Ուիքիփետիա hywwiki https://hyw.wikipedia.org/wiki/%D4%B3%D5%AC%D5%AD%D5%A1%D6%82%D5%B8%D6%80_%D4%B7%D5%BB MediaWiki 1.47.0-wmf.19 first-letter Մեդիա Սպասարկող Քննարկում Մասնակից Մասնակցի քննարկում Ուիքիփետիա Ուիքիփետիայի քննարկում Պատկեր Պատկերի քննարկում MediaWiki MediaWiki քննարկում Կաղապար Կաղապարի քննարկում Օգնություն Օգնության քննարկում Ստորոգութիւն Կատեգորիայի քննարկում TimedText TimedText talk Մոդուլ Մոդուլի քննարկում Event Event talk 0 6112 254605 239946 2026-09-10T09:11:57Z Azniv Stepanian 8 254605 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Անձ | անուն ազգանուն = էտուարտ Սիմպէշեան | բնագիր ԱԱՀ = | պատկեր = | չափ = | նկարագրութիւն = | ծնած է = 1906 | ծննդավայր = Պոլիս | վախճանած է = 1979 | մահուան վայրը = | քաղաքացիութիւն = | հպատակութիւն = | ազգութիւն = հայ | ալմա մատեր = | կրօնք = Քրիստոնեայ | ազդուած է = | ազդած է = | գրքեր = | աշխատանք = | կարողութիւն = | մասնագիտութիւն =ատամնաբոյժ | ամուսին = | ծնողներ = | երեխաներ = | պարգեւներ և մրցանակներ = | կայքէջք = | ստորագրութիւն = }} '''Եդուարդ Սիմքէշեան''' ([[1906]]-[[1979]]), Ծնած է [[Պոլիս]] եւ նախակրթութիւնը ստացած է Մայր վարժարանի մէջ, ուր իր առաջին ուսուցիչը եղած է [[Մելքոն Կիւրճեան]], ապա Պէզազեան լիկէոնի մէջ, ուր իր ուսուցիչները եղած են [[Յակոբ Օշական]], [[Եղիշէ Արք. Դուրեան]], [[Ինտրա|Տիրան Չրաքեան]] եւ [[Արմէն Տորեան]]: Պատանի տարիքէն, գրականութիւնը կիրք մը եղած է իրեն համար։ Հազիւ տասնհինգ տարեկան, իր առջինեկ փորձերը հրատարակուած են Պոլսոյ «[[Ոստան]]» ամսագրին մէջ ու գրաւած են ուշադրութիւնը [[Վահան Թէքէեան|Վահան Թէքէեանի]], [[Շաւարշ Միսաքեան]]ի և [[Միքայէլ Շամտանճեան|Միքայէլ Շամտանճեանի]]: Յամառ ընթերցող՝ պատանութեան տարիներուն իսկ ընտանի դարձած է նաև տիրացած էր ֆրանսական գրականութեան (մայրենի լեզուին չափ նաեւ տիրացած էր [[ֆրանսերէն]]ին. 1921-ին, տակաւին 15 տարու, առաջնութիւն շահած է ֆրանսական կառավարութեան կողմէ կազմակերպուած գրական մրցումի մը մէջ), որուն բոլոր տիրական դէմքերը համապարփակ աշխատասիրութիւններով ներկայացուցած է Պոլսոյ [[1930-1970]]ական տարիներու պարբերականներուն մէջ։ [[1927]]-ին վկայուելով իբրեւ բժիշկ -ատամնաբոյժ, իր ասպարէզին զուգահեր փարած է գրական -հրապարակագրային կեանքի, աշխատակցելով սփիւրքեան մեր բոլոր կարեւոր թերթերուն, ինչպէս նաև Պոլսոյ եւ արտասահմանի ֆրանսական կարգ մը հանդէսներու, որոնց կարգին «Լա Նուվէլ Ռըվիւ Ֆրանսէզ»ի։ 1944-1975-ին եղած է նաև խմբագիրներէն [[Մարմարա (թերթ)|«Մարմարա»]] օրաթերթի: Գրական մարզի մէջ մշակած է արձակ և քերթուած, գրադատութիւն եւ քննադատութիւն: Աւելի քան 15 գործեր կը մնան անտիպ, կամ մասամբ միայն հրատարակուած՝ մամուլի մէջ։ 1975-ին, [[Թրքահայ Ուսուցչաց Հիմնարկ]]ի նախանձեռնութեամբ հրատարակուեցաւ «Ջահակիրները» անունին տակ խմբուած մենագրական-վերլուծական իր աշխատասիրութիւններէն մաս մը միայն ,[[Ղեւոնդ Ալիշան|Ալիշանի]], [[Գրիգոր Օտեան|Գր. Օտեանի]], [[Մկրտիչ Պէշիկթաշլեան|Մ. Պէշիկթաշլեանի]], [[Պետրոս Դուրեան|Պ. Դուրեանի]], [[Ռեթէոս Պէրպէրեան|Ռ. Պէրպէրեանի]], [[Մելքոն Կիւրճեան|Մ. Կիւրճեանի]], [[Մինաս Չերազ|Մ. Չերազի]], [[Մկրտիչ Խրիմեան|Խրիմեանի]], [[Մաղաքիա Արք․ Օրմանեան|Օրմանեանի]] , [[Եղիշէ Արք. Դուրեան|Եղիշէ Արք. Դուրեանի]], [[Եղիա Տէմիրճիպաշեան|Եղիայի]], Արփիարեանի, Թլկատինցինի, [[Զապէլ Ասատուր]]ի, Չօպանեանի և Տիրան Չրաքեանի մասին: [[1977]]-ին հրատարակեց նաև «Գարնանացան» անունին տակ մէկտեղուած քերթուածներու շարք մը։Անտիպ կը մնան արձակ տաղերու, վերլուծական եւ փորձագրական աշխատասիրութիւններու, թատերագրական եւ վիպերգային իր վաստակին կարեւոր մէկ մասը, ինչպէս նաեւ ֆրանսերէնով երեք գործեր<ref>{{Գիրք:Դար մը գրականութիւն|Ա|279}}</ref>: == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} {{DEFAULTSORT:Սիմքէշեան, Եդուարդ}} bcftcjm08mv58tqmb0g9nssgj826hj3 10 8193 254608 92726 2026-09-10T09:12:42Z EmausBot 26 Fixing double redirect from [[Կաղապար:Docpage]] to [[Կաղապար:Doc subpage]] 254608 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Կաղապար:Doc subpage]] 96uzmbgm5vuara85ct2fm30lvz2951e 10 8404 254607 94670 2026-09-10T09:12:32Z EmausBot 26 Fixing double redirect from [[Կաղապար:Docpage]] to [[Կաղապար:Doc subpage]] 254607 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Կաղապար:Doc subpage]] 96uzmbgm5vuara85ct2fm30lvz2951e 828 8467 254528 95063 2026-09-09T12:13:15Z ShahenWasHere 140 254528 Scribunto text/plain -- Մուտքեր. -- image - Կրնայ ըլլալ պարզ ֆայլի անուն մը (File:/Image: նախածանցով կամ առանց անոր) -- կամ ամբողջութեամբ ձեւաւորուած պատկերի յղում մը -- page - Բազմէջ պատկերներու (DjVu) պարագային ցուցադրուելիք էջը -- size - Պատկերին ցուցադրման չափը -- maxsize - Պատկերին առաւելագոյն չափը -- sizedefault - Պատկերին ցուցադրման լռելեայն չափը, երբ size պարամեթրը դատարկ է -- alt - Պատկերին այլընտրանքային բնագիրը -- title - Պատկերին վերնագրի բնագիրը -- border - set to yes if border -- center - set to yes, if the image has to be centered -- upright - upright image param -- suppressplaceholder - if yes then checks to see if image is a placeholder and suppresses it -- link - page to visit when clicking on image -- class - HTML classes to add to the image -- Outputs: -- Formatted image. -- More details available at the "Module:InfoboxImage/doc" page local i = {} -- Փոխարինող պատկերներու ցանկը եւ հետագծման կատեգորիաները պահուած են [[Module:InfoboxImage/data]]-ի մէջ։ -- Այլ հաստատուններ. -- համակարգի մակարդակով սահմանուած մանրապատկերի լռելեայն չափը (px) local defaultThumbnailSize = 250 -- Եթէ էջը օգտատիրոջ էջ մը չէ, վերադարձնել հետագծման կատեգորիան։ Հակառակ պարագային՝ դատարկ բան վերադարձնել։ local function trackingCat(cat) local ns = mw.title.getCurrentTitle().nsText:lower() local categories = mw.loadData('Module:InfoboxImage/data').categories return (ns ~= 'user' and ns ~= 'user talk' and categories[cat]) or "" end -- Որոշել՝ պատկերը փոխարինող պատկեր մըն է, թէ ոչ։ function i.IsPlaceholder(image) -- ընդգծումները փոխարինել բացատներով image = mw.ustring.gsub(image, "*", " "); assert(image ~= nil, 'mw.ustring.gsub(image, "*", " ") must not return nil') -- եթէ պատկերը կը սկսի [[-ով, հեռացնել զայն եւ |-էն ետք եղած ամբողջը if mw.ustring.sub(image,1,2) == "[[" then image = mw.ustring.sub(image,3); image = mw.ustring.gsub(image, "([^|]*)|.*", "%1"); assert(image ~= nil, 'mw.ustring.gsub(image, "([^|]*)|.*", "%1") must not return nil') end -- Հեռացնել բացատները image = mw.ustring.gsub(image, '^[ ]*(.-)[ ]*$', '%1'); assert(image ~= nil, "mw.ustring.gsub(image, '^[ ]*(.-)[ ]*$', '%1') must not return nil") -- Հեռացնել նախածանցը, եթէ գոյութիւն ունի local allNames = mw.site.namespaces[6].aliases allNames[#allNames + 1] = mw.site.namespaces[6].name allNames[#allNames + 1] = mw.site.namespaces[6].canonicalName for i, name in ipairs(allNames) do if mw.ustring.lower(mw.ustring.sub(image, 1, mw.ustring.len(name) + 1)) == mw.ustring.lower(name .. ":") then image = mw.ustring.sub(image, mw.ustring.len(name) + 2); break end end -- Հեռացնել բացատները image = mw.ustring.gsub(image, '^[ ]*(.-)[ ]*$', '%1'); -- Առաջին տառը դարձնել մեծատառ image = mw.ustring.upper(mw.ustring.sub(image,1,1)) .. mw.ustring.sub(image,2); local placeholder_image = mw.loadData('Module:InfoboxImage/data').placeholder_image return placeholder_image[image] end local function isempty(x) return (not x) or x == "" end -- Հիմնական մուտքի կէտը function i.InfoboxImage(frame) local image = frame.args["image"]; if isempty(image) then return ""; end if image == "&nbsp;" then return image; end if frame.args["suppressplaceholder"] ~= "no" then if i.IsPlaceholder(image) == true then return ""; end end if string.find(image, "^%[*https?:") then -- Սխալի կատեգորիա։ return trackingCat("url_image_links") end if mw.ustring.sub(image,1,2) == "[[" then -- Փնտռել մանրապատկերային պատկերներ եւ գտնելու պարագային զանոնք աւելցնել հետագծման կատեգորիային local cat = ""; if mw.title.getCurrentTitle().namespace == 0 and (mw.ustring.find(image, "|%s*thumb%s*[|%]]") or mw.ustring.find(image, "|%s*thumbnail%s*[|%]]")) then cat = trackingCat("thumbnail_images") end return image .. cat; elseif mw.ustring.sub(image,1,2) == "{{" and mw.ustring.sub(image,1,3) ~= "{{{" then return image; elseif mw.ustring.sub(image,1,1) == "<" then return image; elseif mw.ustring.sub(image,1,8) == mw.ustring.char(127).."'\"`UNIQ" then -- Սկիզբին strip marker մը գտնուած է, հետեւաբար ոչ մէկ մշակում կատարել return image; else local result = ""; local page = frame.args["page"]; local upright = frame.args["upright"] or "" local size = frame.args["size"]; local maxsize = frame.args["maxsize"]; local sizedefault = frame.args["sizedefault"]; local alt = frame.args["alt"]; local link = frame.args["link"]; local title = frame.args["title"]; local border = frame.args["border"]; local thumbtime = frame.args["thumbtime"] or ""; local center = frame.args["center"]; local class = frame.args["class"]; -- Հեռացնել նախածանցը, եթէ գոյութիւն ունի local allNames = mw.site.namespaces[6].aliases allNames[#allNames + 1] = mw.site.namespaces[6].name allNames[#allNames + 1] = mw.site.namespaces[6].canonicalName for i, name in ipairs(allNames) do if mw.ustring.lower(mw.ustring.sub(image, 1, mw.ustring.len(name) + 1)) == mw.ustring.lower(name .. ":") then image = mw.ustring.sub(image, mw.ustring.len(name) + 2); break end end if not isempty(maxsize) then -- Եթէ sizedefault կամ upright չկայ, maxsize-ը սահմանել որպէս sizedefault if isempty(sizedefault) and isempty(upright) then sizedefault = maxsize end -- Ստուգել՝ չափը մեծ է maxsize-էն, թէ ոչ local maxsizenumber = tonumber(mw.ustring.match(maxsize,"%d*")) or 0; if not isempty(size) then local sizenumber = tonumber(mw.ustring.match(size,"%d*")) or 0; if sizenumber > maxsizenumber and maxsizenumber > 0 then size = maxsize; end end -- Ստուգել՝ upright-ը մեծ է maxsize-էն, թէ ոչ (լռելեայն նախընտրուած չափին պարագային) if not isempty(upright) then local uprightnumber = tonumber(upright) or (upright == "yes" and 0.75) or 0 if uprightnumber*defaultThumbnailSize > maxsizenumber and maxsizenumber > 0 then upright = tostring(maxsizenumber/defaultThumbnailSize) end end end -- Չափին աւելցնել px, եթէ միայն թիւ մըն է if (tonumber(size) or 0) > 0 then size = size .. "px"; end -- sizedefault-ին աւելցնել px, եթէ միայն թիւ մըն է if (tonumber(sizedefault) or 0) > 0 then sizedefault = sizedefault .. "px"; end result = "[[File:" .. image; if not isempty(page) then result = result .. "|page=" .. page; end if not isempty(size) then result = result .. "|" .. size; elseif not isempty(sizedefault) and isempty(upright) then result = result .. "|" .. sizedefault; else result = result .. "|frameless"; end if center == "yes" then result = result .. "|center" end if not isempty(alt) then result = result .. "|alt=" .. alt; end if not isempty(link) then result = result .. "|link=" .. link; end if border == "yes" then result = result .. "|border"; end if upright == "yes" then result = result .. "|upright"; elseif upright ~= "" then result = result .. "|upright=" .. upright; end if thumbtime ~= "" then result = result .. "|thumbtime=" .. thumbtime; end if not isempty(class) then result = result .. "|class=" .. class; end -- Եթէ alt-ի արժէքը բանալի բառ մըն է, զայն չգործածել որպէս նկարագրութիւն if alt == "thumbnail" or alt == "thumb" or alt == "frameless" or alt == "left" or alt == "center" or alt == "right" or alt == "upright" or alt == "border" or mw.ustring.match(alt or "", '^[0-9]*px$', 1) ~= nil then alt = nil; end if not isempty(title) then -- title պարամեթրը templatestyles կը պարունակէ՞։ Եթէ այո, զայն դատարկ դարձնել։ if mw.ustring.match(frame:preprocess(title), 'UNIQ%-%-templatestyles', 1) ~= nil then title = nil; end end if not isempty(title) then result = result .. "|" .. title; end result = result .. "]]"; return result; end end return i; kx2kbatyntjy4s6hjxqi0budmfg2z7g 10 17411 254609 168725 2026-09-10T09:12:52Z EmausBot 26 Fixing double redirect from [[Կաղապար:Docpage]] to [[Կաղապար:Doc subpage]] 254609 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Կաղապար:Doc subpage]] 96uzmbgm5vuara85ct2fm30lvz2951e 0 18814 254550 254461 2026-09-09T14:31:32Z HoMen 269 /* Գիւղերու եւ Բնակավայրերու ցանկ */ 254550 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|կարգավիճակ=Կղզի}}'''Սիրոս''' ({{Lang-el|Σύρος|Syros}}'','' տարածուած է նաեւ Սիրա անունը), [[Էգէական Ծով|Էգէական Ծովու]]<nowiki/>ն [[Քիքլատես]] կղզեխումբին մէջտեղը գտնուող կղզի, [[Յունաստան]]։ Մաս կը կազմէ Յունաստանի Հարաւային Էգէականի Շրջանային Միաւորումին ''Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου'' իբրեւ առանձին Շրջանային նահանգ։ Մայրաքաղաքն է էրմուփոլի, որ նաեւ Յունաստանի Հարաւային [[Էգէական Ծով|Էգէական]]<nowiki/>ի Շրջանային Միաւորումին նստավայրն է։[[Պատկեր:Brainsik-ermoupoli.jpg|մինի|էրմուփոլի․ նաւահանգիստին նաւակայքին մասը|ձախից]][[Պատկեր:Cyclades-Satellite GREEK.png|մինի|Սիրոս ''Σύρος'' կղզիին դիրքը Քիքլատես (=շրջաբոլոր) կղզեխումբին մէջ․ կը գտնուի կեդրոնը։|alt=|220x220px|ձախից]] Կղզին կը զարգանայ 1826-էն ետք, երբ հոն կը հաստատուին [[Փսարա]], [[Հիոս]], [[Կրետէ]] եւ [[Փոքր Ասիա|Փոքր Ասիայէ]]<nowiki/>ն գաղթականներ։ Եղած է Յունաստանի ծովային, ճարտարարուեստի եւ մշակոյթի կեդրոնը։ [[Պատկեր:Periferia Notiou Egeou.png|մինի|330x330փքս|Հարաւային Էգէականի Շրջանային Միաւորումի քարտէսը]][[Պատկեր:Ano Syros - View.JPG|մինի|Էրմուփոլի եւ նաւահանգիստը․ դիտուած Անօ Սիրոսէն|ձախից]]Յունաստանի կեանքին մէջ, Ք․Ա․ 6-րդ դարէն իսկ, կարեւոր դեր ունեցած են ու մինչեւ այսօր կը շարունակեն ունենալ Սիրոս կղզին ծնած-մեծցած անձնաւորութիւններ՝ քաղաքական դէմքեր, գրագէտներ, բանաստեղծներ, գիտնականներ, համալսարանի դասախօսներ, բարձրաստիճան կաթոլիկ կամ ուղղափառ դաւանանքի կղերականներ, կրթական մշակներ, առեւտրականներ, բնաբաններ, ռազմական ծովուժի բարձրաստիճան զինուորականներ, թատերագիրներ, դերասաններ, փաստաբաններ, երգիչներ եւ յօրինողներ, գծագրիչներ եւ նկարիչներ, լրագրողներ եւ պատմաբաններ։ [[Պատկեր:Syros Luftbild 01.jpg|մինի|330x330փքս|Սիրոսը արեւմուտքէն դիտուած․ դիմացը՝ Թինոս կղզին, իսկ մայրաքաղաք Էրմուփոլիսը կը գտնուի կղզիին արեւելեան ափերուն (նկարին մէջ յստակ կ' երեւի մայրաքաղաքը)]] [[Պատկեր:Αγναντευοντας το Αιγαιο.jpg|մինի|330x330փքս|Վափորիա քարափ․ սեւեռելով Էգէական Ծովը]] == Անուանում == Սիրոս անունը յառաջացած է փիւնիկերէնի [[Սուր (քաղաք)|Սուր]] կամ Օսուրա բառէն, որ ժայռոտ կը նշանակէ։ [[Հոմերոս]], [[Ոդիսական]] դիւցազներգութեան մէջ կղզին կ'անուանէ Սիրիի, իսկ ԺԷ. դարուն կ'անուանուի նաեւ իբրեւ [[Հռոմի Պապ|Հռոմի Պապի]]<nowiki/>ն կղզին՝ «L’isola del Papa»։[[Պատկեր:Syros Ano Syros u Ermoupolis140707.jpg|մինի|Նաւահանգիստին մուտքէն դիտուած․ երկու դէմ դիմաց բլուրներու վրայ կառուցուած Անօ Սիրոս (ձախին) եւ Էրմուփոլիս (աջին), միասին կը կազմեն Սիրոս-Էրմուփոլիս մայրաքաղաքը։ Վարը անկիւնը աջին՝ կը տեսնուի քաղաքապետարանին տպաւորիչ շէնքը:|alt=|330x330փքս]] == Աշխարհագրութիւն == Սիրոս կղզին կը գտնուի [[Քիքլատես]] կղզեխումբին կեդրոնը։ <nowiki/>[[Փիրէա]] եւ [[Ռաֆինա]] նաւահանգիստներէն հեռաւորութիւնն է յաջորդաբար՝ 83 եւ 62 ծովային մղոն։ Անոր տարածութիւնը 84, 069 քառ. քմ․ է։ Ըստ 2011-ի մարդահամարին, ունի 21, 390 բնակիչ։ Դրացի կղզիներն են՝ հիւսիսէն [[Անտրոս|Անտրօ]], հիւսիս-արեւելքէն [[Թինոս]], արեւելքէն [[Միքոնոս]] եւ [[Տիլոս]] ու [[Ռինիա (կղզի)|Ռինեա]] կղզեակները, հիւսիս-արեւմուտքէն [[Քէա]] եւ [[Եարոս]], արեւմուտքէն [[Քիթնոս]], հարաւ-արեւմուտքէն [[Սերիֆոս]], հարաւէն [[Սիֆնոս]], [[Անտիփարոս]], [[Փարոս (կղզի)|Փարոս]] եւ [[Նաքսոս]]։ Կղզիին հիւսիսային կողմը (լեռնային շրջան) կը կոչուի Ափանօ Մերիա ''Απάνω Μεριά'' (=Վերին մաս)․ բնակչութիւնը շատ քիչ է։ Այս շրջանը քարքարոտ եւ ժայռոտ է, կան նաեւ քարայրներ եւ անոր հիւսիսային եւ հիւսիս արեւմտեան ափերը հասանելի են միայն նշանակուած արահետներուն միջոցով։  Հարաւային կողմը աւելի ցած ու դաշտային է։ Հոն կը գտնուին գիւղերուն, բնակավայրերուն եւ ծանօթ ծովափներու մեծամասնութիւնը․ զբօսաշրջիկութիւնը զարգացած է ու ճամբաներու ցանցը գոհացուցիչ է։ Սիրոսի մայրաքաղաքը՝ Էրմուփոլիս, կը գտնուի կղզիին արեւելեան մասին մէջ։ === Բնակավայրեր === Կղզին ունի բազմաթիւ բնակավայրեր, որոնցմէ ամէնէն յատկանշականը եւ բազմամարդը՝ [[Անօ Սիրոս,Սիրոս|Անօ Սիրոս]] վենետիկեան բնակավայրն է։ Կղզիին հիւսիսային կողմը կատարուած հնագիտական պեղումներէն յայտնուած են [[Գասթրի, Սիրոս|Գասթրի]] եւ [[Խալանդրիանի, Սիրոս|Խալանտրիանի]] նախապատմական բնակավայրերը։ ==== Գիւղերու եւ Բնակավայրերու ցանկ ==== [[Այիոս Տիմիթրիոս, Սիրոս|Այիոս Տիմիթրիոս]], [[Աղրոս, Սիրոս|Աղրոս]], [[Ալիթինի, Սիրոս|Ալիթինի]], [[Ատիաթա, Սիրոս|Ատիաթա]], [[Ազոլիմնոս, Սիրոս|Ազոլիմնոս]], [[Անօ Մանա, Սիրոս|Անօ Մանա]], [[Անօ Սիրոս,Սիրոս|Անօ Սիրոս]], [[Էփիսքոփիօ, Սիրոս|Էփիսքոփիօ]], [[Էրմուփոլի]], [[Թալանտա, Սիրոս|Թալանտա]], [[Մանա, Սիրոս|Մանա]], [[Մեղաս Եալոս, Սիրոս|Մեղաս Եալոս]], [[Մեսարիա, Սիրոս|Մեսարիա]], [[Միթաքաս, Սիրոս|Միթաքաս]], [[Ֆինիքիա, Սիրոս|Ֆինիքիա]], [[Խալանդրիանի, Սիրոս|Խալանդրիանի]], [[Խրուսա, Սիրոս|Խրուսա]], [[Ղալիսաս, Սիրոս|Ղալիսաս]], [[Սան Միխալիս, Սիրոս|Սան Միխալիս]], [[Վարի, Սիրոս|Վարի]], [[Վիսաս, Սիրոս|Վիսաս]], [[Տանաքոս, Սիրոս|Տանաքոս]], [[Տելֆինի, Սիրոս|Տելֆինի]], [[Փաղոս, Սիրոս|Փաղոս]], [[Փափուրի, Սիրոս|Փափուրի]], [[Փարաքոփի, Սիրոս|Փարաքոփի]], [[Փլաթի Վունի, Սիրոս|Փլաթի Վունի]], [[Փոսիտոնիա, Սիրոս|Փոսիտոնիա]], [[Ֆինիքաս, Սիրոս|Ֆինիքաս]] եւ [[Գինի, Սիրոս|Գինի]]։ === Ժայռակղզեակներ === Կղզիին ափերէն ոչ շատ հեռու կը գտնուին բազմաթիւ ժայռակղզեակներ, որոնցմէ միայն մէկը ունի երկու բնակիչ։ ==== Ժայռակղզեակներուն ցանկը ==== [[Ամպելոս, Սիրոս|Ամպելոս]], [[Ասփրօ, Սիրոս|Ասփրօ]], [[Նաթա, Սիրոս|Նաթա]], [[Տիափորաքի, Սիրոս|Տիափորաքի]], [[Սթրոկիլօ, Էրմուփոլիս|Սթրոկիլօ Էրմուփոլիս]], [[Սթրոկիլօ, Սիրոս|Սթրոկիլօ]] [[Փոսիտոնիա, Սիրոս|Փոսիտոնիա]], [[Սհինոնիսի|Սխինոնիսի]], [[Տիտիմի, Սիրոս|Տիտիմի]], [[Վարվարուսա, Սիրոս|Վարվարուսա]], [[Փսաթոնիսի, Սիրոս|Փսաթոնիսի]], [[Փսահնօ, Սիրոս|Փսահնօ]], [[Քուցուլիա, Սիրոս|Քուցուլիա]] եւ [[Քիլիսթրաքիա, Սիրոս|Քիլիսթրաքիա]]։ == Պատմական անդրադարձ == === Նախապատմական շրջան === [[Պատկեր:Figure cycladique Louvre Ma2709.png|ձախից|մինի|250x250փքս|Կանացի դէմք․ գտնուած՝ Խալանտրիանի մէջ, [[Լուվր]]]] [[Խալանդրիանի, Սիրոս|Խալանտրիանի]] եւ [[Գասթրի, Սիրոս|Գասթրի]] շրջաններուն մէջ (Սիրոսին հիւսիս արեւելեան մաս) հնագիտական պեղումները ցոյց կու տան, թէ Սիրոս բնակուած է նախապատմական ժամանակաշրջաններէն, Ք․Ա․ 3-րդ հազարամեակին: Գտնուած են 600-է աւելի գերեզմաններ, ամրացուած բնակավայր մը՝ քաղքենի եւ առեւտրական գործունէութեամբ։[[Պատկեր:Cycladic "frying pan" with ship.JPG|մինի|220x220փքս|Տապկոց (Ք․Ա․ 2800-2300), Սիրոս, Խալանտրիանի]]Ք․Ա․ 2-րդ հազարամեակին ընթացքին, կղզին կ'անցնի յաջորդաբար [[Մինոասեան քաղաքակրթութիւն|Մինոասեան]] եւ [[Միկինեան քաղաքակրթութիւն|Միկինեան]] Քաղաքակրթութիւններուն իշխանութեան ձեռքը, իսկ Ք․Ա․ 1-ին հազարամեակին՝ Յոնիացիներուն* ''Ίωνες -The Ionians''։ * '''Յոնիա''' ''Ιωνία․'' Հին Յունաստանի քաղաք-պետութիւններուն կողմէ հիմնուած արեւմտեան [[Փոքր Ասիա|Փոքր Ասիոյ]] մէջ գաղթօճախներու շրջան, բնակիչները կը կոչուին Յոնիացի/ներ։ Չշփոթել Յունաստանի արեւմտեան կողմը գտնուող [[Յոնիական ծով|Յոնիական Ծովուն]] եւ անոր՝ [[Յոնիական կղզիներ (Էփթանիսա)|Յոնիական կղզիներուն]] հետ։ Ք․Ա․ 7-րդ դարու բնակավայրեր յայտնուած են Ղալիսայի եւ էրմուփոլիի արեւմուտքը։  Ք․Ա․ 6-րդ դարուն Սիրոս կղզին Սամոսի* բնակիչները կը գրաւեն։ Կղզիին տարբեր վայրերու մէջ գտնուած են Ք․Ա․ 6-րդ եւ 3-րդ դարերու բնակավայրեր։ * '''Սամոս'''․ [[Էգէական Ծով|Էգէական Ծովուն]] արեւելեան կողմը գտնուող կղզի, շատ մօտիկ [[Թուրքիա|Թուրքիոյ]] արեւմտեան ափերուն (կը բաժնուի 1300 մ․ լայնք ունեցող ջրանցքով մը)։ === Դասական եւ Հելլենիստական շրջան === Դասական շրջանին, Սիրոս մաս կը կազմէ [[Աթէնք|Աթէնքի]] Դաշինքին իբրեւ ինքնավար պետութիւն․ կ'ունենայ իր խորհրդարանը, քաղաքապետութիւնը եւ արծաթեայ դրամը։ Սակայն կը ստիպուի Աթենացիներուն հպատակութեան տուրք վճարել։ Հերոնիոյ ճակատամարտէն ''Μάχη της Χαιρώνειας Battle of Chaeronea'' (''Տե' ս [[Յունաստան#Յունապարսկական պատերազմներ]]'' ) ետք, կղզին մակեդոնացիներուն կը հպատակի։ Հելլենիստական շրջանին կղզին յաճախ ծովահէններու թիրախ կը դառնայ։ === Հռոմէական եւ Բիւզանդական շրջան === Հռոմէական շրջանին, (Ք․Ա․ 184 - 324) Սիրոս կը զարգանայ․ պղնձեայ դրամ կը գործածուի (Հելլենիստական շրջանէն), իսկ արծաթեայ՝ Ք․Ա․ 2-րդ դարէն։  [[Պատկեր:Ano Syros.jpg|մինի|Անօ Սիրոս]]Ծովահէններու յաճախակի յարձակումներուն պատճառով, բնակիչներէն լուրջ թիւ մը կղզիէն կը հեռանայ։ === Լատիններու իշխանութեան շրջանը === [[Խաչակիրներու Դ․ Արշաւանք|Խաչակիրներու Դ․ արշաւանքէն]] ետք (1204), կղզին՝ ինչպէս [[Քիքլատես|Քիքլատեսի]] մնացեալ կղզիները, կը գտնուի [[Վենետիկ|Վենետիկցիներուն]] գերիշխանութեան տակ․ կ'իշխէ Մարքօ Սանուտօ գերդաստանը ''Marco Sanudo'' եւ կղզին մաս կը դառնայ Նաքսոս Կոմսութեան։ Այս շրջանին է, որ կը հիմնուի Անօ Սիրոս բնակավայրը, որուն բնակիչները Կաթոլիկ քրիստոնեայ կը դառնան, բայց կը պահպանեն [[յունարէն]] լեզուն։ === Օսմանեան գերիշխանութեան շրջան === 1579-ին ''Խայր էլ տին'' Պարպարոսա կղզին կը գրաւէ [[Օսմանեան Կայսրութիւն|Օսմանեան Կայսրութեան]] հաշւոյն։ Մուրատ Գ․ սուլթանը, Սիրոսցի ազնուականներուն հետ կը համաձայնի եւ կղզիին առանձնաշնորհումներ կը պարգեւէ՝ ցած տուրքեր, կրօնական ազատութիւն․ Ենիչերիներուն հոն հաստատուիլը կ'արգիլէ։ Կրօնական ազատութիւնը առիթ կու տայ, որպէսզի կղզին հաստատուին Քափուչին (1635) եւ Ժեզուիթ (1744) կրօնաւորներ։ ժանտախտի համաճարակին (1728) կը յաջորդէ զարգացման շրջան, որ իր գագաթնակէտին կը հասնի ԺԸ. եւ ԺԹ. դարերուն ընթացքին։ 1779-ին, Ապտուլ Համիտ Ա․ սուլթանը, կղզիին տեսչութիւնը կը յանձնէ իր ազգականին՝ Շահ Սուլթանուհիին։ Ան, իր կարգին, տեղացիներուն կ'ընծայէ «Համայնքի Ժողով»ը եւ կղզին կը կառավարուի անկէ յառաջացած գործակալներուն կողմէ։ 1750 - 1820 Սիրոսի բնակչութեան թիւը կը կրկնապատկուի (2,000 հոգիէն՝ 4,000-ի)։ Բնակչութեան մեծ մասը կը բնակի Անօ Սիրոսի մէջ։ Ծովահէնութիւնը կը նուազի, նաւահանգիստը կը զարգանայ եւ բնակիչներէն շատեր կը սկսին զբաղիլ վաճառականութեամբ եւ նաւային գործերով։ === Յունաստանի Ազատագրական Պայքարին ժամանակաշրջանը === [[Պատկեր:Syros emoupolis rathaus 240707.jpg|մինի|Քաղաքապետարանի շէնքը (ճարտարապետ էրնըսդ Զիլլըր ''Ernst Ziller),'' Անտրէա Միաուլիսին արձանը (գործ՝ Ղիորղոս Պոնանոս) եւ համանուն հրապարակը ]] Յունաստանի Ազատագրական Պայքարին ընթացքին, 1822-ին Խիօ կղզիին քանդումը եւ յոյներուն դէմ հալածանքները՝ [[Սամոս]], [[Իզմիր|Զմիւռնիա]], Գիտոնիէս (Այվալի), [[Ռոտոս (կղզի)|Ռոտոս]], [[Փսարա]] եւ [[Քասոս|Գասօ]], գաղթականութեան մեծ ալիք մը կը յառաջացնեն դէպի Սիրոս։ ==== Էրմուփոլիին ստեղծումը ==== 1822-ի եւ 1865-ի միջեւ, [[Էրմուփոլի|Էրմուփոլին]] կը վերակառուցուի նոր դասական ոճով։ Բարեկեցիկ դասակարգը իր ապարանքի նմանող բնակարանները (''αρχοντικό'') նոր դասական ոճով կը կառուցէ։ Իսկ գաղթականները, որոնք իրենց կեցութիւնը կղզիին վրայ ժամանակաւոր կը նկատեն, կը մնան վրաններու եւ կամ փայտաշէն տնակներու մէջ եւ 1824-ին կը կառուցեն քարաշէն եկեղեցի մը՝ «Մեթամորֆոսի թու Սոթիրոս»։ Քանի մը տարուան ընթացքին տուները կը սկսին բարձրանալ դէպի Անօ Սիրոսի ստորոտը, ուր թաղամասեր կը կազմուին։ Նոր քաղաք մը կը հիմնուի։ Քաղաքապետարանին շէնքը, Ափոլլոն թատրոնը, գլխաւոր գրադարանը, Սիրոսի Հիւանդանոցը, Միաուլիս հրապարակը եւ բազմաթիւ այլ շէնքեր այդ շրջանին կը կառուցուին։ ==== Էրմուփուլի քաղաքին զարգացումը ==== [[Պատկեր:Syra A Greek Island - Carne John - 1836.jpg|մինի|Սիրոս, Էրմուփոլի․ 1836-ի պատկերացում]] Սիրոսի նաւահանգիստը այդ ժամանակաշրջանին Յունաստանի տարածքին գլխաւորներէն է։ 1828-ին բնակիչներուն թիւը 14 000-ը կ'անցնի եւ կը դառնայ ազատ Յունաստանի ճարտարարուեստի եւ առեւտուրի կեդրոնը։ 1850-ին արդէն բնակչութեան թիւը 20 000-էն աւելի է, իսկ 1889-ին՝ 22 000։ === Ճարտարարուեստի բնագաւառներ === === Գործարաններ === 1860-ին Սիրոսի մէջ կը գործեն տասնեակէ աւելի կաշիի, երկաթի, օճառի, փայտաշինութեան եւ ներկարարութեան գործարաններ։ Նաեւ, 1875-ին կը գործեն մեքենական 20 գործարաններ՝ ջաղացքներ, ապակեգործութիւն, մանարան, պարանագործութիւն, ներկի աշխատանոցներ, հանգստապատառ (լոխում) եւ այլն։ Մինչեւ 1924 հիւսուածեղէնի գործարաններուն թիւը 24-ի կը հասնի։ Առեւտուրին հետ զուգահեռ կը զարգանան ձեռնարհեստը, ծովային եւ կառուցման ճարտարարուեստը, ինչպէս նաեւ հանրային կառոյցները։ [[Պատկեր:Neorion Syros Shipyards.jpg|մինի|Նէորիօ նաւարանը]] Սիրոսի նաւարանը կը դառնայ յետ պատերազմեան յունական առեւտրական նաւատորմին վերանորոգման եւ վերակազմութեան վայրը։ Կաշեգործութիւնը կը զարգանայ՝ կաշին Պալքանեան երկիրներ կ'արտահանուի։ 1860-ին Էրմուփոլին Յունաստանի առաջին նաւահանգիստը կը հանդիսանայ, իսկ Սիրոս՝ Յունաստանի առեւտուրի եւ մշակոյթի կեդրոնը: Էրմուփոլիի բնակչութեան զարգացած եւ բարեկեցիկ մասը, քաղաքին մշակութային զարգացման մղում կու տայ։ Մշակոյթի բոլոր բնագաւառներէն ներս աննախընթաց ծաղկում մը կը յառաջանայ։ ==== Նէորիօ նաւարանը ==== 1861-էն Էրմուփոլի նաւահանգիստին արեւմտեան կողմը [[Նէօրիօ, Սիրոս|Նէօրիօ]] նաւարանը կը գործէ․ Յունաստանի ամէնէն հիներէն։ ԺԹ. դարու վերջին երեսուն տարիներուն ընթացքին, մեծ աճ կ'արձանագրէ, սակայն Ի. դարու առաջին կէսին` նահանջ։ Անոր կից կը գտնուի [[Թարսանաս, Սիրոս|Թարսանաս]] նաւարանը՝ 200 տարուան, ուր զարգացած է փայտագործութեան աւանդական արուեստը։ === Ի. դար === ==== Հայ որբերը եւ Near East Relief Որբանոցը ==== Փոքր Ասիոյ Աղէտին կը յաջորդէ քրիստոնեայ ժողովուրդներուն գաղթականութեան հոսքը՝ Յունաստան։ Սիրոս կը հասնին 7 800 յոյն գաղթականներ եւ 3 000 յոյն եւ հայ որբեր։ Գաղթականներէն՝ 2 800 հոգի Սիրոս կը հաստատուի, իսկ մնացեալները կը տարածուին Յունաստանի այլ շրջաններ: Որբերը նախ կը պատսպարուին կղզիին զանազան շրջաններու վրաններու եւ հաստատութիւններու շէնքերու մէջ։ [[1923 թուական|1923]]-ին Միջին Արեւելքի Ամերիկեան [[Նիր Իսթ Բարեսիրական հիմնարկ|Նիր Իսթ Բարեսիրական հիմնարկը]] Էրմուփոլիի արեւմուտքը գտնուող Աւղօ բլուրին վրայ կը սկսի կառուցել երեք շէնքեր, գոհացնելու համար որբերուն կարիքները։ Շէնքերուն կառուցման կը մասնակցին նաեւ որբերը։[[Պատկեր:Syros emoupolis agios nikolaos 240707.jpg|մինի|էրմուփոլի․ Այոս Նիքոլաոս եկեղեցին]] Սկզբնական շրջանին հայ որբերուն թիւը 732 էր, սակայն շուտով [[Աթէնք|Աթէնքի]] եւ [[Քերքիրայի հայերը|Քերքիրայի]] որբանոցներէն մեծ թիւով հայ որբեր կը հասնին եւ անոնց թիւը կը հասնի 2 000-ի։ Հայ եւ յոյն որբերը մինչեւ 1930 հոն կ'ապրին ։ ==== Միջ-պատերազմեան շրջան եւ Գերմանական գերիշխանութիւն ==== Ի. դարու առաջին տարիներէն իսկ, [[Աթէնք|Աթէնքի]] եւ [[Փիրէա|Փիրէայի]] շարունակ զարգացումը կը ներգրաւէ Սիրոսցի բազմաթիւ գործարարներ, վաճառականներ եւ դրամատէրեր։ Շոգենաւերու զարգացումը պատճառ կը դառնայ, որ նաւերը ուղղակի [[Փիրէա]] կամ այլուր առանց դադարի շարունակեն իրենց ճամբորդութիւնը։ Այսպէս, Սիրոս կղզիին նաւահանգիստը իր կարեւորութիւնը կը կորսնցնէ։ Հիւսուածեղէնի ճարտարարուեստի զարգացումը կը վերակենդանացնէ կղզիին տնտեսութիւնը։ Սակայն, [[Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմ|Բ․ Համաշխարհային պատերազմի]]<nowiki/>ն Գերմանական գերիշխանութիւնը կը փճացնէ կղզիին տնտեսութիւնը։ 1941-1942-ի ձմրան, հազարաւոր բնակիչներ կը մահանան սովի եւ վատառողջ պայմաններու բերմամբ։[[Պատկեր:Էրմուփոլի․ քարափ եւ փաթիկներ.jpg|մինի|Էրմուփոլի․ քարափը եւ փաթիկներ]] 1980-ական թուականներէն մեծ աճ կ'արձանագրէ զբօսաշրջիկութիւնը։ Նաեւ, 1984-ին «Էգէական համալսարան»ի ենթաբաժիններուն հիմնումը մեծ ներդրում կ'ունենայ կղզիին մշակութային եւ տնտեսական զարգացման:  === Ժամանակակից շրջան === [[Պատկեր:Το Νεώριο της Συρου.jpg|ձախից|մինի|Նէորիօ նաւարանը, Օգոստոս 2021]] Զբօսաշրջիկութիւնը, կրթական կեանքը, ինչպէս նաեւ «Սիրոս կղզիին Ազգային Օդակայանը» ''Syros Island National Airport Κρατικός Αερολιμένας Σύρου'', «''The Aegean casino»'' խաղատունը, նաւերու յաճախակի երթեւեկութիւնը՝ Փիրէայի եւ Րաֆինայի նաւահանգիստներէն դէպի [[Էգէական Ծով|Էգէական Ծովուն]] բոլոր կղզիները (մեկնող եւ վերադարձող նաւերը, անպայման կը կանգնին Սիրոս կղզին) եւ Նէորիօ նաւարանին վերաբացումը կղզիին տնտեսութեան մեծ թափ տուած են։ Վերջին տարիներուն ամառուան եղանակին, մեծ ու փոքր զբօսանաւեր շաբաթական հերթականութեամբ կղզին կ'այեցելեն։ == Արցախցի երեխաներու հիւրընկալութիւնը Սիրոս կղզիին մէջ == 1995-ին Յու­նաս­տա­նի Հայ Դա­տի Յանձ­նա­խում­բին եւ Անօ Սիրոս քաղաքապետութեան գործակցութեամբ, ինչպէս նաեւ Յունաստանի Հայ Կապոյտ Խաչի բարեսիրական կազմակերպութեամբ, Արցախի արտաքին գործոց եւ Կրթութեան ու Գիտութեան նախարարութիւններուն աջակցութեամբ կը յաջողուի «Ար­ցա­խի ե­րե­խա­նե­րու այ­ցը Յու­նաս­տան» ծրագ­իրը: Մինչեւ այսօր, Սիրոս կղզիին մէջ ամէն ամառ 15 օրուան համար, կը հիւրընկալուին [[Արցախի Հանրապետութիւն|Արցախի]] ազատագրութեան պատերազմին հետեւանքով զոհուած ազատամարտիկներու երեխաներ։ == Վարչակարգ == Էրմուփոլի քաղաք-նաւահանգիստը նստավայրն է Յունաստանի Հարաւային Էգէականի Շրջանային Միաւորումին ''Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου''։ Քալլիքրաթիս Ծրագիրով, Յունաստան կը բաժնուի 13 Շրջանային Միաւորումներու եւ Սիրոս կղզիին երեք քաղաքապետութիւնները կը ջնջուին եւ կը վերածուին Սիրոս-Էրմուփոլիս քաղաքապետութեան՝ Անօ Սիրոս, էրմուփոլի եւ Փոսիտոնիաս նախկին քաղաքապետութիւններու միացումով։ == Կրօն == Կղզիին վրայ կ'ապրի Կաթողիկէ դաւանանքի մեծ համայնք մը, որ Ուղղափառ համայնքին հետ դարերէ ի վեր սիրով կ'ապրին։ Անոնց միջեւ խառն ամուսնութիւնները յաճախակի են։ Երկու եկեղեցիները, Զատկուան տօնը նոյն օրը կը տօնեն։ == Փոխադրամիջոցներ == === Ծովային կապ === Սիրոս կղզին ծովային փոխադրամիջոցի խաչմերուկ մըն է։ Դէպի [[Փիրէա]] եւ փոխադարձ՝ անկէ դէպի [[Էգէական Ծով|Էգէական Ծովուն]] կղզիներն ու կղզիակները եւ [[Կրետէ]] կղզի երթեւեկութիւնը ամէնօրեայ եւ յաճախակի է։  Անոր նաւահանգիստին աշխարհագրական դիրքը զայն կը պաշտպանէ Էգէական Ծովուն զօրաւոր քամիներէն։  === Օդային կապ === 1992-ին Սիրոսի «Տիմիթրիս Վիքելաս» ''Δημήτριος Βικέλας'' Ազգային Օդակայանը (IATA: JSY) կը բացուի, որ կապուած է [[Աթէնք|Աթէնքի]] ''«Ελ. Βενιζέλος»'' (IATA: ATH) Միջազգային օդակայանին։ [[Պատկեր:View of Ermoupoli from Ano Syros.jpg|ձախից|մինի|Էրմուփոլի եւ Նէօրիօ նաւարանը․ դիտուած Անօ Սիրոսէն]] === Հանրային փոխադրամիջոցներ === Էրմուփոլի նաւահանգիստ-մայրաքաղաքը կղզիին մնացեալ բնակուած շրջաններուն հետ կը կապուի հանրակառքերու յաճախակի երթեւեկութեամբ։ Անոնք կապուած են մայրաքաղաքին հանրակառքերուն հետ։ Նաեւ կը գործեն թաքսիներ (վարձակառքեր)''taxis''։ == Մշակոյթ == Կղզին ունի հարուստ մշակոյթ։ Կան թատերական, երաժշտական նաեւ գրական խմբակներ։ Անոնք յաճախ հանդէս կու գան ելոյթներով եւ ձեռնարկներով։ [[Պատկեր:Q16327710.jpg|մինի|Քաղաքապետական Գրադարանը]]«Սիրոսի երաժշտասէրներ»ու ''Φιλόμουσοι Σύρου'' միութիւնը հիմնուած է 1894-ին։ Մայրաքաղաքին Քաղաքապետական Գրադարանը կը գտնուի Քաղաքապետարանին շէնքին կից Մշակոյթի Տան մէջ, որուն պարտէզին մէջ կը գտնուին Սիրոսցի նշանաւոր մտաւորականներու կիսանդրիները՝ Տիմիթրիոս Վիքելաս, Էմմանուիլ Ռոյիտիս, Ղիորղոս Սուրիս, Թիմոլէոսնտոս Ապելա եւ Ռիթա Պուպի-Փափա։ Էրմուփոլին ունի շարժապատկերի երկու սրահ․ բացօթեայ՝ ամառուան շրջանին համար եւ գոց՝ ձմեռուան։ === «Ափոլլոն» թատրոնը === [[«Ափոլլոն» թատրոն, Էրմուփոլի|«Ափոլլոն» թատրոնը]] ''Θέατρο Απόλλων'' կը կառուցուի 1862-1864 թուականներուն․ ճարտարապետն է իտալացի Փիետրօ Սապօ։ Կը նկատուի, թէ [[Միլանօ|Միլանոյի]] Սքալա ''La Scala'' թատրոնին մանրանկարն է, նաեւ տիպարն է ուրիշ 3 թատրոններու․ Սան Քարլօ՝ [[Նափոլի]], Թէաթրօ տելա փերկոլա՝ Ֆիրենցէ եւ Քասթելֆրանքօ թատրոնը։ [[Պատկեր:Apollon Theater.JPG|մինի|«Ափոլլոն» թատրոնը Զարդարուած է մարմար քարով եւ հարուստ գեղանկարչութեամբ։ Տարուան ընթացքին մշտապէս կը հիւրընկալէ մշակութային բնոյթի զանազան ձեռնարկներ․ անիկա կղզիին մշակոյթի «սիրտ»ն է։]] [[Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմ|Բ․ Համաշխարհային Պատերազմին]] ընթացքին թատրոնը մեծ վնասներ կը կրէ։ Կը վերաբացուի 1991-ին եւ վերանորոգման աշխատանքները կը լրանան 2000-ին։ === Կրթութիւն === Կղզիին մէջ կը գործեն կրթութեան համակարգի բազմաթիւ վարժարաններ․ մանկապարտէզներ, նախակրթարաններ, միջնակարգեր, երկրորդականներ, արուեստի դպրոցներ եւ Էգէական համալսարանը իր դպրոցներով։ === Թանգարաններ - Ցուցադրութեան սրահներ === * Սիրոսի հնագիտական թանգարանը, * Ճարտարարուեստի Թանգարանը, * Սիրոսի Պատմական Արխիւային թանգարանը, * Քիքլատեան Արուեստի Ընդօրինակութեան թանգարանը, * Սիրոսի Ժողովրդագրական թանգարանը, * Փոքր Ասիոյ Յիշողութեան Տունը, * Աւանդական Աշխատանքներու Ցուցադրութիւն եւ Անօ Սիրոսի Պատմական Արխիւը, * Մարքօ Վամվաքարի թանգարանը (Մարքոս Վամվաքարիս Յունական ժողովրդային «ռեպեթիքօ» երաժշտութեան հայրը): [[Պատկեր:Ceiling inside the Apollon Theater.JPG|մինի|«Ափոլլոն» թատրոնին առաստաղը]] ==== Ցուցադրութեան սրահներ ==== Կղզիին մէջ կան բաւական ցուցադրութեան սրահներ։ Ցուցադրութեան գլխաւոր սրահներն են՝ «Էրմուփոլի»ն, «Քիքլատեսի Պատկերասրահ»ը եւ «Էմանուիլ Ռոյիտիս»ը։ === Յուշարձաններ === «Անտրէա Միաուլիս»ին ''Ανδρέα Μιαούλη'' արձանը, համանուն հրապարակին վրայ, «Փոքր Ասիացիներու» յուշարձանը, Քսիրոքամպոյի համանուն հրապարակին վրայ, «Զոհուածներուն Յուշարձան»ը, Հարաւային Էգէականի Շրջանային Միաւորումի շէնքին առջեւ․ նաւահանգիստին համանուն քարափին վրայ։ === Մարզական === Սիրոս կղզիին մարզական կեանքը վառ ու հարուստ է։ Կան վոլի-պոլի, [[Ոտնագնդակ|ոտնագնդակի]], [[Կողովագնդակ|կողովագնդակի]], [[Լող|լողի]], ծովային մարզումի, [[Դասական մարզանք|դասական մարզանքի]], մեքենավառ մարզանքի, թենիսի եւ [[Ճատրակ|ճատրակի]] բազմաթիւ ակումբներ եւ խումբեր։ Յունաստանի ազգային Ա․ դասակարգին կը մասնակցի վոլի պոլի «Ֆինիքաս Սիրու» ''Α.Ο. Φοίνικας Σύρου'' խումբը։ Այս ուղղութեամբ կղզին ունի ոտնագնդակի հանրային հինգ մարզադաշտեր եւ անձնական փոքր դաշտեր (5x5 եւ 7x7)։ Նաեւ, հանրային՝ Վոլէյի եւ Կողովագնդակի մարզադաշտ, Դասական Մարզանքի դաշտ, Լողաւազան եւ այլն։ == Տեղական արտադրութիւններ == [[Պատկեր:Turkish Delight.JPG|մինի|110x110փքս|Հանգստապատառ․ շաքարով պատրաստուած քաղցրեղէն]] [[Պատկեր:Kapern.jpg|մինի|110x110փքս|«Քափարի»|alt=|ձախից]] [[Պատկեր:Sun-dried tomatoes.jpg|մինի|110x110փքս|«լիասթի տոմաթա»|alt=|ձախից]] Տեղական ամէնէն տարածուած արտադրութիւնը «Սիրեաքօ Լուքումի»ն է՝ հանգստապատառ։ Անոր պատրաստութեան արուեստը Սիրոս բերած են Խիօ կղզիէն ժամանած գաղթականները, 1832-ին։ Հետագային, [[Զմիւռնիոյ Աղէտը (1922)|Զմիւռնիոյ]] քաղաքէն (Փոքր Ասիոյ աղէտէն) փրկուած գաղթականներէն շատեր իրենց ընտանեկան ձեռարուեստը Սիրոս կղզիին մէջ կը շարունակեն. Այսօր անոնցմէ չորրորդ սերունդն է, որ կը շարունակէ հանգստապատառի պատրաստութեան աշխատանքը։ [[Պատկեր:Σαν Μιχάλη 2370.jpg|մինի|110x110փքս|Սան Միխալի պանիրը]] Հանգստապատառին զուգահեռ, կ'արտադրուի նաեւ «Խալվատոփիթա»ն, որ կը պատրաստուի տեղական մեղրով եւ թարմ նուշով։ Կ'արտադրուի նաեւ հանրածանօթ «Սան Միխալի» պանիրը, պատրաստուած տեղական անասուններուն՝ կովու, ոչխարի եւ այծի կաթով։ '''Համբաւի արժանացած են․''' * Ծոթրինի մեղրը ''θυμαρίσιο μέλι․'' պատրաստուած կղզիին մէջ առատ գտնուող ծոթրինի բոյսէն, * «Լիասթի տոմաթա»ն՝ արեւուն տակ չորցած շերտուած լոլիկ, * «Քափարի»՝ [[Քիքլատես]] կղզիներուն ափամերձ ժայռոտ մասերուն աճող համանուն բոյսին պտուղը եւ տերեւը,  * Ճզմուած ձիթապտուղը, * «''Συριανό Λουκάνικο»'' (=Սիրոսի երշիկը), * «''Λούζα»'' (Լուզա = արեւուն տակ չորցած միսի ընտիր կտոր), * Տեղական կաթով պատրաստուած` անուշ դեղին պանիրը (ղրավիերա) «''Γλυκιά Γραβιέρα»'', * «Փեթրոթա» փափուկ պանիրը, * «Κοπανιστή»՝ սերապուրի պէս տեղական ճերմակ պանիրը, * Տեղական «մարաթօ» կանաչեղէնը եւ անոր խիւսը ''Μάραθος-Πολτός από μάραθο'', եւ այլն։ == Լրատուական միջոցներ == === Հեռատեսիլ === Սիրոսի մէջ կը բանին երկու հեռուստատեսութեան կայաններ, որոնք կը սփռուին [[Քիքլատես]] կղզեխումբի տարածքին։ === Տպագրութիւն === Կը տպագրուին ամէնօրեայ «Քինի Ղնոմի» (=Հանրային Կարծիք) ''Κοινή Γνώμη'' օրաթերթը եւ «Լողոս թոն Քիքլատոն» ''Λόγος των Κυκλάδων'' շաբաթաթերթը։ Նաեւ «''Serious''» անվճար ամսաթերթը։ === Ելեկտրոնային թերթ === Վերջին տարիներուն զարգացած է ելեկտրոնային թերթը․ ամենածաւալունը՝ «''Syros toda''y»ն է։ === Ձայնասփիւռ === Սիրոսի մէջ կը սփռուին ձայնասփիւռի տեղական վեց կայաններ։ == Պատկերասրահ == <gallery widths="140" heights="140"> Syros. view from Vaporia.jpg|Էգէական Ծով․ դիտուած էրմուփոլիէն, Սիրոս Αγιος Νικόλαος, Ερμούπολη.jpg|Այիոս Նիքոլաոս Syros emoupolis agios nikolaos innen 240707.jpg|Այիոս Նիքոլաոս Մայր եկեղեցւոյ ներքին մասը Saint George's Cathedral, Syros (8).JPG|Սէնթ Ճորճ կաթողիկէ դաւանանքի Մայր եկեղեցւոյ ներքին մասը, Անօ Սիրոս, կառուցուած 1200․ Night view of Ermoupoli.jpg|Էրմուփոլի․ իրիկունը Syros emoupolis rathaus 240707.jpg|Էրմուփոլի․ գլխաւոր՝ «Միաուլի», հրապարակը եւ քաղաքապետարանի նոր-դասական ոճի շէնքը Church of the Resurrection in Ermoupolis, Syros (front view).jpg|«Անասթասի» եկեղեցին (Ս. Յարութիւն) Miaoulissyros.jpg|Անտրէաս Միաուլիսի յուշարձանը Ermoupoli Banner Syros.jpg|Նաւահանգիստին մուտքը Hermoupolis - Syros.jpg|Էրմուփոլի․ Վափորիա թաղամասը Syros El. Venizelou Ermoupoli.jpg|Սիրոս, Էրմուփոլի․ «Վենիզելոս» ճամբան, «Միաուլի» հրապարակը եւ քաղաքապետարանի շէնքը Gallissas beach.jpg|Ղալիսա Plage de Finikas (Syros, Grèce) le 9 août 2016.jpg|Ֆինիքաս Trata, Azolimnos beach.jpg|Ազոլիմնոս Megas Gyalos Syros 1.jpg|Մեղաս Եալոս Poseidonia-Syros.jpg|Փոսիտոնիա Ερμούπολη. οι γάτες στα Βαπόρια.jpg|էրմուփոլի․ Այոս Նիքոլաոս քարափի կատուները Syros gatia.jpg|Այիոս Նիքոլաոս շրջանի կատուները, նկար՝ 2020 Օգոստոս Swimming at Vaporia, 21-8-2021.jpg|Էրմուփոլիս․ քարափը Το λιμάνι της Συρου.jpg Πανσέληνος πάνω από το λιμάνι της Σύρου, 22-8-2021.jpg|Լիալուսինը նաւահանգիստին վրայ Πλατεία Τσιροπινα, το σουρουπο.jpg|Ցիրոփինա հրապարակը, իրիկնամուտին Σύρος. τα σοκακια.jpg Cats of Syros.jpg Ο Λακης της Συρου.jpg|Այիոս Նիքոլաոս քարափին «պահապան»«»ը՝ Լաքիս եւ փաթիկները Cats of Cyclades, Syros.jpg Πανσέληνος και το καράβι για τον Πειραιά 22-8-21.jpg|Լիալուսինը եւ նաւը դէպի [[Փիրէա]]․ 22-8-2021 Η χαραυγή, 23-8-2021, Βαπόρια, Άγιος Νικόλαος.jpg|23-8-2021․ Արեւածագը եւ լիալուսինը Այիոս Նիքոլաոսին վրայ Μέσα στην Ερμουπολη.jpg|Էրմուփոլի Καμάρες, Ερμουπολη.jpg|Քամարես, Վափորիա, Էրմուփոլի Θέατρο Απόλλων, Συρος.jpg|Ափոլոն թատրոնը Ερμούπολη. Πλατεία Μιαούλη και το Δημαρχειο.jpg|Էրմուփոլի․ Միաուլիին արձանը, համանուն կեդրոնական հրապարակը եւ Քաղաքապետարանի շէնքը Ερμούπολη, ο κεντρικός δρομος.jpg|Էրմուփոլի․ կեդրոնական «Վենիզելոս» ճամբան Βαπόρια. καμαρες.jpg|Քամարես․ արեւմուտքէն նկարուած Αρχοντοσπιτο. Ερμούπολη.jpg Παλιό αρχοντικο.jpg 8Αρχοντικο στον Αγιο Νικολαο Συρος.jpg Αγναντευοντας το Αιγαιο.jpg|Սեւեռելով Էգէական Ծովը Syros. Vaporis.jpg Syros. cruising.jpg Λιμάνι Σύρου. δένει το καράβι 18-8-21.jpg Το Νεώριο της Συρου.jpg|23-8-2021. Նէորիօ նաւարանը Պատկեր:Didymi sunrise.jpg|Տիտիմի, արեւածագը Պատկեր:Fish food, Cyclades.jpg|Թարմ ձուկ համտեսել, Սիրոս 24-8-2021 Պատկեր:Cyclades, Aegean Sea.jpg Ermoupoli, Syros island, Greece.jpg Q16327710.jpg Panoramic photo of Ermoupoli, Greece.jpg Night view of Ermoupoli.jpg Δημαρχείο Ερμούπολης 1028929380t.jpg|Քաղաքապետարանէն ներս․․․ Syros.jpg Street in Ermoupolis, Syros, Greece 3.jpg Syros, Aghia Anastaseos.jpg|Այիա Անասթասի Syros. Aghias Anastaseos & Aghios Nicolaos.jpg|Այիա Անասթասի եւ Այիոս Նիքոլաոս Aegean beauty.jpg Syros, Cyclades, Agean Sea.jpg Syros duck.jpg|Սիրոս, Վափորիա քարափ․ մայր սագը Syros ducks.jpg|Սագեր․․․ Էրմուփոլի․ քարափ եւ փաթիկներ.jpg|Քարափին բադիկները Syros. typical Agean cat.jpg|Սիրոս․ [[Էգէական Ծով|Էգէականի]] կատուն Syros, the cats on the stairs.jpg|Այիոս Նիքոլաոսի աստիճաններուն կատուները․․․ Syros cats. on the stairs.jpg|...կատուները Syros island, Vaporia. special place for cats.jpg|Վափորիա․ կատուներու «հիւրանոց» Syros island, Vaporia. cats.jpg|Սիրոս կատուները կը սիրեն․․․ Syros, on the stairs.jpg </gallery> <ref>[https://web.archive.org/web/20150908142240/http://www.statistics.gr/portal/page/portal/ESYE/BUCKET/A1602/PressReleases/A1602_SAM01_DT_DC_00_2011_03_F_EN.pdf Յունաստանի 2011ի մարդահամար HELLENIC STATISTICAL AUTHORITY - 2011 POPULATION AND HOUSING CENSUS{{ref-el}}]</ref> <ref>{{Cite web |url=https://www.syrosisland.gr/history-syros/ |title=syros island – Սիրոս կղզիին պատմութիւնը{{ref-el}} |accessdate=2020-08-02 |archive-date=2020-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808025413/https://www.syrosisland.gr/history-syros/ |dead-url=yes }}</ref> <ref>[https://www.e-kyklades.gr/tourism/syros_history?lang=el e-kyklades – Քիքլատես Առեւտուրի Ատեան․ Սիրոս կղզիին պատմութիւնը, տեսարժան վայրերը, ծովափները{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.gnoristetinellada.gr/anadromes/nisia-aigaiou-pelagous/499-syros-i-istoria-tis-arxontissas-ton-kykladon gnoriste tin ellada - Պատմական անդրադարձներ․ Սիրոս, Քիքլատեսի ազնուականը, ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΓΟΥΡΝΗ{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://archive.is/20130108000416/www.syros.com.gr/syros/views/museum.htm Արխիւներ - syros.com – Սիրոս կղզիի Հնագիտական թանգարանը{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://archive.is/20130108000416/www.syros.com.gr/syros/views/museum.htm Արխիւներ - syros.com – Սիրոս կղզիի Հնագիտական թանգարանը{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://cyclades24.gr/2015/11/syros-near-east-relief-orfanotrofeio/ cyclades24.gr – «Սիրոս կղզիին Near East Relief որբանոցը», Γιώργος Σολάρης, 10/11-2015{{ref-el}}]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>[https://neareastmuseum.com/chapters/a-crumbling-empire/ Near East Relief Պատմական առցանց բջիջային թանգարան Near East Relief Historical Society Digital Museum{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.syrostoday.gr/News/109760-To-Amerikaniko-Orfanotrofeio-Near-East-Relief-sti-Syro.aspx «Ամերիկեան Near East Relief Սիրոսին որբանոցը», 18/1/2020, Παναγιώτης Κουλουμπή {{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.syrostoday.gr/News/16298-Ta-paidia-toy-Kataklysmoy-sto-amerikaniko-orfanotrofeio-Syroy.aspx «Ողողման երեխաները Սիրոսին որբանոցին մէջ», 8-7-2015, Ουρανία Πανταζίδου Π.Ν.{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://alithinesgynaikes.gr/2015/11/16/%CE%B7-%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%BF%CF%81%CE%B9%CE%BA%CE%B7-%CE%B1%CE%BE%CE%B9%CE%B1-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CF%83%CF%84%CF%81%CE%B1%CF%84%CE%BF%CF%80%CE%B5%CE%B4%CE%BF%CF%85-%CF%84%CE%B7%CF%83-%CF%83%CF%85/ «Սիրոսին բանակավայիրին իսկական պատմութիւնը», Παναγιώτης Κουλουμπής, 16-11-2015{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://ikee.lib.auth.gr/record/288584/files/GRI-2017-18953.pdf Սելանիկի Արիտոթելեան Համալսարան – Տնտեսութեան եւ Քաղաքականութեան Գիտութեանց Դպրոց, «Միջպատերազմեան շրջանի գաղթականները Սիրոս կղզիին մէջ», Βουτσίνου Αγγελική ΑΕΜ: 197, Սելանիկ,Մարտ 2017{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://azator.gr/?p=14741 Ազատ Օր – «Յունահայութեան թիւի նոսրացումը 1922-1950 տարիներուն», Մայք Չիլինկիրեան, յունարենէ թարգմ․՝ Ք․ Էքիզեան, 8-1-2020]</ref> <ref>[https://www.e-kyklades.gr/travel/OrganizationDetails?orgid=30711&lang=el e-kyklades – Քիքլատես Առեւտուրի Ատեան․ «Փալլաս» շարժապատկերասրահը{{ref-el}}]</ref> <ref>[http://ragmamoul.net/hy/news-in-english/articles-interviews/2019/04/19/%D5%BE%D5%A1%D5%B2%D5%B8%D6%82%D5%A1%D5%B6-%D5%AF%D5%B8%D6%80%D5%AB%D5%A6%D5%A8/ ՌԱԿ մամուլ – «Վաղուան Կորիզը» Յունարենէ թրգմ.՝ Երանուհի Ղազարեան Syrosagenda.gr, (վերարտադրում՝ Հայ Կեանք, 26 Ապրիլ 2019, էջ՝23)]</ref> <ref>[https://issuu.com/hyegyank/docs/hye_gyank_no_70_26-04-2019 Հայ Կեանք – «Վաղուան Կորիզը» 26 Ապրիլ 2019, էջ՝23, Երանուհի Ղազարեան]{{Dead link|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>[https://www.huffingtonpost.gr/2015/06/01/thalassa-to-neorio-syrou-mesa-apo-tis-istories-tou-anthropou-pou-htan-h-psyxh-toy-nayphgeiou_n_7421008.html «Սիրոսի Նէօրիօ նաւարանին պատմութիւնը», HuffPost Greece, 22 Οκτωβρίου 2015{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.naftemporiki.gr/finance/story/1352363/ta-sxedia-ksenokosta-gia-epanaleitourgia-ton-naupigeion-sto-neorio-surou «Քսենոգոսթա Ծրագիրը Նէօրիօ նաւարանի վերաբացման համար», Naftemporiki 21-4-2018, Αντώνη Τσιμπλάκη {{ref-el}}]</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20120620165933/http://www.ellinikiaktoploia.net/2011-06-28-15-10-27/2326-2011-07-17-13-30-12.html Յունական Նաւարկութիւն (Elliniki Aktoploia) Սիրոսի Նէօրիօն, 17-7-2011, «Նէօրիօ»{{ref-el}}]</ref> <ref>{{Cite web |url=http://www.ketepo.gr/el/%CE%BA%CF%84%CE%AF%CF%81%CE%B9%CE%B1/ |title=Սիրոսի Ճարտարարուեստի Թանգարանը - Գործարաններ{{ref-el}} |accessdate=2020-08-02 |archive-date=2020-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808003245/http://www.ketepo.gr/el/%CE%BA%CF%84%CE%AF%CF%81%CE%B9%CE%B1/ |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.ketepo.gr/el/%CF%83%CF%85%CE%BB%CE%BB%CE%BF%CE%B3%CE%AD%CF%82/ |title=Սիրոսի Ճարտարարուեստի Թանգարանը – Հաւաքածոյ{{ref-el}} |accessdate=2020-08-02 |archive-date=2020-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808004629/http://www.ketepo.gr/el/%CF%83%CF%85%CE%BB%CE%BB%CE%BF%CE%B3%CE%AD%CF%82/ |dead-url=yes }}</ref> <ref>[http://gak-ank.blogspot.com/ Սիրոսի Արխիւներու Պետական Հաւաքածոյ{{ref-el}}]</ref> <ref>[http://www.netschoolbook.gr/syroproj.htm Սիրոսի Պետական Հաւաքածոյ - Պատմական{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://archive.ert.gr/37423/ ΕΡΤ – Յունաստանի Պետական հեռասփռման կայան - Նաւահանգիստներ, Սիրոս 002 ΣΥΡΟΣ, 000003742{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.koinignomi.gr/news/politiki/politiki-syros/2016/08/11/epistefei-mnimeio-tis-ethnikis-antistasis.html ΚΟΙΝΗ ΓΝΩΜΗ «Ազգային Ընդդիմութեան յուշարձանը» կը վերադառնայ, 11-8-2016, Άννα - Τερέζα Δαλμυρά{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.koinignomi.gr/news/politismos/2013/06/24/mnimeio-mikrasiatikis-mnimis.html ΚΟΙΝΗ ΓΝΩΜΗ Փոքր Ասիացիներու յուշարձան{{ref-el}}]</ref> <ref>[http://aegeanislands.blogspot.com/2019/01/blog-post.html Էգէականի կղզիները - Սիրոսին Յուշարձանները, 8-1-2019{{ref-el}}]</ref> <ref>[http://archive.azator.gr/index.php/yoduatsagrutiw/13278-l-r-65634155 Ազատ Օր, արխիւ - Խաչիկ Խաչատուրեանի արժեւորումով՝ «Արցախի պատանիները, կարծես, Յունաստան եկած դեսպաններ են», 13 Յուլիս 2015, Լուսինէ Թեւոսեան - «Ապառաժ»]</ref> <ref>[https://www.armenianportal.gr/koinotita/filoksenontas-paidia-apo-to-nagkorno-karampax-mikroi-presveis-pou-metaferoun-tin-agapi-stin-patrida-tous Armenian Portal – «Հիւրասիրելով Արցախի փոքրիկները․․» 12-9-201 Θεοδόση Δανάμπαση{{ref-el}}]{{Dead link|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>[https://www.naxostimes.gr/koinonia/12453/i-syros-agkaliase-ksana-orfana-paidia-tis-armenias/ naxos times - «Սիրոս կղզին գրկեց Արցախի որբերը», 7-9-2016{{ref-el}}]</ref> <ref>[http://armenika.gr/koinotita/91-drastiriotites/410-paidika-xamogela-sth-suro Արմենիքա պարբերաթերթ – Երեխաներու ժպիտները՝ Սիրոս, Յովիկ Պապողլեան, Յուլիս-Սեպտ․ 2011{{ref-el}}]</ref> <ref>[http://armenika.gr/koinotita/91-drastiriotites/678-syros2015 Արմենիք պարբերաթերթ - «20 տարիներու երեխաներու ժպիտներ», Մայք Չիլինկիրեան, Յուլիս-Սեպտ․ 2015, թիւ 86{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.syrostoday.gr/News/16722-Giati-an-glytosei-to-paidi-yparxei-elpida.aspx syros today – «Որովհետեւ, երբ մէկ փոքրիկ մը կը փրկուի՝ յոյս կայ», 21-8-2015, Ουρανία Πανταζή, Υποπλοίαρχος (ε.α.){{ref-el}}]</ref> <ref>{{Cite web |url=http://www.ancnews.info/%d5%a1%d6%80%d6%81%d5%a1%d5%ad%d5%ab-22-%d5%ba%d5%a1%d5%bf%d5%a1%d5%b6%d5%ab%d5%b6%d5%a5%d6%80-%d5%bd%d5%ab%d6%80%d5%b8%d5%bd%d5%ab-%d5%b4%d5%a7%d5%bb/ |title=Ար­ցա­խի 22 պա­տա­նի­ներ ­Սի­րո­սի մէջ, 29-8-2017, Հայ Դատի Յանձնախումբ, Յունաստան |accessdate=2021-07-09 |archive-date=2021-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210709190511/http://www.ancnews.info/%D5%A1%D6%80%D6%81%D5%A1%D5%AD%D5%AB-22-%D5%BA%D5%A1%D5%BF%D5%A1%D5%B6%D5%AB%D5%B6%D5%A5%D6%80-%D5%BD%D5%AB%D6%80%D5%B8%D5%BD%D5%AB-%D5%B4%D5%A7%D5%BB/ |dead-url=yes }}</ref> <ref>[https://episkopisyrou.gr/agapi-to-megalitero-farmako-tis-psichis/ Սիրոսի Կաթողիկէ համայնքի Առաջնորդարան – «Սէր․ հոգիին ամենամեծ դեղը», 2-9-2016, աղբիւր՝ koinignomi.gr{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://tvxs.gr/news/%CE%BA%CE%B1%CE%BB%CE%AC-%CE%BD%CE%AD%CE%B1/%CE%B1%CE%B3%CE%BA%CE%B1%CE%BB%CE%B9%CE%AC-%CE%B3%CE%B9%CE%B1-%CF%84%CE%B1-%CF%80%CE%B1%CE%B9%CE%B4%CE%B9%CE%AC-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CF%80%CE%BF%CE%BB%CE%AD%CE%BC%CE%BF%CF%85 Անկախ լրատուողական – «Գիրկ մը պատերազմի փոքրիկներուն համար», վերարտադրուած 28-7-2011, աղբիւր յօդուած՝ Էլեֆթերոթիփիա օրաթերթ, 3-9-2010, հեղ․՝ Ναυσικά Καραγιαννίδη {{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.gtp.gr/TDirectoryDetails.asp?id=22977&lng=1 gtp – Էրմուփոլիին Քաղաքապետական Գրադարանը{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.hamazkayin.com/wp-content/uploads/2016/02/Lradou-2015_OctNovDec_LR.pdf Համազգային Լրատու - Հոկտ․, Նոյեմ․, Դեկտ․ 2015, էջ 7{{ref-el}}]</ref> <ref>{{Cite web |url=https://www.greekgastronomyguide.gr/syros/paragogoi/ |title=Greek gastronomy – Սիրոսի արտադրութիւններ{{ref-el}} |accessdate=2020-08-02 |archive-date=2020-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028144433/https://www.greekgastronomyguide.gr/syros/paragogoi/ |dead-url=yes }}</ref> <ref>[]</ref> <ref>{{Cite web |url=https://www.syrosaxizoume.gr/%CE%AC%CE%BE%CE%BF%CE%BD%CE%B5%CF%82-%CE%B4%CF%81%CE%AC%CF%83%CE%B7%CF%82/%CE%BF%CE%B9%CE%BA%CE%BF%CE%BD%CE%BF%CE%BC%CE%B9%CE%BA%CE%AE-%CE%B1%CE%BD%CE%AC%CF%80%CF%84%CF%85%CE%BE%CE%B7/%CF%83%CF%84%CF%81%CE%B1%CF%84%CE%B7%CE%B3%CE%B9%CE%BA%CE%BF%CE%AF-%CE%BA%CE%BB%CE%AC%CE%B4%CE%BF%CE%B9/%CF%80%CF%81%CF%89%CF%84%CE%BF%CE%B3%CE%B5%CE%BD%CE%AE%CF%82-%CF%80%CE%B1%CF%81%CE%B1%CE%B3%CF%89%CE%B3%CE%AE-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CE%BC%CE%B5%CF%84%CE%B1%CF%80%CE%BF%CE%AF%CE%B7%CF%83%CE%B7/ |title=syrosaxizoume – Սիրոսին սկզբնական արտադրանքները{{ref-el}} |accessdate=2020-08-02 |archive-date=2020-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201126073625/https://www.syrosaxizoume.gr/%CE%AC%CE%BE%CE%BF%CE%BD%CE%B5%CF%82-%CE%B4%CF%81%CE%AC%CF%83%CE%B7%CF%82/%CE%BF%CE%B9%CE%BA%CE%BF%CE%BD%CE%BF%CE%BC%CE%B9%CE%BA%CE%AE-%CE%B1%CE%BD%CE%AC%CF%80%CF%84%CF%85%CE%BE%CE%B7/%CF%83%CF%84%CF%81%CE%B1%CF%84%CE%B7%CE%B3%CE%B9%CE%BA%CE%BF%CE%AF-%CE%BA%CE%BB%CE%AC%CE%B4%CE%BF%CE%B9/%CF%80%CF%81%CF%89%CF%84%CE%BF%CE%B3%CE%B5%CE%BD%CE%AE%CF%82-%CF%80%CE%B1%CF%81%CE%B1%CE%B3%CF%89%CE%B3%CE%AE-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CE%BC%CE%B5%CF%84%CE%B1%CF%80%CE%BF%CE%AF%CE%B7%CF%83%CE%B7/ |dead-url=yes }}</ref> <ref>{{Cite web |url=https://www.syrosisland.gr/traditional-products/ |title=Սիրոս կղզին - Աւանդական արտադրութիւններ{{ref-el}} |accessdate=2020-08-02 |archive-date=2020-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808034215/https://www.syrosisland.gr/traditional-products/ |dead-url=yes }}</ref> <ref>{{Cite web |url=http://asbarez.com/arm/191192/%D5%B4%D5%A5%D6%80%D5%B1%D5%A1%D6%82%D5%B8%D6%80-%D5%A1%D6%80%D5%A5%D6%82%D5%A5%D5%AC%D6%84%D5%AB-%D5%B6%D5%BA%D5%A1%D5%BD%D5%BF%D5%A1%D5%B4%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D5%B5%D6%81%D5%AB-%D5%A1%D5%B6%D5%B6/ |title=Ասպարէզ - «Մերձաւոր Արեւելքի Նպաստամատոյցի Աննախընթաց Նպաստը Հայոց Ցեղասպանութեան Գաղթականներուն Եւ Որբաշխարհին», բժ․Կարպիս Հարպոյեան, 23-4-2014 |accessdate=2020-08-04 |archive-date=2020-08-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809160127/http://asbarez.com/arm/191192/%D5%B4%D5%A5%D6%80%D5%B1%D5%A1%D6%82%D5%B8%D6%80-%D5%A1%D6%80%D5%A5%D6%82%D5%A5%D5%AC%D6%84%D5%AB-%D5%B6%D5%BA%D5%A1%D5%BD%D5%BF%D5%A1%D5%B4%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D5%B5%D6%81%D5%AB-%D5%A1%D5%B6%D5%B6/ |dead-url=yes }}</ref> == Տե՛ս նաեւ == [[Քերքիրայի հայերը|Քերքիրայի հայերը․ ''հայ որբերը'']] [[Քեֆալոնիայի հայերը|Քեֆալոնիա․ ''Հայ որբերու ժամանումը Քեֆալոնիա'']] [[Քոքինիոյ հայկական գաղութ|Քոքինիոյ հայկական գաղութը]] [[Սելանիկի հայկական գաղութը]] [[Փաթրայի հայերը]] [[Կրետէի հայերը]] [[Կորնթոս|Կորնթոս -''Կորնթոսի հայերը'']] [[Արսէն Պալեան]] [[Կրետէ]] == Ծանօթագրութիւններ == {{ծանտուփ}} == Արտաքին յղումներ == # [https://en.wikipedia.org/wiki/Ionians Յոնիացիները]{{ref-en}} # [https://www.youtube.com/watch?v=CbKkr5NE0mw Տեսերիզ – Սիրոս կղզիին ազնուական տուները]{{ref-el}} # [https://fracademic.com/dic.nsf/frwiki/1117715 Քիքլատես կղզիները Վենետիկցիներուն իշխանութեան տակ] # [https://www.onexsyrosshipyards.com/ Նէօրիօ նաւարանի կայքէջը]{{Dead link|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-el}} # [https://en.wikipedia.org/wiki/Syros_Island_National_Airport Սիրոս կղզիին Ազգային Օդակայանը]{{ref-en}} # [https://en.wikipedia.org/wiki/Syros_Island_National_Airport Սիրոս կղզիին Ազգային Օդակայանը]{{ref-en}} # [http://www.ketepo.gr/ Սիրոսի ճարտարարուեստի թանգարանը] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200808004210/http://www.ketepo.gr/ |date=2020-08-08 }}{{ref-el}} # [https://en.wikipedia.org/wiki/Apollon_Theater,_Syros Սիրոսի Ափոլլոն թատրոնը]{{ref-en}} # [https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A3%CE%B1%CE%BD_%CE%9C%CE%B9%CF%87%CE%AC%CE%BB%CE%B7 Սան Միխալի պանիրը]{{ref-el}} # [https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A1%CF%89%CE%BC%CE%B1%CE%B9%CE%BF%CE%BA%CE%B1%CE%B8%CE%BF%CE%BB%CE%B9%CE%BA%CE%AE_%CE%95%CF%80%CE%B9%CF%83%CE%BA%CE%BF%CF%80%CE%AE_%CE%A3%CF%8D%CF%81%CE%BF%CF%85 Սիրոսի Կաթողիկէ եկեղեցուոյ Առաջնորդարանը]{{ref-el}} [[Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով]] [[Ստորոգութիւն:Էգէական Ծովուն կղզիներ]] [[Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ]] [[Ստորոգութիւն:Յունաստան]] [[Ստորոգութիւն:Եւրոպա]] ebe1stbkpifpsz6y7wcouj0m3vdkdft 254566 254550 2026-09-09T16:49:58Z HoMen 269 /* Ժայռակղզեակներուն ցանկը */ 254566 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|կարգավիճակ=Կղզի}}'''Սիրոս''' ({{Lang-el|Σύρος|Syros}}'','' տարածուած է նաեւ Սիրա անունը), [[Էգէական Ծով|Էգէական Ծովու]]<nowiki/>ն [[Քիքլատես]] կղզեխումբին մէջտեղը գտնուող կղզի, [[Յունաստան]]։ Մաս կը կազմէ Յունաստանի Հարաւային Էգէականի Շրջանային Միաւորումին ''Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου'' իբրեւ առանձին Շրջանային նահանգ։ Մայրաքաղաքն է էրմուփոլի, որ նաեւ Յունաստանի Հարաւային [[Էգէական Ծով|Էգէական]]<nowiki/>ի Շրջանային Միաւորումին նստավայրն է։[[Պատկեր:Brainsik-ermoupoli.jpg|մինի|էրմուփոլի․ նաւահանգիստին նաւակայքին մասը|ձախից]][[Պատկեր:Cyclades-Satellite GREEK.png|մինի|Սիրոս ''Σύρος'' կղզիին դիրքը Քիքլատես (=շրջաբոլոր) կղզեխումբին մէջ․ կը գտնուի կեդրոնը։|alt=|220x220px|ձախից]] Կղզին կը զարգանայ 1826-էն ետք, երբ հոն կը հաստատուին [[Փսարա]], [[Հիոս]], [[Կրետէ]] եւ [[Փոքր Ասիա|Փոքր Ասիայէ]]<nowiki/>ն գաղթականներ։ Եղած է Յունաստանի ծովային, ճարտարարուեստի եւ մշակոյթի կեդրոնը։ [[Պատկեր:Periferia Notiou Egeou.png|մինի|330x330փքս|Հարաւային Էգէականի Շրջանային Միաւորումի քարտէսը]][[Պատկեր:Ano Syros - View.JPG|մինի|Էրմուփոլի եւ նաւահանգիստը․ դիտուած Անօ Սիրոսէն|ձախից]]Յունաստանի կեանքին մէջ, Ք․Ա․ 6-րդ դարէն իսկ, կարեւոր դեր ունեցած են ու մինչեւ այսօր կը շարունակեն ունենալ Սիրոս կղզին ծնած-մեծցած անձնաւորութիւններ՝ քաղաքական դէմքեր, գրագէտներ, բանաստեղծներ, գիտնականներ, համալսարանի դասախօսներ, բարձրաստիճան կաթոլիկ կամ ուղղափառ դաւանանքի կղերականներ, կրթական մշակներ, առեւտրականներ, բնաբաններ, ռազմական ծովուժի բարձրաստիճան զինուորականներ, թատերագիրներ, դերասաններ, փաստաբաններ, երգիչներ եւ յօրինողներ, գծագրիչներ եւ նկարիչներ, լրագրողներ եւ պատմաբաններ։ [[Պատկեր:Syros Luftbild 01.jpg|մինի|330x330փքս|Սիրոսը արեւմուտքէն դիտուած․ դիմացը՝ Թինոս կղզին, իսկ մայրաքաղաք Էրմուփոլիսը կը գտնուի կղզիին արեւելեան ափերուն (նկարին մէջ յստակ կ' երեւի մայրաքաղաքը)]] [[Պատկեր:Αγναντευοντας το Αιγαιο.jpg|մինի|330x330փքս|Վափորիա քարափ․ սեւեռելով Էգէական Ծովը]] == Անուանում == Սիրոս անունը յառաջացած է փիւնիկերէնի [[Սուր (քաղաք)|Սուր]] կամ Օսուրա բառէն, որ ժայռոտ կը նշանակէ։ [[Հոմերոս]], [[Ոդիսական]] դիւցազներգութեան մէջ կղզին կ'անուանէ Սիրիի, իսկ ԺԷ. դարուն կ'անուանուի նաեւ իբրեւ [[Հռոմի Պապ|Հռոմի Պապի]]<nowiki/>ն կղզին՝ «L’isola del Papa»։[[Պատկեր:Syros Ano Syros u Ermoupolis140707.jpg|մինի|Նաւահանգիստին մուտքէն դիտուած․ երկու դէմ դիմաց բլուրներու վրայ կառուցուած Անօ Սիրոս (ձախին) եւ Էրմուփոլիս (աջին), միասին կը կազմեն Սիրոս-Էրմուփոլիս մայրաքաղաքը։ Վարը անկիւնը աջին՝ կը տեսնուի քաղաքապետարանին տպաւորիչ շէնքը:|alt=|330x330փքս]] == Աշխարհագրութիւն == Սիրոս կղզին կը գտնուի [[Քիքլատես]] կղզեխումբին կեդրոնը։ <nowiki/>[[Փիրէա]] եւ [[Ռաֆինա]] նաւահանգիստներէն հեռաւորութիւնն է յաջորդաբար՝ 83 եւ 62 ծովային մղոն։ Անոր տարածութիւնը 84, 069 քառ. քմ․ է։ Ըստ 2011-ի մարդահամարին, ունի 21, 390 բնակիչ։ Դրացի կղզիներն են՝ հիւսիսէն [[Անտրոս|Անտրօ]], հիւսիս-արեւելքէն [[Թինոս]], արեւելքէն [[Միքոնոս]] եւ [[Տիլոս]] ու [[Ռինիա (կղզի)|Ռինեա]] կղզեակները, հիւսիս-արեւմուտքէն [[Քէա]] եւ [[Եարոս]], արեւմուտքէն [[Քիթնոս]], հարաւ-արեւմուտքէն [[Սերիֆոս]], հարաւէն [[Սիֆնոս]], [[Անտիփարոս]], [[Փարոս (կղզի)|Փարոս]] եւ [[Նաքսոս]]։ Կղզիին հիւսիսային կողմը (լեռնային շրջան) կը կոչուի Ափանօ Մերիա ''Απάνω Μεριά'' (=Վերին մաս)․ բնակչութիւնը շատ քիչ է։ Այս շրջանը քարքարոտ եւ ժայռոտ է, կան նաեւ քարայրներ եւ անոր հիւսիսային եւ հիւսիս արեւմտեան ափերը հասանելի են միայն նշանակուած արահետներուն միջոցով։  Հարաւային կողմը աւելի ցած ու դաշտային է։ Հոն կը գտնուին գիւղերուն, բնակավայրերուն եւ ծանօթ ծովափներու մեծամասնութիւնը․ զբօսաշրջիկութիւնը զարգացած է ու ճամբաներու ցանցը գոհացուցիչ է։ Սիրոսի մայրաքաղաքը՝ Էրմուփոլիս, կը գտնուի կղզիին արեւելեան մասին մէջ։ === Բնակավայրեր === Կղզին ունի բազմաթիւ բնակավայրեր, որոնցմէ ամէնէն յատկանշականը եւ բազմամարդը՝ [[Անօ Սիրոս,Սիրոս|Անօ Սիրոս]] վենետիկեան բնակավայրն է։ Կղզիին հիւսիսային կողմը կատարուած հնագիտական պեղումներէն յայտնուած են [[Գասթրի, Սիրոս|Գասթրի]] եւ [[Խալանդրիանի, Սիրոս|Խալանտրիանի]] նախապատմական բնակավայրերը։ ==== Գիւղերու եւ Բնակավայրերու ցանկ ==== [[Այիոս Տիմիթրիոս, Սիրոս|Այիոս Տիմիթրիոս]], [[Աղրոս, Սիրոս|Աղրոս]], [[Ալիթինի, Սիրոս|Ալիթինի]], [[Ատիաթա, Սիրոս|Ատիաթա]], [[Ազոլիմնոս, Սիրոս|Ազոլիմնոս]], [[Անօ Մանա, Սիրոս|Անօ Մանա]], [[Անօ Սիրոս,Սիրոս|Անօ Սիրոս]], [[Էփիսքոփիօ, Սիրոս|Էփիսքոփիօ]], [[Էրմուփոլի]], [[Թալանտա, Սիրոս|Թալանտա]], [[Մանա, Սիրոս|Մանա]], [[Մեղաս Եալոս, Սիրոս|Մեղաս Եալոս]], [[Մեսարիա, Սիրոս|Մեսարիա]], [[Միթաքաս, Սիրոս|Միթաքաս]], [[Ֆինիքիա, Սիրոս|Ֆինիքիա]], [[Խալանդրիանի, Սիրոս|Խալանդրիանի]], [[Խրուսա, Սիրոս|Խրուսա]], [[Ղալիսաս, Սիրոս|Ղալիսաս]], [[Սան Միխալիս, Սիրոս|Սան Միխալիս]], [[Վարի, Սիրոս|Վարի]], [[Վիսաս, Սիրոս|Վիսաս]], [[Տանաքոս, Սիրոս|Տանաքոս]], [[Տելֆինի, Սիրոս|Տելֆինի]], [[Փաղոս, Սիրոս|Փաղոս]], [[Փափուրի, Սիրոս|Փափուրի]], [[Փարաքոփի, Սիրոս|Փարաքոփի]], [[Փլաթի Վունի, Սիրոս|Փլաթի Վունի]], [[Փոսիտոնիա, Սիրոս|Փոսիտոնիա]], [[Ֆինիքաս, Սիրոս|Ֆինիքաս]] եւ [[Գինի, Սիրոս|Գինի]]։ === Ժայռակղզեակներ === Կղզիին ափերէն ոչ շատ հեռու կը գտնուին բազմաթիւ ժայռակղզեակներ, որոնցմէ միայն մէկը ունի երկու բնակիչ։ ==== Ժայռակղզեակներուն ցանկը ==== [[Ամպելոս, Սիրոս|Ամպելոս]], [[Ասփրօ, Սիրոս|Ասփրօ]], [[Նաթա, Սիրոս|Նաթա]], [[Սթրոկիլօ, Էրմուփոլի|Սթրոկիլօ Էրմուփոլիս]], [[Սթրոկիլօ, Փոսիտոնիա|Սթրոկիլօ Փոսիտոնիա]], [[Սհինոնիսի|Սխինոնիսի]], [[Տիտիմի, Սիրոս|Տիտիմի]], [[Վարվարուսա, Սիրոս|Վարվարուսա]], [[Փսաթոնիսի, Սիրոս|Փսաթոնիսի]], [[Փսահնօ, Սիրոս|Փսահնօ]], [[Քուցուլիա, Սիրոս|Քուցուլիա]] եւ [[Քիլիսթրաքիա, Սիրոս|Քիլիսթրաքիա]]։ == Պատմական անդրադարձ == === Նախապատմական շրջան === [[Պատկեր:Figure cycladique Louvre Ma2709.png|ձախից|մինի|250x250փքս|Կանացի դէմք․ գտնուած՝ Խալանտրիանի մէջ, [[Լուվր]]]] [[Խալանդրիանի, Սիրոս|Խալանտրիանի]] եւ [[Գասթրի, Սիրոս|Գասթրի]] շրջաններուն մէջ (Սիրոսին հիւսիս արեւելեան մաս) հնագիտական պեղումները ցոյց կու տան, թէ Սիրոս բնակուած է նախապատմական ժամանակաշրջաններէն, Ք․Ա․ 3-րդ հազարամեակին: Գտնուած են 600-է աւելի գերեզմաններ, ամրացուած բնակավայր մը՝ քաղքենի եւ առեւտրական գործունէութեամբ։[[Պատկեր:Cycladic "frying pan" with ship.JPG|մինի|220x220փքս|Տապկոց (Ք․Ա․ 2800-2300), Սիրոս, Խալանտրիանի]]Ք․Ա․ 2-րդ հազարամեակին ընթացքին, կղզին կ'անցնի յաջորդաբար [[Մինոասեան քաղաքակրթութիւն|Մինոասեան]] եւ [[Միկինեան քաղաքակրթութիւն|Միկինեան]] Քաղաքակրթութիւններուն իշխանութեան ձեռքը, իսկ Ք․Ա․ 1-ին հազարամեակին՝ Յոնիացիներուն* ''Ίωνες -The Ionians''։ * '''Յոնիա''' ''Ιωνία․'' Հին Յունաստանի քաղաք-պետութիւններուն կողմէ հիմնուած արեւմտեան [[Փոքր Ասիա|Փոքր Ասիոյ]] մէջ գաղթօճախներու շրջան, բնակիչները կը կոչուին Յոնիացի/ներ։ Չշփոթել Յունաստանի արեւմտեան կողմը գտնուող [[Յոնիական ծով|Յոնիական Ծովուն]] եւ անոր՝ [[Յոնիական կղզիներ (Էփթանիսա)|Յոնիական կղզիներուն]] հետ։ Ք․Ա․ 7-րդ դարու բնակավայրեր յայտնուած են Ղալիսայի եւ էրմուփոլիի արեւմուտքը։  Ք․Ա․ 6-րդ դարուն Սիրոս կղզին Սամոսի* բնակիչները կը գրաւեն։ Կղզիին տարբեր վայրերու մէջ գտնուած են Ք․Ա․ 6-րդ եւ 3-րդ դարերու բնակավայրեր։ * '''Սամոս'''․ [[Էգէական Ծով|Էգէական Ծովուն]] արեւելեան կողմը գտնուող կղզի, շատ մօտիկ [[Թուրքիա|Թուրքիոյ]] արեւմտեան ափերուն (կը բաժնուի 1300 մ․ լայնք ունեցող ջրանցքով մը)։ === Դասական եւ Հելլենիստական շրջան === Դասական շրջանին, Սիրոս մաս կը կազմէ [[Աթէնք|Աթէնքի]] Դաշինքին իբրեւ ինքնավար պետութիւն․ կ'ունենայ իր խորհրդարանը, քաղաքապետութիւնը եւ արծաթեայ դրամը։ Սակայն կը ստիպուի Աթենացիներուն հպատակութեան տուրք վճարել։ Հերոնիոյ ճակատամարտէն ''Μάχη της Χαιρώνειας Battle of Chaeronea'' (''Տե' ս [[Յունաստան#Յունապարսկական պատերազմներ]]'' ) ետք, կղզին մակեդոնացիներուն կը հպատակի։ Հելլենիստական շրջանին կղզին յաճախ ծովահէններու թիրախ կը դառնայ։ === Հռոմէական եւ Բիւզանդական շրջան === Հռոմէական շրջանին, (Ք․Ա․ 184 - 324) Սիրոս կը զարգանայ․ պղնձեայ դրամ կը գործածուի (Հելլենիստական շրջանէն), իսկ արծաթեայ՝ Ք․Ա․ 2-րդ դարէն։  [[Պատկեր:Ano Syros.jpg|մինի|Անօ Սիրոս]]Ծովահէններու յաճախակի յարձակումներուն պատճառով, բնակիչներէն լուրջ թիւ մը կղզիէն կը հեռանայ։ === Լատիններու իշխանութեան շրջանը === [[Խաչակիրներու Դ․ Արշաւանք|Խաչակիրներու Դ․ արշաւանքէն]] ետք (1204), կղզին՝ ինչպէս [[Քիքլատես|Քիքլատեսի]] մնացեալ կղզիները, կը գտնուի [[Վենետիկ|Վենետիկցիներուն]] գերիշխանութեան տակ․ կ'իշխէ Մարքօ Սանուտօ գերդաստանը ''Marco Sanudo'' եւ կղզին մաս կը դառնայ Նաքսոս Կոմսութեան։ Այս շրջանին է, որ կը հիմնուի Անօ Սիրոս բնակավայրը, որուն բնակիչները Կաթոլիկ քրիստոնեայ կը դառնան, բայց կը պահպանեն [[յունարէն]] լեզուն։ === Օսմանեան գերիշխանութեան շրջան === 1579-ին ''Խայր էլ տին'' Պարպարոսա կղզին կը գրաւէ [[Օսմանեան Կայսրութիւն|Օսմանեան Կայսրութեան]] հաշւոյն։ Մուրատ Գ․ սուլթանը, Սիրոսցի ազնուականներուն հետ կը համաձայնի եւ կղզիին առանձնաշնորհումներ կը պարգեւէ՝ ցած տուրքեր, կրօնական ազատութիւն․ Ենիչերիներուն հոն հաստատուիլը կ'արգիլէ։ Կրօնական ազատութիւնը առիթ կու տայ, որպէսզի կղզին հաստատուին Քափուչին (1635) եւ Ժեզուիթ (1744) կրօնաւորներ։ ժանտախտի համաճարակին (1728) կը յաջորդէ զարգացման շրջան, որ իր գագաթնակէտին կը հասնի ԺԸ. եւ ԺԹ. դարերուն ընթացքին։ 1779-ին, Ապտուլ Համիտ Ա․ սուլթանը, կղզիին տեսչութիւնը կը յանձնէ իր ազգականին՝ Շահ Սուլթանուհիին։ Ան, իր կարգին, տեղացիներուն կ'ընծայէ «Համայնքի Ժողով»ը եւ կղզին կը կառավարուի անկէ յառաջացած գործակալներուն կողմէ։ 1750 - 1820 Սիրոսի բնակչութեան թիւը կը կրկնապատկուի (2,000 հոգիէն՝ 4,000-ի)։ Բնակչութեան մեծ մասը կը բնակի Անօ Սիրոսի մէջ։ Ծովահէնութիւնը կը նուազի, նաւահանգիստը կը զարգանայ եւ բնակիչներէն շատեր կը սկսին զբաղիլ վաճառականութեամբ եւ նաւային գործերով։ === Յունաստանի Ազատագրական Պայքարին ժամանակաշրջանը === [[Պատկեր:Syros emoupolis rathaus 240707.jpg|մինի|Քաղաքապետարանի շէնքը (ճարտարապետ էրնըսդ Զիլլըր ''Ernst Ziller),'' Անտրէա Միաուլիսին արձանը (գործ՝ Ղիորղոս Պոնանոս) եւ համանուն հրապարակը ]] Յունաստանի Ազատագրական Պայքարին ընթացքին, 1822-ին Խիօ կղզիին քանդումը եւ յոյներուն դէմ հալածանքները՝ [[Սամոս]], [[Իզմիր|Զմիւռնիա]], Գիտոնիէս (Այվալի), [[Ռոտոս (կղզի)|Ռոտոս]], [[Փսարա]] եւ [[Քասոս|Գասօ]], գաղթականութեան մեծ ալիք մը կը յառաջացնեն դէպի Սիրոս։ ==== Էրմուփոլիին ստեղծումը ==== 1822-ի եւ 1865-ի միջեւ, [[Էրմուփոլի|Էրմուփոլին]] կը վերակառուցուի նոր դասական ոճով։ Բարեկեցիկ դասակարգը իր ապարանքի նմանող բնակարանները (''αρχοντικό'') նոր դասական ոճով կը կառուցէ։ Իսկ գաղթականները, որոնք իրենց կեցութիւնը կղզիին վրայ ժամանակաւոր կը նկատեն, կը մնան վրաններու եւ կամ փայտաշէն տնակներու մէջ եւ 1824-ին կը կառուցեն քարաշէն եկեղեցի մը՝ «Մեթամորֆոսի թու Սոթիրոս»։ Քանի մը տարուան ընթացքին տուները կը սկսին բարձրանալ դէպի Անօ Սիրոսի ստորոտը, ուր թաղամասեր կը կազմուին։ Նոր քաղաք մը կը հիմնուի։ Քաղաքապետարանին շէնքը, Ափոլլոն թատրոնը, գլխաւոր գրադարանը, Սիրոսի Հիւանդանոցը, Միաուլիս հրապարակը եւ բազմաթիւ այլ շէնքեր այդ շրջանին կը կառուցուին։ ==== Էրմուփուլի քաղաքին զարգացումը ==== [[Պատկեր:Syra A Greek Island - Carne John - 1836.jpg|մինի|Սիրոս, Էրմուփոլի․ 1836-ի պատկերացում]] Սիրոսի նաւահանգիստը այդ ժամանակաշրջանին Յունաստանի տարածքին գլխաւորներէն է։ 1828-ին բնակիչներուն թիւը 14 000-ը կ'անցնի եւ կը դառնայ ազատ Յունաստանի ճարտարարուեստի եւ առեւտուրի կեդրոնը։ 1850-ին արդէն բնակչութեան թիւը 20 000-էն աւելի է, իսկ 1889-ին՝ 22 000։ === Ճարտարարուեստի բնագաւառներ === === Գործարաններ === 1860-ին Սիրոսի մէջ կը գործեն տասնեակէ աւելի կաշիի, երկաթի, օճառի, փայտաշինութեան եւ ներկարարութեան գործարաններ։ Նաեւ, 1875-ին կը գործեն մեքենական 20 գործարաններ՝ ջաղացքներ, ապակեգործութիւն, մանարան, պարանագործութիւն, ներկի աշխատանոցներ, հանգստապատառ (լոխում) եւ այլն։ Մինչեւ 1924 հիւսուածեղէնի գործարաններուն թիւը 24-ի կը հասնի։ Առեւտուրին հետ զուգահեռ կը զարգանան ձեռնարհեստը, ծովային եւ կառուցման ճարտարարուեստը, ինչպէս նաեւ հանրային կառոյցները։ [[Պատկեր:Neorion Syros Shipyards.jpg|մինի|Նէորիօ նաւարանը]] Սիրոսի նաւարանը կը դառնայ յետ պատերազմեան յունական առեւտրական նաւատորմին վերանորոգման եւ վերակազմութեան վայրը։ Կաշեգործութիւնը կը զարգանայ՝ կաշին Պալքանեան երկիրներ կ'արտահանուի։ 1860-ին Էրմուփոլին Յունաստանի առաջին նաւահանգիստը կը հանդիսանայ, իսկ Սիրոս՝ Յունաստանի առեւտուրի եւ մշակոյթի կեդրոնը: Էրմուփոլիի բնակչութեան զարգացած եւ բարեկեցիկ մասը, քաղաքին մշակութային զարգացման մղում կու տայ։ Մշակոյթի բոլոր բնագաւառներէն ներս աննախընթաց ծաղկում մը կը յառաջանայ։ ==== Նէորիօ նաւարանը ==== 1861-էն Էրմուփոլի նաւահանգիստին արեւմտեան կողմը [[Նէօրիօ, Սիրոս|Նէօրիօ]] նաւարանը կը գործէ․ Յունաստանի ամէնէն հիներէն։ ԺԹ. դարու վերջին երեսուն տարիներուն ընթացքին, մեծ աճ կ'արձանագրէ, սակայն Ի. դարու առաջին կէսին` նահանջ։ Անոր կից կը գտնուի [[Թարսանաս, Սիրոս|Թարսանաս]] նաւարանը՝ 200 տարուան, ուր զարգացած է փայտագործութեան աւանդական արուեստը։ === Ի. դար === ==== Հայ որբերը եւ Near East Relief Որբանոցը ==== Փոքր Ասիոյ Աղէտին կը յաջորդէ քրիստոնեայ ժողովուրդներուն գաղթականութեան հոսքը՝ Յունաստան։ Սիրոս կը հասնին 7 800 յոյն գաղթականներ եւ 3 000 յոյն եւ հայ որբեր։ Գաղթականներէն՝ 2 800 հոգի Սիրոս կը հաստատուի, իսկ մնացեալները կը տարածուին Յունաստանի այլ շրջաններ: Որբերը նախ կը պատսպարուին կղզիին զանազան շրջաններու վրաններու եւ հաստատութիւններու շէնքերու մէջ։ [[1923 թուական|1923]]-ին Միջին Արեւելքի Ամերիկեան [[Նիր Իսթ Բարեսիրական հիմնարկ|Նիր Իսթ Բարեսիրական հիմնարկը]] Էրմուփոլիի արեւմուտքը գտնուող Աւղօ բլուրին վրայ կը սկսի կառուցել երեք շէնքեր, գոհացնելու համար որբերուն կարիքները։ Շէնքերուն կառուցման կը մասնակցին նաեւ որբերը։[[Պատկեր:Syros emoupolis agios nikolaos 240707.jpg|մինի|էրմուփոլի․ Այոս Նիքոլաոս եկեղեցին]] Սկզբնական շրջանին հայ որբերուն թիւը 732 էր, սակայն շուտով [[Աթէնք|Աթէնքի]] եւ [[Քերքիրայի հայերը|Քերքիրայի]] որբանոցներէն մեծ թիւով հայ որբեր կը հասնին եւ անոնց թիւը կը հասնի 2 000-ի։ Հայ եւ յոյն որբերը մինչեւ 1930 հոն կ'ապրին ։ ==== Միջ-պատերազմեան շրջան եւ Գերմանական գերիշխանութիւն ==== Ի. դարու առաջին տարիներէն իսկ, [[Աթէնք|Աթէնքի]] եւ [[Փիրէա|Փիրէայի]] շարունակ զարգացումը կը ներգրաւէ Սիրոսցի բազմաթիւ գործարարներ, վաճառականներ եւ դրամատէրեր։ Շոգենաւերու զարգացումը պատճառ կը դառնայ, որ նաւերը ուղղակի [[Փիրէա]] կամ այլուր առանց դադարի շարունակեն իրենց ճամբորդութիւնը։ Այսպէս, Սիրոս կղզիին նաւահանգիստը իր կարեւորութիւնը կը կորսնցնէ։ Հիւսուածեղէնի ճարտարարուեստի զարգացումը կը վերակենդանացնէ կղզիին տնտեսութիւնը։ Սակայն, [[Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմ|Բ․ Համաշխարհային պատերազմի]]<nowiki/>ն Գերմանական գերիշխանութիւնը կը փճացնէ կղզիին տնտեսութիւնը։ 1941-1942-ի ձմրան, հազարաւոր բնակիչներ կը մահանան սովի եւ վատառողջ պայմաններու բերմամբ։[[Պատկեր:Էրմուփոլի․ քարափ եւ փաթիկներ.jpg|մինի|Էրմուփոլի․ քարափը եւ փաթիկներ]] 1980-ական թուականներէն մեծ աճ կ'արձանագրէ զբօսաշրջիկութիւնը։ Նաեւ, 1984-ին «Էգէական համալսարան»ի ենթաբաժիններուն հիմնումը մեծ ներդրում կ'ունենայ կղզիին մշակութային եւ տնտեսական զարգացման:  === Ժամանակակից շրջան === [[Պատկեր:Το Νεώριο της Συρου.jpg|ձախից|մինի|Նէորիօ նաւարանը, Օգոստոս 2021]] Զբօսաշրջիկութիւնը, կրթական կեանքը, ինչպէս նաեւ «Սիրոս կղզիին Ազգային Օդակայանը» ''Syros Island National Airport Κρατικός Αερολιμένας Σύρου'', «''The Aegean casino»'' խաղատունը, նաւերու յաճախակի երթեւեկութիւնը՝ Փիրէայի եւ Րաֆինայի նաւահանգիստներէն դէպի [[Էգէական Ծով|Էգէական Ծովուն]] բոլոր կղզիները (մեկնող եւ վերադարձող նաւերը, անպայման կը կանգնին Սիրոս կղզին) եւ Նէորիօ նաւարանին վերաբացումը կղզիին տնտեսութեան մեծ թափ տուած են։ Վերջին տարիներուն ամառուան եղանակին, մեծ ու փոքր զբօսանաւեր շաբաթական հերթականութեամբ կղզին կ'այեցելեն։ == Արցախցի երեխաներու հիւրընկալութիւնը Սիրոս կղզիին մէջ == 1995-ին Յու­նաս­տա­նի Հայ Դա­տի Յանձ­նա­խում­բին եւ Անօ Սիրոս քաղաքապետութեան գործակցութեամբ, ինչպէս նաեւ Յունաստանի Հայ Կապոյտ Խաչի բարեսիրական կազմակերպութեամբ, Արցախի արտաքին գործոց եւ Կրթութեան ու Գիտութեան նախարարութիւններուն աջակցութեամբ կը յաջողուի «Ար­ցա­խի ե­րե­խա­նե­րու այ­ցը Յու­նաս­տան» ծրագ­իրը: Մինչեւ այսօր, Սիրոս կղզիին մէջ ամէն ամառ 15 օրուան համար, կը հիւրընկալուին [[Արցախի Հանրապետութիւն|Արցախի]] ազատագրութեան պատերազմին հետեւանքով զոհուած ազատամարտիկներու երեխաներ։ == Վարչակարգ == Էրմուփոլի քաղաք-նաւահանգիստը նստավայրն է Յունաստանի Հարաւային Էգէականի Շրջանային Միաւորումին ''Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου''։ Քալլիքրաթիս Ծրագիրով, Յունաստան կը բաժնուի 13 Շրջանային Միաւորումներու եւ Սիրոս կղզիին երեք քաղաքապետութիւնները կը ջնջուին եւ կը վերածուին Սիրոս-Էրմուփոլիս քաղաքապետութեան՝ Անօ Սիրոս, էրմուփոլի եւ Փոսիտոնիաս նախկին քաղաքապետութիւններու միացումով։ == Կրօն == Կղզիին վրայ կ'ապրի Կաթողիկէ դաւանանքի մեծ համայնք մը, որ Ուղղափառ համայնքին հետ դարերէ ի վեր սիրով կ'ապրին։ Անոնց միջեւ խառն ամուսնութիւնները յաճախակի են։ Երկու եկեղեցիները, Զատկուան տօնը նոյն օրը կը տօնեն։ == Փոխադրամիջոցներ == === Ծովային կապ === Սիրոս կղզին ծովային փոխադրամիջոցի խաչմերուկ մըն է։ Դէպի [[Փիրէա]] եւ փոխադարձ՝ անկէ դէպի [[Էգէական Ծով|Էգէական Ծովուն]] կղզիներն ու կղզիակները եւ [[Կրետէ]] կղզի երթեւեկութիւնը ամէնօրեայ եւ յաճախակի է։  Անոր նաւահանգիստին աշխարհագրական դիրքը զայն կը պաշտպանէ Էգէական Ծովուն զօրաւոր քամիներէն։  === Օդային կապ === 1992-ին Սիրոսի «Տիմիթրիս Վիքելաս» ''Δημήτριος Βικέλας'' Ազգային Օդակայանը (IATA: JSY) կը բացուի, որ կապուած է [[Աթէնք|Աթէնքի]] ''«Ελ. Βενιζέλος»'' (IATA: ATH) Միջազգային օդակայանին։ [[Պատկեր:View of Ermoupoli from Ano Syros.jpg|ձախից|մինի|Էրմուփոլի եւ Նէօրիօ նաւարանը․ դիտուած Անօ Սիրոսէն]] === Հանրային փոխադրամիջոցներ === Էրմուփոլի նաւահանգիստ-մայրաքաղաքը կղզիին մնացեալ բնակուած շրջաններուն հետ կը կապուի հանրակառքերու յաճախակի երթեւեկութեամբ։ Անոնք կապուած են մայրաքաղաքին հանրակառքերուն հետ։ Նաեւ կը գործեն թաքսիներ (վարձակառքեր)''taxis''։ == Մշակոյթ == Կղզին ունի հարուստ մշակոյթ։ Կան թատերական, երաժշտական նաեւ գրական խմբակներ։ Անոնք յաճախ հանդէս կու գան ելոյթներով եւ ձեռնարկներով։ [[Պատկեր:Q16327710.jpg|մինի|Քաղաքապետական Գրադարանը]]«Սիրոսի երաժշտասէրներ»ու ''Φιλόμουσοι Σύρου'' միութիւնը հիմնուած է 1894-ին։ Մայրաքաղաքին Քաղաքապետական Գրադարանը կը գտնուի Քաղաքապետարանին շէնքին կից Մշակոյթի Տան մէջ, որուն պարտէզին մէջ կը գտնուին Սիրոսցի նշանաւոր մտաւորականներու կիսանդրիները՝ Տիմիթրիոս Վիքելաս, Էմմանուիլ Ռոյիտիս, Ղիորղոս Սուրիս, Թիմոլէոսնտոս Ապելա եւ Ռիթա Պուպի-Փափա։ Էրմուփոլին ունի շարժապատկերի երկու սրահ․ բացօթեայ՝ ամառուան շրջանին համար եւ գոց՝ ձմեռուան։ === «Ափոլլոն» թատրոնը === [[«Ափոլլոն» թատրոն, Էրմուփոլի|«Ափոլլոն» թատրոնը]] ''Θέατρο Απόλλων'' կը կառուցուի 1862-1864 թուականներուն․ ճարտարապետն է իտալացի Փիետրօ Սապօ։ Կը նկատուի, թէ [[Միլանօ|Միլանոյի]] Սքալա ''La Scala'' թատրոնին մանրանկարն է, նաեւ տիպարն է ուրիշ 3 թատրոններու․ Սան Քարլօ՝ [[Նափոլի]], Թէաթրօ տելա փերկոլա՝ Ֆիրենցէ եւ Քասթելֆրանքօ թատրոնը։ [[Պատկեր:Apollon Theater.JPG|մինի|«Ափոլլոն» թատրոնը Զարդարուած է մարմար քարով եւ հարուստ գեղանկարչութեամբ։ Տարուան ընթացքին մշտապէս կը հիւրընկալէ մշակութային բնոյթի զանազան ձեռնարկներ․ անիկա կղզիին մշակոյթի «սիրտ»ն է։]] [[Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմ|Բ․ Համաշխարհային Պատերազմին]] ընթացքին թատրոնը մեծ վնասներ կը կրէ։ Կը վերաբացուի 1991-ին եւ վերանորոգման աշխատանքները կը լրանան 2000-ին։ === Կրթութիւն === Կղզիին մէջ կը գործեն կրթութեան համակարգի բազմաթիւ վարժարաններ․ մանկապարտէզներ, նախակրթարաններ, միջնակարգեր, երկրորդականներ, արուեստի դպրոցներ եւ Էգէական համալսարանը իր դպրոցներով։ === Թանգարաններ - Ցուցադրութեան սրահներ === * Սիրոսի հնագիտական թանգարանը, * Ճարտարարուեստի Թանգարանը, * Սիրոսի Պատմական Արխիւային թանգարանը, * Քիքլատեան Արուեստի Ընդօրինակութեան թանգարանը, * Սիրոսի Ժողովրդագրական թանգարանը, * Փոքր Ասիոյ Յիշողութեան Տունը, * Աւանդական Աշխատանքներու Ցուցադրութիւն եւ Անօ Սիրոսի Պատմական Արխիւը, * Մարքօ Վամվաքարի թանգարանը (Մարքոս Վամվաքարիս Յունական ժողովրդային «ռեպեթիքօ» երաժշտութեան հայրը): [[Պատկեր:Ceiling inside the Apollon Theater.JPG|մինի|«Ափոլլոն» թատրոնին առաստաղը]] ==== Ցուցադրութեան սրահներ ==== Կղզիին մէջ կան բաւական ցուցադրութեան սրահներ։ Ցուցադրութեան գլխաւոր սրահներն են՝ «Էրմուփոլի»ն, «Քիքլատեսի Պատկերասրահ»ը եւ «Էմանուիլ Ռոյիտիս»ը։ === Յուշարձաններ === «Անտրէա Միաուլիս»ին ''Ανδρέα Μιαούλη'' արձանը, համանուն հրապարակին վրայ, «Փոքր Ասիացիներու» յուշարձանը, Քսիրոքամպոյի համանուն հրապարակին վրայ, «Զոհուածներուն Յուշարձան»ը, Հարաւային Էգէականի Շրջանային Միաւորումի շէնքին առջեւ․ նաւահանգիստին համանուն քարափին վրայ։ === Մարզական === Սիրոս կղզիին մարզական կեանքը վառ ու հարուստ է։ Կան վոլի-պոլի, [[Ոտնագնդակ|ոտնագնդակի]], [[Կողովագնդակ|կողովագնդակի]], [[Լող|լողի]], ծովային մարզումի, [[Դասական մարզանք|դասական մարզանքի]], մեքենավառ մարզանքի, թենիսի եւ [[Ճատրակ|ճատրակի]] բազմաթիւ ակումբներ եւ խումբեր։ Յունաստանի ազգային Ա․ դասակարգին կը մասնակցի վոլի պոլի «Ֆինիքաս Սիրու» ''Α.Ο. Φοίνικας Σύρου'' խումբը։ Այս ուղղութեամբ կղզին ունի ոտնագնդակի հանրային հինգ մարզադաշտեր եւ անձնական փոքր դաշտեր (5x5 եւ 7x7)։ Նաեւ, հանրային՝ Վոլէյի եւ Կողովագնդակի մարզադաշտ, Դասական Մարզանքի դաշտ, Լողաւազան եւ այլն։ == Տեղական արտադրութիւններ == [[Պատկեր:Turkish Delight.JPG|մինի|110x110փքս|Հանգստապատառ․ շաքարով պատրաստուած քաղցրեղէն]] [[Պատկեր:Kapern.jpg|մինի|110x110փքս|«Քափարի»|alt=|ձախից]] [[Պատկեր:Sun-dried tomatoes.jpg|մինի|110x110փքս|«լիասթի տոմաթա»|alt=|ձախից]] Տեղական ամէնէն տարածուած արտադրութիւնը «Սիրեաքօ Լուքումի»ն է՝ հանգստապատառ։ Անոր պատրաստութեան արուեստը Սիրոս բերած են Խիօ կղզիէն ժամանած գաղթականները, 1832-ին։ Հետագային, [[Զմիւռնիոյ Աղէտը (1922)|Զմիւռնիոյ]] քաղաքէն (Փոքր Ասիոյ աղէտէն) փրկուած գաղթականներէն շատեր իրենց ընտանեկան ձեռարուեստը Սիրոս կղզիին մէջ կը շարունակեն. Այսօր անոնցմէ չորրորդ սերունդն է, որ կը շարունակէ հանգստապատառի պատրաստութեան աշխատանքը։ [[Պատկեր:Σαν Μιχάλη 2370.jpg|մինի|110x110փքս|Սան Միխալի պանիրը]] Հանգստապատառին զուգահեռ, կ'արտադրուի նաեւ «Խալվատոփիթա»ն, որ կը պատրաստուի տեղական մեղրով եւ թարմ նուշով։ Կ'արտադրուի նաեւ հանրածանօթ «Սան Միխալի» պանիրը, պատրաստուած տեղական անասուններուն՝ կովու, ոչխարի եւ այծի կաթով։ '''Համբաւի արժանացած են․''' * Ծոթրինի մեղրը ''θυμαρίσιο μέλι․'' պատրաստուած կղզիին մէջ առատ գտնուող ծոթրինի բոյսէն, * «Լիասթի տոմաթա»ն՝ արեւուն տակ չորցած շերտուած լոլիկ, * «Քափարի»՝ [[Քիքլատես]] կղզիներուն ափամերձ ժայռոտ մասերուն աճող համանուն բոյսին պտուղը եւ տերեւը,  * Ճզմուած ձիթապտուղը, * «''Συριανό Λουκάνικο»'' (=Սիրոսի երշիկը), * «''Λούζα»'' (Լուզա = արեւուն տակ չորցած միսի ընտիր կտոր), * Տեղական կաթով պատրաստուած` անուշ դեղին պանիրը (ղրավիերա) «''Γλυκιά Γραβιέρα»'', * «Փեթրոթա» փափուկ պանիրը, * «Κοπανιστή»՝ սերապուրի պէս տեղական ճերմակ պանիրը, * Տեղական «մարաթօ» կանաչեղէնը եւ անոր խիւսը ''Μάραθος-Πολτός από μάραθο'', եւ այլն։ == Լրատուական միջոցներ == === Հեռատեսիլ === Սիրոսի մէջ կը բանին երկու հեռուստատեսութեան կայաններ, որոնք կը սփռուին [[Քիքլատես]] կղզեխումբի տարածքին։ === Տպագրութիւն === Կը տպագրուին ամէնօրեայ «Քինի Ղնոմի» (=Հանրային Կարծիք) ''Κοινή Γνώμη'' օրաթերթը եւ «Լողոս թոն Քիքլատոն» ''Λόγος των Κυκλάδων'' շաբաթաթերթը։ Նաեւ «''Serious''» անվճար ամսաթերթը։ === Ելեկտրոնային թերթ === Վերջին տարիներուն զարգացած է ելեկտրոնային թերթը․ ամենածաւալունը՝ «''Syros toda''y»ն է։ === Ձայնասփիւռ === Սիրոսի մէջ կը սփռուին ձայնասփիւռի տեղական վեց կայաններ։ == Պատկերասրահ == <gallery widths="140" heights="140"> Syros. view from Vaporia.jpg|Էգէական Ծով․ դիտուած էրմուփոլիէն, Սիրոս Αγιος Νικόλαος, Ερμούπολη.jpg|Այիոս Նիքոլաոս Syros emoupolis agios nikolaos innen 240707.jpg|Այիոս Նիքոլաոս Մայր եկեղեցւոյ ներքին մասը Saint George's Cathedral, Syros (8).JPG|Սէնթ Ճորճ կաթողիկէ դաւանանքի Մայր եկեղեցւոյ ներքին մասը, Անօ Սիրոս, կառուցուած 1200․ Night view of Ermoupoli.jpg|Էրմուփոլի․ իրիկունը Syros emoupolis rathaus 240707.jpg|Էրմուփոլի․ գլխաւոր՝ «Միաուլի», հրապարակը եւ քաղաքապետարանի նոր-դասական ոճի շէնքը Church of the Resurrection in Ermoupolis, Syros (front view).jpg|«Անասթասի» եկեղեցին (Ս. Յարութիւն) Miaoulissyros.jpg|Անտրէաս Միաուլիսի յուշարձանը Ermoupoli Banner Syros.jpg|Նաւահանգիստին մուտքը Hermoupolis - Syros.jpg|Էրմուփոլի․ Վափորիա թաղամասը Syros El. Venizelou Ermoupoli.jpg|Սիրոս, Էրմուփոլի․ «Վենիզելոս» ճամբան, «Միաուլի» հրապարակը եւ քաղաքապետարանի շէնքը Gallissas beach.jpg|Ղալիսա Plage de Finikas (Syros, Grèce) le 9 août 2016.jpg|Ֆինիքաս Trata, Azolimnos beach.jpg|Ազոլիմնոս Megas Gyalos Syros 1.jpg|Մեղաս Եալոս Poseidonia-Syros.jpg|Փոսիտոնիա Ερμούπολη. οι γάτες στα Βαπόρια.jpg|էրմուփոլի․ Այոս Նիքոլաոս քարափի կատուները Syros gatia.jpg|Այիոս Նիքոլաոս շրջանի կատուները, նկար՝ 2020 Օգոստոս Swimming at Vaporia, 21-8-2021.jpg|Էրմուփոլիս․ քարափը Το λιμάνι της Συρου.jpg Πανσέληνος πάνω από το λιμάνι της Σύρου, 22-8-2021.jpg|Լիալուսինը նաւահանգիստին վրայ Πλατεία Τσιροπινα, το σουρουπο.jpg|Ցիրոփինա հրապարակը, իրիկնամուտին Σύρος. τα σοκακια.jpg Cats of Syros.jpg Ο Λακης της Συρου.jpg|Այիոս Նիքոլաոս քարափին «պահապան»«»ը՝ Լաքիս եւ փաթիկները Cats of Cyclades, Syros.jpg Πανσέληνος και το καράβι για τον Πειραιά 22-8-21.jpg|Լիալուսինը եւ նաւը դէպի [[Փիրէա]]․ 22-8-2021 Η χαραυγή, 23-8-2021, Βαπόρια, Άγιος Νικόλαος.jpg|23-8-2021․ Արեւածագը եւ լիալուսինը Այիոս Նիքոլաոսին վրայ Μέσα στην Ερμουπολη.jpg|Էրմուփոլի Καμάρες, Ερμουπολη.jpg|Քամարես, Վափորիա, Էրմուփոլի Θέατρο Απόλλων, Συρος.jpg|Ափոլոն թատրոնը Ερμούπολη. Πλατεία Μιαούλη και το Δημαρχειο.jpg|Էրմուփոլի․ Միաուլիին արձանը, համանուն կեդրոնական հրապարակը եւ Քաղաքապետարանի շէնքը Ερμούπολη, ο κεντρικός δρομος.jpg|Էրմուփոլի․ կեդրոնական «Վենիզելոս» ճամբան Βαπόρια. καμαρες.jpg|Քամարես․ արեւմուտքէն նկարուած Αρχοντοσπιτο. Ερμούπολη.jpg Παλιό αρχοντικο.jpg 8Αρχοντικο στον Αγιο Νικολαο Συρος.jpg Αγναντευοντας το Αιγαιο.jpg|Սեւեռելով Էգէական Ծովը Syros. Vaporis.jpg Syros. cruising.jpg Λιμάνι Σύρου. δένει το καράβι 18-8-21.jpg Το Νεώριο της Συρου.jpg|23-8-2021. Նէորիօ նաւարանը Պատկեր:Didymi sunrise.jpg|Տիտիմի, արեւածագը Պատկեր:Fish food, Cyclades.jpg|Թարմ ձուկ համտեսել, Սիրոս 24-8-2021 Պատկեր:Cyclades, Aegean Sea.jpg Ermoupoli, Syros island, Greece.jpg Q16327710.jpg Panoramic photo of Ermoupoli, Greece.jpg Night view of Ermoupoli.jpg Δημαρχείο Ερμούπολης 1028929380t.jpg|Քաղաքապետարանէն ներս․․․ Syros.jpg Street in Ermoupolis, Syros, Greece 3.jpg Syros, Aghia Anastaseos.jpg|Այիա Անասթասի Syros. Aghias Anastaseos & Aghios Nicolaos.jpg|Այիա Անասթասի եւ Այիոս Նիքոլաոս Aegean beauty.jpg Syros, Cyclades, Agean Sea.jpg Syros duck.jpg|Սիրոս, Վափորիա քարափ․ մայր սագը Syros ducks.jpg|Սագեր․․․ Էրմուփոլի․ քարափ եւ փաթիկներ.jpg|Քարափին բադիկները Syros. typical Agean cat.jpg|Սիրոս․ [[Էգէական Ծով|Էգէականի]] կատուն Syros, the cats on the stairs.jpg|Այիոս Նիքոլաոսի աստիճաններուն կատուները․․․ Syros cats. on the stairs.jpg|...կատուները Syros island, Vaporia. special place for cats.jpg|Վափորիա․ կատուներու «հիւրանոց» Syros island, Vaporia. cats.jpg|Սիրոս կատուները կը սիրեն․․․ Syros, on the stairs.jpg </gallery> <ref>[https://web.archive.org/web/20150908142240/http://www.statistics.gr/portal/page/portal/ESYE/BUCKET/A1602/PressReleases/A1602_SAM01_DT_DC_00_2011_03_F_EN.pdf Յունաստանի 2011ի մարդահամար HELLENIC STATISTICAL AUTHORITY - 2011 POPULATION AND HOUSING CENSUS{{ref-el}}]</ref> <ref>{{Cite web |url=https://www.syrosisland.gr/history-syros/ |title=syros island – Սիրոս կղզիին պատմութիւնը{{ref-el}} |accessdate=2020-08-02 |archive-date=2020-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808025413/https://www.syrosisland.gr/history-syros/ |dead-url=yes }}</ref> <ref>[https://www.e-kyklades.gr/tourism/syros_history?lang=el e-kyklades – Քիքլատես Առեւտուրի Ատեան․ Սիրոս կղզիին պատմութիւնը, տեսարժան վայրերը, ծովափները{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.gnoristetinellada.gr/anadromes/nisia-aigaiou-pelagous/499-syros-i-istoria-tis-arxontissas-ton-kykladon gnoriste tin ellada - Պատմական անդրադարձներ․ Սիրոս, Քիքլատեսի ազնուականը, ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΓΟΥΡΝΗ{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://archive.is/20130108000416/www.syros.com.gr/syros/views/museum.htm Արխիւներ - syros.com – Սիրոս կղզիի Հնագիտական թանգարանը{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://archive.is/20130108000416/www.syros.com.gr/syros/views/museum.htm Արխիւներ - syros.com – Սիրոս կղզիի Հնագիտական թանգարանը{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://cyclades24.gr/2015/11/syros-near-east-relief-orfanotrofeio/ cyclades24.gr – «Սիրոս կղզիին Near East Relief որբանոցը», Γιώργος Σολάρης, 10/11-2015{{ref-el}}]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>[https://neareastmuseum.com/chapters/a-crumbling-empire/ Near East Relief Պատմական առցանց բջիջային թանգարան Near East Relief Historical Society Digital Museum{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.syrostoday.gr/News/109760-To-Amerikaniko-Orfanotrofeio-Near-East-Relief-sti-Syro.aspx «Ամերիկեան Near East Relief Սիրոսին որբանոցը», 18/1/2020, Παναγιώτης Κουλουμπή {{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.syrostoday.gr/News/16298-Ta-paidia-toy-Kataklysmoy-sto-amerikaniko-orfanotrofeio-Syroy.aspx «Ողողման երեխաները Սիրոսին որբանոցին մէջ», 8-7-2015, Ουρανία Πανταζίδου Π.Ν.{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://alithinesgynaikes.gr/2015/11/16/%CE%B7-%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%BF%CF%81%CE%B9%CE%BA%CE%B7-%CE%B1%CE%BE%CE%B9%CE%B1-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CF%83%CF%84%CF%81%CE%B1%CF%84%CE%BF%CF%80%CE%B5%CE%B4%CE%BF%CF%85-%CF%84%CE%B7%CF%83-%CF%83%CF%85/ «Սիրոսին բանակավայիրին իսկական պատմութիւնը», Παναγιώτης Κουλουμπής, 16-11-2015{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://ikee.lib.auth.gr/record/288584/files/GRI-2017-18953.pdf Սելանիկի Արիտոթելեան Համալսարան – Տնտեսութեան եւ Քաղաքականութեան Գիտութեանց Դպրոց, «Միջպատերազմեան շրջանի գաղթականները Սիրոս կղզիին մէջ», Βουτσίνου Αγγελική ΑΕΜ: 197, Սելանիկ,Մարտ 2017{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://azator.gr/?p=14741 Ազատ Օր – «Յունահայութեան թիւի նոսրացումը 1922-1950 տարիներուն», Մայք Չիլինկիրեան, յունարենէ թարգմ․՝ Ք․ Էքիզեան, 8-1-2020]</ref> <ref>[https://www.e-kyklades.gr/travel/OrganizationDetails?orgid=30711&lang=el e-kyklades – Քիքլատես Առեւտուրի Ատեան․ «Փալլաս» շարժապատկերասրահը{{ref-el}}]</ref> <ref>[http://ragmamoul.net/hy/news-in-english/articles-interviews/2019/04/19/%D5%BE%D5%A1%D5%B2%D5%B8%D6%82%D5%A1%D5%B6-%D5%AF%D5%B8%D6%80%D5%AB%D5%A6%D5%A8/ ՌԱԿ մամուլ – «Վաղուան Կորիզը» Յունարենէ թրգմ.՝ Երանուհի Ղազարեան Syrosagenda.gr, (վերարտադրում՝ Հայ Կեանք, 26 Ապրիլ 2019, էջ՝23)]</ref> <ref>[https://issuu.com/hyegyank/docs/hye_gyank_no_70_26-04-2019 Հայ Կեանք – «Վաղուան Կորիզը» 26 Ապրիլ 2019, էջ՝23, Երանուհի Ղազարեան]{{Dead link|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>[https://www.huffingtonpost.gr/2015/06/01/thalassa-to-neorio-syrou-mesa-apo-tis-istories-tou-anthropou-pou-htan-h-psyxh-toy-nayphgeiou_n_7421008.html «Սիրոսի Նէօրիօ նաւարանին պատմութիւնը», HuffPost Greece, 22 Οκτωβρίου 2015{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.naftemporiki.gr/finance/story/1352363/ta-sxedia-ksenokosta-gia-epanaleitourgia-ton-naupigeion-sto-neorio-surou «Քսենոգոսթա Ծրագիրը Նէօրիօ նաւարանի վերաբացման համար», Naftemporiki 21-4-2018, Αντώνη Τσιμπλάκη {{ref-el}}]</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20120620165933/http://www.ellinikiaktoploia.net/2011-06-28-15-10-27/2326-2011-07-17-13-30-12.html Յունական Նաւարկութիւն (Elliniki Aktoploia) Սիրոսի Նէօրիօն, 17-7-2011, «Նէօրիօ»{{ref-el}}]</ref> <ref>{{Cite web |url=http://www.ketepo.gr/el/%CE%BA%CF%84%CE%AF%CF%81%CE%B9%CE%B1/ |title=Սիրոսի Ճարտարարուեստի Թանգարանը - Գործարաններ{{ref-el}} |accessdate=2020-08-02 |archive-date=2020-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808003245/http://www.ketepo.gr/el/%CE%BA%CF%84%CE%AF%CF%81%CE%B9%CE%B1/ |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.ketepo.gr/el/%CF%83%CF%85%CE%BB%CE%BB%CE%BF%CE%B3%CE%AD%CF%82/ |title=Սիրոսի Ճարտարարուեստի Թանգարանը – Հաւաքածոյ{{ref-el}} |accessdate=2020-08-02 |archive-date=2020-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808004629/http://www.ketepo.gr/el/%CF%83%CF%85%CE%BB%CE%BB%CE%BF%CE%B3%CE%AD%CF%82/ |dead-url=yes }}</ref> <ref>[http://gak-ank.blogspot.com/ Սիրոսի Արխիւներու Պետական Հաւաքածոյ{{ref-el}}]</ref> <ref>[http://www.netschoolbook.gr/syroproj.htm Սիրոսի Պետական Հաւաքածոյ - Պատմական{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://archive.ert.gr/37423/ ΕΡΤ – Յունաստանի Պետական հեռասփռման կայան - Նաւահանգիստներ, Սիրոս 002 ΣΥΡΟΣ, 000003742{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.koinignomi.gr/news/politiki/politiki-syros/2016/08/11/epistefei-mnimeio-tis-ethnikis-antistasis.html ΚΟΙΝΗ ΓΝΩΜΗ «Ազգային Ընդդիմութեան յուշարձանը» կը վերադառնայ, 11-8-2016, Άννα - Τερέζα Δαλμυρά{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.koinignomi.gr/news/politismos/2013/06/24/mnimeio-mikrasiatikis-mnimis.html ΚΟΙΝΗ ΓΝΩΜΗ Փոքր Ասիացիներու յուշարձան{{ref-el}}]</ref> <ref>[http://aegeanislands.blogspot.com/2019/01/blog-post.html Էգէականի կղզիները - Սիրոսին Յուշարձանները, 8-1-2019{{ref-el}}]</ref> <ref>[http://archive.azator.gr/index.php/yoduatsagrutiw/13278-l-r-65634155 Ազատ Օր, արխիւ - Խաչիկ Խաչատուրեանի արժեւորումով՝ «Արցախի պատանիները, կարծես, Յունաստան եկած դեսպաններ են», 13 Յուլիս 2015, Լուսինէ Թեւոսեան - «Ապառաժ»]</ref> <ref>[https://www.armenianportal.gr/koinotita/filoksenontas-paidia-apo-to-nagkorno-karampax-mikroi-presveis-pou-metaferoun-tin-agapi-stin-patrida-tous Armenian Portal – «Հիւրասիրելով Արցախի փոքրիկները․․» 12-9-201 Θεοδόση Δανάμπαση{{ref-el}}]{{Dead link|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>[https://www.naxostimes.gr/koinonia/12453/i-syros-agkaliase-ksana-orfana-paidia-tis-armenias/ naxos times - «Սիրոս կղզին գրկեց Արցախի որբերը», 7-9-2016{{ref-el}}]</ref> <ref>[http://armenika.gr/koinotita/91-drastiriotites/410-paidika-xamogela-sth-suro Արմենիքա պարբերաթերթ – Երեխաներու ժպիտները՝ Սիրոս, Յովիկ Պապողլեան, Յուլիս-Սեպտ․ 2011{{ref-el}}]</ref> <ref>[http://armenika.gr/koinotita/91-drastiriotites/678-syros2015 Արմենիք պարբերաթերթ - «20 տարիներու երեխաներու ժպիտներ», Մայք Չիլինկիրեան, Յուլիս-Սեպտ․ 2015, թիւ 86{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.syrostoday.gr/News/16722-Giati-an-glytosei-to-paidi-yparxei-elpida.aspx syros today – «Որովհետեւ, երբ մէկ փոքրիկ մը կը փրկուի՝ յոյս կայ», 21-8-2015, Ουρανία Πανταζή, Υποπλοίαρχος (ε.α.){{ref-el}}]</ref> <ref>{{Cite web |url=http://www.ancnews.info/%d5%a1%d6%80%d6%81%d5%a1%d5%ad%d5%ab-22-%d5%ba%d5%a1%d5%bf%d5%a1%d5%b6%d5%ab%d5%b6%d5%a5%d6%80-%d5%bd%d5%ab%d6%80%d5%b8%d5%bd%d5%ab-%d5%b4%d5%a7%d5%bb/ |title=Ար­ցա­խի 22 պա­տա­նի­ներ ­Սի­րո­սի մէջ, 29-8-2017, Հայ Դատի Յանձնախումբ, Յունաստան |accessdate=2021-07-09 |archive-date=2021-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210709190511/http://www.ancnews.info/%D5%A1%D6%80%D6%81%D5%A1%D5%AD%D5%AB-22-%D5%BA%D5%A1%D5%BF%D5%A1%D5%B6%D5%AB%D5%B6%D5%A5%D6%80-%D5%BD%D5%AB%D6%80%D5%B8%D5%BD%D5%AB-%D5%B4%D5%A7%D5%BB/ |dead-url=yes }}</ref> <ref>[https://episkopisyrou.gr/agapi-to-megalitero-farmako-tis-psichis/ Սիրոսի Կաթողիկէ համայնքի Առաջնորդարան – «Սէր․ հոգիին ամենամեծ դեղը», 2-9-2016, աղբիւր՝ koinignomi.gr{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://tvxs.gr/news/%CE%BA%CE%B1%CE%BB%CE%AC-%CE%BD%CE%AD%CE%B1/%CE%B1%CE%B3%CE%BA%CE%B1%CE%BB%CE%B9%CE%AC-%CE%B3%CE%B9%CE%B1-%CF%84%CE%B1-%CF%80%CE%B1%CE%B9%CE%B4%CE%B9%CE%AC-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CF%80%CE%BF%CE%BB%CE%AD%CE%BC%CE%BF%CF%85 Անկախ լրատուողական – «Գիրկ մը պատերազմի փոքրիկներուն համար», վերարտադրուած 28-7-2011, աղբիւր յօդուած՝ Էլեֆթերոթիփիա օրաթերթ, 3-9-2010, հեղ․՝ Ναυσικά Καραγιαννίδη {{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.gtp.gr/TDirectoryDetails.asp?id=22977&lng=1 gtp – Էրմուփոլիին Քաղաքապետական Գրադարանը{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.hamazkayin.com/wp-content/uploads/2016/02/Lradou-2015_OctNovDec_LR.pdf Համազգային Լրատու - Հոկտ․, Նոյեմ․, Դեկտ․ 2015, էջ 7{{ref-el}}]</ref> <ref>{{Cite web |url=https://www.greekgastronomyguide.gr/syros/paragogoi/ |title=Greek gastronomy – Սիրոսի արտադրութիւններ{{ref-el}} |accessdate=2020-08-02 |archive-date=2020-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028144433/https://www.greekgastronomyguide.gr/syros/paragogoi/ |dead-url=yes }}</ref> <ref>[]</ref> <ref>{{Cite web |url=https://www.syrosaxizoume.gr/%CE%AC%CE%BE%CE%BF%CE%BD%CE%B5%CF%82-%CE%B4%CF%81%CE%AC%CF%83%CE%B7%CF%82/%CE%BF%CE%B9%CE%BA%CE%BF%CE%BD%CE%BF%CE%BC%CE%B9%CE%BA%CE%AE-%CE%B1%CE%BD%CE%AC%CF%80%CF%84%CF%85%CE%BE%CE%B7/%CF%83%CF%84%CF%81%CE%B1%CF%84%CE%B7%CE%B3%CE%B9%CE%BA%CE%BF%CE%AF-%CE%BA%CE%BB%CE%AC%CE%B4%CE%BF%CE%B9/%CF%80%CF%81%CF%89%CF%84%CE%BF%CE%B3%CE%B5%CE%BD%CE%AE%CF%82-%CF%80%CE%B1%CF%81%CE%B1%CE%B3%CF%89%CE%B3%CE%AE-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CE%BC%CE%B5%CF%84%CE%B1%CF%80%CE%BF%CE%AF%CE%B7%CF%83%CE%B7/ |title=syrosaxizoume – Սիրոսին սկզբնական արտադրանքները{{ref-el}} |accessdate=2020-08-02 |archive-date=2020-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201126073625/https://www.syrosaxizoume.gr/%CE%AC%CE%BE%CE%BF%CE%BD%CE%B5%CF%82-%CE%B4%CF%81%CE%AC%CF%83%CE%B7%CF%82/%CE%BF%CE%B9%CE%BA%CE%BF%CE%BD%CE%BF%CE%BC%CE%B9%CE%BA%CE%AE-%CE%B1%CE%BD%CE%AC%CF%80%CF%84%CF%85%CE%BE%CE%B7/%CF%83%CF%84%CF%81%CE%B1%CF%84%CE%B7%CE%B3%CE%B9%CE%BA%CE%BF%CE%AF-%CE%BA%CE%BB%CE%AC%CE%B4%CE%BF%CE%B9/%CF%80%CF%81%CF%89%CF%84%CE%BF%CE%B3%CE%B5%CE%BD%CE%AE%CF%82-%CF%80%CE%B1%CF%81%CE%B1%CE%B3%CF%89%CE%B3%CE%AE-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CE%BC%CE%B5%CF%84%CE%B1%CF%80%CE%BF%CE%AF%CE%B7%CF%83%CE%B7/ |dead-url=yes }}</ref> <ref>{{Cite web |url=https://www.syrosisland.gr/traditional-products/ |title=Սիրոս կղզին - Աւանդական արտադրութիւններ{{ref-el}} |accessdate=2020-08-02 |archive-date=2020-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808034215/https://www.syrosisland.gr/traditional-products/ |dead-url=yes }}</ref> <ref>{{Cite web |url=http://asbarez.com/arm/191192/%D5%B4%D5%A5%D6%80%D5%B1%D5%A1%D6%82%D5%B8%D6%80-%D5%A1%D6%80%D5%A5%D6%82%D5%A5%D5%AC%D6%84%D5%AB-%D5%B6%D5%BA%D5%A1%D5%BD%D5%BF%D5%A1%D5%B4%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D5%B5%D6%81%D5%AB-%D5%A1%D5%B6%D5%B6/ |title=Ասպարէզ - «Մերձաւոր Արեւելքի Նպաստամատոյցի Աննախընթաց Նպաստը Հայոց Ցեղասպանութեան Գաղթականներուն Եւ Որբաշխարհին», բժ․Կարպիս Հարպոյեան, 23-4-2014 |accessdate=2020-08-04 |archive-date=2020-08-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809160127/http://asbarez.com/arm/191192/%D5%B4%D5%A5%D6%80%D5%B1%D5%A1%D6%82%D5%B8%D6%80-%D5%A1%D6%80%D5%A5%D6%82%D5%A5%D5%AC%D6%84%D5%AB-%D5%B6%D5%BA%D5%A1%D5%BD%D5%BF%D5%A1%D5%B4%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D5%B5%D6%81%D5%AB-%D5%A1%D5%B6%D5%B6/ |dead-url=yes }}</ref> == Տե՛ս նաեւ == [[Քերքիրայի հայերը|Քերքիրայի հայերը․ ''հայ որբերը'']] [[Քեֆալոնիայի հայերը|Քեֆալոնիա․ ''Հայ որբերու ժամանումը Քեֆալոնիա'']] [[Քոքինիոյ հայկական գաղութ|Քոքինիոյ հայկական գաղութը]] [[Սելանիկի հայկական գաղութը]] [[Փաթրայի հայերը]] [[Կրետէի հայերը]] [[Կորնթոս|Կորնթոս -''Կորնթոսի հայերը'']] [[Արսէն Պալեան]] [[Կրետէ]] == Ծանօթագրութիւններ == {{ծանտուփ}} == Արտաքին յղումներ == # [https://en.wikipedia.org/wiki/Ionians Յոնիացիները]{{ref-en}} # [https://www.youtube.com/watch?v=CbKkr5NE0mw Տեսերիզ – Սիրոս կղզիին ազնուական տուները]{{ref-el}} # [https://fracademic.com/dic.nsf/frwiki/1117715 Քիքլատես կղզիները Վենետիկցիներուն իշխանութեան տակ] # [https://www.onexsyrosshipyards.com/ Նէօրիօ նաւարանի կայքէջը]{{Dead link|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-el}} # [https://en.wikipedia.org/wiki/Syros_Island_National_Airport Սիրոս կղզիին Ազգային Օդակայանը]{{ref-en}} # [https://en.wikipedia.org/wiki/Syros_Island_National_Airport Սիրոս կղզիին Ազգային Օդակայանը]{{ref-en}} # [http://www.ketepo.gr/ Սիրոսի ճարտարարուեստի թանգարանը] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200808004210/http://www.ketepo.gr/ |date=2020-08-08 }}{{ref-el}} # [https://en.wikipedia.org/wiki/Apollon_Theater,_Syros Սիրոսի Ափոլլոն թատրոնը]{{ref-en}} # [https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A3%CE%B1%CE%BD_%CE%9C%CE%B9%CF%87%CE%AC%CE%BB%CE%B7 Սան Միխալի պանիրը]{{ref-el}} # [https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A1%CF%89%CE%BC%CE%B1%CE%B9%CE%BF%CE%BA%CE%B1%CE%B8%CE%BF%CE%BB%CE%B9%CE%BA%CE%AE_%CE%95%CF%80%CE%B9%CF%83%CE%BA%CE%BF%CF%80%CE%AE_%CE%A3%CF%8D%CF%81%CE%BF%CF%85 Սիրոսի Կաթողիկէ եկեղեցուոյ Առաջնորդարանը]{{ref-el}} [[Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով]] [[Ստորոգութիւն:Էգէական Ծովուն կղզիներ]] [[Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ]] [[Ստորոգութիւն:Յունաստան]] [[Ստորոգութիւն:Եւրոպա]] 4u174zm0qry4898bmi90euop3e3qnxm 254572 254566 2026-09-09T17:38:59Z HoMen 269 /* Ժայռակղզեակներուն ցանկը */ 254572 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|կարգավիճակ=Կղզի}}'''Սիրոս''' ({{Lang-el|Σύρος|Syros}}'','' տարածուած է նաեւ Սիրա անունը), [[Էգէական Ծով|Էգէական Ծովու]]<nowiki/>ն [[Քիքլատես]] կղզեխումբին մէջտեղը գտնուող կղզի, [[Յունաստան]]։ Մաս կը կազմէ Յունաստանի Հարաւային Էգէականի Շրջանային Միաւորումին ''Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου'' իբրեւ առանձին Շրջանային նահանգ։ Մայրաքաղաքն է էրմուփոլի, որ նաեւ Յունաստանի Հարաւային [[Էգէական Ծով|Էգէական]]<nowiki/>ի Շրջանային Միաւորումին նստավայրն է։[[Պատկեր:Brainsik-ermoupoli.jpg|մինի|էրմուփոլի․ նաւահանգիստին նաւակայքին մասը|ձախից]][[Պատկեր:Cyclades-Satellite GREEK.png|մինի|Սիրոս ''Σύρος'' կղզիին դիրքը Քիքլատես (=շրջաբոլոր) կղզեխումբին մէջ․ կը գտնուի կեդրոնը։|alt=|220x220px|ձախից]] Կղզին կը զարգանայ 1826-էն ետք, երբ հոն կը հաստատուին [[Փսարա]], [[Հիոս]], [[Կրետէ]] եւ [[Փոքր Ասիա|Փոքր Ասիայէ]]<nowiki/>ն գաղթականներ։ Եղած է Յունաստանի ծովային, ճարտարարուեստի եւ մշակոյթի կեդրոնը։ [[Պատկեր:Periferia Notiou Egeou.png|մինի|330x330փքս|Հարաւային Էգէականի Շրջանային Միաւորումի քարտէսը]][[Պատկեր:Ano Syros - View.JPG|մինի|Էրմուփոլի եւ նաւահանգիստը․ դիտուած Անօ Սիրոսէն|ձախից]]Յունաստանի կեանքին մէջ, Ք․Ա․ 6-րդ դարէն իսկ, կարեւոր դեր ունեցած են ու մինչեւ այսօր կը շարունակեն ունենալ Սիրոս կղզին ծնած-մեծցած անձնաւորութիւններ՝ քաղաքական դէմքեր, գրագէտներ, բանաստեղծներ, գիտնականներ, համալսարանի դասախօսներ, բարձրաստիճան կաթոլիկ կամ ուղղափառ դաւանանքի կղերականներ, կրթական մշակներ, առեւտրականներ, բնաբաններ, ռազմական ծովուժի բարձրաստիճան զինուորականներ, թատերագիրներ, դերասաններ, փաստաբաններ, երգիչներ եւ յօրինողներ, գծագրիչներ եւ նկարիչներ, լրագրողներ եւ պատմաբաններ։ [[Պատկեր:Syros Luftbild 01.jpg|մինի|330x330փքս|Սիրոսը արեւմուտքէն դիտուած․ դիմացը՝ Թինոս կղզին, իսկ մայրաքաղաք Էրմուփոլիսը կը գտնուի կղզիին արեւելեան ափերուն (նկարին մէջ յստակ կ' երեւի մայրաքաղաքը)]] [[Պատկեր:Αγναντευοντας το Αιγαιο.jpg|մինի|330x330փքս|Վափորիա քարափ․ սեւեռելով Էգէական Ծովը]] == Անուանում == Սիրոս անունը յառաջացած է փիւնիկերէնի [[Սուր (քաղաք)|Սուր]] կամ Օսուրա բառէն, որ ժայռոտ կը նշանակէ։ [[Հոմերոս]], [[Ոդիսական]] դիւցազներգութեան մէջ կղզին կ'անուանէ Սիրիի, իսկ ԺԷ. դարուն կ'անուանուի նաեւ իբրեւ [[Հռոմի Պապ|Հռոմի Պապի]]<nowiki/>ն կղզին՝ «L’isola del Papa»։[[Պատկեր:Syros Ano Syros u Ermoupolis140707.jpg|մինի|Նաւահանգիստին մուտքէն դիտուած․ երկու դէմ դիմաց բլուրներու վրայ կառուցուած Անօ Սիրոս (ձախին) եւ Էրմուփոլիս (աջին), միասին կը կազմեն Սիրոս-Էրմուփոլիս մայրաքաղաքը։ Վարը անկիւնը աջին՝ կը տեսնուի քաղաքապետարանին տպաւորիչ շէնքը:|alt=|330x330փքս]] == Աշխարհագրութիւն == Սիրոս կղզին կը գտնուի [[Քիքլատես]] կղզեխումբին կեդրոնը։ <nowiki/>[[Փիրէա]] եւ [[Ռաֆինա]] նաւահանգիստներէն հեռաւորութիւնն է յաջորդաբար՝ 83 եւ 62 ծովային մղոն։ Անոր տարածութիւնը 84, 069 քառ. քմ․ է։ Ըստ 2011-ի մարդահամարին, ունի 21, 390 բնակիչ։ Դրացի կղզիներն են՝ հիւսիսէն [[Անտրոս|Անտրօ]], հիւսիս-արեւելքէն [[Թինոս]], արեւելքէն [[Միքոնոս]] եւ [[Տիլոս]] ու [[Ռինիա (կղզի)|Ռինեա]] կղզեակները, հիւսիս-արեւմուտքէն [[Քէա]] եւ [[Եարոս]], արեւմուտքէն [[Քիթնոս]], հարաւ-արեւմուտքէն [[Սերիֆոս]], հարաւէն [[Սիֆնոս]], [[Անտիփարոս]], [[Փարոս (կղզի)|Փարոս]] եւ [[Նաքսոս]]։ Կղզիին հիւսիսային կողմը (լեռնային շրջան) կը կոչուի Ափանօ Մերիա ''Απάνω Μεριά'' (=Վերին մաս)․ բնակչութիւնը շատ քիչ է։ Այս շրջանը քարքարոտ եւ ժայռոտ է, կան նաեւ քարայրներ եւ անոր հիւսիսային եւ հիւսիս արեւմտեան ափերը հասանելի են միայն նշանակուած արահետներուն միջոցով։  Հարաւային կողմը աւելի ցած ու դաշտային է։ Հոն կը գտնուին գիւղերուն, բնակավայրերուն եւ ծանօթ ծովափներու մեծամասնութիւնը․ զբօսաշրջիկութիւնը զարգացած է ու ճամբաներու ցանցը գոհացուցիչ է։ Սիրոսի մայրաքաղաքը՝ Էրմուփոլիս, կը գտնուի կղզիին արեւելեան մասին մէջ։ === Բնակավայրեր === Կղզին ունի բազմաթիւ բնակավայրեր, որոնցմէ ամէնէն յատկանշականը եւ բազմամարդը՝ [[Անօ Սիրոս,Սիրոս|Անօ Սիրոս]] վենետիկեան բնակավայրն է։ Կղզիին հիւսիսային կողմը կատարուած հնագիտական պեղումներէն յայտնուած են [[Գասթրի, Սիրոս|Գասթրի]] եւ [[Խալանդրիանի, Սիրոս|Խալանտրիանի]] նախապատմական բնակավայրերը։ ==== Գիւղերու եւ Բնակավայրերու ցանկ ==== [[Այիոս Տիմիթրիոս, Սիրոս|Այիոս Տիմիթրիոս]], [[Աղրոս, Սիրոս|Աղրոս]], [[Ալիթինի, Սիրոս|Ալիթինի]], [[Ատիաթա, Սիրոս|Ատիաթա]], [[Ազոլիմնոս, Սիրոս|Ազոլիմնոս]], [[Անօ Մանա, Սիրոս|Անօ Մանա]], [[Անօ Սիրոս,Սիրոս|Անօ Սիրոս]], [[Էփիսքոփիօ, Սիրոս|Էփիսքոփիօ]], [[Էրմուփոլի]], [[Թալանտա, Սիրոս|Թալանտա]], [[Մանա, Սիրոս|Մանա]], [[Մեղաս Եալոս, Սիրոս|Մեղաս Եալոս]], [[Մեսարիա, Սիրոս|Մեսարիա]], [[Միթաքաս, Սիրոս|Միթաքաս]], [[Ֆինիքիա, Սիրոս|Ֆինիքիա]], [[Խալանդրիանի, Սիրոս|Խալանդրիանի]], [[Խրուսա, Սիրոս|Խրուսա]], [[Ղալիսաս, Սիրոս|Ղալիսաս]], [[Սան Միխալիս, Սիրոս|Սան Միխալիս]], [[Վարի, Սիրոս|Վարի]], [[Վիսաս, Սիրոս|Վիսաս]], [[Տանաքոս, Սիրոս|Տանաքոս]], [[Տելֆինի, Սիրոս|Տելֆինի]], [[Փաղոս, Սիրոս|Փաղոս]], [[Փափուրի, Սիրոս|Փափուրի]], [[Փարաքոփի, Սիրոս|Փարաքոփի]], [[Փլաթի Վունի, Սիրոս|Փլաթի Վունի]], [[Փոսիտոնիա, Սիրոս|Փոսիտոնիա]], [[Ֆինիքաս, Սիրոս|Ֆինիքաս]] եւ [[Գինի, Սիրոս|Գինի]]։ === Ժայռակղզեակներ === Կղզիին ափերէն ոչ շատ հեռու կը գտնուին բազմաթիւ ժայռակղզեակներ, որոնցմէ միայն մէկը ունի երկու բնակիչ։ ==== Ժայռակղզեակներուն ցանկը ==== [[Ամպելոս, Սիրոս|Ամպելոս]], [[Ասփրօ, Սիրոս|Ասփրօ]], [[Նաթա, Սիրոս|Նաթա]], [[Սթրոկիլօ, Էրմուփոլի|Սթրոկիլօ Էրմուփոլիս]], [[Սթրոկիլօ, Փոսիտոնիա|Սթրոկիլօ Փոսիտոնիա]], [[Սհինոնիսի|Սխինոնիսի]], [[Տիտիմի, Սիրոս|Տիտիմի]], [[Վարվարուսա, Սիրոս|Վարվարուսա]], [[Փսաթոնիսի, Սիրոս|Փսաթոնիսի]], [[Սհինոնիսի]], [[Քուցուլիա, Սիրոս|Քուցուլիա]] եւ [[Քիլիսթրաքիա, Սիրոս|Քիլիսթրաքիա]]։ == Պատմական անդրադարձ == === Նախապատմական շրջան === [[Պատկեր:Figure cycladique Louvre Ma2709.png|ձախից|մինի|250x250փքս|Կանացի դէմք․ գտնուած՝ Խալանտրիանի մէջ, [[Լուվր]]]] [[Խալանդրիանի, Սիրոս|Խալանտրիանի]] եւ [[Գասթրի, Սիրոս|Գասթրի]] շրջաններուն մէջ (Սիրոսին հիւսիս արեւելեան մաս) հնագիտական պեղումները ցոյց կու տան, թէ Սիրոս բնակուած է նախապատմական ժամանակաշրջաններէն, Ք․Ա․ 3-րդ հազարամեակին: Գտնուած են 600-է աւելի գերեզմաններ, ամրացուած բնակավայր մը՝ քաղքենի եւ առեւտրական գործունէութեամբ։[[Պատկեր:Cycladic "frying pan" with ship.JPG|մինի|220x220փքս|Տապկոց (Ք․Ա․ 2800-2300), Սիրոս, Խալանտրիանի]]Ք․Ա․ 2-րդ հազարամեակին ընթացքին, կղզին կ'անցնի յաջորդաբար [[Մինոասեան քաղաքակրթութիւն|Մինոասեան]] եւ [[Միկինեան քաղաքակրթութիւն|Միկինեան]] Քաղաքակրթութիւններուն իշխանութեան ձեռքը, իսկ Ք․Ա․ 1-ին հազարամեակին՝ Յոնիացիներուն* ''Ίωνες -The Ionians''։ * '''Յոնիա''' ''Ιωνία․'' Հին Յունաստանի քաղաք-պետութիւններուն կողմէ հիմնուած արեւմտեան [[Փոքր Ասիա|Փոքր Ասիոյ]] մէջ գաղթօճախներու շրջան, բնակիչները կը կոչուին Յոնիացի/ներ։ Չշփոթել Յունաստանի արեւմտեան կողմը գտնուող [[Յոնիական ծով|Յոնիական Ծովուն]] եւ անոր՝ [[Յոնիական կղզիներ (Էփթանիսա)|Յոնիական կղզիներուն]] հետ։ Ք․Ա․ 7-րդ դարու բնակավայրեր յայտնուած են Ղալիսայի եւ էրմուփոլիի արեւմուտքը։  Ք․Ա․ 6-րդ դարուն Սիրոս կղզին Սամոսի* բնակիչները կը գրաւեն։ Կղզիին տարբեր վայրերու մէջ գտնուած են Ք․Ա․ 6-րդ եւ 3-րդ դարերու բնակավայրեր։ * '''Սամոս'''․ [[Էգէական Ծով|Էգէական Ծովուն]] արեւելեան կողմը գտնուող կղզի, շատ մօտիկ [[Թուրքիա|Թուրքիոյ]] արեւմտեան ափերուն (կը բաժնուի 1300 մ․ լայնք ունեցող ջրանցքով մը)։ === Դասական եւ Հելլենիստական շրջան === Դասական շրջանին, Սիրոս մաս կը կազմէ [[Աթէնք|Աթէնքի]] Դաշինքին իբրեւ ինքնավար պետութիւն․ կ'ունենայ իր խորհրդարանը, քաղաքապետութիւնը եւ արծաթեայ դրամը։ Սակայն կը ստիպուի Աթենացիներուն հպատակութեան տուրք վճարել։ Հերոնիոյ ճակատամարտէն ''Μάχη της Χαιρώνειας Battle of Chaeronea'' (''Տե' ս [[Յունաստան#Յունապարսկական պատերազմներ]]'' ) ետք, կղզին մակեդոնացիներուն կը հպատակի։ Հելլենիստական շրջանին կղզին յաճախ ծովահէններու թիրախ կը դառնայ։ === Հռոմէական եւ Բիւզանդական շրջան === Հռոմէական շրջանին, (Ք․Ա․ 184 - 324) Սիրոս կը զարգանայ․ պղնձեայ դրամ կը գործածուի (Հելլենիստական շրջանէն), իսկ արծաթեայ՝ Ք․Ա․ 2-րդ դարէն։  [[Պատկեր:Ano Syros.jpg|մինի|Անօ Սիրոս]]Ծովահէններու յաճախակի յարձակումներուն պատճառով, բնակիչներէն լուրջ թիւ մը կղզիէն կը հեռանայ։ === Լատիններու իշխանութեան շրջանը === [[Խաչակիրներու Դ․ Արշաւանք|Խաչակիրներու Դ․ արշաւանքէն]] ետք (1204), կղզին՝ ինչպէս [[Քիքլատես|Քիքլատեսի]] մնացեալ կղզիները, կը գտնուի [[Վենետիկ|Վենետիկցիներուն]] գերիշխանութեան տակ․ կ'իշխէ Մարքօ Սանուտօ գերդաստանը ''Marco Sanudo'' եւ կղզին մաս կը դառնայ Նաքսոս Կոմսութեան։ Այս շրջանին է, որ կը հիմնուի Անօ Սիրոս բնակավայրը, որուն բնակիչները Կաթոլիկ քրիստոնեայ կը դառնան, բայց կը պահպանեն [[յունարէն]] լեզուն։ === Օսմանեան գերիշխանութեան շրջան === 1579-ին ''Խայր էլ տին'' Պարպարոսա կղզին կը գրաւէ [[Օսմանեան Կայսրութիւն|Օսմանեան Կայսրութեան]] հաշւոյն։ Մուրատ Գ․ սուլթանը, Սիրոսցի ազնուականներուն հետ կը համաձայնի եւ կղզիին առանձնաշնորհումներ կը պարգեւէ՝ ցած տուրքեր, կրօնական ազատութիւն․ Ենիչերիներուն հոն հաստատուիլը կ'արգիլէ։ Կրօնական ազատութիւնը առիթ կու տայ, որպէսզի կղզին հաստատուին Քափուչին (1635) եւ Ժեզուիթ (1744) կրօնաւորներ։ ժանտախտի համաճարակին (1728) կը յաջորդէ զարգացման շրջան, որ իր գագաթնակէտին կը հասնի ԺԸ. եւ ԺԹ. դարերուն ընթացքին։ 1779-ին, Ապտուլ Համիտ Ա․ սուլթանը, կղզիին տեսչութիւնը կը յանձնէ իր ազգականին՝ Շահ Սուլթանուհիին։ Ան, իր կարգին, տեղացիներուն կ'ընծայէ «Համայնքի Ժողով»ը եւ կղզին կը կառավարուի անկէ յառաջացած գործակալներուն կողմէ։ 1750 - 1820 Սիրոսի բնակչութեան թիւը կը կրկնապատկուի (2,000 հոգիէն՝ 4,000-ի)։ Բնակչութեան մեծ մասը կը բնակի Անօ Սիրոսի մէջ։ Ծովահէնութիւնը կը նուազի, նաւահանգիստը կը զարգանայ եւ բնակիչներէն շատեր կը սկսին զբաղիլ վաճառականութեամբ եւ նաւային գործերով։ === Յունաստանի Ազատագրական Պայքարին ժամանակաշրջանը === [[Պատկեր:Syros emoupolis rathaus 240707.jpg|մինի|Քաղաքապետարանի շէնքը (ճարտարապետ էրնըսդ Զիլլըր ''Ernst Ziller),'' Անտրէա Միաուլիսին արձանը (գործ՝ Ղիորղոս Պոնանոս) եւ համանուն հրապարակը ]] Յունաստանի Ազատագրական Պայքարին ընթացքին, 1822-ին Խիօ կղզիին քանդումը եւ յոյներուն դէմ հալածանքները՝ [[Սամոս]], [[Իզմիր|Զմիւռնիա]], Գիտոնիէս (Այվալի), [[Ռոտոս (կղզի)|Ռոտոս]], [[Փսարա]] եւ [[Քասոս|Գասօ]], գաղթականութեան մեծ ալիք մը կը յառաջացնեն դէպի Սիրոս։ ==== Էրմուփոլիին ստեղծումը ==== 1822-ի եւ 1865-ի միջեւ, [[Էրմուփոլի|Էրմուփոլին]] կը վերակառուցուի նոր դասական ոճով։ Բարեկեցիկ դասակարգը իր ապարանքի նմանող բնակարանները (''αρχοντικό'') նոր դասական ոճով կը կառուցէ։ Իսկ գաղթականները, որոնք իրենց կեցութիւնը կղզիին վրայ ժամանակաւոր կը նկատեն, կը մնան վրաններու եւ կամ փայտաշէն տնակներու մէջ եւ 1824-ին կը կառուցեն քարաշէն եկեղեցի մը՝ «Մեթամորֆոսի թու Սոթիրոս»։ Քանի մը տարուան ընթացքին տուները կը սկսին բարձրանալ դէպի Անօ Սիրոսի ստորոտը, ուր թաղամասեր կը կազմուին։ Նոր քաղաք մը կը հիմնուի։ Քաղաքապետարանին շէնքը, Ափոլլոն թատրոնը, գլխաւոր գրադարանը, Սիրոսի Հիւանդանոցը, Միաուլիս հրապարակը եւ բազմաթիւ այլ շէնքեր այդ շրջանին կը կառուցուին։ ==== Էրմուփուլի քաղաքին զարգացումը ==== [[Պատկեր:Syra A Greek Island - Carne John - 1836.jpg|մինի|Սիրոս, Էրմուփոլի․ 1836-ի պատկերացում]] Սիրոսի նաւահանգիստը այդ ժամանակաշրջանին Յունաստանի տարածքին գլխաւորներէն է։ 1828-ին բնակիչներուն թիւը 14 000-ը կ'անցնի եւ կը դառնայ ազատ Յունաստանի ճարտարարուեստի եւ առեւտուրի կեդրոնը։ 1850-ին արդէն բնակչութեան թիւը 20 000-էն աւելի է, իսկ 1889-ին՝ 22 000։ === Ճարտարարուեստի բնագաւառներ === === Գործարաններ === 1860-ին Սիրոսի մէջ կը գործեն տասնեակէ աւելի կաշիի, երկաթի, օճառի, փայտաշինութեան եւ ներկարարութեան գործարաններ։ Նաեւ, 1875-ին կը գործեն մեքենական 20 գործարաններ՝ ջաղացքներ, ապակեգործութիւն, մանարան, պարանագործութիւն, ներկի աշխատանոցներ, հանգստապատառ (լոխում) եւ այլն։ Մինչեւ 1924 հիւսուածեղէնի գործարաններուն թիւը 24-ի կը հասնի։ Առեւտուրին հետ զուգահեռ կը զարգանան ձեռնարհեստը, ծովային եւ կառուցման ճարտարարուեստը, ինչպէս նաեւ հանրային կառոյցները։ [[Պատկեր:Neorion Syros Shipyards.jpg|մինի|Նէորիօ նաւարանը]] Սիրոսի նաւարանը կը դառնայ յետ պատերազմեան յունական առեւտրական նաւատորմին վերանորոգման եւ վերակազմութեան վայրը։ Կաշեգործութիւնը կը զարգանայ՝ կաշին Պալքանեան երկիրներ կ'արտահանուի։ 1860-ին Էրմուփոլին Յունաստանի առաջին նաւահանգիստը կը հանդիսանայ, իսկ Սիրոս՝ Յունաստանի առեւտուրի եւ մշակոյթի կեդրոնը: Էրմուփոլիի բնակչութեան զարգացած եւ բարեկեցիկ մասը, քաղաքին մշակութային զարգացման մղում կու տայ։ Մշակոյթի բոլոր բնագաւառներէն ներս աննախընթաց ծաղկում մը կը յառաջանայ։ ==== Նէորիօ նաւարանը ==== 1861-էն Էրմուփոլի նաւահանգիստին արեւմտեան կողմը [[Նէօրիօ, Սիրոս|Նէօրիօ]] նաւարանը կը գործէ․ Յունաստանի ամէնէն հիներէն։ ԺԹ. դարու վերջին երեսուն տարիներուն ընթացքին, մեծ աճ կ'արձանագրէ, սակայն Ի. դարու առաջին կէսին` նահանջ։ Անոր կից կը գտնուի [[Թարսանաս, Սիրոս|Թարսանաս]] նաւարանը՝ 200 տարուան, ուր զարգացած է փայտագործութեան աւանդական արուեստը։ === Ի. դար === ==== Հայ որբերը եւ Near East Relief Որբանոցը ==== Փոքր Ասիոյ Աղէտին կը յաջորդէ քրիստոնեայ ժողովուրդներուն գաղթականութեան հոսքը՝ Յունաստան։ Սիրոս կը հասնին 7 800 յոյն գաղթականներ եւ 3 000 յոյն եւ հայ որբեր։ Գաղթականներէն՝ 2 800 հոգի Սիրոս կը հաստատուի, իսկ մնացեալները կը տարածուին Յունաստանի այլ շրջաններ: Որբերը նախ կը պատսպարուին կղզիին զանազան շրջաններու վրաններու եւ հաստատութիւններու շէնքերու մէջ։ [[1923 թուական|1923]]-ին Միջին Արեւելքի Ամերիկեան [[Նիր Իսթ Բարեսիրական հիմնարկ|Նիր Իսթ Բարեսիրական հիմնարկը]] Էրմուփոլիի արեւմուտքը գտնուող Աւղօ բլուրին վրայ կը սկսի կառուցել երեք շէնքեր, գոհացնելու համար որբերուն կարիքները։ Շէնքերուն կառուցման կը մասնակցին նաեւ որբերը։[[Պատկեր:Syros emoupolis agios nikolaos 240707.jpg|մինի|էրմուփոլի․ Այոս Նիքոլաոս եկեղեցին]] Սկզբնական շրջանին հայ որբերուն թիւը 732 էր, սակայն շուտով [[Աթէնք|Աթէնքի]] եւ [[Քերքիրայի հայերը|Քերքիրայի]] որբանոցներէն մեծ թիւով հայ որբեր կը հասնին եւ անոնց թիւը կը հասնի 2 000-ի։ Հայ եւ յոյն որբերը մինչեւ 1930 հոն կ'ապրին ։ ==== Միջ-պատերազմեան շրջան եւ Գերմանական գերիշխանութիւն ==== Ի. դարու առաջին տարիներէն իսկ, [[Աթէնք|Աթէնքի]] եւ [[Փիրէա|Փիրէայի]] շարունակ զարգացումը կը ներգրաւէ Սիրոսցի բազմաթիւ գործարարներ, վաճառականներ եւ դրամատէրեր։ Շոգենաւերու զարգացումը պատճառ կը դառնայ, որ նաւերը ուղղակի [[Փիրէա]] կամ այլուր առանց դադարի շարունակեն իրենց ճամբորդութիւնը։ Այսպէս, Սիրոս կղզիին նաւահանգիստը իր կարեւորութիւնը կը կորսնցնէ։ Հիւսուածեղէնի ճարտարարուեստի զարգացումը կը վերակենդանացնէ կղզիին տնտեսութիւնը։ Սակայն, [[Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմ|Բ․ Համաշխարհային պատերազմի]]<nowiki/>ն Գերմանական գերիշխանութիւնը կը փճացնէ կղզիին տնտեսութիւնը։ 1941-1942-ի ձմրան, հազարաւոր բնակիչներ կը մահանան սովի եւ վատառողջ պայմաններու բերմամբ։[[Պատկեր:Էրմուփոլի․ քարափ եւ փաթիկներ.jpg|մինի|Էրմուփոլի․ քարափը եւ փաթիկներ]] 1980-ական թուականներէն մեծ աճ կ'արձանագրէ զբօսաշրջիկութիւնը։ Նաեւ, 1984-ին «Էգէական համալսարան»ի ենթաբաժիններուն հիմնումը մեծ ներդրում կ'ունենայ կղզիին մշակութային եւ տնտեսական զարգացման:  === Ժամանակակից շրջան === [[Պատկեր:Το Νεώριο της Συρου.jpg|ձախից|մինի|Նէորիօ նաւարանը, Օգոստոս 2021]] Զբօսաշրջիկութիւնը, կրթական կեանքը, ինչպէս նաեւ «Սիրոս կղզիին Ազգային Օդակայանը» ''Syros Island National Airport Κρατικός Αερολιμένας Σύρου'', «''The Aegean casino»'' խաղատունը, նաւերու յաճախակի երթեւեկութիւնը՝ Փիրէայի եւ Րաֆինայի նաւահանգիստներէն դէպի [[Էգէական Ծով|Էգէական Ծովուն]] բոլոր կղզիները (մեկնող եւ վերադարձող նաւերը, անպայման կը կանգնին Սիրոս կղզին) եւ Նէորիօ նաւարանին վերաբացումը կղզիին տնտեսութեան մեծ թափ տուած են։ Վերջին տարիներուն ամառուան եղանակին, մեծ ու փոքր զբօսանաւեր շաբաթական հերթականութեամբ կղզին կ'այեցելեն։ == Արցախցի երեխաներու հիւրընկալութիւնը Սիրոս կղզիին մէջ == 1995-ին Յու­նաս­տա­նի Հայ Դա­տի Յանձ­նա­խում­բին եւ Անօ Սիրոս քաղաքապետութեան գործակցութեամբ, ինչպէս նաեւ Յունաստանի Հայ Կապոյտ Խաչի բարեսիրական կազմակերպութեամբ, Արցախի արտաքին գործոց եւ Կրթութեան ու Գիտութեան նախարարութիւններուն աջակցութեամբ կը յաջողուի «Ար­ցա­խի ե­րե­խա­նե­րու այ­ցը Յու­նաս­տան» ծրագ­իրը: Մինչեւ այսօր, Սիրոս կղզիին մէջ ամէն ամառ 15 օրուան համար, կը հիւրընկալուին [[Արցախի Հանրապետութիւն|Արցախի]] ազատագրութեան պատերազմին հետեւանքով զոհուած ազատամարտիկներու երեխաներ։ == Վարչակարգ == Էրմուփոլի քաղաք-նաւահանգիստը նստավայրն է Յունաստանի Հարաւային Էգէականի Շրջանային Միաւորումին ''Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου''։ Քալլիքրաթիս Ծրագիրով, Յունաստան կը բաժնուի 13 Շրջանային Միաւորումներու եւ Սիրոս կղզիին երեք քաղաքապետութիւնները կը ջնջուին եւ կը վերածուին Սիրոս-Էրմուփոլիս քաղաքապետութեան՝ Անօ Սիրոս, էրմուփոլի եւ Փոսիտոնիաս նախկին քաղաքապետութիւններու միացումով։ == Կրօն == Կղզիին վրայ կ'ապրի Կաթողիկէ դաւանանքի մեծ համայնք մը, որ Ուղղափառ համայնքին հետ դարերէ ի վեր սիրով կ'ապրին։ Անոնց միջեւ խառն ամուսնութիւնները յաճախակի են։ Երկու եկեղեցիները, Զատկուան տօնը նոյն օրը կը տօնեն։ == Փոխադրամիջոցներ == === Ծովային կապ === Սիրոս կղզին ծովային փոխադրամիջոցի խաչմերուկ մըն է։ Դէպի [[Փիրէա]] եւ փոխադարձ՝ անկէ դէպի [[Էգէական Ծով|Էգէական Ծովուն]] կղզիներն ու կղզիակները եւ [[Կրետէ]] կղզի երթեւեկութիւնը ամէնօրեայ եւ յաճախակի է։  Անոր նաւահանգիստին աշխարհագրական դիրքը զայն կը պաշտպանէ Էգէական Ծովուն զօրաւոր քամիներէն։  === Օդային կապ === 1992-ին Սիրոսի «Տիմիթրիս Վիքելաս» ''Δημήτριος Βικέλας'' Ազգային Օդակայանը (IATA: JSY) կը բացուի, որ կապուած է [[Աթէնք|Աթէնքի]] ''«Ελ. Βενιζέλος»'' (IATA: ATH) Միջազգային օդակայանին։ [[Պատկեր:View of Ermoupoli from Ano Syros.jpg|ձախից|մինի|Էրմուփոլի եւ Նէօրիօ նաւարանը․ դիտուած Անօ Սիրոսէն]] === Հանրային փոխադրամիջոցներ === Էրմուփոլի նաւահանգիստ-մայրաքաղաքը կղզիին մնացեալ բնակուած շրջաններուն հետ կը կապուի հանրակառքերու յաճախակի երթեւեկութեամբ։ Անոնք կապուած են մայրաքաղաքին հանրակառքերուն հետ։ Նաեւ կը գործեն թաքսիներ (վարձակառքեր)''taxis''։ == Մշակոյթ == Կղզին ունի հարուստ մշակոյթ։ Կան թատերական, երաժշտական նաեւ գրական խմբակներ։ Անոնք յաճախ հանդէս կու գան ելոյթներով եւ ձեռնարկներով։ [[Պատկեր:Q16327710.jpg|մինի|Քաղաքապետական Գրադարանը]]«Սիրոսի երաժշտասէրներ»ու ''Φιλόμουσοι Σύρου'' միութիւնը հիմնուած է 1894-ին։ Մայրաքաղաքին Քաղաքապետական Գրադարանը կը գտնուի Քաղաքապետարանին շէնքին կից Մշակոյթի Տան մէջ, որուն պարտէզին մէջ կը գտնուին Սիրոսցի նշանաւոր մտաւորականներու կիսանդրիները՝ Տիմիթրիոս Վիքելաս, Էմմանուիլ Ռոյիտիս, Ղիորղոս Սուրիս, Թիմոլէոսնտոս Ապելա եւ Ռիթա Պուպի-Փափա։ Էրմուփոլին ունի շարժապատկերի երկու սրահ․ բացօթեայ՝ ամառուան շրջանին համար եւ գոց՝ ձմեռուան։ === «Ափոլլոն» թատրոնը === [[«Ափոլլոն» թատրոն, Էրմուփոլի|«Ափոլլոն» թատրոնը]] ''Θέατρο Απόλλων'' կը կառուցուի 1862-1864 թուականներուն․ ճարտարապետն է իտալացի Փիետրօ Սապօ։ Կը նկատուի, թէ [[Միլանօ|Միլանոյի]] Սքալա ''La Scala'' թատրոնին մանրանկարն է, նաեւ տիպարն է ուրիշ 3 թատրոններու․ Սան Քարլօ՝ [[Նափոլի]], Թէաթրօ տելա փերկոլա՝ Ֆիրենցէ եւ Քասթելֆրանքօ թատրոնը։ [[Պատկեր:Apollon Theater.JPG|մինի|«Ափոլլոն» թատրոնը Զարդարուած է մարմար քարով եւ հարուստ գեղանկարչութեամբ։ Տարուան ընթացքին մշտապէս կը հիւրընկալէ մշակութային բնոյթի զանազան ձեռնարկներ․ անիկա կղզիին մշակոյթի «սիրտ»ն է։]] [[Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմ|Բ․ Համաշխարհային Պատերազմին]] ընթացքին թատրոնը մեծ վնասներ կը կրէ։ Կը վերաբացուի 1991-ին եւ վերանորոգման աշխատանքները կը լրանան 2000-ին։ === Կրթութիւն === Կղզիին մէջ կը գործեն կրթութեան համակարգի բազմաթիւ վարժարաններ․ մանկապարտէզներ, նախակրթարաններ, միջնակարգեր, երկրորդականներ, արուեստի դպրոցներ եւ Էգէական համալսարանը իր դպրոցներով։ === Թանգարաններ - Ցուցադրութեան սրահներ === * Սիրոսի հնագիտական թանգարանը, * Ճարտարարուեստի Թանգարանը, * Սիրոսի Պատմական Արխիւային թանգարանը, * Քիքլատեան Արուեստի Ընդօրինակութեան թանգարանը, * Սիրոսի Ժողովրդագրական թանգարանը, * Փոքր Ասիոյ Յիշողութեան Տունը, * Աւանդական Աշխատանքներու Ցուցադրութիւն եւ Անօ Սիրոսի Պատմական Արխիւը, * Մարքօ Վամվաքարի թանգարանը (Մարքոս Վամվաքարիս Յունական ժողովրդային «ռեպեթիքօ» երաժշտութեան հայրը): [[Պատկեր:Ceiling inside the Apollon Theater.JPG|մինի|«Ափոլլոն» թատրոնին առաստաղը]] ==== Ցուցադրութեան սրահներ ==== Կղզիին մէջ կան բաւական ցուցադրութեան սրահներ։ Ցուցադրութեան գլխաւոր սրահներն են՝ «Էրմուփոլի»ն, «Քիքլատեսի Պատկերասրահ»ը եւ «Էմանուիլ Ռոյիտիս»ը։ === Յուշարձաններ === «Անտրէա Միաուլիս»ին ''Ανδρέα Μιαούλη'' արձանը, համանուն հրապարակին վրայ, «Փոքր Ասիացիներու» յուշարձանը, Քսիրոքամպոյի համանուն հրապարակին վրայ, «Զոհուածներուն Յուշարձան»ը, Հարաւային Էգէականի Շրջանային Միաւորումի շէնքին առջեւ․ նաւահանգիստին համանուն քարափին վրայ։ === Մարզական === Սիրոս կղզիին մարզական կեանքը վառ ու հարուստ է։ Կան վոլի-պոլի, [[Ոտնագնդակ|ոտնագնդակի]], [[Կողովագնդակ|կողովագնդակի]], [[Լող|լողի]], ծովային մարզումի, [[Դասական մարզանք|դասական մարզանքի]], մեքենավառ մարզանքի, թենիսի եւ [[Ճատրակ|ճատրակի]] բազմաթիւ ակումբներ եւ խումբեր։ Յունաստանի ազգային Ա․ դասակարգին կը մասնակցի վոլի պոլի «Ֆինիքաս Սիրու» ''Α.Ο. Φοίνικας Σύρου'' խումբը։ Այս ուղղութեամբ կղզին ունի ոտնագնդակի հանրային հինգ մարզադաշտեր եւ անձնական փոքր դաշտեր (5x5 եւ 7x7)։ Նաեւ, հանրային՝ Վոլէյի եւ Կողովագնդակի մարզադաշտ, Դասական Մարզանքի դաշտ, Լողաւազան եւ այլն։ == Տեղական արտադրութիւններ == [[Պատկեր:Turkish Delight.JPG|մինի|110x110փքս|Հանգստապատառ․ շաքարով պատրաստուած քաղցրեղէն]] [[Պատկեր:Kapern.jpg|մինի|110x110փքս|«Քափարի»|alt=|ձախից]] [[Պատկեր:Sun-dried tomatoes.jpg|մինի|110x110փքս|«լիասթի տոմաթա»|alt=|ձախից]] Տեղական ամէնէն տարածուած արտադրութիւնը «Սիրեաքօ Լուքումի»ն է՝ հանգստապատառ։ Անոր պատրաստութեան արուեստը Սիրոս բերած են Խիօ կղզիէն ժամանած գաղթականները, 1832-ին։ Հետագային, [[Զմիւռնիոյ Աղէտը (1922)|Զմիւռնիոյ]] քաղաքէն (Փոքր Ասիոյ աղէտէն) փրկուած գաղթականներէն շատեր իրենց ընտանեկան ձեռարուեստը Սիրոս կղզիին մէջ կը շարունակեն. Այսօր անոնցմէ չորրորդ սերունդն է, որ կը շարունակէ հանգստապատառի պատրաստութեան աշխատանքը։ [[Պատկեր:Σαν Μιχάλη 2370.jpg|մինի|110x110փքս|Սան Միխալի պանիրը]] Հանգստապատառին զուգահեռ, կ'արտադրուի նաեւ «Խալվատոփիթա»ն, որ կը պատրաստուի տեղական մեղրով եւ թարմ նուշով։ Կ'արտադրուի նաեւ հանրածանօթ «Սան Միխալի» պանիրը, պատրաստուած տեղական անասուններուն՝ կովու, ոչխարի եւ այծի կաթով։ '''Համբաւի արժանացած են․''' * Ծոթրինի մեղրը ''θυμαρίσιο μέλι․'' պատրաստուած կղզիին մէջ առատ գտնուող ծոթրինի բոյսէն, * «Լիասթի տոմաթա»ն՝ արեւուն տակ չորցած շերտուած լոլիկ, * «Քափարի»՝ [[Քիքլատես]] կղզիներուն ափամերձ ժայռոտ մասերուն աճող համանուն բոյսին պտուղը եւ տերեւը,  * Ճզմուած ձիթապտուղը, * «''Συριανό Λουκάνικο»'' (=Սիրոսի երշիկը), * «''Λούζα»'' (Լուզա = արեւուն տակ չորցած միսի ընտիր կտոր), * Տեղական կաթով պատրաստուած` անուշ դեղին պանիրը (ղրավիերա) «''Γλυκιά Γραβιέρα»'', * «Փեթրոթա» փափուկ պանիրը, * «Κοπανιστή»՝ սերապուրի պէս տեղական ճերմակ պանիրը, * Տեղական «մարաթօ» կանաչեղէնը եւ անոր խիւսը ''Μάραθος-Πολτός από μάραθο'', եւ այլն։ == Լրատուական միջոցներ == === Հեռատեսիլ === Սիրոսի մէջ կը բանին երկու հեռուստատեսութեան կայաններ, որոնք կը սփռուին [[Քիքլատես]] կղզեխումբի տարածքին։ === Տպագրութիւն === Կը տպագրուին ամէնօրեայ «Քինի Ղնոմի» (=Հանրային Կարծիք) ''Κοινή Γνώμη'' օրաթերթը եւ «Լողոս թոն Քիքլատոն» ''Λόγος των Κυκλάδων'' շաբաթաթերթը։ Նաեւ «''Serious''» անվճար ամսաթերթը։ === Ելեկտրոնային թերթ === Վերջին տարիներուն զարգացած է ելեկտրոնային թերթը․ ամենածաւալունը՝ «''Syros toda''y»ն է։ === Ձայնասփիւռ === Սիրոսի մէջ կը սփռուին ձայնասփիւռի տեղական վեց կայաններ։ == Պատկերասրահ == <gallery widths="140" heights="140"> Syros. view from Vaporia.jpg|Էգէական Ծով․ դիտուած էրմուփոլիէն, Սիրոս Αγιος Νικόλαος, Ερμούπολη.jpg|Այիոս Նիքոլաոս Syros emoupolis agios nikolaos innen 240707.jpg|Այիոս Նիքոլաոս Մայր եկեղեցւոյ ներքին մասը Saint George's Cathedral, Syros (8).JPG|Սէնթ Ճորճ կաթողիկէ դաւանանքի Մայր եկեղեցւոյ ներքին մասը, Անօ Սիրոս, կառուցուած 1200․ Night view of Ermoupoli.jpg|Էրմուփոլի․ իրիկունը Syros emoupolis rathaus 240707.jpg|Էրմուփոլի․ գլխաւոր՝ «Միաուլի», հրապարակը եւ քաղաքապետարանի նոր-դասական ոճի շէնքը Church of the Resurrection in Ermoupolis, Syros (front view).jpg|«Անասթասի» եկեղեցին (Ս. Յարութիւն) Miaoulissyros.jpg|Անտրէաս Միաուլիսի յուշարձանը Ermoupoli Banner Syros.jpg|Նաւահանգիստին մուտքը Hermoupolis - Syros.jpg|Էրմուփոլի․ Վափորիա թաղամասը Syros El. Venizelou Ermoupoli.jpg|Սիրոս, Էրմուփոլի․ «Վենիզելոս» ճամբան, «Միաուլի» հրապարակը եւ քաղաքապետարանի շէնքը Gallissas beach.jpg|Ղալիսա Plage de Finikas (Syros, Grèce) le 9 août 2016.jpg|Ֆինիքաս Trata, Azolimnos beach.jpg|Ազոլիմնոս Megas Gyalos Syros 1.jpg|Մեղաս Եալոս Poseidonia-Syros.jpg|Փոսիտոնիա Ερμούπολη. οι γάτες στα Βαπόρια.jpg|էրմուփոլի․ Այոս Նիքոլաոս քարափի կատուները Syros gatia.jpg|Այիոս Նիքոլաոս շրջանի կատուները, նկար՝ 2020 Օգոստոս Swimming at Vaporia, 21-8-2021.jpg|Էրմուփոլիս․ քարափը Το λιμάνι της Συρου.jpg Πανσέληνος πάνω από το λιμάνι της Σύρου, 22-8-2021.jpg|Լիալուսինը նաւահանգիստին վրայ Πλατεία Τσιροπινα, το σουρουπο.jpg|Ցիրոփինա հրապարակը, իրիկնամուտին Σύρος. τα σοκακια.jpg Cats of Syros.jpg Ο Λακης της Συρου.jpg|Այիոս Նիքոլաոս քարափին «պահապան»«»ը՝ Լաքիս եւ փաթիկները Cats of Cyclades, Syros.jpg Πανσέληνος και το καράβι για τον Πειραιά 22-8-21.jpg|Լիալուսինը եւ նաւը դէպի [[Փիրէա]]․ 22-8-2021 Η χαραυγή, 23-8-2021, Βαπόρια, Άγιος Νικόλαος.jpg|23-8-2021․ Արեւածագը եւ լիալուսինը Այիոս Նիքոլաոսին վրայ Μέσα στην Ερμουπολη.jpg|Էրմուփոլի Καμάρες, Ερμουπολη.jpg|Քամարես, Վափորիա, Էրմուփոլի Θέατρο Απόλλων, Συρος.jpg|Ափոլոն թատրոնը Ερμούπολη. Πλατεία Μιαούλη και το Δημαρχειο.jpg|Էրմուփոլի․ Միաուլիին արձանը, համանուն կեդրոնական հրապարակը եւ Քաղաքապետարանի շէնքը Ερμούπολη, ο κεντρικός δρομος.jpg|Էրմուփոլի․ կեդրոնական «Վենիզելոս» ճամբան Βαπόρια. καμαρες.jpg|Քամարես․ արեւմուտքէն նկարուած Αρχοντοσπιτο. Ερμούπολη.jpg Παλιό αρχοντικο.jpg 8Αρχοντικο στον Αγιο Νικολαο Συρος.jpg Αγναντευοντας το Αιγαιο.jpg|Սեւեռելով Էգէական Ծովը Syros. Vaporis.jpg Syros. cruising.jpg Λιμάνι Σύρου. δένει το καράβι 18-8-21.jpg Το Νεώριο της Συρου.jpg|23-8-2021. Նէորիօ նաւարանը Պատկեր:Didymi sunrise.jpg|Տիտիմի, արեւածագը Պատկեր:Fish food, Cyclades.jpg|Թարմ ձուկ համտեսել, Սիրոս 24-8-2021 Պատկեր:Cyclades, Aegean Sea.jpg Ermoupoli, Syros island, Greece.jpg Q16327710.jpg Panoramic photo of Ermoupoli, Greece.jpg Night view of Ermoupoli.jpg Δημαρχείο Ερμούπολης 1028929380t.jpg|Քաղաքապետարանէն ներս․․․ Syros.jpg Street in Ermoupolis, Syros, Greece 3.jpg Syros, Aghia Anastaseos.jpg|Այիա Անասթասի Syros. Aghias Anastaseos & Aghios Nicolaos.jpg|Այիա Անասթասի եւ Այիոս Նիքոլաոս Aegean beauty.jpg Syros, Cyclades, Agean Sea.jpg Syros duck.jpg|Սիրոս, Վափորիա քարափ․ մայր սագը Syros ducks.jpg|Սագեր․․․ Էրմուփոլի․ քարափ եւ փաթիկներ.jpg|Քարափին բադիկները Syros. typical Agean cat.jpg|Սիրոս․ [[Էգէական Ծով|Էգէականի]] կատուն Syros, the cats on the stairs.jpg|Այիոս Նիքոլաոսի աստիճաններուն կատուները․․․ Syros cats. on the stairs.jpg|...կատուները Syros island, Vaporia. special place for cats.jpg|Վափորիա․ կատուներու «հիւրանոց» Syros island, Vaporia. cats.jpg|Սիրոս կատուները կը սիրեն․․․ Syros, on the stairs.jpg </gallery> <ref>[https://web.archive.org/web/20150908142240/http://www.statistics.gr/portal/page/portal/ESYE/BUCKET/A1602/PressReleases/A1602_SAM01_DT_DC_00_2011_03_F_EN.pdf Յունաստանի 2011ի մարդահամար HELLENIC STATISTICAL AUTHORITY - 2011 POPULATION AND HOUSING CENSUS{{ref-el}}]</ref> <ref>{{Cite web |url=https://www.syrosisland.gr/history-syros/ |title=syros island – Սիրոս կղզիին պատմութիւնը{{ref-el}} |accessdate=2020-08-02 |archive-date=2020-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808025413/https://www.syrosisland.gr/history-syros/ |dead-url=yes }}</ref> <ref>[https://www.e-kyklades.gr/tourism/syros_history?lang=el e-kyklades – Քիքլատես Առեւտուրի Ատեան․ Սիրոս կղզիին պատմութիւնը, տեսարժան վայրերը, ծովափները{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.gnoristetinellada.gr/anadromes/nisia-aigaiou-pelagous/499-syros-i-istoria-tis-arxontissas-ton-kykladon gnoriste tin ellada - Պատմական անդրադարձներ․ Սիրոս, Քիքլատեսի ազնուականը, ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΓΟΥΡΝΗ{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://archive.is/20130108000416/www.syros.com.gr/syros/views/museum.htm Արխիւներ - syros.com – Սիրոս կղզիի Հնագիտական թանգարանը{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://archive.is/20130108000416/www.syros.com.gr/syros/views/museum.htm Արխիւներ - syros.com – Սիրոս կղզիի Հնագիտական թանգարանը{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://cyclades24.gr/2015/11/syros-near-east-relief-orfanotrofeio/ cyclades24.gr – «Սիրոս կղզիին Near East Relief որբանոցը», Γιώργος Σολάρης, 10/11-2015{{ref-el}}]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>[https://neareastmuseum.com/chapters/a-crumbling-empire/ Near East Relief Պատմական առցանց բջիջային թանգարան Near East Relief Historical Society Digital Museum{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.syrostoday.gr/News/109760-To-Amerikaniko-Orfanotrofeio-Near-East-Relief-sti-Syro.aspx «Ամերիկեան Near East Relief Սիրոսին որբանոցը», 18/1/2020, Παναγιώτης Κουλουμπή {{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.syrostoday.gr/News/16298-Ta-paidia-toy-Kataklysmoy-sto-amerikaniko-orfanotrofeio-Syroy.aspx «Ողողման երեխաները Սիրոսին որբանոցին մէջ», 8-7-2015, Ουρανία Πανταζίδου Π.Ν.{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://alithinesgynaikes.gr/2015/11/16/%CE%B7-%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%BF%CF%81%CE%B9%CE%BA%CE%B7-%CE%B1%CE%BE%CE%B9%CE%B1-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CF%83%CF%84%CF%81%CE%B1%CF%84%CE%BF%CF%80%CE%B5%CE%B4%CE%BF%CF%85-%CF%84%CE%B7%CF%83-%CF%83%CF%85/ «Սիրոսին բանակավայիրին իսկական պատմութիւնը», Παναγιώτης Κουλουμπής, 16-11-2015{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://ikee.lib.auth.gr/record/288584/files/GRI-2017-18953.pdf Սելանիկի Արիտոթելեան Համալսարան – Տնտեսութեան եւ Քաղաքականութեան Գիտութեանց Դպրոց, «Միջպատերազմեան շրջանի գաղթականները Սիրոս կղզիին մէջ», Βουτσίνου Αγγελική ΑΕΜ: 197, Սելանիկ,Մարտ 2017{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://azator.gr/?p=14741 Ազատ Օր – «Յունահայութեան թիւի նոսրացումը 1922-1950 տարիներուն», Մայք Չիլինկիրեան, յունարենէ թարգմ․՝ Ք․ Էքիզեան, 8-1-2020]</ref> <ref>[https://www.e-kyklades.gr/travel/OrganizationDetails?orgid=30711&lang=el e-kyklades – Քիքլատես Առեւտուրի Ատեան․ «Փալլաս» շարժապատկերասրահը{{ref-el}}]</ref> <ref>[http://ragmamoul.net/hy/news-in-english/articles-interviews/2019/04/19/%D5%BE%D5%A1%D5%B2%D5%B8%D6%82%D5%A1%D5%B6-%D5%AF%D5%B8%D6%80%D5%AB%D5%A6%D5%A8/ ՌԱԿ մամուլ – «Վաղուան Կորիզը» Յունարենէ թրգմ.՝ Երանուհի Ղազարեան Syrosagenda.gr, (վերարտադրում՝ Հայ Կեանք, 26 Ապրիլ 2019, էջ՝23)]</ref> <ref>[https://issuu.com/hyegyank/docs/hye_gyank_no_70_26-04-2019 Հայ Կեանք – «Վաղուան Կորիզը» 26 Ապրիլ 2019, էջ՝23, Երանուհի Ղազարեան]{{Dead link|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>[https://www.huffingtonpost.gr/2015/06/01/thalassa-to-neorio-syrou-mesa-apo-tis-istories-tou-anthropou-pou-htan-h-psyxh-toy-nayphgeiou_n_7421008.html «Սիրոսի Նէօրիօ նաւարանին պատմութիւնը», HuffPost Greece, 22 Οκτωβρίου 2015{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.naftemporiki.gr/finance/story/1352363/ta-sxedia-ksenokosta-gia-epanaleitourgia-ton-naupigeion-sto-neorio-surou «Քսենոգոսթա Ծրագիրը Նէօրիօ նաւարանի վերաբացման համար», Naftemporiki 21-4-2018, Αντώνη Τσιμπλάκη {{ref-el}}]</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20120620165933/http://www.ellinikiaktoploia.net/2011-06-28-15-10-27/2326-2011-07-17-13-30-12.html Յունական Նաւարկութիւն (Elliniki Aktoploia) Սիրոսի Նէօրիօն, 17-7-2011, «Նէօրիօ»{{ref-el}}]</ref> <ref>{{Cite web |url=http://www.ketepo.gr/el/%CE%BA%CF%84%CE%AF%CF%81%CE%B9%CE%B1/ |title=Սիրոսի Ճարտարարուեստի Թանգարանը - Գործարաններ{{ref-el}} |accessdate=2020-08-02 |archive-date=2020-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808003245/http://www.ketepo.gr/el/%CE%BA%CF%84%CE%AF%CF%81%CE%B9%CE%B1/ |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.ketepo.gr/el/%CF%83%CF%85%CE%BB%CE%BB%CE%BF%CE%B3%CE%AD%CF%82/ |title=Սիրոսի Ճարտարարուեստի Թանգարանը – Հաւաքածոյ{{ref-el}} |accessdate=2020-08-02 |archive-date=2020-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808004629/http://www.ketepo.gr/el/%CF%83%CF%85%CE%BB%CE%BB%CE%BF%CE%B3%CE%AD%CF%82/ |dead-url=yes }}</ref> <ref>[http://gak-ank.blogspot.com/ Սիրոսի Արխիւներու Պետական Հաւաքածոյ{{ref-el}}]</ref> <ref>[http://www.netschoolbook.gr/syroproj.htm Սիրոսի Պետական Հաւաքածոյ - Պատմական{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://archive.ert.gr/37423/ ΕΡΤ – Յունաստանի Պետական հեռասփռման կայան - Նաւահանգիստներ, Սիրոս 002 ΣΥΡΟΣ, 000003742{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.koinignomi.gr/news/politiki/politiki-syros/2016/08/11/epistefei-mnimeio-tis-ethnikis-antistasis.html ΚΟΙΝΗ ΓΝΩΜΗ «Ազգային Ընդդիմութեան յուշարձանը» կը վերադառնայ, 11-8-2016, Άννα - Τερέζα Δαλμυρά{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.koinignomi.gr/news/politismos/2013/06/24/mnimeio-mikrasiatikis-mnimis.html ΚΟΙΝΗ ΓΝΩΜΗ Փոքր Ասիացիներու յուշարձան{{ref-el}}]</ref> <ref>[http://aegeanislands.blogspot.com/2019/01/blog-post.html Էգէականի կղզիները - Սիրոսին Յուշարձանները, 8-1-2019{{ref-el}}]</ref> <ref>[http://archive.azator.gr/index.php/yoduatsagrutiw/13278-l-r-65634155 Ազատ Օր, արխիւ - Խաչիկ Խաչատուրեանի արժեւորումով՝ «Արցախի պատանիները, կարծես, Յունաստան եկած դեսպաններ են», 13 Յուլիս 2015, Լուսինէ Թեւոսեան - «Ապառաժ»]</ref> <ref>[https://www.armenianportal.gr/koinotita/filoksenontas-paidia-apo-to-nagkorno-karampax-mikroi-presveis-pou-metaferoun-tin-agapi-stin-patrida-tous Armenian Portal – «Հիւրասիրելով Արցախի փոքրիկները․․» 12-9-201 Θεοδόση Δανάμπαση{{ref-el}}]{{Dead link|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>[https://www.naxostimes.gr/koinonia/12453/i-syros-agkaliase-ksana-orfana-paidia-tis-armenias/ naxos times - «Սիրոս կղզին գրկեց Արցախի որբերը», 7-9-2016{{ref-el}}]</ref> <ref>[http://armenika.gr/koinotita/91-drastiriotites/410-paidika-xamogela-sth-suro Արմենիքա պարբերաթերթ – Երեխաներու ժպիտները՝ Սիրոս, Յովիկ Պապողլեան, Յուլիս-Սեպտ․ 2011{{ref-el}}]</ref> <ref>[http://armenika.gr/koinotita/91-drastiriotites/678-syros2015 Արմենիք պարբերաթերթ - «20 տարիներու երեխաներու ժպիտներ», Մայք Չիլինկիրեան, Յուլիս-Սեպտ․ 2015, թիւ 86{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.syrostoday.gr/News/16722-Giati-an-glytosei-to-paidi-yparxei-elpida.aspx syros today – «Որովհետեւ, երբ մէկ փոքրիկ մը կը փրկուի՝ յոյս կայ», 21-8-2015, Ουρανία Πανταζή, Υποπλοίαρχος (ε.α.){{ref-el}}]</ref> <ref>{{Cite web |url=http://www.ancnews.info/%d5%a1%d6%80%d6%81%d5%a1%d5%ad%d5%ab-22-%d5%ba%d5%a1%d5%bf%d5%a1%d5%b6%d5%ab%d5%b6%d5%a5%d6%80-%d5%bd%d5%ab%d6%80%d5%b8%d5%bd%d5%ab-%d5%b4%d5%a7%d5%bb/ |title=Ար­ցա­խի 22 պա­տա­նի­ներ ­Սի­րո­սի մէջ, 29-8-2017, Հայ Դատի Յանձնախումբ, Յունաստան |accessdate=2021-07-09 |archive-date=2021-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210709190511/http://www.ancnews.info/%D5%A1%D6%80%D6%81%D5%A1%D5%AD%D5%AB-22-%D5%BA%D5%A1%D5%BF%D5%A1%D5%B6%D5%AB%D5%B6%D5%A5%D6%80-%D5%BD%D5%AB%D6%80%D5%B8%D5%BD%D5%AB-%D5%B4%D5%A7%D5%BB/ |dead-url=yes }}</ref> <ref>[https://episkopisyrou.gr/agapi-to-megalitero-farmako-tis-psichis/ Սիրոսի Կաթողիկէ համայնքի Առաջնորդարան – «Սէր․ հոգիին ամենամեծ դեղը», 2-9-2016, աղբիւր՝ koinignomi.gr{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://tvxs.gr/news/%CE%BA%CE%B1%CE%BB%CE%AC-%CE%BD%CE%AD%CE%B1/%CE%B1%CE%B3%CE%BA%CE%B1%CE%BB%CE%B9%CE%AC-%CE%B3%CE%B9%CE%B1-%CF%84%CE%B1-%CF%80%CE%B1%CE%B9%CE%B4%CE%B9%CE%AC-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CF%80%CE%BF%CE%BB%CE%AD%CE%BC%CE%BF%CF%85 Անկախ լրատուողական – «Գիրկ մը պատերազմի փոքրիկներուն համար», վերարտադրուած 28-7-2011, աղբիւր յօդուած՝ Էլեֆթերոթիփիա օրաթերթ, 3-9-2010, հեղ․՝ Ναυσικά Καραγιαννίδη {{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.gtp.gr/TDirectoryDetails.asp?id=22977&lng=1 gtp – Էրմուփոլիին Քաղաքապետական Գրադարանը{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.hamazkayin.com/wp-content/uploads/2016/02/Lradou-2015_OctNovDec_LR.pdf Համազգային Լրատու - Հոկտ․, Նոյեմ․, Դեկտ․ 2015, էջ 7{{ref-el}}]</ref> <ref>{{Cite web |url=https://www.greekgastronomyguide.gr/syros/paragogoi/ |title=Greek gastronomy – Սիրոսի արտադրութիւններ{{ref-el}} |accessdate=2020-08-02 |archive-date=2020-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028144433/https://www.greekgastronomyguide.gr/syros/paragogoi/ |dead-url=yes }}</ref> <ref>[]</ref> <ref>{{Cite web |url=https://www.syrosaxizoume.gr/%CE%AC%CE%BE%CE%BF%CE%BD%CE%B5%CF%82-%CE%B4%CF%81%CE%AC%CF%83%CE%B7%CF%82/%CE%BF%CE%B9%CE%BA%CE%BF%CE%BD%CE%BF%CE%BC%CE%B9%CE%BA%CE%AE-%CE%B1%CE%BD%CE%AC%CF%80%CF%84%CF%85%CE%BE%CE%B7/%CF%83%CF%84%CF%81%CE%B1%CF%84%CE%B7%CE%B3%CE%B9%CE%BA%CE%BF%CE%AF-%CE%BA%CE%BB%CE%AC%CE%B4%CE%BF%CE%B9/%CF%80%CF%81%CF%89%CF%84%CE%BF%CE%B3%CE%B5%CE%BD%CE%AE%CF%82-%CF%80%CE%B1%CF%81%CE%B1%CE%B3%CF%89%CE%B3%CE%AE-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CE%BC%CE%B5%CF%84%CE%B1%CF%80%CE%BF%CE%AF%CE%B7%CF%83%CE%B7/ |title=syrosaxizoume – Սիրոսին սկզբնական արտադրանքները{{ref-el}} |accessdate=2020-08-02 |archive-date=2020-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201126073625/https://www.syrosaxizoume.gr/%CE%AC%CE%BE%CE%BF%CE%BD%CE%B5%CF%82-%CE%B4%CF%81%CE%AC%CF%83%CE%B7%CF%82/%CE%BF%CE%B9%CE%BA%CE%BF%CE%BD%CE%BF%CE%BC%CE%B9%CE%BA%CE%AE-%CE%B1%CE%BD%CE%AC%CF%80%CF%84%CF%85%CE%BE%CE%B7/%CF%83%CF%84%CF%81%CE%B1%CF%84%CE%B7%CE%B3%CE%B9%CE%BA%CE%BF%CE%AF-%CE%BA%CE%BB%CE%AC%CE%B4%CE%BF%CE%B9/%CF%80%CF%81%CF%89%CF%84%CE%BF%CE%B3%CE%B5%CE%BD%CE%AE%CF%82-%CF%80%CE%B1%CF%81%CE%B1%CE%B3%CF%89%CE%B3%CE%AE-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CE%BC%CE%B5%CF%84%CE%B1%CF%80%CE%BF%CE%AF%CE%B7%CF%83%CE%B7/ |dead-url=yes }}</ref> <ref>{{Cite web |url=https://www.syrosisland.gr/traditional-products/ |title=Սիրոս կղզին - Աւանդական արտադրութիւններ{{ref-el}} |accessdate=2020-08-02 |archive-date=2020-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808034215/https://www.syrosisland.gr/traditional-products/ |dead-url=yes }}</ref> <ref>{{Cite web |url=http://asbarez.com/arm/191192/%D5%B4%D5%A5%D6%80%D5%B1%D5%A1%D6%82%D5%B8%D6%80-%D5%A1%D6%80%D5%A5%D6%82%D5%A5%D5%AC%D6%84%D5%AB-%D5%B6%D5%BA%D5%A1%D5%BD%D5%BF%D5%A1%D5%B4%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D5%B5%D6%81%D5%AB-%D5%A1%D5%B6%D5%B6/ |title=Ասպարէզ - «Մերձաւոր Արեւելքի Նպաստամատոյցի Աննախընթաց Նպաստը Հայոց Ցեղասպանութեան Գաղթականներուն Եւ Որբաշխարհին», բժ․Կարպիս Հարպոյեան, 23-4-2014 |accessdate=2020-08-04 |archive-date=2020-08-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809160127/http://asbarez.com/arm/191192/%D5%B4%D5%A5%D6%80%D5%B1%D5%A1%D6%82%D5%B8%D6%80-%D5%A1%D6%80%D5%A5%D6%82%D5%A5%D5%AC%D6%84%D5%AB-%D5%B6%D5%BA%D5%A1%D5%BD%D5%BF%D5%A1%D5%B4%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D5%B5%D6%81%D5%AB-%D5%A1%D5%B6%D5%B6/ |dead-url=yes }}</ref> == Տե՛ս նաեւ == [[Քերքիրայի հայերը|Քերքիրայի հայերը․ ''հայ որբերը'']] [[Քեֆալոնիայի հայերը|Քեֆալոնիա․ ''Հայ որբերու ժամանումը Քեֆալոնիա'']] [[Քոքինիոյ հայկական գաղութ|Քոքինիոյ հայկական գաղութը]] [[Սելանիկի հայկական գաղութը]] [[Փաթրայի հայերը]] [[Կրետէի հայերը]] [[Կորնթոս|Կորնթոս -''Կորնթոսի հայերը'']] [[Արսէն Պալեան]] [[Կրետէ]] == Ծանօթագրութիւններ == {{ծանտուփ}} == Արտաքին յղումներ == # [https://en.wikipedia.org/wiki/Ionians Յոնիացիները]{{ref-en}} # [https://www.youtube.com/watch?v=CbKkr5NE0mw Տեսերիզ – Սիրոս կղզիին ազնուական տուները]{{ref-el}} # [https://fracademic.com/dic.nsf/frwiki/1117715 Քիքլատես կղզիները Վենետիկցիներուն իշխանութեան տակ] # [https://www.onexsyrosshipyards.com/ Նէօրիօ նաւարանի կայքէջը]{{Dead link|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-el}} # [https://en.wikipedia.org/wiki/Syros_Island_National_Airport Սիրոս կղզիին Ազգային Օդակայանը]{{ref-en}} # [https://en.wikipedia.org/wiki/Syros_Island_National_Airport Սիրոս կղզիին Ազգային Օդակայանը]{{ref-en}} # [http://www.ketepo.gr/ Սիրոսի ճարտարարուեստի թանգարանը] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200808004210/http://www.ketepo.gr/ |date=2020-08-08 }}{{ref-el}} # [https://en.wikipedia.org/wiki/Apollon_Theater,_Syros Սիրոսի Ափոլլոն թատրոնը]{{ref-en}} # [https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A3%CE%B1%CE%BD_%CE%9C%CE%B9%CF%87%CE%AC%CE%BB%CE%B7 Սան Միխալի պանիրը]{{ref-el}} # [https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A1%CF%89%CE%BC%CE%B1%CE%B9%CE%BF%CE%BA%CE%B1%CE%B8%CE%BF%CE%BB%CE%B9%CE%BA%CE%AE_%CE%95%CF%80%CE%B9%CF%83%CE%BA%CE%BF%CF%80%CE%AE_%CE%A3%CF%8D%CF%81%CE%BF%CF%85 Սիրոսի Կաթողիկէ եկեղեցուոյ Առաջնորդարանը]{{ref-el}} [[Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով]] [[Ստորոգութիւն:Էգէական Ծովուն կղզիներ]] [[Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ]] [[Ստորոգութիւն:Յունաստան]] [[Ստորոգութիւն:Եւրոպա]] gvj9lt78hnttxk8qx3nxou21vwo6w2i 254576 254572 2026-09-09T17:46:25Z HoMen 269 /* Ժայռակղզեակներուն ցանկը */ 254576 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|կարգավիճակ=Կղզի}}'''Սիրոս''' ({{Lang-el|Σύρος|Syros}}'','' տարածուած է նաեւ Սիրա անունը), [[Էգէական Ծով|Էգէական Ծովու]]<nowiki/>ն [[Քիքլատես]] կղզեխումբին մէջտեղը գտնուող կղզի, [[Յունաստան]]։ Մաս կը կազմէ Յունաստանի Հարաւային Էգէականի Շրջանային Միաւորումին ''Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου'' իբրեւ առանձին Շրջանային նահանգ։ Մայրաքաղաքն է էրմուփոլի, որ նաեւ Յունաստանի Հարաւային [[Էգէական Ծով|Էգէական]]<nowiki/>ի Շրջանային Միաւորումին նստավայրն է։[[Պատկեր:Brainsik-ermoupoli.jpg|մինի|էրմուփոլի․ նաւահանգիստին նաւակայքին մասը|ձախից]][[Պատկեր:Cyclades-Satellite GREEK.png|մինի|Սիրոս ''Σύρος'' կղզիին դիրքը Քիքլատես (=շրջաբոլոր) կղզեխումբին մէջ․ կը գտնուի կեդրոնը։|alt=|220x220px|ձախից]] Կղզին կը զարգանայ 1826-էն ետք, երբ հոն կը հաստատուին [[Փսարա]], [[Հիոս]], [[Կրետէ]] եւ [[Փոքր Ասիա|Փոքր Ասիայէ]]<nowiki/>ն գաղթականներ։ Եղած է Յունաստանի ծովային, ճարտարարուեստի եւ մշակոյթի կեդրոնը։ [[Պատկեր:Periferia Notiou Egeou.png|մինի|330x330փքս|Հարաւային Էգէականի Շրջանային Միաւորումի քարտէսը]][[Պատկեր:Ano Syros - View.JPG|մինի|Էրմուփոլի եւ նաւահանգիստը․ դիտուած Անօ Սիրոսէն|ձախից]]Յունաստանի կեանքին մէջ, Ք․Ա․ 6-րդ դարէն իսկ, կարեւոր դեր ունեցած են ու մինչեւ այսօր կը շարունակեն ունենալ Սիրոս կղզին ծնած-մեծցած անձնաւորութիւններ՝ քաղաքական դէմքեր, գրագէտներ, բանաստեղծներ, գիտնականներ, համալսարանի դասախօսներ, բարձրաստիճան կաթոլիկ կամ ուղղափառ դաւանանքի կղերականներ, կրթական մշակներ, առեւտրականներ, բնաբաններ, ռազմական ծովուժի բարձրաստիճան զինուորականներ, թատերագիրներ, դերասաններ, փաստաբաններ, երգիչներ եւ յօրինողներ, գծագրիչներ եւ նկարիչներ, լրագրողներ եւ պատմաբաններ։ [[Պատկեր:Syros Luftbild 01.jpg|մինի|330x330փքս|Սիրոսը արեւմուտքէն դիտուած․ դիմացը՝ Թինոս կղզին, իսկ մայրաքաղաք Էրմուփոլիսը կը գտնուի կղզիին արեւելեան ափերուն (նկարին մէջ յստակ կ' երեւի մայրաքաղաքը)]] [[Պատկեր:Αγναντευοντας το Αιγαιο.jpg|մինի|330x330փքս|Վափորիա քարափ․ սեւեռելով Էգէական Ծովը]] == Անուանում == Սիրոս անունը յառաջացած է փիւնիկերէնի [[Սուր (քաղաք)|Սուր]] կամ Օսուրա բառէն, որ ժայռոտ կը նշանակէ։ [[Հոմերոս]], [[Ոդիսական]] դիւցազներգութեան մէջ կղզին կ'անուանէ Սիրիի, իսկ ԺԷ. դարուն կ'անուանուի նաեւ իբրեւ [[Հռոմի Պապ|Հռոմի Պապի]]<nowiki/>ն կղզին՝ «L’isola del Papa»։[[Պատկեր:Syros Ano Syros u Ermoupolis140707.jpg|մինի|Նաւահանգիստին մուտքէն դիտուած․ երկու դէմ դիմաց բլուրներու վրայ կառուցուած Անօ Սիրոս (ձախին) եւ Էրմուփոլիս (աջին), միասին կը կազմեն Սիրոս-Էրմուփոլիս մայրաքաղաքը։ Վարը անկիւնը աջին՝ կը տեսնուի քաղաքապետարանին տպաւորիչ շէնքը:|alt=|330x330փքս]] == Աշխարհագրութիւն == Սիրոս կղզին կը գտնուի [[Քիքլատես]] կղզեխումբին կեդրոնը։ <nowiki/>[[Փիրէա]] եւ [[Ռաֆինա]] նաւահանգիստներէն հեռաւորութիւնն է յաջորդաբար՝ 83 եւ 62 ծովային մղոն։ Անոր տարածութիւնը 84, 069 քառ. քմ․ է։ Ըստ 2011-ի մարդահամարին, ունի 21, 390 բնակիչ։ Դրացի կղզիներն են՝ հիւսիսէն [[Անտրոս|Անտրօ]], հիւսիս-արեւելքէն [[Թինոս]], արեւելքէն [[Միքոնոս]] եւ [[Տիլոս]] ու [[Ռինիա (կղզի)|Ռինեա]] կղզեակները, հիւսիս-արեւմուտքէն [[Քէա]] եւ [[Եարոս]], արեւմուտքէն [[Քիթնոս]], հարաւ-արեւմուտքէն [[Սերիֆոս]], հարաւէն [[Սիֆնոս]], [[Անտիփարոս]], [[Փարոս (կղզի)|Փարոս]] եւ [[Նաքսոս]]։ Կղզիին հիւսիսային կողմը (լեռնային շրջան) կը կոչուի Ափանօ Մերիա ''Απάνω Μεριά'' (=Վերին մաս)․ բնակչութիւնը շատ քիչ է։ Այս շրջանը քարքարոտ եւ ժայռոտ է, կան նաեւ քարայրներ եւ անոր հիւսիսային եւ հիւսիս արեւմտեան ափերը հասանելի են միայն նշանակուած արահետներուն միջոցով։  Հարաւային կողմը աւելի ցած ու դաշտային է։ Հոն կը գտնուին գիւղերուն, բնակավայրերուն եւ ծանօթ ծովափներու մեծամասնութիւնը․ զբօսաշրջիկութիւնը զարգացած է ու ճամբաներու ցանցը գոհացուցիչ է։ Սիրոսի մայրաքաղաքը՝ Էրմուփոլիս, կը գտնուի կղզիին արեւելեան մասին մէջ։ === Բնակավայրեր === Կղզին ունի բազմաթիւ բնակավայրեր, որոնցմէ ամէնէն յատկանշականը եւ բազմամարդը՝ [[Անօ Սիրոս,Սիրոս|Անօ Սիրոս]] վենետիկեան բնակավայրն է։ Կղզիին հիւսիսային կողմը կատարուած հնագիտական պեղումներէն յայտնուած են [[Գասթրի, Սիրոս|Գասթրի]] եւ [[Խալանդրիանի, Սիրոս|Խալանտրիանի]] նախապատմական բնակավայրերը։ ==== Գիւղերու եւ Բնակավայրերու ցանկ ==== [[Այիոս Տիմիթրիոս, Սիրոս|Այիոս Տիմիթրիոս]], [[Աղրոս, Սիրոս|Աղրոս]], [[Ալիթինի, Սիրոս|Ալիթինի]], [[Ատիաթա, Սիրոս|Ատիաթա]], [[Ազոլիմնոս, Սիրոս|Ազոլիմնոս]], [[Անօ Մանա, Սիրոս|Անօ Մանա]], [[Անօ Սիրոս,Սիրոս|Անօ Սիրոս]], [[Էփիսքոփիօ, Սիրոս|Էփիսքոփիօ]], [[Էրմուփոլի]], [[Թալանտա, Սիրոս|Թալանտա]], [[Մանա, Սիրոս|Մանա]], [[Մեղաս Եալոս, Սիրոս|Մեղաս Եալոս]], [[Մեսարիա, Սիրոս|Մեսարիա]], [[Միթաքաս, Սիրոս|Միթաքաս]], [[Ֆինիքիա, Սիրոս|Ֆինիքիա]], [[Խալանդրիանի, Սիրոս|Խալանդրիանի]], [[Խրուսա, Սիրոս|Խրուսա]], [[Ղալիսաս, Սիրոս|Ղալիսաս]], [[Սան Միխալիս, Սիրոս|Սան Միխալիս]], [[Վարի, Սիրոս|Վարի]], [[Վիսաս, Սիրոս|Վիսաս]], [[Տանաքոս, Սիրոս|Տանաքոս]], [[Տելֆինի, Սիրոս|Տելֆինի]], [[Փաղոս, Սիրոս|Փաղոս]], [[Փափուրի, Սիրոս|Փափուրի]], [[Փարաքոփի, Սիրոս|Փարաքոփի]], [[Փլաթի Վունի, Սիրոս|Փլաթի Վունի]], [[Փոսիտոնիա, Սիրոս|Փոսիտոնիա]], [[Ֆինիքաս, Սիրոս|Ֆինիքաս]] եւ [[Գինի, Սիրոս|Գինի]]։ === Ժայռակղզեակներ === Կղզիին ափերէն ոչ շատ հեռու կը գտնուին բազմաթիւ ժայռակղզեակներ, որոնցմէ միայն մէկը ունի երկու բնակիչ։ ==== Ժայռակղզեակներուն ցանկը ==== [[Ամպելոս, Սիրոս|Ամպելոս]], [[Ասփրօ, Սիրոս|Ասփրօ]], [[Նաթա, Սիրոս|Նաթա]], [[Սթրոկիլօ, Էրմուփոլի|Սթրոկիլօ Էրմուփոլիս]], [[Սթրոկիլօ, Փոսիտոնիա|Սթրոկիլօ Փոսիտոնիա]], [[Սհինոնիսի|Սխինոնիսի]], [[Տիտիմի, Սիրոս|Տիտիմի]], [[Վարվարուսա, Սիրոս|Վարվարուսա]], [[Փսաթոնիսի, Սիրոս|Փսաթոնիսի]], [[Սհինոնիսի]], [[Գոմենօ, Սիրոս|Գոմենօ]] եւ [[Քիլիսթրաքիա, Սիրոս|Քիլիսթրաքիա]]։ == Պատմական անդրադարձ == === Նախապատմական շրջան === [[Պատկեր:Figure cycladique Louvre Ma2709.png|ձախից|մինի|250x250փքս|Կանացի դէմք․ գտնուած՝ Խալանտրիանի մէջ, [[Լուվր]]]] [[Խալանդրիանի, Սիրոս|Խալանտրիանի]] եւ [[Գասթրի, Սիրոս|Գասթրի]] շրջաններուն մէջ (Սիրոսին հիւսիս արեւելեան մաս) հնագիտական պեղումները ցոյց կու տան, թէ Սիրոս բնակուած է նախապատմական ժամանակաշրջաններէն, Ք․Ա․ 3-րդ հազարամեակին: Գտնուած են 600-է աւելի գերեզմաններ, ամրացուած բնակավայր մը՝ քաղքենի եւ առեւտրական գործունէութեամբ։[[Պատկեր:Cycladic "frying pan" with ship.JPG|մինի|220x220փքս|Տապկոց (Ք․Ա․ 2800-2300), Սիրոս, Խալանտրիանի]]Ք․Ա․ 2-րդ հազարամեակին ընթացքին, կղզին կ'անցնի յաջորդաբար [[Մինոասեան քաղաքակրթութիւն|Մինոասեան]] եւ [[Միկինեան քաղաքակրթութիւն|Միկինեան]] Քաղաքակրթութիւններուն իշխանութեան ձեռքը, իսկ Ք․Ա․ 1-ին հազարամեակին՝ Յոնիացիներուն* ''Ίωνες -The Ionians''։ * '''Յոնիա''' ''Ιωνία․'' Հին Յունաստանի քաղաք-պետութիւններուն կողմէ հիմնուած արեւմտեան [[Փոքր Ասիա|Փոքր Ասիոյ]] մէջ գաղթօճախներու շրջան, բնակիչները կը կոչուին Յոնիացի/ներ։ Չշփոթել Յունաստանի արեւմտեան կողմը գտնուող [[Յոնիական ծով|Յոնիական Ծովուն]] եւ անոր՝ [[Յոնիական կղզիներ (Էփթանիսա)|Յոնիական կղզիներուն]] հետ։ Ք․Ա․ 7-րդ դարու բնակավայրեր յայտնուած են Ղալիսայի եւ էրմուփոլիի արեւմուտքը։  Ք․Ա․ 6-րդ դարուն Սիրոս կղզին Սամոսի* բնակիչները կը գրաւեն։ Կղզիին տարբեր վայրերու մէջ գտնուած են Ք․Ա․ 6-րդ եւ 3-րդ դարերու բնակավայրեր։ * '''Սամոս'''․ [[Էգէական Ծով|Էգէական Ծովուն]] արեւելեան կողմը գտնուող կղզի, շատ մօտիկ [[Թուրքիա|Թուրքիոյ]] արեւմտեան ափերուն (կը բաժնուի 1300 մ․ լայնք ունեցող ջրանցքով մը)։ === Դասական եւ Հելլենիստական շրջան === Դասական շրջանին, Սիրոս մաս կը կազմէ [[Աթէնք|Աթէնքի]] Դաշինքին իբրեւ ինքնավար պետութիւն․ կ'ունենայ իր խորհրդարանը, քաղաքապետութիւնը եւ արծաթեայ դրամը։ Սակայն կը ստիպուի Աթենացիներուն հպատակութեան տուրք վճարել։ Հերոնիոյ ճակատամարտէն ''Μάχη της Χαιρώνειας Battle of Chaeronea'' (''Տե' ս [[Յունաստան#Յունապարսկական պատերազմներ]]'' ) ետք, կղզին մակեդոնացիներուն կը հպատակի։ Հելլենիստական շրջանին կղզին յաճախ ծովահէններու թիրախ կը դառնայ։ === Հռոմէական եւ Բիւզանդական շրջան === Հռոմէական շրջանին, (Ք․Ա․ 184 - 324) Սիրոս կը զարգանայ․ պղնձեայ դրամ կը գործածուի (Հելլենիստական շրջանէն), իսկ արծաթեայ՝ Ք․Ա․ 2-րդ դարէն։  [[Պատկեր:Ano Syros.jpg|մինի|Անօ Սիրոս]]Ծովահէններու յաճախակի յարձակումներուն պատճառով, բնակիչներէն լուրջ թիւ մը կղզիէն կը հեռանայ։ === Լատիններու իշխանութեան շրջանը === [[Խաչակիրներու Դ․ Արշաւանք|Խաչակիրներու Դ․ արշաւանքէն]] ետք (1204), կղզին՝ ինչպէս [[Քիքլատես|Քիքլատեսի]] մնացեալ կղզիները, կը գտնուի [[Վենետիկ|Վենետիկցիներուն]] գերիշխանութեան տակ․ կ'իշխէ Մարքօ Սանուտօ գերդաստանը ''Marco Sanudo'' եւ կղզին մաս կը դառնայ Նաքսոս Կոմսութեան։ Այս շրջանին է, որ կը հիմնուի Անօ Սիրոս բնակավայրը, որուն բնակիչները Կաթոլիկ քրիստոնեայ կը դառնան, բայց կը պահպանեն [[յունարէն]] լեզուն։ === Օսմանեան գերիշխանութեան շրջան === 1579-ին ''Խայր էլ տին'' Պարպարոսա կղզին կը գրաւէ [[Օսմանեան Կայսրութիւն|Օսմանեան Կայսրութեան]] հաշւոյն։ Մուրատ Գ․ սուլթանը, Սիրոսցի ազնուականներուն հետ կը համաձայնի եւ կղզիին առանձնաշնորհումներ կը պարգեւէ՝ ցած տուրքեր, կրօնական ազատութիւն․ Ենիչերիներուն հոն հաստատուիլը կ'արգիլէ։ Կրօնական ազատութիւնը առիթ կու տայ, որպէսզի կղզին հաստատուին Քափուչին (1635) եւ Ժեզուիթ (1744) կրօնաւորներ։ ժանտախտի համաճարակին (1728) կը յաջորդէ զարգացման շրջան, որ իր գագաթնակէտին կը հասնի ԺԸ. եւ ԺԹ. դարերուն ընթացքին։ 1779-ին, Ապտուլ Համիտ Ա․ սուլթանը, կղզիին տեսչութիւնը կը յանձնէ իր ազգականին՝ Շահ Սուլթանուհիին։ Ան, իր կարգին, տեղացիներուն կ'ընծայէ «Համայնքի Ժողով»ը եւ կղզին կը կառավարուի անկէ յառաջացած գործակալներուն կողմէ։ 1750 - 1820 Սիրոսի բնակչութեան թիւը կը կրկնապատկուի (2,000 հոգիէն՝ 4,000-ի)։ Բնակչութեան մեծ մասը կը բնակի Անօ Սիրոսի մէջ։ Ծովահէնութիւնը կը նուազի, նաւահանգիստը կը զարգանայ եւ բնակիչներէն շատեր կը սկսին զբաղիլ վաճառականութեամբ եւ նաւային գործերով։ === Յունաստանի Ազատագրական Պայքարին ժամանակաշրջանը === [[Պատկեր:Syros emoupolis rathaus 240707.jpg|մինի|Քաղաքապետարանի շէնքը (ճարտարապետ էրնըսդ Զիլլըր ''Ernst Ziller),'' Անտրէա Միաուլիսին արձանը (գործ՝ Ղիորղոս Պոնանոս) եւ համանուն հրապարակը ]] Յունաստանի Ազատագրական Պայքարին ընթացքին, 1822-ին Խիօ կղզիին քանդումը եւ յոյներուն դէմ հալածանքները՝ [[Սամոս]], [[Իզմիր|Զմիւռնիա]], Գիտոնիէս (Այվալի), [[Ռոտոս (կղզի)|Ռոտոս]], [[Փսարա]] եւ [[Քասոս|Գասօ]], գաղթականութեան մեծ ալիք մը կը յառաջացնեն դէպի Սիրոս։ ==== Էրմուփոլիին ստեղծումը ==== 1822-ի եւ 1865-ի միջեւ, [[Էրմուփոլի|Էրմուփոլին]] կը վերակառուցուի նոր դասական ոճով։ Բարեկեցիկ դասակարգը իր ապարանքի նմանող բնակարանները (''αρχοντικό'') նոր դասական ոճով կը կառուցէ։ Իսկ գաղթականները, որոնք իրենց կեցութիւնը կղզիին վրայ ժամանակաւոր կը նկատեն, կը մնան վրաններու եւ կամ փայտաշէն տնակներու մէջ եւ 1824-ին կը կառուցեն քարաշէն եկեղեցի մը՝ «Մեթամորֆոսի թու Սոթիրոս»։ Քանի մը տարուան ընթացքին տուները կը սկսին բարձրանալ դէպի Անօ Սիրոսի ստորոտը, ուր թաղամասեր կը կազմուին։ Նոր քաղաք մը կը հիմնուի։ Քաղաքապետարանին շէնքը, Ափոլլոն թատրոնը, գլխաւոր գրադարանը, Սիրոսի Հիւանդանոցը, Միաուլիս հրապարակը եւ բազմաթիւ այլ շէնքեր այդ շրջանին կը կառուցուին։ ==== Էրմուփուլի քաղաքին զարգացումը ==== [[Պատկեր:Syra A Greek Island - Carne John - 1836.jpg|մինի|Սիրոս, Էրմուփոլի․ 1836-ի պատկերացում]] Սիրոսի նաւահանգիստը այդ ժամանակաշրջանին Յունաստանի տարածքին գլխաւորներէն է։ 1828-ին բնակիչներուն թիւը 14 000-ը կ'անցնի եւ կը դառնայ ազատ Յունաստանի ճարտարարուեստի եւ առեւտուրի կեդրոնը։ 1850-ին արդէն բնակչութեան թիւը 20 000-էն աւելի է, իսկ 1889-ին՝ 22 000։ === Ճարտարարուեստի բնագաւառներ === === Գործարաններ === 1860-ին Սիրոսի մէջ կը գործեն տասնեակէ աւելի կաշիի, երկաթի, օճառի, փայտաշինութեան եւ ներկարարութեան գործարաններ։ Նաեւ, 1875-ին կը գործեն մեքենական 20 գործարաններ՝ ջաղացքներ, ապակեգործութիւն, մանարան, պարանագործութիւն, ներկի աշխատանոցներ, հանգստապատառ (լոխում) եւ այլն։ Մինչեւ 1924 հիւսուածեղէնի գործարաններուն թիւը 24-ի կը հասնի։ Առեւտուրին հետ զուգահեռ կը զարգանան ձեռնարհեստը, ծովային եւ կառուցման ճարտարարուեստը, ինչպէս նաեւ հանրային կառոյցները։ [[Պատկեր:Neorion Syros Shipyards.jpg|մինի|Նէորիօ նաւարանը]] Սիրոսի նաւարանը կը դառնայ յետ պատերազմեան յունական առեւտրական նաւատորմին վերանորոգման եւ վերակազմութեան վայրը։ Կաշեգործութիւնը կը զարգանայ՝ կաշին Պալքանեան երկիրներ կ'արտահանուի։ 1860-ին Էրմուփոլին Յունաստանի առաջին նաւահանգիստը կը հանդիսանայ, իսկ Սիրոս՝ Յունաստանի առեւտուրի եւ մշակոյթի կեդրոնը: Էրմուփոլիի բնակչութեան զարգացած եւ բարեկեցիկ մասը, քաղաքին մշակութային զարգացման մղում կու տայ։ Մշակոյթի բոլոր բնագաւառներէն ներս աննախընթաց ծաղկում մը կը յառաջանայ։ ==== Նէորիօ նաւարանը ==== 1861-էն Էրմուփոլի նաւահանգիստին արեւմտեան կողմը [[Նէօրիօ, Սիրոս|Նէօրիօ]] նաւարանը կը գործէ․ Յունաստանի ամէնէն հիներէն։ ԺԹ. դարու վերջին երեսուն տարիներուն ընթացքին, մեծ աճ կ'արձանագրէ, սակայն Ի. դարու առաջին կէսին` նահանջ։ Անոր կից կը գտնուի [[Թարսանաս, Սիրոս|Թարսանաս]] նաւարանը՝ 200 տարուան, ուր զարգացած է փայտագործութեան աւանդական արուեստը։ === Ի. դար === ==== Հայ որբերը եւ Near East Relief Որբանոցը ==== Փոքր Ասիոյ Աղէտին կը յաջորդէ քրիստոնեայ ժողովուրդներուն գաղթականութեան հոսքը՝ Յունաստան։ Սիրոս կը հասնին 7 800 յոյն գաղթականներ եւ 3 000 յոյն եւ հայ որբեր։ Գաղթականներէն՝ 2 800 հոգի Սիրոս կը հաստատուի, իսկ մնացեալները կը տարածուին Յունաստանի այլ շրջաններ: Որբերը նախ կը պատսպարուին կղզիին զանազան շրջաններու վրաններու եւ հաստատութիւններու շէնքերու մէջ։ [[1923 թուական|1923]]-ին Միջին Արեւելքի Ամերիկեան [[Նիր Իսթ Բարեսիրական հիմնարկ|Նիր Իսթ Բարեսիրական հիմնարկը]] Էրմուփոլիի արեւմուտքը գտնուող Աւղօ բլուրին վրայ կը սկսի կառուցել երեք շէնքեր, գոհացնելու համար որբերուն կարիքները։ Շէնքերուն կառուցման կը մասնակցին նաեւ որբերը։[[Պատկեր:Syros emoupolis agios nikolaos 240707.jpg|մինի|էրմուփոլի․ Այոս Նիքոլաոս եկեղեցին]] Սկզբնական շրջանին հայ որբերուն թիւը 732 էր, սակայն շուտով [[Աթէնք|Աթէնքի]] եւ [[Քերքիրայի հայերը|Քերքիրայի]] որբանոցներէն մեծ թիւով հայ որբեր կը հասնին եւ անոնց թիւը կը հասնի 2 000-ի։ Հայ եւ յոյն որբերը մինչեւ 1930 հոն կ'ապրին ։ ==== Միջ-պատերազմեան շրջան եւ Գերմանական գերիշխանութիւն ==== Ի. դարու առաջին տարիներէն իսկ, [[Աթէնք|Աթէնքի]] եւ [[Փիրէա|Փիրէայի]] շարունակ զարգացումը կը ներգրաւէ Սիրոսցի բազմաթիւ գործարարներ, վաճառականներ եւ դրամատէրեր։ Շոգենաւերու զարգացումը պատճառ կը դառնայ, որ նաւերը ուղղակի [[Փիրէա]] կամ այլուր առանց դադարի շարունակեն իրենց ճամբորդութիւնը։ Այսպէս, Սիրոս կղզիին նաւահանգիստը իր կարեւորութիւնը կը կորսնցնէ։ Հիւսուածեղէնի ճարտարարուեստի զարգացումը կը վերակենդանացնէ կղզիին տնտեսութիւնը։ Սակայն, [[Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմ|Բ․ Համաշխարհային պատերազմի]]<nowiki/>ն Գերմանական գերիշխանութիւնը կը փճացնէ կղզիին տնտեսութիւնը։ 1941-1942-ի ձմրան, հազարաւոր բնակիչներ կը մահանան սովի եւ վատառողջ պայմաններու բերմամբ։[[Պատկեր:Էրմուփոլի․ քարափ եւ փաթիկներ.jpg|մինի|Էրմուփոլի․ քարափը եւ փաթիկներ]] 1980-ական թուականներէն մեծ աճ կ'արձանագրէ զբօսաշրջիկութիւնը։ Նաեւ, 1984-ին «Էգէական համալսարան»ի ենթաբաժիններուն հիմնումը մեծ ներդրում կ'ունենայ կղզիին մշակութային եւ տնտեսական զարգացման:  === Ժամանակակից շրջան === [[Պատկեր:Το Νεώριο της Συρου.jpg|ձախից|մինի|Նէորիօ նաւարանը, Օգոստոս 2021]] Զբօսաշրջիկութիւնը, կրթական կեանքը, ինչպէս նաեւ «Սիրոս կղզիին Ազգային Օդակայանը» ''Syros Island National Airport Κρατικός Αερολιμένας Σύρου'', «''The Aegean casino»'' խաղատունը, նաւերու յաճախակի երթեւեկութիւնը՝ Փիրէայի եւ Րաֆինայի նաւահանգիստներէն դէպի [[Էգէական Ծով|Էգէական Ծովուն]] բոլոր կղզիները (մեկնող եւ վերադարձող նաւերը, անպայման կը կանգնին Սիրոս կղզին) եւ Նէորիօ նաւարանին վերաբացումը կղզիին տնտեսութեան մեծ թափ տուած են։ Վերջին տարիներուն ամառուան եղանակին, մեծ ու փոքր զբօսանաւեր շաբաթական հերթականութեամբ կղզին կ'այեցելեն։ == Արցախցի երեխաներու հիւրընկալութիւնը Սիրոս կղզիին մէջ == 1995-ին Յու­նաս­տա­նի Հայ Դա­տի Յանձ­նա­խում­բին եւ Անօ Սիրոս քաղաքապետութեան գործակցութեամբ, ինչպէս նաեւ Յունաստանի Հայ Կապոյտ Խաչի բարեսիրական կազմակերպութեամբ, Արցախի արտաքին գործոց եւ Կրթութեան ու Գիտութեան նախարարութիւններուն աջակցութեամբ կը յաջողուի «Ար­ցա­խի ե­րե­խա­նե­րու այ­ցը Յու­նաս­տան» ծրագ­իրը: Մինչեւ այսօր, Սիրոս կղզիին մէջ ամէն ամառ 15 օրուան համար, կը հիւրընկալուին [[Արցախի Հանրապետութիւն|Արցախի]] ազատագրութեան պատերազմին հետեւանքով զոհուած ազատամարտիկներու երեխաներ։ == Վարչակարգ == Էրմուփոլի քաղաք-նաւահանգիստը նստավայրն է Յունաստանի Հարաւային Էգէականի Շրջանային Միաւորումին ''Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου''։ Քալլիքրաթիս Ծրագիրով, Յունաստան կը բաժնուի 13 Շրջանային Միաւորումներու եւ Սիրոս կղզիին երեք քաղաքապետութիւնները կը ջնջուին եւ կը վերածուին Սիրոս-Էրմուփոլիս քաղաքապետութեան՝ Անօ Սիրոս, էրմուփոլի եւ Փոսիտոնիաս նախկին քաղաքապետութիւններու միացումով։ == Կրօն == Կղզիին վրայ կ'ապրի Կաթողիկէ դաւանանքի մեծ համայնք մը, որ Ուղղափառ համայնքին հետ դարերէ ի վեր սիրով կ'ապրին։ Անոնց միջեւ խառն ամուսնութիւնները յաճախակի են։ Երկու եկեղեցիները, Զատկուան տօնը նոյն օրը կը տօնեն։ == Փոխադրամիջոցներ == === Ծովային կապ === Սիրոս կղզին ծովային փոխադրամիջոցի խաչմերուկ մըն է։ Դէպի [[Փիրէա]] եւ փոխադարձ՝ անկէ դէպի [[Էգէական Ծով|Էգէական Ծովուն]] կղզիներն ու կղզիակները եւ [[Կրետէ]] կղզի երթեւեկութիւնը ամէնօրեայ եւ յաճախակի է։  Անոր նաւահանգիստին աշխարհագրական դիրքը զայն կը պաշտպանէ Էգէական Ծովուն զօրաւոր քամիներէն։  === Օդային կապ === 1992-ին Սիրոսի «Տիմիթրիս Վիքելաս» ''Δημήτριος Βικέλας'' Ազգային Օդակայանը (IATA: JSY) կը բացուի, որ կապուած է [[Աթէնք|Աթէնքի]] ''«Ελ. Βενιζέλος»'' (IATA: ATH) Միջազգային օդակայանին։ [[Պատկեր:View of Ermoupoli from Ano Syros.jpg|ձախից|մինի|Էրմուփոլի եւ Նէօրիօ նաւարանը․ դիտուած Անօ Սիրոսէն]] === Հանրային փոխադրամիջոցներ === Էրմուփոլի նաւահանգիստ-մայրաքաղաքը կղզիին մնացեալ բնակուած շրջաններուն հետ կը կապուի հանրակառքերու յաճախակի երթեւեկութեամբ։ Անոնք կապուած են մայրաքաղաքին հանրակառքերուն հետ։ Նաեւ կը գործեն թաքսիներ (վարձակառքեր)''taxis''։ == Մշակոյթ == Կղզին ունի հարուստ մշակոյթ։ Կան թատերական, երաժշտական նաեւ գրական խմբակներ։ Անոնք յաճախ հանդէս կու գան ելոյթներով եւ ձեռնարկներով։ [[Պատկեր:Q16327710.jpg|մինի|Քաղաքապետական Գրադարանը]]«Սիրոսի երաժշտասէրներ»ու ''Φιλόμουσοι Σύρου'' միութիւնը հիմնուած է 1894-ին։ Մայրաքաղաքին Քաղաքապետական Գրադարանը կը գտնուի Քաղաքապետարանին շէնքին կից Մշակոյթի Տան մէջ, որուն պարտէզին մէջ կը գտնուին Սիրոսցի նշանաւոր մտաւորականներու կիսանդրիները՝ Տիմիթրիոս Վիքելաս, Էմմանուիլ Ռոյիտիս, Ղիորղոս Սուրիս, Թիմոլէոսնտոս Ապելա եւ Ռիթա Պուպի-Փափա։ Էրմուփոլին ունի շարժապատկերի երկու սրահ․ բացօթեայ՝ ամառուան շրջանին համար եւ գոց՝ ձմեռուան։ === «Ափոլլոն» թատրոնը === [[«Ափոլլոն» թատրոն, Էրմուփոլի|«Ափոլլոն» թատրոնը]] ''Θέατρο Απόλλων'' կը կառուցուի 1862-1864 թուականներուն․ ճարտարապետն է իտալացի Փիետրօ Սապօ։ Կը նկատուի, թէ [[Միլանօ|Միլանոյի]] Սքալա ''La Scala'' թատրոնին մանրանկարն է, նաեւ տիպարն է ուրիշ 3 թատրոններու․ Սան Քարլօ՝ [[Նափոլի]], Թէաթրօ տելա փերկոլա՝ Ֆիրենցէ եւ Քասթելֆրանքօ թատրոնը։ [[Պատկեր:Apollon Theater.JPG|մինի|«Ափոլլոն» թատրոնը Զարդարուած է մարմար քարով եւ հարուստ գեղանկարչութեամբ։ Տարուան ընթացքին մշտապէս կը հիւրընկալէ մշակութային բնոյթի զանազան ձեռնարկներ․ անիկա կղզիին մշակոյթի «սիրտ»ն է։]] [[Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմ|Բ․ Համաշխարհային Պատերազմին]] ընթացքին թատրոնը մեծ վնասներ կը կրէ։ Կը վերաբացուի 1991-ին եւ վերանորոգման աշխատանքները կը լրանան 2000-ին։ === Կրթութիւն === Կղզիին մէջ կը գործեն կրթութեան համակարգի բազմաթիւ վարժարաններ․ մանկապարտէզներ, նախակրթարաններ, միջնակարգեր, երկրորդականներ, արուեստի դպրոցներ եւ Էգէական համալսարանը իր դպրոցներով։ === Թանգարաններ - Ցուցադրութեան սրահներ === * Սիրոսի հնագիտական թանգարանը, * Ճարտարարուեստի Թանգարանը, * Սիրոսի Պատմական Արխիւային թանգարանը, * Քիքլատեան Արուեստի Ընդօրինակութեան թանգարանը, * Սիրոսի Ժողովրդագրական թանգարանը, * Փոքր Ասիոյ Յիշողութեան Տունը, * Աւանդական Աշխատանքներու Ցուցադրութիւն եւ Անօ Սիրոսի Պատմական Արխիւը, * Մարքօ Վամվաքարի թանգարանը (Մարքոս Վամվաքարիս Յունական ժողովրդային «ռեպեթիքօ» երաժշտութեան հայրը): [[Պատկեր:Ceiling inside the Apollon Theater.JPG|մինի|«Ափոլլոն» թատրոնին առաստաղը]] ==== Ցուցադրութեան սրահներ ==== Կղզիին մէջ կան բաւական ցուցադրութեան սրահներ։ Ցուցադրութեան գլխաւոր սրահներն են՝ «Էրմուփոլի»ն, «Քիքլատեսի Պատկերասրահ»ը եւ «Էմանուիլ Ռոյիտիս»ը։ === Յուշարձաններ === «Անտրէա Միաուլիս»ին ''Ανδρέα Μιαούλη'' արձանը, համանուն հրապարակին վրայ, «Փոքր Ասիացիներու» յուշարձանը, Քսիրոքամպոյի համանուն հրապարակին վրայ, «Զոհուածներուն Յուշարձան»ը, Հարաւային Էգէականի Շրջանային Միաւորումի շէնքին առջեւ․ նաւահանգիստին համանուն քարափին վրայ։ === Մարզական === Սիրոս կղզիին մարզական կեանքը վառ ու հարուստ է։ Կան վոլի-պոլի, [[Ոտնագնդակ|ոտնագնդակի]], [[Կողովագնդակ|կողովագնդակի]], [[Լող|լողի]], ծովային մարզումի, [[Դասական մարզանք|դասական մարզանքի]], մեքենավառ մարզանքի, թենիսի եւ [[Ճատրակ|ճատրակի]] բազմաթիւ ակումբներ եւ խումբեր։ Յունաստանի ազգային Ա․ դասակարգին կը մասնակցի վոլի պոլի «Ֆինիքաս Սիրու» ''Α.Ο. Φοίνικας Σύρου'' խումբը։ Այս ուղղութեամբ կղզին ունի ոտնագնդակի հանրային հինգ մարզադաշտեր եւ անձնական փոքր դաշտեր (5x5 եւ 7x7)։ Նաեւ, հանրային՝ Վոլէյի եւ Կողովագնդակի մարզադաշտ, Դասական Մարզանքի դաշտ, Լողաւազան եւ այլն։ == Տեղական արտադրութիւններ == [[Պատկեր:Turkish Delight.JPG|մինի|110x110փքս|Հանգստապատառ․ շաքարով պատրաստուած քաղցրեղէն]] [[Պատկեր:Kapern.jpg|մինի|110x110փքս|«Քափարի»|alt=|ձախից]] [[Պատկեր:Sun-dried tomatoes.jpg|մինի|110x110փքս|«լիասթի տոմաթա»|alt=|ձախից]] Տեղական ամէնէն տարածուած արտադրութիւնը «Սիրեաքօ Լուքումի»ն է՝ հանգստապատառ։ Անոր պատրաստութեան արուեստը Սիրոս բերած են Խիօ կղզիէն ժամանած գաղթականները, 1832-ին։ Հետագային, [[Զմիւռնիոյ Աղէտը (1922)|Զմիւռնիոյ]] քաղաքէն (Փոքր Ասիոյ աղէտէն) փրկուած գաղթականներէն շատեր իրենց ընտանեկան ձեռարուեստը Սիրոս կղզիին մէջ կը շարունակեն. Այսօր անոնցմէ չորրորդ սերունդն է, որ կը շարունակէ հանգստապատառի պատրաստութեան աշխատանքը։ [[Պատկեր:Σαν Μιχάλη 2370.jpg|մինի|110x110փքս|Սան Միխալի պանիրը]] Հանգստապատառին զուգահեռ, կ'արտադրուի նաեւ «Խալվատոփիթա»ն, որ կը պատրաստուի տեղական մեղրով եւ թարմ նուշով։ Կ'արտադրուի նաեւ հանրածանօթ «Սան Միխալի» պանիրը, պատրաստուած տեղական անասուններուն՝ կովու, ոչխարի եւ այծի կաթով։ '''Համբաւի արժանացած են․''' * Ծոթրինի մեղրը ''θυμαρίσιο μέλι․'' պատրաստուած կղզիին մէջ առատ գտնուող ծոթրինի բոյսէն, * «Լիասթի տոմաթա»ն՝ արեւուն տակ չորցած շերտուած լոլիկ, * «Քափարի»՝ [[Քիքլատես]] կղզիներուն ափամերձ ժայռոտ մասերուն աճող համանուն բոյսին պտուղը եւ տերեւը,  * Ճզմուած ձիթապտուղը, * «''Συριανό Λουκάνικο»'' (=Սիրոսի երշիկը), * «''Λούζα»'' (Լուզա = արեւուն տակ չորցած միսի ընտիր կտոր), * Տեղական կաթով պատրաստուած` անուշ դեղին պանիրը (ղրավիերա) «''Γλυκιά Γραβιέρα»'', * «Փեթրոթա» փափուկ պանիրը, * «Κοπανιστή»՝ սերապուրի պէս տեղական ճերմակ պանիրը, * Տեղական «մարաթօ» կանաչեղէնը եւ անոր խիւսը ''Μάραθος-Πολτός από μάραθο'', եւ այլն։ == Լրատուական միջոցներ == === Հեռատեսիլ === Սիրոսի մէջ կը բանին երկու հեռուստատեսութեան կայաններ, որոնք կը սփռուին [[Քիքլատես]] կղզեխումբի տարածքին։ === Տպագրութիւն === Կը տպագրուին ամէնօրեայ «Քինի Ղնոմի» (=Հանրային Կարծիք) ''Κοινή Γνώμη'' օրաթերթը եւ «Լողոս թոն Քիքլատոն» ''Λόγος των Κυκλάδων'' շաբաթաթերթը։ Նաեւ «''Serious''» անվճար ամսաթերթը։ === Ելեկտրոնային թերթ === Վերջին տարիներուն զարգացած է ելեկտրոնային թերթը․ ամենածաւալունը՝ «''Syros toda''y»ն է։ === Ձայնասփիւռ === Սիրոսի մէջ կը սփռուին ձայնասփիւռի տեղական վեց կայաններ։ == Պատկերասրահ == <gallery widths="140" heights="140"> Syros. view from Vaporia.jpg|Էգէական Ծով․ դիտուած էրմուփոլիէն, Սիրոս Αγιος Νικόλαος, Ερμούπολη.jpg|Այիոս Նիքոլաոս Syros emoupolis agios nikolaos innen 240707.jpg|Այիոս Նիքոլաոս Մայր եկեղեցւոյ ներքին մասը Saint George's Cathedral, Syros (8).JPG|Սէնթ Ճորճ կաթողիկէ դաւանանքի Մայր եկեղեցւոյ ներքին մասը, Անօ Սիրոս, կառուցուած 1200․ Night view of Ermoupoli.jpg|Էրմուփոլի․ իրիկունը Syros emoupolis rathaus 240707.jpg|Էրմուփոլի․ գլխաւոր՝ «Միաուլի», հրապարակը եւ քաղաքապետարանի նոր-դասական ոճի շէնքը Church of the Resurrection in Ermoupolis, Syros (front view).jpg|«Անասթասի» եկեղեցին (Ս. Յարութիւն) Miaoulissyros.jpg|Անտրէաս Միաուլիսի յուշարձանը Ermoupoli Banner Syros.jpg|Նաւահանգիստին մուտքը Hermoupolis - Syros.jpg|Էրմուփոլի․ Վափորիա թաղամասը Syros El. Venizelou Ermoupoli.jpg|Սիրոս, Էրմուփոլի․ «Վենիզելոս» ճամբան, «Միաուլի» հրապարակը եւ քաղաքապետարանի շէնքը Gallissas beach.jpg|Ղալիսա Plage de Finikas (Syros, Grèce) le 9 août 2016.jpg|Ֆինիքաս Trata, Azolimnos beach.jpg|Ազոլիմնոս Megas Gyalos Syros 1.jpg|Մեղաս Եալոս Poseidonia-Syros.jpg|Փոսիտոնիա Ερμούπολη. οι γάτες στα Βαπόρια.jpg|էրմուփոլի․ Այոս Նիքոլաոս քարափի կատուները Syros gatia.jpg|Այիոս Նիքոլաոս շրջանի կատուները, նկար՝ 2020 Օգոստոս Swimming at Vaporia, 21-8-2021.jpg|Էրմուփոլիս․ քարափը Το λιμάνι της Συρου.jpg Πανσέληνος πάνω από το λιμάνι της Σύρου, 22-8-2021.jpg|Լիալուսինը նաւահանգիստին վրայ Πλατεία Τσιροπινα, το σουρουπο.jpg|Ցիրոփինա հրապարակը, իրիկնամուտին Σύρος. τα σοκακια.jpg Cats of Syros.jpg Ο Λακης της Συρου.jpg|Այիոս Նիքոլաոս քարափին «պահապան»«»ը՝ Լաքիս եւ փաթիկները Cats of Cyclades, Syros.jpg Πανσέληνος και το καράβι για τον Πειραιά 22-8-21.jpg|Լիալուսինը եւ նաւը դէպի [[Փիրէա]]․ 22-8-2021 Η χαραυγή, 23-8-2021, Βαπόρια, Άγιος Νικόλαος.jpg|23-8-2021․ Արեւածագը եւ լիալուսինը Այիոս Նիքոլաոսին վրայ Μέσα στην Ερμουπολη.jpg|Էրմուփոլի Καμάρες, Ερμουπολη.jpg|Քամարես, Վափորիա, Էրմուփոլի Θέατρο Απόλλων, Συρος.jpg|Ափոլոն թատրոնը Ερμούπολη. Πλατεία Μιαούλη και το Δημαρχειο.jpg|Էրմուփոլի․ Միաուլիին արձանը, համանուն կեդրոնական հրապարակը եւ Քաղաքապետարանի շէնքը Ερμούπολη, ο κεντρικός δρομος.jpg|Էրմուփոլի․ կեդրոնական «Վենիզելոս» ճամբան Βαπόρια. καμαρες.jpg|Քամարես․ արեւմուտքէն նկարուած Αρχοντοσπιτο. Ερμούπολη.jpg Παλιό αρχοντικο.jpg 8Αρχοντικο στον Αγιο Νικολαο Συρος.jpg Αγναντευοντας το Αιγαιο.jpg|Սեւեռելով Էգէական Ծովը Syros. Vaporis.jpg Syros. cruising.jpg Λιμάνι Σύρου. δένει το καράβι 18-8-21.jpg Το Νεώριο της Συρου.jpg|23-8-2021. Նէորիօ նաւարանը Պատկեր:Didymi sunrise.jpg|Տիտիմի, արեւածագը Պատկեր:Fish food, Cyclades.jpg|Թարմ ձուկ համտեսել, Սիրոս 24-8-2021 Պատկեր:Cyclades, Aegean Sea.jpg Ermoupoli, Syros island, Greece.jpg Q16327710.jpg Panoramic photo of Ermoupoli, Greece.jpg Night view of Ermoupoli.jpg Δημαρχείο Ερμούπολης 1028929380t.jpg|Քաղաքապետարանէն ներս․․․ Syros.jpg Street in Ermoupolis, Syros, Greece 3.jpg Syros, Aghia Anastaseos.jpg|Այիա Անասթասի Syros. Aghias Anastaseos & Aghios Nicolaos.jpg|Այիա Անասթասի եւ Այիոս Նիքոլաոս Aegean beauty.jpg Syros, Cyclades, Agean Sea.jpg Syros duck.jpg|Սիրոս, Վափորիա քարափ․ մայր սագը Syros ducks.jpg|Սագեր․․․ Էրմուփոլի․ քարափ եւ փաթիկներ.jpg|Քարափին բադիկները Syros. typical Agean cat.jpg|Սիրոս․ [[Էգէական Ծով|Էգէականի]] կատուն Syros, the cats on the stairs.jpg|Այիոս Նիքոլաոսի աստիճաններուն կատուները․․․ Syros cats. on the stairs.jpg|...կատուները Syros island, Vaporia. special place for cats.jpg|Վափորիա․ կատուներու «հիւրանոց» Syros island, Vaporia. cats.jpg|Սիրոս կատուները կը սիրեն․․․ Syros, on the stairs.jpg </gallery> <ref>[https://web.archive.org/web/20150908142240/http://www.statistics.gr/portal/page/portal/ESYE/BUCKET/A1602/PressReleases/A1602_SAM01_DT_DC_00_2011_03_F_EN.pdf Յունաստանի 2011ի մարդահամար HELLENIC STATISTICAL AUTHORITY - 2011 POPULATION AND HOUSING CENSUS{{ref-el}}]</ref> <ref>{{Cite web |url=https://www.syrosisland.gr/history-syros/ |title=syros island – Սիրոս կղզիին պատմութիւնը{{ref-el}} |accessdate=2020-08-02 |archive-date=2020-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808025413/https://www.syrosisland.gr/history-syros/ |dead-url=yes }}</ref> <ref>[https://www.e-kyklades.gr/tourism/syros_history?lang=el e-kyklades – Քիքլատես Առեւտուրի Ատեան․ Սիրոս կղզիին պատմութիւնը, տեսարժան վայրերը, ծովափները{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.gnoristetinellada.gr/anadromes/nisia-aigaiou-pelagous/499-syros-i-istoria-tis-arxontissas-ton-kykladon gnoriste tin ellada - Պատմական անդրադարձներ․ Սիրոս, Քիքլատեսի ազնուականը, ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΓΟΥΡΝΗ{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://archive.is/20130108000416/www.syros.com.gr/syros/views/museum.htm Արխիւներ - syros.com – Սիրոս կղզիի Հնագիտական թանգարանը{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://archive.is/20130108000416/www.syros.com.gr/syros/views/museum.htm Արխիւներ - syros.com – Սիրոս կղզիի Հնագիտական թանգարանը{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://cyclades24.gr/2015/11/syros-near-east-relief-orfanotrofeio/ cyclades24.gr – «Սիրոս կղզիին Near East Relief որբանոցը», Γιώργος Σολάρης, 10/11-2015{{ref-el}}]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>[https://neareastmuseum.com/chapters/a-crumbling-empire/ Near East Relief Պատմական առցանց բջիջային թանգարան Near East Relief Historical Society Digital Museum{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.syrostoday.gr/News/109760-To-Amerikaniko-Orfanotrofeio-Near-East-Relief-sti-Syro.aspx «Ամերիկեան Near East Relief Սիրոսին որբանոցը», 18/1/2020, Παναγιώτης Κουλουμπή {{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.syrostoday.gr/News/16298-Ta-paidia-toy-Kataklysmoy-sto-amerikaniko-orfanotrofeio-Syroy.aspx «Ողողման երեխաները Սիրոսին որբանոցին մէջ», 8-7-2015, Ουρανία Πανταζίδου Π.Ν.{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://alithinesgynaikes.gr/2015/11/16/%CE%B7-%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%BF%CF%81%CE%B9%CE%BA%CE%B7-%CE%B1%CE%BE%CE%B9%CE%B1-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CF%83%CF%84%CF%81%CE%B1%CF%84%CE%BF%CF%80%CE%B5%CE%B4%CE%BF%CF%85-%CF%84%CE%B7%CF%83-%CF%83%CF%85/ «Սիրոսին բանակավայիրին իսկական պատմութիւնը», Παναγιώτης Κουλουμπής, 16-11-2015{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://ikee.lib.auth.gr/record/288584/files/GRI-2017-18953.pdf Սելանիկի Արիտոթելեան Համալսարան – Տնտեսութեան եւ Քաղաքականութեան Գիտութեանց Դպրոց, «Միջպատերազմեան շրջանի գաղթականները Սիրոս կղզիին մէջ», Βουτσίνου Αγγελική ΑΕΜ: 197, Սելանիկ,Մարտ 2017{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://azator.gr/?p=14741 Ազատ Օր – «Յունահայութեան թիւի նոսրացումը 1922-1950 տարիներուն», Մայք Չիլինկիրեան, յունարենէ թարգմ․՝ Ք․ Էքիզեան, 8-1-2020]</ref> <ref>[https://www.e-kyklades.gr/travel/OrganizationDetails?orgid=30711&lang=el e-kyklades – Քիքլատես Առեւտուրի Ատեան․ «Փալլաս» շարժապատկերասրահը{{ref-el}}]</ref> <ref>[http://ragmamoul.net/hy/news-in-english/articles-interviews/2019/04/19/%D5%BE%D5%A1%D5%B2%D5%B8%D6%82%D5%A1%D5%B6-%D5%AF%D5%B8%D6%80%D5%AB%D5%A6%D5%A8/ ՌԱԿ մամուլ – «Վաղուան Կորիզը» Յունարենէ թրգմ.՝ Երանուհի Ղազարեան Syrosagenda.gr, (վերարտադրում՝ Հայ Կեանք, 26 Ապրիլ 2019, էջ՝23)]</ref> <ref>[https://issuu.com/hyegyank/docs/hye_gyank_no_70_26-04-2019 Հայ Կեանք – «Վաղուան Կորիզը» 26 Ապրիլ 2019, էջ՝23, Երանուհի Ղազարեան]{{Dead link|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>[https://www.huffingtonpost.gr/2015/06/01/thalassa-to-neorio-syrou-mesa-apo-tis-istories-tou-anthropou-pou-htan-h-psyxh-toy-nayphgeiou_n_7421008.html «Սիրոսի Նէօրիօ նաւարանին պատմութիւնը», HuffPost Greece, 22 Οκτωβρίου 2015{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.naftemporiki.gr/finance/story/1352363/ta-sxedia-ksenokosta-gia-epanaleitourgia-ton-naupigeion-sto-neorio-surou «Քսենոգոսթա Ծրագիրը Նէօրիօ նաւարանի վերաբացման համար», Naftemporiki 21-4-2018, Αντώνη Τσιμπλάκη {{ref-el}}]</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20120620165933/http://www.ellinikiaktoploia.net/2011-06-28-15-10-27/2326-2011-07-17-13-30-12.html Յունական Նաւարկութիւն (Elliniki Aktoploia) Սիրոսի Նէօրիօն, 17-7-2011, «Նէօրիօ»{{ref-el}}]</ref> <ref>{{Cite web |url=http://www.ketepo.gr/el/%CE%BA%CF%84%CE%AF%CF%81%CE%B9%CE%B1/ |title=Սիրոսի Ճարտարարուեստի Թանգարանը - Գործարաններ{{ref-el}} |accessdate=2020-08-02 |archive-date=2020-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808003245/http://www.ketepo.gr/el/%CE%BA%CF%84%CE%AF%CF%81%CE%B9%CE%B1/ |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.ketepo.gr/el/%CF%83%CF%85%CE%BB%CE%BB%CE%BF%CE%B3%CE%AD%CF%82/ |title=Սիրոսի Ճարտարարուեստի Թանգարանը – Հաւաքածոյ{{ref-el}} |accessdate=2020-08-02 |archive-date=2020-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808004629/http://www.ketepo.gr/el/%CF%83%CF%85%CE%BB%CE%BB%CE%BF%CE%B3%CE%AD%CF%82/ |dead-url=yes }}</ref> <ref>[http://gak-ank.blogspot.com/ Սիրոսի Արխիւներու Պետական Հաւաքածոյ{{ref-el}}]</ref> <ref>[http://www.netschoolbook.gr/syroproj.htm Սիրոսի Պետական Հաւաքածոյ - Պատմական{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://archive.ert.gr/37423/ ΕΡΤ – Յունաստանի Պետական հեռասփռման կայան - Նաւահանգիստներ, Սիրոս 002 ΣΥΡΟΣ, 000003742{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.koinignomi.gr/news/politiki/politiki-syros/2016/08/11/epistefei-mnimeio-tis-ethnikis-antistasis.html ΚΟΙΝΗ ΓΝΩΜΗ «Ազգային Ընդդիմութեան յուշարձանը» կը վերադառնայ, 11-8-2016, Άννα - Τερέζα Δαλμυρά{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.koinignomi.gr/news/politismos/2013/06/24/mnimeio-mikrasiatikis-mnimis.html ΚΟΙΝΗ ΓΝΩΜΗ Փոքր Ասիացիներու յուշարձան{{ref-el}}]</ref> <ref>[http://aegeanislands.blogspot.com/2019/01/blog-post.html Էգէականի կղզիները - Սիրոսին Յուշարձանները, 8-1-2019{{ref-el}}]</ref> <ref>[http://archive.azator.gr/index.php/yoduatsagrutiw/13278-l-r-65634155 Ազատ Օր, արխիւ - Խաչիկ Խաչատուրեանի արժեւորումով՝ «Արցախի պատանիները, կարծես, Յունաստան եկած դեսպաններ են», 13 Յուլիս 2015, Լուսինէ Թեւոսեան - «Ապառաժ»]</ref> <ref>[https://www.armenianportal.gr/koinotita/filoksenontas-paidia-apo-to-nagkorno-karampax-mikroi-presveis-pou-metaferoun-tin-agapi-stin-patrida-tous Armenian Portal – «Հիւրասիրելով Արցախի փոքրիկները․․» 12-9-201 Θεοδόση Δανάμπαση{{ref-el}}]{{Dead link|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>[https://www.naxostimes.gr/koinonia/12453/i-syros-agkaliase-ksana-orfana-paidia-tis-armenias/ naxos times - «Սիրոս կղզին գրկեց Արցախի որբերը», 7-9-2016{{ref-el}}]</ref> <ref>[http://armenika.gr/koinotita/91-drastiriotites/410-paidika-xamogela-sth-suro Արմենիքա պարբերաթերթ – Երեխաներու ժպիտները՝ Սիրոս, Յովիկ Պապողլեան, Յուլիս-Սեպտ․ 2011{{ref-el}}]</ref> <ref>[http://armenika.gr/koinotita/91-drastiriotites/678-syros2015 Արմենիք պարբերաթերթ - «20 տարիներու երեխաներու ժպիտներ», Մայք Չիլինկիրեան, Յուլիս-Սեպտ․ 2015, թիւ 86{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.syrostoday.gr/News/16722-Giati-an-glytosei-to-paidi-yparxei-elpida.aspx syros today – «Որովհետեւ, երբ մէկ փոքրիկ մը կը փրկուի՝ յոյս կայ», 21-8-2015, Ουρανία Πανταζή, Υποπλοίαρχος (ε.α.){{ref-el}}]</ref> <ref>{{Cite web |url=http://www.ancnews.info/%d5%a1%d6%80%d6%81%d5%a1%d5%ad%d5%ab-22-%d5%ba%d5%a1%d5%bf%d5%a1%d5%b6%d5%ab%d5%b6%d5%a5%d6%80-%d5%bd%d5%ab%d6%80%d5%b8%d5%bd%d5%ab-%d5%b4%d5%a7%d5%bb/ |title=Ար­ցա­խի 22 պա­տա­նի­ներ ­Սի­րո­սի մէջ, 29-8-2017, Հայ Դատի Յանձնախումբ, Յունաստան |accessdate=2021-07-09 |archive-date=2021-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210709190511/http://www.ancnews.info/%D5%A1%D6%80%D6%81%D5%A1%D5%AD%D5%AB-22-%D5%BA%D5%A1%D5%BF%D5%A1%D5%B6%D5%AB%D5%B6%D5%A5%D6%80-%D5%BD%D5%AB%D6%80%D5%B8%D5%BD%D5%AB-%D5%B4%D5%A7%D5%BB/ |dead-url=yes }}</ref> <ref>[https://episkopisyrou.gr/agapi-to-megalitero-farmako-tis-psichis/ Սիրոսի Կաթողիկէ համայնքի Առաջնորդարան – «Սէր․ հոգիին ամենամեծ դեղը», 2-9-2016, աղբիւր՝ koinignomi.gr{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://tvxs.gr/news/%CE%BA%CE%B1%CE%BB%CE%AC-%CE%BD%CE%AD%CE%B1/%CE%B1%CE%B3%CE%BA%CE%B1%CE%BB%CE%B9%CE%AC-%CE%B3%CE%B9%CE%B1-%CF%84%CE%B1-%CF%80%CE%B1%CE%B9%CE%B4%CE%B9%CE%AC-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CF%80%CE%BF%CE%BB%CE%AD%CE%BC%CE%BF%CF%85 Անկախ լրատուողական – «Գիրկ մը պատերազմի փոքրիկներուն համար», վերարտադրուած 28-7-2011, աղբիւր յօդուած՝ Էլեֆթերոթիփիա օրաթերթ, 3-9-2010, հեղ․՝ Ναυσικά Καραγιαννίδη {{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.gtp.gr/TDirectoryDetails.asp?id=22977&lng=1 gtp – Էրմուփոլիին Քաղաքապետական Գրադարանը{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.hamazkayin.com/wp-content/uploads/2016/02/Lradou-2015_OctNovDec_LR.pdf Համազգային Լրատու - Հոկտ․, Նոյեմ․, Դեկտ․ 2015, էջ 7{{ref-el}}]</ref> <ref>{{Cite web |url=https://www.greekgastronomyguide.gr/syros/paragogoi/ |title=Greek gastronomy – Սիրոսի արտադրութիւններ{{ref-el}} |accessdate=2020-08-02 |archive-date=2020-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028144433/https://www.greekgastronomyguide.gr/syros/paragogoi/ |dead-url=yes }}</ref> <ref>[]</ref> <ref>{{Cite web |url=https://www.syrosaxizoume.gr/%CE%AC%CE%BE%CE%BF%CE%BD%CE%B5%CF%82-%CE%B4%CF%81%CE%AC%CF%83%CE%B7%CF%82/%CE%BF%CE%B9%CE%BA%CE%BF%CE%BD%CE%BF%CE%BC%CE%B9%CE%BA%CE%AE-%CE%B1%CE%BD%CE%AC%CF%80%CF%84%CF%85%CE%BE%CE%B7/%CF%83%CF%84%CF%81%CE%B1%CF%84%CE%B7%CE%B3%CE%B9%CE%BA%CE%BF%CE%AF-%CE%BA%CE%BB%CE%AC%CE%B4%CE%BF%CE%B9/%CF%80%CF%81%CF%89%CF%84%CE%BF%CE%B3%CE%B5%CE%BD%CE%AE%CF%82-%CF%80%CE%B1%CF%81%CE%B1%CE%B3%CF%89%CE%B3%CE%AE-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CE%BC%CE%B5%CF%84%CE%B1%CF%80%CE%BF%CE%AF%CE%B7%CF%83%CE%B7/ |title=syrosaxizoume – Սիրոսին սկզբնական արտադրանքները{{ref-el}} |accessdate=2020-08-02 |archive-date=2020-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201126073625/https://www.syrosaxizoume.gr/%CE%AC%CE%BE%CE%BF%CE%BD%CE%B5%CF%82-%CE%B4%CF%81%CE%AC%CF%83%CE%B7%CF%82/%CE%BF%CE%B9%CE%BA%CE%BF%CE%BD%CE%BF%CE%BC%CE%B9%CE%BA%CE%AE-%CE%B1%CE%BD%CE%AC%CF%80%CF%84%CF%85%CE%BE%CE%B7/%CF%83%CF%84%CF%81%CE%B1%CF%84%CE%B7%CE%B3%CE%B9%CE%BA%CE%BF%CE%AF-%CE%BA%CE%BB%CE%AC%CE%B4%CE%BF%CE%B9/%CF%80%CF%81%CF%89%CF%84%CE%BF%CE%B3%CE%B5%CE%BD%CE%AE%CF%82-%CF%80%CE%B1%CF%81%CE%B1%CE%B3%CF%89%CE%B3%CE%AE-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CE%BC%CE%B5%CF%84%CE%B1%CF%80%CE%BF%CE%AF%CE%B7%CF%83%CE%B7/ |dead-url=yes }}</ref> <ref>{{Cite web |url=https://www.syrosisland.gr/traditional-products/ |title=Սիրոս կղզին - Աւանդական արտադրութիւններ{{ref-el}} |accessdate=2020-08-02 |archive-date=2020-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808034215/https://www.syrosisland.gr/traditional-products/ |dead-url=yes }}</ref> <ref>{{Cite web |url=http://asbarez.com/arm/191192/%D5%B4%D5%A5%D6%80%D5%B1%D5%A1%D6%82%D5%B8%D6%80-%D5%A1%D6%80%D5%A5%D6%82%D5%A5%D5%AC%D6%84%D5%AB-%D5%B6%D5%BA%D5%A1%D5%BD%D5%BF%D5%A1%D5%B4%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D5%B5%D6%81%D5%AB-%D5%A1%D5%B6%D5%B6/ |title=Ասպարէզ - «Մերձաւոր Արեւելքի Նպաստամատոյցի Աննախընթաց Նպաստը Հայոց Ցեղասպանութեան Գաղթականներուն Եւ Որբաշխարհին», բժ․Կարպիս Հարպոյեան, 23-4-2014 |accessdate=2020-08-04 |archive-date=2020-08-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809160127/http://asbarez.com/arm/191192/%D5%B4%D5%A5%D6%80%D5%B1%D5%A1%D6%82%D5%B8%D6%80-%D5%A1%D6%80%D5%A5%D6%82%D5%A5%D5%AC%D6%84%D5%AB-%D5%B6%D5%BA%D5%A1%D5%BD%D5%BF%D5%A1%D5%B4%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D5%B5%D6%81%D5%AB-%D5%A1%D5%B6%D5%B6/ |dead-url=yes }}</ref> == Տե՛ս նաեւ == [[Քերքիրայի հայերը|Քերքիրայի հայերը․ ''հայ որբերը'']] [[Քեֆալոնիայի հայերը|Քեֆալոնիա․ ''Հայ որբերու ժամանումը Քեֆալոնիա'']] [[Քոքինիոյ հայկական գաղութ|Քոքինիոյ հայկական գաղութը]] [[Սելանիկի հայկական գաղութը]] [[Փաթրայի հայերը]] [[Կրետէի հայերը]] [[Կորնթոս|Կորնթոս -''Կորնթոսի հայերը'']] [[Արսէն Պալեան]] [[Կրետէ]] == Ծանօթագրութիւններ == {{ծանտուփ}} == Արտաքին յղումներ == # [https://en.wikipedia.org/wiki/Ionians Յոնիացիները]{{ref-en}} # [https://www.youtube.com/watch?v=CbKkr5NE0mw Տեսերիզ – Սիրոս կղզիին ազնուական տուները]{{ref-el}} # [https://fracademic.com/dic.nsf/frwiki/1117715 Քիքլատես կղզիները Վենետիկցիներուն իշխանութեան տակ] # [https://www.onexsyrosshipyards.com/ Նէօրիօ նաւարանի կայքէջը]{{Dead link|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-el}} # [https://en.wikipedia.org/wiki/Syros_Island_National_Airport Սիրոս կղզիին Ազգային Օդակայանը]{{ref-en}} # [https://en.wikipedia.org/wiki/Syros_Island_National_Airport Սիրոս կղզիին Ազգային Օդակայանը]{{ref-en}} # [http://www.ketepo.gr/ Սիրոսի ճարտարարուեստի թանգարանը] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200808004210/http://www.ketepo.gr/ |date=2020-08-08 }}{{ref-el}} # [https://en.wikipedia.org/wiki/Apollon_Theater,_Syros Սիրոսի Ափոլլոն թատրոնը]{{ref-en}} # [https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A3%CE%B1%CE%BD_%CE%9C%CE%B9%CF%87%CE%AC%CE%BB%CE%B7 Սան Միխալի պանիրը]{{ref-el}} # [https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A1%CF%89%CE%BC%CE%B1%CE%B9%CE%BF%CE%BA%CE%B1%CE%B8%CE%BF%CE%BB%CE%B9%CE%BA%CE%AE_%CE%95%CF%80%CE%B9%CF%83%CE%BA%CE%BF%CF%80%CE%AE_%CE%A3%CF%8D%CF%81%CE%BF%CF%85 Սիրոսի Կաթողիկէ եկեղեցուոյ Առաջնորդարանը]{{ref-el}} [[Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով]] [[Ստորոգութիւն:Էգէական Ծովուն կղզիներ]] [[Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ]] [[Ստորոգութիւն:Յունաստան]] [[Ստորոգութիւն:Եւրոպա]] atbg8iw0qn25unoval63p2q2sw25zdm 254577 254576 2026-09-09T17:48:26Z HoMen 269 /* Ժայռակղզեակներուն ցանկը */ 254577 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|կարգավիճակ=Կղզի}}'''Սիրոս''' ({{Lang-el|Σύρος|Syros}}'','' տարածուած է նաեւ Սիրա անունը), [[Էգէական Ծով|Էգէական Ծովու]]<nowiki/>ն [[Քիքլատես]] կղզեխումբին մէջտեղը գտնուող կղզի, [[Յունաստան]]։ Մաս կը կազմէ Յունաստանի Հարաւային Էգէականի Շրջանային Միաւորումին ''Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου'' իբրեւ առանձին Շրջանային նահանգ։ Մայրաքաղաքն է էրմուփոլի, որ նաեւ Յունաստանի Հարաւային [[Էգէական Ծով|Էգէական]]<nowiki/>ի Շրջանային Միաւորումին նստավայրն է։[[Պատկեր:Brainsik-ermoupoli.jpg|մինի|էրմուփոլի․ նաւահանգիստին նաւակայքին մասը|ձախից]][[Պատկեր:Cyclades-Satellite GREEK.png|մինի|Սիրոս ''Σύρος'' կղզիին դիրքը Քիքլատես (=շրջաբոլոր) կղզեխումբին մէջ․ կը գտնուի կեդրոնը։|alt=|220x220px|ձախից]] Կղզին կը զարգանայ 1826-էն ետք, երբ հոն կը հաստատուին [[Փսարա]], [[Հիոս]], [[Կրետէ]] եւ [[Փոքր Ասիա|Փոքր Ասիայէ]]<nowiki/>ն գաղթականներ։ Եղած է Յունաստանի ծովային, ճարտարարուեստի եւ մշակոյթի կեդրոնը։ [[Պատկեր:Periferia Notiou Egeou.png|մինի|330x330փքս|Հարաւային Էգէականի Շրջանային Միաւորումի քարտէսը]][[Պատկեր:Ano Syros - View.JPG|մինի|Էրմուփոլի եւ նաւահանգիստը․ դիտուած Անօ Սիրոսէն|ձախից]]Յունաստանի կեանքին մէջ, Ք․Ա․ 6-րդ դարէն իսկ, կարեւոր դեր ունեցած են ու մինչեւ այսօր կը շարունակեն ունենալ Սիրոս կղզին ծնած-մեծցած անձնաւորութիւններ՝ քաղաքական դէմքեր, գրագէտներ, բանաստեղծներ, գիտնականներ, համալսարանի դասախօսներ, բարձրաստիճան կաթոլիկ կամ ուղղափառ դաւանանքի կղերականներ, կրթական մշակներ, առեւտրականներ, բնաբաններ, ռազմական ծովուժի բարձրաստիճան զինուորականներ, թատերագիրներ, դերասաններ, փաստաբաններ, երգիչներ եւ յօրինողներ, գծագրիչներ եւ նկարիչներ, լրագրողներ եւ պատմաբաններ։ [[Պատկեր:Syros Luftbild 01.jpg|մինի|330x330փքս|Սիրոսը արեւմուտքէն դիտուած․ դիմացը՝ Թինոս կղզին, իսկ մայրաքաղաք Էրմուփոլիսը կը գտնուի կղզիին արեւելեան ափերուն (նկարին մէջ յստակ կ' երեւի մայրաքաղաքը)]] [[Պատկեր:Αγναντευοντας το Αιγαιο.jpg|մինի|330x330փքս|Վափորիա քարափ․ սեւեռելով Էգէական Ծովը]] == Անուանում == Սիրոս անունը յառաջացած է փիւնիկերէնի [[Սուր (քաղաք)|Սուր]] կամ Օսուրա բառէն, որ ժայռոտ կը նշանակէ։ [[Հոմերոս]], [[Ոդիսական]] դիւցազներգութեան մէջ կղզին կ'անուանէ Սիրիի, իսկ ԺԷ. դարուն կ'անուանուի նաեւ իբրեւ [[Հռոմի Պապ|Հռոմի Պապի]]<nowiki/>ն կղզին՝ «L’isola del Papa»։[[Պատկեր:Syros Ano Syros u Ermoupolis140707.jpg|մինի|Նաւահանգիստին մուտքէն դիտուած․ երկու դէմ դիմաց բլուրներու վրայ կառուցուած Անօ Սիրոս (ձախին) եւ Էրմուփոլիս (աջին), միասին կը կազմեն Սիրոս-Էրմուփոլիս մայրաքաղաքը։ Վարը անկիւնը աջին՝ կը տեսնուի քաղաքապետարանին տպաւորիչ շէնքը:|alt=|330x330փքս]] == Աշխարհագրութիւն == Սիրոս կղզին կը գտնուի [[Քիքլատես]] կղզեխումբին կեդրոնը։ <nowiki/>[[Փիրէա]] եւ [[Ռաֆինա]] նաւահանգիստներէն հեռաւորութիւնն է յաջորդաբար՝ 83 եւ 62 ծովային մղոն։ Անոր տարածութիւնը 84, 069 քառ. քմ․ է։ Ըստ 2011-ի մարդահամարին, ունի 21, 390 բնակիչ։ Դրացի կղզիներն են՝ հիւսիսէն [[Անտրոս|Անտրօ]], հիւսիս-արեւելքէն [[Թինոս]], արեւելքէն [[Միքոնոս]] եւ [[Տիլոս]] ու [[Ռինիա (կղզի)|Ռինեա]] կղզեակները, հիւսիս-արեւմուտքէն [[Քէա]] եւ [[Եարոս]], արեւմուտքէն [[Քիթնոս]], հարաւ-արեւմուտքէն [[Սերիֆոս]], հարաւէն [[Սիֆնոս]], [[Անտիփարոս]], [[Փարոս (կղզի)|Փարոս]] եւ [[Նաքսոս]]։ Կղզիին հիւսիսային կողմը (լեռնային շրջան) կը կոչուի Ափանօ Մերիա ''Απάνω Μεριά'' (=Վերին մաս)․ բնակչութիւնը շատ քիչ է։ Այս շրջանը քարքարոտ եւ ժայռոտ է, կան նաեւ քարայրներ եւ անոր հիւսիսային եւ հիւսիս արեւմտեան ափերը հասանելի են միայն նշանակուած արահետներուն միջոցով։  Հարաւային կողմը աւելի ցած ու դաշտային է։ Հոն կը գտնուին գիւղերուն, բնակավայրերուն եւ ծանօթ ծովափներու մեծամասնութիւնը․ զբօսաշրջիկութիւնը զարգացած է ու ճամբաներու ցանցը գոհացուցիչ է։ Սիրոսի մայրաքաղաքը՝ Էրմուփոլիս, կը գտնուի կղզիին արեւելեան մասին մէջ։ === Բնակավայրեր === Կղզին ունի բազմաթիւ բնակավայրեր, որոնցմէ ամէնէն յատկանշականը եւ բազմամարդը՝ [[Անօ Սիրոս,Սիրոս|Անօ Սիրոս]] վենետիկեան բնակավայրն է։ Կղզիին հիւսիսային կողմը կատարուած հնագիտական պեղումներէն յայտնուած են [[Գասթրի, Սիրոս|Գասթրի]] եւ [[Խալանդրիանի, Սիրոս|Խալանտրիանի]] նախապատմական բնակավայրերը։ ==== Գիւղերու եւ Բնակավայրերու ցանկ ==== [[Այիոս Տիմիթրիոս, Սիրոս|Այիոս Տիմիթրիոս]], [[Աղրոս, Սիրոս|Աղրոս]], [[Ալիթինի, Սիրոս|Ալիթինի]], [[Ատիաթա, Սիրոս|Ատիաթա]], [[Ազոլիմնոս, Սիրոս|Ազոլիմնոս]], [[Անօ Մանա, Սիրոս|Անօ Մանա]], [[Անօ Սիրոս,Սիրոս|Անօ Սիրոս]], [[Էփիսքոփիօ, Սիրոս|Էփիսքոփիօ]], [[Էրմուփոլի]], [[Թալանտա, Սիրոս|Թալանտա]], [[Մանա, Սիրոս|Մանա]], [[Մեղաս Եալոս, Սիրոս|Մեղաս Եալոս]], [[Մեսարիա, Սիրոս|Մեսարիա]], [[Միթաքաս, Սիրոս|Միթաքաս]], [[Ֆինիքիա, Սիրոս|Ֆինիքիա]], [[Խալանդրիանի, Սիրոս|Խալանդրիանի]], [[Խրուսա, Սիրոս|Խրուսա]], [[Ղալիսաս, Սիրոս|Ղալիսաս]], [[Սան Միխալիս, Սիրոս|Սան Միխալիս]], [[Վարի, Սիրոս|Վարի]], [[Վիսաս, Սիրոս|Վիսաս]], [[Տանաքոս, Սիրոս|Տանաքոս]], [[Տելֆինի, Սիրոս|Տելֆինի]], [[Փաղոս, Սիրոս|Փաղոս]], [[Փափուրի, Սիրոս|Փափուրի]], [[Փարաքոփի, Սիրոս|Փարաքոփի]], [[Փլաթի Վունի, Սիրոս|Փլաթի Վունի]], [[Փոսիտոնիա, Սիրոս|Փոսիտոնիա]], [[Ֆինիքաս, Սիրոս|Ֆինիքաս]] եւ [[Գինի, Սիրոս|Գինի]]։ === Ժայռակղզեակներ === Կղզիին ափերէն ոչ շատ հեռու կը գտնուին բազմաթիւ ժայռակղզեակներ, որոնցմէ միայն մէկը ունի երկու բնակիչ։ ==== Ժայռակղզեակներուն ցանկը ==== [[Ամպելոս, Սիրոս|Ամպելոս]], [[Ասփրօ, Սիրոս|Ասփրօ]], [[Նաթա, Սիրոս|Նաթա]], [[Սթրոկիլօ, Էրմուփոլի|Սթրոկիլօ Էրմուփոլիս]], [[Սթրոկիլօ, Փոսիտոնիա|Սթրոկիլօ Փոսիտոնիա]], [[Սհինոնիսի|Սխինոնիսի]], [[Տիտիմի, Սիրոս|Տիտիմի]], [[Վարվարուսա, Սիրոս|Վարվարուսա]], [[Փսաթոնիսի, Սիրոս|Փսաթոնիսի]], [[Սհինոնիսի]] եւ [[Գոմենօ, Սիրոս|Գոմենօ]]։ == Պատմական անդրադարձ == === Նախապատմական շրջան === [[Պատկեր:Figure cycladique Louvre Ma2709.png|ձախից|մինի|250x250փքս|Կանացի դէմք․ գտնուած՝ Խալանտրիանի մէջ, [[Լուվր]]]] [[Խալանդրիանի, Սիրոս|Խալանտրիանի]] եւ [[Գասթրի, Սիրոս|Գասթրի]] շրջաններուն մէջ (Սիրոսին հիւսիս արեւելեան մաս) հնագիտական պեղումները ցոյց կու տան, թէ Սիրոս բնակուած է նախապատմական ժամանակաշրջաններէն, Ք․Ա․ 3-րդ հազարամեակին: Գտնուած են 600-է աւելի գերեզմաններ, ամրացուած բնակավայր մը՝ քաղքենի եւ առեւտրական գործունէութեամբ։[[Պատկեր:Cycladic "frying pan" with ship.JPG|մինի|220x220փքս|Տապկոց (Ք․Ա․ 2800-2300), Սիրոս, Խալանտրիանի]]Ք․Ա․ 2-րդ հազարամեակին ընթացքին, կղզին կ'անցնի յաջորդաբար [[Մինոասեան քաղաքակրթութիւն|Մինոասեան]] եւ [[Միկինեան քաղաքակրթութիւն|Միկինեան]] Քաղաքակրթութիւններուն իշխանութեան ձեռքը, իսկ Ք․Ա․ 1-ին հազարամեակին՝ Յոնիացիներուն* ''Ίωνες -The Ionians''։ * '''Յոնիա''' ''Ιωνία․'' Հին Յունաստանի քաղաք-պետութիւններուն կողմէ հիմնուած արեւմտեան [[Փոքր Ասիա|Փոքր Ասիոյ]] մէջ գաղթօճախներու շրջան, բնակիչները կը կոչուին Յոնիացի/ներ։ Չշփոթել Յունաստանի արեւմտեան կողմը գտնուող [[Յոնիական ծով|Յոնիական Ծովուն]] եւ անոր՝ [[Յոնիական կղզիներ (Էփթանիսա)|Յոնիական կղզիներուն]] հետ։ Ք․Ա․ 7-րդ դարու բնակավայրեր յայտնուած են Ղալիսայի եւ էրմուփոլիի արեւմուտքը։  Ք․Ա․ 6-րդ դարուն Սիրոս կղզին Սամոսի* բնակիչները կը գրաւեն։ Կղզիին տարբեր վայրերու մէջ գտնուած են Ք․Ա․ 6-րդ եւ 3-րդ դարերու բնակավայրեր։ * '''Սամոս'''․ [[Էգէական Ծով|Էգէական Ծովուն]] արեւելեան կողմը գտնուող կղզի, շատ մօտիկ [[Թուրքիա|Թուրքիոյ]] արեւմտեան ափերուն (կը բաժնուի 1300 մ․ լայնք ունեցող ջրանցքով մը)։ === Դասական եւ Հելլենիստական շրջան === Դասական շրջանին, Սիրոս մաս կը կազմէ [[Աթէնք|Աթէնքի]] Դաշինքին իբրեւ ինքնավար պետութիւն․ կ'ունենայ իր խորհրդարանը, քաղաքապետութիւնը եւ արծաթեայ դրամը։ Սակայն կը ստիպուի Աթենացիներուն հպատակութեան տուրք վճարել։ Հերոնիոյ ճակատամարտէն ''Μάχη της Χαιρώνειας Battle of Chaeronea'' (''Տե' ս [[Յունաստան#Յունապարսկական պատերազմներ]]'' ) ետք, կղզին մակեդոնացիներուն կը հպատակի։ Հելլենիստական շրջանին կղզին յաճախ ծովահէններու թիրախ կը դառնայ։ === Հռոմէական եւ Բիւզանդական շրջան === Հռոմէական շրջանին, (Ք․Ա․ 184 - 324) Սիրոս կը զարգանայ․ պղնձեայ դրամ կը գործածուի (Հելլենիստական շրջանէն), իսկ արծաթեայ՝ Ք․Ա․ 2-րդ դարէն։  [[Պատկեր:Ano Syros.jpg|մինի|Անօ Սիրոս]]Ծովահէններու յաճախակի յարձակումներուն պատճառով, բնակիչներէն լուրջ թիւ մը կղզիէն կը հեռանայ։ === Լատիններու իշխանութեան շրջանը === [[Խաչակիրներու Դ․ Արշաւանք|Խաչակիրներու Դ․ արշաւանքէն]] ետք (1204), կղզին՝ ինչպէս [[Քիքլատես|Քիքլատեսի]] մնացեալ կղզիները, կը գտնուի [[Վենետիկ|Վենետիկցիներուն]] գերիշխանութեան տակ․ կ'իշխէ Մարքօ Սանուտօ գերդաստանը ''Marco Sanudo'' եւ կղզին մաս կը դառնայ Նաքսոս Կոմսութեան։ Այս շրջանին է, որ կը հիմնուի Անօ Սիրոս բնակավայրը, որուն բնակիչները Կաթոլիկ քրիստոնեայ կը դառնան, բայց կը պահպանեն [[յունարէն]] լեզուն։ === Օսմանեան գերիշխանութեան շրջան === 1579-ին ''Խայր էլ տին'' Պարպարոսա կղզին կը գրաւէ [[Օսմանեան Կայսրութիւն|Օսմանեան Կայսրութեան]] հաշւոյն։ Մուրատ Գ․ սուլթանը, Սիրոսցի ազնուականներուն հետ կը համաձայնի եւ կղզիին առանձնաշնորհումներ կը պարգեւէ՝ ցած տուրքեր, կրօնական ազատութիւն․ Ենիչերիներուն հոն հաստատուիլը կ'արգիլէ։ Կրօնական ազատութիւնը առիթ կու տայ, որպէսզի կղզին հաստատուին Քափուչին (1635) եւ Ժեզուիթ (1744) կրօնաւորներ։ ժանտախտի համաճարակին (1728) կը յաջորդէ զարգացման շրջան, որ իր գագաթնակէտին կը հասնի ԺԸ. եւ ԺԹ. դարերուն ընթացքին։ 1779-ին, Ապտուլ Համիտ Ա․ սուլթանը, կղզիին տեսչութիւնը կը յանձնէ իր ազգականին՝ Շահ Սուլթանուհիին։ Ան, իր կարգին, տեղացիներուն կ'ընծայէ «Համայնքի Ժողով»ը եւ կղզին կը կառավարուի անկէ յառաջացած գործակալներուն կողմէ։ 1750 - 1820 Սիրոսի բնակչութեան թիւը կը կրկնապատկուի (2,000 հոգիէն՝ 4,000-ի)։ Բնակչութեան մեծ մասը կը բնակի Անօ Սիրոսի մէջ։ Ծովահէնութիւնը կը նուազի, նաւահանգիստը կը զարգանայ եւ բնակիչներէն շատեր կը սկսին զբաղիլ վաճառականութեամբ եւ նաւային գործերով։ === Յունաստանի Ազատագրական Պայքարին ժամանակաշրջանը === [[Պատկեր:Syros emoupolis rathaus 240707.jpg|մինի|Քաղաքապետարանի շէնքը (ճարտարապետ էրնըսդ Զիլլըր ''Ernst Ziller),'' Անտրէա Միաուլիսին արձանը (գործ՝ Ղիորղոս Պոնանոս) եւ համանուն հրապարակը ]] Յունաստանի Ազատագրական Պայքարին ընթացքին, 1822-ին Խիօ կղզիին քանդումը եւ յոյներուն դէմ հալածանքները՝ [[Սամոս]], [[Իզմիր|Զմիւռնիա]], Գիտոնիէս (Այվալի), [[Ռոտոս (կղզի)|Ռոտոս]], [[Փսարա]] եւ [[Քասոս|Գասօ]], գաղթականութեան մեծ ալիք մը կը յառաջացնեն դէպի Սիրոս։ ==== Էրմուփոլիին ստեղծումը ==== 1822-ի եւ 1865-ի միջեւ, [[Էրմուփոլի|Էրմուփոլին]] կը վերակառուցուի նոր դասական ոճով։ Բարեկեցիկ դասակարգը իր ապարանքի նմանող բնակարանները (''αρχοντικό'') նոր դասական ոճով կը կառուցէ։ Իսկ գաղթականները, որոնք իրենց կեցութիւնը կղզիին վրայ ժամանակաւոր կը նկատեն, կը մնան վրաններու եւ կամ փայտաշէն տնակներու մէջ եւ 1824-ին կը կառուցեն քարաշէն եկեղեցի մը՝ «Մեթամորֆոսի թու Սոթիրոս»։ Քանի մը տարուան ընթացքին տուները կը սկսին բարձրանալ դէպի Անօ Սիրոսի ստորոտը, ուր թաղամասեր կը կազմուին։ Նոր քաղաք մը կը հիմնուի։ Քաղաքապետարանին շէնքը, Ափոլլոն թատրոնը, գլխաւոր գրադարանը, Սիրոսի Հիւանդանոցը, Միաուլիս հրապարակը եւ բազմաթիւ այլ շէնքեր այդ շրջանին կը կառուցուին։ ==== Էրմուփուլի քաղաքին զարգացումը ==== [[Պատկեր:Syra A Greek Island - Carne John - 1836.jpg|մինի|Սիրոս, Էրմուփոլի․ 1836-ի պատկերացում]] Սիրոսի նաւահանգիստը այդ ժամանակաշրջանին Յունաստանի տարածքին գլխաւորներէն է։ 1828-ին բնակիչներուն թիւը 14 000-ը կ'անցնի եւ կը դառնայ ազատ Յունաստանի ճարտարարուեստի եւ առեւտուրի կեդրոնը։ 1850-ին արդէն բնակչութեան թիւը 20 000-էն աւելի է, իսկ 1889-ին՝ 22 000։ === Ճարտարարուեստի բնագաւառներ === === Գործարաններ === 1860-ին Սիրոսի մէջ կը գործեն տասնեակէ աւելի կաշիի, երկաթի, օճառի, փայտաշինութեան եւ ներկարարութեան գործարաններ։ Նաեւ, 1875-ին կը գործեն մեքենական 20 գործարաններ՝ ջաղացքներ, ապակեգործութիւն, մանարան, պարանագործութիւն, ներկի աշխատանոցներ, հանգստապատառ (լոխում) եւ այլն։ Մինչեւ 1924 հիւսուածեղէնի գործարաններուն թիւը 24-ի կը հասնի։ Առեւտուրին հետ զուգահեռ կը զարգանան ձեռնարհեստը, ծովային եւ կառուցման ճարտարարուեստը, ինչպէս նաեւ հանրային կառոյցները։ [[Պատկեր:Neorion Syros Shipyards.jpg|մինի|Նէորիօ նաւարանը]] Սիրոսի նաւարանը կը դառնայ յետ պատերազմեան յունական առեւտրական նաւատորմին վերանորոգման եւ վերակազմութեան վայրը։ Կաշեգործութիւնը կը զարգանայ՝ կաշին Պալքանեան երկիրներ կ'արտահանուի։ 1860-ին Էրմուփոլին Յունաստանի առաջին նաւահանգիստը կը հանդիսանայ, իսկ Սիրոս՝ Յունաստանի առեւտուրի եւ մշակոյթի կեդրոնը: Էրմուփոլիի բնակչութեան զարգացած եւ բարեկեցիկ մասը, քաղաքին մշակութային զարգացման մղում կու տայ։ Մշակոյթի բոլոր բնագաւառներէն ներս աննախընթաց ծաղկում մը կը յառաջանայ։ ==== Նէորիօ նաւարանը ==== 1861-էն Էրմուփոլի նաւահանգիստին արեւմտեան կողմը [[Նէօրիօ, Սիրոս|Նէօրիօ]] նաւարանը կը գործէ․ Յունաստանի ամէնէն հիներէն։ ԺԹ. դարու վերջին երեսուն տարիներուն ընթացքին, մեծ աճ կ'արձանագրէ, սակայն Ի. դարու առաջին կէսին` նահանջ։ Անոր կից կը գտնուի [[Թարսանաս, Սիրոս|Թարսանաս]] նաւարանը՝ 200 տարուան, ուր զարգացած է փայտագործութեան աւանդական արուեստը։ === Ի. դար === ==== Հայ որբերը եւ Near East Relief Որբանոցը ==== Փոքր Ասիոյ Աղէտին կը յաջորդէ քրիստոնեայ ժողովուրդներուն գաղթականութեան հոսքը՝ Յունաստան։ Սիրոս կը հասնին 7 800 յոյն գաղթականներ եւ 3 000 յոյն եւ հայ որբեր։ Գաղթականներէն՝ 2 800 հոգի Սիրոս կը հաստատուի, իսկ մնացեալները կը տարածուին Յունաստանի այլ շրջաններ: Որբերը նախ կը պատսպարուին կղզիին զանազան շրջաններու վրաններու եւ հաստատութիւններու շէնքերու մէջ։ [[1923 թուական|1923]]-ին Միջին Արեւելքի Ամերիկեան [[Նիր Իսթ Բարեսիրական հիմնարկ|Նիր Իսթ Բարեսիրական հիմնարկը]] Էրմուփոլիի արեւմուտքը գտնուող Աւղօ բլուրին վրայ կը սկսի կառուցել երեք շէնքեր, գոհացնելու համար որբերուն կարիքները։ Շէնքերուն կառուցման կը մասնակցին նաեւ որբերը։[[Պատկեր:Syros emoupolis agios nikolaos 240707.jpg|մինի|էրմուփոլի․ Այոս Նիքոլաոս եկեղեցին]] Սկզբնական շրջանին հայ որբերուն թիւը 732 էր, սակայն շուտով [[Աթէնք|Աթէնքի]] եւ [[Քերքիրայի հայերը|Քերքիրայի]] որբանոցներէն մեծ թիւով հայ որբեր կը հասնին եւ անոնց թիւը կը հասնի 2 000-ի։ Հայ եւ յոյն որբերը մինչեւ 1930 հոն կ'ապրին ։ ==== Միջ-պատերազմեան շրջան եւ Գերմանական գերիշխանութիւն ==== Ի. դարու առաջին տարիներէն իսկ, [[Աթէնք|Աթէնքի]] եւ [[Փիրէա|Փիրէայի]] շարունակ զարգացումը կը ներգրաւէ Սիրոսցի բազմաթիւ գործարարներ, վաճառականներ եւ դրամատէրեր։ Շոգենաւերու զարգացումը պատճառ կը դառնայ, որ նաւերը ուղղակի [[Փիրէա]] կամ այլուր առանց դադարի շարունակեն իրենց ճամբորդութիւնը։ Այսպէս, Սիրոս կղզիին նաւահանգիստը իր կարեւորութիւնը կը կորսնցնէ։ Հիւսուածեղէնի ճարտարարուեստի զարգացումը կը վերակենդանացնէ կղզիին տնտեսութիւնը։ Սակայն, [[Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմ|Բ․ Համաշխարհային պատերազմի]]<nowiki/>ն Գերմանական գերիշխանութիւնը կը փճացնէ կղզիին տնտեսութիւնը։ 1941-1942-ի ձմրան, հազարաւոր բնակիչներ կը մահանան սովի եւ վատառողջ պայմաններու բերմամբ։[[Պատկեր:Էրմուփոլի․ քարափ եւ փաթիկներ.jpg|մինի|Էրմուփոլի․ քարափը եւ փաթիկներ]] 1980-ական թուականներէն մեծ աճ կ'արձանագրէ զբօսաշրջիկութիւնը։ Նաեւ, 1984-ին «Էգէական համալսարան»ի ենթաբաժիններուն հիմնումը մեծ ներդրում կ'ունենայ կղզիին մշակութային եւ տնտեսական զարգացման:  === Ժամանակակից շրջան === [[Պատկեր:Το Νεώριο της Συρου.jpg|ձախից|մինի|Նէորիօ նաւարանը, Օգոստոս 2021]] Զբօսաշրջիկութիւնը, կրթական կեանքը, ինչպէս նաեւ «Սիրոս կղզիին Ազգային Օդակայանը» ''Syros Island National Airport Κρατικός Αερολιμένας Σύρου'', «''The Aegean casino»'' խաղատունը, նաւերու յաճախակի երթեւեկութիւնը՝ Փիրէայի եւ Րաֆինայի նաւահանգիստներէն դէպի [[Էգէական Ծով|Էգէական Ծովուն]] բոլոր կղզիները (մեկնող եւ վերադարձող նաւերը, անպայման կը կանգնին Սիրոս կղզին) եւ Նէորիօ նաւարանին վերաբացումը կղզիին տնտեսութեան մեծ թափ տուած են։ Վերջին տարիներուն ամառուան եղանակին, մեծ ու փոքր զբօսանաւեր շաբաթական հերթականութեամբ կղզին կ'այեցելեն։ == Արցախցի երեխաներու հիւրընկալութիւնը Սիրոս կղզիին մէջ == 1995-ին Յու­նաս­տա­նի Հայ Դա­տի Յանձ­նա­խում­բին եւ Անօ Սիրոս քաղաքապետութեան գործակցութեամբ, ինչպէս նաեւ Յունաստանի Հայ Կապոյտ Խաչի բարեսիրական կազմակերպութեամբ, Արցախի արտաքին գործոց եւ Կրթութեան ու Գիտութեան նախարարութիւններուն աջակցութեամբ կը յաջողուի «Ար­ցա­խի ե­րե­խա­նե­րու այ­ցը Յու­նաս­տան» ծրագ­իրը: Մինչեւ այսօր, Սիրոս կղզիին մէջ ամէն ամառ 15 օրուան համար, կը հիւրընկալուին [[Արցախի Հանրապետութիւն|Արցախի]] ազատագրութեան պատերազմին հետեւանքով զոհուած ազատամարտիկներու երեխաներ։ == Վարչակարգ == Էրմուփոլի քաղաք-նաւահանգիստը նստավայրն է Յունաստանի Հարաւային Էգէականի Շրջանային Միաւորումին ''Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου''։ Քալլիքրաթիս Ծրագիրով, Յունաստան կը բաժնուի 13 Շրջանային Միաւորումներու եւ Սիրոս կղզիին երեք քաղաքապետութիւնները կը ջնջուին եւ կը վերածուին Սիրոս-Էրմուփոլիս քաղաքապետութեան՝ Անօ Սիրոս, էրմուփոլի եւ Փոսիտոնիաս նախկին քաղաքապետութիւններու միացումով։ == Կրօն == Կղզիին վրայ կ'ապրի Կաթողիկէ դաւանանքի մեծ համայնք մը, որ Ուղղափառ համայնքին հետ դարերէ ի վեր սիրով կ'ապրին։ Անոնց միջեւ խառն ամուսնութիւնները յաճախակի են։ Երկու եկեղեցիները, Զատկուան տօնը նոյն օրը կը տօնեն։ == Փոխադրամիջոցներ == === Ծովային կապ === Սիրոս կղզին ծովային փոխադրամիջոցի խաչմերուկ մըն է։ Դէպի [[Փիրէա]] եւ փոխադարձ՝ անկէ դէպի [[Էգէական Ծով|Էգէական Ծովուն]] կղզիներն ու կղզիակները եւ [[Կրետէ]] կղզի երթեւեկութիւնը ամէնօրեայ եւ յաճախակի է։  Անոր նաւահանգիստին աշխարհագրական դիրքը զայն կը պաշտպանէ Էգէական Ծովուն զօրաւոր քամիներէն։  === Օդային կապ === 1992-ին Սիրոսի «Տիմիթրիս Վիքելաս» ''Δημήτριος Βικέλας'' Ազգային Օդակայանը (IATA: JSY) կը բացուի, որ կապուած է [[Աթէնք|Աթէնքի]] ''«Ελ. Βενιζέλος»'' (IATA: ATH) Միջազգային օդակայանին։ [[Պատկեր:View of Ermoupoli from Ano Syros.jpg|ձախից|մինի|Էրմուփոլի եւ Նէօրիօ նաւարանը․ դիտուած Անօ Սիրոսէն]] === Հանրային փոխադրամիջոցներ === Էրմուփոլի նաւահանգիստ-մայրաքաղաքը կղզիին մնացեալ բնակուած շրջաններուն հետ կը կապուի հանրակառքերու յաճախակի երթեւեկութեամբ։ Անոնք կապուած են մայրաքաղաքին հանրակառքերուն հետ։ Նաեւ կը գործեն թաքսիներ (վարձակառքեր)''taxis''։ == Մշակոյթ == Կղզին ունի հարուստ մշակոյթ։ Կան թատերական, երաժշտական նաեւ գրական խմբակներ։ Անոնք յաճախ հանդէս կու գան ելոյթներով եւ ձեռնարկներով։ [[Պատկեր:Q16327710.jpg|մինի|Քաղաքապետական Գրադարանը]]«Սիրոսի երաժշտասէրներ»ու ''Φιλόμουσοι Σύρου'' միութիւնը հիմնուած է 1894-ին։ Մայրաքաղաքին Քաղաքապետական Գրադարանը կը գտնուի Քաղաքապետարանին շէնքին կից Մշակոյթի Տան մէջ, որուն պարտէզին մէջ կը գտնուին Սիրոսցի նշանաւոր մտաւորականներու կիսանդրիները՝ Տիմիթրիոս Վիքելաս, Էմմանուիլ Ռոյիտիս, Ղիորղոս Սուրիս, Թիմոլէոսնտոս Ապելա եւ Ռիթա Պուպի-Փափա։ Էրմուփոլին ունի շարժապատկերի երկու սրահ․ բացօթեայ՝ ամառուան շրջանին համար եւ գոց՝ ձմեռուան։ === «Ափոլլոն» թատրոնը === [[«Ափոլլոն» թատրոն, Էրմուփոլի|«Ափոլլոն» թատրոնը]] ''Θέατρο Απόλλων'' կը կառուցուի 1862-1864 թուականներուն․ ճարտարապետն է իտալացի Փիետրօ Սապօ։ Կը նկատուի, թէ [[Միլանօ|Միլանոյի]] Սքալա ''La Scala'' թատրոնին մանրանկարն է, նաեւ տիպարն է ուրիշ 3 թատրոններու․ Սան Քարլօ՝ [[Նափոլի]], Թէաթրօ տելա փերկոլա՝ Ֆիրենցէ եւ Քասթելֆրանքօ թատրոնը։ [[Պատկեր:Apollon Theater.JPG|մինի|«Ափոլլոն» թատրոնը Զարդարուած է մարմար քարով եւ հարուստ գեղանկարչութեամբ։ Տարուան ընթացքին մշտապէս կը հիւրընկալէ մշակութային բնոյթի զանազան ձեռնարկներ․ անիկա կղզիին մշակոյթի «սիրտ»ն է։]] [[Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմ|Բ․ Համաշխարհային Պատերազմին]] ընթացքին թատրոնը մեծ վնասներ կը կրէ։ Կը վերաբացուի 1991-ին եւ վերանորոգման աշխատանքները կը լրանան 2000-ին։ === Կրթութիւն === Կղզիին մէջ կը գործեն կրթութեան համակարգի բազմաթիւ վարժարաններ․ մանկապարտէզներ, նախակրթարաններ, միջնակարգեր, երկրորդականներ, արուեստի դպրոցներ եւ Էգէական համալսարանը իր դպրոցներով։ === Թանգարաններ - Ցուցադրութեան սրահներ === * Սիրոսի հնագիտական թանգարանը, * Ճարտարարուեստի Թանգարանը, * Սիրոսի Պատմական Արխիւային թանգարանը, * Քիքլատեան Արուեստի Ընդօրինակութեան թանգարանը, * Սիրոսի Ժողովրդագրական թանգարանը, * Փոքր Ասիոյ Յիշողութեան Տունը, * Աւանդական Աշխատանքներու Ցուցադրութիւն եւ Անօ Սիրոսի Պատմական Արխիւը, * Մարքօ Վամվաքարի թանգարանը (Մարքոս Վամվաքարիս Յունական ժողովրդային «ռեպեթիքօ» երաժշտութեան հայրը): [[Պատկեր:Ceiling inside the Apollon Theater.JPG|մինի|«Ափոլլոն» թատրոնին առաստաղը]] ==== Ցուցադրութեան սրահներ ==== Կղզիին մէջ կան բաւական ցուցադրութեան սրահներ։ Ցուցադրութեան գլխաւոր սրահներն են՝ «Էրմուփոլի»ն, «Քիքլատեսի Պատկերասրահ»ը եւ «Էմանուիլ Ռոյիտիս»ը։ === Յուշարձաններ === «Անտրէա Միաուլիս»ին ''Ανδρέα Μιαούλη'' արձանը, համանուն հրապարակին վրայ, «Փոքր Ասիացիներու» յուշարձանը, Քսիրոքամպոյի համանուն հրապարակին վրայ, «Զոհուածներուն Յուշարձան»ը, Հարաւային Էգէականի Շրջանային Միաւորումի շէնքին առջեւ․ նաւահանգիստին համանուն քարափին վրայ։ === Մարզական === Սիրոս կղզիին մարզական կեանքը վառ ու հարուստ է։ Կան վոլի-պոլի, [[Ոտնագնդակ|ոտնագնդակի]], [[Կողովագնդակ|կողովագնդակի]], [[Լող|լողի]], ծովային մարզումի, [[Դասական մարզանք|դասական մարզանքի]], մեքենավառ մարզանքի, թենիսի եւ [[Ճատրակ|ճատրակի]] բազմաթիւ ակումբներ եւ խումբեր։ Յունաստանի ազգային Ա․ դասակարգին կը մասնակցի վոլի պոլի «Ֆինիքաս Սիրու» ''Α.Ο. Φοίνικας Σύρου'' խումբը։ Այս ուղղութեամբ կղզին ունի ոտնագնդակի հանրային հինգ մարզադաշտեր եւ անձնական փոքր դաշտեր (5x5 եւ 7x7)։ Նաեւ, հանրային՝ Վոլէյի եւ Կողովագնդակի մարզադաշտ, Դասական Մարզանքի դաշտ, Լողաւազան եւ այլն։ == Տեղական արտադրութիւններ == [[Պատկեր:Turkish Delight.JPG|մինի|110x110փքս|Հանգստապատառ․ շաքարով պատրաստուած քաղցրեղէն]] [[Պատկեր:Kapern.jpg|մինի|110x110փքս|«Քափարի»|alt=|ձախից]] [[Պատկեր:Sun-dried tomatoes.jpg|մինի|110x110փքս|«լիասթի տոմաթա»|alt=|ձախից]] Տեղական ամէնէն տարածուած արտադրութիւնը «Սիրեաքօ Լուքումի»ն է՝ հանգստապատառ։ Անոր պատրաստութեան արուեստը Սիրոս բերած են Խիօ կղզիէն ժամանած գաղթականները, 1832-ին։ Հետագային, [[Զմիւռնիոյ Աղէտը (1922)|Զմիւռնիոյ]] քաղաքէն (Փոքր Ասիոյ աղէտէն) փրկուած գաղթականներէն շատեր իրենց ընտանեկան ձեռարուեստը Սիրոս կղզիին մէջ կը շարունակեն. Այսօր անոնցմէ չորրորդ սերունդն է, որ կը շարունակէ հանգստապատառի պատրաստութեան աշխատանքը։ [[Պատկեր:Σαν Μιχάλη 2370.jpg|մինի|110x110փքս|Սան Միխալի պանիրը]] Հանգստապատառին զուգահեռ, կ'արտադրուի նաեւ «Խալվատոփիթա»ն, որ կը պատրաստուի տեղական մեղրով եւ թարմ նուշով։ Կ'արտադրուի նաեւ հանրածանօթ «Սան Միխալի» պանիրը, պատրաստուած տեղական անասուններուն՝ կովու, ոչխարի եւ այծի կաթով։ '''Համբաւի արժանացած են․''' * Ծոթրինի մեղրը ''θυμαρίσιο μέλι․'' պատրաստուած կղզիին մէջ առատ գտնուող ծոթրինի բոյսէն, * «Լիասթի տոմաթա»ն՝ արեւուն տակ չորցած շերտուած լոլիկ, * «Քափարի»՝ [[Քիքլատես]] կղզիներուն ափամերձ ժայռոտ մասերուն աճող համանուն բոյսին պտուղը եւ տերեւը,  * Ճզմուած ձիթապտուղը, * «''Συριανό Λουκάνικο»'' (=Սիրոսի երշիկը), * «''Λούζα»'' (Լուզա = արեւուն տակ չորցած միսի ընտիր կտոր), * Տեղական կաթով պատրաստուած` անուշ դեղին պանիրը (ղրավիերա) «''Γλυκιά Γραβιέρα»'', * «Փեթրոթա» փափուկ պանիրը, * «Κοπανιστή»՝ սերապուրի պէս տեղական ճերմակ պանիրը, * Տեղական «մարաթօ» կանաչեղէնը եւ անոր խիւսը ''Μάραθος-Πολτός από μάραθο'', եւ այլն։ == Լրատուական միջոցներ == === Հեռատեսիլ === Սիրոսի մէջ կը բանին երկու հեռուստատեսութեան կայաններ, որոնք կը սփռուին [[Քիքլատես]] կղզեխումբի տարածքին։ === Տպագրութիւն === Կը տպագրուին ամէնօրեայ «Քինի Ղնոմի» (=Հանրային Կարծիք) ''Κοινή Γνώμη'' օրաթերթը եւ «Լողոս թոն Քիքլատոն» ''Λόγος των Κυκλάδων'' շաբաթաթերթը։ Նաեւ «''Serious''» անվճար ամսաթերթը։ === Ելեկտրոնային թերթ === Վերջին տարիներուն զարգացած է ելեկտրոնային թերթը․ ամենածաւալունը՝ «''Syros toda''y»ն է։ === Ձայնասփիւռ === Սիրոսի մէջ կը սփռուին ձայնասփիւռի տեղական վեց կայաններ։ == Պատկերասրահ == <gallery widths="140" heights="140"> Syros. view from Vaporia.jpg|Էգէական Ծով․ դիտուած էրմուփոլիէն, Սիրոս Αγιος Νικόλαος, Ερμούπολη.jpg|Այիոս Նիքոլաոս Syros emoupolis agios nikolaos innen 240707.jpg|Այիոս Նիքոլաոս Մայր եկեղեցւոյ ներքին մասը Saint George's Cathedral, Syros (8).JPG|Սէնթ Ճորճ կաթողիկէ դաւանանքի Մայր եկեղեցւոյ ներքին մասը, Անօ Սիրոս, կառուցուած 1200․ Night view of Ermoupoli.jpg|Էրմուփոլի․ իրիկունը Syros emoupolis rathaus 240707.jpg|Էրմուփոլի․ գլխաւոր՝ «Միաուլի», հրապարակը եւ քաղաքապետարանի նոր-դասական ոճի շէնքը Church of the Resurrection in Ermoupolis, Syros (front view).jpg|«Անասթասի» եկեղեցին (Ս. Յարութիւն) Miaoulissyros.jpg|Անտրէաս Միաուլիսի յուշարձանը Ermoupoli Banner Syros.jpg|Նաւահանգիստին մուտքը Hermoupolis - Syros.jpg|Էրմուփոլի․ Վափորիա թաղամասը Syros El. Venizelou Ermoupoli.jpg|Սիրոս, Էրմուփոլի․ «Վենիզելոս» ճամբան, «Միաուլի» հրապարակը եւ քաղաքապետարանի շէնքը Gallissas beach.jpg|Ղալիսա Plage de Finikas (Syros, Grèce) le 9 août 2016.jpg|Ֆինիքաս Trata, Azolimnos beach.jpg|Ազոլիմնոս Megas Gyalos Syros 1.jpg|Մեղաս Եալոս Poseidonia-Syros.jpg|Փոսիտոնիա Ερμούπολη. οι γάτες στα Βαπόρια.jpg|էրմուփոլի․ Այոս Նիքոլաոս քարափի կատուները Syros gatia.jpg|Այիոս Նիքոլաոս շրջանի կատուները, նկար՝ 2020 Օգոստոս Swimming at Vaporia, 21-8-2021.jpg|Էրմուփոլիս․ քարափը Το λιμάνι της Συρου.jpg Πανσέληνος πάνω από το λιμάνι της Σύρου, 22-8-2021.jpg|Լիալուսինը նաւահանգիստին վրայ Πλατεία Τσιροπινα, το σουρουπο.jpg|Ցիրոփինա հրապարակը, իրիկնամուտին Σύρος. τα σοκακια.jpg Cats of Syros.jpg Ο Λακης της Συρου.jpg|Այիոս Նիքոլաոս քարափին «պահապան»«»ը՝ Լաքիս եւ փաթիկները Cats of Cyclades, Syros.jpg Πανσέληνος και το καράβι για τον Πειραιά 22-8-21.jpg|Լիալուսինը եւ նաւը դէպի [[Փիրէա]]․ 22-8-2021 Η χαραυγή, 23-8-2021, Βαπόρια, Άγιος Νικόλαος.jpg|23-8-2021․ Արեւածագը եւ լիալուսինը Այիոս Նիքոլաոսին վրայ Μέσα στην Ερμουπολη.jpg|Էրմուփոլի Καμάρες, Ερμουπολη.jpg|Քամարես, Վափորիա, Էրմուփոլի Θέατρο Απόλλων, Συρος.jpg|Ափոլոն թատրոնը Ερμούπολη. Πλατεία Μιαούλη και το Δημαρχειο.jpg|Էրմուփոլի․ Միաուլիին արձանը, համանուն կեդրոնական հրապարակը եւ Քաղաքապետարանի շէնքը Ερμούπολη, ο κεντρικός δρομος.jpg|Էրմուփոլի․ կեդրոնական «Վենիզելոս» ճամբան Βαπόρια. καμαρες.jpg|Քամարես․ արեւմուտքէն նկարուած Αρχοντοσπιτο. Ερμούπολη.jpg Παλιό αρχοντικο.jpg 8Αρχοντικο στον Αγιο Νικολαο Συρος.jpg Αγναντευοντας το Αιγαιο.jpg|Սեւեռելով Էգէական Ծովը Syros. Vaporis.jpg Syros. cruising.jpg Λιμάνι Σύρου. δένει το καράβι 18-8-21.jpg Το Νεώριο της Συρου.jpg|23-8-2021. Նէորիօ նաւարանը Պատկեր:Didymi sunrise.jpg|Տիտիմի, արեւածագը Պատկեր:Fish food, Cyclades.jpg|Թարմ ձուկ համտեսել, Սիրոս 24-8-2021 Պատկեր:Cyclades, Aegean Sea.jpg Ermoupoli, Syros island, Greece.jpg Q16327710.jpg Panoramic photo of Ermoupoli, Greece.jpg Night view of Ermoupoli.jpg Δημαρχείο Ερμούπολης 1028929380t.jpg|Քաղաքապետարանէն ներս․․․ Syros.jpg Street in Ermoupolis, Syros, Greece 3.jpg Syros, Aghia Anastaseos.jpg|Այիա Անասթասի Syros. Aghias Anastaseos & Aghios Nicolaos.jpg|Այիա Անասթասի եւ Այիոս Նիքոլաոս Aegean beauty.jpg Syros, Cyclades, Agean Sea.jpg Syros duck.jpg|Սիրոս, Վափորիա քարափ․ մայր սագը Syros ducks.jpg|Սագեր․․․ Էրմուփոլի․ քարափ եւ փաթիկներ.jpg|Քարափին բադիկները Syros. typical Agean cat.jpg|Սիրոս․ [[Էգէական Ծով|Էգէականի]] կատուն Syros, the cats on the stairs.jpg|Այիոս Նիքոլաոսի աստիճաններուն կատուները․․․ Syros cats. on the stairs.jpg|...կատուները Syros island, Vaporia. special place for cats.jpg|Վափորիա․ կատուներու «հիւրանոց» Syros island, Vaporia. cats.jpg|Սիրոս կատուները կը սիրեն․․․ Syros, on the stairs.jpg </gallery> <ref>[https://web.archive.org/web/20150908142240/http://www.statistics.gr/portal/page/portal/ESYE/BUCKET/A1602/PressReleases/A1602_SAM01_DT_DC_00_2011_03_F_EN.pdf Յունաստանի 2011ի մարդահամար HELLENIC STATISTICAL AUTHORITY - 2011 POPULATION AND HOUSING CENSUS{{ref-el}}]</ref> <ref>{{Cite web |url=https://www.syrosisland.gr/history-syros/ |title=syros island – Սիրոս կղզիին պատմութիւնը{{ref-el}} |accessdate=2020-08-02 |archive-date=2020-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808025413/https://www.syrosisland.gr/history-syros/ |dead-url=yes }}</ref> <ref>[https://www.e-kyklades.gr/tourism/syros_history?lang=el e-kyklades – Քիքլատես Առեւտուրի Ատեան․ Սիրոս կղզիին պատմութիւնը, տեսարժան վայրերը, ծովափները{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.gnoristetinellada.gr/anadromes/nisia-aigaiou-pelagous/499-syros-i-istoria-tis-arxontissas-ton-kykladon gnoriste tin ellada - Պատմական անդրադարձներ․ Սիրոս, Քիքլատեսի ազնուականը, ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΓΟΥΡΝΗ{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://archive.is/20130108000416/www.syros.com.gr/syros/views/museum.htm Արխիւներ - syros.com – Սիրոս կղզիի Հնագիտական թանգարանը{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://archive.is/20130108000416/www.syros.com.gr/syros/views/museum.htm Արխիւներ - syros.com – Սիրոս կղզիի Հնագիտական թանգարանը{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://cyclades24.gr/2015/11/syros-near-east-relief-orfanotrofeio/ cyclades24.gr – «Սիրոս կղզիին Near East Relief որբանոցը», Γιώργος Σολάρης, 10/11-2015{{ref-el}}]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>[https://neareastmuseum.com/chapters/a-crumbling-empire/ Near East Relief Պատմական առցանց բջիջային թանգարան Near East Relief Historical Society Digital Museum{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.syrostoday.gr/News/109760-To-Amerikaniko-Orfanotrofeio-Near-East-Relief-sti-Syro.aspx «Ամերիկեան Near East Relief Սիրոսին որբանոցը», 18/1/2020, Παναγιώτης Κουλουμπή {{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.syrostoday.gr/News/16298-Ta-paidia-toy-Kataklysmoy-sto-amerikaniko-orfanotrofeio-Syroy.aspx «Ողողման երեխաները Սիրոսին որբանոցին մէջ», 8-7-2015, Ουρανία Πανταζίδου Π.Ν.{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://alithinesgynaikes.gr/2015/11/16/%CE%B7-%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%BF%CF%81%CE%B9%CE%BA%CE%B7-%CE%B1%CE%BE%CE%B9%CE%B1-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CF%83%CF%84%CF%81%CE%B1%CF%84%CE%BF%CF%80%CE%B5%CE%B4%CE%BF%CF%85-%CF%84%CE%B7%CF%83-%CF%83%CF%85/ «Սիրոսին բանակավայիրին իսկական պատմութիւնը», Παναγιώτης Κουλουμπής, 16-11-2015{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://ikee.lib.auth.gr/record/288584/files/GRI-2017-18953.pdf Սելանիկի Արիտոթելեան Համալսարան – Տնտեսութեան եւ Քաղաքականութեան Գիտութեանց Դպրոց, «Միջպատերազմեան շրջանի գաղթականները Սիրոս կղզիին մէջ», Βουτσίνου Αγγελική ΑΕΜ: 197, Սելանիկ,Մարտ 2017{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://azator.gr/?p=14741 Ազատ Օր – «Յունահայութեան թիւի նոսրացումը 1922-1950 տարիներուն», Մայք Չիլինկիրեան, յունարենէ թարգմ․՝ Ք․ Էքիզեան, 8-1-2020]</ref> <ref>[https://www.e-kyklades.gr/travel/OrganizationDetails?orgid=30711&lang=el e-kyklades – Քիքլատես Առեւտուրի Ատեան․ «Փալլաս» շարժապատկերասրահը{{ref-el}}]</ref> <ref>[http://ragmamoul.net/hy/news-in-english/articles-interviews/2019/04/19/%D5%BE%D5%A1%D5%B2%D5%B8%D6%82%D5%A1%D5%B6-%D5%AF%D5%B8%D6%80%D5%AB%D5%A6%D5%A8/ ՌԱԿ մամուլ – «Վաղուան Կորիզը» Յունարենէ թրգմ.՝ Երանուհի Ղազարեան Syrosagenda.gr, (վերարտադրում՝ Հայ Կեանք, 26 Ապրիլ 2019, էջ՝23)]</ref> <ref>[https://issuu.com/hyegyank/docs/hye_gyank_no_70_26-04-2019 Հայ Կեանք – «Վաղուան Կորիզը» 26 Ապրիլ 2019, էջ՝23, Երանուհի Ղազարեան]{{Dead link|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>[https://www.huffingtonpost.gr/2015/06/01/thalassa-to-neorio-syrou-mesa-apo-tis-istories-tou-anthropou-pou-htan-h-psyxh-toy-nayphgeiou_n_7421008.html «Սիրոսի Նէօրիօ նաւարանին պատմութիւնը», HuffPost Greece, 22 Οκτωβρίου 2015{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.naftemporiki.gr/finance/story/1352363/ta-sxedia-ksenokosta-gia-epanaleitourgia-ton-naupigeion-sto-neorio-surou «Քսենոգոսթա Ծրագիրը Նէօրիօ նաւարանի վերաբացման համար», Naftemporiki 21-4-2018, Αντώνη Τσιμπλάκη {{ref-el}}]</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20120620165933/http://www.ellinikiaktoploia.net/2011-06-28-15-10-27/2326-2011-07-17-13-30-12.html Յունական Նաւարկութիւն (Elliniki Aktoploia) Սիրոսի Նէօրիօն, 17-7-2011, «Նէօրիօ»{{ref-el}}]</ref> <ref>{{Cite web |url=http://www.ketepo.gr/el/%CE%BA%CF%84%CE%AF%CF%81%CE%B9%CE%B1/ |title=Սիրոսի Ճարտարարուեստի Թանգարանը - Գործարաններ{{ref-el}} |accessdate=2020-08-02 |archive-date=2020-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808003245/http://www.ketepo.gr/el/%CE%BA%CF%84%CE%AF%CF%81%CE%B9%CE%B1/ |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.ketepo.gr/el/%CF%83%CF%85%CE%BB%CE%BB%CE%BF%CE%B3%CE%AD%CF%82/ |title=Սիրոսի Ճարտարարուեստի Թանգարանը – Հաւաքածոյ{{ref-el}} |accessdate=2020-08-02 |archive-date=2020-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808004629/http://www.ketepo.gr/el/%CF%83%CF%85%CE%BB%CE%BB%CE%BF%CE%B3%CE%AD%CF%82/ |dead-url=yes }}</ref> <ref>[http://gak-ank.blogspot.com/ Սիրոսի Արխիւներու Պետական Հաւաքածոյ{{ref-el}}]</ref> <ref>[http://www.netschoolbook.gr/syroproj.htm Սիրոսի Պետական Հաւաքածոյ - Պատմական{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://archive.ert.gr/37423/ ΕΡΤ – Յունաստանի Պետական հեռասփռման կայան - Նաւահանգիստներ, Սիրոս 002 ΣΥΡΟΣ, 000003742{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.koinignomi.gr/news/politiki/politiki-syros/2016/08/11/epistefei-mnimeio-tis-ethnikis-antistasis.html ΚΟΙΝΗ ΓΝΩΜΗ «Ազգային Ընդդիմութեան յուշարձանը» կը վերադառնայ, 11-8-2016, Άννα - Τερέζα Δαλμυρά{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.koinignomi.gr/news/politismos/2013/06/24/mnimeio-mikrasiatikis-mnimis.html ΚΟΙΝΗ ΓΝΩΜΗ Փոքր Ասիացիներու յուշարձան{{ref-el}}]</ref> <ref>[http://aegeanislands.blogspot.com/2019/01/blog-post.html Էգէականի կղզիները - Սիրոսին Յուշարձանները, 8-1-2019{{ref-el}}]</ref> <ref>[http://archive.azator.gr/index.php/yoduatsagrutiw/13278-l-r-65634155 Ազատ Օր, արխիւ - Խաչիկ Խաչատուրեանի արժեւորումով՝ «Արցախի պատանիները, կարծես, Յունաստան եկած դեսպաններ են», 13 Յուլիս 2015, Լուսինէ Թեւոսեան - «Ապառաժ»]</ref> <ref>[https://www.armenianportal.gr/koinotita/filoksenontas-paidia-apo-to-nagkorno-karampax-mikroi-presveis-pou-metaferoun-tin-agapi-stin-patrida-tous Armenian Portal – «Հիւրասիրելով Արցախի փոքրիկները․․» 12-9-201 Θεοδόση Δανάμπαση{{ref-el}}]{{Dead link|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>[https://www.naxostimes.gr/koinonia/12453/i-syros-agkaliase-ksana-orfana-paidia-tis-armenias/ naxos times - «Սիրոս կղզին գրկեց Արցախի որբերը», 7-9-2016{{ref-el}}]</ref> <ref>[http://armenika.gr/koinotita/91-drastiriotites/410-paidika-xamogela-sth-suro Արմենիքա պարբերաթերթ – Երեխաներու ժպիտները՝ Սիրոս, Յովիկ Պապողլեան, Յուլիս-Սեպտ․ 2011{{ref-el}}]</ref> <ref>[http://armenika.gr/koinotita/91-drastiriotites/678-syros2015 Արմենիք պարբերաթերթ - «20 տարիներու երեխաներու ժպիտներ», Մայք Չիլինկիրեան, Յուլիս-Սեպտ․ 2015, թիւ 86{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.syrostoday.gr/News/16722-Giati-an-glytosei-to-paidi-yparxei-elpida.aspx syros today – «Որովհետեւ, երբ մէկ փոքրիկ մը կը փրկուի՝ յոյս կայ», 21-8-2015, Ουρανία Πανταζή, Υποπλοίαρχος (ε.α.){{ref-el}}]</ref> <ref>{{Cite web |url=http://www.ancnews.info/%d5%a1%d6%80%d6%81%d5%a1%d5%ad%d5%ab-22-%d5%ba%d5%a1%d5%bf%d5%a1%d5%b6%d5%ab%d5%b6%d5%a5%d6%80-%d5%bd%d5%ab%d6%80%d5%b8%d5%bd%d5%ab-%d5%b4%d5%a7%d5%bb/ |title=Ար­ցա­խի 22 պա­տա­նի­ներ ­Սի­րո­սի մէջ, 29-8-2017, Հայ Դատի Յանձնախումբ, Յունաստան |accessdate=2021-07-09 |archive-date=2021-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210709190511/http://www.ancnews.info/%D5%A1%D6%80%D6%81%D5%A1%D5%AD%D5%AB-22-%D5%BA%D5%A1%D5%BF%D5%A1%D5%B6%D5%AB%D5%B6%D5%A5%D6%80-%D5%BD%D5%AB%D6%80%D5%B8%D5%BD%D5%AB-%D5%B4%D5%A7%D5%BB/ |dead-url=yes }}</ref> <ref>[https://episkopisyrou.gr/agapi-to-megalitero-farmako-tis-psichis/ Սիրոսի Կաթողիկէ համայնքի Առաջնորդարան – «Սէր․ հոգիին ամենամեծ դեղը», 2-9-2016, աղբիւր՝ koinignomi.gr{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://tvxs.gr/news/%CE%BA%CE%B1%CE%BB%CE%AC-%CE%BD%CE%AD%CE%B1/%CE%B1%CE%B3%CE%BA%CE%B1%CE%BB%CE%B9%CE%AC-%CE%B3%CE%B9%CE%B1-%CF%84%CE%B1-%CF%80%CE%B1%CE%B9%CE%B4%CE%B9%CE%AC-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CF%80%CE%BF%CE%BB%CE%AD%CE%BC%CE%BF%CF%85 Անկախ լրատուողական – «Գիրկ մը պատերազմի փոքրիկներուն համար», վերարտադրուած 28-7-2011, աղբիւր յօդուած՝ Էլեֆթերոթիփիա օրաթերթ, 3-9-2010, հեղ․՝ Ναυσικά Καραγιαννίδη {{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.gtp.gr/TDirectoryDetails.asp?id=22977&lng=1 gtp – Էրմուփոլիին Քաղաքապետական Գրադարանը{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.hamazkayin.com/wp-content/uploads/2016/02/Lradou-2015_OctNovDec_LR.pdf Համազգային Լրատու - Հոկտ․, Նոյեմ․, Դեկտ․ 2015, էջ 7{{ref-el}}]</ref> <ref>{{Cite web |url=https://www.greekgastronomyguide.gr/syros/paragogoi/ |title=Greek gastronomy – Սիրոսի արտադրութիւններ{{ref-el}} |accessdate=2020-08-02 |archive-date=2020-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028144433/https://www.greekgastronomyguide.gr/syros/paragogoi/ |dead-url=yes }}</ref> <ref>[]</ref> <ref>{{Cite web |url=https://www.syrosaxizoume.gr/%CE%AC%CE%BE%CE%BF%CE%BD%CE%B5%CF%82-%CE%B4%CF%81%CE%AC%CF%83%CE%B7%CF%82/%CE%BF%CE%B9%CE%BA%CE%BF%CE%BD%CE%BF%CE%BC%CE%B9%CE%BA%CE%AE-%CE%B1%CE%BD%CE%AC%CF%80%CF%84%CF%85%CE%BE%CE%B7/%CF%83%CF%84%CF%81%CE%B1%CF%84%CE%B7%CE%B3%CE%B9%CE%BA%CE%BF%CE%AF-%CE%BA%CE%BB%CE%AC%CE%B4%CE%BF%CE%B9/%CF%80%CF%81%CF%89%CF%84%CE%BF%CE%B3%CE%B5%CE%BD%CE%AE%CF%82-%CF%80%CE%B1%CF%81%CE%B1%CE%B3%CF%89%CE%B3%CE%AE-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CE%BC%CE%B5%CF%84%CE%B1%CF%80%CE%BF%CE%AF%CE%B7%CF%83%CE%B7/ |title=syrosaxizoume – Սիրոսին սկզբնական արտադրանքները{{ref-el}} |accessdate=2020-08-02 |archive-date=2020-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201126073625/https://www.syrosaxizoume.gr/%CE%AC%CE%BE%CE%BF%CE%BD%CE%B5%CF%82-%CE%B4%CF%81%CE%AC%CF%83%CE%B7%CF%82/%CE%BF%CE%B9%CE%BA%CE%BF%CE%BD%CE%BF%CE%BC%CE%B9%CE%BA%CE%AE-%CE%B1%CE%BD%CE%AC%CF%80%CF%84%CF%85%CE%BE%CE%B7/%CF%83%CF%84%CF%81%CE%B1%CF%84%CE%B7%CE%B3%CE%B9%CE%BA%CE%BF%CE%AF-%CE%BA%CE%BB%CE%AC%CE%B4%CE%BF%CE%B9/%CF%80%CF%81%CF%89%CF%84%CE%BF%CE%B3%CE%B5%CE%BD%CE%AE%CF%82-%CF%80%CE%B1%CF%81%CE%B1%CE%B3%CF%89%CE%B3%CE%AE-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CE%BC%CE%B5%CF%84%CE%B1%CF%80%CE%BF%CE%AF%CE%B7%CF%83%CE%B7/ |dead-url=yes }}</ref> <ref>{{Cite web |url=https://www.syrosisland.gr/traditional-products/ |title=Սիրոս կղզին - Աւանդական արտադրութիւններ{{ref-el}} |accessdate=2020-08-02 |archive-date=2020-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808034215/https://www.syrosisland.gr/traditional-products/ |dead-url=yes }}</ref> <ref>{{Cite web |url=http://asbarez.com/arm/191192/%D5%B4%D5%A5%D6%80%D5%B1%D5%A1%D6%82%D5%B8%D6%80-%D5%A1%D6%80%D5%A5%D6%82%D5%A5%D5%AC%D6%84%D5%AB-%D5%B6%D5%BA%D5%A1%D5%BD%D5%BF%D5%A1%D5%B4%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D5%B5%D6%81%D5%AB-%D5%A1%D5%B6%D5%B6/ |title=Ասպարէզ - «Մերձաւոր Արեւելքի Նպաստամատոյցի Աննախընթաց Նպաստը Հայոց Ցեղասպանութեան Գաղթականներուն Եւ Որբաշխարհին», բժ․Կարպիս Հարպոյեան, 23-4-2014 |accessdate=2020-08-04 |archive-date=2020-08-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809160127/http://asbarez.com/arm/191192/%D5%B4%D5%A5%D6%80%D5%B1%D5%A1%D6%82%D5%B8%D6%80-%D5%A1%D6%80%D5%A5%D6%82%D5%A5%D5%AC%D6%84%D5%AB-%D5%B6%D5%BA%D5%A1%D5%BD%D5%BF%D5%A1%D5%B4%D5%A1%D5%BF%D5%B8%D5%B5%D6%81%D5%AB-%D5%A1%D5%B6%D5%B6/ |dead-url=yes }}</ref> == Տե՛ս նաեւ == [[Քերքիրայի հայերը|Քերքիրայի հայերը․ ''հայ որբերը'']] [[Քեֆալոնիայի հայերը|Քեֆալոնիա․ ''Հայ որբերու ժամանումը Քեֆալոնիա'']] [[Քոքինիոյ հայկական գաղութ|Քոքինիոյ հայկական գաղութը]] [[Սելանիկի հայկական գաղութը]] [[Փաթրայի հայերը]] [[Կրետէի հայերը]] [[Կորնթոս|Կորնթոս -''Կորնթոսի հայերը'']] [[Արսէն Պալեան]] [[Կրետէ]] == Ծանօթագրութիւններ == {{ծանտուփ}} == Արտաքին յղումներ == # [https://en.wikipedia.org/wiki/Ionians Յոնիացիները]{{ref-en}} # [https://www.youtube.com/watch?v=CbKkr5NE0mw Տեսերիզ – Սիրոս կղզիին ազնուական տուները]{{ref-el}} # [https://fracademic.com/dic.nsf/frwiki/1117715 Քիքլատես կղզիները Վենետիկցիներուն իշխանութեան տակ] # [https://www.onexsyrosshipyards.com/ Նէօրիօ նաւարանի կայքէջը]{{Dead link|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-el}} # [https://en.wikipedia.org/wiki/Syros_Island_National_Airport Սիրոս կղզիին Ազգային Օդակայանը]{{ref-en}} # [https://en.wikipedia.org/wiki/Syros_Island_National_Airport Սիրոս կղզիին Ազգային Օդակայանը]{{ref-en}} # [http://www.ketepo.gr/ Սիրոսի ճարտարարուեստի թանգարանը] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200808004210/http://www.ketepo.gr/ |date=2020-08-08 }}{{ref-el}} # [https://en.wikipedia.org/wiki/Apollon_Theater,_Syros Սիրոսի Ափոլլոն թատրոնը]{{ref-en}} # [https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A3%CE%B1%CE%BD_%CE%9C%CE%B9%CF%87%CE%AC%CE%BB%CE%B7 Սան Միխալի պանիրը]{{ref-el}} # [https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A1%CF%89%CE%BC%CE%B1%CE%B9%CE%BF%CE%BA%CE%B1%CE%B8%CE%BF%CE%BB%CE%B9%CE%BA%CE%AE_%CE%95%CF%80%CE%B9%CF%83%CE%BA%CE%BF%CF%80%CE%AE_%CE%A3%CF%8D%CF%81%CE%BF%CF%85 Սիրոսի Կաթողիկէ եկեղեցուոյ Առաջնորդարանը]{{ref-el}} [[Ստորոգութիւն:Կղզիներ այբբենական կարգով]] [[Ստորոգութիւն:Էգէական Ծովուն կղզիներ]] [[Ստորոգութիւն:Յունաստանի կղզիներ]] [[Ստորոգութիւն:Յունաստան]] [[Ստորոգութիւն:Եւրոպա]] mb7b2qdv1kbn5cdynhs0np5633msz6h 2 19549 254532 254515 2026-09-09T12:17:55Z ShahenWasHere 140 /* a. Language and writing */ 254532 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ A starter list for Basque Wikipedia editors, grouped by theme. It blends foundational Western Armenian topics with a selection from the active [[m:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Western_Armenian|CEE Spring 2026]] list, and leans heavily toward the diaspora. Links point to the English source article; pick whatever appeals and check what already exists on eu.wikipedia before starting. This is a starting point, not a fixed list, so add, drop, or swap freely. :-) == a. Language and writing == {| class="wikitable sortable" |+ !# !Topic !Wikidata !English !Basque !Western Armenian |- |1 |Western Armenian |[[d:Q180945|Q180945]] |[[:en:Western Armenian|Western Armenian]] | style="background:#fee;" |''mendebaldeko armeniarra'' |[[Արեւմտահայերէն]] |- |2 |Armenian alphabet |[[d:Q11932|Q11932]] |[[:en:Armenian alphabet|Armenian alphabet]] |[[:eu:Armeniar alfabeto|Armeniar alfabeto]] | style="background:#fee;" |''Հայերէնի Այբուբեն'' |- |3 |Mesrop Mashtots |[[d:Q104804|Q104804]] |[[:en:Mesrop Mashtots|Mesrop Mashtots]] |[[:eu:Mesrop Maxtots|Mesrop Maxtots]] |[[Մեսրոպ Մաշտոց]] |- |4 |classical Armenian orthography |[[d:Q7832276|Q7832276]] |[[:en:Classical Armenian orthography|Classical Armenian orthography]] | style="background:#fee;" | |[[Հայերէնի դասական ուղղագրութիւն]] |- |5 |Armenian orthography reform |[[d:Q1748107|Q1748107]] |[[:en:Armenian orthography reform|Armenian orthography reform]] | style="background:#fee;" | |[[Հայերէնի ուղղագրական բարեփոխութիւն (1922)]] |- |6 |Classical Armenian |[[d:Q181074|Q181074]] |[[:en:Classical Armenian|Classical Armenian]] |[[:eu:Armeniera klasiko|Armeniera klasiko]] |[[Գրաբար հայերէն]] |- |7 |Eastern Armenian |[[d:Q181059|Q181059]] |[[:en:Eastern Armenian|Eastern Armenian]] | style="background:#fee;" |''ekialdeko armeniera'' | style="background:#fee;" |''Արեւելահայերէն'' |- |8 |Homshetsi |[[d:Q2511850|Q2511850]] |[[:en:Homshetsi dialect|Homshetsi dialect]] | style="background:#fee;" | |[[Համշէնի բարբառ]] |- |9 |Armenian dialect |[[d:Q137260493|Q137260493]] |[[:en:Armenian dialects|Armenian dialects]] | style="background:#fee;" | | style="background:#fee;" |[[Հայերէնի բարբառներ]] |} == b. History == {| class="wikitable sortable" |+ !# !Topic !Wikidata !English !Basque !Western Armenian |- |10 |Armenian Genocide |[[d:Q80034|Q80034]] |[[:en:Armenian genocide|Armenian genocide]] |[[:eu:Armeniar genozidioa|Armeniar genozidioa]] |[[Հայոց Ցեղասպանութիւն]] |- |11 |Armenians in the Ottoman Empire |[[d:Q891146|Q891146]] |[[:en:Armenians in the Ottoman Empire|Armenians in the Ottoman Empire]] | style="background:#fee;" | | style="background:#fee;" | |- |12 |Armenian question |[[d:Q2572766|Q2572766]] |[[:en:Armenian question|Armenian question]] | style="background:#fee;" | |[[Հայկական Հարց]] |- |13 |Hamidian massacres |[[d:Q2092950|Q2092950]] |[[:en:Hamidian massacres|Hamidian massacres]] | style="background:#fee;" | |[[Համիտեան Ջարդեր]] |- |14 |Adana massacre |[[d:Q2087792|Q2087792]] |[[:en:Adana massacre|Adana massacre]] | style="background:#fee;" | |[[Ատանայի Կոտորած]] |- |15 |deportation of Armenian intellectuals on 24 April 1915 |[[d:Q5260701|Q5260701]] |[[:en:Deportation of Armenian intellectuals on 24 April 1915|Deportation of Armenian intellectuals on 24 April 1915]] | style="background:#fee;" | | style="background:#fee;" |''Կարմիր Կիրակի'' |- |16 |Six vilayets |[[d:Q2800279|Q2800279]] |[[:en:Six Vilayets|Six Vilayets]] | style="background:#fee;" | |[[Վեց Հայկական Նահանգներ]] |- |17 |Battle of Musa Dagh |[[d:Q19831524|Q19831524]] |[[:en:Musa Dagh Resistance|Musa Dagh Resistance]] | style="background:#fee;" | |[[Մուսա Լերան Հերոսամարտ]] |- |18 |Crypto-Armenians |[[d:Q5190784|Q5190784]] |[[:en:Hidden Armenians|Hidden Armenians]] | style="background:#fee;" | |[[Թաքուն Հայեր]] |- |19 |Republic of Western Armenia |[[d:Q16372080|Q16372080]] |[[:en:Western Armenia Government in Exile|Western Armenia Government in Exile]] | style="background:#fee;" | |[[Արեւմտեան Հայաստանի Վտարանդի Կառավարութիւն]] |- |20 |Wilsonian Armenia |[[d:Q540939|Q540939]] |[[:en:Wilsonian Armenia|Wilsonian Armenia]] |[[:eu:Armenia Wilsondar|Armenia Wilsondar]] | style="background:#fee;" |[[Ուիլսոնեան Հայաստան]] |- |21 |Cilicia |[[d:Q620864|Q620864]] |[[:en:Cilicia|Cilicia]] |[[:eu:Zilizia|Zilizia]] |[[Կիլիկիա]] |- |22 |Armenian Kingdom of Cilicia |[[d:Q335088|Q335088]] |[[:en:Armenian Kingdom of Cilicia|Armenian Kingdom of Cilicia]] | style="background:#fee;" | |[[Կիլիկիոյ Հայկական Թագաւորութիւն]] |} == c. Diaspora communities, churches and schools == {| class="wikitable sortable" |+ !# !Topic !Wikidata !English !Basque !Western Armenian |- |23 |Anjar |[[d:Q60977|Q60977]] |[[:en:Anjar, Lebanon|Anjar, Lebanon]] |[[:eu:Anjar|Anjar]] |[[Այնճար]] |- |24 |Bourj Hammoud |[[d:Q895235|Q895235]] |[[:en:Bourj Hammoud|Bourj Hammoud]] | style="background:#fee;" | |[[Պուրճ Համուտ]] |- |25 |Kesab |[[d:Q1026301|Q1026301]] |[[:en:Kessab|Kessab]] | style="background:#fee;" | |[[Քեսապ]] |- |26 |Armenian Quarter |[[d:Q1645501|Q1645501]] |[[:en:Armenian Quarter|Armenian Quarter]] |[[:eu:Armeniar barrutia (Jerusalem)|Armeniar barrutia (Jerusalem)]] |[[Երուսաղէմի Հայկական Թաղամասը]] |- |27 |New Julfa |[[d:Q1711781|Q1711781]] |[[:en:New Julfa|New Julfa]] | style="background:#fee;" | |[[Նոր Ջուղա]] |- |28 |Little Armenia |[[d:Q1795364|Q1795364]] |[[:en:Little Armenia, Los Angeles|Little Armenia, Los Angeles]] |[[:eu:Little Armenia (Los Angeles)|Little Armenia (Los Angeles)]] | style="background:#fee;" | |- |29 |Armenians in Lebanon |[[d:Q2671703|Q2671703]] |[[:en:Armenians in Lebanon|Armenians in Lebanon]] | style="background:#fee;" | |[[Լիբանանի Հայերը]] |- |30 |Armenians in Syria |[[d:Q683045|Q683045]] |[[:en:Armenians in Syria|Armenians in Syria]] | style="background:#fee;" | | style="background:#fee;" | |- |31 |Armenians in France |[[d:Q2671687|Q2671687]] |[[:en:Armenians in France|Armenians in France]] | style="background:#fee;" | |[[Հայերը Ֆրանսայի Մէջ]] |- |32 |Armenian Americans |[[d:Q2325516|Q2325516]] |[[:en:Armenian Americans|Armenian Americans]] |[[:eu:Armeno-estatubatuar|Armeno-estatubatuar]] |[[Հայերը Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներուն մէջ]] |- |33 |Holy See of Cilicia |[[d:Q693678|Q693678]] |[[:en:Holy See of Cilicia|Holy See of Cilicia]] | style="background:#fee;" | |[[Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութիւն]] |- |34 |Armenian Patriarchate of Constantinople |[[d:Q545383|Q545383]] |[[:en:Armenian Patriarchate of Constantinople|Armenian Patriarchate of Constantinople]] | style="background:#fee;" | |[[Կոստանդնուպոլսոյ Հայոց Պատրիարքութիւն]] |- |35 |Armenian Patriarchate of Jerusalem |[[d:Q1479532|Q1479532]] |[[:en:Armenian Patriarchate of Jerusalem|Armenian Patriarchate of Jerusalem]] | style="background:#fee;" | | style="background:#fee;" | |- |36 |Cathedral of St. James, Jerusalem |[[d:Q1679598|Q1679598]] |[[:en:Cathedral of Saint James, Jerusalem|Cathedral of Saint James, Jerusalem]] | style="background:#fee;" | | style="background:#fee;" | |- |37 |Armenian Evangelical Church |[[d:Q683313|Q683313]] |[[:en:Armenian Evangelical Church|Armenian Evangelical Church]] | style="background:#fee;" | |[[Հայ Աւետարանական Եկեղեցի]] |- |38 |Armenian Apostolic Church |[[d:Q683724|Q683724]] |[[:en:Armenian Apostolic Church|Armenian Apostolic Church]] |[[:eu:Armeniako Eliza Apostolikoa|Armeniako Eliza Apostolikoa]] |[[Հայ Առաքելական Եկեղեցի]] |- |39 |Armenian Catholic Church |[[d:Q64842|Q64842]] |[[:en:Armenian Catholic Church|Armenian Catholic Church]] |[[:eu:Armeniar Eliza Katolikoa|Armeniar Eliza Katolikoa]] |[[Հայ Կաթողիկէ Եկեղեցի]] |- |40 |Mechitarists |[[d:Q663304|Q663304]] |[[:en:Mekhitarists|Mekhitarists]] | style="background:#fee;" | |[[Մխիթարեան Միաբանութիւն]] |- |41 |Melkonian Educational Institute |[[d:Q1919477|Q1919477]] |[[:en:Melkonian Educational Institute|Melkonian Educational Institute]] | style="background:#fee;" | |[[Մելգոնեան Կրթական Հաստատութիւն]] |- |42 |Getronagan Armenian High School |[[d:Q5554506|Q5554506]] |[[:en:Getronagan Armenian High School|Getronagan Armenian High School]] | style="background:#fee;" | |[[Ազգային Կեդրոնական Վարժարան (Պոլիս)]] |- |43 |Sanasarian College |[[d:Q7415514|Q7415514]] |[[:en:Sanasarian College|Sanasarian College]] | style="background:#fee;" | |[[Սանասարեան Վարժարան]] |- |44 |École Arménienne Sourp Hagop |[[d:Q6455994|Q6455994]] |[[:en:École Arménienne Sourp Hagop|École Arménienne Sourp Hagop]] | style="background:#fee;" | | style="background:#fee;" |[[Սուրբ Յակոբ Հայկական Վարժարան]] |- |45 |Private Armenian School of Pangaltı |[[d:Q7246046|Q7246046]] |[[:en:Pangaltı Mkhitaryan School|Pangaltı Mkhitaryan School]] | style="background:#fee;" | |[[Բանկալթըի Մխիթարեան Դպրոց]] |- |46 |Larnaca Armenian school |[[d:Q6489688|Q6489688]] |[[:en:Larnaca Armenian school|Larnaca Armenian school]] | style="background:#fee;" | |[[Նարեկ Հայկական Վարժարան (Լառնագա)]] |} == d. Culture and institutions == {| class="wikitable sortable" |+ !# !Topic !Wikidata !English !Basque !Western Armenian |- |47 |Armenian General Benevolent Union |[[d:Q778312|Q778312]] |[[:en:Armenian General Benevolent Union|Armenian General Benevolent Union]] | style="background:#fee;" | |[[Հայկական Բարեգործական Ընդհանուր Միութիւն]] |- |48 |Hamazkayin |[[d:Q3066117|Q3066117]] |[[:en:Hamazkayin|Hamazkayin]] | style="background:#fee;" | |[[Համազգայինի Հայ Կրթական Եւ Մշակութային Միութիւն]] |- |49 |Homenetmen |[[d:Q3133652|Q3133652]] |[[:en:Homenetmen|Homenetmen]] | style="background:#fee;" | |[[Հայ Մարմնակրթական Ընդհանուր Միութիւն]] |- |50 |Homenmen |[[d:Q3067660|Q3067660]] |[[:en:Homenmen|Homenmen]] | style="background:#fee;" | |[[Հայ Մարմնամարզական Միութիւն]] |- |51 |Armenian Relief Society |[[d:Q4793226|Q4793226]] |[[:en:Armenian Relief Society|Armenian Relief Society]] | style="background:#fee;" | |[[Հայ Օգնութեան Միութիւն]] |- |52 |Tekeyan Cultural Association |[[d:Q20513203|Q20513203]] |[[:en:Tekeyan Cultural Association|Tekeyan Cultural Association]] | style="background:#fee;" | |[[Թէքէեան Մշակութային Միութիւն]] |- |53 |Calouste Gulbenkian Foundation |[[d:Q3052794|Q3052794]] |[[:en:Calouste Gulbenkian Foundation|Calouste Gulbenkian Foundation]] |[[:eu:Calouste Gulbenkian Fundazioa|Calouste Gulbenkian Fundazioa]] |[[Գալուստ Կիւլպէնկեան Հիմնարկութիւն]] |- |54 |Houshamadyan |[[d:Q21201902|Q21201902]] | style="background:#fee;" |''Houshamadyan'' | style="background:#fee;" | |[[Յուշամատեան (միութիւն)]] |- |55 |Nubar Library |[[d:Q52619589|Q52619589]] |[[:en:Nubar Library|Nubar Library]] | style="background:#fee;" | | style="background:#fee;" |''Նուպար մատենադարան'' |- |56 |Jamanak |[[d:Q1548769|Q1548769]] |[[:en:Jamanak|Jamanak]] | style="background:#fee;" | |[[Ժամանակ (օրաթերթ)]] |- |57 |Agos |[[d:Q395477|Q395477]] |[[:en:Agos|Agos]] | style="background:#fee;" | |[[Ակօս (թերթ)]] |- |58 |Aztag |[[d:Q4832922|Q4832922]] |[[:en:Aztag|Aztag]] | style="background:#fee;" | |[[Ազդակ (օրաթերթ)]] |- |59 |Asbarez |[[d:Q3235454|Q3235454]] |[[:en:Asbarez|Asbarez]] | style="background:#fee;" | |[[Ասպարէզ (օրաթերթ)]] |- |60 |Armenian cuisine |[[d:Q684343|Q684343]] |[[:en:Armenian cuisine|Armenian cuisine]] |[[:eu:Armeniako gastronomia|Armeniako gastronomia]] |[[Հայկական Խոհանոց]] |- |61 |khachkar |[[d:Q654476|Q654476]] |[[:en:Khachkar|Khachkar]] | style="background:#fee;" | |[[Խաչքար]] |- |62 |Armenian carpet |[[d:Q2067009|Q2067009]] |[[:en:Armenian carpet|Armenian carpet]] | style="background:#fee;" | |[[Հայկական գորգ]] |- |63 |Armenian illuminated manuscript |[[d:Q683729|Q683729]] |[[:en:Armenian illuminated manuscripts|Armenian illuminated manuscripts]] | style="background:#fee;" | |[[Հայկական Մանրանկարչութիւն]] |- |64 |Armenian eternity sign |[[d:Q36713|Q36713]] |[[:en:Armenian eternity sign|Armenian eternity sign]] | style="background:#fee;" | |[[Հայկական Յաւերժութեան Նշան]] |} == e. Arts and literature == {| class="wikitable sortable" |+ !# !Topic !Wikidata !English !Basque !Western Armenian |- |65 |Armenian literature |[[d:Q684384|Q684384]] |[[:en:Armenian literature|Armenian literature]] | style="background:#fee;" | | style="background:#fee;" | |- |66 |Komitas |[[d:Q351670|Q351670]] |[[:en:Komitas|Komitas]] | style="background:#fee;" | |[[Կոմիտաս Վարդապետ]] |- |67 |duduk |[[d:Q737917|Q737917]] |[[:en:Duduk|Duduk]] | style="background:#fee;" | |[[Տուտուկ]] |- |68 |Armenian dance |[[d:Q4793264|Q4793264]] |[[:en:Armenian dance|Armenian dance]] | style="background:#fee;" | |[[Հայկական Պարարուեստ]] |- |69 |Hagop Baronian |[[d:Q4345779|Q4345779]] |[[:en:Hagop Baronian|Hagop Baronian]] | style="background:#fee;" | |[[Յակոբ Պարոնեան]] |- |70 |Yervant Odian |[[d:Q1054731|Q1054731]] |[[:en:Yervant Odian|Yervant Odian]] | style="background:#fee;" | |[[Երուանդ Օտեան]] |- |71 |Daniel Varujan |[[d:Q2514770|Q2514770]] |[[:en:Daniel Varoujan|Daniel Varoujan]] | style="background:#fee;" | |[[Դանիէլ Վարուժան]] |- |72 |Siamanto |[[d:Q1977386|Q1977386]] |[[:en:Siamanto|Siamanto]] | style="background:#fee;" | |[[Սիամանթօ]] |- |73 |Krikor Zohrab |[[d:Q3113776|Q3113776]] |[[:en:Krikor Zohrab|Krikor Zohrab]] | style="background:#fee;" | |[[Գրիգոր Զօհրապ]] |- |74 |Vahan Tekeyan |[[d:Q3306117|Q3306117]] |[[:en:Vahan Tekeyan|Vahan Tekeyan]] | style="background:#fee;" | |[[Վահան Թէքէեան]] |- |75 |Ruben Sevak |[[d:Q2392015|Q2392015]] |[[:en:Ruben Sevak|Ruben Sevak]] | style="background:#fee;" | |[[Ռուբէն Սեւակ]] |- |76 |Zahrad |[[d:Q3574613|Q3574613]] |[[:en:Zahrad|Zahrad]] | style="background:#fee;" | |[[Զահրատ]] |- |77 |Hagop Oshagan |[[d:Q5638801|Q5638801]] |[[:en:Hagop Oshagan|Hagop Oshagan]] | style="background:#fee;" | |[[Յակոբ Օշական]] |- |78 |Shahan Shahnour |[[d:Q2862197|Q2862197]] |[[:en:Shahan Shahnour|Shahan Shahnour]] | style="background:#fee;" | |[[Շահան Շահնուր]] |- |79 |Peter Balakian |[[d:Q1382375|Q1382375]] |[[:en:Peter Balakian|Peter Balakian]] | style="background:#fee;" | |[[Փիթըր Պալաքեան]] |- |80 |Jean Carzou |[[d:Q1245202|Q1245202]] |[[:en:Jean Carzou|Jean Carzou]] | style="background:#fee;" | |[[Գառզու]] |- |81 |Jean Jansem |[[d:Q2991630|Q2991630]] |[[:en:Jean Jansem|Jean Jansem]] | style="background:#fee;" | |[[Ժանսեմ]] |- |82 |Sarkis Zabunyan |[[d:Q323186|Q323186]] |[[:en:Sarkis Zabunyan|Sarkis Zabunyan]] | style="background:#fee;" | |[[Սարգիս Զապունեան]] |- |83 |Henri Verneuil |[[d:Q55394|Q55394]] |[[:en:Henri Verneuil|Henri Verneuil]] |[[:eu:Henri Verneuil|Henri Verneuil]] |[[Հանրի Վերնէօյ]] |- |84 |Rouben Mamoulian |[[d:Q51472|Q51472]] |[[:en:Rouben Mamoulian|Rouben Mamoulian]] |[[:eu:Rouben Mamoulian|Rouben Mamoulian]] |[[Ռուբէն Մամուլեան]] |- |85 |Ararat |[[d:Q626304|Q626304]] |[[:en:Ararat (film)|Ararat (film)]] | style="background:#fee;" | |[[Արարատ (ժապաւէն)]] |- |86 |Adiss Harmandian |[[d:Q4683020|Q4683020]] |[[:en:Adiss Harmandian|Adiss Harmandian]] | style="background:#fee;" | |[[Ատիս Հարմանտեան]] |- |87 |Harout Pamboukjian |[[d:Q1382521|Q1382521]] |[[:en:Harout Pamboukjian|Harout Pamboukjian]] | style="background:#fee;" | | style="background:#fee;" |''Յարութ Փամպուքճեան'' |- |88 |System of a Down |[[d:Q45165|Q45165]] |[[:en:System of a Down|System of a Down]] |[[:eu:System of a Down|System of a Down]] | style="background:#fee;" | |- |89 |Serj Tankian |[[d:Q486063|Q486063]] |[[:en:Serj Tankian|Serj Tankian]] |[[:eu:Serj Tankian|Serj Tankian]] |[[Սերժ Թանգեան]] |- |90 |KOHAR Symphony Orchestra and Choir |[[d:Q6334897|Q6334897]] |[[:en:KOHAR Symphony Orchestra and Choir|KOHAR Symphony Orchestra and Choir]] | style="background:#fee;" | |[[ԳՈՀԱՐ Սիմֆոնիկ Նուագախումբ եւ Երգչախումբ]] |} == f. Notable figures == {| class="wikitable sortable" |+ !# !Topic !Wikidata !English !Basque !Western Armenian |- |91 |William Saroyan |[[d:Q207356|Q207356]] |[[:en:William Saroyan|William Saroyan]] |[[:eu:William Saroyan|William Saroyan]] |[[Ուիլիըմ Սարոյեան]] |- |92 |Arshile Gorky |[[d:Q165648|Q165648]] |[[:en:Arshile Gorky|Arshile Gorky]] |[[:eu:Arshile Gorky|Arshile Gorky]] |[[Արշիլ Կորքի]] |- |93 |Charles Aznavour |[[d:Q1785|Q1785]] |[[:en:Charles Aznavour|Charles Aznavour]] |[[:eu:Charles Aznavour|Charles Aznavour]] |[[Շարլ Ազնաւուր]] |- |94 |Atom Egoyan |[[d:Q212167|Q212167]] |[[:en:Atom Egoyan|Atom Egoyan]] |[[:eu:Atom Egoyan|Atom Egoyan]] |[[Ատոմ Էկոյեան]] |- |95 |Boghos Nubar |[[d:Q2908686|Q2908686]] |[[:en:Boghos Nubar|Boghos Nubar]] | style="background:#fee;" | |[[Պօղոս Նուպար Փաշա]] |- |96 |Alex Manoogian |[[d:Q2046879|Q2046879]] |[[:en:Alex Manoogian|Alex Manoogian]] | style="background:#fee;" | |[[Ալեք Մանուկեան]] |- |97 |Luther George Simjian |[[d:Q336176|Q336176]] |[[:en:Luther Simjian|Luther Simjian]] | style="background:#fee;" | |[[Լիւթեր Ճորճ Սիմճեան]] |- |98 |Sarkies Brothers |[[d:Q4096063|Q4096063]] |[[:en:Sarkies Brothers|Sarkies Brothers]] | style="background:#fee;" | |[[Սարգիս Եղբայրներ]] |- |99 |Raffi Hovannisian |[[d:Q2389114|Q2389114]] |[[:en:Raffi Hovannisian|Raffi Hovannisian]] | style="background:#fee;" | | style="background:#fee;" |''Րաֆֆի Յովհաննէսեան'' |- |100 |Arto Tunçboyacıyan |[[d:Q713757|Q713757]] |[[:en:Arto Tunçboyacıyan|Arto Tunçboyacıyan]] | style="background:#fee;" | |[[Արթօ Թունճպոյաճեան]] |} == g. Women and feminists == {| class="wikitable sortable" |+ !# !Topic !Wikidata !English !Basque !Western Armenian |- |101 |Srpouhi Dussap |[[d:Q4945471|Q4945471]] |[[:en:Srpouhi Dussap|Srpouhi Dussap]] | style="background:#fee;" | |[[Սրբուհի Տիւսաբ]] |- |102 |Zabel Sibil Asadour |[[d:Q8063474|Q8063474]] |[[:en:Zabel Sibil Asadour|Zabel Sibil Asadour]] | style="background:#fee;" | |[[Զապէլ Ասատուր]] |- |103 |Mari Beyleryan |[[d:Q6760891|Q6760891]] |[[:en:Mari Beyleryan|Mari Beyleryan]] | style="background:#fee;" | |[[Մարի Պէյլերեան]] |- |104 |Hayganuş Mark |[[d:Q1569198|Q1569198]] |[[:en:Hayganuş Mark|Hayganuş Mark]] |[[:eu:Hayganuş Mark|Hayganuş Mark]] |[[Հայկանուշ Մարք]] |- |105 |Zabel Yesayan |[[d:Q3574447|Q3574447]] |[[:en:Zabel Yesayan|Zabel Yesayan]] |[[:eu:Zabel Jesaian|Zabel Jesaian]] |[[Զապէլ Եսայեան]] |- |106 |Sose Mayrig |[[d:Q4429417|Q4429417]] |[[:en:Sose Mayrig|Sose Mayrig]] | style="background:#fee;" | |[[Սօսէ Մայրիկ]] |- |107 |Aurora Mardiganian |[[d:Q4822564|Q4822564]] |[[:en:Aurora Mardiganian|Aurora Mardiganian]] | style="background:#fee;" |''Aurora Mardiganian'' |[[Օրորա Մարտիկանեան]] |- |108 |Diana Abgar |[[d:Q4054419|Q4054419]] |[[:en:Diana Abgar|Diana Abgar]] | style="background:#fee;" | |[[Տիանա Աբգար]] |- |109 |Seza |[[d:Q20513286|Q20513286]] | style="background:#fee;" |''Seza'' | style="background:#fee;" | |[[Սիրան Սեզա]] |- |110 |Ida Kar |[[d:Q3325406|Q3325406]] |[[:en:Ida Kar|Ida Kar]] | style="background:#fee;" | |[[Իտա Քար]] |- |111 |Cathy Berberian |[[d:Q285462|Q285462]] |[[:en:Cathy Berberian|Cathy Berberian]] | style="background:#fee;" | |[[Քեթի Պէրպէրեան]] |- |112 |Lucine Amara |[[d:Q2073014|Q2073014]] |[[:en:Lucine Amara|Lucine Amara]] | style="background:#fee;" | |[[Լուսին Ամարա]] |- |113 |Isabel Bayrakdarian |[[d:Q93849|Q93849]] |[[:en:Isabel Bayrakdarian|Isabel Bayrakdarian]] | style="background:#fee;" | |[[Իզապէլ Պայրագտարեան]] |- |114 |Arsinée Khanjian |[[d:Q465998|Q465998]] |[[:en:Arsinée Khanjian|Arsinée Khanjian]] | style="background:#fee;" |''Arsinée Khanjian'' |[[Արսինէ Խանճեան]] |- |115 |Andrea Martin |[[d:Q442309|Q442309]] |[[:en:Andrea Martin|Andrea Martin]] | style="background:#fee;" |''Andrea Martin'' |[[Անտրէա Մարթին]] |- |116 |Diana Der Hovanessian |[[d:Q20513142|Q20513142]] |[[:en:Diana Der Hovanessian|Diana Der Hovanessian]] | style="background:#fee;" | |[[Տայանա Տէր Յովհաննէսեան]] |- |117 |Nancy Kricorian |[[d:Q13054229|Q13054229]] |[[:en:Nancy Kricorian|Nancy Kricorian]] | style="background:#fee;" | |[[Նենսի Գրիգորեան]] |- |118 |Micheline Aharonian Marcom |[[d:Q6836889|Q6836889]] |[[:en:Micheline Aharonian Marcom|Micheline Aharonian Marcom]] | style="background:#fee;" | | style="background:#fee;" | |- |119 |Nancy Agabian |[[d:Q113015902|Q113015902]] |[[:en:Nancy Agabian|Nancy Agabian]] | style="background:#fee;" | |[[Նանսի Ակապեան]] |- |120 |Seta Melkonian |[[d:Q102310792|Q102310792]] |[[:en:Seta Kabranian-Melkonian|Seta Kabranian-Melkonian]] | style="background:#fee;" | | style="background:#fee;" | |- |121 |Mari Manoogian |[[d:Q58416755|Q58416755]] |[[:en:Mari Manoogian|Mari Manoogian]] | style="background:#fee;" | |[[Մարի Մանուկեան]] |- |122 |Ana Kasparian |[[d:Q19661|Q19661]] |[[:en:Ana Kasparian|Ana Kasparian]] | style="background:#fee;" | |[[Անահիտ Գասպարեան]] |} 86d5ic7xvfgw3yyay5zmt8ffa85hhd6 254535 254532 2026-09-09T12:23:04Z ShahenWasHere 140 /* c. Diaspora communities, churches and schools */ 254535 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ A starter list for Basque Wikipedia editors, grouped by theme. It blends foundational Western Armenian topics with a selection from the active [[m:Wikimedia_CEE_Spring_2026/Structure/Western_Armenian|CEE Spring 2026]] list, and leans heavily toward the diaspora. Links point to the English source article; pick whatever appeals and check what already exists on eu.wikipedia before starting. This is a starting point, not a fixed list, so add, drop, or swap freely. :-) == a. Language and writing == {| class="wikitable sortable" |+ !# !Topic !Wikidata !English !Basque !Western Armenian |- |1 |Western Armenian |[[d:Q180945|Q180945]] |[[:en:Western Armenian|Western Armenian]] | style="background:#fee;" |''mendebaldeko armeniarra'' |[[Արեւմտահայերէն]] |- |2 |Armenian alphabet |[[d:Q11932|Q11932]] |[[:en:Armenian alphabet|Armenian alphabet]] |[[:eu:Armeniar alfabeto|Armeniar alfabeto]] | style="background:#fee;" |''Հայերէնի Այբուբեն'' |- |3 |Mesrop Mashtots |[[d:Q104804|Q104804]] |[[:en:Mesrop Mashtots|Mesrop Mashtots]] |[[:eu:Mesrop Maxtots|Mesrop Maxtots]] |[[Մեսրոպ Մաշտոց]] |- |4 |classical Armenian orthography |[[d:Q7832276|Q7832276]] |[[:en:Classical Armenian orthography|Classical Armenian orthography]] | style="background:#fee;" | |[[Հայերէնի դասական ուղղագրութիւն]] |- |5 |Armenian orthography reform |[[d:Q1748107|Q1748107]] |[[:en:Armenian orthography reform|Armenian orthography reform]] | style="background:#fee;" | |[[Հայերէնի ուղղագրական բարեփոխութիւն (1922)]] |- |6 |Classical Armenian |[[d:Q181074|Q181074]] |[[:en:Classical Armenian|Classical Armenian]] |[[:eu:Armeniera klasiko|Armeniera klasiko]] |[[Գրաբար հայերէն]] |- |7 |Eastern Armenian |[[d:Q181059|Q181059]] |[[:en:Eastern Armenian|Eastern Armenian]] | style="background:#fee;" |''ekialdeko armeniera'' | style="background:#fee;" |''Արեւելահայերէն'' |- |8 |Homshetsi |[[d:Q2511850|Q2511850]] |[[:en:Homshetsi dialect|Homshetsi dialect]] | style="background:#fee;" | |[[Համշէնի բարբառ]] |- |9 |Armenian dialect |[[d:Q137260493|Q137260493]] |[[:en:Armenian dialects|Armenian dialects]] | style="background:#fee;" | | style="background:#fee;" |[[Հայերէնի բարբառներ]] |} == b. History == {| class="wikitable sortable" |+ !# !Topic !Wikidata !English !Basque !Western Armenian |- |10 |Armenian Genocide |[[d:Q80034|Q80034]] |[[:en:Armenian genocide|Armenian genocide]] |[[:eu:Armeniar genozidioa|Armeniar genozidioa]] |[[Հայոց Ցեղասպանութիւն]] |- |11 |Armenians in the Ottoman Empire |[[d:Q891146|Q891146]] |[[:en:Armenians in the Ottoman Empire|Armenians in the Ottoman Empire]] | style="background:#fee;" | | style="background:#fee;" | |- |12 |Armenian question |[[d:Q2572766|Q2572766]] |[[:en:Armenian question|Armenian question]] | style="background:#fee;" | |[[Հայկական Հարց]] |- |13 |Hamidian massacres |[[d:Q2092950|Q2092950]] |[[:en:Hamidian massacres|Hamidian massacres]] | style="background:#fee;" | |[[Համիտեան Ջարդեր]] |- |14 |Adana massacre |[[d:Q2087792|Q2087792]] |[[:en:Adana massacre|Adana massacre]] | style="background:#fee;" | |[[Ատանայի Կոտորած]] |- |15 |deportation of Armenian intellectuals on 24 April 1915 |[[d:Q5260701|Q5260701]] |[[:en:Deportation of Armenian intellectuals on 24 April 1915|Deportation of Armenian intellectuals on 24 April 1915]] | style="background:#fee;" | | style="background:#fee;" |''Կարմիր Կիրակի'' |- |16 |Six vilayets |[[d:Q2800279|Q2800279]] |[[:en:Six Vilayets|Six Vilayets]] | style="background:#fee;" | |[[Վեց Հայկական Նահանգներ]] |- |17 |Battle of Musa Dagh |[[d:Q19831524|Q19831524]] |[[:en:Musa Dagh Resistance|Musa Dagh Resistance]] | style="background:#fee;" | |[[Մուսա Լերան Հերոսամարտ]] |- |18 |Crypto-Armenians |[[d:Q5190784|Q5190784]] |[[:en:Hidden Armenians|Hidden Armenians]] | style="background:#fee;" | |[[Թաքուն Հայեր]] |- |19 |Republic of Western Armenia |[[d:Q16372080|Q16372080]] |[[:en:Western Armenia Government in Exile|Western Armenia Government in Exile]] | style="background:#fee;" | |[[Արեւմտեան Հայաստանի Վտարանդի Կառավարութիւն]] |- |20 |Wilsonian Armenia |[[d:Q540939|Q540939]] |[[:en:Wilsonian Armenia|Wilsonian Armenia]] |[[:eu:Armenia Wilsondar|Armenia Wilsondar]] | style="background:#fee;" |[[Ուիլսոնեան Հայաստան]] |- |21 |Cilicia |[[d:Q620864|Q620864]] |[[:en:Cilicia|Cilicia]] |[[:eu:Zilizia|Zilizia]] |[[Կիլիկիա]] |- |22 |Armenian Kingdom of Cilicia |[[d:Q335088|Q335088]] |[[:en:Armenian Kingdom of Cilicia|Armenian Kingdom of Cilicia]] | style="background:#fee;" | |[[Կիլիկիոյ Հայկական Թագաւորութիւն]] |} == c. Diaspora communities, churches and schools == {| class="wikitable sortable" |+ !# !Topic !Wikidata !English !Basque !Western Armenian |- |23 |Anjar |[[d:Q60977|Q60977]] |[[:en:Anjar, Lebanon|Anjar, Lebanon]] |[[:eu:Anjar|Anjar]] |[[Այնճար]] |- |24 |Bourj Hammoud |[[d:Q895235|Q895235]] |[[:en:Bourj Hammoud|Bourj Hammoud]] | style="background:#fee;" | |[[Պուրճ Համուտ]] |- |25 |Kesab |[[d:Q1026301|Q1026301]] |[[:en:Kessab|Kessab]] | style="background:#fee;" | |[[Քեսապ]] |- |26 |Armenian Quarter |[[d:Q1645501|Q1645501]] |[[:en:Armenian Quarter|Armenian Quarter]] |[[:eu:Armeniar barrutia (Jerusalem)|Armeniar barrutia (Jerusalem)]] |[[Երուսաղէմի Հայկական Թաղամասը]] |- |27 |New Julfa |[[d:Q1711781|Q1711781]] |[[:en:New Julfa|New Julfa]] | style="background:#fee;" | |[[Նոր Ջուղա]] |- |28 |Little Armenia |[[d:Q1795364|Q1795364]] |[[:en:Little Armenia, Los Angeles|Little Armenia, Los Angeles]] |[[:eu:Little Armenia (Los Angeles)|Little Armenia (Los Angeles)]] | style="background:#fee;" | |- |29 |Armenians in Lebanon |[[d:Q2671703|Q2671703]] |[[:en:Armenians in Lebanon|Armenians in Lebanon]] | style="background:#fee;" | |[[Լիբանանի Հայերը]] |- |30 |Armenians in Syria |[[d:Q683045|Q683045]] |[[:en:Armenians in Syria|Armenians in Syria]] | style="background:#fee;" | | style="background:#fee;" | |- |31 |Armenians in France |[[d:Q2671687|Q2671687]] |[[:en:Armenians in France|Armenians in France]] | style="background:#fee;" | |[[Հայերը Ֆրանսայի Մէջ]] |- |32 |Armenian Americans |[[d:Q2325516|Q2325516]] |[[:en:Armenian Americans|Armenian Americans]] |[[:eu:Armeno-estatubatuar|Armeno-estatubatuar]] |[[Հայերը Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներուն մէջ]] |- |33 |Holy See of Cilicia |[[d:Q693678|Q693678]] |[[:en:Holy See of Cilicia|Holy See of Cilicia]] | style="background:#fee;" | |[[Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութիւն]] |- |34 |Armenian Patriarchate of Constantinople |[[d:Q545383|Q545383]] |[[:en:Armenian Patriarchate of Constantinople|Armenian Patriarchate of Constantinople]] | style="background:#fee;" | |[[Կոստանդնուպոլսոյ Հայոց Պատրիարքութիւն]] |- |35 |Armenian Patriarchate of Jerusalem |[[d:Q1479532|Q1479532]] |[[:en:Armenian Patriarchate of Jerusalem|Armenian Patriarchate of Jerusalem]] | style="background:#fee;" | | style="background:#fee;" | |- |36 |Cathedral of St. James, Jerusalem |[[d:Q1679598|Q1679598]] |[[:en:Cathedral of Saint James, Jerusalem|Cathedral of Saint James, Jerusalem]] | style="background:#fee;" | | style="background:#fee;" |[[Սրբոց Յակոբեանց Մայր Տաճար]] |- |37 |Armenian Evangelical Church |[[d:Q683313|Q683313]] |[[:en:Armenian Evangelical Church|Armenian Evangelical Church]] | style="background:#fee;" | |[[Հայ Աւետարանական Եկեղեցի]] |- |38 |Armenian Apostolic Church |[[d:Q683724|Q683724]] |[[:en:Armenian Apostolic Church|Armenian Apostolic Church]] |[[:eu:Armeniako Eliza Apostolikoa|Armeniako Eliza Apostolikoa]] |[[Հայ Առաքելական Եկեղեցի]] |- |39 |Armenian Catholic Church |[[d:Q64842|Q64842]] |[[:en:Armenian Catholic Church|Armenian Catholic Church]] |[[:eu:Armeniar Eliza Katolikoa|Armeniar Eliza Katolikoa]] |[[Հայ Կաթողիկէ Եկեղեցի]] |- |40 |Mechitarists |[[d:Q663304|Q663304]] |[[:en:Mekhitarists|Mekhitarists]] | style="background:#fee;" | |[[Մխիթարեան Միաբանութիւն]] |- |41 |Melkonian Educational Institute |[[d:Q1919477|Q1919477]] |[[:en:Melkonian Educational Institute|Melkonian Educational Institute]] | style="background:#fee;" | |[[Մելգոնեան Կրթական Հաստատութիւն]] |- |42 |Getronagan Armenian High School |[[d:Q5554506|Q5554506]] |[[:en:Getronagan Armenian High School|Getronagan Armenian High School]] | style="background:#fee;" | |[[Ազգային Կեդրոնական Վարժարան (Պոլիս)]] |- |43 |Sanasarian College |[[d:Q7415514|Q7415514]] |[[:en:Sanasarian College|Sanasarian College]] | style="background:#fee;" | |[[Սանասարեան Վարժարան]] |- |44 |École Arménienne Sourp Hagop |[[d:Q6455994|Q6455994]] |[[:en:École Arménienne Sourp Hagop|École Arménienne Sourp Hagop]] | style="background:#fee;" | | style="background:#fee;" |[[Սուրբ Յակոբ Հայկական Վարժարան]] |- |45 |Private Armenian School of Pangaltı |[[d:Q7246046|Q7246046]] |[[:en:Pangaltı Mkhitaryan School|Pangaltı Mkhitaryan School]] | style="background:#fee;" | |[[Բանկալթըի Մխիթարեան Դպրոց]] |- |46 |Larnaca Armenian school |[[d:Q6489688|Q6489688]] |[[:en:Larnaca Armenian school|Larnaca Armenian school]] | style="background:#fee;" | |[[Նարեկ Հայկական Վարժարան (Լառնագա)]] |} == d. Culture and institutions == {| class="wikitable sortable" |+ !# !Topic !Wikidata !English !Basque !Western Armenian |- |47 |Armenian General Benevolent Union |[[d:Q778312|Q778312]] |[[:en:Armenian General Benevolent Union|Armenian General Benevolent Union]] | style="background:#fee;" | |[[Հայկական Բարեգործական Ընդհանուր Միութիւն]] |- |48 |Hamazkayin |[[d:Q3066117|Q3066117]] |[[:en:Hamazkayin|Hamazkayin]] | style="background:#fee;" | |[[Համազգայինի Հայ Կրթական Եւ Մշակութային Միութիւն]] |- |49 |Homenetmen |[[d:Q3133652|Q3133652]] |[[:en:Homenetmen|Homenetmen]] | style="background:#fee;" | |[[Հայ Մարմնակրթական Ընդհանուր Միութիւն]] |- |50 |Homenmen |[[d:Q3067660|Q3067660]] |[[:en:Homenmen|Homenmen]] | style="background:#fee;" | |[[Հայ Մարմնամարզական Միութիւն]] |- |51 |Armenian Relief Society |[[d:Q4793226|Q4793226]] |[[:en:Armenian Relief Society|Armenian Relief Society]] | style="background:#fee;" | |[[Հայ Օգնութեան Միութիւն]] |- |52 |Tekeyan Cultural Association |[[d:Q20513203|Q20513203]] |[[:en:Tekeyan Cultural Association|Tekeyan Cultural Association]] | style="background:#fee;" | |[[Թէքէեան Մշակութային Միութիւն]] |- |53 |Calouste Gulbenkian Foundation |[[d:Q3052794|Q3052794]] |[[:en:Calouste Gulbenkian Foundation|Calouste Gulbenkian Foundation]] |[[:eu:Calouste Gulbenkian Fundazioa|Calouste Gulbenkian Fundazioa]] |[[Գալուստ Կիւլպէնկեան Հիմնարկութիւն]] |- |54 |Houshamadyan |[[d:Q21201902|Q21201902]] | style="background:#fee;" |''Houshamadyan'' | style="background:#fee;" | |[[Յուշամատեան (միութիւն)]] |- |55 |Nubar Library |[[d:Q52619589|Q52619589]] |[[:en:Nubar Library|Nubar Library]] | style="background:#fee;" | | style="background:#fee;" |''Նուպար մատենադարան'' |- |56 |Jamanak |[[d:Q1548769|Q1548769]] |[[:en:Jamanak|Jamanak]] | style="background:#fee;" | |[[Ժամանակ (օրաթերթ)]] |- |57 |Agos |[[d:Q395477|Q395477]] |[[:en:Agos|Agos]] | style="background:#fee;" | |[[Ակօս (թերթ)]] |- |58 |Aztag |[[d:Q4832922|Q4832922]] |[[:en:Aztag|Aztag]] | style="background:#fee;" | |[[Ազդակ (օրաթերթ)]] |- |59 |Asbarez |[[d:Q3235454|Q3235454]] |[[:en:Asbarez|Asbarez]] | style="background:#fee;" | |[[Ասպարէզ (օրաթերթ)]] |- |60 |Armenian cuisine |[[d:Q684343|Q684343]] |[[:en:Armenian cuisine|Armenian cuisine]] |[[:eu:Armeniako gastronomia|Armeniako gastronomia]] |[[Հայկական Խոհանոց]] |- |61 |khachkar |[[d:Q654476|Q654476]] |[[:en:Khachkar|Khachkar]] | style="background:#fee;" | |[[Խաչքար]] |- |62 |Armenian carpet |[[d:Q2067009|Q2067009]] |[[:en:Armenian carpet|Armenian carpet]] | style="background:#fee;" | |[[Հայկական գորգ]] |- |63 |Armenian illuminated manuscript |[[d:Q683729|Q683729]] |[[:en:Armenian illuminated manuscripts|Armenian illuminated manuscripts]] | style="background:#fee;" | |[[Հայկական Մանրանկարչութիւն]] |- |64 |Armenian eternity sign |[[d:Q36713|Q36713]] |[[:en:Armenian eternity sign|Armenian eternity sign]] | style="background:#fee;" | |[[Հայկական Յաւերժութեան Նշան]] |} == e. Arts and literature == {| class="wikitable sortable" |+ !# !Topic !Wikidata !English !Basque !Western Armenian |- |65 |Armenian literature |[[d:Q684384|Q684384]] |[[:en:Armenian literature|Armenian literature]] | style="background:#fee;" | | style="background:#fee;" | |- |66 |Komitas |[[d:Q351670|Q351670]] |[[:en:Komitas|Komitas]] | style="background:#fee;" | |[[Կոմիտաս Վարդապետ]] |- |67 |duduk |[[d:Q737917|Q737917]] |[[:en:Duduk|Duduk]] | style="background:#fee;" | |[[Տուտուկ]] |- |68 |Armenian dance |[[d:Q4793264|Q4793264]] |[[:en:Armenian dance|Armenian dance]] | style="background:#fee;" | |[[Հայկական Պարարուեստ]] |- |69 |Hagop Baronian |[[d:Q4345779|Q4345779]] |[[:en:Hagop Baronian|Hagop Baronian]] | style="background:#fee;" | |[[Յակոբ Պարոնեան]] |- |70 |Yervant Odian |[[d:Q1054731|Q1054731]] |[[:en:Yervant Odian|Yervant Odian]] | style="background:#fee;" | |[[Երուանդ Օտեան]] |- |71 |Daniel Varujan |[[d:Q2514770|Q2514770]] |[[:en:Daniel Varoujan|Daniel Varoujan]] | style="background:#fee;" | |[[Դանիէլ Վարուժան]] |- |72 |Siamanto |[[d:Q1977386|Q1977386]] |[[:en:Siamanto|Siamanto]] | style="background:#fee;" | |[[Սիամանթօ]] |- |73 |Krikor Zohrab |[[d:Q3113776|Q3113776]] |[[:en:Krikor Zohrab|Krikor Zohrab]] | style="background:#fee;" | |[[Գրիգոր Զօհրապ]] |- |74 |Vahan Tekeyan |[[d:Q3306117|Q3306117]] |[[:en:Vahan Tekeyan|Vahan Tekeyan]] | style="background:#fee;" | |[[Վահան Թէքէեան]] |- |75 |Ruben Sevak |[[d:Q2392015|Q2392015]] |[[:en:Ruben Sevak|Ruben Sevak]] | style="background:#fee;" | |[[Ռուբէն Սեւակ]] |- |76 |Zahrad |[[d:Q3574613|Q3574613]] |[[:en:Zahrad|Zahrad]] | style="background:#fee;" | |[[Զահրատ]] |- |77 |Hagop Oshagan |[[d:Q5638801|Q5638801]] |[[:en:Hagop Oshagan|Hagop Oshagan]] | style="background:#fee;" | |[[Յակոբ Օշական]] |- |78 |Shahan Shahnour |[[d:Q2862197|Q2862197]] |[[:en:Shahan Shahnour|Shahan Shahnour]] | style="background:#fee;" | |[[Շահան Շահնուր]] |- |79 |Peter Balakian |[[d:Q1382375|Q1382375]] |[[:en:Peter Balakian|Peter Balakian]] | style="background:#fee;" | |[[Փիթըր Պալաքեան]] |- |80 |Jean Carzou |[[d:Q1245202|Q1245202]] |[[:en:Jean Carzou|Jean Carzou]] | style="background:#fee;" | |[[Գառզու]] |- |81 |Jean Jansem |[[d:Q2991630|Q2991630]] |[[:en:Jean Jansem|Jean Jansem]] | style="background:#fee;" | |[[Ժանսեմ]] |- |82 |Sarkis Zabunyan |[[d:Q323186|Q323186]] |[[:en:Sarkis Zabunyan|Sarkis Zabunyan]] | style="background:#fee;" | |[[Սարգիս Զապունեան]] |- |83 |Henri Verneuil |[[d:Q55394|Q55394]] |[[:en:Henri Verneuil|Henri Verneuil]] |[[:eu:Henri Verneuil|Henri Verneuil]] |[[Հանրի Վերնէօյ]] |- |84 |Rouben Mamoulian |[[d:Q51472|Q51472]] |[[:en:Rouben Mamoulian|Rouben Mamoulian]] |[[:eu:Rouben Mamoulian|Rouben Mamoulian]] |[[Ռուբէն Մամուլեան]] |- |85 |Ararat |[[d:Q626304|Q626304]] |[[:en:Ararat (film)|Ararat (film)]] | style="background:#fee;" | |[[Արարատ (ժապաւէն)]] |- |86 |Adiss Harmandian |[[d:Q4683020|Q4683020]] |[[:en:Adiss Harmandian|Adiss Harmandian]] | style="background:#fee;" | |[[Ատիս Հարմանտեան]] |- |87 |Harout Pamboukjian |[[d:Q1382521|Q1382521]] |[[:en:Harout Pamboukjian|Harout Pamboukjian]] | style="background:#fee;" | | style="background:#fee;" |''Յարութ Փամպուքճեան'' |- |88 |System of a Down |[[d:Q45165|Q45165]] |[[:en:System of a Down|System of a Down]] |[[:eu:System of a Down|System of a Down]] | style="background:#fee;" | |- |89 |Serj Tankian |[[d:Q486063|Q486063]] |[[:en:Serj Tankian|Serj Tankian]] |[[:eu:Serj Tankian|Serj Tankian]] |[[Սերժ Թանգեան]] |- |90 |KOHAR Symphony Orchestra and Choir |[[d:Q6334897|Q6334897]] |[[:en:KOHAR Symphony Orchestra and Choir|KOHAR Symphony Orchestra and Choir]] | style="background:#fee;" | |[[ԳՈՀԱՐ Սիմֆոնիկ Նուագախումբ եւ Երգչախումբ]] |} == f. Notable figures == {| class="wikitable sortable" |+ !# !Topic !Wikidata !English !Basque !Western Armenian |- |91 |William Saroyan |[[d:Q207356|Q207356]] |[[:en:William Saroyan|William Saroyan]] |[[:eu:William Saroyan|William Saroyan]] |[[Ուիլիըմ Սարոյեան]] |- |92 |Arshile Gorky |[[d:Q165648|Q165648]] |[[:en:Arshile Gorky|Arshile Gorky]] |[[:eu:Arshile Gorky|Arshile Gorky]] |[[Արշիլ Կորքի]] |- |93 |Charles Aznavour |[[d:Q1785|Q1785]] |[[:en:Charles Aznavour|Charles Aznavour]] |[[:eu:Charles Aznavour|Charles Aznavour]] |[[Շարլ Ազնաւուր]] |- |94 |Atom Egoyan |[[d:Q212167|Q212167]] |[[:en:Atom Egoyan|Atom Egoyan]] |[[:eu:Atom Egoyan|Atom Egoyan]] |[[Ատոմ Էկոյեան]] |- |95 |Boghos Nubar |[[d:Q2908686|Q2908686]] |[[:en:Boghos Nubar|Boghos Nubar]] | style="background:#fee;" | |[[Պօղոս Նուպար Փաշա]] |- |96 |Alex Manoogian |[[d:Q2046879|Q2046879]] |[[:en:Alex Manoogian|Alex Manoogian]] | style="background:#fee;" | |[[Ալեք Մանուկեան]] |- |97 |Luther George Simjian |[[d:Q336176|Q336176]] |[[:en:Luther Simjian|Luther Simjian]] | style="background:#fee;" | |[[Լիւթեր Ճորճ Սիմճեան]] |- |98 |Sarkies Brothers |[[d:Q4096063|Q4096063]] |[[:en:Sarkies Brothers|Sarkies Brothers]] | style="background:#fee;" | |[[Սարգիս Եղբայրներ]] |- |99 |Raffi Hovannisian |[[d:Q2389114|Q2389114]] |[[:en:Raffi Hovannisian|Raffi Hovannisian]] | style="background:#fee;" | | style="background:#fee;" |''Րաֆֆի Յովհաննէսեան'' |- |100 |Arto Tunçboyacıyan |[[d:Q713757|Q713757]] |[[:en:Arto Tunçboyacıyan|Arto Tunçboyacıyan]] | style="background:#fee;" | |[[Արթօ Թունճպոյաճեան]] |} == g. Women and feminists == {| class="wikitable sortable" |+ !# !Topic !Wikidata !English !Basque !Western Armenian |- |101 |Srpouhi Dussap |[[d:Q4945471|Q4945471]] |[[:en:Srpouhi Dussap|Srpouhi Dussap]] | style="background:#fee;" | |[[Սրբուհի Տիւսաբ]] |- |102 |Zabel Sibil Asadour |[[d:Q8063474|Q8063474]] |[[:en:Zabel Sibil Asadour|Zabel Sibil Asadour]] | style="background:#fee;" | |[[Զապէլ Ասատուր]] |- |103 |Mari Beyleryan |[[d:Q6760891|Q6760891]] |[[:en:Mari Beyleryan|Mari Beyleryan]] | style="background:#fee;" | |[[Մարի Պէյլերեան]] |- |104 |Hayganuş Mark |[[d:Q1569198|Q1569198]] |[[:en:Hayganuş Mark|Hayganuş Mark]] |[[:eu:Hayganuş Mark|Hayganuş Mark]] |[[Հայկանուշ Մարք]] |- |105 |Zabel Yesayan |[[d:Q3574447|Q3574447]] |[[:en:Zabel Yesayan|Zabel Yesayan]] |[[:eu:Zabel Jesaian|Zabel Jesaian]] |[[Զապէլ Եսայեան]] |- |106 |Sose Mayrig |[[d:Q4429417|Q4429417]] |[[:en:Sose Mayrig|Sose Mayrig]] | style="background:#fee;" | |[[Սօսէ Մայրիկ]] |- |107 |Aurora Mardiganian |[[d:Q4822564|Q4822564]] |[[:en:Aurora Mardiganian|Aurora Mardiganian]] | style="background:#fee;" |''Aurora Mardiganian'' |[[Օրորա Մարտիկանեան]] |- |108 |Diana Abgar |[[d:Q4054419|Q4054419]] |[[:en:Diana Abgar|Diana Abgar]] | style="background:#fee;" | |[[Տիանա Աբգար]] |- |109 |Seza |[[d:Q20513286|Q20513286]] | style="background:#fee;" |''Seza'' | style="background:#fee;" | |[[Սիրան Սեզա]] |- |110 |Ida Kar |[[d:Q3325406|Q3325406]] |[[:en:Ida Kar|Ida Kar]] | style="background:#fee;" | |[[Իտա Քար]] |- |111 |Cathy Berberian |[[d:Q285462|Q285462]] |[[:en:Cathy Berberian|Cathy Berberian]] | style="background:#fee;" | |[[Քեթի Պէրպէրեան]] |- |112 |Lucine Amara |[[d:Q2073014|Q2073014]] |[[:en:Lucine Amara|Lucine Amara]] | style="background:#fee;" | |[[Լուսին Ամարա]] |- |113 |Isabel Bayrakdarian |[[d:Q93849|Q93849]] |[[:en:Isabel Bayrakdarian|Isabel Bayrakdarian]] | style="background:#fee;" | |[[Իզապէլ Պայրագտարեան]] |- |114 |Arsinée Khanjian |[[d:Q465998|Q465998]] |[[:en:Arsinée Khanjian|Arsinée Khanjian]] | style="background:#fee;" |''Arsinée Khanjian'' |[[Արսինէ Խանճեան]] |- |115 |Andrea Martin |[[d:Q442309|Q442309]] |[[:en:Andrea Martin|Andrea Martin]] | style="background:#fee;" |''Andrea Martin'' |[[Անտրէա Մարթին]] |- |116 |Diana Der Hovanessian |[[d:Q20513142|Q20513142]] |[[:en:Diana Der Hovanessian|Diana Der Hovanessian]] | style="background:#fee;" | |[[Տայանա Տէր Յովհաննէսեան]] |- |117 |Nancy Kricorian |[[d:Q13054229|Q13054229]] |[[:en:Nancy Kricorian|Nancy Kricorian]] | style="background:#fee;" | |[[Նենսի Գրիգորեան]] |- |118 |Micheline Aharonian Marcom |[[d:Q6836889|Q6836889]] |[[:en:Micheline Aharonian Marcom|Micheline Aharonian Marcom]] | style="background:#fee;" | | style="background:#fee;" | |- |119 |Nancy Agabian |[[d:Q113015902|Q113015902]] |[[:en:Nancy Agabian|Nancy Agabian]] | style="background:#fee;" | |[[Նանսի Ակապեան]] |- |120 |Seta Melkonian |[[d:Q102310792|Q102310792]] |[[:en:Seta Kabranian-Melkonian|Seta Kabranian-Melkonian]] | style="background:#fee;" | | style="background:#fee;" | |- |121 |Mari Manoogian |[[d:Q58416755|Q58416755]] |[[:en:Mari Manoogian|Mari Manoogian]] | style="background:#fee;" | |[[Մարի Մանուկեան]] |- |122 |Ana Kasparian |[[d:Q19661|Q19661]] |[[:en:Ana Kasparian|Ana Kasparian]] | style="background:#fee;" | |[[Անահիտ Գասպարեան]] |} ktvvr2ps49k9pc3dejtkga5p6aofhzm 0 32724 254551 254392 2026-09-09T14:38:59Z HoMen 269 254551 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|երկիր=Յունաստան|պատկեր=20221027 Syros 203.jpg|պատկերի նկարագրութիւն=Այիոս Տիմիթրիս, Էրմուփոլիս, Սիրոս|շրջան=|կը գտնուի ափին=Էգէական ծով|բարձրութիւն=}}'''Այիոս Տիմիթրիոս, Սիրոս''' ([[Յունարէն|յուն․]]`Άγιος Δημήτριος Σύρου), [[Սիրոս (կղզի)|Սիրոս]], [[Էգէական Ծով|Էգէական ծով]], [[Յունաստան]]։ Ծովաբնեայ բարձրադիր փոքր բնակավայր, որ կը գտնուի Սիրոսին կեդրոնական արեւելեան մասը, Էրմուփոլիսին կից եւ անոր հիւսիսը։ Մնայուն բնակչութեան թիւը ըստ 2021-ի մարդահամարին 48 է։ Ամառուան ամիսներուն բնակչութեան թիւը կը բազմապատկուի։ == Պատմական ակնարկ == 1936, 25 Մայիսին, Էրմուփոլիսին բնակիչ՝ Մանուսոս Բելեքիս, տեսիլք մը ունէր եւ ուղղուեցաւ վայրը ուր կը գտնուէր Այիոս Տիմիթրիոսին պատկերը։ Յաջորդին, Սիրոսի Արքեպիսկոպոս Ֆիլարեթոսի որոշումով այդ վայրին կը կառուցուի բիւզանդական ոճով քարաշէն վեհ եկեղեցի մը։ Այժմ եկեղեցին կղզիին տեսարժան վայրերէն է։ Յատկանշական է այդ եղելութիւնը, որ Բիրէայէն Սիրոս հասնող կամ անկէ մեկնող նաւերը չեն սուլեր Էրմուփոլիս նաւահանգիստ մտնելու կամ դուրս գալու ատեն, հապա երբ կ՚անցնին այդ եկեղեցիին քովէն: Որպէս պատասխան՝ Սուրբ Տիմիթրիոս եկեղեցիին քահանան կը պատասխանէ զանգերը զարնելով: == Բնակչութիւն == {| class="wikitable sortable" |+Մնայուն !Տարի !Բնակչութիւն |- |1991 |15 |- |2001 |26 |- |2011 |56 |- |2021 |48 |} <ref>[https://syrosisland.gr/place/agios-dimitrios/ Այիոս Տիմիթրիոս{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.syros-ermoupolis.gr/ Էրմուփոլիս, Սիրոս{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.statistics.gr/2011-census-pop-hous բնակչութիւն 2011{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.syros-ermoupolis.gr/ Էրմուփոլիս քաղաքապետութիւն{{ref-el}} ]</ref> <ref>[https://www.statistics.gr/2021-census-pop-hous 2021-ի մարդահամար{{ref-en}}]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Սիրոսի բնակավայրեր]] [[Ստորոգութիւն:Էգէականի բնակավայրեր]] [[Ստորոգութիւն:Յունաստանի բնակավայրեր]] [[Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր այբբենական կարգով]] [[Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր ըստ երկրի]] [[Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր]] ptfprusjkpna9esn94khfu954vnqsn7 254552 254551 2026-09-09T14:39:45Z HoMen 269 254552 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|երկիր=Յունաստան|պատկեր=20221027 Syros 203.jpg|պատկերի նկարագրութիւն=Այիոս Տիմիթրիս, Էրմուփոլիս, Սիրոս|շրջան=|կը գտնուի ափին=Էգէական ծով|բարձրութիւն=}}'''Այիոս Տիմիթրիոս, Սիրոս''' ([[Յունարէն|յուն․]]`Άγιος Δημήτριος Σύρου), [[Սիրոս (կղզի)|Սիրոս]], [[Էգէական Ծով|Էգէական ծով]], [[Յունաստան]]։ Ծովաբնեայ բարձրադիր փոքր բնակավայր, որ կը գտնուի Սիրոսին կեդրոնական արեւելեան մասը, [[Էրմուփոլի|Էրմուփոլիսին]] կից եւ անոր հիւսիսը։ Մնայուն բնակչութեան թիւը ըստ 2021-ի մարդահամարին 48 է։ Ամառուան ամիսներուն բնակչութեան թիւը կը բազմապատկուի։ == Պատմական ակնարկ == 1936, 25 Մայիսին, Էրմուփոլիսին բնակիչ՝ Մանուսոս Բելեքիս, տեսիլք մը ունէր եւ ուղղուեցաւ վայրը ուր կը գտնուէր Այիոս Տիմիթրիոսին պատկերը։ Յաջորդին, Սիրոսի Արքեպիսկոպոս Ֆիլարեթոսի որոշումով այդ վայրին կը կառուցուի բիւզանդական ոճով քարաշէն վեհ եկեղեցի մը։ Այժմ եկեղեցին կղզիին տեսարժան վայրերէն է։ Յատկանշական է այդ եղելութիւնը, որ Բիրէայէն Սիրոս հասնող կամ անկէ մեկնող նաւերը չեն սուլեր Էրմուփոլիս նաւահանգիստ մտնելու կամ դուրս գալու ատեն, հապա երբ կ՚անցնին այդ եկեղեցիին քովէն: Որպէս պատասխան՝ Սուրբ Տիմիթրիոս եկեղեցիին քահանան կը պատասխանէ զանգերը զարնելով: == Բնակչութիւն == {| class="wikitable sortable" |+Մնայուն !Տարի !Բնակչութիւն |- |1991 |15 |- |2001 |26 |- |2011 |56 |- |2021 |48 |} <ref>[https://syrosisland.gr/place/agios-dimitrios/ Այիոս Տիմիթրիոս{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.syros-ermoupolis.gr/ Էրմուփոլիս, Սիրոս{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.statistics.gr/2011-census-pop-hous բնակչութիւն 2011{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.syros-ermoupolis.gr/ Էրմուփոլիս քաղաքապետութիւն{{ref-el}} ]</ref> <ref>[https://www.statistics.gr/2021-census-pop-hous 2021-ի մարդահամար{{ref-en}}]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Սիրոսի բնակավայրեր]] [[Ստորոգութիւն:Էգէականի բնակավայրեր]] [[Ստորոգութիւն:Յունաստանի բնակավայրեր]] [[Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր այբբենական կարգով]] [[Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր ըստ երկրի]] [[Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր]] s7j14ne7djpd8mx2hiun65d6vjsjesr 0 32736 254606 254409 2026-09-10T09:12:22Z EmausBot 26 Fixing double redirect from [[Ստեփանոս Սապահ-Կիւլեան]] to [[Ստեփան Սապահ-Կիւլեան]] 254606 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Ստեփան Սապահ-Կիւլեան]] gttnagmvk6u10j9oq6uy42imyuzkvxo 0 32744 254593 254424 2026-09-10T05:41:42Z Maral Dikbikian 4797 254593 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}'''«Երիտասարդ Հայաստան»''', թերթ, [[Հնչակեան Կուսակցութիւն|Հնչակեան Կուսակցութեա]]<nowiki/>ն [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|Ամերիկայի]] շրջանային վարչութեան պաշտօնաթերթ (1903-2003)։ Հիմնադիր՝ [[Ստեփանոս Սապահ-Գիւլեան|Ստեփանոս Սապահ-Կիւլեան]]։ Խմբագիրներ՝ Սապահ-Կիւլեան, Մեղիկեան, Տէր Վարդանեան, Վարազդատ, Խան Գելոֆեան, Սիրվարդ, Սաֆօ, Մարտիրոսեան, Պոնտացի, Սիմոնեան, Շամլեան, Շահէն։ Հրատարակուած է 1903-73-ին իբրեւ շաբաթաթերթ, 1975 թուականէն՝ իբրեւ ամսաթերթ, [[Պոսթըն]], [[Նիւ Եորք]], Փրովիտընս, [[Շիքակօ]], իսկ 1998-2003 թուականէն [[Փարամուս]] ([[Նիւ Ճըրզի]] նահանգ)։ Իր հիմնական խնդիրը եղած է ընկերվարական սկզբունքներու քարոզչութիւնը։ «Երիտասարդ Հայաստանը» հաւաքած եւ Կիւլեանի վերլուծական յօդուածներով հրապարակած է [[Հայոց Ցեղասպանութիւն|Հայոց ցեղասպանութեան]] վերաբերեալ բազմաթիւ փաստեր։ Հնչակեան կուսակցութեան դիրքերէն պայքարած է արեւմտահայութեան տնտեսական եւ քաղաքական վիճակի բարելաւման եւ Հայ դատի արդարացի լուծման համար, քննադատած է թուրք իշխանութիւններու քաղաքականութիւնը՝ Հայկական հարցով, անոր փան-իսլամական ու փանթուրքական ձգտումները՝ Արեւելքի մէջ։ Ներկայացուցած է գաւառներուն մէջ (Մուշ, Տիգրանակերտ, Տարօն) հնչակեան շարժման ընթացքը, դրուագներ՝ հայդուկային խումբերու գործունէութենէն։ Կոչ ըրած է հաւատ չընծայելու «ժողովրդավարութեան եւ առաջադիմութեան դարաշրջանի» հաստատման մասին երիտթուրքերու հայտարարութիւններուն, անհապաղ լծուելու ինքնապաշտպանութեան գործին, կանխատեսած է ցեղասպանութեան հաւանականութիւնը։ Դրական վերաբերած է Հոկտեմբերեան յեղափոխութեան, 11-րդ Կարմիր բանակի Հայաստան արշաւանքին եւ երկրի խորհրդայնացման։ Քարոզած է ՀՕԿ-ի (Հայ Օգնութեան Կոմիտէ) գործունէութիւնը, հայրենակցական միութիւններու վերաշինական աշխատանքները Խորհրդային Հայաստանի մէջ, նպաստած է հայրենիքին հետ գաղութահայութեան կապերու ամրապնդման։ Հետագայ շրջանին հանդէս եկած է Սառ պատերազմի դէմ։ Վերջին տարիներուն լայն տեղ հատկացուցած է Խորհրդային Միութեան խաղաղասիրական արտաքին քաղաքականութեան, Խորհրդային Հայաստանի տնտեսութեան ու մշակոյթի հարցերուն, տպագրած՝ խորհրդային պետական գործիչներու, արուեստի եւ գրականութեան ներկայացուցիչներու յօդուածները, արտատպած՝ ՀԽՍՀ մամուլի նիւթերէն։ Տպագրած է նիւթեր՝ սփիւռքի հայրենակցական կազմակերպութիւններու եւ հնչակեան կուսակցութեան մասնաճիւղերու աշխատանքներուն մասին։ Թերթի էջերուն մէջ պարբերաբար տեղ գտած են հայ եւ օտար հեղինակներու գրական-գեղարուեստական գործերը, ներկայացուած են նաեւ արուեստն ու անոր գործիչները<ref>{{Citation|title=Երիտասարդ Հայաստան (թերթ)|url=https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=%D4%B5%D6%80%D5%AB%D5%BF%D5%A1%D5%BD%D5%A1%D6%80%D5%A4_%D5%80%D5%A1%D5%B5%D5%A1%D5%BD%D5%BF%D5%A1%D5%B6_(%D5%A9%D5%A5%D6%80%D5%A9)&oldid=10372296|date=2025-07-04|accessdate=2026-09-10|language=hy}}</ref>։ == Ծանօթագրութիւն == [[Ստորոգութիւն:Թերթեր]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]] i4scd210njl04bfda768f5r583p381b 0 32747 254592 254428 2026-09-10T05:38:17Z Maral Dikbikian 4797 254592 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Պարբերական}} «'''Երկիր»''' [[Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւն]] կուսակցութեան Գերագոյն մարմինի պաշտօնաթերթը<ref>{{Cite book|url=https://books.google.am/books?id=pXaOAQAAQBAJ&pg=PA93&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false|title=Armenia: Przewodnik|last=Waksmundzki|first=Leszek Wojciech|date=2013|publisher=Oficyna Wydawnicza "Rewasz"|isbn=978-83-62460-35-9|language=լեհերէն, անգլերէն}}</ref>։ «Երկիր»ի առաջին թիւը լոյս տեսած է 27 Օգոստոս 1991-ին, [[Երեւան]]<ref>{{Cite book|url=https://books.google.am/books?id=Oabsu05rJNoC&q=%22Yerkir%22+%22Country%22&redir_esc=y|title=The Europa World Year Book 2008|last=Maher|first=Joanne|date=|publisher=Routledge|isbn=978-1-85743-452-1|language=անգլերէն}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.arfd.am/media/|title=Օրակարգ|website=www.arfd.am|accessdate=}}</ref>։ Թերթը տպագրուած է 8 էջանոց օրաթերթի տեսքով՝ մինչեւ 2001 թուական։ Թերթը իր ամէնաբարձր տպաքանակին հասած է 1993–1994 թուականներուն (56000 օրինակ), որ հայ մամուլի ամէնամեծ տպաքանակը դարձաւ վերջին տասը տարուան ընթացքին։ 1994 Դեկտեմբեր 28-ին, Հայաստանի նախագահ Լեւոն Տէր-Պետրոսեանի հրամանագրով արգիլուեցաւ ՀՅԴ կուսակցութիւնը՝ արգիլելով նաեւ «Երկիր» օրաթերթը, «Ազատամարտ» շաբաթաթերթը (ՀՅԴ հայաստանեան ներկայացուցչութեան պաշտօնաթերթ) եւ այլ թերթեր ու ամսագիրներ։ «Երկիր» օրաթերթի վերաբացման արտօնութիւնը տրուեցաւ միայն 1998-ի Մարտին, երբ երկրին քաղաքական իրավիճակը փոխուեցաւ։ 2002 Յունուարէն սկսեալ (2500 օրինակ տպաքանակով), «Երկիր»ը դարձաւ 20 էջնոց շաբաթաթերթ։ «Երկիր»ը կը տարածուի ԱՊՀ երկիրներուն, ինչպէս նաեւ սփիւռքի մէջ։ 2002-ի Ապրիլէն ի վեր անիկա կը հրատարակուի նաեւ արեւմտահայերէնով՝ Լիբանանի մայրաքաղաք Պէյրութի մէջ։ «Երկիր»ի հիմնական նպատակն է լուսաբանել քաղաքական, տնտեսական, կրթական, մշակութային եւ մարզական իրադարձութիւնները, ինչպէս նաեւ անհրաժեշտութեան պարագային մեկնաբանութիւններ տալ այդ իրադարձութիւններուն գծով<ref name=":0">{{Citation|title=Երկիր (թերթ, Երևան)|url=https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=%D4%B5%D6%80%D5%AF%D5%AB%D6%80_(%D5%A9%D5%A5%D6%80%D5%A9,_%D4%B5%D6%80%D6%87%D5%A1%D5%B6)&oldid=9731371|date=2024-04-04|accessdate=2026-09-10|language=hy}}</ref>։ == Գլխաւոր խմբագիրներ<ref name=":0" /> == * '''Աշոտ Քերոբեան''' (1991) * '''Աբօ Պօղիկեան''' (1991) * '''Աղուան Վարդանեան''' (1991–1993) * '''Էդուարդ Յարութիւնեան''' (1993) * '''Համլէթ Դաւթեան''' (1994) * '''Մուշեղ Միքայէլեան''' (1998–1999) * '''Շաղիկ Մարուխեան''' (1999–2000) * '''Համլէթ Դաւթեան''' (2000–2001) * '''Գեղամ Մանուկեան''' (2002–2004) * '''Սպարտակ Սէյրանեան''' (2004–) * '''Բագրատ Եսայեան''' == Ծանօթագրութիւններ == <references /> [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]] [[Ստորոգութիւն:Թերթեր]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]] 4p70v682ps2c8xr86lo4pl4h4m8q5jg 0 32755 254594 254436 2026-09-10T05:52:35Z Maral Dikbikian 4797 254594 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Պարբերական}} '''«Զուարթնոց»''' ({{lang-fr|Zvartnots}}<ref>{{Cite book|title=Krikor Beledian, Cinquante ans de littérature arménienne en France : Du même à l'autre, CNRS Éditions, 2001, 487 p. (ISBN 978-2-271-05929-1)}}</ref>), հայալեզու տարեգիրք, ամսաթերթ, տարեգիրք, եռամսեայ գրականութեան եւ արուեստներու։ Լոյս տեսած է 1929 թուականի Յունուարին, [[Փարիզ]],։ Հիմնադրիր-խնբագիր՝ [[Հրանդ Բալուեան]]։ Դադրած է 1964 թուականին։ == Պատմութիւն<ref name=":0">{{Citation|title=Զվարթնոց (ամսագիր)|url=https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=%D4%B6%D5%BE%D5%A1%D6%80%D5%A9%D5%B6%D5%B8%D6%81_(%D5%A1%D5%B4%D5%BD%D5%A1%D5%A3%D5%AB%D6%80)&oldid=10804132|date=2026-06-27|accessdate=2026-09-10|language=hy}}</ref> == «Զուարթնոց» ունեցած է հրատարակութեան քանի մը շրջաններ՝ 1929-էն մինչեւ գրեթէ խմբագրին մահը, բազմաթիւ ընդմիջումներով. ամսաթերթ, տարեգիրք, եռամսեայ տարբերակներով<ref>{{Cite web|url=https://pakine.net/archives/5667|title=Մ. ԻՇԽԱՆԱՆՏԻՊ ՆԱՄԱԿՆԵՐ ՈՒ ՔԵՐԹՈՒԱԾՆԵՐ|last=Բագին|date=|website=Pakine|language=en-US|accessdate=2026-09-08}}</ref>։ Տարեգիրքի վերնագիրը կը վկայակոչէ Զուարթնոց եկեղեցին՝ կառուցուած Եօթերորդ դարուն, Ներսէս Երրորդի կողմէ, որ յայտնի է «Շինարար» անունով: Ամսագիրը սկզբը եղած է լայնածաւալ երկշաբաթեայ հրատարակութեամբ՝ մինչեւ 1931 թուականի վերջը, երբ կտրուկ դադրած է «Զուարթնոցի» հրատարակութիւնը: Ամսագիրի նախագիծը (այստեղ [[Գրիգոր Պըլտեան]] կողմէ տրուած թարգմանութեամբ) շատ ընդարձակ է, ընդգրկելով գրեթէ ողջ գեղարուեստի բնագաւառը եւ ուր նկատելի է [[Շաւարշ Նարդունի|Շաւարշ Նարդունիի]] ազդեցութիւնը: * '''Նորօրեայ գրականութիւն.''' ներառեալ մեծերը եւ երիտասարդները. արտասահմանեան երկերու թարգմանութիւններ, մահացած հայ հեղինակներու չհրատարակուած գործեր։ * '''Գաղափարներու եւ գիրքերու տարածում''' ինչպէս Հայաստանի, այնպէս ալ Եւրոպայի մէջ. գրականութեան փիլիսոփայութիւն, արեւմտեան եւ արեւելեան գրականութեան պատմութիւն, «գրականութեան քաղաքականութեան» հետազօտում, նոր ռուս գրականութիւն։ * '''Հնագոյն արուեստ, հնագիտութիւն, կրօնական հաւատալիքներ''' արուեստի մէջ։ * '''Երաժշտութիւն.''' Վակներեան դպրոցէն մինչեւ ճազ, ներառեալ Հայաստանի ժողովրդական եւ պատարագային երաժշտութիւնը։ * '''Նկարչութիւն եւ քանդակագործութիւն.''' իմպրեսիոնիզմէն մինչեւ սիւրեալիզմ՝ սեւամորթներու արուեստին ընդմէջէն։ * '''Թատրոն.''' ռուսական, ճապոնական, հնդկական, հայկական, յունական թատրոններու ուսումնասիրութիւններ եւ այլն։ * '''Ճարտարապետութիւն.''' բացառապէս Հայաստանի ճարտարապետութիւն։ * '''Գեղարուեստական կեանք.''' փարիզեան արձագանգներ, ցուցահանդէսներ, համերգներ, պար, շարժանկար, երաժշտասրահ, կրկէս եւ այլն։ Թէեւ ոմանք, ինչպէս Յակոբ Օշական, յետագային քննադատեցին դանթէական այս նախագիծին «միամտութիւնը», կը թուի թէ «Զուարթնոց»ը լաւ ընդունելութեան արժանացաւ ընթերցողներուն կողմէ, որոնք կը գտնուէին [[Ֆրանսա|Ֆրանսայի]], [[Եգիպտոս|Եգիպտոսի]], [[Սուրիա|Սուրիոյ]], [[Լիբանան|Լիբանանի]], [[Ռումանիա|Ռումանիոյ]], [[Պուլկարիա|Պուլկարիոյ]] եւ նոյնիսկ [[Իրան|Իրանի]] մէջ<ref>Krikor Beledian, 2001, էջ 82</ref>։ Ամսագրին նպատակն էր տանիք տալ հայ գրողներուն եւ հատկապէս երիտասարդ սերունդին՝ առանց որեւէ գրական ուսմունքի։ «Զուարթնոց»ը կը հրատարակէր ինքնագիր բնագիրներ, քննադատական յօդուածներ՝ հայկական եւ արտասահմանեան երկերու վերաբերեալ (Փոլ Վալերի, Լուիճի Փիրանտելլօ), հայերէն թարգմանութիւններ այնպիսի հեղինակներէ, ինչպէս են Քնուտ Համսուն, Սթեֆան Ցվայկ, Լեօնիտ Անտրէեւ եւ այլն, ինչպէս նաեւ երաժշտութեան, պարի եւ նոյնիսկ ժամանակակից թատրոնի մասին յօդուածներ՝ հետեւաբար ինքզինք շատ բաց դրսեւորելով ոչ հայկական ստեղծագործութիւններու առջեւ։ Հանդէսի աշխատակիցներուն շարքին էին [[Արշակ Չօպանեան|Արշակ Չօպանեան,]] [[Նշան Պէշիկթաշլեան|Նշան Պէշիկթաշլեան,]] [[Նիկողոս Սարաֆեան|Նիկողոս Սարաֆեան,]] [[Վահան Թէքէեան|Վահան Թէքէեան,]] [[Յակոբ Օշական|Յակոբ Օշական,]] [[Շաւարշ Նարդունի|Շաւարշ Նարդունի,]] [[Վահրամ Թաթուլ]] եւ այլք։ Կարելի էր նաեւ կարդալ պատմական յօդուածներ՝ հնագիտութեան, ճարտարապետութեան կամ միջնադարեան գրականութեան մասին<ref>Krikor Beledian, 2001, էջ 84</ref>։ Ամսագիրը Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան համակիր էր<ref>Krikor Beledian, 2001, էջ 31</ref>։ Հրատարակութեան վեցամեայ դադարէ մը ետք, Հրանդ Բալուեան վերսկսաւ զայն 15 Սեպտեմբեր 1937-ին (եւ մինչեւ 1939 թուական)՝ ամսական փոքրածաւալ հրատարակութեան ձեւով։ «Զուարթնոց»ը այնուհետեւ իր շուրջ համախմբեց հայկական սփիւռքի կարեւոր գրողները։ 1937-ին Հրանտ Բալուեան հրատարակեց «Զուարթնոց» ժողովածուն, որուն յաջորդեց երկրորդը՝ 1944-ին<ref>Krikor Beledian, 2001, էջ 244</ref>։ Ամսագիրը վերահրատարակուեցաւ եռամսեայ պարբերականութեամբ՝ 1947-1948 թուականներուն<ref name=":1">Krikor Beledian, 2001, էջ 81</ref><ref>Krikor Beledian, 2001, էջ 317</ref>։ Ի վերջոյ, «Զուարթնոց»ը ամսական դրութեամբ լոյս տեսաւ 1955-1964 թուականներուն<ref name=":1" />։ == Թիւերու ցանկ<ref name=":0" /> == '''Առաջին տարի (1929-1930)''' * Թիւ 1, Յունուար 1929 [կարդալ առցանց] * Թիւ 2, Մարտ 1929 [կարդալ առցանց] * Թիւ 3, Մայիս 1929 [կարդալ առցանց] * Թիւ 4, Յուլիս 1929 [կարդալ առցանց] * Թիւ 5, Սեպտեմբեր 1929 [կարդալ առցանց] * Թիւ 6-7, Դեկտեմբեր 1929 [կարդալ առցանց] * Թիւ 8, Յուլիս 1930 [կարդալ առցանց] * Թիւ 9, 15 Օգոստոս 1930 [կարդալ առցանց] * Թիւ 10, 1 Հոկտեմբեր 1930 [կարդալ առցանց] '''Երկրորդ տարի (1931)''' * Թիւ 1, Յունուար 1931 [կարդալ առցանց] * Թիւ 2, 15 Յուլիս 1931 [կարդալ առցանց] * Թիւ 3, 1 Օգոստոս 1931 [կարդալ առցանց] * Թիւ 4-5, 1 Հոկտեմբեր 1931 [կարդալ առցանց] '''Երրորդ տարի (1937-1939, 1944)''' '''Չորրորդ տարի (1947-1948)''' * Թիւ 1, Յունուար 1947 [կարդալ առցանց] * Թիւ 2, Օգոստոս 1947 [կարդալ առցանց] * Թիւ 3, Մայիս 1948 [կարդալ առցանց] '''Հինգերորդ տարի (1955-1964 թթ.)''' == Ծանօթագրութիւններ == <references /> [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]] hb9rc5ahx81zcog2j0xvn5zkh39i6vv 0 32774 254595 254473 2026-09-10T06:02:06Z Maral Dikbikian 4797 254595 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Անձ}} '''Էլի Պրոտ''' ({{Lang-en|Eli Broad}}, {{ԱԾ}}), ամերիկացի գործարար, մարդասէր-բարերար<ref>{{Cite web|url=http://www.jamanak.com/|title=ՄԱՐԴԱՍԷՐ ՄԻԼԻԱՌԱՏԷՐ ՄԱՐԴԻԿ|website=www.jamanak.com|accessdate=2026-09-09}}</ref>։ Զանազան ճարտարարուեստներու մէջ հինգ հարիւր յաջող ընկերութիւններ կառուցած միակ գործարարը երկու հիմնադրամներ հաստատած է՝ «Էլի եւ Էտի Պրոտ» հիմնադրամ եւ «Պրոտ Արուեստ»ի հիմնադրամ: == Կենսագրական գիծեր<ref name=":0">{{Citation|title=Eli Broad|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Eli_Broad&oldid=1372438361|date=2026-08-31|accessdate=2026-09-10|language=en}}</ref> == Պրոտ ծնած է 6 Յունիս 1933-ին, [[Նիւ Եորք|Նիւ Եորքի]] [[Պրոնքս]] թաղամասին մէջ, որդին՝ Ռեբեկայի (Ճէյքոպսըն) եւ Լէոյի (Լեւոն) Պրոտի՝ լիտվահայ հրեայ գաղթականներու, որոնք ծանօթացած էին Նիւ Եորքի մէջ։ Անոր հայրը կ'աշխատէր իբրեւ տան ներկարար, իսկ մայրը՝ դերձակուհի։ Անոր ընտանիքը տեղափոխուեցաւ [[Տիթրոյթ]] (Միշիկըն), երբ ան վեց տարեկան էր։ Տիթրոյթի մէջ հայրը արհմիութենական կազմակերպիչ էր եւ ունէր «մանր-մունր ապրանքներու» (five-and-dime) խանութներ<ref>Bruck, Connie (December 10, 2010). "The Art of the Billionaire". ''The New Yorker''. Retrieved July 11, 2020.</ref>։ Պրոտ յաճախած է Տիթրոյթի պետական դպրոցները եւ 1951-ին աւարտած՝ Տիթրոյթի Կեդրոնական երկրորդական վարժարանը<ref>Broad, Eli (May 8, 2012). ''The Art of Being Unreasonable''. wiley. ISBN&nbsp;<bdi>978-1118173213</bdi>. <q>the art of being unreasonable.</q></ref>։ Պրոտ յաճախած է Միշիկընի Պետական Համալսարանը՝ մասնագիտանալով հաշուապահութեան մէջ (երկրորդական մասնագիտութիւնը՝ տնտեսագիտութիւն) եւ 1954-ին աւարտած՝ պատուոյ բարձրագոյն աստիճանով (cum laude)։ Համալսարանական տարիներուն Պրոտի կատարած աշխատանքներու շարքին էին կանանց կօշիկներ ծախելը, դռնէ դուռ աղբի ջարդիչ մեքենաներ վաճառելը եւ Packard Motor ընկերութեան մէջ իբրեւ ծակիչ հաստոցի օպերաթոր աշխատիլը, ուր ան աւթոմեքենաշինարարներու Միացեալ Արհմիութեան անդամ էր։ Նոյն տարին, 21-ամեայ Պրոտ ամուսնացաւ 18-ամեայ Էտիթ «Էտի» Լօսընի հետ։ Պրոտ դարձաւ Միշիկընի ամէնաերիտասարդ բնակիչը, որ ստացաւ Երաշխաւորուած Հանրային Հաշուապահի (CPA) որակաւորում՝ մրցանիշ մը, որ պահպանեց մինչեւ 2010 թուականը։ Պրոտ երկու տարի աշխատեցաւ իբրեւ հաշուապահ եւ 1956-ին<ref>Broad, Eli (May 8, 2012). ''The Art of Being Unreasonable''. wiley. ISBN&nbsp;<bdi>978-1118173213</bdi>. <q>the art of being unreasonable.</q></ref> գիշերային դասընթացքներ դասաւանդեց Տիթրոյթի Ճարտարագիտական Ինստիտուտին (Detroit Institute of Technology) մէջ՝ իբրեւ հաշուապահութեան դասախօսի օգնական։ Ինքնուրոյն աշխատիլ փափաքելով՝ ան հիմնեց իր հաշուապահական ընկերութիւնը։ Իր կնոջ զարմիկին ամուսինը՝ Տոնալտ Պրուս Քօֆմանը, անոր գրասենեակային տարածք առաջարկեց՝ փոխարէնը Քօֆմանի տունաշինական եւ ենթակապալառուական փոքր գործին հաշուապահութիւնը տանելու պայմանով<ref>Leibowitz, Ed (June 2003). "Committee of One". ''Los Angeles''. '''48''' (6): 52. ISSN&nbsp;1522-9149.</ref>։ == Արուեստի հաւաքածոյ<ref name=":0" /> == Էլի Պրոտ ներքաշուեցաւ արուեստի աշխարհին մէջ իր կնոջ՝ Էտիթի հաւաքորդական հետաքրքրութեան շնորհիւ։ Անոնց առաջին խոշոր գնումը կատարուեցաւ 1973-ին, երբ Էլի եւ Էտի ձեռք բերին Վան Կոկի «Cabanes a Saintes-Maries, 1888» (Խրճիթներ Սենթ-Մարիի մէջ) վերնագրով գծանկարը։ Արուեստի հաւաքորդ եւ MCA-ի ղեկավար Թաֆթ Շրայպեր դարձաւ անոնց ուղեցոյցը։ Պրոտներու առաջին ձեռքբերումները կը ներառէին Միրոյի, Փիքասոյի եւ Մաթիսի նշանաւոր գործերը։ Ի վերջոյ, զոյգը սկսաւ կեդրոնանալ Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմէն ետք ստեղծուած արուեստին վրայ<ref>Palmeri, Christopher (October 29, 2001). "Art Collecting, Eli Broad Style". ''Businessweek''. Archived from the original on November 5, 2011. Retrieved April 25, 2011.</ref>։ Էլի եւ Էտիթ Պրոտ 1984-ին հիմնեցին «Broad Art Foundation» (Պրոտ Արուեստի Հիմնադրամ) հաստատութիւնը՝ նպատակ ունենալով իրենց ժամանակակից արուեստի ընդարձակ հաւաքածոն աւելի մատչելի դարձնել հանրութեան։ Պրոտները ունին յետպատերազմեան եւ ժամանակակից արուեստի երկու հաւաքածոյ՝ անձնական հաւաքածոյ մը, որ կը պարունակէ շուրջ 600 գործ, եւ Պրոտ Արուեստի Հիմնադրամի հաւաքածոն, որ ունի մօտաւորապէս 1500 գործ։ Անոնց հաւաքածոյին մօտ 40 տոկոսը գնուած է արուեստի վաճառորդ Լէրի Կակոսեանի միջոցով<ref>The Art of Larry Gagosian’s Empire. Wall Street Journal Magazine, May 2016, ''Elisa Lipsky-Karasz''</ref>։ == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Ամերիկացիներ]] [[Ստորոգութիւն:Բարերարներ]] [[Ստորոգութիւն:Գործարարներ]] 3ma78yjvg1o7xqpcqrsuiu36g1bo9zd 0 32806 254531 254523 2026-09-09T12:15:43Z ShahenWasHere 140 254531 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Դպրոց|name=L'École arménienne Sourp Hagop <br /> Սուրբ Յակոբ Ազգային Վարժարան|established=1974|founder=Երվանդ Փասթըրմաճեան|type=Կիսամասնաւոր|principal=Լորի Ապրաքեան|free_label=Կրօնական պատկանելիութիւն|free_text=[[Հայ Առաքելական Եկեղեցի|Հայ Առաքելական Եկեղեցի]]|address=3400, Նատոն փողոց|city=[[Մոնթրէալ]]|province=[[Քեպէք]]|postal_code=[[Քանատայի H փոստային ծածկագիրներու ցանկ|H4J 1P5]]|country=Քանատա|enrollment=Մօտ 800 (2021–2022)|grades=Մանկապարտէզ – 11-րդ դասարան|mascot=|language=Ֆրանսերէն, հայերէն, անգլերէն|hours_in_day=8|colors=Կապոյտ, սպիտակ|slogan=Միշտ աւելի բարձր, միշտ աւելի հեռու|website={{URL|http://www.ecolesourphagop.com/}}|coordinates={{Coord|45|31|53.75|N|73|41|45.28|W|type:edu_region:CA}}}} '''Սուրբ Յակոբ Հայկական Վարժարան''' քոլէճի նախապատրաստական կիսամասնաւոր երկրորդական վարժարան մըն է, որ կը գտնուի [[Մոնթրէալ|Մոնթրէալի]] մէջ, [[Քեպէք|Քեպէքի]], [[Քանատա]]։ [[Քանատայի հայեր|Քանատահայկական]] վարժարանը ունի շուրջ 800 աշակերտ՝ առանց հաշուելու մօտակայ եւ սերտօրէն կապուած նախակրթարանի երեխաները։ Կրթութիւնը կը սկսի մանկապարտէզէն եւ կ՚աւարտի Երկրորդական 5-րդ դասարանով։ Ներկայիս տնօրէնն է Լորի Ապրաքեան։ Ֆրեյզըրի հիմնարկին կողմէ 2005-ին կատարուած ուսումնասիրութեան մը համաձայն՝ Սուրբ Յակոբ Հայկական Վարժարանը Քեպէքի լաւագոյն երկրորդական վարժարաններու շարքին գրաւած է 10-րդ տեղը։<ref>{{cite web|url=http://www.cbc.ca/montrealmatters/2006/features/ratings.html|title=CBC Montreal - Montreal Matters 2006: School|archive-url=https://web.archive.org/web/20071021131058/http://cbc.ca/montrealmatters/2006/features/ratings.html|archive-date=2007-10-21|url-status=dead}}</ref> Ան [[Հայաստան|Հայաստանի]] սահմաններէն դուրս գտնուող ամէնէն մեծ հայկական վարժարանն է՝ գերազանցելով նոյնիսկ [[Լիբանան|Լիբանանի]] եւ [[Սուրիա|Սուրիոյ]] հայկական վարժարանները։ Վարժարանը, որուն աշակերտութիւնը ամբողջութեամբ հայկական համայնքէն է, ուսուցումը կը կատարէ ֆրանսերէնով՝ անգլերէնը իբրեւ երկրորդ լեզու, եւ նաեւ կ՚առաջարկէ հայկական ժառանգութեան դասընթացքներ։ Քեպէքի Կրթութեան նախարարութիւնը վարժարանին կը տրամադրէ մասնակի պետական օժանդակութիւն։<ref name="Maguireetalp152">Maguire, Mary H., Ann J. Beer, Hourig Attarian, Diane Baygin, Xiao Lan Curdt-Christiansen, and Reiko Yoshida ([[ՄաքԿիլ համալսարան]]). "The Chameleon Character of Multilingual Literacy Portraits: Researching in "Heritage" Language Places and Spaces" (Chapter 7). In: Anderson, Jim, Maureen Kendrick, Theresa Rogers, and Suzanne Smythe (editors). ''Portraits of Literacy Across Families, Communities, and Schools: Intersections and Tensions''. [[Ռութլէճ]], May 6, 2005. Start page 141. {{ISBN|1135615535}}, 9781135615536. -- p. [https://books.google.com/books?id=_SCRAgAAQBAJ&pg=PA152 152].</ref> == Պատմութիւն == === Հիմնադրութիւն === Մոնթրէալի մէջ հայկական վարժարանի եւ եկեղեցւոյ մը հիմնադրութիւնը նախաձեռնել է Երվանդ Փասթըրմաճեանի նախագահութեամբ գործող գործադիր յանձնախումբ մը։ Հայկական կրթութեան հիմքը դրուեցաւ 1959-ին, երբ հայկական շաբաթօրեայ վարժարան մը իր դռները բացաւ։ Ապա, 1973-ի Սեպտեմբերին, [[Հայ Օգնութեան Միութիւն|Հայ Օգնութեան Միութիւնը]] երկուքէն հինգ տարեկան հայ մանուկներու համար նախակրթարան մը բացաւ։ 1974-ին Սուրբ Յակոբ Հայկական Վարժարանը հիմնադրուեցաւ Փարթընէ փողոցին վրայ՝ սկսելով 37 աշակերտներով՝ մանկապարտէզէն մինչեւ առաջին դասարան։ Սուրբ Յակոբ Հայկական Եկեղեցւոյ առաջնորդարանը գործադիր յանձնախումբ մը հաստատեց՝ աճող հայ համայնքին՝ թէ՛ [[Լաւալ|Լաւալի]] եւ թէ՛ [[Մոնթրէալ|Մոնթրէալի]] կրթական կարիքները հոգալու համար։ ՀՕՄ-ի նախակրթարանն այժմ պէտք էր երեխաները պատրաստէր իրենց ապագայ կրթութեան։ ՀՕՄ-ի նախակրթարանի երեխաներուն թիւը աճեցաւ՝ 60-էն հասնելով 160-ի։ === Զարգացում === 1975-ին վարժարանը տեղափոխուեցաւ Վիքթոր Տորէ փողոցի նոր շէնք մը։ Վարժարանը ամէն տարի աճեցաւ՝ նախ վերածուելով նախակրթարանի, ապա ստանալով իր երկրորդական դասարանները բանալու արտօնութիւնը։ 1987-ին Սուրբ Յակոբը տեղափոխուեցաւ նախկին Մալքոլմ Քամպըլի երկրորդական վարժարանի շէնքը, որ շատ աւելի մեծ էր եւ մաս կը կազմէր [[Անգլերէն լեզու|անգլերէնալեզու]] պետական վարժարաններու համակարգին։ Շէնքը կը գտնուի Սուրբ Յակոբ Հայկական Եկեղեցւոյ կողքին։ Վարժարանը ստիպուած եղաւ աստիճանաբար զարգանալ՝ հասնելու համար աւելի քան 800 աշակերտ ունեցող իր ներկայ չափին։ Հայ Օգնութեան Միութիւնը զգալի չափով աջակցած է վարժարանին։ Իրականութեան մէջ, վարժարանի [[Գրադարան|գրադարանը]] եւ համակարգչային սրահը զգալիօրէն ընդարձակուած են ՀՕՄ-ի ջանքերուն շնորհիւ։ === Կրթութիւն === Սուրբ Յակոբ Հայկական Վարժարանը ֆրանսական վարժարան մըն է, եւ դասարաններուն մեծամասնութիւնը ֆրանսերէնով կը դասաւանդուի, ինչպէս [[Մաթեմատիկա|մաթեմատիկան]], [[Գիտութիւն|գիտութիւնը]] եւ [[Քանատացիներ|քանատական]][[Քեպէք|–Քեպէքեան]] [[Պատմութիւն|պատմութիւնը]]։ Սակայն, կարգ մը դասեր, ինչպէս [[Հայերէն լեզու|հայերէն լեզուն]] եւ [[Հայ գրականութիւն|գրականութիւնը]], կը դասաւանդուին [[Հայերէն լեզու|հայերէնով]]։ [[Հայ գրականութիւն|Հայ գրականութիւնը]] եւ [[Հայոց Պատմութիւն|պատմութիւնը]] կը դասաւանդուին՝ նոր սերունդներու մէջ [[Քանատահայեր|քանատահայկական]] համայնքի հայկական մշակութային ինքնութիւնը պահպանելու նպատակով։ [[Անգլերէն լեզու|Անգլերէն լեզուն]] եւ գրականութիւնը կը դասաւանդուին հայերէնին եւ ֆրանսերէնին զուգահեռ։ Արտադասարանային գործունէութիւնները, ինչպէս [[Արուեստ|արուեստը]], մարզական գործունէութիւնը, [[Ճատրակ|ճատրակը]] եւ [[Երաժշտութիւն|երաժշտութիւնը]], կը քաջալերուին։ 2018-ի Յունուարին առաջին Geogra-bee մրցոյթը տեղի ունեցաւ։ == Ծանօթագրութիւններ == <references /> == Արտաքին յղումներ == * [http://www.sourphagop.com Սուրբ Յակոբ Հայկական Վարժարան] qexa94z3vop1i9i35l5u3pxfvfro1ng 0 32810 254527 2026-09-09T12:03:15Z Azniv Stepanian 8 Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}} '''«Լը Մոնտ»''' ({{lang-fr|''Le Monde''}}, թարգ․՝ «Աշխարհ»), ֆրանսական օրաթերթ։ Ունի ձախ ազատական կողմնորոշում։ 2014 թուականի տուեալներով տպաքանակը եղած է 364 240 օրինակ (որոնցմէ մօտաւորապէս 40 հազար օրինակը կը վաճառվուի արտասահմանի մէջ)։ == Պատմութիւն ==...»: 254527 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Պարբերական}} '''«Լը Մոնտ»''' ({{lang-fr|''Le Monde''}}, թարգ․՝ «Աշխարհ»), ֆրանսական օրաթերթ։ Ունի ձախ ազատական կողմնորոշում։ 2014 թուականի տուեալներով տպաքանակը եղած է 364 240 օրինակ (որոնցմէ մօտաւորապէս 40 հազար օրինակը կը վաճառվուի արտասահմանի մէջ)։ == Պատմութիւն == Հիմնադրուած է [[Շարլ տը Կոլ|Շարլ տը Կոլի]] կարգադրութեամբ, 1944 թուականին եւ նոյն թուականի Դեկտեմբեր 19-ին լոյս տեսած է առաջին թիւը։ 1995 թուականի [[19 Դեկտեմբեր|Դեկտեմբեր 19]]-էն օրաթերթը կը կարդացուի նաեւ առցանց։ Գլխաւոր գրասենեակը կը գտնուի [[Փարիզ]], 13-րդ շրջան, հասցէ՝ «Boulevard Auguste Blanqui 80»։ 2021 թուականին «Reuters Institute for the Study of Journalism» կազմակերպութեան իրականացուցած ուսումնասիրութիւներու արդիւքները վկայած են, որ ֆրանսացիներու համար «Լը Մոնտ»-ը ամէնէն վստահելի ազգային օրաթերթն է<ref>{{Cite web|url=https://reutersinstitute.politics.ox.ac.uk/digital-news-report/2021/france|title=France|last=Alice Antheaume|date=2021|website=Reuters Institute for the Study of Journalism|language=անգլերէն|url-status=live}}</ref>։ == Ծանոթագրութիւներ == <references responsive="1"></references> == Գրականութիւ == * Merrill, John C. and Harold A. Fisher. ''The world's great dailies: profiles of fifty newspapers'' (1980) pp 202–10 {{ՀՍՀ|հատոր=7|էջ=701}} [[Ստորոգութիւն:Թերթեր]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]] kttyq88cpfbcpp0f0a1pu6slztmflsk 0 32811 254529 2026-09-09T12:14:47Z ShahenWasHere 140 Էջը վերայղուած է դէպի [[Հայերէն]] 254529 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Հայերէն]] s3nlazopii7dr6mpewne55u03kjnmsj 0 32812 254530 2026-09-09T12:15:30Z ShahenWasHere 140 Էջը վերայղուած է դէպի [[Անգլերէն]] 254530 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Անգլերէն]] b8sif5fixfrj85pm65dgybuzxqekx9q 0 32813 254533 2026-09-09T12:17:55Z Azniv Stepanian 8 Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}«'''Լապտեր''' '''Դիոգինեան'''», երգիծական հանդէս։ == Պատմութիւն == Լոյս տեսած է 1883-1888 թուականներուն<ref>{{Cite web|url=https://arar.sci.am//dlibra/metadatasearch?action=AdvancedSearchAction&type=-3&val1=Contributor:%22%D4%BD%D5%B4%D5%A2.%D5%9D+%D4%BB.+%D5%8F%D5%A7%D6%80%D5%A5%D5%B6%D6%81%22|title=Համահայկական թուանշային գրադարան|w...»: 254533 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}«'''Լապտեր''' '''Դիոգինեան'''», երգիծական հանդէս։ == Պատմութիւն == Լոյս տեսած է 1883-1888 թուականներուն<ref>{{Cite web|url=https://arar.sci.am//dlibra/metadatasearch?action=AdvancedSearchAction&type=-3&val1=Contributor:%22%D4%BD%D5%B4%D5%A2.%D5%9D+%D4%BB.+%D5%8F%D5%A7%D6%80%D5%A5%D5%B6%D6%81%22|title=Համահայկական թուանշային գրադարան|website=arar.sci.am|accessdate=2026-09-09}}</ref>, [[Կոստանդնուպոլիս]]։ Հանդէսը լոյս տեսած է ընդհատումներով եւ անկանոն պարբերականութեամբ։ Արտօնատէրը եղած է Ի. Տէրենցը, խմբագիրը՝ [[Արամ Աշճեան]]։ Լուսաբանած է հայկական վարժարաններու եւ ուսուցիչներու վիճակը, ծաղրած՝ քահանայական դասի արատներն ու «բարեպաշտ» հաւատացեալներու պահուածքը։ Տպագրած է զուարճալի մանրապատումներ, ասուլիսներ, հանելուկներ, երկխօսութիւններ, խրատական ասացուածքներ։ Ունեցած է հայատառ [[թրքերէն]] բաժին։ == Ծանօթագրութիւններ == <references /> {{ՀԳԳՀ}} [[Ստորոգութիւն:Հանդէսներ]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]] m02v3dutejbe456fbdslr06pb96y0wc 0 32814 254534 2026-09-09T12:22:31Z ShahenWasHere 140 Նոր էջ «'''Սրբոց Յակոբեանց Մայր Տաճարը''' 12-րդ դարու [[Հայ առաքելական եկեղեցի|հայկական]] [[եկեղեցի]] մըն է [[Երուսաղէմ|Երուսաղէմի]] [[Հայոց թաղամաս|Հայոց թաղամասին]] մէջ, թաղամասի մուտքին՝ [[Սիոնի դուռ|Սիոնի դուռին]] մօտ։ Մայր տաճարը նուիրուած է Տասներկու առաքեալներ|Յիսուսի Տա...»: 254534 wikitext text/x-wiki '''Սրբոց Յակոբեանց Մայր Տաճարը''' 12-րդ դարու [[Հայ առաքելական եկեղեցի|հայկական]] [[եկեղեցի]] մըն է [[Երուսաղէմ|Երուսաղէմի]] [[Հայոց թաղամաս|Հայոց թաղամասին]] մէջ, թաղամասի մուտքին՝ [[Սիոնի դուռ|Սիոնի դուռին]] մօտ։ Մայր տաճարը նուիրուած է [[Տասներկու առաքեալներ|Յիսուսի Տասներկու Առաքեալներէն]] երկուքին՝ [[Յակոբոս, Զեբեդէոսի որդի|Զեբեդէոսի որդի Յակոբոսին]] (Մեծն Յակոբոս) եւ [[Յակոբոս, Յիսուսի եղբայր|Յիսուսի եղբայր Յակոբոսին]] (Արդար Յակոբոս)։<ref>{{cite news|title=St. James Cathedral|url=https://www.jpost.com/Travel/Jerusalem/St-James-Cathedral|work=[[The Jerusalem Post]]|date=4 June 2009|access-date=5 July 2009}}</ref> Անիկա կը գտնուի [[Սուրբ Հրեշտակապետաց եկեղեցի, Երուսաղէմ|Սուրբ Հրեշտակապետաց եկեղեցիին]] մօտ։ Անիկա [[Երուսաղէմի Հայոց Պատրիարքութիւն|Երուսաղէմի Հայոց Պատրիարքութեան]] գլխաւոր եկեղեցին է, որ յայտնի է նաեւ իբրեւ Սուրբ Յակոբեանց Հայոց Պատրիարքութիւն։ 1162-ին [[Յովհաննէս Վիւրցպուրկցի|Յովհաննէս Վիւրցպուրկցին]] զայն նկարագրած է որպէս ամբողջացած, որուն հիման վրայ Նուրիթ Քենաան-Քետար կը պնդէ, թէ անիկա կառուցուած է [[Մելիսենդ թագուհի|Մելիսենդ թագուհիի]] իշխանութեան օրերուն։<ref>{{Cite book|title=The Crusader World|last=Kenaan-Kedar|first=Nurith|publisher=Routledge|year=2015|editor-last=J. Boas|editor-first=Adrian|location=London|pages=610|chapter=DECORATIVE ARCHITECTURAL SCULPTURE IN CRUSADER JERUSALEM: THE EASTERN, WESTERN, AND ARMENIAN SOURCES OF A LOCAL VISUAL CULTURE}}</ref> Առնուազն Ք.Ե. հինգերորդ դարուն, հայ քրիստոնեաները Երուսաղէմ ուխտագնացութիւն կատարելու աւանդութիւն մը հաստատած էին՝ հոգեւոր վերանորոգում եւ մեղքերու թողութիւն փնտռելով։<ref name="Ghazarian">{{cite book|title=The Armenian Kingdom of Cilicia during the Crusades: The Integration of Cilician Armenians with the Latins, 1080–1393|last=Ghazarian|first=Jacob G.|publisher=Routledge|year=2005|isbn=978-0-7007-1418-6|pages=84-89}}</ref> Այս երկարատեւ սովորութիւնը իր նիւթական հետքերը ձգած է, ներառեալ ձեռքով փորագրուած արձանագրութիւններ, որոնք կեդրոնացած են Սուրբ Յակոբեանց Մայր Տաճարի նման սրբավայրերու շուրջ, ինչպէս նաեւ [[Դաւիթի աշտարակ|Դաւիթի աշտարակին]] մօտ՝ 438 թուականին Սուրբ Մինասին նուիրուած կուսանոց մը հիմնելու վկայութիւնները։<ref name="Ghazarian" /> Գիտնականները կը նշեն, որ այս խորապէս արմատացած բարեպաշտ աւանդութիւնը, որ կեդրոնացած էր հոգեւոր եւ ոչ թէ ռազմական նպատակներու վրայ, խաչակրաց արշաւանքներու ժամանակ ձեւաւորած է հայկական իւրայատուկ տեսակէտ մը։ Ի տարբերութիւն լատին խաչակիրներուն, որոնք առաջնորդուած էին կրօնական եռանդի, աւատատիրական ձգտումներու եւ զէնքի միջոցով փրկութեան հասնելու խոստումի խառնուրդով, [[Կիլիկիոյ Հայկական Թագաւորութիւն|Կիլիկիոյ հայերը]] սրբազան պատերազմի մը համար բնածին կրօնական պատճառ չէին տեսներ։ Խաչակիրներուն հետ դաշնակցելու իրենց որոշումը կը բնութագրուի որպէս գլխաւորաբար քաղաքական անհրաժեշտութենէ եւ Կիլիկիոյ ու հիւսիսային Սուրիոյ մէջ իրենց հայրենիքները հասարակաց սպառնալիքներէ պաշտպանելու ռազմավարական կարիքէն բխած որոշում։<ref name="Ghazarian" /> == Զարդարանք == Առաստաղը զարդարուած է [[Քիւթահիա|Քիւթահիայի]] մէջ պատրաստուած կախուած կերամիկական ձուերով։<ref name="Maranci188">{{cite book|title=The Art of Armenia: An Introduction|last=Maranci|first=Christina|date=2018|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0190269005|pages=187–188|author-link=Christina Maranci}}</ref> Քիւթահիայէն այլ կերամիկական իրեր ալ կան՝ [[Էջմիածին|Էջմիածինի]] մատրան մէջ սալիկներու ձեւով։<ref name="Maranci188" /> Անոնք ի սկզբանէ նախատեսուած էին [[Սուրբ Յարութեան տաճար|Սուրբ Յարութեան տաճարը]] նորոգելու 1719-ի փորձին համար, սակայն երբ ծրագիրը չիրականացաւ, անոնք ի վերջոյ տեղադրուեցան Սրբոց Յակոբեանց Մայր Տաճարին մէջ։<ref name="Maranci188" /> == Պատկերասրահ == <gallery> Պատկեր:Cathedral_of_St._James.JPG|Հայոց թաղամասի մուտքի դուռը Պատկեր:AQ_IMG_4908.JPG|Մայր Տաճարի մուտքը Պատկեր:Entrance_to_the_Cathedral_of_Saint_James_in_the_Armenian_Quarter_of_Jerusalem.jpg|Մուտքի մետաղագործութեան մօտէն տեսքը Պատկեր:Cathedral_of_St._James.jpg|Կամարներն ու գմբէթը ներսէն Պատկեր:Inside_St_James_Armenian_Cathedral_in_Jerusalem.jpg|Ներքին տարածքին այլ տեսարան մը Պատկեր:AQ_IMG_4909.JPG|1192-էն ի վեր Պատրիարք Աբրահամի դամբանին տապանագիրը եւ որմնանկարը Պատկեր:Altar_in_Cathedral_of_St._James.jpg|Սրբոց Յակոբեանց Մայր Տաճարի խորանը (1996) Պատկեր:St_James_Jerusalem.jpg|Սրբոց Յակոբեանց Մայր Տաճարը՝ 1948 </gallery><gallery caption="Պատերուն վրայի հայկական քարակերտ զարդաքանդակներ"> Պատկեր:Stonework_at_the_Cathedral_of_Saint_James_in_the_Armenian_Quarter_of_Jerusalem.jpg Պատկեր:Stonework_at_the_Cathedral_of_Saint_James_in_the_Armenian_Quarter_of_Jerusalem_2.jpg|[[Խաչքար]] Պատկեր:Stonework_at_the_Cathedral_of_Saint_James_in_the_Armenian_Quarter_of_Jerusalem_3.jpg|Ուրիշ խաչքար մը Պատկեր:Stonework_at_the_Cathedral_of_Saint_James_in_the_Armenian_Quarter_of_Jerusalem_4.jpg Պատկեր:Stonework_at_the_Cathedral_of_Saint_James_in_the_Armenian_Quarter_of_Jerusalem_5.jpg|«Ամենափրկիչ»-ի ոճով խաչքար մը Պատկեր:Armenian_Priests.jpg|Հայ քահանաներ </gallery> == Ծանօթագրութիւններ == {{Reflist}} == Յաւելեալ ընթերցանութիւն == * {{cite journal|author1=Antonius, G.|author-link1=George Antonius|author2=Nomico, Ch. A.|title=A Brief Account of the Painted tile Work in the Armenian Cathedral of St James|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.73308/page/n78/mode/1up|journal=Jerusalem 1920-1922|location=London|year=1924|pages=57–60}} * {{cite book|url=https://archive.org/details/pringle-the-churches-of-the-crusader-kingdom-of-jerusalem-vol-3|title=The Churches of the Crusader Kingdom of Jerusalem: The city of Jerusalem|last=Pringle|first=D.|publisher=[[Cambridge University Press]]|year=2007|isbn=978-0-521-39038-5|volume=III|location=New York, NY|author-link=Denys Pringle}} (Pringle, 2007, pp. [[iarchive:pringle-the-churches-of-the-crusader-kingdom-of-jerusalem-vol-3/page/168/mode/1up|168]]-182) mzilt2vm1p04gmucxoe03bjr8f3udh9 0 32815 254536 2026-09-09T12:26:53Z ShahenWasHere 140 Էջը վերայղուած է դէպի [[Երուսաղէմի Հայկական Թաղամասը]] 254536 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Երուսաղէմի Հայկական Թաղամասը]] sg3uxodf3gb2a5ipv7exm31i4dnmf5n 0 32816 254537 2026-09-09T12:35:48Z ShahenWasHere 140 Էջը վերայղուած է դէպի [[Հայ Առաքելական Եկեղեցի]] 254537 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Հայ Առաքելական Եկեղեցի]] 899jfpiycafbpq36fotv5k339l7mbd6 0 32817 254538 2026-09-09T12:36:28Z ShahenWasHere 140 Էջը վերայղուած է դէպի [[Հայոց Ցեղասպանութիւն]] 254538 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Հայոց Ցեղասպանութիւն]] 535xq0dx1ffxyp17yye0snohddzx2xk 0 32818 254539 2026-09-09T12:38:00Z ShahenWasHere 140 Նոր էջ « [[Պատկեր:Armenian_Patriarch_of_Jerusalem_1900.jpg|մինի|Յարութիւն Վեհապէտեան, Երուսաղէմի Հայոց Պատրիարք, 1900]] [[Պատկեր:Иерусалим3.jpg|մինի|[[c:Category:Armenian Orthodox Patriarchate Road|Հայոց Ուղղափառ Պատրիարքութեան փողոց]]]] Պատկեր:Иерусалим4.jpg|մինի|[[Սրբոց Յակոբեանց Մայր Տաճար|Սրբոց Յակոբեանց Մայր Տա...»: 254539 wikitext text/x-wiki [[Պատկեր:Armenian_Patriarch_of_Jerusalem_1900.jpg|մինի|Յարութիւն Վեհապէտեան, Երուսաղէմի Հայոց Պատրիարք, 1900]] [[Պատկեր:Иерусалим3.jpg|մինի|[[c:Category:Armenian Orthodox Patriarchate Road|Հայոց Ուղղափառ Պատրիարքութեան փողոց]]]] [[Պատկեր:Иерусалим4.jpg|մինի|[[Սրբոց Յակոբեանց Մայր Տաճար|Սրբոց Յակոբեանց Մայր Տաճարի]] ներքին տեսքը]] '''Երուսաղէմի Հայոց Պատրիարքութիւնը''', որ յայտնի է նաեւ իբրեւ '''Սրբոց Յակոբեանց Հայոց Պատրիարքութիւն''', կը գտնուի Երուսաղէմի [[Հայոց թաղամաս|Հայոց թաղամասին]] մէջ։ [[Հայ առաքելական եկեղեցի|Հայ առաքելական եկեղեցին]] պաշտօնապէս ճանչցուած է Իսրայէլի դաւանական համակարգին ներքեւ՝ կարգաւորելու անձնական կարգավիճակի հարցերը, ինչպէս ամուսնութիւնն ու ամուսնալուծութիւնը։ Արքեպիսկոպոս [[Նուրհան Մանուկեան]], որ նախապէս Մեծ Սագաւարտաւորն ու Պատրիարքական Փոխանորդն էր, 24 Յունուար 2013-ին դարձաւ [[Երուսաղէմի Հայոց Պատրիարք|Երուսաղէմի Հայոց Պատրիարքութեան]] 97-րդ պատրիարքը։ Մանուկեան յաջորդեց Արքեպիսկոպոս [[Թորգոմ Մանուկեան|Թորգոմ Մանուկեանին]], որ մահացաւ 12 Հոկտեմբեր 2012-ին՝ պաշտօնավարելով 22 տարի։ Պատրիարքը, [[Սրբոց Յակոբեանց եղբայրութիւն|Սրբոց Յակոբեանց եղբայրութիւնի]] կողմէ ընտրուած եօթ հոգեւորականներէ բաղկացած սիւնհոդոսի մը հետ միասին, կը վերահսկէ պատրիարքութեան գործունէութիւնը։{{citation needed|date=February 2026}} Առաջին Համաշխարհային Պատերազմի ընթացքին, [[Հայոց ցեղասպանութիւն|Հայոց ցեղասպանութիւնը]] վերապրած հայերը ապաստան ստացան Երուսաղէմի հայկական կուսանոցին մէջ։ Այդ ժամանակ Երուսաղէմի հայ բնակչութիւնը հասած էր 25,000-ի։ Սակայն շրջանին քաղաքական եւ տնտեսական անկայունութիւնը նուազեցուց հայ բնակչութեան թիւը։ Երուսաղէմի հայերուն մեծ մասը կ՚ապրի Պատրիարքութեան մէջ եւ անոր շրջակայքը, Սրբոց Յակոբեանց վանքին մօտ, որ կը գրաւէ Հին քաղաքի [[Հայոց թաղամաս|Հայոց թաղամասին]] մեծ մասը։ Երուսաղէմէն դուրս հայկական համայնքներ կան [[Յաֆա|Յաֆայի]], [[Հայֆա|Հայֆայի]] եւ [[Նազարէթ|Նազարէթի]] մէջ, ինչպէս նաեւ Պաղեստինեան տարածքներուն մէջ։{{citation needed|date=February 2026}} Երուսաղէմի հայ համայնքը կը գործածէ [[Յուլեան տոմար|Հին Յուլեան տոմարը]], ի տարբերութիւն Հայ Եկեղեցւոյ մնացեալ մասին, որ կը գործածէ [[Գրիգորեան տոմար|Գրիգորեան տոմարը]]։<ref>{{Cite web|url=http://www.armenianorthodoxchurch.org/old-archives/v17/|title=Church Calendar|archive-url=https://web.archive.org/web/20170303131744/http://www.armenianorthodoxchurch.org/old-archives/v17/|archive-date=2017-03-03|access-date=2017-03-02|url-status=dead}}</ref> == Պատմութիւն == 638-ին, [[Երուսաղէմի պաշարում (636–637)|Բիւզանդական Կայսրութենէն Երուսաղէմի իսլամական նուաճումէն]] ետք, երբ [[Սոփրոնիոս Երուսաղէմցի|Սոփրոնիոս]] մահացաւ եւ յոյները Երուսաղէմի համար ուրիշ եպիսկոպոս մը չնշանակեցին, [[Հայ առաքելական եկեղեցի|Հայ առաքելական եկեղեցին]] սկսաւ [[Երուսաղէմ|Երուսաղէմի]] համար իր սեփական եպիսկոպոսները նշանակել։ Այս պաշտօնը, որոշ ընդհատումներով, շարունակուած է մինչեւ այսօր։ Եպիսկոպոսները հետագային բարձրացան իրենց աստիճանով եւ դարձան պատրիարքներ։ Հայոց պատրիարքը անկախ եւ ինքնակառավարուող է։ [[Երուսաղէմի Հայոց Պատրիարք|Երուսաղէմի Հայոց Պատրիարքը]] [[Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածին|Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածինը]] կը ճանչնայ որպէս գերագոյն գերիշխանութիւն ունեցող աթոռ՝ բոլոր հոգեւոր հարցերուն մէջ։{{citation needed|date=February 2026}} Խաչակրաց շրջանի աւարտէն ետք, հայ պատրիարքները ջանացին լաւ յարաբերութիւններ հաստատել մահմետական իշխաններուն հետ։ Հայոց [[Սարգիս Ա. Երուսաղէմի պատրիարք|Սարգիս Ա. Պատրիարքը]] (1281–1313) Եգիպտոսի մէջ հանդիպեցաւ [[Մամլուք|Մամլուքներու]] կուսակալին եւ այնուհետեւ վերադարձաւ Երուսաղէմի իր համայնքին՝ յուսալով, որ խաչակրաց արշաւանքներէն ետք իր ժողովուրդին համար խաղաղութեան շրջան մը պիտի սկսի։ 1340-ականներուն հայերուն արտօնուեցաւ իրենց թաղամասին շուրջ պարիսպ մը կառուցել։ Մամլուքներու կառավարութիւնը նաեւ թաղամասի արեւմտեան մուտքին արաբերէնով փորագրեց պաշտպանական յայտարարութիւն մը։{{citation needed|date=February 2026}} Այս շրջանին հայկական թաղամասը շարունակեց ստեղծել [[Facts on the ground|«գետնի վրայ փաստեր»]]՝ մշտական փոքր ընդարձակումներու եւ համախմբումներու միջոցով։ 1380-ականներուն, [[Գրիգոր Դ. Պատրիարք|Գրիգոր Դ. Պատրիարքը]] Սրբոց Յակոբեանց Մայր Տաճարին դիմաց կառուցեց քահանաներու ճաշասրահ մը։ Մօտաւորապէս 1415-ին գնուեցաւ [[Ձիթենեաց լեռ|Ձիթենեաց լեռան]] վրայ գտնուող ձիթենիներու պարտէզը՝ [[Գեթսեմանի|Գեթսեմանիի]] պարտէզը։ 1439-ին հայերը յոյներու կողմէ հեռացուեցան [[Գողգոթայի մատուռ|Գողգոթայի մատուռէն]]՝ [[Սուրբ Յարութեան տաճար|Սուրբ Յարութեան տաճարին]] մէջ, սակայն [[Մարտիրոս Ա. Պատրիարք|Մարտիրոս Ա. Պատրիարքը]] (1412–1450) որպէս փոխհատուցում գնեց «դիմացի տարածքը» եւ զայն կոչեց [[c:Category:Second Golgotha|Երկրորդ Գողգոթա]]։ Այս տարածքը մինչեւ այսօր կը մնայ պատրիարքի սեփականութեան մէջ։ Գողգոթայի մատուռին վրայ Հայ Եկեղեցւոյ ունեցած իրաւունքներուն պատճառով, Սուրբ Յարութեան տաճարի ցերեկուան թափօրներու ընթացքին Հայ Եկեղեցին հոն պատարագ կը մատուցանէ։{{citation needed|date=February 2026}} Ժամանակ առ ժամանակ Երուսաղէմի Հայոց Պատրիարքութիւնը քաղաքականացուած է Հայ Եկեղեցւոյ ներքին պայքարներուն պատճառով։ Պատրիարքութիւնը, սուրբ վայրերուն մօտ գտնուելուն եւ հայ ժողովուրդի հիմնական բնակչութենէն մեկուսացած ըլլալուն հետեւանքով, կարեւոր դեր խաղցած է այն պառակտման մէջ, որ սկսաւ ազդել [[Կոստանդնուպոլիս|Կոստանդնուպոլիսի]] եւ [[Էջմիածին|Էջմիածինի]] (Հայ Եկեղեցւոյ աթոռ) հայ ղեկավարութիւններուն վրայ։ Յատկանշական է, որ [[Եղիազար եպիսկոպոս|Եղիազար եպիսկոպոսը]] ստանձնեց Երուսաղէմի Հայոց Պատրիարքութիւնը եւ 1644-ին կարճ ժամանակով ինքզինք հռչակեց ամբողջ Հայ Եկեղեցւոյ [[կաթողիկոս]] (առաջնորդ)։{{citation needed|date=February 2026}} 17-րդ դարուն, երկարատեւ դիմումներէ ետք, հայերուն արտօնուեցաւ ընդարձակել Սրբոց Յակոբեանց վանքը։ Միեւնոյն ժամանակ, Հայոց [[Յովհաննէս Է. Պատրիարք|Յովհաննէս Է. Պատրիարքը]] գնեց Սրբոց Յակոբեանց Մայր Տաճարէն հարաւ գտնուող հողատարածքի մը մեծ բաժինը, որ կը կոչուէր Չամ Թաղ։ 1752-ին պատրիարքութիւնը զբաղած էր ամբողջ թաղամասը նորոգելով, իսկ 1828-ին, երկրաշարժէ մը ետք, տեղի ունեցան յաւելեալ նորոգութիւններ։ 1850-ին աւարտեցաւ Սրբոց Յակոբեանց կուսանոցին հարաւային ծայրը գտնուող ճեմարանի համալիրը։{{citation needed|date=February 2026}} 1833-ին հայերը հիմնեցին քաղաքի առաջին տպարանը, իսկ 1843-ին բացին աստուածաբանական ճեմարան մը։ 1866-ին հայերը Երուսաղէմի մէջ բացին առաջին լուսանկարչական արուեստանոցը եւ առաջին թերթը։ 1908-ին հայ համայնքը Հին քաղաքի հիւսիս-արեւմտեան կողմը՝ Յաֆայի փողոցին երկայնքին, կառուցեց երկու մեծ շէնքեր։{{citation needed|date=February 2026}} Մինչ [[Հայկական սփիւռք|Հայկական սփիւռքը]] կը տարածուէր Եւրոպայի եւ Ամերիկայի տարածքին, հարուստ հայեր առատաձեռնօրէն կը նուիրաբերէին պատրիարքութեան բարգաւաճման եւ շարունակականութեան համար։ Նաւթային մագնատ եւ բարերար [[Գալուստ Կիւլպէնկեան]] եկաւ օժանդակելու հայկական թաղամասին մէջ Կիւլպէնկեան Մատենադարանի հիմնադրման, որ ի պատիւ իրեն ստացաւ իր անունը։ Այսօր անիկա կը պարունակէ հին հայկական ձեռագիրներու մեծագոյն հաւաքածոներէն մէկը, ներառեալ տարբեր [[Ֆիրման|ֆիրմաններու]] բազմաթիւ օրինակներ՝ օսմանեան հրովարտակներ, որոնք մահմետական իշխանութեան ներքեւ թաղամասին պաշտպանութիւն եւ իրաւունքներ կը շնորհէին։{{citation needed|date=February 2026}} 1920-ականներուն հայկական թաղամասին մեծ մասին վրայ կային եւրոպական ոճի [[Երկթեք տանիք|երկթեք տանիքներ]]՝ ի տարբերութիւն մահմետական թաղամասին մէջ նախընտրուած գմբէթներուն։ 1922-ին հայերը Երուսաղէմի քրիստոնեաներուն 8 տոկոսը կը կազմէին՝ իրենց ընդհանուր թիւը հասցնելով մօտաւորապէս 2,480-ի։ Նաեւ նշուած է, որ ոչ հայեր պաշտպանուած կը զգային պարսպապատ հայկական համալիրին մէջ։ 1930-ականներուն եւ 1940-ականներուն հայկական թաղամասին մէջ տեղի ունեցան յաւելեալ նորոգութիւններ։{{citation needed|date=February 2026}} Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմի աւարտը նաեւ բերաւ [[Պաղեստինի բրիտանական մանտատ|Մանդատային Պաղեստինի]] բաժանումը եւ 1948-ին [[Իսրայէլ|Իսրայէլի]] հիմնադրումը։ Այդ ժամանակ [[Սուրբ Երկիր|Սուրբ Երկիրին]] մէջ բնակող հայերուն թիւը մօտաւորապէս 8,000 էր։ Հայֆայի եւ Յաֆայի մէջ բնակող հայերը, որոնք Իսրայէլի մաս կազմեցին, ստացան իսրայէլեան քաղաքացիութիւն, մինչդեռ պաղեստինահայերու ճնշող մեծամասնութիւնը կ՚ապրէր հայկական թաղամասին մէջ, իսկ Հայոց Պատրիարքութիւնը եւ անոր կալուածները անցան Յորդանանի իշխանութեան տակ։{{citation needed|date=February 2026}} Հայ համայնքը աւելի եւս նուազեց 1967-ի [[Վեցօրեայ պատերազմ|Վեցօրեայ պատերազմէն]], [[Նաքսա|Նաքսայէն]] եւ գրաւումէն ետք, երբ շատեր գաղթեցին Յորդանան, իսկ ոմանք՝ Եւրոպա եւ Միացեալ Նահանգներ՝ Երուսաղէմի եւ [[Արեւմտեան ափ|Արեւմտեան ափի]] մէջ ձգելով մօտաւորապէս 2,000–3,000 հայ։{{citation needed|date=February 2026}} == Պատրիարքական համալիր == Երուսաղէմի Հայոց Պատրիարքութիւնը [[Սրբոց Յակոբեանց եղբայրութիւն|Սրբոց Յակոբեանց եղբայրութիւնի]] տունն է. անիկա [[Հայ առաքելական եկեղեցի|Հայ առաքելական եկեղեցիի]] վանական միաբանութիւն մըն է՝ ամբողջ աշխարհի տարածքին մօտաւորապէս 60 անդամներով։ Պատրիարքութեան համալիրին մէջ կը գտնուին նաեւ հայկական ընտանիքներու անձնական բնակարանները։{{citation needed|date=February 2026}} Այս բնակելի անկլաւը ժամանակին հայերու բնակեցուցած ամենամեծ առանձին համալիրն էր եւ կը ներկայացնէր Սուրբ Երկիրին մէջ հայկական ներկայութեան ժողովրդագրական եւ հոգեւոր կեդրոնը։{{citation needed|date=February 2026}} Պատրիարքութեան համալիրը, որ կը կիրարկէ խիստ գիշերային արգելք՝ ժամը 10-ին, երբ հսկայ դռները կը փակուին եւ կը կողպուին մինչեւ վաղ առաւօտ, կը պարունակէ նաեւ պատրիարքին եւ հոգեւորականներուն վարչական գրասենեակներն ու բնակարանները։ Անիկա նաեւ կը ներառէ՝{{citation needed|date=February 2026}} * [[Սրբոց Յակոբեանց Մայր Տաճար|Սրբոց Յակոբեանց Մայր Տաճարը]], * [[Հրեշտակապետաց եկեղեցի, Երուսաղէմ|Հրեշտակապետաց եկեղեցին]], Երուսաղէմի ուրիշ կարեւոր հայկական եկեղեցին, * [[Սուրբ Թորոս եկեղեցի|Սուրբ Թորոս եկեղեցին]], որ կը պարունակէ հայկական լուսազարդ ձեռագիրներու թանկարժէք հաւաքածոն՝ աշխարհի մէջ երկրորդ մեծագոյնը (աւելի քան 4,000 ձեռագիր)։ Պատրիարքութեան համալիրին մէջ գտնուող այլ շէնքեր կը ներառեն՝ * [[c:Category:Seminary of the Armenian Patriarchate of Jerusalem|Պատրիարքութեան Աստուածաբանական Ճեմարանը]], համալիր մը, որ կը գտնուի համալիրի մուտքէն հարիւր յարդ հեռաւորութեան վրայ։ Անիկա հանգուցեալ հայ-ամերիկացի բարերարներ [[Ալեքս Մանուկեան|Ալեքս Մանուկեանի]] եւ իր կնոջ՝ Մարի Մանուկեանի նուէրն է։ Ամբողջ աշխարհի տարածքէն, ներառեալ Միացեալ Նահանգներէն եւ Հայաստանէն, հայ երիտասարդներ հոս կու գան քահանայութեան ուսանելու, իսկ ձեռնադրութենէն ետք կ՚օգնեն ամբողջ աշխարհի հայ հոգեւորականութեան շարքերը նոր ուժերով համալրելու։ * [[c:Category:Gulbenkian Library|Գալուստ Կիւլպէնկեան Մատենադարանը]], որ ունի աւելի քան 100,000 հատոր, որոնց կէսը հայերէն է, իսկ մնացեալը՝ անգլերէն եւ եւրոպական այլ լեզուներով։<ref>{{citation|author-first1=Sylva Natalie|author-last1=Manoogian|title=The Calouste Gulbenkian Library, Armenian Patriarchate of Jerusalem, 1925–1990 an Historical Portrait of a Monastic and Lay Community Intellectual Resource Center|format=Doctoral Dissertation|publisher=University of California, Los Angeles|year=2013|url=https://escholarship.org/uc/item/8f39k3ht}}</ref> Մատենադարանը իր անունը ստացած է իր բարերար [[Գալուստ Կիւլպէնկեան|Գալուստ Կիւլպէնկեանէն]]։ * Էտուարտ եւ Հելէն [[Մարտիկեան թանգարան հայկական արուեստի եւ մշակոյթի|Մարտիկեան թանգարանը հայկական արուեստի եւ մշակոյթի]], ուր կը պահուին պատմական եւ կրօնական նիւթեր, ներառեալ գորգեր, հայկական դրամներ եւ տեղւոյն մէջ Հռոմի Տասներորդ Լեգէոնի ներկայութեան վկայութիւններ։ Անիկա իր անունը ստացած է իր բարերար [[Էտուարտ Մարտիկեան|Էտուարտ Մարտիկեանէն]]։ * Սրբոց Թարգմանչաց վարժարանը<ref>{{cite web|url=http://ststarkmanchatz.org/|title=Sts. Tarkmanchatz Armenian School of Jerusalem}}{{dead link|date=May 2025}}</ref> ({{lang|hy|Սուրբ Թարգմանչաց}}, {{literally|Սուրբ Թարգմանիչներու վարժարան}}), առաջատար համատեղ ուսուցմամբ մասնաւոր վարժարան մը եւ միակը, որ հայերէն, եբրայերէն, անգլերէն եւ արաբերէն կը դասաւանդէ։ == Այլ հաստատութիւններ == Համալիրին դուրս (քաղաքի պարսպին ճիշդ միւս կողմը) կը գտնուին [[Սուրբ Փրկիչի հայկական վանք (Երուսաղէմ)|Սուրբ Փրկիչի վանքը]] եւ հայկական գերեզմանատուն մը։{{citation needed|date=February 2026}} === Տպարան եւ լրատուամիջոցներ === Պատրիարքութիւնը նաեւ կը ղեկավարէ տպարան մը՝ Երուսաղէմի մէջ հիմնուած առաջին տպարանը, որ այժմ կարող է առեւտրային գոյներով տպագրութիւն իրականացնել։ Ասիկա հայկական համալիրին մէջ առաջին հաստատութիւնն էր, որ լայնածաւալ կերպով որդեգրեց համակարգչայնացման գաղափարը։{{citation needed|date=February 2026}} Պատրիարքութեան պաշտօնական օրկանն է երկարամեայ պարբերականը՝ ''Սիոն'' ({{lang|hy|Սիոն}}), որ իր անունը ստացած է [[Սիոն լեռ|Սիոն լեռան]] հայկական անունէն։ Ճեմարանի ուսանողները նաեւ կը հրատարակեն իրենց սեփական պաշտօնական օրկանը՝ ''Հայ Երուսաղէմ'' ({{lang|hy|Հայ Երուսաղէմ}}, {{literally|Հայկական Երուսաղէմ}})։{{citation needed|date=February 2026}} === Բժշկական ծառայութիւններ === Խորհրդանշական վճարի դիմաց բժշկական ծառայութիւններ կը մատուցուին [[Jinishian Memorial Foundation|Ճինիշեան բժշկական հիմնադրամի]] նուիրած բուժարանին մէջ։{{citation needed|date=February 2026}} Տարեց եւ հաշմանդամ թոշակառուներուն, ինչպէս նաեւ համայնքի չքաւոր անդամներուն անվճար ճաշեր եւս կը տրամադրուին։{{citation needed|date=February 2026}} == Իրավասութիւն == Պատրիարքութիւնը կը վայելէ կիսադիւանագիտական կարգավիճակ եւ Սուրբ Երկիրի քրիստոնէական սրբավայրերու երեք գլխաւոր պահապաններէն մէկն է (միւս երկուքը [[Երուսաղէմի Յոյն Ուղղափառ Պատրիարքութիւն|Յոյն Ուղղափառ]] եւ [[Երուսաղէմի Լատին Պատրիարքութիւն|Լատին]] պատրիարքութիւններն են)։ Հայոց Պատրիարքութեան եւ այլ եկեղեցիներու կողմէ համատեղ վերահսկուող այս վայրերէն, մատուռներէն եւ սրբավայրերէն են՝{{citation needed|date=February 2026}} * [[Սուրբ Յարութեան տաճար|Սուրբ Յարութեան տաճարը]]՝ Հին քաղաքին մէջ, Երուսաղէմ, * [[Համբարձման մատուռ (Երուսաղէմ)|Համբարձման մատուռը]]՝ [[Ձիթենեաց լեռ|Ձիթենեաց լեռան]] վրայ, * [[Աստուածամօր գերեզմանը]]՝ [[Գեթսեմանի|Գեթսեմանիի]] կողքին, * [[Սուրբ Ծննդեան տաճար|Սուրբ Ծննդեան տաճարը]]՝ Բեթղեհէմի մէջ։ Հայոց Պատրիարքութիւնը նաեւ իրաւասութիւն ունի [[Հայ առաքելական եկեղեցի|Հայ առաքելական (Ուղղափառ) եկեղեցւոյ]] համայնքներուն վրայ՝ [[Իսրայէլ|Իսրայէլի]], [[Յորդանան|Յորդանանի]] եւ [[Պաղեստին|Պաղեստինի]] մէջ։ Լիակատար իրաւասութեան տակ գտնուող հայկական եկեղեցիներն են՝{{citation needed|date=February 2026}} * Սուրբ Եղիա եկեղեցին՝ [[Հայֆա|Հայֆայի]] մէջ, * [[Սուրբ Նիկողայոս վանք, Յաֆա|Սուրբ Նիկողայոս եկեղեցին]]՝ [[Յաֆա|Յաֆայի]] մէջ, * Սուրբ Գէորգ վանքը՝ [[Ռամլա|Ռամլէի]] մէջ, * Սուրբ Թադէոս հայկական եկեղեցին՝ [[Ամման|Ամմանի]] մէջ, [[Յորդանան]]։ == Ծանօթագրութիւններ == {{Reflist}} == Աղբիւրներ == * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=eeq-DQAAQBAJ|title=Armenia Christiana: Armenian Religious Identity and the Churches of Constantinople and Rome (4th–15th century)|last=Stopka|first=Krzysztof|publisher=Jagiellonian University Press|year=2016|isbn=9788323395553|location=Kraków}} == Արտաքին յղումներ == * {{Facebook|ArmenianPatriarchateJerusalem}} ni1ilxkjrah4bdc1oeald7k7n7f9dl6 0 32819 254540 2026-09-09T12:41:53Z Azniv Stepanian 8 Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}«'''Լ'Արմենի'''» ({{Lang-fr|«L’Arménie»}}), քաղաքական եւ գրական ամսաթերթ։ == Պատմութիւն == Լոյս տեսած է 1889-1898 թուականներուն, [[Լոնտոն]]։ 1898-1906 թուականներուն՝ [[Փարիզ]], [[ֆրանսերէն]] (1889 թուականին՝ նաեւ [[անգլերէն]])։ Խմբագիր-հրատարակիչը եղած է Մինաս Չերազ...»: 254540 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}«'''Լ'Արմենի'''» ({{Lang-fr|«L’Arménie»}}), քաղաքական եւ գրական ամսաթերթ։ == Պատմութիւն == Լոյս տեսած է 1889-1898 թուականներուն, [[Լոնտոն]]։ 1898-1906 թուականներուն՝ [[Փարիզ]], [[ֆրանսերէն]] (1889 թուականին՝ նաեւ [[անգլերէն]])։ Խմբագիր-հրատարակիչը եղած է [[Մինաս Չերազ|Մինաս Չերազը]]<ref name=":0">{{Cite web|url=https://archive.azator.gr/index.php/yushatetr/15715-1852-1928|title=Մինաս Չերազ (1852-1928). Հայ Դատի պաշտպան զինուորագրեալներուն նախակարապետը|website=archive.azator.gr|accessdate=2026-09-09}}</ref>։ Տպագրած է նիւթեր [[Հայոց Պատմութիւն|հայոց պատմութեան]], հայ գրականութեան, մշակոյթի վերաբերեալ, լուսաբանած է [[Հայկական Հարց|Հայկական հարցը]], հանդէս եկած է [[Օսմանեան Կայսրութիւն|Օսմանեան կայսրութեան]] մէջ հայերու նկատմամբ գործադրուող բռնութիւններու դէմ։ Թերթի հրատարակութիւնը ծառայեցած է հայ մշակոյթը օտարներուն ներկայացնելու եւ Հայոց Դատի պաշտպանութեան համար Եւրոպայի տարածքին բարենպաստ հանրային կարծիք ստեղծելու նպատակին<ref name=":0" />: Պարբերականին աշխատակցած են նաեւ օտարազգի հեղինակներ։ Արժէքաւոր են Օ. Պենարի՝ հայ բանաստեղծոութեան նուիրուած «Առ հայ բանաստեղծները» (1899) ուսումնասիրութիւնը, «Ֆրանսան եւ Եւրոպան առ Հայաստան» (1901) յօդուածը, Տ’ Աւելինի «Հայաստանի ժողովրդական գրականութիւնը» (1904) եւ այլ գործեր։ Տպագրած է նաեւ [[Միքայէլ Նալպանտեան|Միքայէլ Նալպանտեանի]], [[Ռափայէլ Պատկանեան|Ռափայէլ Պատկանեանի]], [[Պետրոս Դուրեան|Պետրոս Դուրեանի]] եւ հայ այլ գրողներու ստեղծագործութիւններէն։ == Ծանօթագրութիւններ == <references /> {{ՀԳԳՀ}} [[Ստորոգութիւն:Թերթեր]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]] kf1r4i3e51270ey7wpbydd52i53ftkh 254541 254540 2026-09-09T12:46:12Z Azniv Stepanian 8 Azniv Stepanianը տեղափոխեց էջ [[Լ’Ար­մե­նի (թերթ)]]էն էջ [[Լ’Արմենի (թերթ)]] առանց վերայղում ձգելու 254540 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}«'''Լ'Արմենի'''» ({{Lang-fr|«L’Arménie»}}), քաղաքական եւ գրական ամսաթերթ։ == Պատմութիւն == Լոյս տեսած է 1889-1898 թուականներուն, [[Լոնտոն]]։ 1898-1906 թուականներուն՝ [[Փարիզ]], [[ֆրանսերէն]] (1889 թուականին՝ նաեւ [[անգլերէն]])։ Խմբագիր-հրատարակիչը եղած է [[Մինաս Չերազ|Մինաս Չերազը]]<ref name=":0">{{Cite web|url=https://archive.azator.gr/index.php/yushatetr/15715-1852-1928|title=Մինաս Չերազ (1852-1928). Հայ Դատի պաշտպան զինուորագրեալներուն նախակարապետը|website=archive.azator.gr|accessdate=2026-09-09}}</ref>։ Տպագրած է նիւթեր [[Հայոց Պատմութիւն|հայոց պատմութեան]], հայ գրականութեան, մշակոյթի վերաբերեալ, լուսաբանած է [[Հայկական Հարց|Հայկական հարցը]], հանդէս եկած է [[Օսմանեան Կայսրութիւն|Օսմանեան կայսրութեան]] մէջ հայերու նկատմամբ գործադրուող բռնութիւններու դէմ։ Թերթի հրատարակութիւնը ծառայեցած է հայ մշակոյթը օտարներուն ներկայացնելու եւ Հայոց Դատի պաշտպանութեան համար Եւրոպայի տարածքին բարենպաստ հանրային կարծիք ստեղծելու նպատակին<ref name=":0" />: Պարբերականին աշխատակցած են նաեւ օտարազգի հեղինակներ։ Արժէքաւոր են Օ. Պենարի՝ հայ բանաստեղծոութեան նուիրուած «Առ հայ բանաստեղծները» (1899) ուսումնասիրութիւնը, «Ֆրանսան եւ Եւրոպան առ Հայաստան» (1901) յօդուածը, Տ’ Աւելինի «Հայաստանի ժողովրդական գրականութիւնը» (1904) եւ այլ գործեր։ Տպագրած է նաեւ [[Միքայէլ Նալպանտեան|Միքայէլ Նալպանտեանի]], [[Ռափայէլ Պատկանեան|Ռափայէլ Պատկանեանի]], [[Պետրոս Դուրեան|Պետրոս Դուրեանի]] եւ հայ այլ գրողներու ստեղծագործութիւններէն։ == Ծանօթագրութիւններ == <references /> {{ՀԳԳՀ}} [[Ստորոգութիւն:Թերթեր]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]] kf1r4i3e51270ey7wpbydd52i53ftkh 0 32820 254542 2026-09-09T12:46:44Z Azniv Stepanian 8 Էջը վերայղուած է դէպի [[Լ’Արմենի (թերթ)]] 254542 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Լ’Արմենի (թերթ)]] dg63k5yq72illd6lj6r4kihx9zx2juf 0 32821 254543 2026-09-09T13:01:44Z Azniv Stepanian 8 Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}'''«Իրան Նամէ»,''' գիտամշակութային, հասարակական-քաղաքական հանդէս։ Սկիզբեը եղած է ամսագիր, ապա՝ տարեգիրք։ Իրանագիտութեան կովկասեան կեդրոնի հրատարակչութիւն։ == Պատմութիւն == Լոյս նտեսած է 1993 թուականին, Երեւան։ Հիմնադիր-խմբագիրը՝ Գառնիկ Ասա...»: 254543 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}'''«Իրան Նամէ»,''' գիտամշակութային, հասարակական-քաղաքական հանդէս։ Սկիզբեը եղած է ամսագիր, ապա՝ տարեգիրք։ Իրանագիտութեան կովկասեան կեդրոնի հրատարակչութիւն։ == Պատմութիւն == Լոյս նտեսած է 1993 թուականին, Երեւան։ Հիմնադիր-խմբագիրը՝ Գառնիկ Ասատրեան, որ տպագրած է [[Արեւելագիտութիւն|արեւելագիտութեան]] եւ [[Հայագիտութիւն|հայագիտութեան]] տարբեր բնագաւառներուն, իրանական աշխարհի, [[Արաբական Աշխարհ|արաբական երկրներու]], Կեդրոնական Ասիոյ եւ [[Կովկաս|Կովկասի]] ժողովուրդներու պատմութեան ու լեզուաբանութեան, կրօնագիտութեան ու ազգագրութեան, մշակոյթի ու գրականութեան վերաբերող յօդուածներ։ Հրապարակումները հիմնականօրէն [[հայերէն]] են, տպագրուած են նաեւ [[ռուսերէն]] եւ [[անգլերէն]] յօդուածներ։{{ՀԳԳՀ}} [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]] 9cwcjzbu4y0use0bvocoh6t1kgr4far 0 32822 254544 2026-09-09T13:14:26Z Azniv Stepanian 8 Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}«'''Իրան եւ Կովկաս'''», հասարակագիտական միջազգային եռամսեայ հանդէս։ Իրանագիտութեան եւ կովկասագիտութեան կեդրոնի հրատարակութիւն։ == Պատմութիւն == Լոյս կը տեսնէ 1997 թուականէն, [[Երեւան]], «Պրիլլ» միջազգային արեւելագիտութեան ակադեմիայի հրատար...»: 254544 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}«'''Իրան եւ Կովկաս'''», հասարակագիտական միջազգային եռամսեայ հանդէս։ Իրանագիտութեան եւ կովկասագիտութեան կեդրոնի հրատարակութիւն։ == Պատմութիւն == Լոյս կը տեսնէ 1997 թուականէն, [[Երեւան]], «Պրիլլ» միջազգային արեւելագիտութեան ակադեմիայի հրատարակչութեան աջակցութեամբ։ Հիմնադիր-խմբագիր՝ Գառնիկ Ասատրեան։ Կը տպագրէ արեւելագիտութեան տարբեր բնագաւառներուն վերաբերող յօդուածներ՝ [[անգլերէն]] եւ [[գերմաներէն]], ինչպէս նաեւ գրախօսականներ, տեղեկատուութիւն՝ նոր լոյս տեսած արժէքաւոր գիրքերու մասին։ Գիտախմբագրական խորհուրդի կազմին մէջ եղած են [[Հայաստան|Հայաստանի]], [[Եւրոպա|եւրոպական]] երկրներու եւ [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու]] մէջ ճանչցուած արեւելագէտներ, կովկասագէտներ։{{ՀԳԳՀ}} [[Ստորոգութիւն:Հանդէսներ]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ ըստ երկրի]] fhbszb8rkmtvudobo7nzva8gi8pgan6 0 32823 254545 2026-09-09T13:23:07Z Azniv Stepanian 8 Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}} '''«Քանսան Ուութիսէթ»''' ({{lang-fi|'''Kansan Uutiset'''}} - ''Ժողովրդական նորութիւններ''), [[ֆիններէն]] օրաթերթ։ Կը հանդիսանայ<nowiki/>[[Ֆինլանտա|Ֆինլանտայի]] Ձախ դաշնակցութիւն կուսակցութեան պաշտօնաթերթը։ Լոլս տեսած է 1957 թուականին, մայրաքաղաք Հելսինքի|Հելս...»: 254545 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Պարբերական}} '''«Քանսան Ուութիսէթ»''' ({{lang-fi|'''Kansan Uutiset'''}} - ''Ժողովրդական նորութիւններ''), [[ֆիններէն]] օրաթերթ։ Կը հանդիսանայ<nowiki/>[[Ֆինլանտա|Ֆինլանտայի]] Ձախ դաշնակցութիւն կուսակցութեան պաշտօնաթերթը։ Լոլս տեսած է 1957 թուականին, մայրաքաղաք [[Հելսինքի|Հելսինքիի]] մէջ։ == Ծանօթագրութիւններ == <references responsive="1"></references> {{ՀՍՀ|հատոր=5|էջ=241|ստուգված=1}} [[Ստորոգութիւն:Թերթեր]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]] kqoxfvilpvfvh4tp7hafeh41fpix19t 0 32824 254546 2026-09-09T13:35:25Z Azniv Stepanian 8 Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Պարբերական|գլխավոր խմբագիր=Գուրգեն Թահմազան}}«'''Ժողովուրդի''' '''Ձայն'''», հասարակական-քաղաքական շաբաթաթերթ։ == Պատմութիւն == Ունեցած է ձախ ընկերային ուղղուածութիւն։ Լոյս տեսած է 1919–1920 թուականներուն, [[Փարիզ]]։ Հիմադիր-խմբագիր՝ Գուրգէն Թահմազեան։ Լու...»: 254546 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Պարբերական|գլխավոր խմբագիր=Գուրգեն Թահմազան}}«'''Ժողովուրդի''' '''Ձայն'''», հասարակական-քաղաքական շաբաթաթերթ։ == Պատմութիւն == Ունեցած է ձախ ընկերային ուղղուածութիւն։ Լոյս տեսած է 1919–1920 թուականներուն, [[Փարիզ]]։ Հիմադիր-խմբագիր՝ Գուրգէն Թահմազեան։ Լուսաբանած է արեւմտահայութեան ազատագրական պայքարի դրուագներ, անդրադարձած՝ Հայ դատին, զբաղած է հայ որբերու ճակատագիրով, տարագրեալ հայերու՝ հայրենիք վերադառնալու հարցերով։ Տպագրած է հրապարակախօսական նիւթեր, ընկերա-քաղաքական խնդիրներու նուիրված յօդուածներ։{{ՀԳԳՀ}} [[Ստորոգութիւն:Թերթեր]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]] 0yjyhwwcdtkm8yhjlcj5dcf3xim1aqn 0 32825 254547 2026-09-09T14:05:50Z Azniv Stepanian 8 Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}«'''Ժողովուրդի''' '''Ձայն'''», հասարակական-քաղաքական, գրական օրաթերթ (սկզբը՝ շաբաթաթերթ)։ == Պատմութիւն == [[Լիբանան|Լիբանանի]] համայնավարական կուսակցութեան հայկական հատուածի պաշտօնաթերթ։ Լոյս տեսած է 1938–1939 եւ 1942–1948 թուականներուն, [[Պէյրութ]...»: 254547 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}«'''Ժողովուրդի''' '''Ձայն'''», հասարակական-քաղաքական, գրական օրաթերթ (սկզբը՝ շաբաթաթերթ)։ == Պատմութիւն == [[Լիբանան|Լիբանանի]] համայնավարական կուսակցութեան հայկական հատուածի պաշտօնաթերթ։ Լոյս տեսած է 1938–1939 եւ 1942–1948 թուականներուն, [[Պէյրութ]] (տարածուած է Լիբանանի եւ [[Սուրիա|Սուրիոյ]] մէջ)։ Խմբագիրներ՝ Յարութիւն Մադէեան, [[Յովհաննէս Աղպաշեան]]։ Թերթը լուսաբանած է կուսակցութեան գործունէութիւնը, տարածաշրջանի քաղաքական անցուդարձը։ Կարեւորած է Հայրենիք-Սփիւռք կապերու ամրապնդումը։ 1943 թուականին հրատարակուած է նոյնանուն գրական-գեղարուեստական ամսագիր (խմբագիր՝ Յովհաննէս Աղպաշեան, աշխատակցած են Հրանդ Տէվէճեանը, [[Վահէ Վահեան|Վահէ Վահեանը]], [[Գրիգոր Քէշիշեան|Գրիգոր Քէշիշեանը]])։ Փակուած է Լիբանանի համայնվար կուսակցութեան՝ օրէնքէն դուրս յայտարարուելէ ետք։ 1948-1949 թուականներուն լոյս տեսած է ապօրինի՝ «Ժողովուրդի պայքար» անուանումով (խմբագիրներ՝ Յարութիւն Մադէեան, Յովհաննէս Աղպաշեան, Կարապետ Փաշապէզեան, Գրիգոր Համամճեան)։{{ՀԳԳՀ}} [[Ստորոգութիւն:Թերթեր]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]] fd7xeipdxztc3vindkfcdf1rmtb0egh 0 32826 254548 2026-09-09T14:26:45Z HoMen 269 Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|երկիր=Յունաստան|պատկեր=Foinikas Syros 2.jpg|պատկերի նկարագրութիւն=Ֆինիքաս, Սիրոս|շրջան=|կը գտնուի ափին=Էգէական ծով|բարձրութիւն=40}}'''Ֆինիքաս, Սիրոս''' ([[Յունարէն|յուն․]]`Φοίνικας Σύρου), [[Սիրոս (կղզի)|Սիրոս]], [[Էգէական Ծով|Էգէական ծով]], [[Յունաստան]]։ Կը...»: 254548 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|երկիր=Յունաստան|պատկեր=Foinikas Syros 2.jpg|պատկերի նկարագրութիւն=Ֆինիքաս, Սիրոս|շրջան=|կը գտնուի ափին=Էգէական ծով|բարձրութիւն=40}}'''Ֆինիքաս, Սիրոս''' ([[Յունարէն|յուն․]]`Φοίνικας Σύρου), [[Սիրոս (կղզի)|Սիրոս]], [[Էգէական Ծով|Էգէական ծով]], [[Յունաստան]]։ Կը գտնուի համանուն լայն ծոցի ափերուն եւ [[Էրմուփոլի|Էրմուփոլիսիէն]] 12 քլ հեռաւորութեան վրայ է։ Հնադարին Փիւնիկեցիներուն ([[յունարէն]]՝ Φοίνικες ''Ֆինիքես)'' նաւահանգիստն էր ։ Մնայուն բնակչութեան թիւը ըստ 2021-ի մարդահամարին 798 է։ == Ընդհանուր տեղեկութիւններ == Գիւղական այլ նաեւ զբօսաշրջիկական բնակավայր։ Ֆինիքասին ծոցը, Սիրոսը երկու բնական նաւահանգիստներէն մէկն է՝ միւսը [[Էրմուփոլի|Էրմուփոլիսինն]] է։ Ան, փորք զբօսանաւերու եւ ձկնորսանաւերու ապաստանարանն է, որովհետեւ ձեւաբանութիւնը զայն հիւսիսային զօրաւոր հովերէն կը պաշտպանէ։ Քարափին ներքին լայնքը 110 մ․ է, արտաքինին՝ 110 մ․ միջին խորութեամբ 4 մ․ եւ կրնայ պատսպարել 40 նաւեր ըստ չափի։ Բնակավայրին արեւմուտքը կայ կազմակերպուած նաւակայք մը, յատուկ զբօսանաւերուն համար։ Ֆինիքասին շատ մօտիկ կը գտնուի Գոգինա՝ փոքր եւ հանդարտ ծովափ մը։ Նաեւ, Փսահնօ կղզիակին վրայ յայտնաբերուած են [[Քիքլատեան մշակոյթ|քիքլատեան մշակոյթի]] հետքեր։ Ֆինիքասին Այիոս Փանտելէիմոնաս եկեղեցիին տօնախմբութիւնը բացի տեղացիներէն, կը ներգրաւէ նաեւ Սիրոսի բոլոր շրջաններէն բնակիչներ, ինչպէս նաեւ զբօսաշրջիկներ։ Վարչականօրէն կը պատկանի [[Փոսիտոնիա, Սիրոս|Փոսիտոնիա]] համայնքին, որ իր կարգին կը պատկանի [[Էրմուփոլի|Էրմուփոլիս]] քաղաքապետութեան։ == Բնակչութիւն == [[Պատկեր:Finikas (Foinikas), Syros, Greece 01.jpg|մինի|325x325փքս|Ֆինիքասի նաւակայք]] {| class="wikitable sortable" |+Մնայուն !Տարի !Բնակչութիւն |- |1991 |566 |- |2001 |625 |- |2011 |716 |- |2021 |798 |} <ref>[https://www.statistics.gr/2011-census-pop-hous բնակչութիւն 2011, էջ՝ 10834{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.syros.gr/ Սիրոս{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.statistics.gr/2021-census-pop-hous 2021-ի մարդահամար{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.syros-ermoupolis.gr/#tourism-section Սիրոս, Էրմուփոլիս{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.syros-ermoupolis.gr/#tourism-section Սիրոս, Զբօսաշրջիկութիւն{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20220221184850/https://www.syrosisland.gr/place/foinikas-beach/ Ֆինիքաս, Սիրոս{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.portofsyros.gr/facilities/tourist/finikas/ Սիրոս, Ֆինիքաս{{ref-el}}]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Սիրոսի բնակավայրեր]] [[Ստորոգութիւն:Քիքլադեսի բնակավայրեր]] [[Ստորոգութիւն:Էգէականի բնակավայրեր]] [[Ստորոգութիւն:Յունաստանի բնակավայրեր]] [[Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր այբենական կարգով]] [[Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր]] glpxazht9yl6i5lpeg0xiag335isbkz 254549 254548 2026-09-09T14:27:12Z HoMen 269 /* Բնակչութիւն */ 254549 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|երկիր=Յունաստան|պատկեր=Foinikas Syros 2.jpg|պատկերի նկարագրութիւն=Ֆինիքաս, Սիրոս|շրջան=|կը գտնուի ափին=Էգէական ծով|բարձրութիւն=40}}'''Ֆինիքաս, Սիրոս''' ([[Յունարէն|յուն․]]`Φοίνικας Σύρου), [[Սիրոս (կղզի)|Սիրոս]], [[Էգէական Ծով|Էգէական ծով]], [[Յունաստան]]։ Կը գտնուի համանուն լայն ծոցի ափերուն եւ [[Էրմուփոլի|Էրմուփոլիսիէն]] 12 քլ հեռաւորութեան վրայ է։ Հնադարին Փիւնիկեցիներուն ([[յունարէն]]՝ Φοίνικες ''Ֆինիքես)'' նաւահանգիստն էր ։ Մնայուն բնակչութեան թիւը ըստ 2021-ի մարդահամարին 798 է։ == Ընդհանուր տեղեկութիւններ == Գիւղական այլ նաեւ զբօսաշրջիկական բնակավայր։ Ֆինիքասին ծոցը, Սիրոսը երկու բնական նաւահանգիստներէն մէկն է՝ միւսը [[Էրմուփոլի|Էրմուփոլիսինն]] է։ Ան, փորք զբօսանաւերու եւ ձկնորսանաւերու ապաստանարանն է, որովհետեւ ձեւաբանութիւնը զայն հիւսիսային զօրաւոր հովերէն կը պաշտպանէ։ Քարափին ներքին լայնքը 110 մ․ է, արտաքինին՝ 110 մ․ միջին խորութեամբ 4 մ․ եւ կրնայ պատսպարել 40 նաւեր ըստ չափի։ Բնակավայրին արեւմուտքը կայ կազմակերպուած նաւակայք մը, յատուկ զբօսանաւերուն համար։ Ֆինիքասին շատ մօտիկ կը գտնուի Գոգինա՝ փոքր եւ հանդարտ ծովափ մը։ Նաեւ, Փսահնօ կղզիակին վրայ յայտնաբերուած են [[Քիքլատեան մշակոյթ|քիքլատեան մշակոյթի]] հետքեր։ Ֆինիքասին Այիոս Փանտելէիմոնաս եկեղեցիին տօնախմբութիւնը բացի տեղացիներէն, կը ներգրաւէ նաեւ Սիրոսի բոլոր շրջաններէն բնակիչներ, ինչպէս նաեւ զբօսաշրջիկներ։ Վարչականօրէն կը պատկանի [[Փոսիտոնիա, Սիրոս|Փոսիտոնիա]] համայնքին, որ իր կարգին կը պատկանի [[Էրմուփոլի|Էրմուփոլիս]] քաղաքապետութեան։ == Բնակչութիւն == [[Պատկեր:Finikas (Foinikas), Syros, Greece 01.jpg|մինի|325x325փքս|Ֆինիքաս նաւակայք]] {| class="wikitable sortable" |+Մնայուն !Տարի !Բնակչութիւն |- |1991 |566 |- |2001 |625 |- |2011 |716 |- |2021 |798 |} <ref>[https://www.statistics.gr/2011-census-pop-hous բնակչութիւն 2011, էջ՝ 10834{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.syros.gr/ Սիրոս{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.statistics.gr/2021-census-pop-hous 2021-ի մարդահամար{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.syros-ermoupolis.gr/#tourism-section Սիրոս, Էրմուփոլիս{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.syros-ermoupolis.gr/#tourism-section Սիրոս, Զբօսաշրջիկութիւն{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20220221184850/https://www.syrosisland.gr/place/foinikas-beach/ Ֆինիքաս, Սիրոս{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.portofsyros.gr/facilities/tourist/finikas/ Սիրոս, Ֆինիքաս{{ref-el}}]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Սիրոսի բնակավայրեր]] [[Ստորոգութիւն:Քիքլադեսի բնակավայրեր]] [[Ստորոգութիւն:Էգէականի բնակավայրեր]] [[Ստորոգութիւն:Յունաստանի բնակավայրեր]] [[Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր այբենական կարգով]] [[Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր]] 6qy5ay0v1brqdsi2gbrwitv0jypfe68 0 32827 254553 2026-09-09T14:49:33Z HoMen 269 Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|երկիր=Յունաստան|պատկեր=Kykladen-syros.png|պատկերի նկարագրութիւն=Սիրոս, Քիքլադես|շրջան=|կը գտնուի ափին=Էգէական ծով|բարձրութիւն=57}}'''Վիսաս, Սիրոս''' ([[Յունարէն|յուն․]]`Βήσσας Σύρου), [[Սիրոս (կղզի)|Սիրոս]], [[Էգէական Ծով|Էգէական ծով]], [[Յունաստան]]։ Սիրոսին...»: 254553 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|երկիր=Յունաստան|պատկեր=Kykladen-syros.png|պատկերի նկարագրութիւն=Սիրոս, Քիքլադես|շրջան=|կը գտնուի ափին=Էգէական ծով|բարձրութիւն=57}}'''Վիսաս, Սիրոս''' ([[Յունարէն|յուն․]]`Βήσσας Σύρου), [[Սիրոս (կղզի)|Սիրոս]], [[Էգէական Ծով|Էգէական ծով]], [[Յունաստան]]։ Սիրոսին հարաւ-արեւմտեան մասին գտնուող բարձրադիր (57 մ․) փոքր բնակավայր, [[Էրմուփոլի|Էրմուփոլիսիէն]] 7,6 քլ հեռաւորութեան վրայ է։ Հնադարին Փիւնիկեցիներուն ([[յունարէն]]՝ Φοίνικες ''Ֆինիքես)'' նաւահանգիստն էր ։ Մնայուն բնակչութեան թիւը ըստ 2021-ի մարդահամարին 798 է։ Կիսալեռնային բնակավայր մըն է, որուն բնակիչները գիւղական աշխատանքներով եւ անասնապահութեամբ կը զբաղին։ Տարածքին կան զգալի թիւով ջերմոցներ եւ կղզիին վրայ գործող միակ ձէթագործարանը։ Վարչականօրէն կը պատկանի [[Փոսիտոնիա, Սիրոս|Փոսիտոնիա]] համայնքին, որ իր կարգին կը պատկանի [[Էրմուփոլի|Էրմուփոլիս]] քաղաքապետութեան։ == Բնակչութիւն == {| class="wikitable sortable" |+Մնայուն !Տարի !Բնակչութիւն |- |1991 |167 |- |2001 |197 |- |2011 |222 |- |2021 |228 |} <ref>[https://www.statistics.gr/2011-census-pop-hous բնակչութիւն 2011, էջ՝ 10834{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.syros.gr/ Սիրոս{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.statistics.gr/2021-census-pop-hous 2021-ի մարդահամար{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.syros-ermoupolis.gr/#tourism-section Սիրոս, Էրմուփոլիս{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.syros-ermoupolis.gr/#tourism-section Սիրոս, Զբօսաշրջիկութիւն{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.exploring-greece.gr/el/show/40653/:ttd/VISSA Վիսաս, Սիրոս{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://buk.gr/el/poli-perioxi/vissa Սիրոս, Վիսաս{{ref-el}}]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Սիրոսի բնակավայրեր]] [[Ստորոգութիւն:Քիքլադեսի բնակավայրեր]] [[Ստորոգութիւն:Էգէականի բնակավայրեր]] [[Ստորոգութիւն:Յունաստանի բնակավայրեր]] [[Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր այբենական կարգով]] [[Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր]] 72tzmh8siqx0nyo6ruy0rggq8r1vvja 0 32828 254554 2026-09-09T14:58:24Z HoMen 269 Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|երկիր=Յունաստան|պատկեր=Kykladen-syros.png|պատկերի նկարագրութիւն=Տանաքոս, Սիրոս|շրջան=|կը գտնուի ափին=Էգէական ծով|բարձրութիւն=40}}'''Տանաքոս, Սիրոս''' ([[Յունարէն|յուն․]]`Δανακός Σύρου), [[Սիրոս (կղզի)|Սիրոս]], [[Էգէական Ծով|Էգէական ծով]], [[Յունաստան]]։ Կը գտ...»: 254554 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|երկիր=Յունաստան|պատկեր=Kykladen-syros.png|պատկերի նկարագրութիւն=Տանաքոս, Սիրոս|շրջան=|կը գտնուի ափին=Էգէական ծով|բարձրութիւն=40}}'''Տանաքոս, Սիրոս''' ([[Յունարէն|յուն․]]`Δανακός Σύρου), [[Սիրոս (կղզի)|Սիրոս]], [[Էգէական Ծով|Էգէական ծով]], [[Յունաստան]]։ Կը գտնուի Սիրոսին արեւմտեան կողմը, [[Ղալիսաս, Սիրոս|Ղալիսասին]] եւ [[Գինի, Սիրոս|Գինիին]] միջեւ։ Մնայուն բնակչութեան թիւը ըստ 2021-ի մարդահամարին 96 է։ Բնակավայրին մէջ կան երկու եկեղեցիներ՝ Այիա Թիրեսիա եւ Այիոս Գիրիգոս (Սիրոսին հնագոյն եկեղեցին)։ Տանաքօ ծնաւ եւ ապրեցաւ իր կեանքի առաջին տարիներուն [[Մարքոս Վամվաքարիս|Մարգոս Վամվաքարիս]]։ Վարչականօրէն կը պատկանի [[Անօ Սիրոս,Սիրոս|Անօ Սիրոս]] համայնքին, որ իր կարգին կը պատկանի [[Էրմուփոլի|Էրմուփոլիս]] քաղաքապետութեան։ == Բնակչութիւն == {| class="wikitable sortable" |+Մնայուն !Տարի !Բնակչութիւն |- |1991 |83 |- |2001 |64 |- |2011 |78 |- |2021 |96 |} <ref>[https://www.statistics.gr/2011-census-pop-hous բնակչութիւն 2011, էջ՝ 10834{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.syros.gr/ Սիրոս{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.statistics.gr/2021-census-pop-hous 2021-ի մարդահամար{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.syros-ermoupolis.gr/#tourism-section Սիրոս, Էրմուփոլիս{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.syros-ermoupolis.gr/#tourism-section Սիրոս, Զբօսաշրջիկութիւն{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.exploring-greece.gr/el/show/40702/:ttd/DANAKOS Տանաքոս, Սիրոս{{ref-el}}]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Սիրոսի բնակավայրեր]] [[Ստորոգութիւն:Քիքլադեսի բնակավայրեր]] [[Ստորոգութիւն:Էգէականի բնակավայրեր]] [[Ստորոգութիւն:Յունաստանի բնակավայրեր]] [[Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր այբենական կարգով]] [[Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր]] 9dfvl615jjzs8efcr5ml92eveiggwrd 0 32829 254555 2026-09-09T15:26:14Z HoMen 269 Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|երկիր=Յունաստան|պատկեր=Kykladen-syros.png|պատկերի նկարագրութիւն=Փաղոս, Սիրոս|շրջան=|կը գտնուի ափին=Էգէական ծով|բարձրութիւն=40}}'''Փաղոս, Սիրոս''' ([[Յունարէն|յուն․]]`Πάγος Σύρου), [[Սիրոս (կղզի)|Սիրոս]], [[Էգէական Ծով|Էգէական ծով]], [[Յունաստան]]։ Սիրոսի բնակ...»: 254555 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|երկիր=Յունաստան|պատկեր=Kykladen-syros.png|պատկերի նկարագրութիւն=Փաղոս, Սիրոս|շրջան=|կը գտնուի ափին=Էգէական ծով|բարձրութիւն=40}}'''Փաղոս, Սիրոս''' ([[Յունարէն|յուն․]]`Πάγος Σύρου), [[Սիրոս (կղզի)|Սիրոս]], [[Էգէական Ծով|Էգէական ծով]], [[Յունաստան]]։ Սիրոսի բնակավայր, կը գտնուի [[Էրմուփոլի|Էրմուփոլիսիէն]] 7 քլ հեռաւորութեան վրայ է։ Անունը յառաջ եկած է «պաոս» (Μπάος) բառէն որ անցք կը նշանակէ։ Վարչականօրէն կը պատկանի [[Անօ Սիրոս,Սիրոս|Անօ Սիրոս]] համայնքին, որ իր կարգին կը պատկանի [[Էրմուփոլի|Էրմուփոլիս]] քաղաքապետութեան։ Փաղոս համայնքը հիմնուած է Ի․ դարասկիզբին։ == Պատմական եղելութիւններ == Գիւղին պատմութիւնը ժամանակագրուած է Ք․Ա․2800-էն, իսկ հռոմէական ժամանակաշրջանէն յայտնաբերուած կարեւոր իրեր։ 1963-ին, հոլանտացի բուսաբան Փաւլոս Քուբեր շրջանը կը ժամանէ հրաւիրուած կաթլիկ եկեղեցուոյ կողմէն, որպէսզի տարբեր թափ մը տայ լճացած գիւղական աշխատանքներուն։ Անոր օգնութեամբ, տարածքին մէջ կը զարգանայ ջերմոցներու մշակումը, որ այնուհետեւ տարածուեցաւ մնացեալ Սիրոսին։ == Բնակչութիւն == {| class="wikitable sortable" |+Մնայուն !Տարի !Բնակչութիւն |- |1991 |267 |- |2001 |296 |- |2011 |363 |- |2021 |367 |} <ref>[https://www.statistics.gr/2011-census-pop-hous բնակչութիւն 2011, էջ՝ 10834{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.syros.gr/ Սիրոս{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.statistics.gr/2021-census-pop-hous 2021-ի մարդահամար{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.syros-ermoupolis.gr/#tourism-section Սիրոս, Էրմուփոլիս{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.syros-ermoupolis.gr/#tourism-section Սիրոս, Զբօսաշրջիկութիւն{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.gtp.gr/LocPage.asp?id=12234&lng=1 Փաղոս, Սիրոս{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.exploring-greece.gr/el/show/20824/:ttd/PAGOS Սիրոս, Փաղոս{{ref-el}}]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Սիրոսի բնակավայրեր]] [[Ստորոգութիւն:Քիքլադեսի բնակավայրեր]] [[Ստորոգութիւն:Էգէականի բնակավայրեր]] [[Ստորոգութիւն:Յունաստանի բնակավայրեր]] [[Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր այբենական կարգով]] [[Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր]] m2hz6mqr4jh2zamcmzh2vq8vkoaf8c6 0 32830 254556 2026-09-09T15:37:33Z HoMen 269 Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|երկիր=Յունաստան|պատկեր=Papouri.jpg|պատկերի նկարագրութիւն=Փափուրի, Սիրոս․ Natura 2000 պահպանուած տարածք ID-ով |շրջան=Քիքլատես|կը գտնուի ափին=Էգէական ծով|բարձրութիւն=}}'''Փափուրի, Սիրոս''' ([[Յունարէն|յուն․]]`Παπούρι Σύρου), [[Սիրոս (կղզի)|Սիրոս]], Էգէական Ծ...»: 254556 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|երկիր=Յունաստան|պատկեր=Papouri.jpg|պատկերի նկարագրութիւն=Փափուրի, Սիրոս․ Natura 2000 պահպանուած տարածք ID-ով |շրջան=Քիքլատես|կը գտնուի ափին=Էգէական ծով|բարձրութիւն=}}'''Փափուրի, Սիրոս''' ([[Յունարէն|յուն․]]`Παπούρι Σύρου), [[Սիրոս (կղզի)|Սիրոս]], [[Էգէական Ծով|Էգէական ծով]], [[Յունաստան]]։ Սիրոսի հիւիսային շրջանի (Անօ Մերիա) բնակավայր, կը գտնուի [[Էրմուփոլի|Էրմուփոլիսին]] հիւսիսը 7 քլ հեռաւորութեան վրայ։ Վերջին տարիներուն, հոն հաստատուած են թիւով քիչ բնակիչներ, որոնք կը զբաղին գիւղական աշխատանքներով։ Վարչականօրէն կը պատկանի [[Անօ Սիրոս,Սիրոս|Անօ Սիրոս]] համայնքին, որ իր կարգին կը պատկանի [[Էրմուփոլի|Էրմուփոլիս]] քաղաքապետութեան։ Փաղոս համայնքը հիմնուած է Ի․ դարասկիզբին։ == Բնակչութիւն == {| class="wikitable sortable" |+Մնայուն !Տարի !Բնակչութիւն |- |1991 |0 |- |2001 |0 |- |2011 |11 |- |2021 |10 |} <ref>[https://www.statistics.gr/2011-census-pop-hous բնակչութիւն 2011, էջ՝ 10834{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.syros.gr/ Սիրոս{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.statistics.gr/2021-census-pop-hous 2021-ի մարդահամար{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.syros-ermoupolis.gr/#tourism-section Սիրոս, Էրմուփոլիս{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.syros-ermoupolis.gr/#tourism-section Սիրոս, Զբօսաշրջիկութիւն{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.exploring-greece.gr/el/show/40691/:ttd/PAPURI Փափուրի Սիրոս{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.apanomeria.org/i-apano-meria-tis-syrou/ Փափուրի, Աբանօ մերիա, Սիրոս Natura 2000 պահպանուած շրջան{{ref-el}}]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Սիրոսի բնակավայրեր]] [[Ստորոգութիւն:Քիքլադեսի բնակավայրեր]] [[Ստորոգութիւն:Էգէականի բնակավայրեր]] [[Ստորոգութիւն:Յունաստանի բնակավայրեր]] [[Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր այբենական կարգով]] [[Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր]] 5ma6u0ibhnxfhkrtv19kxz57eisyids 0 32831 254557 2026-09-09T15:50:07Z HoMen 269 Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|երկիր=Յունաստան|պատկեր=Παρακοπή.jpg|պատկերի նկարագրութիւն=Փարաքոփի․ նշմարելի է սհինոս՝ շրջանը բնորոշող բոյսը|շրջան=|կը գտնուի ափին=Էգէական ծով|բարձրութիւն=57}}'''Փարաքոփի, Սիրոս''' ([[Յունարէն|յուն․]]`Παρακοπή Σύρου), [[Սիրոս (կղզի)|Սիրոս]], Էգէ...»: 254557 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|երկիր=Յունաստան|պատկեր=Παρακοπή.jpg|պատկերի նկարագրութիւն=Փարաքոփի․ նշմարելի է սհինոս՝ շրջանը բնորոշող բոյսը|շրջան=|կը գտնուի ափին=Էգէական ծով|բարձրութիւն=57}}'''Փարաքոփի, Սիրոս''' ([[Յունարէն|յուն․]]`Παρακοπή Σύρου), [[Սիրոս (կղզի)|Սիրոս]], [[Էգէական Ծով|Էգէական ծով]], [[Յունաստան]]։ Սիրոսին հարաւ-արեւմտեան մասին գտնուող բարձրադիր (80 մ․) բնակավայր, [[Էրմուփոլի|Էրմուփոլիսիէն]] 9 քլ դէպի հարաւ-արեւմուտք հեռաւորութեան վրայ է։ Ժամանակին եղած է Սիրոսի հարուստ դասակարգին հանգստեան շրջան։ Տարածքին հարուստ բուսականութեան մէջ՝ սոճիներ, պիստակի ծառեր, պտղատու ծառեր, «սհինի», կառուցուած են վեհաշուք առանձնատուներ եւ փոքր քարածէն աշտարակներ խնամուած պարտէզներով եւ ջրհորներով։ Բնակավայրին կեդրոնը կը գտնուի Սուրբ Խաչ եկեղեցին (Եէրոս Նաոս թու ԹԻմիու Սթաւրու)։ Վարչականօրէն կը պատկանի [[Անօ Սիրոս,Սիրոս|Անօ Սիրոս]] համայնքին, որ իր կարգին կը պատկանի [[Էրմուփոլի|Էրմուփոլիս]] քաղաքապետութեան։ == Բնակչութիւն == {| class="wikitable sortable" |+Մնայուն !Տարի !Բնակչութիւն |- |1991 |164 |- |2001 |171 |- |2011 |229 |- |2021 |183 |} <ref>[https://www.statistics.gr/2011-census-pop-hous բնակչութիւն 2011, էջ՝ 10834{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.syros.gr/ Սիրոս{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.statistics.gr/2021-census-pop-hous 2021-ի մարդահամար{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.syros-ermoupolis.gr/#tourism-section Սիրոս, Էրմուփոլիս{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.syros-ermoupolis.gr/#tourism-section Սիրոս, Զբօսաշրջիկութիւն{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20220925183701/https://cycladeslive.gr/ieros-naos-timiou-stavrou-parakopis-syrou-programma-eortasmou/ Փարաքոփիին Սուրբ Խաչ եկեղեցին, Սիրոս{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.travel.gr/experiences/sergiani-stis-exoches-tis-syroy/ Պտոյտ Սիրոսին զբօսավայրերը{{ref-el}}]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Սիրոսի բնակավայրեր]] [[Ստորոգութիւն:Քիքլադեսի բնակավայրեր]] [[Ստորոգութիւն:Էգէականի բնակավայրեր]] [[Ստորոգութիւն:Յունաստանի բնակավայրեր]] [[Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր այբենական կարգով]] [[Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր]] 664m3p3p749vlezurfelcda3sd5qsnw 0 32832 254558 2026-09-09T16:00:01Z HoMen 269 Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|երկիր=Յունաստան|պատկեր=Ano Syros, Syro203.jpg|պատկերի նկարագրութիւն=Սիրոս, Քիքլադես|շրջան=|կը գտնուի ափին=Էգէական ծով|բարձրութիւն=200}}'''Փլաթի Վունի, Սիրոս''' ([[Յունարէն|յուն․]]`Πλατύ Βουνί Σύρου), [[Սիրոս (կղզի)|Սիրոս]], [[Էգէական Ծով|Էգէական ծով]], Յունաս...»: 254558 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|երկիր=Յունաստան|պատկեր=Ano Syros, Syro203.jpg|պատկերի նկարագրութիւն=Սիրոս, Քիքլադես|շրջան=|կը գտնուի ափին=Էգէական ծով|բարձրութիւն=200}}'''Փլաթի Վունի, Սիրոս''' ([[Յունարէն|յուն․]]`Πλατύ Βουνί Σύρου), [[Սիրոս (կղզի)|Սիրոս]], [[Էգէական Ծով|Էգէական ծով]], [[Յունաստան]]։ Սիրոսին արեւելեան կողմը գտնուող բարձրադիր (200 մ․) փոքր բնակավայր։ Մերձակայ [[Խալանդրիանի, Սիրոս|Խալանդրիանիի]] հնաբանական վայրին։ Վերջին տարիներուն, հոն հաստատուած են թիւով քիչ բնակիչներ, որոնք կը զբաղին ընդհանրապէս գիւղական աշխատանքներով։ Վարչականօրէն կը պատկանի [[Անօ Սիրոս,Սիրոս|Անօ Սիրոս]] համայնքին, որ իր կարգին կը պատկանի [[Էրմուփոլի|Էրմուփոլիս]] քաղաքապետութեան։ == Բնակչութիւն == {| class="wikitable sortable" |+Մնայուն !Տարի !Բնակչութիւն |- |1991 |5 |- |2001 |0 |- |2011 |10 |- |2021 |10 |} <ref>[https://www.statistics.gr/2011-census-pop-hous բնակչութիւն 2011, էջ՝ 10834{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.syros.gr/ Սիրոս{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.statistics.gr/2021-census-pop-hous 2021-ի մարդահամար{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.syros-ermoupolis.gr/#tourism-section Սիրոս, Էրմուփոլիս{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.syros-ermoupolis.gr/#tourism-section Սիրոս, Զբօսաշրջիկութիւն{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.gtp.gr/LocPage.asp?id=12251&lng=1 Փլաթի Վունի Սիրոս{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.exploring-greece.gr/el/show/40714/:ttd/PLATI-VUNI Փլաթի Վունի, Սիրոս{{ref-el}}]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Սիրոսի բնակավայրեր]] [[Ստորոգութիւն:Քիքլադեսի բնակավայրեր]] [[Ստորոգութիւն:Էգէականի բնակավայրեր]] [[Ստորոգութիւն:Յունաստանի բնակավայրեր]] [[Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր այբենական կարգով]] [[Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր]] rboh0zjlhz9knhz9adsm884wnja1z8s 0 32833 254559 2026-09-09T16:23:09Z HoMen 269 Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|կարգավիճակ=Կղզի}} '''Ամպելոս''' ([[Յունարէն|յուն․]]՝ Άμπελος Σύρου), [[Սիրոս (կղզի)|Սիրոս]], [[Քիքլատես]], [[Էգէական Ծով|Էգէական ծով]]։ Տեղացիներուն համար ծանօթ է նաեւ '''Ֆապրիքայի կղզիակը''' անունով։ Փոքր ժայռակղզիակ, որ կը գտոնուի Սիրոսին հարաւային...»: 254559 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|կարգավիճակ=Կղզի}} '''Ամպելոս''' ([[Յունարէն|յուն․]]՝ Άμπελος Σύρου), [[Սիրոս (կղզի)|Սիրոս]], [[Քիքլատես]], [[Էգէական Ծով|Էգէական ծով]]։ Տեղացիներուն համար ծանօթ է նաեւ '''Ֆապրիքայի կղզիակը''' անունով։ Փոքր ժայռակղզիակ, որ կը գտոնուի Սիրոսին հարաւային ափերուն՝37°23΄30΄΄ Հիւսիսային եւ լայնք 24°57΄22΄΄ Արեւելեան.. Անբնակ է եւ կը գտնուի Ֆապրիքային ափերուն դիմաց ([[Վարի, Սիրոս|Վարի]] բնակավայրին արեւելքը) եւ համանուն նաւակայքին մուտքին։ Ժայռակղզիակին բարձրութիւնը կը հասնի մինրեւ 10 մ․։ Վարչականօրէն մաս կը կազմէ [[Փոսիտոնիա, Սիրոս|Փոսիտոնիա]] համայնքին, որ իր կարգին կը պատկանի [[Էրմուփոլի|Էրմուփոլիսին]]։ == Բուսական աշխարհ == Անոր բուսականութիւնը կը բովանդակէ թուփեր (ծոթրին, «ալմիրա»), եւ քանի մը տարի առաջ հոն տնկուեցան քանի մը «ալմիրիքիա» (կարմրան)։ == Կենդանական աշխարհ == Ժայռակղզիակին վրայ նկատուած են կրծողներ, գաղթող թռչուններ եւ ճայեր։ <ref>[https://greece.terrabook.com/el/syros/chapter/mikra-nisia/ Սիրոս, փոքր կղզիներ{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.syros-ermoupolis.gr/#tourism-section Էրմուփոլիս եւ մնացեալ Սիրոս{{ref-el}}]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} rsokrqojacvmizq70l9jvn12c6ejibw 254560 254559 2026-09-09T16:25:23Z HoMen 269 254560 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|կարգավիճակ=Կղզի|պատկեր=Dimos Posidonias.png|պատկերի նկարագրութիւն=Սիրոս կղզին եւ Փոսիտոնիա համայնքը}} '''Ամպելոս''' ([[Յունարէն|յուն․]]՝ Άμπελος Σύρου), [[Սիրոս (կղզի)|Սիրոս]], [[Քիքլատես]], [[Էգէական Ծով|Էգէական ծով]]։ Տեղացիներուն համար ծանօթ է նաեւ '''Ֆապրիքայի կղզիակը''' անունով։ Փոքր ժայռակղզիակ, որ կը գտոնուի Սիրոսին հարաւային ափերուն՝37°23΄30΄΄ Հիւսիսային եւ լայնք 24°57΄22΄΄ Արեւելեան.. Անբնակ է եւ կը գտնուի Ֆապրիքային ափերուն դիմաց ([[Վարի, Սիրոս|Վարի]] բնակավայրին արեւելքը) եւ համանուն նաւակայքին մուտքին։ Ժայռակղզիակին բարձրութիւնը կը հասնի մինրեւ 10 մ․։ Վարչականօրէն մաս կը կազմէ [[Փոսիտոնիա, Սիրոս|Փոսիտոնիա]] համայնքին, որ իր կարգին կը պատկանի [[Էրմուփոլի|Էրմուփոլիսին]]։ == Բուսական աշխարհ == Անոր բուսականութիւնը կը բովանդակէ թուփեր (ծոթրին, «ալմիրա»), եւ քանի մը տարի առաջ հոն տնկուեցան քանի մը «ալմիրիքիա» (կարմրան)։ == Կենդանական աշխարհ == Ժայռակղզիակին վրայ նկատուած են կրծողներ, գաղթող թռչուններ եւ ճայեր։ <ref>[https://greece.terrabook.com/el/syros/chapter/mikra-nisia/ Սիրոս, փոքր կղզիներ{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.syros-ermoupolis.gr/#tourism-section Էրմուփոլիս եւ մնացեալ Սիրոս{{ref-el}}]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} 5f0iuu6oh61coga621b3h537br5rro3 254561 254560 2026-09-09T16:28:57Z HoMen 269 254561 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|կարգավիճակ=Կղզի|պատկեր=Dimos Posidonias.png|պատկերի նկարագրութիւն=Սիրոս կղզին եւ Փոսիտոնիա համայնքը}} '''Ամպելոս''' ([[Յունարէն|յուն․]]՝ Άμπελος Σύρου), [[Սիրոս (կղզի)|Սիրոս]], [[Քիքլատես]], [[Էգէական Ծով|Էգէական ծով]]։ Տեղացիներուն համար ծանօթ է նաեւ '''Ֆապրիքայի կղզիակը''' անունով։ Փոքր ժայռակղզիակ, որ կը գտոնուի Սիրոսին հարաւային ափերուն՝37°23΄30΄΄ Հիւսիսային եւ լայնք 24°57΄22΄΄ Արեւելեան.. Անբնակ է եւ կը գտնուի Ֆապրիքային ափերուն դիմաց ([[Վարի, Սիրոս|Վարի]] բնակավայրին արեւելքը) եւ համանուն նաւակայքին մուտքին։ Ժայռակղզիակին բարձրութիւնը կը հասնի մինրեւ 10 մ․։ Վարչականօրէն մաս կը կազմէ [[Փոսիտոնիա, Սիրոս|Փոսիտոնիա]] համայնքին, որ իր կարգին կը պատկանի [[Էրմուփոլի|Էրմուփոլիսին]]։ == Բուսական աշխարհ == Անոր բուսականութիւնը կը բովանդակէ թուփեր (ծոթրին, «ալմիրա»), եւ քանի մը տարի առաջ հոն տնկուեցան քանի մը «ալմիրիքիա» (կարմրան)։ == Կենդանական աշխարհ == Ժայռակղզիակին վրայ նկատուած են կրծողներ, գաղթող թռչուններ եւ ճայեր։ <ref>[https://greece.terrabook.com/el/syros/chapter/mikra-nisia/ Սիրոս, փոքր կղզիներ{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.syros-ermoupolis.gr/#tourism-section Էրմուփոլիս եւ մնացեալ Սիրոս{{ref-el}}]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Սիրոսի կղզիակներ]] [[Ստորոգութիւն:Սիրոսի կղզիներ]] [[Ստորոգութիւն:Քիքլատեսի կղզիներ]] [[Ստորոգութիւն:Էգէականի ժայռակղզիներ]] [[Ստորոգութիւն:Էգէականի կղզիակներ]] [[Ստորոգութիւն:Էգէականի կղզիներ]] [[Ստորոգութիւն:Ժայռակղզիակներ այբենական կարգով]] [[Ստորոգութիւն:Ժայռակղզիակներ ըստ երկրի]] [[Ստորոգութիւն:Ժայռակղզիակներ]] ieddsc53q4u4e6rnunqomdrfy24reft 0 32834 254562 2026-09-09T16:32:08Z HoMen 269 Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|կարգավիճակ=Ժայռակղզիակ|պատկեր=|պատկերի նկարագրութիւն=}}'''Ասփրօ''' ([[Յունարէն|յուն․]]՝ Άσπρο Σύρου), կամ '''Ասփրոնիսի''' եւ կամ '''Սգարփա'''․ [[Սիրոս (կղզի)|Սիրոս]], [[Քիքլատես]], [[Էգէական Ծով|Էգէական ծով]]։ Ժայռակղզիակ, որ կը գտոնուի Սիրոսին հարաւ-արե...»: 254562 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|կարգավիճակ=Ժայռակղզիակ|պատկեր=|պատկերի նկարագրութիւն=}}'''Ասփրօ''' ([[Յունարէն|յուն․]]՝ Άσπρο Σύρου), կամ '''Ասփրոնիսի''' եւ կամ '''Սգարփա'''․ [[Սիրոս (կղզի)|Սիրոս]], [[Քիքլատես]], [[Էգէական Ծով|Էգէական ծով]]։ Ժայռակղզիակ, որ կը գտոնուի Սիրոսին հարաւ-արեւելեան ափերուն, [[Վարի, Սիրոս|Վարիին]] դիմաց։ Վարչականօրէն մաս կը կազմէ [[Փոսիտոնիա, Սիրոս|Փոսիտոնիա]] համայնքին, որ իր կարգին կը պատկանի [[Էրմուփոլի|Էրմուփոլիսին]]։ <ref>[https://greece.terrabook.com/el/syros/chapter/mikra-nisia/ Սիրոս, փոքր կղզիներ{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.syros-ermoupolis.gr/#tourism-section Էրմուփոլիս եւ մնացեալ Սիրոս{{ref-el}}]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} g9oze9hi45vwak0b3jq2efrl7cru68x 254563 254562 2026-09-09T16:35:20Z HoMen 269 254563 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|կարգավիճակ=Ժայռակղզիակ|պատկեր=|պատկերի նկարագրութիւն=}}'''Ասփրօ''' ([[Յունարէն|յուն․]]՝ Άσπρο Σύρου), կամ '''Ասփրոնիսի''' եւ կամ '''Սգարփա'''․ [[Սիրոս (կղզի)|Սիրոս]], [[Քիքլատես]], [[Էգէական Ծով|Էգէական ծով]]։ Ժայռակղզիակ, որ կը գտոնուի Սիրոսին հարաւ-արեւելեան ափերուն, [[Վարի, Սիրոս|Վարիին]] դիմաց։ Վարչականօրէն մաս կը կազմէ [[Փոսիտոնիա, Սիրոս|Փոսիտոնիա]] համայնքին, որ իր կարգին կը պատկանի [[Էրմուփոլի|Էրմուփոլիսին]]։ <ref>[https://greece.terrabook.com/el/syros/chapter/mikra-nisia/ Սիրոս, փոքր կղզիներ{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.syros-ermoupolis.gr/#tourism-section Էրմուփոլիս եւ մնացեալ Սիրոս{{ref-el}}]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Սիրոսի կղզիակներ]] [[Ստորոգութիւն:Սիրոսի կղզիներ]] [[Ստորոգութիւն:Քիքլատեսի կղզիներ]] [[Ստորոգութիւն:Էգէականի ժայռակղզիներ]] [[Ստորոգութիւն:Էգէականի կղզիակներ]] [[Ստորոգութիւն:Էգէականի կղզիներ]] [[Ստորոգութիւն:Ժայռակղզիակներ այբենական կարգով]] [[Ստորոգութիւն:Ժայռակղզիակներ ըստ երկրի]] [[Ստորոգութիւն:Ժայռակղզիակներ]] 8g4hgk8mhmmb64siwcp3knk4tfdlydq 0 32835 254564 2026-09-09T16:37:15Z HoMen 269 Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|կարգավիճակ=Ժայռակղզիակ|պատկեր=|պատկերի նկարագրութիւն=}}'''Նաթա''' ([[Յունարէն|յուն․]]՝ Νάτα Σύρου)․ [[Սիրոս (կղզի)|Սիրոս]], [[Քիքլատես]], [[Էգէական Ծով|Էգէական ծով]]։ Ժայռակղզիակ, որ կը գտոնուի Սիրոսին հարաւ-արեւելեան ափերուն, եւ Ռինիա (կղզի)|Ռինիա...»: 254564 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|կարգավիճակ=Ժայռակղզիակ|պատկեր=|պատկերի նկարագրութիւն=}}'''Նաթա''' ([[Յունարէն|յուն․]]՝ Νάτα Σύρου)․ [[Սիրոս (կղզի)|Սիրոս]], [[Քիքլատես]], [[Էգէական Ծով|Էգէական ծով]]։ Ժայռակղզիակ, որ կը գտոնուի Սիրոսին հարաւ-արեւելեան ափերուն, եւ [[Ռինիա (կղզի)|Ռինիային]] արեւմուտքը։ Վարչականօրէն մաս կը կազմէ [[Փոսիտոնիա, Սիրոս|Փոսիտոնիա]] համայնքին, որ իր կարգին կը պատկանի [[Էրմուփոլի|Էրմուփոլիսին]]։ <ref>[https://greece.terrabook.com/el/syros/chapter/mikra-nisia/ Սիրոս, փոքր կղզիներ{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.syros-ermoupolis.gr/#tourism-section Էրմուփոլիս եւ մնացեալ Սիրոս{{ref-el}}]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Սիրոսի կղզիակներ]] [[Ստորոգութիւն:Սիրոսի կղզիներ]] [[Ստորոգութիւն:Քիքլատեսի կղզիներ]] [[Ստորոգութիւն:Էգէականի ժայռակղզիներ]] [[Ստորոգութիւն:Էգէականի կղզիակներ]] [[Ստորոգութիւն:Էգէականի կղզիներ]] [[Ստորոգութիւն:Ժայռակղզիակներ այբենական կարգով]] [[Ստորոգութիւն:Ժայռակղզիակներ ըստ երկրի]] [[Ստորոգութիւն:Ժայռակղզիակներ]] ijzgp2ptzvsfd0pahzqdejd1h8js0bh 0 32836 254565 2026-09-09T16:49:02Z HoMen 269 Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|կարգավիճակ=Կղզի|պատկեր=Didymi, Syros.JPG|պատկերի նկարագրութիւն=Սթրոկիլօ, Սիրոս}} '''Սթրոկիլօ''' ([[Յունարէն|յուն․]]՝Στρογγυλό Ερμούπολης Σύρου), [[Սիրոս (կղզի)|Սիրոս]], [[Քիքլատես]], [[Էգէական Ծով|Էգէական ծով]]։ Տեղացիներուն համար ծանօթ է նաեւ Սթրոկիլօ Տի...»: 254565 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|կարգավիճակ=Կղզի|պատկեր=Didymi, Syros.JPG|պատկերի նկարագրութիւն=Սթրոկիլօ, Սիրոս}} '''Սթրոկիլօ''' ([[Յունարէն|յուն․]]՝Στρογγυλό Ερμούπολης Σύρου), [[Սիրոս (կղզի)|Սիրոս]], [[Քիքլատես]], [[Էգէական Ծով|Էգէական ծով]]։ Տեղացիներուն համար ծանօթ է նաեւ Սթրոկիլօ Տիտիմիս եւ կամ Սթրօկիլօ [[Էրմուփոլի|Էրմուփոլիս]] անուններով։ Փոքր անբնակ ժայռակղզիակ, որ կը գտոնուի Էրմուփոլիսի նաւահանգիստին դիմացը, Սիրոսին արեւելեան կողմը եւ անբնակ Տիտիմի ծաիդակղզիակին կից։ Վարչականօրէն մաս կը կազմէ Էրմուփոլիս համայնքին, որ իր կարգին կը պատկանի [[Էրմուփոլի|Էրմուփոլիսին]]։ <ref>[https://greece.terrabook.com/el/syros/chapter/mikra-nisia/ Սիրոս, փոքր կղզիներ{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.syros-ermoupolis.gr/#tourism-section Էրմուփոլիս եւ մնացեալ Սիրոս{{ref-el}}]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Սիրոսի կղզիակներ]] [[Ստորոգութիւն:Սիրոսի կղզիներ]] [[Ստորոգութիւն:Քիքլատեսի կղզիներ]] [[Ստորոգութիւն:Էգէականի ժայռակղզիներ]] [[Ստորոգութիւն:Էգէականի կղզիակներ]] [[Ստորոգութիւն:Էգէականի կղզիներ]] [[Ստորոգութիւն:Ժայռակղզիակներ այբենական կարգով]] [[Ստորոգութիւն:Ժայռակղզիակներ ըստ երկրի]] [[Ստորոգութիւն:Ժայռակղզիակներ]] 7rwt5e0gw6a7rlyypa8hu6q5klzn4tx 0 32837 254567 2026-09-09T17:04:24Z HoMen 269 Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|կարգավիճակ=Ժայռակղզիակ|պատկեր=Varvaroussa2.jpg|պատկերի նկարագրութիւն=Վարվարուսա, պահպանուած Natura 2000 շրջան, ID GR4220018 }}'''Վարվարուսա''' ([[Յունարէն|յուն․]]՝ Βαρβαρούσα Σύρου)․ [[Սիրոս (կղզի)|Սիրոս]], [[Քիքլատես]], [[Էգէական Ծով|Էգէական ծով]]։ Ժայռակղզիակ, որ...»: 254567 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|կարգավիճակ=Ժայռակղզիակ|պատկեր=Varvaroussa2.jpg|պատկերի նկարագրութիւն=Վարվարուսա, պահպանուած Natura 2000 շրջան, ID GR4220018 }}'''Վարվարուսա''' ([[Յունարէն|յուն․]]՝ Βαρβαρούσα Σύρου)․ [[Սիրոս (կղզի)|Սիրոս]], [[Քիքլատես]], [[Էգէական Ծով|Էգէական ծով]]։ Ժայռակղզիակ, որ կը գտոնուի Սիրոսին հիւսիս-արեւմտեան ափերուն։ Վարչականօրէն մաս կը կազմէ [[Անօ Սիրոս,Սիրոս|Անօ Սիրոս]] համայնքին, որ իր կարգին կը պատկանի [[Էրմուփոլի|Էրմուփոլիսին]]։ Վարվարուսա կը գտնուի Այթոս փոքրիկ ծոցին մուտքին, որուն ծովափը ժայռակղզիակին անունը առած է։ Ամայի ծովափ մըն է եւ Էրմուփոլիսէն 12 քլ հեռու է։ <ref>[https://greece.terrabook.com/el/syros/chapter/mikra-nisia/ Սիրոս, փոքր կղզիներ{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.syros-ermoupolis.gr/#tourism-section Էրմուփոլիս եւ մնացեալ Սիրոս{{ref-el}}]</ref> <ref>[http://www.wondergreece.gr/v1/el/Perioxes/Syros/Fysi/Paralies/6121-Barbaroysa Վարվարուսա, Սիրոս{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.allovergreece.com/Beaches/Descr/22/89/el Վարվարուսայի ծովափ{{ref-el}}]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Սիրոսի կղզիակներ]] [[Ստորոգութիւն:Սիրոսի կղզիներ]] [[Ստորոգութիւն:Քիքլատեսի կղզիներ]] [[Ստորոգութիւն:Էգէականի ժայռակղզիներ]] [[Ստորոգութիւն:Էգէականի կղզիակներ]] [[Ստորոգութիւն:Էգէականի կղզիներ]] [[Ստորոգութիւն:Ժայռակղզիակներ այբենական կարգով]] [[Ստորոգութիւն:Ժայռակղզիակներ ըստ երկրի]] [[Ստորոգութիւն:Ժայռակղզիակներ]] kqa5ebr8otcsj4ikw0exarrccfd5j1u 0 32838 254568 2026-09-09T17:10:13Z HoMen 269 Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|կարգավիճակ=Ժայռակղզիակ|պատկեր=Varvaroussa2.jpg|պատկերի նկարագրութիւն=Վարվարուսա, պահպանուած Natura 2000 շրջան, ID GR4220018}}'''Փսաթոնիսի''' ([[Յունարէն|յուն․]]՝ Ψαθονήσι Σύρου)․ [[Սիրոս (կղզի)|Սիրոս]], [[Քիքլատես]], [[Էգէական Ծով|Էգէական ծով]]։ Ժայռակղզիակ, որ կը գ...»: 254568 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|կարգավիճակ=Ժայռակղզիակ|պատկեր=Varvaroussa2.jpg|պատկերի նկարագրութիւն=Վարվարուսա, պահպանուած Natura 2000 շրջան, ID GR4220018}}'''Փսաթոնիսի''' ([[Յունարէն|յուն․]]՝ Ψαθονήσι Σύρου)․ [[Սիրոս (կղզի)|Սիրոս]], [[Քիքլատես]], [[Էգէական Ծով|Էգէական ծով]]։ Ժայռակղզիակ, որ կը գտոնուի [[Ֆինիքիա, Սիրոս|ՖԻնիքաս]] գիւղին համանուն ծոցին մուտքին, Սիրոսին հարաւ-արեւմտեան մասին։ Վարչականօրէն մաս կը կազմէ [[Փոսիտոնիա, Սիրոս|Փոսիտոնիա]] համայնքին, որ իր կարգին կը պատկանի [[Էրմուփոլի|Էրմուփոլիսին]]։ <ref>[https://greece.terrabook.com/el/syros/chapter/mikra-nisia/ Սիրոս, փոքր կղզիներ{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.syros-ermoupolis.gr/#tourism-section Էրմուփոլիս եւ մնացեալ Սիրոս{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.hellenicaworld.com/Greece/Geo/gr/PsathonisiSyrou.html Փսաթոնիսի Սիրոս{{ref-el}}]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Սիրոսի կղզիակներ]] [[Ստորոգութիւն:Սիրոսի կղզիներ]] [[Ստորոգութիւն:Քիքլատեսի կղզիներ]] [[Ստորոգութիւն:Էգէականի ժայռակղզիներ]] [[Ստորոգութիւն:Էգէականի կղզիակներ]] [[Ստորոգութիւն:Էգէականի կղզիներ]] [[Ստորոգութիւն:Ժայռակղզիակներ այբենական կարգով]] [[Ստորոգութիւն:Ժայռակղզիակներ ըստ երկրի]] [[Ստորոգութիւն:Ժայռակղզիակներ]] owfczakwtcqfx5pckvsog4ek956vq2n 0 32839 254569 2026-09-09T17:10:24Z Azniv Stepanian 8 Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}«'''Ժողովուրդի''' '''Ձայն'''», կիրակնօրեայ թերթ։ == Պատմութիւն == [[Յունաստան|Յունաստանի]] կոմուսին կից հայկական հատուածի հրատարակութիւն։ Լոյս տեսած է 1930–1931 թուականներուն, [[Աթէնք]]։ Յաջորդած է «Յաղթանակ» (1926–1928 թուականներ), «Շիրակ» (1928 թուակա...»: 254569 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}«'''Ժողովուրդի''' '''Ձայն'''», կիրակնօրեայ թերթ։ == Պատմութիւն == [[Յունաստան|Յունաստանի]] կոմուսին կից հայկական հատուածի հրատարակութիւն։ Լոյս տեսած է 1930–1931 թուականներուն, [[Աթէնք]]։ Յաջորդած է «Յաղթանակ» (1926–1928 թուականներ), «Շիրակ» (1928 թուական), «Արձագանք» (1928–1929 թուականներ) թերթերուն։ Խմբագիրներ՝ Մինաս Մարտիկ­եան, Գրիգոր Նազիկ­եան։ Պաշտպանած է հայ եւ յոյն աշխատաւորութեան շահերը, հրապարակած է նիւթեր Խորհրդային Հայաստանի տնտեսութեան ու մշակոյթի ձեռքբերումներու մասին։ «Ժողովուրդի Ձայն»-ին յաջորդած է «Նոր շարժում» (1931–1934 թուականներ) թերթը։{{ՀԳԳՀ}} [[Ստորոգութիւն:Թերթեր]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]] ilzt42vwvho9fmlf44k9s1e33irzz3p 254570 254569 2026-09-09T17:13:23Z Azniv Stepanian 8 254570 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}«'''Ժողովուրդի''' '''Ձայն'''», կիրակնօրեայ թերթ։ == Պատմութիւն == [[Յունաստան|Յունաստանի]] կոմուսին կից հայկական հատուածի հրատարակութիւն։ Լոյս տեսած է 1930–1931 թուականներուն, [[Աթէնք]]։ Յաջորդած է «Յաղթանակ» (1926–1928 թուականներ), «Շիրակ» (1928 թուական), «Արձագանք» (1928–1929 թուականներ) թերթերուն։ Խմբագիրներ՝ [[Մինաս Մարտիկ­եան]], Գրիգոր Նազիկ­եան։ Պաշտպանած է հայ եւ յոյն աշխատաւորութեան շահերը, հրապարակած է նիւթեր Խորհրդային Հայաստանի տնտեսութեան ու մշակոյթի ձեռքբերումներու մասին։ «Ժողովուրդի Ձայն»-ին յաջորդած է «Նոր շարժում» (1931–1934 թուականներ) թերթը։{{ՀԳԳՀ}} [[Ստորոգութիւն:Թերթեր]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]] skdhkvi7eblh5xfw4pcywfaeeelqox1 0 32840 254571 2026-09-09T17:30:31Z Azniv Stepanian 8 Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Պարբերական|գլխավոր խմբագիր=Շահե Տատուրյան, Աբել Նազարյան}}«'''Ժողովուրդ'''», քաղաքական եւ գրական օրաթերթ։ == Պատմութիւն == [[Ֆրանսա|Ֆրանսայի]] Հայ ազգային ճակատի, այնուհետեւ՝ Ֆրանսահայ ազգային ընդհանուր միութեան պաշտօնաթերթ։ Լոյս տեսած է 1943–1948 թուակա...»: 254571 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Պարբերական|գլխավոր խմբագիր=Շահե Տատուրյան, Աբել Նազարյան}}«'''Ժողովուրդ'''», քաղաքական եւ գրական օրաթերթ։ == Պատմութիւն == [[Ֆրանսա|Ֆրանսայի]] Հայ ազգային ճակատի, այնուհետեւ՝ Ֆրանսահայ ազգային ընդհանուր միութեան պաշտօնաթերթ։ Լոյս տեսած է 1943–1948 թուականներուն, [[Փարիզ]]։ Խմբագիրներ՝ Շահէ Տատուրեան, Աբէլ Նազարեան։ Ֆաշիստներու կողմէն Ֆրանսայի բռնագրաւման շրջանին «Ժողովուրդ» առաջին հայկական թերթը եղած է, կազմակերպած եւ համախմբած է դիմադրութեան հայկական ուժերու պայքարը՝ գերմանական ֆաշիզմի դէմ։ Յետագային սատարած ու նպաստած է Սփիւռքի, մասնաւորապէս՝ ֆրանսահայութեան եւ հայրենիքի կապերու ամրապնդման, մասնակցած է հայրենադարձութեան կազմակերպման։ Թղթակցած են Դ. Դաւիթեան, [[Լեւոն Մեսրոպ]], [[Համբարձում Պէրպէրեան]], Ռուբէն Շիշմանեան, [[Զարեհ Որբունի]], [[Յովհաննէս Զարդարեան|Յովհաննէս Զարդարեան,]] [[Մարի Աթմաճեան]], [[Միհրան Մաւիեան]], Արմենակ Դարբինեան եւ ուրիշներ։{{ՀԳԳՀ}} [[Ստորոգութիւն:Թերթեր]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]] b9ar4rkececizz023j9b122rnvbxa1p 0 32841 254573 2026-09-09T17:39:51Z HoMen 269 Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|կարգավիճակ=Կղզի|պատկեր=Strongylo Syros..jpg|պատկերի նկարագրութիւն=Սթրոկիլօ, Փոսիտոնիա}} '''Սթրոկիլօ, Փոսիտոնիա''' ([[Յունարէն|յուն․]]՝Στρογγυλό Ποσειδωνίας Σύρου), [[Սիրոս (կղզի)|Սիրոս]], [[Քիքլատես]], [[Էգէական Ծով|Էգէական ծով]]։ Փոքր անբնակ ժայռակղզիակ, ո...»: 254573 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|կարգավիճակ=Կղզի|պատկեր=Strongylo Syros..jpg|պատկերի նկարագրութիւն=Սթրոկիլօ, Փոսիտոնիա}} '''Սթրոկիլօ, Փոսիտոնիա''' ([[Յունարէն|յուն․]]՝Στρογγυλό Ποσειδωνίας Σύρου), [[Սիրոս (կղզի)|Սիրոս]], [[Քիքլատես]], [[Էգէական Ծով|Էգէական ծով]]։ Փոքր անբնակ ժայռակղզիակ, որ կը գտոնուի Գոմիթօ ծովափին դիմացը, Սիրոսին հարաւ-արեւմտեան մասին։ Կղզիակէն ոչ շատ հեռու կը գտնուի անբնակ [[Սհինոնիսի]] կղզիակը։ Վարչականօրէն մաս կը կազմէ Փոսիտոնիա համայնքին, որ իր կարգին կը պատկանի [[Էրմուփոլի|Էրմուփոլիսին]]։ <ref>[https://greece.terrabook.com/el/syros/chapter/mikra-nisia/ Սիրոս, փոքր կղզիներ{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.syros-ermoupolis.gr/#tourism-section Էրմուփոլիս եւ մնացեալ Սիրոս{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20230903111439/https://www.syrosisland.gr/place/komito-beach/ Սթրոկիլօ Փոսիդոնիա եւ Գոմիթօ{{ref-el}}]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Սիրոսի կղզիակներ]] [[Ստորոգութիւն:Սիրոսի կղզիներ]] [[Ստորոգութիւն:Քիքլատեսի կղզիներ]] [[Ստորոգութիւն:Էգէականի ժայռակղզիներ]] [[Ստորոգութիւն:Էգէականի կղզիակներ]] [[Ստորոգութիւն:Էգէականի կղզիներ]] [[Ստորոգութիւն:Ժայռակղզիակներ այբենական կարգով]] [[Ստորոգութիւն:Ժայռակղզիակներ ըստ երկրի]] [[Ստորոգութիւն:Ժայռակղզիակներ]] f7sudenwybbw38n2muzbo63qsyw11aq 0 32842 254574 2026-09-09T17:42:03Z Azniv Stepanian 8 Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}«'''Ժողովուրդ'''», հասարակական-քաղաքական անկախ օրաթերթ։ == Պատմութիւն == Լոյս տեսած է 2011 թուականին, [[Երեւան]]։ Հիմադիր-խմբագիր՝ Թագուհի Թովմասեան։ Տպագրած է [[Հայաստան|Հայաստանի]] հասարակական-քաղաքական, ընկերա-տնտեսական, իրաւական եւ այլ բնա...»: 254574 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}«'''Ժողովուրդ'''», հասարակական-քաղաքական անկախ օրաթերթ։ == Պատմութիւն == Լոյս տեսած է 2011 թուականին, [[Երեւան]]։ Հիմադիր-խմբագիր՝ Թագուհի Թովմասեան։ Տպագրած է [[Հայաստան|Հայաստանի]] հասարակական-քաղաքական, ընկերա-տնտեսական, իրաւական եւ այլ բնագաւառներու հիմնախնդիրներու, միջպետական յարաբերութիւններու վերաբերող նիւթեր, անդրադարձած է [[Լեռնային Ղարաբաղ|Լեռնային Ղարաբաղի]] ներքին եւ արտաքին քաղաքականութեան, Սփիւռքի մէջ տեղի ունեցող կարեւոր իրադարձութիւններուն։{{ՀԳԳՀ}} [[Ստորոգութիւն:Թերթեր]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]] 4xtx97htkhyx669k2851jpzks9u5pzm 0 32843 254575 2026-09-09T17:45:27Z HoMen 269 Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|կարգավիճակ=Ժայռակղզիակ|պատկեր=|պատկերի նկարագրութիւն=}}'''Գոմենօ''' ([[Յունարէն|յուն․]]՝ Κομμένο Σύρου)․ [[Սիրոս (կղզի)|Սիրոս]], [[Քիքլատես]], [[Էգէական Ծով|Էգէական ծով]]։ Ժայռակղզիակ, որ կը գտոնուի [[Այիոս Տիմիթրիոս, Սիրոս|Այիոս Տիմիթրիոս]] բնակավա...»: 254575 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|կարգավիճակ=Ժայռակղզիակ|պատկեր=|պատկերի նկարագրութիւն=}}'''Գոմենօ''' ([[Յունարէն|յուն․]]՝ Κομμένο Σύρου)․ [[Սիրոս (կղզի)|Սիրոս]], [[Քիքլատես]], [[Էգէական Ծով|Էգէական ծով]]։ Ժայռակղզիակ, որ կը գտոնուի [[Այիոս Տիմիթրիոս, Սիրոս|Այիոս Տիմիթրիոս]] բնակավայրին հիւսիս-արերելքը, [[Սիրոս (կղզի)|Սիրոսին]] արեւելեան ափերուն։ Վարչականօրէն մաս կը կազմէ [[Անօ Սիրոս,Սիրոս|Անօ Սիրոս]] համայնքին, որ իր կարգին կը պատկանի [[Էրմուփոլի|Էրմուփոլիսին]]։ <ref>[https://greece.terrabook.com/el/syros/chapter/mikra-nisia/ Սիրոս, փոքր կղզիներ{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.syros-ermoupolis.gr/#tourism-section Էրմուփոլիս եւ մնացեալ Սիրոս{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://greece.terrabook.com/el/syros/chapter/mikra-nisia/ Գոմենօ Սիրոս{{ref-el}}]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Սիրոսի կղզիակներ]] [[Ստորոգութիւն:Սիրոսի կղզիներ]] [[Ստորոգութիւն:Քիքլատեսի կղզիներ]] [[Ստորոգութիւն:Էգէականի ժայռակղզիներ]] [[Ստորոգութիւն:Էգէականի կղզիակներ]] [[Ստորոգութիւն:Էգէականի կղզիներ]] [[Ստորոգութիւն:Ժայռակղզիակներ այբենական կարգով]] [[Ստորոգութիւն:Ժայռակղզիակներ ըստ երկրի]] [[Ստորոգութիւն:Ժայռակղզիակներ]] nhf47q5ebpf0nqjntysd0p5nl48axaj 0 32844 254578 2026-09-09T18:07:01Z Azniv Stepanian 8 Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}«'''Ժողովուրդ'''», քաղաքական, հասարակական օրաթերթ։ == Պատմութիւն == Լոյս տեսած է 1932 թուականին, [[Պէյրութ]]։ Խմբագիր՝ [[Միհրան Աղազարեան]]։ Գաղափարական տարաձայնութիւններ ունեցած է [[Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւն|դաշնակցութեան]] հետ։ Մեծ տեղ յ...»: 254578 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}«'''Ժողովուրդ'''», քաղաքական, հասարակական օրաթերթ։ == Պատմութիւն == Լոյս տեսած է 1932 թուականին, [[Պէյրութ]]։ Խմբագիր՝ [[Միհրան Աղազարեան]]։ Գաղափարական տարաձայնութիւններ ունեցած է [[Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւն|դաշնակցութեան]] հետ։ Մեծ տեղ յատկացուցած է միջազգային քաղաքական իրադարձութիւններուն, տեղեկատուական լուրերուն, [[Հայ Օգնութեան Միութիւն|ՀՕԿ-]]<nowiki/>ի եւ [[ՀԲԸՄ]]-ի գործունէութեան։ Անդրադարձած է [[Հայաստան|Հայաստանի]] գիտութեան ու մշակութային ձեռքբերումներուն, նաեւ տպագրած՝ լեզուաբանութեան, մանկավարժութեան, գրականութեան ու պատմութեան հարցերու վերաբերեալ յօդուածներ։{{ՀԳԳՀ}} [[Ստորոգութիւն:Թերթեր]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]] n0orgbnsd6vt4vowa3jqhvmpm58j3a8 0 32845 254579 2026-09-09T18:21:54Z Azniv Stepanian 8 Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}«'''Ժամանակ'''», կիսամսեայ հանդէս։ == Պատմութիւն == Լոյս տեսած է 1863–1869 թուականներուն, [[Կոստանդնուպոլիս]]։ Տնօրէն-խմբագիր՝ [[Ստեփան Փափազեան]]։ Լուսաբանած է Կոստանդնուպոլսոյ եւ այլ վայրերու հայկական կրթական հաստատութիւններու գործունէութի...»: 254579 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}«'''Ժամանակ'''», կիսամսեայ հանդէս։ == Պատմութիւն == Լոյս տեսած է 1863–1869 թուականներուն, [[Կոստանդնուպոլիս]]։ Տնօրէն-խմբագիր՝ [[Ստեփան Փափազեան]]։ Լուսաբանած է Կոստանդնուպոլսոյ եւ այլ վայրերու հայկական կրթական հաստատութիւններու գործունէութիւնւ, տպագրած՝ թերթերու տեսութիւն, բարոյագիտական յօդուածներ, արժէքաւորել թատերարուեստը՝ իբրեւ լուսաւորութեան եւ յառաջընթացի գործօն, ընթերցողին ծանօթացուցած է «Փոլոժէնի»-ի դրոյթները։ Անդրադարձած է ընտանիքէն ներս կնոջ դերին, հրապարակած է մայրերու ուղղուած խորհուրդներ (յօդուածաշար)։ Հանդէսը տպագրած է [[Մկրտիչ Խրիմեան|Մկրտիչ Խրիմեանի]], [[Մկրտիչ Պէշիկթաշլեան|Մկրտիչ Պէշիկթաշլեանի]] եւ ուրիշներու բանաստեղծութիւններէն եւ մանրապատումերէն։{{ՀԳԳՀ}} [[Ստորոգութիւն:Հանդէսներ]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]] 72l7g5xbcyy7apcg9zz26d1v1lhaheq 0 32846 254580 2026-09-09T18:44:47Z Azniv Stepanian 8 Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}'''«Թատրոն եւ երաժշտութիւն»''', թատերական-երաժշտական պատկերազարդ երկամսեայ հանդէս։ == Պատմութիւն == Լոյս տեսած է 1910–1917 թուականներուն, [[Պաքու]]։ Խմբավար-հրատարակիչ՝ Անտոն Մայիլեան։ Տպագրած է հայկական, ռուսական, արեւմտաեւրոպական թատրոնի ե...»: 254580 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}'''«Թատրոն եւ երաժշտութիւն»''', թատերական-երաժշտական պատկերազարդ երկամսեայ հանդէս։ == Պատմութիւն == Լոյս տեսած է 1910–1917 թուականներուն, [[Պաքու]]։ Խմբավար-հրատարակիչ՝ Անտոն Մայիլեան։ Տպագրած է հայկական, ռուսական, արեւմտաեւրոպական թատրոնի եւ երաժշտութեան վերաբերող ուսումնասիրութիւններ, գրական ստեղծագործութիւններ, կենսագրականներ, յուշեր, թարգմանութիւններ, նաեւ [[Պետրոս Ադամեան|Պետրոս Ադամեանի]] նամակներէն, [[Լէօ|Լէոյի]] «Հայ արուեստը» աշխատութիւնը։ Հանդէսին աշխատակցած են՝ [[Կոմիտաս Վարդապետ|Կոմիտասը]], [[Գէորգ Չմշկեան|Գէորգ Չմշկեանը]], [[Գէորգ Բաշինջաղեան|Գէորգ Բաշինջաղեանը]], [[Ալեն Մանուկեան|Ալեն Մանուկեանը]], [[Անուշաւան Տէր Ղեւոնդեան|Անուշաւան Տէր Ղեւոնդեանը]] եւ ուրիշներ։{{ՀԵՀ}} [[Ստորոգութիւն:Հանդէսներ]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]] hzd4eebfqz8tmx4yzfqk7rx58mvhw8d 0 32847 254581 2026-09-09T19:07:32Z Azniv Stepanian 8 Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}«'''Թատրոն''' '''Բարեկամ Մանկանց'''», երկշաբաթեայ մանկական պատկերազարդ հանդէս։ == Պատմութիւն == Լոյս տեսած է 1876-1878 թուականներուն, [[Կոստանդնուպոլիս]]։ Խմբագիր-հրատարակիչներ՝ [[Յակոբ Պարոնեան]], Կ. Եազմաճեան։ Մանկական առաջին հայկական պարբերակա...»: 254581 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}«'''Թատրոն''' '''Բարեկամ Մանկանց'''», երկշաբաթեայ մանկական պատկերազարդ հանդէս։ == Պատմութիւն == Լոյս տեսած է 1876-1878 թուականներուն, [[Կոստանդնուպոլիս]]։ Խմբագիր-հրատարակիչներ՝ [[Յակոբ Պարոնեան]], Կ. Եազմաճեան։ Մանկական առաջին հայկական պարբերականներէն է։ Տպագրած է բնագիտութեան, պատմութեան, աշխարհագրութեան վերաբերող յօդուածներ, Մ. Մամուրեանի եւ Ռ. Պէրպէրեանի ստեղծագործութիւններէն։ Ունեցած է հանելուկներու, զուարճալիքներու եւ խաղերու բաժին։{{ՀԳԳՀ}} [[Ստորոգութիւն:Հանդէսներ]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]] hhf9k9c60cj1dc9z7covtkhz4bp12cb 0 32848 254582 2026-09-09T19:17:27Z Azniv Stepanian 8 Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}} '''«Թատրոն'''», գրական, հասարակական-քաղաքական, տնտեսական, երգիծական հանդէս։ Լոյս տեսած է 1874 թուականի Ապրիլէն 1877 թուականը ներառեալ, [[Կոստանդնուպոլիս]]։ Հիմնադիր-խմբագիր՝ նշանաւոր երգիծաբան [[Յակոբ Պարոնեան]]։ «Թատրոնի» նիւթերը լոյս տեսած...»: 254582 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Պարբերական}} '''«Թատրոն'''», գրական, հասարակական-քաղաքական, տնտեսական, երգիծական հանդէս։ Լոյս տեսած է 1874 թուականի Ապրիլէն 1877 թուականը ներառեալ, [[Կոստանդնուպոլիս]]։ Հիմնադիր-խմբագիր՝ նշանաւոր երգիծաբան [[Յակոբ Պարոնեան]]։ «Թատրոնի» նիւթերը լոյս տեսած են [[հայերէն]], հայատառ [[Թրքերէն|թուրքերէն]] եւ թրքախառն հայերէն<ref>{{Cite book|title=Ուրվագիծ արևմտահայ թատրոնի պատմության, Հատոր երկրորդ|last=Ստեփանյան|first=Գառնիկ|publisher=Հայկական ՍՍՀ Գիտությունների Ակադեմիայի Հրատարակչություն|year=1969|location=Երևան|pages=93-94}}</ref>։ == Ծանօթագրութիւններ == <references /> [[Ստորոգութիւն:Հանդէսներ]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]] hsdnsjvwozp5pyeu0468l3nabtqz06j 0 32849 254583 2026-09-09T19:30:17Z Azniv Stepanian 8 Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}} '''«Արուեստ»''', պատկերազարդ երկամսեայ հանդէս։ == Պատմութիւն == Լոյս տեսած է 1926–1927 թուականներուն, [[Երեւան]]։ Խմբագիր՝ [[Արամ Երեմեան]]։ Անդրադարձած է ԽՍՀՄ ժողովուրդներու, եւրոպական ու արեւելեան արուեստներու հանգուցային հիմնահարցերուն, յե...»: 254583 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Պարբերական}} '''«Արուեստ»''', պատկերազարդ երկամսեայ հանդէս։ == Պատմութիւն == Լոյս տեսած է 1926–1927 թուականներուն, [[Երեւան]]։ Խմբագիր՝ [[Արամ Երեմեան]]։ Անդրադարձած է ԽՍՀՄ ժողովուրդներու, եւրոպական ու արեւելեան արուեստներու հանգուցային հիմնահարցերուն, յեղափոխութեան խորթ հոսանքներուն, հակադրած է խորհրդային նոր արուեստի սկզբունքները։ [[Ճարտարապետութիւն|Ճարտարապետութեան]], [[Երաժշտութիւն|երաժշտութեան]] եւ գեղարուեստի տարբեր բնագաւառներու մասին յօդուածներ տպագրած են [[Վահրամ Գայֆէճեան|Վահրամ Գայֆեճեանը]], Գաբրիէլ Գիւրջեանը, [[Նիկողայոս Բունիաթեան|Նիկողայոս Բունիաթեանը]], Անտոն Մայիլեանը, [[Ստեփան Դեմուրեան|Ստեփան Դեմուրեանը]], Կարօ Զաքարեանը։ {{ՀԳԳՀ}} 99jnamlmmfri8tew4e8m5mxeq65j0fp 254584 254583 2026-09-09T19:31:33Z Azniv Stepanian 8 254584 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Պարբերական}} '''«Արուեստ»''', պատկերազարդ երկամսեայ հանդէս։ == Պատմութիւն == Լոյս տեսած է 1926–1927 թուականներուն, [[Երեւան]]։ Խմբագիր՝ [[Արամ Երեմեան]]։ Անդրադարձած է ԽՍՀՄ ժողովուրդներու, եւրոպական ու արեւելեան արուեստներու հանգուցային հիմնահարցերուն, յեղափոխութեան խորթ հոսանքներուն, հակադրած է խորհրդային նոր արուեստի սկզբունքները։ [[Ճարտարապետութիւն|Ճարտարապետութեան]], [[Երաժշտութիւն|երաժշտութեան]] եւ գեղարուեստի տարբեր բնագաւառներու մասին յօդուածներ տպագրած են [[Վահրամ Գայֆէճեան|Վահրամ Գայֆեճեանը]], Գաբրիէլ Գիւրջեանը, [[Նիկողայոս Բունիաթեան|Նիկողայոս Բունիաթեանը]], Անտոն Մայիլեանը, [[Ստեփան Դեմուրեան|Ստեփան Դեմուրեանը]], Կարօ Զաքարեանը։ {{ՀԳԳՀ}} [[Ստորոգութիւն:Հանդէսներ]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]] rvcu39m2uy3973shtg7ebl8q7yfvnrs 0 32850 254585 2026-09-09T19:44:05Z Azniv Stepanian 8 Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}} '''«Արշաւ»''', գրական-գեղարուեստական, հաս-քննադատական հանդէս։ == Պատմութիւն == Լոյս տեսած է 1932–1941 թուականներուն, [[Թիֆլիս]] (1941 թուականին՝ «Գրական հանդէս»)։ Խմբագիրներ՝ Վարդան Ատրեան, Մ. Փիլթակեան, Ռուբէն Աղաբաբ։ Նախապէս եղած է Վրաստան|Վրա...»: 254585 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Պարբերական}} '''«Արշաւ»''', գրական-գեղարուեստական, հաս-քննադատական հանդէս։ == Պատմութիւն == Լոյս տեսած է 1932–1941 թուականներուն, [[Թիֆլիս]] (1941 թուականին՝ «Գրական հանդէս»)։ Խմբագիրներ՝ Վարդան Ատրեան, Մ. Փիլթակեան, Ռուբէն Աղաբաբ։ Նախապէս եղած է [[Վրաստան|Վրաստանի]] բանուոր դասակարգի գրողներու ընկերակցութեան հայկական բաժանմունքի, ապա՝ Վրաստանի գրողներումիութեան պաշտօնաթերթը։ Տպագրած է գրական-քննադատական յօդուածներ, արձագանքած՝ գրականութեան եւ արուեստի վերաբերեալ պաշտօնական որոշումներուն, իր շուրջը համախմբած է Վրաստանի հայ գրողները։{{ՀԳԳՀ}} [[Ստորոգութիւն:Հանդէսներ]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]] nqcpgudtfa29bv5q1vgp5trs9bfjx3a 0 32851 254586 2026-09-09T19:57:43Z Azniv Stepanian 8 Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}'''«Գաղափար»''', գրական, հասարակական, քաղաքական, տնտեսական երկօրեայ թերթ։ == Պատմութիւն == Հրատարակուած է 1916-17 թուականներուն, [[Թիֆլիս]]։ Ունեցած է հնչակեան ուղղութիւն։ Խմբագիր-հրատարակիչներ՝ Ա. Մահտեսի-Յակոբեան, Սիմ Հովուեան։ Տպագրած է հրապ...»: 254586 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}'''«Գաղափար»''', գրական, հասարակական, քաղաքական, տնտեսական երկօրեայ թերթ։ == Պատմութիւն == Հրատարակուած է 1916-17 թուականներուն, [[Թիֆլիս]]։ Ունեցած է հնչակեան ուղղութիւն։ Խմբագիր-հրատարակիչներ՝ Ա. Մահտեսի-Յակոբեան, Սիմ Հովուեան։ Տպագրած է հրապարակախօսական յօդուածներ ժամանակի հրատապ խնդիրներու շուրջ, լուսաբանած՝ [[Կովկաս|Կովկասի]], [[Ռուսաստանի Դաշնութիւն|Ռուսաստանի]] եւ այլ վայրերու հայութեան առօրեան։ Նկարագրած է [[Համաշխարհային Առաջին Պատերազմ|Առաջին համաշխարհային պատերազմի]] իրադարձութիւնները, Արեւմտեան Հայաստանի վիճակը, անդրադարձած՝ անոր ազատագրման ուղիներուն։ Դատապարտել է պատերազմը եւ այն հրահրող պետութիւններու նվաճողական քաղաքականութիւնը։ Տպագրած է գրականութեան, թատրոնի եւ երաժշտութեան նուիրուած յօդուածներ ու լուրեր։{{ՀԳԳՀ}} [[Ստորոգութիւն:Թերթեր]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]] 3mhkpz9ql43h2xbbfp78bfmohatmjgk 0 32852 254587 2026-09-09T20:09:49Z Azniv Stepanian 8 Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}«'''Արեւելք-Արձան'''», գրական եւ մշակութային հանդէս։ == Պատմութիւն == Լոյս տեսած է 1933 թուականին, [[Պոլիս]]։ Հրատարակիչ-տնօրէնը եղած է Վահան Պէրպէրեանը։ Ստեղծուած է Պոլսոյ մէջ հրատարակուող «Արեւելք» օրաթերթի գրական յաւելուածի (1932) եւ «Արձան» (...»: 254587 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}«'''Արեւելք-Արձան'''», գրական եւ մշակութային հանդէս։ == Պատմութիւն == Լոյս տեսած է 1933 թուականին, [[Պոլիս]]։ Հրատարակիչ-տնօրէնը եղած է Վահան Պէրպէրեանը։ Ստեղծուած է Պոլսոյ մէջ հրատարակուող «Արեւելք» օրաթերթի գրական յաւելուածի (1932) եւ «Արձան» (1932) գրական պարբերականի միացումով։ Տպագրած է սպոլսահայ գրողներու ստեղծագործութիւններ, եւրոպական դասական գրականութեան նմուշներ, գրախօսականներ՝ հայ եւ օտար գրողներու մասին, ընթերցողներուն ծանօթացուցած է խորհրդահայ գրականութիւնը։ Պարբերականին աշխատակցած են [[Վահան Թէքէեան|Վահան Թէքէեանը]], [[Շաւարշ Նարդունի|Շաւարշ Նարդունին]], [[Մինաս Թէօլէօլեան|Մինաս Թէօլէօլեանը]] եւ [[Սփիւռքահայութիւն|սփիւռքահայ]] այլ գրողներ։{{ՀԳԳՀ}} [[Ստորոգութիւն:Հանդէսներ]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]] 3aiku62y5qt6y3ca1xnhz5txpyqxg6r 254588 254587 2026-09-09T20:12:51Z Azniv Stepanian 8 Azniv Stepanian տեղափոխեց էջը «[[Արեւելք (հանդէս)]]»-էն «[[Արեւելք-Արձան (հանդէս)]]» 254587 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}«'''Արեւելք-Արձան'''», գրական եւ մշակութային հանդէս։ == Պատմութիւն == Լոյս տեսած է 1933 թուականին, [[Պոլիս]]։ Հրատարակիչ-տնօրէնը եղած է Վահան Պէրպէրեանը։ Ստեղծուած է Պոլսոյ մէջ հրատարակուող «Արեւելք» օրաթերթի գրական յաւելուածի (1932) եւ «Արձան» (1932) գրական պարբերականի միացումով։ Տպագրած է սպոլսահայ գրողներու ստեղծագործութիւններ, եւրոպական դասական գրականութեան նմուշներ, գրախօսականներ՝ հայ եւ օտար գրողներու մասին, ընթերցողներուն ծանօթացուցած է խորհրդահայ գրականութիւնը։ Պարբերականին աշխատակցած են [[Վահան Թէքէեան|Վահան Թէքէեանը]], [[Շաւարշ Նարդունի|Շաւարշ Նարդունին]], [[Մինաս Թէօլէօլեան|Մինաս Թէօլէօլեանը]] եւ [[Սփիւռքահայութիւն|սփիւռքահայ]] այլ գրողներ։{{ՀԳԳՀ}} [[Ստորոգութիւն:Հանդէսներ]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]] 3aiku62y5qt6y3ca1xnhz5txpyqxg6r 0 32854 254590 2026-09-09T20:30:03Z Azniv Stepanian 8 Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}«'''Արեւելեան''' '''Դար'''», կիսամսեայ հանդէս։ == Պատմութիւն == Լոյս տեսած է 1860–1863 թուականներուն, [[Կոստանդնուպոլիս]]։ Խմբագիր-տնօրէն՝ Գրիգոր Տէյիրմենճեան։ Քարոզած է՝ ազգային միաբանութիւն, աւանդոյթներու, բարքերու, եկեղեցիի եւ դաւանանքի պահպ...»: 254590 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}«'''Արեւելեան''' '''Դար'''», կիսամսեայ հանդէս։ == Պատմութիւն == Լոյս տեսած է 1860–1863 թուականներուն, [[Կոստանդնուպոլիս]]։ Խմբագիր-տնօրէն՝ Գրիգոր Տէյիրմենճեան։ Քարոզած է՝ ազգային միաբանութիւն, աւանդոյթներու, բարքերու, եկեղեցիի եւ դաւանանքի պահպանում։ Տեղեկութիւններ հաղորդած է հայկական դպրոցներու մասին, հետամուտ եղած է գաւառի կրթական կեանքի զարգացման, դաւանաբանական սուր պայքար մղած է «Մեճմաայը Հաւատիս» պարբերականի դէմ։ «Արեւելեան Դար» սահմանադրութեան շուրջ բանավիճած է նաեւ «<nowiki/>[[Մեղու (հանդէս)|Մեղու]]<nowiki/>» հանդէսի հետ, հակադրուած է ժողովրդավար-սահմանադրականներուն։ Տպագրած է գրական նիւթեր, հրապարակախօսական յօդուածներ, Եզոպոսի առակներէն, թարգմանութիւններ յունական գեղարուեստական արձակէն։{{ՀԳԳՀ}} [[Ստորոգութիւն:Հանդէսներ]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]] igtx43fwf3x2vlr51pal5y08eih6fi8 0 32855 254591 2026-09-09T20:47:30Z Azniv Stepanian 8 Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Պարբերական|պատկեր=Arevelk.png}}«'''Արեւելք'''», կիսամսեայ հանդէս։ == Պատմութիւն == Լոյս տեսած է 1855–1856 թվականներուն, [[Փարիզ]]։ Խմբագիր՝ [[Ստեփան Ոսկանեան]] (Ոսկան)։ Տպագրած է պատմական, գեղարուեստական, քննադատական երկեր։ Արծարծած է հայ հասարակական կեանքի վերա...»: 254591 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Պարբերական|պատկեր=Arevelk.png}}«'''Արեւելք'''», կիսամսեայ հանդէս։ == Պատմութիւն == Լոյս տեսած է 1855–1856 թվականներուն, [[Փարիզ]]։ Խմբագիր՝ [[Ստեփան Ոսկանեան]] (Ոսկան)։ Տպագրած է պատմական, գեղարուեստական, քննադատական երկեր։ Արծարծած է հայ հասարակական կեանքի վերափոխման հարցեր։ Ունեցած է գիտական, վիպային, պատմական, բանահիւսական, ազգային, երկրագործական եւ այլ բաժիններ։ Հիմնական նիւթերը գրած կամ թարգմանած է խմբագիրը՝ երբեմն Հարմա, Հրանդ, Վահէ ծածկանուններով։ «Արեւելք» առաջադրած է ազատագրական գաղափարներ, քննադատած է ազգային-քաղաքական բռնութիւնները՝ [[Թուրքիա|Թուրքիոյ]] մէջ։ Տպագրած է հակիրճ տեսութիւններ եւրոպացի (մասնաւորապէս՝ ֆրանսացի) գրողներու (Փիեռ Կոռնէյլ, [[Ժան տը Լաֆոնթէն]], Մ. Ֆլորիան, [[Ժան Ժաք Ռուսօ]], Ֆրանսուա-Ռընէ տը Շաթոպրիան, Ալեքսանտր Տիւմա՝ որդի, եւ ուրիշներ) երկերու մասին եւ թարգմանաբար տպագրած էանոնց գործերէն։ Նպաստած է [[Աշխարհաբար|աշխարհաբարի]] զարգացման ու մշակման, [[Հայերէն|հայերէնի]] բառաշինութեան։{{ՀԳԳՀ}} [[Ստորոգութիւն:Հանդէսներ]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]] bsg2lyf1331mv3amhuun2rza0d4bhif 0 32856 254596 2026-09-10T06:05:46Z Azniv Stepanian 8 Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}«'''Բանասէր'''», պարբերագիրք-ժողովածոյ։ == Պատմութիւն == Լոյս տեսած է 1851–1852 եւ 1859 թուականին (1 թիւ), [[Կոստանդնուպոլիս]]՝ [[աշխարհաբար]]։ Խմբագիր՝ [[Յովհաննէս Հիսարեան]]։ Հրատարակուած է «Ամսական տետր ազգային, բանասիրական եւ քաղաքական» ենթավերն...»: 254596 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}«'''Բանասէր'''», պարբերագիրք-ժողովածոյ։ == Պատմութիւն == Լոյս տեսած է 1851–1852 եւ 1859 թուականին (1 թիւ), [[Կոստանդնուպոլիս]]՝ [[աշխարհաբար]]։ Խմբագիր՝ [[Յովհաննէս Հիսարեան]]։ Հրատարակուած է «Ամսական տետր ազգային, բանասիրական եւ քաղաքական» ենթավերնագիրով՝ 2 հատորով։ Ունեցած է ներածութիւն, վերջաբան եւ հրատարակուած նիւթերու ցանկ։ Տպագրած է պատմաբանասիրական, [[Մանկավարժութիւն|մանկավարժական]], մատենագիտական, հայրենագիտական, [[Հայագիտութիւն|հայագիտական]], գրաքննադատական, կրօնաբարոյական յօդուածներ, նմուշներ՝ հայկական ժողովրդական բանահիւսութիւնէն, գրական ստեղծագործութիւններ, թարգմանութիւններ, նաեւ Յովհաննէս Հիսարեանի «Խոսրով եւ Մաքրուհի» (1852 թուական) վէպը։ «Բանասէր»-ի նիւթերու մեծ մասին հեղինակը խմբագիրն էր։{{ՀԳԳՀ}} [[Ստորոգութիւն:Հանդէսներ]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]] tt806lxdngu90ir4psjy0s4yfkacmrb 0 32857 254597 2026-09-10T06:24:28Z Azniv Stepanian 8 Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}«'''Իգնատ''' '''Աղա'''», երգիծական շաբաթական հանդէս։ == Պատմութիւն == Լոյս տեսած է 1919-1920 թուականներուն, [[Կոստանդնուպոլիս]]։ Խմբագիր-արտօնատէրը եղած է [[Երուանդ Օտեան]]։ Խարազանած է [[Եւրոպա|Եւրոպայի]] եւ Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|Ամերիկայի Մ...»: 254597 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}«'''Իգնատ''' '''Աղա'''», երգիծական շաբաթական հանդէս։ == Պատմութիւն == Լոյս տեսած է 1919-1920 թուականներուն, [[Կոստանդնուպոլիս]]։ Խմբագիր-արտօնատէրը եղած է [[Երուանդ Օտեան]]։ Խարազանած է [[Եւրոպա|Եւրոպայի]] եւ [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու]] քաղաքականութիւնը՝ [[Հայկական Հարց|Հայկական հարցին]] առնչութեմաբ, պարսաուած՝ գաղթականներուն նիւթական օժանդակութիւն ցուցաբերելէ խուսափող կեղծ բարեգործները։ Ներկայացուցած է «Ազգային Ջոջեր»ու նոր պատկերասրահը, տպագրած է Օտեանի «Գրական Յիշատակներ» կենսագրական յուշագրութիւնը եւ «Փառքի Ետեւէ» երգիծական վիպակը։ Անդրադարձած է Կոստանդնուպոլսոյ մամուլի, գրական եւ թատերական կեանքի նորութիւններուն։{{ՀԳԳՀ}} [[Ստորոգութիւն:Թերթեր]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]] e4h6ctt14c9gyjtj7ov5k204bg85nva 0 32858 254598 2026-09-10T06:41:18Z Azniv Stepanian 8 Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}} '''Անկախ''', հասարակական֊քաղաքական, մշակութային շաբաթաթերթ։ Լոյս տեսած է 2009 թվականին, [[Երեւան]]։ Հիմնադիր֊խմբագիր՝ Վարդուհի Իշխանեան։ == Գործունէութիւն == Անդրադարձած է [[Հայաստան|Հայաստանի Հանրապետութեան]] հասարակական֊քաղաքական, ընկերա...»: 254598 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Պարբերական}} '''Անկախ''', հասարակական֊քաղաքական, մշակութային շաբաթաթերթ։ Լոյս տեսած է 2009 թվականին, [[Երեւան]]։ Հիմնադիր֊խմբագիր՝ Վարդուհի Իշխանեան։ == Գործունէութիւն == Անդրադարձած է [[Հայաստան|Հայաստանի Հանրապետութեան]] հասարակական֊քաղաքական, ընկերային֊տնտեսական, կրթամշակութային բնագաւառներու կարեւոր իրադարձութիւններուն, տպագրած է նիւթեր անուանի մարդոց, հայ ժողովուրդի պատմութեան եւ մշակութային անցեալի վերաբերեալ բժշկական յօդուածներ, հարցազրոյցներ, էսսեներ, մարզային նիւթեր եւ այլն։ Ունի ելեկտրոնային տարբերակ՝ [[հայերէն]], [[ռուսերէն]] եւ [[անգլերէն]]։ {{ՀԳԳՀ}} [[Ստորոգութիւն:Թերթեր]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]] 7nd8tn8z82dfe5otngrsqdytl361p07 254599 254598 2026-09-10T07:03:47Z Azniv Stepanian 8 254599 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Պարբերական}} «'''Անկախ»''', հասարակական֊քաղաքական, մշակութային շաբաթաթերթ։ Լոյս տեսած է 2009 թվականին, [[Երեւան]]։ Հիմնադիր֊խմբագիր՝ Վարդուհի Իշխանեան։ == Գործունէութիւն == Անդրադարձած է [[Հայաստան|Հայաստանի Հանրապետութեան]] հասարակական֊քաղաքական, ընկերային֊տնտեսական, կրթամշակութային բնագաւառներու կարեւոր իրադարձութիւններուն, տպագրած է նիւթեր անուանի մարդոց, հայ ժողովուրդի պատմութեան եւ մշակութային անցեալի վերաբերեալ բժշկական յօդուածներ, հարցազրոյցներ, էսսեներ, մարզային նիւթեր եւ այլն։ Ունի ելեկտրոնային տարբերակ՝ [[հայերէն]], [[ռուսերէն]] եւ [[անգլերէն]]։ {{ՀԳԳՀ}} [[Ստորոգութիւն:Թերթեր]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]] dipjwkd7ztznmovtdqjhsbfdllbfzat 254600 254599 2026-09-10T07:06:19Z Azniv Stepanian 8 254600 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Պարբերական|անուն=Անկախ|բնագիր անվանում=|պատկերանիշ=|պատկեր=|նկարագրում=|տեսակ=շաբաթաթերթ|հապավում=|ժանր=|լեզու=հայերէն|խմբագիր=|հիմնադրման տարեթիվ=[[2009]]|հիմնադիր=Վարդուհի Իշխանեան|անվանված է=|հրատարակիչ=|տեր=|վայր=|գրասենյակ=|պատմություն=|նախորդ=|հաջորդ=|հաճախականություն=|գրախոսվող=|հոդվածներ=|տպաքանակ=|issn=|oclc=|պարգև=|կայք=|էլեկտրոնային փոստ=|կոորդինատներ=|Վիքիպահեստ=|հիմնադրման տարեթիւ=2009|երկիր=Հայաստան}}«'''Անկախ»''', հասարակական֊քաղաքական, մշակութային շաբաթաթերթ։ Լոյս տեսած է 2009 թվականին, [[Երեւան]]։ Հիմնադիր֊խմբագիր՝ Վարդուհի Իշխանեան։ == Գործունէութիւն == Անդրադարձած է [[Հայաստան|Հայաստանի Հանրապետութեան]] հասարակական֊քաղաքական, ընկերային֊տնտեսական, կրթամշակութային բնագաւառներու կարեւոր իրադարձութիւններուն, տպագրած է նիւթեր անուանի մարդոց, հայ ժողովուրդի պատմութեան եւ մշակութային անցեալի վերաբերեալ բժշկական յօդուածներ, հարցազրոյցներ, էսսեներ, մարզային նիւթեր եւ այլն։ Ունի ելեկտրոնային տարբերակ՝ [[հայերէն]], [[ռուսերէն]] եւ [[անգլերէն]]։ {{ՀԳԳՀ}} [[Ստորոգութիւն:Թերթեր]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]] bl2vsagv09ip9a8fgfrko1lu9ymlx24 0 32859 254601 2026-09-10T07:13:26Z Azniv Stepanian 8 Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}«'''Բիւրակն'''», գրական ամսաթերթ, կիսամսեայ հանդէս, ապա՝ շաբաթաթերթ։ == Պատմութիւն == Լոյս տեսած 1961–1966 թուականներուն, [[Փարիզ]]։ Խմբագիր՝ [[Լեւոն Չորմիսեան]]։ Տպագրած է նիւթեր ֆրանսահայ եւ [[Հայկական Սփիւռք|Սփիւռքի]] այլ գաղթավայրերու մշակու...»: 254601 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}«'''Բիւրակն'''», գրական ամսաթերթ, կիսամսեայ հանդէս, ապա՝ շաբաթաթերթ։ == Պատմութիւն == Լոյս տեսած 1961–1966 թուականներուն, [[Փարիզ]]։ Խմբագիր՝ [[Լեւոն Չորմիսեան]]։ Տպագրած է նիւթեր ֆրանսահայ եւ [[Հայկական Սփիւռք|Սփիւռքի]] այլ գաղթավայրերու մշակութային կեանքի եւ հասարակական կազմակերպութիւններու գործունէութեան մասին, արծարծած է հայրենադարձութեան եւ Հայրենիք-Սփիւռք յարաբերութիւններուն առնչուող հարցեր, սփիւռքահաիւթեան ապագան կապած է [[Հայաստան|Հայաստանի]] հետ։ «Հայ մշակոյթի աշխարհէն» բաժինով լուրեր հաղորդածէ Խորհրդային Հայաստանի արուեստի, գրականութեան, մշակոյթի մասին։{{ՀԳԳՀ}} [[Ստորոգութիւն:Թերթեր]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]] m2fcfcb939wxgkuyhkdo21ygz3c2z2h 0 32860 254602 2026-09-10T07:23:31Z Azniv Stepanian 8 Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}«'''Բանուոր'''», աշխատաւորական-համայնավարական երկշաբաթաթերթ։ == Պատմութիւն == Լոյս տեսել 1928–1929 թուականներուն, [[Փարիզ]]։ Հայ բանուորական շրջաններուն երկշաբաթաթերթը քարոզած է համայնավարական գաղափարներ, լուսաբանած՝ [[Ֆրանսա|Ֆրանսայի]] կոմկ...»: 254602 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}«'''Բանուոր'''», աշխատաւորական-համայնավարական երկշաբաթաթերթ։ == Պատմութիւն == Լոյս տեսել 1928–1929 թուականներուն, [[Փարիզ]]։ Հայ բանուորական շրջաններուն երկշաբաթաթերթը քարոզած է համայնավարական գաղափարներ, լուսաբանած՝ [[Ֆրանսա|Ֆրանսայի]] կոմկուսի գործունէութիւնը, հայ աշխատաւորութեան կոչ ուղղած է՝ աշխոիժօրէն մասնակցելու Ֆրանսայի բանուորական շարժումին։ Մեծ տեղ յատկացուցած է հակապատերազմական քարոզչութեան, նիւթեր տպագրած է [[Խորհրդային Միութիւն|Խորհրդային Միութեան]] եւ Խորհրդային Հայաստանի հասարակական-քաղաքական, տնտեսական ու մշակութային կեանքի մասին։ Պատկերած է ֆրանսահայ գաղութի կեանքը, մասնաւորապէս՝ հայ աշխատաւորներու վիճակը, պաշտպանած է անոնց շահերը։շ Փակուած է ֆրանսական իշխանութիւններու պահանջով։{{ՀԳԳՀ}} [[Ստորոգութիւն:Թերթեր]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]] fkoqd4fkm2zdk3g7ourlqrqiyk4xeoz 0 32861 254603 2026-09-10T08:59:08Z Azniv Stepanian 8 Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}'''«Բանբեր»''', գիտական աշխատութիւններու ժողով։ == Պատմութիւն == Վանաձորի պետական համալսարանի հրատարակչութիւն։ Լոյս է տեսած է 2006 թուականին․ [[Վանաձոր]]։ Գլխաւոր խմբագիր՝ Գուրգէն Խաչատրեան։ Տպագրած է գրականագիտական, Լեզուաբանութիւն|լեզ...»: 254603 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}'''«Բանբեր»''', գիտական աշխատութիւններու ժողով։ == Պատմութիւն == Վանաձորի պետական համալսարանի հրատարակչութիւն։ Լոյս է տեսած է 2006 թուականին․ [[Վանաձոր]]։ Գլխաւոր խմբագիր՝ Գուրգէն Խաչատրեան։ Տպագրած է գրականագիտական, [[Լեզուաբանութիւն|լեզուաբանական]], պատմագիտական, քաղաքագիտական, տնտեսագիտական, հոգեբական, մշակութաբանական եւ [[Մանկավարժութիւն|մանկավարժական]] յօդուածներ, ուսումնասիրութիւններ, առանձին գիտաժողովներու եւ գիտագործնական համաժողովներու նիւթեր։ 2011 թուականնէն հրատարակած է մասնագիտական առանձին պրակներով՝ «Բանասիրութիւն», «Մանկավարժութիւն եւ մեթոտիկա», «Պատմագիտութիւն», «Փիլիսոփայութիւն», «Տնտեսագիտութիւն», «Հոգեբանութիւն», «Մաթեմատիկա եւ ֆիզիքա» եւ այլն, որոնցմէ իւրաքանչիւրը ունի մասնագիտական խմբագրական խորհուրդ։{{ՀԳԳՀ}} [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]] sybdomazcrmxsqnxzaa2q92mrcp8ull 254604 254603 2026-09-10T09:00:44Z Azniv Stepanian 8 254604 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}'''«Բանբեր»''', գիտական աշխատութիւններու ժողովածոյ։ == Պատմութիւն == Վանաձորի պետական համալսարանի հրատարակչութիւն։ Լոյս է տեսած է 2006 թուականին․ [[Վանաձոր]]։ Գլխաւոր խմբագիր՝ Գուրգէն Խաչատրեան։ Տպագրած է գրականագիտական, [[Լեզուաբանութիւն|լեզուաբանական]], պատմագիտական, քաղաքագիտական, տնտեսագիտական, հոգեբական, մշակութաբանական եւ [[Մանկավարժութիւն|մանկավարժական]] յօդուածներ, ուսումնասիրութիւններ, առանձին գիտաժողովներու եւ գիտագործնական համաժողովներու նիւթեր։ 2011 թուականնէն հրատարակած է մասնագիտական առանձին պրակներով՝ «Բանասիրութիւն», «Մանկավարժութիւն եւ մեթոտիկա», «Պատմագիտութիւն», «Փիլիսոփայութիւն», «Տնտեսագիտութիւն», «Հոգեբանութիւն», «Մաթեմատիկա եւ ֆիզիքա» եւ այլն, որոնցմէ իւրաքանչիւրը ունի մասնագիտական խմբագրական խորհուրդ։{{ՀԳԳՀ}} [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]] a3q2mjboa3scca5f47rydvuxm864zqr 0 32862 254610 2026-09-10T09:15:37Z Azniv Stepanian 8 Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}«'''Բանբեր'''», գրական-հասարակական շաբաթաթերթ։ == Պատմութիւն == Լոյս տեսած է 1933–1934 թուականներուն, [[Կոստանդնուպոլիս]]։ Խմբագիր՝ [[Եդուարդ Սիմքէշեան]]։ Լուսաբանած է Կոստանդնուպոլսոյ հասարակական եւ մշակութային կեանքը, ընթերցողներուն իրազեկա...»: 254610 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}«'''Բանբեր'''», գրական-հասարակական շաբաթաթերթ։ == Պատմութիւն == Լոյս տեսած է 1933–1934 թուականներուն, [[Կոստանդնուպոլիս]]։ Խմբագիր՝ [[Եդուարդ Սիմքէշեան]]։ Լուսաբանած է Կոստանդնուպոլսոյ հասարակական եւ մշակութային կեանքը, ընթերցողներուն իրազեկած է ժամանակի գիտական, մշակութային, գրական եւ քաղաքական իրադարձութիւններուն մասին։ Ներկայացուցած է Խորհրդային Հայաստանի վերելքը՝ տնտեսութեան, գիտութեան եւ արուեստի բնագաւառներուն մէջ։ Գրական բաժինին մէջ տեղ տպած է պոլսահայ գրողներու ստեղծագործութիւններէն, ինչպէս նաեւ թարգմանութիւններ ֆրանսական, իտալական եւ թրքական գրականութիւններէն։{{ՀԳԳՀ}} [[Ստորոգութիւն:Թերթեր]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]] 84e3wuzb5vb0f94l2r464gbbdcckbff 0 32863 254611 2026-09-10T10:02:11Z Azniv Stepanian 8 Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}«'''Բանբեր'''», հոգեւոր եռամսեայ հանդէս (սկզբը՝ ամսաթերթ)։ == Պատմութիւն == Լոյս տեսած է 1925 թուականին, [[Մարսէյլ]]։ Ֆրանսահայ [[Աւետարանը Եւ Աւետարանիչները|Աւետարանական եկեղեցիներու]] միութեան պաշտօնաթերթ։ Խմբագիրներ՝ Յովհաննէս Ղազարոսեան,...»: 254611 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}«'''Բանբեր'''», հոգեւոր եռամսեայ հանդէս (սկզբը՝ ամսաթերթ)։ == Պատմութիւն == Լոյս տեսած է 1925 թուականին, [[Մարսէյլ]]։ Ֆրանսահայ [[Աւետարանը Եւ Աւետարանիչները|Աւետարանական եկեղեցիներու]] միութեան պաշտօնաթերթ։ Խմբագիրներ՝ Յովհաննէս Ղազարոսեան, Գրիգոր Խայիկեան, Վ. Սահակեան, Սամուէլ Պագգալեան, Շահէն Մակարեան, Անի Թոփուզխանեան, Ժիլպեր Լեւոնեան։ Տպագրած է [[Աստուածաբանութիւն|աստուածաբանական]], կրօնական, բարոյադաստիարակչական, մշակութային յօդուածներ, [[Աստուածաշունչ|Աստուածաշունչի]] հատուածներու մեկնաբանութիւններ, լուրեր՝ [[Հայկական Սփիւռք|Սփիւռքի]], յատկապէս՝ [[Ֆրանսա|Ֆրանսայի]] հայ Աւետարանականներու կեանքէն։ 1925–1937 թուականներուն զուգահեռ հրատարակուած է նաեւ նոյնանուն հայատառ թրքերէն ամսաթերթ (խմբագիրներ՝ Ժոզէֆ Պարսամեան, Լեւոն Նիկողոսեան)։{{ՀԳԳՀ}} [[Ստորոգութիւն:Հանդէսներ]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]] 4nlsznruvy9ercvl57ykt16us3mz2da 0 32864 254612 2026-09-10T10:18:19Z Azniv Stepanian 8 Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}'''«Բանբեր գրականութեան եւ արվեստի»''', գրական-գեղարուեստական կիսամեայ հանդէս։ == Պատմութիւն == Հրատարակուած է 1903–1904 թուականներուն, [[Սեն Փեթերսպուրկ|Ս․ Փեթերսպուրկ]]։ Խմբագիր՝ [[Նիկողայոս Ադոնց]]։ Վիպակներ, բանաստեղծութիւններ, տեսական ո...»: 254612 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}'''«Բանբեր գրականութեան եւ արվեստի»''', գրական-գեղարուեստական կիսամեայ հանդէս։ == Պատմութիւն == Հրատարակուած է 1903–1904 թուականներուն, [[Սեն Փեթերսպուրկ|Ս․ Փեթերսպուրկ]]։ Խմբագիր՝ [[Նիկողայոս Ադոնց]]։ Վիպակներ, բանաստեղծութիւններ, տեսական ու գրական-պատմական բաժիններուն մէջ ներկայացուցած է հայ գրողներու եւ գրական կեանքի ընդհանուր պատկերը, աշխատած է բացայայտել հայութեան տարանջատ հատուածներու ընկերա-տնտեսական եւ հասարակական կացութիւնը, նպաստած է [[Արեւելահայերէն|արեւելահայ]] ու [[Արեւմտահայերէն|արեւմտահայ]] գրականութիւններու մերձեցումին։ Տպագրած է [[Յովհաննէս Յովհաննիսեան|Յովհաննէս Յովհաննիսեանի]], [[Յովհաննէս Թումանեան|Յովհաննէս Թումանեանի]], [[Վահան Թէքէեան|Վահան Թէքէեանի]], [[Աւետիք Իսահակեան|Աւետիք Իսահակեանի]], [[Սիամանթօ|Սիամանթոյի]], [[Միքայէլ Կիւրճեան|Միքայէլ Կիւրճեանի]], [[Վահան Մալէզեան|Վահան Մալէզեանի]], [[Արփիար Արփիարեան|Արփիար Արփիարեանի]], [[Վրթանէս Փափազեան|Վրթանէս Փափազեանի]], [[Լեւոն Շանթ|Լեւոն Շանթի]], [[Երուանդ Օտեան|Երուանդ Օտեանի]], [[Առանձար|Առանձարի]] ստեղծագործութիւններէն, [[Միքայէլ Նալպանտեան|Միքայէլ Նալպանտեանի]] «Կայպակ» (անտիպ) պոէմը եւ [[Ստեփանոս Նազարեան|Ստեփանոս Նազարեանցի]] նամակները, անդրադարձած է ժամանակի եւրոպական գրական ուղղութիւններուն։ Ծանօթացուցած է հայկական եւ համաշխարհային կերպարուեստին եւ քանդակագործութէան, զետեղած է [[Վարդգէս Սուրէնեանց|Վարդգէս Սուրէնեանցի]], [[Էտկար Շահին|Էտկար Շահինի]], [[Եղիշէ Թադեւոսեան|Եղիշէ Թադեւոսեանի]], [[Արտաշէս Բաբայեան|Արտաշէս Բաբայեանի]], Մանուկ Մահտեսեանի, ինչպէս նաեւ եւրոպացի արուեստագէտներու գործեր՝ հանրամատչելի բացատրութիւններով։ Հրատարակած է թարգմանութիւններ եւրոպական բանաստեղծութիւններէն։{{ՀԳԳՀ}} [[Ստորոգութիւն:Հանդէսներ]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]] 8l8puwwuhfx6d0o3nrh4h0cpmbdsoa1 254613 254612 2026-09-10T10:19:50Z Azniv Stepanian 8 254613 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}'''«Բանբեր Գրականութեան եւ Արուեստի»''', գրական-գեղարուեստական կիսամեայ հանդէս։ == Պատմութիւն == Հրատարակուած է 1903–1904 թուականներուն, [[Սեն Փեթերսպուրկ|Ս․ Փեթերսպուրկ]]։ Խմբագիր՝ [[Նիկողայոս Ադոնց]]։ Վիպակներ, բանաստեղծութիւններ, տեսական ու գրական-պատմական բաժիններուն մէջ ներկայացուցած է հայ գրողներու եւ գրական կեանքի ընդհանուր պատկերը, աշխատած է բացայայտել հայութեան տարանջատ հատուածներու ընկերա-տնտեսական եւ հասարակական կացութիւնը, նպաստած է [[Արեւելահայերէն|արեւելահայ]] ու [[Արեւմտահայերէն|արեւմտահայ]] գրականութիւններու մերձեցումին։ Տպագրած է [[Յովհաննէս Յովհաննիսեան|Յովհաննէս Յովհաննիսեանի]], [[Յովհաննէս Թումանեան|Յովհաննէս Թումանեանի]], [[Վահան Թէքէեան|Վահան Թէքէեանի]], [[Աւետիք Իսահակեան|Աւետիք Իսահակեանի]], [[Սիամանթօ|Սիամանթոյի]], [[Միքայէլ Կիւրճեան|Միքայէլ Կիւրճեանի]], [[Վահան Մալէզեան|Վահան Մալէզեանի]], [[Արփիար Արփիարեան|Արփիար Արփիարեանի]], [[Վրթանէս Փափազեան|Վրթանէս Փափազեանի]], [[Լեւոն Շանթ|Լեւոն Շանթի]], [[Երուանդ Օտեան|Երուանդ Օտեանի]], [[Առանձար|Առանձարի]] ստեղծագործութիւններէն, [[Միքայէլ Նալպանտեան|Միքայէլ Նալպանտեանի]] «Կայպակ» (անտիպ) պոէմը եւ [[Ստեփանոս Նազարեան|Ստեփանոս Նազարեանցի]] նամակները, անդրադարձած է ժամանակի եւրոպական գրական ուղղութիւններուն։ Ծանօթացուցած է հայկական եւ համաշխարհային կերպարուեստին եւ քանդակագործութէան, զետեղած է [[Վարդգէս Սուրէնեանց|Վարդգէս Սուրէնեանցի]], [[Էտկար Շահին|Էտկար Շահինի]], [[Եղիշէ Թադեւոսեան|Եղիշէ Թադեւոսեանի]], [[Արտաշէս Բաբայեան|Արտաշէս Բաբայեանի]], Մանուկ Մահտեսեանի, ինչպէս նաեւ եւրոպացի արուեստագէտներու գործեր՝ հանրամատչելի բացատրութիւններով։ Հրատարակած է թարգմանութիւններ եւրոպական բանաստեղծութիւններէն։{{ՀԳԳՀ}} [[Ստորոգութիւն:Հանդէսներ]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]] i4tnv9l1jyrto530q1l3u9gs62op1pl 0 32865 254614 2026-09-10T10:26:05Z Azniv Stepanian 8 Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Անձ}} '''Արտաշէս Բաբայեան''' ({{ԱԾ}}), հայ թատերագիր, թատերագէտ, թարգմանիչ։ ՀԽՍՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչ (1975), [[ԽՍՀՄ|Խորհրդային Միութեան]] գրողներու միութեան անդամ՝ 1964 թուականէն։ ԽՄԿԿ անդամ՝ 1945 թվուականէն։ == Կենսագրական գիծեր == Ծնած է Սարուխան գիւղը։...»: 254614 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Անձ}} '''Արտաշէս Բաբայեան''' ({{ԱԾ}}), հայ թատերագիր, թատերագէտ, թարգմանիչ։ ՀԽՍՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչ (1975), [[ԽՍՀՄ|Խորհրդային Միութեան]] գրողներու միութեան անդամ՝ 1964 թուականէն։ ԽՄԿԿ անդամ՝ 1945 թվուականէն։ == Կենսագրական գիծեր == Ծնած է Սարուխան գիւղը։ == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}}{{ՀՍՀ}} [[Ստորոգութիւն:Հայ թատերագիրներ]] [[Ստորոգութիւն:Հայ թարգմանիչներ]] 2i3wfu7ikc5pkbtrysy092ks2i61q07 0 32866 254615 2026-09-10T10:35:31Z Azniv Stepanian 8 Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}} '''Բանբեր''' '''Հայագիտութեան,''' [[Հայաստանի Հանրապետութիւն|Հայաստանի Հանրապետութեան]] Գիտութիւններու ազգային ակադեմիային կից «Գիտութիւն» հրատարակչութեան կողմէ հրատարակուող մասնագիտական բազմալեզու հանդէս, կը հրատարակուի 2013 թուականէն<re...»: 254615 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Պարբերական}} '''Բանբեր''' '''Հայագիտութեան,''' [[Հայաստանի Հանրապետութիւն|Հայաստանի Հանրապետութեան]] Գիտութիւններու ազգային ակադեմիային կից «Գիտութիւն» հրատարակչութեան կողմէ հրատարակուող մասնագիտական բազմալեզու հանդէս, կը հրատարակուի 2013 թուականէն<ref name="armenpress">{{Cite web|url=https://armenpress.am/arm/news/748803|title=«Բանբեր հայագիտության» հնգալեզու հանդեսում կհրապարակվեն հայ և օտարազգի հայագետների աշխատություններ|website=armenpress.am|language=hy|accessdate=2022 թ․ հոկտեմբերի 19}}</ref>։ == Ծանօթագրութիւններ == <references /> [[Ստորոգութիւն:Հանդէսներ]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]] 317t5boo96v4o6se2h3omw29dhcyeyl 0 32867 254616 2026-09-10T10:50:15Z Azniv Stepanian 8 Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}'''«Բանբեր Մատենադարանի»''', հայագիտական աշխատութիւններու ժողովածոյ։ [[Երեւանի Մեսրոպ Մաշտոցի Անուան Մատենադարան|Երեւանի Մեսրոպ Մաշտոցի Անուան Մատենադարանի]] հրատարակութիւն։ == Պատմութիւն == Լոյս կը տեսնէ 1941 թուականէն (1941 եւ 1950 թուականնե...»: 254616 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}'''«Բանբեր Մատենադարանի»''', հայագիտական աշխատութիւններու ժողովածոյ։ [[Երեւանի Մեսրոպ Մաշտոցի Անուան Մատենադարան|Երեւանի Մեսրոպ Մաշտոցի Անուան Մատենադարանի]] հրատարակութիւն։ == Պատմութիւն == Լոյս կը տեսնէ 1941 թուականէն (1941 եւ 1950 թուականներուն՝ «Գիտական նիւթերի ժողովածոյ», 1956 թուականէն՝ «Բանբեր Մատենադարանի» մինչեւ այսօր՝ 20 հատոր) [[Երեւան]]։ Խմբագիրներ՝ Գէորգ Աբով, [[Լեւոն Ս. Խաչիկեան|Լեւոն Խաչիկեան]], [[Սեն Արեւշատեան]], [[Հրաչեայ Թամրազեան]] (2008-2016), Վահան Տեր Ղեւոնդեան (2016 թուականէն)։ Կը հրատարակէ ուսումնասիրութիւններ՝ հասարակական եւ բնական գիտութիւններու, հայ [[Փիլիսոփայութիւն|փիլիսոփայական]] միտքի, գրականութեան եւ [[Արուեստ|արուեստի]] վերաբերեալ, բնագիրեր՝ ձեռագիր մատեաններէ եւ վաւերագիրներէ, մատենագիտական եւ ձեռագրագիտական հաղորդումներ, գրախօսութիւններ՝ [[հայերէն]] եւ [[ռուսերէն]] ([[ֆրանսերէն]] եւ ռուսերէն ամփոփումներով)։ Կը տպագրուին նաեւ [[Սփիւռքահայութիւն|սփիւռքահայ]] հայագէտներու ու օտարազգի գիտնականներու յօդուածներ։ == Արտաքին յղումներ == * [https://matenadaran.am/%D5%B4%D5%A1%D5%BF%D5%A5%D5%B6%D5%A1%D5%A4%D5%A1%D6%80%D5%A1%D5%B6/%D5%A9%D5%BE%D5%A1%D5%B5%D5%AB%D5%B6-%D5%B7%D5%BF%D5%A5%D5%B4%D5%A1%D6%80%D5%A1%D5%B6%D5%B6%D5%A5%D6%80/%D5%A2%D5%A1%D5%B6%D5%A2%D5%A5%D6%80-%D5%B4%D5%A1%D5%BF%D5%A5%D5%B6%D5%A1%D5%A4%D5%A1%D6%80%D5%A1%D5%B6%D5%AB/ Պաշտօնական կայքէջ] {{ՀԳԳՀ}} [[Ստորոգութիւն:Հանդէսներ]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]] ocoi2h2cl8px1ikiatsj2yiyskyinro 0 32868 254617 2026-09-10T11:08:55Z Azniv Stepanian 8 Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}«'''Բանուոր'''», քաղաքական, հասարակական եւ գրական շաբաթաթերթ (յհետագային՝ եռօրեայ, օրաթերթ)։ [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|Ամերիկայի]] բանուորական կուսակցութեան հայկական հատուածի, այնուհետեւ՝ ԱՄՆ-ի կոմկուսի պաշտօնաթերթ։ == Պատմութիւն == Լ...»: 254617 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}«'''Բանուոր'''», քաղաքական, հասարակական եւ գրական շաբաթաթերթ (յհետագային՝ եռօրեայ, օրաթերթ)։ [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|Ամերիկայի]] բանուորական կուսակցութեան հայկական հատուածի, այնուհետեւ՝ ԱՄՆ-ի կոմկուսի պաշտօնաթերթ։ == Պատմութիւն == Լոյս տեսած է 1922-1924 եւ 1930-1938 թուականներուն, [[Նիւ Եորք]]։ Խմբագիրներ՝ Սնար Սնարեան, Խաչիկ Քէօսայեան, [[Պատրիկ Սելեան]]։ Արտացոլած է ամերիկահայ բանուորներու առօրեան, լուսաբանած՝ ԱՄՆ-ի կոմկուսի եւ անոր հայկական պիւրոյի, Կոմինտերնի գործունէութիւնը։ Ընթերցողներուն ծանօթացուցած է Խորհրդային Հայաստանի առաջընթացին։ Սատարած է [[Հայ Օգնութեան Միութիւն|ՀՕԿ]]-ի գործունէութեան, խրախուսած՝ հայրենակցական միութիւններու շինարական աշխատանքները։ [[Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմ|Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի]] (1939-1945) նախօրեակին «Բանուոր» պարբերականը մեծ տեղ յատկացուցած է հակաֆաշիստական ընդհանուր ճակատ ստեղծելու ԱՄՆ-ի կոմկուսի փորձերուն, տպագրած է նիւթեր՝ [[Սպանիա|Սսպանիոյ]] մէջ կռուող ամերիկահայ կամաւորներու մասին։ Պարբերականին մէջ տպագրուած են հրապարակախօսական նիւթեր, արձակ եւ չափածոյ գրական ստեղծագործութիւններ։ == Ծանօթագրութիւններ == <references responsive="1"></references> {{ՀԳԳՀ}} [[Ստորոգութիւն:Թերթեր]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]] efitim2bghlm3mte1atlfwbvf0hsefs 254618 254617 2026-09-10T11:10:45Z Azniv Stepanian 8 254618 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}«'''Բանուոր'''», քաղաքական, հասարակական եւ գրական շաբաթաթերթ (յետագային՝ եռօրեայ, օրաթերթ)։ [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|Ամերիկայի]] բանուորական կուսակցութեան հայկական հատուածի, այնուհետեւ՝ ԱՄՆ-ի կոմկուսի պաշտօնաթերթ։ == Պատմութիւն == Լոյս տեսած է 1922-1924 եւ 1930-1938 թուականներուն, [[Նիւ Եորք]]։ Խմբագիրներ՝ Սնար Սնարեան, Խաչիկ Քէօսայեան, [[Պատրիկ Սելեան]]։ Արտացոլած է ամերիկահայ բանուորներու առօրեան, լուսաբանած՝ ԱՄՆ-ի կոմկուսի եւ անոր հայկական պիւրոյի, Կոմինտերնի գործունէութիւնը։ Ընթերցողներուն ծանօթացուցած է Խորհրդային Հայաստանի առաջընթացին։ Սատարած է [[Հայ Օգնութեան Միութիւն|ՀՕԿ]]-ի գործունէութեան, խրախուսած՝ հայրենակցական միութիւններու շինարական աշխատանքները։ [[Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմ|Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի]] (1939-1945) նախօրեակին «Բանուոր» պարբերականը մեծ տեղ յատկացուցած է հակաֆաշիստական ընդհանուր ճակատ ստեղծելու ԱՄՆ-ի կոմկուսի փորձերուն, տպագրած է նիւթեր՝ [[Սպանիա|Սսպանիոյ]] մէջ կռուող ամերիկահայ կամաւորներու մասին։ Պարբերականին մէջ տպագրուած են հրապարակախօսական նիւթեր, արձակ եւ չափածոյ գրական ստեղծագործութիւններ։ == Ծանօթագրութիւններ == <references responsive="1"></references> {{ՀԳԳՀ}} [[Ստորոգութիւն:Թերթեր]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]] gg8bwjw4n67bg6emi5lzx789bhw983x