Ուիքիփետիա hywwiki https://hyw.wikipedia.org/wiki/%D4%B3%D5%AC%D5%AD%D5%A1%D6%82%D5%B8%D6%80_%D4%B7%D5%BB MediaWiki 1.47.0-wmf.14 first-letter Մեդիա Սպասարկող Քննարկում Մասնակից Մասնակցի քննարկում Ուիքիփետիա Ուիքիփետիայի քննարկում Պատկեր Պատկերի քննարկում MediaWiki MediaWiki քննարկում Կաղապար Կաղապարի քննարկում Օգնություն Օգնության քննարկում Ստորոգութիւն Կատեգորիայի քննարկում TimedText TimedText talk Մոդուլ Մոդուլի քննարկում Event Event talk 0 17170 253202 244709 2026-08-06T08:05:16Z Maral Dikbikian 4797 253202 wikitext text/x-wiki {{ Տեղեկաքարտ Անձ}} '''Ժան Ֆրանսուա Վիքթոր Էքար Ժան էքար''' ({{ԱԾ}}), ֆրանսացի բանաստեղծ, վիպասան, թատերագիր, էսսէիստ. ռոմանթիզմ գրական ուղղութեան ներկայացուցիչ։ Ֆրանսական ակադեմիայի անդամ 1901 թ., Պատուոյ լեգէոնի շքանշանի ասպետ։ == Կենսագրութիւն == Ժան էքարը ծնած է 4 Փետրուար [[1848 թուական|1848]]-ին, Թուլոնի մէջ։ Հայրը, որ հանրապետական էր, սեն-սիմոնական եւ յուլիսեան միապետութեան տարիներուն ընդդիմադիր թերթեր կը խմբագրէր, մահացեր է, երբ տղան եղեր է հինգ տարեկան<ref>Victor Duclos, ''Jean Aicard : Simple notice sur sa vie et ses écrits'', éditions L. Duc, 1894.</ref>։ Ժանը լաւ կրթութիւն ստացեր է. ուսանած է Մաքոն քաղաքի Լամարթինի անուան լիցէյի մէջ, ապա՝ Նիմի լիցէն, որմէ յետոյ իրաւունք ուսումնասիրեր է Էքս ան Փրովանսի մէջ։ [[1868 թուական|1868]] թուականին եկեր է [[Փարիզ]], լոյս ընծայեր է իր բանաստեղծութիւններու առաջին ժողովածուն՝ ''Jeunes Croyances''-ը («''Պատանեկան հաւատալիքներ''»-ը), ուր իր յարգանքի տուրքը մատուցեր է Լամարթինին<ref>Constantin Lecigne, ''Jean Aicard'', Éditions Sueur-Charruey, 1901.</ref>։ Գիրքը ջերմօրէն ընդունուեր է ընթերցողներու ու գրաքննադատութեան կողմէ եւ հեղինակին առջեւ դռները բացեր է դէպի մայրաքաղաքի Փառնասեան շրջաններ։ [[1869 թուական|1869]]-ին ան հրատարակեր է իր բանաստեղծական երկրորդ ժողովածուն՝ ''Parnasse Contemporain'' խորագրով<ref>Violette Bouyer-Karr, ''Jean Aicard'', Éditions du Var, 1921.</ref>։ 1870-ին Մարսէյլի թատրոնին մէջ բեմադրուեր է իր հեղինակած թատերգութիւնը։ Ֆրանս-փրուսական պատերազմէն յետոյ Էքարը մասնակցեր է գրական-արուեստագիտական ''La Renaissance'' ամսագրի հիմնադրման<ref>Tony Marmottans, ''Jean Aicard, du poème au roman'', éditions Université de Toulon et du Var, 2000.</ref>։ Տաղանդաւոր բանաստեղծի՝ անոր նուաճած համբաւին [[1908 թուական|1908]] թուականին գումարուեր է ոչ պակաս շնորհալի արձակագիրի հռչակը. լոյս տեսեր է ''Maurin des Maures'' վէպը։ Ատոր յաջորդած ''L'illustre Maurin''-ը ամրապնդեր է իր համբաւը որպէս վարպետ արձակագիր։ Ընդհանրացնելով՝ կարելի է եզրայանգիլ, որ Էքարի ստեղծագործական ներշնչանքի ակունքը մանկութեան յուշերն ու տպաւորութիւններն են<ref>|langue=|auteur1=|prénom1=Nieres-Chevrel, Isabelle, 1941-|nom1=...|prénom2=Perrot, Jean, 1937-|nom2=...|titre=Dictionnaire du livre de jeunesse : la littérature d'enfance et de jeunesse en France|passage=12|lieu=|éditeur=Electre-Ed. du Cercle de la Librairie|date=DL 2013|pages totales=|isbn=9782765414018|isbn2=2765414017|oclc=862208705|lire en ligne=https://www.worldcat.org/oclc/862208705|consulté le=2019-02-05}}</ref>։ ''Paris-Parisian'' պարբերականը 1899 թուականին լոյս տեսած գրախօսականի մը մէջ անոր ստեղծագործութեան առաւել բնութագրական յատկանիշը համարեր է «հարաւային ռոմանթիզմը»<ref>|titre=Paris-Parisien|éditeur=Ollendorff|année=1899|passage=48}}</ref>։ Ժան էքարը [[1894 թուական|1894]] թուականին ընտրուեր է ''Գրիչի մարդկանց ընկերութեան'' նախագահ, 1909-ին՝ Ֆրանսական ակադեմիայի անդամ, [[1920 թուական|1920]] թուականին՝ ''Solliès-ville''-ի քաղաքապետ։ Մահացեր է [[1921 թուական|1921]] թուականի 13 Մայիսին, [[Փարիզ]]ի 7-րդ շրջանի «Ուտինօ» հիւանդանոցին մէջ<ref>{{Cite web |url=http://archives.paris.fr/arkotheque/visionneuse/visionneuse.php?arko=YTo2OntzOjQ6ImRhdGUiO3M6MTA6IjIwMTktMDktMTQiO3M6MTA6InR5cGVfZm9uZHMiO3M6MTE6ImFya29fc2VyaWVsIjtzOjQ6InJlZjEiO2k6NDtzOjQ6InJlZjIiO2k6MjU5NjYxO3M6MTY6InZpc2lvbm5ldXNlX2h0bWwiO2I6MTtzOjIxOiJ2aXNpb25uZXVzZV9odG1sX21vZGUiO3M6NDoicHJvZCI7fQ==#uielem_move=5%2C-671&uielem_rotate=F&uielem_islocked=0&uielem_zoom=125 |title=Archives de Paris 7e, acte de décès {{numéro|865}}, année 1921 (page 22/31) |accessdate=2020-02-10 |archive-date=2020-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200924154515/http://archives.paris.fr/arkotheque/visionneuse/visionneuse.php?arko=YTo2OntzOjQ6ImRhdGUiO3M6MTA6IjIwMTktMDktMTQiO3M6MTA6InR5cGVfZm9uZHMiO3M6MTE6ImFya29fc2VyaWVsIjtzOjQ6InJlZjEiO2k6NDtzOjQ6InJlZjIiO2k6MjU5NjYxO3M6MTY6InZpc2lvbm5ldXNlX2h0bWwiO2I6MTtzOjIxOiJ2aXNpb25uZXVzZV9odG1sX21vZGUiO3M6NDoicHJvZCI7fQ==#uielem_move=5%2C-671&uielem_rotate=F&uielem_islocked=0&uielem_zoom=125 |dead-url=yes }}</ref>։ Յուղարկաւորուեր է Թուլոնի քաղաքային գերեզմանատան մէջ<ref>[http://www.landrucimetieres.fr/spip/spip.php?article1524 Tombeaux des Immortels, Où sont inhumés les académiciens français ?]</ref>։ == Հռչակ == 1874-ին լոյս ընծայեր է ''Poèmes de Provence'' ժողովածուն, որու շնորհիւ հռչակուեր է [[Ֆրանսա]]յի այդ պատմական երկրամասի՝ Փրովանսի երգիչ։ [[1876 թուական|1876]]-ին հրատարակեր է ''Parnasse Contemporain'' խորագիրը կրող երրորդ ժողովածուն։ Իրեն լայն ճանաչում ապահովող երկու վէպերն են՝ ''«Մորան տէ Մոր»'' (''Maurin des Maures'', 1908) եւ ''«Երեւելի Մորան»'' (''L'illustre Maurin'')։ Ընդհանուր առմամբ, մանկութիւնը իր գործերուն մէջ ներշնչման գլխաւոր աղբիւրը կը հանդիսանայ։ 1894-ին ան կը դառնայ ''Գրագէտներու ընկերակցութեան'' նախագահ։ ''«Փարիզ-Փարիզեան»'' (''Paris-Parisien'') ուղեցոյցը, որ 1899-ին զինք կը նկատէ «գրականութեան հռչակաւոր անձնաւորութիւններէն մէկը», կը նշէ անոր գործերուն «հարաւային ռոմանթիզմը»։ 1909-ին կ'ընտրուի ''Ֆրանսական Ճեմարանի'' (Académie française) անդամ՝ հանգուցեալ Ֆրանսուա Քոփէի աթոռին։ Ան նախ եւ առաջ կը նկատուի Փրովանսի բանաստեղծը։ Փիեռ Լոթի, իր ընդունելութեան ճառին պատասխանին մէջ, նոյնպէս շեշտը կը դնէ այս առանձնայատկութեան վրայ. ''«Մարզայնութեան (ռեկիոնալիզմի) տիտղոսը ձեզի կը վայլէ աւելի, քան ուրիշ որեւէ մէկու․ ես զայն չափազանց գեղեցիկ կը գտնեմ, որովհետեւ լուսաւոր, կենսասէր ու նուրբ Փրովանսը իրապէս դո՛ւք էք, որ մեզի պարգեւեցիք»''։ 1919-ին ան կ'ընտրուի Սոլիէ-Վիլի (Solliès-Ville) քաղաքապետ, ''պատմական յուշարձան'' կը հռչակէ Ֆորպէն ամրոցին աւերակները եւ այնտեղ Ֆրանսական Թատրոնին (''Comédie-Française'') միջոցով բեմադրել կու տայ իր ''«Ֆորպէն տէ Սոլիէ կամ Ռընէ թագաւորին կտակը»'' թատերախաղը։ == Յարաբերութիւնները Վիքթոր Հիւկոյի հետ == Համարձակութիւն ունենալով՝ 1864-ին ան երկար քերթուած մը կը ղրկէ Կերնզի (Guernesey)՝ իր հիացած հեղինակին՝ Վիքթոր Հիւկոյին։ Իննսունինն տողնոց բանաստեղծութիւնը կը սկսի այսպէս․<blockquote>''«Ձեզ կը սիրեմ, աքսորեա՛լ, որ կու լաք ձեր Ֆրանսան,'' ''Ձեզ կը սիրեմ, ու երգերդ սիրտս ի խորոց կը թափանցեն․'' ''Ձեզ հետ կը ժպտիմ երջանկութեան երազներուն,'' ''Կու լամ՝ կը հասկնամ ձեր սուրբ տառապանքը»։''</blockquote>Վիքթոր Հիւկօ, ազդուած տասնվեցամեայ այս պատանիէն, անոր կը գրէ․<blockquote>''«Շատ լաւ ըրած էք ինծի ոտանաւորներ ղրկելով։ Յուզիչ են եւ տպաւորիչ [․․․]։ Անոնց մէջ կը զգացուի երիտասարդ ու ազնիւ հոգիի մը տրոփիւնը։ Քաջութի՛ւն, իմ քնքոյշ բանաստեղծս, կրքոտօրէն պաշտեցէ՛ք արդարութիւնն ու ազատութիւնը եւ քիչ մըն ալ զիս սիրեցէ՛ք»։''</blockquote>Այս համարձակ նախաձեռնութեան պատասխանին կը յաջորդէ երկարատեւ եւ ջերմ նամակագրութիւն մը, որ կը դադրի միայն մեծ գրողին մահուամբ։ Այդ ցաւալի օրուան համար Ժան Էքար կը հրաւիրուի մաս կազմելու անուանի ննջեցեալը շրջապատող պատուոյ պահակախումբին։ == Յարաբերութիւնները Ֆրետերիք Միրէօրի հետ == Ֆրետերիք Միրէօրի (Frédéric Mireur) հետ անհամաձայնութիւնը հանրայայտ իրողութիւն մըն էր (թէեւ, հակասականօրէն, Տրակիանեանի [Draguignan] մէջ Ֆրետերիք Միրէօրի անունը կրող փողոցը գրեթէ Ժան Էքար փողոցին շարունակութիւնը կը կազմէ)։ Միրէօր թեթեւօրէն կը քննադատէ Էքարի հակակղերական կողմը իր ''«Տրակիանեանի հին վանքերը»'' (''Les anciens couvents de Draguignan'') գիրքին մէջ, մինչդեռ Ժան Էքար Ֆրետերիք Միրէօրի մէջ կը տեսնէր յետադէմ եւ հակատրէյֆիւսեան գաղափարներուն մօտ կանգնած մարդ մը<ref>Sur l'engagement d'Aicard dans l'affaire Dreyfus, voir sa notice du ''Dictionnaire biographique et géographique de l'affaire Dreyfus'' {<nowiki>https://dicoaffairedreyfus.com/index.php/2020/01/09/jean-aicard/}</nowiki></ref>։ Տարաձայնութիւնը իր գագաթնակէտին հասաւ ''«Մորան տէ Մոր»'' (''Maurin des Maures'') վէպին գրութեան ատեն։ Ֆրետերիք Միրէօր, ի միջի այլոց, Տրակիանեանի քաղաքապետին (prefét) հետ կապուած հատուածը կը նկատէր ծաղրաշարժ ու ցնորամիտ։ Այս վէպին մէջ Վարի (Var) բնակիչները ընդհանրապէս, իսկ Կոնֆարոնի (Gonfaron) բնակիչները մասնաւորաբար, կը նկարագրուին իբրեւ պարզամիտ եւ նախնական բարքերով մարդիկ։ Նոյն այդ գլուխին մէջ ան կը պատկերացնէ, որ այդ գիւղին բնակիչները մէկիկ-մէկիկ կը փչեն էշի մը հետոյքին մէջ․ ''«Անոնք հանրային հրապարակ հանեցին ծեր էշ մը, որ այլեւս ոչ մէկ բանի կը ծառայէր, մտածելով որ եթէ անիկա երկինք ելլէ ու այլեւս չերեւնայ, մեծ բան մը կորսնցուցած չեն ըլլար․ եւ անոնք պատրաստուեցան զայն ուռեցնելու իրենց շունչով՝ զայն փչելով — յարգանքներս կը հայցեմ — այն ծակէն, որ բոլոր էշերը ունին իրենց պոչին տակ»''։ Ժոզէֆ Փինիէրոլ քահանան եւ Նոթր-Տամ-տէ-զԱնժի (Notre-Dame-des-Anges) ճգնաւորը, ի թիւս այլոց, եկեղեցականի երկու ծաղրանկարներ են նոյն այս պատմուածքին մէջ։ Ժան Էքար զանոնք կը նկարագրէ իբրեւ կեղծաւոր ու հիմար<ref>https://fr.wikipedia.org/wiki/Jean_Aicard</ref>․<blockquote>''«Ճանչցած եմ այդ Փինիէրոլը․ անոր պատարագին սպասարկած եմ աւելի քան մէկ անգամ։ Ան հոս կու գար ձիով, վար կը ցատկէր իր նժոյգէն, վեր քաշուած փարաջան ցոյց կու տար մոխրագոյն մաւիէ տաբատը․ զայն այնպէս վեր կը բռնէր, ամբողջ փէշը բազուկին վրայ, վախնալով որ չըլլայ թէ փաթթուի իր մեծ խթաններուն (éperons)․ եւ, եկեղեցի մտնելով, նախ երկրպագութիւն ընելով իր մտրակը կը դնէր խորանին վրայ»''։</blockquote><blockquote>''«Ճգնաւորը ագարակի նախկին սպասաւոր մըն էր, անյայտ տեղէ մը եկած ծոյլ մը, որուն միտքը փճացած էր (ինչպէս ուրիշ շատերու միտքը ուրիշ շատ մը տեղեր) հագնելու լաթի կտորէ շինուած ողորմելի փարաջայ մը, մէջքը պարանով կապելու եւ սպասելու Նոթր-Տամ-տէ-զԱնժի ուխտաւորներուն՝ անոնցմէ քանի մը մանր շահեր քաղելու համար»''։</blockquote> == Ուշագրաւ փաստեր == * Լէոն Տոտէն կը վկայէ, որ Ժան Էքարն օժտուած էր ասմունքելու զարմանալի տաղանդով եւ մինչեւ անգամ միջակ բանաստեղծութիւնն այնպէս կ'արտասանէր, որ գլուխ գործոցի տպաւորութիւն կը ձգէր:<ref>{{Lien web|langue=|titre=Léon Daudet - Souvenirs des milieux littéraires, politiques, artistiques|url=https://fr.wikisource.org/wiki/Page:L%C3%A9on_Daudet_-_Souvenirs_des_milieux_litt%C3%A9raires,_politiques,_artistiques_et_m%C3%A9dicaux_(I_%C3%A0_IV).djvu/88|site=https://fr.wikisource.org/wiki/|date=|consulté le=4 février 2019}}</ref>։ Արթիւր Ռեմպոյին այդ բնաւ հաճելի չէր եւ ան նման պարագաներուն չէր վարաներ ամէն անգամ արտայայտելու իր դժգոհութիւնը<ref>Cet épisode est discuté par Daniel A. De Graaf dans ''Arthur Rimbaud : sa vie, son œuvre'', publié par L'Harmattan en 2005, {{ISBN|2-7475-8303-1}}, p. 93-94. Voir [https://books.google.fr/books?id=fzyxaP4tuZkC&pg=PA93&lpg=PA93&dq=rimbaud+aicard+merde&source=bl&ots=XAfZ1CXMgN&sig=EDiwBifHvmzUSJV-mSw5Da-1Vns&hl=fr&sa=X&oi=book_result&resnum=1&ct=result#PPA94,M1 ici].</ref>, հակառակ անոր, որ Էքարը Ռեմպոյին նուիրած է իր լաւագոյն բանաստեղծութիւններէն մէկը՝ ''Les Effarés''-ը<ref>{{Lien web|langue=|titre=rimbaud lettre à aicard|url=http://abardel.free.fr/tout_rimbaud/lettre_aicard.htm|site=http://abardel.free.fr|date=|consulté le=4 février 2019}}</ref>։ * Թուլոնի երկաթուղային կայարանի քով գտնուող հին շէնքը, ուր ժամանակ մը ապրեր է Ժան Էքարը, վերածուեր է իրեն նուիրուած թանգարանի<ref>[http://webdfine.free.fr/mjapb/index.html Musée Jean Aicard Paulin Bertrand]</ref> <gallery> Maisonaicard4.JPG Maisonaicard5.JPG Maisonaicard1.JPG Maisonaicard2.JPG Maisonaicard3.JPG </gallery> * Բանաստեղծի տունը Թուլոնի մերձակայքը գտնուող Solliès-Ville-ի մէջ<ref>{{Cite web |url=http://www.solliesville.fr/listeLieux00010068.html |title=Archive copy |accessdate=2020-02-10 |archive-date=2010-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100202213355/http://www.solliesville.fr/listeLieux00010068.html |dead-url=yes |archivedate=2010-02-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100202213355/http://www.solliesville.fr/listeLieux00010068.html |deadurl=yes }}</ref> == Երկեր == === Բանաստեղծութիւն=== * ''Jeanne d'Arc'' (Le rachat de la Tour) * ''Les Jeunes Croyances'', Alphonse Lemerre, 1867 * ''Au clair de la lune'', 1870, Alphonse Lemerre * ''Rébellions et Apaisements'', 1871, Alphonse Lemerre * ''Mascarille'', 1873, Alphonse Lemerre * ''Pierre Puget'', 1873, L. Laurent, Toulon (médaille d'or au concours de poésie de Toulon) * ''Poèmes de Provence'', 1874, Alphonse Lemerre - couronné par l'Académie française * ''La Chanson de l'enfant'', 1876, Fischbacher - couronné par l'Académie française * ''Le Petit Peuple'', 1879, Cayer * ''Les Poèmes de Provence ; les cigales'', 1878 * ''Miette et Noré'', idylle provençale, 1880, Charpentier * ''Lamartine'', 1883, Ollendorff * ''Le Dieu dans l’homme'', 1885, Ollendorff * ''L'Éternel Cantique'', 1885, Fischbacher * ''Maternités'', 1886 * ''Le Livre des petits'', 1886, Delagrave * ''Le Livre d’heures de l'amour'', 1887, Alphonse Lemerre * ''Jésus'', 1896, Flammarion * ''Sauveteurs'', 1898, Mouillet * ''Italie et France'' (vers), 1903, Crété * ''Hollande'', ''Algérie'' (poèmes et prose), 1913, Flammarion * ''Le Témoin'', 1914 - 1916, Flammarion * ''Le Jardin des enfants'', 1914, Flammarion * ''La Légende du Chevrier'', (adaptation musicale de Emile Dens), 1914, J. Poulalion * ''Le Sang du sacrifice'', 1917, Flammarion [[Պատկեր:Aicart1.jpg|thumb|Ժան Էկարի հայրենական տունը Տուլոնում]] [[Պատկեր:Henri_Fantin-Latour_005.jpg|thumb|Ֆրանսացի նկարիչ Անրի Ֆանթեն-Լաթուրի ''Un coin de table'' նկարի մէջ պատկերուած են բանաստեղծներ Ժան Էքարը Արտյուր Ռեմպոն եւ Պոլ Վեռլենը]] [[Պատկեր:Contes-mfn-07.png|thumb|<center>Էքարի հեքիաթներէն մէկուն նկարազարդումներէն</center>]] === Վէպեր եւ վիպակներ === * ''Roi de Camargue'', 1890, Testard * ''Le Pavé d'amour'', 1892, Ollendorff * ''L'Ibis Bleu'', 1893, Flammarion * ''Fleur d'abîme,'' 1894, Flammarion * ''L'Été à l'ombre'' (nouvelles), 1895, Flammarion * ''Diamant noir'' (roman), 1895, Flammarion * ''Notre-Dame-d'Amour'', 1896, Flammarion - <small>[http://www.gutenberg.org/etext/18627 texte en ligne]</small> * ''L'Âme d'un enfant'', 1898, Flammarion * ''Mélita'' (roman bohème), 1898, Flammarion * ''Tata'', 1901, Flammarion * ''Benjamine'', 1906, Flammarion * ''[[Maurin des Maures]]'', 1908, Flammarion * ''L'Illustre Maurin'', 1908, Flammarion * ''Arlette des Mayons'' (roman de la terre et de l'école), 1917, Flammarion * ''[[Gaspard de Besse]]''։ un bandit à la française, 1918, Flammarion * ''Le Fameux Chevalier Gaspard'', 1908, Flammarion * ''Des cris dans la mêlée'', (prose), 1916, Flammarion * ''Le Rire de Maurin'', 1923, Flammarion * ''La Gueuse des Marais'', 1928, Flammarion === Թատերգութիւններ === * ''Au clair de la lune'', comédie en un acte en vers, Alphonse Lemerre, 1870 * ''Pygmalion'', poème dramatique en un acte, Alphonse Lemerre, 1872 * ''Othello ou le More de Venise'', drame en 5 actes en vers, Charpentier, 1881 * ''Smilis'', drame en 4 actes en prose, Ollendorff * ''Mascarille, à-propos en vers pour l'anniversaire de Molière,'' Alphonse Lemerre, * ''La Comédie française à Londres'', Jouaust * ''La Comédie française à Alex. Dumas'', Ollendorff * ''Smilis'', drame en quatre actes et en prose, 1884, Ollendorff * ''[[Le Père Lebonnard]]'', 1889 ; pièce produite pour la première fois au Théâtre-Libre. et tournée au cinéma en 1939 * ''La Légende du Cœur'', Théâtre antique d'Orange, Flammarion * ''Le Manteau du Roi'', [[Théâtre de la Porte-Saint-Martin]], Flammarion * ''Don Juan ou la Comédie du siècle, 1889'', poème dramatique en 5 actes * ''Forbin de Solliès'', pièce en 2 actes, 1920, Flammarion * ''La Milésienne'', 1924, Flammarion === Էսսէներ === * ''La Vénus de Milo''։ recherches sur l'histoire de la découverte, d'après des documents inédits, 1874, Sandez * ''[[Leconte de Lisle]]'', librairie Fischbacher, 1887, <small>[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k96247934/f9.image texte sur Gallica]</small>. * ''Alfred de Vigny'', conférence de la Revue Hebdomadaire, Flammarion * ''Comment rénover la France'' (prose), 1918, Flammarion == Ծանօթագրութիւններ == {{ծանտուփ}} {{Արտաքին յղումներ}} {{DEFAULTSORT:էքար,Ժան}} [[Ստորոգութիւն:Ֆրանսացի վիպասաններ]] [[Ստորոգութիւն:Ֆրանսացի գրողներ]] [[Ստորոգութիւն:Ֆրանսացի բանաստեղծներ]] [[Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով]] h5rprmabobo4gmzam7e8v1w12d99zb6 0 32283 253199 253046 2026-08-06T06:53:52Z Maral Dikbikian 4797 253199 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Անձ}} '''Ռուբէն Ղեւոնդեան''' ({{ԱԾ}}), հայ գեղանկարիչ, թատերական նկարիչ, [[Հայաստան|Հայաստանի]] վաստակաւոր նկարիչ (2011)։ == Կենսագրական գիծեր<ref>https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8C%D5%B8%D6%82%D5%A2%D5%A5%D5%B6_%D5%82%D6%87%D5%B8%D5%B6%D5%A4%D5%B5%D5%A1%D5%B6</ref> == Ծնած է [[Երեւան]] 6 Մայիս 1942-ին։ 1964-ին աւարտած է Երեւանի Գեղարուեստա-թատերական ինստիտուտը։ 1964-էն որպէս աշխոյժ ստեղծագործող՝ մասնակցած է բազմաթիւ հանրապետական եւ միջազգային ցուցահանդէսներու։ Եղած է Հայաստանի Նկարիչներու միութեան անդամ։ 24 Մայիս 2011-ին ՀՀ Նախագահի հրամանագրով՝ Հանրապետութեան տօնին առթիւ, անոր շնորհուած է Հայաստանի Հանրապետութեան վաստակաւոր նկարիչի պատուաւոր կոչումը։ 22 Մայիս 2019-ին մահացած է Երեւան, 77 տարեկան հասակին։ == Ստեղծագործական Ուղի եւ Աշխատանքներ == Ռուբէն Ղեւոնդեանի արուեստը աչքի կը զարնէ իր բազմազանութեամբ. ան աշխատած է գեղանկարչութեան, թատերական ձեւաւորման, որմնանկարչութեան (ֆրեսքօ) եւ գիրքերու նկարազարդման ասպարէզներուն մէջ։ === 1. Գեղանկարչութիւն === Անոր վրձինին կը պատկանին փիլիսոփայական, արդիւնաբերական եւ դիմանկարչական խորք ունեցող շարք մը կտաւներ․ * «Ձուլողներ» * «Հեռանկար» * «Աստղաֆիզիկոսներ» * «Փորձարկում» («Էքսպերիմենտ») * «Թռիչք» * «Նուռ» * «Աղջկան դիմանկարը» ==== Անի քաղաքի յատակագիծ-կտաւը ==== Ղեւոնդեանի ամէնայայտնի եւ կոթողային գործերէն մէկը Հայաստանի միջնադարեան մայրաքաղաք Անիին նուիրուած հսկայական կտաւն է։ Արուեստագէտը շուրջ 6 տարուան մանրակրկիտ աշխատանքով, Յովսէփ Օրբելիի արշաւախումբի կազմած քարտէսներու հիման վրայ, վերաստեղծած է Անիի փողոցները, եկեղեցիները, պարիսպներն ու շէնքերը՝ կտաւի ստորոտին պատկերելով Նաւասարդի տօնակատարութեան հաւաքուած ժողովուրդն ու թագաւորական շքախումբը։ === 2. Որմնանկարներ եւ Մոնումենտալ Արուեստ === Ռուբէն Ղեւոնդեան մեծ ներդրում ունեցած է Երեւանի հանրային ու մշակութային շէնքերու ներքին ձեւաւորման մէջ․ * '''«Կրանտ Հոթել Երեւան» (նախկին «Գոլդըն Թուլիփ / Ռոյալ Թուլիփ»)'''․ 1998-2000 թուականներու վերանորոգման ընթացքին հիւրանոցի ինթերիերը համալրուած է Ռուբէն Ղեւոնդեանի հոյակապ որմնանկարներով։ * '''Խնկօ-Ապոր անուան Ազգային մանկական գրադարան'''․ Հեղինակած է ընթերցասրահի մատիտանկար որմնանկարները), ինչպէս նաեւ հեքիաթներու հերոսներու պատկերներով ձեւաւորած է գրադարանի «Հեքիաթի սրահ»-ն ու ձայնադարանը։ === 3. Թատրոն եւ Գրական Նկարազարդումներ === * Ձեւաւորած է շարք մը թատերական բեմադրութիւններ, որոնցմէ յատկանշական է Գ․ Չալիկեանի «Մենք, անոնք եւ ուրիշները» ներկայացումը (բեմադրիչ՝ Հրաչեայ Ղափլանեան, Երեւանի Դրամաթիկական թատրոն, 1970)։ * Հեղինակած է Յովհաննէս Թումանեանի «Մի կաթիլ մեղրը» հեքիաթի յայտնի նկարազարդումները։ == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Հայ գեղանակարիչներ]] [[Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ]] eqt10xpl9s33lm9q62y1scxzyaji8s0 0 32284 253200 253047 2026-08-06T07:02:52Z Maral Dikbikian 4797 253200 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Անձ}} '''Նիկողայոս Բունիաթեան''' ({{ԱԾ}}), [[Երեւան|Երեւանի]] առաջին գլխաւոր ճարտարապետը։ == Կենսագրական գիծեր == Ծնած է [[Թիֆլիս]]։ [[Օտեսա|Օտեսայի]] գեղարուեստի ուսումնարանին մէջ սորված է [[արուեստ]] եւ [[ճարտարապետութիւն]], ապա 1914 թուականին աւարտած է Սանկտ Փեթերսպուրկի գեղարուեստի ակադեմիան։ 1911-1912 թուականներուն չափագրած, գծագրած եւ ջրաներկով պատկերած է Նովոլատոժսքի շրջանի 15-17-րդ դարերու ռուսական ճարտարապետութեան փայտէ եւ քարէ շուրջ 15 յուշարձան, իսկ 1913 թուականին՝ Մոսկուայի «Մենշիկովի աշտարակը» (Գաբրիէլ հրեշտակապետի եկեղեցին)։ Հայկական յուշարձաններու ուսումնասիրութեամբ Բունիաթեան զբաղած է 1914 թուականէն, երբ ակադեմիկոս Նիկողայոս Մառ զինք հրաւիրած է մասնակցելու Շիրակի շրջանին մէջ կատարուող գիտարշաւին։ 1914-1916 թուականներուն Նիկողայոս Մառի Անիի հնագիտական արշաւախումբերու կազմին մէջ հետազօտած, չափագրած եւ նկարած է միջնաբերդի Պալատական եկեղեցին, Աբուղամրենց Սուրբ Գրիգորը, քաղաքատիպ բնակելի տուներ, Երերոյքի եւ Շիրակաւանի տաճարները, Օղուզլուի եկեղեցին, Տիգնիս ամրոցը եւ այլն։ 1917-1924 թուականներուն եղած է Մոսկուայի ճարտարապետական ինստիտուտի դասախօս, ամպիոնի վարիչ, ինչպէս նաեւ Մոսկուա-Քազան երկաթուղիի Կրատովօ կայարանին մէջ Ալեքսանդր Թամանեանի նախագիծով կառուցուող հիւանդանոցային աւանի շինարարութեան ղեկավար։ 1924 թուականին Ալեքսանդր Թամանեանի խորհուրդով Նիկողայոս Բունիաթեան հրաւիրուած է Հայաստան․ 1924-1936 թուականներուն եղած է Երքաղխորհուրդի ճարտարապետական արուեստանոցի ղեկավար, իսկ 1924-1938 թուականներուն՝ Երեւանի առաջին գլխաւոր ճարտարապետ։ Միաժամանակ 1924-1930 թուականներուն դասաւանդած է ԵՊՀ տեխնիկական ֆակուլտետին մէջ (1924 թուականին՝ ֆակուլտետի դեկան)՝ իր ջանքերով հիմնադրուած ճարտարապետական բաժնին մէջ (փրոֆեսէօր, ամպիոնի վարիչ)․ մեծ աւանդ ներդրած է Երեւանի շինարարական ինստիտուտի կազմակերպման (1933 թուականէն՝ ԵՊԻ) եւ հայկական ճարտարապետական դպրոցի ստեղծման գործին մէջ։ Նիկողայոս Բունիաթեանի անմիջական ղեկավարութեամբ բացուած են մայրաքաղաքի մայրուղիներն ու հրապարակները, կառուցապատուած են նոր թաղամասեր, իրականացուած է Թումանեան եւ Նալպանդեան փողոցներու խաչմերուկի երկու նմանօրինակ բնակելի տուներով (1925) քաղաքաշինական լուծումը։ 1938 թուականին անհիմն կերպով բռնադատուած է, իսկ 1939 թուականին՝ արդարացուած։ 1940 թուականին Կարօ Հալապեանի հրաւէրով Նիկողայոս Բունիաթեան տեղափոխուած է Մոսկուա․ 1940-1943 թուականներուն եղած է ԽՍՀՄ ճարտարապետութեան ակադեմիայի ասպիրանտուրայի տնօրէնի պաշտօնակատար։ == Ստեղծագործական Աշխատանք<ref>https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%86%D5%AB%D5%AF%D5%B8%D5%B2%D5%A1%D5%B5%D5%B8%D5%BD_%D4%B2%D5%B8%D6%82%D5%B6%D5%AB%D5%A1%D5%A9%D5%B5%D5%A1%D5%B6</ref> == Բունիաթեանի՝ նուրբ քաղաքաշինարարի զգացողութեամբ, ճարտարապետական մեծ տաքթով (համաչափութեան զգացումով) եւ պրոֆեսիոնալ խոր կուլտուրայով (մշակոյթով) ստեղծուած ստեղծագործութիւնները դարձած են Երեւան քաղաքի 1920-1930-ական թուականներու ճարտարապետական կերպարին կրողները։ '''Նիկողայոս Բունիաթեանի նախագիծերով կառուցուած է՝''' * '''Շուրջ 70 շէնք''' — Նաեւ Գիւմրիի, Վանաձորի, Հրազդանի, Երեւանի մէջ (բնակելի շէնքեր՝ Նալպանդեան փողոց 21, 23, Մաշտոցի պողոտայ 14, 18)։ * '''Երեւանի մէջ հիւրանոցներ''' — «Ինթուրիսթ» («Ռոյալ Թուլիփ-Երեւան», 1926․ հիւրանոցին ճակատներն ու ինթերիերները [ներքին հարդարանքը] մշակելու ատեն Բունիաթեան օգտուած է դասական ճարտարապետութեան ձեւերէն), «Սեւան» (1930, քանդուած է 2004 թուականի Դեկտեմբերին)։ * '''Գիւղպանքը''' (1927, օգտագործած է հայկական միջնադարեան ճարտարապետութիւնը)։ * '''Հանրակացարաններ''' — ԵՊՀ (Կորիւնի փողոցին վրայ, 1928), ՀՊՄՀ (Տիգրան Մեծի պողոտայի եւ Խանջեան փողոցի անկիւնը, 1929)։ * '''«Հայկինո»-յի նկարահանման տաղաւարները''' Տէրեան փողոցին վրայ (1928)։ * '''Քանաքեռի մէջ Խաչատուր Աբովեանի տան (18-րդ դար) վերակառուցումը''' տուն-թանգարանի (1929)։ * '''Մանկական առողջարան''' Նորքի մէջ (1933)։ * '''Շահումեանի անուան թիւ 1 դպրոցի շէնքը'''՝ Մաշտոցի պողոտայ 33ա։ Ան սկսած է '''Գառնիի ամրոցի եւ տաճարի''' գիտահետազօտական ու վերականգնման առաջին աշխատանքները, որոնց արդիւնքը ամփոփած է «Հեթանոսական տաճար Տրդատի պալատին կից Գառնի ամրոցում» (1933, հայերէն, ռուսերէն, ֆրանսերէն) աշխատութեան մէջ. այս աշխատութիւնը հիմք ծառայած է հետագային տաճարի վերականգնման համար։ == Մէջբերումներ Նիկողայոս Բունիաթեանէն == <blockquote>«Ոճը կը ստեղծուի հաւաքական կառուցումներով։ Ամէն մէկ երկիր, ամէն մէկ ժողովուրդ պէտք է մտցնէ իր ստեղծագործական աշխատանքին բաժինը համաշխարհային ճարտարապետութեան ընդհանուր օրկանիզմին մէջ։ Ապագան ցոյց պիտի տայ, թէ վերոյիշեալ մատնանշուած ուղղութիւնը, որ կը բխի նաեւ դարաշրջանի (էպոքայի) տնտեսական հանգամանքներէն, որքան առաջ պիտի բերէ ճարտարապետ-նորոգողները, որոնք պիտի ստեղծեն մոռցուած աւանդոյթը եւ պիտի մշակեն նոր՝ սեփական գեղագիտութիւն»։</blockquote> == Երկեր == * ''Ани. Дворцовая церковь'', П., 1915 (''Памятники армянского искусства'', в. 1)․ * ''Архитектура Армении [I-XIX вв.]'', М., 1950 (համահեղինակ)․ == Գրականութիւն<ref>https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%86%D5%AB%D5%AF%D5%B8%D5%B2%D5%A1%D5%B5%D5%B8%D5%BD_%D4%B2%D5%B8%D6%82%D5%B6%D5%AB%D5%A1%D5%A9%D5%B5%D5%A1%D5%B6</ref> == * '''Դոլուխանեան Լ․''', ''Նիկողայոս Բունիաթեան'', Երեւան, 1990․ * '''Ильина М.''', ''Профессор Н. Г. Буниатов'', М., 1944․ == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Հայ ճարտարապետներ]] p1n1l2aup6p9guvpspzwx0hsa4p4r25 253201 253200 2026-08-06T07:05:05Z Maral Dikbikian 4797 253201 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Անձ}} '''Նիկողայոս Բունիաթեան''' ({{ԱԾ}}), [[Երեւան|Երեւանի]] առաջին գլխաւոր ճարտարապետը։ == Կենսագրական գիծեր == Ծնած է [[Թիֆլիս]]։ [[Օտեսա|Օտեսայի]] գեղարուեստի ուսումնարանին մէջ սորված է [[արուեստ]] եւ [[ճարտարապետութիւն]], ապա 1914 թուականին աւարտած է Սանկտ Փեթերսպուրկի գեղարուեստի ակադեմիան։ 1911-1912 թուականներուն չափագրած, գծագրած եւ ջրաներկով պատկերած է Նովոլատոժսքի շրջանի 15-17-րդ դարերու ռուսական ճարտարապետութեան փայտէ եւ քարէ շուրջ 15 յուշարձան, իսկ 1913 թուականին՝ Մոսկուայի «Մենշիկովի աշտարակը» (Գաբրիէլ հրեշտակապետի եկեղեցին)։ Հայկական յուշարձաններու ուսումնասիրութեամբ Բունիաթեան զբաղած է 1914 թուականէն, երբ ակադեմիկոս Նիկողայոս Մառ զինք հրաւիրած է մասնակցելու Շիրակի շրջանին մէջ կատարուող գիտարշաւին։ 1914-1916 թուականներուն Նիկողայոս Մառի Անիի հնագիտական արշաւախումբերու կազմին մէջ հետազօտած, չափագրած եւ նկարած է միջնաբերդի Պալատական եկեղեցին, Աբուղամրենց Սուրբ Գրիգորը, քաղաքատիպ բնակելի տուներ, Երերոյքի եւ Շիրակաւանի տաճարները, Օղուզլուի եկեղեցին, Տիգնիս ամրոցը եւ այլն։ 1917-1924 թուականներուն եղած է Մոսկուայի ճարտարապետական ինստիտուտի դասախօս, ամպիոնի վարիչ, ինչպէս նաեւ Մոսկուա-Քազան երկաթուղիի Կրատովօ կայարանին մէջ Ալեքսանդր Թամանեանի նախագիծով կառուցուող հիւանդանոցային աւանի շինարարութեան ղեկավար։ 1924 թուականին Ալեքսանդր Թամանեանի խորհուրդով Նիկողայոս Բունիաթեան հրաւիրուած է Հայաստան․ 1924-1936 թուականներուն եղած է Երքաղխորհուրդի ճարտարապետական արուեստանոցի ղեկավար, իսկ 1924-1938 թուականներուն՝ Երեւանի առաջին գլխաւոր ճարտարապետ։ Միաժամանակ 1924-1930 թուականներուն դասաւանդած է ԵՊՀ տեխնիկական ֆակուլտետին մէջ (1924 թուականին՝ ֆակուլտետի դեկան)՝ իր ջանքերով հիմնադրուած ճարտարապետական բաժնին մէջ (փրոֆեսէօր, ամպիոնի վարիչ)․ մեծ աւանդ ներդրած է Երեւանի շինարարական ինստիտուտի կազմակերպման (1933 թուականէն՝ ԵՊԻ) եւ հայկական ճարտարապետական դպրոցի ստեղծման գործին մէջ։ Նիկողայոս Բունիաթեանի անմիջական ղեկավարութեամբ բացուած են մայրաքաղաքի մայրուղիներն ու հրապարակները, կառուցապատուած են նոր թաղամասեր, իրականացուած է Թումանեան եւ Նալպանտեան փողոցներու խաչմերուկի երկու նմանօրինակ բնակելի տուներով (1925) քաղաքաշինական լուծումը։ 1938 թուականին անհիմն կերպով բռնադատուած է, իսկ 1939 թուականին՝ արդարացուած։ 1940 թուականին Կարօ Հալապեանի հրաւէրով Նիկողայոս Բունիաթեան տեղափոխուած է Մոսկուա․ 1940-1943 թուականներուն եղած է ԽՍՀՄ ճարտարապետութեան ակադեմիայի ասպիրանտուրայի տնօրէնի պաշտօնակատար։ == Ստեղծագործական Աշխատանք<ref>https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%86%D5%AB%D5%AF%D5%B8%D5%B2%D5%A1%D5%B5%D5%B8%D5%BD_%D4%B2%D5%B8%D6%82%D5%B6%D5%AB%D5%A1%D5%A9%D5%B5%D5%A1%D5%B6</ref> == Բունիաթեանի՝ նուրբ քաղաքաշինարարի զգացողութեամբ, ճարտարապետական մեծ տաքթով (համաչափութեան զգացումով) եւ պրոֆեսիոնալ խոր կուլտուրայով (մշակոյթով) ստեղծուած ստեղծագործութիւնները դարձած են Երեւան քաղաքի 1920-1930-ական թուականներու ճարտարապետական կերպարին կրողները։ '''Նիկողայոս Բունիաթեանի նախագիծերով կառուցուած է՝''' * Շուրջ 70 շէնք — Նաեւ Գիւմրիի, Վանաձորի, Հրազդանի, Երեւանի մէջ (բնակելի շէնքեր՝ Նալպանդեան փողոց 21, 23, Մաշտոցի պողոտայ 14, 18)։ * Երեւանի մէջ հիւրանոցներ — «Ինթուրիսթ» («Ռոյալ Թուլիփ-Երեւան», 1926․ հիւրանոցին ճակատներն ու ինթերիերները [ներքին հարդարանքը] մշակելու ատեն Բունիաթեան օգտուած է դասական ճարտարապետութեան ձեւերէն), «Սեւան» (1930, քանդուած է 2004 թուականի Դեկտեմբերին)։ * Գիւղպանքը (1927, օգտագործած է հայկական միջնադարեան ճարտարապետութիւնը)։ * Հանրակացարաններ — ԵՊՀ (Կորիւնի փողոցին վրայ, 1928), ՀՊՄՀ (Տիգրան Մեծի պողոտայի եւ Խանջեան փողոցի անկիւնը, 1929)։ * «Հայկինո»-յի նկարահանման տաղաւարները Տէրեան փողոցին վրայ (1928)։ * Քանաքեռի մէջ Խաչատուր Աբովեանի տան (18-րդ դար) վերակառուցումը տուն-թանգարանի (1929)։ * Մանկական առողջարան Նորքի մէջ (1933)։ * Շահումեանի անուան թիւ 1 դպրոցի շէնքը՝ Մաշտոցի պողոտայ 33ա։ Ան սկսած է Գառնիի ամրոցի եւ տաճարի գիտահետազօտական ու վերականգնման առաջին աշխատանքները, որոնց արդիւնքը ամփոփած է «Հեթանոսական տաճար Տրդատի պալատին կից Գառնի ամրոցում» (1933, հայերէն, ռուսերէն, ֆրանսերէն) աշխատութեան մէջ. այս աշխատութիւնը հիմք ծառայած է հետագային տաճարի վերականգնման համար։ == Մէջբերումներ Նիկողայոս Բունիաթեանէն == <blockquote>«Ոճը կը ստեղծուի հաւաքական կառուցումներով։ Ամէն մէկ երկիր, ամէն մէկ ժողովուրդ պէտք է մտցնէ իր ստեղծագործական աշխատանքին բաժինը համաշխարհային ճարտարապետութեան ընդհանուր օրկանիզմին մէջ։ Ապագան ցոյց պիտի տայ, թէ վերոյիշեալ մատնանշուած ուղղութիւնը, որ կը բխի նաեւ դարաշրջանի (էպոքայի) տնտեսական հանգամանքներէն, որքան առաջ պիտի բերէ ճարտարապետ-նորոգողները, որոնք պիտի ստեղծեն մոռցուած աւանդոյթը եւ պիտի մշակեն նոր՝ սեփական գեղագիտութիւն»։</blockquote> == Երկեր == * ''Ани. Дворцовая церковь'', П., 1915 (''Памятники армянского искусства'', в. 1)․ * ''Архитектура Армении [I-XIX вв.]'', М., 1950 (համահեղինակ)․ == Գրականութիւն<ref>https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%86%D5%AB%D5%AF%D5%B8%D5%B2%D5%A1%D5%B5%D5%B8%D5%BD_%D4%B2%D5%B8%D6%82%D5%B6%D5%AB%D5%A1%D5%A9%D5%B5%D5%A1%D5%B6</ref> == * '''Դոլուխանեան Լ․''', ''Նիկողայոս Բունիաթեան'', Երեւան, 1990․ * '''Ильина М.''', ''Профессор Н. Г. Буниатов'', М., 1944․ == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Հայ ճարտարապետներ]] qrq9zysawq2iqmbb368fpbyqj5ik05m 0 32285 253198 253049 2026-08-06T06:40:54Z Maral Dikbikian 4797 253198 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Կառոյց}} '''«Կրանտ հոթել Երեւան»''', պանդոկ ՝ [[Երեւան|Երեւանի]] մէջ։ 1926 թուականին պանդոկը նախագծած է ճարտատապետ [[Նիկողայոս Բունիաթեան|Նիկողայոս Բունիաթեանը]]<ref>{{Cite web|url=http://www.jamanak.com/|title=«ԵՐԵՒԱՆ» ՊԱՆԴՈԿԻ ԲՆԱԿԻՉՆԵՐԸ|website=www.jamanak.com|accessdate=2026-07-31}}</ref>։ 5 աստղանի հիւրանոց մըն է, որ մաս կը կազմէ «Small Luxury Hotels of the World» ցանցին. այս ցանցին մէջ ներառուած են աւելի քան 500 հիւրանոցներ՝ աշխարհի 80 երկիրներու մէջ։ Հիւրանոցին շէնքը կը գտնուի Աբովեան (նախկին՝ Աստաֆեան) փողոցին վրայ՝ Շարլ Ազնավուրի հրապարակը։ 1926 թուականին հիւրանոցը նախագծած է ճարտարապետ Նիկողայոս Բունիաթեանը․ անիկա վերակառուցուած է «Ռենկո» իտալական շինարարական ընկերութեան կողմէ 1999-2000 թուականներուն (վերականգնող ճարտարապետ՝ Նունէ Չիլինգարեան) եւ ամբողջութեամբ վերանորոգուած՝ 2020 թուականին։ Ընդգրկուած է Կեդրոն վարչական շրջանի պատմութեան եւ մշակոյթի անշարժ յուշարձաններու ցանկին մէջ<ref>{{Citation|title=Գրանդ Հոթել Երևան|url=https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=%D4%B3%D6%80%D5%A1%D5%B6%D5%A4_%D5%80%D5%B8%D5%A9%D5%A5%D5%AC_%D4%B5%D6%80%D6%87%D5%A1%D5%B6&oldid=10756752|date=2026-05-19|accessdate=2026-08-06|language=hy}}</ref><ref>«Հայաստանի հետխորհրդային ճարտարապետությունը` անկախության ազատ լեզու թե՞ ինքնության ոչնչացում». ''rcchd.icomos.org.ge''. Վերցված է 2016 թ․ դեկտեմբերի 12-ին.</ref><ref>«Հյուրանոցները ներկայիս Հայաստանում - 20 դար և 21 դարի սկիզբ». ''www.hotelinyerevan.com''. Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ նոյեմբերի 4-ին. Վերցված է 2016 թ․ դեկտեմբերի 12-ին.</ref>։ == Պատմութիւն<ref>{{Citation|title=Գրանդ Հոթել Երևան|url=https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=%D4%B3%D6%80%D5%A1%D5%B6%D5%A4_%D5%80%D5%B8%D5%A9%D5%A5%D5%AC_%D4%B5%D6%80%D6%87%D5%A1%D5%B6&oldid=10756752|date=2026-05-19|accessdate=2026-08-06|language=hy}}</ref> == Հիւրանոցը կառուցուած է 1926-1928 թուականներուն՝ դառնալով խորհրդային առաջին գլխաւոր յատակագիծով վերակառուցուող Երեւանի առաջին խոշոր հասարակական շէնքը։ Հիւրանոցին շէնքն ունի անկանոն հնգանկիւն յատակագիծ՝ ներքին բակով։ Ըստ նախագիծին՝ անիկա բազմաֆունկցիոնալ (բազմատեսակ գործառոյթներով) կառոյց մըն է, քաղաքային շէնք, «քաղաքաշինական ճարտարապետութեան» օրինակ։ Հիւրանոցն ունի 5 ճակատ, որոնցմէ 3-ը գլխաւոր են՝ * Աբովեան փողոցի ճակատը, * Կիսաբոլորակ հրապարակի (այժմ՝ Ազնաւուրի հրապարակ) ճակատը, * Այլեւս գոյութիւն չունեցող Մեչետսկայա (Մզկիթի) փողոցի ճակատը։ Ճակատներն ունին հարուստ զարդարանք (պատշգամներ, լոճիաներ, կամարաշարեր, պատուհաններու շրջանակներ)։ Ճակատներու մշակումը աչքի կը զարնէ տարբեր գոյն եւ ֆակտուրա (մակերեսի յատկութիւն) ունեցող նիւթերու համադրութեամբ։ Կիրառուած է բազալտէ շարուածքի եւ աղիւսագոյն ծեփով պատերու համադրութիւն, որոնց ետնամասին (ֆոնին) վրայ կ'առանձնանան սեւ տուֆէ եւ մոխրագոյն բազալտէ քիւերու, պատուհաններու շրջանակներու եւ պատշգամներու ճարտարապետական տարրերը։ Հիւրանոցի յօրինուածքին գլխաւոր շեշտը Աբովեան փողոցի եւ Ազնավուրի հրապարակի անկիւնամասի հատուածն է։ Չորս յարկերուն մէջ տեղաւորուած են հիւրանոցի առաւել հանդիսաւոր տարածքները՝ հաւկթաձեւ դահլիճը՝ գլխաւոր աստիճանավանդակի վեհաշուք եւ դինամիկ ծաւալով, եւ վերին յարկի երկու դահլիճները։ Առաջին յարկի նախասրահի ճակատը, ի տարբերութիւն կողմնակի ճակատներուն, ամբողջութեամբ մշակուած է բազալտէ շարուածքով։ Նախասրահին վերեւը գտնուող երկմակարդակ գլխաւոր դահլիճի լոճիան զարդարուած է մոնումենտալ յոնիական սիւնաշարով։ Չորրորդ յարկի օւալաձեւ պատշգամը մշակուած է նրբաոճ բազրիքով։ Բացման պահուն հիւրանոցն ունեցած է 78 սենեակ, որոնցմէ 10-ը՝ լիւքս, իսկ մէկը՝ հանրակացարանային (12 մահճակալով)։ Արխիւային փաստաթուղթերը կը վկայեն, որ մինչեւ 1950-ական թուականները 5 լիւքս եւ 36 սովորական սենեակները զբաղեցուցած են մշտական բնակիչներ։ Սենեակները տեղաբաշխուած եղած են շէնքին երեք յարկերուն վրայ։ Անոնք եղած են պատշաճ կերպով կահաւորուած։ Հիւրանոցն ունեցած է հեռախօսային կապ։ == Ինթուրիսթ<ref>{{Citation|title=Գրանդ Հոթել Երևան|url=https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=%D4%B3%D6%80%D5%A1%D5%B6%D5%A4_%D5%80%D5%B8%D5%A9%D5%A5%D5%AC_%D4%B5%D6%80%D6%87%D5%A1%D5%B6&oldid=10756752|date=2026-05-19|accessdate=2026-08-06|language=hy}}</ref> == 1932 թուականին հիմնադրուած է «Ինթուրիսթ» բաժնետիրական ընկերութեան Երեւանի գործակալութիւնը, եւ «Երեւան» հիւրանոցը՝ «Ինթուրիսթ» անուանումով, մաս կազմած է այդ համակարգին։ Ինթուրիսթ հիւրանոցներու համակարգը կը համապատասխանէր միջազգային չափանիշներու։ 1955 թուականին հիւրանոցը դուրս կը բերուի «Ինթուրիսթ» համակարգէն եւ կը վերադարձուի քաղաքային իշխանութիւններուն։ == Կրանտ Հոթել Երեւան<ref>{{Citation|title=Գրանդ Հոթել Երևան|url=https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=%D4%B3%D6%80%D5%A1%D5%B6%D5%A4_%D5%80%D5%B8%D5%A9%D5%A5%D5%AC_%D4%B5%D6%80%D6%87%D5%A1%D5%B6&oldid=10756752|date=2026-05-19|accessdate=2026-08-06|language=hy}}</ref> == 1998 թուականին իտալական «Ռենկօ» ընկերութիւնը գնեց հիւրանոցը եւ 1998-2000 թուականներուն հիւրանոցը փակուեցաւ վերանորոգման համար։ Վերանորոգման արդիւնքով հիւրանոցի դասական ոճին աւելցաւ յարմարաւէտութիւնը՝ պահպանելով Բունիաթեանի նախագիծը։ Հիւրանոցը համալրուեցաւ Ռուբէն Ղեւոնդեանի որմնանկարներով։ 2004 թուականին «Երեւան» հիւրանոցը դարձաւ «Կոլտըն Թուլիփ» հիւրանոցային ցանցի անդամ, 2013-ին միացաւ նոյն ընտանիքի «Ռոյալ Թուլիփ» բարձրակարգ հիւրանոցներու ակումբին եւ վերանուանուեցաւ «Ռոյալ Թուլիփ Կրանտ Հոթել Երեւան»։ 2016 թուականէն ի վեր հիւրանոցը մաս կը կազմէ համաշխարհային «Small Luxury Hotels of the World» ցանցին։ == Իրադարձութիւններ<ref>{{Citation|title=Գրանդ Հոթել Երևան|url=https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=%D4%B3%D6%80%D5%A1%D5%B6%D5%A4_%D5%80%D5%B8%D5%A9%D5%A5%D5%AC_%D4%B5%D6%80%D6%87%D5%A1%D5%B6&oldid=10756752|date=2026-05-19|accessdate=2026-08-06|language=hy}}</ref> == 1935 թուականին, հիւրանոցին մէջ, կինոբեմադրիչ Համօ Պեքնազարեանի սենեակին մէջ զետեղուած դաշնամուրին վրայ Արամ Խաչատուրեան ստեղծած է «Պեպօ» ֆիլմին երաժշտութիւնը։ Սերկէյ Փարաջանով հոս յղացած է «Նռան գոյնը» ժապաւէնին դրուագները։ Հիւրանոցն իր կարեւոր դերակատարութիւնն ունի ամէնամեայ «Ոսկէ ծիրան» կինոփառատօնին ընթացքին։ == Հիւրեր<ref>{{Citation|title=Գրանդ Հոթել Երևան|url=https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=%D4%B3%D6%80%D5%A1%D5%B6%D5%A4_%D5%80%D5%B8%D5%A9%D5%A5%D5%AC_%D4%B5%D6%80%D6%87%D5%A1%D5%B6&oldid=10756752|date=2026-05-19|accessdate=2026-08-06|language=hy}}</ref> == Հիւրանոցին առաջին հիւրը եղած է ռուս գրող, քննադատ [[Անտրէյ Պելի|Անտրէյ Պելին։]] Հիւրանոցն այդ ատեն անաւարտ էր։ Գրողը Հայաստան այցելած է երկու անգամ, եւ այդ երկու անգամներն ալ իջեւանած է «Երեւան» հիւրանոցը։ 1928 թուականին հոս իջեւանած է գեղանկարիչ Կէօրկի Եակուլովը, 1935 թուականին՝ Ուիլիամ Սարոյեանը, ֆրանսացի ովկիանոսագէտ, ճանապարհորդ Ժակ-Իւ Քուսթօն, ֆրանսացի լեզուաբան [[Անտրէ Օտրիկուր|Անտրէ Օտրիքուրը,]] 1934 թուականին՝ «Նիւ Եորք Թայմս»-ի թղթակիցներ Ուոլթըր Տիւրանթին եւ Ա․ Տաւսոնը, «Տը Նէյշն» թերթի թղթակից Լուի Ֆիշերը, անգլիացի հնագէտ [[Ռիչման Պրոուն|Ռիչման Պրոունը,]] [[Ժան Ռիշար Պլոք|Ժան Ռիշար Պլոքը]] (Ֆրանսա), [[Ճոն Պոյնթըն Փրիսթլի|Ճոն Պոյնթըն Փրիսթլին]] (Անգլիա), [[Ժորժի Ամատու|Ժորժի Ամատուն]] (Պրազիլ)։ Հիւրանոցին հիւրերէն եղած են [[Յովսէփ Օրբելի|Յովսէփ Օրբելին,]] [[Համօ Բեկնազարեան|Համօ]] [[Համօ Բեկնազարեան|Բեկնազարեանը,]] [[Արամ Խաչատուրեան|Արամ Խաչատուրեանը,]] [[Ռիքարտօ Մութի|Ռիքարտօ Մութին,]] «Լա Սքալա»-յի ֆիլհարմոնիք նուագախումբը, [[Փլասիտօ Տոմինկօ|Փլասիտօ Տոմինկօն,]] [[Անտրէա Պոչելլի|Անտրէա Պոչելլին,]] Վիեննայի ֆիլհարմոնիք նուագախումբը, Լոնտոնի թագաւորական ֆիլհարմոնիք նուագախումբը, կինոբեմադրիչ [[Ֆաթիհ Աքին|Ֆաթիհ Աքինը,]] [[Քլոտիա Գարտինալէ|Քլոտիա]] [[Քլոտիա Գարտինալէ|Գարտինալէն,]] [[Ապպաս Քիառոսթամի|Ապպաս Քիառոսթամին,]] [[Ֆաննի Արտան|Ֆաննի Արտանը։]]<blockquote>''«Գեղեցիկ ինքնաշարժով առաջնորդուեցանք «Ինթուրիսթ» հիւրանոցը, որուն գեղեցկութիւնը եւ մաքրութիւնը կրնամ համեմատել Պուխարեստի «Աթինի փալաս»-ին հետ»։'' — Կաթողիկոսական ընտրութիւններուն համար Երեւան ժամանած Ռումանիոյ պատուիրակութիւն</blockquote>Հիւրանոցին մէջ հանգրուանած են՝ * 1932-1945 թուականներուն՝ կաթողիկոսական ընտրութիւններուն համար Երեւան ժամանած պատուիրակութիւնները․ * 1939 թուականին՝ «Սասունցի Դաւիթ» դիւցազներգութեան (էպոսի) 1000-ամեակի թոնակատարութեան հիւրերը․ * 1946 թուականին՝ Հայաստանի Գրողներու միութեան երկրորդ համագումարի արտասահմանեան պատուիրակները․ * 1953 թուականին՝ Ստալինի թաղման մասնակցելու համար Մոսկուա մեկնող թուրք դիւանագէտներու պատուիրակութիւնը․ * 2001 թուականին՝ Քրիստոնէութեան ընդունման 1700-ամեակի տօնակատարութեան բարձրաստիճան հոգեւորականները, թագաւորական ընտանիքի ներկայացուցիչները, քաղաքական գործիչները․ * 2016 թուականին՝ «Աւրորա» մրցանակաբաշխութեան հիւրերը, մրցանակին ներկայացուած դափնեկիրները։ == Մշտական բնակիչներ<ref>{{Citation|title=Գրանդ Հոթել Երևան|url=https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=%D4%B3%D6%80%D5%A1%D5%B6%D5%A4_%D5%80%D5%B8%D5%A9%D5%A5%D5%AC_%D4%B5%D6%80%D6%87%D5%A1%D5%B6&oldid=10756752|date=2026-05-19|accessdate=2026-08-06|language=hy}}</ref> == Հիւրանոցը յայտնի եղած է մշտական բնակիչներ ունենալու աւանդութեամբ։ ՀԽՍՀ կառավարութիւնը հիւրանոցէն մաս մը տրամադրած է հայրենիք վերադարձած յայտնի հայ մտաւորականներու, քաղաքական եւ հասարակական գործիչներու։ === Եղիշէ Չարենց === ''(1928-1935 թթ․ հոս ապրած է հայ ազգի մեծ բանաստեղծ Եղիշէ Չարենցը)'' Շուրջ 7 տարի հիւրանոցին մէջ ապրած է Եղիշէ Չարենցը։ Այս հիւրանոցին մէջ ան գրած է «Գիրք ճանապարհի» քերթուածներու եւ պոէմներու ժողովածուն։ Չարենցը նախ բնակած է երկրորդ յարկի 21-րդ լիւքս սենեակը (համարը), ապա՝ մզկիթին նայող ընդարձակ սենեակի մը մէջ։ Սենեակն ունեցած է նրբաճաշակ կահաւորում՝ արեւմտեան եւ արեւելեան համադրութեամբ։ Հոս ծնած են Չարենցի երկու դուստրերը՝ Արփենիկն ու Անահիտը։ 2016 թուականին «Կրանտ Հոթել Երեւան» հիւրանոցը Եղիշէ Չարենցի տուն-թանգարանին հետ համատեղ ներկայացուցած են «Չարենցին նուիրուած սենեակ N 328» միջոցառումը։ Այն սենեակը, ուր ապրած է Չարենցը, անուանակոչուած է անոր անունով։ Միջոցառման շրջանակներուն մէջ սենեակ-թանգարանին մէջ ներկայացուած են Չարենցի տուն-թանգարանէն բերուած գիրքեր, նկարներ, ինչպէս նաեւ անձնական որոշ իրեր տեղափոխուած են հիւրանոց։ === Փանոս Թերլեմէզեան === 1928 թուականին ԱՄՆ-էն Երեւան վերադարձած է նկարիչ, հասարակական գործիչ Փանոս Թերլեմէզեանը, որուն հատկացուած է «Ինթուրիսթ» հիւրանոցի ընդարձակ սենեակներէն մէկը․ անիկա զայն վերածած է արուեստանոց-ցուցասրահի։ === Այլ բնակիչներ === Հիւրանոցին մէջ ապրած են նաեւ [[Երուանդ Քոչար|Երուանդ Քոչարը,]] [[Աւետիք Իսահակեան|Աւետիք Իսահակեանը,]] [[Վահրամ Փափազեան|Վահրամ Փափազեանը,]] [[Գուրգէն Մահարի|Գուրգէն Մահարին։]] == Ճաշարան, սրճարան<ref>{{Citation|title=Գրանդ Հոթել Երևան|url=https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=%D4%B3%D6%80%D5%A1%D5%B6%D5%A4_%D5%80%D5%B8%D5%A9%D5%A5%D5%AC_%D4%B5%D6%80%D6%87%D5%A1%D5%B6&oldid=10756752|date=2026-05-19|accessdate=2026-08-06|language=hy}}</ref> == «Երեւան» հիւրանոցին ճաշարանը եղած է մայրաքաղաքի մտաւորականութեան սիրուած վայրերէն մէկը։ Հոս տեղի ունեցած է [[Եղիշէ Չարենց|Եղիշէ Չարենցի]] եւ Իզապելլայի հարսանեկան հանդէսը։ Հիւրերու շարքին եղած է [[Շարա Տալեան|Շարա Տալեանը,]] որ հանդէս եկած է իր կատարումներով։ Այստեղ տեղի ունեցած է նաեւ Աւետիք Իսահակեանի որդիին՝ Վիգէնի ամուսնութիւնը, որուն միակ հիւրերը եղած են Չարենցն ու Իզապելլան։ Հիւրանոցին մէջ գործած է «Պաղտասար աղբար» սրճարանը, որ յետագային տեղափոխուած է շէնքին կից կառոյցը եւ գործած՝ մինչեւ 1948 թուականը։ == Պատկերասրահ == <gallery> Պատկեր:Հյուրանոց «Երևան».JPG|'''Կրանտ հոթել Երեւան''' Պատկեր:Plaque on Goldern Tulip hotel, Yerevan.jpg|Հիւրանոցի պատին զետեղուած յուշատախտակը՝ նուիրուած շէնքի ճարտարապետ Նիկողայոս Բունիաթեանին: Յուշատախտակի վրայ հայերէնով եւ ռուսերէնով արձանագրուած է․ «Հիւրանոցը կառուցուած է Երեւան քաղաքի առաջին գլխաւոր ճարտարապետ, փրոֆեսէօր Նիկողայոս Բունիաթեանի նախագիծով»: Պատկեր:Hotel Yerevan Royal Tulip (8).JPG|Կրանտ Հոթել Երեւան Պատկեր:Grand Hotel Yerevan, summer 2018 (1).jpg </gallery> == Ծանօթագրութիւններ == artkzpxrv9qfdo5ni2vyor6vbgxm9z1