Ուիքիփետիա hywwiki https://hyw.wikipedia.org/wiki/%D4%B3%D5%AC%D5%AD%D5%A1%D6%82%D5%B8%D6%80_%D4%B7%D5%BB MediaWiki 1.47.0-wmf.13 first-letter Մեդիա Սպասարկող Քննարկում Մասնակից Մասնակցի քննարկում Ուիքիփետիա Ուիքիփետիայի քննարկում Պատկեր Պատկերի քննարկում MediaWiki MediaWiki քննարկում Կաղապար Կաղապարի քննարկում Օգնություն Օգնության քննարկում Ստորոգութիւն Կատեգորիայի քննարկում TimedText TimedText talk Մոդուլ Մոդուլի քննարկում Event Event talk 0 1808 253133 181582 2026-08-03T07:16:59Z Maral Dikbikian 4797 253133 wikitext text/x-wiki '''Աուկուսթինովիզ''', Տոմպռովսքա Վալատիսլավա նկարչուհի։ == Կենսագրական գիծեր == Ծնած է 15 Մայիս 1901-ին ի Քրաքով։ Միջին դասընթացքը աւարտելէն յետոյ նկարչութեան կը հետեւի նախ առանձնաբար սորվելով եւ ապա անուանի նկարչուհի Մէխօֆֆէրօվայի դպրոցին մէջ։ 1925-ին նկարիչներու զովողութեան մէջ մտած է։ 1929-ին կ՚ամուսնանայ Տոքթոր Սթանիսլավ Տոմպրովեսքիին հետ որ նմանապէս արուեստագէտ նկարիչ մըն էր։ 1952-ին սկսեալ արդէն կը մասնակցի տեղական նկարահանդէսներու եւ ապա ինքը կը ցուցադրէ իր գործերը՝ [[Վարշաւա|Վարշաւայի]], [[Քրաքով|Քրաքովի]] եւ [[Շիքակօ|Շիքակոյի]] մէջ։ Կը շահագրգռուի մասնաւորապէս Դաշտանկարչութեամբ եւ դիմանկարներով։ Իր գործերուն մէջ յիշուելու արժանի են՝ # Կին մը կուժ ի ձեռին ([[1926]]) # Իր մօր դիմանկարը ([[1921]]) # Հանգիստ աշխատանքէ ետքը ([[1927]]) # Ձմեռը լեռներուն վրայ ([[1929]]) # Վայրանկար մը ([[1931]]) # Կլանաւի ապրանքը ([[1932]]) # Դղեակի մը ներքնակողմը ([[1934]])։ == Աղբիւրներ == * Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ Վրդ. Պոտուրեան, 1938, էջ 201: [[Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ]] [[Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ այբբենական կարգով]] [[Ստորոգութիւն:Դաշտանկարիչներ]] ry1rbse6siqwbcqix36wpikax37twfe 0 1843 253134 253044 2026-08-03T07:18:41Z Maral Dikbikian 4797 253134 wikitext text/x-wiki '''Սահակ Ապրօ''' ծնած է 1823-ին եւ վախճանած է 1900, վարդապետ։ == Կենսագրական գիծեր == Սահակ Ապրօ՝ Ապրօ Չէլէպի ծանօթ գերդաստանէն սերած է։ Ծնած [[Իզմիր|Զմիւռնիոյ]] մէջ [[1823]]-ին Սեպտեմբեր 15-ին։ Երիտասարդ հասակին [[Պոլիս]] երթալով՝ մտած է Մեծ Դուռ եւ աշխատած իբրեւ թարգմանութեանց դիւանի անդամ։ 1852 Փետրուար 28-ին՝պաշտօնակից [[Գրիգոր Մարկոսեանի]] հետ կը սկսի հրատարակել «Նոյեան Աղաւնի» շաբաթաթերթը, մինչեւ [[8 Օգոստոս]] 1853։ Արտագին Գործոց նախարարութեան մէջ կարեւոր պաշտօններ վարելէ ետք Ալի փաշայի գաւառապետι օրով կայսերական դիւանին Ա. Թարգման եւ յետոյ Արտաքին Գործոց փոխ-քարտուղար կ՚անուանուի։ 1876-ին կը կարգուի Ֆիլիպէի արտակարգ յանձնաժողովի անդամ եւ ետքը նախագահ։ Այնուհետեւ քանի մը կարեւոր պաշտօններ վարելէ ետք կ՚ընտրուի պետական խորհուրդի Անդամ ուր եւ կը մնայ մինչեւ մահը՝ 1900։ Ազգային գործերուն մէջ ալ կարեւոր պաշտոններ վարած էր։ Թրքերէնի Թարգմանած է Մեծն Պետրոսի եւ Վօլթերի Գառոլոս ԺԲ․ի պատմութիւնները, Ժ. Պ. Սէլի Քաղաքական Տնտեսութիւնը, ՄաքիաՎէլլիի Իշխանը, ինչպէս նաեւ Ռիֆաթ փաշայի հետ հրատարակած է քաղաքական անձերու մասին ուսումնասիրոիթիւններ։ == Աղբիւրներ == * Հայ հանրագիտակ, Հ Մկրտիչ Վրդ Պոտուրեան,էջ 209, 1938 * Զարդարեան Յիշատակարանք Գ Թէոդիկ՝ Ամենուն տարեցոյցը 1912 էջ 368։ [[Ստորոգութիւն:Քաղաքագէտներ]] [[Ստորոգութիւն:Ծագումով հայ քաղաքագէտներ]] qw7pvfbn6nl6py0qlcmf1spvr5n7d57 253135 253134 2026-08-03T07:20:10Z Maral Dikbikian 4797 253135 wikitext text/x-wiki '''Սահակ Ապրօ''' ծնած է 1823-ին եւ վախճանած է 1900, վարդապետ։ == Կենսագրական գիծեր == Սահակ Ապրօ՝ Ապրօ Չէլէպի ծանօթ գերդաստանէն սերած է։ Ծնած [[Իզմիր|Զմիւռնիոյ]] մէջ [[1823]]-ին Սեպտեմբեր 15-ին։ Երիտասարդ հասակին [[Պոլիս]] երթալով՝ մտած է Մեծ Դուռ եւ աշխատած իբրեւ թարգմանութեանց դիւանի անդամ։ 1852 Փետրուար 28-ին՝պաշտօնակից [[Գրիգոր Մարկոսեանի]] հետ կը սկսի հրատարակել «Նոյեան Աղաւնի» շաբաթաթերթը, մինչեւ [[8 Օգոստոս]] 1853։ Արտաքին Գործոց նախարարութեան մէջ կարեւոր պաշտօններ վարելէ ետք, Ալի փաշայի գաւառապետութեան օրով կայսերական դիւանին Ա. թարգման եւ յետոյ արտաքին գործոց փոխ-քարտուղար կ՚անուանուի։ 1876-ին կը կարգուի Ֆիլիպէի արտակարգ յանձնաժողովի անդամ եւ ետքը նախագահ։ Այնուհետեւ քանի մը կարեւոր պաշտօններ վարելէ ետք կ՚ընտրուի պետական խորհուրդի անդամ ուր եւ կը մնայ մինչեւ մահը՝ 1900։ Ազգային գործերուն մէջ ալ կարեւոր պաշտօններ վարած է։ Թրքերէնի թարգմանած է Մեծն Պետրոսի եւ Վօլթերի Գառոլոս ԺԲ․ի պատմութիւնները, Ժ. Պ. Սէլի Քաղաքական Տնտեսութիւնը, ՄաքիաՎէլլիի Իշխանը, ինչպէս նաեւ Ռիֆաթ փաշայի հետ հրատարակած է քաղաքական անձերու մասին ուսումնասիրութիւններ։ == Աղբիւրներ == * Հայ հանրագիտակ, Հ Մկրտիչ Վրդ Պոտուրեան,էջ 209, 1938 * Զարդարեան Յիշատակարանք Գ Թէոդիկ՝ Ամենուն տարեցոյցը 1912 էջ 368։ [[Ստորոգութիւն:Քաղաքագէտներ]] [[Ստորոգութիւն:Ծագումով հայ քաղաքագէտներ]] o5hfi04bk0jkvsol258ms0ntd14q7fy 0 3307 253131 222488 2026-08-03T07:05:24Z Maral Dikbikian 4797 253131 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Գեղանկարիչ}} '''Ժանսեմ''' (ծ․ ''Յովհաննէս Սեմէրճեան'' {{ԱԾ}}<ref name="aztagdaily.com">[http://www.aztagdaily.com/archives/144602 Մահացած Է Աշխարհահռչակ Ֆրանսահայ Գեղանկարիչ Ժանսեմ]</ref>), Ֆրանսահայ գեղանկարիչ։ == Կենսագրութիւն == Ժանսեմ 1922-ին հատատուած է [[Յունաստան]], [[Թեսաղոնիկէ]] քաղաքին մէջ, ուր անցուցած է մանկութիւնը: Այնուհետեւ՝ ամուսնու մահէն ետք, Ժանսեմի մայրը՝ 1931 թուականին, որդիի կոտրուած ոտքը բուժելու նպատակով կը մեկնի [[Ֆրանսա]] ու կը հաստատուի [[Փարիզ]]ի Իսի-Լէ-Մուլինօ արուարձանին մէջ: [[Փարիզ]]ի զարդարուեստի բարձրագոյն դպրոցի շրջանաւարտ Ժանսեմը [[1944 թուական|1944]] թուականէն սկսեալ սկսած է իր ստեղծագործութիւնները ցուցադրելու Անկախներու սալոնին մէջ, իսկ [[1950]]ականներուն արդէն արժանացած է շարք մը մրցանակներու Ֆրանսայի, եւրոպական քանի մը այլ երկիրներու եւ [[Մեքսիքօ|Մեքսիքոյի]] մէջ։ Ժանսեմ այն բացառիկ նկարիչն է, որուն կենդանութեան օրօք բացուած է իր անունը կրող երկու թանգարան՝ երկուքն ալ [[Ճափոն]]ի մէջ<ref name="aztagdaily.com"/>: Անոր ստեղծագործութիւնները կը պահուին աշխարհի բազմաթիւ հեղինակաւոր թանգարաններուն ու մասնաւոր հաւաքածոներուն մէջ։ Ստեղծագործութեան առաջին հանգրուանին անոր գործերը կրած են ազգային դրոշմ՝ «Հայուհին», «Հայկական հարսանիք», «Թաղում», եւայլն: Այդ գործերուն մէկ մասը ցուցադրուած են Փարիզի հայկական արուեստի թանգարանին մէջ։ Ժանսեմ տուած է տասնեակ անհատական ցուցահանդէսներ՝ Փարիզի, [[Նիւ Եորք]]ի, [[Շիքակօ|Շիքակոյի]], [[Լոնտոն]]ի, [[Թոքիո]]յի, [[Հռոմ]]ի, [[Պրիւքսէլ]]ի, [[Լօզան]]ի, [[Պէյրութ]]ի մէջ եւ այլուր։ Ֆրանսական արուեստի ցուցահանդէսին հետ անոր գործերը ներկայացուած են նաեւ Մոսկուայի մէջ։ Ժանսեմ առաջին անգամ [[Հայաստան]] այցելած է [[1973]]-ին: [[2001]]-ին Հայաստանի Հանրապետութեան նախագահ [[Ռոպերդ Քոչարեան|Ռ. Քոչարեանի]] հրաւէրով Ժանսեմ կրկին այցելած է Հայաստան եւ [[2000]]-[[2001-ին]] իր գծած «Եղեռն» շարքը՝ բաղկացած 34 կտաւներէ, նուիրած է [[Հայոց Ցեղասպանութիւն|Հայոց Ցեղասպանութեան]] թանգարանին: == Մրցանակներ եւ շքանշաններ<ref>{{Citation|title=Jean Jansem|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Jean_Jansem&oldid=1364957635|date=2026-07-19|accessdate=2026-08-03|language=en}}</ref> == * Արուեստից եւ գրականութեան շքանշան (1953) * «Համեմատութիւն» մրցանակ (1958, Մեքսիքօ) * Պիենալէի մրցանակ (1962, Պրիւժ) * Փանամական «Վահագն» մրցանակ (2002) * «Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոց» մետալ (2002) * Պատուոյ լեգէոնի շքանշան (2003) * Պատուոյ շքանշան (2010, Հայաստան) == Աղբիւրներ == [http://www.hayemnews.com/%D5%AA%D5%A1%D5%B6%D5%BD%D5%A5%D5%B4-%D5%B4%D5%A5%D5%AE-%D5%A5%D5%B2%D5%A5%D5%BC%D5%B6%D5%AB-%D5%A3%D5%A5%D5%B2%D5%A1%D5%B6%D5%AF%D5%A1%D6%80%D5%AB%D5%B9%D5%A8-%D6%81%D5%B8%D6%82%D6%81/«Ժանսեմ. Մեծ Եղեռնի Գեղանկարիչը» Ցուցադրութիւն՝ Հայոց Ցեղասպանութեան թանգարան-հիմնարկին մէջ]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} {{Արտաքին յղումներ}} [[Ստորոգութիւն:9 Մարտի ծնունդներ]] [[Ստորոգութիւն:27 Օգոստոսի մահեր]] [[Ստորոգութիւն:Հայ նկարիչներ]] jqz13vjydlbdof1ca1x6cbjcgcw5bqz 0 4021 253122 247238 2026-08-02T16:42:13Z HoMen 269 253122 wikitext text/x-wiki '''Հաուայ''' (անգլերէն՝ [[Hawaii]]), [[ԱՄՆ]]-ի նահանգներէն մէկը, որ կը գտնուի Խաղաղական ովկիանոսին մէջ։ Ան կ'ընդգրկէ [[Հաուայեան կղզիներ|Հաուայեան կղզիները]]։ 21 Օգոստոս 1959-ին դարձած է ԱՄՆ 50-րդ նահանգը: Բնակչութեան թիւն է 1 419 561 մարդ (2014 թուականի տուեալներով): Քաղաքի բնակչութիւնը կը կազմէ ընդհանուր բնակչութեան 70 %-ը: Պաշտօնական լեզուն [[անգլերէն]]ն է: Անգլերէնի կողքին կ'օգտագործուի նաեւ [[ճաբոներէն|ճափոներէն]]ը, իսկ տարբեր ցեղային խումբեր կը գործածեն զանազան լեզուներ, ինչպէս նաեւ՝ հաուայերէն: Հաուայի նահանգի վարչական կեդրոնը Հոնոլուլուն է, իսկ ամէնամեծ քաղաքներէն են` Հիլօ, Քաիլուա-Քոնա, Քանեհոեն: Տնտեսապէս ամէնազարգացած կղզին Օհաուն է: Նահանգը նոյնպէս կը կոչուի Ալոհա նահանգ: == Պատմութիւն<ref>{{Citation|title=Hawaii|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Hawaii&oldid=1330763317|date=2026-01-02|accessdate=2026-01-09|language=en}}</ref> == Հաուայեան կղզիները (Hawaiʻi), Թեքսասի հետ մէկտեղ, ԱՄՆ-ի այն երկու նահանգներէն են, որոնք նախքան նահանգ դառնալը եղած են միջազգայնօրէն ճանչցուած ինքնիշխան պետութիւններ։ '''Հաուայիի Թագաւորութիւնը''' ինքնիշխան պետութիւն էր 1810-էն մինչեւ 1893 թուականը, երբ տեղի ամերիկացի եւ եւրոպացի դրամատէրերն ու հողատէրերը տապալեցին միապետութիւնը։ Հաուայը անկախ հանրապետութիւն էր 1894-էն մինչեւ 12 Օգոստոս 1898-ը, երբ պաշտօնապէս դարձաւ ԱՄՆ-ի տարածք (territory)։ Հաուայը ԱՄՆ-ի կազմին մէջ որպէս նահանգ ընդունուեցաւ 21 Օգոստոս 1959-ին։ === Հաուայի պատմութեան ժամանակագրութիւնը. === * '''Վաղ պատմութիւն''' (նախքան 1795-ը) * '''Հաուայի Թագաւորութիւն''' (1795–1893) * '''Առժամեայ կառավարութիւն''' (1893–1894) * '''Հաուայի Հանրապետութիւն''' (1894–1898) * '''Հաուայի Տարածք''' (1898–1959) * '''Հաուայի Նահանգ''' (1959–մինչ օրս) == Աշխարհագրութիւն == Նահանգը կը գտնուի Հաուայեան կղզիներուն եւ Խաղաղական ովկիանոսի կեդրոնական մասը: Ընդհանուր տարածութիւնն է 28 311 քմ²: Հաուայեան կղզիներուն մէջ կը գտնուին Մաունա-Լոա եւ Քիլաուէա հրաբուխները եւ յանգած հրաբուխ մը, որ կը կոչուի Մաունա-Քեա (բարձրութիւնը 4205 մ): Հաուայի նահանգը երկրի մակերեւոյթով ամէնաարագ աճող երկիրն է (հրաբխային գործունէութեան հետեւանքով): Նահանգին հողը խոնաւ է եւ այդ պատճառով այնտեղ լիճեր չկան: Բացառութիւններ են` Ուաիաու, Հալուոլու լիճերը եւ Քա-Լոքո ջրամբարը: == Կլիմայ == Նահանգը ունի արեւադարձային կլիմայ: Տարեկան միջին ջերմաստիճանը կը կազմէ 18-էն 25 աստիճան: Տարեկան անձրեւներու քանակն է 4000 մմ: Նահանգը ունի արեւադարձային տափաստաններ եւ սաւանաներ: Տնտեսութիւնը հիմնուած է զբօսաշրջութեան վրայ: Կղզիներուն մէջ կան զանազան հանգստավայրեր, բնական եւ պատմական վայրեր, ինչպէս նաեւ ազգային բնութեան պահպանուած տարածքներ: Արդիւնաբերութեան գլխաւոր ճիւղերն են շաքարը եւ մրգային պահածոները։ Գիւղատնտեսութիւնը կը վերամշակէ 1 միլիոն հեքդար: Գլխաւոր սպառողական մշակաբոյսերն են՝ բրինձը, արքայախնձորը, շաքարեղեգը, սուրճը, պանանը եւ կուաւան: Հաուայի նահանգը կը համարուի Հիւսիսային Խաղաղական ովկիանոսի երթեւեկութեան հիմնական հանգոյցը, որ ունի կապող ճանապարհ ԱՄՆ-ի եւ [[Քանատա]]յի, [[Արեւելեան Ասիա]]յի, Ֆիլիփիններու, [[Աւստրալիա]]յի, Նոր Զելանտիայի հետ: == Բնակչութիւն == Ցեղային կազմը 10 % — Հաուայանցիներ, 38,6 % — ասիացիներ (ֆիլիպինցիներ եւ ճաբոնացիներ 14 %, չինացիներ 5 %), 24,7 % — եւրոպական ծագումով ամերիկացիներ, 14,7 % — Մեդիսներ, 8,9 % — լատին-ամերիկացիներ (բուերդորիկացիներ եւ մեքսիքացիներ), 3,1 % — աֆրոամերիկացիներ եւ այլն: Շրջանը տիրած են եւրոպացիներ` գերմանացիներ, փորթուկալացիներ, անգլիացիներ. նախկին ԽՍՀՄ-էն գաղթածներու թիւը կը կազմէ 5 հազար: == Կրօնք == 2000 թուականի տուեալներով Հաուայի նահանգի տարբեր կրօնքի հետեւորդներն ու դաւանանքի ներկայացուցիչները կը բաժնուին հետեւեալ կերպով՝ Քրիստոնէութիւն՝ 351 000 (28,9 %), պուտտայականութիւն՝ 110 000 (9 %), յուդայականութիւն՝ 10 000 (0,8 %), այլ կրօններ՝ 100 000 (10 %), ոչ ոք չի պատկանիր՝ որեւէ կրօնի 650 000 (51,1 %): {{Արտաքին յղումներ}} [[Ստորոգութիւն:ԱՄՆ]] spntnr7edrho6hezp0z3xfiftq8y5in 0 17040 253132 229144 2026-08-03T07:14:12Z Maral Dikbikian 4797 253132 wikitext text/x-wiki {{ Տեղեկաքարտ Անձ | երեխաներ = Ժիւլ, Ռոուզ-Ատելաիտա Տիւքրօ }} '''Ժոզէֆ Տիւքրօ''' ({{lang-fr|Joseph Ducreux}}) (26 Յունիս 1935 - 24 Յուլիս 1802, Փարիզ), ֆրանսացի նկարիչ, դիմանկարիչ: == Կենսագրութիւն == Ծնած է նկարիչի ընտանիքի մէջ։ Նախ նկարել սորված իր հօր մօտ: 1760 թուականին տեղափոխուեր է [[Փարիզ]], ուր շուտով յայտնի դարձեր է իր դիմանկարներով: Սորված է Մորիս Քանթեն տե Լաթուրի մօտ: 1769 թուականին ուղեւորուեր է [[Վիեննա]]` Լիւտովիքի եւ կայսրուհի Մարի Անտուանէթի հարսանիքէն առաջ վերջինիս դիմանկարը նկարելու համար: Աշխատեր է նաեւ Լուի XVI-ի պալատին մէջ, որու դիմանկարներէն մէկի համար միապետից ստացեր է պարոնի տիտղոս: Նաեւ նկարեր է թագաւորի վերջին դիմանկարը [[Ֆրանսական յեղափոխութիւն|Ֆրանսական յեղափոխութեան]] ժամանակ անոր գլխատումէն առաջ: Ինքը` նկարիչը, այդ յեղափոխութեան իրադարձութիւններու ժամանակ մեկներ է [[Լոնտոն]], բայց 1793 թուականին վերադարձեր է եւ հաստատուեր [[Փարիզ]]` նկարիչներու եւ երաժիշտներու համար մեծ սալոն հիմնելով: Մահացեր է Փարիզէն Սեն-Տենի ճանապարհին: Ժոզէֆ Տիւքրօն յայտնի է իր դիմանկարները ստեղծելով դիմագրութեան հանդէպ յատուկ ուշադրութեամբ: Նկարեր է քանի մը ինքնանկարներ, որոնց վրայ պատկերած է ապրումներ եւ իրավիճակներ, ի թիւս նաեւ` յօրանջումը: Ժոզէֆ Տիւքրօն ունեցեր է քանի մը երեխաներ: Անոր մեծ որդին` Ժիւլը, եղեր է նկարիչ եւ հետիոտնի կապիթան: Զոհուեր է Ժեմափի ճակատամարտին: Անոր մեծ դուստրը` Ռոուզ-Ատելաիտա Տիւքրօն, նոյնպէս նկարչուհի դարձեր է: == Գործունէութիւն<ref>{{Citation|title=Joseph Ducreux|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Joseph_Ducreux&oldid=1365070206|date=2026-07-20|accessdate=2026-08-03|language=en}}</ref> == Տիւքրօ (Ducreux) մասնագիտացած էր դիմանկարչութեան մէջ: Թէեւ 1760-էն սկսեալ ան իր գործերը ցուցակագրած էր ցանքի ձեւով, սակայն հազուադէպօրէն ստորագրած է իր նկարները: Հետեւաբար, անոր գործերէն շատերը կրնան սխալմամբ վերագրուած մնալ այլ արուեստագէտներու: Ան իր վաղ շրջանի դիմանկարները իրագործած է փաստէլով (pastel), ներառեալ արուեստասէրներ՝ Փիէռ-Ժան Մարիէթի (Pierre-Jean Mariette), Քոմթ տէ Քէյլիւսի (Comte de Caylus) եւ Անժ-Լորան տը լա Լիվ տը Ժիւլիի (Ange-Laurent de la Live de July) դիմանկարները: Արուեստի պատմաբանները ենթադրած են, թէ այս գործերը թերեւս Տը Լա Թուրի (De La Tour) գործերուն կրկնօրինակումներն են եւ ոչ թէ բնագիրներ, եւ թէ անոր գործերուն նմանութիւնը Տը Լա Թուրի ոճին կը բխի կանուխ շրջանի այս կրկնօրինակման փորձառութենէն: Տիւքրօ ծանօթ է իր բազմաթիւ ինքնանկարներով, զորս ստեղծած է 1767-ին իր ամենավաղ ծանօթ «Ինքնանկար իբրեւ երիտասարդ»ին եւ 1798-ի «Ինքնանկար բնական երկար մազերով»ին միջեւ ինկած ժամանակահատուածին: Ան իր ինքնանկարներէն շատերը ներկայացուցած է ամէնամեայ «Սալոն» (Salon) ցուցահանդէսին, ուր անոնք յաճախ արժանացած են քննադատութեան եւ ծաղրանքի՝ անոնց մէջ որդեգրուած չափազանցուած ու արտասովոր կեցուածքներուն եւ դէմքի արտայայտութիւններուն պատճառով: Այս ինքնանկարներէն մէկուն մէջ (1783), ան ինքզինք պատկերած է մեծ յօրանջի մը պահուն (Կէթիի Կեդրոն, Լոս Անճելըս): Մէկ այլ գործի մէջ՝ «Արուեստագէտին ինքնանկարը իբրեւ ծաղրող» (շուրջ 1793, Լուվր), արուեստագէտը բարձրաձայն կը խնդայ եւ մատով կը նշէ դիտողը<ref>White, Don Frederic Anthony (1793). "Portrait de l'artiste sous les traits d'un moqueur". ''Louvre Museum Official Website'' (in French). Retrieved 27 November 2010.</ref>: Այս ինքնանկարներով Տիւքրօ փորձեց ձերբազատիլ աւանդական դիմանկարչութեան կաշկանդումներէն: Անոր հետաքրքրութիւնը դիմագիտութեան (physiognomy) հանդէպ — այն համոզումը, թէ մարդու արտաքին տեսքը, նմանաւանդ դէմքի ձեւն ու գիծերը կրնան բացայայտել անոր ներքին նկարագիրը — ազդեցութիւն ունեցաւ իր տաքուկ եւ ինքնատիպ գործերը ստեղծելու ընթացքին: Օրինակի համար, անոր «Զգուշաւորը» (շուրջ 1790) դիմանկարը կը պատկերէ երկչոտ դէմքի արտայայտութեամբ մարդ մը, որ մատը սեղմած է բերնին՝ իբրեւ զգուշութիւն կամ խոհեմութիւն խնդրելու նշան<ref>"European & American Art". ''Spencer Museum of Art''. Archived from the original on 1 September 2006. Retrieved 27 November 2010.</ref>: Իրենց արտասովոր մարմնական լեզուով եւ արտաքին տեսքով՝ այս դիմանկարները կը հրաւիրեն 17-րդ դարու հոլանտական եւ ֆլամանական պարոքքօ նկարչութեան կենսասէր «տրոնի»ները (tronies — դէմքի արտայայտիչ ուսանողական նկարներ) կամ ժամանակակից աւստրիացի քանդակագործ Ֆրանց Քսավիէր Մեսերշմիտի (Franz Xaver Messerschmidt, 1736–1783) «նկարագրի գլուխները», որոնցմէ որոշ կիսանդրիներ ծայրահեղ արտայայտութիւններով ինքնանկարներ էին: == Պատկերասրահ == <gallery widths="140px" heights="140px" perrow="5"> Ducreux1.jpg| Joseph Ducreux - Le Discret.jpg| Ducreux-1.jpg| Joseph Ducreux self-portrait.png|''Ինքնանկար'', մօտ` 1791 Joseph Ducreux Cadoudal.jpg|''Ճորճ Քատուտալ'', 1800 Marie Antoinette Young3.jpg|''Մարի Անտուանեթը'', 1769 </gallery> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} == Արտաքին յղումներ == * [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k24649b/f1205.image.langFR Статья в La Grande Encyclopédie]{{ref-fr}} * [https://web.archive.org/web/20090628164435/http://www.getty.edu/art/gettyguide/artObjectDetails?artobj=663 Getty Museum: Self-portrait information] * [https://web.archive.org/web/20100709220908/http://www.getty.edu/art/gettyguide/artMakerDetails?maker=323 Getty Museum: Biography] * [http://www.culture.gouv.fr/lumiere/documents/files/ENLIGHTENMENT.html Enlightenment: Royal Academy of Painting] {{Արտաքին յղումներ}} [[Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ այբբենական կարգով]] toq2lofrpxs95p88g7m6slodo9i9sp6 0 32281 253144 253041 2026-08-03T10:13:23Z Maral Dikbikian 4797 253144 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Անձ}} '''Անտրէ Օտրիքուր''' ({{Lang-fr|André-Georges Haudricourt}}, {{ԱԾ}}), ֆրանսացի լեզուաբան<ref>{{Cite web|url=http://www.jamanak.com/|title=«ԵՐԵՒԱՆ» ՊԱՆԴՈԿԻ ԲՆԱԿԻՉՆԵՐԸ|website=www.jamanak.com|accessdate=2026-07-31}}</ref>: == Կենսագրութիւն<ref>{{Citation|title=André-Georges Haudricourt|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Andr%C3%A9-Georges_Haudricourt&oldid=1335670082|date=2026-01-30|accessdate=2026-08-03|language=en}}</ref> == Ան մեծցած է իր ծնողաց ագարակին մէջ՝ Փիքարտիի հեռաւոր շրջանի մը մէջ: Վաղ մանկութենէն ան հետաքրքրուած էր արհեստագիտութեամբ, բոյսերով եւ լեզուներով: 1928-ին պաքալորիան ստանալէ ետք, հայրը խորհուրդ տուաւ իրեն ընդունուիլ Երկրագործութեան ազգային հիմնարկ՝ յուսալով, որ ան վարչական ոլորտին մէջ հեղինակաւոր պաշտօն մը կը ստանձնէ: Սակայն, վկայական ստանալու ատեն (1931), Օտրիքուր ստացաւ ամբողջ տարեշրջանի ամենացածր նիշը: Ի տարբերութիւն իր հասակակիցներուն, ան հետաքրքրուած չէր արդի գործիքներու եւ արհեստագիտութեան տարածումով, այլ աւանդական արհեստագիտութեան, հասարակութիւններու եւ լեզուներու հասկացողութեամբ: Ան Փարիզի մէջ հետեւեցաւ աշխարհագրութեան, հնչիւնաբանութեան, ազգաբանութեան եւ կենետիկայի դասախօսութիւններուն: Մարսէլ Մոս ապահովեց նիւթական աջակցութիւն, որպէսզի ան մէկ տարիով երթայ Լենինկրատ՝ կենետիկայի ուսումնասիրութիւնները շարունակելու Նիկոլայ Վավիլովի մօտ, որուն դասախօսութիւններուն մեծ հետաքրքրութեամբ հետեւած էր Երկրագործութեան ազգային հիմնարկին մէջ: 1940-ին, Օտրիքուրին պաշտօն տրուեցաւ Գիտական հետազօտութիւններու ազգային նորակազմ կեդրոնին (CNRS) բուսաբանութեան բաժանմունքին մէջ, սակայն ան հիւսաթափ եղաւ հոն կատարուող հետազօտութիւններէն, որոնք կը յենէին անշարժ դասակարգումներու վրայ՝ փոխանակ կենետիկայի<ref>Haudricourt, André-Georges, and Pascal Dibie, ''Les Pieds Sur Terre'' (Paris: Métailié, 1987), p. 73</ref> նոր զարգացումները որդեգրող էվոլիւցիոն (զարգացման) հայեցակէտի: 1940 Օգոստոսին, լեզուաբան Մարսէլ Քոէն (Marcel Cohen), նախքան Դիմադրութեան շարժման միանալը, Օտրիքուրին վստահեցաւ լեզուաբանական իր գրադարանը<ref>Dibie, Pascal (1987). ''Les Pieds sur terre (Down to earth)''. A.M. Métailié. p.&nbsp;74.</ref>, որովհետեւ կը վախնար, որ գերմանական գրաւիչ բանակը կրնայ գրաւել զայն: Ասիկա առիթ տուաւ Օտրիքուրին, որ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքին լայնածաւալ ընթերցումներ կատարէ լեզուաբանութեան մէջ: Միեւնոյն ատեն, ան արեւելեան կենդանի լեզուներու ազգային դպրոցին մէջ (École nationale des langues orientales vivantes) ուսանեցաւ ասիական լեզուներ: 1945-ին, Օտրիքուր որոշեց CNRS-ի բուսաբանութեան բաժանմունքէն փոխադրուիլ լեզուաբանութեան բաժանմունք: 1947-ին ան ներկայացուց ռոմանական լեզուներու մասին տոքթորական ատենախօսութիւն մը (ղեկավարութեամբ՝ Անտրէ Մարթինէի / André Martinet): Անսովոր ու ոչ-արձանագրուած այս ատենախօսութիւնը չընդունուեցաւ երկու քննիչներուն (Ալպէր Տոզա / Albert Dauzat եւ Մարիօ Ռոքս / Mario Roques) կողմէ, եւ հետեւաբար Օտրիքուրին չարտօնուեցաւ դասաւանդել Բարձրագոյն ուսմանց գործնական դպրոցին մէջ (École pratique des hautes études): Փոխարէնը, Օտրիքուր կամաւորագրուեցաւ աշխատելու Հանոյի Ծայրագոյն Արեւելքի ֆրանսական դպրոցին մէջ (École française d'Extrême-Orient) 1948-էն 1949: Հոն ան կարողացաւ հստակեցնել ասիական լեզուներու պատմական հնչիւնաբանութեան հարցերը եւ մշակել լեզուական փոփոխութիւններու ընդհանուր մոտելներ: Ան, ձախակողմեան հայեացքներ ունեցող այլ գործընկերներու հետ (Էլենա Քասէն, Մաքսիմ Ռոտինսոն, Մորիս Կոտելիէ, Շարլ Մալամուտ, Ժան-Փոլ Պրիսոն, Ժան Եոյոտ, Ժան Պոտերօ), մասնակցեցաւ Ժան-Փիէռ Վերնանի կազմակերպած մարքսիստական հետազօտական խումբին: Այս խումբը կազմակերպչական ձեւ ստացաւ 1964-ին, երբ ստեղծուեցաւ Հին հասարակութիւններու համեմատական հետազօտութիւններու կեդրոնը, որ աւելի ուշ դարձաւ Լուի Ժերնէի կեդրոն (Centre Louis Gernet)՝ աւելի շատ կեդրոնանալով Հին Յունաստանի ուսումնասիրութեան վրայ<ref>"Vernant Jean-Pierre". ''www.ex-pcf.com''. Retrieved 2022-01-25.</ref>: Գիտական հետազօտութիւններու ազգային կեդրոնին (CNRS) ներսը, Օտրիքուր 1976-ին համահիմնեց հետազօտական կեդրոն մը, որուն նպատակն էր ուսումնասիրել քիչ փաստագրուած լեզուները իրենց մշակութային միջավայրին մէջ՝ միաւորելով ազգաբանական եւ լեզուաբանական աշխատանքը. ասիկա LACITO հետազօտական կեդրոնն էր (Langues et Civilisations à Tradition Orale — Բանաւոր աւանդոյթով լեզուներ եւ քաղաքակրթութիւններ)<ref>See a collection of articles (in French) edited by former LACITO members Luc BOUQUIAUX and Jacqueline M.C. THOMAS: "L'ethnolinguistique - Haudricourt et nous, ses disciples", Saint-Martin-au-Bosc: SELAF, 2013, 157 pp.</ref>: == Գործունէութիւն<ref>{{Citation|title=André-Georges Haudricourt|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Andr%C3%A9-Georges_Haudricourt&oldid=1335670082|date=2026-01-30|accessdate=2026-08-03|language=en}}</ref> == === Մեթոտաբանական նպաստներ === Օտրիքուր կը համարուի պատմական հնչիւնաբանութեան մէջ «համաժամանակեայ-տարաժամանակեայ (panchronic) ծրագիր»ի հիմնադիրը<ref>Haudricourt, André-Georges, Wouter Dessein, and Pierre Swiggers. 1997. ''Les conditions d'apparition et de disparition, c'est ça, à mon avis, le scientifique: Entretien Avec André-Georges Haudricourt''. In Languages and Linguistics: Aims, Perspectives, and Duties of Linguists. Interviews with André-Georges Haudricourt, Henry M. Hoenigswald and Robert H. Robins, edited by Pierre Swiggers. Leuven/Paris: Peeters.</ref>: === Ձայնաստիճանացում (Tonogenesis) === Չինարէնի, վիէտնամերէնի եւ արեւելաասիական այլ լեզուներու պատմութեան անոր ուսումնասիրութիւնը կը յենի ռահվիրայական ակնարկներու վրայ: Ան հստակեցուց, թէ ինչպէս անձայնաստիճան լեզու մը կրնայ դառնալ ձայնաստիճանաւոր (tonal): ''«De l'origine des tons en vietnamien»'' (Վիէտնամերէնի մէջ ձայնաստիճաններու ծագումը) աշխատութիւնը կը բացատրէ ձայնաստիճանացումը (tonogenesis) վիէտնամերէնի եւ արեւելեան ու հարաւարեւելեան ասիական բազմաթիւ այլ լեզուներու մէջ, ճանապարհ հարթելով Մայրցամաքային Հարաւարեւելեան Ասիոյ լեզուներու (ինչպէս՝ նախա-սինօ-թիպէթեան եւ նախա-թայերէն) անձայնաստիճան նախնիներու վերակազմութեան համար: Ձայնաստիճանային համակարգերու զարգացման եւ էվոլիւցիոյ (զարգացման) աւելի համապարփակ բացատրութիւն մը Օտրիքուրի կողմէ հրատարակուեցաւ 1961-ին<ref>Haudricourt, André-Georges. 1961. ''Bipartition et tripartition des systèmes de tons dans quelques langues d'Extrême-Orient''. Bulletin de la Société de Linguistique de Paris 56 (1): 163–80. English translation by Christopher Court: ''Two-way and Three-way Splitting of Tonal Systems in Some Far Eastern Languages''. In ''Tai Phonetics and Phonology'', edited by Jimmy G. Harris and Richard B. Noss, 58–86. Bangkok: Central Institute of English Language, Mahidol University, 1972.</ref>: === Այլ նպաստներ՝ հին չինարէնի վերակազմութեան մէջ === Հին չինարէնի պատմական հնչիւնաբանութեան վերակազմութեան ոլորտին մէջ Օտրիքուրի հիմնական ժառանգութիւնները, ձայնաստիճանացման անոր սիսթեմաթիք (համակարգուած) բացատրութենէն զատ, վերջնական <code>*-'</code>-ի, ինչպէս նաեւ շրթնա-քմայիններու (labiovelars) անոր վերակազմութիւններն են<ref>Haudricourt, André-Georges. 1954. ''Comment reconstruire le chinois archaïque''. Word 10(2/3): 351–364. English translation by Guillaume Jacques: ''How to reconstruct Old Chinese''.</ref>: Օտրիքուր հստակեցուց «Տաղերու Գիրք»ին (Book of Odes) մէջ գտնուող յանգաւորման քանի մը օրինաչափութիւններ: Վերջնական պայթականներով <code>/-p -t -k/</code> բառերը կը յանգին «մեկնող ձայնաստիճան» (չինարէն՝ 去聲, փինյին՝ qùshēng) ունեցող բառերու հետ՝ ըստ միջին չինարէնի իրենց արտասանութեան: Օրինակ, zhà 乍 եւ zuó 昨 շարքի բառերը (միջին չինարէն՝ համապատասխանաբար <code>*dzraeH</code> եւ <code>*dzak</code>) կը յանգին, ինչպէս որ կը յանգին bì 敝 եւ piē 瞥 շարքի բառերը (<code>*bjiejH</code> եւ <code>*phiet</code>): Ասիկա մղեց Քարլկրենին (Karlgren) վերակազմելու վերջնական ձայնեղներու շարք մը՝ <code>/*-d/</code>, <code>/*-g/</code> եւ (որոշ պարագաներու) <code>/*-b/</code>: Օտրիքուրի տեսութիւնը, որ կը հաստատէ, թէ մեկնող ձայնաստիճանը կը բխի <code>*-s</code>-էն, կը բացատրէ այդ երեւոյթը: Վերջնական պայթականով բառերուն հետ յանգող մեկնող ձայնաստիճանով բառերը պէտք է վերակազմուին վերջնական <code>*-ks</code>, <code>*-ts</code> կամ <code>*-ps</code> կապակցութիւններով (clusters): Աւելին, պատմական ձեւաբանութեան տեսանկիւնէն, Օտրիքուրի ձայնաստիճանացման տեսութիւնը կը տանի քանի մը <code>*-s</code> ածանցներու (մասնաւորապէս անուանականացնող ածանցի) վերակազմութեան, որոնք կրնան ցոյց տրուիլ իբրեւ ցեղակից՝ պահպանողական սինօ-թիպէթեան լեզուներու (ինչպէս թիպէթերէնի) մէջ գտնուողներուն հետ: Երկրորդ հիմնական կէտը անոր այն վարկածն է, թէ հին չինարէնի մէջ գոյութիւն ունէին շրթնա-քմայիններ.<blockquote>«...կը թուի, թէ ուսումնասիրողները անտեսած են այն փաստը, որ "Վերլուծական Բառարան"ին մէջ որոշ յանգեր կը յայտնուին միայն քմային սկզբնատառերով (<code>/k/</code>, <code>/kʰ/</code>, <code>/g/</code>, <code>/x/</code> եւ <code>/ŋ/</code>), օրինակ՝ -iʷei [MC ''-wej] 齊, -ʷâng [''-wang] 唐, -iʷäng [''-jwieng] 清, -ʷâk [''-wak] 鐸, -iʷet [*-wet] 屑 եւն:» (Միջին չինարէնի վերակազմութիւնները աւելցուած են քառակուսի փակագիծերու մէջ՝ ըստ Պէքսթըրի / Baxter 1992):<ref>Baxter, William H. 1992. ''A Handbook of Old Chinese Phonology''. Trends in Linguistics Studies and Monographs 64. Berlin: Mouton de Gruyter.</ref></blockquote>Այս գաղափարը աւելի ուշ գործածուեցաւ հին չինարէնի ձայնաւորներու համակարգի վերակազմութիւնը վերանայելու համար եւ հիմք ծառայեց վերջին համակարգերուն մէջ ընդհանուր եղող վեց ձայնաւորներով համակարգին<ref>''Zhèngzhāng Shàngfāng'' 郑张尚芳, Shànggǔ Yīnxì 上古音系 [''The Sound System of Old Chinese''], Shànghǎi: Shànghǎi Jiàoyù 上海教育出版社, 2003.</ref>: == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Լեզուաբաններ]] [[Ստորոգութիւն:Ֆրանսացի լեզուաբաններ]] cf9bk61mzhyfcxgpdvubzeqcr7vhcf2 0 32320 253136 253109 2026-08-03T07:28:33Z HoMen 269 /* Աշխարհագրութիւն */ 253136 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ երկիր |բնագիր_անուանում =<big><big>Ribaberiki Kiribati (Gilbertese)</big></big> <center>Republic of Kiribati</center> |հայերէն_անուանում =<big>Քիրիպասի</big> |օրհներգ = <br/>[[Kunan Kiribati]] <br /><center>{{parabr}}{{center|[[File:Kiribati Anthem Performed by US Navy Band.oga]]}}</center> |դրօշ1 = |դրօշ2 = |դրօշի_նկարագրում = Քիրիպասի դրօշը |ազգային ոգերգ = "Քիրիպասի ձայնը" |պաշտօնական_լեզու/ներ = Անգլերէն Կիլպերթերէն |մայրաքաղաք = |պետութեան վարչակարգ = խորհրդարանական Ժողովրդավարութիւն |բնակչութիւն = {{ԲՆԿ}} |խտութիւն = |արժոյթ = Քիրիպասի տոլար եւ Աւստրալիոյ տոլար (AUD) |արժոյթի գօտի = |հեռախօսային համակարգ = +686 |tld = |landcode = |կարգախօս= Te Mauri, te Raoi ao te Tabomoa (Կիլպըրթերէն) "Առողջութիւն, Խաղաղութիւն եւ Բարգաւաճում"|հիմնադրման թուական= |Ազգային տօն= |Օրհներգ= |հայերէն անուանում=Քիրիպասի Հանրապետութիւն|բնօրինակ անուանում=Ribaberiki Kiribati (Կիլպըրթերէն)|դրօշակ=|դրօշակի յօդուած=|հեռաձայնային համակարգ=+686|քարտէս=Kiribati on the globe (Polynesia centered).svg}} '''Քիրիպասի''' ([[Անգլերէն|անգլ․՝]] Kiribati [[Կիլպըրթերէն|կիլպըր]]․՝ ''kirr-i-bas)'', պաշտօնապէս՝ '''Քիրիպասի Հանրապետութիւն'''․ [[Ովկիանիա|Ովկիանիայի]] պետութիւն-կղզի որ կ՛ընդգրկէ 33 կղզիներ՝ 32 օղակղզի եւ Պանապա՝ բարձրադիր կղզի։ Մայրաքաղաքն է [[Թարաուա]] [[Օղակղզի|օղակղզին]]։ Քիրիպասի անունը, բնիկ «Gilberts» արտասանումն է, որ յառաջ եկած է [[Կիլպըրթ կղզիներ|Կիլպըրթ գլխաւոր կղզեխումբէն]], ինչպէս նաեւ գաղթօճախի անուանումէն՝ Կիլպըրթ եւ Էլիս կղզիներ։ Քիրիպասի առաջին բնակիչները [[Միքրոնիզիա|Միքրոնիզիացիներ]] եղած են։ Երբ անգլիացի ծովագնաց՝ Ճոն Պայրոն, կղզիները յայտնաբերեց 1892-ին, անոնք անցան բրիտանական խնամատիրութեան տակ։ [[Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմ|Բ․ Համաշխարհային պատերազմի]] ընթացքին կարճ ժամանակամիջոցին մը համար, կղզին ճափոնացիները գրաւեցին, իսկ [[1943 թուական|1943]]-ին [[Թարաուայի ճակատամարտ|Թարաուայի ճակատամարտէն]] ետք, Թարաուա իր անկախութիւնը վերագտաւ, [[12 Յուլիս]] [[1979 թուական|1979]]։ Ըստ [[Ամսաթիւի Փոփոխման Միջազգային Գիծ|Ամսաթիւի Փոփոխման Միջազգային Գիծին]] (International Date Line) վերաձեւաւորման ([[1995 թուական|1995]]), Քիրիպասի աշխարհի ամենէն արեւելեան երկիրն է եւ առաջին եղաւ ընդունելու նոր [[Հազարամեակ|հազարամեակը]]՝ [[2000 թուական|2000]]։ Կղզեխումբին մաս կազմող Գարոլինա կղզին կոչուեցաւ Հազարամեակի կղզի (Millennium Island)։ == Հակիրճ պատմական ակնարկ == === Նախապատմական շրջան === Ք․Ա․3000-էն սկսեալ մինչեւ 1300-ին, Քիրիպասին բնակուած էր [[Միքրոնիզիա|Միքրոնիզիացիներէ]]։ Առանձնացած շրջան մը չըլլալով, Թոնկա եւ Ֆիճի կղզիներէն արշաւողներ շրջանին մէջ բերին յաջորդաբար Բոլինիսիական եւ Մելանիզիական մշակոյթներէն տուեալներ։ Ժամանակի ընթացքին մշակութային տարբերութիւնները հարթուեցան խառն ամուսնութիւններուն շնորհիւ։ === Գաղութատիրութեան շրջան === Կղզիները առաջին անգամ հանդիպեցան բրիտանական եւ ամերիկեան նաւերու ԺԸ․ եր դարավերջին եւ ԺԹ․ դարասկիզբին։ Ճոն Պայրոն Նուքունաու կղզին հասաւ 1765-ին։ Իսկ 1820-ին, ռուս ծովակալ Ատամ Եոհան ֆոն Գրաուզընսթերն եւ ֆրանսացի նաւապետ Լուի Տիւբերէ գլխաւոր կղզեխումբը անուանեցին [[Կիլպըրթ կղզիներ]], ի պատիւ Թոմաս Կիլպերթ նաւապետին որ 1788-ին այդ շրջանի արշիպեղագոսը ճեղքեց։ 1837-ին կը հասնին բրիտանացի առաջին նորաբնակիչները։ 1892-ին [[Կիլպըրթ կղզիներ|Կիլպըրթ կղզիները]] դրացի Էլիս կղզիներուն հետ կը համաձայնին յայտարարուիլ Բրիտանական կայսրութեան խնամատիրութիւն։ Քիրիպասի 1919-ին գաղթատիրութեան մաս կազմեց եւ [[Ֆինիքս կղզիներ|Ֆինիքս կղզիները]] (Phoenix Islands)՝ 1937-ին։ [[Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմ|Բ․ Համաշխարհային պատերազմի]] կղզին ճափոնացիները կը գրաւեն, իսկ [[1943 թուական|1943]]-ին [[Թարաուայի ճակատամարտ|Թարաուայի ճակատամարտէն]] ետք, Թարաուա իր անկախութիւնը կը վերագտնէ, [[12 Յուլիս]] [[1979 թուական|1979]]։ === Անկախութեան շրջան === 1971-ին Կիլպըրթ եւ Էլիս կղզիները կիսանկախ կը յայտարարուին։ 1978-ին Էլիս կղզիները կը դառնան [[Թուվալու|Թուվալուի անկախ պետութիւն]]։ [[12 Յուլիս]] [[1979 թուական|1979]] Քիրիպասի կ՛անկախանայ․ Քիրիպասի Կիլպըրթց ''Gilberts'' անունը կը ներկայացնէ, նպատակն է Պանապա կղզին ճանչցուի որպէս անոր մէկ մասը։ 1983-ին ստորագրուած դաշինքով, Ա․Մ․Ն․ հրաժարեցան [[Ֆինիքս կղզիներ|Ֆինիքս]] եւ [[Գիծին կղզիներ|Գիծին կղզիներուն]] (Line Islands) տիրութեան պահանջներէն։ Անոնք այլեւս Քիրիպասիին մաս կը կզմեն։ 1999-ին Քիրիպասի [[Միացեալ Ազգերու Կազմակերպութիւն|Մ․Ա․Կ․]] անդամ եղաւ։ == Կորիզային փորձեր == 1960-ի տասնամեակին, Քիրիպասի կղզեխումբէն կարգ մը կղզիներ, ինչպէս նաեւ [[Գիծին կղզիներ|Գիծին կղզիները]] ենթակայ եղան յաջորդաբար [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|Ա․Մ․Ն․]] եւ [[Միացեալ Թագաւորութիւն|Մեծն Բրիտանիոյ]] կորիզային փորձերուն։ Կղզեխումբը յաջորդող տարիներուն ընթացքին մեծապէս տուժած է այդ պատճառով։ == Քիրիպասի վտանգի մէջ == Քիրիպասի օղակղզիներէ բաղկացախ ըլլալով, կլիմայական փոփոխութիւններուն պատճառով մեծապէս վտանգուած է ջերմոցային ազդեծութենէն։ Ըստ 1989-ի [[Միացեալ Ազգերու Կազմակերպութիւն|Մ․Ա․Կ․]] մէկ զեկոյցին, Քիրիպասի ԻԱ․ դարուն մէջ կրնայ բոլորովին անհետանալ․ նախատեսուած է թէ մինչեւ 2100-ին, ծովուն ջուրերը պիտի բարձրանան մօտաւորապէս կէս մեթր ու աւելի։ Արդէն երկու անբնակ կղզիներ՝ Թեպուա Թարաուա եւ Ապանուէա 1999-ին ծովուն ջուրերուն տակ անհետացան։ == Աշխարհագրութիւն == Քիրիպասիին տարածութիւնը 811 քլ² է։ Բաժնուած է երեք վարչական շրջաններու՝ * [[Կիլպըրթ կղզիներ]]․ կը կազմեն 16 օղակաձեւ կղզիներու շղթայ մը, Խաղաղականի մէջ, [[Բաբուա Նոր Կիանա|Բաբուա Նոր Կիանայի]] եւ [[Հաուայ|Հաուայի]] միջեւ։ Քիրիպասիին գլխաւոր մասն են։ * [[Ֆինիքս կղզիներ]]․ ախարհի ամենէն ընթարձակ պահպանուած ծովային տարածքներէն (2008-2010 ամենէն ընթարձակն էին)։ 8 օղակաձեւ կղզիներու շղթայ մը եւ 2 սուզուած օղակակղզիներու կղզեխումբ, [[Խաղաղական Ովկիանոս|Խաղաղական ովկիանոսին]] կեդրոնական մասին մէջ, [[Կիլպըրթ կղզիներ|Կիլպըրթ կղզիներուն]] արեւելքը եւ [[Գիծին կղզիներ|Գիծին կղզիներուն]] արեւմուտքը։ Միայն [[Գանթոն]] կղզին ունի բնակիչ։ * [[Գիծին կղզիներ]]․ 11 օղակղզիներու օղակ մը, կեդրոնական [[Խաղաղական Ովկիանոս|Խաղաղականին]] մէջ։ Հինգը անբնակ են։ [[Քիրիթիմաթի|Քիրիթիմաթին]], 338 քլ² տարածութեամբ պետութեան ամենամեծ կղզին է, ինչպէս նաեւ Խաղական ովկիանոսին մեծագոյն օղակղզին։ Երկին կլիման ծովային է եւ ջերմութիւնը միջին հաշուով 26° C է։ Կղզեխումբին գրեթէ բոլոր կղզիները օղակղզիներ են, մօտաւորապէս 4 մ․ բարձրութեամբ (միջին հաշիւ)։ Անոնք կը ներբակեն ծովալիճ մը։ <ref>[https://www.aztagdaily.com/archives/673281 Ազդակ օրաթերթ․ Հետախուզենք Քիրիպաս Արշիպեղագոսը․․17 Յունուար, 2026, Ծողիկ Տէր Ղուկասեան]</ref> <ref>[https://kiribatitourism.gov.ki/kiribati-pacific-ocean-location/ Քիրիպասիի մասին{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://kiribatitourism.gov.ki/gilbert-islands Կիլպըրթ կղզիներ{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://kiribatitourism.gov.ki/line-islands Գիծի կղզիներ{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.universalis.fr/encyclopedie/kiribati/ Քիրիպասի {{ref-en}}]</ref> <ref>[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.larousse.fr%2Fencyclopedie%2Fpays%2FKiribati%2F127549 Քիրիպասի, հանրագիտարանի արխիւ{{ref-fr}}]</ref> <ref>[https://books.google.gr/books?id=_FwTAQAAIAAJ&redir_esc=y Կայսրութեան մոխիրները․ Քիրիպասի եւ Թուվալու, Barrie Macdonald]</ref> <ref>[https://books.google.gr/books?id=ibMUAAAAYAAJ&redir_esc=y Կիլպըրթ կղզիներու բառգիրք{{ref-en}}]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Խաղաղական ովկիանոսի օղակղզիներ]] [[Ստորոգութիւն:Խաղաղական Ովկիանոսի երկիրներ]] mqezs82s58dt71owhzyzci2sf6rtudr 0 32322 253123 253110 2026-08-02T16:43:10Z HoMen 269 253123 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Բնակավայր}} '''Կիլպըրթ կղզիներ''' ([[կիլպըրթերէն]]՝ Tungaru'','' [[Անգլերէն|անգլ''․'']]''՝'' Gilbert Islands)․ [[Խաղաղական Ովկիանոս|Խաղաղական ովկիանոսի]] կղզեխումբ, [[Բաբուա Նոր Կիանա|Բաբուա Նոր Կիանայի]] եւ [[Հաուայեան կղզիներ|Հաուայեան կղզիներուն]] ([[Հաուայ|Հաուայի)]] միջեւ։ Կազմուած է 16 [[Օղակղզի|օղակղզիներէ]] եւ բուստային կղզիներէ։ Անոնք Քիրիպասի հանրապետութեան գլխաւոր կղզեխումբն են եւ կը ներառեն [[Միքրոնիզիա|Միքրոնիզիայի]] արեւելան մեծ մասը։ == Վարչական == Կիլպըրթ կղզիներուն օղակղզիները կ՛երկարին հիւսիս դէպի հարաւ գիծի վրայ ուղղութեամբ։ Կղզեխումբին տարածութիւնը 264 քլ² է, եւ բնակչութեան թիւը 83 382 է (2005-ի տուեալներ)։ Բնակուած են [[Միքրոնիզիա|Միքրոնիզիացիներէ]] նախքան յայտնաբերուին եւրոպացիներէն։ 1765-ին Տոլֆին նաւուն նաւապետը՝ Ճոն Պայրոն, Կիլպըրթ կղզիները կը յայտնաբերէ։ Իսկ կղզիները իրենց անունը առած են Համֆրէյ Կիլպըրթէն երբ ան 1788-ին կղզիները հետազօտեց։ == Նախապատմական շրջան == Կղզիները քանի մը հազարամեակներ՝ առ նուազն 2000-3000 տարիներ, բնակուած են [[Ովկիանիա|Ովկիանիացիներէն]]։ == Պատմութիւն == 27 Մայիս 1892-էն կղզիները, Էլիս կղզիներուն հետ [[Միացեալ Թագաւորութիւն|Բրիտանական կայսրութեան]] մաս կը կազմէին։ 1915-ին բրիտանական գաղթատիրութեան մաս կազմեցին։ 1976-էն մինչեւ 1978 Կիլպըրթ կղզիները անջատուեցան Էլիս կղզիներէն։ 1979-ին անկախացան եւ Պանապային հետ (''Ocean Island)'' կազմեցին [[Քիրիպասի Հանրապետութիւն|Քիրիպասի պետութիւնը]]՝ [[Ֆինիքս կղզիներ|Ֆինիքս]] տասը կղզիներէն ութն եւ [[Գիծին կղզիներ|Գիծին]] 11 կղզիներէն ութն։ == Եւրոպացիներուն հետ շփում == Կղզիներուն առաջին անգամ հանդիպեցան՝ [[1606 թուական|1606]],[[Պութարիթարի]] եւ [[Մագին]] կղզիներ․ փորթուկալացի ծովակալ՝ [[Բետրօ Ֆերնանտես տէ Քուէյրոս]]։ [[1765 թուական|1765]], [[Նիքունաու]] կղզի․ բրիտանացի ծովակալ եւ փոխ-նաւապետ՝ [[Ճոն Պայրոն]]։ [[1788 թուական|1788]], [[Գուրիա (օղակղզի)|Գուրիա]], [[Արանուքա]], [[Թարաուա]], [[Ապայանկ]], [[Պութարիթարի եւ Մագին]]․ բրիտանացի ծովակալներ՝ [[Հրամանատար Թոմաս Կիլպըրթ]] եւ [[Հրամանատար Ճոն Մարշալ]]։ [[1820 թուական|1820]], [[Ատամ Եոհան ֆոն Գրաուզընսթերն]] կղզիները «Կիլպըրթ կղզիներ» կը կոչէ, ի պատիւ [[Թոմաս Կիլպըրթ|Թոմաս Կիլպըրթին]]՝ առաջինն էր որ արշիպեղագոսը ճեղքեց [[1788]]-ին։ Իսկ, ֆրանսացի հրամանատար [[Լուի Տիւբերէ]] առաջինը եղաւ որ արշիպեղագոսը քարտէսագրեց ''[[La Coquille (նաւ)|La Coquille]]-''ով (ապա''՝ Astrolabe)'' շրջանաւարկեց երկրագունդը։ == Մշակոյթին մէջ == Կիլպըրթ կղզիներուն ջուրերուն մէջն է որ հաւանաբար խորտակուած է «Pequod» [[Հերման Մելվիլ|Հերման Մելվիլի]] «<nowiki/>[[Moby-Dick]]<nowiki/>» վէպին մէջ։ == Գլխաւոր կղզիներ == Կղզեխումբին գլխաւոր կղզիներն են՝ [[Պատկեր:GilbertIslandsPos.png|կենտրոն|մինի|500x500փքս]] {| class="wikitable sortable" ! colspan="4" |Գլխաւոր Կղզիներն ու անոնց գլխաւոր աւանը |- !Օղակղզի ('''Atoll)''' '''/ կղզի''' !Գլխաւոր աւան !բնակչութեան թիւ (2005) !Կղզիներու նուազագոյն թիւ |- | colspan="4" |'''Հիւսիսային Կիլպըրթ կղզիներու նախկին վրչ․ շրջան''' |- |[[Մագին (օղակղզի)|Մագին]] |Մագին |2 385 |6 |- |[[Պութարիթարի]] |Թեմանոկունուէա |3 280 |11 |- |[[Մարագէի]] |Ռաուանաուի |2 741 |1 |- |[[Ապայանկ]] |Թուարապու |5 502 |4-20 |- |[[Թարաուա]] |Պեթիօ |45 989 |9+ |- | colspan="4" |'''Կեդրոնական Կիլպըրթ կղզիներու նախկին վրչ․ շրջան''' |- |[[Մէանա]] |Թեպուանկեթուա |1 908 |9 |- |[[Ապեմամա]] |Գարիաթեպիքէ |3 404 |8 |- |[[Գուրիա (օղակղզի)|Գուրիա]] |Թապոնթեպիկէ |1 082 |2 |- |[[Արանուքա]] |Թագաէանկ |1 158 |4 |- |[[Նոնութի]] |Թէուապու |3 179 |12 |- | colspan="4" |'''Հարաւային Կիլպըրթ կղզիներու նախկին վրչ․ շրջան''' |- | |[[Թապիթէուէա]] |Պուարիքի |4 898 |2+ |- |[[Պերու (օղակղզի)|Պերու]] |Թաուպուքինպերու |2 169 |1 |- |[[Նիքունաու]] |Ռունկաթա |1 912 |1 |- |[[Օնոթոա]] |Պուարիքի |1 644 |30 |- |[[Թամանա, Քրիրպասի|Թամանա]] |Պագագա |875 |1 |- |[[Արորաէ]] |Ռորեթի |1 256 |1 |- |'''Կիլպըրթ կղզիներ''' |[[Հարաւային Թարաուա]] |83 382 |117+ |} <ref>[https://www.letemps.ch/culture/livres/moby-dick-plongee-vertigineuse-lame-humaine Moby-Dick․ Անտրէ Գալվել, 12-8-2018]</ref> <ref>[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.letemps.ch%2Fculture%2Flivres%2Fmoby-dick-plongee-vertigineuse-lame-humaine Moby-Dick գիրքը, 1-8-2026]</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20130930092440/http://www.mfed.gov.ki/wp-content/uploads/2011/05/Census-Report-2010-Volume-1.pdf 2010-ի Քիրիպասիի մարդահամար{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20171202095641/https://www.islandstudies.ca/sites/islandstudies.ca/files/ISJ-7-1-2012-McIntyre.pdf Կիլպըրթ եւ Էլիս կղզիներուն անջատումը, W. David McIntyre, 2-12-2017{{ref-en}} ]</ref> <ref>[https://www.naval-history.net/WW2CampaignsPacific.htm Naval History Homepage-Խաղաղական ովկիանոսին մէջ ռազմական արշաւներ, Ա․Մ․Ն․ եւ դաշնակիցներուն կողմէն, 1941-42{{ref-en}}]</ref> == Աղբիւրներ == [https://www.adb.org/sites/default/files/publication/29734/kiribati-economic-development.pdf Քիրիպասիին քաղաքական եւ տնտեսական զարգացման կարողութիւններ] == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} ldyn2tyb8yr9trm6aixgs41xncjv958 253126 253123 2026-08-02T18:13:37Z HoMen 269 253126 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Բնակավայր}} '''Կիլպըրթ կղզիներ''' ([[կիլպըրթերէն]]՝ Tungaru'','' [[Անգլերէն|անգլ''․'']]''՝'' Gilbert Islands)․ [[Խաղաղական Ովկիանոս|Խաղաղական ովկիանոսի]] կղզեխումբ, [[Բաբուա Նոր Կիանա|Բաբուա Նոր Կիանայի]] եւ [[Հաուայեան կղզիներ|Հաուայեան կղզիներուն]] ([[Հաուայ|Հաուայի)]] միջեւ։ Կազմուած է 16 [[Օղակղզի|օղակղզիներէ]] եւ բուստային կղզիներէ։ Անոնք Քիրիպասի հանրապետութեան գլխաւոր կղզեխումբն են եւ կը ներառեն [[Միքրոնիզիա|Միքրոնիզիայի]] արեւելան մեծ մասը։ == Վարչական == Կիլպըրթ կղզիներուն օղակղզիները կ՛երկարին հիւսիս դէպի հարաւ գիծի վրայ ուղղութեամբ։ Կղզեխումբին տարածութիւնը 264 քլ² է, եւ բնակչութեան թիւը 83 382 է (2005-ի տուեալներ)։ Բնակուած են [[Միքրոնիզիա|Միքրոնիզիացիներէ]] նախքան յայտնաբերուին եւրոպացիներէն։ 1765-ին Տոլֆին նաւուն նաւապետը՝ Ճոն Պայրոն, Կիլպըրթ կղզիները կը յայտնաբերէ։ Իսկ կղզիները իրենց անունը առած են Համֆրէյ Կիլպըրթէն երբ ան 1788-ին կղզիները հետազօտեց։ == Նախապատմական շրջան == Կղզիները քանի մը հազարամեակներ՝ առ նուազն 2000-3000 տարիներ, բնակուած են [[Ովկիանիա|Ովկիանիացիներէն]]։ == Պատմութիւն == 27 Մայիս 1892-էն կղզիները, Էլիս կղզիներուն հետ [[Միացեալ Թագաւորութիւն|Բրիտանական կայսրութեան]] մաս կը կազմէին։ 1915-ին բրիտանական գաղթատիրութեան մաս կազմեցին։ 1976-էն մինչեւ 1978 Կիլպըրթ կղզիները անջատուեցան Էլիս կղզիներէն։ 1979-ին անկախացան եւ Պանապային հետ (''Ocean Island)'' կազմեցին [[Քիրիպասի Հանրապետութիւն|Քիրիպասի պետութիւնը]]՝ [[Ֆինիքս կղզիներ|Ֆինիքս]] տասը կղզիներէն ութն եւ [[Գիծին կղզիներ|Գիծին]] 11 կղզիներէն ութն։ == Եւրոպացիներուն հետ շփում == Կղզիներուն առաջին անգամ հանդիպեցան՝ [[1606 թուական|1606]],[[Պութարիթարի]] եւ [[Մագին]] կղզիներ․ փորթուկալացի ծովակալ՝ [[Բետրօ Ֆերնանտես տէ Քուէյրոս]]։ [[1765 թուական|1765]], [[Նիքունաու]] կղզի․ բրիտանացի ծովակալ եւ փոխ-նաւապետ՝ [[Ճոն Պայրոն]]։ [[1788 թուական|1788]], [[Գուրիա (օղակղզի)|Գուրիա]], [[Արանուքա]], [[Թարաուա]], [[Ապայանկ]], [[Պութարիթարի եւ Մագին]]․ բրիտանացի ծովակալներ՝ [[Հրամանատար Թոմաս Կիլպըրթ]] եւ [[Հրամանատար Ճոն Մարշալ]]։ [[1820 թուական|1820]], [[Ատամ Եոհան ֆոն Գրաուզընսթերն]] կղզիները «Կիլպըրթ կղզիներ» կը կոչէ, ի պատիւ [[Թոմաս Կիլպըրթ|Թոմաս Կիլպըրթին]]՝ առաջինն էր որ արշիպեղագոսը ճեղքեց [[1788]]-ին։ Իսկ, ֆրանսացի հրամանատար [[Լուի Տիւբերէ]] առաջինը եղաւ որ արշիպեղագոսը քարտէսագրեց ''[[La Coquille (նաւ)|La Coquille]]-''ով (ապա''՝ Astrolabe)'' շրջանաւարկեց երկրագունդը։ == Մշակոյթին մէջ == Կիլպըրթ կղզիներուն ջուրերուն մէջն է որ հաւանաբար խորտակուած է «Pequod» [[Հերման Մելվիլ|Հերման Մելվիլի]] «<nowiki/>[[Moby-Dick]]<nowiki/>» վէպին մէջ։ == Գլխաւոր կղզիներ == Կղզեխումբին գլխաւոր կղզիներն են՝ [[Պատկեր:GilbertIslandsPos.png|կենտրոն|մինի|500x500փքս]] {| class="wikitable sortable" ! colspan="4" |Գլխաւոր Կղզիներն ու անոնց գլխաւոր աւանը |- !Օղակղզի ('''Atoll)''' '''/ կղզի''' !Գլխաւոր աւան !բնակչութեան թիւ (2005) !Կղզիներու նուազագոյն թիւ |- | colspan="4" |'''Հիւսիսային Կիլպըրթ կղզիներու նախկին վրչ․ շրջան''' |- |[[Մագին (օղակղզի)|Մագին]] |Մագին |2 385 |6 |- |[[Պութարիթարի]] |Թեմանոկունուէա |3 280 |11 |- |[[Մարագէի]] |Ռաուանաուի |2 741 |1 |- |[[Ապայանկ]] |Թուարապու |5 502 |4-20 |- |[[Թարաուա]] |Պեթիօ |45 989 |9+ |- | colspan="4" |'''Կեդրոնական Կիլպըրթ կղզիներու նախկին վրչ․ շրջան''' |- |[[Մէանա]] |Թեպուանկեթուա |1 908 |9 |- |[[Ապեմամա]] |Գարիաթեպիքէ |3 404 |8 |- |[[Գուրիա (օղակղզի)|Գուրիա]] |Թապոնթեպիկէ |1 082 |2 |- |[[Արանուքա]] |Թագաէանկ |1 158 |4 |- |[[Նոնութի]] |Թէուապու |3 179 |12 |- | colspan="4" |'''Հարաւային Կիլպըրթ կղզիներու նախկին վրչ․ շրջան''' |- | |[[Թապիթէուէա]] |Պուարիքի |4 898 |2+ |- |[[Պերու (օղակղզի)|Պերու]] |Թաուպուքինպերու |2 169 |1 |- |[[Նիքունաու]] |Ռունկաթա |1 912 |1 |- |[[Օնոթոա]] |Պուարիքի |1 644 |30 |- |[[Թամանա, Քրիրպասի|Թամանա]] |Պագագա |875 |1 |- |[[Արորաէ]] |Ռորեթի |1 256 |1 |- |'''Կիլպըրթ կղզիներ''' |[[Հարաւային Թարաուա]] |83 382 |117+ |} <ref>[https://www.letemps.ch/culture/livres/moby-dick-plongee-vertigineuse-lame-humaine Moby-Dick․ Անտրէ Գալվել, 12-8-2018]</ref> <ref>[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.letemps.ch%2Fculture%2Flivres%2Fmoby-dick-plongee-vertigineuse-lame-humaine Moby-Dick գիրքը, 1-8-2026]</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20130930092440/http://www.mfed.gov.ki/wp-content/uploads/2011/05/Census-Report-2010-Volume-1.pdf 2010-ի Քիրիպասիի մարդահամար{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20171202095641/https://www.islandstudies.ca/sites/islandstudies.ca/files/ISJ-7-1-2012-McIntyre.pdf Կիլպըրթ եւ Էլիս կղզիներուն անջատումը, W. David McIntyre, 2-12-2017{{ref-en}} ]</ref> <ref>[https://www.naval-history.net/WW2CampaignsPacific.htm Naval History Homepage-Խաղաղական ովկիանոսին մէջ ռազմական արշաւներ, Ա․Մ․Ն․ եւ դաշնակիցներուն կողմէն, 1941-42{{ref-en}}]</ref> == Աղբիւրներ == [https://www.adb.org/sites/default/files/publication/29734/kiribati-economic-development.pdf Քիրիպասիին քաղաքական եւ տնտեսական զարգացման կարողութիւններ] == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Խաղաղական ովկիանոսի օղակղզիներ]] [[Ստորոգութիւն:Խաղաղականի կղզիներ այբենական կարգով]] [[Ստորոգութիւն:Խաղաղական օվկիանոսի կղզիներ]] aswge7fogrjmh42z1k8oqm4nn2a8h15 3 32324 253117 253107 2026-08-02T14:22:08Z Pathoschild 1628 global user pages ([[m:Synchbot|requested by Revi C.]]) 253117 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__<div class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[[File:Revi logo (pink).png|thumb|center|<span style="color:red">PLEASE DO NOT LEAVE MESSAGE HERE!</span>]] '''<span style="color:red"> BEFORE YOU BLOCK MY ACCOUNT: IF MY EDIT SUMMARY INCLUDE PREFIX </span>''(Script)''<span style="color:red">, DON'T BLOCK ME, JUST TELL ME TO SLOW DOWN AT COMMONS' TALK PAGE. IT IS AN AUTOMATED SCRIPT BEING USED ON COMMONS TO MOVE FILES.</span>''' Instead, please leave your message following site: <br /> [[File:Wikidata-logo-en.svg|45px|link=d:User talk:Revi C.]] [[d:User talk:Revi C.]] for Wikidata (Interwiki links) stuff <!--(I am {{int:Group-sysop}} there)--> <br /> [[File:Commons-logo.svg|45px|link=commons:User talk:Revi C.]] [[commons:User talk:Revi C.]] for renaming stuff or [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] action (I am {{int:Group-sysop}} there) <br /> [[File:Wikimedia Community Logo optimized.svg|45px|link=m:User talk:Revi C.]] [[meta:User talk:Revi C.]] for other stuff (User right notification, revert message, etc...) Messages left on this page may be reverted or moved without any response.</div> 5b8qtz4dnjnrhc9ts3mku14m3gujbq8 0 32330 253115 2026-08-02T13:51:45Z Սեւան Դանիէլեան Մկրեան 135 Նոր էջ «[[Պատկեր:SkywalkFromOutsideLedge.jpg|մինի]] '''Մեծ Կիրճի «Երկնաքայլ»,''' (Grand Canyon Skywalk), պայտաձեւ կախուած կամրջակ՝ ապակիէ պատրաստուած քայլուղիով, որ կը գտնուի [[Արիզոնա նահանգ|Արիզոնա նահանգի]] Իկըլ Փոյնթ (Eagle Point) կոչուող վայրին մէջ, [[Քոլորատօ գետ|Քոլորատօ գետին]] (Colorado River) քով, Մեծ Կ...»: 253115 wikitext text/x-wiki [[Պատկեր:SkywalkFromOutsideLedge.jpg|մինի]] '''Մեծ Կիրճի «Երկնաքայլ»,''' (Grand Canyon Skywalk), պայտաձեւ կախուած կամրջակ՝ ապակիէ պատրաստուած քայլուղիով, որ կը գտնուի [[Արիզոնա նահանգ|Արիզոնա նահանգի]] Իկըլ Փոյնթ (Eagle Point) կոչուող վայրին մէջ, [[Քոլորատօ գետ|Քոլորատօ գետին]] (Colorado River) քով, Մեծ Կիրճի (Grand Canyon) կողային ձորերէն մէկուն եզերքին։ Անիկա բացուած է իբրեւ զբօսաշրջային տեսարժան վայր մը՝ 2007 թուականին եւ կը գտնուի Մեծ Կիրճի Ազգային Պարտէզին (Grand Canyon National Park) պաշտօնական սահմաններէն դուրս<ref>[https://www.wsj.com/opinion Մեծ Կիրճի «Երկնաքայլ]</ref>։ Ըստ [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|ԱՄՆ]] Երկրաբանական ծառայութեան (USGS) տեղագրական քարտէսներուն՝ «Երկնաքայլ»ին բարձրութիւնը [[Ծով|ծովու]] մակերեսէն 4,770 ոտք (1,450 մեթր) է։ Կիրճին յատակը հոսող Քոլորատօ գետին մակերեսը կը գտնուի 1,160 ոտք (350 մեթր) բարձրութեան վրայ։ Քայլուղիէն ուղիղ վար գտնուող ուղղաձիգ անկումը մօտաւորապէս 500-800 ոտք (150-240 մեթր) է։ Այս տեսարժան վայրը կը գտնուի [[Կրանտ Քէնյըն Ուեսթ օդակայան|Կրանտ Քէնյըն Ուեսթ օդակայանէն]] (Grand Canyon West Airport) անմիջապէս հիւսիս եւ շուրջ 75 մղոն (121 քմ) արեւելք՝ [[Լաս վեկաս]] քաղաքէն, թէեւ ինքնաշարժով անցնելիք ճանապարհը շուրջ 130 մղոն (210 քմ) է։ 10,000-էն աւելի բնակչութիւն ունեցող մօտակայ քաղաքը Քինկմէնն (Kingman) է, որ կը գտնուի շուրջ 50 մղոն (80 քմ) հարաւ։ «Երկնաքայլ»ը պատուիրուած եւ սեփականութիւնն է Հուալափի Ցեղին (Hualapai Tribe)։ Անիկա հանդիսաւոր կերպով բացուած է 20 Մարտ 2007-ին, իսկ հանրութեան համար իր դռները բացած է 28 Մարտ 2007-ին<ref>[https://mapper.acme.com/?ll=36.012222,-113.811111&z=18&t=R&marker0=36.012222,-113.811111,Grand%20Canyon%20Skywalk Պայտաձեւ կախուած կամրջակ]</ref>։ Տարիներու ընթացքին, այս տեսարժան վայրին պատասխանատուները բազմիցս յայտարարած են, թէ տարեկան այցելուներուն թիւը անցած է մէկ միլիոնը, եւ այդ ցուցանիշը առաջին անգամ արձանագրուած է 2015 թուականին։ == Կառուցում == Տէյվիտ Ճին (David Jin)՝ զբօսաշրջութեան մարզին մէջ երկար տարիներ գործունէութիւն ծաւալած եւ [[Հուալափի Ցեղ|Հուալափի Ցեղին]] հետ համագործակցած գործարանատէր մը, առաջինն էր, որ կ'առաջարկէ հարթակ մը երկարացնել Մեծ Կիրճին եզերքէն դուրս<ref>[https://www.twincities.com/2012/02/07/arizona-tribe-votes-to-take-over-management-of-grand-canyon-skywalk/ Կառուցումը]</ref>։ Մարք Ռոս Ճոնսըն (Mark Ross Johnson) ճարտարապետին աջակցութեամբ այդ գաղափարը նախ կը վերածուի ուղղանկիւն քայլուղիի նախագիծի, ապա կը զարգանայ եւ կը ստանայ այսօրուան պայտաձեւ (U-աձեւ) կառուցուածքը։ Ծրագիրին գլխաւոր շինարարական կապալառուն էր Լաս Վեկասի «Executive Construction Management» ընկերութիւնը, իսկ նախագիծին սեփականատէրն ու ղեկավարն էր Սքոթ Քլեմփքը։ «Երկնաքայլ»ին ընդհանուր լայնքը 65 ոտք (20 մեթր) է, իսկ կիրճին եզերքէն դէպի դուրս երկարող մասը՝ 70 ոտք (21 մեթր)։ Կառոյցը կը յենի ութ քառակուսի պողպատեայ սիւներու վրայ, որոնցմէ չորսը կը գտնուին այցելուներու կեդրոնի իւրաքանչիւր կողմը։ Այս սիւները զոյգերով ամրացուած են չորս մեծ պեթոնէ հիմքերու մէջ, որոնք իրենց կարգին ժայռին ամրացուած են բարձր ամրութեան պողպատեայ ձողերով, խոր թափանցելով ժայռին մէջ։ Քայլուղիին յատակը պատրաստուած է չորս շերտ ցած երկաթ պարունակող «Սէն-Կոպէն Տիաման» («Saint-Gobain Diamant») ապակիով, որոնց միջեւ գործածուած է «ՏիւՓոնթ ՍենթրիԿլաս» («DuPont SentryGlas») պաշտպանիչ միջշերտը։ Յատակին լայնքը 10 ոտք 2 մատնաչափ (3.10 մեթր) է։ Կողային ապակեայ պաշտպանիչ պատնէշներն ալ նոյն տեսակի ապակիով պատրաստուած են, սակայն երկու շերտով, որպէսզի համապատասխանին քայլուղիին կորութեան։ Անոնց բարձրութիւնը 5 ոտք 2 մատնաչափ (1.57 մեթր) է եւ նախատեսուած են ուժեղ քամիներու ճնշումին դիմանալու համար։ «Երկնաքայլ»ին յատակը նախագծուած է դիմանալու մէկ քառակուսի ոտքի վրայ 490 քկ/մ² մարդու ծանրաբեռնուածութեան, ինչպէս նաեւ [[Երկրաշարժ|երկրաշարժի]] եւ քամիի նկատմամբ շինարարական չափանիշներով պահանջուած ուժերուն։ Հիմքը կրնայ դիմանալ մինչեւ 8.0 աստիճանի երկրաշարժի, եթէ անիկա տեղի ունենայ 50 մղոն (80 քմ) շառաւիղի մէջ։ Շինարարութեան ընթացքին, կատարուած են նաեւ քամիի ազդեցութեան եւ հետիոտներու քայլերէն յառաջացող տատանումներու մանրամասն ուսումնասիրութիւններ։ Այդ տատանումները նուազեցնելու համար, տեղադրուած են երեք յատուկ զանգուածային տատանում մեղմացնող սարքեր (tuned mass dampers)։ Կառոյցը տեսականօրէն կրնայ միաժամանակ կրել 822 անձ, իւրաքանչիւրը՝ 91 քկ կշիռքով, սակայն անվտանգութեան նկատառումներով, միաժամանակ թոյլատրուած առաւելագոյն այցելուներուն թիւը 120 է<ref>[https://www.prnewswire.com/news-releases/grand-canyon-skywalk-grand-canyon-west-top-1-million-visitors-for-3rd-straight-year-300574510.html «Երկնաքայլ»ը ամբողջութեամբ հաւաքուած է կիրճին եզերքին վրայ]</ref>։ «Երկնաքայլ»ը ամբողջութեամբ հաւաքուած է կիրճին եզերքին վրայ, ապա յատուկ բարձրացնող եւ սահեցնող սարքերու օգնութեամբ, տեղափոխուած է իր վերջնական դիրքը։ Հակակշիռները առանց հաշուելու՝ կառոյցին հիմնական զանգուածը կը գերազանցէ 450,000 քկ.ը, իսկ [[Ապակի|ապակիները]], [[Պողպատ|պողպատեայ]] ճառագայթները, պաշտպանիչ ճաղերը եւ տատանում մեղմացնող սարքերը ներառելով՝ տեղափոխման պահուն անոր կշիռքը շուրջ 730,000 քկ էր։ Տեղափոխման ամբողջ գործընթացը կ'աւարտի երկու օրուան ընթացքին<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/6469941.stm Բացումը]</ref>։ == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Կամուրջներ]] [[Ստորոգութիւն:ԱՄՆ-ի կամուրջներ]] [[Ստորոգութիւն:Աշխարհահռչակ կամուրջներ]] 2hlnnd9l6de4ju3tmojrbs00or7jvae 253116 253115 2026-08-02T13:53:10Z Սեւան Դանիէլեան Մկրեան 135 /* Կառուցում */ 253116 wikitext text/x-wiki [[Պատկեր:SkywalkFromOutsideLedge.jpg|մինի]] '''Մեծ Կիրճի «Երկնաքայլ»,''' (Grand Canyon Skywalk), պայտաձեւ կախուած կամրջակ՝ ապակիէ պատրաստուած քայլուղիով, որ կը գտնուի [[Արիզոնա նահանգ|Արիզոնա նահանգի]] Իկըլ Փոյնթ (Eagle Point) կոչուող վայրին մէջ, [[Քոլորատօ գետ|Քոլորատօ գետին]] (Colorado River) քով, Մեծ Կիրճի (Grand Canyon) կողային ձորերէն մէկուն եզերքին։ Անիկա բացուած է իբրեւ զբօսաշրջային տեսարժան վայր մը՝ 2007 թուականին եւ կը գտնուի Մեծ Կիրճի Ազգային Պարտէզին (Grand Canyon National Park) պաշտօնական սահմաններէն դուրս<ref>[https://www.wsj.com/opinion Մեծ Կիրճի «Երկնաքայլ]</ref>։ Ըստ [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|ԱՄՆ]] Երկրաբանական ծառայութեան (USGS) տեղագրական քարտէսներուն՝ «Երկնաքայլ»ին բարձրութիւնը [[Ծով|ծովու]] մակերեսէն 4,770 ոտք (1,450 մեթր) է։ Կիրճին յատակը հոսող Քոլորատօ գետին մակերեսը կը գտնուի 1,160 ոտք (350 մեթր) բարձրութեան վրայ։ Քայլուղիէն ուղիղ վար գտնուող ուղղաձիգ անկումը մօտաւորապէս 500-800 ոտք (150-240 մեթր) է։ Այս տեսարժան վայրը կը գտնուի [[Կրանտ Քէնյըն Ուեսթ օդակայան|Կրանտ Քէնյըն Ուեսթ օդակայանէն]] (Grand Canyon West Airport) անմիջապէս հիւսիս եւ շուրջ 75 մղոն (121 քմ) արեւելք՝ [[Լաս վեկաս]] քաղաքէն, թէեւ ինքնաշարժով անցնելիք ճանապարհը շուրջ 130 մղոն (210 քմ) է։ 10,000-էն աւելի բնակչութիւն ունեցող մօտակայ քաղաքը Քինկմէնն (Kingman) է, որ կը գտնուի շուրջ 50 մղոն (80 քմ) հարաւ։ «Երկնաքայլ»ը պատուիրուած եւ սեփականութիւնն է Հուալափի Ցեղին (Hualapai Tribe)։ Անիկա հանդիսաւոր կերպով բացուած է 20 Մարտ 2007-ին, իսկ հանրութեան համար իր դռները բացած է 28 Մարտ 2007-ին<ref>[https://mapper.acme.com/?ll=36.012222,-113.811111&z=18&t=R&marker0=36.012222,-113.811111,Grand%20Canyon%20Skywalk Պայտաձեւ կախուած կամրջակ]</ref>։ Տարիներու ընթացքին, այս տեսարժան վայրին պատասխանատուները բազմիցս յայտարարած են, թէ տարեկան այցելուներուն թիւը անցած է մէկ միլիոնը, եւ այդ ցուցանիշը առաջին անգամ արձանագրուած է 2015 թուականին։ == Կառուցում == [[Պատկեր:Grand Canyon Skywalk - aerial.jpg|ձախից|մինի]] Տէյվիտ Ճին (David Jin)՝ զբօսաշրջութեան մարզին մէջ երկար տարիներ գործունէութիւն ծաւալած եւ [[Հուալափի Ցեղ|Հուալափի Ցեղին]] հետ համագործակցած գործարանատէր մը, առաջինն էր, որ կ'առաջարկէ հարթակ մը երկարացնել Մեծ Կիրճին եզերքէն դուրս<ref>[https://www.twincities.com/2012/02/07/arizona-tribe-votes-to-take-over-management-of-grand-canyon-skywalk/ Կառուցումը]</ref>։ Մարք Ռոս Ճոնսըն (Mark Ross Johnson) ճարտարապետին աջակցութեամբ այդ գաղափարը նախ կը վերածուի ուղղանկիւն քայլուղիի նախագիծի, ապա կը զարգանայ եւ կը ստանայ այսօրուան պայտաձեւ (U-աձեւ) կառուցուածքը։ Ծրագիրին գլխաւոր շինարարական կապալառուն էր Լաս Վեկասի «Executive Construction Management» ընկերութիւնը, իսկ նախագիծին սեփականատէրն ու ղեկավարն էր Սքոթ Քլեմփքը։ «Երկնաքայլ»ին ընդհանուր լայնքը 65 ոտք (20 մեթր) է, իսկ կիրճին եզերքէն դէպի դուրս երկարող մասը՝ 70 ոտք (21 մեթր)։ Կառոյցը կը յենի ութ քառակուսի պողպատեայ սիւներու վրայ, որոնցմէ չորսը կը գտնուին այցելուներու կեդրոնի իւրաքանչիւր կողմը։ Այս սիւները զոյգերով ամրացուած են չորս մեծ պեթոնէ հիմքերու մէջ, որոնք իրենց կարգին ժայռին ամրացուած են բարձր ամրութեան պողպատեայ ձողերով, խոր թափանցելով ժայռին մէջ։ Քայլուղիին յատակը պատրաստուած է չորս շերտ ցած երկաթ պարունակող «Սէն-Կոպէն Տիաման» («Saint-Gobain Diamant») ապակիով, որոնց միջեւ գործածուած է «ՏիւՓոնթ ՍենթրիԿլաս» («DuPont SentryGlas») պաշտպանիչ միջշերտը։ Յատակին լայնքը 10 ոտք 2 մատնաչափ (3.10 մեթր) է։ Կողային ապակեայ պաշտպանիչ պատնէշներն ալ նոյն տեսակի ապակիով պատրաստուած են, սակայն երկու շերտով, որպէսզի համապատասխանին քայլուղիին կորութեան։ Անոնց բարձրութիւնը 5 ոտք 2 մատնաչափ (1.57 մեթր) է եւ նախատեսուած են ուժեղ քամիներու ճնշումին դիմանալու համար։ [[Պատկեր:Skywalk, Arizona, USA (9536805526).jpg|մինի]] «Երկնաքայլ»ին յատակը նախագծուած է դիմանալու մէկ քառակուսի ոտքի վրայ 490 քկ/մ² մարդու ծանրաբեռնուածութեան, ինչպէս նաեւ [[Երկրաշարժ|երկրաշարժի]] եւ քամիի նկատմամբ շինարարական չափանիշներով պահանջուած ուժերուն։ Հիմքը կրնայ դիմանալ մինչեւ 8.0 աստիճանի երկրաշարժի, եթէ անիկա տեղի ունենայ 50 մղոն (80 քմ) շառաւիղի մէջ։ Շինարարութեան ընթացքին, կատարուած են նաեւ քամիի ազդեցութեան եւ հետիոտներու քայլերէն յառաջացող տատանումներու մանրամասն ուսումնասիրութիւններ։ Այդ տատանումները նուազեցնելու համար, տեղադրուած են երեք յատուկ զանգուածային տատանում մեղմացնող սարքեր (tuned mass dampers)։ Կառոյցը տեսականօրէն կրնայ միաժամանակ կրել 822 անձ, իւրաքանչիւրը՝ 91 քկ կշիռքով, սակայն անվտանգութեան նկատառումներով, միաժամանակ թոյլատրուած առաւելագոյն այցելուներուն թիւը 120 է<ref>[https://www.prnewswire.com/news-releases/grand-canyon-skywalk-grand-canyon-west-top-1-million-visitors-for-3rd-straight-year-300574510.html «Երկնաքայլ»ը ամբողջութեամբ հաւաքուած է կիրճին եզերքին վրայ]</ref>։ «Երկնաքայլ»ը ամբողջութեամբ հաւաքուած է կիրճին եզերքին վրայ, ապա յատուկ բարձրացնող եւ սահեցնող սարքերու օգնութեամբ, տեղափոխուած է իր վերջնական դիրքը։ Հակակշիռները առանց հաշուելու՝ կառոյցին հիմնական զանգուածը կը գերազանցէ 450,000 քկ.ը, իսկ [[Ապակի|ապակիները]], [[Պողպատ|պողպատեայ]] ճառագայթները, պաշտպանիչ ճաղերը եւ տատանում մեղմացնող սարքերը ներառելով՝ տեղափոխման պահուն անոր կշիռքը շուրջ 730,000 քկ էր։ Տեղափոխման ամբողջ գործընթացը կ'աւարտի երկու օրուան ընթացքին<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/6469941.stm Բացումը]</ref>։ == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Կամուրջներ]] [[Ստորոգութիւն:ԱՄՆ-ի կամուրջներ]] [[Ստորոգութիւն:Աշխարհահռչակ կամուրջներ]] 73rhakrbzav6tp4m14tg4g1wgq8maou 2 32331 253118 2026-08-02T14:56:02Z Pathoschild 1628 global user pages ([[m:Synchbot|requested by Revi C.]]) 253118 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[User:Revi C.]] 88g0cv17whfgb1wkeh281mptujwtlut 3 32332 253119 2026-08-02T15:35:32Z Pathoschild 1628 global user pages ([[m:Synchbot|requested by Revi C.]]) 253119 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[User talk:Revi C.]] o9z79lcc9a9pfmqmrod5w3eyk4q9i0o 0 32333 253120 2026-08-02T16:23:10Z HoMen 269 Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Բնակավայր}}'''Ֆինիքս կղզիներ''' (բնիկ լեզուով՝ Rawaki, կիլպըրթերէն՝ ''{{Lang|gil|te aono ni Pinikiti}},'' [[Անգլերէն|անգլ''․'']]''՝'' Phoenix Islands)․ [[Խաղաղական Ովկիանոս|Խաղաղական ովկիանոսի]] կեդրոնական մասի կղզեխումբ, [[Կիլպըրթ կղզիներ|Կիլպըրթ կղզիներուն]] արեւելքը, Գիծին կղզին...»: 253120 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Բնակավայր}}'''Ֆինիքս կղզիներ''' (բնիկ լեզուով՝ Rawaki, կիլպըրթերէն՝ ''{{Lang|gil|te aono ni Pinikiti}},'' [[Անգլերէն|անգլ''․'']]''՝'' Phoenix Islands)․ [[Խաղաղական Ովկիանոս|Խաղաղական ովկիանոսի]] կեդրոնական մասի կղզեխումբ, [[Կիլպըրթ կղզիներ|Կիլպըրթ կղզիներուն]] արեւելքը, [[Գիծին կղզիներ|Գիծի կղզիներուն]] արեւմուտքը եւ [[Սամոա|Սամոային]] հիւսիսը։ Կազմուած է 16 [[Օղակղզի|օղակղզիներէ]] եւ բուստային կղզիներէ։ Անոնք [[Քիրիպասի Հանրապետութիւն|Քիրիպասի հանրապետութեան]] կղզեխումբերէն են։ == Տեղեկութիւններ == Կղզեխումբին տարածութիւնը 28 քլ²։ [[Քանթոն կղզի|Քանթոն կղզին]] միայն բնակուած է։ Բնակուած է [[Միքրոնիզիա|Միքրոնիզիացիներէ]]։ Կղզեխումբը մնայուն բնակիչ չէր ունեցած մինչեւ եւրոպական գաղթատիրութեան ժամանակաշրջանին։ Կղզեխումբը յայտնաբերուեցաւ 1840-ին։ 1930-ական թուականներուն կղզին թատերաբեմ դարձաւ [[Միացեալ Թագաւորութիւն|Բրիտանական կայսրութեան]] ընդարձակման փորձերուն։ Պատմականօրէն, Ֆինիքս կղզիները Կիլպըրթ կղզեխումբին մաս կը նկատուէին։ Ֆինիքս կղզեխումբին հիւսիսը գտնուող Պէյքըր եւ Հաուլանտ կղզիները՝ թէպէտեւ Ա․Մ․Ն․ պատկանող հողամասեր, կը համարուին կղզեխումբին արտաքին կղզիները։ Ժամանակին, Ա․Մ․Ն․ պահանջած էին կղզեխումբին տիրութիւնը։ == Պահմանման շրջան == 2008-ին Ֆինիքս կղզեխումբը կը յայտարարուի «<nowiki/>[[Ֆինիքս Կղզիներու Պահպանուած Տարածք]]<nowiki/>»։ Աշխարհի ամենէն ընդարձակ պահպանուած տարածքն է, բուստի 120 տեսակով եւ 500-է աւելի ձուկի տեսակով։ Կղզեխումբը անբնակ է, ի բացառեալ քանի մը ընտանիքներ որ կը բնակին Քանթոն կղզին։ == Կղզիները == [[Պատկեր:KI Phoenix islands.PNG|կենտրոն|մինի|500x500փքս|Ֆինիքս կղզիներ]] {| class="wikitable sortable" |- !Օղակղզի, բուստային կղզի ('''Atoll)''' '''/ խութ (reef) / կղզի''' !Ցամաքի տարածութիւն !Ծովալիճ քլ² |- | colspan="3" | '''Ֆինիքս կղզիներ (Քիրիպասի)''' |- |[[Քանթոն կղզի]]/օղակղզի (բնակուած) |9․0 |50 |- |[[Էնդըրպուրի կղզի]], օղակղզի |5․1 |0․6 |- |[[Պիրնի կղզի|Պիրնի բուստային կղզի]] |0․2 |0․02 |- |[[ՄաքԳին կղզի]] |0․4 |0․2 |- |[[Ռաուաքի կղզի|Ռաուաքի]] (Ֆինիքս կղզի) |0․5 |0․5 |- |[[Մանրա կղզի]] |4․4 |2․2 |- |[[Օրոնա օղակղզի]] (Հալ կղզի) |3․9 |30 |- |[[Նիքումարորօ|Նիքումարորօ բուստային օղակղզի]] (Կարտնըր կղզի) |4․1 |4 |- |'''Ֆինիքս կղզիներ''' ([[Քիրիպասի Հանրապետութիւն|Քիրիպասի]]) |27․6 |84․5 |- | colspan="3" | '''Ջրասոյզ բուստային խութեր''' |- |Ուինսլօու խութ | - |1 |- |Գարոնդիլիթ խութ | - |? |- | colspan="3" | '''Ա․Մ․Ն․ հողատարածքներ''' (դէպի հիւիսիս) |- | |Պէյքըր կղզի |2․1 | - |- |Հաուլանտ կղզի |2․6 | - |- |'''Կիլպըրթ կղզիներ''' |[[Հարաւային Թարաուա]] |83 382 |} <ref>[https://www.citypopulation.de/en/kiribati/cities/linephoenix/ Քիրիպասի․ Գիծին եւ Ֆենիքս կղզիներ{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20120601091333/http://www.janeresture.com/kiribati_phoenix_group/enderbury.htm Միքրոնիզիա, Ֆենիքս կղզիներ{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20100125075257/http://www.janeresture.com/kiribati_phoenix_group/phoenix.htm Միքրոնիզիա, Ֆենիքս կղզի, Ֆենիքս կղզեխումբ{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://whc.unesco.org/en/list/1325/#:~:text=The%20Phoenix%20Island%20Protected%20Area,Protected%20Area%20in%20the%20world. Եունեսքօ․ Ֆինիքս կղզիներու պահպանման շրջան, յայտարարութիւն եւ նկարագրութիւն{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20150219145449/http://phoenixislands.org/history.php Ֆինիքս կղզիներուն պատմութիւն{{ref-en}}]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} l33u06vepic45ju7dqkw4jcyx2q5wq7 253121 253120 2026-08-02T16:27:19Z HoMen 269 /* Կղզիները */ 253121 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Բնակավայր}}'''Ֆինիքս կղզիներ''' (բնիկ լեզուով՝ Rawaki, կիլպըրթերէն՝ ''{{Lang|gil|te aono ni Pinikiti}},'' [[Անգլերէն|անգլ''․'']]''՝'' Phoenix Islands)․ [[Խաղաղական Ովկիանոս|Խաղաղական ովկիանոսի]] կեդրոնական մասի կղզեխումբ, [[Կիլպըրթ կղզիներ|Կիլպըրթ կղզիներուն]] արեւելքը, [[Գիծին կղզիներ|Գիծի կղզիներուն]] արեւմուտքը եւ [[Սամոա|Սամոային]] հիւսիսը։ Կազմուած է 16 [[Օղակղզի|օղակղզիներէ]] եւ բուստային կղզիներէ։ Անոնք [[Քիրիպասի Հանրապետութիւն|Քիրիպասի հանրապետութեան]] կղզեխումբերէն են։ == Տեղեկութիւններ == Կղզեխումբին տարածութիւնը 28 քլ²։ [[Քանթոն կղզի|Քանթոն կղզին]] միայն բնակուած է։ Բնակուած է [[Միքրոնիզիա|Միքրոնիզիացիներէ]]։ Կղզեխումբը մնայուն բնակիչ չէր ունեցած մինչեւ եւրոպական գաղթատիրութեան ժամանակաշրջանին։ Կղզեխումբը յայտնաբերուեցաւ 1840-ին։ 1930-ական թուականներուն կղզին թատերաբեմ դարձաւ [[Միացեալ Թագաւորութիւն|Բրիտանական կայսրութեան]] ընդարձակման փորձերուն։ Պատմականօրէն, Ֆինիքս կղզիները Կիլպըրթ կղզեխումբին մաս կը նկատուէին։ Ֆինիքս կղզեխումբին հիւսիսը գտնուող Պէյքըր եւ Հաուլանտ կղզիները՝ թէպէտեւ Ա․Մ․Ն․ պատկանող հողամասեր, կը համարուին կղզեխումբին արտաքին կղզիները։ Ժամանակին, Ա․Մ․Ն․ պահանջած էին կղզեխումբին տիրութիւնը։ == Պահմանման շրջան == 2008-ին Ֆինիքս կղզեխումբը կը յայտարարուի «<nowiki/>[[Ֆինիքս Կղզիներու Պահպանուած Տարածք]]<nowiki/>»։ Աշխարհի ամենէն ընդարձակ պահպանուած տարածքն է, բուստի 120 տեսակով եւ 500-է աւելի ձուկի տեսակով։ Կղզեխումբը անբնակ է, ի բացառեալ քանի մը ընտանիքներ որ կը բնակին Քանթոն կղզին։ == Կղզիները == [[Պատկեր:KI Phoenix islands.PNG|կենտրոն|մինի|500x500փքս|Ֆինիքս կղզիներ]] {| class="wikitable sortable" |- !Օղակղզի, բուստային կղզի ('''Atoll)''' '''/ խութ (reef) / կղզի''' !Ցամաքի տարածութիւն !Ծովալիճ քլ² |- | colspan="3" | '''Ֆինիքս կղզիներ (Քիրիպասի)''' |- |[[Քանթոն կղզի]]/օղակղզի (բնակուած) |9․0 |50 |- |[[Էնդըրպուրի կղզի]], օղակղզի |5․1 |0․6 |- |[[Պիրնի կղզի|Պիրնի բուստային կղզի]] |0․2 |0․02 |- |[[ՄաքԳին կղզի]] |0․4 |0․2 |- |[[Ռաուաքի կղզի|Ռաուաքի]] (Ֆինիքս կղզի) |0․5 |0․5 |- |[[Մանրա կղզի]] |4․4 |2․2 |- |[[Օրոնա օղակղզի]] (Հալ կղզի) |3․9 |30 |- |[[Նիքումարորօ|Նիքումարորօ բուստային օղակղզի]] (Կարտնըր կղզի) |4․1 |4 |- |'''Ֆինիքս կղզիներ''' ([[Քիրիպասի Հանրապետութիւն|Քիրիպասի]]) |27․6 |84․5 |- | colspan="3" | '''Ջրասոյզ բուստային խութեր''' |- |Ուինսլօու խութ | - |1 |- |Գարոնդիլիթ խութ | - |? |- | colspan="3" | '''Ա․Մ․Ն․ հողատարածքներ''' (դէպի հիւիսիս) |- | |Պէյքըր կղզի |2․1 | - |- |Հաուլանտ կղզի |2․6 | - |} <ref>[https://www.citypopulation.de/en/kiribati/cities/linephoenix/ Քիրիպասի․ Գիծին եւ Ֆենիքս կղզիներ{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20120601091333/http://www.janeresture.com/kiribati_phoenix_group/enderbury.htm Միքրոնիզիա, Ֆենիքս կղզիներ{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20100125075257/http://www.janeresture.com/kiribati_phoenix_group/phoenix.htm Միքրոնիզիա, Ֆենիքս կղզի, Ֆենիքս կղզեխումբ{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://whc.unesco.org/en/list/1325/#:~:text=The%20Phoenix%20Island%20Protected%20Area,Protected%20Area%20in%20the%20world. Եունեսքօ․ Ֆինիքս կղզիներու պահպանման շրջան, յայտարարութիւն եւ նկարագրութիւն{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20150219145449/http://phoenixislands.org/history.php Ֆինիքս կղզիներուն պատմութիւն{{ref-en}}]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} boa7dmvrayyh2ra2bh2vhjvgau8yr3u 253128 253121 2026-08-02T18:16:01Z HoMen 269 253128 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Բնակավայր}}'''Ֆինիքս կղզիներ''' (բնիկ լեզուով՝ Rawaki, կիլպըրթերէն՝ ''{{Lang|gil|te aono ni Pinikiti}},'' [[Անգլերէն|անգլ''․'']]''՝'' Phoenix Islands)․ [[Խաղաղական Ովկիանոս|Խաղաղական ովկիանոսի]] կեդրոնական մասի կղզեխումբ, [[Կիլպըրթ կղզիներ|Կիլպըրթ կղզիներուն]] արեւելքը, [[Գիծին կղզիներ|Գիծի կղզիներուն]] արեւմուտքը եւ [[Սամոա|Սամոային]] հիւսիսը։ Կազմուած է 16 [[Օղակղզի|օղակղզիներէ]] եւ բուստային կղզիներէ։ Անոնք [[Քիրիպասի Հանրապետութիւն|Քիրիպասի հանրապետութեան]] կղզեխումբերէն են։ == Տեղեկութիւններ == Կղզեխումբին տարածութիւնը 28 քլ²։ [[Քանթոն կղզի|Քանթոն կղզին]] միայն բնակուած է։ Բնակուած է [[Միքրոնիզիա|Միքրոնիզիացիներէ]]։ Կղզեխումբը մնայուն բնակիչ չէր ունեցած մինչեւ եւրոպական գաղթատիրութեան ժամանակաշրջանին։ Կղզեխումբը յայտնաբերուեցաւ 1840-ին։ 1930-ական թուականներուն կղզին թատերաբեմ դարձաւ [[Միացեալ Թագաւորութիւն|Բրիտանական կայսրութեան]] ընդարձակման փորձերուն։ Պատմականօրէն, Ֆինիքս կղզիները Կիլպըրթ կղզեխումբին մաս կը նկատուէին։ Ֆինիքս կղզեխումբին հիւսիսը գտնուող Պէյքըր եւ Հաուլանտ կղզիները՝ թէպէտեւ Ա․Մ․Ն․ պատկանող հողամասեր, կը համարուին կղզեխումբին արտաքին կղզիները։ Ժամանակին, Ա․Մ․Ն․ պահանջած էին կղզեխումբին տիրութիւնը։ == Պահմանման շրջան == 2008-ին Ֆինիքս կղզեխումբը կը յայտարարուի «<nowiki/>[[Ֆինիքս Կղզիներու Պահպանուած Տարածք]]<nowiki/>»։ Աշխարհի ամենէն ընդարձակ պահպանուած տարածքն է, բուստի 120 տեսակով եւ 500-է աւելի ձուկի տեսակով։ Կղզեխումբը անբնակ է, ի բացառեալ քանի մը ընտանիքներ որ կը բնակին Քանթոն կղզին։ == Կղզիները == [[Պատկեր:KI Phoenix islands.PNG|կենտրոն|մինի|500x500փքս|Ֆինիքս կղզիներ]] {| class="wikitable sortable" |- !Օղակղզի, բուստային կղզի ('''Atoll)''' '''/ խութ (reef) / կղզի''' !Ցամաքի տարածութիւն !Ծովալիճ քլ² |- | colspan="3" | '''Ֆինիքս կղզիներ (Քիրիպասի)''' |- |[[Քանթոն կղզի]]/օղակղզի (բնակուած) |9․0 |50 |- |[[Էնդըրպուրի կղզի]], օղակղզի |5․1 |0․6 |- |[[Պիրնի կղզի|Պիրնի բուստային կղզի]] |0․2 |0․02 |- |[[ՄաքԳին կղզի]] |0․4 |0․2 |- |[[Ռաուաքի կղզի|Ռաուաքի]] (Ֆինիքս կղզի) |0․5 |0․5 |- |[[Մանրա կղզի]] |4․4 |2․2 |- |[[Օրոնա օղակղզի]] (Հալ կղզի) |3․9 |30 |- |[[Նիքումարորօ|Նիքումարորօ բուստային օղակղզի]] (Կարտնըր կղզի) |4․1 |4 |- |'''Ֆինիքս կղզիներ''' ([[Քիրիպասի Հանրապետութիւն|Քիրիպասի]]) |27․6 |84․5 |- | colspan="3" | '''Ջրասոյզ բուստային խութեր''' |- |Ուինսլօու խութ | - |1 |- |Գարոնդիլիթ խութ | - |? |- | colspan="3" | '''Ա․Մ․Ն․ հողատարածքներ''' (դէպի հիւիսիս) |- | |Պէյքըր կղզի |2․1 | - |- |Հաուլանտ կղզի |2․6 | - |} <ref>[https://www.citypopulation.de/en/kiribati/cities/linephoenix/ Քիրիպասի․ Գիծին եւ Ֆենիքս կղզիներ{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20120601091333/http://www.janeresture.com/kiribati_phoenix_group/enderbury.htm Միքրոնիզիա, Ֆենիքս կղզիներ{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20100125075257/http://www.janeresture.com/kiribati_phoenix_group/phoenix.htm Միքրոնիզիա, Ֆենիքս կղզի, Ֆենիքս կղզեխումբ{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://whc.unesco.org/en/list/1325/#:~:text=The%20Phoenix%20Island%20Protected%20Area,Protected%20Area%20in%20the%20world. Եունեսքօ․ Ֆինիքս կղզիներու պահպանման շրջան, յայտարարութիւն եւ նկարագրութիւն{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20150219145449/http://phoenixislands.org/history.php Ֆինիքս կղզիներուն պատմութիւն{{ref-en}}]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Խաղաղական ովկիանոսի օղակղզիներ]] [[Ստորոգութիւն:Խաղաղական ովկիանոսի կղզիներ այբենական կարգով]] 5w3c9b1s6g3kgqdgh2h6kxuhokfjw93 253129 253128 2026-08-02T18:21:17Z HoMen 269 /* Կղզիները */ 253129 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Բնակավայր}}'''Ֆինիքս կղզիներ''' (բնիկ լեզուով՝ Rawaki, կիլպըրթերէն՝ ''{{Lang|gil|te aono ni Pinikiti}},'' [[Անգլերէն|անգլ''․'']]''՝'' Phoenix Islands)․ [[Խաղաղական Ովկիանոս|Խաղաղական ովկիանոսի]] կեդրոնական մասի կղզեխումբ, [[Կիլպըրթ կղզիներ|Կիլպըրթ կղզիներուն]] արեւելքը, [[Գիծին կղզիներ|Գիծի կղզիներուն]] արեւմուտքը եւ [[Սամոա|Սամոային]] հիւսիսը։ Կազմուած է 16 [[Օղակղզի|օղակղզիներէ]] եւ բուստային կղզիներէ։ Անոնք [[Քիրիպասի Հանրապետութիւն|Քիրիպասի հանրապետութեան]] կղզեխումբերէն են։ == Տեղեկութիւններ == Կղզեխումբին տարածութիւնը 28 քլ²։ [[Քանթոն կղզի|Քանթոն կղզին]] միայն բնակուած է։ Բնակուած է [[Միքրոնիզիա|Միքրոնիզիացիներէ]]։ Կղզեխումբը մնայուն բնակիչ չէր ունեցած մինչեւ եւրոպական գաղթատիրութեան ժամանակաշրջանին։ Կղզեխումբը յայտնաբերուեցաւ 1840-ին։ 1930-ական թուականներուն կղզին թատերաբեմ դարձաւ [[Միացեալ Թագաւորութիւն|Բրիտանական կայսրութեան]] ընդարձակման փորձերուն։ Պատմականօրէն, Ֆինիքս կղզիները Կիլպըրթ կղզեխումբին մաս կը նկատուէին։ Ֆինիքս կղզեխումբին հիւսիսը գտնուող Պէյքըր եւ Հաուլանտ կղզիները՝ թէպէտեւ Ա․Մ․Ն․ պատկանող հողամասեր, կը համարուին կղզեխումբին արտաքին կղզիները։ Ժամանակին, Ա․Մ․Ն․ պահանջած էին կղզեխումբին տիրութիւնը։ == Պահմանման շրջան == 2008-ին Ֆինիքս կղզեխումբը կը յայտարարուի «<nowiki/>[[Ֆինիքս Կղզիներու Պահպանուած Տարածք]]<nowiki/>»։ Աշխարհի ամենէն ընդարձակ պահպանուած տարածքն է, բուստի 120 տեսակով եւ 500-է աւելի ձուկի տեսակով։ Կղզեխումբը անբնակ է, ի բացառեալ քանի մը ընտանիքներ որ կը բնակին Քանթոն կղզին։ == Կղզիները == [[Պատկեր:KI Phoenix islands.PNG|կենտրոն|մինի|500x500փքս|Ֆինիքս կղզիներ]] {| class="wikitable sortable" |- !Օղակղզի, բուստային կղզի ('''Atoll)''' '''/ խութ (reef) / կղզի''' !Ցամաքի տարածութիւն !Ծովալիճ քլ² |- | colspan="3" | '''Ֆինիքս կղզիներ (Քիրիպասի)''' |- |[[Քանթոն կղզի]]/օղակղզի (բնակուած) |9․0 |50 |- |[[Էնդըրպուրի կղզի]], օղակղզի |5․1 |0․6 |- |[[Պիրնի կղզի|Պիրնի բուստային կղզի]] |0․2 |0․02 |- |[[ՄաքԳին կղզի]] |0․4 |0․2 |- |[[Ռաուաքի կղզի|Ռաուաքի]] (Ֆինիքս կղզի) |0․5 |0․5 |- |[[Մանրա կղզի]] |4․4 |2․2 |- |[[Օրոնա օղակղզի]] (Հալ կղզի) |3․9 |30 |- |[[Նիքումարորօ|Նիքումարորօ բուստային օղակղզի]] (Կարտնըր կղզի) |4․1 |4 |- |'''Ֆինիքս կղզիներ''' ([[Քիրիպասի Հանրապետութիւն|Քիրիպասի]]) |27․6 |84․5 |- | colspan="3" | '''Ջրասոյզ բուստային խութեր''' |- |[[Ուինսլօու խութ]] | - |1 |- |[[Գարոնտըլիթ խութ]] | - |? |- | colspan="3" | '''Ա․Մ․Ն․ հողատարածքներ''' (դէպի հիւսիս) |- | |[[Պէյքըր կղզի]] |1․6 | - |- |[[Հաուլանտ կղզի]] |1․8 | - |} <ref>[https://www.citypopulation.de/en/kiribati/cities/linephoenix/ Քիրիպասի․ Գիծին եւ Ֆենիքս կղզիներ{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20120601091333/http://www.janeresture.com/kiribati_phoenix_group/enderbury.htm Միքրոնիզիա, Ֆենիքս կղզիներ{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20100125075257/http://www.janeresture.com/kiribati_phoenix_group/phoenix.htm Միքրոնիզիա, Ֆենիքս կղզի, Ֆենիքս կղզեխումբ{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://whc.unesco.org/en/list/1325/#:~:text=The%20Phoenix%20Island%20Protected%20Area,Protected%20Area%20in%20the%20world. Եունեսքօ․ Ֆինիքս կղզիներու պահպանման շրջան, յայտարարութիւն եւ նկարագրութիւն{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20150219145449/http://phoenixislands.org/history.php Ֆինիքս կղզիներուն պատմութիւն{{ref-en}}]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Խաղաղական ովկիանոսի օղակղզիներ]] [[Ստորոգութիւն:Խաղաղական ովկիանոսի կղզիներ այբենական կարգով]] jb65m3x432ldlziy0x77pdxfnmbsl7y 253130 253129 2026-08-02T18:29:24Z HoMen 269 253130 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|պատկեր=3dPerspective wSeamounts NoRefs.jpg|պատկերի նկարագրութիւն=3D քարտէս Ֆինիքս կղզիներուն եւ համանուն պահպանման շրջանին|պարգեւ=«Ֆինիքս Կղզիներու Պահպանուած Տարածք»}}'''Ֆինիքս կղզիներ''' (բնիկ լեզուով՝ Rawaki, կիլպըրթերէն՝ ''{{Lang|gil|te aono ni Pinikiti}},'' [[Անգլերէն|անգլ''․'']]''՝'' Phoenix Islands)․ [[Խաղաղական Ովկիանոս|Խաղաղական ովկիանոսի]] կեդրոնական մասի կղզեխումբ, [[Կիլպըրթ կղզիներ|Կիլպըրթ կղզիներուն]] արեւելքը, [[Գիծին կղզիներ|Գիծի կղզիներուն]] արեւմուտքը եւ [[Սամոա|Սամոային]] հիւսիսը։ Կազմուած է 16 [[Օղակղզի|օղակղզիներէ]] եւ բուստային կղզիներէ։ Անոնք [[Քիրիպասի Հանրապետութիւն|Քիրիպասի հանրապետութեան]] կղզեխումբերէն են։ == Տեղեկութիւններ == Կղզեխումբին տարածութիւնը 28 քլ²։ [[Քանթոն կղզի|Քանթոն կղզին]] միայն բնակուած է։ Բնակուած է [[Միքրոնիզիա|Միքրոնիզիացիներէ]]։ Կղզեխումբը մնայուն բնակիչ չէր ունեցած մինչեւ եւրոպական գաղթատիրութեան ժամանակաշրջանին։ Կղզեխումբը յայտնաբերուեցաւ 1840-ին։ 1930-ական թուականներուն կղզին թատերաբեմ դարձաւ [[Միացեալ Թագաւորութիւն|Բրիտանական կայսրութեան]] ընդարձակման փորձերուն։ Պատմականօրէն, Ֆինիքս կղզիները Կիլպըրթ կղզեխումբին մաս կը նկատուէին։ Ֆինիքս կղզեխումբին հիւսիսը գտնուող Պէյքըր եւ Հաուլանտ կղզիները՝ թէպէտեւ Ա․Մ․Ն․ պատկանող հողամասեր, կը համարուին կղզեխումբին արտաքին կղզիները։ Ժամանակին, Ա․Մ․Ն․ պահանջած էին կղզեխումբին տիրութիւնը։ == Պահմանման շրջան == 2008-ին Ֆինիքս կղզեխումբը կը յայտարարուի «<nowiki/>[[Ֆինիքս Կղզիներու Պահպանուած Տարածք]]<nowiki/>»։ Աշխարհի ամենէն ընդարձակ պահպանուած տարածքն է, բուստի 120 տեսակով եւ 500-է աւելի ձուկի տեսակով։ Կղզեխումբը անբնակ է, ի բացառեալ քանի մը ընտանիքներ որ կը բնակին Քանթոն կղզին։ == Կղզիները == [[Պատկեր:KI Phoenix islands.PNG|կենտրոն|մինի|500x500փքս|Ֆինիքս կղզիներ]] {| class="wikitable sortable" |- !Օղակղզի, բուստային կղզի ('''Atoll)''' '''/ խութ (reef) / կղզի''' !Ցամաքի տարածութիւն !Ծովալիճ քլ² |- | colspan="3" | '''Ֆինիքս կղզիներ (Քիրիպասի)''' |- |[[Քանթոն կղզի]]/օղակղզի (բնակուած) |9․0 |50 |- |[[Էնդըրպուրի կղզի]], օղակղզի |5․1 |0․6 |- |[[Պիրնի կղզի|Պիրնի բուստային կղզի]] |0․2 |0․02 |- |[[ՄաքԳին կղզի]] |0․4 |0․2 |- |[[Ռաուաքի կղզի|Ռաուաքի]] (Ֆինիքս կղզի) |0․5 |0․5 |- |[[Մանրա կղզի]] |4․4 |2․2 |- |[[Օրոնա օղակղզի]] (Հալ կղզի) |3․9 |30 |- |[[Նիքումարորօ|Նիքումարորօ բուստային օղակղզի]] (Կարտնըր կղզի) |4․1 |4 |- |'''Ֆինիքս կղզիներ''' ([[Քիրիպասի Հանրապետութիւն|Քիրիպասի]]) |27․6 |84․5 |- | colspan="3" | '''Ջրասոյզ բուստային խութեր''' |- |[[Ուինսլօու խութ]] | - |1 |- |[[Գարոնտըլիթ խութ]] | - |? |- | colspan="3" | '''Ա․Մ․Ն․ հողատարածքներ''' (դէպի հիւսիս) |- | |[[Պէյքըր կղզի]] |1․6 | - |- |[[Հաուլանտ կղզի]] |1․8 | - |} <ref>[https://www.citypopulation.de/en/kiribati/cities/linephoenix/ Քիրիպասի․ Գիծին եւ Ֆենիքս կղզիներ{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20120601091333/http://www.janeresture.com/kiribati_phoenix_group/enderbury.htm Միքրոնիզիա, Ֆենիքս կղզիներ{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20100125075257/http://www.janeresture.com/kiribati_phoenix_group/phoenix.htm Միքրոնիզիա, Ֆենիքս կղզի, Ֆենիքս կղզեխումբ{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://whc.unesco.org/en/list/1325/#:~:text=The%20Phoenix%20Island%20Protected%20Area,Protected%20Area%20in%20the%20world. Եունեսքօ․ Ֆինիքս կղզիներու պահպանման շրջան, յայտարարութիւն եւ նկարագրութիւն{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20150219145449/http://phoenixislands.org/history.php Ֆինիքս կղզիներուն պատմութիւն{{ref-en}}]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Խաղաղական ովկիանոսի օղակղզիներ]] [[Ստորոգութիւն:Խաղաղական ովկիանոսի կղզիներ այբենական կարգով]] svo3q9dn5rj2e9n74kwa5kfno442rp8 0 32334 253124 2026-08-02T17:59:51Z HoMen 269 Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Բնակավայր}}'''Գիծին կղզիներ''' (ծանօթ նաեւ որպէս՝ Teraina Islands, կիլպըրթերէն՝ ''Aono Raina,'' [[Անգլերէն|անգլ''․'']]''՝'' Line Islands)․ [[Խաղաղական Ովկիանոս|Խաղաղական ովկիանոսի]] կեդրոնական մասի կղզեխումբ, [[Հաուայեան կղզիներ|Հաուայեան կղզիներուն]] հարաւը։ Կազմուած է 11 Օղ...»: 253124 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Բնակավայր}}'''Գիծին կղզիներ''' (ծանօթ նաեւ որպէս՝ Teraina Islands, կիլպըրթերէն՝ ''Aono Raina,'' [[Անգլերէն|անգլ''․'']]''՝'' Line Islands)․ [[Խաղաղական Ովկիանոս|Խաղաղական ովկիանոսի]] կեդրոնական մասի կղզեխումբ, [[Հաուայեան կղզիներ|Հաուայեան կղզիներուն]] հարաւը։ Կազմուած է 11 [[Օղակղզի|օղակղզիներէ]] եւ բուստային կղզիներէ, որոնցմէ 8 [[Քիրիպասի Հանրապետութիւն|Քիրիպասի հանրապետութեան]] կղզեխումբերէն են։ Մնացեալ երեքը՝ [[Ճարվիս կղզի|Ճարվիս կղզին]], [[Գինկման Խութ|Գինկման Խութը]] եւ [[Բալմիրա օղակղզի|Բալմիրա օղակղզին]] [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|Ա․Մ․Ն․]] տիրութեան տակն են։ [[Ամսաթիւի Փոփոխման Միջազգային Գիծ|Ամսաթիւի Փոփոխման Միջազգային Գիծը]] կ՛անցնի Գիծին կղզիներուն ընդմէջէն։ == Տեղեկութիւններ == Գիծին կղզիները կազմուած են հրաբխային գործունէութենէ եւ աշխարհի ամենէն երկար կղզիներու շղթաներէն են․ կը տարածուին 2․350 քլ երկարութեան վրայ, հիւսիս-արեւմուտքէն դէպի հարաւ-արեւելք։ Միայն երեք կղզիներ կը բնակուին, բնակչութեան ընդհանուր թիւով՝ 8 809 (2005 մարդհամար)․ անոնցմէ 5 115՝ [[Քիրիթիմաթի]], 2 539՝ [[Թապուաէրան]] եւ 1 155 [[Թէրայնա]]։ Այս երեք օղակղզիներուն բնակչութիւնը 1900-ին կը հաշուէր 300 հոգի։ [[Քիրիթիմաթի|Քիրիթիմաթին]] հողատարածքի իմաստով, աշխարհի ամենէն մեծ օղակղզին է։ Գիծին կղզիները 1888-ին գտնուեցան [[Միացեալ Թագաւորութիւն|Միացեալ Թագաւորութեան]] իշխանութեան տակ։ Նպատակն էր անցընել Խաղաղականի թելը (''[[All Red Line]]'' / հեռագրական ցանց)․ [[Թապուաէրան]] միջանկեալ կարգառ էր։ Հեռագրական ցանցը գործեց 1902 - 1963, բացի 1914-ին։ [[Գոբրա|Գոբրան]] (չորացած հնդընկոյզի միջուկ) եւ ''Petfish'' ''(''ոսկեձուկի տեսակ) կղզիներուն գլխաւոր արտադրութիւնն են։ == Օղակղզիներու, կղզիներու եւ խութերու ցուցակ == [[Պատկեր:Map of Kiribati CIA WFB.png|մինի|Քարտէս|կենտրոն|323x323փքս]] {| class="wikitable sortable" !Օղակղզի, բուստային կղզի ('''Atoll)''' '''/ խութ (reef) / կղզի''' !Ցամաքի տարածութիւն !Ծովալիճ քլ² !Բնակչութիւն |- | colspan="4" |'''Հիւսիսային Գիծին կղզիներ''' (Fanning's Group) |- |[[Գինկման Խութ]] |0․01 |60 |0 |- |[[Բալմիրա Օղակղզի]] |3․9 |8 |4 |- |[[Թէրայնա]] |9․55 |2 |1 155 |- |[[Թապուաէրան]] |33․73 |110 |2 539 |- |[[Քիրիթիմաթի]] |388․39 |217․61 |5 115 |- | colspan="4" | '''Կեդրոնական Գիծին կղզիներ''' |- |[[Ճարվիս կղզի]] | 5 | - |0 |- |[[Մալտըն օղակղզի]] | 39․3 |13 |0 |- |[[Ֆիլփօ Խութ]] | - |1․5 |0 |- |[[Սթարպաք կղզի]] (բուստային կղզի) |16․2 |4 |0 |- | colspan="4" | '''Հարաւային Գիծին կղզիներ''' |- |[[Գարոլայն կղզի]] (Հազարամիակի կղզի) |3․76 | 6․3 |0 |- |[[Վոստոք կղզի]] (բուստային կղզի) |0․24 | - |0 |- |[[Ֆլինթ կղզի]] (բուստային կղզի) |3․2 |0․01 |0 |- |'''Գիծին կղզիներ''' |503․28 |422․42 |8 813 |} <ref>[https://www.citypopulation.de/en/kiribati/cities/linephoenix/ Քիրիպասի․ Գիծին եւ Ֆենիքս կղզիներ{{ref-en}}]</ref> jrh6vt1bdr9fe0d804405oyzqvncn3x 253125 253124 2026-08-02T18:11:42Z HoMen 269 253125 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Բնակավայր}}'''Գիծին կղզիներ''' (ծանօթ նաեւ որպէս՝ Teraina Islands, կիլպըրթերէն՝ ''Aono Raina,'' [[Անգլերէն|անգլ''․'']]''՝'' Line Islands)․ [[Խաղաղական Ովկիանոս|Խաղաղական ովկիանոսի]] կեդրոնական մասի կղզեխումբ, [[Հաուայեան կղզիներ|Հաուայեան կղզիներուն]] հարաւը։ Կազմուած է 11 [[Օղակղզի|օղակղզիներէ]] եւ բուստային կղզիներէ, որոնցմէ 8 [[Քիրիպասի Հանրապետութիւն|Քիրիպասի հանրապետութեան]] կղզեխումբերէն են։ Մնացեալ երեքը՝ [[Ճարվիս կղզի|Ճարվիս կղզին]], [[Գինկման Խութ|Գինկման Խութը]] եւ [[Բալմիրա օղակղզի|Բալմիրա օղակղզին]] [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|Ա․Մ․Ն․]] տիրութեան տակն են։ [[Ամսաթիւի Փոփոխման Միջազգային Գիծ|Ամսաթիւի Փոփոխման Միջազգային Գիծը]] կ՛անցնի Գիծին կղզիներուն ընդմէջէն։ == Տեղեկութիւններ == Գիծին կղզիները կազմուած են հրաբխային գործունէութենէ եւ աշխարհի ամենէն երկար կղզիներու շղթաներէն են․ կը տարածուին 2․350 քլ երկարութեան վրայ, հիւսիս-արեւմուտքէն դէպի հարաւ-արեւելք։ Միայն երեք կղզիներ կը բնակուին, բնակչութեան ընդհանուր թիւով՝ 8 809 (2005 մարդհամար)․ անոնցմէ 5 115՝ [[Քիրիթիմաթի]], 2 539՝ [[Թապուաէրան]] եւ 1 155 [[Թէրայնա]]։ Այս երեք օղակղզիներուն բնակչութիւնը 1900-ին կը հաշուէր 300 հոգի։ [[Քիրիթիմաթի|Քիրիթիմաթին]] հողատարածքի իմաստով, աշխարհի ամենէն մեծ օղակղզին է։ Գիծին կղզիները 1888-ին գտնուեցան [[Միացեալ Թագաւորութիւն|Միացեալ Թագաւորութեան]] իշխանութեան տակ։ Նպատակն էր անցընել Խաղաղականի թելը (''[[All Red Line]]'' / հեռագրական ցանց)․ [[Թապուաէրան]] միջանկեալ կարգառ էր։ Հեռագրական ցանցը գործեց 1902 - 1963, բացի 1914-ին։ [[Գոբրա|Գոբրան]] (չորացած հնդընկոյզի միջուկ) եւ ''Petfish'' ''(''ոսկեձուկի տեսակ) կղզիներուն գլխաւոր արտադրութիւնն են։ == Օղակղզիներու, կղզիներու եւ խութերու ցուցակ == [[Պատկեր:Map of Kiribati CIA WFB.png|մինի|Քարտէս|կենտրոն|323x323փքս]] {| class="wikitable sortable" !Օղակղզի, բուստային կղզի ('''Atoll)''' '''/ խութ (reef) / կղզի''' !Ցամաքի տարածութիւն !Ծովալիճ քլ² !Բնակչութիւն |- | colspan="4" |'''Հիւսիսային Գիծին կղզիներ''' (Fanning's Group) |- |[[Գինկման Խութ]] |0․01 |60 |0 |- |[[Բալմիրա Օղակղզի]] |3․9 |8 |4 |- |[[Թէրայնա]] |9․55 |2 |1 155 |- |[[Թապուաէրան]] |33․73 |110 |2 539 |- |[[Քիրիթիմաթի]] |388․39 |217․61 |5 115 |- | colspan="4" | '''Կեդրոնական Գիծին կղզիներ''' |- |[[Ճարվիս կղզի]] | 5 | - |0 |- |[[Մալտըն օղակղզի]] | 39․3 |13 |0 |- |[[Ֆիլփօ Խութ]] | - |1․5 |0 |- |[[Սթարպաք կղզի]] (բուստային կղզի) |16․2 |4 |0 |- | colspan="4" | '''Հարաւային Գիծին կղզիներ''' |- |[[Գարոլայն կղզի]] (Հազարամիակի կղզի) |3․76 | 6․3 |0 |- |[[Վոստոք կղզի]] (բուստային կղզի) |0․24 | - |0 |- |[[Ֆլինթ կղզի]] (բուստային կղզի) |3․2 |0․01 |0 |- |'''Գիծին կղզիներ''' |503․28 |422․42 |8 813 |} <ref>[https://www.citypopulation.de/en/kiribati/cities/linephoenix/ Քիրիպասի․ Գիծին եւ Ֆենիքս կղզիներ{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://sdd.spc.int/ Խաղաղականի համայնք․ Քիրիպասի 2005-ի բնակչութեան թիւ]</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20100327082220/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/photo_gallery/kr/photo_gallery_B1_kr_1.html CIA-Համաշխարհային փաստերու գիրք, 27-3-2010{{ref-en}}{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20060628045504/http://trussel.com/kir/dateline.htm Honolulu Magazine․ Ամսաթիւի քաղաքականութիւն{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://sdgs.un.org/ ՄԱԿ - Քիրիպասիի զարգացման քայլեր{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20210109085130/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/kiribati CIA-Աւստրալիա-Ովկիանիա-Քիրիպասի, 5-4-2019{{ref-en}}]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} 9ho55do4wmvn3othzjy89tnknuqx8lm 253127 253125 2026-08-02T18:14:50Z HoMen 269 253127 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Բնակավայր}}'''Գիծին կղզիներ''' (ծանօթ նաեւ որպէս՝ Teraina Islands, կիլպըրթերէն՝ ''Aono Raina,'' [[Անգլերէն|անգլ''․'']]''՝'' Line Islands)․ [[Խաղաղական Ովկիանոս|Խաղաղական ովկիանոսի]] կեդրոնական մասի կղզեխումբ, [[Հաուայեան կղզիներ|Հաուայեան կղզիներուն]] հարաւը։ Կազմուած է 11 [[Օղակղզի|օղակղզիներէ]] եւ բուստային կղզիներէ, որոնցմէ 8 [[Քիրիպասի Հանրապետութիւն|Քիրիպասի հանրապետութեան]] կղզեխումբերէն են։ Մնացեալ երեքը՝ [[Ճարվիս կղզի|Ճարվիս կղզին]], [[Գինկման Խութ|Գինկման Խութը]] եւ [[Բալմիրա օղակղզի|Բալմիրա օղակղզին]] [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|Ա․Մ․Ն․]] տիրութեան տակն են։ [[Ամսաթիւի Փոփոխման Միջազգային Գիծ|Ամսաթիւի Փոփոխման Միջազգային Գիծը]] կ՛անցնի Գիծին կղզիներուն ընդմէջէն։ == Տեղեկութիւններ == Գիծին կղզիները կազմուած են հրաբխային գործունէութենէ եւ աշխարհի ամենէն երկար կղզիներու շղթաներէն են․ կը տարածուին 2․350 քլ երկարութեան վրայ, հիւսիս-արեւմուտքէն դէպի հարաւ-արեւելք։ Միայն երեք կղզիներ կը բնակուին, բնակչութեան ընդհանուր թիւով՝ 8 809 (2005 մարդհամար)․ անոնցմէ 5 115՝ [[Քիրիթիմաթի]], 2 539՝ [[Թապուաէրան]] եւ 1 155 [[Թէրայնա]]։ Այս երեք օղակղզիներուն բնակչութիւնը 1900-ին կը հաշուէր 300 հոգի։ [[Քիրիթիմաթի|Քիրիթիմաթին]] հողատարածքի իմաստով, աշխարհի ամենէն մեծ օղակղզին է։ Գիծին կղզիները 1888-ին գտնուեցան [[Միացեալ Թագաւորութիւն|Միացեալ Թագաւորութեան]] իշխանութեան տակ։ Նպատակն էր անցընել Խաղաղականի թելը (''[[All Red Line]]'' / հեռագրական ցանց)․ [[Թապուաէրան]] միջանկեալ կարգառ էր։ Հեռագրական ցանցը գործեց 1902 - 1963, բացի 1914-ին։ [[Գոբրա|Գոբրան]] (չորացած հնդընկոյզի միջուկ) եւ ''Petfish'' ''(''ոսկեձուկի տեսակ) կղզիներուն գլխաւոր արտադրութիւնն են։ == Օղակղզիներու, կղզիներու եւ խութերու ցուցակ == [[Պատկեր:Map of Kiribati CIA WFB.png|մինի|Քարտէս|կենտրոն|323x323փքս]] {| class="wikitable sortable" !Օղակղզի, բուստային կղզի ('''Atoll)''' '''/ խութ (reef) / կղզի''' !Ցամաքի տարածութիւն !Ծովալիճ քլ² !Բնակչութիւն |- | colspan="4" |'''Հիւսիսային Գիծին կղզիներ''' (Fanning's Group) |- |[[Գինկման Խութ]] |0․01 |60 |0 |- |[[Բալմիրա Օղակղզի]] |3․9 |8 |4 |- |[[Թէրայնա]] |9․55 |2 |1 155 |- |[[Թապուաէրան]] |33․73 |110 |2 539 |- |[[Քիրիթիմաթի]] |388․39 |217․61 |5 115 |- | colspan="4" | '''Կեդրոնական Գիծին կղզիներ''' |- |[[Ճարվիս կղզի]] | 5 | - |0 |- |[[Մալտըն օղակղզի]] | 39․3 |13 |0 |- |[[Ֆիլփօ Խութ]] | - |1․5 |0 |- |[[Սթարպաք կղզի]] (բուստային կղզի) |16․2 |4 |0 |- | colspan="4" | '''Հարաւային Գիծին կղզիներ''' |- |[[Գարոլայն կղզի]] (Հազարամիակի կղզի) |3․76 | 6․3 |0 |- |[[Վոստոք կղզի]] (բուստային կղզի) |0․24 | - |0 |- |[[Ֆլինթ կղզի]] (բուստային կղզի) |3․2 |0․01 |0 |- |'''Գիծին կղզիներ''' |503․28 |422․42 |8 813 |} <ref>[https://www.citypopulation.de/en/kiribati/cities/linephoenix/ Քիրիպասի․ Գիծին եւ Ֆենիքս կղզիներ{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://sdd.spc.int/ Խաղաղականի համայնք․ Քիրիպասի 2005-ի բնակչութեան թիւ]</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20100327082220/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/photo_gallery/kr/photo_gallery_B1_kr_1.html CIA-Համաշխարհային փաստերու գիրք, 27-3-2010{{ref-en}}{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20060628045504/http://trussel.com/kir/dateline.htm Honolulu Magazine․ Ամսաթիւի քաղաքականութիւն{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://sdgs.un.org/ ՄԱԿ - Քիրիպասիի զարգացման քայլեր{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20210109085130/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/kiribati CIA-Աւստրալիա-Ովկիանիա-Քիրիպասի, 5-4-2019{{ref-en}}]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Խաղաղական ովկիանոսի օղակղզիներ]] [[Ստորոգութիւն:Խաղաղական ովկիանոսի կղզիներ այբենական կարգով]] [[Ստորոգութիւն:Խաղաղական օվկիանոսի կղզիներ]] 1mr8eegnk7jz2xvktbix2tzvwogogqa 0 32335 253137 2026-08-03T08:52:12Z HoMen 269 Նոր էջ «'''Ֆինիքս Կղզիներու Պահպանուած Տարածք''' ([[Անգլերէն|անգլ]]․՝ Phoenix Islands Protected Area ''PIPA''), [[Քիրիպասի Հանրապետութիւն|Քիրիպասի]], [[Խաղաղական Ովկիանոս]], կը գտնուի [[Աւստրալիա|Աւստրալիոյ]] եւ [[Հաուայ|Հաուայիի]] միջեւ։ 2010-ին [[ԵՈՒՆԵՍՔՕ|Եւոնեսքօ]] շրջանը արձանագրած է որպէս աշխա...»: 253137 wikitext text/x-wiki '''Ֆինիքս Կղզիներու Պահպանուած Տարածք''' ([[Անգլերէն|անգլ]]․՝ Phoenix Islands Protected Area ''PIPA''), [[Քիրիպասի Հանրապետութիւն|Քիրիպասի]], [[Խաղաղական Ովկիանոս]], կը գտնուի [[Աւստրալիա|Աւստրալիոյ]] եւ [[Հաուայ|Հաուայիի]] միջեւ։ 2010-ին [[ԵՈՒՆԵՍՔՕ|Եւոնեսքօ]] շրջանը արձանագրած է որպէս աշխարհի ամենէն ընդարձակ եւ խորագոյն [[Համաշխարհային ժառանգութիւն|Համաշխարհային ժառանգութեան]] ցանկին մէջ։ == Տեղեկութիւններ == Աշխարհի [[Ամենէն ընդարձակ պահպանուած տարածքներու ցանկ|ամենէն ընդարձակ պահպանուած (ամէն տեսակի) տարածքներէն]] (ծով կամ ցամաք) է, եւ ծովային ամենէն ընդարձակ տարածքներէն ''MPA'' է։ Տարածութիւնն է 408․250 քլ²։ ''PIPA'' կը պահպանէ աշխարհի ամենամեծ եւ անձեռմխելի ովկիանոսային բուստախութի (récif corallien) կենսահամակարգերէն մէկը․ կը ներառէ 14 յայտնի սուզուած ստորաջրային ծովային լեռ (հաւանաբար մարած հրաբուխներ) եւ ուրիշ բաց ծովի խորունկ բնակավայրեր։ Շրջանը կ՛ընդգրկէ 800 ծանօթ կենդանացուցակի տեսակներ, ներառեալ՝ բուստի 200 տեսակներ, ձուկի 500 տեսակներ, 18 ծովային կաթնասուններ եւ թռչունի 44 տեսակներ։ == Տարածքին պահպանութեան հիմնադրամ == [[Քիրիպասի Հանրապետութիւն|Քիրիպասի]] համագործակցելով «Conservation International» եւ «New England Aquarium» ոչ կառավարական բնապահպանման կազմակերպութիւններուն հետ, ստեղծած է [[Ֆինիքս կղզիներ|Ֆինիքս կղզիներու]] պահպանուող տարածքի պահպանութեան հիմնադրամը (PIPA Trust)։ 2018-ին «New England Aquarium» կը հրաժարի որպէս գործընկեր եւ [[Խաղաղականի Ջրարան|Խաղաղականի Ջրարանը]] կը միանայ հիմնադրամին (PIPA Trust Board)։ == Բնական ժառանգութիւն == [[Պատկեր:Rotjan - McKean Dives 1 and 2 (109).jpg|մինի|ՄաքԳին կղզիներուն ջուրերուն մէջ]] Ֆինիքս Կղզիներու Պահպանուած Տարածքին մէջ կան․- * Երեք օղակղզիներ՝ իրենց հետ կապուած ծովալիճերով եւ շրջագծային մարջանային (բուստային) խութերով։ # ([[Օրոնա օղակղզի]] (Հալ կղզի), # [[Նիքումարորօ|Նիքումարորօ բուստային օղակղզի]] (Կարտնըր կղզի), # [[Քանթոն կղզի]]/օղակղզի (Aba-Riringa))։ * [[Պատկեր:Rotjan - McKean Dives 1 and 2 (109) (1).jpg|մինի|ծպեղ գայլաձուկ]]Հինգ ցած կղզիներ, որոնք շրջապատուած են եզրագծային խութերով։ # [[Մանրա կղզի|Մանրա կղզի,]] # [[Ռաուաքի կղզի|Ռաուաքի]] (Ֆինիքս կղզի), # [[ՄաքԳին կղզի]], # [[Պիրնի կղզի|Պիրնի կղզի,]] # [[Էնդըրպուրի կղզի|Էնդըրպուրի կղզի։]] * Ինչպէս նաեւ երկու սուզուած խութեր՝ # [[Ուինսլօու խութ]] # [[Գարոնտըլիթ խութ]] Շրջանը ունի եօթը գլխաւոր բնակավայր՝ կղզի, ծովալիճ, բուստի (մարջային) խութ, խորունկ խութ, ծովու լեռ, խորագաւառ ''(''ծովի յատակի բոյս եւ կենդանի'')'' եւ բաց օվկիանոս, որոնք բոլորն ալ կը ներկայացուին պահպանուած գօտիին մէջ։ == Կղզիի վերականգնման եւ կենսաբանական անվտանգութեան ծրագիր == PIPA-ի ութ կղզիներից հինգը այժմ Birdlife International ոչ կառավարական կազմակերպութեան կողմէն ճանաչուած են որպէս [[Կարեւոր թռչնաբանական տարածք|կարեւոր թռչնաբանական տարածքներ]]։ Ներկայիս, կղզիին վրայ հաստատուած են ծովու թռչունի 19 տեսակներ։ Իսկ, շատ ուրիշ ծովու թռչունի տեսակներ կը գաղթեն շրջանը, ինչպէս օրինակ, Աւստրալիայէն եւ Նոր Զիլանտայէն՝ [[ջրահատ]], [[երփնաւոր ծովածիծառ]] եւ [[Ֆինիքսի ծովածիծառ]]։ == Պատկերասրահ == <gallery> Պատկեր:Rotjan - Kanton Day 1 (187).JPG|''Hydrophore rigida'' խութեր Պատկեր:A healthy coral reef has predators, including this Vampire snapper, in the Phoenix Islands Protected Area.jpg|կեանքը խութերուն մէջ Պատկեր:Phoenix Islands Protected Area-114879.jpg|ձուկի տեսակ Պատկեր:Phoenix Islands Protected Area-114862.jpg|դիմակաւոր խօլահաւ Պատկեր:Phoenix Islands Protected Area-114868.jpg Պատկեր:Phoenix Islands Protected Area-114872.jpg|մատղաշ սրճագոյն խօլահաւ Պատկեր:Phoenix Islands Protected Area-114875.jpg|նորածին սրճագոյն խօլահաւ Պատկեր:Rotjan Kanton Day 3 (37).jpg|Քանթոն կղզիին ջուրերուն տակ </gallery> 4ys2bpvmunthq9e7z675lztelbyxgrz 253138 253137 2026-08-03T08:53:50Z HoMen 269 253138 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Բնակավայր}} '''Ֆինիքս Կղզիներու Պահպանուած Տարածք''' ([[Անգլերէն|անգլ]]․՝ Phoenix Islands Protected Area ''PIPA''), [[Քիրիպասի Հանրապետութիւն|Քիրիպասի]], [[Խաղաղական Ովկիանոս]], կը գտնուի [[Աւստրալիա|Աւստրալիոյ]] եւ [[Հաուայ|Հաուայիի]] միջեւ։ 2010-ին [[ԵՈՒՆԵՍՔՕ|Եւոնեսքօ]] շրջանը արձանագրած է որպէս աշխարհի ամենէն ընդարձակ եւ խորագոյն [[Համաշխարհային ժառանգութիւն|Համաշխարհային ժառանգութեան]] ցանկին մէջ։ == Տեղեկութիւններ == Աշխարհի [[Ամենէն ընդարձակ պահպանուած տարածքներու ցանկ|ամենէն ընդարձակ պահպանուած (ամէն տեսակի) տարածքներէն]] (ծով կամ ցամաք) է, եւ ծովային ամենէն ընդարձակ տարածքներէն ''MPA'' է։ Տարածութիւնն է 408․250 քլ²։ ''PIPA'' կը պահպանէ աշխարհի ամենամեծ եւ անձեռմխելի ովկիանոսային բուստախութի (récif corallien) կենսահամակարգերէն մէկը․ կը ներառէ 14 յայտնի սուզուած ստորաջրային ծովային լեռ (հաւանաբար մարած հրաբուխներ) եւ ուրիշ բաց ծովի խորունկ բնակավայրեր։ Շրջանը կ՛ընդգրկէ 800 ծանօթ կենդանացուցակի տեսակներ, ներառեալ՝ բուստի 200 տեսակներ, ձուկի 500 տեսակներ, 18 ծովային կաթնասուններ եւ թռչունի 44 տեսակներ։ == Տարածքին պահպանութեան հիմնադրամ == [[Քիրիպասի Հանրապետութիւն|Քիրիպասի]] համագործակցելով «Conservation International» եւ «New England Aquarium» ոչ կառավարական բնապահպանման կազմակերպութիւններուն հետ, ստեղծած է [[Ֆինիքս կղզիներ|Ֆինիքս կղզիներու]] պահպանուող տարածքի պահպանութեան հիմնադրամը (PIPA Trust)։ 2018-ին «New England Aquarium» կը հրաժարի որպէս գործընկեր եւ [[Խաղաղականի Ջրարան|Խաղաղականի Ջրարանը]] կը միանայ հիմնադրամին (PIPA Trust Board)։ == Բնական ժառանգութիւն == [[Պատկեր:Rotjan - McKean Dives 1 and 2 (109).jpg|մինի|ՄաքԳին կղզիներուն ջուրերուն մէջ]] Ֆինիքս Կղզիներու Պահպանուած Տարածքին մէջ կան․- * Երեք օղակղզիներ՝ իրենց հետ կապուած ծովալիճերով եւ շրջագծային մարջանային (բուստային) խութերով։ # ([[Օրոնա օղակղզի]] (Հալ կղզի), # [[Նիքումարորօ|Նիքումարորօ բուստային օղակղզի]] (Կարտնըր կղզի), # [[Քանթոն կղզի]]/օղակղզի (Aba-Riringa))։ * [[Պատկեր:Rotjan - McKean Dives 1 and 2 (109) (1).jpg|մինի|ծպեղ գայլաձուկ]]Հինգ ցած կղզիներ, որոնք շրջապատուած են եզրագծային խութերով։ # [[Մանրա կղզի|Մանրա կղզի,]] # [[Ռաուաքի կղզի|Ռաուաքի]] (Ֆինիքս կղզի), # [[ՄաքԳին կղզի]], # [[Պիրնի կղզի|Պիրնի կղզի,]] # [[Էնդըրպուրի կղզի|Էնդըրպուրի կղզի։]] * Ինչպէս նաեւ երկու սուզուած խութեր՝ # [[Ուինսլօու խութ]] # [[Գարոնտըլիթ խութ]] Շրջանը ունի եօթը գլխաւոր բնակավայր՝ կղզի, ծովալիճ, բուստի (մարջային) խութ, խորունկ խութ, ծովու լեռ, խորագաւառ ''(''ծովի յատակի բոյս եւ կենդանի'')'' եւ բաց օվկիանոս, որոնք բոլորն ալ կը ներկայացուին պահպանուած գօտիին մէջ։ == Կղզիի վերականգնման եւ կենսաբանական անվտանգութեան ծրագիր == PIPA-ի ութ կղզիներից հինգը այժմ Birdlife International ոչ կառավարական կազմակերպութեան կողմէն ճանաչուած են որպէս [[Կարեւոր թռչնաբանական տարածք|կարեւոր թռչնաբանական տարածքներ]]։ Ներկայիս, կղզիին վրայ հաստատուած են ծովու թռչունի 19 տեսակներ։ Իսկ, շատ ուրիշ ծովու թռչունի տեսակներ կը գաղթեն շրջանը, ինչպէս օրինակ, Աւստրալիայէն եւ Նոր Զիլանտայէն՝ [[ջրահատ]], [[երփնաւոր ծովածիծառ]] եւ [[Ֆինիքսի ծովածիծառ]]։ == Պատկերասրահ == <gallery> Պատկեր:Rotjan - Kanton Day 1 (187).JPG|''Hydrophore rigida'' խութեր Պատկեր:A healthy coral reef has predators, including this Vampire snapper, in the Phoenix Islands Protected Area.jpg|կեանքը խութերուն մէջ Պատկեր:Phoenix Islands Protected Area-114879.jpg|ձուկի տեսակ Պատկեր:Phoenix Islands Protected Area-114862.jpg|դիմակաւոր խօլահաւ Պատկեր:Phoenix Islands Protected Area-114868.jpg Պատկեր:Phoenix Islands Protected Area-114872.jpg|մատղաշ սրճագոյն խօլահաւ Պատկեր:Phoenix Islands Protected Area-114875.jpg|նորածին սրճագոյն խօլահաւ Պատկեր:Rotjan Kanton Day 3 (37).jpg|Քանթոն կղզիին ջուրերուն տակ </gallery> 978ad6cg0rcq4719wmkhqken7llp2lp 253139 253138 2026-08-03T08:55:30Z HoMen 269 253139 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Բնակավայր}} '''Ֆինիքս Կղզիներու Պահպանուած Տարածք''' ([[Անգլերէն|անգլ]]․՝ Phoenix Islands Protected Area ''PIPA''), [[Քիրիպասի Հանրապետութիւն|Քիրիպասի]], [[Խաղաղական Ովկիանոս]], կը գտնուի [[Աւստրալիա|Աւստրալիոյ]] եւ [[Հաուայ|Հաուայիի]] միջեւ։ 2010-ին [[ԵՈՒՆԵՍՔՕ|Եւոնեսքօ]] շրջանը արձանագրած է որպէս աշխարհի ամենէն ընդարձակ եւ խորագոյն [[Համաշխարհային ժառանգութիւն|Համաշխարհային ժառանգութեան]] ցանկին մէջ։ == Տեղեկութիւններ == Աշխարհի [[Ամենէն ընդարձակ պահպանուած տարածքներու ցանկ|ամենէն ընդարձակ պահպանուած (ամէն տեսակի) տարածքներէն]] (ծով կամ ցամաք) է, եւ ծովային ամենէն ընդարձակ տարածքներէն ''MPA'' է։ Տարածութիւնն է 408․250 քլ²։ ''PIPA'' կը պահպանէ աշխարհի ամենամեծ եւ անձեռմխելի ովկիանոսային բուստախութի (récif corallien) կենսահամակարգերէն մէկը․ կը ներառէ 14 յայտնի սուզուած ստորաջրային ծովային լեռ (հաւանաբար մարած հրաբուխներ) եւ ուրիշ բաց ծովի խորունկ բնակավայրեր։ Շրջանը կ՛ընդգրկէ 800 ծանօթ կենդանացուցակի տեսակներ, ներառեալ՝ բուստի 200 տեսակներ, ձուկի 500 տեսակներ, 18 ծովային կաթնասուններ եւ թռչունի 44 տեսակներ։ == Տարածքին պահպանութեան հիմնադրամ == [[Քիրիպասի Հանրապետութիւն|Քիրիպասի]] համագործակցելով «Conservation International» եւ «New England Aquarium» ոչ կառավարական բնապահպանման կազմակերպութիւններուն հետ, ստեղծած է [[Ֆինիքս կղզիներ|Ֆինիքս կղզիներու]] պահպանուող տարածքի պահպանութեան հիմնադրամը (PIPA Trust)։ 2018-ին «New England Aquarium» կը հրաժարի որպէս գործընկեր եւ [[Խաղաղականի Ջրարան|Խաղաղականի Ջրարանը]] կը միանայ հիմնադրամին (PIPA Trust Board)։ == Բնական ժառանգութիւն == [[Պատկեր:Rotjan - McKean Dives 1 and 2 (109).jpg|մինի|ՄաքԳին կղզիներուն ջուրերուն մէջ]] Ֆինիքս Կղզիներու Պահպանուած Տարածքին մէջ կան․- * Երեք օղակղզիներ՝ իրենց հետ կապուած ծովալիճերով եւ շրջագծային մարջանային (բուստային) խութերով։ # ([[Օրոնա օղակղզի]] (Հալ կղզի), # [[Նիքումարորօ|Նիքումարորօ բուստային օղակղզի]] (Կարտնըր կղզի), # [[Քանթոն կղզի]]/օղակղզի (Aba-Riringa))։ * [[Պատկեր:Rotjan - McKean Dives 1 and 2 (109) (1).jpg|մինի|ծպեղ գայլաձուկ]]Հինգ ցած կղզիներ, որոնք շրջապատուած են եզրագծային խութերով։ # [[Մանրա կղզի|Մանրա կղզի,]] # [[Ռաուաքի կղզի|Ռաուաքի]] (Ֆինիքս կղզի), # [[ՄաքԳին կղզի]], # [[Պիրնի կղզի|Պիրնի կղզի,]] # [[Էնդըրպուրի կղզի|Էնդըրպուրի կղզի։]] * Ինչպէս նաեւ երկու սուզուած խութեր՝ # [[Ուինսլօու խութ]] # [[Գարոնտըլիթ խութ]] Շրջանը ունի եօթը գլխաւոր բնակավայր՝ կղզի, ծովալիճ, բուստի (մարջային) խութ, խորունկ խութ, ծովու լեռ, խորագաւառ ''(''ծովի յատակի բոյս եւ կենդանի'')'' եւ բաց օվկիանոս, որոնք բոլորն ալ կը ներկայացուին պահպանուած գօտիին մէջ։ == Կղզիի վերականգնման եւ կենսաբանական անվտանգութեան ծրագիր == PIPA-ի ութ կղզիներից հինգը այժմ Birdlife International ոչ կառավարական կազմակերպութեան կողմէն ճանաչուած են որպէս [[Կարեւոր թռչնաբանական տարածք|կարեւոր թռչնաբանական տարածքներ]]։ Ներկայիս, կղզիին վրայ հաստատուած են ծովու թռչունի 19 տեսակներ։ Իսկ, շատ ուրիշ ծովու թռչունի տեսակներ կը գաղթեն շրջանը, ինչպէս օրինակ, Աւստրալիայէն եւ Նոր Զիլանտայէն՝ [[ջրահատ]], [[երփնաւոր ծովածիծառ]] եւ [[Ֆինիքսի ծովածիծառ]]։ == Պատկերասրահ == <gallery> Պատկեր:Rotjan - Kanton Day 1 (187).JPG|''Hydrophore rigida'' խութեր Պատկեր:A healthy coral reef has predators, including this Vampire snapper, in the Phoenix Islands Protected Area.jpg|կեանքը խութերուն մէջ Պատկեր:Phoenix Islands Protected Area-114879.jpg|ձուկի տեսակ Պատկեր:Phoenix Islands Protected Area-114862.jpg|դիմակաւոր խօլահաւ Պատկեր:Phoenix Islands Protected Area-114868.jpg Պատկեր:Phoenix Islands Protected Area-114872.jpg|մատղաշ սրճագոյն խօլահաւ Պատկեր:Phoenix Islands Protected Area-114875.jpg|նորածին սրճագոյն խօլահաւ Պատկեր:Rotjan Kanton Day 3 (37).jpg|Քանթոն կղզիին ջուրերուն տակ </gallery> <ref>[]</ref> <ref>[]</ref> <ref>[]</ref> <ref>[]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} 15gf4iuer6bbt4quj84lbcl1d0rqiza 253140 253139 2026-08-03T09:09:51Z HoMen 269 253140 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|պատկեր=GlobMap-02-01-08 NewBoundsGreen.jpg|պատկերի նկարագրութիւն=Ֆինիքս կղզիներու պահպանուած տարածք|բնօրինակ անուանում=Phoenix Islands Protected Area|պարգեւ=Եունեսքոյի Համաշխարհային Ժառանգութեան ցանկ, 2010|կը գտնուի ափին=Խաղաղական ովկիանոս|տարածք=408․250}} '''Ֆինիքս Կղզիներու Պահպանուած Տարածք''' ([[Անգլերէն|անգլ]]․՝ Phoenix Islands Protected Area ''PIPA''), [[Քիրիպասի Հանրապետութիւն|Քիրիպասի]], [[Խաղաղական Ովկիանոս]], կը գտնուի [[Աւստրալիա|Աւստրալիոյ]] եւ [[Հաուայ|Հաուայիի]] միջեւ։ 2010-ին [[ԵՈՒՆԵՍՔՕ|Եւոնեսքօ]] շրջանը արձանագրած է որպէս աշխարհի ամենէն ընդարձակ եւ խորագոյն [[Համաշխարհային ժառանգութիւն|Համաշխարհային ժառանգութեան]] ցանկին մէջ։ == Տեղեկութիւններ == Աշխարհի [[Ամենէն ընդարձակ պահպանուած տարածքներու ցանկ|ամենէն ընդարձակ պահպանուած (ամէն տեսակի) տարածքներէն]] (ծով կամ ցամաք) է, եւ ծովային ամենէն ընդարձակ տարածքներէն ''MPA'' է։ Տարածութիւնն է 408․250 քլ²։ ''PIPA'' կը պահպանէ աշխարհի ամենամեծ եւ անձեռմխելի ովկիանոսային բուստախութի (récif corallien) կենսահամակարգերէն մէկը․ կը ներառէ 14 յայտնի սուզուած ստորաջրային ծովային լեռ (հաւանաբար մարած հրաբուխներ) եւ ուրիշ բաց ծովի խորունկ բնակավայրեր։ Շրջանը կ՛ընդգրկէ 800 ծանօթ կենդանացուցակի տեսակներ, ներառեալ՝ բուստի 200 տեսակներ, ձուկի 500 տեսակներ, 18 ծովային կաթնասուններ եւ թռչունի 44 տեսակներ։ == Տարածքին պահպանութեան հիմնադրամ == [[Քիրիպասի Հանրապետութիւն|Քիրիպասի]] համագործակցելով «Conservation International» եւ «New England Aquarium» ոչ կառավարական բնապահպանման կազմակերպութիւններուն հետ, ստեղծած է [[Ֆինիքս կղզիներ|Ֆինիքս կղզիներու]] պահպանուող տարածքի պահպանութեան հիմնադրամը (PIPA Trust)։ 2018-ին «New England Aquarium» կը հրաժարի որպէս գործընկեր եւ [[Խաղաղականի Ջրարան|Խաղաղականի Ջրարանը]] կը միանայ հիմնադրամին (PIPA Trust Board)։ == Բնական ժառանգութիւն == [[Պատկեր:Rotjan - McKean Dives 1 and 2 (109).jpg|մինի|ՄաքԳին կղզիներուն ջուրերուն մէջ]] Ֆինիքս Կղզիներու Պահպանուած Տարածքին մէջ կան․- * Երեք օղակղզիներ՝ իրենց հետ կապուած ծովալիճերով եւ շրջագծային մարջանային (բուստային) խութերով։ # ([[Օրոնա օղակղզի]] (Հալ կղզի), # [[Նիքումարորօ|Նիքումարորօ բուստային օղակղզի]] (Կարտնըր կղզի), # [[Քանթոն կղզի]]/օղակղզի (Aba-Riringa))։ * [[Պատկեր:Rotjan - McKean Dives 1 and 2 (109) (1).jpg|մինի|ծպեղ գայլաձուկ]]Հինգ ցած կղզիներ, որոնք շրջապատուած են եզրագծային խութերով։ # [[Մանրա կղզի|Մանրա կղզի,]] # [[Ռաուաքի կղզի|Ռաուաքի]] (Ֆինիքս կղզի), # [[ՄաքԳին կղզի]], # [[Պիրնի կղզի|Պիրնի կղզի,]] # [[Էնդըրպուրի կղզի|Էնդըրպուրի կղզի։]] * Ինչպէս նաեւ երկու սուզուած խութեր՝ # [[Ուինսլօու խութ]] # [[Գարոնտըլիթ խութ]] Շրջանը ունի եօթը գլխաւոր բնակավայր՝ կղզի, ծովալիճ, բուստի (մարջային) խութ, խորունկ խութ, ծովու լեռ, խորագաւառ ''(''ծովի յատակի բոյս եւ կենդանի'')'' եւ բաց օվկիանոս, որոնք բոլորն ալ կը ներկայացուին պահպանուած գօտիին մէջ։ == Կղզիի վերականգնման եւ կենսաբանական անվտանգութեան ծրագիր == PIPA-ի ութ կղզիներից հինգը այժմ Birdlife International ոչ կառավարական կազմակերպութեան կողմէն ճանաչուած են որպէս [[Կարեւոր թռչնաբանական տարածք|կարեւոր թռչնաբանական տարածքներ]]։ Ներկայիս, կղզիին վրայ հաստատուած են ծովու թռչունի 19 տեսակներ։ Իսկ, շատ ուրիշ ծովու թռչունի տեսակներ կը գաղթեն շրջանը, ինչպէս օրինակ, Աւստրալիայէն եւ Նոր Զիլանտայէն՝ [[ջրահատ]], [[երփնաւոր ծովածիծառ]] եւ [[Ֆինիքսի ծովածիծառ]]։ == Պատկերասրահ == <gallery> Պատկեր:Rotjan - Kanton Day 1 (187).JPG|''Hydrophore rigida'' խութեր Պատկեր:A healthy coral reef has predators, including this Vampire snapper, in the Phoenix Islands Protected Area.jpg|կեանքը խութերուն մէջ Պատկեր:Phoenix Islands Protected Area-114879.jpg|ձուկի տեսակ Պատկեր:Phoenix Islands Protected Area-114862.jpg|դիմակաւոր խօլահաւ Պատկեր:Phoenix Islands Protected Area-114868.jpg Պատկեր:Phoenix Islands Protected Area-114872.jpg|մատղաշ սրճագոյն խօլահաւ Պատկեր:Phoenix Islands Protected Area-114875.jpg|նորածին սրճագոյն խօլահաւ Պատկեր:Rotjan Kanton Day 3 (37).jpg|Քանթոն կղզիին ջուրերուն տակ </gallery> <ref>[https://whc.unesco.org/en/list/1325/ Եունեսքօ - Ֆինիքս Կղզիներու Պահպանուած Տարածք{{ref-en}}]</ref> <ref>[ttps://www.conservation.org/places/pacific-ocean-and-islands Խաղաղական ովկիանոս եւ կղզիներ․ Ֆինիքս պահպահման շրջան{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.salon.com/2013/09/01/south_pacific_president_became_environmental_darling_by_lying_about_conservation_partner/ Ծովային հսկայ պահպանման շրջան, 1-9-2013, CHRISTOPHER PALA{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://whc.unesco.org/document/134952 Ֆինիքս կղզիներու պահպահնման տարածքին կարգավիճակը{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://whc.unesco.org/document/152374 Ասիա/Ովկիանիա․ Քիրիպասի - Ֆինիքս կղզիներուն պահպանման շրջանը{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.frontiersin.org/journals/marine-science/articles/10.3389/fmars.2020.00042/full Ֆինիքսի կղզիներուն պահպանուած տարածքին ծովային լեռները, կղզիները, օղակղզիները եւ խութերը, ընդծովիայ բուստի խութերը․․․․Deep-Sea Environments and Ecology․ հտ․7, 13-2-2020{{ref-en}}]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} g0n0a1obm8fnrhcs30onk4kt9j5ri86 253141 253140 2026-08-03T09:14:31Z HoMen 269 /* Պատկերասրահ */ 253141 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|պատկեր=GlobMap-02-01-08 NewBoundsGreen.jpg|պատկերի նկարագրութիւն=Ֆինիքս կղզիներու պահպանուած տարածք|բնօրինակ անուանում=Phoenix Islands Protected Area|պարգեւ=Եունեսքոյի Համաշխարհային Ժառանգութեան ցանկ, 2010|կը գտնուի ափին=Խաղաղական ովկիանոս|տարածք=408․250}} '''Ֆինիքս Կղզիներու Պահպանուած Տարածք''' ([[Անգլերէն|անգլ]]․՝ Phoenix Islands Protected Area ''PIPA''), [[Քիրիպասի Հանրապետութիւն|Քիրիպասի]], [[Խաղաղական Ովկիանոս]], կը գտնուի [[Աւստրալիա|Աւստրալիոյ]] եւ [[Հաուայ|Հաուայիի]] միջեւ։ 2010-ին [[ԵՈՒՆԵՍՔՕ|Եւոնեսքօ]] շրջանը արձանագրած է որպէս աշխարհի ամենէն ընդարձակ եւ խորագոյն [[Համաշխարհային ժառանգութիւն|Համաշխարհային ժառանգութեան]] ցանկին մէջ։ == Տեղեկութիւններ == Աշխարհի [[Ամենէն ընդարձակ պահպանուած տարածքներու ցանկ|ամենէն ընդարձակ պահպանուած (ամէն տեսակի) տարածքներէն]] (ծով կամ ցամաք) է, եւ ծովային ամենէն ընդարձակ տարածքներէն ''MPA'' է։ Տարածութիւնն է 408․250 քլ²։ ''PIPA'' կը պահպանէ աշխարհի ամենամեծ եւ անձեռմխելի ովկիանոսային բուստախութի (récif corallien) կենսահամակարգերէն մէկը․ կը ներառէ 14 յայտնի սուզուած ստորաջրային ծովային լեռ (հաւանաբար մարած հրաբուխներ) եւ ուրիշ բաց ծովի խորունկ բնակավայրեր։ Շրջանը կ՛ընդգրկէ 800 ծանօթ կենդանացուցակի տեսակներ, ներառեալ՝ բուստի 200 տեսակներ, ձուկի 500 տեսակներ, 18 ծովային կաթնասուններ եւ թռչունի 44 տեսակներ։ == Տարածքին պահպանութեան հիմնադրամ == [[Քիրիպասի Հանրապետութիւն|Քիրիպասի]] համագործակցելով «Conservation International» եւ «New England Aquarium» ոչ կառավարական բնապահպանման կազմակերպութիւններուն հետ, ստեղծած է [[Ֆինիքս կղզիներ|Ֆինիքս կղզիներու]] պահպանուող տարածքի պահպանութեան հիմնադրամը (PIPA Trust)։ 2018-ին «New England Aquarium» կը հրաժարի որպէս գործընկեր եւ [[Խաղաղականի Ջրարան|Խաղաղականի Ջրարանը]] կը միանայ հիմնադրամին (PIPA Trust Board)։ == Բնական ժառանգութիւն == [[Պատկեր:Rotjan - McKean Dives 1 and 2 (109).jpg|մինի|ՄաքԳին կղզիներուն ջուրերուն մէջ]] Ֆինիքս Կղզիներու Պահպանուած Տարածքին մէջ կան․- * Երեք օղակղզիներ՝ իրենց հետ կապուած ծովալիճերով եւ շրջագծային մարջանային (բուստային) խութերով։ # ([[Օրոնա օղակղզի]] (Հալ կղզի), # [[Նիքումարորօ|Նիքումարորօ բուստային օղակղզի]] (Կարտնըր կղզի), # [[Քանթոն կղզի]]/օղակղզի (Aba-Riringa))։ * [[Պատկեր:Rotjan - McKean Dives 1 and 2 (109) (1).jpg|մինի|ծպեղ գայլաձուկ]]Հինգ ցած կղզիներ, որոնք շրջապատուած են եզրագծային խութերով։ # [[Մանրա կղզի|Մանրա կղզի,]] # [[Ռաուաքի կղզի|Ռաուաքի]] (Ֆինիքս կղզի), # [[ՄաքԳին կղզի]], # [[Պիրնի կղզի|Պիրնի կղզի,]] # [[Էնդըրպուրի կղզի|Էնդըրպուրի կղզի։]] * Ինչպէս նաեւ երկու սուզուած խութեր՝ # [[Ուինսլօու խութ]] # [[Գարոնտըլիթ խութ]] Շրջանը ունի եօթը գլխաւոր բնակավայր՝ կղզի, ծովալիճ, բուստի (մարջային) խութ, խորունկ խութ, ծովու լեռ, խորագաւառ ''(''ծովի յատակի բոյս եւ կենդանի'')'' եւ բաց օվկիանոս, որոնք բոլորն ալ կը ներկայացուին պահպանուած գօտիին մէջ։ == Կղզիի վերականգնման եւ կենսաբանական անվտանգութեան ծրագիր == PIPA-ի ութ կղզիներից հինգը այժմ Birdlife International ոչ կառավարական կազմակերպութեան կողմէն ճանաչուած են որպէս [[Կարեւոր թռչնաբանական տարածք|կարեւոր թռչնաբանական տարածքներ]]։ Ներկայիս, կղզիին վրայ հաստատուած են ծովու թռչունի 19 տեսակներ։ Իսկ, շատ ուրիշ ծովու թռչունի տեսակներ կը գաղթեն շրջանը, ինչպէս օրինակ, Աւստրալիայէն եւ Նոր Զիլանտայէն՝ [[ջրահատ]], [[երփնաւոր ծովածիծառ]] եւ [[Ֆինիքսի ծովածիծառ]]։ == Պատկերասրահ == <gallery> Պատկեր:Rotjan - Kanton Day 1 (187).JPG|''Hydrophore rigida'' խութեր Պատկեր:A healthy coral reef has predators, including this Vampire snapper, in the Phoenix Islands Protected Area.jpg|կեանքը խութերուն մէջ Պատկեր:Phoenix Islands Protected Area-114879.jpg|ձուկի տեսակ Պատկեր:Phoenix Islands Protected Area-114862.jpg|դիմակաւոր խօլահաւ Պատկեր:Phoenix Islands Protected Area-114868.jpg Պատկեր:Phoenix Islands Protected Area-114872.jpg|մատղաշ սրճագոյն խօլահաւ Պատկեր:Phoenix Islands Protected Area-114875.jpg|նորածին սրճագոյն խօլահաւ Պատկեր:Rotjan Kanton Day 3 (37).jpg|Քանթոն կղզիին ջուրերուն տակ Պատկեր:Rotjan - Enderbury Day 1 (225).jpg|Էնդըպուրի կղզի Պատկեր:Rotjan - Orona Last Day (68).JPG|Օրոնա կղզիին աջուրերուն մէջ Պատկեր:Acropora cytherea.jpg|Acropora cytherea Պատկեր:Favites pentagona 1.JPG|Favites pentagona </gallery> <ref>[https://whc.unesco.org/en/list/1325/ Եունեսքօ - Ֆինիքս Կղզիներու Պահպանուած Տարածք{{ref-en}}]</ref> <ref>[ttps://www.conservation.org/places/pacific-ocean-and-islands Խաղաղական ովկիանոս եւ կղզիներ․ Ֆինիքս պահպահման շրջան{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.salon.com/2013/09/01/south_pacific_president_became_environmental_darling_by_lying_about_conservation_partner/ Ծովային հսկայ պահպանման շրջան, 1-9-2013, CHRISTOPHER PALA{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://whc.unesco.org/document/134952 Ֆինիքս կղզիներու պահպահնման տարածքին կարգավիճակը{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://whc.unesco.org/document/152374 Ասիա/Ովկիանիա․ Քիրիպասի - Ֆինիքս կղզիներուն պահպանման շրջանը{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.frontiersin.org/journals/marine-science/articles/10.3389/fmars.2020.00042/full Ֆինիքսի կղզիներուն պահպանուած տարածքին ծովային լեռները, կղզիները, օղակղզիները եւ խութերը, ընդծովիայ բուստի խութերը․․․․Deep-Sea Environments and Ecology․ հտ․7, 13-2-2020{{ref-en}}]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Խաղաղական ովկիանոսի պահպանման տարածքներ]] [[Ստորոգութիւն:Պահպանուած բնակավայրեր այբենական կարգով]] [[Ստորոգութիւն:Ընդծովիայ պահպանուած տարածքներ]] dq85ygy07vcgfd4kg9dluwy4djeodu8 0 32336 253142 2026-08-03T09:27:17Z HoMen 269 Նոր էջ «'''Ամենէն ընդարձակ պահպանուած տարածքներու ցանկ'''․ Ըստ [[Պաշտպանուած եւ պահպանուած տարածքներու համաշխարհային տուեալներ|Պաշտպանուած եւ պահպանուած տարածքներու համաշխարհային տուեալներուն]] ([[Անգլերէն|անգլ․]]՝ World Database on Protected and Conserved Areas), աշխարհի չորս ծագերուն գտն...»: 253142 wikitext text/x-wiki '''Ամենէն ընդարձակ պահպանուած տարածքներու ցանկ'''․ Ըստ [[Պաշտպանուած եւ պահպանուած տարածքներու համաշխարհային տուեալներ|Պաշտպանուած եւ պահպանուած տարածքներու համաշխարհային տուեալներուն]] ([[Անգլերէն|անգլ․]]՝ World Database on Protected and Conserved Areas), աշխարհի չորս ծագերուն գտնուող ամենէն ընդարձակ պահպանուած տարածքներուն ցանկին մէջ ցանկագրուած են շրջաններ որոնք աւելի քան 250․000 քլ² կը գրաւեն։ Բոլորն ալ ծովային տարածքներ են, բացի [[Հիւսիս-արեւելեան Կրինլանտի ազգային պուրակ|հիւսիս-արեւելեան Կրինլանտի ազգային պուրակէն]] (մեծ մասը ցամաք է)։ ig9t23ff55gkv79w0gpf083cccmtj9t 253143 253142 2026-08-03T09:28:36Z HoMen 269 253143 wikitext text/x-wiki '''Ամենէն ընդարձակ պահպանուած տարածքներու ցանկ'''․ Ըստ [[Պաշտպանուած եւ պահպանուած տարածքներու համաշխարհային տուեալներ|Պաշտպանուած եւ պահպանուած տարածքներու համաշխարհային տուեալներուն]] ([[Անգլերէն|անգլ․]]՝ World Database on Protected and Conserved Areas), աշխարհի չորս ծագերուն գտնուող ամենէն ընդարձակ պահպանուած տարածքներուն ցանկին մէջ ցանկագրուած են շրջաններ որոնք աւելի քան 250․000 քլ² կը գրաւեն։ Բոլորն ալ ծովային տարածքներ են, բացի [[Հիւսիս-արեւելեան Կրինլանտի ազգային պուրակ|հիւսիս-արեւելեան Կրինլանտի ազգային պուրակէն]] (մեծ մասը ցամաք է)։ == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} 6wqrow1t8bcd9smhybnfkv1n8ktkiog 253145 253143 2026-08-03T10:15:52Z HoMen 269 253145 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|պատկեր=Ymers Island(js)5.jpg|պատկերի նկարագրութիւն=հիւսիս-արեւելեան Կրինլանտի ազգային պուրակ}} '''Ամենէն ընդարձակ պահպանուած տարածքներու ցանկ'''․ Ըստ [[Պաշտպանուած եւ պահպանուած տարածքներու համաշխարհային տուեալներ|Պաշտպանուած եւ պահպանուած տարածքներու համաշխարհային տուեալներուն]] ([[Անգլերէն|անգլ․]]՝ World Database on Protected and Conserved Areas), աշխարհի չորս ծագերուն գտնուող ամենէն ընդարձակ պահպանուած տարածքներուն ցանկին մէջ ցանկագրուած են շրջաններ որոնք աւելի քան 250․000 քլ² կը գրաւեն։ Բոլորն ալ ծովային տարածքներ են, բացի [[Հիւսիս-արեւելեան Կրինլանտի ազգային պուրակ|հիւսիս-արեւելեան Կրինլանտի ազգային պուրակէն]] (մեծ մասը ցամաք է)։ {| class="wikitable sortable" |- ! Շարք ! Անուն ! Երկիր ! Վայր ! data-sort-type="number"| Տարածք (քլ²) ! Տարի ! class="unsortable"| {{abbr|Ref|References}} |- !1 | [[Marae Moana]] | [[Գուք կղզիներ]] | Գուք կղզիներ | 1,976,000 | 2017 | <ref>{{Cite web|title=Cook Islands Marine Park|url=https://www.protectedplanet.net/555624907|access-date=2020-09-25|website=Protected Planet}}</ref> |- !2 | Ֆրանսական հարաւային տարածքներու ազգային արգելոց | [[Ֆրանսա]] | Ֆրանսական հարաւային եւ [[Անթարքթիքա|Անթարքթիքայի]] տարածքներ | 1,600,000 | 2016 | <ref>{{cite web |url=https://www.outre-mer.gouv.fr/emmanuel-macron-annonce-lextension-de-la-reserve-naturelle-des-terres-australes-francaises-la |title=Emmanuel Macron annonce l'extension de la réserve naturelle des Terres australes françaises, la deuxième plus grande au monde |language=fr |publisher=French Overseas Ministry |accessdate=21 February 2022 }}</ref> |- !3 | Ռոս ծով | [[Անթարքթիքա]] | Ռոս ծով | 1,550,000 | 2016 | <ref>{{Cite news|last=Slezak|first=Michael|date=2016-10-27|title=World's largest marine park created in Ross Sea in Antarctica in landmark deal|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2016/oct/28/worlds-largest-marine-park-created-in-ross-sea-in-antarctica-in-landmark-deal|access-date=2020-09-24|issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web|last=Trade|first=New Zealand Ministry of Foreign Affairs and|title=Ross Sea region Marine Protected Area|url=https://www.mfat.govt.nz/en/environment/antarctica/ross-sea-region-marine-protected-area/|access-date=2020-09-24|website=New Zealand Ministry of Foreign Affairs and Trade|language=en-NZ}}</ref> |- !4 | Papahānaumokuākea ծովային ազգային յուշարձան | [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|Ա․Մ․Ն․]] | [[Հաուայ]] եւ [[Միտուէյ օղզկղզի]] | 1,508,846 | 2006 | <ref>{{Cite web|title=Papahanaumokuakea Marine National Monument|url=https://www.protectedplanet.net/220201|access-date=2020-09-25|website=Protected Planet}}</ref> |- !5 | Գորալ ծովուն ազգային պուրակ | [[Ֆրանսա]] | Նոր Գալետոնիա | 1,292,967 | 2014 | <ref>{{Cite web|title=Natural Park of the Coral Sea|url=https://www.protectedplanet.net/555577562|access-date=2020-09-24|website=Protected Planet}}</ref> |- !6 | Խաղաղականի կղզիներու ժառանգութեան ծովային ազգային յուշարձան | [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|Ա․Մ․Ն․]] | Կեդրոնական Խաղաղական ովկիանոս | 1,270,480 | 2009 | <ref>{{Cite web|title=Pacific Remote Islands Marine National Monument|url=https://www.protectedplanet.net/400011|access-date=2020-09-24|website=Protected Planet}}</ref> |- !7 | Հարաւային Ճորճիայի պաշտպանուած ծովային շրջան | [[Միացեալ Թագաւորութիւն]] | [[Հարաւային Ճորճիա]] եւ [[Սանտուիչ կղզիներ]] | 1,240,000 | 2012 | <ref>{{Cite web|title=South Georgia and South Sandwich Islands Marine Protected Area|url=https://www.protectedplanet.net/555547601|access-date=2020-09-24|website=Protected Planet}}</ref> |- !8 | Գորալ ծովուն պուրակ | [[Աւստրալիա]] | Գորալ ծով | 989,836 | 2018 | <ref>{{cite web |url=https://parksaustralia.gov.au/marine/pub/plans/coral-sea-management-plan-2018.pdf |title=Coral Sea Marine Park Management Plan 2018 |access-date=July 15, 2018 |publisher=Parks Australia}}</ref><ref name=ManagementPlan>{{cite web |url=https://parksaustralia.gov.au/marine/pub/plans/coral-sea-management-plan-2018.pdf |title=Coral Sea Marine Park Management Plan 2018 |access-date=July 15, 2018 |publisher=Parks Australia}}</ref> |- !9 | Պաշտպանման գօտի Ֆրանսական հարաւային տարածքներու ազգային արգելոցին շուրջ | [[Ֆրանսա]] | Ֆրանսական հարաւային եւ [[Անթարքթիքա|Անթարքթիքայի]] տարածքներ | 989,787 | 2017 | <ref>{{cite web |url=https://acap.aq/en/news/latest-news/2747-a-very-large-marine-protected-area-is-created-in-the-southern-ocean-by-france |title=A very large Marine Protected Area is created in the Southern Ocean by France |publisher=Agreement on the Conservation of Albatrosses and Petrels |date=24 April 2017 |accessdate=15 October 2017}}</ref> |- !10 | Հիւսիս-արեւելեան Կրինլանտի ազգային պուրակ | [[Կրինլանտ]] | Հիւսիս-արեւելեան Կրինլանտ | 972,000 | 1974 | <ref>{{Cite web|title=North-East Greenland|url=https://www.protectedplanet.net/2065|access-date=2020-09-25|website=Protected Planet}}</ref> |- !11 | Steller Sea Lion պաշտպանուած շրջաններ | [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|Ա․Մ․Ն․]] | [[Ալասքա (նահանգ)|Ալասքա]] | 869,206 | 2002 | <ref>{{cite web |url=https://alaskafisheries.noaa.gov/fisheries/sslpm |title=Steller Sea Lion Protection Measures |publisher=[[National Marine Fisheries Service]], Alaska Regional Office |accessdate=15 October 2017}}</ref> |- !12 | Բիթգէյրն կղզիներու ծովային արգելոց | [[Միացեալ Թագաւորութիւն]] | Բիթգէյրն կղզիներ | 834,334 | 2016 | <ref>{{Cite web|title=Pitcairn Islands Marine Reserve|url=https://www.protectedplanet.net/555624172|access-date=2020-09-24|website=Protected Planet}}</ref> |- !13 | Չակոս Արշիպեղագոս | [[Միացեալ Թագաւորութիւն]] | Չակոս Արշիպեղագոս | 640,000 | 2010 | <ref>{{Cite web|title=British Indian Ocean Territory Marine Protected Area (Chagos)|url=https://www.protectedplanet.net/555512151|access-date=2020-09-25|website=Protected Planet}}</ref> |- !14 | Rapa Nui ծովային եւ եզերային պաշտպանուած շրջան | [[Չիլէ]] | Rapa Nui | 579,368 | 2018 | <ref>{{Cite web|title=Rapa Nui|url=https://www.protectedplanet.net/555637336|access-date=2020-09-24|website=Protected Planet}}</ref> |- !15 | Palau ծովային ազգային ապաստանարան | [[Բալաու]] | Բալաու | 502,538 | 2015 | <ref>{{cite web |url=http://glispa.org/11-commitments/201-palau-national-marine-sanctuary |title=Palau National Marine Sanctuary |publisher=Global Island Partnership |accessdate=15 October 2017}}</ref><ref>{{Cite web|title=Palau National Marine Sanctuary|url=https://www.protectedplanet.net/555622118|access-date=2020-09-24|website=Protected Planet}}</ref> |- !16 | Kermadec պաշտպանուած ապաստանարան | [[Նոր Զելանտա|Նոր Զիլանտա]] | Գերմատեք կղզիներ | 469,276 | 2007 | <ref>{{cite web |title=Region - Kermadec (FMA10) |url=https://fs.fish.govt.nz/Page.aspx?pk=41&fyk=17 |website=Fisheries Infosite |publisher=Fisheries New Zealand}}</ref> |- !17 | Ascensionի բացարձակ տնտեսական գօտի | [[Միացեալ Թագաւորութիւն|Միացեալ թագաւորութիւն]] | Ascensionկղզի | 440,000 | 2019 | <ref>{{Cite web|title=Ascension Exclusive Economic Zone|url=https://www.protectedplanet.net/ascension-exclusive-economic-zone-marine-protected-area|access-date=2020-09-24|website=Protected Planet}}</ref> |- !18 | Ֆինիքս Կղզիներու Պահպանուած Տարածք | [[Քիրիպասի Հանրապետութիւն|Քիրիպասի]] | Ֆինիքս կղզիներ | 408,250 | 2006 | <ref>{{Cite web|title=Phoenix Islands Protected Area|url=https://www.protectedplanet.net/555512002|access-date=2020-09-24|website=Protected Planet}}</ref> |- !19 | Trindade եւ Martin Vaz Արշիպեղագոսի միջավայրի պաշտպանման շրջան | [[Պրազիլ]] | Trindade եւ Martin Vaz | 403,848 | 2018 | <ref>{{Cite web|title=Área De Proteção Ambiental Do Arquipélago De Trindade E Martim Vaz|url=https://www.protectedplanet.net/555635930|access-date=2020-09-24|website=Protected Planet}}</ref> |- !20 | Խաղաղականի կենսոլորտի արգելոց |[[Մեքսիքա|Մեքսիքօ]] | Արեւելեան Խաղաղական | 390,091 | 2016 | <ref>{{cite news |url=http://mexiconewsdaily.com/news/four-protected-areas-announced-in-cancun/ |title=Four protected areas announced in Cancún |publisher=Mexico News Daily |date=6 December 2016 |accessdate=15 October 2017}}</ref> |- !21 | Saint Peter եւ Saint Paul Արշիպեղագոսի միջավայրի պաշտպանման շրջան | [[Պրազիլ]] | Saint Peter եւ Saint Paul Արշիպեղագոս | 384,565 | 2018 | <ref>{{Cite web|title=Área De Proteção Ambiental Do Arquipélago De São Pedro E São Paulo|url=https://www.protectedplanet.net/555635931|access-date=2020-09-24|website=Protected Planet}}</ref> |- !22 | Great Barrier խութի ծովային պուրակ | [[Աւստրալիա]] | Great Barrier խութ | 348,700 | 1981 | <ref>{{cite web|title=Commonwealth Marine Protected Areas by Type (2016) (refer 'Detailed list' tab for 'Great Barrier Reef' breakdown)| url=http://www.environment.gov.au/system/files/pages/761994ab-42cc-4f24-952c-c21221861884/files/com-capad-2016m.xlsx| website=CAPAD 2016|publisher=Australian government|accessdate=2 June 2018}}</ref> |- !23 | Trap/Pot ջուրերու եզերքէն շրջան | [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|Ա․Մ․Ն․]] | Արեւմտեան Ատլանտեան ովկիանոս | 336,101 | 1997 | <ref>{{cite web |url=https://www.greateratlantic.fisheries.noaa.gov/educational_resources/gis/data/shapefiles/Offshore_Trap-Pot_Waters_Area/Offshore_Trap-Pot_Waters_Area_METADATA.pdf |title=Offshore Trap/Pot Waters Area |publisher=National Marine Fisheries Service, Greater Atlantic Regional Fisheries Office |date=1 June 2016 |accessdate=15 October 2017}}</ref> |- !24 | Tuvaijuittuq ծովային պաշտպանուած շրջան | [[Քանատա]] | Էլիսմեր կղզի | 319,411 | 2019 | <ref>{{Cite web|last=Government of Canada|first=Fisheries and Oceans Canada|date=2019-09-18|title=Tuvaijuittuq Marine Protected Area (MPA)|url=https://www.dfo-mpo.gc.ca/oceans/mpa-zpm/tuvaijuittuq/index-eng.html|access-date=2020-09-24|website=www.dfo-mpo.gc.ca}}</ref> |- !25 | Nazca-Desventuradas ծովային պուրակ | [[Չիլէ|Չիլի]] | Desventuradas կղզիներ | 300,035 | 2016 | <ref>{{cite press release |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |title=Chilean government officially decrees the creation of the Nazca-Desventuradas Marine Park |url=http://oceana.org/press-center/press-releases/chilean-government-officially-decrees-creation-nazca-desventuradas |location=[[Santiago]] |publisher=[[Oceana (non-profit group)|Oceana]] |date=24 August 2016 |accessdate=15 October 2017}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nazca-Desventuradas|url=https://www.protectedplanet.net/555624169|access-date=2020-09-25|website=Protected Planet}}</ref> |- !26 | Cerrado Biosphere արգելոց | [[Պրազիլ]] | Goiás, Maranhão, Piauí, Tocantins, եւ Դաշնակցային շրջան | 296,525 | 1994 | <ref>{{Cite web|date=2019-02-14|title=Cerrado Biosphere Reserve, Brazil|url=https://en.unesco.org/biosphere/lac/cerrado|access-date=2020-09-25|website=UNESCO|language=en}}</ref> |- !27 | Ատլանտիկի կենսոլորտի արգելոց | [[Պրազիլ]] | Atlantic անտառ (15 նահանգներ) | 294,734 | 1993 | <ref>{{Cite web|title=UNESCO - MAB Biosphere Reserves Directory|url=http://www.unesco.org/mabdb/br/brdir/directory/biores.asp?code=BRA+01&mode=all|access-date=2020-09-25|website=www.unesco.org}}</ref><ref>{{Cite web|title=Mata Atlântica (including Sao Paulo Green Belt)|url=https://www.protectedplanet.net/67735|access-date=2020-09-25|website=Protected Planet}}</ref> |- !28 | Pantanal կենսոլորտի արգելոց | [[Պրազիլ]] | Goiás, Mato Grosso, եւ Mato Grosso do Sul | 251,569 | 2000 | <ref>{{Cite web|date=2019-02-15|title=Pantanal Biosphere Reserve, Brazil|url=https://en.unesco.org/biosphere/lac/pantanal|access-date=2020-09-25|website=UNESCO|language=en}}</ref> |} == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} 8rnekrifb8qoe7glk7579akjr6vgeij