստիկեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 16:17, 29 Մայիս 2026 (UTC) # [[Գայիանէ Հայրապետեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 16:24, 29 Մայիս 2026 (UTC) # [[Յասմիկ Հասրաթեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 16:30, 29 Մայիս 2026 (UTC) # [[Լաուրա Յովհաննիսեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 16:36, 29 Մայիս 2026 (UTC) # [[Յասմիկ Ղազինեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 16:45, 29 Մայիս 2026 (UTC) # [[Գոհար Ղուկասեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 16:51, 29 Մայիս 2026 (UTC) # [[Հռիփսիմէ Մաթեւոսեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 17:05, 29 Մայիս 2026 (UTC) # [[Թամարա Մախմուրեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 17:22, 29 Մայիս 2026 (UTC) # [[Լաուրա Մանուկեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 17:30, 29 Մայիս 2026 (UTC) # [[Լենա Նանուշեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 20:42, 29 Մայիս 2026 (UTC) # [[Իրինա Ազիզեան]]--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:46, 29 Մայիս 2026 (UTC) # [[Լիլիա Չիլինկարեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 20:48, 29 Մայիս 2026 (UTC) # [[Լենա Նանուշեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 20:49, 29 Մայիս 2026 (UTC) # [[Կարինէ Սարգսեան (բժիշկ)]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 20:56, 29 Մայիս 2026 (UTC) # [[Մարինա Սաֆարեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:01, 29 Մայիս 2026 (UTC) # [[Մարինա Սաֆարեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:05, 29 Մայիս 2026 (UTC) # [[Աննա Վանէսեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:11, 29 Մայիս 2026 (UTC) # [[Հեղինէ Աբրահամեան]]--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:18, 29 Մայիս 2026 (UTC) # [[Ծաղիկ Վարդանեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:22, 29 Մայիս 2026 (UTC) # [[Լիա Քամալեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:29, 29 Մայիս 2026 (UTC) # [[Արմենուհի Քոթանեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:36, 29 Մայիս 2026 (UTC) # [[Այծեմնիկ Օհանեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:42, 29 Մայիս 2026 (UTC) # [[Անուշ Օրդեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:48, 29 Մայիս 2026 (UTC) # [[Էմմա Աբրահամեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:54, 29 Մայիս 2026 (UTC) # [[Վերա Ամիրխանեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 22:01, 29 Մայիս 2026 (UTC) # [[Լիլիթ Տօնականեան]]--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 10:31, 30 Մայիս 2026 (UTC) # [[Տիանա Ադամեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:00, 30 Մայիս 2026 (UTC) # [[Գաւաֆեան քոյրեր]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:06, 30 Մայիս 2026 (UTC) # [[Քլարա Աշրաֆեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:54, 30 Մայիս 2026 (UTC) # [[Նինա Խաչատուրեան (պատմաբան)]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:54, 30 Մայիս 2026 (UTC) # [[Իրինա Կարապետեանց]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:54, 30 Մայիս 2026 (UTC) # [[Գայիանէ Մախմուրեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:54, 30 Մայիս 2026 (UTC) # [[Անայիս Ներսիսեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:54, 30 Մայիս 2026 (UTC) # [[Արմինէ Սարգսեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:54, 30 Մայիս 2026 (UTC) # [[Յասմիկ Ստեփանեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:54, 30 Մայիս 2026 (UTC) # [[Գոհար Վարդումեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 19:01, 30 Մայիս 2026 (UTC) # [[Անահիտ Փերիխանեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 20:58, 30 Մայիս 2026 (UTC) # [[Անահիտ Անանեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:23, 30 Մայիս 2026 (UTC) # [[Սոֆիա Թամամշեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:23, 30 Մայիս 2026 (UTC) # [[Լիլիթ Բրուտեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:23, 30 Մայիս 2026 (UTC) # [[Սեդա Գասպարեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:23, 30 Մայիս 2026 (UTC) # [[Նելլի Խաչատրեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:43, 30 Մայիս 2026 (UTC) # [[Մարգարիտ Խաչիկեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:43, 30 Մայիս 2026 (UTC) # [[Մարիա Կարապետեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:43, 30 Մայիս 2026 (UTC) # [[Աննա Կոստանեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:43, 30 Մայիս 2026 (UTC) # [[Գայիանէ Յովհաննիսեան (լեզուաբան)]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 22:04, 30 Մայիս 2026 (UTC) # [[Լիանա Յովսէփեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 22:04, 30 Մայիս 2026 (UTC) # [[Հրանուշ Մարգարեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 22:04, 30 Մայիս 2026 (UTC) # [[Այտա Մարկոսեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 22:04, 30 Մայիս 2026 (UTC) # [[Լէյլա Ստեփանեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 22:16, 30 Մայիս 2026 (UTC) # [[Էլմիրա Ամրոյեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 22:16, 30 Մայիս 2026 (UTC) # [[Թամարա Թադեւոսեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 22:29, 30 Մայիս 2026 (UTC) # [[Ելենա Ապաճեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 08:51, 31 Մայիս 2026 (UTC) # [[Էմմա Ալեքսանդրեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 08:51, 31 Մայիս 2026 (UTC) # [[Ելենա Ալեքսանեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 08:51, 31 Մայիս 2026 (UTC) # [[Լիանա Ալեքսանեան (բժշկուհի)]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 08:51, 31 Մայիս 2026 (UTC) # [[Ռիթա Ալեքսանեանց]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 08:51, 31 Մայիս 2026 (UTC) # [[Միլտա Աղազարեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 09:01, 31 Մայիս 2026 (UTC) # [[Մարօ Սարգիսեան]] --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 16:20, 31 Մայիս 2026 (UTC) # [[Գայիանէ Խաչատրեան]] --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 16:20, 31 Մայիս 2026 (UTC) # [[Կարինէ Առուստամեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 20:35, 31 Մայիս 2026 (UTC) # [[Մարինա Աղաճանեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 20:37, 31 Մայիս 2026 (UTC) # [[Սիրանոյշ Աղաճանեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 20:37, 31 Մայիս 2026 (UTC) # [[Նելլի Անանեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 20:37, 31 Մայիս 2026 (UTC) # [[Քնարիկ Ալեքսանեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:01, 31 Մայիս 2026 (UTC) # [[Լիտիա Հայրապետեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:01, 31 Մայիս 2026 (UTC) # [[Ալլա Յովհաննիսեան (ակնաբան)]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:01, 31 Մայիս 2026 (UTC) # [[Մարինէ Շահսուվարեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:01, 31 Մայիս 2026 (UTC) # [[Թամարա Գաբրիէլեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:08, 31 Մայիս 2026 (UTC) # [[Արշալոյս Անտոնեան]]--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:25, 31 Մայիս 2026 (UTC) # [[Լաւինիա Բաժբէուկ-Մելիքեան]]--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:25, 31 Մայիս 2026 (UTC) # # feidlyo4ixn1uxea9a1y8xumojqnz7e 0 31741 252085 252077 2026-06-02T07:49:13Z Maral Dikbikian 4797 252085 wikitext text/x-wiki '''Սրբանկարչութիւնը''' Կրօնական նիւթերով եւ սիւժէներով եկեղեցական-պաշտամուծքային նկարչութեան տեսակ՝ միջնադարուն։ Ի տարբերութիւն [[Որմնանկարչութիւն|որմնանկարչութեան]] եւ [[Մանրանկարչութիւն|մանրանկարչութեան]]՝ սրբանկարչութեան ստեղծագործութիւնները՝ սրբապատկերները, գեղանկարչական առանձին յօրինուածքներ են՝ սկիզբը մոմաներկերու, խճանկարի, ապա՝ ԺԸ. (18-րդ) դարէն՝ իւղաներկի արուեստագիտութեամբ (տեխնիկայով)՝ փայտէ տախտակի, կտաւի, աւելի սակաւ՝ մետաղեայ թերթերու եւ այլնի վրայ։ Այդ պարագան սրբանկարչութիւնը կը մօտեցնէ [[Հաստոցային գեղանկարչութիւն|հաստոցային գեղանկարչութեան,]] սակայն, այսուհանդերձ, սրբապատկերը ամբողջովին հաստոցային գործ համարել չի կարելի, քանի որ անոնք [[Ճարտարապետութիւն|ճարտարապետութեան,]] [[Զարդարական-կիրառական արուեստ|զարդարական-կիրառական արուեստի]] գործերուն հետ միասին գաղափարական ու գեղարուեստական միասնական համալիրի մը անբաժանելի (օրկանական) մասը կազմած են եւ սովորաբար ստեղծուած են որոշակի տեղի մը, օրինակ՝ պատկերակալի դրութեան համար<ref>{{Citation|title=Սրբանկարչություն|url=https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=%D5%8D%D6%80%D5%A2%D5%A1%D5%B6%D5%AF%D5%A1%D6%80%D5%B9%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%B5%D5%B8%D6%82%D5%B6&oldid=10684818|date=2026-02-16|accessdate=2026-06-02|language=hy}}</ref>։ == Պատմութիւն<ref>{{Citation|title=Սրբանկարչություն|url=https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=%D5%8D%D6%80%D5%A2%D5%A1%D5%B6%D5%AF%D5%A1%D6%80%D5%B9%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%B5%D5%B8%D6%82%D5%B6&oldid=10684818|date=2026-02-16|accessdate=2026-06-02|language=hy}}</ref><ref>{{Citation|title=Ikone|url=https://de.wikipedia.org/w/index.php?title=Ikone&oldid=266405721|date=2026-04-22|accessdate=2026-06-02|language=de}}</ref> == Սրբանկարչութեան հնագոյն, պահպանուած յուշարձանները [[Առաջաւոր Ասիա|Առաջաւոր Ասիայէն]] են (Զ. դար)։ Ուշ [[հելլենիստական]] (յունական), մասամբ [[ֆայումեան]] դիմանկարներու աւանդութիւններուն հիման վրայ ստեղծուած են սուրբերու «դիմանկար»-պատկերներ, Ժ.-ԺԱ. դարերէն՝ խորհրդանշական նիւթերով յօրինուածքներ, իսկ յետագային (հիմնականին մէջ ԺԴ. դարէն) նաեւ պատմողական բնոյթի պատկերներ։ Սրբանկարչութիւնը զարգացած եղած է Բիւզանդիոնի մէջ՝ մեծապէս ազդելով այլ երկիրներու արուեստին վրայ, [[Իտալիա|Իտալիայէն]] մինչեւ [[Եթովպիա]]։ ԺԳ.-ԺԴ. դարերուն սրբանկարչութիւնը Ռուսիոյ մէջ հասած է բացառիկ գեղարուեստական արտայայտչականութեան։ Հարաւսլաւոնական երկիրներուն, ինչպէս նաեւ [[Վրաստան|Վրաստանի]] մէջ, ստեղծուած են սրբանկարչութեան ինքնատիպ դպրոցներ։ [[Պատկեր:Spas_vsederzhitel_sinay.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Spas_vsederzhitel_sinay.jpg|ձախից|մինի|եգիպտական սրբապատկեր]] Սրբանկարչութիւնը պայմանական ու վերացական ձեւով, կրօնական բնոյթով, միջնադարեան աստուածաբանական աշխարհայեացքի իւրայատկութիւններով հանդերձ՝ եղած է աշխարհի գեղարուեստական ընկալման հիմնական միջոցներէն մէկը։ Սրբանկարչութեան գեղագիտութիւնը, որ կազմաւորուած է Բիւզանդիոնի մէջ պատկերամարտութեան դէմ պայքարին ընթացքին (Ը.-Թ. դարեր), կը պահանջէր «աստուածայինին»՝ գերզգայական բովանդակութեան մարմնաւորումը տեսանելի, զգայապէս ընկալելի կերպարներով։ Սակայն այդ կերպարները պէտք է զուրկ ըլլային իրենց նիւթական որոշակիութենէն, քանի որ, ըստ եկեղեցականներու հաւաստման, «երկնայինին» գեղեցկութիւնը կրնայ հաղորդել միայն իրական աշխարհի առարկայական ձեւերու կատարեալ, իտէալականօրէն վեհ հոգեւոր էութիւնը։ Այդ պատճառով ալ սրբանկարչութեան գեղարուեստական գործունէութեան մէջ մշակուած է իրականութեան վերարտադրման պայմանական եղանակներու համակարգ. հարթային պատկերը կը տեղադրուէր վերացական (ոչ սակաւ՝ «ոսկեայ») յետնապատկերի (ֆոնի) վրայ, կը բացակայէին իրական ծաւալներն ու եռաչափ տարածութիւնը, իսկ բնանկարի տարրերու եւ պարագաներու (աքսեսուարներու) ընտրութիւնը ենթարկուած էր խորհրդանշական կամ յօրինուածքի պատմողական իմաստի դրսեւորման, բայց ոչ երբեք բնականը հաղորդելու խնդիրին։ Սրբանկարչութեան երկի կերպարային կառուցուածքի ձեւաւորման մէջ գլխաւոր դեր կը խաղային յօրինուածքային-կշռութային սկզբունքը, ինչպէս նաեւ գծի ու գոյնի արտայայտչականութիւնը։ Պալատական-ազնուապետական արուեստին մէջ, ուր ուժեղ էին անտիկ (հին դասական) աւանդութիւնները, կը գերակշռէին կերպարի ազնիւ վեհութիւնը, ձեւի նրբագեղութիւնը։ Կենդանի երեւակայութեամբ գունաւորուած հեքիաթի միամիտ բանաստեղծականութիւնը, սրտառուչ պատմողականութիւնը, մանրամասնութիւններու կոնկրետութիւնը (որոշակիութիւնը) բնորոշ էին հիմնականին մէջ սրբանկարչութեան տեղական դպրոցներուն։ Հրաժարելով պատկերի կենսանմանութենէն՝ սրբանկարչութեան մէջ նոյնքան մանրազնին ու բարդ կերպով կը ձեւաւորէին կերպարի զգայական արտայայտչականութիւնը։ Սրբանկարչութեան էական նուաճումը ստեղծագործութիւններու հոգեւոր բովանդակութեան ընդլայնումն էր։ Անիկա արուեստ ներմուծեց բարոյական եւ հոգեբանական շարք մը դրդապատճառներ (մոտիվներ)՝ առաքինութեան, մայրական գորովանքի (խանդաղատանքի), կարեկցանքի զգացում, ողբերգական վիշտի եւ ուրախ ցնծութեան տրամադրութիւն։ Կենդանի մարդկային բովանդակութիւնը սրբանկարիչները կրնային զարգացնել միայն եկեղեցիի պարտադրած պատկերագրութեան (իքոնոկրաֆիայի) շրջանակներուն մէջ, որ սահմանուած էր այսպէս կոչուած սրբապատկերների նախատիպերուն (օրինակելի գծանկարներու ժողովածուներուն) մէջ։ [[Պատկեր:Virgin_Psychosostria_Ohrid14th_century.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Virgin_Psychosostria_Ohrid14th_century.jpg|աջից|մինի|Բիւզանդական սրբապատկեր]] Վերածնունդէն եւ իրապաշտ (ռեալիստական) արուեստի նուաճումներէն ետք սրբանկարչութիւնը անկում ապրած է՝ հետզհետէ վերածուելով արհեստի։ Միջնադարեան Հայաստանի մէջ սրբանկարչութեան գոյութեան մասին որոշակի տուեալներ դեռեւս չեն յայտնաբերուած, թէեւ եկեղեցւոյ հայրերն ու մատենագիրները ([[Մովսէս Խորենացի|Մովսէս Խորենացի,]] [[Վրթանէս Քերթող|Վրթանէս Քերթող,]] [[Մովսէս Կաղանկատուացի|Մովսէս Կաղանկատուացի,]] [[Ներսէս Շնորհալի (Ներսէս Դ․ Կլայեցի)|Ներսէս Շնորհալի]] եւ այլք) գրած են [[Հայաստան|Հայաստանի]] մէջ սրբապատկերային արուեստի գոյութեան մասին։ Սակայն միջնադարէն սրբանկարչութեան ոչ մէկ նմուշ առայժմ մեզի հասած է։ Հայկական կերպարուեստին մէջ պահպանուած են ԺԷ.-ԺԸ. (17-18-րդ) դարերու սրբանկարչութեան բազմաթիւ օրինակներ, որոնք ԺԹ. (19-րդ) դարուն իրենց տեղը զիջած են իրապաշտական ստեղծագործութիւններուն։ === Սրբապատկերները Ուշ Անտիկ (Հին դասական) Շրջանին եւ Բիւզանդիոնի Մէջ === ==== Սրբազան Զարգացումը ==== Ըստ արուեստաբան Հանս Պելթինկի (Belting)՝ սրբապատկերը իր ձեւով ու գործառոյթով կը շարունակէ անտիկ պաշտամունքային պատկերներու աւանդութիւնը, որոնք հիմնականին մէջ զարգացած էին երեք ուղղութիւններով՝ որպէս ննջեցեալի դիմանկար, որպէս կայսերական պատկեր եւ որպէս աստուածներու պատկեր։ Սրբապատկերներու ամենակարեւոր նախատիպը ննջեցեալի դիմանկարն էր։ Քանի որ պաշտամունքը կը վերաբերէր թէ՛ գերեզմանին եւ թէ՛ թաղուած անձի դիմանկարին, այդ պատկերը ի վերջոյ բազմացուեցաւ որպէս սրբապատկեր։ Զ. դարէն սկսեալ Բիւզանդիոնի մէջ ձեւաւորուեցաւ սրբապատկերներու պետական պաշտամունք մը, որ սակայն չի կրնար բացատրուիլ միայն ննջեցեալներու դիմանկարներու պաշտամունքով։ Բիւզանդական կայսրը ինքնին ծիսական մեծարանքի առարկայ էր։ Պաշտօնական ընդունելութիւններու ժամանակ կայսերական արարողակարգը կը ներառէր յստակ բեմադրութիւն մը. կայսրը վարագոյրի մը ետեւ գահին վրայ կը նստէր արձանի նման, եւ վարագոյրը բացուելէ ետք կը ստանար մեծարանքի երկրպագութիւնը (Proskynese)։ Նոյն այս հնազանդութիւնը, որ կը վերաբերէր կայսրին՝ որպէս կենդանի արձանի, կը բնորոշէ նաեւ եկեղեցիներու կեդրոնը գտնուող պատկերակալին (Proskynetarion) առջեւ կատարուող երկրպագութիւնը, ուր դրուած կ'ըլլար օրուան սուրբին կամ եկեղեցական տօնին սրբապատկերը։ Ասոր կողքին գոյութիւն ունէին կայսերական պատկերները (Imago imperialis), ինչպէս յստակ կ'երեւի ուշ հռովմէական «Notitia dignitatum» օրացուցային պատկերին մէջ. անոնք տեղադրուած էին պատուանդանի մը վրայ եւ կը կազմէին «բագինի» մը կեդրոնը, որ նման է Լատերանի «Սանքթա Սանքթորում»-ի մէջ գտնուող անձեռակերտ (Acheiropoieton) Փրկչի սրբապատկերի զետեղման սրբազան համանմանութեան։ Մէկ այլ տարր, որ ձեւաւորեց սրբապատկերներու զարգացումը, դրօշներու եւ ռազմական նշաններու խորհրդանշանն (Signum) էր։ Կոստանդնուպոլսոյ կայսերական դրօշը՝ Լաբարումը (Labarum), կր կրէր Քրիստոսի նշանը։ Կայսեր պատկերներուն վերեւ հաւանաբար ամրացուած կ'ըլլար Քրիստոսի վահանաձեւ պատկերը (Clipeus Christi)։ Սակայն անիկա դեռ դիմանկար չէր կրեր, այլ՝ Քրիստոսի միագրութիւնը (քրիստոսագիրը) կամ խաչը։ Երկու դար ետք Քրիստոսի պատկերները արդէն ներմուծուած էին կայսերական պատկերի քաղաքացիական եւ զինուորական պաշտամունքին մէջ։ Այսպիսով, Քրիստոս պատկերներու մէջ սկիզբը կ'երեւի ոչ թէ խաչին վրայ, այլ Քրիստոսի վահանաձեւ պատկերին մէջ՝ որպէս կայսերական զօրավար։ Այս զարգացումէն մեկնելով՝ պատկերները սկիզբը ստացած էին նաեւ կլոր ձեւ (Bildnistondo), ինչ որ փոխառնուած կը թուի ըլլալ կայսերական եւ քրիստոնէական սրբապատկերներու միջեւ եղած վաղեմի կապէն։ Որպէս կլոր նկարներ՝ սրբապատկերները կ'երեւին Թ. դարու Սաղմոսագիրքի մը, ինչպէս նաէւ Ժ. դարու կայսերական վարքսրբոցի (յասմաւուրքի) մէջ, ուր կը հանդիպինք պատկերամարտութեան շրջանի իրադարձութիւններուն՝ մասնաւորապէս սրբապատկերներու վրայ ներկ քսելուն եւ 843-ին Թէոդորա կայսրուհիին կողմէ անոնց վերահաստատման։ Փաստուած է նաեւ հռովմէական լեգէոններու պատկերակիր վահաններու որդեգրումը վաղ սրբանկարչութեան մէջ։ Այսպիսով, սրբապատկերներու ձեւն ու բովանդակութիւնը յառաջացած են ուշ անտիկ շրջանի ձեւաւորման թեմաներու զարմանալի բազմազանութենէն։ Վաղ շրջանի կերպարային նկարչութեան թեմաներու շտեմարանը հիմք հանդիսացաւ սրբանկարչութեան սկզբնաւորման, որ, նախքան իր սեփական ձեւերը գտնելը, ամենէն առաջ օգտուեցաւ անտիկ նկարչութեան գեղարուեստական հարստութենէն եւ արուեստագիտական (տեխնիկական) յատկանիշներէն։Գրական աղբիւրներու համաձայն՝ սրբապատկերներու գոյութիւնը փաստուած է Դ. դարէն սկսեալ։ Պահպանուած ամենահին սրբապատկերները կը թուագրուին Զ. դարով. սակայն բիւզանդական պատկերամարտութեան (Թ. դար) աւերածութիւններէն առաջուան շրջանէն միայն շատ քիչ օրինակներ մնացած են, մեծ մասամբ՝ հեռաւոր ու անկախ շրջաններու մէջ։ Միայն 843 թուականին պատկերամարտութեան աւարտէն ետք է, որ սրբապատկերները դարձան Ուղղափառութեան մշտական ու անբաժանելի մասը։ Փայտի վրայ նկարուած իրենց յատուկ ձեւը անոնք ստացան միայն Բարձր Միջնադարուն։ Ուշ բիւզանդական եւ յետբիւզանդական շրջաններուն սրբապատկերները մեծապէս ազդեցին ուղղափառ աշխարհին եւ անկէ շատ աւելի անդին։ Ուշ Միջնադարուն դիւրակիր (շարժական) սրբապատկերները բարձր արժէք կը ներկայացնէին եւ նոյնիսկ կ'արտածուէին (կը տարուէին այլ երկիրներ)։[25] Ուշ բիւզանդական շրջանի սրբապատկերներու քանակը գերազանցեց նախորդ բոլոր ժամանակաշրջաններունը։ Ասոր զուգահեռ՝ մեծցան նաեւ անոնց չափերը. մեծ սրբապատկերները ունէին աւելի քան 1,5 մեթր բարձրութիւն, ինչ որ կը նշանակէ, թէ շատ մը պատկերներ բնական չափերէն աւելի մեծ էին։ Միջին բիւզանդական դարաշրջանի աւելի հին փայտէ սրբապատկերները մեծ մասամբ աւելի փոքր չափերու էին։ Ասոր հետ մէկտեղ, անձնական (տնային) սրբապատկերները կը պատրաստուէին թանկարժէք նիւթերէ՝ ոսկի, արծաթ, թանկագին քարեր, փղոսկր եւ արծն (էմալ)։ Նիւթական բարձր արժէքին պատճառով անոնք կ'արտադրուէին միայն փոքր չափերով եւ յաճախ պահպանուած են հենց իրենց թանկարժէք ըլլալուն շնորհիւ։ Միաժամանակ գոյութիւն ունէին նաեւ փայտի վրայ նկարուած սրբապատկերներ, որոնք աւելի պարզ ձեւաւորում ունէին։ ԺԲ. դարէն առաջ ստեղծուած սրբապատկերներէն միայն քիչեր պահպանուած են։ Այս շրջանէն սկսեալ սրբապատկերները թէ՛ իրենց քանակով եւ թէ՛ չափերով սկսան աճիլ։ ԺԴ. եւ ԺԵ. դարերուն 1,5 մեթր բարձրութեամբ մեծ Դէիսուսի (Բարեխօսութեան) սրբապատկերները այլեւս հազուագիւտ չէին, եւ նոյնիսկ աւելի մեծ օրինակները արտասովոր չէին համարուիր։ Քանակի եւ չափերու այս աճին գլխաւոր պատճառը սրբապատկերները տեմպլոնի (Templon) վրայ զետեղելու սովորութիւնն էր. տեմպլոնը այն փայտէ կամ քարէ վարագոյր-պատնէշն էր, որ կը բաժնէր ու կը ծածկէր խորանը։ Արդէն Ը. դարուն նկարները կը փակցուէին տեմպլոնի արտաքին մասին՝ արխիտրաւին (վերնագնաց գերանին) վրայ։ Ժամանակի ընթացքին աւելի ու աւելի շատ սրբապատկերներ ամրացուեցան արխիտրաւին, մինչեւ որ ի վերջոյ սիւներուն միջեւ եղած տարածութիւնն ալ գոյացաւ՝ փակելով տեսարանը դէպի Սրբութիւն Սրբոց։ Այսպիսով, փայտէ սրբապատկերները դարձան տեմպլոնի պատկերներու սովորական միջոցը։ Ասիկա խթանեց տախտակամած նկարներու արտադրութիւնն ու առեւտուրը, ինչ որ, ի միջի այլոց, յատկանշեց ուշ բիւզանդական ժամանակաշրջանը։ ԺԳ. դարու վերջաւորութեան, տեմպլոնը սիւներու միջեւ ամրացուած փայտէ սրբապատկերներով զարդարելը արդէն դարձած էր ընդհանուր կանոն (ստանդարտ)։ Ասիկա ճշդեց սրբապատկերներու չափերը, ձեւերը եւ պատկերման եղանակները։ 1,2-էն մինչեւ 1,8 մեթր բարձրութեամբ սրբապատկերները գրաւեցին տեմպլոնի սիւներուն միջեւ եղած տարածութիւնը։ Պատկերակալի (իքոնոստասի) կեդրոնական պատկերն ու առանցքը Դէիսուսի (Բարեխօսութեան) սրբապատկերներն են։ Դէիսուսի մեծ սրբապատկերներուն վրայ՝ պատկերակալի Արքայական դրան (Աւագ դրան) երկու կողմը, սովորաբար ամբողջական մարմնով պատկերուած կ'ըլլայ Ահեղ Դատաստանի օրը դատող Քրիստոսը, իսկ անոր կողքին՝ Սուրբ Մարիամ Աստուածածինն ու Յովհաննէս Մկրտիչը։ Ասոնց թիւը ժամանակի ընթացքին աճեցաւ։ Մինչ 1350-ին, Վիսոքի Տեչանիի վանքի մարմարեայ պատկերակալի տեմպլոնին վրայ կը գտնուէին Դէիսուսի չորս սրբապատկերներ, ռուսական պատկերակալները կրնան ունենալ մինչեւ տասնչորս Դէիսուսի սրբապատկեր։ Սրբապատկերներու մեծաթիւ օրինակներ պահպանուած են յատկապէս Յունաստանէն, Մակեդոնիայէն, Ռուսիայէն, Ռումանիայէն եւ Կիպրոսէն։ Ամենակարեւոր արուեստագիտական եղանակներն (տեխնիկաներն) են՝ Զ. դարուն՝ մոմաներկուածքը (էնկաուստիկան), Է. դարէն սկսեալ՝ ջրաներկով (տեմպերայով) նկարչութիւնը փայտի վրայ, ինչպէս նաեւ խճանկարչութիւնը եւ փորագրութիւնը փայտի ու փղոսկրի վրայ։ Համբոյրի համար դրուած սրբապատկերները յաճախ յատուկ տեղերու մէջ կը պատուէին ու կը պաշտպանուէին զարդարուն արժոյրէ (պրոնզէ), երկաթէ կամ արծաթէ թիթեղներով՝ շապիկով (Oklad)։ Սրբանկարչութեան նախասիրած նիւթերն են՝ Քրիստոսի եւ սուրբերու պատկերները, ինչպէս նաեւ հաւատքի խորհուրդներու արտայայտութիւնները։ === Սրբապատկերներու Պաշտամունքը Արեւելքի եւ Արեւմուտքի Մէջ === Ըստ Անթոնովայի՝ այն գաղափարը, թէ սրբապատկերներու պաշտամունքը արեւելեան ուղղափառութեան մշտական յատկանիշն է, յաճախ շեշտուած է որպէս չափազանցուած հակադրութիւն արեւելեան (ուղղափառ) եւ արեւմտեան (կաթողիկէ) ինքնութիւններու միջեւ։ Ըստ այդմ՝ ասիկա լոկ արտայայտութիւն մըն է ուղղափառ եւ կաթողիկէ աստուածաբանութեան միջեւ եղած տարբերութիւնները ընդգծելու համար։ Միջնադարի ամբողջական ու ճշգրիտ քննութիւնը ցոյց կու տայ, որ մինչեւ Բարեփոխումը (Ռեֆորմացիա) ուղղափառ Արեւելքն ու կաթողիկէ Արեւմուտքը հիմնականին մէջ նման մօտեցում ունէին կրօնական պատկերներու հանդէպ։ Նիկիոյ Բ. տիեզերական ժողովին ընթացքին (787 թուականին) սրբապատկերներու վերաբերեալ աստուածաբանական դիրքորոշումը շատ աւելի մանրամասն շարադրուեցաւ, քան երբեւէ։ Բիւզանդիոնն ու Հռովմի պապականութիւնը այս հարցին մէջ գրեթէ նոյն տեսակէտը ունէին, ինչ որ սակայն չէր կարելի ըսել ֆրանքական եկեղեցիին մասին, որուն աստուածաբանները իրենց առարկութիւնները յայտնեցին «Լիպրի Քարոլինի» (Libri Carolini) գործին մէջ։ Հատրիանոս Ա. պապը աշխուժօրէն նպաստեց Նիկիոյ Բ. ժողովի որոշումներուն, եւ ժողովի ընթացքին ներկայացուած պապական փաստաթուղթերը կը հանդիսանան հռովմէական եկեղեցիի պաշտօնական դիրքորոշումը։ Սակայն, ֆրանքներու ժխտական պատասխանները յունական տեսակէտներուն, հաւանաբար յառաջացած են յունարէնէ կատարուած անճշգրիտ ու սխալ թարգմանութեան պատճառով։ Այսպէս, յունարէն երկու տարբեր հասկացութիւններ՝ «թիմէ» (time) կամ «յարգանք/մեծարանք» (ուղղուած պատկերներուն) եւ «լատրէիա» (latreia) կամ «պաշտամունք/երկրպագութիւն» (ուղղուած միայն Աստուծոյ), լատիներէնի թարգմանուած են միեւնոյն «adorare» (երկրպագել) բառով։ Ասոր հետեւանքով կորսուեցաւ սրբապատկերներու յարգանքի հիմքը կազմող նուրբ զանազանութիւնը, եւ ֆրանքները շարունակեցին ժխտականօրէն տրամադրուած մնալ անոնց հանդէպ։ Անոնք դատապարտեցին սրբապատկերներու յարգումը Ֆրանքֆորթի (794) եւ Փարիզի (825) ժողովներուն մէջ, սակայն այս դիրքորոշումը կարճ կեանք ունեցաւ, քանի որ իրենց եկեղեցիի որոշումները ժամանակի ընթացքին մոռցուեցան։ Կարլոս Մեծին ուղղուած պապին պատասխանը (793 թուակա՞ն) սրբապատկերներու պաշտպանութիւն մըն է (իկոնոֆիլիա)։ Ան սրբապատկերներու յարգումը հիմնաւորեց քրիստոսաբանական եւ աւանդական հիմքերով։ Այս փաստարկները կը համապատասխանէին բիւզանդական մտածողութեան։ Այսուհանդերձ, պատմական աւելի լայն համատեքստի մէջ, ֆրանքներու թշնամական դիրքորոշումը Հռովմի եւ Բիւզանդիոնի հանդէպ կանխանշանն էր այն հետագայ իրադարձութիւններուն, որոնք Արեւմուտքի մէջ ի յայտ եկան Բարեփոխման (Ռեֆորմացիայի) դարաշրջանին։ Սրբապատկերներու յարգումը Հռովմի մէջ առկայ էր արդէն Է. դարու սկիզբը. Լատերանէն դէպի Հռովմի Սանթա Մարիա Մաճորէ (Santa Maria Maggiore) պազիլիքան Փրկչի սրբապատկերով կատարուող ամենամեայ թափօրը Ը. դարուն ծիսական տարուան անբաժանելի մասն էր։ Միջնադարուն նմանութիւններ կային նաեւ առանձին սրբապատկերներու հանդէպ տածած վերաբերմունքին մէջ։ Այսպէս, ԺԱ. դարու «Նիքոփէա»-ն (Nikopeia) բիւզանդացիներու պահապան սրբութիւնն էր (պալլատիումը)։ Պատերազմի եւ վտանգի ժամանակ անիկա կը նկատուէր անոնց երկնային հրամանատարը։ Խաչակիրներու կողմէ 1204 թուականին զայն Վենետիկ տանելէ ետք, անիկա ստացաւ Սուրբ Ղուկասի կողմէ նկարուած սրբապատկերի կարգավիճակ՝ դառնալով հանրապետութեան գլխաւոր սրբութիւնը եւ արժանանալով մեծ պատիւներու։ Նոյնիսկ Լէոնարտօ տա Վինչին նկարագրած է, թէ ինչպէս Վերածնունդի շրջանի Իտալիոյ մէջ հաւատացեալները յատուկ յարգանք վայելող սրբապատկերներու առջէւ յափշտակուած ու արտասովոր վարքագիծ կը ցուցաբերէին, գետին կը նետուէին եւ պատկերին առջեւ կ'աղօթէին առողջութեան ու հոգիի փրկութեան համար։ === Կոստանդնուպոլսոյ Պետական Սրբապատկերները === Սրբապատկերները եղած են ու կը մնան թափօրներու գլխաւոր տարրերը։ Հանրային աղօթքի եւ փրկութեան այս ձեւը Երուսաղէմէն փոխանցուեցաւ Կոստանդնուպոլիս։ Այսպէս, Զ. դարէն սկսեալ, ամէն երեքշաբթի եւ ուրբաթ օրերուն, տեղի կ'ունենային երկու մեծ սրբապատկերային թափօրներ, որոնց առջեւէն կը տարուէին Աստուածածնի հրաշագործ սրբապատկերները՝ Օդիգիտրիան (Hodegetria), Էլէուսան (Eleusa - Գորովագութ) եւ Վլախեռնիոտիսան (Blacherniotissa)։ Այս գլխաւոր սրբապատկերներուն կը միանային Աստուածամօր նուիրուած բազմաթիւ այլ պատկերներ։ Հերակլիոս կայսեր (610–641) ժամանակաշրջանէն ի վեր, սրբապատկերը սկսաւ նկատուիլ կայսերական պատկերէն աւելի վերադաս։ Անիկա սոլիտուս (Solidus) դրամի երեսէն (Avers) դուրս մղեց կայսեր պատկերը դէպի դրամի կռնակը (Revers)։ Դրամներու պատկերագրութեան մինչ այդ գոյութիւն ունեցող թեմաները միաւորուեցան, երբ կայսրը սկսաւ խաչը անձամբ իր ձեռքին մէջ բռնել։ Այսպիսով, կայսերական-անտիկ պատկերումը փոխարինուեցաւ կրօնական-եկեղեցական պատկերումով, եւ կայսրերը, որպէս Քրիստոսի փոխանորդներ երկրի վրայ, իրենց պատկերներով դրոշմուեցան նուիրապետական (յերարխիք) աստիճանակարգութեան մէջ։ Այս շրջանէն սկսեալ, բիւզանդական կայսրերը սկսան ջերմօրէն կիրարկել սրբապատկերներու պաշտամունքը, որուն համար յատուկ արարողութիւններ կը կատարուէին տոհմային (դինաստիական) սրբապատկերներուն շուրջ։ Սրբապատկերները այժմ ունէին անձնական հովանաւորներու եւ պահապան սրբութիւններու (պալլատիումներու) դեր, որոնք Յուստինիանոս Բ.-ի օրով օգտագործուեցան որպէս քարոզչական միջոց՝ Արեւմուտքի եւ Արեւելքի մէջ գտնուող հակառակորդներուն դէմ։ Յատուկ զարգացում ապրեցաւ հաւատքը հրաշագործ սրբապատկերներու հանդէպ, որոնք մեծ մասամբ Աստուածամօր պատկերներն էին։ Աստուածածնի պատկերագրական արտայայտութեան եւ այդ սրբապատկերի հրաշագործութեան միջեւ եղած այս փոխադարձ կապը սերտօրէն առնչուած է Կոստանդնուպոլսոյ սրբավայրերու աշխարհագրութեան (հիերոտոպիայի) հետ. քաղաք մը, որ Միջնադարուն Միջերկրականի համաշխարհային կեդրոնն էր եւ նուիրուած էր Կոյս Մարիամին։ Որպէս աշխարհի կեդրոնի (Umbilicus mundi) եւ Նոր Երուսաղէմի նախատիպ՝ Կոստանդնուպոլիսը Ե. դարու ութսունական թուականներէն սկսեալ հանդիսացաւ Մարիամապաշտութեան կեդրոնական վայրը։ Մեկնութիւններու եւ օրհներգերու մէջ Աստուածամայրը կը նկատուէր Սուրբ Իմաստութեան մարմնաւորումը, որ Սուրբ Հոգիով լեցուն՝ կը հաստատէր Հին Կտակարանի սուրբ քաղաքի նախատիպի կապը քրիստոնէական նոր նախատիպին հետ, որ ծնունդ առած էր բիւզանդական համաշխարհային կայսրութեան մայրաքաղաքին մէջ։ Քաղաքին մէջ գտնուող Քրիստոսի եւ Աստուածամօր պաշտամունքի մասունքներուն կողքին, յատկապէս սրբապատկերներն էին, որոնք կը փաստէին Մարիամի ներկայութիւնը Կոստանդնուպոլսոյ մէջ։ 467 սուրբերու 3600 մասունքները եւ 1000 եկեղեցիները Կոստանդնուպոլիսը կը վերածէին քրիստոնէական գաղափարախօսութեան անզուգական արտայայտութեան։ Ըստ աւանդութեան՝ Կոյս Մարիամի սրբապատկերը, որուն հեղինակը կը նկատուէր Ղուկաս Աւետարանիչը, Ալիա Եւդոկիա կայսրուհիին (Թէոդոսիոս Բ.-ի կողակիցին) կողմէ Երուսաղէմէն Կոստանդնուպոլիս բերուած էր։ Բիւզանդացիներու աչքին ասիկա բուն իսկ նախասրբապատկերն էր, որ նկարուած էր Սուրբ Ղուկասի կողմէ՝ կենդանի բնորդէն, եւ առաջինն ըլլալով բերուած էր Կոստանդնուպոլիս։ Յետպատկերամարտեան շրջանի բիւզանդացիներու ընդհանուր համոզումով՝ Արկադիոս կայսեր ազդեցիկ դուստրը՝ Ալիա Պուլքերիան, ի պատիւ այս սրբապատկերին, կառուցել տուած էր Աստուածածնին նուիրուած Հոդեկոնի վանքի տաճարը (Theotokos ton Hodegeon), որ ԺԲ. դարուն եւ անկէ ետք բացառիկ դիրք գրաւեց։ Այստեղ Օդիգիտրիան կը յարգուէր որպէս Կոստանդնուպոլսոյ ամենակարեւոր սրբապատկերը եւ ատով իսկ դարձած էր ուխտագնացութեան վայր։ Պատկերին հեղինակութիւնը Ղուկաս Աւետարանիչին վերագրելը հաւանաբար կապուած է կայսերական խորհրդանշաններուն մէջ Օդիգիտրիայի ներկայութեան եւ այն արարողութիւններուն հետ, որոնցմով անիկա բարձրացաւ քաղաքի ու կայսրութեան պաշտպանի մակարդակին։ Անիկա Կոստանդնուպոլսոյ ամենամեծ սրբութիւններէն մէկն էր։ Աստուածամօր սրբապատկերներու զետեղումը, ինչպէս նաեւ անոր զուգահեռ ընթացող Մարիամապաշտութիւնը, որ սկիզբ առած էր թէոդոսեան դարաշրջանին, խորհրդանշական ձեւով Կոստանդնուպոլիսը սահմանեց որպէս Մարիամի խորհրդանշական «բնակատեղի»։ Յաջորդող դարերուն, բիւզանդացիներու գիտակցութեան մէջ Մարիամը կը նկատուէր քաղաքի պատուարը, որ զայն կը պաշտպանէր թշնամիներէն։ Ասկէ ծնունդ առաւ նաեւ տեղափոխուող սրբապատկերներու հրաշքը, ինչպէս պատկերամարտութեան աւարտէն ետք «Մարիա Ռոմանա» (Maria-Romana) սրբապատկերի Հռովմէն Կոստանդնուպոլիս հրաշալի անհետացման եւ վերադարձի պատմութիւնը։ ԺԱ. դարու այս պատմութիւնը կը նկարագրէ հրաշագործ սրբապատկեր մը։ Կոստանդնուպոլսէն անդին, հրաշագործ սրբապատկերները յայտնի դարձան նաեւ սլաւոնական ուղղափառութեան մայրաքաղաքներուն մէջ։ Մոսկուան, Նովկորոտը, Սուզտալը, Վելիկօ Թառնովոն եւ Պելկրատը ունէին մէկ կամ քանի մը յատուկ յարգանք վայելող սրբապատկերներ, որոնք Կոստանդնուպոլսոյ Օդիգիտրիայի նման կը կատարէին քաղաքի եւ պետութեան պահապան սրբութեան (պալլատիումի) դերը։ Սրբապատկերներու եւ Մարիամի իրական ներկայութեան ու անոնց հրաշագործութեան միջեւ եղած կապի զարգացումը՝ որպէս պահապան ուժ (պալլատիում), ի յայտ եկաւ Զ. դարուն, երբ կայսրութիւնը կը գտնուէր պարսիկներու, աւարներու, սլաւոններու եւ արաբներու սպառնալիքին տակ։ 574 թուականին Յուստինոս Բ. կայսրը Քամուլիանայէն (Camuliana) Կոստանդնուպոլիս բերել տուաւ Յիսուսի պատկերով հրաշագործ սրբապատկեր մը՝ երեք հարիւր տարի առաջ, քան Նիկեփորոս Փոկասի (963–969) օրով Եդեսիայի անձեռակերտ դաստառակը (Mandylion) կը ստանձնէր այս դերը։ Հերակլիոս կայսրը Քամուլիանայի պատկերը իրեն հետ կը տանէր պարսիկներու դէմ մղուող պատերազմներուն։ Երբ 626 թուականին պարսիկները, սլաւոններն ու աւարները յարձակեցան քաղաքին վրայ, քաղաքի փրկութիւնը վերագրուեցաւ Աստուածամօր յայտնութեան, ինչպէս նաեւ քաղաքին մէջ գտնուող Աստուածամօր պատմուճանին (Maphorion) եւ Օդիգիտրիա Աստուածածնի սրբապատկերին։ Օդիգիտրիայի միջոցով Աստուածամօր աղօթելու սովորութիւնը զարգացաւ քանի մը փուլերով։ Կոմնենոսներու օրով Օդիգիտրիա Աստուածածնի նշանակութիւնը հասաւ իր գագաթնակէտին։ Մայրաքաղաքի ամենակարեւոր հանրային թափօրը, որ ամէն երեքշաբթի կ'անցնէր Կոստանդնուպոլսոյ փողոցներէն, կը գլխաւորուէր այս սրբապատկերով։ Կոմնենոսներու ժամանակ, Ամենակալի (Պանտոկրատոր) վանքի տոհմական դամբարանին մէջ կայսերական ընտանիքի ամենամեայ յիշատակի արարողութեան ընթացքին Օդիգիտրիայի մեծարումը կը կազմէր ծիսական տարուան գագաթնակէտը։ Օդիգիտրիան կը տարուէր կայսերական դամբարան եւ կը զետեղուէր կայսերական գերեզմաններուն մօտ՝ Սուրբ Միքայէլ եկեղեցւոյ մէջ։ Այս արարքով տոհմական պաշտամունքը կը միախառնուէր կայսրութեան եւ մայրաքաղաքի պահապան սրբութեան խորհրդանիշին հետ՝ Պանտոկրատորի վանքի սրբազան կեդրոնին մէջ։ Օդիգիտրիայի երեքշաբթի օրուան թափօրը ներմուծուեցաւ 843 թուականէն ետք եւ պատկերամարտութեան յաղթահարումէն ետք կը խորհրդանշէր Ուղղափառութեան վերջնական յաղթանակը։ Այս թափօրը սկիզբը յառաջացած էր Երուսաղէմ քաղաքի ծիսական սովորութենէն։ 438/439 թուականի երկրաշարժի հետեւանքներէն փրկուելէ ետք, որ տեղի ունեցած էր Սուրբ Ղուկասին վերագրուող սրբապատկերի միջնորդութեամբ, սրբապատկերային թափօրը ուղղուեցաւ դէպի Ձիթենեաց լեռ։ Կոստանդնուպոլսոյ մէջ Օդիգիտրիայի թափօրը տեղի կ'ունենար ամէն երեքշաբթի կանուխ առաւօտեան՝ Հոդեկոնի վանքի առջեւի հրապարակէն անցնելով քաղաքի փողոցներով մինչեւ Վլախեռնէի Աստուածածնի սրբավայրը։ Իր ճանապարհին թափօրին կը միանային այլ սրբապատկերներ եւ եկեղեցիներու սուրբ առարկաներ։ Ամէն շաբաթ թափօրը կ'ուղղուէր դէպի տարբեր եկեղեցի մը, իսկ տարին մէկ անգամ՝ կայսերական հարստութեան յիշատակի տօնին, դէպի Պանտոկրատորի վանք։ Սրբապատկերի հանդիսաւոր թափօրով դէպի վանք, անիկա ինչպէս նաեւ ամբողջ քաղաքը խորհրդանշականօրէն կ'օրհնուէին։ Ասկէ զատ, ամէն ուրբաթ երեկոյեան տեղի կ'ունենար Կոստանդնուպոլսոյ երկրորդ կարեւոր թափօրը՝ Վլախեռնէն դէպի Խալկոպրատէի (Chalkopraten) եկեղեցի, ուր կը պահուէր Աստուածամօր գօտին։ Այս թափօրը կը գլխաւորուէր Վլախեռնիոտիսա Աստուածածնի սրբապատկերով։ Օդիգիտրիան հանդիսացաւ նաեւ յաղթանակի նշանը, զոր Միքայէլ Ը. Պալէոլոկոս կայսրը 12 օգոստոս 1261-ին, Կոստանդնուպոլսոյ մէջ իր յաղթական մուտքի (թափօրի) ժամանակ, Ոսկէ դռնէն Մեսէ (Mese) պողոտայով դէպի Սուրբ Սոֆիայի տաճար տանելու ընթացքին իր առջեւէն կրել տուաւ։ Կոստանդնուպոլսոյ վերագրաւման առթիւ, Միքայէլ Ը. իր կնիքին վրայ պատկերել տուաւ Օդիգիտրիա Աստուածամայրը։ Իրականութեան մէջ, թէեւ պատկերը կը համապատասխանէր Վլախեռնիոտիսա Աստուածածնի սրբապատկերին, որ կը պահուէր Վլախեռնէի սրբավայրին մէջ՝ նոր Վլախեռնէի պալատին մօտ, այս պատկերումը մասունքի պաշտամունքը կը միաւորէր Օդիգիտրիայի՝ որպէս պահապան ուժի մեծարանքին հետ։ Քաղաքի պարիսպներուն վերեւ գտնուող Աղօթող Աստուածածնի (Theotokos Orans) պատկերը Միքայէլ Ը.-ի եւ Անդրոնիկոս Բ.-ի թագաւորութեան շրջանին նմանապէս կը զարդարէր հիպերպիրոնի կռնակը։ == Ծանօթագրութիւններ == {{ՀՍՀ}} [[Ստորոգութիւն:Արուեստ]] o9ebfyxlbip3ojwkk61xbcdr0s5hu1e 252086 252085 2026-06-02T07:49:42Z Maral Dikbikian 4797 252086 wikitext text/x-wiki '''Սրբանկարչութիւնը''' Կրօնական նիւթերով եւ սիւժէներով եկեղեցական-պաշտամուծքային նկարչութեան տեսակ՝ միջնադարուն։ Ի տարբերութիւն [[Որմնանկարչութիւն|որմնանկարչութեան]] եւ [[Մանրանկարչութիւն|մանրանկարչութեան]]՝ սրբանկարչութեան ստեղծագործութիւնները՝ սրբապատկերները, գեղանկարչական առանձին յօրինուածքներ են՝ սկիզբը մոմաներկերու, խճանկարի, ապա՝ ԺԸ. (18-րդ) դարէն՝ իւղաներկի արուեստագիտութեամբ (տեխնիկայով)՝ փայտէ տախտակի, կտաւի, աւելի սակաւ՝ մետաղեայ թերթերու եւ այլնի վրայ։ Այդ պարագան սրբանկարչութիւնը կը մօտեցնէ [[Հաստոցային գեղանկարչութիւն|հաստոցային գեղանկարչութեան,]] սակայն, այսուհանդերձ, սրբապատկերը ամբողջովին հաստոցային գործ համարել չի կարելի, քանի որ անոնք [[Ճարտարապետութիւն|ճարտարապետութեան,]] [[Զարդարական-կիրառական արուեստ|զարդարական-կիրառական արուեստի]] գործերուն հետ միասին գաղափարական ու գեղարուեստական միասնական համալիրի մը անբաժանելի (օրկանական) մասը կազմած են եւ սովորաբար ստեղծուած են որոշակի տեղի մը, օրինակ՝ պատկերակալի դրութեան համար<ref>{{Citation|title=Սրբանկարչություն|url=https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=%D5%8D%D6%80%D5%A2%D5%A1%D5%B6%D5%AF%D5%A1%D6%80%D5%B9%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%B5%D5%B8%D6%82%D5%B6&oldid=10684818|date=2026-02-16|accessdate=2026-06-02|language=hy}}</ref>։ == Պատմութիւն<ref>{{Citation|title=Սրբանկարչություն|url=https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=%D5%8D%D6%80%D5%A2%D5%A1%D5%B6%D5%AF%D5%A1%D6%80%D5%B9%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%B5%D5%B8%D6%82%D5%B6&oldid=10684818|date=2026-02-16|accessdate=2026-06-02|language=hy}}</ref><ref>{{Citation|title=Ikone|url=https://de.wikipedia.org/w/index.php?title=Ikone&oldid=266405721|date=2026-04-22|accessdate=2026-06-02|language=de}}</ref> == Սրբանկարչութեան հնագոյն, պահպանուած յուշարձանները [[Առաջաւոր Ասիա|Առաջաւոր Ասիայէն]] են (Զ. դար)։ Ուշ [[հելլենիստական]] (յունական), մասամբ [[ֆայումեան]] դիմանկարներու աւանդութիւններուն հիման վրայ ստեղծուած են սուրբերու «դիմանկար»-պատկերներ, Ժ.-ԺԱ. դարերէն՝ խորհրդանշական նիւթերով յօրինուածքներ, իսկ յետագային (հիմնականին մէջ ԺԴ. դարէն) նաեւ պատմողական բնոյթի պատկերներ։ Սրբանկարչութիւնը զարգացած եղած է Բիւզանդիոնի մէջ՝ մեծապէս ազդելով այլ երկիրներու արուեստին վրայ, [[Իտալիա|Իտալիայէն]] մինչեւ [[Եթովպիա]]։ ԺԳ.-ԺԴ. դարերուն սրբանկարչութիւնը Ռուսիոյ մէջ հասած է բացառիկ գեղարուեստական արտայայտչականութեան։ Հարաւսլաւոնական երկիրներուն, ինչպէս նաեւ [[Վրաստան|Վրաստանի]] մէջ, ստեղծուած են սրբանկարչութեան ինքնատիպ դպրոցներ։ [[Պատկեր:Spas_vsederzhitel_sinay.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Spas_vsederzhitel_sinay.jpg|ձախից|մինի|եգիպտական սրբապատկեր]] Սրբանկարչութիւնը պայմանական ու վերացական ձեւով, կրօնական բնոյթով, միջնադարեան աստուածաբանական աշխարհայեացքի իւրայատկութիւններով հանդերձ՝ եղած է աշխարհի գեղարուեստական ընկալման հիմնական միջոցներէն մէկը։ Սրբանկարչութեան գեղագիտութիւնը, որ կազմաւորուած է Բիւզանդիոնի մէջ պատկերամարտութեան դէմ պայքարին ընթացքին (Ը.-Թ. դարեր), կը պահանջէր «աստուածայինին»՝ գերզգայական բովանդակութեան մարմնաւորումը տեսանելի, զգայապէս ընկալելի կերպարներով։ Սակայն այդ կերպարները պէտք է զուրկ ըլլային իրենց նիւթական որոշակիութենէն, քանի որ, ըստ եկեղեցականներու հաւաստման, «երկնայինին» գեղեցկութիւնը կրնայ հաղորդել միայն իրական աշխարհի առարկայական ձեւերու կատարեալ, իտէալականօրէն վեհ հոգեւոր էութիւնը։ Այդ պատճառով ալ սրբանկարչութեան գեղարուեստական գործունէութեան մէջ մշակուած է իրականութեան վերարտադրման պայմանական եղանակներու համակարգ. հարթային պատկերը կը տեղադրուէր վերացական (ոչ սակաւ՝ «ոսկեայ») յետնապատկերի (ֆոնի) վրայ, կը բացակայէին իրական ծաւալներն ու եռաչափ տարածութիւնը, իսկ բնանկարի տարրերու եւ պարագաներու (աքսեսուարներու) ընտրութիւնը ենթարկուած էր խորհրդանշական կամ յօրինուածքի պատմողական իմաստի դրսեւորման, բայց ոչ երբեք բնականը հաղորդելու խնդիրին։ Սրբանկարչութեան երկի կերպարային կառուցուածքի ձեւաւորման մէջ գլխաւոր դեր կը խաղային յօրինուածքային-կշռութային սկզբունքը, ինչպէս նաեւ գծի ու գոյնի արտայայտչականութիւնը։ Պալատական-ազնուապետական արուեստին մէջ, ուր ուժեղ էին անտիկ (հին դասական) աւանդութիւնները, կը գերակշռէին կերպարի ազնիւ վեհութիւնը, ձեւի նրբագեղութիւնը։ Կենդանի երեւակայութեամբ գունաւորուած հեքիաթի միամիտ բանաստեղծականութիւնը, սրտառուչ պատմողականութիւնը, մանրամասնութիւններու կոնկրետութիւնը (որոշակիութիւնը) բնորոշ էին հիմնականին մէջ սրբանկարչութեան տեղական դպրոցներուն։ Հրաժարելով պատկերի կենսանմանութենէն՝ սրբանկարչութեան մէջ նոյնքան մանրազնին ու բարդ կերպով կը ձեւաւորէին կերպարի զգայական արտայայտչականութիւնը։ Սրբանկարչութեան էական նուաճումը ստեղծագործութիւններու հոգեւոր բովանդակութեան ընդլայնումն էր։ Անիկա արուեստ ներմուծեց բարոյական եւ հոգեբանական շարք մը դրդապատճառներ (մոտիվներ)՝ առաքինութեան, մայրական գորովանքի (խանդաղատանքի), կարեկցանքի զգացում, ողբերգական վիշտի եւ ուրախ ցնծութեան տրամադրութիւն։ Կենդանի մարդկային բովանդակութիւնը սրբանկարիչները կրնային զարգացնել միայն եկեղեցիի պարտադրած պատկերագրութեան (իքոնոկրաֆիայի) շրջանակներուն մէջ, որ սահմանուած էր այսպէս կոչուած սրբապատկերների նախատիպերուն (օրինակելի գծանկարներու ժողովածուներուն) մէջ։ [[Պատկեր:Virgin_Psychosostria_Ohrid14th_century.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Virgin_Psychosostria_Ohrid14th_century.jpg|աջից|մինի|Բիւզանդական սրբապատկեր]] Վերածնունդէն եւ իրապաշտ (ռեալիստական) արուեստի նուաճումներէն ետք սրբանկարչութիւնը անկում ապրած է՝ հետզհետէ վերածուելով արհեստի։ Միջնադարեան Հայաստանի մէջ սրբանկարչութեան գոյութեան մասին որոշակի տուեալներ դեռեւս չեն յայտնաբերուած, թէեւ եկեղեցւոյ հայրերն ու մատենագիրները ([[Մովսէս Խորենացի|Մովսէս Խորենացի,]] [[Վրթանէս Քերթող|Վրթանէս Քերթող,]] [[Մովսէս Կաղանկատուացի|Մովսէս Կաղանկատուացի,]] [[Ներսէս Շնորհալի (Ներսէս Դ․ Կլայեցի)|Ներսէս Շնորհալի]] եւ այլք) գրած են [[Հայաստան|Հայաստանի]] մէջ սրբապատկերային արուեստի գոյութեան մասին։ Սակայն միջնադարէն սրբանկարչութեան ոչ մէկ նմուշ առայժմ մեզի հասած է։ Հայկական կերպարուեստին մէջ պահպանուած են ԺԷ.-ԺԸ. (17-18-րդ) դարերու սրբանկարչութեան բազմաթիւ օրինակներ, որոնք ԺԹ. (19-րդ) դարուն իրենց տեղը զիջած են իրապաշտական ստեղծագործութիւններուն։ === Սրբապատկերները Ուշ Անտիկ (Հին դասական) Շրջանին եւ Բիւզանդիոնի Մէջ === ==== Սրբազան Զարգացումը ==== Ըստ արուեստաբան Հանս Պելթինկի (Belting)՝ սրբապատկերը իր ձեւով ու գործառոյթով կը շարունակէ անտիկ պաշտամունքային պատկերներու աւանդութիւնը, որոնք հիմնականին մէջ զարգացած էին երեք ուղղութիւններով՝ որպէս ննջեցեալի դիմանկար, որպէս կայսերական պատկեր եւ որպէս աստուածներու պատկեր։ Սրբապատկերներու ամենակարեւոր նախատիպը ննջեցեալի դիմանկարն էր։ Քանի որ պաշտամունքը կը վերաբերէր թէ՛ գերեզմանին եւ թէ՛ թաղուած անձի դիմանկարին, այդ պատկերը ի վերջոյ բազմացուեցաւ որպէս սրբապատկեր։ Զ. դարէն սկսեալ Բիւզանդիոնի մէջ ձեւաւորուեցաւ սրբապատկերներու պետական պաշտամունք մը, որ սակայն չի կրնար բացատրուիլ միայն ննջեցեալներու դիմանկարներու պաշտամունքով։ Բիւզանդական կայսրը ինքնին ծիսական մեծարանքի առարկայ էր։ Պաշտօնական ընդունելութիւններու ժամանակ կայսերական արարողակարգը կը ներառէր յստակ բեմադրութիւն մը. կայսրը վարագոյրի մը ետեւ գահին վրայ կը նստէր արձանի նման, եւ վարագոյրը բացուելէ ետք կը ստանար մեծարանքի երկրպագութիւնը (Proskynese)։ Նոյն այս հնազանդութիւնը, որ կը վերաբերէր կայսրին՝ որպէս կենդանի արձանի, կը բնորոշէ նաեւ եկեղեցիներու կեդրոնը գտնուող պատկերակալին (Proskynetarion) առջեւ կատարուող երկրպագութիւնը, ուր դրուած կ'ըլլար օրուան սուրբին կամ եկեղեցական տօնին սրբապատկերը։ Ասոր կողքին գոյութիւն ունէին կայսերական պատկերները (Imago imperialis), ինչպէս յստակ կ'երեւի ուշ հռովմէական «Notitia dignitatum» օրացուցային պատկերին մէջ. անոնք տեղադրուած էին պատուանդանի մը վրայ եւ կը կազմէին «բագինի» մը կեդրոնը, որ նման է Լատերանի «Սանքթա Սանքթորում»-ի մէջ գտնուող անձեռակերտ (Acheiropoieton) Փրկչի սրբապատկերի զետեղման սրբազան համանմանութեան։ Մէկ այլ տարր, որ ձեւաւորեց սրբապատկերներու զարգացումը, դրօշներու եւ ռազմական նշաններու խորհրդանշանն (Signum) էր։ Կոստանդնուպոլսոյ կայսերական դրօշը՝ Լաբարումը (Labarum), կր կրէր Քրիստոսի նշանը։ Կայսեր պատկերներուն վերեւ հաւանաբար ամրացուած կ'ըլլար Քրիստոսի վահանաձեւ պատկերը (Clipeus Christi)։ Սակայն անիկա դեռ դիմանկար չէր կրեր, այլ՝ Քրիստոսի միագրութիւնը (քրիստոսագիրը) կամ խաչը։ Երկու դար ետք Քրիստոսի պատկերները արդէն ներմուծուած էին կայսերական պատկերի քաղաքացիական եւ զինուորական պաշտամունքին մէջ։ Այսպիսով, Քրիստոս պատկերներու մէջ սկիզբը կ'երեւի ոչ թէ խաչին վրայ, այլ Քրիստոսի վահանաձեւ պատկերին մէջ՝ որպէս կայսերական զօրավար։ Այս զարգացումէն մեկնելով՝ պատկերները սկիզբը ստացած էին նաեւ կլոր ձեւ (Bildnistondo), ինչ որ փոխառնուած կը թուի ըլլալ կայսերական եւ քրիստոնէական սրբապատկերներու միջեւ եղած վաղեմի կապէն։ Որպէս կլոր նկարներ՝ սրբապատկերները կ'երեւին Թ. դարու Սաղմոսագիրքի մը, ինչպէս նաէւ Ժ. դարու կայսերական վարքսրբոցի (յասմաւուրքի) մէջ, ուր կը հանդիպինք պատկերամարտութեան շրջանի իրադարձութիւններուն՝ մասնաւորապէս սրբապատկերներու վրայ ներկ քսելուն եւ 843-ին Թէոդորա կայսրուհիին կողմէ անոնց վերահաստատման։ Փաստուած է նաեւ հռովմէական լեգէոններու պատկերակիր վահաններու որդեգրումը վաղ սրբանկարչութեան մէջ։ Այսպիսով, սրբապատկերներու ձեւն ու բովանդակութիւնը յառաջացած են ուշ անտիկ շրջանի ձեւաւորման թեմաներու զարմանալի բազմազանութենէն։ Վաղ շրջանի կերպարային նկարչութեան թեմաներու շտեմարանը հիմք հանդիսացաւ սրբանկարչութեան սկզբնաւորման, որ, նախքան իր սեփական ձեւերը գտնելը, ամենէն առաջ օգտուեցաւ անտիկ նկարչութեան գեղարուեստական հարստութենէն եւ արուեստագիտական (տեխնիկական) յատկանիշներէն։Գրական աղբիւրներու համաձայն՝ սրբապատկերներու գոյութիւնը փաստուած է Դ. դարէն սկսեալ։ Պահպանուած ամենահին սրբապատկերները կը թուագրուին Զ. դարով. սակայն բիւզանդական պատկերամարտութեան (Թ. դար) աւերածութիւններէն առաջուան շրջանէն միայն շատ քիչ օրինակներ մնացած են, մեծ մասամբ՝ հեռաւոր ու անկախ շրջաններու մէջ։ Միայն 843 թուականին պատկերամարտութեան աւարտէն ետք է, որ սրբապատկերները դարձան Ուղղափառութեան մշտական ու անբաժանելի մասը։ Փայտի վրայ նկարուած իրենց յատուկ ձեւը անոնք ստացան միայն Բարձր Միջնադարուն։ Ուշ բիւզանդական եւ յետբիւզանդական շրջաններուն սրբապատկերները մեծապէս ազդեցին ուղղափառ աշխարհին եւ անկէ շատ աւելի անդին։ Ուշ Միջնադարուն դիւրակիր (շարժական) սրբապատկերները բարձր արժէք կը ներկայացնէին եւ նոյնիսկ կ'արտածուէին (կը տարուէին այլ երկիրներ)։[25] Ուշ բիւզանդական շրջանի սրբապատկերներու քանակը գերազանցեց նախորդ բոլոր ժամանակաշրջաններունը։ Ասոր զուգահեռ՝ մեծցան նաեւ անոնց չափերը. մեծ սրբապատկերները ունէին աւելի քան 1,5 մեթր բարձրութիւն, ինչ որ կը նշանակէ, թէ շատ մը պատկերներ բնական չափերէն աւելի մեծ էին։ Միջին բիւզանդական դարաշրջանի աւելի հին փայտէ սրբապատկերները մեծ մասամբ աւելի փոքր չափերու էին։ Ասոր հետ մէկտեղ, անձնական (տնային) սրբապատկերները կը պատրաստուէին թանկարժէք նիւթերէ՝ ոսկի, արծաթ, թանկագին քարեր, փղոսկր եւ արծն (էմալ)։ Նիւթական բարձր արժէքին պատճառով անոնք կ'արտադրուէին միայն փոքր չափերով եւ յաճախ պահպանուած են հենց իրենց թանկարժէք ըլլալուն շնորհիւ։ Միաժամանակ գոյութիւն ունէին նաեւ փայտի վրայ նկարուած սրբապատկերներ, որոնք աւելի պարզ ձեւաւորում ունէին։ ԺԲ. դարէն առաջ ստեղծուած սրբապատկերներէն միայն քիչեր պահպանուած են։ Այս շրջանէն սկսեալ սրբապատկերները թէ՛ իրենց քանակով եւ թէ՛ չափերով սկսան աճիլ։ ԺԴ. եւ ԺԵ. դարերուն 1,5 մեթր բարձրութեամբ մեծ Դէիսուսի (Բարեխօսութեան) սրբապատկերները այլեւս հազուագիւտ չէին, եւ նոյնիսկ աւելի մեծ օրինակները արտասովոր չէին համարուիր։ Քանակի եւ չափերու այս աճին գլխաւոր պատճառը սրբապատկերները տեմպլոնի (Templon) վրայ զետեղելու սովորութիւնն էր. տեմպլոնը այն փայտէ կամ քարէ վարագոյր-պատնէշն էր, որ կը բաժնէր ու կը ծածկէր խորանը։ Արդէն Ը. դարուն նկարները կը փակցուէին տեմպլոնի արտաքին մասին՝ արխիտրաւին (վերնագնաց գերանին) վրայ։ Ժամանակի ընթացքին աւելի ու աւելի շատ սրբապատկերներ ամրացուեցան արխիտրաւին, մինչեւ որ ի վերջոյ սիւներուն միջեւ եղած տարածութիւնն ալ գոյացաւ՝ փակելով տեսարանը դէպի Սրբութիւն Սրբոց։ Այսպիսով, փայտէ սրբապատկերները դարձան տեմպլոնի պատկերներու սովորական միջոցը։ Ասիկա խթանեց տախտակամած նկարներու արտադրութիւնն ու առեւտուրը, ինչ որ, ի միջի այլոց, յատկանշեց ուշ բիւզանդական ժամանակաշրջանը։ ԺԳ. դարու վերջաւորութեան, տեմպլոնը սիւներու միջեւ ամրացուած փայտէ սրբապատկերներով զարդարելը արդէն դարձած էր ընդհանուր կանոն (ստանդարտ)։ Ասիկա ճշդեց սրբապատկերներու չափերը, ձեւերը եւ պատկերման եղանակները։ 1,2-էն մինչեւ 1,8 մեթր բարձրութեամբ սրբապատկերները գրաւեցին տեմպլոնի սիւներուն միջեւ եղած տարածութիւնը։ Պատկերակալի (իքոնոստասի) կեդրոնական պատկերն ու առանցքը Դէիսուսի (Բարեխօսութեան) սրբապատկերներն են։ Դէիսուսի մեծ սրբապատկերներուն վրայ՝ պատկերակալի Արքայական դրան (Աւագ դրան) երկու կողմը, սովորաբար ամբողջական մարմնով պատկերուած կ'ըլլայ Ահեղ Դատաստանի օրը դատող Քրիստոսը, իսկ անոր կողքին՝ Սուրբ Մարիամ Աստուածածինն ու Յովհաննէս Մկրտիչը։ Ասոնց թիւը ժամանակի ընթացքին աճեցաւ։ Մինչ 1350-ին, Վիսոքի Տեչանիի վանքի մարմարեայ պատկերակալի տեմպլոնին վրայ կը գտնուէին Դէիսուսի չորս սրբապատկերներ, ռուսական պատկերակալները կրնան ունենալ մինչեւ տասնչորս Դէիսուսի սրբապատկեր։ Սրբապատկերներու մեծաթիւ օրինակներ պահպանուած են յատկապէս Յունաստանէն, Մակեդոնիայէն, Ռուսիայէն, Ռումանիայէն եւ Կիպրոսէն։ Ամենակարեւոր արուեստագիտական եղանակներն (տեխնիկաներն) են՝ Զ. դարուն՝ մոմաներկուածքը (էնկաուստիկան), Է. դարէն սկսեալ՝ ջրաներկով (տեմպերայով) նկարչութիւնը փայտի վրայ, ինչպէս նաեւ խճանկարչութիւնը եւ փորագրութիւնը փայտի ու փղոսկրի վրայ։ Համբոյրի համար դրուած սրբապատկերները յաճախ յատուկ տեղերու մէջ կը պատուէին ու կը պաշտպանուէին զարդարուն արժոյրէ (պրոնզէ), երկաթէ կամ արծաթէ թիթեղներով՝ շապիկով (Oklad)։ Սրբանկարչութեան նախասիրած նիւթերն են՝ Քրիստոսի եւ սուրբերու պատկերները, ինչպէս նաեւ հաւատքի խորհուրդներու արտայայտութիւնները։ === Սրբապատկերներու Պաշտամունքը Արեւելքի եւ Արեւմուտքի Մէջ === Ըստ Անթոնովայի՝ այն գաղափարը, թէ սրբապատկերներու պաշտամունքը արեւելեան ուղղափառութեան մշտական յատկանիշն է, յաճախ շեշտուած է որպէս չափազանցուած հակադրութիւն արեւելեան (ուղղափառ) եւ արեւմտեան (կաթողիկէ) ինքնութիւններու միջեւ։ Ըստ այդմ՝ ասիկա լոկ արտայայտութիւն մըն է ուղղափառ եւ կաթողիկէ աստուածաբանութեան միջեւ եղած տարբերութիւնները ընդգծելու համար։ Միջնադարի ամբողջական ու ճշգրիտ քննութիւնը ցոյց կու տայ, որ մինչեւ Բարեփոխումը (Ռեֆորմացիա) ուղղափառ Արեւելքն ու կաթողիկէ Արեւմուտքը հիմնականին մէջ նման մօտեցում ունէին կրօնական պատկերներու հանդէպ։ Նիկիոյ Բ. տիեզերական ժողովին ընթացքին (787 թուականին) սրբապատկերներու վերաբերեալ աստուածաբանական դիրքորոշումը շատ աւելի մանրամասն շարադրուեցաւ, քան երբեւէ։ Բիւզանդիոնն ու Հռովմի պապականութիւնը այս հարցին մէջ գրեթէ նոյն տեսակէտը ունէին, ինչ որ սակայն չէր կարելի ըսել ֆրանքական եկեղեցիին մասին, որուն աստուածաբանները իրենց առարկութիւնները յայտնեցին «Լիպրի Քարոլինի» (Libri Carolini) գործին մէջ։ Հատրիանոս Ա. պապը աշխուժօրէն նպաստեց Նիկիոյ Բ. ժողովի որոշումներուն, եւ ժողովի ընթացքին ներկայացուած պապական փաստաթուղթերը կը հանդիսանան հռովմէական եկեղեցիի պաշտօնական դիրքորոշումը։ Սակայն, ֆրանքներու ժխտական պատասխանները յունական տեսակէտներուն, հաւանաբար յառաջացած են յունարէնէ կատարուած անճշգրիտ ու սխալ թարգմանութեան պատճառով։ Այսպէս, յունարէն երկու տարբեր հասկացութիւններ՝ «թիմէ» (time) կամ «յարգանք/մեծարանք» (ուղղուած պատկերներուն) եւ «լատրէիա» (latreia) կամ «պաշտամունք/երկրպագութիւն» (ուղղուած միայն Աստուծոյ), լատիներէնի թարգմանուած են միեւնոյն «adorare» (երկրպագել) բառով։ Ասոր հետեւանքով կորսուեցաւ սրբապատկերներու յարգանքի հիմքը կազմող նուրբ զանազանութիւնը, եւ ֆրանքները շարունակեցին ժխտականօրէն տրամադրուած մնալ անոնց հանդէպ։ Անոնք դատապարտեցին սրբապատկերներու յարգումը Ֆրանքֆորթի (794) եւ Փարիզի (825) ժողովներուն մէջ, սակայն այս դիրքորոշումը կարճ կեանք ունեցաւ, քանի որ իրենց եկեղեցիի որոշումները ժամանակի ընթացքին մոռցուեցան։ Կարլոս Մեծին ուղղուած պապին պատասխանը (793 թուակա՞ն) սրբապատկերներու պաշտպանութիւն մըն է (իկոնոֆիլիա)։ Ան սրբապատկերներու յարգումը հիմնաւորեց քրիստոսաբանական եւ աւանդական հիմքերով։ Այս փաստարկները կը համապատասխանէին բիւզանդական մտածողութեան։ Այսուհանդերձ, պատմական աւելի լայն համատեքստի մէջ, ֆրանքներու թշնամական դիրքորոշումը Հռովմի եւ Բիւզանդիոնի հանդէպ կանխանշանն էր այն հետագայ իրադարձութիւններուն, որոնք Արեւմուտքի մէջ ի յայտ եկան Բարեփոխման (Ռեֆորմացիայի) դարաշրջանին։ Սրբապատկերներու յարգումը Հռովմի մէջ առկայ էր արդէն Է. դարու սկիզբը. Լատերանէն դէպի Հռովմի Սանթա Մարիա Մաճորէ (Santa Maria Maggiore) պազիլիքան Փրկչի սրբապատկերով կատարուող ամենամեայ թափօրը Ը. դարուն ծիսական տարուան անբաժանելի մասն էր։ Միջնադարուն նմանութիւններ կային նաեւ առանձին սրբապատկերներու հանդէպ տածած վերաբերմունքին մէջ։ Այսպէս, ԺԱ. դարու «Նիքոփէա»-ն (Nikopeia) բիւզանդացիներու պահապան սրբութիւնն էր (պալլատիումը)։ Պատերազմի եւ վտանգի ժամանակ անիկա կը նկատուէր անոնց երկնային հրամանատարը։ Խաչակիրներու կողմէ 1204 թուականին զայն Վենետիկ տանելէ ետք, անիկա ստացաւ Սուրբ Ղուկասի կողմէ նկարուած սրբապատկերի կարգավիճակ՝ դառնալով հանրապետութեան գլխաւոր սրբութիւնը եւ արժանանալով մեծ պատիւներու։ Նոյնիսկ Լէոնարտօ տա Վինչին նկարագրած է, թէ ինչպէս Վերածնունդի շրջանի Իտալիոյ մէջ հաւատացեալները յատուկ յարգանք վայելող սրբապատկերներու առջէւ յափշտակուած ու արտասովոր վարքագիծ կը ցուցաբերէին, գետին կը նետուէին եւ պատկերին առջեւ կ'աղօթէին առողջութեան ու հոգիի փրկութեան համար։ === Կոստանդնուպոլսոյ Պետական Սրբապատկերները === Սրբապատկերները եղած են ու կը մնան թափօրներու գլխաւոր տարրերը։ Հանրային աղօթքի եւ փրկութեան այս ձեւը Երուսաղէմէն փոխանցուեցաւ Կոստանդնուպոլիս։ Այսպէս, Զ. դարէն սկսեալ, ամէն երեքշաբթի եւ ուրբաթ օրերուն, տեղի կ'ունենային երկու մեծ սրբապատկերային թափօրներ, որոնց առջեւէն կը տարուէին Աստուածածնի հրաշագործ սրբապատկերները՝ Օդիգիտրիան (Hodegetria), Էլէուսան (Eleusa - Գորովագութ) եւ Վլախեռնիոտիսան (Blacherniotissa)։ Այս գլխաւոր սրբապատկերներուն կը միանային Աստուածամօր նուիրուած բազմաթիւ այլ պատկերներ։ Հերակլիոս կայսեր (610–641) ժամանակաշրջանէն ի վեր, սրբապատկերը սկսաւ նկատուիլ կայսերական պատկերէն աւելի վերադաս։ Անիկա սոլիտուս (Solidus) դրամի երեսէն (Avers) դուրս մղեց կայսեր պատկերը դէպի դրամի կռնակը (Revers)։ Դրամներու պատկերագրութեան մինչ այդ գոյութիւն ունեցող թեմաները միաւորուեցան, երբ կայսրը սկսաւ խաչը անձամբ իր ձեռքին մէջ բռնել։ Այսպիսով, կայսերական-անտիկ պատկերումը փոխարինուեցաւ կրօնական-եկեղեցական պատկերումով, եւ կայսրերը, որպէս Քրիստոսի փոխանորդներ երկրի վրայ, իրենց պատկերներով դրոշմուեցան նուիրապետական (յերարխիք) աստիճանակարգութեան մէջ։ Այս շրջանէն սկսեալ, բիւզանդական կայսրերը սկսան ջերմօրէն կիրարկել սրբապատկերներու պաշտամունքը, որուն համար յատուկ արարողութիւններ կը կատարուէին տոհմային (դինաստիական) սրբապատկերներուն շուրջ։ Սրբապատկերները այժմ ունէին անձնական հովանաւորներու եւ պահապան սրբութիւններու (պալլատիումներու) դեր, որոնք Յուստինիանոս Բ.-ի օրով օգտագործուեցան որպէս քարոզչական միջոց՝ Արեւմուտքի եւ Արեւելքի մէջ գտնուող հակառակորդներուն դէմ։ Յատուկ զարգացում ապրեցաւ հաւատքը հրաշագործ սրբապատկերներու հանդէպ, որոնք մեծ մասամբ Աստուածամօր պատկերներն էին։ Աստուածածնի պատկերագրական արտայայտութեան եւ այդ սրբապատկերի հրաշագործութեան միջեւ եղած այս փոխադարձ կապը սերտօրէն առնչուած է Կոստանդնուպոլսոյ սրբավայրերու աշխարհագրութեան (հիերոտոպիայի) հետ. քաղաք մը, որ Միջնադարուն Միջերկրականի համաշխարհային կեդրոնն էր եւ նուիրուած էր Կոյս Մարիամին։ Որպէս աշխարհի կեդրոնի (Umbilicus mundi) եւ Նոր Երուսաղէմի նախատիպ՝ Կոստանդնուպոլիսը Ե. դարու ութսունական թուականներէն սկսեալ հանդիսացաւ Մարիամապաշտութեան կեդրոնական վայրը։ Մեկնութիւններու եւ օրհներգերու մէջ Աստուածամայրը կը նկատուէր Սուրբ Իմաստութեան մարմնաւորումը, որ Սուրբ Հոգիով լեցուն՝ կը հաստատէր Հին Կտակարանի սուրբ քաղաքի նախատիպի կապը քրիստոնէական նոր նախատիպին հետ, որ ծնունդ առած էր բիւզանդական համաշխարհային կայսրութեան մայրաքաղաքին մէջ։ Քաղաքին մէջ գտնուող Քրիստոսի եւ Աստուածամօր պաշտամունքի մասունքներուն կողքին, յատկապէս սրբապատկերներն էին, որոնք կը փաստէին Մարիամի ներկայութիւնը Կոստանդնուպոլսոյ մէջ։ 467 սուրբերու 3600 մասունքները եւ 1000 եկեղեցիները Կոստանդնուպոլիսը կը վերածէին քրիստոնէական գաղափարախօսութեան անզուգական արտայայտութեան։ Ըստ աւանդութեան՝ Կոյս Մարիամի սրբապատկերը, որուն հեղինակը կը նկատուէր Ղուկաս Աւետարանիչը, Ալիա Եւդոկիա կայսրուհիին (Թէոդոսիոս Բ.-ի կողակիցին) կողմէ Երուսաղէմէն Կոստանդնուպոլիս բերուած էր։ Բիւզանդացիներու աչքին ասիկա բուն իսկ նախասրբապատկերն էր, որ նկարուած էր Սուրբ Ղուկասի կողմէ՝ կենդանի բնորդէն, եւ առաջինն ըլլալով բերուած էր Կոստանդնուպոլիս։ Յետպատկերամարտեան շրջանի բիւզանդացիներու ընդհանուր համոզումով՝ Արկադիոս կայսեր ազդեցիկ դուստրը՝ Ալիա Պուլքերիան, ի պատիւ այս սրբապատկերին, կառուցել տուած էր Աստուածածնին նուիրուած Հոդեկոնի վանքի տաճարը (Theotokos ton Hodegeon), որ ԺԲ. դարուն եւ անկէ ետք բացառիկ դիրք գրաւեց։ Այստեղ Օդիգիտրիան կը յարգուէր որպէս Կոստանդնուպոլսոյ ամենակարեւոր սրբապատկերը եւ ատով իսկ դարձած էր ուխտագնացութեան վայր։ Պատկերին հեղինակութիւնը Ղուկաս Աւետարանիչին վերագրելը հաւանաբար կապուած է կայսերական խորհրդանշաններուն մէջ Օդիգիտրիայի ներկայութեան եւ այն արարողութիւններուն հետ, որոնցմով անիկա բարձրացաւ քաղաքի ու կայսրութեան պաշտպանի մակարդակին։ Անիկա Կոստանդնուպոլսոյ ամենամեծ սրբութիւններէն մէկն էր։ Աստուածամօր սրբապատկերներու զետեղումը, ինչպէս նաեւ անոր զուգահեռ ընթացող Մարիամապաշտութիւնը, որ սկիզբ առած էր թէոդոսեան դարաշրջանին, խորհրդանշական ձեւով Կոստանդնուպոլիսը սահմանեց որպէս Մարիամի խորհրդանշական «բնակատեղի»։ Յաջորդող դարերուն, բիւզանդացիներու գիտակցութեան մէջ Մարիամը կը նկատուէր քաղաքի պատուարը, որ զայն կը պաշտպանէր թշնամիներէն։ Ասկէ ծնունդ առաւ նաեւ տեղափոխուող սրբապատկերներու հրաշքը, ինչպէս պատկերամարտութեան աւարտէն ետք «Մարիա Ռոմանա» (Maria-Romana) սրբապատկերի Հռովմէն Կոստանդնուպոլիս հրաշալի անհետացման եւ վերադարձի պատմութիւնը։ ԺԱ. դարու այս պատմութիւնը կը նկարագրէ հրաշագործ սրբապատկեր մը։ Կոստանդնուպոլսէն անդին, հրաշագործ սրբապատկերները յայտնի դարձան նաեւ սլաւոնական ուղղափառութեան մայրաքաղաքներուն մէջ։ Մոսկուան, Նովկորոտը, Սուզտալը, Վելիկօ Թառնովոն եւ Պելկրատը ունէին մէկ կամ քանի մը յատուկ յարգանք վայելող սրբապատկերներ, որոնք Կոստանդնուպոլսոյ Օդիգիտրիայի նման կը կատարէին քաղաքի եւ պետութեան պահապան սրբութեան (պալլատիումի) դերը։ Սրբապատկերներու եւ Մարիամի իրական ներկայութեան ու անոնց հրաշագործութեան միջեւ եղած կապի զարգացումը՝ որպէս պահապան ուժ (պալլատիում), ի յայտ եկաւ Զ. դարուն, երբ կայսրութիւնը կը գտնուէր պարսիկներու, աւարներու, սլաւոններու եւ արաբներու սպառնալիքին տակ։ 574 թուականին Յուստինոս Բ. կայսրը Քամուլիանայէն (Camuliana) Կոստանդնուպոլիս բերել տուաւ Յիսուսի պատկերով հրաշագործ սրբապատկեր մը՝ երեք հարիւր տարի առաջ, քան Նիկեփորոս Փոկասի (963–969) օրով Եդեսիայի անձեռակերտ դաստառակը (Mandylion) կը ստանձնէր այս դերը։ Հերակլիոս կայսրը Քամուլիանայի պատկերը իրեն հետ կը տանէր պարսիկներու դէմ մղուող պատերազմներուն։ Երբ 626 թուականին պարսիկները, սլաւոններն ու աւարները յարձակեցան քաղաքին վրայ, քաղաքի փրկութիւնը վերագրուեցաւ Աստուածամօր յայտնութեան, ինչպէս նաեւ քաղաքին մէջ գտնուող Աստուածամօր պատմուճանին (Maphorion) եւ Օդիգիտրիա Աստուածածնի սրբապատկերին։ Օդիգիտրիայի միջոցով Աստուածամօր աղօթելու սովորութիւնը զարգացաւ քանի մը փուլերով։ Կոմնենոսներու օրով Օդիգիտրիա Աստուածածնի նշանակութիւնը հասաւ իր գագաթնակէտին։ Մայրաքաղաքի ամենակարեւոր հանրային թափօրը, որ ամէն երեքշաբթի կ'անցնէր Կոստանդնուպոլսոյ փողոցներէն, կը գլխաւորուէր այս սրբապատկերով։ Կոմնենոսներու ժամանակ, Ամենակալի (Պանտոկրատոր) վանքի տոհմական դամբարանին մէջ կայսերական ընտանիքի ամենամեայ յիշատակի արարողութեան ընթացքին Օդիգիտրիայի մեծարումը կը կազմէր ծիսական տարուան գագաթնակէտը։ Օդիգիտրիան կը տարուէր կայսերական դամբարան եւ կը զետեղուէր կայսերական գերեզմաններուն մօտ՝ Սուրբ Միքայէլ եկեղեցւոյ մէջ։ Այս արարքով տոհմական պաշտամունքը կը միախառնուէր կայսրութեան եւ մայրաքաղաքի պահապան սրբութեան խորհրդանիշին հետ՝ Պանտոկրատորի վանքի սրբազան կեդրոնին մէջ։ Օդիգիտրիայի երեքշաբթի օրուան թափօրը ներմուծուեցաւ 843 թուականէն ետք եւ պատկերամարտութեան յաղթահարումէն ետք կը խորհրդանշէր Ուղղափառութեան վերջնական յաղթանակը։ Այս թափօրը սկիզբը յառաջացած էր Երուսաղէմ քաղաքի ծիսական սովորութենէն։ 438/439 թուականի երկրաշարժի հետեւանքներէն փրկուելէ ետք, որ տեղի ունեցած էր Սուրբ Ղուկասին վերագրուող սրբապատկերի միջնորդութեամբ, սրբապատկերային թափօրը ուղղուեցաւ դէպի Ձիթենեաց լեռ։ Կոստանդնուպոլսոյ մէջ Օդիգիտրիայի թափօրը տեղի կ'ունենար ամէն երեքշաբթի կանուխ առաւօտեան՝ Հոդեկոնի վանքի առջեւի հրապարակէն անցնելով քաղաքի փողոցներով մինչեւ Վլախեռնէի Աստուածածնի սրբավայրը։ Իր ճանապարհին թափօրին կը միանային այլ սրբապատկերներ եւ եկեղեցիներու սուրբ առարկաներ։ Ամէն շաբաթ թափօրը կ'ուղղուէր դէպի տարբեր եկեղեցի մը, իսկ տարին մէկ անգամ՝ կայսերական հարստութեան յիշատակի տօնին, դէպի Պանտոկրատորի վանք։ Սրբապատկերի հանդիսաւոր թափօրով դէպի վանք, անիկա ինչպէս նաեւ ամբողջ քաղաքը խորհրդանշականօրէն կ'օրհնուէին։ Ասկէ զատ, ամէն ուրբաթ երեկոյեան տեղի կ'ունենար Կոստանդնուպոլսոյ երկրորդ կարեւոր թափօրը՝ Վլախեռնէն դէպի Խալկոպրատէի (Chalkopraten) եկեղեցի, ուր կը պահուէր Աստուածամօր գօտին։ Այս թափօրը կը գլխաւորուէր Վլախեռնիոտիսա Աստուածածնի սրբապատկերով։ Օդիգիտրիան հանդիսացաւ նաեւ յաղթանակի նշանը, զոր Միքայէլ Ը. Պալէոլոկոս կայսրը 12 օգոստոս 1261-ին, Կոստանդնուպոլսոյ մէջ իր յաղթական մուտքի (թափօրի) ժամանակ, Ոսկէ դռնէն Մեսէ (Mese) պողոտայով դէպի Սուրբ Սոֆիայի տաճար տանելու ընթացքին իր առջեւէն կրել տուաւ։ Կոստանդնուպոլսոյ վերագրաւման առթիւ, Միքայէլ Ը. իր կնիքին վրայ պատկերել տուաւ Օդիգիտրիա Աստուածամայրը։ Իրականութեան մէջ, թէեւ պատկերը կը համապատասխանէր Վլախեռնիոտիսա Աստուածածնի սրբապատկերին, որ կը պահուէր Վլախեռնէի սրբավայրին մէջ՝ նոր Վլախեռնէի պալատին մօտ, այս պատկերումը մասունքի պաշտամունքը կը միաւորէր Օդիգիտրիայի՝ որպէս պահապան ուժի մեծարանքին հետ։ Քաղաքի պարիսպներուն վերեւ գտնուող Աղօթող Աստուածածնի (Theotokos Orans) պատկերը Միքայէլ Ը.-ի եւ Անդրոնիկոս Բ.-ի թագաւորութեան շրջանին նմանապէս կը զարդարէր հիպերպիրոնի կռնակը։ == Ծանօթագրութիւններ == [[Ստորոգութիւն:Արուեստ]] <references /> dav19489fzmsqlsf2otwyuhkdjc5cku 0 31742 252087 251264 2026-06-02T08:47:17Z Maral Dikbikian 4797 252087 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Թանգարան}} '''Եգիպտական մեծ թանագարան''' ('''GEM'''; {{Lang-arz|المتحف المصري الكبير}}․ ''al-Matḥaf al-Miṣriyy al-Kabir''), թանգարան՝ Կիզայի մէջ։ Անիկա աշխարհի ամէնէն մեծ թանգարանն է, որ նուիրուած է միայն մէկ քաղաքակրթութեան։ Կը գտնուի Կիզայի բուրգերու համալիրէն շուրջ երկու քիլոմեթր (1.2 մղոն) հեռաւորութեան վրայ<ref name="Britannica">{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Grand-Egyptian-Museum|title=Grand Egyptian Museum (GEM)|date=2025 թ․ օգոստոսի 5|website=Britannica|language=անգլերէն|access-date=2025 թ․ օգոստոսի 7}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.voguearabia.com/article/grand-egyptian-museum-worlds-largest-museum-dedicated-to-a-single-civilisation|title=Inside the Grand Egyptian Museum: A First Look at the World's Largest Museum Dedicated to a Single Civilisation|last=|first=|date=|website=Vogue Arabia|language=անգլերէն|access-date=}}</ref>։ Թանգարանի ստեղծման գաղափարը յայտարարուած է 1992 թուականին<ref>«Grand Egyptian Museum (GEM)»''. Britannica (անգլերէն). 2025 թ․ օգոստոսի 5. Վերցուած է 2025 թ․ օգոստոսի 7-ին.''</ref>, իսկ շինարարութիւնը սկսած է 2005-ին<ref>«The Grand Egyptian Museum is about to open»''. We Build Value (ամերիկեան անգլերէն). 2024 թ․ Յունուարի 17. Վերցուած է 2025 թ․ Օգոստոսի 7-ին.''</ref> եւ ամբողջութեամբ աւարտած՝ 2023-ին, որուն ընդհանուր արժէքը կազմած է 1,2 միլիառ ԱՄՆ տոլար<ref>''Read, Johanna (2023 թ․ մարտի 16).'' «Giza and Saqqara, Egypt»''. TIME (անգլերէն). Արխիւացուած է'' բնագիրէն ''2025-01-29-ին. Վերցուած է 2025 թ․ օգոստոսի 7-ին.''</ref><ref>''Knell, Yolande; Hussein, Wael (2025 թ․ նոյեմբերի 1).'' «Egypt's Grand Museum opens, displaying Tutankhamun tomb in full for first time»''. BBC News (անգլերէն). Վերցուած է 2025 թ․ նոյեմբերի 1-ին.''</ref>։ Փորձնական բացումը տեղի ունեցած է 2024 թուականի Հոկտեմբերին, իսկ պաշտօնական բացումը՝ 2025 թուականի Նոյեմբեր 1-ին<ref>«Grand Egyptian Museum to open on 1 November - Society - Egypt»''. Ahram Online. Վերցված է 2025 թ․ օգոստոսի 7-ին.''</ref>։ Թանգարանին մէջ կը պահուին եգիպտական հնավայրերէն գտնուած աւելի քան 100,000 հնագիտական առարկաներ (արտեֆաքտներ)<ref>''Khaled, Fatma (2025 թ․ մայիսի 26).'' «Egyptian archaeologists discover three tombs in Luxor»''. AP News (անգլերեն). Վերցված է 2025 թ․ օգոստոսի 7-ին.''</ref>, որոնք կ՚ընդգրկեն Եգիպտոսի քաղաքակրթութեան բոլոր ժամանակաշրջանները՝ սկսեալ նախահարստական (նախադինաստիկ) ժամանակներէն մինչեւ քրիստոնէական Եգիպտոս։ Մօտաւորապէս 20,000 ցուցանմուշ առաջին անգամ ըլլալով պիտի ներկայացուի։ Ասոնց կարգին է նաեւ Թութանհամոնի ամբողջական հաւաքածոն՝ բաղկացած 5,398 առարկայէ<ref>«Grand Egyptian Museum partially opens to public»''. BBC News (բրիտանական անգլերէն). 2024 թ․ հոկտեմբերի 16. Վերցուած է 2025 թ․ օգոստոսի 7-ին.''</ref><ref>«العناني يكشف عن مكونات المتحف المصري الكبير والموقف التنفيذي لعملية نقل القطع الأثرية»''. مصراوي.كوم (արաբերէն). Վերցուած է 2025 թ․ օգոստոսի 7-ին.''</ref>։ Թութանհամոնի հաւաքածոն տեղադրուած է թանգարանի 7,500 քմ տարածքին վրայ։ Առաջին անգամ պիտի ցուցադրուին նաեւ նոր վերականգնուած նմուշներ, օրինակ՝ Քէոփսի երկրորդ արեգակնային նաւը, Թութանհամոնի նախնիներուն՝ Եույայի եւ Թույայի հաւաքածոն, ինչպէս նաեւ Թութանհամոնի մեծ մօր՝ Հեթեփհերես թագուհիին (Քէոփսի մօր) գանձերը<ref>«Khufu's boat to be reassembled - Heritage - Al-Ahram Weekly»''. Ahram Online. Վերցուած է 2025 թ․ օգոստոսի 14-ին.''</ref><ref>''Sarkar, Somudranil (2024 թ․ դեկտեմբերի 7).'' «Grand Egyptian Museum in Giza Partially Opens: Explore New 15,000 Artifacts Showcasing Egypt's Ancient Civilization Near the Pyramids»''. Travel And Tour World (ամերիկեան անգլերէն). Վերցուած է 2025 թ․ օգոստոսի 7-ին.''</ref>։ Թանգարանը ընդհանուր առմամբ կը գրաւէ 500,000 քմ տարածք<ref>«إنشاء المتحف المصري الكبير»''. presidency.eg.''</ref><ref>«Grand Egyptian Museum to serve as int'l hub for Egyptology studies: Tourism minister»''. Ahram Online. Վերցուած է 2025 թ․ օգոստոսի 7-ին.''</ref>։ Թանգարանին մէջ պիտի ըլլան մշտական ցուցասրահներ, ժամանակաւոր ցուցադրութիւններ, յատուկ թեմաթիք ցուցահանդէսներ, մանկական թանգարան, ինչպէս նաեւ վիրտուալ (երեւակայական) եւ մեծ ձեւաչափով ցուցադրուող պաստառներ՝ ընդհանուր 32,000 քմ մակերեսով<ref>«Grand Egyptian Museum – Integratedfs» ''(ամերիկեան անգլերէն). Վերցուած է 2025 թ․ օգոստոսի 7-ին.''</ref> (344,445 sq ft) եւ 81,000 քմ յատակի տարածութեամբ<ref>«المتحف المصرى الكبير .. حكـاية حضارية عظيمـة - جريدة الجمهورية»''. Al Gomhuria (արաբերէն). 2025 թ․ ապրիլի 18. Վերցուած է 2025 թ․ օգոստոսի 7-ին.''</ref>։ == Պատկերասրահ == <gallery mode="packed" class="center" heights="150"> Պատկեր:Temple fragment, Grand Staircase in Grand Egyptian Museum.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Temple_fragment,_Grand_Staircase_in_Grand_Egyptian_Museum.jpg|alt= Պատկեր:Grand Staircase (GEM).jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Grand_Staircase_(GEM).jpg|alt= Պատկեր:Grand Staircase in GEM.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Grand_Staircase_in_GEM.jpg|ն Պատկեր:Grand Staircase in (GEM).jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Grand_Staircase_in_(GEM).jpg|alt= Պատկեր:Head of King Akhenaten, ca. 1353-1336 BCE; Grand Egyptian Museum, Grand Staircase.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Head_of_King_Akhenaten,_ca._1353-1336_BCE;_Grand_Egyptian_Museum,_Grand_Staircase.jpg|alt= </gallery><gallery mode="packed" class="center" heights="200"> </gallery> == Ծանօթագրութիւններ == <references /> [[Ստորոգութիւն:Թանգարաններ]] [[Ստորոգութիւն:Թանգարաններ այբբենական կարգով]] oyx4hucnu2ytriiapwx6o9udfsj5ky7 252088 252087 2026-06-02T08:56:19Z Maral Dikbikian 4797 252088 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Թանգարան}} '''Եգիպտական մեծ թանագարան''' ('''GEM'''; {{Lang-arz|المتحف المصري الكبير}}․ ''al-Matḥaf al-Miṣriyy al-Kabir''), թանգարան՝ Կիզայի մէջ։ Անիկա աշխարհի ամէնէն մեծ թանգարանն է, որ նուիրուած է միայն մէկ քաղաքակրթութեան։ Կը գտնուի Կիզայի բուրգերու համալիրէն շուրջ երկու քիլոմեթր (1.2 մղոն) հեռաւորութեան վրայ<ref name="Britannica">{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Grand-Egyptian-Museum|title=Grand Egyptian Museum (GEM)|date=2025 թ․ օգոստոսի 5|website=Britannica|language=անգլերէն|access-date=2025 թ․ օգոստոսի 7}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.voguearabia.com/article/grand-egyptian-museum-worlds-largest-museum-dedicated-to-a-single-civilisation|title=Inside the Grand Egyptian Museum: A First Look at the World's Largest Museum Dedicated to a Single Civilisation|last=|first=|date=|website=Vogue Arabia|language=անգլերէն|access-date=}}</ref>։ Թանգարանի ստեղծման գաղափարը յայտարարուած է 1992 թուականին<ref>«Grand Egyptian Museum (GEM)»''. Britannica (անգլերէն). 2025 թ․ օգոստոսի 5. Վերցուած է 2025 թ․ օգոստոսի 7-ին.''</ref>, իսկ շինարարութիւնը սկսած է 2005-ին<ref>«The Grand Egyptian Museum is about to open»''. We Build Value (ամերիկեան անգլերէն). 2024 թ․ Յունուարի 17. Վերցուած է 2025 թ․ Օգոստոսի 7-ին.''</ref> եւ ամբողջութեամբ աւարտած՝ 2023-ին, որուն ընդհանուր արժէքը կազմած է 1,2 միլիառ ԱՄՆ տոլար<ref>''Read, Johanna (2023 թ․ մարտի 16).'' «Giza and Saqqara, Egypt»''. TIME (անգլերէն). Արխիւացուած է'' բնագիրէն ''2025-01-29-ին. Վերցուած է 2025 թ․ օգոստոսի 7-ին.''</ref><ref>''Knell, Yolande; Hussein, Wael (2025 թ․ նոյեմբերի 1).'' «Egypt's Grand Museum opens, displaying Tutankhamun tomb in full for first time»''. BBC News (անգլերէն). Վերցուած է 2025 թ․ նոյեմբերի 1-ին.''</ref>։ Փորձնական բացումը տեղի ունեցած է 2024 թուականի Հոկտեմբերին, իսկ պաշտօնական բացումը՝ 2025 թուականի Նոյեմբեր 1-ին<ref>«Grand Egyptian Museum to open on 1 November - Society - Egypt»''. Ahram Online. Վերցված է 2025 թ․ օգոստոսի 7-ին.''</ref>։ Թանգարանին մէջ կը պահուին եգիպտական հնավայրերէն գտնուած աւելի քան 100,000 հնագիտական առարկաներ (արտեֆաքտներ)<ref>''Khaled, Fatma (2025 թ․ մայիսի 26).'' «Egyptian archaeologists discover three tombs in Luxor»''. AP News (անգլերեն). Վերցված է 2025 թ․ օգոստոսի 7-ին.''</ref>, որոնք կ՚ընդգրկեն Եգիպտոսի քաղաքակրթութեան բոլոր ժամանակաշրջանները՝ սկսեալ նախահարստական (նախադինաստիկ) ժամանակներէն մինչեւ քրիստոնէական Եգիպտոս։ Մօտաւորապէս 20,000 ցուցանմուշ առաջին անգամ ըլլալով պիտի ներկայացուի։ Ասոնց կարգին է նաեւ Թութանհամոնի ամբողջական հաւաքածոն՝ բաղկացած 5,398 առարկայէ<ref>«Grand Egyptian Museum partially opens to public»''. BBC News (բրիտանական անգլերէն). 2024 թ․ հոկտեմբերի 16. Վերցուած է 2025 թ․ օգոստոսի 7-ին.''</ref><ref>«العناني يكشف عن مكونات المتحف المصري الكبير والموقف التنفيذي لعملية نقل القطع الأثرية»''. مصراوي.كوم (արաբերէն). Վերցուած է 2025 թ․ օգոստոսի 7-ին.''</ref>։ Թութանհամոնի հաւաքածոն տեղադրուած է թանգարանի 7,500 քմ տարածքին վրայ։ Առաջին անգամ պիտի ցուցադրուին նաեւ նոր վերականգնուած նմուշներ, օրինակ՝ Քէոփսի երկրորդ արեգակնային նաւը, Թութանհամոնի նախնիներուն՝ Եույայի եւ Թույայի հաւաքածոն, ինչպէս նաեւ Թութանհամոնի մեծ մօր՝ Հեթեփհերես թագուհիին (Քէոփսի մօր) գանձերը<ref>«Khufu's boat to be reassembled - Heritage - Al-Ahram Weekly»''. Ahram Online. Վերցուած է 2025 թ․ օգոստոսի 14-ին.''</ref><ref>''Sarkar, Somudranil (2024 թ․ դեկտեմբերի 7).'' «Grand Egyptian Museum in Giza Partially Opens: Explore New 15,000 Artifacts Showcasing Egypt's Ancient Civilization Near the Pyramids»''. Travel And Tour World (ամերիկեան անգլերէն). Վերցուած է 2025 թ․ օգոստոսի 7-ին.''</ref>։ Թանգարանը ընդհանուր առմամբ կը գրաւէ 500,000 քմ տարածք<ref>«إنشاء المتحف المصري الكبير»''. presidency.eg.''</ref><ref>«Grand Egyptian Museum to serve as int'l hub for Egyptology studies: Tourism minister»''. Ahram Online. Վերցուած է 2025 թ․ օգոստոսի 7-ին.''</ref>։ Թանգարանին մէջ պիտի ըլլան մշտական ցուցասրահներ, ժամանակաւոր ցուցադրութիւններ, յատուկ թեմաթիք ցուցահանդէսներ, մանկական թանգարան, ինչպէս նաեւ վիրտուալ (երեւակայական) եւ մեծ ձեւաչափով ցուցադրուող պաստառներ՝ ընդհանուր 32,000 քմ մակերեսով<ref>«Grand Egyptian Museum – Integratedfs» ''(ամերիկեան անգլերէն). Վերցուած է 2025 թ․ օգոստոսի 7-ին.''</ref> (344,445 sq ft) եւ 81,000 քմ յատակի տարածութեամբ<ref>«المتحف المصرى الكبير .. حكـاية حضارية عظيمـة - جريدة الجمهورية»''. Al Gomhuria (արաբերէն). 2025 թ․ ապրիլի 18. Վերցուած է 2025 թ․ օգոստոսի 7-ին.''</ref>։ = Թութանհամոն Եգիպտոսի Նոր Թանգարանին Մէջ = Թանգարանի նոր միջավայրի մը մէջ կը ցուցադրուին 100 տարիներ առաջ գտնուած Թութանհամոն փարաւոնին գերեզմանին մէջի գանձերը: === '''Ո՞վ''' '''Է''' '''Թութանհամոն''' === Թութանհամոն փարաւոն մըն էր, որ Եգիպտոսի մէջ ապրած է աւելի քան 3000 տարիներ առաջ: Մօտաւորապէս 9 տարեկանին ան գահ կը բարձրանայ եւ խորհրդաւոր մահ մը կ'ունենայ 18-19 տարեկանին: Նման կարճ թագաւորութենէ մը ետք, իր կեանքէն շատ քիչ հետքեր ձգած է: Հակառակ ասոր, անոր անունը ծանօթ կը դառնայ ամբողջ աշխարհին մէջ` շնորհիւ 1922 թուականին իր գերեզմանին մէջ գտնուած հսկայական գանձին, որ աշխարհի մէջ գտնուած ամէնէն մեծ հնագիտական հետքերէն մէկն է: 1922-ին է, որ անգլիացի հնագէտ Հաուըրտ Քարթըր պեղումներ կը կատարէ Թագաւորներու հովիտին մէջ, ուր թաղուած են մեծ թիւով փարաւոններ: Հոն կը յայտնուի ժայռին մէջ փորուած աստիճան մը, որ կ'իջնէ դէպի դուռ մը, անոր ետեւը` թագաւորական գերեզմանը… Քարթըր եւ իր խումբը կը մտնեն գերեզմանին մէջ եւ կը գտնուին անհաւատալի գանձի մը առջեւ, ինչպէս իր ժամանակաշրջանի բոլոր իշխողները, Թութանհամոն նաեւ թաղուած էր առարկաներու մեծ հաւաքածոյով մը, այդ առարկաները իրեն պիտի ընկերանային մահէն ետք, հազարաւոր գոհարեղէններ, անօթներ, արձաններու որոնք շատ լաւ վիճակի մէջ պահուած էին բազմաթիւ սենեակներէ կազմուած գերեզմանին մէջ: Այդ սենեակներէն մէկուն մէջ կը գտնուի թագաւորին մոմիան, որ կը հանգչի սքանչելի ոսկի դիմակով մը, իրարու մէջ դրուած չորս տարբեր դագաղներու մէջ: 10 տարուան աշխատանք պահանջուեցաւ այդ գերեզմանին մէջ գտնուած իւրաքանչիւր առարկան նկարելու, թուագրելու, չափելու եւ նորոգելու համար: Ճիշդ է, որ Թութանհամոնին գերեզմանը գտնուեցաւ նոյեմբեր 1922-ին, սակայն 3 տարի ետք է` 28 Հոկտեմբեր 1925-ին, որ փարաւոնին մոմիան պահպանող դագաղը բացուեցաւ: Թութանհամոնի գանձին 4500 առարկաները այսուհետեւ պիտի ցուցադրուին եգիպտական Մեծ թանգարանին մէջ` ուրիշ 100 հազար եգիպտական հնախօսական առարկաներու կողքին: === '''Թութանհամոնին''' '''գանձը''' === Թութանհամոն 18-րդ թագաւորական ընտանիքին նախավերջին փարաւոնն էր: Ան ծնած է ՔԱ 1354-ի շուրջ: Ան գահ կը բարձրանայ 9-10 տարեկանին: Անոր փոքր տարիքին պատճառով 2 ուրիշ անձեր կ'իշխեն Եգիպտոսի վրայ. ան, որ վարչապետի մը պէս կը բանի, եւ Հորեմհեպ, որ բանակներուն հրամանատարն է: Երբ Հաուըրտ Քարթըր կը գտնէ գերեզմանատան մուտքը եւ կ'իջնէ աստիճաններէն վար, ան կը յայտնուի երկաթէ գոց դուռի մը առջեւ, որուն վրայ դրուած էր Թութանհամոնի կնիքը: Աշխատաւորները կը ծակեն դուռը եւ կը յայտնուին 7 մեթր երկարութեամբ անցքի մը մէջ, ուր դիզուած են գաւաթներ, անօթներ… Ապա անցքին վերջաւորութեան կը յայտնուի երկրորդ դուռ մը: Քարթըր ծակ մը կը բանայ անոր մէջ եւ անոր ընդմէջէն կը տեսնէ անկողիններ, արձաններ… Ընդամէնը 650 առարկաներ իրարու վրայ դիզուած` մինչեւ առաստաղ: Այս սենեակէն ետք կու գայ յուղարկաւորութեան սենեակը: Անոր մեծութիւնը 6,40 մեթրով 4 մեթր է եւ կը պարունակէ 4 խորաններ ու ոսկիով զարդարուած սնտուկներ: Հոն նաեւ կը գտնուին իրարու մէջ անցած 3 դագաղները, իսկ չորրորդին մէջ, որ ամբողջովին ոսկի է եւ աւելի քան 110 քիլօ կը կշռէ, կը գտնուի փարաւոնին մոմիան: Այս դագաղը կը բացուի 1925-ին` բացայայտելով փարաւոնին մարմինը, որուն դէմքը ամբողջովին ծածկուած է 10 քիլօ կշռող ոսկիէ դիմակով մը, իսկ անոր մարմինը զարդարուած է 143 գոհարեղէններով: Վերջապէս, կը յայտնուի վերջին սենեակը, որ կ'անուանուի «Գանձին սենեակը»: Անոր մէջ կը գտնուին մեծ թիւով սքանչելի առարկաներ` գաւաթներ, անօթներ, ոսկեղէններէն եւ գոհարեղէններով լեցուն գանձեր եւ արձաններ: Հսկայական շքեղ սնտուկի մը մէջ կը գտնուին անօթներ, որոնց մէջ պահուած են փարաւոնին գործարանները: == Պատկերասրահ == <gallery mode="packed" class="center" heights="150"> Պատկեր:Temple fragment, Grand Staircase in Grand Egyptian Museum.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Temple_fragment,_Grand_Staircase_in_Grand_Egyptian_Museum.jpg|alt=|<gallery> Պատկեր:Tutankhamun tomb photographs 2 036.jpg|'''Թութանհամոնին''' '''գանձերը''' Պատկեր:Tutankhamun's Golden Sarcophagus 01.jpg Պատկեր:Papyrus Wadj amulets Tutankhamun 2019.jpg|Թութանհամոնի անվնաս դամբարանէն (KV62) յայտնաբերուած գանձերուն մէջ կը գտնուին նաեւ պապիրուսի ցօղունի ձեւ ունեցող երկու ուշագրաւ '''Ուած (Wadj)''' պահպանակներ (ամուլեթներ) </gallery> Պատկեր:Grand Staircase (GEM).jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Grand_Staircase_(GEM).jpg|alt= Պատկեր:Grand Staircase in GEM.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Grand_Staircase_in_GEM.jpg|ն Պատկեր:Grand Staircase in (GEM).jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Grand_Staircase_in_(GEM).jpg|alt= Պատկեր:Head of King Akhenaten, ca. 1353-1336 BCE; Grand Egyptian Museum, Grand Staircase.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Head_of_King_Akhenaten,_ca._1353-1336_BCE;_Grand_Egyptian_Museum,_Grand_Staircase.jpg|alt= </gallery><gallery mode="packed" class="center" heights="200"> </gallery> == Ծանօթագրութիւններ == <references /> [[Ստորոգութիւն:Թանգարաններ]] [[Ստորոգութիւն:Թանգարաններ այբբենական կարգով]] ft5k9uvbzfwlt4mqoltcubmoh2i88i2 252089 252088 2026-06-02T09:05:45Z Maral Dikbikian 4797 252089 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Թանգարան}} '''Եգիպտական մեծ թանագարան''' ('''GEM'''; {{Lang-arz|المتحف المصري الكبير}}․ ''al-Matḥaf al-Miṣriyy al-Kabir''), թանգարան՝ Կիզայի մէջ։ Անիկա աշխարհի ամէնէն մեծ թանգարանն է, որ նուիրուած է միայն մէկ քաղաքակրթութեան։ Կը գտնուի Կիզայի բուրգերու համալիրէն շուրջ երկու քիլոմեթր (1.2 մղոն) հեռաւորութեան վրայ<ref name="Britannica">{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Grand-Egyptian-Museum|title=Grand Egyptian Museum (GEM)|date=2025 թ․ օգոստոսի 5|website=Britannica|language=անգլերէն|access-date=2025 թ․ օգոստոսի 7}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.voguearabia.com/article/grand-egyptian-museum-worlds-largest-museum-dedicated-to-a-single-civilisation|title=Inside the Grand Egyptian Museum: A First Look at the World's Largest Museum Dedicated to a Single Civilisation|last=|first=|date=|website=Vogue Arabia|language=անգլերէն|access-date=}}</ref>։ Թանգարանի ստեղծման գաղափարը յայտարարուած է 1992 թուականին, իսկ շինարարութիւնը սկսած է 2005-ին եւ ամբողջութեամբ աւարտած՝ 2023-ին, որուն ընդհանուր արժէքը կազմած է 1,2 միլիառ ԱՄՆ տոլար։ Փորձնական բացումը տեղի ունեցած է 2024 թուականի Հոկտեմբերին, իսկ պաշտօնական բացումը՝ 2025 թուականի Նոյեմբեր 1-ին։ Թանգարանին մէջ կը պահուին եգիպտական հնավայրերէն գտնուած աւելի քան 100,000 հնագիտական առարկաներ (արտեֆաքտներ), որոնք կ՚ընդգրկեն Եգիպտոսի քաղաքակրթութեան բոլոր ժամանակաշրջանները՝ սկսեալ նախահարստական (նախադինաստիկ) ժամանակներէն մինչեւ քրիստոնէական Եգիպտոս։ Մօտաւորապէս 20,000 ցուցանմուշ առաջին անգամ ըլլալով պիտի ներկայացուի։ Ասոնց կարգին է նաեւ Թութանխամոնի ամբողջական հաւաքածոն՝ բաղկացած 5,398 առարկայէ։ Թութանխամոնի հաւաքածոն տեղադրուած է թանգարանի 7,500 քմ տարածքին վրայ։ Առաջին անգամ պիտի ցուցադրուին նաեւ նոր վերականգնուած նմուշներ, օրինակ՝ Քէոփսի երկրորդ արեգակնային նաւը, Թութանխամոնի նախնիներուն՝ Եույայի եւ Թույայի հաւաքածոն, ինչպէս նաեւ Թութանխամոնի մեծ մօր՝ Հեթեփհերես թագուհիին (Քէոփսի մօր) գանձերը։ Թանգարանը ընդհանուր առմամբ կը գրաւէ 500,000 քմ տարածք։ Թանգարանին մէջ պիտի ըլլան մշտական ցուցասրահներ, ժամանակաւոր ցուցադրութիւններ, յատուկ թեմաթիք ցուցահանդէսներ, մանկական թանգարան, ինչպէս նաեւ վիրտուալ (երեւակայական) եւ մեծ ձեւաչափով ցուցադրուող պաստառներ՝ ընդհանուր 32,000 քմ մակերեսով (344,445 sq ft) եւ 81,000 քմ յատակի տարածութեամբ։ == Պատկերասրահ == <gallery mode="packed" class="center" heights="200"> Պատկեր:Temple fragment, Grand Staircase in Grand Egyptian Museum.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Temple_fragment,_Grand_Staircase_in_Grand_Egyptian_Museum.jpg|alt= Պատկեր:Grand Staircase (GEM).jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Grand_Staircase_(GEM).jpg|alt= Պատկեր:Grand Staircase in GEM.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Grand_Staircase_in_GEM.jpg|ն Պատկեր:Grand Staircase in (GEM).jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Grand_Staircase_in_(GEM).jpg|alt= Պատկեր:Head of King Akhenaten, ca. 1353-1336 BCE; Grand Egyptian Museum, Grand Staircase.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Head_of_King_Akhenaten,_ca._1353-1336_BCE;_Grand_Egyptian_Museum,_Grand_Staircase.jpg|alt= </gallery><gallery mode="packed" class="center" heights="200"> </gallery> == Ծանօթագրութիւններ == <references /> [[Ստորոգութիւն:Թանգարաններ]] [[Ստորոգութիւն:Թանգարաններ այբբենական կարգով]] t1aknnntn3djgsa976lmd2oo5dbde2v 0 31743 252090 251265 2026-06-02T09:09:18Z Maral Dikbikian 4797 252090 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Անձ}} '''Թութանխամոն''' ({{ԱԾ}}), փարաւոն մըն էր, որ [[Եգիպտոս|Եգիպտոսի]] մէջ ապրած է աւելի քան 3000 տարիներ առաջ: Մօտաւորապէս 9 տարեկանին ան գահ կը բարձրանայ եւ խորհրդաւոր մահ մը կ'ունենայ 18-19 տարեկանին: Նման կարճ թագաւորութենէ մը ետք, իր կեանքէն շատ քիչ հետքեր ձգած է: Հակառակ այս բոլորին, անոր անունը ծանօթ կը դառնայ ամբողջ աշխարհին մէջ` շնորհիւ 1922 թուականին իր գերեզմանին մէջ գտնուած հսկայական գանձին, որ աշխարհի մէջ գտնուած ամէնէն մեծ հնագիտական հետքերէն մէկն է: 1922-ին է, որ անգլիացի հնագէտ Հաուըրտ Քարթըր պեղումներ կը կատարէ Թագաւորներու հովիտին մէջ, ուր թաղուած են մեծ թիւով փարաւոններ: Հոն կը յայտնուի ժայռին մէջ փորուած աստիճան մը, որ կ'իջնէ դէպի դուռ մը, անոր ետեւը` թագաւորական գերեզմանը<ref>{{Cite web|url=https://www.aztagdaily.com/archives/666575|title=Թութանխամոն Եգիպտոսի Նոր Թանգարանին Մէջ|date=2025-11-15|website=Aztag Daily - Ազդակ Օրաթերթ (Armenian Daily Newspaper based in Lebanon)|language=en-US|accessdate=2026-05-25}}</ref>։ 1 Նոյեմբեր 2025-ին մեծ հանդէս մը կազմակերպուած էր Եգիպտոսի մայրաքաղաք Գահիրէի մէջ` նոր թանգարանին բացումը նշելու համար: Այս մեծ թանգարանը կառուցուեցաւ Կիզէի նշանաւոր բուրգերուն մօտ: Հսկայական արդի այս կառոյցը շինուած է քարով եւ ապակիով` ամէնէն լաւ ձեւով ներկայացնելու համար Եգիպտոսի մէջ գտնուած հազարաւոր հնագիտական առարկաները` արձաններ, գործիքներ, գոհարեղէններ, մոմիաներ… Հոն է, որ նաեւ նոր միջավայրի մը մէջ կը ցուցադրուին 100 տարիներ առաջ գտնուած Թութանխամոն փարաւոնին գերեզմանին մէջի գանձերը: === '''Ո՞վ''' '''Է''' '''Թութանխամոն''' === Թութանխամոն փարաւոն մըն էր, որ Եգիպտոսի մէջ ապրած է աւելի քան 3000 տարիներ առաջ: Մօտաւորապէս 9 տարեկանին ան գահ կը բարձրանայ եւ խորհրդաւոր մահ մը կ'ունենայ 18-19 տարեկանին: Նման կարճ թագաւորութենէ մը ետք, իր կեանքէն շատ քիչ հետքեր ձգած է: Հակառակ ասոր, անոր անունը ծանօթ կը դառնայ ամբողջ աշխարհին մէջ` շնորհիւ 1922 թուականին իր գերեզմանին մէջ գտնուած հսկայական գանձին, որ աշխարհի մէջ գտնուած ամէնէն մեծ հնագիտական հետքերէն մէկն է: 1922-ին է, որ անգլիացի հնագէտ Հաուըրտ Քարթըր պեղումներ կը կատարէ Թագաւորներու հովիտին մէջ, ուր թաղուած են մեծ թիւով փարաւոններ: Հոն կը յայտնուի ժայռին մէջ փորուած աստիճան մը, որ կ'իջնէ դէպի դուռ մը, անոր ետեւը` թագաւորական գերեզմանը… Քարթըր եւ իր խումբը կը մտնեն գերեզմանին մէջ եւ կը գտնուին անհաւատալի գանձի մը առջեւ, ինչպէս իր ժամանակաշրջանի բոլոր իշխողները, Թութանխամոն նաեւ թաղուած էր առարկաներու մեծ հաւաքածոյով մը, այդ առարկաները իրեն պիտի ընկերանային մահէն ետք, հազարաւոր գոհարեղէններ, անօթներ, արձաններու որոնք շատ լաւ վիճակի մէջ պահուած էին բազմաթիւ սենեակներէ կազմուած գերեզմանին մէջ: Այդ սենեակներէն մէկուն մէջ կը գտնուի թագաւորին մոմիան, որ կը հանգչի սքանչելի ոսկի դիմակով մը, իրարու մէջ դրուած չորս տարբեր դագաղներու մէջ: 10 տարուան աշխատանք պահանջուեցաւ այդ գերեզմանին մէջ գտնուած իւրաքանչիւր առարկան նկարելու, թուագրելու, չափելու եւ նորոգելու համար: Ճիշդ է, որ Թութանխամոնին գերեզմանը գտնուեցաւ Նոյեմբեր 1922-ին, սակայն 3 տարի ետք է` 28 հոկտեմբեր 1925-ին, որ փարաւոնին մոմիան պահպանող դագաղը բացուեցաւ: Թութանխամոնի գանձին 4500 առարկաները այսուհետեւ պիտի ցուցադրուին եգիպտական Մեծ թանգարանին մէջ` ուրիշ 100 հազար եգիպտական հնախօսական առարկաներու կողքին: === '''Թութանխամոնին''' '''գանձը''' === Թութանխամոն 18-րդ թագաւորական ընտանիքին նախավերջին փարաւոնն էր: Ան ծնած է ՔԱ 1354-ի շուրջ: Ան գահ կը բարձրանայ 9-10 տարեկանին: Անոր փոքր տարիքին պատճառով 2 ուրիշ անձեր կ'իշխեն Եգիպտոսի վրայ. ան, որ վարչապետի մը պէս կը բանի, եւ Հորեմհեպ, որ բանակներուն հրամանատարն է: Երբ Հաուըրտ Քարթըր կը գտնէ գերեզմանատան մուտքը եւ կ'իջնէ աստիճաններէն վար, ան կը յայտնուի երկաթէ գոց դուռի մը առջեւ, որուն վրայ դրուած էր Թութանխամոնի կնիքը: Աշխատաւորները կը ծակեն դուռը եւ կը յայտնուին 7 մեթր երկարութեամբ անցքի մը մէջ, ուր դիզուած են գաւաթներ, անօթներ… Ապա անցքին վերջաւորութեան կը յայտնուի երկրորդ դուռ մը: Քարթըր ծակ մը կը բանայ անոր մէջ եւ անոր ընդմէջէն կը տեսնէ անկողիններ, արձաններ… Ընդամէնը 650 առարկաներ իրարու վրայ դիզուած` մինչեւ առաստաղ: Այս սենեակէն ետք կու գայ յուղարկաւորութեան սենեակը: Անոր մեծութիւնը 6,40 մեթրով 4 մեթր է եւ կը պարունակէ 4 խորաններ ու ոսկիով զարդարուած սնտուկներ: Հոն նաեւ կը գտնուին իրարու մէջ անցած 3 դագաղները, իսկ չորրորդին մէջ, որ ամբողջովին ոսկի է եւ աւելի քան 110 քիլօ կը կշռէ, կը գտնուի փարաւոնին մոմիան: Այս դագաղը կը բացուի 1925-ին` բացայայտելով փարաւոնին մարմինը, որուն դէմքը ամբողջովին ծածկուած է 10 քիլօ կշռող ոսկիէ դիմակով մը, իսկ անոր մարմինը զարդարուած է 143 գոհարեղէններով: Վերջապէս, կը յայտնուի վերջին սենեակը, որ կ'անուանուի «Գանձին սենեակը»: Անոր մէջ կը գտնուին մեծ թիւով սքանչելի առարկաներ` գաւաթներ, անօթներ, ոսկեղէններէն եւ գոհարեղէններով լեցուն գանձեր եւ արձաններ: Հսկայական շքեղ սնտուկի մը մէջ կը գտնուին անօթներ, որոնց մէջ պահուած են փարաւոնին գործարանները: == Պատկերասրահ == <gallery mode="nolines" widths="120" heights="150"> Պատկեր:Amon karnak.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Amon_karnak.jpg Պատկեր:Tutankhamun Period God Amun.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Tutankhamun_Period_God_Amun.jpg Պատկեր:Déesse protectrice de la tombe de Toutânkhamon (musée du Caire Egypte) (1814743917).jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:D%C3%A9esse_protectrice_de_la_tombe_de_Tout%C3%A2nkhamon_(mus%C3%A9e_du_Caire_Egypte)_(1814743917).jpg Պատկեր:Mannequin of Tutankhamun.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Mannequin_of_Tutankhamun.jpg Պատկեր:TutankhamunBerlin.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:TutankhamunBerlin.jpg Պատկեր:Tutankhamun-StatueHead MetropolitanMuseum.png|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Tutankhamun-StatueHead_MetropolitanMuseum.png Պատկեր:Tête de Toutânkhamon enfant (musée du Caire Egypte).jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:T%C3%AAte_de_Tout%C3%A2nkhamon_enfant_(mus%C3%A9e_du_Caire_Egypte).jpg Պատկեր:Egyptian - Seal Ring with Name of Tutankhamun - Walters 42386.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Egyptian_-_Seal_Ring_with_Name_of_Tutankhamun_-_Walters_42386.jpg </gallery> == Անուն == [[Պատկեր:Tut_hieroglyphic_meanings.GIF|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Tut_hieroglyphic_meanings.GIF|կենտրոն|250x250փքս]] == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}}<gallery> </gallery>{{ՀՍՀ}} [[Ստորոգութիւն:Փարաւոններ]] 7i5fj05pmc2ny15mq9dyrknkveyiwth 0 32019 252080 2026-06-01T19:16:15Z JohnYahyaHanna 7467 Նոր էջ «'''Առաստաղ''' (բնագիր՝ «'''ԱՌԱՍՏԱՂ'''»), վէպ, զոր գրած է [[Ռոպէր Հատտէճեան]]: Վէպը կը նկարագրէ հիւանդացած, անշարժացած մարդու մը ներաշխարհը, որ հիւանդանոցի անկողնին մէջ պառկած՝ կը դիտէ առաստաղը եւ անոր միջոցով կը վերապրի իր անցեալը, իր պապերը, իր յոյսերն ու կորուստները:<re...»: 252080 wikitext text/x-wiki '''Առաստաղ''' (բնագիր՝ «'''ԱՌԱՍՏԱՂ'''»), վէպ, զոր գրած է [[Ռոպէր Հատտէճեան]]: Վէպը կը նկարագրէ հիւանդացած, անշարժացած մարդու մը ներաշխարհը, որ հիւանդանոցի անկողնին մէջ պառկած՝ կը դիտէ առաստաղը եւ անոր միջոցով կը վերապրի իր անցեալը, իր պապերը, իր յոյսերն ու կորուստները:<ref>{{Cite web|url=https://azg.am/culture/%D5%B0%D5%A1%D5%BF%D5%BF%D5%A5%D5%B3%D5%B5%D5%A1%D5%B6%D5%AB-%D5%A5%D6%80%D5%AF%D5%B8%D6%82-%D5%BE%D5%A5%D5%BA%D5%A5%D6%80%D5%A8-%D5%B4%D5%A5%D5%AF-%D5%B0%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D6%80%D5%B8%D6%82%D5%B4/|title=Հատտեճյանի երկու վեպերը մեկ հատորում|last=ԱԶԳ|date=2021-01-27|website=Ազգ|language=hy|accessdate=2026-06-01}}</ref> == Հեղինակ == Ռոպէր Հատտէճեան (ծն. 1950) պոլսահայ գրող, հրապարակագիր, խմբագիր է: Երկար տարիներ խմբագրած է «Մարմարա» օրաթերթը: Անոր գործերը կը միացնեն գրականութիւնն ու հրապարակագրութիւնը: Հատտէճեան յայտնի է նաեւ իր յուշատետրերով եւ կենսագրական գրութիւններով: == Պատմութեան համառօտ նկարագիր == Վէպին հերոսը (անանուն) կաթուածահար վիճակի մէջ պառկած է հիւանդանոցի սենեակին մէջ, կռնակի վրայ, եւ անկարող է շարժիլ: Ամբողջ օրը կը դիտէ առաստաղը: Առաստաղը կը դառնայ անոր մտածումներու էկրանը: Հոն կը պարպէ իր յիշողութիւնները, կը տեսնէ իր մանկութիւնը, իր հօր, պապերու դէմքերը, իր կինը՝ Սաթենիկը, տղան՝ Ռուբէնը, եւ թոռնիկը: Վէպը կը ցուցնէ թէ ինչպէս անշարժութիւնը չի կրնար ոչնչացնել մարդու մարդկայնութիւնը: Հերոսը կը մնայ բարի, լաւատես եւ ընտանիքին սէրը պահպանող: Սակայն վերջին հարուածը կը ստանայ, երբ կ'իմանայ, որ իր դուստրն ու անոր ընտանիքը պիտի գաղթեն օտար երկիր: == Գաղափարաբանութիւն == Վէպը միաժամանակ ազգային եւ համամարդկային է: Հեղինակը ցոյց կու տայ, թէ ինչպէս գաղթը, կորստեան զգացումը եւ անկայունութիւնը կը դառնան հայու կեանքի անբաժան մասը: Հերոսի անշարժութիւնը խորհրդանշականօրէն կը նկարագրէ նաեւ սփիւռքահայութեան վիճակը՝ արմատներէն կտրուած, սակայն յիշողութեամբ եւ յոյսով ապրող: Վէպին մէջ յաճախ կը հնչեն հարցումներ մարդկային գոյութեան մասին, ինչպէս՝ «Ինչո՞ւ մարդիկ կ'ապրին միլիոններով՝ առանց իրար ճանչնալու»: == Հրատարակութեան պատմութիւն == * 1982 – Վէպը արժանացած է «Ալեք Մանուկեանի Գրական Մրցանք»ի առաջնութեան պարգեւին (արձակի բաժին): * 1983 – Հրատարակուած է Հ. Բ. Ը. Միութեան Ալեք Մանուկեան Մշակութային Հիմնադրամի մեկնասութեամբ: * 1997 – Թրքերէնի թարգմանած է Անահիտ Հազարեանը, «ԹԱՒԱՆ» վերնագրով, ԹԷԼՈՍ հրատարակչատան կողմէ: * 2018 – Երկրորդ թրքերէն հրատարակութիւնը կատարած է ԱՐԱՍ Հրատարակչատունը: == Արձագանգներ == Գրականագէտ Կիրակոս Գույումշեան (Քուէյթ) գրած է.<blockquote>«Այս վէպը միայն հայուն պատմութիւնը չէ, այս վէպը կ'արձագանգէ ամբողջ մարդկութեան ապրելաձեւին... «Առաստաղ»ը, ըլլալով հանդերձ ազգային վէպ, նաեւ համամարդկային պատմութիւն մըն է, որուն էջերուն մէջ ամէն հայ պիտի գտնէ իրմէ բան մը»:</blockquote> == Տես նաեւ == * [[Ռոպէր Հատտէճեան]] * [[Մարմարա (թերթ)|«Մարմարա» թերթ]] == Ծանօթագրութիւններ == <references /> 8zc2k7604j3zsxpvbxbr0wp7os9eits