Ուիքիփետիա hywwiki https://hyw.wikipedia.org/wiki/%D4%B3%D5%AC%D5%AD%D5%A1%D6%82%D5%B8%D6%80_%D4%B7%D5%BB MediaWiki 1.47.0-wmf.13 first-letter Մեդիա Սպասարկող Քննարկում Մասնակից Մասնակցի քննարկում Ուիքիփետիա Ուիքիփետիայի քննարկում Պատկեր Պատկերի քննարկում MediaWiki MediaWiki քննարկում Կաղապար Կաղապարի քննարկում Օգնություն Օգնության քննարկում Ստորոգութիւն Կատեգորիայի քննարկում TimedText TimedText talk Մոդուլ Մոդուլի քննարկում Event Event talk 0 5089 253012 238671 2026-07-29T15:59:01Z ~2026-42005-93 14841 253012 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Անձ | անուն ազգանուն =ՆԷյմար Տա Սիլվա Սանթօս Ճունիոր | բնագիր ԱԱՀ = | պատկեր = | չափ = | նկարագրութիւն = | ծնած է = 5 Փետրուար [[1992]] | ծննդավայր =[[Սան Փաուլու]] Պրազիլ | վախճանած է = | մահուան վայրը = | քաղաքացիութիւն =[[Պատկեր:Flag of Brazil.svg|24px]][[Պրազիլ]] | հպատակութիւն = | ազգութիւն = | ալմա մատեր = | կրօնք = | ազդուած է = | ազդած է = | գրքեր = | աշխատանք = | կարողութիւն = | մասնագիտութիւն = | ամուսին = | ծնողներ = | երեխաներ = | պարգեւներ և մրցանակներ = | կայքէջք = | ստորագրութիւն = }} '''Նէյմար տա Սիլվա Սանթոս Ճունիոր''', ({{lang-pt|Neymar da Silva Santos Júnior}}, ծնած է [[5 Փետրուար|Փետրուար 5]], [[1992 թուական]]ին)։ [[Պրազիլ]]ցի ֆութպոլիստ, կը խաղայ Պարսէլոնայի եւ [[Պրազիլ]]ի ֆութպոլի ազգային խումբերուն մէջ''':'''<ref>{{Citation|title=Նեյմար|url=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%86%D5%A5%D5%B5%D5%B4%D5%A1%D6%80|date=2025-03-29|accessdate=2025-04-02|language=hy}}</ref> == Կենսագրութիւն == [[Պատկեր:Neymar (cropped).jpg|thumb|left|170px|<center>Նէյմարը «Պարսէլոնայի» կազմին մէջ, [[1 Փետրուար]], 2015</center>]] Նէյմարը ծնած է վաճառականներու ընտանիքի մէջ։ Ան ունէր մէկ քոյր՝ Ռաֆայէլան։ Նէյմարը [[1999 թուական]]ին ընդունուեցաւ «Սանթոս» ակումբի ակադեմիան։ Դեռ երիտասարդ տարիքին ան հանդիպումներ կ'ունենար առաջին խումբին հետ։ Նէյմարով հետաքրքրուած էին Եւրոպական շարք մը ակումբներ՝ [[Ռէալ Մատրիտ|Ռէալ Մատրիտը]], Արսենալը, Պարսէլոնան, ՉԷլսին եւ [[Մանչեսթըր Սիթի|Մանչեսթըր Սիթին]]։ Նէյմարը ընտանիքին հետ միասին տեղափոխուեցաւ Սան Փաուլօ, ուր ընդունուեցաւ տեղի ակադեմիան։ Զինք կնքեցին «Նոր Ռուպինիօ» մականունով։ Մասնագէտները անոր խաղը կը գնահատէին հրաշալի եւ զինք կը նկատէին իբրեւ ապագայ ֆութպոլի աստղ։ 12 տարեկանին Նէյմարը տեղափոխուեցաւ Ռէալ Մատրիտի ակադեմիան, բայց կարճ ժամանակ անց վերադարձաւ [[Պրազիլ]], ուր արդէն մաս կը կազմէր Սանթոսի ակադեմիաին։ Ան [[Սանթոս]]ի մէջ կրկին կը փայլէր եւ կը ցուցադրէր հրաշալի խաղ։ Սանթոսի ղեկավարութիւնը 1 միլիոն ռէալ կ'առաջարկէ Նէյմարի ընտանիքին, որ ֆութպոլիստը մնար ակումբի ակադեմիայի մէջ։ Ան նաեւ հրաւիրուեցաւ [[Պրազիլ]]ի Մ-15 տարեկաններու հաւաքականին եւ մասնակցեցաւ [[Հարաւային Ամերիկայ]]ի մրցաշարին։ == Սանթոս == === Մրցաշրջան 2009 === [[2008 թուական]]ին Նէյմարը կնքեց իր առաջին մասնագիտական պայմանագիրը [[«Սանթոս»|Սանթոսի]] հետ՝ մինչեւ [[2013 թուական]]։ [[«Սանթոսը»|Սանթոսը]] Նէյմարին չկորսնցնելու համար սահմանած էր բարձր հրաժարագին եւ բարձր աշխատավարձ, սակայն շարք մը ակումբներ կը պայքարէին Նէյմարի համար։ Մարտ 7, [[2009 թուական]]ին իր առաջին խաղը ունեցաւ [[«Սանթոս»|Սանթոսի]] գլխաւոր խումբին հետ [[«Օեստէ»|Օեստէ]] ակումբին դէմ՝ փոխարինման դուրս գալով Մաուրիսիօ Մոլինոյի փոխարէն։ Մէկ շաբաթ ետք Մոժի-Միրին ակումբին դէմ ան խաղին մէջ նշանակեց իր առաջին կոլը հիմնական խումբի կազմով։ Մարտ 24, 2009 թուականին լուրեր տարածուեցան, որ Նէյմարով հետաքրքրուած են Մոսկուայի ԲԿՄԱ-ն եւ իտալական [[Միլան|Միլանը]]։ === Մրցաշրջան 2010 === [[2010 թուական|2010 թուականի]] գարնան, Նէյմարը նուաճեց առաջին տիտղոսը, յաղթելով Լիգա Պաուլիստա մրցաշարը Սանթոսի կազմով։ ԱՆ ճանցուեցաւ այդ առաջնութեան լաւագոյն ֆութպոլիստը։ Ապրիլ 15-ին [[Պրազիլ]]ի գաւաթի 1/16 եզրափակիչին [[«Սանթոս»|Սանթոսը]] կը մրցէր Գուարանի ակումբի դէմ։ Այդ խաղով Նէյմարը հարուածեց 5 կոլ եւ այդ խաղը Սանթոսը յաղթեց 8-1 հաշուով։ Այդ մրցաշարին Նէյմարը [[«Սանթոս»|Սանթոսի]] հետ դարձաւ չէմբեըն հարուածելով 11 կոլ, դարձաւ առաջնութեան լաւագոյն ռմբարկու։ Նէյմարը ամրան [[«Ուեստ Հէմ»|Ուեստ Հէմին]] ստացաւ 15 միլիոն եւրոյի առաջարկ, իսկ Չելսիին 20մլն Եւրոյի առաջարկ, կապոյտները մերժուելով պատրաստ էին վճարել 26 միլիոն Եւրօ։ [[20 Օգոստոս|Օգոստոս 20]]-ին Նէյմարը որոշեց մնալ ակումբին մէջ ըսելով, որ ան 5 տարուան պայմանագիր ունի [[«Սանթոս»|Սանթոսի]] հետ։ Նոյն թուականի Սեպտեմբերին Նէյմարը ղեկավարութենէն պահանջեց հեռացնել ակումբի գլխաւոր մարզիչ Դորիվալ Ճունիորին, անոր համար է, որ մարզիչը հնարաւորութիւն չի տուաւ Նէյմարին 11 մեթրանոց իրականացնելու, սակայն ակումբի ղեկավարութիւնը կը մերժէ։ Յաջորդ օրը Նէյմարը ներողութիւն կը խնդրէ իր արտասանած խօսքերոն համար։ Քանի մը խաղ յետոյ մարզիչը հեռացաւ աշխատանքէն։ [[2010 թուական]]ի [[Հոկտեմբեր]]ին երկրի թերթերը գրեցին, որ Նէյմարը Գրեմիօ ակումբի դէմ յաղթանակէն յետոյ, ընկերներուն հետ միասին վարձած էր մարմնավաճառներ։ Այդ լուրը լսելով՝ [[«Սանթոս»|Սանթոսի]] նախագահ Լուիս Ալպերթօ Ռիպէրիոն անմտութիւն համարեց, եւ ըսաւ, որ ֆութպոլիստը նման բան ընել չէր կրնար։ Յունիսին Նէյմարը ակումբի հետ յաղթեց Լիբերտադորեսի բաժակը, իսկ Նէյմարը եզրափակչին երկու խաղերուն հարուածեց մէկ կոլ։ Այդ խաղէն յետոյ ան ճանչցուեցաւ մրցաշարի լաւագոյն խաղացող։ Ամրան մէկ շարք եւրոպական ակումբներ Նէյմարի համար պատրաստ էին վճարել 45 միլիոն Եւրօ։ === Մրցաշրջան 2011 === [[27 Յուլիս|Յուլիս 27-ին]] Նէյմարը ձեւակերպեց Պրազիլի առաջնութիւնը «Ֆլամենգոյի» դէմ խաղով։ Ան շրջանցելով մրցակցի բոլոր ֆութպոլիստներուն, գրաւեց դարպասը, որու վերաբերեալ պրազիլցի յայտնի ֆութպոլիստ Կարեկան ըսած է. «Այսպիսի կոլեր միայն հզօրագոյն ֆութպոլիստները կրնան հարուածել։ Այնպիսի տպաւորութիւն էր, որ ես վիդեխաղ կը դիտէի։ 11 թիւը կրող մարզաշապիկը չէր պատկաներ Նէյմարին, բայց ան հասաւ դրան։ Ան հարուածեց այնպիսի կոլ, որ չէր կրնար հարուածել անգամ Պելէն» ։ Ինքը Պելէն, Նէյմարին համարած էր աշխարհի լաւագոյն ֆութպոլիստը։ Այդ կոլի համար ՆԷյմարը ստացաւ տարուան լաւագոյն կոլ մրցանակը: [[2011 թուական]]ի Օգոստոսին [[«Սանթոսը»|Սանթոսը]] պայմանագիրը երկարաձգելու առաջարկ կատարեց Նէյմարին, իսկ Ռէալ Մատրիտը Նէյմարի համար պատրաստ էր վճարել 58 միլիոն եւրօ։ Հոկտեմբէր 29-ին ան 4 կոլ հարուածեց «Ատլեդիքօ Պարանաենսէ» ակումբի դարպասը։ Նոյեմբեր 9-ին Նէյմարը երկարաձգեց Սանթոսի հետ գործող պայմանագիրը մինչ [[2014 թուական]] [[13 Յուլիս|Յուլիս 13-ին]]։ Նէյմարի տարեկան աշխատավարձը կազմ էր 6,5 միլիոն Եւրօ, իսկ անոր գինը 75 միլիոն Եւրօ։ [[«Սանթոս»|Սանթոսը]] ակումբի նախագահի խօսքերով, Ռէալ Մատրիտի մարզիչ [[Ժոզե Մոուրինյո|Ժոզէ Մոուրինեո]]ն պայմանագրին մէջ նշած էր, որ Նէյմարը պարտաւոր է չփոխել իր սանրուածքը, իսկ «Սանթոսի» մէջ ան կարող է ընել ցանկացած սանրուածք։ Մրցաշրջանի աւարտէն յետոյ Նէյմարը ճանչուեցաւ Պրազիլի առաջնութեան տարուան լաւագոյն ֆութպոլիսդ, Հարաւային Ամերիկայի տարուան լաւագոյն ֆութպոլիսդ։ === Մրցաշրջան 2012 === [[6 Փետրուար|Փետրուար 6]] [[2012թուական]] ին Նէյմարը տապլ ձեւակերպեց Պալմերիասի դարպասը. ատոր 100-րդ կոլն էր իր մասնագիտացուած գործը։ Մարտ ամսուն ըստ Մասս Մետիայի լուրերու՝ [[«Պարսելոնա»|Պարսելոնան]] արդէն պայմանաւորուած էր Նէյմարի հետ, եւ ան տարեկան պիտի ստանար 14,5 միլիոն Եւրօ։ Մարտ 8-ին Նէյմարը Ինտերնացիոնալի դէմ խաղին երեք կոլ հարուածեց։ Մարտ 30-ին ան երեք կոլ հարուածեց Գուարատինգետային եւ բարձրացաւ 4-րդ հորիզոնական Սանթոսի» բոլոր ժամանակներու լաւագոյն ռմբարկուի ցուցակը՝ շրջանցելով Ռոբինիոյին։ Ապրիլ 29-ին Նէյմարը երեք կոլ հարուածեց Սան Բաուլոյի դարպասը։ Հոկտեմբեր [[2012] թուական]ին Նէյմարը ստացաւ «Գեղեցիկ խաղ» մրցանակը՝ դառնալով երկրորդը Պելեէն յետոյ, որ արժանացած է այս մրցանակին։ Նաեւ այդ մրցաշրջանին ան ճանչցուեցաւ առանջնութեան լաւագույն ռմբարկու՝ հարուածելով 42 կոլ 47 խաղով, իսկ այդ կոլերէն մեկը, որ հարուածած էր Ատլեդիքօ Մինիերոյի դարպասը, ճանչցուեցաւ առաջնութեան լաւագոյն կոլ։ === Մրցաշրջան 2013 === [[19 Յունուար|Յունուար 19]] [[2013 թուական]]ին [[«Լիգա Պաուլիստա»|Լիգա Պաուլիստա]] մրցաշարով ան առաջին խաղին հարուածեց երկու կոլ, ուր [[«Սանթոսը»|Սանթոսը]] յաղթեց Սաո Բերնարդոյին 3-1 հաշուով։ 4 օր ետք Նէյմարը Բոտաֆեգոյի դէմ խաղով նոյնպէս կոլ նշանակեց, եւ [[«Սանթոսը»|Սանթոսը]] յաղթեց 3-0 հաշուով։ [[«Լիգա Պաուլիստա»|Լիգա Պաուլիստա]] մրցաշարի պատասխան խաղով Սանթոսը կրկին յաղթեց «Սաո Բերնարդոյին» նոյն՝ 3-1 հաշուով։ Նէյմարը այդ խաղին դարձաւ կոլի եւ երկու կոլային փոխանցման հեղինակ։ [[18 Մարտ|Մարտ 18]] [[2013թուական]]ին Նէյմարը յայտարարեց թէ. «Լաւ է երբ առաջարկ ստացած ես եւրոպական մեծ ակումբներէն, բայց ես այս պահուն մտադրութիւն չունիմ փոխելու ակումբ»: Նէյմարի հայրը, որ նաեւ իր գործակալն էր, յայտնեց, որ Աշխարհի առաջնութենէն յետոյ Նէյմարը պատրաստած է տեղափոխուիլ Եւրոպա։ Մայիս 26 [[2013]] թուականին Նէյմարը իր վերջին հանդիպումը կատարեց Սանթոսի կազմով Ֆլամենգոյի դէմ։ Այդ խաղով ան խաղաց 90 վայրկեան, եւ խաղը աւարտեցաւ 0-0 հաշուով։ [[Պատկեր:Neymar Barcelona presentation 2.jpg|thumb|200px|right|Նէյմարի ցուցադրութիւնը «[[Պարսելոնա (ֆութպոլային ակումբ, Պարսելոնա)|«Պարսելոնաի»»]]]] === Թրանսֆեր === [[26 Մայիս|Մայիս 26]] [[2013 թուական]]ին սպանական [[«Պարսելոնա»|Պարսելոնա]]ն պաշտօնապէս յայտարարեց Նէյմարին ձեռքբերման մասին։ Ըստ [[«Մարկա»|Մարկա]] պարբերականի՝ [[«Պարսելոնա»|Պարսելոնան]] Նէյմարի համար վճարած է 50 միլիոն Եւրօ, իսկ տարեկան 7 միլիոն Եւրօ։ Նէյմարը ինքը հաստատեց այս տեղեկութիւնը Թուիթթըրի միջոցով։ Յաջորդ օր յայտարարուեցաւ, որ կնքուած է 5 տարուան պայմանագիր։ Նէյմարի դրանսֆերը Պարսելոնայի պատմութեան մեջ երկրորդն էր ամենաթանկ դրանսֆերներու մեջ՝ Զլատան Իբրահիմովիչէն յետոյ։ Յունիս 3-ին Կամպ Նոու մարզադաշտին վրայ տեղի ունեցաւ Նէյմարի ներկայացումը, ուր ներկայ էին 56 500 հանդիսական։ Այդ օրը յայտնի դարձաւ, որ [[«Պարսելոնա»|Պարսելոնան]] Նէյամրի համար վճարած է 57 միլիոն Եւրօ եւ Նէյմարի հրաժարագինը կազմեց 190 միլիոն Եւրօ։ === Մրցաշրջան 2013/2014 === Նէյմարի տեփիւտային խաղը «Պարսելոնայի» կազմով տեղի ունեցաւ [[30 Յուլիս|Յուլիս 30]] [[2013 թուական]]ին «Լեխիա» ակումբի դէմ։ Ան խաղադաշտ դուրս եկաւ 79-րդ վայրկեանին, փոխարինելով չիլիացի [[Ալեքսիս Սանչեսի]]ին։ Խաղն աւարտեցաւ ոչ-ոքի — 2-2 հաշուով։ [[Ժոան Գամպեր]]ի բաժակի խաղով, այդ տարի [[«Պարսելոնա»|Պարսելոնան]] կը մրցէր Սանթոսի դէմ։ Այդ խաղով Նէյմարը կոլային փոխանցում կատարեց [[Սեսկ Ֆապրեկաս]]ին։ Այդ խաղով [[«Պարսելոնա»|Պարսելոնան]] յաղթեց 8-0 հաշուով։ Կապտանռնագոյններու կազմով Նէյմարը իր առաջին կոլը հարուածած է Օգոստոս 7-ին Թայլանտի ֆութպոլի ազգային հաւաքականի դէմ ընկերական խաղով։ Խաղը աւարտեցաւ Պարսելոնայի ջախջախիչ յաղթանակով՝ 7-1։ Առաջին պաշտօնական կոլը Պարսելոնայի կազմով հարուածած է Սպանիայի բաժակի շրջանակներու մէջ, Ադլեդիքօ Մատրիտի դէմ խաղով՝ Վիսենտէ Կալդերոն մարզադաշտի վրայ։ Խաղը աւարտեցաւ 1-1 հաշուով։ Նէյմարի հարուածած կոլի շնորհիւ նուաճեց բաժակը։ Սեպտեմբեր 7-ին Նէյմարը իր առաջին կոլը Սպանիայի առաջնութիւնով, Ռէալ Սոսիետատի դարպասը։ Հոկտեմբեր 10-ին Նէյմարը իր առաջին Էլ Քլասիքոն անցաւ, որ տեղի ունեցաւ Կամպ Նոու մարզադաշտին վրայ։ Այդ խաղին 18-րդ վայրկեանին Նէյմարը ստանալով Անդրես Ինիեստայի փոխանցումը, յառաջ մղեց Պարսելոնային։ Երկրորդ խաղակէսին, Նէյմարը կոլային փոխանցում արձանագրեց իր հաշուին, օգնելով կոլի հեղինակ դառնալ Ալեքսիս Սանչեսին։ Հանդիպման վերջնամասին Ռէալ Մատրիտը կրճատեց հաշիւը, բայց անոնց աւելին ընել չյաջողեցաւ։ Խաղը աւարտեցաւ տանտէրերու յաղթանակով՝ 2-1։ Ան խաղադաշտ գալով ստանձնեց խաղը եւ կոլային փոխանցում կատարեց [[Ալեքսիս Սանչես]]ին եւ Պարսելոնան յաղթեց 1-0 հաշուով։ Նէյմարը իր առաջին տուպլը ձեւակերպած է «Վիլեառեալի» դէմ խաղով, ուր խաղը աւարտած է «Պարսելոնայի» կամային յաղթանակով՝ 2-1։ Չեմպիըններու Լիգայի շրջանակներու, Սելդիքի դէմ խաղով, ան հեթ-տրիկ ձեւակերպեց եւ խաղը աւարտեցաւ 6-1 հաշուով։ Վնասուածքի վերականգնումէն յետոյ, ան առաջին անգամ խաղադաշտ դուրս եկաւ Ռայօ Վալեկանոյի դէմ խաղին՝ 82-րդ վայրկեանեն, ուր հաշիւը 4-0 էր։ Խաղի 89-րդ վայրկեաններուն Նէյմարը հիասքանչ կոլի հեղինակ դարձաւ։ Խաղը աւարտեցաւ «Պարսելոնայի» յաղթանակով՝ 6-0։ Փետրուար 18-ին Չեմպիըններու Լիգա 1/8 եզրափակիչին «Մանչեսթեր Սիթիի» դէմ խաղին, խաղադաշտ դուրս գալով 74-րդ վայրկեանին, ան կոլային փոխանցում կատարեց Տանիէլ Ալվեսին։ Այդ խաղին [[«Պրսելոնա»|Պարսելոնան]] 2-0 հաշուով վստահ յաղթանակ տօնեց։ Մարտ 24-ին Սանտիագօ Պերնապէօ մարզադաշտի վրայ տեղի ունեցաւ Էլ Քլասիքո։ Նէյմարը առաջին խաղակիսուն կոլային փոխանցում կատարեց Լիոնէլ Մեսսիին եւ շահեցաւ 11 մեթրնոց։ Այդ խաղը աւարտեցաւ 3-4։ 1/4 եզրփակիչին, Ադլեդիքօ Մատրիտի դէմ խաղին։ Սպանիայի բաժակի եզրափակիչին «կապոյտագոյները» կը մրցէին Մատրիտի «Ռէալի» դէմ։ Այդ խաղին Պարսելոնան պարտուեցաւ1-2 հաշուով։ === Մրցաշրջան 2014/2015 === Երկրորդ մրցաշրջանը Պարսելոնայի կազմին Նէյմարը սկսաւ բաւական յաջող։ Այդ մրցաշրջանին «կապոյտագոյները» ունէին հզօր յարձակողական եռեակ՝ [[Լիոնել Մեսս|Լիոնէլ Մեսս]]ին, Լուիս Սուարեսը եւ Նէյմարը։ [[13 Սեպտեմբէր|Սեպտեմբեր 13]] [[2014 թուական]]ին Նէյմարը երկու գնդակ հարուածեց Աթլեդիկ Պիլբաոյի դարպասը, որոնք յաղթական էին Պարսելոնայի համար։ Սեպտեմբերի 27-ին Նէյմարը առաջին հեթ-տրիկը ձեւակերպեց Պարսելոնայի կազմին, Գրանատա ակումբի դէմ խաղին, իսկ խաղը աւարտեցաւ կապոյտագոյներու ջախջախիչ յաղթանակով՝ 6-0։ === Փարի Սէյն Ժերմէն === 2017-ի Օգոստոս 3-ին Պարսելոնան յայտարարեց, որ Նէյմարի պաշտօնական ներկայացուցիչները կատարած են €222 միլիոն վճարի չափ այլ ակումբ տեղափոխուելու համար <ref>{{cite press release|url=https://www.fcbarcelona.com/football/first-team/news/2017-2018/fc-barcelona-communique-on-neymar-jr-buyout-clause|title= FC Barcelona communiqué on Neymar Jr |date=3 August 2017|access-date=3 August 2017|publisher=FC Barcelona}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.bbc.com/sport/football/40823628|title=Neymar: Paris St-Germain's new signing said he left Barcelona for a new challenge|date=4 August 2017|access-date=4 August 2017|work=BBC Sport|publisher=The British Broadcasting Corporation}}</ref><ref>[http://www.bbc.co.uk/sport/football/40762417 "Neymar: Paris St-Germain sign Barcelona forward for world record 222m euros"]. BBC. Retrieved 3 August 2017</ref> Նէյմարը միացաւ Փարի Սէյն Ժերմէն ակումբին մրցանիշային €222 միլիոն փոխադրավճարով, մէկ պայմանագրով, որ պիտի գործէ մինչեւ 2022-ը<ref>{{cite news|url=https://en.psg.fr/pro/article/neymar-jr-signs-with-paris-saint-germain|title=Neymar Jr signs with Paris Saint-Germain!|date=3 August 2017|accessdate=3 August 2017|publisher=Paris Saint-Germain|archive-date=3 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170803205243/https://en.psg.fr/pro/article/neymar-jr-signs-with-paris-saint-germain|dead-url=yes}}</ref> Ան Խաւիէր Փասթորէն «որպէս նուէր» ստացաւ 10 համարի շապիկը:<ref>{{cite news|url=https://en.psg.fr/pro/article/pastore-a-welcome-gift|title=Pastore: 'A welcome gift'|date=3 August 2017|accessdate=4 August 2017|publisher=Paris Saint-Germain|archive-date=5 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170805020236/https://en.psg.fr/pro/article/pastore-a-welcome-gift|dead-url=yes}}</ref> == Փաստեր == Նէյմարը չափազանց կրօնական մարդ է։ Ան անպայման շաբաթը մէկ անգամ այցելած է եկեղեցի եւ մասնակցած է նաեւ բարեգործական միջոցառումներու։ Նէյմարը նաեւ ընկերութեան սեփականատէր է, որ իր հետ միասին կառավարած է իր ֆութպոլային կուռքը՝ [[Ռոնալտո]]ն։ 19 տարեկանին Նէյմարը հայր դարձաւ։ Իր ընկերուհի Գարոլինան այդ ժամանակ 17 տարեկան էր։ Անոնք ունեցան որդի, որուն անունը դրին Տէյվիտ Լուքա։ Ան դարձաւ շարք մը յայտնի ապրանքանիշերու դէմքը՝ [[Nike]], [[Red Bull GmbH]], [[Sony]], [[InBev]], [[Unilever]], [[Volkswagen]]։ == Անձնական կեանքը == Հայրը՝ ՆԷյմար տա Սիլվա Սանթոս, մայրը՝ Նատին Գոնսալվես։ Նէյմարը ունի փոքր քոյր՝ Ռաֆաելլա Բեկրան տա Սիլվա Սանթոս։ [[2009 թուական]]ին Նէյմարը սկսաւ հանդիպիլ բրազիլուհի Գարոլինա Նոգեյրա Դանտասի հետ։ Օգոստոս 24 [[2011 թուական]]ին Գարոլինան, որ այդ ժամանակ 17 տարեկան էր. Նէյմար որդի մը ունեցաւ, որուն կոչեցին Տէյվիտ Լուքա Նոգեյրա Դանտաս տա Սիլվա Սանթոս։ Որդոյն ծնունդէն յետոյ զոյգը բաժնուեցաւ։ Այժմ Նէյմարը կ'ապրի [[Սպանիա]], իսկ որդին՝ Տէյվիտ Լուքան, մօր՝ Գարոլինայի հետ Սան Փաուլու քաղաքը։ [[2013]] թուականին լուրեր տարածուած էին, որ Նէյմարը հանդիպած է բրազիլուհի դերասանուհի Բրունա Մարկեզինիի հետ։ Սկիզբը անոնք գաղտնի պահած էին իրենց յարաբերութիւնները, սակայն որոշ ժամանակ անց ֆութպոլիստը խոստովանեցաւ իր նոր սիրավէպի մասին։ Այս յարաբերութիւնները սակայն երկար չտեւեցին, [[2014 թուական]]ին զոյգը յայտարարեց բաժանման մասին։ == Ծանօթագրութիւն == <references /> == Աղբիւրներ == # <small>"FIFA World Cup Qatar 2022™: List of Players: Brazil" (PDF). FIFA. 29 November 2022. p. 4. Archived from the original (PDF) on 30 November 2022.</small> # <small>- "Player Profile – Neymar Jr". ''Sportycious''. Archived from the original on 21 June 2014. Retrieved 23 January 2021.</small> [[Ստորոգութիւն:5 Փետրուարի ծնունդներ]] [[Ստորոգութիւն:1992 ծնունդներ]] fovrorplfku4n85nxcjsjkkxbd5guqg 0 32254 253019 252810 2026-07-30T08:48:54Z Maral Dikbikian 4797 253019 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Անձ}} '''Ուիլիըմ Շապաս''' ({{Lang-en|William Schabas}}, {{ԱԾ}}), միջազգային իրաւունքի քանատացի փորձագէտ, ան նախագահած է [[Միացեալ Ազգերու Կազմակերպութիւն|Միացեալ Ազգերու Կազմակերպութեան]] Մարդու Իրաւունքներու կոմիտէն։ Ան նաեւ [[Իսրայէլ|Իսրայէլի]] իրաւաբանական ամսագիրի խորհրդատուական խորհուրդի անդամ է<ref>Israel Law Review, Editorial Board, [http://journals.cambridge.org/action/displayMoreInfo?jid=ISR&type=eb] [[Cambridge Journals]]</ref>։ Ան միջազգային օրէնքի պրոֆեսէօր է Միացեալ Թագաւորութեան Միտըլսեքս համալսարանին (Middlesex University) մէջ, միջազգային մարդասիրական օրէնքի եւ մարդկային իրաւանց պրոֆեսէօր՝ Նիտերլանտներու Լայտըն համալսարանին մէջ, ինչպէս նաեւ միջազգայնօրէն յարգուած մասնագէտ՝ մարդկային իրաւանց օրէնքի, ցեղասպանութեան եւ մահապատիժի հարցերով։ Շապաս նաեւ մաս կը կազմէ «Israel Law Review»-ի եւ «Journal of International Criminal Justice»-ի խորհրդատու մարմնին, ինչպէս նաեւ գլխաւոր խմբագիրն է «Criminal Law Forum»-ին, որ Քրէական օրէնքի բարեփոխման միջազգային ընկերակցութեան եռամսեայ պարբերաթերթն է։ Ան անդամ է Միացեալ Ազգերու Կազմակերպութեան Մարդկային իրաւանց մարզին մէջ տեխնիկական գործակցութեան կամաւորական հիմնադրամի հոգաբարձուներու խորհուրդին։ Շապաս ծառայած է իբրեւ եօթը յանձնակատարներէն մէկը Սիերա Լէոնի Ճշմարտութեան եւ հաշտութեան յանձնախումբին մէջ, եւ իբրեւ վեց յանձնակատարներէն մէկը Իրանի տրիպունալի Ճշմարտութեան յանձնախումբին մէջ՝ 18-էն 22 Յունիս 2012-ին։ 2014-ին, Շապաս նշանակուեցաւ ՄԱԿ-ի յանձնախումբի մը պետ, որ կը հետաքննէր Իսրայէլի դերը 2014-ի Իսրայէլ-Կազա հակամարտութեան մէջ։ Այս նշանակումը քննադատուեցաւ Գանատայի արտաքին գործոց նախարար Ճոն Պերտի (John Baird) եւ Ժընեւ հաստատուած «UN Watch» իրաւապաշտպան ոչ-կառավարական կազմակերպութեան կողմէ՝ հիմնուելով այն ամբաստանութիւններուն վրայ, թէ Շապաս հակա-իսրայէլեան դիրքորոշում ունէր, մեղադրանք մը՝ որ ան հերքեց։ 2015 Փետրուարին ան հրաժարեցաւ իսրայէլեան բողոքէ մը ետք, ըստ որուն ան իրաւաբանական խորհրդատուութիւն տրամադրած էր Պաղեստինի Ոգելից Կազմակերպութեան (PLO) 2012-ին։ Շապաս վարձուած էր իբրեւ խորհրդատու՝ իրաւաբանական վերլուծութիւն տրամադրելու համար ՄԱԿ-ի մէջ Պաղեստինի՝ ոչ-անդամ դիտորդի կարգավիճակ ստանալու դիմումին գծով։ Շապաս յայտարարեց, թէ կը հրաժարէր, որպէսզի վէճը չստուերէր Կազայի հետաքննութեան աշխատանքը, որուն արդիւնքները պէտք է ներկայացուէին Մարտին։ Ավիկտոր Լիպերման ողջունեց անոր հրաժարականը իբրեւ «իսրայէլեան դիւանագիտութեան նուաճում»։ 2019-ի վերջաւորութեան, Շապաս պաշտպանեց Միանմարի (Պիրմանիա) պետութիւնը Հաակի Միջազգային Դատարանին մէջ՝ ընդդէմ Կամպիայի հանրապետութեան կողմէ ներկայացուած ռոհինկեայ բնակչութեան հանդէպ ցեղասպանութեան մեղադրանքներուն<ref>{{Citation|title=William Schabas|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=William_Schabas&oldid=1357169257|date=2026-06-01|accessdate=2026-07-20|language=en}}</ref>։ == Վաղ կեանք եւ կրթութիւն<ref>{{Citation|title=William Schabas|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=William_Schabas&oldid=1357169257|date=2026-06-01|accessdate=2026-07-20|language=en}}</ref> == Շապաս ծնած է Քլիվլենտ, Օհայօ՝ աշքենազի հրեայ հօրմէ։ Անոր ընտանեկան մականունը, որ «Շապաթ» բառին եիտիշերէն տարբերակն է («Shabbos» ['ʃa.bɪs] եիտիշերէնով՝ ծագած եբրայերէն «Shabbat»-էն), մեկնաբանուած է իբրեւ թերեւս նաեւ սեֆարդեան կապի մը նշան։ Անոր մայրը՝ Էնն (օրիորդական ազգանունով՝ Ֆէրլի), ծնած էր Գանատա եւ ծառայած՝ Թորոնթոյի համալսարանի Գրադարանագիտութեան եւ տեղեկատուական գիտութիւններու ֆաքուլթէի տնօրէն (դեկան)։ Անոր հայրը՝ Էզրա Շապաս, ամերիկածին գանատացի երաժիշտ եւ հեղինակ է։ Մայրական կողմի մեծ հայրն ու մեծ մայրն էին Պարկըր Ֆէրլի՝ անգլիածին նկարիչ եւ գիտնական, եւ Մարգարէթ Ֆէրլի՝ նոյնպէս Անգլիա ծնած գրող եւ դաստիարակ։ Հայրական կողմի մեծ հայրն ու մեծ մայրը կու գային Կալիցիայէն, իսկ հօր կողմէ ազգականները սպաննուած էին Ողջակիզման (Հոլոքոսթ) ընթացքին։ Էզրա Շապաս իր ընտանիքը Թորոնթո փոխադրեց 1952-ին․ հետեւաբար, Ուիլիըմ Շապաս մեծցաւ Թորոնթոյի մէջ եւ պատմութեան պսակաւոր արուեստից (B.A.) ու մագիստրոսի (M.A.) տիտղոսները ստացաւ Թորոնթոյի համալսարանէն, իսկ իրաւաբանութեան պսակաւոր (LL.B.), մագիստրոսի (LL.M.) եւ դոկտորայի (LL.D.) տիտղոսները՝ Մոնրէալի համալսարանէն։ Ան նաեւ արժանացած է պատուոյ դոկտորի տիտղոսներու Հալիֆաքսի Տալհաուզի համալսարանին, Քլիվլենտի Քէյս Ուեսթըրն Ռէզըրվհամալսարանին եւ Չիկակոյի Նորթուեսթըրն) համալսարանին կողմէ։ «UN Watch»-ի համաձայն, երբ Շապաս 1974-ին Թորոնթոյի համալսարանին մէջ պատմութեան դոկտորականի ուսանող էր եւ SDS խումբի ղեկավարներէն մէկը, ան ենթարկուեցաւ համալսարանական հետաքննութեան՝ մարդկային իրաւունքներն ու ազատութիւնները խախտելու ամբաստանութեամբ, քանի որ ֆիզիքապէս արգելք եղած էր համալսարան այցելող Հարվըրտի պրոֆեսէօրի մը ելոյթին։ Շապաս չորս տարւոյ համար կախակայուեցաւ համալսարանէն, որ աւելի ուշ կրճատուեցաւ երկու տարուան։ == Ասպարէզ<ref>{{Citation|title=William Schabas|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=William_Schabas&oldid=1357169257|date=2026-06-01|accessdate=2026-07-20|language=en}}</ref> == 1991-էն 2000 թուականներուն ան եղած է մարդկային իրաւանց եւ քրէական օրէնքի պրոֆեսէօր՝ Մոնրէալի Քէպէքի համալսարանին (UQÀM) մէջ, իսկ 1994-էն 1998 գլխաւորած է Իրաւաբանական ուսմանց բաժանմունքը։ Իբրեւ հրաւիրեալ կամ օգնական պրոֆեսէօր դասաւանդած է քանի մը այլ հաստատութիւններու մէջ, ներառեալ՝ ՄաքԿիլ համալսարանը (McGill University), Պելֆասթի Քուինս համալսարանը, Հռոմի LUISS համալսարանը, Քարտոզոյի իրաւաբանական դպրոցը, Փանթէոն-Ասաս համալսարանը եւ Ռուանտայի Ազգային համալսարանը։ Շապաս 2000-ին տեղափոխուեցաւ Իրլանտա՝ իբրեւ տնօրէն ծառայելով Իրլանտայի Ազգային համալսարանի (Կոլուէյ) Մարդկային իրաւանց իրլանտական կեդրոնին մէջ մինչեւ 2011 թուականը։ Նոյն տարին ան տեղափոխուեցաւ Լոնտոն՝ ստանձնելու համար միջազգային օրէնքի ամպիոնի ղեկավարի պաշտօնը Լոնտոնի Միտըլսեքս համալսարանին մէջ։ Ան արժանացած է Քրէական օրէնքի միջազգային ընկերակցութեան «Վեսպասիան Վ. Փելաթ» մետալին (միջազգային քրէական արդարադատութեան համար) եւ Իրլանտական Թագաւորական Ակադեմիայէն ընկերային գիտութիւններու ոսկիէ մետալին։ Շապաս 1985-ին ընդունուեցաւ Քէպէքի իրաւաբաններու փաստաբանական պալատը (bar) եւ երկար տարիներ իրաւաբանութիւն հաստատեց Մոնրէալի մէջ։ Ան նաեւ գործած է միջազգային մակարդակի վրայ՝ ելոյթներ ունենալով Արդարադատութեան միջազգային դատարանին, Մարդկային իրաւանց եւրոպական դատարանի Մեծ պալատին եւ Քրէական միջազգային դատարանին առջեւ։ Շապաս հրաւիրուեցաւ Սիերա Լէոնի յատուկ դատարանին կողմէ՝ իբրեւ ''amicus curiae'' (դատարանի բարեկամ) ծառայելու համար։ Ան հեղինակած է ավելի քան 18 մենագրութիւն եւ 200յօդուած<ref>DeGuzman, Margaret M.; Amann, Diane Marie (2018). ''Arcs of Global Justice: Essays in Honour of William A. Schabas''. Oxford University Press. pp.&nbsp;163–164. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-19-027265-4</bdi>.</ref>։ 2009-ին ան ընտրուեցաւ Ցեղասպանագէտներու միջազգային ընկերակցութեան (IAGS) նախագահ։ Ան «Գանատայի կարգ»-ի սպայ է եւ Իրլանտական Թագաւորական Ակադեմիայի անդամ, ինչպէս նաեւ պաշտօն ունի Քրէական հետաքննութեան միջազգային ինստիտուտի եւ «Ռընէ Կասէն» ոչ-կառավարական կազմակերպութեան հոգաբարձուներու խորհուրդներուն մէջ, որ մարդկային իրաւանց հարցերով հրէական ձայն կը ներկայացնէ։ Շապաս հեղինակած է աւելի քան 350 ակադեմական պարբերաթերթիյօդուածներ։ Ան նաեւ դասախօսութիւններով կամ գիտաժողովներու զեկուցումներով հանդէս եկած է աւելի քան յիսուն երկիրներու մէջ։ Անոր գրութիւնները վկայակոչուած են միջազգային եւ ազգային բազմաթիւ դատարաններու վճիռներուն, որոշումներուն եւ կարծիքներուն մէջ, ինչպէս՝ Արդարադատութեան միջազգային դատարանը, Քրէական միջազգային դատարանը, Նախկին Եուկոսլաւիոյ միջազգային քրէական ատեանը, Ռուանտայի միջազգային քրէական ատեանը, Սիերա Լէոնի յատուկ դատարանը, Մարդկային իրաւանց եւրոպական դատարանը, Միջ-ամերիկեան մարդկային իրաւանց դատարանը, Գանատայի Գերագոյն դատարանը, Միացեալ Նահանգներու Գերագոյն դատարանը, Գաղտնի խորհուրդի Դատական յանձնախումբը, Թանզանիոյ Բարձրագոյն դատարանը եւ Իսրայէլի Գերագոյն դատարանը<ref>William Schabas, CV [http://www.mdx.ac.uk/__data/assets/pdf_file/0015/206403/cv.schabas.en.1.15docx.pdf] Middlesex University</ref><ref>DeGuzman, Margaret M.; Amann, Diane Marie (2018). ''Arcs of Global Justice: Essays in Honour of William A. Schabas''. Oxford University Press. pp.&nbsp;163–164. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-19-027265-4</bdi>.</ref>։ Շապաս մասնակցած է մարդկային իրաւանց փաստահաւաք քանի մը առաքելութիւններու՝ միջազգային ոչ-կառավարական կազմակերպութիւններու անունով (օրինակ՝ «Միջազգային Ներում» եւ Մարդկային իրաւանց միջազգային ֆետերասիոն), դէպի այնպիսի երկիրներ, ինչպիսիք են Ռուանտան, Պուրունտին, Սուտանը, Հարաւային Աֆրիկան եւ Ռուսաստանը։ 1993-ի Ռուանտայի առաքելութիւնը, որուն մաս կը կազմէր ան, միջազգային համայնքը ահազանգեց այդ երկրին մէջ ցեղասպանութեան սպառնալիքին մասին։ 2011-ին, Շապաս Թեհրանի մէջ մասնակցեցաւ Չհամախմբուած երկիրներու շարժման «Մարդկային իրաւանց եւ մշակութային բազմազանութեան կեդրոն»-ի կազմակերպած գիտաժողովին, ուր հանդէս եկաւ իբրեւ գլխաւոր բանախօս։ Հաղորդուեցաւ, թէ կեդրոնը սերտ կապեր ունէր Իրանի նախկին նախագահ Մահմուտ Ահմատինեժատի հետ։ Ան գիտաժողովին մասնակցեցաւ ամերիկացի ֆիլմարտադրիչ Սանտրա Շուլպերկի հետ՝ իրանցիներուն ներկայացնելու համար Նիւրնպերկի դատավարութեան մասին վաւերագրական ֆիլմ մը (որ արժանացաւ հանդիսատեսի ջերմ ընդունելութեան) եւ անոնց հետ խօսեցաւ Ողջակիզման (Հոլոքոսթ) եւ նազիական ոճիրներու մասին։ Շապաս յայտարարեց, որ ինք մասնակցած էր իբրեւ ակադեմական եւ դէմ է Իսրայէլի ու Իրանի դէմ ակադեմական շրջափակումներուն<ref>"William Schabas, head of UN Gaza commission, dismisses anti-Israel charge". Cbc.ca. 11 August 2014.</ref>: 2019 Դեկտեմբերին, Կամպիայի Հանրապետութիւնը ցեղասպանութեան ամբաստանութիւններ ներկայացուց Միանմարի դէմ։ Արդարադատութեան նախարար Ապուպաքար Թամպատուի գլխաւորութեամբ եւ Իսլամական գործակցութեան կազմակերպութեան աջակցութեամբ՝ նախկին միջազգային քրէական իրաւաբանը պնդեց, որ 2016-էն 2017 թուականներուն Միանմարի մէջ ռոհինկեայ ժողովուրդին դէմ ցեղասպանութիւն տեղի ունեցած է։ Ուիլիըմ Շապաս, որ 2010-ին համագործակցած էր ռոհինկեաներու դէմ համակարգուած յարձակումները մանրամասնող եւ այն եզրակացնող զեկոյցի մը վրայ, թէ ատոնք համապատասխանած են մարդկութեան դէմ յանցագործութիւններու միջազգային չափանիշներուն, կանգնեցաւ այս ասիական պետութեան պաշտպանութեան դիրքերուն վրայ, ինչ որ քննադատութեան ալիք բարձրացուց<ref>"Canadian lawyer William Schabas defends role advocating for Myanmar government". ''cbc.ca''. 13 December 2019. Retrieved 16 December 2019.</ref>։ == '''Իրաւական եւ քաղաքական դիրքորոշումներ''' == === '''Ընդհանուր ակնարկ''' === ''Intellectum''<ref>"Interview with Professor William Schabas_International Protection of Human Rights and Politics: an Inescapable Reality" (PDF). Intellectum.org. 2010. pp.&nbsp;46–61. Retrieved 20 December 2014.</ref> պարբերաթերթին հետ Շապասի հարցազրոյցը սեղմ ակնարկ մը կը ներկայացնէ անոր կարծիքներուն մասին՝ Կազայի մէջ իսրայէլեան գործողութիւններու, Կոլտսթոնի տեղեկագիրին, Եւրոպայի մէջ ռասիզմի, մահապատիժի, ցեղասպանութեան, Սիերա Լէոնի Ճշմարտութեան եւ հաշտութեան յանձնաժողովի, Միջազգային քրէական ատեանին եւ Սուտանի նախագահ Օմար Հասան Ահմետ ալ-Պաշիրի ձերբակալման հրամանագիրին, ինչպէս նաեւ ընդհանրապէս միջազգային քրէական իրաւունքի վերաբերեալ։ === '''Մահապատիժ''' === Շապաս շատ աշխոյժ մասնակցութիւն ունեցած է աշխարհի տարածքին մահապատիժի վերացման շարժումին մէջ։ Անոր ''«Մահապատիժի վերացումը միջազգային իրաւունքի մէջ»''<ref>William Schabas,''The Abolition of the Death Penalty in International Law'', Cambridge University Press (1993) 3RD.EDITION, 2003.</ref> գիրքը եւ այս նիւթով միւս գրութիւնները վկայակոչուած են ազգային եւ միջազգային ատեաններու վճիռներուն մէջ, ներառեալ՝ Գաղտնի խորհուրդի դատական յանձնախումբի, Միացեալ Նահանգներու Գերագոյն դատարանի, Քանատայի Գերագոյն դատարանի եւ Ֆիլիփիններու Գերագոյն դատարանի կողմէ։ Շապաս կանոնաւորաբար մահապատիժի նիւթով դասախօսութիւններ կու տայ Չինաստանի եւ Միացեալ Նահանգներու մէջ։ 2009-ին ան Միացեալ Ազգերու Կազմակերպութեան խորհրդատու էր՝ պատասխանատու մահապատիժի վիճակին մասին Ընդհանուր քարտուղարի հնգամեայ տեղեկագիրի պատրաստութեան։ Շապաս Մահապատիժի դէմ եւ համընդհանուր կասեցման ի նպաստ միջազգային ակադեմական ցանցի Գիտական խորհրդատու մարմնի ատենապետն է, ինչպէս նաեւ Փեքինի մանկավարժական համալսարանի Մահապատիժի հետազօտութիւններու միջազգային կեդրոնի խորհրդականը։ === '''Ցեղասպանութիւն''' === Շապասի համար, ի տարբերութիւն միջազգային յանցագործութիւնները կարգաւորող միւս օրէնքներուն, ցեղասպանութեան յանցագործութեան իրաւական սահմանումը պատմականօրէն գրեթէ հինգ տասնամեակ չէ փոխուած իր սկզբնական ձեւակերպումէն ի վեր, թէեւ իրաւաբանական ոլորտէն դուրս գտնուող գիտնականները քննադատած են այդ սահմանման նեղ ըլլալը։ Քննելով իրաւական զարգացող բանավէճը՝ Շապաս կը նկատէ ցեղասպանութեան գաղափարը մարդկութեան դէմ յանցագործութեան առնչակից հասկացութեան հետ միաձուլելու միտում մը։ Ըստ իրեն, ասոնք պէտք է տարբեր պահուին․ առաջինը պէտք է սահմանափակուի Ժընեւի պայմանանագրութիւններուն մէջ սկզբնապէս ձեւակերպուած սահմանումով, իսկ երկրորդը բաւական լայն է՝ ազգային եւ կրօնական հակամարտութիւններու ընթացքին տեղի ունեցած զանգուածային սպանութիւններու բոլոր միւս դէպքերը դատապարտելու համար<ref>William Schabas, "Genocide in International Law: A Discussion with William Schabas," {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170413204813/https://www.ushmm.org/confront-genocide/speakers-and-events/all-speakers-and-events/genocide-in-international-law-a-discussion-with-william-schabas|date=13 April 2017}} United States Holocaust Memorial Museum 4 March 2004.</ref>։ Շապաս կը պնդէ, որ «ցեղասպանութիւն» իրաւական տերմինը ծանրակշիռ բառ մըն է, որ պէտք չէ գործածուի զանգուածային սպանութիւններ պարունակող ամէն մէկ ոճրագործութիւն նկարագրելու համար։ Ան կը պնդէ, որ խիստ իրաւական իմաստով, վերջին պատմութեան միակ իսկական «ցեղասպանութիւնները» եղած են Հայոց ցեղասպանութիւնը, Հրեաներու եւ Գնչուներու Ողջակիզումը (Հոլոքոսթ) եւ Ռուանտայի ցեղասպանութիւնը։ Իր ''«Ցեղասպանութիւնը միջազգային իրաւունքի մէջ․'' ''Յանցագործութիւններու յանցագործութիւնը»'' գիրքին մէջ (''Genocide in International Law: The Crime of Crimes'', Քէմպրիճի համալսարանի հրատարակչութիւն, 2-րդ հրատ․, 2009) ան կը պաշտպանէ այն տեսակէտը, որ Սթալինի ոճրագործութիւնները Ուքրանիոյ մէջ, նազիական օկուպացիայի տակ սլաւներու եւ խորհրդային քաղաքացիներու սպանութիւնները, ինչպէս նաեւ Հոլոտոմորը իրաւականօրէն ցեղասպանութիւն չէին։ Իր գիրքին մէջ ան կը ամփոփէ Պոսնիոյ մէջ իրականացուած ոճրագործութիւններու կարգավիճակին վերաբերեալ իրաւական կարծիքները՝ զանոնք համարելով ազգային զտում եւ նոչ թէ ցեղասպանութիւն, նշելով․ «Ազգային զտումը նաեւ գալիք ցեղասպանութեան նախազգուշացնող նշան մըն է։ Ցեղասպանութիւնը հիւսթափուած ազգային զտողին վերջին ապաստանն է»։ Շապաս նաեւ կը քննադատէ Միացեալ Ազգերու Կազմակերպութեան Ընդհանուր ժողովը՝ ազգային զտումը իբրեւ ցեղասպանութիւն ճանչնալուն համար։ 1993-ի Մարտին Շապաս համահեղինակած է ''Ռուանտայի մէջ մարդկային իրաւանց խախտումներու հետաքննութեան յանձնախումբի տեղեկագիրը''<ref>William Schabas, CV., [http://www.mdx.ac.uk/__data/assets/pdf_file/0015/206403/cv.schabas.en.1.15docx.pdf] Middlesex University</ref>։ Աւելի ուշ հրատարակուած գիրքի մը մէջ՝ ''«Պատերազմական յանցագործութիւններ եւ մարդկային իրաւունքներ»'' (''War Crimes and Human Rights'', Քէմպրիճի համալսարանի հրատարակչութիւն, 2008), Շապաս կը նշէ, որ 1970-ականներու վերջաւորութեան Քամպոտիոյ մէջ Խմեր Ռուժի (Կարմիր խմերներ) կողմէ կատարուած սպանութիւնները չունէին «ազգային այն չափումը, որ [ցեղասպանութեան] յանցագործութեան էութեան մէկ մասն է»։ Շապաս նոյն դիրքորոշումը որդեգրած էր 2001-ին՝ իր ''«Քամպոտիա․ արդեօք ատիկա իսկապէս ցեղասպանութի՞ւն էր»'' հոդուածին մէջ։ Աւելին, թէեւ ան խստօրէն կը դատապարտէ Տարֆուրի մէջ տեղի ունեցած ոճրագործութիւնները ''«Պատերազմական յանցագործութիւններ եւ մարդկային իրաւունքներ»'' գիրքին մէջ, Շապաս կըսէ, որ անոնք պէտք չէ որակուին իբրեւ ցեղասպանութիւն, որովհետեւ Տարֆուրի մէջ ոչ-արաբներու «արտադատական մահապատիժը չի հաստատեր ցեղասպանական դիտաւորութիւն»։ ''«Պատերազմական յանցագործութիւններ եւ մարդկային իրաւունքներ»'' գիրքին մէջ ան նաեւ կը քննադատէ Նախկին Եուկոսլավիոյ միջազգային քրէական ատեանը՝ Սրեպրենիցայի մէջ ցեղասպանութիւն գործելու համար «համատեղ քրէական ձեռնարկ» գտնելնուն համար<ref>Schabas, William (31 March 2008). ''War Crimes and Human Rights''. Cameron May. p.&nbsp;751. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-905017-63-8</bdi>.</ref>։ 2019-ի Դեկտեմբեր 10-էն 12-ը Շապաս ներկայացուց Միանմարի կառավարութիւնը Արդարադատութեան միջազգային դատարանի (ԱՄԴ) Լահէյի լսումներուն ընթացքին, ուր անոնք կը մեղադրուէին Ռոհինկեա մահմետական փոքրամասնութեան դէմ ցեղասպանութիւն գործելու մէջ։ Անոր մասնակցութիւնը արժանացաւ մարդկային իրաւանց պաշտպանութեան մէջ ներգրաւուած անհատներու եւ կազմակերպութիւններու քննադատութեան։ ''Human Rights Watch''-ի Ասիոյ փոխ տնօրէն Ֆիլ Ռոպերթսոն յայտարարեց․ «Ուիլիըմ Շապաս հիմնականին մէջ կը ծախէ ռոհինկեաները Միանմարի կառավարութեան քանի մը տոլարի համար։ Իրապէս վատթարագոյն վարքագիծ, որքան ամբողջովին անբարոյական եւ երկերեսանի»։ Սթիւըն Ճէյ Ռափ, Միացեալ Նահանգներու պատերազմական յանցագործութիւններու նախկին դեսպանը, որ կ'աշխատի Հոլոքոսթի թանգարանին մէջ, հակադարձեց՝ ըսելով․ «Այս առտու մենք լսեցինք իմ բարեկամէս՝ Պիլ Շապասէն, ես իրեն հետ էի ընդամէնը 10 օր առաջ։ Ես դատական հայցեր յարուցած եմ ցեղասպանութեան հարցով, մենք մեղադրական վճիռներ ստացած ենք այս յանցագործութեան համար։ Ան սխալ է օրէնքի հարցով․ ասիկա ցեղասպանութիւն էր»։ Շապաս յայտարարեց․ «Երկու կողմերն ալ իրաւունք ունին իրաւասու ներկայացուցչութիւն ունենալու։ Եթէ մարդիկ ատիկա չեն հասկնար, ատիկա իմ խնդիրս չէ»։ 2025-ին Շապաս յայտարարեց, որ Կազայի մէջ բացարձակապէս ցեղասպանութիւն տեղի կ'ունենար<ref>Asem, Sondos (19 April 2025). "Why Gaza genocide is strongest case before ICJ &#x7C; William Schabas &#x7C; Expert Witness". ''Middle East Eye''.</ref>։ == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} l5ndxgjctmiphvbzq3tum5lgt1qm3cs 0 32256 253020 252798 2026-07-30T08:56:14Z Maral Dikbikian 4797 253020 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Անձ}} '''Ռակըփ Զարաքոլու''' ({{Lang-tr|Ragıp Zarakolu}}, {{ԱԾ}}), թուրք պատմաբան, լրագրող, հրատարակիչ եւ իրաւապաշտպան։ Թրքաց մարդկային իրաւանց աշխատակից եւ հրատարակիչ մըն է, որ երկար ատենէ ի վեր իրաւական հալածանքներու ենթարկուած է Թուրքիոյ մէջ վիճելի նիւթերու շուրջ գիրքեր հրատարակելուն համար, մասնաւորաբար Թուրքիոյ փոքրամասնութիւններու եւ մարդկային իրաւանց վերաբերեալ։<ref>{{Citation|title=A Contemporary Turk:|url=https://doi.org/10.2307/j.ctv1zjg32k.12|publisher=Academic Studies Press|date=2021-04-27|accessdate=2026-07-20|pages=143–169}}</ref> Հեղինակ է շատ մը հրատակութիւններու։ [[Հայոց Ցեղասպանութիւն|Հայոց ցեղասպանութեան]] իրողութեան պաշտպան<ref>{{Cite web|url=https://www.aztagdaily.com/archives/429525|title=Եւրոխորհրդարանին Մէջ «Հայատեացութիւն. Պատմական Եւ Արդի Դրսեւորումներ|date=|website=Aztag Daily - Ազդակ Օրաթերթ (Armenian Daily Newspaper based in Lebanon)|language=en-US|accessdate=2026-07-18}}</ref>։ == Կենսագրութիւն<ref>{{Citation|title=Ragıp Zarakolu|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Rag%C4%B1p_Zarakolu&oldid=1362467284|date=2026-07-04|accessdate=2026-07-20|language=en}}</ref> == Ռակըփ Զարաքոլու ծնած է 1948-ին, Պոլսոյ մօտակայ Իշխանաց կղզիներու Պոյուքատա կղզին։ Այդ ատեն անոր հայրը՝ Ռեմզի Զարաքոլու, կղզիի գայմագամն (թաղապետ) էր։ Ռակըփ Զարաքոլու հասակ նետած է Թուրքիոյ յոյն եւ հայ փոքրամասնութիւններու ներկայացուցիչներուն հետ։ 1968-ին սկսած է գրել «Ant» եւ «Yeni Ufuklar» պարբերականներուն համար։ 1971-ին զինուորական խունթան ստանձնեց Թուրքիոյ իշխանութիւնը։ Ռակըփ Զարաքոլու դատուեցաւ Միջազգային Ներում Ստացողներու Կազմակերպութեան (Amnesty International) հետ գաղտնի կապեր ունենալու ամբաստանութեամբ։ Ան հինգ ամիս անցուց բանտի մէջ, նախքան ամբաստանութիւնները ջնջուիլը։ 1972-ին, «Ant» (Ուխտ) ամսագրին մէջ Հո Շի Մինի եւ Վիէթնամի պատերազմին մասին գրած յօդուածին համար, Զարաքոլու դատապարտուեցաւ 2 տարուան բանտարկութեան։ Ան մնաց Սելիմիյէի բանտը (Պոլիս) եւ ազատ արձակուեցաւ 1974-ին՝ ընդհանուր ներումէ մը ետք<ref>Başlangıç, Celal. Her zaman 'suç' işliyor {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930223057/http://www.radikal.com.tr/haber.php?haberno=140606|date=2007-09-30}}, ''Radikal'', 17 January 2005 {{in lang|tr}}</ref>։ Ազատ արձակուելէն ետք Զարաքոլու մերժեց հրաժարիլ խղճի ազատութեան ի նպաստ իր պայքարէն՝ ձգտելով «Թուրքիոյ մէջ տարածել տարբեր գաղափարներու եւ մշակոյթներու հանդէպ յարգանքի մօտեցում»։ 1977-ին Պոլսոյ մէջ Զարաքոլուի եւ իր կնոջ՝ Այշենուրի կողմէ հիմնադրուած «Պելկէ» հրատարակչատունը ատկէ ի վեր թիրախ դարձած է թրքական գրաքննութեան օրէնքներուն։ Ամոլին դէմ յարուցուած ամբաստանութիւնները պատճառ դարձան թէ՛ Այշենուրի եւ թէ՛ Ռակըփ Զարաքոլուի բանտարկութեան, գիրքերու զանգուածային բռնագրաւման ու ոչնչացման, ինչպէս նաեւ ծանր դրամական տուգանքներու պարտադրման։ 1979-ին Ռակըփ Զարաքոլու եղաւ «Demokrat» օրաթերթի հիմնադիրներէն մէկը եւ ստանձնեց արտաքին լուրերու բաժնի պատասխանատուութիւնը։ Թերթը արգիլուեցաւ 12 Սեպտեմբեր 1980-ի զինուորական հարուածով, եւ Զարաքոլու կարճ ժամանակով բանտարկուեցաւ 1982-ին՝ «Demokrat»-ի մէջ ստանձնած պաշտօնին պատճառով։ 1971-էն 1991 թուականներու միջեւ անոր արգիլուած էր երկրէն դուրս ելլել։ 1986-ին ան դարձաւ Թուրքիոյ Մարդկային Իրաւանց Միութեան (HRA կամ թրքերէն՝ İHD) 98 հիմնադիրներէն մէկը։ Որոշ ժամանակ Ռակըփ Զարաքոլու ղեկավարեց Միջազգային PEN-ի «Բանտարկեալ Գրողներու Յանձնախումբը» Թուրքիոյ մէջ։ Այնուհետեւ (2007-ի սկիզբը) ան գլխաւորեց Հրատարակիչներու Միութեան «Հրատարակութեան Ազատութեան Յանձնախումբը»։ Մինչեւ 12 Սեպտեմբեր 1980-ի զինուորական հարուածը, «Պելկէ» հրատարակչատունը առաւելաբար կը հրատարակէր ուսանողական եւ տեսական գիրքեր։ Անկէ ետք «Պելկէ»-ն սկսաւ հրատարակել քաղաքական բանտարկեալներու կողմէ գրուած գիրքերու շարք մը։ 35 գիրքերէ բաղկացած այս շարքը կը պարունակէր քերթուածներ, կարճ պատմուածքներ եւ վէպեր։ Հրատարակութիւններու ցանկը կը ընդգրկէր աւելի քան 10 գիրք (թարգմանութիւններ) յունական գրականութենէն, 10 գիրք Հայկական Հարցին մասին եւ հինգ գիրք Թուրքիոյ հրեաներուն վերաբերեալ։ Կային նաեւ շարք մը գիրքեր, որոնք կը նուիրուէին Թուրքիոյ քիւրտերուն<ref>Başlangıç, Celal. Her zaman 'suç' işliyor {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930223057/http://www.radikal.com.tr/haber.php?haberno=140606|date=2007-09-30}}, ''Radikal'', 17 January 2005 {{in lang|tr}}</ref>։ Ան նաեւ հրատարակած է Հայոց Ցեղասպանութեան մասին քանի մը գիրքեր, ինչպէս՝ Ճորճ Ճերճեանի ''«Ճշմարտութիւնը Զեզ Պիտի Ազատէ. Հայերն ու Թուրքերը Հաշտուած»'' եւ Փրոֆ. Տորա Սաքայեանի ''«Հայ Բժիշկ մը Թուրքիոյ մէջ. Կարապետ Խաչերեան. Իմ Զմիւռնիոյ Ոդիսականս 1922-ին»'' գործերը, որոնք 2005-ին նոր քրէական ամբաստանութիւններ յարուցին անոր դէմ։ 2007-ի Նոյեմբերին Զարաքոլու թրքերէնով հրատարակեց Տէյվիտ Կոնթի ''«Ջարդեր, Դիմադրութիւն, Պաշտպաններ»'' (Katliamlar, Direniş, Koruyucular) գիրքը՝ ասորիներու ցեղասպանութեան մասին<ref>{{Cite web|url=https://doi.org/10.1163/2210-7886_asc-42051|title=42051, 1882-05-12, GAUNT (John) †|website=Art Sales Catalogues Online|accessdate=2026-07-20}}</ref>։ 1995-ին «Պելկէ» հրատարակչատան գրասենեակները ռմբակոծուեցան ծայրայեղ աջակողմեան խմբաւորման մը կողմէ՝ ստիպելով, որ այն տեղափոխուի նկուղային յարկ։ 2002-ին իր կնոջ մահէն ի վեր, Զարաքոլու շարունակեց ենթարկուիլ նոր դատական հալածանքներու։ 2017-ի Մայիսին ոստիկանութիւնը խուզարկեց «Պելկէ» հրատարակչատունը՝ հաստատելով, որ հրաման ունին բռնագրելու ''«Անպետութիւն Քիւրտերը եւ Մահէն Աւելի Ծանր Որոշումները»'' գիրքի բոլոր օրինակները։ Ոստիկանները բռնագրուեցին նաեւ 1980-ականներուն եւ 1990-ականներուն հրատարակուած հարիւրաւոր գիրքեր, հակառակ անոր որ նման հրաման չունէին։ Ռակըփ Զարաքոլու նաեւ Քեմպրիճի համալսարանի փրոֆեսէօր Այշէ Զարաքոլի ազգականն է<ref>{{Cite web|url=https://www.polis.cam.ac.uk/|title=Home {{!}} Department of Politics and International Studies (POLIS)|website=www.polis.cam.ac.uk|accessdate=2026-07-20}}</ref>։ == Դատավարութիւններ<ref>{{Citation|title=Ragıp Zarakolu|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Rag%C4%B1p_Zarakolu&oldid=1362467284|date=2026-07-04|accessdate=2026-07-30|language=en}}</ref> == Ռակըփ Զարաքոլուի եւ «Պելկէ» (Belge) հրատարակչատան դէմ վերջին դատական գործերը (մինչեւ իր մահը, Այշենուր Զարաքոլուն դատարան կը ներկայանար իրեն փոխարէն) կը ներառեն՝ === 2002 === 21 Մարտին, Պոլսոյ Պետական Ապահովութեան Դատարանի (ՊԱԴ) Թիւ 1 ատեանը քննեց Այշենուր Զարաքոլուի դէմ յարուցուած գործը՝ Ժողովրդավարութիւն Կուսակցութեան (DEP) Տիարպեքիրի նախկին ատենապետ Հիւսէյին Թուրհալլըի «Ազատութեան Երգեր» խորագրեալ գիրքը հրատարակելով անջատողական քարոզչութիւն տարածելու ամբաստանութեամբ։ Ունկնդրութեան ընթացքին անոր ամուսինը՝ Ռակըփ Զարաքոլուն, հաստատեց, որ եթէ կինը ողջ ըլլար, ասիկա պիտի ըլլար իրեն դէմ բացուած 34-րդ դատական գործը։ 4 Յունիսին, Պոլսոյ ՊԱԴ-ը ջնջեց անոր դէմ եղած ամբաստանութիւնները՝ արձանագրելէ ետք, որ Հիւսէյին Թուրհալլըն կը բնակի Ֆրանսա, իսկ Այշենուր Զարաքոլուն մահացած էր Յունուարին։ === 2003 === 3 Դեկտեմբերին, Պոլսոյ ՊԱԴ-ը արդարացուց Ռակըփ Զարաքոլուն՝ Թուրքիոյ Քրէական Օրէնսգիրքի 312-րդ յօդուածին համաձայն ներկայացուած ամբաստանութիւններէն։ Դատավարութիւնը բացուած էր Հանովերի համալսարանէն դոկտ. Կազի Չաղլարի հեղինակած «12 Սեպտեմբերի Վարչակարգը Դատարանի Առջեւ» գիրքի իր թարգմանութեան պատճառով։ === 2004 === 10 Սեպտեմբերին, Պոլսոյ Ծանր Քրէական Դատարանի Թիւ 14 ատեանը (նախկին Պոլսոյ ՊԱԴ Թիւ 4) աւարտեց դատական գործը, որ բացուած էր «Իւլքէտէ Էօզկիւր Կիւնտեմ» (Ülkede Özgür Gündem - Ազատ Օրակարգ Երկրին Մէջ) թերթի հրատարակիչ Ռակըփ Զարաքոլուի, սեփականատէր Ալի Չելիք Քասըմօղուլլարըի եւ թերթի գլխաւոր խմբագիր Մեհմետ Չոլաքի դէմ՝ 8 Մարտ 2003-ին հրատարակուած «Սանա Նէ» (Sana Ne - Քեզի Ի՞նչ) խորագրեալ յօդուածին առնչութեամբ։ Դատարանը Քասըմօղուլլարըն դատապարտեց 3,3 միլիառ թրքական լիրայի տուգանքի, իսկ Մեհմետ Չոլաքը՝ 6 ամսուան բանտարկութեան եւ 1,65 միլիառ թրքական լիրայի տուգանքի՝ Ահաբեկչութեան Դէմ Պայքարի Օրէնքի (LFT) 7/2 յօդուածին համաձայն (ապօրինի կազմակերպութեան ի նպաստ քարոզչութիւն ընելու ամբաստանութեամբ)։ Չոլաքի պատիժը փոխարինուեցաւ ընդհանուր 3,73 միլիառ թրքական լիրայի տուգանքով։ Զարաքոլուի թղթածրարը անջատուեցաւ՝ Թուրքիոյ Քրէական Օրէնսգիրքի 312-րդ յօդուածին վերաբերեալ կատարուած օրէնսդրական փոփոխութեան պատճառով։ Ան պիտի դատուէր Քրէական Դատարանին մէջ։ Պէյօղլուի Քրէական Դատարանի Թիւ 2 ատեանը քննեց գործը 2 Մարտ 2005-ին եւ ունկնդրութիւնը յետաձգեց մինչեւ 12 Մայիս։ Հետագայ ունկնդրութիւնները տեղի ունեցան 21 Սեպտեմբեր եւ 11 Հոկտեմբեր 2005-ին։ Արդիւնքը ծանօթ չէ։ === Յօդուած 301 === Ռակըփ Զարաքոլուի դէմ ամբաստանագիր ներկայացուեցաւ պրոֆեսէօր Թորա Սաքայանի «Հայ բժիշկ մը Թուրքիոյ մէջ․ Կ․ Խաչերեան, իմ Զմիւռնիոյ արհաւիրքս 1922-ին» խորագրեալ գիրքին թրքերէն թարգմանութեան համար։ Ըստ ամբաստանագիրին, Զարաքոլուն պիտի դատապարտուէր Թուրքիոյ Քրէական Օրէնսգիրքի (ԹՔՕ) նոր 301-րդ յօդուածին համաձայն (նախկին ԹՔՕ-ի 159-րդ յօդուածը)։ Առաջին ունկնդրութիւնը որոշուեցաւ 21 Սեպտեմբերին, Պոլսոյ Քրէական Դատարանի Թիւ 2 ատեանին մէջ։ 20 Սեպտեմբերին, Պոլսոյ Քրէական Դատարանի Թիւ 2 ատեանը շարունակեց քննել «Պելկէ» հրատարակչատան սեփականատէր Ռակըփ Զարաքոլուի դէմ բացուած գործը՝ անգլիացի հեղինակ Ճորճ Ճերճեանի<ref>International PEN calls for an end to publisher Ragip Zarakolu's trials - IFEX</ref> [[Հայոց Ցեղասպանութիւն|Հայոց Ցեղասպանութեան]] մասին գրուած «Ճշմարտութիւնը մեզ պիտի ազատէ» խորագրեալ գիրքին առնչութեամբ։ Ունկնդրութիւնը յետաձգուեցաւ մինչեւ 22 Նոյեմբեր՝ մասնագիտական տեղեկագիրի քննութեան համար։ Ամբաստանութիւնները կը վերաբերէին նոր ԹՔՕ-ի 301-րդ յօդուածին (Յունիս 2005-ի)։ Վերջին երկու գործերը միացուեցան, եւ հետագայ ունկնդրութիւններ տեղի ունեցան 21 Նոյեմբերին, ինչպէս նաեւ 15 Փետրուար, 19 Ապրիլ, 21 Յունիս եւ 14 Դեկտեմբեր 2006-ին<ref>"Page of PEN American Center about honorary member Ragip Zarakolu". Archived from the original on 2007-05-02. Retrieved 2007-02-14.</ref>։ Յաջորդ ունկնդրութիւնը նախատեսուեցաւ 15 Մարտ 2007-ին։ 2008-ի Յունիսին, Զարաքոլուն մեղաւոր ճանչցուեցաւ «Թուրքիոյ Հանրապետութեան հաստատութիւնները վիրաւորելու» յանցանքով՝ [[Թուրքիա|Թուրքիոյ]] քրէական օրէնսգիրքի 301-րդ յօդուածին համաձայն, Ճերճեանի գիրքը թարգմանելուն եւ հրատարակելուն համար։ Դատաւորը զինք դատապարտեց հինգ ամսուան բանտարկութեան։ Այնուամենայնիւ, դատաւորը, վկայակոչելով Զարաքոլուի «բարի վարքագիծը», հաստատեց, որ հեղինակը կրնայ խուսափիլ բանտարկութենէն՝ տուգանք վճարելով։ === KCK Գործը === Ան կալանաւորուեցաւ 28 Հոկտեմբեր 2011-ին՝ KCK-ի (Քուրտիստանի Համայնքներու Միութիւն) գործողութիւններու ծիրէն ներս։ 2012-ի Փետրուարին, Շուէտի խորհրդարանի անդամներուն կողմէ Զարաքոլուն առաջադրուեցաւ Նոպէլեան Խաղաղութեան Մրցանակին։ Ան ազատ արձակուեցաւ 10 Ապրիլ 2012-ին։ 2013-ին, Զարաքոլուն փոխադրուեցաւ Շուէտ։ 2020-ին, Մարդկային Իրաւանց Եւրոպական Դատարանը վճռեց, որ անոր բանտարկութիւնը խախտած է իր ազատութեան եւ արտայայտուելու իրաւունքը՝ Թուրքիոյ պարտաւորեցնելով անոր վճարել 6,500 եւրօ՝ որպէս ոչ-նիւթական վնասի հատուցում<ref>"ECtHR ruling on writer Ragıp Zarakolu". ''Bianet - Bagimsiz Iletisim Agi''. Retrieved 27 March 2021.</ref>։ == Մրցանակներ՝ Ռակըփ եւ Այշենուր Զարաքոլուներուն<ref>{{Citation|title=Ragıp Zarakolu|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Rag%C4%B1p_Zarakolu&oldid=1362467284|date=2026-07-04|accessdate=2026-07-20|language=en}}</ref> == 2003-ին Ռակըփ Զարաքոլուին շնորհուեցաւ NOVIB/PEN-ի «Ազատ Արտայայտման Մրցանակը»<ref>English PEN, Ragip Zarakolu {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110613185839/http://www.englishpen.org/writersinprison/writersunderthreat/turkey/ragipzarakolu/|date=2011-06-13}}</ref>։ 1998-ի Հոկտեմբերին Այշենուր Զարաքոլուն պատուուեցաւ Հրատարակիչներու Միջազգային Միութեան «Հրատարակութեան Միջազգային Ազատութեան Մրցանակով»<ref>PEN Report Final 2000, Ayşenur Zarakolu {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071215025452/http://www.pencanada.ca/media/AnnualReport99-00.pdf|date=2007-12-15}}</ref>։ Ան չկրցաւ մասնակցիլ Ֆրանքֆուրթի Գիրքի Տօնավաճառի ընթացքին տեղի ունեցող արարողութեան, որովհետեւ իր անձնագիրը բռնագրուած էր։ 2008-ի Սեպտեմբերին նոյն կազմակերպութիւնը Ռակըփ Զարաքոլուին շնորհեց 2008-ի «IPA Հրատարակութեան Ազատութեան Մրցանակը» (այժմ ծանօթ որպէս IPA Prix Voltaire)՝ «թրքական իշխանութիւններուն պատգամ յղելու համար, որ ներքին օրէնսդրութիւնը պէտք է է՛լ աւելի բարեփոխուի՝ խօսքի ազատութեան միջազգային չափանիշներուն համապատասխանելու համար»<ref>"Publisher Ragıp Zarakolu Receives 2008 IPA Freedom to Publish Prize at Opening of International Seminar on Neo-Censorship" (Press release). Amsterdam/Geneva: International Publishers Association. 2008-09-18.</ref><ref>Prix Voltaire – 2008 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220222180104/https://www.internationalpublishers.org/our-work/freedom-to-publish/ipa-freedom-to-publish-prize/78-freedom-to-publish/ipa-freedom-to-publish-prize/recipients/96-prix-voltaire-2008|date=2022-02-22}}, internationalpublishers.org. Retrieved 29 June 2021.</ref>։ 2012-ի Մարտին, Շուէտի Սթոքհոլմ քաղաքի Ասորական Մշակութային Կեդրոնը «Ասորական Մշակութային Մրցանակ» շնորհեց այդ ատեն բանտարկուած Ռակըփ Զարաքոլուին՝ Թուրքիոյ եւ Եւրոպայի մէջ մարդկային եւ փոքրամասնութիւններու իրաւունքներու պաշտպան հանդիսանալուն համար<ref>"Assyrian Cultural Award for Ragıp Zarakolu". Bianet. March 29, 2012. Retrieved April 4, 2012.</ref>։ == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Պատմաբաններ]] [[Ստորոգութիւն:Լրագրողներ]] 61too50kpgi3wjotq8ikm9q0szxdrn8 0 32274 253013 2026-07-29T16:30:23Z HoMen 269 Նոր էջ «{{Taxobox | name = Ծովային կրիաներ | image file = Turtle golfina escobilla Oaxaca Mexico Claudio Giovenzana 2010.jpg | image descr = | image2 file = Turtle golfina escobilla Oaxaca Mexico Claudio Giovenzana 2010.jpg | image2_caption = | regnum = Ծովային կրիաներ | phylum = | classis = | infraclassis = | ordo = | subordo = | familia = | latin = Lepidochelys | author = | wikispecies = | commons = | itis = | ncbi = | range map = | range le...»: 253013 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Ծովային կրիաներ | image file = Turtle golfina escobilla Oaxaca Mexico Claudio Giovenzana 2010.jpg | image descr = | image2 file = Turtle golfina escobilla Oaxaca Mexico Claudio Giovenzana 2010.jpg | image2_caption = | regnum = Ծովային կրիաներ | phylum = | classis = | infraclassis = | ordo = | subordo = | familia = | latin = Lepidochelys | author = | wikispecies = | commons = | itis = | ncbi = | range map = | range legend = }} Lepidochelys. ծովային կրիաներու ցեղ մըն, որ կը պարփակէ երկու տեսակ՝ [[Քեմփի ծովային կրիայ|Քեմփի ծովային կրիան]] եւ [[Ձիթագոյն ծովային կրիայ|ձիթագոյն ծովային կրիան]]։ == Տեղեկութիւններ == Lepidochelys ծովային կրիաները ծովային կրիաներու տեսակէն ամենէն փոքրերն են։ Կ՛աճին մինչեւ 51-71 cm երկարութիւն եւ 36-50 քիլօ։ Անոնք խեչփառով, ձուկով եւ գլխոտանիով, ծովախեցիով։ Այս ցեղի կրիաներուն կը հանդիպինք Հնդկական, Խաղաղական եւ Ադլանտեան ովկիանոսներուն մէջ։ Անոնք կը սուզուին 150 մեթրէն աւելի խորութեան։ Ծովային կրիաներու տեսակներէն, միակն են որ կը նախընտրեն ցերեկը ածել։ == Տեսակներու ցանկ == Ըստ TFTSG (Կրիաներու եւ քաղցրահամ ջուրերու կրիաներու մասնագետներու խումբին)՝ ''Lepidochelys kempii'' [[Քեմփի ծովային կրիայ]] Կարման, 1880 ''Lepidochelys olivacea'' [[Ձիթագոյն ծովային կրիայ]] ''(Eschscholtz,'' 1829'')'' == Պահպանում == [[Քեմփի ծովային կրիայ|Քեմփի ծովային կրիան]] IUCN-ի ([[Բնութեան պահպանութեան միջազգային միութիւն|բնութեան պահպանութեան միջազգային միութեան]]) կողմէն դասուած է որպէս ծայրայեղ վտանգուած տեսակ, իսկ [[Ձիթագոյն ծովային կրիայ|Ձիթագոյն ծովային կրիան]]՝ որպէս վտանգուած տեսակ։ <ref>[https://www.seaturtle.org/mtn/archives/mtn58/mtn58p10b.shtml Ծովային կրիայ, Հարոլտ Ա․ Տանտի{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://reptile-database.reptarium.cz/advanced_search?genus=Lepidochelys&submit=Search Reptile Database - Lepidochelys, 19 Յունուար 2014{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=173838#null ITIS Տեղեկութիւններու ամբողջացուած համակարգ{{ref-en}}]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} 9yy8a4yr02nxqv1rvng58f6nseljwpw 253014 253013 2026-07-29T16:31:49Z HoMen 269 253014 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Ծովային կրիաներ | image file = Turtle golfina escobilla Oaxaca Mexico Claudio Giovenzana 2010.jpg | image descr = | image2 file = Turtle golfina escobilla Oaxaca Mexico Claudio Giovenzana 2010.jpg | image2_caption = | regnum = Ծովային կրիաներ | phylum = | classis = | infraclassis = | ordo = | subordo = | familia = | latin = Lepidochelys | author = | wikispecies = | commons = | itis = | ncbi = | range map = | range legend = }} Lepidochelys. ծովային կրիաներու ցեղ մըն, որ կը պարփակէ երկու տեսակ՝ [[Քեմփի ծովային կրիայ|Քեմփի ծովային կրիան]] եւ [[Ձիթագոյն ծովային կրիայ|ձիթագոյն ծովային կրիան]]։ == Տեղեկութիւններ == Lepidochelys ծովային կրիաները ծովային կրիաներու տեսակէն ամենէն փոքրերն են։ Կ՛աճին մինչեւ 51-71 cm երկարութիւն եւ 36-50 քիլօ։ Անոնք խեչփառով, ձուկով եւ գլխոտանիով, ծովախեցիով։ Այս ցեղի կրիաներուն կը հանդիպինք Հնդկական, Խաղաղական եւ Ադլանտեան ովկիանոսներուն մէջ։ Անոնք կը սուզուին 150 մեթրէն աւելի խորութեան։ Ծովային կրիաներու տեսակներէն միակն են որ կը նախընտրեն ցերեկը ածել։ == Տեսակներու ցանկ == Ըստ TFTSG (Կրիաներու եւ քաղցրահամ ջուրերու կրիաներու մասնագետներու խումբին)՝ * ''Lepidochelys kempii'' [[Քեմփի ծովային կրիայ]] Կարման, 1880 * ''Lepidochelys olivacea'' [[Ձիթագոյն ծովային կրիայ]] ''(Eschscholtz,'' 1829'')'' == Պահպանում == [[Քեմփի ծովային կրիայ|Քեմփի ծովային կրիան]] IUCN-ի ([[Բնութեան պահպանութեան միջազգային միութիւն|բնութեան պահպանութեան միջազգային միութեան]]) կողմէն դասուած է որպէս ծայրայեղ վտանգուած տեսակ, իսկ [[Ձիթագոյն ծովային կրիայ|Ձիթագոյն ծովային կրիան]]՝ որպէս վտանգուած տեսակ։ <ref>[https://www.seaturtle.org/mtn/archives/mtn58/mtn58p10b.shtml Ծովային կրիայ, Հարոլտ Ա․ Տանտի{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://reptile-database.reptarium.cz/advanced_search?genus=Lepidochelys&submit=Search Reptile Database - Lepidochelys, 19 Յունուար 2014{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=173838#null ITIS Տեղեկութիւններու ամբողջացուած համակարգ{{ref-en}}]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Ծովային կրիաներ]] [[Ստորոգութիւն:Կրիաներ]] hkmmmxurvojbsgbwio2ol6nlsz2l9al 253015 253014 2026-07-29T16:40:50Z HoMen 269 253015 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Ծովային կրիաներ | image file = Turtle golfina escobilla Oaxaca Mexico Claudio Giovenzana 2010.jpg | image descr = | image2 file = Turtle golfina escobilla Oaxaca Mexico Claudio Giovenzana 2010.jpg | image2_caption = | regnum = Ծովային կրիաներ | phylum = | classis = | infraclassis = | ordo = | subordo = | familia = | latin = Lepidochelys | author = | wikispecies = | commons = | itis = | ncbi = | range map = | range legend = }} Lepidochelys. ծովային կրիաներու ցեղ մըն, որ կը պարփակէ երկու տեսակ՝ [[Քեմփի ծովային կրիայ|Քեմփի ծովային կրիան]] եւ [[Ձիթագոյն ծովային կրիայ|ձիթագոյն ծովային կրիան]]։ == Տեղեկութիւններ == Lepidochelys կրիաները ծովային կրիաներու տեսակէն ամենէն փոքրերն են։ Կ՛աճին մինչեւ 51-71 cm երկարութիւն եւ 36-50 քիլօ։ Անոնք խեչփառով, ձուկով, գլխոտանիով եւ ծովախեցիով կը սնանին։ Այս ցեղի կրիաներուն կը հանդիպինք [[Հնդկական Ովկիանոս|Հնդկական]], [[Խաղաղական Ովկիանոս|Խաղաղական]] եւ [[Ատլանտեան Ովկիանոս|Ատլանտեան]] [[Ովկիանոս|ովկիանոսներուն]] մէջ։ Անոնք կը սուզուին 150 մեթրէն աւելի խորութեան։ Ծովային կրիաներու տեսակներէն միակն են որ կը նախընտրեն ցերեկը ածել։ == Տեսակներու ցանկ == Ըստ TFTSG ([[Կրիաներու եւ քաղցրահամ ջուրերու կրիաներու մասնագետներու խումբ|Կրիաներու եւ քաղցրահամ ջուրերու կրիաներու մասնագետներու խումբին]])՝ * ''Lepidochelys kempii'' [[Քեմփի ծովային կրիայ]] Կարման, 1880 * ''Lepidochelys olivacea'' [[Ձիթագոյն ծովային կրիայ]] ''(Eschscholtz,'' 1829'')'' == Պահպանում == [[Քեմփի ծովային կրիայ|Քեմփի ծովային կրիան]] IUCN-ի ([[Բնութեան պահպանութեան միջազգային միութիւն|բնութեան պահպանութեան միջազգային միութեան]]) կողմէն դասուած է որպէս ծայրայեղ վտանգուած տեսակ, իսկ [[Ձիթագոյն ծովային կրիայ|Ձիթագոյն ծովային կրիան]]՝ որպէս վտանգուած տեսակ։ <ref>[https://www.seaturtle.org/mtn/archives/mtn58/mtn58p10b.shtml Ծովային կրիայ, Հարոլտ Ա․ Տանտի{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://reptile-database.reptarium.cz/advanced_search?genus=Lepidochelys&submit=Search Reptile Database - Lepidochelys, 19 Յունուար 2014{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=173838#null ITIS Տեղեկութիւններու ամբողջացուած համակարգ{{ref-en}}]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Ծովային կրիաներ]] [[Ստորոգութիւն:Կրիաներ]] 7yzbpmqvu3bhni3s71jr3gkw964ph5u 253016 253015 2026-07-29T16:45:38Z HoMen 269 253016 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Ծովային կրիաներ | image file = Turtle golfina escobilla Oaxaca Mexico Claudio Giovenzana 2010.jpg | image descr = | image2 file = Turtle golfina escobilla Oaxaca Mexico Claudio Giovenzana 2010.jpg | image2_caption = | regnum = Ծովային կրիաներ | phylum = | classis = | infraclassis = | ordo = | subordo = | familia = | latin = Lepidochelys | author = | wikispecies = | commons = | itis = | ncbi = | range map = | range legend = }} Lepidochelys. ծովային կրիաներու ցեղ մըն, որ կը պարփակէ երկու տեսակ՝ [[Քեմփի ծովային կրիայ|Քեմփի ծովային կրիան]] եւ [[Ձիթագոյն ծովային կրիայ|ձիթագոյն ծովային կրիան]]։ == Տեղեկութիւններ == Lepidochelys կրիաները ծովային կրիաներու տեսակէն ամենէն փոքրերն են։ Կ՛աճին մինչեւ 51-71 cm երկարութիւն եւ 36-50 քիլօ։ Անոնք խեչփառով, ձուկով, գլխոտանիով եւ ծովախեցիով կը սնանին։ Այս ցեղի կրիաներուն կը հանդիպինք [[Հնդկական Ովկիանոս|Հնդկական]], [[Խաղաղական Ովկիանոս|Խաղաղական]] եւ [[Ատլանտեան Ովկիանոս|Ատլանտեան]] [[Ովկիանոս|ովկիանոսներուն]] մէջ։ Անոնք կը սուզուին 150 մեթրէն աւելի խորութեան։ Ծովային կրիաներու տեսակներէն միակն են որ կը նախընտրեն ցերեկը ածել։ == Տեսակներու ցանկ == Ըստ TFTSG ([[Կրիաներու եւ քաղցրահամ ջուրերու կրիաներու մասնագետներու խումբ|Կրիաներու եւ քաղցրահամ ջուրերու կրիաներու մասնագետներու խումբին]])՝ * ''Lepidochelys kempii'' [[Քեմփի ծովային կրիայ]] Կարման, 1880 * ''Lepidochelys olivacea'' [[Ձիթագոյն ծովային կրիայ]] ''(Eschscholtz,'' 1829'')'' == Պահպանում == [[Քեմփի ծովային կրիայ|Քեմփի ծովային կրիան]] IUCN-ի ([[Բնութեան պահպանութեան միջազգային միութիւն|բնութեան պահպանութեան միջազգային միութեան]]) կողմէն դասուած է որպէս ծայրայեղ վտանգուած տեսակ, իսկ [[Ձիթագոյն ծովային կրիայ|Ձիթագոյն ծովային կրիան]]՝ որպէս վտանգուած տեսակ։ <ref>[https://www.seaturtle.org/mtn/archives/mtn58/mtn58p10b.shtml Ծովային կրիայ, Հարոլտ Ա․ Տանտի{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://reptile-database.reptarium.cz/advanced_search?genus=Lepidochelys&submit=Search Reptile Database - Lepidochelys, 19 Յունուար 2014{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=173838#null ITIS Տեղեկութիւններու ամբողջացուած համակարգ{{ref-en}}]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Ծովային կրիաներ]] [[Ստորոգութիւն:Կրիաներ]] q1wwguzyburxk1vry9x6hrwiw4fn8r1 0 32275 253017 2026-07-29T19:50:36Z JohnYahyaHanna 7467 Նոր էջ «'''Վարդան Ստեփանի Ոսկանեան''' հայ իրանագէտ, արեւելագէտ, [[Երեւանի Պետական Համալսարան|Երեւանի պետական համալսարան]]<nowiki/>ի [[Արեւելագիտութիւն|Արեւելագիտութեան]] բաժանմունքի ([[անգլերէն]]՝ Faculty, [[ռուսերէն]]՝ Факультет) [[Իրանագիտութիւն|Իրանագիտութեան]] ''ամպիոն''ի վարիչ։<...»: 253017 wikitext text/x-wiki '''Վարդան Ստեփանի Ոսկանեան''' հայ իրանագէտ, արեւելագէտ, [[Երեւանի Պետական Համալսարան|Երեւանի պետական համալսարան]]<nowiki/>ի [[Արեւելագիտութիւն|Արեւելագիտութեան]] բաժանմունքի ([[անգլերէն]]՝ Faculty, [[ռուսերէն]]՝ Факультет) [[Իրանագիտութիւն|Իրանագիտութեան]] ''ամպիոն''ի վարիչ։<ref>{{Cite web|url=https://friends-of-ysu.ysu.am/user/870|title=Վարդան Ստեփանի Ոսկանյան {{!}} ԵՊՀ|website=friends-of-ysu.ysu.am|language=hy|accessdate=2026-07-29}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://arminfo.info/full_news.php?id=70823&lang=3|title=Arminfo: Iranologist: To overcome the current situation, Armenia have to coordinate its efforts with Tehran and Moscow|website=arminfo.info|language=en|accessdate=2026-07-29}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ysu.am/news/The-Chronicle-of-the-Artsakh-conflict|title=ԱՐՑԱԽՅԱՆ ՀԻՄՆԱԽՆԴՐԻ ՎԵՐԱԲԵՐՅԱԼ ԻՐԱՆԻ ԴԻՐՔՈՐՈՇՈՒՄՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ ԴԱՍԱԽՈՍՈՒԹՅՈՒՆ Է ԿԱՐԴԱՑԵԼ ՎԱՐԴԱՆ ՈՍԿԱՆՅԱՆԸ {{!}} ԵՊՀ|date=2026-09-17|website=www.ysu.am|language=hy|accessdate=2026-07-29}}</ref> == Ծանօթագրութիւններ == <references /> mk6bse8o7jafm0h8alcntm4bg9d8301 253018 253017 2026-07-29T20:12:05Z JohnYahyaHanna 7467 253018 wikitext text/x-wiki '''Վարդան Ստեփանի Ոսկանեան''' հայ իրանագէտ, արեւելագէտ, [[Երեւանի Պետական Համալսարան|Երեւանի պետական համալսարան]]<nowiki/>ի [[Արեւելագիտութիւն|Արեւելագիտութեան]] բաժանմունքի ([[անգլերէն]]՝ Faculty, [[ռուսերէն]]՝ Факультет) [[Իրանագիտութիւն|Իրանագիտութեան]] ''ամպիոն''ի վարիչ, բանասիրական գիտութիւններու թեկնածու, ''դոցենտ'' ([[լատիներէն]] Docens'','' [[ռուսերէն]]`Доцент, [[անգլերէն]]՝ Docent)։<ref>{{Cite web|url=https://friends-of-ysu.ysu.am/user/870|title=Վարդան Ստեփանի Ոսկանյան {{!}} ԵՊՀ|website=friends-of-ysu.ysu.am|language=hy|accessdate=2026-07-29}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://arminfo.info/full_news.php?id=70823&lang=3|title=Arminfo: Iranologist: To overcome the current situation, Armenia have to coordinate its efforts with Tehran and Moscow|website=arminfo.info|language=en|accessdate=2026-07-29}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ysu.am/news/The-Chronicle-of-the-Artsakh-conflict|title=ԱՐՑԱԽՅԱՆ ՀԻՄՆԱԽՆԴՐԻ ՎԵՐԱԲԵՐՅԱԼ ԻՐԱՆԻ ԴԻՐՔՈՐՈՇՈՒՄՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ ԴԱՍԱԽՈՍՈՒԹՅՈՒՆ Է ԿԱՐԴԱՑԵԼ ՎԱՐԴԱՆ ՈՍԿԱՆՅԱՆԸ {{!}} ԵՊՀ|date=2026-09-17|website=www.ysu.am|language=hy|accessdate=2026-07-29}}</ref> == Կենսագրութիւն == Վարդան Ոսկանեան ծնած է 1972 թուականին, Երեւան։ == Ծանօթագրութիւններ == <references /> 8mp2va5sej05oglusk9lnqvvq6znwif 4 32276 253021 2026-07-30T10:20:14Z Azniv Stepanian 8 Նոր էջ «[[Պատկեր:Typical Tetris Game.svg|150px|frameless|աջից]] '''[[ՆԱՍԱ|Օդագնացութեան եւ տիեզերական տարածութեան հետազօտութիւններու ազգային վարչութիւն]]''', (կրճատուած՝ ՆԱՍԱ), որ կը պատկանի [[ԱՄՆ]]-ի պետութեան եւ կ'ենթարկուի անմիջականօրէն ԱՄՆ-ի փոխնախագահին եւ նիւթապէս կը հովանաւորուի ԱՄՆ-ի...»: 253021 wikitext text/x-wiki [[Պատկեր:Typical Tetris Game.svg|150px|frameless|աջից]] '''[[ՆԱՍԱ|Օդագնացութեան եւ տիեզերական տարածութեան հետազօտութիւններու ազգային վարչութիւն]]''', (կրճատուած՝ ՆԱՍԱ), որ կը պատկանի [[ԱՄՆ]]-ի պետութեան եւ կ'ենթարկուի անմիջականօրէն ԱՄՆ-ի փոխնախագահին եւ նիւթապէս կը հովանաւորուի ԱՄՆ-ի պետական պիւտճէէն։ Անոր գիտական ծրագիրները կը կեդրոնանան Երկիրին դիտարկման վրայ՝ Երկիրին Դիտարկման Համակարգին (Earth Observing System) միջոցով, արեւային ուսումնասիրութիւններուն, ինչպէս նաեւ [[Արեգակնային Դրութիւն|Արեգակնային Համակարգի]] հետախուզութեան վրայ՝ «Նիւ Հորիզընզ» (New Horizons) եւ «Փերսեւերենս» (Perseverance) տիեզերագնացի նման ինքնագործ սարքերու առաքելութիւններով։ Գործակալութիւնը կը շարունակէ աջակցիլ Միջազգային Տիեզերակայանին (ISS)՝ համագործակցելով գործընկերներու եւ առեւտրային ծրագիրներու հետ, ինչպիսիք են Առեւտրային Անձնակազմի Ծրագիրը (Commercial Crew Program) եւ Առեւտրային Վերամատակարարման Ծառայութիւնները (Commercial Resupply Services)։ Միաժամանակ, ՆԱՍԱ կը ղեկավարէ [[«Օրիոն» տիեզերանաւ|«Օրիոն» Տիեզերանաւուն]] (Orion spacecraft) եւ [[«Տիեզերական Արձակման Համակարգ»]] հրթիռին (Space Launch System) զարգացումը՝ [[«Արտեմիս» ծրագիր|«Արտեմիս» (Artemis) ծրագիրին]] համար․․․'''[[ՆԱՍԱ|Աւելին]]'''<big>'''⇒'''</big> [[Ստորոգութիւն:2026 թուականի ամսուան յօդուածներ]] q523sxzd5am1mqkx7xb9fhw069o00fb 253022 253021 2026-07-30T10:20:52Z Azniv Stepanian 8 253022 wikitext text/x-wiki [[Պատկեր:NASA logo.svg|150px|frameless|աջից]] '''[[ՆԱՍԱ|Օդագնացութեան եւ տիեզերական տարածութեան հետազօտութիւններու ազգային վարչութիւն]]''', (կրճատուած՝ ՆԱՍԱ), որ կը պատկանի [[ԱՄՆ]]-ի պետութեան եւ կ'ենթարկուի անմիջականօրէն ԱՄՆ-ի փոխնախագահին եւ նիւթապէս կը հովանաւորուի ԱՄՆ-ի պետական պիւտճէէն։ Անոր գիտական ծրագիրները կը կեդրոնանան Երկիրին դիտարկման վրայ՝ Երկիրին Դիտարկման Համակարգին (Earth Observing System) միջոցով, արեւային ուսումնասիրութիւններուն, ինչպէս նաեւ [[Արեգակնային Դրութիւն|Արեգակնային Համակարգի]] հետախուզութեան վրայ՝ «Նիւ Հորիզընզ» (New Horizons) եւ «Փերսեւերենս» (Perseverance) տիեզերագնացի նման ինքնագործ սարքերու առաքելութիւններով։ Գործակալութիւնը կը շարունակէ աջակցիլ Միջազգային Տիեզերակայանին (ISS)՝ համագործակցելով գործընկերներու եւ առեւտրային ծրագիրներու հետ, ինչպիսիք են Առեւտրային Անձնակազմի Ծրագիրը (Commercial Crew Program) եւ Առեւտրային Վերամատակարարման Ծառայութիւնները (Commercial Resupply Services)։ Միաժամանակ, ՆԱՍԱ կը ղեկավարէ [[«Օրիոն» տիեզերանաւ|«Օրիոն» Տիեզերանաւուն]] (Orion spacecraft) եւ [[«Տիեզերական Արձակման Համակարգ»]] հրթիռին (Space Launch System) զարգացումը՝ [[«Արտեմիս» ծրագիր|«Արտեմիս» (Artemis) ծրագիրին]] համար․․․'''[[ՆԱՍԱ|Աւելին]]'''<big>'''⇒'''</big> [[Ստորոգութիւն:2026 թուականի ամսուան յօդուածներ]] g7q74rhga6xtl4vodiujj23dnbnr4mo