Ուիքիփետիա hywwiki https://hyw.wikipedia.org/wiki/%D4%B3%D5%AC%D5%AD%D5%A1%D6%82%D5%B8%D6%80_%D4%B7%D5%BB MediaWiki 1.47.0-wmf.16 first-letter Մեդիա Սպասարկող Քննարկում Մասնակից Մասնակցի քննարկում Ուիքիփետիա Ուիքիփետիայի քննարկում Պատկեր Պատկերի քննարկում MediaWiki MediaWiki քննարկում Կաղապար Կաղապարի քննարկում Օգնություն Օգնության քննարկում Ստորոգութիւն Կատեգորիայի քննարկում TimedText TimedText talk Մոդուլ Մոդուլի քննարկում Event Event talk 0 5137 253697 210365 2026-08-22T03:04:27Z Armen Ohanian 191 Լեզուական խմբագրում 253697 wikitext text/x-wiki [[Պատկեր:Aivazovsky - Descent of Noah from Ararat.jpg|մինի|[[Յովհաննէս Այվազովսկի|Յովհաննէս. Այվազովսկի՝]] «Նոյը կ’իջնէ Արարատէն»]] '''Նոյ''' ({{lang-he|נֹחַ}}, ''Նոահ'', [[Հին Կտակարան]]ի [[Ծննդոց]] գիրքին մէջ անունը կը բացատրուի որպէս ''«հանգիստ, մխիթարութիւն»'', ըստ այլ մեկնութիւններու՝ «նոր». {{lang-grc|Νῶε}}, {{lang-ar|نوح}}, ''Նուհ''), հինկտակարանեան նահապետ։ Նոյի պատմութիւնը կը ներկայացուի [[Ծննդոց]] գիրքի 6–9 գլուխներուն մէջ<ref>{{cite book|last = Silverman|first = Jason|title = Opening Heaven's Floodgates: The Genesis Flood Narrative, Its Context, and Reception|year = 2013|publisher = Gorgias Press}}</ref>, ուր կ'ըսուի թէ ան կը կառուցէ [[Նոյեան տապան]]ը ու ջրհեղեղէն կը փրկէ իր ընտանիքը (կինը, երեք որդիները եւ անոնց կիները) եւ կենդանիներու բոլոր տեսակներէն կը հաւաքէ ու կը տեղաւորէ զանոնք [[Նոյեան տապան|Նոյեան տապանըին]] մէջ։ Ան նաեւ կը յիշատակուի որպէս «առաջին գիւղատնտես» եւ «առաջին գինեգործ»։ Նոյ բազմիցս կը յիշատակուի [[Ղուրան]]ին մէջ։ == Պատմութիւն == Ըստ [[Հին Կտակարան]]ի պատումի՝ Նոյ Նահապետի օրօք երկրի վրայ բազմացած էր մեղքը։ Մարդիկ հեռացած էին [[Աստուած|Աստուծմէ]] եւ կը գործէին անոր կամքին հակառակ։ Ապականուած աշխարհը նորոգելու համար Նոյը կը մաքառի 120 տարի, բայց ապարդիւն։ Տէրը, տեսնելով, որ մարդոց չարութիւնն ու այլասերուածութիւնը հսկայական չափերու հասած են, եւ անոնց սիրտն ու միտքը հակուած են միայն չարիք գործելու, կ'որոշէ վերացնել մեղսագործ մարդկութիւնը՝ շնորհ ընելով միայն Նոյին։ Ան միակ կատարեալ ու արդար մարդն էր ապականուած, չարութեամբ ու անիրաւութեամբ լի աշխարհին մէջ։ Վերահաս ջրհեղեղէն փրկուելու համար, Աստծոյ հրահանգով, Նոյը կը կառուցէ եռահարկ նաւ մը՝ տապան, եւ երբ կը սկսի ջրհեղեղը, ան կնոջ, 3 որդիներու ([[Սեմ]], [[Քամ]], [[Յաբէթ]]) եւ անոնց կիներուն հետ կը մտնէ տապան՝ իր հետ վերցնելով նաեւ երկրի բոլոր ցամաքային կենդանի արարածներէն ու թռչուններէն մէկական զոյգ՝ արու եւ էգ, իսկ «մաքուր» կենդանիներէն 2-ական զոյգ՝ Աստծուն զոհ մատուցելու համար։ Երկրորդ ամսուան 27-ին կը ժայթքին ստորգետնեայ բազում աղբիւրներ, կը բացուին երկինքին ջրվէժները, երկրի վրայ 40 օր ու գիշեր անձրեւ կը տեղայ, ջուրը կը բարձրանայ եւ 150 օր կը ծածկէ ցամաքը՝ ոչնչացնելով մարդիկն ու անասունները։ Երբ ջուրը կը սկսի կամաց-կամաց ետ քաշուիլ, Նոյի տապանը կը հանգրուանէ Արարատ (Մասիս) լերան վրայ. ասոր համար ալ Արարատ լեռը կ'ընկալուի որպէս մարդկութեան փրկութեան խորհրդանիշ։ [[Պատկեր:Noah mosaic.JPG|thumb|Նոյը աղաւնի արձակելու ատեն]] Ջրհեղեղի դադարէն 40 օր անց Նոյը կը բանայ տապանի պատուհանը՝ տեսնելու համար, թէ արդեօ՞ք երկրի վրայէն ջուրը քաշուած է, եւ կ’արձակէ ագռաւ մը, որ չի վերադառնար։ Ապա կ'արձակէ աղաւնի, որ, ոտք դնելու տեղ չգտնելով, կը վերադառնայ տապան։ 7 օր անց նորէն կ'արձակէ աղաւնիին, որ այս անգամ կը վերադառայ՝ կտուցին ձիթենii շիւղը՝ կեանքի աւետիսը։ Կեանքի 601-րդ տարուան Նոյը դուրս կու գայ տապանէն, զոհասեղան կը պատրաստէ Արարատ լերան վրայ եւ գոհութեան պատարագ-ողջակէզ մատուցում Աստծուն։ Աստուած կ'օրհնէ Նոյին եւ անոր որդիներուն եւ կ'ըսէ. «Ահա ես իմ ուխտը կը հաստատեմ ձեզի հետ եւ ձեզմէ յետոյ՝ ձեր սերունդին հետ»։ Եւ երկինքին մէջ առաջին անգամ կը յայտնուի ծիածանը՝ ի նշան այն բանի, որ Տէրն այլեւս չկործանէ աշխարհը։ Նոյի որդիները ունեցած են շատ զաւակներ, որոնցմէ սերած են բազմաթիւ ազգեր։ Հայ ժողովուրդը կը սեռի Նոյի Յաբեթ որդիէն։ Հիմք ընդունելով Աստուածաշունչը եւ պատմական այլ աղբիւրներ՝ [[Մովսէս Խորենացի]] «Հայոց պատմութեան» մէջ կը ներկայացէ Նոյի եւ անոր որդիներու ազգաբանութիւնը՝ Յաբէթի ճիւղը հասցնելով մինչեւ Արա Գեղեցիկ։ Նոյի անուան հետ կը կապուի հողագործութեան եւ գինեգործութեան յառաջացումը։ Ըստ հրեայ Յովսեպոս Փլաւիոս եւ յոյն Եւսեբիոս Կեսարացի պատմագիրներու, ինչպէս նաեւ ըստ հայկական աւանդութիւններու, Նախիջեւան տեղանունը կը մեկնաբանուի որպէս Նոյի առաջին իջեւանատեղի։ Հիմնուելով հնագոյն այլ առասպելներու վրայ, Վարդան Արեւելցի Նոյի գերեզմանատեղին կը յիշատակէ Վասպուրականի Նախճաւանի մէջ, իսկ անոր կնոջ՝ Նոյեմզարի գերեզմանատեղին՝ Մարանդի մէջ։ Աւանդաբար Նոյի անուան հետ կապուած են Ակոռի գիւղի, Առնոյոտն գաւառի, Երեւան քաղաքի, Նպատ լերան եւ այլ անուանումներ։ Նոյ Նահապետի յիշատակը կը նշեն Ընդհանրական, ինչպէս նաեւ [[Հայաստանյայց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցի|Հայ առաքելական եկեղեցիները]]։ Հայ եկեղեցին Էջմիածնի Մայր տաճարին մէջ, որպէս սուրբ մասունք, կը պահէ Նոյեան տապանէն փայտի կտոր մը. ան ըստ աւանդութեան, Մասիսի լանջին հրեշտակէն ստացած է Մծբին քաղաքի եպիսկոպոսը՝ սուրբ Յակոբ Մծբնացի հայրապետը։ == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծանցանկ}} {{Արտաքին յղումներ}} [[Ստորոգութիւն:Հին Կտակարան]] r2b2605xh0qikthh1gy8ecnyo9ydhgm 4 19598 253694 253190 2026-08-21T14:40:52Z ShahenWasHere 140 253694 wikitext text/x-wiki == Անհրաժեշտ յօդուածներ == Բարե՛ւ, ստորեւ կրնաք գտնել յօդուածներու ցանկ մը: Այս յօդուածներուն ներկայութիւնը արեւմտահայերէն ուիքիի վրայ անհրաժեշտ է, իրենց տուն տուէք մեր ուիքիին վրայ եւ գրեցէք իրենց մասին 😃 === Դիցաբանութիւն === * [[պերեդիքսոն]] - [[:en:Peridexion tree]] * [[Հրուդէն]] - [[:hy:Ֆերեյդուն]] - [[:en:Fereydun]] * [[Առասպելական արարած]] - [[:hy:Առասպելական արարած]] - [[:en:Legendary creature]] * [[Հսկայ]] - [[:hy:Հսկա]] - [[:en:Giant]] === Կենդանիներ === * [[գետակինճ]] - [[:hy:Գետակինճեր]] - [[:en:Tapirus]] * [[ռնգեղջիւր]] - [[:hy:Ռնգեղջյուր]] - [[:en:Rhinoceros]] * [[սարեակ]] - [[:hy:Սարյակներ (ընտանիք)]] - [[:en:Starling]] * [[շահէն]] - [[:en:Falco peleigrinoides]] * [[սերմնագռավ]] - [[:hy:Սերմնաքաղ]] - [[:en:Rook (bird)]] * [[սիրամարգ]] - [[:en:Peafowl]] * [[փայտփորիկ]] - [[:en:Woodpecker]] * [[յոպոպ]] - [[:en:Hoopoe]] * [[քնարահաւ]] - [[:en:Lyrebird]] * [[հաւալուսն]] - [[:hy:հավալուսն]] - [[:en:Pelican]] * [[ծովակով]] - [[:hy:Ստելլերյան կով]] - [[:en:Steller's sea cow]] === Երկիրներ === * [[:hyw:Պոզնիա եւ Հերցեկովինա|Պոզնիա եւ Հերցեկովինա]] - [[:hy:Բոսնիա և Հերցեգովինա|Բոսնիա և Հերցեգովինա]] - [[:en:Bosnia and Herzegovina|Bosnia and Herzegovina]] * [[:hyw:Քամպոճա|Քամպոճա]] - [[:hy:Կամբոջա|Կամբոջա]] - [[:en:Cambodia|Cambodia]] * [[:hyw:Կենդրոնային Ափրիկէի Հանրապետութիւն|Կենդրոնային Ափրիկէի Հանրապետութիւն]] - [[:hy:Կենտրոնաաֆրիկյան Հանրապետություն|Կենտրոնաաֆրիկյան Հանրապետություն]] - [[:en:Central African Republic|Central African Republic]] * [[:hyw:Քոմորեան կղզիներ|Քոմորեան կղզիներ]] - [[:hy:Կոմորյան կղզիներ|Կոմորյան կղզիներ]] - [[:en:Comoros|Comoros]] * [[:hyw:Տոմինիքեան Հանրապետութիւն|Տոմինիքեան Հանրապետութիւն]] - [[:hy:Դոմինիկյան Հանրապետություն|Դոմինիկյան Հանրապետություն]] - [[:en:Dominican Republic|Dominican Republic]] * [[:hyw:Սալվատոր|Սալվատոր]] - [[:hy:Սալվադոր|Սալվադոր]] - [[:en:El Salvador|El Salvador]] * [[:hyw:Էսուաթինի|Էսուաթինի]] - [[:hy:Էսվատինի|Էսվատինի]] - [[:en:Eswatini|Eswatini]] * [[:hyw:Կամպիա|Կամպիա]] - [[:hy:Գամբիա|Գամբիա]] - [[:en:Gambia|Gambia]] * [[:hyw:Կանա|Կանա]] - [[:hy:Գանա|Գանա]] - [[:en:Ghana|Ghana]] * [[:hyw:Կրենատա|Կրենատա]] - [[:hy:Գրենադա|Գրենադա]] - [[:en:Grenada|Grenada]] * [[:hyw:Կինի|Կինի]] - [[:hy:Գվինեա|Գվինեա]] - [[:en:Guinea|Guinea]] * [[:hyw:Կինի-Պիսաու|Կինի-Պիսաու]] - [[:hy:Գվինեա-Բիսաու|Գվինեա-Բիսաու]] - [[:en:Guinea-Bissau|Guinea-Bissau]] * [[:hyw:Կայանա|Կայանա]] - [[:hy:Գայանա|Գայանա]] - [[:en:Guyana|Guyana]] * [[:hyw:Հայիթի|Հայիթի]] - [[:hy:Հայիթի|Հայիթի]] - [[:en:Haiti|Haiti]] * [[:hyw:Հոնտուրաս|Հոնտուրաս]] - [[:hy:Հոնդուրաս|Հոնդուրաս]] - [[:en:Honduras|Honduras]] * [[:hyw:Քիրիպաթի|Քիրիպաթի]] - [[:hy:Կիրիբատի|Կիրիբատի]] - [[:en:Kiribati|Kiribati]] * [[:hyw:Ղրղզստան|Ղրղզստան]] - [[:hy:Ղրղզստան|Ղրղզստան]] - [[:en:Kyrgyzstan|Kyrgyzstan]] * [[:hyw:Մալաուի|Մալաուի]] - [[:hy:Մալավի|Մալավի]] - [[:en:Malawi|Malawi]] * [[:hyw:Մալի|Մալի]] - [[:hy:Մալի|Մալի]] - [[:en:Mali|Mali]] * [[:hyw:Մարշալեան Կղզիներ|Մարշալեան Կղզիներ]] - [[:hy:Մարշալյան կղզիներ|Մարշալյան կղզիներ]] - [[:en:Marshall Islands|Marshall Islands]] * [[:hyw:Մորիթանիա|Մորիթանիա]] - [[:hy:Մավրիտանիա|Մավրիտանիա]] - [[:en:Mauritania|Mauritania]] * [[:hyw:Մաւրիկիոս|Մաւրիկիոս]] - [[:hy:Մավրիկիոս|Մավրիկիոս]] - [[:en:Mauritius|Mauritius]] * [[:hyw:Միքրոնեզիա|Միքրոնեզիա]] - [[:hy:Միկրոնեզիա|Միկրոնեզիա]] - [[:en:Micronesia|Micronesia]] * [[:hyw:Մոնկոլիա|Մոնկոլիա]] - [[:hy:Մոնղոլիա|Մոնղոլիա]] - [[:en:Mongolia|Mongolia]] * [[:hyw:Մոզամպիք|Մոզամպիք]] - [[:hy:Մոզամբիկ|Մոզամբիկ]] - [[:en:Mozambique|Mozambique]] * [[:hyw:Նաուրու|Նաուրու]] - [[:hy:Նաուրու|Նաուրու]] - [[:en:Nauru|Nauru]] * [[:hyw:Նիժեր|Նիժեր]] - [[:hy:Նիգեր|Նիգեր]] - [[:en:Niger|Niger]] * [[:hyw:Փալաու|Փալաու]] - [[:hy:Պալաու|Պալաու]] - [[:en:Palau|Palau]] * [[:hyw:Բաբուա Նոր Կինի|Բաբուա Նոր Կինի]] - [[:hy:Պապուա Նոր Գվինեա|Պապուա Նոր Գվինեա]] - [[:en:Papua New Guinea|Papua New Guinea]] * [[:hyw:Բարակուայ|Բարակուայ]] - [[:hy:Պարագվայ|Պարագվայ]] - [[:en:Paraguay|Paraguay]] * [[:hyw:Բերու|Բերու]] - [[:hy:Պերու|Պերու]] - [[:en:Peru|Peru]] * [[:hyw:Ֆիլիբիններ|Ֆիլիբիններ]] - [[:hy:Ֆիլիպիններ|Ֆիլիպիններ]] - [[:en:Philippines|Philippines]] * [[:hyw:Սան Լուսիա|Սան Լուսիա]] - [[:hy:Սենթ Լյուսիա|Սենթ Լյուսիա]] - [[:en:Saint Lucia|Saint Lucia]] * [[:hyw:Սան Վինսնթ եւ Կրենատիններ|Սան Վինսնթ եւ Կրենատիններ]] - [[:hy:Սենթ Վինսենթ և Գրենադիններ|Սենթ Վինսենթ և Գրենադիններ]] - [[:en:Saint Vincent and the Grenadines|Saint Vincent and the Grenadines]] * [[:hyw:Սան Մարինո|Սան Մարինո]] - [[:hy:Սան Մարինո|Սան Մարինո]] - [[:en:San Marino|San Marino]] * [[:hyw:Սան Թոմէ եւ Բրինսիբի|Սան Թոմէ եւ Բրինսիբի]] - [[:hy:Սան Տոմե և Պրինսիպի|Սան Տոմե և Պրինսիպի]] - [[:en:Sao Tome and Principe|Sao Tome and Principe]] * [[:hyw:Սեյշելեան կղզիներ|Սեյշելեան կղզիներ]] - [[:hy:Սեյշելյան կղզիներ|Սեյշելյան կղզիներ]] - [[:en:Seychelles|Seychelles]] * [[:hyw:Սոմալիա|Սոմալիա]] - [[:hy:Սոմալի|Սոմալի]] - [[:en:Somalia|Somalia]] * [[:hyw:Շրի Լանքա|Շրի Լանքա]] - [[:hy:Շրի Լանկա|Շրի Լանկա]] - [[:en:Sri Lanka|Sri Lanka]] * [[:hyw:Սուրինամ|Սուրինամ]] - [[:hy:Սուրինամ|Սուրինամ]] - [[:en:Suriname|Suriname]] * [[:hyw:Թաճիքստան|Թաճիքստան]] - [[:hy:Տաջիկստան|Տաջիկստան]] - [[:en:Tajikistan|Tajikistan]] * [[:hyw:Արեւելեան Թիմոր|Արեւելեան Թիմոր]] - [[:hy:Արևելյան Թիմոր|Արևելյան Թիմոր]] - [[:en:Timor-Leste|Timor-Leste]] * [[:hyw:Թոկո|Թոկո]] - [[:hy:Տոգո|Տոգո]] - [[:en:Togo|Togo]] * [[:hyw:Թոնկա|Թոնկա]] - [[:hy:Տոնգա|Տոնգա]] - [[:en:Tonga|Tonga]] * [[:hyw:Թրինիտատ եւ Թոպակո|Թրինիտատ եւ Թոպակո]] - [[:hy:Տրինիդադ և Տոբագո|Տրինիդադ և Տոբագո]] - [[:en:Trinidad and Tobago|Trinidad and Tobago]] * [[:hyw:Թուրքմենստան|Թուրքմենստան]] - [[:hy:Թուրքմենստան|Թուրքմենստան]] - [[:en:Turkmenistan|Turkmenistan]] * [[:hyw:Թուվալու|Թուվալու]] - [[:hy:Տուվալու|Տուվալու]] - [[:en:Tuvalu|Tuvalu]] ==== Երկիրներ, որոնք ՄԱԿ-ի անդամ չեն, ոչ ալ դիտորդ ==== * [[Աբխազիոյ Հանրապետութիւն։]] - [[:hy:Աբխազիայի Հանրապետություն]] - [[:en:Abkhazia]] * [[:hyw:Հարաւային Օսիա|Հարաւային Օսիա]] - [[:hy:Հարավային Օսիա|Հարավային Օսիա]] - [[:en:South Ossetia|South Ossetia]] === Պատմական շրջաններ եւ երկիրներ === * [[Ասորեստան]] - [[:hy:Ասորեստան]] - [[:en:Assyria]] * [[Մակեդոնիա]] - [[:hy:Մակեդոնիա (տերմինաբանություն)]] - [[:en:Macedonia (terminology)]] * [[Մարաստան]] կամ Մարք - [[:hy:Մարաստան]] - [[:en:Media (region)]] * [[Ալանք]] - [[:hy:Ալանիա]] - [[:en:Alania]] === Լեզուներ === * [[Մանտարին Չինարէն]] - [[:en:Mandarin Chinese]] * [[Հինտի]] - [[:en:Hindi]] * [[Սպաներէն]] - [[:en:Spanish language]] * [[Պենկալերէն]] - [[:en:Bengali language]] * [[Փորթուկալերէն]] - [[:en:Portuguese language]] * [[Ուրտու]] - [[:en:Urdu]] * [[Ինտոնեզերէն]] - [[:en:Indonesian language]] * [[Մարաթերէն]] - [[:en:Marathi language]] * [[Թելուկերէն]] - [[:en:Telugu language]] * [[Հաուներէն]] - [[:en:Hausa language]] * [[Թամիլերէն]] - [[:en:Tamil language]] * [[Սուահիլերէն]] - [[:en:Swahili language]] * [[Վիեդնամերէն]] - [[:en:Vietnamese language]] * [[Թակալերէն]] - [[:en:Tagalog language]] * [[Փունճապերէն]] - [[:en:Punjabi language]] * [[Քորերէն]] - [[:en:Korean language]] * [[Ճավանեզերէն]] - [[:en:Javanese language]] * [[Կուճարաթերէն]] - [[:en:Gujarati language]] * [[Ամհարերէն]] - [[:en:Amharic]] * [[Քաննատերէն]] - [[:en:Kannada]] * [[Ապխազերէն]] - [[:en:Abkhaz language]] * [[Ալպաներէն]] - [[:en:Albanian language]] * [[Պրեթոներէն]] - [[:en:Breton language]] * [[Պուլկարերէն]] - [[:en:Bulgarian language]] * [[Քաթալաներէն]] - [[:en:Catalan language]] * [[Քորսիքերէն]] - [[:en:Corsican language]] * [[Խրիմի Թաթարերէն]] - [[:en:Crimean Tatar language]] * [[Չեխերէն]] - [[:en:Czech language]] * [[Տանիերէն]] - [[:en:Danish language]] * [[Հոլանտերէն]] - [[:en:Dutch language]] * [[Էսթոներէն]] - [[:en:Estonian language]] * [[ֆիններէն]] - [[:en:Finnish language]] * [[Իսլանտերէն]] - [[:en:Icelandic language]] * [[Իռլանտերէն]] - [[:en:Irish language]] * [[Լադիշերէն]] - [[:en:Latvian language]] * [[Լիդվերէն]] - [[:en:Lithuanian language]] * [[Լիւքսամպուրկերէն]] - [[:en:Luxembourgish]] * [[Մակեդոներէն]] - [[:en:Macedonian language]] * [[Մալթայերէն]] - [[:en:Maltese language]] * [[Նորվեկերէն]] - [[:en:Norweigian language]] * [[Լեհերէն]] - [[:en:Polish language]] * [[Ռոմանշերէն]] - [[:en:Romansh language]] * [[Ռումանիրէն]] - [[:en:Romanian language]] * [[Սերպոխորվաթերէն]] - [[:en:Serbo-Croatian]] * [[Սլովաքերէն]] - [[:en:Slovak language]] * [[Սլովեներէն]] - [[:en:Slovenian language]] * [[Շուետերէն]] - [[:en:Swedish language]] === Երաժշտական Նուագարաններ === * [[Քլարինեթ]] - [[:hy:Կլառնետ|Կլառնետ]] - [[:en:Clarinet|Clarinet]] * [[Աւագափող]] - [[:hy:Ֆլէյտա|Ֆլէյտա]] - [[:en:Flute|Flute]] * [[Հոպոյ]] - [[:hy:Հոբոյ|Հոբոյ]] - [[:en:Oboe|Oboe]] * [[Պասուն]] - [[:hy:Ֆագոտ (երաժշտական գործիք)|Ֆագոտ (երաժշտական գործիք)]] - [[:en:Bassoon|Bassoon]] * [[Թուպա]] - [[:en:Tuba|Tuba]] * [[Թրոմպոն]] - [[:hy:Տրոմբոն|Տրոմբոն]] - [[:en:Trombone|Trombone]] * [[Գալարափող]] - [[:hy:Գալարափող|Գալարափող]] - [[:en:French horn|French horn]] * [[Շեփոր]] - [[:hy:Շեփոր|Շեփոր]] - [[:en:Trumpet|Trumpet]] * [[Շվի]] - [[:en:Shvi]] === CEE Ցանկ === * [[Հայերը Իրաքի Մէջ]] - https://en.wikipedia.org/wiki/Iraqi_Armenians * [[Հայերը Վրաստանի Մէջ]] - https://en.wikipedia.org/wiki/Armenians_in_Georgia * [[Հայերը Արժանթինի Մէջ]] - https://en.wikipedia.org/wiki/Armenian_Argentine * [[Հայերը Սուրիոյ Մէջ]] - https://en.wikipedia.org/wiki/Armenians_in_Syria * [[Հայերը Ուքրանիոյ Մէջ]] - https://en.wikipedia.org/wiki/Armenians_in_Ukraine * [[Հայերը Աւստրիոյ Մէջ]] - https://en.wikipedia.org/wiki/Armenians_in_Austria * [[Հայերը Գանատայի Մէջ]] - https://en.wikipedia.org/wiki/Armenian_Canadians * [[Հայերը Աւստրալիոյ Մէջ]] - https://en.wikipedia.org/wiki/Armenian_Australians * [[Հայերը Թուրքիոյ Մէջ]] - https://en.wikipedia.org/wiki/Armenians_in_Turkey * [[Հայերը Սինկափուրի Մէջ]] - https://en.wikipedia.org/wiki/Armenians_in_Singapore * [[Թագնուած Հայեր]] - https://en.wikipedia.org/wiki/Hidden_Armenians * [[Հայերը Հունգարիոյ մէջ]] - https://en.wikipedia.org/wiki/Armenians_in_Hungary * [[Հայերը Միացեալ Թագաւորութեան մէջ]] - https://en.wikipedia.org/wiki/Armenians_in_the_United_Kingdom === Կազմակերպութիւններ === * [[ՏՀԶԿ]] - [[:en:|OECD]] * [[Արաբական Լիկա]] - [[:en:Arab League]] * [[Ափրիկեան Միութիւն]] - [[:en:African Union]] * [[Ֆրանսախօսութեան Միջազգային Կազմակերպութիւն]] - [[:en:Organisation internationale de la Francophonie]] * [[Իսլամական Համագործակցութեան Կազմակերպութիւն]] - [[:en:Organisation of Islamic Cooperation]] * [[Հնդկական Ովկիանոսի Յանձնաժողով]] - [[:en:Indian Ocean Commission]] * [[ Փոքր Կղզի Պետութիւններու Դաշինք]] - [[:en:Alliance of Small Island States]] * [[Ազգերու Համագործակցութիւն]] - [[:en:Commonwealth of Nations]] * [[G77]] - [[:en:Group of 77]] * [[Չմիացած Երկիրներու Շարժում]] - [[:en:Non-Aligned Movement]] * [[Ծովային Մետաքսի Ճամբայ]] - [[:en:Maritime Silk Road]] === Հայ անձնաւորութիւններ === * [[Վիգէն Պապիկեան]] - [[:en:Viken Babikian]] * [[Ճօ Մանճանիելօ]] - [[:en:Joe Manganiello]] * [[Լէրի Կակոսեան]] - [[:en:Larry Gagosian]] * [[Լոռի Հայթայեան]] - [[:en:Laury Haytayan]] * [[Զաւեն Գույումճեան]] - [[:en:Zaven Kouyoumdjian]] * [[Նուրհան]] - [[:en:Nourhanne]] * [[Նիքոլ Սապա]] - [[:en:Nicole Saba]] * [[Նշան Տէր Յարութիւնեան]] - [[:ar:نيشان (إعلامي)]] * [[Նուրա Գէւորգեան]] - [[:en:Noura Kevorkian]] * [[Սագօ Շահինեան]] - [[:en:Sako Shahinian]] * [[Մարտիկ Չափարեան]] - [[:en:Mardik Tchaparian]] * [[Յակոբ Տոնապետեան]] - [[:en:Agop Donabidian]] * [[Վարդան Ղազարեան]] - [[:en:Vardan Ghazaryan]] * [[Խորէն Աբրահամեան]] - [[:en:Khoren Abrahamyan]] * [[Ալեքսանտր Երիցեան]] - [[:hy:Ալեքսանդր Երիցյան]] * [[Քաթրին Ռոպ-Կրիյէ]] - [[:en:Catherine Robbe-Grillet]] * [[Ֆրանսիս Վեպեր]] - [[:en:Francis Veber]] * [[Ֆրանսուա Պերլեան]] - [[:en:François Berléand]] * [[Ալեն Պերպերեան]] - [[:en:Alain Berbérian]] * [[Փասքալ Լեժիթիմուս]] - [[:en:Pascal Légitimus]] * [[Մայքըլ Վարդան]] - [[:en:Michael Vartan]] * [[Մարիանա Շիրինեան]] - [[:en:Marianna Shirinyan]] * [[Մաթիո Մատենեան]] - [[:en:Mathieu Madénian]] * [[Ռաֆֆի Շարթ]] - [[:en:Raffy Shart]] * [[Նինա Պերպերովա]] - [[:en:Nina Berberova]] * [[Ֆիլիփ Ճեան]] - [[:en:Philippe Djian]] * [[Ժան-Քլոտ Քեպապճեան]] - [[:en:Jean-Claude Kebabdjian]] * [[Ժաք Հելեան]] - [[:en:Jacques Hélian]] * [[Լեւոն Սայեան]] - [[:en:Lévon Sayan]] * [[Տանիել Ժերարտ]] - [[:en:Danyel Gérard]] * [[Ֆրանսուա Գէորքեան]] - [[:en:François Kevorkian]] * [[Անտրէ Մանուկեան]] - [[:en:André Manoukian]] * [[Նարինէ Սիմոնեան]] - [[:en:Nariné Simonian]] * [[Եսայի Ալթունեան]] - [[:en:Essaï Altounian]] * [[Լեոն Արթիւր Թիւթիւնճեան]] - [[:en:Léon Arthur Tutundjian]] * [[Մելիք Օհանեան]] - [[:en:Melik Ohanian]] * [[Էտուարտ Պալլատուր]] - [[:en:Édouard Balladur]] * [[Ժերարտ Տարմանին]] - [[:en:Gérald Darmanin]] * [[Սարա Թանզիլլի]] - [[:en:Sarah Tanzilli]] * [[Արսեն Չաքարեան]] - [[:en:Arsène Tchakarian]] * [[Ալեն Փրոսթ]] - [[:en:Alain Prost]] * [[Էրիք Ասատուրեան]] - [[:en:Éric Assadourian]] * [[Եուրի Ճորքաէֆ]] - [[:en:Youri Djorkaeff]] * [[Ալեն Պողոսեան]] - [[:en:Alain Boghossian]] * [[Տիմիթրի Եաչվիլի]] - [[:en:Dimitri Yachvili]] * [[Սիրիաք Ռիվիերեան]] - [[:en:Cyriaque Rivieyran]] * [[Իտա Ատամոֆ]] - [[:en:Ida Adamoff]] * [[Փաթրիք Տոնապետեան]] - [[:en:Patrick Donabédian]] * [[Անահիտ Տոնապետեան Տեմոփուլոս]] - [[:hy:Անահիտ Տոնապետյան-Դեմոպուլոս]] * [[Սերժ Չուրուք]] - [[:en:Serge Tchuruk]] * [[Ալեն Մանուքեան]] - [[:en:Alain Manoukian]] * [[Ալեն Միքլի]] - [[:en:Alain Mikli]] * [[Ռաֆֆի Հալաճեան]] - [[:en:Rafi Haladjian]] * [[Փոլ-Լուի Արսլանեան]] - [[:en:Paul-Louis Arslanian]] * [[Կլետիս Պերեճիքլեան]] - [[:en:Gladys Berejiklian]] * [[Վիք Տարչինեան]] - [[:en:Vic Darchinyan]] * [[Ճորճ Տոնիկեան]] - [[:en:George Donikian]] * [[Պրայըն Կուրճեան]] - [[:en:Brian Goorjian]] * [[Սլավա Գրիգորեան]] - [[:en:Slava Grigoryan]] * [[Ժանօ Թուսունեան]] - [[:en:Jano Toussounian]] * [[Ճոն Քաչոյեան]] - [[:en:John Kachoyan]] * [[Եուրիկ Սարգիսեան]] - [[:en:Yurik Sarkisyan]] * [[Պորիս Պապայեան]] - [[:en:Boris Babayan]] * [[Ալեքսէյ Հեքիմեան]] - [[:en:Alexey Ekimyan]] * [[Կարի Քասփարով]] - [[:en:Garry Kasparov]] * [[Վլատիմիր Յակոբեան]] - [[:en:Vladimir Akopian]] * [[Աշոտ Նադանեան]] - [[:en:Ashot Nadanian]] * [[Վլադիմիր Պաղիրով]] - [[:en:Vladimir Bagirov]] * [[Եւկենի Պետրոսեան]] - [[:en:Yevgeny Petrosyan]] * [[Սերկեյ Ղազարով]] - [[:en:Sergey Gazarov]] * [[Կիորկի Շահնազարով]] - [[:en:Georgy Shakhnazarov]] * [[Ռաֆայել Կապրելեան]] - [[:en:Rafael Kaprelyan]] * [[Սերկեյ Պետրոսեան]] - [[:en:Sergey Petrosyan]] * [[Կարինա Ազնաւուրեան]] - [[:en:Karina Aznavourian]] * [[Կարապետ Կարապետեան]] - [[:en:Karapet Karapetyan]] * [[Յարութիւն Խաչադրեան]] - [[:en:Harutyun Khachatryan]] * [[Վաղարշակ Յարութիւնեան]] - [[:en:Vagharshak Harutiunyan]] * [[Յովնաթանեան ընտանիք]] - [[:en:Hovnatanian]] * [[Յակոբ Դաւթեան]] - [[:en:Yakov Davydov]] * [[Վլատիմիր Սարգսեան]] - [[:en:Vladimir Sargsyan]] * [[Աղվան Վարդանեան]] - [[:en:Aghvan Vardanyan]] * [[Արթիւր Յակոբեան]] - [[:en:Arturs Akopjans]] * [[Ալան Մելիքճանեան]] - [[:en:Captain Disillusion]] * [[Պորիս Փարսատանեան]] - [[:en:Boris Parsadanian]] * [[Եուրի Սարգիսեան]] - [[:en:Yuriy Sarkisyan]] * [[Արթեոմ Ֆիլիփոսեան]] - [[:en:Artyom Filiposyan]] * [[Վատիմ Ապրամով]] - [[:en:Vadim Abramov]] * [[Արթիւր Գրիգորեան]] - [[:en:Artur Grigorian]] * [[Անտրեյ Յակոբեանց]] - [[:en:Andrey Akopyants]] * [[Թամարա Խանում]] - [[:en:Tamara Khanum]] * [[Ռալֆ Եիրիկեան]] - [[:en:Ralph Yirikian]] === Ծով === * [[Կասպից ծով]] - [[:hy:Կասպից ծով]] - [[:en:Caspian Sea]] === Բնագիտութիւն === * [[Ժառանգաբանութիւն]] - [[:hy:Գենետիկա]] - [[:en:Genetics]] * [[Լուսասինթեզ]] - [[:hy:Ֆոտոսինթեզ]] - [[:en:Photosynthesis]] * [[Բնահամակարգ]] - [[:hy:Էկոհամակարգ]] - [[:en:Ecosystem]] * [[Կլիմայի փոփոխութիւն]] - [[:hy:Կլիմայի փոփոխություն]] - [[:en:Climate change]] * [[Պարբերական աղիւսակ]] - [[:hy:Պարբերական համակարգ]] - [[:en:Periodic table]] * [[Քուանթային մեքանիկա]] - [[:hy:Քվանտային մեխանիկա]] - [[:en:Quantum mechanics]] * [[Յարաբերականութեան տեսութիւն]] - [[:hy:Հարաբերականության տեսություն]] - [[:en:Theory of relativity]] * [[Ջերմադինամիկա]] - [[:hy:Թերմոդինամիկա]] - [[:en:Thermodynamics]] * [[Էնթրոփիա]] - [[:hy:Էնտրոպիա]] - [[:en:Entropy]] === Թուաբանութիւն եւ արհեստագիտութիւն === * [[Հաւանականութիւն]] - [[:hy:Հավանականություն]] - [[:en:Probability]] * [[Վիճակագրութիւն]] - [[:hy:Վիճակագրություն]] - [[:en:Statistics]] * [[Հանրահաշիւ]] - [[:hy:Հանրահաշիվ]] - [[:en:Algebra]] * [[Թուաբանական վերլուծութիւն]] - [[:hy:Մաթեմատիկական անալիզ]] - [[:en:Calculus]] * [[Արհեստական բանականութիւն]] - [[:hy:Արհեստական բանականություն]] - [[:en:Artificial intelligence]] * [[Կիսահաղորդիչ]] - [[:hy:Կիսահաղորդիչ]] - [[:en:Semiconductor]] === Իմաստասիրութիւն եւ ընկերութիւն === * [[Բարոյագիտութիւն]] - [[:hy:Էթիկա]] - [[:en:Ethics]] * [[Մարդու իրաւունքներ]] - [[:hy:Մարդու իրավունքներ]] - [[:en:Human rights]] * [[Համաշխարհայնացում]] - [[:hy:Գլոբալիզացիա]] - [[:en:Globalization]] === Պատմութիւն === * [[Լուսաւորութեան դարաշրջան]] - [[:hy:Լուսավորության դարաշրջան]] - [[:en:Age of Enlightenment]] * [[Արդիւնաբերական յեղափոխութիւն]] - [[:hy:Արդյունաբերական հեղափոխություն]] - [[:en:Industrial Revolution]] * [[Պաղ պատերազմ]] - [[:hy:Սառը պատերազմ]] - [[:en:Cold War]] * [[Մոնկոլական կայսրութիւն]] - [[:hy:Մոնղոլական կայսրություն]] - [[:en:Mongol Empire]] * [[Ֆրանսական յեղափոխութիւն]] - [[:hy:Ֆրանսիական մեծ հեղափոխություն]] - [[:en:French Revolution]] * [[Յուլիոս Կեսար]] - [[:hy:Հուլիոս Կեսար]] - [[:en:Julius Caesar]] * [[Նափոլէոն Պոնափարթ]] - [[:hy:Նապոլեոն Բոնապարտ]] - [[:en:Napoleon]] === Աշխարհագրութիւն === * [[Ցամաքամաս]] - [[:hy:Մայրցամաք]] - [[:en:Continent]] === Համաշխարհային դէմքեր === * [[Իսահակ Նիւթըն]] - [[:hy:Իսահակ Նյուտոն]] - [[:en:Isaac Newton]] * [[Քարլ Մարքս]] - [[:hy:Կարլ Մարքս]] - [[:en:Karl Marx]] === Աստղագիտութիւն === * [[Գալակտիկա]] - [[:hy:Գալակտիկա]] - [[:en:Galaxy]] * [[Արեւ]] - [[:hy:Արեգակ]] - [[:en:Sun]] * [[Աստղ]] - [[:hy:Աստղ]] - [[:en:Star]] * [[Մեծ պայթիւն]] - [[:hy:Մեծ պայթյուն]] - [[:en:Big Bang]] * [[Ձգողականութիւն]] - [[:hy:Ձգողականություն]] - [[:en:Gravity]] === Մարդու մարմին եւ բժշկութիւն === * [[Մարդու մարմին]] - [[:hy:Մարդու մարմին]] - [[:en:Human body]] * [[Կմախք]] - [[:hy:Կմախք]] - [[:en:Skeleton]] * [[Հակամանրէ]] - [[:hy:Հակաբիոտիկներ]] - [[:en:Antibiotic]] * [[Համավարակ]] - [[:hy:Պանդեմիա]] - [[:en:Pandemic]] * [[Սնուցում]] - [[:hy:Սնուցում]] - [[:en:Nutrition]] === Գիտութիւն === * [[Քիմիական տարր]] - [[:hy:Քիմիական տարր]] - [[:en:Chemical element]] * [[Երկաթ]] - [[:hy:Երկաթ]] - [[:en:Iron]] * [[Ուժ]] - [[:hy:Ուժ]] - [[:en:Force]] * [[Ուժանիւթ]] - [[:hy:Էներգիա]] - [[:en:Energy]] === Կրօնք === * [[Կրօնք]] - [[:hy:Կրոն]] - [[:en:Religion]] * [[Հրէականութիւն]] - [[:hy:Հուդայականություն]] - [[:en:Judaism]] * [[Հնդուականութիւն]] - [[:hy:Հինդուիզմ]] - [[:en:Hinduism]] * [[Ղուրան]] - [[:hy:Ղուրան]] - [[:en:Quran]] * [[Կաթողիկէ Եկեղեցի]] - [[:hy:Կաթոլիկ եկեղեցի]] - [[:en:Catholic Church]] === Ընկերութիւն եւ առօրեայ կեանք === * [[Ընտանիք]] - [[:hy:Ընտանիք]] - [[:en:Family]] * [[Կրթութիւն]] - [[:hy:Կրթություն]] - [[:en:Education]] * [[Սնունդ]] - [[:hy:Սնունդ]] - [[:en:Food]] * [[Քաղաք]] - [[:hy:Քաղաք]] - [[:en:City]] === Արուեստ եւ մշակոյթ === * [[Շարժապատկեր]] - [[:hy:Կինոարվեստ]] - [[:en:Film]] * [[Օփերա]] - [[:hy:Օպերա]] - [[:en:Opera]] === Գրականութիւն === * [[Բանաստեղծութիւն]] - [[:hy:Պոեզիա]] - [[:en:Poetry]] * [[Թատերգութիւն]] - [[:hy:Դրամա]] - [[:en:Drama]] * [[Դիւցազնավէպ]] - [[:hy:Էպոս]] - [[:en:Epic poetry]] === Արհեստագիտութիւն === * [[Համացանց]] - [[:hy:Համացանց]] - [[:en:Internet]] * [[Ծրագրաշար]] - [[:hy:Ծրագրային ապահովում]] - [[:en:Software]] * [[Խելախօս]] - [[:hy:Սմարթֆոն]] - [[:en:Smartphone]] * [[Ընկերային ցանց]] - [[:hy:Սոցիալական ցանց]] - [[:en:Social media]] * [[Հեռախօս]] - [[:hy:Հեռախոս]] - [[:en:Telephone]] * [[Հեռատեսիլ]] - [[:hy:Հեռուստատեսություն]] - [[:en:Television]] * [[Ռոպոթ]] - [[:hy:Ռոբոտ]] - [[:en:Robot]] === Տնտեսութիւն === * [[Դրամատուն]] - [[:hy:Բանկ]] - [[:en:Bank]] * [[Սղաճ]] - [[:hy:Գնաճ]] - [[:en:Inflation]] * [[Առեւտուր]] - [[:hy:Առևտուր]] - [[:en:Trade]] * [[Հարկ]] - [[:hy:Հարկ (պետական)]] - [[:en:Tax]] * [[Պորսա]] - [[:hy:Ֆոնդային բորսա]] - [[:en:Stock exchange]] === Մարզաձեւեր === * [[Ոտնագնդակ]] - [[:hy:Ֆուտբոլ]] - [[:en:Association football]] * [[Պասքեթպոլ]] - [[:hy:Բասկետբոլ]] - [[:en:Basketball]] * [[Ողիմպիական խաղեր]] - [[:hy:Օլիմպիական խաղեր]] - [[:en:Olympic Games]] === Ժամանակ === * [[Ժամ]] - [[:hy:Ժամ]] - [[:en:Hour]] * [[Օր]] - [[:hy:Օր]] - [[:en:Day]] * [[Շաբաթ]] - [[:hy:Շաբաթ]] - [[:en:Week]] * [[Ամիս]] - [[:hy:Ամիս]] - [[:en:Month]] * [[Տարի]] - [[:hy:Տարի]] - [[:en:Year]] * [[Տասնամեակ]] - [[:hy:Տասնամյակ]] - [[:en:Decade]] * [[Հազարամեակ]] - [[:hy:Հազարամյակ]] - [[:en:Millennium]] * [[Տեւողութիւն]] - [[:en:Duration]] * [[Ակնթարթ]] - [[:en:Instant]] * [[Դարաշրջան]] - [[:hy:Դարաշրջան]] - [[:en:Era]] * [[Տարուան եղանակ]] - [[:hy:Տարվա եղանակ]] - [[:en:Season]] * [[Ամսաթիւ]] - [[:hy:Ամսաթիվ]] - [[:en:Calendar date]] * [[Ժամային գօտի]] - [[:hy:Ժամային գոտի]] - [[:en:Time zone]] * [[Յուլեան օրացոյց]] - [[:hy:Հուլյան օրացույց]] - [[:en:Julian calendar]] === Այլ === * [[Օդերեւութախօսութիւն]] - [[:en:Meteorology]] * [[Հանքախօսութիւն]] - [[:en:Mineralogy]] * [[Երկրախօսութիւն]] - [[:en:Geology]] * [[Ուժական գիտութիւն]] - [[:en:Dynamics]] * [[Աճառախօսութիւն]] - [[:en:Chondrology]] * [[Գաւառագրութիւն]] - [[:en:Chorographie]] * [[Ճակատագիտութիւն]] - [[:en:Métoposcopie]] * [[Բնազանցութիւն]] - [[:en:Metaphysics]] * [[Աստեղագիտութիւն]] - [[:en:Astronomy]] * [[Ջրակշռութիւն]] - [[:en:Hydrostatics]] * [[Թաղանթախօսութիւն]] - [[:en:Hyménologie]] * [[Վիմախօսութիւն]] - [[:en:Lithologie]] * [[Բնախօսութիւն]] - [[:en:Physiology]] * [[Իրաւագիտութիւն]] - [[:en:Jurisprudence]] * [[Հայրասպան]] - [[:en:Patricide]] * [[Մայրասպան]] - [[:en:Matricide]] * [[Բեռնարգելք]] - [[:hy:Էմբարգո]] -[[:en:Economic sanctions]] * [[Եղիշէ Չարենցի կեանքի ժամանակագրութիւն]] - [[:hy:Եղիշե_Չարենցի_կյանքի_ժամանակագրություն|Եղիշե Չարենցի կյանքի ժամանակագրություն]] * [[Մայքրոսոֆթ Ուինտոուզ]] - [[:hy:Մայքրոսոֆթ Վինդոուզ]] - [[:en:Microsoft Windows]] * [[Հարաւային Քալիֆորնիոյ Համալսարան]] - [[:en:University of Southern California]] * [[Ալեն Տըլոն]] - [[:en:Alain Delon]] * [[Տնտեսական Համագործակցութեան եւ Զարգացման Կազմակերպութիւն]] - [[:en:OECD]] * [[Կամալ Ապտել Նասեր]] - [[:en:Gamal Abdel Nasser]] * [[Տուպայ]] - [[:en:Dubai]] * [[Սեւիլիոյ տաճար]] - [[:hy:Սևիլյայի_տաճար|Սևիլյայի տաճար]] - [[:en:Seville_Cathedral|Seville Cathedral]] * [[Օքլընտի Համալսարան]] - [[:en:University of Auckland|University of Auckland]] * [[Պալամանտ Համալսարան]] - [[:en:University of Balamand]] * [[Քուրա, Լիբանան]] - [[:en:Koura District]] * [[Փանամայի ջրանցք]] - [[:en:Panama Canal|Panama Canal]] * [[Հիւսիսային Սառուցեալ Ովկիանոս]] - [[:en:Arctic Ocean|Arctic Ocean]] == Նոր յօդուածներ == === Հայկական այբուբենի տառեր === * [[Ա]] - [[:hy:Ա]] - [[:en:Ayb (letter)]] * [[Բ]] - [[:hy:Բ]] - [[:en:Ben (letter)]] * [[Գ]] - [[:hy:Գ]] - [[:en:Gim]] * [[Դ]] - [[:hy:Դ]] - [[:en:Da (letter)]] * [[Ե]] - [[:hy:Ե]] - [[:en:Ech (letter)]] * [[Զ]] - [[:hy:Զ]] - [[:en:Za (letter)]] * [[Է]] - [[:hy:Է]] - [[:en:E (Armenian letter)]] * [[Ը]] - [[:hy:Ը]] - [[:en:Yt]] * [[Թ]] - [[:hy:Թ]] - [[:en:To (letter)]] * [[Ժ]] - [[:hy:Ժ]] - [[:en:Zhe (Armenian letter)]] * [[Ի]] - [[:hy:Ի]] - [[:en:Ini (letter)]] * [[Լ]] - [[:hy:Լ]] - [[:en:Liwn]] * [[Խ]] - [[:hy:Խ]] - [[:en:Xeh]] * [[Ծ]] - [[:hy:Ծ]] - [[:en:Ca (letter)]] * [[Կ]] - [[:hy:Կ]] - [[:en:Ken (letter)]] * [[Հ]] - [[:hy:Հ]] - [[:en:Ho (letter)]] * [[Ձ]] - [[:hy:Ձ]] - [[:en:Ja (letter)]] * [[Ղ]] - [[:hy:Ղ]] - [[:en:Ghad]] * [[Ճ]] - [[:hy:Ճ]] - [[:en:Cheh (letter)]] * [[Մ]] - [[:hy:Մ]] - [[:en:Men (letter)]] * [[Յ]] - [[:hy:Յ]] - [[:en:Yi (letter)]] * [[Ն]] - [[:hy:Ն]] - [[:en:Now (letter)]] * [[Շ]] - [[:hy:Շ]] - [[:en:Sha (letter)]] * [[Ո]] - [[:hy:Ո]] - [[:en:Vo (letter)]] * [[Չ]] - [[:hy:Չ]] - [[:en:Cha (letter)]] * [[Պ]] - [[:hy:Պ]] - [[:en:Peh (letter)]] * [[Ջ]] - [[:hy:Ջ]] - [[:en:Jheh]] * [[Ռ]] - [[:hy:Ռ]] - [[:en:Ra (letter)]] * [[Ս]] - [[:hy:Ս]] - [[:en:Seh (letter)]] * [[Վ]] - [[:hy:Վ]] - [[:en:Vew]] * [[Տ]] - [[:hy:Տ]] - [[:en:Tiwn]] * [[Ր]] - [[:hy:Ր]] - [[:en:Reh (letter)]] * [[Ց]] - [[:hy:Ց]] - [[:en:Co (letter)]] * [[Ւ]] - [[:hy:Ւ]] - [[:en:Hiwn]] * [[Փ]] - [[:hy:Փ]] - [[:en:Piwr]] * [[Ք]] - [[:hy:Ք]] - [[:en:Keh (letter)]] * [[Օ]] - [[:hy:Օ]] - [[:en:Oh (letter)]] * [[Ֆ]] - [[:hy:Ֆ]] - [[:en:Feh (letter)]] === Թիւեր === * [[Զերօ]] - [[:hy:0 (թիվ)]] - [[:en:0]] * [[Մէկ]] - [[:hy:1 (թիվ)]] - [[:en:1]] * [[Երկու]] - [[:hy:2 (թիվ)]] - [[:en:2]] * [[Երեք]] - [[:hy:3 (թիվ)]] - [[:en:3]] * [[Չորս]] - [[:hy:4 (թիվ)]] - [[:en:4]] * [[Հինգ]] - [[:hy:5 (թիվ)]] - [[:en:5]] * [[Վեց]] - [[:hy:6 (թիվ)]] - [[:en:6]] * [[Եօթը]] - [[:hy:7 (թիվ)]] - [[:en:7]] * [[Ութ]] - [[:hy:8 (թիվ)]] - [[:en:8]] * [[Ինը]] - [[:hy:9 (թիվ)]] - [[:en:9]] * [[Տասը]] - [[:hy:10 (թիվ)]] - [[:en:10]] * [[Տասնմէկ]] - [[:hy:11 (թիվ)]] - [[:en:11]] * [[Տասներկու]] - [[:hy:12 (թիվ)]] - [[:en:12]] * [[Տասներեք]] - [[:hy:13 (թիվ)]] - [[:en:13]] * [[Տասնչորս]] - [[:hy:14 (թիվ)]] - [[:en:14]] * [[Տասնհինգ]] - [[:hy:15 (թիվ)]] - [[:en:15]] * [[Տասնվեց]] - [[:hy:16 (թիվ)]] - [[:en:16]] * [[Տասնեօթը]] - [[:hy:17 (թիվ)]] - [[:en:17]] * [[Տասնութ]] - [[:hy:18 (թիվ)]] - [[:en:18]] * [[Տասնինը]] - [[:hy:19 (թիվ)]] - [[:en:19]] * [[Քսան]] - [[:hy:20 (թիվ)]] - [[:en:20]] * [[Երեսուն]] - [[:hy:30 (թիվ)]] - [[:en:30]] * [[Քառասուն]] - [[:hy:40 (թիվ)]] - [[:en:40]] * [[Յիսուն]] - [[:hy:50 (թիվ)]] - [[:en:50]] * [[Վաթսուն]] - [[:hy:60 (թիվ)]] - [[:en:60]] * [[Եօթանասուն]] - [[:hy:70 (թիվ)]] - [[:en:70]] * [[Ութսուն]] - [[:hy:80 (թիվ)]] - [[:en:80]] * [[Իննսուն]] - [[:hy:90 (թիվ)]] - [[:en:90]] * [[Հարիւր]] - [[:hy:100 (թիվ)]] - [[:en:100]] * [[Հազար]] - [[:hy:1000 (թիվ)]] - [[:en:1000]] * [[Միլիոն]] - [[:hy:Միլիոն]] - [[:en:Million]] * [[Միլիառ]] - [[:hy:Միլիարդ]] - [[:en:Billion]] * [[Հայկական թուանշաններ]] - [[:hy:Հայկական թվանշաններ]] - [[:en:Armenian numerals]] === Կէտադրական նշաններ === * [[Վերջակէտ]] - [[:hy:Վերջակետ]] - [[:en:Armenian full stop]] * [[Միջակէտ]] - [[:hy:Միջակետ]] - [[:en:Colon]] * [[Ստորակէտ]] - [[:hy:Ստորակետ]] - [[:en:Comma]] * [[Բութ]] - [[:hy:Բութ]] - [[:en:Armenian comma]] * [[Շեշտ]] - [[:hy:Շեշտ]] - [[:en:Armenian emphasis mark]] * [[Հարցական նշան]] - [[:hy:Հարցական նշան]] - [[:en:Question mark]] * [[Բացականչական նշան]] - [[:hy:Բացականչական նշան]] - [[:en:Exclamation mark]] * [[Ապաթարց]] - [[:hy:Ապաթարց]] - [[:en:Apostrophe]] * [[Չակերտ]] - [[:hy:Չակերտներ]] - [[:en:Quotation mark]] * [[Փակագիծ]] - [[:hy:Փակագծեր]] - [[:en:Bracket]] * [[Ենթամնայ]] - [[:hy:Ենթամնա]] - [[:en:Hyphen]] * [[Յապաւման նշան]] - [[:hy:Պատիվ (նշան)]] - [[:en:Armenian abbreviation mark]] === Գոյներ === * [[Գոյն]] - [[:hy:Գույն]] - [[:en:Color]] * [[Կարմիր]] - [[:hy:Կարմիր]] - [[:en:Red]] * [[Կապոյտ]] - [[:hy:Կապույտ]] - [[:en:Blue]] * [[Կանաչ]] - [[:hy:Կանաչ]] - [[:en:Green]] * [[Դեղին]] - [[:hy:Դեղին]] - [[:en:Yellow]] * [[Սեւ]] - [[:hy:Սև]] - [[:en:Black]] * [[Ճերմակ]] - [[:hy:Սպիտակ]] - [[:en:White]] * [[Մոխրագոյն]] - [[:hy:Մոխրագույն]] - [[:en:Grey]] * [[Նարնջագոյն]] - [[:hy:Նարնջագույն]] - [[:en:Orange (colour)]] * [[Մանիշակագոյն]] - [[:hy:Մանուշակագույն]] - [[:en:Purple]] * [[Վարդագոյն]] - [[:hy:Վարդագույն]] - [[:en:Pink]] * [[Շականակագոյն]] - [[:hy:Շագանակագույն]] - [[:en:Brown]] === Չափման միաւորներ === * [[Մեթր]] - [[:hy:Մետր]] - [[:en:Metre]] * [[Սանթիմեթր]] - [[:hy:Սանտիմետր]] - [[:en:Centimetre]] * [[Քիլոմեթր]] - [[:hy:Կիլոմետր]] - [[:en:Kilometre]] * [[Կրամ]] - [[:hy:Գրամ]] - [[:en:Gram]] * [[Քիլոկրամ]] - [[:hy:Կիլոգրամ]] - [[:en:Kilogram]] * [[Թոն]] - [[:hy:Տոննա]] - [[:en:Tonne]] * [[Լիթր]] - [[:hy:Լիտր]] - [[:en:Litre]] * [[Հեքտար]] - [[:hy:Հեկտար]] - [[:en:Hectare]] * [[Ցելսիուս]] - [[:hy:Ցելսիուս]] - [[:en:Celsius]] * [[Ֆարենհայթ]] - [[:hy:Ֆարենհայթ]] - [[:en:Fahrenheit]] * [[Քելվին]] - [[:hy:Կելվին]] - [[:en:Kelvin]] * [[Ամփեր]] - [[:hy:Ամպեր]] - [[:en:Ampere]] * [[Միջազգային միաւորներու համակարգ]] - [[:hy:Չափման միավորների միջազգային համակարգ]] - [[:en:International System of Units]] === Կողմնացոյցի ուղղութիւններ === * [[Հիւսիս]] - [[:hy:Հյուսիս]] - [[:en:North]] * [[Հարաւ]] - [[:hy:Հարավ]] - [[:en:South]] * [[Արեւելք]] - [[:hy:Արևելք]] - [[:en:East]] * [[Արեւմուտք]] - [[:hy:Արևմուտք]] - [[:en:West]] * [[Կողմնացոյց]] - [[:hy:Կողմնացույց]] - [[:en:Compass]] === Երկրաչափական պատկերներ === * [[Կէտ]] - [[:hy:Կետ (երկրաչափություն)]] - [[:en:Point (geometry)]] * [[Գիծ]] - [[:hy:Ուղիղ]] - [[:en:Line (geometry)]] * [[Անկիւն]] - [[:hy:Անկյուն]] - [[:en:Angle]] * [[Շրջանակ]] - [[:hy:Շրջանագիծ]] - [[:en:Circle]] * [[Եռանկիւն]] - [[:hy:Եռանկյուն]] - [[:en:Triangle]] * [[Քառակուսի]] - [[:hy:Քառակուսի]] - [[:en:Square]] * [[Ուղղանկիւն]] - [[:hy:Ուղղանկյուն]] - [[:en:Rectangle]] * [[Հնգանկիւն]] - [[:hy:Հնգանկյուն]] - [[:en:Pentagon]] * [[Վեցանկիւն]] - [[:hy:Վեցանկյուն]] - [[:en:Hexagon]] * [[Գունդ]] - [[:hy:Գունդ (երկրաչափություն)]] - [[:en:Sphere]] * [[Խորանարդ]] - [[:hy:Խորանարդ]] - [[:en:Cube]] * [[Բուրգ]] - [[:hy:Բուրգ (երկրաչափություն)]] - [[:en:Pyramid (geometry)]] * [[Գլան]] - [[:hy:Գլան]] - [[:en:Cylinder]] * [[Կոն]] - [[:hy:Կոն]] - [[:en:Cone]] === Դրամանիշներ === * [[Հայկական դրամ]] - [[:hy:Հայկական դրամ]] - [[:en:Armenian dram]] * [[Ամերիկեան տոլար]] - [[:hy:ԱՄՆ դոլար]] - [[:en:United States dollar]] * [[Եւրօ]] - [[:hy:Եվրո]] - [[:en:Euro]] * [[Ֆունտ սթերլինկ]] - [[:hy:Ֆունտ ստերլինգ]] - [[:en:Pound sterling]] * [[Ռուբլի]] - [[:hy:Ռուբլի]] - [[:en:Russian ruble]] * [[Ճաբոնական եէն]] - [[:hy:Ճապոնական իեն]] - [[:en:Japanese yen]] * [[Լիբանանեան ոսկի]] - [[:hy:Լիբանանյան ֆունտ]] - [[:en:Lebanese pound]] * [[Թրքական լիրա]] - [[:hy:Թուրքական լիրա]] - [[:en:Turkish lira]] * [[Զուիցերիական ֆրանք]] - [[:hy:Շվեյցարական ֆրանկ]] - [[:en:Swiss franc]] s7058n7daiiz518jxu0rxvw7eiz2dk0 253696 253694 2026-08-22T01:14:26Z Կարէն 9021 253696 wikitext text/x-wiki == Անհրաժեշտ յօդուածներ == Բարե՛ւ, ստորեւ կրնաք գտնել յօդուածներու ցանկ մը: Այս յօդուածներուն ներկայութիւնը արեւմտահայերէն ուիքիի վրայ անհրաժեշտ է, իրենց տուն տուէք մեր ուիքիին վրայ եւ գրեցէք իրենց մասին 😃 === Դիցաբանութիւն === * [[պերեդիքսոն]] - [[:en:Peridexion tree]] * [[Հրուդէն]] - [[:hy:Ֆերեյդուն]] - [[:en:Fereydun]] * [[Առասպելական արարած]] - [[:hy:Առասպելական արարած]] - [[:en:Legendary creature]] * [[Հսկայ]] - [[:hy:Հսկա]] - [[:en:Giant]] === Կենդանիներ === * [[գետակինճ]] - [[:hy:Գետակինճեր]] - [[:en:Tapirus]] * [[ռնգեղջիւր]] - [[:hy:Ռնգեղջյուր]] - [[:en:Rhinoceros]] * [[սարեակ]] - [[:hy:Սարյակներ (ընտանիք)]] - [[:en:Starling]] * [[շահէն]] - [[:en:Falco peleigrinoides]] * [[սերմնագռավ]] - [[:hy:Սերմնաքաղ]] - [[:en:Rook (bird)]] * [[սիրամարգ]] - [[:en:Peafowl]] * [[փայտփորիկ]] - [[:en:Woodpecker]] * [[յոպոպ]] - [[:en:Hoopoe]] * [[քնարահաւ]] - [[:en:Lyrebird]] * [[հաւալուսն]] - [[:hy:հավալուսն]] - [[:en:Pelican]] * [[ծովակով]] - [[:hy:Ստելլերյան կով]] - [[:en:Steller's sea cow]] === Երկիրներ === * [[:hyw:Պոզնիա եւ Հերցեկովինա|Պոզնիա եւ Հերցեկովինա]] - [[:hy:Բոսնիա և Հերցեգովինա|Բոսնիա և Հերցեգովինա]] - [[:en:Bosnia and Herzegovina|Bosnia and Herzegovina]] * [[:hyw:Քամպոճա|Քամպոճա]] - [[:hy:Կամբոջա|Կամբոջա]] - [[:en:Cambodia|Cambodia]] * [[:hyw:Կենդրոնային Ափրիկէի Հանրապետութիւն|Կենդրոնային Ափրիկէի Հանրապետութիւն]] - [[:hy:Կենտրոնաաֆրիկյան Հանրապետություն|Կենտրոնաաֆրիկյան Հանրապետություն]] - [[:en:Central African Republic|Central African Republic]] * [[:hyw:Քոմորեան կղզիներ|Քոմորեան կղզիներ]] - [[:hy:Կոմորյան կղզիներ|Կոմորյան կղզիներ]] - [[:en:Comoros|Comoros]] * [[:hyw:Տոմինիքեան Հանրապետութիւն|Տոմինիքեան Հանրապետութիւն]] - [[:hy:Դոմինիկյան Հանրապետություն|Դոմինիկյան Հանրապետություն]] - [[:en:Dominican Republic|Dominican Republic]] * [[:hyw:Սալվատոր|Սալվատոր]] - [[:hy:Սալվադոր|Սալվադոր]] - [[:en:El Salvador|El Salvador]] * [[:hyw:Էսուաթինի|Էսուաթինի]] - [[:hy:Էսվատինի|Էսվատինի]] - [[:en:Eswatini|Eswatini]] * [[:hyw:Կամպիա|Կամպիա]] - [[:hy:Գամբիա|Գամբիա]] - [[:en:Gambia|Gambia]] * [[:hyw:Կանա|Կանա]] - [[:hy:Գանա|Գանա]] - [[:en:Ghana|Ghana]] * [[:hyw:Կրենատա|Կրենատա]] - [[:hy:Գրենադա|Գրենադա]] - [[:en:Grenada|Grenada]] * [[:hyw:Կինի|Կինի]] - [[:hy:Գվինեա|Գվինեա]] - [[:en:Guinea|Guinea]] * [[:hyw:Կինի-Պիսաու|Կինի-Պիսաու]] - [[:hy:Գվինեա-Բիսաու|Գվինեա-Բիսաու]] - [[:en:Guinea-Bissau|Guinea-Bissau]] * [[:hyw:Կայանա|Կայանա]] - [[:hy:Գայանա|Գայանա]] - [[:en:Guyana|Guyana]] * [[:hyw:Հայիթի|Հայիթի]] - [[:hy:Հայիթի|Հայիթի]] - [[:en:Haiti|Haiti]] * [[:hyw:Հոնտուրաս|Հոնտուրաս]] - [[:hy:Հոնդուրաս|Հոնդուրաս]] - [[:en:Honduras|Honduras]] * [[:hyw:Քիրիպաթի|Քիրիպաթի]] - [[:hy:Կիրիբատի|Կիրիբատի]] - [[:en:Kiribati|Kiribati]] * [[:hyw:Ղրղզստան|Ղրղզստան]] - [[:hy:Ղրղզստան|Ղրղզստան]] - [[:en:Kyrgyzstan|Kyrgyzstan]] * [[:hyw:Մալաուի|Մալաուի]] - [[:hy:Մալավի|Մալավի]] - [[:en:Malawi|Malawi]] * [[:hyw:Մալի|Մալի]] - [[:hy:Մալի|Մալի]] - [[:en:Mali|Mali]] * [[:hyw:Մարշալեան Կղզիներ|Մարշալեան Կղզիներ]] - [[:hy:Մարշալյան կղզիներ|Մարշալյան կղզիներ]] - [[:en:Marshall Islands|Marshall Islands]] * [[:hyw:Մորիթանիա|Մորիթանիա]] - [[:hy:Մավրիտանիա|Մավրիտանիա]] - [[:en:Mauritania|Mauritania]] * [[:hyw:Մաւրիկիոս|Մաւրիկիոս]] - [[:hy:Մավրիկիոս|Մավրիկիոս]] - [[:en:Mauritius|Mauritius]] * [[:hyw:Միքրոնեզիա|Միքրոնեզիա]] - [[:hy:Միկրոնեզիա|Միկրոնեզիա]] - [[:en:Micronesia|Micronesia]] * [[:hyw:Մոնկոլիա|Մոնկոլիա]] - [[:hy:Մոնղոլիա|Մոնղոլիա]] - [[:en:Mongolia|Mongolia]] * [[:hyw:Մոզամպիք|Մոզամպիք]] - [[:hy:Մոզամբիկ|Մոզամբիկ]] - [[:en:Mozambique|Mozambique]] * [[:hyw:Նաուրու|Նաուրու]] - [[:hy:Նաուրու|Նաուրու]] - [[:en:Nauru|Nauru]] * [[:hyw:Նիժեր|Նիժեր]] - [[:hy:Նիգեր|Նիգեր]] - [[:en:Niger|Niger]] * [[:hyw:Փալաու|Փալաու]] - [[:hy:Պալաու|Պալաու]] - [[:en:Palau|Palau]] * [[:hyw:Բաբուա Նոր Կինի|Բաբուա Նոր Կինի]] - [[:hy:Պապուա Նոր Գվինեա|Պապուա Նոր Գվինեա]] - [[:en:Papua New Guinea|Papua New Guinea]] * [[:hyw:Բարակուայ|Բարակուայ]] - [[:hy:Պարագվայ|Պարագվայ]] - [[:en:Paraguay|Paraguay]] * [[:hyw:Բերու|Բերու]] - [[:hy:Պերու|Պերու]] - [[:en:Peru|Peru]] * [[:hyw:Ֆիլիբիններ|Ֆիլիբիններ]] - [[:hy:Ֆիլիպիններ|Ֆիլիպիններ]] - [[:en:Philippines|Philippines]] * [[:hyw:Սան Լուսիա|Սան Լուսիա]] - [[:hy:Սենթ Լյուսիա|Սենթ Լյուսիա]] - [[:en:Saint Lucia|Saint Lucia]] * [[:hyw:Սան Վինսնթ եւ Կրենատիններ|Սան Վինսնթ եւ Կրենատիններ]] - [[:hy:Սենթ Վինսենթ և Գրենադիններ|Սենթ Վինսենթ և Գրենադիններ]] - [[:en:Saint Vincent and the Grenadines|Saint Vincent and the Grenadines]] * [[:hyw:Սան Մարինո|Սան Մարինո]] - [[:hy:Սան Մարինո|Սան Մարինո]] - [[:en:San Marino|San Marino]] * [[:hyw:Սան Թոմէ եւ Բրինսիբի|Սան Թոմէ եւ Բրինսիբի]] - [[:hy:Սան Տոմե և Պրինսիպի|Սան Տոմե և Պրինսիպի]] - [[:en:Sao Tome and Principe|Sao Tome and Principe]] * [[:hyw:Սեյշելեան կղզիներ|Սեյշելեան կղզիներ]] - [[:hy:Սեյշելյան կղզիներ|Սեյշելյան կղզիներ]] - [[:en:Seychelles|Seychelles]] * [[:hyw:Սոմալիա|Սոմալիա]] - [[:hy:Սոմալի|Սոմալի]] - [[:en:Somalia|Somalia]] * [[:hyw:Շրի Լանքա|Շրի Լանքա]] - [[:hy:Շրի Լանկա|Շրի Լանկա]] - [[:en:Sri Lanka|Sri Lanka]] * [[:hyw:Սուրինամ|Սուրինամ]] - [[:hy:Սուրինամ|Սուրինամ]] - [[:en:Suriname|Suriname]] * [[:hyw:Թաճիքստան|Թաճիքստան]] - [[:hy:Տաջիկստան|Տաջիկստան]] - [[:en:Tajikistan|Tajikistan]] * [[:hyw:Արեւելեան Թիմոր|Արեւելեան Թիմոր]] - [[:hy:Արևելյան Թիմոր|Արևելյան Թիմոր]] - [[:en:Timor-Leste|Timor-Leste]] * [[:hyw:Թոկո|Թոկո]] - [[:hy:Տոգո|Տոգո]] - [[:en:Togo|Togo]] * [[:hyw:Թոնկա|Թոնկա]] - [[:hy:Տոնգա|Տոնգա]] - [[:en:Tonga|Tonga]] * [[:hyw:Թրինիտատ եւ Թոպակո|Թրինիտատ եւ Թոպակո]] - [[:hy:Տրինիդադ և Տոբագո|Տրինիդադ և Տոբագո]] - [[:en:Trinidad and Tobago|Trinidad and Tobago]] * [[:hyw:Թուրքմենստան|Թուրքմենստան]] - [[:hy:Թուրքմենստան|Թուրքմենստան]] - [[:en:Turkmenistan|Turkmenistan]] * [[:hyw:Թուվալու|Թուվալու]] - [[:hy:Տուվալու|Տուվալու]] - [[:en:Tuvalu|Tuvalu]] ==== Երկիրներ, որոնք ՄԱԿ-ի անդամ չեն, ոչ ալ դիտորդ ==== * [[Աբխազիոյ Հանրապետութիւն։]] - [[:hy:Աբխազիայի Հանրապետություն]] - [[:en:Abkhazia]] * [[:hyw:Հարաւային Օսիա|Հարաւային Օսիա]] - [[:hy:Հարավային Օսիա|Հարավային Օսիա]] - [[:en:South Ossetia|South Ossetia]] === Պատմական շրջաններ եւ երկիրներ === * [[Ասորեստան]] - [[:hy:Ասորեստան]] - [[:en:Assyria]] * [[Մակեդոնիա]] - [[:hy:Մակեդոնիա (տերմինաբանություն)]] - [[:en:Macedonia (terminology)]] * [[Մարաստան]] կամ Մարք - [[:hy:Մարաստան]] - [[:en:Media (region)]] * [[Ալանք]] - [[:hy:Ալանիա]] - [[:en:Alania]] === Լեզուներ === * [[Մանտարին Չինարէն]] - [[:en:Mandarin Chinese]] * [[Հինտի]] - [[:en:Hindi]] * [[Սպաներէն]] - [[:en:Spanish language]] * [[Պենկալերէն]] - [[:en:Bengali language]] * [[Փորթուկալերէն]] - [[:en:Portuguese language]] * [[Ուրտու]] - [[:en:Urdu]] * [[Ինտոնեզերէն]] - [[:en:Indonesian language]] * [[Մարաթերէն]] - [[:en:Marathi language]] * [[Թելուկերէն]] - [[:en:Telugu language]] * [[Հաուներէն]] - [[:en:Hausa language]] * [[Թամիլերէն]] - [[:en:Tamil language]] * [[Սուահիլերէն]] - [[:en:Swahili language]] * [[Վիեդնամերէն]] - [[:en:Vietnamese language]] * [[Թակալերէն]] - [[:en:Tagalog language]] * [[Փունճապերէն]] - [[:en:Punjabi language]] * [[Քորերէն]] - [[:en:Korean language]] * [[Ճավանեզերէն]] - [[:en:Javanese language]] * [[Կուճարաթերէն]] - [[:en:Gujarati language]] * [[Ամհարերէն]] - [[:en:Amharic]] * [[Քաննատերէն]] - [[:en:Kannada]] * [[Ապխազերէն]] - [[:en:Abkhaz language]] * [[Ալպաներէն]] - [[:en:Albanian language]] * [[Պրեթոներէն]] - [[:en:Breton language]] * [[Պուլկարերէն]] - [[:en:Bulgarian language]] * [[Քաթալաներէն]] - [[:en:Catalan language]] * [[Քորսիքերէն]] - [[:en:Corsican language]] * [[Խրիմի Թաթարերէն]] - [[:en:Crimean Tatar language]] * [[Չեխերէն]] - [[:en:Czech language]] * [[Տանիերէն]] - [[:en:Danish language]] * [[Հոլանտերէն]] - [[:en:Dutch language]] * [[Էսթոներէն]] - [[:en:Estonian language]] * [[ֆիններէն]] - [[:en:Finnish language]] * [[Իսլանտերէն]] - [[:en:Icelandic language]] * [[Իռլանտերէն]] - [[:en:Irish language]] * [[Լադիշերէն]] - [[:en:Latvian language]] * [[Լիդվերէն]] - [[:en:Lithuanian language]] * [[Լիւքսամպուրկերէն]] - [[:en:Luxembourgish]] * [[Մակեդոներէն]] - [[:en:Macedonian language]] * [[Մալթայերէն]] - [[:en:Maltese language]] * [[Նորվեկերէն]] - [[:en:Norweigian language]] * [[Լեհերէն]] - [[:en:Polish language]] * [[Ռոմանշերէն]] - [[:en:Romansh language]] * [[Ռումանիրէն]] - [[:en:Romanian language]] * [[Սերպոխորվաթերէն]] - [[:en:Serbo-Croatian]] * [[Սլովաքերէն]] - [[:en:Slovak language]] * [[Սլովեներէն]] - [[:en:Slovenian language]] * [[Շուետերէն]] - [[:en:Swedish language]] === Երաժշտական Նուագարաններ === * [[Քլարինեթ]] - [[:hy:Կլառնետ|Կլառնետ]] - [[:en:Clarinet|Clarinet]] * [[Աւագափող]] - [[:hy:Ֆլէյտա|Ֆլէյտա]] - [[:en:Flute|Flute]] * [[Հոպոյ]] - [[:hy:Հոբոյ|Հոբոյ]] - [[:en:Oboe|Oboe]] * [[Պասուն]] - [[:hy:Ֆագոտ (երաժշտական գործիք)|Ֆագոտ (երաժշտական գործիք)]] - [[:en:Bassoon|Bassoon]] * [[Թուպա]] - [[:en:Tuba|Tuba]] * [[Թրոմպոն]] - [[:hy:Տրոմբոն|Տրոմբոն]] - [[:en:Trombone|Trombone]] * [[Գալարափող]] - [[:hy:Գալարափող|Գալարափող]] - [[:en:French horn|French horn]] * [[Շեփոր]] - [[:hy:Շեփոր|Շեփոր]] - [[:en:Trumpet|Trumpet]] * [[Շվի]] - [[:en:Shvi]] === CEE Ցանկ === * [[Հայերը Իրաքի Մէջ]] - https://en.wikipedia.org/wiki/Iraqi_Armenians * [[Հայերը Վրաստանի Մէջ]] - https://en.wikipedia.org/wiki/Armenians_in_Georgia * [[Հայերը Արժանթինի Մէջ]] - https://en.wikipedia.org/wiki/Armenian_Argentine * [[Հայերը Սուրիոյ Մէջ]] - https://en.wikipedia.org/wiki/Armenians_in_Syria * [[Հայերը Ուքրանիոյ Մէջ]] - https://en.wikipedia.org/wiki/Armenians_in_Ukraine * [[Հայերը Աւստրիոյ Մէջ]] - https://en.wikipedia.org/wiki/Armenians_in_Austria * [[Հայերը Գանատայի Մէջ]] - https://en.wikipedia.org/wiki/Armenian_Canadians * [[Հայերը Աւստրալիոյ Մէջ]] - https://en.wikipedia.org/wiki/Armenian_Australians * [[Հայերը Թուրքիոյ Մէջ]] - https://en.wikipedia.org/wiki/Armenians_in_Turkey * [[Հայերը Սինկափուրի Մէջ]] - https://en.wikipedia.org/wiki/Armenians_in_Singapore * [[Թագնուած Հայեր]] - https://en.wikipedia.org/wiki/Hidden_Armenians * [[Հայերը Հունգարիոյ մէջ]] - https://en.wikipedia.org/wiki/Armenians_in_Hungary * [[Հայերը Միացեալ Թագաւորութեան մէջ]] - https://en.wikipedia.org/wiki/Armenians_in_the_United_Kingdom === Կազմակերպութիւններ === * [[ՏՀԶԿ]] - [[:en:|OECD]] * [[Արաբական Լիկա]] - [[:en:Arab League]] * [[Ափրիկեան Միութիւն]] - [[:en:African Union]] * [[Ֆրանսախօսութեան Միջազգային Կազմակերպութիւն]] - [[:en:Organisation internationale de la Francophonie]] * [[Իսլամական Համագործակցութեան Կազմակերպութիւն]] - [[:en:Organisation of Islamic Cooperation]] * [[Հնդկական Ովկիանոսի Յանձնաժողով]] - [[:en:Indian Ocean Commission]] * [[ Փոքր Կղզի Պետութիւններու Դաշինք]] - [[:en:Alliance of Small Island States]] * [[Ազգերու Համագործակցութիւն]] - [[:en:Commonwealth of Nations]] * [[G77]] - [[:en:Group of 77]] * [[Չմիացած Երկիրներու Շարժում]] - [[:en:Non-Aligned Movement]] * [[Ծովային Մետաքսի Ճամբայ]] - [[:en:Maritime Silk Road]] === Հայ անձնաւորութիւններ === * [[Վիգէն Պապիկեան]] - [[:en:Viken Babikian]] * [[Ճօ Մանճանիելօ]] - [[:en:Joe Manganiello]] * [[Լէրի Կակոսեան]] - [[:en:Larry Gagosian]] * [[Լոռի Հայթայեան]] - [[:en:Laury Haytayan]] * [[Զաւեն Գույումճեան]] - [[:en:Zaven Kouyoumdjian]] * [[Նուրհան]] - [[:en:Nourhanne]] * [[Նիքոլ Սապա]] - [[:en:Nicole Saba]] * [[Նշան Տէր Յարութիւնեան]] - [[:ar:نيشان (إعلامي)]] * [[Նուրա Գէւորգեան]] - [[:en:Noura Kevorkian]] * [[Սագօ Շահինեան]] - [[:en:Sako Shahinian]] * [[Մարտիկ Չափարեան]] - [[:en:Mardik Tchaparian]] * [[Յակոբ Տոնապետեան]] - [[:en:Agop Donabidian]] * [[Վարդան Ղազարեան]] - [[:en:Vardan Ghazaryan]] * [[Խորէն Աբրահամեան]] - [[:en:Khoren Abrahamyan]] * [[Ալեքսանտր Երիցեան]] - [[:hy:Ալեքսանդր Երիցյան]] * [[Քաթրին Ռոպ-Կրիյէ]] - [[:en:Catherine Robbe-Grillet]] * [[Ֆրանսիս Վեպեր]] - [[:en:Francis Veber]] * [[Ֆրանսուա Պերլեան]] - [[:en:François Berléand]] * [[Ալեն Պերպերեան]] - [[:en:Alain Berbérian]] * [[Փասքալ Լեժիթիմուս]] - [[:en:Pascal Légitimus]] * [[Մայքըլ Վարդան]] - [[:en:Michael Vartan]] * [[Մարիանա Շիրինեան]] - [[:en:Marianna Shirinyan]] * [[Մաթիո Մատենեան]] - [[:en:Mathieu Madénian]] * [[Ռաֆֆի Շարթ]] - [[:en:Raffy Shart]] * [[Նինա Պերպերովա]] - [[:en:Nina Berberova]] * [[Ֆիլիփ Ճեան]] - [[:en:Philippe Djian]] * [[Ժան-Քլոտ Քեպապճեան]] - [[:en:Jean-Claude Kebabdjian]] * [[Ժաք Հելեան]] - [[:en:Jacques Hélian]] * [[Լեւոն Սայեան]] - [[:en:Lévon Sayan]] * [[Տանիել Ժերարտ]] - [[:en:Danyel Gérard]] * [[Ֆրանսուա Գէորքեան]] - [[:en:François Kevorkian]] * [[Անտրէ Մանուկեան]] - [[:en:André Manoukian]] * [[Նարինէ Սիմոնեան]] - [[:en:Nariné Simonian]] * [[Եսայի Ալթունեան]] - [[:en:Essaï Altounian]] * [[Լեոն Արթիւր Թիւթիւնճեան]] - [[:en:Léon Arthur Tutundjian]] * [[Մելիք Օհանեան]] - [[:en:Melik Ohanian]] * [[Էտուարտ Պալլատուր]] - [[:en:Édouard Balladur]] * [[Ժերարտ Տարմանին]] - [[:en:Gérald Darmanin]] * [[Սարա Թանզիլլի]] - [[:en:Sarah Tanzilli]] * [[Արսեն Չաքարեան]] - [[:en:Arsène Tchakarian]] * [[Ալեն Փրոսթ]] - [[:en:Alain Prost]] * [[Էրիք Ասատուրեան]] - [[:en:Éric Assadourian]] * [[Եուրի Ճորքաէֆ]] - [[:en:Youri Djorkaeff]] * [[Ալեն Պողոսեան]] - [[:en:Alain Boghossian]] * [[Տիմիթրի Եաչվիլի]] - [[:en:Dimitri Yachvili]] * [[Սիրիաք Ռիվիերեան]] - [[:en:Cyriaque Rivieyran]] * [[Իտա Ատամոֆ]] - [[:en:Ida Adamoff]] * [[Փաթրիք Տոնապետեան]] - [[:en:Patrick Donabédian]] * [[Անահիտ Տոնապետեան Տեմոփուլոս]] - [[:hy:Անահիտ Տոնապետյան-Դեմոպուլոս]] * [[Սերժ Չուրուք]] - [[:en:Serge Tchuruk]] * [[Ալեն Մանուքեան]] - [[:en:Alain Manoukian]] * [[Ալեն Միքլի]] - [[:en:Alain Mikli]] * [[Ռաֆֆի Հալաճեան]] - [[:en:Rafi Haladjian]] * [[Փոլ-Լուի Արսլանեան]] - [[:en:Paul-Louis Arslanian]] * [[Կլետիս Պերեճիքլեան]] - [[:en:Gladys Berejiklian]] * [[Վիք Տարչինեան]] - [[:en:Vic Darchinyan]] * [[Ճորճ Տոնիկեան]] - [[:en:George Donikian]] * [[Պրայըն Կուրճեան]] - [[:en:Brian Goorjian]] * [[Սլավա Գրիգորեան]] - [[:en:Slava Grigoryan]] * [[Ժանօ Թուսունեան]] - [[:en:Jano Toussounian]] * [[Ճոն Քաչոյեան]] - [[:en:John Kachoyan]] * [[Եուրիկ Սարգիսեան]] - [[:en:Yurik Sarkisyan]] * [[Պորիս Պապայեան]] - [[:en:Boris Babayan]] * [[Ալեքսէյ Հեքիմեան]] - [[:en:Alexey Ekimyan]] * [[Կարի Քասփարով]] - [[:en:Garry Kasparov]] * [[Վլատիմիր Յակոբեան]] - [[:en:Vladimir Akopian]] * [[Աշոտ Նադանեան]] - [[:en:Ashot Nadanian]] * [[Վլադիմիր Պաղիրով]] - [[:en:Vladimir Bagirov]] * [[Եւկենի Պետրոսեան]] - [[:en:Yevgeny Petrosyan]] * [[Սերկեյ Ղազարով]] - [[:en:Sergey Gazarov]] * [[Կիորկի Շահնազարով]] - [[:en:Georgy Shakhnazarov]] * [[Ռաֆայել Կապրելեան]] - [[:en:Rafael Kaprelyan]] * [[Սերկեյ Պետրոսեան]] - [[:en:Sergey Petrosyan]] * [[Կարինա Ազնաւուրեան]] - [[:en:Karina Aznavourian]] * [[Կարապետ Կարապետեան]] - [[:en:Karapet Karapetyan]] * [[Յարութիւն Խաչադրեան]] - [[:en:Harutyun Khachatryan]] * [[Վաղարշակ Յարութիւնեան]] - [[:en:Vagharshak Harutiunyan]] * [[Յովնաթանեան ընտանիք]] - [[:en:Hovnatanian]] * [[Յակոբ Դաւթեան]] - [[:en:Yakov Davydov]] * [[Վլատիմիր Սարգսեան]] - [[:en:Vladimir Sargsyan]] * [[Աղվան Վարդանեան]] - [[:en:Aghvan Vardanyan]] * [[Արթիւր Յակոբեան]] - [[:en:Arturs Akopjans]] * [[Ալան Մելիքճանեան]] - [[:en:Captain Disillusion]] * [[Պորիս Փարսատանեան]] - [[:en:Boris Parsadanian]] * [[Եուրի Սարգիսեան]] - [[:en:Yuriy Sarkisyan]] * [[Արթեոմ Ֆիլիփոսեան]] - [[:en:Artyom Filiposyan]] * [[Վատիմ Ապրամով]] - [[:en:Vadim Abramov]] * [[Արթիւր Գրիգորեան]] - [[:en:Artur Grigorian]] * [[Անտրեյ Յակոբեանց]] - [[:en:Andrey Akopyants]] * [[Թամարա Խանում]] - [[:en:Tamara Khanum]] * [[Ռալֆ Եիրիկեան]] - [[:en:Ralph Yirikian]] === Ծով === * [[Կասպից ծով]] - [[:hy:Կասպից ծով]] - [[:en:Caspian Sea]] === Բնագիտութիւն === * [[Ժառանգաբանութիւն]] - [[:hy:Գենետիկա]] - [[:en:Genetics]] * [[Լուսասինթեզ]] - [[:hy:Ֆոտոսինթեզ]] - [[:en:Photosynthesis]] * [[Բնահամակարգ]] - [[:hy:Էկոհամակարգ]] - [[:en:Ecosystem]] * [[Կլիմայի փոփոխութիւն]] - [[:hy:Կլիմայի փոփոխություն]] - [[:en:Climate change]] * [[Պարբերական աղիւսակ]] - [[:hy:Պարբերական համակարգ]] - [[:en:Periodic table]] * [[Քուանթային մեքանիկա]] - [[:hy:Քվանտային մեխանիկա]] - [[:en:Quantum mechanics]] * [[Յարաբերականութեան տեսութիւն]] - [[:hy:Հարաբերականության տեսություն]] - [[:en:Theory of relativity]] * [[Ջերմադինամիկա]] - [[:hy:Թերմոդինամիկա]] - [[:en:Thermodynamics]] * [[Էնթրոփիա]] - [[:hy:Էնտրոպիա]] - [[:en:Entropy]] === Թուաբանութիւն եւ արհեստագիտութիւն === * [[Հաւանականութիւն]] - [[:hy:Հավանականություն]] - [[:en:Probability]] * [[Վիճակագրութիւն]] - [[:hy:Վիճակագրություն]] - [[:en:Statistics]] * [[Հանրահաշիւ]] - [[:hy:Հանրահաշիվ]] - [[:en:Algebra]] * [[Թուաբանական վերլուծութիւն]] - [[:hy:Մաթեմատիկական անալիզ]] - [[:en:Calculus]] * [[Արհեստական բանականութիւն]] - [[:hy:Արհեստական բանականություն]] - [[:en:Artificial intelligence]] * [[Կիսահաղորդիչ]] - [[:hy:Կիսահաղորդիչ]] - [[:en:Semiconductor]] === Իմաստասիրութիւն եւ ընկերութիւն === * [[Բարոյագիտութիւն]] - [[:hy:Էթիկա]] - [[:en:Ethics]] * [[Մարդու իրաւունքներ]] - [[:hy:Մարդու իրավունքներ]] - [[:en:Human rights]] * [[Համաշխարհայնացում]] - [[:hy:Գլոբալիզացիա]] - [[:en:Globalization]] === Պատմութիւն === * [[Լուսաւորութեան դարաշրջան]] - [[:hy:Լուսավորության դարաշրջան]] - [[:en:Age of Enlightenment]] * [[Արդիւնաբերական յեղափոխութիւն]] - [[:hy:Արդյունաբերական հեղափոխություն]] - [[:en:Industrial Revolution]] * [[Պաղ պատերազմ]] - [[:hy:Սառը պատերազմ]] - [[:en:Cold War]] * [[Մոնկոլական կայսրութիւն]] - [[:hy:Մոնղոլական կայսրություն]] - [[:en:Mongol Empire]] * [[Ֆրանսական յեղափոխութիւն]] - [[:hy:Ֆրանսիական մեծ հեղափոխություն]] - [[:en:French Revolution]] * [[Յուլիոս Կեսար]] - [[:hy:Հուլիոս Կեսար]] - [[:en:Julius Caesar]] * [[Նափոլէոն Պոնափարթ]] - [[:hy:Նապոլեոն Բոնապարտ]] - [[:en:Napoleon]] === Աշխարհագրութիւն === * [[Ցամաքամաս]] - [[:hy:Մայրցամաք]] - [[:en:Continent]] === Համաշխարհային դէմքեր === * [[Իսահակ Նիւթըն]] - [[:hy:Իսահակ Նյուտոն]] - [[:en:Isaac Newton]] * [[Քարլ Մարքս]] - [[:hy:Կարլ Մարքս]] - [[:en:Karl Marx]] === Աստղագիտութիւն === * [[Գալակտիկա]] - [[:hy:Գալակտիկա]] - [[:en:Galaxy]] * [[Արեւ]] - [[:hy:Արեգակ]] - [[:en:Sun]] * [[Աստղ]] - [[:hy:Աստղ]] - [[:en:Star]] * [[Մեծ պայթիւն]] - [[:hy:Մեծ պայթյուն]] - [[:en:Big Bang]] * [[Ձգողականութիւն]] - [[:hy:Ձգողականություն]] - [[:en:Gravity]] === Մարդու մարմին եւ բժշկութիւն === * [[Մարդու մարմին]] - [[:hy:Մարդու մարմին]] - [[:en:Human body]] * [[Կմախք]] - [[:hy:Կմախք]] - [[:en:Skeleton]] * [[Հակամանրէ]] - [[:hy:Հակաբիոտիկներ]] - [[:en:Antibiotic]] * [[Համավարակ]] - [[:hy:Պանդեմիա]] - [[:en:Pandemic]] * [[Սնուցում]] - [[:hy:Սնուցում]] - [[:en:Nutrition]] === Գիտութիւն === * [[Քիմիական տարր]] - [[:hy:Քիմիական տարր]] - [[:en:Chemical element]] * [[Երկաթ]] - [[:hy:Երկաթ]] - [[:en:Iron]] * [[Ուժ]] - [[:hy:Ուժ]] - [[:en:Force]] * [[Ուժանիւթ]] - [[:hy:Էներգիա]] - [[:en:Energy]] === Կրօնք === * [[Կրօնք]] - [[:hy:Կրոն]] - [[:en:Religion]] * [[Հրէականութիւն]] - [[:hy:Հուդայականություն]] - [[:en:Judaism]] * [[Հնդուականութիւն]] - [[:hy:Հինդուիզմ]] - [[:en:Hinduism]] * [[Ղուրան]] - [[:hy:Ղուրան]] - [[:en:Quran]] * [[Կաթողիկէ Եկեղեցի]] - [[:hy:Կաթոլիկ եկեղեցի]] - [[:en:Catholic Church]] === Ընկերութիւն եւ առօրեայ կեանք === * [[Ընտանիք]] - [[:hy:Ընտանիք]] - [[:en:Family]] * [[Կրթութիւն]] - [[:hy:Կրթություն]] - [[:en:Education]] * [[Սնունդ]] - [[:hy:Սնունդ]] - [[:en:Food]] * [[Քաղաք]] - [[:hy:Քաղաք]] - [[:en:City]] === Արուեստ եւ մշակոյթ === * [[Շարժապատկեր]] - [[:hy:Կինոարվեստ]] - [[:en:Film]] * [[Օփերա]] - [[:hy:Օպերա]] - [[:en:Opera]] === Գրականութիւն === * [[Բանաստեղծութիւն]] - [[:hy:Պոեզիա]] - [[:en:Poetry]] * [[Թատերգութիւն]] - [[:hy:Դրամա]] - [[:en:Drama]] * [[Դիւցազնավէպ]] - [[:hy:Էպոս]] - [[:en:Epic poetry]] === Արհեստագիտութիւն === * [[Համացանց]] - [[:hy:Համացանց]] - [[:en:Internet]] * [[Ծրագրաշար]] - [[:hy:Ծրագրային ապահովում]] - [[:en:Software]] * [[Խելախօս]] - [[:hy:Սմարթֆոն]] - [[:en:Smartphone]] * [[Ընկերային ցանց]] - [[:hy:Սոցիալական ցանց]] - [[:en:Social media]] * [[Հեռախօս]] - [[:hy:Հեռախոս]] - [[:en:Telephone]] * [[Հեռատեսիլ]] - [[:hy:Հեռուստատեսություն]] - [[:en:Television]] * [[Ռոպոթ]] - [[:hy:Ռոբոտ]] - [[:en:Robot]] === Տնտեսութիւն === * [[Դրամատուն]] - [[:hy:Բանկ]] - [[:en:Bank]] * [[Սղաճ]] - [[:hy:Գնաճ]] - [[:en:Inflation]] * [[Առեւտուր]] - [[:hy:Առևտուր]] - [[:en:Trade]] * [[Հարկ]] - [[:hy:Հարկ (պետական)]] - [[:en:Tax]] * [[Պորսա]] - [[:hy:Ֆոնդային բորսա]] - [[:en:Stock exchange]] === Մարզաձեւեր === * [[Ոտնագնդակ]] - [[:hy:Ֆուտբոլ]] - [[:en:Association football]] * [[Պասքեթպոլ]] - [[:hy:Բասկետբոլ]] - [[:en:Basketball]] * [[Ողիմպիական խաղեր]] - [[:hy:Օլիմպիական խաղեր]] - [[:en:Olympic Games]] === Ժամանակ === * [[Ժամ]] - [[:hy:Ժամ]] - [[:en:Hour]] * [[Օր]] - [[:hy:Օր]] - [[:en:Day]] * [[Շաբաթ]] - [[:hy:Շաբաթ]] - [[:en:Week]] * [[Ամիս]] - [[:hy:Ամիս]] - [[:en:Month]] * [[Տարի]] - [[:hy:Տարի]] - [[:en:Year]] * [[Տասնամեակ]] - [[:hy:Տասնամյակ]] - [[:en:Decade]] * [[Հազարամեակ]] - [[:hy:Հազարամյակ]] - [[:en:Millennium]] * [[Տեւողութիւն]] - [[:en:Duration]] * [[Ակնթարթ]] - [[:en:Instant]] * [[Դարաշրջան]] - [[:hy:Դարաշրջան]] - [[:en:Era]] * [[Տարուան եղանակ]] - [[:hy:Տարվա եղանակ]] - [[:en:Season]] * [[Ամսաթիւ]] - [[:hy:Ամսաթիվ]] - [[:en:Calendar date]] * [[Ժամային գօտի]] - [[:hy:Ժամային գոտի]] - [[:en:Time zone]] * [[Յուլեան օրացոյց]] - [[:hy:Հուլյան օրացույց]] - [[:en:Julian calendar]] === Այլ === * [[Օդերեւութախօսութիւն]] - [[:en:Meteorology]] * [[Հանքախօսութիւն]] - [[:en:Mineralogy]] * [[Երկրախօսութիւն]] - [[:en:Geology]] * [[Ուժական գիտութիւն]] - [[:en:Dynamics]] * [[Աճառախօսութիւն]] - [[:en:Chondrology]] * [[Գաւառագրութիւն]] - [[:en:Chorographie]] * [[Ճակատագիտութիւն]] - [[:en:Métoposcopie]] * [[Բնազանցութիւն]] - [[:en:Metaphysics]] * [[Աստեղագիտութիւն]] - [[:en:Astronomy]] * [[Ջրակշռութիւն]] - [[:en:Hydrostatics]] * [[Թաղանթախօսութիւն]] - [[:en:Hyménologie]] * [[Վիմախօսութիւն]] - [[:en:Lithologie]] * [[Բնախօսութիւն]] - [[:en:Physiology]] * [[Իրաւագիտութիւն]] - [[:en:Jurisprudence]] * [[Հայրասպան]] - [[:en:Patricide]] * [[Մայրասպան]] - [[:en:Matricide]] * [[Բեռնարգելք]] - [[:hy:Էմբարգո]] -[[:en:Economic sanctions]] * [[Եղիշէ Չարենցի կեանքի ժամանակագրութիւն]] - [[:hy:Եղիշե_Չարենցի_կյանքի_ժամանակագրություն|Եղիշե Չարենցի կյանքի ժամանակագրություն]] * [[Մայքրոսոֆթ Ուինտոուզ]] - [[:hy:Մայքրոսոֆթ Վինդոուզ]] - [[:en:Microsoft Windows]] * [[Հարաւային Քալիֆորնիոյ Համալսարան]] - [[:en:University of Southern California]] * [[Ալեն Տըլոն]] - [[:en:Alain Delon]] * [[Տնտեսական Համագործակցութեան եւ Զարգացման Կազմակերպութիւն]] - [[:en:OECD]] * [[Կամալ Ապտել Նասեր]] - [[:en:Gamal Abdel Nasser]] * [[Տուպայ]] - [[:en:Dubai]] * [[Սեւիլիոյ տաճար]] - [[:hy:Սևիլյայի_տաճար|Սևիլյայի տաճար]] - [[:en:Seville_Cathedral|Seville Cathedral]] * [[Օքլընտի Համալսարան]] - [[:en:University of Auckland|University of Auckland]] * [[Պալամանտ Համալսարան]] - [[:en:University of Balamand]] * [[Քուրա, Լիբանան]] - [[:en:Koura District]] * [[Փանամայի ջրանցք]] - [[:en:Panama Canal|Panama Canal]] * [[Հիւսիսային Սառուցեալ Ովկիանոս]] - [[:en:Arctic Ocean|Arctic Ocean]] == Նոր յօդուածներ == === Հայկական այբուբենի տառեր === * [[Ա]] - [[:hy:Ա]] - [[:en:Ayb (letter)]] * [[Բ]] - [[:hy:Բ]] - [[:en:Ben (letter)]] * [[Գ]] - [[:hy:Գ]] - [[:en:Gim]] * [[Դ]] - [[:hy:Դ]] - [[:en:Da (letter)]] * [[Ե]] - [[:hy:Ե]] - [[:en:Ech (letter)]] * [[Զ]] - [[:hy:Զ]] - [[:en:Za (letter)]] * [[Է]] - [[:hy:Է]] - [[:en:E (Armenian letter)]] * [[Ը]] - [[:hy:Ը]] - [[:en:Yt]] * [[Թ]] - [[:hy:Թ]] - [[:en:To (letter)]] * [[Ժ]] - [[:hy:Ժ]] - [[:en:Zhe (Armenian letter)]] * [[Ի]] - [[:hy:Ի]] - [[:en:Ini (letter)]] * [[Լ]] - [[:hy:Լ]] - [[:en:Liwn]] * [[Խ]] - [[:hy:Խ]] - [[:en:Xeh]] * [[Ծ]] - [[:hy:Ծ]] - [[:en:Ca (letter)]] * [[Կ]] - [[:hy:Կ]] - [[:en:Ken (letter)]] * [[Հ]] - [[:hy:Հ]] - [[:en:Ho (letter)]] * [[Ձ]] - [[:hy:Ձ]] - [[:en:Ja (letter)]] * [[Ղ]] - [[:hy:Ղ]] - [[:en:Ghad]] * [[Ճ]] - [[:hy:Ճ]] - [[:en:Cheh (letter)]] * [[Մ]] - [[:hy:Մ]] - [[:en:Men (letter)]] * [[Յ]] - [[:hy:Յ]] - [[:en:Yi (letter)]] * [[Ն]] - [[:hy:Ն]] - [[:en:Now (letter)]] * [[Շ]] - [[:hy:Շ]] - [[:en:Sha (letter)]] * [[Ո]] - [[:hy:Ո]] - [[:en:Vo (letter)]] * [[Չ]] - [[:hy:Չ]] - [[:en:Cha (letter)]] * [[Պ]] - [[:hy:Պ]] - [[:en:Peh (letter)]] * [[Ջ]] - [[:hy:Ջ]] - [[:en:Jheh]] * [[Ռ]] - [[:hy:Ռ]] - [[:en:Ra (letter)]] * [[Ս]] - [[:hy:Ս]] - [[:en:Seh (letter)]] * [[Վ]] - [[:hy:Վ]] - [[:en:Vew]] * [[Տ]] - [[:hy:Տ]] - [[:en:Tiwn]] * [[Ր]] - [[:hy:Ր]] - [[:en:Reh (letter)]] * [[Ց]] - [[:hy:Ց]] - [[:en:Co (letter)]] * [[Ւ]] - [[:hy:Ւ]] - [[:en:Hiwn]] * [[Փ]] - [[:hy:Փ]] - [[:en:Piwr]] * [[Ք]] - [[:hy:Ք]] - [[:en:Keh (letter)]] * [[Օ]] - [[:hy:Օ]] - [[:en:Oh (letter)]] * [[Ֆ]] - [[:hy:Ֆ]] - [[:en:Feh (letter)]] === Թիւեր === * [[Զերօ]] - [[:hy:0 (թիվ)]] - [[:en:0]] * [[Մէկ]] - [[:hy:1 (թիվ)]] - [[:en:1]] * [[Երկու]] - [[:hy:2 (թիվ)]] - [[:en:2]] * [[Երեք]] - [[:hy:3 (թիվ)]] - [[:en:3]] * [[Չորս]] - [[:hy:4 (թիվ)]] - [[:en:4]] * [[Հինգ]] - [[:hy:5 (թիվ)]] - [[:en:5]] * [[Վեց]] - [[:hy:6 (թիվ)]] - [[:en:6]] * [[Եօթը]] - [[:hy:7 (թիվ)]] - [[:en:7]] * [[Ութը]] - [[:hy:8 (թիվ)]] - [[:en:8]] * [[Ինը]] - [[:hy:9 (թիվ)]] - [[:en:9]] * [[Տասը]] - [[:hy:10 (թիվ)]] - [[:en:10]] * [[Տասնմէկ]] - [[:hy:11 (թիվ)]] - [[:en:11]] * [[Տասներկու]] - [[:hy:12 (թիվ)]] - [[:en:12]] * [[Տասներեք]] - [[:hy:13 (թիվ)]] - [[:en:13]] * [[Տասնչորս]] - [[:hy:14 (թիվ)]] - [[:en:14]] * [[Տասնհինգ]] - [[:hy:15 (թիվ)]] - [[:en:15]] * [[Տասնվեց]] - [[:hy:16 (թիվ)]] - [[:en:16]] * [[Տասնեօթը]] - [[:hy:17 (թիվ)]] - [[:en:17]] * [[Տասնութ]] - [[:hy:18 (թիվ)]] - [[:en:18]] * [[Տասնինը]] - [[:hy:19 (թիվ)]] - [[:en:19]] * [[Քսան]] - [[:hy:20 (թիվ)]] - [[:en:20]] * [[Երեսուն]] - [[:hy:30 (թիվ)]] - [[:en:30]] * [[Քառասուն]] - [[:hy:40 (թիվ)]] - [[:en:40]] * [[Յիսուն]] - [[:hy:50 (թիվ)]] - [[:en:50]] * [[Վաթսուն]] - [[:hy:60 (թիվ)]] - [[:en:60]] * [[Եօթանասուն]] - [[:hy:70 (թիվ)]] - [[:en:70]] * [[Ութսուն]] - [[:hy:80 (թիվ)]] - [[:en:80]] * [[Իննսուն]] - [[:hy:90 (թիվ)]] - [[:en:90]] * [[Հարիւր]] - [[:hy:100 (թիվ)]] - [[:en:100]] * [[Հազար]] - [[:hy:1000 (թիվ)]] - [[:en:1000]] * [[Միլիոն]] - [[:hy:Միլիոն]] - [[:en:Million]] * [[Միլիառ]] - [[:hy:Միլիարդ]] - [[:en:Billion]] * [[Հայկական թուանշաններ]] - [[:hy:Հայկական թվանշաններ]] - [[:en:Armenian numerals]] === Կէտադրական նշաններ === * [[Վերջակէտ]] - [[:hy:Վերջակետ]] - [[:en:Armenian full stop]] * [[Միջակէտ]] - [[:hy:Միջակետ]] - [[:en:Colon]] * [[Ստորակէտ]] - [[:hy:Ստորակետ]] - [[:en:Comma]] * [[Բութ]] - [[:hy:Բութ]] - [[:en:Armenian comma]] * [[Շեշտ]] - [[:hy:Շեշտ]] - [[:en:Armenian emphasis mark]] * [[Հարցական նշան]] - [[:hy:Հարցական նշան]] - [[:en:Question mark]] * [[Բացականչական նշան]] - [[:hy:Բացականչական նշան]] - [[:en:Exclamation mark]] * [[Ապաթարց]] - [[:hy:Ապաթարց]] - [[:en:Apostrophe]] * [[Չակերտ]] - [[:hy:Չակերտներ]] - [[:en:Quotation mark]] * [[Փակագիծ]] - [[:hy:Փակագծեր]] - [[:en:Bracket]] * [[Ենթամնայ]] - [[:hy:Ենթամնա]] - [[:en:Hyphen]] * [[Յապաւման նշան]] - [[:hy:Պատիվ (նշան)]] - [[:en:Armenian abbreviation mark]] === Գոյներ === * [[Գոյն]] - [[:hy:Գույն]] - [[:en:Color]] * [[Կարմիր]] - [[:hy:Կարմիր]] - [[:en:Red]] * [[Կապոյտ]] - [[:hy:Կապույտ]] - [[:en:Blue]] * [[Կանաչ]] - [[:hy:Կանաչ]] - [[:en:Green]] * [[Դեղին]] - [[:hy:Դեղին]] - [[:en:Yellow]] * [[Սեւ]] - [[:hy:Սև]] - [[:en:Black]] * [[Ճերմակ]] - [[:hy:Սպիտակ]] - [[:en:White]] * [[Մոխրագոյն]] - [[:hy:Մոխրագույն]] - [[:en:Grey]] * [[Նարնջագոյն]] - [[:hy:Նարնջագույն]] - [[:en:Orange (colour)]] * [[Մանիշակագոյն]] - [[:hy:Մանուշակագույն]] - [[:en:Purple]] * [[Վարդագոյն]] - [[:hy:Վարդագույն]] - [[:en:Pink]] * [[Շականակագոյն]] - [[:hy:Շագանակագույն]] - [[:en:Brown]] === Չափման միաւորներ === * [[Մեթր]] - [[:hy:Մետր]] - [[:en:Metre]] * [[Սանթիմեթր]] - [[:hy:Սանտիմետր]] - [[:en:Centimetre]] * [[Քիլոմեթր]] - [[:hy:Կիլոմետր]] - [[:en:Kilometre]] * [[Կրամ]] - [[:hy:Գրամ]] - [[:en:Gram]] * [[Քիլոկրամ]] - [[:hy:Կիլոգրամ]] - [[:en:Kilogram]] * [[Թոն]] - [[:hy:Տոննա]] - [[:en:Tonne]] * [[Լիթր]] - [[:hy:Լիտր]] - [[:en:Litre]] * [[Հեքտար]] - [[:hy:Հեկտար]] - [[:en:Hectare]] * [[Ցելսիուս]] - [[:hy:Ցելսիուս]] - [[:en:Celsius]] * [[Ֆարենհայթ]] - [[:hy:Ֆարենհայթ]] - [[:en:Fahrenheit]] * [[Քելվին]] - [[:hy:Կելվին]] - [[:en:Kelvin]] * [[Ամփեր]] - [[:hy:Ամպեր]] - [[:en:Ampere]] * [[Միջազգային միաւորներու համակարգ]] - [[:hy:Չափման միավորների միջազգային համակարգ]] - [[:en:International System of Units]] === Կողմնացոյցի ուղղութիւններ === * [[Հիւսիս]] - [[:hy:Հյուսիս]] - [[:en:North]] * [[Հարաւ]] - [[:hy:Հարավ]] - [[:en:South]] * [[Արեւելք]] - [[:hy:Արևելք]] - [[:en:East]] * [[Արեւմուտք]] - [[:hy:Արևմուտք]] - [[:en:West]] * [[Կողմնացոյց]] - [[:hy:Կողմնացույց]] - [[:en:Compass]] === Երկրաչափական պատկերներ === * [[Կէտ]] - [[:hy:Կետ (երկրաչափություն)]] - [[:en:Point (geometry)]] * [[Գիծ]] - [[:hy:Ուղիղ]] - [[:en:Line (geometry)]] * [[Անկիւն]] - [[:hy:Անկյուն]] - [[:en:Angle]] * [[Շրջանակ]] - [[:hy:Շրջանագիծ]] - [[:en:Circle]] * [[Եռանկիւն]] - [[:hy:Եռանկյուն]] - [[:en:Triangle]] * [[Քառակուսի]] - [[:hy:Քառակուսի]] - [[:en:Square]] * [[Ուղղանկիւն]] - [[:hy:Ուղղանկյուն]] - [[:en:Rectangle]] * [[Հնգանկիւն]] - [[:hy:Հնգանկյուն]] - [[:en:Pentagon]] * [[Վեցանկիւն]] - [[:hy:Վեցանկյուն]] - [[:en:Hexagon]] * [[Գունդ]] - [[:hy:Գունդ (երկրաչափություն)]] - [[:en:Sphere]] * [[Խորանարդ]] - [[:hy:Խորանարդ]] - [[:en:Cube]] * [[Բուրգ]] - [[:hy:Բուրգ (երկրաչափություն)]] - [[:en:Pyramid (geometry)]] * [[Գլան]] - [[:hy:Գլան]] - [[:en:Cylinder]] * [[Կոն]] - [[:hy:Կոն]] - [[:en:Cone]] === Դրամանիշներ === * [[Հայկական դրամ]] - [[:hy:Հայկական դրամ]] - [[:en:Armenian dram]] * [[Ամերիկեան տոլար]] - [[:hy:ԱՄՆ դոլար]] - [[:en:United States dollar]] * [[Եւրօ]] - [[:hy:Եվրո]] - [[:en:Euro]] * [[Ֆունտ սթերլինկ]] - [[:hy:Ֆունտ ստերլինգ]] - [[:en:Pound sterling]] * [[Ռուբլի]] - [[:hy:Ռուբլի]] - [[:en:Russian ruble]] * [[Ճաբոնական եէն]] - [[:hy:Ճապոնական իեն]] - [[:en:Japanese yen]] * [[Լիբանանեան ոսկի]] - [[:hy:Լիբանանյան ֆունտ]] - [[:en:Lebanese pound]] * [[Թրքական լիրա]] - [[:hy:Թուրքական լիրա]] - [[:en:Turkish lira]] * [[Զուիցերիական ֆրանք]] - [[:hy:Շվեյցարական ֆրանկ]] - [[:en:Swiss franc]] 5q5fwpztznfftvqbilrzl0y47hyd6yl 0 28931 253695 240308 2026-08-21T15:30:09Z ~2026-45746-79 14954 /* Մշակութային */ 253695 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Կազմակերպութիւն|անուանում=Հայկական Բարեգործական Ընդհանուր Միութիւն (ՀԲԸՄ)|յապաւում=ՀԲԸՄ|հիմնադրուած={{Start date|1906|04|15}}|շտաբակայան={{դրօշ|ԱՄՆ}} [[Նիւ Եորք]], [[ԱՄՆ]]|լեզուներ=հայերէն, անգլերէն, ֆրանսերէն, սպաներէն|ղեկավարի պաշտօն=նախագահ|ղեկավարի անուն=[[Պերճ Սեդրակեան]]|ղեկավարի պաշտօն2=հիմնադիր|ղեկավարի անուն2=[[Պօղոս Նուպար Փաշա]]|պիւտճէ=$36 միլիոն <small>(տարեկան)</small>|բնօրինակ անուանում={{lang-en|Armenian General Benevolent Union (AGBU)}}|մասնակցութիւն=22.000|պատկեր=AGBU letters in front of Marriott Hotel Yerevan.jpg}}'''Հայկական Բարեգործական Ընդհանուր Միութիւն''', տարածուած յապաւումը '''ՀԲԸՄ''' (դասական ուղղագրութիւնով՝ '''Հայ Բարեգործական Ընդհանուր Միութիւն''', [[անգլերէն]]՝ '''Armenian General Benevolent Union''', տարածուած յապաւումը՝ '''AGBU'''), [[1906 թուական|1906]]-ին հիմնադրուած հայկական բարեգործական կազմակերպութիւն, որ աշխարհի ամէենախոշոր հայկական հասարակական կազմակերպութիւնն է։ Այժմ անոր գլխամասը կը գտնուի [[Նիւ Եորք|Նիւ Եորքի]] մէջ, տարեկան միջազգային պիւտճէն կը կազմէ մօտ 36 միլիոն [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|ԱՄՆ]] տոլար։ ՀԲԸՄ-ը կը պահպանէ եւ կը զարգացնէ Հայկական ազգային գիտակցութիւնը եւ ժառանգութիւնը զանազան կրթական, մշակութային եւ մարդասիրական ծրագիրերու միջոցով։ == Պատմութիւն == Հայկական Բարեգործական Ընդհանուր Միութիւնը (ՀԲԸՄ) հիմնադրուած է [[15 Ապրիլ]] [[1906 թուական|1906]]-ին, [[Գահիրէ|Գահիրէի]] մէջ ([[Եգիպտոս]])՝ յայտնի ազգային գործիչ [[Պօղոս Նուպար Փաշա|Պօղոս Նուպարի]] եւ եգիպտահայ համայնքի ականաւոր ներկայացուցիչներու նախաձեռնութեամբ՝ հայ ժողովուրդի հոգեւոր եւ մշակութային զարգացման նպաստելու համար։ Անոնց հիմնական նպատակն էր ստեղծել միութիւն մը, որ կոչուած էր ամէն կերպ աջակցելու հայ ժողովուրդին, որու գոյատեւումը՝ իբրեւ [[Օսմանեան Կայսրութիւն|Օսմանեան Կայսրութեան]] փոքրամասնութիւն, վտանգուած էր։ [[1906 թուական|1906]]-[[1912 թուական|1912]] թթ ՀԲԸ Միութիւնը Արեւմտահայ գիւղացիութեան կ՚ապահովէր սերմացուով, երկրագործական գործիքներով եւ այլն։ [[Արեւմտեան Հայաստան|Արեւմտեան Հայաստանի]], [[Կիլիկիոյ Հայկական Թագաւորութիւն|Կիլիկիոյ]] եւ Օսմանեան Կայսրութեան հայաշատ այլ շրջաններու մէջ ՀԲԸՄ-ը հիմնած էր դպրոցներ եւ որբանոցներ։ [[1914 թուական|1914]] թ-ին ՀԲԸՄ-ը ունէր 142 մասնաճիւղ Արեւմտեան [[Հայաստան|Հայաստանի]], [[Կիլիկիա|Կիլիկիոյ]], [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|ԱՄՆ]]-ի, [[Արժանթին|Արժանթինի]], [[Եւրոպա|Եւրոպայի]] եւ [[Ափրիկէ|Ափրիկէի]], ընդհանուր թիւով՝ 8533 անդամ։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիները եւ յատկապէս [[Հայոց Ցեղասպանութիւն|Մեծ Եղեռնը]] շրջադարձային եղան ինչպէս ամբողջ հայ ժողովուրդի, այդպէս ալ ՀԲԸՄ-ի համար։ 1914 թ-ին [[Պօղոս Նուպար Փաշա|Պօղոս Նուպարը]] կը լքէ Եգիպտոսը եւ վերջնականապէս կը տեղափոխուի [[Փարիզ]]։ Չնայած ՀԲԸՄ տարբեր մասնաճիւղերու կողմէ կրած մեծ կորուստներուն, Միութիւնը այնուամէնայնիւ կը կարողանայ զգալի օգնութիւն ցուցաբերել Եղեռնը վերապրած հայերուն։ [[1915 թուական|1915]] թ-ի Հոկտեմբերին Պորտ Սաիտի (Եգիպտոս) մօտակայ անապատին մէջ, ուր հիմնուած էր փրկուած մուսալեռցիներու վրանային աւանը, բացուած է ՀԲԸՄ-ի Սիսուան վարժարանը (1222 աշակերտ), ապա՝ որբանոցը եւ այրիանոցը։ Եղեռնի յետագայ տարիներուն ՀԲԸՄ-ը հիմնականին զբաղուած է որբախնամ գործունեութեամբ։ Պատերազմէն ետք ՀԲԸՄ-ը կը վերաձեւաւորուի եւ կը վերահաստատուի նոր գաղթօջախներուն՝ [[Մերձաւոր Արեւելք|Մերձաւոր Արեւելքի]], [[Յունաստան|Յունաստանի]], [[Ֆրանսա|Ֆրանսայի]] եւ [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|ԱՄՆ]]-ի մէջ։ 1921 թ-ին Միութեան նստավայրը [[Գահիրէ|Գահիրէէն]] կը տեղափոխուի Ֆրանսա։ [[Համաշխարհային Առաջին Պատերազմ|Առաջին համաշխարհային պատերազմէն]] ետք ՀԲԸՄ-ի գործունէութեան հիմնական նպատակն է կրթական, մշակութային եւ բարեսիրական ծրագրերու միջոցով պահպանել եւ տարածել հայ լեզուն, ինքնութիւնն ու ժառանգութիւնը։ [[1926 թուական|1926]] թ-ին ՀԲԸՄ-ը [[Նիկոսիա|Նիկոսիոյ]] կը հիմնէ [[Մելգոնեան Կրթական Հաստատութիւն|Մելգոնեան կրթական հաստատութիւնը]], [[Նուպարեան Ազգային Վարժարան (Եգիպտոս)|Նուպարեան]] սաներ հիմնադրամը, որ թոշակներ կը յատկացնէր հայ երիտասարդներուն եւրոպական համալսարաններուն մէջ ուսանելու համար, իսկ [[1930 թուական|1930]]-ին Մարի Նուպար ուսանողական տունը Փարիզի մէջ։ 1930 թ-ին Պօղոս Նուպարի մահէն ետք ՀԲԸՄ նախագահը կը դառնայ ոչ պակաս ականաւոր հայ գործիչ, նաւթային մագնատ [[Գալուստ Կիւլպէնկեան]]<nowiki/>ը։ Երկու տարի նախագահութիւնէն ետք անոր կը փոխարինէ իր որդին՝ Զարեհ Պէյ Նուպարը, որ նախագահած է մինչեւ [[1940 թուական|1940]] թուականը։ [[Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմ|Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի]] ընթացքին ՀԲԸՄ-ի նստավայրը [[Փարիզ|Փարիզէն]] կը տեղափոխուի [[Նիւ Եորք]]։ [[1942 թուական|1942]] թ-ին Արշակ Գարակէօզեանի կը դառնայ ՀԲԸՄ չորրորդ հախագահը։ ՀԲԸՄ-ի ազգապահպանական գործունէութիւնը առաւել արդիւնաւետ դարձած է հետպատերազմեան շրջանին, յատկապէս Ալեք Մանուկեանի նախագահութեան օրօք (1953-1989 թթ )։ Այդ ժամանակահատուածին ամբողջ աշխարհին մէջ ՀԲԸՄ-ը կ՚ընդլայնուի եւ կը դառնայ ամենաազդեցիկ սփիւքահայ կազմակերպութիւնը։ [[1954 թուական|1954]]-ին Ալեք Մանուկեանը հիմնել է «Ալեք եւ Մարի Մանուկեան», իսկ 1968-ին «Ալեք Մանուկեան» մշակութային հիմնադրամները, որոնց միջոցներով յետագայ տարիներուն հնարաւոր դարձած է կառուցել շարք մը կրթական եւ այլ հաստատութիւններ։ ՀԲԸՄ-ի մասնաճիւղերը այժմ կը գործեն 22 երկիրներու մօտ 80 քաղաքներու մէջ։ Այսօր կը հաշուեն աւելի քան 22.000 ՀԲԸՄ անդամ, 120 մասնաճիւղ եւ 27 մշակութային կեդրոն, որոնք սփռուած են ամբողջ աշխարհով՝ [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|ԱՄՆ]], [[Եւրոպա]], [[Մերձաւոր Արեւելք]], Հարաւային Ամերիկա, [[Աւստրալիա]]։ ՀԲԸՄ-ը կը տնօրինէ մօտ 20 դպրոց (6600 աշակերտ) եւ կը ֆինանսաւորէ աւելի քան 16 կրթական հաստատութիւն։ [[Փարիզ|Փարիզի]] եւ Նիւ Ճերսիի մէջ ՀԲԸՄ-ը ունի 2 գրադարան։ [[1989 թուական|1989]] թ-ից ՀԲԸՄ-ի նախագահութիւնը ստանձնած է [[Լուիզ Մանուկեան Սիմոն|Լուիզ Մանուկեան Սիմոնը]], [[Ալեք Մանուկեան|Ալեք Մանուկեանի]] դուստրը, որ իր հերթին նոր շունչ հաղորդած է Հայաստանի եւ Սփիւռքի հայութեան միջեւ կապի սերտացման։ [[1988 թուական|1988]]-ին [[Սպիտակի Երկրաշարժը|Սպիտակի երկրաշարժէն]] անմիջապէս յետոյ ՀԲԸՄ-ը կազմակերպած է սնունդի, հագուստի, դեղորայքի տեղափոխումը աղետեալ շրջաններ։ [[1990 թուական|1990]]-ին բացուած է ՀԲԸՄ գրասենեակը Երեւանի մէջ։ Շուրջ 50 տարի անց վերսկսելով իր գործունէութիւնը Հայաստանի մէջ՝ ՀԲԸՄ-ը նախապատւութիւնը կու տայ ոչ թէ զուտ մարդասիրական օգնութեան, այլ երկրի զարգացման նպաստող ծրագիրերուն։ [[1995 թուական|1995]] թ-ին [[Լոս Անճելըս|Լոս Անճելըսի]] մէջ ՀԲԸՄ-ը կը հիմնադրէ «Երիտասարդ արհեստաւարժներ (ԵԱ)» կազմակերպութիւնը, որու աւելի քան 500 անդամներն են [[ԱՄՆ]]-ի, [[Քանատա|Քանատայի]], եւ [[Եւրոպա|Եւրոպայի]] համալսարանի շրջանաւարտները։ Այսօր աշխարհի 11 երկիրներու մէջ կը գործեն 17 «Երիտասարդ արհեստաւարժներու» խումբեր, որոնց կարգին է նաեւ նորաստեղծ (2007 թ) ԵԱ Երեւան խումբը։ 2002 թ-էն ՀԲԸՄ-ը կը նախագահէ Պերճ Սեթրակեանը, որ դեռ երիտասարդ տարիներէն ըլլալով ՀԲԸՄ երիտասարդական կառոյցներու անդամ, այսօր կը շարունակէ մէկ դար առաջ սկսած այս հայրենանուէր գործը։ == ՀԲԸՄ-ը Հայաստանի մէջ == 20-րդ դարու սկիզբը սովի տարիներուն ՀԲԸՄ-ը իր բարեգործական առաջին ծրագրերու շրջանակներուն մէջ [[1907 թուական|1907]] թ.-ին սննդամթերք եւ սերմացու ներմուծեց Երեւան՝ որպէս օգնութիւն սովեալ հայերուն։ == ՀԲԸՄ-ը Խորհրդային Հայաստանի մէջ == [[1923 թուական|1923]] թ Աս. Մռավեանի եւ Ար. Երզնկեանի կողմէ ստորագրուած յօդուածով ՀԲԸՄ դարձաւ միակ աւանդական կազմակերպութիւնը, որուն թոյլատրուեցաւ գործել [[Խորհրդային Հայաստան|Խորհրդային Հայաստանի մէջ]] յետագայ 14 տարիներու ընթացքին։ 1920-ական թթ. - Գիւղատնտեսական մեքենաներու, սերմացուի եւ այլ օժանդակութիւն Խորհրդային Հայաստանին։ 1926 թ. - Օգնութիւն [[Շիրակի մարզ|Շիրակի]] երկրաշարժի գօտիի վերականգման աշխատանքներուն։ 1937 թ. - ՀԲԸՄ-ի կողմէ կառուցուած [[Երեւանի Մեսրոպ Մաշտոցի Անուան Մատենադարան|Մատենադարանի]] հանրային գրադարանի եւ տպարանի բացում։ 1930 թ.-ից - Աջակցութիւն [[Երեւանի Պետական Համալսարան|Երեւանի Պետական Համալսարանին]] կարեւոր գիտական հրատարակութիւններուն մէջ եւ ապահովում անհրաժեշտ նորագոյն սարքաւորումներով։ 1936 թ. - Երեւանի մէջ Հայ մտաւորականներու տան կառուցում։ 1923-36 թթ. - Մօտ 17,000 հայ գաղթականներու վերադարձ մայր հայրենիք [[Յունաստան|Յունաստանէն]], [[Թուրքիա|Թուրքիայէն]], [[Լիբանան|Լիբանանէն]], [[Իսրայէլ|Իսրայէլէն]], [[Ֆրանսա|Ֆրանսայէն]], [[Պուլկարիա|Պուլկարիայէն]] եւ այլ երկիրներէ։ 1924 թ. - ՀԲԸՄ-ի որբանոցներու 250 որբերու տեղափոխում Հայաստան։ 1929 թ. - Մարի Նուպար աչքի կլինիկայի հիմնում։ 1929 թ. - "Դարուհի Յակոբեան Մայրանոց" ծննդատան հիմնում։ 1925 թ. - Նոր Եդովկիա գիւղի հիմնում՝ գաղթածներու վերաբնակեցման համար։ 1937 թ. - Հանգանակութիւն 1 միլիոն ԱՄՆ տոլար եւ Նուպարաշէն աւանի կառուցում, ուր բնակուեցան 1000 գաղթական։ 1944 թ. - 105,000 ԱՄՆ տոլարի դեղորայք եւ հագուստեղէն Հայաստանին։ 1946 թ. - [[Իրան|Իրանէն]], [[Լիբանան|Լիբանանէն]], [[Սուրիա|Սուրիայէն]], [[Պուլկարիա|Պուլկարիայէն]], [[Յունաստան|Յունաստանէն]]<nowiki/>եւ [[Ռումանիա|Ռումանիայէն]] 51,060 հայերի ներգաղթ ՀԲԸՄ-ի կողմէ այդ նպատակով հանգանակուած 1,073,810 ԱՄՆ տոլարի շնորհիւ։ 1944-48 թթ. - Ընդհանուր առմամբ ներգաղթին օժանդակելու եւ հետպատերազմեան Հայաստանին օգնելու նպատակով ՀԲԸՄ-ը հանգանակել է մօտ 2, 300,000 ԱՄՆ տոլար։ 1950-88 թթ. - ՀԲԸՄ-ի աջակցութիւնը Հայաստանին եկեղեցւոյ միջոցով։ 1983 թ. - [[Ալեք Մանուկեան]] գանձատան բացում [[Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածին|Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածինին]] մէջ == 1988 թ. երկրաշարժ == [[Սպիտակի Երկրաշարժը|Երկրաշարժէն]] արդէն 3 օր ետք դեղորայքի, հագուստի, սննդամթերքի եւ այլ անհրաժեշտ պարագաներու ներմուծում [[Հայաստան]]։ Աղէտէն տուժածներու բուժում [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|ԱՄՆ]]-ի մէջ։ Արտերկրի բժիշկ մասնագէտներու միջոցով տուժածներու բուժում տեղը։ 10 միլիոն ԱՄՆ տոլարի հանգանակութիւն ՀԲԸՄ բարերաներու կողմէ՝ որպէս օգնութիւն հայ ժողովուրդին։ [[1989 թուական|1989]]-[[1992 թուական|1992]] թթ. - Գիւմրիի մէջ մթերանոց սառնարանի կառուցում։ [[1991 թուական|1991]] թ. - Պլաստիկ եւ վերականգնողական վիրաբուժութեան կեդրոնի հիմնում [[Երեւան|Երեւանի]] մէջ։ == ՀԲԸՄ-ը Հայաստանի Երրորդ Հանրապետութիւնում == * Կրթութիւն * Մշակոյթ * Եկեղեցի * Առողջապահական-սոցիալական * Ղարաբաղի վերականգնում * Դպրոցներ # [[Ստեփանակերտի Պատկերասրահ|Ստեփանակերտի]] թիւ 7 դպրոց՝ ամբողջական վերանորոգում։ Բացումը տեղի ունեցած է [[16 Յունուար]] [[2006 թուական|2006]]-ին։ Դպրոցը ունէր 808 աշակերտ։ # [[Գիւմրի|Գիւմրիի]] թիւ 7 դպրոց՝ ամբողջական վերակառուցում եւ վերականգնում։ # [[Գիւմրի|Գիւմրիի]] Լորդ Պայրոնի անուան դպրոց՝ վերանորոգում, մշտական հոգածութիւն, կաթսայատան եւ խաղահրապարակի կառուցում։ # [[Գիւմրի|Գիւմրիի]] թիւ 3 հաշմանդամ երեխաներու դպրոց՝ վերանորոգում եւ շարունակական հոգածութիւն # Իրինդ գիւղի դպրոց՝ ամբողջական կահաւորում === Գիւմրիի արուեստներու ակադեմիա === [[1997 թուական|1997]] թ.-ին ՀԲԸՄ-ը վերանորոգեց նախկին քաղկոմի շէնքը եւ կառուցեց Գիւմրիի Արուեստներու ակադեմիան։ Կը ներառէ Գեղարուեստի ակադեմիայի, Կինոյի եւ թատրոնի ինստիտուտի եւ Կոնսերվատորիայի Գիւմրիի մասնաճիւղերը։ 1997-ին ակադեմիան ուներ 9 ուսանող, այժմ՝ մօտ 150։ [[2005]] թ.-ին ՀԲԸՄ-ը շէնքի տանիքը կառուցեց նոր արուեստանոցներ նկարիչ ուսանողներու համար, եւ անոնց տեղափոխեցին աւելի լռակեաց վայր։ === Ղարաբաղի Կամերային Նուագախումբ === Նաւագախումբը հիմնուած է [[2004 թուական|2004]] թ.-ի աշնանը ՀԲԸՄ-ի կողմէ։ Ունէր 17 երաժիշտ, որոնցմէ 11-ը [[Երեւան|Երեւանէն]] էին, 6-ը՝ Ղարաբաղից։ Բացի համերգներով հանդէս գալէն, երաժիշտները երաժշտութիւն կը դասաւանդէին [[Շուշի|Շուշիի]], [[Քաշաթաղի շրջան|Քաշաթաղի]] եւ [[Հադրութ|Հադրութի]] երաժշտական դպրոցներուն մէջ։ == Եկեղեցի == ՀԲԸՄ-ի ֆինանսաւորմամբ կառուցուած են # Գրիգոր Լուսաւորիչ Մայր եկեղեցին # Երեւանի Սուրբ Երրորդութիւն # Գիւմրիի Սուրբ Յակոբ # Վանաձորի Սուրբ Գրիգոր Նարեկացի # Նոր Նորքի Սուրբ Սարգիս եւ բազմաթիւ այլ եկեղեցիներ ՀԲԸՄ-ի ջանքերով վերակառուցուեցաւ [[Մկրտիչ Խրիմեան|Խրիմեան հայրիկ]] ցուցասրահը, վերակառուցուեցաւ գանձատունը, կառուցուեցաւ Վեհարանի վարչական շէնքը, կառուցուեցաւ Բաց խորանը, կը կառուցուի Միաբանական շէնքը։ [[Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածին|Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի]] տարեկան պիւտճէի 70 տոկոսը միութեան յատկացումն է։ == Մշակութային == * Օժանդակութիւն Օփերայի եւ Պալետի Ազգային Թատրոնի "Գայեանէ" բալետի, "Անուշ" եւ "Կարմէն" օպերաներու բեմականացման * Շարունակական օժանդակութիւն Երեւանի Պետական Համալսարանին * Շարունակական օժանդակութիւն Գիտութիւններու Ազգային Ակադէմիային * Հայոց Ցեղասպանութեան Թանգարան-Ինստիտուտի կառուցում * Մատենադարանի գրապահոցում օդորակաւորման եւ օդափոխութեան համակարգէրի տեղադրում * Օժանդակութիւն "Օտար, ամայի ճամփեքի վրայ", "Մերօնք", "ՀՀ դեսպաններ" եւ "Վերադարձ դէպի ապագայ" հաղորդաշարերին * Գրողներու Միութեան հետ համատեղ ժամանակակից հայ գրողներու գործերի անգլերէն թարգմանութիւն եւ տպագրութիւն * Օգնութիւն հայ թատրոնին՝ "Խոր Վիրապ" եւ "Ջին խաղ" ներկայացումներու բեմականացմամբ == Սոցիալական == * Շարունակական օժանդակութիւն Մեղրիի մանկապարտէզին * Օգնութիւն [[Գիւմրի|Գիւմրիի]] "Յոյս" մանկատանը * [[Վանաձոր|Վանաձորի]] մանկատան վերանորոգում * Վանաձորի թիւ 4 դարմանատան վերանորոգում * Կովերու տրամադրում [[Ամասիա|Ամասիոյ]] շրջանի կարիքաւոր ընտանիքներուն * [[Ալիւր|Ալիւրի]] տրամադրում Ամասիոյ շրջանի կարիքաւոր ընտանիքներուն == ՀԲԸՄ ծրագիրերը Արցախի մէջ == Ղարաբաղի պատերազմի վեթերաններու եւ այրիներու համար բնակելի շէնքի կառուցում, ուր տեղակայուած են 50 ընտանիք եւ [[Ստեփանակերտ|Ստեփանակերտի]] Շախմատի դպրոցը։ Ստեփանակերտի տարեցներու տուն-համացանցի վերանորոգում 55 մշտաբնակներու եւ 150 խնամեալներու համար։ Վերջերս ՀԲԸՄ-ը վերանորոգած էր Ստեփանակերտի [[Ալեք Մանուկեան|Ալեք Մանուկեանի]] անուան փողոցը եւ այնտեղ տեղադրած էր մեծ բարերարի արձանը։ == Արցախի վերաբնակեցման ծրագիր == * Նորաշէն * Բարեշէն * Ջրակն [[2004 թուական|2004]] թ.-ին ՀԲԸՄ-ի ուժերով վերածնուեցաւ [[Արցախի Հանրապետութիւն|Ղարաբաղի]] Նորաշէն գիւղը, եւ 22 տուն յանձնուեցաւ շահագործման։ Գիւղն արդէն ունէր 150 բնակիչ, որոնցմէ 30-ը դպրոցահասակ երեխաներ են։ [[11 Սեպտեմբեր]] [[2006 թուական|2006]]-ին տեղի ունեցաւ Նորաշէնի ՀԲԸՄ-ի կողմէ կառուցուած 120 հոգանոց դպրոցի բացումը։ Նորաբաց դպրոցը արդէն ունէր 30 աշակերտ։ Բացի 22 տուներէ եւ դպրոցէ գիւղը ունէր բժշկական կեդրոն՝ ապահովուած անհրաժեշտ դեղորայքով եւ մշտական հերթապահ բժիշկով։ ՀԲԸՄ-ի կողմէ կառուցուած մանկապարտէզը կը ծառայէր ոչ միայն Նորաշէնի, այլ նաեւ հարեւան Այգեստան գիւղի բնակիչներու երեխաներուն։ === Բարեշէն === Բարեշէնը ՀԲԸՄ-ի կողմէ [[Արցախի Հանրապետութիւն|Ղարաբաղի]] մէջ կառուցուող երկրորդ գիւղն է։ Շինարարութիւնը սկսած է [[2005]] թ.-ին։ Առաջին փուլին կը նախատեսուի կառուցել 6 տուն։ Գիւղացիները պիտի օգտուէին հարեւան Նորաշէն գիւղի դպրոցէն, մանկապարտէզէն եւ բժշկական կեդրոնէն։ === Ջրակն === [[11 Սեպտեմբեր]] [[2006 թուական|2006]]-ին տեղի ունեցաւ ՀԲԸՄ-ի կողմէ [[Արցախի Հանրապետութիւն|Ղարաբաղի]] մէջ կառուցուող երրորդ գիւղի՝ Ջրակնի հիմնարկեքի արարողութիւնը։ Շինարարութեան առաջին փուլի ընթացքին, որ կ՚աւարտի [[2007]] թ.-ի երկրորդ կիսամեակին, կը նախատեսուի կառուցել 10 տուն։ == Արտաքին յղումներ == * [https://agbu.am/ ՀԲԸՄ-ի Պաշտօնական Կայք] {{ՀՍՀ|հատոր=6|էջ=170}} [[Ստորոգութիւն:Կազմակերպութիւններ այբբենական կարգով]] [[Ստորոգութիւն:Հասարակական կազմակերպութիւններ]] [[Ստորոգութիւն:Հայկական կազմակերպութիւններ]] [[Ստորոգութիւն:Հայկական սփիւռք]] j9yaj9wrm4hwv0kc4bfjyanp1c1engy