Եդուարդ Սիմքէշեան

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="hyw">
  <siteinfo>
    <sitename>Ուիքիփետիա</sitename>
    <dbname>hywwiki</dbname>
    <base>https://hyw.wikipedia.org/wiki/%D4%B3%D5%AC%D5%AD%D5%A1%D6%82%D5%B8%D6%80_%D4%B7%D5%BB</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.19</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Մեդիա</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Սպասարկող</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Քննարկում</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Մասնակից</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Մասնակցի քննարկում</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Ուիքիփետիա</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Ուիքիփետիայի քննարկում</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Պատկեր</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Պատկերի քննարկում</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki քննարկում</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Կաղապար</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Կաղապարի քննարկում</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Օգնություն</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Օգնության քննարկում</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Ստորոգութիւն</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Կատեգորիայի քննարկում</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Մոդուլ</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Մոդուլի քննարկում</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Եդուարդ Սիմքէշեան</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6112</id>
    <revision>
      <id>254886</id>
      <parentid>254605</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T13:22:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Maral Dikbikian</username>
        <id>4797</id>
      </contributor>
      <origin>254886</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5102" sha1="sn6r2dpaa03zi7zh25wu1cv5e1cviai" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Անձ
| անուն ազգանուն = էտուարտ Սիմպէշեան
| բնագիր ԱԱՀ = 
| պատկեր = 
| չափ = 
| նկարագրութիւն = 
| ծնած է = 1906
| ծննդավայր = Պոլիս
| վախճանած է = 1979
| մահուան  վայրը = 
| քաղաքացիութիւն = 
| հպատակութիւն = 
| ազգութիւն = հայ
| ալմա մատեր =
| կրօնք = Քրիստոնեայ
| ազդուած է = 
| ազդած է = 
| գրքեր = 
| աշխատանք = 
| կարողութիւն = 
| մասնագիտութիւն =ատամնաբոյժ
| ամուսին = 
| ծնողներ = 
| երեխաներ = 
| պարգեւներ և մրցանակներ = 
| կայքէջք = 
| ստորագրութիւն =
}}
'''Եդուարդ Սիմքէշեան''' ([[1906]]-[[1979]]), Ծնած է [[Պոլիս]] եւ նախակրթութիւնը ստացած է Մայր վարժարանի մէջ, ուր իր առաջին ուսուցիչը եղած է [[Մելքոն Կիւրճեան]], ապա Պէզազեան լիկէոնի մէջ, ուր իր ուսուցիչները եղած են [[Յակոբ Օշական]], [[Եղիշէ Արք. Դուրեան]], [[Ինտրա|Տիրան Չրաքեան]] եւ [[Արմէն Տորեան]]:

Պատանի տարիքէն, գրականութիւնը կիրք մը եղած է իրեն համար։ Հազիւ տասնհինգ տարեկան, իր առջինեկ փորձերը հրատարակուած են Պոլսոյ «[[Ոստան]]» ամսագրին մէջ ու գրաւած են ուշադրութիւնը [[Վահան Թէքէեան|Վահան Թէքէեանի]], [[Շաւարշ Միսաքեան]]ի եւ [[Միքայէլ Շամտանճեան|Միքայէլ Շամտանճեանի]]:

Յամառ ընթերցող՝ պատանութեան տարիներուն իսկ տիրացած էր ֆրանսական գրականութեան (մայրենի լեզուին չափ նաեւ տիրացած էր [[ֆրանսերէն]]ին. 1921-ին, տակաւին 15 տարու, առաջնութիւն շահած է ֆրանսական կառավարութեան կողմէ կազմակերպուած գրական մրցումի մը մէջ), որուն բոլոր տիրական դէմքերը համապարփակ աշխատասիրութիւններով ներկայացուցած է Պոլսոյ [[1930-1970]]ական տարիներու պարբերականներուն մէջ։

[[1927]]-ին վկայուելով իբրեւ բժիշկ -ատամնաբոյժ, իր ասպարէզին զուգահեռ փարած է գրական -հրապարակագրային կեանքի, աշխատակցելով սփիւռքեան մեր բոլոր կարեւոր թերթերուն, ինչպէս նաեւ Պոլսոյ եւ արտասահմանի ֆրանսական կարգ մը հանդէսներու, որոնց կարգին «Լա Նուվէլ Ռըվիւ Ֆրանսէզ»ի։ 1944-1975-ին եղած է նաեւ  խմբագիրներէն [[Մարմարա (թերթ)|«Մարմարա»]] օրաթերթի:

Գրական մարզի մէջ մշակած է արձակ եւ քերթուած, գրադատութիւն եւ քննադատութիւն: Աւելի քան 15 գործեր կը մնան անտիպ, կամ մասամբ միայն հրատարակուած՝ մամուլի մէջ։ 1975-ին, [[Թրքահայ Ուսուցչաց Հիմնարկ]]ի նախանձեռնութեամբ հրատարակուեցաւ «Ջահակիրները» անունին տակ խմբուած մենագրական-վերլուծական իր աշխատասիրութիւններէն մաս մը միայն ,[[Ղեւոնդ Ալիշան|Ալիշանի]], [[Գրիգոր Օտեան|Գր. Օտեանի]], [[Մկրտիչ Պէշիկթաշլեան|Մ. Պէշիկթաշլեանի]], [[Պետրոս Դուրեան|Պ. Դուրեանի]], [[Ռեթէոս Պէրպէրեան|Ռ. Պէրպէրեանի]], [[Մելքոն Կիւրճեան|Մ. Կիւրճեանի]], [[Մինաս Չերազ|Մ. Չերազի]], [[Մկրտիչ Խրիմեան|Խրիմեանի]], [[Մաղաքիա Արք․ Օրմանեան|Օրմանեանի]] , [[Եղիշէ Արք. Դուրեան|Եղիշէ Արք. Դուրեանի]], [[Եղիա Տէմիրճիպաշեան|Եղիայի]], Արփիարեանի, Թլկատինցիի, [[Զապէլ Ասատուր]]ի, Չօպանեանի եւ Տիրան Չրաքեանի մասին:

[[1977]]-ին հրատարակեց նաեւ «Գարնանացան» անունին տակ մէկտեղուած քերթուածներու շարք մը։ Անտիպ կը մնան արձակ տաղերու, վերլուծական եւ փորձագրական աշխատասիրութիւններու, թատերագրական եւ վիպերգային իր վաստակին կարեւոր մէկ մասը, ինչպէս նաեւ ֆրանսերէնով երեք գործեր&lt;ref&gt;{{Գիրք:Դար մը գրականութիւն|Ա|279}}&lt;/ref&gt;:

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}

{{DEFAULTSORT:Սիմքէշեան, Եդուարդ}}</text>
      <sha1>sn6r2dpaa03zi7zh25wu1cv5e1cviai</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Կազ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15120</id>
    <revision>
      <id>254908</id>
      <parentid>254666</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T06:46:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Galy02</username>
        <id>73</id>
      </contributor>
      <origin>254908</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9712" sha1="1zs9chzn4y9jjy0s7p9xkmjooty5y2b" xml:space="preserve">[[Պատկեր:Gas particle movement.svg|250px|մինի|Կազի մասնիկները ([[ադոմ]]ներ,մասնիկ&lt;nowiki/&gt;[[մոլեկուլ|&lt;nowiki/&gt;]]ներ կամ [[իոն|իո]]ներ&lt;nowiki/&gt;[[մոլեկուլ|&lt;nowiki/&gt;]]ներ[[իոն|ն]]ներ) ելեկտրական դաշտի ներգործութեան բացակայութեան պարագային ազատ կը շարժին]]
'''Կազ''', նիւթի չորս հիմնական տեսակներէն մէկն է (միւսները՝ պինդ, հեղուկ եւ փլազմա)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/gas|title=Gas|work=Merriam-Webster|url-status=live}}&lt;/ref&gt;։

Մաքուր կազը կրնայ կազմուած ըլլալ առանձին ադոմներէ (անկենդան կազ կամ [[ադոմ]]ային կազ, ինչպէս նէոնը), միատիպ ադոմներէն կազմուած [[տարր]]ական մասնիկներէն կազմուած (օրինակ [[թթուածին]]), կամ զանազան ադոմներէն կազմուած միացութեան մասնիկներէն (օրինակ ածխածինի երկթթուակ)։ Կազը կը պարունակէ զանազան մաքուր կազեր, ինչպէս օդը։

Կազին առանձին մասնիկները ընդարձակօրէն տարանջատուած են։ Այդ տարանջատումը կազը կը դարձնէ անգոյն եւ անտեսանելի՝ մարդուն համար։

== Անուան ծագումնաբանութիւն ==
«Կազ» բառը ({{lang-nl|gas}}) ստեղծուած է 17-րդ դարուն սկիզը ֆլամանտացի բնագէտ Եան Պասփտիստ վան Հելմոնտի կողմէ, իր քով ի յայտ եկած «մեռած օդ»-ը (ածխածինի երկթթուակ) անուանելու նպատակով։ Ըստ Եաքոպ Պերելմանի, Հելմոնտ գրած է հետեւեալը.{{քաղվածք|Այդ շոգին կոչած եմ կազ, քանի որ անիկա չի տարբերիր հին օրերու շփոթութենէն ։}}Վիթհայմ Վունտդի կարծիքով, Հելմոնտ նախ կարծած է, թէ յայտնաբերուած կազը կը նմանի առաջնային շփոթութեան։ Հելմոնտի վրայ ազդած է նաեւ ''blas'' (միջին {{lang-de|blasen}}) բառը, որ ան կ'օգտագործէր աստղերէն եկող պաղ օդը բնութագրելու համար։ Բառին ընտրութեան գործին մէջ մեծ դեր խաղացած է նաեւ ''geest'' («ոգի») բառը, որ կը համապատասխանէ լատիներէն ''spiritus''-ին. կազը, որ Հելմոնդի համար կը համապատասխանէր ածխածինի երկթթուակի, լատիներէնով կը փոխանցուի իբրեւ spiritus silvestris («անտառի ոգի»)։ Ոմանք կ'ենթադրեն, որ գերմանական ''gasen'' («եռալ») բառը նոյնպէս ազդած է բառին ընտրութեան վրայ։

== Ֆիզիկական յատկութիւններ ==

=== Մաքրոսկոպիկ յատկութիւններ ===
Կազերուն մեծ մասը դժուար է կամ անհնար է անմիջականօրէն հետազօտել մեր [[Զգայարաններ|զգայարաններով]]։ Անոնք կը բնութագրուին չորս ֆիզիքական կամ մաքրոսկոպիկ յատկութիւններով՝ [[ճնշում]], [[ծաւալ]], մասնիկներու թիւ (քիմիագիտութեան մէջ՝ մոլը) եւ [[ջերմաստիճան]]։ Այս չորս բնութագիրները տարբեր պայմաններու մէջ եւ տարբեր կազերու համար հինէն ի վեր բացմիցս ուսումնասիրուած են շատ գիտնականներու կողմէ, ինչպէս՝ Ռոպերթ Պոյլը, Ժաք Շառլը, Ճոն Տալթոնը, Ժոզէֆ Կէյ-Լիւսակը եւ [[Ամատէօ Աւոկատրօն]]։ Անոնց մանրամասն ուսումնասիրութեամբ յայտնաբերուած է այդ յատկութիւններու միջեւ թուաբանական կապը, որ կ'արտայայտուի իտէալական կազի վիճակի հաւասարումով։

Կազի բնութագրիչ առանձնայատկութիւնը այն  է, որ անիկա կը գրաւէ ամբողջ հնարաւոր տարածութիւնը, մակերեւոյթ չկազմելով ։ Կազերը միշտ խառնուին իրար տարածման ([[անգլերէն]]՝ diffusion) շնորհիւ։ Կազը իզոթրոփ է, այսինքն անոր յատկութիւնները կախեալ չեն ուղղութենէ։ [[Ձգողութիւն|Ձգողութեան ուժի]] բացակայութեան պարագային ճնշումը կազի բոլոր կէտերուն մէջ նույնն է (Փասքալի օրէնք)։ Ձգողութեան ուժի դաշտին մէջ [[Խտութիւն|խտութիւնն]] ու [[Ճնշում|ճնշումը]] նոյնը չեն բոլոր կէտերուն մէջ՝ ըստ ծանրաչափական բանաձեւի կը նուազին տարբեր բարձրութիւններու վրայ։ Համապատասխանաբար, ծանրութեան ուժի դաշտին մէջ կազերու խառնուրդը անհամասեռ է։ Ծանր կազերը կը սուզուին դէպի վառ, իսկ աւելի թեթեւները՝ կը բարձրանան վեր։ Ձգողութեան դաշտին մէջ, կազերուն վրայ կը գործէ Արքիմետի ուժը, որ կ'օգտագործուին թեթեւ կազերով կամ տաք օդով լեցուած [[Օդապարիկ|օդապարիկներու]] մէջ։

Կազերը ունին բարձր [[սեղմելիութիւն]], այսինքն ճնշման բարձրացման զուգընթաց կ'աւելնայ խտութիւնը։ Ջերմաստիճանի բարձրացման պարագային կ'ընդարձակուին։ Սեղմելու պարագային կազերը կրնան անցնիլ հեղուկ վիճակի, բայց հեղուկացումը բոլոր ջերմաստիճաններուն չըլլար, այլ ճգնաժամային ջերմաստիճանէն պակաս ջերմաստիճաններուն։ Ճգնաժամային ջերմաստիճանը կազի բնութագրիչներէն է և կախեալ է կազի մոլեքուլներու միջեւ շփման ուժէն։ Օրինակ՝ հելիում կազը կարելի է հեղուկացնել 4,2 սելսիուսէն պակաս ջերմաստիճանով։

Կան կազեր, որոնք սառեցման պարագային կը վերածուին պինդ մարմինի։ Հեղուկի անցումը կազային վիճակի կը կոչուի [[շոգիացում]], իսկ անմիջականօրէն պինդ մարմնի անցումը կազային վիճակէն՝ [[ջերմածութիւն]]:

=== Մանրադիտակային բնութագրեր ===
Կազը հզոր մանրադիտակով դիտարկելու կարելիութեան պարագային կարելի է տեսնել շփոթութեան շարժման մէջ գտնուող, առանց որոշակի ձեւի եւ ծաւալի մասնիկներու (մոլեքուլներու, ադոմներու եւ այլն) համախումբ։ Կազի այդ չեզոք մասնիկները ուղղութիւն ձեռք կը ձգեն միայն այլ մասնիկներու կամ անօթի պատի հետ բախումներու ժամանակ։ Եթէ ենթադրենք, որ այդ փոխազդեցութիւնները (բախումները) բացարձակ առաձգական են, դիտարկուող նիւթը իրական կազէն կը վերածուի իտէալական կազի։ Մանրադիտակային տեսանկիւնէն այդ մէկը կը նկարագրուի մոլեքուլային-քինետիք տեսութեամբ։ 

=== Հեղուկի հետ համակեցութիւն ===
Ջերմաստիճանի եւ ճնշման որոշ պարագաներու միեւնոյն նիւթի կազային եւ հեղուկ փուլերը կրնան համագոյակցիլ։ Կազի մոլեքուլներու մէկ մասը կ'անցնի դէպի հեղուկ, որ աւելի բարձր խտութիւն ունի, հետեւաբար կազի խտութիւնը հեղուկի մակերեւոյթէն բարձր աւելի պակաս կ'ըլլայ։ Հեղուկի մակերեւոյթէն բարձր կազը կը կոչուի [[շոգի]]։

=== Կազի մոլեքուլներու ջերմային շարժում ===
Կազի մոլեքուլներու ջերմային շարժման կարեւորագոյն յատկանիշը շարժման անկանոնութիւնն է։ Տարածումը եւ պրոունեան շարժումը մոլեքուլներու շարժման անընդհատ բնոյթ ունենալու փորձնական ապացոյց են։

Տարածումը նիւթի մը մոլեքուլներու ինքնաբերական ներթափանցումն է այլ նիւթի մը մէջ։ Նիւթերու փոխադարձ տարածման պարագային իրենց խտութիւնները աստիճանաբար կը հաւասարին անոնց գրաւած ծաւալին։ Հաստատուած է, որ տարածման ընթացքի արագութիւնը կախեած է նիւթին տեսակէն ու ջերմաստիճանէն։

== Ծանօթագրութիւններ ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>1zs9chzn4y9jjy0s7p9xkmjooty5y2b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Անրի Մաթիս</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17238</id>
    <revision>
      <id>254914</id>
      <parentid>236607</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T08:01:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Maral Dikbikian</username>
        <id>4797</id>
      </contributor>
      <origin>254914</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15657" sha1="4zqxwqoqc4orpc7ztihw0vef9bg0jhe" xml:space="preserve">{{ Տեղեկաքարտ Անձ}}

'''Անրի Մաթիս''' ({{ԱԾ}}), նկարիչ։

== Կենսագրութիւն ==
Անրի Մաթիս (Անրի Էմիլ Պէնուա Մաթիս) ծնած է 1869-ի Դեկտեմբեր 31-ին&lt;ref&gt;[http://www.jamanak.com/content/%D5%A8%D5%B6%D5%AF%D5%A5%D6%80%D5%A1-%D5%B4%D5%B7%D5%A1%D5%AF%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%A1%D5%B5%D5%AB%D5%B6/11-01-2020-%D5%AE%D5%B6%D5%B6%D5%A4%D5%A5%D5%A1%D5%B6-150-%D5%A1%D5%B4%D5%A5%D5%A1%D5%AF-%D5%A1%D5%B6%D6%80%D5%AB-%D5%B4%D5%A1%D5%A9%D5%AB%D5%BD%D5%ABԾՆՆԴԵԱՆ 150-ԱՄԵԱԿ. ԱՆՐԻ ՄԱԹԻՍԻ]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;, Ֆրանսայի Լը Քաթօ Քամպրէզի փոքրիկ քաղաքը: 1882-1887 թուականներուն միջնակարգ դպրոցը, ապա Սեն Քանթենի Անրի Մաթենի վարժարանն աւարտելէ յետոյ կը մեկնի Փարիզ, ուր կ՚ուսանի Իրաւագիտութեան դպրոցին մէջ։ 1888-ին աւարտելով ուսումը, Անրի կը վերադառնայ Սեն Քաթեն եւ աշխատանքի կը լծուի իբրեւ փաստաբանի քարտուղար: 1889 թուականին կուրաղիի վիրահատութիւնը ճակատագրական կտրուկ փոփոխութեան պատճառ կ՚ըլլայ Անրի Մաթիսին համար. յետվիրահատական շրջանին մայրը անոր նկարչական իրեր կը նուիրէ:

Սկիզբը Անրի Մաթիս գունաւոր բացիկներ կը կրկնօրինակէ, իսկ յետոյ կ՚որոշէ նկարիչ դառնալ եւ կը մտնէ Քանթեն տը լա Թուրի նկարչական դպրոցը: [[1891 թուական|1891]] թուականին՝ ձգելով իրաւաբանական գործունէութիւնը, ան կ՚երթայ [[Փարիզ]] եւ կ՚ընդունուի Ժիւլեանի ակադեմիան:

[[1893 թուական|1893]] թուականին կը տեղափոխուի Փարիզի École Nationale Supérieure Des Arts Décoratifs բարձրագոյն դպրոցը: Ապա 1895-ին կ՚ընդունուի Կիւսթաւ Մորոյի արուեստանոցը, որպէս հրաւիրեալ ուսանող: Այդ շրջանին Անրին կը գտնուի ժամանակակից նկարիչներու եւ ճաբոնական աւանդական արուեստի ազդեցութեան տակ։

[[1896 թուական|1896]] թուականին Մաթիսը կը ծանօթանայ հռչակաւոր քանդակագործ Օկիւսթ Ռոտենի, նկարիչ Էմիլ Պերռնարի եւ Վինսենթ Վան Կոկի ընկեր ու անոր գործերու մեծ հաւաքածոյի տէր՝ աւստրալիացի նկարիչ Ճոն Փիթըր Ռասելին հետ: Ռասել Անրիին Վան Կոկի երկու աշխատանք կը նուիրէ, կը ծանօթացնէ անոր աշխատանքներու եւ, ընդհանրապէս «իմփրեսիոնիզմ» ուղղութեան հետ: Շփումը Ռասելին հետ արմատական ազդեցութիւն կ՚ունենայ Անրիին վրայ. աւելի ուշ ան իր ուսուցիչն ու գունային տեսութեան բացայայտողը անուանած է Ռասել:

[[1898 թուական|1898]] թուականին նկարիչը Ամելի Փերէյրին հետ կ՚ամուսնանայ, Լոնտոնի մէջ անցընելով մեղրալուսինը: Յետագային անոնք երկու որդի կ՚ունենան: Իսկ մինչ այդ՝ [[1894 թուական|1894]] թուականին ան անօրինական դուստր մը կ՚ունենայ իր բնորդուհի Գարոլինա Ժոլպոյէն:

== Ստեղծագործութիւններ եւ  ցուցահանդէս ==
1896-ին Մաթիսի հինգ նկար կը ցուցադրուին Գեղարուեստից ազգային միութեան դահլիճին մէջ։ Երկու կտաւ կը գնուին կառավարութեան կողմէ, որոնցմէ՝ «Կարդացող կինը»՝ Ֆրանսայի նախագահ Ռամպուի բնակարանին համար: Ցուցահանդէսէն յետոյ Անրի Մաթիս կը դառնայ Գեղարուեստից ազգային միութեան անդամ:

[[1890 թուական|1890]]-[[1904 թուական|1904]] թուականներուն Մաթիս փնտռտուքներու եւ ստեղծագործական որոնումներու մէջ կ՚ըլլայ, փորձելով գտնել իր ուրոյն ուղին արուեստի մէջ։ Ան կը սկսի խորութեամբ ուսումնասիրել հռչակաւոր նկարիչներու ստեղծագործութիւնները: Իր վրայ մեծ ազդեցութիւն կը ձգեն Փոլ Սեզանի գործերը: Ան Սեզանը իր ներշնչանքը կը համարէր: Այս շրջանին, Մաթիս կը ստեղծէ իր ամէնէն յայտնի կտաւներէն մէկը՝ «Պարը»:

[[1904 թուական|1904]] թուականի Յունիսին, Վոլմար Ամպրուազ պատկերասրահին մէջ կը բացուի Մաթիսի առաջին անհատական ցուցահանդէսը, որ սակայն մեծ յաջողութիւն չի գտներ: Իսկ իր առաջին գլուխգործոցը՝ «Շքեղութիւն, հանգիստ եւ վայելք» կտաւը կ՚ըլլայ, ստեղծուած՝ 1904-1905 թուականներուն:

== Նոր ոճ «ֆովիզմ»ի ստեղծում ==
[[1905 թուական|1905]]-ին Անրի Մաթիս, Անտրէ Տերենի հետ կը ստեղծէ նոր ոճ մը, որ պատմութեան մէջ մտաւ «ֆովիզմ» անունով. այդ ոճին բնորոշ էին հարթ եւ պարզ պատկերները, յստակ գիծերը եւ միագոյնութեան գերիշխումը։ Ֆովիզմի մէջ Մաթիսին յաղթանակ կ՚ապահովէ «Գլխարկով կինը» կտաւը: (Ֆովիզմը արուեստի մէջ որպէս ուղղութիւն տեւեց քանի մը տարի՝ 1904-1908 թուականներու միջեւ եւ իր անունը ստացաւ համախոհ նկարիչներու՝ Մաթիսի, Տերենի եւ Մորիս տը Վալամիքի կողմէ. ֆր. - fauve՝ վայրի, ազատ, այսինքն՝ ընդհանուր տիրող կանոնները չընդունող):

Ֆովիզմի դերի շուտափոյթ նուազումը եւ խումբին լուծարումը ոչ մէկ բացասական ազդեցութիւն կ՚ունենան Մաթիսի ստեղծագործական վերելքին վրայ։ Անոր լաւագոյն աշխատանքներէն մէկ քանին ստեղծուած են ճիշդ այդ ժամանակահատուածին։

== Ծանօթացում նկարիչ Փապլօ Փիքասոյի հետ ==
1906-ին Անրի Մաթիս կը ծանօթանայ երիտասարդ նկարիչ Փապլօ Փիքասոյին հետ: Փիքասոն զայն գլխաւոր մրցակից եւ ընկեր կը համարէր։ Նոյն թուականին Անրին կը ճամբորդէ Ալժիր եւ Պիսքրա-օազիս ու կը տարուի իսլամական զարդանախշերու գծերով՝ արապեսքա ոճով։ Այդ ժամանակ ան իրեն համար կը բացայայտէ ափրիկեան ժողովուրդներու քանդակագործութիւնը, վիզմով եւ դասական ճաբոնական փայտափորագրութեամբ։ Այդ շրջանին է, որ կը ստեղծուին նկարիչի առաջին վիմագրութիւնները՝ փայտի եւ խեցիի վրայ։

== «Կանաչ երիզ» կտաւը ==
Հետաքրքրական է, որ «Կանաչ երիզ» (հեղինակային անուանումը՝ «Մատամ Մաթիս») կտաւը, ուր հեղինակը պատկերած է իր կինը, ժամանակակիցները ապշեցուցած է իր «անճոռնիութեամբ»: Իսկ այսօր ան հազարաւոր տոլարներ կ՚արժէ: Մատամ Մաթիսի սանտրուածքը հեղինակը վրձնած է սեւ ու կապտամանիշակագոյն երանգներով: Պայծառ վարդագոյն եւ գոց կանաչ երանգներով նկարուած դէմքի երկու կէսերը կը սահմանազատուին նկարի բանալին հանդիսացող տարրով՝ կանաչ երիզով: Այն կը հատէ մատամ Մաթիսի դէմքը՝ վերէն վար եւ կը շեշտադրուի քիթին վրայ:

Կտաւը «Կանաչ երիզ» անուանումը ստացած է իր գնորդներէն՝ Սառա եւ Մայքըլ Սթայններու կողմէ:

Ինչպէս բոլոր հռչակաւոր մարդիկ, Մաթիս եւս տարօրինակութիւններ ունէր. մինչ նկարել սկսիլը, ան մէկը խեղդելու սուր ցանկութիւն կ՚ունենար….

== Մաթիսի վերջին ընդարձակ հարցազրոյցը առաձին գիրքով ==
Անրի Մաթիսի վերջին ընդարձակ հարցազրոյցը առաձին գիրքով, ուր ան կը պատմէ իր արուեստի եւ հոգեկան վիճակին մասին, տպագրուեցաւ պատրաստ ըլլալէ 72 տարի վերջ՝ 2013-ի Սեպտեմբերին: Հարցազրոյցը կատարուած էր 1941-ին՝ քանի մը օր շարունակ, Լիոն եւ Նիցցա քաղաքներու մէջ։ Մաթիս զայրացած էր, որ հարցազրոյցը յապաւուած էր, իր խօսքերը կրճատելու հաշւոյն՝ ձգելով 260 էջ միայն: Կրճատման պատճառ դարձած էին պատերազմական շրջանին թուղթի սակաւութիւնը եւ տպագրման ծախսերը կրճատելու անհրաժեշտութիւնը:

{{քաղուածք|«Դուք աղաւաղել կ՚ուզէք իմ աշխատանքը, ես կա՛մ կ՚ընեմ լաւ, կամ ընդհանրապէս չեմ ըներ: Կամ կը տպագրէք 310 էջը ամբողջութեամբ, կա՛մ ընդհանրապէս չէք տպագրեր»:|Անրի Մաթիս}}

Գիրքի խմբագիր, Փրոֆ. Սերժ Կիլպոն նշած է, թէ Մաթիսի թոռան հետ երկարատեւ բանակցութիւններէն յետոյ միայն հնարաւոր դարձած է գիրքի ամբողջական տպագրութիւնը:

== Ժառանգութիւն&lt;ref&gt;{{Citation|title=Henri Matisse|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Henri_Matisse&amp;oldid=1373535776|date=2026-09-06|accessdate=2026-09-15|language=en}}&lt;/ref&gt; ==
Մաթիսի առաջին նկարը, որ ձեռք բերուեցաւ հանրային հաւաքածոյի մը կողմէ, «Կերանիումներով նաթիւրմորթ»-ն էր (1910), որ 1912-ին գնուեցաւ Pinakothek der Moderne թանգարանին կողմէ։

Մաթիսի որդին՝ Փիէռ Մաթիս (1900–1989), 1930-ականներուն արդի արուեստի ցուցասրահ մը բացաւ Նիւ Եորք քաղաքին մէջ։ «Pierre Matisse Gallery» ցուցասրահը, որ գործեց 1931-էն մինչեւ 1989, Նիւ Եորքի մէջ յաճախ առաջին անգամ ըլլալով ներկայացուց եւ ցուցադրեց եւրոպացի բազմաթիւ արուեստագէտներ, ինչպէս նաեւ քանի մը ամերիկացիներ ու քանատացիներ։ Ան ցուցադրեց Ժուան Միրոյի, Մարք Շակալի, Ալպերթօ Ճիաքոմեթիի, Ժան Տիւպիւֆէի, Անտրէ Տըրենի, Իւ Թանգիի, Լէ Քորպիւզիէի, Փոլ Տելվոյի, Վիֆրետօ Լամի, Ժան-Փոլ Ռիոփելի, Պալթիւսի, Լէօնորա Քէրինկթընի, Զաօ Վու Քիի, Սէմ Ֆրանսիսի եւ Սիմոն Հանթայի գործերը, քանդակագործներ՝ Թէոտոր Ռոզաքի, Ռէյմոնտ Մէյսընի եւ Ռեկ Պաթլըրի քանդակները, ինչպէս նաեւ քանի մը այլ կարեւոր արուեստագէտներու գործեր, ներառեալ Անրի Մաթիսի աշխատանքները։

Նիսի «Musée Matisse» թանգարանը (քաղաքապետական թանգարան) ունի Մաթիսի գործերու աշխարհի ամենամեծ հաւաքածոներէն մէկը, որ կը հետեւի անոր արուեստի սկզբնաւորութեան եւ զարգացման՝ մինչեւ անոր վերջին գործերը։ Թանգարանը, որ բացուած է 1963-ին, կը գտնուի «Villa des Arènes»-ի մէջ՝ Սիմիէզ թաղամասին մէջ գտնուող 17-րդ դարու ապարանքի մը մէջ։

Անոր «Սալորի ծաղիկները» (1948) նկարը 8 Սեպտեմբեր 2005-ին գնուեցաւ Արդի Արուեստի Թանգարանին համար՝ Հենրի Քրավիսի եւ թանգարանի նոր նախագահ Մարի-Ժոզէ Տրուէնի կողմէ։ Անոր նախահաշուած գինը 25 միլիոն տոլար էր։ Նախապէս, անիկա հանրութեան կողմէ չէր տեսնուած 1970-էն ի վեր։

1976-ին, Փայլածու (Մերքիւրի) մոլորակին վրայ գտնուող խառնարան մը անուանուեցաւ Մաթիս՝ ի պատիւ անոր։

Ժապաւէններու մէջ, Մաթիսի կերպարը մարմնաւորած է Ճոս Աքլանտը «Surviving Picasso» (1996) Ժապաւէնին մէջ, ինչպէս նաեւ Իւ-Անթուան Սպոթոն՝ «Midnight in Paris» (2011) Ժապաւէնին մէջ։

Ռէյ Պրետպըրիի «Անրի Մաթիսի աչալուրջ փոքեր-ժէթօնը» կարճ պատմուածքը ակնարկութիւն մը կը պարունակէ արուեստագէտին մասին, որ աչք մը կը նկարէ փոքեր-ժէթօնի մը վրայ, որպէսզի ամերիկացի մը զայն իբրեւ ակնոց (մոնոքլ) գործածէ։

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}

== Արտաքին յղումներ ==

* [http://www.jamanak.com/content/%D5%A8%D5%B6%D5%AF%D5%A5%D6%80%D5%A1-%D5%B4%D5%B7%D5%A1%D5%AF%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%A1%D5%B5%D5%AB%D5%B6/11-01-2020-%D5%AE%D5%B6%D5%B6%D5%A4%D5%A5%D5%A1%D5%B6-150-%D5%A1%D5%B4%D5%A5%D5%A1%D5%AF-%D5%A1%D5%B6%D6%80%D5%AB-%D5%B4%D5%A1%D5%A9%D5%AB%D5%BD%D5%AB ԾՆՆԴԵԱՆ 150-ԱՄԵԱԿ. ԱՆՐԻ ՄԱԹԻՍԻ]
* [http://www.musee-matisse-nice.org Մաթիսի թանգարանը Նիս] {{ref-fr}}
* [http://www.cg59.fr/FrontOffice/UserՊատկերs/Պատկեր/Musee_Matisse/accueil.htm Մատիսի թանգարանը Քաթո-Քամպրեզիա]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ի մէջ {{ref-fr}}
* [http://www.centrepompidou.fr/education/ressources/ENS-matisse/ENS-matisse.htm#quappelleton Մաթիսը Փոմբիտու կեդրոնին մէջ {{ref-fr}}]
{{Արտաքին յղումներ}}

{{DEFAULTSORT:Մաթիս, Անրի}}
[[Ստորոգութիւն:Ֆրանսացի նկարիչներ]]
[[Ստորոգութիւն:Ֆրանսացի քանդակագործներ]]
[[Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ այբբենական կարգով]]</text>
      <sha1>4zqxwqoqc4orpc7ztihw0vef9bg0jhe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ֆրետերիք Մաքլէր</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21452</id>
    <revision>
      <id>254915</id>
      <parentid>213476</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T08:21:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Maral Dikbikian</username>
        <id>4797</id>
      </contributor>
      <origin>254915</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20365" sha1="p4zq0o37m0hkb8tnylsqnab4hr83pp5" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Անձ}}

'''Ֆրետերիք Մաքլէր''' ({{ԱԾ}}), ֆրանսացի գիտնական եւ հայագէտ։ Հայ ժողովուրդին նուիրուած իր յօդուածներով եւ ուսումնասիրութիւններով անգնահատելի ծառայութիւն մատուցած է հայագիտութեան: Գործերը նուիրուած են կրօնի, հայ ժողովուրդի պատմութեան, աշխարհագրութեան, բանահիւսութեան, գրականութեան, մշակոյթի զանազան բնագաւառներուն եւ հրատարակուած են եւրոպական հրատարակութիւններու կողմէ:

== Կենսագրական գիծեր ==
Մաքլէր ծնած է 1869-ին։ Աշակերտած է ֆրանսացի ծանօթ պատմաբան եւ հայագէտ [[Օկիւսթ Քարիէր|Օկիւսթ Քարիէրին]], որմէ սորված է [[հայերէն]], [[ասորերէն]] եւ [[եբրայերէն|եբրայերէն։]]Հայագիտական գործունէութիւնը սկսած է 1888-ին լոյս տեսած «Դանիէլ մարգարէի պարականոն հայերէն Յայտնութիւններ» գործով։ 

1911-1937 թուականներուն Մաքլէր հայոց լեզու ([[գրաբար]] եւ [[աշխարհաբար]]), հայոց պատմութիւն եւ աշխարհագրութիւն  դասաւանդած է [[Փարիզ|Փարիզի]] Ապրող Լեզուներու Արեւելեան Բարձրագոյն Դպրոցին մէջ, պատրաստելով բազմաթիւ հայագէտներ։ Նշանաւոր ֆրանսացի այլ հայագէտի մը՝ [[Անթուան Մէյէ|Անթուան Մէյէի]] հետ, Մաքլէր հրատարակած է «Revue des études arméniennes» հանդէսը եւ միասին հիմնած են հայագիտական ընկերութիւն մը։

Անուրանալի դեր ունեցած է [[Ֆրանսա|Ֆրանսայի]] եւ ընդհանրապէս [[Եւրոպա|Եւրոպայի]] մէջ հայագիտութեան հետագայ զարգացման եւ հայութեան խնդիրները անկողմնակալ ձեւով ներկայացնելու գործին մէջ:

Փարիզի Ազգային Գրադարանին մէջ պահուող հայ ձեռագիրներուն ցուցակը կազմողներէն եւ հրատարակողներէն մէկը եղած է&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://peoplepill.com/people/frederic-macler|title=About Frédéric Macler: French linguist (1869-1938) (1869 - 1938) {{!}} Biography, Bibliography, Facts, Career, Wiki, Life|last=peoplepill.com|website=peoplepill.com|language=ֆրանսերէն եւ անգլերէն|accessdate=2021-12-21}}&lt;/ref&gt;։

== Ուղեւորութիւններ ==

=== Դէպի Էջմիածին ===
[[File:Brief van Frédéric Macler (1869-1938) aan Christiaan Snouck Hurgronje (1857-1936) Or. 8952 D 92.pdf|thumb|page=3|Նամակ (1928)]]
Յուլիս-Հոկտեմբեր 1909-ին, ուղեւորութիւն մը կատարած է դէպի [[Վաղարշապատ|Էջմիածնայ վանք]] գիտական ուսումնասիրութեան նպատակով: Ֆրանսացի հայագէտը ծրագրած էր ուսումնասիրել հայերէն ձեռագիր Աւետարաններ եւ հետագային, այդ ուսումնասիրութեան իբրեւ արդիւնք, հրատարակած է «Աւետարանի հայերէն բնագիրը» գործը։

Մինչեւ [[Հայաստան]] երթալը, Մաքլէր այցելած է [[Վիեննա]], ուր [[Մխիթարեան Միաբանութիւն|Մխիթարեան միաբանութեան]] վանքին մէջ ուսումնասիրած է հոն պահուող յունարէն տապանագիր մը եւ մատենադարանին նոր ստացած հայերէն ձեռագիրները։

Յուլիս 1909-ին, Էջմիածինի մէջ Մաքլէրը ընդունած են կաթողիկոսական տեղապահ Գէորգ արք. Սուրէնեանցը (հետագային՝ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս Գէորգ Ե.), մատենադարանապետ Մեսրոպ Տէր-Մովսէսեանը եւ հայագէտ Գալուստ Տէր-Մկրտչեանը։

[[Էջմիածին|Էջմիածինի]] մէջ Մաքլէր հանդիպած է նաեւ իրեն տարեկից [[Կոմիտաս Վարդապետ|Կոմիտասին]], որուն ուղեկցութեամբ այցելած է Էջմիածինի [[Ս. Գայեանէ եկեղեցի|Գայեանէ]], [[Սուրբ Հռիփսիմէ եկեղեցի (Էջմիածին)|Հռիփսիմէ]] եւ [[Շողակաթ]] վանքերը։ Անոնք միասին կ'ուղեւորուած են [[Օշական Գիւղ|Օշական]], [[Աշտարակ]], [[Մուղնի]], [[Կարպի]], [[Ուշի]], [[Սաղմոսավանք]], [[Օհանաւան]] եւ [[Գեղարդի վանք|Գեղարդ]]. բոլոր այս վայրերուն մէջ ան ծանօթացած է հին յուշարձաններուն, զորս լուսանկարած եւ հրատարակած է իր գործերուն մէջ։ Ան ծանօթագրած է ամէն մէկ կոթող, բոլոր նկարագրութիւններուն մէջ ցոյց տալով հայ ժողովուրդի հոգեւոր ժառանգութեան համամարդկային արժէքը:

Հայկական բնակավայրերու մէջ Մաքլէր հետաքրքրուծ է նաեւ հայկական աւանդական ծէսերով, շրջաններու բնորոշ տօներով, աւանդութիւններով, մանաւանդ վանքերուն մէջ կատարուող ուխտագնացութիւններով: Ան կը նկարագրէ որոշ գիւղերու մէջ պահպանուած այնպիսի պաշտամունքներ, որոնք հեթանոսութենէն եկած էին. օրինակ՝ օձերու պաշտամունքը, որ այսօր վերացած է:

Իր աշխատութեան մէջ, Մաքլէր անջատ բաժին մը [[Զուարթնոց|Զուարթնոցի տաճարին]] յատկացուցած է, անդրադառնալով անոր կառուցման պատմութեան եւ աւերման, պեղումներուն եւ ճարտարապետ [[Թորոս Թորամանեան|Թորոս Թորամանեանի]] վերականգնած յատակագիծին: Աւելի մանրամասն նկարագրած է Էջմիածինի յուշարձանները, զորս ուսումնասիրելու աւելի երկար առիթ ունեցած է:

Ֆրետերիք Մաքլէրի ուշադրութենէն չեն վրիպած իր այցելած գիւղերուն բնակչութեան վիճակը եւ անոնց զբաղմունքը: Ան նշած է, թէ [[Աշտարակ|Աշտարակի]] որոշ գիւղերու մէջ բնակութիւն հաստատած [[թաթար]] եւ [[քիւրտ]] հովիւները համերաշխ կ'ապրէին հայերուն հետ եւ մահմետականները, [[մզկիթ]] չունենալու պատճառով, հայոց եկեղեցին կը յաճախեն:

Սեպտեմբեր 1909-ին Էջմիածինէն վերադառնալու ճամբուն վրայ, գիտնականը որոշ ժամանակով կանգ առած է [[Թիֆլիս]]: Հոն նոյնպէս ուսումնասիրած է հայկական կեանքը. քաղաքի հայ բնակչութեան, հայկական միութիւններու, մամուլի, հայկական թատրոնի եւ հայ գրողներու մասին մանրամասն տեղեկութիւններ արձանագրած է, նշելով որ հայերը գրաւած են Թիֆլիսի գրեթէ բոլոր բնագաւառները:

Թիֆլիսի մէջ հանդիպած է այդ օրերուն արդէն 84 տարեկան [[Գաբրիէլ Սունդուկեան|Գաբրիէլ Սունդուկեանին]], զայն նկատելով «հայ թատրոնի հայր»ը, եւ [[Եւրոպա|Եւրոպայի]] մէջ հետագային, իր դասախօսութիւններուն ընթացքին, ներկայացուցած է Սունդուկեանը, անոր գործերը, ինչպէս նաեւ ուրիշ հայ թատերագիրներ: Սունդուկեանին հետ, ֆրանսերէն զրուցած են, քանի, որ, ինչպէս յայտնի է՝ թիֆլիսահայ մեծ թատերագիրը բազմալեզու էր։ 

=== Դէպի Պոլիս ===
Նոյն թուականի Հոկտեմբերի երկրորդ կիսուն Մաքլէր ծովային ճամբով կ'երթայ [[Պոլիս]], որուն ընթացքին հարուստ տեղեկութիւններ կը հաւաքէ իր հանդիպած ծովափնեայ քաղաքներուն՝ [[Պաթում|Պաթումի]], [[Տրապիզոն|Տրապիզոնի]], [[Օրտու|Օրտուի]], [[Սամսուն|Սամսունի]], [[Պաֆրա|Պաֆրայի]] եւ [[Ինեպոլու|Ինեպոլուի]] հայութեան մասին։ Ան մանրամասն տեղեկութիւններ գրի կ'առնէ, ինչպէս՝ հայերուն թիւը, դպրոցները եւ միւս հայկական կառոյցները, այդ քաղաքներուն մէջ հայերուն ունեցած հաւաքակական եւ տնտեսական դիրքը եւ այլն:

Ան աւելի մանրամասն կը նկարագրէ պոլսահայութեան կեանքը, նկատելով, որ քաղաքին վարչական կառոյցներուն եւ առեւտուրի ցանցին մէջ հայերը լաւ դիրք գրաւած են, ունին մամուլ, կազմակերպութիւններ, թատրոն եւ այլն: Ֆրանսացի հայագէտը իր յետճամբորդական զեկուցումին մէջ գովասանքով կը խօսի պոլսահայ մամուլի բազմազանութեան եւ արժանիքներուն մասին եւ այդ մէկը մեծապէս կը գնահատէ, քանի որ նոյնը չէ տեսած պետական աջակցութիւն վայելող թրքական եւ յունական մամուլին մէջ: Կը գրէ հետեւեալը. 

{{քաղուածք|Նոյնիսկ հալածանքի ամենամռայլ օրերուն, հայերը Պոլսոյ մէջ ունեցած են հինգ կամ վեց օրաթերթ եւ նոյնքան ալ շաբաթական հանդէսներ, մեծ մասամբ գրական, մինչդեռ թրքերէն եւ [[յունարէն]] լեզուներով հազիւ կը հրատարակուէր նոյնքան օրաթերթ եւ երկու կամ երեք պարբերական։|«Լրաբեր» հանդէս, 1969, ըստ Մաքլէրի հաշուետուութեան, ներկայացուած ֆրանսական պետութեան}}


«Լրաբեր» հանդէսին մէջ յօդուածագիր Մ. Մինասեան կը գրէ, թէ պոլսահայ թատրոնի մասին խօսելով՝ Մաքլէր մեծ գովեստով կը յիշատակէ «Աբէլեան-Արմէնեան» թատերախումբին ճաշակաւոր խաղացանկը եւ անոր արդիականութիւնը:

Օրթագիւղի Անտոնեան հայրերու վանքին մէջ Մաքլէր ուսումնասիրած եւ նկարագրած է «Թարգմանչաց» կոչուող հռչակաւոր Աւետարանը, որ ըստ աւանդութեան, ընդօրինակուած է մեր առաջին թարգմանիչներուն ձեռագիրէն:

[[Վիեննա]]-Հայաստան-Թիֆլիս-Պոլիս գիտական ուղեւորութեան մանրամասնութիւնները անոր Ֆրանսայի պետութեան ներկայացուցած զեկոյցին եւ hետագային հրատարակուած գիրքերուն մէջ են: Ան Ֆրանսայի պետութեան ներկայացուցած է այդ զեկոյց-հաշուետուութիւնը, քանի որ նոյնինքն ֆրանսական պետական աջակցութեամբ կարելի դարձած է այդ չորս ամսուան գիտական ուղեւորութիւնը:

Այդ գրութիւնները մինչեւ այսօր ալ կը ծառայեն իբրեւ կարեւոր աղբիւր հետազօտողներուն համար, մանաւանդ՝ եւրոպացի հայագէտներուն, որոնք հայկական աղբիւներուն զուգահեռ, միշտ կարեւոր կը նկատեն օտարազգի դասական հայագէտներու գործերուն ուսումնասիրութիւնը:

== Կոստան Զարեանի հետ ==
Ինչպէս իր մէկ յօդուածին մէջ կը տեղեկացնէ հետազօտող, գիտնական [[Վարդան Մատթէոսեան]], հայագիտական ու հայասիրական իր գործունէութեան ընթացքին Մաքլէր բազմաթիւ հայ մտաւորականներու հետ կապեր պահած է, այդ կարգին՝ թղթակցութիւն ունենալով նաեւ [[Կոստան Զարեան|Կոստան Զարեանին]] հետ՝ անոր նամակներ եւ բացիկներ ղրկելով: Զանազան առիթներով զարեանական իր ուսումնասիրութիւններուն մէջ Վարդան Մատթէոսեան անդրադարձած է այդ նամակներուն, զորս Զարեան ստացած է 1912-ին՝ [[Վենետիկ]] ապրած շրջանին: Մատթէոսեան կարեւոր կը նկատէ այդ նամակները զարեանագիտութեան մէջ, այն առումով, որ Զարեանի վենետիկեան առաջին շրջանին՝ 1911-1912-ի վերաբերեալ փաստական տեղեկութիւնները շատ քիչ են:

Նամակներու ընթերցումէն Մատթէոսեան պարզած է նաեւ, որ Մաքլէր նախօրօք գտնուած է [[Վենետիկ]], ուր ծանօթացած է Զարեանին, որուն հետ միասնաբար որոնումներ կատարած է «Ակադեմիա» պատկերասրահին մէջ:

== Կոմիտասի մասին ==
1917-ին Փարիզի մէջ լոյս կը տեսնէ Մաքլէրի «Երաժշտութիւնը Հայաստանի մէջ» գրքոյկը: Գիրքին մէջ Մաքլէրի մէկ ելոյթն է, որ ան ունեցած է նոյն թուականին, Փարիզ: Ըստ տեղեկութիւններուն, Մաքլէրի այդ ելոյթը ընթացած է երաժշտական կատարումներով, որ աւելի կենդանի դարձուցած է հայկական երաժշտութեան մասին անոր խօսքը: Գրքոյկին մէջ հայագէտը ֆրանսացի հասարակութեան կը պատմէ հայկական երաժշտութեան սկզբնաւորման պատմութիւնը՝ հեթանոսական ժամանակներէն մինչեւ իր ապրած օրերը:

Թէ՛ ելոյթին եւ թէ գրքոյկին մէջ մեծ տեղ յատկացուցած է Կոմիտասին, անոր անուան հետ կապելով հայ մաքրամաքուր երաժշտութիւնը օտար հնչիւններէ ազատելու եւ տարածելու գործը: Գիրքը ստեղծելու մէջ դեր ունեցած են Կոմիտասի ունեցած ելոյթները Փարիզի մէջ՝ 1906-1907-ին նաեւ՝ 1914-ին, երբ Կոմիտաս Փարիզի մէջ մասնակցած է Միջազգային երաժշտական ընկերութեան հինգերորդ համաժողովին՝ ներկայացնելով երեք զեկուցում հայ հոգեւոր երաժշտութեան, ժողովրդական երաժշտութեան եւ խազագրութեան մասին։

Մաքլէր, անշուշտ, երաժշտագէտ չէր, եւ հայագէտները այն կարծիքը ունին, որ այս գրքոյկը հրատարակելու գործին մէջ մեծ եղած է անոր անձնական ծանօթութիւնը Կոմիտասին հետ եւ անոր անցուցած յիշարժան օրերը՝ Մայր Աթոռէն ներս եւ հայոց դաշտ ու սարերուն մէջ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.jamanak.com/|title=ՀԱՅԱԳԷՏ ՖՐԵՏԵՐԻՔ ՄԱՔԼԷՐԻՆ ԱՅՑԸ՝ ՀԱՅԱՍՏԱՆ ԵՒ ՊՈԼԻՍ|website=www.jamanak.com|accessdate=2021-12-21}}&lt;/ref&gt;:
=== Հայոց Ցեղասպանութեան Մասին Իր Ակնարկութիւնը ===
{{քաղուածք|Թուրք ղեկավարները գտան, որ պահը յարմար է հայկական փափուկ հարցէն ընդմիշտ կարելի է ազատիլ՝ հայերը ոչնչացնելու ճանապարհով: Թուրքերը կիրարկեցին ամէնէն բարբարոս ձեւերը: Հետեւելով Պոլիսէն ղրկուած հեռագիրներուն` հրաման տրուեցաւ բնակիչներուն հայերը տեղահանել այն շրջաններէն, որոնք, իբր թէ ռազմագիտական դիրքերու մօտ կը գտնուէին: Եթէ այդ նախազգուշութիւնը կրնար օգտակար նկատուիլ ռուսական սահմաններու մօտ գտնուող մարզերուն համար, բայց բոլորովին անիմաստ էր այդ սահմաններէն 700-1000 քիլոմեթր հեռաւորութեան վրայ գտնուող հայերու տեղահանութիւնը:|Հայ ազգը, անցեալը եւ դժբախտութիւնները գիրքէն, ֆրանսերէն, Փարիզ, 1923&lt;ref&gt;[https://www.aztagdaily.com/archives/232640 Հայոց Ցեղասպանութեան Մասին Ֆրետերիք Մաքլէրի Ակնարկութիւնը]&lt;/ref&gt;}}

== Մատենագիտութիւն (Երկեր) ==
Ֆրետերիք Մաքլէրի հրատարակութիւններու ոչ ամբողջական ցանկը՝ ըստ ժամանակագրական կարգի (նորագոյնէն դէպի հնագոյնը)։

=== Աշխատութիւններ ===

* ''Թրանսիլվանիոյ հայկական ձեռագիրները. հաշուետուութիւն Թրանսիլվանիոյ մէջ գիտական առաքելութեան մասին'' (Manuscrits arméniens de Transylvanie : rapport sur une mission scientifique en Transylvanie), Librairie orientaliste Paul Geuthner, Փարիզ, 1935։
* ''Հաշուետուութիւն Ռումանիոյ մէջ գիտական առաքելութեան մասին (Յունիս-Օգոստոս 1927)'' (Rapport sur une mission scientifique en Roumanie [Juin-Août 1927]), Revue des études arméniennes (10-րդ հատոր), Փարիզ, Imprimerie nationale, 1930։
* ''Հայաստանի հին եկեղեցիները'' (Anciennes églises d’Arménie), Փարիզի Հայոց Բարեգործական Ընկերութիւն, Փարիզ, 1923։
* ''Ֆրանսան եւ Հայաստանը՝ արուեստի եւ պատմութեան ընդմէջէն'' (La France et l’Arménie à travers l’Art et l’Histoire), Imprimerie Turabian, Փարիզ, 1917։
* ''Հաշուետուութիւն ռուսական Հայաստանի եւ թրքական Հայաստանի մէջ գիտական առաքելութեան մասին (Յուլիս-Հոկտեմբեր 1909)'' (Rapport sur une mission scientifique en Arménie russe et en Arménie turque [juillet-octobre 1909]), Imprimerie nationale, 1911, 135 էջ։

=== Թարգմանութիւններ ===

* Ստեփանոս Տարօնեցի (Ասողիկ), ''Տիեզերական պատմութիւն'' (L'histoire universelle), հայերէնէ թարգմանուած եւ ծանօթագրուած Ֆրետերիք Մաքլէրի կողմէ, Փարիզ, E. Leroux, 1917։

== Ծանօթագրութիւններ ==
&lt;references /&gt;
[[Ստորոգութիւն:Հայագէտներ]]
[[Ստորոգութիւն:Ֆրանսացի հայագէտներ]]
[[Ստորոգութիւն:Գիտնականներ]]</text>
      <sha1>p4zq0o37m0hkb8tnylsqnab4hr83pp5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Անտրէ Ժիտ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27941</id>
    <revision>
      <id>254887</id>
      <parentid>245784</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T13:32:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Maral Dikbikian</username>
        <id>4797</id>
      </contributor>
      <origin>254887</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14196" sha1="p17ma4ctk3x2jsrhb9iq25fk6jlitiv" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Անձ}}

'''Անտրէ Ժիտ''' ({{Lang-fr|Andre Gide}}, {{ԱԾ}}), ֆրանսացի գրող, գրադատ, երաժիշտ։ [[Նոպէլեան Մրցանակ|Նոպէլեան մրցանակի]] դափնեկիր (1947)։

Ժիտի մէկ անուանի գործը՝ «Les Nourritures Terrestres» (Երկրային Սնունդներ), համաստուածեան խորք ունի: [[Վազգէն Շուշանեան]] իր «Ամրան Գիշերները» գործին մէջ մէկէ աւելի անգամներ զգայնօտ ջերմութեամբ կը մէջբերէ Ժիտի վերոգրեալ գիրքէն արտայայտութիւններ, ինչպէս՝ Նաթանայէ՛լ․&lt;blockquote&gt;Ո'չ թէ համակրիլ հապա սիրել, պիտի ուսուցանեմ քեզի, կ'ըմբռնե՞ս, նոյն բաները չեն...: &lt;/blockquote&gt;Շուշանեանի կողմէ Ժիտի վերոյիշեալ գործին մասնակի թարգմանութիւնը լոյս տեսած է [[Բիւզանդ Թոփալեան|Բիւզանդ Թօփալեանի]] «&lt;nowiki/&gt;[[Անդաստան (պարբերաթերթ)|Անդաստան]]&lt;nowiki/&gt;» պարբերաթերթին մէջ։

== Ստեղծագործութիւններու ցանկ&lt;ref&gt;{{Citation|title=Անդրե Ժիդ|url=https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=%D4%B1%D5%B6%D5%A4%D6%80%D5%A5_%D4%BA%D5%AB%D5%A4&amp;oldid=10499368|date=2025-11-08|accessdate=2025-11-16|language=hy}}&lt;/ref&gt; ==
==== Բանաստեղծական ժողովածուները ====
* Անտրէ Վալդերի տետրերը
* Անտրէ Վալդերի բանաստեղծութիւնները
* Երկրային կերակուրներ
* Նոր երկրային կերակուրներ
* Ամինտաս

==== Սոտիներ ====
* Վատիկանի նկուղները
* Վատ շղթայակապ Պրոմեթեւսը
* Խրուտներ

==== Պատմուածքներ ====
* Նեղ դուռը
* Իզապէլ
* Բարոյազուրկը
* Հովուերգական սիմֆոնիա
* Կանանց դպրոցը
* Ռոպեր
* Ժընեւյեւ
* Թեսեւս

==== Վեպ ====
* Դրամանենգները

==== Թատերգութիւններ ====
* Սաւուղ
* Էտիպ
* Պերսեփոնէ
* Վատիկանի նկուղները
* Դատավարութիւն (ըստ Կաֆկայի)

==== Այլ գործեր ====
* Ուրիէնի ճանապարհորդութիւնը
* Անառակ որդիի վերադարձը
* Եթէ հատիկը չի մեռնիր
* Տրակտատ Նարգիզի մասին
* Ճանապարհորդութիւն Կոնգոյի մէջ
* Վերադարձ Չատէն
* Գորիտոն
* Տոսդոեւսկի
* Վերադարձ ԽՍՀՄ-էն
* Օսքար Ուայլտ
* Պատրուակներ
* Օրագիր (1889-1939)
* Օրագիր (1939-1949)

==== Նամակագրութիւն ====
* Փոլ Գլոտէլի հետ (1899-1926)
* Փոլ Վալերիի հետ (1890-1942)
* Անտրէ Սուարէսի հետ (1908-1920)
* Ֆրանսուա Մորիակի հետ (1912-1950)
* Ռոժե Մարդէն տիու Կարի հետ (1913-1951)։

== Քաղաքական հայեացքները եւ Խորհրդային Միութիւնը&lt;ref&gt;{{Citation|title=André Gide|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Andr%C3%A9_Gide&amp;oldid=1373991894|date=2026-09-09|accessdate=2026-09-14|language=en}}&lt;/ref&gt; ==
1930-ականներուն, Ժիտ կարճ տեւողութեամբ դարձաւ համայնավար, կամ աւելի ճիշդ՝ «համակիր» (ան երբեք պաշտօնապէս չէ անդամակցած որեւէ համայնավար կուսակցութեան), սակայն ըլլալով անհատապաշտ, ան կը պաշտպանէր համայնավարական անհատապաշտութեան գաղափարը։ Հակառակ [[Խորհրդային Միութիւն|Խորհրդային Միութեան]] աջակցելուն, ան ընդունեց հոն տեղի ունեցող քաղաքական ճնշումները։ Ժիտ պնդեց ազատ արձակել [[Վիքթոր Սերժ|Վիքթոր Սերժը՝]] խորհրդային գրող եւ Ձախակողմեան ընդդիմութեան անդամ, որ կը հետապնդուէր սթալինեան վարչակարգին կողմէ իր հայեացքներուն համար։ Իբրեւ համայնավարութեան դատին համակրող ականաւոր գրող, ան հրաւիրուեցաւ արտասանելու խօսք մը [[Մաքսիմ Կորքի|Մաքսիմ Կորքիի]] յուղարկաւորութեան եւ իբրեւ հիւր պտտելու Խորհրդային Միութիւնը՝ Խորհրդային Գրողներու Միութեան հրաւէրով։ Ան բախեցաւ իր ճառերու գրաքննութեան եւ յատկապէս յուսախաբ եղաւ խորհրդային համայնավարութեան տակ մշակոյթի վիճակէն։ Իր «Retour de L'U.R.S.S.» (Վերադարձ ԽՍՀՄ-էն, 1936) երկը ուղղուած էր խորհրդամէտ ընթերցողներուն՝ խիստ քննադատութիւն ներկայացնելու փոխարէն անոնց մէջ կասկածներ արթնցնելու համար։ Ընդունելով ԽՍՀՄ-ի տնտեսական եւ ընկերային ձեռքբերումները՝ Ռուսական Կայսրութեան համեմատութեամբ, ան նկատեց մշակոյթի անկումը, խորհրդային քաղաքացիներու անհատականութեան ջնջումը եւ որեւէ տարակարծութեան ճնշումը.&lt;blockquote&gt;«Ուրեմն աւելի լաւ չէ՞ր ըլլար, բառերու հետ խաղալու փոխարէն, պարզապէս ընդունիլ, որ յեղափոխական ոգին (կամ նոյնիսկ պարզապէս քննադատական ոգին) այլեւս պատշաճ բան չէ, որ ան այլեւս անհրաժեշտ չէ։ Ինչ որ հիմա կը պահանջուի՝ հնազանդութիւնն է, հպատակութիւնը (համակերպութիւնը)։ Ինչ որ կը ցանկացուի եւ կը պահանջուի՝ ԽՍՀՄ-ի մէջ կատարուած ամէն ինչի հաւանութիւն տալն է. եւ փորձ կը կատարուի ձեռք բերելու հաւանութիւն մը, որ ոչ թէ պարզ հրաժարում է, այլ անկեղծ, խանդավառ հաւանութիւն։ Ամենէն ապշեցուցիչն այն է, որ այս փորձը յաջող է։ Միւս կողմէ, ամէնափոքր բողոքը, ամէնանուազ քննադատութիւնը ենթակայ է ամէնախիստ պատիժներու, եւ իրականութեան մէջ անմիջապէս կը խեղդուի։ Եւ կը կասկածիմ, թէ աշխարհի որեւէ այլ երկրի մէջ, նոյնիսկ Հիթլերի Գերմանիոյ մէջ, մտածումը ըլլայ նուազ ազատ, աւելի ճնշուած, աւելի ահաբեկուած, աւելի ստրկացած»։ — Անտրէ Ժիտ, ''Վերադարձ ԽՍՀՄ-էն''&lt;/blockquote&gt;Ժիտ չէ արտայայտած իր վերաբերմունքը Սթալինի հանդէպ, բայց նկարագրած է անոր անհատի պաշտամունքի նշանները. «ամէն մէկ [տան] մէջ... Սթալինի նոյն դիմանկարն է, եւ ուրիշ ոչինչ». «Սթալինի դիմանկարը..., անշուշտ նոյն տեղը, ուր ատենոք սրբապատկերը կը գտնուէր։ Ասիկա պաշտամո՞ւնք է, սէ՞ր, թէ՞ վախ։ Չեմ գիտեր. ան միշտ եւ ամէնուր ներկայ է»։ Բայց Ժիտ գրած է, որ այս խնդիրները կարելի է լուծել խորհրդային հասարակութեան մշակութային մակարդակի բարձրացմամբ։

Երբ Ժիտ սկսաւ պատրաստել իր ձեռագիրը հրատարակութեան, Քրեմլինը անմիջապէս տեղեկացուեցաւ այդ մասին, եւ շուտով Ժիտին այցելեց խորհրդային հեղինակ Իլիա Էրենպուրկը, որ ըսաւ, թէ համամիտ է Ժիտի հետ, բայց խնդրեց յետաձգել հրատարակութիւնը, քանի որ Խորհրդային Միութիւնը կ'օգնէր Հանրապետականներուն Սպանիոյ քաղաքացիական պատերազմին մէջ։ Երկու օր ետք Լուի Արակոնը փոխանցեց Եէֆ Լաստի նամակը, որ դարձեալ կը խնդրէր յետաձգել հրատարակութիւնը։ Այս ջանքերը ձախողեցան, եւ երբ գիրքը հրատարակուեցաւ, Ժիտ դատապարտուեցաւ խորհրդային մամուլին եւ «ԽՍՀՄ-ի բարեկամներուն» կողմէ. [[Նորտալ Կրիկ|Նորտալ Կրիկը]] գրեց, որ Ժիտ գիրքը գրած է անհամբերութենէ մղուած, եւ անորմով ծառայութիւն մատուցած է ֆաշիստներուն, որոնք ցնծութեամբ ողջունած են զայն։

1937-ին, իբրեւ պատասխան, Ժիտ հրատարակեց «Յաւելուածական մտորումներ ԽՍՀՄ-ի մասին» (Afterthoughts on the U.S.S.R.) երկը. աւելի առաջ Ժիտ կարդացած էր Թրոցքիի «Դաւաճանուած յեղափոխութիւնը» եւ հանդիպած Վիքթոր Սերժին, որ անոր աւելի շատ տեղեկութիւններ փոխանցած էր Խորհրդային Միութեան մասին։ «Յաւելուածական մտորումներ»-ուն մէջ Ժիտ աւելի ուղղակիօրէն կը քննադատէ խորհրդային հասարակութիւնը. «Սիթրինը, Թրոցքին, Մերսիէն, Իւոնը, Վիքթոր Սերժը, Լըկէն, Ռուտոլֆը եւ ուրիշ շատեր օգնեցին ինծի իրենց փաստաթուղթերով։ Այն ամէնը, ինչ որ անոնք սորվեցուցին ինծի մինչեւ հիմա, ես միայն կասկածած էի. ատիկա հաստատեց եւ ամրապնդեց իմ վախերս»։ «Յաւելուածական մտորումներ»-ուն հիմնական կէտերն էին այն, որ պրոլետարիատի (ռամկավարութեան/բանուորութեան) բռնատիրութիւնը դարձած էր Սթալինի բռնատիրութիւնը, եւ որ արտօնեալ վարչամեքենան (պիւրոքրատիան) դարձած էր նոր իշխող դասակարգը, որ կը շահոյթաւորուէր բանուորներու յաւելեալ աշխատանքով՝ պետական պիւտճէն ծախսելով Խորհուրդներու Պալատի նման նախագիծերու կամ իր սեփական ապրելակերպը բարձրացնելու վրայ, մինչդեռ բանուոր դասակարգը կը ապրէր ծայրահեղ աղքատութեան մէջ։ Ժիտ կը մէջբերէր խորհրդային պաշտօնական թերթերը՝ իր պնդումները ապացուցելու համար։

Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմի ընթացքին Ժիտ եզրակացուց, որ «բացարձակ ազատութիւնը կը կործանէ անհատը եւ նոյնպէս հասարակութիւնը, էթէ ան սերտօրէն կապուած չէ աւանդոյթին եւ կարգապահութեան»։ Ան մերժեց համայնավարութեան յեղափոխական գաղափարը իբրեւ աւանդոյթներէ խզում՝ գրելով. «եթէ քաղաքակրթութիւնը կախեալ ըլլար միմիայն անոնցմէ, որոնք նախաձեռնեցին յեղափոխական տեսութիւններ, ապա անիկա պիտի կործանէր, քանի որ մշակոյթը իր գոյատեւման համար կարիք ունի անընդհատ եւ զարգացող աւանդոյթի»։ «Թեսեւս» (Thésée, 1946) երկին մէջ ան ցոյց տուաւ, որ անհատը կրնայ ապահովաբար լքել Լաբիւրինթոսը միայն եթէ «ամուր կառչած է այն թելին, որ զինք կը կապէ անցեալին»։ 1947-ին ան ըսաւ, որ թէեւ քաղաքակրթութիւնները կը բարձրանան եւ կը թաւալին, քրիստոնէական քաղաքակրթութիւնը կրնայ փրկուիլ կործանումէն, «եթէ ընդունինք մեր աւանդոյթներուն եւ մեր անցեալին կողմէ մեզի վրայ դրուած սրբազան պարտականութեան պատասխանատւութիւնը»։ Ան նաեւ ըսաւ, որ ինք կը մնայ եսապաշտ (անհատապաշտ) եւ բողոքեց «կազմակերպուած իշխանութեան մէջ անհատական պատասխանատւութեան ընկղմման դէմ, ազատութենէ այն փախուստին դէմ, որ բնորոշ է մեր դարաշրջանին»։

Ժիտ իր մասնակցութիւնը ունեցաւ 1949-ի «Աստուածը, որ ձախողեցաւ» (The God That Failed) ժողովածուին մէջ։ Ան չկրցաւ էսսէ գրել իր առողջական վիճակին պատճառով, որուն համար ալ բնագիրը գրուեցաւ Էնիտ Սթարքիի կողմէ՝ հիմնուելով «Վերադարձ ԽՍՀՄ-էն», «Յաւելուածական մտորումներ», 1935-ին Փարիզի «L'Union pour la Vérité»-ի մէջ տեղի ունեցած քննարկման եւ անոր «Օրագիր»-ին վերապատմումներուն (վերաշարադրանքներուն) վրայ. Ժիտ վաւերացուց բնագիրը։

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}
[[Ստորոգութիւն:Գրողներ]]
[[Ստորոգութիւն:Երաժիշտներ]]</text>
      <sha1>p17ma4ctk3x2jsrhb9iq25fk6jlitiv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Բռնացում</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28016</id>
    <revision>
      <id>254901</id>
      <parentid>234311</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T17:31:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>146</id>
      </contributor>
      <comment>Removing [[:c:File:Senales-para-detectar-el-bullying-grande.jpg|Senales-para-detectar-el-bullying-grande.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:EugeneZelenko|EugeneZelenko]] because: Copyright violation; see [[:c:Commons:Licensing|]] ([[:c:C</comment>
      <origin>254901</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5874" sha1="qg4vtqwfslg2ttthyrydsmkqbz9iui5" xml:space="preserve">[[Պատկեր:Bullying Físico.JPG|մինի]]
'''Բռնացումը''' կրկնուող վարքագիծ մըն է, որուն նպատակն է ցաւցնել դիմացինը ֆիզիքապէս կամ հոգեպէս՝ շատ յաճախ ցեղային, կրօնական, սեռային, արտաքին տեսքի, ընտանեկան տարբերութիւններու մատնանշումով:

== Բռնացման ձեւեր՝ ==
Բռնացման ձեւերէն են՝

* Ֆիզիքական յարձակում, զարնել, հրել, խածնել, կոխկռտել, եւ այլն,
* սպառնալիքներ կարդալ,
* ծաղրել, մակդիրներով կոչել,
* նեղացնել,
* դրամ գողնալ,
* իրեր խլել, փճացնել, պատռել,եւ այլն,
* ընկերներէն զրկել,
* հեռաձայնով սպառնալ,
* համացանցային ե-նամակներով նեղացնել (Cyber bullying)&lt;ref&gt;[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC9517642/ Բռնացման ձեւեր]&lt;/ref&gt;:
 
== Բռնացման հակազդել ==

* Պատմել ընկերոջ մը, ուսուցիչի մը, ծնողքին կամ վստահելի հարազատի մը (քեռի, մօրաքոյր, մեծ մայր. yv a3ln): Ան չի դադրիր մինչեւ որ մէկու մը չյայտնուի: Եթէ դժուար է խօսիլը, ապա լաւ կ'ըլլայ որ անհատը գրէ, երկտողով մը բացատրելու եղելութիւնը: Դաստիարակը կամ ծնողքը պէտք է իմանան այդ մասին եւ փորձեն լուծում մը գտնել:

* Չփոխադարձել հակահարուածով. անիկա կրնայ խիստ բացասական հետեւանքներ ունենալ:
* Հակադարձել հնարներով. օրինակ, ուղղակի ըսել «կեցի՛ր»՝ ինքնավստահ ոճով, պատասխանել հումորով, զուարճախօսութեամբ կամ կատակով:
* Այս միջոցներուն ապարդիւնութեան պարագային անտեսել եւ հեռանալ:
* Փորձել այլ ռազմավարութիւն. մնալ դպրոցին ապահով տարածքներուն մէջ՝ շրջապատուած բազմաթիւ երեխաներով:
* Եթէ բռնացողը տեսնէ, որ ինք կը յաջողի անհատը ընկճել եւ նեղացնել, ապա պիտի շարունակէ առաւել եւս բռնանալ:
* Միշտ փորձել խուսափիլ բռնացման նկատողութիւններէն եւ առիթի տեղիք չտալ:
* Միշտ յիշել, որ արժանապատիւ մարդկային իրաւունքով՝ ո՛չ ոք պէտք է բռնացուի:

=== Բանաւոր բռնացո՞ւմ թէ կատակ ===
Բանաւոր բռնաճնշում է, երբ մակդիրներ կու տան կամ կը ծաղրեն: Յաճախ շփոթ կրնայ յառաջանալ, թէ ուղղուած մակդիրը բռնաճնշո՞ւմ է թէ կատակ: Նման պարագայի պատանին կրնայ բռնաճնշուած զգալ, բայց աղմուկ չբարձրացնել, որովհետեւ ուրիշներ կը պնդեն թէ կատակ է: Այնուամենայնիւ, եթէ անիկա մէկու մը հետ պատահած միակ դէպքն է, ապա զայն կարելի է վերագրել կատակի, սակայն եթէ անիկա դարձած է կանոնաւոր կրկնուող վարքի, ապա վստահ բռնացում է:

Նշանակութիւն ունի նաեւ թէ անհատը ինչպէս կը զգայ. եթէ նման արտայայտութիւն մը անհատը կ'անհանգստացնէ եւ կը նեղացնէ եւ եթէ անհատը մէյ մը խնդրած է, որ դադրեցնեն, բայց անոնք դեռ կը շարունակեն, ապա այդ մէկը արդէն կը կոչուի բանաւոր բռնաճնշում:

Բանաւոր բռնաճնշումը կրնայ վերաբերիլ [[Կշիռք|կշիռքին]], արտաքին տեսքին, ցեղային կամ սեռի տարբերութեան եւ այլն. անիկա կրնայ աւերիչ հետեւանքներ ունենալ&lt;ref&gt;[https://archive.org/details/howtostopbullyin0000brea Բանաւոր բռնացո՞ւմ թէ կատակ]&lt;/ref&gt;:

=== Բռնացման պատճառներ ===
Շատ դժուար է հասկնալ, թէ ինչո՛ւ շատեր կ'ուզեն կանոնաւոր կերպով վիրաւորել ուրիշները, յատկապէս երբ բազմիցս խնդրուած է իրենցմէ դադրեցնելու զայն:

Կան տարբեր պատճառներ, թէ ինչո՛ւ շատեր այս ձեւով կը վարուին ուրիշներուն հետ՝

* որպէսզի տպաւորեն իրենց ընկերները,
* որպէսզի ստեղծեն որոշ հեղինակութիւն մը,
* եթէ իրենք իրենց կարգին բռնացուած են եւ կ'ուզեն շեղել ուշադրութիւնը իրենց վրայէն,
* եթէ բարկացած են եւ կ'ուզեն վրէժ լուծել ուրիշը վիրաւորելով,
* կը սիրեն գտնուիլ բոլորին ուշադրութեան կեդրոնին մէջ,
* հաւանաբար ունին հարցեր իրենց տան կամ դպրոցին մէջ եւ կը պայթին ուրիշներու վրայ,
* ինքնավստահութեան պակասի պատճառով, կ'ունենան բացասական վարքագիծ,
* ունին յարձակողական վարուելաձեւ&lt;ref&gt;[https://afhil.com/e-zkoush/%d5%a2%d5%bc%d5%b6%d5%a1%d6%81%d5%b8%d6%82%d5%b4-bullying/ Բռնացում]&lt;/ref&gt;:

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}
[[Ստորոգութիւն:Բռնացում]]</text>
      <sha1>qg4vtqwfslg2ttthyrydsmkqbz9iui5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Մաքսիմ Կորքի</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29324</id>
    <revision>
      <id>254881</id>
      <parentid>241817</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T12:42:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Maral Dikbikian</username>
        <id>4797</id>
      </contributor>
      <origin>254881</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9250" sha1="q9ejv5exrekg8bmccvxhotyvk01mfk7" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Անձ}}

'''Մաքսիմ Կորքի''' ({{Lang-ru|Алексей Максимович Пешков}}, Ալէքսէյ Մաքսիմովիչ Փիշքով, {{ԱԾ}}), ռուս խորհրդային գրող, արձակագիր, թատերագիր։ ԽՍՀՄ Գրողներու միութեան ստեղծման նախաձեռնող եւ այդ միութեան վարչութեան առաջին նախագահ։ Աշխարհի տարածքին նշանակալի եւ յայտնի ռուս գրողներէն եւ մտածողներէն մէկը։

Ան հինգ անգամ առաջադրուեցաւ Գրականութեան Նոպէլեան Մրցանակին: Իբրեւ հեղինակ իր յաջողութենէն առաջ, ան լայնօրէն ճամբորդեց Ռուսական Կայսրութեան տարածքին՝ յաճախակիօրէն փոխելով իր աշխատանքները․ այս փորձառութիւնները հետագային մեծապէս ազդեցին անոր գրչին վրայ: Ան մտերմացաւ ռուս գրողներ Լեւ Թոլսթոյի եւ Անթոն Չեխովի հետ, որոնց երկուքին մասին ալ Կորքի հիշատակած է իր յուշերուն մէջ:&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Citation|title=Maxim Gorky|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Maxim_Gorky&amp;oldid=1371638556|date=2026-08-27|accessdate=2026-09-14|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Կենսագրական գիծեր ==
Ծնած է Նիժնի Նովկորոտ, խեղճ ու թշուառ ընտանիքէ մը: Շատ փոքր հասակին կորսնցուցած է իր ծնողքը եւ մնացած՝ ցարական նախկին սպայ իր մեծ հօրը քով, որ [[Սիպերիա|Սիպերիոյ]] աքսորն ու տաժանքը ճաշակած, ջղային դարձած մէկն էր: 

Հազիւ տասը տարեկան, հնակարկատի մը քով աշկերտութեան մտած է: Տարի մը վերջ փոխած է արհեստը եւ սուրբերու պատկերներ նկարողի մը քով աշխատած է:

Խառնուածքով անհանդարտ ու յեղափոխական այս տղան, չկարենալով դիմանալ մեծ հօրը ՄԱՔՍԻՄ ԿՈՐՔԻի ծեծին, գլուխը առած եւ գացած է Վոլկայի ափին աշխատող նաւավարներու մէջ: Հոս նաւու մը խոհարարին մօտ օգնական դարձած է: Գործ մը՝ որ ճակատագրական դեր խաղացած է ապագայ մեծ գրագէտին, յեղափոխականին եւ ընկերվարականին վրայ։

Դառնութեան եւ յուսահատութեան երկար տարիներ անցուցած է: Փորձած է գրեթէ ամէն արհեստ ու գործ, զրկանքներու մէջ, այնպէս որ 19 տարեկանին փորձած է անձնասպան ըլլալ:

Գրել սկսած է 1892-ին: Դարձած է մարքսիստ: Հալածուած ու բանտարկուած է: Ի վերջոյ գործակցած է [[Լենին|Լենինի]], որմէ բաժնուած է 1917-ին:

1928-ին կրկին [[Ռուսիա]] վերադարձած է:

Մաքսիմ Կորքի ո՛չ միայն յեղափոախկան գրագէտ մը եղած է, այլ ժամանակակից միջազգային գրականութեան մէկ մեծ ներկայացուցիչը:

Իր երկերը թարգմանուած են բազմաթիւ լեզուներու, ինչպէս նաեւ [[Հայերէն|հայերէնի]]:

== Ժառանգութիւն&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ==
Խորհրդային Միութեան մէջ Կորքիի կեանքին, աշխարհայեացքին եւ գրական գործերուն բարդութիւնները վերածուեցան խորհրդանշական պատկերի մը (որ իր արձագանգը գտաւ գիւղական շրջանները զարդարող հերոսական նկարներուն եւ արձաններուն մէջ)․ Կորքի իբրեւ հասարակ ժողովուրդէն ելած մեծ խորհրդային գրող, պոլշեւիկներու հաւատարիմ բարեկամ եւ հետզհետէ կանոնիկ դարձած «Սոցիալիստական Ռեալիզմի» (սոցիալիստական իրապաշտութեան) հիմնադիր&lt;ref&gt;Ellis, Andrew. ''Socialist Realisms: Soviet Painting 1920–1970''. Skira Editore S.p.A., 2012, p. 22&lt;/ref&gt;: Միեւնոյն ատեն, Կորքիի հանդէպ նման վերաբերմունքը իբրեւ «պետական բանաստեղծ» ու սոցիալիստական ռեալիզմի գրող, ինչպէս նաեւ անոր քաղաքական ասպարէզը մեծապէս վնասեցին անոր համբաւին եւ գրական ժառանգութեան, յատկապէս Արեւմուտքի մէջ․ Ալեքսանտր Սոլժենիցին հետագային զինք պիտի կոչէր «դահիճներու ջատագով», թէեւ աւելի ուշ շրջանի ուսումնասիրողներ գրեցին պոլշեւիկներու հետ անոր հակասական յարաբերութեան եւ այնպիսի կէտերու մասին, ինչպիսիք են Կարմիր Ահաբեկչութեան անոր դատապարտումը եւ Ստալինի հետ բարդ յարաբերութիւնները. Կորքիի գերմանացի մասնագէտ [[Արմին Քնիկէ|Արմին Քնիկէն]] եզրակացուցած է, որ Կորքի «երբեք ստալինական մը չէր եղած»: Ինչ կը վերաբերի անոր գրական ժառանգութեան, Քնիկէ հաստատած է, որ Կորքի «դասական գրող մը չէ, ինչպէս Ֆեոտոր Տոսթոյեւսքին, այլ համաշխարհային գրականութեան ներկայացուցիչ» եւ «խստապահանջ դիտորդ մը՝ գերմանացի գրող Թոմաս Մանի (Thomas Mann) հետ համադրելի մակարդակի վրայ»:

Արեւմուտքի մէջ, անոր թատերական գործերէն «Յատակն Իջածները» (''The Lower Depths'', 1902) եղած է միակ թատերախաղը, որ պահպանած է նշանակալից դիրք մը թատրոնի մէջ, եւ անոր վաղ շրջանի պատմուածքներէն միայն քանի մը հատը ազդեցիկ եղած են․ վերջին տարիներուն, նախայեղափոխական շրջանին գրուած Կորքիի որոշ գործեր, ինչպէս «Արեւի Զաւակները» (''Children of the Sun'', 1905) թատերախաղը եւ վաղ շրջանի պատմուածքները, բեմադրուած ու վերահրատարակուած են: Ռիչարտ Ֆրիպորն (Richard Freeborn) կը գրէ, որ թէեւ անոր համբաւը տուժեց քաղաքական ասպարէզին պատճառով, «այսօր անոր վաստակը իբրեւ բազմաթիւ կենդանի դիմանկարներու ստեղծիչ, իբրեւ փայլուն յուշագիր ու ինքնակենսագիր, եւ Չեխովի յաջորդը իբրեւ թատերագիր՝ անուրանալի է»: Միեւնոյն ատեն, նոյնիսկ անոր ամենածանօթ գործերը, ինչպիսիք են «Յատակն Իջածները» եւ «Մայրը» (''Mother'', 1906) վէպը, հազուադէպօրէն հասանելի են Արեւմուտքի մէջ, իսկ անոր այլ գործերը, ներառեալ յետյեղափոխական շրջանի «Արտամոնովներու Գործը» (''The Artamonov Business'', 1925) եւ «Քլիմ Սամկինի Կեանքը» (''The Life of Klim Samgin'') վէպերը, որոնք դրական քննադատութեան արժանացած են քննադատներու կողմէ, երկար ատենէ ի վեր չեն վերահրատարակուած․ ըստ Ահարոն Լէյք Սմիթի (Aaron Lake Smith, ''Lapham's Quarterly''), «Կորքիի գործերն այնքան անհասանելի են, որ գրեթէ կասկածելի է, կարծես Ուաշինկթընի նկուղային գրասենեակի մը մէջ տակաւին Պաղ Պատերազմի ալեհեր վետերան մը կայ, որ...»: Ռուսաստանի մէջ անոր տիպարը աւելի լաւ ծանօթ է անցեալի պետական հովանաւորեալ պաշտամունքին պատճառով, սակայն «անոր ժառանգութիւնը պատած է տեսակ մը մշուշով՝ լայնօրէն ապաքաղաքականացուած եւ սխալ հասկցուած»&lt;ref&gt;&quot;The Genius and the Laborer&quot;. 16 November 2016.&lt;/ref&gt;:

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}

== Աղբիւրներ ==

* [https://tert.nla.am/archive/NLA%20AMSAGIR/Kyanq&amp;arvest/1936(7)_ocr.pdf «ԿԵԱՆՔ եւ ԱՐՈՒԵՏ», Տարեգիրք, Զ, տարի, թիւ 7, 1936, էջ 207։]

[[Ստորոգութիւն:Արձակագիրներ]]
[[Ստորոգութիւն:Գրողներ]]
[[Ստորոգութիւն:Թատերագիրներ]]</text>
      <sha1>q9ejv5exrekg8bmccvxhotyvk01mfk7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Անտրէ Մանտելշթամ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29929</id>
    <revision>
      <id>254888</id>
      <parentid>243881</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T13:36:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Maral Dikbikian</username>
        <id>4797</id>
      </contributor>
      <origin>254888</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8015" sha1="2kcmcxfa6gsgwjipefe1jn9py130d8x" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Անձ}}

'''Անտրէ Մանտելշթամ''' ({{ԱԾ}}),  ռուս դիւանագէտ, միջազգային իրաւունքի դոկտոր։

== Կենսագրական գիծեր ==
Ծնած է Մահիլիօ ([[Պելառուսիա|Պելառուս]]), որ այդ ժամանակ կը գտնուէր Ռուսական կայսրութեան մէջ։ [[Սեն Փեթերսպուրկ|Ս. Փեթերպուրկի]] համալսարանի իրաւաբանութեան ճիւղէն վկայուած է, իսկ այնուհետեւ արեւելեան լեզուներ սորված է նոյն համալսարանին մէջ։ Հոն նաեւ դասաւանդած է։

Համալասարանը զինք ղրկած է [[Փարիզ]] 1897-1898 իբրեւ ազատ ունկնդիր քաղաքական գիտութիւններու ազատ դպրոցին մէջ։

1900-ին միջազգային իրաւունքի դոկտոր դարձած է։

== Գործունէութիւն ==
Մանտելշթամ իր դիւանագիտական ասպարէզը սկսած է 1893-ին, պաշտօնավարելով [[Ռուսաստան|Ռուսաստանի]] արտաքին գործոց նախարարութեան մէջ։

1898-1914-ին, թարգմանի պաշտօնը վարած է Կ. Պոլսոյ ռուսական դեսպանատան մէջ, դառնալով Օսմանեան կայսրութեան մասնագէտ մը։ Մինչ սկզբնապէս օսմանեան յեղափոխութիւնը  գնահատած է իբրեւ բռնակալութեան վերջը, այնուհետեւ բացայայտած է Միութիւն եւ Յառաջդիմութիւն կոմիտէի մենատիրական ձգտումները։ Վճռական դեր կատարած է 1912-1914-ին, հայկական բարենորոգումներու շուրջ բանակցութիւններուն ընթացքին, եւ գրած է անոր ծրագրի սեւագրութիւնը 1913-ին։

[[Համաշխարհային Առաջին Պատերազմ|Ա. Աշխարհամարտի]] սկիզբը մեկնած է [[Պոլիս|Պոլիսէն]] եւ վերադարձած՝ Ռուսաստան, ուր 1914-1916ին ռազմագերիներու բաժնի փոխվարիչն էր Արտաքին Գործոց նախարարութեան մէջ։ 1916-1917ին, Զուիցերիոյ ռուսական դեսպանատան կցորդ եղած է՝ ռազմագերիներու խնդիրներուն համար։ 1917-ին լոյս ընծայած է «Օսմանեան կայսրութեան ճակատագիրը» (ֆրանսերէն), ուր իր համակրանքը յայտնած է հայերու հանդէպ։

1917 Մարտին, Արտաքին Գործոց նախարարութեան իրաւական տնօրէն դարձած է, բայց Հոկտեմբերեան յեղափոխութենէն ետք ստիպուած է լքել Ռուսաստանը եւ հաստատուիլ Փարիզ։

Միջպատերազմեան շրջանին, Մանտելշթամ զբաղած է դասախօսական ու միջազգային իրաւագիտութեան աշխատանքով։ Հայաստանի Հանրապետութեան պատուիակութեան խորհրդական եղած է նաեւ։.

1926-ին հրատարակած է «Ազգերու Ընկերութիւնները եւ մեծ պետութիւնները հայկական խնդրին առջեւ» ([[ֆրանսերէն]])։ Այս ուսումնասիրութեան մէջ, բնորոշած է հայերու ներկայ վիճակը իբրեւ աւելի վատթար, քան նախապատերազմեան շրջանին, նկատի ունենալով ցեղասպանութիւնը եւ մեծ պետութիւններու շահագրգռութեան պակասը Հայկական Հարցին հանդէպ, ներառեալ՝ անկախ պետութեան երաշխիքներու պակասը։  1926-ին հրատարակած է «Ազգերու Ընկերութիւնը եւ տէրութիւնները հայկական խնդրին առջեւ»։

1920ական թուականներու վերջերուն, Մանտելշթամ իրաւական խորհրդատուութիւն տուած է Փարիզի Հայ Գաղթականներու Կեդրոնական Յանձնաժողովին՝ քեմալական կառավարութեան կողմէ գաղթականներու գոյքերուն բռնագրաւման մասին եւ վերապրողներու կողմէ անոնց վերստացման կարելիութեան մասին։

Մանտելշթամ շարունակած է իր գիտական աշխատանքները մինչեւ [[Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմ|Բ. Աշխարհամարտի]] սկիզբը։ Այնուհետեւ, յօդուածներ գրած է ամերիկեան մամուլին մէջ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://armenianprelacy.org/2024/02/29/%D5%A1%D5%B6%D5%BF%D6%80%D5%A7-%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%BF%D5%A5%D5%AC%D5%B7%D5%A9%D5%A1%D5%B4-%D5%AE%D5%B6%D5%B8%D6%82%D5%B6%D5%A4%D5%9D-6-%D5%B4%D5%A1%D6%80%D5%BF-1869/|title=ԱՆՏՐԷ ՄԱՆՏԵԼՇԹԱՄ (ծնունդ՝ 6 Մարտ, 1869)|last=|date=|website=|language=|accessdate=2025-09-16}}&lt;/ref&gt;։

== Հրատարակութիւններ&lt;ref&gt;{{Citation|title=André Mandelstam|url=https://fr.wikipedia.org/w/index.php?title=Andr%C3%A9_Mandelstam&amp;oldid=239484706|date=2026-09-14|accessdate=2026-09-14|language=fr}}&lt;/ref&gt; ==

=== Երկեր ===

* ''Հիւսիսային ծովու միջադէպի'' ''յետաքննութեան միջազգային յանձնախումբը'' (La Commission internationale d'enquête sur l'incident de la mer du Nord), Փարիզ, A. Pedone, 1905, 96 էջ։
* ''Օսմանեան Կայսրութեան ճակատագիրը'' (Le Sort de l’Empire ottoman), Փարիզ, Payot, 1917, 631 էջ։
* ''Յուշագիր՝ լեհական հարցին ազգութիւններու սկզբունքի կիրառման մասին'' (Mémoire sur l'application du principe des nationalités à la question polonaise), Փարիզ, Impr. de Hugonis, 1919, 30 էջ։
* ''Ազգերու լիկան եւ տէրութիւնները հայկական հարցին առջեւ'' (La Société des nations et les puissances devant le problème arménien), Փարիզ, A. Pedone, 1926, 355 էջ։
* ''Միջազգային հաշտարարութիւնը. Ազգերու Լիկայի Խորհուրդի ուխտին եւ իրաւագիտութեան համաձայն'' (La Conciliation internationale : d'après le pacte et la jurisprudence du Conseil de la Société des Nations), Փարիզ, Hachette, 1928, 316 էջ։
* (գերմ.) ''Հայկական հարցը ժողովուրդներու եւ մարդու իրաւունքի լոյսին տակ'' (Das Armenische Problem im Lichte des Völker und Menschenrechts), Պերլին, G. Stilke, 1931, 149 էջ։
* ''Մարդու միջազգային իրաւունքները'' (Les droits internationaux de l'homme), Փարիզ, Les Éditions internationales, 1931, 146 էջ։
* ''Փոքրամասնութիւններու միջազգային պաշտպանութիւնը'' (La Protection internationale des minorités), Փարիզ, Librairie du Recueil Sirey, 1931, 223 էջ։
* ''Պրիան-Քելլոկ ուխտի մեկնաբանութիւնը ստորագրող պետութիւններու կառավարութիւններուն եւ խորհրդարաններուն կողմէ'' (L'Interprétation du pacte Briand-Kellogg par les gouvernements et les parlements des États signataires), Փարիզ, A. Pedone, 1934, 163 էջ։
* ''Իտալա-եթովպական տագնապը Ազգերու լիկային առջեւ'' (Le Conflit italo-éthiopien devant la Société des nations), Փարիզ, Librairie du Recueil Sirey, 1937, 577 էջ։

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}{{ՀՍՀ}}
[[Ստորոգութիւն:Դիւանագէտներ]]</text>
      <sha1>2kcmcxfa6gsgwjipefe1jn9py130d8x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Կաղապար:Potd/2026-09-17</title>
    <ns>10</ns>
    <id>32160</id>
    <revision>
      <id>254906</id>
      <parentid>252486</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T05:38:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ԱշբոտՏՆՂ</username>
        <id>139</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Օրուան Պատկերը Ուիքիպահեստից, [[:commons:Template:Potd/2026-09-17]]</comment>
      <origin>254906</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="189" sha1="15ri1gxppp4releh8vvk2b3yypnl7yd" xml:space="preserve">প্রবারণা পূর্ণিমায় আলোকরশ্মি শান্তির প্রার্থনায় মগ্ন শ্রমণগণ (00001957).jpg</text>
      <sha1>15ri1gxppp4releh8vvk2b3yypnl7yd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Կաղապար:Potd/2026-11-27</title>
    <ns>10</ns>
    <id>32537</id>
    <revision>
      <id>254907</id>
      <parentid>254045</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T05:39:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ԱշբոտՏՆՂ</username>
        <id>139</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Օրուան Պատկերը Ուիքիպահեստից, [[:commons:Template:Potd/2026-11-27]]</comment>
      <origin>254907</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35" sha1="d8vbc3fljpwi6a0wfg744zizalsgkb2" xml:space="preserve">Liquid Crystal Phase Transition.jpg</text>
      <sha1>d8vbc3fljpwi6a0wfg744zizalsgkb2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Լոս Անճելըս Թայմզ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32804</id>
    <revision>
      <id>254882</id>
      <parentid>254516</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T12:52:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Maral Dikbikian</username>
        <id>4797</id>
      </contributor>
      <origin>254882</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6936" sha1="herqfjvzqs0bhnaf6j512453wbbfxge" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}

'''«Լոս Անճելըս Թայմզ»''' ({{lang-en|Los Angeles Times}}, կարճ՝ LA Times, թարգմանաբար՝ «Լոս Անճելըսի ժամանակը»)&lt;ref&gt;{{Cite news|author=MacMillan, Robert|date=2008 թ․ օգոստոսի 16|title=Tribune hires former DirecTV CEO to run LA Times|url=http://www.reuters.com/article/ousiv/idUSGOR66595920080816|publisher=Reuters}}&lt;/ref&gt;, [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու]] ամէնէն հանրայայտ եւ հեղինակաւոր թերթերէն մէկը։

Կը հրատարակուի [[Լոս Անճելըս|Լոս Անճելըսի]] եւ առաջնահերթ ուշադրութիւնը կը բեւեռէ քաղաքային կեանքի մէջ տեղի ունեցող իրադարձութիւններու լուսաբանումին։ Տպաքանակով, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու մէջ կը գրաւէ 4-րդ տեղը։

== Պատմութիւն&lt;ref&gt;{{Citation|title=Los Angeles Times|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Los_Angeles_Times&amp;oldid=1373843090|date=2026-09-08|accessdate=2026-09-14|language=en}}&lt;/ref&gt; ==
«Լոս Անճելըս Թայմզ»-ը ամերիկեան օրաթերթ մըն է, որ սկսած է հրատարակուիլ 1881-ին, Քալիֆորնիոյ Լոս Անճելըս քաղաքին մէջ: Կեդրոնացած ըլլալով Մեծն Լոս Անճելըսի Էլ Սեկունտօ քաղաքին մէջ՝ անիկա ԱՄՆ-ի վեցերորդ ամէնամեծ օրաթերթն է&lt;ref&gt;Brooker, Alice (March 24, 2026). &quot;US newspaper circulations 2025: Washington Post print declines 21% in a year&quot;. ''Press Gazette''. Retrieved March 25, 2026.&lt;/ref&gt;: 2025-ի դրութեամբ, անիկա ունէր տպագիր մօտ 63,000 եւ թուային 243,000 բաժանորդ&lt;ref&gt;Battaglio, Steven (October 9, 2025). &quot;Los Angeles Times Media Group takes step to go public&quot;. ''Los Angeles Times''. Retrieved June 9, 2026.&lt;/ref&gt;: Թերթը 1942-էն ի վեր արժանացած է աւելի քան 52 Փուլիցէրեան մրցանակներու&lt;ref&gt;&quot;Pulitzer Prizes won by the Los Angeles Times&quot;. ''Los Angeles Times''. May 5, 2020. Retrieved June 19, 2026.&lt;/ref&gt;:

19-րդ դարուն թերթը համբաւ ձեռք բերաւ իր քաղաքացիական քարոզչութեան (civic boosterism) եւ արհմիութիւններուն դէմ ունեցած դիրքորոշման պատճառով․ վերջինս 1910-ին առաջնորդեց անոր կեդրոնատեղիի ռմբակոծման: Թերթի հեղինակութիւնն ու կշիռը էապէս աճեցան 1960-ականներուն՝ հրատարակիչ [[Օթիս Չանտլըր|Օթիս Չանտլըրի]] օրով, որ որդեգրեց աւելի ազգային/ամբողջ-ամերիկեան ուղղուածութիւն: Քալիֆորնիոյ եւ Միացեալ Նահանգներու այլ մարզային թերթերու նման, 2010-էն ի վեր թերթի ընթերցողներու թիւը նուազած է: Անիկա նաեւ տուժած է սեփականատէրերու յաջորդական փոփոխութիւններէ, կազմի կրճատումներէ եւ այլ վէճերէ/տագնապներէ:

2018 Յունուարին թերթի անձնակազմը քուէարկեց արհմիութիւն կազմելու օգտին եւ իր առաջին արհմիութենական պայմանագիրը վաւերացուց 2019 Հոկտեմբեր 16-ին: 2018 Յուլիսին թերթը գնուեցաւ կենսատեխնոլոկիայ միլիարդատէր [[Փաթրիք Սուն-Շիոնկ|Փաթրիք Սուն-Շիոնկի]] կողմէ, եւ Լոս Անճելըսի կեդրոնը գտնուող իր պատմական կեդրոնատեղիէն տեղափոխուեցաւ Էլ Սեկունտոյի համալիր՝ Լոս Անճելըսի Միջազգային Օդակայանին մօտ: 2020-էն ի վեր թերթի լուսաբանումները հեռացած են ազգային ու միջազգային լուրերէն՝ ուղղուելով դէպի Քալիֆորնիոյ եւ յատկապէս Հարաւային Քալիֆորնիոյ լուրերը:

2024 Յունուարին թերթը կրեց իր աշխատակազմի համամասնական ամենամեծ կրճատումը (աւելի քան 20 առ հարիւրի կրճատում, ներառեալ խմբագրական աւագ պաշտօններ)՝ ֆինանսական կորուստներու ալիքը կասեցնելու եւ մինչեւ տարուան վերջը գոյատեւելու ու գործելու համար բաւարար դրամագլուխ պահպանելու փորձով՝ իբրեւ նուազած կարգավիճակով մարզային թերթի գոյատեւման եւ կարեւորութեան պայքարի մէջ&lt;ref&gt;Robertson, Katie; Mullin, Benjamin (January 23, 2024). &quot;Los Angeles Times to Slash Newsroom by Over 20%&quot;. ''The New York Times''. Retrieved January 27, 2024.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Barrionuevo, Alexei; Knolle, Sharon; Korach, Natalie (January 25, 2024). &quot;Chaos, Fury Engulf Los Angeles Times in Historic Cuts to Newsroom&quot;. The Wrap. Retrieved January 27, 2024.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;James, Meg (January 23, 2024). &quot;L.A. Times to lay off at least 115 people in the newsroom&quot;. ''Los Angeles Times''. Retrieved January 27, 2024.&lt;/ref&gt;: Փաթրիք Սուն-Շիոնկ 2025 Յուլիսին յայտարարեց, որ մէկ տարուան ընթացքին թերթը պիտի վերածէ հանրային/բաց բաժնետիրական ընկերութեան (taking the paper public)&lt;ref&gt;Regalado, Francesca; Mullin, Benjamin (July 22, 2025). &quot;L.A. Times Owner Says He Will Take Newspaper Public in Next Year&quot;. ''The New York Times''. ISSN&amp;nbsp;0362-4331. Retrieved July 22, 2025.&lt;/ref&gt;:

2012-էն ի վեր «LA Times»-ը ունի վճարովի բովանդակութեան համակարգ եւ եկամուտ կը ապահովէ գլխաւորաբար ամսական եւ տարեկան բաժանորդագրութիւններէ: Հրատարակութիւնը նաեւ զգալի եկամուտ կը ստանայ ցուցադրական ծանուցումներէ, ինչպէս նաեւ Imperium Comms-ի միջոցով հովանաւորուած յօդուածներէ եւ մամլոյ հաղորդագրութիւններէ&lt;ref&gt;&quot;The Bargain Hunter: Judah Spinner Searches for Value in a Frothy Market&quot;. ''Los Angeles Times''. March 10, 2026. Retrieved March 14, 2026.&lt;/ref&gt;:

== Ծանօթագրութիւններ ==
&lt;references /&gt;
[[Ստորոգութիւն:Թերթեր]]
[[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]]
[[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]]</text>
      <sha1>herqfjvzqs0bhnaf6j512453wbbfxge</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Արտաշէս Բաբայեան</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32865</id>
    <revision>
      <id>254883</id>
      <parentid>254614</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T13:03:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Maral Dikbikian</username>
        <id>4797</id>
      </contributor>
      <origin>254883</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5278" sha1="go8zr8nqj1sic3svtmve2f4nfawpn25" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Անձ}}

'''Արտաշէս Բաբայեան''' ({{ԱԾ}}), հայ թատերագիր, թատերագէտ, թարգմանիչ։ ՀԽՍՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչ (1975), [[ԽՍՀՄ|Խորհրդային Միութեան]] գրողներու միութեան անդամ՝ 1964 թուականէն։ ԽՄԿԿ անդամ՝ 1945 թվուականէն։

== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Սարուխան գիւղը։ 1941-1945 թուականներուն ծառայած է խորհրդային բանակին մէջ։ 1951-ին աւարտած է Երեւանի թատերական հիմնարկի թատերագիտական բաժանմունքը։ 1953-1966 թուականներուն աշխատած է ՀԽՍՀ մշակոյթի նախարարութեան մէջ իբրեւ խաղացանկային բաժնի պետ, գլխաւոր խմբագիր, վարչութեան պետի տեղակալ։ 1966-1974 թուականներուն եղած է Երեւանի Յակոբ Պարոնեանի անուան երաժշտական կատակերգութեան թատրոնի տնօրէնն ու գեղարուեստական ղեկավարը։ 1974-ին եղած է Հայկական թատերական ընկերութեան նախագահի առաջին տեղակալ։

Անդրկովկասի հայկական պետական թատրոններն ու թատերական ինքնագործ խումբերը բեմադրած են անոր «Հայրը» (1951), «Հարազատներ» (1957), «Մօր սիրտը չի խաբեր», «Անոր որդին», «Անոնք դարձեալ հանդիպեցան», «Տոսքանա, Տոսքանա...», «Քեռիներուն քէֆը կիսատ մնաց» (Ղափան, 1979), «Հեռու եւ մօտիկ գիշեր» (Արտաշատ, 1979), «Խոզուկին եւ արջուկին արկածները» (տիկնիկային թատրոն, 1979), «Աւանդութիւն սիրոյ եւ պատերազմի մասին» (Ստեփանակերտ, 1984) թատերախաղերը։ Անոր «Հարազատները» թատերախաղը բեմադրած են նաեւ Պուլկարիոյ հայկական թատերախումբերը։ Ա. Բաբայեան թատերախաղի վերածած է Րաֆֆիի «Ոսկի Աքաղաղը», որ բեմադրուած է Կիրովականի (այժմ՝ Վանաձոր), Ղափանի (այժմ՝ Կապան) եւ Կամոյի (այժմ՝ Գաւառ) մէջ։ Թարգմանած է շարք մը թատերախաղեր։

Մահացած է Երեւան։

== Ա. Բաբայեանի երկերու մատենագիտութիւն&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Citation|title=Արտաշես Բաբայան|url=https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=%D4%B1%D6%80%D5%BF%D5%A1%D5%B7%D5%A5%D5%BD_%D4%B2%D5%A1%D5%A2%D5%A1%D5%B5%D5%A1%D5%B6&amp;oldid=9785007|date=2024-04-07|accessdate=2026-09-14|language=hy}}&lt;/ref&gt; ==

* '''Բիէսներու ժողովածու''' (գիրքին մէջ տեղ տրուած է Ա. Բաբայեանի «Հայրը» թատերախաղին), Երեւան, Ժողովրդական ստեղծագործութեան հանրապետական տուն, 1955, 167 էջ։
* '''Հարազատներ''' (դրամաթիք նովէլ), Երեւան, ՀՍՍՀ մշակոյթի նախարարութեան մշակութային-լուսաւորչական հիմնարկներու գործերու վարչութեան ժողովրդական ստեղծագործութեան հանրապետական տուն, 1957, 36 էջ։
* '''Բիէսներու ժողովածու''', գիրք 5 (գիրքին մէջ տեղ տրուած է Ա. Բաբայեանի «Հարազատներ» թատերախաղին), Երեւան, Հայպետհրատ, 1959, 768 էջ։
* '''Անոր որդին''' (թատերախաղեր), Երեւան, Հայպետհրատ, 1963, 92 էջ։
* '''Ո՞ւր ես, Ճոնի''' (տիկնիկային ժամանակակից հէքեաթ-թատերախաղ), Երեւան, «Հայաստան», 1969, 56 էջ։
* '''Հանդիպում դարձեալ''' (չորս թատերախաղ), Երեւան, Հայկական թատերական ընկերութիւն, 1976, 244 էջ։
* '''Զմրուխտեայ սափոր''' (մանկական թատերախաղերու ժողովածու), Երեւան, «Լոյս», 1980, 183 էջ։
* '''Թատերախաղեր''', Երեւան, «Սովետական գրող», 1984, 184 էջ։

== Ա. Բաբայեանի կատարած թարգմանութիւնները (ռուսերէնէ)&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ==

* '''Վլատիմիր Տիխովիչնի, Մորիս Սլոպոտսքոյ''', ''Հանգուցեալին յարութիւնը'' (թատերախաղ), Երեւան, ՀՍՍՀ մշակոյթի նախարարութեան ժողովրդական ստեղծագործութեան տուն, 1956, 56 էջ։
* '''Միխայիլ Օվչիննիկով''', ''Նուիրական երգ'' (թատերախաղ մէկ արարով, երկու պատկերով), Երեւան, Հայպետհրատ, 1958, 27 էջ։

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}{{ՀՍՀ}}
[[Ստորոգութիւն:Հայ թատերագիրներ]]
[[Ստորոգութիւն:Հայ թարգմանիչներ]]</text>
      <sha1>go8zr8nqj1sic3svtmve2f4nfawpn25</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Բանբեր Հայագիտութեան (հանդէս)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32866</id>
    <revision>
      <id>254884</id>
      <parentid>254615</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T13:10:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Maral Dikbikian</username>
        <id>4797</id>
      </contributor>
      <origin>254884</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4889" sha1="i6p5v86omn8hodbyism9lr18yoh360l" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}

'''Բանբեր''' '''Հայագիտութեան,''' [[Հայաստանի Հանրապետութիւն|Հայաստանի Հանրապետութեան]] Գիտութիւններու ազգային ակադեմիային կից «Գիտութիւն» հրատարակչութեան կողմէ հրատարակուող մասնագիտական բազմալեզու հանդէս, կը հրատարակուի 2013 թուականէն&lt;ref name=&quot;armenpress&quot;&gt;{{Cite web|url=https://armenpress.am/arm/news/748803|title=«Բանբեր հայագիտության» հնգալեզու հանդեսում կհրապարակվեն հայ և օտարազգի հայագետների աշխատություններ|website=armenpress.am|language=hy|accessdate=2022 թ․ հոկտեմբերի 19}}&lt;/ref&gt;։

== Պատմութիւն&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Citation|title=Բանբեր հայագիտության|url=https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=%D4%B2%D5%A1%D5%B6%D5%A2%D5%A5%D6%80_%D5%B0%D5%A1%D5%B5%D5%A1%D5%A3%D5%AB%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%B5%D5%A1%D5%B6&amp;oldid=10504646|date=2025-11-08|accessdate=2026-09-14|language=hy}}&lt;/ref&gt; ==
Հանդէսին նպատակն է հայագիտական կեդրոններու միջեւ միջազգային գործակցութեան սերտացումը, խթանելու Հայաստանի պատմութեան ու մշակոյթի համակողմանի հետազօտութիւններու իրականացման, նոր հարցադրումներով համալրելու պատմական իրադարձութիւններու քննական վերլուծութիւնները, դիմագրաւելու Հայաստանի պատմութեան աղաւաղումներուն ու շահարկումներուն, քննարկելու հայագիտութեան յետագայ զարգացման խոչընդոտող գործօններու եւ պարագաներու յաղթահարման ուղիները, նորովի լուսաբանելու Հայաստանի պատմութեան հիմնահարցերը, օժանդակելու ձերբազատելու կաղապարներէ եւ գիտական շրջանակներուն ու հանրութեան ներկայացնելու ճշմարտութիւնը։

Յատուկ կարեւորութիւն կը տրուի Հայաստանի եւ տարբեր երկիրներու հայկական գաղթօճախներու պատմութիւնը լուսաբանող հետազօտութիւններու հրատարակման, դրացի երկիրներու ժողովուրդներու լեզուներով Հայաստանի պատմութեան վերաբերեալ պահպանուած սկզբնաղբիւրներու աղբիւրագիտական ուսումնասիրութիւններու իրականացման, Հայաստանի մէջ ուրոյն քաղաքակրթութեան զարգացման ընթացքի անընդհատութեան ցուցադրման։

Հանդէսին մէջ կը հրատարակուին հայ եւ օտարազգի հայագէտներու աշխատութիւնները, կը ներկայացուին դասական հայագիտութեան երախտաւորներու գիտական ժառանգութիւնն ու հայագիտական նորագոյն նուաճումները, հայագիտական տարբեր կեդրոններու ձեռքբերումներն ու խնդիրները։ Գիտական հանդէսը լայնօրէն բաց է բոլոր երկիրներու գիտնականներու հայագիտական ուսումնասիրութիւններուն համար եւ կը հրատարակէ հայագիտութեան բոլոր ճիւղերը ներկայացնող հետազօտութիւններ։

== Խմբագրական խորհուրդ&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ==
Խմբագրական խորհուրդը կը գլխաւորէ Ալպերթ Խառատեանը, պատասխանատու քարտուղարն է Վ. Խաչատուրեանը։

'''Հայաստանէն'''

* Աղասեան Արարատ
* Պոպոխեան Արսէն
* Գասպարեան Սեդա
* Թորոսեան Վահէ
* Իսահակեան Աւետիք
* Յովակիմեան Վաչէ
* Յովհաննիսեան Սուսաննա
* Մուրատեան Յակոբ
* Պօղոսեան Գէորգ
* Սիմոնեան Նեկտար
* Սուվարեան Եուրի

'''Արտերկրէն'''

* Պարտաքճեան Գէորգ
* Խաչատուրեան Սաթենիկ
* Խոսրոյեւա Անահիտ
* Մատթէոսեան Վարդան
* Տօնապետեան Անահիտ

== Ծանօթագրութիւններ ==
&lt;references /&gt;
[[Ստորոգութիւն:Հանդէսներ]]
[[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]]
[[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]]</text>
      <sha1>i6p5v86omn8hodbyism9lr18yoh360l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>254893</id>
      <parentid>254884</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T15:07:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Azniv Stepanian տեղափոխեց էջը «[[Բանբեր Հայագիտութեան (հանէս)]]»-էն «[[Բանբեր Հայագիտութեան (հանդէս)]]»</comment>
      <origin>254884</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4889" sha1="i6p5v86omn8hodbyism9lr18yoh360l" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}

'''Բանբեր''' '''Հայագիտութեան,''' [[Հայաստանի Հանրապետութիւն|Հայաստանի Հանրապետութեան]] Գիտութիւններու ազգային ակադեմիային կից «Գիտութիւն» հրատարակչութեան կողմէ հրատարակուող մասնագիտական բազմալեզու հանդէս, կը հրատարակուի 2013 թուականէն&lt;ref name=&quot;armenpress&quot;&gt;{{Cite web|url=https://armenpress.am/arm/news/748803|title=«Բանբեր հայագիտության» հնգալեզու հանդեսում կհրապարակվեն հայ և օտարազգի հայագետների աշխատություններ|website=armenpress.am|language=hy|accessdate=2022 թ․ հոկտեմբերի 19}}&lt;/ref&gt;։

== Պատմութիւն&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Citation|title=Բանբեր հայագիտության|url=https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=%D4%B2%D5%A1%D5%B6%D5%A2%D5%A5%D6%80_%D5%B0%D5%A1%D5%B5%D5%A1%D5%A3%D5%AB%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%B5%D5%A1%D5%B6&amp;oldid=10504646|date=2025-11-08|accessdate=2026-09-14|language=hy}}&lt;/ref&gt; ==
Հանդէսին նպատակն է հայագիտական կեդրոններու միջեւ միջազգային գործակցութեան սերտացումը, խթանելու Հայաստանի պատմութեան ու մշակոյթի համակողմանի հետազօտութիւններու իրականացման, նոր հարցադրումներով համալրելու պատմական իրադարձութիւններու քննական վերլուծութիւնները, դիմագրաւելու Հայաստանի պատմութեան աղաւաղումներուն ու շահարկումներուն, քննարկելու հայագիտութեան յետագայ զարգացման խոչընդոտող գործօններու եւ պարագաներու յաղթահարման ուղիները, նորովի լուսաբանելու Հայաստանի պատմութեան հիմնահարցերը, օժանդակելու ձերբազատելու կաղապարներէ եւ գիտական շրջանակներուն ու հանրութեան ներկայացնելու ճշմարտութիւնը։

Յատուկ կարեւորութիւն կը տրուի Հայաստանի եւ տարբեր երկիրներու հայկական գաղթօճախներու պատմութիւնը լուսաբանող հետազօտութիւններու հրատարակման, դրացի երկիրներու ժողովուրդներու լեզուներով Հայաստանի պատմութեան վերաբերեալ պահպանուած սկզբնաղբիւրներու աղբիւրագիտական ուսումնասիրութիւններու իրականացման, Հայաստանի մէջ ուրոյն քաղաքակրթութեան զարգացման ընթացքի անընդհատութեան ցուցադրման։

Հանդէսին մէջ կը հրատարակուին հայ եւ օտարազգի հայագէտներու աշխատութիւնները, կը ներկայացուին դասական հայագիտութեան երախտաւորներու գիտական ժառանգութիւնն ու հայագիտական նորագոյն նուաճումները, հայագիտական տարբեր կեդրոններու ձեռքբերումներն ու խնդիրները։ Գիտական հանդէսը լայնօրէն բաց է բոլոր երկիրներու գիտնականներու հայագիտական ուսումնասիրութիւններուն համար եւ կը հրատարակէ հայագիտութեան բոլոր ճիւղերը ներկայացնող հետազօտութիւններ։

== Խմբագրական խորհուրդ&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ==
Խմբագրական խորհուրդը կը գլխաւորէ Ալպերթ Խառատեանը, պատասխանատու քարտուղարն է Վ. Խաչատուրեանը։

'''Հայաստանէն'''

* Աղասեան Արարատ
* Պոպոխեան Արսէն
* Գասպարեան Սեդա
* Թորոսեան Վահէ
* Իսահակեան Աւետիք
* Յովակիմեան Վաչէ
* Յովհաննիսեան Սուսաննա
* Մուրատեան Յակոբ
* Պօղոսեան Գէորգ
* Սիմոնեան Նեկտար
* Սուվարեան Եուրի

'''Արտերկրէն'''

* Պարտաքճեան Գէորգ
* Խաչատուրեան Սաթենիկ
* Խոսրոյեւա Անահիտ
* Մատթէոսեան Վարդան
* Տօնապետեան Անահիտ

== Ծանօթագրութիւններ ==
&lt;references /&gt;
[[Ստորոգութիւն:Հանդէսներ]]
[[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]]
[[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]]</text>
      <sha1>i6p5v86omn8hodbyism9lr18yoh360l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Բուրաստան Մանկանց (հանդէս)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32870</id>
    <revision>
      <id>254885</id>
      <parentid>254621</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T13:18:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Maral Dikbikian</username>
        <id>4797</id>
      </contributor>
      <origin>254885</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4429" sha1="o9e25ba3e3i6sinp4i5pi31kublzcl8" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}«'''Բուրաստան''' '''Մանկանց»''', կիսամսեայ պատկերազարդ մանկապատանեկան հանդէս։ Լոյս տեսած է 1882-1893 թուականներուն, [[Կոստանդնուպոլիս]]։ 1889 թուականէն վերանուանուած է «Ծաղիկ Մանկանց»։

== Կազմ ==
Խմբագիրներ՝ Կ․ Քարակիւլեան, Ստեփան Տէօվլէթեան, Միհրան Ասքանազեան։ Հրատարակիչ՝ Նշան Պէրպէրեան։

== Աշխատանքներ&lt;ref&gt;{{Citation|title=Բուրաստան մանկանց|url=https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=%D4%B2%D5%B8%D6%82%D6%80%D5%A1%D5%BD%D5%BF%D5%A1%D5%B6_%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%AF%D5%A1%D5%B6%D6%81&amp;oldid=10509491|date=2025-11-08|accessdate=2026-09-14|language=hy}}&lt;/ref&gt; ==
«Բուրաստան Մանկանցը» մանկական,  գրական–գեղարուեստական ստեղծագործութիւններուն զուգահեռ տպագրած է արուեստի, առողջապահութեան, բժշկութեան նուիրուած գիտահանրամատչելի յօդուածներ, գրախօսութիւններ, յիշատակութիւններ նշանաւոր անձանց մասին, առաջարկած է մաթեմատիկական խնդիրներ։

Հանդէսի հրատարակման աջակցած են՝ [[Մատթէոս Մամուրեան|Մատթէոս Մամուրեանը]], [[Ռեթէոս Պէրպէրեան]]&lt;nowiki/&gt;ը, [[Սմբատ Փանոսեան|Սմբատ Փանոսեանը]], [[Արշակ Չօպանեան|Արշակ Չօպանեանը]], [[Եղիա Տէմիրճիպաշեան|Եղիա Տէմիրճիպաշեանը]] եւ ուրիշներ։

Թղթակցած են Կոստանդնուպոլսոյ, [[Զմիւռնիա|Զմիւռնիայի]] եւ այլ շրջաններու հայ դպրոցականները։

Զգալի է «Բուրաստան մանկանց» (1882–1888) եւ «Ծաղիկ մանկանց» (1889–1893) հանդէսներու դերը հայ մանուկներու կրթութեան ու դաստիարակութեան եւ այդ շրջանակներէն ներս՝ նաեւ հայ մանկական գրականութեան զարգացման գործին մէջ&lt;ref&gt;http://hpj.asj-oa.am/2529/1/2008-2(106).pdf{{Չաշխատող արտաքին հղում|bot=InternetArchiveBot}}ԱՐԵՎՄՏԱՀԱՅ ՄԱՆԿԱՊԱՏԱՆԵԿԱՆ ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ ՊԱՏՄՈՒԹՅԱՆ ՈՒՐՎԱԳԻԾ, ԼՅՈՒԴՎԻԳ ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ, Պատմա-բանասիրական հանդես&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;«Վիեննայի մենաստանի մամուլի շտեմարան- ԲՈՒՐԱՍՏԱՆ ՄԱՆԿԱՆՑ». Վերցված է 2022 թ․ դեկտեմբերի 16-ին.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;«Համահայկական թվանշային գրադարան»&lt;/ref&gt;։

«Բուրաստան մանկանց»-ի էջերուն վրայ պարբերաբար տպագրուող բանահիւսական նիւթերը՝ առածներու, ասացուածքներու, հէքեաթներու, զրոյցներու մեծ մասը նոյնպէս թէ՛ ուսուցողական-դաստիարակչական, թէ՛ ճանաչողական արժէք ունին եւ ինչպէս նշած է Խաժակ Կիւլնազարեանը, անոնք, յատկապէս առածներն ու ասացուածքները, ի մի հաւաքելու պարագային «կարելի պիտի ըլլար կազմել բաւական խոշոր ժողովածու մը, որ որոշակի պատկերացում պիտի տար արեւմտահայ իրականութեան մէջ անցեալ դարու վերջաւորութեան տարածուած… այդ բանահիւսական-ժողովրդական ստեղծագործութիւններու հիմնական ուղղութեան եւ գեղարուեստական առանձնայատկութիւններուն մասին»&lt;ref&gt;Խ. Գյուլնազարյան. Ակնարկներ հայ մանկական գրականության պատմության, էջ 75։ 10 «Բյուզանդիոն», 1907, −3154, էջ 1&lt;/ref&gt;։

== Ծանօթագրութիւններ ==
[[Ստորոգութիւն:Հանդէսներ]]
[[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]]
[[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]]</text>
      <sha1>o9e25ba3e3i6sinp4i5pi31kublzcl8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ուիքիփետիա:Խմբագրաթոն 11-13, 18-20 եւ 25-27 Սեպտեմբեր, 2026</title>
    <ns>4</ns>
    <id>32890</id>
    <revision>
      <id>254913</id>
      <parentid>254880</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T07:48:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Maral Dikbikian</username>
        <id>4797</id>
      </contributor>
      <comment>/* Բարելաւել */</comment>
      <origin>254913</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22434" sha1="b3a2bxnhwqmvvwyo3jg7u2cbpddpw4n" xml:space="preserve">{| style=&quot;width:100%; padding:0; margin:0; border:0; border-spacing:0;&quot;
| style=&quot;height:100%; width:75%; margin:0; padding:0; vertical-align:top; -moz-box-shadow: 5px 0px 5px #ccc; -webkit-box-shadow: 5px 0px 5px #ccc; box-shadow: 5px 0px 5px #ccc;&quot; |
{| style=&quot;height:100%; width:100%; background:transparent; padding:0 10px 0 0; margin:0; border:0; border-spacing:0;&quot;
| style=&quot;font:28px/1.5 Gill Sans MT, GillSansSA, Calibri, sans-serif; color:#4a4a4a; padding:5px 0; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #ccc; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #ccc; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #ccc; vertical-align:middle;&quot; | &lt;span style=&quot;float:right;padding-right:20px;&quot;&gt; 
'''''Արեւմտահայերէն Ուիքիփետիայի խմբագրաթոն &lt;small&gt;(2)&lt;/small&gt;'''''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;float: right; color: #666; font-size: 50%;padding-right:20px;&quot;&gt;
&lt;!--T:19--&gt;
11-13, 18-20 եւ 25-27 Սեպտեմբեր &lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;padding:10px 0; font-family: sans-serif; font-size: 15px; vertical-align:top;&quot; |
&lt;span style=&quot;font-size:18px;&quot;&gt;&lt;!--T:2--&gt;
'''&lt;!--T:1--&gt;
Սիրելի խմբագիրներ,'''&lt;/span&gt;
[[Պատկեր:Edit-a-thon for Western Armenian Wikipedia, September 2026.jpg|400px|աջից]]
Այս ամսուան խմբագրաթոնը կը նուիրենք '''''իւրաքանչիւրիս''''' նախընտրած կամ նախասիրած նիւթերը բովանդակող յօդուածներուն '''''ե՛ւ''''' արդէն իսկ խմբագրուած յօդուածներուն բարելաւման։

Ուիքիփետիա ազատ հանրագիտարանին մէջ մեզմէ իւրաքանչիւրին ազատութիւն տրուած է նիւթի ընտրութեան՝ օտար եւ հայ դէմքեր, դէպքեր, զանազան մասնագիտութիւններ, ասպարէզներ եւ երեւոյթներ, գրելու այս բոլորին մասին արեւմտահայերէնով, սակայն միշտ յիշենք, որ տարբեր աղբիւրներու նշումով պէտք է հաստատենք գրութեան ստոյգ ըլլալը:

Եկէ՛ք գրենք '''1''' կամ '''2''' նիւթ, եւ մեր գրած յօդուածը հարստացնենք՝ ապահովելով աղբիւրներն ու նկարները։ Միասնական աշխատանքով բարելաւենք նաեւ՝ լեզուական ու բովանդակային կարիք ունեցող յօդուածները։

Խմբագրաթոնը տեղի պիտի ունենայ '''''&lt;font color = &quot;C35817&quot;&gt;երեք յաջորդական շաբաթավերջերուն (11-13, 18-20 եւ 25-27 Սեպտեմբեր)&lt;/font&gt;'''''։ Անցնինք աշխատանքի եւ '''''երեք շաբաթավերջերուն''''' բոլորս միասին խմբագրենք՝ քաջ գիտակցելով, որ իւրաքանչիւր ներդրում կարեւոր է։

== Կանոններ ==
* Անհրաժեշտ է, որ մասնակիցները ստորագրեն իրենց յօդուածին քովը՝ նախքան խմբագրման անցնիլը։
* Յօդուածներու խմբագրման ընթացքին անհրաժեշտ է յատուկ ուշադրութիւն դարձնել լեզուի մաքրութեան եւ շարադասութեան ճշգրտութեան։ 
* Խմբագրուած յօդուածը հրապարակելէ առաջ, անպայման ուշադիր կարդալ եղած ներդրումը եւ, անհրաժեշտութեան պարագային, կատարել ուղղումներ։
* Ողջունելի է յօդուածները հարստացնել բազմալեզու աղբիւրներով եւ ծանօթագրութիւններով։
* Հեղինակային իրաւունքը պահպանելու համար, աղբիւրներուն բովանդակութիւնը նոյնութեամբ չկրկնօրինակել։

&lt;font color = &quot;FF0000&quot;&gt;'''Ուշադրութիւն՝'''&lt;/font&gt;

Դարձեալ յիշենք, որ յօդուածներուն անունները՝ մեր ստորագրութեամբ, պէտք է աւլեցնենք «Խմբագրել» եւ «Բարելաւել» բաժիններուն տակ։

Արդիւնաւէտ եւ հաճելի խմբագրաթոն։

== Ստեղծել ==
# [[Մանասէ Սեւակ]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:13, 11 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Էմփայր Սթէյթ Պիւլտինկ (Էմփայր Սթէյթ կառոյց)]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 19:18, 12 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Նոյեան Աղաւնի (թերթ)]], --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 06:22, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Ժանն Անտոնեան]], --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 06:22, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Թուրլիթիս, Անտրոս]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:02, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Թուրլիթիս, Ղաւրոնիսիա]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:02, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Ցիմինտիրի, Անտիփարոս]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:02, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Սիսթադա, Անտիփարոս]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:02, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Սթրոկիլօ, Անտիփարոս]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:02, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Սալիակոս, Անտիփարոս]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:02, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Գավուրաս, Անտիփարոս]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:02, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Տիփլօ, Անտիփարոս]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:02, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Աղվօ, Ասթիբալէա]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:02, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Ատելֆի, Ասթիբալէա]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:02, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Գացիքոբուլա, Ասթիբալէա]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:02, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Մեղալօ Ֆօգիոնիսի, Ասթիբալէա]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:02, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Միքրօ Սոֆրանօ, Ասթիբալէա]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:02, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Մոնի, Ասթիբալէա]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:02, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Սոհաս, Ասթիբալէա]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:02, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Թրիանիսիա, Ասթիբալէա]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:02, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Ֆթինօ, Ասթիբալէա]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:02, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Ամուդի, Գարբաթոս]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:02, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Աֆոթի, Գարբաթոս]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:02, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Տեսփոթիքօ, Գարբաթոս]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:02, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Սոհաս, Ասթիբալէա]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 15:33, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Աֆոթի]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 17:27, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Տիաքոֆթիս, Գարբաթոս]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 17:38, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Յուշարձան (Վերին Կարմիրաղբիւր)]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:14, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Բալաբեկ Մելեան]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:01, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Լալիկ Խաչատրեան]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:10, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Երուանդ Մեսիայեան]], --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 06:55, 14 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Յօդուածի Անուն]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Յօդուածի Անուն]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''

== Բարելաւել ==
# [[Կազ]], ''--[[Մասնակից:Galy02|Galy02]] ([[Մասնակցի քննարկում:Galy02|քննարկում]]) 08:44, 11 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Եկատերինա Կապաշվիլի]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 07:10, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Արտիւր Լայսթ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 07:10, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Անթոնի Կաուտի]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 07:10, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Վինսընթ Վան Կոկ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 07:10, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Քրիստափոր Կարա Մուրզա]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 08:02, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Իվանէ Մաչապելի]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 08:02, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Օսքար Ուայլտ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 08:02, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Վիթորիա Աղանուր]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 08:02, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Ֆրետերիք Թէյլըր]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 08:02, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Իսաք Կուսթաֆ Քլասոն]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 08:02, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Լուի Տարթիժ Տիւ Ֆուռնէ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 18:16, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Հենրի Մորկընթաու]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 18:16, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Նիքոլա Թեսլա]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 18:16, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Ալիս Սթոն Պլաքուէլ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 18:16, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Ուիլիըմ Հաուըրտ Թաֆթ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 18:16, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Պէյտըն Փաուըլ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 18:16, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Լիզա Ուենկէր]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 18:16, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Կուսթաւ Ե.]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 18:16, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Թէոտոր Աքսենտովիչ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 18:16, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Վասիլ Թայիրով]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 18:16, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Ֆրանսեսք Մասիա]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 18:16, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Ճէյն Ատամս]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 20:56, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Անթոն Չեխով]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 20:56, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Ռէյմոն Փուանքարէ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 20:56, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Ֆերենց Քեմենի]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 20:56, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Լու Անտրեաս-Սալոմէ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 20:56, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Հենրի Հաուըրտ Հոլմզ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 20:56, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Ֆրիտիոֆ Նանսէն]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 20:56, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 20:56, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Ալվար Կուլսթրանտ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 20:56, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Հենրի Ֆինիս Լինչ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 20:56, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Էտվարտ Մունք]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 07:52, 14 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Մերի Ուիթըն Քալքինզ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 07:52, 14 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Ժոզէֆ Ռատիըրտ Քիփլինկ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 07:52, 14 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Ֆելիքս Վալոթոն]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 07:52, 14 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Անթուան Մէյէ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 10:25, 14 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Գէորգ Կիւրճիեւ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 10:25, 14 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Վասիլի Քանտինսքի]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 10:25, 14 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Էմիլ Քրեպս]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 10:25, 14 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Թէւֆիք Ֆիքրէթ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 10:25, 14 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Մարի Քիւրի]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 10:25, 14 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Մաքսիմ Կորքի]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 10:25, 14 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Լոս Անճելըս Թայմզ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 07:48, 15 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Արտաշէս Բաբայեան]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 07:48, 15 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Բանբեր Հայագիտութեան (հանէս)]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 07:48, 15 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Բուրաստան Մանկանց (հանդէս)]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 07:48, 15 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Անտրէ Ժիտ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 07:48, 15 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Անտրէ Մանտելշթամ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 07:48, 15 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Յօդուածի Անուն]], ''''
# [[Յօդուածի Անուն]], ''''
# [[Յօդուածի Անուն]], ''''
# [[Յօդուածի Անուն]], ''''
# [[Յօդուածի Անուն]], ''''
# [[Յօդուածի Անուն]], ''''
# [[Յօդուածի Անուն]], ''''
# [[Յօդուածի Անուն]], ''''
# [[Յօդուածի Անուն]], ''''
# [[Յօդուածի Անուն]], ''''
# [[Յօդուածի Անուն]], ''''
# [[Յօդուածի Անուն]], ''''</text>
      <sha1>b3a2bxnhwqmvvwyo3jg7u2cbpddpw4n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Տարօնի Արծիւ (թերթ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32993</id>
    <revision>
      <id>254889</id>
      <timestamp>2026-09-14T14:30:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}  '''«Տարօնի Արծիւ»''', [[Պուլկարիա|Պուլկարիոյ]] մայրաքաղաք [[Սոֆիա|Սոֆիայի]] մէջ լոյս տեսնող հայկական ազգայնական ամսաթերթ։  == Պատմութիւն == 1938 թուականի Ապրիլին&lt;ref&gt;[https://tert.nla.am/archive/NLA%20AMSAGIR/taroniarciv/1938/1_ocr.pdf Տարօնի արծիւ, օրգան Տարօնական ոգիի, Տարօն...»:</comment>
      <origin>254889</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1455" sha1="8ac6nace1iz4dsfl7ztrwznlx63aut0" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}

'''«Տարօնի Արծիւ»''', [[Պուլկարիա|Պուլկարիոյ]] մայրաքաղաք [[Սոֆիա|Սոֆիայի]] մէջ լոյս տեսնող հայկական ազգայնական ամսաթերթ։

== Պատմութիւն ==
1938 թուականի Ապրիլին&lt;ref&gt;[https://tert.nla.am/archive/NLA%20AMSAGIR/taroniarciv/1938/1_ocr.pdf Տարօնի արծիւ, օրգան Տարօնական ոգիի, Տարօն Տուրուբերան Հայրենակցական, Ապրիլ 1938, Ա․ տարի]&lt;/ref&gt; Սոֆիայի [[Տարօն-Տուրուբերանի Հայրենակցական Միութիւն|Տարօն-Տուրուբերանի]] հայրենակցական միութիւնը (Տ.Տ.Հ.Մ.) լոյս ընծայած է ամսաթերթի առաջին թիւը՝ [[Հայկ Ասատրեան|Հայկ Ասատրեանի]] խմբագրութեամբ։ Պատասխանատու տնօրէնն էր Ներսէս Աստուածատուրեան։

«Տարօնի Արծիւ» ամսաթերթով աւետուեցաւ տարօնական ոգիի վերածնունդը եւ սկիզբը դրուեցաւ Տարօնական շարժման։
== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}
[[Ստորոգութիւն:Թերթեր]]
[[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]]
[[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]]</text>
      <sha1>8ac6nace1iz4dsfl7ztrwznlx63aut0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ամէնուն Տարեգիրքը</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32994</id>
    <revision>
      <id>254890</id>
      <timestamp>2026-09-14T14:55:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «'''«Ամէնուն Տարեգիրքը»''', հասարակական քաղաքական, մշակութային տարեգիրք։  Լոյս տեսած է 1954-1968 թուականներուն, Խմբագիր՝ [[Կարօ Գէորգեան]]։ Ունեցած է հասարակական, գրական, պատմական, ազգագրական, կրօնագիտական, մարզական, երգիծանքի եւ այլ բաժիններ։  Ներկայացուցած է հայ եւ մի...»:</comment>
      <origin>254890</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1505" sha1="l23886rit0jpqwd8a96nukjb9s0hlph" xml:space="preserve">'''«Ամէնուն Տարեգիրքը»''', հասարակական քաղաքական, մշակութային տարեգիրք։

Լոյս տեսած է 1954-1968 թուականներուն, Խմբագիր՝ [[Կարօ Գէորգեան]]։ Ունեցած է հասարակական, գրական, պատմական, ազգագրական, կրօնագիտական, մարզական, երգիծանքի եւ այլ բաժիններ։

Ներկայացուցած է հայ եւ միջազգային արուեստագետները, անդրադարձած է հայաստանեան, [[Սփիւռքահայութիւն|սփիւռքահայ]] եւ միջազգային քաղաքական իրադարձութիւններիուն, զանոնք մեկնաբանեած՝ [[Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւն|դաշնակցական]] դիրքերէն։

Յատուկ ուսումնասիրութիւններ հրատարակած է [[Լիբանան|Լիբանանի]], [[Սուրիա|Սուրիոյ]], [[Եգիպտոս|Եգիպտոսի]], [[Իրաք|Իրաքի]], [[Իրան|Իրանի]], [[Կիպրոս|Կիպրոսի]], [[Հնդկաստան|Հնդկաստանի]], [[Իտալիա|Իտալիոյ]], [[Անգլիա|Անգլիոյ]], [[Աւստրիա|Աւստրիոյ]], [[Ֆրանսա|Ֆրանսայի]] եւ [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|Ամերիկայի]] հայ գաղութներու մասին։{{ՀՍ}}
[[Ստորոգութիւն:Տարեգրութիւններ]]</text>
      <sha1>l23886rit0jpqwd8a96nukjb9s0hlph</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ստորոգութիւն:Տարեգրութիւններ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>32995</id>
    <revision>
      <id>254891</id>
      <timestamp>2026-09-14T14:55:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «[[Ստորոգութիւն:Գիրքեր]]»:</comment>
      <origin>254891</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41" sha1="928s3qw71lpok8vewfp85pmvd49uzkt" xml:space="preserve">[[Ստորոգութիւն:Գիրքեր]]</text>
      <sha1>928s3qw71lpok8vewfp85pmvd49uzkt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ամէնուն Տարեցոյցը</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32996</id>
    <revision>
      <id>254892</id>
      <timestamp>2026-09-14T15:03:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Գիրք}}  «'''Ամէնուն Տարեցոյցը»''', [[հայերէն]] տարեգիրք։  Հիմնադրած են հրապարակագիր [[Թէոդիկ|Թէոդիկը]] ու անոր կինը՝ [[Արշակուհի Թէոդիկ|Արշակուհի Թէոդիկը]], 1907 թուականին, [[Կոստանդնուպոլիս]]։  Մինչեւ 1929 թուական լոյս տեսած է 19 գիրք, որմէ 1916—1920 տարիները՝ մէկ գ...»:</comment>
      <origin>254892</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1222" sha1="5ujrpmq21eeq2jy95i8xwah5lmjd0hv" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Գիրք}}

«'''Ամէնուն Տարեցոյցը»''', [[հայերէն]] տարեգիրք։

Հիմնադրած են հրապարակագիր [[Թէոդիկ|Թէոդիկը]] ու անոր կինը՝ [[Արշակուհի Թէոդիկ|Արշակուհի Թէոդիկը]], 1907 թուականին, [[Կոստանդնուպոլիս]]։

Մինչեւ 1929 թուական լոյս տեսած է 19 գիրք, որմէ 1916—1920 տարիները՝ մէկ գիրքով։

«Ամէնուն Տարեցոյցը» մեծածաւալ գիրքեր են (296-ից մինչեւ 736 էջ)։ 1907—1923 թուականին (Ա․—ժէ տարիները) հրատարակուած է Կոստանդնուպոլսոյ մէջ, 1924 թուականին (ԺԸ տարին) [[Փարիզ]], 1925 թուականին (ԺԹ տարին)՝ [[Վիեննա]], 1926 թուականին (Ի տարին)՝ [[Վենետիկ]], եւ 1927–1929 թուականներուն (ԻԱ–ԻԳ տարիները)՝ Փարիզ։

{{ՀՍՀ}}
[[Ստորոգութիւն:Տարեգրութիւններ]]
[[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]]
[[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]]</text>
      <sha1>5ujrpmq21eeq2jy95i8xwah5lmjd0hv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Բանբեր Հայագիտութեան (հանէս)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32997</id>
    <redirect title="Բանբեր Հայագիտութեան (հանդէս)" />
    <revision>
      <id>254894</id>
      <timestamp>2026-09-14T15:07:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Azniv Stepanian տեղափոխեց էջը «[[Բանբեր Հայագիտութեան (հանէս)]]»-էն «[[Բանբեր Հայագիտութեան (հանդէս)]]»</comment>
      <origin>254894</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68" sha1="olxcywe1t234kd1l712qb13pkmc9tah" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Բանբեր Հայագիտութեան (հանդէս)]]</text>
      <sha1>olxcywe1t234kd1l712qb13pkmc9tah</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Առագաստ (հանդէս)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32998</id>
    <revision>
      <id>254895</id>
      <timestamp>2026-09-14T16:28:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Պարբերական|անուն=Առագաստ|բնագիր անվանում=|պատկերանիշ=|պատկեր=|նկարագրում=|տեսակ=ամսագիր|հապավում=|ժանր=|լեզու=|խմբագիր=Լևոն Հովսեփյան|հիմնադրման տարեթիվ=|հիմնադիր=|անվանված է=|հրատարակիչ=Գ․ Տեր֊Գաբրիելյանց|տեր=|երկիր={{դրոշավորում|Ռուսաստան}}|վայր=...»:</comment>
      <origin>254895</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1733" sha1="bkfggthkvy16h0hm76wbc8sd4sqcpry" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Պարբերական|անուն=Առագաստ|բնագիր անվանում=|պատկերանիշ=|պատկեր=|նկարագրում=|տեսակ=ամսագիր|հապավում=|ժանր=|լեզու=|խմբագիր=Լևոն Հովսեփյան|հիմնադրման տարեթիվ=|հիմնադիր=|անվանված է=|հրատարակիչ=Գ․ Տեր֊Գաբրիելյանց|տեր=|երկիր={{դրոշավորում|Ռուսաստան}}|վայր=[[Մոսկվա]]|գրասենյակ=|պատմություն=|նախորդ=|հաջորդ=|հաճախականություն=|գրախոսվող=|հոդվածներ=|տպաքանակ=|issn=|oclc=|պարգև=|կայք=|էլեկտրոնային փոստ=|կոորդինատներ=|Վիքիպահեստ=}}«'''Առագաստ»''', գրական֊գեղարուեստական, հասարակական, հրապարակախօսական հանդեէս֊տարեգիրք։

Լոյս տեսած է 2004 թուականին, [[Մոսկուա]]։ Հրատարակիչ՝ Գ․ Տէր Գաբրիէլեանց, խմբագիր՝ Լեւոն Յովսեփեան&lt;ref name=&quot;ՀԳ&quot;&gt;{{Գիրք:ՀԳԳՀ|99}}&lt;/ref&gt;։

== Բաժիններ ==
Մշտական խորագիրերն են՝«Նախաձեռնութիւններ», «Տպաւորութիւններ», «Յիշողութիւններ», «Թարգմանութիւններ», «Հայ արուեստագէտներ», «Նոր գիրքեր», «Մշակոյթ», «Երկխօսութիւն» եւ այլն&lt;ref name=&quot;ՀԳ&quot; /&gt;։
{{ՀԳԳՀ}}
[[Ստորոգութիւն:Հանդէսներ]]
[[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]]
[[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]]</text>
      <sha1>bkfggthkvy16h0hm76wbc8sd4sqcpry</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>254896</id>
      <parentid>254895</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T16:29:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>254896</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1667" sha1="re88ondhdwwx5iykw5epju8fiflvl1s" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Պարբերական|անուն=Առագաստ|բնագիր անվանում=|պատկերանիշ=|պատկեր=|նկարագրում=|տեսակ=ամսագիր|հապավում=|ժանր=|լեզու=|խմբագիր=Լևոն Հովսեփյան|հիմնադրման տարեթիվ=|հիմնադիր=|անվանված է=|հրատարակիչ=Գ․ Տեր֊Գաբրիելյանց|տեր=|երկիր={{դրոշավորում|Ռուսաստան}}|վայր=[[Մոսկվա]]|գրասենյակ=|պատմություն=|նախորդ=|հաջորդ=|հաճախականություն=|գրախոսվող=|հոդվածներ=|տպաքանակ=|issn=|oclc=|պարգև=|կայք=|էլեկտրոնային փոստ=|կոորդինատներ=|Վիքիպահեստ=}}«'''Առագաստ»''', գրական֊գեղարուեստական, հասարակական, հրապարակախօսական հանդեէս֊տարեգիրք։

Լոյս տեսած է 2004 թուականին, [[Մոսկուա]]։ Հրատարակիչ՝ Գ․ Տէր Գաբրիէլեանց, խմբագիր՝ Լեւոն Յովսեփեան։

== Բաժիններ ==
Մշտական խորագիրերն են՝«Նախաձեռնութիւններ», «Տպաւորութիւններ», «Յիշողութիւններ», «Թարգմանութիւններ», «Հայ արուեստագէտներ», «Նոր գիրքեր», «Մշակոյթ», «Երկխօսութիւն» եւ այլն։
{{ՀԳԳՀ}}
[[Ստորոգութիւն:Հանդէսներ]]
[[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]]
[[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]]</text>
      <sha1>re88ondhdwwx5iykw5epju8fiflvl1s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>254897</id>
      <parentid>254896</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T16:30:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>254897</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1665" sha1="594k81p024ppzkl8q3pmi4l25awid2b" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Պարբերական|անուն=Առագաստ|բնագիր անվանում=|պատկերանիշ=|պատկեր=|նկարագրում=|տեսակ=ամսագիր|հապավում=|ժանր=|լեզու=|խմբագիր=Լևոն Հովսեփյան|հիմնադրման տարեթիվ=|հիմնադիր=|անվանված է=|հրատարակիչ=Գ․ Տեր֊Գաբրիելյանց|տեր=|երկիր={{դրոշավորում|Ռուսաստան}}|վայր=[[Մոսկվա]]|գրասենյակ=|պատմություն=|նախորդ=|հաջորդ=|հաճախականություն=|գրախոսվող=|հոդվածներ=|տպաքանակ=|issn=|oclc=|պարգև=|կայք=|էլեկտրոնային փոստ=|կոորդինատներ=|Վիքիպահեստ=}}«'''Առագաստ»''', գրական֊գեղարուեստական, հասարակական, հրապարակախօսական հանդէս֊տարեգիրք։

Լոյս տեսած է 2004 թուականին, [[Մոսկուա]]։ Հրատարակիչ՝ Գ․ Տէր Գաբրիէլեանց, խմբագիր՝ Լեւոն Յովսեփեան։

== Բաժիններ ==
Մշտական խորագիրերն են՝«Նախաձեռնութիւններ», «Տպաւորութիւններ», «Յիշողութիւններ», «Թարգմանութիւններ», «Հայ արուեստագէտներ», «Նոր գիրքեր», «Մշակոյթ», «Երկխօսութիւն» եւ այլն։
{{ՀԳԳՀ}}
[[Ստորոգութիւն:Հանդէսներ]]
[[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]]
[[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]]</text>
      <sha1>594k81p024ppzkl8q3pmi4l25awid2b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Աստղիկ (տարեգիրք)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32999</id>
    <revision>
      <id>254898</id>
      <timestamp>2026-09-14T16:52:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}'''«Աստղիկ»''' տարեգիրք, գրական, մշակութային, թարգմանչական տարեգիրք։  == Պատմութիւն == «Աստղիկ» տարեգիրքը լոյս տեսած է 1988 թուականին, [[Երեւան]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://publications.ysu.am/astghik_25/|title=«Աստղիկ» տարեգիրք № 26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230616195305/http://publications.y...»:</comment>
      <origin>254898</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2394" sha1="jdiubea78ac8i7vxmomkekz3mnf5ixy" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Պարբերական}}'''«Աստղիկ»''' տարեգիրք, գրական, մշակութային, թարգմանչական տարեգիրք։

== Պատմութիւն ==
«Աստղիկ» տարեգիրքը լոյս տեսած է 1988 թուականին, [[Երեւան]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://publications.ysu.am/astghik_25/|title=«Աստղիկ» տարեգիրք № 26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230616195305/http://publications.ysu.am/astghik_25/|archive-date=2023-06-16|url-status=dead|access-date=2023-06-16}}&lt;/ref&gt;, Երեւանի պետական համալսարանի կողմէ, հիմնադիր-խմբագիրը հայ լեզուաբան, թարգմանչուհի Սոնա Սեֆերեանը։

Առաջին թարգմանչական պարբերականն է [[Հայաստան|Հայաստանի Հանրապետութեան]]։ Տարեգիրք տպագած է թարգմանութիւններ տարբեր լեզուներէ, հիմնականօրէն՝ բնագիրներէ, ինչպէս նաեւ գիտական յօդոիածներ՝ թարգմանութիւններ արուեստի վերաբերեալ։

Հրատարակուած են Տէյվիտ Հերպըրթ Լոուրենսի, [[Ուիլիըմ Շէյքսփիր|Ուիլիըմ Շէյքսփիրի]], Լուիս Քերոլի, [[Ժոզէֆ Ռատիըրտ Քիփլինկ|Ռատիըրտ Քիփլինկ]] եւ ուրիշներու գործերէն։

«Աստղիկ» տարեգիրքը տպագրած է նաեւ հայ գրողներու ([[Յովհաննէս Թումանեան]], [[Վահան Տէրեան]], [[Պարոյր Սեւակ]], [[Նար-Դոս]], [[Շիրվանզադէ]]) ստեղծագործութիւններու թարգմանութիւններ։

== Ծանօթագրութիւններ ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;

== Արտաքին հղումներ ==

* [http://publications.ysu.am/%D5%BF%D5%A1%D6%80%D5%A5%D5%A3%D5%AB%D6%80%D6%84/ «Աստղիկ» տարեգիրք № 24] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230616195303/http://publications.ysu.am/%D5%BF%D5%A1%D6%80%D5%A5%D5%A3%D5%AB%D6%80%D6%84/|date=2023-06-16}}
{{ՀԳԳՀ}}
[[Ստորոգութիւն:Տարեգրութիւններ]]
[[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]]
[[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]]</text>
      <sha1>jdiubea78ac8i7vxmomkekz3mnf5ixy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Գլաձոր (տարեգիրք)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33000</id>
    <revision>
      <id>254899</id>
      <timestamp>2026-09-14T17:00:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Գիրք|ժանր=գրական տարեգիրք|բնօրինակ լեզու=արԵմտահայերեն|հրատարակման վայր=Անթիլիաս|հրատարակման տարեթիվ=[[1956]] թվականից}}'''«Գլաձոր»''', գրական տարեգիրք (անկանոն պարբերականութեամբ)։ Հրատարակած են Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան Դպրեվանք|Մեծի Տանն...»:</comment>
      <origin>254899</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1923" sha1="magurtoe4fhettgxrkzwxl9jhxlpkpe" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Գիրք|ժանր=գրական տարեգիրք|բնօրինակ լեզու=արԵմտահայերեն|հրատարակման վայր=Անթիլիաս|հրատարակման տարեթիվ=[[1956]] թվականից}}'''«Գլաձոր»''', գրական տարեգիրք (անկանոն պարբերականութեամբ)։ Հրատարակած են [[Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան Դպրեվանք|Մեծի Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոսութեան դպրեվանքի]] ուսանողները։ Լոյս տեսած է 1956 թուականին, [[Անթիլիաս]] ([[Լիբանան]])։

Տպագրոած է հաստատութեան սաներու գրական փորձերը (պատմուածքներ, բանաստեղծութիւններ եւ այլն), մատենագրական֊բանասիրական վերլուծութիւններ (կրօնական տեսանկիւնով) միջնադարու հայ պատմիչներու եւ բանաստեղծներու գործերու մասին, անդրադարձած է հայ եկեղեցւոյ պատմութեան ու գործիչներու կեանքին։

Տպագրած է նաեւ օտար հեղինակներու գրական-գիտական ուսումնասիրութիւնները՝ դպրեվանքի ուսանողներու թարգմանութեամբ, ինչպէս նաեւ յօդուածներ հայկական աղանդաւորական հոսանքներու մասին։ Տեղեկութիւններ հաղորդած է դպրեվանքի ներքին կեանքէն։

== Տես նաեւ ==

* [[Հասկ (ամսաթերթ)|Հասկ]]
{{ՀՍՀ|հատոր=3|էջ=90}} 
[[Ստորոգութիւն:Տարեգրութիւններ]]
[[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]]
[[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]]</text>
      <sha1>magurtoe4fhettgxrkzwxl9jhxlpkpe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Եղանակ Բիւզանդեան (տարեգիրք)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33001</id>
    <revision>
      <id>254900</id>
      <timestamp>2026-09-14T17:16:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «'''«Եղանակ''' '''Բիւզանդեան»''', պատկերազարդ տարեգիրք։ Լոյս տեսած է 1803-1820 ական թուականներուն, [[Վենետիկ]]։ [[Մխիթարեան Միաբանութիւն|Մխիթարեան միաբանութեան]] հրատարակութիւն, խմբագիր՝ [[Ղուկաս Ինճիճեան]]։  1800-1802 թուականներուն լոյս տեսած «Տարեգրութիւն» տարեգիրքի շարուն...»:</comment>
      <origin>254900</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1558" sha1="s75g2w8o1cfsxid2cvx76ahrv8rzsik" xml:space="preserve">'''«Եղանակ''' '''Բիւզանդեան»''', պատկերազարդ տարեգիրք։ Լոյս տեսած է 1803-1820 ական թուականներուն, [[Վենետիկ]]։ [[Մխիթարեան Միաբանութիւն|Մխիթարեան միաբանութեան]] հրատարակութիւն, խմբագիր՝ [[Ղուկաս Ինճիճեան]]։

1800-1802 թուականներուն լոյս տեսած «Տարեգրութիւն» տարեգիրքի շարունակութիւնն էր։

Ունեցած է «Գուշակութիւն օդերեւոյթ փոփոխութեանց», «Նոր տարի, նոր գիտելիք», «Զբօսարան ուսմանց» եւ ուրիշ բաժիններ։

Տպագրած է յօդուածներ բնական գիտութիւններու, տարբեր ազգերու հաւատալիքներու, ժամանակի գիտական յայտնագործութիւններու, լեզուաբանութեան ու գրականութեան մասին։

== Գրականութիւն ==

* [https://arar.sci.am/publication/188362 Շտիկեան Ս. Ա., Ղ. Ինճիճեանի «Եղանակ Բիւզանդեան» տարեգիրքը (Բանասիրական ճշգրտումներ).- «Պատմա-բանասիրական հանդէս», 1966, № 2, էջ 173-177։]
{{ՀՍ}}{{ՀՍՀ|հատոր=3|էջ=499}}
[[Ստորոգութիւն:Տարեգրութիւններ]]
[[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ]]
[[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]]</text>
      <sha1>s75g2w8o1cfsxid2cvx76ahrv8rzsik</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Լալիկ Խաչատրեան</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33002</id>
    <revision>
      <id>254902</id>
      <timestamp>2026-09-14T19:11:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marina Boghigian</username>
        <id>111</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Անձ | անուն ազգանուն = Լալիկ Խաչատրեան | բնագիր անուանում =  | պատկեր = Լալիկ Խաչատրեան.jpg | չափ =  | նկարագրութիւն = Հայ Լեզուաբան, Բանասիրական Գիտութիւններու Դոկտոր, Փրոֆեսոր | ծննդեան անուն =  | մականուն =  | ծնած է = 6 Յունուար 1952-ին | ծննդավայր = Նոր Պայազիտ |...»:</comment>
      <origin>254902</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20644" sha1="9v62rbcjef8g4x4it2v477t8jnb7c9g" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Անձ
| անուն ազգանուն = Լալիկ Խաչատրեան
| բնագիր անուանում = 
| պատկեր = Լալիկ Խաչատրեան.jpg
| չափ = 
| նկարագրութիւն = Հայ Լեզուաբան, Բանասիրական Գիտութիւններու Դոկտոր, Փրոֆեսոր
| ծննդեան անուն = 
| մականուն = 
| ծնած է = 6 Յունուար 1952-ին
| ծննդավայր = Նոր Պայազիտ
| մահացած է = 3 Նոյեմբեր 2024-ին
| մահուան վայրը = 
| քաղաքացիութիւն = 
| ազգութիւն =
| լեզու = 
| կրօնք = 
| ուսումնավայր = 
| կոչում = 
| ազդուած է = 
| ազդած է = 
| գրքեր = 
| կարողութիւն = 
| մասնագիտութիւն = 
| գործունէութիւն = 
| աշխատանք = 
| պաշտօն = 
| անդամակցած է = 
| կուսակցութիւն = 
| ամուսին =
| կողակից = 
| ծնողներ = 
| երեխաներ = 
| կայքէջք = 
| ստորագրութիւն = 
| ծանօթ = 
}}
'''Լալիկ Խաչատրեան''', (6 Յունուար 1952, Նոր Պայազիտ-3 Նոյեմբեր 2024) հայ [[Լեզվաբանություն|լեզուաբան]]։ Բանասիրական գիտութիւններու դոկտոր (1997), [[փրոֆեսոր]] (2003)։


== Կենսագրութիւն ==
Լալիկ Խաչատրեան, որդի Մնացականի, ծնած է 6 Յունուար 1952-ին, Նոր Պայազիտ (այժմ՝ [[Գավառ (քաղաք)|Գաւառ]])։ 1973-ին աւարտած է Երեւանի [[Խաչատուր Աբովյանի անվան հայկական պետական մանկավարժական համալսարան|Խաչատուր Աբովեանի անուան հայկական պետական մանկավարժական ինստիտուտի]] բանասիրական ֆակուլտետի հայկական բաժինը։ 1978-1982 թուականներուն եղած է հայոց լեզուի եւ անոր դասաւանդութեան մեթոտիկայի ամպիոնի հայցորդ։ 1983-1985 թուականներուն հետեւած է Մոսկուայի Գերմաներէնի մասնագէտի որակաւորման օտար լեզուներու պետական դասընթացքներուն։ 1973-1981 թուականներուն դասաւանդած է [[Կամոյի շրջան]]ի [[Նորադուզ]] գիւղի 8-ամեայ դպրոցէն ներս։ 1982 թուականէն դասաւանդած է Երեւանի Խ. Աբովեանի անուան ՀՊՄՀ հայոց լեզուի եւ անոր դասաւանդութեան մեթոտիկայի ամպիոնին մէջ եւ եղած է դոցենտ, 2001 թուականէն մինչեւ իր մահը եղած է ամպիոնի վարիչ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://aspu.am/hy/content/21651111111/ |title=Լալիկ Խաչատրեան |url=https://web.archive.org/web/20191207143720/https://aspu.am/hy/content/21651111111/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;։
Լալիկ Խաչատրեան տարիներ դասաւանդած է Սուրիոյ մէջ Համազգայինի Հալէպի Հայագիտական Հիմնարկէն ներս որպէս Գրաբարի դասախօս, ինչպէս նաեւ դասաւանդած է Պարսկաստանի մէջ:

Իր աշխատութիւնները կը վերաբերին բառերու ձեւաբանական իմաստի եւ արժէքի պատմական տեղաշարժերուն, բառակապակցութիւններու իմաստաբանութեան։ Հրատարակուած են անոր «Տեղաշարժեր Բառերի Ձեւաբանական Իմաստի Մէջ» (1985), «Խօսքի Մասային Տարարժէքութիւնն Արդի Հայերէնի Կայուն Կապակցութիւններում» (1996), «Գրաբարի Տարարժէք Բառերի Բացատրական Բառարան» (1998), «Գրաբարի Բացատրական Բառարան» (2003)&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Խաչատրեան |first=Լալիկ |url=https://books.google.am/books?id=4WMLAQAAMAAJ&amp;q=%D4%BC%D5%A1%D5%AC%D5%AB%D5%AF+%D4%BD%D5%A1%D5%B9%D5%A1%D5%BF%D6%80%D5%B5%D5%A1%D5%B6&amp;dq=%D4%BC%D5%A1%D5%AC%D5%AB%D5%AF+%D4%BD%D5%A1%D5%B9%D5%A1%D5%BF%D6%80%D5%B5%D5%A1%D5%B6&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwiXluqY1-_mAhWj_CoKHRH0CJYQ6AEIMTAB |title=Գրաբարի բացատրական բառարան։ (Ձեւաբանօրէն տարարժէք բառեր) |date=2003 |publisher=Զանգակ-97 |language=հայերէն}}&lt;/ref&gt;, «Գրաբարի Դասագիրք» (2004)&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Խաչատրեան |first=Լալիկ|url=https://books.google.am/books?id=0w45AAAACAAJ&amp;dq=%D4%BC%D5%A1%D5%AC%D5%AB%D5%AF+%D4%BD%D5%A1%D5%B9%D5%A1%D5%BF%D6%80%D5%B5%D5%A1%D5%B6&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwiXluqY1-_mAhWj_CoKHRH0CJYQ6AEIODAC |title=Գրաբարի Դասագիրք |date=2004 |publisher=Զանգակ-97 |isbn=978-99930-2-901-4 |language=հայերէն}}&lt;/ref&gt;, «Հայոց Լեզու։ Դասագիրք 7-րդ դասարանի համար» (2006, համահեղինակ), «Հայոց Լեզու, Գրականութիւն» (Հանրակրթական դպրոցի առարկայական չափորոշիչ եւ ծրագիր, 2006, համահեղինակ)&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.am/books?id=qW0NAQAACAAJ&amp;dq=%D4%BC%D5%A1%D5%AC%D5%AB%D5%AF+%D4%BD%D5%A1%D5%B9%D5%A1%D5%BF%D6%80%D5%B5%D5%A1%D5%B6&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwiXluqY1-_mAhWj_CoKHRH0CJYQ6AEIPzAD |title=Հայոց Լեզու, Գրականութիւն։ Հանրակրթական դպրոցի առարկայական չափորոշիչ եւ ծրագիր |date=2006 |publisher=Անտարես |isbn=978-99941-57-40-2 |language=հայերէն}}&lt;/ref&gt;, «Լեզուաբանութեան Ներածութիւն» (2008), «Հետաքրքրաշարժ Լեզուաբանութիւն» (2010), «Գրաբարի Ուսումնական Բառարան» (2013), «Բառակազմական եւ Ձեւաբանական Կաղապարները Ժամանակակից Հայերէնում» (2014), «Բառաշխարհի Գաղտնիքները. Յունալատինական Փոխառութիւններ» (2014)&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Խաչատրեան |first=Լալիկ |url=https://books.google.am/books?id=93TisgEACAAJ&amp;dq=%D4%BC%D5%A1%D5%AC%D5%AB%D5%AF+%D4%BD%D5%A1%D5%B9%D5%A1%D5%BF%D6%80%D5%B5%D5%A1%D5%B6&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwiXluqY1-_mAhWj_CoKHRH0CJYQ6AEIKjAA |title=Բառաշխարհի գաղտնիքները։ Յունալատինական փոխառութիւններ |date=2014 |publisher=Zangak hradaragchutyun |isbn=978-9939-68-332-4 |language=հայերէն}}&lt;/ref&gt;, «Համեմատութիւն Դարձուածային Արտայայտութիւնները Հայերէնում (5-16-րդ դարեր)» (2015, համահեղինակ), «Գրաբարի Ուսումնական Բառարան» (2016), «Հայոց Լեզուի Պատմութեան Դասընթաց (գրային ժամանակաշրջան)» (2016, համահեղինակ), «Ընդհանուր Լեզուաբանութեան Դասընթաց» (2017) աշխատութիւնները&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Zarkfoundation - Լալիկ Խաչատրեան |url=https://zarkfoundation.com/library/%d5%ac%d5%a1%d5%ac%d5%ab%d5%af-%d5%ad%d5%a1%d5%b9%d5%a1%d5%bf%d6%80%d5%b5%d5%a1%d5%b6/ |website=zarkfoundation.com |url=https://web.archive.org/web/20240701125359/https://zarkfoundation.com/library/%D5%AC%D5%A1%D5%AC%D5%AB%D5%AF-%D5%AD%D5%A1%D5%B9%D5%A1%D5%BF%D6%80%D5%B5%D5%A1%D5%B6/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Քոհա առցանց քարտարան, Խաչատրեան Լալիկ&quot;' |url=http://haygirk.nla.am/cgi-bin/koha/opac-search.pl?q=au:%22%D4%BD%D5%A1%D5%B9%D5%A1%D5%BF%D6%80%D5%B5%D5%A1%D5%B6,%20%D4%BC%D5%A1%D5%AC%D5%AB%D5%AF%20%D5%84%D5%B6%D5%A1%D6%81%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6%D5%AB,%22 |website=haygirk.nla.am}}&lt;/ref&gt;։

== Պարգեւներ, մրցանակներ ==
* «[[Ֆրիտիոֆ Նանսէն]]» յուշամետալ, 2008
* [[Հայաստանի Ազզային Գրադարան|Հայաստանի Ազգային Գրադարան]]ի «Յակոբ Մեղապարտ» յուշամետալ, 2010
* [[ՀՀ կրթության և գիտության նախարարություն|ՀՀ կրթութեան եւ գիտութեան նախարարութեան]] ոսկէ յուշամետալ, 2012
* «Մայրենիի Դեսպան» մետալ, [[Հայաստանի Հանրապետութեան Սփիւռքի Նախարարութիւն]] (Սուրիոյ Արաբական Հանրապետութեան եւ Իրանի Իսլամական Հանրապետութեան հայկական դպրոցներուն մատուցած ակնառու ծառայութիւններուն համար), 2017
* [[Մովսես Խորենացիի մետալ]], 2022&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Հանրապետութեան նախագահի հրամանագրերը - Փաստաթղթեր - Հայաստանի Հանրապետութեան Նախագահ |url=https://www.president.am/hy/decrees/item/5708/ |website=www.president.am |language=հայերէն}}&lt;/ref&gt;։

== Հրապարակումներ, յօդուածներ ==
{{hidden begin
|title =  Հրապարակումներ, յօդուածներ
|titlestyle = background:lightgrey; text-align:center;
}}
=== Դասագիրքեր, մենագրութիւններ, բառարաններ ===
* Տեղաշարժեր Բառերի Ձեւաբանական Իմաստի Մէջ, «Լոյս» հրատ., Ե., 1985, 138 էջ։
* Խօսքի Մասային Տարարժէքութիւնն Արդի Հայերէնի Կայուն Կապակցութիւններում,ՀՀ ԳԱԱ «Գիտութիւն» հրատ., Ե., 1996, 257 էջ։
* Գրաբարի Տարարժէք Բառերի Բացատրական Բառարան, ՀՀ ԳԱԱ «Գիտութիւն» հրատ., Ե., 1998, 160 էջ։
* Գրաբարի Բացատրական Բառարան, «Զանգակ» – 97», Ե., 2003, 384 էջ։
* Գրաբարի Դասագիրք, «Զանգակ» – 97», Ե., 2004, 384 էջ։ Համահեղինակ՝ Գ. Թոսունեան։
* Հայոց Լեզու. դասագիրք VII դասարանի համար, «Զանգակ» – 97», Ե., 2006, 160 էջ։ Համահեղինակ՝ Ֆ.Խլղաթեան։
* Հայոց Լեզու, Գրականութիւն (Հանրակրթական դպրոցի առարկայական չափորոշիչ եւ ծրագիր), «Անտարես» հրատ., Ե., 2006, 147 էջ։ Համահեղինակ՝ Լ. Յովսէփեան եւ ուրիշներ։
* Լեզուաբանութեան ներածութիւն, «Զանգակ»-97», Ե., 2008, 303 էջ։
* Հետաքրքրաշարժ լեզուաբանութիւն, «Զանգակ» – 97», Ե., 2010, 238 էջ։
* Բառակազմական Եւ Ձեւաբականական Կաղապարները Ժամանակակից Հայերէնում, «Զանգակ» հրատ., Ե., 2014, 272 էջ։
* Գրաբարի Ուսումնական Բառարան, «Զանգակ» հրատ., Ե., 2013, 406 էջ։
* Բառաշխարհի Գաղտնիքները. յունալատինական փոխառութիւններ, «Զանգակ» հրատ., Ե., 2014, 262 էջ։
* Համեմատութիւն Դարձուածային Արտայայտութիւնները Հայերէնում (V – XVI դդ.), «Զանգակ» հրատ., Ե., 2015, 192 էջ։ Համահեղինակ՝ Լ. Աւետիսեան։
* Գրաբարի Ուսումնական Բառարան, Մխիթարեան Միաբանութեան հրատ., Վենետիկ, 2016, 448 էջ։
* Հայոց լեզուի Պատմութեան Դասընթաց (գրային ժամանակաշրջան), «Զանգակ» հրատ., Ե., 2016, 398 էջ։ Համահեղինակ՝ Էդ. Մկրտչեան։
* Ընդհանուր Լեզուաբանութեան Դասընթաց, «Զանգակ» հրատ., Ե., 2017, 312 էջ։

=== Յօդուածներ ===
Հեղինակ է հայոց լեզուի դասաւանդման մեթոտիկային, հայերէնի եւ այլ լեզուներու տիպաբանութեան տարաբնոյթ հարցերուն, ինչպէս նաեւ լեզուաբանական նորագոյն ուղղութիւններուն նուիրուած յօդուածներու։

* The “New Dictionary of the Haykazian Language” within the Context of formation of Armenian lexicography. Խ. Աբովեանի անուան ՀՊՄՀ, Մանկավարժութեան եւ հոգեբանութեան հիմնախնդիրներ, Միջբուհական կոնսորցիումի գիտական հանդէս, N 2, Ե., 2014 էջ 105-112
* Морфологические свойства двухвалентных и трехвалентных слов в древнеармянском языке (синхронический и диахронический аспект). Խ.Աբովեանի անուան ՀՊՄՀ, Մանկավարժութեան եւ հոգեբանութեան հիմնախնդիրներ, Միջբուհական կոնսորցիումի գիտական հանդէս, № 1, Եր., 2015 էջ 139-150.
* Պատկերաւոր կայուն կապակցութիւնների տարբերակները գրաբարում, ԵՊՀ, Բանբեր Երեւանի համալսարանի, Բանասիրութիւն, № 3(18), Եր., 2015, էջ 51-59։
* Պատկերաւոր համեմատութիւնների կառուցատիպերը Աստուածաշնչի «Երգ Երգոց» գրքում, Էջմիածին, Պաշտօնական ամսագիր Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսութեան Մայր Աթոռոյ Սրբոյ Էջմիածնի, Նոյեմբեր, 2015, էջ 49-57։
* Մակբայի արժէքով պատկերաւոր համեմատութիւնները գրաբարում։ Հայերէնագիտական միջազգային տասներորդ գիտաժողովի նիւթեր, Եր., 2015, էջ 125-134։
* Morphological Polysemy in Old Armenian (A Synchronic Study Attempt) Eastern-European Scientific Journal, Dusseldorf Germany, 2016. N 3 էջ 67-75.
* Typology of Verbal Form Plusquamperfectum in Latin and Old Armenian European Journal of Humanities and Social Sciences, “East West” Association for Advanced Studies and Higher Education GmbH. Vienna, N 1, 2017 10 էջ.
* Typology of Verbal Form Plusquamperfect In German and Old Armenian 12th international conference on Eurasian scientific development, “East West” Association for Advanced Studies and Higher Education GmbH. Vienna, 2017. 8 էջ.
* Принципы морфологических переходов /На материале армянского языка/ Материалы IX международной научно-практической конференции по сравнительно- историческому языкознанию, 26-28 ентября 2017 г. МГУ им. М. В. Ломоносова, Москва, 2017, էջ 351-361.
* Вопросы полифункциональности лингвистических терминов. European Journal of Humanities and Social Sciences, “East West” Association for Advanced Studies and Higher Education GmbH. Vienna, N 3, 2017, էջ 23-27.
* Структура макросистемы лингвистических терминов. Международная научно-практическая конференция &quot;Глобализация науки: проблемы и перспективы&quot; 22 Мая 2017, г. Краснодар, 8 էջ.
* Plusquamperfect ժամանակաձեւի տիպաբանութիւնը գրաբարում, լատիներէնում եւ գերմաներէնում, Բանբեր Երեւանի համալսարանի, Բանասիրութիւն, № 2 (23), Երեւան, 2017, էջ 66-70.
* Принципы морфологических переходов в языках /на материале армянского языка/ Материалы IX международной научно-практической конференции по сравнительно-историческому языкознанию, 26-28 сентября 2017г. МГУ им. М. В. Ломоносова, Москва, 2017, էջ 351-361.
* The variants of phraseological units denoting a human’s appearance in Armenian European Journal of Humanities and Social Sciences, “East West” Association for Advanced Studies and Higher Education GmbH. Vienna, N 1, 2018, Էջ 54-57 (Torosyan Hripsime Vaheevna).
* Գրաբարեան բայահիմքերի բառակազմական արժէքը հայերէնում, Էջմիածին, Պաշտօնական ամսագիր, Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսութեան Մայր Աթոռոյ Սրբոյ Էջմիածնի, Ս. Էջմիածին, Գ, 2018, 14 էջ.
* Typology of Verbal Form Futurum I in Latin and Old Armenian, European Journal of Humanities and Social Sciences, “East West” Association for Advanced Studies and Higher Education GmbH. Vienna, N 3, 2018, էջ 101-105.
* Принципы морфологической омонимии в индоевропейских языках (На материале древнеармянского языка), Филологические Науки, Москва, 2018,, N 5, էջ 9-16.
* Կրկնաւոր բարդութիւնների աճականով եւ նախդրաւոր տիպերն Աստուածաշունչ Մատեանում, Շիրակի հայագիտական հետազօտութիւնների կեդրոնի «Գիտական աշխատութիւններ», Գիւմրի, 2018, N 21, էջ 64-75.
* Mkhitarist Congregation in Venice and the Contemporary Lexicography of Old Armenian, European Journal of Humanities and Social Sciences, “East West” Association for Advanced Studies and Higher Education GmbH. Vienna, N 6, 2018, էջ 79-82.
* Կրկնաւոր բարդութիւնների ձայնդարձով եւ հերթագայութեամբ տիպերն Աստուածաշունչ Մատեանում, Բանբեր հայագիտութեան. Հայագիտական միջազգային հանդէս, Ե., 2018, N 3, էջ 194-206, էջ 194-206.
* Կրկնաւոր բարդութիւնների հնչիւնաանկումով տիպն Աստուածաշունչ Մատեանում, Լրաբեր հասարակական գիտութիւնների, Ե., 2019, N 2, էջ 166-180.
* ON THE RELATIONSHIP BETWEEN THINKING AND WORLD LANGUAGE MODELING։ BASED ON OLD ARMENIAN LANGUAGE MATERIALS, WISDOM, 1(12), 2 0 1 9, SCIENTIFIC JOURNAL, Published by the decision of the Scientific Council of Khachatur Abovian, Armenian State Pedagogical University, էջ 6-15.
* Քերականական մասնիկների ընդհանրացնող գործառոյթը (Հին հայերէնի նիւթի հիման վրայ), Արցախի պետական համալսարանի Գիտական տեղեկագիր, Պրակ 1, 2019, Ստեփանակերտ, էջ 20-30.
* Լատիներէն լեզուաբանական եզրոյթների պատճենումները հայերէնում, Շիրակի պատմամշակութային ժառանգութիւնը. Հայագիտութեան արդի հիմնահարցեր. 10-րդ միջազգային գիտաժողով, Գիւմրի, 27-29 Սեպտեմբեր 2019, էջ 450-454.
* Типология страдательного наклонения в современном армянском и немецком языках. Ежемесячный международный научный журнал «LINGVO-SCIENCE» № 23/2019 Варна, Болгария, էջ 27-29.
{{hidden end}}

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{ծանցանկ}}

== Արտաքին յղումներ ==
* [http://www.grakantert.am/archives/9406 Լալիկ ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ / ՎԱՆԴԱԼԻԶՄ]
*[https://www.youtube.com/watch?v=zOekKba1Hh8| Հարցազրոյց լեզուաբան Լալիկ Խաչատրեանի հետ՝ Հ1-ի «Առաւօտ լուսոյ» ծրագիրէն]
*[https://www.youtube.com/watch?v=4xKUBLDxJnI| Հարցազրոյց լեզուաբան Լալիկ Խաչատրեանի հետ՝ Հայաստանի Հանրային Ռատիոյէն]
*[https://old.aspu.am/hy/content/kayacav_profesor_lalik_khachatryani_grqi_shnorhandesy/#sthash.b67269tG.dpbs| փրոֆեսոր Լալիկ Խաչատրեանի «Լեզուաբանական Աւանդոյթներ, Նոր Եւ Նորագոյն Ուղղութիւններ» (Մ.թ.ա. 4-րդ հազարամեակից մինչեւ 21-րդ դ.) գիրքի շնորհանդէս]</text>
      <sha1>9v62rbcjef8g4x4it2v477t8jnb7c9g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>254903</id>
      <parentid>254902</parentid>
      <timestamp>2026-09-14T19:18:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marina Boghigian</username>
        <id>111</id>
      </contributor>
      <origin>254903</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20802" sha1="js28odq3fk0fuxuf98r5w88pwvlvtlj" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Անձ
| անուն ազգանուն = Լալիկ Խաչատրեան
| բնագիր անուանում = 
| պատկեր = Լալիկ Խաչատրեան.jpg
| չափ = 
| նկարագրութիւն = Հայ Լեզուաբան, Բանասիրական Գիտութիւններու Դոկտոր, Փրոֆեսոր
| ծննդեան անուն = 
| մականուն = 
| ծնած է = 6 Յունուար 1952-ին
| ծննդավայր = Նոր Պայազիտ
| մահացած է = 3 Նոյեմբեր 2024-ին
| մահուան վայրը = 
| քաղաքացիութիւն = 
| ազգութիւն =
| լեզու = 
| կրօնք = 
| ուսումնավայր = 
| կոչում = 
| ազդուած է = 
| ազդած է = 
| գրքեր = 
| կարողութիւն = 
| մասնագիտութիւն = 
| գործունէութիւն = 
| աշխատանք = 
| պաշտօն = 
| անդամակցած է = 
| կուսակցութիւն = 
| ամուսին =
| կողակից = 
| ծնողներ = 
| երեխաներ = 
| կայքէջք = 
| ստորագրութիւն = 
| ծանօթ = 
}}
'''Լալիկ Խաչատրեան''', (6 Յունուար 1952, Նոր Պայազիտ-3 Նոյեմբեր 2024) հայ [[Լեզվաբանություն|լեզուաբան]]։ Բանասիրական գիտութիւններու դոկտոր (1997), [[փրոֆեսոր]] (2003)։


== Կենսագրութիւն ==
Լալիկ Խաչատրեան, որդի Մնացականի, ծնած է 6 Յունուար 1952-ին, Նոր Պայազիտ (այժմ՝ [[Գավառ (քաղաք)|Գաւառ]])։ 1973-ին աւարտած է Երեւանի [[Խաչատուր Աբովյանի անվան հայկական պետական մանկավարժական համալսարան|Խաչատուր Աբովեանի անուան հայկական պետական մանկավարժական ինստիտուտի]] բանասիրական ֆակուլտետի հայկական բաժինը։ 1978-1982 թուականներուն եղած է հայոց լեզուի եւ անոր դասաւանդութեան մեթոտիկայի ամպիոնի հայցորդ։ 1983-1985 թուականներուն հետեւած է Մոսկուայի Գերմաներէնի մասնագէտի որակաւորման օտար լեզուներու պետական դասընթացքներուն։ 1973-1981 թուականներուն դասաւանդած է [[Կամոյի շրջան]]ի [[Նորադուզ]] գիւղի 8-ամեայ դպրոցէն ներս։ 1982 թուականէն դասաւանդած է Երեւանի Խ. Աբովեանի անուան ՀՊՄՀ հայոց լեզուի եւ անոր դասաւանդութեան մեթոտիկայի ամպիոնին մէջ եւ եղած է դոցենտ, 2001 թուականէն մինչեւ իր մահը եղած է ամպիոնի վարիչ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://aspu.am/hy/content/21651111111/ |title=Լալիկ Խաչատրեան |url=https://web.archive.org/web/20191207143720/https://aspu.am/hy/content/21651111111/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;։
Լալիկ Խաչատրեան 1997-2002 դասաւանդած է Սուրիոյ մէջ գործող Համազգայինի Հալէպի Հայագիտական Հիմնարկէն ներս որպէս Գրաբարի եւ Հայ Գրականութեան դասախօս, ինչպէս նաեւ Պարսկաստանի մէջ հայկական դպրոցներու ուսուցիչներու վերապատրաստման դասընթացքներ կատարած է:

Իր աշխատութիւնները կը վերաբերին բառերու ձեւաբանական իմաստի եւ արժէքի պատմական տեղաշարժերուն, բառակապակցութիւններու իմաստաբանութեան։ Հրատարակուած են անոր «Տեղաշարժեր Բառերի Ձեւաբանական Իմաստի Մէջ» (1985), «Խօսքի Մասային Տարարժէքութիւնն Արդի Հայերէնի Կայուն Կապակցութիւններում» (1996), «Գրաբարի Տարարժէք Բառերի Բացատրական Բառարան» (1998), «Գրաբարի Բացատրական Բառարան» (2003)&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Խաչատրեան |first=Լալիկ |url=https://books.google.am/books?id=4WMLAQAAMAAJ&amp;q=%D4%BC%D5%A1%D5%AC%D5%AB%D5%AF+%D4%BD%D5%A1%D5%B9%D5%A1%D5%BF%D6%80%D5%B5%D5%A1%D5%B6&amp;dq=%D4%BC%D5%A1%D5%AC%D5%AB%D5%AF+%D4%BD%D5%A1%D5%B9%D5%A1%D5%BF%D6%80%D5%B5%D5%A1%D5%B6&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwiXluqY1-_mAhWj_CoKHRH0CJYQ6AEIMTAB |title=Գրաբարի բացատրական բառարան։ (Ձեւաբանօրէն տարարժէք բառեր) |date=2003 |publisher=Զանգակ-97 |language=հայերէն}}&lt;/ref&gt;, «Գրաբարի Դասագիրք» (2004)&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Խաչատրեան |first=Լալիկ|url=https://books.google.am/books?id=0w45AAAACAAJ&amp;dq=%D4%BC%D5%A1%D5%AC%D5%AB%D5%AF+%D4%BD%D5%A1%D5%B9%D5%A1%D5%BF%D6%80%D5%B5%D5%A1%D5%B6&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwiXluqY1-_mAhWj_CoKHRH0CJYQ6AEIODAC |title=Գրաբարի Դասագիրք |date=2004 |publisher=Զանգակ-97 |isbn=978-99930-2-901-4 |language=հայերէն}}&lt;/ref&gt;, «Հայոց Լեզու։ Դասագիրք 7-րդ դասարանի համար» (2006, համահեղինակ), «Հայոց Լեզու, Գրականութիւն» (Հանրակրթական դպրոցի առարկայական չափորոշիչ եւ ծրագիր, 2006, համահեղինակ)&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.am/books?id=qW0NAQAACAAJ&amp;dq=%D4%BC%D5%A1%D5%AC%D5%AB%D5%AF+%D4%BD%D5%A1%D5%B9%D5%A1%D5%BF%D6%80%D5%B5%D5%A1%D5%B6&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwiXluqY1-_mAhWj_CoKHRH0CJYQ6AEIPzAD |title=Հայոց Լեզու, Գրականութիւն։ Հանրակրթական դպրոցի առարկայական չափորոշիչ եւ ծրագիր |date=2006 |publisher=Անտարես |isbn=978-99941-57-40-2 |language=հայերէն}}&lt;/ref&gt;, «Լեզուաբանութեան Ներածութիւն» (2008), «Հետաքրքրաշարժ Լեզուաբանութիւն» (2010), «Գրաբարի Ուսումնական Բառարան» (2013), «Բառակազմական եւ Ձեւաբանական Կաղապարները Ժամանակակից Հայերէնում» (2014), «Բառաշխարհի Գաղտնիքները. Յունալատինական Փոխառութիւններ» (2014)&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Խաչատրեան |first=Լալիկ |url=https://books.google.am/books?id=93TisgEACAAJ&amp;dq=%D4%BC%D5%A1%D5%AC%D5%AB%D5%AF+%D4%BD%D5%A1%D5%B9%D5%A1%D5%BF%D6%80%D5%B5%D5%A1%D5%B6&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwiXluqY1-_mAhWj_CoKHRH0CJYQ6AEIKjAA |title=Բառաշխարհի գաղտնիքները։ Յունալատինական փոխառութիւններ |date=2014 |publisher=Zangak hradaragchutyun |isbn=978-9939-68-332-4 |language=հայերէն}}&lt;/ref&gt;, «Համեմատութիւն Դարձուածային Արտայայտութիւնները Հայերէնում (5-16-րդ դարեր)» (2015, համահեղինակ), «Գրաբարի Ուսումնական Բառարան» (2016), «Հայոց Լեզուի Պատմութեան Դասընթաց (գրային ժամանակաշրջան)» (2016, համահեղինակ), «Ընդհանուր Լեզուաբանութեան Դասընթաց» (2017) աշխատութիւնները&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Zarkfoundation - Լալիկ Խաչատրեան |url=https://zarkfoundation.com/library/%d5%ac%d5%a1%d5%ac%d5%ab%d5%af-%d5%ad%d5%a1%d5%b9%d5%a1%d5%bf%d6%80%d5%b5%d5%a1%d5%b6/ |website=zarkfoundation.com |url=https://web.archive.org/web/20240701125359/https://zarkfoundation.com/library/%D5%AC%D5%A1%D5%AC%D5%AB%D5%AF-%D5%AD%D5%A1%D5%B9%D5%A1%D5%BF%D6%80%D5%B5%D5%A1%D5%B6/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Քոհա առցանց քարտարան, Խաչատրեան Լալիկ&quot;' |url=http://haygirk.nla.am/cgi-bin/koha/opac-search.pl?q=au:%22%D4%BD%D5%A1%D5%B9%D5%A1%D5%BF%D6%80%D5%B5%D5%A1%D5%B6,%20%D4%BC%D5%A1%D5%AC%D5%AB%D5%AF%20%D5%84%D5%B6%D5%A1%D6%81%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6%D5%AB,%22 |website=haygirk.nla.am}}&lt;/ref&gt;։

== Պարգեւներ, մրցանակներ ==
* «[[Ֆրիտիոֆ Նանսէն]]» յուշամետալ, 2008
* [[Հայաստանի Ազզային Գրադարան|Հայաստանի Ազգային Գրադարան]]ի «Յակոբ Մեղապարտ» յուշամետալ, 2010
* [[ՀՀ կրթության և գիտության նախարարություն|ՀՀ կրթութեան եւ գիտութեան նախարարութեան]] ոսկէ յուշամետալ, 2012
* «Մայրենիի Դեսպան» մետալ, [[Հայաստանի Հանրապետութեան Սփիւռքի Նախարարութիւն]] (Սուրիոյ Արաբական Հանրապետութեան եւ Իրանի Իսլամական Հանրապետութեան հայկական դպրոցներուն մատուցած ակնառու ծառայութիւններուն համար), 2017
* [[Մովսես Խորենացիի մետալ]], 2022&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Հանրապետութեան նախագահի հրամանագրերը - Փաստաթղթեր - Հայաստանի Հանրապետութեան Նախագահ |url=https://www.president.am/hy/decrees/item/5708/ |website=www.president.am |language=հայերէն}}&lt;/ref&gt;։

== Հրապարակումներ, յօդուածներ ==
{{hidden begin
|title =  Հրապարակումներ, յօդուածներ
|titlestyle = background:lightgrey; text-align:center;
}}
=== Դասագիրքեր, մենագրութիւններ, բառարաններ ===
* Տեղաշարժեր Բառերի Ձեւաբանական Իմաստի Մէջ, «Լոյս» հրատ., Ե., 1985, 138 էջ։
* Խօսքի Մասային Տարարժէքութիւնն Արդի Հայերէնի Կայուն Կապակցութիւններում,ՀՀ ԳԱԱ «Գիտութիւն» հրատ., Ե., 1996, 257 էջ։
* Գրաբարի Տարարժէք Բառերի Բացատրական Բառարան, ՀՀ ԳԱԱ «Գիտութիւն» հրատ., Ե., 1998, 160 էջ։
* Գրաբարի Բացատրական Բառարան, «Զանգակ» – 97», Ե., 2003, 384 էջ։
* Գրաբարի Դասագիրք, «Զանգակ» – 97», Ե., 2004, 384 էջ։ Համահեղինակ՝ Գ. Թոսունեան։
* Հայոց Լեզու. դասագիրք VII դասարանի համար, «Զանգակ» – 97», Ե., 2006, 160 էջ։ Համահեղինակ՝ Ֆ.Խլղաթեան։
* Հայոց Լեզու, Գրականութիւն (Հանրակրթական դպրոցի առարկայական չափորոշիչ եւ ծրագիր), «Անտարես» հրատ., Ե., 2006, 147 էջ։ Համահեղինակ՝ Լ. Յովսէփեան եւ ուրիշներ։
* Լեզուաբանութեան ներածութիւն, «Զանգակ»-97», Ե., 2008, 303 էջ։
* Հետաքրքրաշարժ լեզուաբանութիւն, «Զանգակ» – 97», Ե., 2010, 238 էջ։
* Բառակազմական Եւ Ձեւաբականական Կաղապարները Ժամանակակից Հայերէնում, «Զանգակ» հրատ., Ե., 2014, 272 էջ։
* Գրաբարի Ուսումնական Բառարան, «Զանգակ» հրատ., Ե., 2013, 406 էջ։
* Բառաշխարհի Գաղտնիքները. յունալատինական փոխառութիւններ, «Զանգակ» հրատ., Ե., 2014, 262 էջ։
* Համեմատութիւն Դարձուածային Արտայայտութիւնները Հայերէնում (V – XVI դդ.), «Զանգակ» հրատ., Ե., 2015, 192 էջ։ Համահեղինակ՝ Լ. Աւետիսեան։
* Գրաբարի Ուսումնական Բառարան, Մխիթարեան Միաբանութեան հրատ., Վենետիկ, 2016, 448 էջ։
* Հայոց լեզուի Պատմութեան Դասընթաց (գրային ժամանակաշրջան), «Զանգակ» հրատ., Ե., 2016, 398 էջ։ Համահեղինակ՝ Էդ. Մկրտչեան։
* Ընդհանուր Լեզուաբանութեան Դասընթաց, «Զանգակ» հրատ., Ե., 2017, 312 էջ։

=== Յօդուածներ ===
Հեղինակ է հայոց լեզուի դասաւանդման մեթոտիկային, հայերէնի եւ այլ լեզուներու տիպաբանութեան տարաբնոյթ հարցերուն, ինչպէս նաեւ լեզուաբանական նորագոյն ուղղութիւններուն նուիրուած յօդուածներու։

* The “New Dictionary of the Haykazian Language” within the Context of formation of Armenian lexicography. Խ. Աբովեանի անուան ՀՊՄՀ, Մանկավարժութեան եւ հոգեբանութեան հիմնախնդիրներ, Միջբուհական կոնսորցիումի գիտական հանդէս, N 2, Ե., 2014 էջ 105-112
* Морфологические свойства двухвалентных и трехвалентных слов в древнеармянском языке (синхронический и диахронический аспект). Խ.Աբովեանի անուան ՀՊՄՀ, Մանկավարժութեան եւ հոգեբանութեան հիմնախնդիրներ, Միջբուհական կոնսորցիումի գիտական հանդէս, № 1, Եր., 2015 էջ 139-150.
* Պատկերաւոր կայուն կապակցութիւնների տարբերակները գրաբարում, ԵՊՀ, Բանբեր Երեւանի համալսարանի, Բանասիրութիւն, № 3(18), Եր., 2015, էջ 51-59։
* Պատկերաւոր համեմատութիւնների կառուցատիպերը Աստուածաշնչի «Երգ Երգոց» գրքում, Էջմիածին, Պաշտօնական ամսագիր Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսութեան Մայր Աթոռոյ Սրբոյ Էջմիածնի, Նոյեմբեր, 2015, էջ 49-57։
* Մակբայի արժէքով պատկերաւոր համեմատութիւնները գրաբարում։ Հայերէնագիտական միջազգային տասներորդ գիտաժողովի նիւթեր, Եր., 2015, էջ 125-134։
* Morphological Polysemy in Old Armenian (A Synchronic Study Attempt) Eastern-European Scientific Journal, Dusseldorf Germany, 2016. N 3 էջ 67-75.
* Typology of Verbal Form Plusquamperfectum in Latin and Old Armenian European Journal of Humanities and Social Sciences, “East West” Association for Advanced Studies and Higher Education GmbH. Vienna, N 1, 2017 10 էջ.
* Typology of Verbal Form Plusquamperfect In German and Old Armenian 12th international conference on Eurasian scientific development, “East West” Association for Advanced Studies and Higher Education GmbH. Vienna, 2017. 8 էջ.
* Принципы морфологических переходов /На материале армянского языка/ Материалы IX международной научно-практической конференции по сравнительно- историческому языкознанию, 26-28 ентября 2017 г. МГУ им. М. В. Ломоносова, Москва, 2017, էջ 351-361.
* Вопросы полифункциональности лингвистических терминов. European Journal of Humanities and Social Sciences, “East West” Association for Advanced Studies and Higher Education GmbH. Vienna, N 3, 2017, էջ 23-27.
* Структура макросистемы лингвистических терминов. Международная научно-практическая конференция &quot;Глобализация науки: проблемы и перспективы&quot; 22 Мая 2017, г. Краснодар, 8 էջ.
* Plusquamperfect ժամանակաձեւի տիպաբանութիւնը գրաբարում, լատիներէնում եւ գերմաներէնում, Բանբեր Երեւանի համալսարանի, Բանասիրութիւն, № 2 (23), Երեւան, 2017, էջ 66-70.
* Принципы морфологических переходов в языках /на материале армянского языка/ Материалы IX международной научно-практической конференции по сравнительно-историческому языкознанию, 26-28 сентября 2017г. МГУ им. М. В. Ломоносова, Москва, 2017, էջ 351-361.
* The variants of phraseological units denoting a human’s appearance in Armenian European Journal of Humanities and Social Sciences, “East West” Association for Advanced Studies and Higher Education GmbH. Vienna, N 1, 2018, Էջ 54-57 (Torosyan Hripsime Vaheevna).
* Գրաբարեան բայահիմքերի բառակազմական արժէքը հայերէնում, Էջմիածին, Պաշտօնական ամսագիր, Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսութեան Մայր Աթոռոյ Սրբոյ Էջմիածնի, Ս. Էջմիածին, Գ, 2018, 14 էջ.
* Typology of Verbal Form Futurum I in Latin and Old Armenian, European Journal of Humanities and Social Sciences, “East West” Association for Advanced Studies and Higher Education GmbH. Vienna, N 3, 2018, էջ 101-105.
* Принципы морфологической омонимии в индоевропейских языках (На материале древнеармянского языка), Филологические Науки, Москва, 2018,, N 5, էջ 9-16.
* Կրկնաւոր բարդութիւնների աճականով եւ նախդրաւոր տիպերն Աստուածաշունչ Մատեանում, Շիրակի հայագիտական հետազօտութիւնների կեդրոնի «Գիտական աշխատութիւններ», Գիւմրի, 2018, N 21, էջ 64-75.
* Mkhitarist Congregation in Venice and the Contemporary Lexicography of Old Armenian, European Journal of Humanities and Social Sciences, “East West” Association for Advanced Studies and Higher Education GmbH. Vienna, N 6, 2018, էջ 79-82.
* Կրկնաւոր բարդութիւնների ձայնդարձով եւ հերթագայութեամբ տիպերն Աստուածաշունչ Մատեանում, Բանբեր հայագիտութեան. Հայագիտական միջազգային հանդէս, Ե., 2018, N 3, էջ 194-206, էջ 194-206.
* Կրկնաւոր բարդութիւնների հնչիւնաանկումով տիպն Աստուածաշունչ Մատեանում, Լրաբեր հասարակական գիտութիւնների, Ե., 2019, N 2, էջ 166-180.
* ON THE RELATIONSHIP BETWEEN THINKING AND WORLD LANGUAGE MODELING։ BASED ON OLD ARMENIAN LANGUAGE MATERIALS, WISDOM, 1(12), 2 0 1 9, SCIENTIFIC JOURNAL, Published by the decision of the Scientific Council of Khachatur Abovian, Armenian State Pedagogical University, էջ 6-15.
* Քերականական մասնիկների ընդհանրացնող գործառոյթը (Հին հայերէնի նիւթի հիման վրայ), Արցախի պետական համալսարանի Գիտական տեղեկագիր, Պրակ 1, 2019, Ստեփանակերտ, էջ 20-30.
* Լատիներէն լեզուաբանական եզրոյթների պատճենումները հայերէնում, Շիրակի պատմամշակութային ժառանգութիւնը. Հայագիտութեան արդի հիմնահարցեր. 10-րդ միջազգային գիտաժողով, Գիւմրի, 27-29 Սեպտեմբեր 2019, էջ 450-454.
* Типология страдательного наклонения в современном армянском и немецком языках. Ежемесячный международный научный журнал «LINGVO-SCIENCE» № 23/2019 Варна, Болгария, էջ 27-29.
{{hidden end}}

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{ծանցանկ}}

== Արտաքին յղումներ ==
* [http://www.grakantert.am/archives/9406 Լալիկ ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ / ՎԱՆԴԱԼԻԶՄ]
*[https://www.youtube.com/watch?v=zOekKba1Hh8| Հարցազրոյց լեզուաբան Լալիկ Խաչատրեանի հետ՝ Հ1-ի «Առաւօտ լուսոյ» ծրագիրէն]
*[https://www.youtube.com/watch?v=4xKUBLDxJnI| Հարցազրոյց լեզուաբան Լալիկ Խաչատրեանի հետ՝ Հայաստանի Հանրային Ռատիոյէն]
*[https://old.aspu.am/hy/content/kayacav_profesor_lalik_khachatryani_grqi_shnorhandesy/#sthash.b67269tG.dpbs| փրոֆեսոր Լալիկ Խաչատրեանի «Լեզուաբանական Աւանդոյթներ, Նոր Եւ Նորագոյն Ուղղութիւններ» (Մ.թ.ա. 4-րդ հազարամեակից մինչեւ 21-րդ դ.) գիրքի շնորհանդէս]</text>
      <sha1>js28odq3fk0fuxuf98r5w88pwvlvtlj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>254905</id>
      <parentid>254903</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T02:12:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>254905</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19716" sha1="od4n2wnpempwr3sqefrbzibrx51bc5e" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Անձ|պատկեր=Լալիկ Խաչատրեան.jpg}}

'''Լալիկ Խաչատրեան''', ({{ԱԾ}}) հայ [[Լեզվաբանություն|լեզուաբան]]։ Բանասիրական գիտութիւններու դոկտոր (1997), [[փրոֆեսոր]] (2003)։
== Կենսագրութիւն ==
Լալիկ Խաչատրեան, որդի Մնացականի, ծնած է 6 Յունուար 1952-ին, Նոր Պայազիտ (այժմ՝ [[Գավառ (քաղաք)|Գաւառ]])։ 1973-ին աւարտած է Երեւանի [[Խաչատուր Աբովյանի անվան հայկական պետական մանկավարժական համալսարան|Խաչատուր Աբովեանի անուան հայկական պետական մանկավարժական ինստիտուտի]] բանասիրական ֆակուլտետի հայկական բաժինը։ 1978-1982 թուականներուն եղած է հայոց լեզուի եւ անոր դասաւանդութեան մեթոտիկայի ամպիոնի հայցորդ։ 1983-1985 թուականներուն հետեւած է Մոսկուայի Գերմաներէնի մասնագէտի որակաւորման օտար լեզուներու պետական դասընթացքներուն։ 1973-1981 թուականներուն դասաւանդած է [[Կամոյի շրջան]]ի [[Նորադուզ]] գիւղի 8-ամեայ դպրոցէն ներս։ 1982 թուականէն դասաւանդած է Երեւանի Խ. Աբովեանի անուան ՀՊՄՀ հայոց լեզուի եւ անոր դասաւանդութեան մեթոտիկայի ամպիոնին մէջ եւ եղած է դոցենտ, 2001 թուականէն մինչեւ իր մահը եղած է ամպիոնի վարիչ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://aspu.am/hy/content/21651111111/ |title=Լալիկ Խաչատրեան |url=https://web.archive.org/web/20191207143720/https://aspu.am/hy/content/21651111111/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;։
Լալիկ Խաչատրեան 1997-2002 դասաւանդած է Սուրիոյ մէջ գործող Համազգայինի Հալէպի Հայագիտական Հիմնարկէն ներս որպէս Գրաբարի եւ Հայ Գրականութեան դասախօս, ինչպէս նաեւ Պարսկաստանի մէջ հայկական դպրոցներու ուսուցիչներու վերապատրաստման դասընթացքներ կատարած է:

Իր աշխատութիւնները կը վերաբերին բառերու ձեւաբանական իմաստի եւ արժէքի պատմական տեղաշարժերուն, բառակապակցութիւններու իմաստաբանութեան։ Հրատարակուած են անոր «Տեղաշարժեր Բառերի Ձեւաբանական Իմաստի Մէջ» (1985), «Խօսքի Մասային Տարարժէքութիւնն Արդի Հայերէնի Կայուն Կապակցութիւններում» (1996), «Գրաբարի Տարարժէք Բառերի Բացատրական Բառարան» (1998), «Գրաբարի Բացատրական Բառարան» (2003)&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Խաչատրեան |first=Լալիկ |url=https://books.google.am/books?id=4WMLAQAAMAAJ&amp;q=%D4%BC%D5%A1%D5%AC%D5%AB%D5%AF+%D4%BD%D5%A1%D5%B9%D5%A1%D5%BF%D6%80%D5%B5%D5%A1%D5%B6&amp;dq=%D4%BC%D5%A1%D5%AC%D5%AB%D5%AF+%D4%BD%D5%A1%D5%B9%D5%A1%D5%BF%D6%80%D5%B5%D5%A1%D5%B6&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwiXluqY1-_mAhWj_CoKHRH0CJYQ6AEIMTAB |title=Գրաբարի բացատրական բառարան։ (Ձեւաբանօրէն տարարժէք բառեր) |date=2003 |publisher=Զանգակ-97 |language=հայերէն}}&lt;/ref&gt;, «Գրաբարի Դասագիրք» (2004)&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Խաչատրեան |first=Լալիկ|url=https://books.google.am/books?id=0w45AAAACAAJ&amp;dq=%D4%BC%D5%A1%D5%AC%D5%AB%D5%AF+%D4%BD%D5%A1%D5%B9%D5%A1%D5%BF%D6%80%D5%B5%D5%A1%D5%B6&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwiXluqY1-_mAhWj_CoKHRH0CJYQ6AEIODAC |title=Գրաբարի Դասագիրք |date=2004 |publisher=Զանգակ-97 |isbn=978-99930-2-901-4 |language=հայերէն}}&lt;/ref&gt;, «Հայոց Լեզու։ Դասագիրք 7-րդ դասարանի համար» (2006, համահեղինակ), «Հայոց Լեզու, Գրականութիւն» (Հանրակրթական դպրոցի առարկայական չափորոշիչ եւ ծրագիր, 2006, համահեղինակ)&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.am/books?id=qW0NAQAACAAJ&amp;dq=%D4%BC%D5%A1%D5%AC%D5%AB%D5%AF+%D4%BD%D5%A1%D5%B9%D5%A1%D5%BF%D6%80%D5%B5%D5%A1%D5%B6&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwiXluqY1-_mAhWj_CoKHRH0CJYQ6AEIPzAD |title=Հայոց Լեզու, Գրականութիւն։ Հանրակրթական դպրոցի առարկայական չափորոշիչ եւ ծրագիր |date=2006 |publisher=Անտարես |isbn=978-99941-57-40-2 |language=հայերէն}}&lt;/ref&gt;, «Լեզուաբանութեան Ներածութիւն» (2008), «Հետաքրքրաշարժ Լեզուաբանութիւն» (2010), «Գրաբարի Ուսումնական Բառարան» (2013), «Բառակազմական եւ Ձեւաբանական Կաղապարները Ժամանակակից Հայերէնում» (2014), «Բառաշխարհի Գաղտնիքները. Յունալատինական Փոխառութիւններ» (2014)&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Խաչատրեան |first=Լալիկ |url=https://books.google.am/books?id=93TisgEACAAJ&amp;dq=%D4%BC%D5%A1%D5%AC%D5%AB%D5%AF+%D4%BD%D5%A1%D5%B9%D5%A1%D5%BF%D6%80%D5%B5%D5%A1%D5%B6&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwiXluqY1-_mAhWj_CoKHRH0CJYQ6AEIKjAA |title=Բառաշխարհի գաղտնիքները։ Յունալատինական փոխառութիւններ |date=2014 |publisher=Zangak hradaragchutyun |isbn=978-9939-68-332-4 |language=հայերէն}}&lt;/ref&gt;, «Համեմատութիւն Դարձուածային Արտայայտութիւնները Հայերէնում (5-16-րդ դարեր)» (2015, համահեղինակ), «Գրաբարի Ուսումնական Բառարան» (2016), «Հայոց Լեզուի Պատմութեան Դասընթաց (գրային ժամանակաշրջան)» (2016, համահեղինակ), «Ընդհանուր Լեզուաբանութեան Դասընթաց» (2017) աշխատութիւնները&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Zarkfoundation - Լալիկ Խաչատրեան |url=https://zarkfoundation.com/library/%d5%ac%d5%a1%d5%ac%d5%ab%d5%af-%d5%ad%d5%a1%d5%b9%d5%a1%d5%bf%d6%80%d5%b5%d5%a1%d5%b6/ |website=zarkfoundation.com |url=https://web.archive.org/web/20240701125359/https://zarkfoundation.com/library/%D5%AC%D5%A1%D5%AC%D5%AB%D5%AF-%D5%AD%D5%A1%D5%B9%D5%A1%D5%BF%D6%80%D5%B5%D5%A1%D5%B6/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Քոհա առցանց քարտարան, Խաչատրեան Լալիկ&quot;' |url=http://haygirk.nla.am/cgi-bin/koha/opac-search.pl?q=au:%22%D4%BD%D5%A1%D5%B9%D5%A1%D5%BF%D6%80%D5%B5%D5%A1%D5%B6,%20%D4%BC%D5%A1%D5%AC%D5%AB%D5%AF%20%D5%84%D5%B6%D5%A1%D6%81%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6%D5%AB,%22 |website=haygirk.nla.am}}&lt;/ref&gt;։

== Պարգեւներ, մրցանակներ ==
* «[[Ֆրիտիոֆ Նանսէն]]» յուշամետալ, 2008
* [[Հայաստանի Ազզային Գրադարան|Հայաստանի Ազգային Գրադարան]]ի «Յակոբ Մեղապարտ» յուշամետալ, 2010
* [[ՀՀ կրթության և գիտության նախարարություն|ՀՀ կրթութեան եւ գիտութեան նախարարութեան]] ոսկէ յուշամետալ, 2012
* «Մայրենիի Դեսպան» մետալ, [[Հայաստանի Հանրապետութեան Սփիւռքի Նախարարութիւն]] (Սուրիոյ Արաբական Հանրապետութեան եւ Իրանի Իսլամական Հանրապետութեան հայկական դպրոցներուն մատուցած ակնառու ծառայութիւններուն համար), 2017
* [[Մովսես Խորենացիի մետալ]], 2022&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Հանրապետութեան նախագահի հրամանագրերը - Փաստաթղթեր - Հայաստանի Հանրապետութեան Նախագահ |url=https://www.president.am/hy/decrees/item/5708/ |website=www.president.am |language=հայերէն}}&lt;/ref&gt;։

== Հրապարակումներ, յօդուածներ ==
{{hidden begin
|title =  Հրապարակումներ, յօդուածներ
|titlestyle = background:lightgrey; text-align:center;
}}
=== Դասագիրքեր, մենագրութիւններ, բառարաններ ===
* Տեղաշարժեր Բառերի Ձեւաբանական Իմաստի Մէջ, «Լոյս» հրատ., Ե., 1985, 138 էջ։
* Խօսքի Մասային Տարարժէքութիւնն Արդի Հայերէնի Կայուն Կապակցութիւններում,ՀՀ ԳԱԱ «Գիտութիւն» հրատ., Ե., 1996, 257 էջ։
* Գրաբարի Տարարժէք Բառերի Բացատրական Բառարան, ՀՀ ԳԱԱ «Գիտութիւն» հրատ., Ե., 1998, 160 էջ։
* Գրաբարի Բացատրական Բառարան, «Զանգակ» – 97», Ե., 2003, 384 էջ։
* Գրաբարի Դասագիրք, «Զանգակ» – 97», Ե., 2004, 384 էջ։ Համահեղինակ՝ Գ. Թոսունեան։
* Հայոց Լեզու. դասագիրք VII դասարանի համար, «Զանգակ» – 97», Ե., 2006, 160 էջ։ Համահեղինակ՝ Ֆ.Խլղաթեան։
* Հայոց Լեզու, Գրականութիւն (Հանրակրթական դպրոցի առարկայական չափորոշիչ եւ ծրագիր), «Անտարես» հրատ., Ե., 2006, 147 էջ։ Համահեղինակ՝ Լ. Յովսէփեան եւ ուրիշներ։
* Լեզուաբանութեան ներածութիւն, «Զանգակ»-97», Ե., 2008, 303 էջ։
* Հետաքրքրաշարժ լեզուաբանութիւն, «Զանգակ» – 97», Ե., 2010, 238 էջ։
* Բառակազմական Եւ Ձեւաբականական Կաղապարները Ժամանակակից Հայերէնում, «Զանգակ» հրատ., Ե., 2014, 272 էջ։
* Գրաբարի Ուսումնական Բառարան, «Զանգակ» հրատ., Ե., 2013, 406 էջ։
* Բառաշխարհի Գաղտնիքները. յունալատինական փոխառութիւններ, «Զանգակ» հրատ., Ե., 2014, 262 էջ։
* Համեմատութիւն Դարձուածային Արտայայտութիւնները Հայերէնում (V – XVI դդ.), «Զանգակ» հրատ., Ե., 2015, 192 էջ։ Համահեղինակ՝ Լ. Աւետիսեան։
* Գրաբարի Ուսումնական Բառարան, Մխիթարեան Միաբանութեան հրատ., Վենետիկ, 2016, 448 էջ։
* Հայոց լեզուի Պատմութեան Դասընթաց (գրային ժամանակաշրջան), «Զանգակ» հրատ., Ե., 2016, 398 էջ։ Համահեղինակ՝ Էդ. Մկրտչեան։
* Ընդհանուր Լեզուաբանութեան Դասընթաց, «Զանգակ» հրատ., Ե., 2017, 312 էջ։

=== Յօդուածներ ===
Հեղինակ է հայոց լեզուի դասաւանդման մեթոտիկային, հայերէնի եւ այլ լեզուներու տիպաբանութեան տարաբնոյթ հարցերուն, ինչպէս նաեւ լեզուաբանական նորագոյն ուղղութիւններուն նուիրուած յօդուածներու։

* The “New Dictionary of the Haykazian Language” within the Context of formation of Armenian lexicography. Խ. Աբովեանի անուան ՀՊՄՀ, Մանկավարժութեան եւ հոգեբանութեան հիմնախնդիրներ, Միջբուհական կոնսորցիումի գիտական հանդէս, N 2, Ե., 2014 էջ 105-112
* Морфологические свойства двухвалентных и трехвалентных слов в древнеармянском языке (синхронический и диахронический аспект). Խ.Աբովեանի անուան ՀՊՄՀ, Մանկավարժութեան եւ հոգեբանութեան հիմնախնդիրներ, Միջբուհական կոնսորցիումի գիտական հանդէս, № 1, Եր., 2015 էջ 139-150.
* Պատկերաւոր կայուն կապակցութիւնների տարբերակները գրաբարում, ԵՊՀ, Բանբեր Երեւանի համալսարանի, Բանասիրութիւն, № 3(18), Եր., 2015, էջ 51-59։
* Պատկերաւոր համեմատութիւնների կառուցատիպերը Աստուածաշնչի «Երգ Երգոց» գրքում, Էջմիածին, Պաշտօնական ամսագիր Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսութեան Մայր Աթոռոյ Սրբոյ Էջմիածնի, Նոյեմբեր, 2015, էջ 49-57։
* Մակբայի արժէքով պատկերաւոր համեմատութիւնները գրաբարում։ Հայերէնագիտական միջազգային տասներորդ գիտաժողովի նիւթեր, Եր., 2015, էջ 125-134։
* Morphological Polysemy in Old Armenian (A Synchronic Study Attempt) Eastern-European Scientific Journal, Dusseldorf Germany, 2016. N 3 էջ 67-75.
* Typology of Verbal Form Plusquamperfectum in Latin and Old Armenian European Journal of Humanities and Social Sciences, “East West” Association for Advanced Studies and Higher Education GmbH. Vienna, N 1, 2017 10 էջ.
* Typology of Verbal Form Plusquamperfect In German and Old Armenian 12th international conference on Eurasian scientific development, “East West” Association for Advanced Studies and Higher Education GmbH. Vienna, 2017. 8 էջ.
* Принципы морфологических переходов /На материале армянского языка/ Материалы IX международной научно-практической конференции по сравнительно- историческому языкознанию, 26-28 ентября 2017 г. МГУ им. М. В. Ломоносова, Москва, 2017, էջ 351-361.
* Вопросы полифункциональности лингвистических терминов. European Journal of Humanities and Social Sciences, “East West” Association for Advanced Studies and Higher Education GmbH. Vienna, N 3, 2017, էջ 23-27.
* Структура макросистемы лингвистических терминов. Международная научно-практическая конференция &quot;Глобализация науки: проблемы и перспективы&quot; 22 Мая 2017, г. Краснодар, 8 էջ.
* Plusquamperfect ժամանակաձեւի տիպաբանութիւնը գրաբարում, լատիներէնում եւ գերմաներէնում, Բանբեր Երեւանի համալսարանի, Բանասիրութիւն, № 2 (23), Երեւան, 2017, էջ 66-70.
* Принципы морфологических переходов в языках /на материале армянского языка/ Материалы IX международной научно-практической конференции по сравнительно-историческому языкознанию, 26-28 сентября 2017г. МГУ им. М. В. Ломоносова, Москва, 2017, էջ 351-361.
* The variants of phraseological units denoting a human’s appearance in Armenian European Journal of Humanities and Social Sciences, “East West” Association for Advanced Studies and Higher Education GmbH. Vienna, N 1, 2018, Էջ 54-57 (Torosyan Hripsime Vaheevna).
* Գրաբարեան բայահիմքերի բառակազմական արժէքը հայերէնում, Էջմիածին, Պաշտօնական ամսագիր, Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսութեան Մայր Աթոռոյ Սրբոյ Էջմիածնի, Ս. Էջմիածին, Գ, 2018, 14 էջ.
* Typology of Verbal Form Futurum I in Latin and Old Armenian, European Journal of Humanities and Social Sciences, “East West” Association for Advanced Studies and Higher Education GmbH. Vienna, N 3, 2018, էջ 101-105.
* Принципы морфологической омонимии в индоевропейских языках (На материале древнеармянского языка), Филологические Науки, Москва, 2018,, N 5, էջ 9-16.
* Կրկնաւոր բարդութիւնների աճականով եւ նախդրաւոր տիպերն Աստուածաշունչ Մատեանում, Շիրակի հայագիտական հետազօտութիւնների կեդրոնի «Գիտական աշխատութիւններ», Գիւմրի, 2018, N 21, էջ 64-75.
* Mkhitarist Congregation in Venice and the Contemporary Lexicography of Old Armenian, European Journal of Humanities and Social Sciences, “East West” Association for Advanced Studies and Higher Education GmbH. Vienna, N 6, 2018, էջ 79-82.
* Կրկնաւոր բարդութիւնների ձայնդարձով եւ հերթագայութեամբ տիպերն Աստուածաշունչ Մատեանում, Բանբեր հայագիտութեան. Հայագիտական միջազգային հանդէս, Ե., 2018, N 3, էջ 194-206, էջ 194-206.
* Կրկնաւոր բարդութիւնների հնչիւնաանկումով տիպն Աստուածաշունչ Մատեանում, Լրաբեր հասարակական գիտութիւնների, Ե., 2019, N 2, էջ 166-180.
* ON THE RELATIONSHIP BETWEEN THINKING AND WORLD LANGUAGE MODELING։ BASED ON OLD ARMENIAN LANGUAGE MATERIALS, WISDOM, 1(12), 2 0 1 9, SCIENTIFIC JOURNAL, Published by the decision of the Scientific Council of Khachatur Abovian, Armenian State Pedagogical University, էջ 6-15.
* Քերականական մասնիկների ընդհանրացնող գործառոյթը (Հին հայերէնի նիւթի հիման վրայ), Արցախի պետական համալսարանի Գիտական տեղեկագիր, Պրակ 1, 2019, Ստեփանակերտ, էջ 20-30.
* Լատիներէն լեզուաբանական եզրոյթների պատճենումները հայերէնում, Շիրակի պատմամշակութային ժառանգութիւնը. Հայագիտութեան արդի հիմնահարցեր. 10-րդ միջազգային գիտաժողով, Գիւմրի, 27-29 Սեպտեմբեր 2019, էջ 450-454.
* Типология страдательного наклонения в современном армянском и немецком языках. Ежемесячный международный научный журнал «LINGVO-SCIENCE» № 23/2019 Варна, Болгария, էջ 27-29.
{{hidden end}}

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{ծանցանկ}}

== Արտաքին յղումներ ==
* [http://www.grakantert.am/archives/9406 Լալիկ ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ / ՎԱՆԴԱԼԻԶՄ]
*[https://www.youtube.com/watch?v=zOekKba1Hh8| Հարցազրոյց լեզուաբան Լալիկ Խաչատրեանի հետ՝ Հ1-ի «Առաւօտ լուսոյ» ծրագիրէն]
*[https://www.youtube.com/watch?v=4xKUBLDxJnI| Հարցազրոյց լեզուաբան Լալիկ Խաչատրեանի հետ՝ Հայաստանի Հանրային Ռատիոյէն]
*[https://old.aspu.am/hy/content/kayacav_profesor_lalik_khachatryani_grqi_shnorhandesy/#sthash.b67269tG.dpbs| փրոֆեսոր Լալիկ Խաչատրեանի «Լեզուաբանական Աւանդոյթներ, Նոր Եւ Նորագոյն Ուղղութիւններ» (Մ.թ.ա. 4-րդ հազարամեակից մինչեւ 21-րդ դ.) գիրքի շնորհանդէս]</text>
      <sha1>od4n2wnpempwr3sqefrbzibrx51bc5e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Բալաբեկ Մելեան</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33003</id>
    <revision>
      <id>254904</id>
      <timestamp>2026-09-14T20:06:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marina Boghigian</username>
        <id>111</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «'''Բալաբեկ Մելեան''', (12 Դեկտեմբեր 1926, Վերին Կարմիրաղբիւր գիւղ (Տաւուշի մարզ)- 12 Սեպտեմբեր 2020), հայ  գրադարանագէտ, մատենագէտ, բանասէր, բանասիրական գիտութիւններու թեկնածու (1985), փրոֆեսոր (1986)։  == Կենսագրութիւն == Բալաբեկ Մելեան, որդի Գրիգորի, ծնած է 12 Դեկտեմբեր 1926-ին Վերի...»:</comment>
      <origin>254904</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4136" sha1="lzo59u3x0wivyoet4ozlgiuigk5l3gn" xml:space="preserve">'''Բալաբեկ Մելեան''', (12 Դեկտեմբեր 1926, Վերին Կարմիրաղբիւր գիւղ (Տաւուշի մարզ)- 12 Սեպտեմբեր 2020), հայ  գրադարանագէտ, մատենագէտ, բանասէր, բանասիրական գիտութիւններու թեկնածու (1985), փրոֆեսոր (1986)։

== Կենսագրութիւն ==
Բալաբեկ Մելեան, որդի Գրիգորի, ծնած է 12 Դեկտեմբեր 1926-ին Վերին Կարմիրաղբիւր գիւղը (այժմ՝ ՀՀ Տաւուշի մարզին մէջ)։ 1964 թուականին աւարտած է Երեւանի հեռակայ մանկավարժական ինստիտուտի գրադարանագիտութեան, իսկ 1966 թուականին՝ բանասիրութեան բաժինները։ 1961-1962 թուականներուն աշխատած է [[Ավետիք Իսահակյանի անվան կենտրոնական գրադարան|Երեւանի Աւետիք Իսահակեանի անուան քաղաքային]], 1962-1972 թուականներուն՝ [[Խնկո Ապոր անուան ազգային մանկական գրադարան]]ներուն մէջ։ 1972 թուականին դասաւանդած է [[Խաչատուր Աբովեանի անուան հայկական պետական մանկավարժական համալսարան|ՀՊՄՀ]]-էն ներս նորաբաց գրադարանագիտութեան եւ մատենագրութեան բաժիններուն մէջ:
1986-1998 թուականներուն եղած է գրադարանագիտութեան եւ մատենագիտութեան ամպիոնի վարիչ փրոֆեսոր։ 1995-2005 աշխատած է Երեւանի Ռատիոյի եւ Հեռուստատեսութեան ակադեմիա ԲՈՒՀ-էն ներս:

Բալաբեկ Մելեան գրած եւ կազմած է 100-է աւելի գիրքեր, մատենագրութիւններ, ուսումնական ձեռնարկներ եւ աւելի քան 1500 յօդուած: Լոյս տեսած են Բալաբեկ Մելեանի «Մանկական Գրականութեան Մատենագիտութիւն» (1982), ««Կարմիր Աքլոր» շաբաթաթերթի մատենագիտութիւնը» (1982), ««Կարմիր Ծիլեր» հանդէսի մատենագիտութիւնը (1923–1941 թթ.)» (1983), «Գիտա-ճանաչողական Մանկական Գրականութեան Մատենագիտութիւնը» (հ. 1, 2, 1985, 1988), «Լեւոն Բեկ» (1999), «Գրքի Երախտաւորներ» (2002)&lt;ref&gt;[https://books.google.am/books/about/%D4%B3%D6%80%D6%84%D5%AB_%D5%A5%D6%80%D5%A1%D5%AD%D5%BF%D5%A1%D5%BE%D5%B8%D6%80%D5%B6%D5%A5%D6%80.html?id=g8XgAAAAMAAJ&amp;redir_esc=y «Գրքի Երախտաւորներ», Բալաբեկ Մելեան]&lt;/ref&gt;, «Տաւուշեան Աւանդապատումներ» (2009), «Գիրքը Վախթանգ Անանեանի Կեանքում» (2003), «Գրքագիտութիւն» (2012) աշխատութիւնները, «Յովհաննէս Շիրազին։ Ձօներգեր, Նմանակումներ, Երգեր» (2003) բանաստեղծութիւնների ժողովածուն, «Իմ Շիրազը» (2009) յուշագրութիւնը, «Մելունց Շամիրը» (2011), «Մեր ժամանակը» (2013) վաւերագրական վիպակները, կազմած է [[Հովհաննես Շիրազ|Յովհաննէս Շիրազի]], [[Խնկո Ապեր|Խնկո Ապոր]]ի, [[Մաթևոս Դարբինյան|Մաթէոս Դարբինեանի]], [[Վախթանգ Անանյան|Վախթանգ Անանեանի]] եւ ուրիշներու կենսամատենագիտութիւնները, կազմած եւ հրատարակած է «Շիրազեան Խնկաբոյր Մասունքներ» (2007) բանաստեղծութիւններու ժողովածուն։

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{ծանցանկ}}

== Արտաքին յղումներ ==
*{{Cite web |date=10,05,2022 |title=Մշակութային օրագիր. Բալաբեկ Մելեան |url=https://www.facebook.com/watch/?v=496869308788944}}</text>
      <sha1>lzo59u3x0wivyoet4ozlgiuigk5l3gn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Վալերի Թորանեան</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33004</id>
    <revision>
      <id>254909</id>
      <timestamp>2026-09-15T07:01:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Անձ}}  '''Վալերի Թորանեան''' ({{lang-fr|Valerie Toranian}}, ծննդեան անունը՝ Վալերի (Աստղիկ) Գույուճեան&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Valérie Toranian, d’ici et d’aïeule|url=https://next.liberation.fr/livres/2015/04/26/valerie-toranian-d-ici-et-d-aieule_1269376|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20181005071816/https://next.liberation.fr/livres/2015/04/26/valerie-toranian-d-ici-et-d...»:</comment>
      <origin>254909</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1477" sha1="7usa4maxmd5epbm76k6efun0qaatwpy" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Անձ}}

'''Վալերի Թորանեան''' ({{lang-fr|Valerie Toranian}}, ծննդեան անունը՝ Վալերի (Աստղիկ) Գույուճեան&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Valérie Toranian, d’ici et d’aïeule|url=https://next.liberation.fr/livres/2015/04/26/valerie-toranian-d-ici-et-d-aieule_1269376|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20181005071816/https://next.liberation.fr/livres/2015/04/26/valerie-toranian-d-ici-et-d-aieule_1269376|archive-date=2018 թ․ հոկտեմբերի 5|access-date=2018 թ․ հոկտեմբերի 14|newspaper=Libération.fr|language=fr}}&lt;/ref&gt;, {{ԱԾ}}), [[Հայերը Ֆրանսայի Մէջ|Ֆրանսահայ]] յայտնի գրող, «Էլ» («Elle») ամսագիրի գլխաւոր խմբագիր՝ 2002 թուականէն մինչեւ 2014 թուական եւ «Գանալ փլիւս»-ի ժամանակագրական յօդուածագիր&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aztagdaily.com/archives/264798|title=Վալերի Թորանեանի «Օտարականը» Գիրքին Նուիրուած Կլոր Սեղան|date=2015-10-26|website=Aztag Daily - Ազդակ Օրաթերթ (Armenian Daily Newspaper based in Lebanon)|language=en-US|accessdate=2026-09-15}}&lt;/ref&gt;: 2014 թուականէն «Revue des deux Mondes» ամսագիրի տնօրէն։

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}
[[Ստորոգութիւն:Ֆրանսահայ գրողներ]]</text>
      <sha1>7usa4maxmd5epbm76k6efun0qaatwpy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Էմիլի Տոնելսըն</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33005</id>
    <revision>
      <id>254910</id>
      <timestamp>2026-09-15T07:19:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Պետական գործիչ}}'''Էմիլի Տոնելսըն''' ({{Lang-en|Emily Donelson}}, {{ԱԾ}} ), [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|Միացեալ Նահանգներու]] նախագահ [[Էնտրու Ճեքսըն|Էնտրու Ճեքսընի]] եւ Միացեալ Նահանգներու անպաշտօն առաջին տիկինը՝ 1829 թուականէն մինչեւ 1836 թուական&lt;ref name=&quot;ET&quot;&gt;{{Cite web|url=http://ww...»:</comment>
      <origin>254910</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="908" sha1="l83haec8x5v3p1s0g1knzl31jai4vzu" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Պետական գործիչ}}'''Էմիլի Տոնելսըն''' ({{Lang-en|Emily Donelson}}, {{ԱԾ}} ), [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|Միացեալ Նահանգներու]] նախագահ [[Էնտրու Ճեքսըն|Էնտրու Ճեքսընի]] եւ Միացեալ Նահանգներու անպաշտօն առաջին տիկինը՝ 1829 թուականէն մինչեւ 1836 թուական&lt;ref name=&quot;ET&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.search.com/reference/Emily_Donelson|title=Reference for Emily Donelson — Search.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924100450/http://www.search.com/reference/Emily_Donelson|archive-date=2015 թ․ սեպտեմբերի 24|accessdate=2020 թ․ մարտի 15|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;։

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}
[[Ստորոգութիւն:Քաղաքական գործիչներ]]</text>
      <sha1>l83haec8x5v3p1s0g1knzl31jai4vzu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Էնտրու Ճեքսըն</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33006</id>
    <revision>
      <id>254911</id>
      <timestamp>2026-09-15T07:27:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Անձ}}  '''Էնտրու Ճեքսըն''' ({{lang-en|Andrew Jackson}}, {{ԱԾ}}), [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու]] 7-րդ նախագահը։ Միացեալ Նահանգներու առաջին նախագահն է, որուն թեկնածութիւնը առաջադրուած է Դեմոկրատական կուսակցութեան կողմէ, կը նկատուի անոր հի...»:</comment>
      <origin>254911</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="923" sha1="jwih2pamokgookf5eb1u58qojvrhhsi" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Անձ}}

'''Էնտրու Ճեքսըն''' ({{lang-en|Andrew Jackson}}, {{ԱԾ}}), [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու]] 7-րդ նախագահը։ Միացեալ Նահանգներու առաջին նախագահն է, որուն թեկնածութիւնը առաջադրուած է Դեմոկրատական կուսակցութեան կողմէ, կը նկատուի անոր հիմնադիրներէն մէկը&lt;ref name=&quot;brands2&quot;&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/andrewjacksonhis0000hwbr|title=Andrew Jackson: His Life and Times|last1=Brands|first1=H.W.|date=2005|publisher=Anchor Books|isbn=1400030722|location=New York}}&lt;/ref&gt;։
== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}
[[Ստորոգութիւն:Նախագահներ]]
[[Ստորոգութիւն:Նախագահներ ըստ երկիրի]]</text>
      <sha1>jwih2pamokgookf5eb1u58qojvrhhsi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Հայոց Ցեղասպանութեան Թանգարանի Հրատարակչութիւն</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33007</id>
    <revision>
      <id>254912</id>
      <timestamp>2026-09-15T07:38:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Ընկերութիւն}}  '''Հայոց Ցեղասպանութեան Թանգարանի Հրատարակչութիւն''', հրատարակչութիւն՝ [[Երեւան|Երեւանի]] մէջ։ Հիմնադրուած է 1996 թուականին ([[Հայոց Ցեղասպանութեան Թանգարան|թանգարանի]] հիմնադրութենէն մէկ տարի ետք)։ Հիմնադիր-տնօրէն՝ [[Լաւրենտի Բարսեղեան]]&lt;...»:</comment>
      <origin>254912</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1125" sha1="muqoc9dlb90kppl4243pvjxd14m6igv" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Ընկերութիւն}}

'''Հայոց Ցեղասպանութեան Թանգարանի Հրատարակչութիւն''', հրատարակչութիւն՝ [[Երեւան|Երեւանի]] մէջ։ Հիմնադրուած է 1996 թուականին ([[Հայոց Ցեղասպանութեան Թանգարան|թանգարանի]] հիմնադրութենէն մէկ տարի ետք)։ Հիմնադիր-տնօրէն՝ [[Լաւրենտի Բարսեղեան]]&lt;ref name=&quot;Հայ գրատպություն և գրքարվեստ&quot;&gt;{{Cite book|title=Հայ գրատպություն և գրքարվեստ. հանրագիտարան|publisher=Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն|year=2015|isbn=978-5-89700-042-5|editor-last=Այվազյան|editor-first=Հովհաննես|location=Երևան|pages=588-589}}&lt;/ref&gt;։

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}
[[Ստորոգութիւն:Տպարաններ]]
[[Ստորոգութիւն:Ընկերութիւններ]]
[[Ստորոգութիւն:Ընկերութիւններ այբբենական կարգով]]</text>
      <sha1>muqoc9dlb90kppl4243pvjxd14m6igv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Տօնիկեան (հրատարակչատուն-գրատուն)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33008</id>
    <revision>
      <id>254916</id>
      <timestamp>2026-09-15T10:28:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Ընկերութիւն}}  '''«Տոնիկեան»''', հայկական հրատարակչատուն-գրատուն, տպարան, որ 1922 թուականին [[Դամասկոս|Դամասկոսի]] մէջ ([[Սուրիա]]) հիմնադրած է Կիրակոս Տօնիկեան (1900-1972), իսկ 1924 թուականին փոխադրած է [[Պէյրութ]] ([[Լիբանան]])։ Այժմ կը գործէ միայն իբրեւ գրախանութ&lt;ref&gt;...»:</comment>
      <origin>254916</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="848" sha1="r9n9g0pzlxjiehu7f0sfavhzpk2z7h4" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Ընկերութիւն}}

'''«Տոնիկեան»''', հայկական հրատարակչատուն-գրատուն, տպարան, որ 1922 թուականին [[Դամասկոս|Դամասկոսի]] մէջ ([[Սուրիա]]) հիմնադրած է Կիրակոս Տօնիկեան (1900-1972), իսկ 1924 թուականին փոխադրած է [[Պէյրութ]] ([[Լիբանան]])։ Այժմ կը գործէ միայն իբրեւ գրախանութ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aztagdaily.com/archives/503111|title=Երբեմնի Գրատուները|date=2021 թ․ մարտի 22|website=Aztag Daily - Ազդակ Օրաթերթ|accessdate=2021 թ․ օգոստոսի 15}}&lt;/ref&gt;։

== Ծանոթագրութիւններ ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[Ստորոգութիւն:Ընկերութիւններ]]</text>
      <sha1>r9n9g0pzlxjiehu7f0sfavhzpk2z7h4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>254917</id>
      <parentid>254916</parentid>
      <timestamp>2026-09-15T10:32:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>254917</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1074" sha1="8e45mxwialw0izdya0hawp8wwk8g2mw" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Ընկերութիւն|ընկերութեան տեսակ=Հրատարակչատուն-գրատուն|հիմնադիր=Կիրակոս Տօնիկեան|վայր=Դամասկոս (1922-1924), Պէյլութ  (1924-էն),|հիմնադրուած է=1922}}

'''«Տոնիկեան»''', հայկական հրատարակչատուն-գրատուն, տպարան, որ 1922 թուականին [[Դամասկոս|Դամասկոսի]] մէջ ([[Սուրիա]]) հիմնադրած է Կիրակոս Տօնիկեան (1900-1972), իսկ 1924 թուականին փոխադրած է [[Պէյրութ]] ([[Լիբանան]])։ Այժմ կը գործէ միայն իբրեւ գրախանութ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aztagdaily.com/archives/503111|title=Երբեմնի Գրատուները|date=2021 թ․ մարտի 22|website=Aztag Daily - Ազդակ Օրաթերթ|accessdate=2021 թ․ օգոստոսի 15}}&lt;/ref&gt;։

== Ծանոթագրութիւններ ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[Ստորոգութիւն:Ընկերութիւններ]]</text>
      <sha1>8e45mxwialw0izdya0hawp8wwk8g2mw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Լազարեան Ճեմարանի Տպարան</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33009</id>
    <revision>
      <id>254918</id>
      <timestamp>2026-09-15T10:36:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «[[Պատկեր:ArmenianStamps-134.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:ArmenianStamps-134.jpg|մինի|300x300փքս|Լազարյան ճեմարանի շենքը [[:hy:ՀՀ|ՀՀ]] [[:hy:Փոստային_նամականիշ|փոստային նամականիշի]] վրա]] '''Լազարեան Ճեմարանի Տպարան''', հիմնադրուած է 1829 թուականին, [[Մոսկուա]], Լազարեան Ճեմարան (Մոսկ...»:</comment>
      <origin>254918</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1131" sha1="6i5bnwrf1nond1b5uibf35x3zv4gwyz" xml:space="preserve">[[Պատկեր:ArmenianStamps-134.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:ArmenianStamps-134.jpg|մինի|300x300փքս|Լազարյան ճեմարանի շենքը [[:hy:ՀՀ|ՀՀ]] [[:hy:Փոստային_նամականիշ|փոստային նամականիշի]] վրա]]
'''Լազարեան Ճեմարանի Տպարան''', հիմնադրուած է 1829 թուականին, [[Մոսկուա]], [[Լազարեան Ճեմարան (Մոսկուա)|Լազարեան ճեմարանին]] կից։

Ունեցած է 13 լեզուով տառատեսակ։ 1830 թուականին տպագրուած են «Կարգադրութիւնք կայսերական հովանաւորութեամբ պաշտպանեալ Հայկական ճեմարանին», [[Ներսէս Շնորհալի (Ներսէս Դ․ Կլայեցի)|Ներսէս Շնորհալիի]] «Հաւատով խոստովանիմ»-ը (12 լեզուով), [[Շուշի|Շուշիի]] բողոքականներու 2 աշխարհաբար գրքոյկներ։ {{ՀՍՀ|հատոր=4|էջ=471}}
[[Ստորոգութիւն:Տպարաններ]]</text>
      <sha1>6i5bnwrf1nond1b5uibf35x3zv4gwyz</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>