Ուիքիփետիա hywwiki https://hyw.wikipedia.org/wiki/%D4%B3%D5%AC%D5%AD%D5%A1%D6%82%D5%B8%D6%80_%D4%B7%D5%BB MediaWiki 1.47.0-wmf.19 first-letter Մեդիա Սպասարկող Քննարկում Մասնակից Մասնակցի քննարկում Ուիքիփետիա Ուիքիփետիայի քննարկում Պատկեր Պատկերի քննարկում MediaWiki MediaWiki քննարկում Կաղապար Կաղապարի քննարկում Օգնություն Օգնության քննարկում Ստորոգութիւն Կատեգորիայի քննարկում TimedText TimedText talk Մոդուլ Մոդուլի քննարկում Event Event talk 10 31 254653 252218 2026-09-11T05:32:17Z Azniv Stepanian 8 254653 wikitext text/x-wiki * [[Ուիքիփետիա:Խմբագրաթոն 11-13, 18-20 եւ 25-27 Սեպտեմբեր, 2026|'''Խմբագրաթոն 11-13, 18-20 եւ 25-27 Սեպտեմբեր, 2026''']] * [[Ուիքիփետիա:CEE Women Campaign 2026|«CEE Women campaign 2026» արշաւ՝ «Կանանց Միջազգային Տօն»ին առիթով]] ([[Ուիքիփետիա:CEE Women Campaign 2026/Առաջարկուած յօդուածներու ցանկ|Առաջարկուած յօդուածներու ցանկ]]) * [[Ուիքիփետիա:Խմբագրաթոն 14-16, 21-23 եւ 28-30 Նոյեմբեր, 2025|Արեւմտահայերէն Ուիքիփետիայի խմբագիրներու խմբակի (Wikimedians of Western Armenian Language User Group) հիմնադրման 5-րդ ամեակին նուիրուած խմբագրաթոն <small>(2)</small>]] * [[Ուիքիփետիա:Ուիքի դասընթացք-հաւաք 2025, Նիկոսիա|Ուիքի դասընթացք-հաւաք 2025, Նիկոսիա]] * [[Ուիքիփետիա:Ուիքի դասընթացք-հաւաք 2019, Աթէնք|Ուիքի դասընթացք-հաւաք]] * [[Ուիքիփետիա:Անհրաժեշտ Յօդուածներ|Անհրաժեշտ Յօդուածներ]] <noinclude>[[Ստորոգութիւն:Ուիքիփետիա:Կաղապարներ]]</noinclude> mwq1q5rg8pa7vam01ucqiaxtrsgk3pt 0 3429 254626 244929 2026-09-10T14:40:33Z HoMen 269 HoMen տեղափոխեց էջ [[Փոլոնիա]]ը վերայղելով դէպի էջ [[Լեհաստան]] 244929 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|կարգավիճակ=Երկիր}} '''Փոլոնիա''' կամ '''Լեհաստան'''<ref name="ՏՈՒՏ">{{ՏՈՒՏ|section=II.A.3|page=53}}</ref>, պաշտօնական անուանումը՝ '''Rzeczpospolita Polska''' ''(կը կարդացուի՝ Ժեչփոսփոլիթա Փոլսքա)'', պետութիւն է [[Կեդրոնական Եւրոպա|Կեդրոնական Եւրոպայի]] մէջ՝ [[Վիսլա]] եւ [[Օտրա]] գետերու աւազանին մէջ՝ [[Պալթիկ ծով]]ու ափին։ Կը սահմանակցի արեւմուտքէն Գերմանիոյ, հարաւէն՝ [[Չեխիա]]յին եւ [[Սլովաքիա|Սլովաքիային]], արեւելքէն՝ Ուքրանիոյ եւ [[Պելառուսիա|Պելառուսիոյ]], հիւսիս–արեւելքէն՝ [[Լիթվա|Լիթվային]] եւ հիւսիսի փոքր հատուածի մը մէջ [[Ռուսաստան]]ի [[Կալինինկրատ|Կալինինկրատի]] մարզի հետ։ Բացի ատոնցմէ, կը կիսէ ծովային սահմանը [[Դանիա]]յի եւ [[Շուէտ|Շուէտի]] հետ։ Լեհաստան որպէս պետութիւն առաջացման տարեթիւ ընդունուած համարած է 966 թուականը, երբ Միեշկօ 1 իշխանը ընդունեց [[քրիստոնէութիւն]]։ Մայրաքաղաքն է [[Վարշաուա|Վարշաւա]]ն, իսկ միւս մեծ քաղաքներէն են [[Կրակով]]ը, [[Վրոցլավ]]ը, [[Գդանսկ]]ը։ == Անուանում == Կոչուած է [[Լեհեր|լեհ]] ժողովրդի անունով, որուն նախահայրը, ըստ աւանդութեան, եղած է Չեխի եւ Ռուսի առասպելական եղբայր [[Լեհ (առասպելական)|Լեհը]]։<ref>{{cite book|author=Հ. Ղ. Գրգեարեան, Ն. Մ. Յարութիւնեան |title=Աշխարհագրական անուններու բառարան |publisher=«Լույս» |location=Երևան |year=1987 |page=}}</ref> == Պատմութիւն == Ժամանակակից Լեհաստանի տարածքին մէջ, մեր թուարկութեան սկիզբը կը բնակէին գերմանական սկիրներու եւ լուգիացիներու ցեղերը։ Այնուհետեւ զանոնք փոխարինեցին վելբարեան մշակոյթի գոթերը, իսկ առաջին հազարամեակի վերջը՝ արեւելեան պոլեանները, որոնց անունով կոչուեցաւ երկիրը, եւ [[լեախեր]]ը, որոնց անունէն առաջացաւ միւս ազգերու կողմէն ժողովուրդին տրուած անունը։ Հայերէն «լեհ» անունը նոյնպէս կը ծագի լեախերու ցեղի անունէն։ Լեհաստանի ամբողջ պատմութիւնը լի է տրամաթիք իրադարձութիւններով, հարեւան տէրութիւններու ներխուժումներով ու գրաւումներով։ Իր պատմութեան ընթացքին, Լեհաստանը երեք անգամ իրար մէջ բաժնած են հարեւան պետութիւնները։ Ներկայիս սահմանները ձեւաւորուած են [[Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմ|Երկրորդ աշխարհամարտէն]] ետք։ Աւելի քան երեսուն տարի Խորհրդային Միութեան գերիշխանութեան տակ գտնուելէն ետք, [[Լեհաստանը]] 2001 թ.-էն Եւրամիութեան անդամ երկիր է։ ===Նախապատմութիւն=== Պատմաբաններու շրջանին, ընդունուած է կարծել, որ ժամանակակից Լեհաստանի տարածքին մէջ ուշ անտիկ ժամանակաշրջանէն սկսած բնակած են տարբեր ցեղեր։ Այս ցեղախումբերու էթնիկ եւ լեզուական պատկանելիութիւնը բուռն բանավէճերու առարկայ է։ Հիմնական խնդիրը այն հարցն է, թէ սլաւոնական ցեղերը երբ բնակեցուցած են այս տարածքները։<ref>Maciej Kosiński, Magdalena Wieczorek-Szmal (2007). "Z mroku dziejów. Kultura Łużycka". Muzeum Częstochowskie.</ref> ===Պիաստներու տոհմ=== [[Պատկեր:Polska 960 - 992.svg|մինի|աջից|320px|Լեհաստանի քարտեզը 960-992 թթ.]] Լեհաստանը սկսած է կայանալ որպէս միասնական տարածքային միաւոր մօտ 10-րդ դարու կէսերուն՝ Պիաստներու տոհմի կառավարման շրջանին։ Պատմական վաւերագրերուն մէջ որպէս Լեհաստանի առաջին առաջնորդ կը համարուի [[Միեշկո I|Միեշկօ I]]-ը, որ 966 թ-ին մկրտուած է եւ կաթոլիկութիւնը հռչակած իր հպատակներու նոր պաշտօնական կրօն։ Յաջորդ քանի մը դարերու ընթացքին, մկրտութիւն ընդունած է երկրի գրեթէ ողջ բնակչութիւնը։ 1000 թ-ին Բոլեսլավ Խիզախը, շարունակելով իր հօր՝ Միեշկոյի քաղաքականութիւնը, Գնիեժնոյի մէջ, համաժողով կ'իրականացնէ՝ ստեղծելով Գնիեժնոյի մետրոպոլիտութիւնը ու [[Կրակով]]ի, Կոլոբժեգի եւ [[Վրոցլավ]]ի թեմերը։ 1109 թ-ին Բոլեսլավ III-ը [[Հանդսֆելդի ճակատամարտ]]ին, պարտութեան կը մատնէ Գերմանիոյ թագաւոր [[Հենրիխ V]]-ին։ 1138 թ-ին Բոլեսլավ III-ը կը բաժնէ Լեհաստանը իր որդիներու միջեւ։ 1226 թ-ին Մազովիայէն Պիաստներու դինաստիայէն Կոնրադ I դուքսը հրաւիրուած է Տեւտոնական ասպետներուն Բալթիկ պրուսական հեթանոսներու դէմ համատեղ պայքարելու համար։ Այս որոշումը մեծ ազդեցութիւն ունեցաւ երկրի պատմութեան ընթացքին, Տեւտոնական ասպետներու ներգրաւուածութեան համատեքստին մէջ։ 13-րդ դարու կէսերուն Պիաստներու դինաստիայի Սիլեզիական ճիւղը գրեթէ յաջողութեամբ միաւորեց լեհական հողերը, սակայն, այնուհետեւ, երկիրը կը գրաւեն մոնկոլները։ Անոնք յաղթանակ տարին 1241 թ-ին Լեգնիցայի ճակատամարտին, ուր մահացաւ դուքս [[Հենրի II Պիաստ]]ը։ 1320 թ-ին, լեհական դքսութիւններու համախմբման քանի մը անյաջող փորձերէն ետք, Վլադիսլավ I յաջողեցաւ միաւորել լեհական հողերու հիմնական մասը եւ դառնալ միաւորուած Լեհաստանի առաջին թագաւորը։ Անոր որդի [[Կազիմիր III]]-ը (1333-1370 թ.թ.) կը համարուի լեհ ամենահզօր թագաւորներէն մէկը եւ ունեցած է առեւտուրի մեծ հովանաւորի համբաւ։ Ան իր թագաւորական հովանաւորութիւնը կը տարածէ հրեաներու վրայ։ Կազիմիր III-ն իր թագաւորութեան տարածքները կ'ընդլայնէ շուրջ 250%։ 12-րդ դարու առաջնորդները մեծ ուշադրութիւն դարձուցած են նաեւ կրթութեան, որուն հետեւանքով Լեհաստանը կը դառնայ այդ ժամանակներու Եւրոպայի ամէնակրթուած երկիրներէն մէկը։ [[Կրակով]]ի եկեղեցւոյ 1110 թ-ի վաւերագրերուն մէջ կը նշուի, որ ժամանակի լեհ մտաւորականները հաղորդակցուած են եւրոպական գրականութեան հետ։<ref>Teeple, J. B. (2002). Timelines of World History. Publisher: DK Adult.</ref><ref>Frucht, Richard C., ed. (2004). Eastern Europe: An Introduction to the People, Lands, and Culture</ref> Կազիմիր III-ը գիտակցած է, որ երկիրը կրթուած մարդոց, յատկապէս իրաւաբաններու կայուն խաւի կարիք ունի, որոնք կրնան կոդիֆիկացնել պետութեան օրէնքները, աշխատիլ դատարաններուն մէջ։ Անոր ջանքերուն շնորհիւ [[Հռոմի Պապ]] [[Ուրբանոս V]]-ը կը թոյլատրէ հիմնել [[Կրակովի Համալսարան]]ը։ Կազիմիրի մահէն ետք, գահը չ'ունենար արժանի յետնորդներ. անոր արու ժառանգորդները չափազանց երիտասարդ էին։ Այդ պատճառով ալ կը դադրի [[Պիաստներու դինաստիա]]-ն։ Նոյն այս ժամանակաշրջանին, Լեհաստանի մէջ կը նկատուին նշանակալի գաղթականական հոսքեր։ Քաղաքները գլխաւորաբար կը բնակին գերմանացիներու կողմէ, արտօնութիւններ կը ստանան հրէական եւ հայկական համայնքները։ ===Եագելոնեան Արքայատոհմ=== [[Յագելոնեան արքայատոհմ|Եագելոնեան արքայատոհմ]]ը Լեհաստանի մէջ, կառավարած է ուշ միջնադարէն մինչեւ նոր ժամանակներու պայմանական բաժանման սկիզբը։ Եագելոնեան արքայատոհմի ժամանակ (1386-1527 թ.թ.) կը ձեւաւորուի լեհ-լիթվական միութիւնը։ Տոհմի հիմնադիրն է [[Լիտվա|Լիթվա]]յի մեծ իշխան Եոգալիան (լեհական տարբերակին մէջ Վլադիսլավ II Եագելոն)։ Այս համագործակցութեան շնորհիւ լեհական ազդեցութեան տակ յայտնուեցան Լիթվայի պատկանող բազմաթիւ ռուսական տարածքներ։ Այս միութիւնը միջնադարեան Եւրոպայի ամէնամեծ եւ ամէնատեւական քաղաքական միաւորն էր։ Այս ընթացքին շարունակուեցաւ պայքարը հիւսիսին մէջ, Տեւտոնական ասպետներու հետ։ 1410 թ-ի [[Գրունվալդի ճակատամարտ]]ին, լեհ-լիթվական զօրքերը վստահ յաղթանակ տարին, որ հնարաւորութիւն տուաւ նաեւ ընդլայնել պետութեան սահմանները հիւսիսին մէջ՝ ներառելով Լիվոնիան։<ref>Jerzy Wyrozumski – Historia Polski do roku 1505 (History of Poland until 1505), Państwowe Wydawnictwo Naukowe (Polish Scientific Publishers PWN), Warszawa 1986.</ref> 1466 թ-ին տասներեքամեայ պատերազմէն ետք, Կազիմիր IV Եագելոնն արքայական համաձայնութիւն տուաւ Թորնի Խաղաղութեամբ ստեղծելու [[Պրուսիայի դքսութիւն]]ը, որ լեհական վասալային միաւոր կ'ըլլար։ Եոգելոնեան արքայատոհմը իր ազդեցութիւնը տարածած է նաեւ [[Բոհեմիա]]յի եւ Հունգարիոյ վրայ։<ref>Norman Davies (1996). Europe: a history. Oxford University Press. p. 428. </ref>,<ref>"Jagiellon dynasty (European history)". Encyclopædia Britannica.</ref> Հարաւին մէջ, Լեհաստանը կը պայքարէր [[Օսմանեան Կայսրութիւն|Օսմանեան կայսրութեան]] եւ [[Ղրիմ]]ի [[թաթարներ|թաթարներուն]] դէմ (վերջիններս 1474-1569 թ.թ. ժամանակահատուածին մէջ, 75 անգամ կը յարձակին Լեհաստանի վրայ), իսկ արեւելքին մէջ կ'օգնէր Լիթվային՝ պայքարիլ Մոսկովեան Մեծ Իշխանութեան դէմ։ Որոշ պատմաբաններու գնահատմամբ՝ Ղրիմի թաթարներուն կողմէ ստրկութեան տարուած լեհերու թիւը 1494-1694 թուականներուն կազմած է շուրջ մէկ միլիոն մարդ։<ref>Davies (2007). Warfare, State and Society on the Black Sea Steppe,1500–1700.. p.17.</ref> Լեհաստանի մէջ, այս շրջանին, գլխաւորաբար կը զարգանար գիւղատնտեսական ֆեոդալական պետութիւն։ Զգալիօրէն կ'աճէր հողատէր ազնուականութեան դերը։ Լեհական Սէյմի՝ խորհրդարանին կողմէ 1505 թ-ին ընդունուած որոշումով օրէնսդրական իշխանութեան հիմնական մասը միապետականէն կը փոխանցուի խորհրդարանականին։ Այս ժամանակահատուածը յաճախ կ'անուանեն «Ոսկի ազատութեան» ժամանակ, երբ երկիրը կը կառավարուէր ազատ եւ հաւասար լեհական ազնուականութեան կողմէ։ Բողոքական Ռեֆորմացիայի շարժումները էական ազդեցութիւն ունեցան նաեւ լեհ քրիստոնէութեան վրայ, որուն հետեւանքով ընդունուեցան Եւրոպայի մէջ, այդ ժամանակ դեռեւս եզակի կրօնական հանդուրժողականութեան կանոններ։ Ընդունուած է համարել, որ ճիշդ այս կանոններուն շնորհիւ Լեհաստանի մէջ, չբռնկուեցան ներքին կրօնական պատերազմներ, որոնք այդքան բնորոշ էին ուշ միջնադարեան Եւրոպային։ Վերածնունդի ժամանակաշրջանը համընկաւ ուշ Եագելոնեան տոհմի կառավարման հետ ([[Սիգիզմունդ I]] եւ [[Սիգիզմունդ II]] Օգոստոս արքաներու ժամանակաշրջան)։ Այս ընթացքին, մեծ վերելք կ'ապրին լեհական մշակոյթն ու տնտեսութիւնը։ 1543 թ-ին ազգութեամբ լեհ [[Նիկոլայ Կոպեռնիկոս|Նիքոլայ Կոպեռնիկոս]]ը կը հրատարակէ իր «Երկնային ոլորտներու պտոյտի մասին» (De revolutionibus orbium coelestium) հիմնարար աշխատութիւնը, որմով եւ կը դառնայ հելիոցենտրիկ տեսութեան հիմնադիրը։ Այս տեսութիւնն ալ յետագային կ'ընդունուի որպէս ժամանակակից աստղագիտութեան հիմք։ Այս ժամանակաշրջանի մեծագոյն մշակութային գործիչներ կը համարուի նաեւ բանաստեղծ [[Յան Կոխանովսկի|Եան Կոխանովսկի]]ն։<ref>"The Crimean Tatars and their Russian-Captive Slaves". Eizo Matsuki, Mediterranean Studies Group at Hitotsubashi University.</ref> ===Լեհ-լիթվական Միութիւն=== [[Պատկեր:Polish-Lithuanian Commonwealth in 1635.svg|մինի|աջից|300px|Լեհ-լիթվական միութեան քարտէսը՝ 1635 թ.]] 1569 թ-ի Լիւբլինի դաշնագրով ստեղծուած է Լեհ-լիթվական միութիւնը։ Այն դաշնային պետութիւն էր՝ ընտրովի միապետութեամբ, սակայն ան գլխաւորաբար կը կառավարէր ազնուականութիւնը տեղական ժողովներու եւ միասնական խորհրդարանի՝ Սէյմի միջոցով։ Միութեան կայացման ժամանակը համընկած է Լեհաստանի կայունութեան եւ բարգաւաճման շրջաններէն մէկուն հետ, որուն շնորհիւ ալ միութիւնը յետագային դարձաւ եւրոպական տէրութիւնը՝ [[Կեդրոնական Եւրոպա]]յի մէջ, զբաղեցնելով գրեթէ մէկ միլիոն քառակուսի քիլոմեթր տարածք։ Այս տէրութիւնը դարձաւ նաեւ Ուքրանիոյ, [[Պելառուսիա|Պելառուսիոյ]] եւ [[Արեւմտեան Ռուսաստան]]ի մէջ «արեւմտականացման», նոյնիսկ «լեհականացման» նշանակալի գործօններէն մէկը։ Լեհաստան-Լիթվայի մէջ տեղի ունեցած են քանի մը տոհմական ճգնաժամեր, մասնաւորապէս [[Վազա տոհմ]]ի թագաւորներ [[Սիգիզմունդ III]]-ի եւ [[Վլադիսլավ IV]]-ի օրօք։ Բացի այդ, երկիրը ներգրաւուեցաւ Ռուսաստանի, Օսմանեան կայսրութեան, [[Շվեդիա|Շուէտի]] եւ կոզակներու հետ շարք մը պատերազմներու եւ բախումներու մէջ։<ref>Józef Andrzej Gierowski – Historia Polski 1505–1764 (History of Poland 1505–1764), Państwowe Wydawnictwo Naukowe (Polish Scientific Publishers PWN), Warszawa 1986.</ref> 17-րդ դարու կէսերուն ազնուականական ժողովրդավարութեան մէջ կը նկատուին ներքին խնդիրներ, պետութիւնը խոցելի դարձնելով արտաքին ներխուժումներու համար։ 1648 թ-ին երկրի հարաւին մէջ, կը բռնկի [[Բոգդան Խմելնիցկի|Բոգդան Խմելնիցկու]] գլխաւորած ապստամբութիւնը, որուն հետեւանքով կը բաժնուի Ուքրանիան. արեւելեան հատուածը կ'անցնի Ռուսաստանի տիրապետութեան տակ։ Ատոր կը հետեւի շուէտական ներխուժումը, որուն հետեւանքով, մեծ վնասներ կը կրեն Լեհաստանի կեդրոնական շրջանները։ Ներխուժումներուն կը հետեւին սովը եւ համաճարակներ, եւ առ այդ բնակչութեան թուաքանակը 11 միլիոնէն կը նուազի 7 միլիոնի։<ref>Józef Andrzej Gierowski – Historia Polski 1505–1764 (History of Poland 1505–1764), p. 105-173.</ref> Այնուամենայնիւ, Եան III Սոբիեսկուն կը յաջողի վերականգնել Միութեան ռազմական ենթակառուցուածքները, իսկ 1683 թ-ին լեհական զօրքերը մեծ ներդրում կ'ունենան [[Վիեննա]]ն [[Կարա Մուտաֆա]]յի թրքական զօրքերու շրջափակումէն ազատելու գործին մէջ։ Չնայած այս բոլորին, Եան Սոբիեսկու կառավարման շրջանը դարձաւ լեհական պետութեան ոսկի դարաշրջանի աւարտը. բազմաթիւ պատերազմներու հետեւանքով, Լեհաստանը հսկայական տնտեսական եւ բնակչութեան կորուստներ կը կրէ, հետեւաբար կը կորսնցնէ իր տիրապետող դիրքը Կեդրոնական Եւրոպայի մէջ։ Միութեան անկման վրայ իրենց ազդեցութիւնը ունեցան նաեւ մագնատներու միջեւ ներքին հակասութիւնները, որուն հետեւանքով բաւական թուլցաւ նաեւ միապետութիւնը։ Այս ժամանակաշրջանը համընկաւ Սաքսոն Վետինն արքայատոհմի [[Ավգուստ I]] եւ [[Ավգուստ II]] արքաներու կառավարման շրջանին հետ։ Բացի այդ, այդ գործընթացին վրայ իրենց ազդեցութինը ունեցան նաեւ Ռուսաստանի եւ Պրուսիայի վերելքը։ Այնուամենայնիւ, այդ դարաշրջանին, Լեհաստանի մէջ դրուեցան Լուսաւորութեան հիմքերը։<ref>"Poland – The 17th-century crisis". Britannica Online Encyclopedia.</ref> 18-րդ դարու երկրորդ կիսուն Միութիւնը փորձեց ներքին հիմնարար բարեփոխումներ իրականացնել տնտեսութեան, կրթութեան եւ մշակոյթի ոլորտներուն մէջ։ Մայրաքաղաքը [[Գդանսկ]]էն տեղափոխուեցաւ բնակչութեամբ ամէնամեծ քաղաք՝ [[Վարշաւա]]։ 1764 թ-ի միապետի ընտրութիւններուն մէջ, ազդեցիկ մագնատներու տոհմէն ընտրուեցաւ Ստանիսլավ Ավգուստ Պոնիատովսկին, որ ժամանակին եղած է Ռուսաստանի կայսրուհի [[Եկատերինա II]]-ի սիրեկանը։ Ան կը փորձէ որոշակի ներքին բարեփոխումներ իրականացնել՝ միաժամանակ պահպանելով կապերն իր ռուս հովանաւորներուն հետ։ 1768 թ-ին կը ձեւաւորէ ազնուական համադաշնութիւնը կամ շլյախտան (Լեհերէն՝ szlachta), որ ապստամբութիւն կը բարձրանայ թագաւորի եւ անոր հովանաւոր Ռուսաստանի դէմ՝ պահպանելու համար իրենց աւանդական արտօնութիւնները։ Այս բոլոր զարգացումները 1772 թ-ին պատճառ դարձան Լեհաստանի առաջին բաժանման [[Ցարական Ռուսաստան|Ռուսաստանի]], [[Աւստրիա]]յի եւ [[Պրուսիա]]յի միջեւ։ Այսպէս կոչուած «Բաժանման Սէյմը» կանգնեցաւ կատարուած փաստի առջեւ եւ ստիպուած էր վաւերացնել բաժանման մասին աքթը։<ref>Józef Andrzej Gierowski – Historia Polski 1764–1864 (History of Poland 1764–1864), Państwowe Wydawnictwo Naukowe (Polish Scientific Publishers PWN), Warszawa 1986, p. 1-74</ref> Չնայած այս հսկայական կորուստներուն՝ 1773 թ-ին թագաւորը կը հիմնադրէ Ազգային կրթութեան յանձնաժողովը, որ կը դառնայ կրթութեան հարցերով զբաղուող առաջին պետական հաստատութիւնը Եւրոպայի մէջ։ == Ժամանակագրութիւն<ref>Marc Ferro. Comment on raconte l'histoire aux enfants. Payot, Paris. 106, Boulevard Saint-Germain, 1986</ref> == '''960-992 թթ.'''-Պյաստերու դինաստիայի Մեշկո I-ի տիրակալութիւնը։ Լեհական պետութեան ձեւաւորումը Գնեզնոյի շուրջ։<br />'''966 թ'''.-Մեշկո I-ի քրիստոնէութեան ընդունումը լատինական արարողակարգով։ Լեհական թագաւորութիւնը կը յայտնուի պապի գահի հովանաւորութեան ներքեւ։<br />'''992-1025 թթ.'''-Բոլեսլավ I Խիզախ; պայքար գերմանական կայսր Հենրիխ II-ի հետ։ Արեւմուտքին մէջ, տարածքի ընդլայնումը ծովամերձ Սիլեզիայի, Լուժիցի եւ այլնի հաշուին։ Արշաւանքներ դէպի արեւելք; Քիեւի ժամանակաւոր գրաւումը (1018 թ.)։ Բոլեսլավ I-ը կը թագադրէ որպէս Լեհաստանի թագաւոր։<br />'''XI դ.'''-Ֆեոդալական մասնատուածութեան սկիզբը։ Պայքար գերմանական կայսեր դէմ։ Պապերը, ան մանաւանդ [[Գրիգորիոս VII]]-ը, առաւել յաճախ հանդէս կու գան Լեհաստանի թագաւորի կողմէն։ Լեհերը կաթոլիկութիւն կը սերմանեն Պոմորիէի մէջ։<br />'''1138 թ'''.-[[Բոլեսլավ III]]-ի մահը եւ անոր ժառանգորդներու միջեւ կատաղի պայքարի սկիզբը։<br />'''1226 թ'''.-Պայքարելով հեթանոս [[պրուս]]ներու դէմ, իշխան Մազովեցկին օգնութեան կոչ կ'ընէ Տեւտոնական օրդենին։ Ասպետները կը գրաւեն [[Պրուսիա]]ն եւ կը դառնան հենց Լեհաստանի անկախութեան սպառնալիք։<br />'''1241 թ.'''-Թաթար-մոնկոլական արշաւանքը։ [[Կրակով]]ի թալանը։ <br />'''XII-XIII դարեր'''-Լեհական հողերու գաղութացումը լեհական ֆեոդալներու կողմէն խրախուսուող Գերմանիայէն եկած վերաբնակներու կողմէն։<br />'''XIII դարու երկրորդ կիսուն'''-Մագդեբուրգի իրաւունքի հիման վրայ լեհական քաղաքներու (Վրոցլավ, Կրակով, Պոզնան, Տորուն) ինքնիշխանութեան ձեռքբերումը։<br />'''1320 թ.'''-Վլադեսլավ I Լոկետեկի կողմէն լեհական հողերու միաւորումը։<br />'''1333 թ.'''-[[Կազիմիր III]]։ Կիեւեան Ռուսիոյ գալիցեան եւ վոլինեան հողերու գրաւումը։ <br />'''1384 թ.'''-Լեհ թագուհի Յադվիգայի ամուսնութիւնը [[Լիտվանիա|Լիթվանիա]]յի Յգայլոյ մեծ իշխանի հետ, որ ընտրուեցաւ Լեհաստանի եւ Լիթվանիայի թագաւոր [[Վլադիսլավ II]] անունով։<br />'''1410 թ.'''-[[Գրիւնուալդի ճակատամարտը]]։ Վլադիսլաւ II-ի գլխաւորութեամբ լեհա-լիթվա-ռուսական զօրքերը կը ջախջախեն Տեւտոնական օրդենի զօրքերը։<br />'''1454 թ. եւ 1505 թ.'''-Նեշավեան ստատուտներն ու Nihil Novi Սահմանադրութիւնը կը սահմանափակեն թագաւորի իշխանութիւնը եւ անոր կը դնեն [[շլյախտ]]էն կախման մէջ։<br />'''1543 թ.'''-Կոպերնիկոսի մահը։<br />'''1569 թ.'''-Լիւբլինի ունիան։ Լեհա-լիթվանական [[Րեչյ Պոսպոլիտա]] պետութեան վերջնական ձեւաւորումը։<br />'''XVI դ. կեսեր '''-[[Կրակով]]ում մշակութային եւ ինտելեկտուալ կեանքի ծաղկումը։<br />'''1587 թ.'''-Pacta Conventa՝ [[շլյախտա]]յի կողմէն թագաւորական իշխանութեան հետագայ սահմանափակումը։<br />'''1587-1632 թթ.'''-Սիգիզմունդ III-ի տիրապետութիւնը։ Ան ջանադրաբար կը սերմանայ կաթողիկէութիւն։<br />'''1596 թ'''.-Բրեստի եկեղեցական ունիան; Ուքրանիոյ մէջ, Հռոմին ենթակայ, բայց ուղղափառ արարողակարգով միասնական եկեղեցւոյ առաջացումը։<br />'''1610 թ.'''-Սիգիզմունդ III-ի որդի Վլադիսլաւ արքայազնի հռչակումը ռուսական ցար, այսպէս կոչուած խռովութեան ժամանակաշրջանին։<br />'''1648 թ'''.-Ուքրանիոյ մէջ կազակներու ապստամբութիւնը։<br />'''1651 թ'''.-Եան-Կազիմիրի զօրքերէն կրած պարտութենէն ետք, [[Բոգդան Խմելնիցկի]]ն կը հակուի Ռուսիոյ կողմը։<br />'''1652 թ'''.-Լեհական [[սեյմ|Սէյմ]]ի կողմէն Liberum Veto սկզբունքի ընդունումը։ Այսուհետեւ ցանկացած որոշում կ'ընդունուի Սէյմի մասնակիցներու բացարձակ միաձայնութեան պարագային միայն։<br />'''1655-1656 թթ.'''-[[Շվեդներ]]ու ներխուժումը՝ պայքար [[Պալթիական ծով]]ու վերահսկողութեան համար։ Եասնոգորսկի վանքի (Չենստոխովի) հերոսական պաշտպանութիւնը։<br />'''1660 թ'''.-[[Շվեդիա|Շուէտի]] հետ կնքուած Օլիվի խաղաղ պայմանագիրը։<br />'''1667 թ.'''- [[Անդրուսովոյի հաշտութիւն]]ը Ռուսիոյ հետ։ Ռուսիոյ մէջ, կ'անցնին [[Սմոլենսկ]]ը, Ձախափնեայ [[Ուքրանիա]]ն։<br />'''1683 թ.'''-[[Թուրք]]երու դէմ [[Վիեննա]]յի մօտ [[Յան Սոբեսկի|Եան Սոբեսկի]]ի գլխաւորած լեհ-աւստրիական [[զորք|զօրք]]երու տարած յաղթանակը։<br />'''XVIII դ'''.-[[Րեչյ Պոսպոլիտա]]յի անկումը, հարեւաններու՝ [[Պրուսիա]]յի, [[Շվեդիա|Շուէտի]], Ռուսիոյ եւ Աւստրիոյ կողմէն անոր վերածումը տարածքային հաւակնութիւններու։<br />'''1772 թ.'''-Լեհաստանի առաջին բաժանումը Պրուսիայի, Աւստրիոյ եւ Ռուսիոյ միջեւ: Լեհաստանը կը կորսնցնէ իր տարածքներու մէկ երրորդը։<br />'''1791 թ'''.-[[Ժան Ժաք Ռուսօ|Ժ. Ժ.Ռուսոյի]] գաղափարներով ոգեշնչուած սահմանադրութիւնը։<br />'''1793 թ'''.-Լեհաստանի երկրորդ բաժանումը։<br />'''1794 թ.'''-[[Թադեուշ Կոստյուշկո]]յի գլխաւորած ապստամբութիւնը; ռուսական զօրքերուն կողմէ զայն ճնշելը; [[Վարշավա|Վարշաւա]]յի Պրագա արուարձանի կոտորածը։<br />'''1795 թ.'''-Լեհաստանի երրորդ բաժանումը եւ լեհական պետութեան անհետացումը [[Եւրոպա]]յի քարտէսէն։ Անոր տարածքի 45%-ը կ'անցնի Ռուսիոյ, 19%-ը՝ Պրուսիային, 35%-ը՝ Աւստրիոյ։<br />'''1807 թ.'''-[[Նապոլեոն I]]-ի եւ Դոմբրովսկու Լեհական լեգէոնի շնորհիւ կը ձեւաւորուի [[Վարշաւայի հերցոգութիւն]]ը։<br />'''1815 թ.'''-Լեհաստանի վերաբաժանումը [[Վիեննայի կոնգրես|Վիեննայի գոնկրէս]]ի պայմաններով։ Լեհական Թագաւորութեան ստեղծումը։<br />'''1830-1831 թթ'''.-Ապստամբութիւն Լեհական Թագաւորութեան մէջ, ռուսական կառավարութեան կողմէն ճնշումը։ «Վարշաւայի մէջ կը թագաւորէ կարգուկանոնը»,-կը յայտարարէ [[Ֆրանսա]]յի [[արտաքին գործերու նախարար]] Սեբաստեանին։<br />'''1831 թ'''.-Լեհական մտաւորականութեան սերուցքի՝ Միցկեւիչի, Շոպենի եւ այլոց վտարման սկիզբը։<br />'''1846 թ'''.-Պրուսական Լեհաստանի մէջ Լ.Մերոսլավսկու գլխաւորած եւ աւստրիական Լեհաստանի մէջ Է.Դեմբովսկու գլխաւորած ապստամբութիւնները՝ 1848 թ. «Ժողովուրդներու գարնան» նախաշեմը։<br />'''1853 թ.'''-Ապստամբութիւն Լեհական Թագաւորութեան մէջ, որ ճնշուեցաւ Պրուսիայի օգնութեամբ։<br />'''1916 թ.'''-«Լեհական Պետութիւն» ստեղծելու մասին աւստրա-գերմանական դեկլարացիան։<br />'''1917 թ'''.-Լենինը կը ճանաչնայ գերմանական պետութիւններու տիրապետութեան տակ գտնուող Լեհաստանի ինքնորոշման իրաւունքը։<br />'''1918 թ.'''-Անկախ Լեհական պետութեան ապստամբութիւնը։<br />'''1919 թ.'''-Առաջին, օրենսդիր Սէյմը։ Պիլսուդսկու կառավարութիւնը։<br />'''1919-1920 թթ.'''-Լեհ-սովետական պատերազմը; Գերմանա-լեհական կոնֆլիկտը Սիկեզիայի պատճառով։<br />'''1926 թ. մայիս'''-Գեներալ Պիլսուդսկու պուտչը։<br />'''1938 թ'''.-Լեհերու հրաժարիլը Ֆրանսայի եւ ֆաշիստական Գերմանիոյ միջեւ պատերազմի դէպքին մէջ, խորհրդային զօրքերուն ճանապարհ տալէն։ Չեխասլովակեան ճգնաժամի ժամանակ Լեհաստանի կողմէն Տեշինեան Սիլեզիայի [[անեքսիա]]ն։<br />'''1939 թ.''' Օգոստոս 23-Գերմանա-սովետական պակտը։<br />'''1939 թ.սեպտ.1'''-Գերմանական զօրքերու Լեհաստան ներխուժումը։<br />'''1939 թ.հոկտեմբեր'''-Խորհրդային Միութիւնը կը գրաւէ Լեհաստանի արեւելեան մասը։ Լոնտոնի մէջ լեհական կառավարութեան ստեղծումը։<br />'''1943 թ.'''-[[Վարշաւեան գետո]]յի ապստամբութիւնը։ [[Կատինան կոտորած]]ի բացայայտումը առաջ կը բերէ լոնտոնեան կառավարութեան խզումը [[Մոսկուա]]յի հետ։<br />'''1943 թ. դեկտ.'''-[[Մոսկուա]]յի օգնութեամբ [[Կրայովա Ռադա Նարոդովա]]յի ստեղծումը։ Կրայովայի բանակը կը ճանաչնայ միայն Բուրա-Կոմարովսկի մէջ՝ լոնտոնեան կառավարութեան ենթակային։<br />'''1944 թ.Օգոստ.1'''-[[Վարշաուա]]յի ապստամբութեան սկիզբը։<br />'''1944 թ.Դեկտ.31'''-Խորհրդային եւ Կրայովա Ռադա Նարոդովայի զօրքերու մուտքը [[Վարշաւա]]։<br />'''1945 թ.'''-[[Յալթայի կոնֆերանսը]] կ'որոշէ Լեհաստանի ապագայ սահմանները։<br />'''1947 թ.'''-Դեմոկրատական «բլոկի» [[կառավարութիւն]]ը սոցիալիստ Ցիրանկեւիչի գլխաւորութեամբ։<br />'''1949 թ.'''-Միութիւնը [[ԽՍՀՄ]] հետ եւ Լեհաստանի [[սովետականացում]]ը; [[Կոմունիստ]] Գոմուլկայի կալանումը Տիտոյի գործէն ետք; խորհրդային մարշալ Ռակասովսկին կը նշանակուի ազգային պաշտպանութեան նախարար։ Կարդինալ Վիշինսկու կալանումը։<br />'''1956 թ'''.-Պոզնանյի ապստամբութիւնը; Գոմուլկայի վերադարձը։ [[«Լեհական Հոկտեմբերը»]]; հրաժարում կը բռնէ կոլեկտիւացումէն։ Կարդինալ Վիշինսկու ազատումը; եկեղեցւոյ հանդէպ հանդուրժողականութեան քաղաքականութիւնը։<br />'''1968 թ. Մարտ'''-Ուսանողական [[ցոյց]]եր Վարշաւայի մէջ, ոստիկանութեան կողմէն ատոնց դաժան ճնշումը; Գոմուլկայի տեղը կու գայ [[Էտուարտ Գերեկ|Գերեկը]]։<br />'''1970-1980 թթ.'''-Տնտեսութեան փլուզումն ու բիւրակրատիայի ռեժիմը կ'առաջացնեն [[գործադուլ]]ներ [[Գդանյսկ]]ի մէջ; «Ազատ» [[արհմիութիւն]]ներու կազմաւորումը։ == Աշխարհագրութիւն == [[Պատկեր:Poland topo.jpg|մինի|աջից|300px|Լեհաստանի աշխարհագրական քարտէսը]] Լեհաստանի ընդհանուր տարածքը կը կազմէ 312,685 քառակուսի քմ։ Տարածքային առումով կը գրաւէ աշխարհի 70-րդ, իսկ [[Եւրոպա]]յի մէջ 9-րդ տեղը։ Երկիրը բաժնուած է 16 մարզերու՝ վոյեվոդութիւններու, որոնք իրենց հերթին կը բաժնուին պովիատներու եւ գմինաներու։ Տարածքի ցամաքային մասը կը կազմէ 304,225 քառ. քմ, իսկ ջրայինը 8,430 քառ. քմ<ref>{{Cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pl.html |title=Լեհաստանի տարածքը |accessdate=2016-04-05 |archive-date=2019-08-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190818041414/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pl.html |dead-url=yes }}</ref>։ Տարածքի 35.49 տոկոսը կը կազմեն վարելահողերը։ Ընդհանուր սահմանները կը կազմեն 3,071 քմ ([[Չեխիա]]՝ 796 քմ, [[Սլովակիա]]՝ 541 քմ, [[Ուքրանիա]]՝ 535 քմ, [[Գերմանիա]]՝ 467 քմ, [[Պելառուսիա]] 418 քմ, [[Ռուսիա]] ([[Կալինինգրադի մարզ]])՝ 210 քմ, [[Լիտուա|Լիթվա]]՝ 104 քմ)<ref>{{Cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pl.html |title=Լեհաստանի սահմանները |accessdate=2016-04-05 |archive-date=2019-08-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190818041414/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pl.html |dead-url=yes }}</ref> Ջրային սահմանը կը կազմէ 440 քմ։ Լեհաստանի ամէնաբարձր կէտը Ռիսի լեռն է, բարձրութիւնը կը կազմէ 2499 մեթր։ Լեհաստանի մայրաքաղաքը [[Վարշաւա]]ն է, մեծ քաղաքներն են [[Կրակով]]ը, [[Վրոցլավ]]ը, [[Պոզնան]]ը [[Գդանսկ]]ը։ === Կլիմայ === Կլիման չափաւոր ցամաքային է։ Յունուարի միջին ջերմաստիճանը ծովափին եւ երկրի արեւմուտքը -1&nbsp;°C է, կեդրոնական շրջաններուն մէջ՝ -3&nbsp;°C, լեռներուն մինչեւ՝ -6&nbsp;°C, Յուլիսինը՝ հիւսիսին մէջ 11&nbsp;°C-17&nbsp;°C է, կեդրոնական շրջաններուն մէջ՝ 18-19&nbsp;°C, լեռներուն մէջ՝ 10-14&nbsp;°C: Տարեկան տեղումներու քանակը հարթավայրերուն մէջ 500-700 մմ են, լեռներուն մէջ՝ 800-1800 մմ։ Մեծ գետերն են Վիսլան եւ Օդրան։ Ունի աւելի քան 9000 լիճ, մեծ մասը՝ երկրի հիւսիսը։ Կարպատներու եւ Մուդետներու ստորոտներուն կան հանքային աղբիւրներ։ === Հողեր եւ Բուսականութիւն === Լեհաստանի տարածքի կէսէն աւելին հերկուած է, 27 %-ը կը զբաղեցնեն անտառները՝ փշատերեւ ծառատեսակներու գերակշռութեամբ։ Հարթավայրերուն մէջ տարածուած են պոդզոլային հողերը, արեւելքը եւ հիւսիս-արեւելքը՝ ճահճային, նախալեռներուն մէջ՝ գորշ անտառային, նախալեռնային հարթավայրերուն մէջ՝ սեւահողերը, լեռներուն մէջ՝ լեռնային գորշ, գետերու հովիտներուն մէջ՝ ալիւվիալ հողերը։ === Կենդանական Աշխարհ === Կենդանական աշխարհի ներկայացուցիչներէն կան արջ, գայլ, լուսան, աղուէս, փորսուղ, այծեամ, վարազ, եղջերու։ Կլիմային կը վարժեցուին համարեայ լրիւ ոչնչացուած զուբրերն ու կուղբերը։ === Օգտակար Հանածոներ === Լեհաստանի ընդերքը հարուստ է [[ածուխ]]ի, [[պղինձ]]ի, [[ծծումբ]]ի, [[Կազ|կազի]], [[արծաթ]]ի, [[կապար]]ի եւ [[Աղ|աղի]] պաշարներով<ref>{{Cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pl.html |title=Լեհաստանի օգտակար հանածոներ |accessdate=2016-04-05 |archive-date=2019-08-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190818041414/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pl.html |dead-url=yes }}</ref>։ == Պետական Կարգ == [[Պատկեր:Zgromadzenie Narodowe 4 czerwca 2014 Kancelaria Senatu 01.JPG|մինի|աջից|300px|Լեհաստանի Սէյմը (խորհրդարան)]] [[Պատկեր:Andrzej Duda portret.JPG|մինի|ձախից|200px|Անջեյ Դուդա՝ Լեհաստանի նախագահ]] Լեհաստանը խորհրդարանական Հանրապետութիւն է։ Գործող սահմանադրութիւնը ընդունուած է [[1952]]-ին։ Պետութեան իշխանութեան բարձրագւյն մարմինը միապալատ Սէյմն է. կ'ընտրուի համընդհանուր, ուղղակի եւ հաւասար ընտրական իրաւունքով՝ փակ գաղտնի քուէարկութեամբ։ Պետութեան բարձրագոյն գործադիր-կարգադրիչ մարմինը կառավարութիւնն է, որուն կը նշանակէ Սէյմը։ Երկրի ղեկավարը կը համարուի նախագահը, որ կ'ընտրուի համաժողովրդական ընտրութիւններու արդիւնքով։ Դատական համակարգը կը կազմեն՝ գերագոյն դատարանը, վոյեվոդութիւնները, պովյատները եւ քաղաքային դատարաններն ու յատուկ դատարանները։ == Բնակչութիւն == [[Պատկեր:Poland-demography.png|մինի|աջից|300px|Լեհաստանի բնակչութեան շարժը]] Բնակչութեան աւելի քան 96.9%-ը [[լեհ]]եր<ref name="Լեհաստանի Բնակչութիւն">{{Cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pl.html |title=Լեհաստանի Բնակչութիւն |accessdate=2016-04-05 |archive-date=2019-08-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190818041414/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pl.html |dead-url=yes }}</ref> ։ Կ'ապրին նաեւ ուքրանացիներ, Պելառուսներ, սլովաքներ։ Պաշտօնական օրացոյցը Գրիգորեանն է, տիրապետող կրօնը՝ [[Կաթոլիկ եկեղեցի|կաթոլիկութիւնը]]։ Բնակչութեան միջին խտութիւնը 1 քմ2 վրայ 123 մարդ է ([[2015]]): Քաղաքային բնակչութիւնը՝ 60,5<ref name="Լեհաստանի Բնակչութիւն"/>%: Խոշոր քաղաքներն են՝ [[Վարշավա|Վարշաւա]]ն, [[Լոձ]]ը, [[Կրակով]]ը, [[Վրոցլավ]]ը, [[Պոզնան]]ը, [[Գդանսկ]]ը, Գդինեան, Շչեցինը, Բիդգոշչը, Լյուբլինը, Կատովիցէն։ == Տնտեսութիւն == [[Պատկեր:Panorama ul. Emilii Plater w Warszawie radek kołakowski.jpg|մինի|աջից|500px|[[Վարշավա|Վարշաւա]]՝ Լեհաստանի տնտեսական եւ ֆինանսական կեդրոն]] Լեհաստանը յետարդիւնաբերական երկիր է։ [[ՀՆԱ]]-ի մեջ արդիւնաբերութեան բաժինը [[2014]]-ին կազմած է 32%<ref name="Լեհաստանի Տնտեսութիւն">{{Cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pl.html |title=Լեհաստանի Տնտեսութիւն |accessdate=2016-04-05 |archive-date=2019-08-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190818041414/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pl.html |dead-url=yes }}</ref>, գիւղատնտեսութեան՝ 3,7%<ref name="Լեհաստանի Տնտեսութիւն"/>: Արեւմտեան սեկտորի տեսակարար կշիռը ազգային եկամուտի մէջ կազմած է 81,6%: Լեհաստանը ՏՓԽ-ի անդամ է եւ անոր շրջանակներուն մէջ, կը մասնագիտանայ մեքենաշինական արտադրանքի թողարկման մէջ, կը մատակարարէ նաեւ քարածուխ, կոքս, պղինձ, զինք, ծծումբ, կերակուրի աղ, քիմիկատներ, դեղօրայք, լայն սպառման ապրանքներ, գիւղատնտեսական արտադրանք։ === Արդիւնաբերութիւն === [[Պատկեր:GDP PPP Poland.svg|մինի|աջից|500px|Լեհաստանի եւ Ուքրանիոյ ՀՆԱ-ների շարժի տեմպերը 1990-2014 թթ.]] Արդիւնաբերութեան կարեւոր ճիւղերէն է լեռնագործութիւնը։ Քարածուխի եւ ծծումբի արտահանութեամբ աշխարհին մէջ, կը գրաւէ երկրորդ տեղը։ Քարածուխի արդիւնահանութեան 3/4-ը կեդրոնացած է Վերին Միլեզիայի աւազանին մէջ։ Կոքսացուող քարածուխ կ'արդիւնահանուի նաեւ ներքին Սիլեզիայի աւազանին մէջ։ [[Նաֆթ]]ի պաշարները կը կազմեն 156 մլն բարել ([[2014]]): Բնական կազի պաշարները [[2014]]-ին կազմած են 92 մլր խմ3 գլխաւոր շրջանը Սանդոմեժի գոգաւորութիւնն է։ Մեքենաշինութիւնը աչքի կ'իյնայ մետաղատարութեամբ, արտադրանքի բազմազանութեամբ։ Անոր արտադրանքի արտահանութեան մօտ 1/3-ը կը կազմեն տրանսպորտային միջոցները։ Նաւաշինութեան կեդրոններն են՝ [[Գդանսկ]], Գդինյա, Շչեցին, ավիաշինութեան՝ [[Վարշավա|Վարշաւա]], Մելեց, Սվիդնիկ, վագոնաշինութեան՝ Սվիդնիցա, Զելյոնա Դուրա, [[Վրոցլավ]]: Կայ սինթետիկ թելերու կիսարտադրանքի (Տորուն եւ Գոժուվ, Վելկոպոլսկի քաղաքներուն մէջ), դեղագործութեան եւ ֆոտոքիմիայի ([[Վարշավա|Վարշաւա]], [[Կրակով]], Զելյոնա Գուրա), օծանելիքներու ([[Պոզնան]], [[Լոձ]], [[Կրակով]]), ռետինի (Գլուձյոնձ եւ [[Լոձ]]), աուտոդողերու ([[Օլշտին]], Դեմբիցա, [[Պոզնան]]), ապակիի, յախճապակեայ եւ ճենապակեայ իրերու արտադրութին։ Անտառային եւ փայտամշակման արդիւնաբերութիւնը ներքին պահանջմունքներէն բացի արտահանութեան համար կու տայ սղոցանիւթ, կահոյք, լուցկի, թուղթ։ Տեքստիլ արդիւնաբերութիւնը հնագոյն ճիւղերէն է։ Կը ձգէ բամբակեայ, վուշեայ, բուրդէ, մետաքսէ եւ կիսամետաքսէ գործուածքներ, տրիկոտաժ՝ գլխաւորաբար կեդրոնացած է [[Լոձ]]ի եւ Սուդետներու (Ներքին Սիլեզիայի) շրջաններուն մէջ, Բելսկո Բյալա Չենստոխովա եւ Բելոստոկ քաղաքներուն մէջ ու անոնց շրջակայքին մէջ։ Զարգացած է կաշիի-կօշկեղէնի արտադրութիւնը։ Սնունդի արդիւնաբերութիւնը կը ձգէ շաքար, օղի, հրուշակեղէն, մսամթերքներ, իւղ, ծխախոտ, գարեջուր, մարկարին, ձկնեղէն։ === Գիւղատնտեսութիւն === [[Պատկեր:Gdynia zdjęcia z lotu ptaka - 055.JPG|մինի|աջից|450px|Լեհաստանի գլխաւոր նաւահանգիստ [[Գդինեայ]] քաղաքը]] Գիւղատնտեսութեան մէջ կը գերակշռէ մանր ապրանքային կացութաձեւը։ Անհատական գիւղացիական տնտեսութիւնները կու տան գիւղատնտեսական համախառն արտադրանքի մօտ 80%-ը։ Ընկերային բաժիններուն մէջ, օգտագործուած է գիւղատնտեսական հանդակներու տարածութեան 21 %-ը։ Կը զարգանան ինչպէս արտադրական կոռպերատիվները, այնպէս ալ գիւղատնտեսական խմբակները։ Գիւղատնտեսական համախառն արտադրանքի կառուցուածքին մէջ բուսաբուծութեան բաժին կ'իյնայ 54,8, անասնապահութեան՝ 45,2%-ը։ Ապրանքային արտադրանքին մէջ, յարաբերակցութիւնը հակառակն է՝ համապատասխանաբար 35,4%, 64,6%: Ցանքատարածութեան կառուցուածքին մէջ հատիկային կուլտուրաները կը զբաղեցնեն 57,5, կարտոֆիլը 18,2, տեխնիկական կուլտուրաները 6,3, կերային կուլտուրաները 14,9%: Լեհաստանը աշխարհի 2-րդ տեղը կը գրաւէ տարեկանի եւ կարտոֆիլի բերքով։ Անասնապահութեան գլխաւոր ճիւղերն են խոզաբուծութիւնը եւ խոշոր եղջերաւոր անասուններու բուծումը։ Զարգացած է թռչնաբուծութիւնն ու ձկնորսութիւնը։ === Փոխադրութիւն === [[Պատկեր:Wrocław Główny - Pendolino.JPG|մինի|աջից|450px|Լեհաստանի [[Վրոցլավ]]ի երկաթուղային կայարանը]] Երկաթուղիներու երկարութիւնը 19,837 կմ<ref name="Լեհաստանի Փոխադրութեան Համակարգ">{{Cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pl.html |title=Լեհաստանի Փոխադրութեան Համակարգ |accessdate=2016-04-05 |archive-date=2019-08-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190818041414/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pl.html |dead-url=yes }}</ref> է։ Աւտոճանապարհներու երկարութիւնը 412,035 քմ է, ներքին ջրային նաւարկելի ուղիներինը՝ 6,6 հզ. քմ<ref name="Լեհաստանի փոխադրութեան Համակարգ"/> (գլխաւոր ջրային ուղին Օդրա գետն ու Գլիվիցեի ջրանցքն են): Կարեւոր նաւահանգիստներն են՝ Շչեցին՝ Սվինոույսցեի հետ, Գդինեայ եւ [[Գդանսկ]]: [[Վարշավա|Վարշաւա]]յի Օկենցէ գլխաւոր օդանավակաԵանը ունի միջազգային նշանակութիւն։ === Արտաքին Տնտեսական Կապեր === Արտահանութեան ծաւալը [[2014]]-ին կազմած է 219 մլր տոլար<ref name="Լեհաստանի Տնտեսութիւն"/>, հիմնական գործընկեր պետութիւններն են՝ [[Գերմանիա]]ն, [[Մեծ Բրիտանիա]]ն, [[Չեխիա]]ն, [[Ֆրանսա]]ն, [[Ռուսաստան]]ը, [[Իտալիա]]ն եւ [[Նիդեռլանդներ]]ը<ref name="Լեհաստանի Տնտեսութիւն"/>: Կ'արտահանեն մեքենաներ եւ արդիւնաբերական սարքաւորում, լայն սպառման ապրանքներ, քարածուխ, ցինկ, պղինձ, սեւ մետաղներու գլանուածք եւն<ref name="Լեհաստանի Տնտեսութիւն"/>: Ներմուծումը [[2014]]-ին կազմած է 217 մլր տոլար<ref name="Լեհաստանի Տնտեսութիւն"/>, հիմնական գործնկեր պետութիւններն են՝ [[Գերմանիա]]ն, [[Ռուսաստան]]ը, [[Նիդեռլանդներ]]ը, [[Չինաստան]]ը, [[Իտալիա]]ն, [[Չեխիա]]ն եւ [[Ֆրանսա]]ն<ref name="Լեհաստանի Տնտեսութիւն"/>: Կը ներմուծեն մեքենաներ եւ կը սարքաւորեն, նաֆթ եւ նաֆթամթերքներ, երկաթի հանքանիւթ, հացահատիկ եւ այլն<ref name="Լեհաստանի Տնտեսութիւն"/>: == Առողջապահութիւն == [[2014]]-ին ծնունդը կազմած է 1000 բնակչին 9,74<ref name="Լեհաստանի Առողջապահութիւն">{{Cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pl.html |title=Լեհաստանի Առողջապահութիւն |accessdate=2016-04-05 |archive-date=2019-08-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190818041414/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pl.html |dead-url=yes }}</ref> մահացութիւնը՝ 10,9<ref name="Լեհաստանի Առողջապահութիւն"/>, կեանքի միջին տեւողութիւնը ([[2014]])՝ 77,4 տարի է<ref name="Լեհաստանի Առողջապահութիւն"/>: Տարածուած են սիրտանոթային համակարգի հիւանդութիւնները, չարորակ նորագոյացութիւնները։ Գոյութիւն ունի առողջապահութեան պետական համակարգ։ [[2014]]-ին Լեհաստանի մէջ եղած է 3,682 հիւանդանոց՝ 1,217 մլն. մահճակալով, 5640 ծննդատուն։ Գործած են շտապ օգնութեան 431 կաԵան։ Բժիշկներ եւ դեղագործներ կը պատրաստեն բժշկական 10 ակադեմիաները ([[Վարշավա|Վարշաւա]]յի, Բելոստոկի, [[Գդանսկ]]ի, [[Կրակով]]ի, [[Լյուբլին]]ի, [[Լոձ]]ի [[Պոզնան]]ի, Շչեցինի, [[Վրոցլավ]]ի, Կատովիցի) մէջ: Առողջարաններէն յայտնի են՝ Կրինիցա, ժեգեստուվ, Շչավնիցա, Ռաբկա, ՊոլԵանիցա-Զդրույ, Ցեպլիցե, Բուսկո-Զդրույ, Ցեխոցինեկ, Լյոնչեկ-Զդրույ, Սոպոտ, Կոլոբժեգ, Զակոպանէ։ == Լուսաւորութիւն == [[10-րդ դար|10]][[11-րդ դար|-11-րդ դար]]երուն եկեղեցիներուն եւ տաճարներուն կից ստեղծուած են լատիներէն լեզուով առաջին դպրոցները։ [[13-րդ դար|13]][[14-րդ դար|-14-րդ դար]]երուն կազմակերպուած են քաղաքային դպրոցներ՝ Լեհերէնով։ Այդ կապուած էր Վերածնունդի եւ Ռեֆորմացիայի հետ, ըստ որուն կարեւոր դեր կատարած է Ցագելլոնի համալսարանը։ Մինչեւ [[17-րդ դար]]ը ներառեալ դպրոցները կ'ենթարկուէին ճիզվիտական միաբանութեան։ [[1773]][[1775|-1775]]-ի բարելաւումներով ուսուցումը դարձաւ աշխարհիկ եւ [[Լեհերէն]]: Լեհաստանի բաժանումը բացասական ազդեցութիւն ձգած է կրթական գործին վրայ եւս։ [[1918]]-ին դպրոցները եւ համալսարանները վերականգնուեցան, բայց ժողկրթութեան մակարդակը երկար ժամանակ խիստ ցածր էր։ Գերմանա-ֆաշիստական օկուպացիայի ժամանակ դպրոցներու մեծ մասը ոչնչացուած է։ Ժողովրդական Լեհաստանի մէջ, ստեղծուած է պետական դպրոցական համակարգ, մանկապարտէզ (3-7 տարեկան երեխաներու համար), պարտադիր հիմնական դպրոց (8-ամեայ), միջնակարգ հանրակրթական դպրոց, որ աւարտողն իրաւունք կը ստանայ բուհ ընդունուելու։ Ունի նաեւ տարրական եւ միջնակարգ մասնագիտական դպրոցներ։ [[1973]]-ին որոշուած է անցնիլ համընդհանուր 10-ամեայ միջնակարգ կրթութեան։ Խոշորագոյն բուհերն են Ցագելլոնի եւ [[Վարշաւա]]յի համալսարանները, պոլիտեխնիկական հիմնարները, գիւղատնտեսական եւ մանկավարժական բարձրագոյն դպրոցները, բժշկական ակադեմիան։ Գրադարանները՝ Ազգային գրադարանը [[Վարշավա|Վարշաւա]]յի մէջ, Ցագելլոնի, [[Վարշավա|Վարշաւա]]յի եւ [[Պոզնան]]ի համալսարաններու գրադարանները, թանգարանները՝ Ազգային եւ Պատմութեան ([[Վարշավա|Վարշաւա]]յի եւ [[Կրակով]]ի մէջ): == Մշակոյթ == === Գիտութիւն եւ Գիտական Հիմնարկներ === Գիտութեան եւ տեխնիկայի պետական կառավարման բարձրագոյն մարմինը բարձրագոյն կրթութեան եւ տեխնիկական գիտութիւններոպ նախարարութիւնն է (կազմակերպուած է [[1972]]-ին): Հետազօտութիւնները կը տարուին ԳԱ հիմնարկներու, բուհերու եւ գերատեսչական գիտական հիմնարկներուն մէջ, որոնց մէջ կը մտնեն ([[1973]]) 112 ԳՏԻ, 25 լաբորատորիա, 103 գիտահետազօտական կեդրոն, ժողտնտեսութեան գիտատեխնիկական բազայի 651 ինքնուրոյն կեդրոն, 1670 ֆաբրիկագործարանային գիտահետազօտական կեդրոն։ Լեհաստանի գիտական հիմնարկները կապ ունին 116 երկրի գիտական հիմնարկներուն հետ։ Լեհաստանը անդամ է 140 միջազգային գիտական կազմակերպութիւններու։ === Ճարտարապետութիւն եւ Կերպարուեստ === Լեհաստանի տարածքին, հնագոյն ճարտարապետական յուշարձանները Բիսկուպինի փայտեայ կառոյցներն են (մ. թ. ա. մոտ [[550]][[400|-400]]): Պահպանուած X-XI դդ. պաշտամունքային եւ աշխարհիկ քարէ կառոյցներու մնացորդներ։ Հռոմէական ոճի զարգացումը կապուած էր ֆեոդալիզմի հաստատման հետ (Տումի, [[Կրակով]]ի բազիլիկ կոստյոլները, XI-XII դդ.): XIII դարէն աճած են քաղաքները, կազմաւորուած են անոնց կեդրոններու անսամբլները, ստեղծուած նոր տիպեր (աշտարակաւոր ռատուշա, տնտեսական կառոյցներ եւ այլն): Ժողովրդական իշխանութեան հաստատումէն ետք, վերակառուցուած են [[1939]][[1945|-1945]]-ի պատերազմի հետեւանքով աւերուած քաղաքները։ Յետպատերազմեան ճարտարապետական զարգացման ընթացքին, մեծ դեր խաղացած են աւագ սերունդի ճարտարապետ Շ. Սիրկուսը, Բ. Պնեւսկին, Բ. եւ Ս. Բրուկալսկիները եւ ուրիշները։ Պատմական ոճերով հրապուրուելու շրջանէն (Սահմանադրութեան հրապարակը Վարշաւայի մէջ) ետք, [[1950]]-ական թթ. վերջը առաջացած է ձեւերու ռացիոնալ պարզեցման ձգտումը։ [[1960]]-ական թթ. հասարակական շէնքերուն բնորոշ են յատակագիծերու ֆունկցիոնալ նպատակայարմարութիւնը, կառուցուածքային լուծումներու իւրօրինակութիւնը, տիպային կառուցուածքային օղակներու ռիթմիկ համադրումը (Ուսանողուհիներու հանրակացարանը [[Կրակով]]ի մէջ, «Սուպերսամ» խանութը [[Վարշավա|Վարշաւա]]յի մէջ, «Մերկուրի» հիւրանոցը [[Պոզնան]]ի մէջ): === Երաժշտութիւն === Լեհաստանի երաժշտական մշակոյթը իր բնոյթով նման է սլաւ, միւս ժողովուրդներու երաժշտական արուեստին։ Հնագոյն ժողովրդական գործիքներէն պահպանուած են փայտէ թակիչներ, դափեր, սուլիչներ, որոնց նուագակցութեամբ կը կատարուին ծիսական ժողովրդական երգեր։ Ժողովրդական գործիքներէն են նաեւ՝ ջութակը, մազանկան, մարինան (աղեղնաւոր եւ կսմիթաւոր), լիգավկան, բազունան, տրոմբիտան (փողային): Ժողովրդական պարերէն են՝ պոլոնէզը, կրակովեակը, մազուրկան, կույաուեակը, օբերեկը։ Ազգային եւ ժողովրդական երաժշտութեան սկզբունքներուն հետեւելով զարգացման նոր ուղիներ որոնած են «Երիտասարդ Լեհաստան» խմբաւորման կոմպոզիտորներ Մ. Կառլովիչը, Լ. Ռուժիցկին, Կ. Շիմանովսկին։ Լեհաստանի մէջ, կը գործեն 21 սիմֆոնիկ նուագախումբ, 10 օպերային թատրոն, 9 օպերեթային թատրոն, 7 բարձրագոյն, մօտ 120 միջնակարգ եւ տարրական երաժշտական դպրոցներ։ Տեղի կ'ունենան միշազգային մրցոյթներ [[Վարշավա|Վարշաւա]]յի մէջ՝ Շոպենի անվ. դաշնակահարներու, Վենյավսկիի անուան ջութակահարներու ([[1935]]-էն), որ [[1952]]-էն տեղի կ'ունենայ [[Պոզնան]]ի մէջ, փառատօներ (1956-էն ժամանակակէն երաժշտութեան՝ «Վարշաւեան աշուն», [[1966]]-էն Բիդգոշչում՝ [[Արեւելեան Եւրոպա]]յի մէջ, հնագոյն երաժշտութեան, Սոպոտին մէջ՝ էստրադային երգի): Հանրաճանաչ են ժողովրդական երգի եւ պարի «Մազովշէ» եւ «Շլյոնսկ» անսամպլները։ Տարբեր տիպի միաւորումներէն է [[1870]]-էն գոյատեւող [[Վարշավա|Վարշաւա]]յի երաժշտական ընկերութիւնը։ === Շարժապատկեր === Լեհաստանի մէջ, ֆիլմերու կանոնաւոր արտադրութիւնը սկսած է [[1908]]-[[1914]]-ին։ [[1910]][[1930|-1930]]-ական թթ. գլխաւորաբար էկրանաւորուած են ազգային գրական երկեր եւ կինոկոմեդիաներ։ Նշանակալի երեւոյթ էր «Ատարտ» ([[1930]]) եւ «Կինոհեղինակների գօօպերատիւ» կինոմիաւորումներու ստեղծումը, որոնց ֆիլմերը ուղղուած էին գաղափարազուրկ, շահութաբեր կինոարտադրանքի դէմ։ Կինոյի վերածնունդը սկսած է ժողովրդական կարգերու հաստատումէն ետք։ [[1945]]-ին կինոարտադրութիւնը ազգայնացուած է, ստեղծուած «Ֆիլմ պոլսկի» պետական ստուդիան։ գլխաւորաբար, նկարահանուած են պատերազմի ու ֆաշիստական օկուպացիայի ողբերգական դէպքերուն նուիրուած կինոնկարներ։ Առաւել նշանաւոր ֆիլմը «Վերջին հանգրուան»ն է ([[1948]], ռեժ. Վ. Եակուբովսկի): 50-ական թթ. նկարահանուած են բնոյթով նորարարական ֆիլմեր՝ «Սերունդ» ([[1955]]), «Կանալ» ([[1957]]), «Մոխիր եւ ալմաստ» ([[1958]], երեքի ռեժ. Ա. Վայդա), «Մեծ պատերազմի իսկական աւարտը» ([[1957]], սովետական պրոկատում՝ «Դա մոռանալ չի կարելի», ռեժ. Ե. Կավալերովիչ): Յետագային եւս պատերազմի թեման կրկին ու մեծ ուժով բարձրացուած է՝ «Ուղեւորուհին» ([[1963]], ռեժ. Ա. Մունկ), «Բնանկար ճակատամարտէն ետք» ([[1970]], ռեժ. Ա. Վայդա) եւ այլ ֆիլմերու մէջ։ էկրանաւորուած են լեհ դասական գրողներու երկերը՝ Ս. ժերոմսկիի «Մոխիր» ([[1965]], ռեժ. Ա. Վայդա), Բ. Պրուսի «Փարավոն» ([[1966]], ռեժ. Ե. Կավալերովիչ), Հ. Աենկեիչի «Պան Վալադիեսկի» ([[1969]]) եւ «Ջրհեղեղ» ([[1974]], ռեժ. Ե. Հոֆման): Զարգացած է վաւերագրական (ռեժ, Ե. Բոսակ, Վ. Կազմերչակ եւ ուրիշներ) գիտամասսայական (ռեժ. Վ. Պուխալսկի Ս. Գրաբովսկի), մուլտիպլիկացիոն (ռեժ եւ նկարիչ՝ Ցա. Լենիցա, Զ. Օլդակ, Վ. Գերշ եւ ուրիշներ) ֆիլմերու արտադրութիւնը։ == Հայերը Լեհաստանի Մէջ == Տակաւին [[14-րդ դար|14]]-[[15-րդ դար]]երուն Լեհաստանի մէջ, ապաստան գտած են մեծ թիւով հայ գաղթականներ, որոնք դարեր շարունակ հաշտ ու խաղաղ ապրած են տեղի բնակչութեան հետ։ Լեհաստանի հայ գաղութը ստուարացած է յատկապէս Բագրատունեաց մայրաքաղաք Անիի կործանումէն ետք։ Անոնց մեջ եղած են հմուտ արհեստաւորներ, երկրագործներ, առեւտրականներ, որոնք ըստ ամենայնի նպաստած են լեհական պետութեան զարգացման, հարկ եղած պարագային զէնքով պաշտպանած երկրի անվտանգութիւնը։ Ներկայիս Լեհաստանի մէջ կը բնակի 92.000 հայ, որոնց մեծ մասը [[Հայաստան]]էն արտագաղթած են վերջին 10-15 տարիներու ընթացքին։ Անոնց մէկ մասը լեհ հասարակութեան մէջ որոշակի դիրքի հասած է. զբաղուած են պետական կառոյցներու մէջ, գիտութեան ու մշակոյթի բնագաւառներուն մէջ։ [[1980]] թ.-էն [[Կրակով]]ի մէջ, կը գործեն Հայ մշակոյթի համակիրներու շրջանակը (ընկերութիւն), [[1985]] թ.-էն՝ [http://otk.armenia.pl Հայ մշակութային ընկերութիւնը ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150223184945/http://otk.armenia.pl/ |date=2015-02-23 }}, որոնց նպատակն է համախմբել լեհահայութիւնը, վերականգնել անոնց մշակութային աւանդութիւններն ու կապեր հաստատել Հայաստանի հետ։ Կը գործէ Սուրբ Երրորդութիւն հայ կաթողիկէ եկեղեցին Գլիվիցի մէջ, միակ առաքելական Սուրբ Վասիլ եկեղեցին՝ Վարշաւայի մէջ։ ==Քաղաքի Տեսարաններ== <gallery> File:Castle Square, Warsaw.jpg|[[Վարշավա|Վարշաւա]] File:Wawel castle.jpg|[[Կրակով]] File:Lodz Piotrkowska.jpg|[[Լոձ]] File:Wroclaw-Rynek-7.2005.jpg|[[Վրոցլավ]] File:Calle Dlugie Pobrzeze, Gdansk, Polonia, 2013-05-20, DD 04.jpg|[[Գդանսկ]] File:PolandSzczecinPanorama.JPG|[[Շչեցին]] File:Kościół św. Anny, Janów-Nikiszowiec e2.jpg|[[Կատովիցէ]] </gallery> == Արտաքին յղումներ == * [http://lehastan.am/ Լեհաստան - Հայաստան՝ ճանաչնանք միմԵանց] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190214222839/http://lehastan.am/ |date=2019-02-14 }} * [http://armenia.pl Armenia.pl] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190126184717/http://armenia.pl/ |date=2019-01-26 }} * [http://ambasada.armenia.pl Լեհաստանի մէջ Հայաստանի Դեսպանութեան Ոչ Պաշտօնական Կայք] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160313043008/http://ambasada.armenia.pl/ |date=2016-03-13 }} * [http://armenia.republika.pl Republika Armenia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160412081825/http://armenia.republika.pl/ |date=2016-04-12 }} * [http://hajastan.republika.pl Հայաստան] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305035204/http://hajastan.republika.pl/ |date=2016-03-05 }} * [http://otk.armenia.pl/ Հայ մշակութային ընկերութիւն (Կրակով, Լեհաստան)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150223184945/http://otk.armenia.pl/ |date=2015-02-23 }} * [http://szkola.armenia.pl Հայկական կիրակնօրեայ դպրոց (Կրակով, Լեհաստան)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210127065844/http://szkola.armenia.pl/ |date=2021-01-27 }} * [http://dziedzictwo.ormianie.pl Լեհահայոց Մշակոյթի Հիմնադրամ] * [http://armpol.do.am/ Հայ-Լեհական կապերու զարգացման կեդրոն] * [https://hy.wikisource.org/wiki/%D4%B7%D5%BB:%D5%80%D5%A1%D5%B5%D5%AF%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6_%D5%8D%D5%B8%D5%BE%D5%A5%D5%BF%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6_%D5%80%D5%A1%D5%B6%D6%80%D5%A1%D5%A3%D5%AB%D5%BF%D5%A1%D6%80%D5%A1%D5%B6_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_4.djvu/521 Հայկական Սովէտական Հանրագիտարան] == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Եւրոպական Միութեան անդամ երկիրներ]] [[Ստորոգութիւն:Եւրոպայի երկրներ]] [[Ստորոգութիւն:Երկիրներ այբբենական կարգով]] [[Ստորոգութիւն:Լեհաստան]] 3auq0axdlz2e3mk99f35dzmih8mr8br 1 14037 254628 172951 2026-09-10T14:40:34Z HoMen 269 HoMen տեղափոխեց էջ [[Քննարկում:Փոլոնիա]]ը վերայղելով դէպի էջ [[Քննարկում:Լեհաստան]] 137848 wikitext text/x-wiki {{CEE Spring 2016/հոդված}} ay2ij3fszlib9f1kcev1lwi92rpc5x4 0 15120 254656 206862 2026-09-11T08:43:50Z Galy02 73 254656 wikitext text/x-wiki [[Պատկեր:Gas particle movement.svg|250px|մինի|Կազի մասնիկները ([[ադոմ]]ներ,մասնիկ<nowiki/>[[մոլեկուլ|<nowiki/>]]ներ կամ [[իոն|իո]]ներ<nowiki/>[[մոլեկուլ|<nowiki/>]]ներ[[իոն|ն]]ներ) ելեկտրական դաշտի ներգործութեան բացակայութեան պարագային ազատ կը շարժին]] '''Կազ''', նիւթի չորս հիմնական տեսակներէն մէկն է (միւսները՝ պինդ, հեղուկ եւ փլազմա)<ref>{{cite web|url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/gas|title=Gas|work=Merriam-Webster|url-status=live}}</ref>։ Մաքուր կազը կրնայ կազմուած ըլլալ առանձին ադոմներէ (անկենդան կազ կամ [[ադոմ]]ային կազ, ինչպէս նէոնը), միատիպ ադոմներէն կազմուած [[տարր]]ական մասնիկներէն կազմուած (օրինակ [[թթուածին]]), կամ զանազան ադոմներէն կազմուած միացութեան մասնիկներէն (օրինակ ածխածինի երկթթուակ)։ Կազը կը պարունակէ զանազան մաքուր կազեր, ինչպէս օդը։ Կազին առանձին մասնիկները ընդարձակօրէն տարանջատուած են։ Այդ տարանջատումը կազը կը դարձնէ անգոյն եւ անտեսանելի՝ մարդուն համար։ == Անուան ծագումնաբանութիւն == «Կազ» բառը ({{lang-nl|gas}}) ստեղծուած է 17-րդ դարուն սկիզը ֆլամանտացի բնագէտ Եան Պասփտիստ վան Հելմոնտի կողմէ, իր քով ի յայտ եկած «մեռած օդ»-ը (ածխածինի երկթթուակ) անուանելու նպատակով։ Ըստ Եաքոպ Պերելմանի, Հելմոնտ գրած է հետեւեալը.{{քաղվածք|Այդ շոգին կոչած եմ կազ, քանի որ անիկա չի տարբերիր հին օրերու շփոթութենէն ։}}Վիթհայմ Վունտդի կարծիքով, Հելմոնտ նախ կարծած է, թէ յայտնաբերուած կազը կը նմանի առաջնային շփոթութեան։ Հելմոնտի վրայ ազդած է նաեւ ''blas'' (միջին {{lang-de|blasen}}) բառը, որ ան կ'օգտագործէր աստղերէն եկող պաղ օդը բնութագրելու համար։ Բառին ընտրութեան գործին մէջ մեծ դեր խաղացած է նաեւ ''geest'' («ոգի») բառը, որ կը համապատասխանէ լատիներէն ''spiritus''-ին. կազը, որ Հելմոնդի համար կը համապատասխանէր ածխածինի երկթթուակի, լատիներէնով կը փոխանցուի իբրեւ spiritus silvestris («անտառի ոգի»)։ Ոմանք կ'ենթադրեն, որ գերմանական ''gasen'' («եռալ») բառը նոյնպէս ազդած է բառին ընտրութեան վրայ։ == Ֆիզիկական յատկութիւններ == === Մաքրոսկոպիկ յատկութիւններ === Կազերուն մեծ մասը դժուար է կամ անհնար է անմիջականօրէն հետազօտել մեր [[Զգայարաններ|զգայարաններով]]։ Անոնք կը բնութագրուին չորս ֆիզիքական կամ մաքրոսկոպիկ յատկութիւններով՝ [[ճնշում]], [[ծաւալ]], մասնիկներու թիւ (քիմիագիտութեան մէջ՝ մոլը) եւ [[ջերմաստիճան]]։ Այս չորս բնութագիրները տարբեր պայմաններու մէջ եւ տարբեր կազերու համար հինէն ի վեր բացմիցս ուսումնասիրուած են շատ գիտնականներու կողմէ, ինչպէս՝ Ռոպերթ Պոյլը, Ժաք Շառլը, Ճոն Տալթոնը, Ժոզէֆ Կէյ-Լիւսակը եւ [[Ամատէօ Աւոկատրօն]]։ Անոնց մանրամասն ուսումնասիրութեամբ յայտնաբերուած է այդ յատկութիւններու միջեւ թուաբանական կապը, որ կ'արտայայտուի իտէալական կազի վիճակի հաւասարումով։ == Ծանօթագրութիւններ == <references /> kv2qxlmtntjx0lnqh44uf95lvqtz9xi 254661 254656 2026-09-11T09:52:28Z Galy02 73 254661 wikitext text/x-wiki [[Պատկեր:Gas particle movement.svg|250px|մինի|Կազի մասնիկները ([[ադոմ]]ներ,մասնիկ<nowiki/>[[մոլեկուլ|<nowiki/>]]ներ կամ [[իոն|իո]]ներ<nowiki/>[[մոլեկուլ|<nowiki/>]]ներ[[իոն|ն]]ներ) ելեկտրական դաշտի ներգործութեան բացակայութեան պարագային ազատ կը շարժին]] '''Կազ''', նիւթի չորս հիմնական տեսակներէն մէկն է (միւսները՝ պինդ, հեղուկ եւ փլազմա)<ref>{{cite web|url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/gas|title=Gas|work=Merriam-Webster|url-status=live}}</ref>։ Մաքուր կազը կրնայ կազմուած ըլլալ առանձին ադոմներէ (անկենդան կազ կամ [[ադոմ]]ային կազ, ինչպէս նէոնը), միատիպ ադոմներէն կազմուած [[տարր]]ական մասնիկներէն կազմուած (օրինակ [[թթուածին]]), կամ զանազան ադոմներէն կազմուած միացութեան մասնիկներէն (օրինակ ածխածինի երկթթուակ)։ Կազը կը պարունակէ զանազան մաքուր կազեր, ինչպէս օդը։ Կազին առանձին մասնիկները ընդարձակօրէն տարանջատուած են։ Այդ տարանջատումը կազը կը դարձնէ անգոյն եւ անտեսանելի՝ մարդուն համար։ == Անուան ծագումնաբանութիւն == «Կազ» բառը ({{lang-nl|gas}}) ստեղծուած է 17-րդ դարուն սկիզը ֆլամանտացի բնագէտ Եան Պասփտիստ վան Հելմոնտի կողմէ, իր քով ի յայտ եկած «մեռած օդ»-ը (ածխածինի երկթթուակ) անուանելու նպատակով։ Ըստ Եաքոպ Պերելմանի, Հելմոնտ գրած է հետեւեալը.{{քաղվածք|Այդ շոգին կոչած եմ կազ, քանի որ անիկա չի տարբերիր հին օրերու շփոթութենէն ։}}Վիթհայմ Վունտդի կարծիքով, Հելմոնտ նախ կարծած է, թէ յայտնաբերուած կազը կը նմանի առաջնային շփոթութեան։ Հելմոնտի վրայ ազդած է նաեւ ''blas'' (միջին {{lang-de|blasen}}) բառը, որ ան կ'օգտագործէր աստղերէն եկող պաղ օդը բնութագրելու համար։ Բառին ընտրութեան գործին մէջ մեծ դեր խաղացած է նաեւ ''geest'' («ոգի») բառը, որ կը համապատասխանէ լատիներէն ''spiritus''-ին. կազը, որ Հելմոնդի համար կը համապատասխանէր ածխածինի երկթթուակի, լատիներէնով կը փոխանցուի իբրեւ spiritus silvestris («անտառի ոգի»)։ Ոմանք կ'ենթադրեն, որ գերմանական ''gasen'' («եռալ») բառը նոյնպէս ազդած է բառին ընտրութեան վրայ։ == Ֆիզիկական յատկութիւններ == === Մաքրոսկոպիկ յատկութիւններ === Կազերուն մեծ մասը դժուար է կամ անհնար է անմիջականօրէն հետազօտել մեր [[Զգայարաններ|զգայարաններով]]։ Անոնք կը բնութագրուին չորս ֆիզիքական կամ մաքրոսկոպիկ յատկութիւններով՝ [[ճնշում]], [[ծաւալ]], մասնիկներու թիւ (քիմիագիտութեան մէջ՝ մոլը) եւ [[ջերմաստիճան]]։ Այս չորս բնութագիրները տարբեր պայմաններու մէջ եւ տարբեր կազերու համար հինէն ի վեր բացմիցս ուսումնասիրուած են շատ գիտնականներու կողմէ, ինչպէս՝ Ռոպերթ Պոյլը, Ժաք Շառլը, Ճոն Տալթոնը, Ժոզէֆ Կէյ-Լիւսակը եւ [[Ամատէօ Աւոկատրօն]]։ Անոնց մանրամասն ուսումնասիրութեամբ յայտնաբերուած է այդ յատկութիւններու միջեւ թուաբանական կապը, որ կ'արտայայտուի իտէալական կազի վիճակի հաւասարումով։ Կազի բնութագրիչ առանձնայատկութիւնը այն է, որ անիկա կը գրաւէ ամբողջ հնարաւոր տարածութիւնը, մակերեւոյթ չկազմելով ։ Կազերը միշտ խառնուին իրար տարածման ([[անգլերէն]]՝ diffusion) շնորհիւ։ Կազը իզոթրոփ է, այսինքն անոր յատկութիւնները կախեալ չեն ուղղութենէ։ [[Ձգողութիւն|Ձգողութեան ուժի]] բացակայութեան պարագային ճնշումը կազի բոլոր կէտերուն մէջ նույնն է (Փասքալի օրէնք)։ Ձգողութեան ուժի դաշտին մէջ [[Խտութիւն|խտութիւնն]] ու [[Ճնշում|ճնշումը]] նոյնը չեն բոլոր կէտերուն մէջ՝ ըստ ծանրաչափական բանաձեւի կը նուազին տարբեր բարձրութիւններու վրայ։ Համապատասխանաբար, ծանրութեան ուժի դաշտին մէջ կազերու խառնուրդը անհամասեռ է։ Ծանր կազերը կը սուզուին դէպի վառ, իսկ աւելի թեթեւները՝ կը բարձրանան վեր։ Ձգողութեան դաշտին մէջ, կազերուն վրայ կը գործէ Արքիմետի ուժը, որ կ'օգտագործուին թեթեւ կազերով կամ տաք օդով լեցուած [[Օդապարիկ|օդապարիկներու]] մէջ։ Կազերը ունին բարձր [[սեղմելիութիւն]], այսինքն ճնշման բարձրացման զուգընթաց կ'աւելնայ խտութիւնը։ Ջերմաստիճանի բարձրացման պարագային կ'ընդարձակուին։ Սեղմելու պարագային կազերը կրնան անցնիլ հեղուկ վիճակի, բայց հեղուկացումը բոլոր ջերմաստիճաններուն չըլլար, այլ ճգնաժամային ջերմաստիճանէն պակաս ջերմաստիճաններուն։ Ճգնաժամային ջերմաստիճանը կազի բնութագրիչներէն է և կախեալ է կազի մոլեքուլներու միջեւ շփման ուժէն։ Օրինակ՝ հելիում կազը կարելի է հեղուկացնել 4,2 սելսիուսէն պակաս ջերմաստիճանով։ Կան կազեր, որոնք սառեցման պարագային կը վերածուին պինդ մարմինի։ Հեղուկի անցումը կազային վիճակի կը կոչուի [[շոգիացում]], իսկ անմիջականօրէն պինդ մարմնի անցումը կազային վիճակէն՝ [[ջերմածութիւն]]: == Ծանօթագրութիւններ == <references /> 03zdoo7qh42rtgby0keci67litzyoe5 254666 254661 2026-09-11T10:47:01Z Galy02 73 254666 wikitext text/x-wiki [[Պատկեր:Gas particle movement.svg|250px|մինի|Կազի մասնիկները ([[ադոմ]]ներ,մասնիկ<nowiki/>[[մոլեկուլ|<nowiki/>]]ներ կամ [[իոն|իո]]ներ<nowiki/>[[մոլեկուլ|<nowiki/>]]ներ[[իոն|ն]]ներ) ելեկտրական դաշտի ներգործութեան բացակայութեան պարագային ազատ կը շարժին]] '''Կազ''', նիւթի չորս հիմնական տեսակներէն մէկն է (միւսները՝ պինդ, հեղուկ եւ փլազմա)<ref>{{cite web|url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/gas|title=Gas|work=Merriam-Webster|url-status=live}}</ref>։ Մաքուր կազը կրնայ կազմուած ըլլալ առանձին ադոմներէ (անկենդան կազ կամ [[ադոմ]]ային կազ, ինչպէս նէոնը), միատիպ ադոմներէն կազմուած [[տարր]]ական մասնիկներէն կազմուած (օրինակ [[թթուածին]]), կամ զանազան ադոմներէն կազմուած միացութեան մասնիկներէն (օրինակ ածխածինի երկթթուակ)։ Կազը կը պարունակէ զանազան մաքուր կազեր, ինչպէս օդը։ Կազին առանձին մասնիկները ընդարձակօրէն տարանջատուած են։ Այդ տարանջատումը կազը կը դարձնէ անգոյն եւ անտեսանելի՝ մարդուն համար։ == Անուան ծագումնաբանութիւն == «Կազ» բառը ({{lang-nl|gas}}) ստեղծուած է 17-րդ դարուն սկիզը ֆլամանտացի բնագէտ Եան Պասփտիստ վան Հելմոնտի կողմէ, իր քով ի յայտ եկած «մեռած օդ»-ը (ածխածինի երկթթուակ) անուանելու նպատակով։ Ըստ Եաքոպ Պերելմանի, Հելմոնտ գրած է հետեւեալը.{{քաղվածք|Այդ շոգին կոչած եմ կազ, քանի որ անիկա չի տարբերիր հին օրերու շփոթութենէն ։}}Վիթհայմ Վունտդի կարծիքով, Հելմոնտ նախ կարծած է, թէ յայտնաբերուած կազը կը նմանի առաջնային շփոթութեան։ Հելմոնտի վրայ ազդած է նաեւ ''blas'' (միջին {{lang-de|blasen}}) բառը, որ ան կ'օգտագործէր աստղերէն եկող պաղ օդը բնութագրելու համար։ Բառին ընտրութեան գործին մէջ մեծ դեր խաղացած է նաեւ ''geest'' («ոգի») բառը, որ կը համապատասխանէ լատիներէն ''spiritus''-ին. կազը, որ Հելմոնդի համար կը համապատասխանէր ածխածինի երկթթուակի, լատիներէնով կը փոխանցուի իբրեւ spiritus silvestris («անտառի ոգի»)։ Ոմանք կ'ենթադրեն, որ գերմանական ''gasen'' («եռալ») բառը նոյնպէս ազդած է բառին ընտրութեան վրայ։ == Ֆիզիկական յատկութիւններ == === Մաքրոսկոպիկ յատկութիւններ === Կազերուն մեծ մասը դժուար է կամ անհնար է անմիջականօրէն հետազօտել մեր [[Զգայարաններ|զգայարաններով]]։ Անոնք կը բնութագրուին չորս ֆիզիքական կամ մաքրոսկոպիկ յատկութիւններով՝ [[ճնշում]], [[ծաւալ]], մասնիկներու թիւ (քիմիագիտութեան մէջ՝ մոլը) եւ [[ջերմաստիճան]]։ Այս չորս բնութագիրները տարբեր պայմաններու մէջ եւ տարբեր կազերու համար հինէն ի վեր բացմիցս ուսումնասիրուած են շատ գիտնականներու կողմէ, ինչպէս՝ Ռոպերթ Պոյլը, Ժաք Շառլը, Ճոն Տալթոնը, Ժոզէֆ Կէյ-Լիւսակը եւ [[Ամատէօ Աւոկատրօն]]։ Անոնց մանրամասն ուսումնասիրութեամբ յայտնաբերուած է այդ յատկութիւններու միջեւ թուաբանական կապը, որ կ'արտայայտուի իտէալական կազի վիճակի հաւասարումով։ Կազի բնութագրիչ առանձնայատկութիւնը այն է, որ անիկա կը գրաւէ ամբողջ հնարաւոր տարածութիւնը, մակերեւոյթ չկազմելով ։ Կազերը միշտ խառնուին իրար տարածման ([[անգլերէն]]՝ diffusion) շնորհիւ։ Կազը իզոթրոփ է, այսինքն անոր յատկութիւնները կախեալ չեն ուղղութենէ։ [[Ձգողութիւն|Ձգողութեան ուժի]] բացակայութեան պարագային ճնշումը կազի բոլոր կէտերուն մէջ նույնն է (Փասքալի օրէնք)։ Ձգողութեան ուժի դաշտին մէջ [[Խտութիւն|խտութիւնն]] ու [[Ճնշում|ճնշումը]] նոյնը չեն բոլոր կէտերուն մէջ՝ ըստ ծանրաչափական բանաձեւի կը նուազին տարբեր բարձրութիւններու վրայ։ Համապատասխանաբար, ծանրութեան ուժի դաշտին մէջ կազերու խառնուրդը անհամասեռ է։ Ծանր կազերը կը սուզուին դէպի վառ, իսկ աւելի թեթեւները՝ կը բարձրանան վեր։ Ձգողութեան դաշտին մէջ, կազերուն վրայ կը գործէ Արքիմետի ուժը, որ կ'օգտագործուին թեթեւ կազերով կամ տաք օդով լեցուած [[Օդապարիկ|օդապարիկներու]] մէջ։ Կազերը ունին բարձր [[սեղմելիութիւն]], այսինքն ճնշման բարձրացման զուգընթաց կ'աւելնայ խտութիւնը։ Ջերմաստիճանի բարձրացման պարագային կ'ընդարձակուին։ Սեղմելու պարագային կազերը կրնան անցնիլ հեղուկ վիճակի, բայց հեղուկացումը բոլոր ջերմաստիճաններուն չըլլար, այլ ճգնաժամային ջերմաստիճանէն պակաս ջերմաստիճաններուն։ Ճգնաժամային ջերմաստիճանը կազի բնութագրիչներէն է և կախեալ է կազի մոլեքուլներու միջեւ շփման ուժէն։ Օրինակ՝ հելիում կազը կարելի է հեղուկացնել 4,2 սելսիուսէն պակաս ջերմաստիճանով։ Կան կազեր, որոնք սառեցման պարագային կը վերածուին պինդ մարմինի։ Հեղուկի անցումը կազային վիճակի կը կոչուի [[շոգիացում]], իսկ անմիջականօրէն պինդ մարմնի անցումը կազային վիճակէն՝ [[ջերմածութիւն]]: === Մանրադիտակային բնութագրեր === Կազը հզոր մանրադիտակով դիտարկելու կարելիութեան պարագային կարելի է տեսնել շփոթութեան շարժման մէջ գտնուող, առանց որոշակի ձեւի եւ ծաւալի մասնիկներու (մոլեքուլներու, ադոմներու եւ այլն) համախումբ։ Կազի այդ չեզոք մասնիկները ուղղութիւն ձեռք կը ձգեն միայն այլ մասնիկներու կամ անօթի պատի հետ բախումներու ժամանակ։ Եթէ ենթադրենք, որ այդ փոխազդեցութիւնները (բախումները) բացարձակ առաձգական են, դիտարկուող նիւթը իրական կազէն կը վերածուի իտէալական կազի։ Մանրադիտակային տեսանկիւնէն այդ մէկը կը նկարագրուի մոլեքուլային-քինետիք տեսութեամբ։ === Հեղուկի հետ համակեցութիւն === Ջերմաստիճանի եւ ճնշման որոշ պարագաներու միեւնոյն նիւթի կազային եւ հեղուկ փուլերը կրնան համագոյակցիլ։ Կազի մոլեքուլներու մէկ մասը կ'անցնի դէպի հեղուկ, որ աւելի բարձր խտութիւն ունի, հետեւաբար կազի խտութիւնը հեղուկի մակերեւոյթէն բարձր աւելի պակաս կ'ըլլայ։ Հեղուկի մակերեւոյթէն բարձր կազը կը կոչուի [[շոգի]]։ == Ծանօթագրութիւններ == <references /> muhvzmtwn60r6x350fedypce22hrdyi 0 18833 254625 197651 2026-09-10T14:39:07Z HoMen 269 254625 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|կարգավիճակ=Կղզի}} '''Միլոս''' ([[յունարէն]]՝ Μήλος), hրաբխային կղզի, կը գտնուի [[Էգէական Ծով|Եգէական ծովուն]] [[Քիքլատես]] կղզեխումբին հարաւ-արեւմուտքը եւ Կրետական ծովուն հիւսիսը։ Մայրաքաղքը Փլաքան է: Միլոս կղզիի տարածութիւնն է151 քառ․ քմ․ եւ ունի 5․129 բնակիչ։ Աշխարհածանօթ են Միլոսի [[Աֆրոտիթ|Աֆրոտիթի]] նշանաւոր արձանը, որ յայտնաբերուած է 1820-ին եւ ներկայիս կը գտնուի [[Լուվր|Լուվրի թանգարանին]] մէջ (ընդօրինակութիւնը՝ Միլոսի թանգարանին մէջ), ինչպէս նաեւ Միլոսի հին թատրոնը (Ք․Ա․ 1-ին դար), քրիստոնէական առաջին տարիներուն ստեղծուած գետնադամբարանները, եւ ձկնորսներուն [[Գլիմա, Միլոս|Գլիմա]], Մանտրաքիա եւ [[Ֆիրոփոթամոս, Միլոս|Ֆիրոփոթամօ]] ծովեզերեայ բնակավայրերը փորուած հրաբխային տուֆաքարայրներու մէջ։ [[Պատկեր:Klima on Milos, syrmata, 152738.jpg|մինի|Քլիմա․ ձկնորսներու գիւղը]] == Անուանում == Կը կարծուի, թէ նախնապէս կոչուած է «վիլոս», որ «ոչխար» կը նշանակէր եւ ժամանակի ընթացքին «միլոս»ի փոխուած է։ == Աշխարհագրութիւն == [[Պատկեր:Milos mine.jpg|մինի|Հանքահոր՝ Միլոս կղզիին վրայ]] Միլոս կը գտնուի [[Քիքլատես|Քիքլատեսի]] հարաւ-արեւմտեան մասին մէջ։ Պայտաձեւ կղզի մըն է, որ մեծ ծոց մը կը կազմէ։ Ամէնէն բարձր լեռն է՝ [[Փրոֆիթիս Իլիաս]] (751 մ․)։ Կղզիին ամէնէն գրաւիչ եւ վայրի բաժինը արեւմտեան մասն է, որ անբնակ է։ Հանրածանօթ են [[Գլիմա, Միլոս|Գլիմա]], [[Փոլոնիա, Միլոս|Փոլոնիա]], [[Սարաքինիքօ, Միլոս|Սարաքինիքօ]], [[Ֆիրոփոթամոս, Միլոս|Ֆիրոփոթամոս]], [[Գլեֆթիքօ, Միլոս|Գլեֆթիքօ]], [[Թրիովասալոս, Միլոս|Թրիովասալոս]] բնակավայրերը։ == Բնապահպանում == Գրեթէ ամբողջ կղզին մաս կը կազմէ Նաթիւրա 2000 ''(NATURA 2000)'' գօտիին։ Հարաւային մասը [[Միջերկրական Ծով|Միջերկրականի]] [[Փոկ|փոկի]] բնավայրն է, իսկ Իսկ արեւմտեան մասը՝ Միլոսի կարմիր օձին։ Ախիվատոլիմնի շրջանը՝ Քիքլատեսի ամէնէն ընդարձակ բնական խոնաւ տարածքը, գաղթող թռչուններուն ապաստանարանն է։ == Մօտակայ կղզիներ == [[Պատկեր:Kimolos.JPG|մինի|Միլոս եւ հիւսիս արեւելքը՝ Քիմոլոս|ձախից]][[Պատկեր:Antimiloy.JPG|մինի|Անդիմիլոս, նկարուած Միլոս կղզիէն, 2014-ին]] Միլոսի շուրջ կը գտնուին՝ * Հիւսիս-արեւելքէն՝ Քիմոլոս * Հիւսիս-արեւմուտքէն՝ Անդիմիլոս * Արեւմուտքէն՝ Փոլիէղոս == Բնակավայրեր == Ըստ 2001-ի պետական արձանագրութիւններուն, բնակելի են հետեւեալ բնակավայրերը՝ Էպուրիոս, Քսիլոքերաթիա, Րալաքի, Ֆուրքովունի, [[Ֆիրոփոթամոս, Միլոս|Ֆիրոփոթամոս]], Փսաթատիքա, [[Ատամաս, Միլոս|Ատամաս]], Փերան Թրիովասալոս, Քացարոնաս, Քմիա, [[Թրիովասալոս, Միլոս|Թրիովասալոս]], Այի Անարղիրի, Այոս Երասիմոս, [[Փոլոնիա, Միլոս|Փոլոնիա]], Վուտիա, Մանտրաքիա, Միթաքաս, Փահենա, Ֆիլաքոփի, Թրիփիթի, Զեֆիրիա, Քանավա, Քլիմա, Փրովաթաս եւ Փալէոխորի։ [[Ղլարոնիսիա, Միլոս|Ղլարոնիսիա]] եւ Թիորիհիա անբնակ կղզեխումբեր են։ [[Պատկեր:Plaka on Milos, Street above the Archaeological Museum, 152621.jpg|ձախից|մինի|Փլաքա եւ հնագիտական թանգարանը․ Միլոս կղզիին կեդրոնը]] Միլոս հին բնակավայրը կը գտնուի կղզիի նաւահանգիստին մօտ։ Հնագիտական վայրին մէջ կը գտնուին հին հռոմէական թատրոնը, պարիսպներուն աւերակները, ինչպէս նաեւ այլ կառոյցներու մնացորդներ։ 1896-ին [[Աթէնք|Աթէնքի]] Բրիտանական Դպրոցին հոն կատարած պեղումներուն ատեն, երեւան կու գան կարեւոր խճանկար մը եւ բազմաթիւ քանդակներ, որոնցմէ նշանաւոր են Միլոսի Աֆրոտիթը ''Αφροδίτη της Μήλου'' (այժմ կը գտնուի [[Լուվր]]), Ասքլիփիոս ([[Բրիտանական Թանգարան (Լոնտոն)|Բրիտանական Թանգարանը]], [[Լոնտոն]]) եւ Արխայիք (հնագոյն շրջան) Ափոլոնաս ([[Աթէնքի Հնագիտական Ազգային Թանգարանը|Աթէնքի Հնագիտական Թանգարանը]])։ <ref>[https://web.archive.org/web/20150921212047/http://dlib.statistics.gr/Book/GRESYE_02_0101_00098%20.pdf 18 Մարտ 2001․ Յունաստանի մարդահամար{{ref-el}}]</ref> <ref>[http://elladitsamas.blogspot.com/2008/12/blog-post_01.html Միլոս եւ իր երկրաբանական պատմութիւնը{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.greeka.com/cyclades/milos/history/ Միլոս կղզին{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20150602050136/http://www.milos.gr/el/%CE%B1%CE%BE%CE%B9%CE%BF%CE%B8%CE%AD%CE%B1%CF%84%CE%B1/%CE%BC%CE%BF%CF%85%CF%83%CE%B5%CE%AF%CE%B1/%CE%B1%CF%81%CF%87%CE%B1%CE%B9%CE%BF%CE%BB%CE%BF%CE%B3%CE%B9%CE%BA%CF%8C-%CE%BC%CE%BF%CF%85%CF%83%CE%B5%CE%AF%CE%BF Միլոսի հնագիտական թանգարանը{{ref-el}}]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} aeq9e3x1zkh20qo14yidcen79rhpn0i 254633 254625 2026-09-10T16:00:03Z HoMen 269 254633 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|կարգավիճակ=Կղզի|պատկեր=Kykladen-milos.png|պատկերի լայնութիւն=Միլոս, Քիքլատես, Էգէական ծով}} '''Միլոս''' ([[յունարէն]]՝ Μήλος), hրաբխային կղզի, կը գտնուի [[Էգէական Ծով|Եգէական ծովուն]] [[Քիքլատես]] կղզեխումբին հարաւ-արեւմուտքը եւ Կրետական ծովուն հիւսիսը։ Մայրաքաղքը [[Փլագա, Միլոս|Բլագան]] է: Միլոս կղզիի տարածութիւնն է151 քառ․ քմ․ եւ ունի 5․129 բնակիչ։ Աշխարհածանօթ են Միլոսի [[Աֆրոտիթ|Աֆրոտիթի]] նշանաւոր արձանը, որ յայտնաբերուած է 1820-ին եւ ներկայիս կը գտնուի [[Լուվր|Լուվրի թանգարանին]] մէջ (ընդօրինակութիւնը՝ Միլոսի թանգարանին մէջ), ինչպէս նաեւ Միլոսի հին թատրոնը (Ք․Ա․ 1-ին դար), քրիստոնէական առաջին տարիներուն ստեղծուած գետնադամբարանները, եւ ձկնորսներուն [[Գլիմա, Միլոս|Գլիմա]], Մանտրաքիա եւ [[Ֆիրոփոթամոս, Միլոս|Ֆիրոփոթամօ]] ծովեզերեայ բնակավայրերը փորուած հրաբխային տուֆաքարայրներու մէջ։ [[Պատկեր:Klima on Milos, syrmata, 152738.jpg|մինի|Քլիմա․ ձկնորսներու գիւղը]] == Անուանում == Կը կարծուի, թէ նախնապէս կոչուած է «վիլոս», որ «ոչխար» կը նշանակէր եւ ժամանակի ընթացքին «միլոս»ի փոխուած է։ == Աշխարհագրութիւն == [[Պատկեր:Milos mine.jpg|մինի|Հանքահոր՝ Միլոս կղզիին վրայ]] Միլոս կը գտնուի [[Քիքլատես|Քիքլատեսի]] հարաւ-արեւմտեան մասին մէջ։ Պայտաձեւ կղզի մըն է, որ մեծ ծոց մը կը կազմէ։ Ամէնէն բարձր լեռն է՝ [[Փրոֆիթիս Իլիաս]] (751 մ․)։ Կղզիին ամէնէն գրաւիչ եւ վայրի բաժինը արեւմտեան մասն է, որ անբնակ է։ Հանրածանօթ են [[Գլիմա, Միլոս|Գլիմա]], [[Փոլոնիա, Միլոս|Փոլոնիա]], [[Սարաքինիքօ, Միլոս|Սարաքինիքօ]], [[Ֆիրոփոթամոս, Միլոս|Ֆիրոփոթամոս]], [[Գլեֆթիքօ, Միլոս|Գլեֆթիքօ]], [[Թրիովասալոս, Միլոս|Թրիովասալոս]] բնակավայրերը։ == Բնապահպանում == Գրեթէ ամբողջ կղզին մաս կը կազմէ Նաթիւրա 2000 ''(NATURA 2000)'' գօտիին։ Հարաւային մասը [[Միջերկրական Ծով|Միջերկրականի]] [[Փոկ|փոկի]] բնավայրն է, իսկ Իսկ արեւմտեան մասը՝ Միլոսի կարմիր օձին։ Ախիվատոլիմնի շրջանը՝ Քիքլատեսի ամէնէն ընդարձակ բնական խոնաւ տարածքը, գաղթող թռչուններուն ապաստանարանն է։ == Մօտակայ կղզիներ == [[Պատկեր:Kimolos.JPG|մինի|Միլոս եւ հիւսիս արեւելքը՝ Քիմոլոս|ձախից]][[Պատկեր:Antimiloy.JPG|մինի|Անդիմիլոս, նկարուած Միլոս կղզիէն, 2014-ին]] Միլոսի շուրջ կը գտնուին՝ * Հիւսիս-արեւելքէն՝ Քիմոլոս * Հիւսիս-արեւմուտքէն՝ Անդիմիլոս * Արեւմուտքէն՝ Փոլիէղոս == Բնակավայրեր == Ըստ 2001-ի պետական արձանագրութիւններուն, բնակելի են հետեւեալ բնակավայրերը՝ Էպուրիոս, Քսիլոքերաթիա, Րալաքի, Ֆուրքովունի, [[Ֆիրոփոթամոս, Միլոս|Ֆիրոփոթամոս]], Փսաթատիքա, [[Ատամաս, Միլոս|Ատամաս]], Փերան Թրիովասալոս, Քացարոնաս, Քմիա, [[Թրիովասալոս, Միլոս|Թրիովասալոս]], Այի Անարղիրի, Այոս Երասիմոս, [[Փոլոնիա, Միլոս|Փոլոնիա]], Վուտիա, Մանտրաքիա, Միթաքաս, Փահենա, Ֆիլաքոփի, Թրիփիթի, Զեֆիրիա, Քանավա, Քլիմա, Փրովաթաս եւ Փալէոխորի։ [[Ղլարոնիսիա, Միլոս|Ղլարոնիսիա]] եւ Թիորիհիա անբնակ կղզեխումբեր են։ [[Պատկեր:Plaka on Milos, Street above the Archaeological Museum, 152621.jpg|ձախից|մինի|Փլաքա եւ հնագիտական թանգարանը․ Միլոս կղզիին կեդրոնը]] Միլոս հին բնակավայրը կը գտնուի կղզիի նաւահանգիստին մօտ։ Հնագիտական վայրին մէջ կը գտնուին հին հռոմէական թատրոնը, պարիսպներուն աւերակները, ինչպէս նաեւ այլ կառոյցներու մնացորդներ։ 1896-ին [[Աթէնք|Աթէնքի]] Բրիտանական Դպրոցին հոն կատարած պեղումներուն ատեն, երեւան կու գան կարեւոր խճանկար մը եւ բազմաթիւ քանդակներ, որոնցմէ նշանաւոր են Միլոսի Աֆրոտիթը ''Αφροδίτη της Μήλου'' (այժմ կը գտնուի [[Լուվր]]), Ասքլիփիոս ([[Բրիտանական Թանգարան (Լոնտոն)|Բրիտանական Թանգարանը]], [[Լոնտոն]]) եւ Արխայիք (հնագոյն շրջան) Ափոլոնաս ([[Աթէնքի Հնագիտական Ազգային Թանգարանը|Աթէնքի Հնագիտական Թանգարանը]])։ <ref>[https://web.archive.org/web/20150921212047/http://dlib.statistics.gr/Book/GRESYE_02_0101_00098%20.pdf 18 Մարտ 2001․ Յունաստանի մարդահամար{{ref-el}}]</ref> <ref>[http://elladitsamas.blogspot.com/2008/12/blog-post_01.html Միլոս եւ իր երկրաբանական պատմութիւնը{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.greeka.com/cyclades/milos/history/ Միլոս կղզին{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20150602050136/http://www.milos.gr/el/%CE%B1%CE%BE%CE%B9%CE%BF%CE%B8%CE%AD%CE%B1%CF%84%CE%B1/%CE%BC%CE%BF%CF%85%CF%83%CE%B5%CE%AF%CE%B1/%CE%B1%CF%81%CF%87%CE%B1%CE%B9%CE%BF%CE%BB%CE%BF%CE%B3%CE%B9%CE%BA%CF%8C-%CE%BC%CE%BF%CF%85%CF%83%CE%B5%CE%AF%CE%BF Միլոսի հնագիտական թանգարանը{{ref-el}}]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} 1f7mu35jxe8tifg8bymgwvuf3937ehn 0 24202 254651 251007 2026-09-10T21:39:59Z ԱղուորԲաներ 3077 Բնագիրին մէջ փոխել «արհեստական բանականութիւն» եզրեը համապատասխանեցնելով յօդուածի վերնագրին։ 254651 wikitext text/x-wiki [[Պատկեր:Artificial intelligence prompt completion by dalle mini.jpg|alt=ԱԲ|մինի|«ԱԻ» (Արուեստական Իմացականութիւն)]] '''Արուեստական Իմացականութիւն''' Անգլերէն՝ (artificial intelligence) կը յապաւուի՝ «ԱԻ» (Անգլերէն՝ AI), մեքենաներուն ցուցաբերաց գիտելիքի եւ տեղեկութեան ըմբռնումը (ընկալում), համադրումը եւ մակաբերումն է, ի տարբերութիւն այն իմացականութեան,<ref>[http://nayiri.com/ Նայիրի] Բառարան [http://www.nayiri.com/search?dt=HY_HY&r=0&l=hy_LB&query=%D5%A2%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%AB%D6%82%D5%B6 '''բանականութիւն''' գոյական ''Մտածողութիւն, դատողութիւն, խելք:''] [http://www.nayiri.com/search?dt=HY_HY&r=0&l=hy_LB&query=%D5%A2%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%AB%D6%82%D5%B6 '''բանական''' ածական ''Խելքի համեմատ, տրամաբանական:''] [http://www.nayiri.com/search?dt=HY_HY&r=0&l=hy_LB&query=%D5%A2%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%AB%D6%82%D5%B6 Աղբիւր՝ ''Բառգիրք հայերէն լեզուի։'' Անդրանիկ Վրդ. Կռանեան, Պէյրութ, 1998։ Էջ 57։] [http://www.nayiri.com/search?dt=HY_HY&r=0&l=hy_LB&query=%D5%A2%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%AB%D6%82%D5%B6 '''ԲԱՆԱԿԱՆՈՒԹԻՒՆ'''] [http://www.nayiri.com/search?dt=HY_HY&r=0&l=hy_LB&query=%D5%A2%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%AB%D6%82%D5%B6 գոյական ''խելք, ողջմտութիւն, բանավարութիւն։'']</ref> զոր կը ցուցադրեն մարդ արարածներն ու ոչ-մարդկային կենդանիները։<ref>Artificial Intelligence - [https://ideas.repec.org/p/osf/osfxxx/sz7mj.html#:~:text=Share-,Artificial%20intelligence%20(AI)%20is%20intelligence%E2%80%94perceiving%2C%20synthesizing%2C,non%2Dhuman%20animals%20and%20humans. ideas.repec]</ref> Արուեստական իմացականութեան կատարած գործերէն կարելի է օրինակ բերել՝ խօսքի ճանաչում ([[Անգլերէն]]՝ Speech Recognition), համակարգչատեսողութիւն ([[Անգլերէն]]՝ Computer Vision), միջ-բնական լեզուներու (մարդկային լեզուներ) թարգմանութիւն ([[Անգլերէն]]՝ translation between natural languages), մուտգագրութեանց ([[Անգլերէն]]՝ Input) այլ քարտէսագրումներու կողքին։ Արուեստական իմացականութեան կիրարկութիւնները կը ներառեն` # Համացանցի առաջացեալ որոնումի համակարգեր (Անգլերէն՝ Advanced Web Search Engines, օր․՝ ''Կուկլ'' Որոնում), # Յանձնարարումի համակարգներ ([[Անգլերէն]]՝ Recommendation systems, կը գործածուին ''Եութիւպ'', ''Ամազոն'' եւ ''Նէթֆլիքսին'' կողմէ), # Մարդկային խօսքի հասկացում (լեզուն), ինչպէս կ՚ընեն ''Սիրի''ն եւ ''Ալէքսա''ն (Siri and Alexa), ինքնավար ինքնաշարժեր կամ ինքնակառավարող ինքնաշարժեր (օր․՝ ''Ուէյմօ'', Waymo)։ # Ծնիչ կամ ստեղծարար գործիքներ (Անգլերէն՝ Generative, Creative tools), ինչպիսիքն են Չաթ ՃիՓիԹի-ն եւ Էյ Այ Արթ-ը (Անգլերէն՝ Chat GPT, AI Art), # Ինքնադարձ Որոշումի-Կայացում (Անգլերէն՝ Automation Decision-Making), # Բարձրագոյն մակարդակի մրցակցութիւն ռազմավարական խաղերուն մէջ օր․՝ (Ճատրակ եւ Կօու / GO):<ref>"[https://wildoftech.com/alphago-google-deepmind AlphaGo – Google DeepMind]". (2016) [https://web.archive.org/web/20160310191926/https://wildoftech.com/alphago-google-deepmind/ Archived] from the original on 20 October 2021.</ref> Արուեստական իմացականութեան հետազօտութեան զանազան ենթադաշտերէն ամէն մէկը կը կեդրոնանայ յատուկ նպատակներու եւ յատուկ գործիքներու գործածելուն վրայ։ «ԱԻ»-ի հետազօտութեան աւանդական նպատակները կը պարփակեն տրամաբանութիւն (դատողութիւն), գիտութեան ներկայացում, ծրագրում (ծրագիր կազմել), սորվում (սորվիլ), [[Բնական Լեզուի Մշակում|բնական (մարդկային, կամ ոչ-ծրագրաւորումի) լեզուներու մշակում]], ըմբռնում եւ առարկաներու ձեռնավարելու եւ շարժելու կարողութիւնը։ Ընդհանուր ուշիմութիւն, այսինքն կամայական խնդիր մը (Անգլերէն՝ an Arbitrary Problem) լուծելու կարողութիւնը, այս դաշտին երկարաժամկէտ նպատակներէն է։<ref>Pennachin, C.; Goertzel, B. (2007). "Contemporary Approaches to Artificial General Intelligence". ''Artificial General Intelligence''. Cognitive Technologies. Berlin, Heidelberg: Springer. doi:[[doi:10.1007/978-3-540-68677-4_1|10.1007/978-3-540-68677-4_1]]. ISBN <bdi>978-3-540-23733-4</bdi>.</ref><ref>Roberts, Jacob (2016). "[https://web.archive.org/web/20180819152455/https://www.sciencehistory.org/distillations/magazine/thinking-machines-the-search-for-artificial-intelligence Thinking Machines: The Search for Artificial Intelligence]". ''Distillations''. Vol. 2, no. 2. pp. 14–23. Archived from the [https://www.sciencehistory.org/distillations/magazine/thinking-machines-the-search-for-artificial-intelligence original] on 19 August 2018. Retrieved 20 March 2018.</ref> Այս խնդիրները լուծելու համար, «ԱԻ» ոլորտի գիտաշխատողները որդեգրած ու ամբողջակրած են խնդիր-լուծելու եղանակներու ընդարձակ շարք մը, ներառեալ Որոնում եւ [[Ուսողական Ծրագրաւորում]] (Անգլերէն՝ mathematical optimization), Ձեւական Տրամաբանութիւն (Formal Logic), [[Արհեստական Ջղաբջիջային Ցանց]] (Անգլերէն՝ Artificial neural network), վիճակագրութեանց վրան հիմնուած եղանակներ (''մեթոտ''ներ), հաւանականութիւն (Անգլերէն՝ Probability) եւ տնտեսագիտութիւն։ «ԱԻ»-ն նաեւ կը հետապնդէ Համակարգչաբանութիւնը (Համակարգչային Գիտութիւն, Անգլերէն՝ Computer Science), Հոգեբանութիւնը, Լեզուաբանութիւնը, Իմաստասիրութիւնը (''Փիլիսոփայութիւն'') եւ բազում ուրիշ դաշտեր ու ոլորտներ։ Այս ասպարէզը հիմնադրուեցաւ այն ենթադրութեան վրայ որ կ՚ըսէ թէ՝ «մարդկային իմացականութիւնը կարելի է այդքան ճշգրտօրէն նկարագրել, որ կարելի է անոր օրինակող գործիք մը շինել»։<ref>McCarthy, John; Minsky, Marvin; Rochester, Nathan; Shannon, Claude (1955). "[https://web.archive.org/web/20070826230310/http://www-formal.stanford.edu/jmc/history/dartmouth/dartmouth.html A Proposal for the Dartmouth Summer Research Project on Artificial Intelligence]". Archived from [http://www-formal.stanford.edu/jmc/history/dartmouth/dartmouth.html the original] on 26 August 2007. Retrieved 30 August 2007.</ref> Այս մէկը յառաջ բերաւ իմաստասիրական (''փիլիսոփայական'') բանավէճներ, մարդուն նմանող եւ անոր իմացականութեանն ու միտքին կերպակից մտացիութեամբ էակներ ստեղծելուն բարոյական հետեւանքներուն մասին։ Այս խնդիրները վաղուց ուսումնասիրուած էին դիցավէպերու, առասպելներու եւ իմաստասիրութեան (''փիլիսոփայութեան)'' կողմէ հնադարէն (Անգլերէն՝ Antiquity) ի վեր։<ref>Newquist, HP (1994). ''[https://www.amazon.com/Brain-Makers-Artificial-Intelligence-Machines-ebook/dp/B08MT5S8LP The Brain Makers: Genius], Ego, And Greed In The Quest For Machines That Think''. New York: Macmillan/SAMS. ISBN <bdi>978-0-672-30412-5</bdi>., Էջեր՝ 45–53.</ref> Համակարգչագէտներն ու իմաստասէրները (''[[Փիլիսոփայ|փիլիսոփաներ]]'') կը թելադրեն թէ «ԱԻ»-ն գոյացական վտանգ կրնայ դառնալ մարդկութեան համար, եթէ անոր բանական կարողութիւններն ու ատակութիւնները չուղղուին դէպի շահաւէտ եւ արդիւնաբեր նպատակներ։<ref>Russel and Norvig note in the textbook Artificial Intelligence: A Modern Approach (4th ed.), section 1.5: "In the longer term, we face the difficult problem of controlling superintelligent AI systems that may evolve in unpredictable ways." while referring to computer scientists, philosophers, and technologists.</ref> Արուեստական Իմացականութիւն եզրոյթը ենթարկուած է քննադատութեան ԱԻ-ի իսկական կարելիութիւնները գերագնահատելու եւ պէտք եղածէն աւելի բարձր արժեւորելու համար։   == Արուեստական Իմացականութեան Հետազօտութիւններու Պատմութիւնը<ref>{{Citation|title=ذكاء اصطناعي|url=https://ar.wikipedia.org/w/index.php?title=%D8%B0%D9%83%D8%A7%D8%A1_%D8%A7%D8%B5%D8%B7%D9%86%D8%A7%D8%B9%D9%8A&oldid=72515225|date=2025-11-18|accessdate=2025-11-20|language=ar}}</ref> == Միջնադարեան քսաներորդ դարուն, քանի մը գիտնականներ սկսան հետազօտել խելացի մեքենաներ կառուցելու նոր մօտեցում մը, որ հիմնուած էր նորագոյն յայտնագործութիւններուն վրայ՝ նիւրոգիտութեան մէջ, տեղեկատուութեան նոր մաթեմատիկական տեսութեան վրայ, ցիպերնեթիկայի զարգացումին վրայ, ու ամէնէն առաջ՝ թուային համակարգիչին գիւտին շնորհիւ, գիւտ եղաւ մեքենայ մը, որ կրնար ընդօրինակել մարդկային հաշուողական մտածողութեան գործընթացը։ Արուեստական Իմացականութեան հետազօտութիւններու ժամանակակից ոլորտը հիմնադրուեցաւ 1956 թուականի ամրան, Տարթմութի Քոլեճի համալսարանային տարածքին տեղի ունեցած համաժողովի մը ընթացքին։ Այդ ներկաները դարձան Արուեստական Իմացականութեան հետազօտութիւններու ղեկավարները քանի մը տասնամեակներ շարունակ, յատկապէս՝ '''Ճոն ՄաքՔարթի''', '''Մարուին Մինսքի''', '''Ալըն Նիւէլ''' եւ '''Հերպերթ Սայմըն''', որոնք Արուեստական Իմացականութեան լապորաթորիաներ հիմնեցին Մասաչուսէթսի Թեքնոլոճիի Հիմնարկին (MIT), Քարնիկի Մելլընի Համալսարանին (CMU) եւ Սթանֆորտի մէջ։ Անոնք ու իրենց աշակերտները ծրագիրներ գրեցին, որոնք զարմացուցին մարդոց մեծամասնութիւնը։ Համակարգիչը կը լուծէր հանրահաշուի խնդիրներ, կ'ապացուցանէր տրամաբանական թեորէմներ եւ կը խօսէր անգլերէն։ Մինչեւ վաթսունականներու կէսերը, այդ հետազօտութիւնները սկսան առատաձեռնօրէն ֆինանսաւորուիլ Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու Պաշտպանութեան Նախարարութենէն։ == Տե՛ս նաեւ == * [[Վտանգուած Լեզու|Վտանգուած լեզու։]] * [[Բնական Լեզուի Մշակում|Բնական լեզուի մշակում]]։ * [[Լեզուի Փաստագրում]]: * [[Արհեստական Ջղաբջիջային Ցանց]]: == Ծանօթագրութիւններ == <references /> 4rstnzgd0bk1ygnklmalm4ba9p8mgaj 0 32808 254620 254520 2026-09-10T13:08:16Z ԱշբոտՏՆՂ 139 Bot: Redirect to a deleted or non-existent page 254620 wikitext text/x-wiki {{Ջնջել|կոտրված վերահղում}} #REDIRECT [[Քանատայի հայեր]] 92wx0zbmthjaokjvzt2jawezwbny4ff 0 32869 254619 2026-09-10T13:06:41Z Azniv Stepanian 8 Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}'''«Բարեգործականի Ձայն»''', տեղեկատու ամսաթերթ։ [[Հայկական Բարեգործական Ընդհանուր Միութիւն|ՀԲԸՄ]] [[Պուլկարիա|Պուլկարիոյ]] շրջանային յանձնաժողովի պաշտօնաթերթը։ == Պատմութիւն == Լոյս տեսած է 2004 թուականէն, [[Փլովտիւ]]՝ պուլկարերէն եւ [[հայերէն]...»: 254619 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}'''«Բարեգործականի Ձայն»''', տեղեկատու ամսաթերթ։ [[Հայկական Բարեգործական Ընդհանուր Միութիւն|ՀԲԸՄ]] [[Պուլկարիա|Պուլկարիոյ]] շրջանային յանձնաժողովի պաշտօնաթերթը։ == Պատմութիւն == Լոյս տեսած է 2004 թուականէն, [[Փլովտիւ]]՝ պուլկարերէն եւ [[հայերէն]]։ Լուսաբանած է ՀԲԸՄ կեդրոնական վարչութեան եւ մասնաճիւղերու գործունէութիւնը, բարեգործական միջոցառումները, ներկայացուցած է միութեան հիմնադիր եւ նուիրեալ անհատները։ Տպագրած է նաեւ գրական-գեղարուեստական ստեղծագործութիւններ, մշակութային եւ գիտական նիւթեր։{{ՀԳԳՀ}} [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]] o4iwriyhodmfnv1u05vxg3l45q9x7xq 0 32870 254621 2026-09-10T13:39:02Z Azniv Stepanian 8 Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}«'''Բուրաստան''' '''Մանկանց»''', կիսամսեայ պատկերազարդ մանկապատանեկան հանդէս։ Լոյս տեսած է 1882-1893 թուականներուն, [[Կոստանդնուպոլիս]]։ 1889 թուականէն վերանուանուած է «Ծաղիկ Մանկանց»։ == Կազմ == Խմբագիրներ՝ Կ․ Քարակիւլեան, Ստեփան Տէօվլէթեան, Միհր...»: 254621 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}«'''Բուրաստան''' '''Մանկանց»''', կիսամսեայ պատկերազարդ մանկապատանեկան հանդէս։ Լոյս տեսած է 1882-1893 թուականներուն, [[Կոստանդնուպոլիս]]։ 1889 թուականէն վերանուանուած է «Ծաղիկ Մանկանց»։ == Կազմ == Խմբագիրներ՝ Կ․ Քարակիւլեան, Ստեփան Տէօվլէթեան, Միհրան Ասքանազեան։ Հրատարակիչ՝ Նշան Պէրպէրեան։ == Աշխատանքներ == «Բուրաստան Մանկանցը» մանկական, գրական–գեղարուեստական ստեղծագործութիւններուն զուգահեռ տպագրած է արուեստի, առողջապահութեան, բժշկութեան նուիրուած գիտահանրամատչելի յօդուածներ, գրախօսութիւններ, յիշատակութիւններ նշանաւոր անձանց մասին, առաջարկած է մաթեմատիկական խնդիրներ։ Հանդէսի հրատարակման աջակցած են՝ [[Մատթէոս Մամուրեան|Մատթէոս Մամուրեանը]], [[Ռեթէոս Պէրպէրեան]]<nowiki/>ը, [[Սմբատ Փանոսեան|Սմբատ Փանոսեանը]], [[Արշակ Չօպանեան|Արշակ Չօպանեանը]], [[Եղիա Տէմիրճիպաշեան|Եղիա Տէմիրճիպաշեանը]] եւ ուրիշներ։ Թղթակցած են Կոստանդնուպոլսոյ, [[Զմիւռնիա|Զմիւռնիայի]] եւ այլ շրջաններու հայ դպրոցականները։{{ՀՍՀ|հատոր=2|էջ=617}} [[Ստորոգութիւն:Հանդէսներ]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]] dw55btpf74qdw5yikaf4vrme2x3v3m5 0 32871 254622 2026-09-10T13:51:18Z Azniv Stepanian 8 Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}} '''«Գաղութ»''', գրական, քաղաքական, հասարակական շաբաթաթերթ։ Լոյս տեսած է 1914-1916 թուականներուն, [[Նոր Նախիջեւան]]։ Խմբագիրներ՝ Ա. Տոմբայեան, Սահակ Միասնիկեան։ == Նկարագրութիւն == Լուսաբանած է [[Ռուսաստանի Դաշնութիւն|Ռուսաստանի]], [[Ղրիմ|Ղրիմի]] ե...»: 254622 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Պարբերական}} '''«Գաղութ»''', գրական, քաղաքական, հասարակական շաբաթաթերթ։ Լոյս տեսած է 1914-1916 թուականներուն, [[Նոր Նախիջեւան]]։ Խմբագիրներ՝ Ա. Տոմբայեան, Սահակ Միասնիկեան։ == Նկարագրութիւն == Լուսաբանած է [[Ռուսաստանի Դաշնութիւն|Ռուսաստանի]], [[Ղրիմ|Ղրիմի]] եւ Հիւսիսային Կովկասի հայերու կեանքը, սպառողական եւ գործակցական ընկերութիւններու, բարեգործական կազմակերպութիւններու գործունէութիւնը, անդրադարձած է ժողովրդական առողջապահութեան, թատերական, դպրոցական եւ այլ հարցերու։ Աշխատակցած են [[Ալեքսանդր Միասնիկեան|Ալեքսանդր Միասնիկեանը]], [[Վահան Տէրեան|Վահան Տէրեանը]], [[Շուշանիկ Կուրղինեան|Շուշանիկ Կուրղինեանը]], [[Աղեքսանդր Ծատուրեան|Ալեքսանդր Ծատուրեանը]], Գէորգ Չուպարը։{{ՀԳԳՀ}} [[Ստորոգութիւն:Թերթեր]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]] m4ib74mnpyghwxw6d4twt6zo4uh5hd4 0 32872 254623 2026-09-10T14:00:16Z Azniv Stepanian 8 Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}'''«Գաղութահայ տարեգիրք»''', Պուխարեսթի «Գաղութահայ Հրատարակչական»ի հրատակչութիւն։ == Պատմութիւն == Լուս տեսած է 1939-1941 թուականներուն, [[Պուխարեսթ|Պուխարեստթ]] (3 գիրք)։ Խմբագիր՝ [[Մկրտիչ Պոտուրեան]]։ Տպագրած է պատմաբանասիրական յօդուածներ, հ...»: 254623 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}'''«Գաղութահայ տարեգիրք»''', Պուխարեսթի «Գաղութահայ Հրատարակչական»ի հրատակչութիւն։ == Պատմութիւն == Լուս տեսած է 1939-1941 թուականներուն, [[Պուխարեսթ|Պուխարեստթ]] (3 գիրք)։ Խմբագիր՝ [[Մկրտիչ Պոտուրեան]]։ Տպագրած է պատմաբանասիրական յօդուածներ, հայկական գաղթավայրերու, ինչպէս նաեւ [[Բժշկութիւն|բժշկութեան]], դրամագիտութեան, [[Երաժշտութիւն|երաժշտութեան]], պատմութեան վերաբերեալ նիւթեր, ծանօթացուցած է հայկական եւ յունական դիցաբանութիւնները։ Տարեգիրքին մէջ տեղ գտած են՝ [[Կոմիտաս Վարդապետ|Կոմիտասի]], [[Թէոդիկ|Թէոդիկի]] նամակները, հայ նշանաւոր գործիչներու կենսագրութիւններ, յուշագրութիւններ, թարգմանութիւններ՝ եւրոպական գրականութենէ։ {{ՀԳԳՀ}} [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]] izkui22k0hhp90r1lolbnl936zdih8v 254624 254623 2026-09-10T14:01:18Z Azniv Stepanian 8 254624 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}'''«Գաղութահայ Տարեգիրք»''', Պուխարեսթի «Գաղութահայ Հրատարակչական»ի հրատակչութիւն։ == Պատմութիւն == Լուս տեսած է 1939-1941 թուականներուն, [[Պուխարեսթ|Պուխարեստթ]] (3 գիրք)։ Խմբագիր՝ [[Մկրտիչ Պոտուրեան]]։ Տպագրած է պատմաբանասիրական յօդուածներ, հայկական գաղթավայրերու, ինչպէս նաեւ [[Բժշկութիւն|բժշկութեան]], դրամագիտութեան, [[Երաժշտութիւն|երաժշտութեան]], պատմութեան վերաբերեալ նիւթեր, ծանօթացուցած է հայկական եւ յունական դիցաբանութիւնները։ Տարեգիրքին մէջ տեղ գտած են՝ [[Կոմիտաս Վարդապետ|Կոմիտասի]], [[Թէոդիկ|Թէոդիկի]] նամակները, հայ նշանաւոր գործիչներու կենսագրութիւններ, յուշագրութիւններ, թարգմանութիւններ՝ եւրոպական գրականութենէ։ {{ՀԳԳՀ}} [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]] mu9io5bv9c2lk0099y81tga4gn4p5w7 0 32873 254627 2026-09-10T14:40:34Z HoMen 269 HoMen տեղափոխեց էջ [[Փոլոնիա]]ը վերայղելով դէպի էջ [[Լեհաստան]] 254627 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Լեհաստան]] q97pzf88dg4rz0o32q9qbmkl1vi9n9c 1 32874 254629 2026-09-10T14:40:34Z HoMen 269 HoMen տեղափոխեց էջ [[Քննարկում:Փոլոնիա]]ը վերայղելով դէպի էջ [[Քննարկում:Լեհաստան]] 254629 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Քննարկում:Լեհաստան]] 88pmvm74a5db2j9ml8mox3i8ji5g8am 0 32875 254630 2026-09-10T15:31:49Z HoMen 269 Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|երկիր=Յունաստան|պատկեր=Klima on Milos, syrmata, 152734.jpg|պատկերի նկարագրութիւն=Գլիմա|շրջան=|կը գտնուի ափին=Էգէական ծով|բարձրութիւն=5}}'''Գլիմա, Միլոս''' ([[Յունարէն|յուն․]]`Κλήμα Μήλου), [[Սիրոս (կղզի)|Միլոս]], [[Էգէական Ծով|Էգէական ծով]], [[Յունաստան]]։ Միլոսին տ...»: 254630 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|երկիր=Յունաստան|պատկեր=Klima on Milos, syrmata, 152734.jpg|պատկերի նկարագրութիւն=Գլիմա|շրջան=|կը գտնուի ափին=Էգէական ծով|բարձրութիւն=5}}'''Գլիմա, Միլոս''' ([[Յունարէն|յուն․]]`Κλήμα Μήλου), [[Սիրոս (կղզի)|Միլոս]], [[Էգէական Ծով|Էգէական ծով]], [[Յունաստան]]։ Միլոսին տեսարժան, հանրածանօթ ձկնորսներու ծովափնեայ բնակավայր։ Կը գտնուի Միլոս ծոցին մուտքին, Թրիփիթի գիւղին տակ։ Ըստ 2011-ի մարդահամար ունէր 13 բնակիչ, իսկ 2021-ին՝ 8։ Միլոսին գլխաւոր [[Ատամաս, Միլոս|Ատամանտաս]] նաւահանգիստէն հեռաւորութիւնը 6 քլ է։ Բնակավայրը հանրածանօթ է իր ձկնորսներու բնակարաններով, ծանօթ որպէս «սիրմաթա»։ Անոնք երկյարկանի տուներ են ներկուած վառ գոյներով։ Վերի յարկին մէջ կը բնակի ձկնորսը իր ընտանիքին հետ եւ վարի յարկը կ՛օգտագործուի ձմեռուան եղանակին նաւը պահպանելու համար։ ԳԼիմա կը գտնուի հին Միլոսին մօտ՝ հին թատրոնով։ Հոն ուր գտնուեցաւ [[Միլոսի Աֆրոտիթին|Միլոսին Աֆրոտիթիին]] արձանը։ <ref>[https://www.statistics.gr/2021-census-pop-hous 2021-ի մարդահամար{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.ethnos.gr/travel/article/142459/tospitithsafrodithsthsmhloyeinaitoklhmatopioidiaiteroxoriothselladas Գլիմա, Յունաստանի իւրայատուկ գիւղը{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.diakopes.gr/poi/klima/ Գլիմա Միլոս{{ref-el}}]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Միլոսի բնակավայրեր]] [[Ստորոգութիւն:Քիքլադեսի բնակավայրեր]] [[Ստորոգութիւն:Էգէականի բնակավայրեր]] [[Ստորոգութիւն:Յունաստանի բնակավայրեր]] [[Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր այբենական կարգով]] [[Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր]] 8vxtkqcn3k9mh7xl4rsoonojcvuyfiz 0 32876 254631 2026-09-10T15:42:15Z HoMen 269 Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|երկիր=Յունաստան|պատկեր=Pollonia.jpg|պատկերի նկարագրութիւն=Գլիմա|շրջան=|կը գտնուի ափին=Էգէական ծով|բարձրութիւն=5}}'''Գլիմա''' կամ '''Ափոլոնիա''' ([[Յունարէն|յուն․]]`Πολλώνια կամ Απολλώνια), [[Միլոս]], [[Էգէական Ծով|Էգէական ծով]], [[Յունաստան]]։ Միլոսին ծովա...»: 254631 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|երկիր=Յունաստան|պատկեր=Pollonia.jpg|պատկերի նկարագրութիւն=Գլիմա|շրջան=|կը գտնուի ափին=Էգէական ծով|բարձրութիւն=5}}'''Գլիմա''' կամ '''Ափոլոնիա''' ([[Յունարէն|յուն․]]`Πολλώνια կամ Απολλώνια), [[Միլոս]], [[Էգէական Ծով|Էգէական ծով]], [[Յունաստան]]։ Միլոսին ծովափնեայ բնակավայր։ Կը գտնուի ծովու մակերեսէն 10 մ․ բարձրութեան վրայ։ Միլոսին երկրորդ գլխաւոր նաւահանգիստն է, [[Ատամաս, Միլոս|Ատամանտասէն]] ետք։ Ափոլոնիա փոքր նաւով մը յաճախակի կապ ունի [[Քիմոլոս|Գիմոլոսին]] հետ։ == Բնակչութիւն == {| class="wikitable sortable" |+Մնայուն !Տարի !Բնակչութիւն |- |1961 |152 |- |1971 |180 |- |1991 |233 |- |2001 |275 |- |2011 |276 |- |2021 |268 |} <ref>[https://www.statistics.gr/2021-census-pop-hous 2021-ի մարդահամար{{ref-en}}]</ref> <ref>[http://www.pollonia.gr/ Փոլոնիա, Միլոս{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.gtp.gr/LocPage.asp?id=15470&lng=1 Ափոլոնիա Միլոս{{ref-el}}]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Միլոսի բնակավայրեր]] [[Ստորոգութիւն:Քիքլադեսի բնակավայրեր]] [[Ստորոգութիւն:Էգէականի բնակավայրեր]] [[Ստորոգութիւն:Յունաստանի բնակավայրեր]] [[Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր այբենական կարգով]] [[Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր]] 92uocpo75cu5i5sx1fkq4kdniosz1gn 0 32877 254632 2026-09-10T15:56:16Z HoMen 269 Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|երկիր=Յունաստան|պատկեր=Triovasalos, Milos, Grezia - Plaka (Milos) - Tagzania - 1776606426032.jpg|պատկերի նկարագրութիւն=Թրիովասալոս, Միլոս|շրջան=|կը գտնուի ափին=Էգէական ծով|բարձրութիւն=130}}'''Թրիովասալոս''' ([[Յունարէն|յուն․]]`Τριοβασάλος Μήλου), [[Միլոս]], Էգէական Ծով|Էգէական...»: 254632 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|երկիր=Յունաստան|պատկեր=Triovasalos, Milos, Grezia - Plaka (Milos) - Tagzania - 1776606426032.jpg|պատկերի նկարագրութիւն=Թրիովասալոս, Միլոս|շրջան=|կը գտնուի ափին=Էգէական ծով|բարձրութիւն=130}}'''Թրիովասալոս''' ([[Յունարէն|յուն․]]`Τριοβασάλος Μήλου), [[Միլոս]], [[Էգէական Ծով|Էգէական ծով]], [[Յունաստան]]։ Միլոսին բարձրադիր բնակավայր։ Թրիովասալոս եւ Բերա Թրիովասալոս մէկ բնակավայր կը կազմեն, որոնք կ՛ընդգրկեն երկու մերձակայ բլաուրներ 130 մ․ բարձրութեամբ։ Կղզիին մաւրաքաղաք [[Բլագա, Միլոս|Բլագայէն]] հեռաւորութիւնը 1 քլ է եւ 10 քլ [[Ատամաս, Միլոս|Ատամանտայէն]]։ Բնակավայրին մէջ կը գտնուի Այիոս Սփիրիդոնաս եկեղեցին, կառուցուած ԺԹ․ դարուն եւ 1849-ին կառուցուած Այիոս Եորղոս եկեղեցին։ 2021-ի մարդահամարին բնակչութեան թիւը 1 001 է, իսկ 2011-ի մարդահամարին՝ 838։ <ref>[https://www.statistics.gr/2021-census-pop-hous 2021-ի մարդահամար{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://eetaa.gr/eetaa/metaboles/oikmet_details.php?id=12659 Բնակչութեան մարդահամր, փոփոխութիւններ{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.feelgreece.com/el/triovasalos Թրիովասալոս, Միլոս{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20150101200107/http://www.milos-island.info/gr/oikismoi07.htm Թրիովասալոս եւ Բերա Թրիովասալոս Միլոս{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.gtp.gr/LocPage.asp?id=11897&lng=1 Թրիովասալոս Միլոս]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Միլոսի բնակավայրեր]] [[Ստորոգութիւն:Քիքլադեսի բնակավայրեր]] [[Ստորոգութիւն:Էգէականի բնակավայրեր]] [[Ստորոգութիւն:Յունաստանի բնակավայրեր]] [[Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր այբենական կարգով]] [[Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր]] acudzw8ec7jgvtynxry3yowloznqx3g 254634 254632 2026-09-10T16:49:46Z HoMen 269 254634 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|երկիր=Յունաստան|պատկեր=Triovasalos, Milos, Grezia - Plaka (Milos) - Tagzania - 1776606426032.jpg|պատկերի նկարագրութիւն=Թրիովասալոս, Միլոս|շրջան=|կը գտնուի ափին=Էգէական ծով|բարձրութիւն=130}}'''Թրիովասալոս''' ([[Յունարէն|յուն․]]`Τριοβασάλος Μήλου), [[Միլոս]], [[Էգէական Ծով|Էգէական ծով]], [[Յունաստան]]։ Միլոսին բարձրադիր բնակավայր։ Թրիովասալոս եւ Բերա Թրիովասալոս մէկ բնակավայր կը կազմեն, որոնք կ՛ընդգրկեն երկու մերձակայ բլաուրներ 130 մ․ բարձրութեամբ։ Կղզիին մաւրաքաղաք [[Փլաքա, Միլոս|Փլաքայէն]] հեռաւորութիւնը 1 քլ է եւ 10 քլ [[Ատամաս, Միլոս|Ատամանտայէն]]։ Բնակավայրին մէջ կը գտնուի Այիոս Սփիրիդոնաս եկեղեցին, կառուցուած ԺԹ․ դարուն եւ 1849-ին կառուցուած Այիոս Եորղոս եկեղեցին։ 2021-ի մարդահամարին բնակչութեան թիւը 1 001 է, իսկ 2011-ի մարդահամարին՝ 838։ <ref>[https://www.statistics.gr/2021-census-pop-hous 2021-ի մարդահամար{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://eetaa.gr/eetaa/metaboles/oikmet_details.php?id=12659 Բնակչութեան մարդահամր, փոփոխութիւններ{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.feelgreece.com/el/triovasalos Թրիովասալոս, Միլոս{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20150101200107/http://www.milos-island.info/gr/oikismoi07.htm Թրիովասալոս եւ Բերա Թրիովասալոս Միլոս{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.gtp.gr/LocPage.asp?id=11897&lng=1 Թրիովասալոս Միլոս]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Միլոսի բնակավայրեր]] [[Ստորոգութիւն:Քիքլադեսի բնակավայրեր]] [[Ստորոգութիւն:Էգէականի բնակավայրեր]] [[Ստորոգութիւն:Յունաստանի բնակավայրեր]] [[Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր այբենական կարգով]] [[Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր]] i8neo5cz7tneuap0f67gnk1l6ftgn18 254637 254634 2026-09-10T17:35:52Z HoMen 269 254637 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|երկիր=Յունաստան|պատկեր=Triovasalos, Milos, Grezia - Plaka (Milos) - Tagzania - 1776606426032.jpg|պատկերի նկարագրութիւն=Թրիովասալոս, Միլոս|շրջան=|կը գտնուի ափին=Էգէական ծով|բարձրութիւն=130}}'''Թրիովասալոս''' ([[Յունարէն|յուն․]]`Τριοβασάλος Μήλου), [[Միլոս]], [[Էգէական Ծով|Էգէական ծով]], [[Յունաստան]]։ Միլոսին բարձրադիր բնակավայր։ Թրիովասալոս եւ Բերա Թրիովասալոս մէկ բնակավայր կը կազմեն, որոնք կ՛ընդգրկեն երկու մերձակայ բլաուրներ 130 մ․ բարձրութեամբ։ Կղզիին մաւրաքաղաք [[Փլագա, Միլոս|Փլագայէն]] հեռաւորութիւնը 1 քլ է եւ 10 քլ [[Ատամաս, Միլոս|Ատամանտայէն]]։ Բնակավայրին մէջ կը գտնուի Այիոս Սփիրիդոնաս եկեղեցին, կառուցուած ԺԹ․ դարուն եւ 1849-ին կառուցուած Այիոս Եորղոս եկեղեցին։ 2021-ի մարդահամարին բնակչութեան թիւը 1 001 է, իսկ 2011-ի մարդահամարին՝ 838։ <ref>[https://www.statistics.gr/2021-census-pop-hous 2021-ի մարդահամար{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://eetaa.gr/eetaa/metaboles/oikmet_details.php?id=12659 Բնակչութեան մարդահամր, փոփոխութիւններ{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.feelgreece.com/el/triovasalos Թրիովասալոս, Միլոս{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20150101200107/http://www.milos-island.info/gr/oikismoi07.htm Թրիովասալոս եւ Բերա Թրիովասալոս Միլոս{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.gtp.gr/LocPage.asp?id=11897&lng=1 Թրիովասալոս Միլոս]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Միլոսի բնակավայրեր]] [[Ստորոգութիւն:Քիքլադեսի բնակավայրեր]] [[Ստորոգութիւն:Էգէականի բնակավայրեր]] [[Ստորոգութիւն:Յունաստանի բնակավայրեր]] [[Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր այբենական կարգով]] [[Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր]] tls3xu0z3qaheuk101xlsidbcnqpkc8 0 32878 254635 2026-09-10T17:06:43Z HoMen 269 Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|երկիր=Յունաստան|պատկեր=Plaka neighborhood on Milos Island, Greece.jpg|պատկերի նկարագրութիւն=Փլագա, Միլոս|շրջան=|կը գտնուի ափին=Էգէական ծով|բարձրութիւն=Փլագա, Միլոս}}'''Փլագա, Միլոս''' ([[Յունարէն|յուն․]]`Πλάκα Μήλου), [[Միլոս]], [[Էգէական Ծով|Էգէական ծով]], [[Յունաստան]...»: 254635 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|երկիր=Յունաստան|պատկեր=Plaka neighborhood on Milos Island, Greece.jpg|պատկերի նկարագրութիւն=Փլագա, Միլոս|շրջան=|կը գտնուի ափին=Էգէական ծով|բարձրութիւն=Փլագա, Միլոս}}'''Փլագա, Միլոս''' ([[Յունարէն|յուն․]]`Πλάκα Μήλου), [[Միլոս]], [[Էգէական Ծով|Էգէական ծով]], [[Յունաստան]]։ Միլոսին բարձրադիր (220 մ․) մայրաքաղաքը։ Փլագա նաեւ Միլոս քաղաքապետութեան (կ՛ընդգրկէ Միլոս եւ մերձակայ ժայռակղզիակները) կեդրոնն է։ Բնակավայրը կառուցուած է 220 մ․ բարձրուեան վրայ եւ կը դիտէ Միլոսին ծոցը։ 2021-ի մարդահամարին բնակչութեան թիւը 830 է, իսկ 2011-ի մարդահամարին՝ 749։ Փլագա քիքլատեան ճարտարապետական ոժի բնակարաններով եւ նեղ սալայատակ փողոցներով պահպանած է գիւղական վառ նկարագիրը։ Բնակավայրին մէջ ինքնաշարժներու շրջագայութիւնը արգիլուած է։ [[Պատկեր:Thalassitra on the Castle, Plaka.jpg|ձախից|մինի|Գասթրօ․ Թալասիթրիա եկեղեցին]] Փլագային բարձրագոյն կէտին՝ հրաբխային բլուրի մը վրայ կը գտնուի Գասթրօ, որ հիմնուած է ԺԳ․ դարուն վենետիկցիներէն։ Գասթրօին գագաթին կը գտնուի Մեսա Բանայիա եկեղեցին, քիչ մը աւելի վար՝ Բանայիա ի Թալասիթրա։ Փլագա կը գտնուի բիւզանդական-քիքլատեան ոճի Միլոսին մայր եկեղեցին՝ Իէրոս Նաոս Եէնեսէոս թիս Թէոթոքու կամ՝ Բանայիա ի Գորֆիաթիսա, հիմնուած 1820-ին։ Փլագա կը գտնուի նաեւ Միլոսին հնաբանական եւ ժողովրդագրական թանգարանը։ <ref>[https://www.statistics.gr/2021-census-pop-hous 2021-ի մարդահամար{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://eetaa.gr/eetaa/metaboles/oikmet_details.php?id=12659 Բնակչութեան մարդահամր, փոփոխութիւններ{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20130710173920/http://www.milos.gr/el/%CF%80%CE%BB%CE%B7%CF%81%CE%BF%CF%86%CE%BF%CF%81%CE%AF%CE%B5%CF%82/%CF%87%CF%89%CF%81%CE%B9%CE%AC/%CF%80%CE%BB%CE%AC%CE%BA%CE%B1 Բլագա, Միլոս{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20150101200107/http://www.milos-island.info/gr/oikismoi07.htm Կրետէի համալսարան, Բլագա{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20210920212716/https://www.imsyrou.gr/index.php/nisos-milos/3297-genesiplakes Բանայիա ի Գորֆիաթիսա, Բլագա Միլոս{ref-el}}]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Միլոսի բնակավայրեր]] [[Ստորոգութիւն:Քիքլադեսի բնակավայրեր]] [[Ստորոգութիւն:Էգէականի բնակավայրեր]] [[Ստորոգութիւն:Յունաստանի բնակավայրեր]] [[Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր այբենական կարգով]] [[Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր]] 4c78ete8a5krcf2lnjur8bvypixf91g 254638 254635 2026-09-10T17:36:26Z HoMen 269 254638 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|երկիր=Յունաստան|պատկեր=Plaka neighborhood on Milos Island, Greece.jpg|պատկերի նկարագրութիւն=Փլագա, Միլոս|շրջան=|կը գտնուի ափին=Էգէական ծով|բարձրութիւն=220}}'''Փլագա, Միլոս''' ([[Յունարէն|յուն․]]`Πλάκα Μήλου), [[Միլոս]], [[Էգէական Ծով|Էգէական ծով]], [[Յունաստան]]։ Միլոսին բարձրադիր (220 մ․) մայրաքաղաքը։ Փլագա նաեւ Միլոս քաղաքապետութեան (կ՛ընդգրկէ Միլոս եւ մերձակայ ժայռակղզիակները) կեդրոնն է։ Բնակավայրը կառուցուած է 220 մ․ բարձրութեան վրայ եւ կը դիտէ Միլոսին ծոցը։ 2021-ի մարդահամարին բնակչութեան թիւը 830 է, իսկ 2011-ի մարդահամարին՝ 749։ Փլագա քիքլատեան ճարտարապետական ոժի բնակարաններով եւ նեղ սալայատակ փողոցներով պահպանած է գիւղական վառ նկարագիրը։ Բնակավայրին մէջ ինքնաշարժներու շրջագայութիւնը արգիլուած է։ [[Պատկեր:Thalassitra on the Castle, Plaka.jpg|ձախից|մինի|Գասթրօ․ Թալասիթրիա եկեղեցին]] Փլագային բարձրագոյն կէտին՝ հրաբխային բլուրի մը վրայ կը գտնուի Գասթրօ, որ հիմնուած է ԺԳ․ դարուն վենետիկցիներէն։ Գասթրօին գագաթին կը գտնուի Մեսա Բանայիա եկեղեցին, քիչ մը աւելի վար՝ Բանայիա ի Թալասիթրա։ Փլագա կը գտնուի բիւզանդական-քիքլատեան ոճի Միլոսին մայր եկեղեցին՝ Իէրոս Նաոս Եէնեսէոս թիս Թէոթոքու կամ՝ Բանայիա ի Գորֆիաթիսա, հիմնուած 1820-ին։ Փլագա կը գտնուի նաեւ Միլոսին հնաբանական եւ ժողովրդագրական թանգարանը։ <ref>[https://www.statistics.gr/2021-census-pop-hous 2021-ի մարդահամար{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://eetaa.gr/eetaa/metaboles/oikmet_details.php?id=12659 Բնակչութեան մարդահամր, փոփոխութիւններ{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20130710173920/http://www.milos.gr/el/%CF%80%CE%BB%CE%B7%CF%81%CE%BF%CF%86%CE%BF%CF%81%CE%AF%CE%B5%CF%82/%CF%87%CF%89%CF%81%CE%B9%CE%AC/%CF%80%CE%BB%CE%AC%CE%BA%CE%B1 Բլագա, Միլոս{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20150101200107/http://www.milos-island.info/gr/oikismoi07.htm Կրետէի համալսարան, Բլագա{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20210920212716/https://www.imsyrou.gr/index.php/nisos-milos/3297-genesiplakes Բանայիա ի Գորֆիաթիսա, Բլագա Միլոս{ref-el}}]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Միլոսի բնակավայրեր]] [[Ստորոգութիւն:Քիքլադեսի բնակավայրեր]] [[Ստորոգութիւն:Էգէականի բնակավայրեր]] [[Ստորոգութիւն:Յունաստանի բնակավայրեր]] [[Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր այբենական կարգով]] [[Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր]] 1p69qb03zi4quadjjmkr7tlwm9s5qdc 0 32879 254636 2026-09-10T17:31:39Z HoMen 269 Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|երկիր=Յունաստան|պատկեր=Adamas Milos.JPG|պատկերի նկարագրութիւն=Ատամաս, Միլոս|շրջան=|կը գտնուի ափին=Էգէական ծով|բարձրութիւն=Փլագա, Միլոս}}'''Ատամաս, Միլոս''' ([[Յունարէն|յուն․]]`Αδάμαντας Μήλου), [[Միլոս]], [[Էգէական Ծով|Էգէական ծով]], [[Յունաստան]]։ Միլոսին...»: 254636 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|երկիր=Յունաստան|պատկեր=Adamas Milos.JPG|պատկերի նկարագրութիւն=Ատամաս, Միլոս|շրջան=|կը գտնուի ափին=Էգէական ծով|բարձրութիւն=Փլագա, Միլոս}}'''Ատամաս, Միլոս''' ([[Յունարէն|յուն․]]`Αδάμαντας Μήλου), [[Միլոս]], [[Էգէական Ծով|Էգէական ծով]], [[Յունաստան]]։ Միլոսին գլխաւոր նաւահանգիստն է։ Կը գտնուի Միլոսի ծոցին հիւսիս-արեւելեան ափին։ Համանուն համայնքին կեդրոնը։ Մնայուն բնակչութեան թիւը1 268 է (2021)։ Բնակավայրը ստեղծուեցաւ 1831-ին կրետացի գաղթականներէն որոնք շրջանին մէջ հաստատուեցաւ յետ Գափոդիսթրիայի կառավարութեան որոշումին։ Այդ բնակիչներուն շառաւիղները «Միլօգրիթիքի» ''Μηλοκρητικοί'' կը կոչուին։ Ատամանտային կից կը գտնուի զինուորական գերեզմանատուն մը, ուր թաղուած են [[Խրիմի պատերազմ|Խրիմի պատերազմին]] (16/10/1853 - 30/03/1856) զոհուած անգլիացի եւ ֆրանսացի զինուորներ։ Այդ ժամանակաշրջանին Ատամանտաս եղած է ֆրանսական նաւատորմիղին կեդրոնը։ == Բնակչութիւն == [[Պատկեր:Adamas on Milos, Nychia hill, Cape Bobarda, 152935q.jpg|մինի|325x325փքս|Ադամանտասի նաւահանգիստը]] {| class="wikitable sortable" |+Մնայուն !Տարի !Բնակչութիւն |- |1961 |759 |- |1971 |872 |- |1981 |1 103 |- |1991 |1 168 |- |2001 |1 391 |- |2011 |1 350 |- |2021 |1 268 |} <ref>[https://www.statistics.gr/2021-census-pop-hous 2021-ի մարդահամար{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://eetaa.gr/eetaa/metaboles/oikmet_details.php?id=12659 Բնակչութեան մարդահամր, փոփոխութիւններ{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.allovergreece.com/Village/Descr/14/863/el Ադամանտաս, Միլոս{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.theguardian.com/travel/2019/mar/28/marvellous-milos-the-greek-island-full-of-fresh-flavours The Guardian ԳԵղեցիկ Միլոս, Ատամաս{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.tripadvisor.com.gr/Tourism-g635606-Adamas_Milos_Cyclades_South_Aegean-Vacations.html Ադամտաս Միլոս{{ref-el}}]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Միլոսի բնակավայրեր]] [[Ստորոգութիւն:Քիքլադեսի բնակավայրեր]] [[Ստորոգութիւն:Էգէականի բնակավայրեր]] [[Ստորոգութիւն:Յունաստանի բնակավայրեր]] [[Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր այբենական կարգով]] [[Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր]] fcmap4qs3w4jo7f8pborxak3lljbbzr 0 32880 254639 2026-09-10T17:47:21Z HoMen 269 Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|երկիր=Յունաստան|պատկեր=Cyclades Milos Firopotamos Plage - panoramio.jpg|պատկերի նկարագրութիւն=Ֆիրոփոթամոս, Միլոս|շրջան=|կը գտնուի ափին=Էգէական ծով|բարձրութիւն=}}'''Ֆիրոփոթամոս, Միլոս''' ([[Յունարէն|յուն․]]`Φυροπόταμος Μήλου), [[Միլոս]], [[Էգէական Ծով|Էգէական ծով]], Յ...»: 254639 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|երկիր=Յունաստան|պատկեր=Cyclades Milos Firopotamos Plage - panoramio.jpg|պատկերի նկարագրութիւն=Ֆիրոփոթամոս, Միլոս|շրջան=|կը գտնուի ափին=Էգէական ծով|բարձրութիւն=}}'''Ֆիրոփոթամոս, Միլոս''' ([[Յունարէն|յուն․]]`Φυροπόταμος Μήλου), [[Միլոս]], [[Էգէական Ծով|Էգէական ծով]], [[Յունաստան]]։ Միլոսին հիւսիսային ծայրամասին գտնուող ձկնորսներու գիւղ, Փլագայէն 4 քլ հիւսիս-արեւելք։ Փոքրիկ ծոցի մը ափերուն գտնուող բնակավայրը, Միլոսին ամենէն գեղեցիկ ծովափներէն է։ Ֆիրոփոթամոսի փոքր ծոցին կը գտնուին նշանաւոր սիրմաթա՝ փոքրիկ գունաւոր տնակները, ուր ձմեռուան եղանակին անոնց սեփականատէրերը իրենց նաւակները կը պահեն, եւ իրենց ամառուան բնակարաններն են։ Մնայուն բնակչութեան թիւը 2 է (2021)։ <ref>[https://www.statistics.gr/2021-census-pop-hous 2021-ի մարդահամար{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://eetaa.gr/eetaa/metaboles/oikmet_details.php?id=12659 Բնակչութեան մարդահամր, փոփոխութիւններ{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.tripadvisor.com.gr/Attraction_Review-g494953-d4988663-Reviews-Firopotamos_Beach-Milos_Cyclades_South_Aegean.html Ֆիրոփոթամոս, Միլոս{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://itravelling.gr/furopotamos-i-paralia-tis-milou-pou-xanesai-sto-xrono/ ԳԵղեցիկ Միլոսին ծովափը, Ֆիրոփոթամոս{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.allovergreece.com/Village/Descr/14/739/el Ֆիրոփոթամոս Միլոս{{ref-el}}]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Միլոսի բնակավայրեր]] [[Ստորոգութիւն:Քիքլադեսի բնակավայրեր]] [[Ստորոգութիւն:Էգէականի բնակավայրեր]] [[Ստորոգութիւն:Յունաստանի բնակավայրեր]] [[Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր այբենական կարգով]] [[Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր]] 4syzp2p0tv7ameq1s9mdxv6189uyw02 254647 254639 2026-09-10T19:09:29Z HoMen 269 254647 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|երկիր=Յունաստան|պատկեր=Cyclades Milos Firopotamos Plage - panoramio.jpg|պատկերի նկարագրութիւն=Ֆիրոփոթամոս, Միլոս|շրջան=|կը գտնուի ափին=Էգէական ծով|բարձրութիւն=}}'''Ֆիրոփոթամոս, Միլոս''' ([[Յունարէն|յուն․]]`Φυροπόταμος Μήλου), [[Միլոս]], [[Էգէական Ծով|Էգէական ծով]], [[Յունաստան]]։ Միլոսին հիւսիսային ծայրամասին գտնուող ձկնորսներու գիւղ, [[Փլագա, Միլոս|Փլագայէն]] 4 քլ հիւսիս-արեւելք։ Փոքրիկ ծոցի մը ափերուն գտնուող բնակավայրը, Միլոսին ամենէն գեղեցիկ ծովափներէն է։ Ֆիրոփոթամոսի փոքր ծոցին կը գտնուին նշանաւոր սիրմաթա՝ փոքրիկ գունաւոր տնակները, ուր ձմեռուան եղանակին անոնց սեփականատէրերը իրենց նաւակները կը պահեն, եւ իրենց ամառուան բնակարաններն են։ Մնայուն բնակչութեան թիւը 2 է (2021)։ <ref>[https://www.statistics.gr/2021-census-pop-hous 2021-ի մարդահամար{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://eetaa.gr/eetaa/metaboles/oikmet_details.php?id=12659 Բնակչութեան մարդահամր, փոփոխութիւններ{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.tripadvisor.com.gr/Attraction_Review-g494953-d4988663-Reviews-Firopotamos_Beach-Milos_Cyclades_South_Aegean.html Ֆիրոփոթամոս, Միլոս{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://itravelling.gr/furopotamos-i-paralia-tis-milou-pou-xanesai-sto-xrono/ ԳԵղեցիկ Միլոսին ծովափը, Ֆիրոփոթամոս{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.allovergreece.com/Village/Descr/14/739/el Ֆիրոփոթամոս Միլոս{{ref-el}}]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Միլոսի բնակավայրեր]] [[Ստորոգութիւն:Քիքլադեսի բնակավայրեր]] [[Ստորոգութիւն:Էգէականի բնակավայրեր]] [[Ստորոգութիւն:Յունաստանի բնակավայրեր]] [[Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր այբենական կարգով]] [[Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր]] th2jdy8a3ga91np6tn2cwgx2ob3wj36 0 32881 254640 2026-09-10T17:55:31Z HoMen 269 Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|երկիր=Յունաստան|պատկեր=Cliffs and rock formations at Kleftiko on Milos Island, Greece.jpg|պատկերի նկարագրութիւն=Գլեֆթիքօ, Միլոս|շրջան=|կը գտնուի ափին=Էգէական ծով|բարձրութիւն=}}'''Գլեֆթիքօ, Միլոս''' ([[Յունարէն|յուն․]]`Κλέφτικο Μήλου), [[Միլոս]], [[Էգէական Ծով|Էգէական ծով]], Յ...»: 254640 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|երկիր=Յունաստան|պատկեր=Cliffs and rock formations at Kleftiko on Milos Island, Greece.jpg|պատկերի նկարագրութիւն=Գլեֆթիքօ, Միլոս|շրջան=|կը գտնուի ափին=Էգէական ծով|բարձրութիւն=}}'''Գլեֆթիքօ, Միլոս''' ([[Յունարէն|յուն․]]`Κλέφτικο Μήλου), [[Միլոս]], [[Էգէական Ծով|Էգէական ծով]], [[Յունաստան]]։ Միլոսին հիւսիսային ծայրամասին գտնուող ձկնորսներու գիւղ, Փլագայէն 4 քլ հիւսիս-արեւելք։ Փոքրիկ ծոցի մը ափերուն գտնուող բնակավայրը, Միլոսին ամենէն գեղեցիկ ծովափներէն է։ Ֆիրոփոթամոսի փոքր ծոցին կը գտնուին նշանաւոր սիրմաթա՝ փոքրիկ գունաւոր տնակները, ուր ձմեռուան եղանակին անոնց սեփականատէրերը իրենց նաւակները կը պահեն, եւ իրենց ամառուան բնակարաններն են։ Մնայուն բնակչութեան թիւը 2 է (2021)։ <ref>[https://www.skai.gr/news/travel/kleftiko-milou-ta-thalassina-meteora-tis-elladas Գլեֆթիքօ միլոս․ ծովային Մեթէորան{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://filotis.itia.ntua.gr/biotopes/c/AT5011000/ Գլեֆթիքօ, պահպանուած շրջան Միլոս{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/0377027386900284 Միլոս կղզին եւ մերձական կղզեակներուն հրաբխային արդիւնքները․ Journal of Volcanology and Geothermal Research, Յուլիս 1986, էջ 297-317{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://hellas-beach.gr/2015/08/03/milos-kleftiko/ Միլոս Գլեֆթիքօ{{ref-el}}]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Միլոսի բնակավայրեր]] [[Ստորոգութիւն:Քիքլադեսի բնակավայրեր]] [[Ստորոգութիւն:Էգէականի բնակավայրեր]] [[Ստորոգութիւն:Յունաստանի բնակավայրեր]] [[Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր այբենական կարգով]] [[Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր]] h312edcvt2rn8fkmx124ix4xg3lmo2w 254641 254640 2026-09-10T18:00:10Z HoMen 269 254641 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|երկիր=Յունաստան|պատկեր=Cliffs and rock formations at Kleftiko on Milos Island, Greece.jpg|պատկերի նկարագրութիւն=Գլեֆթիքօ, Միլոս|շրջան=|կը գտնուի ափին=Էգէական ծով|բարձրութիւն=}}'''Գլեֆթիքօ, Միլոս''' ([[Յունարէն|յուն․]]`Κλέφτικο Μήλου), [[Միլոս]], [[Էգէական Ծով|Էգէական ծով]], [[Յունաստան]]։ Միլոսին հարաւ-արեւմուտքը գտնուող շրջան։ Յատկանշուած է իր իւրայատուկ սպիտակագոյն անթունթներով եւ կղզիակներով որոնք կ՛երկարին երեք շարունակական ծոցիկներու ծովեզրին։ Ժայռերը հրաբխային ծագում ունին։ Իր գեղեցկութեան եւ հրաբխային ժայռերու ծագումին համար յայտարարուած է Natura 2000 պահպանուած շրջան։ <ref>[https://www.skai.gr/news/travel/kleftiko-milou-ta-thalassina-meteora-tis-elladas Գլեֆթիքօ միլոս․ ծովային Մեթէորան{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://filotis.itia.ntua.gr/biotopes/c/AT5011000/ Գլեֆթիքօ, պահպանուած շրջան Միլոս{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/0377027386900284 Միլոս կղզին եւ մերձական կղզեակներուն հրաբխային արդիւնքները․ Journal of Volcanology and Geothermal Research, Յուլիս 1986, էջ 297-317{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://hellas-beach.gr/2015/08/03/milos-kleftiko/ Միլոս Գլեֆթիքօ{{ref-el}}]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Միլոսի բնակավայրեր]] [[Ստորոգութիւն:Քիքլադեսի բնակավայրեր]] [[Ստորոգութիւն:Էգէականի բնակավայրեր]] [[Ստորոգութիւն:Յունաստանի բնակավայրեր]] [[Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր այբենական կարգով]] [[Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր]] hcew2oofoqctxqiohelnynvfxbcmwm7 0 32882 254642 2026-09-10T18:33:54Z HoMen 269 Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|երկիր=Յունաստան|պատկեր=Aerial view of the Aegean Sea near Sarakiniko Beach on Milos, Greece.jpg|պատկերի նկարագրութիւն=Սարաքինիքօ, Միլոս|շրջան=|կը գտնուի ափին=Էգէական ծով|բարձրութիւն=}}'''Սարաքինիքօ, Միլոս''' ([[Յունարէն|յուն․]]`Σαρακήνικο Μήλου), [[Միլոս]], Էգէական Ծով|Էգէակա...»: 254642 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|երկիր=Յունաստան|պատկեր=Aerial view of the Aegean Sea near Sarakiniko Beach on Milos, Greece.jpg|պատկերի նկարագրութիւն=Սարաքինիքօ, Միլոս|շրջան=|կը գտնուի ափին=Էգէական ծով|բարձրութիւն=}}'''Սարաքինիքօ, Միլոս''' ([[Յունարէն|յուն․]]`Σαρακήνικο Μήλου), [[Միլոս]], [[Էգէական Ծով|Էգէական ծով]], [[Յունաստան]]։ Կը գտնուի Միլոսին հիւսիսային ծովեզրին։ Փլաքա մայրաքաղաքէն 5 քլ հեռու է։ Հանրածանօթ է առանց բուսականութեան սպիտակ հրաբխային ծագումով ժայռերուն համար։ Ծովեզրին երկայնքին ալիքներուն մաշումը քարայրներ յառաջացուցած է։ Անունը առած է Սարաքինի ծովահէններէն, որոնք այդ քարայրներուն մէջ կ՛ապաստանէին։ == Պատկերասրահ == <gallery> Պատկեր:Sarakshape.JPG Պատկեր:Aerial view of the landscape near Sarakiniko Beach on Milos Island, Greece.jpg Պատկեր:Sarground.JPG Պատկեր:Cyclades Milos Sarakiniko - panoramio (2).jpg Պատկեր:Cyclades Milos Sarakiniko - panoramio (4).jpg Պատկեր:Cyclades Milos Sarakiniko 13092014 - panoramio (3).jpg Պատկեր:Cyclades Milos Sarakiniko - panoramio (1).jpg Պատկեր:Cyclades Milos Sarakiniko - panoramio.jpg Պատկեր:Cyclades Milos Sarakiniko 13092014 - panoramio.jpg Պատկեր:Cyclades Milos Sarakiniko 13092014 - panoramio (1).jpg </gallery><ref>[https://www.in.gr/2021/06/11/life/diakopes/the-experts-way/milos-monadikes-dimiourgies-tis-fysis/ միլոս․ Սարագինիգօն{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.news247.gr/ellada/milos-to-seliniako-topio-tou-sarakinikou/ Սարաքինիքօ, լուսնկեան վայր մը, Միլոս{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/0377027386900284 Միլոս կղզին եւ մերձական կղզեակներուն հրաբխային արդիւնքները․ Journal of Volcanology and Geothermal Research, Յուլիս 1986, էջ 297-317{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20211203155252/https://hellas-beach.gr/2015/06/15/milos-sarakiniko/ Միլոս, Սարաքինիքօ{{ref-el}}]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} kva6lcp1k13296t9cx4gqs5kmmzck4k 0 32883 254643 2026-09-10T18:42:14Z Azniv Stepanian 8 Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}«'''Գանձասար'''», աստուածաբանական հանդէս։ == Նկարագրութիւն == [[Հայ Առաքելական Եկեղեցի|Հայ առաքելական եկեղեցւոյ]] [[Արցախի Հանրապետութիւն|Արցախի]] թեմի համանուն աստուածաբանական կեդրոնի հրատարակչութիւն։ Լոյս տեսած է 1991 թուականին, [[Երեւան]] (...»: 254643 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}«'''Գանձասար'''», աստուածաբանական հանդէս։ == Նկարագրութիւն == [[Հայ Առաքելական Եկեղեցի|Հայ առաքելական եկեղեցւոյ]] [[Արցախի Հանրապետութիւն|Արցախի]] թեմի համանուն աստուածաբանական կեդրոնի հրատարակչութիւն։ Լոյս տեսած է 1991 թուականին, [[Երեւան]] (հատոր 1–8...): Գլխաւոր խմբագիր՝ Մեսրոպ քահանայ Արամեան։ Տպագրած է անտիպ ձեռագրեր, քննական բնագիրներ, աշխարհաբարի փոխադրած ու հրապարակած է [[Գրաբար հայերէն|գրաբար]] եւ օտար լեզուներով լոյս տեսած հայրաբանական աշխատութիւններ, Հայ եկեղեցւոյ հայրերու եւ նշանաւոր վարդապետներու երկերու ուսումնասիրութիւններ, վերլուծականներ, անդրադարձած է հայ հոգեւոր մշակոյթի ([[ճարտարապետութիւն]], [[երաժշտութիւն]], [[մանրանկարչութիւն]]) զարգացման օրինաչափութիւններուն, կանոններուն։ Կեդրոնը տպագրած է նաեւ դաւանական, խրատական, մեկնաբանական, ծիսական, հայագիտական աւելի քան 50 անուն գիրք։{{ՀԳԳՀ}} [[Ստորոգութիւն:Հանդէսներ]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]] 4tkbo0q3ax35ilqdhjolpwkja59soq6 0 32884 254644 2026-09-10T18:50:40Z HoMen 269 Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|[[Էգէական Ծով|էգէական ծով]]||կարգավիճակ=Կղզեխումբ|անուանում=Ղլարոնիսիա, Միլոս|բնօրինակ անուանում=Γλαρονήσια Μήλου|պատկեր=Glaronissia islet, Milos, 15M5945.jpg|պատկերի նկարագրութիւն=Ղլարոնիսիա կղզեխումբ|երկիր=[[Յունաստան]], [[Էգէական Ծով|էգէական ծով]]|շրջան=...»: 254644 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|[[Էգէական Ծով|էգէական ծով]]||կարգավիճակ=Կղզեխումբ|անուանում=Ղլարոնիսիա, Միլոս|բնօրինակ անուանում=Γλαρονήσια Μήλου|պատկեր=Glaronissia islet, Milos, 15M5945.jpg|պատկերի նկարագրութիւն=Ղլարոնիսիա կղզեխումբ|երկիր=[[Յունաստան]], [[Էգէական Ծով|էգէական ծով]]|շրջան=[[Քիքլատես|Քիքլադես]]}} '''Ղլարոնիսիա''' (յուն․՝ Γλαρονήσια )․ անբնակ կղզիակներու խումբ։ Կը գտնուին [[Միլոս|Միլոսին]] հիւսիսը, [[Այիոս Եէրասիմոս, Միլոս|Այիոս Եէրասիմոս]] եւ [[Բահենա, Միլոս|Բահենա]] բնակավայրերուն դիմացը։ Անոնց ձեւաբանութիւնը 800-700 հազար տարի առաջ տեղի ունեցած երկրաբանական ցնցումներէն յառաջացած հրաբխային լավայի արդիւնքն է։ <ref>[https://web.archive.org/web/20171025005222/http://www.milos.gr/el/%CE%B4%CF%81%CE%B1%CF%83%CF%84%CE%B7%CF%81%CE%B9%CF%8C%CF%84%CE%B7%CF%84%CE%B5%CF%82/%CE%B8%CE%B1%CE%BB%CE%AC%CF%83%CF%83%CE%B9%CE%B1-%CF%83%CF%80%CE%BF%CF%81/%CE%B8%CE%B1%CE%BB%CE%AC%CF%83%CF%83%CE%B9%CE%B5%CF%82-%CE%B5%CE%BA%CE%B4%CF%81%CE%BF%CE%BC%CE%AD%CF%82 milos.gr Ծովապտոյտներ, Միլոս{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.aegeanislands.gr/el/experiences/activities/ Էգէական, Միլոս, Ղլարոնիսիա - արկածախնդրութիւններ{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.glaronisiamilos.gr/el/home Ղլարոնիսիա, Միլոս{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20170719124447/http://www.milos-island.info/gr/axio8eata05.htm Ղլարոնիսիա{{ref-el}}]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} qwpiucnprqndzs44yol4vafijb81iq4 0 32885 254645 2026-09-10T18:59:05Z Azniv Stepanian 8 Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}'''«Գարուն»''', գրական-գեղարուեստական, ապա՝ գրական-քննադատական հատընտիր։ == Պատմութիւն == Լոյս տեսած է 1910-1912 թուականներուն, [[Մոսկուա]] (3 գիրք)։ Հրատարակած է «Մոսկուայի գրական խմբակը» ([[Վահան Տէրեան|Վահան Տէերեան]], Աղեքսանդր Ծատուրեան|Ալեքս...»: 254645 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}'''«Գարուն»''', գրական-գեղարուեստական, ապա՝ գրական-քննադատական հատընտիր։ == Պատմութիւն == Լոյս տեսած է 1910-1912 թուականներուն, [[Մոսկուա]] (3 գիրք)։ Հրատարակած է «Մոսկուայի գրական խմբակը» ([[Վահան Տէրեան|Վահան Տէերեան]], [[Աղեքսանդր Ծատուրեան|Ալեքսանդր Ծատուրեան]], Ցոլակ Խանզադեան, [[Պօղոս Մակինցեան]], Կարէն Միքայէլեան, Կարապետ Կուսիկեան, [[Ալեքսանդր Միասնիկեան]])։ Տպագրած է [[Աւետիք Իսահակեան|Աւետիք Իսահակեանի]], [[Շիրվանզադէ|Շիրվանզադէի]], [[Լեւոն Շանթ|Լեւոն Շանթի]], [[Դերենիկ Դեմիրճեան|Դերենիկ Դեմիրճեանի]], [[Ռուբէն Սեւակ|Ռուբէն Սեւակի]], Ալեքսանդր Ծատուրեանի, [[Յակոբ Յակոբեան|Յակոբ Յակոբեանի]], [[Միքայէլ Մանուէլեան|Միքայէլ Մանուէլեանի]], [[Շուշանիկ Կուրղինեան|Շուշանիկ Կուրղինեանի]] եւ ժամանակի հայ այլ հեղինակներու ստեղծագործութիւններ, գրաքննադատական յօդուածներ։ «Գարուն» տիտղոսաթերթը ձեւաւորած է [[Մարտիրոս Սարեան|Մարտիրոս Սարեանը]]։{{ՀԳԳՀ}} [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]] gwo3enuw5q3rnzf2zezicunupml8ulv 0 32886 254646 2026-09-10T19:04:41Z HoMen 269 Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|երկիր=Յունաստան|պատկեր=Μυγιόκολο - Μήλος 03.jpg |պատկերի նկարագրութիւն=Այիոս Եէրասիմոս, Միլոս|շրջան=|կը գտնուի ափին=Էգէական ծով|բարձրութիւն=}}'''Այիոս Եէրասիմոս, Միլոս''' ([[Յունարէն|յուն․]]`Άγιος Γεράσιμος Μήλου), [[Միլոս]], Էգէական Ծով|Էգէական ծ...»: 254646 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|երկիր=Յունաստան|պատկեր=Μυγιόκολο - Μήλος 03.jpg |պատկերի նկարագրութիւն=Այիոս Եէրասիմոս, Միլոս|շրջան=|կը գտնուի ափին=Էգէական ծով|բարձրութիւն=}}'''Այիոս Եէրասիմոս, Միլոս''' ([[Յունարէն|յուն․]]`Άγιος Γεράσιμος Μήλου), [[Միլոս]], [[Էգէական Ծով|Էգէական ծով]], [[Յունաստան]]։ Ծանօթ է նաեւ '''Միյիօքոլօ''' անունով։ Բնակավայրը անունը առած է համանուն եկեղեցիէին՝ կառուցուած 1940-1945, Գոնստանտիոս Նինոսին կողմէ եւ մինչեւ այսօր անոր ընտանիքին սեփականութիւնն է։ [[Պատկեր:Μυγιόκολο , Άγιος Γεράσιμος – Μήλος 001.jpg|մինի|Այիոս Եէրասիմոս․ տօնախմբութիւն]] Ամէն տարի 19 Հոկտեմբերին կը կատարուի եկեղեցուոյ տօնախմբութիւնը։ Վարչականօրէն կը պատկանի Թրիովասալու համայնքին, Միլոս շրջանային միաւորին։ == Բնակչութիւն == {| class="wikitable sortable" |+Մնայուն !Տարի !Բնակչութիւն |- |1981 |15 |- |1991 |11 |- |2001 |17 |- |2011 |3 |- |2021 |0 |} <ref>[https://www.zougla.gr/politismos/poios-itan-o-agios-gerasimos-pou-timatai-simera-2/ Ով էր Այիոս Եէրասիմոս, 20-10-2025{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.hellenicaworld.com/Greece///Geo/gr/AgiosGerasimosMilou.html Այիոս Եէրասիմոս Միլոս{{ref-el}}]</ref> <ref>[https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/0377027386900284 Միլոս կղզին եւ մերձական կղզեակներուն հրաբխային արդիւնքները․ Journal of Volcanology and Geothermal Research, Յուլիս 1986, էջ 297-317{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://milos.gr/istoriko-dimoy/ Միլոս քաղաքապետութիւն, Այիոս Եէրասիմոս{{ref-el}}]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Միլոսի բնակավայրեր]] [[Ստորոգութիւն:Քիքլադեսի բնակավայրեր]] [[Ստորոգութիւն:Էգէականի բնակավայրեր]] [[Ստորոգութիւն:Յունաստանի բնակավայրեր]] [[Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր այբենական կարգով]] [[Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր]] ow0ilh4nzwwez2rvp6v6qz3yaranawn 0 32887 254648 2026-09-10T19:09:29Z Azniv Stepanian 8 Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}} '''«Գարուն»''', մանկավարժական ամսագիր։ Լոյս տեսած է 1866 թուականին, [[Թիֆլիս]]։ Հրատարակիչ-խմբագիր՝ Սեդրակ Մանդինեան։ Տպագրած է կրթութեան, պատմութեան, պատմաաշխարհագրական յայտնագործութիւններուն նուիրուած եւ կրօնաբարոյական, դաստիարակչակա...»: 254648 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Պարբերական}} '''«Գարուն»''', մանկավարժական ամսագիր։ Լոյս տեսած է 1866 թուականին, [[Թիֆլիս]]։ Հրատարակիչ-խմբագիր՝ Սեդրակ Մանդինեան։ Տպագրած է կրթութեան, պատմութեան, պատմաաշխարհագրական յայտնագործութիւններուն նուիրուած եւ կրօնաբարոյական, դաստիարակչական յօդուածներ, երեխաներուն մատչելի տեղեկութիւններ հաղորդել բնութեան, մարդակազմութեան ու հասարակական կեանքի մասին։ Անդրադարձած է Ստեփան Նազարեանցի «Հանդէս Նոր Հայախօսութեան» աշխատութեան, տպագրած՝ զանազան հաղորդումներ։ Աշխատակցած են Ա. Տէր Յակոբեանցը, Վ. Շահվերդեանցը, Կ. Օձնեցին եւ ուրիշներ<ref>Հայ գրատպություն և գրքարվեստ. հանրագիտարան, Ե., 2015, էջ 249։</ref><ref>{{Cite web|url=https://vmc.sci.am/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=80&query_desc=|title=Վիեննայի մենաստանի մամուլի շտեմարան- ԳԱՐՈՒՆ|accessdate=2022 թ․ դեկտեմբերի 19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://arar.sci.am/dlibra/publication/302734?language=hyw#structure|title=Համահայկական թվանշային գրադարան}}</ref>։ == Գրականութիւն == * Առաջին «Գարունը»։ [[:hy:Գարուն_(ամսագիր)|«Գարուն»]], 1967, № 1։ == Ծանօթագրութիւններ == <references responsive="1"></references> {{ՀՍՀ|հատոր=2|էջ=702}} [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]] d3nmataq8k9f6gfxipdypdokzkp46n2 0 32888 254649 2026-09-10T19:19:57Z Azniv Stepanian 8 Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}'''«Գեղարդ»''', տարեգիրք։ == Պատմութիւն == Լոյս տեսած է 1975-2000 թուականներուն (6 գիրք), [[Հալէպ]]՝ [[ՀԲԸՄ]] մատենագիտական յանձնախումբի հովանավորութեամբ։ Խմբագիրներ՝ [[Հայկ Պարիկեան|Հայկ Պարիկ­եան]], [[Ռոպէր Ճէպէճեան]]։ Տպագրած է գրական-գեղարուեստա...»: 254649 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}'''«Գեղարդ»''', տարեգիրք։ == Պատմութիւն == Լոյս տեսած է 1975-2000 թուականներուն (6 գիրք), [[Հալէպ]]՝ [[ՀԲԸՄ]] մատենագիտական յանձնախումբի հովանավորութեամբ։ Խմբագիրներ՝ [[Հայկ Պարիկեան|Հայկ Պարիկ­եան]], [[Ռոպէր Ճէպէճեան]]։ Տպագրած է գրական-գեղարուեստական, պատմաբանասիրական նիւթեր, անդրադարձած է նաեւ սուրիահայ համայնքի կեանքին, Հայրենիք-Սփիւռք յարաբերութիւններուն։{{ՀԳԳՀ}} [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]] 8iv63m9bxpwhsjuz8hkgs280jziom4s 0 32889 254650 2026-09-10T19:30:25Z Azniv Stepanian 8 Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}'''«Գեղարուեստ»''', գրական, արուեստագիտական, երաժշտական պատկերազարդ հանդէս։ == Պատմութիւն == Լոյս տեսած է 1908-1921 թուականներուն, [[Թիֆլիս]] (7 գիրք, տպագրուած է նաեւ [[Վենետիկ]])։ Խմբագիր՝ [[Գարեգին Լեւոնեան]]։ Լուսաբանած է գեղագիտութեան, պատմութ...»: 254650 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}'''«Գեղարուեստ»''', գրական, արուեստագիտական, երաժշտական պատկերազարդ հանդէս։ == Պատմութիւն == Լոյս տեսած է 1908-1921 թուականներուն, [[Թիֆլիս]] (7 գիրք, տպագրուած է նաեւ [[Վենետիկ]])։ Խմբագիր՝ [[Գարեգին Լեւոնեան]]։ Լուսաբանած է գեղագիտութեան, պատմութեան, գրակութեան, կրթալուսաւորական հարցեր։ Տպագրած է հայկական արուեստին, [[Հայագիտութիւն|հայագիտութեան]] նուիրուած յօդուածներ, ուր քննուած են ազգագրութեան, պարարուեստի, ճարտարապետութեան, կերպարուեստի եւ երաժշտութեան պատմութեան հարցեր, հրատարակած է նաեւ քննադատական յօդուածներ, ուսում­նասիրութիւններ, ակնարկներ՝ ժամանակի հայ, ռուս եւ արեւմտաեւրոպական գրականութեան ու թատրոնի մասին, հայ ու եւրոպացի յայտնի նկարիչներու գործերու վերատպութիւններ։ «Գեղարուեստ»ին մէջ առաջին անգամ տպագրուած է [[Խաչատուր Աբովեանի Յուշարձան (Երեւան, Քանաքեռ)|Խաչատուր Աբովեանի]], [[Աւետիք Իսահակեան|Աւետիք Իսահակեանի]], [[Դանիէլ Վարուժան|Դանիէլ Վարուժանի]], [[Վրթանէս Փափազեան|Վրթանէս Փափազեանի]], [[Միքայէլ Մանուէլեան|Միքայէլ Մանուէլեանի]], [[Եղիշէ Չարենց|Եղիշէ Չարենցի]] շարք մը գործեր։{{ՀԳԳՀ}} [[Ստորոգութիւն:Հանդէսներ]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]] iw0d80m6h3m9acz9ds44e8usvdauvgr 4 32890 254652 2026-09-11T05:21:32Z Azniv Stepanian 8 Նոր էջ «{| style="width:100%; padding:0; margin:0; border:0; border-spacing:0;" | style="height:100%; width:75%; margin:0; padding:0; vertical-align:top; -moz-box-shadow: 5px 0px 5px #ccc; -webkit-box-shadow: 5px 0px 5px #ccc; box-shadow: 5px 0px 5px #ccc;" | {| style="height:100%; width:100%; background:transparent; padding:0 10px 0 0; margin:0; border:0; border-spacing:0;" | style="font:28px/1.5 Gill Sans MT, GillSansSA, Calibri, sans-serif; color:#4a4a4a; padding:5px 0; -moz-box...»: 254652 wikitext text/x-wiki {| style="width:100%; padding:0; margin:0; border:0; border-spacing:0;" | style="height:100%; width:75%; margin:0; padding:0; vertical-align:top; -moz-box-shadow: 5px 0px 5px #ccc; -webkit-box-shadow: 5px 0px 5px #ccc; box-shadow: 5px 0px 5px #ccc;" | {| style="height:100%; width:100%; background:transparent; padding:0 10px 0 0; margin:0; border:0; border-spacing:0;" | style="font:28px/1.5 Gill Sans MT, GillSansSA, Calibri, sans-serif; color:#4a4a4a; padding:5px 0; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #ccc; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #ccc; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #ccc; vertical-align:middle;" | <span style="float:right;padding-right:20px;"> '''''Արեւմտահայերէն Ուիքիփետիայի խմբագրաթոն <small>(2)</small>'''''</span><br /><span style="float: right; color: #666; font-size: 50%;padding-right:20px;"> <!--T:19--> 11-13, 18-20 եւ 25-27 Սեպտեմբեր </span> |- | style="padding:10px 0; font-family: sans-serif; font-size: 15px; vertical-align:top;" | <span style="font-size:18px;"><!--T:2--> '''<!--T:1--> Սիրելի խմբագիրներ,'''</span> [[Պատկեր:Edit-a-thon for Western Armenian Wikipedia, September 2026.jpg|400px|աջից]] Այս ամսուան խմբագրաթոնը կը նուիրենք '''''իւրաքանչիւրիս''''' նախընտրած կամ նախասիրած նիւթերը բովանդակող յօդուածներուն '''''ե՛ւ''''' արդէն իսկ խմբագրուած յօդուածներուն բարելաւման։ Ուիքիփետիա ազատ հանրագիտարանին մէջ մեզմէ իւրաքանչիւրին ազատութիւն տրուած է նիւթի ընտրութեան՝ օտար եւ հայ դէմքեր, դէպքեր, զանազան մասնագիտութիւններ, ասպարէզներ եւ երեւոյթներ, գրելու այս բոլորին մասին արեւմտահայերէնով, սակայն միշտ յիշենք, որ տարբեր աղբիւրներու նշումով պէտք է հաստատենք գրութեան ստոյգ ըլլալը: Եկէ՛ք գրենք '''1''' կամ '''2''' նիւթ, եւ մեր գրած յօդուածը հարստացնենք՝ ապահովելով աղբիւրներն ու նկարները։ Միասնական աշխատանքով բարելաւենք նաեւ՝ լեզուական ու բովանդակային կարիք ունեցող յօդուածները։ Խմբագրաթոնը տեղի պիտի ունենայ '''''<font color = "C35817">երեք յաջորդական շաբաթավերջերուն (11-13, 18-20 եւ 25-27 Սեպտեմբեր)</font>'''''։ Անցնինք աշխատանքի եւ '''''երեք շաբաթավերջերուն''''' բոլորս միասին խմբագրենք՝ քաջ գիտակցելով, որ իւրաքանչիւր ներդրում կարեւոր է։ == Կանոններ == * Անհրաժեշտ է, որ մասնակիցները ստորագրեն իրենց յօդուածին քովը՝ նախքան խմբագրման անցնիլը։ * Յօդուածներու խմբագրման ընթացքին անհրաժեշտ է յատուկ ուշադրութիւն դարձնել լեզուի մաքրութեան եւ շարադասութեան ճշգրտութեան։ * Խմբագրուած յօդուածը հրապարակելէ առաջ, անպայման ուշադիր կարդալ եղած ներդրումը եւ, անհրաժեշտութեան պարագային, կատարել ուղղումներ։ * Ողջունելի է յօդուածները հարստացնել բազմալեզու աղբիւրներով եւ ծանօթագրութիւններով։ * Հեղինակային իրաւունքը պահպանելու համար, աղբիւրներուն բովանդակութիւնը նոյնութեամբ չկրկնօրինակել։ <font color = "FF0000">'''Ուշադրութիւն՝'''</font> Դարձեալ յիշենք, որ յօդուածներուն անունները՝ մեր ստորագրութեամբ, պէտք է աւլեցնենք «Խմբագրել» եւ «Բարելաւել» բաժիններուն տակ։ Արդիւնաւէտ եւ հաճելի խմբագրաթոն։ == Ստեղծել == # [[Յօդուածի Անուն]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Յօդուածի Անուն]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Յօդուածի Անուն]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Յօդուածի Անուն]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Յօդուածի Անուն]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' == Բարելաւել == # [[Յօդուածի Անուն]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Յօդուածի Անուն]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Յօդուածի Անուն]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Յօդուածի Անուն]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Յօդուածի Անուն]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' 5sq79flvyuz83cxpjnhwqw9e9gmc5qk 254657 254652 2026-09-11T08:44:48Z Galy02 73 /* Բարելաւել */ 254657 wikitext text/x-wiki {| style="width:100%; padding:0; margin:0; border:0; border-spacing:0;" | style="height:100%; width:75%; margin:0; padding:0; vertical-align:top; -moz-box-shadow: 5px 0px 5px #ccc; -webkit-box-shadow: 5px 0px 5px #ccc; box-shadow: 5px 0px 5px #ccc;" | {| style="height:100%; width:100%; background:transparent; padding:0 10px 0 0; margin:0; border:0; border-spacing:0;" | style="font:28px/1.5 Gill Sans MT, GillSansSA, Calibri, sans-serif; color:#4a4a4a; padding:5px 0; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #ccc; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #ccc; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #ccc; vertical-align:middle;" | <span style="float:right;padding-right:20px;"> '''''Արեւմտահայերէն Ուիքիփետիայի խմբագրաթոն <small>(2)</small>'''''</span><br /><span style="float: right; color: #666; font-size: 50%;padding-right:20px;"> <!--T:19--> 11-13, 18-20 եւ 25-27 Սեպտեմբեր </span> |- | style="padding:10px 0; font-family: sans-serif; font-size: 15px; vertical-align:top;" | <span style="font-size:18px;"><!--T:2--> '''<!--T:1--> Սիրելի խմբագիրներ,'''</span> [[Պատկեր:Edit-a-thon for Western Armenian Wikipedia, September 2026.jpg|400px|աջից]] Այս ամսուան խմբագրաթոնը կը նուիրենք '''''իւրաքանչիւրիս''''' նախընտրած կամ նախասիրած նիւթերը բովանդակող յօդուածներուն '''''ե՛ւ''''' արդէն իսկ խմբագրուած յօդուածներուն բարելաւման։ Ուիքիփետիա ազատ հանրագիտարանին մէջ մեզմէ իւրաքանչիւրին ազատութիւն տրուած է նիւթի ընտրութեան՝ օտար եւ հայ դէմքեր, դէպքեր, զանազան մասնագիտութիւններ, ասպարէզներ եւ երեւոյթներ, գրելու այս բոլորին մասին արեւմտահայերէնով, սակայն միշտ յիշենք, որ տարբեր աղբիւրներու նշումով պէտք է հաստատենք գրութեան ստոյգ ըլլալը: Եկէ՛ք գրենք '''1''' կամ '''2''' նիւթ, եւ մեր գրած յօդուածը հարստացնենք՝ ապահովելով աղբիւրներն ու նկարները։ Միասնական աշխատանքով բարելաւենք նաեւ՝ լեզուական ու բովանդակային կարիք ունեցող յօդուածները։ Խմբագրաթոնը տեղի պիտի ունենայ '''''<font color = "C35817">երեք յաջորդական շաբաթավերջերուն (11-13, 18-20 եւ 25-27 Սեպտեմբեր)</font>'''''։ Անցնինք աշխատանքի եւ '''''երեք շաբաթավերջերուն''''' բոլորս միասին խմբագրենք՝ քաջ գիտակցելով, որ իւրաքանչիւր ներդրում կարեւոր է։ == Կանոններ == * Անհրաժեշտ է, որ մասնակիցները ստորագրեն իրենց յօդուածին քովը՝ նախքան խմբագրման անցնիլը։ * Յօդուածներու խմբագրման ընթացքին անհրաժեշտ է յատուկ ուշադրութիւն դարձնել լեզուի մաքրութեան եւ շարադասութեան ճշգրտութեան։ * Խմբագրուած յօդուածը հրապարակելէ առաջ, անպայման ուշադիր կարդալ եղած ներդրումը եւ, անհրաժեշտութեան պարագային, կատարել ուղղումներ։ * Ողջունելի է յօդուածները հարստացնել բազմալեզու աղբիւրներով եւ ծանօթագրութիւններով։ * Հեղինակային իրաւունքը պահպանելու համար, աղբիւրներուն բովանդակութիւնը նոյնութեամբ չկրկնօրինակել։ <font color = "FF0000">'''Ուշադրութիւն՝'''</font> Դարձեալ յիշենք, որ յօդուածներուն անունները՝ մեր ստորագրութեամբ, պէտք է աւլեցնենք «Խմբագրել» եւ «Բարելաւել» բաժիններուն տակ։ Արդիւնաւէտ եւ հաճելի խմբագրաթոն։ == Ստեղծել == # [[Յօդուածի Անուն]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Յօդուածի Անուն]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Յօդուածի Անուն]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Յօդուածի Անուն]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Յօդուածի Անուն]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' == Բարելաւել == # [[Կազ]], ''--[[Մասնակից:Galy02|Galy02]] ([[Մասնակցի քննարկում:Galy02|քննարկում]]) 08:44, 11 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)'' # [[Յօդուածի Անուն]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Յօդուածի Անուն]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Յօդուածի Անուն]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Յօդուածի Անուն]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' amu0ozstvyyrggban50ni4yznl99fsx 0 32891 254654 2026-09-11T07:30:19Z Azniv Stepanian 8 Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}'''Գիւղատնտես''', պատկերազարդ շաբաթաթերթ (1913 թուականէն՝ երկշաբաթաթերթ)։ Թիֆլիսի Հայ գիւղատնտեսական ու տնայնագործական ընկերութեան հրատարակութիւն (1914 թուականէն)։ Լոյս տեսած է 1909 թուականին, [[Թիֆլիս]]։ Խմբագիր հրատարակիչներ՝ Աշոտ Աթանասեա...»: 254654 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}'''Գիւղատնտես''', պատկերազարդ շաբաթաթերթ (1913 թուականէն՝ երկշաբաթաթերթ)։ Թիֆլիսի Հայ գիւղատնտեսական ու տնայնագործական ընկերութեան հրատարակութիւն (1914 թուականէն)։ Լոյս տեսած է 1909 թուականին, [[Թիֆլիս]]։ Խմբագիր հրատարակիչներ՝ [[Աշոտ Աթանասեան]], [[Աւետիք Սահակեան|Աւետիք Սահակ­եան]]։ == Պատմութիւն == Հանդէսը տպագրած է յօդուածներ այգեգործութեան, [[Անասնապահութիւն|անասնապահութեան]], բամբակագործութեան, մեղուաբուծութեան, շերամապահութեան, գիւղատնտեսական մեքենաներու, տնկիներու ու սերմերու մասին, աջակցած՝ գիւղատնտեսական դասընթացքներուն, հրատարակած՝ «Գիւղատնտեսի Գրադարան» մատենաշարը։ Հրապարակած է վիճակագրական տուեալներ (1913) Անդրկովկասի մէջ գործող ձեռնարկութիւններու մասին, կազմակերպած է գիւղատնտեսական ապրանքներու եւ ձեռարուեստի նմուշներու թանգարան (1909)։ Հանդէսին կից հրատարակուած է «Նոր Առողջապահիկ» երկշաբաթաթերթը (1912 թուականէն)։{{ՀԳԳՀ}}{{ՀՍՀ|հատոր=3|էջ=117}} [[Ստորոգութիւն:Թերթեր]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]] lez0nwu69vejq8yfgjfxsnpsrfwhshy 254655 254654 2026-09-11T07:31:40Z Azniv Stepanian 8 254655 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}«'''Գիւղատնտես»''', պատկերազարդ շաբաթաթերթ (1913 թուականէն՝ երկշաբաթաթերթ)։ Թիֆլիսի Հայ գիւղատնտեսական ու տնայնագործական ընկերութեան հրատարակութիւն (1914 թուականէն)։ Լոյս տեսած է 1909 թուականին, [[Թիֆլիս]]։ Խմբագիր հրատարակիչներ՝ [[Աշոտ Աթանասեան]], [[Աւետիք Սահակեան|Աւետիք Սահակ­եան]]։ == Պատմութիւն == Հանդէսը տպագրած է յօդուածներ այգեգործութեան, [[Անասնապահութիւն|անասնապահութեան]], բամբակագործութեան, մեղուաբուծութեան, շերամապահութեան, գիւղատնտեսական մեքենաներու, տնկիներու ու սերմերու մասին, աջակցած՝ գիւղատնտեսական դասընթացքներուն, հրատարակած՝ «Գիւղատնտեսի Գրադարան» մատենաշարը։ Հրապարակած է վիճակագրական տուեալներ (1913) Անդրկովկասի մէջ գործող ձեռնարկութիւններու մասին, կազմակերպած է գիւղատնտեսական ապրանքներու եւ ձեռարուեստի նմուշներու թանգարան (1909)։ Հանդէսին կից հրատարակուած է «Նոր Առողջապահիկ» երկշաբաթաթերթը (1912 թուականէն)։{{ՀԳԳՀ}}{{ՀՍՀ|հատոր=3|էջ=117}} [[Ստորոգութիւն:Թերթեր]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]] fugcuij6s8k3mqfkah38apnxqlu42pa 0 32892 254658 2026-09-11T08:47:01Z Azniv Stepanian 8 Նոր էջ « «'''Դանուբ»''' '''(Տանուպ)''', երկշաբաթաթերթ, ապա՝ շաբաթաթերթ։ == Պատմութիւն == Լոյս տեսած է 1891-1892 թուականներուն, [[Ռուսէ]] ([[Պուլկարիա]])։ Խմբագիր՝ Մ․ Թիւթիւնճեան Ունեցած է հնչակեան ուղղութիւն։ Ձգտած է իր շուրջ համախմբել Պուլկարիոյ եւ [[Ռումանիա|Ռումանիոյ]] հայերը, ընտ...»: 254658 wikitext text/x-wiki «'''Դանուբ»''' '''(Տանուպ)''', երկշաբաթաթերթ, ապա՝ շաբաթաթերթ։ == Պատմութիւն == Լոյս տեսած է 1891-1892 թուականներուն, [[Ռուսէ]] ([[Պուլկարիա]])։ Խմբագիր՝ Մ․ Թիւթիւնճեան Ունեցած է հնչակեան ուղղութիւն։ Ձգտած է իր շուրջ համախմբել Պուլկարիոյ եւ [[Ռումանիա|Ռումանիոյ]] հայերը, ընտրութեամբ ստեղծած է ազգային հաստատութիւններ (դպրոցներ, եկեղեցիներ եւ այլեւ) ղեկավարող կեդրոնական վարչութիւն։ Լուսաբանած է Պալքանեան երկիրներու մէջ ապրող հայերու առօրեան, մշակութային եւ ուսումնական կեանքը։ Զետեղած է թղթակցութիւններ [[Կոստանդնուպոլիս|Կոստանդնուպոլսոյ]], [[Թիֆլիս|Թիֆլիսի]], [[Թեհրան|Թեհրանի]] եւ այլ վայրերու մէջ բնակող հայերու կեանքէն, տպագրած՝ բանաստեղծութիւններ ու պատմուածքներ, յօդուածներ՝ ազգային եւ միջազգային իրադարձութիւններու մասին։ Թղթակած են Վ․ Փափազեանը, Լ․ Սրմագաշեան, Շ․ Կամսարականը, Գ․ Արսլանեանը եւ ուրիշներ։{{ՀՍՀ|հատոր=3|էջ=283}} [[Ստորոգութիւն:Թերթեր]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]] hby6up21jv49rq180c6gop3e5qa5o1m 254659 254658 2026-09-11T08:48:38Z Azniv Stepanian 8 254659 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Պարբերական}} «'''Դանուբ»''' '''(Տանուպ)''', երկշաբաթաթերթ, ապա՝ շաբաթաթերթ։ == Պատմութիւն == Լոյս տեսած է 1891-1892 թուականներուն, [[Ռուսէ]] ([[Պուլկարիա]])։ Խմբագիր՝ Մ․ Թիւթիւնճեան Ունեցած է հնչակեան ուղղութիւն։ Ձգտած է իր շուրջ համախմբել Պուլկարիոյ եւ [[Ռումանիա|Ռումանիոյ]] հայերը, ընտրութեամբ ստեղծած է ազգային հաստատութիւններ (դպրոցներ, եկեղեցիներ եւ այլեւ) ղեկավարող կեդրոնական վարչութիւն։ Լուսաբանած է Պալքանեան երկիրներու մէջ ապրող հայերու առօրեան, մշակութային եւ ուսումնական կեանքը։ Զետեղած է թղթակցութիւններ [[Կոստանդնուպոլիս|Կոստանդնուպոլսոյ]], [[Թիֆլիս|Թիֆլիսի]], [[Թեհրան|Թեհրանի]] եւ այլ վայրերու մէջ բնակող հայերու կեանքէն, տպագրած՝ բանաստեղծութիւններ ու պատմուածքներ, յօդուածներ՝ ազգային եւ միջազգային իրադարձութիւններու մասին։ Թղթակած են Վ․ Փափազեանը, Լ․ Սրմագաշեան, Շ․ Կամսարականը, Գ․ Արսլանեանը եւ ուրիշներ։{{ՀՍՀ|հատոր=3|էջ=283}} [[Ստորոգութիւն:Թերթեր]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]] lzt8f5jsas7kb1y5tn38zk5ydpnpx5d 0 32893 254660 2026-09-11T09:15:06Z Azniv Stepanian 8 Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}} '''«Խօսք»''', քաղաքական, հասարակական եւ գրական շաբաթաթերթ։ Երեւանի պոլշեւիկեան կազմակերպութեան պաշտօնաթերթը (1918-էն)։ == Պատմութիւն == Լոյս տեսած է 1913-1914, 1918-1919 թուականներուն, [[Երեւան]]։ Խմբագիր-հրատարակիչ՝ Ա. Մելիքեան։ Լուսաբանած է միջազգ...»: 254660 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Պարբերական}} '''«Խօսք»''', քաղաքական, հասարակական եւ գրական շաբաթաթերթ։ Երեւանի պոլշեւիկեան կազմակերպութեան պաշտօնաթերթը (1918-էն)։ == Պատմութիւն == Լոյս տեսած է 1913-1914, 1918-1919 թուականներուն, [[Երեւան]]։ Խմբագիր-հրատարակիչ՝ Ա. Մելիքեան։ Լուսաբանած է միջազգային բանուորական շարժումը։ նպաստած է [[Հայաստան|Հայաստանի]] մէջ մարքսիզմի տարածումին, ծանօթացուցած է [[Լենին|Լենինի]] աշխատութիւնները ու [[Հոկտեմբերեան Յեղափոխութիւն|Հոկտեմբերեան մեծ յեղափոխութեան]] նպատակները։ Թերթը հանդէս եկած է [[Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւն|դաշնակցականներու]], մենշեւիկներու ու մուսաուաթականներու դէմ, ջատագոված է Հարաւային Կովկասի ժողովուրդներու եղբայրութիւնն ու համագործակցութիւնը, անոնց ազատագրումը կապած՝լ ռուս ժողովուրղի եւ [[Ռուսաստանի Դաշնութիւն|Սովետական Ռուսաստանի]] հետ։ Անդրադարձած է նաեւ գրականութեան հարցերու ու ժամանակի մամուլի նիւթերու, տպագրած՝ գրախօսականներ, թերթօններ, ակնարկներ։ Թերթի հրատարակման աջակցած են՝ Ս. Մարտիկեանը, Ս. Ալավերդեանը, աշխատակցել՝ Ղ. Ղուկասեանը, Ա. Կարինեանը, Ա. Խանջեանը, Հ. Ազիզեանը եւ ուրիշներ։{{ՀՍՀ|հատոր=5|էջ=80}} [[Ստորոգութիւն:Թերթեր]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]] rfogbnjea4jvjsjesb6ikch3pg33huu 0 32894 254662 2026-09-11T10:00:04Z Azniv Stepanian 8 Նոր էջ « {{Տեղեկաքարտ Պարբերական}} «'''Հեմ»''', գրական-հասարակական եռամսեայ հանդէս։ [[Պաղեստին|Պաղեստինի]] Հայ Երիտասարդներու Միութեան (ՀԵՄ) միջմասնաճիւղային մարմինի հրատարակութիւն։ == Պատմութիւն == Լոյս տեսած է 1940-1945 թուականներուն, [[Երուսաղէմ]], խմբագիր՝ Ա. Սանճեան։ Արտաց...»: 254662 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Պարբերական}} «'''Հեմ»''', գրական-հասարակական եռամսեայ հանդէս։ [[Պաղեստին|Պաղեստինի]] Հայ Երիտասարդներու Միութեան (ՀԵՄ) միջմասնաճիւղային մարմինի հրատարակութիւն։ == Պատմութիւն == Լոյս տեսած է 1940-1945 թուականներուն, [[Երուսաղէմ]], խմբագիր՝ Ա. Սանճեան։ Արտացոլած է հայ մշակութային կեանքի իրադարձութիւնները, լուսաբանած՝ տեղական ազգային կազմակերպութիւններու գործունէութիւնը եւ հայրենասիրական նախաձեռնութիւնները։ Լայն տեղ յատկացուցած է Խորհրդային Հայաստանի տնտեսութեան ու մշակութի զարգացման, մասնակցած՝ «Հայրենական մեծ պատերազմի» տարիներուն յօգուտ [[Խորհրդային Միութիւն|Խորհրդային Միութեան]] կազմակերպուած ձեռնարկումներուն, հրապարակած է ՀԽՍՀ կառավարութեան կոչերն ու ուղերձները՝ ուղղուած [[Սփիւռքահայութիւն|սփիւռքահայութեան]]։ Տպագրած է համաշխարհային ([[Եոհան Ֆրիտրիք Շիլլըր|Ֆրիտրիք Շիլլըր]], Կի Տը Մոփասան, [[Մաքսիմ Կորքի]]) եւ հայ ([[Յովհաննէս Թումանեան]], [[Միսաք Մեծարենց]], [[Վահան Թէքէեան]] եւ ուրիշներ) դասականներու գործերէն, նիւթեր՝ դաստիարակութեան, կենցաղավարութեան մասին, մարզական լուրեր, տեղեկութիւններ։ Կը շարունակէ լոյս տեսնել 1977 թուականէն, Երուսաղէմ։ Խմբագիրներ՝ Վարուժան Տիրատուրեան, Յակոբ Անդրէասեան, Վիգէն Լէփէճեան։ Կը տպագրէ գրական, քաղաքական բնոյթի յօդուածներ, մշակութային եւ մարզական լուրեր։ Կը լուսաբանէ Երուսաղէմի հայ համայնքի կեանքը, Հայաստան-սփիւռք յարաբերութիւնները։ {{ՀՍՀ|հատոր=6|էջ=349}} [[Ստորոգութիւն:Հանդէսներ]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]] t3ztdk3xtf5hf5787u60jamv1lqrz1c 254663 254662 2026-09-11T10:01:23Z Azniv Stepanian 8 Azniv Stepanian տեղափոխեց էջը «[[Հեմ (հանդէս)]]»-էն «[[ՀԵՄ (հանդէս)]]» 254662 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Պարբերական}} «'''Հեմ»''', գրական-հասարակական եռամսեայ հանդէս։ [[Պաղեստին|Պաղեստինի]] Հայ Երիտասարդներու Միութեան (ՀԵՄ) միջմասնաճիւղային մարմինի հրատարակութիւն։ == Պատմութիւն == Լոյս տեսած է 1940-1945 թուականներուն, [[Երուսաղէմ]], խմբագիր՝ Ա. Սանճեան։ Արտացոլած է հայ մշակութային կեանքի իրադարձութիւնները, լուսաբանած՝ տեղական ազգային կազմակերպութիւններու գործունէութիւնը եւ հայրենասիրական նախաձեռնութիւնները։ Լայն տեղ յատկացուցած է Խորհրդային Հայաստանի տնտեսութեան ու մշակութի զարգացման, մասնակցած՝ «Հայրենական մեծ պատերազմի» տարիներուն յօգուտ [[Խորհրդային Միութիւն|Խորհրդային Միութեան]] կազմակերպուած ձեռնարկումներուն, հրապարակած է ՀԽՍՀ կառավարութեան կոչերն ու ուղերձները՝ ուղղուած [[Սփիւռքահայութիւն|սփիւռքահայութեան]]։ Տպագրած է համաշխարհային ([[Եոհան Ֆրիտրիք Շիլլըր|Ֆրիտրիք Շիլլըր]], Կի Տը Մոփասան, [[Մաքսիմ Կորքի]]) եւ հայ ([[Յովհաննէս Թումանեան]], [[Միսաք Մեծարենց]], [[Վահան Թէքէեան]] եւ ուրիշներ) դասականներու գործերէն, նիւթեր՝ դաստիարակութեան, կենցաղավարութեան մասին, մարզական լուրեր, տեղեկութիւններ։ Կը շարունակէ լոյս տեսնել 1977 թուականէն, Երուսաղէմ։ Խմբագիրներ՝ Վարուժան Տիրատուրեան, Յակոբ Անդրէասեան, Վիգէն Լէփէճեան։ Կը տպագրէ գրական, քաղաքական բնոյթի յօդուածներ, մշակութային եւ մարզական լուրեր։ Կը լուսաբանէ Երուսաղէմի հայ համայնքի կեանքը, Հայաստան-սփիւռք յարաբերութիւնները։ {{ՀՍՀ|հատոր=6|էջ=349}} [[Ստորոգութիւն:Հանդէսներ]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]] t3ztdk3xtf5hf5787u60jamv1lqrz1c 254665 254663 2026-09-11T10:01:46Z Azniv Stepanian 8 254665 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Պարբերական}} «'''ՀԵՄ»''', գրական-հասարակական եռամսեայ հանդէս։ [[Պաղեստին|Պաղեստինի]] Հայ Երիտասարդներու Միութեան (ՀԵՄ) միջմասնաճիւղային մարմինի հրատարակութիւն։ == Պատմութիւն == Լոյս տեսած է 1940-1945 թուականներուն, [[Երուսաղէմ]], խմբագիր՝ Ա. Սանճեան։ Արտացոլած է հայ մշակութային կեանքի իրադարձութիւնները, լուսաբանած՝ տեղական ազգային կազմակերպութիւններու գործունէութիւնը եւ հայրենասիրական նախաձեռնութիւնները։ Լայն տեղ յատկացուցած է Խորհրդային Հայաստանի տնտեսութեան ու մշակութի զարգացման, մասնակցած՝ «Հայրենական մեծ պատերազմի» տարիներուն յօգուտ [[Խորհրդային Միութիւն|Խորհրդային Միութեան]] կազմակերպուած ձեռնարկումներուն, հրապարակած է ՀԽՍՀ կառավարութեան կոչերն ու ուղերձները՝ ուղղուած [[Սփիւռքահայութիւն|սփիւռքահայութեան]]։ Տպագրած է համաշխարհային ([[Եոհան Ֆրիտրիք Շիլլըր|Ֆրիտրիք Շիլլըր]], Կի Տը Մոփասան, [[Մաքսիմ Կորքի]]) եւ հայ ([[Յովհաննէս Թումանեան]], [[Միսաք Մեծարենց]], [[Վահան Թէքէեան]] եւ ուրիշներ) դասականներու գործերէն, նիւթեր՝ դաստիարակութեան, կենցաղավարութեան մասին, մարզական լուրեր, տեղեկութիւններ։ Կը շարունակէ լոյս տեսնել 1977 թուականէն, Երուսաղէմ։ Խմբագիրներ՝ Վարուժան Տիրատուրեան, Յակոբ Անդրէասեան, Վիգէն Լէփէճեան։ Կը տպագրէ գրական, քաղաքական բնոյթի յօդուածներ, մշակութային եւ մարզական լուրեր։ Կը լուսաբանէ Երուսաղէմի հայ համայնքի կեանքը, Հայաստան-սփիւռք յարաբերութիւնները։ {{ՀՍՀ|հատոր=6|էջ=349}} [[Ստորոգութիւն:Հանդէսներ]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]] mzo5v8xwqcr61s8vuqinfyy6kqq6lx3 0 32895 254664 2026-09-11T10:01:24Z Azniv Stepanian 8 Azniv Stepanian տեղափոխեց էջը «[[Հեմ (հանդէս)]]»-էն «[[ՀԵՄ (հանդէս)]]» 254664 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ՀԵՄ (հանդէս)]] o9bqbo09wnxksz43lxq9o04shiahu12 0 32896 254667 2026-09-11T11:13:52Z Azniv Stepanian 8 Նոր էջ ««'''Հետք''' » (Հետաքննող Լրագրողներ, Հետք պարբերական), առցանց պարբերական, որ կը թողարկուի «Հետաքննող լրագրողներ» հասարակական կազմակերպութեան կողմէ։ Հետքը կը հանդիսանայ Հայաստանի Հանրապետութեան յառաջատար հետաքննական լրատուամիջոցը։ Հայալեզու առցանց պարբերական...»: 254667 wikitext text/x-wiki «'''Հետք''' » (Հետաքննող Լրագրողներ, Հետք պարբերական), առցանց պարբերական, որ կը թողարկուի «Հետաքննող լրագրողներ» հասարակական կազմակերպութեան կողմէ։ Հետքը կը հանդիսանայ Հայաստանի Հանրապետութեան յառաջատար հետաքննական լրատուամիջոցը։ Հայալեզու առցանց պարբերականը հիմնուած է 2001 թուականին, իսկ 2002 թուականէն արդեն կը հրապարակուի նաեւ [[անգլերէն]] տարբերակը<ref>{{Cite web|url=https://gijn.org/member/investigative-journalists-of-armenia-hetq/|title=Investigative Journalists of Armenia (HETQ)|last=Founded 2001|website=Global Investigative Journalism Network|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20191213070935/https://gijn.org/member/investigative-journalists-of-armenia-hetq/|archive-date=2019 թ․ դեկտեմբերի 13|accessdate=2019 թ․ դեկտեմբերի 13|url-status=dead}}</ref>։ Գլխաիոր խմբագիր՝ [[Էտիկ Պաղտասարեան]], իսկ խմբագրի տեղակալ՝ Լիանա Սայեատեան։ 2026 թուականի դրութեամբ, պարբերականին մէջ կ'աշխատին 17 լրագրող։ == Ծանօթագրութիւններ == <references /> [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]] qs788mn88zeq43p98w7dmgx4e7anxgp 254668 254667 2026-09-11T11:17:05Z Azniv Stepanian 8 254668 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Պարբերական}} «'''Հետք''' » (Հետաքննող Լրագրողներ, Հետք պարբերական), առցանց պարբերական, որ կը թողարկուի «Հետաքննող լրագրողներ» հասարակական կազմակերպութեան կողմէ։ Հետքը կը հանդիսանայ Հայաստանի Հանրապետութեան յառաջատար հետաքննական լրատուամիջոցը։ Հայալեզու առցանց պարբերականը հիմնուած է 2001 թուականին, իսկ 2002 թուականէն արդեն կը հրապարակուի նաեւ [[անգլերէն]] տարբերակը<ref>{{Cite web|url=https://gijn.org/member/investigative-journalists-of-armenia-hetq/|title=Investigative Journalists of Armenia (HETQ)|last=Founded 2001|website=Global Investigative Journalism Network|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20191213070935/https://gijn.org/member/investigative-journalists-of-armenia-hetq/|archive-date=2019 թ․ դեկտեմբերի 13|accessdate=2019 թ․ դեկտեմբերի 13|url-status=dead}}</ref>։ Գլխաիոր խմբագիր՝ [[Էտիկ Պաղտասարեան]], իսկ խմբագրի տեղակալ՝ Լիանա Սայեատեան։ 2026 թուականի դրութեամբ, պարբերականին մէջ կ'աշխատին 17 լրագրող։ == Ծանօթագրութիւններ == <references /> [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]] ic1opnxpd88we4lphc57l0jxmq99i64 0 32897 254669 2026-09-11T11:26:09Z Azniv Stepanian 8 Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}«'''Հոգեւոր''' '''Հայրենիք'''», մշակութային ամսաթերթ։ [[Հայաստանի Ազզային Գրադարան|Հայաստանի]] [[Հայաստանի Ազզային Գրադարան|Ազգային Գրադարանի]] պաշտօնաթերթ։ == Պատմութիւն == Լոյս տեսած 2004-2015 թուականներուն, [[Երեւան]]։ Հիմնադիր-խմբագիր՝ Դաւիթ Սա...»: 254669 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}«'''Հոգեւոր''' '''Հայրենիք'''», մշակութային ամսաթերթ։ [[Հայաստանի Ազզային Գրադարան|Հայաստանի]] [[Հայաստանի Ազզային Գրադարան|Ազգային Գրադարանի]] պաշտօնաթերթ։ == Պատմութիւն == Լոյս տեսած 2004-2015 թուականներուն, [[Երեւան]]։ Հիմնադիր-խմբագիր՝ Դաւիթ Սարգսեան, խմբագիրներ՝ Մանուկ Մուրատեան, Վառլէն Ալեքսանեան։ Անդրադարձած է գիրքին եւ գրադարանային ոլորտին առնչուող խնդիրներուն, գրահրատարակչական գործին, [[Հայաստան|Հայաստանի]] գիտակրթական եւ մշակութային նորութիւններուն, յոբելեանական միջոցառումներուն, անուանի մարդոց։ Պարբերաբար ներկայացուցած է Հայաստան եւ Սփիւռքի մէջ լոյս տեսած եւ գրադարան մուտք գործած գիրքերու ցանկերը։ {{ՀԳԳՀ}} [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]] bxr491txya3m6q0iagbegsktvcdcku0 0 32898 254670 2026-09-11T11:32:11Z Azniv Stepanian 8 Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}«'''Հոկտեմբեր'''», գրական, մշակութային, ժողովրդային շաբաթաթերթ։ == Պատմութիւն == 1975 թուականէն՝ երիտասարդական ամսաթերթ։ Լոյս տեսեած է 1974–1980 թուականներուն, [[Գահիրէ]]։ Խմբագիրներ՝ [[Հայկ Ժամկոչեան]], Գառնիկ Յակոբեան։ Անուանական խմբագիր՝ Շաֆի...»: 254670 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}«'''Հոկտեմբեր'''», գրական, մշակութային, ժողովրդային շաբաթաթերթ։ == Պատմութիւն == 1975 թուականէն՝ երիտասարդական ամսաթերթ։ Լոյս տեսեած է 1974–1980 թուականներուն, [[Գահիրէ]]։ Խմբագիրներ՝ [[Հայկ Ժամկոչեան]], Գառնիկ Յակոբեան։ Անուանական խմբագիր՝ Շաֆիք Մորքոս Հաննա, խմբագրակազմ՝ Վարուժանն Գազանճեան, Վազգէն եւ Գէորգ Բրուտեաններ, Նորա Երզնկացեան եւ ուրիշներ։ 1978 թուականէն հրատարակուած է իբրեւ պարբերագիրք։ Ունեցած է [[արաբերէն]] բաժին։{{ՀԳԳՀ}} [[Ստորոգութիւն:Թերթեր]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]] b0f80y8rs3pivserktslwkd0ejz3bva 254671 254670 2026-09-11T11:33:09Z Azniv Stepanian 8 254671 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Պարբերական|վայր=[[Գահիրէ]]}}«'''Հոկտեմբեր'''», գրական, մշակութային, ժողովրդային շաբաթաթերթ։ == Պատմութիւն == 1975 թուականէն՝ երիտասարդական ամսաթերթ։ Լոյս տեսեած է 1974–1980 թուականներուն, [[Գահիրէ]]։ Խմբագիրներ՝ [[Հայկ Ժամկոչեան]], Գառնիկ Յակոբեան։ Անուանական խմբագիր՝ Շաֆիք Մորքոս Հաննա, խմբագրակազմ՝ Վարուժանն Գազանճեան, Վազգէն եւ Գէորգ Բրուտեաններ, Նորա Երզնկացեան եւ ուրիշներ։ 1978 թուականէն հրատարակուած է իբրեւ պարբերագիրք։ Ունեցած է [[արաբերէն]] բաժին։{{ՀԳԳՀ}} [[Ստորոգութիւն:Թերթեր]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]] a2eq4z139b0w1uxehbcahz234uaysiy 0 32899 254672 2026-09-11T11:50:14Z Azniv Stepanian 8 Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}} '''«Յոյս» (Հույս)''', [[Պուլկարիա]] հրատարակուած առաջին հայալեզու շաբաթաթերթը։ Լոյս տեսած է [[Վառնա]], 1884 թուականի Յունուար 4-էն մինչեւ 1885 թուականի Մայիս 1-ը<ref name="բպպ">{{Cite web|url=http://nationallibrary.bg/wp/wp-content/uploads/2016/12/bgpp_t3.pdf|title=Български периодичен печат...»: 254672 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Պարբերական}} '''«Յոյս» (Հույս)''', [[Պուլկարիա]] հրատարակուած առաջին հայալեզու շաբաթաթերթը։ Լոյս տեսած է [[Վառնա]], 1884 թուականի Յունուար 4-էն մինչեւ 1885 թուականի Մայիս 1-ը<ref name="բպպ">{{Cite web|url=http://nationallibrary.bg/wp/wp-content/uploads/2016/12/bgpp_t3.pdf|title=Български периодичен печат, 1844 – 1944: анотиран библиографски указател|date=1969|publisher=Наука и изкуство, София,|pages=10|accessdate=2019 թ․ հունվարի 27}}</ref>։ Թերթին առաջին երկու թիւերուն խմբագիրը՝ Անդրանիկ Իոնեսկուն (Իոանիսեան) է, 3-էն 12-րդ թիւերունը՝ Պետրոս Ատրունին, 13-ինը` Գ. Գասպարեանը։ Տպագրուած է «Յոյսի» տպագրատունը։ Թերթին առաջին երեք էջերը եղած են [[հայերէն]]՝ [[լատիներէն]] տառերով, իսկ չորրորդը՝ [[ֆրանսերէն]]։ Թերթը հասարակական-քաղաքական, լուսաւորչական, մշակութային եւ կրօնական թեմաներ արծածած է։ Անդրադարձած է հայ գրականութեան ու լեզուական բարեփոխումներուն։ «Յոյսի»ն նպատակը եղած է հայերէնը տարածել լատիներէն այբուբենի միջոցով։ Իր էջերուն մէջ թերթը շնորհակալութիւն յայտնած է պուլկարական կառավարութեան, որ ուրախութեամբ հիւրընկալած է հայերը երկիրին մէջ եւ թոյլ տուած է թերթը հրատարակելու<ref name="բպպ" />։ == Ծանոթագրութիւններ == <references responsive="1"></references> [[Ստորոգութիւն:Թերթեր]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]] [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]] rxmt41wwaa54oyrlzr93amtqj6k1egi