Թարխանութիւնը Արեւելեան Վրաստանի Մէջ

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="hyw">
  <siteinfo>
    <sitename>Ուիքիփետիա</sitename>
    <dbname>hywwiki</dbname>
    <base>https://hyw.wikipedia.org/wiki/%D4%B3%D5%AC%D5%AD%D5%A1%D6%82%D5%B8%D6%80_%D4%B7%D5%BB</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.21</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Մեդիա</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Սպասարկող</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Քննարկում</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Մասնակից</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Մասնակցի քննարկում</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Ուիքիփետիա</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Ուիքիփետիայի քննարկում</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Պատկեր</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Պատկերի քննարկում</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki քննարկում</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Կաղապար</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Կաղապարի քննարկում</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Օգնություն</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Օգնության քննարկում</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Ստորոգութիւն</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Կատեգորիայի քննարկում</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Մոդուլ</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Մոդուլի քննարկում</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Թարխանութիւնը Արեւելեան Վրաստանի Մէջ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3153</id>
    <revision>
      <id>255659</id>
      <parentid>253565</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T21:46:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>5016</id>
      </contributor>
      <comment>Add 2 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260928)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>255659</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10757" sha1="2f7skr83hjr74yhcajufy7oa0ssmh59" xml:space="preserve">[[Պատկեր:Eastern Georgia (exact).png|300px|մինի|Արեւելեան Վրաստանի տարածքը ուրուագծող քարտէս]]
'''Թարխանութիւն''' (հարկի դրութենէն զերծ մնալ կամ հարկային մասնակի շնորհ), ուշ միջնադարուն Արեւելեան [[Վրաստան]]&lt;nowiki/&gt;ին մէջ զարգացած կալուծապետական կամ աւատական (feudalism) կարգերու անքակտելի բաղադրիչներէն մէկը, որ կը շնորհուէր ոչ միայն աշխարհիկ կալուածատէրերուն, այլեւ վրաց եկեղեցւոյ կալուածներուն։

Ըստ Փլաթոն Իոսսելիանիի՝ թարխանները այն անձերն էին, որոնք ազատած էին հարկերէն, ունէին բնակութեան վայրը ազատ ընտրելու եւ թագաւորի մօտ ազատ ելումուտի իրաւունք, օժտուած էին դատական մասնակի շնորհ կամ կրնային դատապարտուիլ նախօրօք որոշուած դատարանով միայն&lt;ref&gt;{{cite book | title=The New Islamic Dynasties | publisher=Edinburgh Univ. Press | author=C. E. Bosworth | year=2004 | location=Edinburgh | page=329}}&lt;/ref&gt;:

Թարխանութիւնը Արեւելեան Վրաստանի մէջ ժամանակաւոր բնոյթ ունեցած է, ինչ որ կը հաստատէ թարխանական հրովարտակներու վերահաստատման գործադրութիւնը։ Աւելին, թարխանութիւն կարելի է տրուի նոյնիսկ մէկ տարիով&lt;ref&gt;{{cite book | title=Очерки аграрной истории феодальной Картли-Кахети конца XVIII века | author=А. Панцхава | year=1965 | location=Тбилиси | page=141}}&lt;/ref&gt;, իսկ ժամկէտը լրանալէն ետք թարխանութիւն ստացողները պիտի շարունակէին կրել նախկին հարկային պարտաւորութիւնները։ Բացի ասկէ, վերահաստատման կարիք ունէին ո՛չ միայն վանքերուն, այլեւ՝ անհատներուն տրուած [[Հրովարտակ|հրովարտա]]կները, ինչպէս օրինակ, կը հաստատեն 1631&lt;ref&gt;Վրաստանի ձեռագրերի ազգային կենտրոն, ֆ. HD, փաստ. 14661 ա:&lt;/ref&gt; եւ 1651&lt;ref&gt;Վրաստանի ձեռագրերի ազգային կենտրոն, ֆ. HD, փաստ. 14661 բ։&lt;/ref&gt; թուականներուն Պերու Ճանճաշուիլիի Թէյմուրազ եւ Ռոստոմ թագաւորներուն տուած հարկէն զերծ մնալու գրութիւնները։

Ժամանակաւոր Թարխանութիւն տալու գործադրութիւնը կը կիրարկուէր նաեւ [[Հայաստան]]&lt;nowiki/&gt;ի մէջ, որուն վկայութիւնն է Գարա-Գոյունլու Իսքենտերի կողմէն [[Ագուլիս]]&lt;nowiki/&gt;ին մէկ տարիով թարխանութիւն տալը. 
{{քաղվածք|որ (Իսքենտերը) զի յոյժ ողորմած էր ազգիս Հայոց, եւս առաւել մեր գեղիս Ագուլեաց, իւր խաս արար, եւ մէկ տարի թարխան արար&lt;ref&gt;{{cite book | title=հայերէն ձեռագրերի հիշատակարաններ, ԺԵ դար, մասն առաջին | author=Լ. Խաչիկյան | year=1955 | location=Երևան | page=337}}&lt;/ref&gt;:|}}

Կալուածատիրոջ թարխանութեան շնորհը ձեռնտու չէր, քանի որ ան կը զրկուէր հարկերու տեսքով իր ստացած եկամուտներէն, աշխատող ուժէն՝ պարտադիր ձրի աշխատանքներէն՝ հարկէն զերծ պահելու պարագային, զինուժի մէկ մասէն՝ զինապարտութեան պարտականութենէն ազատելու պարագային եւ դատական իրաւասութիւններէն՝ դատական մասնակի շնորհ տալու պարագային։ Հակառակ այս հանգամանքին՝ երեւոյթը Վրաստանի մէջ լայն տարածում ստացած էր։ Թագաւորները եւ խոշոր աւատատէրերը, իրենց վասալներուն թարխանութեան արտօնութիւնները տալով, այդպիսով իսկ իրենց համար կը ստեղծէին ընկերային յենարան, եկեղեցւոյ կալուածները հարկերէ զերծ պահելով ալ՝ կը ստանային հոգեւոր իշխանութեան օժանդակութիւնը։

== Անուան Ստուգաբանութիւն ==
«Թարխան» բառը թրքական&lt;ref&gt;{{cite journal | title=Ţarxŭn-Türxūn and Central Asian History | url=https://archive.org/details/sim_harvard-journal-of-asiatic-studies_1951-06_14_1-2/page/n154 | author=R. N. Frye | journal=Harvard Journal of Asiatic Studies | year=1951 | month=June | volume=14 | issue=№ 1/2 | pages=105-129}}&lt;/ref&gt; ծագում ունի եւ կիրառուած է թրքական բարձր տոհմիկ [[Ազնուականութիւն|ազնուականութեան]] տիտղոսաշարքին մէջ։ Հետագային՝ 11-րդ դարէն ետք, անցած է մոնկոլերէնին թարխան կամ թարքան ձեւով եւ կրած է իմաստային փոփոխութիւն՝ նշանակելով նաեւ մաքսազերծութիւն&lt;ref&gt;{{cite book | title=An Etymological Dictionary of Pre-thirteenth-century Turkish | url=https://archive.org/details/etymologicaldict0000clau | author=G. Clauson | year=1972 | location=Oxford | page=[https://archive.org/details/etymologicaldict0000clau/page/539 539]}}&lt;/ref&gt;: Այս եզրին ծագումնաբանութիւնը եւ լեզուական պատկանելութիւնը վիճայարոյց է, մէկ այլ աղբիւրի համաձայն՝ բառը ունի ետուրեան լեզուի (Etrurian) (էթրուսքական) (Этрусский . اتروسكان) ծագում՝ առաջացած է «Թարքուին» (Tarkuin) յատուկ անունէն&lt;ref&gt;{{cite journal | title=The Mongol Title Tarkhan | author=H. Beveridge | journal=Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain &amp; Ireland (New Series) | year=1917 | month=October | volume=49 | issue=4 | page=834}}&lt;/ref&gt;:

Վրացերէնի մէջ փոխառուած թարխան բառի տարբերակներու առկայութիւնը կը վկայէ, որ թարխանութիւնը [[Վրաստան]]&lt;nowiki/&gt;ի մէջ արմատացած եւ գործող երեւոյթ էր։ Այսպէս, tarkhani (Tarkhani) փոխառուած ձեւէն բացի լեզուին մէջ առկայ են tarkhneba (Tarkhneba)՝ թարխանութիւն, ազատութիւն տալ, tarkhnoba (Tarkhnoba)` թարխանութիւն, ազատութիւն&lt;ref&gt;{{cite book | title=Грузино-русский словарь | author=Д. Чубинашвили | year=1984 | location=Тбилиси | page=554}}&lt;/ref&gt;, ապահարկութիւն մաքսազերծութիւն եզրերը։

=== Խազարիոյ Թարխանութիւնը  ===
[[Պատկեր:Chasaren.jpg|աջից|250px|մինի|Խազարիոյ քարտէս]]
Թարխան եզրոյթի առաջին վկայութիւնները՝ անուանում իմաստով, յայտնի են խազարական միջավայրէն, թուագրուած են 5&lt;ref&gt;{{cite book | title=Histoire de la Géorgie depuis l’antiquité jusqu’ au XIXE siècle, 1re partie | author=M. Brosset | year=1849 | location=St.-Pétersbourg | page=156}}&lt;/ref&gt;-[[6-րդ դար]]երը&lt;ref&gt;{{cite book | title=Histoire des Mongols | author=C. D’Ohsson | year=1834 | location=La Haye et Amsterdam | page=45}}&lt;/ref&gt;-6-րդ դարերէն ի վեր եւ ներկայացուած որպէս զինուորական բարձր դասին տրուող տիտղոս։ Խազարական նուիրապետական խաքանի բուրգի, պէյի եւ ջաւշիգարի ստորին սանդղակը կը զբաղեցնէին թարխանները։ Խազարական խաքանութեան մէջ թարխան կրնային կոչուիլ ինչպէս զօրագունդերու հրամանատարները, այնպէս ալ խաքանութեան առանձին շրջաններու կառավարիչները&lt;ref&gt;{{cite book | title=The Jews of Khazaria | url=https://archive.org/details/jewsofkhazaria0000kevi | author=K. A. Brook | year=2009 | location=Lanham | page=[https://archive.org/details/jewsofkhazaria0000kevi/page/53 53]}}&lt;/ref&gt;: Այս մասին յիշատակուած է 762-764 թուականներու Անդրկովկաս արշաւած Աստարխան (Āstarkhān) խազարական զօրքի հրամանատարին յիշատակման մէջ&lt;ref&gt;{{cite journal | title=The Khazar Kingdom’s Conversion to Judaism | author=O. Pritzak | journal=Harvard Ukrainian Studies, Cambridge | year=1978 | volume=2 | issue=3 | pages=261-281}}&lt;/ref&gt;: Այս փաստը կը հաստատէ նաեւ Ղեւոնդ Ալիշանը, ով Աստարխանը կ'անուանէ Ռաժտարխան&lt;ref&gt;{{cite book | title=Gog and Magog in Early Eastern Christian and Islamic Sources | author=E. van Donzel, A. Schmidt | year=2009 | location=Leiden, Boston | page=190}}&lt;/ref&gt;։ «Եւ գումարեալ զօր բազում տայր ի ձեռս զօրավարի միոջ որ անուանել կոչիւր Ռաժթարխան»&lt;ref&gt;{{cite book | title=Արշաւանք արաբաց ի Հայս | author=Ղևոնդ Ալիշան | year=1857 | location=Փարիզ | page=163}}&lt;/ref&gt;:

737 թուականին յայտնի է մէկ այլ վկայութիւն խազարական իրականութենէն՝ հազար թարխան (Hazār Ţarkhān՝ հազարեակի զօրավար) տիտղոսի տեսքով։ Այն «tarkan» ձեւով գոյութիւն ունեցած է կէօք թուրքերու տիտղոսներու շարքին մէջ&lt;ref&gt;{{cite book | title=Turks and Iranians: A Historical Sketch, Turcologica: Turkic-Iranian Contact Areas. | author=P. B. Golden | year=2006 | location=Wiesbaden | pages=17-39}}&lt;/ref&gt;:

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}

== Աղբիւրներ ==
* {{cite journal | title=Թարխանության ձևերը և ապահարկումը Արևելյան Վրաստանում (XVI–XVIII դարեր) | author=Գոռ Մարգարյան | journal=Պատմա-բանասիրական հանդէս | year=2014 | issue=1 | pages=114-122}} ''ISSN 0135-0536''</text>
      <sha1>2f7skr83hjr74yhcajufy7oa0ssmh59</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Իւան Թուրկենեւ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3271</id>
    <revision>
      <id>255655</id>
      <parentid>247871</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T21:04:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>OBCPO1</username>
        <id>9082</id>
      </contributor>
      <origin>255655</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16211" sha1="qs6o9nkzfcv1i5xv4ub6xgcqdr0psrw" xml:space="preserve">'''Իւան Սերգէյի Թուրկենեւ''' (Ivan Sergeyevich Turgenev) ({{Lang-ru|Иван Сергеевич Тургенев}}, [[9 Նոյեմբեր]] [[1818 թուական|1818]], Օրէօլ, Ռուսական կայսրութիւն – [[3 Սեպտեմբեր]] [[1883 թուական|1883]], Պուժիվալ (Bougival), [[Ֆրանսա]]), ռուս իրապաշտ գրող, բանաստեղծ, հրապարակախօս, թատերագիր, թարգմանիչ։ Ռուս գրականութեան դասականներէն մէկը։ [[Փեթերսպուրկ]]ի գիտութիւններու կայսերական ակադեմիայի ռուսերէնի գիծով թղթակից անդամ, Օքսֆորտ համալսարանի պատուաւոր դոկտոր (1879)։ Հեղինակ է վէպերու, վիպակներու եւ պատմուածքներու, որոնցմէ ամէնէն շատ Ճանչցուած են եւ բազմաթիւ լեզուներով (այդ կ՛ընդգրկէ նաեւ հայերէն) թարգմանուած են հետեւեալները. «Նախօրէին» (անգլ.՝ On the Eve)(ռուս.՝ Накануне, 1860), «Ծուխը» (անգլ.՝ Smoke) (ռուս.՝ Дым, 1867), «Հայրեր եւ որդիներ» (անգլ.՝ Fathers and Sons)(ռուս.՝ Отцы и дети, 1862) վէպերը, «Որսորդի Յիշատակարանը» (անգլ.՝ A Sportsman's Sketches)(ռուս.՝ Записки охотника, 1852) պատմուածքներու ժողովածուն, «Մումու» (ռուս.՝ Муму, 1852), «Գարնանային Ջուրեր» (ռուս.՝ Вешние воды, 1872), «Յաղթական Սիրոյ Երգը» (ռուս.՝ Песнь торжествующей любви, 1881) վիպակները։

Թուրկենեւի ստեղծած գեղարուեստական համակարգը մեծ ազդեցութիւն ձգած է 19-րդ դարու երկրորդ կէսին՝ ո՛չ միայն ռուս, այլեւ՝ արեւմտաեւրոպական վէպի բանաստեղծական արուեստի վրայ։ Իւան Թուրկենեւը առաջինն էր [[Ռուսեր|ռուս]] գրականութեան մէջ, որ սկսաւ ուսումնասիրել «նոր մարդուն»` վաթսունականի անձը, անոր բարոյական յատկանիշները եւ [[Հոգեբանութիւն|հոգեբանական]] առանձնայատկութիւնները: Իրեն շնորհիւ ռուսաց լեզուին մէջ սկսաւ լայնօրէն կիրառուիլ «նիհիլիզմ»ի (ոչնչապաշտութեան) եզրը&lt;ref&gt;{{Գիրք|մաս=Нигилизм|ссылка часть=http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc_philosophy/822/НИГИЛИЗМ |վերնագիր=Философия: Энциклопедический словарь|ответственный=Под ред. А. А. Ивина|վայր=М.|հրատարակչություն=Гардарики|թվական=2004|մեջբերվող էջեր=1072|ISBN=5-8297-0050-6}}&lt;/ref&gt;։ Ան արեւմուտքի մէջ գրականութեան եւ թատերգութեան քարոզիչն էր։

Իւան Թուրկենեւի ստեղծագործութեան ուսումնասիրութիւնը պարտադիր մաս կը կազմէ [[Ռուսիա|Ռուսաստան]]ի հանրակրթական դպրոցական ծրագիրներուն մէջ:

== Կենսագրութիւն ==
=== Ծագում եւ Կեանքի Վաղ Տարիներ ===
[[Պատկեր:Turgenev SN.JPG|մինի|180px|աջից|Սերկէյ Նիքոլաեւիչ Թուրկենեւի ՝ գրողին հայրը]]

Իւան Թուրկենեւ արմատներով Թուլայի Թուրկենեւներու հին ազնուական տոհմէն էր։ Իր յուշագիրքին մէջ ապագայ գրողին մայրը արձանագրած է.

«1818 թուականի [[28 Հոկտեմբեր|Հոկտեմբեր 28]]-ին՝ երկուշաբթի՝ առաւօտեան ժամը 12-ին, [[Օրիոլ]]ի (Oryol) տան մէջ, ծնաւ որդիս՝ Իւանը, հասակը՝ 12 վերշոկ այսինքն 52,80 սանթիմեթր,(մէկ վերշոկը = 4,4 cm չափ)։ Կնքեցին [[4 Նոյեմբեր|Նոյեմբեր 4]]-ին՝ Ֆեոտոր Սեմէոնովիչ Ուվարովը քրոջ՝ Ֆետոսիա Նիքոլաեւնա Թեբլովայի հետ։»

Իւանի հայրը՝ Սերկէյ Նիքոլայի Թուրկենեւը ([[1793]] - [[1834]]), այն ժամանակ կը ծառայէր որպէս պահակ զինուոր հեծելազօրային գունդին մէջ։ Գեղեցկադէմ՝ [[այրուձի]]ի պահակ, զինուորին վարած անհոգ կեանքը քայքայեց իր նիւթական վիճակը, եւ զայն կարգաւորելուն համար [[1816]] թուականին շահադիտական նպատակներով ամուսնացաւ ո՛չ երիտասարդ եւ անհրապոյր, սակայն բաւականաչափ հարուստ Վառվառա Փեթրովնա Լութովինովայի ([[1787]]-[[1850]]) հետ։ [[1821]] թուականին, Քիրասիրեան գունդի գնդապետի կոչումով, հայրն անցաւ թոշակի։ Իւանը ընտանիքի երկրորդ զաւակն էր։

Ապագայ գրողի մայրը՝ Վառվառա Փեթրովնայի արմատները եղած են հարուստ ազնուական ընտանիքէն։ Անոր ամուսնութիւնը Սերկէյի հետ անյաջող էր։ Վերջինս 1834 թուականին մահացաւ՝ իր ետին ձգելով երեք որդիներ՝ Նիքոլան, Իւանը եւ Սերկէյը։ Սերկէյ վաղաժամ մեռաւ [[Լուսնոտութիւն|լուսնոտութենէ]] (epilepsy)։ Մայրը էութեամբ իշխող եւ բռնակալ կին մըն էր։ Ան նոյնպէս վաղաժամ զրկուած էր իր հօրմէն, տառապած էր իր մօր (որ յետագային թոռը պատկերացուց իր «Մահը» ակնարկով՝ պառաւի կերպարի մէջ) դաժան վերաբերմունէն եւ վայրագ, հարբեցող հօրմէն, որ յաճախակի կը ծեծէր զինք։ Մշտական ծեծի ու նուաստացումներու պատճառով ան յետագային փախած էր իր հօրեղբօր մօտ, որուն մահէն ետք դարձած էր հոյակապ կալուածի եւ 500 ճորտերու տիրուհի։

[[Պատկեր:Varvara Petrovna Turgeneva.jpg|մինի|180px|ձախից|Վառվառա Փեթրովնա Լութովինովան՝ գրողի մայրը]]

Վառվառա Փեթրովնան յատուկ խառնուածքի տէր կին մըն էր։ Ան օժտուած էր ճորտատիրական հակումներով, սակայն միաժամանակ բաւականին կիրթ եւ կարդացած անձնաւորութիւն մըն էր։ Ան իր երեխաներուն դաստիարակութիւնը կը զուգորդէր ընտանեկան [[Բռնութիւն|բռնութեան]] հետ։ Մայրական ծեծի կ՝ ենթարկուէր նաեւ Իւանը, հակառակ անոր, որ՝ ան կը համարուէր մօր ամենասիրելի որդին։ Տղուն գրագիտութեամբ զբաղած են, յաճախակիօրէն, փոփոխուող [[ֆրանսա]]ցի եւ [[Գերմանիա|գերմանա]]ցի տնային դաստիարակները։ Վառվառա Փեթրովնայի ընտանիքին մէջ խօսակցութիւնը, նոյնիսկ աղօթքները կ՝ արտասանուէր [[ֆրանսերէն]]։ Վառվառան շատ կը ճամբորդէր եւ ան պայծառ եւ կրթեալ կին էր, կը կարդար շատ, դարձեալ՝ առաւելապէս ֆրանսերէն։ Սակայն հարազատ լեզուն ու [[գրականութիւն]]ը նոյնպէս խորթ չէին իրեն համար։ Ան հրաշալի կը տիրապետէր պատկերաւոր ռուսերէն խօսքին, իսկ Սերկէյ Նիքոլաեւիչը կը պահանջէր երեխաներէն, որ անոնք իր բացակայութեան ժամանակ, ռուսերէն նամակներ գրեն իրեն։ Թուրկենեւներու ընտանիքը կապ կը պահէր Վ. Ժուկովսկիի եւ Մ. Զագոնսկիի հետ։ Վառվառա Փեթրովնան կը հետեւէր գրականութեան նորոյթներուն, լաւ տեղեկացուած էր Ն. Քարամզինի, Վ. Ժուկովսկիի, Ա. Պուշկինի, Մ. Լերմոնտովի եւ Ն. Կոկոլի ստեղծագործութիւններէն, որոնցմէ հաճոյքով մէջբերումներ կը բերէր որդւոյն գրած նամակներուն մէջ։

Ռուսական գրականութեան հանդէպ սէրը պատանի Թուրկենեւի մեջ սերմանած է նաեւ ճորտ սպասաւորներէն մէկը, որ յետագային դարձաւ Փունինի նախատիպը «Փունինը եւ Պապուրինը» պատմուածքին մէջ։ Մինչեւ 9 տարեկան Թուրկենեւը ապրած է մայրական ժառանգական կալուածքին մէջ՝ Սպասքոյէ-Լութովինովօ՝ Օրիոլի նահանգ՝ Մցենսքէն 10 քմ հեռաւորութեան վրայ։ 1827 թուականին Թուրկենեւները երեխաներուն կրթութեան տալու նպատակով հաստատուեցան Մոսկուայի՝ Սամոթեօք թաղամասը։ Ապագայ գրողը սկիզբը սորված է Վէյտենհամըրի գիշերօթիկ դպրոցին մէջ, ապա ան եղած է Լազարեան ճեմարանի տնօրէն՝ Ի. Քրաուզէին սանը։

=== Կրթութիւն, Գրական Գործունեութեան Սկիզբ ===
[[Պատկեր:Turgenev 1838 by Gorbunov.jpg|մինի|180px|Երիտասարդ Իւան Թուրկենեւը]]
[[1833]] թուականին 15 տարեկան հասակին Թուրկենեւը կ՝ ընդունուի [[Մոսկուա]]յի համալսարանի բանասիրական բաժանմունքը։ Այդ նոյն ժամանակ այստեղ կ՝ ուսանէին Ալեքսանտր Կերցենը եւ Վիսարիոն Պելինսքին։ Մէկ տարի ետք, երբ Իւանի աւագ եղբայրը կ՝ ընդունուի պահակազօրք հրետանային գունդ, ընտանիքը կը տեղափոխուի Ս․ Փեթերսպուրկ, ուր Իւան Թուրկենեւը կը փոխադրուի Փեթերսպուրկի համալսարանի փիլիսոփայութեան բաժանմունքը։ Անոր համալսարանական ընկերն էր ապագայ յայտնի գիտնական-պատմաբան Թիմոֆէյ Կրանովսքին&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://turgenev.ouc.ru/iy-lebedev-tyrgenev.html | title=Тургенев | publisher=Библиотека русской поэзии | work=Поэты и поэзия | accessdate=2013 թ․ նոյեմբերի 11–ին | author=Лебедев Ю. В. | archiveurl=https://web.archive.org/web/20151002044844/http://turgenev.ouc.ru/iy-lebedev-tyrgenev.html | archivedate=2015-10-02 | dead-url= }}&lt;/ref&gt;։

Սկիզբը Թուրկենեւը կ՛ուզէր բանաստեղծ դառնալ։ [[1834]] թուականին, երբ ան երրորդ կարգի ուսանող էր, գրեց «Պատը» ութոտանի «եամպ»ով մեծավերջ տղչ. թատերական բանաստեղծութիւնը&lt;ref group=&quot;Ն&quot;&gt;Իր իսկ՝ Տուրգենևի խոսքերով, դա «բացարձակ անհեթեթ ստեղծագործություն է, կատաղի անփորձությամբ արտացոլված բայրոնյան Մանֆրեդի ստրկամիտ նմանակումը»&lt;/ref&gt;։ Երիտասարդ հեղինակը իր գրիչի փորձը ցոյց տուաւ իր ուսուցիչին՝ ռուս բանասիրութեան փրոֆէսօր Փիոթըր Փլեթնիովին։ Դասախօսութիւններէն մէկուն ժամանակ Փլեթնիովը բաւականին խիստ վերլուծեց այդ բանաստեղծութիւնը, հեղինակին չբացայայտելով, սակայն միաժամանակ խոստովանեցաւ, որ այդ ստեղծագործողին մէջ «ինչ-որ բան կայ»։ Այդ խօսքերէն ոգեշնչուած՝ երիտասարդ գրողը ստեղծեց նաեւ քանի մը բանաստեղծութիւն, որոնցմէ երկուքը [[1838]] թուականին «…..въ» ստորագրութեամբ Փլեթնիովը տպագրեց «Սովրեմեննիք» ամսագիրին մէջ, որուն խմբագիրը նոյնն ինքն էր։ Անոնք էին «Երեկոյ» եւ «Վեներա Մետիցէյսքայայի մօտ» բանաստեղծութիւնները&lt;ref name=&quot;ЛЭ&quot;&gt;{{Գիրք|автор=Поспелов, Г. Н.|մաս=Тургенев|ссылка часть=http://feb-web.ru/feb/litenc/encyclop/leb/leb-4191.htm|վերնագիր=Литературная энциклопедия |վայր=М.|издательство=Худ. лит.|թվական=1939|հատոր=11|столбцы=419—439|ref=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;БСЭ&quot;&gt;{{Գիրք|автор=Румянцева, Э. М.|մաս=Тургенев Иван Сергеевич|ссылка часть=http://slovari.yandex.ru/~книги/БСЭ/Тургенев%20Иван%20Сергеевич/|վերնագիր=Большая советская энциклопедия|հրատարակություն=3-е изд|վայր=М.|издательство=Сов. энциклопедия|թվական=1977|հատոր=26}}&lt;/ref&gt;։

Տուրկենեւի առաջին հրապարակումը լոյս տեսած է 1836 թուականին։ «Ժողովրդական կրթութեան նախարարութեան ամսագիրով» ան հրապարակեց Անտրէյ Մուրավիովի «Ճանապարհորդութիւն Դէպի Սուրբ Վայրեր» ստեղծագործութեան ամբողջ տեսութիւնը&lt;ref name=&quot;ЭСБЕ&quot;&gt;Тургенев, Иван Сергеевич в ЭСБЕ&lt;/ref&gt;։ Մինչեւ [[1837]] թուականը ան գրած էր արդէն մօտ հարիւր փոքր բանաստեղծութիւն եւ քանի մը բանաստեղծութիւն (անաւարտ «Ծերունիի Պատմութիւնը», «Խաղաղութիւն Ծովու վրայ», «Լուսնային Գիշերուայ Ցնորքներ», «Երազ»)։

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}

== Արտաքին յղումներ ==
* [http://grapaharan.org/index.php/Իվան_Տուրգենեւ Իվան Տուրկենևը գրապահարանում] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150617015630/http://grapaharan.org/index.php/%D4%BB%D5%BE%D5%A1%D5%B6_%D5%8F%D5%B8%D6%82%D6%80%D5%A3%D5%A5%D5%B6%D5%A5%D6%82 |date=2015-06-17 }}
* [http://turgenev.org.ru/ Իվան Տուրկենևի կենսագրությունը, ստեղծագործությունները] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923211013/http://turgenev.org.ru/ |date=2015-09-23 }} {{ref-ru}}
* [http://stroki.net/content/blogcategory/111/112/ Իվան Տուրկենևի բանաստեղծությունների ժողովածու] {{ref-ru}}

{{DEFAULTSORT:Թուրգենեւ, Իւան}}
[[Ստորոգութիւն:Ռուս Գրողներ]]
[[Ստորոգութիւն:Օրիոլ ծնածներ]]
[[Ստորոգութիւն:9 Նոյեմբերի ծնունդներ]]
[[Ստորոգութիւն:3 Սեպտեմբերի մահեր]]
[[Ստորոգութիւն:1813 ծնունդներ]]
[[Ստորոգութիւն:1883 մահեր]]
[[Ստորոգութիւն:1818 ծնունդներ]]
[[Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով]]
[[Ստորոգութիւն:Անձինք այբբենական կարգով]]</text>
      <sha1>qs6o9nkzfcv1i5xv4ub6xgcqdr0psrw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>255656</id>
      <parentid>255655</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T21:04:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>OBCPO1</username>
        <id>9082</id>
      </contributor>
      <origin>255656</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16241" sha1="b61nepvq6558grfj4c6txn8hkruckfm" xml:space="preserve">'''Իւան Թուրկենեւ''' (Իւան Սերգէյի Թուրկենեւ) (Ivan Sergeyevich Turgenev) ({{Lang-ru|Иван Сергеевич Тургенев}}, [[9 Նոյեմբեր]] [[1818 թուական|1818]], Օրէօլ, Ռուսական կայսրութիւն – [[3 Սեպտեմբեր]] [[1883 թուական|1883]], Պուժիվալ (Bougival), [[Ֆրանսա]]), ռուս իրապաշտ գրող, բանաստեղծ, հրապարակախօս, թատերագիր, թարգմանիչ։ Ռուս գրականութեան դասականներէն մէկը։ [[Փեթերսպուրկ]]ի գիտութիւններու կայսերական ակադեմիայի ռուսերէնի գիծով թղթակից անդամ, Օքսֆորտ համալսարանի պատուաւոր դոկտոր (1879)։ Հեղինակ է վէպերու, վիպակներու եւ պատմուածքներու, որոնցմէ ամէնէն շատ Ճանչցուած են եւ բազմաթիւ լեզուներով (այդ կ՛ընդգրկէ նաեւ հայերէն) թարգմանուած են հետեւեալները. «Նախօրէին» (անգլ.՝ On the Eve)(ռուս.՝ Накануне, 1860), «Ծուխը» (անգլ.՝ Smoke) (ռուս.՝ Дым, 1867), «Հայրեր եւ որդիներ» (անգլ.՝ Fathers and Sons)(ռուս.՝ Отцы и дети, 1862) վէպերը, «Որսորդի Յիշատակարանը» (անգլ.՝ A Sportsman's Sketches)(ռուս.՝ Записки охотника, 1852) պատմուածքներու ժողովածուն, «Մումու» (ռուս.՝ Муму, 1852), «Գարնանային Ջուրեր» (ռուս.՝ Вешние воды, 1872), «Յաղթական Սիրոյ Երգը» (ռուս.՝ Песнь торжествующей любви, 1881) վիպակները։

Թուրկենեւի ստեղծած գեղարուեստական համակարգը մեծ ազդեցութիւն ձգած է 19-րդ դարու երկրորդ կէսին՝ ո՛չ միայն ռուս, այլեւ՝ արեւմտաեւրոպական վէպի բանաստեղծական արուեստի վրայ։ Իւան Թուրկենեւը առաջինն էր [[Ռուսեր|ռուս]] գրականութեան մէջ, որ սկսաւ ուսումնասիրել «նոր մարդուն»` վաթսունականի անձը, անոր բարոյական յատկանիշները եւ [[Հոգեբանութիւն|հոգեբանական]] առանձնայատկութիւնները: Իրեն շնորհիւ ռուսաց լեզուին մէջ սկսաւ լայնօրէն կիրառուիլ «նիհիլիզմ»ի (ոչնչապաշտութեան) եզրը&lt;ref&gt;{{Գիրք|մաս=Нигилизм|ссылка часть=http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc_philosophy/822/НИГИЛИЗМ |վերնագիր=Философия: Энциклопедический словарь|ответственный=Под ред. А. А. Ивина|վայր=М.|հրատարակչություն=Гардарики|թվական=2004|մեջբերվող էջեր=1072|ISBN=5-8297-0050-6}}&lt;/ref&gt;։ Ան արեւմուտքի մէջ գրականութեան եւ թատերգութեան քարոզիչն էր։

Իւան Թուրկենեւի ստեղծագործութեան ուսումնասիրութիւնը պարտադիր մաս կը կազմէ [[Ռուսիա|Ռուսաստան]]ի հանրակրթական դպրոցական ծրագիրներուն մէջ:

== Կենսագրութիւն ==
=== Ծագում եւ Կեանքի Վաղ Տարիներ ===
[[Պատկեր:Turgenev SN.JPG|մինի|180px|աջից|Սերկէյ Նիքոլաեւիչ Թուրկենեւի ՝ գրողին հայրը]]

Իւան Թուրկենեւ արմատներով Թուլայի Թուրկենեւներու հին ազնուական տոհմէն էր։ Իր յուշագիրքին մէջ ապագայ գրողին մայրը արձանագրած է.

«1818 թուականի [[28 Հոկտեմբեր|Հոկտեմբեր 28]]-ին՝ երկուշաբթի՝ առաւօտեան ժամը 12-ին, [[Օրիոլ]]ի (Oryol) տան մէջ, ծնաւ որդիս՝ Իւանը, հասակը՝ 12 վերշոկ այսինքն 52,80 սանթիմեթր,(մէկ վերշոկը = 4,4 cm չափ)։ Կնքեցին [[4 Նոյեմբեր|Նոյեմբեր 4]]-ին՝ Ֆեոտոր Սեմէոնովիչ Ուվարովը քրոջ՝ Ֆետոսիա Նիքոլաեւնա Թեբլովայի հետ։»

Իւանի հայրը՝ Սերկէյ Նիքոլայի Թուրկենեւը ([[1793]] - [[1834]]), այն ժամանակ կը ծառայէր որպէս պահակ զինուոր հեծելազօրային գունդին մէջ։ Գեղեցկադէմ՝ [[այրուձի]]ի պահակ, զինուորին վարած անհոգ կեանքը քայքայեց իր նիւթական վիճակը, եւ զայն կարգաւորելուն համար [[1816]] թուականին շահադիտական նպատակներով ամուսնացաւ ո՛չ երիտասարդ եւ անհրապոյր, սակայն բաւականաչափ հարուստ Վառվառա Փեթրովնա Լութովինովայի ([[1787]]-[[1850]]) հետ։ [[1821]] թուականին, Քիրասիրեան գունդի գնդապետի կոչումով, հայրն անցաւ թոշակի։ Իւանը ընտանիքի երկրորդ զաւակն էր։

Ապագայ գրողի մայրը՝ Վառվառա Փեթրովնայի արմատները եղած են հարուստ ազնուական ընտանիքէն։ Անոր ամուսնութիւնը Սերկէյի հետ անյաջող էր։ Վերջինս 1834 թուականին մահացաւ՝ իր ետին ձգելով երեք որդիներ՝ Նիքոլան, Իւանը եւ Սերկէյը։ Սերկէյ վաղաժամ մեռաւ [[Լուսնոտութիւն|լուսնոտութենէ]] (epilepsy)։ Մայրը էութեամբ իշխող եւ բռնակալ կին մըն էր։ Ան նոյնպէս վաղաժամ զրկուած էր իր հօրմէն, տառապած էր իր մօր (որ յետագային թոռը պատկերացուց իր «Մահը» ակնարկով՝ պառաւի կերպարի մէջ) դաժան վերաբերմունէն եւ վայրագ, հարբեցող հօրմէն, որ յաճախակի կը ծեծէր զինք։ Մշտական ծեծի ու նուաստացումներու պատճառով ան յետագային փախած էր իր հօրեղբօր մօտ, որուն մահէն ետք դարձած էր հոյակապ կալուածի եւ 500 ճորտերու տիրուհի։

[[Պատկեր:Varvara Petrovna Turgeneva.jpg|մինի|180px|ձախից|Վառվառա Փեթրովնա Լութովինովան՝ գրողի մայրը]]

Վառվառա Փեթրովնան յատուկ խառնուածքի տէր կին մըն էր։ Ան օժտուած էր ճորտատիրական հակումներով, սակայն միաժամանակ բաւականին կիրթ եւ կարդացած անձնաւորութիւն մըն էր։ Ան իր երեխաներուն դաստիարակութիւնը կը զուգորդէր ընտանեկան [[Բռնութիւն|բռնութեան]] հետ։ Մայրական ծեծի կ՝ ենթարկուէր նաեւ Իւանը, հակառակ անոր, որ՝ ան կը համարուէր մօր ամենասիրելի որդին։ Տղուն գրագիտութեամբ զբաղած են, յաճախակիօրէն, փոփոխուող [[ֆրանսա]]ցի եւ [[Գերմանիա|գերմանա]]ցի տնային դաստիարակները։ Վառվառա Փեթրովնայի ընտանիքին մէջ խօսակցութիւնը, նոյնիսկ աղօթքները կ՝ արտասանուէր [[ֆրանսերէն]]։ Վառվառան շատ կը ճամբորդէր եւ ան պայծառ եւ կրթեալ կին էր, կը կարդար շատ, դարձեալ՝ առաւելապէս ֆրանսերէն։ Սակայն հարազատ լեզուն ու [[գրականութիւն]]ը նոյնպէս խորթ չէին իրեն համար։ Ան հրաշալի կը տիրապետէր պատկերաւոր ռուսերէն խօսքին, իսկ Սերկէյ Նիքոլաեւիչը կը պահանջէր երեխաներէն, որ անոնք իր բացակայութեան ժամանակ, ռուսերէն նամակներ գրեն իրեն։ Թուրկենեւներու ընտանիքը կապ կը պահէր Վ. Ժուկովսկիի եւ Մ. Զագոնսկիի հետ։ Վառվառա Փեթրովնան կը հետեւէր գրականութեան նորոյթներուն, լաւ տեղեկացուած էր Ն. Քարամզինի, Վ. Ժուկովսկիի, Ա. Պուշկինի, Մ. Լերմոնտովի եւ Ն. Կոկոլի ստեղծագործութիւններէն, որոնցմէ հաճոյքով մէջբերումներ կը բերէր որդւոյն գրած նամակներուն մէջ։

Ռուսական գրականութեան հանդէպ սէրը պատանի Թուրկենեւի մեջ սերմանած է նաեւ ճորտ սպասաւորներէն մէկը, որ յետագային դարձաւ Փունինի նախատիպը «Փունինը եւ Պապուրինը» պատմուածքին մէջ։ Մինչեւ 9 տարեկան Թուրկենեւը ապրած է մայրական ժառանգական կալուածքին մէջ՝ Սպասքոյէ-Լութովինովօ՝ Օրիոլի նահանգ՝ Մցենսքէն 10 քմ հեռաւորութեան վրայ։ 1827 թուականին Թուրկենեւները երեխաներուն կրթութեան տալու նպատակով հաստատուեցան Մոսկուայի՝ Սամոթեօք թաղամասը։ Ապագայ գրողը սկիզբը սորված է Վէյտենհամըրի գիշերօթիկ դպրոցին մէջ, ապա ան եղած է Լազարեան ճեմարանի տնօրէն՝ Ի. Քրաուզէին սանը։

=== Կրթութիւն, Գրական Գործունեութեան Սկիզբ ===
[[Պատկեր:Turgenev 1838 by Gorbunov.jpg|մինի|180px|Երիտասարդ Իւան Թուրկենեւը]]
[[1833]] թուականին 15 տարեկան հասակին Թուրկենեւը կ՝ ընդունուի [[Մոսկուա]]յի համալսարանի բանասիրական բաժանմունքը։ Այդ նոյն ժամանակ այստեղ կ՝ ուսանէին Ալեքսանտր Կերցենը եւ Վիսարիոն Պելինսքին։ Մէկ տարի ետք, երբ Իւանի աւագ եղբայրը կ՝ ընդունուի պահակազօրք հրետանային գունդ, ընտանիքը կը տեղափոխուի Ս․ Փեթերսպուրկ, ուր Իւան Թուրկենեւը կը փոխադրուի Փեթերսպուրկի համալսարանի փիլիսոփայութեան բաժանմունքը։ Անոր համալսարանական ընկերն էր ապագայ յայտնի գիտնական-պատմաբան Թիմոֆէյ Կրանովսքին&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://turgenev.ouc.ru/iy-lebedev-tyrgenev.html | title=Тургенев | publisher=Библиотека русской поэзии | work=Поэты и поэзия | accessdate=2013 թ․ նոյեմբերի 11–ին | author=Лебедев Ю. В. | archiveurl=https://web.archive.org/web/20151002044844/http://turgenev.ouc.ru/iy-lebedev-tyrgenev.html | archivedate=2015-10-02 | dead-url= }}&lt;/ref&gt;։

Սկիզբը Թուրկենեւը կ՛ուզէր բանաստեղծ դառնալ։ [[1834]] թուականին, երբ ան երրորդ կարգի ուսանող էր, գրեց «Պատը» ութոտանի «եամպ»ով մեծավերջ տղչ. թատերական բանաստեղծութիւնը&lt;ref group=&quot;Ն&quot;&gt;Իր իսկ՝ Տուրգենևի խոսքերով, դա «բացարձակ անհեթեթ ստեղծագործություն է, կատաղի անփորձությամբ արտացոլված բայրոնյան Մանֆրեդի ստրկամիտ նմանակումը»&lt;/ref&gt;։ Երիտասարդ հեղինակը իր գրիչի փորձը ցոյց տուաւ իր ուսուցիչին՝ ռուս բանասիրութեան փրոֆէսօր Փիոթըր Փլեթնիովին։ Դասախօսութիւններէն մէկուն ժամանակ Փլեթնիովը բաւականին խիստ վերլուծեց այդ բանաստեղծութիւնը, հեղինակին չբացայայտելով, սակայն միաժամանակ խոստովանեցաւ, որ այդ ստեղծագործողին մէջ «ինչ-որ բան կայ»։ Այդ խօսքերէն ոգեշնչուած՝ երիտասարդ գրողը ստեղծեց նաեւ քանի մը բանաստեղծութիւն, որոնցմէ երկուքը [[1838]] թուականին «…..въ» ստորագրութեամբ Փլեթնիովը տպագրեց «Սովրեմեննիք» ամսագիրին մէջ, որուն խմբագիրը նոյնն ինքն էր։ Անոնք էին «Երեկոյ» եւ «Վեներա Մետիցէյսքայայի մօտ» բանաստեղծութիւնները&lt;ref name=&quot;ЛЭ&quot;&gt;{{Գիրք|автор=Поспелов, Г. Н.|մաս=Тургенев|ссылка часть=http://feb-web.ru/feb/litenc/encyclop/leb/leb-4191.htm|վերնագիր=Литературная энциклопедия |վայր=М.|издательство=Худ. лит.|թվական=1939|հատոր=11|столбцы=419—439|ref=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;БСЭ&quot;&gt;{{Գիրք|автор=Румянцева, Э. М.|մաս=Тургенев Иван Сергеевич|ссылка часть=http://slovari.yandex.ru/~книги/БСЭ/Тургенев%20Иван%20Сергеевич/|վերնագիր=Большая советская энциклопедия|հրատարակություն=3-е изд|վայր=М.|издательство=Сов. энциклопедия|թվական=1977|հատոր=26}}&lt;/ref&gt;։

Տուրկենեւի առաջին հրապարակումը լոյս տեսած է 1836 թուականին։ «Ժողովրդական կրթութեան նախարարութեան ամսագիրով» ան հրապարակեց Անտրէյ Մուրավիովի «Ճանապարհորդութիւն Դէպի Սուրբ Վայրեր» ստեղծագործութեան ամբողջ տեսութիւնը&lt;ref name=&quot;ЭСБЕ&quot;&gt;Тургенев, Иван Сергеевич в ЭСБЕ&lt;/ref&gt;։ Մինչեւ [[1837]] թուականը ան գրած էր արդէն մօտ հարիւր փոքր բանաստեղծութիւն եւ քանի մը բանաստեղծութիւն (անաւարտ «Ծերունիի Պատմութիւնը», «Խաղաղութիւն Ծովու վրայ», «Լուսնային Գիշերուայ Ցնորքներ», «Երազ»)։

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}

== Արտաքին յղումներ ==
* [http://grapaharan.org/index.php/Իվան_Տուրգենեւ Իվան Տուրկենևը գրապահարանում] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150617015630/http://grapaharan.org/index.php/%D4%BB%D5%BE%D5%A1%D5%B6_%D5%8F%D5%B8%D6%82%D6%80%D5%A3%D5%A5%D5%B6%D5%A5%D6%82 |date=2015-06-17 }}
* [http://turgenev.org.ru/ Իվան Տուրկենևի կենսագրությունը, ստեղծագործությունները] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923211013/http://turgenev.org.ru/ |date=2015-09-23 }} {{ref-ru}}
* [http://stroki.net/content/blogcategory/111/112/ Իվան Տուրկենևի բանաստեղծությունների ժողովածու] {{ref-ru}}

{{DEFAULTSORT:Թուրգենեւ, Իւան}}
[[Ստորոգութիւն:Ռուս Գրողներ]]
[[Ստորոգութիւն:Օրիոլ ծնածներ]]
[[Ստորոգութիւն:9 Նոյեմբերի ծնունդներ]]
[[Ստորոգութիւն:3 Սեպտեմբերի մահեր]]
[[Ստորոգութիւն:1813 ծնունդներ]]
[[Ստորոգութիւն:1883 մահեր]]
[[Ստորոգութիւն:1818 ծնունդներ]]
[[Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով]]
[[Ստորոգութիւն:Անձինք այբբենական կարգով]]</text>
      <sha1>b61nepvq6558grfj4c6txn8hkruckfm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Թիթանիք</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18231</id>
    <revision>
      <id>255657</id>
      <parentid>253851</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T21:42:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>5016</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260928)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>255657</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34153" sha1="95tow7o1fe3zq5tpjuc85si2dgch7u3" xml:space="preserve">[[Պատկեր:RMS Titanic 3.jpg|մինի|Թիթանիքը աղէտէն չորս օր առաջ]]
'''Թիթանիք,''' կամ Թայթանիք ({{lang-en|Titanic}}), անգլիական անդրատլանտեան շոգենաւ, «Օլիմփիք» (Olympic-class ocean liners) դասի երկրորդ նաւը։ Կառուցուեր է [[Պելֆասթ]]ի մէջ «Հարլենտ ընդ Վուլֆ» նաւաշինարանում [[1909]]-[[1912]] թուականներուն «Ուայթ Սթար Լայն» նաւարկային ընկերութեան պատուէրով։ Շահագործումը սկսելու պահուն կը հանդիսանար աշխարհի ամէնամեծ նաւը. անոր ջրատարողութիւնը կը գերազանցէր «Օլիմփիք» երկուորեակ-նաւին 243 թոնով եւ կը կազմէր 52.310 թ.։ 1912 թուականի Ապրիլ 14-ի լոյս 15-ի գիշերը առաջին ուղեւորութեան ժամանակ բախելով սառցալերան՝ խորտակուեցաւ հիւսիսային [[Ատլանտեան ովկիանոս|Ատլանտեանի]] մէջ։

== Շարժիչ ==
[[Պատկեր:Triple expansion engine animation.gif|thumb|right|250px|«Թիթանիք»-ի՝ կառուցուածքով նմանատիպ եռածաւալ շոգեմեքենայի գործելու սկզբունքը]]
«Թիթանիք»ի ուժային սարքաւորումը կազմուած էր երկու խումբ քառագլան եռածաւալ (steam engine) [[շոգեմեքենա]]ներէ, որոնք տեղակայուած էին նաւամբարի տասնմէկերորդ հատուածի մասի վրայ եւ տասներկրորդ հատուածի մասի վրայ գտնուող ցած ճնշման շոգեջրանիւէն։ 12 մեթր բարձրութիւն ունեցող շոգեմեքենաները կը դարձնէին երկու եզրային պտուտակները{{sfn|Широков|2012|էջ=61}}, իսկ (turbine) ջրանիւը՝ մէջտեղինը։

Շոգեմեքենաներու եւ ջրանիւի, քեղիկոնի (turbine) միաժամանակեայ գործածումը ընթացքի յարաբերական բարձր արագութեան ժամանակ կը պաշտպանէր ուժեղ ցնցումներէն։ Առաջին անգամ «Ուայթ Սթար Լայն»ը նման համակարգ կիրառեր է «Լաուրենտիք» նաւի վրայ [[1908]] թուականին{{sfn|Gill|2010|p=120}}: Ատոր հետ մէկտեղ «Թիթանիք»ը յագեցած էր 100 (volt) վոլտ (հայերէնով կը գրենք վոլտ) լարման հոսանք արտադրող չորս օժանդակ ելեկտրածին գործիքներով կամ արտակազմիչներով, այսինքն՝ (generators), որոնցմէ իւրաքանչիւրը ունէր 400 հազար ուաթ հզօրութիւն։ Ելեկտրաէներկիայի այս չորս գլխաւոր աղբիւրներու կողքին շոգետախտակամածի հատուածի մասի վերեւը տեղադրուած էին եւս երկու ելեկտրածին գործիքներ կամ արտակազմիչներ այսինքն՝ (generators) իւրաքանչիւրը 30 հազար ուաթ հզօրութեամբ{{sfn|Губачек|2000|էջ=63}}: «Թիթանիք»ի ուժային սարքաւորումներու բոլոր տարրերը իրենց ծաւալներու եւ զանգուածներու (օրինակ՝ մխոցային շարժիչը կը կշռէր 720 թոն) պատճառով ամրացուած էին պողպատեայ սալերու{{sfn|Губачек|2000|էջ=58}}:

Ջրանիւի, քեղիկոնի (turbine), շոգեմեքենաներու, ելեկտրածին գործիքներու կամ արտակազմիչներու այսինքն՝ (generators) եւ օժանդակ (mechanism) մեքենականութիւններու համար գոլորշի կ'արտադրեն 48,5 թոն ծաւալով 24 երկհոսք կաթսաներ եւ հինգ միահոսք կաթսաներ{{sfn|Gill|2010|էջ=126}}: Իւրաքանչյուր կաթսայի տրամագիծը կը կազմէր 4,79 մեթր, երկհոսք կաթսաներու երկարութիւնը կը հասնէր 6,08 մեթրի, միահոսքերինը՝ 3.57 մեթրի։ Իւրաքանչիւր երկծաւալ կաթսայ ունէր վեցական հնոց, իսկ միածաւալը՝ երեքական։ Ատոնք կ'աշխատէին բնական ձգողութեամբ, իսկ կրակակալներու տակ օդ մղող օդափոխիչները կը բարձրացնէին անոր արդիւնաւէտութիւնը{{sfn|Губачек|2000|էջ=63}}: Կաթսայանոցները կը զբաղեցնէին նաւամբարի հինգերորդէն մինչեւ տասներորդ հատուածամասերը։ Ուժային սարքաւորումներու համակարգը գործարկելու համար մէկ օրուան մէջ կը պահանջուէր գրեթէ 610 թոն ածուխ{{sfn|Butler|1998|էջ=10}}: «Թիթանիք»ի կաթսայանոցներուն մէջ իւրաքանչիւր հերթափոխին կ'աշխատէին աւելի քան 100 հնոցապաններ, որոնք ածուխը կը մատակարարէին ձեռքով եւ կը սպասարկէին 159 հնոցներ։

[[Պատկեր:RMS Olympic's propellers.jpg|left|thumb|«[[Օլիմպիք]]»&lt;nowiki/&gt;ի թիավարման պտուտակները, որոնք նոյնական են «Թիթանիք»ի շարժիչներու պտուտակներուն|230px]]
Ջուրի գոլորշին կաթսաներէն երկու գլխաւոր 53 սմ. տրամագիծով շոգեխողովակներով կ'անցնէր շոգեզտիչներ, ուր անոնցմէ կը զատուէին կարծր մասնիկներն ու կաթիլային խոնաւութիւնը{{sfn|Широков|2012|էջ=59}}: Շոգեմեքենայի առաջին՝ 1,3 մեթր տրամագիծով գլան գոլորշին 201°С ջերմաստիճանով կը հասնէր 151 տ/մ² ճնշման տակ։ Գոլորշին գլանի մէջ ընդարձակուելէն եւ վերեւ ու ներքեւ տեղաշարժուելէն յետոյ «կը թուլանար»՝ գլանէն դուրս գալով 55 տ/մ² ճնշմամբ եւ 161°С ջերմաստիճանով։ Այնուհետեւ կ'ուղղուէր 2,13 մեթր տրամագիծով միջին ճնշման գլան։ Այստեղ գործընթացը կը կրկնուէր եւ գոլորշին 17տ/մ² ճնշմամբ կ'անցնէր երկու ցած ճնշման 2,43 մ. տրամագիծով գլաններ։ Պտոյտներու 75-ի հասնող յաճախականութեամբ մէկ մեքենան կ'օգտագործէր մինչեւ 2,8 տ/ր գոլորշի{{sfn|Широков|2012|էջ=61}}: Շոգեմեքենաներէն դուրս գալու պահուն գոլորշին ունէր 6,33տ/մ² ճնշում եւ 87°С ջերմաստիճան{{sfn|Широков|2012|էջ=62}}: Այդ վիճակով ան մուտք կը գործէր ցած ճնշման շոգեջրանիւին (turbine), որուն գլանային միջաշաւիղի թաւալանիւի (rotor) տրամագիծը կը կազմէր 3,7 մ., իսկ զանգուածը՝ մօտաւորապէս 131 տ.։ «Թիթանիք»ի շոգեջրանիւը (turbine) օժտուած էր 16 հազար ձի հզօրութեամբ եւ ընթացքի ժամանակ կը կատարէր միջինը 165-190 պտ/վայրկեան։ Շոգեջրանիւի (turbine) մշակուած շոգին կը մտնէր նաւակողերու երկու շոգեխտարարներու մէջ։ Այդտեղ գոլորշին կ'անցնէր խողովակներու կողքով, որոնցմով պտոյտ կը կատարէր ծովային պաղ ջուրը։ Այդպիսով, պաղ խողովակներու վերեւը սառելով կը խտանար եւ քաղցրահամ ջուրը կաթիլներով կը հոսէր խտացուցիչի հիմնամաս, ուրկէ ալ ջրհանի կամ օդահաններու (pump) օգնութեամբ, խողովակաշարերու համակարգով, ջրահաւաք հեղուկամբարներով եւ զտիչներով, զայն մաքրելով իւղերէն, հրաթեփէն եւ կարծր մասնիկներէն, ետ կ'երթար կաթսաներ{{sfn|Hutchings|2011|p=96}} նախապէս մակերեսային ջեռուցիչի մէջ տաքցած խողովակներէն, որոնք մշակուած գոլորշին բաց կը ձգեն ելեկտրածին գործիքները կամ արտակազմիչները, այսինքն՝ (generators) {{sfn|Широков|2012|էջ=64}}: Այս երկու հիմնական բաշխիչներու հետ մէկտեղ գոլորշին կը մղուէր նաեւ դէպի օժանդակ մեքենականութիւններ, այդ թուով՝ ջրհաններ ու ելեկտրածին գործիքներ{{sfn|Губачек|2000|էջ=63}}:

Իւրաքանչիւր [[շարժիչ]] կը միանար թիապտուտակի մէկ սռնակի (shaft)։ Շարժիչի չորս ծնկաւոր սռնակներէն իւրաքանչիւրը կը կշռէր 118 թոն{{sfn|Широков|2012|էջ=59}}: Կեդրոնական քառաթեւ պտուտակի տրամագիծը կը կազմէր 5,2 մ., իսկ երկու եզրային եռաթեւերինը՝ 7,2 մ.։ Լրիւ ընթացքի ժամանակ կեդրոնական պտուտակը կը պտտէր 180 պտ/ր-ում, իսկ արտաքինները՝ 80 պտ/ր-ուն{{sfn|Gill|2010|էջ=126}}: Պտուտակներու թեւերը պատրաստուած էին [[պղինձ|պղինձի]] եւ [[մանգան]]ի համաձուլուածքէն։ Նաւի ողջ ուժային սարքաւորման համակարգը օժտուած էր 55 հազար ձիաուժ հզօրութեամբ{{sfn|Губачек|2000|էջ=56}}:

== Փրկամակոյկներ ==
[[Պատկեր:Port's lifeboats on Titanic.jpg|right|thumb|230px|Մի շարք փրկամակոյկներ «Թիթանիքի» վերին տախտակամածի քթային հատուածին։ Առջեւի կարգին № 8 փրկամակոյկն է, յետին՝ № 2:]]«Թիթանիք»ի վրայ կար 20 [[փրկամակոյկ]]՝ նաւահեծաններով կախուած 16 վեցթիանի փայտեայ մակոյկ եւ 4 փայտեայ յատակով եւ առագաստաւոր չորս թիակով ծալովի մակոյկ։ 16-էն 14 մակոյկներու վրայ կարող էին տեղաւորուիլ 65 մարդ։ Նաւապետի կամրջակէն առաջին մակոյկներուն ամրացուած էին շրջուած երեսի վրայ «հերթապահ» մակոյկներ՝ 40 մարդ տարողութեամբ։ Ատոնք նախատեսուած էին արտակարգ դէպքերու համար (օրինակ՝ երբ ջուրի մէջ մարդ յայտնուէր)։ Ծալովի փրկամակոյկներու իւրաքանչիւրը հաշուարկուած էին 47 մարդու համար։ Մակոյկներու ընդհանուր տարողութիւնը 1178 մարդ էր այն պարագային, երբ շոգենաւը նախատեսուած էր 2556 ուղեւորի եւ անձնակազմի 908 անդամի համար{{sfn|Hutchings|2011|էջ=112}}: Այդ ժամանակուան անգլիական ծովագնացութեան օրէնսգրքի համաձայն, նաւուն վրայ մակոյկներու քանակը կը համապատասխանէր ոչ թէ նաւուն վրայ մարդկանց քանակին, այլ նաւու զանգուածին։ Այդ օրէնսգիրքը կազմուեր էր [[1894 թուական|1894]] թուականին եւ կը սահմանէր, որ բոլոր աւելի քան 10 թոն զանգուած ունեցող (այդ ժամանակ ամէնախոշոր) նաւերու վրայ պէտք է ըլլայ նաւահեծաններէն կախուած 16-էն ոչ պակաս փրկամակոյկ։ Յետագային կառուցուեցան 10.000 թոն քանի մը անգամ գերազանցող զանգուած ունեցող նաւեր, սակայն ատոնց փրկամակոյկներով յագեցուածութեան՝ առեւտուրի նախարարութեան պահանջները մնացին նոյնը։

Փրկամակոյկները պատրաստուեր էին նոյն «Հարլենտ էնտ Վուլֆ» նաւաշինարանի մէջ, «Թիթանիքի» կառուցման ժամանակ։ Փայտէ մակոյկներու իրանը պատրաստուած էին [[սոճի|սոճու]] տախտակներէն, ողնացռուկները՝ [[կաղնի]]&lt;nowiki/&gt;է, իսկ ողնափայտն ու ղեկի լողաթեւերը՝ [[ծփի]]&lt;nowiki/&gt;էն: 65 տեղնոց մակոյկի երկարութիւնը 9,5 մեթր էր, լայնութիւնը՝ 2,7 մեթր։ «Հերթապահ» մակոյկները ունէին 7,5 մեթր երկարութիւն{{sfn|Манштейн|2013|էջ=51}}: Ծալովի մակոյկները կազմուած էին ամբողջական տախտակէ յատակով եւ առագաստային նաւակողերով, որոնք անհրաժեշտութեան պարագային կը քանդուէին։

Ոչ շարժական չորսական փրկամակոյկներ տեղակայուած էին վերին (նաւակային) տախտակամածի առաջնային եւ նաւախելի այսինքն՝ նաւի ետեւի մասի հատուածներուն մէջ։ Ատոնք թուագրուած էին առաջնամասէն նաւախելի այսինքն՝ նաւի ետեւի մասի ուղղութեամբ, ձախ կողմի վրայ զոյգերը, աջ կողմի վրայ՝ կենտերը: Բոլոր ոչ շարժական փրկամակոյկները իրանով ամրակցուած էին նաւահեծաններուն եւ բացառութեամբ «հերթապահ» մակոյկներու, կը պահուէին կպրլաթով կամ մոմլաթով (tarpaulin) ծածկուած փայտէ կառոյցի հատուածներուն մէջ{{sfn|Lord|1976|էջ=59}}: Ծալուող փրկամակոյկները նշուած էին լատինական A, B, C եւ D տառերով{{sfn|Lord|1976|էջ=59}}: Երկու ծալովի փրկամակոյկ կը պահուէին կամրջակի կողքի նաւահեծաններուն մօտ, «հերթապահ» մակոյկներու կողքին, միւս երկուքը՝ սպայական նաւախուցերու տանիքներուն վրայ։ Վերջինները շատ դժուար էր իջեցնել եւ նախապատրաստել ջուր իջեցնելուն, քանի որ ատոնք ծանր էին եւ ձեռքով կը տեղաշարժուէին{{sfn|Bartlett|2011|էջ=123}}:

«Թիթանիքի» վրայ նաւահեծանները տեղադրեր էր շուէտական [[The Welin Davit and Engineering|«The Welin Davit and Engineering»]] ընկերութիւնը. այդ ժամանակ ատոնք մակոյկները ջուր իջեցնելու ամէնէն առաջաւոր սարքաւորումներն էին{{sfn|Манштейн|2013|էջ=54}}: Առաջին փրկամակոյկը իջեցնելէն յետոյ ատոնք կրնային հակերես դարձնել (այսինք՝ հակառակ երեսը դարձնել) նաւակային տախտակամածի կողմը եւ այնտեղէն վերցնել միւս մակոյկները{{sfn|Chirnside|2004|էջ=26}}: «Թիթանիք»ի սկզբնական նախագիծով նախատեսուած էր 48 փրկամակոյկի տեղաւորումը նաւուն վրայ, սակայն նաւի սեփականատէրերը պնդեցին, որ ատոնց թիւը կրճատուի մինչեւ 20{{sfn|Манштейн|2013|էջ=54}}:

== Հայազգի ուղևորներ ==
«Թիթանիք»ի մէջ եղած են 6 հայ, որոնցմէ փրկուած են երկուքը.

* Օրսէն Սիրայանեան
* Նշան Գրիգորեան, փրկուած է
* Սարգիս Մարտիրոսեան
* Դաւիթ Վարդանեան, փրկուած է
* Յարութիւն (Օրթին) Զաքարեան
* Մ. Տեր Զաքարեան

== Պատկերներ ==
&lt;gallery&gt;
Պատկեր:Titanic Lage.jpg|Նաւաբեկութեան վայրը
Պատկեր:Titanic-lifeboat.gif|Նաւակով փրկուողները
Պատկեր:Thomas Andrews ül.jpg|Նաւի գծագրողը եւ նաւաբեկութեան զոհերէն մէկը՝ [[Թոմաս Էնտրիւզ]]
Պատկեր:CaptianEdwardSmith.jpg|Նաւապետ [[Էտուարտ Սմիթ]]ը
Պատկեր:Stöwer Titanic.jpg|[[Թիթանիքի մահը]]
Պատկեր:Titanic the sinking.jpg|Թիթանիքի կործանումը
Պատկեր:Titanicsinking.jpg|Նաւի բախումը սառցալերան
Պատկեր:Robert Ballard at TED 2008.jpg|Թիթանիքի բեկորները յայտնաբերած Ռոպերթ Պալլարտը 
Պատկեր:Titanic-sinking-animation.gif|Նաւի համեմատաբար խորտակումը
Պատկեր:Detached rusticles hires.jpg|Նաւի հատուած այսօր
Պատկեր:Titanic wreck bow.jpg|Նաւի քիթը
&lt;/gallery&gt;

== Ընթերցանութիւն ==
{{refbegin|30em}}
* {{cite book|title=The Discovery of the ''Titanic''|url=https://archive.org/details/discoveryoftitan0000unse|last=Ballard|first=Robert D.|publisher=Warner Books|year=1987|isbn=978-0-446-51385-2|location=New York}}
* {{cite book|url=https://archive.org/details/titanicnightreme0000barc|title=''Titanic'': A Night Remembered|last=Barczewski|first=Stephanie|publisher=Hambledon Continuum|year=2006|isbn=978-1-85285-500-0|location=London}}
* {{cite book|title=Lost Voices From the Titanic: The Definitive Oral History|url=https://archive.org/details/lostvoicesfromti0000barr_o3c5|last=Barratt|first=Nick|publisher=Random House|year=2009|isbn=978-1-84809-151-1|location=London|author-link=Nick Barratt}}
* {{cite book|url=https://archive.org/details/titanic9hourstoh0000bart|title=''Titanic'': 9 Hours to Hell, the Survivors' Story|last=Bartlett|first=W. B.|publisher=Amberley Publishing|year=2011|isbn=978-1-4456-0482-4|location=Stroud, Gloucestershire|url-access=registration}}
* {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=6r0_PKEE3dwC|title=''Olympic'' &amp; ''Titanic'': The Truth Behind the Conspiracy|last1=Beveridge|first1=Bruce|last2=Hall|first2=Steve|publisher=Infinity Publishing|year=2004|isbn=978-0-7414-1949-1|location=Haverford, Pennsylvania|access-date=15 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20240523002548/https://books.google.com/books?id=6r0_PKEE3dwC|archive-date=23 May 2024|url-status=live}}
* {{cite book|title=''Titanic''—The Ship Magnificent Volume One: Design &amp; Construction|last=Beveridge|first=Bruce|publisher=The History Press|year=2008|isbn=978-0-7524-4606-6|location=Stroud}}
* {{cite book|title=Report into the Loss of the SS ''Titanic'': A Centennial Reappraisal|url=https://archive.org/details/lossofsstitanicc0000unse|last1=Beveridge|first1=Bruce|last2=Hall|first2=Steve|publisher=The History Press|year=2011|isbn=978-0-7524-6210-3|editor-last=Halpern|editor-first=Samuel|location=Stroud, UK|chapter=Description of the ship}}
* {{cite book|url=https://archive.org/details/88212amazingansw00hugh|title=882½ Amazing Answers to your Questions about the Titanic|last1=Brewster|first1=Hugh|last2=Coulter|first2=Laurie|publisher=Madison Press Book|year=1998|isbn=978-0-590-18730-5}}
* {{cite book|url=https://archive.org/details/unsinkablefullst00butl|title=Unsinkable: the full story of the RMS Titanic|last=Butler|first=Daniel Allen|publisher=Stackpole Books|year=1998|isbn=978-0-8117-1814-1|location=Mechanicsburg, PA|url-access=registration}}
* {{cite book|url=https://archive.org/details/unsinkablefullst0000butl_a6i8|title=Unsinkable: the full story of the RMS Titanic|last=Butler|first=Daniel Allen|publisher=Da Capo Press|year=2002|isbn=978-0-306-81110-4|location=USA|orig-year=1998}}
* {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=sgNUEqkgctEC|title=The House of Morgan: An American Banking Dynasty and the Rise of Modern Finance|last=Chernow|first=Ron|publisher=Grove Press|year=2010|isbn=978-0-8021-4465-2|location=New York|access-date=15 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20240523002508/https://books.google.com/books?id=sgNUEqkgctEC|archive-date=23 May 2024|url-status=live}}
* {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Ky5UAAAAMAAJ|title=The Olympic-class Ships: Olympic, Titanic, Britannic|last=Chirnside|first=Mark|publisher=[[Tempus Publishing|Tempus]]|year=2004|isbn=978-0-7524-2868-0|location=Stroud, England|access-date=15 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20240523002516/https://books.google.com/books?id=Ky5UAAAAMAAJ|archive-date=23 May 2024|url-status=live}}
* {{cite book|title=Titanic: The Ship of Dreams|last1=Crosbie|first1=Duncan|last2=Mortimer|first2=Sheila|publisher=Orchard Books|year=2006|isbn=978-0-439-89995-6|location=New York, NY}}
* {{cite book|title=''Titanic'': Destination Disaster: The Legends and the Reality|last1=Eaton|first1=John P.|last2=Haas|first2=Charles A.|publisher=Patrick Stephens|year=1987|isbn=978-0-00-732164-3|location=Wellingborough, UK}}
* {{cite book|title=''Titanic'': Triumph and Tragedy|last1=Eaton|first1=John P.|last2=Haas|first2=Charles A.|publisher=Patrick Stephens|year=1994|isbn=978-1-85260-493-6|location=Wellingborough, UK}}
* {{cite book|title=''Titanic'': Triumph and Tragedy|url=https://archive.org/details/titanictriumphtr0000eato|last1=Eaton|first1=John P.|last2=Haas|first2=Charles A.|publisher=W.W. Norton &amp; Company|year=1995|isbn=978-0-393-03697-8|location=New York}}
* {{cite book|title=Titanic : the real story of the construction of the world's most famous ship|url=https://archive.org/details/titanicrealstory0000gill|last=Gill|first=Anton|publisher=Channel 4 Books|year=2010|isbn=978-1-905026-71-5}}
* {{cite book|title=Report into the Loss of the SS ''Titanic'': A Centennial Reappraisal|url=https://archive.org/details/lossofsstitanicc0000unse|last=Halpern|first=Samuel|publisher=The History Press|year=2011|isbn=978-0-7524-6210-3|editor-last=Halpern|editor-first=Samuel|location=Stroud, UK|chapter=Account of the Ship's Journey Across the Atlantic}}
* {{cite book|title=Report into the Loss of the SS ''Titanic'': A Centennial Reappraisal|url=https://archive.org/details/lossofsstitanicc0000unse|last1=Halpern|first1=Samuel|last2=Weeks|first2=Charles|publisher=The History Press|year=2011|isbn=978-0-7524-6210-3|editor-last=Halpern|editor-first=Samuel|location=Stroud, UK|chapter=Description of the Damage to the Ship}}
* {{cite book|title=''Titanic'' Century: Media, Myth, and the Making of a Cultural Icon|url=https://archive.org/details/titaniccenturyme0000heye|last=Heyer|first=Paul|publisher=ABC-CLIO|year=2012|isbn=978-0-313-39815-5|location=Santa Barbara, CA}}
* {{cite book|title=The Myth of the Titanic|url=https://archive.org/details/mythoftitanic0000howe|last=Howells|first=Richard|publisher=MacMillan Press|year=1999|isbn=978-0-333-72597-9|location=United Kingdom}}
* {{cite book|title=RMS Titanic 1909–12 (Olympic Class): Owners' Workshop Manual|url=https://archive.org/details/rmstitanic1909120000hutc|last1=Hutchings|first1=David F.|last2=de Kerbrech|first2=Richard P.|publisher=Haynes|year=2011|isbn=978-1-84425-662-4|location=Sparkford, Yeovil}}
* {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=mbCF5L1sm94C|title=Heroine of the Titanic: The Real Unsinkable Molly Brown|last=Landau|first=Elaine|publisher=Houghton Mifflin Harcourt|year=2001|isbn=978-0-395-93912-3|pages=22–23|access-date=15 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20240523002508/https://books.google.com/books?id=mbCF5L1sm94C|archive-date=23 May 2024|url-status=live}}
* {{cite book|title=A Night to Remember|url=https://archive.org/details/nighttoremember0000lord_j9r9|last=Lord|first=Walter|publisher=Penguin Books|year=1976|isbn=978-0-14-004757-8|location=London}}
* {{cite book|url=https://archive.org/details/nighttoremember00lord|title=A Night to Remember|last=Lord|first=Walter|publisher=Henry Holt and Company|year=1997|isbn=978-0-553-27827-9|edition=3rd|location=New York|orig-year=1955}}
* {{cite book|title=A Night to Remember|url=https://archive.org/details/nighttoremember0000lord_s3c4|last=Lord|first=Walter|publisher=St. Martin's Griffin|year=2005|isbn=978-0-8050-7764-3|location=New York|orig-year=1955}}
* {{cite book|title=''Titanic'': An Illustrated History|last=Lynch|first=Don|publisher=Hyperion|year=1992|isbn=978-1-56282-918-6|location=New York}}
* {{cite book|title=Christie's Century of Teddy Bears|url=https://archive.org/details/christiescentury0000mani_k8u4|last=Maniera|first=Leyla|publisher=Pavilion|year=2003|isbn=978-1-86205-595-7|location=London}}
* {{cite book|url=https://archive.org/details/whatreallysankti0000mcca|title=What Really Sank The Titanic – New Forensic Evidence|last1=McCarty|first1=Jennifer Hooper|last2=Foecke|first2=Tim|publisher=Citadel|year=2012|isbn=978-0-8065-2895-3|location=New York|orig-year=2008}}
* {{cite book|title=Anatomy of the ''Titanic''|url=https://archive.org/details/anatomyoftitanic0000mccl|last=McCluskie|first=Tom|publisher=PRC Publishing|year=1998|isbn=978-1-85648-482-4|location=London}}
* {{cite book|url=https://archive.org/details/1912factsaboutti00meri|title=1912 Facts About ''Titanic''|last=Merideth|first=Lee W.|publisher=Rocklin Press|year=2003|isbn=978-0-9626237-9-0|location=Sunnyvale, CA|url-access=registration}}
* {{cite book|url=https://archive.org/details/sinkingoftitanic00mowb|title=Sinking of the ''Titanic''|last=Mowbray|first=Jay Henry|publisher=The Minter Company|year=1912|location=Harrisburg, PA|oclc=9176732}}
* {{cite book|title=''Titanic'' and the Making of James Cameron|last=Parisi|first=Paula|publisher=Newmarket Press|year=1998|isbn=978-1-55704-364-1|location=New York}}
* {{cite book|title=Le Titanic ne répond plus|url=https://archive.org/details/letitanicnerepon0000piou|last=Piouffre|first=Gérard|publisher=Larousse|year=2009|isbn=978-2-263-02799-4|language=fr}}
* {{cite book|title=The ''Titanic'': historiography and annotated bibliography|url=https://archive.org/details/titanichistoriog0000raso|last=Rasor|first=Eugene L.|publisher=Greenwood Publishing Group|year=2001|isbn=978-0-313-31215-1|location=Westport, CT}}
* {{cite book|title=The Complete ''Titanic'': From the Ship's Earliest Blueprints to the Epic Film|url=https://archive.org/details/completetitanicf0000spig|last=Spignesi|first=Stephen J.|publisher=Birch Lane Press|year=1998|isbn=978-1-55972-483-8|location=Secaucus, New Jersey}}
* {{cite book|title=The ''Titanic'' For Dummies|url=https://archive.org/details/titanicfordummie0000spig|last=Spignesi|first=Stephen J.|publisher=John Wiley &amp; Sons|year=2012|isbn=978-1-118-20651-5|location=Hoboken, NJ}}
* {{cite book|title=Steel Metallurgy for the Non-Metallurgist|url=https://archive.org/details/steelmetallurgyf0000verh|last=Verhoeven|first=John D.|publisher=ASM International|year=2007|isbn=978-0-87170-858-8|location=Materials Park, OH}}
* {{cite book|title=The Rough Guide to the ''Titanic''|url=https://archive.org/details/roughguidetotita0000ward|last=Ward|first=Greg|publisher=Rough Guides Ltd|year=2012|isbn=978-1-4053-8699-9|location=London}}

=== Յօդուածներ ===
* {{cite news|last=Broad|first=William J.|date=8 April 1997|title=Toppling Theories, Scientists Find 6 Slits, Not Big Gash, Sank ''Titanic''|newspaper=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1997/04/08/science/toppling-theories-scientists-find-6-slits-not-big-gash-sank-titanic.html?pagewanted=all|access-date=5 November 2011|archive-date=31 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200831010549/https://www.nytimes.com/1997/04/08/science/toppling-theories-scientists-find-6-slits-not-big-gash-sank-titanic.html|url-status=live}}
* {{cite news|last=Broad|first=William J.|date=15 April 2008|title=In Weak Rivets, a Possible Key to Titanic's Doom|newspaper=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2008/04/15/science/15titanic.html|access-date=13 March 2012|archive-date=31 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200831010558/https://www.nytimes.com/2008/04/15/science/15titanic.html|url-status=live}}
* {{cite news|last=Canfield|first=Clarke|title=Full Titanic site mapped for 1st time|url=http://www.fox10tv.com/dpps/news/national/northeast/full-titanic-site-mapped-for-1st-time-nt12-jgr_4098372|agency=The Associated Press|date=8 March 2012|access-date=9 March 2012|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20130102151112/http://www.fox10tv.com/dpps/news/national/northeast/full-titanic-site-mapped-for-1st-time-nt12-jgr_4098372|archive-date=2 January 2013}}
* {{Citation|last1=Felkins|first1=Katherine|last2=Leighly|first2=HP|last3=Jankovic|first3=A|year=1998|title=The Royal Mail Ship Titanic: Did a Metallurgical Failure Cause a Night to Remember?|journal=JOM|volume=50|issue=1|pages=12–18|url=http://www.tms.org/pubs/journals/jom/9801/felkins-9801.html|doi=10.1007/s11837-998-0062-7|bibcode=1998JOM....50a..12F|s2cid=109593098|access-date=10 January 2015|archive-date=30 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180630231939/http://www.tms.org/pubs/journals/JOM/9801/Felkins-9801.html|url-status=live}}
* {{cite journal|title=What really sank the Titanic?|journal=Materials Today|volume=11|issue=10|pages=48|date=26 September 2008|publisher=[[Elsevier]]|url=http://www.materialstoday.com/view/1618/what-really-sank-the-titanic/|access-date=4 March 2012|doi=10.1016/s1369-7021(08)70224-4|last=Foecke|first=Tim|doi-access=free|archive-date=31 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200831010539/https://www.materialstoday.com/metals-alloys/news/what-really-sank-the-titanic//|url-status=live|issn=1369-7021}}
* {{cite journal|last=Ryan|first=Paul R.|date=Winter 1985–1986|title=The ''Titanic'' Tale|journal=Oceanus|volume=4|issue=28|url=https://archive.org/stream/oceanusv2804wood#page/n3/mode/2up|ref={{sfnRef|Ryan|1985}}}}
* {{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-northern-ireland-17571457|title=New Titanic Belfast complex opens|newspaper=BBC News|date=31 March 2012|access-date=9 April 2012|ref={{sfnRef|BBC News|31 March 2012}}|archive-date=6 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210106103007/https://www.bbc.com/news/uk-northern-ireland-17571457|url-status=live}}
* {{cite news|url=https://www.bbc.com/future/article/20181001-is-this-the-last-chance-to-see-the-titanic|title=Is this the last chance to see the Titanic?|newspaper=BBC News|date=2 October 2018|access-date=9 January 2020|archive-date=6 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210106103043/https://www.bbc.com/future/article/20181001-is-this-the-last-chance-to-see-the-titanic|url-status=live}}

=== Հետազօտութիւններ ===
* {{cite web|url=http://www.titanicinquiry.org/BOTInq/BOTReport/BOTRepWC.php|title=Report on the Loss of the &quot;Titanic.&quot; (s.s.)|date=30 July 1912|work=British Wreck Commissioner's Inquiry, Final Report (Watertight Compartments)|archive-url=https://web.archive.org/web/20140103014858/http://www.titanicinquiry.org/BOTInq/BOTReport/BOTRepWC.php|archive-date=3 January 2014|ref={{harvid|Report|1912}}|author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt;|access-date=14 April 2012|url-status=dead}}
* {{cite book|title=The Loss of the Titanic, 1912|url=https://archive.org/details/lossoftitanic1910000unse|last=Mersey|first=Lord|publisher=The Stationery Office|year=1999|isbn=978-0-11-702403-8|ref={{sfnRef|Mersey|1912}}|author-link=John Bigham, 1st Viscount Mersey|orig-year=1912}}
{{refend}}

== Արտաքին յղումներ ==
{{Commons}}

* [https://web.archive.org/web/20151219230612/http://www.premierexhibitions.com/corporate/all/rms-titanic-inc RMS ''Titanic'', Inc], exclusive steward of RMS ''Titanic''
* [http://www.titanichistoricalsociety.org/ ''Titanic'' Historical Society]
* [http://www.marconicalling.com/museum/html/indexes/titanicmessagelist.html Collection of Marconigram radio messages related to the ''Titanic''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160125072331/http://www.marconicalling.com/museum/html/indexes/titanicmessagelist.html|date=25 January 2016}}
* [http://topics.nytimes.com/top/reference/timestopics/subjects/t/titanic/index.html ''New York Times'' coverage of the ''Titanic'']
* [http://www.lva.virginia.gov/exhibits/titanic/ &quot;Titanic in Black and White&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180912145844/http://www.lva.virginia.gov/exhibits/titanic/ |date=2018-09-12 }} at [[:en:Library_of_Virginia|Library of Virginia]]
* {{cite web|url=https://explore.reference.com/50-images-from-the-titanic-you-have-to-see-to-believe/|title=50 Images From The Titanic You Have To See To Believe|last=Ruhlow|first=Tina|date=December 2020|website=Reference.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20201226061248/https://explore.reference.com/50-images-from-the-titanic-you-have-to-see-to-believe/|archive-date=26 December 2020|url-status=live}}
* {{YouTube|id=_xKDRmhp6lQ|title=''Titanic'' Footage and Survivors Interviews}}
* {{YouTube|id=05o7sOAjtXE|title=''Titanic'' Footage: Leaving Belfast – British Pathé}}
* [http://www.theeuropeanlibrary.org/tel4/newspapers/search?query=titanic References to the ''Titanic'' in European Historic Newspapers]
* [http://www.shapell.org/manuscript/postcard-sent-from-aboard-titanic Rare Postcard from the ''Titanic'']
* {{YouTube|id=fHmgF4ibmuk|title=RMS Titanic: Fascinating Engineering Facts}} – Professor [[:en:William_S._Hammack|William S. Hammack]]

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}{{Commons category|Titanic (ship, 1912)}}{{Wikivoyage|RMS Titanic}}</text>
      <sha1>95tow7o1fe3zq5tpjuc85si2dgch7u3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Էվա Փերոն</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32204</id>
    <revision>
      <id>255660</id>
      <parentid>252655</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T21:48:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>5016</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260928)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>255660</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10184" sha1="8k8fwq4yo29khny31m9291bvewdench" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Անձ|բնագիր անուանում=maˈɾi.a ˈeβa ˈðwarte ðe peˈɾon|ծննդեան անուն=Մարիա Էվա Տուարտէ}}
'''Մարիա Էվա Տուարտէ տէ Փերոն,''' ([[Սպանիա|սպաներէն՝]] maˈɾi.a ˈeβa ˈðwarte ðe peˈɾon), ծննդեան անունով՝ Մարիա Էվա Տուարտէ, 7 Մայիս 1919- 26 Յուլիս 1952), աւելի ծանօթ Էվա «Էվիթա» Փերոն անունով, [[Արժանթին|արժանթինցի]] քաղաքական գործիչ, հանրային գործիչ եւ դերասանուհի։

Յունիս 1946-էն մինչեւ իր մահը՝ Յուլիս 1952, կը պաշտօնավարէ իբրեւ Արժանթինի առաջին տիկին՝ իբրեւ Արժանթինի նախագահ [[Խուան Փերոն|Խուան Փերոնի]] կինը։

Էվա Փերոն ծնած է համեստ ընտանիքի մը մէջ՝ Փամփաս շրջանի [[Լոս Թոլտոս]] գիւղին մէջ, իբրեւ ընտանիքի հինգ զաւակներէն կրտսերը։ 

1934-ին, տասնհինգ տարեկան հասակին, կը տեղափոխուի երկիրի մայրաքաղաքը՝ [[Պուէնոս Այրէս]]՝ [[Թատրոն|թատրոնի]], [[Ձայնասփիւռ|ձայնասփիւռի]] եւ [[Շարժապատկեր|շարժանկարի]] դերասանուհի դառնալու նպատակով։ 

1945-ին կ'ամուսնանայ Խուան Փերոնի հետ, որ այդ օրերուն տակաւին բանակի գնդապետ էր։ 

Երբ 1946-ին Խուան Փերոն Արժանթինի նախագահ կ'ընտրուի&lt;ref&gt;[https://archive.org/details/pernenigmasofa00cras Փերոն]&lt;/ref&gt;, Էվա Փերոն ալ կ'անցնի երկիրի քաղաքական կեանքին առաջին շարքերը։

Իր հիմնած Էվա Փերոնի հիմնադրամին շնորհիւ, որ բարեսիրական լայն գործունէութիւն կը ծաւալէ եւ մեծ ազդեցութիւն կը գործէ Արժանթինի հասարակութեան վրայ, Էվա Փերոն կը դառնայ փերոնական շարժումին եւ արժանթինեան մշակոյթին առանցքային դէմքերէն մէկը։

22 Յունուարի 1944-ին, Լունա Փարք մարզադաշտին մէջ կազմակերպուած բարեսիրական ձեռնարկի մը ընթացքին, որուն նպատակը [[Սան Խուանի երկրաշարժ|Սան Խուանի երկրաշարժէն]] աղէտեալներուն օգնութիւնն էր, ան կը հանդիպի գնդապետ Խուան Փերոնին։ Երկուքը կը պսակուին յաջորդ տարի։ 

Յունիս 1946-ն Խուան Փերոն նախագահ կ'ընտրուի, իսկ յաջորդ վեց տարիներուն Էվա Փերոն ազդեցիկ դեր կը ստանձնէ փերոնական արհեստակցական միութիւններուն մէջ, մանաւանդ աշխատաւորներու իրաւունքներու պաշտպանութեան շնորհիւ։

Ան նաեւ կը ղեկավարէ Աշխատանքի եւ Առողջապահութեան նախարարութիւնները, կը հիմնէ եւ կը վարէ Էվա Փերոնի հիմնադրամը, կը պայքարի Արժանթինի մէջ կիներու ընտրական իրաւունքին համար եւ կը հիմնէ ու կը ղեկավարէ երկիրին առաջին մեծածաւալ կիներու քաղաքական կազմակերպութիւնը՝ Կին Փերոնական Կուսակցութիւնը։

1951-ին Էվա Փերոն կը յայտարարէ, որ պիտի առաջադրուի իբրեւ Արժանթինի փոխնախագահի պաշտօնին փերոնական թեկնածու։ Ան լայն աջակցութիւն կը ստանայ փերոնական համակիրներէն, ինչպէս նաեւ ցած եկամուտ ունեցող եւ աշխատաւոր դասակարգի ներկայացուցիչներէն, որոնք կը ճանչցուին '''''descamisados''''' («անշապիկներ») անունով։ Սակայն զինուորական շրջանակներու եւ երկիրին հարուստ խաւերուն ընդդիմութիւնը, ինչպէս նաեւ իր առողջական վիճակին վատթարացումը, զինք ի վերջոյ կը ստիպեն հրաժարելու իր թեկնածութենէն&lt;ref&gt;[https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(00)02337-0/abstract Էվա Փերոնիի մահը]&lt;/ref&gt;։

1952-ին, [[Քաղցկեղ|քաղցկեղէ]] իր մահէն քիչ առաջ, Արժանթինի Ազգային Քոնկրեսը Էվա Փերոնին կը շնորհէ «Արժանթին ազգի Հոգեւոր Առաջնորդ» պատուանունը։ Նոյն տարուան Յուլիսին, երեսուներեք տարեկան հասակին, ան կը մահանայ քաղցկեղէ եւ կ'արժանանայ պետական յուղարկաւորութեան, պատիւ մը, որ սովորաբար կը վերապահուի միայն պետութեան ղեկավարներուն։

Էվա Փերոն ժամանակի ընթացքին կը դառնայ միջազգային ժողովրդական մշակոյթի խորհրդանշական դէմքերէն մէկը։ Ամէնէն մեծ ճանաչումը կը ստանայ ''Evita'' (1976) երաժշտական բեմադրութեան շնորհիւ, որ հիմնուած է իր կեանքին վրայ։

Արժանթինցի քաղաքական գործիչ Քրիսթինա Ալվարես Ռոտրիկես կը յայտնէ, թէ Էվա Փերոնը երբեք չէ հեռացած արժանթինցիներու հաւաքական յիշողութենէն։ Իսկ Արժանթինի երկրորդ կին նախագահ Քրիսթինա Ֆեռնանտես տէ Քիրշներ կը հաստատէ, թէ իր սերունդի կիները Էվա Փերոնին պարտական են իր «անձնուիրութեան, վճռակամութեան եւ պայքարի ոգիին» համար։
== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}
== Գրականութիւն ==
{{div col}}
* {{Cite journal |year=1996 |title=Evita: The Woman Behind the Myth |publisher=A&amp;E Biography}}
* {{Cite book |last=Adams |first=Jerome R |url=https://archive.org/details/latinamericanher00jero |title=Latin American Heroes: Liberators and Patriots from 1500 to the Present |publisher=Ballantine Books |year=1993 |isbn=0-345-38384-2}}
* {{Cite book |last=Ara |first=Pedro |title=El Caso Eva Perón |url=https://archive.org/details/elcasoevaperonap0000arap |year=1974}}
* {{Cite book |last=Barnes |first=John |url=https://archive.org/details/evitafirstladybi0000barn |title=Evita, First Lady: A Biography of Eva Perón |publisher=Grove Press |year=1978 |location=New York, New York}}
* {{Cite book |last=Vacca |first=Roberto |title=Eva Perón |publisher=CEAL |year=1970}}
* {{Cite book |last=Crassweller |first=Robert D |url=https://archive.org/details/pernenigmasofa00cras |title=Peron and the Enigmas of Argentina |publisher=W.W. Norton &amp; Company |year=1987 |isbn=0-393-02381-8}}
* {{Cite book |last=Fraser |first=Nicholas |title=Evita: The Real Life of Eva Perón |last2=Navarro |first2=Marysa |publisher=W.W. Norton &amp; Company |year=1996}}
* {{Cite book |last=Guillermoprieto |first=Alma |url=https://archive.org/details/lookingforhistor00guil |title=Looking for History: Dispatches from Latin America |publisher=Vintage |year=2002 |isbn=0-375-72582-2}}
* Guy, Donna. &quot;Life and the Commodification of Death in Argentina: Juan and Eva Perón&quot; in ''Death, Dismemberment, and Memory: Body Politics in Latin America'', Lyman L. Johnson, ed. Albuquerque: University of New Mexico Press 2004, pp.&amp;nbsp;245–272.
* {{Cite journal |last=Lerner |first=BH |year=2000 |title=The illness and death of Eva Perón: cancer, politics, and secrecy |url=https://archive.org/details/sim_the-lancet_2000-06-03_355_9219/page/1988 |journal=Lancet |volume=355 |pages=1988–1991 |doi=10.1016/s0140-6736(00)02337-0 |pmid=10859055}}
* {{Cite book |last=Levine |first=Lawrence |url=https://archive.org/details/insideargentinaf0000levi |title=Inside Argentina from Perón to Menem: 1950–2000 From an American Point of View |year=2001 |isbn=0-9649247-7-3}}
* {{Cite book |last=Main |first=Mary |url=https://archive.org/details/evitawomanwithwh0000main |title=Evita: The Woman with the Whip |year=1980 |isbn=0-396-07834-6}}
* {{Cite book |last=McManners |first=John |title=The Oxford Illustrated History of Christianity |publisher=Oxford University Press |year=2001 |isbn=0-19-285439-9}}
* {{Cite book |last=Naipaul |first=V.S. |title=The Return of Eva Perón |publisher=Alfred A. Knopf |year=1980}}
* {{Cite book |last=Dujovne Ortiz |first=Alicia |url=https://archive.org/details/evaperon0000dujo_e0x3 |title=Eva Perón |publisher=St. Martin's Press |year=1996 |isbn=0-312-14599-3}}
* {{Cite book |last=Perón |first=Eva |title=La Razón de mi vida |publisher=Buro Editors |year=1952}}
* {{Cite book |title=Evita: An Intimate Portrait of Eva Peron |editor=Juan Pablo Queiroz, Tomas De Elia}}
* {{Cite book |last=Rousso-Lenoir |first=Fabienne |title=America Latina |isbn=2-84323-335-6}}
* {{Cite book |last=Taylor |first=Julie M. |title=Eva Perón: The Myths of a Woman |isbn=0-226-79143-2}}
*{{Cite news |last=Nasi |first=Kristina |year=2010 |title=Eva Peron in the Twenty-First Century: The Power of the Image in Argentina |publisher=The International Journal of the Image |pages=99–106}}
{{div col end}}

[[Ստորոգութիւն:Ի. դարու կին քաղաքական գործիչներ]]
[[Ստորոգութիւն:Արժանթինի առաջին տիկիններ]]
[[Ստորոգութիւն:Արժանթինի կին քաղաքական գործիչներ]]
[[Ստորոգութիւն:Թատրոնի դերասանուհիներ]]
[[Ստորոգութիւն:Կանանց իրաւունքներու իրաւապաշտպաններ]]</text>
      <sha1>8k8fwq4yo29khny31m9291bvewdench</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ուիլսոնեան Հայաստան</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32803</id>
    <revision>
      <id>255658</id>
      <parentid>254514</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T21:45:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>5016</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260928)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>255658</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29749" sha1="eai2z8friay960x1t1yr425nv8vfjk5" xml:space="preserve">[[Պատկեր:Wilsonian_Armenia_with_zoom_(orthographic_projection).svg|մինի|280x280փքս|Ուիլսոնեան Հայաստանի աշխարհագրական դիրքը ]]
[[Պատկեր:Boundary_between_Turkey_and_Armenia_as_determined_by_Woodrow_Wilson_1920.jpg|մինի|Ուիլսոնեան Հայաստանը՝ ըստ [[Սեւրի դաշնագիր|Սեւրի դաշնագրին]]։]]
[[Պատկեր:Map_showing_the_boundaries_of_Armenia_as_awarded_by_President_Wilson.jpg|մինի|Նախագահ Ուիլսընի կողմէ Հայաստանին շնորհուած սահմանները ցոյց տուող քարտէս]]
'''Ուիլսոնեան Հայաստան''' [[Հայաստանի Առաջին Հանրապետութիւն|Հայաստանի Առաջին Հանրապետութեան]] չիրականացած սահմանային կազմաւորումն էր, որ նախատեսուած էր [[Սեւրի դաշնագիր|Սեւրի դաշնագրով]] եւ գծագրուած էր Միացեալ Նահանգներու նախագահ [[Ուուտրօ Ուիլսըն|Ուուտրօ Ուիլսընի]] Պետական Քարտուղարութեան կողմէ։&lt;ref name=&quot;vol4&quot;&gt;{{Hovannisian: The Republic of Armenia|volume=4}}&lt;/ref&gt; Սեւրի դաշնագիրը խաղաղութեան դաշնագիր մըն էր, որ 1920 թուականի Օգոստոսին մշակուած եւ ստորագրուած էր Առաջին Համաշխարհային Պատերազմի Դաշնակից Արեւմտեան Տէրութիւններուն եւ պարտուած [[Օսմանեան Կայսրութիւն|Օսմանեան Կայսրութեան]] կառավարութեան միջեւ, սակայն երբեք չվաւերացուեցաւ եւ հետագային փոխարինուեցաւ [[Լոզանի դաշնագիր|Լոզանի դաշնագրով]]։ Ուիլսոնեան Հայաստանի առաջարկուած սահմանները կը ներառէին [[Արեւմտեան Հայաստան|Արեւմտեան Հայաստանի]] հայաբնակ շրջանները, մասնաւորաբար Օսմանեան կայսրութեան վիլայէթները՝ [[Էրզրում]], Բիթլիս, [[Վան]] եւ [[Տրապիզոն]]։ Տրապիզոնի վիլայէթի մասերու ներառումը նպատակ ունէր [[Հայաստանի Առաջին Հանրապետութիւն|Հայաստանի Առաջին Հանրապետութեան]] տալ մուտք դէպի [[Սեւ ծով]]՝ [[Տրապիզոն|Տրապիզոնի]] նաւահանգիստին միջոցով։ Առաջարկուած [[Պոնտոսի Հանրապետութիւն|Պոնտոսի Հանրապետութեան]] հարցը քննարկուեցաւ [[1919-ի Փարիզի Խաղաղութեան Համաժողով|1919-ի Փարիզի Խաղաղութեան Համաժողովին]] ընթացքին, սակայն [[Էլեֆթերիոս Վենիզելոս|Էլեֆթերիոս Վենիզելոսի]] յունական կառավարութիւնը կը վախնար նման պետութեան անկայուն վիճակէն, ուստի անոր մէկ մասը փոխարէնը ներառուեցաւ Ուիլսոնեան Հայաստանի առաջարկուած պետութեան մէջ։

Միացեալ Նահանգներու Ծերակոյտը 1920-ին մերժեց Հայաստանի համար մանդատը։ [[Թրքական Անկախութեան Պատերազմ|Թրքական Անկախութեան Պատերազմի]] բռնկումը պատճառ դարձաւ, որ Օսմանեան Կայսրութիւնը չվաւերացնէ Սեւրի դաշնագիրը։ Քանի մը ամիս ետք, [[Թուրքիոյ ներխուժումը Հայաստան|Թուրքիան ներխուժեց Հայաստան]]։ 1920 թուականի Նոյեմբեր 2-ին ստորագրուած [[Ալեքսանդրապոլի դաշնագիր|Ալեքսանդրապոլի դաշնագրով]] Հայաստանը հրաժարեցաւ [[Արեւմտեան Հայաստան|Արեւմտեան Հայաստանի]] նկատմամբ իր բոլոր պահանջներէն, որոնք խոստացուած էին [[Սեւրի դաշնագիր|Սեւրի դաշնագրով]]։&lt;ref name=&quot;Richard G. Hovannisian 1921 p. 316&quot;&gt;Richard G. Hovannisian, ''The Contest for Kars (1914–1921)'', p. 316, Kars and Ani, Mazda Publishers 2011 (in Armenian).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|title=The Armenians: from kings and priests to merchants and commissars|url=https://archive.org/details/armeniansfromkin00razm|author=Panossian, R.|date=2006|publisher=Columbia University Press|isbn=978-0-231-13926-7|page=[https://archive.org/details/armeniansfromkin00razm/page/247 247]|quote=[The Treaty of] Sèvres recognised the independent Armenian republic and promised the creation of a much greater country based on the four (out of six) historic Armenian provinces in the Ottoman empire.}}&lt;/ref&gt; Հրաժարուած այլ տարածքներու շարքին կը գտնուէր նաեւ Կարսը, որ փոխանցուեցաւ Թուրքիոյ, եւ [[Նախիջեւանի Ինքնավար Հանրապետութիւն|Նախիջեւանը]], որ փոխանցուեցաւ Ատրպէյճանին։&lt;ref name=&quot;Richard G. Hovannisian 1921 p. 316&quot; /&gt; Սահմանային այս փոփոխութիւնները վաւերացուեցան [[Կարսի դաշնագիր|Կարսի դաշնագրով]] եւ [[Մոսկուայի դաշնագիր (1921)|Մոսկուայի դաշնագրով (1921)]], որոնք բանակցուած էին Խորհրդային Ռուսաստանի եւ Թուրքիոյ միջեւ՝ [[Հայաստանի Առաջին Հանրապետութիւն|Հայաստանի Առաջին Հանրապետութեան]] խորհրդայնացումէն ետք։

Այսօր հայերը՝ թէ՛ [[Հայկական սփիւռք|Սփիւռքի մէջ]] եւ թէ՛ [[Թուրքիոյ հայեր|ժամանակակից Թուրքիոյ բնիկ հայերը]], կը հետապնդեն [[Արեւմտեան Հայաստան|Արեւմտեան Հայաստանի]] մէջ քաղաքական ներկայացուցչութիւն ունենալու կամ [[Միացեալ Հայաստան|Հայաստանի Հանրապետութեան հետ վերամիաւորուելու]] նպատակներ, իսկ [[Հայոց Ցեղասպանութենէն վերապրողներ|Ցեղասպանութենէն վերապրածներու]] ժառանգներու համագումար մը աշխուժօրէն կը գործէ Սփիւռքի մէջ։&lt;ref&gt;[https://gov-wa.nt.am?lang=en &quot;About Government&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230415115927/https://gov-wa.nt.am/?lang=en|date=2023-04-15}}. The Government of the Republic of Western Armenia (Armenia).&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite news|date=16 November 2007|title=Western Armenians are preparing|url=http://www.a1plus.am/en/?page=issue&amp;iid=54602|archive-url=https://web.archive.org/web/20080927065715/http://www.a1plus.am/en/?page=issue&amp;iid=54602|archive-date=27 September 2008|work=A1+}}&lt;/ref&gt; 2020-ին հայկական երեք աւանդական քաղաքական կուսակցութիւնները՝ [[Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւն|Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւնը]] (Դաշնակցականներ), [[Սոցիալ Դեմոկրատ Հնչակեան Կուսակցութիւն|Սոցիալ Դեմոկրատ Հնչակեան Կուսակցութիւնը]] (Հնչակեաններ) եւ [[Հայաստանի Ռամկավար Ազատական Կուսակցութիւն|Հայաստանի Ռամկավար Ազատական Կուսակցութիւնը]] (Ռամկավարներ), [[Սեւրի դաշնագիր|Սեւրի դաշնագրի]] հարիւրամեակին առիթով հրապարակեցին համատեղ յայտարարութիւն մը, նշելով, որ անիկա միակ միջազգային իրաւական փաստաթուղթն է, որ կը սահմանազատէ [[Հայաստան–Թուրքիա սահման|Հայաստան–Թուրքիա սահմանը]]։&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ancnews.info/?p=17441|title=Սեւրի Դաշնագրի 100-ամեակին առիթով Ս.Դ.Հ.Կ.-Հ.Յ.Դ.-Ռ.Ա.Կ. միացեալ յայտարարութիւն – Հայ Դատի Կենտրոնական Խորհուրդ — Armenian National Committee – International|date=2021-01-13|language=hy|archive-url=https://web.archive.org/web/20210113082002/https://ancnews.info/?p=17441|archive-date=2021-01-13|access-date=2022-07-29|trans-quote=The Treaty of Sèvres is a valid international treaty, although it has not been ratified by all signatory parties, but it has also not been legally replaced by another international document. At least from the perspective of the Armenian Cause, the Republic of Armenia and the rights of the Armenian nation, it continues to remain an obligation based on international law.}}&lt;/ref&gt;

== Բանակցութիւններ ==
{{See also|Լոնտոնի Համաժողով|1919-ի Փարիզի Խաղաղութեան Համաժողով}}[[Լոնտոնի Համաժողով|Լոնտոնի Համաժողովի]] ընթացքին [[Տէյվիտ Լոյտ Ճորճ]] քաջալերեց [[Ուուտրօ Ուիլսըն|Ուուտրօ Ուիլսընին]] ընդունելու Անատոլիոյ համար մանդատ մը, եւ յատկապէս՝ [[Հայկական սփիւռք|հայ Սփիւռքի]] աջակցութեամբ, այն նահանգներուն համար, որոնք կը պահանջուէին [[Թրքահայաստանի գրաւում|գրաւուած Թրքահայաստանի]] անունով։ [[Ուուտրօ Ուիլսըն|Ուիլսըն]] տարածաշրջան ուղարկեց [[Քինկ–Քրեյն յանձնախումբ|Քինկ–Քրեյն յանձնախումբը]] եւ զօրավար [[Ճէյմս Հարբորտ|Ճէյմս Հարբորտը]]՝ ուսումնասիրելու [[Հայ ազգային շարժում|Հայ ազգային շարժումին]] ներկայացուցած պահանջները եւ որոշելու, թէ արդեօք այդ պահանջները համատեղելի՞ էին Ուիլսընի [[Տասնչորս Կէտեր|Տասնչորս Կէտերուն]] հետ։ 12-րդ կէտը հետեւեալն էր.&lt;blockquote&gt;Ներկայ [[Օսմանեան Կայսրութիւն|Օսմանեան Կայսրութեան]] [[Թուրքեր|թրքական]] մասը պէտք է ապահովուած ըլլայ ապահով ինքնիշխանութեամբ, սակայն ներկայիս թրքական իշխանութեան տակ գտնուող միւս ազգութիւնները պէտք է ապահովուած ըլլան կեանքի աներկբայ անվտանգութեամբ եւ ինքնավար զարգացման բացարձակապէս անխաթար հնարաւորութեամբ, իսկ [[Տարտանէլներ|Տարտանէլները]] պէտք է մշտապէս բաց մնան իբրեւ ազատ անցուղի բոլոր ազգերու նաւերուն եւ առեւտուրին համար՝ միջազգային երաշխիքներու ներքեւ։&lt;/blockquote&gt;[[Քինկ–Քրեյն յանձնախումբ|Քինկ–Քրեյն յանձնախումբը]] արձանագրեց, որ հայերը ծանր ցնցումներու ենթարկուած էին, այլեւս չէին կրնար վստահիլ, որ Օսմանեան Կայսրութիւնը պիտի յարգէ իրենց իրաւունքները, եւ որ հայերը «ժողովուրդ» մըն էին։&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.hri.org/docs/king-crane/asiaminor-armen.html|title=The King-Crane Commission Report, August 28, 1919|archive-date=November 2, 2021|access-date=July 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211102005721/http://www.hri.org/docs/king-crane/asiaminor-armen.html}}&lt;/ref&gt; Հետեւաբար յանձնախումբը խորհուրդ տուաւ, որ [[Կովկասեան արշաւանք|Կովկասեան արշաւանքի]] ընթացքին դժուարութեամբ ձեռք բերուած հայկական անկախութիւնը յարգուի միջազգային հանրութեան կողմէ եւ երաշխաւորուի Դաշնակիցներուն կողմէ։

== Հայկական փաստարկներ ==
[[Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւն|Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւնը]] (ՀՅԴ), օգտագործելով իր դիրքը իբրեւ [[Հայ ազգային շարժում|Հայ ազգային շարժումի]] ղեկավար ուժ, կը պնդէր, որ այս շրջանը պէտք չէ ըլլար [[Օսմանեան Կայսրութիւն|Օսմանեան Կայսրութեան]] մաս՝ հիմնուելով այն պնդումին վրայ, թէ հայերը ազգ մը կառուցելու կարողութիւնը ունէին։ [[Թրքահայաստանի գրաւում|Հայերը]] շուրջ երեք տարի (1915–1918) [[de facto]] վերահսկողութիւն ունէին Օսմանեան Կայսրութեան [[Վանի նահանգ|Վանի նահանգը]] շրջապատող տարածաշրջանի մը վրայ։ ՀՅԴ-ն կը յայտարարէր, որ բնական էր այս շրջանը կցել նորաստեղծ [[Հայաստանի Առաջին Հանրապետութիւն|Հայաստանի Առաջին Հանրապետութեան]] (1918–1920), որ [[Ռուսական Կայսրութիւն|Ռուսական Կայսրութեան]] փլուզումէն ետք ստեղծուած առաջին արդի հայկական [[Հանրապետութիւն|հանրապետութիւնն]] էր։{{Citation needed|date=July 2021}}

Այս շրջանին զարգացած այլ փաստարկ մը այն էր, որ բնակչութիւնը հետզհետէ աւելի հայաբնակ կը դառնար, եւ հետեւաբար հայերը փոքրամասնութիւն չէին, այլ՝ բազմամասնութիւն։ Տեղահանուած հայերը այս շրջանը վերադարձնելը պէտք էր դիտարկել իբրեւ տարբերակ։ 1917-ին շուրջ 150,000 հայեր վերաբնակեցան Էրզրումի, Բիթլիսի, [[Մուշ|Մուշի]] եւ Վանի նահանգներուն մէջ։&lt;ref name=&quot;hovannisian&quot;&gt;Hovannisian Richard G. ''The Armenian People from Ancient to Modern Times: Vol. II: Foreign Domination to Statehood: The Fifteenth Century to the Twentieth Century''. New York: St Martin's Press, and London: Macmillan, 1997&lt;/ref&gt; Հայերը արդէն սկսած էին իրենց տուները կառուցել եւ հողագործական տնտեսութիւններ հիմնել։ 1917-ին նահանգապետ [[Արամ Մանուկեան]] յայտարարեց, որ տարածաշրջանին մէջ պէտք է հիմնուի նոր ինքնավար պետութիւն մը՝ Ռուսաստանի կամ Օսմանեան Կայսրութեան հովանիին ներքեւ։ [[Արմէն Կարօ]] (Գարեգին Փաստրմաճեան) եւ ուրիշ ներկայացուցիչներ առաջարկեցին, որ Եւրոպայի մէջ գտնուող հայ զինուորները տեղափոխուին Կովկասեան ճակատ՝ նորաստեղծ միաւորին պաշտպանութեան եւ կայունութեան համար։ Հայ զինուորները սկսան պաշտպանական գիծ մը ստեղծել Օսմանեան Բանակին եւ հայկական ճակատին միջեւ։{{Citation needed|date=July 2021}}

== Ժողովրդագրութիւն ==
Հայ պատմաբան [[Արա Պապեան]] կը գրէ, որ Սեւրի դաշնագրով Հայաստանին շնորհուած {{Convert|103599|km2|mi2|abbr=off}} տարածքին մէջ նախապատերազմեան բնակչութիւնը 3,570,000 էր, որուն 49 տոկոսը [[Մահմետականութիւն|մահմետականներ]] էին, 40 տոկոսը՝ [[հայեր]], 5 տոկոսը՝ [[լազեր]], 4 տոկոսը՝ [[յոյներ]], իսկ 1 տոկոսը՝ ուրիշներ։ Աւելին, ան կը նախատեսէ, որ եթէ շրջանը միացուէր Հայաստանին, ընդհանուր բնակչութիւնը պիտի հասնէր 3 միլիոնի, եւ պիտի ըլլար հայ հայրենադարձներու կայուն հոսք, որ ժողովրդագրութիւնը պիտի փոխէր ի նպաստ հայերուն։&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Papian|first=Ara|date=2007|title=The Arbitral Award on Turkish-Armenian Boundary by Woodrow Wilson (Historical Background, Legal Aspects, and International Dimensions)|journal=Iran &amp; the Caucasus|volume=11|issue=2|page=260|doi=10.1163/157338407X265487|jstor=25597337|issn=1609-8498}}&lt;/ref&gt; Հայաստանը միանալէն մէկ տարի ետք նախատեսուած էր, որ ընդհանուր բնակչութիւնը պիտի հասնէր 3 միլիոնի (մեծ թիւով հայերու վերադարձ կը սպասուէր, մինչդեռ «շատ աւելի քիչ» մահմետականներ պիտի վերադառնային Հայաստանին շնորհուած չորս վիլայէթներ), իսկ հայերը պիտի կազմէին բնակչութեան 50 տոկոսը, մահմետականները՝ 40 տոկոսը, լազերը՝ 6 տոկոսը, յոյները՝ 4 տոկոսը, իսկ ուրիշները՝ 1 տոկոսը։&lt;ref name=&quot;vol4&quot; /&gt;{{rp|37}}

[[Աւետիս Ահարոնեան]], [[1919–1920-ի Փարիզի Խաղաղութեան Համաժողով|Փարիզի Խաղաղութեան Համաժողովին]] հայկական պատուիրակութեան ղեկավարը, պահպանողական հաշուարկով կը նախատեսէր, որ արտասահմանի 815,000 հայեր պիտի հայրենադարձուէին Հայաստանին շնորհուած տարածքներ։ Անոնց մէջ կը ներառուէին [[Օսմանեան Կայսրութիւն|Օսմանեան Կայսրութենէն]] Կովկասի մէջ գտնուող բոլոր 295,000 գաղթականները, [[Անատոլիա|Անատոլիոյ]] մէջ գտնուող 100,000 վերապրածները (հիմնականօրէն կեդրոնացած՝ [[Սեբաստիա|Սեբաստիոյ]], [[Խարբերդ|Խարբերդի]] եւ [[Տիգրանակերտ|Տիգրանակերտի]] մէջ), [[Ատրպէյճանի Դեմոկրատական Հանրապետութիւն|Ատրպէյճանէն]] եւ [[Վրաստանի Դեմոկրատական Հանրապետութիւն|Վրաստանէն]] իւրաքանչիւրէն՝ 120,000 (300,000-էն), [[Պեսարաբիա|Պեսարաբիայէն]], [[Ղրիմ|Ղրիմէն]], [[Տոնի Հանրապետութիւն|Տոնի Հանրապետութենէն]] եւ Ռուսաստանի մնացեալ մասերէն՝ 50,000 (180,000-էն), [[Հիւսիսային Կովկաս|Հիւսիսային Կովկասէն]] եւ [[Պաթում|Պաթումէն]]՝ 10,000 (95,000-էն), [[Պալքաններ|Պալքաններէն]]՝ 30,000, [[Եգիպտոս|Եգիպտոսէն]], [[Սուտան|Սուտանէն]] եւ [[Եթովպիա|Եթովպիայէն]]՝ 10,000 (30,000-էն), [[Իրան|Իրանէն]]՝ 30,000 (130,000-էն), եւ [[Միացեալ Նահանգներ|Միացեալ Նահանգներէն]]՝ 50,000 (130,000-էն)։&lt;ref&gt;{{Hovannisian: The Republic of Armenia|volume=3}}&lt;/ref&gt;{{rp|29–30}}

== Յետեւանք ==
Քինկ–Քրեյն յանձնախումբերու աշխատանքէն ետք, տեղւոյն վրայ տեղի ունեցող իրադարձութիւնները ընթացան իրենց սեփական ուղղութեամբ։ Նախագահ Ուիլսըըն 1920 թուականի Մայիս 24-ին Միացեալ Նահանգներու Քոնկրէսէն խնդրեց Հայաստանի համար մանդատ մը հաստատելու լիազօրութիւն։ Միացեալ Նահանգներու Ծերակոյտը Յունիս 1, 1920-ին մերժեց անոր խնդրանքը՝ 52 դէմ եւ 23 կողմ ձայներով։ Սեպտեմբեր 1920-ին սկսաւ [[Թրքա-հայկական պատերազմ|Թրքա-հայկական պատերազմը]]։ Հայաստանի Առաջին Հանրապետութիւնը Նոյեմբեր 1920-ին պարտուեցաւ եւ ստորագրեց [[Ալեքսանդրապոլի դաշնագիր|Ալեքսանդրապոլի դաշնագիրը]], որով հրաժարեցաւ [[Սեւրի դաշնագիր|Սեւրի դաշնագիրէն]] եւ [[Արեւմտեան Հայաստան|«Արեւմտեան Հայաստանի»]] նկատմամբ իր տարածքային զանազան պահանջներէն։ Հայաստանի կառավարութիւնը յետագային տապալուեցաւ։ Հայաստանի նոր կառավարութիւնը ստորագրեց [[Կարսի դաշնագիր|Կարսի դաշնագիրը]], որ վերահաստատեց Թուրքիոյ նկատմամբ նախկին հայկական զիջումները եւ որոշեց երկու երկիրներուն ներկայիս սահմանները։{{Citation needed|date=July 2021}}

1922 թուականի վերջաւորութեան միջազգային զանազան կողմերը բանակցեցան [[Լոզանի դաշնագիր|Լոզանի դաշնագրին]] շուրջ՝ իբրեւ [[Սեւրի դաշնագիր|Սեւրի դաշնագրի]] փոխարինող։ Հաշուի առնելով նախորդ թրքա-հայկական դաշնագիրները եւ այն ժամանակուան Խորհրդային Հայաստանի կառավարութեան տեսակէտները՝ [[Արեւմտեան Հայաստան|«Արեւմտեան Հայաստանի»]] նկատմամբ հայկական պահանջներու հարցը դուրս մնաց։{{Main|Խորհրդային տարածքային պահանջները Թուրքիոյ նկատմամբ}}[[Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմ|Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմէն]] ետք Խորհրդային Միութիւնը փորձեց չեղեալ համարել Կարսի դաշնագիրը եւ Թուրքիոյ զիջուած հողերը ետ ստանալ։ Խորհրդային պահանջներուն թիկունք կանգնեցաւ միջազգային [[Հայկական սփիւռք|հայ Սփիւռքի]] մեծ մասը, ինչպէս նաեւ [[Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւն|Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւնը]]։&lt;ref&gt;Richard G. Hovannisian ''The Armenian People from Ancient to Modern Times: Foreign dominion to statehood: the fifteenth century to the twentieth century''. Palgrave Macmillan, 2004. P. 417&lt;/ref&gt; Հայ ղեկավարները փորձեցին բրիտանական եւ ամերիկեան աջակցութիւն ապահովել Թուրքիայէն արեւելեան Անատոլիան վերադարձնելու համար, սակայն [[Ուինսթըն Չըրչիլ]] հակադրուեցաւ խորհրդային եւ հայկական տարածքային պահանջներուն։ Նոյնպէս Միացեալ Նահանգներու [[United States State Department|Պետական Քարտուղարութիւնը]] աջակցեցաւ Թուրքիոյ՝ ըսելով, ինչպէս 1934-էն ի վեր ըրած էր, որ Ուիլսոնեան Հայաստանին իր նախկին աջակցութիւնը այլեւս սպառած էր։&lt;ref name=&quot;Suny&quot;&gt;{{cite book|url=https://archive.org/details/lookingtowardara00rona|title=Looking Toward Ararat: Armenia in Modern History|last=Suny|first=Ronald Grigor|publisher=Indiana University Press|year=1993|isbn=978-0-253-20773-9|pages=[https://archive.org/details/lookingtowardara00rona/page/169 169], 175–176|author-link=Ronald Grigor Suny|url-access=registration}}&lt;/ref&gt; Խորհրդային Միութիւնը 1953-ին Սթալինի մահէն ետք հրաժարեցաւ Թուրքիոյ նկատմամբ իր պահանջներէն։&lt;ref&gt;{{cite book|title=From Encroachment to Involvement: A Documentary Study of Soviet Policy in the Middle East, 1945-1973|last=Ro'i|first=Yaacov|publisher=Transaction Publisher|year=1974|pages=106–107}}&lt;/ref&gt;

== Ժամանակակից շրջան ==
Այսօր, իբրեւ սկզբնական նպատակին շարունակութիւն, Սեւրի դաշնագրով Ուիլսոնեան Հայաստան նշանակուած բոլոր տարածքներէն բաղկացած անկախ եւ միացեալ Հայաստանի մը ստեղծումը [[Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւն|Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան]] յայտարարուած նպատակներէն մէկն է՝ անկախ այն բանէն, որ Միացեալ Նահանգները պաշտօնապէս 1934-ին դադրեցուցած է այս գաղափարին աջակցիլը։&lt;ref name=&quot;Suny&quot; /&gt; [[Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւն|Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւնը]], ինչպէս նաեւ [[Սոցիալ Դեմոկրատ Հնչակեան Կուսակցութիւն|Սոցիալ Դեմոկրատ Հնչակեան Կուսակցութիւնը]] եւ [[Հայաստանի Ռամկավար Ազատական Կուսակցութիւն|Հայաստանի Ռամկավար Ազատական Կուսակցութիւնը]], Սեւրի դաշնագրի հարիւրամեակին առիթով կատարուած համատեղ յայտարարութեան մէջ նշեցին, որ անիկա տակաւին պէտք է գործադրուի, եւ որ անիկա միակ դաշնագիրն է, որ ստորագրուած է Թուրքիոյ եւ Հայաստանի Հանրապետութեան կողմէ՝ հայկական կողմին ազատ կամքով։&lt;ref&gt;[https://news.am/eng/news/596154.html Armenian traditional political parties issue joint statement on Treaty of Sevres, News.am]&lt;/ref&gt; 2020 թուականի Յուլիս 10-ին [[Հայաստանի նախագահ]] [[Արմէն Սարգսեան]] յայտարարեց, որ «Սեւրի դաշնագիրը նոյնիսկ այսօր կը մնայ էական փաստաթուղթ՝ Հայկական Հարցի արդար լուծում մը ձեռք բերելու հայ ժողովուրդի իրաւունքին համար», եւ որ անիկա «իրաւական, միջպետական համաձայնագիր մըն է, որ փաստացիօրէն տակաւին ուժի մէջ է»։&lt;ref&gt;[https://www.president.am/en/press-release/item/2020/08/10/President-Armen-Sarkissians-interview/ President Armen Sarkissian: &quot;The Treaty of Sèvres even today remains an essential document for the right of the Armenian people to achieve a fair resolution of the Armenian issue&quot;, President.am]&lt;/ref&gt;

Հայոց Ցեղասպանութեան պատմաբան [[Վահագն Տատրեան]] կը պնդէր, որ թէեւ Սեւրի դաշնագիրը սկսած էր իբրեւ հայերու վիճակը բարելաւելու փորձ, անիկա հիմնականօրէն ծառայեց հայերու դժբախտութիւնները խորացնելու։ Ան գրած է, որ. «Որքան ալ անոր պայմանները հայերուն ուշացած եւ արժանի թուած ըլլային, պատմական Հայաստանի մեծ հատուած մը հայերուն վերադարձնելու անոր խոստումը սնուցանեց հայերու չափազանցուած յոյսերն ու [[Իրրեդենտիզմ|իրրեդենտիստական]] ձգտումները»։&lt;ref name=&quot;Vahakn N. Dadrian p. 359&quot;&gt;Vahakn N. Dadrian ''The History of the Armenian Genocide: Ethnic Conflict from the Balkans to Anatolia to the Caucasus'', p. 359&lt;/ref&gt; Սեւրի դաշնագրի ծագումը նաեւ զուգադիպեցաւ Պոլսոյ մէջ [[Տամատ Ֆերիտ փաշա|Տամատ Ֆերիտ փաշայի]] կառավարութեան վերջնական պարտութեան, կառավարութիւն մը, որ սկսած էր ցեղասպանութեան հեղինակներուն դատական հետապնդումը։ Այդ ժամանակէն սկսեալ զինուորական դատարաններու դատավարութիւնները դանդաղեցան եւ աստիճանաբար անհետացան։&lt;ref name=&quot;Vahakn N. Dadrian p. 359&quot; /&gt;

== Տե՛ս նաեւ ==

* [[Հայոց Ցեղասպանութեան հատուցումներ]]
* [[Հայկական Հարց]]
* [[Հայաստանի աշխարհագրութիւն]]
* [[Թաքուն Հայեր|Թաքուն հայեր]]
* [[Արեւմտեան Հայաստան]]

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{reflist}}

== Արտաքին յղումներ ==

* [http://www.wilsonforarmenia.org Armenian Cause and International Law].
* [http://www.armeniangenocidereparations.info/wp-content/uploads/2014/09/Arbitral-Award-Of-The-Presidnet-Of-The-United-States-Of-America-Woodrow-Wilson.pdf Arbitral Award of the President of the United States of America Woodrow Wilson. Full Report of the Committee upon the Arbitration of the Boundary between Turkey and Armenia. Washington, November 22nd, 1920. Prepared with an introduction by Ara Papian. 2011]</text>
      <sha1>eai2z8friay960x1t1yr425nv8vfjk5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ուիքիփետիա:Խմբագրաթոն 11-13, 18-20 եւ 25-27 Սեպտեմբեր, 2026</title>
    <ns>4</ns>
    <id>32890</id>
    <revision>
      <id>255669</id>
      <parentid>255585</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T06:17:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Maral Dikbikian</username>
        <id>4797</id>
      </contributor>
      <comment>/* Բարելաւել */</comment>
      <origin>255669</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56280" sha1="ay5iyrk0a20ciu8f0wmx1ah5nmwwrwq" xml:space="preserve">{| style=&quot;width:100%; padding:0; margin:0; border:0; border-spacing:0;&quot;
| style=&quot;height:100%; width:75%; margin:0; padding:0; vertical-align:top; -moz-box-shadow: 5px 0px 5px #ccc; -webkit-box-shadow: 5px 0px 5px #ccc; box-shadow: 5px 0px 5px #ccc;&quot; |
{| style=&quot;height:100%; width:100%; background:transparent; padding:0 10px 0 0; margin:0; border:0; border-spacing:0;&quot;
| style=&quot;font:28px/1.5 Gill Sans MT, GillSansSA, Calibri, sans-serif; color:#4a4a4a; padding:5px 0; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #ccc; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #ccc; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #ccc; vertical-align:middle;&quot; | &lt;span style=&quot;float:right;padding-right:20px;&quot;&gt; 
'''''Արեւմտահայերէն Ուիքիփետիայի խմբագրաթոն &lt;small&gt;(2)&lt;/small&gt;'''''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;float: right; color: #666; font-size: 50%;padding-right:20px;&quot;&gt;
&lt;!--T:19--&gt;
11-13, 18-20 եւ 25-27 Սեպտեմբեր &lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;padding:10px 0; font-family: sans-serif; font-size: 15px; vertical-align:top;&quot; |
&lt;span style=&quot;font-size:18px;&quot;&gt;&lt;!--T:2--&gt;
'''&lt;!--T:1--&gt;
Սիրելի խմբագիրներ,'''&lt;/span&gt;
[[Պատկեր:Edit-a-thon for Western Armenian Wikipedia, September 2026.jpg|400px|աջից]]
Այս ամսուան խմբագրաթոնը կը նուիրենք '''''իւրաքանչիւրիս''''' նախընտրած կամ նախասիրած նիւթերը բովանդակող յօդուածներուն '''''ե՛ւ''''' արդէն իսկ խմբագրուած յօդուածներուն բարելաւման։

Ուիքիփետիա ազատ հանրագիտարանին մէջ մեզմէ իւրաքանչիւրին ազատութիւն տրուած է նիւթի ընտրութեան՝ օտար եւ հայ դէմքեր, դէպքեր, զանազան մասնագիտութիւններ, ասպարէզներ եւ երեւոյթներ, գրելու այս բոլորին մասին արեւմտահայերէնով, սակայն միշտ յիշենք, որ տարբեր աղբիւրներու նշումով պէտք է հաստատենք գրութեան ստոյգ ըլլալը:

Եկէ՛ք գրենք '''1''' կամ '''2''' նիւթ, եւ մեր գրած յօդուածը հարստացնենք՝ ապահովելով աղբիւրներն ու նկարները։ Միասնական աշխատանքով բարելաւենք նաեւ՝ լեզուական ու բովանդակային կարիք ունեցող յօդուածները։

Խմբագրաթոնը տեղի պիտի ունենայ '''''&lt;font color = &quot;C35817&quot;&gt;երեք յաջորդական շաբաթավերջերուն (11-13, 18-20 եւ 25-27 Սեպտեմբեր)&lt;/font&gt;'''''։ Անցնինք աշխատանքի եւ '''''երեք շաբաթավերջերուն''''' բոլորս միասին խմբագրենք՝ քաջ գիտակցելով, որ իւրաքանչիւր ներդրում կարեւոր է։

== Կանոններ ==
* Անհրաժեշտ է, որ մասնակիցները ստորագրեն իրենց յօդուածին քովը՝ նախքան խմբագրման անցնիլը։
* Յօդուածներու խմբագրման ընթացքին անհրաժեշտ է յատուկ ուշադրութիւն դարձնել լեզուի մաքրութեան եւ շարադասութեան ճշգրտութեան։ 
* Խմբագրուած յօդուածը հրապարակելէ առաջ, անպայման ուշադիր կարդալ եղած ներդրումը եւ, անհրաժեշտութեան պարագային, կատարել ուղղումներ։
* Ողջունելի է յօդուածները հարստացնել բազմալեզու աղբիւրներով եւ ծանօթագրութիւններով։
* Հեղինակային իրաւունքը պահպանելու համար, աղբիւրներուն բովանդակութիւնը նոյնութեամբ չկրկնօրինակել։

&lt;font color = &quot;FF0000&quot;&gt;'''Ուշադրութիւն՝'''&lt;/font&gt;

Դարձեալ յիշենք, որ յօդուածներուն անունները՝ մեր ստորագրութեամբ, պէտք է աւլեցնենք «Խմբագրել» եւ «Բարելաւել» բաժիններուն տակ։

Արդիւնաւէտ եւ հաճելի խմբագրաթոն։

== Ստեղծել ==
# [[Մանասէ Սեւակ]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:13, 11 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Էմփայր Սթէյթ Պիւլտինկ (Էմփայր Սթէյթ կառոյց)]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 19:18, 12 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Նոյեան Աղաւնի (թերթ)]], --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 06:22, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Ժանն Անտոնեան]], --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 06:22, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Թուրլիթիս, Անտրոս]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:02, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Թուրլիթիս, Ղաւրոնիսիա]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:02, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Ցիմինտիրի, Անտիփարոս]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:02, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Սիսթադա, Անտիփարոս]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:02, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Սթրոկիլօ, Անտիփարոս]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:02, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Սալիակոս, Անտիփարոս]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:02, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Գավուրաս, Անտիփարոս]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:02, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Տիփլօ, Անտիփարոս]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:02, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Աղվօ, Ասթիբալէա]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:02, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Ատելֆի, Ասթիբալէա]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:02, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Գացիքոբուլա, Ասթիբալէա]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:02, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Մեղալօ Ֆօգիոնիսի, Ասթիբալէա]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:02, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Միքրօ Սոֆրանօ, Ասթիբալէա]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:02, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Մոնի, Ասթիբալէա]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:02, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Սոհաս, Ասթիբալէա]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:02, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Թրիանիսիա, Ասթիբալէա]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:02, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Ֆթինօ, Ասթիբալէա]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:02, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Ամուդի, Գարբաթոս]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:02, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Աֆոթի, Գարբաթոս]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:02, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Տեսփոթիքօ, Գարբաթոս]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:02, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Սոհաս, Ասթիբալէա]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 15:33, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Աֆոթի]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 17:27, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Տիաքոֆթիս, Գարբաթոս]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 17:38, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Յուշարձան (Վերին Կարմիրաղբիւր)]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:14, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Բալաբեկ Մելեան]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:01, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Լալիկ Խաչատրեան]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:10, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Երուանդ Մեսիայեան]], --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 06:55, 14 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)
# [[«Քելվըն Քլայն»]], --[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 17:16, 16 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Քամերոն Տիազ]],--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 17:16, 16 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Ակնոց]],--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 12:27, 17 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)
#[[Փառանձեմ Թագուհի]]--[[Մասնակից:NataliEkiz|NataliEkiz]] ([[Մասնակցի քննարկում:NataliEkiz|քննարկում]]) 19:26, 22 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)
#[[«Ռալֆ Լորեն» ընկերութիւնը]]--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 13:21, 18 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)
#[[Վահագն Կարենց]]----[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:17, 18 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)
#[[Ղեւոնդ Կոմունի]] --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 14:09, 20 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)
#[[Մերոպէ Սահակեան]]--[[Մասնակից:NataliEkiz|NataliEkiz]] ([[Մասնակցի քննարկում:NataliEkiz|քննարկում]]) 19:24, 22 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)
#[[Վարդագոյն]]--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 07:39, 24 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)
#[[Ճինզ]]--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 08:37, 24 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)
#[[Սեւ]]--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 09:33, 24 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)
#[[Քելվըն Քլայն]]--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 12:46, 24 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)
#[[Ներքնազգեստ]]--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 13:23, 24 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)
#[[Հայերը Սուրիոյ Մէջ]]--[[Մասնակից:Galy02|Galy02]] ([[Մասնակցի քննարկում:Galy02|քննարկում]]) 09:42, 25 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Միրա, Քարբաթոս]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:04, 26 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Նիսեէրոս, Քարբաթոս]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:17, 26 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Քսոբլագես, Քարբաթոս]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:17, 26 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Բրասոնիսի Մենեթոն]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:17, 26 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Բրասոնիսի Օլիմպու, Քարբաթոս]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:17, 26 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Սոգասթրօ, Քարբաթոս]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:17, 26 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Մեղալօ Թրիսթոմօ, Քարբաթոս]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:17, 26 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Միքրօ Թրիսթոմօ, Քարբաթոս]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:17, 26 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Խալգիաս, Քարբաթոս]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:17, 26 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Ինսուլինի Դիմադրողականութիւն]], --[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 12:11, 26 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Խուճապային Գրոհ]],--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 12:35, 26 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Մակնեզիում]],--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 12:58, 26 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Կաշի]]--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 13:34, 26 Սեպտեմբեր 2026 (UTC),
# [[Վրիքուս]],''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 18:15, 26 Սեպտեմբեր 2026 (UTC) ''
# [[Արգասա, Քարբաթոս]],''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 18:15, 26 Սեպտեմբեր 2026 (UTC) ''
# [[Ֆինիքի, Քարբաթոս]],''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 18:15, 26 Սեպտեմբեր 2026 (UTC) ''
# [[Աբերի, Քարբաթոս]],''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 18:15, 26 Սեպտեմբեր 2026 (UTC) ''
# [[Օլիմպոս, Քարբաթոս]],''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 18:15, 26 Սեպտեմբեր 2026 (UTC) ''
# [[Վոլադա, Քարբաթոս]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 18:15, 26 Սեպտեմբեր 2026 (UTC) ''
# [[Մենեթես, Քարբաթոս]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 18:15, 26 Սեպտեմբեր 2026 (UTC) ''
# [[Փիեռ Փաուլօ Փասոլինի]]--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 18:51, 26 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Դիմայարդարման Արտադրանքներ]]--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 11:24, 27 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Միտթաուն Մենհեթըն]]--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 13:15, 27 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)
# [[]]
# [[]]
# [[]]
# [[]]

== Բարելաւել ==
# [[Կազ]], ''--[[Մասնակից:Galy02|Galy02]] ([[Մասնակցի քննարկում:Galy02|քննարկում]]) 08:44, 11 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Եկատերինա Կապաշվիլի]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 07:10, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Արտիւր Լայսթ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 07:10, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Անթոնի Կաուտի]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 07:10, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Վինսընթ Վան Կոկ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 07:10, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Քրիստափոր Կարա Մուրզա]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 08:02, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Իվանէ Մաչապելի]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 08:02, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Օսքար Ուայլտ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 08:02, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Վիթորիա Աղանուր]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 08:02, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Ֆրետերիք Թէյլըր]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 08:02, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Իսաք Կուսթաֆ Քլասոն]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 08:02, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Լուի Տարթիժ Տիւ Ֆուռնէ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 18:16, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Հենրի Մորկընթաու]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 18:16, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Նիքոլա Թեսլա]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 18:16, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Ալիս Սթոն Պլաքուէլ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 18:16, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Ուիլիըմ Հաուըրտ Թաֆթ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 18:16, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Պէյտըն Փաուըլ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 18:16, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Լիզա Ուենկէր]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 18:16, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Կուսթաւ Ե.]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 18:16, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Թէոտոր Աքսենտովիչ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 18:16, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Վասիլ Թայիրով]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 18:16, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Ֆրանսեսք Մասիա]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 18:16, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Ճէյն Ատամս]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 20:56, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Անթոն Չեխով]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 20:56, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Ռէյմոն Փուանքարէ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 20:56, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Ֆերենց Քեմենի]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 20:56, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Լու Անտրեաս-Սալոմէ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 20:56, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Հենրի Հաուըրտ Հոլմզ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 20:56, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Ֆրիտիոֆ Նանսէն]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 20:56, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 20:56, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Ալվար Կուլսթրանտ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 20:56, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Հենրի Ֆինիս Լինչ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 20:56, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Էտվարտ Մունք]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 07:52, 14 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Մերի Ուիթըն Քալքինզ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 07:52, 14 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Ժոզէֆ Ռատիըրտ Քիփլինկ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 07:52, 14 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Ֆելիքս Վալոթոն]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 07:52, 14 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Անթուան Մէյէ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 10:25, 14 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Գէորգ Կիւրճիեւ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 10:25, 14 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Վասիլի Քանտինսքի]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 10:25, 14 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Էմիլ Քրեպս]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 10:25, 14 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Թէւֆիք Ֆիքրէթ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 10:25, 14 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Մարի Քիւրի]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 10:25, 14 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Մաքսիմ Կորքի]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 10:25, 14 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Լոս Անճելըս Թայմզ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 07:48, 15 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Արտաշէս Բաբայեան]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 07:48, 15 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Բանբեր Հայագիտութեան (հանէս)]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 07:48, 15 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Բուրաստան Մանկանց (հանդէս)]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 07:48, 15 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Անտրէ Ժիտ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 07:48, 15 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Անտրէ Մանտելշթամ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 07:48, 15 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Անրի Մաթիս]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 13:37, 15 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Ֆրետերիք Մաքլէր]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 13:37, 15 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Իվան Պունին]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 18:07, 15 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Վլատիմիր Լենին]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 18:07, 15 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Սուլէյման Նազիֆ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 18:07, 15 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Քլարընս Աշըր]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 07:52, 16 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Հետք (առցանց պարբերական)]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 07:52, 16 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Գրիգոր Մարկոսեան]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 07:52, 16 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Թարըք Ռամատան]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 07:52, 16 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Ռուբէն Մելիք]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 09:53, 16 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Լեւոն Կերտան]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 09:53, 16 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Վահէ կոտէլ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 09:53, 16 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Ուոլ Սթրիթ Ճուռնըլ (թերթ)]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 14:58, 16 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Փօլ Իկնէյշըս]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 14:58, 16 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Լուիզա Թեթրացինի]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 14:58, 16 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Մերի Լուիզ Կրաֆամ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 09:30, 18 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Նիքոլա Եորկա]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 09:30, 18 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Ռոզա Լիւքսեմպուրկ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 09:30, 18 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Մարսել Փրուսթ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 09:30, 18 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Շինզոյ Ապէ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 09:30, 18 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Նաժտաթ Իսմա'իլ Անզուր]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 09:30, 18 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Ճեքի Չան]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 09:30, 18 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Պրետ Շըրմըն]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 09:30, 18 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Օփրա Ուինֆրի]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 09:30, 18 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Ֆրանսուա Հոլլանտ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 09:30, 18 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Ալեքսէյ Փաժիթնով]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 09:30, 18 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Սթիւ Ճոպզ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 09:30, 18 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Մարիա Քիուանուքա]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 09:30, 18 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Նեժիպ Միքաթի]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 09:30, 18 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Պիլ Կէյթս]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 09:30, 18 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Նիքոլա Սարքոզի]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 09:30, 18 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Զիատ Ռահպանի]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 09:30, 18 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Էնթընի Պուրտէյն]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 09:30, 18 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Թերեզա Մէյ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 12:25, 18 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Թոմ Հենքս]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 12:25, 18 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Մաժիտա Ալ Ռումի]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 12:25, 18 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Պիծինա Իվանիշվիլի]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 12:25, 18 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Պրայըն Քրենսթըն]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 12:25, 18 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Տաւիտ Սասոլի]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 12:25, 18 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Տօնիկեան (հրատարակչատուն-գրատուն)]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 12:25, 18 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Լազարեան Ճեմարանի Տպարան]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 12:25, 18 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Մարանաթա Տպարան]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 12:25, 18 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Փիթըր Հուք]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 12:25, 18 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Քերրի Ֆիշըր]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 12:25, 18 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Թէօ վան Լինթ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 12:25, 18 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Ռալֆ Պրաուն]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 12:25, 18 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Տողան Աքհանլը]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 12:25, 18 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Քէյթ Պըրթըն]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 12:25, 18 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Օսման Քաւալա]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 12:25, 18 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Prince (musician)]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 14:10, 18 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Ռաշիտ Թահա]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 14:10, 18 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Ճամալ Խաշըքճի]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 14:10, 18 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Մայքըլ Ճեքսըն]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 14:10, 18 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Մատըլայն Սթօ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 14:10, 18 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Մարիօ Ռամոս]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 14:10, 18 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Ուրսուլա ֆոն տեր Լայըն]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 17:46, 18 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Վիչայ Շրիվատհանափրապհա]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 17:46, 18 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Ֆրանք Միլ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 17:46, 18 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Անն Իտալկօ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 17:46, 18 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Սթիվըն Հարփըր]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 17:46, 18 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Ռենէ Ֆլեմինկ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 17:46, 18 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Հայոց Ցեղասպանութեան Թանգարանի Հրատարակչութիւն]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 06:54, 19 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Էնտրու Ճեքսըն]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 06:54, 19 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Էմիլի Տոնելսըն]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 06:54, 19 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Վալերի Թորանեան]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 06:54, 19 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Ամէնուն Տարեցոյցը]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 06:54, 19 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Վան-Տոսպ (թերթ)]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 06:54, 19 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Տը Սթրէյթս Թայմզ (թերթ)]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 06:54, 19 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Անուշքա]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 07:09, 19 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Անտրէաս Պրեմէ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 07:09, 19 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Թէոտոր Հերզլ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 07:09, 19 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Պիթ Էրիքսըն]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 12:00, 22 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Վասիլիս Վասիլաքոս (ֆութպոլիստ)]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 12:00, 22 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Անժելիք Քիժօ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 12:00, 22 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Ֆրանքօ Պարեզի]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 12:00, 22 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Խոսէ Մանուէլ Օչոթերնա]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 12:00, 22 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Ճուլիա Կիլարտ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 12:00, 22 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Ժորժ Ուասսուֆ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 12:00, 22 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Ուհուրու Քենեաթա]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 12:00, 22 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Պարաք Օպամա]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 12:00, 22 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Տայանա Իշխանուհին]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 12:59, 22 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Ահմատ Խալետ Թաուֆիք]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 12:00, 22 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Օլկա Թոկարչուկ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 12:59, 22 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Արթուր Ալեքսանեան]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 13:16, 23 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Սուրբ Թովմաս Վանք (Վան)]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 13:16, 23 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Խաչատուր Կաֆայեցի]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 13:16, 23 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Դաւիթ Մէրտինցի]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 13:16, 23 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Զարմայր Մսերեան]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 10:14, 24 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Մսեր Մսերեան]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 10:14, 24 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Լեւոն Մսերեան]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 10:14, 24 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Սուրբ Գէորգ Եկեղեցի (Ատիս Ապեպա)]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 10:14, 24 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Սուրբ Խաչ Եկեղեցի (Վենետիկ)]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 10:14, 24 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ Եկեղեցի (Սան Փաուլօ)]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 13:42, 25 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Կուսանաց Ս․ Ստեփանոս Եկեղեցի (Թիֆլիս)]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 13:42, 25 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Կուսանաց Ս․ Ստեփանոս Եկեղեցի (Թիֆլիս)]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 13:42, 25 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Սուրբ Գէորգ Եկեղեցի (Սան Փաուլօ)]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 13:42, 25 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Աթանաս Տալչեւ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 13:42, 25 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Ճիւան Թապիպեան]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 13:42, 25 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Ուխա]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 13:42, 25 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Այտա (անձնանուն)]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 13:42, 25 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Հայկազ Մինասեան]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 13:42, 25 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Ժան-Փիեռ Քորթօ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 13:42, 25 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Օկիւսթ Մարիէթ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 13:46, 25 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Ճորճ Սմիթ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 06:51, 28 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Յովհաննէս Շահխաթունեանց]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 06:51, 28 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Սալմա Գույումճեան]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 06:51, 28 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Արամ Չոպանեան]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 06:51, 28 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Միշլին Ահարոնեան-Մարքոմ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 06:51, 28 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Գալուստ Ալոյեան]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 06:51, 28 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Հայկ Բադիկեան]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 06:51, 28 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Զաքարիա Շեհրիմանեան]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 06:51, 28 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Հրանդ Նազարեան]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 08:50, 28 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Սահակ Պրոնեան]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 08:50, 28 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Տիգրան Պոյաճեան]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 06:17, 29 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Ժիրայր Լիպարիտեան]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 06:17, 29 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Պարլօ Տէր Մկրտիչեան]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 06:17, 29 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Արտա Արսէնեան-Էքմէքճի]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 06:17, 29 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Մկրտիչ Էմին]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 06:17, 29 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Թովմաս Խոջամալեան]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 06:17, 29 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Յօդուածի Անուն]], ''''
# [[Յօդուածի Անուն]], ''''
# [[Յօդուածի Անուն]], ''''
# [[Յօդուածի Անուն]], ''''
# [[Յօդուածի Անուն]], ''''
# [[Յօդուածի Անուն]], ''''
# [[Յօդուածի Անուն]], ''''
# [[Յօդուածի Անուն]], ''''
# [[Յօդուածի Անուն]], ''''
# [[Յօդուածի Անուն]], ''''
# [[Յօդուածի Անուն]], ''''
# [[Յօդուածի Անուն]], ''''
# [[Յօդուածի Անուն]], ''''</text>
      <sha1>ay5iyrk0a20ciu8f0wmx1ah5nmwwrwq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>255684</id>
      <parentid>255669</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T10:45:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Maral Dikbikian</username>
        <id>4797</id>
      </contributor>
      <comment>/* Բարելաւել */</comment>
      <origin>255684</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56453" sha1="tcgjyhln0q4ppmbv6cffme921160ouq" xml:space="preserve">{| style=&quot;width:100%; padding:0; margin:0; border:0; border-spacing:0;&quot;
| style=&quot;height:100%; width:75%; margin:0; padding:0; vertical-align:top; -moz-box-shadow: 5px 0px 5px #ccc; -webkit-box-shadow: 5px 0px 5px #ccc; box-shadow: 5px 0px 5px #ccc;&quot; |
{| style=&quot;height:100%; width:100%; background:transparent; padding:0 10px 0 0; margin:0; border:0; border-spacing:0;&quot;
| style=&quot;font:28px/1.5 Gill Sans MT, GillSansSA, Calibri, sans-serif; color:#4a4a4a; padding:5px 0; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #ccc; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #ccc; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #ccc; vertical-align:middle;&quot; | &lt;span style=&quot;float:right;padding-right:20px;&quot;&gt; 
'''''Արեւմտահայերէն Ուիքիփետիայի խմբագրաթոն &lt;small&gt;(2)&lt;/small&gt;'''''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;float: right; color: #666; font-size: 50%;padding-right:20px;&quot;&gt;
&lt;!--T:19--&gt;
11-13, 18-20 եւ 25-27 Սեպտեմբեր &lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;padding:10px 0; font-family: sans-serif; font-size: 15px; vertical-align:top;&quot; |
&lt;span style=&quot;font-size:18px;&quot;&gt;&lt;!--T:2--&gt;
'''&lt;!--T:1--&gt;
Սիրելի խմբագիրներ,'''&lt;/span&gt;
[[Պատկեր:Edit-a-thon for Western Armenian Wikipedia, September 2026.jpg|400px|աջից]]
Այս ամսուան խմբագրաթոնը կը նուիրենք '''''իւրաքանչիւրիս''''' նախընտրած կամ նախասիրած նիւթերը բովանդակող յօդուածներուն '''''ե՛ւ''''' արդէն իսկ խմբագրուած յօդուածներուն բարելաւման։

Ուիքիփետիա ազատ հանրագիտարանին մէջ մեզմէ իւրաքանչիւրին ազատութիւն տրուած է նիւթի ընտրութեան՝ օտար եւ հայ դէմքեր, դէպքեր, զանազան մասնագիտութիւններ, ասպարէզներ եւ երեւոյթներ, գրելու այս բոլորին մասին արեւմտահայերէնով, սակայն միշտ յիշենք, որ տարբեր աղբիւրներու նշումով պէտք է հաստատենք գրութեան ստոյգ ըլլալը:

Եկէ՛ք գրենք '''1''' կամ '''2''' նիւթ, եւ մեր գրած յօդուածը հարստացնենք՝ ապահովելով աղբիւրներն ու նկարները։ Միասնական աշխատանքով բարելաւենք նաեւ՝ լեզուական ու բովանդակային կարիք ունեցող յօդուածները։

Խմբագրաթոնը տեղի պիտի ունենայ '''''&lt;font color = &quot;C35817&quot;&gt;երեք յաջորդական շաբաթավերջերուն (11-13, 18-20 եւ 25-27 Սեպտեմբեր)&lt;/font&gt;'''''։ Անցնինք աշխատանքի եւ '''''երեք շաբաթավերջերուն''''' բոլորս միասին խմբագրենք՝ քաջ գիտակցելով, որ իւրաքանչիւր ներդրում կարեւոր է։

== Կանոններ ==
* Անհրաժեշտ է, որ մասնակիցները ստորագրեն իրենց յօդուածին քովը՝ նախքան խմբագրման անցնիլը։
* Յօդուածներու խմբագրման ընթացքին անհրաժեշտ է յատուկ ուշադրութիւն դարձնել լեզուի մաքրութեան եւ շարադասութեան ճշգրտութեան։ 
* Խմբագրուած յօդուածը հրապարակելէ առաջ, անպայման ուշադիր կարդալ եղած ներդրումը եւ, անհրաժեշտութեան պարագային, կատարել ուղղումներ։
* Ողջունելի է յօդուածները հարստացնել բազմալեզու աղբիւրներով եւ ծանօթագրութիւններով։
* Հեղինակային իրաւունքը պահպանելու համար, աղբիւրներուն բովանդակութիւնը նոյնութեամբ չկրկնօրինակել։

&lt;font color = &quot;FF0000&quot;&gt;'''Ուշադրութիւն՝'''&lt;/font&gt;

Դարձեալ յիշենք, որ յօդուածներուն անունները՝ մեր ստորագրութեամբ, պէտք է աւլեցնենք «Խմբագրել» եւ «Բարելաւել» բաժիններուն տակ։

Արդիւնաւէտ եւ հաճելի խմբագրաթոն։

== Ստեղծել ==
# [[Մանասէ Սեւակ]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:13, 11 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Էմփայր Սթէյթ Պիւլտինկ (Էմփայր Սթէյթ կառոյց)]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 19:18, 12 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Նոյեան Աղաւնի (թերթ)]], --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 06:22, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Ժանն Անտոնեան]], --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 06:22, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Թուրլիթիս, Անտրոս]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:02, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Թուրլիթիս, Ղաւրոնիսիա]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:02, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Ցիմինտիրի, Անտիփարոս]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:02, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Սիսթադա, Անտիփարոս]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:02, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Սթրոկիլօ, Անտիփարոս]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:02, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Սալիակոս, Անտիփարոս]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:02, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Գավուրաս, Անտիփարոս]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:02, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Տիփլօ, Անտիփարոս]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:02, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Աղվօ, Ասթիբալէա]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:02, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Ատելֆի, Ասթիբալէա]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:02, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Գացիքոբուլա, Ասթիբալէա]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:02, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Մեղալօ Ֆօգիոնիսի, Ասթիբալէա]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:02, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Միքրօ Սոֆրանօ, Ասթիբալէա]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:02, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Մոնի, Ասթիբալէա]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:02, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Սոհաս, Ասթիբալէա]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:02, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Թրիանիսիա, Ասթիբալէա]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:02, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Ֆթինօ, Ասթիբալէա]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:02, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Ամուդի, Գարբաթոս]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:02, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Աֆոթի, Գարբաթոս]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:02, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Տեսփոթիքօ, Գարբաթոս]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:02, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Սոհաս, Ասթիբալէա]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 15:33, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Աֆոթի]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 17:27, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Տիաքոֆթիս, Գարբաթոս]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 17:38, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Յուշարձան (Վերին Կարմիրաղբիւր)]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:14, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Բալաբեկ Մելեան]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:01, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Լալիկ Խաչատրեան]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:10, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Երուանդ Մեսիայեան]], --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 06:55, 14 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)
# [[«Քելվըն Քլայն»]], --[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 17:16, 16 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Քամերոն Տիազ]],--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 17:16, 16 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Ակնոց]],--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 12:27, 17 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)
#[[Փառանձեմ Թագուհի]]--[[Մասնակից:NataliEkiz|NataliEkiz]] ([[Մասնակցի քննարկում:NataliEkiz|քննարկում]]) 19:26, 22 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)
#[[«Ռալֆ Լորեն» ընկերութիւնը]]--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 13:21, 18 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)
#[[Վահագն Կարենց]]----[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:17, 18 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)
#[[Ղեւոնդ Կոմունի]] --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 14:09, 20 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)
#[[Մերոպէ Սահակեան]]--[[Մասնակից:NataliEkiz|NataliEkiz]] ([[Մասնակցի քննարկում:NataliEkiz|քննարկում]]) 19:24, 22 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)
#[[Վարդագոյն]]--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 07:39, 24 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)
#[[Ճինզ]]--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 08:37, 24 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)
#[[Սեւ]]--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 09:33, 24 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)
#[[Քելվըն Քլայն]]--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 12:46, 24 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)
#[[Ներքնազգեստ]]--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 13:23, 24 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)
#[[Հայերը Սուրիոյ Մէջ]]--[[Մասնակից:Galy02|Galy02]] ([[Մասնակցի քննարկում:Galy02|քննարկում]]) 09:42, 25 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Միրա, Քարբաթոս]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:04, 26 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Նիսեէրոս, Քարբաթոս]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:17, 26 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Քսոբլագես, Քարբաթոս]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:17, 26 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Բրասոնիսի Մենեթոն]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:17, 26 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Բրասոնիսի Օլիմպու, Քարբաթոս]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:17, 26 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Սոգասթրօ, Քարբաթոս]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:17, 26 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Մեղալօ Թրիսթոմօ, Քարբաթոս]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:17, 26 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Միքրօ Թրիսթոմօ, Քարբաթոս]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:17, 26 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Խալգիաս, Քարբաթոս]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:17, 26 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Ինսուլինի Դիմադրողականութիւն]], --[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 12:11, 26 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Խուճապային Գրոհ]],--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 12:35, 26 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Մակնեզիում]],--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 12:58, 26 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Կաշի]]--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 13:34, 26 Սեպտեմբեր 2026 (UTC),
# [[Վրիքուս]],''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 18:15, 26 Սեպտեմբեր 2026 (UTC) ''
# [[Արգասա, Քարբաթոս]],''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 18:15, 26 Սեպտեմբեր 2026 (UTC) ''
# [[Ֆինիքի, Քարբաթոս]],''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 18:15, 26 Սեպտեմբեր 2026 (UTC) ''
# [[Աբերի, Քարբաթոս]],''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 18:15, 26 Սեպտեմբեր 2026 (UTC) ''
# [[Օլիմպոս, Քարբաթոս]],''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 18:15, 26 Սեպտեմբեր 2026 (UTC) ''
# [[Վոլադա, Քարբաթոս]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 18:15, 26 Սեպտեմբեր 2026 (UTC) ''
# [[Մենեթես, Քարբաթոս]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 18:15, 26 Սեպտեմբեր 2026 (UTC) ''
# [[Փիեռ Փաուլօ Փասոլինի]]--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 18:51, 26 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Դիմայարդարման Արտադրանքներ]]--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 11:24, 27 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)
# [[Միտթաուն Մենհեթըն]]--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 13:15, 27 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)
# [[]]
# [[]]
# [[]]
# [[]]

== Բարելաւել ==
# [[Կազ]], ''--[[Մասնակից:Galy02|Galy02]] ([[Մասնակցի քննարկում:Galy02|քննարկում]]) 08:44, 11 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Եկատերինա Կապաշվիլի]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 07:10, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Արտիւր Լայսթ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 07:10, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Անթոնի Կաուտի]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 07:10, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Վինսընթ Վան Կոկ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 07:10, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Քրիստափոր Կարա Մուրզա]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 08:02, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Իվանէ Մաչապելի]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 08:02, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Օսքար Ուայլտ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 08:02, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Վիթորիա Աղանուր]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 08:02, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Ֆրետերիք Թէյլըր]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 08:02, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Իսաք Կուսթաֆ Քլասոն]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 08:02, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Լուի Տարթիժ Տիւ Ֆուռնէ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 18:16, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Հենրի Մորկընթաու]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 18:16, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Նիքոլա Թեսլա]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 18:16, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Ալիս Սթոն Պլաքուէլ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 18:16, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Ուիլիըմ Հաուըրտ Թաֆթ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 18:16, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Պէյտըն Փաուըլ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 18:16, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Լիզա Ուենկէր]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 18:16, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Կուսթաւ Ե.]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 18:16, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Թէոտոր Աքսենտովիչ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 18:16, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Վասիլ Թայիրով]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 18:16, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Ֆրանսեսք Մասիա]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 18:16, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Ճէյն Ատամս]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 20:56, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Անթոն Չեխով]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 20:56, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Ռէյմոն Փուանքարէ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 20:56, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Ֆերենց Քեմենի]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 20:56, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Լու Անտրեաս-Սալոմէ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 20:56, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Հենրի Հաուըրտ Հոլմզ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 20:56, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Ֆրիտիոֆ Նանսէն]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 20:56, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 20:56, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Ալվար Կուլսթրանտ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 20:56, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Հենրի Ֆինիս Լինչ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 20:56, 13 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Էտվարտ Մունք]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 07:52, 14 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Մերի Ուիթըն Քալքինզ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 07:52, 14 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Ժոզէֆ Ռատիըրտ Քիփլինկ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 07:52, 14 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Ֆելիքս Վալոթոն]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 07:52, 14 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Անթուան Մէյէ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 10:25, 14 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Գէորգ Կիւրճիեւ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 10:25, 14 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Վասիլի Քանտինսքի]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 10:25, 14 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Էմիլ Քրեպս]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 10:25, 14 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Թէւֆիք Ֆիքրէթ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 10:25, 14 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Մարի Քիւրի]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 10:25, 14 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Մաքսիմ Կորքի]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 10:25, 14 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Լոս Անճելըս Թայմզ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 07:48, 15 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Արտաշէս Բաբայեան]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 07:48, 15 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Բանբեր Հայագիտութեան (հանէս)]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 07:48, 15 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Բուրաստան Մանկանց (հանդէս)]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 07:48, 15 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Անտրէ Ժիտ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 07:48, 15 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Անտրէ Մանտելշթամ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 07:48, 15 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Անրի Մաթիս]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 13:37, 15 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Ֆրետերիք Մաքլէր]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 13:37, 15 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Իվան Պունին]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 18:07, 15 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Վլատիմիր Լենին]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 18:07, 15 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Սուլէյման Նազիֆ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 18:07, 15 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Քլարընս Աշըր]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 07:52, 16 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Հետք (առցանց պարբերական)]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 07:52, 16 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Գրիգոր Մարկոսեան]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 07:52, 16 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Թարըք Ռամատան]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 07:52, 16 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Ռուբէն Մելիք]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 09:53, 16 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Լեւոն Կերտան]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 09:53, 16 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Վահէ կոտէլ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 09:53, 16 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Ուոլ Սթրիթ Ճուռնըլ (թերթ)]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 14:58, 16 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Փօլ Իկնէյշըս]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 14:58, 16 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Լուիզա Թեթրացինի]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 14:58, 16 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Մերի Լուիզ Կրաֆամ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 09:30, 18 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Նիքոլա Եորկա]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 09:30, 18 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Ռոզա Լիւքսեմպուրկ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 09:30, 18 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Մարսել Փրուսթ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 09:30, 18 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Շինզոյ Ապէ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 09:30, 18 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Նաժտաթ Իսմա'իլ Անզուր]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 09:30, 18 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Ճեքի Չան]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 09:30, 18 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Պրետ Շըրմըն]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 09:30, 18 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Օփրա Ուինֆրի]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 09:30, 18 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Ֆրանսուա Հոլլանտ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 09:30, 18 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Ալեքսէյ Փաժիթնով]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 09:30, 18 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Սթիւ Ճոպզ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 09:30, 18 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Մարիա Քիուանուքա]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 09:30, 18 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Նեժիպ Միքաթի]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 09:30, 18 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Պիլ Կէյթս]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 09:30, 18 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Նիքոլա Սարքոզի]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 09:30, 18 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Զիատ Ռահպանի]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 09:30, 18 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Էնթընի Պուրտէյն]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 09:30, 18 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Թերեզա Մէյ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 12:25, 18 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Թոմ Հենքս]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 12:25, 18 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Մաժիտա Ալ Ռումի]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 12:25, 18 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Պիծինա Իվանիշվիլի]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 12:25, 18 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Պրայըն Քրենսթըն]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 12:25, 18 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Տաւիտ Սասոլի]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 12:25, 18 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Տօնիկեան (հրատարակչատուն-գրատուն)]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 12:25, 18 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Լազարեան Ճեմարանի Տպարան]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 12:25, 18 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Մարանաթա Տպարան]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 12:25, 18 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Փիթըր Հուք]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 12:25, 18 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Քերրի Ֆիշըր]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 12:25, 18 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Թէօ վան Լինթ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 12:25, 18 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Ռալֆ Պրաուն]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 12:25, 18 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Տողան Աքհանլը]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 12:25, 18 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Քէյթ Պըրթըն]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 12:25, 18 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Օսման Քաւալա]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 12:25, 18 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Prince (musician)]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 14:10, 18 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Ռաշիտ Թահա]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 14:10, 18 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Ճամալ Խաշըքճի]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 14:10, 18 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Մայքըլ Ճեքսըն]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 14:10, 18 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Մատըլայն Սթօ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 14:10, 18 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Մարիօ Ռամոս]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 14:10, 18 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Ուրսուլա ֆոն տեր Լայըն]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 17:46, 18 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Վիչայ Շրիվատհանափրապհա]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 17:46, 18 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Ֆրանք Միլ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 17:46, 18 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Անն Իտալկօ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 17:46, 18 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Սթիվըն Հարփըր]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 17:46, 18 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Ռենէ Ֆլեմինկ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 17:46, 18 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Հայոց Ցեղասպանութեան Թանգարանի Հրատարակչութիւն]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 06:54, 19 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Էնտրու Ճեքսըն]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 06:54, 19 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Էմիլի Տոնելսըն]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 06:54, 19 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Վալերի Թորանեան]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 06:54, 19 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Ամէնուն Տարեցոյցը]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 06:54, 19 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Վան-Տոսպ (թերթ)]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 06:54, 19 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Տը Սթրէյթս Թայմզ (թերթ)]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 06:54, 19 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Անուշքա]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 07:09, 19 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Անտրէաս Պրեմէ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 07:09, 19 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Թէոտոր Հերզլ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 07:09, 19 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Պիթ Էրիքսըն]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 12:00, 22 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Վասիլիս Վասիլաքոս (ֆութպոլիստ)]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 12:00, 22 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Անժելիք Քիժօ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 12:00, 22 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Ֆրանքօ Պարեզի]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 12:00, 22 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Խոսէ Մանուէլ Օչոթերնա]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 12:00, 22 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Ճուլիա Կիլարտ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 12:00, 22 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Ժորժ Ուասսուֆ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 12:00, 22 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Ուհուրու Քենեաթա]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 12:00, 22 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Պարաք Օպամա]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 12:00, 22 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Տայանա Իշխանուհին]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 12:59, 22 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Ահմատ Խալետ Թաուֆիք]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 12:00, 22 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Օլկա Թոկարչուկ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 12:59, 22 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Արթուր Ալեքսանեան]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 13:16, 23 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Սուրբ Թովմաս Վանք (Վան)]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 13:16, 23 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Խաչատուր Կաֆայեցի]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 13:16, 23 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Դաւիթ Մէրտինցի]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 13:16, 23 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Զարմայր Մսերեան]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 10:14, 24 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Մսեր Մսերեան]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 10:14, 24 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Լեւոն Մսերեան]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 10:14, 24 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Սուրբ Գէորգ Եկեղեցի (Ատիս Ապեպա)]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 10:14, 24 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Սուրբ Խաչ Եկեղեցի (Վենետիկ)]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 10:14, 24 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ Եկեղեցի (Սան Փաուլօ)]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 13:42, 25 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Կուսանաց Ս․ Ստեփանոս Եկեղեցի (Թիֆլիս)]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 13:42, 25 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Կուսանաց Ս․ Ստեփանոս Եկեղեցի (Թիֆլիս)]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 13:42, 25 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Սուրբ Գէորգ Եկեղեցի (Սան Փաուլօ)]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 13:42, 25 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Աթանաս Տալչեւ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 13:42, 25 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Ճիւան Թապիպեան]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 13:42, 25 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Ուխա]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 13:42, 25 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Այտա (անձնանուն)]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 13:42, 25 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Հայկազ Մինասեան]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 13:42, 25 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Ժան-Փիեռ Քորթօ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 13:42, 25 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Օկիւսթ Մարիէթ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 13:46, 25 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Ճորճ Սմիթ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 06:51, 28 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Յովհաննէս Շահխաթունեանց]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 06:51, 28 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Սալմա Գույումճեան]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 06:51, 28 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Արամ Չոպանեան]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 06:51, 28 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Միշլին Ահարոնեան-Մարքոմ]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 06:51, 28 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Գալուստ Ալոյեան]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 06:51, 28 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Հայկ Բադիկեան]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 06:51, 28 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Զաքարիա Շեհրիմանեան]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 06:51, 28 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Հրանդ Նազարեան]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 08:50, 28 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Սահակ Պրոնեան]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 08:50, 28 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Տիգրան Պոյաճեան]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 06:17, 29 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Ժիրայր Լիպարիտեան]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 06:17, 29 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Պարլօ Տէր Մկրտիչեան]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 06:17, 29 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Արտա Արսէնեան-Էքմէքճի]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 06:17, 29 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Մկրտիչ Էմին]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 06:17, 29 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Թովմաս Խոջամալեան]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 06:17, 29 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Ազարեան ընտանիք]], ''--[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 10:45, 29 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)''
# [[Յօդուածի Անուն]], ''''
# [[Յօդուածի Անուն]], ''''
# [[Յօդուածի Անուն]], ''''
# [[Յօդուածի Անուն]], ''''
# [[Յօդուածի Անուն]], ''''
# [[Յօդուածի Անուն]], ''''
# [[Յօդուածի Անուն]], ''''
# [[Յօդուածի Անուն]], ''''
# [[Յօդուածի Անուն]], ''''
# [[Յօդուածի Անուն]], ''''
# [[Յօդուածի Անուն]], ''''
# [[Յօդուածի Անուն]], ''''</text>
      <sha1>tcgjyhln0q4ppmbv6cffme921160ouq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>«Քելվըն Քլայն»</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33015</id>
    <revision>
      <id>255663</id>
      <parentid>255453</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T05:44:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Սեւան Դանիէլեան Մկրեան</username>
        <id>135</id>
      </contributor>
      <origin>255663</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22090" sha1="135u1ahtxvcpmqysrblwh2ukb1ctho9" xml:space="preserve">[[Պատկեր:CalvinKleinFairviewMall2.jpg|մինի]]
'''Քելվին Քլայն''', (Calvin Klein Inc.) [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|ամերիկեան]] նորաձեւութեան ընկերութիւն մը, որ աշխարհի տարբեր երկիրներու մէջ կը վաճառէ իր անունը կրող արտադրանքները։ 

Ընկերութիւնը յատկապէս համբաւ ձեռք բերած է 1980-ականներուն՝ իր [[Ներքնազգեստ|ներքնազգեստի]] եւ [[Ճինզ|ճինզի]] հաւաքածոներուն շնորհիւ։  

Անիկա մասնագիտացած է բոլոր սեռերու եւ տարիքային խումբերու համար նախատեսուած հագուստի, ինչպէս նաեւ [[Կաշի|կաշիէ]] արտադրանքներու, կենցաղային եւ կենսակերպի պարագաներու, [[Կօշիկ|կօշիկներու]], տան կահաւորման իրերու, [[Օծանելիք|օծանելիքի]] եւ [[Դիմայարդարման Արտադրանքներ|դիմայարդարման արտադրանքներու]], [[Ակնոց|ակնոցներու]], զարդեղէնի եւ [[Ժամացոյց|ժամացոյցներու]] արտադրութեան եւ վաճառքի մէջ։ 

Ընկերութեան բարձրակարգ բեմահարթակային նորաձեւութեան բաժինը, որ կը ներկայացնէր Քելվըն Քլայնի ենթանիշներուն ամէնէն բարձր մակարդակը, գործելէ կը դադրի 2019-ին&lt;ref&gt;[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1992-02-23-tm-4945-story.html Քելվին Քլայն]&lt;/ref&gt;։
[[Պատկեր:CK One Summer.jpg|ձախից|մինի]]
Ընկերութիւնը հիմնադրուած է 1968-ին՝ նորաձեւութեան ձեւաւորող [[Քելվին Քլայն|Քելվին Քլայնի]] եւ իր մանկութեան բարեկամ Պերի Ք. Շուըրցի կողմէ։ 

2003-ին ընկերութիւնը «PVH Corp.»ի կողմէ կը գնուի 700 միլիոն տոլարով։ 

Ընկերութեան կեդրոնատեղին կը գտնուի [[Նիւ Եորք|Նիւ Եորքի]] [[Միտթաուն Մենհեթըն]] շրջանին մէջ։ 

Այսօր անիկա աշխարհի զանազան շուկաներուն մէջ ունի մանրածախ եւ առեւտրական վաճառքներու նշանակալի բաժին&lt;ref&gt;[https://www.pvh.com/news/press-releases/PVH-Corp-Reports-Strong-2022-Fourth-Quarter-Results-Above-Guidance-2023-Outlook-Reflects-Strong-EPS Քելվին Քլայն Ընկերութիւնը]&lt;/ref&gt;։

2013-ին, «PVH» կը գնէ Քելվին Քլայնի մեծագոյն արտօնագրատէրերէն՝ «Warnaco Group» ընկերութիւնը՝ 2,8 միլիառ տոլարով։ Այս գործարքը կը միաւորէ Քելվին Քլայնի պաշտօնական հագուստի, ներքնազգեստի, ճինզի եւ մարզական հագուստի շարքերը։ 2022-ին Քելվին Քլայնի վաճառանիշին ներքոյ ամբողջ աշխարհի մէջ արձանագրուած մանրածախ վաճառքներու ընդհանուր գումարը, ներառեալ արտօնագրատէրերու վաճառքները, կը հասնին 9,3 միլիառ տոլարի։

== Պատմութիւն ==

=== Վաղ տարիներ ===
Քելվին Քլայն մեծցած էր Պրոնքսի [[Իսրայէլ|հրեական]] համայնքին մէջ եւ եղած էր այդ համայնքէն սերած նորաձեւութեան քանի մը յառաջատար ձեւաւորողներէն մէկը։ Անոնց շարքին կը գտնուէին նաեւ Ռոպըրթ Տեննինկ եւ [[Ռալֆ Լորեն]]։ Քլայն հետագային կը դառնայ Պարոն տը Կիւնցպուրկի հովանաւորեալը&lt;ref&gt;[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1992-02-23-tm-4945-story.html Քելվին Քլայն ձեւաւորողը]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://prezi.com/dymrd0drjgcy/in-1967-calvin-klein-established-calvin-klein-ltd-with-chi/ Պատմութիւն]&lt;/ref&gt;։

1968-ին Քլայն 10,000 տոլար սկզբնական գումարով Նիւ Եորքի (York Hotel) ին մէջ կը հիմնէ «Calvin Klein Limited» ընկերութիւնը՝ [[Վերարկու|վերարկուներու]] խանութ մը։ 

Քելվին Քլայնի առաջին հաւաքածոն կը բաղկանար երիտասարդական ոճով, պարզ եւ զուսպ վերարկուներէ եւ զգեստներէ, որոնք կը ներկայացուին Նիւ Եորքի «Պոնուիթ Թելլըր» (Bonwit Teller) վաճառատան մէջ։

Սեպտեմբեր 1969-ին Քլայն կը ներկայանայ «Վոկ» (Vogue) ամսագիրի կողքին&lt;ref&gt;[https://www.wsj.com/articles/calvin-klein-tests-its-luxury-lines-staying-power-1504436405 Պատմականը]&lt;/ref&gt;։
[[Պատկեր:Calvin Klein.gif|մինի]]

=== 1970-ականներ ===
1973-ին, Քլայն կը ստանայ իր առաջին «Ամերիկեան նորաձեւութեան քննադատներու Քոթի մրցանակ»ը (Coty American Fashion Critics’ Award)՝ կանանց հագուստի 74 կտորէ բաղկացած հաւաքածոյին համար։ Այդ օրերուն, ան մրցանակը ստացող ամէնէն երիտասարդ ձեւաւորողն էր։ Քլայն մրցանակին կրկին կ’արժանանայ 1974-ին եւ 1975-ին։

1977-ին ընկերութեան տարեկան եկամուտը բարձրացած էր 30 միլիոն տոլարի։ Քլայն արտօնագիրներ ունէր փողկապերու (վզկապերու), կօշիկներու, գօտիներու, արեւային ակնոցներու եւ անկողինի սաւաններու համար։ Քլայն եւ Շուըրց իւրաքանչիւրը տարեկան 4 միլիոն տոլար կը վաստկէին&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090901185806/http://cityfile.com/profiles/calvin-klein Արտադրութիւնները]&lt;/ref&gt;։

Ընկերութիւնը դիմայարդարման արտադրանքներու, [[Ճինզ|ճինզերու]] եւ տղամարդոց հագուստի ոլորտներ մտնելէ ետք՝ Քլայնի տարեկան մանրածախ վաճառքի ծաւալը գնահատուած էր 100 միլիոն տոլար։ 

1978-ին Քլայն կը յայտարարէ, թէ շուկային մէջ իր հանրայայտ ճինզերէն առաջին շաբթուան ընթացքին վաճառուած էր 200,000 զոյգ։

1981-ին Fortune ամսագիրը Քլայնի տարեկան եկամուտը կը գնահատէ 8,5 միլիոն տոլար։

1970-ականներու կէսերուն Քլայն նորաձեւութեան մէջ ստեղծած էր ձեւաւորողական ճինզերու նոր ոճ մը՝ իր անունը ետեւի գրպանին վրայ զետեղելով։ Այդ օրերուն, իր ձեւաւորման օգնականը՝ Ճեֆրի Պենքս, յայտնած է, որ նշանակին հագուստներու վրայ օգտագործման գաղափարին մէջ ինք դեր ունեցած է։ Ան Քլայնին նուիրած էր շագանակագոյն շապիկ մը, որուն թեւին վրայ նշանակը դրուած էր [[Տպագրութիւն|տպագրական]] յատուկ եղանակով։ Շուըրց ենթադրած էր, թէ այդ նուէրը նոր հաւաքածոյի մը մաս կը կազմէ, եւ նմանատիպ նշանակով շապիկներ դարձած էին Քլայնի յաջորդ նորաձեւութեան ցուցադրութեան աշխատակիցներուն համազգեստը։ Այս հանգամանքը կը յառաջացնէ գնորդներու հետաքրքրութիւնը եւ պահանջքը։

=== '''1980-ականներ''' ===
Քելվին Քլայնի գործունէութիւնը էական փոփոխութիւն կը բերէ ամերիկեան տղամարդոց [[Ներքնազգեստ|ներքնազգեստի]] շուկային մէջ։ Նախապէս տղամարդոց ներքնազգեստը մեծ մասամբ [[Ճերմակ (գոյն)|ճերմակ]] էր եւ սովորաբար երեքական զոյգով կը գնուէր՝ կիներու, մայրերու կամ ընկերուհիներու կողմէ։ Քլայնի վաճառանիշը կը նպաստէ այնպիսի մշակոյթի մը ձեւաւորման, ուր տղամարդիկ կը սկսին կարեւորութիւն տալ իրենց ներքնազգեստի վաճառանիշին, նոյնիսկ եթէ զայն ուրիշները չէին տեսներ։

=== 1990-ականներ ===
[[Պատկեր:Calvin Klein - Ck One Speaker-5857.jpg|մինի]]
Հակառակ անոր, որ ընկերութիւնը 1992-ին գրեթէ սնանկացման եզրին հասած էր, Քելվին Քլայն կը յաջողի 1990-ականներու երկրորդ կէսին վերականգնել եւ մեծապէս բարձրացնել իր կայսրութեան շահութաբերութիւնը։ Այս յաջողութեան հիմնական աղբիւրներն էին մեծ ժողովրդականութիւն վայելող ներքնազգեստի եւ օծանելիքի շարքերը, ինչպէս նաեւ «ck» մարզական հագուստի շարքը։

1990-1995 թուականներուն Ճոն Վարվաթոս Քելվին Քլայնի տղամարդոց հագուստի գլխաւոր ձեւաւորողն էր։ Ան առաջնակարգ դեր կ'ունենայ տղամարդոց ներքնազգեստի նոր տեսակ մը՝ «boxer briefs»ը, զարգացնելու մէջ։ 

1992-ին Մարք Ուոլպըրկի մասնակցութեամբ տպագիր գովազդներու շարք մը մեծապէս հանրածանօթ կը դարձնէ այս նոր տեսակի ներքնազգեստը, որ հետագային կը կոչուի դարու հագուստի ամէնէն մեծ յեղափոխութիւններէն մէկը։

=== 2000-ականներ ===
[[Պատկեր:1996-97 Cavin Klein blue rayon jersey evening dress 02.jpg|ձախից|մինի|Քելվին Քլայն կանացի հագուստ]]
2002-էն մինչեւ Դեկտեմբերի կէսերուն, «Calvin Klein Inc.»ը կը վաճառուի Ֆիլիփս Վան Հոսեն ընկերութեան (Phillips Van Heusen Corp.)։ 

Գործարքը կը ներառէր շուրջ 400 միլիոն տոլար կանխիկ գումար, 30 միլիոն տոլարի բաժնետոմսեր, ինչպէս նաեւ արտօնագրային իրաւունքներ եւ յաջորդ 15 տարիներու եկամուտներուն կապուած վարձատրութիւններ, որոնց ընդհանուր արժէքը գնահատուած էր 200-300 միլիոն տոլար։

«PVH» կը գերազանցէ «VF Corp.»ի առաջարկը։ Վերճինզ հետաքրքրուած էր Քելվին Քլայնի ճինզերու, ներքնազգեստի եւ լողազգեստի գործառնութիւններով, որոնք 1997-էն ի վեր կը վերահսկուէին «Warnaco Group»ի կողմէ&lt;ref&gt;[https://www.digitalmusicnews.com/2024/02/18/jungkook-calvin-klein-ambassadorship-campaign/ Զանազան արտադրութիւններ]&lt;/ref&gt;։

«PVH»ի հետ կնքուած գործարքը չէր ներառեր այս բաժինները, որոնք կը շարունակեն մնալ «Warnaco»ի վերահսկողութեան տակ։ Սակայն ձեռքբերումներու եւ արտօնագրային համաձայնութիւններու պարտքերու պատճառով, ինչպէս նաեւ Քելվին Քլայնի հետ ունեցած դատական վէճի հետեւանքով ստեղծուած բացասական հրապարակայնութեան պատճառով, «Warnaco 2001»-ի կէսերուն կը դիմէ սնանկացման օրէնքի 11-րդ գլուխով պաշտպանութեան։ Ընկերութիւնը, սակայն Փետրուար 2003-ին դուրս կու գայ սնանկութեան գործընթացէն։

Քելվին Քլայնի եւ «PVH»-ի գործարքը նիւթապէս կ'օժանդակուի «Apax Partners Inc.» ներդրումային ընկերութեան կողմէ։ Վերճինզ «PVH»ի մէջ կը կատարէ 250 միլիոն տոլարի ներդրում՝ փոխարկելի արտօնեալ բաժնետոմսերու ձեւով, ինչպէս նաեւ կը տրամադրէ 125 միլիոն տոլարի երկու տարուան ապահովուած փոխառութիւն։

Քելվին Քլայնը ձեռք բերելէ ետք՝ Ֆիլիփս Վան Հէօսէն (Phillips Van Heusen) կը յայտարարէ Ռալֆ Լորենի (Ralph Lauren) հաւաքածոներուն մրցակից տղամարդոց նոր մարզական հագուստի շարքի մը ստեղծման ծրագիրին մասին։ Այս շարքը պիտի արտադրէր Վան Հէօսէնը։

Ըստ 2010-ի զեկոյցի մը ՝ «PVH», որ կը կառավարէ Քելվին Քլայնի հագուստի գործունէութիւնը, Քելվին Քլայնի արտադրանքներու վաճառքը գնահատած էր 5 միլիառ տոլարէ աւելի։

Փետրուար 2013-ին «Warnaco Group»ը 2,8 միլիառ տոլարով ձեռք կը բերուի «PVH»ի կողմէ։ Այսպիսով կը միաւորուին Քելվին Քլայնի պաշտօնական հագուստի, ներքնազգեստի, ճինզի եւ մարզական հագուստի շարքերը։

2020-ին «PVH» կը յայտարարէ, որ [[Անասուններ|անասուններու]] բարեկեցութեան իր քաղաքականութեան ծիրէն ներս ընկերութիւնը չի գործածեր անասուններու մորթեր եւ Քելվին Քլայնի հաւաքածոներուն մէջ եւս պիտի արգիլէ անոնց գործածութիւնը։

=== Արտադրանք եւ վաճառանիշի պատմութիւն ===
Քելվին Քլայնի վաճառանիշի հիմնական անուններէն են՝

* Calvin Klein Collection - բարձրակարգ ձեւաւորողական հագուստի շարք, որ 2017-ին կը վերանուանուի Calvin Klein 205W39NYC, 2019-ին կը դադրի գործել, իսկ 2025-ին կը վերականգնի։
* ck Calvin Klein -միջին եւ բարձրակարգ մակարդակի հաւաքածոներու շարք։
* Calvin Klein - հիմնական նորաձեւութեան եւ բարձրորակ մարզական հագուստի շարք։
* Calvin Klein Sport - ճերմակ պիտակի շարքի մարզական տարբերակը՝ «Macy’s» վաճառատուներուն համար։
* Calvin Klein Jeans - ճինզային հագուստի շարք։
* Calvin Klein Home - բարձրակարգ անկողնային պարագաներու, սրբիչներու, լոգարանի [[Գորգ|գորգերու]] եւ այլ պարագաներու հաւաքածոներ։
* The Khaki Collection - երիտասարդական ոճով միջինէն մինչեւ բարձրակարգ անկողնային պարագաներու եւ տան այլ իրերու շարք, որ կը դադրի գործելէ 2008-ին։
* Calvin Klein Golf-2007-ի վերջերուն գործարկուած [[Կոլֆ|կոլֆի]] հագուստի եւ պարագաներու շարք։
* Calvin Klein Underwear - ներքնազգեստի հաւաքածոներ։
* CK one Lifestyle - օծանելիքի, ներքնազգեստի եւ ճինզի ապրելակերպային վաճառանիշ, որ կը գործարկուի 2011-ին։
* Calvin Klein Watches + Jewelry - [[Ժամացոյց|ժամացոյցներու]] շարք, որ կը գործարկուի 1997-ին, իսկ զարդեղէնի շարքը՝ 2004-ին։

== Օծանելիքներ ==
[[Պատկեր:Ck-Eternity Men.jpg|ձախից|մինի]]
Քելվին Քլայն ունի օծանելիքներու եւ բուրումնաւէտ ջուրերու զանազան շարքեր, որոնց շարքին են «Obsession», «CK Be» եւ «Eternity»։

Մինչեւ Մայիս 2005, Քելվին Քլայնի օծանելիքներն ու անոնց համապատասխան բուրումնաւէտ արտադրանքները կը կառավարուէին «Calvin Klein Cosmetics Company» (CKCC)-ի կողմէ, որ «Unilever» ընկերութեան մաս կը կազմէր։ 

Նիւ Եորքահիմն «Coty» ընկերութիւնը հետագային «Unilever»էն կը գնէ Քելվին Քլայնի օծանելիքներու արտօնագրային համաձայնութիւնները։

== Վաճառանիշին նշանակը ==
Ինչպէս նորաձեւութեան այլ վաճառանիշեր, Քելվին Քլայն եւս կը ստեղծէ իր նշանակը՝ «ck» խորհրդանիշը։

== Արտօնագրատէրեր ==
2012-ի դրութեամբ, Քելվին Քլայնի երեք մեծագոյն արտօնագրատէրերն էին՝

* Warnaco Group - արտօնագրային վարձատրութիւններու 40 տոկոսը։
* Coty -արտօնագրային վարձատրութիւններու 12 տոկոսը։
* G-III Apparel Group - արտօնագրային վարձատրութիւններու 14 տոկոսը։

== Ձեւաւորողներ ==
2003-ին Քելվին Քլայն «PVH Corp.»ի կողմէ ձեռք բերելէ ետք՝ «Ֆրանսիսքօ Քոսթա» կը նշանակուի Քելվին Քլայն հաւաքածոյի կանանց հագուստի ստեղծագործական տնօրէն։ Քոսթա արդէն աշխատած էր Քլայնի հետ՝ նախքան հիմնադիրին ընկերութենէն հեռանալը, եւ 2003-ին ստանձնած էր այդ պաշտօնը։

Իթալօ Զուքքելի, որ նախապէս աշխատած էր «Jil Sander» եւ «Romeo Gigli» վաճառանիշներուն հետ, Քելվին Քլայնի հետ համագործակցած էր վեց հաւաքածոներու ընթացքին, ապա 2004-ի գարնան նշանակուած էր Քելվին Քլայնի տղամարդոց հագուստի գլխաւոր ձեւաւորող եւ ստեղծագործական տնօրէն։

Ապրիլ 2016-ին կը յայտարարուի, որ Ֆրանսիսքօ Քոսթա եւ Իթալօ Զուքքելի պիտի հեռանան ընկերութենէն։

Ռաֆ Սիմոնս 2017-ին կը փոխէ վաճառանիշին նշանակը, որ նախագծուած էր Փիթըր Սաւիլի կողմէ։ Այս տարբերակը կը գործածուի մինչեւ 2020-ի վերջը։

Օգոստոս 2016-ին Քելվին Քլայն կը յայտարարէ, Ռաֆ Սիմոնսը վաճառանիշի գլխաւոր ստեղծագործական տնօրէն նշանակուիլը։ Ան պիտի վերահսկէր ձեւաւորման, համաշխարհային շուկայի, հաղորդակցութեան եւ տեսողական ստեղծագործական ծառայութիւններու բոլոր ոլորտները։

Սիմոնս համաշխարհային մակարդակով պիտի առաջնորդէր Քելվին Քլայնի հագուստի, միջին մակարդակի, մարզական հագուստի, ճինզի, ներքնազգեստի եւ տան արտադրանքներու ստեղծագործական ռազմավարութիւնը։ Միաժամանակ Փիթըր Միւլիյէ կը նշանակուի ստեղծագործող տնօրէն՝ անմիջականօրէն Սիմոնսի ենթակայութեամբ, պատասխանատու ըլլալով տղամարդոց եւ կանանց հագուստի, առօրեայ հագուստի եւ պարագաներու ստեղծագործական եւ ձեւաւորման տեսլականին կիրարկման համար։

Միաժամանակ կը յայտարարուի նաեւ, որ Քեւին Քարիկըն ընկերութենէն հեռացած էր՝ Ռալֆ Լորենի (Ralph Lauren) մէջ ստեղծագործական պաշտօն մը ստանձնելուն համար։ Սիմոնսի առաջին հաւաքածոները կը ներկայացուին 2017-ի աշնան։

Դեկտեմբեր 2016-ին կը յայտարարուի, որ Էյմի Մելըն պիտի հեռանայ ընկերութենէն։

Յունուար 2017-ին կը յայտարարուի, որ Քլեմանթ Պըրժըվին Պլաքման պիտի ստանձնէ «Calvin Klein Home»ի ձեւաւորման փոխ նախագահի պաշտօնը։

Դեկտեմբեր 2018-ին կը յայտարարուի, որ Ռաֆ Սիմոնս ընդամէնը երկու տարի ընկերութեան մէջ աշխատելէ ետք, հեռացած է Քելվին Քլայնէն։

Նոյեմբեր 2020-ին Ճեսիքա Լոմաքս կը նշանակուի ձեւաւորման համաշխարհային ղեկավար՝ առաջնորդելու համար Քելվին Քլայնի համաշխարհային ձեւաւորման ռազմավարութիւնը եւ ընկերութեան գործունէութեան բոլոր ոլորտներուն մէջ ստեղծագործական ուղղութիւն տալու նպատակով։

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}
[[Ստորոգութիւն:Ամերիկեան վաճառանիշներ]]
[[Ստորոգութիւն:Ամերիկեան ընկերութիւններ]]</text>
      <sha1>135u1ahtxvcpmqysrblwh2ukb1ctho9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>255665</id>
      <parentid>255663</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T05:58:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Սեւան Դանիէլեան Մկրեան</username>
        <id>135</id>
      </contributor>
      <origin>255665</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22090" sha1="ja1wp4bv07udd7our8491klamvrrpu4" xml:space="preserve">[[Պատկեր:CalvinKleinFairviewMall2.jpg|մինի]]
'''Քելվըն Քլայն''', (Calvin Klein Inc.) [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|ամերիկեան]] նորաձեւութեան ընկերութիւն մը, որ աշխարհի տարբեր երկիրներու մէջ կը վաճառէ իր անունը կրող արտադրանքները։ 

Ընկերութիւնը յատկապէս համբաւ ձեռք բերած է 1980-ականներուն՝ իր [[Ներքնազգեստ|ներքնազգեստի]] եւ [[Ճինզ|ճինզի]] հաւաքածոներուն շնորհիւ։  

Անիկա մասնագիտացած է բոլոր սեռերու եւ տարիքային խումբերու համար նախատեսուած հագուստի, ինչպէս նաեւ [[Կաշի|կաշիէ]] արտադրանքներու, կենցաղային եւ կենսակերպի պարագաներու, [[Կօշիկ|կօշիկներու]], տան կահաւորման իրերու, [[Օծանելիք|օծանելիքի]] եւ [[Դիմայարդարման Արտադրանքներ|դիմայարդարման արտադրանքներու]], [[Ակնոց|ակնոցներու]], զարդեղէնի եւ [[Ժամացոյց|ժամացոյցներու]] արտադրութեան եւ վաճառքի մէջ։ 

Ընկերութեան բարձրակարգ բեմահարթակային նորաձեւութեան բաժինը, որ կը ներկայացնէր Քելվըն Քլայնի ենթանիշներուն ամէնէն բարձր մակարդակը, գործելէ կը դադրի 2019-ին&lt;ref&gt;[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1992-02-23-tm-4945-story.html Քելվին Քլայն]&lt;/ref&gt;։
[[Պատկեր:CK One Summer.jpg|ձախից|մինի]]
Ընկերութիւնը հիմնադրուած է 1968-ին՝ նորաձեւութեան ձեւաւորող [[Քելվին Քլայն|Քելվըն Քլայնի]] եւ իր մանկութեան բարեկամ Պերի Ք. Շուըրցի կողմէ։ 

2003-ին ընկերութիւնը «PVH Corp.»ի կողմէ կը գնուի 700 միլիոն տոլարով։ 

Ընկերութեան կեդրոնատեղին կը գտնուի [[Նիւ Եորք|Նիւ Եորքի]] [[Միտթաուն Մենհեթըն]] շրջանին մէջ։ 

Այսօր անիկա աշխարհի զանազան շուկաներուն մէջ ունի մանրածախ եւ առեւտրական վաճառքներու նշանակալի բաժին&lt;ref&gt;[https://www.pvh.com/news/press-releases/PVH-Corp-Reports-Strong-2022-Fourth-Quarter-Results-Above-Guidance-2023-Outlook-Reflects-Strong-EPS Քելվին Քլայն Ընկերութիւնը]&lt;/ref&gt;։

2013-ին, «PVH» կը գնէ Քելվըն Քլայնի մեծագոյն արտօնագրատէրերէն՝ «Warnaco Group» ընկերութիւնը՝ 2,8 միլիառ տոլարով։ Այս գործարքը կը միաւորէ Քելվըն Քլայնի պաշտօնական հագուստի, ներքնազգեստի, ճինզի եւ մարզական հագուստի շարքերը։ 2022-ին Քելվըն Քլայնի վաճառանիշին ներքոյ ամբողջ աշխարհի մէջ արձանագրուած մանրածախ վաճառքներու ընդհանուր գումարը, ներառեալ արտօնագրատէրերու վաճառքները, կը հասնին 9,3 միլիառ տոլարի։

== Պատմութիւն ==

=== Վաղ տարիներ ===
Քելվըն Քլայն մեծցած էր Պրոնքսի [[Իսրայէլ|հրեական]] համայնքին մէջ եւ եղած էր այդ համայնքէն սերած նորաձեւութեան քանի մը յառաջատար ձեւաւորողներէն մէկը։ Անոնց շարքին կը գտնուէին նաեւ Ռոպըրթ Տեննինկ եւ [[Ռալֆ Լորեն]]։ Քլայն հետագային կը դառնայ Պարոն տը Կիւնցպուրկի հովանաւորեալը&lt;ref&gt;[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1992-02-23-tm-4945-story.html Քելվին Քլայն ձեւաւորողը]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://prezi.com/dymrd0drjgcy/in-1967-calvin-klein-established-calvin-klein-ltd-with-chi/ Պատմութիւն]&lt;/ref&gt;։

1968-ին Քլայն 10,000 տոլար սկզբնական գումարով Նիւ Եորքի (York Hotel) ին մէջ կը հիմնէ «Calvin Klein Limited» ընկերութիւնը՝ [[Վերարկու|վերարկուներու]] խանութ մը։ 

Քելվըն Քլայնի առաջին հաւաքածոն կը բաղկանար երիտասարդական ոճով, պարզ եւ զուսպ վերարկուներէ եւ զգեստներէ, որոնք կը ներկայացուին Նիւ Եորքի «Պոնուիթ Թելլըր» (Bonwit Teller) վաճառատան մէջ։

Սեպտեմբեր 1969-ին Քլայն կը ներկայանայ «Վոկ» (Vogue) ամսագիրի կողքին&lt;ref&gt;[https://www.wsj.com/articles/calvin-klein-tests-its-luxury-lines-staying-power-1504436405 Պատմականը]&lt;/ref&gt;։
[[Պատկեր:Calvin Klein.gif|մինի]]

=== 1970-ականներ ===
1973-ին, Քլայն կը ստանայ իր առաջին «Ամերիկեան նորաձեւութեան քննադատներու Քոթի մրցանակ»ը (Coty American Fashion Critics’ Award)՝ կանանց հագուստի 74 կտորէ բաղկացած հաւաքածոյին համար։ Այդ օրերուն, ան մրցանակը ստացող ամէնէն երիտասարդ ձեւաւորողն էր։ Քլայն մրցանակին կրկին կ’արժանանայ 1974-ին եւ 1975-ին։

1977-ին ընկերութեան տարեկան եկամուտը բարձրացած էր 30 միլիոն տոլարի։ Քլայն արտօնագիրներ ունէր փողկապերու (վզկապերու), կօշիկներու, գօտիներու, արեւային ակնոցներու եւ անկողինի սաւաններու համար։ Քլայն եւ Շուըրց իւրաքանչիւրը տարեկան 4 միլիոն տոլար կը վաստկէին&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090901185806/http://cityfile.com/profiles/calvin-klein Արտադրութիւնները]&lt;/ref&gt;։

Ընկերութիւնը դիմայարդարման արտադրանքներու, [[Ճինզ|ճինզերու]] եւ տղամարդոց հագուստի ոլորտներ մտնելէ ետք՝ Քլայնի տարեկան մանրածախ վաճառքի ծաւալը գնահատուած էր 100 միլիոն տոլար։ 

1978-ին Քլայն կը յայտարարէ, թէ շուկային մէջ իր հանրայայտ ճինզերէն առաջին շաբթուան ընթացքին վաճառուած էր 200,000 զոյգ։

1981-ին Fortune ամսագիրը Քլայնի տարեկան եկամուտը կը գնահատէ 8,5 միլիոն տոլար։

1970-ականներու կէսերուն Քլայն նորաձեւութեան մէջ ստեղծած էր ձեւաւորողական ճինզերու նոր ոճ մը՝ իր անունը ետեւի գրպանին վրայ զետեղելով։ Այդ օրերուն, իր ձեւաւորման օգնականը՝ Ճեֆրի Պենքս, յայտնած է, որ նշանակին հագուստներու վրայ օգտագործման գաղափարին մէջ ինք դեր ունեցած է։ Ան Քլայնին նուիրած էր շագանակագոյն շապիկ մը, որուն թեւին վրայ նշանակը դրուած էր [[Տպագրութիւն|տպագրական]] յատուկ եղանակով։ Շուըրց ենթադրած էր, թէ այդ նուէրը նոր հաւաքածոյի մը մաս կը կազմէ, եւ նմանատիպ նշանակով շապիկներ դարձած էին Քլայնի յաջորդ նորաձեւութեան ցուցադրութեան աշխատակիցներուն համազգեստը։ Այս հանգամանքը կը յառաջացնէ գնորդներու հետաքրքրութիւնը եւ պահանջքը։

=== '''1980-ականներ''' ===
Քելվըն Քլայնի գործունէութիւնը էական փոփոխութիւն կը բերէ ամերիկեան տղամարդոց [[Ներքնազգեստ|ներքնազգեստի]] շուկային մէջ։ Նախապէս տղամարդոց ներքնազգեստը մեծ մասամբ [[Ճերմակ (գոյն)|ճերմակ]] էր եւ սովորաբար երեքական զոյգով կը գնուէր՝ կիներու, մայրերու կամ ընկերուհիներու կողմէ։ Քլայնի վաճառանիշը կը նպաստէ այնպիսի մշակոյթի մը ձեւաւորման, ուր տղամարդիկ կը սկսին կարեւորութիւն տալ իրենց ներքնազգեստի վաճառանիշին, նոյնիսկ եթէ զայն ուրիշները չէին տեսներ։

=== 1990-ականներ ===
[[Պատկեր:Calvin Klein - Ck One Speaker-5857.jpg|մինի]]
Հակառակ անոր, որ ընկերութիւնը 1992-ին գրեթէ սնանկացման եզրին հասած էր, Քելվըն Քլայն կը յաջողի 1990-ականներու երկրորդ կէսին վերականգնել եւ մեծապէս բարձրացնել իր կայսրութեան շահութաբերութիւնը։ Այս յաջողութեան հիմնական աղբիւրներն էին մեծ ժողովրդականութիւն վայելող ներքնազգեստի եւ օծանելիքի շարքերը, ինչպէս նաեւ «ck» մարզական հագուստի շարքը։

1990-1995 թուականներուն Ճոն Վարվաթոս Քելվըն Քլայնի տղամարդոց հագուստի գլխաւոր ձեւաւորողն էր։ Ան առաջնակարգ դեր կ'ունենայ տղամարդոց ներքնազգեստի նոր տեսակ մը՝ «boxer briefs»ը, զարգացնելու մէջ։ 

1992-ին Մարք Ուոլպըրկի մասնակցութեամբ տպագիր գովազդներու շարք մը մեծապէս հանրածանօթ կը դարձնէ այս նոր տեսակի ներքնազգեստը, որ հետագային կը կոչուի դարու հագուստի ամէնէն մեծ յեղափոխութիւններէն մէկը։

=== 2000-ականներ ===
[[Պատկեր:1996-97 Cavin Klein blue rayon jersey evening dress 02.jpg|ձախից|մինի|Քելվըն Քլայն կանացի հագուստ]]
2002-էն մինչեւ Դեկտեմբերի կէսերուն, «Calvin Klein Inc.»ը կը վաճառուի Ֆիլիփս Վան Հոսեն ընկերութեան (Phillips Van Heusen Corp.)։ 

Գործարքը կը ներառէր շուրջ 400 միլիոն տոլար կանխիկ գումար, 30 միլիոն տոլարի բաժնետոմսեր, ինչպէս նաեւ արտօնագրային իրաւունքներ եւ յաջորդ 15 տարիներու եկամուտներուն կապուած վարձատրութիւններ, որոնց ընդհանուր արժէքը գնահատուած էր 200-300 միլիոն տոլար։

«PVH» կը գերազանցէ «VF Corp.»ի առաջարկը։ Վերճինզ հետաքրքրուած էր Քելվըն Քլայնի ճինզերու, ներքնազգեստի եւ լողազգեստի գործառնութիւններով, որոնք 1997-էն ի վեր կը վերահսկուէին «Warnaco Group»ի կողմէ&lt;ref&gt;[https://www.digitalmusicnews.com/2024/02/18/jungkook-calvin-klein-ambassadorship-campaign/ Զանազան արտադրութիւններ]&lt;/ref&gt;։

«PVH»ի հետ կնքուած գործարքը չէր ներառեր այս բաժինները, որոնք կը շարունակեն մնալ «Warnaco»ի վերահսկողութեան տակ։ Սակայն ձեռքբերումներու եւ արտօնագրային համաձայնութիւններու պարտքերու պատճառով, ինչպէս նաեւ Քելվըն Քլայնի հետ ունեցած դատական վէճի հետեւանքով ստեղծուած բացասական հրապարակայնութեան պատճառով, «Warnaco 2001»-ի կէսերուն կը դիմէ սնանկացման օրէնքի 11-րդ գլուխով պաշտպանութեան։ Ընկերութիւնը, սակայն Փետրուար 2003-ին դուրս կու գայ սնանկութեան գործընթացէն։

Քելվըն Քլայնի եւ «PVH»-ի գործարքը նիւթապէս կ'օժանդակուի «Apax Partners Inc.» ներդրումային ընկերութեան կողմէ։ Վերճինզ «PVH»ի մէջ կը կատարէ 250 միլիոն տոլարի ներդրում՝ փոխարկելի արտօնեալ բաժնետոմսերու ձեւով, ինչպէս նաեւ կը տրամադրէ 125 միլիոն տոլարի երկու տարուան ապահովուած փոխառութիւն։

Քելվըն Քլայնը ձեռք բերելէ ետք՝ Ֆիլիփս Վան Հէօսէն (Phillips Van Heusen) կը յայտարարէ Ռալֆ Լորենի (Ralph Lauren) հաւաքածոներուն մրցակից տղամարդոց նոր մարզական հագուստի շարքի մը ստեղծման ծրագիրին մասին։ Այս շարքը պիտի արտադրէր Վան Հէօսէնը։

Ըստ 2010-ի զեկոյցի մը ՝ «PVH», որ կը կառավարէ Քելվըն Քլայնի հագուստի գործունէութիւնը, Քելվըն Քլայնի արտադրանքներու վաճառքը գնահատած էր 5 միլիառ տոլարէ աւելի։

Փետրուար 2013-ին «Warnaco Group»ը 2,8 միլիառ տոլարով ձեռք կը բերուի «PVH»ի կողմէ։ Այսպիսով կը միաւորուին Քելվըն Քլայնի պաշտօնական հագուստի, ներքնազգեստի, ճինզի եւ մարզական հագուստի շարքերը։

2020-ին «PVH» կը յայտարարէ, որ [[Անասուններ|անասուններու]] բարեկեցութեան իր քաղաքականութեան ծիրէն ներս ընկերութիւնը չի գործածեր անասուններու մորթեր եւ Քելվըն Քլայնի հաւաքածոներուն մէջ եւս պիտի արգիլէ անոնց գործածութիւնը։

=== Արտադրանք եւ վաճառանիշի պատմութիւն ===
Քելվըն Քլայնի վաճառանիշի հիմնական անուններէն են՝

* Calvin Klein Collection - բարձրակարգ ձեւաւորողական հագուստի շարք, որ 2017-ին կը վերանուանուի Calvin Klein 205W39NYC, 2019-ին կը դադրի գործել, իսկ 2025-ին կը վերականգնի։
* ck Calvin Klein -միջին եւ բարձրակարգ մակարդակի հաւաքածոներու շարք։
* Calvin Klein - հիմնական նորաձեւութեան եւ բարձրորակ մարզական հագուստի շարք։
* Calvin Klein Sport - ճերմակ պիտակի շարքի մարզական տարբերակը՝ «Macy’s» վաճառատուներուն համար։
* Calvin Klein Jeans - ճինզային հագուստի շարք։
* Calvin Klein Home - բարձրակարգ անկողնային պարագաներու, սրբիչներու, լոգարանի [[Գորգ|գորգերու]] եւ այլ պարագաներու հաւաքածոներ։
* The Khaki Collection - երիտասարդական ոճով միջինէն մինչեւ բարձրակարգ անկողնային պարագաներու եւ տան այլ իրերու շարք, որ կը դադրի գործելէ 2008-ին։
* Calvin Klein Golf-2007-ի վերջերուն գործարկուած [[Կոլֆ|կոլֆի]] հագուստի եւ պարագաներու շարք։
* Calvin Klein Underwear - ներքնազգեստի հաւաքածոներ։
* CK one Lifestyle - օծանելիքի, ներքնազգեստի եւ ճինզի ապրելակերպային վաճառանիշ, որ կը գործարկուի 2011-ին։
* Calvin Klein Watches + Jewelry - [[Ժամացոյց|ժամացոյցներու]] շարք, որ կը գործարկուի 1997-ին, իսկ զարդեղէնի շարքը՝ 2004-ին։

== Օծանելիքներ ==
[[Պատկեր:Ck-Eternity Men.jpg|ձախից|մինի]]
Քելվըն Քլայն ունի օծանելիքներու եւ բուրումնաւէտ ջուրերու զանազան շարքեր, որոնց շարքին են «Obsession», «CK Be» եւ «Eternity»։

Մինչեւ Մայիս 2005, Քելվըն Քլայնի օծանելիքներն ու անոնց համապատասխան բուրումնաւէտ արտադրանքները կը կառավարուէին «Calvin Klein Cosmetics Company» (CKCC)-ի կողմէ, որ «Unilever» ընկերութեան մաս կը կազմէր։ 

Նիւ Եորքահիմն «Coty» ընկերութիւնը հետագային «Unilever»էն կը գնէ Քելվըն Քլայնի օծանելիքներու արտօնագրային համաձայնութիւնները։

== Վաճառանիշին նշանակը ==
Ինչպէս նորաձեւութեան այլ վաճառանիշեր, Քելվըն Քլայն եւս կը ստեղծէ իր նշանակը՝ «ck» խորհրդանիշը։

== Արտօնագրատէրեր ==
2012-ի դրութեամբ, Քելվըն Քլայնի երեք մեծագոյն արտօնագրատէրերն էին՝

* Warnaco Group - արտօնագրային վարձատրութիւններու 40 տոկոսը։
* Coty -արտօնագրային վարձատրութիւններու 12 տոկոսը։
* G-III Apparel Group - արտօնագրային վարձատրութիւններու 14 տոկոսը։

== Ձեւաւորողներ ==
2003-ին Քելվըն Քլայն «PVH Corp.»ի կողմէ ձեռք բերելէ ետք՝ «Ֆրանսիսքօ Քոսթա» կը նշանակուի Քելվըն Քլայն հաւաքածոյի կանանց հագուստի ստեղծագործական տնօրէն։ Քոսթա արդէն աշխատած էր Քլայնի հետ՝ նախքան հիմնադիրին ընկերութենէն հեռանալը, եւ 2003-ին ստանձնած էր այդ պաշտօնը։

Իթալօ Զուքքելի, որ նախապէս աշխատած էր «Jil Sander» եւ «Romeo Gigli» վաճառանիշներուն հետ, Քելվըն Քլայնի հետ համագործակցած էր վեց հաւաքածոներու ընթացքին, ապա 2004-ի գարնան նշանակուած էր Քելվըն Քլայնի տղամարդոց հագուստի գլխաւոր ձեւաւորող եւ ստեղծագործական տնօրէն։

Ապրիլ 2016-ին կը յայտարարուի, որ Ֆրանսիսքօ Քոսթա եւ Իթալօ Զուքքելի պիտի հեռանան ընկերութենէն։

Ռաֆ Սիմոնս 2017-ին կը փոխէ վաճառանիշին նշանակը, որ նախագծուած էր Փիթըր Սաւիլի կողմէ։ Այս տարբերակը կը գործածուի մինչեւ 2020-ի վերջը։

Օգոստոս 2016-ին Քելվըն Քլայն կը յայտարարէ, Ռաֆ Սիմոնսը վաճառանիշի գլխաւոր ստեղծագործական տնօրէն նշանակուիլը։ Ան պիտի վերահսկէր ձեւաւորման, համաշխարհային շուկայի, հաղորդակցութեան եւ տեսողական ստեղծագործական ծառայութիւններու բոլոր ոլորտները։

Սիմոնս համաշխարհային մակարդակով պիտի առաջնորդէր Քելվըն Քլայնի հագուստի, միջին մակարդակի, մարզական հագուստի, ճինզի, ներքնազգեստի եւ տան արտադրանքներու ստեղծագործական ռազմավարութիւնը։ Միաժամանակ Փիթըր Միւլիյէ կը նշանակուի ստեղծագործող տնօրէն՝ անմիջականօրէն Սիմոնսի ենթակայութեամբ, պատասխանատու ըլլալով տղամարդոց եւ կանանց հագուստի, առօրեայ հագուստի եւ պարագաներու ստեղծագործական եւ ձեւաւորման տեսլականին կիրարկման համար։

Միաժամանակ կը յայտարարուի նաեւ, որ Քեւին Քարիկըն ընկերութենէն հեռացած էր՝ Ռալֆ Լորենի (Ralph Lauren) մէջ ստեղծագործական պաշտօն մը ստանձնելուն համար։ Սիմոնսի առաջին հաւաքածոները կը ներկայացուին 2017-ի աշնան։

Դեկտեմբեր 2016-ին կը յայտարարուի, որ Էյմի Մելըն պիտի հեռանայ ընկերութենէն։

Յունուար 2017-ին կը յայտարարուի, որ Քլեմանթ Պըրժըվին Պլաքման պիտի ստանձնէ «Calvin Klein Home»ի ձեւաւորման փոխ նախագահի պաշտօնը։

Դեկտեմբեր 2018-ին կը յայտարարուի, որ Ռաֆ Սիմոնս ընդամէնը երկու տարի ընկերութեան մէջ աշխատելէ ետք, հեռացած է Քելվըն Քլայնէն։

Նոյեմբեր 2020-ին Ճեսիքա Լոմաքս կը նշանակուի ձեւաւորման համաշխարհային ղեկավար՝ առաջնորդելու համար Քելվըն Քլայնի համաշխարհային ձեւաւորման ռազմավարութիւնը եւ ընկերութեան գործունէութեան բոլոր ոլորտներուն մէջ ստեղծագործական ուղղութիւն տալու նպատակով։

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}
[[Ստորոգութիւն:Ամերիկեան վաճառանիշներ]]
[[Ստորոգութիւն:Ամերիկեան ընկերութիւններ]]</text>
      <sha1>ja1wp4bv07udd7our8491klamvrrpu4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>255667</id>
      <parentid>255665</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T06:11:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Սեւան Դանիէլեան Մկրեան</username>
        <id>135</id>
      </contributor>
      <comment>/* Պատմութիւն */</comment>
      <origin>255667</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22282" sha1="4h85g0deyvnkdeo1nnlfavx1r5i84y1" xml:space="preserve">[[Պատկեր:CalvinKleinFairviewMall2.jpg|մինի]]
'''Քելվըն Քլայն''', (Calvin Klein Inc.) [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|ամերիկեան]] նորաձեւութեան ընկերութիւն մը, որ աշխարհի տարբեր երկիրներու մէջ կը վաճառէ իր անունը կրող արտադրանքները։ 

Ընկերութիւնը յատկապէս համբաւ ձեռք բերած է 1980-ականներուն՝ իր [[Ներքնազգեստ|ներքնազգեստի]] եւ [[Ճինզ|ճինզի]] հաւաքածոներուն շնորհիւ։  

Անիկա մասնագիտացած է բոլոր սեռերու եւ տարիքային խումբերու համար նախատեսուած հագուստի, ինչպէս նաեւ [[Կաշի|կաշիէ]] արտադրանքներու, կենցաղային եւ կենսակերպի պարագաներու, [[Կօշիկ|կօշիկներու]], տան կահաւորման իրերու, [[Օծանելիք|օծանելիքի]] եւ [[Դիմայարդարման Արտադրանքներ|դիմայարդարման արտադրանքներու]], [[Ակնոց|ակնոցներու]], զարդեղէնի եւ [[Ժամացոյց|ժամացոյցներու]] արտադրութեան եւ վաճառքի մէջ։ 

Ընկերութեան բարձրակարգ բեմահարթակային նորաձեւութեան բաժինը, որ կը ներկայացնէր Քելվըն Քլայնի ենթանիշներուն ամէնէն բարձր մակարդակը, գործելէ կը դադրի 2019-ին&lt;ref&gt;[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1992-02-23-tm-4945-story.html Քելվին Քլայն]&lt;/ref&gt;։
[[Պատկեր:CK One Summer.jpg|ձախից|մինի]]
Ընկերութիւնը հիմնադրուած է 1968-ին՝ նորաձեւութեան ձեւաւորող [[Քելվին Քլայն|Քելվըն Քլայնի]] եւ իր մանկութեան բարեկամ Պերի Ք. Շուըրցի կողմէ։ 

2003-ին ընկերութիւնը «PVH Corp.»ի կողմէ կը գնուի 700 միլիոն տոլարով։ 

Ընկերութեան կեդրոնատեղին կը գտնուի [[Նիւ Եորք|Նիւ Եորքի]] [[Միտթաուն Մենհեթըն]] շրջանին մէջ։ 

Այսօր անիկա աշխարհի զանազան շուկաներուն մէջ ունի մանրածախ եւ առեւտրական վաճառքներու նշանակալի բաժին&lt;ref&gt;[https://www.pvh.com/news/press-releases/PVH-Corp-Reports-Strong-2022-Fourth-Quarter-Results-Above-Guidance-2023-Outlook-Reflects-Strong-EPS Քելվին Քլայն Ընկերութիւնը]&lt;/ref&gt;։

2013-ին, «PVH» կը գնէ Քելվըն Քլայնի մեծագոյն արտօնագրատէրերէն՝ «Warnaco Group» ընկերութիւնը՝ 2,8 միլիառ տոլարով։ Այս գործարքը կը միաւորէ Քելվըն Քլայնի պաշտօնական հագուստի, ներքնազգեստի, ճինզի եւ մարզական հագուստի շարքերը։ 2022-ին Քելվըն Քլայնի վաճառանիշին ներքոյ ամբողջ աշխարհի մէջ արձանագրուած մանրածախ վաճառքներու ընդհանուր գումարը, ներառեալ արտօնագրատէրերու վաճառքները, կը հասնին 9,3 միլիառ տոլարի։

== Պատմութիւն ==

=== Վաղ տարիներ ===
Քելվըն Քլայն մեծցած էր Պրոնքսի [[Իսրայէլ|հրեական]] համայնքին մէջ եւ եղած էր այդ համայնքէն սերած նորաձեւութեան քանի մը յառաջատար ձեւաւորողներէն մէկը։ Անոնց շարքին կը գտնուէին նաեւ Ռոպըրթ Տեննինկ եւ [[Ռալֆ Լորեն]]։ Քլայն հետագային կը դառնայ Պարոն տը Կիւնցպուրկի հովանաւորեալը&lt;ref&gt;[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1992-02-23-tm-4945-story.html Քելվին Քլայն ձեւաւորողը]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://prezi.com/dymrd0drjgcy/in-1967-calvin-klein-established-calvin-klein-ltd-with-chi/ Պատմութիւն]&lt;/ref&gt;։

1968-ին Քլայն 10,000 տոլար սկզբնական գումարով Նիւ Եորք Պանդոկին (York Hotel) մէջ կը հիմնէ «Calvin Klein Limited» ընկերութիւնը՝ [[Վերարկու|վերարկուներու]] խանութ մը։ 

Քելվըն Քլայնի առաջին հաւաքածոն կը բաղկանար երիտասարդական ոճով, պարզ եւ զուսպ վերարկուներէ եւ զգեստներէ, որոնք կը ներկայացուին Նիւ Եորքի «Պոնուիթ Թելլըր» (Bonwit Teller) վաճառատան մէջ։

Սեպտեմբեր 1969-ին Քլայն կը ներկայանայ «Վոկ» (Vogue) ամսագիրի կողքին&lt;ref&gt;[https://www.wsj.com/articles/calvin-klein-tests-its-luxury-lines-staying-power-1504436405 Պատմականը]&lt;/ref&gt;։
[[Պատկեր:Calvin Klein.gif|մինի]]

=== 1970-ականներ ===
1973-ին, Քլայն կը ստանայ իր առաջին «Ամերիկեան նորաձեւութեան քննադատներու Քոթի մրցանակ»ը (Coty American Fashion Critics’ Award)՝ կանանց հագուստի 74 կտորէ բաղկացած հաւաքածոյին համար։ Այդ օրերուն, ան մրցանակը ստացող ամէնէն երիտասարդ ձեւաւորողն էր։ Քլայն մրցանակին կրկին կ’արժանանայ 1974-ին եւ 1975-ին։

1977-ին ընկերութեան տարեկան եկամուտը բարձրացած էր 30 միլիոն տոլարի։ Քլայն արտօնագիրեր ունէր փողկապերու (վզկապերու), կօշիկներու, գօտիներու, արեւային ակնոցներու եւ անկողինի սաւաններու համար։ Քլայն եւ Շուըրց իւրաքանչիւրը տարեկան 4 միլիոն տոլար կը վաստկէին&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090901185806/http://cityfile.com/profiles/calvin-klein Արտադրութիւնները]&lt;/ref&gt;։

Ընկերութիւնը դիմայարդարման արտադրանքներու, [[Ճինզ|ճինզերու]] եւ տղամարդոց հագուստի ոլորտներ մտնելէ ետք՝ Քլայնի տարեկան մանրածախ վաճառքի ծաւալը գնահատուած էր 100 միլիոն տոլար։ 

1978-ին Քլայն կը յայտարարէ, թէ շուկային մէջ իր հանրայայտ ճինզերէն առաջին շաբթուան ընթացքին վաճառուած էր 200,000 զոյգ։

1981-ին «Fortune» ամսագիրը Քլայնի տարեկան եկամուտը կը գնահատէ 8,5 միլիոն տոլար։

1970-ականներու կէսերուն Քլայն նորաձեւութեան մէջ ստեղծած էր ձեւաւորողական ճինզերու նոր ոճ մը՝ իր անունը ետեւի գրպանին վրայ զետեղելով։ Այդ օրերուն, իր ձեւաւորման օգնականը՝ Ճեֆրի Պենքս, յայտնած է, որ նշանակը հագուստներու վրայ օգտագործելու գաղափարին մէջ ինք դեր ունեցած է։ Ան Քլայնին նուիրած էր [[Սրճագոյն|շագանակագոյն]] շապիկ մը, որուն թեւին վրայ նշանակը դրուած էր [[Տպագրութիւն|տպագրական]] յատուկ եղանակով։ Շուըրց ենթադրած էր, թէ այդ նուէրը նոր հաւաքածոյի մը մաս կը կազմէ, եւ նմանատիպ նշանակով շապիկներ դարձած էին Քլայնի յաջորդ նորաձեւութեան ցուցադրութեան աշխատակիցներուն համազգեստը։ Այս հանգամանքը կը յառաջացնէ գնորդներու հետաքրքրութիւնը եւ պահանջքը։

=== '''1980-ականներ''' ===
Քելվըն Քլայնի գործունէութիւնը էական փոփոխութիւն կը բերէ ամերիկեան տղամարդոց [[Ներքնազգեստ|ներքնազգեստի]] շուկային մէջ։ Նախապէս տղամարդոց ներքնազգեստը մեծ մասամբ [[Ճերմակ (գոյն)|ճերմակ]] էր եւ սովորաբար երեքական զոյգով կը գնուէր՝ կիներու, մայրերու կամ ընկերուհիներու կողմէ։ Քլայնի վաճառանիշը կը նպաստէ այնպիսի մշակոյթի մը ձեւաւորման, ուր տղամարդիկ կը սկսին կարեւորութիւն տալ իրենց ներքնազգեստի վաճառանիշին, նոյնիսկ եթէ զայն ուրիշները չէին տեսներ։

=== 1990-ականներ ===
[[Պատկեր:Calvin Klein - Ck One Speaker-5857.jpg|մինի]]
Հակառակ անոր, որ ընկերութիւնը 1992-ին գրեթէ սնանկացման եզրին հասած էր, Քելվըն Քլայն կը յաջողի 1990-ականներու երկրորդ կէսին վերականգնել եւ մեծապէս բարձրացնել իր կայսրութեան շահութաբերութիւնը։ Այս յաջողութեան հիմնական աղբիւրներն էին մեծ ժողովրդականութիւն վայելող ներքնազգեստի եւ [[Օծանելիք|օծանելիքի]] շարքերը, ինչպէս նաեւ «ck» մարզական հագուստի շարքը։

1990-1995 թուականներուն Ճոն Վարվաթոս Քելվըն Քլայնի տղամարդոց հագուստի գլխաւոր ձեւաւորողն էր։ Ան առաջնակարգ դեր կ'ունենայ տղամարդոց ներքնազգեստի նոր տեսակ մը՝ «boxer briefs»ը, զարգացնելու մէջ։ 

1992-ին Մարք Ուոլպըրկի մասնակցութեամբ տպագիր գովազդներու շարք մը մեծապէս հանրածանօթ կը դարձնէ այս նոր տեսակի ներքնազգեստը, որ հետագային կը կոչուի դարու հագուստի ամէնէն մեծ յեղափոխութիւններէն մէկը։

=== 2000-ականներ ===
[[Պատկեր:1996-97 Cavin Klein blue rayon jersey evening dress 02.jpg|ձախից|մինի|Քելվըն Քլայն կանացի հագուստ]]
2002-էն մինչեւ Դեկտեմբերի կէսերուն, «Calvin Klein Inc.»ը կը վաճառուի Ֆիլիփս Վան Հոսեն ընկերութեան (Phillips Van Heusen Corp.)։ 

Գործարքը կը ներառէր շուրջ 400 միլիոն տոլար կանխիկ գումար, 30 միլիոն տոլարի բաժնետոմսեր, ինչպէս նաեւ արտօնագրային իրաւունքներ եւ յաջորդ 15 տարիներու եկամուտներուն կապուած վարձատրութիւններ, որոնց ընդհանուր արժէքը գնահատուած էր 200-300 միլիոն տոլար։

«PVH» կը գերազանցէ «VF Corp.»ի առաջարկը։ Վերճինզ հետաքրքրուած էր Քելվըն Քլայնի ճինզերու, ներքնազգեստի եւ [[Լողազգեստ|լողազգեստի]] գործառնութիւններով, որոնք 1997-էն ի վեր կը վերահսկուէին «Warnaco Group»ի կողմէ&lt;ref&gt;[https://www.digitalmusicnews.com/2024/02/18/jungkook-calvin-klein-ambassadorship-campaign/ Զանազան արտադրութիւններ]&lt;/ref&gt;։

«PVH»ի հետ կնքուած գործարքը չէր ներառեր այս բաժինները, որոնք կը շարունակեն մնալ «Warnaco»ի վերահսկողութեան տակ։ Սակայն ձեռքբերումներու եւ արտօնագրային համաձայնութիւններու պարտքերու պատճառով, ինչպէս նաեւ Քելվըն Քլայնի հետ ունեցած դատական վէճի հետեւանքով ստեղծուած բացասական հրապարակայնութեան պատճառով, «Warnaco 2001»ի կէսերուն կը դիմէ սնանկացման օրէնքի 11-րդ գլուխով պաշտպանութեան։ Ընկերութիւնը, սակայն Փետրուար 2003-ին դուրս կու գայ սնանկութեան կարգավիճակէն։

Քելվըն Քլայնի եւ «PVH»-ի գործարքը նիւթապէս կ'օժանդակուի «Apax Partners Inc.» ներդրումային ընկերութեան կողմէ։ Վերճինզ «PVH»ի մէջ կը կատարէ 250 միլիոն տոլարի ներդրում՝ փոխարկելի արտօնեալ բաժնետոմսերու ձեւով, ինչպէս նաեւ կը տրամադրէ 125 միլիոն տոլարի երկու տարուան ապահովուած փոխառութիւն։

Քելվըն Քլայնը ձեռք բերելէ ետք՝ Ֆիլիփս Վան Հէօսէն (Phillips Van Heusen) կը յայտարարէ Ռալֆ Լորենի (Ralph Lauren) հաւաքածոներուն մրցակից տղամարդոց նոր մարզական հագուստի շարքի մը ստեղծման ծրագիրին մասին։ Այս շարքը պիտի արտադրէր Վան Հէօսէնը։

Ըստ 2010-ի զեկոյցի մը ՝ «PVH», որ կը կառավարէ Քելվըն Քլայնի հագուստի գործունէութիւնը, Քելվըն Քլայնի արտադրանքներու վաճառքը գնահատած էր 5 միլիառ տոլարէ աւելի։

Փետրուար 2013-ին «Warnaco Group»ը 2,8 միլիառ տոլարով ձեռք կը բերուի «PVH»ի կողմէ։ Այսպիսով կը միաւորուին Քելվըն Քլայնի պաշտօնական հագուստի, ներքնազգեստի, ճինզի եւ մարզական հագուստի շարքերը։

2020-ին «PVH» կը յայտարարէ, որ [[Անասուններ|անասուններու]] բարեկեցութեան իր քաղաքականութեան ծիրէն ներս ընկերութիւնը չի գործածեր անասուններու [[Մորթը եւ մորթի պարտականութիւնները|մորթեր]] եւ Քելվըն Քլայնի հաւաքածոներուն մէջ եւս պիտի արգիլէ անոնց գործածութիւնը։

=== Արտադրանք եւ վաճառանիշի պատմութիւն ===
Քելվըն Քլայնի վաճառանիշի հիմնական անուններէն են՝

* Calvin Klein Collection - բարձրակարգ ձեւաւորողական հագուստի շարք, որ 2017-ին կը վերանուանուի Calvin Klein 205W39NYC, 2019-ին կը դադրի գործել, իսկ 2025-ին կը վերականգնի։
* ck Calvin Klein -միջին եւ բարձրակարգ մակարդակի հաւաքածոներու շարք։
* Calvin Klein - հիմնական նորաձեւութեան եւ բարձրորակ մարզական հագուստի շարք։
* Calvin Klein Sport - ճերմակ պիտակի շարքի մարզական տարբերակը՝ «Macy’s» վաճառատուներուն համար։
* Calvin Klein Jeans - ճինզային հագուստի շարք։
* Calvin Klein Home - բարձրակարգ անկողնային պարագաներու, սրբիչներու, լոգարանի [[Գորգ|գորգերու]] եւ այլ պարագաներու հաւաքածոներ։
* The Khaki Collection - երիտասարդական ոճով միջինէն մինչեւ բարձրակարգ անկողնային պարագաներու եւ տան այլ իրերու շարք, որ կը դադրի գործելէ 2008-ին։
* Calvin Klein Golf-2007-ի վերջերուն գործարկուած [[Կոլֆ|կոլֆի]] հագուստի եւ պարագաներու շարք։
* Calvin Klein Underwear - ներքնազգեստի հաւաքածոներ։
* CK one Lifestyle - օծանելիքի, ներքնազգեստի եւ ճինզի ապրելակերպային վաճառանիշ, որ կը գործարկուի 2011-ին։
* Calvin Klein Watches + Jewelry - [[Ժամացոյց|ժամացոյցներու]] շարք, որ կը գործարկուի 1997-ին, իսկ զարդեղէնի շարքը՝ 2004-ին։

== Օծանելիքներ ==
[[Պատկեր:Ck-Eternity Men.jpg|ձախից|մինի]]
Քելվըն Քլայն ունի օծանելիքներու եւ բուրումնաւէտ ջուրերու զանազան շարքեր, որոնց շարքին են «Obsession», «CK Be» եւ «Eternity»։

Մինչեւ Մայիս 2005, Քելվըն Քլայնի օծանելիքներն ու անոնց համապատասխան բուրումնաւէտ արտադրանքները կը կառավարուէին «Calvin Klein Cosmetics Company» (CKCC)-ի կողմէ, որ «Unilever» ընկերութեան մաս կը կազմէր։ 

Նիւ Եորքահիմն «Coty» ընկերութիւնը հետագային «Unilever»էն կը գնէ Քելվըն Քլայնի օծանելիքներու արտօնագրային համաձայնութիւնները։

== Վաճառանիշին նշանակը ==
Ինչպէս նորաձեւութեան այլ վաճառանիշեր, Քելվըն Քլայն եւս կը ստեղծէ իր նշանակը՝ «ck» խորհրդանիշը։

== Արտօնագրատէրեր ==
2012-ի դրութեամբ, Քելվըն Քլայնի երեք մեծագոյն արտօնագրատէրերն էին՝

* Warnaco Group - արտօնագրային վարձատրութիւններու 40 տոկոսը։
* Coty -արտօնագրային վարձատրութիւններու 12 տոկոսը։
* G-III Apparel Group - արտօնագրային վարձատրութիւններու 14 տոկոսը։

== Ձեւաւորողներ ==
2003-ին Քելվըն Քլայն «PVH Corp.»ի կողմէ ձեռք բերելէ ետք՝ [[Ֆրանսիսքօ Քոսթա]] կը նշանակուի Քելվըն Քլայն հաւաքածոյի կանանց հագուստի ստեղծագործական տնօրէն։ Քոսթա արդէն աշխատած էր Քլայնի հետ՝ նախքան հիմնադիրին ընկերութենէն հեռանալը, եւ 2003-ին ստանձնած էր այդ պաշտօնը։

[[Իթալօ Զուքքելի]], որ նախապէս աշխատած էր «Jil Sander» եւ «Romeo Gigli» վաճառանիշներուն հետ, Քելվըն Քլայնի հետ համագործակցած էր վեց հաւաքածոներու ընթացքին, ապա 2004-ի գարնան նշանակուած էր Քելվըն Քլայնի տղամարդոց հագուստի գլխաւոր ձեւաւորող եւ ստեղծագործական տնօրէն։

Ապրիլ 2016-ին կը յայտարարուի, որ Ֆրանսիսքօ Քոսթա եւ Իթալօ Զուքքելի պիտի հեռանան ընկերութենէն։

[[Ռաֆ Սիմոնս]] 2017-ին կը փոխէ վաճառանիշին նշանակը, որ նախագծուած էր [[Փիթըր Սաւիլ|Փիթըր Սաւիլի]] կողմէ։ Այս տարբերակը կը գործածուի մինչեւ 2020-ի վերջը։

Օգոստոս 2016-ին Քելվըն Քլայն կը յայտարարէ, Ռաֆ Սիմոնսը վաճառանիշի գլխաւոր ստեղծագործական տնօրէն նշանակուիլը։ Ան պիտի վերահսկէր ձեւաւորման, համաշխարհային շուկայի, հաղորդակցութեան եւ տեսողական ստեղծագործական ծառայութիւններու բոլոր ոլորտները։

Սիմոնս համաշխարհային մակարդակով պիտի առաջնորդէր Քելվըն Քլայնի հագուստի, միջին մակարդակի, մարզական հագուստի, ճինզի, ներքնազգեստի եւ տան արտադրանքներու ստեղծագործական ռազմավարութիւնը։ Միաժամանակ [[Փիթըր Միւլիէ]] կը նշանակուի ստեղծագործող տնօրէն՝ անմիջականօրէն Սիմոնսի ենթակայութեամբ, պատասխանատու ըլլալով տղամարդոց եւ կանանց հագուստի, առօրեայ հագուստի եւ պարագաներու ստեղծագործական եւ ձեւաւորման տեսլականին կիրարկման համար։

Կը յայտարարուի նաեւ, որ [[Քեւըն Քարիկըն]] ընկերութենէն հեռացած էր՝ Ռալֆ Լորենի (Ralph Lauren) մէջ ստեղծագործական պաշտօն մը ստանձնելուն համար։ Սիմոնսի առաջին հաւաքածոները կը ներկայացուին 2017-ի [[Աշուն|Աշնան]]։

Դեկտեմբեր 2016-ին կը յայտարարուի, որ [[Էյմի Մելըն]] պիտի հեռանայ ընկերութենէն։

Յունուար 2017-ին կը յայտարարուի, որ [[Քլեմանթ Պըրժըվին Պլեքմեն]] պիտի ստանձնէ «Calvin Klein Home»ի ձեւաւորման փոխ նախագահի պաշտօնը։

Դեկտեմբեր 2018-ին կը յայտարարուի, որ Ռաֆ Սիմոնս ընդամէնը երկու տարի ընկերութեան մէջ աշխատելէ ետք, հեռացած է Քելվըն Քլայնէն։

Նոյեմբեր 2020-ին [[Ճեսիքա Լոմաքս]] կը նշանակուի ձեւաւորման համաշխարհային ղեկավար՝ առաջնորդելու համար Քելվըն Քլայնի համաշխարհային ձեւաւորման ռազմավարութիւնը եւ ընկերութեան գործունէութեան բոլոր ոլորտներուն մէջ ստեղծագործական ուղղութիւն տալու նպատակով։

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}
[[Ստորոգութիւն:Ամերիկեան վաճառանիշներ]]
[[Ստորոգութիւն:Ամերիկեան ընկերութիւններ]]</text>
      <sha1>4h85g0deyvnkdeo1nnlfavx1r5i84y1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>255671</id>
      <parentid>255667</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T06:42:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Սեւան Դանիէլեան Մկրեան</username>
        <id>135</id>
      </contributor>
      <comment>/* 2000-ականներ */</comment>
      <origin>255671</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25128" sha1="9gotfrl2ifa3zvjes6ktxgfj0pbawbb" xml:space="preserve">[[Պատկեր:CalvinKleinFairviewMall2.jpg|մինի]]
'''Քելվըն Քլայն''', (Calvin Klein Inc.) [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|ամերիկեան]] նորաձեւութեան ընկերութիւն մը, որ աշխարհի տարբեր երկիրներու մէջ կը վաճառէ իր անունը կրող արտադրանքները։ 

Ընկերութիւնը յատկապէս համբաւ ձեռք բերած է 1980-ականներուն՝ իր [[Ներքնազգեստ|ներքնազգեստի]] եւ [[Ճինզ|ճինզի]] հաւաքածոներուն շնորհիւ։  

Անիկա մասնագիտացած է բոլոր սեռերու եւ տարիքային խումբերու համար նախատեսուած հագուստի, ինչպէս նաեւ [[Կաշի|կաշիէ]] արտադրանքներու, կենցաղային եւ կենսակերպի պարագաներու, [[Կօշիկ|կօշիկներու]], տան կահաւորման իրերու, [[Օծանելիք|օծանելիքի]] եւ [[Դիմայարդարման Արտադրանքներ|դիմայարդարման արտադրանքներու]], [[Ակնոց|ակնոցներու]], զարդեղէնի եւ [[Ժամացոյց|ժամացոյցներու]] արտադրութեան եւ վաճառքի մէջ։ 

Ընկերութեան բարձրակարգ բեմահարթակային նորաձեւութեան բաժինը, որ կը ներկայացնէր Քելվըն Քլայնի ենթանիշներուն ամէնէն բարձր մակարդակը, գործելէ կը դադրի 2019-ին&lt;ref&gt;[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1992-02-23-tm-4945-story.html Քելվին Քլայն]&lt;/ref&gt;։
[[Պատկեր:CK One Summer.jpg|ձախից|մինի]]
Ընկերութիւնը հիմնադրուած է 1968-ին՝ նորաձեւութեան ձեւաւորող [[Քելվին Քլայն|Քելվըն Քլայնի]] եւ իր մանկութեան բարեկամ Պերի Ք. Շուըրցի կողմէ։ 

2003-ին ընկերութիւնը «PVH Corp.»ի կողմէ կը գնուի 700 միլիոն տոլարով։ 

Ընկերութեան կեդրոնատեղին կը գտնուի [[Նիւ Եորք|Նիւ Եորքի]] [[Միտթաուն Մենհեթըն]] շրջանին մէջ։ 

Այսօր անիկա աշխարհի զանազան շուկաներուն մէջ ունի մանրածախ եւ առեւտրական վաճառքներու նշանակալի բաժին&lt;ref&gt;[https://www.pvh.com/news/press-releases/PVH-Corp-Reports-Strong-2022-Fourth-Quarter-Results-Above-Guidance-2023-Outlook-Reflects-Strong-EPS Քելվին Քլայն Ընկերութիւնը]&lt;/ref&gt;։

2013-ին, «PVH» կը գնէ Քելվըն Քլայնի մեծագոյն արտօնագրատէրերէն՝ «Warnaco Group» ընկերութիւնը՝ 2,8 միլիառ տոլարով։ Այս գործարքը կը միաւորէ Քելվըն Քլայնի պաշտօնական հագուստի, ներքնազգեստի, ճինզի եւ մարզական հագուստի շարքերը։ 2022-ին Քելվըն Քլայնի վաճառանիշին ներքոյ ամբողջ աշխարհի մէջ արձանագրուած մանրածախ վաճառքներու ընդհանուր գումարը, ներառեալ արտօնագրատէրերու վաճառքները, կը հասնին 9,3 միլիառ տոլարի։

== Պատմութիւն ==

=== Վաղ տարիներ ===
Քելվըն Քլայն մեծցած էր Պրոնքսի [[Իսրայէլ|հրեական]] համայնքին մէջ եւ եղած էր այդ համայնքէն սերած նորաձեւութեան քանի մը յառաջատար ձեւաւորողներէն մէկը։ Անոնց շարքին կը գտնուէին նաեւ Ռոպըրթ Տեննինկ եւ [[Ռալֆ Լորեն]]։ Քլայն հետագային կը դառնայ Պարոն տը Կիւնցպուրկի հովանաւորեալը&lt;ref&gt;[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1992-02-23-tm-4945-story.html Քելվին Քլայն ձեւաւորողը]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://prezi.com/dymrd0drjgcy/in-1967-calvin-klein-established-calvin-klein-ltd-with-chi/ Պատմութիւն]&lt;/ref&gt;։

1968-ին Քլայն 10,000 տոլար սկզբնական գումարով Նիւ Եորք Պանդոկին (York Hotel) մէջ կը հիմնէ «Calvin Klein Limited» ընկերութիւնը՝ [[Վերարկու|վերարկուներու]] խանութ մը։ 

Քելվըն Քլայնի առաջին հաւաքածոն կը բաղկանար երիտասարդական ոճով, պարզ եւ զուսպ վերարկուներէ եւ զգեստներէ, որոնք կը ներկայացուին Նիւ Եորքի «Պոնուիթ Թելլըր» (Bonwit Teller) վաճառատան մէջ։

Սեպտեմբեր 1969-ին Քլայն կը ներկայանայ «Վոկ» (Vogue) ամսագիրի կողքին&lt;ref&gt;[https://www.wsj.com/articles/calvin-klein-tests-its-luxury-lines-staying-power-1504436405 Պատմականը]&lt;/ref&gt;։
[[Պատկեր:Calvin Klein.gif|մինի]]

=== 1970-ականներ ===
1973-ին, Քլայն կը ստանայ իր առաջին «Ամերիկեան նորաձեւութեան քննադատներու Քոթի մրցանակ»ը (Coty American Fashion Critics’ Award)՝ կանանց հագուստի 74 կտորէ բաղկացած հաւաքածոյին համար։ Այդ օրերուն, ան մրցանակը ստացող ամէնէն երիտասարդ ձեւաւորողն էր։ Քլայն մրցանակին կրկին կ’արժանանայ 1974-ին եւ 1975-ին։

1977-ին ընկերութեան տարեկան եկամուտը բարձրացած էր 30 միլիոն տոլարի։ Քլայն արտօնագիրեր ունէր փողկապերու (վզկապերու), կօշիկներու, գօտիներու, արեւային ակնոցներու եւ անկողինի սաւաններու համար։ Քլայն եւ Շուըրց իւրաքանչիւրը տարեկան 4 միլիոն տոլար կը վաստկէին&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090901185806/http://cityfile.com/profiles/calvin-klein Արտադրութիւնները]&lt;/ref&gt;։

Ընկերութիւնը դիմայարդարման արտադրանքներու, [[Ճինզ|ճինզերու]] եւ տղամարդոց հագուստի ոլորտներ մտնելէ ետք՝ Քլայնի տարեկան մանրածախ վաճառքի ծաւալը գնահատուած էր 100 միլիոն տոլար։ 

1978-ին Քլայն կը յայտարարէ, թէ շուկային մէջ իր հանրայայտ ճինզերէն առաջին շաբթուան ընթացքին վաճառուած էր 200,000 զոյգ։

1981-ին «Fortune» ամսագիրը Քլայնի տարեկան եկամուտը կը գնահատէ 8,5 միլիոն տոլար։

1970-ականներու կէսերուն Քլայն նորաձեւութեան մէջ ստեղծած էր ձեւաւորողական ճինզերու նոր ոճ մը՝ իր անունը ետեւի գրպանին վրայ զետեղելով։ Այդ օրերուն, իր ձեւաւորման օգնականը՝ Ճեֆրի Պենքս, յայտնած է, որ նշանակը հագուստներու վրայ օգտագործելու գաղափարին մէջ ինք դեր ունեցած է։ Ան Քլայնին նուիրած էր [[Սրճագոյն|շագանակագոյն]] շապիկ մը, որուն թեւին վրայ նշանակը դրուած էր [[Տպագրութիւն|տպագրական]] յատուկ եղանակով։ Շուըրց ենթադրած էր, թէ այդ նուէրը նոր հաւաքածոյի մը մաս կը կազմէ, եւ նմանատիպ նշանակով շապիկներ դարձած էին Քլայնի յաջորդ նորաձեւութեան ցուցադրութեան աշխատակիցներուն համազգեստը։ Այս հանգամանքը կը յառաջացնէ գնորդներու հետաքրքրութիւնը եւ պահանջքը։

=== '''1980-ականներ''' ===
Քելվըն Քլայնի գործունէութիւնը էական փոփոխութիւն կը բերէ ամերիկեան տղամարդոց [[Ներքնազգեստ|ներքնազգեստի]] շուկային մէջ։ Նախապէս տղամարդոց ներքնազգեստը մեծ մասամբ [[Ճերմակ (գոյն)|ճերմակ]] էր եւ սովորաբար երեքական զոյգով կը գնուէր՝ կիներու, մայրերու կամ ընկերուհիներու կողմէ։ Քլայնի վաճառանիշը կը նպաստէ այնպիսի մշակոյթի մը ձեւաւորման, ուր տղամարդիկ կը սկսին կարեւորութիւն տալ իրենց ներքնազգեստի վաճառանիշին, նոյնիսկ եթէ զայն ուրիշները չէին տեսներ։

=== 1990-ականներ ===
[[Պատկեր:Calvin Klein - Ck One Speaker-5857.jpg|մինի]]
Հակառակ անոր, որ ընկերութիւնը 1992-ին գրեթէ սնանկացման եզրին հասած էր, Քելվըն Քլայն կը յաջողի 1990-ականներու երկրորդ կէսին վերականգնել եւ մեծապէս բարձրացնել իր կայսրութեան շահութաբերութիւնը։ Այս յաջողութեան հիմնական աղբիւրներն էին մեծ ժողովրդականութիւն վայելող ներքնազգեստի եւ [[Օծանելիք|օծանելիքի]] շարքերը, ինչպէս նաեւ «ck» մարզական հագուստի շարքը։

1990-1995 թուականներուն Ճոն Վարվաթոս Քելվըն Քլայնի տղամարդոց հագուստի գլխաւոր ձեւաւորողն էր։ Ան առաջնակարգ դեր կ'ունենայ տղամարդոց ներքնազգեստի նոր տեսակ մը՝ «boxer briefs»ը, զարգացնելու մէջ։ 

1992-ին Մարք Ուոլպըրկի մասնակցութեամբ տպագիր գովազդներու շարք մը մեծապէս հանրածանօթ կը դարձնէ այս նոր տեսակի ներքնազգեստը, որ հետագային կը կոչուի դարու հագուստի ամէնէն մեծ յեղափոխութիւններէն մէկը։

=== 2000-ականներ ===
[[Պատկեր:1996-97 Cavin Klein blue rayon jersey evening dress 02.jpg|ձախից|մինի|Քելվըն Քլայն կանացի հագուստ]]
2002-էն մինչեւ Դեկտեմբերի կէսերուն, «Calvin Klein Inc.»ը կը վաճառուի Ֆիլիփս Վան Հոսեն ընկերութեան (Phillips Van Heusen Corp.)։ 

Գործարքը կը ներառէր շուրջ 400 միլիոն տոլար կանխիկ գումար, 30 միլիոն տոլարի բաժնետոմսեր, ինչպէս նաեւ արտօնագրային իրաւունքներ եւ յաջորդ 15 տարիներու եկամուտներուն կապուած վարձատրութիւններ, որոնց ընդհանուր արժէքը գնահատուած էր 200-300 միլիոն տոլար։

«PVH» կը գերազանցէ «VF Corp.»ի առաջարկը։ Վերճինզ հետաքրքրուած էր Քելվըն Քլայնի ճինզերու, ներքնազգեստի եւ [[Լողազգեստ|լողազգեստի]] գործառնութիւններով, որոնք 1997-էն ի վեր կը վերահսկուէին «Warnaco Group»ի կողմէ&lt;ref&gt;[https://www.digitalmusicnews.com/2024/02/18/jungkook-calvin-klein-ambassadorship-campaign/ Զանազան արտադրութիւններ]&lt;/ref&gt;։

«PVH»ի հետ կնքուած գործարքը չէր ներառեր այս բաժինները, որոնք կը շարունակեն մնալ «Warnaco»ի վերահսկողութեան տակ։ Սակայն ձեռքբերումներու եւ արտօնագրային համաձայնութիւններու պարտքերու պատճառով, ինչպէս նաեւ Քելվըն Քլայնի հետ ունեցած դատական վէճի հետեւանքով ստեղծուած բացասական հրապարակայնութեան պատճառով, «Warnaco 2001»ի կէսերուն կը դիմէ սնանկացման օրէնքի 11-րդ գլուխով պաշտպանութեան։ Ընկերութիւնը, սակայն Փետրուար 2003-ին դուրս կու գայ սնանկութեան կարգավիճակէն։

Քելվըն Քլայնի եւ «PVH»-ի գործարքը նիւթապէս կ'օժանդակուի «Apax Partners Inc.» ներդրումային ընկերութեան կողմէ։ Վերճինզ «PVH»ի մէջ կը կատարէ 250 միլիոն տոլարի ներդրում՝ փոխարկելի արտօնեալ բաժնետոմսերու ձեւով, ինչպէս նաեւ կը տրամադրէ 125 միլիոն տոլարի երկու տարուան ապահովուած փոխառութիւն։

Քելվըն Քլայնը ձեռք բերելէ ետք՝ Ֆիլիփս Վան Հէօսէն (Phillips Van Heusen) կը յայտարարէ Ռալֆ Լորենի (Ralph Lauren) հաւաքածոներուն մրցակից տղամարդոց նոր մարզական հագուստի շարքի մը ստեղծման ծրագիրին մասին։ Այս շարքը պիտի արտադրէր Վան Հէօսէնը։

Ըստ 2010-ի զեկոյցի մը ՝ «PVH», որ կը կառավարէ Քելվըն Քլայնի հագուստի գործունէութիւնը, Քելվըն Քլայնի արտադրանքներու վաճառքը գնահատած էր 5 միլիառ տոլարէ աւելի։

Փետրուար 2013-ին «Warnaco Group»ը 2,8 միլիառ տոլարով ձեռք կը բերուի «PVH»ի կողմէ։ Այսպիսով կը միաւորուին Քելվըն Քլայնի պաշտօնական հագուստի, ներքնազգեստի, ճինզի եւ մարզական հագուստի շարքերը։

2020-ին «PVH» կը յայտարարէ, որ [[Անասուններ|անասուններու]] բարեկեցութեան իր քաղաքականութեան ծիրէն ներս ընկերութիւնը չի գործածեր անասուններու [[Մորթը եւ մորթի պարտականութիւնները|մորթեր]] եւ Քելվըն Քլայնի հաւաքածոներուն մէջ եւս պիտի արգիլէ անոնց գործածութիւնը։

====== 2025-ի գործունէութիւնները ======
2025-ին, Քելվըն Քլայնի արտադրանքներու համաշխարհային մանրածախ վաճառքի ծաւալը հասած է մօտաւորապէս 9 միլիառ տոլարի։ Նոյն տարուան ընթացքին վաճառանիշին եկամուտը նախորդ տարուան համեմատ աճած է 3 տոկոսով&lt;ref&gt;[https://www.pvh.com/news/calvin-klein-celebrates-pride-with-creator-led-campaign?utm_source=chatgpt.com 2025-ի գործունէութիւն]&lt;/ref&gt;:

2025-ին Քելվըն Քլայնի ղեկավարութեան կազմին մէջ փոփոխութիւն մը տեղի կ'ունենայ։ [[Տէյվիտ Սաւմա]] կը նշանակուի վաճառանիշին համաշխարհային նախագահը՝ այդ պաշտօնին մէջ փոխարինելով [[Եւա Սերրանօ|Եւա Սերրանոն]]։ Ան նոր պաշտօնին զուգահեռ կը շարունակէ իր պատասխանատուութիւնները «PVH»ի մատակարարման շղթայի եւ գործառնութիւններու ոլորտներուն մէջ՝ մինչեւ անցումային շրջանին աւարտը&lt;ref&gt;[https://www.pvh.com/news/press-releases/pvh-corp-reports-2025-fourth-quarter-revenue-and-earnings-above-guidance-provides-2026-outlook?utm_source=chatgpt.com Ղեկավարութեան կազմին մէջ փոփոխութիւններ]&lt;/ref&gt;։

====== 2026-ի նպատակակէտը ======
2026-ին Քելվըն Քլայն իր գործունէութեան մէջ շեշտը կը դնէ թուային հաղորդակցութեան, մշակութային համագործակցութիւններու եւ նորաձեւութիւնը ժամանակակից մշակոյթի հետ համադրող գովազդային արշաւներու վրայ&lt;ref&gt;[https://www.pvh.com/news/press-releases/pvh-corp-reports-2026-first-quarter-results-and-updates-full-year-outlook?utm_source=chatgpt.com 2026-ի գործունԷութիւնները]&lt;/ref&gt;։

=== Արտադրանք եւ վաճառանիշի պատմութիւն ===
Քելվըն Քլայնի վաճառանիշի հիմնական անուններէն են՝

* Calvin Klein Collection - բարձրակարգ ձեւաւորողական հագուստի շարք, որ 2017-ին կը վերանուանուի Calvin Klein 205W39NYC, 2019-ին կը դադրի գործել, իսկ 2025-ին կը վերականգնի։
* ck Calvin Klein -միջին եւ բարձրակարգ մակարդակի հաւաքածոներու շարք։
* Calvin Klein - հիմնական նորաձեւութեան եւ բարձրորակ մարզական հագուստի շարք։
* Calvin Klein Sport - ճերմակ պիտակի շարքի մարզական տարբերակը՝ «Macy’s» վաճառատուներուն համար։
* Calvin Klein Jeans - ճինզային հագուստի շարք։
* Calvin Klein Home - բարձրակարգ անկողնային պարագաներու, սրբիչներու, լոգարանի [[Գորգ|գորգերու]] եւ այլ պարագաներու հաւաքածոներ։
* The Khaki Collection - երիտասարդական ոճով միջինէն մինչեւ բարձրակարգ անկողնային պարագաներու եւ տան այլ իրերու շարք, որ կը դադրի գործելէ 2008-ին։
* Calvin Klein Golf-2007-ի վերջերուն գործարկուած [[Կոլֆ|կոլֆի]] հագուստի եւ պարագաներու շարք։
* Calvin Klein Underwear - ներքնազգեստի հաւաքածոներ։
* CK one Lifestyle - օծանելիքի, ներքնազգեստի եւ ճինզի ապրելակերպային վաճառանիշ, որ կը գործարկուի 2011-ին։
* Calvin Klein Watches + Jewelry - [[Ժամացոյց|ժամացոյցներու]] շարք, որ կը գործարկուի 1997-ին, իսկ զարդեղէնի շարքը՝ 2004-ին։

== Օծանելիքներ ==
[[Պատկեր:Ck-Eternity Men.jpg|ձախից|մինի]]
Քելվըն Քլայն ունի օծանելիքներու եւ բուրումնաւէտ ջուրերու զանազան շարքեր, որոնց շարքին են «Obsession», «CK Be» եւ «Eternity»։

Մինչեւ Մայիս 2005, Քելվըն Քլայնի օծանելիքներն ու անոնց համապատասխան բուրումնաւէտ արտադրանքները կը կառավարուէին «Calvin Klein Cosmetics Company» (CKCC)-ի կողմէ, որ «Unilever» ընկերութեան մաս կը կազմէր։ 

Նիւ Եորքահիմն «Coty» ընկերութիւնը հետագային «Unilever»էն կը գնէ Քելվըն Քլայնի օծանելիքներու արտօնագրային համաձայնութիւնները։

== Վաճառանիշին նշանակը ==
Ինչպէս նորաձեւութեան այլ վաճառանիշեր, Քելվըն Քլայն եւս կը ստեղծէ իր նշանակը՝ «ck» խորհրդանիշը։

== Արտօնագրատէրեր ==
2012-ի դրութեամբ, Քելվըն Քլայնի երեք մեծագոյն արտօնագրատէրերն էին՝

* Warnaco Group - արտօնագրային վարձատրութիւններու 40 տոկոսը։
* Coty -արտօնագրային վարձատրութիւններու 12 տոկոսը։
* G-III Apparel Group - արտօնագրային վարձատրութիւններու 14 տոկոսը։

== Ձեւաւորողներ ==
2003-ին Քելվըն Քլայն «PVH Corp.»ի կողմէ ձեռք բերելէ ետք՝ [[Ֆրանսիսքօ Քոսթա]] կը նշանակուի Քելվըն Քլայն հաւաքածոյի կանանց հագուստի ստեղծագործական տնօրէն։ Քոսթա արդէն աշխատած էր Քլայնի հետ՝ նախքան հիմնադիրին ընկերութենէն հեռանալը, եւ 2003-ին ստանձնած էր այդ պաշտօնը։

[[Իթալօ Զուքքելի]], որ նախապէս աշխատած էր «Jil Sander» եւ «Romeo Gigli» վաճառանիշներուն հետ, Քելվըն Քլայնի հետ համագործակցած էր վեց հաւաքածոներու ընթացքին, ապա 2004-ի գարնան նշանակուած էր Քելվըն Քլայնի տղամարդոց հագուստի գլխաւոր ձեւաւորող եւ ստեղծագործական տնօրէն։

Ապրիլ 2016-ին կը յայտարարուի, որ Ֆրանսիսքօ Քոսթա եւ Իթալօ Զուքքելի պիտի հեռանան ընկերութենէն։

[[Ռաֆ Սիմոնս]] 2017-ին կը փոխէ վաճառանիշին նշանակը, որ նախագծուած էր [[Փիթըր Սաւիլ|Փիթըր Սաւիլի]] կողմէ։ Այս տարբերակը կը գործածուի մինչեւ 2020-ի վերջը։

Օգոստոս 2016-ին Քելվըն Քլայն կը յայտարարէ, Ռաֆ Սիմոնսը վաճառանիշի գլխաւոր ստեղծագործական տնօրէն նշանակուիլը։ Ան պիտի վերահսկէր ձեւաւորման, համաշխարհային շուկայի, հաղորդակցութեան եւ տեսողական ստեղծագործական ծառայութիւններու բոլոր ոլորտները։

Սիմոնս համաշխարհային մակարդակով պիտի առաջնորդէր Քելվըն Քլայնի հագուստի, միջին մակարդակի, մարզական հագուստի, ճինզի, ներքնազգեստի եւ տան արտադրանքներու ստեղծագործական ռազմավարութիւնը։ Միաժամանակ [[Փիթըր Միւլիէ]] կը նշանակուի ստեղծագործող տնօրէն՝ անմիջականօրէն Սիմոնսի ենթակայութեամբ, պատասխանատու ըլլալով տղամարդոց եւ կանանց հագուստի, առօրեայ հագուստի եւ պարագաներու ստեղծագործական եւ ձեւաւորման տեսլականին կիրարկման համար։

Կը յայտարարուի նաեւ, որ [[Քեւըն Քարիկըն]] ընկերութենէն հեռացած էր՝ Ռալֆ Լորենի (Ralph Lauren) մէջ ստեղծագործական պաշտօն մը ստանձնելուն համար։ Սիմոնսի առաջին հաւաքածոները կը ներկայացուին 2017-ի [[Աշուն|Աշնան]]։

Դեկտեմբեր 2016-ին կը յայտարարուի, որ [[Էյմի Մելըն]] պիտի հեռանայ ընկերութենէն։

Յունուար 2017-ին կը յայտարարուի, որ [[Քլեմանթ Պըրժըվին Պլեքմեն]] պիտի ստանձնէ «Calvin Klein Home»ի ձեւաւորման փոխ նախագահի պաշտօնը։

Դեկտեմբեր 2018-ին կը յայտարարուի, որ Ռաֆ Սիմոնս ընդամէնը երկու տարի ընկերութեան մէջ աշխատելէ ետք, հեռացած է Քելվըն Քլայնէն։

Նոյեմբեր 2020-ին [[Ճեսիքա Լոմաքս]] կը նշանակուի ձեւաւորման համաշխարհային ղեկավար՝ առաջնորդելու համար Քելվըն Քլայնի համաշխարհային ձեւաւորման ռազմավարութիւնը եւ ընկերութեան գործունէութեան բոլոր ոլորտներուն մէջ ստեղծագործական ուղղութիւն տալու նպատակով։

2026-ի դրութեամբ, [[Վերոնիքա Լէոնի]] Քելվըն Քլայն հաւաքածոյի ստեղծագործական տնօրէնն է։ Ան այս պաշտօնին նշանակուած է 2024-ին եւ իր առաջին ամբողջական հաւաքածոն ներկայացուցած է 2025-ի Աշնան։ 2026-ին ան նախագծած է Քելվըն Քլայն հաւաքածոյի [[Գարուն|Գարնան]] եւ Աշնան հաւաքածոները, իսկ Սեպտեմբերին ներկայացուցած է նաեւ 2027-ի Գարնան հաւաքածոն&lt;ref&gt;[https://www.pvh.com/news/calvin-klein-collection-spring-2026-campaign?utm_source=chatgpt.com 2026-ի պաշտօնական ձեւաւորողը]&lt;/ref&gt;։

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}
[[Ստորոգութիւն:Ամերիկեան վաճառանիշներ]]
[[Ստորոգութիւն:Ամերիկեան ընկերութիւններ]]</text>
      <sha1>9gotfrl2ifa3zvjes6ktxgfj0pbawbb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>255672</id>
      <parentid>255671</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T06:43:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Սեւան Դանիէլեան Մկրեան</username>
        <id>135</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ծանօթագրութիւններ */</comment>
      <origin>255672</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25128" sha1="1n7vaoz0zlx8tw8q5nfxxm7ov193c69" xml:space="preserve">[[Պատկեր:CalvinKleinFairviewMall2.jpg|մինի]]
'''Քելվըն Քլայն''', (Calvin Klein Inc.) [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|ամերիկեան]] նորաձեւութեան ընկերութիւն մը, որ աշխարհի տարբեր երկիրներու մէջ կը վաճառէ իր անունը կրող արտադրանքները։ 

Ընկերութիւնը յատկապէս համբաւ ձեռք բերած է 1980-ականներուն՝ իր [[Ներքնազգեստ|ներքնազգեստի]] եւ [[Ճինզ|ճինզի]] հաւաքածոներուն շնորհիւ։  

Անիկա մասնագիտացած է բոլոր սեռերու եւ տարիքային խումբերու համար նախատեսուած հագուստի, ինչպէս նաեւ [[Կաշի|կաշիէ]] արտադրանքներու, կենցաղային եւ կենսակերպի պարագաներու, [[Կօշիկ|կօշիկներու]], տան կահաւորման իրերու, [[Օծանելիք|օծանելիքի]] եւ [[Դիմայարդարման Արտադրանքներ|դիմայարդարման արտադրանքներու]], [[Ակնոց|ակնոցներու]], զարդեղէնի եւ [[Ժամացոյց|ժամացոյցներու]] արտադրութեան եւ վաճառքի մէջ։ 

Ընկերութեան բարձրակարգ բեմահարթակային նորաձեւութեան բաժինը, որ կը ներկայացնէր Քելվըն Քլայնի ենթանիշներուն ամէնէն բարձր մակարդակը, գործելէ կը դադրի 2019-ին&lt;ref&gt;[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1992-02-23-tm-4945-story.html Քելվըն Քլայն]&lt;/ref&gt;։
[[Պատկեր:CK One Summer.jpg|ձախից|մինի]]
Ընկերութիւնը հիմնադրուած է 1968-ին՝ նորաձեւութեան ձեւաւորող [[Քելվին Քլայն|Քելվըն Քլայնի]] եւ իր մանկութեան բարեկամ Պերի Ք. Շուըրցի կողմէ։ 

2003-ին ընկերութիւնը «PVH Corp.»ի կողմէ կը գնուի 700 միլիոն տոլարով։ 

Ընկերութեան կեդրոնատեղին կը գտնուի [[Նիւ Եորք|Նիւ Եորքի]] [[Միտթաուն Մենհեթըն]] շրջանին մէջ։ 

Այսօր անիկա աշխարհի զանազան շուկաներուն մէջ ունի մանրածախ եւ առեւտրական վաճառքներու նշանակալի բաժին&lt;ref&gt;[https://www.pvh.com/news/press-releases/PVH-Corp-Reports-Strong-2022-Fourth-Quarter-Results-Above-Guidance-2023-Outlook-Reflects-Strong-EPS Քելվըն Քլայն Ընկերութիւնը]&lt;/ref&gt;։

2013-ին, «PVH» կը գնէ Քելվըն Քլայնի մեծագոյն արտօնագրատէրերէն՝ «Warnaco Group» ընկերութիւնը՝ 2,8 միլիառ տոլարով։ Այս գործարքը կը միաւորէ Քելվըն Քլայնի պաշտօնական հագուստի, ներքնազգեստի, ճինզի եւ մարզական հագուստի շարքերը։ 2022-ին Քելվըն Քլայնի վաճառանիշին ներքոյ ամբողջ աշխարհի մէջ արձանագրուած մանրածախ վաճառքներու ընդհանուր գումարը, ներառեալ արտօնագրատէրերու վաճառքները, կը հասնին 9,3 միլիառ տոլարի։

== Պատմութիւն ==

=== Վաղ տարիներ ===
Քելվըն Քլայն մեծցած էր Պրոնքսի [[Իսրայէլ|հրեական]] համայնքին մէջ եւ եղած էր այդ համայնքէն սերած նորաձեւութեան քանի մը յառաջատար ձեւաւորողներէն մէկը։ Անոնց շարքին կը գտնուէին նաեւ Ռոպըրթ Տեննինկ եւ [[Ռալֆ Լորեն]]։ Քլայն հետագային կը դառնայ Պարոն տը Կիւնցպուրկի հովանաւորեալը&lt;ref&gt;[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1992-02-23-tm-4945-story.html Քելվըն Քլայն ձեւաւորողը]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://prezi.com/dymrd0drjgcy/in-1967-calvin-klein-established-calvin-klein-ltd-with-chi/ Պատմութիւն]&lt;/ref&gt;։

1968-ին Քլայն 10,000 տոլար սկզբնական գումարով Նիւ Եորք Պանդոկին (York Hotel) մէջ կը հիմնէ «Calvin Klein Limited» ընկերութիւնը՝ [[Վերարկու|վերարկուներու]] խանութ մը։ 

Քելվըն Քլայնի առաջին հաւաքածոն կը բաղկանար երիտասարդական ոճով, պարզ եւ զուսպ վերարկուներէ եւ զգեստներէ, որոնք կը ներկայացուին Նիւ Եորքի «Պոնուիթ Թելլըր» (Bonwit Teller) վաճառատան մէջ։

Սեպտեմբեր 1969-ին Քլայն կը ներկայանայ «Վոկ» (Vogue) ամսագիրի կողքին&lt;ref&gt;[https://www.wsj.com/articles/calvin-klein-tests-its-luxury-lines-staying-power-1504436405 Պատմականը]&lt;/ref&gt;։
[[Պատկեր:Calvin Klein.gif|մինի]]

=== 1970-ականներ ===
1973-ին, Քլայն կը ստանայ իր առաջին «Ամերիկեան նորաձեւութեան քննադատներու Քոթի մրցանակ»ը (Coty American Fashion Critics’ Award)՝ կանանց հագուստի 74 կտորէ բաղկացած հաւաքածոյին համար։ Այդ օրերուն, ան մրցանակը ստացող ամէնէն երիտասարդ ձեւաւորողն էր։ Քլայն մրցանակին կրկին կ’արժանանայ 1974-ին եւ 1975-ին։

1977-ին ընկերութեան տարեկան եկամուտը բարձրացած էր 30 միլիոն տոլարի։ Քլայն արտօնագիրեր ունէր փողկապերու (վզկապերու), կօշիկներու, գօտիներու, արեւային ակնոցներու եւ անկողինի սաւաններու համար։ Քլայն եւ Շուըրց իւրաքանչիւրը տարեկան 4 միլիոն տոլար կը վաստկէին&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090901185806/http://cityfile.com/profiles/calvin-klein Արտադրութիւնները]&lt;/ref&gt;։

Ընկերութիւնը դիմայարդարման արտադրանքներու, [[Ճինզ|ճինզերու]] եւ տղամարդոց հագուստի ոլորտներ մտնելէ ետք՝ Քլայնի տարեկան մանրածախ վաճառքի ծաւալը գնահատուած էր 100 միլիոն տոլար։ 

1978-ին Քլայն կը յայտարարէ, թէ շուկային մէջ իր հանրայայտ ճինզերէն առաջին շաբթուան ընթացքին վաճառուած էր 200,000 զոյգ։

1981-ին «Fortune» ամսագիրը Քլայնի տարեկան եկամուտը կը գնահատէ 8,5 միլիոն տոլար։

1970-ականներու կէսերուն Քլայն նորաձեւութեան մէջ ստեղծած էր ձեւաւորողական ճինզերու նոր ոճ մը՝ իր անունը ետեւի գրպանին վրայ զետեղելով։ Այդ օրերուն, իր ձեւաւորման օգնականը՝ Ճեֆրի Պենքս, յայտնած է, որ նշանակը հագուստներու վրայ օգտագործելու գաղափարին մէջ ինք դեր ունեցած է։ Ան Քլայնին նուիրած էր [[Սրճագոյն|շագանակագոյն]] շապիկ մը, որուն թեւին վրայ նշանակը դրուած էր [[Տպագրութիւն|տպագրական]] յատուկ եղանակով։ Շուըրց ենթադրած էր, թէ այդ նուէրը նոր հաւաքածոյի մը մաս կը կազմէ, եւ նմանատիպ նշանակով շապիկներ դարձած էին Քլայնի յաջորդ նորաձեւութեան ցուցադրութեան աշխատակիցներուն համազգեստը։ Այս հանգամանքը կը յառաջացնէ գնորդներու հետաքրքրութիւնը եւ պահանջքը։

=== '''1980-ականներ''' ===
Քելվըն Քլայնի գործունէութիւնը էական փոփոխութիւն կը բերէ ամերիկեան տղամարդոց [[Ներքնազգեստ|ներքնազգեստի]] շուկային մէջ։ Նախապէս տղամարդոց ներքնազգեստը մեծ մասամբ [[Ճերմակ (գոյն)|ճերմակ]] էր եւ սովորաբար երեքական զոյգով կը գնուէր՝ կիներու, մայրերու կամ ընկերուհիներու կողմէ։ Քլայնի վաճառանիշը կը նպաստէ այնպիսի մշակոյթի մը ձեւաւորման, ուր տղամարդիկ կը սկսին կարեւորութիւն տալ իրենց ներքնազգեստի վաճառանիշին, նոյնիսկ եթէ զայն ուրիշները չէին տեսներ։

=== 1990-ականներ ===
[[Պատկեր:Calvin Klein - Ck One Speaker-5857.jpg|մինի]]
Հակառակ անոր, որ ընկերութիւնը 1992-ին գրեթէ սնանկացման եզրին հասած էր, Քելվըն Քլայն կը յաջողի 1990-ականներու երկրորդ կէսին վերականգնել եւ մեծապէս բարձրացնել իր կայսրութեան շահութաբերութիւնը։ Այս յաջողութեան հիմնական աղբիւրներն էին մեծ ժողովրդականութիւն վայելող ներքնազգեստի եւ [[Օծանելիք|օծանելիքի]] շարքերը, ինչպէս նաեւ «ck» մարզական հագուստի շարքը։

1990-1995 թուականներուն Ճոն Վարվաթոս Քելվըն Քլայնի տղամարդոց հագուստի գլխաւոր ձեւաւորողն էր։ Ան առաջնակարգ դեր կ'ունենայ տղամարդոց ներքնազգեստի նոր տեսակ մը՝ «boxer briefs»ը, զարգացնելու մէջ։ 

1992-ին Մարք Ուոլպըրկի մասնակցութեամբ տպագիր գովազդներու շարք մը մեծապէս հանրածանօթ կը դարձնէ այս նոր տեսակի ներքնազգեստը, որ հետագային կը կոչուի դարու հագուստի ամէնէն մեծ յեղափոխութիւններէն մէկը։

=== 2000-ականներ ===
[[Պատկեր:1996-97 Cavin Klein blue rayon jersey evening dress 02.jpg|ձախից|մինի|Քելվըն Քլայն կանացի հագուստ]]
2002-էն մինչեւ Դեկտեմբերի կէսերուն, «Calvin Klein Inc.»ը կը վաճառուի Ֆիլիփս Վան Հոսեն ընկերութեան (Phillips Van Heusen Corp.)։ 

Գործարքը կը ներառէր շուրջ 400 միլիոն տոլար կանխիկ գումար, 30 միլիոն տոլարի բաժնետոմսեր, ինչպէս նաեւ արտօնագրային իրաւունքներ եւ յաջորդ 15 տարիներու եկամուտներուն կապուած վարձատրութիւններ, որոնց ընդհանուր արժէքը գնահատուած էր 200-300 միլիոն տոլար։

«PVH» կը գերազանցէ «VF Corp.»ի առաջարկը։ Վերճինզ հետաքրքրուած էր Քելվըն Քլայնի ճինզերու, ներքնազգեստի եւ [[Լողազգեստ|լողազգեստի]] գործառնութիւններով, որոնք 1997-էն ի վեր կը վերահսկուէին «Warnaco Group»ի կողմէ&lt;ref&gt;[https://www.digitalmusicnews.com/2024/02/18/jungkook-calvin-klein-ambassadorship-campaign/ Զանազան արտադրութիւններ]&lt;/ref&gt;։

«PVH»ի հետ կնքուած գործարքը չէր ներառեր այս բաժինները, որոնք կը շարունակեն մնալ «Warnaco»ի վերահսկողութեան տակ։ Սակայն ձեռքբերումներու եւ արտօնագրային համաձայնութիւններու պարտքերու պատճառով, ինչպէս նաեւ Քելվըն Քլայնի հետ ունեցած դատական վէճի հետեւանքով ստեղծուած բացասական հրապարակայնութեան պատճառով, «Warnaco 2001»ի կէսերուն կը դիմէ սնանկացման օրէնքի 11-րդ գլուխով պաշտպանութեան։ Ընկերութիւնը, սակայն Փետրուար 2003-ին դուրս կու գայ սնանկութեան կարգավիճակէն։

Քելվըն Քլայնի եւ «PVH»-ի գործարքը նիւթապէս կ'օժանդակուի «Apax Partners Inc.» ներդրումային ընկերութեան կողմէ։ Վերճինզ «PVH»ի մէջ կը կատարէ 250 միլիոն տոլարի ներդրում՝ փոխարկելի արտօնեալ բաժնետոմսերու ձեւով, ինչպէս նաեւ կը տրամադրէ 125 միլիոն տոլարի երկու տարուան ապահովուած փոխառութիւն։

Քելվըն Քլայնը ձեռք բերելէ ետք՝ Ֆիլիփս Վան Հէօսէն (Phillips Van Heusen) կը յայտարարէ Ռալֆ Լորենի (Ralph Lauren) հաւաքածոներուն մրցակից տղամարդոց նոր մարզական հագուստի շարքի մը ստեղծման ծրագիրին մասին։ Այս շարքը պիտի արտադրէր Վան Հէօսէնը։

Ըստ 2010-ի զեկոյցի մը ՝ «PVH», որ կը կառավարէ Քելվըն Քլայնի հագուստի գործունէութիւնը, Քելվըն Քլայնի արտադրանքներու վաճառքը գնահատած էր 5 միլիառ տոլարէ աւելի։

Փետրուար 2013-ին «Warnaco Group»ը 2,8 միլիառ տոլարով ձեռք կը բերուի «PVH»ի կողմէ։ Այսպիսով կը միաւորուին Քելվըն Քլայնի պաշտօնական հագուստի, ներքնազգեստի, ճինզի եւ մարզական հագուստի շարքերը։

2020-ին «PVH» կը յայտարարէ, որ [[Անասուններ|անասուններու]] բարեկեցութեան իր քաղաքականութեան ծիրէն ներս ընկերութիւնը չի գործածեր անասուններու [[Մորթը եւ մորթի պարտականութիւնները|մորթեր]] եւ Քելվըն Քլայնի հաւաքածոներուն մէջ եւս պիտի արգիլէ անոնց գործածութիւնը։

====== 2025-ի գործունէութիւնները ======
2025-ին, Քելվըն Քլայնի արտադրանքներու համաշխարհային մանրածախ վաճառքի ծաւալը հասած է մօտաւորապէս 9 միլիառ տոլարի։ Նոյն տարուան ընթացքին վաճառանիշին եկամուտը նախորդ տարուան համեմատ աճած է 3 տոկոսով&lt;ref&gt;[https://www.pvh.com/news/calvin-klein-celebrates-pride-with-creator-led-campaign?utm_source=chatgpt.com 2025-ի գործունէութիւն]&lt;/ref&gt;:

2025-ին Քելվըն Քլայնի ղեկավարութեան կազմին մէջ փոփոխութիւն մը տեղի կ'ունենայ։ [[Տէյվիտ Սաւմա]] կը նշանակուի վաճառանիշին համաշխարհային նախագահը՝ այդ պաշտօնին մէջ փոխարինելով [[Եւա Սերրանօ|Եւա Սերրանոն]]։ Ան նոր պաշտօնին զուգահեռ կը շարունակէ իր պատասխանատուութիւնները «PVH»ի մատակարարման շղթայի եւ գործառնութիւններու ոլորտներուն մէջ՝ մինչեւ անցումային շրջանին աւարտը&lt;ref&gt;[https://www.pvh.com/news/press-releases/pvh-corp-reports-2025-fourth-quarter-revenue-and-earnings-above-guidance-provides-2026-outlook?utm_source=chatgpt.com Ղեկավարութեան կազմին մէջ փոփոխութիւններ]&lt;/ref&gt;։

====== 2026-ի նպատակակէտը ======
2026-ին Քելվըն Քլայն իր գործունէութեան մէջ շեշտը կը դնէ թուային հաղորդակցութեան, մշակութային համագործակցութիւններու եւ նորաձեւութիւնը ժամանակակից մշակոյթի հետ համադրող գովազդային արշաւներու վրայ&lt;ref&gt;[https://www.pvh.com/news/press-releases/pvh-corp-reports-2026-first-quarter-results-and-updates-full-year-outlook?utm_source=chatgpt.com 2026-ի գործունԷութիւնները]&lt;/ref&gt;։

=== Արտադրանք եւ վաճառանիշի պատմութիւն ===
Քելվըն Քլայնի վաճառանիշի հիմնական անուններէն են՝

* Calvin Klein Collection - բարձրակարգ ձեւաւորողական հագուստի շարք, որ 2017-ին կը վերանուանուի Calvin Klein 205W39NYC, 2019-ին կը դադրի գործել, իսկ 2025-ին կը վերականգնի։
* ck Calvin Klein -միջին եւ բարձրակարգ մակարդակի հաւաքածոներու շարք։
* Calvin Klein - հիմնական նորաձեւութեան եւ բարձրորակ մարզական հագուստի շարք։
* Calvin Klein Sport - ճերմակ պիտակի շարքի մարզական տարբերակը՝ «Macy’s» վաճառատուներուն համար։
* Calvin Klein Jeans - ճինզային հագուստի շարք։
* Calvin Klein Home - բարձրակարգ անկողնային պարագաներու, սրբիչներու, լոգարանի [[Գորգ|գորգերու]] եւ այլ պարագաներու հաւաքածոներ։
* The Khaki Collection - երիտասարդական ոճով միջինէն մինչեւ բարձրակարգ անկողնային պարագաներու եւ տան այլ իրերու շարք, որ կը դադրի գործելէ 2008-ին։
* Calvin Klein Golf-2007-ի վերջերուն գործարկուած [[Կոլֆ|կոլֆի]] հագուստի եւ պարագաներու շարք։
* Calvin Klein Underwear - ներքնազգեստի հաւաքածոներ։
* CK one Lifestyle - օծանելիքի, ներքնազգեստի եւ ճինզի ապրելակերպային վաճառանիշ, որ կը գործարկուի 2011-ին։
* Calvin Klein Watches + Jewelry - [[Ժամացոյց|ժամացոյցներու]] շարք, որ կը գործարկուի 1997-ին, իսկ զարդեղէնի շարքը՝ 2004-ին։

== Օծանելիքներ ==
[[Պատկեր:Ck-Eternity Men.jpg|ձախից|մինի]]
Քելվըն Քլայն ունի օծանելիքներու եւ բուրումնաւէտ ջուրերու զանազան շարքեր, որոնց շարքին են «Obsession», «CK Be» եւ «Eternity»։

Մինչեւ Մայիս 2005, Քելվըն Քլայնի օծանելիքներն ու անոնց համապատասխան բուրումնաւէտ արտադրանքները կը կառավարուէին «Calvin Klein Cosmetics Company» (CKCC)-ի կողմէ, որ «Unilever» ընկերութեան մաս կը կազմէր։ 

Նիւ Եորքահիմն «Coty» ընկերութիւնը հետագային «Unilever»էն կը գնէ Քելվըն Քլայնի օծանելիքներու արտօնագրային համաձայնութիւնները։

== Վաճառանիշին նշանակը ==
Ինչպէս նորաձեւութեան այլ վաճառանիշեր, Քելվըն Քլայն եւս կը ստեղծէ իր նշանակը՝ «ck» խորհրդանիշը։

== Արտօնագրատէրեր ==
2012-ի դրութեամբ, Քելվըն Քլայնի երեք մեծագոյն արտօնագրատէրերն էին՝

* Warnaco Group - արտօնագրային վարձատրութիւններու 40 տոկոսը։
* Coty -արտօնագրային վարձատրութիւններու 12 տոկոսը։
* G-III Apparel Group - արտօնագրային վարձատրութիւններու 14 տոկոսը։

== Ձեւաւորողներ ==
2003-ին Քելվըն Քլայն «PVH Corp.»ի կողմէ ձեռք բերելէ ետք՝ [[Ֆրանսիսքօ Քոսթա]] կը նշանակուի Քելվըն Քլայն հաւաքածոյի կանանց հագուստի ստեղծագործական տնօրէն։ Քոսթա արդէն աշխատած էր Քլայնի հետ՝ նախքան հիմնադիրին ընկերութենէն հեռանալը, եւ 2003-ին ստանձնած էր այդ պաշտօնը։

[[Իթալօ Զուքքելի]], որ նախապէս աշխատած էր «Jil Sander» եւ «Romeo Gigli» վաճառանիշներուն հետ, Քելվըն Քլայնի հետ համագործակցած էր վեց հաւաքածոներու ընթացքին, ապա 2004-ի գարնան նշանակուած էր Քելվըն Քլայնի տղամարդոց հագուստի գլխաւոր ձեւաւորող եւ ստեղծագործական տնօրէն։

Ապրիլ 2016-ին կը յայտարարուի, որ Ֆրանսիսքօ Քոսթա եւ Իթալօ Զուքքելի պիտի հեռանան ընկերութենէն։

[[Ռաֆ Սիմոնս]] 2017-ին կը փոխէ վաճառանիշին նշանակը, որ նախագծուած էր [[Փիթըր Սաւիլ|Փիթըր Սաւիլի]] կողմէ։ Այս տարբերակը կը գործածուի մինչեւ 2020-ի վերջը։

Օգոստոս 2016-ին Քելվըն Քլայն կը յայտարարէ, Ռաֆ Սիմոնսը վաճառանիշի գլխաւոր ստեղծագործական տնօրէն նշանակուիլը։ Ան պիտի վերահսկէր ձեւաւորման, համաշխարհային շուկայի, հաղորդակցութեան եւ տեսողական ստեղծագործական ծառայութիւններու բոլոր ոլորտները։

Սիմոնս համաշխարհային մակարդակով պիտի առաջնորդէր Քելվըն Քլայնի հագուստի, միջին մակարդակի, մարզական հագուստի, ճինզի, ներքնազգեստի եւ տան արտադրանքներու ստեղծագործական ռազմավարութիւնը։ Միաժամանակ [[Փիթըր Միւլիէ]] կը նշանակուի ստեղծագործող տնօրէն՝ անմիջականօրէն Սիմոնսի ենթակայութեամբ, պատասխանատու ըլլալով տղամարդոց եւ կանանց հագուստի, առօրեայ հագուստի եւ պարագաներու ստեղծագործական եւ ձեւաւորման տեսլականին կիրարկման համար։

Կը յայտարարուի նաեւ, որ [[Քեւըն Քարիկըն]] ընկերութենէն հեռացած էր՝ Ռալֆ Լորենի (Ralph Lauren) մէջ ստեղծագործական պաշտօն մը ստանձնելուն համար։ Սիմոնսի առաջին հաւաքածոները կը ներկայացուին 2017-ի [[Աշուն|Աշնան]]։

Դեկտեմբեր 2016-ին կը յայտարարուի, որ [[Էյմի Մելըն]] պիտի հեռանայ ընկերութենէն։

Յունուար 2017-ին կը յայտարարուի, որ [[Քլեմանթ Պըրժըվին Պլեքմեն]] պիտի ստանձնէ «Calvin Klein Home»ի ձեւաւորման փոխ նախագահի պաշտօնը։

Դեկտեմբեր 2018-ին կը յայտարարուի, որ Ռաֆ Սիմոնս ընդամէնը երկու տարի ընկերութեան մէջ աշխատելէ ետք, հեռացած է Քելվըն Քլայնէն։

Նոյեմբեր 2020-ին [[Ճեսիքա Լոմաքս]] կը նշանակուի ձեւաւորման համաշխարհային ղեկավար՝ առաջնորդելու համար Քելվըն Քլայնի համաշխարհային ձեւաւորման ռազմավարութիւնը եւ ընկերութեան գործունէութեան բոլոր ոլորտներուն մէջ ստեղծագործական ուղղութիւն տալու նպատակով։

2026-ի դրութեամբ, [[Վերոնիքա Լէոնի]] Քելվըն Քլայն հաւաքածոյի ստեղծագործական տնօրէնն է։ Ան այս պաշտօնին նշանակուած է 2024-ին եւ իր առաջին ամբողջական հաւաքածոն ներկայացուցած է 2025-ի Աշնան։ 2026-ին ան նախագծած է Քելվըն Քլայն հաւաքածոյի [[Գարուն|Գարնան]] եւ Աշնան հաւաքածոները, իսկ Սեպտեմբերին ներկայացուցած է նաեւ 2027-ի Գարնան հաւաքածոն&lt;ref&gt;[https://www.pvh.com/news/calvin-klein-collection-spring-2026-campaign?utm_source=chatgpt.com 2026-ի պաշտօնական ձեւաւորողը]&lt;/ref&gt;։

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}
[[Ստորոգութիւն:Ամերիկեան վաճառանիշներ]]
[[Ստորոգութիւն:Ամերիկեան ընկերութիւններ]]</text>
      <sha1>1n7vaoz0zlx8tw8q5nfxxm7ov193c69</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Տիգրան Պոյաճեան</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33165</id>
    <revision>
      <id>255661</id>
      <parentid>255310</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T05:28:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Maral Dikbikian</username>
        <id>4797</id>
      </contributor>
      <origin>255661</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2686" sha1="egbqll7533p49apjg2kdb8p49dhdkdn" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Անձ}}

'''Տիգրան Պոյաճեան''' ({{ԱԾ}}), հայ [[Իրաւաբանութիւն|իրաւաբան]], պատմաբան։

== Կենսագրական գիծեր&lt;ref&gt;{{Citation|title=Տիգրան Բոյաջյան|url=https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=%D5%8F%D5%AB%D5%A3%D6%80%D5%A1%D5%B6_%D4%B2%D5%B8%D5%B5%D5%A1%D5%BB%D5%B5%D5%A1%D5%B6&amp;oldid=9202822|date=2024-02-27|accessdate=2026-09-29|language=hy}}&lt;/ref&gt; ==
Ծնած է Արմտան։ 

1910 թուականէն սկսեալ բնակած է ԱՄՆ։ Կրթութիւնը ստացած է Հիւսիսարեւմտեան եւ Պոսթընի համալսարաններուն մէջ։ Ուսումնասիրած է իրաւաբանութիւն՝ ստանալով մագիստրոսի աստիճան (1925)։ 1917 թուականին, իբրեւ կամաւոր, Հայկական լեգէոնի կազմին մէջ կռուած է Պաղեստինի ճակատին վրայ։ Պատերազմէն քիչ ետք մնալով Կիլիկիա՝ զբաղած է հայ գաղթականներու օգնութեան հարցերով։ 1919 թուականին դարձեալ վերադարձած է ԱՄՆ։ Եղած է ՀԲԸՄ-ի ղեկավարութեան անդամ։

Գրած է հայերուն եւ Հայաստանին վերաբերող աշխատութիւններ։ Արժէքաւոր է անոր «Հայաստան․ մոռցուած ցեղասպանութեան մը դատը» (1872, անգլերէն) աշխատութիւնը, ուր ի մի բերած է հաւաստի աղբիւրներէ քաղուած բազմաթիւ փաստաթուղթեր՝ ներկայացնելով այդ ահաւոր ոճրագործութեան նախապատմութիւնը եւ ապացուցած, որ այդ ամէնուն պատասխանատուութիւնը կ'իյնայ թրքական կառավարութեան եւ անոր դաշնակից Գերմանիոյ վրայ։ Պոյաճեանի աներկբայ եզրակացութիւնն այն է, որ հայկական հարցը տակաւին փակուած չէ, որ մոռցուած ցեղասպանութիւնը չէ ունեցած իր Նիւրնպերկն ու արդարութեան դատը, եւ որպէս հայերէն խլուած հայրենիքի վերականգնման գործընթացը դեռեւս ուժի մէջ է։

== Գրականութիւն ==

* Armenia։ The Case for a Forgotten Genocide, Westwood, New Jersy, 1972։

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}{{ՀՀ}}
[[Ստորոգութիւն:Հայ իրաւաբաններ]]
[[Ստորոգութիւն:Հայ պատմաբաններ]]</text>
      <sha1>egbqll7533p49apjg2kdb8p49dhdkdn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ժիրայր Լիպարիտեան</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33166</id>
    <revision>
      <id>255662</id>
      <parentid>255311</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T05:40:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Maral Dikbikian</username>
        <id>4797</id>
      </contributor>
      <origin>255662</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10332" sha1="8uker2uqwhohj8rd3qe3qsz60w3q1pc" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Անձ}}

'''Ժիրայր Լիպարիտեան'''&lt;ref&gt;{{Citation|title=Ժիրայր Լիպարիտյան|url=https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=%D4%BA%D5%AB%D6%80%D5%A1%D5%B5%D6%80_%D4%BC%D5%AB%D5%BA%D5%A1%D6%80%D5%AB%D5%BF%D5%B5%D5%A1%D5%B6&amp;oldid=10714825|date=2026-03-26|accessdate=2026-09-29|language=hy}}&lt;/ref&gt; ({{ԱԾ}}), հայ պատմաբան, հասարակական, քաղաքական գործիչ, [[Դիւանագիտութիւն|դիւանագէտ]]։ [[Հայաստան|Հայաստանի]] արտաքին գործերու նախկին նախարարի առաջին տեղակալ (1993-1994)։ Պատմական գիտութիւններու դոկտոր (1987), փրոֆեսէօր (1982)&lt;ref&gt;[http://www.lsa.umich.edu/UMICH/asp/Home/About%20Us/People/Documents/Libaridian%20CV.pdf &quot;PROF. GERARD J. LIBARIDIAN&quot;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140106180730/http://www.lsa.umich.edu/UMICH/asp/Home/About%20Us/People/Documents/Libaridian%20CV.pdf|date=2014-01-06}}. University of Michigan.&lt;/ref&gt;։

== Կենսագրական գիծեր ==
Ծնած է [[Պէյրութ]]։ [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ]] տեղափոխուած է 1964 թուականին։ Կրթութիւնը ստացած է [[Լոս Անճելըս|Լոս Անճելըսի]] [[Քալիֆորնիա|Քալիֆորնիոյ]] համալսարանին ([[UCLA]]) մէջ։ 1969-1971 թուականներուն խմբագրած է «Ասպարէզ» երկօրեան (Լոս Անճելըս)։ 1973-1974 թուականներուն դասաւանդած է Քալիֆորնիոյ համալսարանի պատմութեան բաժանմունքին մէջ, այնուհետեւ ամերիկեան այլ համալսարաններ՝ Մաունթ Սէյնթ Մէրի քոլէճ (Լոս Անճելըս)՝ 1975, Քալիֆորնիոյ նահանգային համալսարան (Լոս Անճելըս) եւ Հարաւային Քալիֆորնիոյ համալսարան՝ 1976, Ռատկըրզի համալսարան՝ 1977, Փուճըթ Սաունտ համալսարան՝ 1978, Լա Վէրն համալսարան՝ 1979-1981, Փենսիլվանիոյ համալսարան՝ 1985, Մասաչուսէցի համալսարան (Պոսթըն)՝ 1986, Թաֆթս համալսարան՝ 1987։ 1982-1988 թուականներուն եղած է ՀՅԴ կուսակցութեան Կեդրոնական արխիւի (Պոսթըն), 1982-1990 թուականներուն նաեւ Զօրեան հիմնարկի համահիմնադիրն ու տնօրէնը, իսկ 1983-1988 թուականներուն՝ «Արմինիըն Ռեւիւ» (&quot;Armenian Review&quot;) եռամսեայ հանդէսի (Պոսթըն) խմբագիրը։

== Աշխատանքը Հայաստանի պետական աւագանիին մէջ ==
1991 թուականի Յունուար-Հոկտեմբերին հիմնած ու վարած է ՀՀ Գերագոյն խորհուրդի հետազօտութեան եւ վերլուծութեան բաժանմունքը, 1991 թուականի Նոյեմբերէն 1994 թուականի Սեպտեմբեր եղած է Հայաստանի նախագահի խորհրդական, 1993-1994 թուականներուն, միաժամանակ՝ Հայաստանի արտաքին գործոց նախարարի առաջին տեղակալ, 1994 թուականի Հոկտեմբերէն 1997 թուականի Սեպտեմբեր՝ ՀՀ նախագահի գլխաւոր խորհրդական, յատուկ յանձնարարութիւններու գծով դեսպան։ 1997-2011 թուականներուն դասաւանդած է Միչիկընի համալսարանին մէջ (Էն Անպըր)։

== Դիրքորոշումը Հայոց ցեղասպանութեան վերաբերեալ ==
Կ'ուսումնասիրէ հայ քաղաքական մտքի, հայ ժողովուրդի ազատագրական պայքարի, հայոց ցեղասպանութեան պատմութիւնը, այս հարցերուն նուիրուած շարք մը աշխատութիւններու հեղինակ է։ Մասնակցած է մարդկային իրաւանց եւ ցեղասպանութեան նուիրուած միջազգային համաժողովներու եւ սեմինարներու։ 1984 թուականի Ապրիլին ելոյթ ունեցած է Ժողովուրդներու մնայուն ատեանին մէջ՝ «Երիտթուրքերու գաղափարախօսութիւնը» զեկոյցով։

== Պատմաքաղաքական դիրքորոշումը տարբեր հարցերու վերաբերեալ ==

=== [[Սպիտակ թուղթ]] ===
2021 թուականին Ժիրայր Լիպարիտեան Թալին Փափազեանի եւ Ռոպերթ Այտապիրեանի հետ Գալուստ Կիւլպէնկեան հիմնարկութեան «Հայկական համայնքներու բաժանմունք»-ի ֆինանսաւորմամբ եւ աջակցութեամբ հրապարակած է «2020 թ. Ղարաբաղեան պատերազմը եւ Հայաստանի ապագայ արտաքին ու անվտանգութեան քաղաքականութիւնները» խորագիրով «Սպիտակ թուղթ» անունը կրող տեղեկագիր մը, ուր ներկայացուցած են պնդումներ եւ առաջարկներ հայ-ազրպէյճանական եւ հայ-թրքական յարաբերութիւններու ու Հայաստանին առնչուող այլ հարցերու վերաբերեալ&lt;ref&gt;«Լիպարիտյան․ «Սպիտակ թուղթ» զեկույցը մատնանշում է՝ որտեղ ենք և ինչ հնարավորություններ կան հիմա» հոդված panarmenian.net կայքում, ([արխիվացված 15․12․2021թ․])։&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;«Սպիտակ Թուղթը․ «2020 թ. Ղարաբաղյան պատերազմը եւ Հայաստանի ապագա արտաքին ու անվտանգության քաղաքականությունները»» հոդված a1plus.am կայքում, (արխիվացված 15․12․2021թ․)։&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;«Սպիտակ թուղթ» զեկույց, խորագիր՝ «2020 թ. Ղարաբաղյան պատերազմը եւ Հայաստանի ապագա արտաքին ու անվտանգության քաղաքականությունները», հեղինակներ՝ Ժիրայր Լիպարիտյան, Թալին Փափազյան, Ռոբերտ Այդաբիրյան, 2021 թվական, հուլիս, (առցանց տարբերակ)։&lt;/ref&gt;։

«Սպիտակ թուղթ» անունը կրող տեղեկագիրով Լիպարիտեանն ու իր երկու գործընկերները կ'առաջարկեն Հայաստանը դարձնել «չէզոք երկիր»։ Անոր հասնելու համար, ըստ իրենց, պէտք է յայտարարուի, որ Հայաստանը «ոչ մէկուն դէմ պատերազմ կը յայտարարէ եւ պատերազմի քաղաքականութիւն չի վարեր ոչ մէկուն հետ» ու զարգացնէ իր տարածքի պաշտպանողականութիւնը, դուրս գայ [[Հաւաքական անվտանգութեան պայմանագիրի կազմակերպութիւն (ՀԱՊԿ)|Հաւաքական անվտանգութեան պայմանագիրի կազմակերպութենէն (ՀԱՊԿ)]] եւ Հայաստանի տարածքէն հեռացնէ ռուսական ռազմակայանը։ Այնուհետեւ, ըստ իրենց, Հայաստանը Հիւսիսատլանտեան դաշինքի կազմակերպութեան (ՆԱԹՕ) հետ յարաբերութիւնները պէտք է դարձնէ բարձր մակարդակի՝ ՀԱՊԿ-ի հետ յարաբերութիւններուն զուգահեռ։ Այս ամէնուն զուգահեռ պէտք է խորացուին Եւրոպական Միութեան եւ «չէզոք երկիրներու» հետ յարաբերութիւնները։ Ըստ իրենց՝ այս գործողութիւններու արդիւնքով Հայաստանի ազգային հեղինակութիւնը պիտի բարձրանայ, որովհետեւ Հայաստան իրեն համար հեռանկար պիտի ունենայ՝ ըմբոստ ըլլալու կամ լսելի չըլլալու փոխարէն։ Տեղեկագիրին մէջ նաեւ կը նշուի, որ Հայաստան պէտք է քննարկումներ սկսի [[Թուրքիա|Թուրքիոյ]] եւ [[Ազրպէյճան|Ազրպէյճանի]] հետ, որպէսզի կարենայ զարգացնել անոնց հետ յարաբերութիւնները&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;։

== Գիրքեր ==

* Ղարաբաղեան թղթապանակ, փաստաթուղթեր եւ փաստեր․ 1918-1988, 1988։
* Մինչեւ որ հասնիս նախահայրերուդ։ Դաւոյեան Ռազմիկ Նիկողոսի, Լիպարիտեան Ժիրայր Սեդրակի [Առաջաբ․], Նիւ Եորք, Ոսկետառ, 1982։
* What Is to Be Asked? Proceedings of Colloquium, Cambridge, Mass., 1984 (խմբագիր)։
* The Crime of Silence. Proceedings of the Permanent Peoples' Tribunal, London, 1985 (խմբագիր)։
* The Karabagh File. Documents and Facts, 1918-1988, Cambridge and Toronto, 1988 (խմբագիր)։
* Լիպարիտեան Ժ․, Սումկայիթեան ողբերգութիւն, հայերու ջարդերը խորհրդային Ազրպէյճանի մէջ, 1990։
* Armenia at the Crossroads. Democracy and Nationhood in the Post Soviet Era, Watertown, Mass., 1991 (խմբագիր)։
* The Challenge of Statehood. Armenian Political Thinking Since Independence, Watertown, Mass., 1999 / Պետականութեան մարտահրաւէրը, Երեւան, 1999։
* Liparityan G., Modern Armenia, people and country, 2001.
* Modern Armenia: People, Nation, State. New Brunswick, New Jersey, 2004. 

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}{{ՀՀ}}
[[Ստորոգութիւն:Հայ պատմաբաններ]]
[[Ստորոգութիւն:Հայ քաղաքական գործիչներ]]
[[Ստորոգութիւն:Հայ դիւանագէտներ]]
[[Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ]]</text>
      <sha1>8uker2uqwhohj8rd3qe3qsz60w3q1pc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Պարլօ Տէր Մկրտիչեան</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33168</id>
    <revision>
      <id>255664</id>
      <parentid>255313</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T05:44:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Maral Dikbikian</username>
        <id>4797</id>
      </contributor>
      <origin>255664</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6758" sha1="phhi4aqgtr1vonsnrx26zpij0zw1xto" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Անձ}}

'''Պարլօ Տէր Մկրտիչեան''' ({{Lang-en|Barlow Der Mugrdechian}}, {{ԱԾ}}), ամերիկահայ պատմաբան եւ հայագիտութեան դասախօս՝ Քալիֆորնիոյ նահանգային համալսարանի Ֆրեզնոյի մասնաճիւղի մէջ, վերջինիս Հայկական ուսումնասիրութիւններու ծրագիրի եւ կեդրոնի տնօրէն&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.fresnostate.edu/artshum/armenianstudies/|title=Welcome|website=Fresnostate.edu|accessdate=2019 թ․ փետրվարի 8}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Costa&quot;&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/armeniansebastia0000unse|title=Armenian Sebastia/Sivas and Lesser Armenia|publisher=Mazda Publ.|year=2004|isbn=1568591527|editor-last=Hovannisian|editor-first=Richard G.|location=Costa Mesa, Calif.|page=xiv}}&lt;/ref&gt;։ Կը դասաւանդէ [[Հայոց Լեզու Եւ Գրականութիւն|հայոց լեզու եւ գրականութիւն]], պատմութիւն եւ մշակոյթ&lt;ref name=&quot;Costa&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;CSUF&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.fresnostate.edu/artshum/armenianstudies/faculty/bdm-biography.html|title=Barlow Der Mugrdechian - Biography|publisher=CSUF|archive-url=https://web.archive.org/web/20140914021458/http://www.fresnostate.edu/artshum/armenianstudies/faculty/bdm-biography.html|archive-date=2014 թ․ սեպտեմբերի 14|accessdate=2013 թ․ մարտի 10|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Berge&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=mRV2AAAAMAAJ|title=The Fresno Armenians : history of a diaspora community|last=Bulbulian|first=Berge|publisher=Word Dancer Press|year=2001|isbn=188499539X|edition=1. ed., 2. print.|location=Sanger, California|pages=177–178}}&lt;/ref&gt;։

Հետազօտութիւններու հիմնական առարկան հայ գրականութիւնն է&lt;ref name=&quot;Costa&quot; /&gt;։ Հրատարակած է բազմաթիւ յօդուածներ հայոց պատմութեան, մշակոյթի եւ գրականութեան վերաբերեալ&lt;ref name=&quot;Berge&quot; /&gt;։

== Կենսագրական գիծեր&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Citation|title=Բարլո Տեր-Մկրտիչյան|url=https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=%D4%B2%D5%A1%D6%80%D5%AC%D5%B8_%D5%8F%D5%A5%D6%80-%D5%84%D5%AF%D6%80%D5%BF%D5%AB%D5%B9%D5%B5%D5%A1%D5%B6&amp;oldid=10606714|date=2025-11-17|accessdate=2026-09-29|language=hy}}&lt;/ref&gt; ==
Ծնած է [[Ֆրեզնo|Ֆրեզնօ]], [[Քալիֆորնիա]]։ Աւարտած է Ֆրեզնոյի Քալիֆորնիոյ պետական համալսարանի կենսաբանութեան ֆաքիւլթէն։ Այնուհետեւ մագիստրոսի աստիճան ստացած է Լոս Անճելըսի Քալիֆորնիոյ համալսարանի Մերձաւորարեւելեան լեզուներու եւ մշակոյթի բաժանմունքէն։ Մագիստրոսական աշխատանքը եղած է հայոց լեզուի եւ գրականութեան շուրջ։ 1985 թուականէն սկսեալ դասախօս է Ֆրեզնոյի Քալիֆորնիոյ պետական համալսարանին մէջ։ 1991 թուականին մեծ դերակատարութիւն ունեցած է Ֆրեզնոյի Քալիֆորնիոյ պետական համալսարանի եւ Երեւանի պետական համալսարանի միջեւ ուսանողներու փոխանակման ծրագիրի հաստատման գործին մէջ։ Երկար տարիներ ղեկավարած է Հայ Օգնութեան Միութեան ամառնային ուսումնական ծրագիրը Մասաչուսէցի մէջ։

1992-1995 թուականներուն եղած է Սան Հոաքինի հովիտի հայ համայնքներու խորհուրդի նախագահ։ 1993-1995 թուականներուն եղած է Ֆրեզնոյի Սուրբ Պօղոս առաքելական եկեղեցւոյ ծխական խորհուրդի անդամ։ 2001-2004 եւ 2015-2017 թուականներուն եղած է Հայկական Ուսումնասիրութիւններու Ընկերակցութեան («Society for Armenian Studies») նախագահ։ 1997-2003 թուականներուն խմբագրած է Հայկական Ուսումնասիրութիւններու Ընկերակցութեան տեղեկագիրը։ 1996-1997 թուականներուն վարած է հայկական հարցերու եւ պատմութեան մասին «Հայ Թոք» («Hye Talk») հեռուստատեսային հաղորդումը։ 1999 թուականի Սեպտեմբերին Էջմիածնի Ազգային-Եկեղեցական ժողովին կողմէ պատուիրակ ընտրուած է եւ մասնակցած՝ Գարեգին Բ․ի ընտրութեան։

Կը տիրապետէ հայերէնին (գրաբար եւ աշխարհաբար), ռուսերէնին, թրքերէնին, անգլերէնին եւ ֆրանսերէնին։

== Պարգեւներ&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ==
2010 թուականի Սեպտեմբերին Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս Գարեգին Բ․ Տէր-Մկրտիչեանին շնորհած է «Սուրբ Ներսէս Շնորհալի» շքանշանը՝ Հայ Առաքելական Եկեղեցւոյ մատուցած ծառայութիւններուն համար։

Երեւանի պետական համալսարանէն ստացած է պատուաւոր դոկտորի կոչում։

2021 թուականի Յուլիսին Մեսրոպ Մաշտոցի անուան Մատենադարանին մէջ Տէր-Մկրտիչեանի նախաձեռնութեամբ եւ ֆինանսաւորմամբ հիմնուած է իր անուան մրցանակը, որ կը շնորհուի Մատենադարանի աշխատակիցներուն՝ լաւագոյն աշխատութիւններու, նախաձեռնութիւններու եւ ծրագիրներու իրականացման համար։

== Աշխատութիւններ&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ==

* &quot;Anooshavan: the intrepid survivor&quot; (Fresno, CA, 1995)
* &quot;David of Sassoun: Critical Studies on the Armenian Epic&quot; (Fresno, CA: The Press at California State University, 2013)
* A Festschrift, &quot;Between Paris and Fresno: Armenian Studies in Honor of Dickran Kouymjian&quot; (Costa Mesa, CA: Mazda Press, 2008)
* &quot;The Armenian Bible: a symposium celebrating the 1600th anniversary of the discovery of the Armenian alphabet and the translation of the Bible into Armenian&quot; (Burbank, CA: Western Diocese of the Armenian Church, 2007) 

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}
[[Ստորոգութիւն:Հայ պատմաբաններ]]
[[Ստորոգութիւն:Հայագէտներ]]</text>
      <sha1>phhi4aqgtr1vonsnrx26zpij0zw1xto</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Արտա Արսէնեան-Էքմէքճի</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33169</id>
    <revision>
      <id>255666</id>
      <parentid>255314</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T06:02:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Maral Dikbikian</username>
        <id>4797</id>
      </contributor>
      <origin>255666</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6104" sha1="qwc6xb81sw5vq93e0bz5wj7ffc3s8q7" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Անձ}}

'''Արտա  Արսէնեան-Էքմէքճի''' ({{ԱԾ}}), լիբանանահայ գիտնական։

== Կենսագրական գիծեր&lt;ref&gt;{{Citation|title=Արդա Արսենյան Էքմեքչի|url=https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=%D4%B1%D6%80%D5%A4%D5%A1_%D4%B1%D6%80%D5%BD%D5%A5%D5%B6%D5%B5%D5%A1%D5%B6_%D4%B7%D6%84%D5%B4%D5%A5%D6%84%D5%B9%D5%AB&amp;oldid=10851769|date=2026-08-02|accessdate=2026-09-29|language=hy}}&lt;/ref&gt; ==
Ծնած է Երուսաղէմ 1951 թուականին եւ մինչեւ 1968 թուական ապրած է Յորդանան։ Լիբանանի քաղաքացիութիւն ունի եւ ներկայիս կը բնակի Պէյրութ։ Հնագիտութեան մագիստրոսի աստիճան ստացած է Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանէն (AUB) եւ նոյն մարզին մէջ դոկտորական աստիճան՝ Փարիզի I (Փանթէոն-Սորպոն) համալսարանէն։ Ան երկու տասնամեակ Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանին մէջ դասաւանդած է հնագիտութիւն, հնագոյն կրօններ, քաղաքակրթութեանց եւ մշակոյթի պատմութիւն, այնուհետեւ պաշտօնավարած է Հայկազեան Համալսարանին մէջ, ուր 1998 թուականէն ի վեր կը գործէ իբրեւ Արուեստից եւ Գիտութեանց Ֆաքիւլթէի դեկան։ Արսէնեան-Էքմէքճի եղած է նաեւ Ընտրական Բարեփոխումներու Ազգային Յանձնախումբի անդամ (Պութրոսի յանձնախումբ, 2006 թ․), Լիբանանի Ընտրութիւններու Վերահսկիչ Յանձնախումբի անդամ (2009, 2018 թթ․)։

Անոր հետազօտական հետաքրքրութիւնները կը ներառեն ընտրական բարեփոխումները, նախապատմական Հայաստանը եւ Ուրարտուի թագաւորութիւնը։ Ան ուսումնասիրութիւններ կը կատարէ նաեւ Հայոց Ցեղասպանութեան պատմութեան եւ սեռային (քենտերային) հարցերու շուրջ՝ գլխաւորաբար կեդրոնանալով կրթութեան վրայ&lt;ref&gt;«Haigazian Academics». Արխիվացված է օրիգինալից 2018 թ․ հոկտեմբերի 24-ին. Վերցված է 2018 թ․ նոյեմբերի 22-ին.&lt;/ref&gt;։

Արտա Արսէնեան-Էքմէքճին մահացած է 15 Սեպտեմբեր 2025-ին, Պէյրութի մէջ։

== Ակադեմական ասպարէզ&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Citation|title=Arda Arsenian Ekmekji|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Arda_Arsenian_Ekmekji&amp;oldid=1372323887|date=2026-08-31|accessdate=2026-09-29|language=en}}&lt;/ref&gt; ==
Էքմէքճի երկու տասնամեակ դասաւանդած է հնագիտութիւն, հնագոյն կրօններ, քաղաքակրթութիւններ եւ մշակութային ուսումնասիրութիւններ Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանին (AUB) մէջ, նախքան Հայկազեան Համալսարանի պաշտօնի առաջարկը ընդունիլը, ուր 1998 թուականէն ի վեր կը պաշտօնավարէ իբրեւ Արուեստից եւ Գիտութեանց Ֆաքիւլթէի դեկան&lt;ref&gt;Sfeir, Myriam (2003). &quot;Arda Arsenian Ekmekji: An Armenian-Lebanese Academician Recounts&quot;. ''Al-Raida Journal'': 71–73. doi:10.32380/alrj.v0i0.429. ISSN&amp;nbsp;0259-9953. Archived from the original on November 22, 2018. Retrieved 2018-11-22.&lt;/ref&gt;։ Ան եղած է նաեւ Ընտրական Բարեփոխումներու Ազգային Յանձնախումբի անդամ (Պութրոսի յանձնախումբ, 2006), Լիբանանի Ընտրութիւններու Վերահսկիչ Յանձնախումբի անդամ (2009, 2018)։

Անոր հետազօտական հետաքրքրութիւնները կը ներառեն ընտրական բարեփոխումները, նախապատմական Հայաստանը եւ Ուրարտուի թագաւորութիւնը։ Ան կը զբաղի նաեւ Հայոց Ցեղասպանութեան բանաւոր պատմութիւններով եւ սեռային ուսումնասիրութիւններով (կեդրոնանալով կրթութեան վրայ)&lt;ref&gt;&quot;Haigazian Academics&quot;. Archived from the original on 2018-10-24. Retrieved 2018-11-22.&lt;/ref&gt;։ 2012-ին Ասփէն հիմնարկին (Aspen Institute) հետ հրատարակած է «Համայնքայնութիւնը եւ ընտրական բարեփոխումները Լիբանանի մէջ» (&quot;Confessionalism and Electoral Reform in Lebanon&quot;) աշխատութիւնը։ Հրատարակած է նաեւ Հայոց Ցեղասպանութենէն վերապրած իր մեծ հօր՝ Յակոբ Արսէնեանի յուշագրութիւնը, որ վերնագրուած է «Դէպի Գողգոթա» (&quot;Towards Golgotha&quot;)&lt;ref&gt;Mirror-Spectator, The Armenian (2012-08-06). &quot;Dr. Arda Ekmekji Travels to West Coast For US Launch of Towards Golgotha&quot;. ''The Armenian Mirror-Spectator''. Retrieved 2024-03-01.&lt;/ref&gt;։

== Հրատարակութիւններ&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ==

* ''Towards Golgotha, The Memoirs of Hagop Arsenian, a Genocide Survivor.'' (HUP 2011, 2015).
* ''Confessionalism and Electoral Reform in Lebanon'' (The Aspen Institute, July 2012).
* ''Surviving Massacre: Hagop Arsenian's Armenian Journey to Jerusalem, 1915-1916'' (Jerusalem Quarterly, Issue 49, Spring 2012).
* ''Revisiting Artin in Beirut: How Armenians are viewed in Lebanon'' (Lebanese American University, 2001).
* ''Les relations archéologiques entre les cités Urartéennes et les états du Nord de la Syrie entre le VIIIe et le VIe siècle avant Jésus-Christ'', 1994, Paris I - Panthéon - Sorbonne. 

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}
[[Ստորոգութիւն:Հայ գիտնականներ]]</text>
      <sha1>qwc6xb81sw5vq93e0bz5wj7ffc3s8q7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Մկրտիչ Էմին</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33173</id>
    <revision>
      <id>255668</id>
      <parentid>255324</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T06:15:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Maral Dikbikian</username>
        <id>4797</id>
      </contributor>
      <origin>255668</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17420" sha1="257dkt2xraxykcay4pqtgy3a6lg9lv6" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Անձ}}

'''Մկրտիչ Էմին'''&lt;ref&gt;{{Citation|title=Մկրտիչ Էմին|url=https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=%D5%84%D5%AF%D6%80%D5%BF%D5%AB%D5%B9_%D4%B7%D5%B4%D5%AB%D5%B6&amp;oldid=10463674|date=2025-10-02|accessdate=2026-09-29|language=hy}}&lt;/ref&gt; ({{ԱԾ}}), հայ պատմաբան, հայագէտ։ [[Լազարեան Ճեմարան (Մոսկուա)|Լազարեան Ճեմարանի]] փրոֆեսէօր եւ [[Հայագիտութիւն|հայագիտութեան]] ամպիոնի վարիչ։

== Կենսագրական գիծեր ==
Ուսանած է [[Կալկաթա|Կալկաթայի]] Հայոց մարդասիրական ճեմարանը։ 1834 թուականին աւարտած է [[Մոսկուա|Մոսկուայի]] Լազարեան ճեմարանը, 1838-ին՝ Մոսկուայի Համալսարանի Փիլիսոփայութեան Ֆաքիւլթէի Լեզուաբանական Բաժանմունքը։ 1838 թուականէն եղած է Լազարեան Ճեմարանի հայոց լեզուի ուսուցիչ, 1840 թուականէն՝ նաեւ տեսուչ, 1848-1855 թուականներուն՝ ճեմարանի ճեմարանական (լիցէյական) բաժանմունքի հայոց լեզուի եւ գրականութեան փրոֆեսէօր, 1866-1869 թուականներուն՝ Վլատիմիրեան նահանգի դպրոցներու վերատեսուչ, 1870-ին՝ Մոսկուայի 5-րդ երկրորդական դպրոցի (կիմնազիոնի) տնօրէն, 1871-1882 թուականներուն՝ Լազարեան Ճեմարանի փրոֆեսէօր, 1883-1890 թուականներուն՝ նաեւ հայագիտական ամպիոնի վարիչ։

== Մկրտիչ Էմինի ժառանգութիւնը ==
19-րդ դարուն պատմագրութեան մարզին մէջ բացերը լրացնելու կու գայ Մկրտիչ Էմինը։ Էմինի ներդրումը հայագիտութեան մէջ անգնահատելի է, որովհետեւ ան առաջինն էր, որ իր հետազօտութիւնները ներկայացուց ժամանակի գիտական նոր մեթոտներու համակարգին մէջ եւ համապատասխանեցուց զանոնք այդ կանոններուն։ Էմին հայագիտական բազմաթիւ եւ բազմաբնոյթ ուսումնասիրութիւններու հեղինակ է, որոնք նուիրուած էին հայոց [[Դիցաբանութիւն|դիցաբանութեան]], հնագիտութեան, պատմութեան, գրականութեան եւ մատենագիտութեան հարցերուն։ Անոր հայագիտական գործունէութեան հիմնական առանցքը հայոց պատմութիւնն էր, որուն ալ նուիրած է իր աշխատութիւններուն զգալի մասը։ Ան հիմնականին մէջ թարգմանած է հին ձեռագիր մատեանները եւ յանձնած տպագրութեան՝ անով իսկ հայ գրական մշակոյթը տարածելով Եւրոպայի եւ Ռուսաստանի մէջ։

Էմինի առաջին թարգմանութիւններէն մէկը պատմահօր «Հայոց Պատմութիւնն» է (1858 թ․), որուն կը յաջորդեն Ասողիկի եւ Վարդան Մեծի աշխատութիւններու հրատարակումը։ Բայց որպէս այդպիսին, դեռ 1853 թուականին հայագէտը հրատարակած էր [[Ղազար Փարպեցի|Ղազար Փարպեցիի]] մասին յօդուածը, որուն կը յաջորդէ [[Յովհաննէս Ե. Դրասխտանակերտցի|Յովհաննէս]] [[Յովհաննէս Ե. Դրասխտանակերտցի|Ե. Դրասխանակերտցիի]] մասին ընդարձակ յօդուածը։ Ան կը նշէ, որ մտադիր էր գրել ու ներկայացնել ուսումնասիրութիւններու շարք մը, որ պէտք է կոչուէր «Շարք Կաթողիկոսաց»։ Այս շարքին մէջ ան անդրադարձաւ հայ եկեղեցւոյ պատմութեան հարցերուն։ Ան առաջինն էր հայագիտութեան մէջ, որ մանրամասնօրէն անդրադարձաւ Յովհաննէս Կաթողիկոսին եւ զերծ պահեց զինք ժամանակի կեղծ բնութագրումներէն։ Դրասխանակերտցին կը բնութագրէին իբրեւ քաղկեդոնական, այնինչ ան անոնց թշնամին էր։ Ուշագրաւ է 1864 թուականին գրուած «Արշակունիներու մասին» յօդուածը։ 

Վարդան Մեծի պատմութեան ներածականին մէջ Էմին ոչ միայն ռուս ընթերցողին կը ներկայացնէ հայ պատմիչին աշխատութիւնը, այլեւ քննադատօրէն կը մօտենայ հայ պատմիչներու գործերուն։ Սկիզբը ան կը հաստատէ, որ հայոց պատմական գրականութիւնը քննելու անհրաժեշտութիւնը օրէ օր կը զօրանայ եւրոպացի գիտնականներու շրջանին մէջ։ Սակայն ան մտահոգ էր, որ հայոց պատմական գրականութիւնը անծանօթ մնացած էր իրենց։ Ուստի այդ պահանջն ալ ստիպեց իրեն ռուսական գիտական շրջանակներուն ներկայացնել հայ պատմիչներու աշխատութիւնները։ 1858 թուականին Մոսկուայի մէջ լոյս տեսաւ Մկրտիչ Էմինի «Երկասիրութիւններ հայոց լեզուի, գրականութեան եւ պատմութեան մասին (1840-1855)» աշխատութիւնը։ Դարավերջին լոյս տեսաւ աշխատութեան ռուսերէն տարբերակը։ Լազարեաններու արխիւին մէջ պահուող նամակներէն կը տեղեկանանք, որ Էմինին մշտապէս քաջալերած եւ նիւթական օժանդակութիւն ցոյց տուած է Խաչատուր Լազարեան։ Առաջին նամակը թուագրուած է 1854 թուականի Նոյեմբեր 12-ով։ Խ․ Լազարեան կը յայտնէ, որ այդ նամակով Մկրտիչ Էմին կը տեղեկացնէր իր քով գտնուող հայերէն հին ձեռագիր մատեաններուն մասին, որոնք ինքն ցանկութիւն ունի հրատարակելու․ «Ձեր մտադրութիւններն ու առաջադրած պայմանները բաւականին իրատեսական են եւ գինի տեսակէտէն ալ ընդունելի»&lt;ref&gt;Հովհաննիսյան, Հայկազ. ''Հայագիտության հովանավոր․Խաչատուր Լազարյան''.&lt;/ref&gt;։ Յաջորդ նամակին բովանդակութենէն յայտնի կը դառնայ, որ Էմին կը նախատեսէր նախապէս հրատարակել Մովսէս Կաղանկատուացիի «Պատմութիւն Աղուանից» աշխատութիւնը, այն ալ՝ 600 օրինակով։

Բացի վերը նշուածներէն՝ Մկրտիչ Էմին զբաղած է նաեւ Կովկասի ուսումնական շրջանակի (օքրուկի) հաստատութիւններուն համար իր հայ քերականութեան եւ քրեսթոմաթիայի (քաղուածքոց) դասագիրքերու տպագրութեամբ՝ իբրեւ ուսումնական ձեռնարկ։

1867 թուականին Էմին հանդէս եկաւ նոր հրապարակումով մը, որ նուիրուած էր Փաւստոս Բիւզանդին։ Բացի թարգմանութիւններէն ու հրատարակութիւններէն՝ նշանաւոր հայագէտը գիտաժողովներուն մէջ հանդէս կու գար հայոց պատմութեան հիմնահարցերուն նուիրուած զեկոյցներով ու հրապարակումներով։

1872 թուականին Մոսկուայի համալսարանի տպարանին մէջ լոյս տեսաւ «Հայկական Արեւելեան եկեղեցւոյ պատմութեան համառօտ ուրուագիծ» աշխատութիւնը, որուն ներածականը գրուած է Էմինի կողմէ։ Այստեղ հեղինակը կը խօսի այնպիսի հիմնախնդիրի մը մասին, ինչպիսին է հայկական եկեղեցւոյ երկու թեւերու միաւորումը։ Ան այս հարցին լուծումը կը տեսնէր հոգեւորի մերձեցման մէջ։

== «Հայկեաններու դինաստիական ցուցակը Մովսէս Խորենացիի հայոց պատմութեան մէջ» ==
Պատմագիտական կարեւոր արժէք կը ներկայացնէ «Հայկեաններու դինաստիական ցուցակը Մովսէս Խորենացիի հայոց պատմութեան մէջ» հրապարակումը, որ լոյս տեսած է 1884 թուականին։ Այստեղ ան, բարձր գնահատելով Խորենացիի պատմագիտական ժառանգութիւնը, կը նշէ, որ ան հայոց պատմութիւնը ուսումնասիրած ու մեկնաբանած է ամենատարբեր տեսանկիւններէ։ Անոր կարծիքով՝ հայկական հարստութիւններէն (դինաստիաներէն) երեքը՝ Արշակունիները, Բագրատունիները եւ Ռուբինեանները բաւականին մանրամասն ներկայացուած են, ինչ որ կարելի չէ ըսել Հայկեաններու մասին։ Միաժամանակ ան Խորենացին չի նկատեր բացարձակ ճշմարտութիւն։ Հակառակը, ան քննադատօրէն կը մօտենայ եւ կը պնդէ, որ աշխատութեան՝ Հայկեաններուն նուիրուած մասը փաստազուրկ է, մինչդեռ հարուստ է տոհմապետերու, թագաւորներու անուններու ցուցակով։ Յօդուածին յաջորդ մասին մէջ ան կը փորձէ ներկայացնել, թէ ինչ սկզբնաղբիւրներէ օգտուած է Խորենացին աշխատութիւնը շարադրելուատեն։ Ան առանձին բաժին նուիրած է Հայկեաններու ժամանակագրական աղիւսակի այն մեկնաբանութիւններուն, զորս ըրած է [[Միքայէլ Չամչեան|Միքայէլ Չամչեանը։]] 

== «Հին Հայաստանի վէպերը» ==
Մկրտիչ Էմինի ներդրումը մեծ եղած է նաեւ աղբիւրագիտական մարզին մէջ։ Հայոց պատմութեան աղբիւրագիտական հարցերուն նուիրուած է անոր «Հին Հայաստանի վէպերը», որ լոյս տեսած է 1850 թ․։ Այս հրապարակումին հիմքին ինկած էր հայագիտութեան մէջ արմատացած այն սխալ կարծիքին հերքումը, թէ իբր հայերը ստեղծած են հարուստ մատենագրութիւն, սակայն վիպական երկեր՝ ոչ։ Այստեղ ան կը բացատրէ պատմահօր յիշատակած բառերուն՝ ''վէպ, վիպասք, զրոյց, առասպել'' իմաստը։ Հեղինակը մանրամասնօրէն կը քննարկէ հայկական առասպելները եւ կ'առանձնացնէ առանձին դրուագներու մէջ նկարագրուած պատմականութիւնը՝ զանոնք նկատելով պատմութեան անբաժանելի մասը։

Այս յօդուածին շարունակութիւնը դարձաւ 1881 թ․ գրուած «Մովսէս Խորենացին եւ հին հայկական էպոսը» ուսումնասիրութիւնը։ Այստեղ Էմին կը հիմնաւորէ այն համոզումը, որ պատմահօր միջոցով մեզի հասած առասպելները ճիշդ հայոց հին էպոսն են։

== «Ակնարկ հեթանոս հայերու կրօնքին եւ հաւատալիքներուն մասին» ==
Իր արժէքով իւրայատուկ տեղ կը գրաւէ «Ակնարկ հեթանոս հայերու կրօնքին եւ հաւատալիքներուն մասին» ուսումնասիրութիւնը։ Առաջաբանին մէջ ան կ'ըսէ, որ հեթանոսական կրօնքի մասին հարցերը գիտնականներու կողմէ լուրջ ուսումնասիրութեան չեն ենթարկուած, եւ անոնց բացն ալ ստիպած է իրեն գրել ուսումնասիրութիւն մը՝ նուիրուած հեթանոս հայերու կրօնքին։ Ան կը դասակարգէ հայկական դիցարանի աստուածները, ցոյց կու տայ անոնց կապը Արեւմտեան Ասիոյ ժողովուրդներու աստուածներուն հետ։ Այնուհետեւ ան առանձին-առանձին կը ներկայացնէ հեթանոս աստուածները։ Հիմնուելով անթիք պատմագրութեան վրայ՝ ան կը փորձէ ցոյց տալ հեթանոս հայերու հայկականութիւնը։

== Այլ աշխատութիւններ ==
Յօդուածներու շարքին նշանաւոր է նաեւ պատմագիտական յատուկ կարեւորութիւն ունեցող «Վահագն վիշապաքաղ» յօդուածը։ Այստեղ եւս մանրամասնօրէն կը պատմուի Վահագնի աստուածացման ամբողջ պատմութիւնը։

Ան առանձին յօդուածով կ'անդրադառնայ Մեսրոպ Մաշտոցին ու անոր ունեցած ներդրումին՝ հայոց տառերու ստեղծման գործին մէջ։ «Հայկական այբուբենի մասին» յօդուածին մէջ ան կարծիք կը յայտնէ, որ նախամեսրոպեան գիրերը՝ Դանիէլեան նշանագիրերը, իրապէս գոյութիւն ունեցած են եւ ամենեւին փոխառութիւն չեն, այլ՝ հայկական ծագումով։

Մկրտիչ Էմինի շարք մը ուսումնասիրութիւններով («Հրեայ գաղթականութիւնը հին հայոց մէջ», 1880, «Մարերը հին Հայաստանի մէջ», «Ժիւլիւս Օփերթի՝ Աժդահակ բառի նոր բացատրութիւնը», 1880, «Արմաւիր», 1882 եւ այլն, բոլորն ալ՝ ռուսերէն) հիմք դրուեցաւ Հայաստանի մէջ օտար գաղութներու եւ գաղթականութեան վերաբերեալ պատմութեան։

Մկրտիչ Էմին հիմնադրած է Լազարեան Ճեմարանի մատենադարանը, առաջին անգամ հրատարակած է Ղազար Փարպեցիի «Թուղթ»-ը (1853), Մովսէս Կաղանկատուացիի «Պատմութիւն Աղուանից աշխարհի» (1860), Մխիթար Այրիվանեցիի «Պատմութիւն Հայոց» (1860), Վարդան Արեւելցիի «Պատմութիւն տիեզերական» (1861) աշխատութիւններու քննական բնագիրները։

Մկրտիչ Էմին ռուսերէնի թարգմանած է եւ առաջաբանով ու ծանօթագրութիւններով հրատարակած՝ Մովսէս Խորենացիի «Պատմութիւն Հայոց»-ը (1858), Վարդան Արեւելցիի «Պատմութիւն»-ը (1861), Ստեփանոս Տարօնեցիի «Պատմութիւն»-ը (1864), իսկ ֆրանսերէնի՝ [[Փաւստոս Բիւզանդ|Փաւստոս Բիւզանդի]] «Պատմութիւն Հայոց»-ը (1867) եւ այլն։ Մկրտիչ Էմինի երկերու ամբողջական հաւաքածոն լոյս տեսած է Մոսկուայի մէջ (հտ․ 1-3, 1893-97)։ Մկրտիչ Էմինի կտակած միջոցներով հրատարակուած է «Էմինեան ազգագրական ժողովածու»-ն (9 հտ․)&lt;ref&gt;''Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005''.&lt;/ref&gt;։

== Երկեր ==

* Երկասիրութիւններ հայոց լեզուի, գրականութեան եւ պատմութեան մասին (1840-1855), Մ․, 1898։

== Գրականութիւն ==

* Շահազիզ Ե․, Մ․ Հ․ Էմին, Թ․, 1900։
* Բատիկեան Լ․, Մկրտիչ Էմինը հայոց հին հեթանոսական կրօնքին մասին, ԲԵՀ, № 1, 1974։
* Веселовский Ю. А., Очерки армянской литературы, истории и культуры, Е., 1972. 

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}
[[Ստորոգութիւն:Հայ պատմաբաններ]]
[[Ստորոգութիւն:Հայագէտներ]]</text>
      <sha1>257dkt2xraxykcay4pqtgy3a6lg9lv6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Թովմաս Խոջամալեան</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33174</id>
    <revision>
      <id>255670</id>
      <parentid>255326</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T06:23:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Maral Dikbikian</username>
        <id>4797</id>
      </contributor>
      <origin>255670</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6374" sha1="01b4qnjsun7y621qps8cazx4x0ppm1s" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Անձ}}

'''Թովմաս Խոջամալեան'''&lt;ref&gt;{{Citation|title=Թովմաս Խոջամալյան|url=https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=%D4%B9%D5%B8%D5%BE%D5%B4%D5%A1%D5%BD_%D4%BD%D5%B8%D5%BB%D5%A1%D5%B4%D5%A1%D5%AC%D5%B5%D5%A1%D5%B6&amp;oldid=9161938|date=2024-02-24|accessdate=2026-09-29|language=hy}}&lt;/ref&gt; ({{ԱԾ}}), հայ պատմիչ, հասարակական եւ քաղաքական գործիչ։

== Կենսագրական գիծեր ==
Սկզբնական կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրի հայկական առեւտրական դպրոցը։ Յետագային տեղափոխուած է [[Հնդկաստան]], ուսումնասիրած՝ ծովագնացութիւն եւ դարձած է նաւապետ։ Զբաղած է առեւտուրով՝ դառնալով հնդկահայ խոշոր վաճառականներէն մէկը։ Տիրապետած է պարսկերէն, հինտի եւ անգլերէն լեզուներուն։ Եռանդուն կերպով մասնակցած է հնդկահայ հասարակական-քաղաքական ու հոգեւոր-մշակութային կեանքին։ Սերտ կապեր ունեցած է Պենկալիոյ (ուր հաւանաբար եղած է Խոջամալեանի մշտական բնակութեան վայրը) եւ Մեծ Մողոլներու արքունիքի բարձրաստիճան անձերուն հետ։ Անձամբ ճանչցած է անգլիական գաղութարարներուն դէմ հնդիկ ժողովուրդի ազատագրական կռիւներու (1760–1764) հնդիկ ու հայ որոշ ղեկավար մասնակիցները (Միր Քասիմ Ալի, Գօրգին խան եւ այլն)։

Իբրեւ հնդկահայ համայնքի ներկայացուցիչ՝ մեկնած է Լոնտոն եւ անգլիական կառավարութեան բողոք ներկայացուցած է ընդդէմ Արեւելահնդկական ընկերութեան ու Պենկալիոյ ընդհանուր նահանգապետ Վանսիթարթի (1760–1764)՝ հայ վաճառականներու նկատմամբ անոնց ապօրինի գործողութիւններուն եւ բռնութիւններուն համար։ Մի քանի տարի մնալով Լոնտոն՝ բազմիցս հանդէս եկած է անգլիական խորհրդարանին (պառլամենտին) մէջ, յաղթահարած է անգլիացիներու կողմնապահութիւնը, շահած՝ դատը եւ ստացած՝ հնդկահայերու պահանջած 500,000 դահեկանը։ Այնուհետեւ վերադարձած է Հնդկաստան եւ 1768 թուականին գրած՝ «Պատմութիւն Հնդկաց» աշխատութիւնը։

Խոջամալեանի հետագայ գործունէութեան մասին տեղեկութիւնները կցկտուր են։ Թաղուած է Տելիի հայկական հին գերեզմանատան մէջ, ուր այժմ ալ կանգուն է Խոջամալեանի յուշարձան-շիրիմը։

== Աշխատութիւններ ==
Խոջամալեանի աշխատութիւնը կ'ընդգրկէ XIV դարու սկիզբէն մինչեւ 1764 թուականի միջեւ ինկած ժամանակաշրջանի [[Հնդկաստան|Հնդկաստանի]] աշխարհագրութեան, տնտեսութեան, չափ ու կշիռներու, քաղաքական անցքերու, կրօնքի, Մալապարի քրիստոնեաներու, հնդկահայ համայնքի, հնդիկ ժողովուրդի ազատագրական պայքարի, անոր մէջ հայերու մասնակցութեան ու խաղացած դերին եւ այլ հարցերու համառօտ շարադրանքը՝ շուրջ 455 տարուան պատմութիւն։

Հին շրջանի պատմութիւնը շարադրելուատեն Խոջամալեան օգտուած է Մեծ Մողոլներու մայրաքաղաք Էլապազի (Ալահապատ) արքունի դիւանի նիւթերէն, իսկ ուշ շրջանի համար՝ օգտագործած է դէպքերու մասնակիցներու, ականատեսներու տեղեկութիւնները եւ զանազան փաստաթուղթեր։ Կը ենթադրուի, որ օգտագործած է նաեւ ծովային քարտէսներ ու ատլասներ։

Աշխատութեան բնագիրը մեզի չէ հասած։ Առայժմ յայտնի միակ ընդօրինակութիւնը (1821) կը պահպանուի Հնդկաստանի մէջ՝ հայկական ձեռագիրներու [[Սպահան|Սպահանի]] հաւաքածոյին մէջ։ Երկը բաղկացած է երկու մասէ, բայց հրատարակուած է միայն երկրորդը (առաջինէն առանձին գլուխներ լոյս տեսած են 1822 թուականին, [[Կալկաթա|Կալկաթայի]] մէջ՝ «Շտեմարան» ամսագիրին մէջ)։ Ան տպագրուած է նաեւ ռուսերէնի (Aбрамян P. A., Aрмянские источники XVIII века об Индии, E., 1968)։

Խոջամալեանի երկը պատմագիտական զգալի արժէք ունի։ Անիկա առանձնապէս կարեւոր աղբիւր է Հնդկաստանի գաղութացման, հնդիկ ժողովուրդի ազատագրական պայքարի, անոր մէջ հայերու մասնակցութեան մասին անգլիական աղբիւրներու, միտումնաւոր խեղաթիւրումներու եւ միակողմանիութեան բացայայտման, ինչպէս նաեւ Մալապարի քրիստոնեաներու եւ հնդկահայ գաղութի պատմութեան ուսումնասիրման համար։

== Գրականութիւն ==

* Պատմութիւն Հնդկաց, մաս 2, Կալկաթա, 1849։
* Լէօ, Երկերու ժողովածու, հտ․ 3, գիրք 2, Ե․, 1973։

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}{{ՀՍՀ}}
[[Ստորոգութիւն:Հայ պատմիչներ]]
[[Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ]]
[[Ստորոգութիւն:Հայ քաղաքական գործիչներ]]</text>
      <sha1>01b4qnjsun7y621qps8cazx4x0ppm1s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ազարեան ընտանիք</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33175</id>
    <revision>
      <id>255683</id>
      <parentid>255328</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T10:44:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Maral Dikbikian</username>
        <id>4797</id>
      </contributor>
      <origin>255683</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8526" sha1="600uzvzxl1k2zj5r9751nee54fgp89q" xml:space="preserve">[[Պատկեր:Restored_house_in_Gumussuyu,_Beyoglu,_Inonu_Caddesi,_November_22_2017.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Restored_house_in_Gumussuyu,_Beyoglu,_Inonu_Caddesi,_November_22_2017.jpg|մինի|Ազարեաններու պալատը]]
'''Ազարեան ընտանիք''', հայազգի ընտանիք՝ [[Օսմանեան Կայսրութիւն|Օսմանեան կայսրութեան]] մէջ, որ 1800-ականներու վերջը եւ 1900-ականներու սկիզբը եղած է [[Կոստանդնուպոլիս|Կոստանդնուպոլսոյ]] ամէնէն նշանաւոր ընտանիքներէն մէկը։ Պետրոս Ազարեանի որդի Յովհաննէսի ժառանգներն են'''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.maggieblanck.com/Azarian/Azarian.html|title=Hovhannes Azarian and Anna Kovhovmjian and Their Children|website=www.maggieblanck.com|access-date=2025-01-10}}&lt;/ref&gt;'''։

Ազարեանները եղած են կրթուած, եւրոպականացուած, տիրապետած են քանի մը լեզուներու։

== Տոհմաբանութիւն&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Citation|title=Ազարյան ընտանիք|url=https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=%D4%B1%D5%A6%D5%A1%D6%80%D5%B5%D5%A1%D5%B6_%D5%A8%D5%B6%D5%BF%D5%A1%D5%B6%D5%AB%D6%84&amp;oldid=10495365|date=2025-11-08|accessdate=2026-09-29|language=hy}}&lt;/ref&gt; ==
Գերդաստանը ծագած է [[Սեբաստիա|Սեբաստիոյ]] կուսակալութեան (վիլայէթի, այժմ՝ Սվազ) Բրգնիք գիւղէն։ Եղած են հայ կաթողիկէներ։ Ամէնէն վաղ յիշատակուող ներկայացուցիչը՝ Պետրոս Ազարեան, Բրգնիքէն տեղափոխուած է Կոստանդնուպոլիս։ Սկզբնական շրջանին ունեցած է առնուազն երեք զաւակ՝ Յովհաննէսը, Պօղոսը եւ Իսկուհին։

Յովհաննէս Ազարեան ամուսնացած է Աննա Կոհհովմճեանի հետ։ Իրենց զաւակներն են՝ Արիստակէսը, Յակոբը, Ստեփանոս Պետրոսը, Վինսենթը, Ճոզէֆը, Անտոնը, Կատերինէն եւ Ֆիլոմենէն։

Արիստակէս, Յակոբ (Ճէյմս) եւ Ճոզէֆ դարձած են հարուստ վաճառականներ, որոնք առեւտուր կ'ընէին ԱՄՆ-ի եւ Կոստանդնուպոլսոյ միջեւ։ Վինսենթ նոյնպէս վաճառական էր, որ տեղափոխուած էր ԱՄՆ-ի [[Պոսթըն]] քաղաքը։

Արիստակէս Ազարեան ծնած է 1782 թուականին Կոստանդնուպոլիս&lt;ref&gt;«CERL Thesaurus». ''data.cerl.org'' (անգլերեն). Վերցված է 2024-02-21-ին.&lt;/ref&gt;։ Եղած է Կեսարիոյ հոգեւոր առաջնորդ, [[Վիեննա|Վիեննայի]] [[Մխիթարեան Միաբանութիւն|Մխիթարեան Միաբանութեան]] երկրորդ աբբահայրը&lt;ref&gt;''«Ով ով է։ Հայեր» հանրագիտարան, հատոր առաջին։''. Երևան: Հայկական հանրագիտարան հրատ. 2005.&lt;/ref&gt;։ Ազարեանի օրով Վիեննայի հայկական տպարանը մեծ զարգացում ապրած է, եւ 1838 թուականին կարելի դարձած է տպագրել «Որ օրհնես զայնոսիկ» աղօթքը 25 լեզուով&lt;ref&gt;Հովհան Ոսկեբերան (1893). ''Աղօթք Ս. պատարագի որ օրհնես զայնոսիկ ի յիսուն լեզուս սեպհական տառիւք իւրաքանչիւր լեզուի'' (Բ. տպագրութիւն&amp;nbsp;ed.). Վիեննա: տպ. Մխիթարեան.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Church, Armenian (1893). ''Աղօթք Ս. Պատարագի Որ օրհնես զայնոսիկ ի հիսուն լեզուս սեպհական տառիւք իւրաքանչիւր լեզուի''. Մխիթարեան տպարան.&lt;/ref&gt;։

Ստեփանոս Պետրոս ծնած է 1826 թուականին Կոստանդնուպոլիս&lt;ref&gt;«Patriarch Stephan Bedros X Azarian &amp;#x5B;Catholic-Hierarchy&amp;#x5D;». ''www.catholic-hierarchy.org''. Վերցված է 2024-02-21-ին.&lt;/ref&gt;։ 1877 թուականի Սեպտեմբեր 23-ին ձեռնադրուած է [[Նիկոսիա|Նիկոսիոյ]] եպիսկոպոս։ 1881-1899 թուականներուն եղած է Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկէ Եկեղեցւոյ Պատրիարք։ Իր պատրիարքութեան ատեն տեղի ունեցած է Հայ Կաթողիկէ Եկեղեցւոյ երկրորդ սինոդը (1890 թուականին)։ Եղբօր՝ Արիստակէս Ազարեանի հետ կազմած է բազմալեզու ընդարձակ բառարան մը՝ «Նոր բառգիրք յունարէն, իտալերէն, հայերէն, տաճկերէն» (1848)&lt;ref&gt;Azarian, Aristakēs; Azarian, Stepʻanos (1848). ''Nor baṛgirkʻ hunarēn, italerēn, hayerēn, tachkerēn''. I Vienna: I Vans Pashtpan S. Astuatsatsni.&lt;/ref&gt;։ 

== Ազարեաններու Առանձնատունը&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ==
Ազարեան ընտանիքը նշանակալից դեր խաղացած է Կոստանդնուպոլսոյ ճարտարապետական եւ քաղաքաշինական զարգացման մէջ։ Իրենց կառուցած շէնքերը ոչ միայն կ'արտացոլէին իրենց հարստութիւնն ու ազդեցութիւնը, այլեւ կը նպաստէին քաղաքին արդիականացման։

Ազարեաններու առանձնատունը, որ կը գտնուի Իսթանպուլի Սարըյէր Պիւյիւքտէրէ Փիյասա փողոցին վրայ, կառուցուած է 20-րդ դարու սկիզբը՝ հին այրած շինութեան մը տեղը։ Շէնքին ճարտարապետն էր Անդոն Քազազեանը, որ պատուիրուած էր հայ գործարար Պետրոս Ազարեանի կողմէ։ 1978-1980 թուականներուն Ազարեաններու շէնքը վերափոխուած է թանգարանի եւ բացուած է որպէս Սատպերք Հանըմ թանգարան։

Շէնքը կը գրաւէ 400 քառակուսի մեթր տարածք եւ կը գտնուի 4280 քառակուսի մեթրնոց պարտէզի մը մէջ։ Պարտէզը ձեւաւորուած է եւ շրջապատուած ծառերով, ինչպէս Պոսֆորի շատ մը այլ առանձնատուններու մէջ։ Շէնքը կը բաղկանայ հինգ յարկէ, ներառեալ նկուղն ու ձեղնայարկը, ունի 33 սենեակ, չորս նախասրահ եւ երեք մուտք՝ մէկը ճակատային եւ երկուքը՝ շէնքին կողմերէն։ Ներքին հարդարանքը կ'արտացոլէ Կեդրոնական Եւրոպայի ճարտարապետութիւնը՝ տարբեր ձեռագործ փորագրութիւններով, իմիտացիոն մարմարէ ներքին ծեփով եւ առաստաղներով&lt;ref&gt;«Azaryan Mansion - VKV». ''encyclopedia.vkv.org.tr''. Վերցված է 2025-01-10-ին.&lt;/ref&gt;։

=== Ազարեան Փալաս ===
Ազարեան Փալասը (Palais Azaryan կամ Azaryan Sarayı), որ յայտնի է նաեւ որպէս Արծաթեայ Ջուրերու Պալատ (Palais des Eaux Argentées), կը գտնուի Իսթանպուլի Պէյօղլու շրջանի Այազ Փաշա թաղամասին մէջ։ Շէնքը պատկանած է Ճոզէֆ Ազարեանին եւ հայտնի էր որպէս Ազարեաններու բնակարաններ։ Անիկա նախագծած եւ կառուցած է ճարտարապետ Լեւոն Կիւրեղեանը 1903 թուականին։

Այս շէնքը եւս կ'արտացոլէր ընտանիքին հարստութիւնն ու ազդեցութիւնը Կոստանդնուպոլսոյ մէջ։ Ազարեան ընտանիքին ներդրումներն ու կառուցած շէնքերը կարեւոր դեր խաղացած են [[Իսթանպուլ|Իսթանպուլի]] քաղաքաշինութեան եւ ճարտարապետութեան զարգացման մէջ՝ արտացոլելով իրենց ժամանակի ընկերային եւ տնտեսական փոփոխութիւնները։ 

== Ծանօթագրութիւններ ==
&lt;references /&gt;
[[Ստորոգութիւն:Հայկական տոհմեր]]</text>
      <sha1>600uzvzxl1k2zj5r9751nee54fgp89q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Մեծառ (անձնանուն)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33384</id>
    <revision>
      <id>255604</id>
      <timestamp>2026-09-28T12:15:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «'''Մեծառ''', հայկական արական անուն։ Յառաջացած է [[հայերէն]] ''մեծ'' բառէն, սակայն «''առ»''-ի նշանակութիւնը անյայտ է&lt;ref&gt;Հրաչեայ Աճառեան, «Հայոց Անձնանունների Բառարան», Գ․ հատոր, Երեւան, Երեւանի պետական համալսարանի հրատարակութիւն, 1946, էջ 308։&lt;/ref&gt;։  == Գործածութիւններ ==  * Մեծ...»:</comment>
      <origin>255604</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="798" sha1="e5yhcenwq6ref8l1pmuhzuxcwckv153" xml:space="preserve">'''Մեծառ''', հայկական արական անուն։ Յառաջացած է [[հայերէն]] ''մեծ'' բառէն, սակայն «''առ»''-ի նշանակութիւնը անյայտ է&lt;ref&gt;Հրաչեայ Աճառեան, «Հայոց Անձնանունների Բառարան», Գ․ հատոր, Երեւան, Երեւանի պետական համալսարանի հրատարակութիւն, 1946, էջ 308։&lt;/ref&gt;։

== Գործածութիւններ ==

* Մեծառ, յիշատակուած է կաշեգործ Գաբրիէլի հետ՝ 1742 թուականին&lt;ref&gt;Ձեռագիր Վասպուրական 566։&lt;/ref&gt;։

== Ծանօթագրութիւններ ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[Ստորոգութիւն:Հայկական արական անձնանուններ]]</text>
      <sha1>e5yhcenwq6ref8l1pmuhzuxcwckv153</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Մեծաւագ (անձնանուն)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33385</id>
    <revision>
      <id>255605</id>
      <timestamp>2026-09-28T12:20:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «'''Մեծաւագ''', հայկական արական անուն։ Յառաջացած է [[հայերէն]] ''մեծ'' ևեւ ''աւագ'' հոմանիշներէն&lt;ref&gt;Հրաչեայ Աճառեան, «Հայոց Անձնանունների Բառարան», Գ․ հատոր, Երեւան, Երեւանի պետական համալսարանի հրատարակութիւն, 1946, էջ 309։&lt;/ref&gt;։ Մէկ անգամ յիշատակուած է անթուական յիշատակարա...»:</comment>
      <origin>255605</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="772" sha1="brr1cs5gbp9lkjbtwtif1yiutukm7r4" xml:space="preserve">'''Մեծաւագ''', հայկական արական անուն։ Յառաջացած է [[հայերէն]] ''մեծ'' ևեւ ''աւագ'' հոմանիշներէն&lt;ref&gt;Հրաչեայ Աճառեան, «Հայոց Անձնանունների Բառարան», Գ․ հատոր, Երեւան, Երեւանի պետական համալսարանի հրատարակութիւն, 1946, էջ 309։&lt;/ref&gt;։ Մէկ անգամ յիշատակուած է անթուական յիշատակարանի մը մէջ, որ գրուած է 1626 թուականէն ուշ&lt;ref&gt;Ձեռագիր Վասպուրական 870։&lt;/ref&gt;։

== Ծանոթագրություններ ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[Ստորոգութիւն:Հայկական արական անձնանուններ]]</text>
      <sha1>brr1cs5gbp9lkjbtwtif1yiutukm7r4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>255606</id>
      <parentid>255605</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T12:20:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>255606</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="770" sha1="gdghvlwdyket8mbdco4jmco7sal3iqw" xml:space="preserve">'''Մեծաւագ''', հայկական արական անուն։ Յառաջացած է [[հայերէն]] ''մեծ'' ևեւ ''աւագ'' հոմանիշներէն&lt;ref&gt;Հրաչեայ Աճառեան, «Հայոց Անձնանունների Բառարան», Գ․ հատոր, Երեւան, Երեւանի պետական համալսարանի հրատարակութիւն, 1946, էջ 309։&lt;/ref&gt;։ Մէկ անգամ յիշատակուած է անթուական յիշատակարանի մը մէջ, որ գրուած է 1626 թուականէն ուշ&lt;ref&gt;Ձեռագիր Վասպուրական 870։&lt;/ref&gt;։

== Ծանօթագրութիւններ ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[Ստորոգութիւն:Հայկական արական անձնանուններ]]</text>
      <sha1>gdghvlwdyket8mbdco4jmco7sal3iqw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Մեծատուր (անձնանուն)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33386</id>
    <revision>
      <id>255607</id>
      <timestamp>2026-09-28T12:24:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «'''Մեծատուր''', հայկական ծագմամբ արական անձնանուն։ Անունը յառաջացած է [[հայերէն]] ''մեծ'' եւ ''տուր'' բառերէն, ինչպէս Տիրատուրը, Աստուածատուրը եւ այլն։  == Գործածութիւն == Հայերու մէջ անունը յիշատակուած է 14-17-րդ դարերուն, որմէ յառաջացած է ''Մեծատուրեան'' մականունը&lt;ref&gt;Հրաչե...»:</comment>
      <origin>255607</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="863" sha1="4j0z1z54d3nu101dnvzt8c6yxwp1wwu" xml:space="preserve">'''Մեծատուր''', հայկական ծագմամբ արական անձնանուն։ Անունը յառաջացած է [[հայերէն]] ''մեծ'' եւ ''տուր'' բառերէն, ինչպէս Տիրատուրը, Աստուածատուրը եւ այլն։

== Գործածութիւն ==
Հայերու մէջ անունը յիշատակուած է 14-17-րդ դարերուն, որմէ յառաջացած է ''Մեծատուրեան'' մականունը&lt;ref&gt;Հրաչեայ Աճառեան, «Հայոց Անձնանունների Բառարան», Գ․ հատոր, Երեւան, Երեւանի պետական համալսարանի հրատարակութիւն, 1946, էջ 308։&lt;/ref&gt;։

== Ծանօթագրութիւններ ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[Ստորոգութիւն:Հայկական արական անձնանուններ]]</text>
      <sha1>4j0z1z54d3nu101dnvzt8c6yxwp1wwu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Մեծտիկին (անձնանուն)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33387</id>
    <revision>
      <id>255608</id>
      <timestamp>2026-09-28T12:29:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «'''Մեծտիկին''', հայկական ծագում ունեցող իգական անձնանուն։ Յառաջացած է [[հայերէն]] ''մեծ'' եւ ''տիկին'' բառերէն։ Կը համապատասխանէ թաթարերէն՝ ''ulu-bika'' անուան, որ նոյն կազմութիւնը ունի, ինչպէս՝ Մեծտիկինը։  == Գործածութիւն == Յիշատակուած է 13-16-րդ դարերուն։  * Հոգեւոր մայր Մեծտ...»:</comment>
      <origin>255608</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1111" sha1="55ta9g2c5uelyb4y6i4hzuo46iqj9mr" xml:space="preserve">'''Մեծտիկին''', հայկական ծագում ունեցող իգական անձնանուն։ Յառաջացած է [[հայերէն]] ''մեծ'' եւ ''տիկին'' բառերէն։ Կը համապատասխանէ թաթարերէն՝ ''ulu-bika'' անուան, որ նոյն կազմութիւնը ունի, ինչպէս՝ Մեծտիկինը։

== Գործածութիւն ==
Յիշատակուած է 13-16-րդ դարերուն։

* Հոգեւոր մայր Մեծտիկին՝ 1317 թուական,
* Յովհաննէս գրիչի մայրը՝ 1328 թուական,
* Մելիքսեթ գրիչի մայրը՝ 1410 թուական։

Աւելի ուշ յիշատակուած է 1536 թուականին&lt;ref&gt;Հրաչեայ Աճառեան, «Հայոց Անձնանունների Բառարան», Գ․ հատոր, Երեւան, Երեւանի պետական համալսարանի հրատարակութիւն, 1946, էջ 311։

&lt;/ref&gt;։

== Ծանօթագրութիւններ ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[Ստորոգութիւն:Հայկական իգական անձնանուններ]]</text>
      <sha1>55ta9g2c5uelyb4y6i4hzuo46iqj9mr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Մեհեկի (անձնանուն)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33388</id>
    <revision>
      <id>255609</id>
      <timestamp>2026-09-28T12:33:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «'''Մեհեկի''', հայկական արական անուն։ Յառաջացած է [[հայերէն]] ''մեհեկի'' ամսանունէն, որ [[Հայկ Նահապետ|Հայկ նահապետի]] 7 որդիներէն մէկն էր&lt;ref&gt;Հրաչեայ Աճառեան, «Հայոց Անձնանունների Բառարան», Գ․ հատոր, Երեւան, Երեւանի պետական համալսարանի հրատարակութիւն, 1946, էջ 311։&lt;/ref&gt;։  == Ծա...»:</comment>
      <origin>255609</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="636" sha1="tmvck49xtjh90r8hfpo9zhhuf13wtud" xml:space="preserve">'''Մեհեկի''', հայկական արական անուն։ Յառաջացած է [[հայերէն]] ''մեհեկի'' ամսանունէն, որ [[Հայկ Նահապետ|Հայկ նահապետի]] 7 որդիներէն մէկն էր&lt;ref&gt;Հրաչեայ Աճառեան, «Հայոց Անձնանունների Բառարան», Գ․ հատոր, Երեւան, Երեւանի պետական համալսարանի հրատարակութիւն, 1946, էջ 311։&lt;/ref&gt;։

== Ծանօթագրութիւններ ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[Ստորոգութիւն:Հայկական արական անձնանուններ]]</text>
      <sha1>tmvck49xtjh90r8hfpo9zhhuf13wtud</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Մեղուշ (անձնանուն)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33389</id>
    <revision>
      <id>255610</id>
      <timestamp>2026-09-28T12:36:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «'''Մեղուշ''', հայկական իգական անուն։ Յառաջացած է [[հայերէն]] ''մեղր'' բառի փաղաքշական ձեւէն։ 4 անգամ յիշատակուած է 16-17-րդ դարերուն՝ 1585&lt;ref&gt;Ձեռագիր Վասպուրական 704&lt;/ref&gt;, 1596&lt;ref&gt;անդ 747&lt;/ref&gt;, 1619&lt;ref&gt;անդ 860&lt;/ref&gt; եւ 1632&lt;ref&gt;անդ 879&lt;/ref&gt; թուականներուն&lt;ref&gt;Հրաչեայ Աճառեան, «Հայոց Անձնանունների Բա...»:</comment>
      <origin>255610</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="797" sha1="41w55vewxygt1xb1uq6o13ca9yvzoop" xml:space="preserve">'''Մեղուշ''', հայկական իգական անուն։ Յառաջացած է [[հայերէն]] ''մեղր'' բառի փաղաքշական ձեւէն։ 4 անգամ յիշատակուած է 16-17-րդ դարերուն՝ 1585&lt;ref&gt;Ձեռագիր Վասպուրական 704&lt;/ref&gt;, 1596&lt;ref&gt;անդ 747&lt;/ref&gt;, 1619&lt;ref&gt;անդ 860&lt;/ref&gt; եւ 1632&lt;ref&gt;անդ 879&lt;/ref&gt; թուականներուն&lt;ref&gt;Հրաչեայ Աճառեան, «Հայոց Անձնանունների Բառարան», Գ․ հատոր, Երեւան, Երեւանի պետական համալսարանի հրատարակութիւն, 1946, էջ 315։&lt;/ref&gt;։

== Ծանօթագրութիւններ ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[Ստորոգութիւն:Հայկական իգական անձնանուններ]]</text>
      <sha1>41w55vewxygt1xb1uq6o13ca9yvzoop</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Մեղրիկ (անձնանուն)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33390</id>
    <revision>
      <id>255611</id>
      <timestamp>2026-09-28T12:40:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «'''Մեղրիկ''', հայկական արական անուն։ Յառաջացած է [[հայերէն]] ''մեղր'' բառէն կամ ''Մեղրի'' տեղանունէն&lt;ref&gt;Հրաչեայ Աճառեան, «Հայոց Անձնանունների Բառարան», Գ․ հատոր, Երեւան, Երեւանի պետական համալսարանի հրատարակութիւն, 1946, էջ 315։&lt;/ref&gt;։  == Գործածություններ ==  * Մեղրիկ կամ Մելիա...»:</comment>
      <origin>255611</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="903" sha1="11ijmk16mvqf2kxzxusmqlq8blikvwr" xml:space="preserve">'''Մեղրիկ''', հայկական արական անուն։ Յառաջացած է [[հայերէն]] ''մեղր'' բառէն կամ ''Մեղրի'' տեղանունէն&lt;ref&gt;Հրաչեայ Աճառեան, «Հայոց Անձնանունների Բառարան», Գ․ հատոր, Երեւան, Երեւանի պետական համալսարանի հրատարակութիւն, 1946, էջ 315։&lt;/ref&gt;։

== Գործածություններ ==

* Մեղրիկ կամ Մելիաս, հայ զօրավար, որ Գուրգենի հետ 934 թուականին ճնշեց արաբներու ապստամբութիւնը՝ Մելիտինէի մէջ յունաց դէմ&lt;ref&gt;Տէր Սահակեան «Հայ կայսերք», Բ․ 70։&lt;/ref&gt;։

== Ծանօթագրութիւններ ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[Ստորոգութիւն:Հայկական արական անձնանուններ]]</text>
      <sha1>11ijmk16mvqf2kxzxusmqlq8blikvwr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Մենակեց (անձնանուն)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33391</id>
    <revision>
      <id>255612</id>
      <timestamp>2026-09-28T12:47:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «'''Մենակեց''', հայկական արական անուն։ Յառաջացած է [[հայերէն]] ''մենակեաց'' բառէն&lt;ref&gt;Հրաչեայ Աճառեան, «Հայոց Անձնանունների Բառարան», Գ․ հատոր, Երեւան, Երեւանի պետական համալսարանի հրատարակութիւն, 1946, էջ 315։&lt;/ref&gt;։ Յիշատակուած է մէկ անգամ անթուական յիշատակարանի մը մէջ, որ...»:</comment>
      <origin>255612</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="737" sha1="q56cankavn569peo4cbze211maeulhz" xml:space="preserve">'''Մենակեց''', հայկական արական անուն։ Յառաջացած է [[հայերէն]] ''մենակեաց'' բառէն&lt;ref&gt;Հրաչեայ Աճառեան, «Հայոց Անձնանունների Բառարան», Գ․ հատոր, Երեւան, Երեւանի պետական համալսարանի հրատարակութիւն, 1946, էջ 315։&lt;/ref&gt;։ Յիշատակուած է մէկ անգամ անթուական յիշատակարանի մը մէջ, որ գրուած է 1311 թուականէն ետք&lt;ref&gt;Ձեռագիր Թաւրիզ 73ա։&lt;/ref&gt;։

== Ծանօթագրութիւններ ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[Ստորոգութիւն:Հայկական արական անձնանուններ]]</text>
      <sha1>q56cankavn569peo4cbze211maeulhz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Մենիկ (անձնանուն)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33392</id>
    <revision>
      <id>255613</id>
      <timestamp>2026-09-28T12:52:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «'''Մենիկ''', հայկական իգական անուն։ Յառաջացած է [[հայերէն]] ''մենիկ''՝ «մենակ» բառէն։ Յիշատակուած է մէկ անգամ&lt;ref&gt;Հրաչեայ Աճառեան, «Հայոց Անձնանունների Բառարան», Գ․ հատոր, Երեւան, Երեւանի պետական համալսարանի հրատարակութիւն, 1946, էջ 316։&lt;/ref&gt;։  == Գործածութիւններ ==  * Մենիկ,...»:</comment>
      <origin>255613</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="862" sha1="cvdfu4xwa4hjam766yjq0mx2vxlfjjv" xml:space="preserve">'''Մենիկ''', հայկական իգական անուն։ Յառաջացած է [[հայերէն]] ''մենիկ''՝ «մենակ» բառէն։ Յիշատակուած է մէկ անգամ&lt;ref&gt;Հրաչեայ Աճառեան, «Հայոց Անձնանունների Բառարան», Գ․ հատոր, Երեւան, Երեւանի պետական համալսարանի հրատարակութիւն, 1946, էջ 316։&lt;/ref&gt;։

== Գործածութիւններ ==

* Մենիկ, թերեւս ամուսին քահանայի, որ մահացած է 1272 թուականին կամ քիչ մը աւելի ուշ&lt;ref&gt;Արձանագրութիւն Շիրակ 10-11։&lt;/ref&gt;։
* Այս անունը կը կրէր նաեւ [[Ծերենց|Ծերենցի]] վաղամեռիկ դուստրը։

== Ծանօթագրութիւններ ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;</text>
      <sha1>cvdfu4xwa4hjam766yjq0mx2vxlfjjv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>255614</id>
      <parentid>255613</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T12:53:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>255614</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="946" sha1="hukrk0xlpogheqwxlxrzfpquuafohwh" xml:space="preserve">'''Մենիկ''', հայկական իգական անուն։ Յառաջացած է [[հայերէն]] ''մենիկ''՝ «մենակ» բառէն։ Յիշատակուած է մէկ անգամ&lt;ref&gt;Հրաչեայ Աճառեան, «Հայոց Անձնանունների Բառարան», Գ․ հատոր, Երեւան, Երեւանի պետական համալսարանի հրատարակութիւն, 1946, էջ 316։&lt;/ref&gt;։

== Գործածութիւններ ==

* Մենիկ, թերեւս ամուսին քահանայի, որ մահացած է 1272 թուականին կամ քիչ մը աւելի ուշ&lt;ref&gt;Արձանագրութիւն Շիրակ 10-11։&lt;/ref&gt;։
* Այս անունը կը կրէր նաեւ [[Ծերենց|Ծերենցի]] վաղամեռիկ դուստրը։

== Ծանօթագրութիւններ ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[Ստորոգութիւն:Հայկական իգական անձնանուններ]]</text>
      <sha1>hukrk0xlpogheqwxlxrzfpquuafohwh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Մերիկ (անձնանուն)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33393</id>
    <revision>
      <id>255615</id>
      <timestamp>2026-09-28T13:08:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «'''Մերիկ''', հայկական իգական անուն։ Յառաջացած է [[հայերէն]] ''մայրիկ'' բառի ժողովրդական ձեւէն&lt;ref&gt;Հրաչեայ Աճառեան, «Հայոց Անձնանունների Բառարան», Գ․ հատոր, Երեւան, Երեւանի պետական համալսարանի հրատարակութիւն, 1946, էջ 328։&lt;/ref&gt;։ Յիշատակուած է մէկ անգամ անթուական յիշատակարա...»:</comment>
      <origin>255615</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="686" sha1="gp8koarp8xp4p92bv4f4tfj0nchsw9t" xml:space="preserve">'''Մերիկ''', հայկական իգական անուն։ Յառաջացած է [[հայերէն]] ''մայրիկ'' բառի ժողովրդական ձեւէն&lt;ref&gt;Հրաչեայ Աճառեան, «Հայոց Անձնանունների Բառարան», Գ․ հատոր, Երեւան, Երեւանի պետական համալսարանի հրատարակութիւն, 1946, էջ 328։&lt;/ref&gt;։ Յիշատակուած է մէկ անգամ անթուական յիշատակարանի մը մէջ&lt;ref&gt;Bodleian 201&lt;/ref&gt;։

== Ծանօթագրութիւններ ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[Ստորոգութիւն:Հայկական իգական անձնանուններ]]</text>
      <sha1>gp8koarp8xp4p92bv4f4tfj0nchsw9t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Միհրանուշ (անձնանուն)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33394</id>
    <revision>
      <id>255616</id>
      <timestamp>2026-09-28T13:13:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «'''Միհրանուշ''', հայկական իգական անուն։ Յառաջացած է [[հայերէն]] ''Միհրան'' անունէն եւ ''անոյշ'' բառէն։ Նորակերտ անուն է։ Ըստ [[Հրաչեայ Աճառեան|Հրաչեայ Աճառեանի]]՝ պատահական նմանութիւն ունի [[պարսկերէն]] «''Mihrnūš»'' անուան&lt;ref&gt;Հրաչեայ Աճառեան, «Հայոց Անձնանունների Բառարան»,...»:</comment>
      <origin>255616</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="785" sha1="ex1md36y9plcebcwip4ttyordy8alfs" xml:space="preserve">'''Միհրանուշ''', հայկական իգական անուն։ Յառաջացած է [[հայերէն]] ''Միհրան'' անունէն եւ ''անոյշ'' բառէն։ Նորակերտ անուն է։ Ըստ [[Հրաչեայ Աճառեան|Հրաչեայ Աճառեանի]]՝ պատահական նմանութիւն ունի [[պարսկերէն]] «''Mihrnūš»'' անուան&lt;ref&gt;Հրաչեայ Աճառեան, «Հայոց Անձնանունների Բառարան», Գ․ հատոր, Երեւան, Երեւանի պետական համալսարանի հրատարակութիւն, 1946, էջ 333։&lt;/ref&gt;։

== Ծանօթագրութիւններ ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[Ստորոգութիւն:Հայկական իգական անձնանուններ]]</text>
      <sha1>ex1md36y9plcebcwip4ttyordy8alfs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Մինիկ (անձնանուն)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33395</id>
    <revision>
      <id>255617</id>
      <timestamp>2026-09-28T13:17:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «'''Մինիկ''', հայկական իգական անուն։ Յառաջացած է [[հայերէն]] ''մին''՝ «միակ, մէկ հատիկ, աննման» բառէն։ Մին անուան փաղաքշական ձեւն է&lt;ref&gt;Հրաչեայ Աճառեան, «Հայոց Անձնանունների Բառարան», Գ․ հատոր, Երեւան, Երեւանի պետական համալսարանի հրատարակութիւն, 1946, էջ 346։&lt;/ref&gt;։  Մէկ անգամ...»:</comment>
      <origin>255617</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="815" sha1="2rerjugyx9wfz4sl4hoinh3oltm7nn2" xml:space="preserve">'''Մինիկ''', հայկական իգական անուն։ Յառաջացած է [[հայերէն]] ''մին''՝ «միակ, մէկ հատիկ, աննման» բառէն։ Մին անուան փաղաքշական ձեւն է&lt;ref&gt;Հրաչեայ Աճառեան, «Հայոց Անձնանունների Բառարան», Գ․ հատոր, Երեւան, Երեւանի պետական համալսարանի հրատարակութիւն, 1946, էջ 346։&lt;/ref&gt;։

Մէկ անգամ յիշատակուած է ''Մինիկ'' ձեւով՝ անթուական յիշատակարանի մը մէջ&lt;ref&gt;Ձեռագիր Վասպուրական 242-243։&lt;/ref&gt;։

== Ծանօթագրութիւններ ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[Ստորոգութիւն:Հայկական իգական անձնանուններ]]</text>
      <sha1>2rerjugyx9wfz4sl4hoinh3oltm7nn2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Մինքոյր (անձնանուն)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33396</id>
    <revision>
      <id>255618</id>
      <timestamp>2026-09-28T13:22:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «'''Մինքոյր''', հայկական իգական անուն։ Յառաջացած է [[հայերէն]] ''մին''՝ «միակ, մէկ հատիկ» եւ քոյր բառերէն։ Կը նշանակէ «միակ քոյրը»։ Մէկ անգամ յիշատակուած է 15-րդ դարուն&lt;ref&gt;Հրաչեայ Աճառեան, «Հայոց Անձնանունների Բառարան», Գ․ հատոր, Երեւան, Երեւանի պետական համալսարանի հրա...»:</comment>
      <origin>255618</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1010" sha1="dudqklc3ox40qyldcpmnb81mtgnmg7u" xml:space="preserve">'''Մինքոյր''', հայկական իգական անուն։ Յառաջացած է [[հայերէն]] ''մին''՝ «միակ, մէկ հատիկ» եւ քոյր բառերէն։ Կը նշանակէ «միակ քոյրը»։ Մէկ անգամ յիշատակուած է 15-րդ դարուն&lt;ref&gt;Հրաչեայ Աճառեան, «Հայոց Անձնանունների Բառարան», Գ․ հատոր, Երեւան, Երեւանի պետական համալսարանի հրատարակութիւն, 1946, էջ 346-347։&lt;/ref&gt;։

== Գործածութիւններ ==

* Մինքոյր, դուստր Միրիշիկի, քոյր Յովհաննէս եւ Ստեփանոս եպիսկոպոսներու, Պռոշեանց գերդաստանէն։ Յիշատակուած են 1475-1478 թուականներուն&lt;ref&gt;Խաղբակեանք 234։&lt;/ref&gt;։

== Ծանօթագրութիւններ ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[Ստորոգութիւն:Հայկական իգական անձնանուններ]]</text>
      <sha1>dudqklc3ox40qyldcpmnb81mtgnmg7u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Մխիթար (անձնանուն)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33397</id>
    <revision>
      <id>255619</id>
      <timestamp>2026-09-28T15:20:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «'''Մխիթար''', հայկական ծագում ունեցող արական անձնանուն&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.tehranprelacy.com/images/%D5%80%D5%A1%D5%B5%D5%AF%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6%20%D4%B1%D6%80%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6%20%D4%B1%D5%B6%D5%B1%D5%B6%D5%A1%D5%B6%D5%B8%D6%82%D5%B6%D5%B6%D5%A5%D6%80.pdf|title=ՀԱՅԿԱԿԱՆ ԱՐԱԿԱՆ ԱՆՁՆԱՆՈՒՆՆԵՐ|archive-url=https://web.archive.org/web/20200618142301/https://www.tehranprelacy.com/images/%D5%8...»:</comment>
      <origin>255619</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2824" sha1="3oqrcptbscshu60uifpzqj227fnuk77" xml:space="preserve">'''Մխիթար''', հայկական ծագում ունեցող արական անձնանուն&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.tehranprelacy.com/images/%D5%80%D5%A1%D5%B5%D5%AF%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6%20%D4%B1%D6%80%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6%20%D4%B1%D5%B6%D5%B1%D5%B6%D5%A1%D5%B6%D5%B8%D6%82%D5%B6%D5%B6%D5%A5%D6%80.pdf|title=ՀԱՅԿԱԿԱՆ ԱՐԱԿԱՆ ԱՆՁՆԱՆՈՒՆՆԵՐ|archive-url=https://web.archive.org/web/20200618142301/https://www.tehranprelacy.com/images/%D5%80%D5%A1%D5%B5%D5%AF%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6%20%D4%B1%D6%80%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6%20%D4%B1%D5%B6%D5%B1%D5%B6%D5%A1%D5%B6%D5%B8%D6%82%D5%B6%D5%B6%D5%A5%D6%80.pdf|archive-date=2020-06-18|url-status=dead|access-date=2020-06-17}}&lt;/ref&gt;, որ յառաջացած է [[հայերէն]] «մխիթարանք», «սփոփանք»&lt;ref&gt;[https://m.mamul.am/am/post/13325 Հայկական անունների բացատրութիւններ]&lt;/ref&gt; բառերէն։ Անունը եբրայրերէնի մէջ կը հնչէ որպէս ''Նաւում'', ''Մանայեմ'', ''Մանայեն'', իսկ [[Արաբերէն|արաբերէնի]] մէջ՝ ''Թասալու''։

Անուան այլ ձեւերն են՝ ''Մխիթարիկ'', ''Մխիթարուկ'' (այժմ գործածական չեն) ''Մխիկ'' (17-րդ դարէն սկսած), ''Խիթար'' (յատուկ է թիֆլիսահայերուն, քանի որ անոնց բարբառով «մխիթարել» բառը դարձած է «խիթարիլ»․ առաջին յիշատակում 1665 թուական), ''Մխիթարիչ'', իսկ որպէս կրճատուած տարբերակ կ'օգտագործուի ''Մխօ'' ձեւը։ Անուանումէն յառաջացած ազգանուններէն են ''Մխիթարեան'', ''Խիթարեան'', ''Մխիկեան'' մակնունները։

Մխիթար անուանումը առաջին անգամ յիշատակուած է 6-րդ դարուն եւ մինչեւ այժմ ալ գործածական է։

Ըստ մէկ այլ տարբերակի՝ յառաջացած է «մի՛ խիթար» ձեւէն, ուր «խիթել» (կամ «խիթալ») բառը կը նշանակէ «խղճի խայթ», «կասկած, վախ»․ ուստի «մի՛ խիթար» կը նշանակէ «հոգ մի՛ ունենար, մի՛ մտատանջուիր, մի՛ վախնար»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.azg.am/AM/2100010424|title=ԶՐՈՅՑ 23. Ի՞ՆՉ Է ԱՆՈՒՆԴ. ՄԽԻԹԱ՞Ր|archive-url=https://web.archive.org/web/20200618092153/https://www.azg.am/AM/2100010424|archive-date=2020 թ․ հունիսի 18|accessdate=2020 թ․ հունիսի 17|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;։

== Ծանօթագրութիւններ ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[Ստորոգութիւն:Հայկական արական անձնանուններ]]</text>
      <sha1>3oqrcptbscshu60uifpzqj227fnuk77</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Մհեր (անձնանուն)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33398</id>
    <revision>
      <id>255620</id>
      <timestamp>2026-09-28T15:31:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «'''Մհեր''', տղամարդու հայկական տարածուած անուն է։ Յառաջացած է հին հայկական դիցաբանութեան երկնային լոյսի եւ արդարութեան Միհր աստծոյ անունէն, որ աւելի ուշ անցած է [[Հնդկաստան]] եւ [[Պարսկաստան]]՝ դառնալով Միթրա աստուածը։  Մհեր անունը տարածուած է հայերու մէջ՝ մեծ մասա...»:</comment>
      <origin>255620</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1520" sha1="10datnfaprne6oqzvef7rdzbp1ky1i8" xml:space="preserve">'''Մհեր''', տղամարդու հայկական տարածուած անուն է։ Յառաջացած է հին հայկական դիցաբանութեան երկնային լոյսի եւ արդարութեան Միհր աստծոյ անունէն, որ աւելի ուշ անցած է [[Հնդկաստան]] եւ [[Պարսկաստան]]՝ դառնալով Միթրա աստուածը։

Մհեր անունը տարածուած է հայերու մէջ՝ մեծ մասամբ «&lt;nowiki/&gt;[[Սասունցի Դաւիթ]]&lt;nowiki/&gt;» դիւցազնավէպին միջոցով։ Անուան գրաւոր յիշատակութիւնները 12-րդ դարէն շուտ չեն&lt;ref&gt;Է. Գ. Դուրգարեան, Անուանագիրք, 1985, [[Երեւան]]։&lt;/ref&gt;։ Նոյն ծագումը ունին հայկական եւ օտար անձնանուններ՝ Միհրան, Միհրդատ, Միհրներսեհ, Մեհրուժան եւ այլն։ Այժմ տարածուած անուն է։

Կայ նաեւ Մհերեան մականուն։

== Յայտնի կրողներ ==

* [[Մհեր Աբեղեան]] (1909, Յունուար 26 - 1978)  հայ նկարիչ։
* Մհեր Բեժանեան, հայ բանաստեղծ։
* Մհեր Թորոսեան, հայ բանաստեղծ։
* [[Մհեր Մկրտչեան]], նշանաւոր հայ դերասան։

== Ծանօթագրութիւններ ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[Ստորոգութիւն:Հայկական արական անձնանուններ]]</text>
      <sha1>10datnfaprne6oqzvef7rdzbp1ky1i8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Մշակ (անձնանուն)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33399</id>
    <revision>
      <id>255621</id>
      <timestamp>2026-09-28T15:36:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «'''Մշակ''', հայկական արական անուն։ Յառաջացած է [[հայերէն]] ''մշակ''՝ «երկրագործ» բառէն&lt;ref&gt;Հրաչեայ Աճառեան, «Հայոց Անձնանունների Բառարան», Գ․ հատոր, Երեւան, Երեւանի պետական համալսարանի հրատարակութիւն, 1946, էջ 417։&lt;/ref&gt;։  == Գործողութիւններ ==  * Մշակ, ազգական Արամ նահապետի, ո...»:</comment>
      <origin>255621</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="919" sha1="80wjadw5ts38cuqpg4n4cwpe5z1yt2q" xml:space="preserve">'''Մշակ''', հայկական արական անուն։ Յառաջացած է [[հայերէն]] ''մշակ''՝ «երկրագործ» բառէն&lt;ref&gt;Հրաչեայ Աճառեան, «Հայոց Անձնանունների Բառարան», Գ․ հատոր, Երեւան, Երեւանի պետական համալսարանի հրատարակութիւն, 1946, էջ 417։&lt;/ref&gt;։

== Գործողութիւններ ==

* Մշակ, ազգական Արամ նահապետի, որ կարգեց զինք կուսակալ նորանուաճ [[Կապադովկիա|Կապադովկիոյ]]։ Մշակ կուսակալը կառուցեց այնտեղ իր անունով Մշակ քաղաքը, որ աղաւաղուելով Մաժաք կոչուեցաւ։

== Ծանոօթագրութիւններ ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[Ստորոգութիւն:Հայկական արական անձնանուններ]]</text>
      <sha1>80wjadw5ts38cuqpg4n4cwpe5z1yt2q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Մոմեղէն (անձնանուն)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33400</id>
    <revision>
      <id>255622</id>
      <timestamp>2026-09-28T15:42:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «'''Մոմեղէն''', հայկական արական անուն։ Յառաջացած է [[հայերէն]] ''մոմեղէն''՝ «մոմէ շինուած» բառէն։ Մէկ անգամ յիշատակուած է 15-րդ դարուն&lt;ref&gt;Հրաչեայ Աճառեան, «Հայոց Անձնանունների Բառարան», Գ․ հատոր, Երեւան, Երեւանի պետական համալսարանի հրատարակութիւն, 1946, էջ 418։&lt;/ref&gt;։  == Գործ...»:</comment>
      <origin>255622</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="950" sha1="7kemvokop6ybk3c77xx58r1r5ae32da" xml:space="preserve">'''Մոմեղէն''', հայկական արական անուն։ Յառաջացած է [[հայերէն]] ''մոմեղէն''՝ «մոմէ շինուած» բառէն։ Մէկ անգամ յիշատակուած է 15-րդ դարուն&lt;ref&gt;Հրաչեայ Աճառեան, «Հայոց Անձնանունների Բառարան», Գ․ հատոր, Երեւան, Երեւանի պետական համալսարանի հրատարակութիւն, 1946, էջ 418։&lt;/ref&gt;։

== Գործածութիւններ ==

* Մոմեղէն, հայր Թաթարբեկի, որ Նարեկ գիւղին մէջ, Իզիտ կամ Պսակ կրօնաւորին՝ 1420 թուականին, գրել տուաւ Աւետարան մը&lt;ref&gt;Նօտարք 61&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ձեռագիր Վասպուրական 325&lt;/ref&gt;։

== Ծանօթագրութիւններ ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[Ստորոգութիւն:Հայկական արական անձնանուններ]]</text>
      <sha1>7kemvokop6ybk3c77xx58r1r5ae32da</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Մռաւ (անձնանուն)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33401</id>
    <revision>
      <id>255623</id>
      <timestamp>2026-09-28T15:48:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «'''Մռաւ''', հայկական արական անուն։ Յառաջացած է [[Արցախի Հանրապետութիւն|Արցախեան]] լեռնաշղթայի Մռաւ լերան անունէն, որ [[հայերէն]] «''մառ''»՝ մթութիւն, մշուշ բառէն է եւ «մշուշոտ», «մշուշապատ» կը նշանակէ։ Այս անունէն յառաջացած է ''Մռաւեան'' մականունը&lt;ref&gt;Հրաչեայ Աճառեան, «Հ...»:</comment>
      <origin>255623</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="949" sha1="qxqn5520a3o3nm4b4q7z9dak3f3nakq" xml:space="preserve">'''Մռաւ''', հայկական արական անուն։ Յառաջացած է [[Արցախի Հանրապետութիւն|Արցախեան]] լեռնաշղթայի Մռաւ լերան անունէն, որ [[հայերէն]] «''մառ''»՝ մթութիւն, մշուշ բառէն է եւ «մշուշոտ», «մշուշապատ» կը նշանակէ։ Այս անունէն յառաջացած է ''Մռաւեան'' մականունը&lt;ref&gt;Հրաչեայ Աճառեան, «Հայոց Անձնանունների Բառարան», Գ․ հատոր, Երեւան, Երեւանի պետական համալսարանի հրատարակութիւն, 1946, էջ 473։&lt;/ref&gt;։

== Գործածութիւններ ==

* Անթուական յիշատակարան&lt;ref&gt;Արցախ 40։&lt;/ref&gt;։

== Ծանօթագրութիւններ ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[Ստորոգութիւն:Հայկական արական անձնանուններ]]</text>
      <sha1>qxqn5520a3o3nm4b4q7z9dak3f3nakq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Մրգիկ (անձնանուն)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33402</id>
    <revision>
      <id>255624</id>
      <timestamp>2026-09-28T15:53:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «'''Մրգիկ''', հայկական արական անուն։ Յառաջացած է [[հայերէն]] ''մրգիկ'' բառէն, որ ''միրգ''՝ «պտուղ» բառի փաղաքշականն է&lt;ref&gt;Հրաչեայ Աճառեան, «Հայոց Անձնանունների Բառարան», Գ․ հատոր, Երեւան, Երեւանի պետական համալսարանի հրատարակութիւն, 1946, էջ 476։&lt;/ref&gt;։  == Գործածութիւններ ==  * Մր...»:</comment>
      <origin>255624</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="960" sha1="m8oe09ar49nbh5z7dklx6kce8aomql5" xml:space="preserve">'''Մրգիկ''', հայկական արական անուն։ Յառաջացած է [[հայերէն]] ''մրգիկ'' բառէն, որ ''միրգ''՝ «պտուղ» բառի փաղաքշականն է&lt;ref&gt;Հրաչեայ Աճառեան, «Հայոց Անձնանունների Բառարան», Գ․ հատոր, Երեւան, Երեւանի պետական համալսարանի հրատարակութիւն, 1946, էջ 476։&lt;/ref&gt;։

== Գործածութիւններ ==

* Մրգիկ, թրքացաւ [[Մուշ|Մուշի]] մէջ, ապա՝ Մելքիսեդ կաթուղիկոսէն (1593-1926) եպիսկոպոս ձեռանդրուեցաւ եւ [[Վաղարշապատ|Էջմիածինի]] մէջ աթոռակալ կարգուեցաւ&lt;ref&gt;Թորոս աղբ. Բ. 281, Ազգապ. 2352։&lt;/ref&gt;։

== Ծանօթագրութիւններ ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[Ստորոգութիւն:Հայկական արական անձնանուններ]]</text>
      <sha1>m8oe09ar49nbh5z7dklx6kce8aomql5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Նազանի (անձնանուն)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33403</id>
    <revision>
      <id>255625</id>
      <timestamp>2026-09-28T15:57:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «'''Նազանի''', հայկական իգական անուն։ Յառաջացած է [[հայերէն]] ''նազանի''՝ «նազելի» բառէն։ Այժմ (2026) եւս գործածական է&lt;ref&gt;Սմբատեանց, Սաղիան 291։&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{գիրք|հեղինակ=Հրաչյա Աճառյան|մաս=|վերնագիր=Հայոց Անձնանունների Բառարան|բնօրինակ=|հղում=|հրատարակություն=|պատասխանատու խմբ...»:</comment>
      <origin>255625</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1103" sha1="6tbds3qn7whfnb4nom43r87iey25l8j" xml:space="preserve">'''Նազանի''', հայկական իգական անուն։ Յառաջացած է [[հայերէն]] ''նազանի''՝ «նազելի» բառէն։ Այժմ (2026) եւս գործածական է&lt;ref&gt;Սմբատեանց, Սաղիան 291։&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{գիրք|հեղինակ=Հրաչյա Աճառյան|մաս=|վերնագիր=Հայոց Անձնանունների Բառարան|բնօրինակ=|հղում=|հրատարակություն=|պատասխանատու խմբագիր=|վայր=Երևան|հրատարակչություն=Երևանի պետական համալսարանի հրատարակություն|թվական=1948|հատոր=Դ|էջերի թիվ=742|մեջբերվող էջեր=8}}

Հրաչեայ Աճառեան, «Հայոց Անձնանունների Բառարան», Դ․ հատոր, Երեւան, Երեւանի պետական համալսարանի հրատարակութիւն, 1946, էջ 8։&lt;/ref&gt;։

== Ծանօթագրութիւններ ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[Ստորոգութիւն:Հայկական իգական անձնանուններ]]</text>
      <sha1>6tbds3qn7whfnb4nom43r87iey25l8j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Նազելի (անձնանուն)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33404</id>
    <revision>
      <id>255626</id>
      <timestamp>2026-09-28T16:01:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «'''Նազելի''', հայկական իգական անուն։ Յառաջացած է [[հայերէն]] «նազելի» ածականէն, յիշուած է իբրեւ անձնանուն՝ 1760 թուականէն&lt;ref&gt;Գալէմքեարեան, Կենս. Սարգիս արք. էջ 305։&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Հրաչեայ Աճառեան, «Հայոց Անձնանունների Բառարան», Դ․ հատոր, Երեւան, Երեւանի պետական համալսարանի հրատ...»:</comment>
      <origin>255626</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="688" sha1="awoqfe3mlzameehaku9e6wsyoa5hc0x" xml:space="preserve">'''Նազելի''', հայկական իգական անուն։ Յառաջացած է [[հայերէն]] «նազելի» ածականէն, յիշուած է իբրեւ անձնանուն՝ 1760 թուականէն&lt;ref&gt;Գալէմքեարեան, Կենս. Սարգիս արք. էջ 305։&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Հրաչեայ Աճառեան, «Հայոց Անձնանունների Բառարան», Դ․ հատոր, Երեւան, Երեւանի պետական համալսարանի հրատարակութիւն, 1946, էջ 9։&lt;/ref&gt;։

== Ծանօթագրութիւններ ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[Ստորոգութիւն:Հայկական իգական անձնանուններ]]</text>
      <sha1>awoqfe3mlzameehaku9e6wsyoa5hc0x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Նազենի (անձնանուն)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33405</id>
    <revision>
      <id>255627</id>
      <timestamp>2026-09-28T16:06:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «'''Նազենի''', հայկական արական անուն։ Յառաջացած է [[հայերէն]] «նազենի» ձեւով ածականէն&lt;ref&gt;Յիշուած է Նազենի ոմն Սաղմոսարանի մեկնութեան մէջ, տպ. [[Պոլիս]] 1801, էջ 110։&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Հրաչեայ Աճառեան, «Հայոց Անձնանունների Բառարան», Դ․ հատոր, Երեւան, Երեւանի պետական համալսարանի հրատար...»:</comment>
      <origin>255627</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="833" sha1="fneel8t1bbmolgmoxivxwo7n8kgzrak" xml:space="preserve">'''Նազենի''', հայկական արական անուն։ Յառաջացած է [[հայերէն]] «նազենի» ձեւով ածականէն&lt;ref&gt;Յիշուած է Նազենի ոմն Սաղմոսարանի մեկնութեան մէջ, տպ. [[Պոլիս]] 1801, էջ 110։&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Հրաչեայ Աճառեան, «Հայոց Անձնանունների Բառարան», Դ․ հատոր, Երեւան, Երեւանի պետական համալսարանի հրատարակութիւն, 1946, էջ 9։&lt;/ref&gt;։

Այժմ կ'օգտագործուի որպէս իգական անուն։

== Կրողներ ==

* [[Նազենի Յովհաննիսեան]] (1982)

== Ծանոթագրություններ ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[Ստորոգութիւն:Հայկական արական անձնանուններ]]</text>
      <sha1>fneel8t1bbmolgmoxivxwo7n8kgzrak</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Նազենիկ (անձնանուն)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33406</id>
    <revision>
      <id>255628</id>
      <timestamp>2026-09-28T16:11:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «'''Նազենիկ''', հայկական իգական անուն։ Յառաջացած է [[հայերէն]] «նազ» բառէն (որ պարսկական փոխառութիւն է) -ենի, -ենիկ մասնիկով։ Կրճատուելով ''Նազիկ'' ''կը դառնայ''։ Կայ եւ աւելի կրճատուած ''Նազէ'' ձեւը՝ 15-րդ դարէն&lt;ref&gt;Ազդապ. 3092&lt;/ref&gt; եւ 1730 &lt;ref&gt;Ձեռ. Վասպ. 493&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Հրաչեայ Աճառեան, «Հայ...»:</comment>
      <origin>255628</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="834" sha1="lwlhyl88pmshxmfnhhw3hquef0eeyc3" xml:space="preserve">'''Նազենիկ''', հայկական իգական անուն։ Յառաջացած է [[հայերէն]] «նազ» բառէն (որ պարսկական փոխառութիւն է) -ենի, -ենիկ մասնիկով։ Կրճատուելով ''Նազիկ'' ''կը դառնայ''։ Կայ եւ աւելի կրճատուած ''Նազէ'' ձեւը՝ 15-րդ դարէն&lt;ref&gt;Ազդապ. 3092&lt;/ref&gt; եւ 1730 &lt;ref&gt;Ձեռ. Վասպ. 493&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Հրաչեայ Աճառեան, «Հայոց Անձնանունների Բառարան», Դ․ հատոր, Երեւան, Երեւանի պետական համալսարանի հրատարակութիւն, 1946, էջ 9-10։&lt;/ref&gt;:

== Ծանօթագրութիւններ ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[Ստորոգութիւն:Հայկական իգական անձնանուններ]]</text>
      <sha1>lwlhyl88pmshxmfnhhw3hquef0eeyc3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Նազի (անձնանուն)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33407</id>
    <revision>
      <id>255629</id>
      <timestamp>2026-09-28T16:14:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «'''Նազի''', հայկական իգական անուն։ Նազիկ անուան կրճատուած ձեւն է, յիշատակուած է 1610 թուականին&lt;ref&gt;Ձեռ. Դադեան, Ա. 9 բ։&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Հրաչեայ Աճառեան, «Հայոց Անձնանունների Բառարան», Դ․ հատոր, Երեւան, Երեւանի պետական համալսարանի հրատարակութիւն, 1946, էջ 10։&lt;/ref&gt;։  == Ծանօթագրութիւններ...»:</comment>
      <origin>255629</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="606" sha1="ka0hfugd6jcd2babd61nqpqxn3bgzbc" xml:space="preserve">'''Նազի''', հայկական իգական անուն։ Նազիկ անուան կրճատուած ձեւն է, յիշատակուած է 1610 թուականին&lt;ref&gt;Ձեռ. Դադեան, Ա. 9 բ։&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Հրաչեայ Աճառեան, «Հայոց Անձնանունների Բառարան», Դ․ հատոր, Երեւան, Երեւանի պետական համալսարանի հրատարակութիւն, 1946, էջ 10։&lt;/ref&gt;։

== Ծանօթագրութիւններ ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[Ստորոգութիւն:Հայկական իգական անձնանուններ]]</text>
      <sha1>ka0hfugd6jcd2babd61nqpqxn3bgzbc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Նազիկ (անձնանուն)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33408</id>
    <revision>
      <id>255630</id>
      <timestamp>2026-09-28T16:21:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «'''Նազիկ''', հայկական իգական անուն։ Նազենիկ անուան կրճատուած ձեւն է։ Յիշատակուած է 15-րդ դարուն, գործածական է առ այսօր։ Այս անունէն յառաջացած է ''Նազիկեա''ն մականունը&lt;ref&gt;Հրաչեայ Աճառեան, «Հայոց Անձնանունների Բառարան», Դ․ հատոր, Երեւան, Երեւանի պետական համալսարանի հր...»:</comment>
      <origin>255630</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1540" sha1="nob13ouqfxo64jy2u2qfr901lgfckmj" xml:space="preserve">'''Նազիկ''', հայկական իգական անուն։ Նազենիկ անուան կրճատուած ձեւն է։ Յիշատակուած է 15-րդ դարուն, գործածական է առ այսօր։ Այս անունէն յառաջացած է ''Նազիկեա''ն մականունը&lt;ref&gt;Հրաչեայ Աճառեան, «Հայոց Անձնանունների Բառարան», Դ․ հատոր, Երեւան, Երեւանի պետական համալսարանի հրատարակութիւն, 1946, էջ 10։&lt;/ref&gt;։

== Գործածութիւններ ==

* Նազիկ, կին Աթաբեկի եւ մայր Սպահանի, որ Սաղմոսավանքոի մէջ գրել տուաւ Աւետարան մը, 1496 թուականին&lt;ref&gt;Ձեռ. Թավր. էջ 22 բ։&lt;/ref&gt;:
* Նազիկ, մերձաւորն է տանուտէր Մանկտաւագի, որ Մցի գիւղի մէջ գնեց Աւետարան մը, 1455 թուականին&lt;ref&gt;Ձեռ. Վենետ. Ա. 582:&lt;/ref&gt;:
* Նազի (կրճատուած ձեւ), 1671 թուականին&lt;ref&gt;Ձեռ. Վասպ. 940:&lt;/ref&gt;:
* Նազիր (գուցէ Նազիկ), հարսն է Շահնշահի, որ Գողթան գաւառի Կոպատոսի անապատին մէջ, Թումա Արճիշէցիին գրել տուաւ Աւետարանը՝ 1336 թուականին&lt;ref&gt;Ձեռ. Ագուլ. (Աբրտ. 1911, 387):&lt;/ref&gt;:

== Ծանօթագրութիւններ ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[Ստորոգութիւն:Հայկական իգական անձնանուններ]]</text>
      <sha1>nob13ouqfxo64jy2u2qfr901lgfckmj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Նազուկ (անձնանուն)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33409</id>
    <revision>
      <id>255631</id>
      <timestamp>2026-09-28T16:27:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «'''Նազուկ''', հայկական իգական անուն։ Յառաջացած է [[հայերէն]] «նազ» բառէն՝ փաղաքշական «ուկ» մասնիկով, որով կը նոյնանայ Նազիկ անուան հետ։ Աւանդուած է Նազուք ձեւով՝ 1590 թուականին&lt;ref&gt;Ձեռ. Վենետ. Ա. 721։&lt;/ref&gt; եւ Նազուգ ձեւով՝ անթուական յիշատակութեան մը մէջ, որ գրուած է 1490 թուա...»:</comment>
      <origin>255631</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="931" sha1="2fxwf3k3qn5b4eyas930nqnzgvq67d3" xml:space="preserve">'''Նազուկ''', հայկական իգական անուն։ Յառաջացած է [[հայերէն]] «նազ» բառէն՝ փաղաքշական «ուկ» մասնիկով, որով կը նոյնանայ Նազիկ անուան հետ։ Աւանդուած է Նազուք ձեւով՝ 1590 թուականին&lt;ref&gt;Ձեռ. Վենետ. Ա. 721։&lt;/ref&gt; եւ Նազուգ ձեւով՝ անթուական յիշատակութեան մը մէջ, որ գրուած է 1490 թուականէն ետք&lt;ref&gt;Ձեռ. Սեւան. 6 ա։&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Հրաչեայ Աճառեան, «Հայոց Անձնանունների Բառարան», Դ․ հատոր, Երեւան, Երեւանի պետական համալսարանի հրատարակութիւն, 1946, էջ 12։&lt;/ref&gt;։

== Ծանօթագրութիւններ ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[Ստորոգութիւն:Հայկական իգական անձնանուններ]]</text>
      <sha1>2fxwf3k3qn5b4eyas930nqnzgvq67d3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Նազուտ (անձնանուն)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33410</id>
    <revision>
      <id>255632</id>
      <timestamp>2026-09-28T16:30:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «'''Նազուտ''', հայկական իգական անուն։ Յառաջացած է [[հայերէն]] «նազ» բառէն՝ «ուտ» («ոտ») մասնիկով՝ «նազոտ, նազելի» իմաստով&lt;ref&gt;Հրաչեայ Աճառեան, «Հայոց Անձնանունների Բառարան», Դ․ հատոր, Երեւան, Երեւանի պետական համալսարանի հրատարակութիւն, 1946, էջ 12-13։&lt;/ref&gt;։  == Գործածութիւնե...»:</comment>
      <origin>255632</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="830" sha1="e3erf5wm6q9bxtlth7e6c3ifvbykvue" xml:space="preserve">'''Նազուտ''', հայկական իգական անուն։ Յառաջացած է [[հայերէն]] «նազ» բառէն՝ «ուտ» («ոտ») մասնիկով՝ «նազոտ, նազելի» իմաստով&lt;ref&gt;Հրաչեայ Աճառեան, «Հայոց Անձնանունների Բառարան», Դ․ հատոր, Երեւան, Երեւանի պետական համալսարանի հրատարակութիւն, 1946, էջ 12-13։&lt;/ref&gt;։

== Գործածութիւներ ==

* Նազուտ, աթաբեկ Սաթունի դուստրը եւ Շահնշահ Ա․ Երկայնաբազուկի կինը, որ Զաքարէ սպասալարի որդին էր։

== Ծանօթագրութիւններ ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[Ստորոգութիւն:Հայկական իգական անձնանուններ]]</text>
      <sha1>e3erf5wm6q9bxtlth7e6c3ifvbykvue</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Նախշուն (անձնանուն)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33411</id>
    <revision>
      <id>255633</id>
      <timestamp>2026-09-28T16:38:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «'''Նախշուն''', հայկական իգական անուն։ Յառաջացած է [[հայերէն]] «նախշուն»՝ «զարդարուն, գեղեցիկ» բառէն&lt;ref&gt;Հրաչեայ Աճառեան, «Հայոց Անձնանունների Բառարան», Դ․ հատոր, Երեւան, Երեւանի պետական համալսարանի հրատարակութիւն, 1946, էջ 15։&lt;/ref&gt;։ Գործածուած է 15-րդ դարէն սկսեալ։  == Գոր...»:</comment>
      <origin>255633</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1338" sha1="5b9jpt8apq17nl8yaz1h963u2j82if9" xml:space="preserve">'''Նախշուն''', հայկական իգական անուն։ Յառաջացած է [[հայերէն]] «նախշուն»՝ «զարդարուն, գեղեցիկ» բառէն&lt;ref&gt;Հրաչեայ Աճառեան, «Հայոց Անձնանունների Բառարան», Դ․ հատոր, Երեւան, Երեւանի պետական համալսարանի հրատարակութիւն, 1946, էջ 15։&lt;/ref&gt;։ Գործածուած է 15-րդ դարէն սկսեալ։

== Գործածութիւներ ==

* Նշխուն, Աստուածատուրի կինը, որ իր եղբայր Յովհաննէսի հետ հին Աւետարան մը գնած է։
* Նշխուն, Թումայի կինը, որ [[Աղթամար կղզի|Աղթամարի]] Ներսէս աբեղային գրել տուած է Աւետարան։
* Նշխուն, Յովհաննէս քահանայի հանգուցեալ կինը, որ Ոստանի մէջ Կարապետ քահանային գրեկ տուած է Աւետարան մը։
* Նշխուն, Վարդան աբեղայի քրոջ աղջիկը, որ [[Կտուց Անապատ|Կտուց անապատի]] մէջ Աւետարան մը գրած է։

== Ծանոթագրութիւններ ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[Ստորոգութիւն:Հայկական իգական անձնանուններ]]</text>
      <sha1>5b9jpt8apq17nl8yaz1h963u2j82if9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>255634</id>
      <parentid>255633</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T16:39:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Ծանոթագրութիւններ */</comment>
      <origin>255634</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1338" sha1="bh8yls2t2477y7emvfbssy2a1z63i9e" xml:space="preserve">'''Նախշուն''', հայկական իգական անուն։ Յառաջացած է [[հայերէն]] «նախշուն»՝ «զարդարուն, գեղեցիկ» բառէն&lt;ref&gt;Հրաչեայ Աճառեան, «Հայոց Անձնանունների Բառարան», Դ․ հատոր, Երեւան, Երեւանի պետական համալսարանի հրատարակութիւն, 1946, էջ 15։&lt;/ref&gt;։ Գործածուած է 15-րդ դարէն սկսեալ։

== Գործածութիւներ ==

* Նշխուն, Աստուածատուրի կինը, որ իր եղբայր Յովհաննէսի հետ հին Աւետարան մը գնած է։
* Նշխուն, Թումայի կինը, որ [[Աղթամար կղզի|Աղթամարի]] Ներսէս աբեղային գրել տուած է Աւետարան։
* Նշխուն, Յովհաննէս քահանայի հանգուցեալ կինը, որ Ոստանի մէջ Կարապետ քահանային գրեկ տուած է Աւետարան մը։
* Նշխուն, Վարդան աբեղայի քրոջ աղջիկը, որ [[Կտուց Անապատ|Կտուց անապատի]] մէջ Աւետարան մը գրած է։

== Ծանօթագրութիւններ ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[Ստորոգութիւն:Հայկական իգական անձնանուններ]]</text>
      <sha1>bh8yls2t2477y7emvfbssy2a1z63i9e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Նարեկ (անձնանուն)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33412</id>
    <revision>
      <id>255635</id>
      <timestamp>2026-09-28T16:43:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «'''Նարեկ''', հին հայկական ծագման անձնանուն։ Յառաջացած է Նարեկ գիւղի անունէն, որուն անունով կոչուած է [[Գրիգոր Նարեկացի|Գրիգոր Նարեկացին]] եւ իր նշանաւոր Նարեկ աղօթագիրքը&lt;ref&gt;Հրաչեայ Աճառեան, «Հայոց Անձնանունների Բառարան», Դ․ հատոր, Երեւան, Երեւանի պետական համալսարա...»:</comment>
      <origin>255635</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="866" sha1="188mtpsk9ajqposx47llqswreoztkhc" xml:space="preserve">'''Նարեկ''', հին հայկական ծագման անձնանուն։ Յառաջացած է Նարեկ գիւղի անունէն, որուն անունով կոչուած է [[Գրիգոր Նարեկացի|Գրիգոր Նարեկացին]] եւ իր նշանաւոր Նարեկ աղօթագիրքը&lt;ref&gt;Հրաչեայ Աճառեան, «Հայոց Անձնանունների Բառարան», Դ․ հատոր, Երեւան, Երեւանի պետական համալսարանի հրատարակութիւն, 1946, էջ 25։&lt;/ref&gt;։

== Յայտնի կրողներ ==

* [[Նարեկ Աւետիսեան (գեղանկարիչ)|Նարեկ Աւետիսեան]]
* [[Նարեկ Դուրեան]]
* Նարեկ Սարգսեան
* Նարեկ Մարգարեան
* Նարեկ Մնոյեան

== Ծանօթագրութիւններ ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;</text>
      <sha1>188mtpsk9ajqposx47llqswreoztkhc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Նունէ (անձնանուն)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33413</id>
    <revision>
      <id>255636</id>
      <timestamp>2026-09-28T16:48:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «'''Նունէ''', հայկական իգական տարածուած անունէ։ Ասորերէն «Nunos» անունէն է։ Իբրեւ իգական անձնանուն յիշատակուած է հնագոյն պատմական աղբիւրներու մէջ։ Այժմ վերակենդանացած է եւ գործածական է&lt;ref&gt;Է. Գ. Դուրգարեան, Անուանագիրք, 1985,  [[Երեւան]]։&lt;/ref&gt;։  == Յայտնի կրողներ ==  * Նունէ Ե...»:</comment>
      <origin>255636</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="694" sha1="5jef7ffji2x284o2du6n5nshy4cb4rl" xml:space="preserve">'''Նունէ''', հայկական իգական տարածուած անունէ։ Ասորերէն «Nunos» անունէն է։ Իբրեւ իգական անձնանուն յիշատակուած է հնագոյն պատմական աղբիւրներու մէջ։ Այժմ վերակենդանացած է եւ գործածական է&lt;ref&gt;Է. Գ. Դուրգարեան, Անուանագիրք, 1985,  [[Երեւան]]։&lt;/ref&gt;։

== Յայտնի կրողներ ==

* [[Նունէ Եսայեան]]
* Նունէ Մանուչարեան

== Ծանօթագրութիւններ ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[Ստորոգութիւն:Հայկական իգական անձնանուններ]]</text>
      <sha1>5jef7ffji2x284o2du6n5nshy4cb4rl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Չինար (անձնանուն)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33414</id>
    <revision>
      <id>255637</id>
      <timestamp>2026-09-28T16:52:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «'''Չինար''', հայկական կանացի տարածուած անուն է։ [[Պարսկերէն]] «cinar» բառէն է, որմէ ունինք չինարի, սոսի ծառի անուանումը, որ այժմ գործածական է։ Ժողովուրդը կնոջ սլացիկ հասակը նմանցուցած է չինարի ծառին։ Կ'օգտագործուի նաեւ փաղաքշական Չինարիկ ձուով&lt;ref&gt;Է. Գ. Դուրգարռան, Անու...»:</comment>
      <origin>255637</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="688" sha1="t61xrrmha6q52ykt6s9ga4syc7l4n6x" xml:space="preserve">'''Չինար''', հայկական կանացի տարածուած անուն է։ [[Պարսկերէն]] «cinar» բառէն է, որմէ ունինք չինարի, սոսի ծառի անուանումը, որ այժմ գործածական է։ Ժողովուրդը կնոջ սլացիկ հասակը նմանցուցած է չինարի ծառին։ Կ'օգտագործուի նաեւ փաղաքշական Չինարիկ ձուով&lt;ref&gt;Է. Գ. Դուրգարռան, Անուանագիրք, 1985, Երեւան։&lt;/ref&gt;։

== Ծանօթագրութիւններ ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[Ստորոգութիւն:Հայկական իգական անձնանուններ]]</text>
      <sha1>t61xrrmha6q52ykt6s9ga4syc7l4n6x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ռազմիկ (անձնանուն)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33415</id>
    <revision>
      <id>255638</id>
      <timestamp>2026-09-28T16:57:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «'''Ռազմիկ''', հայկական արական տարածուած անուն։ Ծագած է հայկական ''ռազմիկ'' բառէն, որ կռուող, մարտիկ կը նշանակէ։ Իբրու անձնանուն հանդէս է եկած է 20-րդ դարու դարասկզբը&lt;ref&gt;Է. Գ. Դուրգարեան, Անուանագիրք, 1985, Երեւան։&lt;/ref&gt;։  == Յայտնի կրողներ ==  * Ռազմիկ Դաւոյեան|Ռազմիկ Դաւոեյան...»:</comment>
      <origin>255638</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="852" sha1="9sc7zukdkr56twle16wu2l82azoossg" xml:space="preserve">'''Ռազմիկ''', հայկական արական տարածուած անուն։ Ծագած է հայկական ''ռազմիկ'' բառէն, որ կռուող, մարտիկ կը նշանակէ։ Իբրու անձնանուն հանդէս է եկած է 20-րդ դարու դարասկզբը&lt;ref&gt;Է. Գ. Դուրգարեան, Անուանագիրք, 1985, Երեւան։&lt;/ref&gt;։

== Յայտնի կրողներ ==

* [[Ռազմիկ Դաւոյեան|Ռազմիկ Դաւոեյան]], հայ բանաստեղծ, հասարակական գործիչ,
* [[Ռազմիկ Մանուկեան]], ճարտարապետ,
* [[Ռազմիկ Փանոսեան]], քանատահայ քաղաքագէտ։

== Ծանոթագրություններ ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[Ստորոգութիւն:Հայկական արական անձնանուններ]]</text>
      <sha1>9sc7zukdkr56twle16wu2l82azoossg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Սիրական (անձնանուն)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33416</id>
    <revision>
      <id>255639</id>
      <timestamp>2026-09-28T17:04:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «'''Սիրական''', արական եւ իգական հայկական ծագում ունեցող անձնանուն։ Յառաջացած է [[հայերէն]] ''սիրելի'' բառէն, որուն ժողովրդական ձեւը ''սիրեկանն'' է։ Նոյն իմաստը ունի նաեւ Դաւիթ անձնանունը&lt;ref name=&quot;N350&quot;&gt;Հրաչեայ Աճառեան, «Հայոց Անձնանունների Բառարան», Գ․ հատոր, Երեւան, Երեւա...»:</comment>
      <origin>255639</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1384" sha1="mxsqcch6e8xiq7ijc2nrg9k874a4rmv" xml:space="preserve">'''Սիրական''', արական եւ իգական հայկական ծագում ունեցող անձնանուն։ Յառաջացած է [[հայերէն]] ''սիրելի'' բառէն, որուն ժողովրդական ձեւը ''սիրեկանն'' է։ Նոյն իմաստը ունի նաեւ Դաւիթ անձնանունը&lt;ref name=&quot;N350&quot;&gt;Հրաչեայ Աճառեան, «Հայոց Անձնանունների Բառարան», Գ․ հատոր, Երեւան, Երեւանի պետական համալսարանի հրատարակութիւն, 1946, էջ 528։&lt;/ref&gt;։

== Գործածութիւն ==
Իբրու արական անուն՝ առաջին անգամ գործածուած է 17-րդ դարուն, իսկ իբրեւ իգական անուն՝ առաջին անգամ յիշատակուած է 18-րդ դարուն՝ 1797 թուականին։

Մէկ անգամ յիշատակուած է 1662 թուականին, սակայն յայտնի չէ, թէ ի՛նչ իմաստով։ Այժմ աւելի գործածական է [[Կովկաս|Կովկասի]] մէջ՝ որպէս արական անուն։ Սիրական անձնանունէն յառաջացած է Սիրականեան մականունը, որ յիշատակուած է 1836 թուականին՝ [[Պոլիս|Պոլսոյ]] դամբանիմը վրայ։

== Ծանօթագրութիւններ ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>mxsqcch6e8xiq7ijc2nrg9k874a4rmv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Սիրարփի (անձնանուն)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33417</id>
    <revision>
      <id>255640</id>
      <timestamp>2026-09-28T17:59:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «'''Սիրարփի''', հայկական իգական անձնանուն։ Ծագած է [[հայերէն]] ''սէր'' եւ ''արփի'' (արեւ) բառերէն, կը նշանակէ սիրոյ արեգակ։ Անունը ծագումով [[Կոստանդնուպոլիս|Կոստանդնուպոլսէն]] է&lt;ref name=&quot;N350&quot;&gt;Հրաչեայ Աճառեան, «Հայոց Անձնանունների Բառարան», Գ․ հատոր, Երեւան, Երեւանի պետական հ...»:</comment>
      <origin>255640</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="865" sha1="1qk0tqxzy009mesdfv9v40divotvgpi" xml:space="preserve">'''Սիրարփի''', հայկական իգական անձնանուն։ Ծագած է [[հայերէն]] ''սէր'' եւ ''արփի'' (արեւ) բառերէն, կը նշանակէ սիրոյ արեգակ։ Անունը ծագումով [[Կոստանդնուպոլիս|Կոստանդնուպոլսէն]] է&lt;ref name=&quot;N350&quot;&gt;Հրաչեայ Աճառեան, «Հայոց Անձնանունների Բառարան», Գ․ հատոր, Երեւան, Երեւանի պետական համալսարանի հրատարակութիւն, 1946, էջ 531։&lt;/ref&gt;։

== Գործածութիւն ==
Սիրարփի անունը յառաջացած է 19-20-րդ դարերուն՝ Կոստանդնուպոլիս։

== Ծանօթագրութիւններ ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[Ստորոգութիւն:Հայկական իգական անձնանուններ]]</text>
      <sha1>1qk0tqxzy009mesdfv9v40divotvgpi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Սրբուհի (անձնանուն)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33418</id>
    <revision>
      <id>255641</id>
      <timestamp>2026-09-28T18:05:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «'''Սրբուհի''', հայկական իգական անձնանուն։ Յառաջացած է [[հայերէն]] ''սուրբ'' բառէն եւ Աստուածածնի եօթ անուններէն մէկն է (Սրբուհի, Տիրուհի, Իսկուհի, Թագուհի, Մաքրուհի, Դշխոյ, Մարիամ)։ Ժողովրդական ձեւերն են՝ Սուրբիկ, Սրբոյ, Սրբուն&lt;ref name=&quot;N350&quot;&gt;Հրաչեայ Աճառեան, «Հայոց Անձնանո...»:</comment>
      <origin>255641</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1100" sha1="2ry9lttgl1vtxctolsdela752fxt296" xml:space="preserve">'''Սրբուհի''', հայկական իգական անձնանուն։ Յառաջացած է [[հայերէն]] ''սուրբ'' բառէն եւ Աստուածածնի եօթ անուններէն մէկն է (Սրբուհի, Տիրուհի, Իսկուհի, Թագուհի, Մաքրուհի, Դշխոյ, Մարիամ)։ Ժողովրդական ձեւերն են՝ Սուրբիկ, Սրբոյ, Սրբուն&lt;ref name=&quot;N350&quot;&gt;Հրաչեայ Աճառեան, «Հայոց Անձնանունների Բառարան», Գ․ հատոր, Երեւան, Երեւանի պետական համալսարանի հրատարակութիւն, 1946, էջ 681։&lt;/ref&gt;։

== Գործածութիւն ==
Սրբուհի անունը առաջին անգամ յիշատակուած է 16-րդ դարուն՝ 1572 թուականին եւ 1732-1796 թուականներուն, Սուփիկը կամ Սուրբիկը՝ 1664 թուականին&lt;ref name=&quot;N350&quot; /&gt;։

== Ծանօթագրութիւններ ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[Ստորոգութիւն:Հայկական իգական անձնանուններ]]</text>
      <sha1>2ry9lttgl1vtxctolsdela752fxt296</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Վարդգէս (անձնանուն)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33419</id>
    <revision>
      <id>255642</id>
      <timestamp>2026-09-28T18:11:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «'''Վարդգէս''', հայկական ծագման արական անձնանուն։ Յառաջացած է ''վարդ'' եւ ''գէս'' [[հայերէն]] անուններէն եւ կը նշանակէ վարդագոյն մազեր ունեցող, ոսկեհեր։ Այժմ ունի սովորական գործածութիւն, սակայն հին ատենմ անսովոր անուն եղած է&lt;ref&gt;Հրաչեայ Աճառեան, «Հայոց Անձնանունների Բառ...»:</comment>
      <origin>255642</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="962" sha1="eiqaxpcoa0e787h9hsakiqn3pq55bjl" xml:space="preserve">'''Վարդգէս''', հայկական ծագման արական անձնանուն։ Յառաջացած է ''վարդ'' եւ ''գէս'' [[հայերէն]] անուններէն եւ կը նշանակէ վարդագոյն մազեր ունեցող, ոսկեհեր։ Այժմ ունի սովորական գործածութիւն, սակայն հին ատենմ անսովոր անուն եղած է&lt;ref&gt;Հրաչեայ Աճառեան, «Հայոց Անձնանունների Բառարան», Դ․ հատոր, Երեւան, Երեւանի պետական համալսարանի հրատարակութիւն, 1946։&lt;/ref&gt;։

== Գործածութիւն ==
Վարդգէս անձնանունը առաջին անգամ գործածուած է 17-րդ դարուն՝ որպէս արական անուն։

== Ծանօթագրութիւններ ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[Ստորոգութիւն:Հայկական արական անձնանուններ]]</text>
      <sha1>eiqaxpcoa0e787h9hsakiqn3pq55bjl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Վարդուհի (անձնանուն)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33420</id>
    <revision>
      <id>255643</id>
      <timestamp>2026-09-28T18:20:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «'''Վարդուհի''', հայկական իգական անուն, որ յառաջացած է [[հայերէն]] ''վարդ'' բառէն եւ «''ուհի»'' իգականակերտ ածանցէն։ Կը համապատասխանէ եւրոպական «''Rosa»'' եւ ռուսական «''Роза»'' անուններուն։ Անուան կրճատուած Վարդ ձեւն է &lt;ref&gt;Հրաչեայ Աճառեան, «Հայոց Անձնանունների Բառարան», Դ․...»:</comment>
      <origin>255643</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1230" sha1="bfzkv6m19fe3dyod300lu6uu6kna0gl" xml:space="preserve">'''Վարդուհի''', հայկական իգական անուն, որ յառաջացած է [[հայերէն]] ''վարդ'' բառէն եւ «''ուհի»'' իգականակերտ ածանցէն։ Կը համապատասխանէ եւրոպական «''Rosa»'' եւ ռուսական «''Роза»'' անուններուն։ Անուան կրճատուած Վարդ ձեւն է &lt;ref&gt;Հրաչեայ Աճառեան, «Հայոց Անձնանունների Բառարան», Դ․ հատոր, Երեւան, Երեւանի պետական համալսարանի հրատարակութիւն, 1946, էջ 115։&lt;/ref&gt;։

== Գործածութիւն ==
Վարդուհի անունը առաջին անգամ յիշատակուած է 1609 թուականին։ Որպէս Վարդանուհի՝ 5-րդ դարուն յիշատակուած է, իսկ որպէս Վարդոյշ՝ 1260 թուականին։ Մէկ անգամ յիշատակուած է որպէս պարսիկ զօրավարի անուն, սակայն անունը կամ անստոյգ կամ ալ կեղծ է։

== Ծանօթագրութիւններ ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[Ստորոգութիւն:Հայկական իգական անձնանուններ]]</text>
      <sha1>bfzkv6m19fe3dyod300lu6uu6kna0gl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Տեառնթագ (անձնանուն)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33421</id>
    <revision>
      <id>255644</id>
      <timestamp>2026-09-28T18:25:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «'''Տեառնթագ''', հայկական ծագում ունեցող արական անձնանուն, որ յառաջացած է ''տէր'' բառի սեռական հոլովէն եւ ''թագ'' բառէն (ինչպէս Լուսնթագը)։  == Գործածութիւն == Անունը յիշատակուած է միայն մէկ անգամ՝ Արշակունեաց Կալոց գիւղին մէջ՝ Վահան Մամիկոնեանի եւ Յովհաննէս Մանդակունի...»:</comment>
      <origin>255644</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="823" sha1="o2qbgy71grmlvtbjpsoa5imb7v34n3v" xml:space="preserve">'''Տեառնթագ''', հայկական ծագում ունեցող արական անձնանուն, որ յառաջացած է ''տէր'' բառի սեռական հոլովէն եւ ''թագ'' բառէն (ինչպէս Լուսնթագը)։

== Գործածութիւն ==
Անունը յիշատակուած է միայն մէկ անգամ՝ Արշակունեաց Կալոց գիւղին մէջ՝ Վահան Մամիկոնեանի եւ Յովհաննէս Մանդակունիի ժամանակներուն&lt;ref&gt;Հրաչեայ Աճառեան, «Հայոց Անձնանունների Բառարան», Դ․ հատոր, Երեւան, Երեւանի պետական համալսարանի հրատարակութիւն, 1946, էջ 142։&lt;/ref&gt;։

== Ծանօթագրութիւններ ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;</text>
      <sha1>o2qbgy71grmlvtbjpsoa5imb7v34n3v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ցոլակ (անձնանուն)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33422</id>
    <revision>
      <id>255645</id>
      <timestamp>2026-09-28T18:31:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «'''Ցոլակ''', հայկական ծագմամբ արական անձնանուն։ Ծագած է [[հայերէն]] ցոլ, ցոլալ բառէն&lt;ref&gt;Հրաչեայ Աճառեան, «Հայոց Անձնանունների Բառարան», Դ․ հատոր, Երեւան, Երեւանի պետական համալսարանի հրատարակութիւն, 1946, էջ 182։&lt;/ref&gt;։  == Տե՛ս նաեւ ==  * [[Փայլակ (անձնանուն)]]  == Ծանոթագրությու...»:</comment>
      <origin>255645</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="530" sha1="sngh4vju9duhup2oqpnlhibvdnfo8zj" xml:space="preserve">'''Ցոլակ''', հայկական ծագմամբ արական անձնանուն։ Ծագած է [[հայերէն]] ցոլ, ցոլալ բառէն&lt;ref&gt;Հրաչեայ Աճառեան, «Հայոց Անձնանունների Բառարան», Դ․ հատոր, Երեւան, Երեւանի պետական համալսարանի հրատարակութիւն, 1946, էջ 182։&lt;/ref&gt;։

== Տե՛ս նաեւ ==

* [[Փայլակ (անձնանուն)]]

== Ծանոթագրություններ ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;</text>
      <sha1>sngh4vju9duhup2oqpnlhibvdnfo8zj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Բունիկ (անձնանուն)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33423</id>
    <revision>
      <id>255646</id>
      <timestamp>2026-09-28T18:38:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «'''Բունիկ''', հայկական արական անուն։ Յառաջացած է հայերէն ''բունի''՝ «փոքրիկ բոյն» ձեւէն&lt;ref&gt;Հրաչեայ Աճառեան, «Հայոց Անձնանունների Բառարան», Ա․ հատոր, Երեւան, Երեւանի պետական համալսարանի հրատարակութիւն, 1946, էջ 422։&lt;/ref&gt;։  == Գործածութիւններ ==  * Բունիկ, նուիրատու Արջոյառի...»:</comment>
      <origin>255646</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="727" sha1="nr5z90qhyduwfh13vh2pjgkcxv5h9bw" xml:space="preserve">'''Բունիկ''', հայկական արական անուն։ Յառաջացած է հայերէն ''բունի''՝ «փոքրիկ բոյն» ձեւէն&lt;ref&gt;Հրաչեայ Աճառեան, «Հայոց Անձնանունների Բառարան», Ա․ հատոր, Երեւան, Երեւանի պետական համալսարանի հրատարակութիւն, 1946, էջ 422։&lt;/ref&gt;։

== Գործածութիւններ ==

* Բունիկ, նուիրատու Արջոյառիճի վանուց (թուականն անյայտ)&lt;ref&gt;Շիրակ 123 ա։&lt;/ref&gt;։

== Ծանոթագրություններ ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[Ստորոգութիւն:Հայկական արական անձնանուններ]]</text>
      <sha1>nr5z90qhyduwfh13vh2pjgkcxv5h9bw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>255647</id>
      <parentid>255646</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T18:38:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Ծանոթագրություններ */</comment>
      <origin>255647</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="725" sha1="tks9bzy7ityv4g41ssy3kuujn2xtuqa" xml:space="preserve">'''Բունիկ''', հայկական արական անուն։ Յառաջացած է հայերէն ''բունի''՝ «փոքրիկ բոյն» ձեւէն&lt;ref&gt;Հրաչեայ Աճառեան, «Հայոց Անձնանունների Բառարան», Ա․ հատոր, Երեւան, Երեւանի պետական համալսարանի հրատարակութիւն, 1946, էջ 422։&lt;/ref&gt;։

== Գործածութիւններ ==

* Բունիկ, նուիրատու Արջոյառիճի վանուց (թուականն անյայտ)&lt;ref&gt;Շիրակ 123 ա։&lt;/ref&gt;։

== Ծանօթագրութիւններ ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[Ստորոգութիւն:Հայկական արական անձնանուններ]]</text>
      <sha1>tks9bzy7ityv4g41ssy3kuujn2xtuqa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Բուսիկ (անձնանուն)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33424</id>
    <revision>
      <id>255648</id>
      <timestamp>2026-09-28T18:42:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «'''Բուսիկ''', հայկական արական անուն։ Յառաջացած է [[հայերէն]] ''բոյսիկ''՝ «փոքրիկ բոյս» բառէն։ Բոյս անուան փաղաքշական ձեւն է։ Յիշատակուած է 1567&lt;ref&gt;Թորոս աղբար, Բ․ 257&lt;/ref&gt; եւ 1695 թուականներուն&lt;ref&gt;Հրաչեայ Աճառեան, «Հայոց Անձնանունների Բառարան», Ա․ հատոր, Երեւան, Երեւանի պետա...»:</comment>
      <origin>255648</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="958" sha1="dve05tbxuxi198g5cybi7d7j6otsplg" xml:space="preserve">'''Բուսիկ''', հայկական արական անուն։ Յառաջացած է [[հայերէն]] ''բոյսիկ''՝ «փոքրիկ բոյս» բառէն։ Բոյս անուան փաղաքշական ձեւն է։ Յիշատակուած է 1567&lt;ref&gt;Թորոս աղբար, Բ․ 257&lt;/ref&gt; եւ 1695 թուականներուն&lt;ref&gt;Հրաչեայ Աճառեան, «Հայոց Անձնանունների Բառարան», Ա․ հատոր, Երեւան, Երեւանի պետական համալսարանի հրատարակութիւն, 1946, էջ 422։&lt;/ref&gt;։

== Գործածութիւններ ==

* Բուսիկ, մականուն․ «Շնում Մկրտչին, այլ եւ միւսին որ Մականուն բուսիկ կ'ըսեն»&lt;ref&gt;Ձեռագիր, Թաւրիզ, 112 ա։&lt;/ref&gt;։

== Ծանօթագրութիւններ ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[Ստորոգութիւն:Հայկական արական անձնանուններ]]</text>
      <sha1>dve05tbxuxi198g5cybi7d7j6otsplg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Բալաս (անձնանուն)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33425</id>
    <revision>
      <id>255649</id>
      <timestamp>2026-09-28T18:49:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «'''Բալաս''', հայկական արական անուն։ Բալասան անուան կրճատուած ձեւն է, որ յառաջացած է [[արաբերէն]] «''balasān»'' բառէն։ Կը նշանակէ «անուշահոտ ծաղիկ եւ անկէ պատրաստուած իւղ, որ մեռոնի մէջ ալ կը գործածուի»։ Այս բառէն յառաջացած է Բալասբեկ անունը&lt;ref&gt;Հրաչեայ Աճառեան, «Հայոց Անձ...»:</comment>
      <origin>255649</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="825" sha1="86kbw0tblv56xldzony780fr10ysklp" xml:space="preserve">'''Բալաս''', հայկական արական անուն։ Բալասան անուան կրճատուած ձեւն է, որ յառաջացած է [[արաբերէն]] «''balasān»'' բառէն։ Կը նշանակէ «անուշահոտ ծաղիկ եւ անկէ պատրաստուած իւղ, որ մեռոնի մէջ ալ կը գործածուի»։ Այս բառէն յառաջացած է Բալասբեկ անունը&lt;ref&gt;Հրաչեայ Աճառեան, «Հայոց Անձնանունների Բառարան», Ա․ հատոր, Երեւան, Երեւանի պետական համալսարանի հրատարակութիւն, 1946, էջ 363։&lt;/ref&gt;։

== Ծանոթագրություններ ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[Ստորոգութիւն:Հայկական արական անձնանուններ]]</text>
      <sha1>86kbw0tblv56xldzony780fr10ysklp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Բազուկ (անձնանուն)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33426</id>
    <revision>
      <id>255650</id>
      <timestamp>2026-09-28T18:56:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «'''Բազուկ''', հայկական արական անուն։ Յառաջացած է [[հայերէն]] ''բազուկ''՝ «թեւ» բառէն։ Համազօր անուններն են՝ ''Թաթուլ, Ձեռես''։ [[Մովսէս Խորենացի|Մովսէս Խորենացիի]] հնարած անուններէն մէկն է&lt;ref&gt;Հրաչեայ Աճառեան, «Հայոց Անձնանունների Բառարան», Ա․ հատոր, Երեւան, Երեւանի պետ...»:</comment>
      <origin>255650</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="883" sha1="lnziequ6tc5xtsjbmgh4ffh4h9gxhyb" xml:space="preserve">'''Բազուկ''', հայկական արական անուն։ Յառաջացած է [[հայերէն]] ''բազուկ''՝ «թեւ» բառէն։ Համազօր անուններն են՝ ''Թաթուլ, Ձեռես''։ [[Մովսէս Խորենացի|Մովսէս Խորենացիի]] հնարած անուններէն մէկն է&lt;ref&gt;Հրաչեայ Աճառեան, «Հայոց Անձնանունների Բառարան», Ա․ հատոր, Երեւան, Երեւանի պետական համալսարանի հրատարակութիւն, 1946, էջ 361։&lt;/ref&gt;։

== Գործածութիւններ ==

* Բազուկ, նահապետ Հայկազանց, յաջորդ Արբունի&lt;ref&gt;Չամչ․ Ա․ 92։&lt;/ref&gt;։

== Ծանօթագրութիւններ ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[Ստորոգութիւն:Հայկական արական անձնանուններ]]</text>
      <sha1>lnziequ6tc5xtsjbmgh4ffh4h9gxhyb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Գայլ (անձնանուն)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33427</id>
    <revision>
      <id>255651</id>
      <timestamp>2026-09-28T19:01:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «'''Գայլ''', հայկական արական անուն։ Յառաջացած է [[հայերէն]] գայլ բառէն&lt;ref&gt;Հրաչեայ Աճառեան, «Հայոց Անձնանունների Բառարան», Ա․ հատոր, Երեւան, Երեւանի պետական համալսարանի հրատարակութիւն, 1946, էջ 445։&lt;/ref&gt;։  == Գործածութիւններ ==  * Գայլ Շերպարիք, որդի Դաւթի՝ զօրավարի Զաքարիա ա...»:</comment>
      <origin>255651</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="906" sha1="eh7rn0yc7ii8grnv6tmw0dvhm40f49e" xml:space="preserve">'''Գայլ''', հայկական արական անուն։ Յառաջացած է [[հայերէն]] գայլ բառէն&lt;ref&gt;Հրաչեայ Աճառեան, «Հայոց Անձնանունների Բառարան», Ա․ հատոր, Երեւան, Երեւանի պետական համալսարանի հրատարակութիւն, 1946, էջ 445։&lt;/ref&gt;։

== Գործածութիւններ ==

* Գայլ Շերպարիք, որդի Դաւթի՝ զօրավարի Զաքարիա ամիրսպալասարի։ Իր եղբօր՝ Գրիգորի հետ, 1314 թուականին, Վահանառիճ գիւղի կէսը նուիրած է Խծկոնից Սուրբ Սարգիս վանքին&lt;ref&gt;Յովսէփեան «Խաղբակեանք» 17։&lt;/ref&gt;։

== Ծանօթագրութիւններ ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[Ստորոգութիւն:Հայկական արական անձնանուններ]]</text>
      <sha1>eh7rn0yc7ii8grnv6tmw0dvhm40f49e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Մերոպէ Սահակեան</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33428</id>
    <revision>
      <id>255652</id>
      <timestamp>2026-09-28T20:08:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NataliEkiz</username>
        <id>5748</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «'''Սիրանոյշ''' (բուն անունով՝ Մերոպէ Սահակեան-Գանթարճեան, [[1857 թուական|25 Մայիս 1857]] – [[10 Յունիս]] [[1932 թուական|1932]]),  կը համարուի հայկական թատրոնի ամէնէն ազդեցիկ ու փայլուն դերասանուհիներէն մէկը։ Այն ժամանակաշրջանին, երբ կիները բեմ կը բարձրանային, ան համարձակօրէն կո...»:</comment>
      <origin>255652</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5091" sha1="em60wgmu0w514qmkpg1ztmtj1um5cac" xml:space="preserve">'''Սիրանոյշ''' (բուն անունով՝ Մերոպէ Սահակեան-Գանթարճեան, [[1857 թուական|25 Մայիս 1857]] – [[10 Յունիս]] [[1932 թուական|1932]]),  կը համարուի հայկական թատրոնի ամէնէն ազդեցիկ ու փայլուն դերասանուհիներէն մէկը։ Այն ժամանակաշրջանին, երբ կիները բեմ կը բարձրանային, ան համարձակօրէն կոտրեց  կարծրատիպերը՝ իր զօրաւոր, արտայայտիչ խաղարկութեամբ դառնալով ճշմարիտ մշակութային խորհրդանիշ։

== Կրթութիւն ==
Իր նախնական կրթութիւնը ստացած է [[Պոլիս]]։ Բեմական գործունէութիւնը սկսած է [[1873 թուական|1873]]-ին՝ [[Պետրոս Մաղաքեան|Պետրոս Մաղաքեանի]] «Արեւելեան թատրոն»-ին մէջ։ [[1874 թուական|1874]]-էն սկսեալ մաս կազմած է [[Թովմաս ֆասուլեաճեան|Թովմաս Ֆասուլաճեանի]] թատերախումբին, ապա՝ [[Յակոբ Վարդովեան|Յակոբ Վարդովեանի]] «Օսմանեան թատրոն»-ին՝ հանդէս գալով յատկապէս իբրեւ օփերային երգչուհի հայկական եւ թրքական ներկայացումներու մէջ։ [[1878 թուական|1878]]-ին եղած է [[Սերովբէ Պէնկլեան|Սերովբէ Պէնկլեանի]] օփերային խումբի դերասանուհի։ Աւելի ուշ, [[1879 թուական|1879]]–&lt;nowiki/&gt;[[1881 թուական|1881]] եւ [[1891 թուական|1891]]–&lt;nowiki/&gt;[[1892 թուական|1892]] թուականներուն, [[Թիֆլիս|Թիֆլիսի]] Հայկական թատերական յանձնախումբի հրաւէրով, ելոյթներ ունեցած է մնայուն թատերախումբին հետ։

== Ազդեցութիւն ==
Իր բեղուն ասպարէզի ընթացքին Սիրանոյշ մարմնաւորած է շուրջ [[300 (թիւ)|300]] դեր։ Ան յատկապէս հռչակուեցաւ դասական եւ [[Ուիլիըմ Շէյքսփիր|շէյքսփիրեան]] կերպարներու։ [[1901 թուական|1901]] թուականին ան դարձաւ հայ իրականութեան առաջին կին դերասանը, որ խաղաց Համլէթի դերը՝ Ուիլիըմ Շէյքսփիրի «Համլէթ» ողբերգութեան մէջ։ Իր անձնաւորումները յատկանշուեցան զգացական խորութեամբ, բնականութեամբ եւ իրապաշտութեամբ, որոնք հմայեցին հանդիսատեսը [[Օսմանեան Կայսրութիւն|Օսմանեան կայսրութեան]], [[Կովկաս|Կովկասի]] եւ անոնց սահմաններէն դուրս՝ հայ թատրոնի հեղինակութիւնը բարձրացնելով համաշխարհային մակարդակի։

Սիրանոյշի արուեստին հիմնական առանցքը կը կազմէր սեփականատիրական ընկերութեան մէջ անիրաւուած կնոջ պայքարը՝ մարդկային արժանապատուութեան պաշտպանութեան համար։ Անոր արուեստը ՝ ծնած ժողովրդային-ազատագրական շարժումներու մթնոլորտէն, ունէր  մարդասիրական ու ժողովրդավարական բնոյթ։ Սուր միտքով, եւ բեմական բացառիկ հմայքով օժտուած դերասանուհին իր խաղով կը հասնէր ցնցող ազդեցութեան՝ կերպարները կապելով արդիականութեան եւ ճշմարիտ կեանքին հետ։ 

Բեմէն անդին, Սիրանոյշ աշխոյժօրէն արտայայտուած է մամուլի էջերուն մէջ՝ հայոց լեզուի ուսուցման եւ մայրենիի անաղարտութեան պահպանման հարցերով, հաստատելով, որ թատրոնը պէտք է ստանձնէ մայրենի լեզուն պահպանելու սուրբ պարտականութիւնը։

== Մահ ==
Ան վերջին անգամ բեմ բարձրացաւ [[1932 թուական|1932]] թուականին [[Աղեքսանտրիա|Աղեքսանդրիոյ]] մէջ՝ մարմնաւորելով Մարկըրիթ Կօթիէի կերպարը (Ալեքսանտր Տիւմա-որդիի «Կամելիազարդ տիկինը» թատերախաղին մէջ)։ Ան մահացաւ նոյն տարին՝ [[Գահիրէ|Գահիրէի]] մէջ, տունդարձի ճամբուն վրայ, եւ թաղուեցաւ տեղւոյն հայկական ազգային գերեզմանատան մէջ։

== Աղբիւրներ ==
&lt;ref&gt;[https://nt.am/am/dates/566/]&lt;/ref&gt;{{lang-arm|}} 
&lt;ref&gt;[https://www.aliq.ge/tikin-siranuysh-thbilisii-haykakan-thatroneh-premierayov-handes-kga/]&lt;/ref&gt;{{lang-en|}}</text>
      <sha1>em60wgmu0w514qmkpg1ztmtj1um5cac</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>255653</id>
      <parentid>255652</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T20:09:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NataliEkiz</username>
        <id>5748</id>
      </contributor>
      <comment>/* Աղբիւրներ */</comment>
      <origin>255653</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5077" sha1="2lmhqz1a7w5gyuhw8e8clgyxymdw91s" xml:space="preserve">'''Սիրանոյշ''' (բուն անունով՝ Մերոպէ Սահակեան-Գանթարճեան, [[1857 թուական|25 Մայիս 1857]] – [[10 Յունիս]] [[1932 թուական|1932]]),  կը համարուի հայկական թատրոնի ամէնէն ազդեցիկ ու փայլուն դերասանուհիներէն մէկը։ Այն ժամանակաշրջանին, երբ կիները բեմ կը բարձրանային, ան համարձակօրէն կոտրեց  կարծրատիպերը՝ իր զօրաւոր, արտայայտիչ խաղարկութեամբ դառնալով ճշմարիտ մշակութային խորհրդանիշ։

== Կրթութիւն ==
Իր նախնական կրթութիւնը ստացած է [[Պոլիս]]։ Բեմական գործունէութիւնը սկսած է [[1873 թուական|1873]]-ին՝ [[Պետրոս Մաղաքեան|Պետրոս Մաղաքեանի]] «Արեւելեան թատրոն»-ին մէջ։ [[1874 թուական|1874]]-էն սկսեալ մաս կազմած է [[Թովմաս ֆասուլեաճեան|Թովմաս Ֆասուլաճեանի]] թատերախումբին, ապա՝ [[Յակոբ Վարդովեան|Յակոբ Վարդովեանի]] «Օսմանեան թատրոն»-ին՝ հանդէս գալով յատկապէս իբրեւ օփերային երգչուհի հայկական եւ թրքական ներկայացումներու մէջ։ [[1878 թուական|1878]]-ին եղած է [[Սերովբէ Պէնկլեան|Սերովբէ Պէնկլեանի]] օփերային խումբի դերասանուհի։ Աւելի ուշ, [[1879 թուական|1879]]–&lt;nowiki/&gt;[[1881 թուական|1881]] եւ [[1891 թուական|1891]]–&lt;nowiki/&gt;[[1892 թուական|1892]] թուականներուն, [[Թիֆլիս|Թիֆլիսի]] Հայկական թատերական յանձնախումբի հրաւէրով, ելոյթներ ունեցած է մնայուն թատերախումբին հետ։

== Ազդեցութիւն ==
Իր բեղուն ասպարէզի ընթացքին Սիրանոյշ մարմնաւորած է շուրջ [[300 (թիւ)|300]] դեր։ Ան յատկապէս հռչակուեցաւ դասական եւ [[Ուիլիըմ Շէյքսփիր|շէյքսփիրեան]] կերպարներու։ [[1901 թուական|1901]] թուականին ան դարձաւ հայ իրականութեան առաջին կին դերասանը, որ խաղաց Համլէթի դերը՝ Ուիլիըմ Շէյքսփիրի «Համլէթ» ողբերգութեան մէջ։ Իր անձնաւորումները յատկանշուեցան զգացական խորութեամբ, բնականութեամբ եւ իրապաշտութեամբ, որոնք հմայեցին հանդիսատեսը [[Օսմանեան Կայսրութիւն|Օսմանեան կայսրութեան]], [[Կովկաս|Կովկասի]] եւ անոնց սահմաններէն դուրս՝ հայ թատրոնի հեղինակութիւնը բարձրացնելով համաշխարհային մակարդակի։

Սիրանոյշի արուեստին հիմնական առանցքը կը կազմէր սեփականատիրական ընկերութեան մէջ անիրաւուած կնոջ պայքարը՝ մարդկային արժանապատուութեան պաշտպանութեան համար։ Անոր արուեստը ՝ ծնած ժողովրդային-ազատագրական շարժումներու մթնոլորտէն, ունէր  մարդասիրական ու ժողովրդավարական բնոյթ։ Սուր միտքով, եւ բեմական բացառիկ հմայքով օժտուած դերասանուհին իր խաղով կը հասնէր ցնցող ազդեցութեան՝ կերպարները կապելով արդիականութեան եւ ճշմարիտ կեանքին հետ։ 

Բեմէն անդին, Սիրանոյշ աշխոյժօրէն արտայայտուած է մամուլի էջերուն մէջ՝ հայոց լեզուի ուսուցման եւ մայրենիի անաղարտութեան պահպանման հարցերով, հաստատելով, որ թատրոնը պէտք է ստանձնէ մայրենի լեզուն պահպանելու սուրբ պարտականութիւնը։

== Մահ ==
Ան վերջին անգամ բեմ բարձրացաւ [[1932 թուական|1932]] թուականին [[Աղեքսանտրիա|Աղեքսանդրիոյ]] մէջ՝ մարմնաւորելով Մարկըրիթ Կօթիէի կերպարը (Ալեքսանտր Տիւմա-որդիի «Կամելիազարդ տիկինը» թատերախաղին մէջ)։ Ան մահացաւ նոյն տարին՝ [[Գահիրէ|Գահիրէի]] մէջ, տունդարձի ճամբուն վրայ, եւ թաղուեցաւ տեղւոյն հայկական ազգային գերեզմանատան մէջ։

== Աղբիւրներ ==
&lt;ref&gt;[https://nt.am/am/dates/566/]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;[https://www.aliq.ge/tikin-siranuysh-thbilisii-haykakan-thatroneh-premierayov-handes-kga/]&lt;/ref&gt;{{lang-en|}}</text>
      <sha1>2lmhqz1a7w5gyuhw8e8clgyxymdw91s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>255654</id>
      <parentid>255653</parentid>
      <timestamp>2026-09-28T20:20:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NataliEkiz</username>
        <id>5748</id>
      </contributor>
      <origin>255654</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5262" sha1="bzgx2r5fo652hotqnog1d61fos7x75x" xml:space="preserve">'''Սիրանոյշ''' (բուն անունով՝ Մերոպէ Սահակեան-Գանթարճեան, [[1857 թուական|25 Մայիս 1857]] – [[10 Յունիս]] [[1932 թուական|1932]]),  կը համարուի հայկական թատրոնի ամէնէն ազդեցիկ ու փայլուն դերասանուհիներէն մէկը։ Այն ժամանակաշրջանին, երբ կիները բեմ կը բարձրանային, ան համարձակօրէն կոտրեց  կարծրատիպերը՝ իր զօրաւոր, արտայայտիչ խաղարկութեամբ դառնալով ճշմարիտ մշակութային խորհրդանիշ։

== Կրթութիւն ==
Իր նախնական կրթութիւնը ստացած է [[Պոլիս]]։ Բեմական գործունէութիւնը սկսած է [[1873 թուական|1873]]-ին՝ [[Պետրոս Մաղաքեան|Պետրոս Մաղաքեանի]] «Արեւելեան թատրոն»-ին մէջ։ [[1874 թուական|1874]]-էն սկսեալ մաս կազմած է [[Թովմաս ֆասուլեաճեան|Թովմաս Ֆասուլաճեանի]] թատերախումբին, ապա՝ [[Յակոբ Վարդովեան|Յակոբ Վարդովեանի]] «Օսմանեան թատրոն»-ին՝ հանդէս գալով յատկապէս իբրեւ օփերային երգչուհի հայկական եւ թրքական ներկայացումներու մէջ։ [[1878 թուական|1878]]-ին եղած է [[Սերովբէ Պէնկլեան|Սերովբէ Պէնկլեանի]] օփերային խումբի դերասանուհի։ Աւելի ուշ, [[1879 թուական|1879]]–&lt;nowiki/&gt;[[1881 թուական|1881]] եւ [[1891 թուական|1891]]–&lt;nowiki/&gt;[[1892 թուական|1892]] թուականներուն, [[Թիֆլիս|Թիֆլիսի]] Հայկական թատերական յանձնախումբի հրաւէրով, ելոյթներ ունեցած է մնայուն թատերախումբին հետ։
[[Պատկեր:Digin Siranush.jpg|մինի|295x295փքս]]

== Ազդեցութիւն ==
Իր բեղուն ասպարէզի ընթացքին Սիրանոյշ մարմնաւորած է շուրջ [[300 (թիւ)|300]] դեր։ Ան յատկապէս հռչակուեցաւ դասական եւ [[Ուիլիըմ Շէյքսփիր|շէյքսփիրեան]] կերպարներու։ [[1901 թուական|1901]] թուականին ան դարձաւ հայ իրականութեան առաջին կին դերասանը, որ խաղաց Համլէթի դերը՝ Ուիլիըմ Շէյքսփիրի «Համլէթ» ողբերգութեան մէջ։ Իր անձնաւորումները յատկանշուեցան զգացական խորութեամբ, բնականութեամբ եւ իրապաշտութեամբ, որոնք հմայեցին հանդիսատեսը [[Օսմանեան Կայսրութիւն|Օսմանեա]]&lt;nowiki/&gt;[[Օսմանեան Կայսրութիւն|ն կայսրութեան]]&lt;nowiki/&gt;, [[Կովկաս|Կովկասի]] եւ անոնց սահմաններէն դուրս՝ հայ թատրոնի հեղինակութիւնը բարձրացնելով համաշխարհային մակարդակի։

Սիրանոյշի արուեստին հիմնական առանցքը կը կազմէր սեփականատիրական ընկերութեան մէջ անիրաւուած կնոջ պայքարը՝ մարդկային արժանապատուութեան պաշտպանութեան համար։ Անոր արուեստը ՝ ծնած ժողովրդային-ազատագրական շարժումներու մթնոլորտէն, ունէր  մարդասիրական ու ժողովրդավարական բնոյթ։ Սուր միտքով, եւ բեմական բացառիկ հմայքով օժտուած դերասանուհին իր խաղով կը հասնէր ցնցող ազդեցութեան՝ կերպարները կապելով արդիականութեան եւ ճշմարիտ կեանքին հետ։ 

Բեմէն անդին, Սիրանոյշ աշխոյժօրէն արտայայտուած է մամուլի էջերուն մէջ՝ հայոց լեզուի ուսուցման եւ մայրենիի անաղարտութեան պահպանման հարցերով, հաստատելով, որ թատրոնը պէտք է ստանձնէ մայրենի լեզուն պահպանելու սուրբ պարտականութիւնը։

[[Պատկեր:Siranush as Hamlet.jpg|մինի|364x364փքս]]

== Մահ ==
Ան վերջին անգամ բեմ բարձրացաւ [[1932 թուական|1932]] թուականին [[Աղեքսանտրիա|Աղեքսանդրիոյ]] մէջ՝ մարմնաւորելով Մարկըրիթ Կօթիէի կերպարը (Ալեքսանտր Տիւմա-որդիի «Կամելիազարդ տիկինը» թատերախաղին մէջ)։ Ան մահացաւ նոյն տարին՝ [[Գահիրէ|Գահիրէի]] մէջ, տունդարձի ճամբուն վրայ, եւ թաղուեցաւ տեղւոյն հայկական ազգային գերեզմանատան մէջ։

== Աղբիւրներ ==
&lt;ref&gt;[https://nt.am/am/dates/566/]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;[https://www.aliq.ge/tikin-siranuysh-thbilisii-haykakan-thatroneh-premierayov-handes-kga/]&lt;/ref&gt;{{lang-en|}}</text>
      <sha1>bzgx2r5fo652hotqnog1d61fos7x75x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ախպարները</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33429</id>
    <revision>
      <id>255673</id>
      <timestamp>2026-09-29T06:43:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Գիրք}}  '''Ախպարները''', Նարեկ Գալստեանի վէպը, որ հրատարակուած է 2016 թուականին&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://online.fliphtml5.com/nfycf/zujo/|title=Ախպարները - Նարեկ Գալստեան|website=online.fliphtml5.com|accessdate=2026-09-29}}&lt;/ref&gt;, հրատարակչութիւն՝ «Անտարես», Խմբագիր՝ [[Արքմենիկ Նիկողոսեան]], 208 էջ։  == Ծանօթագր...»:</comment>
      <origin>255673</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="631" sha1="eei6t7aespwj6pi22sys9fuskgjrkk6" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Գիրք}}

'''Ախպարները''', Նարեկ Գալստեանի վէպը, որ հրատարակուած է 2016 թուականին&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://online.fliphtml5.com/nfycf/zujo/|title=Ախպարները - Նարեկ Գալստեան|website=online.fliphtml5.com|accessdate=2026-09-29}}&lt;/ref&gt;, հրատարակչութիւն՝ «Անտարես», Խմբագիր՝ [[Արքմենիկ Նիկողոսեան]], 208 էջ։

== Ծանօթագրութիւններ ==
&lt;references /&gt;
[[Ստորոգութիւն:Գիրքեր]]
[[Ստորոգութիւն:Գիրքեր այբբենական կարգով]]</text>
      <sha1>eei6t7aespwj6pi22sys9fuskgjrkk6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>255674</id>
      <parentid>255673</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T06:47:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>255674</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="778" sha1="oze31w06qvh2mtxog7096uiiz96ehiw" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Գիրք|հեղինակ=Նարել Գալստեան|լեզու=Հայերէն|նիւթեր=Հայրենադարձութիւն|հրատարակուած=2016}}

'''Ախպարները''', Նարեկ Գալստեանի վէպը, որ հրատարակուած է 2016 թուականին&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://online.fliphtml5.com/nfycf/zujo/|title=Ախպարները - Նարեկ Գալստեան|website=online.fliphtml5.com|accessdate=2026-09-29}}&lt;/ref&gt;, հրատարակչութիւն՝ «Անտարես», Խմբագիր՝ [[Արքմենիկ Նիկողոսեան]], 208 էջ։

== Ծանօթագրութիւններ ==
&lt;references /&gt;
[[Ստորոգութիւն:Գիրքեր]]
[[Ստորոգութիւն:Գիրքեր այբբենական կարգով]]</text>
      <sha1>oze31w06qvh2mtxog7096uiiz96ehiw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Աղթարք (գիրք)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33430</id>
    <revision>
      <id>255675</id>
      <timestamp>2026-09-29T07:07:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Գիրք|տեսակ=գիրք|թեմա=գուշակություններ|բնօրինակ լեզու=|լեզու=հայերեն|ստեղծման տարեթիվ=1513թ․|էջեր=380&lt;ref name=&quot;ՄԱ&quot;&gt;[http://etchmiadzinlibrary.am/hy/books/armenian-ancient-book/axtarq-hakob-mexapart Մայր Աթոռ Սբ․ Էջմիածին, «Վաչե եւ Թամար Մանուկյան» մատենադարանի կայքէջ]&lt;/ref&gt;|երկիր=Իտալիա|հրատարա...»:</comment>
      <origin>255675</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1509" sha1="7b6hdizpqt7gkmemmvy0x1x88s26s9k" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Գիրք|տեսակ=գիրք|թեմա=գուշակություններ|բնօրինակ լեզու=|լեզու=հայերեն|ստեղծման տարեթիվ=1513թ․|էջեր=380&lt;ref name=&quot;ՄԱ&quot;&gt;[http://etchmiadzinlibrary.am/hy/books/armenian-ancient-book/axtarq-hakob-mexapart Մայր Աթոռ Սբ․ Էջմիածին, «Վաչե եւ Թամար Մանուկյան» մատենադարանի կայքէջ]&lt;/ref&gt;|երկիր=Իտալիա|հրատարակման վայր=Վենետիկ|հրատարակիչ=Հակոբ Մեղապարտ|հրատարակված է=|հրատարակման տարեթիվ=1513թ․}}'''Աղթարք''', 1513 թուականին, [[Վենետիկ|Վենետիկի]] մէջ, հայ տպագրիչ [[Յակոբ Մեղապարտ|Յակոբ Մեղապարտի]] հրատարակած երրորդ տպագիր գիրքն է։ Գիրքը աստղագուշակութեան, աստղաբաշխութեան, գործնական բժշկութեան մասին է&lt;ref&gt;[https://hetq.am/hy/article/11525 Յակոբ Մեղապարտի տպագրած Ուրբաթագիրքը եւ նրա մերօրեայ հրատարակութիւնը]&lt;/ref&gt;։

== Ծանօթագրութիւններ ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;

== Աղիւրներ ==

# Ե․ Չարենցի անուան գրականութեան եւ արուեստի թանգարան։
[[Ստորոգութիւն:Գիրքեր]]
[[Ստորոգութիւն:Գիրքեր այբբենական կարգով]]</text>
      <sha1>7b6hdizpqt7gkmemmvy0x1x88s26s9k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Դեւ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33431</id>
    <revision>
      <id>255676</id>
      <timestamp>2026-09-29T07:17:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Դիցաբանական կերպար}}  '''Դև''' ({{lang-grc|δαίμων}}՝ ''տեմոն'' բառէն, որ թարգմանաբար կը նշանակէ «ոգի, աստուածութիւն»), գերբնական արարածներու կամ ոգիներու հաւաքական անուանում, որոնք աստուածներու համեմատ ունին աւելի ցած դիրք{{sfn|Лосев, Иванов|1987|name=mnm}}։ Ըստ սնահա...»:</comment>
      <origin>255676</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1045" sha1="jb2cy0j89ris1jtdkicze7eagq5tonw" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Դիցաբանական կերպար}}

'''Դև''' ({{lang-grc|δαίμων}}՝ ''տեմոն'' բառէն, որ թարգմանաբար կը նշանակէ «ոգի, աստուածութիւն»), գերբնական արարածներու կամ ոգիներու հաւաքական անուանում, որոնք աստուածներու համեմատ ունին աւելի ցած դիրք{{sfn|Лосев, Иванов|1987|name=mnm}}։ Ըստ սնահաւատութեան սկզբնապէս՝ ոգի, ոգեղէն գոյացութիւն, բարձր կարողութիւններով, հրեշտակներու նման, չար կամ բարի&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.nayiri.com/|title=Նայիրի բառարան|website=www.nayiri.com|accessdate=2026-09-29}}&lt;/ref&gt;։

== Ծանօթագրութիւններ ==
&lt;references /&gt;
[[Ստորոգութիւն:Դիցաբանական էակներ]]
[[Ստորոգութիւն:Դիցաբանութիւն]]
[[Ստորոգութիւն:Դիցաբանութիւն ըստ ազգի]]</text>
      <sha1>jb2cy0j89ris1jtdkicze7eagq5tonw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Քունէյթրա</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33432</id>
    <revision>
      <id>255677</id>
      <timestamp>2026-09-29T08:11:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|կարգավիճակ=Նահանգ}}'''Քունէյթրա''' ({{Lang-ar|مُحافظة القنيطرة}}), մարզի կարգավիճակ ունեցող վարչական միաւոր [[Սուրիա|Սուրիոյ Արաբական Հանրապետութեան]] հարաւը։ Ունի 1861 քմ² տարածք եւ 64 680 բնակչութիւն (2012)&lt;ref name=&quot;CityPop2&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.citypopulation.de/Syria.html|title=Ս...»:</comment>
      <origin>255677</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="769" sha1="5g2vey2j24lg36ate3bhxil52v4ummx" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|կարգավիճակ=Նահանգ}}'''Քունէյթրա''' ({{Lang-ar|مُحافظة القنيطرة}}), մարզի կարգավիճակ ունեցող վարչական միաւոր [[Սուրիա|Սուրիոյ Արաբական Հանրապետութեան]] հարաւը։ Ունի 1861 քմ² տարածք եւ 64 680 բնակչութիւն (2012)&lt;ref name=&quot;CityPop2&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.citypopulation.de/Syria.html|title=Սիրիայի բնակչություն|accessdate=2011 թ․ օգոստոսի 19}}&lt;/ref&gt;։

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}
[[Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր]]
[[Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր այբբենական կարգով]]</text>
      <sha1>5g2vey2j24lg36ate3bhxil52v4ummx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Կորճայք</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33433</id>
    <revision>
      <id>255678</id>
      <timestamp>2026-09-29T08:35:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Բնակավայր}}'''Կորճայք''' (''Կորճկահայք''), [[Մեծ Հայք|Մեծ Հայքի]] վեցերորդ նահանգը, տարածուած էր [[Մոկք|Մոկքէն]] եւ [[Վասպուրական|Վասպուրականէն]] հարաւ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aztagdaily.com/archives/406535|title=Պատմական Մեծ Դէմքեր. Խրիմեան Հայրիկ Եւ Իր Ժամանակները Մկրտիչ Վարդապե|...»:</comment>
      <origin>255678</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="980" sha1="0rqqzgbpqy3djpr1p49wsvtom5n4v5r" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Բնակավայր}}'''Կորճայք''' (''Կորճկահայք''), [[Մեծ Հայք|Մեծ Հայքի]] վեցերորդ նահանգը, տարածուած էր [[Մոկք|Մոկքէն]] եւ [[Վասպուրական|Վասպուրականէն]] հարաւ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aztagdaily.com/archives/406535|title=Պատմական Մեծ Դէմքեր. Խրիմեան Հայրիկ Եւ Իր Ժամանակները Մկրտիչ Վարդապե|date=2018-08-29|website=Aztag Daily - Ազդակ Օրաթերթ (Armenian Daily Newspaper based in Lebanon)|language=en-US|accessdate=2026-09-29}}&lt;/ref&gt;, [[Ուրմիոյ Լիճ|Ուրմիոյ լիճի]] եւ [[Տիգրիս (գետ)|Տիգրիս գետի]] միջեւ ինկած շրջանները։ 

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}
[[Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր]]
[[Ստորոգութիւն:Բնակավայրեր այբբենական կարգով]]</text>
      <sha1>0rqqzgbpqy3djpr1p49wsvtom5n4v5r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Վարչապետներու Պողոտայ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33434</id>
    <revision>
      <id>255679</id>
      <timestamp>2026-09-29T08:49:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Յուշարձան}}  '''Վարչապետներու պողոտայ''' ({{lang-en|Prime Ministers Avenue}}), [[Աւստրալիա|Աւստրալիոյ]] վարչապետներու կիսանդրիներու պատկերասրահ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.monumentaustralia.org/themes/people/government---federal/display/30227-prime-ministers-avenue|title=Prime Ministers Avenue {{!}} Monument Australia|website=www.monumentaustralia.org|language=ան...»:</comment>
      <origin>255679</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="850" sha1="l66v42opi61a2ro66mexd2yhb8b4awo" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Յուշարձան}}

'''Վարչապետներու պողոտայ''' ({{lang-en|Prime Ministers Avenue}}), [[Աւստրալիա|Աւստրալիոյ]] վարչապետներու կիսանդրիներու պատկերասրահ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.monumentaustralia.org/themes/people/government---federal/display/30227-prime-ministers-avenue|title=Prime Ministers Avenue {{!}} Monument Australia|website=www.monumentaustralia.org|language=անգլերէն|accessdate=2026-09-29}}&lt;/ref&gt;, որ կը գտնուի Աւստրալիոյ Վիքթորիա նահանգի Պալլարաթ բուսաբանական այգին:

== Ծանօթագրութիւններ ==
&lt;references /&gt;
[[Ստորոգութիւն:Յուշարձաններ]]
[[Ստորոգութիւն:Յուշարձաններ այբբենական կարգով]]</text>
      <sha1>l66v42opi61a2ro66mexd2yhb8b4awo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Գիտութեան Թանգարան (Մելպուռն)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33435</id>
    <revision>
      <id>255680</id>
      <timestamp>2026-09-29T09:01:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Թանգարան}}  '''Գիտութեան թանգարան''' ({{lang-en|Scienceworks}}), թանգարան [[Մելպուռն|Մելպուռնի]] մէջ, որ կը հանդիսանայ [[Աւստրալիա|Աւստրալիոյ]] Վիքթորիա նահանգի թանգարանի ստորաբաժանում&lt;ref&gt;[http://museumvictoria.com.au/ Museum Victoria] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120426212640/http://museumvictoria.com.au/|date=...»:</comment>
      <origin>255680</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="695" sha1="t8wdwcdr9bs3p0naxuy03inkcazaf56" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Թանգարան}}

'''Գիտութեան թանգարան''' ({{lang-en|Scienceworks}}), թանգարան [[Մելպուռն|Մելպուռնի]] մէջ, որ կը հանդիսանայ [[Աւստրալիա|Աւստրալիոյ]] Վիքթորիա նահանգի թանգարանի ստորաբաժանում&lt;ref&gt;[http://museumvictoria.com.au/ Museum Victoria] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120426212640/http://museumvictoria.com.au/|date=2012-04-26}}.&lt;/ref&gt;։ 

== Ծանօթագրութիւններ ==
&lt;references /&gt;
[[Ստորոգութիւն:Թանգարաններ]]
[[Ստորոգութիւն:Թանգարաններ այբբենական կարգով]]</text>
      <sha1>t8wdwcdr9bs3p0naxuy03inkcazaf56</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ղուրանի Տուն</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33436</id>
    <revision>
      <id>255681</id>
      <timestamp>2026-09-29T09:09:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Թանգարան}}  '''Ղուրանի տուն''' ({{lang-ar|بيت القرآن‎‎}}), թանգարան՝ [[Պահրէյն|Պահրէյնի]] մէջ, որ մասնագիտացուած է [[Ղուրան|Ղուրանի]] հարցերով&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.am/?id=4-xaVGUWVYQC&amp;pg=PA6|title=The Middle East, Volume 1|publisher=Greenwood Publishing Group|year=2004|isbn=9780313329234|pages=6}}&lt;/ref&gt;։ Թանգարանը կառուց...»:</comment>
      <origin>255681</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1423" sha1="su3rvd57q6c9vbl0xv3q0xq651yfdiy" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Թանգարան}}

'''Ղուրանի տուն''' ({{lang-ar|بيت القرآن‎‎}}), թանգարան՝ [[Պահրէյն|Պահրէյնի]] մէջ, որ մասնագիտացուած է [[Ղուրան|Ղուրանի]] հարցերով&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.am/?id=4-xaVGUWVYQC&amp;pg=PA6|title=The Middle East, Volume 1|publisher=Greenwood Publishing Group|year=2004|isbn=9780313329234|pages=6}}&lt;/ref&gt;։ Թանգարանը կառուցուած է 1990 թուականին, իսլամական աւանդական ոճով եւ կը համարուի աշխարհի իսլամական ամէնէն յայտնի թանգարաններէն մէկը &lt;ref name=&quot;Aramco&quot;&gt;{{Cite journal|last=Nawwab|first=Ni'Mah Isma'il|date=May/June 2000|title=Beit Al Qur’an  Religion, Art, Scholarship|url=http://www.saudiaramcoworld.com/issue/200003/beit.al.qur.an-religion.art.scholarship.htm|url-status=dead|journal=Saudi Aramco World|volume=Volume 51|issue=3|archive-url=https://web.archive.org/web/20120507171938/http://www.saudiaramcoworld.com/issue/200003/beit.al.qur.an-religion.art.scholarship.htm|archive-date=2012 թ․ մայիսի 7|accessdate=2012 թ․ հոկտեմբերի 5}}&lt;/ref&gt;։ 

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}
[[Ստորոգութիւն:Թանգարաններ]]
[[Ստորոգութիւն:Թանգարաններ այբբենական կարգով]]</text>
      <sha1>su3rvd57q6c9vbl0xv3q0xq651yfdiy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Միհրապ (որմնախորշ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33437</id>
    <revision>
      <id>255682</id>
      <timestamp>2026-09-29T10:37:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «[[Պատկեր:Mihrabkls.jpg|մինի|250x250փքս|[[Եգիպտոս]]&lt;nowiki/&gt;ի մզկիթներէն մէկուն միհրապը։]] '''Միհրապ''' ({{Lang-ar|محراب}}, որմնախորշ), աղօթքի համար առանձնացուած որմնախորշ, որ կը կառուցուի [[Մզկիթ|մզկիթի]] քիբլայի (ցոյց կու տայ [[Մեքքա|Մեքքայի]] ուղղութիւնը) պատին&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.islamweb.net/ar/...»:</comment>
      <origin>255682</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="890" sha1="etkrqgk91grhncgp4jhoezm7vgn73wb" xml:space="preserve">[[Պատկեր:Mihrabkls.jpg|մինի|250x250փքս|[[Եգիպտոս]]&lt;nowiki/&gt;ի մզկիթներէն մէկուն միհրապը։]]
'''Միհրապ''' ({{Lang-ar|محراب}}, որմնախորշ), աղօթքի համար առանձնացուած որմնախորշ, որ կը կառուցուի [[Մզկիթ|մզկիթի]] քիբլայի (ցոյց կու տայ [[Մեքքա|Մեքքայի]] ուղղութիւնը) պատին&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.islamweb.net/ar/fatwa/21927/%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D9%85%D8%B9%D9%86%D8%A7%D9%87%D9%88%D8%A3%D9%88%D9%84-%D9%85%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D8%A8-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85|title=المحرابمعناهوأول محراب في الإسلام|website=www.islamweb.net|language=արաբերէն|accessdate=2026-09-29}}&lt;/ref&gt;։

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}</text>
      <sha1>etkrqgk91grhncgp4jhoezm7vgn73wb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Պուխարա</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33438</id>
    <revision>
      <id>255685</id>
      <timestamp>2026-09-29T10:56:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|կարգավիճակ=Քաղաք}}  '''Պուխարա''' ({{Lang-uz|Buxoro, Бухоро}})&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/bukhara|title=Bukhara definition and meaning|website=Collins English Dictionary|publisher=HarperCollins|language=անգլերէն|access-date=2023-06-25}}&lt;/ref&gt;, [[Կեդրոնական Ասիա|Կեդրոնական Ասիոյ]] ամէնէվ հին քաղաքներէն մէ...»:</comment>
      <origin>255685</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1109" sha1="rm9q8cdojf3xbd6bjnhs3lxikggkxxe" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|կարգավիճակ=Քաղաք}}

'''Պուխարա''' ({{Lang-uz|Buxoro, Бухоро}})&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/bukhara|title=Bukhara definition and meaning|website=Collins English Dictionary|publisher=HarperCollins|language=անգլերէն|access-date=2023-06-25}}&lt;/ref&gt;, [[Կեդրոնական Ասիա|Կեդրոնական Ասիոյ]] ամէնէվ հին քաղաքներէն մէկը, [[Ուզպեքիստան|Ուզպեքիստանի]] գլխաւոր քաղաքներէն: Պուխարան կը գտնուի Ուզպեքիստանի հարաւարեւմտեան մասը։ Բնակչութեան թիւով՝ 305,500 բնակիչ, 2026 թուականի դրութեամբ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.citypopulation.de/en/uzbekistan/cities/|title=Uzbekistan: Regions, Major Cities &amp; Towns - Population Statistics, Maps, Charts, Weather and Web Information|website=www.citypopulation.de|language=անգլերէն|accessdate=2026-09-29}}&lt;/ref&gt;։

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}</text>
      <sha1>rm9q8cdojf3xbd6bjnhs3lxikggkxxe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Քաշկար</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33439</id>
    <revision>
      <id>255686</id>
      <timestamp>2026-09-29T11:08:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|կարգավիճակ=Քաղաք}}'''Քաշկար''' ({{Lang-zh|喀什}})&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.al-eman.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%A7%D9%85%D9%84%20%D9%81%D9%8A%20%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE%20**/%20%D8%B0%D9%83%D8%B1%20%D9%81%D8%AA%D8%AD%20%D9%82%D8%AA%D9%8A%D8%A8%D8%A9%20%D9%85%D8%AF%D9%8A%D9%86%D8%A9%20%D9%83%D8%A7%D8%B4%D8%BA%D8%B1%20/i46&amp;d49170&amp;c&amp;p1|title=فصل: ذكر فت...»:</comment>
      <origin>255686</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="762" sha1="dhell0ks8puxhe7jhdnns8w4udu6cnz" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|կարգավիճակ=Քաղաք}}'''Քաշկար''' ({{Lang-zh|喀什}})&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.al-eman.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%A7%D9%85%D9%84%20%D9%81%D9%8A%20%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE%20**/%20%D8%B0%D9%83%D8%B1%20%D9%81%D8%AA%D8%AD%20%D9%82%D8%AA%D9%8A%D8%A8%D8%A9%20%D9%85%D8%AF%D9%8A%D9%86%D8%A9%20%D9%83%D8%A7%D8%B4%D8%BA%D8%B1%20/i46&amp;d49170&amp;c&amp;p1|title=فصل: ذكر فتح قتيبة مدينة كاشغر{{!}}نداء الإيمان|website=www.al-eman.com|language=արաբերէն|accessdate=2026-09-29}}&lt;/ref&gt;, քաղաք` [[Չինաստան|Չինաստանի]] [[արեւմուտք]]։

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}</text>
      <sha1>dhell0ks8puxhe7jhdnns8w4udu6cnz</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>