Ուիքիփետիա hywwiki https://hyw.wikipedia.org/wiki/%D4%B3%D5%AC%D5%AD%D5%A1%D6%82%D5%B8%D6%80_%D4%B7%D5%BB MediaWiki 1.47.0-wmf.13 first-letter Մեդիա Սպասարկող Քննարկում Մասնակից Մասնակցի քննարկում Ուիքիփետիա Ուիքիփետիայի քննարկում Պատկեր Պատկերի քննարկում MediaWiki MediaWiki քննարկում Կաղապար Կաղապարի քննարկում Օգնություն Օգնության քննարկում Ստորոգութիւն Կատեգորիայի քննարկում TimedText TimedText talk Մոդուլ Մոդուլի քննարկում Event Event talk 0 1843 253043 181590 2026-07-31T10:13:16Z Azniv Stepanian 8 253043 wikitext text/x-wiki '''Սահակ Ապրօ''' ծնած է 1823-ին եւ վախճանած է 1900, վարդապետ։ Սահակ Ապրօ՝ Ապրօ Չէլէպի ծանօթ գերդաստանէն սերած է։ Ծնած [[Իզմիր|Զմիւռնիոյ]] մէջ [[1823]]-ին Սեպտեմբեր 15-ին։ Երտասարդ հասակին [[Պոլիս]] երթալով՝ մտած է Մեծ Դուռ եւ աշխատած իբրեւ թարգմանութեանց դիւանի անդամ։ 1852 Փետրուար 28-ին՝պաշտոնակից [[Գրիգոր Մարկոսեանի]] հետ կը սկսի հրատարակել «Նոյեան Աղաւնի» շաբաթաերթը, մինչեւ [[8 Օգոստոս]] 1853։ Արտագին Գործոց նախարարութեան մէջ կարեւոր պաշտօններ վարելէ ետք Ալի փաշայի գաւառապետι օրով կայսերական դիւանին Ա. Թարգման եւ յետոյ Արտաքին Գործոց փոխ-քարտուղար կ՚անուանուի։ 1876-ին կը կարգուի Ֆիլիպէի արտակարգ յանձնաժողովի անդամ եւ ետքը նախագահ։ Այնուհետեւ քանի մը կարեւոր պաշտօններ վարելէ ետք կ՚ընտրուի պետական խորհուրդի Անդամ ուր եւ կը մնայ մինչեւ մահը՝ 1900։ Ազգային գործերուն մէջ ալ կարեւոր պաշտոններ վարած էր։ Թրքերէնի Թարգմանած է Մեծն Պետրոսի եւ Վօլթերի Գառոլոս ԺԲ․ի պատմութիւնները, Ժ. Պ. Սէլի Քաղաքական Տնտեսութիւնը, ՄաքիաՎէլլիի Իշխանը, ինչպէս նաեւ Ռիֆաթ փաշայի հետ հրատարակած է քաղաքական անձերու մասին ուսումնասիրոիթիւններ։ == Աղբիւրներ == * Հայ հանրագիտակ, Հ Մկրտիչ Վրդ Պոտուրեան,էջ 209, 1938 * Զարդարեան Յիշատակարանք Գ Թէոդիկ՝ Ամենուն տարեցոյցը 1912 էջ 368։ [[Ստորոգութիւն:Քաղաքագէտներ]] [[Ստորոգութիւն:Ծագումով հայ քաղաքագէտներ]] dz7mya292h2v1f1nxpxbqk31mk5ibra 253044 253043 2026-07-31T10:13:51Z Azniv Stepanian 8 Azniv Stepanianը տեղափոխեց էջ [[Ապրոյ Սահակ]]էն էջ [[Ապրօ Սահակ]] առանց վերայղում ձգելու 253043 wikitext text/x-wiki '''Սահակ Ապրօ''' ծնած է 1823-ին եւ վախճանած է 1900, վարդապետ։ Սահակ Ապրօ՝ Ապրօ Չէլէպի ծանօթ գերդաստանէն սերած է։ Ծնած [[Իզմիր|Զմիւռնիոյ]] մէջ [[1823]]-ին Սեպտեմբեր 15-ին։ Երտասարդ հասակին [[Պոլիս]] երթալով՝ մտած է Մեծ Դուռ եւ աշխատած իբրեւ թարգմանութեանց դիւանի անդամ։ 1852 Փետրուար 28-ին՝պաշտոնակից [[Գրիգոր Մարկոսեանի]] հետ կը սկսի հրատարակել «Նոյեան Աղաւնի» շաբաթաերթը, մինչեւ [[8 Օգոստոս]] 1853։ Արտագին Գործոց նախարարութեան մէջ կարեւոր պաշտօններ վարելէ ետք Ալի փաշայի գաւառապետι օրով կայսերական դիւանին Ա. Թարգման եւ յետոյ Արտաքին Գործոց փոխ-քարտուղար կ՚անուանուի։ 1876-ին կը կարգուի Ֆիլիպէի արտակարգ յանձնաժողովի անդամ եւ ետքը նախագահ։ Այնուհետեւ քանի մը կարեւոր պաշտօններ վարելէ ետք կ՚ընտրուի պետական խորհուրդի Անդամ ուր եւ կը մնայ մինչեւ մահը՝ 1900։ Ազգային գործերուն մէջ ալ կարեւոր պաշտոններ վարած էր։ Թրքերէնի Թարգմանած է Մեծն Պետրոսի եւ Վօլթերի Գառոլոս ԺԲ․ի պատմութիւնները, Ժ. Պ. Սէլի Քաղաքական Տնտեսութիւնը, ՄաքիաՎէլլիի Իշխանը, ինչպէս նաեւ Ռիֆաթ փաշայի հետ հրատարակած է քաղաքական անձերու մասին ուսումնասիրոիթիւններ։ == Աղբիւրներ == * Հայ հանրագիտակ, Հ Մկրտիչ Վրդ Պոտուրեան,էջ 209, 1938 * Զարդարեան Յիշատակարանք Գ Թէոդիկ՝ Ամենուն տարեցոյցը 1912 էջ 368։ [[Ստորոգութիւն:Քաղաքագէտներ]] [[Ստորոգութիւն:Ծագումով հայ քաղաքագէտներ]] dz7mya292h2v1f1nxpxbqk31mk5ibra 0 2663 253045 144123 2026-07-31T10:16:11Z Azniv Stepanian 8 253045 wikitext text/x-wiki '''Գրիգորիս Աբարդեան,''' Ծ. Վրդ ծնած է Զէյթուն 1835 -ին՝ իբրեւ կիլիկիոյ կաթողիկոսութեան միաբան 1861-ին աբեղայ կը ձերնադրուի: Ազգասէր քաջ եկեղեցական: 1868-ին երդ Զէյթուն տագնագալի կացութեան մէջ կը գտնուէր` քանի մը երեւելիներու հետ ֆրանսա երթալով Նաբոլէոն Գ-ի ներկայացած է խնդրելու համար անոր միջամտութիւնը՝ թուրք կարավարութեան մօտ Զէյթուն-ի համար բնականոն կեանք ապահովելու։ Վարդապետին դիմումը արդիւնաւոր կ՚ըլլայ։ Աբարդեան շուրջ 40 տարի վարած է առաջնորդական պաշտօններ ի Կ. Պոլիս՝ Գասըմ-Փաշայի եւ Ֆէրի-Քէօյի մէջ։ Վախճանած է Բերա 1909-ին։ Թաղուած է Շիշլիի ազգային գերեզմանատան մէջ։ == Աղբիւրներ == * Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վրդ. Պոտուրեան, 1938, էջ 3: kxty6qf8nkvy1kvnvhpwh82iku70uyr 253048 253045 2026-07-31T10:32:34Z Maral Dikbikian 4797 253048 wikitext text/x-wiki '''Գրիգորիս Աբարդեան,''' Ծ. Վրդ. ծնած է 1835 թուականին, Զէյթուն եւ վախճանած է 1909 Բերայի մէջ: Իբրեւ Կիլիկիոյ կաթողիկոսութեան միաբան 1861-ին աբեղայ կը ձեռնադրուի։ Ազգասէր քաջ եկեղեցկան։ 1868-ին երբ Զէյթուն տագնապալի կացութեան մէջ կը գտնուէր, քանի մը երեւելիներու հետ Ֆրանսա երթալով Նաբոլէոն Գ-ի ներկայացած է խնդրելու համար անոր միջամտութիւնը՝ թուրք կառավարութեան մօտ Զէյթունի համար բնականուն կեանք ապահովելու։ Վարդապետին դիմունը արդիւնաւոր կ՚ըլլայ ։ Աբարդեան շուրջ 40 տարի վարած է առաջնորդութեան պաշտօններ ի Կ. Պոլիս՝ Գասըմ-Փաշայի եւ Ֆէրի-Քէօյի մէջ։ Վախճանած է Բերա 1909-ին եւ թաղուած՝ Շիշլիի ազգային գերեզմանատան մէջ։ == Կենսագրութիւն եւ գործունէութիւն == === Ծնունդ, Կրթութիւն եւ Ձեռնադրութիւն === * Ծնած է 1835 թուականին Զէյթունի (Լեռնային Կիլիկիա) մէջ, որ յայտնի էր իր ինքնօրէն ու ռազմիկ հայկական համայնքով։ Երիտասարդ տարիքէն նուիրուած է եկեղեցական կեանքին եւ մտած Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան (Սիս) միաբանութեան շարքերը։1861 թուականին ձեռնադրուած է աբեղայ։ Իր ուսումնասիրութեան, ազգային նկարագրին եւ կազմակերպչական ձիրքերուն շնորհիւ յետագային ստացած է Ծայրագոյն Վարդապետի աստիճան։ === Զէյթունի Դէպքերը եւ 1868-ի Փարիզի Առաքելութիւնը === 1862-ի Զէյթունի ապստամբութենէն ետք, Օսմանեան կառավարութիւնը խստացուցած էր ճնշումները Զէյթունի հայութեան վրայ՝ սահմանելով ծանր հարկեր, զօրք տեղակայելով եւ սպառնալով քաղաքի ինքնավար կարգավիճակին։ Տագնապալի կացութիւնը թեթեւցնելու եւ զուտ տեղական բախումները դիւանագիտական մակարդակի բարձրացնելու համար, Զէյթունի իշխաններուն եւ ժողովուրդին որոշումով պատուիրակութիւն մը կը կազմուի։ Գրիգորիս Վրդ. Աբարդեան, իբրեւ հոգեւորական եւ ուսեալ անձնաւորութիւն, քանի մը զէյթունցի երեւելիներու հետ կը մեկնի Փարիզ, ուր պատուիրակութիւնը ընդունելութիւն կը գտնէ Ֆրանսայի կայսր Նաբոլէոն Գ.-ի մօտ։ Աբարդեան Վարդապետ կայսրին կը ներկայացնէ Զէյթունի հայութեան կրած հալածանքները, աղերսագիրը եւ խնդրանքը՝ որպէսզի Ֆրանսան միջամտէ Բարձր Դրան (օսմանեան կառավարութեան) մօտ։ Ֆրանսական դիւանագիտական ներգործութիւնը արդիւնաւոր կ՚ըլլայ։ Օսմանեան իշխանութիւնները ստիպուած կը զիջին, կը թեթեւցնեն ճնշումները, եւ Զէյթունի մէջ կը վերահաստատուի համեմատաբար բնականոն կեանք ու տեղական որոշ ինքնօրէնութիւն։ === Ծառայութիւնը Կոստանդնուպոլսոյ Մէջ եւ Վախճան === Առաքելութենէն ետք, Աբարդեան Վարդապետ հաստատուած է Կոստանդնուպոլիս։ Շուրջ 40 տարի ան վարած է քարոզչական, քահանայապետական եւ առաջնորդական պաշտօններ Պոլսոյ հայաշատ թաղամասերուն մէջ, յատկապէս՝ '''Գասըմ-Փաշայի''' եւ '''Ֆէրի-Քէօյի''' (Ս. Վարդանանց եկեղեցի) շրջաններուն մէջ։ Վախճանած է 1909 թուականին Բերայի (Պէօյիւքտերէ / Պոլիս) մէջ։ Իր ազգային-եկեղեցական վաստակին իբրեւ յարգանք՝ թաղուած է Շիշլիի Հայոց Ազգային Գերեզմանատան մէջ։ == Աղբիւրներ == # '''Մաղաքիա''' '''Արք. Օրմանեան, ''«Ազգապատում»'' (Հատոր Գ):''' # '''Աղասի (Կարապետ Թուր-Սարգիսեան), ''«Զէյթուն եւ իր շրջակաները»'' (Փարիզ, 1909):''' # '''Մկրտիչ Կորիւն (Օհանեան), ''«Զէյթունի պատմութիւնը (1375–1915)»'' (Պէյրութ):''' # '''Թորոս Ազատեան, ''«Ֆէրիքէօյ եւ իր եկեղեցին»'' (Կ. Պոլիս):''' # ''«Բիւզանդիոն»'', ''«Արեւելք»'' եւ ''«Մասիս»'' պարբերականները 1909-ին հրատարակած են դամբանականներ եւ մահագրականներ՝ ներկայացնելով վարդապետին կենսագրականն ու Շիշլիի գերեզմանատան մէջ կատարուած թաղման արարողութիւնը։ # Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վրդ. Պոտուրեան, 1938, էջ 3: g9uxjpizv4c7gqn3a9txqw3bqomb9kv 10 16807 253028 207583 2026-07-30T15:16:58Z HoMen 269 253028 wikitext text/x-wiki <includeonly><div style="float:right; clear:right; margin:0 0 0.5em 1em;"><!-- --><table cellpadding="3" cellspacing="0" style="border:1px solid #aaa; background:#ffffff; border-collapse:collapse; text-align:center"><!-- ----><tr><th style="background:{{Taxobox color|regnum={{{regnum}}} }};"><!-- ------><div class="noprint" style="float:right; font-size:90%; padding:0 .5em 0 2em;">[[Ուիքիփետիա:Ինչպէս կարդալ օրկանիզմի տեղեկաքարտը|'''՞''']]</div>{{{name|{{PAGENAME}}}}}</th></tr><!-- ----><tr><td align="center"><!-- -->{{#if: {{{image file|}}}|{{Taxobox image2|[[Պատկեր:{{{image file|}}}|{{{image size|275px}}}|{{{image title|{{PAGENAME}}}}}]]|{{#ifeq:{{{image descr|}}}|{{{name|{{PAGENAME}}}}}||{{{image descr|}}}}} }}| {{#if: {{{images_set|}}}| {{{images_set|}}} }} }}<!-- ----><tr><td align="center"><!-- {{#if:{{{status|}}}|{{taxobox/species|{{{status_system|}}}|{{{status|}}}|{{{status_ref|}}}|extinct={{{extinct|}}} }} }} |-{{#if:{{{status2|}}}|{{taxobox/species|{{{status2_system|}}}|{{{status2|}}}|{{{status2_ref|}}}|extinct={{{extinct|}}} }} }}<!-- --> </td></tr><tr><th style="background: {{Taxobox color|regnum={{{regnum}}}}};">[[Կենսաբանական դասակարգութիւն|Գիտական դասակարգութիւն]]</th></tr><tr><td align="center"> {| |-valign=top {{#if:{{{superregnum|}}}| {{!}} align{{=}}left {{!}} Վերնաթագաւորութիւն {{!}} align{{=}}left {{!}} {{{superregnum}}}}} |-valign=top {{#if:{{{regnum|}}}| {{!}} style="text-align: left;" {{!}} Թագաւորութիւն {{!}} [[{{{regnum|}}}]]}} |-valign=top {{#if:{{{subregnum|}}}| {{!}} align{{=}}left {{!}} Ենթաթագաւորութիւն {{!}} align{{=}}left {{!}} {{{subregnum}}}}} |-valign=top {{#ifeq:{{{regnum}}}|Վիրուսներ|{{#if:{{{վիրուսների խումբ|{{{virus_group|}}}}}}| {{!}} align{{=}}left {{!}} Խումբ {{!}} align{{=}}left {{!}} ''{{#switch: {{{վիրուսների խումբ|{{{virus_group|}}}}}} |I=dsDNA|II=ssDNA|III=dsRNA|IV=(+)ssRNA|V=(-)ssRNA|VI=ssRNA-RT|VII=dsDNA-RT|I-VII=I-VII|Արտահայտության սխալ}}}}|}}'' |-valign=top {{#if:{{{բաժին|}}}| {{!}} align{{=}}left {{!}} Բաժին {{!}} align{{=}}left {{!}} {{{բաժին}}}}} |-valign=top {{#if:{{{ենթաբաժին|}}}| {{!}} align{{=}}left {{!}} Ենթաբաժին {{!}} align{{=}}left {{!}} {{{ենթաբաժին}}}}} |-valign=top {{#if:{{{superphylum|}}}| {{!}} align{{=}}left {{!}} Վերնատիպ {{!}} align{{=}}left {{!}} {{{superphylum}}}}} |-valign=top {{#if:{{{phylum|}}}| {{!}} align{{=}}left {{!}} Տիպ {{!}} align{{=}}left {{!}} {{{phylum}}}}} |-valign=top {{#if:{{{subphylum|}}}| {{!}} align{{=}}left {{!}} Ենթատիպ {{!}} align{{=}}left {{!}} {{{subphylum}}}}} |-valign=top {{#if:{{{superdivisio|}}}| {{!}} align{{=}}left {{!}} Վերնաբաժին {{!}} align{{=}}left {{!}} {{{superdivisio}}}}} |-valign=top {{#if:{{{divisio|}}}| {{!}} align{{=}}left {{!}} Բաժին {{!}} align{{=}}left {{!}} {{{divisio}}}}} |-valign=top {{#if:{{{subdivisio|}}}| {{!}} align{{=}}left {{!}} Ենթաբաժին {{!}} align{{=}}left {{!}} {{{subdivisio}}}}} |-valign=top {{#if:{{{superclassis|}}}| {{!}} align{{=}}left {{!}} Վերնադաս {{!}} align{{=}}left {{!}} {{{superclassis}}}}} |-valign=top {{#if:{{{classis|}}}| {{!}} align{{=}}left {{!}} Դաս {{!}} align{{=}}left {{!}} {{{classis}}}}} |-valign=top {{#if:{{{subclassis|}}}| {{!}} align{{=}}left {{!}} Ենթադաս {{!}} align{{=}}left {{!}} {{{subclassis}}}}} |-valign=top {{#if:{{{infraclassis|}}}| {{!}} align{{=}}left {{!}} Ինֆրադաս {{!}} align{{=}}left {{!}} {{{infraclassis}}}}} |-valign=top {{#if:{{{superordo|}}}| {{!}} align{{=}}left {{!}} Վերնակարգ {{!}} align{{=}}left {{!}} {{{superordo}}}}} |-valign=top {{#if:{{{ordo|}}}| {{!}} align{{=}}left {{!}} Կարգ {{!}} align{{=}}left {{!}} {{{ordo}}}}} |-valign=top {{#if:{{{subordo|}}}| {{!}} align{{=}}left {{!}} Ենթակարգ {{!}} align{{=}}left {{!}} {{{subordo}}}}} |-valign=top {{#if:{{{infraordo|}}}| {{!}} align{{=}}left {{!}} Ինֆրակարգ {{!}} align{{=}}left {{!}} {{{infraordo}}}}} |-valign=top {{#if:{{{superfamilia|}}}| {{!}} align{{=}}left{{!}} Վերնաընտանիք {{!}} align{{=}}left {{!}} {{{superfamilia}}}}} |-valign=top {{#if:{{{familia|}}}| {{!}} align{{=}}left {{!}} Ընտանիք {{!}} align{{=}}left {{!}} {{{familia}}}}} |-valign=top {{#if:{{{subfamilia|}}}| {{!}} align{{=}}left {{!}} Ենթաընտանիք {{!}} align{{=}}left {{!}} {{{subfamilia}}}}} |-valign=top {{#if:{{{tribus|}}}| {{!}} align{{=}}left {{!}} Տրիբա {{!}} align{{=}}left {{!}} {{{tribus}}}}} |-valign=top {{#if:{{{subtribus|}}}| {{!}} align{{=}}left {{!}} Ենթատրիբա {{!}} align{{=}}left {{!}} {{{subtribus}}}}} |-valign=top {{#if:{{{genus|}}}| {{!}} align{{=}}left {{!}} Ցեղ {{!}} align{{=}}left {{!}} {{{genus}}}}} |-valign=top {{#if:{{{subgenus|}}}| {{!}} align{{=}}left {{!}} Ենթացեղ {{!}} align{{=}}left {{!}} {{{subgenus}}}}} |-valign=top {{#if:{{{sectio|}}}| {{!}} align{{=}}left {{!}} Սեկցիա {{!}} align{{=}}left {{!}} {{{sectio}}}}} |-valign=top {{#if:{{{species|}}}| {{!}} align{{=}}left {{!}} Տեսակ {{!}} align{{=}}left {{!}} {{{species}}}}} |-valign=top {{#if:{{{subspecies|}}}| {{!}} align{{=}}left {{!}} Ենթատեսակ {{!}} align{{=}}left {{!}} {{{subspecies}}}}} |-valign=top {{#if:{{{unranked|}}}| {{!}} align{{=}}left {{!}} Առանց կարգաբանման {{!}} align{{=}}left {{!}} [[{{{unranked}}}]]}} |}<!-- -->{{#if: {{wikidata|p225|{{{latin|}}}}}|{{Taxobox section | Լատիներէն անուանում|{{Taxobox color|regnum={{{regnum}}}}}}}{{wikidata|p225|{{{latin|}}}|plain=1}}| {{#if: {{{regnum|}}}|{{Taxobox section | Լատիներէն անուանում|{{Taxobox color|regnum=error}}}}<small>Չի նշված միջազգային Լատիներէն անուանումը:<br />Դուք կարող եք օգնել նախագծին, <br /> հոդվածի տեքստում՝ taxobox կաղապարում<br /> ավելացնելով '''latin=անուանումը''' </small>[[Ստորոգութիւն:Տաքսոններ առանց Լատիներէնի]]}} }} {{#if: {{{author|}}}|<div align=center><span style{{Eq}}"font-variant: small-caps;font-style: normal;">{{{author}}}</span></div>}} <!-- -->{{#if: {{{arm_syn|}}}|{{Taxobox section | Հայերէն տարանուններ|{{Taxobox color|regnum={{{regnum}}}}}}}<div align=center> {{{arm_syn}}} </div>}}<!-- -->{{#if: {{{syn|}}}|{{Taxobox section | Հոմանիշներ|{{Taxobox color|regnum={{{regnum}}}}}}}<div align=left> {{{syn}}} </div>}}<!-- -->{{#if: {{{typus|}}}|{{Taxobox section | Տիպիկ ներկայացուցիչներ|{{Taxobox color|regnum={{{regnum}}}}}}}<div align=center> {{{typus}}} </div>}}<!-- -->{{#if: {{wikidata|P141|{{{iucnstatus|}}}|plain=1}}|{{Taxobox section | Հատուկ պահպանութիւն|{{Taxobox color|regnum={{{regnum}}}}}}}{{#if: {{wikidata|P141|{{{iucnstatus|}}}|plain=1}}|<div align=center>{{Տաքսոտուփ/IUCN|{{wikidata|P141|{{{iucnstatus|}}}|plain=1}}|{{{iucn|}}}}}</div>|}}}}<!-- -->{{#if: {{{section text|}}}|{{Taxobox section | {{{section name}}}|{{Taxobox color|regnum={{{regnum}}}}}}}<div align=left> {{{section text}}} </div>}}<!-- *********************** * "Արեալ" բաժին -->{{#if: {{wikidata|p181|{{{range map|}}}|plain=1}}|{{Taxobox section| {{{range map caption|Արեալ}}}|{{Taxobox color|regnum={{{regnum}}}}}}}{{Taxobox image|[[Պատկեր:{{wikidata|p181|{{{range map|}}}|plain=1}}|{{{range map width|265px}}}|պատկեր]]|}}<!-- -->{{#if: {{{range legend|}}}|</td></tr><tr><td align="left">{{{range legend}}}}}<!-- -->}}<!-- * "Արեալ" բաժնի վերջ *********************** --> <tr style="{{#if:{{{wikispecies|}}}{{{commons|}}}{{{itis|}}}{{{ncbi|}}}||display:none}}" class="plainlinksneverexpand"> <td style="padding:0px;font-size:80%;"> <table width="100%" cellspacing="0" cellpadding="4"><tr> <th style="line-height:140%;{{#if:{{{wikispecies|}}}||display:none;}}background:{{Taxobox color|regnum={{{regnum}}}}};"> [[Պատկեր:Wikispecies-logo.svg|17px|link={{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies|Main Page}}}|uselang=hy}}]]<br />[{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=hy}} Դասակարգումը<br />Ուիքիցեղերու մէջ] </th><th style="line-height:140%;{{#if:{{{commons|}}}{{{wikispecies|}}}||display:none;}}background:{{Taxobox color|regnum={{{regnum}}}}};"> [[Պատկեր:Commons-logo.svg|15px|link={{fullurl:commons:{{#if:{{{commons|}}}|{{{commons}}}|Special:Search/{{{wikispecies}}}}}|uselang=hy}}]]<br />[{{fullurl:commons:{{#if:{{{commons|}}}|{{{commons}}}|Special:Search/{{{wikispecies}}}}}|uselang=hy}} {{#if:{{{commons|}}}|Պատկերներ|Պատկերներու որոնում}}<br />Ուիքիպահեստի մէջ] </th><th style="{{#if: {{{itis|}}}{{{ncbi|}}}{{{ipni|}}}{{{eol|}}}||display:none}};background:{{Taxobox color|regnum={{{regnum}}}}}"><table width="100%" cellspacing="0" cellpadding="0" style="background:{{Taxobox color|regnum={{{regnum}}}}}"> <!-- Առանց հղումների NCBI, ITIS, EOL, IPNI և հոդվածների կատեգորիզացում--> {{#if: {{{itis|}}}|[[Միաւորուած դասաբաշխութեան տեղեկատուական ծառայութիւն|ITIS]] '''[http://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value={{{itis}}} {{{itis}}}]''' }}<br /> {{#if: {{{ncbi|}}}|[[Կենսատեխնոլոգիական տեղեկությունների ազգային կենտրոն|NCBI]] '''[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/Taxonomy/Browser/wwwtax.cgi?mode=Info&id={{{ncbi}}}&lvl=3&p=mapview&p=has_linkout&p=blast_url&p=genome_blast&lin=f&keep=1&srchmode=1&unlock {{{ncbi}}}]'''}}<br /> {{#if: {{{eol|}}}|[[Կյանքի հանրագիտարան|EOL]] '''[http://www.eol.org/pages/{{{eol}}} {{{eol}}}]'''}}<br /> {{#if:{{{ipni|}}}|[[International Plant Names Index|IPNI]] '''[http://www.ipni.org/ipni/idPlantNameSearch.do?id={{{ipni}}} {{{ipni}}}]''' }} </table></th></tr></table></td></tr><!-- Սխալ պարամետրների ստուգումներ: -->{{#if: {{{subdivision|}}}| {{taxobox conversion|subdivision}} }}<!-- -->{{#if: {{{subdivision_ranks|}}}| {{taxobox conversion|subdivision_ranks}} }}<!-- -->{{#if: {{{status|}}}| {{taxobox conversion|status}} }}<!-- -->{{#if: {{{image_caption|}}}| {{taxobox conversion|image_caption}} }}<!-- -->{{#if: {{{fossil_range|}}}| {{taxobox conversion|fossil_range}} }}<!-- -->{{#if: {{{subsectio|}}}| {{taxobox conversion|subsectio}} }}<!-- -->{{#if: {{{supersectio|}}}| {{taxobox conversion|supersectio}} }}<!-- -->{{#if: {{{supertribus|}}}| {{taxobox conversion|supertribus}} }}<!-- -->{{#if: {{{color|}}}| {{taxobox conversion|color}} }}<!-- -->{{#if: {{{image_width|}}}| {{taxobox conversion|image_width}} }}<!-- -->{{#if: {{{latin|}}}||{{taxobox conversion|latin}} }}<!-- -->{{#if: {{{authority|}}}| {{taxobox conversion|authority}} }}<!-- -->{{#if: {{{binomial|}}}| {{taxobox conversion|binomial}} }}<!-- -->{{#if: {{{binomial_authority|}}}| {{taxobox conversion|binomial_authority}} }}<!-- -->{{#if: {{{trinomial|}}}| {{taxobox conversion|trinomial}} }}<!-- -->{{#if: {{{synonyms|}}}| {{taxobox conversion|synonyms}} }}<!-- Ստուգումներ թողած ռանգերի համար (բացառելով վիրուսները՝ -->{{#ifeq:{{{regnum}}}|Վիրուսներ||<!-- ---->{{#if: {{{regnum|}}}||{{taxobox conversion|1}} }}<!-- ---->{{#if: {{{ordo|}}}| {{#if: {{{classis|}}}||{{taxobox conversion|2}} }} }}<!-- ---->{{#if: {{{familia|}}}| {{#if: {{{ordo|}}}||{{taxobox conversion|3}} }} }}<!-- ---->{{#if: {{{genus|}}}| {{#if: {{{familia|}}}||{{taxobox conversion|4}} }} }}<!-- ---->{{#if: {{{species|}}}| {{#if: {{{genus|}}}||{{taxobox conversion|5}} }} }}<!-- -->}}<!-- -->{{Taxobox_end}} {{#switch: {{{regnum|}}} |Բույսեր = [[Ստորոգութիւն:Բույսեր այբբենական կարգով]] |Կենդանիներ = [[Ստորոգութիւն:Կենդանիներ այբբենական կարգով]] |Սնկեր = [[Ստորոգութիւն:Սնկեր այբբենական կարգով]] |Բակտերիաներ = [[Ստորոգութիւն:Բակտերիաներ այբբենական կարգով]] |[[Ստորոգութիւն:Տաքսոններ առանց տաքսոտուփի թագավորության դաշտի]]}} <noinclude>{{doc}}</noinclude> jn0prw4xyxtauqav4o1mx12grxs8ksn 0 18251 253032 251118 2026-07-31T00:34:01Z Kanayoko 14849 /* Նախասիրութիւն եւ անձնական կեանք */ 253032 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Անձ | անուն ազգանուն = Էլիզապէթ Բ. | բնագիր անուանում = HM Queen Elizabeth II, Elizabeth Alexandra Mary Windsor, | պատկեր = Queen Elizabeth II official portrait for 1959 tour (retouched) (cropped) (3-to-4 aspect ratio).jpg | չափ = | նկարագրութիւն = | ծննդեան անուն = | մականուն = | ծնած է = 21 Ապրիլ 1926 | ծննդավայր = Մայֆեր, Լոնտոն, Միացեալ Թագաւորութիւն | մահացած է = | մահուան վայրը = | քաղաքացիութիւն = | ազգութիւն = | լեզու = | կրօնք = | ուսումնավայր = | կոչում = | ազդուած է = | ազդած է = | գրքեր = | կարողութիւն = | մասնագիտութիւն = | գործունէութիւն = | աշխատանք = | պաշտօն = | պարգեւներ եւ մրցանակներ = | անդամակցած է = | կուսակցութիւն = | ամուսին = | ծնողներ = Ճորճ | երեխաներ = | կայքէջք = | ստորագրութիւն = | ծանօթ = }} '''Էլիզապէթ Բ․''' ({{lang-en|HM Queen Elizabeth II, Elizabeth Alexandra Mary Windsor}}, {{ԱԾ}}), 1952 թուականէն մինչեւ 8 Սեպտեմբեր 2022 [[Մեծ Բրիտանիա|Մեծ Բրիտանիոյ]] իշխող թագուհի եւ պետութեան գլուխն էր։ Նաեւ կը հանդիսանար [[Ազգերու Բրիտանական Համագործակցութիւն|Ազգերու Բրիտանական Համագործակցութեան]] 15 երկիրներու թագուհի, [[Անգլիկան եկեղեցի|Անգլիական եկեղեցւոյ]] գլուխ, [[Մեծ Բրիտանիայի զինուած ուժեր|Մեծն Բրիտանիոյ զինուած ուժեր]]ու գերագոյն հրամանատար, գնդապետ։ [[1953]] թուականի [[29 Մայիս]]-էն առ [[1961]] թուականի [[31 Մայիս]]-ը [[Հարաւային Ափրիկէ]]ի թագուհին էր։ Ան Վինձորներու տոհմի սերունդէն է։ Գահ բարձրացած է [[1952]] թուականի [[6 Փետրուար]]-ին, թագադրուեր է 1953 թուականի [[2 Յունիս]]-ին հօր՝ [[Ճորճ VI]] թագաւորի մահէն յետոյ։ Ան ամենաերկար գահակալող միապետը եղած է Մեծն Բրիտանիոյ պատմութեան մէջ<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.com/russian/uk/2015/09/150909_queen_elizabeth_reign|title=Елизавета II стала самым долгоправящим монархом в Британии|date=9 сентября 2015|publisher=Русская служба Би-би-си|accessdate=10-09-2015}}</ref><ref>[http://www.vesti.ru/doc.html?id=2662101 Кэмерон поздравил Елизавету II с рекордом правления]</ref>։ 2015 թուականի 24 Յունուարէն կը հանդիսանայ աշխարհի ամենաերկար գործող միապետը՝ [[Սէուտական Արաբիա|Սէուտական Արաբիոյ]] թագաւոր [[Ապտուլլահ իպն Ապտուլ-Ազիզ ալ-Սաուտ]]ի մահէն ետք։ Իր գահակալման ընթացքին աւարտած է ապագաղութացումը, որ կը նշանաւորուի բրիտանական կայսրութեան վերջնական փլուզմամբ եւ վերջինիս փոխակերպումը [[Միացեալ Թագաւորութիւն|Միացեալ Թագաւորութեան]]։ Այս ընթացքը կը ներառէ նաեւ բազմաթիւ այլ իրադարձութիւններ, ինչպիսիք են երկարատեւ ազգա-քաղաքական հակամարտութիւնը [[Հիւսիսային Իրլանտա]]յի հետ, [[Ֆոլքլենտեան պատերազմ]]ը, պատերազմները [[Իրաք]]ի եւ [[Աֆղանիստան]]ի մէջ։ Իր գահակալման ամբողջ ընթացքին թագուհին շատ անգամ ենթարկուած է քննադատութեան, ոչ միայն միապետութեան վերացման կողմնակիցներու կողմէն, այլ նաեւ հասարակութեան եւ բրիտանական զանգուածային լրատուամիջոցներու կողմէն։ Սակայն Էլիզապէթ Բ.-ը յաջողած է բարձր պահպանել բրիտանական միապետութեան հեղինակութիւնը եւ իր ժողովրդականութիւնը։ 7 տասնամեակ իշխանութենէ ետք, Էլիզապէթ Բ. թագուհի իր մահկանացուն կը կնքէ 8 Սեպտեմբեր 2022-ին, [[Սկովտիա|Սկովտիոյ]] Պալմորալ պալատին մէջ:<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/uk/live-news/queen-elizabeth-health-concerns-intl-gbr/index.html|title=The death of Queen Elizabeth II: Live updates|last=CNN|first=By <a href="/profiles/aditi-sandal">Aditi Sangal</a>, <a href="/profiles/rob-picheta">Rob Picheta</a>, <a href="/profiles/adrienne-vogt">Adrienne Vogt</a>, Ed Upright and <a href="/profiles/lauren-moorhouse">Lauren Said-Moorhouse</a>|date=2022-09-08|website=CNN|language=en|accessdate=2022-09-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/uk-news/2022/sep/08/queen-elizabeth-ii-britains-longest-reigning-monarch-dies-aged-96|title=Queen Elizabeth II, Britain’s longest-reigning monarch, dies aged 96|date=2022-09-08|website=the Guardian|language=en|accessdate=2022-09-08}}</ref> == Մանկութիւն եւ պատանեկութիւն == Էլիզապէթ Բ.-ը արքայազն Ալպերթի՝ Յորքեան հերցոգ (հետագային թագաւոր [[Ճորճ VI]]-ի, 1895-1952 թուականներ) եւ [[Էլիզապէթ Պոուզ-Լայոն|լեյտի Էլիզապէթ Պոուզ-Լայոն]]ի (1900-2002) աւագ դուստրն է։ Հօրենական մեծ հայրը թագաւոր [[Ճորճ VI ]]-ն է (1865-1936 թուականներ), իսկ մեծ մայրը՝ [[Մարիա Թեքցի|թագուհի Մարիան]]՝ Թեքեըն արքայադուստրը (1867-1953 թուականներ)։ Մօրենական մեծ հայրը [[Քլոուտ Ճորճ Պոուզ-Լայոն|Քլոուտ Ճորճ Պոուզ-Լայոնն է՝ կոմս Սթրաթմուրը]] (1867-1953 թուականներ), իսկ մեծ մայրը՝ [[Սեսիլիա Նինա Պոուզ-Լայոն]]ը (1862-1938 թուականներ)։ [[Պատկեր:Queen Elizabeth II 1929.jpg|մինի|Արքայադուստր Էլիզապէթը երեք տարեկանին|alt=|ձախից|239x239փքս]] Արքայադուստր Էլիզապէթ Ալեքսանդրա Մարիան ծնած է [[Լոնտոն]]ի Մեյֆեր թաղամասին մէջ, կոմս Սթրաթմուրի Պարթոն Սթրիթի առանձնատան մէջ։ Այժմ առանձնատունը այլեւս գոյութիւն չունի, իսկ տեղը դրուած է յուշատախտակ<ref name="Брэдфорд С.">''Брэдфорд С.'' Елизавета II. Биография Её величества королевы. — Вагриус-Захаров-Москва, 1998.</ref>։ Իր անունը ստացեր է ի պատիւ մօր Էլիզապէթի, մեծ մօր՝ Մարիայի եւ մեծ մօր մեծ մայրը ՝ Ալեքսանդրայի։ Մկրտուեր է Մայիսի 25-ին Պաքինհըմ պալատի մատուռին մէջ, որ պատերազմի տարիներուն աւերուեր է։ [[1930]] թուականին ծնած է միակ քոյրը՝ [[արքայադուստր Մարկարէթ]]ը։ Էլիզապէթը տան մէջ լաւ կրթութիւն ստացած է, գլխաւորապէս մարդասիրական ուղղուածութեամբ, ուսումնասիրեր է անգլիական սահմանադրութեան պատմութիւն, [[իրաւագիտութիւն]], [[կրօնի պատմութիւն]], [[արուեստի պատմութիւն]], ինչպէս նաեւ [[ֆրանսերէն]]։ Երիտասարդ տարիքին հետաքրքրուեր է ձիերով եւ զբաղուեր է [[Ձիամարզով|ձիավարութեամբ]]<ref name="multiple6">[http://www.royal.gov.uk/HMTheQueen/Education/Overview.aspx Her Majesty The Queen: Education]{{ref-en}}</ref>: [[Պատկեր:Philip de László - Princess Elizabeth of York - 1933.jpg|մինի|Արքայադուստր Էլիզապէթը եօթ տարեկանին։|alt=|ձախից|260x260փքս]] Ծնունդէն յետոյ Էլիզապէթը դարձաւ Յորքեան արքայադուստր եւ երրորդը գահի ժառանգորդներու ցանկին մէջ՝ հօրեղբայր էտուարտէն՝ Ուելսեան արքայազն (ապագայ թագաւոր [[Էտուարտ VIII]]) եւ հօրմէ յետոյ։ Ի սկզբանէ Էլիզապէթը չէր հանդիսանար գահի իրական յաւակնորդ, քանի որ արքայազն Էտուարտը շատ երիտասարդ էր եւ պէտք է ամուսնանար եւ զաւակներ ունենար։ Սակայն [[1936]] թուականին, հօր՝ [[Ճորճ V]]-ի մահէն յետոյ արքայազն Էտուարտը ստիպուած էր հրաժարիլ գահէն։ Թագաւոր դարձաւ արքայազն Ալպերթը ([[Ճորճ VI]]), իսկ տասնամեայ Էլիզապէթը դարձաւ թագաժառանգ եւ ծնողներու հետ [[Քենսինկթոնեան պալատ|Քենսինկտթոնէն]] տեղափոխուեցաւ [[Պաքինհըմ պալատ]]։ == Ամուսնութիւն<ref>{{Citation|title=Elizabeth II|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Elizabeth_II&oldid=1349856180|date=2026-04-19|accessdate=2026-04-20|language=en}}</ref> == Էլիզապէթ իր ապագայ ամուսնոյն՝ Յունաստանի եւ Դանիոյ [[Ֆիլիփ|Ֆիլիփ իշխանին]] հանդիպեցաւ 1934-ին, ապա դարձեալ՝ 1937-ին։ Անոնք երկրորդ զարմիկներ էին Դանիոյ Քրիստիան Թ. թագաւորին կողմէ, եւ երրորդ զարմիկներ՝ Վիքթորիա թագուհիին կողմէ։ 1939-ի Յուլիսին, Տարթմութի Արքայական ծովային քոլէճին մէջ իրենց երրորդ հանդիպումէն ետք, Էլիզապէթ՝ թէեւ հազիւ 13 տարեկան, ըսաւ թէ սիրահարած է 18-ամեայ Ֆիլիփին, եւ անոնք սկսան նամակներ փոխանակել։ Ան 21 տարեկան էր, երբ 9 Յուլիս 1947-ին պաշտօնապէս յայտարարուեցաւ անոնց նշանադրութիւնը։ Նշանադրութիւնը որոշ վիճաբանութիւններու տեղի տուաւ։ Ֆիլիփը չունէր նիւթական կայուն վիճակ, ծնունդով օտար էր (թէեւ Բրիտանիոյ հպատակ էր եւ ծառայած էր Արքայական նաւատորմին մէջ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքին), իսկ անոր քոյրերը ամուսնացած էին նացիներու հետ կապեր ունեցող գերմանացի ազնուականներու հետ։ Մարիոն Քրոֆորտ գրած է. «Թագաւորին խորհրդականներէն ոմանք զայն բաւարար չէին համարեր Էլիզապէթին համար։ Ան առանց տան կամ թագաւորութեան իշխան մըն էր։ Որոշ թերթեր երկար ու բարակ կը խօսէին Ֆիլիփի օտար ծագումին մասին»։ Աւելի ուշ հրատարակուած կենսագրականները կը նշեն, թէ Էլիզապէթին մայրը սկզբնապէս վերապահումներ ունէր այս միութեան հանդէպ եւ Ֆիլիփը կը ձաղկէր «Հոն» (Hun) մականունով։ Սակայն կեանքի վերջին տարիներուն ան կենսագիր Թիմ Հիլտին ըսած է, թէ Ֆիլիփը «անգլիացի ազնուական մըն էր»։ Նախքան ամուսնութիւնը, Ֆիլիփ հրաժարեցաւ իր յունական եւ դանիական տիտղոսներէն, պաշտօնապէս Յոյն Ուղղափառութենէն անցաւ Անկլիքան եկեղեցիին եւ ընդունեց Հարիւրապետ Ֆիլիփ Մաունթպաթըն կոչումը՝ որդեգրելով իր մօր բրիտանական ընտանիքին մականունը։ Հարսանիքէն քիչ առաջ ան ստացաւ Էտինպուրկի դուքս տիտղոսը եւ «Արքայական Բարձրութիւն» պատուանունը։ Էլիզապէթ եւ Ֆիլիփ ամուսնացան 20 Նոյեմբեր 1947-ին, Ուեսթմինսթերեան աբբայութեան մէջ։ Անոնք ստացան 2,500 հարսանեկան նուէրներ աշխարհի տարբեր կողմերէն։ Էլիզապէթ ստիպուած էր օգտագործել սննդամթերքի եւ հագուստի կտրոններ՝ իր հարսանեկան զգեստին (որուն ձեւաւորողն էր Նորման Հարթնըլը) կտորը գնելու համար, որովհետեւ Բրիտանիան դեռ ամբողջութեամբ չէր վերականգնած պատերազմի աւերածութիւններէն։ Յետպատերազմեան Բրիտանիոյ մէջ ընդունելի չէր Ֆիլիփի գերմանացի ազգականներուն, ներառեալ անոր ողջ մնացած երեք քոյրերուն հրաւիրելը։ Հրաւէր չուղարկուեցաւ նաեւ Վինտզորի դուքսին՝ նախկին Էտուարտ Ը. թագաւորին<ref>Bradford 2012, p. 61</ref>։ Էլիզապէթ իր առաջնեկը՝ Չարլզ իշխանը, լոյս աշխարհ բերաւ 1948-ի Նոյեմբերին։ Մէկ ամիս առաջ Թագաւորը հրապարակած էր յատուկ հրովարտակ մը, որ թոյլ կու տար անոր զաւակներուն օգտագործել արքայազնի կամ արքայադստեր տիտղոսները, որոնց իրաւունքը այլապէս չէին ունենար, քանի որ իրենց հայրը այլեւս արքայազն չէր համարուեր։ Երկրորդ զաւակը՝ Աննա արքայադուստրը, ծնաւ 1950-ի Օգոստոսին<ref>{{Cite book|url=https://doi.org/10.1093/ref:odnb/75692|title=Curry, Dennis (1912–2001), businessman and geologist|last=Baker|first=Anne Pimlott|date=2005-01-06|publisher=Oxford University Press|series=Oxford Dictionary of National Biography}}</ref>։ Ամուսնութենէն ետք զոյգը վարձեց Վինտլշամ Մուրը՝ Վինտզորի ամրոցին մօտ, մինչեւ 1949-ի Յուլիսը, երբ անոնք տեղափոխուեցան Լոնտոնի Քլարենս Հաուս։ 1949-էն 1951-ի միջեւ Ֆիլիփը քանի մը անգամ գործուղուեցաւ Մալթայի բրիտանական գաղութը՝ որպէս ծառայող ծովային սպայ։ Ան եւ Էլիզապէթը ընդհատումներով քանի մը ամիս ապրեցան Մալթայի Կուարտամանժա գիւղակին մէջ՝ Վիլլա Կուարտամանժա, որ Ֆիլիփի քեռիին՝ Լորտ Մաունթպաթընի վարձած տունն էր։ Անոնց երկու զաւակները մնացին Բրիտանիա<ref>{{Citation|title=Notes|url=https://doi.org/10.1163/ej.9789028609303.165-246.9|publisher=Martinus Nijhoff Publishers|accessdate=2026-04-20|isbn=978-90-286-0930-3|pages=226–238}}</ref>։ == Մեծն Բրիտանիոյ Թագուհի == === 1950-ական թուականներ === [[Պատկեր:Elizabeth II & Philip after Coronation.JPG|մինի|Էլիզապէթ Բ.-ը եւ Ֆիլիփը թագադրումէն յետոյ|alt=|ձախից|271x271փքս]] Այն բրիտանական միապետութեան առաջին թագադրումն էր, որ ցուցադրուեր է հեռուստատեսութեամբ եւ այդ երեւոյթը նպաստեր է հեռուստատեսութեան բարձրացմանը<ref name="multiple2">[http://kp.ua/daily/010612/340184/ «Неизвестная королева»: Завтрак Елизаветы II с Гагариным и почему Ельцин хотел её раздеть] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120822130704/http://kp.ua/daily/010612/340184 |date=2012-08-22 }} Комсомольская правда в Украине, (01 июня 2012)</ref>։ [[Պատկեր:Elizabeth, Philip, Charles and Anne.jpg|200px|մինի|ձախից|Էլիզապէթ Բ.-ը, արքայազն Ֆիլիփը, արքայազն Չարլզը եւ արքայադուստր Աննան, 1957 թուական]] Ան առաջին միապետն էր, որ [[1957]] թուականի [[25 Դեկտեմբեր]]-ին հեռուստացոյցով շնորհաւորեց իր հպատակները [[Սուրբ ծնունդ|Ծննդեան տօներու]] առթիւ<ref>Полякова А. А. Роль монархии во внутренней и внешней политике Великобритании в конце XX — начале XXI века. Диссертация на соискание ученой степени кандидата исторических наук. — М., 2015. — С. 87. Режим доступа: http://mgimo.ru/science/diss/rol-monarkhii.php</ref>։ [[File:Queen Elizabeth II wearing crown, blue sash and pink gown, standing behind chair in Buckingham Palace.jpg|thumb|200px|Էլիզապէթ Բ.-ըն 1959 թուականին]] === 1970-ական թուականներ === [[1974]] թուականի խորհրդարանական ընտրութիւններու ժամանակ քաղաքական ճգնաժամը հասունացած էր, որու հետեւանքով կուսակցութիւններէն ոչ մէկը չի ստանար ձայներու մեծամասնութիւնը։ Հակառակ ձայներու առաւելագոյն բաժինը ստացեր էր Պահպանողական կուսակցութիւնը, վարչապետ նշանակուեցաւ Լեյպորիստական կուսակցութեան առաջնորդ [[Հարոլտ Վիլսոն]]ը<ref>{{cite web|url=http://www.hrono.ru/land/landa/197_gb.php|title=Великобритания в 70-е годы XX века|publisher=Хроно.Ру|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200601224701/http://hrono.ru/land/landa/197_gb.php|archivedate=2020-06-01|accessdate=2020-06-22|dead-url=yes}}</ref>։ Յաջորդ տարի Աւստրալիոյ մէջ քաղաքական ճգնաժամի հետեւանքով Էլիզապէթ Բ.-ը հրաժարեցաւ բեկանել ժեներալ-նահանգապետ [[Ջոն Քեր]]իի հրամանը վարչապետ [[Գաֆ Ուիթլեմ]]ի հրաժարականի վերաբերեալ։ [[1976]] թվականին [[Մոնրէալ]]ի մէջ (որպէս Քանատայի թագուհի) Էլիզապէթ Բ.-ը հանդիսաւորութեամբ բացաւ [[Ամառնային ողլիմպիական խաղեր 1976|XXI ամառնային ողիմպիական խաղերը]]։ [[1977]] թուականին մեծ շուքով նշուեցաւ Էլիզապէթ Բ.-ի գահակալման 25-ամեակը, իր պատուին բազմաթիւ հանդիսաւոր արարողութիւններ տեղի ունեցան ողջ [[Միացեալ Թագաւորութեան]] մէջ<ref>[http://www.royal.gov.uk/HMTheQueen/TheQueenandspecialanniversaries/TheQueensSilverJubilee1977.aspx Her Majesty The Queen: The Queen’s Silver Jubilee, 1977]{{ref-en}}</ref>։ [[Պատկեր:Reagans with Queen Elizabeth II and Prince Philip.jpg|200px|մինի|ձախից|Թագաւորական ընտանիքը եւ Ռեյկընները, 1983 թուական, 23 Փետրուար]] [[Պատկեր:President Ronald Reagan Riding Horses with Queen Elizabeth Ii During Visit to Windsor Castle - DPLA - 934bb1fd137bd8789fa9648e928f9ded.jpg|220px|մինի|Թագուհին [[Ռոնալտ Ռեյկըն]]ի հետ զբօսանքի ժամանակ, 1983 թուական, 8 Յունիս]] 1970-1980-ական թուականներուն թագաւորական ընտանիքը ենթարկուեցաւ շարք մը յարձակումներու։ Մասնաւորապէս [[1979]] թուականին «[[Իրլանտայի հանրապետական բանակ]]»-ի ահաբեկիչներու կողմէ սպանուեցաւ արքայազն Ֆիլիփի քեռի՝ ազդեցիկ պետական գործիչ լորտ [[Լուի Մաունթպաթեն]]ը<ref name="Time Magazine">{{Cite news | title = BRITAIN: A Nation Mourns Its Loss | author = | url = http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,920606,00.html | publisher = [[Time (magazine)|TIME]] | date = 10 September 1979 | access-date = 22 June 2020 | archive-date = 3 October 2008 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081003053535/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,920606,00.html | dead-url = yes }}</ref>։ Իսկ [[1981]] թուականին, թագուհիի «պաշտօնական ծննդեան օրուայ» կապակցութեամբ կազմակերպուած զինուորական շքերթի ժամանակ, անյաջող մահափորձ կատարուեր է Էլիզապէթ Բ.-ի նկատմամբ։ === 2000-ական թուականներ === [[2000]] թուականի Ապրիլ 17-ին Էլիզապէթ Բ. [[Վինձոր ամրոց|Վինձոր]] մէջ ընդունեց [[Ռուսաստանի նախագահ]] [[Վլատիմիր Փութին]]ին: Հանդիպումը տեւեց 30 վայրկեան: [[Պատկեր:Queen Elizabeth II.JPG|200px|մինի|ձախից|Էլիզապէթ Բ.-ը, 2005 թուական]] [[2000]] թուականի Դեկտեմբերին թագուհին [[Պաքինհըմ պալատ|Պաքինհըմեան պալատի]]մէջ ընդունեց [[ԱՄՆ նախագահ]] [[Պիլ Քլինթըն]]ին, իր կնոջը՝ [[Հիլարի Քլինթըն|Հիլարիին]] եւ իրենց դուստր Չելսիին: [[Պատկեր:Golden Jubilee Palace 45.JPG|մինի|Բրիտանացիները թագաւորական պալատին մէջ թագուհու ոսկէ յոբելեանի տօնակատարութեան ժամանակ, 2002 թուական]] [[2002]] թուականին լրացաւ թագուհու գահակալման 50-ամեակը, որը նշուեցաւ մեծ շուքով։ Նոյն տարին մահացան թագուհու քոյրը՝ [[արքայադուստր Մարկարեթ]]ը<ref>[http://www.kommersant.ru/doc/311138 Принцесса Маргарет сгорела в огне страстей, Коммерсантъ, (16 февраля 2002)]</ref> եւ թագուհու մայրը՝ [[Էլիզապէթ Պոուզ-Լայոն]]ը<ref>[http://news.bbc.co.uk/hi/russian/news/newsid_1533000/1533667.stm Королева-мать: богатая биография] Русская служба Би-би-си, (31 марта 2002)</ref>։ Նոյն թուականին թագուհին առաջին անգամ այցելեց բրիտանական [[մզկիթ]]` [[իսլամ]]ական կեդրոն Սքունթորպի մէջ ([[Լինքոլնշիր]]): Բացի այդ, Էլիզապէթ Երկրորդը դարձաւ թագաւորական ընտանիքի առաջին անդամը, որ ստացաւ ոսկէ սկաւառակ. «Պալատական ​​երեկոյթ» համերգի ձայնագրութիւնը, որ տեղի ունեցաւ իր գահակալման 50-ամեակի կապակցութեամբ, վաճառուեցաւ 100 000 օրինակով: [[2003]] թուականի Յունիս 25-ին, Էլիզապէթ Երկրորդը [[Պաքինհըմեան պալատ]]ի մէջ հանդիսաւոր ընդունելութիւն կազմակերպեց՝ ի պատիւ [[Ռուսաստանի նախագահ]] [[Վլատիմիր Փութին]]ի եւ իր կնոջ՝ [[Լիուտմիլա Փութինա|Լիուտմիլայի]]: Կողմերը նուէրներ փոխանակեցին: Թագուհին Փութինին նուիրեց «The Crown Jewels» յատուկ թողարկումով ալպոմը, իսկ կնոջը` փորագրուած շիշով օծանելիք: Ի պատասխան՝ թագուհուն նուիրեցին [[Ռուսներ|ռուս]] ժամանակակից նկարիչի նկար, իսկ [[արքայազն Ֆիլիփ]]ին՝ ծովային ռազմական արարողակարգային դաշիւն: Վլատիմիր Փութինը հանդիպմանը ներկայացաւ 12 վայրկեան ուշացումով, իսկ անոր հրաժեշտի ժամանակ թագուհին ուշացաւ ուղիղ 12 վայրկեան: [[Պատկեր:Queen Elizabeth II.jpg|200px|մինի|ձախից|Էլիզապէթ Բ.-ը, 2007 թուական]] [[2007]] թուականի մայիսին Էլիզապէթ Երկրորդը եւ [[արքայազն Ֆիլիպ]]ը այցելեցին [[Միացեալ Նահանգներ]]՝ նշելու [[Վիրճինիա]]յի Ճեյմըսթաունի հիմնադրման 400-ամեակը (Միացեալ Նահանգներու տարածքին բրիտանացիներու առաջին բնակավայրը): Այս այցի ընթացքին արքայական զոյգը հանդիպեցաւ ԱՄՆ նախագահ Ճորճ Պուշ Կրտսերին հետ<ref>[[РИА Новости]]: [http://www.rian.ru/world/20070504/64922878.html ''«Елизавета II посетила музей первого поселения англичан в Новом Свете»''], 04.05.2007.</ref>: [[2007]] թուականնի նոյեմբերի 20-ին Էլիզապէթ Երկրորդը դարձաւ բրիտանական առաջին միապետը, որ տօնեց ադամանդէ հարսանիքը (60 տարի), եւ նոյն թուականի Դեկտեմբեր 20-ին, թագուհին դարձաւ պատմութեան մէջ ամենամեծ բրիտանական միապետը, շրջանցելով մեծ մօրը՝ [[Վիքթորիա թագուհի|Վիքթորիա թագուհուն]] (1819-1901): [[2008]] թուականին, առաջին անգամ պատմութեան մէջ, [[անգլիկան եկեղեցի]]ն, որու գլուխը կը հանդիսանայ Էլիզապէթ Բ.-ը, «[[Աւագ հինգշաբթի]]» օրուայ պատարագը, որուն սովորաբար կը մասնակցի իշխող միապետը, անցուց [[Անգլիա]]յէն կամ [[Ուելս]]էն դուրս՝ [[Հիւսիսային Իրլանտա]]յի [[Արմա (քաղաք)|Արմա]] քաղաքին մէջ։ [[Պատկեր:Barack & Michelle Obama meet Queen Elizabeth II at Buckingham Palace 4-1-09 2.JPG|200px|մինի|Թագուհին եւ Օպամաներու ընտանիքը, 2009 թուական, Ապրիլ 1]] === Զինանշան === <gallery mode="packed"> Պատկեր:Coat of Arms of Elizabeth, Heiress Presumptive (1944-1947).svg|<small>Արքայադուստր Էլիզապէթի զինանշանը (1944—1947)</small> Պատկեր:Coat of Arms of Elizabeth, Duchess of Edinburgh (1947-1952).svg|<small>Արքայադուստր Էլիզապէթի՝ Էտինպուրկի հերցոգուհու զինանշանը (1947—1952)</small> Պատկեր:Royal Coat of Arms of the United Kingdom.svg|<small>Մեծ Բրիտանիայի թագաւորական զինանշանը (Բացի Սկովտիականէն)</small> Պատկեր:Coat of arms of the United Kingdom in Scotland.svg|<small>Սկովտիայի թագաւորական զինանշանը</small> Պատկեր:Royal Coat of Arms of Canada.svg|<small>[[Քանատա]]յի թագաւորական զինանշանը</small> </gallery> ==== Ճարտարապետութեան մէջ ==== *[[Սինկափուր]]ի Էսփլանտա զբօսայգիի մէջ ի պատիւ թագուհու կայ անուանակոչուած ծառուղի<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=gHC62B3DUlU Queen Elizabeth Walk in Singapore]{{ref-en}}</ref>։ * 2012 թուականի Սեպտեմբերէն հանրայայտ [[Պիկ Պեն]]ը պաշտօնապէս վերանուանուեր է «Էլիզապէթի աշտարակ»<ref>[https://armlur.am/32632/ Պիկ Պենը անուանափոխուեր է Ելիզավեթայի աշտարակ]</ref>։ * Իր անունով անուանակոչուեր է նաեւ 1991 թուականին [[Տարթֆորտ]]ի մէջ կառուցուած կամուրջը<ref>[http://en.structurae.de/structures/data/index.cfm?ID=s0000486 Queen Elizabeth II Bridge] Stucturae{{ref-en}}</ref>։ * 2013 թուականի Օգոստոս 1-ին [[Լոնտոն]]ի մէջ բացուեցաւ Էլիզապէթ Բ.-ի ողլիմպական զբօսայգին<ref>[http://www.travel.ru/news/2013/08/01/220571.html В Лондоне открылся парк Елизаветы II] ТравелРу, (1 августа 2013)</ref>։ <center><gallery perrow="3" widths="180" heights="180" caption="Յուշարձաններ"> Պատկեր:Statue Elizabeth II 2.jpg|<small>Էլիզապէթ Բ.-ի արձանը [[Օթթաուա]]յի մէջ, [[Քանատա]]</small> Պատկեր:Queen Elizabeth II and Burmese Statue.JPG|<small>Արձան Ռեկինայի մէջ 2005 թուական</small> Պատկեր:Queen Elizabeth II statue - geograph.org.uk - 2671664.jpg|<small>Արձան մեծ Վիտզորեան այգիին մէջ</small> </gallery></center> === Մետաղադրամներ եւ դրոշմահաւաքութիւն === <center><gallery perrow="3" widths="180" heights="180" caption="Մետաղադրամներ եւ նամականիշներ"> Պատկեր:TimbrePosteCanada5centsElizabethIIKarsh1953.jpg|<small>Քանատական նամականիշ, 1953 թուական</small> Պատկեր:Australianstamp 1608.jpg|<small>Աւստրալիական նամականիշ, ի պատիւ թագադրման</small> Պատկեր:NorthernIrelandStamp6d-issued-pilton.jpg|<small>Հիւսիսային իրլանտական նամականիշ, 1958 թուական</small> Պատկեր:1953 half crown obverse.jpg|<small>մետղադրամ, 1953 թուական</small> Պատկեր:1961HalfCrownHead.JPG|<small>մետաղադրամ, 1961 թուական</small> </gallery></center> == Նախասիրութիւն եւ անձնական կեանք== [[Պատկեր:Map of countries and territories visited by Elizabeth II.svg|կեդրոն|frameless|794x794փքս]] Թագուհու հետաքրքրութիւններու ծիրէն ներս [[շնաբուծութիւն]]ը, այդ թուով` [[Քորկ]], [[սփանիել]], [[Լապրատոր ռեթրիվեր|լապրատոր]], [[լուսանկարչութիւն]]ը, [[ձիամարզ|ձիավարութիւնը]], ինչպէս նաեւ ճանապարհորդութիւնը<ref name=autogenerated20130604-1>[http://ria.ru/spravka/20120616/673108326.html#13700235807094&message=resize&relto=login&action=removeClass&value=registration Королева Великобритании Елизавета II. Биография] РИА Новости, (16 июня 2012)</ref><ref>[http://www.sankt-petersburgpost.ru/stuff/sjuzhety/khobbi_i_uvlechenija_glav_gosudarstv/11-1-0-495 Хобби и увлечения глав государств] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130725112659/http://www.sankt-petersburgpost.ru/stuff/sjuzhety/khobbi_i_uvlechenija_glav_gosudarstv/11-1-0-495 |date=2013-07-25 }} Петербургский почтовой, (03 марта 2011)</ref>։ Էլիզապէթը, պահպանելով թագուհու հեղինակութիւնը, աշխոյժ կը ճանապարհորդէ իր տիրոյթները<ref>{{Cite web |url=http://www.purepeople.ru/article/elizaveta-ii-yubilej-pravleniya-britanskoj-korolevy_a11799/1 |title=Елизавета II: юбилей правления британской королевы! |accessdate=2020-06-22 |archive-date=2014-03-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140309084609/http://www.purepeople.ru/article/elizaveta-ii-yubilej-pravleniya-britanskoj-korolevy_a11799/1 |dead-url=yes |archivedate=2014-03-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140309084609/http://www.purepeople.ru/article/elizaveta-ii-yubilej-pravleniya-britanskoj-korolevy_a11799/1 |deadurl=yes }}</ref>, ինչպես նաեւ կ'այցելէ այլ երկրներում։ Թագուհին իր հաշուին ունի աւելի քան 325 արտասահմանեան այց<ref>[http://www.1tv.ru/documentary/print/fi=7561 Королева] Первый Канал</ref>։ 2009 թուականէն սկսաւ զբաղուիլ այգեգործութեամբ<ref>[http://www.bbc.co.uk/russian/uk/2009/06/090615_queen_goes_green.shtml Королева будет выращивать овощи у Букингемского дворца] Русская служба Би-би-си, (15 июня 2009)</ref>։ Ի լրումն [[անգլերէն]]ի՝ թագուհին ազատօրէ կը տիրապետէ [[ֆրանսերէն]]ին: == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} dl8wv67jqux6qnknzdr2tohefaj7aos 0 23106 253031 216703 2026-07-30T21:11:34Z Mrmw 2155 ([[c:GR|GR]]) [[File:Autograph-VolodymyrZelensky.png]] → [[File:Autograph-VolodymyrZelensky.svg]] 253031 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Անձ|անուն ազգանուն=Վոլոտիմիր Զելեսքի|բնագիր անուանում=Володимир Зеленський|պատկեր=President Volodymyr Zelenskyy took part in the festivities marking the 9th anniversary of the National Guard of Ukraine. (52772867064) (cropped).jpg|ծնած է=25 Յունուար 1978|ծննդավայր=Քրիւի Ռիի, Ուքրանիոյ Ինքնավար Մարզ, Սովետական Միութիւն (այժմ՝ Ուքրանիա)|քաղաքացիութիւն=Սովետ (1978-1991) Ուքրանացի (1991-)|ազգութիւն=ուքրանացի, հրեայ|լեզու=Ուքրաներէն, ռուսերէն|կրօնք=Հրեայ|ալմա մատեր=Քիեւի Ազգային Տնտեսագիտական Համալսարան|մասնագիտութիւն=Իրաւաբանութիւն|գործունէութիւն=Կատակերգակ, քաղաքագէտ|կուսակցութիւն=Ժողովուրդի Ծառան|ամուսին=Օլենա Քիաշքօ|ծնողներ=Օլեքսանտր Զելենսքի Ռիմմա Զելենսքա|երեխաներ=2|կայքէջ=https://www.president.gov.ua|ստորագրութիւն=Autograph-VolodymyrZelensky.svg}} '''Վոլոտիմիր Օլեքսանտրովիչ Զելենսքի''' (ուքրաներէն՝ Володимир Олександрович Зеленський, լատինատառ՝ ''Volodymyr Oleksandrovych Zelenskyy,'' ծն.՝ 25 Յունուար 1978-ին) ծագումով հրեայ, ուքրանացի քաղաքագէտ ու նախկին կատակերգակ, Եղած է Ուքրանիոյ Հանրապետութեան կառավարութեան անդամ եւ «Ինտեր» հեռատեսիլի կայանի գլխաւոր հաստատող(2010-2012)։ Ուքրանիայի նախագահական ընտրություններու երկու փուլերի յաղթող (Ազգային էքզիթ-փոլի տուեալներու համաձայն՝ երկրորդ փուլին ստացած է քուէներու 73 %-ը):2019-էն ի վեր, ան կը վարէ [[Ուքրանիա|Ուքրանիոյ]] նախագահի պաշտօնը:<ref name=":1">{{Cite web|url=https://thejewishnews.com/2022/02/28/volodymyr-zelensky-was-a-jewish-comedian-now-the-worlds-eyes-are-on-him/|title=Volodymyr Zelensky Was a Jewish Comedian. Now the World’s Eyes Are on Him — Detroit Jewish News|last=Agency|first=Jewish Telegraphic|website=https://thejewishnews.com/|language=en-US|accessdate=2022-07-28}}</ref> === նախագահ === Իբրեւ նախագահ, ան առաջին դէմքն է կառավարութեան մէջ եւ երկրի ուքրանախօս ու ռուսախօս ժողովուրդներու միասնականութեան ռահվիրան:<ref name=":0">{{Cite web|url=https://ecfr.eu/publication/zelensky_unchained_what_ukraines_new_political_order_means_for_its_future/|title=Zelensky unchained: What Ukraine’s new political order means for its future – European Council on Foreign Relations|last=Wilson|first=Joanna Hosa, Andrew|date=2019-09-25|website=ECFR|language=en-GB|accessdate=2022-07-29}}</ref>Զելենսքի իբրեւ հաղորդակցութեան միջոց կ'օգտագործէ ընկերային ցանցերը՝ յատկապէս [[Ինսթակրամ|Ինսթակրամը]]:<ref name=":0" /> Իր նախագահի պաշտօնին անցնելէն կարճ ժամանակ ետք, քաղաքական պոռթկումէ յառաջացած օրէնսդրական ընտրութիւններուն իր կուսակցութիւնը յաղթանակ կ'արձանագրէ: Իր օրերուն, խորհրդարանի անդամներուն անձեռնմխելիութիւնը կը վերցուի<ref>{{Cite web|url=https://www.rferl.org/a/ukraine-lifts-prosecutorial-immunity-for-members-of-parliament/30333220.html|title=Ukraine Lifts Prosecutorial Immunity For Members Of Parliament|website=RadioFreeEurope/RadioLiberty|language=en|accessdate=2022-07-29}}</ref>, կը վերահսկուի [[Պսակաձեւ Ժահր|Պսակաձեւ Ժահրի]] դէմ պայքարն ու անոր յաջորդող տնտեսական անկումը, ինչպէս նաեւ փտտածութեան դէմ պայքարը յառաջխաղացք կ'արձանագրէ:<ref>{{Cite web|url=https://eurasianet.org/ukraines-anti-corruption-effort-struggles-but-soldiers-on|title=Ukraine’s anti-corruption effort struggles, but soldiers on {{!}} Eurasianet|website=eurasianet.org|language=en|accessdate=2022-07-29}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ecfr.eu/publication/faltering-fightback-zelenskys-piecemeal-campaign-against-ukraines-oligarchs/|title=Faltering fightback: Zelensky’s piecemeal campaign against Ukraine’s oligarchs – European Council on Foreign Relations|last=Wilson|first=Andrew|date=2021-07-06|website=ECFR|language=en-GB|accessdate=2022-07-29}}</ref> Նախագահական ընտրապայքարին ժամանակ, Զելենսքի կը խոստանայ վերջ դնել [[Ուքրանիա|Ուքրանիոյ]] եւ [[Ռուսիա|Ռուսիոյ]] միջեւ տեղի ունեցող հակամարտութիւններուն ու կը փորձէ համաձայնութիւն գոյացնել Ռուսիոյ նախագահ [[Վլատիմիր Փութին|Վլատիմիր Փութինի]] հետ:<ref>{{Cite web|url=https://www.chathamhouse.org/2021/11/ukraine-still-backs-zelenskyy-despite-slow-progress|title=Ukraine still backs Zelenskyy despite slow progress|date=2021-11-16|website=Chatham House – International Affairs Think Tank|language=en|accessdate=2022-07-29}}</ref> Սակայն կը պատահի հակառակը՝ 2021-ին, Ռուսիոյ հետ լարուածութիւնը հետզհետէ կը սաստկանայ, ինչ որ կը մղէ 2022-ի [[Ռուսաստանի ներխուժում Ուքրանիա (2022)|Ռուսիոյ Ուքրանիա ներխուժման]]: Ռուսիոյ պատերազմի պատրաստութեան ժամանակ, Զելենսքի կ'աշխատի ուքրանացի ժողովուրդը հանդարտեցել եւ միջազգային ատեանին վստահեցնել, թէ Ուքրանիա վրէժ պիտի չլուծէ:<ref>{{Cite web|url=https://cfr.org/global-conflict-tracker/conflict/conflict-ukraine|title=Conflict in Ukraine|website=Global Conflict Tracker|language=en|accessdate=2022-07-29}}</ref> Նախքան պատերազմի սկիզբը, ան կ'արհամարհէ մօտալուտ պատերազմի մը առկայութիւնը, սակայն միեւնոյն ժամանակ կոչ կ'ուղղէ երկրի ապահովութեան երաշխիքներուն եւ [[ՕԹԱՆ|ՕԹԱՆ-ի]], որպէսզի պատրաստ ըլլան ռուսական սպառնալիքին դէմ:<ref>{{Cite web|url=https://www.france24.com/en/europe/20220218-military-tactics-zelensky-plays-both-sides-in-ukrainian-crisis|title=Military tactics: Zelensky plays both sides in Ukrainian crisis|date=2022-02-18|website=France 24|language=en|accessdate=2022-07-29}}</ref>Ներխուժումը սկսելէն ետք, ան կը հաստատէ զինուորական օրէնք ու կը կատարէ զինուորահաւաք: Պատերազմի ժամանակ իր ցուցաբերած ղեկավարութեան համար, ան կը ստանայ համաշխարհային գովաբանութիւն եւ կը հանդիսանայ Ուքրանիոյ դիմադրութեան տիպարը:<ref>{{Cite web|url=http://theconversation.com/ukraine-war-what-are-russias-strategic-aims-and-how-effectively-are-they-achieving-them-178243|title=Ukraine war: what are Russia's strategic aims and how effectively are they achieving them?|last=Ledwidge|first=Frank|website=The Conversation|language=en|accessdate=2022-07-29}}</ref><ref>https://www.ft.com/content/3e637a26-b608-4f45-9501-bd64753480c9, "The courage of Ukraine’s unlikely wartime leader" (անգլերէն): արտագրուած է՝ 2022-07-29</ref> == Վաղ կեանք == Վոլոտիմիր Օլեքսանտրովիչ Զելեսնքի ծնած է 25 Յունուար 1978-ին, Քրիւի Ռիհ, Ուքրանիա՝ ծագումով հրեայ ծնողներէ:<ref>http://podvignaroda.ru/filter/filterimage?path=VS/245/033-0690155-1047%2b011-1046/00000509.jpg</ref> <ref name=":2">{{Cite web|url=https://file.liga.net/persons/vladimir-zelenskii|title=Владимир Зеленский: фото, биография, досье|date=2019-01-02|website=web.archive.org|accessdate=2022-08-31|archive-date=2019-01-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20190102050545/https://file.liga.net/persons/vladimir-zelenskii|dead-url=}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.timesofisrael.com/jewish-comic-who-plays-ukraine-president-on-tv-leads-ukraines-presidential-race/|title=Jewish comic who plays Ukraine president on TV leads Ukraine’s presidential race|last=Liphshiz|first=Cnaan|website=www.timesofisrael.com|language=en-US|accessdate=2022-08-31}}</ref><ref>https://www.nytimes.com/2019/04/24/world/europe/volodomyr-zelensky-ukraine-jewish-president.html, Higgins, Andrew (24 April 2019) (անգլերէն): արտագրուած է՝ 2022-08-31</ref>Հայրը՝ Օլեքսանտր Զելենսքի համալսարանի դասախօս եւ համակարգչային ծրագրող է, իսկ մայրը՝ Ռիմմա Զելենսքա, երկրաչափ:<ref>{{Cite web|url=https://tsn.ua/video/video-novini/volodimir-zelenskiy-rozkazav-pro-stosunki-z-batkami.html|title=Володимир Зеленський розказав про стосунки з батьками|date=2017-09-28|website=ТСН.ua|language=uk|accessdate=2022-08-31}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.kneu.dp.ua/zelenskij-oleksandr-semenovich/|title=Зеленський Олександр Семенович {{!}} Криворізький економічний інститут|date=2019-01-07|website=web.archive.org|accessdate=2022-08-31|archive-date=2019-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20190107072148/http://www.kneu.dp.ua/zelenskij-oleksandr-semenovich/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://gordonua.com/publications/zelenskiy-esli-menya-vyberut-prezidentom-snachala-budut-oblivat-gryazyu-zatem-uvazhat-a-potom-plakat-kogda-uydu-609294.html|title=Зеленский: Если меня выберут президентом, сначала будут обливать грязью, затем – уважать, а потом – плакать, когда уйду|website=gordonua.com|accessdate=2022-08-31}}</ref> Իր մեծ հայրը՝ Սեմիոն Իւանովիչ Զելենսքի [[Համաշխարհային Երկրորդ Պատերազմ|Համաշխարհային Երկրորդ Պատերազմին]] ծառայած է Կարմիր բանակէն ներս:<ref name=":1" /><ref>{{Cite web|url=https://znaj.ua/ru/politics/231827-vidbiv-4-ataki-i-znishchiv-voroga-chim-proslavivsya-didus-zelenskogo-u-drugiy-svitoviy-viyni|title=Отбил 4 атаки и уничтожил врага: чем прославился дедушка Зеленского во Второй мировой войне|date=2019-05-09|website=znaj.ua|language=ru|accessdate=2022-08-31}}</ref> Սեմիոնի հայրն ու երեք եղբայրները սպաննուած են [[Հոլոքոսթ|Հոլոքոսթի]] ժամանակ:<ref>{{Cite web|url=https://www.kyivpost.com/ukraine-politics/zelenskiy-contribution-of-ukrainians-in-victory-over-nazism-huge.html|title=Zelenskiy: contribution of Ukrainians in victory over Nazism huge - May. 09, 2019|last=Mukhina|first=Helen|date=2019-05-09|website=Kyiv Post|accessdate=2022-08-31}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.timesofisrael.com/18-things-to-know-about-jewish-defender-of-ukrainian-democracy-volodymyr-zelensky/|title=18 things to know about Jewish defender of Ukrainian democracy Volodymyr Zelensky|last=Cramer|first=Philissa|website=www.timesofisrael.com|language=en-US|accessdate=2022-08-31}}</ref><ref>https://www.president.gov.ua/en/news/volodimir-zelenskij-rozpoviv-istoriyu-svoyeyi-rodini-pid-cha-59437 (անգլերէն): արտագրուած է՝ 2022-08-31</ref><ref>https://www.washingtonpost.com/history/2022/02/25/zelensky-family-jewish-holocaust/, "Putin says he’ll ‘denazify’ Ukraine. Its Jewish president lost family in the Holocaust." (անգլերէն): արտագրուած է՝ 2022-08-31</ref> Նախքան նախակրթարան յաճախելը, Զելենքսի ապրած է [[Մոնկոլիա|Մոնկոլիոյ]] Էրտենեթ քաղաքը, ուր իր հայրը կ'աշխատէր:<ref name=":2" /> Անոր մայրենի լեզուն ռուսերէնն է:<ref>{{Cite web|url=https://www.cnbc.com/2022/02/27/3-years-ago-zelenskyy-was-a-tv-comedian-now-hes-standing-up-to-putins-army.html|title=3 years ago Zelenskyy was a TV comedian. Now he’s standing up to Putin’s army.|last=Talmazan|first=Yuliya|website=CNBC|language=en|accessdate=2022-10-16}}</ref><ref name=":1" /> Ան ուսանած է իրաւաբանութիւն, սակայն չէ աշխատած այդ մարզին մէջ:<ref name=":2" /> == Ծանօթագրութիւն == <references responsive="" /> h0jx9pvzlrwace59159v5wqtgr520w0 0 32274 253025 253016 2026-07-30T15:02:15Z HoMen 269 253025 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Ծովային կրիաներ | image file = Turtle golfina escobilla Oaxaca Mexico Claudio Giovenzana 2010.jpg | image descr = | image2 file = Turtle golfina escobilla Oaxaca Mexico Claudio Giovenzana 2010.jpg | image2_caption = | regnum = Ծովային կրիաներ | phylum = | classis = | infraclassis = | ordo = | subordo = | familia = | latin = Lepidochelys | author = | wikispecies = | commons = | itis = | ncbi = | range map = | range legend = }} '''Lepidochelys'''. ծովային կրիաներու ցեղ մըն, որ կը պարփակէ երկու տեսակ՝ [[Քեմփի ծովային կրիայ|Քեմփի ծովային կրիան]] եւ [[Ձիթագոյն ծովային կրիայ|ձիթագոյն ծովային կրիան]]։ == Տեղեկութիւններ == Lepidochelys կրիաները ծովային կրիաներու տեսակէն ամենէն փոքրերն են։ Կ՛աճին մինչեւ 51-71 cm երկարութիւն եւ 36-50 քիլօ։ Անոնք խեչափառով, ձուկով, գլխոտանիով եւ ծովախեցիով կը սնանին։ Այս ցեղի կրիաներուն կը հանդիպինք [[Հնդկական Ովկիանոս|Հնդկական]], [[Խաղաղական Ովկիանոս|Խաղաղական]] եւ [[Ատլանտեան Ովկիանոս|Ատլանտեան]] [[Ովկիանոս|ովկիանոսներուն]] մէջ։ Անոնք կը սուզուին 150 մեթրէն աւելի խորութեան։ Ծովային կրիաներու տեսակներէն միակն են որ կը նախընտրեն ցերեկը ածել։ == Տեսակներու ցանկ == Ըստ TFTSG ([[Կրիաներու եւ քաղցրահամ ջուրերու կրիաներու մասնագետներու խումբ|Կրիաներու եւ քաղցրահամ ջուրերու կրիաներու մասնագետներու խումբին]])՝ * ''Lepidochelys kempii'' [[Քեմփի ծովային կրիայ]] Կարման, 1880 * ''Lepidochelys olivacea'' [[Ձիթագոյն ծովային կրիայ]] ''(Eschscholtz,'' 1829'')'' == Պահպանում == [[Քեմփի ծովային կրիայ|Քեմփի ծովային կրիան]] IUCN-ի ([[Բնութեան պահպանութեան միջազգային միութիւն|բնութեան պահպանութեան միջազգային միութեան]]) կողմէն դասուած է որպէս ծայրայեղ վտանգուած տեսակ, իսկ [[Ձիթագոյն ծովային կրիայ|Ձիթագոյն ծովային կրիան]]՝ որպէս վտանգուած տեսակ։ <ref>[https://www.seaturtle.org/mtn/archives/mtn58/mtn58p10b.shtml Ծովային կրիայ, Հարոլտ Ա․ Տանտի{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://reptile-database.reptarium.cz/advanced_search?genus=Lepidochelys&submit=Search Reptile Database - Lepidochelys, 19 Յունուար 2014{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=173838#null ITIS Տեղեկութիւններու ամբողջացուած համակարգ{{ref-en}}]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Ծովային կրիաներ]] [[Ստորոգութիւն:Կրիաներ]] 0dzrfdq6hwazm5m2geqp4spxpulree9 253026 253025 2026-07-30T15:03:17Z HoMen 269 253026 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Ծովային կրիաներ | image file = Turtle golfina escobilla Oaxaca Mexico Claudio Giovenzana 2010.jpg | image descr = | image2 file = Turtle golfina escobilla Oaxaca Mexico Claudio Giovenzana 2010.jpg | image2_caption = | regnum = Ծովային կրիաներ | phylum = | classis = | infraclassis = | ordo = | subordo = | familia = | latin = Lepidochelys | author = | wikispecies = | commons = | itis = | ncbi = | range map = | range legend = }} '''Lepidochelys'''. ծովային կրիաներու ցեղ մըն, որ կը պարփակէ երկու տեսակ՝ [[Քեմփի ծովային կրիայ|Քեմփի ծովային կրիան]] եւ [[Ձիթագոյն ծովային կրիայ|ձիթագոյն ծովային կրիան]]։ == Տեղեկութիւններ == Lepidochelys կրիաները ծովային կրիաներու տեսակէն ամենէն փոքրերն են։ Կ՛աճին մինչեւ 51-71 cm երկարութիւն եւ 36-50 քիլօ։ Անոնք խեչափառով, ձուկով, գլխոտանիով եւ ծովախեցիով կը սնանին։ Այս ցեղի կրիաներուն կը հանդիպինք [[Հնդկական Ովկիանոս|Հնդկական]], [[Խաղաղական Ովկիանոս|Խաղաղական]] եւ [[Ատլանտեան Ովկիանոս|Ատլանտեան]] [[Ովկիանոս|ովկիանոսներուն]] մէջ։ Անոնք կը սուզուին 150 մեթրէն աւելի խորութեան։ Ծովային կրիաներու տեսակներէն միակն են որ կը նախընտրեն ցերեկը ածել։ == Տեսակներու ցանկ == Ըստ TFTSG ([[Կրիաներու եւ քաղցրահամ ջուրերու կրիաներու մասնագետներու խումբ|Կրիաներու եւ քաղցրահամ ջուրերու կրիաներու մասնագետներու խումբին]])՝ * ''Lepidochelys kempii'' [[Քեմփի ծովային կրիայ]] Կարման, 1880 * ''Lepidochelys olivacea'' [[Ձիթագոյն ծովային կրիայ]] ''(Eschscholtz,'' 1829'')'' == Պահպանում == [[Քեմփի ծովային կրիայ|Քեմփի ծովային կրիան]] IUCN-ի ([[Բնութեան պահպանութեան միջազգային միութիւն|բնութեան պահպանութեան միջազգային միութեան]]) կողմէն դասուած է որպէս ծայրայեղ վտանգուած տեսակ, իսկ [[Ձիթագոյն ծովային կրիայ|Ձիթագոյն ծովային կրիան]]՝ որպէս վտանգուած տեսակ։ <ref>[https://www.seaturtle.org/mtn/archives/mtn58/mtn58p10b.shtml Ծովային կրիայ, Հարոլտ Ա․ Տանտի{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://reptile-database.reptarium.cz/advanced_search?genus=Lepidochelys&submit=Search Reptile Database - Lepidochelys, 19 Յունուար 2014{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=173838#null ITIS Տեղեկութիւններու ամբողջացուած համակարգ{{ref-en}}]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Ծովային կրիաներ]] [[Ստորոգութիւն:Կրիաներ]] [[Ստորոգութիւն:Ծովային կենդանիներ]] odh2kttm8xhe3z3ravs0z62z43cao2s 4 32277 253023 2026-07-30T12:12:58Z Azniv Stepanian 8 Նոր էջ «* Հայ մեծ վարպետ Ռոպերթ Յովհաննիսեան [[Ֆրանսա|Ֆրանսայի]] մէջ տեղի ունեցած «Տոլ օփըն 2026» [[Ճատրակ|ճատրակի]] միջազգային մրցաշարքին տիտղոսակիր դարձաւ: * [[Կիպրոսի Հայերը|Կիպրահայ]] համայնքի պետական ներկայացուցիչ Վարդգէս Մահտեսեան ներկայ գտնուած է [[ՄԱԿ]]-ի Ընդհանուր ք...»: 253023 wikitext text/x-wiki * Հայ մեծ վարպետ Ռոպերթ Յովհաննիսեան [[Ֆրանսա|Ֆրանսայի]] մէջ տեղի ունեցած «Տոլ օփըն 2026» [[Ճատրակ|ճատրակի]] միջազգային մրցաշարքին տիտղոսակիր դարձաւ: * [[Կիպրոսի Հայերը|Կիպրահայ]] համայնքի պետական ներկայացուցիչ Վարդգէս Մահտեսեան ներկայ գտնուած է [[ՄԱԿ]]-ի Ընդհանուր քարտուղար Անթոնիօ Կութերեսի եւ անոր պատուիրակութեան հետ գումարուած հանդիպումին։ * [[Հայաստան|Հայաստանի]] թղթատարութեան ընկերութիւնը՝ «Հայփոստ»ը վերջերս թողարկած է դրոշմաթուղթ մը, որ ձօնուած է անմոռանալի լեզուաբան [[Հրաչեայ Աճառեան|Հրաչեայ Աճառեանի]] ծննդեան 150-ամեայ յոբելեանին։ * 7,1 աստիճան ուժգնութեամբ ուժգին [[Երկրաշարժ|երկրաշարժ]] մը հարուածած է [[Ճափոն|Ճափոնի]] հարաւային Քիուսիու կղզիի Քումամոթօ շրջանը: lacu9m7d9wrifxp2j1gxq2uu1dr6zu1 0 32278 253024 2026-07-30T14:58:59Z HoMen 269 Նոր էջ «{{Taxobox | name = Քեմփի ծովային կրիայ | image file = Padre Island National Seashore - Kemps Ridley Sea Turtle.jpg | image descr = | image2 file = Padre Island National Seashore - Kemps Ridley Sea Turtle.jpg | image2_caption = | regnum = Ծովային կրիաներ | phylum = | classis = | infraclassis = | ordo = | subordo = | familia = | latin = Lepidochelys kempii | author = | wikispecies = | commons = | itis = | ncbi = | range map = | range...»: 253024 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Քեմփի ծովային կրիայ | image file = Padre Island National Seashore - Kemps Ridley Sea Turtle.jpg | image descr = | image2 file = Padre Island National Seashore - Kemps Ridley Sea Turtle.jpg | image2_caption = | regnum = Ծովային կրիաներ | phylum = | classis = | infraclassis = | ordo = | subordo = | familia = | latin = Lepidochelys kempii | author = | wikispecies = | commons = | itis = | ncbi = | range map = | range legend = }} '''Քեմփի ծովային կրիայ''' ([[Անգլերէն|անգլ․]]՝ Kemp's ridley sea turtle, [[Լատիներէն|լատին․]]՝ Lepidochelys kempii), կ՛անուանուի նաեւ '''Ատլանտեան ծովային կրիայ''' (Atlantic ridley sea turtle), '''Քեմփին կրիան''' (Kemp's ridley turtle)․ Cheloniidae ընտանիքին կրիայի տեսակ։ Ծովային կրիայի հազուագիւտ եւ ամենէն վտանգուած տեսակը եւ այդ սեռի երկու կենդանի տեսակներէն մէկն է (միւսը՝ [[Ձիթագոյն ծովային կրիայ|Ձիթագոյն ծովային կրիա]][[Ձիթագոյն ծովային կրիայ|ն]] է)։ == Դասաբաշխութիւն == Ծովային կրիայի այս տեսակը, անունը առած է [[Ռիչարտ Մուր Քեմփ|Ռիչարտ Մուր Քեմփէն]] (1825–1908, [[Քի Ուեսթ՝]] [[Ֆլորիտայի նեղուց|Ֆլորիտայի նեղուցի]] կղզիներէն)։ Ան առաջինը եղաւ որ օրինակ մը ղրկեց [[Սամուէլ Կարման|Սամուէլ Կարմանին]] (Հարվըրտի համալսարան) ուսումնասիրելու համար։ == Նկարագրութիւն == Քեմփի ծովային կրիաները, ծովային կրիաներու տեսակներէն ամենէն փոքրն են․ պատեանի երկարութիւն՝ 58-70 cm եւ ծանրութիւն՝ 36-45 քիլօ։ Այս կրիաները, հասուննալով գոյն կը փոխեն։ Երկու կողմէն ալ մութ ծիրանագոյն են, իսկ հասունցած չափահաս կրիեաները կ՛ունենան դեղնագոյն-կանանչագոյն եւ կամ սպիտակ լանջ եւ մոխրագոյն-կանանչագոյն պատեան։ Անոնց գանկը [[Ձիթագոյն ծովային կրիայ|Ձիթագոյն ծովային կրիային]] գանկին հար ու նման է։ Անոնք ծովային կրիաներէն միակն են որ ցերեկը բոյն կը շինեն։ Այս ցեղի չափահաս կրիաները Մեքսիքայի ծոցին խորունկ ջուրերունմէջ ուտելիք կ՛որոնեն, եւ կը նախընտրեն [[Թեքսաս|Թեքսասի]] (Ա․Մ․Ն․) եւ Մեքսիքոյի [[Թամաուլիփաս|Թամաուլիփասի]] ու [[Վերաքրուզ]] ձագարան ծովափներուն մօտիկ գտնուիլ։ Իսկ էգ կրիաները կը շրջին [[Ֆլորիտա|Ֆլորիտայի]] հարաւային ծովեզերքներէն մինչեւ [[Եուգաթան թերակղզի|Եուգաթանի թերակղզին]] (հարաւ-արեւելեան Մեքսիքօ) Քեմփի ծովային կրիան կը սնանի հաւախխունջով, մեծ ու փոքր խեչափառով, ծովամայրով, ձուկով, ջրիմուռով եւ ծովոզնիով։ [[Պատկեր:Lepidochelys kempii distribution map.jpg|մինի|William L. Farr նկարահանին կողմէն գործը կը նկարագրէ Քեմփի ծովային կրիային ապրած տարածութիւնը]] == Բաշխում == Այս ցեղի կրիաները տարածուած են կեդրոնական եւ հիւսիսային [[Ամերիկա|Ամերիկայի]] արեւելեան ափերէն մինչեւ [[Եւրոպա|Եւրոպայի]] ու կեդրոնական եւ հիւսիսային [[Ափրիկէ|Ափրիկէի]] արեւմտեան ափերուն միջեւ, ինչպէս նաեւ [[Միջերկրական Ծով|Միջերկրական ծովուն]]՝ մինչեւ [[Մալթա]] եւ [[Իտալիա|Իտալիոյ]] արեւմտեան ափերը։ [[Պատկեր:Kemps Ridley Sea Turtle, Texas (5984946972).jpg|ձախից|մինի|Քեմփի ծովային պատանի կրիայ, Թեքսաս]] Չափահաս կրիաները Մեքսիքայի ծոցին խորունկ ջուրերունմէջ ուտելիք կ՛որոնեն, եւ կը նախընտրեն [[Թեքսաս|Թեքսասի]] (Ա․Մ․Ն․) եւ Մեքսիքոյի [[Թամաուլիփաս|Թամաուլիփասի]] ու [[Վերաքրուզ]] ձագարան ծովափներուն մօտիկ գտնուիլ։ Իսկ էգ կրիաները կը շրջին [[Ֆլորիտա|Ֆլորիտայի]] հարաւային ծովեզերքներէն մինչեւ [[Եուգաթան թերակղզի|Եուգաթանի թերակղզին]] (հարաւ-արեւելեան Մեքսիքօ)։ Իսկ պատանի եւ երիտասարդ տարիքի կրիաները, ընդհանրապէս կը գաղթեն Ատլանտեան Ովկիանոս եւ կը գրաւեն հիւսիսային Ամերիկայի՝ հարաւային Ֆլորիտայէն մինչեւ Մասաչուսեցի Գոտ հրուանդանի ափերը եւ յաճախ՝ դէպի հիւսիս։ == Պահպանում == ESA-ի (վտանգուած տեսակներու մասին օրէնք, 1973) կողմէն դասուած է որպէս ծայրայեղ վտանգուած տեսակ։ <ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Kemp%27s_ridley_sea_turtle#/media/File:Lepidochelys_kempii_distribution_map.jpg Քեմփի ծովային կրիայի տարածումի քարտէս, հեղինակ՝William L. Farr {{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.congress.gov/crs-product/R46677 congress.gov - ESA-ի (վտանգուած տեսակներու մասին օրէնք, 1973){{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.epa.gov/laws-regulations/summary-endangered-species-act epa.gov/laws - Ամփոփում բտանգուած կրիաներու մասին օրէնքին{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://archive.org/details/savingamericaswi00dunl Պահպանելով Ամերիկայի վայրի կեանքը, Dunlap, Thomas R., 1988, Princeton, N.J. : Princeton University Press{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://pictureanimal.com/fr/wiki/Lepidochelys_kempii.html Lepidochelys kempii{{ref-fr}}]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} 9rgstri65ocplowfovyayo4pdhbgcup 253027 253024 2026-07-30T15:04:36Z HoMen 269 253027 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Քեմփի ծովային կրիայ | image file = Padre Island National Seashore - Kemps Ridley Sea Turtle.jpg | image descr = | image2 file = Padre Island National Seashore - Kemps Ridley Sea Turtle.jpg | image2_caption = | regnum = Ծովային կրիաներ | phylum = | classis = | infraclassis = | ordo = | subordo = | familia = | latin = Lepidochelys kempii | author = | wikispecies = | commons = | itis = | ncbi = | range map = | range legend = }} '''Քեմփի ծովային կրիայ''' ([[Անգլերէն|անգլ․]]՝ Kemp's ridley sea turtle, [[Լատիներէն|լատին․]]՝ Lepidochelys kempii), կ՛անուանուի նաեւ '''Ատլանտեան ծովային կրիայ''' (Atlantic ridley sea turtle), '''Քեմփին կրիան''' (Kemp's ridley turtle)․ Cheloniidae ընտանիքին կրիայի տեսակ։ Ծովային կրիայի հազուագիւտ եւ ամենէն վտանգուած տեսակը եւ այդ սեռի երկու կենդանի տեսակներէն մէկն է (միւսը՝ [[Ձիթագոյն ծովային կրիայ|Ձիթագոյն ծովային կրիա]][[Ձիթագոյն ծովային կրիայ|ն]] է)։ == Դասաբաշխութիւն == Ծովային կրիայի այս տեսակը, անունը առած է [[Ռիչարտ Մուր Քեմփ|Ռիչարտ Մուր Քեմփէն]] (1825–1908, [[Քի Ուեսթ՝]] [[Ֆլորիտայի նեղուց|Ֆլորիտայի նեղուցի]] կղզիներէն)։ Ան առաջինը եղաւ որ օրինակ մը ղրկեց [[Սամուէլ Կարման|Սամուէլ Կարմանին]] (Հարվըրտի համալսարան) ուսումնասիրելու համար։ == Նկարագրութիւն == Քեմփի ծովային կրիաները, ծովային կրիաներու տեսակներէն ամենէն փոքրն են․ պատեանի երկարութիւն՝ 58-70 cm եւ ծանրութիւն՝ 36-45 քիլօ։ Այս կրիաները, հասուննալով գոյն կը փոխեն։ Երկու կողմէն ալ մութ ծիրանագոյն են, իսկ հասունցած չափահաս կրիեաները կ՛ունենան դեղնագոյն-կանանչագոյն եւ կամ սպիտակ լանջ եւ մոխրագոյն-կանանչագոյն պատեան։ Անոնց գանկը [[Ձիթագոյն ծովային կրիայ|Ձիթագոյն ծովային կրիային]] գանկին հար ու նման է։ Անոնք ծովային կրիաներէն միակն են որ ցերեկը բոյն կը շինեն։ Այս ցեղի չափահաս կրիաները [[Մեքսիքայի ծոց|Մեքսիքայի ծոցին]] խորունկ ջուրերուն մէջ ուտելիք կ՛որոնեն։ Արուները կը նախընտրեն [[Թեքսաս|Թեքսասի]] ([[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|Ա․Մ․Ն․]]) եւ [[Մեքսիքա|Մեքսիքայի]] [[Թամաուլիփաս|Թամաուլիփասի]] ու [[Վերաքրուզ]] ձագարան ծովափներուն մօտիկ գտնուիլ։ Իսկ էգ կրիաները կը շրջին [[Ֆլորիտա|Ֆլորիտայի]] հարաւային ծովեզերքներէն մինչեւ [[Եուգաթան թերակղզի|Եուգաթանի թերակղզին]] (հարաւ-արեւելեան [[Մեքսիքա]]) Քեմփի ծովային կրիան կը սնանի [[Հաւախխունջներ|հաւախխունջով]], մեծ ու փոքր [[Խեչափառ (Խեցգետին)|խեչափառով]], [[Ծովամայր|ծովամայրով]], [[Ձուկեր|ձուկով]], [[Ջրիմուռ|ջրիմուռով]] եւ [[Ծովոզնի|ծովոզնիով]]։ [[Պատկեր:Lepidochelys kempii distribution map.jpg|մինի|William L. Farr նկարահանին կողմէն գործը կը նկարագրէ Քեմփի ծովային կրիային ապրած տարածութիւնը]] == Բաշխում == Այս ցեղի կրիաները տարածուած են կեդրոնական եւ հիւսիսային [[Ամերիկա|Ամերիկայի]] արեւելեան ափերէն մինչեւ [[Եւրոպա|Եւրոպայի]] ու կեդրոնական եւ հիւսիսային [[Ափրիկէ|Ափրիկէի]] արեւմտեան ափերուն միջեւ, ինչպէս նաեւ [[Միջերկրական Ծով|Միջերկրական ծովուն]]՝ մինչեւ [[Մալթա]] եւ [[Իտալիա|Իտալիոյ]] արեւմտեան ափերը։ [[Պատկեր:Kemps Ridley Sea Turtle, Texas (5984946972).jpg|ձախից|մինի|Քեմփի ծովային պատանի կրիայ, Թեքսաս]] Չափահաս կրիաները Մեքսիքայի ծոցին խորունկ ջուրերունմէջ ուտելիք կ՛որոնեն, եւ կը նախընտրեն [[Թեքսաս|Թեքսասի]] (Ա․Մ․Ն․) եւ Մեքսիքոյի [[Թամաուլիփաս|Թամաուլիփասի]] ու [[Վերաքրուզ]] ձագարան ծովափներուն մօտիկ գտնուիլ։ Իսկ էգ կրիաները կը շրջին [[Ֆլորիտա|Ֆլորիտայի]] հարաւային ծովեզերքներէն մինչեւ [[Եուգաթան թերակղզի|Եուգաթանի թերակղզին]] (հարաւ-արեւելեան Մեքսիքօ)։ Իսկ պատանի եւ երիտասարդ տարիքի կրիաները, ընդհանրապէս կը գաղթեն Ատլանտեան Ովկիանոս եւ կը գրաւեն հիւսիսային Ամերիկայի՝ հարաւային Ֆլորիտայէն մինչեւ Մասաչուսեցի Գոտ հրուանդանի ափերը եւ յաճախ՝ դէպի հիւսիս։ == Պահպանում == ESA-ի (վտանգուած տեսակներու մասին օրէնք, 1973) կողմէն դասուած է որպէս ծայրայեղ վտանգուած տեսակ։ <ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Kemp%27s_ridley_sea_turtle#/media/File:Lepidochelys_kempii_distribution_map.jpg Քեմփի ծովային կրիայի տարածումի քարտէս, հեղինակ՝William L. Farr {{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.congress.gov/crs-product/R46677 congress.gov - ESA-ի (վտանգուած տեսակներու մասին օրէնք, 1973){{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.epa.gov/laws-regulations/summary-endangered-species-act epa.gov/laws - Ամփոփում բտանգուած կրիաներու մասին օրէնքին{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://archive.org/details/savingamericaswi00dunl Պահպանելով Ամերիկայի վայրի կեանքը, Dunlap, Thomas R., 1988, Princeton, N.J. : Princeton University Press{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://pictureanimal.com/fr/wiki/Lepidochelys_kempii.html Lepidochelys kempii{{ref-fr}}]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Ծովային կրիաներ]] [[Ստորոգութիւն:Ծովային կենդանիներ]] gsz0r85m5buh3ltlh7euaw0oip1y9ng 253029 253027 2026-07-30T15:25:58Z HoMen 269 253029 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Քեմփի ծովային կրիայ | image file = Padre Island National Seashore - Kemps Ridley Sea Turtle.jpg | image descr =Քեմփի ծովային կրիայ | image2 file = Padre Island National Seashore - Kemps Ridley Sea Turtle.jpg | image2_caption = | regnum = Ծովային կրիաներ | familia = | latin = Lepidochelys kempii | author = | wikispecies = | commons = | itis = | ncbi = | range map = | range legend = }} '''Քեմփի ծովային կրիայ''' ([[Անգլերէն|անգլ․]]՝ Kemp's ridley sea turtle, [[Լատիներէն|լատին․]]՝ Lepidochelys kempii), կ՛անուանուի նաեւ '''Ատլանտեան ծովային կրիայ''' (Atlantic ridley sea turtle), '''Քեմփին կրիան''' (Kemp's ridley turtle)․ Cheloniidae ընտանիքին կրիայի տեսակ։ Ծովային կրիայի հազուագիւտ եւ ամենէն վտանգուած տեսակը եւ այդ սեռի երկու կենդանի տեսակներէն մէկն է (միւսը՝ [[Ձիթագոյն ծովային կրիայ|Ձիթագոյն ծովային կրիա]][[Ձիթագոյն ծովային կրիայ|ն]] է)։ == Դասաբաշխութիւն == Ծովային կրիայի այս տեսակը, անունը առած է [[Ռիչարտ Մուր Քեմփ|Ռիչարտ Մուր Քեմփէն]] (1825–1908, [[Քի Ուեսթ՝]] [[Ֆլորիտայի նեղուց|Ֆլորիտայի նեղուցի]] կղզիներէն)։ Ան առաջինը եղաւ որ օրինակ մը ղրկեց [[Սամուէլ Կարման|Սամուէլ Կարմանին]] (Հարվըրտի համալսարան) ուսումնասիրելու համար։ == Նկարագրութիւն == Քեմփի ծովային կրիաները, ծովային կրիաներու տեսակներէն ամենէն փոքրն են․ պատեանի երկարութիւն՝ 58-70 cm եւ ծանրութիւն՝ 36-45 քիլօ։ Այս կրիաները, հասուննալով գոյն կը փոխեն։ Երկու կողմէն ալ մութ ծիրանագոյն են, իսկ հասունցած չափահաս կրիեաները կ՛ունենան դեղնագոյն-կանանչագոյն եւ կամ սպիտակ լանջ եւ մոխրագոյն-կանանչագոյն պատեան։ Անոնց գանկը [[Ձիթագոյն ծովային կրիայ|Ձիթագոյն ծովային կրիային]] գանկին հար ու նման է։ Անոնք ծովային կրիաներէն միակն են որ ցերեկը բոյն կը շինեն։ Այս ցեղի չափահաս կրիաները [[Մեքսիքայի ծոց|Մեքսիքայի ծոցին]] խորունկ ջուրերուն մէջ ուտելիք կ՛որոնեն։ Արուները կը նախընտրեն [[Թեքսաս|Թեքսասի]] ([[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|Ա․Մ․Ն․]]) եւ [[Մեքսիքա|Մեքսիքայի]] [[Թամաուլիփաս|Թամաուլիփասի]] ու [[Վերաքրուզ]] ձագարան ծովափներուն մօտիկ գտնուիլ։ Իսկ էգ կրիաները կը շրջին [[Ֆլորիտա|Ֆլորիտայի]] հարաւային ծովեզերքներէն մինչեւ [[Եուգաթան թերակղզի|Եուգաթանի թերակղզին]] (հարաւ-արեւելեան [[Մեքսիքա]]) Քեմփի ծովային կրիան կը սնանի [[Հաւախխունջներ|հաւախխունջով]], մեծ ու փոքր [[Խեչափառ (Խեցգետին)|խեչափառով]], [[Ծովամայր|ծովամայրով]], [[Ձուկեր|ձուկով]], [[Ջրիմուռ|ջրիմուռով]] եւ [[Ծովոզնի|ծովոզնիով]]։ [[Պատկեր:Lepidochelys kempii distribution map.jpg|մինի|William L. Farr նկարահանին կողմէն գործը կը նկարագրէ Քեմփի ծովային կրիային ապրած տարածութիւնը]] == Բաշխում == Այս ցեղի կրիաները տարածուած են կեդրոնական եւ հիւսիսային [[Ամերիկա|Ամերիկայի]] արեւելեան ափերէն մինչեւ [[Եւրոպա|Եւրոպայի]] ու կեդրոնական եւ հիւսիսային [[Ափրիկէ|Ափրիկէի]] արեւմտեան ափերուն միջեւ, ինչպէս նաեւ [[Միջերկրական Ծով|Միջերկրական ծովուն]]՝ մինչեւ [[Մալթա]] եւ [[Իտալիա|Իտալիոյ]] արեւմտեան ափերը։ [[Պատկեր:Kemps Ridley Sea Turtle, Texas (5984946972).jpg|ձախից|մինի|Քեմփի ծովային պատանի կրիայ, Թեքսաս]] Չափահաս կրիաները Մեքսիքայի ծոցին խորունկ ջուրերունմէջ ուտելիք կ՛որոնեն, եւ կը նախընտրեն [[Թեքսաս|Թեքսասի]] (Ա․Մ․Ն․) եւ Մեքսիքոյի [[Թամաուլիփաս|Թամաուլիփասի]] ու [[Վերաքրուզ]] ձագարան ծովափներուն մօտիկ գտնուիլ։ Իսկ էգ կրիաները կը շրջին [[Ֆլորիտա|Ֆլորիտայի]] հարաւային ծովեզերքներէն մինչեւ [[Եուգաթան թերակղզի|Եուգաթանի թերակղզին]] (հարաւ-արեւելեան Մեքսիքօ)։ Իսկ պատանի եւ երիտասարդ տարիքի կրիաները, ընդհանրապէս կը գաղթեն Ատլանտեան Ովկիանոս եւ կը գրաւեն հիւսիսային Ամերիկայի՝ հարաւային Ֆլորիտայէն մինչեւ Մասաչուսեցի Գոտ հրուանդանի ափերը եւ յաճախ՝ դէպի հիւսիս։ == Պահպանում == ESA-ի (վտանգուած տեսակներու մասին օրէնք, 1973) կողմէն դասուած է որպէս ծայրայեղ վտանգուած տեսակ։ <ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Kemp%27s_ridley_sea_turtle#/media/File:Lepidochelys_kempii_distribution_map.jpg Քեմփի ծովային կրիայի տարածումի քարտէս, հեղինակ՝William L. Farr {{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.congress.gov/crs-product/R46677 congress.gov - ESA-ի (վտանգուած տեսակներու մասին օրէնք, 1973){{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.epa.gov/laws-regulations/summary-endangered-species-act epa.gov/laws - Ամփոփում բտանգուած կրիաներու մասին օրէնքին{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://archive.org/details/savingamericaswi00dunl Պահպանելով Ամերիկայի վայրի կեանքը, Dunlap, Thomas R., 1988, Princeton, N.J. : Princeton University Press{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://pictureanimal.com/fr/wiki/Lepidochelys_kempii.html Lepidochelys kempii{{ref-fr}}]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Ծովային կրիաներ]] [[Ստորոգութիւն:Ծովային կենդանիներ]] jkc8rfobc1rtgg9bb04a050rzczxkq1 253037 253029 2026-07-31T09:41:09Z HoMen 269 253037 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Քեմփի ծովային կրիայ | image file = Padre Island National Seashore - Kemps Ridley Sea Turtle.jpg | image descr =Քեմփի ծովային կրիայ | image2 file = Padre Island National Seashore - Kemps Ridley Sea Turtle.jpg | image2_caption = | regnum = Ծովային կրիաներ | familia = | latin = Lepidochelys kempii | author = | wikispecies = | commons = | itis = | ncbi = | range map = | range legend = }} '''Քեմփի ծովային կրիայ''' ([[Անգլերէն|անգլ․]]՝ Kemp's ridley sea turtle, [[Լատիներէն|լատին․]]՝ Lepidochelys kempii), կ՛անուանուի նաեւ '''Ատլանտեան ծովային կրիայ''' (Atlantic ridley sea turtle), '''Քեմփին կրիան''' (Kemp's ridley turtle)․ Cheloniidae ընտանիքին կրիայի տեսակ։ Ծովային կրիայի հազուագիւտ եւ ամենէն վտանգուած տեսակը եւ այդ սեռի երկու կենդանի տեսակներէն մէկն է (միւսը՝ [[Ձիթագոյն ծովային կրիայ|Ձիթագոյն ծովային կրիա]][[Ձիթագոյն ծովային կրիայ|ն]] է)։ == Դասաբաշխութիւն == Ծովային կրիայի այս տեսակը, անունը առած է [[Ռիչարտ Մուր Քեմփ|Ռիչարտ Մուր Քեմփէն]] (1825–1908, [[Քի Ուեսթ՝]] [[Ֆլորիտայի նեղուց|Ֆլորիտայի նեղուցի]] կղզիներէն)։ Ան առաջինը եղաւ որ օրինակ մը ղրկեց [[Սամուէլ Կարման|Սամուէլ Կարմանին]] (Հարվըրտի համալսարան) ուսումնասիրելու համար։ == Նկարագրութիւն == Քեմփի ծովային կրիաները, ծովային կրիաներու տեսակներէն ամենէն փոքրն են․ պատեանի երկարութիւն՝ 58-70 cm եւ ծանրութիւն՝ 36-45 քիլօ։ Այս կրիաները, հասուննալով գոյն կը փոխեն։ Երկու կողմէն ալ մութ ծիրանագոյն են, իսկ հասունցած չափահաս կրիեաները կ՛ունենան դեղնագոյն-կանանչագոյն եւ կամ սպիտակ լանջ եւ մոխրագոյն-կանանչագոյն պատեան։ Անոնց գանկը [[Ձիթագոյն ծովային կրիայ|Ձիթագոյն ծովային կրիային]] գանկին հար ու նման է։ Անոնք ծովային կրիաներէն միակն են որ ցերեկը բոյն կը շինեն։ Այս ցեղի չափահաս կրիաները [[Մեքսիքայի ծոց|Մեքսիքայի ծոցին]] խորունկ ջուրերուն մէջ ուտելիք կ՛որոնեն։ Արուները կը նախընտրեն [[Թեքսաս|Թեքսասի]] ([[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|Ա․Մ․Ն․]]) եւ [[Մեքսիքա|Մեքսիքայի]] [[Թամաուլիփաս|Թամաուլիփասի]] ու [[Վերաքրուզ]] ձագարան ծովափներուն մօտիկ գտնուիլ։ Իսկ էգ կրիաները կը շրջին [[Ֆլորիտա|Ֆլորիտայի]] հարաւային ծովեզերքներէն մինչեւ [[Եուգաթան թերակղզի|Եուգաթանի թերակղզին]] (հարաւ-արեւելեան [[Մեքսիքա]]) Քեմփի ծովային կրիան կը սնանի [[Հաւախխունջներ|հաւախխունջով]], մեծ ու փոքր [[Խեչափառ (Խեցգետին)|խեչափառով]], [[Ծովամայր|ծովամայրով]], [[Ձուկեր|ձուկով]], [[Ջրիմուռ|ջրիմուռով]] եւ [[Ծովոզնի|ծովոզնիով]]։ [[Պատկեր:Lepidochelys kempii distribution map.jpg|մինի|William L. Farr նկարահանին կողմէն գործը կը նկարագրէ Քեմփի ծովային կրիային ապրած տարածութիւնը]] == Բաշխում == Այս ցեղի կրիաները տարածուած են կեդրոնական եւ հիւսիսային [[Ամերիկա|Ամերիկայի]] արեւելեան ափերէն մինչեւ [[Եւրոպա|Եւրոպայի]] ու կեդրոնական եւ հիւսիսային [[Ափրիկէ|Ափրիկէի]] արեւմտեան ափերուն միջեւ, ինչպէս նաեւ [[Միջերկրական Ծով|Միջերկրական ծովուն]]՝ մինչեւ [[Մալթա]] եւ [[Իտալիա|Իտալիոյ]] արեւմտեան ափերը։ [[Պատկեր:Kemps Ridley Sea Turtle, Texas (5984946972).jpg|ձախից|մինի|Քեմփի ծովային պատանի կրիայ, Թեքսաս]] Չափահաս կրիաները Մեքսիքայի ծոցին խորունկ ջուրերունմէջ ուտելիք կ՛որոնեն, եւ կը նախընտրեն [[Թեքսաս|Թեքսասի]] (Ա․Մ․Ն․) եւ Մեքսիքոյի [[Թամաուլիփաս|Թամաուլիփասի]] ու [[Վերաքրուզ]] ձագարան ծովափներուն մօտիկ գտնուիլ։ Իսկ էգ կրիաները կը շրջին [[Ֆլորիտա|Ֆլորիտայի]] հարաւային ծովեզերքներէն մինչեւ [[Եուգաթան թերակղզի|Եուգաթանի թերակղզին]] (հարաւ-արեւելեան Մեքսիքօ)։ Իսկ պատանի եւ երիտասարդ տարիքի կրիաները, ընդհանրապէս կը գաղթեն Ատլանտեան Ովկիանոս եւ կը գրաւեն հիւսիսային Ամերիկայի՝ հարաւային Ֆլորիտայէն մինչեւ Մասաչուսեցի Գոտ հրուանդանի ափերը եւ յաճախ՝ դէպի հիւսիս։ == Պահպանում == ESA-ի (վտանգուած տեսակներու մասին օրէնք, 1973) կողմէն դասուած է որպէս ծայրայեղ վտանգուած տեսակ։ <ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Kemp%27s_ridley_sea_turtle#/media/File:Lepidochelys_kempii_distribution_map.jpg Քեմփի ծովային կրիայի տարածումի քարտէս, հեղինակ՝William L. Farr {{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.congress.gov/crs-product/R46677 congress.gov - ESA-ի (վտանգուած տեսակներու մասին օրէնք, 1973){{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.epa.gov/laws-regulations/summary-endangered-species-act epa.gov/laws - Ամփոփում բտանգուած կրիաներու մասին օրէնքին{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://archive.org/details/savingamericaswi00dunl Պահպանելով Ամերիկայի վայրի կեանքը, Dunlap, Thomas R., 1988, Princeton, N.J. : Princeton University Press{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://pictureanimal.com/fr/wiki/Lepidochelys_kempii.html Lepidochelys kempii{{ref-fr}}]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Ծովային կրիաներ]] [[Ստորոգութիւն:Ծովային կենդանիներ]] [[Ստորոգութիւն:Վտանգուած վիճակի գտնուող տեսակներ]] [[Ստորոգութիւն:Ծայրայեղ վտանգի գտնուող տեսակներ]] g2ng5s6kxmgqpq5zduerht05yeoc4bk 0 32279 253030 2026-07-30T16:03:03Z Belarus101 14847 Էջը վերայղուած է դէպի [[Զէնքաւոր ուժեր]] 253030 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Զէնքաւոր ուժեր]] tt820u7y3er5xmbt7afy4q53h6nwata 0 32280 253033 2026-07-31T07:36:59Z HoMen 269 Նոր էջ «{{Taxobox|name=Ձիթագոյն ծովային կրիայ|image file=Lepidochelys olivacea.jpg|image descr=Ձիթագոյն ծովային կրիայ|image2 file=Lepidochelys olivacea.jpg|image2_caption=|regnum=Ծովային կրիաներ|familia=|latin=Lepidochelys olivacea|author=|wikispecies=|commons=|itis=|ncbi=|range map=|range legend=}} '''Ձիթագոյն ծովային կրիայ''' ([[Անգլերէն|անգլ․]]՝ Olive ridley sea turtle, Լատիներէն...»: 253033 wikitext text/x-wiki {{Taxobox|name=Ձիթագոյն ծովային կրիայ|image file=Lepidochelys olivacea.jpg|image descr=Ձիթագոյն ծովային կրիայ|image2 file=Lepidochelys olivacea.jpg|image2_caption=|regnum=Ծովային կրիաներ|familia=|latin=Lepidochelys olivacea|author=|wikispecies=|commons=|itis=|ncbi=|range map=|range legend=}} '''Ձիթագոյն ծովային կրիայ''' ([[Անգլերէն|անգլ․]]՝ Olive ridley sea turtle, [[Լատիներէն|լատին․]]՝ Lepidochelys olivacea), կ՛անուանուի նաեւ '''Խաղաղականի ծովային կրիայ''' (Pacific ridley sea turtle)․ [[Cheloniidae]] ընտանիքին կրիայի տեսակ ու այդ սեռի երկու կենդանի տեսակներէն մէկն է (միւսը՝ [[Քեմփի ծովային կրիայ|Քեմփի ծովային կրիան]] է)։ Անոր թիւը կը նուազի եւ այդ պատճառով առարկայ է վերականգման ծրագիրի մը։ Անունը կը պարտի իր ձիթագոյն պատեանին։ == Դասաբաշխութիւն == Ձիթագոյն կրիաները առաջին անգամ՝ 1798-ին, նկարագրուած են որպէս ''Testudo mydas minor,'' Georg Adolf Suckow-ին (Ճորճ Ատոլֆ Սաքոու) կողմէն։ Աւելի ետք, Heinrich Kuhl Հայնրիխ Գուլ՝ 1820-ին, զանոնք ''Chelonia multiscutata'' կոչած է եւ 1829-ին [[Եոհան Ֆրիտրիխ վոն Էշորլծ]] (Johann Friedrich von Eschscholtz) անոնց տուած է ''Chelonia olivacea'' անունը։ 1843-ին է անոնք ''Lepidochelys'' ենթասեռ դասուած են [[Լէոբոլտ Ֆիցինկըր|Լէոբոլտ Ֆիցինկըրին]] կողմէն։ Իսկ 1858-ին է որ Շառլ Ֆրետերիք Ժիռար զանոնք ''Lepidochelys olivacea'' կ՛անուանէ։ Աղբիւրներուն մէջ ''Lepidochelys olivacea'' (Eschscholtz, 1829) արձանագրուած է, որովհետեւ Էշորլծն էր որ նկարագրած էր ձիթագոյն կրիան որպէս տարբեր տեսակ։ == Տեղեկութիւններ == Ձիթագոյն ծովային կրիաները իրենց տեսակին երկրորդ ամենէն փոքրերն են։ Իրենց երկարութիւնը կը հասնի մինչեւ 50-75 cm (պատեանին երկարութիւնը՝ 61 cm) կը կշռեն մօտաւորապէս 45-50 քիլօ։ Անոնք կը սնանին [[Հաւախխունջներ|հաւախխունջով]], փշամորթով, [[Ծովամայր|ծովամայրով]], [[Ջրիմուռ|ջրիմուռով]] եւ [[Ձուկեր|ձուկերով]]։ == Բաշխում == Այս ցեղի կրիաներուն կը հանդիպինք տաք եւ արեւադարձային ջուրերուն մէջ, ընդհանրապէս [[Հնդկական Ովկիանոս|Հնդկական]], [[Խաղաղական Ովկիանոս|Խաղաղական]] [[Ովկիանոս|ովկիանոսներուն]] մէջ՝ Հնդկաստանէն, Արաբական ծովէն, Ճափոնէն եւ Մանրակղզիներէն մինչեւ հարաւային Ափրիկէ, Աւստրալիա եւ Նոր Զիլանտ, ինչպէս նաեւ յայտնաբերուած են Խաղաղական Ովկիանոսին արեւելեան ափերուն՝ Կալաբակոս կղզիներուն եւ Չիլիին, ու դէպի հիւսիս՝ Քալիֆորնիայի ծոցը։ ինչպէս նաեւ [[Ատլանտեան Ովկիանոս|Ատլանտեան]] [[Ովկիանոս|ովկիանոսին]] մէջ՝ Ափրիկէի արեւմտեան ափերուն եւ հիւսիսային Պրազիլիոյ, Սուրինամի, Կայանայի, Գրանսական Կայանայի եւ Վենեզուէլայի ափերուն։ Նաեւ, ձիթագոյն ծովային կրիան տեսնուած է Քարիպեան ծովուն ջուրերուն մէջ մինչեւ Բուէրթօ Ռիքօ։ Իսկ 2016-ին, էգ կրիայ մը յայտնաբերուած է Իրլանտային ծովափին եւ Ուելսի Անկլսի կղզիին ջուրերուն։ Շատ հաւանական է թէ ձիթագոյն ծովային կրիաները կը գործածեն մօտաւորապէս 80 երկիրներու ափերը։ [[Պատկեր:Lieux pontes tortue olivatre.png|ձախից|մինի|''Ձիթագոյն ծովային կրիային տարածման եւ բնադրման վայրեր''․ կարմիր կէտեր՝ բնադրման գլխաւոր տեղեր, դեղին կէտեր՝ բնադրման երկրորդական տեղեր]] Ինչպէս Քեմփի ծովային կրիաները, իրենք ալ ծանօթ են իրենց իւրայատուկ համաժամանակուած ձագարանին որ ''arribadas'' կը կոչուի․ հազարաւոր էգ ձիթագոյն կրիաներ միասնաբար նոյն ծովափը կը հասնին իրենց հաւկիթները ածելու համար։ == Պահպանում == Դժբախտաբար անոնց թիւը զգալիօրէն նուազած է մարդուն որսումին, ինչպէս նաեւ ծովու արկածներուն պատճառով։ Սակայն, թիւի նուազումի առաջքը առնելու համար լուրջ քայլեր կ՛առնուին միջազգային կազմակերպութիւններու, ինչպէս նաեւ կարգ պետութիւններու կողմէ։ <ref>[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Lieux_pontes_tortue_olivatre.png Ձիթագոյն ծովային կրիայ]</ref> <ref>[https://www.iucnredlist.org/species/11534/3292503 (IUCN SSC Marine Turtle - Ձիթագոյն ծովային կրիայ{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://archive.org/details/emptyoceanplunde00elli Պարապ ովկիանոսը, Ellis, Richard, 2003․ Marine animals, Endangered species{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.seaturtle.org/mtn/archives/mtn58/mtn58p10b.shtml Ծովային կրիայ, Հարոլտ Տանտի{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://news.mongabay.com/2012/05/jaguar-v-sea-turtle-when-land-and-marine-conservation-icons-collide/ Երբ կը բախին ծովային եւ ցամաքային պահպանութեան խորհրդանիշները․ Jeremy Hance, 16-5-2012{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://oliveridleyproject.org/ Ձիթագոյն ծովային կրիայի պահպանման ծրագիր{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.downtoearth.org.in/wildlife-biodiversity/mass-nesting-of-turtles-begins-at-odisha-s-gahirmatha-75907 Ձիթագոյն էգ կրիաներ խմբովին կ՛ածեն․․․ Ashis Senapati, 11-3-2021{{ref-en}}]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} dr7qx553brluat6iwqpmk3qw1fllrst 253034 253033 2026-07-31T09:33:51Z HoMen 269 /* Դասաբաշխութիւն */ 253034 wikitext text/x-wiki {{Taxobox|name=Ձիթագոյն ծովային կրիայ|image file=Lepidochelys olivacea.jpg|image descr=Ձիթագոյն ծովային կրիայ|image2 file=Lepidochelys olivacea.jpg|image2_caption=|regnum=Ծովային կրիաներ|familia=|latin=Lepidochelys olivacea|author=|wikispecies=|commons=|itis=|ncbi=|range map=|range legend=}} '''Ձիթագոյն ծովային կրիայ''' ([[Անգլերէն|անգլ․]]՝ Olive ridley sea turtle, [[Լատիներէն|լատին․]]՝ Lepidochelys olivacea), կ՛անուանուի նաեւ '''Խաղաղականի ծովային կրիայ''' (Pacific ridley sea turtle)․ [[Cheloniidae]] ընտանիքին կրիայի տեսակ ու այդ սեռի երկու կենդանի տեսակներէն մէկն է (միւսը՝ [[Քեմփի ծովային կրիայ|Քեմփի ծովային կրիան]] է)։ Անոր թիւը կը նուազի եւ այդ պատճառով առարկայ է վերականգման ծրագիրի մը։ Անունը կը պարտի իր ձիթագոյն պատեանին։ == Դասաբաշխութիւն == Ձիթագոյն կրիաները առաջին անգամ՝ 1798-ին, նկարագրուած են որպէս ''Testudo mydas minor,'' Ճորճ Ատոլֆ Սաքոուին (Georg Adolf Suckow) կողմէն։ Աւելի ետք, Հայնրիխ Գուլ (Heinrich Kuhl)՝ 1820-ին, զանոնք ''Chelonia multiscutata'' կոչած է եւ 1829-ին [[Եոհան Ֆրիտրիխ վոն Էշորլծ]] (Johann Friedrich von Eschscholtz) անոնց տուած է ''Chelonia olivacea'' անունը։ 1843-ին է անոնք ''Lepidochelys'' ենթասեռ ցանկագրուած են [[Լէոբոլտ Ֆիցինկըր|Լէոբոլտ Ֆիցինկըրին]] կողմէն։ Իսկ 1858-ին է որ Շառլ Ֆրետերիք Ժիռար զանոնք ''Lepidochelys olivacea'' կ՛անուանէ։ Աղբիւրներուն մէջ «''Lepidochelys olivacea'' (Eschscholtz, 1829)» արձանագրուած է, որովհետեւ Էշորլծ առաջինը եղած է, որ նկարագրած է ձիթագոյն կրիան որպէս տարբեր տեսակ։ == Տեղեկութիւններ == Ձիթագոյն ծովային կրիաները իրենց տեսակին երկրորդ ամենէն փոքրերն են։ Իրենց երկարութիւնը կը հասնի մինչեւ 50-75 cm (պատեանին երկարութիւնը՝ 61 cm) կը կշռեն մօտաւորապէս 45-50 քիլօ։ Անոնք կը սնանին [[Հաւախխունջներ|հաւախխունջով]], փշամորթով, [[Ծովամայր|ծովամայրով]], [[Ջրիմուռ|ջրիմուռով]] եւ [[Ձուկեր|ձուկերով]]։ == Բաշխում == Այս ցեղի կրիաներուն կը հանդիպինք տաք եւ արեւադարձային ջուրերուն մէջ, ընդհանրապէս [[Հնդկական Ովկիանոս|Հնդկական]], [[Խաղաղական Ովկիանոս|Խաղաղական]] [[Ովկիանոս|ովկիանոսներուն]] մէջ՝ [[Հնդկաստան|Հնդկաստանէն]], [[Արաբական Ծով|Արաբական ծովէն]], [[Ճափոն|Ճափոնէն]] եւ [[Մանրակղզիներ|Մանրակղզիներէն]] մինչեւ հարաւային [[Ափրիկէ]], [[Աւստրալիա]] եւ [[Նոր Զելանտա|Նոր Զիլանտա]], ինչպէս նաեւ յայտնաբերուած են Խաղաղական Ովկիանոսին արեւելեան ափերուն՝ [[Կալաբակոս կղզիներ|Կալաբակոս կղզիներուն]] եւ [[Չիլէ|Չիլէին]], ու դէպի հիւսիս՝ [[Քալիֆորնիոյ ծոց|Քալիֆորնիոյ ծոցը]]։ ինչպէս նաեւ [[Ատլանտեան Ովկիանոս|Ատլանտեան]] [[Ովկիանոս|ովկիանոսին]] մէջ՝ [[Ափրիկէ|Ափրիկէի]] արեւմտեան ափերուն եւ հիւսիսային [[Պրազիլ|Պրազիլիոյ]], [[Սուրինամ|Սուրինամի]], [[Կիանա|Կիանայի]], [[Ֆրանսական Կիանա|Ֆրանսական Կիանայի]] եւ [[Վենեզուելա|Վենեզուելայի]] ափերուն։ Նաեւ, ձիթագոյն ծովային կրիան տեսնուած է [[Քարիպեան ծով|Քարիպեան ծովուն]] ջուրերուն մէջ մինչեւ [[Փուերթօ Ռիքօ|Բուերթօ Ռիքօ]]։ Իսկ [[2016]]-ին, էգ կրիայ մը յայտնաբերուած է [[Իրլանտայի Հանրապետութիւն|Իրլանտային]] ծովափներուն եւ [[Ուելս|Ուելսի]] [[Անկըլսի]] կղզիին ջուրերուն։ Շատ հաւանական է թէ ձիթագոյն ծովային կրիաները կը գործածեն մօտաւորապէս 80 երկիրներու ափեր։ [[Պատկեր:Lieux pontes tortue olivatre.png|ձախից|մինի|''Ձիթագոյն ծովային կրիային տարածման եւ բնադրման վայրեր''․ կարմիր կէտեր՝ բնադրման գլխաւոր տեղեր, դեղին կէտեր՝ բնադրման երկրորդական տեղեր]] Ինչպէս [[Քեմփի ծովային կրիայ|Քեմփի ծովային կրիաները]], իրենք ալ ծանօթ են իրենց իւրայատուկ համաժամանակուած ժամանումին որ ''arribadas'' կը կոչուի․ հազարաւոր էգ ձիթագոյն կրիաներ միասնաբար նոյն ծովափը կը հասնին իրենց հաւկիթները ածելու համար։ == Պահպանում == Դժբախտաբար անոնց թիւը զգալիօրէն նուազած է մարդուն կարգաւ եւ անխնայ որսալուն, ինչպէս նաեւ՝ ծովու արկածներուն պատճառով։ Սակայն, թիւի նուազումի առաջքը առնելու համար լուրջ քայլեր կ՛առնուին միջազգային կազմակերպութիւններու, օրինակ՝ [[Բնութեան Պաահպանութեան Միջազգային Միութիւն]] (IUCN), ինչպէս նաեւ կարգ մը պետութիւններու կողմէ։ <ref>[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Lieux_pontes_tortue_olivatre.png Ձիթագոյն ծովային կրիայ]</ref> <ref>[https://www.iucnredlist.org/species/11534/3292503 (IUCN SSC Marine Turtle - Ձիթագոյն ծովային կրիայ{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://archive.org/details/emptyoceanplunde00elli Պարապ ովկիանոսը, Ellis, Richard, 2003․ Marine animals, Endangered species{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.seaturtle.org/mtn/archives/mtn58/mtn58p10b.shtml Ծովային կրիայ, Հարոլտ Տանտի{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://news.mongabay.com/2012/05/jaguar-v-sea-turtle-when-land-and-marine-conservation-icons-collide/ Երբ կը բախին ծովային եւ ցամաքային պահպանութեան խորհրդանիշները․ Jeremy Hance, 16-5-2012{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://oliveridleyproject.org/ Ձիթագոյն ծովային կրիայի պահպանման ծրագիր{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.downtoearth.org.in/wildlife-biodiversity/mass-nesting-of-turtles-begins-at-odisha-s-gahirmatha-75907 Ձիթագոյն էգ կրիաներ խմբովին կ՛ածեն․․․ Ashis Senapati, 11-3-2021{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.worldwildlife.org/species/sea-turtle/olive-ridley-turtle/ WWF․ Ձիթագոյն ծովային կրիայ{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.wwf.gr/ta_nea_mas/?200085/Safeguarding-turtles WWF․ Կրիաներու պաշտպանութիւն{{ref-en}}]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} 1u0d42mep9m3bsy61srx269hqdzuxua 253035 253034 2026-07-31T09:34:53Z HoMen 269 /* Բաշխում */ 253035 wikitext text/x-wiki {{Taxobox|name=Ձիթագոյն ծովային կրիայ|image file=Lepidochelys olivacea.jpg|image descr=Ձիթագոյն ծովային կրիայ|image2 file=Lepidochelys olivacea.jpg|image2_caption=|regnum=Ծովային կրիաներ|familia=|latin=Lepidochelys olivacea|author=|wikispecies=|commons=|itis=|ncbi=|range map=|range legend=}} '''Ձիթագոյն ծովային կրիայ''' ([[Անգլերէն|անգլ․]]՝ Olive ridley sea turtle, [[Լատիներէն|լատին․]]՝ Lepidochelys olivacea), կ՛անուանուի նաեւ '''Խաղաղականի ծովային կրիայ''' (Pacific ridley sea turtle)․ [[Cheloniidae]] ընտանիքին կրիայի տեսակ ու այդ սեռի երկու կենդանի տեսակներէն մէկն է (միւսը՝ [[Քեմփի ծովային կրիայ|Քեմփի ծովային կրիան]] է)։ Անոր թիւը կը նուազի եւ այդ պատճառով առարկայ է վերականգման ծրագիրի մը։ Անունը կը պարտի իր ձիթագոյն պատեանին։ == Դասաբաշխութիւն == Ձիթագոյն կրիաները առաջին անգամ՝ 1798-ին, նկարագրուած են որպէս ''Testudo mydas minor,'' Ճորճ Ատոլֆ Սաքոուին (Georg Adolf Suckow) կողմէն։ Աւելի ետք, Հայնրիխ Գուլ (Heinrich Kuhl)՝ 1820-ին, զանոնք ''Chelonia multiscutata'' կոչած է եւ 1829-ին [[Եոհան Ֆրիտրիխ վոն Էշորլծ]] (Johann Friedrich von Eschscholtz) անոնց տուած է ''Chelonia olivacea'' անունը։ 1843-ին է անոնք ''Lepidochelys'' ենթասեռ ցանկագրուած են [[Լէոբոլտ Ֆիցինկըր|Լէոբոլտ Ֆիցինկըրին]] կողմէն։ Իսկ 1858-ին է որ Շառլ Ֆրետերիք Ժիռար զանոնք ''Lepidochelys olivacea'' կ՛անուանէ։ Աղբիւրներուն մէջ «''Lepidochelys olivacea'' (Eschscholtz, 1829)» արձանագրուած է, որովհետեւ Էշորլծ առաջինը եղած է, որ նկարագրած է ձիթագոյն կրիան որպէս տարբեր տեսակ։ == Տեղեկութիւններ == Ձիթագոյն ծովային կրիաները իրենց տեսակին երկրորդ ամենէն փոքրերն են։ Իրենց երկարութիւնը կը հասնի մինչեւ 50-75 cm (պատեանին երկարութիւնը՝ 61 cm) կը կշռեն մօտաւորապէս 45-50 քիլօ։ Անոնք կը սնանին [[Հաւախխունջներ|հաւախխունջով]], փշամորթով, [[Ծովամայր|ծովամայրով]], [[Ջրիմուռ|ջրիմուռով]] եւ [[Ձուկեր|ձուկերով]]։ == Բաշխում == Այս ցեղի կրիաներուն կը հանդիպինք տաք եւ արեւադարձային ջուրերուն մէջ, ընդհանրապէս [[Հնդկական Ովկիանոս|Հնդկական]], [[Խաղաղական Ովկիանոս|Խաղաղական]] [[Ովկիանոս|ովկիանոսներուն]] մէջ՝ [[Հնդկաստան|Հնդկաստանէն]], [[Արաբական Ծով|Արաբական ծովէն]], [[Ճափոն|Ճափոնէն]] եւ [[Մանրակղզիներ|Մանրակղզիներէն]] մինչեւ հարաւային [[Ափրիկէ]], [[Աւստրալիա]] եւ [[Նոր Զելանտա|Նոր Զիլանտա]], ինչպէս նաեւ յայտնաբերուած են Խաղաղական Ովկիանոսին արեւելեան ափերուն՝ [[Կալաբակոս կղզիներ|Կալաբակոս կղզիներուն]] եւ [[Չիլէ|Չիլէին]], ու դէպի հիւսիս՝ [[Քալիֆորնիոյ ծոց|Քալիֆորնիոյ ծոցը]]։ ինչպէս նաեւ [[Ատլանտեան Ովկիանոս|Ատլանտեան]] [[Ովկիանոս|ովկիանոսին]] մէջ՝ [[Ափրիկէ|Ափրիկէի]] արեւմտեան ափերուն եւ հիւսիսային [[Պրազիլ|Պրազիլիոյ]], [[Սուրինամ|Սուրինամի]], [[Կիանա|Կիանայի]], [[Ֆրանսական Կիանա|Ֆրանսական Կիանայի]] եւ [[Վենեզուելա|Վենեզուելայի]] ափերուն։ Նաեւ, ձիթագոյն ծովային կրիան տեսնուած է [[Քարիպեան ծով|Քարիպեան ծովուն]] ջուրերուն մէջ մինչեւ [[Փուերթօ Ռիքօ|Բուերթօ Ռիքօ]]։ Իսկ [[2016]]-ին, էգ կրիայ մը յայտնաբերուած է [[Իրլանտայի Հանրապետութիւն|Իրլանտային]] ծովափներուն եւ [[Ուելս|Ուելսի]] [[Անկըլսի]] կղզիին ջուրերուն։ [[Պատկեր:Lieux pontes tortue olivatre.png|ձախից|մինի|''Ձիթագոյն ծովային կրիային տարածման եւ բնադրման վայրեր''․ կարմիր կէտեր՝ բնադրման գլխաւոր տեղեր, դեղին կէտեր՝ բնադրման երկրորդական տեղեր]] Շատ հաւանական է թէ ձիթագոյն ծովային կրիաները կը գործածեն մօտաւորապէս 80 երկիրներու ափեր։ Ինչպէս [[Քեմփի ծովային կրիայ|Քեմփի ծովային կրիաները]], իրենք ալ ծանօթ են իրենց իւրայատուկ համաժամանակուած ժամանումին որ ''arribadas'' կը կոչուի․ հազարաւոր էգ ձիթագոյն կրիաներ միասնաբար նոյն ծովափը կը հասնին իրենց հաւկիթները ածելու համար։ == Պահպանում == Դժբախտաբար անոնց թիւը զգալիօրէն նուազած է մարդուն կարգաւ եւ անխնայ որսալուն, ինչպէս նաեւ՝ ծովու արկածներուն պատճառով։ Սակայն, թիւի նուազումի առաջքը առնելու համար լուրջ քայլեր կ՛առնուին միջազգային կազմակերպութիւններու, օրինակ՝ [[Բնութեան Պաահպանութեան Միջազգային Միութիւն]] (IUCN), ինչպէս նաեւ կարգ մը պետութիւններու կողմէ։ <ref>[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Lieux_pontes_tortue_olivatre.png Ձիթագոյն ծովային կրիայ]</ref> <ref>[https://www.iucnredlist.org/species/11534/3292503 (IUCN SSC Marine Turtle - Ձիթագոյն ծովային կրիայ{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://archive.org/details/emptyoceanplunde00elli Պարապ ովկիանոսը, Ellis, Richard, 2003․ Marine animals, Endangered species{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.seaturtle.org/mtn/archives/mtn58/mtn58p10b.shtml Ծովային կրիայ, Հարոլտ Տանտի{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://news.mongabay.com/2012/05/jaguar-v-sea-turtle-when-land-and-marine-conservation-icons-collide/ Երբ կը բախին ծովային եւ ցամաքային պահպանութեան խորհրդանիշները․ Jeremy Hance, 16-5-2012{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://oliveridleyproject.org/ Ձիթագոյն ծովային կրիայի պահպանման ծրագիր{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.downtoearth.org.in/wildlife-biodiversity/mass-nesting-of-turtles-begins-at-odisha-s-gahirmatha-75907 Ձիթագոյն էգ կրիաներ խմբովին կ՛ածեն․․․ Ashis Senapati, 11-3-2021{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.worldwildlife.org/species/sea-turtle/olive-ridley-turtle/ WWF․ Ձիթագոյն ծովային կրիայ{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.wwf.gr/ta_nea_mas/?200085/Safeguarding-turtles WWF․ Կրիաներու պաշտպանութիւն{{ref-en}}]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} 9ipae92xncnar46vh1uzxgd2cghqou1 253036 253035 2026-07-31T09:38:08Z HoMen 269 /* Պահպանում */ 253036 wikitext text/x-wiki {{Taxobox|name=Ձիթագոյն ծովային կրիայ|image file=Lepidochelys olivacea.jpg|image descr=Ձիթագոյն ծովային կրիայ|image2 file=Lepidochelys olivacea.jpg|image2_caption=|regnum=Ծովային կրիաներ|familia=|latin=Lepidochelys olivacea|author=|wikispecies=|commons=|itis=|ncbi=|range map=|range legend=}} '''Ձիթագոյն ծովային կրիայ''' ([[Անգլերէն|անգլ․]]՝ Olive ridley sea turtle, [[Լատիներէն|լատին․]]՝ Lepidochelys olivacea), կ՛անուանուի նաեւ '''Խաղաղականի ծովային կրիայ''' (Pacific ridley sea turtle)․ [[Cheloniidae]] ընտանիքին կրիայի տեսակ ու այդ սեռի երկու կենդանի տեսակներէն մէկն է (միւսը՝ [[Քեմփի ծովային կրիայ|Քեմփի ծովային կրիան]] է)։ Անոր թիւը կը նուազի եւ այդ պատճառով առարկայ է վերականգման ծրագիրի մը։ Անունը կը պարտի իր ձիթագոյն պատեանին։ == Դասաբաշխութիւն == Ձիթագոյն կրիաները առաջին անգամ՝ 1798-ին, նկարագրուած են որպէս ''Testudo mydas minor,'' Ճորճ Ատոլֆ Սաքոուին (Georg Adolf Suckow) կողմէն։ Աւելի ետք, Հայնրիխ Գուլ (Heinrich Kuhl)՝ 1820-ին, զանոնք ''Chelonia multiscutata'' կոչած է եւ 1829-ին [[Եոհան Ֆրիտրիխ վոն Էշորլծ]] (Johann Friedrich von Eschscholtz) անոնց տուած է ''Chelonia olivacea'' անունը։ 1843-ին է անոնք ''Lepidochelys'' ենթասեռ ցանկագրուած են [[Լէոբոլտ Ֆիցինկըր|Լէոբոլտ Ֆիցինկըրին]] կողմէն։ Իսկ 1858-ին է որ Շառլ Ֆրետերիք Ժիռար զանոնք ''Lepidochelys olivacea'' կ՛անուանէ։ Աղբիւրներուն մէջ «''Lepidochelys olivacea'' (Eschscholtz, 1829)» արձանագրուած է, որովհետեւ Էշորլծ առաջինը եղած է, որ նկարագրած է ձիթագոյն կրիան որպէս տարբեր տեսակ։ == Տեղեկութիւններ == Ձիթագոյն ծովային կրիաները իրենց տեսակին երկրորդ ամենէն փոքրերն են։ Իրենց երկարութիւնը կը հասնի մինչեւ 50-75 cm (պատեանին երկարութիւնը՝ 61 cm) կը կշռեն մօտաւորապէս 45-50 քիլօ։ Անոնք կը սնանին [[Հաւախխունջներ|հաւախխունջով]], փշամորթով, [[Ծովամայր|ծովամայրով]], [[Ջրիմուռ|ջրիմուռով]] եւ [[Ձուկեր|ձուկերով]]։ == Բաշխում == Այս ցեղի կրիաներուն կը հանդիպինք տաք եւ արեւադարձային ջուրերուն մէջ, ընդհանրապէս [[Հնդկական Ովկիանոս|Հնդկական]], [[Խաղաղական Ովկիանոս|Խաղաղական]] [[Ովկիանոս|ովկիանոսներուն]] մէջ՝ [[Հնդկաստան|Հնդկաստանէն]], [[Արաբական Ծով|Արաբական ծովէն]], [[Ճափոն|Ճափոնէն]] եւ [[Մանրակղզիներ|Մանրակղզիներէն]] մինչեւ հարաւային [[Ափրիկէ]], [[Աւստրալիա]] եւ [[Նոր Զելանտա|Նոր Զիլանտա]], ինչպէս նաեւ յայտնաբերուած են Խաղաղական Ովկիանոսին արեւելեան ափերուն՝ [[Կալաբակոս կղզիներ|Կալաբակոս կղզիներուն]] եւ [[Չիլէ|Չիլէին]], ու դէպի հիւսիս՝ [[Քալիֆորնիոյ ծոց|Քալիֆորնիոյ ծոցը]]։ ինչպէս նաեւ [[Ատլանտեան Ովկիանոս|Ատլանտեան]] [[Ովկիանոս|ովկիանոսին]] մէջ՝ [[Ափրիկէ|Ափրիկէի]] արեւմտեան ափերուն եւ հիւսիսային [[Պրազիլ|Պրազիլիոյ]], [[Սուրինամ|Սուրինամի]], [[Կիանա|Կիանայի]], [[Ֆրանսական Կիանա|Ֆրանսական Կիանայի]] եւ [[Վենեզուելա|Վենեզուելայի]] ափերուն։ Նաեւ, ձիթագոյն ծովային կրիան տեսնուած է [[Քարիպեան ծով|Քարիպեան ծովուն]] ջուրերուն մէջ մինչեւ [[Փուերթօ Ռիքօ|Բուերթօ Ռիքօ]]։ Իսկ [[2016]]-ին, էգ կրիայ մը յայտնաբերուած է [[Իրլանտայի Հանրապետութիւն|Իրլանտային]] ծովափներուն եւ [[Ուելս|Ուելսի]] [[Անկըլսի]] կղզիին ջուրերուն։ [[Պատկեր:Lieux pontes tortue olivatre.png|ձախից|մինի|''Ձիթագոյն ծովային կրիային տարածման եւ բնադրման վայրեր''․ կարմիր կէտեր՝ բնադրման գլխաւոր տեղեր, դեղին կէտեր՝ բնադրման երկրորդական տեղեր]] Շատ հաւանական է թէ ձիթագոյն ծովային կրիաները կը գործածեն մօտաւորապէս 80 երկիրներու ափեր։ Ինչպէս [[Քեմփի ծովային կրիայ|Քեմփի ծովային կրիաները]], իրենք ալ ծանօթ են իրենց իւրայատուկ համաժամանակուած ժամանումին որ ''arribadas'' կը կոչուի․ հազարաւոր էգ ձիթագոյն կրիաներ միասնաբար նոյն ծովափը կը հասնին իրենց հաւկիթները ածելու համար։ == Պահպանում == Դժբախտաբար անոնց թիւը զգալիօրէն նուազած է մարդուն կարգաւ եւ անխնայ որսալուն, ինչպէս նաեւ՝ ծովու արկածներուն պատճառով։ Սակայն, թիւի նուազումի առաջքը առնելու համար լուրջ քայլեր կ՛առնուին միջազգային կազմակերպութիւններու, օրինակ՝ [[Բնութեան Պաահպանութեան Միջազգային Միութիւն]] (IUCN), [[Բնութեան համաշխարհային հիմնադրամ|Բնութեան Համաշխարհային հիմնադդրամ]] (WWF), ինչպէս նաեւ կարգ մը պետութիւններու կողմէ։ <ref>[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Lieux_pontes_tortue_olivatre.png Ձիթագոյն ծովային կրիայ]</ref> <ref>[https://www.iucnredlist.org/species/11534/3292503 (IUCN SSC Marine Turtle - Ձիթագոյն ծովային կրիայ{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://archive.org/details/emptyoceanplunde00elli Պարապ ովկիանոսը, Ellis, Richard, 2003․ Marine animals, Endangered species{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.seaturtle.org/mtn/archives/mtn58/mtn58p10b.shtml Ծովային կրիայ, Հարոլտ Տանտի{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://news.mongabay.com/2012/05/jaguar-v-sea-turtle-when-land-and-marine-conservation-icons-collide/ Երբ կը բախին ծովային եւ ցամաքային պահպանութեան խորհրդանիշները․ Jeremy Hance, 16-5-2012{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://oliveridleyproject.org/ Ձիթագոյն ծովային կրիայի պահպանման ծրագիր{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.downtoearth.org.in/wildlife-biodiversity/mass-nesting-of-turtles-begins-at-odisha-s-gahirmatha-75907 Ձիթագոյն էգ կրիաներ խմբովին կ՛ածեն․․․ Ashis Senapati, 11-3-2021{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.worldwildlife.org/species/sea-turtle/olive-ridley-turtle/ WWF․ Ձիթագոյն ծովային կրիայ{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.wwf.gr/ta_nea_mas/?200085/Safeguarding-turtles WWF․ Կրիաներու պաշտպանութիւն{{ref-en}}]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} krr7nh4qeqz7ga6c12ym3r21lol9max 253038 253036 2026-07-31T09:42:10Z HoMen 269 253038 wikitext text/x-wiki {{Taxobox|name=Ձիթագոյն ծովային կրիայ|image file=Lepidochelys olivacea.jpg|image descr=Ձիթագոյն ծովային կրիայ|image2 file=Lepidochelys olivacea.jpg|image2_caption=|regnum=Ծովային կրիաներ|familia=|latin=Lepidochelys olivacea|author=|wikispecies=|commons=|itis=|ncbi=|range map=|range legend=}} '''Ձիթագոյն ծովային կրիայ''' ([[Անգլերէն|անգլ․]]՝ Olive ridley sea turtle, [[Լատիներէն|լատին․]]՝ Lepidochelys olivacea), կ՛անուանուի նաեւ '''Խաղաղականի ծովային կրիայ''' (Pacific ridley sea turtle)․ [[Cheloniidae]] ընտանիքին կրիայի տեսակ ու այդ սեռի երկու կենդանի տեսակներէն մէկն է (միւսը՝ [[Քեմփի ծովային կրիայ|Քեմփի ծովային կրիան]] է)։ Անոր թիւը կը նուազի եւ այդ պատճառով առարկայ է վերականգման ծրագիրի մը։ Անունը կը պարտի իր ձիթագոյն պատեանին։ == Դասաբաշխութիւն == Ձիթագոյն կրիաները առաջին անգամ՝ 1798-ին, նկարագրուած են որպէս ''Testudo mydas minor,'' Ճորճ Ատոլֆ Սաքոուին (Georg Adolf Suckow) կողմէն։ Աւելի ետք, Հայնրիխ Գուլ (Heinrich Kuhl)՝ 1820-ին, զանոնք ''Chelonia multiscutata'' կոչած է եւ 1829-ին [[Եոհան Ֆրիտրիխ վոն Էշորլծ]] (Johann Friedrich von Eschscholtz) անոնց տուած է ''Chelonia olivacea'' անունը։ 1843-ին է անոնք ''Lepidochelys'' ենթասեռ ցանկագրուած են [[Լէոբոլտ Ֆիցինկըր|Լէոբոլտ Ֆիցինկըրին]] կողմէն։ Իսկ 1858-ին է որ Շառլ Ֆրետերիք Ժիռար զանոնք ''Lepidochelys olivacea'' կ՛անուանէ։ Աղբիւրներուն մէջ «''Lepidochelys olivacea'' (Eschscholtz, 1829)» արձանագրուած է, որովհետեւ Էշորլծ առաջինը եղած է, որ նկարագրած է ձիթագոյն կրիան որպէս տարբեր տեսակ։ == Տեղեկութիւններ == Ձիթագոյն ծովային կրիաները իրենց տեսակին երկրորդ ամենէն փոքրերն են։ Իրենց երկարութիւնը կը հասնի մինչեւ 50-75 cm (պատեանին երկարութիւնը՝ 61 cm) կը կշռեն մօտաւորապէս 45-50 քիլօ։ Անոնք կը սնանին [[Հաւախխունջներ|հաւախխունջով]], փշամորթով, [[Ծովամայր|ծովամայրով]], [[Ջրիմուռ|ջրիմուռով]] եւ [[Ձուկեր|ձուկերով]]։ == Բաշխում == Այս ցեղի կրիաներուն կը հանդիպինք տաք եւ արեւադարձային ջուրերուն մէջ, ընդհանրապէս [[Հնդկական Ովկիանոս|Հնդկական]], [[Խաղաղական Ովկիանոս|Խաղաղական]] [[Ովկիանոս|ովկիանոսներուն]] մէջ՝ [[Հնդկաստան|Հնդկաստանէն]], [[Արաբական Ծով|Արաբական ծովէն]], [[Ճափոն|Ճափոնէն]] եւ [[Մանրակղզիներ|Մանրակղզիներէն]] մինչեւ հարաւային [[Ափրիկէ]], [[Աւստրալիա]] եւ [[Նոր Զելանտա|Նոր Զիլանտա]], ինչպէս նաեւ յայտնաբերուած են Խաղաղական Ովկիանոսին արեւելեան ափերուն՝ [[Կալաբակոս կղզիներ|Կալաբակոս կղզիներուն]] եւ [[Չիլէ|Չիլէին]], ու դէպի հիւսիս՝ [[Քալիֆորնիոյ ծոց|Քալիֆորնիոյ ծոցը]]։ ինչպէս նաեւ [[Ատլանտեան Ովկիանոս|Ատլանտեան]] [[Ովկիանոս|ովկիանոսին]] մէջ՝ [[Ափրիկէ|Ափրիկէի]] արեւմտեան ափերուն եւ հիւսիսային [[Պրազիլ|Պրազիլիոյ]], [[Սուրինամ|Սուրինամի]], [[Կիանա|Կիանայի]], [[Ֆրանսական Կիանա|Ֆրանսական Կիանայի]] եւ [[Վենեզուելա|Վենեզուելայի]] ափերուն։ Նաեւ, ձիթագոյն ծովային կրիան տեսնուած է [[Քարիպեան ծով|Քարիպեան ծովուն]] ջուրերուն մէջ մինչեւ [[Փուերթօ Ռիքօ|Բուերթօ Ռիքօ]]։ Իսկ [[2016]]-ին, էգ կրիայ մը յայտնաբերուած է [[Իրլանտայի Հանրապետութիւն|Իրլանտային]] ծովափներուն եւ [[Ուելս|Ուելսի]] [[Անկըլսի]] կղզիին ջուրերուն։ [[Պատկեր:Lieux pontes tortue olivatre.png|ձախից|մինի|''Ձիթագոյն ծովային կրիային տարածման եւ բնադրման վայրեր''․ կարմիր կէտեր՝ բնադրման գլխաւոր տեղեր, դեղին կէտեր՝ բնադրման երկրորդական տեղեր]] Շատ հաւանական է թէ ձիթագոյն ծովային կրիաները կը գործածեն մօտաւորապէս 80 երկիրներու ափեր։ Ինչպէս [[Քեմփի ծովային կրիայ|Քեմփի ծովային կրիաները]], իրենք ալ ծանօթ են իրենց իւրայատուկ համաժամանակուած ժամանումին որ ''arribadas'' կը կոչուի․ հազարաւոր էգ ձիթագոյն կրիաներ միասնաբար նոյն ծովափը կը հասնին իրենց հաւկիթները ածելու համար։ == Պահպանում == Դժբախտաբար անոնց թիւը զգալիօրէն նուազած է մարդուն կարգաւ եւ անխնայ որսալուն, ինչպէս նաեւ՝ ծովու արկածներուն պատճառով։ Սակայն, թիւի նուազումի առաջքը առնելու համար լուրջ քայլեր կ՛առնուին միջազգային կազմակերպութիւններու, օրինակ՝ [[Բնութեան Պաահպանութեան Միջազգային Միութիւն]] (IUCN), [[Բնութեան համաշխարհային հիմնադրամ|Բնութեան Համաշխարհային հիմնադդրամ]] (WWF), ինչպէս նաեւ կարգ մը պետութիւններու կողմէ։ <ref>[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Lieux_pontes_tortue_olivatre.png Ձիթագոյն ծովային կրիայ]</ref> <ref>[https://www.iucnredlist.org/species/11534/3292503 (IUCN SSC Marine Turtle - Ձիթագոյն ծովային կրիայ{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://archive.org/details/emptyoceanplunde00elli Պարապ ովկիանոսը, Ellis, Richard, 2003․ Marine animals, Endangered species{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.seaturtle.org/mtn/archives/mtn58/mtn58p10b.shtml Ծովային կրիայ, Հարոլտ Տանտի{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://news.mongabay.com/2012/05/jaguar-v-sea-turtle-when-land-and-marine-conservation-icons-collide/ Երբ կը բախին ծովային եւ ցամաքային պահպանութեան խորհրդանիշները․ Jeremy Hance, 16-5-2012{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://oliveridleyproject.org/ Ձիթագոյն ծովային կրիայի պահպանման ծրագիր{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.downtoearth.org.in/wildlife-biodiversity/mass-nesting-of-turtles-begins-at-odisha-s-gahirmatha-75907 Ձիթագոյն էգ կրիաներ խմբովին կ՛ածեն․․․ Ashis Senapati, 11-3-2021{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.worldwildlife.org/species/sea-turtle/olive-ridley-turtle/ WWF․ Ձիթագոյն ծովային կրիայ{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.wwf.gr/ta_nea_mas/?200085/Safeguarding-turtles WWF․ Կրիաներու պաշտպանութիւն{{ref-en}}]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Վտանգուած վիճակի գտնուող տեսակներ]] 5gycitpv535c7wqvzsu65jisneqr697 253039 253038 2026-07-31T09:43:57Z HoMen 269 253039 wikitext text/x-wiki {{Taxobox|name=Ձիթագոյն ծովային կրիայ|image file=Lepidochelys olivacea.jpg|image descr=Ձիթագոյն ծովային կրիայ|image2 file=Lepidochelys olivacea.jpg|image2_caption=|regnum=Ծովային կրիաներ|familia=|latin=Lepidochelys olivacea|author=|wikispecies=|commons=|itis=|ncbi=|range map=|range legend=}} '''Ձիթագոյն ծովային կրիայ''' ([[Անգլերէն|անգլ․]]՝ Olive ridley sea turtle, [[Լատիներէն|լատին․]]՝ Lepidochelys olivacea), կ՛անուանուի նաեւ '''Խաղաղականի ծովային կրիայ''' (Pacific ridley sea turtle)․ [[Cheloniidae]] ընտանիքին կրիայի տեսակ ու այդ սեռի երկու կենդանի տեսակներէն մէկն է (միւսը՝ [[Քեմփի ծովային կրիայ|Քեմփի ծովային կրիան]] է)։ Անոր թիւը կը նուազի եւ այդ պատճառով առարկայ է վերականգման ծրագիրի մը։ Անունը կը պարտի իր ձիթագոյն պատեանին։ == Դասաբաշխութիւն == Ձիթագոյն կրիաները առաջին անգամ՝ 1798-ին, նկարագրուած են որպէս ''Testudo mydas minor,'' Ճորճ Ատոլֆ Սաքոուին (Georg Adolf Suckow) կողմէն։ Աւելի ետք, Հայնրիխ Գուլ (Heinrich Kuhl)՝ 1820-ին, զանոնք ''Chelonia multiscutata'' կոչած է եւ 1829-ին [[Եոհան Ֆրիտրիխ վոն Էշորլծ]] (Johann Friedrich von Eschscholtz) անոնց տուած է ''Chelonia olivacea'' անունը։ 1843-ին է անոնք ''Lepidochelys'' ենթասեռ ցանկագրուած են [[Լէոբոլտ Ֆիցինկըր|Լէոբոլտ Ֆիցինկըրին]] կողմէն։ Իսկ 1858-ին է որ Շառլ Ֆրետերիք Ժիռար զանոնք ''Lepidochelys olivacea'' կ՛անուանէ։ Աղբիւրներուն մէջ «''Lepidochelys olivacea'' (Eschscholtz, 1829)» արձանագրուած է, որովհետեւ Էշորլծ առաջինը եղած է, որ նկարագրած է ձիթագոյն կրիան որպէս տարբեր տեսակ։ == Տեղեկութիւններ == Ձիթագոյն ծովային կրիաները իրենց տեսակին երկրորդ ամենէն փոքրերն են։ Իրենց երկարութիւնը կը հասնի մինչեւ 50-75 cm (պատեանին երկարութիւնը՝ 61 cm) կը կշռեն մօտաւորապէս 45-50 քիլօ։ Անոնք կը սնանին [[Հաւախխունջներ|հաւախխունջով]], փշամորթով, [[Ծովամայր|ծովամայրով]], [[Ջրիմուռ|ջրիմուռով]] եւ [[Ձուկեր|ձուկերով]]։ == Բաշխում == Այս ցեղի կրիաներուն կը հանդիպինք տաք եւ արեւադարձային ջուրերուն մէջ, ընդհանրապէս [[Հնդկական Ովկիանոս|Հնդկական]], [[Խաղաղական Ովկիանոս|Խաղաղական]] [[Ովկիանոս|ովկիանոսներուն]] մէջ՝ [[Հնդկաստան|Հնդկաստանէն]], [[Արաբական Ծով|Արաբական ծովէն]], [[Ճափոն|Ճափոնէն]] եւ [[Մանրակղզիներ|Մանրակղզիներէն]] մինչեւ հարաւային [[Ափրիկէ]], [[Աւստրալիա]] եւ [[Նոր Զելանտա|Նոր Զիլանտա]], ինչպէս նաեւ յայտնաբերուած են Խաղաղական Ովկիանոսին արեւելեան ափերուն՝ [[Կալաբակոս կղզիներ|Կալաբակոս կղզիներուն]] եւ [[Չիլէ|Չիլէին]], ու դէպի հիւսիս՝ [[Քալիֆորնիոյ ծոց|Քալիֆորնիոյ ծոցը]]։ ինչպէս նաեւ [[Ատլանտեան Ովկիանոս|Ատլանտեան]] [[Ովկիանոս|ովկիանոսին]] մէջ՝ [[Ափրիկէ|Ափրիկէի]] արեւմտեան ափերուն եւ հիւսիսային [[Պրազիլ|Պրազիլիոյ]], [[Սուրինամ|Սուրինամի]], [[Կիանա|Կիանայի]], [[Ֆրանսական Կիանա|Ֆրանսական Կիանայի]] եւ [[Վենեզուելա|Վենեզուելայի]] ափերուն։ Նաեւ, ձիթագոյն ծովային կրիան տեսնուած է [[Քարիպեան ծով|Քարիպեան ծովուն]] ջուրերուն մէջ մինչեւ [[Փուերթօ Ռիքօ|Բուերթօ Ռիքօ]]։ Իսկ [[2016]]-ին, էգ կրիայ մը յայտնաբերուած է [[Իրլանտայի Հանրապետութիւն|Իրլանտային]] ծովափներուն եւ [[Ուելս|Ուելսի]] [[Անկըլսի]] կղզիին ջուրերուն։ [[Պատկեր:Lieux pontes tortue olivatre.png|ձախից|մինի|''Ձիթագոյն ծովային կրիային տարածման եւ բնադրման վայրեր''․ կարմիր կէտեր՝ բնադրման գլխաւոր տեղեր, դեղին կէտեր՝ բնադրման երկրորդական տեղեր]] Շատ հաւանական է թէ ձիթագոյն ծովային կրիաները կը գործածեն մօտաւորապէս 80 երկիրներու ափեր։ Ինչպէս [[Քեմփի ծովային կրիայ|Քեմփի ծովային կրիաները]], իրենք ալ ծանօթ են իրենց իւրայատուկ համաժամանակուած ժամանումին որ ''arribadas'' կը կոչուի․ հազարաւոր էգ ձիթագոյն կրիաներ միասնաբար նոյն ծովափը կը հասնին իրենց հաւկիթները ածելու համար։ == Պահպանում == Դժբախտաբար անոնց թիւը զգալիօրէն նուազած է մարդուն կարգաւ եւ անխնայ որսալուն, ինչպէս նաեւ՝ ծովու արկածներուն պատճառով։ Սակայն, թիւի նուազումի առաջքը առնելու համար լուրջ քայլեր կ՛առնուին միջազգային կազմակերպութիւններու, օրինակ՝ [[Բնութեան Պաահպանութեան Միջազգային Միութիւն]] (IUCN), [[Բնութեան համաշխարհային հիմնադրամ|Բնութեան Համաշխարհային հիմնադդրամ]] (WWF), ինչպէս նաեւ կարգ մը պետութիւններու կողմէ։ <ref>[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Lieux_pontes_tortue_olivatre.png Ձիթագոյն ծովային կրիայ]</ref> <ref>[https://www.iucnredlist.org/species/11534/3292503 (IUCN SSC Marine Turtle - Ձիթագոյն ծովային կրիայ{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://archive.org/details/emptyoceanplunde00elli Պարապ ովկիանոսը, Ellis, Richard, 2003․ Marine animals, Endangered species{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.seaturtle.org/mtn/archives/mtn58/mtn58p10b.shtml Ծովային կրիայ, Հարոլտ Տանտի{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://news.mongabay.com/2012/05/jaguar-v-sea-turtle-when-land-and-marine-conservation-icons-collide/ Երբ կը բախին ծովային եւ ցամաքային պահպանութեան խորհրդանիշները․ Jeremy Hance, 16-5-2012{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://oliveridleyproject.org/ Ձիթագոյն ծովային կրիայի պահպանման ծրագիր{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.downtoearth.org.in/wildlife-biodiversity/mass-nesting-of-turtles-begins-at-odisha-s-gahirmatha-75907 Ձիթագոյն էգ կրիաներ խմբովին կ՛ածեն․․․ Ashis Senapati, 11-3-2021{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.worldwildlife.org/species/sea-turtle/olive-ridley-turtle/ WWF․ Ձիթագոյն ծովային կրիայ{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.wwf.gr/ta_nea_mas/?200085/Safeguarding-turtles WWF․ Կրիաներու պաշտպանութիւն{{ref-en}}]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Վտանգուած վիճակի գտնուող տեսակներ]] [[Ստորոգութիւն:Ծայրայեղ վտանգուած վիճակի գտնուող տեսակներն]] crud596weettacw0gmk7bv7eq4q1rbr 253040 253039 2026-07-31T09:45:01Z HoMen 269 /* Տեղեկութիւններ */ 253040 wikitext text/x-wiki {{Taxobox|name=Ձիթագոյն ծովային կրիայ|image file=Lepidochelys olivacea.jpg|image descr=Ձիթագոյն ծովային կրիայ|image2 file=Lepidochelys olivacea.jpg|image2_caption=|regnum=Ծովային կրիաներ|familia=|latin=Lepidochelys olivacea|author=|wikispecies=|commons=|itis=|ncbi=|range map=|range legend=}} '''Ձիթագոյն ծովային կրիայ''' ([[Անգլերէն|անգլ․]]՝ Olive ridley sea turtle, [[Լատիներէն|լատին․]]՝ Lepidochelys olivacea), կ՛անուանուի նաեւ '''Խաղաղականի ծովային կրիայ''' (Pacific ridley sea turtle)․ [[Cheloniidae]] ընտանիքին կրիայի տեսակ ու այդ սեռի երկու կենդանի տեսակներէն մէկն է (միւսը՝ [[Քեմփի ծովային կրիայ|Քեմփի ծովային կրիան]] է)։ Անոր թիւը կը նուազի եւ այդ պատճառով առարկայ է վերականգման ծրագիրի մը։ Անունը կը պարտի իր ձիթագոյն պատեանին։ == Դասաբաշխութիւն == Ձիթագոյն կրիաները առաջին անգամ՝ 1798-ին, նկարագրուած են որպէս ''Testudo mydas minor,'' Ճորճ Ատոլֆ Սաքոուին (Georg Adolf Suckow) կողմէն։ Աւելի ետք, Հայնրիխ Գուլ (Heinrich Kuhl)՝ 1820-ին, զանոնք ''Chelonia multiscutata'' կոչած է եւ 1829-ին [[Եոհան Ֆրիտրիխ վոն Էշորլծ]] (Johann Friedrich von Eschscholtz) անոնց տուած է ''Chelonia olivacea'' անունը։ 1843-ին է անոնք ''Lepidochelys'' ենթասեռ ցանկագրուած են [[Լէոբոլտ Ֆիցինկըր|Լէոբոլտ Ֆիցինկըրին]] կողմէն։ Իսկ 1858-ին է որ Շառլ Ֆրետերիք Ժիռար զանոնք ''Lepidochelys olivacea'' կ՛անուանէ։ Աղբիւրներուն մէջ «''Lepidochelys olivacea'' (Eschscholtz, 1829)» արձանագրուած է, որովհետեւ Էշորլծ առաջինը եղած է, որ նկարագրած է ձիթագոյն կրիան որպէս տարբեր տեսակ։ == Տեղեկութիւններ == Ձիթագոյն ծովային կրիաները իրենց տեսակին երկրորդ ամենէն փոքրերն են։ Իրենց երկարութիւնը կը հասնի մինչեւ 50-75 cm (պատեանին երկարութիւնը՝ 61 cm) կը կշռեն մօտաւորապէս 45-50 քիլօ։ Անոնք կը սնանին [[Հաւախխունջներ|հաւախխունջով]], [[Փշամորթ|փշամորթով]], [[Ծովամայր|ծովամայրով]], [[Ջրիմուռ|ջրիմուռով]] եւ [[Ձուկեր|ձուկերով]]։ == Բաշխում == Այս ցեղի կրիաներուն կը հանդիպինք տաք եւ արեւադարձային ջուրերուն մէջ, ընդհանրապէս [[Հնդկական Ովկիանոս|Հնդկական]], [[Խաղաղական Ովկիանոս|Խաղաղական]] [[Ովկիանոս|ովկիանոսներուն]] մէջ՝ [[Հնդկաստան|Հնդկաստանէն]], [[Արաբական Ծով|Արաբական ծովէն]], [[Ճափոն|Ճափոնէն]] եւ [[Մանրակղզիներ|Մանրակղզիներէն]] մինչեւ հարաւային [[Ափրիկէ]], [[Աւստրալիա]] եւ [[Նոր Զելանտա|Նոր Զիլանտա]], ինչպէս նաեւ յայտնաբերուած են Խաղաղական Ովկիանոսին արեւելեան ափերուն՝ [[Կալաբակոս կղզիներ|Կալաբակոս կղզիներուն]] եւ [[Չիլէ|Չիլէին]], ու դէպի հիւսիս՝ [[Քալիֆորնիոյ ծոց|Քալիֆորնիոյ ծոցը]]։ ինչպէս նաեւ [[Ատլանտեան Ովկիանոս|Ատլանտեան]] [[Ովկիանոս|ովկիանոսին]] մէջ՝ [[Ափրիկէ|Ափրիկէի]] արեւմտեան ափերուն եւ հիւսիսային [[Պրազիլ|Պրազիլիոյ]], [[Սուրինամ|Սուրինամի]], [[Կիանա|Կիանայի]], [[Ֆրանսական Կիանա|Ֆրանսական Կիանայի]] եւ [[Վենեզուելա|Վենեզուելայի]] ափերուն։ Նաեւ, ձիթագոյն ծովային կրիան տեսնուած է [[Քարիպեան ծով|Քարիպեան ծովուն]] ջուրերուն մէջ մինչեւ [[Փուերթօ Ռիքօ|Բուերթօ Ռիքօ]]։ Իսկ [[2016]]-ին, էգ կրիայ մը յայտնաբերուած է [[Իրլանտայի Հանրապետութիւն|Իրլանտային]] ծովափներուն եւ [[Ուելս|Ուելսի]] [[Անկըլսի]] կղզիին ջուրերուն։ [[Պատկեր:Lieux pontes tortue olivatre.png|ձախից|մինի|''Ձիթագոյն ծովային կրիային տարածման եւ բնադրման վայրեր''․ կարմիր կէտեր՝ բնադրման գլխաւոր տեղեր, դեղին կէտեր՝ բնադրման երկրորդական տեղեր]] Շատ հաւանական է թէ ձիթագոյն ծովային կրիաները կը գործածեն մօտաւորապէս 80 երկիրներու ափեր։ Ինչպէս [[Քեմփի ծովային կրիայ|Քեմփի ծովային կրիաները]], իրենք ալ ծանօթ են իրենց իւրայատուկ համաժամանակուած ժամանումին որ ''arribadas'' կը կոչուի․ հազարաւոր էգ ձիթագոյն կրիաներ միասնաբար նոյն ծովափը կը հասնին իրենց հաւկիթները ածելու համար։ == Պահպանում == Դժբախտաբար անոնց թիւը զգալիօրէն նուազած է մարդուն կարգաւ եւ անխնայ որսալուն, ինչպէս նաեւ՝ ծովու արկածներուն պատճառով։ Սակայն, թիւի նուազումի առաջքը առնելու համար լուրջ քայլեր կ՛առնուին միջազգային կազմակերպութիւններու, օրինակ՝ [[Բնութեան Պաահպանութեան Միջազգային Միութիւն]] (IUCN), [[Բնութեան համաշխարհային հիմնադրամ|Բնութեան Համաշխարհային հիմնադդրամ]] (WWF), ինչպէս նաեւ կարգ մը պետութիւններու կողմէ։ <ref>[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Lieux_pontes_tortue_olivatre.png Ձիթագոյն ծովային կրիայ]</ref> <ref>[https://www.iucnredlist.org/species/11534/3292503 (IUCN SSC Marine Turtle - Ձիթագոյն ծովային կրիայ{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://archive.org/details/emptyoceanplunde00elli Պարապ ովկիանոսը, Ellis, Richard, 2003․ Marine animals, Endangered species{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.seaturtle.org/mtn/archives/mtn58/mtn58p10b.shtml Ծովային կրիայ, Հարոլտ Տանտի{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://news.mongabay.com/2012/05/jaguar-v-sea-turtle-when-land-and-marine-conservation-icons-collide/ Երբ կը բախին ծովային եւ ցամաքային պահպանութեան խորհրդանիշները․ Jeremy Hance, 16-5-2012{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://oliveridleyproject.org/ Ձիթագոյն ծովային կրիայի պահպանման ծրագիր{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.downtoearth.org.in/wildlife-biodiversity/mass-nesting-of-turtles-begins-at-odisha-s-gahirmatha-75907 Ձիթագոյն էգ կրիաներ խմբովին կ՛ածեն․․․ Ashis Senapati, 11-3-2021{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.worldwildlife.org/species/sea-turtle/olive-ridley-turtle/ WWF․ Ձիթագոյն ծովային կրիայ{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.wwf.gr/ta_nea_mas/?200085/Safeguarding-turtles WWF․ Կրիաներու պաշտպանութիւն{{ref-en}}]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Վտանգուած վիճակի գտնուող տեսակներ]] [[Ստորոգութիւն:Ծայրայեղ վտանգի գտնուող տեսակներ]] dkka1hl0z6qndhqxyuzftx2zso3dwuc 0 32281 253041 2026-07-31T09:50:17Z Azniv Stepanian 8 Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Անձ}} '''Անտրէ Օտրիկուր''' ({{Lang-fr|André-Georges Haudricourt}}, {{ԱԾ}}), ֆրանսացի լեզուաբան<ref>{{Cite web|url=http://www.jamanak.com/|title=«ԵՐԵՒԱՆ» ՊԱՆԴՈԿԻ ԲՆԱԿԻՉՆԵՐԸ|website=www.jamanak.com|accessdate=2026-07-31}}</ref>: == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Լեզուաբաններ]] Ստորոգութիւն:Ֆրանսացի լե...»: 253041 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Անձ}} '''Անտրէ Օտրիկուր''' ({{Lang-fr|André-Georges Haudricourt}}, {{ԱԾ}}), ֆրանսացի լեզուաբան<ref>{{Cite web|url=http://www.jamanak.com/|title=«ԵՐԵՒԱՆ» ՊԱՆԴՈԿԻ ԲՆԱԿԻՉՆԵՐԸ|website=www.jamanak.com|accessdate=2026-07-31}}</ref>: == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Լեզուաբաններ]] [[Ստորոգութիւն:Ֆրանսացի լեզուաբաններ]] gegspqujtpic0xk4zybgneqxvi0yydz 0 32282 253042 2026-07-31T10:05:57Z Azniv Stepanian 8 Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Անձ}} '''Ռիքարտօ Մութի''' ( {{Lang-it|Riccardo Muti}}, {{ԱԾ}}), իտալացի խմբավար<ref>{{Cite web|url=https://archive.aztagdaily.com/archives/20051|title=ԱՐՈՒԵՍՏԻ ԱՇԽԱՐՀԷՆ. ԻՏԱԼԻՈՅ ՄԷՋ ՆՈՅՆԻՍԿ ՎԵՐՏԻ ԻՐ ԽՕՍՔԸ ՈՒՆԻ - Aztag Daily|website=archive.aztagdaily.com|accessdate=2026-07-31}}</ref>։ == Կենսագրական գիծեր == Ծնած է [[Նափոլի]]։ == Ծանօթ...»: 253042 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Անձ}} '''Ռիքարտօ Մութի''' ( {{Lang-it|Riccardo Muti}}, {{ԱԾ}}), իտալացի խմբավար<ref>{{Cite web|url=https://archive.aztagdaily.com/archives/20051|title=ԱՐՈՒԵՍՏԻ ԱՇԽԱՐՀԷՆ. ԻՏԱԼԻՈՅ ՄԷՋ ՆՈՅՆԻՍԿ ՎԵՐՏԻ ԻՐ ԽՕՍՔԸ ՈՒՆԻ - Aztag Daily|website=archive.aztagdaily.com|accessdate=2026-07-31}}</ref>։ == Կենսագրական գիծեր == Ծնած է [[Նափոլի]]։ == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Խմբավարներ]] [[Ստորոգութիւն:Խմբավարներ ըստ ազգութեան]] [[Ստորոգութիւն:Իտալացի խմբվարներ]] bbiom2x6xbap62u2205jqppf6rib7la 0 32283 253046 2026-07-31T10:24:46Z Azniv Stepanian 8 Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Անձ}} '''Ռուբէն Ղեւոնդեան''' ({{ԱԾ}}), հայ գեղանկարիչ, թատերական նկարիչ, [[Հայաստան|Հայաստանի]] վաստակաւոր նկարիչ (2011)։ == Կենսագրական գիծեր == Ծնած է [[Երեւան]]։ == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Հայ գեղանակարիչներ]] Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչն...»: 253046 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Անձ}} '''Ռուբէն Ղեւոնդեան''' ({{ԱԾ}}), հայ գեղանկարիչ, թատերական նկարիչ, [[Հայաստան|Հայաստանի]] վաստակաւոր նկարիչ (2011)։ == Կենսագրական գիծեր == Ծնած է [[Երեւան]]։ == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Հայ գեղանակարիչներ]] [[Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ]] ayoo493j7t8dyabhd13fc7ionts1cw4 0 32284 253047 2026-07-31T10:32:05Z Azniv Stepanian 8 Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Անձ}} '''Նիկողայոս Բունիաթեան''' ({{ԱԾ}}), [[Երեւան|Երեւանի]] առաջին գլխաւոր ճարտարապետը։ == Կենսագրական գիծեր == Ծնած է [[Թիֆլիս]]։ [[Օտեսա|Օտեսայի]] գեղարուեստի ուսումնարանին մէջ սորված է [[արուեստ]] եւ [[ճարտարապետութիւն]]։ == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}}...»: 253047 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Անձ}} '''Նիկողայոս Բունիաթեան''' ({{ԱԾ}}), [[Երեւան|Երեւանի]] առաջին գլխաւոր ճարտարապետը։ == Կենսագրական գիծեր == Ծնած է [[Թիֆլիս]]։ [[Օտեսա|Օտեսայի]] գեղարուեստի ուսումնարանին մէջ սորված է [[արուեստ]] եւ [[ճարտարապետութիւն]]։ == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Հայ ճարտարապետներ]] 9cgu55idwrne0vm04hzw03lg8ctd0vv 0 32285 253049 2026-07-31T10:49:49Z Azniv Stepanian 8 Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Կառոյց}} '''«Կրանտ հոթել Երեւան»''', պանդոկ ՝ [[Երեւան|Երեւանի]] մէջ։ 1926 թուականին պանդոկը նախագծած է ճարտատապետ [[Նիկողայոս Բունիաթեան|Նիկողայոս Բունիաթեանը]]<ref>{{Cite web|url=http://www.jamanak.com/|title=«ԵՐԵՒԱՆ» ՊԱՆԴՈԿԻ ԲՆԱԿԻՉՆԵՐԸ|website=www.jamanak.com|accessdate=2026-07-31}}</ref>։ == Ծանօ...»: 253049 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Կառոյց}} '''«Կրանտ հոթել Երեւան»''', պանդոկ ՝ [[Երեւան|Երեւանի]] մէջ։ 1926 թուականին պանդոկը նախագծած է ճարտատապետ [[Նիկողայոս Բունիաթեան|Նիկողայոս Բունիաթեանը]]<ref>{{Cite web|url=http://www.jamanak.com/|title=«ԵՐԵՒԱՆ» ՊԱՆԴՈԿԻ ԲՆԱԿԻՉՆԵՐԸ|website=www.jamanak.com|accessdate=2026-07-31}}</ref>։ == Ծանօթագրութիւններ == 8nc7a3n1h44yitnrqbxthqfkifprbkr