Կրեթա Կարպօ

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="hyw">
  <siteinfo>
    <sitename>Ուիքիփետիա</sitename>
    <dbname>hywwiki</dbname>
    <base>https://hyw.wikipedia.org/wiki/%D4%B3%D5%AC%D5%AD%D5%A1%D6%82%D5%B8%D6%80_%D4%B7%D5%BB</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.15</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Մեդիա</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Սպասարկող</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Քննարկում</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Մասնակից</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Մասնակցի քննարկում</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Ուիքիփետիա</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Ուիքիփետիայի քննարկում</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Պատկեր</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Պատկերի քննարկում</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki քննարկում</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Կաղապար</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Կաղապարի քննարկում</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Օգնություն</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Օգնության քննարկում</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Ստորոգութիւն</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Կատեգորիայի քննարկում</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Մոդուլ</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Մոդուլի քննարկում</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Կրեթա Կարպօ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32329</id>
    <revision>
      <id>253307</id>
      <parentid>253114</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T07:01:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Maral Dikbikian</username>
        <id>4797</id>
      </contributor>
      <origin>253307</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19753" sha1="ck4a5ucyjr31bzs3cmhwpv0dw8n457f" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Անձ}}

'''Կրեթա  Կարպօ''' ({{Lang-sv|Greta Lovisa Gustafsson}}, {{ԱԾ}}), շուէտցի դերասանուհի&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rarenewspapers.com/|title=Historic Newspapers for Sale|website=www.rarenewspapers.com|language=en|accessdate=2026-08-13}}&lt;/ref&gt;։ Յայտնի դարձած է 1920-1930-ական թուականներուն։ 

== Կենսագրական գիծեր ==
Կրեթա Կարպօ ծնած է [[Սթոքհոլմ]]։  Ան առաջատար աստղ մըն էր Հոլիվուտի համր եւ վաղ ոսկեդարեան շրջաններուն: Նկատուելով բոլոր ժամանակներու մեծագոյն դերասանուհիներէն մէկը՝ ան ծանօթ է իր մելամաղձոտ ու մռայլ էկրանային կերպարով, ողբերգական կերպարներու իր մարմնաւորումներով եւ իր նուրբ ու զսպուած խաղարկութեամբ: 1999-ին, Ամերիկեան Ֆիլմի Ինստիտուտը (AFI) Կարպոն դասեց հինգերորդ տեղը՝ դասական Հոլիվուտի կինոյի մեծագոյն դերասանուհիներու իր ցանկին մէջ:

Կարպօ իր ասպարէզը սկսաւ երկրորդական դերով մը՝ 1924-ի շուէտական «Կէօսթա Պերլինկի Ոդիսականը» (The Saga of Gösta Berling) ֆիլմին մէջ: Իր խաղարկութիւնը գրաւեց Metro-Goldwyn-Mayer (MGM) ընկերութեան ղեկավար Լուի Պ. Մայէրի ուշադրութիւնը, որ զինք Հոլիվուտ բերաւ 1925-ին: Ան հետաքրքրութիւն շարժեց իր ամերիկեան առաջին համր ֆիլմով՝ «Յորդանք» (Torrent, 1926): Կարպոյի խաղարկութիւնը «Մարմինն ու Սատանան» (Flesh and the Devil, 1926) ֆիլմին մէջ, որ իր երրորդ ֆիլմն էր Միացեալ Նահանգներու մէջ, զինք վերածեց միջազգային աստղի&lt;ref&gt;Vieira 2005, p.&amp;nbsp;38.&lt;/ref&gt;: 1928-ին Կարպօ նկարահանուեցաւ «Սիրային Գործերով Կին Մը» (A Woman of Affairs) ֆիլմին մէջ, որ զինք մղեց դառնալու MGM-ի ամէնէն շատ հասոյթ ապահովող աստղը՝ գերազանցելով երկար ատեն տիրապետող Լիլիան Կիշը: Համր շրջանի Կարպոյի այլ ծանօթ ֆիլմերէն են՝ «Խորհրդաւոր Տիկինը» (The Mysterious Lady, 1928), «Միակ Չափանիշը» (The Single Standard, 1929) եւ «Համբոյրը» (The Kiss, 1929):

Կարպոյի առաջին ձայնաւոր ֆիլմով՝ «Աննա Քրիսթի» (Anna Christie, 1930), MGM-ի շուկայավարները հանրութիւնը հրապուրեցին «Կարպօ՛ն կը խօսի» կարգախօսով: Նոյն տարին ան նկարահանուեցաւ «Ռոմանս» (Romance) ֆիլմին մէջ, եւ երկու ֆիլմերուն մէջ իր դերակատարումներուն համար ստացաւ Լաւագոյն Դերասանուհիի Օսքար մրցանակի իր առաջին զուգորդուած առաջադրումը (ընդհանուր երեք առաջադրումներէն): Մինչեւ 1932 թուականը, իր հսկայական յաջողութիւնը առիթ տուաւ իրեն՝ ինք պայմաններ դնելու իր պայմանագրերուն մէջ, եւ ան հետզհետէ աւելի ընտրողական դարձաւ իր դերերուն նկատմամբ: Ան շարունակեց նկարահանուիլ այնպիսի ֆիլմերու մէջ, ինչպիսին են՝ «Մաթա Հարի» (Mata Hari, 1931), «Սուզան Լենոքս» (Susan Lenox [Her Fall and Rise], 1931), «Կրանտ Հոթել» (Grand Hotel, 1932), «Քրիսթինա Թագուհին» (Queen Christina, 1933) եւ «Աննա Քարենինա» (Anna Karenina, 1935):

Շատ մը քննադատներ եւ կինոյի պատմաբաններ անոր խաղարկութիւնը՝ դժբախտ կուրթիզանուհի Մարգարիտ Կոթիէի դերին մէջ (« Քամելիազարդ Տիկինը» / Camille, 1936), կը նկատեն իր լաւագոյնը, եւ այդ դերը իրեն բերաւ Օսքարի երրորդ առաջադրումը: Այսուհանդերձ, Կարպոյի ասպարէզը ի վերջոյ անկում ապրեցաւ, եւ 1938-ին ան դարձաւ այն բազմաթիւ աստղերէն մէկը, որոնք որակուեցան իբրեւ «տոմսարկղի թոյն» (ամէնէն քիչ հասոյթ ապահովող): Իր ասպարէզը վերազարթնում ապրեցաւ կատակերգութեան անցնելով՝ «Նինոչքա» (Ninotchka, 1939) ֆիլմով, որ իրեն ապահովեց Օսքարի չորրորդ առաջադրումը: «Երկերեսանի Կինը» (Two-Faced Woman, 1941) ֆիլմը, որ վատ գրախօսականներ ստացաւ, եղաւ իր 28 գեղարուեստական ֆիլմերէն վերջինը: Այս առեւտրական ձախողութենէն ետք, իրեն շարունակեցին ֆիլմի դերեր առաջարկել, թէեւ ան մերժեց անոնց մեծ մասը: Այն դերերը, որոնք ան ընդունեց, իրականութիւն չդարձան՝ կա՛մ նիւթական միջոցներու պակասի պատճառով, կա՛մ ալ որովհետեւ ան հրաժարեցաւ նկարահանման ընթացքին: 1954-ին Կարպօ պարգեւատրուեցաւ Օսքարի Պատուոյ Մրցանակով՝ «իր փայլուն եւ անմոռանալի էկրանային դերակատարումներուն համար»&lt;ref&gt;&quot;The Official Academy Awards Database&quot;. Archived from the original on 8 February 2009. Retrieved 13 July 2010.&lt;/ref&gt;:

Ժամանակի ընթացքին, Կարպօ մերժեց էկրան վերադառնալու բոլոր առիթները: Իր հանգստեան կոչուելէն ետք, ան հեռու մնաց հանրային ուշադրութենէն, ապրեցաւ առանձնացած կեանք եւ դարձաւ արուեստի գործերու հաւաքորդ, որուն նկարներու հաւաքածոն կը ներառէր Փիէր-Օկիւսթ Ռընուարի, Փիէր Պոնարի եւ Քէյս վան Տոնկենի գործերը: Թէեւ ան իր ամբողջ կեանքին ընթացքին հրաժարեցաւ իր բարեկամներուն հետ խօսիլ ասպարէզը թողուլու պատճառներուն մասին, իր մահէն չորս տարի առաջ ան շուէտացի կենսագիր Սվեն Պրոմանին ըսաւ. «Յոգնած էի Հոլիվուտէն: Չէի սիրեր իմ աշխատանքս: Շատ օրեր կային, երբ ստիպուած էի ինքզինքս պարտադրել փորձանոց (studio) երթալու... Իսկապէս կուզէի ուրիշ կեանք մը ապրիլ»&lt;ref&gt;Broman 1990, p.&amp;nbsp;271.&lt;/ref&gt;:

=== Մահը ===
1984-ին Կարպօ յաջողութեամբ բուժուեցաւ կրծքագեղձի քաղցկեղէ&lt;ref&gt;Greg Gibson (2009). ''It Takes a Genome: How a Clash Between Our Genes and Modern Life Is Making Us Sick''. Upper Saddle River, NJ: FT Press. p.&amp;nbsp;20. ISBN&amp;nbsp;&lt;bdi&gt;978-0-13-713746-6&lt;/bdi&gt;. Archived from the original on 3 April 2024. Retrieved 24 July 2010. &lt;q&gt;The list of famous women who have had breast cancer&amp;nbsp;...&lt;/q&gt;&lt;/ref&gt;: Իր կեանքի աւարտին, միայն Կարպոյի մօտիկ բարեկամները գիտէին, որ ան շաբաթական երեք անգամ, վեցժամեայ երիկամային լուծազատման բուժումներ կը ստանար Նիւ Եորքի հիւանդանոցի Ռոկոզին Ինստիտուտինմէջ: 1990-ի սկիզբը լրատուամիջոցներուն մէջ լուսանկար մը հրապարակուեցաւ, ուր կը տեսնուէր, թէ ինչպէս Քոկերը կ'օգնէր Կարպոյին՝ որ ցուպով կը քալէր դէպի հիւանդանոց:

Կարպօ մահացաւ Սուրբ Զատկուան Կիրակի օրը՝ 15 Ապրիլ 1990-ին, 84 տարեկան հասակին, հիւանդանոցին մէջ՝ թոքաբորբի եւ երիկամային անբաւարարութեան հետեւանքով: Տոմը  աւելի ուշ պնդեց, որ կեանքի վերջաւորութեան ան կը տառապէր նաեւ ստամոքս-աղիքային եւ ակնաբնային հիւանդութիւններէ:

Կարպոյի մարմինը հրկիզուեցաւ, եւ իր մոխիրը ինն տարի ետք՝ 1999-ին, ամփոփուեցաւ Սքոկսշիւրքոկորտեն գերեզմանատան մէջ, որ կը գտնուի իր ծննդավայր Սթոքհոլմի հարաւային կողմը&lt;ref&gt;Ohlsen, Becky (2004). ''Stockholm''. Melbourne: Lonely Planet. p.&amp;nbsp;86. ISBN&amp;nbsp;&lt;bdi&gt;978-1-74104-172-9&lt;/bdi&gt;. Archived from the original on 3 April 2024. Retrieved 24 July 2010. &lt;q&gt;The Unesco World Heritage-listed graveyard Skogskyrkogården ... is also known as the final resting place of Hollywood actress Greta Garbo&lt;/q&gt;&lt;/ref&gt;:

Կարպօ բազմաթիւ ներդրումներ ըրած էր, գլխաւորաբար արժեթուղթերու եւ պարտատոմսերու մէջ, եւ իր ամբողջ 32 միլիոն տոլարի հարստութիւնը (որ կը համապատասխանէ 79,000,000 տոլարի՝ 2025-ին) կտակեց իր զարմուհիին:

== Ժառանգութիւն ==
Կարպօ միջազգային կինոյի աստղ մըն էր համր շրջանի աւարտին եւ Հոլիվուտի «Ոսկեդար»-ուն ընթացքին, որ դարձաւ էկրանի խորհրդանիշ: Իր ասպարէզին մեծ մասին ընթացքին, Կարպօ Metro-Goldwyn-Mayer-ի ամէնէն բարձր վարձատրուող աստղն էր, ինչ որ զինք երկար տարիներ դարձուց ընկերութեան «առաջնակարգ հեղինակաւոր աստղը»: Իր մահէն ետք, ''Los Angeles Times''-ը հրատարակեց դամբանական մը՝ զինք կոչելով «ամէնէն հրապուրիչ, կենսունակ, եւ այնուամենայնիւ ինքնամփոփ կերպարը, որ զարդարած է շարժանկարի էկրանը»: 1990 Ապրիլին ''Washington Post''-ի դամբանականին մէջ նշուած էր, թէ «իր ժողովրդականութեան գագաթնակէտին, ան փաստօրէն պաշտամունքային դէմք մըն էր»:

Կարպօ ունէր իր խաղարկութեան մէջ նրբութիւն եւ բնականութիւն մը, որ զինք կը տարբերէր ժամանակաշրջանի միւս դերասաններէն ու դերասանուհիներէն: Համր ֆիլմերու մէջ իր գործին մասին կինոքննադատ [[Թայ Պըր|Թայ Պըրը]] ըսած է. «Ասիկա նոր տեսակի դերասան մըն էր. ոչ թէ թատերական դերասան մը, որ ստիպուած էր խաղալու մինչեւ ամէնէն հեռաւոր նստարանները հասնող շեշտադրումով, այլ մէկը, որ կրնար պարզապէս նայիլ եւ իր աչքերով, խոշոր ցուցադրութեան ընթացքին, բառացիօրէն զայրոյթէն անցնիլ վշտի»&lt;ref&gt;Cole, Steve (director) (2001). ''Greta Garbo: A Lone Star'' (Television production). American Movie Classics. 10:57–11:07. minutes in.&lt;/ref&gt;:

Կինոյի պատմաբան Ճեֆրի Վանսը ըսած է, որ Կարպօ իր կերպարներուն ամէնէն ներքին զգացումները կը փոխանցէր իր շարժումներով, ժեստերով (ձեռքի ու մարմնի շարժումներով) եւ, ամէնէն կարեւորը, իր աչքերով: Ան կը պնդէ, որ աչքերու ամէնէն թեթեւ շարժումով ան նրբօրէն կը փոխանցէր բարդ վերաբերմունքներ ու զգացումներ՝ միւս կերպարներուն հանդէպ, ինչպէս նաեւ իրավիճակին ճշմարտացիութիւնը: «Ան չի խաղար,- ըսած է «Քամելիազարդ Տիկինը» ֆիլմի իր դերակից Ռեքս Օ'Մալին ,- ան կ'ապրի՛ իր դերերը»&lt;ref&gt;Cole, Steve (director) (2001). ''Greta Garbo: A Lone Star'' (Television production). American Movie Classics. 11:26–11:30. minutes in.&lt;/ref&gt;:

Քլարենս Պրաունը, որ Կարպոյի ֆիլմերէն եօթը ղեկավարած է, հարցազրոյցի մը ընթացքին ըսած է. «Կարպօ աչքերուն ետեւ ունէր բան մը, որ չէիր կրնար տեսնել, մինչեւ որ չնկարահանէիր խոշոր ցուցադրութեամբ: Կրնայիր տեսնել մտածումը: Եթէ ան ստիպուած ըլլար մէկուն նայիլ նախանձով, իսկ միւսին՝ սիրով, պէտք չունէր իր դէմքի արտայայտութիւնը փոխելու: Կրնայիր այդ մէկը տեսնել իր աչքերուն մէջ, երբ ան մէկէն միւսին կը նայէր: Եւ ուրիշ ոչ ոք կրցած է այդ մէկը ընել էկրանի վրայ»: Բեմադրիչ Ճորճ Սիտնին (George Sidney) կ՛աւելցնէ. «Կրնաք զայն կոչել զսպուած խաղարկութիւն, բայց այդ զսպուած խաղարկութեան մէջ ան գերազանցեց բոլոր միւսներուն»:

Շատ մը քննադատներ ըսած են, որ Հոլիվուտի մէջ Կարպոյի նկարահանած 24 ֆիլմերէն քիչերը գեղարուեստականօրէն բացառիկ են, եւ շատերը պարզապէս վատ են: Այսուհանդերձ, ըսուած է, որ անոր տիրական եւ հմայիչ դերակատարումները սովորաբար կը յաղթահարեն ծրագրի եւ երկխօսութեան թերութիւնները: Ինչպէս կենսագիրներէն մէկը ձեւակերպած է. «Կինոսէրները Կարպոյի արտադրութենէն միակ պահանջած բանը ինքը՝ Կրեթա Կարպօն էր»:

Կինոյի պատմաբան '''[[Էֆրէմ Քաց]]'''. «Բոլոր այն աստղերէն, որոնք երբեւէ բորբոքած են հանդիսատեսի երեւակայութիւնը, ոչ մէկը ճառագայթած է Կարպոյի հաւասար հմայք ու խորհրդաւորութիւն: &quot;Աստուածայինը&quot;, &quot;յաւերժութեան երազային իշխանուհին&quot;, &quot;ֆիլմերու Սարա Պեռնարը&quot; միայն քանի մը գերադրական ածականներ են, որոնք գրողները գործածած են զինք նկարագրելու համար տարիներու ընթացքին... Ան կը մարմնաւորէր հերոսուհիներ, որոնք միաժամանակ զգայական էին եւ մաքուր, մակերեսային եւ խորունկ, տառապող եւ յոյսով լեցուն, աշխարհէն յոգնած եւ կեանք ներշնչող»&lt;ref&gt;''The Film Encyclopedia: The Complete Guide to Film and the Film Industry''&lt;/ref&gt;:

Ամերիկացի դերասանուհի '''[[Պէթ Տէյվիս]]'''. «Իր բնազդը, իր տիրապետումը տեսախցիկին (մեքենային) նկատմամբ զուտ կախարդանք էր: Չեմ կրնար վերլուծել այս կնոջ խաղարկութիւնը: Միայն գիտեմ, որ ուրիշ ոչ ոք այդքան ազդեցիկ կերպով գործած է տեսախցիկին առջեւ»&lt;ref&gt;Davis, Bette (1990) [1962]. ''The Lonely Life''. New York: Berkley Books. p.&amp;nbsp;116. ISBN&amp;nbsp;&lt;bdi&gt;978-0-425-12350-8&lt;/bdi&gt;.&lt;/ref&gt;:

Մեքսիքացի դերասանուհի '''[[Տոլորես տել Ռիօ]]'''. «Ամէնէն արտասովոր կինը (արուեստի մէջ), որուն հանդիպած եմ իմ կեանքիս ընթացքին: Կարծես ադամանդներ ունենար իր ոսկորներուն մէջ, եւ իր ներքին լոյսը կը պայքարէր դուրս ելլելու իր մաշկի ծակոտիներէն»&lt;ref&gt;Hall, Linda (2013). ''Dolores del Río: Beauty in Light and Shade''. Stanford University Press. p.&amp;nbsp;153. ISBN&amp;nbsp;&lt;bdi&gt;978-0-8047-8407-8&lt;/bdi&gt;.&lt;/ref&gt;:

Ամերիկացի բեմադրիչ [[Ճորճ Քիւքոր|'''Ճորճ Քիւքոր'''.]] «Ան ունէր տաղանդ մը, որուն քիչ դերասաններ կամ դերասանուհիներ կը տիրապետեն: Խոշոր ցուցադրութիւններու ատեն, ան կու տօր մեծ շարժումի տպաւորութիւնը, պատրանքը: Ան իր գլուխը միայն քիչ մը կը շարժէր, եւ ամբողջ էկրանը կենդանութիւն կը ստանար, ինչպէս զօրաւոր զեփիւռ մը, որ ինքզինք զգալի կը դարձնէր»&lt;ref&gt;Long, Robert Emmet (2001). ''George Cukor: Interviews''. Conversations with Filmmakers. Jackson: University Press of Mississippi. p.&amp;nbsp;47. ISBN&amp;nbsp;&lt;bdi&gt;978-1-57806-387-1&lt;/bdi&gt;.&lt;/ref&gt;:

Ամերիկացի դերասան [[Կրեկորի Փեք|'''Կրեկորի Փեք'''.]] «Եթէ ինծի հարցնէք իմ բոլոր ժամանակներու սիրելի դերասանուհիս, ձեզի պիտի ըսեմ, որ Կրեթա Կարպօն է: Ան իր զգացումները կը յայտնէր տեսախցիկին եւ հանդիսատեսին: Անոնք շատ ճշմարտացի զգացումներ էին: Իմ կարծիքովս, ան &quot;Դերասանական Մեթոտի&quot; վաղ կիրարկողներէն էր: Ան կը զգար այն ամէնը, ինչ որ կ ընէր, եւ ունէր համապատասխան խելացիութիւն... Եւ ատիկա բանալին է հանդիսատեսին համար: Եթէ անոնք կը հաւատան, ուրեմն լաւ երկու ժամեր անցուցած են կինոյի մէջ»&lt;ref&gt;Peck, Gregory, &quot;Los Angeles Times&quot;, November 2000&lt;/ref&gt;:

Ամերիկացի դերասանուհի [[Քիմ Նովաք|'''Քիմ Նովաք'''.]] «Գիտէ՞ք, իմ կուռքս... ես պաշտամունք ունիմ Կրեթա Կարպոյի հանդէպ: Ես պարզապէս չափազանց կը սիրէի իր գործը: Ան դարձեալ այնքան իրական էր: Ան ինծի համար ձեւաւորուած չէր: Կրնաք հիմա ալ դիտել իր գործերէն որեւէ մէկը: Ան պարզապէս հրաշալի էր, եւ ինչ որ նոյնպէս կը սիրէի իր մէջ, իր գործին շուրջ եղած խորհրդաւորութեան շունչն էր: Միշտ աւելին կար: Ան ամէն ինչ չէր յայտնէր ձեզի. ան ինքզինք զսպուած կը պահէր, եւ ես ատիկա կը սիրեմ: Ան թերեւս... ան իմ տիպարս էր»&lt;ref&gt;Larry King Live: Interview with Kim Novak, 5 January 2004&lt;/ref&gt;:

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}
[[Ստորոգութիւն:Դերասանուհիներ ըստ ազգութեան]]
[[Ստորոգութիւն:Դերասանուհիներ]]</text>
      <sha1>ck4a5ucyjr31bzs3cmhwpv0dw8n457f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Փիթըր Նաճարեան</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32377</id>
    <revision>
      <id>253308</id>
      <parentid>253272</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T09:18:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Maral Dikbikian</username>
        <id>4797</id>
      </contributor>
      <origin>253308</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12978" sha1="p3b6t8128il4uarzwporfe7b43ozw4z" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Անձ}}

'''Փիթըր Նաճարեան''' ({{ԱԾ}}), ամերիկահայ գրող, գեղանկարիչ, քանդակագործ։ Գեղակարիչ [[Արթիւր Փինաճեան|Արթիւր Փինաճեանի]] զարմիկը։

== Կենսագրական գիծեր&lt;ref&gt;{{Citation|title=Pete Najarian (writer)|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Pete_Najarian_(writer)&amp;oldid=1362959033|date=2026-07-07|accessdate=2026-08-13|language=en}}&lt;/ref&gt; ==
Ծնած է Նիւ Ճըրզի ([[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ]])։ 

1958-ին Ռաթկըրզ Համալսարանը աւարտելէ ետք, ուր սենեակակից էր բանաստեղծ Ռոպըրթ Փինսքիի հետ, Նաճարեան Սոցիալական Քննիչ աշխատեցաւ Նիւ Եորք Քաղաքի Բարօրութեան Բաժանմունքին մէջ, ուր իր պատասխանատուութեան տակ գտնուող թաղամասը Հարլէմն էր:

Ապա ան երեք տարի ապրեցաւ Լոնտոն, ուր Անգլերէնի Ուսումնասիրութիւններ դասաւանդեց Քինկսուէյ Տէյ Քոլէճին մէջ, իսկ Ֆիլմի Ուսումնասիրութիւն՝ Բրիտանական Ֆիլմի Ինստիտուտի Կրթական Բաժանմունքին մէջ:

Ան Վերադարձաւ Միացեալ Նահանգներ, երբ Սթենֆորտ Համալսարանի մէջ ստացաւ Սթեկնըր Կրթաթոշակը՝ 1967–1968 ակադեմական տարեշրջանին համար:

1970-ին ան ստացաւ Ստեղծագործական Գրութեան Մագիստրոսի աստիճան (M.A.) Սան Ֆրանսիսքոյի Պետական Համալսարանին մէջ, ուր ուսանեցաւ իր բարեկամին՝ վիպագիր Լէօ Լիթուաքի հետ:

1988–1989 ակադեմական տարեշրջանին ան եղած է Ֆուլպրայթի Դասախօս՝ Խորհրդային Հայաստանի մէջ: Հայաստան գտնուած միջոցին ան օգնեց փրկելու երկրաշարժէն վերապրողները, եւ իր «Ամերիկեան Մեծ Մենութիւնը» (The Great American Loneliness) հաւաքածոյին մէջ տեղ գտած «Աղջիկը» (The Girl) կարճ գործը կը վերաբերի հոն ապրած իր փորձառութեան:

Ան ստեղծագործական գրութիւն դասաւանդած է Սան Ֆրանսիսքոյի Պետական Համալսարանին, Ուէյնի Պետական Համալսարանին, Սքրիփս Կանանց Քոլէճին, Քալիֆորնիոյ Համալսարանի Սան Տիէկոյի, Հաուայեան Կղզիներու, Տէյվիսի եւ Պըրքլիի մասնաճիւղերուն մէջ: Ան աշխատակցած է ''Serving House Journal of Literary Arts'' գրական հանդէսին&lt;ref&gt;&quot;Peter Najarian: Painting the Model&quot;. Archived from the original on 2015-07-15. Retrieved 2015-07-15.&lt;/ref&gt;, ինչպէս նաեւ «Վաթսունականները» (''The Sixties'')&lt;ref&gt;Stine, Peter (1995). ''The Sixties''. Wayne State University Press. ISBN&amp;nbsp;&lt;bdi&gt;0814325580&lt;/bdi&gt;.&lt;/ref&gt; ժողովածոյին, որ խմբագրուած է [[Փիթըր Սթայն|Փիթըր Սթայնի]] կողմէ եւ հրատարակուած՝ Wayne State University Press-ի կողմէ:

2000 թուականին ան Ստեղծագործական Ոչ-Գեղարուեստական Գրականութեան դրամաշնորհ ստացաւ Արուեստներու Ազգային Հիմնադրամէն Իր գործերը յիշատակուեցան հայ-ամերիկեան գրականութեան շուրջ քննարկման մը ընթացքին՝ Հայագիտական Ուսումնասիրութիւններու Ընկերակցութեան 40-ամեակին նուիրուած գիտաժողովին&lt;ref&gt;&quot;Society for Armenian Studies Marks 40th Anniversary in Yerevan&quot;. 10 November 2014.&lt;/ref&gt;:

Նաճարեան նաեւ բացօթեայ նկարիչ եւ քանդակագործ է, եւ իր գործերը ցուցադրուած են [[Հայաստանի Նկարիչներու Միութիւն|Հայաստանի Նկարիչներու Միութեան]] մէջ (Երեւան), Քալիֆորնիոյ [[Սենթ Մէրիզ Քոլէճ|Սենթ Մէրիզ Քոլէճի]] Հըրսթ Պատկերասրահին մէջ&lt;ref&gt;&quot;East Bay Artists Capture More Than Meets the Eye&quot;. Archived from the original on 2015-07-15. Retrieved 2015-07-15.&lt;/ref&gt;, [[Քալիֆորնիա|Քալիֆորնիոյ]] [[Նափա Վէլի Թանգարան|Նափա Վէլի Թանգարանին]] մէջ եւ [[Պըրքլիի Հանրային Գրադարան|Պըրքլիի Հանրային Գրադարանին]] մէջ:

Իր վերջին չորս գրքերը զարդարուած են իր իսկ գծագրութիւններով եւ նկարներով:

== «Արթ Փինաճեանի Նկարները. Ընտանեկան Պատմութիւն Մը»&lt;ref&gt;{{Citation|title=Pete Najarian (writer)|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Pete_Najarian_(writer)&amp;oldid=1362959033|date=2026-07-07|accessdate=2026-08-13|language=en}}&lt;/ref&gt; ==
«Արթ Փինաճեանի Նկարները. Ընտանեկան Պատմութիւն Մը» (The Paintings of Art Pinajian, A Family Story) պատկերազարդ ոչ-գեղարուեստական վէպ մըն է՝ գրուած Փիթ Նաճարեանի կողմէ, իր զարմիկին՝ Արթ Փինաճեանի մասին:

Ինչպէս Նաճարեան կը պատմէ, Փինաճեան իր նկարները բանաւոր կերպով կտակած էր իրեն, բայց գրաւոր կտակ չէր ձգած: Գիրքը կը պատմէ, թէ ինչպէս այս նկարները խլուեցան իրմէ՝ Փինաճեանի մահէն ետք, եւ աւելի ուշ ծախուեցան Լորենս Է. Ճոզեֆին (Lawrence E. Joseph), որ ապա վարձեց Փիթըր Հէյսթինկզ Ֆոլքը (Peter Hastings Falk)՝ զանոնք ծանօթացնելու եւ գովազդելու համար: Գիրքը կը ջանայ ապացուցել, որ Փինաճեան երբեք չէր ուզեր, որ իր գործերը «աղբանոց նետուին», ինչպէս պնդած էր Ֆոլքը իր գովազդային «Փինաճեան. Աբստրակցիայի Յայտնաբերուած Վարպետը» (''Pinajian, Master of Abstraction Discovered'') գրքին մէջ, ուր նշուած էր, թէ «Փինաճեան հրահանգ ձգած էր, որ իր հաւաքածոն նետուի քաղաքային աղբանոցը»:

Նաճարեանի գիրքը, Փինաճեանի՝ իրեն հասցէագրած նամակներուն ընդմէջէն, նաեւ կը ջանայ ապացուցել, որ իր զարմիկը իրականութեան մէջ «չափազանց ողջամիտ մարդ մըն էր», որ «ժողովրդական, հրապուրիչ, զուարթախօս, շփուող ու ընկերային պատասխանատւութիւն ունեցող անձ էր, եւ որուն մեկուսացումը իր կեանքի վերջին տարիներուն միայն իր աղքատութեան հետեւանքն էր»:

Արթի՝ իր զարմիկին՝ Փիթին գրած նամակներէն. «Իմ եւ իմ միջեւ է, որ հիմա կը գործեմ... Իմ գործս արտացոլումն է այն բանին, թէ ինչպիսին կ'ուզեմ որ ըլլայ իմ կեանքս... Արուեստի ամբողջականութիւնը հասկնալ՝ կը նշանակէ հասնիլ անոր ստեղծումին... Եթէ գիտակից ես Ամբողջականութեան, ժամանակը ամէն ինչ պիտի միաձուլէ մէկ ամբողջութեան մէջ... Ձեւերու որոնումը հրաշալի բուժում է (թերափի) եւ ինծի լաւ ու թարմացած զգալ կու տայ... Ոչ ոք կը նկատէ, անշուշտ, բացի ստեղծագործողէն, եւ նոյնիսկ երբեմն ոչ ալ ինք»:

Փինաճեանի արուեստի գործերը հետագայում գնահատուեցան 30 միլիոն տոլար&lt;ref&gt;&quot;Arthur Pinajian Art Worth $30 Million Found In Garage&quot;. ''HuffPost''. 7 March 2013.&lt;/ref&gt;:

== «Մերկն Ու Մերկութիւնը» (The Naked &amp; The Nude)&lt;ref&gt;{{Citation|title=Pete Najarian (writer)|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Pete_Najarian_(writer)&amp;oldid=1362959033|date=2026-07-07|accessdate=2026-08-13|language=en}}&lt;/ref&gt; ==
«Փիթ Նաճարեան արձակ կը գրէ ամերիկեան այն աւանդոյթով, որ կը ներառէ [[Թոմաս Ուոլֆ|Թոմաս Ուոլֆը]], [[Ուիլիըմ Սարոյեան|Ուիլիըմ Սարոյեանը]] եւ [[Ճեք Քերուաք|Ճեք Քերուաքը]]: «Մերկն Ու Մերկութիւնը» ինքնակենսագրական պատումի իր եօթներորդ հատորն է, որ կը գործէ քնարական ինքնակենսագրութեան եւ վէպի միջեւ եղած տարածքին մէջ՝ պատմելու համար իր պատմութիւնը եւ իր սերունդին պատմութիւնը: Նաճարեանի նիւթը — ինչպէս Ուոլֆինը, Սարոյեանինը, Քերուաքինը — տղամարդ արուեստագէտն է, եւ այն ճանապարհը, որով սեռային քաղցի ու գրական յաւակնոտութեան, տան մը տենչանքին եւ արուեստի ձեւափոխող ուժին հանդէպ հաւատքին խառնուրդը կը դառնայ թէ՛ վէրք, թէ՛ ապրելու ուղի աշխարհի մէջ: Նաճարեանի պարագային՝ այս պատմութիւնը իր հիմքը ունի Հայաստանի, քսաներորդ դարասկիզբի Ցեղասպանութեան պատմութեան, Ամերիկայի մէջ ներգաղթեալի կեանքին, եւ վնասի ու սիրոյ այն զօրաւոր հոսանքին մէջ, որ իր ճանապարհը կը հարթէ սերունդներու ընդմէջէն: Ինչ կը վերաբերի արուեստին — էական է նաեւ այն, որ Նաճարեան նկարիչ է, ինչ որ «Մերկն Ու Մերկութիւնը» գիրքը կը դարձնէ նոյնքան տեսնելու եւ ստեղծագործելու մասին գիրք մը, որքան որ սեռականութեան մասին է»:

== Մատենագիտութիւն&lt;ref&gt;{{Citation|title=Pete Najarian (writer)|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Pete_Najarian_(writer)&amp;oldid=1362959033|date=2026-07-07|accessdate=2026-08-13|language=en}}&lt;/ref&gt; ==

* '''«Ճամբորդութիւններ»''' (''Voyages''), վէպ, հրատարակուած՝ Pantheon Books-ի կողմէ, 1971
* '''«Զիս Տուն Լուացէ, Մամա՛»''' (''Wash Me On Home, Mama''), վէպ, հրատարակուած՝ Berkeley Poets Co-op-ի կողմէ, 1978
* '''«Յիշողութեան Դուստրերը»''' (''Daughters of Memory'')&lt;ref&gt;&quot;An Armenian Man and His Mother&quot;. Archived from the original on 2015-07-15. Retrieved 2015-07-15.&lt;/ref&gt;, վէպ, հրատարակուած՝ City Miner-ի կողմէ, 1986
* '''«Ամերիկեան Մեծ Մենութիւնը»''' (''The Great American Loneliness'')&lt;ref&gt;Najarian, Peter (1999). ''The Great American Loneliness''. Blue Crane Books. ISBN&amp;nbsp;&lt;bdi&gt;1886434093&lt;/bdi&gt;.&lt;/ref&gt;, հաւաքածոյ, հրատարակուած՝ Blue Crane Books-ի կողմէ, 1998
* '''«Արուեստագէտը Եւ Իր Մայրը»''' (''The Artist and His Mother'')&lt;ref&gt;Najarian, Peter (2010). ''The Artist and His Mother''. Press at California State University, Fresno. ISBN&amp;nbsp;&lt;bdi&gt;978-0912201405&lt;/bdi&gt;.&lt;/ref&gt;, ոչ-գեղարուեստական վէպ, հրատարակուած՝ The Press at California State University, Fresno-ի կողմէ
* '''«Արթ Փինաճեանի Նկարները. Ընտանեկան Պատմութիւն Մը»''' (''The Paintings of Art Pinajian, A Family Story''), ոչ-գեղարուեստական վէպ, հրատարակուած՝ Regent Press-ի կողմէ, 2015
* '''«Մերկն Ու Մերկութիւնը»''' (''The Naked &amp; The Nude''), ոչ-գեղարուեստական վէպ, հրատարակուած՝ Regent Press-ի կողմէ, 2017

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}

== Աղբիւր ==

* [https://tert.nla.am/archive/NLA%20TERT/Payqaram1923/1977/93_ocr.pdf «Պայքար» օրաթերթ, Չորեքշաբթի, Մայիս 18, 1977, էջ 3։]

[[Ստորոգութիւն:Հայ գեղանկարիչներ]]
[[Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ]]
[[Ստորոգութիւն:Հայ քանդակագործներ]]</text>
      <sha1>p3b6t8128il4uarzwporfe7b43ozw4z</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>