Լուսինէ Աւետիսեան

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="hyw">
  <siteinfo>
    <sitename>Ուիքիփետիա</sitename>
    <dbname>hywwiki</dbname>
    <base>https://hyw.wikipedia.org/wiki/%D4%B3%D5%AC%D5%AD%D5%A1%D6%82%D5%B8%D6%80_%D4%B7%D5%BB</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.13</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Մեդիա</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Սպասարկող</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Քննարկում</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Մասնակից</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Մասնակցի քննարկում</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Ուիքիփետիա</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Ուիքիփետիայի քննարկում</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Պատկեր</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Պատկերի քննարկում</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki քննարկում</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Կաղապար</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Կաղապարի քննարկում</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Օգնություն</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Օգնության քննարկում</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Ստորոգութիւն</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Կատեգորիայի քննարկում</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Մոդուլ</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Մոդուլի քննարկում</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Լուսինէ Աւետիսեան</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2204</id>
    <revision>
      <id>253156</id>
      <parentid>242996</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T04:27:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>146</id>
      </contributor>
      <comment>Removing [[:c:File:L’éternel_enfant.jpg|L’éternel_enfant.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Krd|Krd]] because: No permission since 27 July 2026.</comment>
      <origin>253156</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26246" sha1="9o9fd3ptf3u8bqv41wy2mnbs5xljbw0" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Գրող
| անուն = Լուսինէ Արարատի Աւետիսեան
| բնագիր անուն =
| պատկեր = LusineAv.jpg
| պատկերի չափեր = 300px
| նկարագրութիւն =
| ծննդեան թուական = [[մայիսի 16]], [[1975]] թ.
| ծննդավայր = {{Դրօշ|ԼՂՀ}} [[Սարուշէն]], ԼՂԻՄ (այժմ՝ [[Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան Դրօշը|ԼՂՀ]])
| մասնագիտութիւն = բանաստեղծ, գրականագէտ, թարգման
| ազգութիւն = [[հայ]]
| քաղաքացիութիւն = [[Հայաստանի Հանրապետութիւն]]
| կրթութիւն = [[ԵՊՀ]] բանասիրական ֆակուլտետ (1991-1996)ՀՀ ԳԱԱ Գրականութեան ինստիտուտի ասպիրանտուրա (1996-1999)
| գիտական աստիճան = բանասիրական գիտութիւններու թեկնածու
| թեման = [[Տիրան Չրաքեանի պոէտիկան]]
| թարգման = [[Գրաբարից {{·}} Ռուսերէնից]]
| ուղղագրութիւն = [[Մաշտոցեան]]
| նախասիրութիւններ = Գրականութիւն, Արուեստ, Փիլիսոփայութիւն, Ֆիզիկա, Աստղագիտութիւն
| կայք = lusineavetisyan.do.am
}}

'''Լուսինէ Աւետիսեան''' - Լուսնէ Աւետիսեանց, բանաստեղծ, գրականագէտ, գրաբարագէտ, թարգման, բանասիրական գիտութիւնների թեկնածու։

== Կենսագրութիւն ==
Ծնուել է [[1975]] թուականի [[մայիսի 16]]-ին, [[Լեռնային Ղարաբաղի Ինքնավար Մարզ|ԼՂԻՄ (այժմ՝ ԼՂՀ)]] Ասկերանի շրջանի [[Սարուշեն|Սարուշէն]] գեւղում՝ ուսուցիչներ Արարատ Աւետիսեանի եւ Այիդա Մանուկեանի ընտանիքում։

1978-ին ընտանիքը տեղափոխուել է ՀԽՍՀ եւ բնակութիւն հաստատել [[Հոկտեմբերյան|Հոկտեմբերեան (այժմ՝ Արմաւիր)]] քաղաքում։

Միջնակարգ կրթութիւնն ստացել է նախ՝ քաղաքի թիւ 7, ապա՝ շարունակել Երեւանի [[Խրիմյան Հայրիկի անվան դպրոց|թիւ 10 դպրոցի]] (Մկրտիչ Խրիմեանի անուան) հայագիտական թեքումով դասարանում։

Դպրոցն աւարտել է 1991-ին եւ նոյն թուականին ընդունուել Երեւանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետ, որն աւարտել է 1996-ին։

1996-ին ընդունուել է [[ՀՀ ԳԱԱ գրականության ինստիտուտ|ՀՀ ԳԱԱ]] [[Մանուկ Աբեղյան|Մանուկ Աբեղեան]]ի անուան գրականութեան ինստիտուտի ասպիրանտուրա։

Պաշտպանել է թեկնածուական ատենախաւսութիւն՝ «[[Ինտրա|Տիրան Չրաքեան]]ի պոէտիկան» թեմայով՝ ստանալով բանասիրական գիտութիւնների թեկնածուի գիտական աստիճան։

1996-ից աշխատում է նոյն ինստիտուտում՝ որպէս աւագ գիտաշխատող։ Նրա աշխատասիրութեամբ հրատարակուել են [[Լեւոն Շանթ]]ի երկերի ութհատորեայ ժողովածուի ակադեմիական հրատարակութեան երկու հատորները։ Այժմ տպագրութեան է պատրաստում [[Նիկոլ Աղբալեան]]ի երկերի ակադեմիական հրատարակութեան Լեզուաբանական հատորը։ Գրաբար է դասաւանդում համալսարաններում։


[[Պատկեր:Առաջին գիրք.jpg|մինի|418x418փքս|Բանաստեղծութիւններ (2000)]]
[[Պատկեր:Լուսինէ Աւետիսեան, Տիրան Չրաքեանի պոէտիկան (2005).jpg|thumb|[http://lusineavetisyan.do.am/load/tiran_chraqyani_intra_poetikan_pdf/1-1-0-12 Լուսինէ Աւետիսեան, Տիրան Չրաքեանի պոէտիկան (2005)]|426x426px]]
[[Պատկեր:Լուսինէ Աւետիսեան, Յաւերժամանուկը (2008).jpeg|thumb|[http://lusineavetisyan.do.am/load/haverjhamanowky/1-1-0-13 Լուսինէ Աւետիսեան, Յաւերժամանուկը (2008)]|426x426px]]
[[Պատկեր:Ուրբաթագիրք, 2012.jpg|thumb|[http://lusineavetisyan.do.am/load/owrbat_39_agiq/1-1-0-7 Ուրբաթագիրք], 2012|463x463px]]
[[Պատկեր:Երբ յայտածուում է.jpg|alt=Ուղղագրութիւն|մինի|Լուսինէ Աւետիսեան, Երբ յայտածուում է մաշտոցեան տրամաբանութիւնը, 2018|421x421փքս]]

[[Պատկեր:Լուսնէ Աւետիսեանց Արժանի լինել.jpg|alt=Գրաբար բանաստեղծութիւններ|մինի|Լուսնէ Աւետիսեանց, Արժանի լինել, 2019|418x418փքս]]
[[Պատկեր:Նոր հերոսապատում, 2021.jpg|մինի|419x419փքս|Նոր հերոսապատում, 2021]]
[[Պատկեր:Լոկ մի ճանապարհ ինձ տուն է բերում.jpg|մինի|419x419փքս|Սերգէ Աւետիսեան, Լոկ մի ճանապարհ ինձ տուն է բերում, 2022]]
[[Պատկեր:Անտոն Սուրբ-Եքսուպերացի, Իշխանիկ.jpg|մինի|430x430փքս|Անտոն Սուրբ-Եքսուպերացի, Իշխանիկ, Երեւան, 2024, թարգման ի լեզու Հայոց Լուսնէ Աւետիսեանց]]

=== Գրքեր ===
* «Բանաստեղծութիւններ» բանաստեղծական ժողովածու (2000),
* [http://lusineavetisyan.do.am/load/tiran_chraqyani_intra_poetikan_pdf/1-1-0-12 «Տիրան Չրաքեանի (Ինտրա) պոէտիկան»]{{cite book|isbn=99930-4-322-2}} մենագրութիւն (2005), ՀՀ ԳԱԱ Մ. Աբեղեանի անուան գրականութեան ինստիտուտի գիտխորհրդի որոշմամբ,
* [http://lusineavetisyan.do.am/load/haverjhamanowky/1-1-0-13 «Յաւերժամանուկը»]{{cite book|isbn=978-9939-53-184-7}}, [[Անտուան դը Սենտ-Էքզյուպերի|Անտուան դը Սենտ-Եքզիւպերի]]ի «[[Փոքրիկ իշխանը]]» հէքիաթի բազմաշերտ վերլուծութիւն (2008),
* '''Լեւոն Շանթ, Երկերի ժողովածոյ''', հ. 1, Երեւան, 2011, (Արմէն Մանուկեանի հետ) էջեր 38-155, 401-488, &lt;nowiki&gt;ISBN 978-5-8080-8080-9&lt;/nowiki&gt;։
* '''Ուրբաթագիրք''' (2012){{cite book|isbn=978-99941-1-974-5}} հայերէն առաջին տպագիր գրքի առաջին աշխարհաբար թարգմանութիւն եւ հարակից աշխատասիրութիւն ([http://lusineavetisyan.do.am/load/owrbat_39_agiq/1-1-0-7 Առաջաբան])։ Իրականացած է պետական պատուէրով՝ Հայ գրատպութեան 500-ամեակին նուիրուած միջոցառումների շրջանակում։ «Գրքարուեստ-2012» հանրապետական հինգերորդ մրցանակաբաշխութեան ժամանակ ՀՀ Մշակոյթի նախարարութեան կողմից արժանացած է «Լաւագոյն գիրք գրքի մասին» մրցանակին։
* '''Լեւոն Շանթ, Երկերի լիակատար ժողովածոյ,''' հ. 8, Երեւան 2016, (Մանէ Սարինեանի հետ), էջեր՝ 5-407, 678-704, ISBN 978-5-8080-1008-6
* «Երբ յայտածուում է մաշտոցեան տրամաբանութիւնը», ի նպաստ դասական ուղղագրութեան կանոնարկման (2018)։ ISBN 978-9939-0-2588-9
* Առաջին անգամ աշխարհաբար է թարգմանել եւ գիտական հրատարակութեան է պատրաստում [[Անանիա Նարեկացի|Անանիա Նարեկացու]] [http://digilib.am/digilib/?menu=&amp;wrk=27&amp;wrpg=0&amp;aupg=0 «Սակս բացայայտութեան թուոց»] երկը։
*Սենեկա, Ներոն կայսերը. Գթասրտութեան մասին, (թարգմանութիւն գրաբարից), Իմաստասիրական խոհեր, Երկերի ժողովածու, Երեւան, 2019, էջ 691-740։ ISBN 978-9939-0-3131-6
*Սենեկա, Իր մայր Հելուիային. Մխիթարութեան մասին, (թարգմանութիւն գրաբարից), Իմաստասիրական խոհեր, Երկերի ժողովածու, Երեւան, 2019, էջ 740-777։ ISBN 978-9939-0-3131-6
*«Արժանի լինել» (գրաբար քերթուածների ժողովածու), Երեւան 2019, ISBN 978-9939-0-3185-9
*[https://www.facebook.com/media/set/?set=a.3909969832396173&amp;type=3 «Նոր հերոսապատում։ Արեւմտահայերէն պատմուածքներ», Երեւան, 2021,] ISBN 978-9939-0-3502-4
*Սերգէ Աւետիսեան, Լոկ մի ճանապարհ ինձ տուն է բերում, Երեւան 2022, ISBN 978-9939-0-4228-2
*'''Lucinée Avétissian, L’éternel enfant''', Erevan 2022, 100 p., Traduit de l’arménien par Armen Michaelian, ISBN 978-9939-0-4323-4
*Անտոն Սուրբ-Եքսուպերացի, Իշխանիկ, Երեւան, 2024, 100 էջ, (Անտուան դը Սենտ-Եքսուպերիի «Փոքրիկ իշխանը» գրքի գրաբար թարգմանութիւնը) , ISBN 978-9939-0-5159-8 

== Գիտական յաւդուածներից ==
* [http://www.ysu.am/files/22L_Avetisyan.pdf Գեղագիտական հայեացքների դրսեւորումները Չրաքեանի նամակներում], [http://www.ysu.am/science/hy/1416301987 Բանբեր Երեւանի համալսարանի, Երեւան, 2000, թիւ 2,] էջ 209-219։
* [https://www.academia.edu/97727567/%D5%8F%D5%AB%D6%80%D5%A1%D5%B6_%D5%89%D6%80%D5%A1%D6%84%D5%A5%D5%A1%D5%B6%D5%A8_%D4%BF%D5%AB%D6%82%D6%80%D5%B3%D5%A5%D5%A1%D5%B6%D5%AB%D5%B6_%D5%B0%D5%A1%D5%BD%D6%81%D5%A7%D5%A1%D5%A3%D6%80%D5%B8%D6%82%D5%A1%D5%AE_%D5%B6%D5%A1%D5%B4%D5%A1%D5%AF%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%B8%D6%82%D5%B4 Տիրան Չրաքեանը Մ. Կիւրճեանին հասցէագրուած նամակներում], Երիտասարդ գիտաշխատողների յաւդուածների ժողովածու, Երեւան, 2001, թիւ 1 (2), էջ 143-147։
* [https://www.academia.edu/97726107/%D4%BE%D5%B8%D5%BE%D5%A5%D6%80%D5%A3%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%AB%D6%82%D5%B6 Ծովերգութիւն], Գարուն, 2002, թիւ 4, էջ 84-90։
* [[Հակոբ Մեղապարտ|Յակոբ Մեղապարտի]] տպագրած [[Ուրբաթագիրք]]ը եւ նրա մերաւրեայ հրատարակութիւնը, Հայ գիրքը եւ հայ գրականութիւնը, Երեւան, 2013, էջ 31-39,
* «Урбатагирк: первая армянская печатная книга», Портал «Наша среда», 30.09.2013
* [https://www.academia.edu/97728667/%D5%8F%D5%AB%D6%80%D5%A1%D5%B6_%D5%89%D6%80%D5%A1%D6%84%D5%A5%D5%A1%D5%B6%D5%AB_%D5%A1%D5%B7%D5%AD%D5%A1%D6%80%D5%B0%D5%A1%D5%B5%D5%A5%D5%A1%D6%81%D6%84%D5%A8 Տիրան Չրաքեանի աշխարհայեացքը], Գրականագիտական հանդէս, Երեւան, 2014, էջ 76-118,
** Ա. «Չրաքեանի գեղագիտական հայեացքները», Գրականագիտական հանդէս, Երեւան, 2014, էջ 76-93,
** Բ. «Չրաքեանի փիլիսոփայական աշխարհայեացքը», Գրականագիտական հանդէս, Երեւան, 2014, էջ 93-118,
* [https://www.academia.edu/33104565/%D5%8F%D5%AB%D6%80%D5%A1%D5%B6_%D5%89%D6%80%D5%A1%D6%84%D5%A5%D5%A1%D5%B6%D5%AB_%D5%A2%D5%A1%D5%BC%D5%A1%D5%BD%D5%BF%D5%A5%D5%B2%D5%AE%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6_%D5%A1%D6%80%D5%B8%D6%82%D5%A5%D5%BD%D5%BF%D5%A8_%D5%B0%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%A4%D6%80%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%AB%D6%82%D5%B6_%D5%A5%D6%82_%D5%BA%D5%A1%D6%80%D5%A1%D5%A4%D5%B8%D6%84%D5%BD Տիրան Չրաքեանի բառաստեղծական արուեստը։ Հակադրութիւն եւ պարադոքս], Էջմիածին ամսագիր, 2015, թիւ ԺԲ, էջ 90-101։
* «[[Անրի Վերնոյ|Անրի Վեռնոյ]]ի վէպ-յուշարձանը», [[Հայոց ցեղասպանություն|Ցեղասպանութեան]] արտացոլումը հայ եւ համաշխարհային գրականութեան մէջ, Երեւան, 2015,
* [https://www.academia.edu/97841708/%D4%BB%D5%B6%D5%BF%D6%80%D5%A1%D5%B5%D5%AB_%D5%86%D5%A5%D6%80%D5%A1%D5%B7%D5%AD%D5%A1%D6%80%D5%B0_%D5%AB_%D5%BD%D5%BF%D5%A5%D5%B2%D5%AE%D5%B4%D5%A1%D5%B6_%D5%BA%D5%A1%D5%BF%D5%B4%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%A5%D5%A1%D5%B6_%D5%B8%D6%82%D6%80%D5%B8%D6%82%D5%A1%D5%A3%D5%AE%D5%A5%D6%80%D5%A8_%D5%B6%D5%A1%D5%B4%D5%A1%D5%AF%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%B8%D6%82%D5%B4 Ինտրայի «Ներաշխար»-ի ստեղծման պատմութեան ուրուագծերը նամակներում], «Կամար», Բէրութ, 2016, էջ 65-76։
*[https://www.academia.edu/70515741/%D4%B5%D6%80%D5%A2_%D5%B5%D5%A1%D5%B5%D5%BF%D5%A1%D5%AE%D5%B8%D6%82%D5%B8%D6%82%D5%B4_%D5%A7_%D5%B4%D5%A1%D5%B7%D5%BF%D5%B8%D6%81%D5%A5%D5%A1%D5%B6_%D5%BF%D6%80%D5%A1%D5%B4%D5%A1%D5%A2%D5%A1%D5%B6%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%AB%D6%82%D5%B6%D5%A8 Երբ յայտածուում է մաշտոցեան տրամաբանութիւնը], Գիտական յօդուածների ժողովածու, Երեւան, 2017, էջ 24-49։
*[https://www.academia.edu/98384860/%D5%84%D5%AD%D5%AB%D5%A9%D5%A1%D6%80%D5%A5%D5%A1%D5%B6%D6%84_%D5%A5%D6%82_%D5%BF%D5%A1%D6%80%D5%A5%D6%80%D6%84_%D5%AC%D5%A5%D5%A6%D5%B8%D6%82%D5%AB%D5%B4%D5%A1%D5%BD%D5%BF%D5%A1%D5%BD%D5%AB%D6%80%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%A5%D5%A1%D5%B6_%D5%80%D5%A1%D5%B5%D5%B8%D6%81 Մխիթարեանք եւ տարերք լեզուիմաստասիրութեան Հայոց], «[https://www.youtube.com/watch?v=5YiUM7IBKR4&amp;t=27s Վենետիկի Մխիթարեան միաբանութիւն 300. միջազգային գիտաժողով]», Երեւան, 2018, էջ 339-354։
*Գրաբարի թեքումով հայագիտական դպրոցի անհրաժեշտութիւն, Կրթութիւն, 17.10. 2018, էջ 14-15։
*«Աղջիկ» բառի ստուգաբանութեան փորձ՝ լեզուաբանական, գրականագիտական եւ առասպելաբանական դիտանկիւնների համադրմամբ։
*[http://www.language.sci.am/sites/default/files/vardavarh_kam_erb_yaytatsowowm_e_morhatsowats_tsaghkanowne.pdf Վարդավառ. Երբ յայտածուում է մոռացուած ծաղկանունը] (միջգիտակարգային ուսումնասիրութիւն)։
*[https://www.grakantert.am/archives/14041 Արուեստ գրաբար քերթութեան Ալիշանի], (հակիրճ), Գրական թերթ, 17.07.2020։
*[http://www.language.sci.am/sites/default/files/avetisyan_lowsine.pdf ԱՐՀԱՒԻՐՔ բառը, կամ Հարամանին այնքան էլ սարսափելի չէ, որքան թուում է], Արդի հայերէնագիտութեան խնդիրները, Գիտաժողով,
*[https://www.academia.edu/64513204/%D4%B1%D6%80%D5%B8%D6%82%D5%A5%D5%BD%D5%BF_%D5%A3%D6%80%D5%A1%D5%A2%D5%A1%D6%80_%D6%84%D5%A5%D6%80%D5%A9%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%A5%D5%A1%D5%B6_%D4%B1%D5%AC%D5%AB%D5%B7%D5%A1%D5%B6%D5%AB Արուեստ գրաբար քերթութեան Ալիշանի], Բազմավէպ, 2021, թիւ 1-2, էջ 87-109։
*[https://www.academia.edu/55616893/%D4%B1%D5%B2%D5%BB%D5%AB%D5%AF_%D5%A2%D5%A1%D5%BC%D5%AB_%D5%AE%D5%A1%D5%A3%D5%B8%D6%82%D5%B4%D5%A8 Աղջիկ բառի ծագումը], Վէմ, Երեւան, 2021, էջ 132-146։
*[https://www.academia.edu/64315441/%D5%80%D4%B1%D5%91%D4%BB_%D5%8A%D4%B1%D5%87%D5%8F%D4%B1%D5%84%D5%88%D5%92%D5%86%D5%94_%D4%B5%D5%92_%D4%BB%D5%86%D5%94%D5%86%D5%88%D5%92%D4%B9%D4%BB%D5%92%D5%86_%D4%BC%D4%B5%D4%B6%D5%88%D5%92%D4%BB%D5%84%D4%B1%D5%8D%D5%8F%D4%B1%D5%8D%D4%BB%D5%90%D5%88%D5%92%D4%B9%D4%BB%D5%92%D5%86_%D5%80%D4%B1%D5%91_%D4%B2%D4%B1%D5%8C%D4%BB_%D4%BE%D4%B1%D4%B3%D5%88%D5%92%D5%84%D4%B8 Հացի պաշտամունք եւ ինքնութիւն, լեզուիմաստասիրութիւն։ Հաց բառի ծագումը], Հանդէս ամսաւրեայ, Վիեննա, 2021, էջ 147-174։
*[https://www.academia.edu/82933678/%D4%B1%D6%80%D5%AF%D5%A1%D5%B6%D6%84_%D5%A5%D6%80%D5%AF%D5%A1%D5%B6%D6%84_%D5%A5%D6%80%D5%A3%D5%AB_%D5%A3%D5%A1%D5%B2%D5%A1%D6%83%D5%A1%D6%80%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6_%D5%A5%D6%82_%D5%B1%D5%A5%D6%82%D5%A1%D5%AB%D5%B4%D5%A1%D5%BD%D5%BF%D5%A1%D5%B5%D5%AB%D5%B6_%D5%B5%D5%A5%D5%B6%D5%A1%D5%AF%D5%A7%D5%BF%D5%A5%D6%80%D5%A8 «Արկանք» (երկանք) երգի գաղափարական եւ ձեւաիմաստային յենակէտերը], Դպրատուն, Ստեփանակերտ 2022, թիւ Ա, էջ 76-89։ 
*[https://vemjournal.org/wp-content/uploads/2022/11/09-%D5%80%D5%AB%D5%B7%D5%B8%D5%B2%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%B5%D5%B8%D6%82%D5%B6%E2%80%932022-3.pdf Լեզուաբանն ու լեզուիմաստասէրը, Նիկոլ Աղբալեանի 150-ամեակին ընդառաջ], Վէմ համահայկական հանդէս, Երեւան 2022, թիւ Գ., էջ 208-225։
*[https://www.academia.edu/s/a8bc82178e Արուեստ գրաբար քերթութեան Ալիշանի], Հ. Ղեւոնդ Ալիշան, յոբելեանական գիտաժողովի նիւթերի ժողովածոյ, Երեւան 2021, էջ 239-259։

=== Այլ յաւդուածներ ===

* [https://hetq.am/hy/article/64673 Արեւմտահայերէնը ապրող, բազմասնուող եւ կենսատու լեզու]
* [https://hetq.am/hy/article/65913 Ներգաղթ դէպի լեզուն]
* [http://www.magaghat.am/archives/35565 Հայոց գրերի բուժիչ յատկութիւնը] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191125094949/http://www.magaghat.am/archives/35565 |date=2019-11-25 }}
* [https://golosarmenii.am/article/59881/armyanskij-alfavit-i-nashe-zrenie Армянский алфавит и наше зрение] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190522120922/http://golosarmenii.am/article/59881/armyanskij-alfavit-i-nashe-zrenie |date=2019-05-22 }}
* [https://lusineavetisyan.do.am/news/grabari_teqowmov_hayagitakan_dproci_anhrajheshtowtiwn/2018-08-29-87 Գրաբարի թեքումով հայագիտական դպրոցի անհրաժեշտութիւն]

&lt;br /&gt;

=== Նրա մասին յաւդուածներ եւ հաղորդումներ ===

* [https://hairenikweekly.com/%D5%AF%D6%80%D5%AF%D5%AB%D5%B6-%D5%AF%D5%A8-%D5%AD%D6%85%D5%BD%D5%B8%D6%82%D5%AB-%D6%83%D5%BF%D5%A1%D5%AD%D5%BF-%D5%A4%D5%A1%D6%80%D5%B1%D5%A1%D5%AE-%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%A1%D5%A6%D5%A3%D5%A1/#sidr-nav Յ. Պալեան, Կրկին կը խաւսուի փտախտ դարձած ներազգային էական հարց ուղղագրութեան մասին], Հայրենիք, 28.12.2015
* [https://hayerenblog.wordpress.com/2016/09/25/%d5%a6%d6%80%d5%b8%d5%b5%d6%81/ Զրոյց, Հարց եւ հարցում (զրոյց լեզուի մասին)], կը զրուցեն Իխան Չիֆթչեան եւ Լուսինէ Աւետիսեան, Հայերէն blog, 25.09.2016
* [https://hayerenblog.wordpress.com/2016/09/27/%d5%b0%d5%a1%d6%80%d6%81-%d5%a5%d6%82-%d5%b0%d5%a1%d6%80%d6%81%d5%b8%d6%82%d5%b4/ Զրոյց, Հարց եւ հարցում (զրոյց լեզուի մասին), Բ. մասն], կը զրուցեն Իխան Չիֆթչեան եւ Լուսինէ Աւետիսեան, Հայերէն blog, 27.09.2016
* [https://hayerenblog.wordpress.com/2016/10/14/%d5%b0%d5%a1%d6%80%d6%81-%d5%a5%d6%82-%d5%b0%d5%a1%d6%80%d6%81%d5%b8%d6%82%d5%b4-2/ Զրոյց, Հարց եւ հարցում (զրոյց լեզուի մասին), Գ. մասն], կը զրուցեն Իխան Չիֆթչեան եւ Լուսինէ Աւետիսեան, Հայերէն blog, 14.10.2016 
* [https://hetq.am/hy/article/83044 Զ. Արիստակէսեան, Գրաբարի պատգամաբերը], Հետք, 27.10.2017
* [https://lusineavetisyan.do.am/azg_20-24.05.2019-processed.pdf Արմէն Միքայեղեան, Լուսինէ Աւետիսեանի «Երբ յայտածուում է մաշտոցեան տրամաբանութիւնը»], Ագգ, 24.05.2019
* [http://www.jamanak.com/content/%D5%B0%D5%A1%D6%80%D5%A9%D5%A1%D5%AF/9-11-2020-%D5%AC%D5%B8%D6%82%D5%BD%D5%AB%D5%B6%D5%A7-%D5%A1%D6%82%D5%A5%D5%BF%D5%AB%D5%BD%D5%A5%D5%A1%D5%B6-%C2%AB%D5%A1%D5%B5%D5%BD%D6%85%D6%80-%D5%B0%D5%A1%D5%B4%D5%A1%D6%81%D5%A1%D5%B6%D6%81%D5%A8-%D5%B0%D5%B6%D5%A1%D6%80%D5%A1%D6%82%D5%B8%D6%80%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%AB%D6%82%D5%B6-%D5%AF%D5%B8%D6%82-%D5%BF%D5%A1%D5%B5-%D5%B0%D5%A1%D5%BD%D5%A1%D6%80%D5%A1%D5%AF%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%A5%D5%A1%D5%B6 Լուսինէ Աւետիսեան. «Այսօր համացանցը հնարաւորութիւն կու տայ հասարակութեան ճաշակները տարորոշելու, բայց եւ ինքը՝ համացանցը վերցուցած է ճաշակ ձեւաւորելու հնարաւորութիւնն ու գործառոյթը»], հարցազրոյց, Ժամանակ, Կ. Պողիս, 09.11.2020
* [https://lusineavetisyan.do.am/armen_miqayeghean-lowsine_awetisean-nor_herosapato.pdf Արմէն Միքայեղեան (պատմալեզուաբան), Լուսինէ Աւետիսեանի խմբագրութեամբ ՆՈՐ ՀԵՐՈՍԱՊԱՏՈՒՄ. Արեւմտահայերէն պատմուածքներ ժողովածուէն տպաւորութիւններ]
* [https://lusineavetisyan.do.am/agos_hayeren_tiv_1284-1-.pdf Բագրատ Եսդուգեան, Պատերազմի անդրադարձը գրականութեան մէջ], Ակաւս, Կ. Պողիս 21.02.2021, թիւ 1284
* [https://lusineavetisyan.do.am/agos_hayeren_tiv_1286-1-.pdf Բագրատ Եսդուգեան, Ուղղագրութեան մերաւրեայ հոգերու մասին], Ակաւս, Կ. Պողիս, 26.02.2021, թիւ 1286
* [https://www.grakantert.am/archives/14836 Երան Գույումճեան, Իմ խոնարհ արձագանգը «Նոր հերոսապատում» գիրքին], Գրական թերթ, 02.04.2021
* [https://www.youtube.com/watch?v=GcTppx8deYw&amp;t=312s Դիմանկար. Լուսինէ Աւետիսեան] (ՎԷՄ ռադիոկայեան, «Աշխարհայեացք» հաղորդաշար, հաղորդումը վարում է Արաքս Պաւղոսեանը)

* [https://www.youtube.com/watch?v=e_o-ZfrYgaU&amp;t=977s Չակերտներ. Լուսինէ Աւետիսեան] (Հ 1 հեռուստատեսութիւն, Հաղորդումը վարում է Արթուր Բախտամեանը)
* [https://www.youtube.com/watch?v=shrVejaF3HM&amp;t=7s Մեր մեծերը. Ինտրա]
* [https://www.youtube.com/watch?v=qJsT1rVEADo&amp;t=626s ԱՐ. Վարպետների քաղաքը] 
* [https://www.youtube.com/watch?v=HuS1rmDB9jQ Բարեւ երկիր]
* [https://www.youtube.com/watch?v=b4xLDaJRN2o Վերնագիրը վերջում] (Արցախի ՀՏ)
* [https://www.youtube.com/watch?v=RuXqtjtVvg4 Անկախութեան սերունդ]
* [https://www.youtube.com/watch?v=I1zG3CnQLgw Художники. Первый канал России]
* [https://www.youtube.com/watch?v=fnExrFt-3FE Мир. Вместе+]
*[https://anchor.fm/radioayk/episodes/ep-erfqba/a-a4qod99 «Արեւմտահայերէն» հաղորդաշար. Հանրային ռադիո]


'''Քանդակներից'''&lt;gallery&gt;
Պատկեր:Լուսինէ Զաքարեան.JPG
Պատկեր:Վերյուշ.JPG
Պատկեր:Շուշան.JPG
Պատկեր:Դաւիթ Անյաղթ.jpg
Պատկեր:Ընթերցում.jpg
Պատկեր:Ծովահարսը.JPG
Պատկեր:Հոգին.JPG
&lt;/gallery&gt;


=== Մի քանի գծանկար ===
&lt;gallery&gt;
Պատկեր:Յաւերժութեան անիւ.jpg
Պատկեր:Բանգի ծաղիկ.jpg
Պատկեր:Ինքնադիմանկար.jpg
Պատկեր:Տիրան Չրաքեան.JPG
&lt;/gallery&gt;

== Աղբեւրներ ==
{{Ծանցանկ}}
* {{cite book|title=Բանաստեղծութիւններ|author=Լուսինէ Աւետիսեան|publisher=Նոյեան տապան|location=Հայաստան, ք. Երեւան, Իսահակեան փող. 28 |date=2000|isbn=4702080202}}
* {{cite book|title=Տիրան Չրաքեանի (Ինտրա) պոէտիկան|author=Լուսինէ Աւետիսեան|editor=խմբագիր՝ Ս. Սարինեան|publisher=Հեղինակային հրատարակութիւն|location=Հայաստան, ք. Երեւան, Տէրեան փող. 91|date=2005|isbn=99930-4-322-2}}
* {{cite book|title=Յաւերժամանուկը|author=Լուսինէ Աւետիսեան|publisher=Հեղինակային հրատարակութիւն|location=Հայաստան, ք. Երեւան, Տէրեան փող. 91|date=2008|isbn=978-9939-53-184-7}}
* {{cite book|title=Ուրբաթագիրք|author=Լուսինէ Աւետիսեան (բնաւրինակի վերծանութիւն, թարգմանութիւն, առաջաբան, ծանաւթագրութիւններ, անունացանկեր եւ ձեւաւորում)|first=|editor=խմբագիր՝ Լ. Զէքիեան|publisher=Հեղինակային հրատարակութիւն|location=Հայաստան, ք. Երեւան, Կոմիտասի պող. 49/2, Զանգակ գրատուն|pages=|date=2012|year=|isbn=978-99941-1-974-5}}
*http://language.sci.am/hy/books/gitakan-hodvatsneri-zhoghovatsow-zhoghovatsown-nvirvowm-e-grigor-ghapantsyani-tsnndyan-130
*http://language.sci.am/hy/conferences/conference-chapantsyan/erb-yaytatsowowm-e-mashtotsean-tramabanowtiwne-awetisean-lowsine
*Լուսինէ Աւետիսեան «Երբ յայտածուում է մաշտոցեան տրամաբանութիւնը», ISBN 978-9939-0-2588-9
*Լուսնէ Աւետիսեանց «Արժանի լինել», ISBN 978-9939-0-3185-9
*Դասական հայերէն քերթուածներ՝ https://www.youtube.com/playlist?list=PLEJNGblcgg-M1_XS9SH5e9GzhSfmpUKga
*Քերթուածներ՝ https://www.youtube.com/playlist?list=PLEJNGblcgg-MRRsVEEoC92mkK5WcaOcRg
*Կայք՝ https://lusineavetisyan.do.am/
*Քանդակներ՝ https://www.youtube.com/playlist?list=PLEJNGblcgg-NxojG6y1ochcUb37gZAsXD</text>
      <sha1>9o9fd3ptf3u8bqv41wy2mnbs5xljbw0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>253157</id>
      <parentid>253156</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T04:29:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>146</id>
      </contributor>
      <comment>Removing [[:c:File:Լոկ_մի_ճանապարհ_ինձ_տուն_է_բերում.jpg|Լոկ_մի_ճանապարհ_ինձ_տուն_է_բերում.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Krd|Krd]] because: No permission since 27 July 2026.</comment>
      <origin>253157</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26043" sha1="6bxwnjtyqmuui9sgedlopw4g02aza49" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Գրող
| անուն = Լուսինէ Արարատի Աւետիսեան
| բնագիր անուն =
| պատկեր = LusineAv.jpg
| պատկերի չափեր = 300px
| նկարագրութիւն =
| ծննդեան թուական = [[մայիսի 16]], [[1975]] թ.
| ծննդավայր = {{Դրօշ|ԼՂՀ}} [[Սարուշէն]], ԼՂԻՄ (այժմ՝ [[Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան Դրօշը|ԼՂՀ]])
| մասնագիտութիւն = բանաստեղծ, գրականագէտ, թարգման
| ազգութիւն = [[հայ]]
| քաղաքացիութիւն = [[Հայաստանի Հանրապետութիւն]]
| կրթութիւն = [[ԵՊՀ]] բանասիրական ֆակուլտետ (1991-1996)ՀՀ ԳԱԱ Գրականութեան ինստիտուտի ասպիրանտուրա (1996-1999)
| գիտական աստիճան = բանասիրական գիտութիւններու թեկնածու
| թեման = [[Տիրան Չրաքեանի պոէտիկան]]
| թարգման = [[Գրաբարից {{·}} Ռուսերէնից]]
| ուղղագրութիւն = [[Մաշտոցեան]]
| նախասիրութիւններ = Գրականութիւն, Արուեստ, Փիլիսոփայութիւն, Ֆիզիկա, Աստղագիտութիւն
| կայք = lusineavetisyan.do.am
}}

'''Լուսինէ Աւետիսեան''' - Լուսնէ Աւետիսեանց, բանաստեղծ, գրականագէտ, գրաբարագէտ, թարգման, բանասիրական գիտութիւնների թեկնածու։

== Կենսագրութիւն ==
Ծնուել է [[1975]] թուականի [[մայիսի 16]]-ին, [[Լեռնային Ղարաբաղի Ինքնավար Մարզ|ԼՂԻՄ (այժմ՝ ԼՂՀ)]] Ասկերանի շրջանի [[Սարուշեն|Սարուշէն]] գեւղում՝ ուսուցիչներ Արարատ Աւետիսեանի եւ Այիդա Մանուկեանի ընտանիքում։

1978-ին ընտանիքը տեղափոխուել է ՀԽՍՀ եւ բնակութիւն հաստատել [[Հոկտեմբերյան|Հոկտեմբերեան (այժմ՝ Արմաւիր)]] քաղաքում։

Միջնակարգ կրթութիւնն ստացել է նախ՝ քաղաքի թիւ 7, ապա՝ շարունակել Երեւանի [[Խրիմյան Հայրիկի անվան դպրոց|թիւ 10 դպրոցի]] (Մկրտիչ Խրիմեանի անուան) հայագիտական թեքումով դասարանում։

Դպրոցն աւարտել է 1991-ին եւ նոյն թուականին ընդունուել Երեւանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետ, որն աւարտել է 1996-ին։

1996-ին ընդունուել է [[ՀՀ ԳԱԱ գրականության ինստիտուտ|ՀՀ ԳԱԱ]] [[Մանուկ Աբեղյան|Մանուկ Աբեղեան]]ի անուան գրականութեան ինստիտուտի ասպիրանտուրա։

Պաշտպանել է թեկնածուական ատենախաւսութիւն՝ «[[Ինտրա|Տիրան Չրաքեան]]ի պոէտիկան» թեմայով՝ ստանալով բանասիրական գիտութիւնների թեկնածուի գիտական աստիճան։

1996-ից աշխատում է նոյն ինստիտուտում՝ որպէս աւագ գիտաշխատող։ Նրա աշխատասիրութեամբ հրատարակուել են [[Լեւոն Շանթ]]ի երկերի ութհատորեայ ժողովածուի ակադեմիական հրատարակութեան երկու հատորները։ Այժմ տպագրութեան է պատրաստում [[Նիկոլ Աղբալեան]]ի երկերի ակադեմիական հրատարակութեան Լեզուաբանական հատորը։ Գրաբար է դասաւանդում համալսարաններում։


[[Պատկեր:Առաջին գիրք.jpg|մինի|418x418փքս|Բանաստեղծութիւններ (2000)]]
[[Պատկեր:Լուսինէ Աւետիսեան, Տիրան Չրաքեանի պոէտիկան (2005).jpg|thumb|[http://lusineavetisyan.do.am/load/tiran_chraqyani_intra_poetikan_pdf/1-1-0-12 Լուսինէ Աւետիսեան, Տիրան Չրաքեանի պոէտիկան (2005)]|426x426px]]
[[Պատկեր:Լուսինէ Աւետիսեան, Յաւերժամանուկը (2008).jpeg|thumb|[http://lusineavetisyan.do.am/load/haverjhamanowky/1-1-0-13 Լուսինէ Աւետիսեան, Յաւերժամանուկը (2008)]|426x426px]]
[[Պատկեր:Ուրբաթագիրք, 2012.jpg|thumb|[http://lusineavetisyan.do.am/load/owrbat_39_agiq/1-1-0-7 Ուրբաթագիրք], 2012|463x463px]]
[[Պատկեր:Երբ յայտածուում է.jpg|alt=Ուղղագրութիւն|մինի|Լուսինէ Աւետիսեան, Երբ յայտածուում է մաշտոցեան տրամաբանութիւնը, 2018|421x421փքս]]

[[Պատկեր:Լուսնէ Աւետիսեանց Արժանի լինել.jpg|alt=Գրաբար բանաստեղծութիւններ|մինի|Լուսնէ Աւետիսեանց, Արժանի լինել, 2019|418x418փքս]]
[[Պատկեր:Նոր հերոսապատում, 2021.jpg|մինի|419x419փքս|Նոր հերոսապատում, 2021]]
[[Պատկեր:Անտոն Սուրբ-Եքսուպերացի, Իշխանիկ.jpg|մինի|430x430փքս|Անտոն Սուրբ-Եքսուպերացի, Իշխանիկ, Երեւան, 2024, թարգման ի լեզու Հայոց Լուսնէ Աւետիսեանց]]

=== Գրքեր ===
* «Բանաստեղծութիւններ» բանաստեղծական ժողովածու (2000),
* [http://lusineavetisyan.do.am/load/tiran_chraqyani_intra_poetikan_pdf/1-1-0-12 «Տիրան Չրաքեանի (Ինտրա) պոէտիկան»]{{cite book|isbn=99930-4-322-2}} մենագրութիւն (2005), ՀՀ ԳԱԱ Մ. Աբեղեանի անուան գրականութեան ինստիտուտի գիտխորհրդի որոշմամբ,
* [http://lusineavetisyan.do.am/load/haverjhamanowky/1-1-0-13 «Յաւերժամանուկը»]{{cite book|isbn=978-9939-53-184-7}}, [[Անտուան դը Սենտ-Էքզյուպերի|Անտուան դը Սենտ-Եքզիւպերի]]ի «[[Փոքրիկ իշխանը]]» հէքիաթի բազմաշերտ վերլուծութիւն (2008),
* '''Լեւոն Շանթ, Երկերի ժողովածոյ''', հ. 1, Երեւան, 2011, (Արմէն Մանուկեանի հետ) էջեր 38-155, 401-488, &lt;nowiki&gt;ISBN 978-5-8080-8080-9&lt;/nowiki&gt;։
* '''Ուրբաթագիրք''' (2012){{cite book|isbn=978-99941-1-974-5}} հայերէն առաջին տպագիր գրքի առաջին աշխարհաբար թարգմանութիւն եւ հարակից աշխատասիրութիւն ([http://lusineavetisyan.do.am/load/owrbat_39_agiq/1-1-0-7 Առաջաբան])։ Իրականացած է պետական պատուէրով՝ Հայ գրատպութեան 500-ամեակին նուիրուած միջոցառումների շրջանակում։ «Գրքարուեստ-2012» հանրապետական հինգերորդ մրցանակաբաշխութեան ժամանակ ՀՀ Մշակոյթի նախարարութեան կողմից արժանացած է «Լաւագոյն գիրք գրքի մասին» մրցանակին։
* '''Լեւոն Շանթ, Երկերի լիակատար ժողովածոյ,''' հ. 8, Երեւան 2016, (Մանէ Սարինեանի հետ), էջեր՝ 5-407, 678-704, ISBN 978-5-8080-1008-6
* «Երբ յայտածուում է մաշտոցեան տրամաբանութիւնը», ի նպաստ դասական ուղղագրութեան կանոնարկման (2018)։ ISBN 978-9939-0-2588-9
* Առաջին անգամ աշխարհաբար է թարգմանել եւ գիտական հրատարակութեան է պատրաստում [[Անանիա Նարեկացի|Անանիա Նարեկացու]] [http://digilib.am/digilib/?menu=&amp;wrk=27&amp;wrpg=0&amp;aupg=0 «Սակս բացայայտութեան թուոց»] երկը։
*Սենեկա, Ներոն կայսերը. Գթասրտութեան մասին, (թարգմանութիւն գրաբարից), Իմաստասիրական խոհեր, Երկերի ժողովածու, Երեւան, 2019, էջ 691-740։ ISBN 978-9939-0-3131-6
*Սենեկա, Իր մայր Հելուիային. Մխիթարութեան մասին, (թարգմանութիւն գրաբարից), Իմաստասիրական խոհեր, Երկերի ժողովածու, Երեւան, 2019, էջ 740-777։ ISBN 978-9939-0-3131-6
*«Արժանի լինել» (գրաբար քերթուածների ժողովածու), Երեւան 2019, ISBN 978-9939-0-3185-9
*[https://www.facebook.com/media/set/?set=a.3909969832396173&amp;type=3 «Նոր հերոսապատում։ Արեւմտահայերէն պատմուածքներ», Երեւան, 2021,] ISBN 978-9939-0-3502-4
*Սերգէ Աւետիսեան, Լոկ մի ճանապարհ ինձ տուն է բերում, Երեւան 2022, ISBN 978-9939-0-4228-2
*'''Lucinée Avétissian, L’éternel enfant''', Erevan 2022, 100 p., Traduit de l’arménien par Armen Michaelian, ISBN 978-9939-0-4323-4
*Անտոն Սուրբ-Եքսուպերացի, Իշխանիկ, Երեւան, 2024, 100 էջ, (Անտուան դը Սենտ-Եքսուպերիի «Փոքրիկ իշխանը» գրքի գրաբար թարգմանութիւնը) , ISBN 978-9939-0-5159-8 

== Գիտական յաւդուածներից ==
* [http://www.ysu.am/files/22L_Avetisyan.pdf Գեղագիտական հայեացքների դրսեւորումները Չրաքեանի նամակներում], [http://www.ysu.am/science/hy/1416301987 Բանբեր Երեւանի համալսարանի, Երեւան, 2000, թիւ 2,] էջ 209-219։
* [https://www.academia.edu/97727567/%D5%8F%D5%AB%D6%80%D5%A1%D5%B6_%D5%89%D6%80%D5%A1%D6%84%D5%A5%D5%A1%D5%B6%D5%A8_%D4%BF%D5%AB%D6%82%D6%80%D5%B3%D5%A5%D5%A1%D5%B6%D5%AB%D5%B6_%D5%B0%D5%A1%D5%BD%D6%81%D5%A7%D5%A1%D5%A3%D6%80%D5%B8%D6%82%D5%A1%D5%AE_%D5%B6%D5%A1%D5%B4%D5%A1%D5%AF%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%B8%D6%82%D5%B4 Տիրան Չրաքեանը Մ. Կիւրճեանին հասցէագրուած նամակներում], Երիտասարդ գիտաշխատողների յաւդուածների ժողովածու, Երեւան, 2001, թիւ 1 (2), էջ 143-147։
* [https://www.academia.edu/97726107/%D4%BE%D5%B8%D5%BE%D5%A5%D6%80%D5%A3%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%AB%D6%82%D5%B6 Ծովերգութիւն], Գարուն, 2002, թիւ 4, էջ 84-90։
* [[Հակոբ Մեղապարտ|Յակոբ Մեղապարտի]] տպագրած [[Ուրբաթագիրք]]ը եւ նրա մերաւրեայ հրատարակութիւնը, Հայ գիրքը եւ հայ գրականութիւնը, Երեւան, 2013, էջ 31-39,
* «Урбатагирк: первая армянская печатная книга», Портал «Наша среда», 30.09.2013
* [https://www.academia.edu/97728667/%D5%8F%D5%AB%D6%80%D5%A1%D5%B6_%D5%89%D6%80%D5%A1%D6%84%D5%A5%D5%A1%D5%B6%D5%AB_%D5%A1%D5%B7%D5%AD%D5%A1%D6%80%D5%B0%D5%A1%D5%B5%D5%A5%D5%A1%D6%81%D6%84%D5%A8 Տիրան Չրաքեանի աշխարհայեացքը], Գրականագիտական հանդէս, Երեւան, 2014, էջ 76-118,
** Ա. «Չրաքեանի գեղագիտական հայեացքները», Գրականագիտական հանդէս, Երեւան, 2014, էջ 76-93,
** Բ. «Չրաքեանի փիլիսոփայական աշխարհայեացքը», Գրականագիտական հանդէս, Երեւան, 2014, էջ 93-118,
* [https://www.academia.edu/33104565/%D5%8F%D5%AB%D6%80%D5%A1%D5%B6_%D5%89%D6%80%D5%A1%D6%84%D5%A5%D5%A1%D5%B6%D5%AB_%D5%A2%D5%A1%D5%BC%D5%A1%D5%BD%D5%BF%D5%A5%D5%B2%D5%AE%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6_%D5%A1%D6%80%D5%B8%D6%82%D5%A5%D5%BD%D5%BF%D5%A8_%D5%B0%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%A4%D6%80%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%AB%D6%82%D5%B6_%D5%A5%D6%82_%D5%BA%D5%A1%D6%80%D5%A1%D5%A4%D5%B8%D6%84%D5%BD Տիրան Չրաքեանի բառաստեղծական արուեստը։ Հակադրութիւն եւ պարադոքս], Էջմիածին ամսագիր, 2015, թիւ ԺԲ, էջ 90-101։
* «[[Անրի Վերնոյ|Անրի Վեռնոյ]]ի վէպ-յուշարձանը», [[Հայոց ցեղասպանություն|Ցեղասպանութեան]] արտացոլումը հայ եւ համաշխարհային գրականութեան մէջ, Երեւան, 2015,
* [https://www.academia.edu/97841708/%D4%BB%D5%B6%D5%BF%D6%80%D5%A1%D5%B5%D5%AB_%D5%86%D5%A5%D6%80%D5%A1%D5%B7%D5%AD%D5%A1%D6%80%D5%B0_%D5%AB_%D5%BD%D5%BF%D5%A5%D5%B2%D5%AE%D5%B4%D5%A1%D5%B6_%D5%BA%D5%A1%D5%BF%D5%B4%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%A5%D5%A1%D5%B6_%D5%B8%D6%82%D6%80%D5%B8%D6%82%D5%A1%D5%A3%D5%AE%D5%A5%D6%80%D5%A8_%D5%B6%D5%A1%D5%B4%D5%A1%D5%AF%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%B8%D6%82%D5%B4 Ինտրայի «Ներաշխար»-ի ստեղծման պատմութեան ուրուագծերը նամակներում], «Կամար», Բէրութ, 2016, էջ 65-76։
*[https://www.academia.edu/70515741/%D4%B5%D6%80%D5%A2_%D5%B5%D5%A1%D5%B5%D5%BF%D5%A1%D5%AE%D5%B8%D6%82%D5%B8%D6%82%D5%B4_%D5%A7_%D5%B4%D5%A1%D5%B7%D5%BF%D5%B8%D6%81%D5%A5%D5%A1%D5%B6_%D5%BF%D6%80%D5%A1%D5%B4%D5%A1%D5%A2%D5%A1%D5%B6%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%AB%D6%82%D5%B6%D5%A8 Երբ յայտածուում է մաշտոցեան տրամաբանութիւնը], Գիտական յօդուածների ժողովածու, Երեւան, 2017, էջ 24-49։
*[https://www.academia.edu/98384860/%D5%84%D5%AD%D5%AB%D5%A9%D5%A1%D6%80%D5%A5%D5%A1%D5%B6%D6%84_%D5%A5%D6%82_%D5%BF%D5%A1%D6%80%D5%A5%D6%80%D6%84_%D5%AC%D5%A5%D5%A6%D5%B8%D6%82%D5%AB%D5%B4%D5%A1%D5%BD%D5%BF%D5%A1%D5%BD%D5%AB%D6%80%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%A5%D5%A1%D5%B6_%D5%80%D5%A1%D5%B5%D5%B8%D6%81 Մխիթարեանք եւ տարերք լեզուիմաստասիրութեան Հայոց], «[https://www.youtube.com/watch?v=5YiUM7IBKR4&amp;t=27s Վենետիկի Մխիթարեան միաբանութիւն 300. միջազգային գիտաժողով]», Երեւան, 2018, էջ 339-354։
*Գրաբարի թեքումով հայագիտական դպրոցի անհրաժեշտութիւն, Կրթութիւն, 17.10. 2018, էջ 14-15։
*«Աղջիկ» բառի ստուգաբանութեան փորձ՝ լեզուաբանական, գրականագիտական եւ առասպելաբանական դիտանկիւնների համադրմամբ։
*[http://www.language.sci.am/sites/default/files/vardavarh_kam_erb_yaytatsowowm_e_morhatsowats_tsaghkanowne.pdf Վարդավառ. Երբ յայտածուում է մոռացուած ծաղկանունը] (միջգիտակարգային ուսումնասիրութիւն)։
*[https://www.grakantert.am/archives/14041 Արուեստ գրաբար քերթութեան Ալիշանի], (հակիրճ), Գրական թերթ, 17.07.2020։
*[http://www.language.sci.am/sites/default/files/avetisyan_lowsine.pdf ԱՐՀԱՒԻՐՔ բառը, կամ Հարամանին այնքան էլ սարսափելի չէ, որքան թուում է], Արդի հայերէնագիտութեան խնդիրները, Գիտաժողով,
*[https://www.academia.edu/64513204/%D4%B1%D6%80%D5%B8%D6%82%D5%A5%D5%BD%D5%BF_%D5%A3%D6%80%D5%A1%D5%A2%D5%A1%D6%80_%D6%84%D5%A5%D6%80%D5%A9%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%A5%D5%A1%D5%B6_%D4%B1%D5%AC%D5%AB%D5%B7%D5%A1%D5%B6%D5%AB Արուեստ գրաբար քերթութեան Ալիշանի], Բազմավէպ, 2021, թիւ 1-2, էջ 87-109։
*[https://www.academia.edu/55616893/%D4%B1%D5%B2%D5%BB%D5%AB%D5%AF_%D5%A2%D5%A1%D5%BC%D5%AB_%D5%AE%D5%A1%D5%A3%D5%B8%D6%82%D5%B4%D5%A8 Աղջիկ բառի ծագումը], Վէմ, Երեւան, 2021, էջ 132-146։
*[https://www.academia.edu/64315441/%D5%80%D4%B1%D5%91%D4%BB_%D5%8A%D4%B1%D5%87%D5%8F%D4%B1%D5%84%D5%88%D5%92%D5%86%D5%94_%D4%B5%D5%92_%D4%BB%D5%86%D5%94%D5%86%D5%88%D5%92%D4%B9%D4%BB%D5%92%D5%86_%D4%BC%D4%B5%D4%B6%D5%88%D5%92%D4%BB%D5%84%D4%B1%D5%8D%D5%8F%D4%B1%D5%8D%D4%BB%D5%90%D5%88%D5%92%D4%B9%D4%BB%D5%92%D5%86_%D5%80%D4%B1%D5%91_%D4%B2%D4%B1%D5%8C%D4%BB_%D4%BE%D4%B1%D4%B3%D5%88%D5%92%D5%84%D4%B8 Հացի պաշտամունք եւ ինքնութիւն, լեզուիմաստասիրութիւն։ Հաց բառի ծագումը], Հանդէս ամսաւրեայ, Վիեննա, 2021, էջ 147-174։
*[https://www.academia.edu/82933678/%D4%B1%D6%80%D5%AF%D5%A1%D5%B6%D6%84_%D5%A5%D6%80%D5%AF%D5%A1%D5%B6%D6%84_%D5%A5%D6%80%D5%A3%D5%AB_%D5%A3%D5%A1%D5%B2%D5%A1%D6%83%D5%A1%D6%80%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6_%D5%A5%D6%82_%D5%B1%D5%A5%D6%82%D5%A1%D5%AB%D5%B4%D5%A1%D5%BD%D5%BF%D5%A1%D5%B5%D5%AB%D5%B6_%D5%B5%D5%A5%D5%B6%D5%A1%D5%AF%D5%A7%D5%BF%D5%A5%D6%80%D5%A8 «Արկանք» (երկանք) երգի գաղափարական եւ ձեւաիմաստային յենակէտերը], Դպրատուն, Ստեփանակերտ 2022, թիւ Ա, էջ 76-89։ 
*[https://vemjournal.org/wp-content/uploads/2022/11/09-%D5%80%D5%AB%D5%B7%D5%B8%D5%B2%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%B5%D5%B8%D6%82%D5%B6%E2%80%932022-3.pdf Լեզուաբանն ու լեզուիմաստասէրը, Նիկոլ Աղբալեանի 150-ամեակին ընդառաջ], Վէմ համահայկական հանդէս, Երեւան 2022, թիւ Գ., էջ 208-225։
*[https://www.academia.edu/s/a8bc82178e Արուեստ գրաբար քերթութեան Ալիշանի], Հ. Ղեւոնդ Ալիշան, յոբելեանական գիտաժողովի նիւթերի ժողովածոյ, Երեւան 2021, էջ 239-259։

=== Այլ յաւդուածներ ===

* [https://hetq.am/hy/article/64673 Արեւմտահայերէնը ապրող, բազմասնուող եւ կենսատու լեզու]
* [https://hetq.am/hy/article/65913 Ներգաղթ դէպի լեզուն]
* [http://www.magaghat.am/archives/35565 Հայոց գրերի բուժիչ յատկութիւնը] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191125094949/http://www.magaghat.am/archives/35565 |date=2019-11-25 }}
* [https://golosarmenii.am/article/59881/armyanskij-alfavit-i-nashe-zrenie Армянский алфавит и наше зрение] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190522120922/http://golosarmenii.am/article/59881/armyanskij-alfavit-i-nashe-zrenie |date=2019-05-22 }}
* [https://lusineavetisyan.do.am/news/grabari_teqowmov_hayagitakan_dproci_anhrajheshtowtiwn/2018-08-29-87 Գրաբարի թեքումով հայագիտական դպրոցի անհրաժեշտութիւն]

&lt;br /&gt;

=== Նրա մասին յաւդուածներ եւ հաղորդումներ ===

* [https://hairenikweekly.com/%D5%AF%D6%80%D5%AF%D5%AB%D5%B6-%D5%AF%D5%A8-%D5%AD%D6%85%D5%BD%D5%B8%D6%82%D5%AB-%D6%83%D5%BF%D5%A1%D5%AD%D5%BF-%D5%A4%D5%A1%D6%80%D5%B1%D5%A1%D5%AE-%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%A1%D5%A6%D5%A3%D5%A1/#sidr-nav Յ. Պալեան, Կրկին կը խաւսուի փտախտ դարձած ներազգային էական հարց ուղղագրութեան մասին], Հայրենիք, 28.12.2015
* [https://hayerenblog.wordpress.com/2016/09/25/%d5%a6%d6%80%d5%b8%d5%b5%d6%81/ Զրոյց, Հարց եւ հարցում (զրոյց լեզուի մասին)], կը զրուցեն Իխան Չիֆթչեան եւ Լուսինէ Աւետիսեան, Հայերէն blog, 25.09.2016
* [https://hayerenblog.wordpress.com/2016/09/27/%d5%b0%d5%a1%d6%80%d6%81-%d5%a5%d6%82-%d5%b0%d5%a1%d6%80%d6%81%d5%b8%d6%82%d5%b4/ Զրոյց, Հարց եւ հարցում (զրոյց լեզուի մասին), Բ. մասն], կը զրուցեն Իխան Չիֆթչեան եւ Լուսինէ Աւետիսեան, Հայերէն blog, 27.09.2016
* [https://hayerenblog.wordpress.com/2016/10/14/%d5%b0%d5%a1%d6%80%d6%81-%d5%a5%d6%82-%d5%b0%d5%a1%d6%80%d6%81%d5%b8%d6%82%d5%b4-2/ Զրոյց, Հարց եւ հարցում (զրոյց լեզուի մասին), Գ. մասն], կը զրուցեն Իխան Չիֆթչեան եւ Լուսինէ Աւետիսեան, Հայերէն blog, 14.10.2016 
* [https://hetq.am/hy/article/83044 Զ. Արիստակէսեան, Գրաբարի պատգամաբերը], Հետք, 27.10.2017
* [https://lusineavetisyan.do.am/azg_20-24.05.2019-processed.pdf Արմէն Միքայեղեան, Լուսինէ Աւետիսեանի «Երբ յայտածուում է մաշտոցեան տրամաբանութիւնը»], Ագգ, 24.05.2019
* [http://www.jamanak.com/content/%D5%B0%D5%A1%D6%80%D5%A9%D5%A1%D5%AF/9-11-2020-%D5%AC%D5%B8%D6%82%D5%BD%D5%AB%D5%B6%D5%A7-%D5%A1%D6%82%D5%A5%D5%BF%D5%AB%D5%BD%D5%A5%D5%A1%D5%B6-%C2%AB%D5%A1%D5%B5%D5%BD%D6%85%D6%80-%D5%B0%D5%A1%D5%B4%D5%A1%D6%81%D5%A1%D5%B6%D6%81%D5%A8-%D5%B0%D5%B6%D5%A1%D6%80%D5%A1%D6%82%D5%B8%D6%80%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%AB%D6%82%D5%B6-%D5%AF%D5%B8%D6%82-%D5%BF%D5%A1%D5%B5-%D5%B0%D5%A1%D5%BD%D5%A1%D6%80%D5%A1%D5%AF%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%A5%D5%A1%D5%B6 Լուսինէ Աւետիսեան. «Այսօր համացանցը հնարաւորութիւն կու տայ հասարակութեան ճաշակները տարորոշելու, բայց եւ ինքը՝ համացանցը վերցուցած է ճաշակ ձեւաւորելու հնարաւորութիւնն ու գործառոյթը»], հարցազրոյց, Ժամանակ, Կ. Պողիս, 09.11.2020
* [https://lusineavetisyan.do.am/armen_miqayeghean-lowsine_awetisean-nor_herosapato.pdf Արմէն Միքայեղեան (պատմալեզուաբան), Լուսինէ Աւետիսեանի խմբագրութեամբ ՆՈՐ ՀԵՐՈՍԱՊԱՏՈՒՄ. Արեւմտահայերէն պատմուածքներ ժողովածուէն տպաւորութիւններ]
* [https://lusineavetisyan.do.am/agos_hayeren_tiv_1284-1-.pdf Բագրատ Եսդուգեան, Պատերազմի անդրադարձը գրականութեան մէջ], Ակաւս, Կ. Պողիս 21.02.2021, թիւ 1284
* [https://lusineavetisyan.do.am/agos_hayeren_tiv_1286-1-.pdf Բագրատ Եսդուգեան, Ուղղագրութեան մերաւրեայ հոգերու մասին], Ակաւս, Կ. Պողիս, 26.02.2021, թիւ 1286
* [https://www.grakantert.am/archives/14836 Երան Գույումճեան, Իմ խոնարհ արձագանգը «Նոր հերոսապատում» գիրքին], Գրական թերթ, 02.04.2021
* [https://www.youtube.com/watch?v=GcTppx8deYw&amp;t=312s Դիմանկար. Լուսինէ Աւետիսեան] (ՎԷՄ ռադիոկայեան, «Աշխարհայեացք» հաղորդաշար, հաղորդումը վարում է Արաքս Պաւղոսեանը)

* [https://www.youtube.com/watch?v=e_o-ZfrYgaU&amp;t=977s Չակերտներ. Լուսինէ Աւետիսեան] (Հ 1 հեռուստատեսութիւն, Հաղորդումը վարում է Արթուր Բախտամեանը)
* [https://www.youtube.com/watch?v=shrVejaF3HM&amp;t=7s Մեր մեծերը. Ինտրա]
* [https://www.youtube.com/watch?v=qJsT1rVEADo&amp;t=626s ԱՐ. Վարպետների քաղաքը] 
* [https://www.youtube.com/watch?v=HuS1rmDB9jQ Բարեւ երկիր]
* [https://www.youtube.com/watch?v=b4xLDaJRN2o Վերնագիրը վերջում] (Արցախի ՀՏ)
* [https://www.youtube.com/watch?v=RuXqtjtVvg4 Անկախութեան սերունդ]
* [https://www.youtube.com/watch?v=I1zG3CnQLgw Художники. Первый канал России]
* [https://www.youtube.com/watch?v=fnExrFt-3FE Мир. Вместе+]
*[https://anchor.fm/radioayk/episodes/ep-erfqba/a-a4qod99 «Արեւմտահայերէն» հաղորդաշար. Հանրային ռադիո]


'''Քանդակներից'''&lt;gallery&gt;
Պատկեր:Լուսինէ Զաքարեան.JPG
Պատկեր:Վերյուշ.JPG
Պատկեր:Շուշան.JPG
Պատկեր:Դաւիթ Անյաղթ.jpg
Պատկեր:Ընթերցում.jpg
Պատկեր:Ծովահարսը.JPG
Պատկեր:Հոգին.JPG
&lt;/gallery&gt;


=== Մի քանի գծանկար ===
&lt;gallery&gt;
Պատկեր:Յաւերժութեան անիւ.jpg
Պատկեր:Բանգի ծաղիկ.jpg
Պատկեր:Ինքնադիմանկար.jpg
Պատկեր:Տիրան Չրաքեան.JPG
&lt;/gallery&gt;

== Աղբեւրներ ==
{{Ծանցանկ}}
* {{cite book|title=Բանաստեղծութիւններ|author=Լուսինէ Աւետիսեան|publisher=Նոյեան տապան|location=Հայաստան, ք. Երեւան, Իսահակեան փող. 28 |date=2000|isbn=4702080202}}
* {{cite book|title=Տիրան Չրաքեանի (Ինտրա) պոէտիկան|author=Լուսինէ Աւետիսեան|editor=խմբագիր՝ Ս. Սարինեան|publisher=Հեղինակային հրատարակութիւն|location=Հայաստան, ք. Երեւան, Տէրեան փող. 91|date=2005|isbn=99930-4-322-2}}
* {{cite book|title=Յաւերժամանուկը|author=Լուսինէ Աւետիսեան|publisher=Հեղինակային հրատարակութիւն|location=Հայաստան, ք. Երեւան, Տէրեան փող. 91|date=2008|isbn=978-9939-53-184-7}}
* {{cite book|title=Ուրբաթագիրք|author=Լուսինէ Աւետիսեան (բնաւրինակի վերծանութիւն, թարգմանութիւն, առաջաբան, ծանաւթագրութիւններ, անունացանկեր եւ ձեւաւորում)|first=|editor=խմբագիր՝ Լ. Զէքիեան|publisher=Հեղինակային հրատարակութիւն|location=Հայաստան, ք. Երեւան, Կոմիտասի պող. 49/2, Զանգակ գրատուն|pages=|date=2012|year=|isbn=978-99941-1-974-5}}
*http://language.sci.am/hy/books/gitakan-hodvatsneri-zhoghovatsow-zhoghovatsown-nvirvowm-e-grigor-ghapantsyani-tsnndyan-130
*http://language.sci.am/hy/conferences/conference-chapantsyan/erb-yaytatsowowm-e-mashtotsean-tramabanowtiwne-awetisean-lowsine
*Լուսինէ Աւետիսեան «Երբ յայտածուում է մաշտոցեան տրամաբանութիւնը», ISBN 978-9939-0-2588-9
*Լուսնէ Աւետիսեանց «Արժանի լինել», ISBN 978-9939-0-3185-9
*Դասական հայերէն քերթուածներ՝ https://www.youtube.com/playlist?list=PLEJNGblcgg-M1_XS9SH5e9GzhSfmpUKga
*Քերթուածներ՝ https://www.youtube.com/playlist?list=PLEJNGblcgg-MRRsVEEoC92mkK5WcaOcRg
*Կայք՝ https://lusineavetisyan.do.am/
*Քանդակներ՝ https://www.youtube.com/playlist?list=PLEJNGblcgg-NxojG6y1ochcUb37gZAsXD</text>
      <sha1>6bxwnjtyqmuui9sgedlopw4g02aza49</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>253158</id>
      <parentid>253157</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T04:31:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>146</id>
      </contributor>
      <comment>Removing [[:c:File:Լուսնէ_Աւետիսեանց_Արժանի_լինել.jpg|Լուսնէ_Աւետիսեանց_Արժանի_լինել.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Krd|Krd]] because: No permission since 27 July 2026.</comment>
      <origin>253158</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25822" sha1="4f5az59kxfsg9rxvh5b1aiqdv2p5zyq" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Գրող
| անուն = Լուսինէ Արարատի Աւետիսեան
| բնագիր անուն =
| պատկեր = LusineAv.jpg
| պատկերի չափեր = 300px
| նկարագրութիւն =
| ծննդեան թուական = [[մայիսի 16]], [[1975]] թ.
| ծննդավայր = {{Դրօշ|ԼՂՀ}} [[Սարուշէն]], ԼՂԻՄ (այժմ՝ [[Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան Դրօշը|ԼՂՀ]])
| մասնագիտութիւն = բանաստեղծ, գրականագէտ, թարգման
| ազգութիւն = [[հայ]]
| քաղաքացիութիւն = [[Հայաստանի Հանրապետութիւն]]
| կրթութիւն = [[ԵՊՀ]] բանասիրական ֆակուլտետ (1991-1996)ՀՀ ԳԱԱ Գրականութեան ինստիտուտի ասպիրանտուրա (1996-1999)
| գիտական աստիճան = բանասիրական գիտութիւններու թեկնածու
| թեման = [[Տիրան Չրաքեանի պոէտիկան]]
| թարգման = [[Գրաբարից {{·}} Ռուսերէնից]]
| ուղղագրութիւն = [[Մաշտոցեան]]
| նախասիրութիւններ = Գրականութիւն, Արուեստ, Փիլիսոփայութիւն, Ֆիզիկա, Աստղագիտութիւն
| կայք = lusineavetisyan.do.am
}}

'''Լուսինէ Աւետիսեան''' - Լուսնէ Աւետիսեանց, բանաստեղծ, գրականագէտ, գրաբարագէտ, թարգման, բանասիրական գիտութիւնների թեկնածու։

== Կենսագրութիւն ==
Ծնուել է [[1975]] թուականի [[մայիսի 16]]-ին, [[Լեռնային Ղարաբաղի Ինքնավար Մարզ|ԼՂԻՄ (այժմ՝ ԼՂՀ)]] Ասկերանի շրջանի [[Սարուշեն|Սարուշէն]] գեւղում՝ ուսուցիչներ Արարատ Աւետիսեանի եւ Այիդա Մանուկեանի ընտանիքում։

1978-ին ընտանիքը տեղափոխուել է ՀԽՍՀ եւ բնակութիւն հաստատել [[Հոկտեմբերյան|Հոկտեմբերեան (այժմ՝ Արմաւիր)]] քաղաքում։

Միջնակարգ կրթութիւնն ստացել է նախ՝ քաղաքի թիւ 7, ապա՝ շարունակել Երեւանի [[Խրիմյան Հայրիկի անվան դպրոց|թիւ 10 դպրոցի]] (Մկրտիչ Խրիմեանի անուան) հայագիտական թեքումով դասարանում։

Դպրոցն աւարտել է 1991-ին եւ նոյն թուականին ընդունուել Երեւանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետ, որն աւարտել է 1996-ին։

1996-ին ընդունուել է [[ՀՀ ԳԱԱ գրականության ինստիտուտ|ՀՀ ԳԱԱ]] [[Մանուկ Աբեղյան|Մանուկ Աբեղեան]]ի անուան գրականութեան ինստիտուտի ասպիրանտուրա։

Պաշտպանել է թեկնածուական ատենախաւսութիւն՝ «[[Ինտրա|Տիրան Չրաքեան]]ի պոէտիկան» թեմայով՝ ստանալով բանասիրական գիտութիւնների թեկնածուի գիտական աստիճան։

1996-ից աշխատում է նոյն ինստիտուտում՝ որպէս աւագ գիտաշխատող։ Նրա աշխատասիրութեամբ հրատարակուել են [[Լեւոն Շանթ]]ի երկերի ութհատորեայ ժողովածուի ակադեմիական հրատարակութեան երկու հատորները։ Այժմ տպագրութեան է պատրաստում [[Նիկոլ Աղբալեան]]ի երկերի ակադեմիական հրատարակութեան Լեզուաբանական հատորը։ Գրաբար է դասաւանդում համալսարաններում։


[[Պատկեր:Առաջին գիրք.jpg|մինի|418x418փքս|Բանաստեղծութիւններ (2000)]]
[[Պատկեր:Լուսինէ Աւետիսեան, Տիրան Չրաքեանի պոէտիկան (2005).jpg|thumb|[http://lusineavetisyan.do.am/load/tiran_chraqyani_intra_poetikan_pdf/1-1-0-12 Լուսինէ Աւետիսեան, Տիրան Չրաքեանի պոէտիկան (2005)]|426x426px]]
[[Պատկեր:Լուսինէ Աւետիսեան, Յաւերժամանուկը (2008).jpeg|thumb|[http://lusineavetisyan.do.am/load/haverjhamanowky/1-1-0-13 Լուսինէ Աւետիսեան, Յաւերժամանուկը (2008)]|426x426px]]
[[Պատկեր:Ուրբաթագիրք, 2012.jpg|thumb|[http://lusineavetisyan.do.am/load/owrbat_39_agiq/1-1-0-7 Ուրբաթագիրք], 2012|463x463px]]
[[Պատկեր:Երբ յայտածուում է.jpg|alt=Ուղղագրութիւն|մինի|Լուսինէ Աւետիսեան, Երբ յայտածուում է մաշտոցեան տրամաբանութիւնը, 2018|421x421փքս]]

[[Պատկեր:Նոր հերոսապատում, 2021.jpg|մինի|419x419փքս|Նոր հերոսապատում, 2021]]
[[Պատկեր:Անտոն Սուրբ-Եքսուպերացի, Իշխանիկ.jpg|մինի|430x430փքս|Անտոն Սուրբ-Եքսուպերացի, Իշխանիկ, Երեւան, 2024, թարգման ի լեզու Հայոց Լուսնէ Աւետիսեանց]]

=== Գրքեր ===
* «Բանաստեղծութիւններ» բանաստեղծական ժողովածու (2000),
* [http://lusineavetisyan.do.am/load/tiran_chraqyani_intra_poetikan_pdf/1-1-0-12 «Տիրան Չրաքեանի (Ինտրա) պոէտիկան»]{{cite book|isbn=99930-4-322-2}} մենագրութիւն (2005), ՀՀ ԳԱԱ Մ. Աբեղեանի անուան գրականութեան ինստիտուտի գիտխորհրդի որոշմամբ,
* [http://lusineavetisyan.do.am/load/haverjhamanowky/1-1-0-13 «Յաւերժամանուկը»]{{cite book|isbn=978-9939-53-184-7}}, [[Անտուան դը Սենտ-Էքզյուպերի|Անտուան դը Սենտ-Եքզիւպերի]]ի «[[Փոքրիկ իշխանը]]» հէքիաթի բազմաշերտ վերլուծութիւն (2008),
* '''Լեւոն Շանթ, Երկերի ժողովածոյ''', հ. 1, Երեւան, 2011, (Արմէն Մանուկեանի հետ) էջեր 38-155, 401-488, &lt;nowiki&gt;ISBN 978-5-8080-8080-9&lt;/nowiki&gt;։
* '''Ուրբաթագիրք''' (2012){{cite book|isbn=978-99941-1-974-5}} հայերէն առաջին տպագիր գրքի առաջին աշխարհաբար թարգմանութիւն եւ հարակից աշխատասիրութիւն ([http://lusineavetisyan.do.am/load/owrbat_39_agiq/1-1-0-7 Առաջաբան])։ Իրականացած է պետական պատուէրով՝ Հայ գրատպութեան 500-ամեակին նուիրուած միջոցառումների շրջանակում։ «Գրքարուեստ-2012» հանրապետական հինգերորդ մրցանակաբաշխութեան ժամանակ ՀՀ Մշակոյթի նախարարութեան կողմից արժանացած է «Լաւագոյն գիրք գրքի մասին» մրցանակին։
* '''Լեւոն Շանթ, Երկերի լիակատար ժողովածոյ,''' հ. 8, Երեւան 2016, (Մանէ Սարինեանի հետ), էջեր՝ 5-407, 678-704, ISBN 978-5-8080-1008-6
* «Երբ յայտածուում է մաշտոցեան տրամաբանութիւնը», ի նպաստ դասական ուղղագրութեան կանոնարկման (2018)։ ISBN 978-9939-0-2588-9
* Առաջին անգամ աշխարհաբար է թարգմանել եւ գիտական հրատարակութեան է պատրաստում [[Անանիա Նարեկացի|Անանիա Նարեկացու]] [http://digilib.am/digilib/?menu=&amp;wrk=27&amp;wrpg=0&amp;aupg=0 «Սակս բացայայտութեան թուոց»] երկը։
*Սենեկա, Ներոն կայսերը. Գթասրտութեան մասին, (թարգմանութիւն գրաբարից), Իմաստասիրական խոհեր, Երկերի ժողովածու, Երեւան, 2019, էջ 691-740։ ISBN 978-9939-0-3131-6
*Սենեկա, Իր մայր Հելուիային. Մխիթարութեան մասին, (թարգմանութիւն գրաբարից), Իմաստասիրական խոհեր, Երկերի ժողովածու, Երեւան, 2019, էջ 740-777։ ISBN 978-9939-0-3131-6
*«Արժանի լինել» (գրաբար քերթուածների ժողովածու), Երեւան 2019, ISBN 978-9939-0-3185-9
*[https://www.facebook.com/media/set/?set=a.3909969832396173&amp;type=3 «Նոր հերոսապատում։ Արեւմտահայերէն պատմուածքներ», Երեւան, 2021,] ISBN 978-9939-0-3502-4
*Սերգէ Աւետիսեան, Լոկ մի ճանապարհ ինձ տուն է բերում, Երեւան 2022, ISBN 978-9939-0-4228-2
*'''Lucinée Avétissian, L’éternel enfant''', Erevan 2022, 100 p., Traduit de l’arménien par Armen Michaelian, ISBN 978-9939-0-4323-4
*Անտոն Սուրբ-Եքսուպերացի, Իշխանիկ, Երեւան, 2024, 100 էջ, (Անտուան դը Սենտ-Եքսուպերիի «Փոքրիկ իշխանը» գրքի գրաբար թարգմանութիւնը) , ISBN 978-9939-0-5159-8 

== Գիտական յաւդուածներից ==
* [http://www.ysu.am/files/22L_Avetisyan.pdf Գեղագիտական հայեացքների դրսեւորումները Չրաքեանի նամակներում], [http://www.ysu.am/science/hy/1416301987 Բանբեր Երեւանի համալսարանի, Երեւան, 2000, թիւ 2,] էջ 209-219։
* [https://www.academia.edu/97727567/%D5%8F%D5%AB%D6%80%D5%A1%D5%B6_%D5%89%D6%80%D5%A1%D6%84%D5%A5%D5%A1%D5%B6%D5%A8_%D4%BF%D5%AB%D6%82%D6%80%D5%B3%D5%A5%D5%A1%D5%B6%D5%AB%D5%B6_%D5%B0%D5%A1%D5%BD%D6%81%D5%A7%D5%A1%D5%A3%D6%80%D5%B8%D6%82%D5%A1%D5%AE_%D5%B6%D5%A1%D5%B4%D5%A1%D5%AF%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%B8%D6%82%D5%B4 Տիրան Չրաքեանը Մ. Կիւրճեանին հասցէագրուած նամակներում], Երիտասարդ գիտաշխատողների յաւդուածների ժողովածու, Երեւան, 2001, թիւ 1 (2), էջ 143-147։
* [https://www.academia.edu/97726107/%D4%BE%D5%B8%D5%BE%D5%A5%D6%80%D5%A3%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%AB%D6%82%D5%B6 Ծովերգութիւն], Գարուն, 2002, թիւ 4, էջ 84-90։
* [[Հակոբ Մեղապարտ|Յակոբ Մեղապարտի]] տպագրած [[Ուրբաթագիրք]]ը եւ նրա մերաւրեայ հրատարակութիւնը, Հայ գիրքը եւ հայ գրականութիւնը, Երեւան, 2013, էջ 31-39,
* «Урбатагирк: первая армянская печатная книга», Портал «Наша среда», 30.09.2013
* [https://www.academia.edu/97728667/%D5%8F%D5%AB%D6%80%D5%A1%D5%B6_%D5%89%D6%80%D5%A1%D6%84%D5%A5%D5%A1%D5%B6%D5%AB_%D5%A1%D5%B7%D5%AD%D5%A1%D6%80%D5%B0%D5%A1%D5%B5%D5%A5%D5%A1%D6%81%D6%84%D5%A8 Տիրան Չրաքեանի աշխարհայեացքը], Գրականագիտական հանդէս, Երեւան, 2014, էջ 76-118,
** Ա. «Չրաքեանի գեղագիտական հայեացքները», Գրականագիտական հանդէս, Երեւան, 2014, էջ 76-93,
** Բ. «Չրաքեանի փիլիսոփայական աշխարհայեացքը», Գրականագիտական հանդէս, Երեւան, 2014, էջ 93-118,
* [https://www.academia.edu/33104565/%D5%8F%D5%AB%D6%80%D5%A1%D5%B6_%D5%89%D6%80%D5%A1%D6%84%D5%A5%D5%A1%D5%B6%D5%AB_%D5%A2%D5%A1%D5%BC%D5%A1%D5%BD%D5%BF%D5%A5%D5%B2%D5%AE%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6_%D5%A1%D6%80%D5%B8%D6%82%D5%A5%D5%BD%D5%BF%D5%A8_%D5%B0%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%A4%D6%80%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%AB%D6%82%D5%B6_%D5%A5%D6%82_%D5%BA%D5%A1%D6%80%D5%A1%D5%A4%D5%B8%D6%84%D5%BD Տիրան Չրաքեանի բառաստեղծական արուեստը։ Հակադրութիւն եւ պարադոքս], Էջմիածին ամսագիր, 2015, թիւ ԺԲ, էջ 90-101։
* «[[Անրի Վերնոյ|Անրի Վեռնոյ]]ի վէպ-յուշարձանը», [[Հայոց ցեղասպանություն|Ցեղասպանութեան]] արտացոլումը հայ եւ համաշխարհային գրականութեան մէջ, Երեւան, 2015,
* [https://www.academia.edu/97841708/%D4%BB%D5%B6%D5%BF%D6%80%D5%A1%D5%B5%D5%AB_%D5%86%D5%A5%D6%80%D5%A1%D5%B7%D5%AD%D5%A1%D6%80%D5%B0_%D5%AB_%D5%BD%D5%BF%D5%A5%D5%B2%D5%AE%D5%B4%D5%A1%D5%B6_%D5%BA%D5%A1%D5%BF%D5%B4%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%A5%D5%A1%D5%B6_%D5%B8%D6%82%D6%80%D5%B8%D6%82%D5%A1%D5%A3%D5%AE%D5%A5%D6%80%D5%A8_%D5%B6%D5%A1%D5%B4%D5%A1%D5%AF%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%B8%D6%82%D5%B4 Ինտրայի «Ներաշխար»-ի ստեղծման պատմութեան ուրուագծերը նամակներում], «Կամար», Բէրութ, 2016, էջ 65-76։
*[https://www.academia.edu/70515741/%D4%B5%D6%80%D5%A2_%D5%B5%D5%A1%D5%B5%D5%BF%D5%A1%D5%AE%D5%B8%D6%82%D5%B8%D6%82%D5%B4_%D5%A7_%D5%B4%D5%A1%D5%B7%D5%BF%D5%B8%D6%81%D5%A5%D5%A1%D5%B6_%D5%BF%D6%80%D5%A1%D5%B4%D5%A1%D5%A2%D5%A1%D5%B6%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%AB%D6%82%D5%B6%D5%A8 Երբ յայտածուում է մաշտոցեան տրամաբանութիւնը], Գիտական յօդուածների ժողովածու, Երեւան, 2017, էջ 24-49։
*[https://www.academia.edu/98384860/%D5%84%D5%AD%D5%AB%D5%A9%D5%A1%D6%80%D5%A5%D5%A1%D5%B6%D6%84_%D5%A5%D6%82_%D5%BF%D5%A1%D6%80%D5%A5%D6%80%D6%84_%D5%AC%D5%A5%D5%A6%D5%B8%D6%82%D5%AB%D5%B4%D5%A1%D5%BD%D5%BF%D5%A1%D5%BD%D5%AB%D6%80%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%A5%D5%A1%D5%B6_%D5%80%D5%A1%D5%B5%D5%B8%D6%81 Մխիթարեանք եւ տարերք լեզուիմաստասիրութեան Հայոց], «[https://www.youtube.com/watch?v=5YiUM7IBKR4&amp;t=27s Վենետիկի Մխիթարեան միաբանութիւն 300. միջազգային գիտաժողով]», Երեւան, 2018, էջ 339-354։
*Գրաբարի թեքումով հայագիտական դպրոցի անհրաժեշտութիւն, Կրթութիւն, 17.10. 2018, էջ 14-15։
*«Աղջիկ» բառի ստուգաբանութեան փորձ՝ լեզուաբանական, գրականագիտական եւ առասպելաբանական դիտանկիւնների համադրմամբ։
*[http://www.language.sci.am/sites/default/files/vardavarh_kam_erb_yaytatsowowm_e_morhatsowats_tsaghkanowne.pdf Վարդավառ. Երբ յայտածուում է մոռացուած ծաղկանունը] (միջգիտակարգային ուսումնասիրութիւն)։
*[https://www.grakantert.am/archives/14041 Արուեստ գրաբար քերթութեան Ալիշանի], (հակիրճ), Գրական թերթ, 17.07.2020։
*[http://www.language.sci.am/sites/default/files/avetisyan_lowsine.pdf ԱՐՀԱՒԻՐՔ բառը, կամ Հարամանին այնքան էլ սարսափելի չէ, որքան թուում է], Արդի հայերէնագիտութեան խնդիրները, Գիտաժողով,
*[https://www.academia.edu/64513204/%D4%B1%D6%80%D5%B8%D6%82%D5%A5%D5%BD%D5%BF_%D5%A3%D6%80%D5%A1%D5%A2%D5%A1%D6%80_%D6%84%D5%A5%D6%80%D5%A9%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%A5%D5%A1%D5%B6_%D4%B1%D5%AC%D5%AB%D5%B7%D5%A1%D5%B6%D5%AB Արուեստ գրաբար քերթութեան Ալիշանի], Բազմավէպ, 2021, թիւ 1-2, էջ 87-109։
*[https://www.academia.edu/55616893/%D4%B1%D5%B2%D5%BB%D5%AB%D5%AF_%D5%A2%D5%A1%D5%BC%D5%AB_%D5%AE%D5%A1%D5%A3%D5%B8%D6%82%D5%B4%D5%A8 Աղջիկ բառի ծագումը], Վէմ, Երեւան, 2021, էջ 132-146։
*[https://www.academia.edu/64315441/%D5%80%D4%B1%D5%91%D4%BB_%D5%8A%D4%B1%D5%87%D5%8F%D4%B1%D5%84%D5%88%D5%92%D5%86%D5%94_%D4%B5%D5%92_%D4%BB%D5%86%D5%94%D5%86%D5%88%D5%92%D4%B9%D4%BB%D5%92%D5%86_%D4%BC%D4%B5%D4%B6%D5%88%D5%92%D4%BB%D5%84%D4%B1%D5%8D%D5%8F%D4%B1%D5%8D%D4%BB%D5%90%D5%88%D5%92%D4%B9%D4%BB%D5%92%D5%86_%D5%80%D4%B1%D5%91_%D4%B2%D4%B1%D5%8C%D4%BB_%D4%BE%D4%B1%D4%B3%D5%88%D5%92%D5%84%D4%B8 Հացի պաշտամունք եւ ինքնութիւն, լեզուիմաստասիրութիւն։ Հաց բառի ծագումը], Հանդէս ամսաւրեայ, Վիեննա, 2021, էջ 147-174։
*[https://www.academia.edu/82933678/%D4%B1%D6%80%D5%AF%D5%A1%D5%B6%D6%84_%D5%A5%D6%80%D5%AF%D5%A1%D5%B6%D6%84_%D5%A5%D6%80%D5%A3%D5%AB_%D5%A3%D5%A1%D5%B2%D5%A1%D6%83%D5%A1%D6%80%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6_%D5%A5%D6%82_%D5%B1%D5%A5%D6%82%D5%A1%D5%AB%D5%B4%D5%A1%D5%BD%D5%BF%D5%A1%D5%B5%D5%AB%D5%B6_%D5%B5%D5%A5%D5%B6%D5%A1%D5%AF%D5%A7%D5%BF%D5%A5%D6%80%D5%A8 «Արկանք» (երկանք) երգի գաղափարական եւ ձեւաիմաստային յենակէտերը], Դպրատուն, Ստեփանակերտ 2022, թիւ Ա, էջ 76-89։ 
*[https://vemjournal.org/wp-content/uploads/2022/11/09-%D5%80%D5%AB%D5%B7%D5%B8%D5%B2%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%B5%D5%B8%D6%82%D5%B6%E2%80%932022-3.pdf Լեզուաբանն ու լեզուիմաստասէրը, Նիկոլ Աղբալեանի 150-ամեակին ընդառաջ], Վէմ համահայկական հանդէս, Երեւան 2022, թիւ Գ., էջ 208-225։
*[https://www.academia.edu/s/a8bc82178e Արուեստ գրաբար քերթութեան Ալիշանի], Հ. Ղեւոնդ Ալիշան, յոբելեանական գիտաժողովի նիւթերի ժողովածոյ, Երեւան 2021, էջ 239-259։

=== Այլ յաւդուածներ ===

* [https://hetq.am/hy/article/64673 Արեւմտահայերէնը ապրող, բազմասնուող եւ կենսատու լեզու]
* [https://hetq.am/hy/article/65913 Ներգաղթ դէպի լեզուն]
* [http://www.magaghat.am/archives/35565 Հայոց գրերի բուժիչ յատկութիւնը] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191125094949/http://www.magaghat.am/archives/35565 |date=2019-11-25 }}
* [https://golosarmenii.am/article/59881/armyanskij-alfavit-i-nashe-zrenie Армянский алфавит и наше зрение] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190522120922/http://golosarmenii.am/article/59881/armyanskij-alfavit-i-nashe-zrenie |date=2019-05-22 }}
* [https://lusineavetisyan.do.am/news/grabari_teqowmov_hayagitakan_dproci_anhrajheshtowtiwn/2018-08-29-87 Գրաբարի թեքումով հայագիտական դպրոցի անհրաժեշտութիւն]

&lt;br /&gt;

=== Նրա մասին յաւդուածներ եւ հաղորդումներ ===

* [https://hairenikweekly.com/%D5%AF%D6%80%D5%AF%D5%AB%D5%B6-%D5%AF%D5%A8-%D5%AD%D6%85%D5%BD%D5%B8%D6%82%D5%AB-%D6%83%D5%BF%D5%A1%D5%AD%D5%BF-%D5%A4%D5%A1%D6%80%D5%B1%D5%A1%D5%AE-%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%A1%D5%A6%D5%A3%D5%A1/#sidr-nav Յ. Պալեան, Կրկին կը խաւսուի փտախտ դարձած ներազգային էական հարց ուղղագրութեան մասին], Հայրենիք, 28.12.2015
* [https://hayerenblog.wordpress.com/2016/09/25/%d5%a6%d6%80%d5%b8%d5%b5%d6%81/ Զրոյց, Հարց եւ հարցում (զրոյց լեզուի մասին)], կը զրուցեն Իխան Չիֆթչեան եւ Լուսինէ Աւետիսեան, Հայերէն blog, 25.09.2016
* [https://hayerenblog.wordpress.com/2016/09/27/%d5%b0%d5%a1%d6%80%d6%81-%d5%a5%d6%82-%d5%b0%d5%a1%d6%80%d6%81%d5%b8%d6%82%d5%b4/ Զրոյց, Հարց եւ հարցում (զրոյց լեզուի մասին), Բ. մասն], կը զրուցեն Իխան Չիֆթչեան եւ Լուսինէ Աւետիսեան, Հայերէն blog, 27.09.2016
* [https://hayerenblog.wordpress.com/2016/10/14/%d5%b0%d5%a1%d6%80%d6%81-%d5%a5%d6%82-%d5%b0%d5%a1%d6%80%d6%81%d5%b8%d6%82%d5%b4-2/ Զրոյց, Հարց եւ հարցում (զրոյց լեզուի մասին), Գ. մասն], կը զրուցեն Իխան Չիֆթչեան եւ Լուսինէ Աւետիսեան, Հայերէն blog, 14.10.2016 
* [https://hetq.am/hy/article/83044 Զ. Արիստակէսեան, Գրաբարի պատգամաբերը], Հետք, 27.10.2017
* [https://lusineavetisyan.do.am/azg_20-24.05.2019-processed.pdf Արմէն Միքայեղեան, Լուսինէ Աւետիսեանի «Երբ յայտածուում է մաշտոցեան տրամաբանութիւնը»], Ագգ, 24.05.2019
* [http://www.jamanak.com/content/%D5%B0%D5%A1%D6%80%D5%A9%D5%A1%D5%AF/9-11-2020-%D5%AC%D5%B8%D6%82%D5%BD%D5%AB%D5%B6%D5%A7-%D5%A1%D6%82%D5%A5%D5%BF%D5%AB%D5%BD%D5%A5%D5%A1%D5%B6-%C2%AB%D5%A1%D5%B5%D5%BD%D6%85%D6%80-%D5%B0%D5%A1%D5%B4%D5%A1%D6%81%D5%A1%D5%B6%D6%81%D5%A8-%D5%B0%D5%B6%D5%A1%D6%80%D5%A1%D6%82%D5%B8%D6%80%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%AB%D6%82%D5%B6-%D5%AF%D5%B8%D6%82-%D5%BF%D5%A1%D5%B5-%D5%B0%D5%A1%D5%BD%D5%A1%D6%80%D5%A1%D5%AF%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%A5%D5%A1%D5%B6 Լուսինէ Աւետիսեան. «Այսօր համացանցը հնարաւորութիւն կու տայ հասարակութեան ճաշակները տարորոշելու, բայց եւ ինքը՝ համացանցը վերցուցած է ճաշակ ձեւաւորելու հնարաւորութիւնն ու գործառոյթը»], հարցազրոյց, Ժամանակ, Կ. Պողիս, 09.11.2020
* [https://lusineavetisyan.do.am/armen_miqayeghean-lowsine_awetisean-nor_herosapato.pdf Արմէն Միքայեղեան (պատմալեզուաբան), Լուսինէ Աւետիսեանի խմբագրութեամբ ՆՈՐ ՀԵՐՈՍԱՊԱՏՈՒՄ. Արեւմտահայերէն պատմուածքներ ժողովածուէն տպաւորութիւններ]
* [https://lusineavetisyan.do.am/agos_hayeren_tiv_1284-1-.pdf Բագրատ Եսդուգեան, Պատերազմի անդրադարձը գրականութեան մէջ], Ակաւս, Կ. Պողիս 21.02.2021, թիւ 1284
* [https://lusineavetisyan.do.am/agos_hayeren_tiv_1286-1-.pdf Բագրատ Եսդուգեան, Ուղղագրութեան մերաւրեայ հոգերու մասին], Ակաւս, Կ. Պողիս, 26.02.2021, թիւ 1286
* [https://www.grakantert.am/archives/14836 Երան Գույումճեան, Իմ խոնարհ արձագանգը «Նոր հերոսապատում» գիրքին], Գրական թերթ, 02.04.2021
* [https://www.youtube.com/watch?v=GcTppx8deYw&amp;t=312s Դիմանկար. Լուսինէ Աւետիսեան] (ՎԷՄ ռադիոկայեան, «Աշխարհայեացք» հաղորդաշար, հաղորդումը վարում է Արաքս Պաւղոսեանը)

* [https://www.youtube.com/watch?v=e_o-ZfrYgaU&amp;t=977s Չակերտներ. Լուսինէ Աւետիսեան] (Հ 1 հեռուստատեսութիւն, Հաղորդումը վարում է Արթուր Բախտամեանը)
* [https://www.youtube.com/watch?v=shrVejaF3HM&amp;t=7s Մեր մեծերը. Ինտրա]
* [https://www.youtube.com/watch?v=qJsT1rVEADo&amp;t=626s ԱՐ. Վարպետների քաղաքը] 
* [https://www.youtube.com/watch?v=HuS1rmDB9jQ Բարեւ երկիր]
* [https://www.youtube.com/watch?v=b4xLDaJRN2o Վերնագիրը վերջում] (Արցախի ՀՏ)
* [https://www.youtube.com/watch?v=RuXqtjtVvg4 Անկախութեան սերունդ]
* [https://www.youtube.com/watch?v=I1zG3CnQLgw Художники. Первый канал России]
* [https://www.youtube.com/watch?v=fnExrFt-3FE Мир. Вместе+]
*[https://anchor.fm/radioayk/episodes/ep-erfqba/a-a4qod99 «Արեւմտահայերէն» հաղորդաշար. Հանրային ռադիո]


'''Քանդակներից'''&lt;gallery&gt;
Պատկեր:Լուսինէ Զաքարեան.JPG
Պատկեր:Վերյուշ.JPG
Պատկեր:Շուշան.JPG
Պատկեր:Դաւիթ Անյաղթ.jpg
Պատկեր:Ընթերցում.jpg
Պատկեր:Ծովահարսը.JPG
Պատկեր:Հոգին.JPG
&lt;/gallery&gt;


=== Մի քանի գծանկար ===
&lt;gallery&gt;
Պատկեր:Յաւերժութեան անիւ.jpg
Պատկեր:Բանգի ծաղիկ.jpg
Պատկեր:Ինքնադիմանկար.jpg
Պատկեր:Տիրան Չրաքեան.JPG
&lt;/gallery&gt;

== Աղբեւրներ ==
{{Ծանցանկ}}
* {{cite book|title=Բանաստեղծութիւններ|author=Լուսինէ Աւետիսեան|publisher=Նոյեան տապան|location=Հայաստան, ք. Երեւան, Իսահակեան փող. 28 |date=2000|isbn=4702080202}}
* {{cite book|title=Տիրան Չրաքեանի (Ինտրա) պոէտիկան|author=Լուսինէ Աւետիսեան|editor=խմբագիր՝ Ս. Սարինեան|publisher=Հեղինակային հրատարակութիւն|location=Հայաստան, ք. Երեւան, Տէրեան փող. 91|date=2005|isbn=99930-4-322-2}}
* {{cite book|title=Յաւերժամանուկը|author=Լուսինէ Աւետիսեան|publisher=Հեղինակային հրատարակութիւն|location=Հայաստան, ք. Երեւան, Տէրեան փող. 91|date=2008|isbn=978-9939-53-184-7}}
* {{cite book|title=Ուրբաթագիրք|author=Լուսինէ Աւետիսեան (բնաւրինակի վերծանութիւն, թարգմանութիւն, առաջաբան, ծանաւթագրութիւններ, անունացանկեր եւ ձեւաւորում)|first=|editor=խմբագիր՝ Լ. Զէքիեան|publisher=Հեղինակային հրատարակութիւն|location=Հայաստան, ք. Երեւան, Կոմիտասի պող. 49/2, Զանգակ գրատուն|pages=|date=2012|year=|isbn=978-99941-1-974-5}}
*http://language.sci.am/hy/books/gitakan-hodvatsneri-zhoghovatsow-zhoghovatsown-nvirvowm-e-grigor-ghapantsyani-tsnndyan-130
*http://language.sci.am/hy/conferences/conference-chapantsyan/erb-yaytatsowowm-e-mashtotsean-tramabanowtiwne-awetisean-lowsine
*Լուսինէ Աւետիսեան «Երբ յայտածուում է մաշտոցեան տրամաբանութիւնը», ISBN 978-9939-0-2588-9
*Լուսնէ Աւետիսեանց «Արժանի լինել», ISBN 978-9939-0-3185-9
*Դասական հայերէն քերթուածներ՝ https://www.youtube.com/playlist?list=PLEJNGblcgg-M1_XS9SH5e9GzhSfmpUKga
*Քերթուածներ՝ https://www.youtube.com/playlist?list=PLEJNGblcgg-MRRsVEEoC92mkK5WcaOcRg
*Կայք՝ https://lusineavetisyan.do.am/
*Քանդակներ՝ https://www.youtube.com/playlist?list=PLEJNGblcgg-NxojG6y1ochcUb37gZAsXD</text>
      <sha1>4f5az59kxfsg9rxvh5b1aiqdv2p5zyq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>253159</id>
      <parentid>253158</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T04:31:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>146</id>
      </contributor>
      <comment>Removing [[:c:File:Նոր_հերոսապատում,_2021.jpg|Նոր_հերոսապատում,_2021.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Krd|Krd]] because: No permission since 27 July 2026.</comment>
      <origin>253159</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25702" sha1="do8dw2lffmr3ndx817vz4hslc0le6fg" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Գրող
| անուն = Լուսինէ Արարատի Աւետիսեան
| բնագիր անուն =
| պատկեր = LusineAv.jpg
| պատկերի չափեր = 300px
| նկարագրութիւն =
| ծննդեան թուական = [[մայիսի 16]], [[1975]] թ.
| ծննդավայր = {{Դրօշ|ԼՂՀ}} [[Սարուշէն]], ԼՂԻՄ (այժմ՝ [[Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութեան Դրօշը|ԼՂՀ]])
| մասնագիտութիւն = բանաստեղծ, գրականագէտ, թարգման
| ազգութիւն = [[հայ]]
| քաղաքացիութիւն = [[Հայաստանի Հանրապետութիւն]]
| կրթութիւն = [[ԵՊՀ]] բանասիրական ֆակուլտետ (1991-1996)ՀՀ ԳԱԱ Գրականութեան ինստիտուտի ասպիրանտուրա (1996-1999)
| գիտական աստիճան = բանասիրական գիտութիւններու թեկնածու
| թեման = [[Տիրան Չրաքեանի պոէտիկան]]
| թարգման = [[Գրաբարից {{·}} Ռուսերէնից]]
| ուղղագրութիւն = [[Մաշտոցեան]]
| նախասիրութիւններ = Գրականութիւն, Արուեստ, Փիլիսոփայութիւն, Ֆիզիկա, Աստղագիտութիւն
| կայք = lusineavetisyan.do.am
}}

'''Լուսինէ Աւետիսեան''' - Լուսնէ Աւետիսեանց, բանաստեղծ, գրականագէտ, գրաբարագէտ, թարգման, բանասիրական գիտութիւնների թեկնածու։

== Կենսագրութիւն ==
Ծնուել է [[1975]] թուականի [[մայիսի 16]]-ին, [[Լեռնային Ղարաբաղի Ինքնավար Մարզ|ԼՂԻՄ (այժմ՝ ԼՂՀ)]] Ասկերանի շրջանի [[Սարուշեն|Սարուշէն]] գեւղում՝ ուսուցիչներ Արարատ Աւետիսեանի եւ Այիդա Մանուկեանի ընտանիքում։

1978-ին ընտանիքը տեղափոխուել է ՀԽՍՀ եւ բնակութիւն հաստատել [[Հոկտեմբերյան|Հոկտեմբերեան (այժմ՝ Արմաւիր)]] քաղաքում։

Միջնակարգ կրթութիւնն ստացել է նախ՝ քաղաքի թիւ 7, ապա՝ շարունակել Երեւանի [[Խրիմյան Հայրիկի անվան դպրոց|թիւ 10 դպրոցի]] (Մկրտիչ Խրիմեանի անուան) հայագիտական թեքումով դասարանում։

Դպրոցն աւարտել է 1991-ին եւ նոյն թուականին ընդունուել Երեւանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետ, որն աւարտել է 1996-ին։

1996-ին ընդունուել է [[ՀՀ ԳԱԱ գրականության ինստիտուտ|ՀՀ ԳԱԱ]] [[Մանուկ Աբեղյան|Մանուկ Աբեղեան]]ի անուան գրականութեան ինստիտուտի ասպիրանտուրա։

Պաշտպանել է թեկնածուական ատենախաւսութիւն՝ «[[Ինտրա|Տիրան Չրաքեան]]ի պոէտիկան» թեմայով՝ ստանալով բանասիրական գիտութիւնների թեկնածուի գիտական աստիճան։

1996-ից աշխատում է նոյն ինստիտուտում՝ որպէս աւագ գիտաշխատող։ Նրա աշխատասիրութեամբ հրատարակուել են [[Լեւոն Շանթ]]ի երկերի ութհատորեայ ժողովածուի ակադեմիական հրատարակութեան երկու հատորները։ Այժմ տպագրութեան է պատրաստում [[Նիկոլ Աղբալեան]]ի երկերի ակադեմիական հրատարակութեան Լեզուաբանական հատորը։ Գրաբար է դասաւանդում համալսարաններում։


[[Պատկեր:Առաջին գիրք.jpg|մինի|418x418փքս|Բանաստեղծութիւններ (2000)]]
[[Պատկեր:Լուսինէ Աւետիսեան, Տիրան Չրաքեանի պոէտիկան (2005).jpg|thumb|[http://lusineavetisyan.do.am/load/tiran_chraqyani_intra_poetikan_pdf/1-1-0-12 Լուսինէ Աւետիսեան, Տիրան Չրաքեանի պոէտիկան (2005)]|426x426px]]
[[Պատկեր:Լուսինէ Աւետիսեան, Յաւերժամանուկը (2008).jpeg|thumb|[http://lusineavetisyan.do.am/load/haverjhamanowky/1-1-0-13 Լուսինէ Աւետիսեան, Յաւերժամանուկը (2008)]|426x426px]]
[[Պատկեր:Ուրբաթագիրք, 2012.jpg|thumb|[http://lusineavetisyan.do.am/load/owrbat_39_agiq/1-1-0-7 Ուրբաթագիրք], 2012|463x463px]]
[[Պատկեր:Երբ յայտածուում է.jpg|alt=Ուղղագրութիւն|մինի|Լուսինէ Աւետիսեան, Երբ յայտածուում է մաշտոցեան տրամաբանութիւնը, 2018|421x421փքս]]

[[Պատկեր:Անտոն Սուրբ-Եքսուպերացի, Իշխանիկ.jpg|մինի|430x430փքս|Անտոն Սուրբ-Եքսուպերացի, Իշխանիկ, Երեւան, 2024, թարգման ի լեզու Հայոց Լուսնէ Աւետիսեանց]]

=== Գրքեր ===
* «Բանաստեղծութիւններ» բանաստեղծական ժողովածու (2000),
* [http://lusineavetisyan.do.am/load/tiran_chraqyani_intra_poetikan_pdf/1-1-0-12 «Տիրան Չրաքեանի (Ինտրա) պոէտիկան»]{{cite book|isbn=99930-4-322-2}} մենագրութիւն (2005), ՀՀ ԳԱԱ Մ. Աբեղեանի անուան գրականութեան ինստիտուտի գիտխորհրդի որոշմամբ,
* [http://lusineavetisyan.do.am/load/haverjhamanowky/1-1-0-13 «Յաւերժամանուկը»]{{cite book|isbn=978-9939-53-184-7}}, [[Անտուան դը Սենտ-Էքզյուպերի|Անտուան դը Սենտ-Եքզիւպերի]]ի «[[Փոքրիկ իշխանը]]» հէքիաթի բազմաշերտ վերլուծութիւն (2008),
* '''Լեւոն Շանթ, Երկերի ժողովածոյ''', հ. 1, Երեւան, 2011, (Արմէն Մանուկեանի հետ) էջեր 38-155, 401-488, &lt;nowiki&gt;ISBN 978-5-8080-8080-9&lt;/nowiki&gt;։
* '''Ուրբաթագիրք''' (2012){{cite book|isbn=978-99941-1-974-5}} հայերէն առաջին տպագիր գրքի առաջին աշխարհաբար թարգմանութիւն եւ հարակից աշխատասիրութիւն ([http://lusineavetisyan.do.am/load/owrbat_39_agiq/1-1-0-7 Առաջաբան])։ Իրականացած է պետական պատուէրով՝ Հայ գրատպութեան 500-ամեակին նուիրուած միջոցառումների շրջանակում։ «Գրքարուեստ-2012» հանրապետական հինգերորդ մրցանակաբաշխութեան ժամանակ ՀՀ Մշակոյթի նախարարութեան կողմից արժանացած է «Լաւագոյն գիրք գրքի մասին» մրցանակին։
* '''Լեւոն Շանթ, Երկերի լիակատար ժողովածոյ,''' հ. 8, Երեւան 2016, (Մանէ Սարինեանի հետ), էջեր՝ 5-407, 678-704, ISBN 978-5-8080-1008-6
* «Երբ յայտածուում է մաշտոցեան տրամաբանութիւնը», ի նպաստ դասական ուղղագրութեան կանոնարկման (2018)։ ISBN 978-9939-0-2588-9
* Առաջին անգամ աշխարհաբար է թարգմանել եւ գիտական հրատարակութեան է պատրաստում [[Անանիա Նարեկացի|Անանիա Նարեկացու]] [http://digilib.am/digilib/?menu=&amp;wrk=27&amp;wrpg=0&amp;aupg=0 «Սակս բացայայտութեան թուոց»] երկը։
*Սենեկա, Ներոն կայսերը. Գթասրտութեան մասին, (թարգմանութիւն գրաբարից), Իմաստասիրական խոհեր, Երկերի ժողովածու, Երեւան, 2019, էջ 691-740։ ISBN 978-9939-0-3131-6
*Սենեկա, Իր մայր Հելուիային. Մխիթարութեան մասին, (թարգմանութիւն գրաբարից), Իմաստասիրական խոհեր, Երկերի ժողովածու, Երեւան, 2019, էջ 740-777։ ISBN 978-9939-0-3131-6
*«Արժանի լինել» (գրաբար քերթուածների ժողովածու), Երեւան 2019, ISBN 978-9939-0-3185-9
*[https://www.facebook.com/media/set/?set=a.3909969832396173&amp;type=3 «Նոր հերոսապատում։ Արեւմտահայերէն պատմուածքներ», Երեւան, 2021,] ISBN 978-9939-0-3502-4
*Սերգէ Աւետիսեան, Լոկ մի ճանապարհ ինձ տուն է բերում, Երեւան 2022, ISBN 978-9939-0-4228-2
*'''Lucinée Avétissian, L’éternel enfant''', Erevan 2022, 100 p., Traduit de l’arménien par Armen Michaelian, ISBN 978-9939-0-4323-4
*Անտոն Սուրբ-Եքսուպերացի, Իշխանիկ, Երեւան, 2024, 100 էջ, (Անտուան դը Սենտ-Եքսուպերիի «Փոքրիկ իշխանը» գրքի գրաբար թարգմանութիւնը) , ISBN 978-9939-0-5159-8 

== Գիտական յաւդուածներից ==
* [http://www.ysu.am/files/22L_Avetisyan.pdf Գեղագիտական հայեացքների դրսեւորումները Չրաքեանի նամակներում], [http://www.ysu.am/science/hy/1416301987 Բանբեր Երեւանի համալսարանի, Երեւան, 2000, թիւ 2,] էջ 209-219։
* [https://www.academia.edu/97727567/%D5%8F%D5%AB%D6%80%D5%A1%D5%B6_%D5%89%D6%80%D5%A1%D6%84%D5%A5%D5%A1%D5%B6%D5%A8_%D4%BF%D5%AB%D6%82%D6%80%D5%B3%D5%A5%D5%A1%D5%B6%D5%AB%D5%B6_%D5%B0%D5%A1%D5%BD%D6%81%D5%A7%D5%A1%D5%A3%D6%80%D5%B8%D6%82%D5%A1%D5%AE_%D5%B6%D5%A1%D5%B4%D5%A1%D5%AF%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%B8%D6%82%D5%B4 Տիրան Չրաքեանը Մ. Կիւրճեանին հասցէագրուած նամակներում], Երիտասարդ գիտաշխատողների յաւդուածների ժողովածու, Երեւան, 2001, թիւ 1 (2), էջ 143-147։
* [https://www.academia.edu/97726107/%D4%BE%D5%B8%D5%BE%D5%A5%D6%80%D5%A3%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%AB%D6%82%D5%B6 Ծովերգութիւն], Գարուն, 2002, թիւ 4, էջ 84-90։
* [[Հակոբ Մեղապարտ|Յակոբ Մեղապարտի]] տպագրած [[Ուրբաթագիրք]]ը եւ նրա մերաւրեայ հրատարակութիւնը, Հայ գիրքը եւ հայ գրականութիւնը, Երեւան, 2013, էջ 31-39,
* «Урбатагирк: первая армянская печатная книга», Портал «Наша среда», 30.09.2013
* [https://www.academia.edu/97728667/%D5%8F%D5%AB%D6%80%D5%A1%D5%B6_%D5%89%D6%80%D5%A1%D6%84%D5%A5%D5%A1%D5%B6%D5%AB_%D5%A1%D5%B7%D5%AD%D5%A1%D6%80%D5%B0%D5%A1%D5%B5%D5%A5%D5%A1%D6%81%D6%84%D5%A8 Տիրան Չրաքեանի աշխարհայեացքը], Գրականագիտական հանդէս, Երեւան, 2014, էջ 76-118,
** Ա. «Չրաքեանի գեղագիտական հայեացքները», Գրականագիտական հանդէս, Երեւան, 2014, էջ 76-93,
** Բ. «Չրաքեանի փիլիսոփայական աշխարհայեացքը», Գրականագիտական հանդէս, Երեւան, 2014, էջ 93-118,
* [https://www.academia.edu/33104565/%D5%8F%D5%AB%D6%80%D5%A1%D5%B6_%D5%89%D6%80%D5%A1%D6%84%D5%A5%D5%A1%D5%B6%D5%AB_%D5%A2%D5%A1%D5%BC%D5%A1%D5%BD%D5%BF%D5%A5%D5%B2%D5%AE%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6_%D5%A1%D6%80%D5%B8%D6%82%D5%A5%D5%BD%D5%BF%D5%A8_%D5%B0%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%A4%D6%80%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%AB%D6%82%D5%B6_%D5%A5%D6%82_%D5%BA%D5%A1%D6%80%D5%A1%D5%A4%D5%B8%D6%84%D5%BD Տիրան Չրաքեանի բառաստեղծական արուեստը։ Հակադրութիւն եւ պարադոքս], Էջմիածին ամսագիր, 2015, թիւ ԺԲ, էջ 90-101։
* «[[Անրի Վերնոյ|Անրի Վեռնոյ]]ի վէպ-յուշարձանը», [[Հայոց ցեղասպանություն|Ցեղասպանութեան]] արտացոլումը հայ եւ համաշխարհային գրականութեան մէջ, Երեւան, 2015,
* [https://www.academia.edu/97841708/%D4%BB%D5%B6%D5%BF%D6%80%D5%A1%D5%B5%D5%AB_%D5%86%D5%A5%D6%80%D5%A1%D5%B7%D5%AD%D5%A1%D6%80%D5%B0_%D5%AB_%D5%BD%D5%BF%D5%A5%D5%B2%D5%AE%D5%B4%D5%A1%D5%B6_%D5%BA%D5%A1%D5%BF%D5%B4%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%A5%D5%A1%D5%B6_%D5%B8%D6%82%D6%80%D5%B8%D6%82%D5%A1%D5%A3%D5%AE%D5%A5%D6%80%D5%A8_%D5%B6%D5%A1%D5%B4%D5%A1%D5%AF%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%B8%D6%82%D5%B4 Ինտրայի «Ներաշխար»-ի ստեղծման պատմութեան ուրուագծերը նամակներում], «Կամար», Բէրութ, 2016, էջ 65-76։
*[https://www.academia.edu/70515741/%D4%B5%D6%80%D5%A2_%D5%B5%D5%A1%D5%B5%D5%BF%D5%A1%D5%AE%D5%B8%D6%82%D5%B8%D6%82%D5%B4_%D5%A7_%D5%B4%D5%A1%D5%B7%D5%BF%D5%B8%D6%81%D5%A5%D5%A1%D5%B6_%D5%BF%D6%80%D5%A1%D5%B4%D5%A1%D5%A2%D5%A1%D5%B6%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%AB%D6%82%D5%B6%D5%A8 Երբ յայտածուում է մաշտոցեան տրամաբանութիւնը], Գիտական յօդուածների ժողովածու, Երեւան, 2017, էջ 24-49։
*[https://www.academia.edu/98384860/%D5%84%D5%AD%D5%AB%D5%A9%D5%A1%D6%80%D5%A5%D5%A1%D5%B6%D6%84_%D5%A5%D6%82_%D5%BF%D5%A1%D6%80%D5%A5%D6%80%D6%84_%D5%AC%D5%A5%D5%A6%D5%B8%D6%82%D5%AB%D5%B4%D5%A1%D5%BD%D5%BF%D5%A1%D5%BD%D5%AB%D6%80%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%A5%D5%A1%D5%B6_%D5%80%D5%A1%D5%B5%D5%B8%D6%81 Մխիթարեանք եւ տարերք լեզուիմաստասիրութեան Հայոց], «[https://www.youtube.com/watch?v=5YiUM7IBKR4&amp;t=27s Վենետիկի Մխիթարեան միաբանութիւն 300. միջազգային գիտաժողով]», Երեւան, 2018, էջ 339-354։
*Գրաբարի թեքումով հայագիտական դպրոցի անհրաժեշտութիւն, Կրթութիւն, 17.10. 2018, էջ 14-15։
*«Աղջիկ» բառի ստուգաբանութեան փորձ՝ լեզուաբանական, գրականագիտական եւ առասպելաբանական դիտանկիւնների համադրմամբ։
*[http://www.language.sci.am/sites/default/files/vardavarh_kam_erb_yaytatsowowm_e_morhatsowats_tsaghkanowne.pdf Վարդավառ. Երբ յայտածուում է մոռացուած ծաղկանունը] (միջգիտակարգային ուսումնասիրութիւն)։
*[https://www.grakantert.am/archives/14041 Արուեստ գրաբար քերթութեան Ալիշանի], (հակիրճ), Գրական թերթ, 17.07.2020։
*[http://www.language.sci.am/sites/default/files/avetisyan_lowsine.pdf ԱՐՀԱՒԻՐՔ բառը, կամ Հարամանին այնքան էլ սարսափելի չէ, որքան թուում է], Արդի հայերէնագիտութեան խնդիրները, Գիտաժողով,
*[https://www.academia.edu/64513204/%D4%B1%D6%80%D5%B8%D6%82%D5%A5%D5%BD%D5%BF_%D5%A3%D6%80%D5%A1%D5%A2%D5%A1%D6%80_%D6%84%D5%A5%D6%80%D5%A9%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%A5%D5%A1%D5%B6_%D4%B1%D5%AC%D5%AB%D5%B7%D5%A1%D5%B6%D5%AB Արուեստ գրաբար քերթութեան Ալիշանի], Բազմավէպ, 2021, թիւ 1-2, էջ 87-109։
*[https://www.academia.edu/55616893/%D4%B1%D5%B2%D5%BB%D5%AB%D5%AF_%D5%A2%D5%A1%D5%BC%D5%AB_%D5%AE%D5%A1%D5%A3%D5%B8%D6%82%D5%B4%D5%A8 Աղջիկ բառի ծագումը], Վէմ, Երեւան, 2021, էջ 132-146։
*[https://www.academia.edu/64315441/%D5%80%D4%B1%D5%91%D4%BB_%D5%8A%D4%B1%D5%87%D5%8F%D4%B1%D5%84%D5%88%D5%92%D5%86%D5%94_%D4%B5%D5%92_%D4%BB%D5%86%D5%94%D5%86%D5%88%D5%92%D4%B9%D4%BB%D5%92%D5%86_%D4%BC%D4%B5%D4%B6%D5%88%D5%92%D4%BB%D5%84%D4%B1%D5%8D%D5%8F%D4%B1%D5%8D%D4%BB%D5%90%D5%88%D5%92%D4%B9%D4%BB%D5%92%D5%86_%D5%80%D4%B1%D5%91_%D4%B2%D4%B1%D5%8C%D4%BB_%D4%BE%D4%B1%D4%B3%D5%88%D5%92%D5%84%D4%B8 Հացի պաշտամունք եւ ինքնութիւն, լեզուիմաստասիրութիւն։ Հաց բառի ծագումը], Հանդէս ամսաւրեայ, Վիեննա, 2021, էջ 147-174։
*[https://www.academia.edu/82933678/%D4%B1%D6%80%D5%AF%D5%A1%D5%B6%D6%84_%D5%A5%D6%80%D5%AF%D5%A1%D5%B6%D6%84_%D5%A5%D6%80%D5%A3%D5%AB_%D5%A3%D5%A1%D5%B2%D5%A1%D6%83%D5%A1%D6%80%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6_%D5%A5%D6%82_%D5%B1%D5%A5%D6%82%D5%A1%D5%AB%D5%B4%D5%A1%D5%BD%D5%BF%D5%A1%D5%B5%D5%AB%D5%B6_%D5%B5%D5%A5%D5%B6%D5%A1%D5%AF%D5%A7%D5%BF%D5%A5%D6%80%D5%A8 «Արկանք» (երկանք) երգի գաղափարական եւ ձեւաիմաստային յենակէտերը], Դպրատուն, Ստեփանակերտ 2022, թիւ Ա, էջ 76-89։ 
*[https://vemjournal.org/wp-content/uploads/2022/11/09-%D5%80%D5%AB%D5%B7%D5%B8%D5%B2%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%B5%D5%B8%D6%82%D5%B6%E2%80%932022-3.pdf Լեզուաբանն ու լեզուիմաստասէրը, Նիկոլ Աղբալեանի 150-ամեակին ընդառաջ], Վէմ համահայկական հանդէս, Երեւան 2022, թիւ Գ., էջ 208-225։
*[https://www.academia.edu/s/a8bc82178e Արուեստ գրաբար քերթութեան Ալիշանի], Հ. Ղեւոնդ Ալիշան, յոբելեանական գիտաժողովի նիւթերի ժողովածոյ, Երեւան 2021, էջ 239-259։

=== Այլ յաւդուածներ ===

* [https://hetq.am/hy/article/64673 Արեւմտահայերէնը ապրող, բազմասնուող եւ կենսատու լեզու]
* [https://hetq.am/hy/article/65913 Ներգաղթ դէպի լեզուն]
* [http://www.magaghat.am/archives/35565 Հայոց գրերի բուժիչ յատկութիւնը] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191125094949/http://www.magaghat.am/archives/35565 |date=2019-11-25 }}
* [https://golosarmenii.am/article/59881/armyanskij-alfavit-i-nashe-zrenie Армянский алфавит и наше зрение] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190522120922/http://golosarmenii.am/article/59881/armyanskij-alfavit-i-nashe-zrenie |date=2019-05-22 }}
* [https://lusineavetisyan.do.am/news/grabari_teqowmov_hayagitakan_dproci_anhrajheshtowtiwn/2018-08-29-87 Գրաբարի թեքումով հայագիտական դպրոցի անհրաժեշտութիւն]

&lt;br /&gt;

=== Նրա մասին յաւդուածներ եւ հաղորդումներ ===

* [https://hairenikweekly.com/%D5%AF%D6%80%D5%AF%D5%AB%D5%B6-%D5%AF%D5%A8-%D5%AD%D6%85%D5%BD%D5%B8%D6%82%D5%AB-%D6%83%D5%BF%D5%A1%D5%AD%D5%BF-%D5%A4%D5%A1%D6%80%D5%B1%D5%A1%D5%AE-%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%A1%D5%A6%D5%A3%D5%A1/#sidr-nav Յ. Պալեան, Կրկին կը խաւսուի փտախտ դարձած ներազգային էական հարց ուղղագրութեան մասին], Հայրենիք, 28.12.2015
* [https://hayerenblog.wordpress.com/2016/09/25/%d5%a6%d6%80%d5%b8%d5%b5%d6%81/ Զրոյց, Հարց եւ հարցում (զրոյց լեզուի մասին)], կը զրուցեն Իխան Չիֆթչեան եւ Լուսինէ Աւետիսեան, Հայերէն blog, 25.09.2016
* [https://hayerenblog.wordpress.com/2016/09/27/%d5%b0%d5%a1%d6%80%d6%81-%d5%a5%d6%82-%d5%b0%d5%a1%d6%80%d6%81%d5%b8%d6%82%d5%b4/ Զրոյց, Հարց եւ հարցում (զրոյց լեզուի մասին), Բ. մասն], կը զրուցեն Իխան Չիֆթչեան եւ Լուսինէ Աւետիսեան, Հայերէն blog, 27.09.2016
* [https://hayerenblog.wordpress.com/2016/10/14/%d5%b0%d5%a1%d6%80%d6%81-%d5%a5%d6%82-%d5%b0%d5%a1%d6%80%d6%81%d5%b8%d6%82%d5%b4-2/ Զրոյց, Հարց եւ հարցում (զրոյց լեզուի մասին), Գ. մասն], կը զրուցեն Իխան Չիֆթչեան եւ Լուսինէ Աւետիսեան, Հայերէն blog, 14.10.2016 
* [https://hetq.am/hy/article/83044 Զ. Արիստակէսեան, Գրաբարի պատգամաբերը], Հետք, 27.10.2017
* [https://lusineavetisyan.do.am/azg_20-24.05.2019-processed.pdf Արմէն Միքայեղեան, Լուսինէ Աւետիսեանի «Երբ յայտածուում է մաշտոցեան տրամաբանութիւնը»], Ագգ, 24.05.2019
* [http://www.jamanak.com/content/%D5%B0%D5%A1%D6%80%D5%A9%D5%A1%D5%AF/9-11-2020-%D5%AC%D5%B8%D6%82%D5%BD%D5%AB%D5%B6%D5%A7-%D5%A1%D6%82%D5%A5%D5%BF%D5%AB%D5%BD%D5%A5%D5%A1%D5%B6-%C2%AB%D5%A1%D5%B5%D5%BD%D6%85%D6%80-%D5%B0%D5%A1%D5%B4%D5%A1%D6%81%D5%A1%D5%B6%D6%81%D5%A8-%D5%B0%D5%B6%D5%A1%D6%80%D5%A1%D6%82%D5%B8%D6%80%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%AB%D6%82%D5%B6-%D5%AF%D5%B8%D6%82-%D5%BF%D5%A1%D5%B5-%D5%B0%D5%A1%D5%BD%D5%A1%D6%80%D5%A1%D5%AF%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%A5%D5%A1%D5%B6 Լուսինէ Աւետիսեան. «Այսօր համացանցը հնարաւորութիւն կու տայ հասարակութեան ճաշակները տարորոշելու, բայց եւ ինքը՝ համացանցը վերցուցած է ճաշակ ձեւաւորելու հնարաւորութիւնն ու գործառոյթը»], հարցազրոյց, Ժամանակ, Կ. Պողիս, 09.11.2020
* [https://lusineavetisyan.do.am/armen_miqayeghean-lowsine_awetisean-nor_herosapato.pdf Արմէն Միքայեղեան (պատմալեզուաբան), Լուսինէ Աւետիսեանի խմբագրութեամբ ՆՈՐ ՀԵՐՈՍԱՊԱՏՈՒՄ. Արեւմտահայերէն պատմուածքներ ժողովածուէն տպաւորութիւններ]
* [https://lusineavetisyan.do.am/agos_hayeren_tiv_1284-1-.pdf Բագրատ Եսդուգեան, Պատերազմի անդրադարձը գրականութեան մէջ], Ակաւս, Կ. Պողիս 21.02.2021, թիւ 1284
* [https://lusineavetisyan.do.am/agos_hayeren_tiv_1286-1-.pdf Բագրատ Եսդուգեան, Ուղղագրութեան մերաւրեայ հոգերու մասին], Ակաւս, Կ. Պողիս, 26.02.2021, թիւ 1286
* [https://www.grakantert.am/archives/14836 Երան Գույումճեան, Իմ խոնարհ արձագանգը «Նոր հերոսապատում» գիրքին], Գրական թերթ, 02.04.2021
* [https://www.youtube.com/watch?v=GcTppx8deYw&amp;t=312s Դիմանկար. Լուսինէ Աւետիսեան] (ՎԷՄ ռադիոկայեան, «Աշխարհայեացք» հաղորդաշար, հաղորդումը վարում է Արաքս Պաւղոսեանը)

* [https://www.youtube.com/watch?v=e_o-ZfrYgaU&amp;t=977s Չակերտներ. Լուսինէ Աւետիսեան] (Հ 1 հեռուստատեսութիւն, Հաղորդումը վարում է Արթուր Բախտամեանը)
* [https://www.youtube.com/watch?v=shrVejaF3HM&amp;t=7s Մեր մեծերը. Ինտրա]
* [https://www.youtube.com/watch?v=qJsT1rVEADo&amp;t=626s ԱՐ. Վարպետների քաղաքը] 
* [https://www.youtube.com/watch?v=HuS1rmDB9jQ Բարեւ երկիր]
* [https://www.youtube.com/watch?v=b4xLDaJRN2o Վերնագիրը վերջում] (Արցախի ՀՏ)
* [https://www.youtube.com/watch?v=RuXqtjtVvg4 Անկախութեան սերունդ]
* [https://www.youtube.com/watch?v=I1zG3CnQLgw Художники. Первый канал России]
* [https://www.youtube.com/watch?v=fnExrFt-3FE Мир. Вместе+]
*[https://anchor.fm/radioayk/episodes/ep-erfqba/a-a4qod99 «Արեւմտահայերէն» հաղորդաշար. Հանրային ռադիո]


'''Քանդակներից'''&lt;gallery&gt;
Պատկեր:Լուսինէ Զաքարեան.JPG
Պատկեր:Վերյուշ.JPG
Պատկեր:Շուշան.JPG
Պատկեր:Դաւիթ Անյաղթ.jpg
Պատկեր:Ընթերցում.jpg
Պատկեր:Ծովահարսը.JPG
Պատկեր:Հոգին.JPG
&lt;/gallery&gt;


=== Մի քանի գծանկար ===
&lt;gallery&gt;
Պատկեր:Յաւերժութեան անիւ.jpg
Պատկեր:Բանգի ծաղիկ.jpg
Պատկեր:Ինքնադիմանկար.jpg
Պատկեր:Տիրան Չրաքեան.JPG
&lt;/gallery&gt;

== Աղբեւրներ ==
{{Ծանցանկ}}
* {{cite book|title=Բանաստեղծութիւններ|author=Լուսինէ Աւետիսեան|publisher=Նոյեան տապան|location=Հայաստան, ք. Երեւան, Իսահակեան փող. 28 |date=2000|isbn=4702080202}}
* {{cite book|title=Տիրան Չրաքեանի (Ինտրա) պոէտիկան|author=Լուսինէ Աւետիսեան|editor=խմբագիր՝ Ս. Սարինեան|publisher=Հեղինակային հրատարակութիւն|location=Հայաստան, ք. Երեւան, Տէրեան փող. 91|date=2005|isbn=99930-4-322-2}}
* {{cite book|title=Յաւերժամանուկը|author=Լուսինէ Աւետիսեան|publisher=Հեղինակային հրատարակութիւն|location=Հայաստան, ք. Երեւան, Տէրեան փող. 91|date=2008|isbn=978-9939-53-184-7}}
* {{cite book|title=Ուրբաթագիրք|author=Լուսինէ Աւետիսեան (բնաւրինակի վերծանութիւն, թարգմանութիւն, առաջաբան, ծանաւթագրութիւններ, անունացանկեր եւ ձեւաւորում)|first=|editor=խմբագիր՝ Լ. Զէքիեան|publisher=Հեղինակային հրատարակութիւն|location=Հայաստան, ք. Երեւան, Կոմիտասի պող. 49/2, Զանգակ գրատուն|pages=|date=2012|year=|isbn=978-99941-1-974-5}}
*http://language.sci.am/hy/books/gitakan-hodvatsneri-zhoghovatsow-zhoghovatsown-nvirvowm-e-grigor-ghapantsyani-tsnndyan-130
*http://language.sci.am/hy/conferences/conference-chapantsyan/erb-yaytatsowowm-e-mashtotsean-tramabanowtiwne-awetisean-lowsine
*Լուսինէ Աւետիսեան «Երբ յայտածուում է մաշտոցեան տրամաբանութիւնը», ISBN 978-9939-0-2588-9
*Լուսնէ Աւետիսեանց «Արժանի լինել», ISBN 978-9939-0-3185-9
*Դասական հայերէն քերթուածներ՝ https://www.youtube.com/playlist?list=PLEJNGblcgg-M1_XS9SH5e9GzhSfmpUKga
*Քերթուածներ՝ https://www.youtube.com/playlist?list=PLEJNGblcgg-MRRsVEEoC92mkK5WcaOcRg
*Կայք՝ https://lusineavetisyan.do.am/
*Քանդակներ՝ https://www.youtube.com/playlist?list=PLEJNGblcgg-NxojG6y1ochcUb37gZAsXD</text>
      <sha1>do8dw2lffmr3ndx817vz4hslc0le6fg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Միջերկրական Ծով</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4657</id>
    <revision>
      <id>253160</id>
      <parentid>247885</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T09:06:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HoMen</username>
        <id>269</id>
      </contributor>
      <origin>253160</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="57567" sha1="nmj13ij4lffnuz4v581c2i6m6h3tkgw" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Ծով}}[[Պատկեր:Locatie Middellandse Zee.PNG|մինի|Միջերկրականի դիրքը |alt=|350x350փքս]]
[[Պատկեր:Calypso deep.jpg|մինի|Քալիփսոյի խորամասը․ |alt=|350x350փքս]]'''Միջերկրական Ծով'''&lt;ref name=&quot;ՏՈՒՏ&quot;&gt;{{ՏՈՒՏ|section=II.A.3|page=53}}&lt;/ref&gt; (&lt;small&gt;[[Յունարէն]]՝&lt;/small&gt; ''Μεσόγειος Θάλασσα'', &lt;small&gt;[[Լատիներէն]]՝&lt;/small&gt; ''Mare Mediterranea''), գոց [[ծով]] է։ Կը գտնուի երեք ցամաքամասերուն մէջտեղը․ հիւսիսէն [[Եւրոպա]], հարաւէն [[Ափրիկէ]] եւ արեւելքէն՝ [[Ասիա]]։ Արեւմուտքէն, Ատլանտեան Ովկիանոսին կը միանայ [[Ճիպրալթարի Նեղուց|Ճիպրալթարի Նեղուցով,]] հարաւէն [[Կարմիր Ծով]]ուն՝ [[Սուէզի Ջրանցքը|Սուէզի ջրանցքով]]։

Միջերկրական Ծովը կը շրջապատեն հետեւեալ ջրափնեայ երկիրները (ժամացոյցի սլաքի կարգով նշուած, արեւմուտքէն արեւելք).

[[Սպանիա]], [[Ֆրանսա]], [[Մոնաքօ]], [[Իտալիա]], [[Սլովենիա]], [[Խրուաթիա]], [[Պոսնիա եւ Հերցեկովինա|Պոսնիա-Հերցեկովինա]], [[Մոնթենեկրօ]], [[Ալպանիա]], [[Յունաստան]], [[Թուրքիա]], [[Սուրիա]], [[Լիբանան]], [[Իսրայէլ]], [[Եգիպտոս]], [[Լիպիա]], [[Թունուզ]], [[Ալճերիա]] եւ [[Մարոք]]։ Անոր մէջ կը գտնուին [[Մալթա]] եւ [[Կիպրոս]] կղզի-պետութիւնները։ Նաեւ զայն կը սահմանեն Կազան եւ Բրիտանական Անդրածովեան Տարածքները՝ [[Ճիպրալթարի Նեղուց|Ճիպրալթար]]&lt;nowiki/&gt;ը, Աքրոդիրին եւ Տեքելիան (Կիպրոսի հարաւը)։
[[Պատկեր:Mediterranee 02 EN.jpg|մինի|330x330փքս|Միջերկրականի աւազանը]]
[[Պատկեր:Μεσσόγειος από το διάστημα .png|մինի|330x330փքս|Միջերկրական Ծովը տիեզերքէն դիտուած]]
Միջերկրականը մեծ դեր խաղցած է արեւմտեան քաղաքակրթութեան զարգացման եւ տարածման մէջ։

Ծովը հին ժամանակներէն փոխադրութեան կարեւոր ճամբաներէն է․ առեւտուրի եւ անոր աւազանին շուրջը ապրող ժողովուրդներուն քաղաքակրթութիւններուն ([[Միջագետք|Միջագետքի]], [[Եգիպտոս|եգիպտական]], [[Իրան|պարսկական]], [[Փիւնիկէ|փիւնիկեան]], [[Կարթագէն]]ի, [[վերվերներ]]ուն, [[Յունաստան|յունական]], [[էթրուսքեան]], [[Հռոմէական Կայսրութիւն|հռոմէական]], [[Բիւզանդական Կայսրութիւն|բիւզանդական]], [[Արաբական Աշխարհ|արաբական]]-[[Իսլամութիւն|իսլամական]] նուաճում- եւ [[Օսմանեան Կայսրութիւն|օսմանեան]]) փոխանակման կեդրոններէն։
[[Պատկեր:Méditerranée - Stenella coeruleoalba 02.jpg|մինի|330x330փքս|Միջերկրականի դլփինները]]
Միջերկրական ծովուն տարածութիւնն է մօտաւորապէս 2,5 միլիոն ք², իսկ ջուրին ծաւալը 3․829․000 խորանարդ քմ․ է։ Առաւելագոյն խորութիւնը [[Յոնիական ծով|Յոնիական ծովուն]] մէջ գտնուող [[Քալիփսօ (խորամաս)|Քալիփսօ]] խորամասն&lt;ref&gt;Քալիփսոյի Խորքը https://en.wikipedia.org/wiki/Calypso_Deep&lt;/ref&gt; է՝ 5267 մեթր խորութեամբ, [[Պելոպոնես|Պելոպոնեսի]] արեւմուտքը գտնուող [[Փիլոս]] ծովեզերեայ քաղաքէն հարաւ արեւմուտք։

== Անուանումը ==
[[Պատկեր:Culture of Antiquity.png|մինի|Միջերկրականի աւազանը յունահռոմէական շրջանին]]
Հակառակ անոր թէ, հնագոյն ժամանակներէն ի վեր իր եզերային շրջագիծին վրայ զարգացած են բազմաթիւ եւ տարբեր քաղաքակրթութիւններ, անիկա սկիզբէն յստակ անուանում մը չէ ունեցած։

[[Իրոտոթոս]], օրինակ, կը գործածէ Միջերկրական Ծովուն մէջ գտնուող ծովերուն եւ ծոցերուն անունները։ Հին յոյներ, ինչպէս՝ [[Ստրաբոն]] ''Στράβων'', զայն կ'անուանէ․- «''η εντός και καθ΄ ημάς λεγομένη θάλασσα''» (= մեր ներքին եւ մեր շուրջի ծովը)․ յիշատակում մը, զոր հռոմէացիները կ'իւրացնեն թարգմանելով՝ ''«Μare Νostrum»''։ Հռոմէացիները նաեւ ''«mare internum»'' կամ ''«mare insentinum»'' (= ներքին ծով) նաեւ ''«Μare magnum»'' (=Մեծ ծով) եզրերը կը գործածեն։&lt;ref&gt;Ճէոֆրէյ Ռիքման, Մեր Ծովուն ստուգաբանութիւնը, Geoffrey Rickman, &quot;The creation of ''Mare Nostrum'': 300 BC – 500 AD&quot;, in David Abulafia, ed., ''The Mediterranean in History'', &lt;nowiki&gt;ISBN 1-60606-057-0&lt;/nowiki&gt;, 2011, p. 133.&lt;/ref&gt;

Հին ատեն [[Հռոմէական Կայսրութիւն|հռոմէացիները]] այս ծովը կ'անուանեն ''Mare Nostrum'' ([[լատիներէն]]՝ ''Մեր ծովը''), որովհետեւ Հռոմէական կայսրութեան մէջ կ'ընդգրկուի։ [[Աստուածաշունչ]]ին մէջ ծանօթ է «Մեծ ծով» անունով։

Գ. դարուն, Լատինները կը սկսին գործածել Միջերկրական Ծով անունը․ առաջին Սոլինոն զայն կ' անուանէ «''Mare Mediterraneum''», որպէսզի նշէ ցամաքամասերու միջեւ գտնուող ծովը։ Այս անուանումը յունական ''μεσόγειος'' -''mesógeios'' (″''inland'' ″ միջերկրեայ) անունին պատշաճեցումն է․ ''mésos -'' մէջտեղը (&quot;in the middle &quot;) եւ ''γήινος -'' երկիրին (''gḗinos'')՝ ''γῆ'' - հողատարածք, երկիր (''gê'', ″land, earth&quot;)։&lt;ref&gt;''Օքսֆորտ բառարան, Oxford English Dictionary'', 3rd ed, 2001,&lt;/ref&gt;

Պատմական անուններ տրուած են Միջերկրականի ուրոյն շրջաններուն համար․ Սարտինեան ծով, Իպերիական ծով, ֆրանսական ծով, Թիրենեան ծով (Tyrrhenian Sea), [[Յոնիական ծով]], [[Էգէական Ծով|Էգէական ծով]], Ատրիաթիք ծով, Ռոտոսիան ծով, Կիպրական ծով, [[Կիլիկիա]]ն, եւ այլն։

ԺԶ. եւ ԺԷ. դարերուն, Միջերկրական Ծովը նաեւ կ'անուանեն՝ Սպիտակ Ծով ''Λευκή θάλασσα'' կամ Յոյներուն Ծովը։ Թուրքերը՝ ''Akdeniz (''Ճերմակ Ծով)։&lt;ref&gt;Թրքերէն-ֆրանսերէն բառարան- Diran Kélékian, ''Dictionnaire Turc-Français'', Constantinople, 1911&lt;/ref&gt;

:{|
|-
|align=right|[[Իտալերէն]]՝ 
|{{resize|85%|'''Mare Mediterraneo'''}}
|-
|align=right|[[Սպանիա|Սպաներէն]]՝ 
|{{resize|85%|'''Mar Mediterráneo'''}}
|-
|align=right|[[Ֆրանսերէն]]՝ 
|{{resize|85%|'''Mer Méditerranée'''}}
|-
|align=right|[[Անգլերէն]]՝ 
|{{resize|85%|'''Mediterranean Sea'''}}
|-
|align=right|[[Գերմաներէն]]՝ 
|{{resize|85%|'''Mittelmeer'''}}
|-
|align=right|[[Եբրայերէն]]՝ 
|{{resize|85%|'''הַיָּם הַתִּיכוֹן '''}}''Հա-յամ հա-թիխոն'' («Միջին ծով»)
|-
|align=right|[[Յունարէն]]՝ 
|{{resize|85%|'''Μεσόγειος Θάλασσα'''}} ''Մեսոյիոս թալասա''
|-
|align=right|[[Թրքերէն]]՝ 
|{{resize|85%|'''Akdeniz'''}} ''Աքտենիզ'' («Սպիտակ ծով»)
|-
|align=right|[[Վրացերէն]]՝ 
|{{resize|85%|'''ხმელთაშუა ზღვა'''}} ''Խմելթաշուա զղվա''
|-
|align=right|[[Խրուաթիա|Խրուաթերէն]]՝ 
|{{resize|85%|'''Sredozemno more'''}} ''Սրետոզեմնօ մորէ''
|-
|align=right|[[Արաբերէն]]՝ 
|{{resize|85%|'''البحر الأبيض المتوسط '''}}''Ալ Պահըր Ըլ Ապիատ Ալ Մութաուասըդ''
|}

== Պատմութիւն ==
[[Պատկեր:Griechischen und phönizischen Kolonien.jpg|մինի|ձախից|Միջերկրականի աւազանին շուրջ գաղթօճախներ․ կարմիրով՝ յունական, դեղինով՝ փիւնիկեան]]
[[Պատկեր:Greek Colonization Archaic Period.png|մինի|250px|Յունական գաղութները Ք.Ա. 8-&lt;sup&gt;էն&lt;/sup&gt; 7-&lt;sup&gt;րդ&lt;/sup&gt; դարերուն։]]
[[Պատկեր:Europe map 220BC.PNG|մինի|250px|Միջերկրածովեան տարածաշրջանը Ք.Ա. 220-ին։]]

=== Միջերկրական Ծովու աւազանին գաղթօճախներուն հիմնումը ===
[[Պատկեր:PhoenicianTrade.png|մինի|ձախից|Փիւնիկեցիներուն ծովային առեւտուրը]]
 
Միջերկրական Ծովը եղած է դասական աշխարհին բնօրրանը&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Norman Davies, EUROPE A History, 1996&lt;/ref&gt;։ Հնագոյն եւ Ք․Ա․ Դասական շրջանին անոր աւազանին շուրջ կը զարգանան եւ կը տարածուին միջերկրածովեան նշանաւոր երկու քաղաքակրթութիւնները՝ [[Փիւնիկէ|Փիւնիկեան]] եւ [[Յունաստան|յունական]]։

Ք․Ա․ 1500-էն մինչեւ Ք․Ա․ 300 թուական, [[Փիւնիկէ|Փիւնիկեցիները]] գաղթօճախներ կը հիմնեն Միջերկրականի աւազանին, գլխաւորաբար՝ արեւելեան ափերուն։

«Յունական Մութ դարերու»ն, որ «երկրաչափական շրջան» ալ կը կոչուի (Ք․Ա․ 1100 - 700) եւ Ք․Ա․ 6-րդ դարուն, յունական ցեղեր կը գաղթեն Միջերկրական Ծովուն արեւելեան մասին՝ Էգէական ծովուն յունական կղզիները եւ Փոքր Ասիոյ արեւմտեան ափերը, ինչպէս նաեւ յաջորդաբար Միջերկրականի աւազանին ջրափնեայ շրջանները։

Այս գաղթօճախները կը հասնին բարեկեցութեան բարձր մակարդակի: 
===Հռոմէական Կայսրութեան շրջանէն մինչեւ Բիւզանդական Կայսրութիւն===
Հռոմէացիները Միջերկրական Ծովը կ'անուանեն ''Mare Nostrum'' (բառացի՝ «Մեր ծովը»)։ [[Հռոմէական Կայսրութիւն|Հռոմի կայսրութեան]] փլուզումէն ետք միջերկրածովեան տարածաշրջանը կը դադրի քաղաքական մէկ միաւոր ըլլալէ։&lt;ref&gt;Նորման Տէյվիս, Եւրոպա.Պատմութիւն [http://www.istorija.senamiescio-g.lt/Naudinga/Knygos/Norman.Davies.-.Europa.Istorija.2008.LT.pdf] էջ 77 {{ref-lt}} Վերցուած է 2016 [[Յունիս]] 01-ին&lt;/ref&gt; 476-ին Հռոմի անկումէն ետք արեւելեան ծայրամասին շուրջ 1000 տարի իր գերիշխանութիւնը կը հաստատէ [[Բիւզանդական Կայսրութիւն]]ը։&lt;br /&gt;Միջերկրական Ծովու աւազանին արեւելեան մասին իսլամական պետութիւններու հաստատումէն ետք, տարածաշրջանը կը դառնայ մշտական քաղաքական ընդհարումներու առարկայ։&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot; /&gt; Իր առաւելագոյն ընդարձակութեան ատեն Արաբական կայսրութիւնը կը վերահսկէ միջերկրական տարածաշրջանին 75%-ին։ [[Միջնադար]]ու վերջաւորութեան եւ [[Վերածնունդ|Վերածնունդի]] դարաշրջանին կը կազմաւորուին եւրոպական նոր փոքր իշխանութիւն-պետութիւններ։ Սակայն, անոնք, ինչպէս օրինակ՝ [[Վենետիկ]]ը, ի վիճակի չեն ըլլար տարածաշրջանը միաւորելու իբրեւ մէկ ամբողջութիւն։
[[Պատկեր:Mediterraneans 1328.png|մինի|220x220փքս|Միջերկրականի աւազանը, ԺԴ․ դարուն]]
Բիւզանդական Կայսրութիւնը կը տապալի 1453-ին՝ [[Կոստանդնուպոլիս|Կոստանդնուպոլսոյ]] գրաւումով։ Սուրիայէն մինչեւ [[Մարոք]] գտնուած տարածքներուն մէջ եւրոպացիները կը հիմնեն իրենց գաղութները։ Սակայն, իրենց միջեւ գոյութիւն ունեցող մրցակցութեան պատճառով, անոնք չեն կրնար կասեցնել օր ըստ օրէ զօրացող [[Օսմանեան Կայսրութիւն|Օսմանեան կայսրութիւնը]]։

=====Կիլիկիոյ Հայկական Թագաւորութիւնը=====
Միջերկրական ծովուն հարաւ արեւելեան ափերուն կը ստեղծուի ու կը զարգանայ ԺԱ. դարու կէսէն մինչեւ ԺԴ. դար [[Կիլիկիոյ Հայկական Թագաւորութիւն]]ը։

===Օսմանեան Կայսրութեան շրջան ===
[[Պատկեր:Tabula Geographica Locorum ubi habita sunt concilia tam Generalia quam Provincialia, Synodi, &amp;c.jpg|մինի|Միջերկրականի աւազանը ԺԷ․ դարուն]]
ԺԶ. դարուն օսմանցիները արդէն կը վերահսկեն Ծովուն մեծ մասին եւ կ'ունենան ծովային խարիսխներ [[Ալճերիա|Ալճերիոյ]] եւ [[Թունուզ]]ի ափերուն։

Օսմանցի նաւապետ Հայրետտին Պարպարոսա (''Barbarossa)'' եւրոպական նաւային ուժերուն դէմ տարած՝ 1538-ին Փրեվեզային ([[Յոնիական ծով|Յոնիական Ծովուն]] ափին - ''Battle of Preveza)'' եւ 1560-ին Ճերպայի (կղզի, Թունուզ - ''Battle of Djerba)'' ծովամարտերուն յաղթանակներով, Միջերկրական Ծովուն կը տիրէ։ Օսմանեան ծովուժին բացարձակ տիրապետութիւնը Միջերկրական Ծովուն վրայ, վերջ կը գտնէ Հոկտեմբեր 1571-ին, Լեփանթոյի (Նաւփաքթօ, [[Կորնթոսի Ծոցը|Կորնթոսի Ծոց]], Յունաստան) ծովամարտով․ անիկա ցռկանաւերու գործածութեամբ վերջին ծովամարտն էր։
[[Պատկեր:Greek Galleys.jpg|մինի|Յունական ցրկաններ]]
''&lt;u&gt;Ցռկանները&lt;/u&gt; (galleys) կը գործածուէին հնագոյն ժամանակներէն, Ք․Ա․ 2-րդ հազարամեակէն մինչեւ իսկ ԺԹ. դարու սկիզբները, Միջերկրական Ծովու աւազանին շուրջ ապրող ժողովուրդներէն առեւտուրի, ծովամարտի նաեւ ծովահէնութեան (Պարպարեան ծովահէնները կամ Օսմանցի ծովահէնները Միջերկրական Ծովուն կը գերիշխեն ԺԶ. մինչեւ ԺԸ. դարերը․ անոնց մեկնակէտն է Ծովուն աւազանին Ափրիկէի հիւսիս-արեւմտեան ափերը․ այս երեք դարերուն ընթացքին մէկ միլիոնէ աւելի եւրոպացիներ իբրեւ ստրուկ կը գերեն ու կ'առեւանգեն)։''

''Յատկանշական են Յոյներուն, Փիւնիկեցիներուն եւ Հռոմէացիներուն նաւային զօրուժի ցռկանները։''

=== Նորագոյն շրջան ===
Առեւտուրի եւ քաղաքակրթութիւններու փոխանակման եւ զարգացման կարեւոր ներդրումէն զատ, Միջերկրական Ծովը ռազմական կարեւորութիւն ունեցած է եւ կը շարունակէ ունենալ։ Ծովուն հսկողութիւնը կռուախնձոր կը դառնայ Ի. դարուն, երկու Համաշխարհային պատերազմներուն ընթացքին։

=== ԻԱ. դար եւ գաղթականներ ===
[[Պատկեր:Area of the Mediterranean.jpg|մինի|Միջերկրականի աւազանը, ԻԱ․րդ դարասկիզբին]]
[[Ասիա|Ասիոյ]] եւ [[Ափրիկէ]]&lt;nowiki/&gt;ի կարգ մը երկիրներու եւ [[Միջին Արեւելք|Միջին Արեւելքի]] (յատկապէս Սուրիոյ եւ [[Իրաք]]ի) պատերազմները եւ քաղաքական խառնաշփոթ կացութիւնները կը յառաջացնեն գաղթականութեան մեծ ալիքներ, տալով հազարներով մարդկային զոհեր։

Միջերկրական ծովը թատերաբեմ է մարդկային ողբերգրութեան։

Յունաստան եւ [[Իտալիա]] այդ երկիրներն են, որոնք ուղղակի կ'ազդուին գաղթականութեան տագնապէն։ 2013-էն, 700 000-է աւելի ափրիկեցի մանաւանդ [[Սահարա Անապատ|Սահարայի]] շրջաններէն գաղթականներ Ծովու ճամբով կ'անցնին ու կը շարունակեն անցնիլ Իտալիա, այն յոյսով, որ կ'ընդունուին հիւսիսային [[եւրոպա]]յի երկիրներէն․ հազարներով խեղդամահ կ'ըլլան․․․ ''Եւրոպայի Խորհրդարանին Նախագահ, Մարդին Շուլց, 2014-ին կը յայտարարէ, թէ «Եւրոպայի գաղթականութեան դիմագրաւումի քաղաքականութիւնը, Միջերկրական Ծովը գերեզմանի վերածեց»․ խօսքը կը վերաբերէր հազարաւոր խեղդամահ գաղթականներուն, որոնք հետեւանք էին քաղաքականութիւններու․․։''&lt;ref&gt;Schulz: EU migrant policy 'turned Mediterranean into graveyard' Մ․Շուլց, Եւրոպայի գաղթականական քաղաքականութիւնը, Միջերկրական Ծովը գերեզմանի վերածեց https://euobserver.com/tickers/121894 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190921184743/https://euobserver.com/tickers/121894 |date=2019-09-21 }}&lt;/ref&gt;

Իսկ 2015-էն, նոյնպէս Յունաստան կ'ընդունի հարիւր հազարներով գաղթականներ (Ասիոյ եւ Ափրիկէի տնտեսական եւ քաղաքական անապահով կացութեամբ երկիրներէ), որոնք  Յունաստանը կը գործածեն որպէս Եւրոպայի մուտք։ Միայն 2015-ին Յունաստան կ'ընդունի 856 723 գաղթականներ (կէսը փախստականներ Սուրիոյ պատերազմէն), իսկ մինչեւ 15 Սեպտեմբեր 2019 [[Էգէական Ծով|Էգէական ծովէն]] Յունաստան կ'անցնի 29 709 եւ ցամաքէն՝ 8 889 հոգի։&lt;ref&gt;[https://data2.unhcr.org/en/situations/mediterranean/location/5179#_ga=2.174688481.2125157323.1569089815-1956007120.1568469508] Միջերկրականի գաղթականներ&lt;/ref&gt;

2014- 2018 տարիներուն Յունաստան ժամանած գաղթականներու պաշտօնական թիւի ցուցակ (դժբախտաբար բուն թիւը աւելի բարձր է)․
{| class=&quot;wikitable&quot;
|Տարի
|Ծովու ճամբով
|Ցամաքի ճամբով
|Անցնելու ընթացքին (մանաւանդ ծովէն) մահացած կամ անհետացած
|-
|2018
|32 494
|18 014
|174
|-
|2017
|29 718
|6 592
|59
|-
|2016
|173 450
|3 784
|441
|-
|2015
|856 723
|4 907
|799
|-
|2014
|41 038
|2 280
|405
|}

== Տնտեսութիւն ==
Միջերկրականի աւազանին շուրջի երկիրները մեծապէս կ'օգտուին ծովուն ընձեռած բարիքներէն։ Զբօսաշրջիկութիւնը եւ նաւային ճարտարարուեստը գլխաւոր ազդակներէն են․ քաղաք-նաւահանգիստները կը բարգաւաճին, համաշխարհային տնտեսական գլխաւոր կեդրոններ կը դառնան &lt;ref&gt;Միջերկրական Ծովուն նաւահանգիստներու ցանկ https://fr.wikipedia.org/wiki/Liste_des_ports_de_la_M%C3%A9diterran%C3%A9e&lt;/ref&gt;։ Ըստ BTS-ի (Փոխադրութեան Վիճակագրական Գրասենեակ), յունական նաւատորմը, որ առաջին քայլերը Միջերկրական Ծովուն մէջ ւրած է, այժմ աշխարհի ամէնէն մեծն է․ 3․079 նաւերով համաշխարհային նաւատորմին 18%-ը կը կազմէ։

Միջերկրականի աւազանին բնակչութեան թիւը 150 միլիոնէ աւելի կը հաշուէ։ Աւազանը ամէն տարի կ'ընդունի 200 միլիոնէ աւելի զբօսաշրջիկներ։ Աշխարհի նաւային քարիւղի բեռնատար նաւերէն 20%-ը եւ առեւտուրի՝ 30%-ը, 120․000 նաւեր Միջերկրականը կ'երթեւեկեն։ Օրական հերթականութեամբ, 250-300 քարիւղատար նաւեր կ'անցնին ծովէն։

250 000-է աւելի ձկնորսներ կ'աշխատին ձկնորսանաւերուն մէջ։ Արհեստական ձկնորսութիւնը գործի մատակարարութեան 60%-ը կը կազմէ եւ իր 67․000 նաւերով ձկնորսութեան նաւերուն ընդհանուր թիւին 80%-ը կը կազմէ։&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Ապականում ===
Նաւային արկածները, որոնք կը պատահին, քարիւղի վատնում եւ անկանոն ձկնորսութիւնը, ինչպէս նաեւ նաւային խիտ երթեւեկութիւնը (առեւտուր, զբօսանաւեր), գլխաւոր պատճառներէն են աւազանին ջուրի ապականման եւ կենսահարստութեան նահանջին։ &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Greenpeace, Other threats in the Mediterranean Միջերկրական Ծովը վտանգի տակ https://web.archive.org/web/20100416071023/http://www.greenpeace.org/international/campaigns/oceans/marine-reserves/the-mediterranean/mediterranean-other-threats&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;ec.europa, ելեկտ․ կայքէջ, ''NATURA 2000 ցանցը Միջերկրականի շրջանը''․ https://ec.europa.eu/environment/nature/info/pubs/docs/biogeos/Mediterranean/KH7809610ELC_002.pdf&lt;/ref&gt;

=== Զբօսաշրջիկութիւն ===

==== ԺԸ - ԺԹ դարեր ====
Առաջին զբօսաշրջիկութեան իմաստով պտոյտ-այցելութիւնները տեղի կ'ունենան զուտ մշակութային բնոյթով են։ ԺԸ. դարուն, հիւսիսային Եւրոպայի ազնուական դասակարգին պատկանող երիտասարդներ, Իտալիա, Յունաստան եւ [[Օսմանեան Կայսրութիւն|Օսմանեան]] Միջին Արեւելքը կ'այցելեն։

ԺԹ. դարուն, անգլիացի ազնուականներ կամ հարուստներ, ձմեռը կ'այցելեն Միջերկրական Ծովուն ափերը եւ բազմաթիւ արքունիք-բնակարաններ կը կառուցեն, մանաւանդ հարաւային [[Ֆրանսա]]&lt;nowiki/&gt;յի Նիս (''Nice)'' քաղաքին մէջ․ կը յիշատակուի «''la promenade des Anglais»'' ծովեզերեայ պողոտայով։

==== Ի․ եւ ԻԱ․ դարեր ====
Զբօսաշրջիկութիւնը Միջերկրական Ծովու աւազանին շուրջ ներկայ իմաստով՝ ծովու լոգանքներ, արեւուն երկննալ․․ կը սկսի [[1902 թուական|1902]]-ին, Անտրէ Կիտին (André Gide'')'' «Բարոյազանց» (''L'Immoraliste)'' գիրքով։ [[1905 թուական|1905]]-ին, գրագէտ Թէօ Վաղլէ (Théo Varlet'')'' կը ստեղծէ մերկապաշտութիւնը։ Իսկ [[1927 թուական|1927]]-ին, Գօգօ Շանել (Coco Chanel'')'' կը գայթակղեցնէ հանրութիւնը՝ ծովու եւ արեւու լոգանք առնելով հարաւային Ֆրանսայի (Côte d'Azur) շրջանին մէջ։

[[1936 թուական|1936]]-ին, Ֆրանսայի մէջ կը սկսի վճարուած արձակուրդի դրութիւնը (ներկայ արձակուրդի հասկացողութեամբ)։ Բ․ Համաշխարհային պատերազմէն ետք, Միջերկրականի աւազանին եւրոպական մասին եւ հետագային հարաւային մասին մէջ կը սկսի զբօսաշրջիկութիւնը, նախ դանդաղ քայլերով, հասնելու համար ներկայ զարգացման եւ տարածման վիճակին։
[[Պատկեր:PANO Γυάρος, Άνδρος και Τηνος.jpg|մինի|Էգէական Ծով, ձախին Եարոս կղզին եւ խորին՝ [[Անտրոս]] ու [[Թինոս]] կղզիները․ [[Քիքլատես]] (կղզեխումբ)]]
[[1950 թուական|1950]]-ին, [[պելճիքա]]ցի գործարար Ժերար Պլից ''Gérard (Blitz)'' կը հիմնէ «Club Méditerranée» արձակուրդի ճամբարները։ Նախ Սպանիոյ [[Մայորքա]] կղզիին մէջ (l'île de Majorque), ապա՝ Իտալիա, Յունաստան, Թուրքիա եւ այլն․․։

Այժմ, Միջերկրականի աւազանը զբօսաշրջիկութեան համաշխարհային գլխաւոր կեդրոնն է․ մանաւանդ հարաւային [[Եւրոպա]]&lt;nowiki/&gt;յի երկիրները իրենց հնագոյն պատմութեամբ ու մշակոյթով, հնագիտական վայրերով, ծովեզերեայ շրջաններով եւ կղզիներով։ Նաեւ հիւսիսային [[Ափրիկէ]]&lt;nowiki/&gt;ի երկիրներէն՝ [[Եգիպտոս]]&lt;nowiki/&gt;ը, եւ մասամբ [[Թունուզ|Թունիզը]] եւ [[Մարոք]]ը։

Համաշխարհային հրապոյր կը պատճառեն Սպանիոյ [[Մայորքա]] եւ [[Իպիզա]] կղզիները, հարաւային ֆրանսայի ծովափնեայ շրջանը՝ Քոթ տազիւր (Côte d'Azur), [[Մոնաքօ|Մոնաքօն]], [[Մալթա|Մալթան]], Իտալիոյ տարածքը, Յունաստանը եւ իր կղզիները՝ [[Միքոնոս]], [[Սանթորինի (Թիրա)|Սանթորինի]], [[Քերքիրա (կղզի)|Քորֆու]] եւ այլն․․․:

== Աշխարհագրութիւն ==
[[Պատկեր:EFS highres STS034 STS034-86-96.jpg|մինի|աջից|Յունաստան&lt;nowiki/&gt; Միջերկրականի ամէնէն երկար եզերային շրջագիծը ունի:]]
Միջերկրական Ծովը արեւմուտքէն Ատլանտեան ովկիանոսին կը միանայ [[Ճիպրալթարի Նեղուց]]ով ([[Հոմերոս]]ին գրութիւններուն մէջ կը հանդիպինք «Հէրքիւլեսին Սիւները» ''Ηράκλειες στήλες '' անուանումին), արեւելքէն [[Մարմարայի ծով|Մարմարայի]] եւ [[Սեւ Ծով]]&lt;nowiki/&gt;երուն՝ յաջորդաբար Տարտանելի եւ [[Վոսփոր]]ի նեղուցներէն․ Տարտանել (Մարմարայի ծովը) յաճախ Միջերկրական Ծովուն շարունակութիւնը կը համարուի։ Հարաւէն [[Սուէզի Ջրանցքը|Սուէզի]] արեւստական ջրանցքով, [[Կարմիր Ծով|Կարմիր Ծովուն]] կը կապուի։

Ծովուն տարածութիւնն է 2․500․000քմ²։ Աշխարհի ամէնէն մեծ գոց ծովն է։ Անոր աւազանին երկիրներէն, Յունաստանը իր կղզիներով, Միջերկրականի ամէնէն երկար եզերային շրջագիծը ունի։

Ծովուն առաւելագոյն խորութիւնը Յոնիական ծովուն մէջ գտնուող [[Քալիփսօ]] խորամասն է 5267 մեթր խորութեամբ։

&lt;ref&gt;Միջերկրական Ծով, Պրիդանիքա հանրագիտարան https://www.britannica.com/place/Mediterranean-Sea&lt;/ref&gt; 

[[Պատկեր:Koppen World Map (Mediterranean Sea area only).png|մինի|ձախից|Միջերկրականի աւազանին կլիմային քարտէսը]]
=== Կլիմայ ===
Միջերկրական Ծովուն կլիման բարեխառն է։ Անոր ծովեզրերուն կլիման կը յատկանշուի տաք ու չոր ամառներով եւ քաղցր ու մեղմ ձմեռներով։ Սակայն, հարաւ արեւելեան աւազանը ունի տաք, անապատային կլիմայի յատկանիշներ։ Նաեւ, եղանակներու փոփոխութեան միջեւ, կը հանդիպինք տեղական մրրիկներու։

Ծովը ունենալով բաց անցքեր, ենթակայ է մնայուն ջուրի հոսանքներու, որ Միջերկրականի աւազանին կլիմայական փոփոխութիւններուն գլխաւոր ազդակներէն է։ Սուէզի ջրանցքին բացումէն ետք, Կարմիր Ծովուն ջուրի յատկութիւնները՝ աղի, տաք, ձուկերու բազմազանութիւն, տարիներու ընթացքին կամաց կամաց կը թափանցեն Միջերկրականի աւազանին մէջ։ [[1959 թուական|1959]]-էն մինչեւ [[1989 թուական|1989]], կը նկատուի Ծովուն ջուրի ջերմութեան բարձրացում՝ 0.12°C եւ կը շարունակուի։ Իսկ, Ծովու ջուրին գահավիժումը, կը յառաջացնէ աղիութեան աճ։&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

=== Ջրափնեայ Երկիրները===
[[Պատկեր:Amalfi2.JPG|մինի|240px|Ամալֆի, Իտալիա]]
[[Պատկեր:Beirut-Sannine.jpg|մինի|240px|[[Պէյրութ]], Լիբանան]]
[[Պատկեր:Coast of Tel Aviv-Yaffo.JPG|մինի|240px|Ճաֆֆա, Իսրայէլ]]Ցանկը կը սկսի [[Սպանիա]]յէն եւ կը շարունակուի ժամացոյցի սլաքի շարժման ուղղութեամբ.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Երկիր !! Ծովեզերքի &lt;br /&gt;երկարութիւնը&lt;br /&gt;քմ &lt;ref&gt;ԱՄՆ Գաղտնի Սպասարկութիւն, Իտալիա, աշխարհի երկրաբանութիւն https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/it.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170709111211/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/it.html |date=2017-07-09 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ԱՄՆ գաղտնի սպասարկութիւն, աշխարհի երկրաբանութիւն Սլովէնիա https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/si.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200424112304/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/si.html |date=2020-04-24 }}&lt;/ref&gt;
! 200 հազարէն աւելի բնակչութիւն ունեցող &lt;br /&gt;ծովեզերեայ քաղաքները
|-
| [[Պատկեր:Flag of Spain.svg|32px]] [[Սպանիա]] || || Ալիքանթէ, Պատալոնա, [[Պարսելոնա]], Քարթախենա, [[Մալակա]], [[Փալմա]], [[Վալենսիա]]
|-
| [[Պատկեր:Flag of France.svg|32px]] [[Ֆրանսա]] || || [[Մարսէյլ|Մարսէյ]], Մոնփելիէ, [[Նիս]]
|-
| [[Պատկեր:Flag of Italy.svg|32px]] [[Իտալիա]]|| 7600 || Պարի, Քաթանիա, [[Ճենովա]], Մեսինա, [[Նափոլի]], [[Փալերմօ]], [[Հռոմ]], Թրիեստէ, [[Վենետիկ]]
|-
| [[Պատկեր:Flag of Slovenia.svg|32px]] [[Սլովենիա]]|| 46.6 || 
|-
| [[Պատկեր:Flag of Croatia.svg|32px]] [[Խրուաթիա]]|| 5 835 || [[Սփլիթ]], [[Տուպրովնիք]]
|-
| [[Պատկեր:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|32px]] [[Պոսնիա եւ Հերցեկովինա]]|| 20 || 
|-
| [[Պատկեր:Flag of Montenegro.svg|32px]] [[Մոնթենեկրօ]]|| 293.5 || 
|-
| [[Պատկեր:Flag of Albania.svg|32px]] [[Ալպանիա]] || 362 || Տուրեշ 
|-
| [[Պատկեր:Flag of Greece.svg|32px]] [[Յունաստան]]|| 13 676 || [[Աթէնք]], [[Փիրէա]], [[Փաթրա]], [[Թեսաղոնիկէ]]
|-
| [[Պատկեր:Flag of Turkey.svg|32px]] [[Թուրքիա]] || || [[Ատանա]], Անթալիա, Իսքենտերուն (Ալեքսանտրէդ), [[Իզմիր]], [[Մերսին]]
|-
| [[Պատկեր:Flag of the United Arab Republic.svg|32px]] [[Սուրիա]] || 193 || [[Լաթաքիա]]
|-
| [[Պատկեր:Flag of Lebanon.svg|32px]] [[Լիբանան]] || 225 || [[Պէյրութ]], [[Թրիփոլի, Լիբանան|Թրիփոլի]]
|-
| [[Պատկեր:Flag of Israel.svg|32px]] [[Իսրայէլ]] || 273 || Աշտոտ, [[Հայֆա]], [[Թել Աւիւ]]
|-
| [[Պատկեր:Flag of Egypt.svg|32px]] [[Եգիպտոս]] || || [[Գահիրէ]], [[Աղեքսանտրիա]], Տամիեթա, [[Փոր Սայիտ]]
|-
| [[Պատկեր:Flag of Libya.svg|32px]] [[Լիպիա]] || 1 770 || [[Պենկազի]], [[Հոմս]], Մըսրաթա, [[Թրիփոլի]], Ալ-Զաուիա
|-
| [[Պատկեր:Flag of Tunisia.svg|32px]] [[Թունուզ|Թունո]]&lt;nowiki/&gt;[[Թունուզ|ւզ]]|| 1 148 || Սֆաքս, Թունուզ
|-
| [[Պատկեր:Flag of Algeria.svg|32px]] [[Ալճերիա]] || 998 || [[Աննապա]], [[Օրան]]
|-
| [[Պատկեր:Flag of Morocco.svg|32px]] [[Մարոք]] || || Թեթուան, [[Թանժեր]]
|}
=== Տասը մեծագոյն կղզիները ===
[[Պատկեր:Aegean Sea map-fr.svg|մինի|աջից|[[Էգէական Ծով]]ը եւ ստորաբաժանումները]]
[[Պատկեր:Tyrrhenian Sea map.png|մինի|աջից|Իտալիան շրջապատող ծովերը]][[Պատկեր:Kvarner gulf map.png|մինի|աջից|Քվարնըր Ծոցը, Խրուաթիա]]
{| border=&quot;0&quot; style=&quot;border: 1px solid #999; background-color:#FFFFFF&quot;
|- align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot;
!&amp;nbsp;!! Անուն !! Տեսք !! Պատկանելութիւն !! Տարածք &lt;br /&gt;(քմ²) !! Բնակչութիւն
|- valign=&quot;top&quot;
| 1 || [[Սիչիլիա]]||[[Պատկեր:Sicily-EO.JPG|100px]]||[[Պատկեր:Flag of Italy.svg|24px]] Իտալիա|| align=&quot;right&quot; | 25․460 || align=&quot;right&quot; | 5 010 000
|- valign=&quot;top&quot; bgcolor=&quot;#efefef&quot;
| 2 || [[Սարտինիա]]||[[Պատկեր:Sardinia satellite.jpg|100px]]||[[Պատկեր:Flag of Italy.svg|24px]] Իտալիա|| align=&quot;right&quot; | 23․813 || align=&quot;right&quot; | 1 656 000
|- valign=&quot;top&quot;
| 3 ||[[Կիպրոս]]||[[Պատկեր:Cyprus lrg.jpg|100px]]||[[Պատկեր:Flag of Cyprus.svg|24px]] Կիպրոս|| align=&quot;right&quot; | 9․251 || align=&quot;right&quot; | 1 048 000
|- valign=&quot;top&quot; bgcolor=&quot;#efefef&quot;
| 4 || [[Քորսիքա]]||[[Պատկեր:Corse-photosat.jpg|100px]]||[[Պատկեր:Flag of France.svg|24px]] Ֆրանսա|| align=&quot;right&quot; | 8․681 || align=&quot;right&quot; | 275 000
|- valign=&quot;top&quot;
| 5 || [[Կրետէ]]||[[Պատկեր:Crete Nasa.jpg|100px]]||[[Պատկեր:Flag of Greece.svg|24px]] Յունաստան|| align=&quot;right&quot; | 8․261 || align=&quot;right&quot; | 624 000
|- valign=&quot;top&quot; bgcolor=&quot;#efefef&quot;
| 6 || [[Էվիա]]||[[պատկեր:Euboea island.jpg|100px]]||[[Պատկեր:Flag of Greece.svg|24px]] Յունաստան|| align=&quot;right&quot; | 3․655 || align=&quot;right&quot; | 218 000
|- valign=&quot;top&quot;
| 7 || [[Մայորքա]]||[[Պատկեր:Mallorca.jpg|100px]]||[[Պատկեր:Flag of Spain.svg|24px]] [[Սպանիա]]|| align=&quot;right&quot; | 3․640 || align=&quot;right&quot; | 778 000
|- valign=&quot;top&quot; bgcolor=&quot;#efefef&quot;
| 8 || [[Լեզվոս]]||[[Պատկեր:Lesvos.jpg|100px]]||[[Պատկեր:Flag of Greece.svg|24px]] Յունաստան|| align=&quot;right&quot; | 1․630 || align=&quot;right&quot; | 90 000
|- valign=&quot;top&quot;
| 9 || [[Ռոտոս (կղզի)|Ռոտոս]]||[[Պատկեր:Rhodes NLT Landsat7.png|100px]]||[[Պատկեր:Flag of Greece.svg|24px]] Յունաստան|| align=&quot;right&quot; | 1․398 || align=&quot;right&quot; | 117 000
|- valign=&quot;top&quot; bgcolor=&quot;#efefef&quot;
| 10 || Խիոս ||[[Պատկեր:Chios NASA satellite image.jpg|100px]]||[[Պատկեր:Flag of Greece.svg|24px]] Յունաստան|| align=&quot;right&quot; | 842 || align=&quot;right&quot; | 52 000
|}

=== Ստորաբաժանումներ ===
Ջրագրական Միջազգային Կազմակերպութիւնը ''International Hydrographic Organization (IHO)'', Միջերկրական Ծովը կը բաժնէ փոքր ծովերու․ իւրաքանչիւրը իր տեղական, պատմական անուանումով։ Արեւելքէն արեւմուտք՝
[[Պատկեր:Detroit Gibraltar 2007.jpg|մինի|ձախից|[[Ճիպրալթարի Նեղուց|Ճիպրալթարի]] Նեղուցը․ ձախին՝ Եւրոպա&lt;nowiki/&gt;ն, աջին՝ Ափրիկէ&lt;nowiki/&gt;ն]]
[[Պատկեր:Bateau traversant le canal de corinthe.jpg|մինի|աջից|[[Կորնթոսի Ջրանցքը|Կորնթոսին Ջրանցքը]], Յունաստան]]
* [[Ճիպրալթարի Նեղուց]] - ''Strait of Gibraltar,''
* Ալպահրան ծով (''Alboran Sea)'' - Սպանի&lt;nowiki/&gt;ոյ եւ Մարո&lt;nowiki/&gt;ք&lt;nowiki/&gt;ի միջեւ,
* Պալէարեան ծով (''Balearic Sea)'' - Սպանիոյ ցամաքամասին եւ Պալէարեան կղզիներուն միջեւ,
* Լիկուրեան ծով (''Ligurian Sea)'' - Քորս կղզիին եւ Լիկուրիոյ (Իտալիա) միջեւ,
* Թիրենեան ծով (''Tyrrhenian Sea)'' - Իտալ&lt;nowiki/&gt;իոյ ցամաքամասին եւ Սարտինիոյ ու Սիչելիոյ կղզիներուն միջեւ,
* [[Յոնիական ծով]] (''Ionian Sea)'' - Իտալ&lt;nowiki/&gt;իոյ, Յունաստա&lt;nowiki/&gt;նի միջեւ,
* Ատրիաթիք ծով (''Adriatic Sea) -'' Իտալ&lt;nowiki/&gt;իոյ, Սլովէնիոյ, Քրուաթիոյ, Պոսնիոյ-Հերցեկովինայի, Մոնթենեկրոյի եւ [[Ալպանիա|Ալպան]]&lt;nowiki/&gt;[[Ալպանիա|ի]]&lt;nowiki/&gt;ոյ միջեւ,
*[[Էգէական Ծով|Էգէական ծով]] (''Aegean Sea)'' - Յունաստա&lt;nowiki/&gt;նի եւ Թուրք&lt;nowiki/&gt;իոյ միջեւ:
[[Պատկեր:Bouches de Bonifacio.JPG|մինի|ձախից|Պոնիֆասիոյ Նեղուցը-''Strait of Bonifacio'' ․ Դիտուած Սարտինիոյ հիւսիսային ծայրամասէն, խորին՝ Քորսիքան:]][[Պատկեր:MessinaStrait.jpg|մինի|աջից|Մեսինայի Ծոցը, Իտալիա]]
==== Երկրորդական ծովեր ====
[[Պատկեր:Peloponnese modis.jpg|մինի|ձախից|նկարին հիւսիսը․ [[Կորնթոսի Ծոցը]], [[Պելոպոնես|Պելոպոնեսին]] հիւսիսը․ ձախէն [[Յոնիական ծով|Յոնիական Ծովը]] կը բացուի:]]
[[Պատկեր:Argo-saronic EN.JPG|մինի|աջից|[[Սարոնիքոս ծոց|Սարոնիքոս]] կամ Արղոսարոնիքոս Ծոցը-''Saronic Gulf'' , Յունաստան]]
[[Պատկեր:1 perast aerial 2016.jpg|մինի|աջից|Քոթոր Խորշը, [[Մոնթենեկրօ]]]][[Պատկեր:Gulf of Calabria.PNG|մինի|աջից|Քալավրիայի ծոցերը, հարաւային [[Իտալիա]]]][[Պատկեր:Dibujo2 G-V.PNG|մինի|ձախից|Առիւծի Ծոցը-Golf de Lion, Ֆրանսա եւ Վալենսիայի Ծոցը-Golfo de Valencia, Սպանիա]]
Ծովեր իրենց տեղական կամ պատմական անուններով։ Արեւելքէն արեւմուտք՝
* Սարտինիոյ ծով ''-'' Սարտինիոյ եւ Պալէարեան կղզիներուն միջեւ․ Պալէարեան ծովուն մէկ մասը,
* Սիչիլիոյ ծով - Սիքելիոյ եւ Թունիզին միջեւ,
* Լիպիոյ ծով - Լիպիոյ եւ Կրետէին միջեւ,
*[[Էգէական Ծով|Էգէական ծով]]&lt;nowiki/&gt;[[Էգէական Ծով|ուն]] մէջի ծովեր,
** Թրակեան ծով - Էգէական Ծովուն հիւսիսը,
&lt;nowiki/&gt;
** [[Միրթեան ծով|Միրթեան]] ծով - [[Պելոպոնես|Պելոպոնեսի]] եւ [[Քիքլատես]] կղզիներուն միջեւ,
** [[Կրետական ծով|Կրետական]] ծով- համանուն կղզիին հիւսիսը,
** [[Իքարիօ ծով|Իքարիօ]] Ծով - համանուն կղզիին շուրջը, [[Քոս (կղզի)|Քոս]] եւ Հիոս կղզիներուն միջեւ,
*[[Կիլիկիոյ Հայկական Թագաւորութիւն|Կիլիկիա]]&lt;nowiki/&gt;ն ծով - Թուրքիոյ եւ Կիպրոսի &lt;nowiki/&gt;միջեւ,
* Լեւանդին ծով - Միջերկրական Ծովուն արեւելեան ծայրամասը:
[[Պատկեր:Thermaic Gulf (3).JPG|մինի|ձախից|Թերմայիքոս Ծոցը-''Thermaic Gulf'' , հիւսիսային  [[Յունաստան]]]]
[[Պատկեր:Gulf of Taranto map.png|մինի|աջից|Թարանթոյի Ծոցը-''Gulf of Taranto'', Իտալիա]]
==== Գլխաւոր Ծոցեր, ջրանցքներ, նեղուցներ ====
Արեւմուտքէն՝ արեւելք

*[[Ճիպրալթարի Նեղուց]], կը կապէ Ատլանտեան Ովկիանոսը Միջերկրական Ծովուն հետ, [[Սպանիա|Սպանի]][[Սպանիա|ոյ]] եւ Մարոքի միջեւ,&lt;nowiki/&gt;
* Ճիպր&lt;nowiki/&gt;ալթարի խորշ ''-'' Իպէրիոյ թերակղզիին հարաւային մասը,
*Վալենսիոյ ծոցը ''-'' Սպանիոյ արեւելքը,
&lt;nowiki/&gt;
*&lt;nowiki/&gt;Առիւծին ծոցը ''-'' հարաւային Ֆրանսա,
*Քորսիքայի Ջրանցքը - Քորսիքայի եւ Իտալիոյ միջեւ,
* [[Պոնիֆաչօ նեղուց|Պո]]&lt;nowiki/&gt;[[Պոնիֆաչօ նեղուց|նիֆաչօ Նեղուցը]], Սարտինիոյ եւ Քորսիքային միջեւ,
* Կոզոյի Ջրանցք - Մալթայի եւ Կոզոյի միջեւ,
* Ճենովայի ծոցը ''-'' Իտալիոյ հիւսիս արեւ&lt;nowiki/&gt;մ&lt;nowiki/&gt;ուտքը,
*Մեսինային Նեղուցը ''-'' Սիչիլիոյ եւ [[Քալաւրիա]] թերաղկզիին միջեւ, Իտալիա,
*Սալեռնոյի ծոցը - Իտալիոյ հարաւ արեւմուտ&lt;nowiki/&gt;քը,
* Կաէթայի ծոցը - Իտալիոյ հարաւ արեւմո&lt;nowiki/&gt;ւտքը,
*Սիչիլիոյ Նեղուցը - Սիքելիոյ եւ Թունիզին միջեւ,
*Մալթայի Ջրանցքը- Սիքելիոյ եւ [[Մալթա]][[Մալթա|յի]] միջեւ,
*Ս&lt;nowiki/&gt;իտրայի ծոցը - Թրիփոլիթիանայի (արեւմտեան Լիպիա) եւ Քիրինայքայի միջեւ (արեւելեան Լիպիա),
* Վենետիկի ծոցը ''-'' Իտալիոյ հիւսիս արեւելքը,
* Թրիեսթէի ծոցը - Իտալիոյ հիւսիս արեւելքը,
* Թարանթոյի ծոցը ''-'' հարաւային Իտալիա,
* Ս. Էֆեմիոյ Ծոցը ''-'' հարաւային Իտալիա
* Սքիլաքի ծոցը - Քալաւրիոյ եւ Յոնիական Ծովուն միջեւ, հարաւային Իտալիա
*Քվարնըր ծոցը ''-'' [[Խրուաթիա]],
*Քոթոր Խորշ - [[Մոնթենեկրօ]],
* Օթրանթոյի Նեղուցը - Իտալիոյ եւ Ալպանիոյ միջեւ,
*[[Կորնթոսի Ծոցը]] ''-'' համանուն Ջրանցքին եւ Յոնիական Ծովուն միջեւ, Յունաստան,
* [[Կորնթոսի Ջրանցքը]] ''-'' Կորնթոս եւ [[Սարոնիքոս ծոց|Սարոնիքոս]] ծոցերը կը միացնէ, Յունաստան,
* [[Փաղասիթիքոս ծոց|Փաղասիթիքոս ծոցը]] ''-'' [[Վոլոս|Վոլոսին]] ծոցը, Յունաստան,
*[[Թերմայիքոս ծոց|Թերմայիքոս]] ծոցը ''-'' [[Սելանիկ|Սելանիկի]] ծոցը, հիւսիսային Յունաստան,
* [[Սարոնիքոս ծոց|Սարոնիքոս Ծոցը]] ''-'' [[Փիրէա|Փիրէայի]] ծոցը, [[Կորնթոսի Ջրանցքը|Կորնթ]]&lt;nowiki/&gt;[[Կորնթոսի Ջրանցքը|ոսի Ջրանցքին]] եւ [[Միրթեան ծով|Միրթոօ]] ծովուն միջեւ, Յունաստան,
*Անթալիոյ ծոցը - Անթալիոյ արեւմտեան եւ արեւելեան ծովեզրերուն միջեւ, Թուրքիա,
*Իսքենտերունի (Ալեքսանտրեթա) ծոցը - Իսկենտերունի եւ Ատանայի միջեւ, [[Թուրքիա]],
*Ս. Գէորգի խորշը - [[Պէյրութ]], Լիբանան,
* Ռաս Իպն Հանիի հրուանդանը - հնագիտական վայր, [[Լաթաքիա]], Սուրիա,
* Ռաս ալ-Պասիթի հրուանդանը - Սուրիոյ հիւսիսը,
* Մինեթ ալ-Պէյտա խորշ - Սուրիա, Ուկարիթ հնագիտական վայրին մօտ,
*Հայֆայի ծոցը - հիւսիսային [[Իսրայէլ|Իսրայէլ:]]

=== Երկրաբանութիւն ===
[[Պատկեր:Mediterranean Sea surface.jpg|մինի|աջից|Միջերկրական Ծովուն մակերեւոյթը]]
Միջերկրական Ծովը եւ Կարմիր Ծովը, ժամանակի Ովկիանոսի մը տարածքին մնացորդներն են․ այժմ անոնց տրուած է Թեթիս անունը՝ ''Téthys, Τηθύς'' (յունական դիցաբանութեան մէջ, ովկիանոսներուն աստուածուհին) &lt;ref&gt;Ադլանտեան Ովկիանոսի հնաքաշողականութիւն, Դիթիս ծովը եւ իափետուս Ովկիանոս, Քամպրիճ համալսարան, Van der Voo, Rob (1993). ''Paleomagnetism of the Atlantic, Tethys and Iapetus Oceans''. Cambridge University Press. doi:10.2277/0521612098. ISBN &lt;bdi&gt;978-0-521-61209-8&lt;/bdi&gt;.&lt;/ref&gt;։ Մօտաւորապէս (≃) 145,0 - 66,0 միլիոն տարի առաջ (Ma), բարձումի հետեւանքով, երկու ցամաքամասերու՝ ափրիկեան եւ եւրասիոյ իրարու մօտեցումով, Թեթիսը յառաջադիմաբար կը սկսի «փակուիլ»։ Այս եղելութիւնը, լեռնաշղթաներ կը յառաջացնէ, օրինակ՝ [[Ալպեան լեռներ|Ալպեան]] եւ Փիրենեան։ Մօտաւորապէս 30 միլիոն տարիներ առաջ, Միջերկրականի արեւմտեան մասի տարածման փուլի շրջանին, [[Քորսիքա|Քորսիքան]] եւ Սարտինիան եւրոպական ցամաքամասէն կը բաժնուին։

=== Հրաբխային աւազան ===
[[Պատկեր:Santorini 3D version 1.gif|մինի|ձախից|3D Սանդորինի կղզիին քալտերան, Քիքլատես կղզիախումբ, Յունաստան:]][[Պատկեր:Stromboli animiert 800x600.gif|մինի|աջից|Stromboli, Ստրոմպոլի հրաբուխ, Իտալիա:]] &lt;br /&gt;Հինգ միլիոն տարի առաջ, իրարու յաջորդող երկրաշաժներու հետեւանքով, Ճիպլարթարի նեղուցը կը փակուի, եւ Ծովը աղի «լիճ» մը կը դառնայ․ այս իրադարձութիւնը Մեսինեան Աղիութեան Տագնապ (''Messinian Salinity Crisis / MSC)'' կը կոչուի։ Մէկ միլիոն տարիներու ընթացքին Ծովուն յատակը յառաջացած աղի պահեստը այս երեւոյթը կը փաստէ։ Մօտաւորապէս, 300․000 տարի ետք, իրարայաջորդ երկրաշարժները կրկին «կը բանան» նեղուցին բնական ամբարտակը։ Այս երեւոյթը քանի մը տարիներու ընթացքին կը յառաջացնէ հսկայ քարաւազ մը ու Միջերկրականի աւազանը, որուն ջուրը քանի մը հարիւր տարիներու ընթացքին շոգիացած էր, ջուրով կը լեցուի։ &lt;ref&gt;Միջերկրական Ծովուն աղիտական ողողումը, հետեւանք Մեսինեան աղութեան տակնապին, Garcia-Castellanos, D. et al. (2009) 'Catastrophic flood of the Mediterranean after the Messinian salinity crisis' [archive], Nature, 462, 10 décembre 2009, &lt;abbr&gt;p.&lt;/abbr&gt; 778.&lt;/ref&gt;

Միջերկրականի ծովուն յատակը շարունակ կը փոխուի, որովհետեւ եւրասեան եւ ափրիկեան ցամաքամասերու շարժումը յաճախակի երկրաշարժներ կը յառաջացնէ՝ Իտալիոյ, Յունաստանի (յատկանշական օրինակ է Սանթորինի կղզիին քալտերան,&lt;ref&gt;Սանդորինիին քալտերան, the caldera of Santorini https://greece.terrabook.com/santorini/page/caldera/&lt;/ref&gt; յառաջացած 3․600 տարի առաջ, Ք․Ա․ 1613 -ին, զօրաւոր երկրաշարժէ ետք․ պատճառ կ'ըլլայ [[Մինոասեան քաղաքակրթութիւն|Մինոասեան քաղաքակրթութեան]] քանդումին), Թուրքիոյ ու մասամբ Իսրայէլի եւ Ալճերիոյ երկիրներուն զանազան շրջաններուն մէջ, նաեւ պահելով հրաբխային վառ աշխուժութիւն Իտալիոյ մէջ՝ [[Էթնա]], [[Վեզուվիօ]] եւ [[Սթրոմպոլի]]։

== Մարզական ==
Չորս տարին անգամ մը ([[Ողիմպիական Խաղեր|Ողիմպիական ամառուան խաղեր]]&lt;nowiki/&gt;ուն յաջորդող տարին) տեղի կ'ունենան [[Միջերկրածովեան Խաղերը]]։ Իսկ 2015-էն, ամէն երկու տարի տեղի կ'ունենան Միջերկրականի Ծովեզերեան Խաղերը։ &lt;ref&gt;CIJM պաշտօնական կայքէջ՝ '''Միջերկրականի խաղերու Միջազգային Կոմիտէ'''ի, https://cijm.org.gr/&lt;/ref&gt;

== Ծովուն կենսահարստութիւնը ==
Երկրագունդի ջերմաստիճանի բարձրացումը յառաջացուցած է Ծովուն ջուրի ջերմաստիճանի թեթեւ, սակայն կենսական, բարձրացում․ այսպէս Կարմիր Ծովուն տաք ջուրերէն, ձուկերու տեսակներ տարիներու ընթացքին դանդաղօրէն [[Սուէզի Ջրանցքը|Սուէզի ջրանքէն]] Միջերկրական կը թափանցեն։ &lt;ref&gt;Ելեկտ․ թերթ, plos.org, Յօդուած՝ Միջերկրականի կենսահարստութիւնը, թիւ 10․1371 https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0011842&lt;/ref&gt;

Ծովը աշխարհի ովկիանոսներուն 0,8%-ը կը ներկայացնէ, սակայն ծովային կենսահարստութեան՝ 8-9%-ը (10-էն - 12,000 տեսակ)։

&lt;ref&gt;Fao կազմակերպութիւն, Միջերկր․ Ծովուն կենսահարստութեան վիճակը, յօդ․ էջ 49-65 http://www.fao.org/tempref/docrep/fao/007/y5852e/Y5852E05.pdf&lt;/ref&gt; &lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;120&quot;&gt;
Պատկեր:Europ Languste.jpg|Փոքր խեցգետին
Պատկեր:Octopus vulgaris2.jpg|Ընգղայ կամ՝ ութոտանի, octopus
Պատկեր:Delfini tra panarea e stromboli 2.jpg|Դլփիններ
Պատկեր:Himantura uarnak egypt.jpg|[[Կարմիր Ծով]]&lt;nowiki/&gt;էն Միջերկրական ծով թափանցած խայթող ձուկ՝ '''reticulate whipray''' կամ '''honeycomb stingray''' (''Himantura uarnak'')
Պատկեր:Mullus surmuletus.jpg|Պարպունի ձուկը, μπαρμπούνι, ''Τρίγλη η μυστακοφόρος'', ''Trigla barbatus'',   
&lt;/gallery&gt;
=== Միջերկրականի աւազանի շրջակայքի բուսաշխարհէն նկարներ ===
[[Պատկեր:Flora Mediterranea.jpg|կենտրոն|960px]]
== Պատկերասրահ ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;120&quot;&gt;
Mediterranean rocky coast of Libya.jpg|Լիպիոյ ժայռոտ ափերը
Lighthouse Italy-1632 - Murano Lighthouse (5242812784).jpg|Փարոս
Mediterranean moonrise, Port-la-Nouvelle.jpg|[[Լուսին]]&lt;nowiki/&gt;ը կը ծագի Միջերկրականին վրայ․ Լուսնկան այդքան մօտիկ կ'երեւի Յուլիսի վերջերուն կամ Օգոստոս ամսուան լիալուսինի ատեն։
S'Illa.jpg
Hammametgolf.jpg|Թունուզ, «Համամեթ» ծովափը
Chia beach, Sardinia, Italy.jpg|Սարտինիա կղզի, [[Իտալիա]]
Piran Stadtpanorama.jpg|Փիրան, [[Սլովենիա]]
Cavtat Croatia 2008-10-07.JPG|Քաւթաթ (Cavtat), Խրուաթիա
Svetistefan1756.JPG|[[Մոնթենեկրօ]]
Petra tou romiou beach.jpg|[[Պաֆոս]], [[Կիպրոս]]
BeirutRaouche1.jpg|Ռաուշէ, [[Պէյրութ]], [[Լիբանան]]
Coast of Alexandria, A view From Bibliotheca Alexandrina, Egypt.jpg|[[Աղեքսանտրիա]], ծոցը համանուն [[Ալեքսանտրիոյ Գրադարան|Գրադարան]]&lt;nowiki/&gt;էն դիտուած, [[Եգիպտոս]]
ForbysIbizaTown 02.jpg|[[Իպիզա]] կղզի, [[Սպանիա]]
Les Aiguades.jpg|Les Aiguades, [[Ալճերիա]]
Gibraltar-Europa-Point-LH-from-the-sea.jpg|Եւրոպային դուռը՝ Ճիպլարթար
Monaco City 001.jpg|[[Մոնաքօ]]
Fira at Santorini (from north).jpg|Սանթորինի, Ֆիրա, [[Յունաստան]]
Angelokastro ( Northern Gate).JPG|[[Յունաստան]], [[Քերքիրա (կղզի)|Քերքիրա]], Անկելոքաստրօ
Mykonos, little venice 02.JPG|[[Յունաստան]], [[Միքոնոս]] կղզին
Voutoumi beach at Antipaxoi from the hill.jpg|[[Անտիփաքսի|Անդիփաքսի]] (Antipaxoi), [[Յունաստան]]
Aegina, The Temple of Aphaia.jpg|Աֆէայի տաճարը, [[Էղինա]] կղզի, [[Սարոնիքոս ծոց|Սարոնիքոս]] Ծոցի կղզիներէն, Յունաստան (Aegina, The Temple of Aphaia)
Γιαλός-Σύμη.jpg|[[Սիմի]], էգէական Ծովուն հարաւ արեւելք, Յունաստան
CapriFaraglioni.JPG|Քափրի (Capri), [[Իտալիա]]
Elba litorale.jpg|Էլպա կղզի (Elba), Իտալիա
Burano Red Bucket.jpg|Պուրանօ, [[Վենետիկ]], Իտալիա (Burano)
Sentiero del Viandante DSC 6340 (14020554463).jpg|[[Քոմօ լիճ|Քոմօ]] լիճ, Իտալիա
Alexandria coast (2715600220).jpg|[[Աղեքսանտրիա]]
Positano - 01.jpg|Թիրենեան ծով
Bey-Sannine-BCD.jpg|Սեն Ժորժի ծոցը, Պէյրութ Լիբանան, նկարին մէջ կ'երեւի նաեւ [[Սաննին լեռ]]ը
Neum02451.JPG|Պոսնիա- Հերցեկովինա
&lt;/gallery&gt;

== Աղբիւրներ ==

# Guillaume de Dieuleveult, « Et la Méditerranée découvrit l'été…», ''Le Figaro Magazine'', semaine du 9 mai 2014, &lt;abbr&gt;p.&lt;/abbr&gt; 40-41. Կիյոմ տը Տիոլովօ, Միջերկրականը կը ճանչնայ․․․ Ֆիկարօ պարբերաթերթ, 9 Մայիս 2014, էջ 40-41
# «Աշխարհը եւ Հայաստանը» աշխարհագրական ատլաս, Լ. Վալեսեան եւ այլք, Երեւան 2003։

== Տես Նաեւ ==
[[Էգէական Ծով]]

[[Յոնիական ծով|Յոնիական Ծով]]

[[Փաթրայի Ծոցը|Փաթրայի Ծոց]]

[[Կորնթոսի Ծոցը|Կորնթոսի Ծոց]]

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}

== Արտաքին յղումներ ==
* [https://en.wikipedia.org/wiki/Battle_of_Preveza Փրեվեզային մարտը]{{ref-en}}
* [[:en:Battle of Djerba|Ճերպայի ծովամարտը]]{{ref-en}}
* [[:en:Battle of Lepanto#Battle|Լեփանթոյի ծովամարտը]] {{ref-en}}
* [https://en.wikipedia.org/wiki/Barbary_pirates Պարպարեան ծովահէններ] {{ref-en}}
* [https://www.naftikachronika.gr/2019/06/20/pireas-2019-ti-odigise-tin-elliniki-naftilia-stin-koryfi/ Նաւային լուրեր, Յունաստանի ծովուժը աշխարհի առաջինը] {{ref-el}}
* [https://fr.wikipedia.org/wiki/Club_Med Միջերկրականեան ճամբար, Club Med]{{ref-fr}}
* [https://en.wikipedia.org/wiki/Pillars_of_Hercules Հերքիւլեսի սիւները, Pillars_of_Hercules]{{ref-en}}
* [[:en:Messinian salinity crisis|Մեսիեան աղի տագնապ, Messinian salinity crisis]]{{ref-en}}
* [https://fr.wikipedia.org/wiki/Jeux_m%C3%A9diterran%C3%A9ens Միջերկրեան մարզական խաղեր]{{ref-fr}}

[[Ստորոգութիւն:Ծովեր այբբենական կարգով]]
[[Ստորոգութիւն:Ծովեր]]</text>
      <sha1>nmj13ij4lffnuz4v581c2i6m6h3tkgw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>253161</id>
      <parentid>253160</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T09:25:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HoMen</username>
        <id>269</id>
      </contributor>
      <origin>253161</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="58320" sha1="6khzdp8wqyyjxlbsraajdc7abvkb06q" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Ծով|Պատկեր=Locatie Middellandse Zee.PNG|Նկարագրութիւն=Միջերկրական ծովուն դիրքը|Ջրատարածութիւն=2․500․000 քլ|բնօրինակ անուանում=«η εντός και καθ΄ ημάς λεγομένη θάλασσα» մեր հողերուն միջեւ ծով (հին յունարէն/Ստրապոն) &lt;br /&gt;
𓇅𓅨𓈗 (Wadj-wer, հին եգիպտացիներ)&lt;br /&gt;
𐤉𐤌 𐤓𐤁𐤌 (Yamm rbm, փիւնիկեցիներ)&lt;br /&gt;
«Μare Nostrum» (լատիներէն/հռոմէացիներ)&lt;br /&gt;
«Μare insentinum» (լատիներէն/Polybius)&lt;br /&gt;
«Μεσόγειος Θάλασσα» (Միջերկրական ծով, յունարէն)|անուանում=Միջերկրական ծով}}[[Պատկեր:Locatie Middellandse Zee.PNG|մինի|Միջերկրականի դիրքը |alt=|350x350փքս]]
[[Պատկեր:Calypso deep.jpg|մինի|Քալիփսոյի խորամասը․ |alt=|350x350փքս]]'''Միջերկրական Ծով'''&lt;ref name=&quot;ՏՈՒՏ&quot;&gt;{{ՏՈՒՏ|section=II.A.3|page=53}}&lt;/ref&gt; (&lt;small&gt;[[Յունարէն]]՝&lt;/small&gt; ''Μεσόγειος Θάλασσα'', &lt;small&gt;[[Լատիներէն]]՝&lt;/small&gt; ''Mare Mediterranea''), գոց [[ծով]] է։ Կը գտնուի երեք ցամաքամասերուն մէջտեղը․ հիւսիսէն [[Եւրոպա]], հարաւէն [[Ափրիկէ]] եւ արեւելքէն՝ [[Ասիա]]։ Արեւմուտքէն, Ատլանտեան Ովկիանոսին կը միանայ [[Ճիպրալթարի Նեղուց|Ճիպրալթարի Նեղուցով,]] հարաւէն [[Կարմիր Ծով]]ուն՝ [[Սուէզի Ջրանցքը|Սուէզի ջրանցքով]]։

Միջերկրական Ծովը կը շրջապատեն հետեւեալ ջրափնեայ երկիրները (ժամացոյցի սլաքի կարգով նշուած, արեւմուտքէն արեւելք).

[[Սպանիա]], [[Ֆրանսա]], [[Մոնաքօ]], [[Իտալիա]], [[Սլովենիա]], [[Խրուաթիա]], [[Պոսնիա եւ Հերցեկովինա|Պոսնիա-Հերցեկովինա]], [[Մոնթենեկրօ]], [[Ալպանիա]], [[Յունաստան]], [[Թուրքիա]], [[Սուրիա]], [[Լիբանան]], [[Իսրայէլ]], [[Եգիպտոս]], [[Լիպիա]], [[Թունուզ]], [[Ալճերիա]] եւ [[Մարոք]]։ Անոր մէջ կը գտնուին [[Մալթա]] եւ [[Կիպրոս]] կղզի-պետութիւնները։ Նաեւ զայն կը սահմանեն Կազան եւ Բրիտանական Անդրածովեան Տարածքները՝ [[Ճիպրալթարի Նեղուց|Ճիպրալթար]]&lt;nowiki/&gt;ը, Աքրոդիրին եւ Տեքելիան (Կիպրոսի հարաւը)։
[[Պատկեր:Mediterranee 02 EN.jpg|մինի|330x330փքս|Միջերկրականի աւազանը]]
[[Պատկեր:Μεσσόγειος από το διάστημα .png|մինի|330x330փքս|Միջերկրական Ծովը տիեզերքէն դիտուած]]
Միջերկրականը մեծ դեր խաղցած է արեւմտեան քաղաքակրթութեան զարգացման եւ տարածման մէջ։

Ծովը հին ժամանակներէն փոխադրութեան կարեւոր ճամբաներէն է․ առեւտուրի եւ անոր աւազանին շուրջը ապրող ժողովուրդներուն քաղաքակրթութիւններուն ([[Միջագետք|Միջագետքի]], [[Եգիպտոս|եգիպտական]], [[Իրան|պարսկական]], [[Փիւնիկէ|փիւնիկեան]], [[Կարթագէն]]ի, [[վերվերներ]]ուն, [[Յունաստան|յունական]], [[էթրուսքեան]], [[Հռոմէական Կայսրութիւն|հռոմէական]], [[Բիւզանդական Կայսրութիւն|բիւզանդական]], [[Արաբական Աշխարհ|արաբական]]-[[Իսլամութիւն|իսլամական]] նուաճում- եւ [[Օսմանեան Կայսրութիւն|օսմանեան]]) փոխանակման կեդրոններէն։
[[Պատկեր:Méditerranée - Stenella coeruleoalba 02.jpg|մինի|330x330փքս|Միջերկրականի դլփինները]]
Միջերկրական ծովուն տարածութիւնն է մօտաւորապէս 2,5 միլիոն ք², իսկ ջուրին ծաւալը 3․829․000 խորանարդ քմ․ է։ Առաւելագոյն խորութիւնը [[Յոնիական ծով|Յոնիական ծովուն]] մէջ գտնուող [[Քալիփսօ (խորամաս)|Քալիփսօ]] խորամասն&lt;ref&gt;Քալիփսոյի Խորքը https://en.wikipedia.org/wiki/Calypso_Deep&lt;/ref&gt; է՝ 5267 մեթր խորութեամբ, [[Պելոպոնես|Պելոպոնեսի]] արեւմուտքը գտնուող [[Փիլոս]] ծովեզերեայ քաղաքէն հարաւ արեւմուտք։

== Անուանումը ==
[[Պատկեր:Culture of Antiquity.png|մինի|Միջերկրականի աւազանը յունահռոմէական շրջանին]]
Հակառակ անոր թէ, հնագոյն ժամանակներէն ի վեր իր եզերային շրջագիծին վրայ զարգացած են բազմաթիւ եւ տարբեր քաղաքակրթութիւններ, անիկա սկիզբէն յստակ անուանում մը չէ ունեցած։

[[Իրոտոթոս]], օրինակ, կը գործածէ Միջերկրական Ծովուն մէջ գտնուող ծովերուն եւ ծոցերուն անունները։ Հին յոյներ, ինչպէս՝ [[Ստրաբոն]] ''Στράβων'', զայն կ'անուանէ․- «''η εντός και καθ΄ ημάς λεγομένη θάλασσα''» (= մեր ներքին եւ մեր շուրջի ծովը)․ յիշատակում մը, զոր հռոմէացիները կ'իւրացնեն թարգմանելով՝ ''«Μare Νostrum»''։ Հռոմէացիները նաեւ ''«mare internum»'' կամ ''«mare insentinum»'' (= ներքին ծով) նաեւ ''«Μare magnum»'' (=Մեծ ծով) եզրերը կը գործածեն։&lt;ref&gt;Ճէոֆրէյ Ռիքման, Մեր Ծովուն ստուգաբանութիւնը, Geoffrey Rickman, &quot;The creation of ''Mare Nostrum'': 300 BC – 500 AD&quot;, in David Abulafia, ed., ''The Mediterranean in History'', &lt;nowiki&gt;ISBN 1-60606-057-0&lt;/nowiki&gt;, 2011, p. 133.&lt;/ref&gt;

Հին ատեն [[Հռոմէական Կայսրութիւն|հռոմէացիները]] այս ծովը կ'անուանեն ''Mare Nostrum'' ([[լատիներէն]]՝ ''Մեր ծովը''), որովհետեւ Հռոմէական կայսրութեան մէջ կ'ընդգրկուի։ [[Աստուածաշունչ]]ին մէջ ծանօթ է «Մեծ ծով» անունով։

Գ. դարուն, Լատինները կը սկսին գործածել Միջերկրական Ծով անունը․ առաջին Սոլինոն զայն կ' անուանէ «''Mare Mediterraneum''», որպէսզի նշէ ցամաքամասերու միջեւ գտնուող ծովը։ Այս անուանումը յունական ''μεσόγειος'' -''mesógeios'' (″''inland'' ″ միջերկրեայ) անունին պատշաճեցումն է․ ''mésos -'' մէջտեղը (&quot;in the middle &quot;) եւ ''γήινος -'' երկիրին (''gḗinos'')՝ ''γῆ'' - հողատարածք, երկիր (''gê'', ″land, earth&quot;)։&lt;ref&gt;''Օքսֆորտ բառարան, Oxford English Dictionary'', 3rd ed, 2001,&lt;/ref&gt;

Պատմական անուններ տրուած են Միջերկրականի ուրոյն շրջաններուն համար․ Սարտինեան ծով, Իպերիական ծով, ֆրանսական ծով, Թիրենեան ծով (Tyrrhenian Sea), [[Յոնիական ծով]], [[Էգէական Ծով|Էգէական ծով]], Ատրիաթիք ծով, Ռոտոսիան ծով, Կիպրական ծով, [[Կիլիկիա]]ն, եւ այլն։

ԺԶ. եւ ԺԷ. դարերուն, Միջերկրական Ծովը նաեւ կ'անուանեն՝ Սպիտակ Ծով ''Λευκή θάλασσα'' կամ Յոյներուն Ծովը։ Թուրքերը՝ ''Akdeniz (''Ճերմակ Ծով)։&lt;ref&gt;Թրքերէն-ֆրանսերէն բառարան- Diran Kélékian, ''Dictionnaire Turc-Français'', Constantinople, 1911&lt;/ref&gt;

:{|
|-
|align=right|[[Իտալերէն]]՝ 
|{{resize|85%|'''Mare Mediterraneo'''}}
|-
|align=right|[[Սպանիա|Սպաներէն]]՝ 
|{{resize|85%|'''Mar Mediterráneo'''}}
|-
|align=right|[[Ֆրանսերէն]]՝ 
|{{resize|85%|'''Mer Méditerranée'''}}
|-
|align=right|[[Անգլերէն]]՝ 
|{{resize|85%|'''Mediterranean Sea'''}}
|-
|align=right|[[Գերմաներէն]]՝ 
|{{resize|85%|'''Mittelmeer'''}}
|-
|align=right|[[Եբրայերէն]]՝ 
|{{resize|85%|'''הַיָּם הַתִּיכוֹן '''}}''Հա-յամ հա-թիխոն'' («Միջին ծով»)
|-
|align=right|[[Յունարէն]]՝ 
|{{resize|85%|'''Μεσόγειος Θάλασσα'''}} ''Մեսոյիոս թալասա''
|-
|align=right|[[Թրքերէն]]՝ 
|{{resize|85%|'''Akdeniz'''}} ''Աքտենիզ'' («Սպիտակ ծով»)
|-
|align=right|[[Վրացերէն]]՝ 
|{{resize|85%|'''ხმელთაშუა ზღვა'''}} ''Խմելթաշուա զղվա''
|-
|align=right|[[Խրուաթիա|Խրուաթերէն]]՝ 
|{{resize|85%|'''Sredozemno more'''}} ''Սրետոզեմնօ մորէ''
|-
|align=right|[[Արաբերէն]]՝ 
|{{resize|85%|'''البحر الأبيض المتوسط '''}}''Ալ Պահըր Ըլ Ապիատ Ալ Մութաուասըդ''
|}

== Պատմութիւն ==
[[Պատկեր:Griechischen und phönizischen Kolonien.jpg|մինի|ձախից|Միջերկրականի աւազանին շուրջ գաղթօճախներ․ կարմիրով՝ յունական, դեղինով՝ փիւնիկեան]]
[[Պատկեր:Greek Colonization Archaic Period.png|մինի|250px|Յունական գաղութները Ք.Ա. 8-&lt;sup&gt;էն&lt;/sup&gt; 7-&lt;sup&gt;րդ&lt;/sup&gt; դարերուն։]]
[[Պատկեր:Europe map 220BC.PNG|մինի|250px|Միջերկրածովեան տարածաշրջանը Ք.Ա. 220-ին։]]

=== Միջերկրական Ծովու աւազանին գաղթօճախներուն հիմնումը ===
[[Պատկեր:PhoenicianTrade.png|մինի|ձախից|Փիւնիկեցիներուն ծովային առեւտուրը]]
 
Միջերկրական Ծովը եղած է դասական աշխարհին բնօրրանը&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Norman Davies, EUROPE A History, 1996&lt;/ref&gt;։ Հնագոյն եւ Ք․Ա․ Դասական շրջանին անոր աւազանին շուրջ կը զարգանան եւ կը տարածուին միջերկրածովեան նշանաւոր երկու քաղաքակրթութիւնները՝ [[Փիւնիկէ|Փիւնիկեան]] եւ [[Յունաստան|յունական]]։

Ք․Ա․ 1500-էն մինչեւ Ք․Ա․ 300 թուական, [[Փիւնիկէ|Փիւնիկեցիները]] գաղթօճախներ կը հիմնեն Միջերկրականի աւազանին, գլխաւորաբար՝ արեւելեան ափերուն։

«Յունական Մութ դարերու»ն, որ «երկրաչափական շրջան» ալ կը կոչուի (Ք․Ա․ 1100 - 700) եւ Ք․Ա․ 6-րդ դարուն, յունական ցեղեր կը գաղթեն Միջերկրական Ծովուն արեւելեան մասին՝ Էգէական ծովուն յունական կղզիները եւ Փոքր Ասիոյ արեւմտեան ափերը, ինչպէս նաեւ յաջորդաբար Միջերկրականի աւազանին ջրափնեայ շրջանները։

Այս գաղթօճախները կը հասնին բարեկեցութեան բարձր մակարդակի: 
===Հռոմէական Կայսրութեան շրջանէն մինչեւ Բիւզանդական Կայսրութիւն===
Հռոմէացիները Միջերկրական Ծովը կ'անուանեն ''Mare Nostrum'' (բառացի՝ «Մեր ծովը»)։ [[Հռոմէական Կայսրութիւն|Հռոմի կայսրութեան]] փլուզումէն ետք միջերկրածովեան տարածաշրջանը կը դադրի քաղաքական մէկ միաւոր ըլլալէ։&lt;ref&gt;Նորման Տէյվիս, Եւրոպա.Պատմութիւն [http://www.istorija.senamiescio-g.lt/Naudinga/Knygos/Norman.Davies.-.Europa.Istorija.2008.LT.pdf] էջ 77 {{ref-lt}} Վերցուած է 2016 [[Յունիս]] 01-ին&lt;/ref&gt; 476-ին Հռոմի անկումէն ետք արեւելեան ծայրամասին շուրջ 1000 տարի իր գերիշխանութիւնը կը հաստատէ [[Բիւզանդական Կայսրութիւն]]ը։&lt;br /&gt;Միջերկրական Ծովու աւազանին արեւելեան մասին իսլամական պետութիւններու հաստատումէն ետք, տարածաշրջանը կը դառնայ մշտական քաղաքական ընդհարումներու առարկայ։&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot; /&gt; Իր առաւելագոյն ընդարձակութեան ատեն Արաբական կայսրութիւնը կը վերահսկէ միջերկրական տարածաշրջանին 75%-ին։ [[Միջնադար]]ու վերջաւորութեան եւ [[Վերածնունդ|Վերածնունդի]] դարաշրջանին կը կազմաւորուին եւրոպական նոր փոքր իշխանութիւն-պետութիւններ։ Սակայն, անոնք, ինչպէս օրինակ՝ [[Վենետիկ]]ը, ի վիճակի չեն ըլլար տարածաշրջանը միաւորելու իբրեւ մէկ ամբողջութիւն։
[[Պատկեր:Mediterraneans 1328.png|մինի|220x220փքս|Միջերկրականի աւազանը, ԺԴ․ դարուն]]
Բիւզանդական Կայսրութիւնը կը տապալի 1453-ին՝ [[Կոստանդնուպոլիս|Կոստանդնուպոլսոյ]] գրաւումով։ Սուրիայէն մինչեւ [[Մարոք]] գտնուած տարածքներուն մէջ եւրոպացիները կը հիմնեն իրենց գաղութները։ Սակայն, իրենց միջեւ գոյութիւն ունեցող մրցակցութեան պատճառով, անոնք չեն կրնար կասեցնել օր ըստ օրէ զօրացող [[Օսմանեան Կայսրութիւն|Օսմանեան կայսրութիւնը]]։

=====Կիլիկիոյ Հայկական Թագաւորութիւնը=====
Միջերկրական ծովուն հարաւ արեւելեան ափերուն կը ստեղծուի ու կը զարգանայ ԺԱ. դարու կէսէն մինչեւ ԺԴ. դար [[Կիլիկիոյ Հայկական Թագաւորութիւն]]ը։

===Օսմանեան Կայսրութեան շրջան ===
[[Պատկեր:Tabula Geographica Locorum ubi habita sunt concilia tam Generalia quam Provincialia, Synodi, &amp;c.jpg|մինի|Միջերկրականի աւազանը ԺԷ․ դարուն]]
ԺԶ. դարուն օսմանցիները արդէն կը վերահսկեն Ծովուն մեծ մասին եւ կ'ունենան ծովային խարիսխներ [[Ալճերիա|Ալճերիոյ]] եւ [[Թունուզ]]ի ափերուն։

Օսմանցի նաւապետ Հայրետտին Պարպարոսա (''Barbarossa)'' եւրոպական նաւային ուժերուն դէմ տարած՝ 1538-ին Փրեվեզային ([[Յոնիական ծով|Յոնիական Ծովուն]] ափին - ''Battle of Preveza)'' եւ 1560-ին Ճերպայի (կղզի, Թունուզ - ''Battle of Djerba)'' ծովամարտերուն յաղթանակներով, Միջերկրական Ծովուն կը տիրէ։ Օսմանեան ծովուժին բացարձակ տիրապետութիւնը Միջերկրական Ծովուն վրայ, վերջ կը գտնէ Հոկտեմբեր 1571-ին, Լեփանթոյի (Նաւփաքթօ, [[Կորնթոսի Ծոցը|Կորնթոսի Ծոց]], Յունաստան) ծովամարտով․ անիկա ցռկանաւերու գործածութեամբ վերջին ծովամարտն էր։
[[Պատկեր:Greek Galleys.jpg|մինի|Յունական ցրկաններ]]
''&lt;u&gt;Ցռկանները&lt;/u&gt; (galleys) կը գործածուէին հնագոյն ժամանակներէն, Ք․Ա․ 2-րդ հազարամեակէն մինչեւ իսկ ԺԹ. դարու սկիզբները, Միջերկրական Ծովու աւազանին շուրջ ապրող ժողովուրդներէն առեւտուրի, ծովամարտի նաեւ ծովահէնութեան (Պարպարեան ծովահէնները կամ Օսմանցի ծովահէնները Միջերկրական Ծովուն կը գերիշխեն ԺԶ. մինչեւ ԺԸ. դարերը․ անոնց մեկնակէտն է Ծովուն աւազանին Ափրիկէի հիւսիս-արեւմտեան ափերը․ այս երեք դարերուն ընթացքին մէկ միլիոնէ աւելի եւրոպացիներ իբրեւ ստրուկ կը գերեն ու կ'առեւանգեն)։''

''Յատկանշական են Յոյներուն, Փիւնիկեցիներուն եւ Հռոմէացիներուն նաւային զօրուժի ցռկանները։''

=== Նորագոյն շրջան ===
Առեւտուրի եւ քաղաքակրթութիւններու փոխանակման եւ զարգացման կարեւոր ներդրումէն զատ, Միջերկրական Ծովը ռազմական կարեւորութիւն ունեցած է եւ կը շարունակէ ունենալ։ Ծովուն հսկողութիւնը կռուախնձոր կը դառնայ Ի. դարուն, երկու Համաշխարհային պատերազմներուն ընթացքին։

=== ԻԱ. դար եւ գաղթականներ ===
[[Պատկեր:Area of the Mediterranean.jpg|մինի|Միջերկրականի աւազանը, ԻԱ․րդ դարասկիզբին]]
[[Ասիա|Ասիոյ]] եւ [[Ափրիկէ]]&lt;nowiki/&gt;ի կարգ մը երկիրներու եւ [[Միջին Արեւելք|Միջին Արեւելքի]] (յատկապէս Սուրիոյ եւ [[Իրաք]]ի) պատերազմները եւ քաղաքական խառնաշփոթ կացութիւնները կը յառաջացնեն գաղթականութեան մեծ ալիքներ, տալով հազարներով մարդկային զոհեր։

Միջերկրական ծովը թատերաբեմ է մարդկային ողբերգրութեան։

Յունաստան եւ [[Իտալիա]] այդ երկիրներն են, որոնք ուղղակի կ'ազդուին գաղթականութեան տագնապէն։ 2013-էն, 700 000-է աւելի ափրիկեցի մանաւանդ [[Սահարա Անապատ|Սահարայի]] շրջաններէն գաղթականներ Ծովու ճամբով կ'անցնին ու կը շարունակեն անցնիլ Իտալիա, այն յոյսով, որ կ'ընդունուին հիւսիսային [[եւրոպա]]յի երկիրներէն․ հազարներով խեղդամահ կ'ըլլան․․․ ''Եւրոպայի Խորհրդարանին Նախագահ, Մարդին Շուլց, 2014-ին կը յայտարարէ, թէ «Եւրոպայի գաղթականութեան դիմագրաւումի քաղաքականութիւնը, Միջերկրական Ծովը գերեզմանի վերածեց»․ խօսքը կը վերաբերէր հազարաւոր խեղդամահ գաղթականներուն, որոնք հետեւանք էին քաղաքականութիւններու․․։''&lt;ref&gt;Schulz: EU migrant policy 'turned Mediterranean into graveyard' Մ․Շուլց, Եւրոպայի գաղթականական քաղաքականութիւնը, Միջերկրական Ծովը գերեզմանի վերածեց https://euobserver.com/tickers/121894 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190921184743/https://euobserver.com/tickers/121894 |date=2019-09-21 }}&lt;/ref&gt;

Իսկ 2015-էն, նոյնպէս Յունաստան կ'ընդունի հարիւր հազարներով գաղթականներ (Ասիոյ եւ Ափրիկէի տնտեսական եւ քաղաքական անապահով կացութեամբ երկիրներէ), որոնք  Յունաստանը կը գործածեն որպէս Եւրոպայի մուտք։ Միայն 2015-ին Յունաստան կ'ընդունի 856 723 գաղթականներ (կէսը փախստականներ Սուրիոյ պատերազմէն), իսկ մինչեւ 15 Սեպտեմբեր 2019 [[Էգէական Ծով|Էգէական ծովէն]] Յունաստան կ'անցնի 29 709 եւ ցամաքէն՝ 8 889 հոգի։&lt;ref&gt;[https://data2.unhcr.org/en/situations/mediterranean/location/5179#_ga=2.174688481.2125157323.1569089815-1956007120.1568469508] Միջերկրականի գաղթականներ&lt;/ref&gt;

2014- 2018 տարիներուն Յունաստան ժամանած գաղթականներու պաշտօնական թիւի ցուցակ (դժբախտաբար բուն թիւը աւելի բարձր է)․
{| class=&quot;wikitable&quot;
|Տարի
|Ծովու ճամբով
|Ցամաքի ճամբով
|Անցնելու ընթացքին (մանաւանդ ծովէն) մահացած կամ անհետացած
|-
|2018
|32 494
|18 014
|174
|-
|2017
|29 718
|6 592
|59
|-
|2016
|173 450
|3 784
|441
|-
|2015
|856 723
|4 907
|799
|-
|2014
|41 038
|2 280
|405
|}

== Տնտեսութիւն ==
Միջերկրականի աւազանին շուրջի երկիրները մեծապէս կ'օգտուին ծովուն ընձեռած բարիքներէն։ Զբօսաշրջիկութիւնը եւ նաւային ճարտարարուեստը գլխաւոր ազդակներէն են․ քաղաք-նաւահանգիստները կը բարգաւաճին, համաշխարհային տնտեսական գլխաւոր կեդրոններ կը դառնան &lt;ref&gt;Միջերկրական Ծովուն նաւահանգիստներու ցանկ https://fr.wikipedia.org/wiki/Liste_des_ports_de_la_M%C3%A9diterran%C3%A9e&lt;/ref&gt;։ Ըստ BTS-ի (Փոխադրութեան Վիճակագրական Գրասենեակ), յունական նաւատորմը, որ առաջին քայլերը Միջերկրական Ծովուն մէջ ւրած է, այժմ աշխարհի ամէնէն մեծն է․ 3․079 նաւերով համաշխարհային նաւատորմին 18%-ը կը կազմէ։

Միջերկրականի աւազանին բնակչութեան թիւը 150 միլիոնէ աւելի կը հաշուէ։ Աւազանը ամէն տարի կ'ընդունի 200 միլիոնէ աւելի զբօսաշրջիկներ։ Աշխարհի նաւային քարիւղի բեռնատար նաւերէն 20%-ը եւ առեւտուրի՝ 30%-ը, 120․000 նաւեր Միջերկրականը կ'երթեւեկեն։ Օրական հերթականութեամբ, 250-300 քարիւղատար նաւեր կ'անցնին ծովէն։

250 000-է աւելի ձկնորսներ կ'աշխատին ձկնորսանաւերուն մէջ։ Արհեստական ձկնորսութիւնը գործի մատակարարութեան 60%-ը կը կազմէ եւ իր 67․000 նաւերով ձկնորսութեան նաւերուն ընդհանուր թիւին 80%-ը կը կազմէ։&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Ապականում ===
Նաւային արկածները, որոնք կը պատահին, քարիւղի վատնում եւ անկանոն ձկնորսութիւնը, ինչպէս նաեւ նաւային խիտ երթեւեկութիւնը (առեւտուր, զբօսանաւեր), գլխաւոր պատճառներէն են աւազանին ջուրի ապականման եւ կենսահարստութեան նահանջին։ &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Greenpeace, Other threats in the Mediterranean Միջերկրական Ծովը վտանգի տակ https://web.archive.org/web/20100416071023/http://www.greenpeace.org/international/campaigns/oceans/marine-reserves/the-mediterranean/mediterranean-other-threats&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;ec.europa, ելեկտ․ կայքէջ, ''NATURA 2000 ցանցը Միջերկրականի շրջանը''․ https://ec.europa.eu/environment/nature/info/pubs/docs/biogeos/Mediterranean/KH7809610ELC_002.pdf&lt;/ref&gt;

=== Զբօսաշրջիկութիւն ===

==== ԺԸ - ԺԹ դարեր ====
Առաջին զբօսաշրջիկութեան իմաստով պտոյտ-այցելութիւնները տեղի կ'ունենան զուտ մշակութային բնոյթով են։ ԺԸ. դարուն, հիւսիսային Եւրոպայի ազնուական դասակարգին պատկանող երիտասարդներ, Իտալիա, Յունաստան եւ [[Օսմանեան Կայսրութիւն|Օսմանեան]] Միջին Արեւելքը կ'այցելեն։

ԺԹ. դարուն, անգլիացի ազնուականներ կամ հարուստներ, ձմեռը կ'այցելեն Միջերկրական Ծովուն ափերը եւ բազմաթիւ արքունիք-բնակարաններ կը կառուցեն, մանաւանդ հարաւային [[Ֆրանսա]]&lt;nowiki/&gt;յի Նիս (''Nice)'' քաղաքին մէջ․ կը յիշատակուի «''la promenade des Anglais»'' ծովեզերեայ պողոտայով։

==== Ի․ եւ ԻԱ․ դարեր ====
Զբօսաշրջիկութիւնը Միջերկրական Ծովու աւազանին շուրջ ներկայ իմաստով՝ ծովու լոգանքներ, արեւուն երկննալ․․ կը սկսի [[1902 թուական|1902]]-ին, Անտրէ Կիտին (André Gide'')'' «Բարոյազանց» (''L'Immoraliste)'' գիրքով։ [[1905 թուական|1905]]-ին, գրագէտ Թէօ Վաղլէ (Théo Varlet'')'' կը ստեղծէ մերկապաշտութիւնը։ Իսկ [[1927 թուական|1927]]-ին, Գօգօ Շանել (Coco Chanel'')'' կը գայթակղեցնէ հանրութիւնը՝ ծովու եւ արեւու լոգանք առնելով հարաւային Ֆրանսայի (Côte d'Azur) շրջանին մէջ։

[[1936 թուական|1936]]-ին, Ֆրանսայի մէջ կը սկսի վճարուած արձակուրդի դրութիւնը (ներկայ արձակուրդի հասկացողութեամբ)։ Բ․ Համաշխարհային պատերազմէն ետք, Միջերկրականի աւազանին եւրոպական մասին եւ հետագային հարաւային մասին մէջ կը սկսի զբօսաշրջիկութիւնը, նախ դանդաղ քայլերով, հասնելու համար ներկայ զարգացման եւ տարածման վիճակին։
[[Պատկեր:PANO Γυάρος, Άνδρος και Τηνος.jpg|մինի|Էգէական Ծով, ձախին Եարոս կղզին եւ խորին՝ [[Անտրոս]] ու [[Թինոս]] կղզիները․ [[Քիքլատես]] (կղզեխումբ)]]
[[1950 թուական|1950]]-ին, [[պելճիքա]]ցի գործարար Ժերար Պլից ''Gérard (Blitz)'' կը հիմնէ «Club Méditerranée» արձակուրդի ճամբարները։ Նախ Սպանիոյ [[Մայորքա]] կղզիին մէջ (l'île de Majorque), ապա՝ Իտալիա, Յունաստան, Թուրքիա եւ այլն․․։

Այժմ, Միջերկրականի աւազանը զբօսաշրջիկութեան համաշխարհային գլխաւոր կեդրոնն է․ մանաւանդ հարաւային [[Եւրոպա]]&lt;nowiki/&gt;յի երկիրները իրենց հնագոյն պատմութեամբ ու մշակոյթով, հնագիտական վայրերով, ծովեզերեայ շրջաններով եւ կղզիներով։ Նաեւ հիւսիսային [[Ափրիկէ]]&lt;nowiki/&gt;ի երկիրներէն՝ [[Եգիպտոս]]&lt;nowiki/&gt;ը, եւ մասամբ [[Թունուզ|Թունիզը]] եւ [[Մարոք]]ը։

Համաշխարհային հրապոյր կը պատճառեն Սպանիոյ [[Մայորքա]] եւ [[Իպիզա]] կղզիները, հարաւային ֆրանսայի ծովափնեայ շրջանը՝ Քոթ տազիւր (Côte d'Azur), [[Մոնաքօ|Մոնաքօն]], [[Մալթա|Մալթան]], Իտալիոյ տարածքը, Յունաստանը եւ իր կղզիները՝ [[Միքոնոս]], [[Սանթորինի (Թիրա)|Սանթորինի]], [[Քերքիրա (կղզի)|Քորֆու]] եւ այլն․․․:

== Աշխարհագրութիւն ==
[[Պատկեր:EFS highres STS034 STS034-86-96.jpg|մինի|աջից|Յունաստան&lt;nowiki/&gt; Միջերկրականի ամէնէն երկար եզերային շրջագիծը ունի:]]
Միջերկրական Ծովը արեւմուտքէն Ատլանտեան ովկիանոսին կը միանայ [[Ճիպրալթարի Նեղուց]]ով ([[Հոմերոս]]ին գրութիւններուն մէջ կը հանդիպինք «Հէրքիւլեսին Սիւները» ''Ηράκλειες στήλες '' անուանումին), արեւելքէն [[Մարմարայի ծով|Մարմարայի]] եւ [[Սեւ Ծով]]&lt;nowiki/&gt;երուն՝ յաջորդաբար Տարտանելի եւ [[Վոսփոր]]ի նեղուցներէն․ Տարտանել (Մարմարայի ծովը) յաճախ Միջերկրական Ծովուն շարունակութիւնը կը համարուի։ Հարաւէն [[Սուէզի Ջրանցքը|Սուէզի]] արեւստական ջրանցքով, [[Կարմիր Ծով|Կարմիր Ծովուն]] կը կապուի։

Ծովուն տարածութիւնն է 2․500․000քմ²։ Աշխարհի ամէնէն մեծ գոց ծովն է։ Անոր աւազանին երկիրներէն, Յունաստանը իր կղզիներով, Միջերկրականի ամէնէն երկար եզերային շրջագիծը ունի։

Ծովուն առաւելագոյն խորութիւնը Յոնիական ծովուն մէջ գտնուող [[Քալիփսօ]] խորամասն է 5267 մեթր խորութեամբ։

&lt;ref&gt;Միջերկրական Ծով, Պրիդանիքա հանրագիտարան https://www.britannica.com/place/Mediterranean-Sea&lt;/ref&gt; 

[[Պատկեր:Koppen World Map (Mediterranean Sea area only).png|մինի|ձախից|Միջերկրականի աւազանին կլիմային քարտէսը]]
=== Կլիմայ ===
Միջերկրական Ծովուն կլիման բարեխառն է։ Անոր ծովեզրերուն կլիման կը յատկանշուի տաք ու չոր ամառներով եւ քաղցր ու մեղմ ձմեռներով։ Սակայն, հարաւ արեւելեան աւազանը ունի տաք, անապատային կլիմայի յատկանիշներ։ Նաեւ, եղանակներու փոփոխութեան միջեւ, կը հանդիպինք տեղական մրրիկներու։

Ծովը ունենալով բաց անցքեր, ենթակայ է մնայուն ջուրի հոսանքներու, որ Միջերկրականի աւազանին կլիմայական փոփոխութիւններուն գլխաւոր ազդակներէն է։ Սուէզի ջրանցքին բացումէն ետք, Կարմիր Ծովուն ջուրի յատկութիւնները՝ աղի, տաք, ձուկերու բազմազանութիւն, տարիներու ընթացքին կամաց կամաց կը թափանցեն Միջերկրականի աւազանին մէջ։ [[1959 թուական|1959]]-էն մինչեւ [[1989 թուական|1989]], կը նկատուի Ծովուն ջուրի ջերմութեան բարձրացում՝ 0.12°C եւ կը շարունակուի։ Իսկ, Ծովու ջուրին գահավիժումը, կը յառաջացնէ աղիութեան աճ։&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

=== Ջրափնեայ Երկիրները===
[[Պատկեր:Amalfi2.JPG|մինի|240px|Ամալֆի, Իտալիա]]
[[Պատկեր:Beirut-Sannine.jpg|մինի|240px|[[Պէյրութ]], Լիբանան]]
[[Պատկեր:Coast of Tel Aviv-Yaffo.JPG|մինի|240px|Ճաֆֆա, Իսրայէլ]]Ցանկը կը սկսի [[Սպանիա]]յէն եւ կը շարունակուի ժամացոյցի սլաքի շարժման ուղղութեամբ.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Երկիր !! Ծովեզերքի &lt;br /&gt;երկարութիւնը&lt;br /&gt;քմ &lt;ref&gt;ԱՄՆ Գաղտնի Սպասարկութիւն, Իտալիա, աշխարհի երկրաբանութիւն https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/it.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170709111211/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/it.html |date=2017-07-09 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ԱՄՆ գաղտնի սպասարկութիւն, աշխարհի երկրաբանութիւն Սլովէնիա https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/si.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200424112304/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/si.html |date=2020-04-24 }}&lt;/ref&gt;
! 200 հազարէն աւելի բնակչութիւն ունեցող &lt;br /&gt;ծովեզերեայ քաղաքները
|-
| [[Պատկեր:Flag of Spain.svg|32px]] [[Սպանիա]] || || Ալիքանթէ, Պատալոնա, [[Պարսելոնա]], Քարթախենա, [[Մալակա]], [[Փալմա]], [[Վալենսիա]]
|-
| [[Պատկեր:Flag of France.svg|32px]] [[Ֆրանսա]] || || [[Մարսէյլ|Մարսէյ]], Մոնփելիէ, [[Նիս]]
|-
| [[Պատկեր:Flag of Italy.svg|32px]] [[Իտալիա]]|| 7600 || Պարի, Քաթանիա, [[Ճենովա]], Մեսինա, [[Նափոլի]], [[Փալերմօ]], [[Հռոմ]], Թրիեստէ, [[Վենետիկ]]
|-
| [[Պատկեր:Flag of Slovenia.svg|32px]] [[Սլովենիա]]|| 46.6 || 
|-
| [[Պատկեր:Flag of Croatia.svg|32px]] [[Խրուաթիա]]|| 5 835 || [[Սփլիթ]], [[Տուպրովնիք]]
|-
| [[Պատկեր:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|32px]] [[Պոսնիա եւ Հերցեկովինա]]|| 20 || 
|-
| [[Պատկեր:Flag of Montenegro.svg|32px]] [[Մոնթենեկրօ]]|| 293.5 || 
|-
| [[Պատկեր:Flag of Albania.svg|32px]] [[Ալպանիա]] || 362 || Տուրեշ 
|-
| [[Պատկեր:Flag of Greece.svg|32px]] [[Յունաստան]]|| 13 676 || [[Աթէնք]], [[Փիրէա]], [[Փաթրա]], [[Թեսաղոնիկէ]]
|-
| [[Պատկեր:Flag of Turkey.svg|32px]] [[Թուրքիա]] || || [[Ատանա]], Անթալիա, Իսքենտերուն (Ալեքսանտրէդ), [[Իզմիր]], [[Մերսին]]
|-
| [[Պատկեր:Flag of the United Arab Republic.svg|32px]] [[Սուրիա]] || 193 || [[Լաթաքիա]]
|-
| [[Պատկեր:Flag of Lebanon.svg|32px]] [[Լիբանան]] || 225 || [[Պէյրութ]], [[Թրիփոլի, Լիբանան|Թրիփոլի]]
|-
| [[Պատկեր:Flag of Israel.svg|32px]] [[Իսրայէլ]] || 273 || Աշտոտ, [[Հայֆա]], [[Թել Աւիւ]]
|-
| [[Պատկեր:Flag of Egypt.svg|32px]] [[Եգիպտոս]] || || [[Գահիրէ]], [[Աղեքսանտրիա]], Տամիեթա, [[Փոր Սայիտ]]
|-
| [[Պատկեր:Flag of Libya.svg|32px]] [[Լիպիա]] || 1 770 || [[Պենկազի]], [[Հոմս]], Մըսրաթա, [[Թրիփոլի]], Ալ-Զաուիա
|-
| [[Պատկեր:Flag of Tunisia.svg|32px]] [[Թունուզ|Թունո]]&lt;nowiki/&gt;[[Թունուզ|ւզ]]|| 1 148 || Սֆաքս, Թունուզ
|-
| [[Պատկեր:Flag of Algeria.svg|32px]] [[Ալճերիա]] || 998 || [[Աննապա]], [[Օրան]]
|-
| [[Պատկեր:Flag of Morocco.svg|32px]] [[Մարոք]] || || Թեթուան, [[Թանժեր]]
|}
=== Տասը մեծագոյն կղզիները ===
[[Պատկեր:Aegean Sea map-fr.svg|մինի|աջից|[[Էգէական Ծով]]ը եւ ստորաբաժանումները]]
[[Պատկեր:Tyrrhenian Sea map.png|մինի|աջից|Իտալիան շրջապատող ծովերը]][[Պատկեր:Kvarner gulf map.png|մինի|աջից|Քվարնըր Ծոցը, Խրուաթիա]]
{| border=&quot;0&quot; style=&quot;border: 1px solid #999; background-color:#FFFFFF&quot;
|- align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot;
!&amp;nbsp;!! Անուն !! Տեսք !! Պատկանելութիւն !! Տարածք &lt;br /&gt;(քմ²) !! Բնակչութիւն
|- valign=&quot;top&quot;
| 1 || [[Սիչիլիա]]||[[Պատկեր:Sicily-EO.JPG|100px]]||[[Պատկեր:Flag of Italy.svg|24px]] Իտալիա|| align=&quot;right&quot; | 25․460 || align=&quot;right&quot; | 5 010 000
|- valign=&quot;top&quot; bgcolor=&quot;#efefef&quot;
| 2 || [[Սարտինիա]]||[[Պատկեր:Sardinia satellite.jpg|100px]]||[[Պատկեր:Flag of Italy.svg|24px]] Իտալիա|| align=&quot;right&quot; | 23․813 || align=&quot;right&quot; | 1 656 000
|- valign=&quot;top&quot;
| 3 ||[[Կիպրոս]]||[[Պատկեր:Cyprus lrg.jpg|100px]]||[[Պատկեր:Flag of Cyprus.svg|24px]] Կիպրոս|| align=&quot;right&quot; | 9․251 || align=&quot;right&quot; | 1 048 000
|- valign=&quot;top&quot; bgcolor=&quot;#efefef&quot;
| 4 || [[Քորսիքա]]||[[Պատկեր:Corse-photosat.jpg|100px]]||[[Պատկեր:Flag of France.svg|24px]] Ֆրանսա|| align=&quot;right&quot; | 8․681 || align=&quot;right&quot; | 275 000
|- valign=&quot;top&quot;
| 5 || [[Կրետէ]]||[[Պատկեր:Crete Nasa.jpg|100px]]||[[Պատկեր:Flag of Greece.svg|24px]] Յունաստան|| align=&quot;right&quot; | 8․261 || align=&quot;right&quot; | 624 000
|- valign=&quot;top&quot; bgcolor=&quot;#efefef&quot;
| 6 || [[Էվիա]]||[[պատկեր:Euboea island.jpg|100px]]||[[Պատկեր:Flag of Greece.svg|24px]] Յունաստան|| align=&quot;right&quot; | 3․655 || align=&quot;right&quot; | 218 000
|- valign=&quot;top&quot;
| 7 || [[Մայորքա]]||[[Պատկեր:Mallorca.jpg|100px]]||[[Պատկեր:Flag of Spain.svg|24px]] [[Սպանիա]]|| align=&quot;right&quot; | 3․640 || align=&quot;right&quot; | 778 000
|- valign=&quot;top&quot; bgcolor=&quot;#efefef&quot;
| 8 || [[Լեզվոս]]||[[Պատկեր:Lesvos.jpg|100px]]||[[Պատկեր:Flag of Greece.svg|24px]] Յունաստան|| align=&quot;right&quot; | 1․630 || align=&quot;right&quot; | 90 000
|- valign=&quot;top&quot;
| 9 || [[Ռոտոս (կղզի)|Ռոտոս]]||[[Պատկեր:Rhodes NLT Landsat7.png|100px]]||[[Պատկեր:Flag of Greece.svg|24px]] Յունաստան|| align=&quot;right&quot; | 1․398 || align=&quot;right&quot; | 117 000
|- valign=&quot;top&quot; bgcolor=&quot;#efefef&quot;
| 10 || Խիոս ||[[Պատկեր:Chios NASA satellite image.jpg|100px]]||[[Պատկեր:Flag of Greece.svg|24px]] Յունաստան|| align=&quot;right&quot; | 842 || align=&quot;right&quot; | 52 000
|}

=== Ստորաբաժանումներ ===
Ջրագրական Միջազգային Կազմակերպութիւնը ''International Hydrographic Organization (IHO)'', Միջերկրական Ծովը կը բաժնէ փոքր ծովերու․ իւրաքանչիւրը իր տեղական, պատմական անուանումով։ Արեւելքէն արեւմուտք՝
[[Պատկեր:Detroit Gibraltar 2007.jpg|մինի|ձախից|[[Ճիպրալթարի Նեղուց|Ճիպրալթարի]] Նեղուցը․ ձախին՝ Եւրոպա&lt;nowiki/&gt;ն, աջին՝ Ափրիկէ&lt;nowiki/&gt;ն]]
[[Պատկեր:Bateau traversant le canal de corinthe.jpg|մինի|աջից|[[Կորնթոսի Ջրանցքը|Կորնթոսին Ջրանցքը]], Յունաստան]]
* [[Ճիպրալթարի Նեղուց]] - ''Strait of Gibraltar,''
* Ալպահրան ծով (''Alboran Sea)'' - Սպանի&lt;nowiki/&gt;ոյ եւ Մարո&lt;nowiki/&gt;ք&lt;nowiki/&gt;ի միջեւ,
* Պալէարեան ծով (''Balearic Sea)'' - Սպանիոյ ցամաքամասին եւ Պալէարեան կղզիներուն միջեւ,
* Լիկուրեան ծով (''Ligurian Sea)'' - Քորս կղզիին եւ Լիկուրիոյ (Իտալիա) միջեւ,
* Թիրենեան ծով (''Tyrrhenian Sea)'' - Իտալ&lt;nowiki/&gt;իոյ ցամաքամասին եւ Սարտինիոյ ու Սիչելիոյ կղզիներուն միջեւ,
* [[Յոնիական ծով]] (''Ionian Sea)'' - Իտալ&lt;nowiki/&gt;իոյ, Յունաստա&lt;nowiki/&gt;նի միջեւ,
* Ատրիաթիք ծով (''Adriatic Sea) -'' Իտալ&lt;nowiki/&gt;իոյ, Սլովէնիոյ, Քրուաթիոյ, Պոսնիոյ-Հերցեկովինայի, Մոնթենեկրոյի եւ [[Ալպանիա|Ալպան]]&lt;nowiki/&gt;[[Ալպանիա|ի]]&lt;nowiki/&gt;ոյ միջեւ,
*[[Էգէական Ծով|Էգէական ծով]] (''Aegean Sea)'' - Յունաստա&lt;nowiki/&gt;նի եւ Թուրք&lt;nowiki/&gt;իոյ միջեւ:
[[Պատկեր:Bouches de Bonifacio.JPG|մինի|ձախից|Պոնիֆասիոյ Նեղուցը-''Strait of Bonifacio'' ․ Դիտուած Սարտինիոյ հիւսիսային ծայրամասէն, խորին՝ Քորսիքան:]][[Պատկեր:MessinaStrait.jpg|մինի|աջից|Մեսինայի Ծոցը, Իտալիա]]
==== Երկրորդական ծովեր ====
[[Պատկեր:Peloponnese modis.jpg|մինի|ձախից|նկարին հիւսիսը․ [[Կորնթոսի Ծոցը]], [[Պելոպոնես|Պելոպոնեսին]] հիւսիսը․ ձախէն [[Յոնիական ծով|Յոնիական Ծովը]] կը բացուի:]]
[[Պատկեր:Argo-saronic EN.JPG|մինի|աջից|[[Սարոնիքոս ծոց|Սարոնիքոս]] կամ Արղոսարոնիքոս Ծոցը-''Saronic Gulf'' , Յունաստան]]
[[Պատկեր:1 perast aerial 2016.jpg|մինի|աջից|Քոթոր Խորշը, [[Մոնթենեկրօ]]]][[Պատկեր:Gulf of Calabria.PNG|մինի|աջից|Քալավրիայի ծոցերը, հարաւային [[Իտալիա]]]][[Պատկեր:Dibujo2 G-V.PNG|մինի|ձախից|Առիւծի Ծոցը-Golf de Lion, Ֆրանսա եւ Վալենսիայի Ծոցը-Golfo de Valencia, Սպանիա]]
Ծովեր իրենց տեղական կամ պատմական անուններով։ Արեւելքէն արեւմուտք՝
* Սարտինիոյ ծով ''-'' Սարտինիոյ եւ Պալէարեան կղզիներուն միջեւ․ Պալէարեան ծովուն մէկ մասը,
* Սիչիլիոյ ծով - Սիքելիոյ եւ Թունիզին միջեւ,
* Լիպիոյ ծով - Լիպիոյ եւ Կրետէին միջեւ,
*[[Էգէական Ծով|Էգէական ծով]]&lt;nowiki/&gt;[[Էգէական Ծով|ուն]] մէջի ծովեր,
** Թրակեան ծով - Էգէական Ծովուն հիւսիսը,
&lt;nowiki/&gt;
** [[Միրթեան ծով|Միրթեան]] ծով - [[Պելոպոնես|Պելոպոնեսի]] եւ [[Քիքլատես]] կղզիներուն միջեւ,
** [[Կրետական ծով|Կրետական]] ծով- համանուն կղզիին հիւսիսը,
** [[Իքարիօ ծով|Իքարիօ]] Ծով - համանուն կղզիին շուրջը, [[Քոս (կղզի)|Քոս]] եւ Հիոս կղզիներուն միջեւ,
*[[Կիլիկիոյ Հայկական Թագաւորութիւն|Կիլիկիա]]&lt;nowiki/&gt;ն ծով - Թուրքիոյ եւ Կիպրոսի &lt;nowiki/&gt;միջեւ,
* Լեւանդին ծով - Միջերկրական Ծովուն արեւելեան ծայրամասը:
[[Պատկեր:Thermaic Gulf (3).JPG|մինի|ձախից|Թերմայիքոս Ծոցը-''Thermaic Gulf'' , հիւսիսային  [[Յունաստան]]]]
[[Պատկեր:Gulf of Taranto map.png|մինի|աջից|Թարանթոյի Ծոցը-''Gulf of Taranto'', Իտալիա]]
==== Գլխաւոր Ծոցեր, ջրանցքներ, նեղուցներ ====
Արեւմուտքէն՝ արեւելք

*[[Ճիպրալթարի Նեղուց]], կը կապէ Ատլանտեան Ովկիանոսը Միջերկրական Ծովուն հետ, [[Սպանիա|Սպանի]][[Սպանիա|ոյ]] եւ Մարոքի միջեւ,&lt;nowiki/&gt;
* Ճիպր&lt;nowiki/&gt;ալթարի խորշ ''-'' Իպէրիոյ թերակղզիին հարաւային մասը,
*Վալենսիոյ ծոցը ''-'' Սպանիոյ արեւելքը,
&lt;nowiki/&gt;
*&lt;nowiki/&gt;Առիւծին ծոցը ''-'' հարաւային Ֆրանսա,
*Քորսիքայի Ջրանցքը - Քորսիքայի եւ Իտալիոյ միջեւ,
* [[Պոնիֆաչօ նեղուց|Պո]]&lt;nowiki/&gt;[[Պոնիֆաչօ նեղուց|նիֆաչօ Նեղուցը]], Սարտինիոյ եւ Քորսիքային միջեւ,
* Կոզոյի Ջրանցք - Մալթայի եւ Կոզոյի միջեւ,
* Ճենովայի ծոցը ''-'' Իտալիոյ հիւսիս արեւ&lt;nowiki/&gt;մ&lt;nowiki/&gt;ուտքը,
*Մեսինային Նեղուցը ''-'' Սիչիլիոյ եւ [[Քալաւրիա]] թերաղկզիին միջեւ, Իտալիա,
*Սալեռնոյի ծոցը - Իտալիոյ հարաւ արեւմուտ&lt;nowiki/&gt;քը,
* Կաէթայի ծոցը - Իտալիոյ հարաւ արեւմո&lt;nowiki/&gt;ւտքը,
*Սիչիլիոյ Նեղուցը - Սիքելիոյ եւ Թունիզին միջեւ,
*Մալթայի Ջրանցքը- Սիքելիոյ եւ [[Մալթա]][[Մալթա|յի]] միջեւ,
*Ս&lt;nowiki/&gt;իտրայի ծոցը - Թրիփոլիթիանայի (արեւմտեան Լիպիա) եւ Քիրինայքայի միջեւ (արեւելեան Լիպիա),
* Վենետիկի ծոցը ''-'' Իտալիոյ հիւսիս արեւելքը,
* Թրիեսթէի ծոցը - Իտալիոյ հիւսիս արեւելքը,
* Թարանթոյի ծոցը ''-'' հարաւային Իտալիա,
* Ս. Էֆեմիոյ Ծոցը ''-'' հարաւային Իտալիա
* Սքիլաքի ծոցը - Քալաւրիոյ եւ Յոնիական Ծովուն միջեւ, հարաւային Իտալիա
*Քվարնըր ծոցը ''-'' [[Խրուաթիա]],
*Քոթոր Խորշ - [[Մոնթենեկրօ]],
* Օթրանթոյի Նեղուցը - Իտալիոյ եւ Ալպանիոյ միջեւ,
*[[Կորնթոսի Ծոցը]] ''-'' համանուն Ջրանցքին եւ Յոնիական Ծովուն միջեւ, Յունաստան,
* [[Կորնթոսի Ջրանցքը]] ''-'' Կորնթոս եւ [[Սարոնիքոս ծոց|Սարոնիքոս]] ծոցերը կը միացնէ, Յունաստան,
* [[Փաղասիթիքոս ծոց|Փաղասիթիքոս ծոցը]] ''-'' [[Վոլոս|Վոլոսին]] ծոցը, Յունաստան,
*[[Թերմայիքոս ծոց|Թերմայիքոս]] ծոցը ''-'' [[Սելանիկ|Սելանիկի]] ծոցը, հիւսիսային Յունաստան,
* [[Սարոնիքոս ծոց|Սարոնիքոս Ծոցը]] ''-'' [[Փիրէա|Փիրէայի]] ծոցը, [[Կորնթոսի Ջրանցքը|Կորնթ]]&lt;nowiki/&gt;[[Կորնթոսի Ջրանցքը|ոսի Ջրանցքին]] եւ [[Միրթեան ծով|Միրթոօ]] ծովուն միջեւ, Յունաստան,
*Անթալիոյ ծոցը - Անթալիոյ արեւմտեան եւ արեւելեան ծովեզրերուն միջեւ, Թուրքիա,
*Իսքենտերունի (Ալեքսանտրեթա) ծոցը - Իսկենտերունի եւ Ատանայի միջեւ, [[Թուրքիա]],
*Ս. Գէորգի խորշը - [[Պէյրութ]], Լիբանան,
* Ռաս Իպն Հանիի հրուանդանը - հնագիտական վայր, [[Լաթաքիա]], Սուրիա,
* Ռաս ալ-Պասիթի հրուանդանը - Սուրիոյ հիւսիսը,
* Մինեթ ալ-Պէյտա խորշ - Սուրիա, Ուկարիթ հնագիտական վայրին մօտ,
*Հայֆայի ծոցը - հիւսիսային [[Իսրայէլ|Իսրայէլ:]]

=== Երկրաբանութիւն ===
[[Պատկեր:Mediterranean Sea surface.jpg|մինի|աջից|Միջերկրական Ծովուն մակերեւոյթը]]
Միջերկրական Ծովը եւ Կարմիր Ծովը, ժամանակի Ովկիանոսի մը տարածքին մնացորդներն են․ այժմ անոնց տրուած է Թեթիս անունը՝ ''Téthys, Τηθύς'' (յունական դիցաբանութեան մէջ, ովկիանոսներուն աստուածուհին) &lt;ref&gt;Ադլանտեան Ովկիանոսի հնաքաշողականութիւն, Դիթիս ծովը եւ իափետուս Ովկիանոս, Քամպրիճ համալսարան, Van der Voo, Rob (1993). ''Paleomagnetism of the Atlantic, Tethys and Iapetus Oceans''. Cambridge University Press. doi:10.2277/0521612098. ISBN &lt;bdi&gt;978-0-521-61209-8&lt;/bdi&gt;.&lt;/ref&gt;։ Մօտաւորապէս (≃) 145,0 - 66,0 միլիոն տարի առաջ (Ma), բարձումի հետեւանքով, երկու ցամաքամասերու՝ ափրիկեան եւ եւրասիոյ իրարու մօտեցումով, Թեթիսը յառաջադիմաբար կը սկսի «փակուիլ»։ Այս եղելութիւնը, լեռնաշղթաներ կը յառաջացնէ, օրինակ՝ [[Ալպեան լեռներ|Ալպեան]] եւ Փիրենեան։ Մօտաւորապէս 30 միլիոն տարիներ առաջ, Միջերկրականի արեւմտեան մասի տարածման փուլի շրջանին, [[Քորսիքա|Քորսիքան]] եւ Սարտինիան եւրոպական ցամաքամասէն կը բաժնուին։

=== Հրաբխային աւազան ===
[[Պատկեր:Santorini 3D version 1.gif|մինի|ձախից|3D Սանդորինի կղզիին քալտերան, Քիքլատես կղզիախումբ, Յունաստան:]][[Պատկեր:Stromboli animiert 800x600.gif|մինի|աջից|Stromboli, Ստրոմպոլի հրաբուխ, Իտալիա:]] &lt;br /&gt;Հինգ միլիոն տարի առաջ, իրարու յաջորդող երկրաշաժներու հետեւանքով, Ճիպլարթարի նեղուցը կը փակուի, եւ Ծովը աղի «լիճ» մը կը դառնայ․ այս իրադարձութիւնը Մեսինեան Աղիութեան Տագնապ (''Messinian Salinity Crisis / MSC)'' կը կոչուի։ Մէկ միլիոն տարիներու ընթացքին Ծովուն յատակը յառաջացած աղի պահեստը այս երեւոյթը կը փաստէ։ Մօտաւորապէս, 300․000 տարի ետք, իրարայաջորդ երկրաշարժները կրկին «կը բանան» նեղուցին բնական ամբարտակը։ Այս երեւոյթը քանի մը տարիներու ընթացքին կը յառաջացնէ հսկայ քարաւազ մը ու Միջերկրականի աւազանը, որուն ջուրը քանի մը հարիւր տարիներու ընթացքին շոգիացած էր, ջուրով կը լեցուի։ &lt;ref&gt;Միջերկրական Ծովուն աղիտական ողողումը, հետեւանք Մեսինեան աղութեան տակնապին, Garcia-Castellanos, D. et al. (2009) 'Catastrophic flood of the Mediterranean after the Messinian salinity crisis' [archive], Nature, 462, 10 décembre 2009, &lt;abbr&gt;p.&lt;/abbr&gt; 778.&lt;/ref&gt;

Միջերկրականի ծովուն յատակը շարունակ կը փոխուի, որովհետեւ եւրասեան եւ ափրիկեան ցամաքամասերու շարժումը յաճախակի երկրաշարժներ կը յառաջացնէ՝ Իտալիոյ, Յունաստանի (յատկանշական օրինակ է Սանթորինի կղզիին քալտերան,&lt;ref&gt;Սանդորինիին քալտերան, the caldera of Santorini https://greece.terrabook.com/santorini/page/caldera/&lt;/ref&gt; յառաջացած 3․600 տարի առաջ, Ք․Ա․ 1613 -ին, զօրաւոր երկրաշարժէ ետք․ պատճառ կ'ըլլայ [[Մինոասեան քաղաքակրթութիւն|Մինոասեան քաղաքակրթութեան]] քանդումին), Թուրքիոյ ու մասամբ Իսրայէլի եւ Ալճերիոյ երկիրներուն զանազան շրջաններուն մէջ, նաեւ պահելով հրաբխային վառ աշխուժութիւն Իտալիոյ մէջ՝ [[Էթնա]], [[Վեզուվիօ]] եւ [[Սթրոմպոլի]]։

== Մարզական ==
Չորս տարին անգամ մը ([[Ողիմպիական Խաղեր|Ողիմպիական ամառուան խաղեր]]&lt;nowiki/&gt;ուն յաջորդող տարին) տեղի կ'ունենան [[Միջերկրածովեան Խաղերը]]։ Իսկ 2015-էն, ամէն երկու տարի տեղի կ'ունենան Միջերկրականի Ծովեզերեան Խաղերը։ &lt;ref&gt;CIJM պաշտօնական կայքէջ՝ '''Միջերկրականի խաղերու Միջազգային Կոմիտէ'''ի, https://cijm.org.gr/&lt;/ref&gt;

== Ծովուն կենսահարստութիւնը ==
Երկրագունդի ջերմաստիճանի բարձրացումը յառաջացուցած է Ծովուն ջուրի ջերմաստիճանի թեթեւ, սակայն կենսական, բարձրացում․ այսպէս Կարմիր Ծովուն տաք ջուրերէն, ձուկերու տեսակներ տարիներու ընթացքին դանդաղօրէն [[Սուէզի Ջրանցքը|Սուէզի ջրանքէն]] Միջերկրական կը թափանցեն։ &lt;ref&gt;Ելեկտ․ թերթ, plos.org, Յօդուած՝ Միջերկրականի կենսահարստութիւնը, թիւ 10․1371 https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0011842&lt;/ref&gt;

Ծովը աշխարհի ովկիանոսներուն 0,8%-ը կը ներկայացնէ, սակայն ծովային կենսահարստութեան՝ 8-9%-ը (10-էն - 12,000 տեսակ)։

&lt;ref&gt;Fao կազմակերպութիւն, Միջերկր․ Ծովուն կենսահարստութեան վիճակը, յօդ․ էջ 49-65 http://www.fao.org/tempref/docrep/fao/007/y5852e/Y5852E05.pdf&lt;/ref&gt; &lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;120&quot;&gt;
Պատկեր:Europ Languste.jpg|Փոքր խեցգետին
Պատկեր:Octopus vulgaris2.jpg|Ընգղայ կամ՝ ութոտանի, octopus
Պատկեր:Delfini tra panarea e stromboli 2.jpg|Դլփիններ
Պատկեր:Himantura uarnak egypt.jpg|[[Կարմիր Ծով]]&lt;nowiki/&gt;էն Միջերկրական ծով թափանցած խայթող ձուկ՝ '''reticulate whipray''' կամ '''honeycomb stingray''' (''Himantura uarnak'')
Պատկեր:Mullus surmuletus.jpg|Պարպունի ձուկը, μπαρμπούνι, ''Τρίγλη η μυστακοφόρος'', ''Trigla barbatus'',   
&lt;/gallery&gt;
=== Միջերկրականի աւազանի շրջակայքի բուսաշխարհէն նկարներ ===
[[Պատկեր:Flora Mediterranea.jpg|կենտրոն|960px]]
== Պատկերասրահ ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;120&quot;&gt;
Mediterranean rocky coast of Libya.jpg|Լիպիոյ ժայռոտ ափերը
Lighthouse Italy-1632 - Murano Lighthouse (5242812784).jpg|Փարոս
Mediterranean moonrise, Port-la-Nouvelle.jpg|[[Լուսին]]&lt;nowiki/&gt;ը կը ծագի Միջերկրականին վրայ․ Լուսնկան այդքան մօտիկ կ'երեւի Յուլիսի վերջերուն կամ Օգոստոս ամսուան լիալուսինի ատեն։
S'Illa.jpg
Hammametgolf.jpg|Թունուզ, «Համամեթ» ծովափը
Chia beach, Sardinia, Italy.jpg|Սարտինիա կղզի, [[Իտալիա]]
Piran Stadtpanorama.jpg|Փիրան, [[Սլովենիա]]
Cavtat Croatia 2008-10-07.JPG|Քաւթաթ (Cavtat), Խրուաթիա
Svetistefan1756.JPG|[[Մոնթենեկրօ]]
Petra tou romiou beach.jpg|[[Պաֆոս]], [[Կիպրոս]]
BeirutRaouche1.jpg|Ռաուշէ, [[Պէյրութ]], [[Լիբանան]]
Coast of Alexandria, A view From Bibliotheca Alexandrina, Egypt.jpg|[[Աղեքսանտրիա]], ծոցը համանուն [[Ալեքսանտրիոյ Գրադարան|Գրադարան]]&lt;nowiki/&gt;էն դիտուած, [[Եգիպտոս]]
ForbysIbizaTown 02.jpg|[[Իպիզա]] կղզի, [[Սպանիա]]
Les Aiguades.jpg|Les Aiguades, [[Ալճերիա]]
Gibraltar-Europa-Point-LH-from-the-sea.jpg|Եւրոպային դուռը՝ Ճիպլարթար
Monaco City 001.jpg|[[Մոնաքօ]]
Fira at Santorini (from north).jpg|Սանթորինի, Ֆիրա, [[Յունաստան]]
Angelokastro ( Northern Gate).JPG|[[Յունաստան]], [[Քերքիրա (կղզի)|Քերքիրա]], Անկելոքաստրօ
Mykonos, little venice 02.JPG|[[Յունաստան]], [[Միքոնոս]] կղզին
Voutoumi beach at Antipaxoi from the hill.jpg|[[Անտիփաքսի|Անդիփաքսի]] (Antipaxoi), [[Յունաստան]]
Aegina, The Temple of Aphaia.jpg|Աֆէայի տաճարը, [[Էղինա]] կղզի, [[Սարոնիքոս ծոց|Սարոնիքոս]] Ծոցի կղզիներէն, Յունաստան (Aegina, The Temple of Aphaia)
Γιαλός-Σύμη.jpg|[[Սիմի]], էգէական Ծովուն հարաւ արեւելք, Յունաստան
CapriFaraglioni.JPG|Քափրի (Capri), [[Իտալիա]]
Elba litorale.jpg|Էլպա կղզի (Elba), Իտալիա
Burano Red Bucket.jpg|Պուրանօ, [[Վենետիկ]], Իտալիա (Burano)
Sentiero del Viandante DSC 6340 (14020554463).jpg|[[Քոմօ լիճ|Քոմօ]] լիճ, Իտալիա
Alexandria coast (2715600220).jpg|[[Աղեքսանտրիա]]
Positano - 01.jpg|Թիրենեան ծով
Bey-Sannine-BCD.jpg|Սեն Ժորժի ծոցը, Պէյրութ Լիբանան, նկարին մէջ կ'երեւի նաեւ [[Սաննին լեռ]]ը
Neum02451.JPG|Պոսնիա- Հերցեկովինա
&lt;/gallery&gt;

== Աղբիւրներ ==

# Guillaume de Dieuleveult, « Et la Méditerranée découvrit l'été…», ''Le Figaro Magazine'', semaine du 9 mai 2014, &lt;abbr&gt;p.&lt;/abbr&gt; 40-41. Կիյոմ տը Տիոլովօ, Միջերկրականը կը ճանչնայ․․․ Ֆիկարօ պարբերաթերթ, 9 Մայիս 2014, էջ 40-41
# «Աշխարհը եւ Հայաստանը» աշխարհագրական ատլաս, Լ. Վալեսեան եւ այլք, Երեւան 2003։

== Տես Նաեւ ==
[[Էգէական Ծով]]

[[Յոնիական ծով|Յոնիական Ծով]]

[[Փաթրայի Ծոցը|Փաթրայի Ծոց]]

[[Կորնթոսի Ծոցը|Կորնթոսի Ծոց]]

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}

== Արտաքին յղումներ ==
* [https://en.wikipedia.org/wiki/Battle_of_Preveza Փրեվեզային մարտը]{{ref-en}}
* [[:en:Battle of Djerba|Ճերպայի ծովամարտը]]{{ref-en}}
* [[:en:Battle of Lepanto#Battle|Լեփանթոյի ծովամարտը]] {{ref-en}}
* [https://en.wikipedia.org/wiki/Barbary_pirates Պարպարեան ծովահէններ] {{ref-en}}
* [https://www.naftikachronika.gr/2019/06/20/pireas-2019-ti-odigise-tin-elliniki-naftilia-stin-koryfi/ Նաւային լուրեր, Յունաստանի ծովուժը աշխարհի առաջինը] {{ref-el}}
* [https://fr.wikipedia.org/wiki/Club_Med Միջերկրականեան ճամբար, Club Med]{{ref-fr}}
* [https://en.wikipedia.org/wiki/Pillars_of_Hercules Հերքիւլեսի սիւները, Pillars_of_Hercules]{{ref-en}}
* [[:en:Messinian salinity crisis|Մեսիեան աղի տագնապ, Messinian salinity crisis]]{{ref-en}}
* [https://fr.wikipedia.org/wiki/Jeux_m%C3%A9diterran%C3%A9ens Միջերկրեան մարզական խաղեր]{{ref-fr}}

[[Ստորոգութիւն:Ծովեր այբբենական կարգով]]
[[Ստորոգութիւն:Ծովեր]]</text>
      <sha1>6khzdp8wqyyjxlbsraajdc7abvkb06q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Սիպիլ Պէկթորոսօղլու</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18807</id>
    <revision>
      <id>253149</id>
      <parentid>241352</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T14:08:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-43019-67</username>
        <id>14872</id>
      </contributor>
      <origin>253149</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20619" sha1="oe66i3akp9mblfqqaimxrjvdqbi93ze" xml:space="preserve">[[Պատկեր:Sibil.jpg|մինի]]
{{Տեղեկաքարտ Երաժիշտ
| անուն = Սիպիլ Կարպիս (Կարապետ անունի կրճատ ձևն է) Պէկթորոսօղլու
| պատկեր = 
| լայնութիւն = 
| նկարագրութիւն = Պ
| լոկօ = 
| լոկօ նկարագրութիւն = 
| գոյն = **Պարտադիր** ՝ solo_singer
| աւազանի անուն = 
| ծննդեան անուն = Սիպիլ Թորոսեան
| մականուն = 
| ծնած է = 31 Յուլիս
| ծննդավայր = Սթամպուլ (Պոլիս)
| երկիր = 
| մահացած է = 
| մահուան վայր = 
| ազգութիւն = Հայ
| տեսակ/ներ = 
| մասնագիտութիւն =  հայ երգիչ
| գործիք = 
| գործօն տարիներ = 
| պիտակ = 
| շրջանաւարտ = 
| անդամակցութիւն = 
| առնչուող = 
| կողակից = 
| պարգեւ = «Կախարդական ձայն» (2012), «Հայ երգի դեսպան» (2012), «Սփիւռքի լաւագոյն երգչուհի» (2014), «Ծիծեռնակ»` սփիւռքի պահպանութեան եւ հայ երգը լաւագոյնս տարածելու համար (2017), արժանացած է նաեւ շարք մը շքանշաններու
| կայքէջ = http://www.sibilmusic.com/
| ներկայիս անդամներ = 
| նախկին անդամներ = 
| գլխաւոր գործիքներ = 
| ստորագրութիւն = 
|Name=Սիպիլ Գարբիսի Պէկթորոսօղլու}}

'''Սիպիլ Գարբիսի Պէկթորոսօղլու''' ({{lang-tr|Sibil Pektorosoğlu}}, [[Հայերը Թուրքիոյ մէջ|թրքահայ]] երգչուհի&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=L6CHuz9wt6A Հարցազրոյց 24.11.2012;] [[Շանթ հեռուստաընկերութիւն]]{{ref-hy}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.last.fm/music/Sibil/+wiki Կենսագրութիւնը Last.FM կայքին մէջ]{{ref-en}}&lt;/ref&gt;։ Թուրքիոյ պատմութեան մէջ առաջին անգամ ըլլալով պետական եւ անձնական ժողովրդական պատկերասփիւռի ու ձայնասփիւռի կայաններէն սկսան հաղորդուիլ Սիպիլի հայերէն երգերը, ինչպէս նաեւ` «Նամակ»-ի տեսահոլովակը &lt;ref name=&quot;նամակ&quot;&gt;[http://www.aztagdaily.com/archives/322258?hilite=%27%D5%8D%D5%AB%D5%BA%D5%AB%D5%AC%27 Լիբանանի Մէջ Իր Ելոյթի Նախօրեակին Ծանօթանանք Սիպիլին]&lt;/ref&gt;: 2019 Դեկտեմբերէն Սիպիլ կը ներկայացնէ «Sibil la Reine» հայկական զարդերու եւ հագուստի պարագաներու ապրանքանիշը&lt;ref name=&quot;նամակ&quot; /&gt;։

== Կենսագրութիւն ==

Ծնած է եւ կ'ապրի [[Սթամպուլ]]: Մայրական կողմէ նախնիները Սվազէն եւ Թոքատէն են, հօրը ընտանիքը պոլսահայ է: Մեծ մայրը՝ Արսէնուհին եւ մեծ հայրը՝ Թորոսը, բազմաթիւ հարազատներ կորսնցուցեր են, գրեթէ ամբողջ ընտանիքը: Արսէնուհիի մայրը, եղբայրները ու երեք տարեկան քոյրը զոհուեր են, 14-ամեայ Արսէնուհին ու իրմէ մէկ տարիով մեծ քոյրը պարտադրաբար ապրեր են  մահմետական ընտանիքներու մէջ եւ փրկուեր են: Առաջին իսկ պատեհ առիթին փախեր են Պոլիս:  Արսէնուհին Պոլսոյ մէջ ծանօթացեր է մեծ հօրը՝ Թորոսին հետ: Հօրը Թորոսեան ազգանունը դարձեր է Պէկթորոսօղլու &lt;ref&gt;[http://www.hayzinvor.am/64205.html?fbclid=IwAR3J9T9L-Kwr8R-ov3VszF8_9IV6x2jONBcJZNmT5jKVdwtYmuoqqb31JqU ՏԵՍՆԵՄ ԱՆԻՆ ՈՒ ՆՈՐ ՄԵՌՆԵՄ ]&lt;/ref&gt;:

Երգչուհի Սիպիլ մասնագիտութեամբ տնտեսագէտ է, կ'աշխատի Սթամպուլի դրամատուներէն մէկուն մէջ: Սկսեր է երգել փոքր հասակէն եկեղեցական «Սուրբ Վարդանանց» երգչախումբին մէջ։ [[2010]] թ. Նոյեմբերին հրապարակած է հայալեզու «Սիպիլ» ալպոմը, ուր տեղ գտած են «Տէր Ողորմեա», «Կիլիկիա», «Տեսնեմ Անին եւ նոր մեռնիմ», «Նամակ» եւ այլ երգեր։ Վերջինս մեծ յաջողութիւն գտած է Թուրքիոյ մէջ։ «Նամակ»-ի հիման վրայ նկարահանուած տեսահոլովակը նկարահանուեր է Օզքան Աքսուլառի՝ Թուրքիոյ ամէնայայտնի արտադրողներէն մէկուն աջակցութեամբ եւ առաջին հայալեզու տեսահոլովակն էր, որ ցուցադրուեցաւ թրքական [[TRT|պետական հեռուստատեսութեամբ]]&lt;ref&gt;[http://hayernaysor.am/%D5%A5%D5%BD-%D5%AB%D5%B6%D5%B1-%D5%B7%D5%A1%D5%BF-%D5%B0%D5%A1%D6%80%D5%B8%D6%82%D5%BD%D5%BF-%D5%A5%D5%B4-%D5%A6%D5%A3%D5%B8%D6%82%D5%B4/ Ես ինծի շատ հարուստ կը զգամ…]{{ref-hy}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.hurriyetdailynews.com/default.aspx?pageid=438&amp;n=first-armenian-music-video-airs-in-turkey-2011-05-25 Sibil's strains echo across city as Turkish TV airs first Armenian music video]{{ref-en}}&lt;/ref&gt;։ [[2012]] թ. Ապրիլին մրցանակի արժանացեր է Մոսկուայի մէջ կայացած «Արմենիա» մրցանակաբաշխութեան, մէկ ամիս անց, [[Երեւան]]ի մէջ երգչուհիին շնորհուած Ազգային երաժշտական մրցանակ։

Սիպիլի կատարած «Նամակ»-ը, [[Յովհաննէս Շիրազ]]ի բառերով, «Ծարաւ սէրի», «Տեսնեմ Անին ու նոր մեռնեմ», «Կեանքի մը համար», «Սիրոյ ձայնի» եւ «Յիսուս» երգերը  [[Մաժակ Թոշիկեան]] (Ճենք Թաշքան, որ փոփ երաժշտութեան ամէնէն յայտնի յօրինողներէն մէկն է&lt;ref name=&quot;նամակ&quot; /&gt;)  երաժիշտին ստեղծագործութիւններն են &lt;ref name=&quot;սիպիլ&quot;&gt;[http://www.aztagdaily.com/archives/401753?hilite=%27%D5%8D%D4%BB%D5%8A%D4%BB%D4%BC%27 Հայ Երգչուհին, Որ Գրաւեց Պոլիսը, Եւ Ո՞վ Է Այս Տաղանդաւոր Պոլսահայ Երաժիշտը]&lt;/ref&gt;:

=== Համերգներ եւ ելոյթներ ===
*15 Մարտ 2011-ին մասնակցած է «Իսթանպուլ Սազենտելերի» համերգին, իբրեւ հիւր արուեստագէտ:
*2011-ի ամռան Սիպիլ Հայաստան հրաւիրուած է երգելու համար Համահայկական խաղերու բացման եւ փակման հանդիսութիւններուն, ուր ժողովրդային մեծ ընդունելութեան արժանացած է «Տեսնեմ Անին» երգը:
*Մարտ 2012-ին դաշնակահար Պուրակ Պետիկեանի ընկերակցութեամբ եւ Մաժակ Թօշիկեանի ղեկավարութեամբ, առաջին անգամ համերգներ տուած է [[Նիւ Եորք]]ի եւ [[Լոս Անճելըս]]ի մէջ:
*20 Հոկտեմբեր 2012-ին, դարձեալ դաշնակահար Պուրակ Պետիկեանի ընկերակցութեամբ  եւ Մաժակ Թոշիկեանի ղեկավարութեամբ, սիմֆոնիք նուագախումբին ընկերակցութեամբ առաջին անգամ համերգ մը տուած է Մոնրէալի մէջ:
*21 Յունուար 2013-ին, Պոլսոյ շքեղագոյն սրահներէն՝ «Մասլաք թիմ շով սենթըր»-ին մէջ, Մաժակ Թոշիկեանի  ղեկավարած սիմֆոնիք նուագախումբի ընկերակցութեամբ, հայաստանցի արուեստագէտ Անտրէի հետ հանդէս եկած է համերգով մը:
*Օգոստոս 2015-ին, երկրորդ անգամ ելոյթ ունեցած է Երեւանի մէջ տեղի ունեցած Համահայկական խաղերուն բացման հանդիսութեան ընթացքին: [[Հայաստան]]ի նախագահ [[Սերժ Սարգիսեան|Սերժ Սարգսեանի]] կողմէ «Երախտագիտական մետալ»-ով պարգեւատրուած է Համահայկական Խաղերու բերած իր նպաստին համար:
*21 Սեպտեմբեր 2014-ին, Հայաստանի անկախութեան 23-րդ տարեդարձին առիթով կազմակերպուած համերգին ընթացքին երգած է Արմէն Տիւանեանի «Արեւներ» մանկապատանեկան համոյթին հետ:
*2015-ի Հոկտեմբերին,  Համազգայինի  [[Նիւ Եորք]]ի  մասնաճիւղի  կազմակերպութեամբ,  Նիւ Ճըրզիի «Պերկեն» համերգասրահին մէջ տեղի ունեցած համերգին ելոյթ ունեցած է Նունէ Եսայեանին հետ:
*Իր մասնակցութիւնը բերած է Թուրքիոյ եւ Հայաստանի միջեւ երաժշտութեան միջոցով արուեստի կամուրջ մը հաստատելու նպատակով կազմակերպուած ձեռնարկին, ի մի բերելով թուրք եւ հայ երաժիշտներ: Հայաստանի մէջ Ամերիկայի դեսպանատան հովանաւորութեամբ իրականացած այս ձեռնարկին առաջինը տեղի ունեցած է 14 Դեկտեմբեր 2015-ին, Երեւանի, իսկ երկրորդը 22 Դեկտեմբեր 2015-ին, Պոլսոյ մէջ&lt;ref name=&quot;նամակ&quot; /&gt;։
*1 Հոկտեմբեր 2016-ին, երգչուհի Սիպիլ, Հայաստանի «Տը Պիյութիֆայտ Փրոճէքթ» խումբին հետ Հոլանտայի Ռապոթիթըր Հանկէլօ քաղաքին մէջ համերգ մը ունեգած է: Համերգը կազմակերպուած էր Հոլանտայի Ալմէլօ քաղաքի Հայ Առաքելական եկեղեցւոյ Մշակութային կոմիտէին կողմէ&lt;ref&gt;[http://noror.org/am/communities/277/%D5%80%D5%B8%D5%AC%D5%A1%D5%B6%D5%BF%D5%A1%D5%B5%D5%AB%20%D5%B4%D5%A7%D5%BB%20%D5%8D%D5%AB%D5%BA%D5%AB%D5%AC%D5%AB%20%D5%A5%D6%82%20%C2%AB%D5%8F%D5%A8%20%D5%8A%D5%AB%D5%B5%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%AB%D6%86%D5%A1%D5%B5%D5%BF%20%D5%93%D6%80%D5%B8%D5%B3%D5%A7%D6%84%D5%A9%C2%BB%D5%AB%20%D5%B0%D5%A1%D5%B4%D5%A1%D5%BF%D5%A5%D5%B2%20%D5%B0%D5%A1%D5%B4%D5%A5%D6%80%D5%A3 Հոլանտայի մէջ Սիպիլի եւ «Տը Պիյութիֆայտ Փրոճէքթ»ի համատեղ համերգ]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;:
*22 Հոկտեմբեր 2017-ին,  կազմակերպութեամբ՝ Արեւմտեան Ամերիկայի Համազգայինի Հայ Կրթական Մշակութային Միութեան եւ Պոլսահայ միութեան միացեալ ճիգերով երգչուհի Սիպիլ եւ հայազգի երգիչ Անտրէ ելոյթ ունեցած են Լոս Անճելըսի «Ուիլշըր Իպէլ» ընդարձակ թատերասրահին մէջ:
*2019-ի Պրազիլի Փառատօն:
Սիպիլ համերգներով շրջագայած է Հիւսիսային եւ Հարաւային Ամերիկաներու մէջ, Եւրոպայի շարք մը երկիրներ, Ռուսիա, [[Իրան]], [[Լիբանան]] եւ այլն:

=== Սիպիլի Առաջին Անզուգական Ելոյթը` Լիբանանի Մէջ ===
Կազմակերպութեամբ Համազգայինի Լիբանանի Շրջանային վարչութեան, 4 նոյեմբեր 2016-ին, Տըպպայէի «Էմիլ Լահուտ» սրահին մէջ տեղի ունեցաւ պոլսահայ երգչուհի Սիպիլի երգահանդէսը, որուն իրենց մասնակցութիւնը բերին Համազգայինի «Կարկաչ» մանկապատանեկան երգչախումբը եւ «Գայեանէ» պարի դպրոցի սաները&lt;ref&gt;[http://www.aztagdaily.com/archives/323162 Սիպիլի Առաջին Անզուգական Ելոյթը` Լիբանանի Մէջ ]&lt;/ref&gt;: Դժբախտաբար «Էմիլ Լահուտ» սրահին  ձայնային անյարմարութիւնը եւ սարքաւորումներուն  խանգարումները չտպաւորեցին ներկաները, որոնք վայելք չապրեցան Սիպիլի կատարումներով: Դրականը այն եղաւ, որ սրահի մուտքին վաճառուած խտասալիկները փրկեցին իրավիճակը բոլոր անոնց համար, որոնք  կրցան օրինակ մը ձեռք ձգել Սիպիլի խտասալիկէն &lt;ref name=&quot;սիպիլ&quot; /&gt;:

=== Մրցանակներ ===
Երգարուեստի մէջ Սիպիլի ունեցած ձեռքբերումները բազմաթիւ են`
*7 Ապրիլ 2012-ին, [[Մոսկուա]]յի մէջ ան արժանացած է «Հայկական երաժշտութեան մրցանք»-ի «''Կախարդական ձայն''» մրցանակին:  Նոյն օրերուն Սիպիլ Հայաստանի մէջ արժանացած է «Հայ երաժշտութիւնը սփիւռքի մէջ պահպանելու առաքելութիւն» յատուկ մրցանակին: Յաջորդաբար, Հայաստանի ամէնէն համբաւաւոր արուեստագէտներէն Անտրէի հետ զուգերգներով Սիպիլ ութ շաբաթ տեւողութեամբ Հ1 պատկերասփիւռի կայանի «Մենք ու մենք» յայտագրին մասնակցած է ու վայելած` մեծ ժողովրդականութիւն:
*«''Հայ երգի դեսպան''» (2012):
*11 Մայիս 2014-ին «Փալմ սփրինկզ»-ի մէջ առաջին անգամ ըլլալով տեղի ունեցաւ «Ամերիկայի համաշխարհային երաժշտութեան մրցանակաբաշխութիւն»-ը: Երկու օր տեւող այս նախաձեռնութիւնը, որ կազմակերպուած էր «Կլոպըլ արթց ինթըրնեշընըլ»-ի եւ «ՈՒՍ Արմենիա»-ի համագործակցութեամբ, «Տը շով» համերգասրահին մէջ, ի մի բերաւ հայ արուեստագէտներ: Սիպիլ, որ տեղ կը գրաւէր այլ հանրածանօթ արուեստագէտներու կողքին, արժանացաւ «''Սփիւռքի լաւագոյն երգչուհի''» մրցանակին:
*Օգոստոս 2015-ին, Հայաստանի նախագահ Սերժ Սարգսեանի կողմէ  պարգեւատրուած է Համահայկական խաղերու բերած իր նպաստին համար:
*18 Սեպտեմբեր 2Օ14 թուականին, Երեւանի քաղաքապետարանի աջակցութեամբ, տեղի ունեցած է «Սէր» ալպոմին շնորհահանդէսը, որուն վաճառքէն գոյացած հասոյթը Սիպիլի կողմէ յանձնուած է մանկապարտէզի մը: Առ ի գնահատանք իր բարեսիրական եւ հայ երգարուեստի բնագաւառին մէջ կատարած աշխատանքներուն, Սիպիլ սփիւռքի նախարար Հրանուշ Յակոբեանի կողմէ «[[Կոմիտաս Վարդապետ|Կոմիտաս]]», իսկ Երեւանի քաղաքապետ Տարօն Մարգարեանի կողմէ Երեւանի քաղաքապետարանի ոսկեայ զոյգ  մետալներով պարգեւատրուեցաւ &lt;ref name=&quot;նամակ&quot; /&gt;:
*«''Ծիծեռնակ''»` սփիւռքի պահպանութեան եւ հայ երգը լաւագոյնս տարածելու համար (2017):

Սիպիլ արժանացած է նաեւ շարք մը շքանշաններու եւ պատուոյ գիրերու:

== Սկաւառակագրութիւն ==
* [[2010]] «Սիպիլ»
* 2014-ին Սիպիլի «Սէր» խորագրով երկրորդ ալպոմը «Օսսի միւզիք»-ի պիտակով լոյս տեսած է ծանօթ արուեստագէտներու զօրակցութեամբ: Համաշխարհային համբաւի տէր Ջիւան Գասպարեան, համբաւաւոր յօրինող Արա Գէորգեան,  երգիչ Անտրէ, Արմէն Տիւանեանի «Արեւներ» համոյթը, Հայաստանի հռչակաւոր փոփ արուեստագէտներ եւ փոփ երաժշտութեան երիտասարդ տաղանդներէն Փեթրօ, Սիպիլի ալպոմին զօրակցութիւն բերած են իրենց ձայնով, յօրինումներով եւ կատարումներով:
* 2014-ի նոյեմբերին, բեմադրիչ Էօզքան Աքսուլարի եւ տեսաբեմադրիչ Վարոլ Շահինի կողմէ, անուանի երգիչ Անտրէի մասնակցութեամբ, նկարահանումը կատարուած է «Սէր» երգի տեսահոլովակին: Սիպիլի «Սէր» խորագրեալ ալպոմը երաժշտական յայտնի քննադատ Նայիմ Տիլմեների կողմէ ընտրուած է 2014 տարուան լաւագոյն երրորդ ալպոմը:
*Սիպիլի եւ աւստրալահայ դաշնակահար Արայի առաջին համատեղ տեսահոլովակը` հանրայայտ «Անաստասիա» գծանկարի ամէնասիրուած ստեղծագործութեան` «Once upon a December»-ի cover տարբերակը &lt;ref&gt;[http://www.aztagdaily.com/archives/460647?hilite=%27+%27 Հրապարակուեցաւ Պոլսահայ Երգչուհի Սիպիլի Եւ Աւստրալահայ Դաշնակահար Արայի Միացեալ Տեսահոլովակը]&lt;/ref&gt;:

== Տեսահոլովակներ ==
* [[2007]] «Յիսուս» [https://www.youtube.com/watch?v=IBFsTQghTos]
* [[2011]] «Նամակ» [https://www.youtube.com/watch?v=wbm0QVmxYls]

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}

== Աղբիւրներ ==
*[https://hayemnews.com/%D5%BA%D5%B8%D5%AC%D5%BD%D5%A1%D5%B0%D5%A1%D5%B5-%D5%A5%D6%80%D5%A3%D5%B9%D5%B8%D6%82%D5%B0%D5%AB-%D5%BD%D5%AB%D5%BA%D5%AB%D5%AC-%D5%BA%D5%A1%D5%B7%D5%BF%D6%85%D5%B6%D5%A1%D5%BA%D5%A7%D5%BD-%D5%B0/ Պոլսահայ երգչուհի Սիպիլ պաշտօնապէս հրաւիրուած է 2019-ի Պրազիլի Փառատօնին]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[http://asbarez.com/arm/297840/%D5%8A%D5%B8%D5%AC%D5%BD%D5%A1%D5%B0%D5%A1%D5%B5-%D4%B5%D6%80%D5%A3%D5%B9%D5%B8%D6%82%D5%B0%D5%AB-%D5%8D%D5%AB%D5%BA%D5%AB%D5%AC-%D4%B3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D6%81-%D4%BC%D5%B8%D5%BD-%D4%B1%D5%B6%D5%B3/ Պոլսահայ Երգչուհի Սիպիլ Գերեց Լոս Անճելըսահայութիւնը]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[http://abakanews.org/arts-and-culture/%D5%BA%D5%B8%D5%AC%D5%BD%D5%A1%D5%B0%D5%A1%D5%B5-%D5%A5%D6%80%D5%A3%D5%B9%D5%B8%D6%82%D5%B0%D5%AB-%D5%BD%D5%AB%D5%BA%D5%AB%D5%AC-%D5%AF%D5%A8-%D5%B4%D5%A1%D5%BD%D5%B6%D5%A1%D5%AF%D6%81%D5%AB/Պոլսահայ երգչուհի Սիպիլ կը մասնակցի «Կեցցէ’ Հայաստան» խորագիրով փառատօնին]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[http://www.noror.org/am/armenian-american/1687/%D5%8A%D5%B8%D5%AC%D5%BD%D5%A1%D5%B0%D5%A1%D5%B5%20%D5%A5%D6%80%D5%A3%D5%B9%D5%B8%D6%82%D5%B0%D5%AB%D5%9D%20%D5%8D%D5%AB%D5%BA%D5%AB%D5%AC%D5%AB%20%D5%80%D5%A1%D5%B4%D5%A5%D6%80%D5%A3%D5%A8%20%D4%BC%D5%B8%D5%BD%20%D4%B1%D5%B6%D5%B3%D5%A8%D5%AC%D5%A8%D5%BD%D5%AB%20%D5%B4%D5%A7%D5%BB Պոլսահայ երգչուհի՝ Սիպիլի Համերգը Լոս Անճըլըսի մէջ]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[http://westernprelacy.org/hy/renowned-armenian-singer-sibil-visits-the-prelacy-arm/ԱՌԱՋՆՈՐԴ ՍՐԲԱԶԱՆԸ ԸՆԴՈՒՆԵՑ ՊՈԼՍԱՀԱՅ ԵՐԳՉՈՒՀԻ ՍԻՊԻԼԻ ԱՅՑԵԼՈՒԹԻՒՆԸ]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

{{DEFAULTSORT:Պէկթորոսօղլու , Սիպիլ}}
[[Ստորոգութիւն:Սթամպուլ ծնածներ]]
[[Ստորոգութիւն:Սթամպուլի հայ երգչուհի]]</text>
      <sha1>oe66i3akp9mblfqqaimxrjvdqbi93ze</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>253152</id>
      <parentid>253149</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T14:15:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-43019-67</username>
        <id>14872</id>
      </contributor>
      <comment>Գարբիս Հայկական անունի ուղղագրութիւնը կատարեալ սխալ  է: Ճիշդ ուղղագրոթիւնն է Կարպիս, որը Կարապետ անունի կրճատ ձևն է:</comment>
      <origin>253152</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20669" sha1="7qy3x9xeh0no07nswjfpv2bs671v90i" xml:space="preserve">[[Պատկեր:Sibil.jpg|մինի]]
{{Տեղեկաքարտ Երաժիշտ
| անուն = Սիպիլ Կարպիս (Կարապետ անունի կրճատ ձևն է) Պէկթորոսօղլու
| պատկեր = 
| լայնութիւն = 
| նկարագրութիւն = Պ
| լոկօ = 
| լոկօ նկարագրութիւն = 
| գոյն = **Պարտադիր** ՝ solo_singer
| աւազանի անուն = 
| ծննդեան անուն = Սիպիլ Թորոսեան
| մականուն = 
| ծնած է = 31 Յուլիս
| ծննդավայր = Սթամպուլ (Պոլիս)
| երկիր = 
| մահացած է = 
| մահուան վայր = 
| ազգութիւն = Հայ
| տեսակ/ներ = 
| մասնագիտութիւն =  հայ երգիչ
| գործիք = 
| գործօն տարիներ = 
| պիտակ = 
| շրջանաւարտ = 
| անդամակցութիւն = 
| առնչուող = 
| կողակից = 
| պարգեւ = «Կախարդական ձայն» (2012), «Հայ երգի դեսպան» (2012), «Սփիւռքի լաւագոյն երգչուհի» (2014), «Ծիծեռնակ»` սփիւռքի պահպանութեան եւ հայ երգը լաւագոյնս տարածելու համար (2017), արժանացած է նաեւ շարք մը շքանշաններու
| կայքէջ = http://www.sibilmusic.com/
| ներկայիս անդամներ = 
| նախկին անդամներ = 
| գլխաւոր գործիքներ = 
| ստորագրութիւն = 
|Name=Սիպիլ Գարբիսի Պէկթորոսօղլու}}

'''Սիպիլ Կարպիս (Կարապետ անունի կրճատ ձևն է)  Պէկթորոսօղլու''' ({{lang-tr|Sibil Pektorosoğlu}}, [[Հայերը Թուրքիոյ մէջ|թրքահայ]] երգչուհի&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=L6CHuz9wt6A Հարցազրոյց 24.11.2012;] [[Շանթ հեռուստաընկերութիւն]]{{ref-hy}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.last.fm/music/Sibil/+wiki Կենսագրութիւնը Last.FM կայքին մէջ]{{ref-en}}&lt;/ref&gt;։ Թուրքիոյ պատմութեան մէջ առաջին անգամ ըլլալով պետական եւ անձնական ժողովրդական պատկերասփիւռի ու ձայնասփիւռի կայաններէն սկսան հաղորդուիլ Սիպիլի հայերէն երգերը, ինչպէս նաեւ` «Նամակ»-ի տեսահոլովակը &lt;ref name=&quot;նամակ&quot;&gt;[http://www.aztagdaily.com/archives/322258?hilite=%27%D5%8D%D5%AB%D5%BA%D5%AB%D5%AC%27 Լիբանանի Մէջ Իր Ելոյթի Նախօրեակին Ծանօթանանք Սիպիլին]&lt;/ref&gt;: 2019 Դեկտեմբերէն Սիպիլ կը ներկայացնէ «Sibil la Reine» հայկական զարդերու եւ հագուստի պարագաներու ապրանքանիշը&lt;ref name=&quot;նամակ&quot; /&gt;։

== Կենսագրութիւն ==

Ծնած է եւ կ'ապրի [[Սթամպուլ]]: Մայրական կողմէ նախնիները Սվազէն եւ Թոքատէն են, հօրը ընտանիքը պոլսահայ է: Մեծ մայրը՝ Արսէնուհին եւ մեծ հայրը՝ Թորոսը, բազմաթիւ հարազատներ կորսնցուցեր են, գրեթէ ամբողջ ընտանիքը: Արսէնուհիի մայրը, եղբայրները ու երեք տարեկան քոյրը զոհուեր են, 14-ամեայ Արսէնուհին ու իրմէ մէկ տարիով մեծ քոյրը պարտադրաբար ապրեր են  մահմետական ընտանիքներու մէջ եւ փրկուեր են: Առաջին իսկ պատեհ առիթին փախեր են Պոլիս:  Արսէնուհին Պոլսոյ մէջ ծանօթացեր է մեծ հօրը՝ Թորոսին հետ: Հօրը Թորոսեան ազգանունը դարձեր է Պէկթորոսօղլու &lt;ref&gt;[http://www.hayzinvor.am/64205.html?fbclid=IwAR3J9T9L-Kwr8R-ov3VszF8_9IV6x2jONBcJZNmT5jKVdwtYmuoqqb31JqU ՏԵՍՆԵՄ ԱՆԻՆ ՈՒ ՆՈՐ ՄԵՌՆԵՄ ]&lt;/ref&gt;:

Երգչուհի Սիպիլ մասնագիտութեամբ տնտեսագէտ է, կ'աշխատի Սթամպուլի դրամատուներէն մէկուն մէջ: Սկսեր է երգել փոքր հասակէն եկեղեցական «Սուրբ Վարդանանց» երգչախումբին մէջ։ [[2010]] թ. Նոյեմբերին հրապարակած է հայալեզու «Սիպիլ» ալպոմը, ուր տեղ գտած են «Տէր Ողորմեա», «Կիլիկիա», «Տեսնեմ Անին եւ նոր մեռնիմ», «Նամակ» եւ այլ երգեր։ Վերջինս մեծ յաջողութիւն գտած է Թուրքիոյ մէջ։ «Նամակ»-ի հիման վրայ նկարահանուած տեսահոլովակը նկարահանուեր է Օզքան Աքսուլառի՝ Թուրքիոյ ամէնայայտնի արտադրողներէն մէկուն աջակցութեամբ եւ առաջին հայալեզու տեսահոլովակն էր, որ ցուցադրուեցաւ թրքական [[TRT|պետական հեռուստատեսութեամբ]]&lt;ref&gt;[http://hayernaysor.am/%D5%A5%D5%BD-%D5%AB%D5%B6%D5%B1-%D5%B7%D5%A1%D5%BF-%D5%B0%D5%A1%D6%80%D5%B8%D6%82%D5%BD%D5%BF-%D5%A5%D5%B4-%D5%A6%D5%A3%D5%B8%D6%82%D5%B4/ Ես ինծի շատ հարուստ կը զգամ…]{{ref-hy}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.hurriyetdailynews.com/default.aspx?pageid=438&amp;n=first-armenian-music-video-airs-in-turkey-2011-05-25 Sibil's strains echo across city as Turkish TV airs first Armenian music video]{{ref-en}}&lt;/ref&gt;։ [[2012]] թ. Ապրիլին մրցանակի արժանացեր է Մոսկուայի մէջ կայացած «Արմենիա» մրցանակաբաշխութեան, մէկ ամիս անց, [[Երեւան]]ի մէջ երգչուհիին շնորհուած Ազգային երաժշտական մրցանակ։

Սիպիլի կատարած «Նամակ»-ը, [[Յովհաննէս Շիրազ]]ի բառերով, «Ծարաւ սէրի», «Տեսնեմ Անին ու նոր մեռնեմ», «Կեանքի մը համար», «Սիրոյ ձայնի» եւ «Յիսուս» երգերը  [[Մաժակ Թոշիկեան]] (Ճենք Թաշքան, որ փոփ երաժշտութեան ամէնէն յայտնի յօրինողներէն մէկն է&lt;ref name=&quot;նամակ&quot; /&gt;)  երաժիշտին ստեղծագործութիւններն են &lt;ref name=&quot;սիպիլ&quot;&gt;[http://www.aztagdaily.com/archives/401753?hilite=%27%D5%8D%D4%BB%D5%8A%D4%BB%D4%BC%27 Հայ Երգչուհին, Որ Գրաւեց Պոլիսը, Եւ Ո՞վ Է Այս Տաղանդաւոր Պոլսահայ Երաժիշտը]&lt;/ref&gt;:

=== Համերգներ եւ ելոյթներ ===
*15 Մարտ 2011-ին մասնակցած է «Իսթանպուլ Սազենտելերի» համերգին, իբրեւ հիւր արուեստագէտ:
*2011-ի ամռան Սիպիլ Հայաստան հրաւիրուած է երգելու համար Համահայկական խաղերու բացման եւ փակման հանդիսութիւններուն, ուր ժողովրդային մեծ ընդունելութեան արժանացած է «Տեսնեմ Անին» երգը:
*Մարտ 2012-ին դաշնակահար Պուրակ Պետիկեանի ընկերակցութեամբ եւ Մաժակ Թօշիկեանի ղեկավարութեամբ, առաջին անգամ համերգներ տուած է [[Նիւ Եորք]]ի եւ [[Լոս Անճելըս]]ի մէջ:
*20 Հոկտեմբեր 2012-ին, դարձեալ դաշնակահար Պուրակ Պետիկեանի ընկերակցութեամբ  եւ Մաժակ Թոշիկեանի ղեկավարութեամբ, սիմֆոնիք նուագախումբին ընկերակցութեամբ առաջին անգամ համերգ մը տուած է Մոնրէալի մէջ:
*21 Յունուար 2013-ին, Պոլսոյ շքեղագոյն սրահներէն՝ «Մասլաք թիմ շով սենթըր»-ին մէջ, Մաժակ Թոշիկեանի  ղեկավարած սիմֆոնիք նուագախումբի ընկերակցութեամբ, հայաստանցի արուեստագէտ Անտրէի հետ հանդէս եկած է համերգով մը:
*Օգոստոս 2015-ին, երկրորդ անգամ ելոյթ ունեցած է Երեւանի մէջ տեղի ունեցած Համահայկական խաղերուն բացման հանդիսութեան ընթացքին: [[Հայաստան]]ի նախագահ [[Սերժ Սարգիսեան|Սերժ Սարգսեանի]] կողմէ «Երախտագիտական մետալ»-ով պարգեւատրուած է Համահայկական Խաղերու բերած իր նպաստին համար:
*21 Սեպտեմբեր 2014-ին, Հայաստանի անկախութեան 23-րդ տարեդարձին առիթով կազմակերպուած համերգին ընթացքին երգած է Արմէն Տիւանեանի «Արեւներ» մանկապատանեկան համոյթին հետ:
*2015-ի Հոկտեմբերին,  Համազգայինի  [[Նիւ Եորք]]ի  մասնաճիւղի  կազմակերպութեամբ,  Նիւ Ճըրզիի «Պերկեն» համերգասրահին մէջ տեղի ունեցած համերգին ելոյթ ունեցած է Նունէ Եսայեանին հետ:
*Իր մասնակցութիւնը բերած է Թուրքիոյ եւ Հայաստանի միջեւ երաժշտութեան միջոցով արուեստի կամուրջ մը հաստատելու նպատակով կազմակերպուած ձեռնարկին, ի մի բերելով թուրք եւ հայ երաժիշտներ: Հայաստանի մէջ Ամերիկայի դեսպանատան հովանաւորութեամբ իրականացած այս ձեռնարկին առաջինը տեղի ունեցած է 14 Դեկտեմբեր 2015-ին, Երեւանի, իսկ երկրորդը 22 Դեկտեմբեր 2015-ին, Պոլսոյ մէջ&lt;ref name=&quot;նամակ&quot; /&gt;։
*1 Հոկտեմբեր 2016-ին, երգչուհի Սիպիլ, Հայաստանի «Տը Պիյութիֆայտ Փրոճէքթ» խումբին հետ Հոլանտայի Ռապոթիթըր Հանկէլօ քաղաքին մէջ համերգ մը ունեգած է: Համերգը կազմակերպուած էր Հոլանտայի Ալմէլօ քաղաքի Հայ Առաքելական եկեղեցւոյ Մշակութային կոմիտէին կողմէ&lt;ref&gt;[http://noror.org/am/communities/277/%D5%80%D5%B8%D5%AC%D5%A1%D5%B6%D5%BF%D5%A1%D5%B5%D5%AB%20%D5%B4%D5%A7%D5%BB%20%D5%8D%D5%AB%D5%BA%D5%AB%D5%AC%D5%AB%20%D5%A5%D6%82%20%C2%AB%D5%8F%D5%A8%20%D5%8A%D5%AB%D5%B5%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%AB%D6%86%D5%A1%D5%B5%D5%BF%20%D5%93%D6%80%D5%B8%D5%B3%D5%A7%D6%84%D5%A9%C2%BB%D5%AB%20%D5%B0%D5%A1%D5%B4%D5%A1%D5%BF%D5%A5%D5%B2%20%D5%B0%D5%A1%D5%B4%D5%A5%D6%80%D5%A3 Հոլանտայի մէջ Սիպիլի եւ «Տը Պիյութիֆայտ Փրոճէքթ»ի համատեղ համերգ]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;:
*22 Հոկտեմբեր 2017-ին,  կազմակերպութեամբ՝ Արեւմտեան Ամերիկայի Համազգայինի Հայ Կրթական Մշակութային Միութեան եւ Պոլսահայ միութեան միացեալ ճիգերով երգչուհի Սիպիլ եւ հայազգի երգիչ Անտրէ ելոյթ ունեցած են Լոս Անճելըսի «Ուիլշըր Իպէլ» ընդարձակ թատերասրահին մէջ:
*2019-ի Պրազիլի Փառատօն:
Սիպիլ համերգներով շրջագայած է Հիւսիսային եւ Հարաւային Ամերիկաներու մէջ, Եւրոպայի շարք մը երկիրներ, Ռուսիա, [[Իրան]], [[Լիբանան]] եւ այլն:

=== Սիպիլի Առաջին Անզուգական Ելոյթը` Լիբանանի Մէջ ===
Կազմակերպութեամբ Համազգայինի Լիբանանի Շրջանային վարչութեան, 4 նոյեմբեր 2016-ին, Տըպպայէի «Էմիլ Լահուտ» սրահին մէջ տեղի ունեցաւ պոլսահայ երգչուհի Սիպիլի երգահանդէսը, որուն իրենց մասնակցութիւնը բերին Համազգայինի «Կարկաչ» մանկապատանեկան երգչախումբը եւ «Գայեանէ» պարի դպրոցի սաները&lt;ref&gt;[http://www.aztagdaily.com/archives/323162 Սիպիլի Առաջին Անզուգական Ելոյթը` Լիբանանի Մէջ ]&lt;/ref&gt;: Դժբախտաբար «Էմիլ Լահուտ» սրահին  ձայնային անյարմարութիւնը եւ սարքաւորումներուն  խանգարումները չտպաւորեցին ներկաները, որոնք վայելք չապրեցան Սիպիլի կատարումներով: Դրականը այն եղաւ, որ սրահի մուտքին վաճառուած խտասալիկները փրկեցին իրավիճակը բոլոր անոնց համար, որոնք  կրցան օրինակ մը ձեռք ձգել Սիպիլի խտասալիկէն &lt;ref name=&quot;սիպիլ&quot; /&gt;:

=== Մրցանակներ ===
Երգարուեստի մէջ Սիպիլի ունեցած ձեռքբերումները բազմաթիւ են`
*7 Ապրիլ 2012-ին, [[Մոսկուա]]յի մէջ ան արժանացած է «Հայկական երաժշտութեան մրցանք»-ի «''Կախարդական ձայն''» մրցանակին:  Նոյն օրերուն Սիպիլ Հայաստանի մէջ արժանացած է «Հայ երաժշտութիւնը սփիւռքի մէջ պահպանելու առաքելութիւն» յատուկ մրցանակին: Յաջորդաբար, Հայաստանի ամէնէն համբաւաւոր արուեստագէտներէն Անտրէի հետ զուգերգներով Սիպիլ ութ շաբաթ տեւողութեամբ Հ1 պատկերասփիւռի կայանի «Մենք ու մենք» յայտագրին մասնակցած է ու վայելած` մեծ ժողովրդականութիւն:
*«''Հայ երգի դեսպան''» (2012):
*11 Մայիս 2014-ին «Փալմ սփրինկզ»-ի մէջ առաջին անգամ ըլլալով տեղի ունեցաւ «Ամերիկայի համաշխարհային երաժշտութեան մրցանակաբաշխութիւն»-ը: Երկու օր տեւող այս նախաձեռնութիւնը, որ կազմակերպուած էր «Կլոպըլ արթց ինթըրնեշընըլ»-ի եւ «ՈՒՍ Արմենիա»-ի համագործակցութեամբ, «Տը շով» համերգասրահին մէջ, ի մի բերաւ հայ արուեստագէտներ: Սիպիլ, որ տեղ կը գրաւէր այլ հանրածանօթ արուեստագէտներու կողքին, արժանացաւ «''Սփիւռքի լաւագոյն երգչուհի''» մրցանակին:
*Օգոստոս 2015-ին, Հայաստանի նախագահ Սերժ Սարգսեանի կողմէ  պարգեւատրուած է Համահայկական խաղերու բերած իր նպաստին համար:
*18 Սեպտեմբեր 2Օ14 թուականին, Երեւանի քաղաքապետարանի աջակցութեամբ, տեղի ունեցած է «Սէր» ալպոմին շնորհահանդէսը, որուն վաճառքէն գոյացած հասոյթը Սիպիլի կողմէ յանձնուած է մանկապարտէզի մը: Առ ի գնահատանք իր բարեսիրական եւ հայ երգարուեստի բնագաւառին մէջ կատարած աշխատանքներուն, Սիպիլ սփիւռքի նախարար Հրանուշ Յակոբեանի կողմէ «[[Կոմիտաս Վարդապետ|Կոմիտաս]]», իսկ Երեւանի քաղաքապետ Տարօն Մարգարեանի կողմէ Երեւանի քաղաքապետարանի ոսկեայ զոյգ  մետալներով պարգեւատրուեցաւ &lt;ref name=&quot;նամակ&quot; /&gt;:
*«''Ծիծեռնակ''»` սփիւռքի պահպանութեան եւ հայ երգը լաւագոյնս տարածելու համար (2017):

Սիպիլ արժանացած է նաեւ շարք մը շքանշաններու եւ պատուոյ գիրերու:

== Սկաւառակագրութիւն ==
* [[2010]] «Սիպիլ»
* 2014-ին Սիպիլի «Սէր» խորագրով երկրորդ ալպոմը «Օսսի միւզիք»-ի պիտակով լոյս տեսած է ծանօթ արուեստագէտներու զօրակցութեամբ: Համաշխարհային համբաւի տէր Ջիւան Գասպարեան, համբաւաւոր յօրինող Արա Գէորգեան,  երգիչ Անտրէ, Արմէն Տիւանեանի «Արեւներ» համոյթը, Հայաստանի հռչակաւոր փոփ արուեստագէտներ եւ փոփ երաժշտութեան երիտասարդ տաղանդներէն Փեթրօ, Սիպիլի ալպոմին զօրակցութիւն բերած են իրենց ձայնով, յօրինումներով եւ կատարումներով:
* 2014-ի նոյեմբերին, բեմադրիչ Էօզքան Աքսուլարի եւ տեսաբեմադրիչ Վարոլ Շահինի կողմէ, անուանի երգիչ Անտրէի մասնակցութեամբ, նկարահանումը կատարուած է «Սէր» երգի տեսահոլովակին: Սիպիլի «Սէր» խորագրեալ ալպոմը երաժշտական յայտնի քննադատ Նայիմ Տիլմեների կողմէ ընտրուած է 2014 տարուան լաւագոյն երրորդ ալպոմը:
*Սիպիլի եւ աւստրալահայ դաշնակահար Արայի առաջին համատեղ տեսահոլովակը` հանրայայտ «Անաստասիա» գծանկարի ամէնասիրուած ստեղծագործութեան` «Once upon a December»-ի cover տարբերակը &lt;ref&gt;[http://www.aztagdaily.com/archives/460647?hilite=%27+%27 Հրապարակուեցաւ Պոլսահայ Երգչուհի Սիպիլի Եւ Աւստրալահայ Դաշնակահար Արայի Միացեալ Տեսահոլովակը]&lt;/ref&gt;:

== Տեսահոլովակներ ==
* [[2007]] «Յիսուս» [https://www.youtube.com/watch?v=IBFsTQghTos]
* [[2011]] «Նամակ» [https://www.youtube.com/watch?v=wbm0QVmxYls]

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}

== Աղբիւրներ ==
*[https://hayemnews.com/%D5%BA%D5%B8%D5%AC%D5%BD%D5%A1%D5%B0%D5%A1%D5%B5-%D5%A5%D6%80%D5%A3%D5%B9%D5%B8%D6%82%D5%B0%D5%AB-%D5%BD%D5%AB%D5%BA%D5%AB%D5%AC-%D5%BA%D5%A1%D5%B7%D5%BF%D6%85%D5%B6%D5%A1%D5%BA%D5%A7%D5%BD-%D5%B0/ Պոլսահայ երգչուհի Սիպիլ պաշտօնապէս հրաւիրուած է 2019-ի Պրազիլի Փառատօնին]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[http://asbarez.com/arm/297840/%D5%8A%D5%B8%D5%AC%D5%BD%D5%A1%D5%B0%D5%A1%D5%B5-%D4%B5%D6%80%D5%A3%D5%B9%D5%B8%D6%82%D5%B0%D5%AB-%D5%8D%D5%AB%D5%BA%D5%AB%D5%AC-%D4%B3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D6%81-%D4%BC%D5%B8%D5%BD-%D4%B1%D5%B6%D5%B3/ Պոլսահայ Երգչուհի Սիպիլ Գերեց Լոս Անճելըսահայութիւնը]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[http://abakanews.org/arts-and-culture/%D5%BA%D5%B8%D5%AC%D5%BD%D5%A1%D5%B0%D5%A1%D5%B5-%D5%A5%D6%80%D5%A3%D5%B9%D5%B8%D6%82%D5%B0%D5%AB-%D5%BD%D5%AB%D5%BA%D5%AB%D5%AC-%D5%AF%D5%A8-%D5%B4%D5%A1%D5%BD%D5%B6%D5%A1%D5%AF%D6%81%D5%AB/Պոլսահայ երգչուհի Սիպիլ կը մասնակցի «Կեցցէ’ Հայաստան» խորագիրով փառատօնին]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[http://www.noror.org/am/armenian-american/1687/%D5%8A%D5%B8%D5%AC%D5%BD%D5%A1%D5%B0%D5%A1%D5%B5%20%D5%A5%D6%80%D5%A3%D5%B9%D5%B8%D6%82%D5%B0%D5%AB%D5%9D%20%D5%8D%D5%AB%D5%BA%D5%AB%D5%AC%D5%AB%20%D5%80%D5%A1%D5%B4%D5%A5%D6%80%D5%A3%D5%A8%20%D4%BC%D5%B8%D5%BD%20%D4%B1%D5%B6%D5%B3%D5%A8%D5%AC%D5%A8%D5%BD%D5%AB%20%D5%B4%D5%A7%D5%BB Պոլսահայ երգչուհի՝ Սիպիլի Համերգը Լոս Անճըլըսի մէջ]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[http://westernprelacy.org/hy/renowned-armenian-singer-sibil-visits-the-prelacy-arm/ԱՌԱՋՆՈՐԴ ՍՐԲԱԶԱՆԸ ԸՆԴՈՒՆԵՑ ՊՈԼՍԱՀԱՅ ԵՐԳՉՈՒՀԻ ՍԻՊԻԼԻ ԱՅՑԵԼՈՒԹԻՒՆԸ]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

{{DEFAULTSORT:Պէկթորոսօղլու , Սիպիլ}}
[[Ստորոգութիւն:Սթամպուլ ծնածներ]]
[[Ստորոգութիւն:Սթամպուլի հայ երգչուհի]]</text>
      <sha1>7qy3x9xeh0no07nswjfpv2bs671v90i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>253153</id>
      <parentid>253152</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T14:19:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-43019-67</username>
        <id>14872</id>
      </contributor>
      <comment>Կարպիսի պատկանելիութիւն հօր անուան</comment>
      <origin>253153</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20671" sha1="oqo7j6dgnjgbnppoua203wvaqwijxbj" xml:space="preserve">[[Պատկեր:Sibil.jpg|մինի]]
{{Տեղեկաքարտ Երաժիշտ
| անուն = Սիպիլ Կարպիս (Կարապետ անունի կրճատ ձևն է) Պէկթորոսօղլու
| պատկեր = 
| լայնութիւն = 
| նկարագրութիւն = Պ
| լոկօ = 
| լոկօ նկարագրութիւն = 
| գոյն = **Պարտադիր** ՝ solo_singer
| աւազանի անուն = 
| ծննդեան անուն = Սիպիլ Թորոսեան
| մականուն = 
| ծնած է = 31 Յուլիս
| ծննդավայր = Սթամպուլ (Պոլիս)
| երկիր = 
| մահացած է = 
| մահուան վայր = 
| ազգութիւն = Հայ
| տեսակ/ներ = 
| մասնագիտութիւն =  հայ երգիչ
| գործիք = 
| գործօն տարիներ = 
| պիտակ = 
| շրջանաւարտ = 
| անդամակցութիւն = 
| առնչուող = 
| կողակից = 
| պարգեւ = «Կախարդական ձայն» (2012), «Հայ երգի դեսպան» (2012), «Սփիւռքի լաւագոյն երգչուհի» (2014), «Ծիծեռնակ»` սփիւռքի պահպանութեան եւ հայ երգը լաւագոյնս տարածելու համար (2017), արժանացած է նաեւ շարք մը շքանշաններու
| կայքէջ = http://www.sibilmusic.com/
| ներկայիս անդամներ = 
| նախկին անդամներ = 
| գլխաւոր գործիքներ = 
| ստորագրութիւն = 
|Name=Սիպիլ Կարպիսի Պէկթորոսօղլու}}

'''Սիպիլ Կարպիսի (Կարապետ անունի կրճատ ձևն է)  Պէկթորոսօղլու''' ({{lang-tr|Sibil Pektorosoğlu}}, [[Հայերը Թուրքիոյ մէջ|թրքահայ]] երգչուհի&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=L6CHuz9wt6A Հարցազրոյց 24.11.2012;] [[Շանթ հեռուստաընկերութիւն]]{{ref-hy}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.last.fm/music/Sibil/+wiki Կենսագրութիւնը Last.FM կայքին մէջ]{{ref-en}}&lt;/ref&gt;։ Թուրքիոյ պատմութեան մէջ առաջին անգամ ըլլալով պետական եւ անձնական ժողովրդական պատկերասփիւռի ու ձայնասփիւռի կայաններէն սկսան հաղորդուիլ Սիպիլի հայերէն երգերը, ինչպէս նաեւ` «Նամակ»-ի տեսահոլովակը &lt;ref name=&quot;նամակ&quot;&gt;[http://www.aztagdaily.com/archives/322258?hilite=%27%D5%8D%D5%AB%D5%BA%D5%AB%D5%AC%27 Լիբանանի Մէջ Իր Ելոյթի Նախօրեակին Ծանօթանանք Սիպիլին]&lt;/ref&gt;: 2019 Դեկտեմբերէն Սիպիլ կը ներկայացնէ «Sibil la Reine» հայկական զարդերու եւ հագուստի պարագաներու ապրանքանիշը&lt;ref name=&quot;նամակ&quot; /&gt;։

== Կենսագրութիւն ==

Ծնած է եւ կ'ապրի [[Սթամպուլ]]: Մայրական կողմէ նախնիները Սվազէն եւ Թոքատէն են, հօրը ընտանիքը պոլսահայ է: Մեծ մայրը՝ Արսէնուհին եւ մեծ հայրը՝ Թորոսը, բազմաթիւ հարազատներ կորսնցուցեր են, գրեթէ ամբողջ ընտանիքը: Արսէնուհիի մայրը, եղբայրները ու երեք տարեկան քոյրը զոհուեր են, 14-ամեայ Արսէնուհին ու իրմէ մէկ տարիով մեծ քոյրը պարտադրաբար ապրեր են  մահմետական ընտանիքներու մէջ եւ փրկուեր են: Առաջին իսկ պատեհ առիթին փախեր են Պոլիս:  Արսէնուհին Պոլսոյ մէջ ծանօթացեր է մեծ հօրը՝ Թորոսին հետ: Հօրը Թորոսեան ազգանունը դարձեր է Պէկթորոսօղլու &lt;ref&gt;[http://www.hayzinvor.am/64205.html?fbclid=IwAR3J9T9L-Kwr8R-ov3VszF8_9IV6x2jONBcJZNmT5jKVdwtYmuoqqb31JqU ՏԵՍՆԵՄ ԱՆԻՆ ՈՒ ՆՈՐ ՄԵՌՆԵՄ ]&lt;/ref&gt;:

Երգչուհի Սիպիլ մասնագիտութեամբ տնտեսագէտ է, կ'աշխատի Սթամպուլի դրամատուներէն մէկուն մէջ: Սկսեր է երգել փոքր հասակէն եկեղեցական «Սուրբ Վարդանանց» երգչախումբին մէջ։ [[2010]] թ. Նոյեմբերին հրապարակած է հայալեզու «Սիպիլ» ալպոմը, ուր տեղ գտած են «Տէր Ողորմեա», «Կիլիկիա», «Տեսնեմ Անին եւ նոր մեռնիմ», «Նամակ» եւ այլ երգեր։ Վերջինս մեծ յաջողութիւն գտած է Թուրքիոյ մէջ։ «Նամակ»-ի հիման վրայ նկարահանուած տեսահոլովակը նկարահանուեր է Օզքան Աքսուլառի՝ Թուրքիոյ ամէնայայտնի արտադրողներէն մէկուն աջակցութեամբ եւ առաջին հայալեզու տեսահոլովակն էր, որ ցուցադրուեցաւ թրքական [[TRT|պետական հեռուստատեսութեամբ]]&lt;ref&gt;[http://hayernaysor.am/%D5%A5%D5%BD-%D5%AB%D5%B6%D5%B1-%D5%B7%D5%A1%D5%BF-%D5%B0%D5%A1%D6%80%D5%B8%D6%82%D5%BD%D5%BF-%D5%A5%D5%B4-%D5%A6%D5%A3%D5%B8%D6%82%D5%B4/ Ես ինծի շատ հարուստ կը զգամ…]{{ref-hy}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.hurriyetdailynews.com/default.aspx?pageid=438&amp;n=first-armenian-music-video-airs-in-turkey-2011-05-25 Sibil's strains echo across city as Turkish TV airs first Armenian music video]{{ref-en}}&lt;/ref&gt;։ [[2012]] թ. Ապրիլին մրցանակի արժանացեր է Մոսկուայի մէջ կայացած «Արմենիա» մրցանակաբաշխութեան, մէկ ամիս անց, [[Երեւան]]ի մէջ երգչուհիին շնորհուած Ազգային երաժշտական մրցանակ։

Սիպիլի կատարած «Նամակ»-ը, [[Յովհաննէս Շիրազ]]ի բառերով, «Ծարաւ սէրի», «Տեսնեմ Անին ու նոր մեռնեմ», «Կեանքի մը համար», «Սիրոյ ձայնի» եւ «Յիսուս» երգերը  [[Մաժակ Թոշիկեան]] (Ճենք Թաշքան, որ փոփ երաժշտութեան ամէնէն յայտնի յօրինողներէն մէկն է&lt;ref name=&quot;նամակ&quot; /&gt;)  երաժիշտին ստեղծագործութիւններն են &lt;ref name=&quot;սիպիլ&quot;&gt;[http://www.aztagdaily.com/archives/401753?hilite=%27%D5%8D%D4%BB%D5%8A%D4%BB%D4%BC%27 Հայ Երգչուհին, Որ Գրաւեց Պոլիսը, Եւ Ո՞վ Է Այս Տաղանդաւոր Պոլսահայ Երաժիշտը]&lt;/ref&gt;:

=== Համերգներ եւ ելոյթներ ===
*15 Մարտ 2011-ին մասնակցած է «Իսթանպուլ Սազենտելերի» համերգին, իբրեւ հիւր արուեստագէտ:
*2011-ի ամռան Սիպիլ Հայաստան հրաւիրուած է երգելու համար Համահայկական խաղերու բացման եւ փակման հանդիսութիւններուն, ուր ժողովրդային մեծ ընդունելութեան արժանացած է «Տեսնեմ Անին» երգը:
*Մարտ 2012-ին դաշնակահար Պուրակ Պետիկեանի ընկերակցութեամբ եւ Մաժակ Թօշիկեանի ղեկավարութեամբ, առաջին անգամ համերգներ տուած է [[Նիւ Եորք]]ի եւ [[Լոս Անճելըս]]ի մէջ:
*20 Հոկտեմբեր 2012-ին, դարձեալ դաշնակահար Պուրակ Պետիկեանի ընկերակցութեամբ  եւ Մաժակ Թոշիկեանի ղեկավարութեամբ, սիմֆոնիք նուագախումբին ընկերակցութեամբ առաջին անգամ համերգ մը տուած է Մոնրէալի մէջ:
*21 Յունուար 2013-ին, Պոլսոյ շքեղագոյն սրահներէն՝ «Մասլաք թիմ շով սենթըր»-ին մէջ, Մաժակ Թոշիկեանի  ղեկավարած սիմֆոնիք նուագախումբի ընկերակցութեամբ, հայաստանցի արուեստագէտ Անտրէի հետ հանդէս եկած է համերգով մը:
*Օգոստոս 2015-ին, երկրորդ անգամ ելոյթ ունեցած է Երեւանի մէջ տեղի ունեցած Համահայկական խաղերուն բացման հանդիսութեան ընթացքին: [[Հայաստան]]ի նախագահ [[Սերժ Սարգիսեան|Սերժ Սարգսեանի]] կողմէ «Երախտագիտական մետալ»-ով պարգեւատրուած է Համահայկական Խաղերու բերած իր նպաստին համար:
*21 Սեպտեմբեր 2014-ին, Հայաստանի անկախութեան 23-րդ տարեդարձին առիթով կազմակերպուած համերգին ընթացքին երգած է Արմէն Տիւանեանի «Արեւներ» մանկապատանեկան համոյթին հետ:
*2015-ի Հոկտեմբերին,  Համազգայինի  [[Նիւ Եորք]]ի  մասնաճիւղի  կազմակերպութեամբ,  Նիւ Ճըրզիի «Պերկեն» համերգասրահին մէջ տեղի ունեցած համերգին ելոյթ ունեցած է Նունէ Եսայեանին հետ:
*Իր մասնակցութիւնը բերած է Թուրքիոյ եւ Հայաստանի միջեւ երաժշտութեան միջոցով արուեստի կամուրջ մը հաստատելու նպատակով կազմակերպուած ձեռնարկին, ի մի բերելով թուրք եւ հայ երաժիշտներ: Հայաստանի մէջ Ամերիկայի դեսպանատան հովանաւորութեամբ իրականացած այս ձեռնարկին առաջինը տեղի ունեցած է 14 Դեկտեմբեր 2015-ին, Երեւանի, իսկ երկրորդը 22 Դեկտեմբեր 2015-ին, Պոլսոյ մէջ&lt;ref name=&quot;նամակ&quot; /&gt;։
*1 Հոկտեմբեր 2016-ին, երգչուհի Սիպիլ, Հայաստանի «Տը Պիյութիֆայտ Փրոճէքթ» խումբին հետ Հոլանտայի Ռապոթիթըր Հանկէլօ քաղաքին մէջ համերգ մը ունեգած է: Համերգը կազմակերպուած էր Հոլանտայի Ալմէլօ քաղաքի Հայ Առաքելական եկեղեցւոյ Մշակութային կոմիտէին կողմէ&lt;ref&gt;[http://noror.org/am/communities/277/%D5%80%D5%B8%D5%AC%D5%A1%D5%B6%D5%BF%D5%A1%D5%B5%D5%AB%20%D5%B4%D5%A7%D5%BB%20%D5%8D%D5%AB%D5%BA%D5%AB%D5%AC%D5%AB%20%D5%A5%D6%82%20%C2%AB%D5%8F%D5%A8%20%D5%8A%D5%AB%D5%B5%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%AB%D6%86%D5%A1%D5%B5%D5%BF%20%D5%93%D6%80%D5%B8%D5%B3%D5%A7%D6%84%D5%A9%C2%BB%D5%AB%20%D5%B0%D5%A1%D5%B4%D5%A1%D5%BF%D5%A5%D5%B2%20%D5%B0%D5%A1%D5%B4%D5%A5%D6%80%D5%A3 Հոլանտայի մէջ Սիպիլի եւ «Տը Պիյութիֆայտ Փրոճէքթ»ի համատեղ համերգ]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;:
*22 Հոկտեմբեր 2017-ին,  կազմակերպութեամբ՝ Արեւմտեան Ամերիկայի Համազգայինի Հայ Կրթական Մշակութային Միութեան եւ Պոլսահայ միութեան միացեալ ճիգերով երգչուհի Սիպիլ եւ հայազգի երգիչ Անտրէ ելոյթ ունեցած են Լոս Անճելըսի «Ուիլշըր Իպէլ» ընդարձակ թատերասրահին մէջ:
*2019-ի Պրազիլի Փառատօն:
Սիպիլ համերգներով շրջագայած է Հիւսիսային եւ Հարաւային Ամերիկաներու մէջ, Եւրոպայի շարք մը երկիրներ, Ռուսիա, [[Իրան]], [[Լիբանան]] եւ այլն:

=== Սիպիլի Առաջին Անզուգական Ելոյթը` Լիբանանի Մէջ ===
Կազմակերպութեամբ Համազգայինի Լիբանանի Շրջանային վարչութեան, 4 նոյեմբեր 2016-ին, Տըպպայէի «Էմիլ Լահուտ» սրահին մէջ տեղի ունեցաւ պոլսահայ երգչուհի Սիպիլի երգահանդէսը, որուն իրենց մասնակցութիւնը բերին Համազգայինի «Կարկաչ» մանկապատանեկան երգչախումբը եւ «Գայեանէ» պարի դպրոցի սաները&lt;ref&gt;[http://www.aztagdaily.com/archives/323162 Սիպիլի Առաջին Անզուգական Ելոյթը` Լիբանանի Մէջ ]&lt;/ref&gt;: Դժբախտաբար «Էմիլ Լահուտ» սրահին  ձայնային անյարմարութիւնը եւ սարքաւորումներուն  խանգարումները չտպաւորեցին ներկաները, որոնք վայելք չապրեցան Սիպիլի կատարումներով: Դրականը այն եղաւ, որ սրահի մուտքին վաճառուած խտասալիկները փրկեցին իրավիճակը բոլոր անոնց համար, որոնք  կրցան օրինակ մը ձեռք ձգել Սիպիլի խտասալիկէն &lt;ref name=&quot;սիպիլ&quot; /&gt;:

=== Մրցանակներ ===
Երգարուեստի մէջ Սիպիլի ունեցած ձեռքբերումները բազմաթիւ են`
*7 Ապրիլ 2012-ին, [[Մոսկուա]]յի մէջ ան արժանացած է «Հայկական երաժշտութեան մրցանք»-ի «''Կախարդական ձայն''» մրցանակին:  Նոյն օրերուն Սիպիլ Հայաստանի մէջ արժանացած է «Հայ երաժշտութիւնը սփիւռքի մէջ պահպանելու առաքելութիւն» յատուկ մրցանակին: Յաջորդաբար, Հայաստանի ամէնէն համբաւաւոր արուեստագէտներէն Անտրէի հետ զուգերգներով Սիպիլ ութ շաբաթ տեւողութեամբ Հ1 պատկերասփիւռի կայանի «Մենք ու մենք» յայտագրին մասնակցած է ու վայելած` մեծ ժողովրդականութիւն:
*«''Հայ երգի դեսպան''» (2012):
*11 Մայիս 2014-ին «Փալմ սփրինկզ»-ի մէջ առաջին անգամ ըլլալով տեղի ունեցաւ «Ամերիկայի համաշխարհային երաժշտութեան մրցանակաբաշխութիւն»-ը: Երկու օր տեւող այս նախաձեռնութիւնը, որ կազմակերպուած էր «Կլոպըլ արթց ինթըրնեշընըլ»-ի եւ «ՈՒՍ Արմենիա»-ի համագործակցութեամբ, «Տը շով» համերգասրահին մէջ, ի մի բերաւ հայ արուեստագէտներ: Սիպիլ, որ տեղ կը գրաւէր այլ հանրածանօթ արուեստագէտներու կողքին, արժանացաւ «''Սփիւռքի լաւագոյն երգչուհի''» մրցանակին:
*Օգոստոս 2015-ին, Հայաստանի նախագահ Սերժ Սարգսեանի կողմէ  պարգեւատրուած է Համահայկական խաղերու բերած իր նպաստին համար:
*18 Սեպտեմբեր 2Օ14 թուականին, Երեւանի քաղաքապետարանի աջակցութեամբ, տեղի ունեցած է «Սէր» ալպոմին շնորհահանդէսը, որուն վաճառքէն գոյացած հասոյթը Սիպիլի կողմէ յանձնուած է մանկապարտէզի մը: Առ ի գնահատանք իր բարեսիրական եւ հայ երգարուեստի բնագաւառին մէջ կատարած աշխատանքներուն, Սիպիլ սփիւռքի նախարար Հրանուշ Յակոբեանի կողմէ «[[Կոմիտաս Վարդապետ|Կոմիտաս]]», իսկ Երեւանի քաղաքապետ Տարօն Մարգարեանի կողմէ Երեւանի քաղաքապետարանի ոսկեայ զոյգ  մետալներով պարգեւատրուեցաւ &lt;ref name=&quot;նամակ&quot; /&gt;:
*«''Ծիծեռնակ''»` սփիւռքի պահպանութեան եւ հայ երգը լաւագոյնս տարածելու համար (2017):

Սիպիլ արժանացած է նաեւ շարք մը շքանշաններու եւ պատուոյ գիրերու:

== Սկաւառակագրութիւն ==
* [[2010]] «Սիպիլ»
* 2014-ին Սիպիլի «Սէր» խորագրով երկրորդ ալպոմը «Օսսի միւզիք»-ի պիտակով լոյս տեսած է ծանօթ արուեստագէտներու զօրակցութեամբ: Համաշխարհային համբաւի տէր Ջիւան Գասպարեան, համբաւաւոր յօրինող Արա Գէորգեան,  երգիչ Անտրէ, Արմէն Տիւանեանի «Արեւներ» համոյթը, Հայաստանի հռչակաւոր փոփ արուեստագէտներ եւ փոփ երաժշտութեան երիտասարդ տաղանդներէն Փեթրօ, Սիպիլի ալպոմին զօրակցութիւն բերած են իրենց ձայնով, յօրինումներով եւ կատարումներով:
* 2014-ի նոյեմբերին, բեմադրիչ Էօզքան Աքսուլարի եւ տեսաբեմադրիչ Վարոլ Շահինի կողմէ, անուանի երգիչ Անտրէի մասնակցութեամբ, նկարահանումը կատարուած է «Սէր» երգի տեսահոլովակին: Սիպիլի «Սէր» խորագրեալ ալպոմը երաժշտական յայտնի քննադատ Նայիմ Տիլմեների կողմէ ընտրուած է 2014 տարուան լաւագոյն երրորդ ալպոմը:
*Սիպիլի եւ աւստրալահայ դաշնակահար Արայի առաջին համատեղ տեսահոլովակը` հանրայայտ «Անաստասիա» գծանկարի ամէնասիրուած ստեղծագործութեան` «Once upon a December»-ի cover տարբերակը &lt;ref&gt;[http://www.aztagdaily.com/archives/460647?hilite=%27+%27 Հրապարակուեցաւ Պոլսահայ Երգչուհի Սիպիլի Եւ Աւստրալահայ Դաշնակահար Արայի Միացեալ Տեսահոլովակը]&lt;/ref&gt;:

== Տեսահոլովակներ ==
* [[2007]] «Յիսուս» [https://www.youtube.com/watch?v=IBFsTQghTos]
* [[2011]] «Նամակ» [https://www.youtube.com/watch?v=wbm0QVmxYls]

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}

== Աղբիւրներ ==
*[https://hayemnews.com/%D5%BA%D5%B8%D5%AC%D5%BD%D5%A1%D5%B0%D5%A1%D5%B5-%D5%A5%D6%80%D5%A3%D5%B9%D5%B8%D6%82%D5%B0%D5%AB-%D5%BD%D5%AB%D5%BA%D5%AB%D5%AC-%D5%BA%D5%A1%D5%B7%D5%BF%D6%85%D5%B6%D5%A1%D5%BA%D5%A7%D5%BD-%D5%B0/ Պոլսահայ երգչուհի Սիպիլ պաշտօնապէս հրաւիրուած է 2019-ի Պրազիլի Փառատօնին]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[http://asbarez.com/arm/297840/%D5%8A%D5%B8%D5%AC%D5%BD%D5%A1%D5%B0%D5%A1%D5%B5-%D4%B5%D6%80%D5%A3%D5%B9%D5%B8%D6%82%D5%B0%D5%AB-%D5%8D%D5%AB%D5%BA%D5%AB%D5%AC-%D4%B3%D5%A5%D6%80%D5%A5%D6%81-%D4%BC%D5%B8%D5%BD-%D4%B1%D5%B6%D5%B3/ Պոլսահայ Երգչուհի Սիպիլ Գերեց Լոս Անճելըսահայութիւնը]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[http://abakanews.org/arts-and-culture/%D5%BA%D5%B8%D5%AC%D5%BD%D5%A1%D5%B0%D5%A1%D5%B5-%D5%A5%D6%80%D5%A3%D5%B9%D5%B8%D6%82%D5%B0%D5%AB-%D5%BD%D5%AB%D5%BA%D5%AB%D5%AC-%D5%AF%D5%A8-%D5%B4%D5%A1%D5%BD%D5%B6%D5%A1%D5%AF%D6%81%D5%AB/Պոլսահայ երգչուհի Սիպիլ կը մասնակցի «Կեցցէ’ Հայաստան» խորագիրով փառատօնին]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[http://www.noror.org/am/armenian-american/1687/%D5%8A%D5%B8%D5%AC%D5%BD%D5%A1%D5%B0%D5%A1%D5%B5%20%D5%A5%D6%80%D5%A3%D5%B9%D5%B8%D6%82%D5%B0%D5%AB%D5%9D%20%D5%8D%D5%AB%D5%BA%D5%AB%D5%AC%D5%AB%20%D5%80%D5%A1%D5%B4%D5%A5%D6%80%D5%A3%D5%A8%20%D4%BC%D5%B8%D5%BD%20%D4%B1%D5%B6%D5%B3%D5%A8%D5%AC%D5%A8%D5%BD%D5%AB%20%D5%B4%D5%A7%D5%BB Պոլսահայ երգչուհի՝ Սիպիլի Համերգը Լոս Անճըլըսի մէջ]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[http://westernprelacy.org/hy/renowned-armenian-singer-sibil-visits-the-prelacy-arm/ԱՌԱՋՆՈՐԴ ՍՐԲԱԶԱՆԸ ԸՆԴՈՒՆԵՑ ՊՈԼՍԱՀԱՅ ԵՐԳՉՈՒՀԻ ՍԻՊԻԼԻ ԱՅՑԵԼՈՒԹԻՒՆԸ]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

{{DEFAULTSORT:Պէկթորոսօղլու , Սիպիլ}}
[[Ստորոգութիւն:Սթամպուլ ծնածներ]]
[[Ստորոգութիւն:Սթամպուլի հայ երգչուհի]]</text>
      <sha1>oqo7j6dgnjgbnppoua203wvaqwijxbj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ամենէն ընդարձակ պահպանուած տարածքներու ցանկ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32336</id>
    <revision>
      <id>253166</id>
      <parentid>253145</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T10:01:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HoMen</username>
        <id>269</id>
      </contributor>
      <origin>253166</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13608" sha1="9unf8qtlvb5kerqbc8w6cwjv4gudqbr" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|պատկեր=Ymers Island(js)5.jpg|պատկերի նկարագրութիւն=հիւսիս-արեւելեան Կրինլանտի ազգային պուրակ}}
'''Ամենէն ընդարձակ պահպանուած տարածքներու ցանկ'''․ Ըստ [[Պաշտպանուած եւ պահպանուած տարածքներու համաշխարհային տուեալներ|Պաշտպանուած եւ պահպանուած տարածքներու համաշխարհային տուեալներուն]] ([[Անգլերէն|անգլ․]]՝ World Database on Protected and Conserved Areas), աշխարհի չորս ծագերուն գտնուող ամենէն ընդարձակ պահպանուած տարածքներուն ցանկին մէջ ցանկագրուած են շրջաններ որոնք աւելի քան 250․000 քլ² կը գրաւեն։ Բոլորն ալ ծովային տարածքներ են, բացի [[Հիւսիս-արեւելեան Կրինլանտի ազգային պուրակ|հիւսիս-արեւելեան Կրինլանտի ազգային պուրակէն]] (մեծ մասը ցամաք է)։

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Շարք
! Անուն 
! Երկիր
! Վայր 
! data-sort-type=&quot;number&quot;| Տարածք (քլ&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) 
! Տարի
! class=&quot;unsortable&quot;| {{abbr|Ref|References}}
|-
!1
| [[Marae Moana]]
| [[Գուք կղզիներ]]
| Գուք կղզիներ
| 1,976,000
| 2017
| &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Cook Islands Marine Park|url=https://www.protectedplanet.net/555624907|access-date=2020-09-25|website=Protected Planet}}&lt;/ref&gt;
|-
!2
| Ֆրանսական հարաւային տարածքներու ազգային արգելոց
| [[Ֆրանսա]]
| Ֆրանսական հարաւային եւ [[Անթարքթիքա|Անթարքթիքայի]] տարածքներ
| 1,600,000
| 2016
| &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.outre-mer.gouv.fr/emmanuel-macron-annonce-lextension-de-la-reserve-naturelle-des-terres-australes-francaises-la |title=Emmanuel Macron annonce l'extension de la réserve naturelle des Terres australes françaises, la deuxième plus grande au monde |language=fr |publisher=French Overseas Ministry  |accessdate=21 February 2022 }}&lt;/ref&gt;
|-
!3
| [[Ռոս ծով|Ռոս ծովային շրջանի պաշտպանուած տարածք]]
| [[Անթարքթիքա]]
| Ռոս ծով
| 1,550,000
| 2016
| &lt;ref&gt;{{Cite news|last=Slezak|first=Michael|date=2016-10-27|title=World's largest marine park created in Ross Sea in Antarctica in landmark deal|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2016/oct/28/worlds-largest-marine-park-created-in-ross-sea-in-antarctica-in-landmark-deal|access-date=2020-09-24|issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Trade|first=New Zealand Ministry of Foreign Affairs and|title=Ross Sea region Marine Protected Area|url=https://www.mfat.govt.nz/en/environment/antarctica/ross-sea-region-marine-protected-area/|access-date=2020-09-24|website=New Zealand Ministry of Foreign Affairs and Trade|language=en-NZ}}&lt;/ref&gt;
|-
!4
| Papahānaumokuākea  ծովային ազգային յուշարձան
| [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|Ա․Մ․Ն․]]
| [[Հաուայ]] եւ [[Միտուէյ օղզկղզի]]
| 1,508,846
| 2006
| &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Papahanaumokuakea Marine National Monument|url=https://www.protectedplanet.net/220201|access-date=2020-09-25|website=Protected Planet}}&lt;/ref&gt;
|-
!5
| Գորալ ծովուն ազգային պուրակ
| [[Ֆրանսա]]
| Նոր Գալետոնիա
| 1,292,967
| 2014
| &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Natural Park of the Coral Sea|url=https://www.protectedplanet.net/555577562|access-date=2020-09-24|website=Protected Planet}}&lt;/ref&gt;
|-
!6
| Խաղաղականի կղզիներու ժառանգութեան ծովային ազգային յուշարձան
| [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|Ա․Մ․Ն․]]
| Կեդրոնական Խաղաղական ովկիանոս
| 1,270,480
| 2009
| &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Pacific Remote Islands Marine National Monument|url=https://www.protectedplanet.net/400011|access-date=2020-09-24|website=Protected Planet}}&lt;/ref&gt;
|-
!7
| Հարաւային Ճորճիայի պաշտպանուած ծովային շրջան
| [[Միացեալ Թագաւորութիւն]]
| [[Հարաւային Ճորճիա]] եւ [[Սանտուիչ կղզիներ]]
| 1,240,000
| 2012
| &lt;ref&gt;{{Cite web|title=South Georgia and South Sandwich Islands Marine Protected Area|url=https://www.protectedplanet.net/555547601|access-date=2020-09-24|website=Protected Planet}}&lt;/ref&gt;
|-
!8
| Գորալ ծովուն պուրակ
| [[Աւստրալիա]]
| Գորալ ծով
| 989,836
| 2018
| &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://parksaustralia.gov.au/marine/pub/plans/coral-sea-management-plan-2018.pdf |title=Coral Sea Marine Park Management Plan 2018 |access-date=July 15, 2018 |publisher=Parks Australia}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=ManagementPlan&gt;{{cite web |url=https://parksaustralia.gov.au/marine/pub/plans/coral-sea-management-plan-2018.pdf |title=Coral Sea Marine Park Management Plan 2018 |access-date=July 15, 2018 |publisher=Parks Australia}}&lt;/ref&gt;
|-
!9
| Ֆրանսական հարաւային տարածքներու ազգային արգելոցին շուրջ պաշտպանման գօտի 
| [[Ֆրանսա]]
| Ֆրանսական հարաւային եւ [[Անթարքթիքա|Անթարքթիքայի]] տարածքներ
| 989,787
| 2017
| &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://acap.aq/en/news/latest-news/2747-a-very-large-marine-protected-area-is-created-in-the-southern-ocean-by-france |title=A very large Marine Protected Area is created in the Southern Ocean by France |publisher=Agreement on the Conservation of Albatrosses and Petrels |date=24 April 2017 |accessdate=15 October 2017}}&lt;/ref&gt;
|-
!10
| Հիւսիս-արեւելեան Կրինլանտի ազգային պուրակ 
| [[Կրինլանտ]]
| Հիւսիս-արեւելեան Կրինլանտ
| 972,000 
| 1974
| &lt;ref&gt;{{Cite web|title=North-East Greenland|url=https://www.protectedplanet.net/2065|access-date=2020-09-25|website=Protected Planet}}&lt;/ref&gt;
|-
!11
| Steller Sea Lion պաշտպանուած շրջաններ
| [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|Ա․Մ․Ն․]]
| [[Ալասքա (նահանգ)|Ալասքա]]
| 869,206
| 2002
| &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://alaskafisheries.noaa.gov/fisheries/sslpm |title=Steller Sea Lion Protection Measures |publisher=[[National Marine Fisheries Service]], Alaska Regional Office |accessdate=15 October 2017}}&lt;/ref&gt;
|-
!12
| Բիթգէյրն կղզիներու ծովային արգելոց
| [[Միացեալ Թագաւորութիւն]]
| Բիթգէյրն կղզիներ
| 834,334
| 2016
| &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Pitcairn Islands Marine Reserve|url=https://www.protectedplanet.net/555624172|access-date=2020-09-24|website=Protected Planet}}&lt;/ref&gt;
|-
!13
| Չակոս Արշիպեղագոս
| [[Միացեալ Թագաւորութիւն]]
| Չակոս Արշիպեղագոս
| 640,000
| 2010
| &lt;ref&gt;{{Cite web|title=British Indian Ocean Territory Marine Protected Area (Chagos)|url=https://www.protectedplanet.net/555512151|access-date=2020-09-25|website=Protected Planet}}&lt;/ref&gt;
|-
!14
| Rapa Nui ծովային եւ եզերային պաշտպանուած շրջան
| [[Չիլէ]]
| Rapa Nui
| 579,368
| 2018
| &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Rapa Nui|url=https://www.protectedplanet.net/555637336|access-date=2020-09-24|website=Protected Planet}}&lt;/ref&gt;
|-
!15
| Palau ծովային ազգային ապաստանարան
| [[Բալաու]]
| Բալաու
| 502,538
| 2015
| &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://glispa.org/11-commitments/201-palau-national-marine-sanctuary |title=Palau National Marine Sanctuary |publisher=Global Island Partnership |accessdate=15 October 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Palau National Marine Sanctuary|url=https://www.protectedplanet.net/555622118|access-date=2020-09-24|website=Protected Planet}}&lt;/ref&gt;
|-
!16
| Kermadec պաշտպանուած ապաստանարան
| [[Նոր Զելանտա|Նոր Զիլանտա]]
| Գերմատեք կղզիներ
| 469,276
| 2007
| &lt;ref&gt;{{cite web |title=Region - Kermadec (FMA10) |url=https://fs.fish.govt.nz/Page.aspx?pk=41&amp;fyk=17 |website=Fisheries Infosite |publisher=Fisheries New Zealand}}&lt;/ref&gt;
|-
!17
| Ascensionի բացարձակ տնտեսական գօտի 
| [[Միացեալ Թագաւորութիւն|Միացեալ թագաւորութիւն]]
| Ascensionկղզի
| 440,000
| 2019
| &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ascension Exclusive Economic Zone|url=https://www.protectedplanet.net/ascension-exclusive-economic-zone-marine-protected-area|access-date=2020-09-24|website=Protected Planet}}&lt;/ref&gt;
|-
!18
| Ֆինիքս Կղզիներու Պահպանուած Տարածք 
| [[Քիրիպասի Հանրապետութիւն|Քիրիպասի]]
| Ֆինիքս կղզիներ
| 408,250
| 2006
| &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Phoenix Islands Protected Area|url=https://www.protectedplanet.net/555512002|access-date=2020-09-24|website=Protected Planet}}&lt;/ref&gt;
|-
!19
| Trindade եւ Martin Vaz Արշիպեղագոսի միջավայրի պաշտպանման շրջան
| [[Պրազիլ]]
| Trindade եւ Martin Vaz
| 403,848
| 2018
| &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Área De Proteção Ambiental Do Arquipélago De Trindade E Martim Vaz|url=https://www.protectedplanet.net/555635930|access-date=2020-09-24|website=Protected Planet}}&lt;/ref&gt;
|-
!20
| Խաղաղականի կենսոլորտի արգելոց
|[[Մեքսիքա|Մեքսիքօ]]
| Արեւելեան Խաղաղական
| 390,091
| 2016
| &lt;ref&gt;{{cite news |url=http://mexiconewsdaily.com/news/four-protected-areas-announced-in-cancun/ |title=Four protected areas announced in Cancún |publisher=Mexico News Daily |date=6 December 2016 |accessdate=15 October 2017}}&lt;/ref&gt;
|-
!21
| Saint Peter եւ Saint Paul Արշիպեղագոսի միջավայրի պաշտպանման շրջան
| [[Պրազիլ]]
| Saint Peter եւ Saint Paul Արշիպեղագոս
| 384,565
| 2018
| &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Área De Proteção Ambiental Do Arquipélago De São Pedro E São Paulo|url=https://www.protectedplanet.net/555635931|access-date=2020-09-24|website=Protected Planet}}&lt;/ref&gt;
|-
!22
| Great Barrier խութի ծովային պուրակ 
| [[Աւստրալիա]]
| Great Barrier խութ
| 348,700
| 1981
| &lt;ref&gt;{{cite web|title=Commonwealth Marine Protected Areas by Type (2016) (refer 'Detailed list' tab for 'Great Barrier Reef' breakdown)| url=http://www.environment.gov.au/system/files/pages/761994ab-42cc-4f24-952c-c21221861884/files/com-capad-2016m.xlsx| website=CAPAD 2016|publisher=Australian government|accessdate=2 June 2018}}&lt;/ref&gt; 
|-
!23
| Trap/Pot ջուրերու եզերքէն շրջան
| [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|Ա․Մ․Ն․]]
| Արեւմտեան Ատլանտեան ովկիանոս
| 336,101
| 1997
| &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.greateratlantic.fisheries.noaa.gov/educational_resources/gis/data/shapefiles/Offshore_Trap-Pot_Waters_Area/Offshore_Trap-Pot_Waters_Area_METADATA.pdf |title=Offshore Trap/Pot Waters Area |publisher=National Marine Fisheries Service, Greater Atlantic Regional Fisheries Office |date=1 June 2016 |accessdate=15 October 2017}}&lt;/ref&gt;
|-
!24
| Tuvaijuittuq ծովային պաշտպանուած շրջան
| [[Քանատա]]
| Էլիսմեր կղզի
| 319,411
| 2019
| &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Government of Canada|first=Fisheries and Oceans Canada|date=2019-09-18|title=Tuvaijuittuq Marine Protected Area (MPA)|url=https://www.dfo-mpo.gc.ca/oceans/mpa-zpm/tuvaijuittuq/index-eng.html|access-date=2020-09-24|website=www.dfo-mpo.gc.ca}}&lt;/ref&gt;
|-
!25
| Nazca-Desventuradas ծովային պուրակ 
| [[Չիլէ|Չիլի]]
| Desventuradas կղզիներ
| 300,035
| 2016
| &lt;ref&gt;{{cite press release |author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt; |title=Chilean government officially decrees the creation of the Nazca-Desventuradas Marine Park |url=http://oceana.org/press-center/press-releases/chilean-government-officially-decrees-creation-nazca-desventuradas |location=[[Santiago]] |publisher=[[Oceana (non-profit group)|Oceana]] |date=24 August 2016 |accessdate=15 October 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Nazca-Desventuradas|url=https://www.protectedplanet.net/555624169|access-date=2020-09-25|website=Protected Planet}}&lt;/ref&gt;
|-
!26
| Cerrado Biosphere արգելոց
| [[Պրազիլ]]
| Goiás, Maranhão, Piauí, Tocantins, եւ Դաշնակցային շրջան
| 296,525
| 1994
| &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2019-02-14|title=Cerrado Biosphere Reserve, Brazil|url=https://en.unesco.org/biosphere/lac/cerrado|access-date=2020-09-25|website=UNESCO|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
!27
| Ատլանտիկի կենսոլորտի արգելոց
| [[Պրազիլ]]
| Atlantic անտառ (15 նահանգներ)
| 294,734
| 1993
| &lt;ref&gt;{{Cite web|title=UNESCO - MAB Biosphere Reserves Directory|url=http://www.unesco.org/mabdb/br/brdir/directory/biores.asp?code=BRA+01&amp;mode=all|access-date=2020-09-25|website=www.unesco.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Mata Atlântica (including Sao Paulo Green Belt)|url=https://www.protectedplanet.net/67735|access-date=2020-09-25|website=Protected Planet}}&lt;/ref&gt;
|-
!28
| Pantanal կենսոլորտի արգելոց
| [[Պրազիլ]]
| Goiás, Mato Grosso, եւ Mato Grosso do Sul
| 251,569
| 2000
| &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2019-02-15|title=Pantanal Biosphere Reserve, Brazil|url=https://en.unesco.org/biosphere/lac/pantanal|access-date=2020-09-25|website=UNESCO|language=en}}&lt;/ref&gt;
|}


== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}</text>
      <sha1>9unf8qtlvb5kerqbc8w6cwjv4gudqbr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Եուրեքա Աշտարակը</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32337</id>
    <revision>
      <id>253146</id>
      <timestamp>2026-08-03T13:22:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Սեւան Դանիէլեան Մկրեան</username>
        <id>135</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «[[Պատկեր:Eureka Tower, Melbourne - Nov 2008.jpg|մինի]] '''Եուրեքա Աշտարակը''' Աւստրալիոյ Մելպըրն քաղաքին մէջ գտնուող 297.3 մեթր (975 ոտք) բարձրութեամբ երկնաքեր մը։  Անիկա [[Աւստրալիա|Աւստրալիոյ]] ամէնէն բարձր շէնքն է, երբ բարձրութիւնը չափուի մինչեւ տանիքը։ Սակայն, Քուինզլընտ նահանգ|Քու...»:</comment>
      <origin>253146</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4784" sha1="k5dajiu4qqzoxj7v8jy66mv3y0rqqz2" xml:space="preserve">[[Պատկեր:Eureka Tower, Melbourne - Nov 2008.jpg|մինի]]
'''Եուրեքա Աշտարակը''' Աւստրալիոյ Մելպըրն քաղաքին մէջ գտնուող 297.3 մեթր (975 ոտք) բարձրութեամբ երկնաքեր մը։

Անիկա [[Աւստրալիա|Աւստրալիոյ]] ամէնէն բարձր շէնքն է, երբ բարձրութիւնը չափուի մինչեւ տանիքը։ Սակայն, [[Քուինզլընտ նահանգ|Քուինզլընտ նահանգի]] [[Կոլտ Քոսթ քաղաք|Կոլտ Քոսթ քաղաքին]] մէջ գտնուող «Q1» երկնաքերը կը նկատուի Աւստրալիոյ ամէնէն բարձր շէնքը, որովհետեւ իր սրածայրը (spire) ընդհանուր բարձրութիւնը կը հասցնէ 322.5 մեթրի։

Եուրեքա Աշտարակը ունի 91 յարկ, ինչպէս նաեւ մէկ ստորերկրեայ յարկ։

Աշտարակին շինարարութիւնը սկսած է 2002-ին, իսկ պաշտօնապէս բացուած է 11 Հոկտեմբեր 2006-ին։ 

Շինարարական աշխատանքները իրականացուցած է «Կրոքոն» (Grocon) ընկերութիւնը։

Շէնքին վերին տասը յարկերուն պատուհանները պատուած են [[Ոսկի|ոսկեայ]] ծածկոյթով, իսկ անոնց մէջ կը գտնուին նաեւ ոսկեպատ զուգարաններ։

88-րդ յարկին վրայ գտնուող դիտահարթակը [[Հարաւ|Հարաւային]] կիսագունդին մէջ հանրութեան համար բաց ամէնէն բարձր դիտահարթակն է։ 

Անիկա կը գտնուի գետնի մակերեսէն 285 մեթր (935 ոտք) բարձրութեան վրայ եւ այցելուներուն կ'ընծայէ [[Մելպըրն քաղաք|Մելպըրն քաղաքի]] ընդարձակ եւ տպաւորիչ տեսարանը&lt;ref&gt;[https://www.smh.com.au/property/news/daniel-grollo-s-eureka-tower-apartment-listed-for-10-million-to-11-million-20220201-p59swn.html Եուրեքա Աշտարակը]&lt;/ref&gt;։

== Յաւելեալ տեղեկութիւններ ==
Եուրէքա Աշտարակը հիմնականօրէն բնակելի է եւ կը պարունակէ շուրջ 556 բնակարան, ինչպէս նաեւ 13 վերելակ եւ մօտ 850 ինքնաշարժի կայանատեղի։ 

Աշտարակին արտաքին տեսքը խորհրդանշական նշանակութիւն ունի։ 

Անիկա իր անունը ստացած է 1854-ի Եուրեքայի ապստամբութենէն (Eureka Stockade), որ տեղի ունեցած էր Վիքթորիա նահանգի ոսկիի հանքերուն քով։ 

Շէնքին գագաթին ոսկեգոյն մասը կը խորհրդանշէ ոսկիի տենդը, կարմիր գիծը՝ ապստամբութեան ընթացքին թափած արիւնը, իսկ կապոյտ ապակիներն ու ճերմակ գիծերը կը յիշեցնեն Եուրեքայի դրօշակը։ 

88-րդ յարկին գտնուող Եուրեքա Երկնաքերը (Eureka Skydeck) Մելպըրնի ամէնէն նշանաւոր զբօսաշրջային վայրերէն մէկն է։ 

Հոն գտնուող «The Edge» կոչուող ապակեպատ խցիկը կը սահի շէնքէն դուրս, որպէսզի այցելուները կարենան կարծէք օդին մէջ կախուած՝ դիտել քաղաքը եւ շրջակայքը։ Այս փորձառութիւնը աշխարհի եզակի տեսարժան վայրերէն մէկը կը նկատուի։ 

Եուրեքա Աշտարակին մէջ ամէն տարի կը կազմակերպուի «Eureka Climb»ը, մրցում մը, ուր մասնակիցները առանց վերելակի կը բարձրանան մինչեւ 88-րդ յարկ՝ յաղթահարելով աւելի քան 1,600 աստիճան։ Այս ձեռնարկը թէ՛ մարզական փորձառութիւն է, եւ թէ՛ բարեսիրական նպատակներու կը ծառայէ։ 

2006-ին, իր աւարտէն ետք, Եուրեքա Աշտարակը քանի մը տարի կը դառնայ Մելպըրնի եւ Աւստրալիոյ ամէնէն բարձր շէնքը։ Այսօր ան կը շարունակէ մնալ Մելպըրնի ամէնէն նշանաւոր երկնաքերներէն մէկը եւ քաղաքին արդիական ճարտարապետութեան խորհրդանիշներէն մէկը։

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}
[[Ստորոգութիւն:Աշտարակներ]]
[[Ստորոգութիւն:Աւստրալիոյ Աշտարակներ]]</text>
      <sha1>k5dajiu4qqzoxj7v8jy66mv3y0rqqz2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>253147</id>
      <parentid>253146</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T13:24:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Սեւան Դանիէլեան Մկրեան</username>
        <id>135</id>
      </contributor>
      <comment>/* Յաւելեալ տեղեկութիւններ */</comment>
      <origin>253147</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4787" sha1="5mztybheuo3usu88c9pv1u3ah8eqtsb" xml:space="preserve">[[Պատկեր:Eureka Tower, Melbourne - Nov 2008.jpg|մինի]]
'''Եուրեքա Աշտարակը''' Աւստրալիոյ Մելպըրն քաղաքին մէջ գտնուող 297.3 մեթր (975 ոտք) բարձրութեամբ երկնաքեր մը։

Անիկա [[Աւստրալիա|Աւստրալիոյ]] ամէնէն բարձր շէնքն է, երբ բարձրութիւնը չափուի մինչեւ տանիքը։ Սակայն, [[Քուինզլընտ նահանգ|Քուինզլընտ նահանգի]] [[Կոլտ Քոսթ քաղաք|Կոլտ Քոսթ քաղաքին]] մէջ գտնուող «Q1» երկնաքերը կը նկատուի Աւստրալիոյ ամէնէն բարձր շէնքը, որովհետեւ իր սրածայրը (spire) ընդհանուր բարձրութիւնը կը հասցնէ 322.5 մեթրի։

Եուրեքա Աշտարակը ունի 91 յարկ, ինչպէս նաեւ մէկ ստորերկրեայ յարկ։

Աշտարակին շինարարութիւնը սկսած է 2002-ին, իսկ պաշտօնապէս բացուած է 11 Հոկտեմբեր 2006-ին։ 

Շինարարական աշխատանքները իրականացուցած է «Կրոքոն» (Grocon) ընկերութիւնը։

Շէնքին վերին տասը յարկերուն պատուհանները պատուած են [[Ոսկի|ոսկեայ]] ծածկոյթով, իսկ անոնց մէջ կը գտնուին նաեւ ոսկեպատ զուգարաններ։

88-րդ յարկին վրայ գտնուող դիտահարթակը [[Հարաւ|Հարաւային]] կիսագունդին մէջ հանրութեան համար բաց ամէնէն բարձր դիտահարթակն է։ 

Անիկա կը գտնուի գետնի մակերեսէն 285 մեթր (935 ոտք) բարձրութեան վրայ եւ այցելուներուն կ'ընծայէ [[Մելպըրն քաղաք|Մելպըրն քաղաքի]] ընդարձակ եւ տպաւորիչ տեսարանը&lt;ref&gt;[https://www.smh.com.au/property/news/daniel-grollo-s-eureka-tower-apartment-listed-for-10-million-to-11-million-20220201-p59swn.html Եուրեքա Աշտարակը]&lt;/ref&gt;։

== Յաւելեալ տեղեկութիւններ ==

* Եուրէքա Աշտարակը հիմնականօրէն բնակելի է եւ կը պարունակէ շուրջ 556 բնակարան, ինչպէս նաեւ 13 վերելակ եւ մօտ 850 ինքնաշարժի կայանատեղի։
* Աշտարակին արտաքին տեսքը խորհրդանշական նշանակութիւն ունի։
* Անիկա իր անունը ստացած է 1854-ի Եուրեքայի ապստամբութենէն (Eureka Stockade), որ տեղի ունեցած էր Վիքթորիա նահանգի ոսկիի հանքերուն քով։
* Շէնքին գագաթին ոսկեգոյն մասը կը խորհրդանշէ ոսկիի տենդը, կարմիր գիծը՝ ապստամբութեան ընթացքին թափած արիւնը, իսկ կապոյտ ապակիներն ու ճերմակ գիծերը կը յիշեցնեն Եուրեքայի դրօշակը։
* 88-րդ յարկին գտնուող Եուրեքա Երկնաքերը (Eureka Skydeck) Մելպըրնի ամէնէն նշանաւոր զբօսաշրջային վայրերէն մէկն է։
* Հոն գտնուող «The Edge» կոչուող ապակեպատ խցիկը կը սահի շէնքէն դուրս, որպէսզի այցելուները կարենան կարծէք օդին մէջ կախուած՝ դիտել քաղաքը եւ շրջակայքը։ Այս փորձառութիւնը աշխարհի եզակի տեսարժան վայրերէն մէկը կը նկատուի։
* Եուրեքա Աշտարակին մէջ ամէն տարի կը կազմակերպուի «Eureka Climb»ը, մրցում մը, ուր մասնակիցները առանց վերելակի կը բարձրանան մինչեւ 88-րդ յարկ՝ յաղթահարելով աւելի քան 1,600 աստիճան։ Այս ձեռնարկը թէ՛ մարզական փորձառութիւն է, եւ թէ՛ բարեսիրական նպատակներու կը ծառայէ։
* 2006-ին, իր աւարտէն ետք, Եուրեքա Աշտարակը քանի մը տարի կը դառնայ Մելպըրնի եւ Աւստրալիոյ ամէնէն բարձր շէնքը։ Այսօր ան կը շարունակէ մնալ Մելպըրնի ամէնէն նշանաւոր երկնաքերներէն մէկը եւ քաղաքին արդիական ճարտարապետութեան խորհրդանիշներէն մէկը։

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}
[[Ստորոգութիւն:Աշտարակներ]]
[[Ստորոգութիւն:Աւստրալիոյ Աշտարակներ]]</text>
      <sha1>5mztybheuo3usu88c9pv1u3ah8eqtsb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>253148</id>
      <parentid>253147</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T13:27:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Սեւան Դանիէլեան Մկրեան</username>
        <id>135</id>
      </contributor>
      <comment>/* Յաւելեալ տեղեկութիւններ */</comment>
      <origin>253148</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4937" sha1="9p21scvo7810bk7375aqym5l7crt14b" xml:space="preserve">[[Պատկեր:Eureka Tower, Melbourne - Nov 2008.jpg|մինի]]
'''Եուրեքա Աշտարակը''' Աւստրալիոյ Մելպըրն քաղաքին մէջ գտնուող 297.3 մեթր (975 ոտք) բարձրութեամբ երկնաքեր մը։

Անիկա [[Աւստրալիա|Աւստրալիոյ]] ամէնէն բարձր շէնքն է, երբ բարձրութիւնը չափուի մինչեւ տանիքը։ Սակայն, [[Քուինզլընտ նահանգ|Քուինզլընտ նահանգի]] [[Կոլտ Քոսթ քաղաք|Կոլտ Քոսթ քաղաքին]] մէջ գտնուող «Q1» երկնաքերը կը նկատուի Աւստրալիոյ ամէնէն բարձր շէնքը, որովհետեւ իր սրածայրը (spire) ընդհանուր բարձրութիւնը կը հասցնէ 322.5 մեթրի։

Եուրեքա Աշտարակը ունի 91 յարկ, ինչպէս նաեւ մէկ ստորերկրեայ յարկ։

Աշտարակին շինարարութիւնը սկսած է 2002-ին, իսկ պաշտօնապէս բացուած է 11 Հոկտեմբեր 2006-ին։ 

Շինարարական աշխատանքները իրականացուցած է «Կրոքոն» (Grocon) ընկերութիւնը։

Շէնքին վերին տասը յարկերուն պատուհանները պատուած են [[Ոսկի|ոսկեայ]] ծածկոյթով, իսկ անոնց մէջ կը գտնուին նաեւ ոսկեպատ զուգարաններ։

88-րդ յարկին վրայ գտնուող դիտահարթակը [[Հարաւ|Հարաւային]] կիսագունդին մէջ հանրութեան համար բաց ամէնէն բարձր դիտահարթակն է։ 

Անիկա կը գտնուի գետնի մակերեսէն 285 մեթր (935 ոտք) բարձրութեան վրայ եւ այցելուներուն կ'ընծայէ [[Մելպըրն քաղաք|Մելպըրն քաղաքի]] ընդարձակ եւ տպաւորիչ տեսարանը&lt;ref&gt;[https://www.smh.com.au/property/news/daniel-grollo-s-eureka-tower-apartment-listed-for-10-million-to-11-million-20220201-p59swn.html Եուրեքա Աշտարակը]&lt;/ref&gt;։

== Յաւելեալ տեղեկութիւններ ==

* Եուրէքա Աշտարակը հիմնականօրէն բնակելի է եւ կը պարունակէ շուրջ 556 բնակարան, ինչպէս նաեւ 13 վերելակ եւ մօտ 850 ինքնաշարժի կայանատեղի։
* Աշտարակին արտաքին տեսքը խորհրդանշական նշանակութիւն ունի։
* Անիկա իր անունը ստացած է 1854-ի Եուրեքայի ապստամբութենէն (Eureka Stockade), որ տեղի ունեցած էր Վիքթորիա նահանգի ոսկիի հանքերուն քով։
* Շէնքին գագաթին ոսկեգոյն մասը կը խորհրդանշէ ոսկիի տենդը, [[Կարմիր (գոյն)|կարմիր]] գիծը՝ ապստամբութեան ընթացքին թափած [[Արիւն|արիւնը]], իսկ [[Կապոյտ (գոյն)|կապոյտ]] [[Ապակի|ապակիներն]] ու [[Ճերմակ (գոյն)|ճերմակ]] գիծերը կը յիշեցնեն Եուրեքայի [[Դրօշակ|դրօշակը]]։
* 88-րդ յարկին գտնուող Եուրեքա Երկնաքերը (Eureka Skydeck) Մելպըրնի ամէնէն նշանաւոր զբօսաշրջային վայրերէն մէկն է։
* Հոն գտնուող «The Edge» կոչուող ապակեպատ խցիկը կը սահի շէնքէն դուրս, որպէսզի այցելուները կարենան կարծէք օդին մէջ կախուած՝ դիտել քաղաքը եւ շրջակայքը։ Այս փորձառութիւնը աշխարհի եզակի տեսարժան վայրերէն մէկը կը նկատուի։
* Եուրեքա Աշտարակին մէջ ամէն տարի կը կազմակերպուի «Eureka Climb»ը, մրցում մը, ուր մասնակիցները առանց վերելակի կը բարձրանան մինչեւ 88-րդ յարկ՝ յաղթահարելով աւելի քան 1,600 աստիճան։ Այս ձեռնարկը թէ՛ [[Մարզանք|մարզական]] փորձառութիւն է, եւ թէ՛ բարեսիրական նպատակներու կը ծառայէ։
* 2006-ին, իր աւարտէն ետք, Եուրեքա Աշտարակը քանի մը տարի կը դառնայ Մելպըրնի եւ Աւստրալիոյ ամէնէն բարձր շէնքը։ Այսօր ան կը շարունակէ մնալ Մելպըրնի ամէնէն նշանաւոր երկնաքերներէն մէկը եւ քաղաքին արդիական ճարտարապետութեան խորհրդանիշներէն մէկը։

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}
[[Ստորոգութիւն:Աշտարակներ]]
[[Ստորոգութիւն:Աւստրալիոյ Աշտարակներ]]</text>
      <sha1>9p21scvo7810bk7375aqym5l7crt14b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Թաուըր Կամուրջ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32338</id>
    <revision>
      <id>253150</id>
      <timestamp>2026-08-03T14:11:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Սեւան Դանիէլեան Մկրեան</username>
        <id>135</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «[[Պատկեր:Tower Bridge at Dawn.jpg|մինի]] '''Թաուըր''' '''Կամուրջը'''  ({{lang-en|Tower Bridge}})  [[Լոնտոն|Լոնտոնի]] մէջ գտնուող պատմական կամուրջ մըն է, որ դասուած է Առաջին կարգի պահպանութեան արժանի յուշարձաններու (Grade I Listed) շարքին&lt;ref&gt;[https://www.towerbridge.org.uk/stories/what-type-of-bridge-is-tower-bridge#:~:text=A%20cantilever%20bridge%20i...»:</comment>
      <origin>253150</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5594" sha1="dj0dhkusgc9gbnmggd6cmf61yx0k1u7" xml:space="preserve">[[Պատկեր:Tower Bridge at Dawn.jpg|մինի]]
'''Թաուըր''' '''Կամուրջը'''  ({{lang-en|Tower Bridge}})  [[Լոնտոն|Լոնտոնի]] մէջ գտնուող պատմական կամուրջ մըն է, որ դասուած է Առաջին կարգի պահպանութեան արժանի յուշարձաններու (Grade I Listed) շարքին&lt;ref&gt;[https://www.towerbridge.org.uk/stories/what-type-of-bridge-is-tower-bridge#:~:text=A%20cantilever%20bridge%20is%20a,than%20just%20the%20two%20cantilevers. Թաուըր կամուրջը]&lt;/ref&gt;։ 

Անիկա միաժամանակ բացուող թեւաւոր (bascule) եւ կախուած (suspension) կամուրջ մըն է, իսկ մինչեւ 1960 թուական նաեւ ելուստակիր (cantilever) կառուցուածքի տարրեր ունէր&lt;ref&gt;[https://www.jstor.org/stable/41613878 Անգլիոյ նշանաւոր կամուրջներէն]&lt;/ref&gt;։ 

Կամուրջը կառուցուած է 1886-1894 թուականներուն, ճարտարապետ [[Հորաս Ճոնս|Հորաս Ճոնսի]] (Horace Jones) նախագիծով եւ ճարտարագէտ [[Ճոն Ուոլֆ Պէրի|Ճոն Ուոլֆ Պէրիի]] (John Wolfe Barry) ղեկավարութեամբ, [[Հենրի Մարք Պրունել|Հենրի Մարք Պրունելի]] (Henry Marc Brunel) օժանդակութեամբ&lt;ref&gt;[https://archive.org/details/historyoftowerbr00welcuoft Լոնտոնի Աշտարակի]&lt;/ref&gt;։

Ան կը հատէ [[Թեմզ գետ|Թեմզ գետը]], շատ մօտ [[Լոնտոնի Աշտարակ|Լոնտոնի Աշտարակին]] (Tower of London), եւ Լոնտոնի ամէնէն ծանօթ խորհրդանիշներէն մէկն է։ 

Թաուըր կամուրջը այն հինգ կամուրջներէն մէկն է, որոնք կը պատկանին եւ կը պահպանուին «Քաղաքային Կամուրջներու Հիմնադրամ»ին (City Bridge Foundation), որ հիմնուած է 1282 թուականին։
[[Պատկեր:Tower Bridge at dawn.jpg|ձախից|մինի]]
Կամուրջը կառուցուած է, որպէսզի իրարու միացնէ Լոնտոնի Արեւելեան մասը, ուր այն օրերուն կ'ապրէր քաղաքի բնակչութեան շուրջ 39 առ հարիւրը, եւ միաժամանակ հնարաւոր դարձնէ, որ նաւերը ազատօրէն հասնին Լոնտոնի Աւազանին (Pool of London) նաւահանգստային գօտին՝ Լոնտոնի Աշտարակին եւ Լոնտոն Կամուրջին միջեւ։ 

Կամուրջը պաշտօնապէս կը բացուի 30 Յունիս 1894-ին՝ [[Ուէյլզ|Ուէյլզի]] արքայազն Էտուարտի (ապագայ Էտուարտ Է.) եւ արքայադուստր Ալեքսանտրայի ձեռամբ։

Թաուըր Կամուրջի ընդհանուր երկայնքը, ներառեալ ծայրային յենարանները, 290 մեթր (940 ոտք) է։ Անիկա բաղկացած է երկու 65 մեթր բարձրութեամբ աշտարակներէ, որոնք վերէն իրարու կը կապուին երկու հորիզոնական անցուղիներով։ Կեդրոնական հատուածը կազմուած է երկու բացուող թեւերէ, որոնք կը բարձրանան, որպէսզի մեծ նաւերը կարենան անցնիլ գետէն։

Սկզբնապէս կամուրջի բացման եւ փակման մեքենական համակարգը կը գործէր ջրաճնշական ուժով (hydraulic), սակայն 1972-ին կը փոխարինուի ելեկտրաջրաճնշական (electro-hydraulic) համակարգով։

Թաուըր Կամուրջը կը կազմէ «Լոնտոնի ներքին օղակաձեւ ճանապարհ»ի (London Inner Ring Road) մէկ մասը եւ կը գտնուի Լոնտոնի երթեւեկի խտութեան վճարովի գօտիին (Congestion Charge Zone) սահմանին վրայ։ Անիկա մինչեւ այսօր կը մնայ քաղաքի կարեւոր երթեւեկային ուղիներէն մէկը, եւ ամէն օր շուրջ 40,000 հոգի եւ ինքնաշարժ կը հատեն զայն։ 

Կամուրջի ստորին հատուածը անվճար բաց է թէ՛ հետիոտներուն եւ թէ՛ փոխադրամիջոցներուն, մինչդեռ երկու աշտարակները, վերին անցուղիները եւ Վիքթորիական դարաշրջանի մեքենասրահները կը կազմեն Թաուըր Կամուրջին ցուցադրութեան մասը։

Այսօր Թաուըր Կամուրջը աշխարհի ամէնէն ճանչցուած կամուրջներէն մէկն է եւ Լոնտոնի անբաժանելի խորհրդանիշը։ Յաճախ մարդիկ զայն կը շփոթեն [[Լոնտոնի Կամուրջ|Լոնտոնի կամուրջի]]&lt;nowiki/&gt;ն (London Bridge) հետ, որ կը գտնուի շուրջ 800 մեթր վեր՝ գետի հոսանքին հակառակ ուղղութեամբ։ Այս շփոթը ծնունդ տուած է յամառ քաղաքային առասպելի մը, թէ իբր թէ ամերիկացի մը սխալմամբ գնած է Թաուըր Պրիճը՝ կարծելով, թէ կը գնէր Լոնտոնի կամուրջը։
== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}
[[Ստորոգութիւն:Կամուրջներ]]
[[Ստորոգութիւն:Անգլիոյ կամուրջներ]]</text>
      <sha1>dj0dhkusgc9gbnmggd6cmf61yx0k1u7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>253151</id>
      <parentid>253150</parentid>
      <timestamp>2026-08-03T14:11:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Սեւան Դանիէլեան Մկրեան</username>
        <id>135</id>
      </contributor>
      <origin>253151</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5600" sha1="f14avslmi16hpbthsy8328p0vd2hs08" xml:space="preserve">[[Պատկեր:Tower Bridge at Dawn.jpg|մինի]]
'''Թաուըր''' '''Կամուրջը'''  ({{lang-en|Tower Bridge}})  [[Լոնտոն|Լոնտոնի]] մէջ գտնուող պատմական կամուրջ մըն է, որ դասուած է Առաջին կարգի պահպանութեան արժանի յուշարձաններու (Grade I Listed) շարքին&lt;ref&gt;[https://www.towerbridge.org.uk/stories/what-type-of-bridge-is-tower-bridge#:~:text=A%20cantilever%20bridge%20is%20a,than%20just%20the%20two%20cantilevers. Թաուըր կամուրջը]&lt;/ref&gt;։ 

Անիկա միաժամանակ բացուող թեւաւոր (bascule) եւ կախուած (suspension) կամուրջ մըն է, իսկ մինչեւ 1960 թուական նաեւ ելուստակիր (cantilever) կառուցուածքի տարրեր ունէր&lt;ref&gt;[https://www.jstor.org/stable/41613878 Անգլիոյ նշանաւոր կամուրջներէն]&lt;/ref&gt;։ 

Կամուրջը կառուցուած է 1886-1894 թուականներուն, ճարտարապետ [[Հորաս Ճոնս|Հորաս Ճոնսի]] (Horace Jones) նախագիծով եւ ճարտարագէտ [[Ճոն Ուոլֆ Պէրի|Ճոն Ուոլֆ Պէրիի]] (John Wolfe Barry) ղեկավարութեամբ, [[Հենրի Մարք Պրունել|Հենրի Մարք Պրունելի]] (Henry Marc Brunel) օժանդակութեամբ&lt;ref&gt;[https://archive.org/details/historyoftowerbr00welcuoft Լոնտոնի Աշտարակի]&lt;/ref&gt;։

Ան կը հատէ [[Թեմզ գետ|Թեմզ գետը]], շատ մօտ [[Լոնտոնի Աշտարակ|Լոնտոնի Աշտարակին]] (Tower of London), եւ Լոնտոնի ամէնէն ծանօթ խորհրդանիշներէն մէկն է։ 

Թաուըր կամուրջը այն հինգ կամուրջներէն մէկն է, որոնք կը պատկանին եւ կը պահպանուին «Քաղաքային Կամուրջներու Հիմնադրամ»ին (City Bridge Foundation), որ հիմնուած է 1282 թուականին։
[[Պատկեր:Tower Bridge at dawn.jpg|ձախից|մինի]]
Կամուրջը կառուցուած է, որպէսզի իրարու միացնէ Լոնտոնի Արեւելեան մասը, ուր այն օրերուն կ'ապրէր քաղաքի բնակչութեան շուրջ 39 առ հարիւրը, եւ միաժամանակ հնարաւոր դարձնէ, որ նաւերը ազատօրէն հասնին Լոնտոնի Աւազանին (Pool of London) նաւահանգստային գօտին՝ Լոնտոնի Աշտարակին եւ Լոնտոն Կամուրջին միջեւ։ 

Կամուրջը պաշտօնապէս կը բացուի 30 Յունիս 1894-ին՝ [[Ուէյլզ|Ուէյլզի]] արքայազն Էտուարտի (ապագայ Էտուարտ Է.) եւ արքայադուստր Ալեքսանտրայի ձեռամբ։

Թաուըր Կամուրջի ընդհանուր երկայնքը, ներառեալ ծայրային յենարանները, 290 մեթր (940 ոտք) է։ Անիկա բաղկացած է երկու 65 մեթր բարձրութեամբ աշտարակներէ, որոնք վերէն իրարու կը կապուին երկու հորիզոնական անցուղիներով։ Կեդրոնական հատուածը կազմուած է երկու բացուող թեւերէ, որոնք կը բարձրանան, որպէսզի մեծ նաւերը կարենան անցնիլ գետէն։

Սկզբնապէս կամուրջի բացման եւ փակման մեքենական համակարգը կը գործէր ջրաճնշական ուժով (hydraulic), սակայն 1972-ին կը փոխարինուի ելեկտրաջրաճնշական (electro-hydraulic) համակարգով։

Թաուըր Կամուրջը կը կազմէ «Լոնտոնի ներքին օղակաձեւ ճանապարհ»ի (London Inner Ring Road) մէկ մասը եւ կը գտնուի Լոնտոնի երթեւեկի խտութեան վճարովի գօտիին (Congestion Charge Zone) սահմանին վրայ։ Անիկա մինչեւ այսօր կը մնայ քաղաքի կարեւոր երթեւեկային ուղիներէն մէկը, եւ ամէն օր շուրջ 40,000 հոգի եւ ինքնաշարժ կը հատեն զայն։ 

Կամուրջի ստորին հատուածը անվճար բաց է թէ՛ հետիոտներուն եւ թէ՛ փոխադրամիջոցներուն, մինչդեռ երկու աշտարակները, վերին անցուղիները եւ Վիքթորիական դարաշրջանի մեքենասրահները կը կազմեն Թաուըր Կամուրջին ցուցադրութեան մասը։

Այսօր Թաուըր Կամուրջը աշխարհի ամէնէն ճանչցուած կամուրջներէն մէկն է եւ Լոնտոնի անբաժանելի խորհրդանիշը։ Յաճախ մարդիկ զայն կը շփոթեն [[Լոնտոնի Կամուրջ|Լոնտոնի կամուրջի]]&lt;nowiki/&gt;ն (London Bridge) հետ, որ կը գտնուի շուրջ 800 մեթր վեր՝ գետի հոսանքին հակառակ ուղղութեամբ։ Այս շփոթը ծնունդ տուած է յամառ քաղաքային առասպելի մը, թէ իբր թէ ամերիկացի մը սխալմամբ գնած է Թաուըր Կամուրջը՝ կարծելով, թէ կը գնէր Լոնտոնի կամուրջը։
== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}
[[Ստորոգութիւն:Կամուրջներ]]
[[Ստորոգութիւն:Անգլիոյ կամուրջներ]]</text>
      <sha1>f14avslmi16hpbthsy8328p0vd2hs08</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ճանկծիածիէի Ապակեայ Կամուրջը</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32339</id>
    <revision>
      <id>253154</id>
      <timestamp>2026-08-03T14:45:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Սեւան Դանիէլեան Մկրեան</username>
        <id>135</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «[[Պատկեր:ZhangjiajieGlassByHighestBridges.jpg|մինի]] '''Ճանկծիածիէի Ապակեայ Հետիոտն Կամուրջը''' ([[Անգլերէն|անգլ.]] Zhangjiajie Glass Bridge) [[Չինաստան|Չինաստանի]] [[Յունան նահանգ|Յունան նահանգի]] Ճանկծիածիէյ շրջանին մէջ, Ուուլինկուան (Wulingyuan) գեղատեսիլ բնատարածքին վերը կառուցուած ապակեայ երկնու...»:</comment>
      <origin>253154</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4018" sha1="9k0h1regmleh4xv3fv1owa0cy3lprsx" xml:space="preserve">[[Պատկեր:ZhangjiajieGlassByHighestBridges.jpg|մինի]]
'''Ճանկծիածիէի Ապակեայ Հետիոտն Կամուրջը''' ([[Անգլերէն|անգլ.]] Zhangjiajie Glass Bridge) [[Չինաստան|Չինաստանի]] [[Յունան նահանգ|Յունան նահանգի]] Ճանկծիածիէյ շրջանին մէջ, Ուուլինկուան (Wulingyuan) գեղատեսիլ բնատարածքին վերը կառուցուած ապակեայ երկնուղի (skywalk) մը։

Անիկա կառուցուած է իբրեւ զբօսաշրջային տեսարժան վայր եւ ամբողջովին թափանցիկ [[Ապակի|ապակեայ]] յատակ ունի։ 

Երբ կամուրջը կը բացուի, անիկա աշխարհի ամէնէն երկար եւ ամէնէն բարձր ապակեայ յատակով կամուրջն էր։

Կամուրջը պաշտօնապէս կը բացուի 20 Օգոստոս 2016-ին։ 

Ընդհանուր երկայնքը 430 մեթր (1,410 ոտք) է, լայնքը՝ 6 մեթր (20 ոտք), իսկ գետինէն բարձրութիւնը՝ մօտ 300 մեթր (980 ոտք)։ Կամուրջը կը միացնէ Ճանկծիածիէյ ազգային [[Անտառ|անտառային]] պուրակին մէջ գտնուող երկու լեռնաժայռերը՝ [[Ձոր|ձորի]] մը վրայէն անցնելով։ 

Անիկա նախատեսուած է միաժամանակ մինչեւ 800 այցելու ընդունելու համար։ 

Կամուրջը նախագծած է [[Իսրայէլ|իսրայէլացի]] ճարտարապետ Հայիմ Տոթան։

Կամուրջին կառուցման համար ճարտարագէտները ձորին երկու կողմերուն կը տեղադրեն չորս հսկայական յենասիւներ։ Կառոյցը բաղկացած է [[Մետաղ|մետաղեայ]] կմախքէ մը, որուն վրայ ամրացուած են աւելի քան 120 ապակեայ սալեր&lt;ref&gt;[https://www.chinadaily.com.cn/a/201712/22/WS5a3c419fa31008cf16da2bd1.html Չինաստանի կամուրջներէն]&lt;/ref&gt;։ 

Այս սալերէն իւրաքանչիւրը կազմուած է երեք շերտերէ եւ ունի 5.1 սմ հաստութիւն։ Անոնք պատրաստուած են յատուկ կոփուած (tempered) ապակիէ, որ կը յատկանշուի իր մեծ ամրութեամբ եւ անվտանգութեամբ։

Կամուրջին վարի մասին ամրացուած են երեք երկար ճօճանակներ, որոնք այցելուներուն կ'ընծայեն արտասովոր փորձառութիւն։ Բացի ատկէ, կամուրջին վրայ նախատեսուած է նաեւ 285 մեթր բարձրութենէն պանճի թռիչք (bungee jump) կատարելու հնարաւորութիւն, որ երկար ժամանակ կը նկատուէր աշխարհի ամէնէն բարձր պահանջքի թռիչքներէն մէկը&lt;ref&gt;[http://connectivitycheck.gstatic.com/generate_204 Ապակեայ Հետիոտն Կամուրջ]&lt;/ref&gt;։

Ըստ Կամուրջի Կառավարման Յանձնախումբին՝ այս կառոյցը իր նախագծման եւ շինարարութեան շնորհիւ սահմանած է աշխարհի տասը տարբեր չափանիշներ։ Սակայն հետագային աշխարհի ամէնէն երկար ապակեայ կամուրջի տիտղոսը կը փոխանցուի Չինաստանի Հըպէյ (Hebei) նահանգի Մեծ Ձորի (Grand Canyon Scenic Area) ապակեայ կամուրջին&lt;ref&gt;[https://www.dezeen.com/2016/09/05/zhangjiajie-grand-canyon-glass-bridge-worlds-tallest-longest-closes-china/ Աշխարհի բարձրագոյն կամուրջներ]&lt;/ref&gt;։
== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}
[[Ստորոգութիւն:Կամուրջներ]]
[[Ստորոգութիւն:Չինաստանի կամուրջներ]]</text>
      <sha1>9k0h1regmleh4xv3fv1owa0cy3lprsx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Էկիւյ Տիւ Միտի</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32340</id>
    <revision>
      <id>253155</id>
      <timestamp>2026-08-03T15:32:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Սեւան Դանիէլեան Մկրեան</username>
        <id>135</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «[[Պատկեր:Aiguille-du-Midi-sundown2.JPG|մինի]] '''Էկիւյ տիւ Միտի''' ([[ֆրանսերէն]]՝ ''Aiguille du Midi'', բառացի՝ «Կէսօրուան Ասեղ»), 3,842 մեթր (12,605 ոտք) բարձրութեամբ լեռնագագաթ մըն է, որ կը գտնուի [[Մոն Պլան|Մոն Պլանի]] լեռնազանգուածին մէջ՝ [[Ֆրանսա|ֆրանսական]] [[Ալպեան լեռներ|Ալպերուն]] մէջ։   Անիկ...»:</comment>
      <origin>253155</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8508" sha1="i3dnu55weusrwx4x9ynq07osi2jcjhp" xml:space="preserve">[[Պատկեր:Aiguille-du-Midi-sundown2.JPG|մինի]]
'''Էկիւյ տիւ Միտի''' ([[ֆրանսերէն]]՝ ''Aiguille du Midi'', բառացի՝ «Կէսօրուան Ասեղ»), 3,842 մեթր (12,605 ոտք) բարձրութեամբ լեռնագագաթ մըն է, որ կը գտնուի [[Մոն Պլան|Մոն Պլանի]] լեռնազանգուածին մէջ՝ [[Ֆրանսա|ֆրանսական]] [[Ալպեան լեռներ|Ալպերուն]] մէջ։ 

Անիկա զբօսաշրջիկներու ամէնէն սիրուած վայրերէն մէկն է եւ [[Շամոնի քաղաք|Շամոնի քաղաքէն]] կարելի է ուղղակի [[Ճոպանուղի|ճոպանուղիով]] հասնիլ մինչեւ գագաթին քովը։

=== Ճոպանուղի ===
Էկիւյ տիւ Միտի հասնող ճոպանուղիի (''Téléphérique de l'Aiguille du Midi'') գաղափարը առաջին անգամ առաջարկուած է շուրջ 1909-ին, սակայն շինարարութիւնը աւարտած եւ շահագործման մտած է միայն 1955-ին։ 

Բացման ժամանակ անիկա շուրջ քսան տարի աշխարհի ամէնէն բարձր ճոպանուղին կը նկատուէր։

Այսօր եւս ան կը պահպանէ աշխարհի ամէնէն մեծ ուղղահայեաց վերելք ունեցող ճոպանուղիի տիտղոսը՝ 1,035 մեթրէն մինչեւ 3,842 մեթր, այսինքն՝ 2,807 մեթր բարձրութեան տարբերութեամբ։

Ճոպանուղին ունի երկու բաժին.

* Շամոնի քաղաքէն մինչեւ Փլան տը լ'Էկիւյ (Plan de l'Aiguille), որ կը գտնուի 2,317 մեթր բարձրութեան վրայ։
* Հոնկէ՝ առանց որեւէ միջանկեալ սիւնի, ուղղակի մինչեւ վերին կայարանը, որ կը գտնուի 3,777 մեթր բարձրութեան վրայ։ Կայարանէն վերելակ մը այցելուները կը հասցնէ գագաթը։

Երկրորդ բաժինի ամբողջ երկայնքը 2,867 մեթր է, իսկ հորիզոնական հեռաւորութիւնը՝ 2,500 մեթր։ Ուղղակի չափումով այս անցումը աշխարհի երկրորդ ամէնէն երկար ճոպանուղիի բաց տարածքն է։

Շամոնի քաղաքէն մինչեւ գագաթ հասնելու ճամբորդութիւնը կը տեւէ շուրջ 20 վայրկեան, իսկ չափահասներու երթեւեկի տոմսին գինը մօտաւորապէս 75 եւրօ է՝ երթուդարձով։

[[Ամառ|Ամրան]] ամիսներուն կարելի է ճոպանուղիով հասնիլ նաեւ [[Իտալիա|իտալական]] կողմի «Սքայուէյ Մոնթէ Պիանքօ» (Skyway Monte Bianco) կայարանը, ապա անկէ անցնիլ դէպի Էկիւյ տիւ Միտի։

=== Գագաթը ===
Գագաթին վրայ կը գտնուին համայնապատկերային դիտահարթակ, թեթեւ ճաշարան, սրճարան, ճաշարան եւ յուշանուէրներու վաճառատուն։

Նոյնիսկ ամրան ընթացքին բաց դիտահարթակներուն վրայ ջերմաստիճանը կրնայ իջնել մինչեւ –10°C, ուստի այցելուներուն կը յանձնարարուի հագնիլ տաք հագուստ եւ պաշտպանուիլ [[Արեգակնային Դրութիւն|արեւու]] շատ ուժեղ ճառագայթներէն։

Անվտանգութեան նկատառումներով սովորական այցելուները չեն կրնար դուրս գալ զբօսաշրջային կառոյցներու սահմաններէն։ Սակայն [[Լեռնագնաց|լեռնագնացներն]] ու [[Դահոյկ|դահուկորդները]] կրնան [[Փապուղի|փապուղիի]] մը միջոցով հասնիլ սառցապատ, խիստ զառիթափ լեռնաշղթան եւ անկէ իջնել դէպի ստորին սառցադաշտերը։

Դեկտեմբեր 2013-ին գագաթին կը բացուի ապակեայ պատրաստուած «Քայլ մը Դատարկութեան Մէջ» (''Step into the Void'') դիտահարթակը։ 

Անիկա այցելուներուն կու տայ ուղիղ 1,035 մեթր խորութիւն դիտելու բացառիկ փորձառութիւնը, իսկ հարաւային կողմը յստակօրէն կարելի է տեսնել Մոն Պլանը։

2016-ին կը բացուի նաեւ «Լը Թիւպ» (''Le Tube'') անունով ամբողջովին փակ խողովականման անցուղին, որ կը շրջապատէ գագաթը եւ կը թոյլատրէ 360 աստիճան տեսարան վայելել։

Ամրան ամիսներուն միայն Վալէ Պլանշ (Vallée Blanche) ճոպանուղին կը կապէ Էկիւյ տիւ Միտին իտալական կողմի Փուենթ Էլպրոնէր (Pointe Helbronner) գագաթին։ Անկէ կարելի է շարունակել Սքայուէյ Մոնթէ Պիանքօ ճոպանուղիով մինչեւ Անթրէվ (Entrèves), որ կը գտնուի իտալական Քուրմայէօր քաղաքի մօտ։ Այսպիսով կարելի է [[Օդ|օդային]] ճամբով անցնիլ Ֆրանսայի Շամոնի քաղաքէն մինչեւ Իտալիոյ Քուրմայէօր։

=== Լեռնագնացութիւն ===
Էկիւյ տիւ Միտի շրջանը աշխարհի նշանաւոր լեռնագնացական կեդրոններէն մէկն է։ Փորձառու լեռնագնացներու համար բազմաթիւ երթուղիներ կը սկսին կամ կ՚աւարտին հոն, թէեւ երկար երթուղիներու համար ամէնէն յարմար մեկնակէտը մօտակայ Քոսմիք ապաստարանն (Cosmiques Refuge) է։

Ամէնէն յայտնի երթուղիներէն են՝

* Քոսմիքի լեռնաշղթան (Arête des Cosmiques), որ ժայռային եւ սառցային կարճ, բայց պահանջկոտ երթուղի մըն է եւ յաճախ կ'օգտագործուի իբրեւ ալպինական մարզման ուղի։
* Միտի-Փլան անցումը (Midi-Plan Traverse), որ Էկիւյ տիւ Միտին կը միացնէ Էկիւյ տիւ Փլանին։
* Մոն Պլան տիւ Թաքիւլ (Mont Blanc du Tacul) վերելքը, որ սովորաբար կը սկսի Քոսմիք ապաստարանէն։
* Մոն Պլանի անցումը (Traverse of Mont Blanc), որ կը ճանչցուի նաեւ «Երեք Մոն Պլաններու ճամբայ» անունով եւ Մոն Պլան բարձրանալու ամէնէն տարածուած երթուղիներէն մէկն է&lt;ref&gt;[https://www.liberation.fr/futurs/2015/07/24/mont-blanc-vs-monte-bianco_1353319 Շամոնիի լեռնագնացական կեդրոնը]&lt;/ref&gt;։
* Վալէ Պլանշ (Vallée Blanche) դահուկային երթուղին, որ շուրջ 20 քիլոմեթր երկարութիւն ունի։ Անիկա չէ նշագրուած, կ՚անցնի ճեղքերով հարուստ սառցադաշտերէ եւ, իր դժուարութեան պատճառով, կը յանձնարարուի անցնիլ միայն փորձառու [[Սար|լեռնային]] ուղեցոյցի ընկերակցութեամբ&lt;ref&gt;[https://www.chamonix.net/english/news/3-edition-chamonix-valley-classics-festival Էկիւյ տիւ Միտի]&lt;/ref&gt;։

== Պատկերասրահ ==
&lt;gallery&gt;
File:L'AguilleduMidi 310519 5.jpg|
File:L'AguilleduMidi 310519 1.jpg|
File:Aiguille du Midi Chamonix 1.jpg|
File:AiguilleDuMidiTM.jpg|
File:Aiguille du Midi cable car terminus 1972.jpg|
File:L'AguilleduMidi 310519 2.jpg|
File:Aiguille du Midi Cable Car.JPG|
File:Cable car going to Aiguille du Midi.jpg|
File:Aiguille-du-Midi-summer.jpg
File:Passo nel vuoto chamonix 27 dicembre 2013.png|
File:Aiguille du Midi antenne.JPG|
File:Aiguille du Midi, Chamonix - Mar 2007 (1).jpg|
File:Aiguille du Midi alpinistes 7.JPG|
File:Aiguille du Midi 7.JPG|
File:L'AguilleduMidi 310519 4.jpg|
File:L'AguilleduMidi 310519 3.jpg|
&lt;/gallery&gt;
== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}
[[Ստորոգութիւն:Լեռնագագաթներ]]
[[Ստորոգութիւն:Ֆրանսայի լեռնագագաթներ]]</text>
      <sha1>i3dnu55weusrwx4x9ynq07osi2jcjhp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ռոս ծով</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32341</id>
    <revision>
      <id>253162</id>
      <timestamp>2026-08-04T09:26:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HoMen</username>
        <id>269</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Ծով}} '''Ռոս ծով''' ([[Անգլերէն|անգլ․]]՝ Ross Sea)․ [[Անթարքթիքա|Անթարքթիքայի]] մէջ ընդարձակ ծավային տարածք։ Ծովը, [[Խաղաղական Ովկիանոս|Խաղաղական ովկիանոսին]] շարունակութիւնն է որ կը թափանցի [[Անթարքթիքա|Անթարքթիքայի]] գօտիին մէջ։ Իսկ անոր ձեւաւորած խորշին կը...»:</comment>
      <origin>253162</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2047" sha1="8lb9mhwcoenht8nx655t1gohycnr6xe" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Ծով}}
'''Ռոս ծով''' ([[Անգլերէն|անգլ․]]՝ Ross Sea)․ [[Անթարքթիքա|Անթարքթիքայի]] մէջ ընդարձակ ծավային տարածք։ Ծովը, [[Խաղաղական Ովկիանոս|Խաղաղական ովկիանոսին]] շարունակութիւնն է որ կը թափանցի [[Անթարքթիքա|Անթարքթիքայի]] գօտիին մէջ։ Իսկ անոր ձեւաւորած խորշին կը գտնուի համանուն «&lt;nowiki/&gt;[[Ռոսի դարակի սառցադաշտ]]&lt;nowiki/&gt;»ը։ Երկուքն ալ, իրենց անունը առած են [[Բրիտանական Ծովային Ուժ|Բրիտանական Ծովային Ուժի]] ոպայ եւ հետազօտողէն՝ Ճէյմս ՔԼարք Ռոս։ Ան է որ առաջին յայտնաբերեց սառցադաշտը՝ 28 Յունուար 1841։

Ծովուն տարածութիւնը մօտաւորապէս 950․000 քլ² է, եւ ամենէն խորունկ մասը կը հասնի 1000 մ․։ Իւրայատկութիւնը ան է թէ անոր ափամերձ գօտին հրաբուծներով լեցուն է։ Իսկ մակերեսին ջերմութիւնը ընդհանրապէս -1,8°C է։
[[Պատկեր:The Edge Of Ross Island, Antarctica.jpg|ձախից|մինի|Ռոս ծով եւ [[Ռոս կղզի|համանուն կղզիին]] եզր]]
Ռոս ծովը բնութագրուած է սննդարար նիւթերով եւ ծփակենսիկով հարուստ շրջան, եւ այդ պատճառով ան կրնայ կերակրել իր տարածքին մէջ գտնուող ձուկի բազմաթիւ խոշոր տեսակներ, ինչպէս նաեւ փոկեր, կէտ ձուկեր եւ ծովու թռչուններ։

Զբօսաշրջիկութեան տեսարժան վայր մը հանդիսացած է քանի կը թափանցի [[Անթարքթիքա|Անթարքթիքայի]] «գիրկը» եւ սառցաբեիկորները հազուագիւտ են։</text>
      <sha1>8lb9mhwcoenht8nx655t1gohycnr6xe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>253163</id>
      <parentid>253162</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T09:39:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HoMen</username>
        <id>269</id>
      </contributor>
      <origin>253163</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3289" sha1="49wcrwdxaf6658r0e80w4238y6e1onh" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Ծով|Բնագիր անուանում=Ross Sea|Ամենամեծ խորութիւն=1000|Տարածք=950․000|Դիրք=Անթարքթիքա|Շրջան=|Պատկեր=Antarctica - Location of the Ross Sea.png|Նկարագրութիւն=Ռոս ծովուն դիրքը}}
'''Ռոս ծով''' ([[Անգլերէն|անգլ․]]՝ Ross Sea)․ [[Անթարքթիքա|Անթարքթիքայի]] մէջ ընդարձակ ծավային տարածք։ Ծովը, [[Խաղաղական Ովկիանոս|Խաղաղական ովկիանոսին]] շարունակութիւնն է որ կը թափանցի [[Անթարքթիքա|Անթարքթիքայի]] գօտիին մէջ։ Իսկ անոր ձեւաւորած խորշին կը գտնուի համանուն «&lt;nowiki/&gt;[[Ռոսի դարակի սառցադաշտ]]&lt;nowiki/&gt;»ը։ Երկուքն ալ, իրենց անունը առած են [[Բրիտանական Ծովային Ուժ|Բրիտանական Ծովային Ուժի]] ոպայ եւ հետազօտողէն՝ Ճէյմս ՔԼարք Ռոս։ Ան է որ առաջին յայտնաբերեց սառցադաշտը՝ 28 Յունուար 1841։

Ծովուն տարածութիւնը մօտաւորապէս 950․000 քլ² է, եւ ամենէն խորունկ մասը կը հասնի 1000 մ․։ Իւրայատկութիւնը ան է թէ անոր ափամերձ գօտին հրաբուծներով լեցուն է։ Իսկ մակերեսին ջերմութիւնը ընդհանրապէս -1,8°C է։
[[Պատկեր:The Edge Of Ross Island, Antarctica.jpg|ձախից|մինի|Ռոս ծով եւ [[Ռոս կղզի|համանուն կղզիին]] եզր]]
[[Պատկեր:Ross Sea, Summer 2016 25.jpg|ձախից|մինի|Ռոս ծով․ ամառը]]
Ռոս ծովը բնութագրուած է սննդարար նիւթերով եւ ծփակենսիկով հարուստ շրջան, եւ այդ պատճառով ան կրնայ կերակրել իր տարածքին մէջ գտնուող ձուկի բազմաթիւ խոշոր տեսակներ, ինչպէս նաեւ փոկեր, կէտ ձուկեր եւ ծովու թռչուններ։

Զբօսաշրջիկութեան տեսարժան վայր մը հանդիսացած է քանի կը թափանցի [[Անթարքթիքա|Անթարքթիքայի]] «գիրկը» եւ սառցաբեիկորները հազուագիւտ են։

&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20180224053208/https://www.niwa.co.nz/fisheries/the-ross-sea-trophic-model/about-the-ross-sea Ռոս ծովուն մասին{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/world/2016/oct/28/worlds-largest-marine-park-created-in-ross-sea-in-antarctica-in-landmark-deal Աշխարհի ամենէն ընդարձակ ծովային պուրակը, Ռոս ծով․ Michael Slezak, 28-10-2016{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/place/Ross-Sea Բրիտանական հանրագիտարան, Ռոս ծով{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; 
== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}

[[Ստորոգութիւն:Անթարքթիքայի ծովեր]]
[[Ստորոգութիւն:Ծովեր այբբենական կարգով]]
[[Ստորոգութիւն:Ծովեր ըստ ովկիանոսներու]]
[[Ստորոգութիւն:Ծովեր]]</text>
      <sha1>49wcrwdxaf6658r0e80w4238y6e1onh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ռոս կղզի</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32342</id>
    <revision>
      <id>253164</id>
      <timestamp>2026-08-04T09:56:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HoMen</username>
        <id>269</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Բնակավայր}} '''Ռոս կղզի''' (անգլ․՝ Ross Island)․ [[Ռոս ծով]], [[Անթարքթիքա]]։ Ռոս ծովուն հրաբխային կղզի։ ՄաքՄուրտօ նեղուցը զայն կը բաժնէ Անթարքթիքայէն։  [[1841 թուական|1841]]-ին սըր Ճէյմս Քլարք Ռոս (բրիտանացի ծովակալ սպայ եւ հետազօտող) կղզին յայտնաբերեց  2․460 քլ² տար...»:</comment>
      <origin>253164</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1553" sha1="f2hfyr7fqdesss886uhvgvyu4b7iaxh" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Բնակավայր}}
'''Ռոս կղզի''' (անգլ․՝ Ross Island)․ [[Ռոս ծով]], [[Անթարքթիքա]]։ Ռոս ծովուն հրաբխային կղզի։ ՄաքՄուրտօ նեղուցը զայն կը բաժնէ Անթարքթիքայէն։

[[1841 թուական|1841]]-ին սըր Ճէյմս Քլարք Ռոս (բրիտանացի ծովակալ սպայ եւ հետազօտող) կղզին յայտնաբերեց

2․460 քլ² տարածութեամբ աշխարհի վեցերորդ ամենէն բարձր կղզին է, որովհետեւ իր վրան գտնուող Էրեպուս (Erebus) լերան բարձրութիւնը 3․794 մ․ է։ Լեռը նաեւ աշխարհի ամենէն հարաւային գործող հրաբուխն է։ Կղզիին վրայ մնացեալ հրաբուխներն են՝ Թերոր (=սարսափ) 3․262 մ․, Պըրտ՝ 1․800 մ․ եւ Հութ Բոյինթ հրուանդանը։

Հրաբուկները կղզիին տուած են եռանկիւնի մը երեւոյթը, 69 ոլ երկարութեամբ եւ 72 մ․ լայնութեամբ։ Կղզիին հարաւի ծայրամասին կը գտնուին՝

* [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|Ա․Մ․Ն․]] ՄաքՄերտօ ([[Անթարքթիքա|Անթարքթիքայի]] Ա․Մ․Ն․ գլխաւոր խարիսխը) եւ Սքոթ խարիսխները․
* [[Նոր Զելանտա|Նոր Զիլանտայի]] Անթարքթիքայի գլխաւոր խարիսխը։</text>
      <sha1>f2hfyr7fqdesss886uhvgvyu4b7iaxh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>253165</id>
      <parentid>253164</parentid>
      <timestamp>2026-08-04T10:00:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HoMen</username>
        <id>269</id>
      </contributor>
      <origin>253165</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1846" sha1="sonwf2s1t6uiejafgkegotgoze30vr1" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Բնակավայր}}
'''Ռոս կղզի''' (անգլ․՝ Ross Island)․ [[Ռոս ծով]], [[Անթարքթիքա]]։ Ռոս ծովուն հրաբխային կղզի։ ՄաքՄուրտօ նեղուցը զայն կը բաժնէ Անթարքթիքայէն։

[[1841 թուական|1841]]-ին սըր Ճէյմս Քլարք Ռոս (բրիտանացի ծովակալ սպայ եւ հետազօտող) կղզին յայտնաբերեց

2․460 քլ² տարածութեամբ աշխարհի վեցերորդ ամենէն բարձր կղզին է, որովհետեւ իր վրան գտնուող Էրեպուս (Erebus) լերան բարձրութիւնը 3․794 մ․ է։ Լեռը նաեւ աշխարհի ամենէն հարաւային գործող հրաբուխն է։ Կղզիին վրայ մնացեալ հրաբուխներն են՝ Թերոր (=սարսափ) 3․262 մ․, Պըրտ՝ 1․800 մ․ եւ Հութ Բոյինթ հրուանդանը։

Հրաբուկները կղզիին տուած են եռանկիւնի մը երեւոյթը, 69 ոլ երկարութեամբ եւ 72 մ․ լայնութեամբ։ Կղզիին հարաւի ծայրամասին կը գտնուին՝

* [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|Ա․Մ․Ն․]] ՄաքՄերտօ ([[Անթարքթիքա|Անթարքթիքայի]] Ա․Մ․Ն․ գլխաւոր խարիսխը) եւ Սքոթ խարիսխները․
* [[Նոր Զելանտա|Նոր Զիլանտայի]] Անթարքթիքայի գլխաւոր խարիսխը։
&lt;ref&gt;[https://static1.squarespace.com/static/61073506e9b0073c7eaaf464/t/611497cc1ece1b43f0eeca8a/1628739608968/COMNAP_Antarctic_Station_Catalogue.pdf Անթարքթիքայի խարիսխներուն ցուցակ{{ref-en}}]&lt;/ref&gt;
== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}</text>
      <sha1>sonwf2s1t6uiejafgkegotgoze30vr1</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>