Ուիքիփետիա hywwiki https://hyw.wikipedia.org/wiki/%D4%B3%D5%AC%D5%AD%D5%A1%D6%82%D5%B8%D6%80_%D4%B7%D5%BB MediaWiki 1.47.0-wmf.6 first-letter Մեդիա Սպասարկող Քննարկում Մասնակից Մասնակցի քննարկում Ուիքիփետիա Ուիքիփետիայի քննարկում Պատկեր Պատկերի քննարկում MediaWiki MediaWiki քննարկում Կաղապար Կաղապարի քննարկում Օգնություն Օգնության քննարկում Ստորոգութիւն Կատեգորիայի քննարկում TimedText TimedText talk Մոդուլ Մոդուլի քննարկում Event Event talk 0 5193 252294 227542 2026-06-11T13:21:27Z Azniv Stepanian 8 252294 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Անձ | անուն ազգանուն =Յարութիւն Շահրիկեան | բնագիր ԱԱՀ = | պատկեր = Յարութիւն Շահրիկեան.png | չափ = | նկարագրութիւն = | ծնած է = [[1860]] | ծննդավայր = [[Շապին Գարահիսար]] | վախճանած է = 1915 | մահուան վայրը = | քաղաքացիութիւն = | հպատակութիւն = | ազգութիւն = Հայ | ալմա մատեր = | կրօնք = | ազդուած է = | ազդած է = | գրքեր = «Մեր հաւատքը» <br /> «Ազգային սահմանադրութիւնը» | աշխատանք = | կարողութիւն = | մասնագիտութիւն = Իրաւաբան | ամուսին = | ծնողներ = | երեխաներ = | պարգեւներ եւ մրցանակներ = | կայքէջք = | ստորագրութիւն = }} '''Յարութիւն Շահրիկեան''' ('''Ատոմ''', {{ԱԾ}}), ուսուցիչ, իրաւաբան<ref>{{cite web | url=http://www.araks-school.ir/%D5%B5%D5%A1%D6%80%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%AB%D6%82%D5%B6--%D5%B7%D5%A1%D5%B0%D6%80%D5%AB%D5%AF%D5%A5%D5%A1%D5%B6.aspx | title=Յարութիւն Շահրիկեան }}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, հայ յեղափոխական գործիչ։ == Կենսագրութիւն == Նախնական կրթութիւնը հոն ստանալով՝ [[Պոլիս]] կու գայ եւ կը վկայուի Կալաթա Սէրայի Լիսէէն<ref name="Շապին">{{cite web | url=http://www.digilib.am/am/1102/library/1102 | title=ՇԱՀՐԻԿԵԱՆ ՅԱՐՈՒԹԻՒՆ (ԱՏՈՄ, 1860-1915)}}</ref>։ Ժամանակ մը ուսուցչութիւն ալ ըրած է իր ծննդավայրին մէջ։ Իննսունական թուականներուն՝ աշխատակցած է [[Շահնազար]]ի «Հայրենիք»ին։Ամուսնացած է [[Տրապիզոն]]ի մէջ։ [[1896]]-ին կոտորածին՝ յայտնի ջարդարար Նէմլի Զատէ Հաճի Օսմանի հետապնդումին վրայ կ'ապաստանի Օսմանեան դրամատուն, երեք օր յետոյ դուրս ելլելուն՝ ձերբակալուելով բանտ կը նետուի։ Օտար միջամտութեամբ ներման արժանանալով, տասներեք ամսուան բանտարկութենէ վերջ ազատ կ'արձակուի։ Անգլերէն լեզուն սորվիլ՝ արգելափակ կեանքին միակ մխիթարութիւնը կ'ըլլայ։ Այլ եւս նոյն քաղաքը մնալը վտանգաւոր նկատելով՝ 97-ի վերջերը կը փախչի Պաթում, ապա [[Թիֆլիս]], ուր ռուսերէն կ'ուսանի, քանի մը տարիէն լեզուին հմտանալով՝ քննութիւն կ'անցընէ եւ փաստաբանութեան վկայական կը ստանայ։ Բաւական ատեն կիրարկելէ ետք իր ասպարէզը՝ կը դադարի անկէ, Մանթաշէֆի գործերուն իբրեւ վարիչ կը պաշտօնավարէ։ Դաշնակցութեան կարկառուն դէմքերէն մին, անխոնջ աշխատանքով ձեռք բերած օրէնսգիտական իր հմտութեամբ եւ իր երկաթէ տրամադրութեամբ, կանուխէն նուիրուած է հանրային գործունէութեան եւ ապրած է միշտ իբրեւ անհաշտ ազատական։ Սահմանադրութեան հռչակումին կու գայ Պոլիս, եւ հակառակ իր յառաջացած տարիքին՝ կը ներկայանայ կրկին պայքարի նո՛յն մարդը, թէ՛ ազգին, թէ՛ երեսփոխանական պլոքին եւ թէ՛ մամուլին մէջ, բոլորին ակնածանքին առարկայ դառնալով։ Հրատարակած է ուշագրաւ յօդուածներու շարք մը «Ազատամարտ»ի մէջ<ref name="Շապին"/>, որուն անստորագիր խմբագրականներէն ոմանք իր գրիչէն ելած են։ Դաշնակցութեան բազմաթիւ թերթերու մէջ ունէր աշխատակցութեան իր բաժինը՝ Նինի, Վաղինակ եւ Ատոմ ծածկանուններով (այս վերջինը՝ իր զաւակին անունով): Ազգային երեսփոխան ընտրուած է Սկիւտարէն։ Անգամ մը Իթթիհատէն հրաւիրուած է անդամակցելու պետական խորհուրդի, բայց մերժած է։Երկերը. «Պետական նորոգութիւնն ու հողային հարցը», «Մեր հաւատքը», «Ազգային սահմանադրութիւնը», «Բարենորոգումներու հարցը», «Օսմանեան կայսրութեան անկման պատմութիւնը», «Ամուսնական խնդիրը»։ Ասոնցմէ զատ կայ «Ապազգայնացում» գիրքն ալ՝ իսկոյն փճացուած։ == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} == Աղբիւրներ == * [http://greenstone.flib.sci.am/gsdl/collect/hajgirqn/book/hushardzan1919_index.html Յուշարձան Ապրիլ Տասնմէկ, Թէոդիկ, Կ.Պոլիս, 1919] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200704030552/http://greenstone.flib.sci.am/gsdl/collect/hajgirqn/book/hushardzan1919_index.html |date=2020-07-04 }} {{DEFAULTSORT:Շահրիկեան, Յարութիւն}} [[Ստորոգութիւն:Հայ յեղափոխական գործիչներ‏‎]] [[Ստորոգութիւն:1860 ծնունդներ]] [[Ստորոգութիւն:Շապին Գարահիսար ծնունդներ]] [[Ստորոգութիւն:Հայ ուսուցիչներ]] [[Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութեան զոհեր]] [[Ստորոգութիւն:1915 մահեր]] [[Ստորոգութիւն:Շապին Գարահիսար ծնածներ]] [[Ստորոգութիւն:Հայոց Ցեղասպանութիւն]] [[Ստորոգութիւն:Հայ ֆետայիներ]] [[Ստորոգութիւն:Հայ փաստաբաններ]] [[Ստորոգութիւն:Կոստանդնուպոլիս մահացածներ]] ho2ppjyktatk9jsv2fextrqditsfprf 0 19103 252292 236339 2026-06-11T13:17:49Z Azniv Stepanian 8 252292 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Անձ}} '''Ֆիլիփ Մարշալ Պրաուն''' ({{ԱԾ}})<ref>[https://www.jstor.org/stable/20670741?seq=1 Ֆիլիփ Մարշալ Պրաուն, 1875-1966: An Appreciation]</ref>, դաստիարակ էր եւ դիւանագէտ: [[Միացեալ Նահանգներ|Ամերիկացի]] , ծնած էր [[Համփթըն, Մէյն]] եւ կրթութիւնը ստացած՝ [[Ուիլիէմզ Գոլէճ|Ուիլիէմզ Գոլէճին]] մէջ: 1900–1901-ին ան ծառայած է իբրեւ քարտուղար [[Լոյտ Քարփենթր Կրիսքոմ|Լոյտ Ք. Կրիսքոմ]]ին եւ 1901-էն 1903 երկրորդ քարտուղարն էր Ամերիկեան դեսպանատան, [[Պոլիս|Կոստանդնուպոլիս]]: Ան Ծառայած է իբրեւ դեսպանատան քարտուղար [[Կուաթեմալա]] եւ [[Հոնտուրաս]], 1903–1907, եւ իբրեւ քարտուղար Կոստանդնուպոլսոյ Ամերիկեան դեսպանատան, 1907–1908: Վերջինէս մինչեւ 1910 պատուիրակ էր Հոնտուրասի: Հրաժարելով դիւանագիտական ծառայութենէն, ան միջազգային օրէնքի ուսուցիչ նշանակուեցաւ [[Հարվըրտ Համալսարան|Հարվըրտ Համալսարանին]] մէջ 1912-ին եւ յաջորդ տարին օգնական փրոֆէսոր միջազգային օրէնքի եւ դիւանագիտութեան [[Փրինսթըն Համալսարան|Փրինսթըն]], ուր յետագային նշանակուեցաւ փրոֆէսոր միջազգային օրէնքի (1915): Ան գործակից խմբագիրն էր ''[[Ամերիկեան միջազգային օրէնսդրութեան հանդէս]]'' եւ գործակից անդամ էր [[Միջազգային Օրէնքի Հիմնարկ|Միջազգային Օրէնքի Հիմնարկին,]] [[Պրուքսէլ]]: Ան հեղինակն է ''Foreigners in Turkey'' (1914), ''International Realities'' (1917), ''International Society'' (1923), եւն. Պրաուն նաեւ ծառայած է իբրեւ նախագահը Ամերիկեան Խաղաղութիւն Ընկերակցութեան, որ կը հրատարակէ [[World Affairs (journal)|World Affairs]], միջազգային յարաբերութեան վերաբերող ամէնահին ամերիկեան հանդէսը: Խաղաղութեան հասարակութեան խօսնակը՝ Ամերիկեան խաղաղութեան միութեան անդամ Ֆիլիփ Մարշալ Պրաունը Սենատի օտարերկրեայ LCCN-ին ըսած է, որ «կարճ պատերազմի» ծրագիրները արդարացուած չեն, եթէ պատերազմ չտեսնեն: Ուաշինկթըն, Մայիս 1, 1939:<ref>{{Cite web|url=https://hyw.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Peace_Society_spokesman_says_'short_of_war'_plans_unjustified_unless_war_is_seen._Washington,_D.C.,_May_1._Philip_Marshall_Brown_of_the_American_Peace_Society_today_told_the_Senate_Foreign_LCCN2016875541.jpg|title=Պատկեր:Peace Society spokesman says 'short of war' plans unjustified unless war is seen. Washington, D.C., May 1. Philip Marshall Brown of the American Peace Society today told the Senate Foreign LCCN2016875541.jpg — Ուիքիփետիա|date=1939|website=commons.wikimedia.org|accessdate=2024-12-12}}</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} n2jimxl3k7eyfb6bo4av80jnzyx7qhb 252293 252292 2026-06-11T13:19:08Z Azniv Stepanian 8 252293 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Անձ}} '''Ֆիլիփ Մարշալ Պրաուն''' ({{ԱԾ}})<ref>[https://www.jstor.org/stable/20670741?seq=1 Ֆիլիփ Մարշալ Պրաուն, 1875-1966: An Appreciation]</ref>, դաստիարակ էր եւ դիւանագէտ: [[Միացեալ Նահանգներ|Ամերիկացի]] , ծնած էր [[Համփթըն, Մէյն]] եւ կրթութիւնը ստացած՝ Ուիլիէմզ Գոլէճին մէջ: 1900–1901-ին ան ծառայած է իբրեւ քարտուղար [[Լոյտ Քարփենթր Կրիսքոմ|Լոյտ Ք. Կրիսքոմ]]ին եւ 1901-էն 1903 երկրորդ քարտուղարն էր Ամերիկեան դեսպանատան, [[Պոլիս|Կոստանդնուպոլիս]]: Ան Ծառայած է իբրեւ դեսպանատան քարտուղար [[Կուաթեմալա]] եւ [[Հոնտուրաս]], 1903–1907, եւ իբրեւ քարտուղար Կոստանդնուպոլսոյ Ամերիկեան դեսպանատան, 1907–1908: Վերջինէս մինչեւ 1910 պատուիրակ էր Հոնտուրասի: Հրաժարելով դիւանագիտական ծառայութենէն, ան միջազգային օրէնքի ուսուցիչ նշանակուեցաւ [[Հարվըրտի համալսարան|Հարվըրտ Համալսարանին]] մէջ 1912-ին եւ յաջորդ տարին օգնական փրոֆէսոր միջազգային օրէնքի եւ դիւանագիտութեան [[Փրինսթըն Համալսարան|Փրինսթըն]], ուր յետագային նշանակուեցաւ փրոֆէսոր միջազգային օրէնքի (1915): Ան գործակից խմբագիրն էր Ամերիկեան միջազգային օրէնսդրութեան հանդէս եւ գործակից անդամ էր [[Միջազգային Օրէնքի Հիմնարկ|Միջազգային Օրէնքի Հիմնարկին,]] [[Պրուքսէլ]]: Ան հեղինակն է ''Foreigners in Turkey'' (1914), ''International Realities'' (1917), ''International Society'' (1923), եւն. Պրաուն նաեւ ծառայած է իբրեւ նախագահը Ամերիկեան Խաղաղութիւն Ընկերակցութեան, որ կը հրատարակէ [[World Affairs (journal)|World Affairs]], միջազգային յարաբերութեան վերաբերող ամէնահին ամերիկեան հանդէսը: Խաղաղութեան հասարակութեան խօսնակը՝ Ամերիկեան խաղաղութեան միութեան անդամ Ֆիլիփ Մարշալ Պրաունը Սենատի օտարերկրեայ LCCN-ին ըսած է, որ «կարճ պատերազմի» ծրագիրները արդարացուած չեն, եթէ պատերազմ չտեսնեն: Ուաշինկթըն, Մայիս 1, 1939:<ref>{{Cite web|url=https://hyw.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Peace_Society_spokesman_says_'short_of_war'_plans_unjustified_unless_war_is_seen._Washington,_D.C.,_May_1._Philip_Marshall_Brown_of_the_American_Peace_Society_today_told_the_Senate_Foreign_LCCN2016875541.jpg|title=Պատկեր:Peace Society spokesman says 'short of war' plans unjustified unless war is seen. Washington, D.C., May 1. Philip Marshall Brown of the American Peace Society today told the Senate Foreign LCCN2016875541.jpg — Ուիքիփետիա|date=1939|website=commons.wikimedia.org|accessdate=2024-12-12}}</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} ap4q1r0woqgn7n2tt8o1qeppcy3lnz1 0 31104 252300 249312 2026-06-11T23:43:03Z IvanScrooge98 8743 /* Շքերթ */ image 252300 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Անձ|անուն ազգանուն=Սոֆիա Լորեն|բնագիր ԱԱՀ=Sofia Costanza Brigida Villani Scicolone|պատկեր=Sophia Loren 1962.jpg|չափ=|նկարագրութիւն=Սոֆիա Լորեն, 1962-ին|ծնած է=20 Սեպտեմբեր, 1934|ծննդավայր=Հռոմ,Իտալիա|վախճանած է=|մահուան վայրը=Հռոմ, [[Իտալիա]]|քաղաքացիութիւն=իտալական - ֆրանսական|հպատակութիւն=իտալական|ազգութիւն=իտալացի|ազդած է=|մասնագիտութիւն=դերասան |անդամակցութիւն=|պարգեւներ եւ մրցանակներ= Պատուոյ Լեգէոն Շքանշան, Ֆրանսա (1991) Իտալական Հանրապետութեան Վաստակի Շքանշան (1996)| Legion of Honour| Ordre des Arts et des Lettres|գրքեր/Գլխաւոր գործ=|բնագիր անուանում=Sophia Loren|ծննդեան անուն=Սոֆիա Գոսթանծա Պրիկիտա Վիլանի Շիքոլոնէ Sofia Costanza Brigida Villani Scicolone|ստորագրութիւն=Unterschrift Sophia Loren (Autogramm) italienische Filmschauspielerin.png}} '''Սոֆիա Լորեն''', ([[Իտալերէն|իտալ]]․՝ ''Sophia Loren'', [[20 Սեպտեմբեր|Սեպտեմբեր 20]], [[1934 թուական|1934]], [[Հռոմ]], [[Իտալիա]]) ծննդեան անունով՝ Սոֆիա Գոսթանծա Պրիկիտա Վիլանի Շիքոլոնէ (''Sofia Costanza Brigida Villani Scicolone''), ծանօթ է Սոֆիա Լորեն ծածկանունով։ Իտալացի հանրածանօթ դերասանուհի։ Իր հայրենի երկրին եւ Միացեալ Նահանգներուն մէջ ունեցած է 70 տարիներէ աւելի երկարող գործունէութիւն։ Հոլիվուտի Ոսկեդարի վերջին մեծ աստղերէն մէկն է։ Գեղեցկութեան մրցոյթի մը մէջ մուտք գործելէ ետք քաջալերուած է դերասանական դասերու հետեւելու։ Լորեն իր շարժապատկերի ասպարէզը սկսած է 16 տարեկանին՝ 1950-ին: Տասնամեակին սկիզբը ան հանդէս եկած է քանի մը փոքր դերերով, մինչեւ 1956-ին, երբ Paramount-ի հետ իր հինգ նկարներու պայմանագիրով կը սկսի իր միջազգային ասպարէզը: Այս ժամանակաշրջանին իր շարժապատկերի ելոյթները կը պարփակեն «The Pride and the Passion, Houseboat» եւ «It Started in Naples» ժապաւէնները: 1950-ականներուն, ան գլխաւոր դերեր ստանձնած է իբրեւ սեռականօրէն ազատագրուած անձ մը եւ ժամանակի լաւագոյն սեռի խորհրդանիշներէն մէկը եղած է: [[Վիթորիօ Տէ Սիքա|Վիթորիօ Տէ Սիքայի]] բեմադրած «Երկու Կին» (1960) ժապաւէնին մէջ Սոֆիա Լորենի՝ Չեզիրայի դերակատարութիւնը զինք արժանացուցած է Օսքարի Լաւագոյն Դերասանուհիի համար, դարձնելով զայն ոչ անգլիախօս ժապաւէնի մէջ Օսքար շահող առաջին դերասանուհին։ Սոֆիա Լորեն միջազգային ճանաչումի արժանացած է աւելի քան վեց տասնամեակներու ընթացքին, որպէս իտալական շարժապատկերի առաջատար դէմքերէն մէկը, [[Ճինա Լոլոպրիճիթա|Ճինա Լոլոպրիճիթային]] եւ [[Քլոտիա Գարտինալէ|Գլաուտիա Գարտինալէին]] կողքին։ Ան նաեւ կը պահէ Լաւագոյն Դերասանուհիի համար եօթը «Տաւիտ տի Տոնաթելլօ» մրցանակներ շահելու մրցանիշը՝ «Երկու Կին», «Երէկ, Այսօր եւ Վաղը» (1963), «Իտալական Ամուսնութեան Ձեւով» (1964, որուն համար ան երկրորդ Օսքարի մը թեկնածու էր), «Արեւածաղիկ» (1970), «Ճամբորդութիւնը» (1974), «Յատուկ Օր Մը» (1977) եւ «Կեանքը Առջեւը» (2020)։ Լորէն շահած է հինգ յատուկ «<nowiki/>[[Ոսկէ Երկրագունդ|Ոսկէ Երկրագունդեր]]<nowiki/>» (ներառեալ՝ «Ոսկեայ Գնդակի Սեսիլ Պ. ՏէՄիլ» մրցանակը), «BAFTA» (Բրիտանական Ֆիլմի Ակադեմիայի Մրցանակաբաշխութիւն) մրցանակ մը, «Լորել» մրցանակ մը, «<nowiki/>[[Կրեմմի Մրցանակ|Կրեմմի]]<nowiki/>» մրցանակ մը, Վենետիկի Ժապաւէնի Փառատօնին մէջ «Լաւագոյն Դերասանուհիի Վոլփի Բաժակը» եւ [[Քաննի Ժապաւէնի Փառատօն|Քաննի Ժապաւէնի Փառատօնին]] մէջ «Լաւագոյն Դերասանուհիի Մրցանակը»։ 1991-ին, ան ստացաւ Ակադեմիայի «Պատուոյ Մրցանակ՝ Կեանքի Նուաճումներուն համար»։ 1999-ին, Ամերիկեան Ժապաւէնի Հիմնարկը (AFI) զայն անուանեց Ամերիկեան ժապաւէնի պատմութեան մեծագոյն աստղերէն մէկը։ 1991-ի Յուլիսին, ան արժանացածած է Ֆրանսայի «<nowiki/>[[Պատուոյ Լեգէոնի Ասպետ]]<nowiki/>»ի պարգեւին, իսկ 1996-ի Յունիսին՝ Իտալական Հանրապետութեան «<nowiki/>[[Վաստակի Շքանշանի Մեծ Խաչի Ասպետ]]<nowiki/>»ին (OMRI)։ 1980-ի տասնամեակին սկիզբը, Լորեն որոշած է աւելի հազուադէպ երեւիլ ժապաւէններու մէջ։ Այդ ժամանակէն ի վեր, ան հանդէս եկած է ժապաւէններու մէջ, ինչպէս օրինակ՝ «Prêt-à-porter» (1994), «Grumpier Old Men» (1995), «Nine» (2009) եւ «Կեանքը Առջեւը» (2020)։ == Կեանքի վաղ շրջան == === 1934-1949 === [[Պատկեր:A young Sophia Loren, aged 15, at a beauty contest in Naples, Italy.jpg|մինի|Լորեն, 15 տարեկան, Սոֆիա գեղեցկութեան մրցոյթի մը ընթացքին:]] Սոֆիա Գոսթանծա Պրիկիտա Վիլանի Շիքոլոնէ ծնած է 20 Սեպտեմբեր 1934-ին, [[Հռոմ|Հռոմ։]] Ան դուստրն է Ռոմիլտա Վիլլանիի (1910–1991) եւ Ռիքարտօ Շիքոլոնէ Մուրիլոյի (1907–1976)։ Մայրը դաշնակի ուսուցիչ եւ դերասանուհի էր, իսկ հայրը՝ ձախողած ճարտարագէտ, որ ժամանակաւորապէս աշխատած է Իտալական պետական երկաթուղիին համար։ Լորեն իր ինքնակենսագրականին մէջ պնդած է, որ ան ազնուական ծագում ունէր, որուն շնորհիւ իրեն իրաւունք տուած է կոչել զինք «Փոցուոլիի դերկոմսուհի, Գազերթայի Տիկին, տիտղոս մը տրուած Հոհենշթաուֆենի Տան (Hohenstaufen) Լիքաթա Շիքոլոնէ Մուրիլոյի Մարքիզուհիին կողմէ»։ Լորենի հայրը հրաժարած է ամուսնանալ մօրը հետ, ձգելով զայն առանց տնտեսական աջակցութեան։ Լորէն հօրը հանդիպած է երեք անգամ՝ հինգ տարեկանին, տասնեօթ տարեկանին եւ 1976-ին մահուան մահճակալին, նշելով, որ անոր ներած է, բայց երբեք չէ մոռցած իր մօրը հանդէպ անոր կեցուածքը։ Լորէնի ծնողքը ունեցած են ուրիշ զաւակ մը՝ իր քոյրը՝ Մարիան, 1938-ին։ Շիքոլոնէ չէ ուզած պաշտօնապէս ճանչնալ Մարիան իբր իր դուստրը։ Երբ Լորեն յաջողութեան հասած է, վճարած է հօրը, որպէսզի իր քոյրը՝ Մարիան, վերցնէ Շիքոլոնէ ազգանունը։ Լորէն հօրը կողմէն ունի երկու խորթ եղբայրներ՝ Ճիւլիանօ եւ Ճիւզէփփէ։ Ռոմիլտան, Սոֆիան եւ Մարիան ապրած են Լորենի մեծ մայրիկին հետ [[Փոցուոլի]], [[Նափոլի|Նափոլիին]] մօտ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքին, Փոցուոլիի նաւահանգիստը եւ զինամթերքի գործարանը դաշնակիցներու կողմէ ռմբակոծման մշտական թիրախ եղած են։ Ռմբակոծումներէն մէկուն ընթացքին, երբ Լորեն վազած է դէպի ապաստան, հարուածուած է բեկորներէ եւ կզակին վիրաւորուած է։ Անկէ ետք, ընտանիքը փոխադրուած է [[Նափոլի]], ուր հեռաւոր ազգականներու մօտ ապրած են։ Պատերազմէն ետք, ընտանեօք վերադարձած են [[Փոցուոլի]]։ === Շքերթ === [[Պատկեր:You Want to Be Americano (1).jpg|մինի|Լորեն՝ «Ամէրիկացի մը կ'ուզես ըլլալ» (Tu vuò fà l'americano) երգը կ'երգէ Նափոլիէն Սկսած (It Started in Naples, 1959) ժապաւէնին մէջ։]] [[Պատկեր:Contestants, Miss Italia 1950 4.jpg|ձախից|մինի|Լորեն «Miss Italia 1950» գեղեցկութեան մրցոյթին - շարքին 2րդը]] Սոֆիա, 15 տարեկանին իր առաջին գեղեցկութեան մրցոյթին մասնակցած է։ «Ծովուն Թագուհին» մրցոյթը, կազմակերպուած «Corriere di Napoli» թերթին կողմէ, տեղի ունեցած է [[Նափոլի]], [[2 Հոկտեմբեր]] [[1949 թուական|1949]]-ին։ Մրցոյթին ան հագած է իր մեծ մայրիկին՝ սնդուս վարագոյրներէ, կարած շքեղ զգեստը։ Ան քաջալերութեան մրցանակը շահող 12 աղջիկներէն մէկն էր՝ որպէս «իշխանուհի»։ «Իշխանուհիները» «թագուհիին» հետ քաղաքի փողոցներուն մէջ կառքով շրջած են։ Շահուած գումարը կ՛ընդգրկէր 23,000 լիրա եւ գնացքի տոմս դէպի [[Հռոմ]]։ Աւելի ուշ, այս գնացքի տոմսը պիտի դիւրացնէր զայն եւ իր մայրիկին Հռոմ փոխադրուիլ՝ [[Սինեչիթա|Սինեչիթայի]] (Cinecittà, Իտալիոյ մէջ ժապաւէնի արհեստանոց, Եւրոպայի ամենամեծը) մէջ աշխատանք փնտռելու համար։ Նոյն տարիքին՝ 15 տարեկանին, Լորեն (որպէս Սոֆիա Լազարօ) մուտք գործած է «Miss Italia 1950» գեղեցկութեան մրցոյթին ըլլալով [[Լացիօ]] շրջանը ներկայացնող չորս մասնակիցներէն մէկը եւ նշանակուած է 2-րդ թեկնածու։ Ան շահած է «Miss Elegance 1950» տիտղոսը։ [[2001 թուական|2001]]-ին, Սոֆիա Լորեն վերադարձած է որպէս նախագահ մրցոյթի 61-րդ հրատարակութեան համար։ [[2010]]-ին, Լորեն թագադրած է «Miss Italia» մրցոյթին 71-րդ յաղթողը։ == Ասպարէզ == === Սկզբնական դերեր === [[Պատկեր:Attila il flagello di Dio (1954) Sophia Loren 7.png|մինի|Լորեն, Աթթիլա՝ Աստուծոյ Մտրակը (Attila il flagello di Dio) ֆիլմին մէջ, 1954]] Սոֆիան մօրը կարգադրութեամբ կը յաճախէ Նափոլիի դերասանութեան դպրոցը։ Կրթաթոշակը մայրը կը վաստակէր տալով դաշնակի դասեր։ Դպրոցին ուսուցիչին ջանքերով Սոֆիա ձեռք կը ձգէ իր առաջին ժապաւէնի դերերը։ Անոնք փոքր, առանց վարկանիշի էին, ինչպէս օրինակ՝ «Սիրտերը Ծովուն Մէջ» (Hearts at Sea, 1950) եւ «Ուխտը» (The Vow, 1950)։ Սոֆիա եւ իր մայրը Հռոմ կը փոխադրուին երբ կ՛իմանան, թէ MGM-ը կը նկարահանէր «Քուօ Վատիս» (Quo Vadis) դիւցազներգական ժապաւէնը եւ կը փնտռէր լրացուցիչ դերասաններ։ [[Պատկեր:Sophia Loren, 1955 (5129858198).jpg|մինի|Սոֆիա Լորեն, 1955]] [[Պատկեր:Sophia Loren Coppa Volpi 1958.jpg|ձախից|մինի|Սոֆիա Լորեն, 1958 - Վոլբի մրցանակ]] Սոֆիա Լազզարօ մուտք կը գործէ«Centro Sperimentale di Cinematografia»՝ Իտալիոյ ազգային ժապաւէնի դպրոցը, եւ 16 տարեկանին կը յայտնուի որպէս առանց վարկանիշի լրացուցիչ դերասան Մերվին Լըրոյի 1951-ի «Քուօ Վատիս» ժապաւէնին մէջ։ Զինք կը նշմարէ Միքալ Վազինսքի (Michał Waszyński) բեմադրիչը, եւ զայն կը խթանէ ու կ՛օգնէ ձեռքբերել իր առաջին դերերը։ Նոյն տարին, Լորեն կը յայտնուի իտալական «Անիկա՞ էր... այո՛, այո՛́» (''Era lui... sì! sì!'') ժապաւէնին մէջ հարճի դերով։ Տասնամեակի սկիզբներուն, ան կը խաղայ փոքր դերեր, նաեւ կ՛ունենայ երկրորդական դերեր քանի մը ժապաւէններու մէջ, ներառեալ՝ «Լա Ֆավորիթա» (La Favorita, 1952)։ [[Գարլօ Փոնթի|Գարլօ Փոնթին]] կը փոխէ իր անունը եւ հանրային կերպարը, ունենալով դիրախ լայն հանդիսատենութիւնը։ Սոֆիա Լազարօ հանդէս կու գայ Սոֆիա Լորեն անունով, որ շուէտացի դերասանուհի Մարթա Թորէնի անուան ձեւափոխումն էր եւ առաջարկուած էր Կոֆրետօ Լոմպարտոյի կողմէ։ Իր առաջին գլխաւոր դերը «Այտա» (1953) ժապաւէնին մէջ էր եւ կ՛արժանանայ քննադատներու բարձր գնահատանքին: [[Պատկեր:Sophia Loren - 1959.jpg|մինի|Սոֆիա Լորեն, 1959-ին]] [[Պատկեր:Sophia Loren 1961.jpg|մինի|Լորենի նկարը Նիքոլաս Ոլփի կողմէ, երբ ան Օսքար շահեցաւ «Երկու Կին» (1961) ժապաւէնին համար:]] «<nowiki/>[[Երկու գիշեր Գլէոբաթրային հետ (ժապաւէն)|Երկու գիշեր Գլէոբաթրային հետ]]<nowiki/>» (1953) ֆիլմին մէջ գլխաւոր դեր խաղալէ ետք, իր առաջխաղացման դերը կ՛ըլլայ [[Վիթորիօ Տէ Սիքա|Վիթորիօ Տէ Սիքայի]] բեմադրած «<nowiki/>[[Նափոլիի Ոսկին (ժապաւէն)|Նափոլիի Ոսկին]]<nowiki/>» (1954) ժապաւէնը։ «<nowiki/>[[Շատ Վատ Է Անիկա (ժապաւէն)|Շատ Վատ Է Անիկա]]<nowiki/>» (1954) եւ «<nowiki/>[[Գեղեցիկ Ջրաղացպանուհին (ժապաւէն)|Գեղեցիկ Ջրաղացպանուհին]]<nowiki/>» (1955) կը դառնան առաջին ժապաւէններուն շարքը, որոնց մէջ Լորեն գլխաւոր դերեր կ՛ունենայ [[Մարչելլօ Մասթրոյեանի|Մարչելլօ Մասթրոյեանիին]] հետ։ Յաջորդ երեք տարիներուն ընթացքին, Լորեն բազմաթիւ ժապաւէններու մէջ դեր կը ստանձնէ, ներառեալ՝ «<nowiki/>[[Սքանտալ Սորենթոյի մէջ (ժապաւէն)|Սքանտալ]] [[Սքանտալ Սորենթոյի մէջ (ժապաւէն)|Սորենթոյի մէջ]]<nowiki/>», «<nowiki/>[[Երանելի է կին մը ըլլալը (ժապաւէն)|Երանելի]] [[Երանելի է կին մը ըլլալը (ժապաւէն)|է կին մը ըլլալը]]<nowiki/>», «<nowiki/>[[Տղայ մը դլփինի վրայ (ժապաւէն)|Տղայ]] [[Տղայ մը դլփինի վրայ (ժապաւէն)|մը դլփինի վրայ]]<nowiki/>», «Անհետացած առասպելը» եւ «<nowiki/>[[Հպարտութիւնն ու կիրքը (ժապաւէն)|Հպարտութիւնն]] [[Հպարտութիւնն ու կիրքը (ժապաւէն)|ու կիրքը]]<nowiki/>» (1957), վերջինը՝ Նափոլեոնեան ժամանակաշրջանի պատերազմական դիւցազներգութիւն մը, որ տեղի կ'ունենայ [[Սպանիա|Սպանիոյ]] մէջ, [[Քարի Կրանթ|Քարի Կրանթի]] ու [[Ֆրանք Սինաթրա|Ֆրանք Սինաթրայի]] մասնակցութեամբ։ === Միջազգային աստղ === [[Պատկեր:Cary Grant-Sophia Loren in Houseboat trailer.jpg|ձախից|մինի|1958-Քարի Կրանթ եւ Սոֆիա Լորեն «Նաւատուն» (Houseboat) ֆիլմին մէջ]] [[Պատկեր:David di Donatello 1961 Sordi Loren Heston.jpg|մինի|Տէյվիթ տի Տոնաթելօ, 1961, Սորտի Լորեն Իսթոն]] Լորեն միջազգային շարժապատկերի աստղ կը դառնայ 1958-ին, Paramount Pictures-ին հետ հետշարժապատկերի պայմանագիր կնքելէ ետք՝ «<nowiki/>[[Ցանկութիւն բոխիներու ներքեւ (ժապաւէն)|Ցանկութիւն]] [[Ցանկութիւն բոխիներու ներքեւ (ժապաւէն)|բոխիներու ներքեւ]]<nowiki/>» (''Desire Under the Elms''), «<nowiki/>[[Նաւակայք (ժապաւէն)|Նաւակայք]]<nowiki/>» (Houseboat) եւ «<nowiki/>[[Հելըր վարդագոյն զգեստներու մէջ (ժապաւէն)|Հելըր]] [[Հելըր վարդագոյն զգեստներու մէջ (ժապաւէն)|վարդագոյն զգեստներու մէջ]]<nowiki/>» (Heller in Pink Tights) ժապաւէններուն համար։ 1960-ին Լորեն կը նկարահանուի Վիթորիօ Տէ Սիքայի «<nowiki/>[[Երկու կին (ժապաւէն)|Երկու Կին]]<nowiki/>» (Two Women) շարժապատկերին մէջ, որ պատերազմէն աւերուած Իտալիոյ մէջ իր 12-ամեայ դուստրը պաշտպանել փորձող մօր մը մերկ եւ կոշտ պատմութիւնն էր։ Սկիզբը դստեր դերին համար ընտրուած Լորեն, դէմ կեցած է դուստրի դերին եւ վերջապէս իր նախընտրած մօր դերը իրեն կը վստահուի։ Լորենի դերակատարումը բազմաթիւ մրցանակներու կ՛արժանանայ, ինչպէս օրինակ՝ [[Քաննի Շարժապատկերներու Փառատօն|Քաննի Շարժապատկերներու Փառատօնի]] լաւագոյն դերակատարման մրցանակը եւ [[Օսքար Մրցանակ|Օսքարի]] մրցանակ՝ իբրեւ Լաւագոյն Դերասանուհի, որ առաջին մեծ ակադեմիական մրցանակն էր ոչ անգլերէն լեզուով կատարման համար կամ իտալացի դերասանուհիի մը համար։ Շարժապատկերը չափազանց լաւ կ՛ընդունուի քննադատներուն կողմէ եւ հսկայական առեւտրական յաջողութիւն մը կ՛արձանագրէ։ Թէեւ հպարտ այս ձեռքբերումով, Լորեն չի ներկայանար այդ մրցանակին, պատճառաբանելով մրցանակաբաշխութեան արարողութեան ժամանակ ուշաթափուելու վախը։ Քարի Կրանթն է որ յաջորդ օրը՝ Հռոմէն, իրեն կը հեռաձայնէ Օսքարի մրցանակին մասին տեղեկացնելու համար։ [[Պատկեր:David di Donatello 1960 Gassman Grant Loren Van Heflin.jpg|ձախից|մինի|Մրցանակ՝ David di Donatello Awards (31 Յուլիս 1960)․ ձախէն աջ՝ Վիթորիօ Կասման, Քարի Կրանթ, Սոֆիա Լորեն եւ Վան Հեֆլին]] [[Պատկեր:Sophia Loren Com L28-0277-0001-0001.jpg|մինի|Սոֆիա Լորեն, 1979-ին]] 1960-ականներուն Լորեն աշխարհի ամէնէն ժողովրդական դերասանուհիներէն մէկն է եւ կը շարունակէ շարժապատկերներ նկարահանել [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|Միացեալ Նահանգներուն]] եւ [[Եւրոպա|Եւրոպայի]] մէջ՝ գլխաւոր դերեր մարմնաւորելով նշանաւոր դերասաններու կողքին։ 1961-ին եւ 1964-ին իր ասպարէզը գագաթնակէտին կը հասնի, երբ կը ստանայ 1 միլիոն տոլար «<nowiki/>[[Էլ Սիտ (ժապաւէն)|Էլ Սիտ]]<nowiki/>»-ի (El Cid) եւ «<nowiki/>[[Հռոմէական կայսրութեան անկումը (ժապաւէն)|Հռոմէական]] [[Հռոմէական կայսրութեան անկումը (ժապաւէն)|կայսրութեան անկումը]]<nowiki/>» (The Fall of the Roman Empire) շարժապատկերներուն մէջ հանդէս գալու համար։ 1965-ին ան կը ստանայ Օսքարի երկրորդ մրցանակի թեկնածութիւնը «<nowiki/>[[Իտալական ոճով ամուսնութիւն (ժապաւէն)|Իտալական]] [[Իտալական ոճով ամուսնութիւն (ժապաւէն)|ոճով ամուսնութիւն]]<nowiki/>» (Marriage Italian-Style) շարժապատկերին մէջ իր դերակատարման համար՝ [[Մարցելօ Մասթրոյիանի|Մարցելօ Մասթրոյիանիին]] հետ։ Լորենի այս ժամանակաշրջանի ամէնէն ծանօթ ժապաւէններն են [[Սամուէլ Պրոնսթոն|Սամուէլ Պրոնսթոնի]] «<nowiki/>[[Էլ Սիտ (ժապաւէն)|Էլ Սիտ]]<nowiki/>»-ի (El Cid) յատկանշական արտադրութիւնը [[Շարլթոն Իսթոն|Շարլթոն]] [[Շարլթոն Իսթոն|Իսթոնի]] հետ, «<nowiki/>[[Միլիոնատէրուհին (ժապաւէն)|Միլիոնատէրուհին]]<nowiki/>» (The Millionairess, 1960) [[Փիթըր Սելըրս|Փիթըր Սելըրսի]] հետ, «<nowiki/>[[Ան սկսաւ Նափոլիին մէջ (ժապաւէն)|Ան]] [[Ան սկսաւ Նափոլիին մէջ (ժապաւէն)|սկսաւ Նափոլիին մէջ]]<nowiki/>» (It Started in Naples, 1960) [[Քլարք Կէյպլ|Քլարք Կէյպլի]] հետ, [[Վիթորիօ Տէ Սիքա|Վիթորիօ Տէ Սիքայի]] «<nowiki/>[[Երէկ, այսօր եւ վաղը (ժապաւէն)|Երէկ,]] [[Երէկ, այսօր եւ վաղը (ժապաւէն)|այսօր եւ վաղը]]<nowiki/>» (Yesterday, Today and Tomorrow, 1963) [[Մարչելօ Մասթրոյիանի|Մարչելօ Մասթրոյիանիի]] հետ, [[Փիթըր Ուսթինով|Փիթըր Ուսթինովի]] «<nowiki/>[[Տիկին Էլ (ժապաւէն)|Տիկին Էլ]]<nowiki/>»-ը (Lady L, 1965) [[Փօլ Նիուման|Փոլ Նիումանի]] հետ, «<nowiki/>[[Արապեսք (ժապաւէն)|Արապեսք]]<nowiki/>»-ը (Arabesque, 1966) [[Կրեկորի Փեք|Կրեկորի Փեքի]] հետ, եւ [[Չարլի Չափլին|Չարլի Չափլինի]] վերջին ժապաւէնը՝ «<nowiki/>[[Հոնկ Քոնկէն կոմսուհին (ժապաւէն)|Հոնկ Քոնկէն]] [[Հոնկ Քոնկէն կոմսուհին (ժապաւէն)|կոմսուհին]]<nowiki/>» (A Countess from Hong Kong, 1967) [[Մարլոն Պրանտօ|Մարլոն Պրանտոյին]] հետ։ [[Պատկեր:Sophia Loren in "Judith", 1966.jpg|մինի|Սոֆիա Լորեն, «Judith» ժապաւէնին մէջ|ձախից]] [[Պատկեր:Sophia Loren L.A..jpg|մինի|Սոֆիա Լորեն, 1989-ին]] Լորեն 1964-էն 1977-ի միջեւ ստացած է չորս «<nowiki/>[[Ոսկէ Երկրագունդ]]<nowiki/>» մրցանակ՝ իբրեւ «Համաշխարհային Շարժապատկերի Սիրուած Դերասանուհի»։ === Շարունակական յաջողութիւններ === [[Պատկեր:David di Donatello 1970 Loren O'Toole.jpg|մինի|Փիթըր Օ'Թուլին հետ՝ 15-րդ Տէյվիտ տի Տոնաթելոյի մրցանակաբաշխութեան (1 Օգոստոս, 1970)]] [[Պատկեր:MatrimonioAll'ItalianaScreenshot.png|ձախից|մինի|Նկար «Իտալական ամուսնութիւն» (Matrimonio all'italiana, 1964) ժապաւէնէն: Փախին՝ Մարցելօ Մասթրոյիանի]] Լորեն 1968-ին մայր դառնալէ ետք աւելի քիչ ժապաւէններու մէջ դերեր կը ստանձնէ։ Յաջորդ տասնամեակին ընթացքին, իր դերերուն մեծ մասը իտալական ժապաւէններու մէջ եղած են։ 1970-ականներուն, ան [[Ռիչարտ Պարթոն|Ռիչարտ Պարթոնի]] հետ կը զուգակցի [[Վիթորիո Տէ Սիքա|Տէ Սիքայի]] վերջին ժապաւէնին մէջ՝ «<nowiki/>[[Ճամբորդութիւնը (ժապաւէն)|Ճամբորդութիւնը]]<nowiki/>» (The Voyage, 1974), եւ «<nowiki/>[[Համառօտ hանդիպում (ժապաւէն)|Համառօտ]] [[Համառօտ hանդիպում (ժապաւէն)|hանդիպում]]<nowiki/>» (Brief Encounter, 1974) ժապաւէնին վերամշակումին մէջ։1976-ին, Սոֆիա գլխաւոր դեր կը ստանձնէ «<nowiki/>[[Քասանտրայի խաչմերուկը (ժապաւէն)|Քասանտրայի]] [[Քասանտրայի խաչմերուկը (ժապաւէն)|խաչմերուկը]]<nowiki/>» (The Cassandra Crossing) ժապաւէնին մէջ։ Մարչելօ Մասթրոյեանիի հետ դարձեալ միասին դեր կը ստանձնեն [[Էթորէ Սքոլա|Էթորէ Սքոլայի]] «<nowiki/>[[Յատուկ օր մը (ժապաւէն)|Յատուկ]] [[Յատուկ օր մը (ժապաւէն)|օր մը]]<nowiki/>» (A Special Day, 1977) ժապաւէնին մէջ՝ թեկնածու էր 11 միջազգային մրցանակներու, ինչպէս երկու Օսքարներու (առաջատար դերասանի լաւագոյն դերակատարութիւն եւ լաւագոյն օտար պատկեր) եւ կը ստանայ [[Ոսկէ Երկրագունդ|Ոսկէ Երկրագունդի]] եւ [[Սեզար մրցանակ|Սեզար]] [[Սեզար մրցանակ|մրցանակ]] (César Awards)՝ լաւագոյն օտար ժապաւէնի համար: Լորենի դերակատարութիւնը կը պարգեւատրուի [[Տէյվիտ տի Տոնաթելօ մրցանակ|Տէյվիտ տի Տոնաթելոյի մրցանակով]] մը, իր գործունէութեան՝ եօթներորդը։ Ժապաւէնը չափազանց լաւ ընդունելութիւն գտնելով նաեւ ամերիկացի քննադատներուն կողմէ, Լորեն դեր կը ստանձնէ ամերիկեան թնդարկու «<nowiki/>[[Պղինձէ նշանակետ (ժապաւէն)|Պղինձէ]] [[Պղինձէ նշանակետ (ժապաւէն)|նշանակետ]]<nowiki/>» (Brass Target) ժապաւէնին մէջ։ 1978-ին, ան կը ստանայ իր չորրորդ Ոսկէ Երկրագունդը «Աշխարհի ժապաւէնի սիրելի» անուանումով։ Այդ տասնամեակի միւս ժապաւէններէն եղած էին [[Օսքար Մրցանակ|Օսքարի]] թեկնածու «<nowiki/>[[Արեւածաղիկ (ժապաւէն)|Արեւածաղիկ]]<nowiki/>» (Sunflower, 1970), եւ [[Արթուր Հիլըր|Արթուր Հիլըրի]] «<nowiki/>[[Լա Մանշայի մարդը (ժապաւէն)|Լա Մանշայի]] [[Լա Մանշայի մարդը (ժապաւէն)|մարդը]]<nowiki/>» (Man of La Mancha, 1972)։ [[Փիթըր Օ'Թուլ]] եւ [[Ճէյմզ Քոքօ]] թեկնածու էին երկու NBR մրցանակներու, իսկ NBR-ը «Լա Մանշայի մարդը» ժապաւէնը կը ներառնէ իր 1972-ի լաւագոյն տասը պատկերներուն ցանկին մէջ։ Լորեն գլխաւոր դեր կը ստանձնէ արկածային թնդարկու (թրիլլըր) «<nowiki/>[[Հուրի ուժգնութիւն (ժապաւէն)|Հուրի]] [[Հուրի ուժգնութիւն (ժապաւէն)|ուժգնութիւն]]<nowiki/>» (Firepower , 1979) ժապաւէնին մէջ, ուր իր հետ դեր կը ստանձնեն [[Ճէյմզ Քոպըրն]] եւ [[Օ. Ճէյ Սիմփսն]], որուն հետ ան նախապէս աշխատած էր «<nowiki/>[[Քասանտրայի խաչմերուկը (ժապաւէն)|Քասանտրայի]] [[Քասանտրայի խաչմերուկը (ժապաւէն)|խաչմերուկը]]<nowiki/>» ժապաւէնին մէջ: [[Պատկեր:Sofi Loren.jpg|մինի|Սոֆիա Լորեն, 1997]] [[Պատկեր:Sophia Loren Césars 1991.jpg|ձախից|մինի|Սոֆիա Լորեն, Սեզար մրցանակ, 1991]] 1980-ին, Ա. Է. Հոթչների «<nowiki/>[[Սոֆիա Լորեն. Ապրել եւ սիրել. Իր սեփական պատմութիւնը|Սոֆիա Լորեն. Ապրել եւ]] [[Սոֆիա Լորեն. Ապրել եւ սիրել. Իր սեփական պատմութիւնը|սիրել. Իր սեփական պատմութիւնը]]<nowiki/>» կենսագրականի միջազգային յաջողութենէն ետք, Լորեն կը մարմնաւորէ ինքզինքն եւ իր մայրը պատկերասփիւռի համար նկարահանուած կենսագրական ֆիլմի մը մէջ, «Սոֆիա Լորեն. Իր սեփական պատմութիւնը»՝ յարմարեցումով: 1981-ին, ան կը դառնայ առաջին հռչակաւոր կինը, որ գործարկած է իր սեփական «Սոֆիա» բուրմունքը, եւ ակնոցներու ապրանքանիշ մը։ Լորեն հազուադէպօրէն դերասանած է 1980-ականներուն ընթացքին, նախընտրելով աւելի ժամանակ յատկացնել իր մանչերուն դաստիարակութեան։ 1981-ին ան մերժած է «Ալեքսիս Քարինկթըն»ի դերը «Գերդաստան» (''Dynasty'' , 1981 TV series) հեռուստաշարքին մէջ։ Ան գլխաւոր դերակատարը կ՛ըլլայ 1984-ի «Աւրորա» պատկերասփիւռի ժապաւէնին մէջ՝կը ներկայանայ իր 11-ամեայ իրական կեանքի տղուն՝ Էտոարտօ Փոնթիին հետ։ [[Պատկեր:Sophia Loren in June 2009.jpg|մինի|Սոֆիա Լորեն 2009-ին]] Լորեն ձայնագրած է աւելի քան երկու տասնեակ երգեր իր ասպարէզին ընթացքին, ներառեալ՝ Փիթըր Սելըրզի հետ կատակերգական երգերու լաւագոյն վաճառուող ալպոմ մը։ [[Փիթըր Սարսթետ|Փիթըր Սարսթետի]] «Ո՞ւր Կ'երթաս (Իմ Սիրելի՛ս)» երգը ըսուած է, թէ ներշնչուած է Լորենէն։[[Պատկեր:Loren Peck 1966.jpg|ձախից|մինի|Լորեն եւ Կրեկորի Բեկ՝ ամերիկեան «Արապեսք» ժապաւէնէն (1966) մէկ տեսարանին մէջ։]] === Ուշ շրջանի ասպարէզ === [[1991 թուական|1991]]-ին, Լորեն կը ստանայ [[Պատուոյ Օսքար մրցանակ]] մը՝ «Համաշխարհային շարժապատկերի իսկական գանձերէն մէկը, որ յիշարժան դերակատարումներով հարուստ իր գործունէութեան ընթացքին մնայուն փայլ մը հաղորդեց մեր արուեստին»։ [[1995 թուական|1995]]-ին, ան կը ստանայ պատուոյ «<nowiki/>[[Ոսկէ Երկրագունդ]]<nowiki/>» Սեսիլ Բ. ՏէՄիլ մրցանակը, շնորհուած Հոլիվուտի Արտասահմանեան Մամուլի Միութեան կողմէ, ժամանցի աշխարհին մէջ ունեցած բացառիկ ներդրումներուն համար։ Ապրիլ [[1993 թուական|1993]]-ին, ան [[Ֆետերիքօ Ֆելլինի|Ֆետերիքօ Ֆելինին]] կը ներկայացնէ անոր պատուոյ Օսքարին բաշխման։ 2009-ին, Լորեն [[Լարի Քինկ|Լարի]] [[Լարի Քինկ|Քինկի]] կենդանի հաղորդման ընթացքին կը յայտնէ թէ Ֆելինի ծրագրած էր իրեն հետ շարժապատկեր մը բեմադրել իր մահէն քիչ առաջ՝ 1993-ին։ 1990-2000 տարիներուն ընթացքին, Լորեն ընտրողական եղած է իր շարժապատկերներուն ընտրութեան հարցին մէջ եւ ձեռնարկած է գործարարութեան զանազան ոլորտներու, ներառեալ խոհարարական գիրքեր, ակնոցներ, ոսկեղէն եւ օծանելիք։ [[Պատկեր:Sophia Loren y Richard Burton.jpg|ձախից|մինի|Լորեն եւ Ռիչարտ Պարթոն Hondarribia-ի օդակայանը։ 1974, Տոնոսթիա-Սան Սեպասթիան միջազգային շարժապատկերի փառատօն։ Gipuzkoa, Սպանիա։ (1974)]]Ան կը ստանայ «Ոսկէ Երկրագունդի» մարմնաւորման թեկնածութիւն Ռոպերթ Ալթմընի «<nowiki/>[[Պատրաստ հագուստ (ժապաւէն)|Պատրաստ հագուստ»]] ([[1994 թուական|1994]]) ժապաւէնին մէջ իր դերակատարութեան համար, ուր իրեն հետ դերակատար էր [[Ճիւլիա Ռոպերթս]]։ 1994-ին, «<nowiki/>[[Ոսկէ Արմաւենի Աստղ]]<nowiki/>» մը [[Քալիֆորնիա|Քալիֆորնիոյ]] [[Փալմ Սփրինկս|Փալմ Սփրինկսի]] [[Աստղերու Ծառուղի|Աստղերու Ծառուղիին]] մէջ իրեն կը նուիրուի։ «<nowiki/>[[Տժգոհ ծերունիներ (ժապաւէն)|Տժգոհ]] [[Տժգոհ ծերունիներ (ժապաւէն)|ծերունիներ]]<nowiki/>» ([[1995 թուական|1995]]) ժապաւէնին մէջ, Լորեն կը մարմնաւորէ կործանարար կին մը որ [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|ԱՄՆ]] մէջ Լորենի ամէնէն մեծ յաջողութիւնը կը դառնայ։ [[1997 թուական|1997]]-ին [[Մոսկուայի 20-րդ ժապաւէնի միջազգային փառատօն|Մոսկուայի 20-րդ ժապաւէնի միջազգային փառատօնին]], ան կը պարգեւատրուի պատուոյ մրցանակով մը շարժապատկերին մէջ ունեցած ներդրումներուն համար։ 1999-ին, «<nowiki/>[[Ամերիկեան Շարժապատկերի Հիմնարկ]]<nowiki/>»ը Լորեն կ՛անուանէ ամերիկեան շարժապատկերի պատմութեան մեծագոյն դերասանուհիներէն մէկը։[[Պատկեր:Sophia Loren Cannes 2014 2.jpg|մինի|Սոֆիա Լորեն․ Քան փառատօնին, 2014]]2001-ին, Լորեն [[Մոնրէալ|Մոնթրէալի]] շարժապատկերի համաշխարհային փառատօնին կը ստանայ «<nowiki/>[[Ամերիկաներու Յատուկ Մեծ Մրցանակի Պարգեւ]]<nowiki/>» իր աշխատանքին համար։ Այդ ժամանակահատուածին ան [[Գանատա|Գանատայի]] մէջ կը նկարահանէ երկու նախագիծեր. անկախ «<nowiki/>[[Օտարներու միջեւ (ժապաւէն)|Օտարներու]] [[Օտարներու միջեւ (ժապաւէն)|միջեւ]]<nowiki/>» (2002) ժապաւէնը, որուն բեմադրիչը իր տղան է՝ Էտուարտօն եւ «<nowiki/>[[Սուրբերու կեանքը (մանրաշարք ժապաւէն)|Սուրբերու]] [[Սուրբերու կեանքը (մանրաշարք ժապաւէն)|կեանքը]]<nowiki/>» (2004) հեռատեսիլի մանրաշարքը։ [[Պատկեր:Robert De Niro & Sophia Loren.jpg|մինի|[[Ռոպըրթ Տը Նիրօ|Ռոպերթ Տէ Նիրոյին]] հետ, 2002|ձախից]] [[2009]]-ին, հինգ տարի նկարահանումներէ հեռու մնալէ ետք, Լորէն կը մասնակցի [[Ռոպ Մարշալ|Ռոպ Մարշալի]] «<nowiki/>[[Ինը (ժապաւէն)|Ինը]]<nowiki/>» ժապաւէնին՝ ստեղծուած [[Պրոտուէյի թատրոն|Պրոտուէյի]] [[Պրոտուէյի թատրոն|թատրոնի]] երաժշտական ներկայացման վրայ, պատմելով բեմադրիչի մը մասին, որ միջին տարիքի ճգնաժամի պատճառով դժուարութիւն կը քաշէ իր նոր ժապաւէնը աւարտելու համար. ան ստիպուած է հաւասարակշռել իր կեանքին մէջ ձեւաւորիչ դեր ունեցող բազմաթիւ կիներու ազդեցութիւնները, ներառեալ իր հանգուցեալ մայրը։ Լորէն, Մարշալի առաջին եւ միակ ընտրութիւնն էր այդ դերին համար։ Ժապաւէնին մէջ նաեւ կը մասնակցին [[Տանիէլ Տէյ-Լուիս]], [[Փենելոփէ Քրուզ]], [[Քէյթ Հատսոն]], [[Մարիոն Քոթիար]] եւ [[Նիքոլ Քիտման]]։ Որպէս դերասանական կազմի անդամ, ան առաջին անգամ կ՛առաջադրուի «Դերասանական Մրցանակներ» (Screen Actors Guild Award) մրցանակին։ [[Պատկեր:Gala de Închidere TIFF 2016 (26916935323).jpg|մինի|Mădălina Diana Ghenea-ին հետԹրանսիլվանիա միջազգային ֆիլմի փառատօնին, (Transilvania International Film Festival) 4 Յունիս 2016 - Փակման կալա TIFF]] [[2010]]-ին, Լորեն կը մարմնաւորէ իր մայրը՝ անոր վաղ կեանքին մասին, իտալական հեռուստատեսային մանրաշարքի մը մէջ «La mia casa è piena di specchi» («Իմ Տունս Լեցուն է Հայելիներով») հիմնուած իր քրոջ՝ Մարիայի յուշագրութեան վրայ (բեմադրութիւն Վիթորիօ Սինտոնիի)։ [[Պատկեր:Joan Collins and Sophia Loren.jpg|ձախից|մինի|Ճոան Քոլինսին հետ, 13-06-2009]]Յուլիս [[2013]]-ին Լորէն կը վերադառնայ ժապաւէնաշխարհ [[Ժան Գոքթօ|Ժան]] [[Ժան Գոքթօ|Գոքթոյի]] 1930-ի «<nowiki/>[[Մարդկային ձայնը (ժապաւէն)|Մարդկային]] [[Մարդկային ձայնը (ժապաւէն)|ձայնը]]<nowiki/>» (La voce umana) թատերախաղի իտալական կարճ ժապաւէնի jարմարցումով, որ կը պատմէ լքուած իր սիրեցեալին կողմէ կնոջ մը կործանումը։ Իր կրտսեր որդին՝ Էտուարտօ Փոնթին է բեմադրիչը։ [[17 Նոյեմբեր|Նոյեմբեր 17]], 2017-ին [[Ալմերիայի Փառքի Ծառուղի|Ալմերիայի Փառքի Ծառուղիին]] վրայ (Սպանիա) կը ստանայ աստղ մը «''White Sister»'' ժապաւէնին մէջ ունեցած դերակատարութեան համար։ Ինչպէս նաեւ կը ստանայ [[Ալմերիոյ Երկիրը ֆիլմի մրցանակ|Ալմերիոյ Երկիրը ֆիլմի մրցանակը]]։ [[2020]]-ի կը դերակատարէ «<nowiki/>[[Կեանքը առջեւ (ժապաւէն)|Կեանքը]] [[Կեանքը առջեւ (ժապաւէն)|առջեւ]]<nowiki/>» ժապաւէնին մէջ։ [[2021 թուական|2021]]-ին ան կը ստանայ AARP-ի Լաւագոյն Դերասանուհիի եւ AWFJ Grand Dame մրցանակները իր դերին համար։ [[2024]]-ի Սեպտեմբերին 90 տարեկան դառնալէ ետք, չնայած «<nowiki/>[[Կեանքը առջեւ (ժապաւէն)|Կեանքը]] [[Կեանքը առջեւ (ժապաւէն)|առջեւ]]<nowiki/>» ժապաւէնի թողարկումէն ի վեր անգործ ըլլալուն, Լորէն կը հերքէ իր հանգստեան մասին լուրերը եւ կը յայտնէ նոր արտադրութիւններու մէջ դեր ստանձնելու իր յոյսերը։ == Անձնական կեանք == [[Պատկեր:Gala de Închidere TIFF 2016 (cropped more).jpg|մինի|Փակման կալա '''TIFF 2016''']] Լորեն [[Կաթոլիկ եկեղեցի|կաթոլիկ եկեղեցւոյ]] հետեւորդ է։ [[2006]]-էն ի վեր, անոր հիմնական բնակավայրը [[Ժընեւ|Ժընեւն]] է ([[Զուիցերիա]]): Լորենի անշարժ գոյքի թղթակալը կը ներառնէ ագարակ մը [[Հիտըն Վալէյ, Քալիֆորնիա|Հիտըն Վալէյի մէջ՝ Քալիֆորնիա]], բնակարան մը [[Հեմփշայր Հաուս շէնք, Մանհաթան|Հեմփշայր Հաուս շէնքին մէջ՝ Մանհաթան]], քոնտօ (համատիրութիւն ) մը [[Ուիլիըմս կղզի, Ֆլորիտա|Ուիլիըմս կղզիին]] մէջ՝ Հարաւային [[Ֆլորիտա]], եւ առանձնատուն մը՝ [[Հռոմ]]։ Լորեն ֆութպոլի S.S.C. Napoli ակումբի մեծ երկրպագուհի է։ [[2007]]-ի Մայիսին, երբ խումբը երրորդ դիրքը գրաւած էր Serie B-ի մէջ, ան (այն ժամանակ 72 տարեկան) Gazzetta dello Sport-ին յայտնած է, որ պիտի մերկապարէր (striptease), եթէ խումբը յաղթական հանդիսանար: Ան լուսանկարուած է 2007-ի [[Փիրելի օրացոյց|Փիրելի օրացոյցին]] համար: Փետրուար [[2021 թուական|2021]]-ին, Լորեն հիւրն էր BBC Radio 4-ի Desert Island Discs-ին, ուր իբրեւ նուէր կ՛ընտրէ [[Փիցցա|փիցայի]] փուռ մը։ Իր երաժշտական ընտրանքները կը ներառնեն [[Քոլ Փորթըր|Քոլ Փորթըրի]] «<nowiki/>[[I've Got You Under My Skin, երգ|I've Got You Under My Skin]]<nowiki/>»-ը՝ [[Էլա Ֆիցճերալտ|Էլա Ֆիցճերալտի]] կատարմամբ, եւ [[Քլոտ Տեպիւսի|Տեպիւսիի]] «<nowiki/>[[Clair de lune]]<nowiki/>»-ը՝ [[Թամաս Վասարի|Թամաս Վասարիի]] նուագմամբ: Ան յայտնած է նաեւ, կատակով, որ իր գործակից դերասան [[Ռիչարտ Պարթոն]] բարկացած էր իր վրան Scrabble-ի մէջ զայն խաբելուն համար: [[24 Սեպտեմբեր]], [[2023]]-ին, Լորեն շտապ վիրահատութեան կ՛ենթարկուի ազդրի եւ ազդոսկրի կոտրուածքներու հետեւանքով՝ Զուիցերիոյ իր տան մէջ իյնալէ ետք: == Ամուսնութիւն եւ ընտանիք == [[Պատկեր:Carlo-Ponti-and-Sophia-Loren-in-Copenhagen-142462274996.jpg|մինի|Քարլօ Փոնթի եւ Սոֆիա Լորեն, 1958-ին]] Լորեն առաջին անգամ Քարլօ Փոնթիին կը հանդիպի 1950-ին, 15 տարեկան հասակին, ան՝ 37 տարեկան էր։ Շուտով սիրային կապ կ՛ունենան։ Քանի որ Իտալական օրէնքով ամուսնալուծումը թոյլատրելի չէր այդ ատեն եւ Փոնթի օրինականօրէն բաժնուած չէր իր կնոջմէն՝ Ճիւլիանա Ֆիասթրիէն, Լորեն կ՛ամուսնանայ հետը փոխանորդով մը (երկու արական փաստաբան իրենց տեղը կեցան) [[Մեքսիքօ|Մեքսիքոյի]] մէջ, [[17 Սեպտեմբեր]], [[1957 թուական|1957]]-ին։ Զոյգը կը չեղարկէ իրենց ամուսնութիւնը [[1962 թուական|1962]]-ին՝ երկամուսնութեան մեղադրանքներէ խուսափելու համար, բայց կը շարունակէ միասին ապրիլ։ [[1965 թուական|1965]]-ին, իրենք Ֆրանսացի քաղաքացիներ կը դառնան, երբ իրենց դիմումը կը հաստատուի այն ժամանակուան [[Ֆրանսա|Ֆրանսայի]] վարչապետ [[Ժորժ Փոմփիտու|Ժորժ Փոմփիտույի]] կողմէ։ Փոնթի կ՛ամուսնալուծուի Ճիւլիանայէն Ֆրանսայի մէջ եւ կ՛ամուսնանայ Լորենի հետ [[9 Ապրիլ]] [[1966 թուական|1966]]-ին։ Ամուսնութիւնը կը տեւէ մինչեւ Փոնթիի մահը՝ [[10 Յունուար]] [[2007]]-ին (թոքի բարդութիւններէ, 94 տարեկան հասակին)։ Զոյգը ունեցած է երկու մանչեր՝ Քարլօ Փոնթի Կրտսեր, ծնած [[29 Դեկտեմբեր]] [[1968 թուական|1968]]-ին, եւ Էտուարտօ Փոնթի, ծնած [[6 Յունուար]] [[1973 թուական|1973]]-ին։ Լորեն ունի չորս թոռնիկներ։ [[1962 թուական|1962]]-ին Լորենի քոյրը՝ Մարիան, ամուսնացած էր [[Պենիթօ Մուսոլինի|Պենիթօ Մուսոլինիի]] կրտսեր տղուն՝ Ռոմանոյի հետ, որուն հետ ունեցած է երկու դուստր՝ Ալեսանտրան, նախկին պատգամաւոր ու ԵԽ-ի անդամ, եւ Էլիզապեթան։ == Դրամարկղային վարկանիշ == '''Դրամարկղային վարկանիշ (Box office rating)''' "The Motion Picture Herald"-ին մէջ բրիտանացի եւ ամերիկացի ցուցադրողները Սոֆիա Լորենին ընտրած են «Տասը Ամենաշատ Փող Շահող Աստղերու Հարցադրումին» լաւագոյն տասնեակին մէջ.- * 1960, ամենասիրուած դերասանուհի ([[Միացեալ Թագաւորութիւն|Միացեալ Թագաւորութեան]]՝ 3-րդ ամենասիրուած աստղը) * 1961, 2-րդ ամենասիրուած դերասանուհին ([[Միացեալ Թագաւորութիւն|Միացեալ Թագաւորութեան]]՝ 2-րդ ամենասիրուած աստղը) * 1962, 3-րդ ամենասիրուած դերասանուհին ([[Միացեալ Թագաւորութիւն|Միացեալ Թագաւորութեան]]՝ 7-րդ ամենասիրուած աստղը) * 1964, [[Միացեալ Թագաւորութիւն|Միացեալ Թագաւորութեան]]՝ ամենասիրուած դերասանուհին, ԱՄՆ՝ 24-րդ ամենասիրուած աստղը * 1965, [[Միացեալ Թագաւորութիւն|Միացեալ Թագաւորութեան]]՝ 4-րդ ամենասիրուած աստղը * 1966, [[ԱՄՆ]]՝ 14-րդ ամենասիրուած աստղը == Պատիւներ == * Պատուոյ Լեգէոնի Ասպետ (Chevalier) – [[Ֆրանսա]] ([[1991 թուական|1991]]) * Իտալական Հանրապետութեան Արժանեաց Շքանշանի Մեծ Խաչի Ասպետ – [[Իտալիա]] ([[1996 թուական|1996]]) == Ընտրանի Սկաւառակագրութիւն == === Երգեր === * 1955 – "Mambo Bacan" (La Fille du Fleuveէն) / "Nyves" (RCA 18.350 10" 78 rpm) * 1956 – "Che m'e 'mparato a fà" / "I wanna a guy" (RCA, A25V-0473, 10" 78 rpm) * 1957 – "S'agapò" / "Adoro te" (Պաոլա Օրլանտիի հետ) (RCA, A25V 0585, 10" 78 rpm) * 1958 – "Bing! Bang! Bong!" (Houseboatէն) / "Almost in Your Arms" (Philips PB 857 10" 78 rpm) * 1960 – "Goodness Gracious Me" / "Grandpa's Grave" (Փիթըր Սելըրսի հետ) (Parlophone, 45-R.4702 7" 45 rpm) * 1961 – "Zoo Be Zoo Be Zoo" / "Bangers and Mash" (Փիթըր Սելըրսի հետ) (Parlophone 45-R.4724 7" 45 rpm) === Ալպոմներ === * 1958 – Houseboat (Philips – BBL 7292) – [[Ճորճ Տիւնինկ|Ճորճ Տիւնինկի]] եւ [[Քարի Կրանթ|Քարի Կրանթի]] հետ * 1960 – Escandalos Imperiales (Heliodor – 610 800) – [[Մորիս Շէօվալիէ|Մորիս Շեվալիէի]] հետ * 1960 – Peter and Sophia (Parlophone – PCSM 3012, LP) – [[Փիթըր Սելըրս|Փիթըր Սելըրսի]] հետ * 1963 – Poesie di Salvatore Di Giacomo (CAM, LP) * 1972 – Man of La Mancha (United Artists Records, LP)՝ [[Փիթըր Օ'Թուլ|Փիթըր Օ'Թուլի]], [[Ճէյմզ Քոքօ|Ճէյմզ Քոքոյի]], [[Միչ Լի|Միչ Լիի]], [[Ճօ Տարիոն|Ճօ Տարիոնի]] հետ === Ժողովածուներ === * 1992 – Սոֆիա Լորենի երգերը ''Le canzoni di Sophia Loren'' (CGD, 2xCD) * 2006 – Հռոմի գաղտնիքները ''Secrets of Rome'' (Traditional Line, CD) * 2009 – Ի՞նչ է անիկա, որ կ'ըսեն Սէր – ''Τι Είναι Αυτό Που Το Λένε Αγάπη'' ''(յունարէնով երգուած)'' Երեխան եւ Դելֆինը ''Το Παιδί Και Το Δελφίνι'' (it:Δίφωνο, CD) === Ռուսիոյ Ազգային Նուագախումբ === Փրոքոֆիեւ – Պետրոսն ու Գայլը ''Peter and the Wolf'', Ժան-Փասքալ Պէյնթուս ''Jean-Pascal Beintus'' – Գայլին Հետքերը ''Wolf Tracks''։ [[Միխայիլ Կորպաչով]], [[Պիլ Քլինթըն]], Սոֆիա Լորեն։ [[Ռուսիոյ Ազգային Նուագախումբ]] – [[Քենթ Նականօ]]։ Փենթաթոն (Pentatone) PTC 5186011 ([[2003 թուական|2003]])։ Փրոքոֆիեւ – Բետրօ ու Գայլը ''Pedro y el lobo'', Ժան-Փասքալ Պէյնթուս ''Jean-Pascal Beintus'' – Գայլին Հետքերը ''Las Huellas del Lobo''։ [[Անթոնիօ Պանտերաս]], Սոֆիա Լորեն, Ռուսիոյ Ազգային Նուագախումբ – Քենթ Նականօ։ Փենթաթոն PTC 5186014 ([[2004 թուական|2004]])։ == Մատենագրութիւն == * Loren, Sophia (2015). ''Yesterday, Today, Tomorrow; My Life․'' Atria Books. <nowiki>ISBN 9781476797434</nowiki>. * Loren, Sophia (1998). ''Sophia Loren's Recipes and Memories'', Gt Pub Corp. ISBN <bdi>978-1577193678</bdi>. * Loren, Sophia (1984). ''Women & Beauty'', Aurum Press. ISBN <bdi>0-688-01394-5</bdi>. * Loren, Sophia (1972). ''In the Kitchen with Love'', Doubleday, Library of Congress Catalog Card 79–183230. * Loren, Sophia (1971), ''In Cucina con Amore'', Rizzoli Editore. <ref>[https://web.archive.org/web/20220529152418/https://www.lexico.com/definition/loren,_sophia Սոֆիա Լորեն, UK English Dictionary. Oxford University Press, 29-5-2022{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.foxnews.com/entertainment/sophia-lorens-devastating-injury-complicated-journey-become-ultimate-golden-age-sex-symbol foxnews-Սոֆիա Լորենի սարսափելի վնասուածքը՝ ոսկեդարի վերջնական սեքս խորհրդանիշ դառնալու բարդ ճամբորդութենէ ետք, 26-9-2023, Էլիզապեթ Սթանթոն{{ref-en}} ]</ref> <ref>[https://www.treccani.it/enciclopedia/sophia-loren/ Treccani հանրագիտարան, 15-3-2010{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20121115130849/http://www.highbeam.com/doc/1P2-8241850.html ՍՈՖԻԱ ԼՈՐԵՆ ՀԻՄԱ ԿԸ ՆԵՐԿԱՅԱՆԱՅ «ԷԼ ՍԻՏ»Ի ՄԷՋ, ԱՆ ԿԸ ՄՆԱՅ ՇԱՏ ՄԱՐԴԱՅԻՆ ՊԱՏԿԵՐ ՄԸ, The Boston Globe (Boston, MA), Օգոստոս 22, 1993{{ref-en}} ]</ref> <ref>[https://news.google.com/newspapers?id=qCQeAAAAIBAJ&pg=5056,1131904&dq=sophia-how-she%27s-managed-to-succeed-ophia-loren-has-a&hl=en Սոֆիա Լորենի գաղտնիքը՝ ինչպէս կարողացաւ վերապրիլ․ The Pittsburgh Press - Յունուար 18, 1987{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.biography.com/actors/sophia-loren Սոֆիա Լորեն, կենսագրական, 23-04-2021{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.missitalia.it/news/newsdett.php?idnews=1053 Սոֆիա Լորեն. «Իմ դերասանական ասպարեզը սկսաւ 'Միս Իտալիա'էն։»20-09-2017{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://napoli.corriere.it/notizie/cultura-e-tempo-libero/18_settembre_21/storia-una-foto-sofia-1949-quando-non-era-loren-1d43b266-bd93-11e8-833d-424449e1ce84.shtml Լուսանկարի մը պատմութիւնը. Սոֆիա 1949-ին, երբ Լորեն չէր․ napoli.corriere-Vincenzo Esposito{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://books.google.gr/books?id=4QhnLOpcLfcC&pg=PA24&redir_esc=y Սոֆիա Լորեն. Աստղի Ձեւաւորումը․ Pauline Small Intellect, 2009 - կենսագրութիւն եւ ինքնակենսագրութիւն- 135 էջ, 2009{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.tcm.com/articles Quo Vadis-Celia M. Reilly, 5 Մայիս 2017{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://culture.pl/en/artist/michal-waszynski Michał Waszyński, 24 Մայիս 2025{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.vitalsource.com/products/oscar-39-s-favorite-actors-the-winningest-stars-and-roger-leslie-v9781476628424 Օսքարի Սիրելի Դերասանները. Ամենէն շատ շահող Աստղերը (Եւ աւելին, որոնք պէտք է ըլլան), Ռոճէր Լեսլի, 2017 {{ref-en}}]</ref> <ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Golden_Globes Ոսկէ երկրագունդ - մրցանակիրները /Սոֆիա Լորեն - 27-12-2017 ]</ref> <ref>[https://www.ibtimes.co.uk/peter-sarstedt-singer-where-do-you-go-my-lovely-dies-aged-75-1599940 International Business Times-Բիթըր Սթարսթետ երգիչը կը մահանայ․․․12-01-2018{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20130313215729/http://www.goldenglobes.org/2011/05/sophia-loren-reflects-on-her-hollywood-career/ ՍՈՖԻԱ ԼՈՐԵՆ կը խորհրդածէ իր Հոլիվուտեան ասպարէզին մասին, 13-3-2013{{ref-en}} ]</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20121013165655/http://www.palmspringswalkofstars.com/web-storage/Stars/Stars%20dedicated%20by%20date.pdf (PDF)Փալմ Սփրինկսի Աստղերու Ճեմելիքը․ բնօրինակ՝ 13 Հոկտեմբեր 2012,{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20130322163106/http://moscowfilmfestival.ru/miff34/eng/archives/?year=1997 20-րդ Մոսկուայի ֆիլմի միջազգային փառատօն․ 1997 MIFF, 22-3-2013{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20130113043532/http://www.afi.com/100years/stars.aspx ԱՄԵՐԻԿԵԱՆ ՇԱՐԺԱՆԿԱՐԻ ՀԱՄԱԼՍԱՐԱՆԸ ԿԸ ՃԱՆՉՆԱՅ 50 ՄԵԾԱԳՈՅՆ ԱՄԵՐԻԿԵԱՆ ԷԿՐԱՆԻ ԴԵՄՔԵՐԸ, 16-06-1999{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20090916005515/http://www.ffm-montreal.org/palmares/en_2001.html Festival des Films du Monde, 2001-ի մրցանակաբաշխութիւն{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.reuters.com/article/entertainment-us-italy-loren-idUSBRE9680PO20130709/ reuters-Սոֆիա Լորեն պիտի վերադառնայ մեծ պաստառ՝ իր մանչին ֆիլմին մէջ, 9-7-2013]</ref> <ref>[https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/aarp-movies-for-grownups-awards-the-united-states-vs-billie-holiday-named-best-picture-4143393/ AARP-ի Ֆիլմեր Մեծահասակներուն համար մրցանակաբաշխութիւն. «Շիկակոյի 7»-ին դատավարութիւնը» երկու մրցանակ շահեցաւ, մինչ Սոֆիա Լորեն և Էնթոնի Հոփքինս, համապատասխանաբար, շահեցան լաւագոյն դերասանուհիի եւ լաւագոյն դերասանի մրցանակները, 4-3-2021{{ref-en}}։]</ref> <ref>[https://www.usmagazine.com/celebrity-news/news/sophia-loren-90-shares-her-plans-to-never-retire-from-hollywood/ Սոֆիա Լորենը, այժմ 90 տարեկան, կը յուսայ 'Երբեք' կենսաթոշակի չանցնիլ. 'Ես չեմ ուզեր ժառանգութեան մասին մտածել 8-11-2021{{ref-en}}]</ref> <ref>[Սոֆիա Լորեն, Ալմերիոյի փառքի ճեմելիքին մէջ արդէն իր աստղը ունի, elmundo․18-11-2017 ]</ref> <ref>[https://www.wsj.com/articles/SB116553525406344039 Իտալական Ոճով Վաճառք. Սոֆիա Լորենը Կը Ծախէ Իր Ռանչը / "Օսքարի արժանացած դերասանուհի Սոֆիա Լորեն եւ իր ամուսինը՝ ֆիլմարտադրող Գարլօ Փոնթի, ծախած են իրենց 40 աքր տարածքով Քալիֆորնիոյի ագարակը, որուն գինը նշուած էր $6.9 միլիոն:"Պեն Քազըլման,8-12-2006{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.architecturaldigest.com/story/sophia-lorens-south-florida-house Architectural Digest.Սոֆիա Լորենի տունը հարաւային Ֆլորիտա Peppiatt, Michael (11 Մայիս 2016)]</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20070517051204/http://uk.reuters.com/article/worldFootballNews/idUKL1508471620070515 uk.reuters-Նափոլիի երկրպագու Սոֆիա Լորեն պիտի մերկանայ եթէ խումբը դասակարգ բարձրանայ, 15-5-2007{{ref-en}}։ ]</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20090213013505/http://news.softpedia.com/news/Sophia-Loren-Sizzles-in-the-New-Pirelli-Calendar-40460.shtml Սոֆիա Լորեն կը շողայ Փիրելլի Նոր Օրացոյցին մէջ։ 72 տարեկանին կիսամերկ լուսանկարուիլը հարց չէր առասպել դարձած դերասանուհիին համար, Elena Gorgan, Entertainment News Editor, 17-11-2006{{ref-en}} ]</ref> <ref>[https://www.express.co.uk/celebrity-news/1402978/Sophia-Loren-richard-burton-scrabble-cheating-desert-island-discs-latest-news-update "Սոֆիա Լորենը կ'ըսէ թէ Ռիչարտ Պարթոն բարկացած էր Սքրապլ խաղաիս խաբելուն վրայ. «Քեզի հետ չեմ խաղար՛։» Sabina Rouse, Փետրուար 26, 2021 {{ref-en}}]</ref> <ref>[https://variety.com/2023/film/global/sophia-loren-fall-hip-surgery-1235734002/ variety-Սոֆիա Լորեն կը վերականգնի ազդրի վիրահատութենէ ետք, Ժընեւի իր տան մէջ իյնալէ ետք, Սեպտ․25, 2023{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.foxnews.com/story/carlo-ponti-husband-to-sophia-loren-dead-at-94 foxnews-Գարլօ Փոնթի, Սոֆիա Լորենի ամուսինը, մահացաւ 94 տարեկանին, 10-1-2007{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://people.com/all-about-sophia-loren-children-7974117 Սոֆիա Լորենի 2 զաւակներուն մասին՝ Գարլօ Փոնթի Կրտսեր եւ Էտուարտօ Փոնթի, Skyler Caruso Սեպտ․ 25, 2023{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://people.com/all-about-sophia-loren-grandchildren-8348299 Սոֆիա Լորենի 4 թոռներուն մասին, Audrey Schmidt, Մարտ 16, 2026{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20130116145645/http://www.moscowfilmfestival.ru/miff34/eng/archives/?year=1965 Ֆիլմի միջազգային 4րդ փառատօն, Մոսկուա, 1965 MIFF, 16-1-2013{{ref-en}} ]</ref> <ref>[https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/oi/authority.20110803100115941 Oxford Reference. Սոֆիա Լորեն,6-9-2024{{ref-en}} ]</ref> <ref>[https://www.quirinale.it/onorificenze/insigniti/11600 Իտալիոյ Հանրապետութեան Նախագահութիւն․ Պարգեւատրում Սոֆիա Շիքոլոնէ Լորեն{{ref-it}}]</ref> <ref>[https://www.lemonde.fr/archives/article/1991/07/16/legion-d-honneur_4002521_1819218.html Le Monde-Légion d'honneur. Սոֆիա Լորեն, 16-7-1991]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Իտալացի դերասաններ]] [[Ստորոգութիւն:Եւրոպայի արուեստագէտներ]] [[Ստորոգութիւն:Դերասաններ ըստ ազգութեան]] [[Ստորոգութիւն:Դերասանուհիներ այբենական կարգով]] [[Ստորոգութիւն:Դերասանուհիներ ըստ ազգութեան]] [[Ստորոգութիւն:Դերասաններ այբբենական կարգով]] [[Ստորոգութիւն:Դերասաններ]] dvvop2mj8rf5oio9fuknlmpc9tqaofv 0 32060 252301 252191 2026-06-12T07:06:12Z Maral Dikbikian 4797 252301 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Անձ}} '''Ճիուզեփփէ Կարիպալտի'''<ref>{{Citation|title=Giuseppe Garibaldi|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Giuseppe_Garibaldi&oldid=1354624851|date=2026-05-17|accessdate=2026-06-12|language=en}}</ref> ({{Lang-it|Giuseppe Garibaldi}}, {{ԱԾ}}), [[Իտալիա|Իտալիոյ]] միաւորման առաջնորդներէն, քաղաքական գործիչ, գրող, ինքնակենսագիր եւ ազգայնական։ Ան մեծ դեր ունեցեած է ժամանակակից Իտալիոյի պատմութեան մէջ։ Կը համարուի Իտալիոյ «հայրենիքի հայրերէն» մէկը՝ Քամիլօ Պենսօ տի Քաւուրի, Վիքթոր Էմմանուէլ Բ․ թագաւորին եւ Ճիւզեփփէ Մացցինիի<ref>{{Cite book|title=Risorgimento in modern Italian culture: revisiting the nineteenth-century past in history, narrative, and cinema|date=2005|publisher=Fairleigh Dickinson University Press|isbn=978-0-8386-4054-8|editor-last=Bouchard|editor-first=Norma|location=Madison, NJ}}</ref> հետ միասին։ Կարիպալտի ծանօթ է նաեւ որպէս «Երկու աշխարհներու հերոս»՝ Հարաւային Ամերիկայի եւ Եւրոպայի մէջ իր իրականացուցած ռազմական ձեռնարկներուն պատճառով<ref>{{Citation|title=L’interprete di lingua dei segni italiana (LIS) Una professione tra due mondi|url=https://doi.org/10.30687/978-88-6969-937-5/007|publisher=Fondazione Università Ca’ Foscari|date=2025-10-20|accessdate=2026-06-12|isbn=978-88-6969-938-2|first=Maria Paola|last=Casula}}</ref>։ Կարիպալտի իտալացի ազգայնական Մացցինիի հետեւորդն էր եւ կ՚ընդունէր «Երիտասարդ Իտալիա» շարժման հանրապետական ազգայնականութիւնը<ref>{{Cite book|title=Garibaldi: invention of a hero|last=Riall|first=Lucy|date=2008|publisher=Yale University Press|isbn=978-0-300-14423-9|edition=1. print. in paperback|location=New Haven, Conn. London}}</ref>։ Ան դարձաւ Իտալիոյ՝ ժողովրդավարական հանրապետական կառավարութեան ներքոյ միաւորման կողմնակիցը։ Սակայն, խզելով յարաբերութիւնները [[Մացցինի|Մացցինիի]] հետ, ան գործնականապէս դաշնակցեցաւ միապետական Քաւուրի եւ Սարտինիոյ թագաւորութեան հետ՝ անկախութեան պայքարին մէջ, իր հանրապետական գաղափարները ստորադասելով ազգայնական նպատակներուն, մինչեւ որ Իտալիան միաւորուեցաւ։ [[Փիեմոնթ|Փիեմոնթի]] մէջ տեղի ունեցած ապստամբութեան մասնակցելէ ետք, ան դատապարտուեցաւ մահապատժի, բայց փախուստ տուաւ եւ նաւարկեց դէպի Հարաւային Ամերիկա, ուր անցուց 14 տարի աքսորի մէջ․ այդ ընթացքին ան մասնակցեցաւ քանի մը պատերազմներու եւ սորվեցաւ պարտիզանական պատերազմի արուեստը<ref>{{Cite book|title=Garibaldi|last=Ridley|first=Jasper Godwin|date=2001|publisher=Phoenix Press|isbn=978-1-84212-152-8|location=London}}</ref>։ 1835-ին ան միացաւ Պրազիլի մէջ Ֆարապոսներու պատերազմի ապստամբներուն եւ ստանձնեց Ռիօ Կրանտենսէ հանրապետութեան, իսկ աւելի ուշ՝ Քաթարինենսէ հանրապետութեան հիմնադրման դատը։ Կարիպալտի նաեւ ներգրաւուեցաւ Ուրուկուէյի քաղաքացիական պատերազմին մէջ՝ կազմելով իտալական զօրաջոկատ մը, որ ծանօթ էր որպէս «Կարմիր շապիկներ», եւ մինչեւ օրս կը մեծարուի որպէս Ուրուկուէյի վերակազմութեան կարեւոր աջակից։ 1848-ին Կարիպալտի վերադարձաւ Իտալիա։ Ան կը հրամայէր եւ կը մարտնչէր ռազմական արշաւներու մէջ, որոնք ի վերջոյ յանգեցուցին Իտալիոյ միաւորման։ Միլանի ժամանակաւոր կառավարութիւնը զինք զօրավար հռչակեց, իսկ Պատերազմական նախարարը 1849-ին զինք բարձրացուց Հռոմէական հանրապետութեան զօրավարի աստիճանի։ Երբ 1859-ի Ապրիլին պայթեցաւ անկախութեան պատերազմը, Կարիպալտի առաջնորդեց իր «Ալպեան որսորդներ» ջոկատը Լոմպարտիոյ խոշոր քաղաքներու, ներառեալ՝ Վարեզէի եւ Քոմոյի գրաւման ժամանակ, մինչեւ որ հասաւ Հարաւային Թիրոլի սահմանը․ պատերազմը աւարտեցաւ Լոմպարտիոյ կցումով։ Յաջորդ տարի՝ 1860-ին, ան գլխաւորեց [[«Հազարեակի արշաւանքը»|«Հազարեակի արշաւանքը»՝]] յանուն Սարտինիոյ թագաւոր Վիքթոր Էմմանուէլ Բ․-ի եւ անոր համաձայնութեամբ։ Արշաւանքը յաջողութիւն էր եւ աւարտեցաւ Սիցիլիոյ, Հարաւային Իտալիոյ, Մարքէի եւ Ումպրիոյ միացումով Սարտինիոյ թագաւորութեան՝ նախքան 17 Մարտ 1861-ին Իտալիոյ միացեալ թագաւորութեան ստեղծումը։ Անոր վերջին ռազմական արշաւը տեղի ունեցաւ Ֆրանս-պրուսական պատերազմի ընթացքին՝ որպէս Վոժերու բանակի հրամանատար։ Կարիպալտի դարձաւ ազգային անկախութեան եւ հանրապետական գաղափարներու միջազգային խորհրդանիշ, եւ քսաներորդ դարու պատմագրութեան ու ժողովրդական մշակոյթի կողմէ կը համարուի Իտալիոյ մեծագոյն ազգային հերոսը<ref>{{Cite book|title=La fabrique des héros|last=Centlivres|first=Pierre|last2=Fabre|first2=Daniel|last3=Zonabend|first3=Françoise|date=1999|publisher=Éd. de la Maison des sciences de l'homme|others=France|isbn=978-2-7351-0819-0|series=Collection Ethnologie de la France|location=Paris}}</ref><ref>"La scuola per i 150 anni dell'Unità I protagonisti: Garibaldi". Archived from the original on 27 October 2014.</ref>։ Ան արժանացաւ բազմաթիւ ժամանակակից մտաւորականներու եւ քաղաքական գործիչներու հիացմունքին ու գովեստին, որոնց շարքին էին՝ [[Ապրահամ Լինքըլն|Աբրահամ Լինքըլն]]<ref>{{Cite book|title=Garibaldi|date=1969|publisher=Prentice-Hall|isbn=978-0-13-346791-8|editor-last=Mack Smith|editor-first=Denis|series=A spectrum book|location=Englewood Cliffs Hemel Hempstead|editor-last2=Garibaldi|editor-first2=Giuseppe}}</ref>, [[Ուիլիըմ Պրաուն]]<ref>{{Citation|title=IL PASTO DI MEZZOGIORNO, O IL PASTO PIÙ IMPORTANTE?|url=https://doi.org/10.2307/j.ctt1vxm84x.5|publisher=Quodlibet|accessdate=2026-06-12|pages=16–19}}</ref>, [[Ֆրանչեսքօ տէ Սանթիս|Ֆրանչեսքօ տէ Սանթիս,]] [[Վիքթոր Հիւկօ|Վիքթոր Հիւկօ,]] [[Ալեքսանտր Տիւմա (հայր)|Ալեքսանտր Տիւմա,]] [[Մալուիտա ֆոն Մէյզենպուկ|Մալուիտա ֆոն Մէյզենպուկ,]] [[Ժորժ Սանտ|Ժորժ Սանտ,]] [[Չարլզ Տիքընզ]]<ref>{{Cite book|title=The Oxford companion to Charles Dickens|date=2011|publisher=Oxford Univ. Press|isbn=978-0-19-964018-8|editor-last=Schlicke|editor-first=Paul|edition=Anniversary ed., reiss. as the Oxford companion to Charles Dickens 2011|location=Oxford|editor-last2=Dickens|editor-first2=Charles}}</ref> եւ [[Ֆրիտրիխ Էնկըլս]]<ref>Rossi, Lauro (2010). ''Giuseppe Garibaldi due secoli di interpretazioni''. Rome: Gangemi Editore. p. 238. ISBN <bdi>978-8849292640</bdi>.</ref>։ Կարիպալտի ոգեշնչած է նաեւ յետագայ գործիչները, ինչպէս՝ [[Ճաւահարլալ Նեհրու|Ճաւահարլալ Նեհրուն]] եւ [[Չէ Կեւարան]]<ref>Di Mino, Massimiliano; Di Mino, Pier Paolo (2011). ''Il libretto rosso di Garibaldi''. Rome: Castelvecchi Editore. p. 7. ISBN <bdi>978-8895903439</bdi>.</ref>։ Պատմաբան Ա․ Ժ․ Փ․ Թէյլոր զինք անուանած է «ժամանակակից պատմութեան միակ լիովին հիացական դէմքը»<ref>Parks, Tim (2 July 2007). "The Insurgent: Garibaldi and his enemies". ''The New Yorker''. Retrieved 2 September 2020.</ref>։ Այն կամաւորները, որոնք կը հետեւէին Կարիպալտիի իր արշաւներու ընթացքին, ծանօթ էին որպէս «Կարիպալտականներ» կամ «Կարմիր շապիկներ»՝ իրենց հագած շապիկներու գոյնին պատճառով, զորս կը կրէին համազգեստի փոխարէն։ == Վաղ կեանք<ref>{{Citation|title=Giuseppe Garibaldi|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Giuseppe_Garibaldi&oldid=1354624851|date=2026-05-17|accessdate=2026-06-12|language=en}}</ref> == Կարիպալտի ծնած եւ կնքուած է որպէս Ժոզեֆ-Մարի Կարիպալտի՝ 4 Յուլիս 1807-ին Նիսի մէջ<ref>Scirocco, Alfonso (2011). ''Garibaldi, battaglie, amori, ideali di un cittadino del mondo'' (in Italian). Bari: Laterza. p. 3. ISBN <bdi>978-88-420-8408-2</bdi>.</ref>, զոր Ֆրանսական հանրապետութիւնը նուաճած էր 1792-ին։ Ան կը սերէր լիկուրիական ընտանիքէ․ հայրը՝ Տոմենիքօ Կարիպալտի, Քիավարիէն էր<ref>Baptismal record: "Die 11 d.i (giugno 1766) Dominicus Antonina Filius Angeli Garibaldi q. Dom.ci et Margaritae Filiae q. Antonij Pucchj Coniugum natus die 9 huius et hodie baptizatus fuit a me Curato Levantibus Io. Bapta Pucchio q. Antonij, et Maria uxore Agostini Dassi. (Chiavari, Archive of the Parish Church of S. Giovanni Battista, Baptismal Record, vol. n. 10 (dal 1757 al 1774), p. 174).</ref>, իսկ մայրը՝ Մարիա Ռոզա Նիքոլեթա Ռայմոնտի, Լոանոյէն<ref>(often wrongly reported as Raimondi, but Status Animarum and Death Records all report the same name "Raimondo") Baptismal record from the Parish Church of S. Giovanni Battista in Loano: "1776, die vigesima octava Januarij. Ego Sebastianus Rocca praepositus hujus parrochialis Ecclesiae S[anct]i Joannis Baptistae praesentis loci Lodani, baptizavi infantem natam ex Josepho Raimimdi q. Bartholomei, de Cogoleto, incola Lodani, et [Maria] Magdalena Conti conjugibus, cui impositum est nomen Rosa Maria Nicolecta: patrini fuerunt D. Nicolaus Borro q. Benedicti de Petra et Angela Conti Joannis Baptistae de Alessio, incola Lodani." "Il trafugamento di Giuseppe Garibaldi dalla pineta di Ravenna a Modigliana ed in Liguria, 1849, di Giovanni Mini, Vicenza 1907 – Stab. Tip. L. Fabris.</ref>։ 1814-ին Վիեննայի վեհաժողովը Նիսը վերադարձուց Սարտինիոյ թագաւոր [[Վիքթոր Էմմանուէլ Ա.|Վիքթոր Էմմանուէլ Ա․-ին]] (1860-ին Նիսը [[Թուրինի պայմանագիր|Թուրինի պայմանագիրով]] դարձեալ պիտի վերադարձուէր [[Ֆրանսա|Ֆրանսային]]՝ հակառակ Կարիպալտիի առարկութիւններուն)։ Կարիպալտիի ընտանիքին ներգրաւուածութիւնը ծովափնեայ առեւտուրի մէջ զինք մղեց դէպի ծովային կեանք։ 1828-էն 1832 ան ապրեցաւ [[Իսթանպուլ|Իսթանպուլի]] Փերա թաղամասին մէջ։ Ան դարձաւ կրթական մշակ եւ Օսմանեան կայսրութեան մէջ կը դասաւանդէր իտալերէն, ֆրանսերէն եւ թուաբանութիւն<ref>"Casa Garibaldi, Istanbul". 14th Istanbul Biennial. Retrieved 20 March 2020.</ref>։ Կարիպալտի սերտ կապեր ունէր Օսմանեան կայսրութեան մէջ գտնուող սարտինիացի վտարանդիներու ընդարձակ ցանցին հետ եւ մտերմացաւ այնպիսի անձերու հետ, ինչպիսին էր Ճովաննի Թիմոթէօ Քալոսսոն<ref>Tütüneken, Gülfem M. (2023). "19. Yüzyıl Osmanlı Devleti'nde İstihdam Edilen İtalyanlar" [19th Century Italians Employed in the Ottoman Empire]. ''Karadeniz Teknik Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi'' (in Turkish). '''3'''. Trabzon: Karadeniz Technical University: 52.</ref>։ 1833-ի Ապրիլին, «Քլորինտա» առագաստանաւով նարինջի բեռ տեղափոխելով, ան ճամբորդեց դէպի Թականրոք՝ Ռուսական կայսրութիւն։ Նաւահանգիստին մէջ անցուցած տասը օրերու ընթացքին ան հանդիպեցաւ Օնելիայէն Ճովաննի Պատիսթա Քունէոյին, որ քաղաքականապէս աշխոյժ գաղթական էր եւ Ճիւզեփփէ Մացցինիի գաղտնի «Երիտասարդ Իտալիա» շարժման անդամ։ Մացցինի քաղաքական եւ ընկերային բարեփոխումներու միջոցով Իտալիան որպէս ազատական հանրապետութիւն միաւորելու ջերմ ջատագովն էր։ 1833-ի Նոյեմբերին Կարիպալտի [[Ճենովա|Ճենովայի]] մէջ հանդիպեցաւ Մացցինիի հետ՝ սկիզբ դնելով երկարատեւ յարաբերութեան մը, որ յետագային դարձաւ խնդրայարոյց։ Ան միացաւ Քարպոնարիներու յեղափոխական կազմակերպութեան, եւ 1834-ի Փետրուարին մասնակցեցաւ Փիեմոնթի մէջ Մացցինիի կողմէ կազմակերպուած ձախողած ապստամբութեան։ == Հարաւային Ամերիկա<ref>{{Citation|title=Giuseppe Garibaldi|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Giuseppe_Garibaldi&oldid=1354624851|date=2026-05-17|accessdate=2026-06-12|language=en}}</ref> == Կարիպալտի նախ նաւարկեց դէպի [[Թունուզ|Թունուզի]] պէյութիւն, որմէ ետք ի վերջոյ ճամբան գտաւ դէպի Պրազիլի կայսրութիւն։ Հոն հասնելով՝ ան ստանձնեց Ռիօ Կրանտենսէ հանրապետութեան դատը, որ կը ջանար անջատուիլ Պրազիլէն, եւ միացաւ 1835-ի Ֆարապոսներու պատերազմի ապստամբներուն։ Այս պատերազմի ընթացքին ան հանդիպեցաւ Անա Մարիա տէ Ժեզուս Ռիպէյրօ տա Սիլվային, որ առաւելաբար ծանօթ էր որպէս Անիթա։ Երբ 1839-ին ապստամբները Պրազիլի Սանթա Քաթարինա նահանգին մէջ հռչակեցին Քաթարինենսէ հանրապետութիւնը, Անիթան միացաւ անոր «Ռիօ Փարտօ» նաւուն վրայ եւ անոր կողքին մարտնչեցաւ Իմպիթուպայի եւ Լակունայի ճակատամարտերուն մէջ։ 1841-ին Կարիպալտի եւ Անիթա տեղափոխուեցան [[Մոնթեվիտէօ]]՝ [[Ուրուկուէյ]], ուր Կարիպալտի կը գործէր որպէս առեւտրական եւ դպրոցի արուեստից վարժապետ։ Յաջորդ տարի զոյգը ամուսնացաւ Սիուտատ Վիեխա թաղամասի Սուրբ Ֆրանսիս Ասիզացի եկեղեցւոյ մէջ<ref>Arregui, Miguel. "Un aventurero italiano en la Guerra Grande". ''El Observador''. Retrieved 24 March 2024.</ref>։ Անոնք ունեցան չորս զաւակ՝ Տոմենիքօ Մենոթթի (1840–1903), Ռոզա (1843–1845), Թերեզա Թերեզիթա (1845–1903) եւ Ռիչիոթթի (1847–1924)<ref>Kleis, S. M. (2012). "Der Löwe von Caprera". ''Damals'' (in German). No. 6. pp. 57–59.</ref>։ Ըլլալով հմուտ ձիաւոր՝ կը պատմուի, թէ Անիթան Ճիւզեփփէին սորվեցուցած է Արժանթինի, հարաւային Պրազիլի եւ Ուրուկուէյի կաուչոներու (հովիւներու) մշակոյթը։ Մօտաւորապէս այս ժամանակաշրջանին ան որդեգրեց իր իւրայատուկ հագուստի ոճը՝ կրելով կարմիր շապիկ, փոնչօ եւ գլխարկ, որոնք սովորաբար կը հագնէին կաուչոները։ 1842-ին Կարիպալտի ստանձնեց Ուրուկուէյի նաւատորմի հրամանատարութիւնը եւ Ուրուկուէյի քաղաքացիական պատերազմին համար կազմեց զինուորներու իտալական լեգէոն մը, որ ծանօթ էր որպէս «Կարմիր շապիկներ»։ Այս հաւաքագրումը հնարաւոր դարձաւ, որովհետեւ այդ ժամանակ Մոնթեվիտէօն ունէր մեծաթիւ իտալական բնակչութիւն․ ըստ 1843-ի մարդահամարի՝ 30,000 ընդհանուր բնակչութենէն 4,205-ը իտալացիներ էին<ref>Etchechury Barrera, Mario (2017). ""Defensores de la humanidad y la civilización". Las legiones extranjeras de Montevideo, entre el mito cosmopolita y la eclosión de las 'nacionalidades' (1838–1851)". ''Historia'' (in Spanish). '''50''' (II): 491–524.</ref>։ Կարիպալտի իր ուժերը միացուց Ֆրուքթուոսօ Ռիվերայի եւ Խոաքին Սուարեսի գլխաւորած ուրուկուէյեան «Քոլորատոս» (Կարմիրներ) խմբակցութեան հետ, որոնք դաշնակցած էին Արժանթինի Ունիթարական կուսակցութեան հետ։ Այս խմբակցութիւնը որոշ աջակցութիւն ստացաւ ֆրանսացիներէն եւ բրիտանացիներէն՝ ընդդէմ Ուրուկուէյի նախկին նախագահ Մանուէլ Օրիպէի «Պլանքոս» (Սպիտակներ) ուժերուն, որոնք իրենց հերթին դաշնակցած էին [[Արժանթին|Արժանթինի]] Ֆետերալիստներուն հետ՝ Պուէնոս Այրեսի քաուտիլիօ (առաջնորդ) Խուան Մանուէլ տէ Ռոսասի իշխանութեան ներքոյ։ Իտալական լեգէոնը որդեգրեց սեւ դրօշ մը, որ կը ներկայացնէր սգաւոր Իտալիան, իսկ կեդրոնը գտնուող հրաբուխը կը խորհրդանշէր հայրենիքի մէջ ննջող ուժը։ Թէեւ ժամանակակից աղբիւրները չեն յիշատակեր «Կարմիր շապիկները», սակայն ժողովրդական պատմութիւնը կը պնդէ, թէ լեգէոնը զանոնք առաջին անգամ հագած է Ուրուկուէյի մէջ՝ ձեռք բերելով Մոնթեվիտէոյի գործարանէ մը, որ նախատեսած էր զանոնք արտահանել Արժանթինի սպանդանոցները։ Այս շապիկները դարձան Կարիպալտիի եւ անոր հետեւորդներու խորհրդանիշը<ref>Bourne, Richard (2020). ''Garibaldi in South America: An Exploration''. Oxford: C. Hurst and Company (Publishers) Limited. p. 45. ISBN <bdi>978-1-78738-313-5</bdi>.</ref>։ 1842-էն 1848 թուականներուն Կարիպալտի պաշտպանեց Մոնթեվիտէօն՝ Օրիպէի գլխաւորած ուժերուն դէմ։ 1845-ին ան յաջողեցաւ գրաւել Քոլոնիա տել Սաքրամենթօն եւ Մարթին Կարսիա կղզին, ինչպէս նաեւ գլխաւորեց Մարթին Կարսիա կղզիի եւ Կուալեկուայչուի յայտնի կողոպուտները՝ [[Ռիօ տէ լա Փլաթա|Ռիօ տէ լա Փլաթայի]] անգլօ-ֆրանսական շրջափակման ընթացքին։ Կարիպալտի հրաշքով փրկեց իր կեանքը 1842-ի Օգոստոս 15-ին եւ 16-ին տեղի ունեցած Քոսթա Պրաւայի մարտին կրած պարտութենէն ետք՝ ծովակալ [[Ուիլիըմ Պրաուն|Ուիլիըմ Պրաունի]] գթասրտութեան շնորհիւ։ Արժանթինցիները, որոնք կ՚ուզէին հետապնդել զինք՝ վերջ տալու համար անոր կեանքին, կանգնեցուեցան Պրաունի կողմէ, որ բացագանչեց․ «Թողէք ան փախչի, այդ կրինկոն (օտարականը) քաջ մարդ է»<ref>"Déjenlo que se escape". Historia Hoy. 15 August 2020. Retrieved 19 July 2022.</ref>։ Տարիներ ետք, Կարիպալտիի թոռներէն մէկը պիտի անուանուէր Ուիլիըմ՝ ի պատիւ ծովակալ Պրաունի։ Որդեգրելով երկկենցաղ (ցամաքային եւ ծովային) պարտիզանական մարտավարութիւն՝<ref>Etchechury Barrera, Mario (2017). ""Defensores de la humanidad y la civilización". Las legiones extranjeras de Montevideo, entre el mito cosmopolita y la eclosión de las 'nacionalidades' (1838–1851)". ''Historia'' (in Spanish). '''50''' (II): 491–524.</ref> Կարիպալտի յետագային երկու յաղթանակ տարաւ 1846-ի ընթացքին՝ Սերոյի ճակատամարտին եւ Սան Անթոնիօ տել Սանթոյի ճակատամարտին մէջ։ == Անդամակցութիւն Ազատ որմնադրութեան<ref>{{Citation|title=Giuseppe Garibaldi|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Giuseppe_Garibaldi&oldid=1354624851|date=2026-05-17|accessdate=2026-06-12|language=en}}</ref> == Կարիպալտի իր աքսորի ընթացքին միացաւ Ազատ որմնադրութեան (օթեակներուն)՝ օգտուելով այն ապաստանէն, զոր օթեակները կ՚ընձեռէին եւրոպական երկիրներէն փախած քաղաքական գաղթականներուն։ 1844-ին, 37 տարեկան հասակին, Կարիպալտի ընդունուեցաւ Մոնթեվիտէոյի «Ասիլօ տէ լա Վիրթուտ» (Asilo de la Virtud) օթեակը։ Ասիկա կանոնակարգէ դուրս (ոչ կանոնաւոր) օթեակ մըն էր՝ պրազիլական ազատ որմնադրութեան հովանիին ներքոյ, որ ճանչցուած չէր միջազգային հիմնական որմնադրական մարմիններուն կողմէ, ինչպիսիք են Անգլիոյ Միացեալ Մեծ Օթեակը կամ Ֆրանսայի Մեծ Արեւելքը։ Թէեւ Կարիպալտի մեծ կարեւորութիւն չէր տsetup որմնադրական ծիսակատարութիւններուն, ան գործօն ազատ որմնադիր մըն էր եւ որմնադրութիւնը կը դիտէր որպէս ցանց մը, որ յառաջդիմական մարդիկը կը միաւորէր որպէս եղբայրներ՝ թէ՛ ազգային մակարդակով եւ թէ՛ որպէս համաշխարհային համայնք։ Ի վերջոյ, Կարիպալտի ընտրուեցաւ Իտալիոյ Մեծ Արեւելքի Մեծ Վարպետ (Grand Master)<ref>Garibaldi – the mason Translated from Giuseppe Garibaldi Massone by the Grand Orient of Italy</ref><ref>"Garibaldi – freemason". ''freemasonry.bcy.ca''.</ref>։ Կարիպալտի իր դիրքը օրինականացուց աւելի ուշ՝ դարձեալ 1844-ին, միանալով Մոնթեվիտէոյի «Լէզ Ամի տը լա Փաթրի» (Les Amis de la Patrie) օթեակին, որ կը գործէր Ֆրանսայի Մեծ Արեւելքի հովանիին ներքոյ։ === Պիոս Թ․ Պապի ընտրութիւնը, 1846 === Հայրենիքի ճակատագիրը կը շարունակէր մտահոգել Կարիպալտին։ 1846-ին [[Պիոս Թ․ Պապ|Պիոս Թ․ Պապի]] ընտրութիւնը մեծ իրարանցում յառաջացուց իտալացի հայրենասէրներու շրջանակին մէջ՝ թէ՛ հայրենիքի եւ թէ՛ աքսորի մէջ։ Պիոսի նախնական բարեփոխումները զինք կը ներկայացնէին որպէս այն ազատական պապը, որուն կոչ կ՚ընէր [[Վինչենցօ Ճիոպերթի|Վինչենցօ Ճիոպերթին]], որ յետագային առաջնորդեց Իտալիոյ միաւորումը։ Երբ այս բարեփոխումներու լուրը հասաւ Մոնթեվիտէօ, Կարիպալտի նամակ գրեց Պապին․<blockquote>«Եթէ պատերազմներու վարժուած այս ձեռքերը ընդունելի ըլլան Ձերդ Սրբութեան համար, մենք մեծագոյն երախտագիտութեամբ զանոնք կը նուիրենք անոր ծառայութեան, որ այնքան արժանի է Եկեղեցւոյ եւ հայրենիքի սիրոյն։ Յիրաւի խնդակից պիտի ըլլանք մենք եւ մեր ընկերները, որոնց անունով կը խօսիմ, եթէ մեզի արտօնուի արիւն թափել ի պաշտպանութիւն Պիոս Թ․-ի փրկագործական աշխատանքին»<ref>A. Werner, ''Autobiography of Giuseppe Garibaldi'', Vol. III, Howard Fertig, New York (1971) p. 68.</ref>։</blockquote>Մացցինի նոյնպէս, աքսորէն, ողջունեց Պիոս Թ․-ի վաղ բարեփոխումները։ 1847-ին Կարիպալտի Ռիօ տէ Ժանէյրոյի մէջ գտնուող պապական նուիրակ [[Պետինի|Պետինիին]] առաջարկեց իր Իտալական լեգէոնի ծառայութիւնը թերակղզիի ազատագրման համար։ Ապա, Յունուարին պայթած 1848-ի Սիցիլիական յեղափոխութեան լուրը եւ Իտալիոյ այլ վայրերու մէջ տեղի ունեցող յեղափոխական յուզումները քաջալերեցին Կարիպալտին, որպէսզի իր լեգէոնի մօտաւորապէս 60 անդամներով վերադառնայ հայրենիք։ == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}}{{ՀՍՀ}} [[Ստորոգութիւն:Քաղաքական գործիչներ]] gz05hpjkkm9yzqrasi9dbihzk8bw5zm 0 32074 252295 2026-06-11T13:32:30Z Azniv Stepanian 8 Նոր էջ «'''Տրամագիծ''' ({{Lang-en|diameter}}), ուղիղ գիծ''՝'' որ շրջանակի մը կամ [[Գունդ|գունդի]] մը կեդրոնէն անցնելով''՝'' կը միացնէ անոր հակադիր երկու կէտերը''.'' երկակտուր'','' տրամաչափ''։'' Տրամագիծը'','' որ հաւասար է երկու շառաւիղի'','' շրջանակը''՝'' գունդը կը բաժնէ հաւասար երկու մասի<ref>{{Cite web|...»: 252295 wikitext text/x-wiki '''Տրամագիծ''' ({{Lang-en|diameter}}), ուղիղ գիծ''՝'' որ շրջանակի մը կամ [[Գունդ|գունդի]] մը կեդրոնէն անցնելով''՝'' կը միացնէ անոր հակադիր երկու կէտերը''.'' երկակտուր'','' տրամաչափ''։'' Տրամագիծը'','' որ հաւասար է երկու շառաւիղի'','' շրջանակը''՝'' գունդը կը բաժնէ հաւասար երկու մասի<ref>{{Cite web|url=http://www.nayiri.com/|title=Nayiri.com|website=www.nayiri.com|accessdate=2026-06-11}}</ref>'':'' == Ծանօթագութիւններ == <references /> [[Ստորոգութիւն:Երկրաչափութիւն]] nwqzif3tlxwvt27yx10zjhsy7aeis3t 0 32075 252296 2026-06-11T13:46:56Z Azniv Stepanian 8 Նոր էջ «'''«Պատերազմ եւ Խաղաղութիւն»''' ({{Lang-ru|Война и мир}}), ռուս գրող [[Լէօ Թոլսթոյ|Թոլսթոյի]] վէպը։ Վէպը կը պատմէ [[Նափոլէոն Պոնափարթ|Նափոլէոն Պոնափարթի]] մղած պատերազմներուն եւ [[Ռուսիա]] անոր կատարած մեծ ներխուժումին մասին: Վէպին մէջ մէկ կողմէ նկարագրուած են պատերազմակա...»: 252296 wikitext text/x-wiki '''«Պատերազմ եւ Խաղաղութիւն»''' ({{Lang-ru|Война и мир}}), ռուս գրող [[Լէօ Թոլսթոյ|Թոլսթոյի]] վէպը։ Վէպը կը պատմէ [[Նափոլէոն Պոնափարթ|Նափոլէոն Պոնափարթի]] մղած պատերազմներուն եւ [[Ռուսիա]] անոր կատարած մեծ ներխուժումին մասին: Վէպին մէջ մէկ կողմէ նկարագրուած են պատերազմական վիճակներ, միւս կողմէն ալ ներկայացուած են ազնուական ընտանիքներու ճակատագիրները, երբ անոնք իրենց ընկերային կեանքի բարձր մակարդակներէն կ’իյնան մինչեւ պատերազմի դաշտի արհաւիրքներուն մէջ<ref>{{Cite web|url=https://www.aztagdaily.com/archives/683318|title=Թոլսթոյէն Մինչեւ Խաչ` Յարութեան Պարգեւած Խաղաղութիւնը|date=2026-04-03|website=Aztag Daily - Ազդակ Օրաթերթ (Armenian Daily Newspaper based in Lebanon)|language=en-US|accessdate=2026-06-11}}</ref>: == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Վէպեր]] [[Ստորոգութիւն:Վէպեր այբենական կարգով]] q4848gk0y4904f6g34tx27nulnb9kug 0 32076 252297 2026-06-11T13:59:54Z Azniv Stepanian 8 Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Անձ}} '''Նափոլէոն Պոնափարթ''' ({{Lang-fr|Napoléon Bonaparte}}, {{ԱԾ}}), == Կենսագրական գիծեր == Ծնած է Քորսիքա կղզիի Այաչօ փոքրիկ քաղաքին մէջ: Ան՝ աղքատ ազնուական, իրաւաբան եւ Քորսիքայի Խորհրդարանի անդամ Քարլ Պոնափարթի եւ Լեթիցիա Ռամոլինոյի 13 երեխաներէն երկրորդն էր: Ն...»: 252297 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Անձ}} '''Նափոլէոն Պոնափարթ''' ({{Lang-fr|Napoléon Bonaparte}}, {{ԱԾ}}), == Կենսագրական գիծեր == Ծնած է Քորսիքա կղզիի Այաչօ փոքրիկ քաղաքին մէջ: Ան՝ աղքատ ազնուական, իրաւաբան եւ Քորսիքայի Խորհրդարանի անդամ Քարլ Պոնափարթի եւ Լեթիցիա Ռամոլինոյի 13 երեխաներէն երկրորդն էր: Նափոլէոն իր կրթութիւնը ստացած է [[Ֆրանսա]]։ Նախ ուսանած է Պրիէնի զինուորական դպրոցին մէջ, ուր եւ ակնառու դարձած է իր յառաջդիմութիւնը՝ մասնաւորաբար [[Թուաբանութիւն|թուաբանութեան]] եւ [[Փիլիսոփայութիւն|փիլիսոփայութեան]] մէջ: Կարճ ժամանակ անց, գերազանց ուսման համար, տեղափոխուած է [[Փարիզ|Փարիզի]] Թագաւորական զինուորական դպրոցը: Այդ դպրոցը ժամկէտէն շուտ աւարտելով տեղափոխուած է [[Վալանս]]՝ շարունակելով ուսումը ֆրանսական բանակի սպայի կոչումով: == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} 3e3snxrw8mfvr9svwhjnipg0n8r7oxm 252298 252297 2026-06-11T14:00:54Z Azniv Stepanian 8 252298 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Անձ}} '''Նափոլէոն Պոնափարթ''' ({{Lang-fr|Napoléon Bonaparte}}, {{ԱԾ}}), Ֆրանսայի կայսր, աշխարհահռչակ զօրավար եւ պետական գործիչ։ == Կենսագրական գիծեր == Ծնած է Քորսիքա կղզիի Այաչօ փոքրիկ քաղաքին մէջ: Ան՝ աղքատ ազնուական, իրաւաբան եւ Քորսիքայի Խորհրդարանի անդամ Քարլ Պոնափարթի եւ Լեթիցիա Ռամոլինոյի 13 երեխաներէն երկրորդն էր: Նափոլէոն իր կրթութիւնը ստացած է [[Ֆրանսա]]։ Նախ ուսանած է Պրիէնի զինուորական դպրոցին մէջ, ուր եւ ակնառու դարձած է իր յառաջդիմութիւնը՝ մասնաւորաբար [[Թուաբանութիւն|թուաբանութեան]] եւ [[Փիլիսոփայութիւն|փիլիսոփայութեան]] մէջ: Կարճ ժամանակ անց, գերազանց ուսման համար, տեղափոխուած է [[Փարիզ|Փարիզի]] Թագաւորական զինուորական դպրոցը: Այդ դպրոցը ժամկէտէն շուտ աւարտելով տեղափոխուած է [[Վալանս]]՝ շարունակելով ուսումը ֆրանսական բանակի սպայի կոչումով: == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} ai39c25m8j1cy6s073dufn5zspjdp5k 0 32077 252299 2026-06-11T14:14:20Z Azniv Stepanian 8 Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Անձ}} '''Էլիֆ Շաֆաք''' ({{Lang-tr|Elif Şafak}}, {{ԱԾ}}), թրքական արմատներով բրիտանացի գրող, ակադեմիկոս եւ կիներու իրաւունքներու պաշտպան: 2006 թուականին զինք դատեցին «թրքականութիւնը վիրաւորելու» համար, իր «Պոլսոյ ապօրինի զաւակը» վէպով, այն պարզ փաստին համար, որ ան կ...»: 252299 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Անձ}} '''Էլիֆ Շաֆաք''' ({{Lang-tr|Elif Şafak}}, {{ԱԾ}}), թրքական արմատներով բրիտանացի գրող, ակադեմիկոս եւ կիներու իրաւունքներու պաշտպան: 2006 թուականին զինք դատեցին «թրքականութիւնը վիրաւորելու» համար, իր «Պոլսոյ ապօրինի զաւակը» վէպով, այն պարզ փաստին համար, որ ան կը ճանչնար [[Հայոց Ցեղասպանութիւն|Հայոց ցեղասպանութիւնը]] եւ այդ քայլով մարտահրաւէր կը նետէր [[Թուրքիա|թրքական]] պետութեան պաշտօնական տեսակէտին: == Կենսագրական գիծեր == == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Գրողներ]] [[Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով]] mktb8yiig5qit6o6fa7eq6gqdbnlck9