Ուիքիփետիա hywwiki https://hyw.wikipedia.org/wiki/%D4%B3%D5%AC%D5%AD%D5%A1%D6%82%D5%B8%D6%80_%D4%B7%D5%BB MediaWiki 1.47.0-wmf.17 first-letter Մեդիա Սպասարկող Քննարկում Մասնակից Մասնակցի քննարկում Ուիքիփետիա Ուիքիփետիայի քննարկում Պատկեր Պատկերի քննարկում MediaWiki MediaWiki քննարկում Կաղապար Կաղապարի քննարկում Օգնություն Օգնության քննարկում Ստորոգութիւն Կատեգորիայի քննարկում TimedText TimedText talk Մոդուլ Մոդուլի քննարկում Event Event talk 2 28150 253994 253230 2026-08-30T23:34:06Z Կարէն 9021 253994 wikitext text/x-wiki [[File:North Hemisphere.png|upright=1.2|thumb|Ամբողջ հիւսիսային երկինքի աստղերու քարտէսը՝ կեդրոնացած հիւսիսային [[երկնային բեւեռ|երկնային բեւեռին]] վրայ:]] '''Անկած արծիւ'''ը [[հիւսիսային]] [[Քնար (համաստեղութիւն)|Քնար]] [[Աստեղատուն|աստեղատան]] ամենէն փայլուն [[աստղ]]ն է։ Անիկա ունի Bayer-ի անուանումը (նաեւ՝ Պայէրեան նշանակումը) որպէս '''α Lyrae''', որ [[լատինականացում|լատիներէնով կը կոչուի]] '''Alpha Lyrae''' եւ կը կրճատուի որպէս '''Alpha Lyr''' կամ '''α Lyr'''։ [[Երկիր|Երկրի]] հոլովման պատճառով կը թուի թէ այս երեւութական ոլորտը դէպի [[արեւմուտք]] կը շարժի բեւեռային առանցքին շուրջ Որեւէ ատեն, ամբողջ հիւսիսային երկինքը եսանելի է աշխարհագրական [[Հիւսիսային Բեւեռ|Հիւսիսային բեւեռէն]] մինչդեռ որքան դիտողը դէպի [[հարաւ]] գտնուի, այնքան աւելի նուազ կը տեսնէ այս կիսագունտէն։ Ասոր հարաւային զուգակիցը [[հարաւային կիսագունտ|հարաւային երկնային կիսագունտն]] է։ == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} ktuj6my8foem6wqeddtifzsmdz45d5j 253995 253994 2026-08-31T00:09:29Z Կարէն 9021 253995 wikitext text/x-wiki '''Անկած արծիւ'''ը [[հիւսիսային]] [[Քնար (համաստեղութիւն)|Քնար]] [[Աստեղատուն|աստեղատան]] ամենէն պայծառ [[աստղ]]ն է։ Անիկա ունի Bayer-ի նշանակումը (Պայէրեան նշանակումը) որպէս '''α Lyrae''', որ [[լատինականացում|լատինականացուած]] է որպէս '''Alpha Lyrae''' եւ կը կրճատուի որպէս '''Alpha Lyr''' կամ '''α Lyr'''։ Այս աստղը յարաբերաբար մօտ է [[Արեգակնային Դրութիւն|Արեգակնային դրութեան]] ՝ [[Արեգակ|Արեգակէն]] միայն հեռաւորութեան վրայ գտնուելով, եւ [[արեգակնային մերձակայք|Արեգակին շրջապատի]] ամենէն լուսաւոր աստղերէն մէկն է՝ ինքնին աւելի պայծառ ըլլալով քան Արեգակին աւելի մօտ գտնուող որեւէ այլ աստղ։ Անիկա [[գիշերային երկինք|գիշերային երկնքի]] [[list of brightest stars|հնգերորդ ամենապայծառ աստղն]] է, եւ [[Արջագի|Արջագիէն]] ետք՝ [[հիւսիսային երկնային կիսագունտ|հիւսիսային երկնային կիսագնտին]] երկրորդ ամենապայծառ աստղը։ == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} mjv76flw96ca1r7npzuzdhl4pekzx88 253996 253995 2026-08-31T00:10:02Z Կարէն 9021 /* */ 253996 wikitext text/x-wiki '''Անկած արծիւ'''ը [[հիւսիսային]] [[Քնար (համաստեղութիւն)|Քնար]] [[Աստեղատուն|աստեղատան]] ամենէն պայծառ [[աստղ]]ն է։ Անիկա ունի Bayer-ի նշանակումը (Պայէրեան նշանակումը) որպէս '''α Lyrae''', որ [[լատինականացում|լատինականացուած]] է որպէս '''Alpha Lyrae''' եւ կը կրճատուի որպէս '''Alpha Lyr''' կամ '''α Lyr'''։ Այս աստղը յարաբերաբար մօտ է [[Արեգակնային Դրութիւն|Արեգակնային դրութեան]] ՝ [[Արեգակ|Արեգակէն]] միայն հեռաւորութեան վրայ գտնուելով, եւ [[արեգակնային մերձակայք|Արեգակին շրջապատի]] ամենէն լուսաւոր աստղերէն մէկն է՝ ինքնին աւելի պայծառ ըլլալով քան Արեգակին աւելի մօտ գտնուող որեւէ այլ աստղ։ Անիկա [[գիշերային երկինք|գիշերային երկնքի]] [[list of brightest stars|հնգերորդ ամենապայծառ աստղն]] է, եւ [[Արջագի|Արջագիէն]] ետք՝ [[հիւսիսային երկնային կիսագունտ|հիւսիսային երկնային կիսագնտին]] երկրորդ ամենապայծառ աստղը։ == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} dzyvonmh3igh9ecyis7dm0pxvnsmkri 253997 253996 2026-08-31T00:14:42Z Կարէն 9021 /* */ 253997 wikitext text/x-wiki '''Անկած արծիւ'''ը [[հիւսիսային]] [[Քնար (համաստեղութիւն)|Քնար]] [[Աստեղատուն|աստեղատան]] ամենէն պայծառ [[աստղ]]ն է։ Անիկա ունի Bayer-ի նշանակումը (Պայէրեան նշանակումը) որպէս '''α Lyrae''', որ [[լատինականացում|լատինականացուած]] է որպէս '''Alpha Lyrae''' եւ կը կրճատուի որպէս '''Alpha Lyr''' կամ '''α Lyr'''։ Այս աստղը յարաբերաբար մօտ է [[Արեգակնային Դրութիւն|Արեգակնային դրութեան]] ՝ [[Արեգակ|Արեգակէն]] միայն հեռաւորութեան վրայ գտնուելով, եւ [[արեգակնային մերձակայք|Արեգակին շրջապատի]] ամենէն լուսաւոր աստղերէն մէկն է՝ ինքնին աւելի պայծառ ըլլալով քան Արեգակին աւելի մօտ գտնուող որեւէ այլ աստղ։ Անիկա [[գիշերային երկինք|գիշերային երկնքի]] հնգերորդ ամենապայծառ աստղն է, եւ [[Արջագի|Արջագիէն]] ետք՝ [[հիւսիսային երկնային կիսագունտ|հիւսիսային երկնային կիսագնտին]] երկրորդ ամենապայծառ աստղը։ == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} 5q6wicl3fvhluzr8088hpabepifilyc 253998 253997 2026-08-31T00:18:56Z Կարէն 9021 253998 wikitext text/x-wiki [[File:Lyra constellation map.svg|upright=1.2|thumb|Անկած արծիւին դիրքը (շրջանակուած):]] '''Անկած արծիւ'''ը [[հիւսիսային]] [[Քնար (համաստեղութիւն)|Քնար]] [[Աստեղատուն|աստեղատան]] ամենէն պայծառ [[աստղ]]ն է։ Անիկա ունի Bayer-ի նշանակումը (Պայէրեան նշանակումը) որպէս '''α Lyrae''', որ [[լատինականացում|լատինականացուած]] է որպէս '''Alpha Lyrae''' եւ կը կրճատուի որպէս '''Alpha Lyr''' կամ '''α Lyr'''։ Այս աստղը յարաբերաբար մօտ է [[Արեգակնային Դրութիւն|Արեգակնային դրութեան]] ՝ [[Արեգակ|Արեգակէն]] միայն հեռաւորութեան վրայ գտնուելով, եւ [[արեգակնային մերձակայք|Արեգակին շրջապատի]] ամենէն լուսաւոր աստղերէն մէկն է՝ ինքնին աւելի պայծառ ըլլալով քան Արեգակին աւելի մօտ գտնուող որեւէ այլ աստղ։ Անիկա [[գիշերային երկինք|գիշերային երկնքի]] հնգերորդ ամենապայծառ աստղն է, եւ [[Արջագի|Արջագիէն]] ետք՝ [[հիւսիսային երկնային կիսագունտ|հիւսիսային երկնային կիսագնտին]] երկրորդ ամենապայծառ աստղը։ == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} 5evu7qwulzoac0w1l3s10t1rkzo7qwd 253999 253998 2026-08-31T00:39:13Z Կարէն 9021 253999 wikitext text/x-wiki [[File:Lyra constellation map.svg|upright=1.2|thumb|Անկած արծիւին դիրքը (շրջանակուած):]] '''Անկած արծիւ'''ը [[հիւսիսային]] [[Քնար (համաստեղութիւն)|Քնար]] [[Աստեղատուն|աստեղատան]] ամենէն պայծառ [[աստղ]]ն է։ Անիկա ունի Bayer-ի նշանակումը (Պայէրեան նշանակումը) որպէս '''α Lyrae''', որ [[լատինականացում|լատինականացուած]] է որպէս '''Alpha Lyrae''' եւ կը կրճատուի որպէս '''Alpha Lyr''' կամ '''α Lyr'''։ Այս աստղը յարաբերաբար մօտ է [[Արեգակնային Դրութիւն|Արեգակնային դրութեան]] ՝ [[Արեգակ|Արեգակէն]] միայն հեռաւորութեան վրայ գտնուելով, եւ [[արեգակնային մերձակայք|Արեգակին շրջապատի]] ամենէն լուսաւոր աստղերէն մէկն է՝ ինքնին աւելի պայծառ ըլլալով քան Արեգակին աւելի մօտ գտնուող որեւէ այլ աստղ։ Անիկա [[գիշերային երկինք|գիշերային երկնքի]] հնգերորդ ամենապայծառ աստղն է, եւ [[Արջագի|Արջագիէն]] ետք՝ [[հիւսիսային երկնային կիսագունտ|հիւսիսային երկնային կիսագնտին]] երկրորդ ամենապայծառ աստղը։ Անկած արծիւը աստեղագէտներու հարուստ հետազօտութեանց արժանացած ըլլալով՝ երկնակամարին վրայ թերեւս կը նկատուի ''«Արեգակէն ետք յաջորդ կարեւորագոյն աստղը»'': Քրիստոսէ առաջ շուրջ 12000 թուականին եղած է հիւսիսային [[բեւեռային աստղ|բեւեռային աստղը]] եւ դարձեալ նոյն դիրքը պիտի ստանձնէ 13724 թուականին, երբ [[խոտորում|խոտորումը]] պիտի ըլլայ +84° 14'՝ երկնային բեւեռէն վեց աստիճանէն նուազ հեռաւորութեամբ։ Արեգակէն զատ, առաջին աստղն էր, որուն պատկերն ու [[լուսապատկեր|լուսապատկերը]] լուսանկարեցին (լուսագրեցին)։ Նաեւ կը դասուի այն առաջին աստղերու շարքին, որոնց հեռաւորութիւնը [[հականկիւն|հականկեան]] չափումներով որոշեցին։ Անկած արծիւը ծառայած է իբրեւ հիմնական չափանիշ՝ լուսաչափական պայծառութեան սանդղակը ճշդելու համար, ինչպէս նաեւ գործածուած է UBV լուսաչափական դրութեան զրօ կէտը սահմանելու ատեն։ == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} fzjgusw68xuhb8514sdponlxyvqowik 254000 253999 2026-08-31T01:02:31Z Կարէն 9021 254000 wikitext text/x-wiki '''Անկած արծիւ'''ը [[հիւսիսային]] [[Քնար (համաստեղութիւն)|Քնար]] [[Աստեղատուն|աստեղատան]] ամենէն պայծառ [[աստղ]]ն է։ Անիկա ունի Bayer-ի նշանակումը (Պայէրեան նշանակումը) որպէս '''α Lyrae''', որ [[լատինականացում|լատինականացուած]] է որպէս '''Alpha Lyrae''' եւ կը կրճատուի որպէս '''Alpha Lyr''' կամ '''α Lyr'''։ Այս աստղը յարաբերաբար մօտ է [[Արեգակնային Դրութիւն|Արեգակնային դրութեան]]՝ [[Արեգակ|Արեգակէն]] միայն հեռաւորութեան վրայ գտնուելով, եւ [[արեգակնային մերձակայք|Արեգակին շրջապատի]] ամենէն լուսաւոր աստղերէն մէկն է՝ ինքնին աւելի պայծառ ըլլալով քան Արեգակին աւելի մօտ գտնուող որեւէ այլ աստղ։ Անիկա [[գիշերային երկինք|գիշերային երկնքի]] հնգերորդ ամենապայծառ աստղն է, եւ [[Արջագի|Արջագիէն]] ետք՝ [[հիւսիսային երկնային կիսագունտ|հիւսիսային երկնային կիսագնտին]] երկրորդ ամենապայծառ աստղը։ [[File:Lyra constellation map.svg|upright=1.2|thumb|Անկած արծիւին դիրքը (շրջանակուած):]] Անկած արծիւը աստեղագէտներու հարուստ հետազօտութեանց արժանացած ըլլալով՝ երկնակամարին վրայ թերեւս կը նկատուի ''«Արեգակէն ետք յաջորդ կարեւորագոյն աստղը»'': Քրիստոսէ առաջ շուրջ 12000 թուականին եղած է հիւսիսային [[բեւեռային աստղ|բեւեռային աստղը]] եւ դարձեալ նոյն դիրքը պիտի ստանձնէ 13724 թուականին, երբ [[խոտորում|խոտորումը]] պիտի ըլլայ +84° 14'՝ երկնային բեւեռէն վեց աստիճանէն նուազ հեռաւորութեամբ։ Արեգակէն զատ, առաջին աստղն էր, որուն պատկերն ու [[լուսապատկեր|լուսապատկերը]] լուսանկարեցին (լուսագրեցին)։ Նաեւ կը դասուի այն առաջին աստղերու շարքին, որոնց հեռաւորութիւնը [[հականկիւն|հականկեան]] չափումներով որոշեցին։ Անկած արծիւը ծառայած է իբրեւ հիմնական չափանիշ՝ լուսաչափական պայծառութեան սանդղակը ճշդելու համար, ինչպէս նաեւ գործածուած է UBV լուսաչափական դրութեան զրօ կէտը սահմանելու ատեն։ == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} iqa9qr1gz60q4mw93schvo1zjgzapkr 254001 254000 2026-08-31T01:05:08Z Կարէն 9021 /* */ 254001 wikitext text/x-wiki '''Անկած արծիւ'''ը [[հիւսիսային]] [[Քնար (համաստեղութիւն)|Քնար]] [[Աստեղատուն|աստեղատան]] ամենէն պայծառ [[աստղ]]ն է։ Անիկա ունի Bayer-ի նշանակումը (Պայէրեան նշանակումը) որպէս '''α Lyrae''', որ [[լատինականացում|լատինականացուած]] է որպէս '''Alpha Lyrae''' եւ կը կրճատուի որպէս '''Alpha Lyr''' կամ '''α Lyr'''։ Այս աստղը յարաբերաբար մօտ է [[Արեգակնային Դրութիւն|Արեգակնային դրութեան]]՝ [[Արեգակ|Արեգակէն]] միայն հեռաւորութեան վրայ գտնուելով, եւ [[արեգակնային մերձակայք|Արեգակին շրջապատի]] ամենէն լուսաւոր աստղերէն մէկն է՝ ինքնին աւելի պայծառ ըլլալով քան Արեգակին աւելի մօտ գտնուող որեւէ այլ աստղ։ Անիկա [[գիշերային երկինք|գիշերային երկնքի]] հնգերորդ ամենապայծառ աստղն է, եւ [[Արջագի|Արջագիէն]] ետք՝ [[հիւսիսային երկնային կիսագունտ|հիւսիսային երկնային կիսագնտին]] երկրորդ ամենապայծառ աստղը։ [[File:Lyra constellation map.svg|upright=1.2|thumb|Անկած արծիւին դիրքը (շրջանակուած):]] Անկած արծիւը աստեղագէտներու հարուստ հետազօտութեանց արժանացած ըլլալով՝ երկնակամարին վրայ թերեւս կը նկատուի ''«Արեգակէն ետք յաջորդ կարեւորագոյն աստղը»''<ref>Gulliver, Austin F.; et al. (1994). "Vega: A rapidly rotating pole-on star". The Astrophysical Journal. 429 (2): L81–L84.</ref>: Քրիստոսէ առաջ շուրջ 12000 թուականին եղած է հիւսիսային [[բեւեռային աստղ|բեւեռային աստղը]] եւ դարձեալ նոյն դիրքը պիտի ստանձնէ 13724 թուականին, երբ [[խոտորում|խոտորումը]] պիտի ըլլայ +84° 14'՝ երկնային բեւեռէն վեց աստիճանէն նուազ հեռաւորութեամբ<ref>{{Cite web|url=http://stellarium.org/|title=Stellarium Astronomy Software|website=stellarium.org|language=en|accessdate=2026-08-31}}</ref>։ Արեգակէն զատ, առաջին աստղն էր, որուն պատկերն ու [[լուսապատկեր|լուսապատկերը]] լուսանկարեցին (լուսագրեցին)<ref>{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/title/43095774|title=The Daguerreotype: Nineteenth-Century Technology and Modern Science|last=Barger|first=M. Susan|last2=White|first2=William B.|date=2000-04-10|publisher=The Johns Hopkins University Press|isbn=978-0-8018-6458-2|oclc=43095774}}</ref><ref>Barker, George F. (1887). "On the Henry Draper Memorial Photographs of Stellar Spectra". Proceedings of the American Philosophical Society. 24: 166–172.</ref>։ Նաեւ կը դասուի այն առաջին աստղերու շարքին, որոնց հեռաւորութիւնը [[հականկիւն|հականկեան]] չափումներով որոշեցին։ Անկած արծիւը ծառայած է իբրեւ հիմնական չափանիշ՝ լուսաչափական պայծառութեան սանդղակը ճշդելու համար, ինչպէս նաեւ գործածուած է UBV լուսաչափական դրութեան զրօ կէտը սահմանելու ատեն։ == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} bh4efxyvgnsv7ucib7dof2c7kpbnzid 254002 254001 2026-08-31T01:43:20Z Կարէն 9021 /* */ 254002 wikitext text/x-wiki '''Անկած արծիւ'''ը [[հիւսիսային]] [[Քնար (համաստեղութիւն)|Քնար]] [[Աստեղատուն|աստեղատան]] ամենէն պայծառ [[աստղ]]ն է։ Անիկա ունի Bayer-ի նշանակումը (Պայէրեան նշանակումը) որպէս '''α Lyrae''', որ [[լատինականացում|լատինականացուած]] է որպէս '''Alpha Lyrae''' եւ կը կրճատուի որպէս '''Alpha Lyr''' կամ '''α Lyr'''։ Այս աստղը յարաբերաբար մօտ է [[Արեգակնային Դրութիւն|Արեգակնային դրութեան]]՝ [[Արեգակ|Արեգակէն]] միայն հեռաւորութեան վրայ գտնուելով, եւ [[արեգակնային մերձակայք|Արեգակին շրջապատի]] ամենէն լուսաւոր աստղերէն մէկն է՝ ինքնին աւելի պայծառ ըլլալով քան Արեգակին աւելի մօտ գտնուող որեւէ այլ աստղ։ Անիկա [[գիշերային երկինք|գիշերային երկնքի]] հնգերորդ ամենապայծառ աստղն է, եւ [[Արջագի|Արջագիէն]] ետք՝ [[հիւսիսային երկնային կիսագունտ|հիւսիսային երկնային կիսագնտին]] երկրորդ ամենապայծառ աստղը։ [[File:Lyra constellation map-hyw.svg|upright=1.2|thumb|Անկած արծիւին դիրքը (շրջանակուած):]] Անկած արծիւը աստեղագէտներու հարուստ հետազօտութեանց արժանացած ըլլալով՝ երկնակամարին վրայ թերեւս կը նկատուի ''«Արեգակէն ետք յաջորդ կարեւորագոյն աստղը»''<ref>Gulliver, Austin F.; et al. (1994). "Vega: A rapidly rotating pole-on star". The Astrophysical Journal. 429 (2): L81–L84.</ref>: Քրիստոսէ առաջ շուրջ 12000 թուականին եղած է հիւսիսային [[բեւեռային աստղ|բեւեռային աստղը]] եւ դարձեալ նոյն դիրքը պիտի ստանձնէ 13724 թուականին, երբ [[խոտորում|խոտորումը]] պիտի ըլլայ +84° 14'՝ երկնային բեւեռէն վեց աստիճանէն նուազ հեռաւորութեամբ<ref>{{Cite web|url=http://stellarium.org/|title=Stellarium Astronomy Software|website=stellarium.org|language=en|accessdate=2026-08-31}}</ref>։ Արեգակէն զատ, առաջին աստղն էր, որուն պատկերն ու [[լուսապատկեր|լուսապատկերը]] լուսանկարեցին (լուսագրեցին)<ref>{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/title/43095774|title=The Daguerreotype: Nineteenth-Century Technology and Modern Science|last=Barger|first=M. Susan|last2=White|first2=William B.|date=2000-04-10|publisher=The Johns Hopkins University Press|isbn=978-0-8018-6458-2|oclc=43095774}}</ref><ref>Barker, George F. (1887). "On the Henry Draper Memorial Photographs of Stellar Spectra". Proceedings of the American Philosophical Society. 24: 166–172.</ref>։ Նաեւ կը դասուի այն առաջին աստղերու շարքին, որոնց հեռաւորութիւնը [[հականկիւն|հականկեան]] չափումներով որոշեցին։ Անկած արծիւը ծառայած է իբրեւ հիմնական չափանիշ՝ լուսաչափական պայծառութեան սանդղակը ճշդելու համար, ինչպէս նաեւ գործածուած է UBV լուսաչափական դրութեան զրօ կէտը սահմանելու ատեն։ == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} n7rmiqignn2u2l3cu0zx5i3xwcxgsbw 254003 254002 2026-08-31T02:04:59Z Կարէն 9021 254003 wikitext text/x-wiki '''Անկած արծիւ'''ը [[հիւսիսային]] [[Քնար (համաստեղութիւն)|Քնար]] [[Աստեղատուն|աստեղատան]] ամենէն պայծառ [[աստղ]]ն է։ Անիկա ունի Bayer-ի նշանակումը (Պայէրեան նշանակումը) որպէս '''α Lyrae''', որ [[լատինականացում|լատինականացուած]] է որպէս '''Alpha Lyrae''' եւ կը կրճատուի որպէս '''Alpha Lyr''' կամ '''α Lyr'''։ Այս աստղը յարաբերաբար մօտ է [[Արեգակնային Դրութիւն|Արեգակնային դրութեան]]՝ [[Արեգակ|Արեգակէն]] միայն հեռաւորութեան վրայ գտնուելով, եւ [[արեգակնային մերձակայք|Արեգակին շրջապատի]] ամենէն լուսաւոր աստղերէն մէկն է՝ ինքնին աւելի պայծառ ըլլալով քան Արեգակին աւելի մօտ գտնուող որեւէ այլ աստղ։ Անիկա [[գիշերային երկինք|գիշերային երկնքի]] հնգերորդ ամենապայծառ աստղն է, եւ [[Արջագի|Արջագիէն]] ետք՝ [[հիւսիսային երկնային կիսագունտ|հիւսիսային երկնային կիսագնտին]] երկրորդ ամենապայծառ աստղը։ [[File:Lyra constellation map-hyw.png|upright=1.2|thumb|Անկած արծիւին դիրքը (շրջանակուած):]] Անկած արծիւը աստեղագէտներու հարուստ հետազօտութեանց արժանացած ըլլալով՝ երկնակամարին վրայ թերեւս կը նկատուի ''«Արեգակէն ետք յաջորդ կարեւորագոյն աստղը»''<ref>Gulliver, Austin F.; et al. (1994). "Vega: A rapidly rotating pole-on star". The Astrophysical Journal. 429 (2): L81–L84.</ref>: Քրիստոսէ առաջ շուրջ 12000 թուականին եղած է հիւսիսային [[բեւեռային աստղ|բեւեռային աստղը]] եւ դարձեալ նոյն դիրքը պիտի ստանձնէ 13724 թուականին, երբ [[խոտորում|խոտորումը]] պիտի ըլլայ +84° 14'՝ երկնային բեւեռէն վեց աստիճանէն նուազ հեռաւորութեամբ<ref>{{Cite web|url=http://stellarium.org/|title=Stellarium Astronomy Software|website=stellarium.org|language=en|accessdate=2026-08-31}}</ref>։ Արեգակէն զատ, առաջին աստղն էր, որուն պատկերն ու [[լուսապատկեր|լուսապատկերը]] լուսանկարեցին (լուսագրեցին)<ref>{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/title/43095774|title=The Daguerreotype: Nineteenth-Century Technology and Modern Science|last=Barger|first=M. Susan|last2=White|first2=William B.|date=2000-04-10|publisher=The Johns Hopkins University Press|isbn=978-0-8018-6458-2|oclc=43095774}}</ref><ref>Barker, George F. (1887). "On the Henry Draper Memorial Photographs of Stellar Spectra". Proceedings of the American Philosophical Society. 24: 166–172.</ref>։ Նաեւ կը դասուի այն առաջին աստղերու շարքին, որոնց հեռաւորութիւնը [[հականկիւն|հականկեան]] չափումներով որոշեցին։ Անկած արծիւը ծառայած է իբրեւ հիմնական չափանիշ՝ լուսաչափական պայծառութեան սանդղակը ճշդելու համար, ինչպէս նաեւ գործածուած է UBV լուսաչափական դրութեան զրօ կէտը սահմանելու ատեն։ == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} 52m5ld31aigbtj4484jfsh5xnh5rkzg 254004 254003 2026-08-31T02:28:40Z Կարէն 9021 /* */ 254004 wikitext text/x-wiki '''Անկած արծիւը'''<ref>{{Cite book|url=https://books.google.nl/books?id=kwUrRaTYeg0C&pg=PA26&dq=%22%D4%B1%D5%B6%D5%AF%D5%A5%D5%A1%D5%AC+%D5%A1%D6%80%D5%AE%D5%AB%D6%82%22&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwibspHw6MmWAxX-iv0HHV9-GyAQ6AF6BAgIEAM#v=onepage&q&f=false|title=Geoponica: Girḳ wastakoż (d.i. Bücher der Feldarbeit). ... Thargmanouthiun nachneaż żarabażi lezovê (d.i. Alte Übersetzung aus dem Arebischen)|date=1877|publisher=Armenische Druckerei|language=hy}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.nl/books?id=MKNNAQAAMAAJ&pg=PA57&dq=%D4%B1%D5%B6%D5%AF%D5%A1%D5%AE+%D5%A1%D6%80%D5%AE%D5%AB%D6%82&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwiirfa25smWAxXX0QIHHROjFB0Q6AF6BAgJEAM#v=onepage&q=%D4%B1%D5%B6%D5%AF%D5%A1%D5%AE%20%D5%A1%D6%80%D5%AE%D5%AB%D6%82&f=false|title=Առձեռն բառարան հայկազնեան լեզուի|last=Awgerian|first=Mkrtichʻ|date=1846|publisher=Ի Տպ-ի Սրբոյն Ղազարու|language=hy}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.nl/books?id=1-AyAAAAMAAJ&pg=PA96&dq=%D4%B1%D5%B6%D5%AF%D5%A1%D5%AE+%D5%A1%D6%80%D5%AE%D5%AB%D6%82&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwiirfa25smWAxXX0QIHHROjFB0Q6AF6BAgLEAM#v=onepage&q=%D4%B1%D5%B6%D5%AF%D5%A1%D5%AE%20%D5%A1%D6%80%D5%AE%D5%AB%D6%82&f=false|title=Նոր բառագիրք հայերէն լեզուի: պատկերազարդ|last=Գաբամաճեան|first=Սիմոն|date=1910|publisher=Hratarakutʻiwn Ṛ. Sagaeani|language=hy}}</ref> [[հիւսիսային]] [[Քնար (համաստեղութիւն)|Քնար]] [[Աստեղատուն|աստեղատան]] ամենէն պայծառ [[աստղ]]ն է։ Անիկա ունի Bayer-ի նշանակումը (Պայէրեան նշանակումը) որպէս '''α Lyrae''', որ [[լատինականացում|լատինականացուած]] է որպէս '''Alpha Lyrae''' եւ կը կրճատուի որպէս '''Alpha Lyr''' կամ '''α Lyr'''։ Այս աստղը յարաբերաբար մօտ է [[Արեգակնային Դրութիւն|Արեգակնային դրութեան]]՝ [[Արեգակ|Արեգակէն]] միայն հեռաւորութեան վրայ գտնուելով, եւ [[արեգակնային մերձակայք|Արեգակին շրջապատի]] ամենէն լուսաւոր աստղերէն մէկն է՝ ինքնին աւելի պայծառ ըլլալով քան Արեգակին աւելի մօտ գտնուող որեւէ այլ աստղ։ Անիկա [[գիշերային երկինք|գիշերային երկնքի]] հնգերորդ ամենապայծառ աստղն է, եւ [[Արջագի|Արջագիէն]] ետք՝ [[հիւսիսային երկնային կիսագունտ|հիւսիսային երկնային կիսագնտին]] երկրորդ ամենապայծառ աստղը։ [[File:Lyra constellation map-hyw.png|upright=1.2|thumb|Անկած արծիւին դիրքը (շրջանակուած):]] Անկած արծիւը աստեղագէտներու հարուստ հետազօտութեանց արժանացած ըլլալով՝ երկնակամարին վրայ թերեւս կը նկատուի ''«Արեգակէն ետք յաջորդ կարեւորագոյն աստղը»''<ref>Gulliver, Austin F.; et al. (1994). "Vega: A rapidly rotating pole-on star". The Astrophysical Journal. 429 (2): L81–L84.</ref>: Քրիստոսէ առաջ շուրջ 12000 թուականին եղած է հիւսիսային [[բեւեռային աստղ|բեւեռային աստղը]] եւ դարձեալ նոյն դիրքը պիտի ստանձնէ 13724 թուականին, երբ [[խոտորում|խոտորումը]] պիտի ըլլայ +84° 14'՝ երկնային բեւեռէն վեց աստիճանէն նուազ հեռաւորութեամբ<ref>{{Cite web|url=http://stellarium.org/|title=Stellarium Astronomy Software|website=stellarium.org|language=en|accessdate=2026-08-31}}</ref>։ Արեգակէն զատ, առաջին աստղն էր, որուն պատկերն ու [[լուսապատկեր|լուսապատկերը]] լուսանկարեցին (լուսագրեցին)<ref>{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/title/43095774|title=The Daguerreotype: Nineteenth-Century Technology and Modern Science|last=Barger|first=M. Susan|last2=White|first2=William B.|date=2000-04-10|publisher=The Johns Hopkins University Press|isbn=978-0-8018-6458-2|oclc=43095774}}</ref><ref>Barker, George F. (1887). "On the Henry Draper Memorial Photographs of Stellar Spectra". Proceedings of the American Philosophical Society. 24: 166–172.</ref>։ Նաեւ կը դասուի այն առաջին աստղերու շարքին, որոնց հեռաւորութիւնը [[հականկիւն|հականկեան]] չափումներով որոշեցին։ Անկած արծիւը ծառայած է իբրեւ հիմնական չափանիշ՝ լուսաչափական պայծառութեան սանդղակը ճշդելու համար, ինչպէս նաեւ գործածուած է UBV լուսաչափական դրութեան զրօ կէտը սահմանելու ատեն։ == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} 6lrs99xxle26kh4b8gwge6ed18lvs8x 254007 254004 2026-08-31T11:09:00Z Կարէն 9021 /* */ 254007 wikitext text/x-wiki '''Անկած արծիւը'''<ref>{{Cite book|url=https://books.google.nl/books?id=kwUrRaTYeg0C&pg=PA26&dq=%22%D4%B1%D5%B6%D5%AF%D5%A5%D5%A1%D5%AC+%D5%A1%D6%80%D5%AE%D5%AB%D6%82%22&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwibspHw6MmWAxX-iv0HHV9-GyAQ6AF6BAgIEAM#v=onepage&q&f=false|title=Geoponica: Girḳ wastakoż (d.i. Bücher der Feldarbeit). ... Thargmanouthiun nachneaż żarabażi lezovê (d.i. Alte Übersetzung aus dem Arebischen)|date=1877|publisher=Armenische Druckerei|language=hy}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.nl/books?id=MKNNAQAAMAAJ&pg=PA57&dq=%D4%B1%D5%B6%D5%AF%D5%A1%D5%AE+%D5%A1%D6%80%D5%AE%D5%AB%D6%82&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwiirfa25smWAxXX0QIHHROjFB0Q6AF6BAgJEAM#v=onepage&q=%D4%B1%D5%B6%D5%AF%D5%A1%D5%AE%20%D5%A1%D6%80%D5%AE%D5%AB%D6%82&f=false|title=Առձեռն բառարան հայկազնեան լեզուի|last=Awgerian|first=Mkrtichʻ|date=1846|publisher=Ի Տպ-ի Սրբոյն Ղազարու|language=hy}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.nl/books?id=1-AyAAAAMAAJ&pg=PA96&dq=%D4%B1%D5%B6%D5%AF%D5%A1%D5%AE+%D5%A1%D6%80%D5%AE%D5%AB%D6%82&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwiirfa25smWAxXX0QIHHROjFB0Q6AF6BAgLEAM#v=onepage&q=%D4%B1%D5%B6%D5%AF%D5%A1%D5%AE%20%D5%A1%D6%80%D5%AE%D5%AB%D6%82&f=false|title=Նոր բառագիրք հայերէն լեզուի: պատկերազարդ|last=Գաբամաճեան|first=Սիմոն|date=1910|publisher=Hratarakutʻiwn Ṛ. Sagaeani|language=hy}}</ref> [[հիւսիսային]] [[Քնար (համաստեղութիւն)|Քնար]] [[Աստեղատուն|աստեղատան]] ամենէն պայծառ [[աստղ]]ն է։ Անիկա ունի Bayer-ի նշանակումը (Պայէրեան նշանակումը) որպէս '''α Lyrae''', որ [[լատինականացում|լատինականացուած]] է որպէս '''Alpha Lyrae''' եւ կը կրճատուի որպէս '''Alpha Lyr''' կամ '''α Lyr'''։ Այս աստղը յարաբերաբար մօտ է [[Արեգակնային Դրութիւն|Արեգակնային դրութեան]]՝ [[Արեգակ|Արեգակէն]] միայն հեռաւորութեան վրայ գտնուելով, եւ [[արեգակնային մերձակայք|Արեգակին շրջապատի]] ամենէն լուսաւոր աստղերէն մէկն է՝ ինքնին աւելի պայծառ ըլլալով քան Արեգակին աւելի մօտ գտնուող որեւէ այլ աստղ։ Անիկա [[գիշերային երկինք|գիշերային երկնքի]] հնգերորդ ամենապայծառ աստղն է, եւ [[Արջագի|Արջագիէն]] ետք՝ [[հիւսիսային երկնային կիսագունտ|հիւսիսային երկնային կիսագնտին]] երկրորդ ամենապայծառ աստղը։ [[File:Lyra constellation map-hyw.png|upright=1.2|thumb|Անկած արծիւին դիրքը (շրջանակուած):]] Անկած արծիւը աստեղագէտներու հարուստ հետազօտութեանց արժանացած ըլլալով՝ երկնակամարին վրայ թերեւս կը նկատուի ''«Արեգակէն ետք յաջորդ կարեւորագոյն աստղը»''<ref>Gulliver, Austin F.; et al. (1994). "Vega: A rapidly rotating pole-on star". The Astrophysical Journal. 429 (2): L81–L84.</ref>: Քրիստոսէ առաջ շուրջ 12000 թուականին եղած է հիւսիսային [[բեւեռային աստղ|բեւեռային աստղը]] եւ դարձեալ նոյն դիրքը պիտի ստանձնէ 13724 թուականին, երբ [[խոտորում|խոտորումը]] պիտի ըլլայ +84° 14'՝ երկնային բեւեռէն վեց աստիճանէն նուազ հեռաւորութեամբ<ref>{{Cite web|url=http://stellarium.org/|title=Stellarium Astronomy Software|website=stellarium.org|language=en|accessdate=2026-08-31}}</ref>։ Արեգակէն զատ, առաջին աստղն էր, որուն պատկերն ու [[լուսապատկեր|լուսապատկերը]] լուսանկարեցին (լուսագրեցին)<ref>{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/title/43095774|title=The Daguerreotype: Nineteenth-Century Technology and Modern Science|last=Barger|first=M. Susan|last2=White|first2=William B.|date=2000-04-10|publisher=The Johns Hopkins University Press|isbn=978-0-8018-6458-2|oclc=43095774}}</ref><ref>Barker, George F. (1887). "On the Henry Draper Memorial Photographs of Stellar Spectra". Proceedings of the American Philosophical Society. 24: 166–172.</ref>։ Նաեւ կը դասուի այն առաջին աստղերու շարքին, որոնց հեռաւորութիւնը [[հականկիւն|հականկեան]] չափումներով որոշեցին։ Անկած արծիւը ծառայած է իբրեւ հիմնական չափանիշ՝ լուսաչափական պայծառութեան սանդղակը ճշդելու համար, ինչպէս նաեւ գործածուած է UBV լուսաչափական դրութեան զրօ կէտը սահմանելու ատեն։ Անկած արծիւը Արեգակին տարիքին շուրջ մէկ տասներորդն ունի միայն․ բայց որովհետեւ 2.1 անգամ աւելի մեծ զանգուած ունի, իր կեանքի ակնկալեալ տեւողութիւնն ալ Արեգակի կեանքին մէկ տասներորդն է․ ներկայիս երկու աստղերն ալ իրենց [[գլխաւոր յաջորդականութիւն|գլխաւոր յաջորդականութեան]] կեանքի կէսին կը մօտենան։ Արեգակին համեմատութեամբ, Անկած արծիւը [[հելիոն]]էն աւելի ծանր [[մետաղականութիւն|տարրերու]] նուազ պարունակութիւն ունի։ Անկած արծիւը նաեւ [[փոփոխական աստղ|փոփոխական աստղ]] մըն է․ այսինքն՝ աստղ մը, որուն պայծառութիւնը կը փոփոխի (կը տատանի)։ Աստղը արագօրէն [[հոլովում|կը հոլովի]]՝ հասարակածին վրայ վայրկեանը {{val|236|u=քմ}} արագութեամբ։ Այս արագ հոլովական շարժումը, [[կեդրոնախոյս ուժ|կեդրոնախոյս ազդեցութեանց]] պատճառաւ, հասարակածին դէպի դուրս ուռիլը (ուռեցքը) կը պատճառէ․ որուն հետեւանքով աստղին [[լուսոլորտ]]ին վրայ ջерմաստիճանի տարբերութիւն կ՚առաջանայ՝ իր բարձրագոյն աստիճանին հասնելով բեւեռներուն վրայ։ [[Երկիր|Երկրէն]] դիտուած ատեն, Անկած արծիւը կ՚երեւի այս բեւեռներէն մէկուն ուղղութեամբ։ == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} f9m2rdfozo5sw39ct2bqu1jdjgymd8j 254008 254007 2026-08-31T11:29:50Z Կարէն 9021 /* */ 254008 wikitext text/x-wiki '''Անկած արծիւը'''<ref>{{Cite book|url=https://books.google.nl/books?id=kwUrRaTYeg0C&pg=PA26&dq=%22%D4%B1%D5%B6%D5%AF%D5%A5%D5%A1%D5%AC+%D5%A1%D6%80%D5%AE%D5%AB%D6%82%22&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwibspHw6MmWAxX-iv0HHV9-GyAQ6AF6BAgIEAM#v=onepage&q&f=false|title=Geoponica: Girḳ wastakoż (d.i. Bücher der Feldarbeit). ... Thargmanouthiun nachneaż żarabażi lezovê (d.i. Alte Übersetzung aus dem Arebischen)|date=1877|publisher=Armenische Druckerei|language=hy}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.nl/books?id=MKNNAQAAMAAJ&pg=PA57&dq=%D4%B1%D5%B6%D5%AF%D5%A1%D5%AE+%D5%A1%D6%80%D5%AE%D5%AB%D6%82&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwiirfa25smWAxXX0QIHHROjFB0Q6AF6BAgJEAM#v=onepage&q=%D4%B1%D5%B6%D5%AF%D5%A1%D5%AE%20%D5%A1%D6%80%D5%AE%D5%AB%D6%82&f=false|title=Առձեռն բառարան հայկազնեան լեզուի|last=Awgerian|first=Mkrtichʻ|date=1846|publisher=Ի Տպ-ի Սրբոյն Ղազարու|language=hy}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.nl/books?id=1-AyAAAAMAAJ&pg=PA96&dq=%D4%B1%D5%B6%D5%AF%D5%A1%D5%AE+%D5%A1%D6%80%D5%AE%D5%AB%D6%82&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwiirfa25smWAxXX0QIHHROjFB0Q6AF6BAgLEAM#v=onepage&q=%D4%B1%D5%B6%D5%AF%D5%A1%D5%AE%20%D5%A1%D6%80%D5%AE%D5%AB%D6%82&f=false|title=Նոր բառագիրք հայերէն լեզուի: պատկերազարդ|last=Գաբամաճեան|first=Սիմոն|date=1910|publisher=Hratarakutʻiwn Ṛ. Sagaeani|language=hy}}</ref> [[հիւսիսային]] [[Քնար (համաստեղութիւն)|Քնար]] [[Աստեղատուն|աստեղատան]] ամենէն պայծառ [[աստղ]]ն է։ Անիկա ունի Bayer-ի նշանակումը (Պայէրեան նշանակումը) որպէս '''α Lyrae''', որ [[լատինականացում|լատինականացուած]] է որպէս '''Alpha Lyrae''' եւ կը կրճատուի որպէս '''Alpha Lyr''' կամ '''α Lyr'''։ Այս աստղը յարաբերաբար մօտ է [[Արեգակնային Դրութիւն|Արեգակնային դրութեան]]՝ [[Արեգակ|Արեգակէն]] միայն հեռաւորութեան վրայ գտնուելով, եւ [[արեգակնային մերձակայք|Արեգակին շրջապատի]] ամենէն լուսաւոր աստղերէն մէկն է՝ ինքնին աւելի պայծառ ըլլալով քան Արեգակին աւելի մօտ գտնուող որեւէ այլ աստղ։ Անիկա [[գիշերային երկինք|գիշերային երկնքի]] հնգերորդ ամենապայծառ աստղն է, եւ [[Արջագի|Արջագիէն]] ետք՝ [[հիւսիսային երկնային կիսագունտ|հիւսիսային երկնային կիսագնտին]] երկրորդ ամենապայծառ աստղը։ [[File:Lyra constellation map-hyw.png|upright=1.2|thumb|Անկած արծիւին դիրքը (շրջանակուած):]] Անկած արծիւը աստեղագէտներու հարուստ հետազօտութեանց արժանացած ըլլալով՝ երկնակամարին վրայ թերեւս կը նկատուի ''«Արեգակէն ետք յաջորդ կարեւորագոյն աստղը»''<ref>Gulliver, Austin F.; et al. (1994). "Vega: A rapidly rotating pole-on star". The Astrophysical Journal. 429 (2): L81–L84.</ref>: Քրիստոսէ առաջ շուրջ 12000 թուականին եղած է հիւսիսային [[բեւեռային աստղ|բեւեռային աստղը]] եւ դարձեալ նոյն դիրքը պիտի ստանձնէ 13724 թուականին, երբ [[խոտորում|խոտորումը]] պիտի ըլլայ +84° 14'՝ երկնային բեւեռէն վեց աստիճանէն նուազ հեռաւորութեամբ<ref>{{Cite web|url=http://stellarium.org/|title=Stellarium Astronomy Software|website=stellarium.org|language=en|accessdate=2026-08-31}}</ref>։ Արեգակէն զատ, առաջին աստղն էր, որուն պատկերն ու [[լուսապատկեր|լուսապատկերը]] լուսանկարեցին (լուսագրեցին)<ref>{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/title/43095774|title=The Daguerreotype: Nineteenth-Century Technology and Modern Science|last=Barger|first=M. Susan|last2=White|first2=William B.|date=2000-04-10|publisher=The Johns Hopkins University Press|isbn=978-0-8018-6458-2|oclc=43095774}}</ref><ref>Barker, George F. (1887). "On the Henry Draper Memorial Photographs of Stellar Spectra". Proceedings of the American Philosophical Society. 24: 166–172.</ref>։ Նաեւ կը դասուի այն առաջին աստղերու շարքին, որոնց հեռաւորութիւնը [[հականկիւն|հականկեան]] չափումներով որոշեցին։ Անկած արծիւը ծառայած է իբրեւ հիմնական չափանիշ՝ լուսաչափական պայծառութեան սանդղակը ճշդելու համար, ինչպէս նաեւ գործածուած է UBV լուսաչափական դրութեան զրօ կէտը սահմանելու ատեն։ Անկած արծիւը Արեգակին տարիքին շուրջ մէկ տասներորդն ունի միայն․ բայց որովհետեւ 2.1 անգամ աւելի մեծ զանգուած ունի, իր կեանքի ակնկալեալ տեւողութիւնն ալ Արեգակի կեանքին մէկ տասներորդն է․ ներկայիս երկու աստղերն ալ իրենց [[գլխաւոր յաջորդականութիւն|գլխաւոր յաջորդականութեան]] կեանքի կէսին կը մօտենան։ Արեգակին համեմատութեամբ, Անկած արծիւը [[հելիոն]]էն աւելի ծանր [[մետաղականութիւն|տարրերու]] նուազ պարունակութիւն ունի։ Անկած արծիւը նաեւ [[փոփոխական աստղ|փոփոխական աստղ]] մըն է․ այսինքն՝ աստղ մը, որուն պայծառութիւնը կը փոփոխի (կը տատանի)։ Աստղը արագօրէն [[հոլովում|կը հոլովի]]՝ հասարակածին վրայ վայրկեանը {{val|236|u=քմ}} արագութեամբ։ Այս արագ հոլովական շարժումը, [[կեդրոնախոյս ուժ|կեդրոնախոյս ազդեցութեանց]] պատճառաւ, հասարակածին դէպի դուրս ուռիլը (ուռեցքը) կը պատճառէ․ որուն հետեւանքով աստղին [[լուսոլորտ]]ին վրայ ջերմաստիճանի տարբերութիւն կ՚առաջանայ՝ իր բարձրագոյն աստիճանին հասնելով բեւեռներուն վրայ։ [[Երկիր|Երկրէն]] դիտուած ատեն, Անկած արծիւը կ՚երեւի այս բեւեռներէն մէկուն ուղղութեամբ։ == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} 5p9805fs79ifsg2n4k8km59iuubuui2 0 32422 254005 253379 2026-08-31T07:35:40Z Maral Dikbikian 4797 254005 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Անձ}} '''Սթիվըն Հարփըր''' ({{Lang-en|Stephen Joseph Harper}}, {{ԱԾ}}), քանատացի քաղաքագէտ, քաղաքական գործիչ, նախկին պատգամաւոր, նախագահի թեկնածու, վարչապետ (2006<ref>{{Cite web|url=https://archive.aztagdaily.com/archives/158686|title=Համագործակցութեան Համաձայնագիր Պիտի Ստորագրուի Քանատայի Մարդկային Իրաւանց Թանգարանին Եւ Հայոց Ցեղասպանութեան Թանգարանին Միջեւ - Aztag Daily|website=archive.aztagdaily.com|accessdate=2026-08-17}}</ref>-2015)։ [[Քանատա|Քանատայի]] պահպանողական կուսակցութեան առաջնորդ (մինչեւ 2015)<ref>[https://www.thestar.com/politics/federal-elections/what-its-like-living-in-stephen-harpers-old-house/article_3fe893a0-f889-5233-8e27-24e49f4deeeb.html What it’s like living in Stephen Harper’s old house]</ref>։ == Կենսագրութիւն<ref>{{Citation|title=Stephen Harper|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Stephen_Harper&oldid=1370743009|date=2026-08-22|accessdate=2026-08-31|language=en}}</ref> == Ծնած ըլլալով Լիյսայտի մէջ, որ այժմ Թորոնթոյի (Օնթարիօ) թաղամասերէն մէկն է, Հարփըր ուսանած է տնտեսագիտութիւն՝ պսակաւոր արուեստից (bachelor) եւ մագիստրոսի աստիճանները ստանալով Քալկարիի համալսարանէն՝ համապատասխանաբար 1985-ին եւ 1991-ին։ Ան Քանատայի Բարեփոխումներու կուսակցութեան (Reform Party of Canada) հիմնադիրներէն էր եւ առաջին անգամ Համայնքներու պալատ (House of Commons) ընտրուեցաւ 1993-ի դաշնակցային ընտրութիւններուն՝ Քալկարի Ուեսթի ընտրատարածքէն։ 1997-ին ան վերընտրութեան չառաջադրուեցաւ, այլ միացաւ եւ աւելի ուշ ղէկավարեց Ազգային քաղաքացիներու համադաշնութիւնը (National Citizens Coalition), որ պահպանողական լոպպիստական խումբ մըն էր։ 2002-ին Հարփըր յաղթեց Սթոքուել Տէյին՝ դառնալով Քանատական ալեանսի (Canadian Alliance) ղեկավարը (որ Բարեփոխումներու կուսակցութեան յաջորդն էր), եւ վերադարձաւ Խորհրդարան իբրեւ Ընդդիմութեան ղեկավար։ 2003-ին Հարփըր եւ Յառաջդիմական պահպանողական կուսակցութեան ղեկավար Փիթըր ՄաքՔէյ համաձայնեցան միացնել Քանատական ալեանսն ու Յառաջդիմական պահպանողականները՝ կազմելով Քանատայի Պահպանողական կուսակցութիւնը։ Հարփըր ընտրուեցաւ կուսակցութեան առաջին ղեկավարը 2004-ին։ Ան ղեկավարեց Պահպանողականները 2004-ի դաշնակցային ընտրութիւններուն, ուր պարտութեան մատնուեցան Փոլ Մարթինի Ազատական (Լիպերալ) կուսակցութենէն։ 2006-ի դաշնակցային ընտրութիւններուն Հարփըր Պահպանողականները առաջնորդեց դէպի փոքրամասնական կառավարութիւն։ Հարփըրի պաշտօնավարութեան ընթացքին ան յայտնուեցաւ «In and Out» սկանդալին դիմաց, նուազեցուց ապրանքներու եւ ծառայութիւններու տուրքը (GST) մինչեւ 5%, եւ որդեգրեց Դաշնակցային պատասխանատուութեան օրէնքը, Քէպէքցի ազգի առաջարկ-որոշումը (Québécois nation motion) եւ Վեթերաններու իրաւունքներու օրինագիծը։ Հարփըր Պահպանողականները առաջնորդեց դէպի աւելի մեծ փոքրամասնական կառավարութիւն մը 2008-ի դաշնակցային ընտրութիւններուն, որմէ ետք ան կասեցուց (prorogued) Խորհրդարանի աշխատանքները՝ ընդդիմադիր կուսակցութիւններու առաջարկած կոալիցիային կողմէ պարտութենէ խուսափելու համար, առաջ մղեց Տնտեսական գործողութիւններու ծրագիրը (անձնական եկամտահարկի նուազեցումներ եւ ենթակառուցուածքային ներդրումներ)՝ ի պատասխան Մեծ տագնապին, ներդրաւ անհատական տուրքէ ազատ խնայողական հաշիւը (TFSA), եւ արտօնեց զինուորական միջամտութիւն Լիպիական առաջին քաղաքացիական պատերազմին ընթացքին։ 2011 Մարտին, անվստահութեան քուէարկութեամբ Հարփըրի կառավարութիւնը Խորհրդարանի հանդէպ արհամարհանքի մէջ մեղադրուեցաւ, ինչ որ պատճառ դարձաւ դաշնակցային ընտրութիւններու, որոնց ընթացքին ան Պահպանողականները առաջնորդեց դէպի մեծամասնական կառավարութիւն։ Ան հետագային չեղարկեց երկար զէնքերու գրանցամատեանը, սեփականաշնորհեց Քանատական ցորենի խորհուրդը (Canadian Wheat Board), որդեգրեց 2015-ի Հակաաբեկչական օրէնքը, եւ Քանատայի պիւտճէի բացասական մնացորդը (deficit) 2009-ի 55.6 միլիառ տոլարէն նուազեցուց 2.9 միլիառ տոլարի՝ 2015-ին։ Արտաքին քաղաքականութեան մէջ, Հարփըր Քանատան հանեց Քիոթոյի արձանագրութենէն (Kyoto Protocol), գործարկեց Քանատայի Գլոբալ շուկաներու գործողութեան ծրագիրը, բանակցեցաւ ազատ առեւտուրի համաձայնագիրներ, եւ արտօնեց «Impact» գործողութիւնը ընդդէմ ԻԼԻՇ-ի (ISIL) ու «Unifier» գործողութիւնը՝ Ռուսաստանի կողմէ Ղրիմի բռնակցումէն ետք։ Հարփըրի Պահպանողականները նաեւ յայտնուեցան «Robocall»-ի եւ Քանատական Սենատի ծախսերու սկանդալներուն դիմաց, ինչպէս նաեւ առճակատեցան «Idle No More» շարժման հետ։ 2015-ի դաշնակցային ընտրութիւններուն Պահպանողական կուսակցութիւնը պարտութեան մատնուեցաւ [[Ճասթըն Թրուտօ|Ճասթըն Թրուտոյի]] ղեկավարած Ազատական (Լիպերալ) կուսակցութենէն։ Հարփըր պաշտօնապէս հրաժարեցաւ կուսակցութեան ղեկավարի պաշտօնէն 2015 Հոկտեմբերին, իսկ պատգամաւորական աթոռը ձգեց 2016 Օգոստոսին։ Անկէ ի վեր ան ստանձնած է միջազգային առեւտրական եւ ղեկավարման շարք մը դերեր, ներառեալ համաշխարհային խորհրդատուական ընկերութեան մը հիմնադրումը, ելոյթներ ունենալով ամերիկեան եւ բրիտանական մեդիաներու մէջ, ինչպէս նաեւ ընտրուելով «Միջազգային ժողովրդավարական միութեան» (International Democracy Union) ատենապետ, որ աջակողմեան եւ աջ-կեդրոնամէտ քաղաքական կուսակցութիւններու միջազգային դաշինք մըն է։ Ըլլալով Ճոն Ա. Մակտոնալտէն ի վեր ամէնաերկար սպասարկած պահպանողական վարչապետը, Հարփըր Քանատայի վարչապետներու ցանկին մէջ կը գրաւէ միջինէն միջինէն վեր դիրքեր։ == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Քաղաքագէտներ]] [[Ստորոգութիւն:Քաղաքական գործիչներ]] gxrhwrqzw5x6gzelw1ki60p45baklxp 0 32423 254006 253380 2026-08-31T09:45:56Z Maral Dikbikian 4797 254006 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Անձ}} '''Մարք Քառնի''' ({{Lang-en|Mark Carney}}, {{ԱԾ}}), քանատացի-բրիտանացի տնտեսագէտ։ Քանատայի 24-րդ վարչապետը։ == Կենսագրութիւն<ref name=":0">{{Citation|title=Mark Carney|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Mark_Carney&oldid=1372313743|date=2026-08-31|accessdate=2026-08-31|language=en}}</ref> == Քառնին ծնած է Ֆորթ Սմիթ (Շրջանցող Հիւսիս-Արեւմտեան Տարածքներ) եւ մեծցած է Էտմոնթընի մէջ (Ալպերթա)։ Ան 1987-ին աւարտած է Հարվըրտի համալսարանը՝ ստանալով տնտեսագիտութեան պսակաւոր արուեստից (bachelor) աստիճան, իսկ Օքսֆորտի համալսարանէն ստացած է մագիստրոսի (1993) եւ դոկտորական (1995) աստիճանները՝ դարձեալ տնտեսագիտութեան ոլորտին մէջ։ Քառնի 13 տարի աշխատած է «Goldman Sachs»-ի մէջ, ապա 2003-ին միացած է Քանատայի Դրամատան (Bank of Canada) իբրեւ փոխ-կառավարիչ։ 2004-ին ան միացած է Քանատայի Ելեւմուտքի նախարարութեան՝ իբրեւ աւագ աջակից փոխ-նախարար։ Քառնի պաշտօնավարած է իբրեւ Քանատայի Դրամատան ութերորդ կառավարիչ 2008-էն 2013։ Իբրեւ կառավարիչ՝ ան ղեկավարած է Քանատայի դրամական քաղաքականութիւնը 2008-ի համաշխարհային ելեւմտական տագնապին ընթացքին։ 2011-ին ան նշանակուեցաւ Ֆինանսական կայունութեան խորհուրդի (Financial Stability Board) երկրորդ ատենապետ՝ պաշտօնավարելով երկու շրջան՝ մինչեւ 2018։ Քանատայի Դրամատան կառավարիչի իր պաշտօնավարութենէն ետք, Քառնի նշանակուեցաւ Անգլիոյ Դրամատան 120-րդ կառավարիչ՝ դառնալով այդ պաշտօնը ստանձնած առաջին ոչ-բրիտանացին։ Ան պաշտօնավարեց 2013-էն 2020՝ ղեկավարելով կեդրոնական դրամատան արձագանգները «Brexit»-ին եւ «COVID-19» համավարակի սկզբնական փուլին։ Կառավարիչի պաշտօնէն ետք, Քառնի ստանձնեց շարք մը դերեր մասնաւոր եւ հանրային մարզերուն մէջ։ Ան ծառայեց իբրեւ «Bloomberg L.P.»-ի ատենապետ, «Brookfield Asset Management»-ի փոխ-ատենապետ, եւ Միացեալ Ազգերու Կազմակերպութեան (ՄԱԿ) Գլխաւոր քարտուղարի Կլիմայական գործողութիւններու եւ ելեւմուտքի յատուկ պատուիրակ՝ 2020-էն ի վեր։ Ան եղած է Քանատայի վարչապետ Ճասթին Թրուտոյի ոչ-պաշտօնական խորհրդականը «COVID-19» համավարակի սկիզբը, նախքան մասնաւոր մարզ վերադառնալը։ 2025-ին Թրուտոյի հրաժարականի հռչակումէն ետք, Քառնի ջախջախիչ յաղթանակով շահեցաւ Ազատական (Լիպերալ) կուսակցութեան ղեկավարի ընտրութիւնը։ Ըլլալով առաջին վարչապետը, որ երբեք ընտրովի պաշտօն չէր վարած, Քառնի ապա խորհուրդ տուաւ Ընդհանուր նահանգապետին (governor general) լուծարել Խորհրդարանը եւ յայտարարել դաշնակցային ընտրութիւններ։ Այդ ընտրութիւններուն ան Ազատականները առաջնորդեց դէպի փոքրամասնական կառավարութիւն՝ շրջելով նախկին տկար հանրային կարծիքի հարցումները եւ ապահովելով կուսակցութեան չորրորդ անընդմէջ մանտաթը 2015-էն ի վեր, ինչպէս նաեւ ընտրուեցաւ Համայնքներու պալատին մէջ՝ ներկայացնելով Նեփեան (Nepean) ընտրատարածքը։ Տարի մը ետք, Քառնիի Ազատականները կազմեցին մեծամասնական կառավարութիւն՝ ընդդիմադիր երեսփոխաններու կուսակցափոխութեան եւ միջանկեալ ընտրութիւններու (by-election) յաղթանակներուն շնորհիւ։ Իբրեւ վարչապետ իր պաշտօնավարութեան ընթացքին, Քառնի վերցուց սպառողական ածխածնային դաշնակցային տուրքը, որդեգրեց «Մէկ քանատական տնտեսութեան օրէնքը»՝ ի պատասխան Միացեալ Նահանգներու սկսած առեւտրային պատերազմին, հիմնեց «Կառուցենք Քանատայի տունը» (Build Canada Homes) գործակալութիւնը, եւ ներդրաւ «Քանատայի ուտեստեղէնի եւ անհրաժեշտ ապրանքներու նպաստը»։ Քառնիի կառավարութեան օրով արձանագրուեցաւ պաշտպանողական ծախսերու կտրուկ աճ, պաշտօնապէս ճանչցուեցաւ Պաղեստինի Պետութիւնը, բարելաւուեցան յարաբերութիւնները Չինաստանի եւ Հնդկաստանի հետ, եւ շարունակուեցաւ աջակցութիւնը Ուքրանիոյ՝ ռուս-ուքրանական պատերազմին մէջ։ Գաղափարապէս Քառնի կը բնութագրուի իբրեւ կեդրոնամէտ, տեխնոկրատ (տեխնիկագէտ-կառավարիչ) եւ «Կապոյտ» Ազատական (Blue Grit). իբրեւ վարչապետ՝ ան Ազատականները մղած է դէպի քաղաքական կեդրոն։ == Ելեւմտական ասպարէզ<ref name=":0" /> == Քառնի 13 տարի անցուցած է «Goldman Sachs» ներդրումային դրամատան մէջ՝ նախ 1988-էն 1993, ապա 1995-էն 2003<ref>Peter S. Goodman (September 16, 2016). "As Britain Confronts 'Brexit,' a Canadian Takes Center Stage: Mark Carney". ''The New York Times''. Archived from the original on September 6, 2020. Retrieved February 29, 2020.</ref>։ Ան աշխատած է անոնց Պոսթընի, Լոնտոնի, Նիւ Եորքի, Թոքիոյի եւ Թորոնթոյի գրասենեակներուն մէջ։ Անոր աստիճանաբար աւելի աւագ պաշտօնները ներառած են՝ պետական ռիսքերու (sovereign risk) համահամակարգող, ելնող պարտքի դրամագլուխի շուկաներու (emerging debt capital markets) գործադիր տնօրէն, եւ ներդրումային դրամատնային գործի (investment banking) կառավարիչ-տնօրէն։ Ան աշխատած է յետ-ապարտհէյտեան Հարաւային Աֆրիկայի՝ միջազգային պարտատոմսերու շուկաներ մուտք գործելու ծրագրին վրայ, ինչպէս նաեւ մասնակցած է 1998-ի ռուսական ելեւմտական տագնապին ընթացքին «Goldman»-ի տարած աշխատանքներուն<ref>Scoffield, Heather (January 25, 2008). "Mark Carney takes up his mission &#x5B;March 30, 2009 update&#x5D;" (print, online news report). ''The Globe and Mail''. pp.&nbsp;B1, B4–5. Archived from the original on July 16, 2015. Retrieved May 2, 2025.</ref>։ 2003-ին Քառնի հեռացաւ «Goldman Sachs»-էն՝ միանալով Քանատայի Դրամատան իբրեւ փոխ-կառավարիչ։ Տարի մը ետք, ան աշխատանքի հրաւիրուեցաւ Քանատայի Ելեւմուտքի նախարարութեան մէջ իբրեւ աւագ աջակից փոխ-նախարար՝ սկսելով 15 Նոյեմբեր 2004-ին<ref>"Deputy Governor Mark Carney appointed Senior Associate Deputy Minister of Finance" (press release). Ottawa: Bank of Canada. October 21, 2004. Archived from the original on January 18, 2020. Retrieved June 24, 2016.</ref>։ Նոյեմբեր 2004-էն Հոկտեմբեր 2007, Քառնի եղած է Քանատայի Ելեւմուտքի նախարարութեան աւագ աջակից փոխ-նախարարը եւ G7-ի ներկայացուցչի փոխանորդը (G7 deputy)։ Ան ծառայած է ելեւմուտքի երկու նախարարներու օրով՝ Ռալֆ Կուտէյլ (Ազատական) եւ Ճիմ Ֆլահերթի (Պահպանողական)։ Այս ժամանակահատուածին, Քառնի վերահսկած է Քանատայի կառավարութեան վիճահարոյց ծրագիրը՝ եկամտաբեր հիմնադրամները (income trusts) աղբիւրի մօտ հարկելու վերաբերեալ։ Քառնի նաեւ ղեկավարած է դաշնակցային կառավարութեան պատկանող «Petro-Canada»-ի 19 առ հարիւր բաժնեմասի շահաւէտ վաճառքը<ref>Stewart, Sinclair (August 26, 2009). "The governor gets his hands dirty". ''The Globe and Mail''. Archived from the original on May 6, 2016. Retrieved June 24, 2016.</ref><ref>"Key facts on Mark Carney, next Bank of Canada chief". ''Reuters''. October 4, 2007. Archived from the original on April 22, 2019. Retrieved June 24, 2016.</ref>։ == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Վարչապետներ ըստ երկրի]] [[Ստորոգութիւն:Քաղաքական գործիչներ]] [[Ստորոգութիւն:Տնտեսագէտներ]] qnp9moq7k87r6hq78r8tdipma6yu35c