Արմէնիա (թերթ, Մարսէյլ)

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="hyw">
  <siteinfo>
    <sitename>Ուիքիփետիա</sitename>
    <dbname>hywwiki</dbname>
    <base>https://hyw.wikipedia.org/wiki/%D4%B3%D5%AC%D5%AD%D5%A1%D6%82%D5%B8%D6%80_%D4%B7%D5%BB</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.18</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Մեդիա</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Սպասարկող</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Քննարկում</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Մասնակից</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Մասնակցի քննարկում</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Ուիքիփետիա</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Ուիքիփետիայի քննարկում</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Պատկեր</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Պատկերի քննարկում</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki քննարկում</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Կաղապար</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Կաղապարի քննարկում</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Օգնություն</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Օգնության քննարկում</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Ստորոգութիւն</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Կատեգորիայի քննարկում</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Մոդուլ</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Մոդուլի քննարկում</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Արմէնիա (թերթ, Մարսէյլ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2107</id>
    <revision>
      <id>254423</id>
      <parentid>173458</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T05:56:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Maral Dikbikian</username>
        <id>4797</id>
      </contributor>
      <origin>254423</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4468" sha1="dj3uft6s5l30dazitojkveut8opdzuo" xml:space="preserve">'''«Արմենիա»''', հասարակական-քաղաքական, գրական շաբաթաթերթ։ Հրատարակուած է [[1885 թուական|1885]]-[[1923 թուական|1923]] թուականներուն, [[Մարսէյլ]] ([[Ֆրանսա]]), յեղափոխական գաղափարներ տարածելու եւ յեղափոխական սերունդ մը պատրաստելու նպատակով։ Թերթը կ՚ըլլայ [[Արմենական Կուսակցութիւն|Արմենական Կուսակցութեան]] պաշտօնական օրգանը։։ Խմբագիրներ՝ [[Մկրտիչ Փորթուգալեան|Մկրտիչ Փորթուգալեան,]] [[Ե. Թորոսեան։]]

== Պատմութիւն&lt;ref&gt;{{Citation|title=Արմենիա (թերթ, Մարսել)|url=https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=%D4%B1%D6%80%D5%B4%D5%A5%D5%B6%D5%AB%D5%A1_(%D5%A9%D5%A5%D6%80%D5%A9,_%D5%84%D5%A1%D6%80%D5%BD%D5%A5%D5%AC)&amp;oldid=10502794|date=2025-11-08|accessdate=2026-09-08|language=hy}}&lt;/ref&gt; ==
«Արմենիա» պարբերականն առաջին անգամ հրատարակուած է 1885 թուականի Օգոստոս 1-ին, Մարսէյլի մէջ՝ Մկրտիչ Փորթուգալեանի կողմէ։

Նկարագրելով Արեւմտեան Հայաստանի բնակչութեան ծանր վիճակը՝ շաբաթաթերթը անոնց կոչ ըրած է պատրաստուելու ազգային-ազատագրական պայքարի։ «Արմենիա»ն բացահայտած է եւրոպական պետութիւններու գաղութային քաղաքականութիւնն ու շահադիտական նպատակները Թուրքիոյ մէջ եւ քարոզած՝ յոյս չդնել անոնց վրայ, այլ ազատութեան հասնիլ սեփական ուժերով (այդ կարգին՝ յոյսը դնելով գիւղացիական ինքնապաշտպանութեան վրայ)։ Հրապարակած է նիւթեր հայկական գաւառներու կացութեան, [[Պոլիս|Կ. Պոլսոյ]] ազգային հիմնարկներու գործունէութեան, հայկական գաղթօճախներու ([[Հնդկաստան]], [[Եգիպտոս]], [[Յունաստան]], [[Ռուսիա|Ռուսաստան]], [[Ֆրանսա]], [[Աւստրիա]] եւ այլն) մասին։

Թերթը ողջունած է 1905 թուականի ռուսական յեղափոխութիւնը՝ անոր մէջ տեսնելով ապագայ «ժողովրդական» Ռուսաստանի ծնունդը։ 1908 թուականին երիտթրքական յեղաշրջման սկզբնապէս վերաբերած է անաչառօրէն, սակայն յետագային, իրադարձութիւններու զարգացման զուգընթաց, պարզած է երիտթուրքերու հայահալած քաղաքականութիւնն ու նպատակները։

«Արմենիա» շաբաթաթերթը հրապարակած է նաեւ հայագիտական յօդուածներ եւ գեղարուեստական ստեղծագործութիւններ։

«Արմենիա» շաբաթաթերթին շուրջ համախմբուած մտաւորականները դարձած են հայկական առաջին քաղաքական կուսակցութեան՝ Արմենական կազմակերպութեան (1885) միջուկը։

== Նպատակներ ==
* Օտարներուն ուշադրութիւնը Արեւմտեան Հայաստանի կացութեան եւ հայ ժողովուրդի կեանքի տխուր պայմաններուն վրայ հրաւիրել:
* Հայրենիքին նկատմամբ արտեկրի հայութեան հետաքրքրութիւնը շարժել եւ օժանդակութիւն ապահովել:
* Ազատական գաղափարներ «Արմէնիա»ի էջերէն [[Մկրտիչ Փորթուգալեան|Փորթուգալեան]] բարենորոգումներու մասին կը խօսէր եւ Թուրքիոյ չէր հակադրուեր։ Աւելի ուշ, երբ բարենորոգումներէն յոյսը կտրեց, ան յստակօրէն յայտարարեց, թէ առանց արիւնահեղութեան կարելի չէ ազատութիւն շահիլ։

== Տեն Նաեւ ==
* [[Արմենական Կուսակցութիւն]]

== Ծանօթագրութիւն ==
[[Ստորոգութիւն:Հայ մամուլ]]</text>
      <sha1>dj3uft6s5l30dazitojkveut8opdzuo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Մատթէոս Դարբինեան</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4437</id>
    <revision>
      <id>254422</id>
      <parentid>173717</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T05:49:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Maral Dikbikian</username>
        <id>4797</id>
      </contributor>
      <origin>254422</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8398" sha1="d1nzv54fohxp2r0xyu6fburcswx3nbk" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Անձ}}
'''Մատթէոս Դարբինեան''', գրագէտ, ծնած է [[1889]]-ին [[Շամշատ]]ին գաւառակի Թովուզ (Տաուշ) քաղաքին մէջ: Գրագէտ եւ խմբագիր:

== Կենսագրական գիծեր ==
Հայրը չքաւոր գեղացի արհեստաւոր (դարբին), ուսման չափազանց սէր ունեցող, ամէն ջանք ի գործ դրած է, որ իր որդին [[Թիֆլիս]]ի մէջ ուսում ստանայ:

Դարբինեան 1900-ին Ներսիսեան դպրոցը կը մտնէ, որուն լիակատար դասընթացքը կ’աւարտէ [[1908]]-ին: Բազմանդամ ընտանիքի հոգը թոյլ չի տար որ աւելի բարձրագոյն ուսման հետեւի, այդ պատճառաւ կը պարապի ուսուցչութեամբ մինչեւ [[1915]]: [[1918]]-ին կը յաջողի մտնել Անդրկովկասեան Համալսարանի պատմա-լեզուաբանական ֆաքիւլթէն, բայց չ’աւարտեր ընթացքը, ֆաքիւլդէին փակուելուն պատճառաւ:

Դարբինեան իր գրական փորձը սկսած է դպրոցական հասակին, [[1907]]-ին, Թիֆլիսի մէջ լոյս տեսնող Խաթաբալա երգիծաթերթին մէջ, ուր կը տպագրուին իր գրութիւնները, իսկ առաջին մանկական պատմուածքը լոյս կը տեսնէ Թիֆլիսի մէջ լոյս տեսնող «Հասկեր» ամսագրին մէջ: «Խաթաբալա»ի մէջ ստորագրած է Զնդանեան, իսկ «Հասկեր»ուն մէջ՝ Մատթէոս:  Բաւական զգալի դադարէ ետք Դարբինեան [[1916]]-ին Թիֆլիսի «Պայքար» թերթին մէջ կը սկսի երեւալ Ասլան ծածկանունով: Բացի մանկական պատմուածքներէ, հէքեաթներէ, լէկինտաներէ, առակներէ եւ ոտանաւորներէ, Դարբինեան կը սկսի գրել նաեւ տրամադիկական գրուածքներ: Անոր առաջին բիէսը՝ «Մինիսդրներ», որուն մէջ կը ծաղրուին Անդրոկովկասեան Հանրապետութեանց նախկին «տէրեր«ը – մենշեւիկները, դաշնակցականները եւ մուսաֆաթիստները,-  ամէն տարի քանի մը անգամ կը բեմադրուի դպրոցներու, մանկական թատրոններու եւ ակումբներու բեմերուն վրայ: Կը տպագրուի «Կոմսոմոլ» բիէսը, եւ դեռ ունի երեք ձեռագիր բիէսներ:

Դժբախտաբար Դարբինեանի պատմուածքներու ժողովածուն առանձին գիրքով լոյս չէ տեսած: Անոնցմէ շատերը դասագիրքերու մէջ մտած են եւ ոմանք ալ օտար լեզուներով (ռուսերէն, վրացերէն) թարգմանուած են:

Դարբինեանի ամէնախոշոր ու արժէքաւոր աշխատութիւնն է «Կիկոս» վիպակը, որուն երկու մասը լոյս տեսաւ «Նորք»ի մէջ, իսկ ամբողջը՝ Խ. Հայաստանի Պետհրատի հրատարակութեամբ՝ առանձին գիրքով: Նոյն Պետհրատը լոյս կ’ընծայէ «Ջաղացպան Անտոնը» վիպակը, որուն նիւթը առնուած է ընդայատակեայ աշխատանքներու կեանքէն: Բացի իր հեղինակութիւններէն, Դարբինեան ռուս եւ օտար հեղինակներէ թարգմանած է պատմուածքներ, վիպակներ եւ երկու բիէս:

[[1930|1930-ին]] Խ. Հայաստանի Պետհրատը տպագրութեան յանձնած է Մ. Դարբինեանի հետեւեալ գրքերը. 

* Զարթնող գիւղը (պատմուածքներու ժողովածու)
* Ջաղացպան Անտոնը (վիպակ): 

Հիմնադիրը եղած է Վրաստանի Պրոլետ գրողներու հայկական բաժնին:

Մ. Դարբինեան խմբագրած է [[1921]]-ին «Կարմիր Աքլոր» երգիծաբանական սատիրական շաբաթաթերթը (Թիֆլիս), որմէ 6 թիւ լոյս տեսած է: 

[[1922]]-[[1923]]-ին Թիֆլիսի մէջ լոյս տենող «Դարբնոց» գրական գեղարուեստական, քննական ամսագրին խմբագրական կազմին մաս կազմած է, նոյնպէս [[1925]]-ի «Հայրենաշեն» հրատարակութիւն՝ «Հայաստանի Օգնութեան Կոմիտէի Վրաստանում» Թիֆլիսի մէջ լոյս տեսնող խմբագրական իազմին: Իր հեղինակութիւնն է «Սուլդին ու Բուլդին» պատմուածքը, որ առանձին հատորով լոյս տեսած է [[Երեւան]]ի մէջ:

1921 թուականին, Թիֆլիսի մէջ, հրատարակած է «Կարմիր աքլոր» երգիծական շաբաթաթերթը։ Անոր առաջին պատմուածքը՝ «Արամին տնակն ու Հայկանոյշին տիկնիկը» լոյս տեսած է «Հասկեր» ամսագրին մէջ, 1907 թուականին։ Որոշ ժամանակ եղած է Վրաստանի հայ պատանի հանդիսատեսի թատրոնի տնօրէնը։

Թիֆլիսի մէջ բեմադրուած է անոր «Մինիստրներ» կատակերգութիւնը։ Բեմադրուած են նաեւ անոր «Ջաղացպանը», «Ոճիր», «Գիքոր» (ըստ Յովհաննէս Թումանեանի պատմուածքին) եւ «Լայլի եւ Մաջնուն» թատերախաղերը։

Անոր «Գլուխ պահող Կիկոսը» վիպակին հիման վրայ «Հայֆիլմ»-ը 1932 թուականին նկարահանած է «Կիկոս» ժապաւէնը։ ԽՄԿԿ անդամ՝ 1910 թուականէն։

== Երկեր&lt;ref&gt;{{Citation|title=Մաթևոս Դարբինյան|url=https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=%D5%84%D5%A1%D5%A9%D6%87%D5%B8%D5%BD_%D4%B4%D5%A1%D6%80%D5%A2%D5%AB%D5%B6%D5%B5%D5%A1%D5%B6&amp;oldid=10547420|date=2025-11-09|accessdate=2026-09-08|language=hy}}&lt;/ref&gt; ==

* Մինիստրներ (կատակերգութիւն), Թիֆլիս, 1924, 32 էջ։
* Վլաստը, կոմդեզը, քոթոթը, Թիֆլիս, 1925, 30 էջ։
* Ցարն ու մուրճը, Թիֆլիս, 1925, 27 էջ։
* Շահ-Զատէի աբասին (արեւելեան աւանդոյթ/լեկենտ), Թիֆլիս, 1927, 16 էջ։
* Ճուտիկներ, Թիֆլիս, 1928, 7 էջ։
* Կիկոսը (վիպակ), Երեւան, Պետհրատ, 1929, 107 էջ։
* «Նորը» (պատմուածք), Թիֆլիս, 1929, 32 էջ։
* Կոմսոմոլ (հակակրօնական կատակերգութիւն), Թիֆլիս, 1930, 32 էջ։
* Ջրաղացպան Անտոնը (վիպակ), Երեւան, Պետհրատ, 1930, 131 էջ։
* Զարթնող գիւղը, Երեւան, Պետհրատ, 1930, 126 էջ։
* Փարսադան, Թիֆլիս, «Սախելգամի», 1930, 44 էջ։
* Ճլկուտը, Երեւան, Պետհրատ, 1931, 40 էջ։
* Կոլխոզային, Թիֆլիս, «Սախելգամի», 1931, 102 էջ։
* Ոսկէ թելեր, Թիֆլիս, 1932, 52 էջ։
* Վերջինը (վէպ), Թիֆլիս, «Սախելգամի», 1934, 224 էջ։
* Փոքրիկ հերոսներ, Թիֆլիս, «Սախելգամի», 1934, 104 էջ։
* Խալիչա, Թիֆլիս, հրատարակչութիւն «Պրոլետար» թերթի, 1936, 56 էջ։
* Սուլտին ու Բուլտին, Երեւան, Պետհրատ, 1936, 27 էջ։
* Ծաւիկն ու հատիկը, Երեւան, Պետհրատ, 1937, 38 էջ։
* Երկեր, Երեւան, Հայպետհրատ, 1959, 436 էջ։
* Սուլտին ու Բուլտին, Երեւան, «Հայաստան», 1965, 26 էջ։
* Ծաւիկն ու հատիկը, Երեւան, «Սովետական գրող», 1976, 203 էջ։

== Աղբիւրներ == 
* Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ  Վարդ. Պոտուրեան, 1938, Պուքրէշ, Հատոր  Գ., էջ 592:

== Ծանօթագրութիւն ==</text>
      <sha1>d1nzv54fohxp2r0xyu6fburcswx3nbk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Սեդրակ Սարգիսեան</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6010</id>
    <revision>
      <id>254421</id>
      <parentid>254185</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T05:32:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Maral Dikbikian</username>
        <id>4797</id>
      </contributor>
      <origin>254421</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6369" sha1="fwmv7f5xmd31du69israe3tdankj1p9" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Անձ
| անուն ազգանուն = Սեդրակ Սարգիսեան
| բնագիր ԱԱՀ = Սեդրակ Սարգիսեան
| պատկեր = 
| չափ = 
| նկարագրութիւն = 
| ծնած է = [[1936]]
| ծննդավայր = [[Պէյրութ]], [[Լիբանան]]
| վախճանած է = [[21 Փետրուար]], [[2017]] (80-81 տարեկան)
| մահուան  վայրը = [[Պէյրութ]], [[Լիբանան]]
| քաղաքացիութիւն = [[Լիբանանցիներ|Լիբանանցի]]
| հպատակութիւն = 
| ազգութիւն = [[Հայեր|Հայ]]
| ալմա մատեր =
| կրօնք = 
| ազդուած է = 
| ազդած է = 
| գրքեր = 
| աշխատանք = 
| կարողութիւն = 
| մասնագիտութիւն = [[Թմբուկ]] նուագող
| ամուսին = 
| ծնողներ = 
| երեխաներ = 
| պարգեւներ եւ մրցանակներ = 
| կայքէջ = 
| ստորագրութիւն =
}}

'''Սեդրակ Սարգիսեան''' ({{ԱԾ}}), ծագումով հայ [[Լիբանանցիներ|Լիբանանցի]] [[Թմբուկ|թմբկահար]]&lt;ref&gt;[http://www.nt.am/am/news/211150///?hayworld= «Վանայ Ձայն» Կը Պարգեւատրէ Մեծերը ]&lt;/ref&gt;, Լիբանանի Արհեստավարժ երաժիշտներու սենտիքայի փոխնախագահ&lt;ref&gt;[http://www.aztagdaily.com/archives/337060 Մեր Կորուստները. Ոչ Եւս Է «Թմբուկի Թագաւոր» Սեդրակ Սարգիսեան]&lt;/ref&gt;։ Սարգիսեան շահած է բազմաթիւ մրցանակներ [[Միջին Արեւելք]]ի եւ [[Եւրոպա]]յի մէջ իր թէ՛ աւանդական եւ թէ՛ արդիական կտորներուն համար արաբական նուագին մէջ։ Անոր երգագրութիւններն ու կտորները կերպարանաւորուած են աւելի քան 30 ձայնագրութիւններու եւ ֆիլմի երաժշտութիւններու մէջ, անոցնմէ 5-ը [[Ֆարիտ Ալ Աթրաշ]]ի հետ:

== Կեանքը ==
Սեդրակ Սարգիսեան ծնած է [[Պէյրութ]], [[Լիբանան]], [[1936]]-ին: Երաժշտութեան հանդէպ անոր սէրը սկսած է փոքր տարիքէն, ներշնչուած՝ իր մեծ եղբօր թմբուկի տաղանդէն, որ կը նուագէր տունը եւ ընտանեկան հաւաքոյթներու ընթացքին: Այս պատճառով, Սեդրակ 18 տարեկանին սկսած է թմբուկ նուագել: Անոր ընտանիքը միշտ քաջալերող չէ եղած, որովհետեւ երաժշտութիւնը այն ժամանակ չէր նկատուեր բարձր մակարդակի գործ մը ու այս պատճառով անոնք կը կոտրեն Սեդրակին թմբուկը:

Սակայն, առանց վախի, Սեդրակ շարունակեց նուագել եւ արձանագրուեցաւ երաժշտանոց, որպէսզի ստանայ աւելի բարձր ուսում: Անոր տաղանդը շուտով ճանչցուեցաւ եւ ան գերազանց դարձաւ թմբուկի երաժշտութեան մէջ:

Սարգիսեան սկսաւ զբօսաշրջութիւններ կատարել պարուհի՝ [[Նատիա Ճամալ]]ի&lt;ref&gt;{{cite book |title= Great spirits: portraits of life-changing world music artists |last= Grass |first= Randall |year= 2009 |publisher= University Press of Mississippi |isbn= 1-60473-240-7 |page= 244|url= https://books.google.am/books?id=PeU3AkXs7fQC&amp;pg=PA244&amp;dq=Setrak+Sarkissian&amp;hl=en&amp;ei=sdasS77hL4iVtgfGmeHcDw&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=2&amp;ved=0CDoQ6AEwAQ#v=onepage&amp;q=Setrak%20Sarkissian&amp;f=false |accessdate=}}&lt;/ref&gt; հետ [[1958]] թուականին եւ անոր հետ համերգներ կատարած է մինչեւ [[1962]] թուական, երբ սկսած է նուագել [[Սամիրա Թաուֆիք|Սամիրա Թաուֆիքի]] հետ: Սեդրակ նուագած է [[Միջին Արեւելք|Միջին Արեւելքի]] բազմաթիւ երաժիշտներու հետ, օրինակ՝ [[Ֆէյրուզ]], [[Մուհամմետ Ապտըլ Ուահապ|Մուհամմատ Ապտըլ Ուահապ,]] [[Ֆարիտ Ալ Աթրաշ]], [[Սապահ Ֆախրի]], [[Ապտուլ Հալիմ Հաֆեզ]], [[Ֆայզա Ահմատ]], [[Ուարտա]], [[Սապահ]] եւ [[Մաժիտա Ալ Ռումի]]: Ան նաեւ նուագած է բազմաթիւ պարողներու հետ, ինչպէս՝ [[Նատիա Ճամալ]], [[Սամիա Ճամալ]], [[Թահիա Քարիոքա]], [[Ֆիֆի Ապտու|Ֆիֆի Ապտօ]], [[Նաժուա Ֆուատ]], [[Սուհեր Զաքի]], [[Սամարա]], [[Ամանի]], [[Ռանին]], [[Նուրա]] եւ [[Շահրաման]]:

Սեդրակ Սարգիսեան շարունակեց նուագել, նուագի դաս տալ եւ ձայնագրել մինչեւ իր մահը [[2017]] թուական: Ան կ'ապրէր հայկական թաղամասին մէջ՝ [[Պուրճ Համուտ]] եւ դասընթացներ կու տար ամբողջ աշխարհին շուրջ, ինչպէս նաեւ կը մասնակցէր համաշխարհային համերգներու: Ան ձայնագրած է աւելի քան 20 աւանդական [[Միջին Արեւելք|Միջին Արեւելեան]]ի երաժշտութիւններ, գրեթէ բոլորը «Hollywood Music Center»-ին հետ:

Սեդրակ Սարգիսեան մահացած է [[21 Փետրուար]] [[2017]]-ին, [[Պէյրութ]], [[Լիբանան]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.lorientlejour.com/article/1036497/la-darbouka-en-deuil-de-son-roi.html|title=La darbouka en deuil de son roi|date=22 February 2017|website=lorientlejour.com|accessdate=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.aztagdaily.com/archives/337260 Մշակոյթի Նախարարը Գուժեց Հայազգի Թմբկահար Սեդրակի Մահը]&lt;/ref&gt;:

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}

[[Ստորոգութիւն:1936 ծնունդներ]]
[[Ստորոգութիւն:Պէյրութ ծնունդներ]]
[[Ստորոգութիւն:2017 մահեր]]
[[Ստորոգութիւն:Պէյրութ մահեր]]
[[Ստորոգութիւն:21 Փետրուարի մահեր]]</text>
      <sha1>fwmv7f5xmd31du69israe3tdankj1p9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Սիրոս (կղզի)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18814</id>
    <revision>
      <id>254388</id>
      <parentid>248040</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T14:10:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HoMen</username>
        <id>269</id>
      </contributor>
      <origin>254388</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="59763" sha1="ggguxn99sbn5assosfj5a6a2rut9rms" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|կարգավիճակ=Կղզի}}'''Սիրոս''' ({{Lang-el|Σύρος|Syros}}'','' տարածուած է նաեւ Սիրա անունը), [[Էգէական Ծով|Էգէական Ծովու]]&lt;nowiki/&gt;ն [[Քիքլատես]] կղզեխումբին մէջտեղը գտնուող կղզի, [[Յունաստան]]։ Մաս կը կազմէ Յունաստանի Հարաւային Էգէականի Շրջանային Միաւորումին ''Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου'' իբրեւ առանձին Շրջանային նահանգ։ Մայրաքաղաքն է էրմուփոլի, որ նաեւ Յունաստանի Հարաւային [[Էգէական Ծով|Էգէական]]&lt;nowiki/&gt;ի Շրջանային Միաւորումին նստավայրն է։[[Պատկեր:Brainsik-ermoupoli.jpg|մինի|էրմուփոլի․ նաւահանգիստին նաւակայքին մասը|ձախից]][[Պատկեր:Cyclades-Satellite GREEK.png|մինի|Սիրոս ''Σύρος'' կղզիին դիրքը Քիքլատես (=շրջաբոլոր) կղզեխումբին մէջ․ կը գտնուի կեդրոնը։|alt=|220x220px|ձախից]]

Կղզին կը զարգանայ 1826-էն ետք, երբ հոն կը հաստատուին [[Փսարա]], [[Հիոս]], [[Կրետէ]] եւ [[Փոքր Ասիա|Փոքր Ասիայէ]]&lt;nowiki/&gt;ն գաղթականներ։ Եղած է Յունաստանի ծովային, ճարտարարուեստի եւ մշակոյթի կեդրոնը։
[[Պատկեր:Periferia Notiou Egeou.png|մինի|330x330փքս|Հարաւային Էգէականի Շրջանային Միաւորումի քարտէսը]][[Պատկեր:Ano Syros - View.JPG|մինի|Էրմուփոլի եւ նաւահանգիստը․ դիտուած Անօ Սիրոսէն|ձախից]]Յունաստանի կեանքին մէջ, Ք․Ա․ 6-րդ դարէն իսկ, կարեւոր դեր ունեցած են ու մինչեւ այսօր կը շարունակեն ունենալ Սիրոս կղզին ծնած-մեծցած անձնաւորութիւններ՝ քաղաքական դէմքեր, գրագէտներ, բանաստեղծներ, գիտնականներ, համալսարանի դասախօսներ, բարձրաստիճան կաթոլիկ կամ ուղղափառ դաւանանքի կղերականներ, կրթական մշակներ, առեւտրականներ, բնաբաններ, ռազմական ծովուժի բարձրաստիճան զինուորականներ, թատերագիրներ, դերասաններ, փաստաբաններ, երգիչներ եւ յօրինողներ, գծագրիչներ եւ նկարիչներ, լրագրողներ եւ պատմաբաններ։
[[Պատկեր:Syros Luftbild 01.jpg|մինի|330x330փքս|Սիրոսը արեւմուտքէն դիտուած․ դիմացը՝ Թինոս կղզին, իսկ մայրաքաղաք Էրմուփոլիսը կը գտնուի կղզիին արեւելեան ափերուն (նկարին մէջ յստակ կ' երեւի մայրաքաղաքը)]]
[[Պատկեր:Αγναντευοντας το Αιγαιο.jpg|մինի|330x330փքս|Վափորիա քարափ․ սեւեռելով Էգէական Ծովը]]

== Անուանում ==
Սիրոս անունը յառաջացած է փիւնիկերէնի [[Սուր (քաղաք)|Սուր]] կամ Օսուրա բառէն, որ ժայռոտ կը նշանակէ։ [[Հոմերոս]], [[Ոդիսական]] դիւցազներգութեան մէջ կղզին կ'անուանէ Սիրիի, իսկ ԺԷ. դարուն կ'անուանուի նաեւ իբրեւ [[Հռոմի Պապ|Հռոմի Պապի]]&lt;nowiki/&gt;ն կղզին՝ «L’isola del Papa»։[[Պատկեր:Syros Ano Syros u Ermoupolis140707.jpg|մինի|Նաւահանգիստին մուտքէն դիտուած․ երկու դէմ դիմաց բլուրներու վրայ կառուցուած Անօ Սիրոս (ձախին) եւ Էրմուփոլիս (աջին), միասին կը կազմեն Սիրոս-Էրմուփոլիս մայրաքաղաքը։ Վարը անկիւնը աջին՝ կը տեսնուի քաղաքապետարանին տպաւորիչ շէնքը:|alt=|330x330փքս]]

== Աշխարհագրութիւն ==
Սիրոս կղզին կը գտնուի [[Քիքլատես]] կղզեխումբին կեդրոնը։ &lt;nowiki/&gt;[[Փիրէա]] եւ [[Ռաֆինա]] նաւահանգիստներէն հեռաւորութիւնն է յաջորդաբար՝ 83 եւ 62 ծովային մղոն։ Անոր տարածութիւնը 84, 069 քառ. քմ․ է։ Ըստ 2011-ի մարդահամարին, ունի 21, 390 բնակիչ։

Դրացի կղզիներն են՝ հիւսիսէն [[Անտրոս|Անտրօ]], հիւսիս-արեւելքէն [[Թինոս]], արեւելքէն [[Միքոնոս]] եւ [[Տիլոս]] ու [[Ռինիա (կղզի)|Ռինեա]] կղզեակները, հիւսիս-արեւմուտքէն [[Քէա]] եւ [[Եարոս]], արեւմուտքէն [[Քիթնոս]], հարաւ-արեւմուտքէն [[Սերիֆոս]], հարաւէն [[Սիֆնոս]], [[Անտիփարոս]], [[Փարոս (կղզի)|Փարոս]] եւ [[Նաքսոս]]։

Կղզիին հիւսիսային կողմը (լեռնային շրջան) կը կոչուի Ափանօ Մերիա ''Απάνω Μεριά'' (=Վերին մաս)․ բնակչութիւնը շատ քիչ է։ Այս շրջանը քարքարոտ եւ ժայռոտ է, կան նաեւ քարայրներ եւ անոր հիւսիսային եւ հիւսիս արեւմտեան ափերը հասանելի են միայն նշանակուած արահետներուն միջոցով։  

Հարաւային կողմը աւելի ցած ու դաշտային է։ Հոն կը գտնուին գիւղերուն, բնակավայրերուն եւ ծանօթ ծովափներու մեծամասնութիւնը․ զբօսաշրջիկութիւնը զարգացած է ու ճամբաներու ցանցը գոհացուցիչ է։ 

Սիրոսի մայրաքաղաքը՝ Էրմուփոլիս, կը գտնուի կղզիին արեւելեան մասին մէջ։

=== Բնակավայրեր ===
Կղզին ունի բազմաթիւ բնակավայրեր, որոնցմէ ամէնէն յատկանշականը եւ բազմամարդը՝ [[Անօ Սիրոս]] վենետիկեան բնակավայրն է։ Կղզիին հիւսիսային կողմը կատարուած հնագիտական պեղումներէն յայտնուած են Քասթրի եւ Խալանտրիանի նախապատմական բնակավայրերը։

==== Գիւղերու եւ Բնակավայրերու ցանկ ====
[[Այիոս Տիմիթրիոս, Սիրոս|Այիոս Տիմիթրիոս]], [[Աղրոս, Սիրոս|Աղրոս]], [[Ալիթինի, Սիրոս|Ալիթինի]], [[Ատիաթա, Սիրոս|Ատիաթա]], [[Ազոլիմնոս, Սիրոս|Ազոլիմնոս]], [[Անօ Մանա, Սիրոս|Անօ Մանա]], [[Անօ Սիրոս,Սիրոս|Անօ Սիրոս]], [[Էփիսքոփիօ, Սիրոս|Էփիսքոփիօ]], [[Էրմուփոլի]], [[Թալանտա, Սիրոս|Թալանտա]], [[Մանա, Սիրոս|Մանա]], [[Մեղաս Եալոս, Սիրոս|Մեղաս Եալոս]], [[Մեսարիա, Սիրոս|Մեսարիա]], [[Միթաքաս, Սիրոս|Միթաքաս]], [[Ղալիսաս, Սիրոս|Ղալիսաս]], [[Սան Միխալիս, Սիրոս|Սան Միխալիս]], [[Վարի, Սիրոս|Վարի]], [[Վիսաս, Սիրոս|Վիսաս]], [[Տանիաքոս, Սիրոս|Տանիաքոս]], [[Տելֆինի, Սիրոս|Տելֆինի]], [[Փաղոս, Սիրոս|Փաղոս]], [[Փափուրի, Սիրոս|Փափուրի]], [[Փարաքոփի, Սիրոս|Փարաքոփի]], [[Փլաթի Վունի, Սիրոս|Փլաթի Վունի]], [[Փոսիտոնիա, Սիրոս|Փոսիտոնիա]] եւ [[Գինի, Սիրոս|Գինի]]։
=== Ժայռակղզեակներ ===
Կղզիին ափերէն ոչ շատ հեռու կը գտնուին բազմաթիւ ժայռակղզեակներ, որոնցմէ միայն մէկը ունի երկու բնակիչ։ 

==== Ժայռակղզեակներուն ցանկը ====
[[Ամպելոս, Սիրոս|Ամպելոս]], [[Ասփրօ, Սիրոս|Ասփրօ]], [[Նաթա, Սիրոս|Նաթա]], [[Տիափորաքի, Սիրոս|Տիափորաքի]], [[Սթրոկիլօ, Էրմուփոլիս|Սթրոկիլօ Էրմուփոլիս]], [[Սթրոկիլօ, Սիրոս|Սթրոկիլօ]] [[Փոսիտոնիա, Սիրոս|Փոսիտոնիա]], [[Սհինոնիսի|Սխինոնիսի]], [[Տիտիմի, Սիրոս|Տիտիմի]], [[Վարվարուսա, Սիրոս|Վարվարուսա]], [[Փսաթոնիսի, Սիրոս|Փսաթոնիսի]], [[Փսահնօ, Սիրոս|Փսահնօ]], [[Քուցուլիա, Սիրոս|Քուցուլիա]] եւ [[Քիլիսթրաքիա, Սիրոս|Քիլիսթրաքիա]]։

== Պատմական անդրադարձ ==

=== Նախապատմական շրջան ===
[[Պատկեր:Figure cycladique Louvre Ma2709.png|ձախից|մինի|250x250փքս|Կանացի դէմք․ գտնուած՝ Խալանտրիանի մէջ, [[Լուվր]]]]
Խալանտրիանի եւ Քասթրի շրջաններուն մէջ (Սիրոսին հիւսիս արեւելեան մաս) հնագիտական պեղումները ցոյց կու տան, թէ Սիրոս բնակուած է նախապատմական ժամանակաշրջաններէն, Ք․Ա․ 3-րդ հազարամեակին: Գտնուած են 600-է աւելի գերեզմաններ, ամրացուած բնակավայր մը՝ քաղքենի եւ առեւտրական գործունէութեամբ։[[Պատկեր:Cycladic &quot;frying pan&quot; with ship.JPG|մինի|220x220փքս|Տապկոց (Ք․Ա․ 2800-2300), Սիրոս, Խալանտրիանի]]Ք․Ա․ 2-րդ հազարամեակին ընթացքին, կղզին կ'անցնի յաջորդաբար Մինոասեան եւ Միկինէական Քաղաքակրթութիւններուն իշխանութեան ձեռքը, իսկ Ք․Ա․ 1-ին հազարամեակին՝ Յոնիացիներուն* ''Ίωνες -The Ionians''։

* '''Յոնիա''' ''Ιωνία․'' Հին Յունաստանի քաղաք-պետութիւններուն կողմէ հիմնուած արեւմտեան [[Փոքր Ասիա|Փոքր Ասիոյ]] մէջ գաղթօճախներու շրջան, բնակիչները կը կոչուին Յոնիացի/ներ։ Չշփոթել Յունաստանի արեւմտեան կողմը գտնուող [[Յոնիական ծով|Յոնիական Ծովուն]] եւ անոր՝ [[Յոնիական կղզիներ (Էփթանիսա)|Յոնիական կղզիներուն]] հետ։

Ք․Ա․ 7-րդ դարու բնակավայրեր յայտնուած են Ղալիսայի եւ էրմուփոլիի արեւմուտքը։   

Ք․Ա․ 6-րդ դարուն Սիրոս կղզին Սամոսի* բնակիչները կը գրաւեն։ Կղզիին տարբեր վայրերու մէջ գտնուած են Ք․Ա․ 6-րդ եւ 3-րդ դարերու բնակավայրեր։ 

* '''Սամոս'''․ [[Էգէական Ծով|Էգէական Ծովուն]] արեւելեան կողմը գտնուող կղզի, շատ մօտիկ [[Թուրքիա|Թուրքիոյ]] արեւմտեան ափերուն (կը բաժնուի 1300 մ․ լայնք ունեցող ջրանցքով մը)։

=== Դասական եւ Հելլենիստական շրջան ===
Դասական շրջանին, Սիրոս մաս կը կազմէ [[Աթէնք|Աթէնքի]] Դաշինքին իբրեւ ինքնավար պետութիւն․ կ'ունենայ իր խորհրդարանը, քաղաքապետութիւնը եւ արծաթեայ դրամը։ Սակայն կը ստիպուի Աթենացիներուն հպատակութեան տուրք վճարել։

Հերոնիոյ ճակատամարտէն ''Μάχη της Χαιρώνειας Battle of Chaeronea'' (''Տե' ս [[Յունաստան#Յունապարսկական պատերազմներ]]'' ) ետք, կղզին մակեդոնացիներուն կը հպատակի։ Հելլենիստական շրջանին կղզին յաճախ ծովահէններու թիրախ կը դառնայ։

=== Հռոմէական եւ Բիւզանդական շրջան ===
Հռոմէական շրջանին, (Ք․Ա․ 184 - 324) Սիրոս կը զարգանայ․ պղնձեայ դրամ կը գործածուի  (Հելլենիստական շրջանէն), իսկ արծաթեայ՝ Ք․Ա․ 2-րդ դարէն։  [[Պատկեր:Ano Syros.jpg|մինի|Անօ Սիրոս]]Ծովահէններու յաճախակի յարձակումներուն պատճառով, բնակիչներէն լուրջ թիւ մը կղզիէն կը հեռանայ։

=== Լատիններու իշխանութեան շրջանը ===
[[Խաչակիրներու Դ․ Արշաւանք|Խաչակիրներու Դ․ արշաւանքէն]] ետք (1204), կղզին՝ ինչպէս [[Քիքլատես|Քիքլատեսի]] մնացեալ կղզիները, կը գտնուի [[Վենետիկ|Վենետիկցիներուն]] գերիշխանութեան տակ․ կ'իշխէ Մարքօ Սանուտօ գերդաստանը ''Marco Sanudo'' եւ կղզին մաս կը դառնայ Նաքսոս Կոմսութեան։ 

Այս շրջանին է, որ կը հիմնուի Անօ Սիրոս բնակավայրը, որուն բնակիչները Կաթոլիկ քրիստոնեայ կը դառնան, բայց կը պահպանեն [[յունարէն]] լեզուն։

=== Օսմանեան գերիշխանութեան շրջան ===
1579-ին ''Խայր էլ տին'' Պարպարոսա կղզին կը գրաւէ [[Օսմանեան Կայսրութիւն|Օսմանեան Կայսրութեան]] հաշւոյն։ Մուրատ Գ․ սուլթանը, Սիրոսցի ազնուականներուն հետ կը համաձայնի եւ կղզիին առանձնաշնորհումներ կը պարգեւէ՝ ցած տուրքեր, կրօնական ազատութիւն․ Ենիչերիներուն հոն հաստատուիլը կ'արգիլէ։

Կրօնական ազատութիւնը առիթ կու տայ, որպէսզի կղզին հաստատուին Քափուչին (1635) եւ Ժեզուիթ (1744) կրօնաւորներ։

ժանտախտի համաճարակին (1728) կը յաջորդէ զարգացման շրջան, որ իր գագաթնակէտին կը հասնի ԺԸ. եւ ԺԹ. դարերուն ընթացքին։

1779-ին, Ապտուլ Համիտ Ա․ սուլթանը, կղզիին տեսչութիւնը կը յանձնէ իր ազգականին՝ Շահ Սուլթանուհիին։ Ան, իր կարգին, տեղացիներուն կ'ընծայէ «Համայնքի Ժողով»ը եւ կղզին կը կառավարուի անկէ յառաջացած գործակալներուն կողմէ։

1750 - 1820 Սիրոսի բնակչութեան թիւը կը կրկնապատկուի (2,000 հոգիէն՝ 4,000-ի)։ Բնակչութեան մեծ մասը կը բնակի Անօ Սիրոսի մէջ։ Ծովահէնութիւնը կը նուազի, նաւահանգիստը կը զարգանայ եւ բնակիչներէն շատեր կը սկսին զբաղիլ վաճառականութեամբ եւ նաւային գործերով։

=== Յունաստանի Ազատագրական Պայքարին ժամանակաշրջանը ===
[[Պատկեր:Syros emoupolis rathaus 240707.jpg|մինի|Քաղաքապետարանի շէնքը (ճարտարապետ էրնըսդ Զիլլըր ''Ernst Ziller),'' Անտրէա Միաուլիսին արձանը (գործ՝ Ղիորղոս Պոնանոս) եւ համանուն հրապարակը ]]
Յունաստանի Ազատագրական Պայքարին ընթացքին, 1822-ին Խիօ կղզիին քանդումը եւ յոյներուն դէմ հալածանքները՝ [[Սամօ|Սամոս]], [[Իզմիր|Զմիւռնիա]], Քիտոնիէս (Այվալի), [[Ռոտոս]], [[Փսարա]] եւ [[Քասօ]], գաղթականութեան մեծ ալիք մը կը յառաջացնեն դէպի Սիրոս։ 

==== Էրմուփոլիին ստեղծումը ====
1822-ի եւ 1865-ի միջեւ, Էրմուփոլին կը վերակառուցուի նոր դասական ոճով։ 

Բարեկեցիկ դասակարգը իր ապարանքի նմանող բնակարանները (''αρχοντικό'') նոր դասական ոճով կը կառուցէ։ Իսկ գաղթականները, որոնք իրենց կեցութիւնը կղզիին վրայ ժամանակաւոր կը նկատեն, կը մնան վրաններու եւ կամ փայտաշէն տնակներու մէջ եւ 1824-ին կը կառուցեն քարաշէն եկեղեցի մը՝ «Մեթամորֆոսի թու Սոթիրոս»։ Քանի մը տարուան ընթացքին տուները կը սկսին բարձրանալ դէպի Անօ Սիրոսի ստորոտը, ուր թաղամասեր կը կազմուին։ Նոր քաղաք մը կը հիմնուի։

Քաղաքապետարանին շէնքը, Ափոլլոն թատրոնը, գլխաւոր գրադարանը, Սիրոսի Հիւանդանոցը, Միաուլիս հրապարակը եւ բազմաթիւ այլ շէնքեր այդ շրջանին կը կառուցուին։ 

==== Էրմուփուլի քաղաքին զարգացումը ====
[[Պատկեր:Syra A Greek Island - Carne John - 1836.jpg|մինի|Սիրոս, Էրմուփոլի․ 1836-ի պատկերացում]]
Սիրոսի նաւահանգիստը այդ ժամանակաշրջանին Յունաստանի տարածքին գլխաւորներէն է։ 1828-ին բնակիչներուն թիւը 14,000-ը  կ'անցնի եւ կը դառնայ ազատ Յունաստանի ճարտարարուեստի եւ առեւտուրի կեդրոնը։ 1850-ին արդէն բնակչութեան թիւը 20,000-էն աւելի է, իսկ 1889-ին՝ 22,000։

=== Ճարտարարուեստի բնագաւառներ ===

=== Գործարաններ ===
1860-ին Սիրոսի մէջ կը գործեն տասնեակէ աւելի կաշիի, երկաթի, օճառի, փայտաշինութեան եւ ներկարարութեան գործարաններ։ Նաեւ, 1875-ին կը գործեն մեքենական 20 գործարաններ՝ ջաղացքներ, ապակեգործութիւն, մանարան, պարանագործութիւն, ներկի աշխատանոցներ, հանգստապատառ (լոխում) եւ այլն։

Մինչեւ 1924 հիւսուածեղէնի գործարաններուն թիւը 24-ի կը հասնի։

Առեւտուրին հետ զուգահեռ կը զարգանան ձեռնարհեստը, ծովային եւ կառուցման ճարտարարուեստը, ինչպէս նաեւ հանրային կառոյցները։ 
[[Պատկեր:Neorion Syros Shipyards.jpg|մինի|Նէորիօ նաւարանը]]
Սիրոսի նաւարանը կը դառնայ յետ պատերազմեան յունական առեւտրական նաւատորմին վերանորոգման եւ վերակազմութեան վայրը։ Կաշեգործութիւնը կը զարգանայ՝ կաշին Պալքանեան երկիրներ կ'արտահանուի։ 1860-ին Էրմուփոլին Յունաստանի առաջին նաւահանգիստը կը հանդիսանայ, իսկ Սիրոս՝ Յունաստանի առեւտուրի եւ մշակոյթի կեդրոնը: Էրմուփոլիի բնակչութեան զարգացած եւ բարեկեցիկ մասը, քաղաքին մշակութային զարգացման մղում կու տայ։ Մշակոյթի բոլոր բնագաւառներէն ներս աննախընթաց ծաղկում մը կը յառաջանայ։

==== Նէորիօ նաւարանը ====
1861-էն Էրմուփոլի նաւահանգիստին արեւմտեան կողմը [[Նէօրիօ, Սիրոս|Նէօրիօ]] նաւարանը կը գործէ․ Յունաստանի ամէնէն հիներէն։ ԺԹ. դարու վերջին երեսուն տարիներուն ընթացքին, մեծ աճ կ'արձանագրէ, սակայն Ի. դարու առաջին կէսին` նահանջ։ Անոր կից կը գտնուի [[Թարսանաս, Սիրոս|Թարսանաս]] նաւարանը՝ 200 տարուան, ուր զարգացած է փայտագործութեան աւանդական արուեստը։ 

=== Ի. դար ===

==== Հայ որբերը եւ Near East Relief Որբանոցը  ====

Փոքր Ասիոյ Աղէտին կը յաջորդէ քրիստոնեայ ժողովուրդներուն գաղթականութեան հոսքը՝ Յունաստան։ Սիրոս կը հասնին 7 800 յոյն գաղթականներ եւ 3 000 յոյն եւ հայ որբեր։ Գաղթականներէն՝ 2 800 հոգի Սիրոս կը հաստատուի, իսկ մնացեալները կը տարածուին Յունաստանի այլ շրջաններ: Որբերը նախ կը պատսպարուին կղզիին զանազան շրջաններու վրաններու եւ հաստատութիւններու շէնքերու մէջ։ [[1923 թուական|1923]]-ին Միջին Արեւելքի Ամերիկեան [[Նիր Իսթ Բարեսիրական հիմնարկ|Նիր Իսթ Բարեսիրական հիմնարկը]] Էրմուփոլիի արեւմուտքը գտնուող Աւղօ բլուրին վրայ կը սկսի կառուցել երեք շէնքեր, գոհացնելու համար որբերուն կարիքները։ Շէնքերուն կառուցման կը մասնակցին նաեւ որբերը։[[Պատկեր:Syros emoupolis agios nikolaos 240707.jpg|մինի|էրմուփոլի․ Այոս Նիքոլաոս եկեղեցին]]

Սկզբնական շրջանին հայ որբերուն թիւը 732 էր, սակայն շուտով [[Աթէնք|Աթէնքի]] եւ [[Քերքիրայի հայերը|Քերքիրայի]] որբանոցներէն մեծ թիւով հայ որբեր կը հասնին եւ անոնց թիւը կը հասնի 2 000-ի։ Հայ եւ յոյն որբերը մինչեւ 1930 հոն կ'ապրին ։
==== Միջ-պատերազմեան շրջան եւ Գերմանական գերիշխանութիւն ====
Ի. դարու առաջին տարիներէն իսկ, [[Աթէնք|Աթէնքի]] եւ [[Փիրէա|Փիրէայի]] շարունակ զարգացումը կը ներգրաւէ Սիրոսցի բազմաթիւ գործարարներ, վաճառականներ եւ դրամատէրեր։ Շոգենաւերու զարգացումը պատճառ կը դառնայ, որ նաւերը ուղղակի [[Փիրէա]] կամ այլուր առանց դադարի շարունակեն իրենց ճամբորդութիւնը։ Այսպէս, Սիրոս կղզիին նաւահանգիստը իր կարեւորութիւնը կը կորսնցնէ։

Հիւսուածեղէնի ճարտարարուեստի զարգացումը կը վերակենդանացնէ կղզիին տնտեսութիւնը։

Սակայն, [[Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմ|Բ․ Համաշխարհային պատերազմի]]&lt;nowiki/&gt;ն Գերմանական գերիշխանութիւնը կը փճացնէ կղզիին տնտեսութիւնը։ 1941-1942-ի ձմրան, հազարաւոր բնակիչներ կը մահանան սովի եւ վատառողջ պայմաններու բերմամբ։[[Պատկեր:Էրմուփոլի․ քարափ եւ փաթիկներ.jpg|մինի|Էրմուփոլի․ քարափը եւ փաթիկներ]]

1980-ական թուականներէն մեծ աճ կ'արձանագրէ զբօսաշրջիկութիւնը։ Նաեւ, 1984-ին «Էգէական համալսարան»ի ենթաբաժիններուն հիմնումը մեծ ներդրում կ'ունենայ կղզիին մշակութային եւ տնտեսական զարգացման:  

=== Ժամանակակից շրջան ===
[[Պատկեր:Το Νεώριο της Συρου.jpg|ձախից|մինի|Նէորիօ նաւարանը, Օգոստոս 2021]]
Զբօսաշրջիկութիւնը, կրթական կեանքը, ինչպէս նաեւ «Սիրոս կղզիին Ազգային Օդակայանը» ''Syros Island National Airport Κρατικός Αερολιμένας Σύρου'', «''The Aegean casino»'' խաղատունը, նաւերու յաճախակի երթեւեկութիւնը՝ Փիրէայի եւ Րաֆինայի նաւահանգիստներէն դէպի [[Էգէական Ծով|Էգէական Ծովուն]] բոլոր կղզիները (մեկնող եւ վերադարձող նաւերը, անպայման կը կանգնին Սիրոս կղզին) եւ Նէորիօ նաւարանին վերաբացումը կղզիին տնտեսութեան մեծ թափ տուած են։ Վերջին տարիներուն ամառուան եղանակին, մեծ ու փոքր զբօսանաւեր շաբաթական հերթականութեամբ կղզին կ'այեցելեն։
== Արցախցի երեխաներու հիւրընկալութիւնը Սիրոս կղզիին մէջ ==
1995-ին Յու­նաս­տա­նի Հայ Դա­տի Յանձ­նա­խում­բին եւ Անօ Սիրոս քաղաքապետութեան գործակցութեամբ, ինչպէս նաեւ Յունաստանի Հայ Կապոյտ Խաչի բարեսիրական կազմակերպութեամբ, Արցախի արտաքին գործոց եւ Կրթութեան ու Գիտութեան նախարարութիւններուն աջակցութեամբ կը յաջողուի «Ար­ցա­խի ե­րե­խա­նե­րու այ­ցը Յու­նաս­տան» ծրագ­իրը: Մինչեւ այսօր, Սիրոս կղզիին մէջ ամէն ամառ 15 օրուան համար, կը հիւրընկալուին [[Արցախի Հանրապետութիւն|Արցախի]] ազատագրութեան պատերազմին հետեւանքով զոհուած ազատամարտիկներու երեխաներ։ 
== Վարչակարգ ==
Էրմուփոլի քաղաք-նաւահանգիստը նստավայրն է Յունաստանի Հարաւային Էգէականի Շրջանային Միաւորումին ''Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου''։ Քալլիքրաթիս Ծրագիրով, Յունաստան կը բաժնուի 13 Շրջանային Միաւորումներու եւ Սիրոս կղզիին երեք քաղաքապետութիւնները կը ջնջուին եւ կը վերածուին Սիրոս-Էրմուփոլիս քաղաքապետութեան՝ Անօ Սիրոս, էրմուփոլի եւ Փոսիտոնիաս նախկին քաղաքապետութիւններու միացումով։ 
== Կրօն ==
Կղզիին վրայ կ'ապրի Կաթողիկէ դաւանանքի մեծ համայնք մը, որ Ուղղափառ համայնքին հետ դարերէ ի վեր սիրով կ'ապրին։ Անոնց միջեւ խառն ամուսնութիւնները յաճախակի են։ Երկու եկեղեցիները, Զատկուան տօնը նոյն օրը կը տօնեն։  

== Փոխադրամիջոցներ ==

=== Ծովային կապ ===
Սիրոս կղզին ծովային փոխադրամիջոցի խաչմերուկ մըն է։ Դէպի [[Փիրէա]] եւ փոխադարձ՝ անկէ դէպի [[Էգէական Ծով|Էգէական Ծովուն]] կղզիներն ու կղզիակները եւ [[Կրետէ]] կղզի երթեւեկութիւնը ամէնօրեայ եւ յաճախակի է։  

Անոր նաւահանգիստին աշխարհագրական դիրքը զայն կը պաշտպանէ Էգէական Ծովուն զօրաւոր քամիներէն։  

=== Օդային կապ ===
1992-ին Սիրոսի «Տիմիթրիս Վիքելաս» ''Δημήτριος Βικέλας'' Ազգային Օդակայանը (IATA: JSY) կը բացուի, որ կապուած է [[Աթէնք|Աթէնքի]] ''«Ελ. Βενιζέλος»'' (IATA: ATH) Միջազգային օդակայանին։ 
[[Պատկեր:View of Ermoupoli from Ano Syros.jpg|ձախից|մինի|Էրմուփոլի եւ Նէօրիօ նաւարանը․ դիտուած Անօ Սիրոսէն]]

=== Հանրային փոխադրամիջոցներ ===
Էրմուփոլի նաւահանգիստ-մայրաքաղաքը կղզիին մնացեալ բնակուած շրջաններուն հետ կը կապուի հանրակառքերու յաճախակի երթեւեկութեամբ։ Անոնք կապուած են մայրաքաղաքին հանրակառքերուն հետ։

Նաեւ կը գործեն թաքսիներ (վարձակառքեր)''taxis''։

== Մշակոյթ ==
Կղզին ունի հարուստ մշակոյթ։ Կան թատերական, երաժշտական նաեւ գրական խմբակներ։ Անոնք յաճախ հանդէս կու գան ելոյթներով եւ ձեռնարկներով։ [[Պատկեր:Q16327710.jpg|մինի|Քաղաքապետական Գրադարանը]]«Սիրոսի երաժշտասէրներ»ու ''Φιλόμουσοι Σύρου'' միութիւնը հիմնուած է 1894-ին։
Մայրաքաղաքին Քաղաքապետական Գրադարանը կը գտնուի Քաղաքապետարանին շէնքին կից Մշակոյթի Տան մէջ, որուն պարտէզին մէջ կը գտնուին Սիրոսցի նշանաւոր մտաւորականներու կիսանդրիները՝ Տիմիթրիոս Վիքելաս, Էմմանուիլ Ռոյիտիս, Ղիորղոս Սուրիս, Թիմոլէոսնտոս Ապելա եւ Ռիթա Պուպի-Փափա։

Էրմուփոլին ունի շարժապատկերի երկու սրահ․ բացօթեայ՝ ամառուան շրջանին համար եւ գոց՝ ձմեռուան։

=== «Ափոլլոն» թատրոնը ===
[[«Ափոլլոն» թատրոն, Էրմուփոլի|«Ափոլլոն» թատրոնը]] ''Θέατρο Απόλλων'' կը կառուցուի 1862-1864 թուականներուն․ ճարտարապետն է իտալացի Փիետրօ Սապօ։ Կը նկատուի, թէ [[Միլանօ|Միլանոյի]] Սքալա ''La Scala'' թատրոնին մանրանկարն է, նաեւ տիպարն է ուրիշ 3 թատրոններու․ Սան Քարլօ՝ [[Նափոլի]], Թէաթրօ տելա փերկոլա՝ Ֆիրենցէ եւ Քասթելֆրանքօ թատրոնը։ 
[[Պատկեր:Apollon Theater.JPG|մինի|«Ափոլլոն» թատրոնը Զարդարուած է մարմար քարով եւ հարուստ գեղանկարչութեամբ։ Տարուան ընթացքին մշտապէս կը հիւրընկալէ մշակութային բնոյթի զանազան ձեռնարկներ․ անիկա կղզիին մշակոյթի «սիրտ»ն է։]]
[[Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմ|Բ․ Համաշխարհային Պատերազմին]] ընթացքին թատրոնը մեծ վնասներ կը կրէ։ Կը վերաբացուի 1991-ին եւ վերանորոգման աշխատանքները կը լրանան 2000-ին։

=== Կրթութիւն ===
Կղզիին մէջ կը գործեն կրթութեան համակարգի բազմաթիւ վարժարաններ․ մանկապարտէզներ, նախակրթարաններ, միջնակարգեր, երկրորդականներ, արուեստի դպրոցներ եւ Էգէական համալսարանը իր դպրոցներով։

=== Թանգարաններ - Ցուցադրութեան սրահներ ===

* Սիրոսի հնագիտական թանգարանը, 
* Ճարտարարուեստի Թանգարանը,
* Սիրոսի Պատմական Արխիւային թանգարանը,
* Քիքլատեան Արուեստի Ընդօրինակութեան թանգարանը,
* Սիրոսի Ժողովրդագրական թանգարանը,
* Փոքր Ասիոյ Յիշողութեան Տունը,
* Աւանդական Աշխատանքներու Ցուցադրութիւն եւ Անօ Սիրոսի Պատմական Արխիւը,
* Մարքօ Վամվաքարի թանգարանը (Մարքոս Վամվաքարիս Յունական ժողովրդային «ռեպեթիքօ» երաժշտութեան հայրը):
[[Պատկեր:Ceiling inside the Apollon Theater.JPG|մինի|«Ափոլլոն» թատրոնին առաստաղը]]

==== Ցուցադրութեան սրահներ ====
Կղզիին մէջ կան բաւական ցուցադրութեան սրահներ։ Ցուցադրութեան գլխաւոր սրահներն են՝ «Էրմուփոլի»ն, «Քիքլատեսի Պատկերասրահ»ը եւ «Էմանուիլ Ռոյիտիս»ը։

=== Յուշարձաններ ===
«Անտրէա Միաուլիս»ին ''Ανδρέα Μιαούλη'' արձանը, համանուն հրապարակին վրայ,

«Փոքր Ասիացիներու» յուշարձանը, Քսիրոքամպոյի համանուն հրապարակին վրայ,

«Զոհուածներուն Յուշարձան»ը, Հարաւային Էգէականի Շրջանային Միաւորումի շէնքին առջեւ․ նաւահանգիստին համանուն քարափին վրայ։

=== Մարզական ===
Սիրոս կղզիին մարզական կեանքը վառ ու հարուստ է։ Կան վոլի-պոլի, [[Ոտնագնդակ|ոտնագնդակի]], [[Կողովագնդակ|կողովագնդակի]], [[Լող|լողի]], ծովային մարզումի, [[Դասական մարզանք|դասական մարզանքի]], մեքենավառ մարզանքի, թենիսի եւ [[Ճատրակ|ճատրակի]] բազմաթիւ ակումբներ եւ խումբեր։ Յունաստանի ազգային Ա․ դասակարգին կը մասնակցի վոլի պոլի «Ֆինիքաս Սիրու» ''Α.Ο. Φοίνικας Σύρου'' խումբը։

Այս ուղղութեամբ կղզին ունի ոտնագնդակի հանրային հինգ մարզադաշտեր եւ անձնական փոքր դաշտեր (5x5 եւ 7x7)։ Նաեւ, հանրային՝ Վոլէյի եւ Կողովագնդակի մարզադաշտ, Դասական Մարզանքի դաշտ, Լողաւազան եւ այլն։ 

== Տեղական արտադրութիւններ ==
[[Պատկեր:Turkish Delight.JPG|մինի|110x110փքս|Հանգստապատառ․ շաքարով պատրաստուած քաղցրեղէն]]
[[Պատկեր:Kapern.jpg|մինի|110x110փքս|«Քափարի»|alt=|ձախից]]
[[Պատկեր:Sun-dried tomatoes.jpg|մինի|110x110փքս|«լիասթի տոմաթա»|alt=|ձախից]]
Տեղական ամէնէն տարածուած արտադրութիւնը «Սիրեաքօ Լուքումի»ն է՝ հանգստապատառ։ Անոր պատրաստութեան արուեստը Սիրոս բերած են Խիօ կղզիէն ժամանած գաղթականները, 1832-ին։ Հետագային, [[Զմիւռնիոյ Աղէտը (1922)|Զմիւռնիոյ]] քաղաքէն (Փոքր Ասիոյ աղէտէն) փրկուած գաղթականներէն շատեր իրենց ընտանեկան ձեռարուեստը Սիրոս կղզիին մէջ կը շարունակեն. Այսօր անոնցմէ չորրորդ սերունդն է, որ կը շարունակէ հանգստապատառի պատրաստութեան աշխատանքը։
[[Պատկեր:Σαν Μιχάλη 2370.jpg|մինի|110x110փքս|Սան Միխալի պանիրը]]
Հանգստապատառին զուգահեռ, կ'արտադրուի նաեւ «Խալվատոփիթա»ն, որ կը պատրաստուի տեղական մեղրով եւ թարմ նուշով։

Կ'արտադրուի նաեւ հանրածանօթ «Սան Միխալի» պանիրը, պատրաստուած տեղական անասուններուն՝ կովու, ոչխարի եւ այծի կաթով։

'''Համբաւի արժանացած են․''' 

* Ծոթրինի մեղրը ''θυμαρίσιο μέλι․'' պատրաստուած կղզիին մէջ առատ գտնուող ծոթրինի բոյսէն, 
* «Լիասթի տոմաթա»ն՝ արեւուն տակ չորցած շերտուած լոլիկ,
* «Քափարի»՝ [[Քիքլատես]] կղզիներուն ափամերձ ժայռոտ մասերուն աճող համանուն բոյսին պտուղը եւ տերեւը,   
* Ճզմուած ձիթապտուղը,  
* «''Συριανό Λουκάνικο»'' (=Սիրոսի երշիկը), 
* «''Λούζα»'' (Լուզա = արեւուն տակ չորցած միսի ընտիր կտոր),
* Տեղական կաթով պատրաստուած` անուշ դեղին պանիրը (ղրավիերա) «''Γλυκιά Γραβιέρα»'', 
* «Փեթրոթա» փափուկ պանիրը, 
* «Κοπανιστή»՝ սերապուրի պէս տեղական ճերմակ պանիրը,
* Տեղական «մարաթօ» կանաչեղէնը եւ անոր խիւսը ''Μάραθος-Πολτός από μάραθο'', եւ այլն։

== Լրատուական միջոցներ ==

=== Հեռատեսիլ ===
Սիրոսի մէջ կը բանին երկու հեռուստատեսութեան կայաններ, որոնք կը սփռուին [[Քիքլատես]] կղզեխումբի տարածքին։

=== Տպագրութիւն ===
Կը տպագրուին ամէնօրեայ «Քինի Ղնոմի» (=Հանրային Կարծիք) ''Κοινή Γνώμη'' օրաթերթը եւ «Լողոս թոն Քիքլատոն» ''Λόγος των Κυκλάδων'' շաբաթաթերթը։ Նաեւ «''Serious''» անվճար ամսաթերթը։

=== Ելեկտրոնային թերթ ===
Վերջին տարիներուն զարգացած է ելեկտրոնային թերթը․ ամենածաւալունը՝ «''Syros toda''y»ն է։

=== Ձայնասփիւռ ===
Սիրոսի մէջ կը սփռուին ձայնասփիւռի տեղական վեց կայաններ։
== Պատկերասրահ ==
&lt;gallery widths=&quot;140&quot; heights=&quot;140&quot;&gt;
Syros. view from Vaporia.jpg|Էգէական Ծով․ դիտուած էրմուփոլիէն, Սիրոս
Αγιος Νικόλαος, Ερμούπολη.jpg|Այիոս Նիքոլաոս
Syros emoupolis agios nikolaos innen 240707.jpg|Այիոս Նիքոլաոս Մայր եկեղեցւոյ ներքին մասը
Saint George's Cathedral, Syros (8).JPG|Սէնթ Ճորճ կաթողիկէ դաւանանքի Մայր եկեղեցւոյ ներքին մասը, Անօ Սիրոս, կառուցուած 1200․
Night view of Ermoupoli.jpg|Էրմուփոլի․ իրիկունը
Syros emoupolis rathaus 240707.jpg|Էրմուփոլի․ գլխաւոր՝ «Միաուլի», հրապարակը եւ քաղաքապետարանի նոր-դասական ոճի շէնքը
Church of the Resurrection in Ermoupolis, Syros (front view).jpg|«Անասթասի» եկեղեցին (Ս. Յարութիւն)
Miaoulissyros.jpg|Անտրէաս Միաուլիսի յուշարձանը
Ermoupoli Banner Syros.jpg|Նաւահանգիստին մուտքը
Hermoupolis - Syros.jpg|Էրմուփոլի․ Վափորիա թաղամասը
Syros El. Venizelou Ermoupoli.jpg|Սիրոս, Էրմուփոլի․ «Վենիզելոս» ճամբան, «Միաուլի» հրապարակը եւ քաղաքապետարանի շէնքը
Gallissas beach.jpg|Ղալիսա
Plage de Finikas (Syros, Grèce) le 9 août 2016.jpg|Ֆինիքաս
Trata, Azolimnos beach.jpg|Ազոլիմնոս
Megas Gyalos Syros 1.jpg|Մեղաս Եալոս
Poseidonia-Syros.jpg|Փոսիտոնիա
Ερμούπολη. οι γάτες στα Βαπόρια.jpg|էրմուփոլի․ Այոս Նիքոլաոս քարափի կատուները
Syros gatia.jpg|Այիոս Նիքոլաոս շրջանի կատուները, նկար՝ 2020 Օգոստոս
Swimming at Vaporia, 21-8-2021.jpg|Էրմուփոլիս․ քարափը
Το λιμάνι της Συρου.jpg
Πανσέληνος πάνω από το λιμάνι της Σύρου, 22-8-2021.jpg|Լիալուսինը նաւահանգիստին վրայ
Πλατεία Τσιροπινα, το σουρουπο.jpg|Ցիրոփինա հրապարակը, իրիկնամուտին
Σύρος. τα σοκακια.jpg
Cats of Syros.jpg
Ο Λακης της Συρου.jpg|Այիոս Նիքոլաոս քարափին «պահապան»«»ը՝ Լաքիս եւ փաթիկները
Cats of Cyclades, Syros.jpg
Πανσέληνος και το καράβι για τον Πειραιά 22-8-21.jpg|Լիալուսինը եւ նաւը դէպի [[Փիրէա]]․ 22-8-2021
Η χαραυγή, 23-8-2021, Βαπόρια, Άγιος Νικόλαος.jpg|23-8-2021․ Արեւածագը եւ լիալուսինը Այիոս Նիքոլաոսին վրայ
Μέσα στην Ερμουπολη.jpg|Էրմուփոլի
Καμάρες, Ερμουπολη.jpg|Քամարես, Վափորիա, Էրմուփոլի
Θέατρο Απόλλων, Συρος.jpg|Ափոլոն թատրոնը
Ερμούπολη. Πλατεία Μιαούλη και το Δημαρχειο.jpg|Էրմուփոլի․ Միաուլիին արձանը, համանուն կեդրոնական  հրապարակը եւ Քաղաքապետարանի շէնքը
Ερμούπολη, ο κεντρικός δρομος.jpg|Էրմուփոլի․ կեդրոնական «Վենիզելոս» ճամբան
Βαπόρια. καμαρες.jpg|Քամարես․ արեւմուտքէն նկարուած
Αρχοντοσπιτο. Ερμούπολη.jpg
Παλιό αρχοντικο.jpg
8Αρχοντικο στον Αγιο Νικολαο Συρος.jpg
Αγναντευοντας το Αιγαιο.jpg|Սեւեռելով Էգէական Ծովը
Syros. Vaporis.jpg
Syros. cruising.jpg
Λιμάνι Σύρου. δένει το καράβι 18-8-21.jpg
Το Νεώριο της Συρου.jpg|23-8-2021. Նէորիօ նաւարանը
Պատկեր:Didymi sunrise.jpg|Տիտիմի, արեւածագը
Պատկեր:Fish food, Cyclades.jpg|Թարմ ձուկ համտեսել, Սիրոս 24-8-2021
Պատկեր:Cyclades, Aegean Sea.jpg
Ermoupoli, Syros island, Greece.jpg
Q16327710.jpg
Panoramic photo of Ermoupoli, Greece.jpg
Night view of Ermoupoli.jpg
Δημαρχείο Ερμούπολης 1028929380t.jpg|Քաղաքապետարանէն ներս․․․
Syros.jpg
Street in Ermoupolis, Syros, Greece 3.jpg
Syros, Aghia Anastaseos.jpg|Այիա Անասթասի
Syros. Aghias Anastaseos &amp; Aghios Nicolaos.jpg|Այիա Անասթասի եւ Այիոս Նիքոլաոս
Aegean beauty.jpg
Syros, Cyclades, Agean Sea.jpg
Syros duck.jpg|Սիրոս, Վափորիա քարափ․ մայր սագը
Syros ducks.jpg|Սագեր․․․
Էրմուփոլի․ քարափ եւ փաթիկներ.jpg|Քարափին բադիկները
Syros. typical Agean cat.jpg|Սիրոս․ [[Էգէական Ծով|Էգէականի]] կատուն
Syros, the cats on the stairs.jpg|Այիոս Նիքոլաոսի աստիճաններուն կատուները․․․
Syros cats. on the stairs.jpg|...կատուները
Syros island, Vaporia. special place for cats.jpg|Վափորիա․ կատուներու «հիւրանոց»
Syros island, Vaporia. cats.jpg|Սիրոս կատուները կը սիրեն․․․
Syros, on the stairs.jpg
&lt;/gallery&gt;

&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20150908142240/http://www.statistics.gr/portal/page/portal/ESYE/BUCKET/A1602/PressReleases/A1602_SAM01_DT_DC_00_2011_03_F_EN.pdf Յունաստանի 2011ի մարդահամար HELLENIC STATISTICAL AUTHORITY - 2011 POPULATION AND HOUSING CENSUS{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.syrosisland.gr/history-syros/ |title=syros island – Սիրոս կղզիին պատմութիւնը{{ref-el}} |accessdate=2020-08-02 |archive-date=2020-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808025413/https://www.syrosisland.gr/history-syros/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.e-kyklades.gr/tourism/syros_history?lang=el e-kyklades – Քիքլատես Առեւտուրի Ատեան․ Սիրոս կղզիին պատմութիւնը, տեսարժան վայրերը, ծովափները{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.gnoristetinellada.gr/anadromes/nisia-aigaiou-pelagous/499-syros-i-istoria-tis-arxontissas-ton-kykladon gnoriste tin ellada - Պատմական անդրադարձներ․ Սիրոս, Քիքլատեսի ազնուականը, ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΓΟΥΡΝΗ{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://archive.is/20130108000416/www.syros.com.gr/syros/views/museum.htm Արխիւներ - syros.com – Սիրոս կղզիի Հնագիտական թանգարանը{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://archive.is/20130108000416/www.syros.com.gr/syros/views/museum.htm Արխիւներ - syros.com – Սիրոս կղզիի Հնագիտական թանգարանը{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://cyclades24.gr/2015/11/syros-near-east-relief-orfanotrofeio/   cyclades24.gr – «Սիրոս կղզիին Near East Relief որբանոցը», Γιώργος Σολάρης, 10/11-2015{{ref-el}}]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://neareastmuseum.com/chapters/a-crumbling-empire/  Near East Relief Պատմական առցանց բջիջային թանգարան Near East Relief Historical Society Digital Museum{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.syrostoday.gr/News/109760-To-Amerikaniko-Orfanotrofeio-Near-East-Relief-sti-Syro.aspx «Ամերիկեան Near East Relief Սիրոսին որբանոցը», 18/1/2020, Παναγιώτης Κουλουμπή {{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.syrostoday.gr/News/16298-Ta-paidia-toy-Kataklysmoy-sto-amerikaniko-orfanotrofeio-Syroy.aspx  «Ողողման երեխաները Սիրոսին որբանոցին մէջ», 8-7-2015, Ουρανία Πανταζίδου Π.Ν.{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://alithinesgynaikes.gr/2015/11/16/%CE%B7-%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%BF%CF%81%CE%B9%CE%BA%CE%B7-%CE%B1%CE%BE%CE%B9%CE%B1-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CF%83%CF%84%CF%81%CE%B1%CF%84%CE%BF%CF%80%CE%B5%CE%B4%CE%BF%CF%85-%CF%84%CE%B7%CF%83-%CF%83%CF%85/ «Սիրոսին բանակավայիրին իսկական պատմութիւնը», Παναγιώτης Κουλουμπής, 16-11-2015{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://ikee.lib.auth.gr/record/288584/files/GRI-2017-18953.pdf Սելանիկի Արիտոթելեան Համալսարան – Տնտեսութեան եւ Քաղաքականութեան Գիտութեանց Դպրոց, «Միջպատերազմեան շրջանի գաղթականները Սիրոս կղզիին մէջ», Βουτσίνου Αγγελική ΑΕΜ: 197, Սելանիկ,Մարտ 2017{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://azator.gr/?p=14741 Ազատ Օր – «Յունահայութեան թիւի նոսրացումը 1922-1950 տարիներուն», Մայք Չիլինկիրեան, յունարենէ թարգմ․՝ Ք․ Էքիզեան, 8-1-2020]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.e-kyklades.gr/travel/OrganizationDetails?orgid=30711&amp;lang=el  e-kyklades – Քիքլատես Առեւտուրի Ատեան․ «Փալլաս» շարժապատկերասրահը{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://ragmamoul.net/hy/news-in-english/articles-interviews/2019/04/19/%D5%BE%D5%A1%D5%B2%D5%B8%D6%82%D5%A1%D5%B6-%D5%AF%D5%B8%D6%80%D5%AB%D5%A6%D5%A8/ ՌԱԿ մամուլ – «Վաղուան Կորիզը» Յունարենէ թրգմ.՝ Երանուհի Ղազարեան Syrosagenda.gr, (վերարտադրում՝ Հայ Կեանք, 26 Ապրիլ 2019, էջ՝23)]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://issuu.com/hyegyank/docs/hye_gyank_no_70_26-04-2019  Հայ Կեանք – «Վաղուան Կորիզը» 26 Ապրիլ 2019, էջ՝23, Երանուհի Ղազարեան]{{Dead link|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.huffingtonpost.gr/2015/06/01/thalassa-to-neorio-syrou-mesa-apo-tis-istories-tou-anthropou-pou-htan-h-psyxh-toy-nayphgeiou_n_7421008.html «Սիրոսի Նէօրիօ նաւարանին պատմութիւնը», HuffPost Greece, 22 Οκτωβρίου 2015{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.naftemporiki.gr/finance/story/1352363/ta-sxedia-ksenokosta-gia-epanaleitourgia-ton-naupigeion-sto-neorio-surou «Քսենոգոսթա Ծրագիրը Նէօրիօ նաւարանի վերաբացման համար», Naftemporiki 21-4-2018, Αντώνη Τσιμπλάκη {{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120620165933/http://www.ellinikiaktoploia.net/2011-06-28-15-10-27/2326-2011-07-17-13-30-12.html Յունական Նաւարկութիւն (Elliniki Aktoploia) Սիրոսի Նէօրիօն, 17-7-2011, «Նէօրիօ»{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ketepo.gr/el/%CE%BA%CF%84%CE%AF%CF%81%CE%B9%CE%B1/ |title=Սիրոսի Ճարտարարուեստի Թանգարանը - Գործարաններ{{ref-el}} |accessdate=2020-08-02 |archive-date=2020-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808003245/http://www.ketepo.gr/el/%CE%BA%CF%84%CE%AF%CF%81%CE%B9%CE%B1/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ketepo.gr/el/%CF%83%CF%85%CE%BB%CE%BB%CE%BF%CE%B3%CE%AD%CF%82/ |title=Սիրոսի Ճարտարարուեստի Թանգարանը – Հաւաքածոյ{{ref-el}} |accessdate=2020-08-02 |archive-date=2020-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808004629/http://www.ketepo.gr/el/%CF%83%CF%85%CE%BB%CE%BB%CE%BF%CE%B3%CE%AD%CF%82/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://gak-ank.blogspot.com/ Սիրոսի Արխիւներու Պետական Հաւաքածոյ{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://www.netschoolbook.gr/syroproj.htm Սիրոսի Պետական Հաւաքածոյ - Պատմական{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://archive.ert.gr/37423/ ΕΡΤ – Յունաստանի Պետական հեռասփռման կայան -  Նաւահանգիստներ, Սիրոս  002 ΣΥΡΟΣ, 000003742{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.koinignomi.gr/news/politiki/politiki-syros/2016/08/11/epistefei-mnimeio-tis-ethnikis-antistasis.html   ΚΟΙΝΗ ΓΝΩΜΗ «Ազգային Ընդդիմութեան յուշարձանը» կը վերադառնայ, 11-8-2016, Άννα - Τερέζα Δαλμυρά{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.koinignomi.gr/news/politismos/2013/06/24/mnimeio-mikrasiatikis-mnimis.html ΚΟΙΝΗ ΓΝΩΜΗ Փոքր Ասիացիներու յուշարձան{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://aegeanislands.blogspot.com/2019/01/blog-post.html Էգէականի կղզիները - Սիրոսին Յուշարձանները, 8-1-2019{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://archive.azator.gr/index.php/yoduatsagrutiw/13278-l-r-65634155 Ազատ Օր, արխիւ - Խաչիկ Խաչատուրեանի արժեւորումով՝ «Արցախի պատանիները, կարծես, Յունաստան եկած դեսպաններ են», 13 Յուլիս 2015, Լուսինէ Թեւոսեան - «Ապառաժ»]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.armenianportal.gr/koinotita/filoksenontas-paidia-apo-to-nagkorno-karampax-mikroi-presveis-pou-metaferoun-tin-agapi-stin-patrida-tous Armenian Portal – «Հիւրասիրելով Արցախի փոքրիկները․․» 12-9-201 Θεοδόση Δανάμπαση{{ref-el}}]{{Dead link|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.naxostimes.gr/koinonia/12453/i-syros-agkaliase-ksana-orfana-paidia-tis-armenias/ naxos times - «Սիրոս կղզին գրկեց Արցախի որբերը», 7-9-2016{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://armenika.gr/koinotita/91-drastiriotites/410-paidika-xamogela-sth-suro Արմենիքա պարբերաթերթ – Երեխաներու ժպիտները՝ Սիրոս, Յովիկ Պապողլեան, Յուլիս-Սեպտ․ 2011{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://armenika.gr/koinotita/91-drastiriotites/678-syros2015 Արմենիք պարբերաթերթ - «20 տարիներու երեխաներու ժպիտներ», Մայք Չիլինկիրեան, Յուլիս-Սեպտ․ 2015, թիւ 86{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.syrostoday.gr/News/16722-Giati-an-glytosei-to-paidi-yparxei-elpida.aspx syros today – «Որովհետեւ, երբ մէկ փոքրիկ մը կը փրկուի՝ յոյս կայ», 21-8-2015,  Ουρανία Πανταζή, Υποπλοίαρχος (ε.α.){{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ancnews.info/%d5%a1%d6%80%d6%81%d5%a1%d5%ad%d5%ab-22-%d5%ba%d5%a1%d5%bf%d5%a1%d5%b6%d5%ab%d5%b6%d5%a5%d6%80-%d5%bd%d5%ab%d6%80%d5%b8%d5%bd%d5%ab-%d5%b4%d5%a7%d5%bb/ |title=Ար­ցա­խի 22 պա­տա­նի­ներ ­Սի­րո­սի մէջ, 29-8-2017, Հայ Դատի Յանձնախումբ, Յունաստան |accessdate=2021-07-09 |archive-date=2021-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210709190511/http://www.ancnews.info/%D5%A1%D6%80%D6%81%D5%A1%D5%AD%D5%AB-22-%D5%BA%D5%A1%D5%BF%D5%A1%D5%B6%D5%AB%D5%B6%D5%A5%D6%80-%D5%BD%D5%AB%D6%80%D5%B8%D5%BD%D5%AB-%D5%B4%D5%A7%D5%BB/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://episkopisyrou.gr/agapi-to-megalitero-farmako-tis-psichis/ Սիրոսի Կաթողիկէ համայնքի Առաջնորդարան – «Սէր․ հոգիին ամենամեծ դեղը», 2-9-2016, աղբիւր՝ koinignomi.gr{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://tvxs.gr/news/%CE%BA%CE%B1%CE%BB%CE%AC-%CE%BD%CE%AD%CE%B1/%CE%B1%CE%B3%CE%BA%CE%B1%CE%BB%CE%B9%CE%AC-%CE%B3%CE%B9%CE%B1-%CF%84%CE%B1-%CF%80%CE%B1%CE%B9%CE%B4%CE%B9%CE%AC-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CF%80%CE%BF%CE%BB%CE%AD%CE%BC%CE%BF%CF%85 Անկախ լրատուողական – «Գիրկ մը պատերազմի փոքրիկներուն համար», վերարտադրուած 28-7-2011, աղբիւր յօդուած՝ Էլեֆթերոթիփիա օրաթերթ, 3-9-2010, հեղ․՝ Ναυσικά Καραγιαννίδη {{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.gtp.gr/TDirectoryDetails.asp?id=22977&amp;lng=1 gtp – Էրմուփոլիին Քաղաքապետական Գրադարանը{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.hamazkayin.com/wp-content/uploads/2016/02/Lradou-2015_OctNovDec_LR.pdf Համազգային Լրատու - Հոկտ․, Նոյեմ․, Դեկտ․ 2015, էջ 7{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.greekgastronomyguide.gr/syros/paragogoi/ |title=Greek gastronomy – Սիրոսի արտադրութիւններ{{ref-el}} |accessdate=2020-08-02 |archive-date=2020-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028144433/https://www.greekgastronomyguide.gr/syros/paragogoi/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.syrosaxizoume.gr/%CE%AC%CE%BE%CE%BF%CE%BD%CE%B5%CF%82-%CE%B4%CF%81%CE%AC%CF%83%CE%B7%CF%82/%CE%BF%CE%B9%CE%BA%CE%BF%CE%BD%CE%BF%CE%BC%CE%B9%CE%BA%CE%AE-%CE%B1%CE%BD%CE%AC%CF%80%CF%84%CF%85%CE%BE%CE%B7/%CF%83%CF%84%CF%81%CE%B1%CF%84%CE%B7%CE%B3%CE%B9%CE%BA%CE%BF%CE%AF-%CE%BA%CE%BB%CE%AC%CE%B4%CE%BF%CE%B9/%CF%80%CF%81%CF%89%CF%84%CE%BF%CE%B3%CE%B5%CE%BD%CE%AE%CF%82-%CF%80%CE%B1%CF%81%CE%B1%CE%B3%CF%89%CE%B3%CE%AE-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CE%BC%CE%B5%CF%84%CE%B1%CF%80%CE%BF%CE%AF%CE%B7%CF%83%CE%B7/ |title=syrosaxizoume – Սիրոսին սկզբնական արտադրանքները{{ref-el}} |accessdate=2020-08-02 |archive-date=2020-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201126073625/https://www.syrosaxizoume.gr/%CE%AC%CE%BE%CE%BF%CE%BD%CE%B5%CF%82-%CE%B4%CF%81%CE%AC%CF%83%CE%B7%CF%82/%CE%BF%CE%B9%CE%BA%CE%BF%CE%BD%CE%BF%CE%BC%CE%B9%CE%BA%CE%AE-%CE%B1%CE%BD%CE%AC%CF%80%CF%84%CF%85%CE%BE%CE%B7/%CF%83%CF%84%CF%81%CE%B1%CF%84%CE%B7%CE%B3%CE%B9%CE%BA%CE%BF%CE%AF-%CE%BA%CE%BB%CE%AC%CE%B4%CE%BF%CE%B9/%CF%80%CF%81%CF%89%CF%84%CE%BF%CE%B3%CE%B5%CE%BD%CE%AE%CF%82-%CF%80%CE%B1%CF%81%CE%B1%CE%B3%CF%89%CE%B3%CE%AE-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CE%BC%CE%B5%CF%84%CE%B1%CF%80%CE%BF%CE%AF%CE%B7%CF%83%CE%B7/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.syrosisland.gr/traditional-products/ |title=Սիրոս կղզին -  Աւանդական արտադրութիւններ{{ref-el}} |accessdate=2020-08-02 |archive-date=2020-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808034215/https://www.syrosisland.gr/traditional-products/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://asbarez.com/arm/191192/%D5%B4%D5%A5%D6%80%D5%B1%D5%A1%D6%82%D5%B8%D6%80-%D5%A1%D6%80%D5%A5%D6%82%D5%A5%D5%AC%D6%84%D5%AB-%D5%B6%D5%BA%D5%A1%D5%BD%D5%BF%D5%A1%D5%B4%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D5%B5%D6%81%D5%AB-%D5%A1%D5%B6%D5%B6/ |title=Ասպարէզ - «Մերձաւոր Արեւելքի Նպաստամատոյցի Աննախընթաց Նպաստը Հայոց Ցեղասպանութեան Գաղթականներուն Եւ Որբաշխարհին», բժ․Կարպիս Հարպոյեան, 23-4-2014 |accessdate=2020-08-04 |archive-date=2020-08-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809160127/http://asbarez.com/arm/191192/%D5%B4%D5%A5%D6%80%D5%B1%D5%A1%D6%82%D5%B8%D6%80-%D5%A1%D6%80%D5%A5%D6%82%D5%A5%D5%AC%D6%84%D5%AB-%D5%B6%D5%BA%D5%A1%D5%BD%D5%BF%D5%A1%D5%B4%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D5%B5%D6%81%D5%AB-%D5%A1%D5%B6%D5%B6/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

== Տե՛ս նաեւ ==
[[Քերքիրայի հայերը|Քերքիրայի հայերը․ ''հայ որբերը'']]

[[Քեֆալոնիայի հայերը|Քեֆալոնիա․ ''Հայ որբերու ժամանումը Քեֆալոնիա'']]

[[Քոքինիոյ հայկական գաղութ|Քոքինիոյ հայկական գաղութը]]

[[Սելանիկի հայկական գաղութը]]

[[Փաթրայի հայերը]]

[[Կրետէի հայերը]] 

[[Կորնթոս|Կորնթոս -''Կորնթոսի հայերը'']]

[[Արսէն Պալեան]]

[[Կրետէ]]

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{ծանտուփ}}
== Արտաքին յղումներ ==
# [https://en.wikipedia.org/wiki/Ionians Յոնիացիները]{{ref-en}}
# [https://www.youtube.com/watch?v=CbKkr5NE0mw  Տեսերիզ – Սիրոս կղզիին ազնուական տուները]{{ref-el}}
# [https://fracademic.com/dic.nsf/frwiki/1117715 Քիքլատես կղզիները Վենետիկցիներուն իշխանութեան տակ]
# [https://www.onexsyrosshipyards.com/  Նէօրիօ նաւարանի կայքէջը]{{Dead link|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-el}}
# [https://en.wikipedia.org/wiki/Syros_Island_National_Airport Սիրոս կղզիին Ազգային Օդակայանը]{{ref-en}}
# [https://en.wikipedia.org/wiki/Syros_Island_National_Airport Սիրոս կղզիին Ազգային Օդակայանը]{{ref-en}}
# [http://www.ketepo.gr/ Սիրոսի ճարտարարուեստի թանգարանը] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200808004210/http://www.ketepo.gr/ |date=2020-08-08 }}{{ref-el}}
# [https://en.wikipedia.org/wiki/Apollon_Theater,_Syros Սիրոսի Ափոլլոն թատրոնը]{{ref-en}}
# [https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A3%CE%B1%CE%BD_%CE%9C%CE%B9%CF%87%CE%AC%CE%BB%CE%B7 Սան Միխալի պանիրը]{{ref-el}}
# [https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A1%CF%89%CE%BC%CE%B1%CE%B9%CE%BF%CE%BA%CE%B1%CE%B8%CE%BF%CE%BB%CE%B9%CE%BA%CE%AE_%CE%95%CF%80%CE%B9%CF%83%CE%BA%CE%BF%CF%80%CE%AE_%CE%A3%CF%8D%CF%81%CE%BF%CF%85 Սիրոսի Կաթողիկէ եկեղեցուոյ Առաջնորդարանը]{{ref-el}}
[[Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով]]
[[Ստորոգութիւն:Էգէական Ծովուն կղզիներ]]
[[Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ]]
[[Ստորոգութիւն:Յունաստան]]
[[Ստորոգութիւն:Եւրոպա]]</text>
      <sha1>ggguxn99sbn5assosfj5a6a2rut9rms</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>254389</id>
      <parentid>254388</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T14:14:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HoMen</username>
        <id>269</id>
      </contributor>
      <comment>/* Յունաստանի Ազատագրական Պայքարին ժամանակաշրջանը */</comment>
      <origin>254389</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="59810" sha1="7cu35gb3a7den5tp65te932k26p57nn" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|կարգավիճակ=Կղզի}}'''Սիրոս''' ({{Lang-el|Σύρος|Syros}}'','' տարածուած է նաեւ Սիրա անունը), [[Էգէական Ծով|Էգէական Ծովու]]&lt;nowiki/&gt;ն [[Քիքլատես]] կղզեխումբին մէջտեղը գտնուող կղզի, [[Յունաստան]]։ Մաս կը կազմէ Յունաստանի Հարաւային Էգէականի Շրջանային Միաւորումին ''Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου'' իբրեւ առանձին Շրջանային նահանգ։ Մայրաքաղաքն է էրմուփոլի, որ նաեւ Յունաստանի Հարաւային [[Էգէական Ծով|Էգէական]]&lt;nowiki/&gt;ի Շրջանային Միաւորումին նստավայրն է։[[Պատկեր:Brainsik-ermoupoli.jpg|մինի|էրմուփոլի․ նաւահանգիստին նաւակայքին մասը|ձախից]][[Պատկեր:Cyclades-Satellite GREEK.png|մինի|Սիրոս ''Σύρος'' կղզիին դիրքը Քիքլատես (=շրջաբոլոր) կղզեխումբին մէջ․ կը գտնուի կեդրոնը։|alt=|220x220px|ձախից]]

Կղզին կը զարգանայ 1826-էն ետք, երբ հոն կը հաստատուին [[Փսարա]], [[Հիոս]], [[Կրետէ]] եւ [[Փոքր Ասիա|Փոքր Ասիայէ]]&lt;nowiki/&gt;ն գաղթականներ։ Եղած է Յունաստանի ծովային, ճարտարարուեստի եւ մշակոյթի կեդրոնը։
[[Պատկեր:Periferia Notiou Egeou.png|մինի|330x330փքս|Հարաւային Էգէականի Շրջանային Միաւորումի քարտէսը]][[Պատկեր:Ano Syros - View.JPG|մինի|Էրմուփոլի եւ նաւահանգիստը․ դիտուած Անօ Սիրոսէն|ձախից]]Յունաստանի կեանքին մէջ, Ք․Ա․ 6-րդ դարէն իսկ, կարեւոր դեր ունեցած են ու մինչեւ այսօր կը շարունակեն ունենալ Սիրոս կղզին ծնած-մեծցած անձնաւորութիւններ՝ քաղաքական դէմքեր, գրագէտներ, բանաստեղծներ, գիտնականներ, համալսարանի դասախօսներ, բարձրաստիճան կաթոլիկ կամ ուղղափառ դաւանանքի կղերականներ, կրթական մշակներ, առեւտրականներ, բնաբաններ, ռազմական ծովուժի բարձրաստիճան զինուորականներ, թատերագիրներ, դերասաններ, փաստաբաններ, երգիչներ եւ յօրինողներ, գծագրիչներ եւ նկարիչներ, լրագրողներ եւ պատմաբաններ։
[[Պատկեր:Syros Luftbild 01.jpg|մինի|330x330փքս|Սիրոսը արեւմուտքէն դիտուած․ դիմացը՝ Թինոս կղզին, իսկ մայրաքաղաք Էրմուփոլիսը կը գտնուի կղզիին արեւելեան ափերուն (նկարին մէջ յստակ կ' երեւի մայրաքաղաքը)]]
[[Պատկեր:Αγναντευοντας το Αιγαιο.jpg|մինի|330x330փքս|Վափորիա քարափ․ սեւեռելով Էգէական Ծովը]]

== Անուանում ==
Սիրոս անունը յառաջացած է փիւնիկերէնի [[Սուր (քաղաք)|Սուր]] կամ Օսուրա բառէն, որ ժայռոտ կը նշանակէ։ [[Հոմերոս]], [[Ոդիսական]] դիւցազներգութեան մէջ կղզին կ'անուանէ Սիրիի, իսկ ԺԷ. դարուն կ'անուանուի նաեւ իբրեւ [[Հռոմի Պապ|Հռոմի Պապի]]&lt;nowiki/&gt;ն կղզին՝ «L’isola del Papa»։[[Պատկեր:Syros Ano Syros u Ermoupolis140707.jpg|մինի|Նաւահանգիստին մուտքէն դիտուած․ երկու դէմ դիմաց բլուրներու վրայ կառուցուած Անօ Սիրոս (ձախին) եւ Էրմուփոլիս (աջին), միասին կը կազմեն Սիրոս-Էրմուփոլիս մայրաքաղաքը։ Վարը անկիւնը աջին՝ կը տեսնուի քաղաքապետարանին տպաւորիչ շէնքը:|alt=|330x330փքս]]

== Աշխարհագրութիւն ==
Սիրոս կղզին կը գտնուի [[Քիքլատես]] կղզեխումբին կեդրոնը։ &lt;nowiki/&gt;[[Փիրէա]] եւ [[Ռաֆինա]] նաւահանգիստներէն հեռաւորութիւնն է յաջորդաբար՝ 83 եւ 62 ծովային մղոն։ Անոր տարածութիւնը 84, 069 քառ. քմ․ է։ Ըստ 2011-ի մարդահամարին, ունի 21, 390 բնակիչ։

Դրացի կղզիներն են՝ հիւսիսէն [[Անտրոս|Անտրօ]], հիւսիս-արեւելքէն [[Թինոս]], արեւելքէն [[Միքոնոս]] եւ [[Տիլոս]] ու [[Ռինիա (կղզի)|Ռինեա]] կղզեակները, հիւսիս-արեւմուտքէն [[Քէա]] եւ [[Եարոս]], արեւմուտքէն [[Քիթնոս]], հարաւ-արեւմուտքէն [[Սերիֆոս]], հարաւէն [[Սիֆնոս]], [[Անտիփարոս]], [[Փարոս (կղզի)|Փարոս]] եւ [[Նաքսոս]]։

Կղզիին հիւսիսային կողմը (լեռնային շրջան) կը կոչուի Ափանօ Մերիա ''Απάνω Μεριά'' (=Վերին մաս)․ բնակչութիւնը շատ քիչ է։ Այս շրջանը քարքարոտ եւ ժայռոտ է, կան նաեւ քարայրներ եւ անոր հիւսիսային եւ հիւսիս արեւմտեան ափերը հասանելի են միայն նշանակուած արահետներուն միջոցով։  

Հարաւային կողմը աւելի ցած ու դաշտային է։ Հոն կը գտնուին գիւղերուն, բնակավայրերուն եւ ծանօթ ծովափներու մեծամասնութիւնը․ զբօսաշրջիկութիւնը զարգացած է ու ճամբաներու ցանցը գոհացուցիչ է։ 

Սիրոսի մայրաքաղաքը՝ Էրմուփոլիս, կը գտնուի կղզիին արեւելեան մասին մէջ։

=== Բնակավայրեր ===
Կղզին ունի բազմաթիւ բնակավայրեր, որոնցմէ ամէնէն յատկանշականը եւ բազմամարդը՝ [[Անօ Սիրոս]] վենետիկեան բնակավայրն է։ Կղզիին հիւսիսային կողմը կատարուած հնագիտական պեղումներէն յայտնուած են Քասթրի եւ Խալանտրիանի նախապատմական բնակավայրերը։

==== Գիւղերու եւ Բնակավայրերու ցանկ ====
[[Այիոս Տիմիթրիոս, Սիրոս|Այիոս Տիմիթրիոս]], [[Աղրոս, Սիրոս|Աղրոս]], [[Ալիթինի, Սիրոս|Ալիթինի]], [[Ատիաթա, Սիրոս|Ատիաթա]], [[Ազոլիմնոս, Սիրոս|Ազոլիմնոս]], [[Անօ Մանա, Սիրոս|Անօ Մանա]], [[Անօ Սիրոս,Սիրոս|Անօ Սիրոս]], [[Էփիսքոփիօ, Սիրոս|Էփիսքոփիօ]], [[Էրմուփոլի]], [[Թալանտա, Սիրոս|Թալանտա]], [[Մանա, Սիրոս|Մանա]], [[Մեղաս Եալոս, Սիրոս|Մեղաս Եալոս]], [[Մեսարիա, Սիրոս|Մեսարիա]], [[Միթաքաս, Սիրոս|Միթաքաս]], [[Ղալիսաս, Սիրոս|Ղալիսաս]], [[Սան Միխալիս, Սիրոս|Սան Միխալիս]], [[Վարի, Սիրոս|Վարի]], [[Վիսաս, Սիրոս|Վիսաս]], [[Տանիաքոս, Սիրոս|Տանիաքոս]], [[Տելֆինի, Սիրոս|Տելֆինի]], [[Փաղոս, Սիրոս|Փաղոս]], [[Փափուրի, Սիրոս|Փափուրի]], [[Փարաքոփի, Սիրոս|Փարաքոփի]], [[Փլաթի Վունի, Սիրոս|Փլաթի Վունի]], [[Փոսիտոնիա, Սիրոս|Փոսիտոնիա]] եւ [[Գինի, Սիրոս|Գինի]]։
=== Ժայռակղզեակներ ===
Կղզիին ափերէն ոչ շատ հեռու կը գտնուին բազմաթիւ ժայռակղզեակներ, որոնցմէ միայն մէկը ունի երկու բնակիչ։ 

==== Ժայռակղզեակներուն ցանկը ====
[[Ամպելոս, Սիրոս|Ամպելոս]], [[Ասփրօ, Սիրոս|Ասփրօ]], [[Նաթա, Սիրոս|Նաթա]], [[Տիափորաքի, Սիրոս|Տիափորաքի]], [[Սթրոկիլօ, Էրմուփոլիս|Սթրոկիլօ Էրմուփոլիս]], [[Սթրոկիլօ, Սիրոս|Սթրոկիլօ]] [[Փոսիտոնիա, Սիրոս|Փոսիտոնիա]], [[Սհինոնիսի|Սխինոնիսի]], [[Տիտիմի, Սիրոս|Տիտիմի]], [[Վարվարուսա, Սիրոս|Վարվարուսա]], [[Փսաթոնիսի, Սիրոս|Փսաթոնիսի]], [[Փսահնօ, Սիրոս|Փսահնօ]], [[Քուցուլիա, Սիրոս|Քուցուլիա]] եւ [[Քիլիսթրաքիա, Սիրոս|Քիլիսթրաքիա]]։

== Պատմական անդրադարձ ==

=== Նախապատմական շրջան ===
[[Պատկեր:Figure cycladique Louvre Ma2709.png|ձախից|մինի|250x250փքս|Կանացի դէմք․ գտնուած՝ Խալանտրիանի մէջ, [[Լուվր]]]]
Խալանտրիանի եւ Քասթրի շրջաններուն մէջ (Սիրոսին հիւսիս արեւելեան մաս) հնագիտական պեղումները ցոյց կու տան, թէ Սիրոս բնակուած է նախապատմական ժամանակաշրջաններէն, Ք․Ա․ 3-րդ հազարամեակին: Գտնուած են 600-է աւելի գերեզմաններ, ամրացուած բնակավայր մը՝ քաղքենի եւ առեւտրական գործունէութեամբ։[[Պատկեր:Cycladic &quot;frying pan&quot; with ship.JPG|մինի|220x220փքս|Տապկոց (Ք․Ա․ 2800-2300), Սիրոս, Խալանտրիանի]]Ք․Ա․ 2-րդ հազարամեակին ընթացքին, կղզին կ'անցնի յաջորդաբար Մինոասեան եւ Միկինէական Քաղաքակրթութիւններուն իշխանութեան ձեռքը, իսկ Ք․Ա․ 1-ին հազարամեակին՝ Յոնիացիներուն* ''Ίωνες -The Ionians''։

* '''Յոնիա''' ''Ιωνία․'' Հին Յունաստանի քաղաք-պետութիւններուն կողմէ հիմնուած արեւմտեան [[Փոքր Ասիա|Փոքր Ասիոյ]] մէջ գաղթօճախներու շրջան, բնակիչները կը կոչուին Յոնիացի/ներ։ Չշփոթել Յունաստանի արեւմտեան կողմը գտնուող [[Յոնիական ծով|Յոնիական Ծովուն]] եւ անոր՝ [[Յոնիական կղզիներ (Էփթանիսա)|Յոնիական կղզիներուն]] հետ։

Ք․Ա․ 7-րդ դարու բնակավայրեր յայտնուած են Ղալիսայի եւ էրմուփոլիի արեւմուտքը։   

Ք․Ա․ 6-րդ դարուն Սիրոս կղզին Սամոսի* բնակիչները կը գրաւեն։ Կղզիին տարբեր վայրերու մէջ գտնուած են Ք․Ա․ 6-րդ եւ 3-րդ դարերու բնակավայրեր։ 

* '''Սամոս'''․ [[Էգէական Ծով|Էգէական Ծովուն]] արեւելեան կողմը գտնուող կղզի, շատ մօտիկ [[Թուրքիա|Թուրքիոյ]] արեւմտեան ափերուն (կը բաժնուի 1300 մ․ լայնք ունեցող ջրանցքով մը)։

=== Դասական եւ Հելլենիստական շրջան ===
Դասական շրջանին, Սիրոս մաս կը կազմէ [[Աթէնք|Աթէնքի]] Դաշինքին իբրեւ ինքնավար պետութիւն․ կ'ունենայ իր խորհրդարանը, քաղաքապետութիւնը եւ արծաթեայ դրամը։ Սակայն կը ստիպուի Աթենացիներուն հպատակութեան տուրք վճարել։

Հերոնիոյ ճակատամարտէն ''Μάχη της Χαιρώνειας Battle of Chaeronea'' (''Տե' ս [[Յունաստան#Յունապարսկական պատերազմներ]]'' ) ետք, կղզին մակեդոնացիներուն կը հպատակի։ Հելլենիստական շրջանին կղզին յաճախ ծովահէններու թիրախ կը դառնայ։

=== Հռոմէական եւ Բիւզանդական շրջան ===
Հռոմէական շրջանին, (Ք․Ա․ 184 - 324) Սիրոս կը զարգանայ․ պղնձեայ դրամ կը գործածուի  (Հելլենիստական շրջանէն), իսկ արծաթեայ՝ Ք․Ա․ 2-րդ դարէն։  [[Պատկեր:Ano Syros.jpg|մինի|Անօ Սիրոս]]Ծովահէններու յաճախակի յարձակումներուն պատճառով, բնակիչներէն լուրջ թիւ մը կղզիէն կը հեռանայ։

=== Լատիններու իշխանութեան շրջանը ===
[[Խաչակիրներու Դ․ Արշաւանք|Խաչակիրներու Դ․ արշաւանքէն]] ետք (1204), կղզին՝ ինչպէս [[Քիքլատես|Քիքլատեսի]] մնացեալ կղզիները, կը գտնուի [[Վենետիկ|Վենետիկցիներուն]] գերիշխանութեան տակ․ կ'իշխէ Մարքօ Սանուտօ գերդաստանը ''Marco Sanudo'' եւ կղզին մաս կը դառնայ Նաքսոս Կոմսութեան։ 

Այս շրջանին է, որ կը հիմնուի Անօ Սիրոս բնակավայրը, որուն բնակիչները Կաթոլիկ քրիստոնեայ կը դառնան, բայց կը պահպանեն [[յունարէն]] լեզուն։

=== Օսմանեան գերիշխանութեան շրջան ===
1579-ին ''Խայր էլ տին'' Պարպարոսա կղզին կը գրաւէ [[Օսմանեան Կայսրութիւն|Օսմանեան Կայսրութեան]] հաշւոյն։ Մուրատ Գ․ սուլթանը, Սիրոսցի ազնուականներուն հետ կը համաձայնի եւ կղզիին առանձնաշնորհումներ կը պարգեւէ՝ ցած տուրքեր, կրօնական ազատութիւն․ Ենիչերիներուն հոն հաստատուիլը կ'արգիլէ։

Կրօնական ազատութիւնը առիթ կու տայ, որպէսզի կղզին հաստատուին Քափուչին (1635) եւ Ժեզուիթ (1744) կրօնաւորներ։

ժանտախտի համաճարակին (1728) կը յաջորդէ զարգացման շրջան, որ իր գագաթնակէտին կը հասնի ԺԸ. եւ ԺԹ. դարերուն ընթացքին։

1779-ին, Ապտուլ Համիտ Ա․ սուլթանը, կղզիին տեսչութիւնը կը յանձնէ իր ազգականին՝ Շահ Սուլթանուհիին։ Ան, իր կարգին, տեղացիներուն կ'ընծայէ «Համայնքի Ժողով»ը եւ կղզին կը կառավարուի անկէ յառաջացած գործակալներուն կողմէ։

1750 - 1820 Սիրոսի բնակչութեան թիւը կը կրկնապատկուի (2,000 հոգիէն՝ 4,000-ի)։ Բնակչութեան մեծ մասը կը բնակի Անօ Սիրոսի մէջ։ Ծովահէնութիւնը կը նուազի, նաւահանգիստը կը զարգանայ եւ բնակիչներէն շատեր կը սկսին զբաղիլ վաճառականութեամբ եւ նաւային գործերով։

=== Յունաստանի Ազատագրական Պայքարին ժամանակաշրջանը ===
[[Պատկեր:Syros emoupolis rathaus 240707.jpg|մինի|Քաղաքապետարանի շէնքը (ճարտարապետ էրնըսդ Զիլլըր ''Ernst Ziller),'' Անտրէա Միաուլիսին արձանը (գործ՝ Ղիորղոս Պոնանոս) եւ համանուն հրապարակը ]]
Յունաստանի Ազատագրական Պայքարին ընթացքին, 1822-ին Խիօ կղզիին քանդումը եւ յոյներուն դէմ հալածանքները՝ [[Սամոս]], [[Իզմիր|Զմիւռնիա]], Գիտոնիէս (Այվալի), [[Ռոտոս (կղզի)|Ռոտոս]], [[Փսարա]] եւ [[Քասոս|Գասօ]], գաղթականութեան մեծ ալիք մը կը յառաջացնեն դէպի Սիրոս։ 

==== Էրմուփոլիին ստեղծումը ====
1822-ի եւ 1865-ի միջեւ, [[Էրմուփոլի|Էրմուփոլին]] կը վերակառուցուի նոր դասական ոճով։ 

Բարեկեցիկ դասակարգը իր ապարանքի նմանող բնակարանները (''αρχοντικό'') նոր դասական ոճով կը կառուցէ։ Իսկ գաղթականները, որոնք իրենց կեցութիւնը կղզիին վրայ ժամանակաւոր կը նկատեն, կը մնան վրաններու եւ կամ փայտաշէն տնակներու մէջ եւ 1824-ին կը կառուցեն քարաշէն եկեղեցի մը՝ «Մեթամորֆոսի թու Սոթիրոս»։ Քանի մը տարուան ընթացքին տուները կը սկսին բարձրանալ դէպի Անօ Սիրոսի ստորոտը, ուր թաղամասեր կը կազմուին։ Նոր քաղաք մը կը հիմնուի։

Քաղաքապետարանին շէնքը, Ափոլլոն թատրոնը, գլխաւոր գրադարանը, Սիրոսի Հիւանդանոցը, Միաուլիս հրապարակը եւ բազմաթիւ այլ շէնքեր այդ շրջանին կը կառուցուին։ 

==== Էրմուփուլի քաղաքին զարգացումը ====
[[Պատկեր:Syra A Greek Island - Carne John - 1836.jpg|մինի|Սիրոս, Էրմուփոլի․ 1836-ի պատկերացում]]
Սիրոսի նաւահանգիստը այդ ժամանակաշրջանին Յունաստանի տարածքին գլխաւորներէն է։ 1828-ին բնակիչներուն թիւը 14 000-ը  կ'անցնի եւ կը դառնայ ազատ Յունաստանի ճարտարարուեստի եւ առեւտուրի կեդրոնը։ 1850-ին արդէն բնակչութեան թիւը 20 000-էն աւելի է, իսկ 1889-ին՝ 22 000։

=== Ճարտարարուեստի բնագաւառներ ===

=== Գործարաններ ===
1860-ին Սիրոսի մէջ կը գործեն տասնեակէ աւելի կաշիի, երկաթի, օճառի, փայտաշինութեան եւ ներկարարութեան գործարաններ։ Նաեւ, 1875-ին կը գործեն մեքենական 20 գործարաններ՝ ջաղացքներ, ապակեգործութիւն, մանարան, պարանագործութիւն, ներկի աշխատանոցներ, հանգստապատառ (լոխում) եւ այլն։

Մինչեւ 1924 հիւսուածեղէնի գործարաններուն թիւը 24-ի կը հասնի։

Առեւտուրին հետ զուգահեռ կը զարգանան ձեռնարհեստը, ծովային եւ կառուցման ճարտարարուեստը, ինչպէս նաեւ հանրային կառոյցները։ 
[[Պատկեր:Neorion Syros Shipyards.jpg|մինի|Նէորիօ նաւարանը]]
Սիրոսի նաւարանը կը դառնայ յետ պատերազմեան յունական առեւտրական նաւատորմին վերանորոգման եւ վերակազմութեան վայրը։ Կաշեգործութիւնը կը զարգանայ՝ կաշին Պալքանեան երկիրներ կ'արտահանուի։ 1860-ին Էրմուփոլին Յունաստանի առաջին նաւահանգիստը կը հանդիսանայ, իսկ Սիրոս՝ Յունաստանի առեւտուրի եւ մշակոյթի կեդրոնը: Էրմուփոլիի բնակչութեան զարգացած եւ բարեկեցիկ մասը, քաղաքին մշակութային զարգացման մղում կու տայ։ Մշակոյթի բոլոր բնագաւառներէն ներս աննախընթաց ծաղկում մը կը յառաջանայ։

==== Նէորիօ նաւարանը ====
1861-էն Էրմուփոլի նաւահանգիստին արեւմտեան կողմը [[Նէօրիօ, Սիրոս|Նէօրիօ]] նաւարանը կը գործէ․ Յունաստանի ամէնէն հիներէն։ ԺԹ. դարու վերջին երեսուն տարիներուն ընթացքին, մեծ աճ կ'արձանագրէ, սակայն Ի. դարու առաջին կէսին` նահանջ։ Անոր կից կը գտնուի [[Թարսանաս, Սիրոս|Թարսանաս]] նաւարանը՝ 200 տարուան, ուր զարգացած է փայտագործութեան աւանդական արուեստը։ 

=== Ի. դար ===

==== Հայ որբերը եւ Near East Relief Որբանոցը  ====

Փոքր Ասիոյ Աղէտին կը յաջորդէ քրիստոնեայ ժողովուրդներուն գաղթականութեան հոսքը՝ Յունաստան։ Սիրոս կը հասնին 7 800 յոյն գաղթականներ եւ 3 000 յոյն եւ հայ որբեր։ Գաղթականներէն՝ 2 800 հոգի Սիրոս կը հաստատուի, իսկ մնացեալները կը տարածուին Յունաստանի այլ շրջաններ: Որբերը նախ կը պատսպարուին կղզիին զանազան շրջաններու վրաններու եւ հաստատութիւններու շէնքերու մէջ։ [[1923 թուական|1923]]-ին Միջին Արեւելքի Ամերիկեան [[Նիր Իսթ Բարեսիրական հիմնարկ|Նիր Իսթ Բարեսիրական հիմնարկը]] Էրմուփոլիի արեւմուտքը գտնուող Աւղօ բլուրին վրայ կը սկսի կառուցել երեք շէնքեր, գոհացնելու համար որբերուն կարիքները։ Շէնքերուն կառուցման կը մասնակցին նաեւ որբերը։[[Պատկեր:Syros emoupolis agios nikolaos 240707.jpg|մինի|էրմուփոլի․ Այոս Նիքոլաոս եկեղեցին]]

Սկզբնական շրջանին հայ որբերուն թիւը 732 էր, սակայն շուտով [[Աթէնք|Աթէնքի]] եւ [[Քերքիրայի հայերը|Քերքիրայի]] որբանոցներէն մեծ թիւով հայ որբեր կը հասնին եւ անոնց թիւը կը հասնի 2 000-ի։ Հայ եւ յոյն որբերը մինչեւ 1930 հոն կ'ապրին ։
==== Միջ-պատերազմեան շրջան եւ Գերմանական գերիշխանութիւն ====
Ի. դարու առաջին տարիներէն իսկ, [[Աթէնք|Աթէնքի]] եւ [[Փիրէա|Փիրէայի]] շարունակ զարգացումը կը ներգրաւէ Սիրոսցի բազմաթիւ գործարարներ, վաճառականներ եւ դրամատէրեր։ Շոգենաւերու զարգացումը պատճառ կը դառնայ, որ նաւերը ուղղակի [[Փիրէա]] կամ այլուր առանց դադարի շարունակեն իրենց ճամբորդութիւնը։ Այսպէս, Սիրոս կղզիին նաւահանգիստը իր կարեւորութիւնը կը կորսնցնէ։

Հիւսուածեղէնի ճարտարարուեստի զարգացումը կը վերակենդանացնէ կղզիին տնտեսութիւնը։

Սակայն, [[Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմ|Բ․ Համաշխարհային պատերազմի]]&lt;nowiki/&gt;ն Գերմանական գերիշխանութիւնը կը փճացնէ կղզիին տնտեսութիւնը։ 1941-1942-ի ձմրան, հազարաւոր բնակիչներ կը մահանան սովի եւ վատառողջ պայմաններու բերմամբ։[[Պատկեր:Էրմուփոլի․ քարափ եւ փաթիկներ.jpg|մինի|Էրմուփոլի․ քարափը եւ փաթիկներ]]

1980-ական թուականներէն մեծ աճ կ'արձանագրէ զբօսաշրջիկութիւնը։ Նաեւ, 1984-ին «Էգէական համալսարան»ի ենթաբաժիններուն հիմնումը մեծ ներդրում կ'ունենայ կղզիին մշակութային եւ տնտեսական զարգացման:  

=== Ժամանակակից շրջան ===
[[Պատկեր:Το Νεώριο της Συρου.jpg|ձախից|մինի|Նէորիօ նաւարանը, Օգոստոս 2021]]
Զբօսաշրջիկութիւնը, կրթական կեանքը, ինչպէս նաեւ «Սիրոս կղզիին Ազգային Օդակայանը» ''Syros Island National Airport Κρατικός Αερολιμένας Σύρου'', «''The Aegean casino»'' խաղատունը, նաւերու յաճախակի երթեւեկութիւնը՝ Փիրէայի եւ Րաֆինայի նաւահանգիստներէն դէպի [[Էգէական Ծով|Էգէական Ծովուն]] բոլոր կղզիները (մեկնող եւ վերադարձող նաւերը, անպայման կը կանգնին Սիրոս կղզին) եւ Նէորիօ նաւարանին վերաբացումը կղզիին տնտեսութեան մեծ թափ տուած են։ Վերջին տարիներուն ամառուան եղանակին, մեծ ու փոքր զբօսանաւեր շաբաթական հերթականութեամբ կղզին կ'այեցելեն։
== Արցախցի երեխաներու հիւրընկալութիւնը Սիրոս կղզիին մէջ ==
1995-ին Յու­նաս­տա­նի Հայ Դա­տի Յանձ­նա­խում­բին եւ Անօ Սիրոս քաղաքապետութեան գործակցութեամբ, ինչպէս նաեւ Յունաստանի Հայ Կապոյտ Խաչի բարեսիրական կազմակերպութեամբ, Արցախի արտաքին գործոց եւ Կրթութեան ու Գիտութեան նախարարութիւններուն աջակցութեամբ կը յաջողուի «Ար­ցա­խի ե­րե­խա­նե­րու այ­ցը Յու­նաս­տան» ծրագ­իրը: Մինչեւ այսօր, Սիրոս կղզիին մէջ ամէն ամառ 15 օրուան համար, կը հիւրընկալուին [[Արցախի Հանրապետութիւն|Արցախի]] ազատագրութեան պատերազմին հետեւանքով զոհուած ազատամարտիկներու երեխաներ։ 
== Վարչակարգ ==
Էրմուփոլի քաղաք-նաւահանգիստը նստավայրն է Յունաստանի Հարաւային Էգէականի Շրջանային Միաւորումին ''Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου''։ Քալլիքրաթիս Ծրագիրով, Յունաստան կը բաժնուի 13 Շրջանային Միաւորումներու եւ Սիրոս կղզիին երեք քաղաքապետութիւնները կը ջնջուին եւ կը վերածուին Սիրոս-Էրմուփոլիս քաղաքապետութեան՝ Անօ Սիրոս, էրմուփոլի եւ Փոսիտոնիաս նախկին քաղաքապետութիւններու միացումով։ 
== Կրօն ==
Կղզիին վրայ կ'ապրի Կաթողիկէ դաւանանքի մեծ համայնք մը, որ Ուղղափառ համայնքին հետ դարերէ ի վեր սիրով կ'ապրին։ Անոնց միջեւ խառն ամուսնութիւնները յաճախակի են։ Երկու եկեղեցիները, Զատկուան տօնը նոյն օրը կը տօնեն։  

== Փոխադրամիջոցներ ==

=== Ծովային կապ ===
Սիրոս կղզին ծովային փոխադրամիջոցի խաչմերուկ մըն է։ Դէպի [[Փիրէա]] եւ փոխադարձ՝ անկէ դէպի [[Էգէական Ծով|Էգէական Ծովուն]] կղզիներն ու կղզիակները եւ [[Կրետէ]] կղզի երթեւեկութիւնը ամէնօրեայ եւ յաճախակի է։  

Անոր նաւահանգիստին աշխարհագրական դիրքը զայն կը պաշտպանէ Էգէական Ծովուն զօրաւոր քամիներէն։  

=== Օդային կապ ===
1992-ին Սիրոսի «Տիմիթրիս Վիքելաս» ''Δημήτριος Βικέλας'' Ազգային Օդակայանը (IATA: JSY) կը բացուի, որ կապուած է [[Աթէնք|Աթէնքի]] ''«Ελ. Βενιζέλος»'' (IATA: ATH) Միջազգային օդակայանին։ 
[[Պատկեր:View of Ermoupoli from Ano Syros.jpg|ձախից|մինի|Էրմուփոլի եւ Նէօրիօ նաւարանը․ դիտուած Անօ Սիրոսէն]]

=== Հանրային փոխադրամիջոցներ ===
Էրմուփոլի նաւահանգիստ-մայրաքաղաքը կղզիին մնացեալ բնակուած շրջաններուն հետ կը կապուի հանրակառքերու յաճախակի երթեւեկութեամբ։ Անոնք կապուած են մայրաքաղաքին հանրակառքերուն հետ։

Նաեւ կը գործեն թաքսիներ (վարձակառքեր)''taxis''։

== Մշակոյթ ==
Կղզին ունի հարուստ մշակոյթ։ Կան թատերական, երաժշտական նաեւ գրական խմբակներ։ Անոնք յաճախ հանդէս կու գան ելոյթներով եւ ձեռնարկներով։ [[Պատկեր:Q16327710.jpg|մինի|Քաղաքապետական Գրադարանը]]«Սիրոսի երաժշտասէրներ»ու ''Φιλόμουσοι Σύρου'' միութիւնը հիմնուած է 1894-ին։
Մայրաքաղաքին Քաղաքապետական Գրադարանը կը գտնուի Քաղաքապետարանին շէնքին կից Մշակոյթի Տան մէջ, որուն պարտէզին մէջ կը գտնուին Սիրոսցի նշանաւոր մտաւորականներու կիսանդրիները՝ Տիմիթրիոս Վիքելաս, Էմմանուիլ Ռոյիտիս, Ղիորղոս Սուրիս, Թիմոլէոսնտոս Ապելա եւ Ռիթա Պուպի-Փափա։

Էրմուփոլին ունի շարժապատկերի երկու սրահ․ բացօթեայ՝ ամառուան շրջանին համար եւ գոց՝ ձմեռուան։

=== «Ափոլլոն» թատրոնը ===
[[«Ափոլլոն» թատրոն, Էրմուփոլի|«Ափոլլոն» թատրոնը]] ''Θέατρο Απόλλων'' կը կառուցուի 1862-1864 թուականներուն․ ճարտարապետն է իտալացի Փիետրօ Սապօ։ Կը նկատուի, թէ [[Միլանօ|Միլանոյի]] Սքալա ''La Scala'' թատրոնին մանրանկարն է, նաեւ տիպարն է ուրիշ 3 թատրոններու․ Սան Քարլօ՝ [[Նափոլի]], Թէաթրօ տելա փերկոլա՝ Ֆիրենցէ եւ Քասթելֆրանքօ թատրոնը։ 
[[Պատկեր:Apollon Theater.JPG|մինի|«Ափոլլոն» թատրոնը Զարդարուած է մարմար քարով եւ հարուստ գեղանկարչութեամբ։ Տարուան ընթացքին մշտապէս կը հիւրընկալէ մշակութային բնոյթի զանազան ձեռնարկներ․ անիկա կղզիին մշակոյթի «սիրտ»ն է։]]
[[Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմ|Բ․ Համաշխարհային Պատերազմին]] ընթացքին թատրոնը մեծ վնասներ կը կրէ։ Կը վերաբացուի 1991-ին եւ վերանորոգման աշխատանքները կը լրանան 2000-ին։

=== Կրթութիւն ===
Կղզիին մէջ կը գործեն կրթութեան համակարգի բազմաթիւ վարժարաններ․ մանկապարտէզներ, նախակրթարաններ, միջնակարգեր, երկրորդականներ, արուեստի դպրոցներ եւ Էգէական համալսարանը իր դպրոցներով։

=== Թանգարաններ - Ցուցադրութեան սրահներ ===

* Սիրոսի հնագիտական թանգարանը, 
* Ճարտարարուեստի Թանգարանը,
* Սիրոսի Պատմական Արխիւային թանգարանը,
* Քիքլատեան Արուեստի Ընդօրինակութեան թանգարանը,
* Սիրոսի Ժողովրդագրական թանգարանը,
* Փոքր Ասիոյ Յիշողութեան Տունը,
* Աւանդական Աշխատանքներու Ցուցադրութիւն եւ Անօ Սիրոսի Պատմական Արխիւը,
* Մարքօ Վամվաքարի թանգարանը (Մարքոս Վամվաքարիս Յունական ժողովրդային «ռեպեթիքօ» երաժշտութեան հայրը):
[[Պատկեր:Ceiling inside the Apollon Theater.JPG|մինի|«Ափոլլոն» թատրոնին առաստաղը]]

==== Ցուցադրութեան սրահներ ====
Կղզիին մէջ կան բաւական ցուցադրութեան սրահներ։ Ցուցադրութեան գլխաւոր սրահներն են՝ «Էրմուփոլի»ն, «Քիքլատեսի Պատկերասրահ»ը եւ «Էմանուիլ Ռոյիտիս»ը։

=== Յուշարձաններ ===
«Անտրէա Միաուլիս»ին ''Ανδρέα Μιαούλη'' արձանը, համանուն հրապարակին վրայ,

«Փոքր Ասիացիներու» յուշարձանը, Քսիրոքամպոյի համանուն հրապարակին վրայ,

«Զոհուածներուն Յուշարձան»ը, Հարաւային Էգէականի Շրջանային Միաւորումի շէնքին առջեւ․ նաւահանգիստին համանուն քարափին վրայ։

=== Մարզական ===
Սիրոս կղզիին մարզական կեանքը վառ ու հարուստ է։ Կան վոլի-պոլի, [[Ոտնագնդակ|ոտնագնդակի]], [[Կողովագնդակ|կողովագնդակի]], [[Լող|լողի]], ծովային մարզումի, [[Դասական մարզանք|դասական մարզանքի]], մեքենավառ մարզանքի, թենիսի եւ [[Ճատրակ|ճատրակի]] բազմաթիւ ակումբներ եւ խումբեր։ Յունաստանի ազգային Ա․ դասակարգին կը մասնակցի վոլի պոլի «Ֆինիքաս Սիրու» ''Α.Ο. Φοίνικας Σύρου'' խումբը։

Այս ուղղութեամբ կղզին ունի ոտնագնդակի հանրային հինգ մարզադաշտեր եւ անձնական փոքր դաշտեր (5x5 եւ 7x7)։ Նաեւ, հանրային՝ Վոլէյի եւ Կողովագնդակի մարզադաշտ, Դասական Մարզանքի դաշտ, Լողաւազան եւ այլն։ 

== Տեղական արտադրութիւններ ==
[[Պատկեր:Turkish Delight.JPG|մինի|110x110փքս|Հանգստապատառ․ շաքարով պատրաստուած քաղցրեղէն]]
[[Պատկեր:Kapern.jpg|մինի|110x110փքս|«Քափարի»|alt=|ձախից]]
[[Պատկեր:Sun-dried tomatoes.jpg|մինի|110x110փքս|«լիասթի տոմաթա»|alt=|ձախից]]
Տեղական ամէնէն տարածուած արտադրութիւնը «Սիրեաքօ Լուքումի»ն է՝ հանգստապատառ։ Անոր պատրաստութեան արուեստը Սիրոս բերած են Խիօ կղզիէն ժամանած գաղթականները, 1832-ին։ Հետագային, [[Զմիւռնիոյ Աղէտը (1922)|Զմիւռնիոյ]] քաղաքէն (Փոքր Ասիոյ աղէտէն) փրկուած գաղթականներէն շատեր իրենց ընտանեկան ձեռարուեստը Սիրոս կղզիին մէջ կը շարունակեն. Այսօր անոնցմէ չորրորդ սերունդն է, որ կը շարունակէ հանգստապատառի պատրաստութեան աշխատանքը։
[[Պատկեր:Σαν Μιχάλη 2370.jpg|մինի|110x110փքս|Սան Միխալի պանիրը]]
Հանգստապատառին զուգահեռ, կ'արտադրուի նաեւ «Խալվատոփիթա»ն, որ կը պատրաստուի տեղական մեղրով եւ թարմ նուշով։

Կ'արտադրուի նաեւ հանրածանօթ «Սան Միխալի» պանիրը, պատրաստուած տեղական անասուններուն՝ կովու, ոչխարի եւ այծի կաթով։

'''Համբաւի արժանացած են․''' 

* Ծոթրինի մեղրը ''θυμαρίσιο μέλι․'' պատրաստուած կղզիին մէջ առատ գտնուող ծոթրինի բոյսէն, 
* «Լիասթի տոմաթա»ն՝ արեւուն տակ չորցած շերտուած լոլիկ,
* «Քափարի»՝ [[Քիքլատես]] կղզիներուն ափամերձ ժայռոտ մասերուն աճող համանուն բոյսին պտուղը եւ տերեւը,   
* Ճզմուած ձիթապտուղը,  
* «''Συριανό Λουκάνικο»'' (=Սիրոսի երշիկը), 
* «''Λούζα»'' (Լուզա = արեւուն տակ չորցած միսի ընտիր կտոր),
* Տեղական կաթով պատրաստուած` անուշ դեղին պանիրը (ղրավիերա) «''Γλυκιά Γραβιέρα»'', 
* «Փեթրոթա» փափուկ պանիրը, 
* «Κοπανιστή»՝ սերապուրի պէս տեղական ճերմակ պանիրը,
* Տեղական «մարաթօ» կանաչեղէնը եւ անոր խիւսը ''Μάραθος-Πολτός από μάραθο'', եւ այլն։

== Լրատուական միջոցներ ==

=== Հեռատեսիլ ===
Սիրոսի մէջ կը բանին երկու հեռուստատեսութեան կայաններ, որոնք կը սփռուին [[Քիքլատես]] կղզեխումբի տարածքին։

=== Տպագրութիւն ===
Կը տպագրուին ամէնօրեայ «Քինի Ղնոմի» (=Հանրային Կարծիք) ''Κοινή Γνώμη'' օրաթերթը եւ «Լողոս թոն Քիքլատոն» ''Λόγος των Κυκλάδων'' շաբաթաթերթը։ Նաեւ «''Serious''» անվճար ամսաթերթը։

=== Ելեկտրոնային թերթ ===
Վերջին տարիներուն զարգացած է ելեկտրոնային թերթը․ ամենածաւալունը՝ «''Syros toda''y»ն է։

=== Ձայնասփիւռ ===
Սիրոսի մէջ կը սփռուին ձայնասփիւռի տեղական վեց կայաններ։
== Պատկերասրահ ==
&lt;gallery widths=&quot;140&quot; heights=&quot;140&quot;&gt;
Syros. view from Vaporia.jpg|Էգէական Ծով․ դիտուած էրմուփոլիէն, Սիրոս
Αγιος Νικόλαος, Ερμούπολη.jpg|Այիոս Նիքոլաոս
Syros emoupolis agios nikolaos innen 240707.jpg|Այիոս Նիքոլաոս Մայր եկեղեցւոյ ներքին մասը
Saint George's Cathedral, Syros (8).JPG|Սէնթ Ճորճ կաթողիկէ դաւանանքի Մայր եկեղեցւոյ ներքին մասը, Անօ Սիրոս, կառուցուած 1200․
Night view of Ermoupoli.jpg|Էրմուփոլի․ իրիկունը
Syros emoupolis rathaus 240707.jpg|Էրմուփոլի․ գլխաւոր՝ «Միաուլի», հրապարակը եւ քաղաքապետարանի նոր-դասական ոճի շէնքը
Church of the Resurrection in Ermoupolis, Syros (front view).jpg|«Անասթասի» եկեղեցին (Ս. Յարութիւն)
Miaoulissyros.jpg|Անտրէաս Միաուլիսի յուշարձանը
Ermoupoli Banner Syros.jpg|Նաւահանգիստին մուտքը
Hermoupolis - Syros.jpg|Էրմուփոլի․ Վափորիա թաղամասը
Syros El. Venizelou Ermoupoli.jpg|Սիրոս, Էրմուփոլի․ «Վենիզելոս» ճամբան, «Միաուլի» հրապարակը եւ քաղաքապետարանի շէնքը
Gallissas beach.jpg|Ղալիսա
Plage de Finikas (Syros, Grèce) le 9 août 2016.jpg|Ֆինիքաս
Trata, Azolimnos beach.jpg|Ազոլիմնոս
Megas Gyalos Syros 1.jpg|Մեղաս Եալոս
Poseidonia-Syros.jpg|Փոսիտոնիա
Ερμούπολη. οι γάτες στα Βαπόρια.jpg|էրմուփոլի․ Այոս Նիքոլաոս քարափի կատուները
Syros gatia.jpg|Այիոս Նիքոլաոս շրջանի կատուները, նկար՝ 2020 Օգոստոս
Swimming at Vaporia, 21-8-2021.jpg|Էրմուփոլիս․ քարափը
Το λιμάνι της Συρου.jpg
Πανσέληνος πάνω από το λιμάνι της Σύρου, 22-8-2021.jpg|Լիալուսինը նաւահանգիստին վրայ
Πλατεία Τσιροπινα, το σουρουπο.jpg|Ցիրոփինա հրապարակը, իրիկնամուտին
Σύρος. τα σοκακια.jpg
Cats of Syros.jpg
Ο Λακης της Συρου.jpg|Այիոս Նիքոլաոս քարափին «պահապան»«»ը՝ Լաքիս եւ փաթիկները
Cats of Cyclades, Syros.jpg
Πανσέληνος και το καράβι για τον Πειραιά 22-8-21.jpg|Լիալուսինը եւ նաւը դէպի [[Փիրէա]]․ 22-8-2021
Η χαραυγή, 23-8-2021, Βαπόρια, Άγιος Νικόλαος.jpg|23-8-2021․ Արեւածագը եւ լիալուսինը Այիոս Նիքոլաոսին վրայ
Μέσα στην Ερμουπολη.jpg|Էրմուփոլի
Καμάρες, Ερμουπολη.jpg|Քամարես, Վափորիա, Էրմուփոլի
Θέατρο Απόλλων, Συρος.jpg|Ափոլոն թատրոնը
Ερμούπολη. Πλατεία Μιαούλη και το Δημαρχειο.jpg|Էրմուփոլի․ Միաուլիին արձանը, համանուն կեդրոնական  հրապարակը եւ Քաղաքապետարանի շէնքը
Ερμούπολη, ο κεντρικός δρομος.jpg|Էրմուփոլի․ կեդրոնական «Վենիզելոս» ճամբան
Βαπόρια. καμαρες.jpg|Քամարես․ արեւմուտքէն նկարուած
Αρχοντοσπιτο. Ερμούπολη.jpg
Παλιό αρχοντικο.jpg
8Αρχοντικο στον Αγιο Νικολαο Συρος.jpg
Αγναντευοντας το Αιγαιο.jpg|Սեւեռելով Էգէական Ծովը
Syros. Vaporis.jpg
Syros. cruising.jpg
Λιμάνι Σύρου. δένει το καράβι 18-8-21.jpg
Το Νεώριο της Συρου.jpg|23-8-2021. Նէորիօ նաւարանը
Պատկեր:Didymi sunrise.jpg|Տիտիմի, արեւածագը
Պատկեր:Fish food, Cyclades.jpg|Թարմ ձուկ համտեսել, Սիրոս 24-8-2021
Պատկեր:Cyclades, Aegean Sea.jpg
Ermoupoli, Syros island, Greece.jpg
Q16327710.jpg
Panoramic photo of Ermoupoli, Greece.jpg
Night view of Ermoupoli.jpg
Δημαρχείο Ερμούπολης 1028929380t.jpg|Քաղաքապետարանէն ներս․․․
Syros.jpg
Street in Ermoupolis, Syros, Greece 3.jpg
Syros, Aghia Anastaseos.jpg|Այիա Անասթասի
Syros. Aghias Anastaseos &amp; Aghios Nicolaos.jpg|Այիա Անասթասի եւ Այիոս Նիքոլաոս
Aegean beauty.jpg
Syros, Cyclades, Agean Sea.jpg
Syros duck.jpg|Սիրոս, Վափորիա քարափ․ մայր սագը
Syros ducks.jpg|Սագեր․․․
Էրմուփոլի․ քարափ եւ փաթիկներ.jpg|Քարափին բադիկները
Syros. typical Agean cat.jpg|Սիրոս․ [[Էգէական Ծով|Էգէականի]] կատուն
Syros, the cats on the stairs.jpg|Այիոս Նիքոլաոսի աստիճաններուն կատուները․․․
Syros cats. on the stairs.jpg|...կատուները
Syros island, Vaporia. special place for cats.jpg|Վափորիա․ կատուներու «հիւրանոց»
Syros island, Vaporia. cats.jpg|Սիրոս կատուները կը սիրեն․․․
Syros, on the stairs.jpg
&lt;/gallery&gt;

&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20150908142240/http://www.statistics.gr/portal/page/portal/ESYE/BUCKET/A1602/PressReleases/A1602_SAM01_DT_DC_00_2011_03_F_EN.pdf Յունաստանի 2011ի մարդահամար HELLENIC STATISTICAL AUTHORITY - 2011 POPULATION AND HOUSING CENSUS{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.syrosisland.gr/history-syros/ |title=syros island – Սիրոս կղզիին պատմութիւնը{{ref-el}} |accessdate=2020-08-02 |archive-date=2020-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808025413/https://www.syrosisland.gr/history-syros/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.e-kyklades.gr/tourism/syros_history?lang=el e-kyklades – Քիքլատես Առեւտուրի Ատեան․ Սիրոս կղզիին պատմութիւնը, տեսարժան վայրերը, ծովափները{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.gnoristetinellada.gr/anadromes/nisia-aigaiou-pelagous/499-syros-i-istoria-tis-arxontissas-ton-kykladon gnoriste tin ellada - Պատմական անդրադարձներ․ Սիրոս, Քիքլատեսի ազնուականը, ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΓΟΥΡΝΗ{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://archive.is/20130108000416/www.syros.com.gr/syros/views/museum.htm Արխիւներ - syros.com – Սիրոս կղզիի Հնագիտական թանգարանը{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://archive.is/20130108000416/www.syros.com.gr/syros/views/museum.htm Արխիւներ - syros.com – Սիրոս կղզիի Հնագիտական թանգարանը{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://cyclades24.gr/2015/11/syros-near-east-relief-orfanotrofeio/   cyclades24.gr – «Սիրոս կղզիին Near East Relief որբանոցը», Γιώργος Σολάρης, 10/11-2015{{ref-el}}]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://neareastmuseum.com/chapters/a-crumbling-empire/  Near East Relief Պատմական առցանց բջիջային թանգարան Near East Relief Historical Society Digital Museum{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.syrostoday.gr/News/109760-To-Amerikaniko-Orfanotrofeio-Near-East-Relief-sti-Syro.aspx «Ամերիկեան Near East Relief Սիրոսին որբանոցը», 18/1/2020, Παναγιώτης Κουλουμπή {{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.syrostoday.gr/News/16298-Ta-paidia-toy-Kataklysmoy-sto-amerikaniko-orfanotrofeio-Syroy.aspx  «Ողողման երեխաները Սիրոսին որբանոցին մէջ», 8-7-2015, Ουρανία Πανταζίδου Π.Ν.{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://alithinesgynaikes.gr/2015/11/16/%CE%B7-%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%BF%CF%81%CE%B9%CE%BA%CE%B7-%CE%B1%CE%BE%CE%B9%CE%B1-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CF%83%CF%84%CF%81%CE%B1%CF%84%CE%BF%CF%80%CE%B5%CE%B4%CE%BF%CF%85-%CF%84%CE%B7%CF%83-%CF%83%CF%85/ «Սիրոսին բանակավայիրին իսկական պատմութիւնը», Παναγιώτης Κουλουμπής, 16-11-2015{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://ikee.lib.auth.gr/record/288584/files/GRI-2017-18953.pdf Սելանիկի Արիտոթելեան Համալսարան – Տնտեսութեան եւ Քաղաքականութեան Գիտութեանց Դպրոց, «Միջպատերազմեան շրջանի գաղթականները Սիրոս կղզիին մէջ», Βουτσίνου Αγγελική ΑΕΜ: 197, Սելանիկ,Մարտ 2017{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://azator.gr/?p=14741 Ազատ Օր – «Յունահայութեան թիւի նոսրացումը 1922-1950 տարիներուն», Մայք Չիլինկիրեան, յունարենէ թարգմ․՝ Ք․ Էքիզեան, 8-1-2020]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.e-kyklades.gr/travel/OrganizationDetails?orgid=30711&amp;lang=el  e-kyklades – Քիքլատես Առեւտուրի Ատեան․ «Փալլաս» շարժապատկերասրահը{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://ragmamoul.net/hy/news-in-english/articles-interviews/2019/04/19/%D5%BE%D5%A1%D5%B2%D5%B8%D6%82%D5%A1%D5%B6-%D5%AF%D5%B8%D6%80%D5%AB%D5%A6%D5%A8/ ՌԱԿ մամուլ – «Վաղուան Կորիզը» Յունարենէ թրգմ.՝ Երանուհի Ղազարեան Syrosagenda.gr, (վերարտադրում՝ Հայ Կեանք, 26 Ապրիլ 2019, էջ՝23)]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://issuu.com/hyegyank/docs/hye_gyank_no_70_26-04-2019  Հայ Կեանք – «Վաղուան Կորիզը» 26 Ապրիլ 2019, էջ՝23, Երանուհի Ղազարեան]{{Dead link|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.huffingtonpost.gr/2015/06/01/thalassa-to-neorio-syrou-mesa-apo-tis-istories-tou-anthropou-pou-htan-h-psyxh-toy-nayphgeiou_n_7421008.html «Սիրոսի Նէօրիօ նաւարանին պատմութիւնը», HuffPost Greece, 22 Οκτωβρίου 2015{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.naftemporiki.gr/finance/story/1352363/ta-sxedia-ksenokosta-gia-epanaleitourgia-ton-naupigeion-sto-neorio-surou «Քսենոգոսթա Ծրագիրը Նէօրիօ նաւարանի վերաբացման համար», Naftemporiki 21-4-2018, Αντώνη Τσιμπλάκη {{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120620165933/http://www.ellinikiaktoploia.net/2011-06-28-15-10-27/2326-2011-07-17-13-30-12.html Յունական Նաւարկութիւն (Elliniki Aktoploia) Սիրոսի Նէօրիօն, 17-7-2011, «Նէօրիօ»{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ketepo.gr/el/%CE%BA%CF%84%CE%AF%CF%81%CE%B9%CE%B1/ |title=Սիրոսի Ճարտարարուեստի Թանգարանը - Գործարաններ{{ref-el}} |accessdate=2020-08-02 |archive-date=2020-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808003245/http://www.ketepo.gr/el/%CE%BA%CF%84%CE%AF%CF%81%CE%B9%CE%B1/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ketepo.gr/el/%CF%83%CF%85%CE%BB%CE%BB%CE%BF%CE%B3%CE%AD%CF%82/ |title=Սիրոսի Ճարտարարուեստի Թանգարանը – Հաւաքածոյ{{ref-el}} |accessdate=2020-08-02 |archive-date=2020-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808004629/http://www.ketepo.gr/el/%CF%83%CF%85%CE%BB%CE%BB%CE%BF%CE%B3%CE%AD%CF%82/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://gak-ank.blogspot.com/ Սիրոսի Արխիւներու Պետական Հաւաքածոյ{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://www.netschoolbook.gr/syroproj.htm Սիրոսի Պետական Հաւաքածոյ - Պատմական{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://archive.ert.gr/37423/ ΕΡΤ – Յունաստանի Պետական հեռասփռման կայան -  Նաւահանգիստներ, Սիրոս  002 ΣΥΡΟΣ, 000003742{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.koinignomi.gr/news/politiki/politiki-syros/2016/08/11/epistefei-mnimeio-tis-ethnikis-antistasis.html   ΚΟΙΝΗ ΓΝΩΜΗ «Ազգային Ընդդիմութեան յուշարձանը» կը վերադառնայ, 11-8-2016, Άννα - Τερέζα Δαλμυρά{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.koinignomi.gr/news/politismos/2013/06/24/mnimeio-mikrasiatikis-mnimis.html ΚΟΙΝΗ ΓΝΩΜΗ Փոքր Ասիացիներու յուշարձան{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://aegeanislands.blogspot.com/2019/01/blog-post.html Էգէականի կղզիները - Սիրոսին Յուշարձանները, 8-1-2019{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://archive.azator.gr/index.php/yoduatsagrutiw/13278-l-r-65634155 Ազատ Օր, արխիւ - Խաչիկ Խաչատուրեանի արժեւորումով՝ «Արցախի պատանիները, կարծես, Յունաստան եկած դեսպաններ են», 13 Յուլիս 2015, Լուսինէ Թեւոսեան - «Ապառաժ»]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.armenianportal.gr/koinotita/filoksenontas-paidia-apo-to-nagkorno-karampax-mikroi-presveis-pou-metaferoun-tin-agapi-stin-patrida-tous Armenian Portal – «Հիւրասիրելով Արցախի փոքրիկները․․» 12-9-201 Θεοδόση Δανάμπαση{{ref-el}}]{{Dead link|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.naxostimes.gr/koinonia/12453/i-syros-agkaliase-ksana-orfana-paidia-tis-armenias/ naxos times - «Սիրոս կղզին գրկեց Արցախի որբերը», 7-9-2016{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://armenika.gr/koinotita/91-drastiriotites/410-paidika-xamogela-sth-suro Արմենիքա պարբերաթերթ – Երեխաներու ժպիտները՝ Սիրոս, Յովիկ Պապողլեան, Յուլիս-Սեպտ․ 2011{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://armenika.gr/koinotita/91-drastiriotites/678-syros2015 Արմենիք պարբերաթերթ - «20 տարիներու երեխաներու ժպիտներ», Մայք Չիլինկիրեան, Յուլիս-Սեպտ․ 2015, թիւ 86{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.syrostoday.gr/News/16722-Giati-an-glytosei-to-paidi-yparxei-elpida.aspx syros today – «Որովհետեւ, երբ մէկ փոքրիկ մը կը փրկուի՝ յոյս կայ», 21-8-2015,  Ουρανία Πανταζή, Υποπλοίαρχος (ε.α.){{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ancnews.info/%d5%a1%d6%80%d6%81%d5%a1%d5%ad%d5%ab-22-%d5%ba%d5%a1%d5%bf%d5%a1%d5%b6%d5%ab%d5%b6%d5%a5%d6%80-%d5%bd%d5%ab%d6%80%d5%b8%d5%bd%d5%ab-%d5%b4%d5%a7%d5%bb/ |title=Ար­ցա­խի 22 պա­տա­նի­ներ ­Սի­րո­սի մէջ, 29-8-2017, Հայ Դատի Յանձնախումբ, Յունաստան |accessdate=2021-07-09 |archive-date=2021-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210709190511/http://www.ancnews.info/%D5%A1%D6%80%D6%81%D5%A1%D5%AD%D5%AB-22-%D5%BA%D5%A1%D5%BF%D5%A1%D5%B6%D5%AB%D5%B6%D5%A5%D6%80-%D5%BD%D5%AB%D6%80%D5%B8%D5%BD%D5%AB-%D5%B4%D5%A7%D5%BB/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://episkopisyrou.gr/agapi-to-megalitero-farmako-tis-psichis/ Սիրոսի Կաթողիկէ համայնքի Առաջնորդարան – «Սէր․ հոգիին ամենամեծ դեղը», 2-9-2016, աղբիւր՝ koinignomi.gr{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://tvxs.gr/news/%CE%BA%CE%B1%CE%BB%CE%AC-%CE%BD%CE%AD%CE%B1/%CE%B1%CE%B3%CE%BA%CE%B1%CE%BB%CE%B9%CE%AC-%CE%B3%CE%B9%CE%B1-%CF%84%CE%B1-%CF%80%CE%B1%CE%B9%CE%B4%CE%B9%CE%AC-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CF%80%CE%BF%CE%BB%CE%AD%CE%BC%CE%BF%CF%85 Անկախ լրատուողական – «Գիրկ մը պատերազմի փոքրիկներուն համար», վերարտադրուած 28-7-2011, աղբիւր յօդուած՝ Էլեֆթերոթիփիա օրաթերթ, 3-9-2010, հեղ․՝ Ναυσικά Καραγιαννίδη {{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.gtp.gr/TDirectoryDetails.asp?id=22977&amp;lng=1 gtp – Էրմուփոլիին Քաղաքապետական Գրադարանը{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.hamazkayin.com/wp-content/uploads/2016/02/Lradou-2015_OctNovDec_LR.pdf Համազգային Լրատու - Հոկտ․, Նոյեմ․, Դեկտ․ 2015, էջ 7{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.greekgastronomyguide.gr/syros/paragogoi/ |title=Greek gastronomy – Սիրոսի արտադրութիւններ{{ref-el}} |accessdate=2020-08-02 |archive-date=2020-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028144433/https://www.greekgastronomyguide.gr/syros/paragogoi/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.syrosaxizoume.gr/%CE%AC%CE%BE%CE%BF%CE%BD%CE%B5%CF%82-%CE%B4%CF%81%CE%AC%CF%83%CE%B7%CF%82/%CE%BF%CE%B9%CE%BA%CE%BF%CE%BD%CE%BF%CE%BC%CE%B9%CE%BA%CE%AE-%CE%B1%CE%BD%CE%AC%CF%80%CF%84%CF%85%CE%BE%CE%B7/%CF%83%CF%84%CF%81%CE%B1%CF%84%CE%B7%CE%B3%CE%B9%CE%BA%CE%BF%CE%AF-%CE%BA%CE%BB%CE%AC%CE%B4%CE%BF%CE%B9/%CF%80%CF%81%CF%89%CF%84%CE%BF%CE%B3%CE%B5%CE%BD%CE%AE%CF%82-%CF%80%CE%B1%CF%81%CE%B1%CE%B3%CF%89%CE%B3%CE%AE-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CE%BC%CE%B5%CF%84%CE%B1%CF%80%CE%BF%CE%AF%CE%B7%CF%83%CE%B7/ |title=syrosaxizoume – Սիրոսին սկզբնական արտադրանքները{{ref-el}} |accessdate=2020-08-02 |archive-date=2020-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201126073625/https://www.syrosaxizoume.gr/%CE%AC%CE%BE%CE%BF%CE%BD%CE%B5%CF%82-%CE%B4%CF%81%CE%AC%CF%83%CE%B7%CF%82/%CE%BF%CE%B9%CE%BA%CE%BF%CE%BD%CE%BF%CE%BC%CE%B9%CE%BA%CE%AE-%CE%B1%CE%BD%CE%AC%CF%80%CF%84%CF%85%CE%BE%CE%B7/%CF%83%CF%84%CF%81%CE%B1%CF%84%CE%B7%CE%B3%CE%B9%CE%BA%CE%BF%CE%AF-%CE%BA%CE%BB%CE%AC%CE%B4%CE%BF%CE%B9/%CF%80%CF%81%CF%89%CF%84%CE%BF%CE%B3%CE%B5%CE%BD%CE%AE%CF%82-%CF%80%CE%B1%CF%81%CE%B1%CE%B3%CF%89%CE%B3%CE%AE-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CE%BC%CE%B5%CF%84%CE%B1%CF%80%CE%BF%CE%AF%CE%B7%CF%83%CE%B7/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.syrosisland.gr/traditional-products/ |title=Սիրոս կղզին -  Աւանդական արտադրութիւններ{{ref-el}} |accessdate=2020-08-02 |archive-date=2020-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808034215/https://www.syrosisland.gr/traditional-products/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://asbarez.com/arm/191192/%D5%B4%D5%A5%D6%80%D5%B1%D5%A1%D6%82%D5%B8%D6%80-%D5%A1%D6%80%D5%A5%D6%82%D5%A5%D5%AC%D6%84%D5%AB-%D5%B6%D5%BA%D5%A1%D5%BD%D5%BF%D5%A1%D5%B4%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D5%B5%D6%81%D5%AB-%D5%A1%D5%B6%D5%B6/ |title=Ասպարէզ - «Մերձաւոր Արեւելքի Նպաստամատոյցի Աննախընթաց Նպաստը Հայոց Ցեղասպանութեան Գաղթականներուն Եւ Որբաշխարհին», բժ․Կարպիս Հարպոյեան, 23-4-2014 |accessdate=2020-08-04 |archive-date=2020-08-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809160127/http://asbarez.com/arm/191192/%D5%B4%D5%A5%D6%80%D5%B1%D5%A1%D6%82%D5%B8%D6%80-%D5%A1%D6%80%D5%A5%D6%82%D5%A5%D5%AC%D6%84%D5%AB-%D5%B6%D5%BA%D5%A1%D5%BD%D5%BF%D5%A1%D5%B4%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D5%B5%D6%81%D5%AB-%D5%A1%D5%B6%D5%B6/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

== Տե՛ս նաեւ ==
[[Քերքիրայի հայերը|Քերքիրայի հայերը․ ''հայ որբերը'']]

[[Քեֆալոնիայի հայերը|Քեֆալոնիա․ ''Հայ որբերու ժամանումը Քեֆալոնիա'']]

[[Քոքինիոյ հայկական գաղութ|Քոքինիոյ հայկական գաղութը]]

[[Սելանիկի հայկական գաղութը]]

[[Փաթրայի հայերը]]

[[Կրետէի հայերը]] 

[[Կորնթոս|Կորնթոս -''Կորնթոսի հայերը'']]

[[Արսէն Պալեան]]

[[Կրետէ]]

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{ծանտուփ}}
== Արտաքին յղումներ ==
# [https://en.wikipedia.org/wiki/Ionians Յոնիացիները]{{ref-en}}
# [https://www.youtube.com/watch?v=CbKkr5NE0mw  Տեսերիզ – Սիրոս կղզիին ազնուական տուները]{{ref-el}}
# [https://fracademic.com/dic.nsf/frwiki/1117715 Քիքլատես կղզիները Վենետիկցիներուն իշխանութեան տակ]
# [https://www.onexsyrosshipyards.com/  Նէօրիօ նաւարանի կայքէջը]{{Dead link|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-el}}
# [https://en.wikipedia.org/wiki/Syros_Island_National_Airport Սիրոս կղզիին Ազգային Օդակայանը]{{ref-en}}
# [https://en.wikipedia.org/wiki/Syros_Island_National_Airport Սիրոս կղզիին Ազգային Օդակայանը]{{ref-en}}
# [http://www.ketepo.gr/ Սիրոսի ճարտարարուեստի թանգարանը] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200808004210/http://www.ketepo.gr/ |date=2020-08-08 }}{{ref-el}}
# [https://en.wikipedia.org/wiki/Apollon_Theater,_Syros Սիրոսի Ափոլլոն թատրոնը]{{ref-en}}
# [https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A3%CE%B1%CE%BD_%CE%9C%CE%B9%CF%87%CE%AC%CE%BB%CE%B7 Սան Միխալի պանիրը]{{ref-el}}
# [https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A1%CF%89%CE%BC%CE%B1%CE%B9%CE%BF%CE%BA%CE%B1%CE%B8%CE%BF%CE%BB%CE%B9%CE%BA%CE%AE_%CE%95%CF%80%CE%B9%CF%83%CE%BA%CE%BF%CF%80%CE%AE_%CE%A3%CF%8D%CF%81%CE%BF%CF%85 Սիրոսի Կաթողիկէ եկեղեցուոյ Առաջնորդարանը]{{ref-el}}
[[Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով]]
[[Ստորոգութիւն:Էգէական Ծովուն կղզիներ]]
[[Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ]]
[[Ստորոգութիւն:Յունաստան]]
[[Ստորոգութիւն:Եւրոպա]]</text>
      <sha1>7cu35gb3a7den5tp65te932k26p57nn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>254417</id>
      <parentid>254389</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T19:50:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HoMen</username>
        <id>269</id>
      </contributor>
      <comment>/* Գիւղերու եւ Բնակավայրերու ցանկ */</comment>
      <origin>254417</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="59963" sha1="r6vmdl6qj5y6a09o41j62m0mftnewdi" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|կարգավիճակ=Կղզի}}'''Սիրոս''' ({{Lang-el|Σύρος|Syros}}'','' տարածուած է նաեւ Սիրա անունը), [[Էգէական Ծով|Էգէական Ծովու]]&lt;nowiki/&gt;ն [[Քիքլատես]] կղզեխումբին մէջտեղը գտնուող կղզի, [[Յունաստան]]։ Մաս կը կազմէ Յունաստանի Հարաւային Էգէականի Շրջանային Միաւորումին ''Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου'' իբրեւ առանձին Շրջանային նահանգ։ Մայրաքաղաքն է էրմուփոլի, որ նաեւ Յունաստանի Հարաւային [[Էգէական Ծով|Էգէական]]&lt;nowiki/&gt;ի Շրջանային Միաւորումին նստավայրն է։[[Պատկեր:Brainsik-ermoupoli.jpg|մինի|էրմուփոլի․ նաւահանգիստին նաւակայքին մասը|ձախից]][[Պատկեր:Cyclades-Satellite GREEK.png|մինի|Սիրոս ''Σύρος'' կղզիին դիրքը Քիքլատես (=շրջաբոլոր) կղզեխումբին մէջ․ կը գտնուի կեդրոնը։|alt=|220x220px|ձախից]]

Կղզին կը զարգանայ 1826-էն ետք, երբ հոն կը հաստատուին [[Փսարա]], [[Հիոս]], [[Կրետէ]] եւ [[Փոքր Ասիա|Փոքր Ասիայէ]]&lt;nowiki/&gt;ն գաղթականներ։ Եղած է Յունաստանի ծովային, ճարտարարուեստի եւ մշակոյթի կեդրոնը։
[[Պատկեր:Periferia Notiou Egeou.png|մինի|330x330փքս|Հարաւային Էգէականի Շրջանային Միաւորումի քարտէսը]][[Պատկեր:Ano Syros - View.JPG|մինի|Էրմուփոլի եւ նաւահանգիստը․ դիտուած Անօ Սիրոսէն|ձախից]]Յունաստանի կեանքին մէջ, Ք․Ա․ 6-րդ դարէն իսկ, կարեւոր դեր ունեցած են ու մինչեւ այսօր կը շարունակեն ունենալ Սիրոս կղզին ծնած-մեծցած անձնաւորութիւններ՝ քաղաքական դէմքեր, գրագէտներ, բանաստեղծներ, գիտնականներ, համալսարանի դասախօսներ, բարձրաստիճան կաթոլիկ կամ ուղղափառ դաւանանքի կղերականներ, կրթական մշակներ, առեւտրականներ, բնաբաններ, ռազմական ծովուժի բարձրաստիճան զինուորականներ, թատերագիրներ, դերասաններ, փաստաբաններ, երգիչներ եւ յօրինողներ, գծագրիչներ եւ նկարիչներ, լրագրողներ եւ պատմաբաններ։
[[Պատկեր:Syros Luftbild 01.jpg|մինի|330x330փքս|Սիրոսը արեւմուտքէն դիտուած․ դիմացը՝ Թինոս կղզին, իսկ մայրաքաղաք Էրմուփոլիսը կը գտնուի կղզիին արեւելեան ափերուն (նկարին մէջ յստակ կ' երեւի մայրաքաղաքը)]]
[[Պատկեր:Αγναντευοντας το Αιγαιο.jpg|մինի|330x330փքս|Վափորիա քարափ․ սեւեռելով Էգէական Ծովը]]

== Անուանում ==
Սիրոս անունը յառաջացած է փիւնիկերէնի [[Սուր (քաղաք)|Սուր]] կամ Օսուրա բառէն, որ ժայռոտ կը նշանակէ։ [[Հոմերոս]], [[Ոդիսական]] դիւցազներգութեան մէջ կղզին կ'անուանէ Սիրիի, իսկ ԺԷ. դարուն կ'անուանուի նաեւ իբրեւ [[Հռոմի Պապ|Հռոմի Պապի]]&lt;nowiki/&gt;ն կղզին՝ «L’isola del Papa»։[[Պատկեր:Syros Ano Syros u Ermoupolis140707.jpg|մինի|Նաւահանգիստին մուտքէն դիտուած․ երկու դէմ դիմաց բլուրներու վրայ կառուցուած Անօ Սիրոս (ձախին) եւ Էրմուփոլիս (աջին), միասին կը կազմեն Սիրոս-Էրմուփոլիս մայրաքաղաքը։ Վարը անկիւնը աջին՝ կը տեսնուի քաղաքապետարանին տպաւորիչ շէնքը:|alt=|330x330փքս]]

== Աշխարհագրութիւն ==
Սիրոս կղզին կը գտնուի [[Քիքլատես]] կղզեխումբին կեդրոնը։ &lt;nowiki/&gt;[[Փիրէա]] եւ [[Ռաֆինա]] նաւահանգիստներէն հեռաւորութիւնն է յաջորդաբար՝ 83 եւ 62 ծովային մղոն։ Անոր տարածութիւնը 84, 069 քառ. քմ․ է։ Ըստ 2011-ի մարդահամարին, ունի 21, 390 բնակիչ։

Դրացի կղզիներն են՝ հիւսիսէն [[Անտրոս|Անտրօ]], հիւսիս-արեւելքէն [[Թինոս]], արեւելքէն [[Միքոնոս]] եւ [[Տիլոս]] ու [[Ռինիա (կղզի)|Ռինեա]] կղզեակները, հիւսիս-արեւմուտքէն [[Քէա]] եւ [[Եարոս]], արեւմուտքէն [[Քիթնոս]], հարաւ-արեւմուտքէն [[Սերիֆոս]], հարաւէն [[Սիֆնոս]], [[Անտիփարոս]], [[Փարոս (կղզի)|Փարոս]] եւ [[Նաքսոս]]։

Կղզիին հիւսիսային կողմը (լեռնային շրջան) կը կոչուի Ափանօ Մերիա ''Απάνω Μεριά'' (=Վերին մաս)․ բնակչութիւնը շատ քիչ է։ Այս շրջանը քարքարոտ եւ ժայռոտ է, կան նաեւ քարայրներ եւ անոր հիւսիսային եւ հիւսիս արեւմտեան ափերը հասանելի են միայն նշանակուած արահետներուն միջոցով։  

Հարաւային կողմը աւելի ցած ու դաշտային է։ Հոն կը գտնուին գիւղերուն, բնակավայրերուն եւ ծանօթ ծովափներու մեծամասնութիւնը․ զբօսաշրջիկութիւնը զարգացած է ու ճամբաներու ցանցը գոհացուցիչ է։ 

Սիրոսի մայրաքաղաքը՝ Էրմուփոլիս, կը գտնուի կղզիին արեւելեան մասին մէջ։

=== Բնակավայրեր ===
Կղզին ունի բազմաթիւ բնակավայրեր, որոնցմէ ամէնէն յատկանշականը եւ բազմամարդը՝ [[Անօ Սիրոս]] վենետիկեան բնակավայրն է։ Կղզիին հիւսիսային կողմը կատարուած հնագիտական պեղումներէն յայտնուած են Քասթրի եւ Խալանտրիանի նախապատմական բնակավայրերը։

==== Գիւղերու եւ Բնակավայրերու ցանկ ====
[[Այիոս Տիմիթրիոս, Սիրոս|Այիոս Տիմիթրիոս]], [[Աղրոս, Սիրոս|Աղրոս]], [[Ալիթինի, Սիրոս|Ալիթինի]], [[Ատիաթա, Սիրոս|Ատիաթա]], [[Ազոլիմնոս, Սիրոս|Ազոլիմնոս]], [[Անօ Մանա, Սիրոս|Անօ Մանա]], [[Անօ Սիրոս,Սիրոս|Անօ Սիրոս]], [[Էփիսքոփիօ, Սիրոս|Էփիսքոփիօ]], [[Էրմուփոլի]], [[Թալանտա, Սիրոս|Թալանտա]], [[Մանա, Սիրոս|Մանա]], [[Մեղաս Եալոս, Սիրոս|Մեղաս Եալոս]], [[Մեսարիա, Սիրոս|Մեսարիա]], [[Միթաքաս, Սիրոս|Միթաքաս]], [[Ֆինիքիա, Սիրոս|Ֆինիքիա]], [[Խալանդրիանի, Սիրոս|Խալանդրիանի]], [[Խրուսա, Սիրոս|Խրուսա]], [[Ղալիսաս, Սիրոս|Ղալիսաս]], [[Սան Միխալիս, Սիրոս|Սան Միխալիս]], [[Վարի, Սիրոս|Վարի]], [[Վիսաս, Սիրոս|Վիսաս]], [[Տանիաքոս, Սիրոս|Տանիաքոս]], [[Տելֆինի, Սիրոս|Տելֆինի]], [[Փաղոս, Սիրոս|Փաղոս]], [[Փափուրի, Սիրոս|Փափուրի]], [[Փարաքոփի, Սիրոս|Փարաքոփի]], [[Փլաթի Վունի, Սիրոս|Փլաթի Վունի]], [[Փոսիտոնիա, Սիրոս|Փոսիտոնիա]] եւ [[Գինի, Սիրոս|Գինի]]։
=== Ժայռակղզեակներ ===
Կղզիին ափերէն ոչ շատ հեռու կը գտնուին բազմաթիւ ժայռակղզեակներ, որոնցմէ միայն մէկը ունի երկու բնակիչ։ 

==== Ժայռակղզեակներուն ցանկը ====
[[Ամպելոս, Սիրոս|Ամպելոս]], [[Ասփրօ, Սիրոս|Ասփրօ]], [[Նաթա, Սիրոս|Նաթա]], [[Տիափորաքի, Սիրոս|Տիափորաքի]], [[Սթրոկիլօ, Էրմուփոլիս|Սթրոկիլօ Էրմուփոլիս]], [[Սթրոկիլօ, Սիրոս|Սթրոկիլօ]] [[Փոսիտոնիա, Սիրոս|Փոսիտոնիա]], [[Սհինոնիսի|Սխինոնիսի]], [[Տիտիմի, Սիրոս|Տիտիմի]], [[Վարվարուսա, Սիրոս|Վարվարուսա]], [[Փսաթոնիսի, Սիրոս|Փսաթոնիսի]], [[Փսահնօ, Սիրոս|Փսահնօ]], [[Քուցուլիա, Սիրոս|Քուցուլիա]] եւ [[Քիլիսթրաքիա, Սիրոս|Քիլիսթրաքիա]]։

== Պատմական անդրադարձ ==

=== Նախապատմական շրջան ===
[[Պատկեր:Figure cycladique Louvre Ma2709.png|ձախից|մինի|250x250փքս|Կանացի դէմք․ գտնուած՝ Խալանտրիանի մէջ, [[Լուվր]]]]
Խալանտրիանի եւ Քասթրի շրջաններուն մէջ (Սիրոսին հիւսիս արեւելեան մաս) հնագիտական պեղումները ցոյց կու տան, թէ Սիրոս բնակուած է նախապատմական ժամանակաշրջաններէն, Ք․Ա․ 3-րդ հազարամեակին: Գտնուած են 600-է աւելի գերեզմաններ, ամրացուած բնակավայր մը՝ քաղքենի եւ առեւտրական գործունէութեամբ։[[Պատկեր:Cycladic &quot;frying pan&quot; with ship.JPG|մինի|220x220փքս|Տապկոց (Ք․Ա․ 2800-2300), Սիրոս, Խալանտրիանի]]Ք․Ա․ 2-րդ հազարամեակին ընթացքին, կղզին կ'անցնի յաջորդաբար Մինոասեան եւ Միկինէական Քաղաքակրթութիւններուն իշխանութեան ձեռքը, իսկ Ք․Ա․ 1-ին հազարամեակին՝ Յոնիացիներուն* ''Ίωνες -The Ionians''։

* '''Յոնիա''' ''Ιωνία․'' Հին Յունաստանի քաղաք-պետութիւններուն կողմէ հիմնուած արեւմտեան [[Փոքր Ասիա|Փոքր Ասիոյ]] մէջ գաղթօճախներու շրջան, բնակիչները կը կոչուին Յոնիացի/ներ։ Չշփոթել Յունաստանի արեւմտեան կողմը գտնուող [[Յոնիական ծով|Յոնիական Ծովուն]] եւ անոր՝ [[Յոնիական կղզիներ (Էփթանիսա)|Յոնիական կղզիներուն]] հետ։

Ք․Ա․ 7-րդ դարու բնակավայրեր յայտնուած են Ղալիսայի եւ էրմուփոլիի արեւմուտքը։   

Ք․Ա․ 6-րդ դարուն Սիրոս կղզին Սամոսի* բնակիչները կը գրաւեն։ Կղզիին տարբեր վայրերու մէջ գտնուած են Ք․Ա․ 6-րդ եւ 3-րդ դարերու բնակավայրեր։ 

* '''Սամոս'''․ [[Էգէական Ծով|Էգէական Ծովուն]] արեւելեան կողմը գտնուող կղզի, շատ մօտիկ [[Թուրքիա|Թուրքիոյ]] արեւմտեան ափերուն (կը բաժնուի 1300 մ․ լայնք ունեցող ջրանցքով մը)։

=== Դասական եւ Հելլենիստական շրջան ===
Դասական շրջանին, Սիրոս մաս կը կազմէ [[Աթէնք|Աթէնքի]] Դաշինքին իբրեւ ինքնավար պետութիւն․ կ'ունենայ իր խորհրդարանը, քաղաքապետութիւնը եւ արծաթեայ դրամը։ Սակայն կը ստիպուի Աթենացիներուն հպատակութեան տուրք վճարել։

Հերոնիոյ ճակատամարտէն ''Μάχη της Χαιρώνειας Battle of Chaeronea'' (''Տե' ս [[Յունաստան#Յունապարսկական պատերազմներ]]'' ) ետք, կղզին մակեդոնացիներուն կը հպատակի։ Հելլենիստական շրջանին կղզին յաճախ ծովահէններու թիրախ կը դառնայ։

=== Հռոմէական եւ Բիւզանդական շրջան ===
Հռոմէական շրջանին, (Ք․Ա․ 184 - 324) Սիրոս կը զարգանայ․ պղնձեայ դրամ կը գործածուի  (Հելլենիստական շրջանէն), իսկ արծաթեայ՝ Ք․Ա․ 2-րդ դարէն։  [[Պատկեր:Ano Syros.jpg|մինի|Անօ Սիրոս]]Ծովահէններու յաճախակի յարձակումներուն պատճառով, բնակիչներէն լուրջ թիւ մը կղզիէն կը հեռանայ։

=== Լատիններու իշխանութեան շրջանը ===
[[Խաչակիրներու Դ․ Արշաւանք|Խաչակիրներու Դ․ արշաւանքէն]] ետք (1204), կղզին՝ ինչպէս [[Քիքլատես|Քիքլատեսի]] մնացեալ կղզիները, կը գտնուի [[Վենետիկ|Վենետիկցիներուն]] գերիշխանութեան տակ․ կ'իշխէ Մարքօ Սանուտօ գերդաստանը ''Marco Sanudo'' եւ կղզին մաս կը դառնայ Նաքսոս Կոմսութեան։ 

Այս շրջանին է, որ կը հիմնուի Անօ Սիրոս բնակավայրը, որուն բնակիչները Կաթոլիկ քրիստոնեայ կը դառնան, բայց կը պահպանեն [[յունարէն]] լեզուն։

=== Օսմանեան գերիշխանութեան շրջան ===
1579-ին ''Խայր էլ տին'' Պարպարոսա կղզին կը գրաւէ [[Օսմանեան Կայսրութիւն|Օսմանեան Կայսրութեան]] հաշւոյն։ Մուրատ Գ․ սուլթանը, Սիրոսցի ազնուականներուն հետ կը համաձայնի եւ կղզիին առանձնաշնորհումներ կը պարգեւէ՝ ցած տուրքեր, կրօնական ազատութիւն․ Ենիչերիներուն հոն հաստատուիլը կ'արգիլէ։

Կրօնական ազատութիւնը առիթ կու տայ, որպէսզի կղզին հաստատուին Քափուչին (1635) եւ Ժեզուիթ (1744) կրօնաւորներ։

ժանտախտի համաճարակին (1728) կը յաջորդէ զարգացման շրջան, որ իր գագաթնակէտին կը հասնի ԺԸ. եւ ԺԹ. դարերուն ընթացքին։

1779-ին, Ապտուլ Համիտ Ա․ սուլթանը, կղզիին տեսչութիւնը կը յանձնէ իր ազգականին՝ Շահ Սուլթանուհիին։ Ան, իր կարգին, տեղացիներուն կ'ընծայէ «Համայնքի Ժողով»ը եւ կղզին կը կառավարուի անկէ յառաջացած գործակալներուն կողմէ։

1750 - 1820 Սիրոսի բնակչութեան թիւը կը կրկնապատկուի (2,000 հոգիէն՝ 4,000-ի)։ Բնակչութեան մեծ մասը կը բնակի Անօ Սիրոսի մէջ։ Ծովահէնութիւնը կը նուազի, նաւահանգիստը կը զարգանայ եւ բնակիչներէն շատեր կը սկսին զբաղիլ վաճառականութեամբ եւ նաւային գործերով։

=== Յունաստանի Ազատագրական Պայքարին ժամանակաշրջանը ===
[[Պատկեր:Syros emoupolis rathaus 240707.jpg|մինի|Քաղաքապետարանի շէնքը (ճարտարապետ էրնըսդ Զիլլըր ''Ernst Ziller),'' Անտրէա Միաուլիսին արձանը (գործ՝ Ղիորղոս Պոնանոս) եւ համանուն հրապարակը ]]
Յունաստանի Ազատագրական Պայքարին ընթացքին, 1822-ին Խիօ կղզիին քանդումը եւ յոյներուն դէմ հալածանքները՝ [[Սամոս]], [[Իզմիր|Զմիւռնիա]], Գիտոնիէս (Այվալի), [[Ռոտոս (կղզի)|Ռոտոս]], [[Փսարա]] եւ [[Քասոս|Գասօ]], գաղթականութեան մեծ ալիք մը կը յառաջացնեն դէպի Սիրոս։ 

==== Էրմուփոլիին ստեղծումը ====
1822-ի եւ 1865-ի միջեւ, [[Էրմուփոլի|Էրմուփոլին]] կը վերակառուցուի նոր դասական ոճով։ 

Բարեկեցիկ դասակարգը իր ապարանքի նմանող բնակարանները (''αρχοντικό'') նոր դասական ոճով կը կառուցէ։ Իսկ գաղթականները, որոնք իրենց կեցութիւնը կղզիին վրայ ժամանակաւոր կը նկատեն, կը մնան վրաններու եւ կամ փայտաշէն տնակներու մէջ եւ 1824-ին կը կառուցեն քարաշէն եկեղեցի մը՝ «Մեթամորֆոսի թու Սոթիրոս»։ Քանի մը տարուան ընթացքին տուները կը սկսին բարձրանալ դէպի Անօ Սիրոսի ստորոտը, ուր թաղամասեր կը կազմուին։ Նոր քաղաք մը կը հիմնուի։

Քաղաքապետարանին շէնքը, Ափոլլոն թատրոնը, գլխաւոր գրադարանը, Սիրոսի Հիւանդանոցը, Միաուլիս հրապարակը եւ բազմաթիւ այլ շէնքեր այդ շրջանին կը կառուցուին։ 

==== Էրմուփուլի քաղաքին զարգացումը ====
[[Պատկեր:Syra A Greek Island - Carne John - 1836.jpg|մինի|Սիրոս, Էրմուփոլի․ 1836-ի պատկերացում]]
Սիրոսի նաւահանգիստը այդ ժամանակաշրջանին Յունաստանի տարածքին գլխաւորներէն է։ 1828-ին բնակիչներուն թիւը 14 000-ը  կ'անցնի եւ կը դառնայ ազատ Յունաստանի ճարտարարուեստի եւ առեւտուրի կեդրոնը։ 1850-ին արդէն բնակչութեան թիւը 20 000-էն աւելի է, իսկ 1889-ին՝ 22 000։

=== Ճարտարարուեստի բնագաւառներ ===

=== Գործարաններ ===
1860-ին Սիրոսի մէջ կը գործեն տասնեակէ աւելի կաշիի, երկաթի, օճառի, փայտաշինութեան եւ ներկարարութեան գործարաններ։ Նաեւ, 1875-ին կը գործեն մեքենական 20 գործարաններ՝ ջաղացքներ, ապակեգործութիւն, մանարան, պարանագործութիւն, ներկի աշխատանոցներ, հանգստապատառ (լոխում) եւ այլն։

Մինչեւ 1924 հիւսուածեղէնի գործարաններուն թիւը 24-ի կը հասնի։

Առեւտուրին հետ զուգահեռ կը զարգանան ձեռնարհեստը, ծովային եւ կառուցման ճարտարարուեստը, ինչպէս նաեւ հանրային կառոյցները։ 
[[Պատկեր:Neorion Syros Shipyards.jpg|մինի|Նէորիօ նաւարանը]]
Սիրոսի նաւարանը կը դառնայ յետ պատերազմեան յունական առեւտրական նաւատորմին վերանորոգման եւ վերակազմութեան վայրը։ Կաշեգործութիւնը կը զարգանայ՝ կաշին Պալքանեան երկիրներ կ'արտահանուի։ 1860-ին Էրմուփոլին Յունաստանի առաջին նաւահանգիստը կը հանդիսանայ, իսկ Սիրոս՝ Յունաստանի առեւտուրի եւ մշակոյթի կեդրոնը: Էրմուփոլիի բնակչութեան զարգացած եւ բարեկեցիկ մասը, քաղաքին մշակութային զարգացման մղում կու տայ։ Մշակոյթի բոլոր բնագաւառներէն ներս աննախընթաց ծաղկում մը կը յառաջանայ։

==== Նէորիօ նաւարանը ====
1861-էն Էրմուփոլի նաւահանգիստին արեւմտեան կողմը [[Նէօրիօ, Սիրոս|Նէօրիօ]] նաւարանը կը գործէ․ Յունաստանի ամէնէն հիներէն։ ԺԹ. դարու վերջին երեսուն տարիներուն ընթացքին, մեծ աճ կ'արձանագրէ, սակայն Ի. դարու առաջին կէսին` նահանջ։ Անոր կից կը գտնուի [[Թարսանաս, Սիրոս|Թարսանաս]] նաւարանը՝ 200 տարուան, ուր զարգացած է փայտագործութեան աւանդական արուեստը։ 

=== Ի. դար ===

==== Հայ որբերը եւ Near East Relief Որբանոցը  ====

Փոքր Ասիոյ Աղէտին կը յաջորդէ քրիստոնեայ ժողովուրդներուն գաղթականութեան հոսքը՝ Յունաստան։ Սիրոս կը հասնին 7 800 յոյն գաղթականներ եւ 3 000 յոյն եւ հայ որբեր։ Գաղթականներէն՝ 2 800 հոգի Սիրոս կը հաստատուի, իսկ մնացեալները կը տարածուին Յունաստանի այլ շրջաններ: Որբերը նախ կը պատսպարուին կղզիին զանազան շրջաններու վրաններու եւ հաստատութիւններու շէնքերու մէջ։ [[1923 թուական|1923]]-ին Միջին Արեւելքի Ամերիկեան [[Նիր Իսթ Բարեսիրական հիմնարկ|Նիր Իսթ Բարեսիրական հիմնարկը]] Էրմուփոլիի արեւմուտքը գտնուող Աւղօ բլուրին վրայ կը սկսի կառուցել երեք շէնքեր, գոհացնելու համար որբերուն կարիքները։ Շէնքերուն կառուցման կը մասնակցին նաեւ որբերը։[[Պատկեր:Syros emoupolis agios nikolaos 240707.jpg|մինի|էրմուփոլի․ Այոս Նիքոլաոս եկեղեցին]]

Սկզբնական շրջանին հայ որբերուն թիւը 732 էր, սակայն շուտով [[Աթէնք|Աթէնքի]] եւ [[Քերքիրայի հայերը|Քերքիրայի]] որբանոցներէն մեծ թիւով հայ որբեր կը հասնին եւ անոնց թիւը կը հասնի 2 000-ի։ Հայ եւ յոյն որբերը մինչեւ 1930 հոն կ'ապրին ։
==== Միջ-պատերազմեան շրջան եւ Գերմանական գերիշխանութիւն ====
Ի. դարու առաջին տարիներէն իսկ, [[Աթէնք|Աթէնքի]] եւ [[Փիրէա|Փիրէայի]] շարունակ զարգացումը կը ներգրաւէ Սիրոսցի բազմաթիւ գործարարներ, վաճառականներ եւ դրամատէրեր։ Շոգենաւերու զարգացումը պատճառ կը դառնայ, որ նաւերը ուղղակի [[Փիրէա]] կամ այլուր առանց դադարի շարունակեն իրենց ճամբորդութիւնը։ Այսպէս, Սիրոս կղզիին նաւահանգիստը իր կարեւորութիւնը կը կորսնցնէ։

Հիւսուածեղէնի ճարտարարուեստի զարգացումը կը վերակենդանացնէ կղզիին տնտեսութիւնը։

Սակայն, [[Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմ|Բ․ Համաշխարհային պատերազմի]]&lt;nowiki/&gt;ն Գերմանական գերիշխանութիւնը կը փճացնէ կղզիին տնտեսութիւնը։ 1941-1942-ի ձմրան, հազարաւոր բնակիչներ կը մահանան սովի եւ վատառողջ պայմաններու բերմամբ։[[Պատկեր:Էրմուփոլի․ քարափ եւ փաթիկներ.jpg|մինի|Էրմուփոլի․ քարափը եւ փաթիկներ]]

1980-ական թուականներէն մեծ աճ կ'արձանագրէ զբօսաշրջիկութիւնը։ Նաեւ, 1984-ին «Էգէական համալսարան»ի ենթաբաժիններուն հիմնումը մեծ ներդրում կ'ունենայ կղզիին մշակութային եւ տնտեսական զարգացման:  

=== Ժամանակակից շրջան ===
[[Պատկեր:Το Νεώριο της Συρου.jpg|ձախից|մինի|Նէորիօ նաւարանը, Օգոստոս 2021]]
Զբօսաշրջիկութիւնը, կրթական կեանքը, ինչպէս նաեւ «Սիրոս կղզիին Ազգային Օդակայանը» ''Syros Island National Airport Κρατικός Αερολιμένας Σύρου'', «''The Aegean casino»'' խաղատունը, նաւերու յաճախակի երթեւեկութիւնը՝ Փիրէայի եւ Րաֆինայի նաւահանգիստներէն դէպի [[Էգէական Ծով|Էգէական Ծովուն]] բոլոր կղզիները (մեկնող եւ վերադարձող նաւերը, անպայման կը կանգնին Սիրոս կղզին) եւ Նէորիօ նաւարանին վերաբացումը կղզիին տնտեսութեան մեծ թափ տուած են։ Վերջին տարիներուն ամառուան եղանակին, մեծ ու փոքր զբօսանաւեր շաբաթական հերթականութեամբ կղզին կ'այեցելեն։
== Արցախցի երեխաներու հիւրընկալութիւնը Սիրոս կղզիին մէջ ==
1995-ին Յու­նաս­տա­նի Հայ Դա­տի Յանձ­նա­խում­բին եւ Անօ Սիրոս քաղաքապետութեան գործակցութեամբ, ինչպէս նաեւ Յունաստանի Հայ Կապոյտ Խաչի բարեսիրական կազմակերպութեամբ, Արցախի արտաքին գործոց եւ Կրթութեան ու Գիտութեան նախարարութիւններուն աջակցութեամբ կը յաջողուի «Ար­ցա­խի ե­րե­խա­նե­րու այ­ցը Յու­նաս­տան» ծրագ­իրը: Մինչեւ այսօր, Սիրոս կղզիին մէջ ամէն ամառ 15 օրուան համար, կը հիւրընկալուին [[Արցախի Հանրապետութիւն|Արցախի]] ազատագրութեան պատերազմին հետեւանքով զոհուած ազատամարտիկներու երեխաներ։ 
== Վարչակարգ ==
Էրմուփոլի քաղաք-նաւահանգիստը նստավայրն է Յունաստանի Հարաւային Էգէականի Շրջանային Միաւորումին ''Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου''։ Քալլիքրաթիս Ծրագիրով, Յունաստան կը բաժնուի 13 Շրջանային Միաւորումներու եւ Սիրոս կղզիին երեք քաղաքապետութիւնները կը ջնջուին եւ կը վերածուին Սիրոս-Էրմուփոլիս քաղաքապետութեան՝ Անօ Սիրոս, էրմուփոլի եւ Փոսիտոնիաս նախկին քաղաքապետութիւններու միացումով։ 
== Կրօն ==
Կղզիին վրայ կ'ապրի Կաթողիկէ դաւանանքի մեծ համայնք մը, որ Ուղղափառ համայնքին հետ դարերէ ի վեր սիրով կ'ապրին։ Անոնց միջեւ խառն ամուսնութիւնները յաճախակի են։ Երկու եկեղեցիները, Զատկուան տօնը նոյն օրը կը տօնեն։  

== Փոխադրամիջոցներ ==

=== Ծովային կապ ===
Սիրոս կղզին ծովային փոխադրամիջոցի խաչմերուկ մըն է։ Դէպի [[Փիրէա]] եւ փոխադարձ՝ անկէ դէպի [[Էգէական Ծով|Էգէական Ծովուն]] կղզիներն ու կղզիակները եւ [[Կրետէ]] կղզի երթեւեկութիւնը ամէնօրեայ եւ յաճախակի է։  

Անոր նաւահանգիստին աշխարհագրական դիրքը զայն կը պաշտպանէ Էգէական Ծովուն զօրաւոր քամիներէն։  

=== Օդային կապ ===
1992-ին Սիրոսի «Տիմիթրիս Վիքելաս» ''Δημήτριος Βικέλας'' Ազգային Օդակայանը (IATA: JSY) կը բացուի, որ կապուած է [[Աթէնք|Աթէնքի]] ''«Ελ. Βενιζέλος»'' (IATA: ATH) Միջազգային օդակայանին։ 
[[Պատկեր:View of Ermoupoli from Ano Syros.jpg|ձախից|մինի|Էրմուփոլի եւ Նէօրիօ նաւարանը․ դիտուած Անօ Սիրոսէն]]

=== Հանրային փոխադրամիջոցներ ===
Էրմուփոլի նաւահանգիստ-մայրաքաղաքը կղզիին մնացեալ բնակուած շրջաններուն հետ կը կապուի հանրակառքերու յաճախակի երթեւեկութեամբ։ Անոնք կապուած են մայրաքաղաքին հանրակառքերուն հետ։

Նաեւ կը գործեն թաքսիներ (վարձակառքեր)''taxis''։

== Մշակոյթ ==
Կղզին ունի հարուստ մշակոյթ։ Կան թատերական, երաժշտական նաեւ գրական խմբակներ։ Անոնք յաճախ հանդէս կու գան ելոյթներով եւ ձեռնարկներով։ [[Պատկեր:Q16327710.jpg|մինի|Քաղաքապետական Գրադարանը]]«Սիրոսի երաժշտասէրներ»ու ''Φιλόμουσοι Σύρου'' միութիւնը հիմնուած է 1894-ին։
Մայրաքաղաքին Քաղաքապետական Գրադարանը կը գտնուի Քաղաքապետարանին շէնքին կից Մշակոյթի Տան մէջ, որուն պարտէզին մէջ կը գտնուին Սիրոսցի նշանաւոր մտաւորականներու կիսանդրիները՝ Տիմիթրիոս Վիքելաս, Էմմանուիլ Ռոյիտիս, Ղիորղոս Սուրիս, Թիմոլէոսնտոս Ապելա եւ Ռիթա Պուպի-Փափա։

Էրմուփոլին ունի շարժապատկերի երկու սրահ․ բացօթեայ՝ ամառուան շրջանին համար եւ գոց՝ ձմեռուան։

=== «Ափոլլոն» թատրոնը ===
[[«Ափոլլոն» թատրոն, Էրմուփոլի|«Ափոլլոն» թատրոնը]] ''Θέατρο Απόλλων'' կը կառուցուի 1862-1864 թուականներուն․ ճարտարապետն է իտալացի Փիետրօ Սապօ։ Կը նկատուի, թէ [[Միլանօ|Միլանոյի]] Սքալա ''La Scala'' թատրոնին մանրանկարն է, նաեւ տիպարն է ուրիշ 3 թատրոններու․ Սան Քարլօ՝ [[Նափոլի]], Թէաթրօ տելա փերկոլա՝ Ֆիրենցէ եւ Քասթելֆրանքօ թատրոնը։ 
[[Պատկեր:Apollon Theater.JPG|մինի|«Ափոլլոն» թատրոնը Զարդարուած է մարմար քարով եւ հարուստ գեղանկարչութեամբ։ Տարուան ընթացքին մշտապէս կը հիւրընկալէ մշակութային բնոյթի զանազան ձեռնարկներ․ անիկա կղզիին մշակոյթի «սիրտ»ն է։]]
[[Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմ|Բ․ Համաշխարհային Պատերազմին]] ընթացքին թատրոնը մեծ վնասներ կը կրէ։ Կը վերաբացուի 1991-ին եւ վերանորոգման աշխատանքները կը լրանան 2000-ին։

=== Կրթութիւն ===
Կղզիին մէջ կը գործեն կրթութեան համակարգի բազմաթիւ վարժարաններ․ մանկապարտէզներ, նախակրթարաններ, միջնակարգեր, երկրորդականներ, արուեստի դպրոցներ եւ Էգէական համալսարանը իր դպրոցներով։

=== Թանգարաններ - Ցուցադրութեան սրահներ ===

* Սիրոսի հնագիտական թանգարանը, 
* Ճարտարարուեստի Թանգարանը,
* Սիրոսի Պատմական Արխիւային թանգարանը,
* Քիքլատեան Արուեստի Ընդօրինակութեան թանգարանը,
* Սիրոսի Ժողովրդագրական թանգարանը,
* Փոքր Ասիոյ Յիշողութեան Տունը,
* Աւանդական Աշխատանքներու Ցուցադրութիւն եւ Անօ Սիրոսի Պատմական Արխիւը,
* Մարքօ Վամվաքարի թանգարանը (Մարքոս Վամվաքարիս Յունական ժողովրդային «ռեպեթիքօ» երաժշտութեան հայրը):
[[Պատկեր:Ceiling inside the Apollon Theater.JPG|մինի|«Ափոլլոն» թատրոնին առաստաղը]]

==== Ցուցադրութեան սրահներ ====
Կղզիին մէջ կան բաւական ցուցադրութեան սրահներ։ Ցուցադրութեան գլխաւոր սրահներն են՝ «Էրմուփոլի»ն, «Քիքլատեսի Պատկերասրահ»ը եւ «Էմանուիլ Ռոյիտիս»ը։

=== Յուշարձաններ ===
«Անտրէա Միաուլիս»ին ''Ανδρέα Μιαούλη'' արձանը, համանուն հրապարակին վրայ,

«Փոքր Ասիացիներու» յուշարձանը, Քսիրոքամպոյի համանուն հրապարակին վրայ,

«Զոհուածներուն Յուշարձան»ը, Հարաւային Էգէականի Շրջանային Միաւորումի շէնքին առջեւ․ նաւահանգիստին համանուն քարափին վրայ։

=== Մարզական ===
Սիրոս կղզիին մարզական կեանքը վառ ու հարուստ է։ Կան վոլի-պոլի, [[Ոտնագնդակ|ոտնագնդակի]], [[Կողովագնդակ|կողովագնդակի]], [[Լող|լողի]], ծովային մարզումի, [[Դասական մարզանք|դասական մարզանքի]], մեքենավառ մարզանքի, թենիսի եւ [[Ճատրակ|ճատրակի]] բազմաթիւ ակումբներ եւ խումբեր։ Յունաստանի ազգային Ա․ դասակարգին կը մասնակցի վոլի պոլի «Ֆինիքաս Սիրու» ''Α.Ο. Φοίνικας Σύρου'' խումբը։

Այս ուղղութեամբ կղզին ունի ոտնագնդակի հանրային հինգ մարզադաշտեր եւ անձնական փոքր դաշտեր (5x5 եւ 7x7)։ Նաեւ, հանրային՝ Վոլէյի եւ Կողովագնդակի մարզադաշտ, Դասական Մարզանքի դաշտ, Լողաւազան եւ այլն։ 

== Տեղական արտադրութիւններ ==
[[Պատկեր:Turkish Delight.JPG|մինի|110x110փքս|Հանգստապատառ․ շաքարով պատրաստուած քաղցրեղէն]]
[[Պատկեր:Kapern.jpg|մինի|110x110փքս|«Քափարի»|alt=|ձախից]]
[[Պատկեր:Sun-dried tomatoes.jpg|մինի|110x110փքս|«լիասթի տոմաթա»|alt=|ձախից]]
Տեղական ամէնէն տարածուած արտադրութիւնը «Սիրեաքօ Լուքումի»ն է՝ հանգստապատառ։ Անոր պատրաստութեան արուեստը Սիրոս բերած են Խիօ կղզիէն ժամանած գաղթականները, 1832-ին։ Հետագային, [[Զմիւռնիոյ Աղէտը (1922)|Զմիւռնիոյ]] քաղաքէն (Փոքր Ասիոյ աղէտէն) փրկուած գաղթականներէն շատեր իրենց ընտանեկան ձեռարուեստը Սիրոս կղզիին մէջ կը շարունակեն. Այսօր անոնցմէ չորրորդ սերունդն է, որ կը շարունակէ հանգստապատառի պատրաստութեան աշխատանքը։
[[Պատկեր:Σαν Μιχάλη 2370.jpg|մինի|110x110փքս|Սան Միխալի պանիրը]]
Հանգստապատառին զուգահեռ, կ'արտադրուի նաեւ «Խալվատոփիթա»ն, որ կը պատրաստուի տեղական մեղրով եւ թարմ նուշով։

Կ'արտադրուի նաեւ հանրածանօթ «Սան Միխալի» պանիրը, պատրաստուած տեղական անասուններուն՝ կովու, ոչխարի եւ այծի կաթով։

'''Համբաւի արժանացած են․''' 

* Ծոթրինի մեղրը ''θυμαρίσιο μέλι․'' պատրաստուած կղզիին մէջ առատ գտնուող ծոթրինի բոյսէն, 
* «Լիասթի տոմաթա»ն՝ արեւուն տակ չորցած շերտուած լոլիկ,
* «Քափարի»՝ [[Քիքլատես]] կղզիներուն ափամերձ ժայռոտ մասերուն աճող համանուն բոյսին պտուղը եւ տերեւը,   
* Ճզմուած ձիթապտուղը,  
* «''Συριανό Λουκάνικο»'' (=Սիրոսի երշիկը), 
* «''Λούζα»'' (Լուզա = արեւուն տակ չորցած միսի ընտիր կտոր),
* Տեղական կաթով պատրաստուած` անուշ դեղին պանիրը (ղրավիերա) «''Γλυκιά Γραβιέρα»'', 
* «Փեթրոթա» փափուկ պանիրը, 
* «Κοπανιστή»՝ սերապուրի պէս տեղական ճերմակ պանիրը,
* Տեղական «մարաթօ» կանաչեղէնը եւ անոր խիւսը ''Μάραθος-Πολτός από μάραθο'', եւ այլն։

== Լրատուական միջոցներ ==

=== Հեռատեսիլ ===
Սիրոսի մէջ կը բանին երկու հեռուստատեսութեան կայաններ, որոնք կը սփռուին [[Քիքլատես]] կղզեխումբի տարածքին։

=== Տպագրութիւն ===
Կը տպագրուին ամէնօրեայ «Քինի Ղնոմի» (=Հանրային Կարծիք) ''Κοινή Γνώμη'' օրաթերթը եւ «Լողոս թոն Քիքլատոն» ''Λόγος των Κυκλάδων'' շաբաթաթերթը։ Նաեւ «''Serious''» անվճար ամսաթերթը։

=== Ելեկտրոնային թերթ ===
Վերջին տարիներուն զարգացած է ելեկտրոնային թերթը․ ամենածաւալունը՝ «''Syros toda''y»ն է։

=== Ձայնասփիւռ ===
Սիրոսի մէջ կը սփռուին ձայնասփիւռի տեղական վեց կայաններ։
== Պատկերասրահ ==
&lt;gallery widths=&quot;140&quot; heights=&quot;140&quot;&gt;
Syros. view from Vaporia.jpg|Էգէական Ծով․ դիտուած էրմուփոլիէն, Սիրոս
Αγιος Νικόλαος, Ερμούπολη.jpg|Այիոս Նիքոլաոս
Syros emoupolis agios nikolaos innen 240707.jpg|Այիոս Նիքոլաոս Մայր եկեղեցւոյ ներքին մասը
Saint George's Cathedral, Syros (8).JPG|Սէնթ Ճորճ կաթողիկէ դաւանանքի Մայր եկեղեցւոյ ներքին մասը, Անօ Սիրոս, կառուցուած 1200․
Night view of Ermoupoli.jpg|Էրմուփոլի․ իրիկունը
Syros emoupolis rathaus 240707.jpg|Էրմուփոլի․ գլխաւոր՝ «Միաուլի», հրապարակը եւ քաղաքապետարանի նոր-դասական ոճի շէնքը
Church of the Resurrection in Ermoupolis, Syros (front view).jpg|«Անասթասի» եկեղեցին (Ս. Յարութիւն)
Miaoulissyros.jpg|Անտրէաս Միաուլիսի յուշարձանը
Ermoupoli Banner Syros.jpg|Նաւահանգիստին մուտքը
Hermoupolis - Syros.jpg|Էրմուփոլի․ Վափորիա թաղամասը
Syros El. Venizelou Ermoupoli.jpg|Սիրոս, Էրմուփոլի․ «Վենիզելոս» ճամբան, «Միաուլի» հրապարակը եւ քաղաքապետարանի շէնքը
Gallissas beach.jpg|Ղալիսա
Plage de Finikas (Syros, Grèce) le 9 août 2016.jpg|Ֆինիքաս
Trata, Azolimnos beach.jpg|Ազոլիմնոս
Megas Gyalos Syros 1.jpg|Մեղաս Եալոս
Poseidonia-Syros.jpg|Փոսիտոնիա
Ερμούπολη. οι γάτες στα Βαπόρια.jpg|էրմուփոլի․ Այոս Նիքոլաոս քարափի կատուները
Syros gatia.jpg|Այիոս Նիքոլաոս շրջանի կատուները, նկար՝ 2020 Օգոստոս
Swimming at Vaporia, 21-8-2021.jpg|Էրմուփոլիս․ քարափը
Το λιμάνι της Συρου.jpg
Πανσέληνος πάνω από το λιμάνι της Σύρου, 22-8-2021.jpg|Լիալուսինը նաւահանգիստին վրայ
Πλατεία Τσιροπινα, το σουρουπο.jpg|Ցիրոփինա հրապարակը, իրիկնամուտին
Σύρος. τα σοκακια.jpg
Cats of Syros.jpg
Ο Λακης της Συρου.jpg|Այիոս Նիքոլաոս քարափին «պահապան»«»ը՝ Լաքիս եւ փաթիկները
Cats of Cyclades, Syros.jpg
Πανσέληνος και το καράβι για τον Πειραιά 22-8-21.jpg|Լիալուսինը եւ նաւը դէպի [[Փիրէա]]․ 22-8-2021
Η χαραυγή, 23-8-2021, Βαπόρια, Άγιος Νικόλαος.jpg|23-8-2021․ Արեւածագը եւ լիալուսինը Այիոս Նիքոլաոսին վրայ
Μέσα στην Ερμουπολη.jpg|Էրմուփոլի
Καμάρες, Ερμουπολη.jpg|Քամարես, Վափորիա, Էրմուփոլի
Θέατρο Απόλλων, Συρος.jpg|Ափոլոն թատրոնը
Ερμούπολη. Πλατεία Μιαούλη και το Δημαρχειο.jpg|Էրմուփոլի․ Միաուլիին արձանը, համանուն կեդրոնական  հրապարակը եւ Քաղաքապետարանի շէնքը
Ερμούπολη, ο κεντρικός δρομος.jpg|Էրմուփոլի․ կեդրոնական «Վենիզելոս» ճամբան
Βαπόρια. καμαρες.jpg|Քամարես․ արեւմուտքէն նկարուած
Αρχοντοσπιτο. Ερμούπολη.jpg
Παλιό αρχοντικο.jpg
8Αρχοντικο στον Αγιο Νικολαο Συρος.jpg
Αγναντευοντας το Αιγαιο.jpg|Սեւեռելով Էգէական Ծովը
Syros. Vaporis.jpg
Syros. cruising.jpg
Λιμάνι Σύρου. δένει το καράβι 18-8-21.jpg
Το Νεώριο της Συρου.jpg|23-8-2021. Նէորիօ նաւարանը
Պատկեր:Didymi sunrise.jpg|Տիտիմի, արեւածագը
Պատկեր:Fish food, Cyclades.jpg|Թարմ ձուկ համտեսել, Սիրոս 24-8-2021
Պատկեր:Cyclades, Aegean Sea.jpg
Ermoupoli, Syros island, Greece.jpg
Q16327710.jpg
Panoramic photo of Ermoupoli, Greece.jpg
Night view of Ermoupoli.jpg
Δημαρχείο Ερμούπολης 1028929380t.jpg|Քաղաքապետարանէն ներս․․․
Syros.jpg
Street in Ermoupolis, Syros, Greece 3.jpg
Syros, Aghia Anastaseos.jpg|Այիա Անասթասի
Syros. Aghias Anastaseos &amp; Aghios Nicolaos.jpg|Այիա Անասթասի եւ Այիոս Նիքոլաոս
Aegean beauty.jpg
Syros, Cyclades, Agean Sea.jpg
Syros duck.jpg|Սիրոս, Վափորիա քարափ․ մայր սագը
Syros ducks.jpg|Սագեր․․․
Էրմուփոլի․ քարափ եւ փաթիկներ.jpg|Քարափին բադիկները
Syros. typical Agean cat.jpg|Սիրոս․ [[Էգէական Ծով|Էգէականի]] կատուն
Syros, the cats on the stairs.jpg|Այիոս Նիքոլաոսի աստիճաններուն կատուները․․․
Syros cats. on the stairs.jpg|...կատուները
Syros island, Vaporia. special place for cats.jpg|Վափորիա․ կատուներու «հիւրանոց»
Syros island, Vaporia. cats.jpg|Սիրոս կատուները կը սիրեն․․․
Syros, on the stairs.jpg
&lt;/gallery&gt;

&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20150908142240/http://www.statistics.gr/portal/page/portal/ESYE/BUCKET/A1602/PressReleases/A1602_SAM01_DT_DC_00_2011_03_F_EN.pdf Յունաստանի 2011ի մարդահամար HELLENIC STATISTICAL AUTHORITY - 2011 POPULATION AND HOUSING CENSUS{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.syrosisland.gr/history-syros/ |title=syros island – Սիրոս կղզիին պատմութիւնը{{ref-el}} |accessdate=2020-08-02 |archive-date=2020-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808025413/https://www.syrosisland.gr/history-syros/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.e-kyklades.gr/tourism/syros_history?lang=el e-kyklades – Քիքլատես Առեւտուրի Ատեան․ Սիրոս կղզիին պատմութիւնը, տեսարժան վայրերը, ծովափները{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.gnoristetinellada.gr/anadromes/nisia-aigaiou-pelagous/499-syros-i-istoria-tis-arxontissas-ton-kykladon gnoriste tin ellada - Պատմական անդրադարձներ․ Սիրոս, Քիքլատեսի ազնուականը, ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΓΟΥΡΝΗ{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://archive.is/20130108000416/www.syros.com.gr/syros/views/museum.htm Արխիւներ - syros.com – Սիրոս կղզիի Հնագիտական թանգարանը{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://archive.is/20130108000416/www.syros.com.gr/syros/views/museum.htm Արխիւներ - syros.com – Սիրոս կղզիի Հնագիտական թանգարանը{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://cyclades24.gr/2015/11/syros-near-east-relief-orfanotrofeio/   cyclades24.gr – «Սիրոս կղզիին Near East Relief որբանոցը», Γιώργος Σολάρης, 10/11-2015{{ref-el}}]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://neareastmuseum.com/chapters/a-crumbling-empire/  Near East Relief Պատմական առցանց բջիջային թանգարան Near East Relief Historical Society Digital Museum{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.syrostoday.gr/News/109760-To-Amerikaniko-Orfanotrofeio-Near-East-Relief-sti-Syro.aspx «Ամերիկեան Near East Relief Սիրոսին որբանոցը», 18/1/2020, Παναγιώτης Κουλουμπή {{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.syrostoday.gr/News/16298-Ta-paidia-toy-Kataklysmoy-sto-amerikaniko-orfanotrofeio-Syroy.aspx  «Ողողման երեխաները Սիրոսին որբանոցին մէջ», 8-7-2015, Ουρανία Πανταζίδου Π.Ν.{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://alithinesgynaikes.gr/2015/11/16/%CE%B7-%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%BF%CF%81%CE%B9%CE%BA%CE%B7-%CE%B1%CE%BE%CE%B9%CE%B1-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CF%83%CF%84%CF%81%CE%B1%CF%84%CE%BF%CF%80%CE%B5%CE%B4%CE%BF%CF%85-%CF%84%CE%B7%CF%83-%CF%83%CF%85/ «Սիրոսին բանակավայիրին իսկական պատմութիւնը», Παναγιώτης Κουλουμπής, 16-11-2015{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://ikee.lib.auth.gr/record/288584/files/GRI-2017-18953.pdf Սելանիկի Արիտոթելեան Համալսարան – Տնտեսութեան եւ Քաղաքականութեան Գիտութեանց Դպրոց, «Միջպատերազմեան շրջանի գաղթականները Սիրոս կղզիին մէջ», Βουτσίνου Αγγελική ΑΕΜ: 197, Սելանիկ,Մարտ 2017{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://azator.gr/?p=14741 Ազատ Օր – «Յունահայութեան թիւի նոսրացումը 1922-1950 տարիներուն», Մայք Չիլինկիրեան, յունարենէ թարգմ․՝ Ք․ Էքիզեան, 8-1-2020]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.e-kyklades.gr/travel/OrganizationDetails?orgid=30711&amp;lang=el  e-kyklades – Քիքլատես Առեւտուրի Ատեան․ «Փալլաս» շարժապատկերասրահը{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://ragmamoul.net/hy/news-in-english/articles-interviews/2019/04/19/%D5%BE%D5%A1%D5%B2%D5%B8%D6%82%D5%A1%D5%B6-%D5%AF%D5%B8%D6%80%D5%AB%D5%A6%D5%A8/ ՌԱԿ մամուլ – «Վաղուան Կորիզը» Յունարենէ թրգմ.՝ Երանուհի Ղազարեան Syrosagenda.gr, (վերարտադրում՝ Հայ Կեանք, 26 Ապրիլ 2019, էջ՝23)]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://issuu.com/hyegyank/docs/hye_gyank_no_70_26-04-2019  Հայ Կեանք – «Վաղուան Կորիզը» 26 Ապրիլ 2019, էջ՝23, Երանուհի Ղազարեան]{{Dead link|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.huffingtonpost.gr/2015/06/01/thalassa-to-neorio-syrou-mesa-apo-tis-istories-tou-anthropou-pou-htan-h-psyxh-toy-nayphgeiou_n_7421008.html «Սիրոսի Նէօրիօ նաւարանին պատմութիւնը», HuffPost Greece, 22 Οκτωβρίου 2015{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.naftemporiki.gr/finance/story/1352363/ta-sxedia-ksenokosta-gia-epanaleitourgia-ton-naupigeion-sto-neorio-surou «Քսենոգոսթա Ծրագիրը Նէօրիօ նաւարանի վերաբացման համար», Naftemporiki 21-4-2018, Αντώνη Τσιμπλάκη {{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120620165933/http://www.ellinikiaktoploia.net/2011-06-28-15-10-27/2326-2011-07-17-13-30-12.html Յունական Նաւարկութիւն (Elliniki Aktoploia) Սիրոսի Նէօրիօն, 17-7-2011, «Նէօրիօ»{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ketepo.gr/el/%CE%BA%CF%84%CE%AF%CF%81%CE%B9%CE%B1/ |title=Սիրոսի Ճարտարարուեստի Թանգարանը - Գործարաններ{{ref-el}} |accessdate=2020-08-02 |archive-date=2020-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808003245/http://www.ketepo.gr/el/%CE%BA%CF%84%CE%AF%CF%81%CE%B9%CE%B1/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ketepo.gr/el/%CF%83%CF%85%CE%BB%CE%BB%CE%BF%CE%B3%CE%AD%CF%82/ |title=Սիրոսի Ճարտարարուեստի Թանգարանը – Հաւաքածոյ{{ref-el}} |accessdate=2020-08-02 |archive-date=2020-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808004629/http://www.ketepo.gr/el/%CF%83%CF%85%CE%BB%CE%BB%CE%BF%CE%B3%CE%AD%CF%82/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://gak-ank.blogspot.com/ Սիրոսի Արխիւներու Պետական Հաւաքածոյ{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://www.netschoolbook.gr/syroproj.htm Սիրոսի Պետական Հաւաքածոյ - Պատմական{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://archive.ert.gr/37423/ ΕΡΤ – Յունաստանի Պետական հեռասփռման կայան -  Նաւահանգիստներ, Սիրոս  002 ΣΥΡΟΣ, 000003742{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.koinignomi.gr/news/politiki/politiki-syros/2016/08/11/epistefei-mnimeio-tis-ethnikis-antistasis.html   ΚΟΙΝΗ ΓΝΩΜΗ «Ազգային Ընդդիմութեան յուշարձանը» կը վերադառնայ, 11-8-2016, Άννα - Τερέζα Δαλμυρά{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.koinignomi.gr/news/politismos/2013/06/24/mnimeio-mikrasiatikis-mnimis.html ΚΟΙΝΗ ΓΝΩΜΗ Փոքր Ասիացիներու յուշարձան{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://aegeanislands.blogspot.com/2019/01/blog-post.html Էգէականի կղզիները - Սիրոսին Յուշարձանները, 8-1-2019{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://archive.azator.gr/index.php/yoduatsagrutiw/13278-l-r-65634155 Ազատ Օր, արխիւ - Խաչիկ Խաչատուրեանի արժեւորումով՝ «Արցախի պատանիները, կարծես, Յունաստան եկած դեսպաններ են», 13 Յուլիս 2015, Լուսինէ Թեւոսեան - «Ապառաժ»]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.armenianportal.gr/koinotita/filoksenontas-paidia-apo-to-nagkorno-karampax-mikroi-presveis-pou-metaferoun-tin-agapi-stin-patrida-tous Armenian Portal – «Հիւրասիրելով Արցախի փոքրիկները․․» 12-9-201 Θεοδόση Δανάμπαση{{ref-el}}]{{Dead link|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.naxostimes.gr/koinonia/12453/i-syros-agkaliase-ksana-orfana-paidia-tis-armenias/ naxos times - «Սիրոս կղզին գրկեց Արցախի որբերը», 7-9-2016{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://armenika.gr/koinotita/91-drastiriotites/410-paidika-xamogela-sth-suro Արմենիքա պարբերաթերթ – Երեխաներու ժպիտները՝ Սիրոս, Յովիկ Պապողլեան, Յուլիս-Սեպտ․ 2011{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://armenika.gr/koinotita/91-drastiriotites/678-syros2015 Արմենիք պարբերաթերթ - «20 տարիներու երեխաներու ժպիտներ», Մայք Չիլինկիրեան, Յուլիս-Սեպտ․ 2015, թիւ 86{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.syrostoday.gr/News/16722-Giati-an-glytosei-to-paidi-yparxei-elpida.aspx syros today – «Որովհետեւ, երբ մէկ փոքրիկ մը կը փրկուի՝ յոյս կայ», 21-8-2015,  Ουρανία Πανταζή, Υποπλοίαρχος (ε.α.){{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ancnews.info/%d5%a1%d6%80%d6%81%d5%a1%d5%ad%d5%ab-22-%d5%ba%d5%a1%d5%bf%d5%a1%d5%b6%d5%ab%d5%b6%d5%a5%d6%80-%d5%bd%d5%ab%d6%80%d5%b8%d5%bd%d5%ab-%d5%b4%d5%a7%d5%bb/ |title=Ար­ցա­խի 22 պա­տա­նի­ներ ­Սի­րո­սի մէջ, 29-8-2017, Հայ Դատի Յանձնախումբ, Յունաստան |accessdate=2021-07-09 |archive-date=2021-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210709190511/http://www.ancnews.info/%D5%A1%D6%80%D6%81%D5%A1%D5%AD%D5%AB-22-%D5%BA%D5%A1%D5%BF%D5%A1%D5%B6%D5%AB%D5%B6%D5%A5%D6%80-%D5%BD%D5%AB%D6%80%D5%B8%D5%BD%D5%AB-%D5%B4%D5%A7%D5%BB/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://episkopisyrou.gr/agapi-to-megalitero-farmako-tis-psichis/ Սիրոսի Կաթողիկէ համայնքի Առաջնորդարան – «Սէր․ հոգիին ամենամեծ դեղը», 2-9-2016, աղբիւր՝ koinignomi.gr{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://tvxs.gr/news/%CE%BA%CE%B1%CE%BB%CE%AC-%CE%BD%CE%AD%CE%B1/%CE%B1%CE%B3%CE%BA%CE%B1%CE%BB%CE%B9%CE%AC-%CE%B3%CE%B9%CE%B1-%CF%84%CE%B1-%CF%80%CE%B1%CE%B9%CE%B4%CE%B9%CE%AC-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CF%80%CE%BF%CE%BB%CE%AD%CE%BC%CE%BF%CF%85 Անկախ լրատուողական – «Գիրկ մը պատերազմի փոքրիկներուն համար», վերարտադրուած 28-7-2011, աղբիւր յօդուած՝ Էլեֆթերոթիփիա օրաթերթ, 3-9-2010, հեղ․՝ Ναυσικά Καραγιαννίδη {{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.gtp.gr/TDirectoryDetails.asp?id=22977&amp;lng=1 gtp – Էրմուփոլիին Քաղաքապետական Գրադարանը{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.hamazkayin.com/wp-content/uploads/2016/02/Lradou-2015_OctNovDec_LR.pdf Համազգային Լրատու - Հոկտ․, Նոյեմ․, Դեկտ․ 2015, էջ 7{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.greekgastronomyguide.gr/syros/paragogoi/ |title=Greek gastronomy – Սիրոսի արտադրութիւններ{{ref-el}} |accessdate=2020-08-02 |archive-date=2020-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028144433/https://www.greekgastronomyguide.gr/syros/paragogoi/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.syrosaxizoume.gr/%CE%AC%CE%BE%CE%BF%CE%BD%CE%B5%CF%82-%CE%B4%CF%81%CE%AC%CF%83%CE%B7%CF%82/%CE%BF%CE%B9%CE%BA%CE%BF%CE%BD%CE%BF%CE%BC%CE%B9%CE%BA%CE%AE-%CE%B1%CE%BD%CE%AC%CF%80%CF%84%CF%85%CE%BE%CE%B7/%CF%83%CF%84%CF%81%CE%B1%CF%84%CE%B7%CE%B3%CE%B9%CE%BA%CE%BF%CE%AF-%CE%BA%CE%BB%CE%AC%CE%B4%CE%BF%CE%B9/%CF%80%CF%81%CF%89%CF%84%CE%BF%CE%B3%CE%B5%CE%BD%CE%AE%CF%82-%CF%80%CE%B1%CF%81%CE%B1%CE%B3%CF%89%CE%B3%CE%AE-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CE%BC%CE%B5%CF%84%CE%B1%CF%80%CE%BF%CE%AF%CE%B7%CF%83%CE%B7/ |title=syrosaxizoume – Սիրոսին սկզբնական արտադրանքները{{ref-el}} |accessdate=2020-08-02 |archive-date=2020-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201126073625/https://www.syrosaxizoume.gr/%CE%AC%CE%BE%CE%BF%CE%BD%CE%B5%CF%82-%CE%B4%CF%81%CE%AC%CF%83%CE%B7%CF%82/%CE%BF%CE%B9%CE%BA%CE%BF%CE%BD%CE%BF%CE%BC%CE%B9%CE%BA%CE%AE-%CE%B1%CE%BD%CE%AC%CF%80%CF%84%CF%85%CE%BE%CE%B7/%CF%83%CF%84%CF%81%CE%B1%CF%84%CE%B7%CE%B3%CE%B9%CE%BA%CE%BF%CE%AF-%CE%BA%CE%BB%CE%AC%CE%B4%CE%BF%CE%B9/%CF%80%CF%81%CF%89%CF%84%CE%BF%CE%B3%CE%B5%CE%BD%CE%AE%CF%82-%CF%80%CE%B1%CF%81%CE%B1%CE%B3%CF%89%CE%B3%CE%AE-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CE%BC%CE%B5%CF%84%CE%B1%CF%80%CE%BF%CE%AF%CE%B7%CF%83%CE%B7/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.syrosisland.gr/traditional-products/ |title=Սիրոս կղզին -  Աւանդական արտադրութիւններ{{ref-el}} |accessdate=2020-08-02 |archive-date=2020-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808034215/https://www.syrosisland.gr/traditional-products/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://asbarez.com/arm/191192/%D5%B4%D5%A5%D6%80%D5%B1%D5%A1%D6%82%D5%B8%D6%80-%D5%A1%D6%80%D5%A5%D6%82%D5%A5%D5%AC%D6%84%D5%AB-%D5%B6%D5%BA%D5%A1%D5%BD%D5%BF%D5%A1%D5%B4%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D5%B5%D6%81%D5%AB-%D5%A1%D5%B6%D5%B6/ |title=Ասպարէզ - «Մերձաւոր Արեւելքի Նպաստամատոյցի Աննախընթաց Նպաստը Հայոց Ցեղասպանութեան Գաղթականներուն Եւ Որբաշխարհին», բժ․Կարպիս Հարպոյեան, 23-4-2014 |accessdate=2020-08-04 |archive-date=2020-08-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809160127/http://asbarez.com/arm/191192/%D5%B4%D5%A5%D6%80%D5%B1%D5%A1%D6%82%D5%B8%D6%80-%D5%A1%D6%80%D5%A5%D6%82%D5%A5%D5%AC%D6%84%D5%AB-%D5%B6%D5%BA%D5%A1%D5%BD%D5%BF%D5%A1%D5%B4%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D5%B5%D6%81%D5%AB-%D5%A1%D5%B6%D5%B6/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

== Տե՛ս նաեւ ==
[[Քերքիրայի հայերը|Քերքիրայի հայերը․ ''հայ որբերը'']]

[[Քեֆալոնիայի հայերը|Քեֆալոնիա․ ''Հայ որբերու ժամանումը Քեֆալոնիա'']]

[[Քոքինիոյ հայկական գաղութ|Քոքինիոյ հայկական գաղութը]]

[[Սելանիկի հայկական գաղութը]]

[[Փաթրայի հայերը]]

[[Կրետէի հայերը]] 

[[Կորնթոս|Կորնթոս -''Կորնթոսի հայերը'']]

[[Արսէն Պալեան]]

[[Կրետէ]]

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{ծանտուփ}}
== Արտաքին յղումներ ==
# [https://en.wikipedia.org/wiki/Ionians Յոնիացիները]{{ref-en}}
# [https://www.youtube.com/watch?v=CbKkr5NE0mw  Տեսերիզ – Սիրոս կղզիին ազնուական տուները]{{ref-el}}
# [https://fracademic.com/dic.nsf/frwiki/1117715 Քիքլատես կղզիները Վենետիկցիներուն իշխանութեան տակ]
# [https://www.onexsyrosshipyards.com/  Նէօրիօ նաւարանի կայքէջը]{{Dead link|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-el}}
# [https://en.wikipedia.org/wiki/Syros_Island_National_Airport Սիրոս կղզիին Ազգային Օդակայանը]{{ref-en}}
# [https://en.wikipedia.org/wiki/Syros_Island_National_Airport Սիրոս կղզիին Ազգային Օդակայանը]{{ref-en}}
# [http://www.ketepo.gr/ Սիրոսի ճարտարարուեստի թանգարանը] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200808004210/http://www.ketepo.gr/ |date=2020-08-08 }}{{ref-el}}
# [https://en.wikipedia.org/wiki/Apollon_Theater,_Syros Սիրոսի Ափոլլոն թատրոնը]{{ref-en}}
# [https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A3%CE%B1%CE%BD_%CE%9C%CE%B9%CF%87%CE%AC%CE%BB%CE%B7 Սան Միխալի պանիրը]{{ref-el}}
# [https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A1%CF%89%CE%BC%CE%B1%CE%B9%CE%BF%CE%BA%CE%B1%CE%B8%CE%BF%CE%BB%CE%B9%CE%BA%CE%AE_%CE%95%CF%80%CE%B9%CF%83%CE%BA%CE%BF%CF%80%CE%AE_%CE%A3%CF%8D%CF%81%CE%BF%CF%85 Սիրոսի Կաթողիկէ եկեղեցուոյ Առաջնորդարանը]{{ref-el}}
[[Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով]]
[[Ստորոգութիւն:Էգէական Ծովուն կղզիներ]]
[[Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ]]
[[Ստորոգութիւն:Յունաստան]]
[[Ստորոգութիւն:Եւրոպա]]</text>
      <sha1>r6vmdl6qj5y6a09o41j62m0mftnewdi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Սուրիահայ մամուլ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22399</id>
    <revision>
      <id>254425</id>
      <parentid>254305</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T07:46:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Maral Dikbikian</username>
        <id>4797</id>
      </contributor>
      <origin>254425</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7944" sha1="272xb7i2pb446k2vzt4hncmzbq1lia5" xml:space="preserve">'''Սուրիահայ մամուլ''', հայկական մամուլը Սուրիոյ մէջ ձեւաւորուեր է դարերու ընթացքին: Անիկա հարուստ եւ բազմաշերտ պատմութիւն ունի, որուն հիմնական վերելքը կապուած է Մեծ Եղեռնէն ետք Սուրիա (յատկապէս Հալէպ) ապաստանած հայ գաղթականութեան եւ հայկական գաղթօճախի կազմաւորման հետ։ 1918-էն ի վեր Սուրիոյ տարածքին լոյս տեսած են 150-է աւելի հայերէն պարբերականներ (օրաթերթեր, շաբաթաթերթեր, ամսագիրեր, տարեգիրքեր)։

== Հրապարակուած թերթեր ==
1868-1877 թուականին թուրքերէն հրատարակուեր է «Ֆռաթ» («Եփրատ», Հալէպ) Եռօրեայ թերթը, որը արաբերէնի, թուրքերէնի հետ ունեցեր է նաեւ հայատառ թուրքերէնի բաժին։ 1918 թուականէն ցայսօր տպագրուեր են շուրջ 150 անուն հայերէն պարբերականներ, մեծ մասը՝ Հալէպի մէջ։

=== 1913- 1991 ===
Տեղի առաջինն հայերէն պարբերականը «Աղբիւր» (1913-1914) խմորատիպ ամսաթերթն է։ Կարեւոր հրատարակութիւններէն է ՌԱԿ-ի Կիլիկիայի շրջանի վարչութեան «Հայ ձայն» (1918-1922, 1919 թուականէն՝ Ատանա) քաղաքական, տնտեսական եւ գրական օրաթերթը, ՍԴՀԿ-ի Հալէպի մասնաճիւղի «Եփրատ» (1919) հասարակական-քաղաքական շաբաթաթերթը, ՍԴՀԿ-ի Սուրիոյ շրջանի պաշտօնական «Սուրիական մամուլ» (1922-1927) ազգային, հասարակական-քաղաքական, մշակութային օրաթերթը, ՌԱԿ-ի «Եփրատ» (1927-1949) գրական, քաղաքական պաշտօնաթերթը, կրօնական, կրթական, գիտական «Նոր աուետաբեր» (1927-1934) Երկշաբաթաթերթը, ազգային, գրական «Նայիրի» (1941 թուականէն, նախապէս՝ պարբերագիրք, 1952 թուականէ՝ Պէյրութի մէջ) շաբաթաթերթը, ՀՅԴ-ի Սուրիոյ շրջանի պաշտօնական «Արեւելք» (1946-1963) հասարակական-քաղաքական-գրական-գեղարուեստական օրաթերթը, «Նոր Մարաշ» (1946-1961) ամենամեայ հանդէսը, քաղաքական, գրական «Սուրիա» (1946-1960) անկախ օրաթերթը, կրօնական «Լրատու» (1964-1980) շաբաթաթերթը, արուեստի, գրականութեան եւ գիտութեան «Մշակոյթ» (1967, 1970, 1972) պարբերագիրքը եւ այլն։ Ներկայիս Հալէպի մէջ կը հրատարակուին Հալէպի հայ ազգային ծերանոցի խնամակալութեան «&lt;nowiki/&gt;[[Հայ Ծերանոց (պարբերագիրք)|Հայ Ծերանոց]]&lt;nowiki/&gt;» (1952 թուականէն) եռամսեայ տեղեկատու հանդէսը, գրական, գեղարուեստական, պատմաբանասիրական «Գեղարդ» (1975 թուականէն) տարեգիրքը, Բերիոյ թեմի ազգային առաջնորդարանի պաշտօնական «Գանձասար» (1978 թուականէն, 1978-1981 թուականներուն՝ «Պարբերաթերթ», 1982-1991 թուականին՝ «Օշական») կրօնական, հասարակական, մշակութային շաբաթաթերթը եւ այլն։

== Զարգացման Փուլերը եւ Առանձնայատկութիւնները ==

* '''Սկզբնական Փուլ (1918–1920-ականներ):''' Օսմանեան Կայսրութեան անկումէն ետք Հալէպ դարձաւ հայ գաղթականներու եւ մտաւորականութեան կեդրոն։ Առաջին պարբերականները (օրինակ՝ «Հայ Ձայն» կամ «Եփրատ») հիմնականին մէջ ունէին որբախնամ, տեղեկատուական եւ ազգային-քաղաքական ուղղուածութիւն։
* '''Կուսակցական եւ Կրօնական Մամուլ:''' Սուրիահայ մամուլի զարգացման մէջ մեծ դեր ունեցած են ազգային 3 աւանդական կուսակցութիւնները (ՌԱԿ, ՍԴՀԿ, ՀՅԴ) եւ համայնքային-կրօնական կառոյցները (Բերիոյ Թեմի Առաջնորդարան, Հայ Կաթողիկէ եւ Հայ Աւետարանական համայնքներ)։
* '''Մշակութային եւ Գրական Զարթօնք (1940-1960-ականներ):''' Այս շրջանին հիմնուեցան գրական-մշակութային կարեւոր հանդէսներ (օրինակ՝ Անդրանիկ Ծառուկեանի հիմնադրած «Նայիրի»ն), որոնք համասփիւռքեան տարողութիւն ստացան։
* '''Ժամանակակից Փուլ (1970-ականներէն ցայսօր):''' Թէեւ քաղաքական պատճառներով կուսակցական որոշ օրաթերթեր փակուեցան, համայնքային, մշակութային եւ առաջնորդարանային պաշտօնաթերթերը (օրինակ՝ «Գանձասար» շաբաթաթերթը) շարունակեցին իրենց առաքելութիւնը։

=== 2. Հիմնական Պարբերականներու Ամփոփ Ցանկ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|'''Պարբերական'''
|'''Տեսակ / Ուղղուածութիւն'''
|'''Հրատարակութեան Թուականներ'''
|-
|'''Աղբիւր'''
|Խմորատիպ ամսաթերթ (տեղւոյն առաջին հայերէն պարբերականը)
|1913–1914
|-
|'''Հայ Ձայն'''
|Օրաթերթ (ՌԱԿ)
|1918–1922 (Հալէպ, ապա՝ Ատանա)
|-
|'''Սուրիական Մամուլ'''
|Օրաթերթ (ՍԴՀԿ)
|1922–1927
|-
|'''Եփրատ'''
|Գրական, քաղաքական պաշտօնաթերթ (ՌԱԿ)
|1927–1949
|-
|'''Նայիրի'''
|Գրական-հասարակական շաբաթաթերթ (հիմն.՝ Անդրանիկ Ծառուկեան)
|1941–1952 (Հալէպ, ապա փոխադրուած՝ Պէյրութ)
|-
|'''Արեւելք'''
|Օրաթերթ (ՀՅԴ)
|1946–1963
|-
|'''Սուրիա'''
|Անկախ օրաթերթ
|1946–1960
|-
|'''Հայ Ծերանոց'''
|Եռամսեայ տեղեկատու հանդէս (Հալէպի Հայ Ազգային Ծերանոց)
|1952-էն 2010?
|-
|'''Գեղարդ'''
|Պատմաբանասիրական, գրական տարեգիրք
|1975-էն ցայսօր
|-
|'''Գանձասար'''
|Բերիոյ Հայոց Թեմի Ազգային Առաջնորդարանի պաշտօնաթերթ
|1978-էն ցայսօր
|}

== Աղբիւրներ ==

# '''Հայկական Սովետական Հանրագիտարան''' (Երեւան) – «Սուրիա» եւ «Սուրիահայ Մամուլ» հոդուածները։
# '''Հայ Սփիւռք Հանրագիտարան''' (Երեւան, 2003) – Էջ 486–502 (Սուրիոյ հայ համայնքին եւ մամուլին նուիրուած բաժին)։
# '''Գէորգ Պաղճեան''', ''«Սուրիահայ Գաղութի Պատմութիւն (1915–1985)»''։
# '''Յովսէփ Տէր Գէորգեան''', ''«Սուրիահայ Մամուլի Պատմութիւն»'' (Հալէպ)։
# '''Գարեգին Լեւոնեան''', ''«Հայոց Պարբերական Մամուլը (1794–1934)»'' (Երեւան, 1934)։
# '''«Գանձասար» շաբաթաթերթի արխիւներ''' (Հալէպ) – &lt;code&gt;kantzasar.com&lt;/code&gt;։

== Ծանօթագրութիւն ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>272xb7i2pb446k2vzt4hncmzbq1lia5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ստեփան Սապահ-Կիւլեան</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22957</id>
    <revision>
      <id>254405</id>
      <parentid>226140</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T18:40:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Azniv Stepanian տեղափոխեց էջը «[[Ստեփան Սապահ-Գիւլեան]]»-էն «[[Ստեփան Սապահ-Կիւլեան]]»</comment>
      <origin>226140</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2057" sha1="gnyst6ymalf3goocyqx777cvdbh134m" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Անձ}}

'''Ստեփան Սապահ-Գիւլեան''' (Ստեթանոս Տէր Դանիէլեան, {{ԱԾ}}), հրապարակախօս եւ տեսաբան։ Հնչակեան կուսակցութեան գործիչներէն մին։

== Կենսագրական գիծեր ==
Ծնած է Նախիջեւանի [[Ճահուկ (Սիւնիք)|Ճահուկ]], այժմ՝ Ջահրի գիւղին մէջ: Սորված  է [[Թիֆլիս|Թիֆլիսի]] [[Ներսիսեան Դպրոց (Թիֆլիս)|Ներսիսեան դպրոցին]] մէջ:

33 տարեկանին՝ 1894-ին, միացած է Հնչակեան կուսակցութեան, դարձած անոր առաջնորդը:

== Գործունէութիւն ==
Հիմնադրած եւ խմբագրած է «Երիտասարդ Հայաստան», «Հնչակ», «Վերածնունդ», «Նոր Աշխարհ» պարբերականները: Հեղինակ է շարք մը արժէքաւոր հատորներու:

Սապահ-Գիւլեանը մահացած է 1928-ին, Նիւ Ճըրզիի մէջ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.aniarc.am/2017/01/17/ani-sapah-gulyan-arevelk/|title=ԱՆԻ-ին պիտի վերահրատարակէ Ստեփանոս Սապահ-Գիւլեանի «Պատասխանատուները» հատորը|last=admina|date=2017-01-17|website=Aniarc|language=en-US|accessdate=2022-06-23}}&lt;/ref&gt;:

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}

== Աղբիւրներ ==

* «Կենսագրութիւն Ստեփան Սապահ-Գիւլեանի», Բերուզ Սապահ-Գիւլեան, Նիւ Եորք: Տպագրութիւն «Էլմաստ-Սաթին»-ի, 1936։

[[Ստորոգութիւն:Հայ հրապարակախօսներ]]
[[Ստորոգութիւն:Հայ տեսաբաններ]]
[[Ստորոգութիւն:Հայ տղամարդ գրողներ]]
[[Ստորոգութիւն:Հայ լրագրողներ]]
[[Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ]]
[[Ստորոգութիւն:ԱՄՆ մահացածներ]]</text>
      <sha1>gnyst6ymalf3goocyqx777cvdbh134m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ստեփանոս Սապահ-Կիւլեան</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23487</id>
    <redirect title="Ստեփան Սապահ-Կիւլեան" />
    <revision>
      <id>254407</id>
      <parentid>207688</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T18:41:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Changed redirect target from [[Ստեփան Սապահ-Գիւլեան]] to [[Ստեփան Սապահ-Կիւլեան]]</comment>
      <origin>254407</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="52" sha1="gttnagmvk6u10j9oq6uy42imyuzkvxo" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Ստեփան Սապահ-Կիւլեան]]</text>
      <sha1>gttnagmvk6u10j9oq6uy42imyuzkvxo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>254408</id>
      <parentid>254407</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T18:42:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Azniv Stepanian տեղափոխեց էջը «[[Ստեփանոս Սապահ-Գիւլեան]]»-էն «[[Ստեփանոս Սապահ-Կիւլեան]]»</comment>
      <origin>254407</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="52" sha1="gttnagmvk6u10j9oq6uy42imyuzkvxo" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Ստեփան Սապահ-Կիւլեան]]</text>
      <sha1>gttnagmvk6u10j9oq6uy42imyuzkvxo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Անթուան Ուաթթօ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32618</id>
    <revision>
      <id>254377</id>
      <parentid>254370</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T12:36:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Maral Dikbikian</username>
        <id>4797</id>
      </contributor>
      <origin>254377</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13837" sha1="tb2x8q10gdx00kbjwnlolewzrdvg040" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Անձ}}

'''Ժան Անթուան Ուաթթօ''' ({{Lang-fr|Jean Antoine Watteau}}, {{ԱԾ}}), [[Ֆրանսա|ֆրանսացի]] գեղանկարիչ եւ գծանկարիչ, որուն կարճատեւ ասպարէզը խթանեց գոյնի եւ շարժումի հանդէպ հետաքրքրութեան վերազարթօնքը, ինչպէս կը տեսնուի Քորրէճոյի եւ Ռուպենսի աւանդոյթին մէջ։ Ան վերակենդանացուց մարող [[Պարոքքօ ճարտարապետական ոճ|Պարոքքօ ոճը՝]] զայն առաջնորդելով դէպի նուազ խիստ, աւելի բնապաշտական եւ նուազ դասական-ձեւական [[Ռոքոքօ ոճ|Ռոքոքոն]]։ Վաթթոյին կը վերագրուի ''fêtes galantes'' (սիրային տօնախմբութիւններ) ժանրի հնարումը, որոնք թատերական մթնոլորտով համակուած ռամկական եւ դիւցազներգական հմայքով տեսարաններ են։ Իր ամենանշանաւոր թեմաներէն ոմանք քաղուած էին իտալական կատակերգութեան եւ պալէի աշխարհէն&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Citation|title=Antoine Watteau|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Antoine_Watteau&amp;oldid=1365068919|date=2026-07-20|accessdate=2026-09-07|language=en}}&lt;/ref&gt;։

== Կանուխ Կեանք եւ Ուսում&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ==
Ժան-Անթուան Ուաթթօ ծնած է 1684-ի Հոկտեմբերին, Վալանսիէն քաղաքը (երբեմնի Էնոյի կոմսութեան կարեւոր քաղաքներէն&lt;ref&gt;Levey, Michael (1993). ''Painting and sculpture in France 1700-1789''. New Haven: Yale University Press. p.&amp;nbsp;29. ISBN&amp;nbsp;&lt;bdi&gt;0300064942&lt;/bdi&gt;.&lt;/ref&gt;, որ յաջորդաբար մաս կազմեց Պուրկոյնի եւ Հապսպուրկեան Նիտերլանտներուն, մինչեւ որ Ֆրանս-հոլանտական պատերազմէն ետք անցաւ Ֆրանսայի)։ Ան Ժան-Ֆիլիփ Վաթթոյի (1660–1720) եւ Միշէլ Լարտընուայի (1653–1727) չորս որդիներէն երկրորդն էր, եւ կ'ենթադրուի, որ ուալոնական ծագում ունէր։ Ուաթթօ ընտանիքը բաւական բարեկեցիկ էր, թէեւ երկրորդ սերունդի ծածկագործ (տանիքագործ) Ժան-Ֆիլիփը, ըստ ըսուածին, կռուարար հակումներ ունէր։ Կանուխէն գեղանկարչութեան հանդէպ հետաքրքրութիւն ցուցաբերելով՝ Ժան-Անթուան թերեւս աշակերտած է տեղացի նկարիչ Ժաք-Ալպեր Ժէրէնին, իսկ իր առաջին գեղարուեստական թեմաները եղած են Վալանսիէնի փողոցներուն մէջ սուտ դարմաններ ծախող խաբեբաները։ Ուաթթօ 1702-ին մեկնեցաւ Փարիզ։ Որոշ ժամանակ իբրեւ թատերական բեմահարդար աշխատելէ ետք (առողջական վատ պայմաններու մէջ), ան գործ գտաւ Փոն Նոթր-Տամի արհեստանոցի մը մէջ՝ ընդօրինակելով հոլանտական եւ ֆլամանտական աւանդոյթով ժանրային նկարներ․ ճիշդ այս շրջանին էր, որ ան մշակեց իրեն բնորոշ ուրուանgrouping-ի (էսքիզային) տեխնիքը։

Իր գծագրութիւնները գրաւեցին նկարիչ Քլոտ Ժիլոյի ուշադրութիւնը, եւ մինչեւ 1705 ան արդէն կ'աշխատէր իբրեւ Ժիլոյի օգնական։ Ժիլոյի գործերը, որոնք ազդուած էին Ֆրանչեսքօ Փրիմաթիչոյէն եւ Ֆոնթենպլոյի դպրոցէն, հակազդեցութիւն մըն էին Լուի ԺԴ-ի տիրապետութեան պաշտօնական արուեստին դէմ։ Ժիլոյի արուեստանոցին մէջ Ուաթթօ ծանօթացաւ ''commedia dell'arte''-ի (իտալական դիմակաւոր թատրոն) կերպարներուն (որոնք 1697-ին ''Comédie-Italienne''-ի մեկնումէն ետք տեղափոխուած էին տօնավաճառային թատրոն)․ ասիկա Ժիլոյի սիրած թեմաներէն էր, որ հետագայով դարձաւ Վաթթոյի ողջ կեանքի կիրքերէն մէկը&lt;ref&gt;Eidelberg, Martin (1987). &quot;Watteau in the Atelier of Gillot&quot;. In Moureau, François; Grasselli, Margaret (eds.). ''Antoine Watteau, 1684-1721 : le peintre, son temps et sa légende''. Paris, Genève: Champion — Slatkin. pp.&amp;nbsp;45–57. ISBN&amp;nbsp;&lt;bdi&gt;2852030381&lt;/bdi&gt;. OCLC&amp;nbsp;468860156.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;Wine, Humphrey; Scottez-De Wambrechies, Annie (1996). &quot;Watteau&quot;. In Turner, Jane (ed.). ''The Dictionary of Art''. Vol.&amp;nbsp;32. New York: Grove's Dictionaries. pp.&amp;nbsp;913–921. ISBN&amp;nbsp;&lt;bdi&gt;1-884446-00-0&lt;/bdi&gt; &amp;#x2013; via the Internet Archive.&lt;/ref&gt;։

Ժիլոյի հետ վէճէ մը ետք, Ուաթթօ տեղափոխուեցաւ ներքին հարդարող (ներքին ձեւաւորող) Քլոտ Օտրոյ Գ․-ի արհեստանոցը, որուն ազդեցութեան տակ սկսաւ գծագրութիւններ ընել, որոնք կը հիացնէին իրենց կատարեալ նրբագեղութեամբ։ Օտրոյ Լիւքսամպուրքի պալատի (''Palais du Luxembourg'') համադրողն էր, եւ անկէ Ուաթթօ ձեռք բերաւ դեկորատիւ արուեստի եւ զարդանախշային ձեւաւորման իր գիտելիքները։ Պալատին մէջ Ուաթթօ առիթն ունեցաւ տեսնելու Փեթեր Փաուլ Ռուպենսի կողմէ Մարի տէ Մետիչի թագուհիին համար նկարուած կտաւներու շարքը։ Ֆլամանտացի նկարիչը դարձաւ իր գլխաւոր ազդեցութիւններէն մէկը՝ վենետիկցի վարպետներուն հետ մէկտեղ, որոնց գործերը ան հետագայով պիտի ուսումնասիրէր իր հովանաւորին եւ բարեկամին՝ տրամատէր Փիէր Քրոզայի հաւաքածոյին մէջ&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;։

Այս շրջանին Ուաթթօ նկարեց «Մեկնող գունդը» (''The Departing Regiment'')՝ իր երկրորդ ու աւելի անհատական ոճով առաջին կտաւը, որ ցոյց կու տար Ռուպենսի ազդեցութիւնը եւ սկիզբ դրաւ բանակային տեսարաններու երկար շարքի մը։ Ան նկարը ցոյց տուաւ Օտրոյին, որ անտեսեց զայն եւ խորհուրդ տուաւ ժամանակն ու տաղանդը չվատնել նման թեմաներու վրայ։ Ուաթթօ որոշեց հեռանալ անկէ՝ իբրեւ պատրուակ ներկայացնելով Վալանսիէն վերադառնալու փափաքը։ Ան գտաւ գնորդ մը 60 լիվր համեստ գինով՝ Սիրուա անունով մարդ մը, որ աներն էր իր հետագայի բարեկամ եւ հովանաւոր Էտմ-Ֆրանսուա Ժերսենի, եւ այդպէս կարողացաւ վերադառնալ իր մանկութեան տունը։ Վալանսիէնի մէջ ան նկարեց բանակային փոքր տեսարաններու շարք մը, մասնաւորապէս «Բանակատեղիի կրակը» (''Camp-Fire''), որ դարձեալ գնուեցաւ Սիրուայի կողմէ, այս անգամ բարձրացուած գինով՝ 200 լիվրով։&lt;ref&gt;Konody 1911, p.&amp;nbsp;417.&lt;/ref&gt;

== Յետագայ Ասպարէզ&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ==
1709-ին Ուաթթօ փորձեց Ակադեմիայի «Հռոմի մրցանակը» (''Prix de Rome'') շահելով մէկ տարուան կեցութիւն ապահովել Հռոմի մէջ, սակայն յաջողեցաւ ստանալ միայն երկրորդ մրցանակը։ 1712-ին ան դարձեալ փորձեց, բայց Շարլ տը Լա Ֆոս համոզեց զինք, որ Հռոմ երթալով սորվելիք բան չունի․ Լա Ֆոսի շնորհիւ, 1712-ին ան ընդունուեցաւ իբրեւ Ակադեմիայի ասոցիացուած անդամ, իսկ 1717-ին՝ լիիրաւ անդամ։ Անոր պահանջուեցաւ հինգ տարի՝ ներկայացնելու համար պահանջուած «ընդունելութեան գործը»՝ իր գլուխգործոցներէն մէկը՝ «Ուխտագնացութիւն դէպի Կիթերա», որ նաեւ կոչուած է «Նաւարկութիւն դէպի Կիթերա»&lt;ref&gt;Grasselli, Rosenberg &amp;#x26; Parmantier 1984, p.&amp;nbsp;396.&lt;/ref&gt;։

Ապա Ուաթթօ ապրեցաւ հաւաքորդ Փիէր Քրոզայի մօտ, որ 1740-ին իր մահուան ատեն ձգեց վարպետներու շուրջ 400 նկար եւ 19,000 գծագրութիւն։ Այսպէս, Ուաթթօ կարողացաւ աւելի եւս ծանօթանալ Ռուպենսի եւ վենետիկցի վարպետներու գործերուն։ Ան չունէր ազնուական հովանաւորներ․ իր գնորդները պուրժուաներ էին, ինչպէս՝ տրամատէրեր եւ առեւտրականներ։ Իր ամենանշանաւոր նկարներուն շարքին են (բացի «Ուխտագնացութիւն դէպի Կիթերա»ի երկու տարբերակներէն, որոնցմէ մէկը Լուվրի, իսկ միւսը Պերլինի Շառլոթենպուրկ պալատին մէջ է)՝ ''Pierrot''-ն (երկար ատեն ճանչցուած իբրեւ ''Gilles''), ''Fêtes venitiennes''-ը, «Սէրը իտալական թատրոնին մէջ», «Սէրը ֆրանսական թատրոնին մէջ», ''Voulez-vous triompher des belles?''-ը եւ ''Mezzetin''-ը։ Իր նշանաւոր նկարին՝ «Փիէրոյի» (''Pierrot / Gilles'') նիւթը սպիտակ ատլասէ տարազով դերասան մըն է, որ առանձնացած է իր չորս ընկերներէն եւ առեղծուածային արտայայտութեամբ առջեւ կը նայի։

Վաթթոյի վերջին գլուխգործոցը՝ «Ժերսենի ցուցանակը» (''Shop-sign of Gersaint''), ռամկական անտառային վայրէն կը տեղափոխուի դէպի քաղաքային առօրեայ հանդիպումներու միջավայր։ Նկարուած Վաթթոյի սեփական պնդումով՝ «ութ օրուան մէջ, աշխատելով միայն առաւօտները․․․ մատները տաքցնելու համար», նկարներու վաճառական Էտմ-Ֆրանսուա Ժերսենի Փարիզի խանութին համար պատրաստուած այս ցուցանակը ըստ էութեան Վաթթոյի թատրոնի վերջին վարագոյրն է։ Անիկա համեմատուած է «Լաս Մենինաս»-ի (''Las Meninas'') հետ՝ իբրեւ խոհրդածութիւն արուեստի եւ պատրանքի մասին։ Տեսարանը արուեստի սրահ մըն է, որուն ճակատը կախարդականօրէն անհետացած է, եւ կտաւին մէջի սրահն ու փողոցը ձուլուած են մէկ շարունակական տրամայի մէջ&lt;ref&gt;Schwartz, Sanford (1990). ''Artists and Writers''. New York: Yarrow Press. pp.&amp;nbsp;140–141. ISBN&amp;nbsp;&lt;bdi&gt;1-878274-01-5&lt;/bdi&gt;.&lt;/ref&gt;։

Ուաթթօ մտահոգեց իր բարեկամները՝ անտարբերութիւն ցուցաբերելով իր ապագային եւ նիւթական ապահովութեան հանդէպ, կարծես կանխազգալով, որ երկար պիտի չապրի։ Իրականութեան մէջ, ան մանկութենէ ի վեր հիւանդոտ եւ ֆիզիքապէս տկար էր։ 1720-ին ան ճամբորդեց Լոնտոն (Անգլիա)՝ խորհրդակցելու համար դոկտ. Ռիչարտ Միտի հետ, որ իր ժամանակի ամենափնտռուած բժիշկներէն մէկն էր եւ Վաթթոյի գործին հիացողը։ Սակայն Լոնտոնի խոնաւ ու ծխապատ օդը չէզոքացուց դոկտ. Միտի առողջարար ուտելիքներուն եւ դեղերուն օգուտները։ Ուաթթօ վերադարձաւ Ֆրանսա, վեց ամիս անցուց Ժերսենի մօտ, իսկ իր վերջին քանի մը ամիսները անցուց իր հովանաւորի՝ Ապպայ Հարանժէի կալուածքին մէջ, ուր մահացաւ 1721-ին (հաւանաբար կոկորդի թոքախտէ)՝ 36 տարեկան հասակին։ Ապպան ըսած է, որ իր վերջին օրերուն Ուաթթօ կիսագիտակից էր եւ մունջ, վրձինը սեղմած ձեռքին մէջ՝ օդին մէջ երեւակայական նկարներ կը նկարէր։

Իր եղբօրորդին՝ Լուի Ժոզէֆ Ուաթթօն (Անթուանի եղբօր՝ Նոէլ Ժոզէֆ Վաթթոյի [1689–1756] որդին), եւ թոռնորդին՝ Ֆրանսուա-Լուի-Ժոզէֆ Ուաթթօն (Լուիի որդին), հետեւեցան Անթուանին եւ նոյնպէս դարձան նկարիչ։

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}
[[Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ]]
[[Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ ըստ ազգութեան]]</text>
      <sha1>tb2x8q10gdx00kbjwnlolewzrdvg040</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Եօ-եօ (խաաղալիք)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32632</id>
    <revision>
      <id>254420</id>
      <parentid>254230</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T05:25:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Maral Dikbikian</username>
        <id>4797</id>
      </contributor>
      <origin>254420</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8550" sha1="6fg964l07393knfvuaxtu2cevkw3z20" xml:space="preserve">[[Պատկեր:Yo-Yo-Plastic-Toy-Green.jpg|աջից|frameless|195x195փքս]]
«'''Եօ-եօ»ն''' աշխարհի հնագոյն եւ ամէնայայտնի խաղալիքներէն մէկն է, որ կը բաղկանայ երկու սկաւառակներէ եւ կեդրոնական առանցքի մը շուրջ փաթթուած թելէ։

«Եօ-եօ»ն օգտագործած է ֆիլիփինցի ներգաղթեալ Փետրօ Ֆլորեսը, որ սկսած է վաճառել «Եօ-եօ» անունով խաղալիք մը․ ֆիլիփիններու մայրենի լեզուով «եկուր-եկուր» կը նշանակէ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.si.edu/spotlight/yo-yo|title=Yo-Yo History in America {{!}} Smithsonian Institution|website=www.si.edu|language=անգլերէն|accessdate=2026-09-05}}&lt;/ref&gt;։

Ձեռքի շարժումով վար նետուած ատեն՝ սկաւառակները կը սկսին արագօրէն պտտիլ, իսկ երբ թելը ամբողջութեամբ բացուի, պտոյտի ուժին շնորհիւ խաղալիքը կրկին ետ կը փաթթուի դէպի վեր։

Այսօր «Եօ-եօ»ն պարզ խաղալիք մը չէ, այլ իսկական [[Մարզանք|մարզաձեւ]]։ Իւրաքանչիւր տարի կը կազմակերպուի Աշխարհի Առաջնութիւն (World Yo-Yo Contest)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://iyyf.org/world-yo-yo-contest/|title=World Yo-Yo Contest – IYYF.ORG|website=iyyf.org|language=անգլերէն|accessdate=2026-09-05}}&lt;/ref&gt;, ուր մասնակիցները կը ցուցադրեն երեւակայական արագութեամբ բարդ հնարքներ։

== Ստուգաբանութիւն եւ պատմութիւն&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Citation|title=Yo-yo|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Yo-yo&amp;oldid=1367809793|date=2026-08-05|accessdate=2026-09-08|language=en}}&lt;/ref&gt; ==
Յո-յոները ծանօթ էին Հին Յոյներուն. անոնք երեւան կու գան հին յունական քանի մը սափորանկարներու վրայ, թէեւ անոնց համար գործածուած հին յունարէն բառը անյայտ է։ Դարաշրջանէն պահպանուած նմոյշները շինուած են պրոնզէ եւ թրծակաւէ (տերաքոթթա), թէեւ ամէնէն տարածուած նիւթը, հաւանաբար, փայտն էր&lt;ref&gt;Miller, Stephen G. (2004). ''Ancient Greek Athletics''. Yale University Press. pp.&amp;nbsp;169–. ISBN&amp;nbsp;&lt;bdi&gt;9780300115291&lt;/bdi&gt;. Retrieved March 19, 2013.&lt;/ref&gt;։

Շուրջ 1770 թուականի մուղալական նկար մը ցոյց կու տայ թելով խաղալիքի մը գործածութիւնը, որ նման է, բայց նոյնական չէ արդիեօ-եօյին&lt;ref&gt;&quot;Lady with a Yo-yo&quot;. ''Brooklyn Museum''. Retrieved June 13, 2025.&lt;/ref&gt;։

Եօ-յօները ժողովրդական էին Անգլիոյ մէջ տասնութերորդ դարու վերջաւորութեան, ուր սովորաբար կը կոչուէին ''bandalores'' կամ ''bandylores''&lt;ref&gt;Maxwell Lyte, H. C. (1899). ''A History of Eton College, 1440–1898''. London: Macmillan and Co. pp.&amp;nbsp;372–373. Retrieved June 13, 2025.&lt;/ref&gt;։

«Եօ-յօ» (yo-yo) բառը հաւանաբար ծագում առած է իլոքանոյերէն ''yóyo'' եզրէն, կամ Ֆիլիփիններու մէջ գործածուող ցեղակից բառէ մը&lt;ref&gt;&quot;Definition of YO-YO&quot;. ''www.merriam-webster.com''. Retrieved September 25, 2018.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Vanoverbergh, Morice. (1956). Iloko-English Dictionary, Catholic School Press, Baguio City. p. 370 [Translated, augmented &amp; revised version of Carro, Andres. (1888). Vocabulario Iloco-Español. Vicaria de Agustinos de Filipinas, Intramuros, Manila]&lt;/ref&gt;։

== Առաջին եօ-եօյի ընկերութիւնը&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ==
1928-ին, ԱՄՆ գաղթած փիլիփինցի Փետրօ Ֆլորես (Pedro Flores) բացաւ «Yo-yo Manufacturing Company» ընկերութիւնը Սանթա Պարպարա, Քալիֆորնիա։ Գործը սկսաւ տասնեակ մը ձեռագործ խաղալիքներով. 11 Նոյեմբեր 1929-ին, Ֆլորես արդէն կը բանեցնէր երկու լրացուցիչ գործարաններ Լոս Անճելըսի եւ Հոլիվուտի մէջ, որոնք միասին կը գործածէին 600 բանուորներ եւ օրական կը արտադրէին 300,000 հատ&lt;ref&gt;''Pedro Flores'', National Yo-Yo Museum, archived from the original on January 20, 2008, retrieved February 18, 2008&lt;/ref&gt;։

Ֆլորեսի կողմէ ժողովրդականացուած փիլիփինեան ձեւաւորման եւ աւելի աւանդական եօ-եօներու միջեւ հիմնական տարբերութիւնը թելին կապուելու ձեւն է։ Հին (եւ մինչեւ օրս պահպանուած որոշ էժանագին) եօ-եօներու մոդելներուն մէջ, թելը հանգոյցով կապուած է առանցքին։ Այս եղանակով, եօ-եօն միայն առաջ-ետ կերթայ. ան դիւրութեամբ կը վերադառնայ, բայց անհնար է զայն «քնացնել» (տեղւոյն վրայ դարձնել)։ Ֆլորեսի ձեւաւորման մէջ, ուզուած երկարութեան կրկնապատիկը եղող անհատական թելի կտոր մը կը հիւսուի բանի մը շուրջ՝ ծայրը օղակ մը ստեղծելով, որ կը հագցուի առանցքին։ Կոչուած նաեւ «սահող օղակով թել», այս առերեւոյթ փոքր փոփոխութիւնը թոյլ կու տայ շարժումներու շատ աւելի մեծ բազմազանութիւն եւ զարգացածութիւն՝ ազատ պտոյտի ընթացքին աւելցած կայունութեան եւ շարժման կասեցման շնորհիւ&lt;ref&gt;The Yo-Yo. Lienhard, John H. May 29, 2012. University of Houston, College of Engineering. Retrieved on June 17, 2025.&lt;/ref&gt;։

Կարճ ժամանակ անց (շուրջ 1929-ին), ձեռներէց [[Տոնալտ Ֆ. Տանան]] (Donald F. Duncan) ըմբռնեց այս նոր նորոյթին ներուժը եւ գնեց «Flores Yo-yo Corporation»-ը եւ անոր բոլոր կալուածները, ներառեալ Ֆլորեսի անունը, որ փոխանցուեցաւ նոր ընկերութեան 1932-ին։

«Yo-yo» անունը 1932-ին արձանագրուեցաւ իբրեւ ապրանքանիշ Սամ Տուպինէրի (Sam Dubiner) կողմէ Վանքուվըր, Քանատա, եւ մինչեւ օրս կը մնայ ապրանքանիշ այդ երկրին մէջ&lt;ref&gt;&quot;Canadian Trademarks Database - &quot;YO-YO&quot; — 0190912&quot;. ''Canada.ca''. Retrieved May 5, 2026.&lt;/ref&gt;։ Հարվի Լոուն (Harvey Lowe) շահեցաւ եօ-եօյի առաջին Համաշխարհային Մրցոյթը Լոնտոն, Անգլիա&lt;ref&gt;Hopkins, Michelle (April 19, 2009). &quot;'Great ambassador' passes away&quot;. ''Richmond News''. Archived from the original on August 30, 2009. Retrieved April 12, 2009.&lt;/ref&gt;։ 1932-ին սկսան արտադրուիլ նաեւ շուէտական Kalmartrissan եօ-եօները&lt;ref&gt;&quot;Kalmartrissan&quot; och andra &quot;trissor&quot; {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100821071826/http://www.kalmarlansmuseum.se/1/1.0.1.0/51/1/?item=art_art-s1%2F1592|date=August 21, 2010}}, County Museum of Kalmar {{in lang|sv}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;Kalmartrissan snurrar vidare&quot;, ''Dagens Nyheter'' December 19, 2012 (not available in the on-line edition) {{in lang|sv}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Kalmartrissan fyller 70 år, Sveriges radio, January 25, 2002, retrieved March 22, 2013 {{in lang|sv}}&lt;/ref&gt;։

1933-ին, եօ-եօները արգիլուեցան Սուրիոյ մէջ, որովհետեւ տեղացիներէն շատեր, սնոտիապաշտօրէն, անոնց գործածութիւնը կը մեղադրէին սաստիկ երաշտի մը համար։

1946-ին, «Duncan Toys Company»-ն բացաւ եօ-եօյի գործարան մը Լաք, Ուիսքոնսին։ Տանան եօ-եօն ընդունուեցաւ Խաղալիքներու Ազգային Փառքի Սրահին (National Toy Hall of Fame) մէջ՝ «The Strong» թանգարանը (Ռոչեսթըր, Նիւ Եորք), 1999-ին։

== Ծանօթագրութիւններ ==
&lt;references /&gt;
[[Ստորոգութիւն:Խաղալիքներ]]</text>
      <sha1>6fg964l07393knfvuaxtu2cevkw3z20</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Հաւատամք (ամսաթերթ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32712</id>
    <revision>
      <id>254374</id>
      <timestamp>2026-09-07T12:09:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}«'''Հաւատամք'''», ազգային, հոգեւոր, մշակութային ամսաթերթ։ [[Սեն Փեթերսպուրկ|Ս․ Փեթերսպուրկի]] Հայ եկեղեցական համայնքի հրատարակութիւն։ Առաջին [[հայերէն]] թերթն է [[Ռուսաստանի Դաշնութիւն|Ռուսաստանի Դաշնութեան]] մէջ՝ ԽՍՀՄ-ի փլուզումէն ետք։  ==...»:</comment>
      <origin>254374</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1635" sha1="2bmi5zotnislgx6x4b4ucpealjjfiq8" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}«'''Հաւատամք'''», ազգային, հոգեւոր, մշակութային ամսաթերթ։ [[Սեն Փեթերսպուրկ|Ս․ Փեթերսպուրկի]] Հայ եկեղեցական համայնքի հրատարակութիւն։ Առաջին [[հայերէն]] թերթն է [[Ռուսաստանի Դաշնութիւն|Ռուսաստանի Դաշնութեան]] մէջ՝ ԽՍՀՄ-ի փլուզումէն ետք։

== Պատմութիւն ==
Լոյս կը տեսնէ 1993 թուականէն՝ [[հայերէն]], [[ռուսերէն]]։ Խմբագիր՝ Արմէն Մերուժանեան։

Կը լուսաբանէ տեղի եւ Ռուսաստանի միւս հայկական համայնքներու կեանքը, կ'անդրադառնայ հայ եկեղեցական եւ ժողովրդական տօներուն, մշակութային ժառանգութեան, ականաւոր հայերուն,կը  տպագրէ կրօնական ուսուցողական թեմաներով նիւթեր եւ այլն։

Կը հետեւի [[Հայաստան|Հայաստանի]], [[Արցախի Հանրապետութիւն|Արցախի]] մէջ տեղի ունեցող կարեւոր իրադարձութիւններուն, հայ-ռուսական յարաբերութիւններուն։

Լոյս կ'ընծայէ «Հաւատամք Թերթի Գրութիւն» գրական շարքը։{{ՀԳԳՀ}}
[[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]]
[[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]]
[[Ստորոգութիւն:Թերթեր]]</text>
      <sha1>2bmi5zotnislgx6x4b4ucpealjjfiq8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Հարաւային Դարպաս (շաբաթաթերթ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32713</id>
    <revision>
      <id>254375</id>
      <timestamp>2026-09-07T12:18:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}«'''Հարաւային Դարպաս'''», տարածաշրջանային տեղեկատուական, վերլուծական շաբաթաթերթ։  == Պատմութիւն == Լոյս տեսած է 2005 թուականին. [[հայերէն]]՝ [[Ախալքալաք|Ախալքալաքի]] մէջ (խմբագիր՝ Ռիմա Ղարիպեան), [[վրացերէն]] տարբերակը՝ [[Ախալցխա|Ախալցխայի]] մէջ (խ...»:</comment>
      <origin>254375</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1152" sha1="nvgcoyi3ngmox0y1gj2vkrewk47qi8l" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}«'''Հարաւային Դարպաս'''», տարածաշրջանային տեղեկատուական, վերլուծական շաբաթաթերթ։

== Պատմութիւն ==
Լոյս տեսած է 2005 թուականին. [[հայերէն]]՝ [[Ախալքալաք|Ախալքալաքի]] մէջ (խմբագիր՝ Ռիմա Ղարիպեան), [[վրացերէն]] տարբերակը՝ [[Ախալցխա|Ախալցխայի]] մէջ (խմբագիր-տնօրէն՝ Լէյլա Ինասարիձէ)։

Անդրադարձած է ջաւախահայութեան ընկերա-տնտեսական, կրթամշակութային, մարզական առօրեային, հիմնախնդիրներուն, հայ-վրացական յարաբերութիւններուն, [[Վրաստան|Վրաստանի]] ներքին եւ արտաքին քաղաքականութեան, կարեւոր իրադարձութիւններուն։{{ՀԳԳՀ}}
[[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]]
[[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]]
[[Ստորոգութիւն:Թերթեր]]</text>
      <sha1>nvgcoyi3ngmox0y1gj2vkrewk47qi8l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Գործարար (հանդէս)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32714</id>
    <revision>
      <id>254376</id>
      <timestamp>2026-09-07T12:30:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}«'''Գործարար'''», ազգային, հասարակական, կրթական, մշակութային ամենամսեայ պատկերազարդ հանդէս։  == Պատմութիւն == Լոյս տեսնած է 1999 թուականիչն Քալուկա ([[Ռուսաստան]])՝ [[հայերէն]] եւ [[ռուսերէն]]։ Հիմ­նադիր-խմբագիր՝ Վահրամ Բեկչեան։  Լուսաբանած է ՌՀՄ...»:</comment>
      <origin>254376</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1534" sha1="q7u72tyn3jfvtixr3x14rcwmashjvx8" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}«'''Գործարար'''», ազգային, հասարակական, կրթական, մշակութային ամենամսեայ պատկերազարդ հանդէս։

== Պատմութիւն ==
Լոյս տեսնած է 1999 թուականիչն Քալուկա ([[Ռուսաստան]])՝ [[հայերէն]] եւ [[ռուսերէն]]։ Հիմ­նադիր-խմբագիր՝ Վահրամ Բեկչեան։

Լուսաբանած է ՌՀՄ գործունէութիւնը, տեղի հայկական համայնքի ազգային, կրթական, մշակութային առօրեան, տպագրած է պատմական, [[Լեզուաբանութիւն|լեզուաբանական]], մշակութային յօդուածներ, անդրադարձած է [[Հայաստան|Հայաստանի]], [[Արցախի Հանրապետութիւն|Արցախի]] մէջ տեղի ունեցող կարեւոր իրադարձութիւններու, համահայկական միջոցառում­ներու, անուանի հայերու, միջազգային, պատմական նշանաւոր դեպքերու ու դեմքերու եւ այլն։

Արտատպած է նիւթեր՝ Հայաստանի եւ [[Սփիւռքահայութիւն|սփիւռքահայ]] պարբերականներէն։{{ՀԳԳՀ}}
[[Ստորոգութիւն:Հանդէսներ]]
[[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]]
[[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]]</text>
      <sha1>q7u72tyn3jfvtixr3x14rcwmashjvx8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Գրական Կեանք (ամսաթերթ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32715</id>
    <revision>
      <id>254378</id>
      <timestamp>2026-09-07T12:38:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}«'''Գրական''' '''Կեանք'''», ամսաթերթ։ Երեւանի գրողներու միութեան պաշտօնաթերթ։  == Պատմութիւն == Լոյս կտ տեսնէ 2009 թուականէն, [[Երեւան]]։ Հիմ­նադիր-խմբագիր՝ Աբգար Ափինեան, խմբագիր՝ Սուսաննա Ղազարեան։  Կը տպագրէ երիտասարդ գրողներու ստեղծագործութ...»:</comment>
      <origin>254378</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1226" sha1="9l601dv8k0brj1lqmegqpbbzdlr0ri7" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}«'''Գրական''' '''Կեանք'''», ամսաթերթ։ Երեւանի գրողներու միութեան պաշտօնաթերթ։

== Պատմութիւն ==
Լոյս կտ տեսնէ 2009 թուականէն, [[Երեւան]]։ Հիմ­նադիր-խմբագիր՝ Աբգար Ափինեան, խմբագիր՝ Սուսաննա Ղազարեան։

Կը տպագրէ երիտասարդ գրողներու ստեղծագործութիւններ, համաշխարհային դասականներէն՝ թարգմանութիւններ (առաջին անգամ հրատարակուած), հայ դասականներու անտիպ էջեր, գրականագիտական վերլուծութիւններ, կ'անդրադառնայ [[Հայաստան|Հայաստանի]] գրական, գրահրատարակչական եւ կրթամշակութային նորութիւններուն, հասարակական-քաղաքական կեանքի մէջ տեղի ունեցող կարեւոր իրադարձութիւններուն։{{ՀԳԳՀ}}
[[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]]
[[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]]</text>
      <sha1>9l601dv8k0brj1lqmegqpbbzdlr0ri7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>254379</id>
      <parentid>254378</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T12:39:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>254379</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1226" sha1="tq56uf57i6aqf2usgo7q3ynir3iepx0" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}«'''Գրական''' '''Կեանք'''», ամսաթերթ։ Երեւանի գրողներու միութեան պաշտօնաթերթ։

== Պատմութիւն ==
Լոյս կը տեսնէ 2009 թուականէն, [[Երեւան]]։ Հիմ­նադիր-խմբագիր՝ Աբգար Ափինեան, խմբագիր՝ Սուսաննա Ղազարեան։

Կը տպագրէ երիտասարդ գրողներու ստեղծագործութիւններ, համաշխարհային դասականներէն՝ թարգմանութիւններ (առաջին անգամ հրատարակուած), հայ դասականներու անտիպ էջեր, գրականագիտական վերլուծութիւններ, կ'անդրադառնայ [[Հայաստան|Հայաստանի]] գրական, գրահրատարակչական եւ կրթամշակութային նորութիւններուն, հասարակական-քաղաքական կեանքի մէջ տեղի ունեցող կարեւոր իրադարձութիւններուն։{{ՀԳԳՀ}}
[[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]]
[[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]]</text>
      <sha1>tq56uf57i6aqf2usgo7q3ynir3iepx0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Գրականագիտական Հանդէս</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32716</id>
    <revision>
      <id>254380</id>
      <timestamp>2026-09-07T12:50:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}«'''Գրականագիտական''' '''Հանդէս'''», [[Մանուկ Աբեղեանի Անուան Գրականութեան Ինստիտուտ|Մանուկ Աբեղեանի Անուան Գրականութեան Հիմնարկի]] եւ Հայ Գրողներու Միութեան հրատարակութիւն (մինչեւ 2010 թուական՝ կիսամեայ, 2010 թուականէն՝ ամենամեայ)։  == Պատմութ...»:</comment>
      <origin>254380</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1335" sha1="9yaiyjcmu6hcnjxe85dd3d2v4k3qq1x" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}«'''Գրականագիտական''' '''Հանդէս'''», [[Մանուկ Աբեղեանի Անուան Գրականութեան Ինստիտուտ|Մանուկ Աբեղեանի Անուան Գրականութեան Հիմնարկի]] եւ Հայ Գրողներու Միութեան հրատարակութիւն (մինչեւ 2010 թուական՝ կիսամեայ, 2010 թուականէն՝ ամենամեայ)։

== Պատմություն ==
Լոյս կը տեսնէ 2004 թուականէն, [[Երեւան]]։ Հիմ­նադիր-խմբագիր՝ Գրիգոր Յակոբեան, գլխաւոր խմբագիրներ՝ Ազատ Եղիազարեան, Նորայր Ադալեան, Սուրէն Աբրահամեան (2012 թուականէն)։

Կը տպագրէ գրականութեան պատմութեան, տեսութեան, գրաքննադատութեան, ազգագրութեան, ժամանակակից հայ եւ համաշխարհային գրականութեան վերաբերող գիտական յօդուածներ, հրապարակում­ներ, բանավիճային նօւթեր, թարգմանութիւններ։{{ՀԳԳՀ}}
[[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]]
[[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]]</text>
      <sha1>9yaiyjcmu6hcnjxe85dd3d2v4k3qq1x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Գրաշխարհ (պարբերաթերթ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32717</id>
    <revision>
      <id>254381</id>
      <timestamp>2026-09-07T13:09:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}«'''Գրաշխարհ'''», գրական-մշակութային, տեղեկատwuական պարբերաթերթ։  == Պատմութիւն == Լոյս կը տեսնէ 2003 թուականէն, [[Երեւան]]։ Հիմ­նադիր-խմբագիր՝ Տիգրան Ռշտունի։  Կ'անդրադառնայէ Հայաստանի մէջ լոյս տեսնող տպագիր արտադրանքին, պարբերական մամուլին, հ...»:</comment>
      <origin>254381</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1667" sha1="rr0jvtpr2ddwbxa8i4crx1qlq0k2x92" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}«'''Գրաշխարհ'''», գրական-մշակութային, տեղեկատwuական պարբերաթերթ։

== Պատմութիւն ==
Լոյս կը տեսնէ 2003 թուականէն, [[Երեւան]]։ Հիմ­նադիր-խմբագիր՝ Տիգրան Ռշտունի։

Կ'անդրադառնայէ Հայաստանի մէջ լոյս տեսնող տպագիր արտադրանքին, պարբերական մամուլին, համացանցային կայքերուն, պարբերաբար կը տպագրէ պետական պատուէրով եւ պետական աջակցութեամբ լոյս տեսած գիրքերու մատենագիտական ցանկերը, ծանօթագրութիւններով եւ գրախօսականներով կ'անդրադառնայ ուշագրաւ հրատարակութիւններու, կը լուսաբանէ [[Հայաստան|Հայաստանի]] հրատարակչութիւններու գործունէութիւնը, գիրքի միջազգային ցուցահանդէսները, տօնավաճառները, մրցոյթները, փառատօները։

Կը ներկայացնէ Հայաստան ներմուծուած օտարալեզու, ինչպէս նաեւ Սփիւռքի մէջ լոյս տեսած [[հայերէն]] հրատարակութիւնները, Հայաստանի համալսարաններու հրատարակած գիրքերը, պարբերականներու ցանկերը եւ այլն։{{ՀԳԳՀ}}
[[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]]
[[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]]</text>
      <sha1>rr0jvtpr2ddwbxa8i4crx1qlq0k2x92</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>254382</id>
      <parentid>254381</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T13:11:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>254382</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1669" sha1="o51ipdnrktd911l7yih1aa7c8xzxans" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}«'''Գրաշխարհ'''», գրական-մշակութային, տեղեկատուական պարբերաթերթ։

== Պատմութիւն ==
Լոյս կը տեսնէ 2003 թուականէն, [[Երեւան]]։ Հիմ­նադիր-խմբագիր՝ Տիգրան Ռշտունի։

Կ'անդրադառնայէ Հայաստանի մէջ լոյս տեսնող տպագիր արտադրանքին, պարբերական մամուլին, համացանցային կայքերուն, պարբերաբար կը տպագրէ պետական պատուէրով եւ պետական աջակցութեամբ լոյս տեսած գիրքերու մատենագիտական ցանկերը, ծանօթագրութիւններով եւ գրախօսականներով կ'անդրադառնայ ուշագրաւ հրատարակութիւններու, կը լուսաբանէ [[Հայաստան|Հայաստանի]] հրատարակչութիւններու գործունէութիւնը, գիրքի միջազգային ցուցահանդէսները, տօնավաճառները, մրցոյթները, փառատօները։

Կը ներկայացնէ Հայաստան ներմուծուած օտարալեզու, ինչպէս նաեւ Սփիւռքի մէջ լոյս տեսած [[հայերէն]] հրատարակութիւնները, Հայաստանի համալսարաններու հրատարակած գիրքերը, պարբերականներու ցանկերը եւ այլն։{{ՀԳԳՀ}}
[[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]]
[[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]]</text>
      <sha1>o51ipdnrktd911l7yih1aa7c8xzxans</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Դար (հանդէս)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32718</id>
    <revision>
      <id>254383</id>
      <timestamp>2026-09-07T13:22:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}'''«Դար»''', գրական-գեղարուեստական, մշակութային կիսամսեայ, ապա՝ ամսօրեայ հանդէս։  == Պատմութիւն == Լոյս տեսած է 1959–1963 թուականներուն, [[Պոլիս]] (1963 թուականին՝ «Նոր դար»)։ Խմբագիր՝ [[Հերմինէ Սինանեան]]։  Տպագրած է հայ եւ օտարազգի (թարգմանաբար) հեղ...»:</comment>
      <origin>254383</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1001" sha1="pj8lgq02fn5a61ccaefolfrha0t0j0b" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}'''«Դար»''', գրական-գեղարուեստական, մշակութային կիսամսեայ, ապա՝ ամսօրեայ հանդէս։

== Պատմութիւն ==
Լոյս տեսած է 1959–1963 թուականներուն, [[Պոլիս]] (1963 թուականին՝ «Նոր դար»)։ Խմբագիր՝ [[Հերմինէ Սինանեան]]։

Տպագրած է հայ եւ օտարազգի (թարգմանաբար) հեղինակներու ստեղծագործութիւններ, մշակութային նիւթեր, նպաստած է Հայրենիք-Սփիւռք գրական-մշակութային կապերու ամրապնդման, ներկայացուցած է նոր անուններ, նոր հրատարակչութիւններ։{{ՀԳԳՀ}}
[[Ստորոգութիւն:Հանդէսներ]]
[[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]]
[[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]]</text>
      <sha1>pj8lgq02fn5a61ccaefolfrha0t0j0b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Դարձ (հանդէս)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32719</id>
    <revision>
      <id>254384</id>
      <timestamp>2026-09-07T13:33:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}«'''Դարձ'''», հանդէս։ «Ազգայնական ակումբ» Հասարակական Կազմակերպութեան հրատարակութիւն։  == Պատմութիւն == Լոյս տեսած է 2000–2002 թուականներուն, [[Երեւան]]։ Խմբագիր՝ Մուշեղ Լալայեան։  Տպագրած է նիւթեր ազգային գաղափարախօսութեան ([[Գարեգին Նժդեհ]], ...»:</comment>
      <origin>254384</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1412" sha1="1m2l02i32y03gincmsfen1elrwks1gy" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}«'''Դարձ'''», հանդէս։ «Ազգայնական ակումբ» Հասարակական Կազմակերպութեան հրատարակութիւն։

== Պատմութիւն ==
Լոյս տեսած է 2000–2002 թուականներուն, [[Երեւան]]։ Խմբագիր՝ Մուշեղ Լալայեան։

Տպագրած է նիւթեր ազգային գաղափարախօսութեան ([[Գարեգին Նժդեհ]], [[Հայկ Ասատրեան]] եւ ուրիշներ), աշխարհաքաղաքականութեան, ազգային-ազատագրական պայքարի տեսագործնական հիմ­նահարցերու վերաբերեալ, ինչպէս նաեւ հատուածներ՝ հայ եւ օտարազգի անուանի ազգային գործիչներու գրական ժառանգութենէն։

«Ազգայնական ակումբը», «Ազգայնական միտք» մատենաշարով հրատարակած է նաեւ 20 անուն գիրք (Գարեգին Նժդեհի, Հայկ Ասատրեանի, [[Լեւոն Շանթ|Լեւոն Շանթի]], [[Զարեւանդ|Զարեւանդի]] եւ ուրիշ երկեր)։{{ՀԳԳՀ}}
[[Ստորոգութիւն:Հանդէսներ]]
[[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]]
[[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]]</text>
      <sha1>1m2l02i32y03gincmsfen1elrwks1gy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Տէյլի Էքսփրես (օրաթերթ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32720</id>
    <revision>
      <id>254385</id>
      <timestamp>2026-09-07T13:43:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}  '''«Տէյլի Էքսփրես»''' ({{Lang-en|Daily Express}}), բրիտանական պարբերական։ Անուանումը «Express Newspapers»-ի հրատարակչութեան սեփականութիւնն է, որ այժմ կը պատկանի Ռիչըրտ Տեսմոնտին։  2014 թուականի Մարտին տպագրաքանակը կազմած է 625 952&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.express.co.uk/news/politics/...»:</comment>
      <origin>254385</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1611" sha1="522cj2xw7n0ufs34d6rx7mdh8guvbnq" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}

'''«Տէյլի Էքսփրես»''' ({{Lang-en|Daily Express}}), բրիտանական պարբերական։ Անուանումը «Express Newspapers»-ի հրատարակչութեան սեփականութիւնն է, որ այժմ կը պատկանի Ռիչըրտ Տեսմոնտին։

2014 թուականի Մարտին տպագրաքանակը կազմած է 625 952&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.express.co.uk/news/politics/570952/Express-Newspapers-Chairman-Richard-Desmond-gives-1-3m-to-Ukip|title=Express Newspapers Chairman Richard Desmond gives £1.3m to Ukip|last=Hall|first=Macer|date=2015 թ․ ապրիլի 17|work=Daily Express|accessdate=2015 թ․ մայիսի 18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2015 թ․ ապրիլի 16|title=Express owner Richard Desmond gives UKIP £1m|url=http://www.bbc.co.uk/news/election-2015-32340976|accessdate=2015 թ․ մայիսի 18|work=BBC News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;express1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.express.co.uk/comment/expresscomment/575148/Vote-Ukip-patriotic-Britain|title=Daily Express urges British public to vote Ukip for a patriotic future|date=2015 թ․ մայիսի 6|work=Daily Express|accessdate=2015 թ․ մայիսի 18}}&lt;/ref&gt;։ «Express Newspapers»-ը նաեւ կը թողարկէ «Sunday Express»-ը (1918 թուականէն սկսած), «Daily Star»-ը եւ «Daily Star Sunday»-ը։

== Ծանօթագրութիւններ ==
&lt;references /&gt;
[[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]]
[[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]]</text>
      <sha1>522cj2xw7n0ufs34d6rx7mdh8guvbnq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Դժոխք Բացեալ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32721</id>
    <revision>
      <id>254386</id>
      <timestamp>2026-09-07T14:04:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «'''«Դժոխք''' '''Բացեալ»''', քարոզիչ Յովհաննէս Յիսուսեանի գիրքը՝ դժոխային տանջանքներու մասին։  [[Իտալերէն|Իտալերէնէ]] թարգմանած են [[Մխիթար Սեբաստացի|Մխիթար Սեբաստացիի]] աշակերտները։  == Պատմութիւն == Տպագրուած է 1753 թուականին, [[Վենետիկ]]՝ Սթեֆանօ Օրլանտոյի տպարանը։  Տիտ...»:</comment>
      <origin>254386</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1082" sha1="tqxyhnr8ux5nl84s5wtkcngt0u2dcxm" xml:space="preserve">'''«Դժոխք''' '''Բացեալ»''', քարոզիչ Յովհաննէս Յիսուսեանի գիրքը՝ դժոխային տանջանքներու մասին։

[[Իտալերէն|Իտալերէնէ]] թարգմանած են [[Մխիթար Սեբաստացի|Մխիթար Սեբաստացիի]] աշակերտները։

== Պատմութիւն ==
Տպագրուած է 1753 թուականին, [[Վենետիկ]]՝ Սթեֆանօ Օրլանտոյի տպարանը։

Տիտղոսաթերթին՝ «Դժոխք բացեալ. այս է մտածութիւն ի վերայ տանջանացն դժոխոց» (260 էջ, 12o և 6o, 9,2 x 5 սմ)։

Լոյս տեսած է 1783 թուականին, Թրիեսթի մէջ՝ [[Մխիթարեան Միաբանութիւն|Մխիթարեան տպարան]], հայատառ [[Թրքերէն|թուրքերէն]]։ Ա․ տիտղոսաթերթ՝ «Ճիհէննէմ աչըլմըշ։ Պասմա օլունտու...», Բ․ տիտղոսաթերթ՝ նոյնը (256 էջ, 8o, 11,4 x 6 սմ)։{{ՀԳԳՀ}}
[[Ստորոգութիւն:Գիրքեր]]</text>
      <sha1>tqxyhnr8ux5nl84s5wtkcngt0u2dcxm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Դիմակ (հանդէս)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32722</id>
    <revision>
      <id>254387</id>
      <timestamp>2026-09-07T14:10:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}'''«Դիմակ»''', կիսամսեայ հանդէս։  == Պատմութիւն == Հրատարակուած է 1862 թուականին (7 թիւր)մ [[Զմիւռնիա]]։ Խմբագիր՝ Կարապետ Տէտէեան։  Անդրադարած է եւրոպական երկրներու հետ առեւտրական կապեր ունեցող զմիւռնահայ վաճառականներու գործունէութեան, տպագրա...»:</comment>
      <origin>254387</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1012" sha1="9we6cy41h89knq4rqk5r1p3bwx9ycme" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}'''«Դիմակ»''', կիսամսեայ հանդէս։

== Պատմութիւն ==
Հրատարակուած է 1862 թուականին (7 թիւր)մ [[Զմիւռնիա]]։ Խմբագիր՝ Կարապետ Տէտէեան։

Անդրադարած է եւրոպական երկրներու հետ առեւտրական կապեր ունեցող զմիւռնահայ վաճառականներու գործունէութեան, տպագրած է թարգմանութիւններ՝ եւրոպական գրականութենէն, ակնարկներ արեւմտահայ կեանքի, կրթալուսաւորական ընկերութիւններու մասին, անդրադարձած է [[Աշխարհաբար|աշխարհաբարի]] մշակման հարցերուն։{{ՀԳԳՀ}}
[[Ստորոգութիւն:Հանդէսներ]]
[[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]]
[[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]]</text>
      <sha1>9we6cy41h89knq4rqk5r1p3bwx9ycme</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Դրազարկ (տարեգիրք)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32723</id>
    <revision>
      <id>254390</id>
      <timestamp>2026-09-07T14:26:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}«'''Դրազարկ»''', տարեգիրք, որ լոյս տեսած է 1967 թվականէն, [[Անթիլիաս]] ([[Լիբանան]])։ Խմբագիր՝ Տիրայր Փանոսեան&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aztagdaily.com/archives/469162|title=Վախճանած է Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան Միաբանութեան Անդամ Տ․ Տիրայր Ար�|date=2020-03-19|website=Aztag Daily - Ազդակ...»:</comment>
      <origin>254390</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2280" sha1="q5sh8bd84dael9l63aje6v1o4elh1f1" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}«'''Դրազարկ»''', տարեգիրք, որ լոյս տեսած է 1967 թվականէն, [[Անթիլիաս]] ([[Լիբանան]])։ Խմբագիր՝ Տիրայր Փանոսեան&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aztagdaily.com/archives/469162|title=Վախճանած է Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան Միաբանութեան Անդամ Տ․ Տիրայր Ար�|date=2020-03-19|website=Aztag Daily - Ազդակ Օրաթերթ (Armenian Daily Newspaper based in Lebanon)|language=en-US|accessdate=2026-09-07}}&lt;/ref&gt;, կը հրատարակէին Կիլիկիոյ կաթողիկոսութեան Հայ եկեղեցու կիրակնօրեայ դպրոցները։

Կոչուած է Կիլիկեան Հայաստանի կրթութեան կեդրոններէ մէկուն՝ [[Դրազարկի Վանք|Դրազարկի վանքի]] անունով։

== Դրազարկի գործունէութիւնը ==
Տպագրած է այդ ժամանակներու եւ դասական հայ գրողներու գործերը, գրականագիտական եւ պատմա-բանասիրական ուսումնասիրութիւններ, լուսաբանած է սփիւռքահայ կրօնական եւ մշակութային կեանքը, տեղեկութիւններ հաղորդած է հայկական վարժարաններու մասին, անդրադարձած է երեխաներու դաստիարակութեան խնդիրներուն։

Տարեգիրքը պատմած է ազգային սովորոյթներու, ժողովրդական աւանդութիւններու մասին, ներկայացուցած է հայ արուեստագետները։ 

Դրազարկը լայն տեղ յատկացուցած է Հ․Ե․Կ․Դ-ի գործունէութեան։ 

Ունեցած է [[անգլերէն]] բաժին։

1961-1962 թուականներուն [[Պէյրութ|Պէյրութի]] մէջ հրատարակուած է նոյն անունով պարբերաթերթ։

== Ծանօթագրութիւններ ==
&lt;references /&gt;
{{ՀՍՀ|հատոր=3|էջ=447}} 
[[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]]
[[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]]</text>
      <sha1>q5sh8bd84dael9l63aje6v1o4elh1f1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Այիոս Տիմիթրիոս, Սիրոս</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32724</id>
    <revision>
      <id>254391</id>
      <timestamp>2026-09-07T14:49:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HoMen</username>
        <id>269</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|երկիր=Յունաստան|պատկեր=Kykladen-syros.png|պատկերի նկարագրութիւն=Սիրոս կղզին, Քիքլադես, Էգէական ծող|շրջան=|կը գտնուի ափին=Էգէական ծով|բարձրութիւն=}}'''Այիոս Տիմիթրիոս, Սիրոս''' ([[Յունարէն|յուն․]]`Άγιος Δημήτριος Σύρου), [[Սիրոս (կղզի)|Սիրոս]], Էգէական Ծ...»:</comment>
      <origin>254391</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2732" sha1="0ziqjlcch4bl16f64tb967n6m9vxnfs" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|երկիր=Յունաստան|պատկեր=Kykladen-syros.png|պատկերի նկարագրութիւն=Սիրոս կղզին, Քիքլադես, Էգէական ծող|շրջան=|կը գտնուի ափին=Էգէական ծով|բարձրութիւն=}}'''Այիոս Տիմիթրիոս, Սիրոս''' ([[Յունարէն|յուն․]]`Άγιος Δημήτριος Σύρου), [[Սիրոս (կղզի)|Սիրոս]], [[Էգէական Ծով|Էգէական ծով]], [[Յունաստան]]։ Ծովաբնեայ բարձրադիր փոքր բնակավայր, որ կը գտնուի Սիրոսին կեդրոնական արեւելեան մասը, Էրմուփոլիսին կից եւ անոր հիւսիսը։ Մնայուն բնակչութեան թիւը ըստ 2021-ի մարդահամարին 48 է։ Ամառուան ամիսներուն բնակչութեան թիւը կը բազմապատկուի։

== Պատմական ակնարկ ==
1936, 25 Մայիսին, Էրմուփոլիսին բնակիչ՝ Մանուսոս Բելեքիս, տեսիլք մը ունէր եւ ուղղուեցաւ վայրը ուր կը գտնուէր Այիոս Տիմիթրիոսին պատկերը։ Յաջորդին, Սիրոսի Արքեպիսկոպոս Ֆիլարեթոսի որոշումով այդ վայրին կը կառուցուի բիւզանդական ոճով քարաշէն վեհ եկեղեցի մը։ Այժմ եկեղեցին կղզիին տեսարժան վայրերէն է։

Յատկանշական է այդ եղելութիւնը, որ Բիրէայէն Սիրոս հասնող կամ անկէ մեկնող  նաւերը չեն սուլեր Էրմուփոլիս նաւահանգիստ մտնելու կամ դուրս գալու ատեն, հապա երբ կ՚անցնին այդ եկեղեցիին քովէն: Որպէս պատասխան՝ Սուրբ Տիմիթրիոս եկեղեցիին քահանան կը պատասխանէ զանգերը զարնելով:

== Բնակչութիւն ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+Մնայուն 
!Տարի
!Բնակչութիւն 
|-
|1991
|15
|-
|2001
|26
|-
|2011
|56
|-
|2021
|48
|}
&lt;ref&gt;[https://syrosisland.gr/place/agios-dimitrios/ Այիոս Տիմիթրիոս{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.syros-ermoupolis.gr/ Էրմուփոլիս, Սիրոս{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.statistics.gr/2011-census-pop-hous բնակչութիւն 2011{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.syros-ermoupolis.gr/ Էրմուփոլիս քաղաքապետութիւն{{ref-el}} ]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.statistics.gr/2021-census-pop-hous 2021-ի մարդահամար{{ref-en}}]&lt;/ref&gt;

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}</text>
      <sha1>0ziqjlcch4bl16f64tb967n6m9vxnfs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>254392</id>
      <parentid>254391</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T14:54:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HoMen</username>
        <id>269</id>
      </contributor>
      <origin>254392</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3147" sha1="m52fvysanwmv7v72r3964qffmfl0wkx" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|երկիր=Յունաստան|պատկեր=Kykladen-syros.png|պատկերի նկարագրութիւն=Սիրոս կղզին, Քիքլադես, Էգէական ծող|շրջան=|կը գտնուի ափին=Էգէական ծով|բարձրութիւն=}}'''Այիոս Տիմիթրիոս, Սիրոս''' ([[Յունարէն|յուն․]]`Άγιος Δημήτριος Σύρου), [[Սիրոս (կղզի)|Սիրոս]], [[Էգէական Ծով|Էգէական ծով]], [[Յունաստան]]։ Ծովաբնեայ բարձրադիր փոքր բնակավայր, որ կը գտնուի Սիրոսին կեդրոնական արեւելեան մասը, Էրմուփոլիսին կից եւ անոր հիւսիսը։ Մնայուն բնակչութեան թիւը ըստ 2021-ի մարդահամարին 48 է։ Ամառուան ամիսներուն բնակչութեան թիւը կը բազմապատկուի։

== Պատմական ակնարկ ==
1936, 25 Մայիսին, Էրմուփոլիսին բնակիչ՝ Մանուսոս Բելեքիս, տեսիլք մը ունէր եւ ուղղուեցաւ վայրը ուր կը գտնուէր Այիոս Տիմիթրիոսին պատկերը։ Յաջորդին, Սիրոսի Արքեպիսկոպոս Ֆիլարեթոսի որոշումով այդ վայրին կը կառուցուի բիւզանդական ոճով քարաշէն վեհ եկեղեցի մը։ Այժմ եկեղեցին կղզիին տեսարժան վայրերէն է։

Յատկանշական է այդ եղելութիւնը, որ Բիրէայէն Սիրոս հասնող կամ անկէ մեկնող  նաւերը չեն սուլեր Էրմուփոլիս նաւահանգիստ մտնելու կամ դուրս գալու ատեն, հապա երբ կ՚անցնին այդ եկեղեցիին քովէն: Որպէս պատասխան՝ Սուրբ Տիմիթրիոս եկեղեցիին քահանան կը պատասխանէ զանգերը զարնելով:

== Բնակչութիւն ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+Մնայուն 
!Տարի
!Բնակչութիւն 
|-
|1991
|15
|-
|2001
|26
|-
|2011
|56
|-
|2021
|48
|}
&lt;ref&gt;[https://syrosisland.gr/place/agios-dimitrios/ Այիոս Տիմիթրիոս{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.syros-ermoupolis.gr/ Էրմուփոլիս, Սիրոս{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.statistics.gr/2011-census-pop-hous բնակչութիւն 2011{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.syros-ermoupolis.gr/ Էրմուփոլիս քաղաքապետութիւն{{ref-el}} ]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.statistics.gr/2021-census-pop-hous 2021-ի մարդահամար{{ref-en}}]&lt;/ref&gt;

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}
[[Ստորոգութիւն:Սիրոսի բնակավայրեր]]
[[Ստորոգութիւն:Էգէականի բնակավայրեր]]
[[Ստորոգութիւն:Յունաստանի բնակավայրեր]]
[[Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր այբբենական կարգով]]
[[Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր ըստ երկրի]]
[[Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր]]</text>
      <sha1>m52fvysanwmv7v72r3964qffmfl0wkx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Աղրոս, Սիրոս</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32725</id>
    <revision>
      <id>254393</id>
      <timestamp>2026-09-07T14:59:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HoMen</username>
        <id>269</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|երկիր=Յունաստան|պատկեր=Kykladen-syros.png|պատկերի նկարագրութիւն=Սիրոս կղզին, Քիքլադես, Էգէական ծող|շրջան=|կը գտնուի ափին=Էգէական ծով|բարձրութիւն=}}'''Աղրոս, Սիրոս''' ([[Յունարէն|յուն․]]`Αγρός Σύρου), [[Սիրոս (կղզի)|Սիրոս]], [[Էգէական Ծով|Էգէական ծով]], Յու...»:</comment>
      <origin>254393</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1498" sha1="il9tcrwcs7fcuzr4j7bkqchw6icgbwu" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|երկիր=Յունաստան|պատկեր=Kykladen-syros.png|պատկերի նկարագրութիւն=Սիրոս կղզին, Քիքլադես, Էգէական ծող|շրջան=|կը գտնուի ափին=Էգէական ծով|բարձրութիւն=}}'''Աղրոս, Սիրոս''' ([[Յունարէն|յուն․]]`Αγρός Σύρου), [[Սիրոս (կղզի)|Սիրոս]], [[Էգէական Ծով|Էգէական ծով]], [[Յունաստան]]։ Սիրոսին կեդրոնը գտնուող բարձրադիր փոքր բնակավայր, որ կը գտնուի [[Անօ Սիրոս, Սիրոս|Անօ Սիրոսին]] կից։ Մնայուն բնակչութեան թիւը ըստ 2021-ի մարդահամարին 137 է։ Ամառուան ամիսներուն բնակչութեան թիւը կը բազմապատկուի։

== Բնակչութիւն ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+Մնայուն
!Տարի
!Բնակչութիւն
|-
|1991
|66
|-
|2001
|72
|-
|2011
|89
|-
|2021
|137
|}
&lt;ref&gt;[https://www.syros-ermoupolis.gr/ Էրմուփոլիս, Սիրոս{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.statistics.gr/2011-census-pop-hous բնակչութիւն 2011{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.syros-ermoupolis.gr/ Էրմուփոլիս քաղաքապետութիւն{{ref-el}}] &lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.statistics.gr/2021-census-pop-hous 2021-ի մարդահամար{{ref-en}}]&lt;/ref&gt;

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}</text>
      <sha1>il9tcrwcs7fcuzr4j7bkqchw6icgbwu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>254401</id>
      <parentid>254393</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T18:06:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HoMen</username>
        <id>269</id>
      </contributor>
      <origin>254401</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1912" sha1="41jzlwk8pof9bkiyc5ucmk6ntz2d8og" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|երկիր=Յունաստան|պատկեր=Kykladen-syros.png|պատկերի նկարագրութիւն=Սիրոս կղզին, Քիքլադես, Էգէական ծող|շրջան=|կը գտնուի ափին=Էգէական ծով|բարձրութիւն=}}'''Աղրոս, Սիրոս''' ([[Յունարէն|յուն․]]`Αγρός Σύρου), [[Սիրոս (կղզի)|Սիրոս]], [[Էգէական Ծով|Էգէական ծով]], [[Յունաստան]]։ Սիրոսին կեդրոնը գտնուող բարձրադիր փոքր բնակավայր, որ կը գտնուի [[Անօ Սիրոս, Սիրոս|Անօ Սիրոսին]] կից։ Մնայուն բնակչութեան թիւը ըստ 2021-ի մարդահամարին 137 է։ Ամառուան ամիսներուն բնակչութեան թիւը կը բազմապատկուի։

== Բնակչութիւն ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+Մնայուն
!Տարի
!Բնակչութիւն
|-
|1991
|66
|-
|2001
|72
|-
|2011
|89
|-
|2021
|137
|}
&lt;ref&gt;[https://www.syros-ermoupolis.gr/ Էրմուփոլիս, Սիրոս{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.statistics.gr/2011-census-pop-hous բնակչութիւն 2011{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.syros-ermoupolis.gr/ Էրմուփոլիս քաղաքապետութիւն{{ref-el}}] &lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.statistics.gr/2021-census-pop-hous 2021-ի մարդահամար{{ref-en}}]&lt;/ref&gt;

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}
[[Ստորոգութիւն:Սիրոսի բնակավայրեր]]
[[Ստորոգութիւն:Քիքլադեսի բնակավայրեր]]
[[Ստորոգութիւն:Էգէականի բնակավայրեր]]
[[Ստորոգութիւն:Յունաստանի բնակավայրեր]]
[[Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր այբենական կարգով]]
[[Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր]]</text>
      <sha1>41jzlwk8pof9bkiyc5ucmk6ntz2d8og</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ալիթինի, Սիրոս</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32726</id>
    <revision>
      <id>254394</id>
      <timestamp>2026-09-07T15:13:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HoMen</username>
        <id>269</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|երկիր=Յունաստան|պատկեր=A@a syros island greece - panoramio (1).jpg|պատկերի նկարագրութիւն=Ալիթինի, Այիա Բարասքեւի եկեղեցին,Սիրոս |շրջան=Քիքլադես, Էգէական ծով|կը գտնուի ափին=Էգէական ծով|բարձրութիւն=}}'''Ալիթինի, Սիրոս''' ([[Յունարէն|յուն․]]`Αληθινή Σύρου, Սիրոս (...»:</comment>
      <origin>254394</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2460" sha1="ea9b9mnmg75c9recoxci2g7onb0tqfq" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|երկիր=Յունաստան|պատկեր=A@a syros island greece - panoramio (1).jpg|պատկերի նկարագրութիւն=Ալիթինի, Այիա Բարասքեւի եկեղեցին,Սիրոս |շրջան=Քիքլադես, Էգէական ծով|կը գտնուի ափին=Էգէական ծով|բարձրութիւն=}}'''Ալիթինի, Սիրոս''' ([[Յունարէն|յուն․]]`Αληθινή Σύρου, [[Սիրոս (կղզի)|Սիրոս]], [[Էգէական Ծով|Էգէական ծով]], [[Յունաստան]]։ Սիրոսին կեդրոնը գտնուող բարձրադիր փոքր բնակավայր, որ կը գտնուի [[Անօ Սիրոս, Սիրոս|Անօ Սիրոսին]]։ Մնայուն բնակչութեան թիւը ըստ 2021-ի մարդահամարին 112 է։ Իր դիէին պատճառով, հիանալի դեսարան ունի դէպի [[Քիքլատես|Քիքլադեսին]] մնացեալ կղզիները։

1600-ին բնակավայրին մէջ կառուցուեցաւ յունական ուղղափառ եկեղեցուոյ դաւանանքին պատկանող սեփական Այիա Բարասքեւի եկեղեցին։ Եկեղեցին բիւզանդական ոճի է եւ վերանորոգուած է 1792-ին եւ ընդարձակուած է 1873-ին։ Ներկայիս կը պատկանի Աթանասիօ Մարթինոս նաւատէրին։ Եկեղեցուոյ անուանակոչութեան օրը՝ 26 Յուլիս, տեղի կ՛ունենայ մեծ տօնախմբութիւնը մը։

== Բնակչութիւն ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+Մնայուն
!Տարի
!Բնակչութիւն
|-
|1991
|41
|-
|2001
|61
|-
|2011
|88
|-
|2021
|112
|}
&lt;ref&gt;[https://www.syros-ermoupolis.gr/ Էրմուփոլիս, Սիրոս{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.statistics.gr/2011-census-pop-hous բնակչութիւն 2011{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.syros-ermoupolis.gr/ Էրմուփոլիս քաղաքապետութիւն{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.statistics.gr/2021-census-pop-hous 2021-ի մարդահամար{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://greece.terrabook.com/el/syros/page/alithini-2/ Ալիթինի,  Սիրոս{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://syrosisland.gr/place/agia-paraskevi/ Այիա Բարասքեւի, Ալիթինի Սիրոս{{ref-el}}]&lt;/ref&gt;

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}</text>
      <sha1>ea9b9mnmg75c9recoxci2g7onb0tqfq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Անօ Սիրոս,Սիրոս</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32727</id>
    <revision>
      <id>254395</id>
      <timestamp>2026-09-07T16:05:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HoMen</username>
        <id>269</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|երկիր=Յունաստան|պատկեր=Ano Syros.jpg|պատկերի նկարագրութիւն=Անօ Սիրոս եւ Այիոս Եորղոս կաթողիկէ թեմին մայր եկեղեցին |շրջան=Քիքլադես, Էգէական ծով|կը գտնուի ափին=Էգէական ծով|բարձրութիւն=}}'''Անօ Սիրոս''' ([[Յունարէն|յուն․]]`Άνω Σύρος, Սիրոս (կղզի)|Սիրո...»:</comment>
      <origin>254395</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4429" sha1="1no1hqabp45wtyqft3rqs6x3z6b9mty" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|երկիր=Յունաստան|պատկեր=Ano Syros.jpg|պատկերի նկարագրութիւն=Անօ Սիրոս եւ Այիոս Եորղոս կաթողիկէ թեմին մայր եկեղեցին |շրջան=Քիքլադես, Էգէական ծով|կը գտնուի ափին=Էգէական ծով|բարձրութիւն=}}'''Անօ Սիրոս''' ([[Յունարէն|յուն․]]`Άνω Σύρος, [[Սիրոս (կղզի)|Սիրոս]], [[Էգէական Ծով|Էգէական ծով]], [[Յունաստան]]։ Միջնադարեան բնակավայր։ Կը գտնուին Սիրոսին արեւելեան կողմը, նախկին ՄԵսովունի վայրին մէջ ։ Մնայուն բնակչութեան թիւը ըստ [[2021 թուական|2021]]-ի մարդահամարին 621 է։ Իր դիրքին պատճառով, հիանալի դեսարան ունի դէպի [[Քիքլատես|Քիքլադեսին]] մնացեալ կղզիները։

Անօ Սիրոսին գագաթը կը գտնուի Այիոս Եորղոս մայր եկեղեցին՝ Սիրոսի կաթողիկէ թեմին աթոռը։

Անօ Սիրոսին վարչական համայնքը նկարագրուած է որպէս գիւղական կիսալեռնային բնակավայր, 51,656 քլ² տարածութեամբ (2011)։ 

== Պատմական ակնարկ ==
Միջնադարին, Անօ Սիրոս սկսաւ բնակուիլ որպէս բերդ։ Ծովափնեայ բնակիչները հոն հաստատուեցան, որպէսզի պահպանուին ծովահէններէն, որոնք անսանձ կը նաւարկէին Քիքլադեսին եւ Էգէականի ջուրերուն։ 

Վենետիկցիներուն եւ [[Լատինատիրութիւն|լատիններուն]] բռնագրաւման ընթացքին, Անօ Սիրոս հաստատուեցան կաթոլիկ դաւանաքի հետեւորդներ։ Այդ պատճառով, Օսմանեան բռնատիրութեան ժամանակաշրջանին, Սիրոս կղզին Ֆրանսան առած էր իր պաշտպանութեան տակ։ Բնակիչները օսմանցիներուն միայն հպատակութեան թեթեւ տուրք մը կը վճարէին։ Բնակիչները, իրենց ընդհանուր ծագման պատճառով կը կոչուին «Ֆրանկոսիրիացիներ», անկէ ալ յառաջ եկցած է՝ Մարգոս Վամվաքարիսին [https://kithara.to/stixoi/MTIyODQ0Njk5/fragkosyriani-bambakaris-markos-lyrics «Ֆրանկոսիրիանի»] երգը։&lt;gallery&gt;
Պատկեր:View of Ano Syros, Greece - panoramio.jpg|Անօ Սիրոս
Պատկեր:20221027 Syros 301.jpg
Պատկեր:20221027 Syros 298.jpg
Պատկեր:A traditional house in Ano Syros 2.jpg
Պատկեր:20221027 Syros 303.jpg
Պատկեր:Ano Syros 2.jpg
Պատկեր:Ano Syros, Syro207.jpg
Պատկեր:Áno Sýros at Night.jpg
&lt;/gallery&gt;

== Մարգոս Վամվաքարիս թանգարան ==
[[Պատկեր:Ano Syros place.jpg|մինի|Անօ Սիրոս․ [[Մարգոս Վամվաքարիս|Մարգոս Վամվաքարիսին]] կիսանդրին համանուն հրապարակին։]]
[[Մարքոս Վամվաքարիս|Մարգոս Վամվաքարիս]] (ծանօթ «ռեպեթիս» երաժիշտ) թանգարանը (1995) կը գտնուի Անօ Սիրօ, սիրոսի աւանդական ոճով բնակարանի մը մէջ։ Իր անունով նաեւ կայ փոքրիկ հրապարակ մը։

== Բնակչութիւն ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+Մնայուն
!Տարի
!Բնակչութիւն
|-
|1961
|2 017
|-
|1971
|1 971
|-
|1991
|1 022
|-
|2001
|1 109
|-
|2011
|843
|-
|2021
|621
|}
&lt;ref&gt;[https://www.syros-ermoupolis.gr/ Էրմուփոլիս, Սիրոս{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.statistics.gr/2011-census-pop-hous բնակչութիւն 2011{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160304103547/http://www.e-kyklades.gr/showroom/tourism/MARKOS_VAMVAKARIS_MUSEUM?lang=el Անօ Սիրոս եւ Վամվաքարիս թանգարանը{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.statistics.gr/2021-census-pop-hous 2021-ի մարդահամար{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://syrosisland.gr/place/ano-syros/ Անօ Սիրոս{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; 

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}</text>
      <sha1>1no1hqabp45wtyqft3rqs6x3z6b9mty</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>254396</id>
      <parentid>254395</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T16:10:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HoMen</username>
        <id>269</id>
      </contributor>
      <origin>254396</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4983" sha1="dzndpxj62f6105pc4cjiwg5celt8wqq" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|երկիր=Յունաստան|պատկեր=Ano Syros.jpg|պատկերի նկարագրութիւն=Անօ Սիրոս եւ Այիոս Եորղոս կաթողիկէ թեմին մայր եկեղեցին |շրջան=Քիքլադես, Էգէական ծով|կը գտնուի ափին=Էգէական ծով|բարձրութիւն=}}'''Անօ Սիրոս''' ([[Յունարէն|յուն․]]`Άνω Σύρος, [[Սիրոս (կղզի)|Սիրոս]], [[Էգէական Ծով|Էգէական ծով]], [[Յունաստան]]։ Միջնադարեան բնակավայր։ Կը գտնուին Սիրոսին արեւելեան կողմը, նախկին ՄԵսովունի վայրին մէջ ։ Մնայուն բնակչութեան թիւը ըստ [[2021 թուական|2021]]-ի մարդահամարին 621 է։ Իր դիրքին պատճառով, հիանալի դեսարան ունի դէպի [[Քիքլատես|Քիքլադեսին]] մնացեալ կղզիները։

Անօ Սիրոսին գագաթը կը գտնուի Այիոս Եորղոս մայր եկեղեցին՝ Սիրոսի կաթողիկէ թեմին աթոռը։

Անօ Սիրոսին վարչական համայնքը նկարագրուած է որպէս գիւղական կիսալեռնային բնակավայր, 51,656 քլ² տարածութեամբ (2011)։ 

== Պատմական ակնարկ ==
Միջնադարին, Անօ Սիրոս սկսաւ բնակուիլ որպէս բերդ։ Ծովափնեայ բնակիչները հոն հաստատուեցան, որպէսզի պահպանուին ծովահէններէն, որոնք անսանձ կը նաւարկէին Քիքլադեսին եւ Էգէականի ջուրերուն։ 

Վենետիկցիներուն եւ [[Լատինատիրութիւն|լատիններուն]] բռնագրաւման ընթացքին, Անօ Սիրոս հաստատուեցան կաթոլիկ դաւանաքի հետեւորդներ։ Այդ պատճառով, Օսմանեան բռնատիրութեան ժամանակաշրջանին, Սիրոս կղզին Ֆրանսան առած էր իր պաշտպանութեան տակ։ Բնակիչները օսմանցիներուն միայն հպատակութեան թեթեւ տուրք մը կը վճարէին։ Բնակիչները, իրենց ընդհանուր ծագման պատճառով կը կոչուին «Ֆրանկոսիրիացիներ», անկէ ալ յառաջ եկցած է՝ Մարգոս Վամվաքարիսին [https://kithara.to/stixoi/MTIyODQ0Njk5/fragkosyriani-bambakaris-markos-lyrics «Ֆրանկոսիրիանի»] երգը։&lt;gallery&gt;
Պատկեր:View of Ano Syros, Greece - panoramio.jpg|Անօ Սիրոս
Պատկեր:20221027 Syros 301.jpg
Պատկեր:20221027 Syros 298.jpg
Պատկեր:A traditional house in Ano Syros 2.jpg
Պատկեր:20221027 Syros 303.jpg
Պատկեր:Ano Syros 2.jpg
Պատկեր:Ano Syros, Syro207.jpg
Պատկեր:Áno Sýros at Night.jpg
&lt;/gallery&gt;

== Մարգոս Վամվաքարիս թանգարան ==
[[Պատկեր:Ano Syros place.jpg|մինի|Անօ Սիրոս․ [[Մարգոս Վամվաքարիս|Մարգոս Վամվաքարիսին]] կիսանդրին համանուն հրապարակին։]]
[[Մարքոս Վամվաքարիս|Մարգոս Վամվաքարիս]] (ծանօթ «ռեպեթիս» երաժիշտ) թանգարանը (1995) կը գտնուի Անօ Սիրօ, սիրոսի աւանդական ոճով բնակարանի մը մէջ։ Իր անունով նաեւ կայ փոքրիկ հրապարակ մը։

== Բնակչութիւն ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+Մնայուն
!Տարի
!Բնակչութիւն
|-
|1961
|2 017
|-
|1971
|1 971
|-
|1991
|1 022
|-
|2001
|1 109
|-
|2011
|843
|-
|2021
|621
|}
&lt;ref&gt;[https://www.syros-ermoupolis.gr/ Էրմուփոլիս, Սիրոս{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.statistics.gr/2011-census-pop-hous բնակչութիւն 2011{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160304103547/http://www.e-kyklades.gr/showroom/tourism/MARKOS_VAMVAKARIS_MUSEUM?lang=el Անօ Սիրոս եւ Վամվաքարիս թանգարանը{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.statistics.gr/2021-census-pop-hous 2021-ի մարդահամար{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://syrosisland.gr/place/ano-syros/ Անօ Սիրոս{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; 

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}
[[Ստորոգութիւն:Սիրոսի միջնադարեան բնակավայր]]
[[Ստորոգութիւն:Էգէականի միջնադարեան բնակավայրեր]]
[[Ստորոգութիւն:Յունաստանի միջնադարեան բնակավայրեր]]
[[Ստորոգութիւն:Միջերկրականի միջնադարեան բնակավայրեր]]
[[Ստորոգութիւն:Միջնադարեան բնակավայրեր այբենական կարգով]]
[[Ստորոգութիւն:Միջնադարեան բնակավայրեր]]</text>
      <sha1>dzndpxj62f6105pc4cjiwg5celt8wqq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Եկեղեցին Հայկական (ամսաթերթ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32728</id>
    <revision>
      <id>254397</id>
      <timestamp>2026-09-07T16:17:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}'''«Եկեղեցին''' '''Հայկական»''', հոգեւոր, կրօնաբարոյական ամսաթերթ։ [[Ֆրանսա|Ֆրանսայի]] [[Հայ Կաթողիկէ Եկեղեցի|հայ կաթոլիկ]] առաջնորդարանի պարբերաթերթ։  == Պատմութիւն == Լոյս տեսած է 1997 թուականին, [[Փարիզ]]։  Տնօրէն՝ Պատրիկ Տէտէեան, խմբագիր՝ Գէորգ...»:</comment>
      <origin>254397</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="926" sha1="ft08xavh9axu89cs7e6xndxf6nkkarl" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}'''«Եկեղեցին''' '''Հայկական»''', հոգեւոր, կրօնաբարոյական ամսաթերթ։ [[Ֆրանսա|Ֆրանսայի]] [[Հայ Կաթողիկէ Եկեղեցի|հայ կաթոլիկ]] առաջնորդարանի պարբերաթերթ։

== Պատմութիւն ==
Լոյս տեսած է 1997 թուականին, [[Փարիզ]]։

Տնօրէն՝ Պատրիկ Տէտէեան, խմբագիր՝ Գէորգ Ասատուրեան։

Լուսաբանած է հայ կաթոլիկ համայնքի առօրեան, տպագրոած է կրօնական, աստուածաբանական, բարոյախօսական յօդուածներ, մշակութային եւ տեղեկատուական նիւթեր։{{ՀԳԳՀ}}
[[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]]
[[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]]</text>
      <sha1>ft08xavh9axu89cs7e6xndxf6nkkarl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Եղիցի Լոյս (թերթ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32729</id>
    <revision>
      <id>254398</id>
      <timestamp>2026-09-07T16:30:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}  «'''Եղիցի''' '''Լոյս'''», գրական-գեղարուեստական ամսաթերթ։  == Պատմութիւն == [[Արցախի Հանրապետութիւն|Արցախի]] գրողներու միութեան պաշտօնաթերթ։  Լոյս տեսած է 1995 թուականին, [[Ստեփանակերտ]]։ Հիմադիր-խմբագիր՝ Վարդան Յակոբեան (1995–2000 թուականներուն եւ...»:</comment>
      <origin>254398</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1168" sha1="1uob3oo9kdku4mkcd90tvqjw7xda3oh" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}

«'''Եղիցի''' '''Լոյս'''», գրական-գեղարուեստական ամսաթերթ։

== Պատմութիւն ==
[[Արցախի Հանրապետութիւն|Արցախի]] գրողներու միութեան պաշտօնաթերթ։

Լոյս տեսած է 1995 թուականին, [[Ստեփանակերտ]]։ Հիմադիր-խմբագիր՝ Վարդան Յակոբեան (1995–2000 թուականներուն եւ 2010 թուականէն), խմբագիրներ՝ Կիմ Գաբրիէլեան, Համլետ Մարտիրոսեան, Քանաքարա Քոչարեան։

Լուսաբանած է Արցախի գրական, մշակութային կեանքը, ներկայացուցած է երիտասարդ ստեղծագործողները, գրական կարեւոր միջոցառումներ։

Անդրադարձած է նաեւ [[Հայաստան|Հայաստանի]] եւ Սփիւռքի գրական-մշակութային առօրեային։{{ՀԳԳՀ}}
[[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]]
[[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]]</text>
      <sha1>1uob3oo9kdku4mkcd90tvqjw7xda3oh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Երեւան (թերթ, Աթէնք)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32730</id>
    <revision>
      <id>254399</id>
      <timestamp>2026-09-07T16:51:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}'''«Երեւան»''', [[Յունաստան]] տպագրուող հայկական շաբաթական, ապա եռօրեայ թերթ։  == Պատմութիւն == Հրատարակուած է 1944 թուականին, [[Աթէնք]]։ Խմբագիր՝ [[Վահան Դաքեսեան]]։ Լուսաբանած է Յունաստանի  քաղաքական իրավիճակը, հրապարակած է Խորհրդային Միութեան...»:</comment>
      <origin>254399</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1231" sha1="7limojiamdvegdm4mtf0jtmnumcu61l" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}'''«Երեւան»''', [[Յունաստան]] տպագրուող հայկական շաբաթական, ապա եռօրեայ թերթ։

== Պատմութիւն ==
Հրատարակուած է 1944 թուականին, [[Աթէնք]]։ Խմբագիր՝ [[Վահան Դաքեսեան]]։ Լուսաբանած է Յունաստանի  քաղաքական իրավիճակը, հրապարակած է Խորհրդային Միութեան տարած յաղթանակին վերաբերող նիւթեր։

Տպագրած է յօդուածներ յունահայ գաղութէն ներս՝ ազգային-գրական գործը վերակազմակերպելու, Խորհրդային Հայաստանի հետ կապը ամրապնդելու վերաբերեալ։ Լայն տեղ յատկացուցած է գեղարուեստական ստեղծագործութիւններուն, բարձրացուցած է դպրոցական-մանկավարժական հարցեր։ {{ՀՍՀ|հատոր=3|էջ=565}}
[[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]]
[[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]]
[[Ստորոգութիւն:Թերթեր]]</text>
      <sha1>7limojiamdvegdm4mtf0jtmnumcu61l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Էրմուփոլի</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32731</id>
    <revision>
      <id>254400</id>
      <timestamp>2026-09-07T18:02:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HoMen</username>
        <id>269</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|երկիր=Յունաստան|պատկեր=Ermoupolis Montage L.png|պատկերի նկարագրութիւն=Էրմուփոլի․ նկարներ|շրջան=Քիքլադես, Էգէական ծով|կը գտնուի ափին=Էգէական ծով|բարձրութիւն=17}}'''Էրմուփոլի''' ([[Յունարէն|յուն․]]`Ερμούπολη, [[Սիրոս (կղզի)|Սիրոս]], Էգէական Ծով|Էգէական ծով...»:</comment>
      <origin>254400</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13744" sha1="nnmtquux7fyupswcppkthl7qi1k82zl" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|երկիր=Յունաստան|պատկեր=Ermoupolis Montage L.png|պատկերի նկարագրութիւն=Էրմուփոլի․ նկարներ|շրջան=Քիքլադես, Էգէական ծով|կը գտնուի ափին=Էգէական ծով|բարձրութիւն=17}}'''Էրմուփոլի''' ([[Յունարէն|յուն․]]`Ερμούπολη, [[Սիրոս (կղզի)|Սիրոս]], [[Էգէական Ծով|Էգէական ծով]], [[Յունաստան]]։ Սիրոսին մայրաքաղաքը եւ մեծագոյն բնակավայրը։ Մնայուն բնակչութեան թիւը ըստ [[2021 թուական|2021]]-ի մարդահամարին 11 039 է։ Քաղաքը ծանօթ է իր իւրայատուկ ճարտարապետական ոճին, նաւարանին եւ կարեւոր նաւահանգիստին համար։ Ամենօրեայ կապ ունի [[Բիրէա|Բիրէային]] հետ, [[Քիքլատես|Քիքլադեսին]] կղզիներուն եւ [[Էգէական Ծով|Էգէականի]] կղզիներուն հետ։

1823-ին գաղթականները կառուցեցին «Իէրօ Նաօ թիս Մեթամորֆոսէոս թու Սոթիրոս», որ այժմ կղզիին ուղղափառ եկեղեցուոյ բնակիչներուն Մայր եկեղեցին (կեդրոնն) է։

Քաղաքին անունը որոշուած է իւրօրինհաստատուած քաղաքին առաջին բնակիչներուն կողմէն ժողովի մը ընթացքին եւ կոչուած է Էրմուփոլիս, ի պատիւ առեւտուրի հին աստուծոյ՝ [[Հերմէս|Էրմիսին]]։ 

1833-ին Էրմուփոլիսին մէջ կը հիմնուի ազատ Յունաստանի առաջին միջնակարգը, ուրկէ շրջանաւարտ եղած են բազմաթիւ հանրածանօթ քաղաքական, մշակոյթի դէմքեր, ինչպէս օրինակ՝ [[Էլեֆթերիոս Վենիզելոս]]։

Ժամանակին (ԺԹ․ դարուն, Ի․դարասկիզբին) եղած է ճարտարարուեստի, նաւային եւ մշակոյթի կարեւոր կեդրոն։ Ներկայիս կը գործեն Էգէականի համալսարանին Արտադրանքի եւ համակարգերու նախագծման ճարտարագիտութեան բաժինը եւ Առեւտրական Նաւատորմի Ակադեմիան։

== Պատմական ակնարկ ==
Կղզին սկզբնական անմարդաբնակ ափը կը բնակուի Փոքր Ասիայի Գիդոնիէս (Այվալի) շրջանէն եկած յոյն փոքրասիացիներով, որոնք փախստականներ էին թուրքերուն կողմէն կազմակերպուած կոտորածներուն պատճառով։
[[Պատկեր:Church of Transfiguration, Ermoupoli, Syros, 18M1373.jpg|մինի|Մեթամորֆոսէոս թու Սոթիրոս մայր եկեղեցին]]
Ապա, կը յաջորդեն փախստականներ, որոնք 1822-էն ետք աստիճանաբար կղզին կը հասնին՝ [[Զմիւռնիա|Զմիւռնիայէն]] եւ [[Փոքր Ասիա|Փոքր Ասիայի]] ուրիշ շրջաններէն, [[Հիոս|Հիոսէն]], [[Գասոս|Գասոսէն]], [[Փսարա|Փսարայէն]], Մակեդոնիայէն եւ [[Կրետէ|Կրետէէն]]։ Սիրոսին մէջ կաթոլիկներուն գոյութիւնը կղզին դրած էր այդ ժամանակի արեւմտեան մեծ պետութիւններուն պաշտպանութեն տակ։ Այդ պատճառով, գաղթականները ապահով կը զգային Սիրոսին մէջ։ Նաեւ, Էրմուփոլիսի որոշ շրջաններ իրենց անունները առած են փախստականներու տարբեր խումբերէ, ինչպէս օրինակ՝ «Վրոնտադօ», «Անավաթուսիքա», «Փսարեանա», «Գասիոթիքա», եւայլն։

[[1828 թուական|1828]]-ին քաղաքը կը հաշուէր 13 805 բնակիչ, եւ միեւնոյն ժամանակ քաղաքը [[Մորէայի արշաւանք|Մորէայի արշաւանքին]] խարիսխն էր։

Յունաստանի անկախութեան առաջին տարիներուն, օտար նաւերը ընդհանրապէս Սիրոս նաւահանգիստը կայգ կ՛առնէին։ Անկէ էր որ տեղի կ՛ունենար առեւտուրը Յունաստանի ուրիշ երկիրներու հետ՝ [[Ռուսիա]]  ([[Սեւ Ծով|Սեւ ծով]]) եւ Արեւելքի պետութիւններ։
[[Պատկեր:St. Nicolas and Vaporia district, Syros island, Greece - panoramio.jpg|մինի|Վաբորիա եւ Այիոս Նիքոլաոս եկեղեցին]]
[[1844 թուական|1844]]-ին, Յունաստանի Ազգային Դրամատունի իր առաջին ճիւղը Էրմուփոլիսին մէջ կը բանայ։

[[1848 թուական|1848]]-ին կը սկսի կառուցուիլ նաւատէրերու թաղամասը՝ Վաբորիա եւ իր Այիոս Նիքոլաոս եկեղեցին (կը կոչուի նաեւ հարուստներու եկեղեցին)։

ԺԹ․ դարու կէսերէն Էրմուփոլիսին ափերուն կը ստեղծուի արդիւնաբերական հսկայ գօտի մը՝ նաւաշինարանով (Նէօրիօ), կաշեգործարաններով, հիւսուածեղէնի գործարաններով, գոլորշու ջրաղացներով, եւայլն։

[[1864 թուական|1864]]-ին կը բացուի «Ափոլոն» թատրոնը, գործ իտալացի ճարտարապետ՝ [[Բիեթրօ Սապօ]]։

Քաղաքապետարանի տպաւորիչ կառոյցին (1876-1891) ճարտարապետը եղած է Էրնսթ Չիլեր (Ernst Ziller)։

Էրմուփոլի անկում կը ճանչնայ 1880-էն ետք, երբ Բիրէայի նաւահանգիստը կը զարգանայ։

1928-ին բնակչութեան թիւը կ՛աճի Փոքր Ասիայէն գաղթականներուն պատճառով։ Անոնք նոր թափ կու տան քաղաքին՝ առեւտուր, արհեստներ, մշակոյթ, եւայլն։ Անկէ ետք կը նկատուի բնակչութեան աստիճանական նուազում մը։

== Եկեղեցիներ ==
Ինչպէս ամբողջ Սիրոսին մէջ, այնպէս ալ Էրմուփոլիսին մէջ, բնորոշ է ուղղափառներու եւ կաթոլիկներու ներդաշնակ համակեցութիւնը։ Խառն ամուսնութիւնները յաճախակի երեւոյթ են։

Էրմուփոլիսին մէջ կառուցուած են կարեւոր եկեղեցիներ, ինչպէս օրինակ՝ Մեթամորֆոսէոս թու Սոթիրոս մայր եկեղեցին, Գիմիսէոս թիս Թէօէոքու եկեցեղին (ուր կը գտնուի [[Էլ Կրէքօ|Էլ Կրէքօին]] մէկ գործը), Այիոս Նիքոլաոս Էրմուփոլիսին հովանաւոր եկեղեցին, Անասթասին, Էվակելիսթրիա (կաթոլիկ եկեղեցի) եւյալն։&lt;gallery&gt;
Պատկեր:The church of Transfiguration, Syros, Greece - panoramio.jpg|Մեթամորֆոսի թու Սոթիրոս մայր եկեղեցի
Պատկեր:Church of the Dormition of the Virgin, Ermoupolis, Syros, lower entrance, 180011.jpg|Գիմիսէոս թիս Թէօէոքու եկեցեղի
Պատկեր:Church of the Resurrection in Ermoupolis, Syros (front view).jpg|Անասթասի
Պատկեր:Syros emoupolis agios nikolaos 240707.jpg|Այիոս Նիքոլաոս
&lt;/gallery&gt;

== Մշակոյթ ==

=== Կրթական կառոյցներ ===

==== Նախնական պարտադիր կրթութիւն ====

* Բազմաթիւ մանկամսուրներ
* բազմաթիւ մանկապարտէզներ
* 8 նախակրթարան
* 3 միջնակար եւ երկրորդական վարժարան
* 1 իրիկուան միջնակարգ եւ երկրորդական
* 1 յատուկ մասնագիտական միրնակարգ
* 1 յատուկ մասնագիտական ​​կրթութեան և վերապատրաստման աշխատանոց։

==== Համալսարանական կրթութիւն ====

* Էգէականի համալսարանին Արտադրանքի եւ համակարգերու նախագծման ճարտարագիտութեան բաժին,
* Առեւտրական Նաւատորմի Ակադեմիա։

=== Հանրային Գրադարան ===
Ստեղծուած է 1926-ին (2․000 գիրքերով) եւ այնուհետեւ իր հաւաքածոն միշտ կը ճոխանայ, շնորհիւ նաեւ նուիրատուներուն։ Այժմ ունի 55․000-է աւելի հատորներ։

== Տեսարժան վայրեր ==

* Էրմուփոլիսին քաղաքապետարան
* Միաուլի հրապարակ
* Ափոլոն թատրոն
* Էրմուփոլիսին Հնաբանական թանգարան
* Էրմուփոլիսին Ճարտարարուեստի թանգարան
* Փոքր Ասիոյ յիշողութեան վայր
&lt;gallery&gt;
Պատկեր:Q16327710.jpg|Հանրային գրադարանը
Պատկեր:Syros emoupolis rathaus 240707.jpg|Էրմուփոլիսին քաղաքապետարանը եւ Միաուլիս հրապարակը 
Պատկեր:Theatron Apollon in Syros island.jpeg|Ափոլոն թատրոն
Պատկեր:Syros Industrial Museum.jpeg|Էրմուփոլիսին Ճարտարարուեստի թանգարան
&lt;/gallery&gt;
&lt;ref&gt;[https://www.letemps.ch/monde/cyclades-grece-nouvelle-dermoupolis Էրմուփոլիս, Սիրոս{{ref-fr}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20170502151457/http://www.hermoupolis.gr/%CE%99%CF%83%CF%84%CE%BF%CF%81%CE%B9%CE%B1---%CE%A0%CE%BF%CE%BB%CE%B9%CF%84%CE%B9%CF%83%CE%BC%CE%BF%CF%82/%CE%94%CE%B7%CE%BC%CE%BF%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%BF-%CE%98%CE%B5%CE%B1%CF%84%CF%81%CE%BF-%CE%91%CF%80%CE%BF%CE%BB%CE%BB%CF%89%CE%BD.aspx Ափոլոն թատրոն, Էրմուփոլիս{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080503033002/http://hellas.teipir.gr/Thesis/Siros/Greek/Ermhistory.html Էրմուփոլիսին պատմութիւնը{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.statistics.gr/2021-census-pop-hous 2021-ի մարդահամար{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20221217192919/https://www.imsyrou.gr/index.php/nisia/199-loipes-plirofories/3256-2010-09-01-06-56-24 Ակնարկ Սիրոսի եկեղեցական պատմութեան{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20221217192916/https://www.imsyrou.gr/index.php/nisia/3235-2010-08-24-05-49-24 Նաոս Մեթամորֆոսէոս թու Սոթիրոս եկեղեցի{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230811003432/https://www.imsyrou.gr/index.php/nisia/3247-2010-08-29-15-41-16 Գիմիսէոս թիս Թէօթոքու եկեղեցի{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120615023514/http://www.agiosnikolaosyrou.gr/joomla/ Այիոս Նիքոլաոս եկեղեցի{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20221217192916/https://www.imsyrou.gr/index.php/nisia/3236-2010-08-29-14-02-33 Անասթասիի եկեղեցի{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://dipe.kyk.sch.gr/ Քիքլադեսի նախակրթութեան Տնօրէնութիւն{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://dide.kyk.sch.gr/ Քիքլադեսի երկրորդական կրթութեան Տնօրէնութիւն{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.atsida.gr/ Սիրոսի Յատուկ կրթութեան տնօրէնութիւն{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://syrosisland.gr/place/library/ Էրմուփոլիսի հանրային գրադարան{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20200808003245/http://www.ketepo.gr/el/%CE%BA%CF%84%CE%AF%CF%81%CE%B9%CE%B1/ Էրմուփոլիսի ճարտարարուեստի թանգարան{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20190607104745/https://cyclades24.gr/2017/12/stegi-mikrariatikis-mnimnis-syros/ Սիրոսի Փոքր Ասիոյ Յիշողութեան Տան բացումը, 14-12-2017{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120526153409/http://www.hermoupolis.gr/%CE%99%CF%83%CF%84%CE%BF%CF%81%CE%B9%CE%B1---%CE%A0%CE%BF%CE%BB%CE%B9%CF%84%CE%B9%CF%83%CE%BC%CE%BF%CF%82/%CE%95%CE%BA%CE%B8%CE%B5%CF%83%CE%B9%CE%B1%CE%BA%CE%BF%CE%B9-%CE%A7%CF%89%CF%81%CE%BF%CE%B9.aspx Էրմուփոլիսի մէջ ցուցադրութեան սրահներ{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.syros-ermoupolis.gr/ Էրմուփոլիսիս քաղաքապետութիւն{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.syros.aegean.gr/el Էգէականի համալսարան, Սիրոս, Էրմուփոլիս{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://archive.ert.gr/4946/ ΕΡΤ - Էրմուփոլիին երկու երեսները{{ref-el}}]&lt;/ref&gt;

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}
[[Ստորոգութիւն:Սիրոսի բնակավայրեր]]
[[Ստորոգութիւն:Սիրոսի քաղաքներ]]
[[Ստորոգութիւն:Քիքլատեսի բնակավայրեր]]
[[Ստորոգութիւն:Քիքլադեսի նաւահանգիստներ]]
[[Ստորոգութիւն:Էգէականի նաւահանգիստներ]]
[[Ստորոգութիւն:Միջերկրականի նաւահանգիստներ]]
[[Ստորոգութիւն:Յունաստանի նաւահանգիստներ]]
[[Ստորոգութիւն:Նաւահանգիստներ այբենական կարգով]]
[[Ստորոգութիւն:Նաւահանգիստներ]]</text>
      <sha1>nnmtquux7fyupswcppkthl7qi1k82zl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ատիաթա, Սիրոս</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32732</id>
    <revision>
      <id>254402</id>
      <timestamp>2026-09-07T18:13:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HoMen</username>
        <id>269</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|երկիր=Յունաստան|պատկեր=Kykladen-syros.png|պատկերի նկարագրութիւն=Սիրոս կղզին, Քիքլադես, Էգէական ծող|շրջան=|կը գտնուի ափին=Էգէական ծով|բարձրութիւն=}}'''Ատիաթա, Սիրոս''' ([[Յունարէն|յուն․]]`Άδειατα Σύρου), [[Սիրոս (կղզի)|Սիրոս]], [[Էգէական Ծով|Էգէական ծով]], ...»:</comment>
      <origin>254402</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1748" sha1="tc1pcybswoudlfyizfrnqjmzbirtxis" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|երկիր=Յունաստան|պատկեր=Kykladen-syros.png|պատկերի նկարագրութիւն=Սիրոս կղզին, Քիքլադես, Էգէական ծող|շրջան=|կը գտնուի ափին=Էգէական ծով|բարձրութիւն=}}'''Ատիաթա, Սիրոս''' ([[Յունարէն|յուն․]]`Άδειατα Σύρου), [[Սիրոս (կղզի)|Սիրոս]], [[Էգէական Ծով|Էգէական ծով]], [[Յունաստան]]։ Սիրոսի ցամաքային  փոքր բնակավայր, որ կը գտնուի [[Վիսաս, Սիրոս|Վիսասին]] եւ [[Փոսիտոնիա, Սիրոս|Փոսիտոնիային]] միջեւ։ Մնայուն բնակչութեան թիւը ըստ 2021-ի մարդահամարին 86 է։ 
== Բնակչութիւն ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+Մնայուն
!Տարի
!Բնակչութիւն
|-
|1991
|74
|-
|2001
|82
|-
|2011
|94
|-
|2021
|86
|}
&lt;ref&gt;[https://www.statistics.gr/2011-census-pop-hous բնակչութիւն 2011{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://greece.terrabook.com/el/syros/page/adeiata-syros/  Ատիաթա, Սիրոս{{ref-el}}] &lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.statistics.gr/2021-census-pop-hous 2021-ի մարդահամար{{ref-en}}]&lt;/ref&gt;

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}
[[Ստորոգութիւն:Սիրոսի բնակավայրեր]]
[[Ստորոգութիւն:Քիքլադեսի բնակավայրեր]]
[[Ստորոգութիւն:Էգէականի բնակավայրեր]]
[[Ստորոգութիւն:Յունաստանի բնակավայրեր]]
[[Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր այբենական կարգով]]
[[Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր]]</text>
      <sha1>tc1pcybswoudlfyizfrnqjmzbirtxis</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ազոլիմնոս, Սիրոս</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32733</id>
    <revision>
      <id>254403</id>
      <timestamp>2026-09-07T18:20:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HoMen</username>
        <id>269</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|երկիր=Յունաստան|պատկեր=Trata, Azolimnos beach.jpg|պատկերի նկարագրութիւն=Ազոլիմնոս|շրջան=|կը գտնուի ափին=Էգէական ծով|բարձրութիւն=}}'''Ազոլիմնոս, Սիրոս''' ([[Յունարէն|յուն․]]`Αζόλιμνος Σύρου), [[Սիրոս (կղզի)|Սիրոս]], [[Էգէական Ծով|Էգէական ծով]], [[Յունաստան]]։ Սի...»:</comment>
      <origin>254403</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1981" sha1="lnaeu40o20fvx7jv79a75ncyxq0bfcb" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|երկիր=Յունաստան|պատկեր=Trata, Azolimnos beach.jpg|պատկերի նկարագրութիւն=Ազոլիմնոս|շրջան=|կը գտնուի ափին=Էգէական ծով|բարձրութիւն=}}'''Ազոլիմնոս, Սիրոս''' ([[Յունարէն|յուն․]]`Αζόλιμνος Σύρου), [[Սիրոս (կղզի)|Սիրոս]], [[Էգէական Ծով|Էգէական ծով]], [[Յունաստան]]։ Սիրոսի ցամաքային  փոքր բնակավայր, որ կը գտնուի [[Վիսաս, Սիրոս|Վիսասին]] եւ [[Փոսիտոնիա, Սիրոս|Փոսիտոնիային]] միջեւ։ Մնայուն բնակչութեան թիւը ըստ 2021-ի մարդահամարին 86 է։

== Բնակչութիւն ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+Մնայուն
!Տարի
!Բնակչութիւն
|-
|1991
|64
|-
|2001
|243
|-
|2011
|604
|-
|2021
|620
|}
&lt;ref&gt;[https://www.statistics.gr/2011-census-pop-hous բնակչութիւն 2011{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.portofsyros.gr/facilities/docks/azolimnos/ Ազոլիմնոս Սիրոս{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.statistics.gr/2021-census-pop-hous 2021-ի մարդահամար{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230903125732/https://www.syrosisland.gr/place/azolimnos-beach/ Ազոլիմնոս ծովափ{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.allovergreece.com/Beaches/Descr/22/95/el Ֆոքիոթրիբես ծովափ{{ref-en}}]&lt;/ref&gt;

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}
[[Ստորոգութիւն:Սիրոսի բնակավայրեր]]
[[Ստորոգութիւն:Քիքլադեսի բնակավայրեր]]
[[Ստորոգութիւն:Էգէականի բնակավայրեր]]
[[Ստորոգութիւն:Յունաստանի բնակավայրեր]]
[[Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր այբենական կարգով]]
[[Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր]]</text>
      <sha1>lnaeu40o20fvx7jv79a75ncyxq0bfcb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Երեւան (թերթ, Փարիզ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32734</id>
    <revision>
      <id>254404</id>
      <timestamp>2026-09-07T18:25:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Պարբերական|պատկեր=Erevan (1925-1930).png}}«'''Երեւան'''», քաղաքական եւ գրական եռօրեայ, ապա՝ երկօրեայ թերթ։  == Պատմութիւն == Լոյս տեսած է 1925–1930 թուականներուն, [[Փարիզ]]։ Խմբագիրներ՝ [[Եղիա Չուբար]], Գրիգոր Մեհրապեան, Դրաստամատ Տէր Սիմոնեան։  Նպաստած է Սփիւռքի եւ Խորհ...»:</comment>
      <origin>254404</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1404" sha1="qawkwlwpol0kajwlvt4jhs74zavvmro" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Պարբերական|պատկեր=Erevan (1925-1930).png}}«'''Երեւան'''», քաղաքական եւ գրական եռօրեայ, ապա՝ երկօրեայ թերթ։

== Պատմութիւն ==
Լոյս տեսած է 1925–1930 թուականներուն, [[Փարիզ]]։ Խմբագիրներ՝ [[Եղիա Չուբար]], Գրիգոր Մեհրապեան, Դրաստամատ Տէր Սիմոնեան։

Նպաստած է Սփիւռքի եւ Խորհրդային [[Հայաստան|Հայաստանի]] կապերու ընդլայնման, ծանօթացուցած է հայրենիքի նուաճումերը։

Գաղտնի տարաձայնութիւններ ունեցած է դաշնակցութեան հետ, անդրադարձած է [[Սփիւռքահայութիւն|սփիւռքահայ]] հասարակական կազմակերպութիւններու գործունէութեան։

Մեծ տեղ յատկացուցած է խորհրդային շրջանի հայ գրականութեան ու արուեստին։

Հրատարակած է [[Զապէլ Եսայեան|Զապէլ Եսայեանի]] «Օրեր Երեւանին մէջ» յուշագրութիւնը։{{ՀԳԳՀ}}
[[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]]
[[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]]
[[Ստորոգութիւն:Թերթեր]]</text>
      <sha1>qawkwlwpol0kajwlvt4jhs74zavvmro</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ստեփան Սապահ-Գիւլեան</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32735</id>
    <redirect title="Ստեփան Սապահ-Կիւլեան" />
    <revision>
      <id>254406</id>
      <timestamp>2026-09-07T18:40:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Azniv Stepanian տեղափոխեց էջը «[[Ստեփան Սապահ-Գիւլեան]]»-էն «[[Ստեփան Սապահ-Կիւլեան]]»</comment>
      <origin>254406</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="52" sha1="gttnagmvk6u10j9oq6uy42imyuzkvxo" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Ստեփան Սապահ-Կիւլեան]]</text>
      <sha1>gttnagmvk6u10j9oq6uy42imyuzkvxo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ստեփանոս Սապահ-Գիւլեան</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32736</id>
    <redirect title="Ստեփանոս Սապահ-Կիւլեան" />
    <revision>
      <id>254409</id>
      <timestamp>2026-09-07T18:42:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Azniv Stepanian տեղափոխեց էջը «[[Ստեփանոս Սապահ-Գիւլեան]]»-էն «[[Ստեփանոս Սապահ-Կիւլեան]]»</comment>
      <origin>254409</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56" sha1="h645j3a3yynrwoeyxhlhsw8mo18z8pv" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Ստեփանոս Սապահ-Կիւլեան]]</text>
      <sha1>h645j3a3yynrwoeyxhlhsw8mo18z8pv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Անօ Մանա, Սիրոս</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32737</id>
    <revision>
      <id>254410</id>
      <timestamp>2026-09-07T18:45:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HoMen</username>
        <id>269</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|երկիր=Յունաստան|պատկեր=Kykladen-syros.png|պատկերի նկարագրութիւն=Սիրոս կղզին, Քիքլադես, Էգէական ծող|շրջան=|կը գտնուի ափին=Էգէական ծով|բարձրութիւն=}}'''Անօ Մանա, Սիրոս''' ([[Յունարէն|յուն․]]`Άνω Μάννα Σύρου), [[Սիրոս (կղզի)|Սիրոս]], [[Էգէական Ծով|Էգէական ծով]...»:</comment>
      <origin>254410</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1698" sha1="ithz7f9a3e3fhj55wsg93rf33hdp1wq" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|երկիր=Յունաստան|պատկեր=Kykladen-syros.png|պատկերի նկարագրութիւն=Սիրոս կղզին, Քիքլադես, Էգէական ծող|շրջան=|կը գտնուի ափին=Էգէական ծով|բարձրութիւն=}}'''Անօ Մանա, Սիրոս''' ([[Յունարէն|յուն․]]`Άνω Μάννα Σύρου), [[Սիրոս (կղզի)|Սիրոս]], [[Էգէական Ծով|Էգէական ծով]], [[Յունաստան]]։ Սիրոսի ցամաքային  փոքր բնակավայր, որ մայրաքաղաք Էրմուփոլիսէն 5 քլ հեռաւորութիւն ունի։ Մնայուն բնակչութեան թիւը ըստ 2021-ի մարդահամարին 388 է։
== Բնակչութիւն ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+Մնայուն
!Տարի
!Բնակչութիւն
|-
|1991
|247
|-
|2001
|296
|-
|2011
|433
|-
|2021
|388
|}
&lt;ref&gt;[https://www.statistics.gr/2011-census-pop-hous բնակչութիւն 2011{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.syros-ermoupolis.gr/Home.aspx/, Անօ Մանա Սիրոս{{ref-el}}] &lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.statistics.gr/2021-census-pop-hous 2021-ի մարդահամար{{ref-en}}]&lt;/ref&gt;

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}
[[Ստորոգութիւն:Սիրոսի բնակավայրեր]]
[[Ստորոգութիւն:Քիքլադեսի բնակավայրեր]]
[[Ստորոգութիւն:Էգէականի բնակավայրեր]]
[[Ստորոգութիւն:Յունաստանի բնակավայրեր]]
[[Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր այբենական կարգով]]
[[Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր]]</text>
      <sha1>ithz7f9a3e3fhj55wsg93rf33hdp1wq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Էփիսքոփիօ, Սիրոս</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32738</id>
    <revision>
      <id>254411</id>
      <timestamp>2026-09-07T18:55:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HoMen</username>
        <id>269</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|երկիր=Յունաստան|պատկեր=Kykladen-syros.png|պատկերի նկարագրութիւն=Սիրոս կղզին, Քիքլադես, Էգէական ծող|շրջան=|կը գտնուի ափին=Էգէական ծով|բարձրութիւն=}}'''Էփիսքոփիօ, Սիրոս''' ([[Յունարէն|յուն․]]`Επισκοπείο Σύρου), [[Սիրոս (կղզի)|Սիրոս]], Էգէական Ծով|Էգէական...»:</comment>
      <origin>254411</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2133" sha1="aelbkq1hjduks9qncx756ux9aou9vut" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|երկիր=Յունաստան|պատկեր=Kykladen-syros.png|պատկերի նկարագրութիւն=Սիրոս կղզին, Քիքլադես, Էգէական ծող|շրջան=|կը գտնուի ափին=Էգէական ծով|բարձրութիւն=}}'''Էփիսքոփիօ, Սիրոս''' ([[Յունարէն|յուն․]]`Επισκοπείο Σύρου), [[Սիրոս (կղզի)|Սիրոս]], [[Էգէական Ծով|Էգէական ծով]], [[Յունաստան]]։ Սիրոսի ցամաքային  փոքր բնակավայր, կառուցուած ծառախիտ բլուրի մը լանջին եւ Սիրոսին կանանչութեան ամենէն հարուստ աղբիւրներէն է։ Մայրաքաղաք Էրմուփոլիսէն 4,5 քլ հեռաւորութիւն ունի։ Մնայուն բնակչութեան թիւը ըստ 2021-ի մարդահամարին 435 է։

Բլուրին գագաթին կը գտնուի Բրոֆիթիս Իլիաս եկեղեցին, կառուցուած 1845-ին։ Իսկ բնակավայրին կից կը գտնուի Զ․ դարու կառուցուած Բանաղիա ի Փիսքոբիանի։
== Բնակչութիւն ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+Մնայուն
!Տարի
!Բնակչութիւն
|-
|1991
|237
|-
|2001
|296
|-
|2011
|500
|-
|2021
|435
|}
&lt;ref&gt;[https://www.statistics.gr/2011-census-pop-hous բնակչութիւն 2011{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.syros-ermoupolis.gr/Home.aspx/ Էփիսքոփիօ Սիրոս{{ref-el}}] &lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.statistics.gr/2021-census-pop-hous 2021-ի մարդահամար{{ref-en}}]&lt;/ref&gt;

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}
[[Ստորոգութիւն:Սիրոսի բնակավայրեր]]
[[Ստորոգութիւն:Քիքլադեսի բնակավայրեր]]
[[Ստորոգութիւն:Էգէականի բնակավայրեր]]
[[Ստորոգութիւն:Յունաստանի բնակավայրեր]]
[[Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր այբենական կարգով]]
[[Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր]]</text>
      <sha1>aelbkq1hjduks9qncx756ux9aou9vut</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Թալանտա, Սիրոս</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32739</id>
    <revision>
      <id>254412</id>
      <timestamp>2026-09-07T19:03:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HoMen</username>
        <id>269</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|երկիր=Յունաստան|պատկեր=Kykladen-syros.png|պատկերի նկարագրութիւն=Սիրոս կղզին, Քիքլադես, Էգէական ծող|շրջան=|կը գտնուի ափին=Էգէական ծով|բարձրութիւն=}}'''Թալանտա, Սիրոս''' ([[Յունարէն|յուն․]]`Τάλαντα Σύρου), [[Սիրոս (կղզի)|Սիրոս]], [[Էգէական Ծով|Էգէական ծով]], [...»:</comment>
      <origin>254412</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2188" sha1="hyw961m9kjf33syzl3w27z7bj9n18sf" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|երկիր=Յունաստան|պատկեր=Kykladen-syros.png|պատկերի նկարագրութիւն=Սիրոս կղզին, Քիքլադես, Էգէական ծող|շրջան=|կը գտնուի ափին=Էգէական ծով|բարձրութիւն=}}'''Թալանտա, Սիրոս''' ([[Յունարէն|յուն․]]`Τάλαντα Σύρου), [[Սիրոս (կղզի)|Սիրոս]], [[Էգէական Ծով|Էգէական ծով]], [[Յունաստան]]։ Սիրոսի ցամաքային  բնակավայր։ Կը գտնուի Մայրաքաղաք Էրմուփոլիսէն 4 քլ հարաւ-արեւմուտք։ Մնայուն բնակչութեան թիւը ըստ 2021-ի մարդահամարին 396 է։

Բնակավայրին կեդրոնը գտնուող բլուրին գագաթին կը գտնուի Ժեզուիթներու հանգստատունը եւ Այիոս Իոանիս Բրոդրոմոսին վանքը, ուր նաեւ ծերանոց մկը գործէ։ 
== Բնակչութիւն ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+Մնայուն
!Տարի
!Բնակչութիւն
|-
|1991
|248
|-
|2001
|278
|-
|2011
|335
|-
|2021
|396
|}
&lt;ref&gt;[https://www.statistics.gr/2011-census-pop-hous բնակչութիւն 2011{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.statistics.gr/2021-census-pop-hous 2021-ի մարդահամար{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20230903101955/https://www.imsyrou.gr/index.php/2013-02-20-08-59-23/plirofories/oikos-evgirias-agiou-ioannou-talanton Այիու Թալանտայի ծերանոց{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.exploring-greece.gr/el/show/40663/:ttd/TALADA Թալանտա, Սիրոս{{ref-el}}]&lt;/ref&gt;

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}
[[Ստորոգութիւն:Սիրոսի բնակավայրեր]]
[[Ստորոգութիւն:Քիքլադեսի բնակավայրեր]]
[[Ստորոգութիւն:Էգէականի բնակավայրեր]]
[[Ստորոգութիւն:Յունաստանի բնակավայրեր]]
[[Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր այբենական կարգով]]
[[Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր]]</text>
      <sha1>hyw961m9kjf33syzl3w27z7bj9n18sf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Մանա, Սիրոս</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32740</id>
    <revision>
      <id>254413</id>
      <timestamp>2026-09-07T19:09:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HoMen</username>
        <id>269</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|երկիր=Յունաստան|պատկեր=Kykladen-syros.png|պատկերի նկարագրութիւն=Սիրոս կղզին, Քիքլադես, Էգէական ծող|շրջան=|կը գտնուի ափին=Էգէական ծով|բարձրութիւն=}}'''Մանա, Սիրոս''' ([[Յունարէն|յուն․]]`Μάννα Σύρου), [[Սիրոս (կղզի)|Սիրոս]], [[Էգէական Ծով|Էգէական ծով]], Յուն...»:</comment>
      <origin>254413</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1723" sha1="towfywauauzu590be76g037xrpxt630" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|երկիր=Յունաստան|պատկեր=Kykladen-syros.png|պատկերի նկարագրութիւն=Սիրոս կղզին, Քիքլադես, Էգէական ծող|շրջան=|կը գտնուի ափին=Էգէական ծով|բարձրութիւն=}}'''Մանա, Սիրոս''' ([[Յունարէն|յուն․]]`Μάννα Σύρου), [[Սիրոս (կղզի)|Սիրոս]], [[Էգէական Ծով|Էգէական ծով]], [[Յունաստան]]։ Սիրոսի արեւելեան կողմի բնակավայր, որ մայրաքաղաք Էրմուփոլիս կից կը գտնուի։ Ծանօթ է նաեւ որպէս Գաթօ Մանա։ Մնայուն բնակչութեան թիւը ըստ 2021-ի մարդահամարին 956 է։

== Բնակչութիւն ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+Մնայուն
!Տարի
!Բնակչութիւն
|-
|1991
|699
|-
|2001
|784
|-
|2011
|985
|-
|2021
|956
|}
&lt;ref&gt;[https://www.statistics.gr/2011-census-pop-hous բնակչութիւն 2011{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.syros-ermoupolis.gr/Home.aspx/ Էրմուփոլիս, Սիրոս{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.statistics.gr/2021-census-pop-hous 2021-ի մարդահամար{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; 

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}
[[Ստորոգութիւն:Սիրոսի բնակավայրեր]]
[[Ստորոգութիւն:Քիքլադեսի բնակավայրեր]]
[[Ստորոգութիւն:Էգէականի բնակավայրեր]]
[[Ստորոգութիւն:Յունաստանի բնակավայրեր]]
[[Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր այբենական կարգով]]
[[Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր]]</text>
      <sha1>towfywauauzu590be76g037xrpxt630</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Մեղաս Եալոս, Սիրոս</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32741</id>
    <revision>
      <id>254414</id>
      <timestamp>2026-09-07T19:20:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HoMen</username>
        <id>269</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|երկիր=Յունաստան|պատկեր=Megas Gyalos Syros 1.jpg|պատկերի նկարագրութիւն=Մեղաս Եալոսին ծովափը|շրջան=|կը գտնուի ափին=Էգէական ծով|բարձրութիւն=}}'''Մեղաս Եալոս, Սիրոս''' ([[Յունարէն|յուն․]]`Μέγας Γιαλός Σύρου), [[Սիրոս (կղզի)|Սիրոս]], [[Էգէական Ծով|Էգէական ծով]], ...»:</comment>
      <origin>254414</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2383" sha1="hhcfd3rh5pq19rkfzl26jsc876papcc" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|երկիր=Յունաստան|պատկեր=Megas Gyalos Syros 1.jpg|պատկերի նկարագրութիւն=Մեղաս Եալոսին ծովափը|շրջան=|կը գտնուի ափին=Էգէական ծով|բարձրութիւն=}}'''Մեղաս Եալոս, Սիրոս''' ([[Յունարէն|յուն․]]`Μέγας Γιαλός Σύρου), [[Սիրոս (կղզի)|Սիրոս]], [[Էգէական Ծով|Էգէական ծով]], [[Յունաստան]]։ Սիրոսի ծովափնեայ բնակավայր, որ կը գտնուի եւ [[Փոսիտոնիա, Սիրոս|Փոսիտոնիային]] եւ [[Վարի, Սիրոս|Վարիին]] միջեւ։ Մնայուն բնակչութեան թիւը ըստ 2021-ի մարդահամարին 335 է։

Ունի մեծ ծովափ մը եւ քանի մը աւելի փոքր ծովափներ։ Գլխաւոր ծովափին կից կը գտնուի Այիոս Անտոնիոս մատուռը իսկ ծոցին դիմացի կողմ՝ Այիա Թեքլա մատուռը։ Բնակավայրին վերեւ, բլուրին վրայ կը գտնուի Այիոս Իոանիս Բրոդրոմոս մատուռը։

== Բնակչութիւն ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+Մնայուն
!Տարի
!Բնակչութիւն
|-
|1991
|115
|-
|2001
|206
|-
|2011
|320
|-
|2021
|335
|}
&lt;ref&gt;[https://www.statistics.gr/2011-census-pop-hous բնակչութիւն 2011{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.statistics.gr/2021-census-pop-hous 2021-ի մարդահամար{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.syros-ermoupolis.gr/Home.aspx/ Էրմուփոլիս քաղաքապետութիւն{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.allovergreece.com/Beaches/Descr/22/95/el Ֆոքիոթրիբես ծովափ{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://syrosisland.gr/places/beaches/ Սիրոս, ծովափներ, Մեղաս Եալոս{{ref-el}}]&lt;/ref&gt;

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}
[[Ստորոգութիւն:Սիրոսի բնակավայրեր]]
[[Ստորոգութիւն:Քիքլադեսի բնակավայրեր]]
[[Ստորոգութիւն:Էգէականի բնակավայրեր]]
[[Ստորոգութիւն:Յունաստանի բնակավայրեր]]
[[Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր այբենական կարգով]]
[[Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր]]</text>
      <sha1>hhcfd3rh5pq19rkfzl26jsc876papcc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>254415</id>
      <parentid>254414</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T19:22:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HoMen</username>
        <id>269</id>
      </contributor>
      <origin>254415</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2273" sha1="8hvsn8xlie7prblej5uovd5oq5qmmn2" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|երկիր=Յունաստան|պատկեր=Megas Gyalos Syros 1.jpg|պատկերի նկարագրութիւն=Մեղաս Եալոսին ծովափը|շրջան=|կը գտնուի ափին=Էգէական ծով|բարձրութիւն=}}'''Մեղաս Եալոս, Սիրոս''' ([[Յունարէն|յուն․]]`Μέγας Γιαλός Σύρου), [[Սիրոս (կղզի)|Սիրոս]], [[Էգէական Ծով|Էգէական ծով]], [[Յունաստան]]։ Սիրոսի ծովափնեայ բնակավայր, որ կը գտնուի եւ [[Փոսիտոնիա, Սիրոս|Փոսիտոնիային]] եւ [[Վարի, Սիրոս|Վարիին]] միջեւ։ Մնայուն բնակչութեան թիւը ըստ 2021-ի մարդահամարին 335 է։

Ունի մեծ ծովափ մը եւ քանի մը աւելի փոքր ծովափներ։ Գլխաւոր ծովափին կից կը գտնուի Այիոս Անտոնիոս մատուռը իսկ ծոցին դիմացի կողմ՝ Այիա Թեքլա մատուռը։ Բնակավայրին վերեւ, բլուրին վրայ կը գտնուի Այիոս Իոանիս Բրոդրոմոս մատուռը։

== Բնակչութիւն ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+Մնայուն
!Տարի
!Բնակչութիւն
|-
|1991
|115
|-
|2001
|206
|-
|2011
|320
|-
|2021
|335
|}
&lt;ref&gt;[https://www.statistics.gr/2011-census-pop-hous բնակչութիւն 2011{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.statistics.gr/2021-census-pop-hous 2021-ի մարդահամար{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.syros-ermoupolis.gr/Home.aspx/ Էրմուփոլիս քաղաքապետութիւն{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://syrosisland.gr/places/beaches/ Սիրոս, ծովափներ, Մեղաս Եալոս{{ref-el}}]&lt;/ref&gt;

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}
[[Ստորոգութիւն:Սիրոսի բնակավայրեր]]
[[Ստորոգութիւն:Քիքլադեսի բնակավայրեր]]
[[Ստորոգութիւն:Էգէականի բնակավայրեր]]
[[Ստորոգութիւն:Յունաստանի բնակավայրեր]]
[[Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր այբենական կարգով]]
[[Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր]]</text>
      <sha1>8hvsn8xlie7prblej5uovd5oq5qmmn2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Մեսարիա, Սիրոս</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32742</id>
    <revision>
      <id>254416</id>
      <timestamp>2026-09-07T19:32:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HoMen</username>
        <id>269</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|երկիր=Յունաստան|պատկեր=Kykladen-syros.png|պատկերի նկարագրութիւն=Սիրոս կղզին, Քիքլադես, Էգէական ծող|շրջան=|կը գտնուի ափին=Էգէական ծով|բարձրութիւն=}}'''Մեսարիա, Սիրոս''' ([[Յունարէն|յուն․]]`Μεσαριά Σύρου), [[Սիրոս (կղզի)|Սիրոս]], [[Էգէական Ծով|Էգէական ծով]], [...»:</comment>
      <origin>254416</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2067" sha1="itijl5t2baiup1g5wbflgxzbhdad51f" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|երկիր=Յունաստան|պատկեր=Kykladen-syros.png|պատկերի նկարագրութիւն=Սիրոս կղզին, Քիքլադես, Էգէական ծող|շրջան=|կը գտնուի ափին=Էգէական ծով|բարձրութիւն=}}'''Մեսարիա, Սիրոս''' ([[Յունարէն|յուն․]]`Μεσαριά Σύρου), [[Սիրոս (կղզի)|Սիրոս]], [[Էգէական Ծով|Էգէական ծով]], [[Յունաստան]]։ Սիրոսի ցամաքային  բնակավայր։ Սահման է [[Էփիսքոփիօ, Սիրոս|Էփիսքոբիօ]] (հիւսիս), [[Փաղոս, Սիրոս|Փաղոս]] (արեւմուտք), [[Աղրոս, Սիրոս|Աղրոս]] (հարաւ), [[Անօ Մանա, Սիրոս|Անօ Մանա]] (հարաւ-արեւելք) եւ [[Թալանտա, Սիրոս|Թալանտա]] (հարաւ-արեւելք), բնակավայրերուն հետ։ Մնայուն բնակչութեան թիւը ըստ 2021-ի մարդահամարին 396 է։

Շրջանը կը գտնուի Սուրբ Խաչ եկեղեցին։ 
== Բնակչութիւն ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+Մնայուն
!Տարի
!Բնակչութիւն
|-
|1991
|205
|-
|2001
|206
|-
|2011
|279
|-
|2021
|222
|}
&lt;ref&gt;[https://www.statistics.gr/2011-census-pop-hous բնակչութիւն 2011{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.statistics.gr/2021-census-pop-hous 2021-ի մարդահամար{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.exploring-greece.gr/el/show/40676/:ttd/MESSARIA Մեսարիա Սիրոս{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; 

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}
[[Ստորոգութիւն:Սիրոսի բնակավայրեր]]
[[Ստորոգութիւն:Քիքլադեսի բնակավայրեր]]
[[Ստորոգութիւն:Էգէականի բնակավայրեր]]
[[Ստորոգութիւն:Յունաստանի բնակավայրեր]]
[[Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր այբենական կարգով]]
[[Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր]]</text>
      <sha1>itijl5t2baiup1g5wbflgxzbhdad51f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>254418</id>
      <parentid>254416</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T19:51:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HoMen</username>
        <id>269</id>
      </contributor>
      <origin>254418</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2067" sha1="8bfeywaap945jbggof93l1advwq0ap3" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|երկիր=Յունաստան|պատկեր=Kykladen-syros.png|պատկերի նկարագրութիւն=Սիրոս կղզին, Քիքլադես, Էգէական ծով|շրջան=|կը գտնուի ափին=Էգէական ծով|բարձրութիւն=}}'''Մեսարիա, Սիրոս''' ([[Յունարէն|յուն․]]`Μεσαριά Σύρου), [[Սիրոս (կղզի)|Սիրոս]], [[Էգէական Ծով|Էգէական ծով]], [[Յունաստան]]։ Սիրոսի ցամաքային  բնակավայր։ Սահման է [[Էփիսքոփիօ, Սիրոս|Էփիսքոբիօ]] (հիւսիս), [[Փաղոս, Սիրոս|Փաղոս]] (արեւմուտք), [[Աղրոս, Սիրոս|Աղրոս]] (հարաւ), [[Անօ Մանա, Սիրոս|Անօ Մանա]] (հարաւ-արեւելք) եւ [[Թալանտա, Սիրոս|Թալանտա]] (հարաւ-արեւելք), բնակավայրերուն հետ։ Մնայուն բնակչութեան թիւը ըստ 2021-ի մարդահամարին 396 է։

Շրջանը կը գտնուի Սուրբ Խաչ եկեղեցին։ 
== Բնակչութիւն ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+Մնայուն
!Տարի
!Բնակչութիւն
|-
|1991
|205
|-
|2001
|206
|-
|2011
|279
|-
|2021
|222
|}
&lt;ref&gt;[https://www.statistics.gr/2011-census-pop-hous բնակչութիւն 2011{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.statistics.gr/2021-census-pop-hous 2021-ի մարդահամար{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.exploring-greece.gr/el/show/40676/:ttd/MESSARIA Մեսարիա Սիրոս{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; 

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}
[[Ստորոգութիւն:Սիրոսի բնակավայրեր]]
[[Ստորոգութիւն:Քիքլադեսի բնակավայրեր]]
[[Ստորոգութիւն:Էգէականի բնակավայրեր]]
[[Ստորոգութիւն:Յունաստանի բնակավայրեր]]
[[Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր այբենական կարգով]]
[[Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր]]</text>
      <sha1>8bfeywaap945jbggof93l1advwq0ap3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Միթաքաս, Սիրոս</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32743</id>
    <revision>
      <id>254419</id>
      <timestamp>2026-09-07T19:58:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HoMen</username>
        <id>269</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|երկիր=Յունաստան|պատկեր=Kykladen-syros.png|պատկերի նկարագրութիւն=Սիրոս կղզին|շրջան=Քիքլադես|կը գտնուի ափին=Էգէական ծով|բարձրութիւն=}}'''Միթաքաս, Սիրոս''' ([[Յունարէն|յուն․]]`Μύττακας Σύρου), [[Սիրոս (կղզի)|Սիրոս]], [[Էգէական Ծով|Էգէական ծով]], [[Յունաստան]]։...»:</comment>
      <origin>254419</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2066" sha1="b3nhhl3yhyyo66ozses3gk7kw1hqho1" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|երկիր=Յունաստան|պատկեր=Kykladen-syros.png|պատկերի նկարագրութիւն=Սիրոս կղզին|շրջան=Քիքլադես|կը գտնուի ափին=Էգէական ծով|բարձրութիւն=}}'''Միթաքաս, Սիրոս''' ([[Յունարէն|յուն․]]`Μύττακας Σύρου), [[Սիրոս (կղզի)|Սիրոս]], [[Էգէական Ծով|Էգէական ծով]], [[Յունաստան]]։ Սիրոսի փոքրիկ բնակավայր, որ կը գտնուի [[Ֆինիքիա, Սիրոս|Ֆինիքիա]] եւ [[Փափուրի, Սիրոս|Փափուրի]] բնակավայրերուն միջեւ։ Մնայուն բնակչութեան թիւը ըստ 2021-ի մարդահամարին 29 է։

Բնակավայրին մէջ կը գտնուին բաւական մատուռներ՝ Այիա Իրինի, Այիա Էգաթերինի, Բանաղիա Գարդիանի, Այիա Թիրեսիա եւ Այիոս Բանտելէիմոնաս։ 

Բնակիչները գիւղական աշխատանքներով կը զբաղին։ 

== Բնակչութիւն ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+Մնայուն
!Տարի
!Բնակչութիւն
|-
|1991
|0
|-
|2001
|6
|-
|2011
|26
|-
|2021
|29
|}
&lt;ref&gt;[https://www.statistics.gr/2011-census-pop-hous բնակչութիւն 2011{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.statistics.gr/2021-census-pop-hous 2021-ի մարդահամար{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.syros-ermoupolis.gr/Home.aspx/ Էրմուփոլիս քաղաքապետութիւն{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; 

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}
[[Ստորոգութիւն:Սիրոսի բնակավայրեր]]
[[Ստորոգութիւն:Քիքլադեսի բնակավայրեր]]
[[Ստորոգութիւն:Էգէականի բնակավայրեր]]
[[Ստորոգութիւն:Յունաստանի բնակավայրեր]]
[[Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր այբենական կարգով]]
[[Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր]]</text>
      <sha1>b3nhhl3yhyyo66ozses3gk7kw1hqho1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Երիտասարդ Հայաստան (թերթ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32744</id>
    <revision>
      <id>254424</id>
      <timestamp>2026-09-08T07:25:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}'''«Երիտասարդ Հայաստան»''', թերթ, [[Հնչակեան Կուսակցութիւն|Հնչակեան Կուսակցութեա]]&lt;nowiki/&gt;ն [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|Ամերիկայի]] շրջանային վարչութեան պաշտօնաթերթ (1903-2003)։ Հիմնադիր՝ [[Ստեփանոս Սապահ-Գիւլեան|Ստեփանոս Սապահ-Կիւլեան]]։ Խմբագ...»:</comment>
      <origin>254424</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2165" sha1="rglma4cusc1en6h0efqmjqprthjznxu" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}'''«Երիտասարդ Հայաստան»''', թերթ, [[Հնչակեան Կուսակցութիւն|Հնչակեան Կուսակցութեա]]&lt;nowiki/&gt;ն [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|Ամերիկայի]] շրջանային վարչութեան պաշտօնաթերթ (1903-2003)։ Հիմնադիր՝ [[Ստեփանոս Սապահ-Գիւլեան|Ստեփանոս Սապահ-Կիւլեան]]։ Խմբագիրներ՝ Սապահ-Կիւլեան, Մեղիկեան, Տէր Վարդանեան, Վարազդատ, Խան Գելոֆեան, Սիրվարդ, Սաֆօ, Մարտիրոսեան, Պոնտացի, Սիմոնեան, Շամլեան, Շահէն։

Հրատարակուած է 1903-73-ին իբրեւ շաբաթաթերթ, 1975 թուականիէն՝ իբրեւ ամսաթերթ, [[Պոսթըն]], [[Նիւ Եորք]], Փրովիտընս, [[Շիքակօ]], իսկ 1998-2003 թուականէն [[Փարամուս]] ([[Նիւ Ճըրզի]] նահանգ)։

Իր հիմնական խնդիրը եղած է ընկերվարական սկզբունքներու քարոզչութիւնը։  «Երիտասարդ  Հայաստանը» հաւաքած եւ Կիւլեանի վերլուծական յօդուածներով հրապարակած է [[Հայոց Ցեղասպանութիւն|Հայոց ցեղասպանութեան]] վերաբերեալ բազմաթիւ փաստեր։

Հնչակեան կուսակցութեան դիրքերէն պայքարած է արեւմտահայութեան տնտեսական եւ քաղաքական վիճակի բարելաւման եւ Հայ դատի արդարացի լուծման համար, քննադատած է թուրք, իշխանութիւններու քաղաքականութիւնը՝ Հայկական հարցով, անոր պան-իսլամական ու պանթուրքական ձգտումները՝ Արեւելքի մէջ։{{ՀՍՀ|հատոր=3|էջ=589}}
[[Ստորոգութիւն:Թերթեր]]
[[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]]
[[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]]</text>
      <sha1>rglma4cusc1en6h0efqmjqprthjznxu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Երկաթէ Շերեփ (թերթ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32745</id>
    <revision>
      <id>254426</id>
      <timestamp>2026-09-08T08:04:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}  '''«Երկաթէ Շերեփ»''', Հայաստանի ազատագրութեան հայ գաղտնի բանակի ([[ԱՍԱԼԱ]]) ամսաթերթ։  == Պատմութիւն == [[Լիբանան]] հրատարակուած է, 1985 թուականէն։ Չափսերը եղած են՝ 28.5x41 սմ, ետքը՝ 19.5x27 սմ, էջերու տարբերութիւնը՝ 8-48, տողաշարումը՝ սկզբը մեքենագիր, ապ...»:</comment>
      <origin>254426</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1772" sha1="le6qoc55bd5rm3bxbqc1lnbxz9ot97y" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}

'''«Երկաթէ Շերեփ»''', Հայաստանի ազատագրութեան հայ գաղտնի բանակի ([[ԱՍԱԼԱ]]) ամսաթերթ։

== Պատմութիւն ==
[[Լիբանան]] հրատարակուած է, 1985 թուականէն։ Չափսերը եղած են՝ 28.5x41 սմ, ետքը՝ 19.5x27 սմ, էջերու տարբերութիւնը՝ 8-48, տողաշարումը՝ սկզբը մեքենագիր, ապա՝ [[Համակարգիչ|համակարգիչով]]։ Տպագրութիւնը՝ «օֆսէթ»։

Հրապարակած է ՀԱՀԳԲ–ի եւ «Հայկական Ժողովրդական Շարժում»–ի գործունէութեան վերաբերեալ նիւթեր, հողորդումներ՝ Խորհրդային Հայաստանի եւ [[Սփիւռքահայութիւն|Սփիւռքի]] կեանքէն։ Յատուկ բաժին մը [[Թուրքիա|Թուրքիոյ]] նուիրած է։

1988-1989 թուականներուն տպագրած է [[Արցախեան Ազատամարտ|Ղարաբաղեան շարժման]] վերաբերեալ նիւթեր։

Տպագրուած է մինչեւ 1989 թուական, որմէ ետք միացուած է «Սփիւռք» թերթին&lt;ref&gt;Վլատիմիր Պօղոսեան, «Չմոռանանք», Երեւան 2006 թուական։&lt;/ref&gt;։

== Ծանօթագրոթւթիւններ ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;

== Արտաքին յղումներ ==

* [http://tert.nla.am/mamul/Erkatesherep/Table.html Մատենագիտութիւն]

[[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]]
[[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]]
[[Ստորոգութիւն:Թերթեր]]</text>
      <sha1>le6qoc55bd5rm3bxbqc1lnbxz9ot97y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Երկիր (թերթ, Աթէնք)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32746</id>
    <revision>
      <id>254427</id>
      <timestamp>2026-09-08T08:11:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}«'''Երկիր'''», քաղաքական եւ գրական շաբաթաթերթ։  == Պատմություն == [[Ռամկավար Ազատական Կուսակցութիւն|Ռամկավար ազատական կուսակցութեան]] պաշտօնաթերթ։  Լոյս տեսած է 1957–1968 թուականներուն (1966–1967 թուականին ընդհատուած է), [[Աթէնք]]։ Խմբագիրներ՝ Առաք...»:</comment>
      <origin>254427</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1063" sha1="aihk96407x1fjq382945132iddlx161" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}«'''Երկիր'''», քաղաքական եւ գրական շաբաթաթերթ։

== Պատմություն ==
[[Ռամկավար Ազատական Կուսակցութիւն|Ռամկավար ազատական կուսակցութեան]] պաշտօնաթերթ։

Լոյս տեսած է 1957–1968 թուականներուն (1966–1967 թուականին ընդհատուած է), [[Աթէնք]]։ Խմբագիրներ՝ Առաքել Պետրոսեան, Պետրոս Պետրոսեան։

Լուսաբանած է [[Հայերը Յունաստանի մէջ|յունահայ]] համայնքի, [[Սփիւռքահայութիւն|սփիւռքահայ]] այլ գաղթավայրերու ազգային, հասարակական ու մշակութային կեանքը, հայրենադարձութեան հարցեր։{{ՀԳԳՀ}}
[[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]]
[[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]]
[[Ստորոգութիւն:Թերթեր]]</text>
      <sha1>aihk96407x1fjq382945132iddlx161</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Երկիր (թերթ, Երեւան)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32747</id>
    <revision>
      <id>254428</id>
      <timestamp>2026-09-08T08:18:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}  «'''Երկիր»''' [[Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւն]] կուսակցութեան Գերագոյն մարմինի պաշտօնաթերթը&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.am/books?id=pXaOAQAAQBAJ&amp;pg=PA93&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=Armenia: Przewodnik|last=Waksmundzki|first=Leszek Wojciech|date=2013|publisher=Oficyna Wydawnicza &quot;Rewasz&quot;|isbn=978-83-62460-35-9|language=լեհերէն...»:</comment>
      <origin>254428</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1472" sha1="0fmch4mrrtjmp2m1j3xqudv2qkynxgx" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}

«'''Երկիր»''' [[Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւն]] կուսակցութեան Գերագոյն մարմինի պաշտօնաթերթը&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.am/books?id=pXaOAQAAQBAJ&amp;pg=PA93&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=Armenia: Przewodnik|last=Waksmundzki|first=Leszek Wojciech|date=2013|publisher=Oficyna Wydawnicza &quot;Rewasz&quot;|isbn=978-83-62460-35-9|language=լեհերէն, անգլերէն}}&lt;/ref&gt;։

«Երկիր»ի առաջին թիւը լոյս տեսած է 27 Օգոստոս 1991-ին, [[Երեւան]]&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.am/books?id=Oabsu05rJNoC&amp;q=%22Yerkir%22+%22Country%22&amp;redir_esc=y|title=The Europa World Year Book 2008|last=Maher|first=Joanne|date=|publisher=Routledge|isbn=978-1-85743-452-1|language=անգլերէն}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.arfd.am/media/|title=Օրակարգ|website=www.arfd.am|accessdate=}}&lt;/ref&gt;։

Թերթը տպագրուած է 8 էջանոց օրաթերթի տեսքով՝ մինչեւ 2001 թուական։

Թերթը իր ամենաբարձր տպաքանակին հասած է 1993–1994 թուականներուն (56000 օրինակ)։

== Ծանօթագրութիւններ ==
&lt;references /&gt;
[[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]]
[[Ստորոգութիւն:Թերթեր]]
[[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]]</text>
      <sha1>0fmch4mrrtjmp2m1j3xqudv2qkynxgx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Երկիր Աւետեաց (հանդէս)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32748</id>
    <revision>
      <id>254429</id>
      <timestamp>2026-09-08T08:30:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}«'''Երկիր''' '''Աւետեաց'''», «Սասուն» հայրենակցական միութեան երկշաբաթեայ հանդէս։  == Պատմութիւն == Լոյս տեսած է 1990–1994 թուականնրուն, [[Երեւան]]։ Խմբագիրներ՝ [[Վահագն Դաւթեան]] (հիմադիր-խմբագիր), Ստեփան Պօղոսեան (1992 թուականէն)։  Լուսաբանած է հայ ազ...»:</comment>
      <origin>254429</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="885" sha1="64sm1686jwpwk22bb5m8ncu78kfnr4n" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}«'''Երկիր''' '''Աւետեաց'''», «Սասուն» հայրենակցական միութեան երկշաբաթեայ հանդէս։

== Պատմութիւն ==
Լոյս տեսած է 1990–1994 թուականնրուն, [[Երեւան]]։ Խմբագիրներ՝ [[Վահագն Դաւթեան]] (հիմադիր-խմբագիր), Ստեփան Պօղոսեան (1992 թուականէն)։

Լուսաբանած է հայ ազգային-ազատագրական պայքարի եւ [[Հայ Դատի Յանձնախումբ|Հայ դատի]] հարցերը, սատարած՝ Արցախեան համազգային պայքարին։{{ՀԳԳՀ}}
[[Ստորոգութիւն:Հանդէսներ]]
[[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]]
[[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]]</text>
      <sha1>64sm1686jwpwk22bb5m8ncu78kfnr4n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Երկրագունդ (ամսագիր)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32749</id>
    <revision>
      <id>254430</id>
      <timestamp>2026-09-08T08:37:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}  '''«Երկրագունդ»''', քաղաքական, գիտական եւ առեւտրային ամսագիր։  == Պատմութիւն == Լոյս տեսած է 1863-1864 թուականներուն, [[Միացեալ Թագաւորութիւն|Միացեալ Թագաւորութեան]] Մանչեսթըր քաղաքը (24 թիւ)։ Խմբագիր-հրատարակիչ՝ [[Կարապետ Շահնազարեան]]։  Ներկայա...»:</comment>
      <origin>254430</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1475" sha1="23buc3ji3ra3y4gn8qnzmbuoo8ye298" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}

'''«Երկրագունդ»''', քաղաքական, գիտական եւ առեւտրային ամսագիր։

== Պատմութիւն ==
Լոյս տեսած է 1863-1864 թուականներուն, [[Միացեալ Թագաւորութիւն|Միացեալ Թագաւորութեան]] Մանչեսթըր քաղաքը (24 թիւ)։ Խմբագիր-հրատարակիչ՝ [[Կարապետ Շահնազարեան]]։

Ներկայացուցած է գաղութահայ վաճառականութեան ձգտումերը, ջատագոված է [[Հայաստան|Հայաստանի]] մէջ գործարաններ հիմնելու եւ ազգային արդիւնաբերութիւն ստեղծելու գաղափարը։

Սատարած է հայ ազատագրական շարժումերուն, համակրանքով արտայայտուած է [[Զէյթունի Ապստամբութիւն (1895)|Զէյթունի ապստամբութեան]] մասին։

Քարոզած է [[Միքայէլ Նալպանտեան|Միքայէլ Նալպանտեանի]] «Երկրագործութիւնը որպէս ուղիղ ճանապարհ» աշխատութեան դրոյթները, ընթերցողին առաջնորդած՝ դէպի ռուսական յեղափոխութիւն։{{ՀԳԳՀ}}
[[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]]
[[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]]</text>
      <sha1>23buc3ji3ra3y4gn8qnzmbuoo8ye298</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Զարթօնք (թերթ, Պոլիս)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32750</id>
    <revision>
      <id>254431</id>
      <timestamp>2026-09-08T10:39:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}'''Զարթօնք,''' գրական, հասարակական-քաղաքական օրաթերթ։   == Պատմութիւն == Հրատարակուած է [[Պոլիս]], 1932-1933 թուականներուն։ Խմբագիր՝ Բ․ Շամլեան  Ունեցած է գրական, գեղարուեստական, [[Երգիծանք|երգիծական]], գիտական, թատերական լուրեու բաժիններ։  Լուսաբա...»:</comment>
      <origin>254431</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1709" sha1="8d8bww5q91fzbjiwis2443c4b3tw3b0" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}'''Զարթօնք,''' գրական, հասարակական-քաղաքական օրաթերթ։ 

== Պատմութիւն ==
Հրատարակուած է [[Պոլիս]], 1932-1933 թուականներուն։ Խմբագիր՝ Բ․ Շամլեան

Ունեցած է գրական, գեղարուեստական, [[Երգիծանք|երգիծական]], գիտական, թատերական լուրեու բաժիններ։

Լուսաբանած է Թուրքիոյ եւ այլ գաղթավայրերու հայկական կեանքը, միջազգային իրադարձութիւնները։ Զգալի տեղ յատկացուցած է Սովետական Հայաստանի գրողներուն ու մշակոյթի գործիչներուն, քաջալերած է հայրենադարձութիւնը, վերաշինած է միութիւններու գործունէութիւնը։

Տպագրած է ականատեսներու տպաւորութիւնները՝ Խորհրդային Հայաստանի տնտեսական եւ մշակութային վերելքի մասին։

Թերթերով հրատարակած է՝ [[Ակսել Բակունց|Ակսել Բակունցի]] «Խաչատուր Աբովեան» գործը, [[Երուանդ Օտեան|Երուանդ Օտեանի]] «Տասներկու Տարի Պոլսէն Դուրս» վէպը, թարգմանութիւններ ռուս եւ եւրոպական գրականութենէ։ {{ՀՍՀ|հատոր=3|էջ=668}}
[[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]]
[[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]]
[[Ստորոգութիւն:Թերթեր]]</text>
      <sha1>8d8bww5q91fzbjiwis2443c4b3tw3b0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Զարկ (թերթ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32751</id>
    <revision>
      <id>254432</id>
      <timestamp>2026-09-08T10:46:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}«'''Զարկ'''», գրական–գեղարուեստական, հասարակական շաբաթաթերթ։  == Պատմութիւն == Լոյս տեսած է [[Թիֆլիս]], 1906–1907 թուականներուն։ Խմբագիր-հրատարակիչ՝ Գրիգոր Բալասանեան։  Տպագրած է հրապարակախօսական, [[Գրականութիւն|գրական]], Բանահիւսութիւն|բանաս...»:</comment>
      <origin>254432</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1097" sha1="5k8gjq53rrz30p7jh5k4a18d2dkjca1" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}«'''Զարկ'''», գրական–գեղարուեստական, հասարակական շաբաթաթերթ։

== Պատմութիւն ==
Լոյս տեսած է [[Թիֆլիս]], 1906–1907 թուականներուն։ Խմբագիր-հրատարակիչ՝ Գրիգոր Բալասանեան։

Տպագրած է հրապարակախօսական, [[Գրականութիւն|գրական]], [[Բանահիւսութիւն|բանասիրական]], [[Մանկավարժութիւն|մանկավարժական]] յօդուածներ, անդրադարձածէ [[Հայոց Լեզու Եւ Գրականութիւն|հայոց լեզուի]] եւ հայ պատմագրութեան հարցերուն, ներկայացուցած է մամուլի տեսութիւններ, մատենագիտական տեղեկութիւններ, գրախօսականներ։{{ՀԳԳՀ}}
[[Ստորոգութիւն:Թերթեր]]
[[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]]
[[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]]</text>
      <sha1>5k8gjq53rrz30p7jh5k4a18d2dkjca1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Զեփիւռ Հայրենեաց (հանդէս)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32752</id>
    <revision>
      <id>254433</id>
      <timestamp>2026-09-08T11:04:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}«'''Զեփիւռ Հայրենեաց'''», բանասիրական, գիտահանրամատչելի կիսամսեայ (սկզբը՝ ութօրեայ, տասնօրեայ եւ հնգետասանօրեայ) հանդէս։  == Պատմութիւն == Լոյս տեսած է 1862-1867 թուականներուն, [[Կոստանդնուպոլիս]] (նաեւ «Զեփիւռ» վերտառութեամբ)՝ ընդհատումերով։ Խ...»:</comment>
      <origin>254433</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1754" sha1="4ovl026d4iwq8wgvl0cjq0wqbcjb43f" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}«'''Զեփիւռ Հայրենեաց'''», բանասիրական, գիտահանրամատչելի կիսամսեայ (սկզբը՝ ութօրեայ, տասնօրեայ եւ հնգետասանօրեայ) հանդէս։

== Պատմութիւն ==
Լոյս տեսած է 1862-1867 թուականներուն, [[Կոստանդնուպոլիս]] (նաեւ «Զեփիւռ» վերտառութեամբ)՝ ընդհատումերով։ Խմբագիրներ՝ [[Մինաս Գաբամաճեան]], Մարտիրոս Թէստիճեան&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://mechitaristlibrary.org/periodicals/zepyur_hayreneats|title=Մխիթարեան Միաբանութեան Գրադարան|last=|first=|website=mechitaristlibrary.org|language=|accessdate=2026-09-08}}&lt;/ref&gt;։

Տպագրած է [[Գիտութիւն|գիտական]], բարոյախօսական, [[Առողջապահական թերթ|առողջապահական]], ուսումնական-կրթական յօդուածներ, գրական ստեղծագործութիւններ։

Իբրեւ յաւելուած հրատարակած է՝ [[Ներսէս Մեզպուրեան|Ներսէս Մեզպուրեանի]] «Երկրագործական քիմիաբանութիւն եւ երկրաբանութիւն» գրքոյկը եւ [[Վիքթոր Հիւկօ|Վիքթոր Հիւկոյի]] «Դատապարտեալի մը վերջին օրը» ստեղծագործութիւնը&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;։

== Ծանօթագրութիւններ ==
&lt;references /&gt;
{{ՀԳԳՀ}}
[[Ստորոգութիւն:Հանդէսներ]]
[[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]]
[[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]]</text>
      <sha1>4ovl026d4iwq8wgvl0cjq0wqbcjb43f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ներսէս Մեզպուրեան</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32753</id>
    <revision>
      <id>254434</id>
      <timestamp>2026-09-08T11:24:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Անձ}}  '''Ներսէս Մեզպուրեան''' ({{ԱԾ}}), հայ գրող, մշակութային գործիչ։  == Կենսագրական գիծեր == Ծնած է [[Կոստանդնուպոլիս]], եղած է մանկավարժ Բագրատ Մեզպուրեանի եղբայրը։ Զբաղած է մանկավարժական գործունէութեամբ, հրատարակած է դասագիրքեր, դպրոցական ձեռնարկներ՝ «...»:</comment>
      <origin>254434</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2179" sha1="r7ono8v22z6plfk7xl4fgs6okx3moag" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Անձ}}

'''Ներսէս Մեզպուրեան''' ({{ԱԾ}}), հայ գրող, մշակութային գործիչ։

== Կենսագրական գիծեր ==
Ծնած է [[Կոստանդնուպոլիս]], եղած է մանկավարժ Բագրատ Մեզպուրեանի եղբայրը։ Զբաղած է մանկավարժական գործունէութեամբ, հրատարակած է դասագիրքեր, դպրոցական ձեռնարկներ՝ «Առաջնորդ հայ ընթերցանութեան կամ նոր քերական» (Կ. Պոլիս, 1860), որ ունեցած է 16 տպագրութիւն (16-րդը 1898 թուական)&lt;ref&gt;Ստեփանյան Գառնիկ։ Կենսագրական բառարան. հայ մշակույթի գործիչներ, երեք հատորով։ հատոր Բ, Ժ-Մ։ Երևան։ Սովետական գրող։ 1981, էջ 169&lt;/ref&gt;։

Գրած է նաեւ գեղարուեստական ստեղծագործութիւններ։

1861 թուականին լոյս տեսած է Ներսէս Մեզպուրեանի «Արաքսիա» գրքոյկը, ապա՝ լոյս տեսած են անոր «Սահմանադրութիւն եւ առաջին պատրիարք սահմանադրական», «Պսակ տղայոց» եւ այլն։

1865 թուականին Մեզպուրեան մեկնած է [[Տրապիզոն]], ուր նշանակուած է տեղի երկսեռ վարժարանի տնօրէն։

Տրապիզոնի մէջ ստեղծած է երգի, թատերական եւ այլ խմբակներ, կազմակերպած՝ հայկական ներկայացումներ, զբաղած է [[Գիտութիւն|գիտութեամբ]]։

1867 թուականին մեկնած է [[Փարիզ]], ուսանած՝ [[բժշկութիւն]]։

1874 թուականին մեկնած է Պոլիս, զբաղած՝ բժշկութեամբ։

Յաճախ թղթակցած է պոլսահայ [[Մամուլ|մամուլին]]։

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}
[[Ստորոգութիւն:Հայ գրողներ]]
[[Ստորոգութիւն:Հայ մշակութային գործիչներ]]</text>
      <sha1>r7ono8v22z6plfk7xl4fgs6okx3moag</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ներսէս Մէզպուրեան</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32754</id>
    <redirect title="Ներսէս Մեզպուրեան" />
    <revision>
      <id>254435</id>
      <timestamp>2026-09-08T11:26:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Էջը վերայղուած է դէպի [[Ներսէս Մեզպուրեան]]</comment>
      <origin>254435</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47" sha1="hvtvjhpj8c227y5cet74efddogillsd" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Ներսէս Մեզպուրեան]]</text>
      <sha1>hvtvjhpj8c227y5cet74efddogillsd</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>