Ուիքիփետիա:Զրուցարան

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="hyw">
  <siteinfo>
    <sitename>Ուիքիփետիա</sitename>
    <dbname>hywwiki</dbname>
    <base>https://hyw.wikipedia.org/wiki/%D4%B3%D5%AC%D5%AD%D5%A1%D6%82%D5%B8%D6%80_%D4%B7%D5%BB</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.23</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Մեդիա</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Սպասարկող</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Քննարկում</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Մասնակից</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Մասնակցի քննարկում</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Ուիքիփետիա</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Ուիքիփետիայի քննարկում</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Պատկեր</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Պատկերի քննարկում</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki քննարկում</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Կաղապար</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Կաղապարի քննարկում</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Օգնություն</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Օգնության քննարկում</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Ստորոգութիւն</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Կատեգորիայի քննարկում</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Մոդուլ</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Մոդուլի քննարկում</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Ուիքիփետիա:Զրուցարան</title>
    <ns>4</ns>
    <id>35</id>
    <revision>
      <id>255936</id>
      <parentid>255062</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T09:28:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MediaWiki message delivery</username>
        <id>907</id>
      </contributor>
      <comment>/* Wikidata Sitelink changes in Recent Changes and Watchlist */ նոր բաժին</comment>
      <origin>255936</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22554" sha1="njjn2tyud3z1yzcgfk7pc7meqkqrw8z" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;border:1px solid #a2a9b1; border-radius:4px; padding:12px; margin-bottom:16px;&quot;&gt;
[[Պատկեր:Vista-file-manager.png|40px|middle|link=Ուիքիփետիա:Զրուցարան/Արխիւ|alt=Արխիւ]]
'''[[Ուիքիփետիա:Զրուցարան/Արխիւ|Արխիւ]]''' — Նախորդ տարիներու քննարկումներ։
&lt;/div&gt;
__ՀՂՈՒՄ_ՆՈՐ_ԲԱԺՆԻ_ՎՐԱ__

* '''en:''' Requests for the [[m:bot|bot]] flag should be made on this page. This wiki uses the [[m:bot policy|standard bot policy]], and allows [[m:bot policy#Global_bots|global bots]] and [[m:bot policy#Automatic_approval|automatic approval of certain types of bots]]. Other bots should apply below, and then [[m:Steward requests/Bot status|request access]] from a steward if there is no objection.

== CEE Meeting 2026-ի ներկայացուցիչներու թեկնածութիւն ==
Յարգելի՛ խմբագիրներ,

Կեդրոնական եւ Արեւելեան Եւրոպայի (CEE) տարեկան հանդիպումը՝ CEE Meeting 2026-ը, մօտեցած է, եւ Արեւմտահայերէն Լեզուի Ուիքիմետիաններու Խումբը (WAL) կոչուած է ընտրելու այս հանդիպման իր պաշտօնական ներկայացուցիչները։

Այս նպատակով, կը ներկայացուին երկու թեկնածուներ՝ [[User:HoMen|HoMen]] եւ [[User:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]], որպէսզի ներկայացնեն WAL-ը CEE Meeting 2026-ի ընթացքին։

Կը հրաւիրենք խումբի անդամները մասնակցելու քուէարկութեան՝ իւրաքանչիւր թեկնածուի առնչութեամբ առանձին իրենց կարծիքը յայտնելու համար։
Քուէարկութեան տեւողութիւնը 3 օր է։ 

=== [[Մասնակից:HoMen|HoMen]]-ի թեկնածութիւն ===

*{{Կողմ}}
#{{Կողմ}}--[[--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 03:23, 26 Մայիս 2026 (UTC)]] 
#:Շնորհակալ եմ վստահութեան համար [[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 09:04, 30 Մայիս 2026 (UTC)
#{{Կողմ}}--[[--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 05:56, 26 Մայիս 2026 (UTC)]]
#:Շնորհակալ եմ վստահութեան համար [[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 09:05, 30 Մայիս 2026 (UTC)
#{{Կողմ}}֊[[֊֊[[Մասնակից։Մարալ Տիքպիքեան | Մարալ Տիքպիքեան]]
#{{Կողմ}} -[[Մասնակից:ShahenWasHere|ShahenWasHere]] ([[Մասնակցի քննարկում:ShahenWasHere|քննարկում]]) 19:22, 27 Մայիս 2026 (UTC)
#:Շնորհակալ եմ վստահութեան համար [[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 09:05, 30 Մայիս 2026 (UTC)
#{{Կողմ}} - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:17, 27 Մայիս 2026 (UTC)
#:Շնորհակալ եմ վստահութեան համար [[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 09:05, 30 Մայիս 2026 (UTC)
#{{Կողմ}} - --[[Մասնակից:NataliEkiz|NataliEkiz]] ([[Մասնակցի քննարկում:NataliEkiz|քննարկում]]) 21:17, 27 Մայիս 2026 (UTC)
#:Շնորհակալ եմ վստահութեան համար [[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 09:06, 30 Մայիս 2026 (UTC)
#{{Կողմ}}, --[[Մասնակից:Թալին Նայիր|Թալին Նայիր]] ([[Մասնակցի քննարկում:Թալին Նայիր|քննարկում]]) 19:16, 28 Մայիս 2026 (UTC)
#:Շնորհակալ եմ վստահութեան համար [[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 09:06, 30 Մայիս 2026 (UTC)
#{{Կողմ}}, --[[Մասնակից:Ալիսիա|Ալիսիա]] ([[Մասնակցի քննարկում:Ալիսիա|քննարկում]]) 08:34, 29 Մայիս 2026 (UTC)
#:Շնորհակալ եմ վստահութեան համար [[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 09:06, 30 Մայիս 2026 (UTC)
#{{Կողմ}}, --[[Մասնակից:JohnYahyaHanna|JohnYahyaHanna]] ([[Մասնակցի քննարկում:JohnYahyaHanna|քննարկում]]) 16:35, 29 Մայիս 2026 (UTC)
#:Շնորհակալ եմ վստահութեան համար [[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 09:07, 30 Մայիս 2026 (UTC)
#{{Կողմ}}, --[[Մասնակից:L0l1g2|L0l1g2]] ([[Մասնակցի քննարկում:L0l1g2|քննարկում]]) 09:22, 5 Յուլիս 2026 (UTC)
*{{Ձեռնպահ}}

*{{Դէմ}}

=== [[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]]-ի թեկնածութիւն ===

*{{Կողմ}}
#{{Կողմ}}--[[--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 03:24, 26 Մայիս 2026 (UTC)]] 
#{{Կողմ}}--[[--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 05:56, 26 Մայիս 2026 (UTC)]]
#{{Կողմ}} —[[Մասնակից:ShahenWasHere|ShahenWasHere]] ([[Մասնակցի քննարկում:ShahenWasHere|քննարկում]])
#{{Կողմ}} - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:18, 27 Մայիս 2026 (UTC)
#{{Կողմ}} - --[[Մասնակից:NataliEkiz|NataliEkiz]] ([[Մասնակցի քննարկում:NataliEkiz|քննարկում]]) 21:17, 27 Մայիս 2026 (UTC)
#{{Կողմ}}, --[[Մասնակից:Թալին Նայիր|Թալին Նայիր]] ([[Մասնակցի քննարկում:Թալին Նայիր|քննարկում]]) 19:17, 28 Մայիս 2026 (UTC)
#{{Կողմ}}, --[[Մասնակից:Ալիսիա|Ալիսիա]] ([[Մասնակցի քննարկում:Ալիսիա|քննարկում]]) 08:37, 29 Մայիս 2026 (UTC)
#{{Կողմ}}, --[[Մասնակից:JohnYahyaHanna|JohnYahyaHanna]] ([[Մասնակցի քննարկում:JohnYahyaHanna|քննարկում]]) 16:35, 29 Մայիս 2026 (UTC)
#{{Կողմ}}, --[[Մասնակից:L0l1g2|L0l1g2]] ([[Մասնակցի քննարկում:L0l1g2|քննարկում]]) 09:23, 5 Յուլիս 2026 (UTC)
*{{Ձեռնպահ}}

*{{Դէմ}}

'''Սիրելի՛ խմբագիրներ, շնորհակալութիւն` ձեր վստահութեան համար։'''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 09:20, 30 Մայիս 2026 (UTC)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Vote now in the 2026 U4C election&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC].

Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:14, 27 Մայիս 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;

== RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|քննարկել]])&lt;/bdi&gt; 17:11, 23 Յունիս 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;Message&quot;/&gt;
'''Legal &amp; Safety Contacts'''

Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]].

&lt;section end=&quot;Message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 13:29, 25 Յունիս 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&amp;oldid=30731267 --&gt;

==Ուիքիմետիա CEE Hub-ի Ղեկավար Կոմիտէի Ընտրութիւններ 2026-ի քուէարկող ներկայացուցիչ==

Յարգելի՛ համայնք,

Ուիքիմետիա [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia%20CEE%20Hub/Steering%20Committee CEE Hub-ի (Կեդրոնական եւ Արեւելեան Եւրոպայի Հանգոյց) Ղեկավար Կոմիտէի (Steering Committee)] [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia%20CEE%20Hub%20Steering%20Committee%20Election%202026 2026-ի ընտրութիւններուն] շրջագծին մէջ, իւրաքանչիւր փոխկապակցեալ կազմակերպութիւն (affiliate) իրաւունք ունի նշանակելու մէկ ներկայացուցիչ, որ իր անունով քուէ պիտի տայ ընտրութեան մէջ։

Հետեւաբար, կ՚առաջարկենք որ Azniv Stepanian-ը ըլլայ Արեւմտահայերէն Լեզուի Ուիքիմետիաններու Խումբի (WAL) քուէարկող ներկայացուցիչը այս ընտրութեան մէջ։

Կը խնդրենք համայնքի անդամներէն մասնակցիլ քուէարկութեան։

Համայնքային քուէարկութեան ժամկէտն է 3 Յուլիս 2026, օրուան աւարտին (Anywhere on Earth)։

=== [[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]]-ի թեկնածութիւն ===

{{Կողմ}}
*--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 11:37, 2 Յուլիս 2026 (UTC)

*--[[Մասնակից:NataliEkiz|NataliEkiz]] ([[Մասնակցի քննարկում:NataliEkiz|քննարկում]]) 14:53, 2 Յուլիս 2026 (UTC)
*--[[Մասնակից:ShahenWasHere|ShahenWasHere]] ([[Մասնակցի քննարկում:ShahenWasHere|քննարկում]]) 15:10, 2 Յուլիս 2026 (UTC)
*--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 17:36, 2 Յուլիս 2026 (UTC)
* --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:55, 3 Յուլիս 2026 (UTC)
{{Ձեռնպահ}}

{{Դէմ}}

== Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}}
You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}}
[[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]])  12:24, 24 Յուլիս 2026 (UTC)
&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;

==  Վարիչ դառնալու թեկնածութեան առաջարկ․ Սեւան Դանիէլեան Մկրեան եւ ShahenWasHere ==
{{Քննարկման փակում}}
Յարգելի՛ խմբագիրներ,

կը դիմեմ ձեզի եւ կ'առաջարկեմ մասնակից [[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեանին]] եւ [[Մասնակից:ShahenWasHere|ShahenWasHere-ին]] Արեւմտահայերէն Ուիքիփետիայի էջին կրկին վարիչ դառնալու թեկնածութիւնը։ Ինչպէս գիտէք, վարիչ դառնալու առաջարկը ներեկայացնելու համար, Ուիքի համայնքին քուէարկութեան պէտք ունինք։

Հետեւաբար, իրբեւ հարթակի վարիչ, կը խնդրեմ մասնակցիք քուէարկութեան, որպէսզի կրկին ստանձնեն իրենց վարչական աշխատանքը։

Քուէարկութեան տեւողութիւնը 1 շաբաթ է։[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 07:04, 24 Օգոստոս 2026 (UTC)

=== Քուէարկութիւն․ [[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան |Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]]===

* {{Կողմ}}
# {{Կողմ}}, [[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]])
# {{Կողմ}} --[[Մասնակից:ShahenWasHere|ShahenWasHere]] ([[Մասնակցի քննարկում:ShahenWasHere|քննարկում]]) 08:20, 24 Օգոստոս 2026 (UTC)
# {{Կողմ}} --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 16:13, 24 Օգոստոս 2026 (UTC)
# {{Կողմ}} --[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 05:48, 26 Օգոստոս 2026 (UTC)
# {{Կողմ}} --[[Մասնակից:NataliEkiz|NataliEkiz]] ([[Մասնակցի քննարկում:NataliEkiz|քննարկում]]) 10:01, 26 Օգոստոս 2026 (UTC)
# {{Կողմ}} --[[Մասնակից:Կարէն|Կարէն]] ([[Մասնակցի քննարկում:կարէն|քննարկում]]) 13:32, 26 Օգոստոս 2026 (UTC)
# {{Կողմ}}, --[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 11:56, 1 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)

* {{Դէմ}}
* {{Ձեռնպահ}}

=== Քուէարկութիւն․ [[Մասնակից:ShahenWasHere]]===

* {{Կողմ}}
# {{Կողմ}}, [[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]])
# {{Կողմ}} --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 16:14, 24 Օգոստոս 2026 (UTC)
# {{Կողմ}} --[[Մասնակից:HoMen|HoMen]]
# {{Կողմ}},--[[Մասնակից:NataliEkiz|NataliEkiz]] ([[Մասնակցի քննարկում:NataliEkiz|քննարկում]]) 10:01,26 Օգոստոս 2026 (UTC)
# {{Կողմ}} --[[Մասնակից:Կարէն|Կարէն]] ([[Մասնակցի քննարկում:կարէն|քննարկում]]) 13:33, 26 Օգոստոս 2026 (UTC)
# {{Կողմ}}, --[[Մասնակից:Maral Dikbikian|Maral Dikbikian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Maral Dikbikian|քննարկում]]) 11:56, 1 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)
# {{Կողմ}}, --[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 13:29, 1 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)
* {{Դէմ}}
* {{Ձեռնպահ}}
{{ՔՎ}}

== CEE Technical Village Pump ==

{{int:please-translate}}

[[File:CEE Technical Village Pump.webm|300px|right|thumb|A short introduction to the CEE Technical Village Pump]]

The '''[[:m:CEE Technical Village Pump|CEE Technical Village Pump]]''' is a new space for Wikimedia contributors and communities across the CEE region to request technical help, exchange solutions, and get support from experienced contributors.

To introduce the project and give a quick overview of how it works, we’ve prepared this short video.

The page is currently available in English. We’d like to make it accessible to communities across the region in their local languages, and we’d appreciate your [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=page-Template%3ACEE+Technical+Village+Pump+header&amp;language=en&amp;action=page&amp;filter=&amp;action_source=translate_page help translating it].

Best regards, [[Մասնակից:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Մասնակցի քննարկում:MediaWiki message delivery|քննարկում]]) 09:09, 26 Օգոստոս 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:MHeidarzadeh-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&amp;oldid=30401522 --&gt;

== Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges ==
''(Apologies for posting in English. You can help by translating it)''

Hello, I’m Danny from [[:en:w:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland’s]] [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] team.&lt;br/&gt;
We have been investigating and examining how Wikidata’s use in the [[Special:RecentChanges]] and [[Special:Watchlist]] pages can be made to be more useful, or less ‘noisy’ (fewer edits that have little value to the reader).

We are currently exploring to make a change in the volume and the type of Wikidata edits that appear in these pages, and '''we need your feedback''' to help us ensure this is a positive change for the Wikis and won’t disrupt your workflows.&lt;br/&gt;
Language links are also known as sitelinks or interlanguage links and describe when a Wikidata item is connected to a Wiki, adding it to the language dropdown tool for other connected Wikis.
[[File:Types of Lang Link changes.png|x350px|frame|A variety of &quot;Language Link&quot; edits as seen in the Recent Changes feed]]

The request for feedback is whether you support the removal of these language link edits from the Recent Changes and Watchlist feed, or would you oppose such a change and if so, why?
Please share you thoughts on the dedicated '''[[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|metawiki Talk page]]'''. 

Further information about this change: [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Hide_Language_Link_edits]]

Thank you for any participation or feedback you give, -- [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny Benjafield (WMDE)]] 15:26, 21 Սեպտեմբեր 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&amp;oldid=31067433 --&gt;

== Wikidata Sitelink changes in Recent Changes and Watchlist ==
''(Apologies for cross-posting in English, translating it will help spread the message)''

Earlier last month, all Wikis were contacted for feedback on our proposal to remove language link changes, this change has already been deployed to Wikisource, Wikibooks, Wikivoyage, Wikiquote, Wikiversity and Wiktionary.

The same change is now being rolled out globally to all Wikipedias on '''October 13, 07:00 UTC'''. Editors will no longer see notifications after this time on their [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] and [[Special:Watchlist|Watchlist]] when a link to ''another'' language version of a page is added, removed, or changed in its Wikidata item (it does not affect language link notifications to the home wiki). There will then be a two-week monitoring period to observe if a reduction of high-volume but low-value notifications takes place, or if higher-value changes become easier to identify. Editors who rely on these notifications should be aware of the change and can share feedback or concerns on the  Wikidata For Wikimedia [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|Projects talk page]].&lt;br/&gt;
Wikidata's own Recent Changes page is not affected as it serves as the repository for these changes.

Please reach out if you have any questions, or if your wiki would like to opt-out, thank you! -- [[User:Danny_Benjafield_(WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] ([[User_talk:Danny_Benjafield_(WMDE)|talk]])  sent via [[Մասնակից:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Մասնակցի քննարկում:MediaWiki message delivery|քննարկում]]) 09:28, 9 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&amp;oldid=31142775 --&gt;</text>
      <sha1>njjn2tyud3z1yzcgfk7pc7meqkqrw8z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian</title>
    <ns>3</ns>
    <id>8494</id>
    <revision>
      <id>255929</id>
      <parentid>250590</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T21:16:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Asorev</username>
        <id>12580</id>
      </contributor>
      <comment>/* About undeletion of the article Պորիս Փերչաթքին */ նոր բաժին</comment>
      <origin>255929</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46571" sha1="bpc25g8klsz6pk5ot5p0tylqv7im2x9" xml:space="preserve">==Արեւմտահայերէն==
Շատ ընելիք կայ Ազնիւ։ Բայց հաստատ հիմերու վրայ դնելու համար երէք առաջարկներ։ 
*Առաջին՝ Արեւմտահայերէն Ուիքիփետիա ձախին կայ &quot;Ստեղծել հղումը&quot;։ Պէտք է ըլլայ &quot;յղումը&quot;։ 
*Երկրորդ՝ երբ լեզուները շատ են, կը տեսնուի &quot;Եվս&quot; բառը։ Պէտք է ըլլայ &quot;Եւս&quot;։ 
*Երրորդ՝ կարելի է արդեօք հայերէն (արեւելահայերէն) լեզուի կապը ըլլայ միշտ առաջինը իբր նախընտրութիւն։ Նոյնն ալ կարելի է ընել Արեւելահայերէն Ուիքիփետիայի մէջ Արեւմտահայերէն յօդուածը ընելով առաջին կապ իբր նախընտրութիւն։ Կարելի է նոյնիսկ աստղ մը աւելցնել քովը շեշտելու համար երկու հայ տարբերակներու կարեւորութիւնը իբր իրարու լրացուցիչ յօդուածներ։  [[Մասնակից:Werldwayd|Werldwayd]] ([[Մասնակցի քննարկում:Werldwayd|քննարկում]]) 23:24, 8 Ապրիլ 2019 (UTC)
::Յարգելի [[Մասնակից:Werldwayd|Werldwayd]], ճիշդ է որ տակաւին շատ ընելիքներ կան, սակայն այդ բոլորը պէտք է կատարուին աստիճանաբար։ Գալով ներկայացուած առաջարկներուդ․
1.-ին, այդ կը մտնէ թարգմանական աշխատանքին երկրորդ, այսինքն՝ ներկայ փուլին մէջ։

2.-րդ, իբրեւ սկզբնաքայլ, առաջին փուլին Արեւմտահայերէնի թարգմանուեցան միայն անհրաժեշտ բաժինները, իսկ մնացեալը ընթացքին կը թարգմանուին։

3.-րդ, այս մենք չենք որ կ'որոշենք, այդ շարքը կը տրամադրուի այբբենական շարքով։ Մենք միայն կրնանք ցանկէն հանել ցանկացած որեւէ լեզու։

Կ'ուզեմ նշել, որ [[Արեւմտահայերէն Ուիքիփետիա|յօդուած]]ները, նուազագոյն չափով, համապատասխանեն Ուիքիի չափանիշներուն․ այս նաեւ պէտք է համարել հաստատ հիմերէն մէկը։--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 07:14, 9 Ապրիլ 2019 (UTC)

==Օրուան Պատկերը==
Գլխաւոր էջի &quot;Օրուան Պատկերը&quot; միշտ բացատրութեան կարօտ ունի։ [[Մասնակից:Werldwayd|Werldwayd]] ([[Մասնակցի քննարկում:Werldwayd|քննարկում]]) 19:59, 9 Ապրիլ 2019 (UTC)
:Այո, համաձայն եմ, որովհետեւ այդ բաժինը տակաւին պատասխանատու վարիչ չունի։ Շատ բաժիններ կան, որոնք նոյնպէս չունին իրենց յատուկ պատասխանատու վարիչները։ --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 06:33, 10 Ապրիլ 2019 (UTC)

== Թարգմանության խնդրանք ==

Բարև Ազնիվ ջան։ Վիքիդատայում բոտով հայերեն նկարագրություններ եմ ավելացնում։ Քանի որ խոսքը մի քանի միլիոն հոդվածների մասին է, սկզբում ուզում եմ ճիշտել՝ հետո խնդիր չլինելու համար։ Կասե՞ս հետևյալ արտահայտությունների արևմտահայերեն տարբերակը՝
* xxxx թվականի հունվարին հրատարակված գիտական հոդված - 
* xxxx թվականի փետրվարին հրատարակված գիտական հոդված - 
* xxxx թվականի մարտին հրատարակված գիտական հոդված - 
* xxxx թվականի ապրիլին հրատարակված գիտական հոդված - 
* xxxx թվականի մայիսին հրատարակված գիտական հոդված - 
* xxxx թվականի հունիսին հրատարակված գիտական հոդված - 
* xxxx թվականի հուլիսին հրատարակված գիտական հոդված - 
* xxxx թվականի օգոստոսին հրատարակված գիտական հոդված - 
* xxxx թվականի սեպտեմբերին հրատարակված գիտական հոդված - 
* xxxx թվականի հոկտեմբերին հրատարակված գիտական հոդված - 
* xxxx թվականի նոյեմբերին հրատարակված գիտական հոդված - 
* xxxx թվականի դեկտեմբերին հրատարակված գիտական հոդված - 
* xxxx թվականին հրատարակված գիտական հոդված - 
* գիտական հոդված - 
Շատ շնորհակալություն։--[[Մասնակից:ԱշոտՏՆՂ|ԱշոտՏՆՂ]] ([[Մասնակցի քննարկում:ԱշոտՏՆՂ|քննարկում]]) 14:48, 28 Յունիս 2019 (UTC)
:Բարեւ [[Մասնակից:ԱշոտՏՆՂ|Աշոտ ջան]], ահաւասիկ արեւմտահայերէն տարբերակը։
* xxxx թուականի Յունուարին հրատարակուած գիտական յօդուած - 
* xxxx թուականի Փետրուարին հրատարակուած գիտական յօդուած - 
* xxxx թուականի Մարտին հրատարակուած գիտական յօդուած - 
* xxxx թուականի Ապրիլին հրատարակուած գիտական յօդուած - 
* xxxx թուականի Մայիսին հրատարակուած գիտական յօդուած - 
* xxxx թուականի Յունիսին հրատարակուած գիտական յօդուած - 
* xxxx թուականի Յուլիսին հրատարակուած գիտական յօդուած - 
* xxxx թուականի Օգոստոսին հրատարակուած գիտական յօդուած - 
* xxxx թուականի Սեպտեմբերին հրատարակուած գիտական յօդուած - 
* xxxx թուականի Հոկտեմբերին հրատարակուած գիտական յօդուած - 
* xxxx թուականի Նոյեմբերին հրատարակուած գիտական յօդուած - 
* xxxx թուականի Դեկտեմբերին հրատարակուած գիտական յօդուած - 
* xxxx թուականին հրատարակուած գիտական յօդուած - 
* գիտական յօդուած -
Շնորհակալութիւն։--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 08:04, 16 Յուլիս 2019 (UTC)

== Աւելորդ վերայղումներ ==
Ազնիւ ջան, կը խնդրեմ ջնջել բոլոր ''(արեւմտահայերէն)'' պարունակող վերայղումներ։ - [[Մասնակից:Kareyac|Kareyac]] ([[Մասնակցի քննարկում:Kareyac|քննարկում]]) 08:35, 28 Օգոստոս 2019 (UTC)
:Յարգելի [[Մասնակից:Kareyac|Kareyac]] ճան, այդ աշխատանքը ընթացքի մէջ է։ Շնորհակալութիւն ուշադրութեան համար։ Դուն եւս կրնաս ջնջել։ --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 08:42, 28 Օգոստոս 2019 (UTC)
::Յարգելի Ազնիւ ճան, ես թեքնիկական համակարգող եմ եւ նման իրաւունք չունիմ։ Համայնքի ցանկութեան դեպքում կարող եմ դարնալ համակարգող եւ կատարել նաեւ այս աշխատանքը։ - [[Մասնակից:Kareyac|Kareyac]] ([[Մասնակցի քննարկում:Kareyac|քննարկում]]) 09:48, 28 Օգոստոս 2019 (UTC)
:::Յարգելի [[Մասնակից:Kareyac|Kareyac]], ոչ մէկ խմդիր․ իրաւունք ունեցողները թող շարունակեն աշխատանքը։ Շնորհակալութիւն։--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 11:47, 28 Օգոստոս 2019 (UTC)
::::Յարգելի Ազնիւ ճան, այս պահին այլ համակարգող չունինք, կը խնդրեմ կատարել ջնջում &lt;!-- միակին --&gt;։ Շնորհակալութիւն։ - [[Մասնակից:Kareyac|Kareyac]] ([[Մասնակցի քննարկում:Kareyac|քննարկում]]) 11:58, 28 Օգոստոս 2019 (UTC)
:Յարգելի [[Մասնակից:Kareyac|Kareyac]] ճան, բոլորիս համար շատ պարզ է։ Բոլորս ալ կը կատարենք մեր աշխատանքը։ Բոլորիս վարձքը կատար։--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:07, 28 Օգոստոս 2019 (UTC)

== Reminder: Community Insights Survey ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

'''Share your experience in this survey'''

Hi {{PAGENAME}},

A couple of weeks ago, we invited you to take the Community Insights Survey. It is the Wikimedia Foundation’s annual survey of our global communities. We want to learn how well we support your work on wiki. We are 10% towards our goal for participation. If you have not already taken the survey, you can help us reach our goal! '''Your voice matters to us.'''

Please take 15 to 25 minutes  to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(meafwps,act5) give your feedback through this survey]'''.  It is available in various languages.

This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English).

Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey.

Sincerely,
&lt;/div&gt; [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 18:58, 20 Սեպտեմբեր 2019 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:RMaung (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(meaf_wps,act5)&amp;oldid=19397738 --&gt;

== Reminder: Community Insights Survey ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

'''Share your experience in this survey'''

Hi {{PAGENAME}},

There are only a few weeks left to take the Community Insights Survey! We are 30% towards our goal for participation. If you have not already taken the survey, you can help us reach our goal!
With this poll, the Wikimedia Foundation gathers feedback on how well we support your work on wiki. It only takes 15-25 minutes to complete, and it has a direct impact on the support we provide.

Please take 15 to 25 minutes  to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(meafwps,act5) give your feedback through this survey]'''.  It is available in various languages.

This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English).

Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey.

Sincerely,
&lt;/div&gt; [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 15:28, 4 Հոկտեմբեր 2019 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:RMaung (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(meaf_wps,act5)&amp;oldid=19432342 --&gt;


Hi Azniv Stepanian,

You reverted your edit at [[Յակոբ Ալթունեան]]. Would you also revert your edit at [[Բարունակ Աճէմեան]]. 

Thanks in advance.

--[[Մասնակից:Bilgemagma|Bilgemagma]] ([[Մասնակցի քննարկում:Bilgemagma|քննարկում]])

== Աթէնք յօդուածը ==
Ազնիւ ջան, առաջարկ մը ունիմ ընտրել դեկտեմբեր ամսուան յօդուածը Աթէնք, HoMen մասնակցի կողմէն շատ բարելաւած, հարգանքով - [[Մասնակից:Kareyac|Kareyac]] ([[Մասնակցի քննարկում:Kareyac|քննարկում]]) 08:44, 29 Նոյեմբեր 2019 (UTC)
:Յարգելի [[Մասնակից:Kareyac|Kareyac]], շնորհակալ եմ առաջարկին համար։ Դեկտեմբեր ամսուան յօդուածը արդէն իսկ ընտրուած է։ Նկատի կ'ունենանք Յունուար ամսուան համար։--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 10:49, 29 Նոյեմբեր 2019 (UTC)
::Շնորհակալ եմ առագ արձագանքի համար։ - [[Մասնակից:Kareyac|Kareyac]] ([[Մասնակցի քննարկում:Kareyac|քննարկում]]) 10:54, 29 Նոյեմբեր 2019 (UTC)

== Embassy ==

Hello!
Thank you for welcoming me here. I'm a French member of the Armenian diaspora and write a lot about the Armenian people on the French Wikipedia.

I tried going to the &quot;Embassy&quot; you linked on my profile, but this page doesn't exist yet. I understand you're an admin here, so here goes:

While editing Wikidata, I noticed that there were some problems on Ուիքիփետիա:
* The first one is about an Armenian writer from Lebanon, Nerses Virbian (Ներսէս Վիրպեան) or Virabian (Ներսէս Վիրապեան). I don't know which one is the correct spelling, but there are two Wiki articles, one for Ներսէս Վիրպեան and one for Ներսէս Վիրապեան here, yet they appear to be the same person.
* The second one is of the same nature. There are two articles for the same person : &quot;Ներսէս Դանիէլեան&quot; and &quot;Ներսէս Եպս. Դանիէլեան&quot;. One article says he was born in Marash, the other one says he was born in Zeytun, but other than that, it seems they are talking about the same man.

I think you or another admin should merge these redundant articles. Thanks for your help! (and thanks a lot for this western armenian Wiki, it's a wonderful project)

RSVartanian
: Hi [[Մասնակից:RSVartanian|RSVartanian]], we are very glad for your interest in Western Armenian Wikipedia. I will check and correct them. Thank you and welcome to Western Armenian Wikipedia. You can always contact me and tell me such problems.  --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 11:38, 24 Մարտ 2020 (UTC)

== Սխալ խմբագրում ==
https://hyw.wikipedia.org/w/index.php?title=%D5%84%D5%A1%D5%BD%D5%B6%D5%A1%D5%AF%D6%81%D5%AB_%D6%84%D5%B6%D5%B6%D5%A1%D6%80%D5%AF%D5%B8%D6%82%D5%B4:RSVartanian&amp;curid=17577&amp;diff=173304&amp;oldid=171525
:Մասնակից [[Մասնակից:Bilgemagma|Bilgemagma]], պիտի խնդրեմ, որ ձեր կողմէն բացատրութիւն մը տրուի վերը տրուած յղման մասին։--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 11:21, 13 Ապրիլ 2020 (UTC)
::Բացատրութիւն 
::https://hyw.wikipedia.org/w/index.php?title=%D5%84%D5%A1%D5%BD%D5%B6%D5%A1%D5%AF%D6%81%D5%AB_%D6%84%D5%B6%D5%B6%D5%A1%D6%80%D5%AF%D5%B8%D6%82%D5%B4:RSVartanian&amp;diff=prev&amp;oldid=173311
::--[[Մասնակից:Bilgemagma|Bilgemagma]] ([[Մասնակցի քննարկում:Bilgemagma|քննարկում]]) 11:26, 13 Ապրիլ 2020 (UTC)
:::Մասնակից [[Մասնակից:Bilgemagma|Bilgemagma]], կը խնդրեմ բառերով բացատրութիւն տաք՝ թէ ի՛նչ նկատի ունիք։--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 11:31, 13 Ապրիլ 2020 (UTC)
::::Վարդանեանի էջի իմ նամակ։--[[Մասնակից:Bilgemagma|Bilgemagma]] ([[Մասնակցի քննարկում:Bilgemagma|քննարկում]]) 11:40, 13 Ապրիլ 2020 (UTC)
::Մասնակից [[Մասնակից:Bilgemagma|Bilgemagma]], ներող եղէք, յստակ չէ։ Լաւ պիտի ըլլար, որ աւելի մանրամասն բացատրէիք կատարուածը։--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 11:45, 13 Ապրիլ 2020 (UTC)
:::Մասնակից Վարդանեանի էջի իմ նամակի Ձեր կողմէն ջնջումը։--[[Մասնակից:Bilgemagma|Bilgemagma]] ([[Մասնակցի քննարկում:Bilgemagma|քննարկում]]) 11:52, 13 Ապրիլ 2020 (UTC)

== Նամակ ==
Հարգելի Ազնիվ, իմ նամակ մասնակցին RSVartanian ինչ՞ու ջնջեցիք։--[[Մասնակից:Kareyac|Kareyac]] ([[Մասնակցի քնարկում:Kareyac|քննարկում]]) 11:34, 13 Ապրիլ 2020 (UTC)
:Մասնակից [[Մասնակից:Kareyac|Kareyac]], եթէ մասնակից «RSVartanian» էջին պատմութիւնը սկիզբէն կարդաք, պիտի տեսնէք որ ես չեմ ջնջած։ Սրբագրութիւն մը կատարած եմ, որմէ ետք մասնակից «[[Մասնակից:Bilgemagma|Bilgemagma]]»ն յաւելեալ փոփոխութիւններ կատարծ է։ Իսկ եթէ մասնակից «[[Մասնակից:Bilgemagma|Bilgemagma]]»ին ալ ծանօթ էք, իրեն ալ անպայման բացատրեցէք եղելութիւնը։--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 11:59, 13 Ապրիլ 2020 (UTC)
::Հարգելի Ազնիվ, իմ ողջույնի կաղապաը RSVartanian մասնակցի էջում Դուք եք ջնջել, իսկ Bilgemagma իմ տպասխալ ուղղեց, ավելացնելով { նշանը։ Խնդում եմ զգույշ խմբագրել այլ մասնակիցների քննարկումներ։ Շնորհակալություն։ - [[Մասնակից:Kareyac|Kareyac]] ([[Մասնակցի քննարկում:Kareyac|քննարկում]]) 12:14, 13 Ապրիլ 2020 (UTC)
:::Մասնակից [[Մասնակից:Kareyac|Kareyac]], կաղապարը սխալ դրուած էր, հետեւաբար ճիշդ խմբագրումը չեմ ջնջած։ Այո, շատ ճիշդ է․ լաւ պիտի ըլլայ իւրաքանչիւր մասնակից զգոյշ ըլլայ իր ունեցած ներդրումներուն մէջ։ Ես ալ պիտի խնդրեմ, որ դուք ալ Ուիքիտուեալները շատ զգոյշ խմբագրէք, յատկապէս արեւմտահայերէնով տուեալներ լրացնելու ժամանակ։ --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:29, 13 Ապրիլ 2020 (UTC)
::::Հարգելի Ազնիվ, 1. Սկզբից Bilgemagma [https://hyw.wikipedia.org/w/index.php?title=%D5%84%D5%A1%D5%BD%D5%B6%D5%A1%D5%AF%D6%81%D5%AB_%D6%84%D5%B6%D5%B6%D5%A1%D6%80%D5%AF%D5%B8%D6%82%D5%B4:RSVartanian&amp;diff=prev&amp;oldid=171516 ուղղեց], հետո Դուք [https://hyw.wikipedia.org/w/index.php?title=%D5%84%D5%A1%D5%BD%D5%B6%D5%A1%D5%AF%D6%81%D5%AB_%D6%84%D5%B6%D5%B6%D5%A1%D6%80%D5%AF%D5%B8%D6%82%D5%B4:RSVartanian&amp;diff=next&amp;oldid=173304 ջնջեցիք] ճիշտ աշխատող կաղապարը։ Լավ, ոչինչ։ 2. Խնդրում եմ ուշադիր խմբագրել հոդվածներ, Ժան Գազանճեան հոդվածում գրել եք language=am սխալ և հետո վերադարցրել եք սխալ տարբերակը, am հայերեն չի, այո, հիմա ճիշտ է։ 3. Իմ խմբագրությունների մեջ սխալ չկա։ Cite web կաղապարը բերում է լեզվի արևելահայերեն անվանումը, քանի որ այդպես ստեղծված է ոչ իմ կողմից։ Հիմա որոնում եմ լուծում։ - [[Մասնակից:Kareyac|Kareyac]] ([[Մասնակցի քննարկում:Kareyac|քննարկում]]) 15:14, 13 Ապրիլ 2020 (UTC)

== New article ==

Hi my friend.could you please make page of joseph staline in your native language wikipedia? if yes please create article of joseph stalin.thank you very much.

== We sent you an e-mail ==

Hello {{PAGENAME}},

Really sorry for the inconvenience. This is a gentle note to request that you check your email. We sent you a message titled &quot;The Community Insights survey is coming!&quot;. If you have questions, email surveys@wikimedia.org. 

You can [[:m:Special:Diff/20479077|see my explanation here]].

[[Մասնակից:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Մասնակցի քննարկում:MediaWiki message delivery|քննարկում]]) 18:45, 25 Սեպտեմբեր 2020 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Samuel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Samuel_(WMF)/Community_Insights_survey/other-languages&amp;oldid=20479295 --&gt;

== Request translation Isabelle de Charrière ==

Hello Azniv Stepanian Would you like to write / translate the article of Isabelle de Charrière (Q123386) for the HYW wikipedia? Or find another user to do that. That would be appreciated. [[Մասնակից:Boss-well63|Boss-well63]] ([[Մասնակցի քննարկում:Boss-well63|քննարկում]]) 11:25, 10 Նոյեմբեր 2020 (UTC)

== Flower of the month ==

[[File:Papaver orientale 3.jpg|thumb|&lt;center&gt;Papaver orientale]]
Hi Azniv Stepanian

For your huge efforts on Western Armenian Wikipedia I want to award you with the [[:als:Wikipedia:Blueme vum Monet|Flower of the month]].

Best regards, --[[Մասնակից:Holder|Holder]] ([[Մասնակցի քննարկում:Holder|քննարկում]]) 13:58, 7 Մայիս 2021 (UTC)

== Պօլիս՝ ոչ Պոլիս ==

Sir, the correct name of Constantinople in Western Armenian is Կոստանդնուպօլիս. Just check the internet for sources. What is this --&gt; https://en.wiktionary.org/wiki/Կոստանդնուպօլիս ? Revert your own edits immediately --[[Մասնակից:Sainihånser|Sainihånser]] ([[Մասնակցի քննարկում:Sainihånser|քննարկում]]) 06:51, 3 Դեկտեմբեր 2021 (UTC)

== [[:w:en:The Office (American TV series)|The Office (American TV series)]] and [[:w:en:Tomb of Cyrus|Tomb of Cyrus]] ==

Hi! Can you please translate these two articles into Western Armenian? they don't need to be long, just 2 or 3 sentences is enough. That would be appreciated :)    

Yours sincerely,[[Մասնակից:ChipsBaMast|ChipsBaMast]] ([[Մասնակցի քննարկում:ChipsBaMast|քննարկում]]) 15:33, 8 Դեկտեմբեր 2021 (UTC)

== How we will see unregistered users ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=content/&gt;
Hi!

You get this message because you are an admin on a Wikimedia wiki.

When someone edits a Wikimedia wiki without being logged in today, we show their IP address. As you may already know, we will not be able to do this in the future. This is a decision by the Wikimedia Foundation Legal department, because norms and regulations for privacy online have changed.

Instead of the IP we will show a masked identity. You as an admin '''will still be able to access the IP'''. There will also be a new user right for those who need to see the full IPs of unregistered users to fight vandalism, harassment and spam without being admins. Patrollers will also see part of the IP even without this user right. We are also working on [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Improving tools|better tools]] to help.

If you have not seen it before, you can [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|read more on Meta]]. If you want to make sure you don’t miss technical changes on the Wikimedia wikis, you can [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|subscribe]] to [[m:Tech/News|the weekly technical newsletter]].

We have [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation#IP Masking Implementation Approaches (FAQ)|two suggested ways]] this identity could work. '''We would appreciate your feedback''' on which way you think would work best for you and your wiki, now and in the future. You can [[m:Talk:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|let us know on the talk page]]. You can write in your language. The suggestions were posted in October and we will decide after 17 January.

Thank you. 
/[[m:User:Johan (WMF)|Johan (WMF)]]&lt;section end=content/&gt;
&lt;/div&gt;

18:15, 4 Յունուար 2022 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Target_lists/Admins2022(4)&amp;oldid=22532508 --&gt;

== Toyota ==
@[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] Քանի որ դու ջնջել ես Toyota-ի էջը արևմտահայերեն Վիքիում, կարո՞ղ ես այն ստեղծել ինձ համար, քանի որ ես գիտեմ, որ ջնջել ես այն հայերեն Վիքիից բովանդակություն պատճենելու պատճառով [[Մասնակից:OZAJA|OZAJA]] ([[Մասնակցի քննարկում:OZAJA|քննարկում]]) 12:54, 6 Սեպտեմբեր 2022 (UTC)
:Մասնակից [[Մասնակցի:OZAJA|OZAJA]], յօդուածը պէտք էր գրուած ըլլար արեւմտահայերէնով, անիկա պատճէնուած էր արեւելահայերէն տարբերակէն։ Կրնաք նորը ստեղծել՝ արեւմտահայերէնով։--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:09, 6 Սեպտեմբեր 2022 (UTC)

@[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] Ես չեմ հասկանում արեւմտահայերենը, դրա համար էլ խնդրում եմ այս հոդվածը ստեղծել այս Վիքիպեդիայում [[Մասնակից:OZAJA|OZAJA]] ([[Մասնակցի քննարկում:OZAJA|քննարկում]]) 13:33, 6 Սեպտեմբեր 2022 (UTC)

@[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] Խնդրում եմ, կարո՞ղ եք ստեղծել այն?

@[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] կարո՞ղ եք արձագանքել?
:Մասնակից [[Մասնակցի:OZAJA|OZAJA]], մօտ ապագայի մը մէջ, կասկածելի է։ Միւս խմբագիրները կրնան ընդառաջել ձեր առաջարկին։--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:06, 8 Սեպտեմբեր 2022 (UTC)

== Your administrator actions ==

Hello. I apologize for this being written in English. I am a [[m:Steward|global steward]]. I come to your talkpage to ask you why you decided to block [[m:Global sysop|global sysop]] [[User:Styyx]] while they were preforming their duties and then reverted their edits and actions. Further, they have asked you about the block on their talkpage, and you are failing to respond to them. Could you please explain? -- [[Մասնակցի քննարկում:AmandaNP|&lt;span style=&quot;color:white;background-color:#8A2DB8&quot;&gt;&lt;b&gt;Amanda&lt;/b&gt; (she/her)&lt;/span&gt;]] 02:11, 12 Յունուար 2023 (UTC)
: Hello, [[User:AmandaNP|AmandaNP]]. I [[Մասնակցի քննարկում:Styyx|answered]] to [[User:Styyx]].--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 11:48, 12 Յունուար 2023 (UTC)

== Թոեոթա ==

@[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] Hi, I created an article for Toyota on Western Armenian Wiki: [[Թոեոթա]]

Can you check if is correct or if not, fix the translation errors and also move it to Wikidata page for this company. Thanks [[Մասնակից:ENDRISR|ENDRISR]] ([[Մասնակցի քննարկում:ENDRISR|քննարկում]]) 16:29, 30 Մարտ 2023 (UTC)
:Hi [[Մասնակից:ENDRISR|ENDRISR]], thank you for your article. But first of all, it should be noted that the language isn't correct in general (for Western Armenian). Many grammatical, linguistic, and semantic errors make the article unintelligible. So the article should be deleted․--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 08:29, 31 Մարտ 2023 (UTC)
::@[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] Could you correct them? Or write a new article for Toyota on this Wiki? I would thank you so much [[Մասնակից:ENDRISR|ENDRISR]] ([[Մասնակցի քննարկում:ENDRISR|քննարկում]]) 09:52, 31 Մարտ 2023 (UTC)
:It's preferable to write a new article. I will try to write when it's convenient until that if someone else doesn't․--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:31, 31 Մարտ 2023 (UTC)
::@[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] Hi Azniv! Can you create the Toyota article on Western Armenian Wiki now? Use the title in Western Armenian letters: &lt;nowiki&gt;'''&lt;/nowiki&gt;'''Թոեոթա'''&lt;nowiki&gt;'''&lt;/nowiki&gt;
::Thanks [[Սպասարկող:Ներդրումները/185.237.17.26|185.237.17.26]] 08:13, 19 Ապրիլ 2023 (UTC)
:::@[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] Hi Azniv! Can you create it please? I would thank you so much [[Սպասարկող:Ներդրումները/185.237.17.26|185.237.17.26]] 13:08, 19 Ապրիլ 2023 (UTC)
::::@[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] Hi Azniv! Can you create the Toyota article now using Western Armenian letters: &lt;nowiki&gt;'''&lt;/nowiki&gt;'''Թոեոթա'''&lt;nowiki&gt;'''&lt;/nowiki&gt;.
::::Thanks [[Սպասարկող:Ներդրումները/185.237.17.26|185.237.17.26]] 09:59, 26 Ապրիլ 2023 (UTC)
:::::@[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] Hi Azniv! Please can you create the Toyota article on Western Armenian Wiki now? I am waiting so much to see it. Use this title: &lt;nowiki&gt;'''&lt;/nowiki&gt;'''Թոեոթա'''&lt;nowiki&gt;'''&lt;/nowiki&gt;
:::::I would like also to create an article for the Car as a driving tool in general, which is missing on Western Armenian Wikipedia. English link: https://en.m.wikipedia.org/wiki/Car
:::::Thanks, ENDRISR [[Սպասարկող:Ներդրումները/185.237.17.26|185.237.17.26]] 09:19, 26 Յունիս 2023 (UTC)
::::::@[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] Hi Azniv! Can you create the Toyota article: '''Թոեոթա'''
::::::now on Western Armenian Wiki with the title I provided. I am waiting so much to see it on Western Armenian Wiki. Thank you, ENDRISR [[Սպասարկող:Ներդրումները/185.237.17.26|185.237.17.26]] 08:53, 28 Օգոստոս 2023 (UTC)

== Translation request ==

Hello.

Can you create the article [[:hy:Լաախեր Զե]], which is the third most powerful volcano in Europe after Campi Flegrei and Santorini, in Western Armenian Wikipedia?

Yours sincerely, [[Մասնակից:Multituberculata|Multituberculata]] ([[Մասնակցի քննարկում:Multituberculata|քննարկում]]) 10:34, 6 Յունիս 2023 (UTC)

== Can you please protect the Main Page? ==

[[en:WP:LTA/LB2]] aka Lithuaniaball2, a cross wiki vandal/sockmaster, keeps on vandalizing it (more info about that vandal is in the long term abuse case I posted). I think protecting it would be a good idea to prevent this nonsense in the future. [[Մասնակից:Prodraxis|Prodraxis]] ([[Մասնակցի քննարկում:Prodraxis|քննարկում]]) 17:39, 21 Յունիս 2023 (UTC)

:Plus, please change the block settings for [[User:Nagscivet2]], [[User:Karlaudra2]] and [[User:Tadsscope]] to indef if possible - they are the aforementioned Lithuaniaball2 socks that have been vandalizing the main page. [[Մասնակից:Prodraxis|Prodraxis]] ([[Մասնակցի քննարկում:Prodraxis|քննարկում]]) 17:41, 21 Յունիս 2023 (UTC)

== [[User:Markgucci2]] ==

Please indeff this user for Main Page vandalism + being a sock of [[en:WP:LTA/LB2]]. Plus please protect the main page as well to prevent vandalism. Thanks. [[Մասնակից:Prodraxis|Prodraxis]] ([[Մասնակցի քննարկում:Prodraxis|քննարկում]]) 12:38, 26 Հոկտեմբեր 2023 (UTC)

== Request ==

Hello.

Can you add [[:Ստորոգութիւն:Ուրուական քաղաքներ]] to every city, town and village of Artsakh, because every settlement there is a ghost town, after the region was ethnically cleansed of all its Armenian population by Azerbaijan.

Thank you, [[Սպասարկող:Ներդրումները/31.200.16.100|31.200.16.100]] 18:07, 31 Յունուար 2024 (UTC)

== Research about the tools on Wikimedia projects by the CEE Hub ==

Hi everyone, 

We would like to invite you to submit your responses to the survey dedicated to the tools that are used currently across the Wikimedia projects and the tools that you want to have.

This survey was made by the working group of the [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]], and your responses will be reviewed afterwards, as we want to continue supporting the communities. That support can be documentation for certain most used tools by other communities across the region per specific topics, finding solutions for new tools to be created in the future, creating most needed tools in the region (so called &quot;regional wishlist list&quot;), and many other options.

''Deadline to fill in the survey is '''20th of August, 2024'''.''

Submit your answers [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeIwzCDKs6jXPG7EpZe-JH2Mm1odU0_MAv1bO-z-nLOq9dlug/viewform?usp=sf_link '''here''']

Thank you in advance for your time that you will dedicate in filling in this survey --[[Մասնակից:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Մասնակցի քննարկում:MediaWiki message delivery|քննարկում]]) 13:07, 26 Յուլիս 2024 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tools&amp;oldid=27177596 --&gt;

== Վանդալութիւն ==
Ազնիւ ճան, բարեւ։ Լա՞ւ ես։ Կը խնդրեմ ուշադրութիւն դարձնես [https://w.wiki/BKLq այս մասնակցին խմբագրութիւններուն]։ Կը կարծեմ՝ պէտք է անժամկէտ արգելափակուի։ Շնորհակալ եմ։ --[[Մասնակից:23artashes|23artashes]] ([[Մասնակցի քննարկում:23artashes|քննարկում]]) 07:11, 26 Սեպտեմբեր 2024 (UTC)
:Այո, [[Մասնակցի քննարկում:23artashes|Արտաշէս]] ճան։ Շնորհակալութիւն ուշադրութեանդ համար։--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 07:51, 26 Սեպտեմբեր 2024 (UTC)
::Շնորհակալ եմ, Ազնիւ ճան։ --[[Մասնակից:23artashes|23artashes]] ([[Մասնակցի քննարկում:23artashes|քննարկում]]) 07:53, 26 Սեպտեմբեր 2024 (UTC)

== Results from the survey about the tools on Wikimedia projects by the CEE Hub ==

Hi everyone,

During August 2024, we sent you a survey about the tools, so now we would like to bring to your attention the conclusions and results from the survey, which you can explore on this '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Tools|Meta page]]'''.

I hope you will enjoy exploring the mentioned tools on the page, along with other conclusions from the survey. Thanks for your time, and we will continue working on this important topic. --[[Մասնակից:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Մասնակցի քննարկում:MediaWiki message delivery|քննարկում]]) 12:10, 7 Հոկտեմբեր 2024 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tools&amp;oldid=27177596 --&gt;

== Օգնութիւն ==

Բարեւ, արեւմտահայերէն Վիքիպեդիային մէջ կան կանոններ կամ ինչպէս ստեղծել յօդուածներ։ Ես եկած եմ ռուսերէն Վիքիպեդիայէն եւ կը կարծեմ, որ կանոնները տարբեր պիտի ըլլան [[Մասնակից:Կարէն|Կարէն]] ([[Մասնակցի քննարկում:Կարէն|քննարկում]]) 17:58, 29 Հոկտեմբեր 2024 (UTC)
:Բարե՛ւ, [[Մասնակից:Կարէն|Կարէն]]։ Այս [[Ուիքիփետիա:Ուղեցոյց|էջը]] կրնայ օգտակար ըլլալ։ Տեղեկութիւններ քաղելու համար եւ կամ հարցեր ունենալու պարագային կրնաս կապ հաստատել [https://www.facebook.com/WesternArmenianWiki Արեւմտահայերէն Ուիքիփետայի] դիմատետրի էջով։--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 08:28, 30 Հոկտեմբեր 2024 (UTC)
::Շնորհակալութիւն, ես երկու օր սպասեցի պատասխանի: Կը հասկնամ, որ Վիքիպեդիայէն մարդիկ շատ ակտիվ չեն: Դիմատետրիով կը մտնեմ VPN-ով, ես Ռուսաստանէն եմ [[Մասնակից:Կարէն|Կարէն]] ([[Մասնակցի քննարկում:Կարէն|քննարկում]]) 11:01, 30 Հոկտեմբեր 2024 (UTC)
:::Խնդրեմ․ երէկ գրած էիք, այսօր տեսայ եւ ուղղակի պատասխանեցի։

Եթէ խնդիր է, կրնանք այս հարթակով ալ կապուիլ, ոչ մէկ խնդիր։--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:25, 30 Հոկտեմբեր 2024 (UTC)

== . ==

«[[Միս]]» մասն յօդուածին մէջ սխալ ուիքիտուելանի տարր (https://m.wikidata.org/wiki/Q23830511) [[Մասնակից:Կարէն|Կարէն]] ([[Մասնակցի քննարկում:Կարէն|քննարկում]]) 20:23, 29 Յունուար 2025 (UTC)

== Join us at the Next CEE Catch up! Learn about Temporary accounts! ==

Hi everyone, 

We want to announce the tenth '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Catch up|CEE Catch Up]]''' session, which will be dedicated to the '''Temporary accounts''', as this important change is going to affect every Wikipedia soon, so it is important for patrollers and functionaries like you to understand this change. On wikis where temporary accounts are enabled, IP addresses of unregistered editors are not visible publicly. Only those who fight spam, vandalism, harassment and disinformation have access to IP addresses there.

The session will take place on '''10th of June 2025, 18:00-19:00 CEST''' (check your ''[https://zonestamp.toolforge.org/1749571200 local time]'').

If you are interested in this topic, then '''[[:m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|sign-up for the session here]]'''.

[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|քննարկել]]) 11:17, 29 Մայիս 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&amp;oldid=28802724 --&gt;

== Growth features - Mentorship and Community updates ==

​Hi everyone, 

Wikimedia Foundation worked on evolving some of the growth features, primarily dedicated to the newcomers in our movement and communities. If you do not know, everyone can access them, activating them from Preferences (in the below of the page).

You can learn about these features '''[[mw:Growth|here]]'''.

CEE Hub is contacting you (patrollers/admins) directly as we would like to bring to your attention two of these features that we think can be useful for your community: '''[[mw:Growth/Mentor dashboard|Mentorship]]''' and '''[[mw:Growth/Community Updates|Community Updates]]'''.

We noticed that the majority of the CEE language editions of Wikipedia does not have active one of these features, so we are encouraging you to check whether your wiki has these features and if not to begin community discussion if you want to introduce them to your editors. If you want to check it, you need to go to the Special:CommunityConfiguration page on your wiki, where all of the growth features are listed.

If you need more support with this, please contact Growth team [[mw:Growth/Team|here]].

--[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|քննարկել]]) 12:29, 16 Յուլիս 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&amp;oldid=28802724 --&gt;

== Մենք ենք, մեր սարերը (յուշարձան) ==

Hello. 

In the article [[Մենք ենք, մեր սարերը (յուշարձան)]], can you add current-day information post-2023 about this monument? According to reports, the monument has been vandalized and its surroundings also have been damaged. Damage in the front and in the back of the monument is clearly visible in the photos and videos. According to reports, the Azerbaijani government is considering demolishing the monument. 

This has been added in [[:en:We Are Our Mountains]] and later added in [[:hy:Մե՛նք ենք մեր սարերը (կոթող)]], and I am sure there are Armenian news sources about this ongoing vandalism of the monument. 

Yours sincerely, [[Սպասարկող:Ներդրումները/78.174.55.43|78.174.55.43]] 17:03, 28 Օգոստոս 2025 (UTC)

== Invitation for a session &quot;Tools and features for Users with Extended Rights&quot; ==

Hi, you are receiving this invitation as you are either patroller and/or admin in your community and [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] is preparing a session called '''Tools and features for Users with Extended Rights''', which we think that it will be interesting for you.

The session is organised by the CEE Hub along with Wikimedia Foundation’s Movement Communications regional specialist Natalia Szafran-Kozakowska. Speakers in the session are Product Managers and Software Engineers from Wikimedia Foundation, so you will hear recent updates, new developments, and they will answer questions. So, please think what you want to ask them and come to the session.

The session will be held on '''Tuesday, December 2nd, 2025 at 17:00 CET'''. Please register yourself '''[[:m:Event:CEE Catch Up: Tools for Users with Extended Rights|here]]'''.

If you have any questions, please contact me. --[[Մասնակից:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Մասնակցի քննարկում:MediaWiki message delivery|քննարկում]]) 13:45, 19 Նոյեմբեր 2025 (UTC) (on behalf of the CEE Hub)
&lt;!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&amp;oldid=29165186 --&gt;

== You may be an eligible candidate for the U4C election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Greetings,

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years.

This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required.

The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run.

In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:33, 28 Ապրիլ 2026 (UTC) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&amp;oldid=30471754 --&gt;

== About undeletion of the article [[Պորիս Փերչաթքին]] ==
Hello. Steward Johannnes89 deleted this article as a poor machine translation; however, the translation had actually been edited by {{u|Կարէն}}. I ask you to review the deleted version of the article, assess whether the text has been sufficiently revised, and if the text is deemed to have been adequately reworked — undelete the article. [[Մասնակից:Asorev|Asorev]] ([[Մասնակցի քննարկում:Asorev|քննարկում]]) 21:16, 8 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)</text>
      <sha1>bpc25g8klsz6pk5ot5p0tylqv7im2x9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Մասնակցի քննարկում:HoMen</title>
    <ns>3</ns>
    <id>15800</id>
    <revision>
      <id>255930</id>
      <parentid>250588</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T21:16:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Asorev</username>
        <id>12580</id>
      </contributor>
      <comment>/* About undeletion of the article Պորիս Փերչաթքին */ նոր բաժին</comment>
      <origin>255930</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18580" sha1="4misdap203f4nkvuejufj1rwfepeend" xml:space="preserve">Յարգելի մասնակից HoMen, շնորհակալութիւն մեր ուքին բարելաւման համար։ &lt;nowiki&gt;#ՎԵՐԱՀՂՈՒՄ [[]]&lt;/nowiki&gt; չի տեղադրվում յոդվածի էջի մէջ, միայն վերայղման էջի մէջ, օրինակ [[Պոլիս]] → Կոստանդնուպոլիս։ &lt;!-- [[Մասնակից:Kareyac|Kareyac]] ([[Մասնակցի քննարկում:Kareyac|քննարկում]]) 21:09, 24 Օգոստոս 2019 (UTC)--&gt; - [[Մասնակից:Kareyac|Kareyac]] ([[Մասնակցի քննարկում:Kareyac|քննարկում]]) 03:40, 25 Օգոստոս 2019 (UTC)

Յարգելի մասնակից HoMen, շնորհակալութիւն Յունաստան յոդուածը եւ այլ յոդուածներ բարելաւման համար։ Կը խնդրեմ տեղադրել ծանօթագրութիւններ նշելով միայն վստահելի աղբիւրներ։ Բոլոր ծանօթագրութիւններ դեպի այլ լեզուներու ուիքիներ պարտադիր են փոխարինվել դեպի արտաքին աղբիւրներ, ուիքիներէն դուրս։ Օրինակ References անգլոուիքիի մէջ։ - [[Մասնակից:Kareyac|Kareyac]] ([[Մասնակցի քննարկում:Kareyac|քննարկում]]) 17:37, 3 Սեպտեմբեր 2019 (UTC)

== Community Insights Survey ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

'''Share your experience in this survey'''

Hi {{PAGENAME}},

The Wikimedia Foundation is asking for your feedback in a survey about your experience with {{SITENAME}} and Wikimedia. The purpose of this survey is to learn how well the Foundation is supporting your work on wiki and how we can change or improve things in the future. The opinions you share will directly affect the current and future work of the Wikimedia Foundation.

Please take 15 to 25 minutes  to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(meafwps,act4) give your feedback through this survey]'''.  It is available in various languages.

This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English).

Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey.

Sincerely,
&lt;/div&gt; [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 00:48, 7 Սեպտեմբեր 2019 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:RMaung (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(meaf_wps,act4)&amp;oldid=19352807 --&gt;

== Reminder: Community Insights Survey ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

'''Share your experience in this survey'''

Hi {{PAGENAME}},

A couple of weeks ago, we invited you to take the Community Insights Survey. It is the Wikimedia Foundation’s annual survey of our global communities. We want to learn how well we support your work on wiki. We are 10% towards our goal for participation. If you have not already taken the survey, you can help us reach our goal! '''Your voice matters to us.'''

Please take 15 to 25 minutes  to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(meafwps,act4) give your feedback through this survey]'''.  It is available in various languages.

This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English).

Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey.

Sincerely,
&lt;/div&gt; [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 18:56, 20 Սեպտեմբեր 2019 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:RMaung (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(meaf_wps,act4)&amp;oldid=19352807 --&gt;

== Reminder: Community Insights Survey ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

'''Share your experience in this survey'''

Hi {{PAGENAME}},

There are only a few weeks left to take the Community Insights Survey! We are 30% towards our goal for participation. If you have not already taken the survey, you can help us reach our goal!
With this poll, the Wikimedia Foundation gathers feedback on how well we support your work on wiki. It only takes 15-25 minutes to complete, and it has a direct impact on the support we provide.

Please take 15 to 25 minutes  to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(meafwps,act4) give your feedback through this survey]'''.  It is available in various languages.

This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English).

Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey.

Sincerely,
&lt;/div&gt; [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 15:27, 4 Հոկտեմբեր 2019 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:RMaung (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(meaf_wps,act4)&amp;oldid=19432325 --&gt;

== Property 395 ==
Hi HoMen,

Thank you for improving our wiki.

Can you suggest the translation of [[:d:Property:p395|P395]] for Կաղապար:Տեղեկաքարտ Բնակավայր? Thanks in advance.

--[[Մասնակից:Bilgemagma|Bilgemagma]] ([[Մասնակցի քննարկում:Bilgemagma|քննարկում]]) 13:49, 3 Դեկտեմբեր 2019 (UTC)

Hello
I suggest the translation to be: Շրջագայութեան պետ-համարագիր,  I wrote it also at Property P395 for Western Armenia and gave explanation․ It could be translated also as: Շրջագայութեան պետ-թուագրում
----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 19:17, 3 Դեկտեմբեր 2019 (UTC)


{{յարգելի մասնակից}}, 

շատ շնորհակալ եմ մեր Ուիքին զարգացնելու համար: Կը խնդրեմ արձագանքել [[Ուիքիփետիա:Համայնքային դարպաս]] էջի &quot;Ուիքիփետիա:Համայնքային դարպաս → Զրուցարան&quot;, &quot;Ծնածներ եւ մահացածներ / ծնունդներ եւ մահեր&quot; եւ &quot;Թեքնիկական hամակարգողի թեկնածութիւն․ Kareyac&quot;։

յարգանքով - [[Մասնակից:Kareyac|Kareyac]] ([[Մասնակցի քննարկում:Kareyac|քննարկում]]) 23:14, 28 Դեկտեմբեր 2019 (UTC)

== We sent you an e-mail ==

Hello {{PAGENAME}},

Really sorry for the inconvenience. This is a gentle note to request that you check your email. We sent you a message titled &quot;The Community Insights survey is coming!&quot;. If you have questions, email surveys@wikimedia.org. 

You can [[:m:Special:Diff/20479077|see my explanation here]].

[[Մասնակից:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Մասնակցի քննարկում:MediaWiki message delivery|քննարկում]]) 18:45, 25 Սեպտեմբեր 2020 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Samuel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Samuel_(WMF)/Community_Insights_survey/other-languages&amp;oldid=20479295 --&gt;

== Info to &quot;Յարձակում Արցախի վրայ, 27 Սեպտեմբեր 2020&quot; ==

Sorry to speak English (I don't know armenian) but I think it would be nice to add, at least, two armenian protests in Catalonia (not only Madrid). One this, [[https://news.am/eng/news/608572.html 1]] and the other today; [[https://news.am/eng/news/609589.html 2]]. There also one [[Protesta pro-Armènia a Barcelona.jpg|pic]] of the first protest.
Thank you, [[Մասնակից:KajenCAT|KajenCAT]] ([[Մասնակցի քննարկում:KajenCAT|քննարկում]]) 14:04, 24 Հոկտեմբեր 2020 (UTC)

Thank you for your info. Will take notice and do so.--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:07, 25 Հոկտեմբեր 2020 (UTC)

==Thank you==
[[File:Wiklesia.jpg|right|thumb|150px|link=https://hyw.wikipedia.org/wiki/%D5%84%D5%A1%D5%BD%D5%B6%D5%A1%D5%AF%D6%81%D5%AB_%D6%84%D5%B6%D5%B6%D5%A1%D6%80%D5%AF%D5%B8%D6%82%D5%B4:HoMen#Thank_you]]

: '''Thankyou very much''' Mr. HoMen for your wonderful Western Armenian help! 

:I express my full gratitude. 

:''May you be blessed''!

:--[[Մասնակից:DaveZ123|DaveZ123]] ([[Մասնակցի քննարկում:DaveZ123|քննարկում]]) 02:48, 16 Յունուար 2021 (UTC)

== Translation request ==

Hello.
 
Can you create the article [[:hy:Լաախեր Զե]], which is the third most powerful volcano in Europe after Campi Flegrei and Santorini, in Western Armenian Wikipedia and in Greek Wikipedia?
 
Yours sincerely, [[Մասնակից:Multituberculata|Multituberculata]] ([[Մասնակցի քննարկում:Multituberculata|քննարկում]]) 07:51, 9 Յուլիս 2023 (UTC)

== Research about the tools on Wikimedia projects by the CEE Hub ==

Hi everyone, 

We would like to invite you to submit your responses to the survey dedicated to the tools that are used currently across the Wikimedia projects and the tools that you want to have.

This survey was made by the working group of the [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]], and your responses will be reviewed afterwards, as we want to continue supporting the communities. That support can be documentation for certain most used tools by other communities across the region per specific topics, finding solutions for new tools to be created in the future, creating most needed tools in the region (so called &quot;regional wishlist list&quot;), and many other options.

''Deadline to fill in the survey is '''20th of August, 2024'''.''

Submit your answers [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeIwzCDKs6jXPG7EpZe-JH2Mm1odU0_MAv1bO-z-nLOq9dlug/viewform?usp=sf_link '''here''']

Thank you in advance for your time that you will dedicate in filling in this survey --[[Մասնակից:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Մասնակցի քննարկում:MediaWiki message delivery|քննարկում]]) 13:07, 26 Յուլիս 2024 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tools&amp;oldid=27177596 --&gt;

== Results from the survey about the tools on Wikimedia projects by the CEE Hub ==

Hi everyone,

During August 2024, we sent you a survey about the tools, so now we would like to bring to your attention the conclusions and results from the survey, which you can explore on this '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Tools|Meta page]]'''.

I hope you will enjoy exploring the mentioned tools on the page, along with other conclusions from the survey. Thanks for your time, and we will continue working on this important topic. --[[Մասնակից:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Մասնակցի քննարկում:MediaWiki message delivery|քննարկում]]) 12:10, 7 Հոկտեմբեր 2024 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tools&amp;oldid=27177596 --&gt;

== Join us at the Next CEE Catch up! Learn about Temporary accounts! ==

Hi everyone, 

We want to announce the tenth '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Catch up|CEE Catch Up]]''' session, which will be dedicated to the '''Temporary accounts''', as this important change is going to affect every Wikipedia soon, so it is important for patrollers and functionaries like you to understand this change. On wikis where temporary accounts are enabled, IP addresses of unregistered editors are not visible publicly. Only those who fight spam, vandalism, harassment and disinformation have access to IP addresses there.

The session will take place on '''10th of June 2025, 18:00-19:00 CEST''' (check your ''[https://zonestamp.toolforge.org/1749571200 local time]'').

If you are interested in this topic, then '''[[:m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|sign-up for the session here]]'''.

[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|քննարկել]]) 11:17, 29 Մայիս 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&amp;oldid=28802724 --&gt;

== Growth features - Mentorship and Community updates ==

​Hi everyone, 

Wikimedia Foundation worked on evolving some of the growth features, primarily dedicated to the newcomers in our movement and communities. If you do not know, everyone can access them, activating them from Preferences (in the below of the page).

You can learn about these features '''[[mw:Growth|here]]'''.

CEE Hub is contacting you (patrollers/admins) directly as we would like to bring to your attention two of these features that we think can be useful for your community: '''[[mw:Growth/Mentor dashboard|Mentorship]]''' and '''[[mw:Growth/Community Updates|Community Updates]]'''.

We noticed that the majority of the CEE language editions of Wikipedia does not have active one of these features, so we are encouraging you to check whether your wiki has these features and if not to begin community discussion if you want to introduce them to your editors. If you want to check it, you need to go to the Special:CommunityConfiguration page on your wiki, where all of the growth features are listed.

If you need more support with this, please contact Growth team [[mw:Growth/Team|here]].

--[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|քննարկել]]) 12:29, 16 Յուլիս 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&amp;oldid=28802724 --&gt;

== Invitation for a session &quot;Tools and features for Users with Extended Rights&quot; ==

Hi, you are receiving this invitation as you are either patroller and/or admin in your community and [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] is preparing a session called '''Tools and features for Users with Extended Rights''', which we think that it will be interesting for you.

The session is organised by the CEE Hub along with Wikimedia Foundation’s Movement Communications regional specialist Natalia Szafran-Kozakowska. Speakers in the session are Product Managers and Software Engineers from Wikimedia Foundation, so you will hear recent updates, new developments, and they will answer questions. So, please think what you want to ask them and come to the session.

The session will be held on '''Tuesday, December 2nd, 2025 at 17:00 CET'''. Please register yourself '''[[:m:Event:CEE Catch Up: Tools for Users with Extended Rights|here]]'''.

If you have any questions, please contact me. --[[Մասնակից:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Մասնակցի քննարկում:MediaWiki message delivery|քննարկում]]) 13:45, 19 Նոյեմբեր 2025 (UTC) (on behalf of the CEE Hub)
&lt;!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&amp;oldid=29165186 --&gt;

== You may be an eligible candidate for the U4C election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Greetings,

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years.

This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required.

The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run.

In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:33, 28 Ապրիլ 2026 (UTC) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&amp;oldid=30471754 --&gt;

== About undeletion of the article [[Պորիս Փերչաթքին]] ==
Hello. Steward Johannnes89 deleted this article as a poor machine translation; however, the translation had actually been edited by {{u|Կարէն}}. I ask you to review the deleted version of the article, assess whether the text has been sufficiently revised, and if the text is deemed to have been adequately reworked — undelete the article. [[Մասնակից:Asorev|Asorev]] ([[Մասնակցի քննարկում:Asorev|քննարկում]]) 21:16, 8 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)</text>
      <sha1>4misdap203f4nkvuejufj1rwfepeend</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Չարլզ Տէմութ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18434</id>
    <revision>
      <id>255917</id>
      <parentid>238793</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T14:44:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>146</id>
      </contributor>
      <comment>Replacing Demuth,_Charles_(1883-1935)_-_1917_-_Three_sailors.jpg with [[File:Demuth,_Charles_(1883-1935)_-_1930_-_Three_Sailors_on_the_Beach.jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: accroding to https://ww</comment>
      <origin>255917</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8212" sha1="mmitonrmqgvm6rn4t8331qlxf0xeszc" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Անձ
| անուն ազգանուն = Չարլզ Տէմութ
| բնագիր անուանում = Charles Demuth  (Charles Henry Buckius Demuth) 
| պատկեր = Charles Demuth- Self-Portrait, 1907.jpg
| չափ = 
| նկարագրութիւն = 
| ծննդեան անուն = 
| մականուն = 
| ծնած է = 8 Նոյեմբեր 1883
| ծննդավայր = Lancaster, Փենսիլվանիա, ԱՄՆ
| մահացած է = 23 Հոկտեմբեր 1935
| մահուան վայրը = Lancaster, Փենսիլվանիա, ԱՄՆ
| քաղաքացիութիւն = 
| ազգութիւն = 
| լեզու = 
| կրօնք = 
| ուսումնավայր = «Ժիւլիանի» ակադեմիա
| կոչում = 
| ազդուած է = 
| ազդած է = 
| գրքեր = 
| կարողութիւն = 
| մասնագիտութիւն = նկարիչ, լուսանկարիչ եւ նկարիչ 
| գործունէութիւն = 
| աշխատանք = 
| պաշտօն = 
| պարգեւներ եւ մրցանակներ = 
| անդամակցած է = 
| կուսակցութիւն = 
| ամուսին = 
| ծնողներ = 
| երեխաներ = 
| կայքէջք = 
| ստորագրութիւն = 
| ծանօթ = 
}}

[[Պատկեր:Charles Demuth - Figure 5.png|thumb|''Ոսկեայ № 5 պատկերը '' (1928)]]
'''Չարլզ Տէմութ''' ({{lang-en|Charles Demuth}}, {{ԱԾ}}), [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|ամերիկացի]] նկարիչ, ԱՄՆ նկարչութեան փրէսիշընիզմի ներկայացուցիչ (փրէսիշընիզմ նկարչական ոճը կը բնութագրուի վերացական ձեւով, փխրուն եզրագիծով, կայուն կազմով եւ սովորաբար պատկերելով արդիւնաբերական կամ ճարտարապետական առարկայ (precisionism):
[[Պատկեր:Charles Demuth - My Egypt.jpg|մինի|աջից|Իմ Եգիպտոս, 1927]]

== Կեանք եւ ստեղծագործութիւն ==
Չարլզ Տէմութը ծնած է ծխախոտի առեւտրով զբաղուող ընտանիքի մէջ: Ուսումնասիրած է նկարչութիւն եւ գեղանկարչութիւն [[Ֆիլատելֆիա]]յի [[Փենսիլվանիայի գեղարուեստի ակադեմիայ|Փենսիլվանիայի գեղարուեստի ակադեմիային]] մէջ: Ուսումնառութեան ժամանակ ծանօթացեր է ապագայ բանաստեղծ  [[Ուիլիըմ Քարլօս Ուիլիըմս]]ի հետ, որու հետ մտերիմ յարաբերութիւններու մէջ էր մինչեւ իր մահը: Աւելի ուշ  Չարլզ Տէմութը իր ուսումը կը շարունակէ [[Փարիզ]]ի մէջ, [[Քօլարոսի ակադեմիա|Քօլարոսի ակադեմիային]] մէջ եւ [[Ժիւլիանի ակադեմիա|Ժիւլիանի ակադեմիային]] մէջ: Փարիզի մէջ ան կ'ընկերանայ նկարիչ [[Մարստէն Հարթլի]]ի հետ, որ յաջողեցաւ ծանօթացնել Տէմութը յայտնի ամերիկացի Քալերիսթ [[Ալֆրէտ Սթիկլիցի]] հետ: Նկարիչը կը մտնէ մեծահարուստ [[Կերթրուտ Սթայն]]ի սրահի մշտական հիւրերու շրջանակին մէջ: ԱՄՆ վերադառնալէն յետոյ, 1926 թուականին  Ա. Սթիկլիցի ''Intimate Gallery''  Նիւ Եորքեան պատկերասրահին մէջ տեղի ունեցաւ նկարիչի առաջին անհատական ցուցահանդէսը: Տէմութը յաճախ կ'այցելէ [[Նիւ Եորք]], ուր ժամանակ կ'անցընէ [[Համասեռականութիւն|համասեռականներու]] (մասնաւորապէս՝ Լաֆայէթի բաղնիքներու) մէջ, սակայն կ'ապրի իր ծնողքին տունը՝ Լանքասթէրի մէջ: Նկարիչը երկար ժամանակ ծանր հիւանդ էր, կը տառապէր ազդրի վնասուացքէ եւ շաքարախտէ, որուն հետեւանքով ալ մահացաւ:

Տէմութը 20-րդ դարու ամերիկեան գեղանկարչութեան շարք մը նշանաւոր կտաւներու ստեղծողն էր: Ոգեշնչուելով Ու. Կ. Ուիլիըմսի ''Մեծ պատկերը (The Great Figure)''  բանաստեղծութեամբ, 1928 թուականին ան կը գրէ իր ամէնայայտնի ստեղծագործութիւնը՝ ''Ոսկեայ № 5'' ''պատկերը:'' Այս 9 ցուցանակ-դիմանկարներէն մէկն է, որոնք  Տէմութը նկարած է իր ստեղծագործական ընկերներու պատուին՝ (Georgia O'Keeffe) [[Ճորճիա Օ’Քիֆ]]ի, (Arthur Dove) [[Արթուր Տոուվ]]ի,  (Charles Duncan) [[Չարլզ Սթեֆֆորտ Տունքըն]]ի,  (Marsden Hartley) Մարստէն Հարթլի, (John Marin)  [[Ճոն Մարին]]ի, ինչպէս նաեւ (Gertrude Stein) Կերթրուտ Սթայնի, (Eugene O'Neill) [[Եուճին Օ'Նիլ]]ի, (Wallace Stevens) [[Ուոլլէս Սթիվէնսի]] եւ ՈՒ.Կ. Ուիլիըմսի: Իր միւս նկարներու (Իմ Եգիպտոս ''(My Egypt)'') նկարիչը կը փառաբանէ իր փոքր հայրենիքի՝ Փենսիլվանիայի ճարտարարուեստականութիւնը: Այս աշխատանքները դարձած են 20-րդ դարու ամերիկեան արդիապաշտ գեղանկարչութեան վառ դրսեւորումներէն մէկը:

== Պատկերասրահ ==
&lt;gallery&gt;
Պատկեր:Demuth, Charles (1883-1935) - 1930 - Three Sailors on the Beach.jpg|''Երեք նաւաստի (1917)''
Պատկեր:Demuth Charles The Jazz Singer 1916.jpg|''Ճազիստը'' (1916)
Պատկեր:Demuth Charles Trees and Barns Bermuda 1917.jpg|''Պէրմուտի ծառերը եւ ամբարները (1917)''
Պատկեր:Demuth Charles Turkish Bath with Self Portrait 1918.jpg|''Ինքնադիմանկար թրքական բաղնիքի մէջ''  (1918)
Պատկեր:Demuth Charles Wild Orchids 1920.jpg|''Վայրի խոլորձէնիները''   (1920)
Պատկեր:Demuth Charles Spring 1921.jpg|''Գարուն (1921)''
Պատկեր:Demuth Charles Incense of a New Church, 1921.jpg|''Տեսարան՝ նոր եկեղեցիի  (1921)''
Պատկեր:Demuth Charles Aucassiu and Nicolette 1921.jpg|''Օքասէնը եւ Նիքօլէթթը''  (1921)
Պատկեր:Charles Demuth, Love, Love, Love, Homage to Gertrude Stein.jpg|''Սէր, սէր, սէր: Կերթրուտա Սթեյնի պատուին''  (1928)
Պատկեր:Demuth, Charles (1883-1935) - 1930 ca. - Four male figures - Acquarello - Col. - da Internet.jpg|''Չորս գործիչներ ջրաներկ''  (1930)  
&lt;/gallery&gt;

== Գրականութիւն ==
* Jonathan Weinberg: ''Speaking for Vice. Homosexuality in the Art of Charles Demuth, Marsden Hartley, and the First American Avant-Garde.'' New Haven and London: Yale University Press 1993 (Yale publications in the history of art) ISBN 0-300-05361-4
* Stephan Lidl: ''Art Companies: Bild und Text in William Carlos Williams' Lyrik der 20er Jahre.''

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}

== Արտաքին յղումներ==
* [http://www.demuth.org Չարլզ Տէմութի ֆոնտ Фонд Ч.Демута (Demuth Foundation)]

{{DEFAULTSORT:Տէմութ, Չարլզ}}
[[Ստորոգութիւն:8 Նոյեմբեր ծնունդներ]]
[[Ստորոգութիւն:1883 ծնունդներ]]
[[Ստորոգութիւն:23 Հոկտեմբեր մահեր]]
[[Ստորոգութիւն:1935 մահեր]]
[[Ստորոգութիւն:Անձինք այբբենական կարգով]]
[[Ստորոգութիւն:Ժիւլիանի ակադեմիայի շրջանաւարտներ]]
[[Ստորոգութիւն:Նկարիչներ այբբենական կարգով]]
[[Ստորոգութիւն:Ամերիկացի նկարիչներ]]
[[Ստորոգութիւն:Գեղանկարիչներ այբբենական կարգով]]
[[Ստորոգութիւն:ԱՄՆ մահացածներ]]</text>
      <sha1>mmitonrmqgvm6rn4t8331qlxf0xeszc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ռոքոքօ ոճ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29251</id>
    <revision>
      <id>255935</id>
      <parentid>254196</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T07:21:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kent Wang</username>
        <id>7551</id>
      </contributor>
      <comment>Nereid's Lake, Palácio Nacional de Queluz 03.jpg</comment>
      <origin>255935</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3617" sha1="ro92hn4xx40tjqca2r8j64xu04ozqhi" xml:space="preserve">[[Պատկեր:Nereid's Lake, Palácio Nacional de Queluz 03.jpg|մինի|Ռոքոքօ ոճի առաջին օրինակներէն՝ [[Փորթուկալ]]]]
'''Ռոքոքօ''' (ֆր.՝ rococo, rocaille), ոճ արուեստի մէջ, որ ծագած է [[Ֆրանսա|Ֆրանսայի]] մէջ, ԺԸ. դարու առաջին կէսին, պարոքքօ ոճի զարգացման իբրեւ արդիւնք։ Ռոքոքոյի բնորոշ գիծերն են՝ շքեղութիւնը եւ ներքին յարդարանքները&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/art/Rococo Ռոքոքօ]&lt;/ref&gt;:

=== '''Անուան ծագումը''' ===
Անունը ծագած է ֆրանսերէն «rocaille» բառէն, որ կը նշանակէ «պատի զարդարանք»։

=== Գլխաւոր յատկանիշները ===
* Բազմաշերտ եւ նուրբ զարդարանքներ,
* Օգտագործում  ծաղկային նախշերու,
* Նուրբ գոյներ՝ բաց [[վարդագոյն]], մեղմ [[Կանաչ (գոյն)|կանաչ]], շաքարագոյն, ոսկեգոյն։
* Շեշտը դրուած է լոյսի, թեթեւութեան ու հիւրընկալ մթնոլորտի վրայ։
* Շարունակութիւն է պարոքքօ ոճին, սակայն աւելի թեթեւ ու գեղեցիկ։
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Image:Nymphenburg Amalienburg-1.jpg|&lt;small&gt;Միւնխէն&lt;/small&gt;
Image:Potsdam chinesisches haus 1.jpg|&lt;small&gt;Ֆրիտերեան ռոքոքօ. [[Չինաստան|Չինական]] տնակ Փոթստամի մէջ&lt;/small&gt;
File:КИТАЙСКИЙ ДВОРЕЦ. ЗОЛОТОЙ КАБИНЕТ.jpg|&lt;small&gt;Չինական պալատի ռոքոքօ ներքնամաս&lt;/small&gt;
File:Basilika Vierzehnheiligen 005.JPG|&lt;small&gt;Պաւարիօ ռոքոքօ&lt;/small&gt;
Image:SFrancisOuroPreto-CCBY.jpg|&lt;small&gt;Փորթուկալական ռոքոքօ Օուրու&lt;/small&gt;
&lt;/gallery&gt;
=== Արուեստի ձեւ ===
Ռոքոքօ ոճը կը տարածուի ոչ միայն ճարտարապետութեան, այլեւ՝

* [[Նկարչութիւն|Նկարչութեան]] (օրինակ՝ [[Անթուան Ուաթթօ|Ժան Անթուան Ուաթթօ]], [[Ֆրանսուա Պուշէ]]),
* Քանդակագործութեան (օրինակ՝ [[Էթիէն Մորիս Ֆալքոնէ]]),
* Ներքին ձեւաւորում,
* Կահոյք,
* Նորաձեւութիւն։

=== Գլխաւոր ներկայացուցիչներ ===

* Անթուան Ուաթթօ կը ստեղծէ «fête galante» ոճը (ազնուականներու պարգեւատրումներ, վայելքներ)։
* Ֆրանսուա Պուշէ՝ սիրավէպ, նուրբ ենթամասերով։
* [[Ժան Օնորէ Ֆրակոնար|Ժան-Օնoրէ Ֆրակոնար]]՝ «The Swing» Ռոքոքոյի խորհրդանիշ։

=== Քննադատութիւն եւ անկում ===
Ռոքոքքօ ոճը ժամանակի ընթացքին կը քննադատուի իբրեւ շատ խեթ եւ գերզարդարանքներով լեցուն։

1770-ականներուն ի յայտ եկած նոր դասականութիւն)ը յատուկ կարեւորութիւն կու տայ յստակութեան եւ լրջութեան՝ ի տարբերութիւն ռոքոքոյի նրբակերտ վայելքներուն։
== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}
[[Ստորոգութիւն:Արուեստ]]
[[Ստորոգութիւն:Ֆրանսական արուեստ]]
[[Ստորոգութիւն:Ճարտարապետութիւն]]
[[Ստորոգութիւն:Գեղանկարչութիւն]]</text>
      <sha1>ro92hn4xx40tjqca2r8j64xu04ozqhi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ուիքիփետիա:Խմբագրաթոն/Պասք 2026</title>
    <ns>4</ns>
    <id>33512</id>
    <revision>
      <id>255915</id>
      <parentid>255872</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T14:38:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ShahenWasHere</username>
        <id>140</id>
      </contributor>
      <comment>/* Արդիւնքներ */</comment>
      <origin>255915</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38963" sha1="ml8opblauh136vxil3s2l2gge0i577w" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;margin:0 0 1.5em; padding:1.3em 1em 1.2em; text-align:center; border-top:5px solid #9C3D36; border-bottom:1px solid #9C3D36;&quot;&gt;
[[File:Flag of the Basque Country.svg|64px|border|link=|alt=]]
&lt;div style=&quot;margin-top:0.6em; font-size:0.8em; letter-spacing:0.18em; opacity:0.7;&quot;&gt;WAL × EWKE · ԽՄԲԱԳՐԱԹՈՆ&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:2.4em; font-weight:bold; line-height:1.2; margin:0.15em 0;&quot;&gt;Պասքերու Երկիր&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:1.1em;&quot;&gt;Պասքեան մշակոյթի, լեզուի եւ պատմութեան ամիս&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:0.3em; opacity:0.7;&quot;&gt;1-31 Հոկտեմբեր 2026&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:0.9em;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;display:inline-block; padding:0.15em 0.9em; border:1px solid #9C3D36; border-radius:1em; font-size:0.9em;&quot;&gt;{{#ifexpr: {{#time:Ymd}} &lt; 20261001 | Կը սկսի 1 Հոկտեմբերին | {{#ifexpr: {{#time:Ymd}} &gt; 20261031 | Աւարտած է, շնորհակալութիւն բոլոր մասնակիցներուն | {{#ifexpr: {{#time:j}} = 31 | Վերջին օր | Ընթացքի մէջ է · աւարտին {{#expr: 32 - {{#time:j}} }} օր կը մնայ }} }} }}&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:0.8em;&quot;&gt;&lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=edit&amp;section=2}} &lt;span style=&quot;display:inline-block; margin:0.2em 0.3em; padding:0.4em 1.2em; border-radius:3px; background:#9C3D36; color:#ffffff; font-weight:bold;&quot;&gt;Արձանագրուիլ&lt;/span&gt;]&lt;/span&gt; [[#Յօդուածներ|&lt;span style=&quot;display:inline-block; margin:0.2em 0.3em; padding:0.35em 1.15em; border:1px solid #9C3D36; border-radius:3px;&quot;&gt;Յօդուածներու ցանկը&lt;/span&gt;]]&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
{| style=&quot;float:right; clear:right; width:19em; max-width:100%; margin:0 0 1em 1.5em; border:1px solid #9C3D36; border-top-width:4px; border-spacing:0.75em 0.4em; font-size:90%; line-height:1.4;&quot;
! style=&quot;text-align:left; vertical-align:top;&quot; | Նիւթ
| Պասքերու Երկիր, պասքերէն եւ պասքեան մշակոյթ
|-
! style=&quot;text-align:left; vertical-align:top;&quot; | Ժամկէտ
| 1-31 Հոկտեմբեր 2026
|-
! style=&quot;text-align:left; vertical-align:top;&quot; | Կազմակերպիչներ
| WAL եւ EWKE
|-
! style=&quot;text-align:left; vertical-align:top;&quot; | Համակարգող
| [[User:ShahenWasHere|ShahenWasHere]]
|-
! style=&quot;text-align:left; vertical-align:top;&quot; | Պիտակ
| &lt;code&gt;#WALxEWKE&lt;/code&gt;
|-
! style=&quot;text-align:left; vertical-align:top;&quot; | Ցանկ
| [[#Յօդուածներ|150 առաջարկուած նիւթ]]
|-
! style=&quot;text-align:left; vertical-align:top;&quot; | Զոյգ մրցոյթ
| [[:eu:Atari:Hezkuntza/Lehiaketak/Armenia|Պասքերէն Ուիքիփետիա]]
|}
'''Արեւմտահայերէն լեզուի ուիքիմետիականներու խումբը''' (WAL) եւ '''Պասք ուիքիմետիականներու մշակութային ընկերակցութիւնը''' (''Euskal Wikilarien Kultura Elkartea'', EWKE) 2026-ի Հոկտեմբերին փոխադարձ խմբագրաթոն մը կը կազմակերպեն։ Ամբողջ ամսուան ընթացքին մենք Արեւմտահայերէն Ուիքիփետիայի մէջ կը գրենք Պասքերու Երկրին, պասքերէնին եւ պասքեան մշակոյթին մասին, իսկ պասք խմբագիրները [[:eu:Atari:Hezkuntza/Lehiaketak/Armenia|Պասքերէն Ուիքիփետիայի]] մէջ կը գրեն արեւմտահայ մշակոյթին, պատմութեան եւ սփիւռքին մասին։

Միացէ՛ք մեզի։ Լեռներէն մինչեւ դիցաբանութիւն՝ ամէն յօդուած Պասքերու Երկիրը աւելի մօտ կը բերէ արեւմտահայ ընթերցողին։

== Ինչպէ՞ս մասնակցիլ ==
# Արձանագրուեցէք [[#Մասնակիցներ|«Մասնակիցներ»]] բաժինին մէջ։
# Ընտրեցէք նիւթ մը [[#Յօդուածներ|ցանկէն]]։ Կրնաք գրել նաեւ ցանկէն դուրս նիւթերու մասին, եթէ անոնք կապ ունին Պասքերու Երկրին հետ։
# Ստեղծեցէք նոր յօդուած կամ ընդարձակեցէք առկայ յօդուած մը։ Օգտակար աղբիւրներ են անգլերէն, ֆրանսերէն եւ սպաներէն Ուիքիփետիաները, ինչպէս նաեւ [https://aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus/ «Auñamendi»] պասքեան հանրագիտարանը։
# Խմբագրական ամփոփումին մէջ գրեցէք &lt;code&gt;#WALxEWKE&lt;/code&gt;, որպէսզի ձեր աշխատանքը հաշուուի։
# Աւարտելէ ետք յօդուածը աւելցուցէք [[#Արդիւնքներ|«Արդիւնքներ»]] բաժինին մէջ։

'''Ինչ կը հաշուուի'''
* Նոր յօդուած կամ առկայ յօդուածի զգալի ընդարձակում՝ առնուազն 3000 բայթ նոր բովանդակութիւն։
* Առնուազն երկու վստահելի աղբիւր։
* Մեքենական թարգմանութիւնը կ՚ընդունուի միայն ուշադիր խմբագրումէ ետք։
* Խմբագրութիւնները պէտք է կատարուած ըլլան 1-31 Հոկտեմբեր 2026-ի ընթացքին։

== Մասնակիցներ ==
Աւելցուցէք ձեր անունը ներքեւ՝ &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;# ~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; գրելով։

&lt;!-- Ներքեւ աւելցուցէք ձեր անունը --&gt;
* --[[Մասնակից:ShahenWasHere|ShahenWasHere]] ([[Մասնակցի քննարկում:ShahenWasHere|քննարկում]]) 19:32, 1 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
* --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 08:54, 4 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
* --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 17:13, 5 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)

== Յօդուածներ ==
Ցանկը պատրաստած է EWKE-ն։ Կարմիր յղումը կը նշանակէ, որ յօդուածը տակաւին չկայ, իսկ կապոյտը՝ որ կայ եւ կարելի է զայն ընդարձակել։ Հայերէն անունները առաջարկներ են։ Նոր յօդուած ստեղծելէ առաջ բացէք պասքերէն (eu) կամ անգլերէն (en) յօդուածը եւ ստուգեցէք անոր լեզուներու ցանկը, որպէսզի կրկնութիւն չըլլայ։

&lt;div style=&quot;margin:1.2em 0; padding:0.8em 1.1em; border-left:4px solid #9C3D36;&quot;&gt;
'''Ուր կը հանդիպին մեր պատմութիւնները'''&lt;br /&gt;
Լեզուի վերակենդանացում, ուղղագրական միասնականացում, դպրոցներ, բանաւոր աւանդութիւն՝ այս նիւթերը մօտ են արեւմտահայերէնի փորձառութեան եւ լաւ սկիզբ մը կրնան ըլլալ.
&lt;div style=&quot;margin-top:0.4em;&quot;&gt;[[Պասքերէն]] · [[Միասնական պասքերէն]] · [[Իքասթոլա]] · [[Քոռիքա]] · [[Պասքերէնի գրաքննութիւն]] · [[Պերցոլարիցա]]&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

=== Աշխարհագրութիւն ===
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Պասքերու Երկիր]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque Country (greater region) · [[:eu:Special:Search/Euskal Herria|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque Country (greater region)|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերու Երկիր (ինքնավար համայնք)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque Country (autonomous community) · [[:eu:Special:Search/Euskal Autonomia Erkidegoa|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque Country (autonomous community)|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ալաւա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Araba · [[:eu:Special:Search/Araba|eu]] · [[:en:Special:Search/Álava|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պիսքայա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Bizkaia · [[:eu:Special:Search/Bizkaia|eu]] · [[:en:Special:Search/Biscay|en]]&lt;/small&gt;
# [[Կիփուսքոա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Gipuzkoa · [[:eu:Special:Search/Gipuzkoa|eu]] · [[:en:Special:Search/Gipuzkoa|en]]&lt;/small&gt;
# [[Նաւառա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Navarre · [[:eu:Special:Search/Nafarroa Garaia|eu]] · [[:en:Special:Search/Navarre|en]]&lt;/small&gt;
# [[Լապուր]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Labourd · [[:eu:Special:Search/Lapurdi|eu]] · [[:en:Special:Search/Labourd|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ստորին Նաւառա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Lower Navarre · [[:eu:Special:Search/Nafarroa Beherea|eu]] · [[:en:Special:Search/Lower Navarre|en]]&lt;/small&gt;
# [[Սուլ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Soule · [[:eu:Special:Search/Zuberoa|eu]] · [[:en:Special:Search/Soule|en]]&lt;/small&gt;
# [[Թրեւինյոյի անքլաւ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Treviño enclave · [[:eu:Special:Search/Trebiñu|eu]] · [[:en:Special:Search/Treviño enclave|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պիլպաօ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Bilbo · [[:eu:Special:Search/Bilbo|eu]] · [[:en:Special:Search/Bilbao|en]]&lt;/small&gt;
# [[Վիթորիա-Կասթէյս]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Gasteiz · [[:eu:Special:Search/Vitoria-Gasteiz|eu]] · [[:en:Special:Search/Vitoria-Gasteiz|en]]&lt;/small&gt;
# [[Փամփլոնա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Iruñea · [[:eu:Special:Search/Iruñea|eu]] · [[:en:Special:Search/Pamplona|en]]&lt;/small&gt;
# [[Սան Սեպասթիան]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Donostia · [[:eu:Special:Search/Donostia|eu]] · [[:en:Special:Search/San Sebastián|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պայոն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Baiona · [[:eu:Special:Search/Baiona|eu]] · [[:en:Special:Search/Bayonne|en]]&lt;/small&gt;
# [[Երեք թագաւորներու սեղան]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Hiru Erregeen Mahaia · [[:eu:Special:Search/Hiru Erregeen Mahaia|eu]] · [[:en:Special:Search/Mesa de los Tres Reyes|en]]&lt;/small&gt;
# [[Կորպէյա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Gorbeia · [[:eu:Special:Search/Gorbeia|eu]] · [[:en:Special:Search/Gorbea|en]]&lt;/small&gt;
# [[Այսքոռի]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Aizkorri · [[:eu:Special:Search/Aizkorri|eu]] · [[:en:Special:Search/Aizkorri|en]]&lt;/small&gt;
# [[Անպոթօ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Anboto · [[:eu:Special:Search/Anboto|eu]] · [[:en:Special:Search/Anboto|en]]&lt;/small&gt;
# [[Սումայայի եւ Տեպայի ֆլիշ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Zumaia and Deba flysch · [[:eu:Special:Search/flysch Zumaia Deba|eu]]&lt;/small&gt;
# [[Ուրտայպայի գետաբերան]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Urdaibai estuary · [[:eu:Special:Search/Urdaibai|eu]] · [[:en:Special:Search/Urdaibai|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պարտենաս Ռէալես]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Bardenas Reales · [[:eu:Special:Search/Bardeak|eu]] · [[:en:Special:Search/Bardenas Reales|en]]&lt;/small&gt;
# [[Կերնիքա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Gernika · [[:eu:Special:Search/Gernika-Lumo|eu]] · [[:en:Special:Search/Guernica|en]]&lt;/small&gt;
# [[Սէն-Ժան-Փիէ-տը-Փոր]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Donibane Garazi · [[:eu:Special:Search/Donibane Garazi|eu]] · [[:en:Special:Search/Saint-Jean-Pied-de-Port|en]]&lt;/small&gt;
# [[Թուտելա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Tudela · [[:eu:Special:Search/Tutera|eu]] · [[:en:Special:Search/Tudela, Navarre|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պիառից]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Biarritz · [[:eu:Special:Search/Biarritz|eu]] · [[:en:Special:Search/Biarritz|en]]&lt;/small&gt;
# [[Էյպար]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Eibar · [[:eu:Special:Search/Eibar|eu]] · [[:en:Special:Search/Eibar|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պարաքալտօ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Barakaldo · [[:eu:Special:Search/Barakaldo|eu]] · [[:en:Special:Search/Barakaldo|en]]&lt;/small&gt;
# [[Կասթելուկաչէ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Gaztelugatxe · [[:eu:Special:Search/Gaztelugatxe|eu]] · [[:en:Special:Search/Gaztelugatxe|en]]&lt;/small&gt;
# [[Էսթելյա-Լիսառա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Estella-Lizarra · [[:eu:Special:Search/Lizarra|eu]] · [[:en:Special:Search/Estella-Lizarra|en]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

=== Լեզու ===
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Պասքերէն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque language · [[:eu:Special:Search/Euskara|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque language|en]]&lt;/small&gt;
# [[Միասնական պասքերէն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Standard Basque · [[:eu:Special:Search/Euskara batua|eu]] · [[:en:Special:Search/Standard Basque|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերէնի բարբառներ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque dialects · [[:eu:Special:Search/Euskalkiak|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque dialects|en]]&lt;/small&gt;
# [[Էուսքալցայնտիա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Euskaltzaindia · [[:eu:Special:Search/Euskaltzaindia|eu]] · [[:en:Special:Search/Euskaltzaindia|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերու ծագում]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Origin of the Basques · [[:eu:Special:Search/Euskaldunen jatorria|eu]] · [[:en:Special:Search/Origin of the Basques|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերէնի պատմութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;History of the Basque language · [[:eu:Special:Search/Euskararen historia|eu]] · [[:en:Special:Search/History of the Basque language|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պերցոլարիցա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Bertsolaritza · [[:eu:Special:Search/Bertsolaritza|eu]] · [[:en:Special:Search/Bertsolaritza|en]]&lt;/small&gt;
# [[Քոռիքա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Korrika · [[:eu:Special:Search/Korrika|eu]] · [[:en:Special:Search/Korrika|en]]&lt;/small&gt;
# [[Իքասթոլա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Ikastola · [[:eu:Special:Search/Ikastola|eu]] · [[:en:Special:Search/Ikastola|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերէնի գրաքննութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Censorship of the Basque language · [[:eu:Special:Search/Euskararen zentsura|eu]] · [[:en:Special:Search/Censorship of the Basque language|en]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

=== Պատմութիւն ===
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Պասքերու Երկրի պատմութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;History of the Basque Country · [[:eu:Special:Search/Euskal Herriko historia|eu]] · [[:en:Special:Search/History of the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերու Երկրի նախապատմութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque prehistory · [[:eu:Special:Search/Euskal Herriko historiaurrea|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque prehistory|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերու Երկիրը հռոմէական շրջանին]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque Country in Roman times · [[:eu:Special:Search/Euskal Herria erromatarren garaian|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque Country in Roman times|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերու Երկրի իսլամական գրաւում]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Muslim occupation of the Basque Country · [[:eu:Special:Search/musulmanak Euskal Herrian|eu]] · [[:en:Special:Search/Muslim occupation of the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
# [[Նաւառայի թագաւորութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Kingdom of Navarre · [[:eu:Special:Search/Nafarroako Erresuma|eu]] · [[:en:Special:Search/Kingdom of Navarre|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ռոնսըվոյի ճակատամարտ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Battle of Roncevaux Pass · [[:eu:Special:Search/Orreagako gudua|eu]] · [[:en:Special:Search/Battle of Roncevaux Pass|en]]&lt;/small&gt;
# [[Խմբաւորումներու պատերազմ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;War of the Bands · [[:eu:Special:Search/Banderizoen gerrak|eu]] · [[:en:Special:Search/War of the Bands|en]]&lt;/small&gt;
# [[Իպերական Նաւառայի սպանական գրաւում]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Spanish conquest of Iberian Navarre · [[:eu:Special:Search/Nafarroaren konkista|eu]] · [[:en:Special:Search/Spanish conquest of Iberian Navarre|en]]&lt;/small&gt;
# [[Նաւառայի կախարդներու դատավարութիւններ (1525-1526)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Navarre witch trials (1525-26) · [[:eu:Special:Search/Nafarroako sorgin prozesuak|eu]] · [[:en:Special:Search/Navarre witch trials|en]]&lt;/small&gt;
# [[Հին վարչակարգի տագնապը Պասքերու Երկրին մէջ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Crisis of the Ancient Regime in the Basque Country · [[:eu:Special:Search/Antzinako Erregimenaren krisia Euskal Herrian|eu]] · [[:en:Special:Search/Crisis of the Ancien Régime in the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
# [[Նափոլէոնեան պատերազմները Պասքերու Երկրին մէջ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Napoleonic Wars in the Basque Country · [[:eu:Special:Search/Napoleonen gerrak Euskal Herrian|eu]] · [[:en:Special:Search/Napoleonic Wars in the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքեան ինքնավարութեան վերացումը Սպանիոյ մէջ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;End of Basque home rule in Spain · [[:eu:Special:Search/Foruen abolizioa|eu]] · [[:en:Special:Search/End of Basque home rule in Spain|en]]&lt;/small&gt;
# [[Քարլիստական պատերազմներ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Carlist Wars · [[:eu:Special:Search/Karlistaldiak|eu]] · [[:en:Special:Search/Carlist Wars|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերու Երկրի արդիւնաբերականացում]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Industrialization of the Basque Country · [[:eu:Special:Search/Euskal Herriko industrializazioa|eu]] · [[:en:Special:Search/Industrialization of the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքեան ազգայնականութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque nationalism · [[:eu:Special:Search/Euskal abertzaletasuna|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque nationalism|en]]&lt;/small&gt;
# [[Առաջին համաշխարհային պատերազմը Պասքերու Երկրին մէջ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;First World War in the Basque Country · [[:eu:Special:Search/Lehen Mundu Gerra Euskal Herrian|eu]] · [[:en:Special:Search/First World War in the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
# [[Սպանական քաղաքացիական պատերազմը Պասքերու Երկրին մէջ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Spanish Civil War in the Basque Country · [[:eu:Special:Search/Espainiako Gerra Zibila Euskal Herrian|eu]] · [[:en:Special:Search/Spanish Civil War in the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
# [[Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը Պասքերու Երկրին մէջ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;World War II in the Basque Country · [[:eu:Special:Search/Bigarren Mundu Gerra Euskal Herrian|eu]] · [[:en:Special:Search/World War II in the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
# [[Էուսքատի Թա Ասքաթասունա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Euskadi Ta Askatasuna · [[:eu:Special:Search/Euskadi Ta Askatasuna|eu]] · [[:en:Special:Search/ETA (separatist group)|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքեան հակամարտութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque conflict · [[:eu:Special:Search/Euskal gatazka|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque conflict|en]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

=== Քաղաքականութիւն ===
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Պասքեան խորհրդարան]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque Parliament · [[:eu:Special:Search/Eusko Legebiltzarra|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque Parliament|en]]&lt;/small&gt;
# [[Նաւառայի խորհրդարան]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Parliament of Navarre · [[:eu:Special:Search/Nafarroako Parlamentua|eu]] · [[:en:Special:Search/Parliament of Navarre|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերու Երկրի քաղաքային համայնք]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Euskal Hirigune Elkargoa · [[:eu:Special:Search/Euskal Hirigune Elkargoa|eu]] · [[:en:Special:Search/Communauté d'agglomération du Pays Basque|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ալաւայի ընդհանուր ժողով]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;General Assembly of Araba · [[:eu:Special:Search/Arabako Batzar Nagusiak|eu]] · [[:en:Special:Search/General Assembly of Álava|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պիսքայայի ընդհանուր ժողով]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;General Assembly of Bizkaia · [[:eu:Special:Search/Bizkaiko Batzar Nagusiak|eu]] · [[:en:Special:Search/General Assembly of Biscay|en]]&lt;/small&gt;
# [[Կիփուսքոայի ընդհանուր ժողով]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;General Assembly of Gipuzkoa · [[:eu:Special:Search/Gipuzkoako Batzar Nagusiak|eu]] · [[:en:Special:Search/General Assembly of Gipuzkoa|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերու Երկրի ինքնավարութեան կանոնադրութիւն (1979)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Statute of Autonomy of the Basque Country of 1979 · [[:eu:Special:Search/Gernikako Estatutua|eu]] · [[:en:Special:Search/Statute of Autonomy of the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ախուրիա Էնէայի դաշինք]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Ajuria Enea Pact · [[:eu:Special:Search/Ajuria Eneako Ituna|eu]] · [[:en:Special:Search/Ajuria Enea Pact|en]]&lt;/small&gt;
# [[Լիսառա-Կարասիի համաձայնագիր]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Lizarra-Garazi Agreements · [[:eu:Special:Search/Lizarra-Garaziko Akordioa|eu]] · [[:en:Special:Search/Lizarra-Garazi Agreement|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքեան ազգային ազատագրական շարժման բանտարկեալներ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque National Liberation Movement prisoners · [[:eu:Special:Search/euskal preso politikoak|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque National Liberation Movement prisoners|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքեան հակամարտութեան զոհեր]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Victims of the Basque conflict · [[:eu:Special:Search/Euskal gatazkaren biktimak|eu]] · [[:en:Special:Search/Victims of the Basque conflict|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքեան ազգայնական կուսակցութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque Nationalist Party · [[:eu:Special:Search/Euzko Alderdi Jeltzalea|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque Nationalist Party|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ապերցալէ ձախ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Abertzale Left · [[:eu:Special:Search/Ezker abertzalea|eu]] · [[:en:Special:Search/Abertzale left|en]]&lt;/small&gt;
# [[Էուսքալ Հեռիա Պիլտու]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Euskal Herria Bildu · [[:eu:Special:Search/Euskal Herria Bildu|eu]] · [[:en:Special:Search/EH Bildu|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերու Երկրի ընկերվարական կուսակցութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Socialist Party of the Basque Country-Basque Country Left · [[:eu:Special:Search/Euskadiko Alderdi Sozialista|eu]] · [[:en:Special:Search/Socialist Party of the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

=== Գրականութիւն ===
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Պասքերէնի առաջին պտուղներ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Linguae vasconum primitiae · [[:eu:Special:Search/Linguae Vasconum Primitiae|eu]] · [[:en:Special:Search/Linguae Vasconum Primitiae|en]]&lt;/small&gt;
# [[Կերօ (գիրք)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Gero (book) · [[:eu:Special:Search/Gero Axular|eu]] · [[:en:Special:Search/Gero (book)|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ամայա կամ պասքերը Ը. դարուն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Amaya o los vascos en el siglo VIII · [[:eu:Special:Search/Amaya o los vascos en el siglo VIII|eu]] · [[:en:Special:Search/Amaya o los vascos en el siglo VIII|en]]&lt;/small&gt;
# [[Փերու Ապարքա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Peru Abarka · [[:eu:Special:Search/Peru Abarka|eu]] · [[:en:Special:Search/Peru Abarka|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ծաղկային խաղեր]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Floral Games · [[:eu:Special:Search/Lore Jokoak|eu]] · [[:en:Special:Search/Floral Games|en]]&lt;/small&gt;
# [[Կարոա (վէպ)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Garoa · [[:eu:Special:Search/Garoa eleberria|eu]]&lt;/small&gt;
# [[Հառի էթա հեռի]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Harri eta Herri · [[:eu:Special:Search/Harri eta herri|eu]]&lt;/small&gt;
# [[Լեթուրիայի գաղտնի օրագիր]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Leturiaren egunkari ezkutua · [[:eu:Special:Search/Leturiaren egunkari ezkutua|eu]]&lt;/small&gt;
# [[Օպապաքոաք]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Obabakoak · [[:eu:Special:Search/Obabakoak|eu]] · [[:en:Special:Search/Obabakoak|en]]&lt;/small&gt;
# [[Սերկաթիք փանփոշ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Zergatik panpox · [[:eu:Special:Search/Zergatik panpox|eu]]&lt;/small&gt;
# [[Սիսիֆօ մայթէ մինես]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Sisifo maite minez · [[:eu:Special:Search/Sisifo maite minez|eu]]&lt;/small&gt;
# [[Թրամուէյ դէպի ՍՓ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;SPrako tranbia · [[:eu:Special:Search/SPrako tranbia|eu]]&lt;/small&gt;
# [[Թուիսթ (վէպ)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Twist (Cano novel) · [[:eu:Special:Search/Twist Harkaitz Cano|eu]] · [[:en:Special:Search/Twist (Cano novel)|en]]&lt;/small&gt;
# [[Մաւրեր ենք մշուշին մէջ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Moroak gara behelaino artean · [[:eu:Special:Search/Moroak gara behelaino artean|eu]]&lt;/small&gt;
# [[Մինյան]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Miñan · [[:eu:Special:Search/Miñan|eu]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

=== Լրատուամիջոցներ ===
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Արկիա (շաբաթաթերթ)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Argia (magazine) · [[:eu:Special:Search/Argia aldizkaria|eu]] · [[:en:Special:Search/Argia (magazine)|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պեռիա (օրաթերթ)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Berria · [[:eu:Special:Search/Berria egunkaria|eu]] · [[:en:Special:Search/Berria|en]]&lt;/small&gt;
# [[Էուսքալ Իռաթի Թելեպիսթա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;EiTB · [[:eu:Special:Search/Euskal Irrati Telebista|eu]] · [[:en:Special:Search/EITB|en]]&lt;/small&gt;
# [[Խաքին (հանդէս)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Jakin (magazine) · [[:eu:Special:Search/Jakin aldizkaria|eu]] · [[:en:Special:Search/Jakin (magazine)|en]]&lt;/small&gt;
# [[Շիպերոքօ Պոցա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Xiberoko Botza · [[:eu:Special:Search/Xiberoko Botza|eu]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

=== Անձեր ===
♀ նշանը ցոյց կու տայ կիներու կենսագրութիւնները։
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Էնեքօ Արիսթա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Eneko Arista · [[:eu:Special:Search/Eneko Aritza|eu]] · [[:en:Special:Search/Íñigo Arista|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ֆրանչիսքոս Քսաւերիոս]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Francis Xavier · [[:eu:Special:Search/Frantzisko Xabierkoa|eu]] · [[:en:Special:Search/Francis Xavier|en]]&lt;/small&gt;
# [[Իգնատիոս Լոյոլացի]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Ignatius of Loyola · [[:eu:Special:Search/Ignazio Loiolakoa|eu]] · [[:en:Special:Search/Ignatius of Loyola|en]]&lt;/small&gt;
# [[Խուան Սեպասթիան Էլքանօ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Juan Sebastian Elkano · [[:eu:Special:Search/Juan Sebastian Elkano|eu]] · [[:en:Special:Search/Juan Sebastián Elcano|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ժան տ՚Ալպրէ]] ♀ &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Jeanne d'Albret · [[:eu:Special:Search/Joana Albretekoa|eu]] · [[:en:Special:Search/Jeanne d'Albret|en]]&lt;/small&gt;
# [[Լոփէ տէ Ակիռէ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Lope de Aguirre · [[:eu:Special:Search/Lope Agirre|eu]] · [[:en:Special:Search/Lope de Aguirre|en]]&lt;/small&gt;
# [[Մանուէլ Լառամենտի]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Manuel Larramendi · [[:eu:Special:Search/Manuel Larramendi|eu]] · [[:en:Special:Search/Manuel Larramendi|en]]&lt;/small&gt;
# [[Էսթեպան Կարիպայ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Esteban Garibai · [[:eu:Special:Search/Esteban Garibai|eu]] · [[:en:Special:Search/Esteban de Garibay|en]]&lt;/small&gt;
# [[Միկէլ տէ Ունամունօ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Miguel de Unamuno · [[:eu:Special:Search/Miguel de Unamuno|eu]] · [[:en:Special:Search/Miguel de Unamuno|en]]&lt;/small&gt;
# [[Փետրօ Առուփէ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Pedro Arrupe · [[:eu:Special:Search/Pedro Arrupe|eu]] · [[:en:Special:Search/Pedro Arrupe|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ֆրանսուա Քապառիւս]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;François Cabarrus · [[:eu:Special:Search/François Cabarrus|eu]] · [[:en:Special:Search/François Cabarrus|en]]&lt;/small&gt;
# [[Քասիլտա Իթուռիսար]] ♀ &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Casilda Iturrizar · [[:eu:Special:Search/Casilda Iturrizar|eu]] · [[:en:Special:Search/Casilda Iturrizar|en]]&lt;/small&gt;
# [[Սապինօ Արանա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Sabino Arana · [[:eu:Special:Search/Sabino Arana|eu]] · [[:en:Special:Search/Sabino Arana|en]]&lt;/small&gt;
# [[Տոլորէս Իպառուրի]] ♀ &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Dolores Ibárruri · [[:eu:Special:Search/Dolores Ibarruri|eu]] · [[:en:Special:Search/Dolores Ibárruri|en]]&lt;/small&gt;
# [[Չիլյարտեկի]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Txillardegi · [[:eu:Special:Search/Txillardegi|eu]] · [[:en:Special:Search/Txillardegi|en]]&lt;/small&gt;
# [[Իցիար Իթունյօ]] ♀ &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Itziar Ituño · [[:eu:Special:Search/Itziar Ituño|eu]] · [[:en:Special:Search/Itziar Ituño|en]]&lt;/small&gt;
# [[Մայալեն Լուխանպիօ]] ♀ &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Maialen Lujanbio · [[:eu:Special:Search/Maialen Lujanbio|eu]] · [[:en:Special:Search/Maialen Lujanbio|en]]&lt;/small&gt;
# [[Փետրօ Միկէլ Էչենիքէ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Pedro Miguel Etxenike · [[:eu:Special:Search/Pedro Migel Etxenike|eu]] · [[:en:Special:Search/Pedro Miguel Echenique|en]]&lt;/small&gt;
# [[Էտուրնէ Փասապան]] ♀ &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Edurne Pasaban · [[:eu:Special:Search/Edurne Pasaban|eu]] · [[:en:Special:Search/Edurne Pasaban|en]]&lt;/small&gt;
# [[Միկէլ Ինտուրայն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Miguel Indurain · [[:eu:Special:Search/Miguel Indurain|eu]] · [[:en:Special:Search/Miguel Induráin|en]]&lt;/small&gt;
# [[Մորիս Ռաւէլ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Maurice Ravel · [[:eu:Special:Search/Maurice Ravel|eu]] · [[:en:Special:Search/Maurice Ravel|en]]&lt;/small&gt;
# [[Միքել Լապոա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Mikel Laboa · [[:eu:Special:Search/Mikel Laboa|eu]] · [[:en:Special:Search/Mikel Laboa|en]]&lt;/small&gt;
# [[Իսարօ Անտրէս]] ♀ &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Izaro Andrés · [[:eu:Special:Search/Izaro Andres|eu]] · [[:en:Special:Search/Izaro Andrés|en]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

=== Խոհանոց ===
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Փինչօ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Pincho · [[:eu:Special:Search/Pintxo|eu]] · [[:en:Special:Search/Pincho|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքեան խնձորագինի]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque cider · [[:eu:Special:Search/Sagardo|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque cider|en]]&lt;/small&gt;
# [[Չաքոլի]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Txakoli · [[:eu:Special:Search/Txakolin|eu]] · [[:en:Special:Search/Txakoli|en]]&lt;/small&gt;
# [[Սակարտոթեկի]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Sagardotegi · [[:eu:Special:Search/Sagardotegi|eu]] · [[:en:Special:Search/Sagardotegi|en]]&lt;/small&gt;
# [[Փաչարան]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Patxaran · [[:eu:Special:Search/Patxaran|eu]] · [[:en:Special:Search/Pacharán|en]]&lt;/small&gt;
# [[Իտիասապալ պանիր]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Idiazabal cheese · [[:eu:Special:Search/Idiazabal gazta|eu]] · [[:en:Special:Search/Idiazabal cheese|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ռոնքալ պանիր]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Roncal cheese · [[:eu:Special:Search/Erronkari gazta|eu]] · [[:en:Special:Search/Roncal cheese|en]]&lt;/small&gt;
# [[Քալիմոչօ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Kalimotxo · [[:eu:Special:Search/Kalimotxo|eu]] · [[:en:Special:Search/Kalimotxo|en]]&lt;/small&gt;
# [[Քոքոչա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Kokotxas · [[:eu:Special:Search/Kokotxa|eu]] · [[:en:Special:Search/Kokotxas|en]]&lt;/small&gt;
# [[Չոքօ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Txoko · [[:eu:Special:Search/Txoko|eu]] · [[:en:Special:Search/Txoko|en]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

=== Արուեստ եւ յուշարձաններ ===
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Սանթիմամինյէ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Santimamiñe · [[:eu:Special:Search/Santimamiñe|eu]] · [[:en:Special:Search/Santimamiñe|en]]&lt;/small&gt;
# [[Սորկինեչէ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Sorginetxe · [[:eu:Special:Search/Sorginetxe|eu]] · [[:en:Special:Search/Sorginetxe|en]]&lt;/small&gt;
# [[Թուտելայի մզկիթ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Mosque of Tudela · [[:eu:Special:Search/Tuterako meskita|eu]]&lt;/small&gt;
# [[Էունաթէի Սուրբ Մարիամ եկեղեցի]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Church of Saint Mary of Eunate · [[:eu:Special:Search/Eunateko Andre Maria|eu]] · [[:en:Special:Search/Church of Saint Mary of Eunate|en]]&lt;/small&gt;
# [[Լէյրէի վանք]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Monastery of Leyre · [[:eu:Special:Search/Leireko monasterioa|eu]] · [[:en:Special:Search/Monastery of Leyre|en]]&lt;/small&gt;
# [[Փամփլոնայի մայր տաճար]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Cathedral of Pamplona · [[:eu:Special:Search/Iruñeko katedrala|eu]] · [[:en:Special:Search/Pamplona Cathedral|en]]&lt;/small&gt;
# [[Արանցասուի սրբավայր]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Sanctuary of Arantzazu · [[:eu:Special:Search/Arantzazuko santutegia|eu]] · [[:en:Special:Search/Sanctuary of Arantzazu|en]]&lt;/small&gt;
# [[Հովին սանտրը]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;The Comb of the Wind · [[:eu:Special:Search/Haizearen orrazia|eu]] · [[:en:Special:Search/Comb of the Wind|en]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

=== Երաժշտութիւն ===
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Պասքեան արմատական ռոք]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque Radical Rock · [[:eu:Special:Search/Euskal Rock Erradikala|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque Radical Rock|en]]&lt;/small&gt;
# [[Կերնիքաքօ Արպոլա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Gernikako Arbola (anthem) · [[:eu:Special:Search/Gernikako Arbola (abestia)|eu]] · [[:en:Special:Search/Gernikako Arbola|en]]&lt;/small&gt;
# [[Չալափարթա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Txalaparta · [[:eu:Special:Search/Txalaparta|eu]] · [[:en:Special:Search/Txalaparta|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ալպոքա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Alboka · [[:eu:Special:Search/Alboka|eu]] · [[:en:Special:Search/Alboka|en]]&lt;/small&gt;
# [[Չիսթու]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Txistu · [[:eu:Special:Search/Txistu|eu]] · [[:en:Special:Search/Txistu|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքեան երաժշտութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque music · [[:eu:Special:Search/Euskal musika|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque music|en]]&lt;/small&gt;
# [[Փասթորալա (Սուլի թատրոն)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Pastoral (theatre of Soule) · [[:eu:Special:Search/Pastorala|eu]] · [[:en:Special:Search/Pastoral (theatre of Soule)|en]]&lt;/small&gt;
# [[Մասքարատա (Սուլի բարեկենդան)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Maskarada (carnival of Soule) · [[:eu:Special:Search/Maskarada|eu]] · [[:en:Special:Search/Maskarada (carnival of Soule)|en]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

=== Դիցաբանութիւն ===
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Պասքեան դիցաբանութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque mythology · [[:eu:Special:Search/Euskal mitologia|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque mythology|en]]&lt;/small&gt;
# [[Մարի (դիցուհի)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Mari (goddess) · [[:eu:Special:Search/Mari (mitologia)|eu]] · [[:en:Special:Search/Mari (goddess)|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասախաուն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basajaun · [[:eu:Special:Search/Basajaun|eu]] · [[:en:Special:Search/Basajaun|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերու Երկրի բարեկենդաններ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Carnivals in the Basque Country · [[:eu:Special:Search/Euskal Herriko inauteriak|eu]] · [[:en:Special:Search/Carnivals in the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
# [[Օլենցերօ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Olentzero · [[:eu:Special:Search/Olentzero|eu]] · [[:en:Special:Search/Olentzero|en]]&lt;/small&gt;
# [[Սորկին (դիցաբանութիւն)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Sorginak · [[:eu:Special:Search/Sorgin|eu]] · [[:en:Special:Search/Sorginak|en]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;clear:both; margin:2em 0 0.5em; padding:0.8em 1.1em; border-left:4px solid #9C3D36;&quot;&gt;
'''Միւս կողմը.''' Միաժամանակ պասք խմբագիրները Պասքերէն Ուիքիփետիայի մէջ կը գրեն արեւմտահայերէնի, արեւմտահայ պատմութեան, սփիւռքի եւ նշանաւոր արեւմտահայ կիներու մասին։ Անոնց ցանկին ու արդիւնքներուն կրնաք հետեւիլ [[:eu:Atari:Hezkuntza/Lehiaketak/Armenia|անոնց մրցոյթի էջին]] վրայ։
&lt;/div&gt;

== Արդիւնքներ ==
Աւարտած յօդուածները աւելցուցէք ներքեւ՝ &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;# [[Յօդուածին անունը]] ~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; ձեւով։ Բոլոր խմբագրութիւններուն կարելի է հետեւիլ նաեւ &lt;code&gt;#WALxEWKE&lt;/code&gt; պիտակով՝ [https://hashtags.wmcloud.org/?query=WALxEWKE&amp;startdate=2026-10-01&amp;enddate=2026-10-31 Hashtags գործիքին] միջոցով։

&lt;!-- Ներքեւ աւելցուցէք ձեր յօդուածները --&gt;

* [[Պասքերէն]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 09:50, 4 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
* [[Նաւառայի խորհրդարան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 4 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
* [[Լէյրէի վանք]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:19, 4 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
* [[Պասքերու Երկիր]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:52, 4 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
* [[Պասքեան դիցաբանութիւն]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 12:09, 4 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
* [[Ալաւա]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 15:00, 4 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
[[Ստորոգութիւն:Խմբագրաթոններ]]
* [[Էնեքօ Արիսթա]] --[[Մասնակից:ShahenWasHere|ShahenWasHere]] ([[Մասնակցի քննարկում:ShahenWasHere|քննարկում]]) 14:38, 8 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)</text>
      <sha1>ml8opblauh136vxil3s2l2gge0i577w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>255918</id>
      <parentid>255915</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T14:45:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ShahenWasHere</username>
        <id>140</id>
      </contributor>
      <comment>/* Արդիւնքներ */</comment>
      <origin>255918</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39164" sha1="f8khmztipym7dq4c2udcgngwzwu4qeq" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;margin:0 0 1.5em; padding:1.3em 1em 1.2em; text-align:center; border-top:5px solid #9C3D36; border-bottom:1px solid #9C3D36;&quot;&gt;
[[File:Flag of the Basque Country.svg|64px|border|link=|alt=]]
&lt;div style=&quot;margin-top:0.6em; font-size:0.8em; letter-spacing:0.18em; opacity:0.7;&quot;&gt;WAL × EWKE · ԽՄԲԱԳՐԱԹՈՆ&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:2.4em; font-weight:bold; line-height:1.2; margin:0.15em 0;&quot;&gt;Պասքերու Երկիր&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:1.1em;&quot;&gt;Պասքեան մշակոյթի, լեզուի եւ պատմութեան ամիս&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:0.3em; opacity:0.7;&quot;&gt;1-31 Հոկտեմբեր 2026&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:0.9em;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;display:inline-block; padding:0.15em 0.9em; border:1px solid #9C3D36; border-radius:1em; font-size:0.9em;&quot;&gt;{{#ifexpr: {{#time:Ymd}} &lt; 20261001 | Կը սկսի 1 Հոկտեմբերին | {{#ifexpr: {{#time:Ymd}} &gt; 20261031 | Աւարտած է, շնորհակալութիւն բոլոր մասնակիցներուն | {{#ifexpr: {{#time:j}} = 31 | Վերջին օր | Ընթացքի մէջ է · աւարտին {{#expr: 32 - {{#time:j}} }} օր կը մնայ }} }} }}&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:0.8em;&quot;&gt;&lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=edit&amp;section=2}} &lt;span style=&quot;display:inline-block; margin:0.2em 0.3em; padding:0.4em 1.2em; border-radius:3px; background:#9C3D36; color:#ffffff; font-weight:bold;&quot;&gt;Արձանագրուիլ&lt;/span&gt;]&lt;/span&gt; [[#Յօդուածներ|&lt;span style=&quot;display:inline-block; margin:0.2em 0.3em; padding:0.35em 1.15em; border:1px solid #9C3D36; border-radius:3px;&quot;&gt;Յօդուածներու ցանկը&lt;/span&gt;]]&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
{| style=&quot;float:right; clear:right; width:19em; max-width:100%; margin:0 0 1em 1.5em; border:1px solid #9C3D36; border-top-width:4px; border-spacing:0.75em 0.4em; font-size:90%; line-height:1.4;&quot;
! style=&quot;text-align:left; vertical-align:top;&quot; | Նիւթ
| Պասքերու Երկիր, պասքերէն եւ պասքեան մշակոյթ
|-
! style=&quot;text-align:left; vertical-align:top;&quot; | Ժամկէտ
| 1-31 Հոկտեմբեր 2026
|-
! style=&quot;text-align:left; vertical-align:top;&quot; | Կազմակերպիչներ
| WAL եւ EWKE
|-
! style=&quot;text-align:left; vertical-align:top;&quot; | Համակարգող
| [[User:ShahenWasHere|ShahenWasHere]]
|-
! style=&quot;text-align:left; vertical-align:top;&quot; | Պիտակ
| &lt;code&gt;#WALxEWKE&lt;/code&gt;
|-
! style=&quot;text-align:left; vertical-align:top;&quot; | Ցանկ
| [[#Յօդուածներ|150 առաջարկուած նիւթ]]
|-
! style=&quot;text-align:left; vertical-align:top;&quot; | Զոյգ մրցոյթ
| [[:eu:Atari:Hezkuntza/Lehiaketak/Armenia|Պասքերէն Ուիքիփետիա]]
|}
'''Արեւմտահայերէն լեզուի ուիքիմետիականներու խումբը''' (WAL) եւ '''Պասք ուիքիմետիականներու մշակութային ընկերակցութիւնը''' (''Euskal Wikilarien Kultura Elkartea'', EWKE) 2026-ի Հոկտեմբերին փոխադարձ խմբագրաթոն մը կը կազմակերպեն։ Ամբողջ ամսուան ընթացքին մենք Արեւմտահայերէն Ուիքիփետիայի մէջ կը գրենք Պասքերու Երկրին, պասքերէնին եւ պասքեան մշակոյթին մասին, իսկ պասք խմբագիրները [[:eu:Atari:Hezkuntza/Lehiaketak/Armenia|Պասքերէն Ուիքիփետիայի]] մէջ կը գրեն արեւմտահայ մշակոյթին, պատմութեան եւ սփիւռքին մասին։

Միացէ՛ք մեզի։ Լեռներէն մինչեւ դիցաբանութիւն՝ ամէն յօդուած Պասքերու Երկիրը աւելի մօտ կը բերէ արեւմտահայ ընթերցողին։

== Ինչպէ՞ս մասնակցիլ ==
# Արձանագրուեցէք [[#Մասնակիցներ|«Մասնակիցներ»]] բաժինին մէջ։
# Ընտրեցէք նիւթ մը [[#Յօդուածներ|ցանկէն]]։ Կրնաք գրել նաեւ ցանկէն դուրս նիւթերու մասին, եթէ անոնք կապ ունին Պասքերու Երկրին հետ։
# Ստեղծեցէք նոր յօդուած կամ ընդարձակեցէք առկայ յօդուած մը։ Օգտակար աղբիւրներ են անգլերէն, ֆրանսերէն եւ սպաներէն Ուիքիփետիաները, ինչպէս նաեւ [https://aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus/ «Auñamendi»] պասքեան հանրագիտարանը։
# Խմբագրական ամփոփումին մէջ գրեցէք &lt;code&gt;#WALxEWKE&lt;/code&gt;, որպէսզի ձեր աշխատանքը հաշուուի։
# Աւարտելէ ետք յօդուածը աւելցուցէք [[#Արդիւնքներ|«Արդիւնքներ»]] բաժինին մէջ։

'''Ինչ կը հաշուուի'''
* Նոր յօդուած կամ առկայ յօդուածի զգալի ընդարձակում՝ առնուազն 3000 բայթ նոր բովանդակութիւն։
* Առնուազն երկու վստահելի աղբիւր։
* Մեքենական թարգմանութիւնը կ՚ընդունուի միայն ուշադիր խմբագրումէ ետք։
* Խմբագրութիւնները պէտք է կատարուած ըլլան 1-31 Հոկտեմբեր 2026-ի ընթացքին։

== Մասնակիցներ ==
Աւելցուցէք ձեր անունը ներքեւ՝ &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;# ~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; գրելով։

&lt;!-- Ներքեւ աւելցուցէք ձեր անունը --&gt;
* --[[Մասնակից:ShahenWasHere|ShahenWasHere]] ([[Մասնակցի քննարկում:ShahenWasHere|քննարկում]]) 19:32, 1 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
* --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 08:54, 4 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
* --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 17:13, 5 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)

== Յօդուածներ ==
Ցանկը պատրաստած է EWKE-ն։ Կարմիր յղումը կը նշանակէ, որ յօդուածը տակաւին չկայ, իսկ կապոյտը՝ որ կայ եւ կարելի է զայն ընդարձակել։ Հայերէն անունները առաջարկներ են։ Նոր յօդուած ստեղծելէ առաջ բացէք պասքերէն (eu) կամ անգլերէն (en) յօդուածը եւ ստուգեցէք անոր լեզուներու ցանկը, որպէսզի կրկնութիւն չըլլայ։

&lt;div style=&quot;margin:1.2em 0; padding:0.8em 1.1em; border-left:4px solid #9C3D36;&quot;&gt;
'''Ուր կը հանդիպին մեր պատմութիւնները'''&lt;br /&gt;
Լեզուի վերակենդանացում, ուղղագրական միասնականացում, դպրոցներ, բանաւոր աւանդութիւն՝ այս նիւթերը մօտ են արեւմտահայերէնի փորձառութեան եւ լաւ սկիզբ մը կրնան ըլլալ.
&lt;div style=&quot;margin-top:0.4em;&quot;&gt;[[Պասքերէն]] · [[Միասնական պասքերէն]] · [[Իքասթոլա]] · [[Քոռիքա]] · [[Պասքերէնի գրաքննութիւն]] · [[Պերցոլարիցա]]&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

=== Աշխարհագրութիւն ===
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Պասքերու Երկիր]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque Country (greater region) · [[:eu:Special:Search/Euskal Herria|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque Country (greater region)|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերու Երկիր (ինքնավար համայնք)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque Country (autonomous community) · [[:eu:Special:Search/Euskal Autonomia Erkidegoa|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque Country (autonomous community)|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ալաւա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Araba · [[:eu:Special:Search/Araba|eu]] · [[:en:Special:Search/Álava|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պիսքայա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Bizkaia · [[:eu:Special:Search/Bizkaia|eu]] · [[:en:Special:Search/Biscay|en]]&lt;/small&gt;
# [[Կիփուսքոա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Gipuzkoa · [[:eu:Special:Search/Gipuzkoa|eu]] · [[:en:Special:Search/Gipuzkoa|en]]&lt;/small&gt;
# [[Նաւառա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Navarre · [[:eu:Special:Search/Nafarroa Garaia|eu]] · [[:en:Special:Search/Navarre|en]]&lt;/small&gt;
# [[Լապուր]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Labourd · [[:eu:Special:Search/Lapurdi|eu]] · [[:en:Special:Search/Labourd|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ստորին Նաւառա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Lower Navarre · [[:eu:Special:Search/Nafarroa Beherea|eu]] · [[:en:Special:Search/Lower Navarre|en]]&lt;/small&gt;
# [[Սուլ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Soule · [[:eu:Special:Search/Zuberoa|eu]] · [[:en:Special:Search/Soule|en]]&lt;/small&gt;
# [[Թրեւինյոյի անքլաւ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Treviño enclave · [[:eu:Special:Search/Trebiñu|eu]] · [[:en:Special:Search/Treviño enclave|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պիլպաօ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Bilbo · [[:eu:Special:Search/Bilbo|eu]] · [[:en:Special:Search/Bilbao|en]]&lt;/small&gt;
# [[Վիթորիա-Կասթէյս]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Gasteiz · [[:eu:Special:Search/Vitoria-Gasteiz|eu]] · [[:en:Special:Search/Vitoria-Gasteiz|en]]&lt;/small&gt;
# [[Փամփլոնա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Iruñea · [[:eu:Special:Search/Iruñea|eu]] · [[:en:Special:Search/Pamplona|en]]&lt;/small&gt;
# [[Սան Սեպասթիան]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Donostia · [[:eu:Special:Search/Donostia|eu]] · [[:en:Special:Search/San Sebastián|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պայոն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Baiona · [[:eu:Special:Search/Baiona|eu]] · [[:en:Special:Search/Bayonne|en]]&lt;/small&gt;
# [[Երեք թագաւորներու սեղան]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Hiru Erregeen Mahaia · [[:eu:Special:Search/Hiru Erregeen Mahaia|eu]] · [[:en:Special:Search/Mesa de los Tres Reyes|en]]&lt;/small&gt;
# [[Կորպէյա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Gorbeia · [[:eu:Special:Search/Gorbeia|eu]] · [[:en:Special:Search/Gorbea|en]]&lt;/small&gt;
# [[Այսքոռի]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Aizkorri · [[:eu:Special:Search/Aizkorri|eu]] · [[:en:Special:Search/Aizkorri|en]]&lt;/small&gt;
# [[Անպոթօ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Anboto · [[:eu:Special:Search/Anboto|eu]] · [[:en:Special:Search/Anboto|en]]&lt;/small&gt;
# [[Սումայայի եւ Տեպայի ֆլիշ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Zumaia and Deba flysch · [[:eu:Special:Search/flysch Zumaia Deba|eu]]&lt;/small&gt;
# [[Ուրտայպայի գետաբերան]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Urdaibai estuary · [[:eu:Special:Search/Urdaibai|eu]] · [[:en:Special:Search/Urdaibai|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պարտենաս Ռէալես]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Bardenas Reales · [[:eu:Special:Search/Bardeak|eu]] · [[:en:Special:Search/Bardenas Reales|en]]&lt;/small&gt;
# [[Կերնիքա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Gernika · [[:eu:Special:Search/Gernika-Lumo|eu]] · [[:en:Special:Search/Guernica|en]]&lt;/small&gt;
# [[Սէն-Ժան-Փիէ-տը-Փոր]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Donibane Garazi · [[:eu:Special:Search/Donibane Garazi|eu]] · [[:en:Special:Search/Saint-Jean-Pied-de-Port|en]]&lt;/small&gt;
# [[Թուտելա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Tudela · [[:eu:Special:Search/Tutera|eu]] · [[:en:Special:Search/Tudela, Navarre|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պիառից]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Biarritz · [[:eu:Special:Search/Biarritz|eu]] · [[:en:Special:Search/Biarritz|en]]&lt;/small&gt;
# [[Էյպար]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Eibar · [[:eu:Special:Search/Eibar|eu]] · [[:en:Special:Search/Eibar|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պարաքալտօ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Barakaldo · [[:eu:Special:Search/Barakaldo|eu]] · [[:en:Special:Search/Barakaldo|en]]&lt;/small&gt;
# [[Կասթելուկաչէ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Gaztelugatxe · [[:eu:Special:Search/Gaztelugatxe|eu]] · [[:en:Special:Search/Gaztelugatxe|en]]&lt;/small&gt;
# [[Էսթելյա-Լիսառա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Estella-Lizarra · [[:eu:Special:Search/Lizarra|eu]] · [[:en:Special:Search/Estella-Lizarra|en]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

=== Լեզու ===
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Պասքերէն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque language · [[:eu:Special:Search/Euskara|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque language|en]]&lt;/small&gt;
# [[Միասնական պասքերէն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Standard Basque · [[:eu:Special:Search/Euskara batua|eu]] · [[:en:Special:Search/Standard Basque|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերէնի բարբառներ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque dialects · [[:eu:Special:Search/Euskalkiak|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque dialects|en]]&lt;/small&gt;
# [[Էուսքալցայնտիա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Euskaltzaindia · [[:eu:Special:Search/Euskaltzaindia|eu]] · [[:en:Special:Search/Euskaltzaindia|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերու ծագում]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Origin of the Basques · [[:eu:Special:Search/Euskaldunen jatorria|eu]] · [[:en:Special:Search/Origin of the Basques|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերէնի պատմութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;History of the Basque language · [[:eu:Special:Search/Euskararen historia|eu]] · [[:en:Special:Search/History of the Basque language|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պերցոլարիցա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Bertsolaritza · [[:eu:Special:Search/Bertsolaritza|eu]] · [[:en:Special:Search/Bertsolaritza|en]]&lt;/small&gt;
# [[Քոռիքա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Korrika · [[:eu:Special:Search/Korrika|eu]] · [[:en:Special:Search/Korrika|en]]&lt;/small&gt;
# [[Իքասթոլա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Ikastola · [[:eu:Special:Search/Ikastola|eu]] · [[:en:Special:Search/Ikastola|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերէնի գրաքննութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Censorship of the Basque language · [[:eu:Special:Search/Euskararen zentsura|eu]] · [[:en:Special:Search/Censorship of the Basque language|en]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

=== Պատմութիւն ===
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Պասքերու Երկրի պատմութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;History of the Basque Country · [[:eu:Special:Search/Euskal Herriko historia|eu]] · [[:en:Special:Search/History of the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերու Երկրի նախապատմութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque prehistory · [[:eu:Special:Search/Euskal Herriko historiaurrea|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque prehistory|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերու Երկիրը հռոմէական շրջանին]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque Country in Roman times · [[:eu:Special:Search/Euskal Herria erromatarren garaian|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque Country in Roman times|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերու Երկրի իսլամական գրաւում]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Muslim occupation of the Basque Country · [[:eu:Special:Search/musulmanak Euskal Herrian|eu]] · [[:en:Special:Search/Muslim occupation of the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
# [[Նաւառայի թագաւորութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Kingdom of Navarre · [[:eu:Special:Search/Nafarroako Erresuma|eu]] · [[:en:Special:Search/Kingdom of Navarre|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ռոնսըվոյի ճակատամարտ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Battle of Roncevaux Pass · [[:eu:Special:Search/Orreagako gudua|eu]] · [[:en:Special:Search/Battle of Roncevaux Pass|en]]&lt;/small&gt;
# [[Խմբաւորումներու պատերազմ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;War of the Bands · [[:eu:Special:Search/Banderizoen gerrak|eu]] · [[:en:Special:Search/War of the Bands|en]]&lt;/small&gt;
# [[Իպերական Նաւառայի սպանական գրաւում]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Spanish conquest of Iberian Navarre · [[:eu:Special:Search/Nafarroaren konkista|eu]] · [[:en:Special:Search/Spanish conquest of Iberian Navarre|en]]&lt;/small&gt;
# [[Նաւառայի կախարդներու դատավարութիւններ (1525-1526)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Navarre witch trials (1525-26) · [[:eu:Special:Search/Nafarroako sorgin prozesuak|eu]] · [[:en:Special:Search/Navarre witch trials|en]]&lt;/small&gt;
# [[Հին վարչակարգի տագնապը Պասքերու Երկրին մէջ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Crisis of the Ancient Regime in the Basque Country · [[:eu:Special:Search/Antzinako Erregimenaren krisia Euskal Herrian|eu]] · [[:en:Special:Search/Crisis of the Ancien Régime in the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
# [[Նափոլէոնեան պատերազմները Պասքերու Երկրին մէջ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Napoleonic Wars in the Basque Country · [[:eu:Special:Search/Napoleonen gerrak Euskal Herrian|eu]] · [[:en:Special:Search/Napoleonic Wars in the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքեան ինքնավարութեան վերացումը Սպանիոյ մէջ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;End of Basque home rule in Spain · [[:eu:Special:Search/Foruen abolizioa|eu]] · [[:en:Special:Search/End of Basque home rule in Spain|en]]&lt;/small&gt;
# [[Քարլիստական պատերազմներ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Carlist Wars · [[:eu:Special:Search/Karlistaldiak|eu]] · [[:en:Special:Search/Carlist Wars|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերու Երկրի արդիւնաբերականացում]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Industrialization of the Basque Country · [[:eu:Special:Search/Euskal Herriko industrializazioa|eu]] · [[:en:Special:Search/Industrialization of the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքեան ազգայնականութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque nationalism · [[:eu:Special:Search/Euskal abertzaletasuna|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque nationalism|en]]&lt;/small&gt;
# [[Առաջին համաշխարհային պատերազմը Պասքերու Երկրին մէջ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;First World War in the Basque Country · [[:eu:Special:Search/Lehen Mundu Gerra Euskal Herrian|eu]] · [[:en:Special:Search/First World War in the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
# [[Սպանական քաղաքացիական պատերազմը Պասքերու Երկրին մէջ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Spanish Civil War in the Basque Country · [[:eu:Special:Search/Espainiako Gerra Zibila Euskal Herrian|eu]] · [[:en:Special:Search/Spanish Civil War in the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
# [[Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը Պասքերու Երկրին մէջ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;World War II in the Basque Country · [[:eu:Special:Search/Bigarren Mundu Gerra Euskal Herrian|eu]] · [[:en:Special:Search/World War II in the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
# [[Էուսքատի Թա Ասքաթասունա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Euskadi Ta Askatasuna · [[:eu:Special:Search/Euskadi Ta Askatasuna|eu]] · [[:en:Special:Search/ETA (separatist group)|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքեան հակամարտութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque conflict · [[:eu:Special:Search/Euskal gatazka|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque conflict|en]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

=== Քաղաքականութիւն ===
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Պասքեան խորհրդարան]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque Parliament · [[:eu:Special:Search/Eusko Legebiltzarra|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque Parliament|en]]&lt;/small&gt;
# [[Նաւառայի խորհրդարան]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Parliament of Navarre · [[:eu:Special:Search/Nafarroako Parlamentua|eu]] · [[:en:Special:Search/Parliament of Navarre|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերու Երկրի քաղաքային համայնք]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Euskal Hirigune Elkargoa · [[:eu:Special:Search/Euskal Hirigune Elkargoa|eu]] · [[:en:Special:Search/Communauté d'agglomération du Pays Basque|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ալաւայի ընդհանուր ժողով]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;General Assembly of Araba · [[:eu:Special:Search/Arabako Batzar Nagusiak|eu]] · [[:en:Special:Search/General Assembly of Álava|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պիսքայայի ընդհանուր ժողով]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;General Assembly of Bizkaia · [[:eu:Special:Search/Bizkaiko Batzar Nagusiak|eu]] · [[:en:Special:Search/General Assembly of Biscay|en]]&lt;/small&gt;
# [[Կիփուսքոայի ընդհանուր ժողով]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;General Assembly of Gipuzkoa · [[:eu:Special:Search/Gipuzkoako Batzar Nagusiak|eu]] · [[:en:Special:Search/General Assembly of Gipuzkoa|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերու Երկրի ինքնավարութեան կանոնադրութիւն (1979)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Statute of Autonomy of the Basque Country of 1979 · [[:eu:Special:Search/Gernikako Estatutua|eu]] · [[:en:Special:Search/Statute of Autonomy of the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ախուրիա Էնէայի դաշինք]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Ajuria Enea Pact · [[:eu:Special:Search/Ajuria Eneako Ituna|eu]] · [[:en:Special:Search/Ajuria Enea Pact|en]]&lt;/small&gt;
# [[Լիսառա-Կարասիի համաձայնագիր]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Lizarra-Garazi Agreements · [[:eu:Special:Search/Lizarra-Garaziko Akordioa|eu]] · [[:en:Special:Search/Lizarra-Garazi Agreement|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքեան ազգային ազատագրական շարժման բանտարկեալներ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque National Liberation Movement prisoners · [[:eu:Special:Search/euskal preso politikoak|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque National Liberation Movement prisoners|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքեան հակամարտութեան զոհեր]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Victims of the Basque conflict · [[:eu:Special:Search/Euskal gatazkaren biktimak|eu]] · [[:en:Special:Search/Victims of the Basque conflict|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքեան ազգայնական կուսակցութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque Nationalist Party · [[:eu:Special:Search/Euzko Alderdi Jeltzalea|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque Nationalist Party|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ապերցալէ ձախ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Abertzale Left · [[:eu:Special:Search/Ezker abertzalea|eu]] · [[:en:Special:Search/Abertzale left|en]]&lt;/small&gt;
# [[Էուսքալ Հեռիա Պիլտու]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Euskal Herria Bildu · [[:eu:Special:Search/Euskal Herria Bildu|eu]] · [[:en:Special:Search/EH Bildu|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերու Երկրի ընկերվարական կուսակցութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Socialist Party of the Basque Country-Basque Country Left · [[:eu:Special:Search/Euskadiko Alderdi Sozialista|eu]] · [[:en:Special:Search/Socialist Party of the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

=== Գրականութիւն ===
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Պասքերէնի առաջին պտուղներ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Linguae vasconum primitiae · [[:eu:Special:Search/Linguae Vasconum Primitiae|eu]] · [[:en:Special:Search/Linguae Vasconum Primitiae|en]]&lt;/small&gt;
# [[Կերօ (գիրք)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Gero (book) · [[:eu:Special:Search/Gero Axular|eu]] · [[:en:Special:Search/Gero (book)|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ամայա կամ պասքերը Ը. դարուն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Amaya o los vascos en el siglo VIII · [[:eu:Special:Search/Amaya o los vascos en el siglo VIII|eu]] · [[:en:Special:Search/Amaya o los vascos en el siglo VIII|en]]&lt;/small&gt;
# [[Փերու Ապարքա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Peru Abarka · [[:eu:Special:Search/Peru Abarka|eu]] · [[:en:Special:Search/Peru Abarka|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ծաղկային խաղեր]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Floral Games · [[:eu:Special:Search/Lore Jokoak|eu]] · [[:en:Special:Search/Floral Games|en]]&lt;/small&gt;
# [[Կարոա (վէպ)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Garoa · [[:eu:Special:Search/Garoa eleberria|eu]]&lt;/small&gt;
# [[Հառի էթա հեռի]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Harri eta Herri · [[:eu:Special:Search/Harri eta herri|eu]]&lt;/small&gt;
# [[Լեթուրիայի գաղտնի օրագիր]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Leturiaren egunkari ezkutua · [[:eu:Special:Search/Leturiaren egunkari ezkutua|eu]]&lt;/small&gt;
# [[Օպապաքոաք]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Obabakoak · [[:eu:Special:Search/Obabakoak|eu]] · [[:en:Special:Search/Obabakoak|en]]&lt;/small&gt;
# [[Սերկաթիք փանփոշ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Zergatik panpox · [[:eu:Special:Search/Zergatik panpox|eu]]&lt;/small&gt;
# [[Սիսիֆօ մայթէ մինես]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Sisifo maite minez · [[:eu:Special:Search/Sisifo maite minez|eu]]&lt;/small&gt;
# [[Թրամուէյ դէպի ՍՓ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;SPrako tranbia · [[:eu:Special:Search/SPrako tranbia|eu]]&lt;/small&gt;
# [[Թուիսթ (վէպ)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Twist (Cano novel) · [[:eu:Special:Search/Twist Harkaitz Cano|eu]] · [[:en:Special:Search/Twist (Cano novel)|en]]&lt;/small&gt;
# [[Մաւրեր ենք մշուշին մէջ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Moroak gara behelaino artean · [[:eu:Special:Search/Moroak gara behelaino artean|eu]]&lt;/small&gt;
# [[Մինյան]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Miñan · [[:eu:Special:Search/Miñan|eu]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

=== Լրատուամիջոցներ ===
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Արկիա (շաբաթաթերթ)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Argia (magazine) · [[:eu:Special:Search/Argia aldizkaria|eu]] · [[:en:Special:Search/Argia (magazine)|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պեռիա (օրաթերթ)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Berria · [[:eu:Special:Search/Berria egunkaria|eu]] · [[:en:Special:Search/Berria|en]]&lt;/small&gt;
# [[Էուսքալ Իռաթի Թելեպիսթա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;EiTB · [[:eu:Special:Search/Euskal Irrati Telebista|eu]] · [[:en:Special:Search/EITB|en]]&lt;/small&gt;
# [[Խաքին (հանդէս)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Jakin (magazine) · [[:eu:Special:Search/Jakin aldizkaria|eu]] · [[:en:Special:Search/Jakin (magazine)|en]]&lt;/small&gt;
# [[Շիպերոքօ Պոցա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Xiberoko Botza · [[:eu:Special:Search/Xiberoko Botza|eu]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

=== Անձեր ===
♀ նշանը ցոյց կու տայ կիներու կենսագրութիւնները։
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Էնեքօ Արիսթա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Eneko Arista · [[:eu:Special:Search/Eneko Aritza|eu]] · [[:en:Special:Search/Íñigo Arista|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ֆրանչիսքոս Քսաւերիոս]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Francis Xavier · [[:eu:Special:Search/Frantzisko Xabierkoa|eu]] · [[:en:Special:Search/Francis Xavier|en]]&lt;/small&gt;
# [[Իգնատիոս Լոյոլացի]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Ignatius of Loyola · [[:eu:Special:Search/Ignazio Loiolakoa|eu]] · [[:en:Special:Search/Ignatius of Loyola|en]]&lt;/small&gt;
# [[Խուան Սեպասթիան Էլքանօ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Juan Sebastian Elkano · [[:eu:Special:Search/Juan Sebastian Elkano|eu]] · [[:en:Special:Search/Juan Sebastián Elcano|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ժան տ՚Ալպրէ]] ♀ &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Jeanne d'Albret · [[:eu:Special:Search/Joana Albretekoa|eu]] · [[:en:Special:Search/Jeanne d'Albret|en]]&lt;/small&gt;
# [[Լոփէ տէ Ակիռէ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Lope de Aguirre · [[:eu:Special:Search/Lope Agirre|eu]] · [[:en:Special:Search/Lope de Aguirre|en]]&lt;/small&gt;
# [[Մանուէլ Լառամենտի]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Manuel Larramendi · [[:eu:Special:Search/Manuel Larramendi|eu]] · [[:en:Special:Search/Manuel Larramendi|en]]&lt;/small&gt;
# [[Էսթեպան Կարիպայ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Esteban Garibai · [[:eu:Special:Search/Esteban Garibai|eu]] · [[:en:Special:Search/Esteban de Garibay|en]]&lt;/small&gt;
# [[Միկէլ տէ Ունամունօ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Miguel de Unamuno · [[:eu:Special:Search/Miguel de Unamuno|eu]] · [[:en:Special:Search/Miguel de Unamuno|en]]&lt;/small&gt;
# [[Փետրօ Առուփէ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Pedro Arrupe · [[:eu:Special:Search/Pedro Arrupe|eu]] · [[:en:Special:Search/Pedro Arrupe|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ֆրանսուա Քապառիւս]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;François Cabarrus · [[:eu:Special:Search/François Cabarrus|eu]] · [[:en:Special:Search/François Cabarrus|en]]&lt;/small&gt;
# [[Քասիլտա Իթուռիսար]] ♀ &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Casilda Iturrizar · [[:eu:Special:Search/Casilda Iturrizar|eu]] · [[:en:Special:Search/Casilda Iturrizar|en]]&lt;/small&gt;
# [[Սապինօ Արանա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Sabino Arana · [[:eu:Special:Search/Sabino Arana|eu]] · [[:en:Special:Search/Sabino Arana|en]]&lt;/small&gt;
# [[Տոլորէս Իպառուրի]] ♀ &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Dolores Ibárruri · [[:eu:Special:Search/Dolores Ibarruri|eu]] · [[:en:Special:Search/Dolores Ibárruri|en]]&lt;/small&gt;
# [[Չիլյարտեկի]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Txillardegi · [[:eu:Special:Search/Txillardegi|eu]] · [[:en:Special:Search/Txillardegi|en]]&lt;/small&gt;
# [[Իցիար Իթունյօ]] ♀ &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Itziar Ituño · [[:eu:Special:Search/Itziar Ituño|eu]] · [[:en:Special:Search/Itziar Ituño|en]]&lt;/small&gt;
# [[Մայալեն Լուխանպիօ]] ♀ &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Maialen Lujanbio · [[:eu:Special:Search/Maialen Lujanbio|eu]] · [[:en:Special:Search/Maialen Lujanbio|en]]&lt;/small&gt;
# [[Փետրօ Միկէլ Էչենիքէ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Pedro Miguel Etxenike · [[:eu:Special:Search/Pedro Migel Etxenike|eu]] · [[:en:Special:Search/Pedro Miguel Echenique|en]]&lt;/small&gt;
# [[Էտուրնէ Փասապան]] ♀ &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Edurne Pasaban · [[:eu:Special:Search/Edurne Pasaban|eu]] · [[:en:Special:Search/Edurne Pasaban|en]]&lt;/small&gt;
# [[Միկէլ Ինտուրայն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Miguel Indurain · [[:eu:Special:Search/Miguel Indurain|eu]] · [[:en:Special:Search/Miguel Induráin|en]]&lt;/small&gt;
# [[Մորիս Ռաւէլ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Maurice Ravel · [[:eu:Special:Search/Maurice Ravel|eu]] · [[:en:Special:Search/Maurice Ravel|en]]&lt;/small&gt;
# [[Միքել Լապոա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Mikel Laboa · [[:eu:Special:Search/Mikel Laboa|eu]] · [[:en:Special:Search/Mikel Laboa|en]]&lt;/small&gt;
# [[Իսարօ Անտրէս]] ♀ &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Izaro Andrés · [[:eu:Special:Search/Izaro Andres|eu]] · [[:en:Special:Search/Izaro Andrés|en]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

=== Խոհանոց ===
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Փինչօ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Pincho · [[:eu:Special:Search/Pintxo|eu]] · [[:en:Special:Search/Pincho|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքեան խնձորագինի]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque cider · [[:eu:Special:Search/Sagardo|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque cider|en]]&lt;/small&gt;
# [[Չաքոլի]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Txakoli · [[:eu:Special:Search/Txakolin|eu]] · [[:en:Special:Search/Txakoli|en]]&lt;/small&gt;
# [[Սակարտոթեկի]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Sagardotegi · [[:eu:Special:Search/Sagardotegi|eu]] · [[:en:Special:Search/Sagardotegi|en]]&lt;/small&gt;
# [[Փաչարան]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Patxaran · [[:eu:Special:Search/Patxaran|eu]] · [[:en:Special:Search/Pacharán|en]]&lt;/small&gt;
# [[Իտիասապալ պանիր]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Idiazabal cheese · [[:eu:Special:Search/Idiazabal gazta|eu]] · [[:en:Special:Search/Idiazabal cheese|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ռոնքալ պանիր]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Roncal cheese · [[:eu:Special:Search/Erronkari gazta|eu]] · [[:en:Special:Search/Roncal cheese|en]]&lt;/small&gt;
# [[Քալիմոչօ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Kalimotxo · [[:eu:Special:Search/Kalimotxo|eu]] · [[:en:Special:Search/Kalimotxo|en]]&lt;/small&gt;
# [[Քոքոչա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Kokotxas · [[:eu:Special:Search/Kokotxa|eu]] · [[:en:Special:Search/Kokotxas|en]]&lt;/small&gt;
# [[Չոքօ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Txoko · [[:eu:Special:Search/Txoko|eu]] · [[:en:Special:Search/Txoko|en]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

=== Արուեստ եւ յուշարձաններ ===
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Սանթիմամինյէ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Santimamiñe · [[:eu:Special:Search/Santimamiñe|eu]] · [[:en:Special:Search/Santimamiñe|en]]&lt;/small&gt;
# [[Սորկինեչէ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Sorginetxe · [[:eu:Special:Search/Sorginetxe|eu]] · [[:en:Special:Search/Sorginetxe|en]]&lt;/small&gt;
# [[Թուտելայի մզկիթ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Mosque of Tudela · [[:eu:Special:Search/Tuterako meskita|eu]]&lt;/small&gt;
# [[Էունաթէի Սուրբ Մարիամ եկեղեցի]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Church of Saint Mary of Eunate · [[:eu:Special:Search/Eunateko Andre Maria|eu]] · [[:en:Special:Search/Church of Saint Mary of Eunate|en]]&lt;/small&gt;
# [[Լէյրէի վանք]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Monastery of Leyre · [[:eu:Special:Search/Leireko monasterioa|eu]] · [[:en:Special:Search/Monastery of Leyre|en]]&lt;/small&gt;
# [[Փամփլոնայի մայր տաճար]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Cathedral of Pamplona · [[:eu:Special:Search/Iruñeko katedrala|eu]] · [[:en:Special:Search/Pamplona Cathedral|en]]&lt;/small&gt;
# [[Արանցասուի սրբավայր]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Sanctuary of Arantzazu · [[:eu:Special:Search/Arantzazuko santutegia|eu]] · [[:en:Special:Search/Sanctuary of Arantzazu|en]]&lt;/small&gt;
# [[Հովին սանտրը]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;The Comb of the Wind · [[:eu:Special:Search/Haizearen orrazia|eu]] · [[:en:Special:Search/Comb of the Wind|en]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

=== Երաժշտութիւն ===
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Պասքեան արմատական ռոք]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque Radical Rock · [[:eu:Special:Search/Euskal Rock Erradikala|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque Radical Rock|en]]&lt;/small&gt;
# [[Կերնիքաքօ Արպոլա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Gernikako Arbola (anthem) · [[:eu:Special:Search/Gernikako Arbola (abestia)|eu]] · [[:en:Special:Search/Gernikako Arbola|en]]&lt;/small&gt;
# [[Չալափարթա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Txalaparta · [[:eu:Special:Search/Txalaparta|eu]] · [[:en:Special:Search/Txalaparta|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ալպոքա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Alboka · [[:eu:Special:Search/Alboka|eu]] · [[:en:Special:Search/Alboka|en]]&lt;/small&gt;
# [[Չիսթու]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Txistu · [[:eu:Special:Search/Txistu|eu]] · [[:en:Special:Search/Txistu|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքեան երաժշտութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque music · [[:eu:Special:Search/Euskal musika|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque music|en]]&lt;/small&gt;
# [[Փասթորալա (Սուլի թատրոն)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Pastoral (theatre of Soule) · [[:eu:Special:Search/Pastorala|eu]] · [[:en:Special:Search/Pastoral (theatre of Soule)|en]]&lt;/small&gt;
# [[Մասքարատա (Սուլի բարեկենդան)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Maskarada (carnival of Soule) · [[:eu:Special:Search/Maskarada|eu]] · [[:en:Special:Search/Maskarada (carnival of Soule)|en]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

=== Դիցաբանութիւն ===
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Պասքեան դիցաբանութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque mythology · [[:eu:Special:Search/Euskal mitologia|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque mythology|en]]&lt;/small&gt;
# [[Մարի (դիցուհի)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Mari (goddess) · [[:eu:Special:Search/Mari (mitologia)|eu]] · [[:en:Special:Search/Mari (goddess)|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասախաուն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basajaun · [[:eu:Special:Search/Basajaun|eu]] · [[:en:Special:Search/Basajaun|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերու Երկրի բարեկենդաններ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Carnivals in the Basque Country · [[:eu:Special:Search/Euskal Herriko inauteriak|eu]] · [[:en:Special:Search/Carnivals in the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
# [[Օլենցերօ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Olentzero · [[:eu:Special:Search/Olentzero|eu]] · [[:en:Special:Search/Olentzero|en]]&lt;/small&gt;
# [[Սորկին (դիցաբանութիւն)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Sorginak · [[:eu:Special:Search/Sorgin|eu]] · [[:en:Special:Search/Sorginak|en]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;clear:both; margin:2em 0 0.5em; padding:0.8em 1.1em; border-left:4px solid #9C3D36;&quot;&gt;
'''Միւս կողմը.''' Միաժամանակ պասք խմբագիրները Պասքերէն Ուիքիփետիայի մէջ կը գրեն արեւմտահայերէնի, արեւմտահայ պատմութեան, սփիւռքի եւ նշանաւոր արեւմտահայ կիներու մասին։ Անոնց ցանկին ու արդիւնքներուն կրնաք հետեւիլ [[:eu:Atari:Hezkuntza/Lehiaketak/Armenia|անոնց մրցոյթի էջին]] վրայ։
&lt;/div&gt;

== Արդիւնքներ ==
Աւարտած յօդուածները աւելցուցէք ներքեւ՝ &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;# [[Յօդուածին անունը]] ~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; ձեւով։ Բոլոր խմբագրութիւններուն կարելի է հետեւիլ նաեւ &lt;code&gt;#WALxEWKE&lt;/code&gt; պիտակով՝ [https://hashtags.wmcloud.org/?query=WALxEWKE&amp;startdate=2026-10-01&amp;enddate=2026-10-31 Hashtags գործիքին] միջոցով։

&lt;!-- Ներքեւ աւելցուցէք ձեր յօդուածները --&gt;

* [[Պասքերէն]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 09:50, 4 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
* [[Նաւառայի խորհրդարան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 4 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
* [[Լէյրէի վանք]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:19, 4 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
* [[Պասքերու Երկիր]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:52, 4 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
* [[Պասքեան դիցաբանութիւն]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 12:09, 4 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
* [[Ալաւա]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 15:00, 4 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
[[Ստորոգութիւն:Խմբագրաթոններ]]
* [[Էնեքօ Արիսթա]] --[[Մասնակից:ShahenWasHere|ShahenWasHere]] ([[Մասնակցի քննարկում:ShahenWasHere|քննարկում]]) 14:38, 8 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
* [[Էտուրնէ Փասապան]] --[[Մասնակից:ShahenWasHere|ShahenWasHere]] ([[Մասնակցի քննարկում:ShahenWasHere|քննարկում]]) 14:45, 8 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)</text>
      <sha1>f8khmztipym7dq4c2udcgngwzwu4qeq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>255921</id>
      <parentid>255918</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T15:11:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ShahenWasHere</username>
        <id>140</id>
      </contributor>
      <comment>/* Աշխարհագրութիւն */</comment>
      <origin>255921</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39305" sha1="p7eedmifli3l314td69c2psrcs7lk06" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;margin:0 0 1.5em; padding:1.3em 1em 1.2em; text-align:center; border-top:5px solid #9C3D36; border-bottom:1px solid #9C3D36;&quot;&gt;
[[File:Flag of the Basque Country.svg|64px|border|link=|alt=]]
&lt;div style=&quot;margin-top:0.6em; font-size:0.8em; letter-spacing:0.18em; opacity:0.7;&quot;&gt;WAL × EWKE · ԽՄԲԱԳՐԱԹՈՆ&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:2.4em; font-weight:bold; line-height:1.2; margin:0.15em 0;&quot;&gt;Պասքերու Երկիր&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:1.1em;&quot;&gt;Պասքեան մշակոյթի, լեզուի եւ պատմութեան ամիս&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:0.3em; opacity:0.7;&quot;&gt;1-31 Հոկտեմբեր 2026&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:0.9em;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;display:inline-block; padding:0.15em 0.9em; border:1px solid #9C3D36; border-radius:1em; font-size:0.9em;&quot;&gt;{{#ifexpr: {{#time:Ymd}} &lt; 20261001 | Կը սկսի 1 Հոկտեմբերին | {{#ifexpr: {{#time:Ymd}} &gt; 20261031 | Աւարտած է, շնորհակալութիւն բոլոր մասնակիցներուն | {{#ifexpr: {{#time:j}} = 31 | Վերջին օր | Ընթացքի մէջ է · աւարտին {{#expr: 32 - {{#time:j}} }} օր կը մնայ }} }} }}&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:0.8em;&quot;&gt;&lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=edit&amp;section=2}} &lt;span style=&quot;display:inline-block; margin:0.2em 0.3em; padding:0.4em 1.2em; border-radius:3px; background:#9C3D36; color:#ffffff; font-weight:bold;&quot;&gt;Արձանագրուիլ&lt;/span&gt;]&lt;/span&gt; [[#Յօդուածներ|&lt;span style=&quot;display:inline-block; margin:0.2em 0.3em; padding:0.35em 1.15em; border:1px solid #9C3D36; border-radius:3px;&quot;&gt;Յօդուածներու ցանկը&lt;/span&gt;]]&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
{| style=&quot;float:right; clear:right; width:19em; max-width:100%; margin:0 0 1em 1.5em; border:1px solid #9C3D36; border-top-width:4px; border-spacing:0.75em 0.4em; font-size:90%; line-height:1.4;&quot;
! style=&quot;text-align:left; vertical-align:top;&quot; | Նիւթ
| Պասքերու Երկիր, պասքերէն եւ պասքեան մշակոյթ
|-
! style=&quot;text-align:left; vertical-align:top;&quot; | Ժամկէտ
| 1-31 Հոկտեմբեր 2026
|-
! style=&quot;text-align:left; vertical-align:top;&quot; | Կազմակերպիչներ
| WAL եւ EWKE
|-
! style=&quot;text-align:left; vertical-align:top;&quot; | Համակարգող
| [[User:ShahenWasHere|ShahenWasHere]]
|-
! style=&quot;text-align:left; vertical-align:top;&quot; | Պիտակ
| &lt;code&gt;#WALxEWKE&lt;/code&gt;
|-
! style=&quot;text-align:left; vertical-align:top;&quot; | Ցանկ
| [[#Յօդուածներ|150 առաջարկուած նիւթ]]
|-
! style=&quot;text-align:left; vertical-align:top;&quot; | Զոյգ մրցոյթ
| [[:eu:Atari:Hezkuntza/Lehiaketak/Armenia|Պասքերէն Ուիքիփետիա]]
|}
'''Արեւմտահայերէն լեզուի ուիքիմետիականներու խումբը''' (WAL) եւ '''Պասք ուիքիմետիականներու մշակութային ընկերակցութիւնը''' (''Euskal Wikilarien Kultura Elkartea'', EWKE) 2026-ի Հոկտեմբերին փոխադարձ խմբագրաթոն մը կը կազմակերպեն։ Ամբողջ ամսուան ընթացքին մենք Արեւմտահայերէն Ուիքիփետիայի մէջ կը գրենք Պասքերու Երկրին, պասքերէնին եւ պասքեան մշակոյթին մասին, իսկ պասք խմբագիրները [[:eu:Atari:Hezkuntza/Lehiaketak/Armenia|Պասքերէն Ուիքիփետիայի]] մէջ կը գրեն արեւմտահայ մշակոյթին, պատմութեան եւ սփիւռքին մասին։

Միացէ՛ք մեզի։ Լեռներէն մինչեւ դիցաբանութիւն՝ ամէն յօդուած Պասքերու Երկիրը աւելի մօտ կը բերէ արեւմտահայ ընթերցողին։

== Ինչպէ՞ս մասնակցիլ ==
# Արձանագրուեցէք [[#Մասնակիցներ|«Մասնակիցներ»]] բաժինին մէջ։
# Ընտրեցէք նիւթ մը [[#Յօդուածներ|ցանկէն]]։ Կրնաք գրել նաեւ ցանկէն դուրս նիւթերու մասին, եթէ անոնք կապ ունին Պասքերու Երկրին հետ։
# Ստեղծեցէք նոր յօդուած կամ ընդարձակեցէք առկայ յօդուած մը։ Օգտակար աղբիւրներ են անգլերէն, ֆրանսերէն եւ սպաներէն Ուիքիփետիաները, ինչպէս նաեւ [https://aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus/ «Auñamendi»] պասքեան հանրագիտարանը։
# Խմբագրական ամփոփումին մէջ գրեցէք &lt;code&gt;#WALxEWKE&lt;/code&gt;, որպէսզի ձեր աշխատանքը հաշուուի։
# Աւարտելէ ետք յօդուածը աւելցուցէք [[#Արդիւնքներ|«Արդիւնքներ»]] բաժինին մէջ։

'''Ինչ կը հաշուուի'''
* Նոր յօդուած կամ առկայ յօդուածի զգալի ընդարձակում՝ առնուազն 3000 բայթ նոր բովանդակութիւն։
* Առնուազն երկու վստահելի աղբիւր։
* Մեքենական թարգմանութիւնը կ՚ընդունուի միայն ուշադիր խմբագրումէ ետք։
* Խմբագրութիւնները պէտք է կատարուած ըլլան 1-31 Հոկտեմբեր 2026-ի ընթացքին։

== Մասնակիցներ ==
Աւելցուցէք ձեր անունը ներքեւ՝ &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;# ~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; գրելով։

&lt;!-- Ներքեւ աւելցուցէք ձեր անունը --&gt;
* --[[Մասնակից:ShahenWasHere|ShahenWasHere]] ([[Մասնակցի քննարկում:ShahenWasHere|քննարկում]]) 19:32, 1 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
* --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 08:54, 4 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
* --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 17:13, 5 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)

== Յօդուածներ ==
Ցանկը պատրաստած է EWKE-ն։ Կարմիր յղումը կը նշանակէ, որ յօդուածը տակաւին չկայ, իսկ կապոյտը՝ որ կայ եւ կարելի է զայն ընդարձակել։ Հայերէն անունները առաջարկներ են։ Նոր յօդուած ստեղծելէ առաջ բացէք պասքերէն (eu) կամ անգլերէն (en) յօդուածը եւ ստուգեցէք անոր լեզուներու ցանկը, որպէսզի կրկնութիւն չըլլայ։

&lt;div style=&quot;margin:1.2em 0; padding:0.8em 1.1em; border-left:4px solid #9C3D36;&quot;&gt;
'''Ուր կը հանդիպին մեր պատմութիւնները'''&lt;br /&gt;
Լեզուի վերակենդանացում, ուղղագրական միասնականացում, դպրոցներ, բանաւոր աւանդութիւն՝ այս նիւթերը մօտ են արեւմտահայերէնի փորձառութեան եւ լաւ սկիզբ մը կրնան ըլլալ.
&lt;div style=&quot;margin-top:0.4em;&quot;&gt;[[Պասքերէն]] · [[Միասնական պասքերէն]] · [[Իքասթոլա]] · [[Քոռիքա]] · [[Պասքերէնի գրաքննութիւն]] · [[Պերցոլարիցա]]&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

=== Աշխարհագրութիւն ===
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Պասքերու Երկիր]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque Country (greater region) · [[:eu:Special:Search/Euskal Herria|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque Country (greater region)|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքեր]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basques · [[:eu:Special:Search/Euskaldun |eu]] · [[:en:Special:Search/Basques|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերու Երկիր (ինքնավար համայնք)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque Country (autonomous community) · [[:eu:Special:Search/Euskal Autonomia Erkidegoa|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque Country (autonomous community)|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ալաւա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Araba · [[:eu:Special:Search/Araba|eu]] · [[:en:Special:Search/Álava|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պիսքայա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Bizkaia · [[:eu:Special:Search/Bizkaia|eu]] · [[:en:Special:Search/Biscay|en]]&lt;/small&gt;
# [[Կիփուսքոա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Gipuzkoa · [[:eu:Special:Search/Gipuzkoa|eu]] · [[:en:Special:Search/Gipuzkoa|en]]&lt;/small&gt;
# [[Նաւառա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Navarre · [[:eu:Special:Search/Nafarroa Garaia|eu]] · [[:en:Special:Search/Navarre|en]]&lt;/small&gt;
# [[Լապուր]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Labourd · [[:eu:Special:Search/Lapurdi|eu]] · [[:en:Special:Search/Labourd|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ստորին Նաւառա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Lower Navarre · [[:eu:Special:Search/Nafarroa Beherea|eu]] · [[:en:Special:Search/Lower Navarre|en]]&lt;/small&gt;
# [[Սուլ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Soule · [[:eu:Special:Search/Zuberoa|eu]] · [[:en:Special:Search/Soule|en]]&lt;/small&gt;
# [[Թրեւինյոյի անքլաւ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Treviño enclave · [[:eu:Special:Search/Trebiñu|eu]] · [[:en:Special:Search/Treviño enclave|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պիլպաօ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Bilbo · [[:eu:Special:Search/Bilbo|eu]] · [[:en:Special:Search/Bilbao|en]]&lt;/small&gt;
# [[Վիթորիա-Կասթէյս]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Gasteiz · [[:eu:Special:Search/Vitoria-Gasteiz|eu]] · [[:en:Special:Search/Vitoria-Gasteiz|en]]&lt;/small&gt;
# [[Փամփլոնա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Iruñea · [[:eu:Special:Search/Iruñea|eu]] · [[:en:Special:Search/Pamplona|en]]&lt;/small&gt;
# [[Սան Սեպասթիան]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Donostia · [[:eu:Special:Search/Donostia|eu]] · [[:en:Special:Search/San Sebastián|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պայոն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Baiona · [[:eu:Special:Search/Baiona|eu]] · [[:en:Special:Search/Bayonne|en]]&lt;/small&gt;
# [[Երեք թագաւորներու սեղան]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Hiru Erregeen Mahaia · [[:eu:Special:Search/Hiru Erregeen Mahaia|eu]] · [[:en:Special:Search/Mesa de los Tres Reyes|en]]&lt;/small&gt;
# [[Կորպէյա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Gorbeia · [[:eu:Special:Search/Gorbeia|eu]] · [[:en:Special:Search/Gorbea|en]]&lt;/small&gt;
# [[Այսքոռի]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Aizkorri · [[:eu:Special:Search/Aizkorri|eu]] · [[:en:Special:Search/Aizkorri|en]]&lt;/small&gt;
# [[Անպոթօ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Anboto · [[:eu:Special:Search/Anboto|eu]] · [[:en:Special:Search/Anboto|en]]&lt;/small&gt;
# [[Սումայայի եւ Տեպայի ֆլիշ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Zumaia and Deba flysch · [[:eu:Special:Search/flysch Zumaia Deba|eu]]&lt;/small&gt;
# [[Ուրտայպայի գետաբերան]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Urdaibai estuary · [[:eu:Special:Search/Urdaibai|eu]] · [[:en:Special:Search/Urdaibai|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պարտենաս Ռէալես]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Bardenas Reales · [[:eu:Special:Search/Bardeak|eu]] · [[:en:Special:Search/Bardenas Reales|en]]&lt;/small&gt;
# [[Կերնիքա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Gernika · [[:eu:Special:Search/Gernika-Lumo|eu]] · [[:en:Special:Search/Guernica|en]]&lt;/small&gt;
# [[Սէն-Ժան-Փիէ-տը-Փոր]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Donibane Garazi · [[:eu:Special:Search/Donibane Garazi|eu]] · [[:en:Special:Search/Saint-Jean-Pied-de-Port|en]]&lt;/small&gt;
# [[Թուտելա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Tudela · [[:eu:Special:Search/Tutera|eu]] · [[:en:Special:Search/Tudela, Navarre|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պիառից]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Biarritz · [[:eu:Special:Search/Biarritz|eu]] · [[:en:Special:Search/Biarritz|en]]&lt;/small&gt;
# [[Էյպար]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Eibar · [[:eu:Special:Search/Eibar|eu]] · [[:en:Special:Search/Eibar|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պարաքալտօ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Barakaldo · [[:eu:Special:Search/Barakaldo|eu]] · [[:en:Special:Search/Barakaldo|en]]&lt;/small&gt;
# [[Կասթելուկաչէ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Gaztelugatxe · [[:eu:Special:Search/Gaztelugatxe|eu]] · [[:en:Special:Search/Gaztelugatxe|en]]&lt;/small&gt;
# [[Էսթելյա-Լիսառա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Estella-Lizarra · [[:eu:Special:Search/Lizarra|eu]] · [[:en:Special:Search/Estella-Lizarra|en]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

=== Լեզու ===
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Պասքերէն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque language · [[:eu:Special:Search/Euskara|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque language|en]]&lt;/small&gt;
# [[Միասնական պասքերէն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Standard Basque · [[:eu:Special:Search/Euskara batua|eu]] · [[:en:Special:Search/Standard Basque|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերէնի բարբառներ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque dialects · [[:eu:Special:Search/Euskalkiak|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque dialects|en]]&lt;/small&gt;
# [[Էուսքալցայնտիա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Euskaltzaindia · [[:eu:Special:Search/Euskaltzaindia|eu]] · [[:en:Special:Search/Euskaltzaindia|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերու ծագում]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Origin of the Basques · [[:eu:Special:Search/Euskaldunen jatorria|eu]] · [[:en:Special:Search/Origin of the Basques|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերէնի պատմութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;History of the Basque language · [[:eu:Special:Search/Euskararen historia|eu]] · [[:en:Special:Search/History of the Basque language|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պերցոլարիցա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Bertsolaritza · [[:eu:Special:Search/Bertsolaritza|eu]] · [[:en:Special:Search/Bertsolaritza|en]]&lt;/small&gt;
# [[Քոռիքա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Korrika · [[:eu:Special:Search/Korrika|eu]] · [[:en:Special:Search/Korrika|en]]&lt;/small&gt;
# [[Իքասթոլա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Ikastola · [[:eu:Special:Search/Ikastola|eu]] · [[:en:Special:Search/Ikastola|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերէնի գրաքննութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Censorship of the Basque language · [[:eu:Special:Search/Euskararen zentsura|eu]] · [[:en:Special:Search/Censorship of the Basque language|en]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

=== Պատմութիւն ===
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Պասքերու Երկրի պատմութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;History of the Basque Country · [[:eu:Special:Search/Euskal Herriko historia|eu]] · [[:en:Special:Search/History of the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերու Երկրի նախապատմութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque prehistory · [[:eu:Special:Search/Euskal Herriko historiaurrea|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque prehistory|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերու Երկիրը հռոմէական շրջանին]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque Country in Roman times · [[:eu:Special:Search/Euskal Herria erromatarren garaian|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque Country in Roman times|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերու Երկրի իսլամական գրաւում]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Muslim occupation of the Basque Country · [[:eu:Special:Search/musulmanak Euskal Herrian|eu]] · [[:en:Special:Search/Muslim occupation of the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
# [[Նաւառայի թագաւորութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Kingdom of Navarre · [[:eu:Special:Search/Nafarroako Erresuma|eu]] · [[:en:Special:Search/Kingdom of Navarre|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ռոնսըվոյի ճակատամարտ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Battle of Roncevaux Pass · [[:eu:Special:Search/Orreagako gudua|eu]] · [[:en:Special:Search/Battle of Roncevaux Pass|en]]&lt;/small&gt;
# [[Խմբաւորումներու պատերազմ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;War of the Bands · [[:eu:Special:Search/Banderizoen gerrak|eu]] · [[:en:Special:Search/War of the Bands|en]]&lt;/small&gt;
# [[Իպերական Նաւառայի սպանական գրաւում]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Spanish conquest of Iberian Navarre · [[:eu:Special:Search/Nafarroaren konkista|eu]] · [[:en:Special:Search/Spanish conquest of Iberian Navarre|en]]&lt;/small&gt;
# [[Նաւառայի կախարդներու դատավարութիւններ (1525-1526)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Navarre witch trials (1525-26) · [[:eu:Special:Search/Nafarroako sorgin prozesuak|eu]] · [[:en:Special:Search/Navarre witch trials|en]]&lt;/small&gt;
# [[Հին վարչակարգի տագնապը Պասքերու Երկրին մէջ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Crisis of the Ancient Regime in the Basque Country · [[:eu:Special:Search/Antzinako Erregimenaren krisia Euskal Herrian|eu]] · [[:en:Special:Search/Crisis of the Ancien Régime in the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
# [[Նափոլէոնեան պատերազմները Պասքերու Երկրին մէջ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Napoleonic Wars in the Basque Country · [[:eu:Special:Search/Napoleonen gerrak Euskal Herrian|eu]] · [[:en:Special:Search/Napoleonic Wars in the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքեան ինքնավարութեան վերացումը Սպանիոյ մէջ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;End of Basque home rule in Spain · [[:eu:Special:Search/Foruen abolizioa|eu]] · [[:en:Special:Search/End of Basque home rule in Spain|en]]&lt;/small&gt;
# [[Քարլիստական պատերազմներ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Carlist Wars · [[:eu:Special:Search/Karlistaldiak|eu]] · [[:en:Special:Search/Carlist Wars|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերու Երկրի արդիւնաբերականացում]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Industrialization of the Basque Country · [[:eu:Special:Search/Euskal Herriko industrializazioa|eu]] · [[:en:Special:Search/Industrialization of the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքեան ազգայնականութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque nationalism · [[:eu:Special:Search/Euskal abertzaletasuna|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque nationalism|en]]&lt;/small&gt;
# [[Առաջին համաշխարհային պատերազմը Պասքերու Երկրին մէջ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;First World War in the Basque Country · [[:eu:Special:Search/Lehen Mundu Gerra Euskal Herrian|eu]] · [[:en:Special:Search/First World War in the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
# [[Սպանական քաղաքացիական պատերազմը Պասքերու Երկրին մէջ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Spanish Civil War in the Basque Country · [[:eu:Special:Search/Espainiako Gerra Zibila Euskal Herrian|eu]] · [[:en:Special:Search/Spanish Civil War in the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
# [[Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը Պասքերու Երկրին մէջ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;World War II in the Basque Country · [[:eu:Special:Search/Bigarren Mundu Gerra Euskal Herrian|eu]] · [[:en:Special:Search/World War II in the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
# [[Էուսքատի Թա Ասքաթասունա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Euskadi Ta Askatasuna · [[:eu:Special:Search/Euskadi Ta Askatasuna|eu]] · [[:en:Special:Search/ETA (separatist group)|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքեան հակամարտութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque conflict · [[:eu:Special:Search/Euskal gatazka|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque conflict|en]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

=== Քաղաքականութիւն ===
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Պասքեան խորհրդարան]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque Parliament · [[:eu:Special:Search/Eusko Legebiltzarra|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque Parliament|en]]&lt;/small&gt;
# [[Նաւառայի խորհրդարան]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Parliament of Navarre · [[:eu:Special:Search/Nafarroako Parlamentua|eu]] · [[:en:Special:Search/Parliament of Navarre|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերու Երկրի քաղաքային համայնք]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Euskal Hirigune Elkargoa · [[:eu:Special:Search/Euskal Hirigune Elkargoa|eu]] · [[:en:Special:Search/Communauté d'agglomération du Pays Basque|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ալաւայի ընդհանուր ժողով]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;General Assembly of Araba · [[:eu:Special:Search/Arabako Batzar Nagusiak|eu]] · [[:en:Special:Search/General Assembly of Álava|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պիսքայայի ընդհանուր ժողով]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;General Assembly of Bizkaia · [[:eu:Special:Search/Bizkaiko Batzar Nagusiak|eu]] · [[:en:Special:Search/General Assembly of Biscay|en]]&lt;/small&gt;
# [[Կիփուսքոայի ընդհանուր ժողով]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;General Assembly of Gipuzkoa · [[:eu:Special:Search/Gipuzkoako Batzar Nagusiak|eu]] · [[:en:Special:Search/General Assembly of Gipuzkoa|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերու Երկրի ինքնավարութեան կանոնադրութիւն (1979)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Statute of Autonomy of the Basque Country of 1979 · [[:eu:Special:Search/Gernikako Estatutua|eu]] · [[:en:Special:Search/Statute of Autonomy of the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ախուրիա Էնէայի դաշինք]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Ajuria Enea Pact · [[:eu:Special:Search/Ajuria Eneako Ituna|eu]] · [[:en:Special:Search/Ajuria Enea Pact|en]]&lt;/small&gt;
# [[Լիսառա-Կարասիի համաձայնագիր]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Lizarra-Garazi Agreements · [[:eu:Special:Search/Lizarra-Garaziko Akordioa|eu]] · [[:en:Special:Search/Lizarra-Garazi Agreement|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքեան ազգային ազատագրական շարժման բանտարկեալներ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque National Liberation Movement prisoners · [[:eu:Special:Search/euskal preso politikoak|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque National Liberation Movement prisoners|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքեան հակամարտութեան զոհեր]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Victims of the Basque conflict · [[:eu:Special:Search/Euskal gatazkaren biktimak|eu]] · [[:en:Special:Search/Victims of the Basque conflict|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքեան ազգայնական կուսակցութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque Nationalist Party · [[:eu:Special:Search/Euzko Alderdi Jeltzalea|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque Nationalist Party|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ապերցալէ ձախ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Abertzale Left · [[:eu:Special:Search/Ezker abertzalea|eu]] · [[:en:Special:Search/Abertzale left|en]]&lt;/small&gt;
# [[Էուսքալ Հեռիա Պիլտու]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Euskal Herria Bildu · [[:eu:Special:Search/Euskal Herria Bildu|eu]] · [[:en:Special:Search/EH Bildu|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերու Երկրի ընկերվարական կուսակցութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Socialist Party of the Basque Country-Basque Country Left · [[:eu:Special:Search/Euskadiko Alderdi Sozialista|eu]] · [[:en:Special:Search/Socialist Party of the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

=== Գրականութիւն ===
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Պասքերէնի առաջին պտուղներ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Linguae vasconum primitiae · [[:eu:Special:Search/Linguae Vasconum Primitiae|eu]] · [[:en:Special:Search/Linguae Vasconum Primitiae|en]]&lt;/small&gt;
# [[Կերօ (գիրք)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Gero (book) · [[:eu:Special:Search/Gero Axular|eu]] · [[:en:Special:Search/Gero (book)|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ամայա կամ պասքերը Ը. դարուն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Amaya o los vascos en el siglo VIII · [[:eu:Special:Search/Amaya o los vascos en el siglo VIII|eu]] · [[:en:Special:Search/Amaya o los vascos en el siglo VIII|en]]&lt;/small&gt;
# [[Փերու Ապարքա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Peru Abarka · [[:eu:Special:Search/Peru Abarka|eu]] · [[:en:Special:Search/Peru Abarka|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ծաղկային խաղեր]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Floral Games · [[:eu:Special:Search/Lore Jokoak|eu]] · [[:en:Special:Search/Floral Games|en]]&lt;/small&gt;
# [[Կարոա (վէպ)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Garoa · [[:eu:Special:Search/Garoa eleberria|eu]]&lt;/small&gt;
# [[Հառի էթա հեռի]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Harri eta Herri · [[:eu:Special:Search/Harri eta herri|eu]]&lt;/small&gt;
# [[Լեթուրիայի գաղտնի օրագիր]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Leturiaren egunkari ezkutua · [[:eu:Special:Search/Leturiaren egunkari ezkutua|eu]]&lt;/small&gt;
# [[Օպապաքոաք]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Obabakoak · [[:eu:Special:Search/Obabakoak|eu]] · [[:en:Special:Search/Obabakoak|en]]&lt;/small&gt;
# [[Սերկաթիք փանփոշ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Zergatik panpox · [[:eu:Special:Search/Zergatik panpox|eu]]&lt;/small&gt;
# [[Սիսիֆօ մայթէ մինես]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Sisifo maite minez · [[:eu:Special:Search/Sisifo maite minez|eu]]&lt;/small&gt;
# [[Թրամուէյ դէպի ՍՓ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;SPrako tranbia · [[:eu:Special:Search/SPrako tranbia|eu]]&lt;/small&gt;
# [[Թուիսթ (վէպ)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Twist (Cano novel) · [[:eu:Special:Search/Twist Harkaitz Cano|eu]] · [[:en:Special:Search/Twist (Cano novel)|en]]&lt;/small&gt;
# [[Մաւրեր ենք մշուշին մէջ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Moroak gara behelaino artean · [[:eu:Special:Search/Moroak gara behelaino artean|eu]]&lt;/small&gt;
# [[Մինյան]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Miñan · [[:eu:Special:Search/Miñan|eu]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

=== Լրատուամիջոցներ ===
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Արկիա (շաբաթաթերթ)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Argia (magazine) · [[:eu:Special:Search/Argia aldizkaria|eu]] · [[:en:Special:Search/Argia (magazine)|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պեռիա (օրաթերթ)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Berria · [[:eu:Special:Search/Berria egunkaria|eu]] · [[:en:Special:Search/Berria|en]]&lt;/small&gt;
# [[Էուսքալ Իռաթի Թելեպիսթա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;EiTB · [[:eu:Special:Search/Euskal Irrati Telebista|eu]] · [[:en:Special:Search/EITB|en]]&lt;/small&gt;
# [[Խաքին (հանդէս)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Jakin (magazine) · [[:eu:Special:Search/Jakin aldizkaria|eu]] · [[:en:Special:Search/Jakin (magazine)|en]]&lt;/small&gt;
# [[Շիպերոքօ Պոցա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Xiberoko Botza · [[:eu:Special:Search/Xiberoko Botza|eu]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

=== Անձեր ===
♀ նշանը ցոյց կու տայ կիներու կենսագրութիւնները։
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Էնեքօ Արիսթա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Eneko Arista · [[:eu:Special:Search/Eneko Aritza|eu]] · [[:en:Special:Search/Íñigo Arista|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ֆրանչիսքոս Քսաւերիոս]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Francis Xavier · [[:eu:Special:Search/Frantzisko Xabierkoa|eu]] · [[:en:Special:Search/Francis Xavier|en]]&lt;/small&gt;
# [[Իգնատիոս Լոյոլացի]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Ignatius of Loyola · [[:eu:Special:Search/Ignazio Loiolakoa|eu]] · [[:en:Special:Search/Ignatius of Loyola|en]]&lt;/small&gt;
# [[Խուան Սեպասթիան Էլքանօ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Juan Sebastian Elkano · [[:eu:Special:Search/Juan Sebastian Elkano|eu]] · [[:en:Special:Search/Juan Sebastián Elcano|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ժան տ՚Ալպրէ]] ♀ &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Jeanne d'Albret · [[:eu:Special:Search/Joana Albretekoa|eu]] · [[:en:Special:Search/Jeanne d'Albret|en]]&lt;/small&gt;
# [[Լոփէ տէ Ակիռէ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Lope de Aguirre · [[:eu:Special:Search/Lope Agirre|eu]] · [[:en:Special:Search/Lope de Aguirre|en]]&lt;/small&gt;
# [[Մանուէլ Լառամենտի]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Manuel Larramendi · [[:eu:Special:Search/Manuel Larramendi|eu]] · [[:en:Special:Search/Manuel Larramendi|en]]&lt;/small&gt;
# [[Էսթեպան Կարիպայ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Esteban Garibai · [[:eu:Special:Search/Esteban Garibai|eu]] · [[:en:Special:Search/Esteban de Garibay|en]]&lt;/small&gt;
# [[Միկէլ տէ Ունամունօ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Miguel de Unamuno · [[:eu:Special:Search/Miguel de Unamuno|eu]] · [[:en:Special:Search/Miguel de Unamuno|en]]&lt;/small&gt;
# [[Փետրօ Առուփէ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Pedro Arrupe · [[:eu:Special:Search/Pedro Arrupe|eu]] · [[:en:Special:Search/Pedro Arrupe|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ֆրանսուա Քապառիւս]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;François Cabarrus · [[:eu:Special:Search/François Cabarrus|eu]] · [[:en:Special:Search/François Cabarrus|en]]&lt;/small&gt;
# [[Քասիլտա Իթուռիսար]] ♀ &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Casilda Iturrizar · [[:eu:Special:Search/Casilda Iturrizar|eu]] · [[:en:Special:Search/Casilda Iturrizar|en]]&lt;/small&gt;
# [[Սապինօ Արանա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Sabino Arana · [[:eu:Special:Search/Sabino Arana|eu]] · [[:en:Special:Search/Sabino Arana|en]]&lt;/small&gt;
# [[Տոլորէս Իպառուրի]] ♀ &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Dolores Ibárruri · [[:eu:Special:Search/Dolores Ibarruri|eu]] · [[:en:Special:Search/Dolores Ibárruri|en]]&lt;/small&gt;
# [[Չիլյարտեկի]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Txillardegi · [[:eu:Special:Search/Txillardegi|eu]] · [[:en:Special:Search/Txillardegi|en]]&lt;/small&gt;
# [[Իցիար Իթունյօ]] ♀ &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Itziar Ituño · [[:eu:Special:Search/Itziar Ituño|eu]] · [[:en:Special:Search/Itziar Ituño|en]]&lt;/small&gt;
# [[Մայալեն Լուխանպիօ]] ♀ &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Maialen Lujanbio · [[:eu:Special:Search/Maialen Lujanbio|eu]] · [[:en:Special:Search/Maialen Lujanbio|en]]&lt;/small&gt;
# [[Փետրօ Միկէլ Էչենիքէ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Pedro Miguel Etxenike · [[:eu:Special:Search/Pedro Migel Etxenike|eu]] · [[:en:Special:Search/Pedro Miguel Echenique|en]]&lt;/small&gt;
# [[Էտուրնէ Փասապան]] ♀ &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Edurne Pasaban · [[:eu:Special:Search/Edurne Pasaban|eu]] · [[:en:Special:Search/Edurne Pasaban|en]]&lt;/small&gt;
# [[Միկէլ Ինտուրայն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Miguel Indurain · [[:eu:Special:Search/Miguel Indurain|eu]] · [[:en:Special:Search/Miguel Induráin|en]]&lt;/small&gt;
# [[Մորիս Ռաւէլ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Maurice Ravel · [[:eu:Special:Search/Maurice Ravel|eu]] · [[:en:Special:Search/Maurice Ravel|en]]&lt;/small&gt;
# [[Միքել Լապոա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Mikel Laboa · [[:eu:Special:Search/Mikel Laboa|eu]] · [[:en:Special:Search/Mikel Laboa|en]]&lt;/small&gt;
# [[Իսարօ Անտրէս]] ♀ &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Izaro Andrés · [[:eu:Special:Search/Izaro Andres|eu]] · [[:en:Special:Search/Izaro Andrés|en]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

=== Խոհանոց ===
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Փինչօ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Pincho · [[:eu:Special:Search/Pintxo|eu]] · [[:en:Special:Search/Pincho|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքեան խնձորագինի]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque cider · [[:eu:Special:Search/Sagardo|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque cider|en]]&lt;/small&gt;
# [[Չաքոլի]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Txakoli · [[:eu:Special:Search/Txakolin|eu]] · [[:en:Special:Search/Txakoli|en]]&lt;/small&gt;
# [[Սակարտոթեկի]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Sagardotegi · [[:eu:Special:Search/Sagardotegi|eu]] · [[:en:Special:Search/Sagardotegi|en]]&lt;/small&gt;
# [[Փաչարան]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Patxaran · [[:eu:Special:Search/Patxaran|eu]] · [[:en:Special:Search/Pacharán|en]]&lt;/small&gt;
# [[Իտիասապալ պանիր]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Idiazabal cheese · [[:eu:Special:Search/Idiazabal gazta|eu]] · [[:en:Special:Search/Idiazabal cheese|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ռոնքալ պանիր]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Roncal cheese · [[:eu:Special:Search/Erronkari gazta|eu]] · [[:en:Special:Search/Roncal cheese|en]]&lt;/small&gt;
# [[Քալիմոչօ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Kalimotxo · [[:eu:Special:Search/Kalimotxo|eu]] · [[:en:Special:Search/Kalimotxo|en]]&lt;/small&gt;
# [[Քոքոչա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Kokotxas · [[:eu:Special:Search/Kokotxa|eu]] · [[:en:Special:Search/Kokotxas|en]]&lt;/small&gt;
# [[Չոքօ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Txoko · [[:eu:Special:Search/Txoko|eu]] · [[:en:Special:Search/Txoko|en]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

=== Արուեստ եւ յուշարձաններ ===
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Սանթիմամինյէ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Santimamiñe · [[:eu:Special:Search/Santimamiñe|eu]] · [[:en:Special:Search/Santimamiñe|en]]&lt;/small&gt;
# [[Սորկինեչէ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Sorginetxe · [[:eu:Special:Search/Sorginetxe|eu]] · [[:en:Special:Search/Sorginetxe|en]]&lt;/small&gt;
# [[Թուտելայի մզկիթ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Mosque of Tudela · [[:eu:Special:Search/Tuterako meskita|eu]]&lt;/small&gt;
# [[Էունաթէի Սուրբ Մարիամ եկեղեցի]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Church of Saint Mary of Eunate · [[:eu:Special:Search/Eunateko Andre Maria|eu]] · [[:en:Special:Search/Church of Saint Mary of Eunate|en]]&lt;/small&gt;
# [[Լէյրէի վանք]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Monastery of Leyre · [[:eu:Special:Search/Leireko monasterioa|eu]] · [[:en:Special:Search/Monastery of Leyre|en]]&lt;/small&gt;
# [[Փամփլոնայի մայր տաճար]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Cathedral of Pamplona · [[:eu:Special:Search/Iruñeko katedrala|eu]] · [[:en:Special:Search/Pamplona Cathedral|en]]&lt;/small&gt;
# [[Արանցասուի սրբավայր]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Sanctuary of Arantzazu · [[:eu:Special:Search/Arantzazuko santutegia|eu]] · [[:en:Special:Search/Sanctuary of Arantzazu|en]]&lt;/small&gt;
# [[Հովին սանտրը]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;The Comb of the Wind · [[:eu:Special:Search/Haizearen orrazia|eu]] · [[:en:Special:Search/Comb of the Wind|en]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

=== Երաժշտութիւն ===
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Պասքեան արմատական ռոք]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque Radical Rock · [[:eu:Special:Search/Euskal Rock Erradikala|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque Radical Rock|en]]&lt;/small&gt;
# [[Կերնիքաքօ Արպոլա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Gernikako Arbola (anthem) · [[:eu:Special:Search/Gernikako Arbola (abestia)|eu]] · [[:en:Special:Search/Gernikako Arbola|en]]&lt;/small&gt;
# [[Չալափարթա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Txalaparta · [[:eu:Special:Search/Txalaparta|eu]] · [[:en:Special:Search/Txalaparta|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ալպոքա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Alboka · [[:eu:Special:Search/Alboka|eu]] · [[:en:Special:Search/Alboka|en]]&lt;/small&gt;
# [[Չիսթու]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Txistu · [[:eu:Special:Search/Txistu|eu]] · [[:en:Special:Search/Txistu|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքեան երաժշտութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque music · [[:eu:Special:Search/Euskal musika|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque music|en]]&lt;/small&gt;
# [[Փասթորալա (Սուլի թատրոն)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Pastoral (theatre of Soule) · [[:eu:Special:Search/Pastorala|eu]] · [[:en:Special:Search/Pastoral (theatre of Soule)|en]]&lt;/small&gt;
# [[Մասքարատա (Սուլի բարեկենդան)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Maskarada (carnival of Soule) · [[:eu:Special:Search/Maskarada|eu]] · [[:en:Special:Search/Maskarada (carnival of Soule)|en]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

=== Դիցաբանութիւն ===
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Պասքեան դիցաբանութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque mythology · [[:eu:Special:Search/Euskal mitologia|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque mythology|en]]&lt;/small&gt;
# [[Մարի (դիցուհի)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Mari (goddess) · [[:eu:Special:Search/Mari (mitologia)|eu]] · [[:en:Special:Search/Mari (goddess)|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասախաուն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basajaun · [[:eu:Special:Search/Basajaun|eu]] · [[:en:Special:Search/Basajaun|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերու Երկրի բարեկենդաններ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Carnivals in the Basque Country · [[:eu:Special:Search/Euskal Herriko inauteriak|eu]] · [[:en:Special:Search/Carnivals in the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
# [[Օլենցերօ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Olentzero · [[:eu:Special:Search/Olentzero|eu]] · [[:en:Special:Search/Olentzero|en]]&lt;/small&gt;
# [[Սորկին (դիցաբանութիւն)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Sorginak · [[:eu:Special:Search/Sorgin|eu]] · [[:en:Special:Search/Sorginak|en]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;clear:both; margin:2em 0 0.5em; padding:0.8em 1.1em; border-left:4px solid #9C3D36;&quot;&gt;
'''Միւս կողմը.''' Միաժամանակ պասք խմբագիրները Պասքերէն Ուիքիփետիայի մէջ կը գրեն արեւմտահայերէնի, արեւմտահայ պատմութեան, սփիւռքի եւ նշանաւոր արեւմտահայ կիներու մասին։ Անոնց ցանկին ու արդիւնքներուն կրնաք հետեւիլ [[:eu:Atari:Hezkuntza/Lehiaketak/Armenia|անոնց մրցոյթի էջին]] վրայ։
&lt;/div&gt;

== Արդիւնքներ ==
Աւարտած յօդուածները աւելցուցէք ներքեւ՝ &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;# [[Յօդուածին անունը]] ~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; ձեւով։ Բոլոր խմբագրութիւններուն կարելի է հետեւիլ նաեւ &lt;code&gt;#WALxEWKE&lt;/code&gt; պիտակով՝ [https://hashtags.wmcloud.org/?query=WALxEWKE&amp;startdate=2026-10-01&amp;enddate=2026-10-31 Hashtags գործիքին] միջոցով։

&lt;!-- Ներքեւ աւելցուցէք ձեր յօդուածները --&gt;

* [[Պասքերէն]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 09:50, 4 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
* [[Նաւառայի խորհրդարան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 4 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
* [[Լէյրէի վանք]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:19, 4 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
* [[Պասքերու Երկիր]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:52, 4 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
* [[Պասքեան դիցաբանութիւն]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 12:09, 4 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
* [[Ալաւա]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 15:00, 4 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
[[Ստորոգութիւն:Խմբագրաթոններ]]
* [[Էնեքօ Արիսթա]] --[[Մասնակից:ShahenWasHere|ShahenWasHere]] ([[Մասնակցի քննարկում:ShahenWasHere|քննարկում]]) 14:38, 8 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
* [[Էտուրնէ Փասապան]] --[[Մասնակից:ShahenWasHere|ShahenWasHere]] ([[Մասնակցի քննարկում:ShahenWasHere|քննարկում]]) 14:45, 8 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)</text>
      <sha1>p7eedmifli3l314td69c2psrcs7lk06</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>255922</id>
      <parentid>255921</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T15:11:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ShahenWasHere</username>
        <id>140</id>
      </contributor>
      <comment>/* Արդիւնքներ */</comment>
      <origin>255922</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39489" sha1="5svek31wl9t62fjsphh1podrp73bg5x" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;margin:0 0 1.5em; padding:1.3em 1em 1.2em; text-align:center; border-top:5px solid #9C3D36; border-bottom:1px solid #9C3D36;&quot;&gt;
[[File:Flag of the Basque Country.svg|64px|border|link=|alt=]]
&lt;div style=&quot;margin-top:0.6em; font-size:0.8em; letter-spacing:0.18em; opacity:0.7;&quot;&gt;WAL × EWKE · ԽՄԲԱԳՐԱԹՈՆ&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:2.4em; font-weight:bold; line-height:1.2; margin:0.15em 0;&quot;&gt;Պասքերու Երկիր&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:1.1em;&quot;&gt;Պասքեան մշակոյթի, լեզուի եւ պատմութեան ամիս&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:0.3em; opacity:0.7;&quot;&gt;1-31 Հոկտեմբեր 2026&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:0.9em;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;display:inline-block; padding:0.15em 0.9em; border:1px solid #9C3D36; border-radius:1em; font-size:0.9em;&quot;&gt;{{#ifexpr: {{#time:Ymd}} &lt; 20261001 | Կը սկսի 1 Հոկտեմբերին | {{#ifexpr: {{#time:Ymd}} &gt; 20261031 | Աւարտած է, շնորհակալութիւն բոլոր մասնակիցներուն | {{#ifexpr: {{#time:j}} = 31 | Վերջին օր | Ընթացքի մէջ է · աւարտին {{#expr: 32 - {{#time:j}} }} օր կը մնայ }} }} }}&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:0.8em;&quot;&gt;&lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=edit&amp;section=2}} &lt;span style=&quot;display:inline-block; margin:0.2em 0.3em; padding:0.4em 1.2em; border-radius:3px; background:#9C3D36; color:#ffffff; font-weight:bold;&quot;&gt;Արձանագրուիլ&lt;/span&gt;]&lt;/span&gt; [[#Յօդուածներ|&lt;span style=&quot;display:inline-block; margin:0.2em 0.3em; padding:0.35em 1.15em; border:1px solid #9C3D36; border-radius:3px;&quot;&gt;Յօդուածներու ցանկը&lt;/span&gt;]]&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
{| style=&quot;float:right; clear:right; width:19em; max-width:100%; margin:0 0 1em 1.5em; border:1px solid #9C3D36; border-top-width:4px; border-spacing:0.75em 0.4em; font-size:90%; line-height:1.4;&quot;
! style=&quot;text-align:left; vertical-align:top;&quot; | Նիւթ
| Պասքերու Երկիր, պասքերէն եւ պասքեան մշակոյթ
|-
! style=&quot;text-align:left; vertical-align:top;&quot; | Ժամկէտ
| 1-31 Հոկտեմբեր 2026
|-
! style=&quot;text-align:left; vertical-align:top;&quot; | Կազմակերպիչներ
| WAL եւ EWKE
|-
! style=&quot;text-align:left; vertical-align:top;&quot; | Համակարգող
| [[User:ShahenWasHere|ShahenWasHere]]
|-
! style=&quot;text-align:left; vertical-align:top;&quot; | Պիտակ
| &lt;code&gt;#WALxEWKE&lt;/code&gt;
|-
! style=&quot;text-align:left; vertical-align:top;&quot; | Ցանկ
| [[#Յօդուածներ|150 առաջարկուած նիւթ]]
|-
! style=&quot;text-align:left; vertical-align:top;&quot; | Զոյգ մրցոյթ
| [[:eu:Atari:Hezkuntza/Lehiaketak/Armenia|Պասքերէն Ուիքիփետիա]]
|}
'''Արեւմտահայերէն լեզուի ուիքիմետիականներու խումբը''' (WAL) եւ '''Պասք ուիքիմետիականներու մշակութային ընկերակցութիւնը''' (''Euskal Wikilarien Kultura Elkartea'', EWKE) 2026-ի Հոկտեմբերին փոխադարձ խմբագրաթոն մը կը կազմակերպեն։ Ամբողջ ամսուան ընթացքին մենք Արեւմտահայերէն Ուիքիփետիայի մէջ կը գրենք Պասքերու Երկրին, պասքերէնին եւ պասքեան մշակոյթին մասին, իսկ պասք խմբագիրները [[:eu:Atari:Hezkuntza/Lehiaketak/Armenia|Պասքերէն Ուիքիփետիայի]] մէջ կը գրեն արեւմտահայ մշակոյթին, պատմութեան եւ սփիւռքին մասին։

Միացէ՛ք մեզի։ Լեռներէն մինչեւ դիցաբանութիւն՝ ամէն յօդուած Պասքերու Երկիրը աւելի մօտ կը բերէ արեւմտահայ ընթերցողին։

== Ինչպէ՞ս մասնակցիլ ==
# Արձանագրուեցէք [[#Մասնակիցներ|«Մասնակիցներ»]] բաժինին մէջ։
# Ընտրեցէք նիւթ մը [[#Յօդուածներ|ցանկէն]]։ Կրնաք գրել նաեւ ցանկէն դուրս նիւթերու մասին, եթէ անոնք կապ ունին Պասքերու Երկրին հետ։
# Ստեղծեցէք նոր յօդուած կամ ընդարձակեցէք առկայ յօդուած մը։ Օգտակար աղբիւրներ են անգլերէն, ֆրանսերէն եւ սպաներէն Ուիքիփետիաները, ինչպէս նաեւ [https://aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus/ «Auñamendi»] պասքեան հանրագիտարանը։
# Խմբագրական ամփոփումին մէջ գրեցէք &lt;code&gt;#WALxEWKE&lt;/code&gt;, որպէսզի ձեր աշխատանքը հաշուուի։
# Աւարտելէ ետք յօդուածը աւելցուցէք [[#Արդիւնքներ|«Արդիւնքներ»]] բաժինին մէջ։

'''Ինչ կը հաշուուի'''
* Նոր յօդուած կամ առկայ յօդուածի զգալի ընդարձակում՝ առնուազն 3000 բայթ նոր բովանդակութիւն։
* Առնուազն երկու վստահելի աղբիւր։
* Մեքենական թարգմանութիւնը կ՚ընդունուի միայն ուշադիր խմբագրումէ ետք։
* Խմբագրութիւնները պէտք է կատարուած ըլլան 1-31 Հոկտեմբեր 2026-ի ընթացքին։

== Մասնակիցներ ==
Աւելցուցէք ձեր անունը ներքեւ՝ &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;# ~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; գրելով։

&lt;!-- Ներքեւ աւելցուցէք ձեր անունը --&gt;
* --[[Մասնակից:ShahenWasHere|ShahenWasHere]] ([[Մասնակցի քննարկում:ShahenWasHere|քննարկում]]) 19:32, 1 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
* --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 08:54, 4 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
* --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 17:13, 5 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)

== Յօդուածներ ==
Ցանկը պատրաստած է EWKE-ն։ Կարմիր յղումը կը նշանակէ, որ յօդուածը տակաւին չկայ, իսկ կապոյտը՝ որ կայ եւ կարելի է զայն ընդարձակել։ Հայերէն անունները առաջարկներ են։ Նոր յօդուած ստեղծելէ առաջ բացէք պասքերէն (eu) կամ անգլերէն (en) յօդուածը եւ ստուգեցէք անոր լեզուներու ցանկը, որպէսզի կրկնութիւն չըլլայ։

&lt;div style=&quot;margin:1.2em 0; padding:0.8em 1.1em; border-left:4px solid #9C3D36;&quot;&gt;
'''Ուր կը հանդիպին մեր պատմութիւնները'''&lt;br /&gt;
Լեզուի վերակենդանացում, ուղղագրական միասնականացում, դպրոցներ, բանաւոր աւանդութիւն՝ այս նիւթերը մօտ են արեւմտահայերէնի փորձառութեան եւ լաւ սկիզբ մը կրնան ըլլալ.
&lt;div style=&quot;margin-top:0.4em;&quot;&gt;[[Պասքերէն]] · [[Միասնական պասքերէն]] · [[Իքասթոլա]] · [[Քոռիքա]] · [[Պասքերէնի գրաքննութիւն]] · [[Պերցոլարիցա]]&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

=== Աշխարհագրութիւն ===
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Պասքերու Երկիր]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque Country (greater region) · [[:eu:Special:Search/Euskal Herria|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque Country (greater region)|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքեր]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basques · [[:eu:Special:Search/Euskaldun |eu]] · [[:en:Special:Search/Basques|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերու Երկիր (ինքնավար համայնք)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque Country (autonomous community) · [[:eu:Special:Search/Euskal Autonomia Erkidegoa|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque Country (autonomous community)|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ալաւա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Araba · [[:eu:Special:Search/Araba|eu]] · [[:en:Special:Search/Álava|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պիսքայա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Bizkaia · [[:eu:Special:Search/Bizkaia|eu]] · [[:en:Special:Search/Biscay|en]]&lt;/small&gt;
# [[Կիփուսքոա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Gipuzkoa · [[:eu:Special:Search/Gipuzkoa|eu]] · [[:en:Special:Search/Gipuzkoa|en]]&lt;/small&gt;
# [[Նաւառա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Navarre · [[:eu:Special:Search/Nafarroa Garaia|eu]] · [[:en:Special:Search/Navarre|en]]&lt;/small&gt;
# [[Լապուր]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Labourd · [[:eu:Special:Search/Lapurdi|eu]] · [[:en:Special:Search/Labourd|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ստորին Նաւառա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Lower Navarre · [[:eu:Special:Search/Nafarroa Beherea|eu]] · [[:en:Special:Search/Lower Navarre|en]]&lt;/small&gt;
# [[Սուլ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Soule · [[:eu:Special:Search/Zuberoa|eu]] · [[:en:Special:Search/Soule|en]]&lt;/small&gt;
# [[Թրեւինյոյի անքլաւ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Treviño enclave · [[:eu:Special:Search/Trebiñu|eu]] · [[:en:Special:Search/Treviño enclave|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պիլպաօ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Bilbo · [[:eu:Special:Search/Bilbo|eu]] · [[:en:Special:Search/Bilbao|en]]&lt;/small&gt;
# [[Վիթորիա-Կասթէյս]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Gasteiz · [[:eu:Special:Search/Vitoria-Gasteiz|eu]] · [[:en:Special:Search/Vitoria-Gasteiz|en]]&lt;/small&gt;
# [[Փամփլոնա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Iruñea · [[:eu:Special:Search/Iruñea|eu]] · [[:en:Special:Search/Pamplona|en]]&lt;/small&gt;
# [[Սան Սեպասթիան]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Donostia · [[:eu:Special:Search/Donostia|eu]] · [[:en:Special:Search/San Sebastián|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պայոն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Baiona · [[:eu:Special:Search/Baiona|eu]] · [[:en:Special:Search/Bayonne|en]]&lt;/small&gt;
# [[Երեք թագաւորներու սեղան]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Hiru Erregeen Mahaia · [[:eu:Special:Search/Hiru Erregeen Mahaia|eu]] · [[:en:Special:Search/Mesa de los Tres Reyes|en]]&lt;/small&gt;
# [[Կորպէյա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Gorbeia · [[:eu:Special:Search/Gorbeia|eu]] · [[:en:Special:Search/Gorbea|en]]&lt;/small&gt;
# [[Այսքոռի]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Aizkorri · [[:eu:Special:Search/Aizkorri|eu]] · [[:en:Special:Search/Aizkorri|en]]&lt;/small&gt;
# [[Անպոթօ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Anboto · [[:eu:Special:Search/Anboto|eu]] · [[:en:Special:Search/Anboto|en]]&lt;/small&gt;
# [[Սումայայի եւ Տեպայի ֆլիշ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Zumaia and Deba flysch · [[:eu:Special:Search/flysch Zumaia Deba|eu]]&lt;/small&gt;
# [[Ուրտայպայի գետաբերան]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Urdaibai estuary · [[:eu:Special:Search/Urdaibai|eu]] · [[:en:Special:Search/Urdaibai|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պարտենաս Ռէալես]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Bardenas Reales · [[:eu:Special:Search/Bardeak|eu]] · [[:en:Special:Search/Bardenas Reales|en]]&lt;/small&gt;
# [[Կերնիքա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Gernika · [[:eu:Special:Search/Gernika-Lumo|eu]] · [[:en:Special:Search/Guernica|en]]&lt;/small&gt;
# [[Սէն-Ժան-Փիէ-տը-Փոր]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Donibane Garazi · [[:eu:Special:Search/Donibane Garazi|eu]] · [[:en:Special:Search/Saint-Jean-Pied-de-Port|en]]&lt;/small&gt;
# [[Թուտելա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Tudela · [[:eu:Special:Search/Tutera|eu]] · [[:en:Special:Search/Tudela, Navarre|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պիառից]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Biarritz · [[:eu:Special:Search/Biarritz|eu]] · [[:en:Special:Search/Biarritz|en]]&lt;/small&gt;
# [[Էյպար]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Eibar · [[:eu:Special:Search/Eibar|eu]] · [[:en:Special:Search/Eibar|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պարաքալտօ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Barakaldo · [[:eu:Special:Search/Barakaldo|eu]] · [[:en:Special:Search/Barakaldo|en]]&lt;/small&gt;
# [[Կասթելուկաչէ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Gaztelugatxe · [[:eu:Special:Search/Gaztelugatxe|eu]] · [[:en:Special:Search/Gaztelugatxe|en]]&lt;/small&gt;
# [[Էսթելյա-Լիսառա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Estella-Lizarra · [[:eu:Special:Search/Lizarra|eu]] · [[:en:Special:Search/Estella-Lizarra|en]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

=== Լեզու ===
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Պասքերէն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque language · [[:eu:Special:Search/Euskara|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque language|en]]&lt;/small&gt;
# [[Միասնական պասքերէն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Standard Basque · [[:eu:Special:Search/Euskara batua|eu]] · [[:en:Special:Search/Standard Basque|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերէնի բարբառներ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque dialects · [[:eu:Special:Search/Euskalkiak|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque dialects|en]]&lt;/small&gt;
# [[Էուսքալցայնտիա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Euskaltzaindia · [[:eu:Special:Search/Euskaltzaindia|eu]] · [[:en:Special:Search/Euskaltzaindia|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերու ծագում]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Origin of the Basques · [[:eu:Special:Search/Euskaldunen jatorria|eu]] · [[:en:Special:Search/Origin of the Basques|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերէնի պատմութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;History of the Basque language · [[:eu:Special:Search/Euskararen historia|eu]] · [[:en:Special:Search/History of the Basque language|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պերցոլարիցա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Bertsolaritza · [[:eu:Special:Search/Bertsolaritza|eu]] · [[:en:Special:Search/Bertsolaritza|en]]&lt;/small&gt;
# [[Քոռիքա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Korrika · [[:eu:Special:Search/Korrika|eu]] · [[:en:Special:Search/Korrika|en]]&lt;/small&gt;
# [[Իքասթոլա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Ikastola · [[:eu:Special:Search/Ikastola|eu]] · [[:en:Special:Search/Ikastola|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերէնի գրաքննութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Censorship of the Basque language · [[:eu:Special:Search/Euskararen zentsura|eu]] · [[:en:Special:Search/Censorship of the Basque language|en]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

=== Պատմութիւն ===
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Պասքերու Երկրի պատմութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;History of the Basque Country · [[:eu:Special:Search/Euskal Herriko historia|eu]] · [[:en:Special:Search/History of the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերու Երկրի նախապատմութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque prehistory · [[:eu:Special:Search/Euskal Herriko historiaurrea|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque prehistory|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերու Երկիրը հռոմէական շրջանին]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque Country in Roman times · [[:eu:Special:Search/Euskal Herria erromatarren garaian|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque Country in Roman times|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերու Երկրի իսլամական գրաւում]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Muslim occupation of the Basque Country · [[:eu:Special:Search/musulmanak Euskal Herrian|eu]] · [[:en:Special:Search/Muslim occupation of the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
# [[Նաւառայի թագաւորութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Kingdom of Navarre · [[:eu:Special:Search/Nafarroako Erresuma|eu]] · [[:en:Special:Search/Kingdom of Navarre|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ռոնսըվոյի ճակատամարտ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Battle of Roncevaux Pass · [[:eu:Special:Search/Orreagako gudua|eu]] · [[:en:Special:Search/Battle of Roncevaux Pass|en]]&lt;/small&gt;
# [[Խմբաւորումներու պատերազմ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;War of the Bands · [[:eu:Special:Search/Banderizoen gerrak|eu]] · [[:en:Special:Search/War of the Bands|en]]&lt;/small&gt;
# [[Իպերական Նաւառայի սպանական գրաւում]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Spanish conquest of Iberian Navarre · [[:eu:Special:Search/Nafarroaren konkista|eu]] · [[:en:Special:Search/Spanish conquest of Iberian Navarre|en]]&lt;/small&gt;
# [[Նաւառայի կախարդներու դատավարութիւններ (1525-1526)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Navarre witch trials (1525-26) · [[:eu:Special:Search/Nafarroako sorgin prozesuak|eu]] · [[:en:Special:Search/Navarre witch trials|en]]&lt;/small&gt;
# [[Հին վարչակարգի տագնապը Պասքերու Երկրին մէջ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Crisis of the Ancient Regime in the Basque Country · [[:eu:Special:Search/Antzinako Erregimenaren krisia Euskal Herrian|eu]] · [[:en:Special:Search/Crisis of the Ancien Régime in the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
# [[Նափոլէոնեան պատերազմները Պասքերու Երկրին մէջ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Napoleonic Wars in the Basque Country · [[:eu:Special:Search/Napoleonen gerrak Euskal Herrian|eu]] · [[:en:Special:Search/Napoleonic Wars in the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքեան ինքնավարութեան վերացումը Սպանիոյ մէջ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;End of Basque home rule in Spain · [[:eu:Special:Search/Foruen abolizioa|eu]] · [[:en:Special:Search/End of Basque home rule in Spain|en]]&lt;/small&gt;
# [[Քարլիստական պատերազմներ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Carlist Wars · [[:eu:Special:Search/Karlistaldiak|eu]] · [[:en:Special:Search/Carlist Wars|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերու Երկրի արդիւնաբերականացում]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Industrialization of the Basque Country · [[:eu:Special:Search/Euskal Herriko industrializazioa|eu]] · [[:en:Special:Search/Industrialization of the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքեան ազգայնականութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque nationalism · [[:eu:Special:Search/Euskal abertzaletasuna|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque nationalism|en]]&lt;/small&gt;
# [[Առաջին համաշխարհային պատերազմը Պասքերու Երկրին մէջ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;First World War in the Basque Country · [[:eu:Special:Search/Lehen Mundu Gerra Euskal Herrian|eu]] · [[:en:Special:Search/First World War in the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
# [[Սպանական քաղաքացիական պատերազմը Պասքերու Երկրին մէջ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Spanish Civil War in the Basque Country · [[:eu:Special:Search/Espainiako Gerra Zibila Euskal Herrian|eu]] · [[:en:Special:Search/Spanish Civil War in the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
# [[Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը Պասքերու Երկրին մէջ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;World War II in the Basque Country · [[:eu:Special:Search/Bigarren Mundu Gerra Euskal Herrian|eu]] · [[:en:Special:Search/World War II in the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
# [[Էուսքատի Թա Ասքաթասունա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Euskadi Ta Askatasuna · [[:eu:Special:Search/Euskadi Ta Askatasuna|eu]] · [[:en:Special:Search/ETA (separatist group)|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքեան հակամարտութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque conflict · [[:eu:Special:Search/Euskal gatazka|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque conflict|en]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

=== Քաղաքականութիւն ===
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Պասքեան խորհրդարան]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque Parliament · [[:eu:Special:Search/Eusko Legebiltzarra|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque Parliament|en]]&lt;/small&gt;
# [[Նաւառայի խորհրդարան]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Parliament of Navarre · [[:eu:Special:Search/Nafarroako Parlamentua|eu]] · [[:en:Special:Search/Parliament of Navarre|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերու Երկրի քաղաքային համայնք]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Euskal Hirigune Elkargoa · [[:eu:Special:Search/Euskal Hirigune Elkargoa|eu]] · [[:en:Special:Search/Communauté d'agglomération du Pays Basque|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ալաւայի ընդհանուր ժողով]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;General Assembly of Araba · [[:eu:Special:Search/Arabako Batzar Nagusiak|eu]] · [[:en:Special:Search/General Assembly of Álava|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պիսքայայի ընդհանուր ժողով]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;General Assembly of Bizkaia · [[:eu:Special:Search/Bizkaiko Batzar Nagusiak|eu]] · [[:en:Special:Search/General Assembly of Biscay|en]]&lt;/small&gt;
# [[Կիփուսքոայի ընդհանուր ժողով]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;General Assembly of Gipuzkoa · [[:eu:Special:Search/Gipuzkoako Batzar Nagusiak|eu]] · [[:en:Special:Search/General Assembly of Gipuzkoa|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերու Երկրի ինքնավարութեան կանոնադրութիւն (1979)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Statute of Autonomy of the Basque Country of 1979 · [[:eu:Special:Search/Gernikako Estatutua|eu]] · [[:en:Special:Search/Statute of Autonomy of the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ախուրիա Էնէայի դաշինք]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Ajuria Enea Pact · [[:eu:Special:Search/Ajuria Eneako Ituna|eu]] · [[:en:Special:Search/Ajuria Enea Pact|en]]&lt;/small&gt;
# [[Լիսառա-Կարասիի համաձայնագիր]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Lizarra-Garazi Agreements · [[:eu:Special:Search/Lizarra-Garaziko Akordioa|eu]] · [[:en:Special:Search/Lizarra-Garazi Agreement|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքեան ազգային ազատագրական շարժման բանտարկեալներ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque National Liberation Movement prisoners · [[:eu:Special:Search/euskal preso politikoak|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque National Liberation Movement prisoners|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքեան հակամարտութեան զոհեր]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Victims of the Basque conflict · [[:eu:Special:Search/Euskal gatazkaren biktimak|eu]] · [[:en:Special:Search/Victims of the Basque conflict|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքեան ազգայնական կուսակցութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque Nationalist Party · [[:eu:Special:Search/Euzko Alderdi Jeltzalea|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque Nationalist Party|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ապերցալէ ձախ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Abertzale Left · [[:eu:Special:Search/Ezker abertzalea|eu]] · [[:en:Special:Search/Abertzale left|en]]&lt;/small&gt;
# [[Էուսքալ Հեռիա Պիլտու]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Euskal Herria Bildu · [[:eu:Special:Search/Euskal Herria Bildu|eu]] · [[:en:Special:Search/EH Bildu|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերու Երկրի ընկերվարական կուսակցութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Socialist Party of the Basque Country-Basque Country Left · [[:eu:Special:Search/Euskadiko Alderdi Sozialista|eu]] · [[:en:Special:Search/Socialist Party of the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

=== Գրականութիւն ===
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Պասքերէնի առաջին պտուղներ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Linguae vasconum primitiae · [[:eu:Special:Search/Linguae Vasconum Primitiae|eu]] · [[:en:Special:Search/Linguae Vasconum Primitiae|en]]&lt;/small&gt;
# [[Կերօ (գիրք)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Gero (book) · [[:eu:Special:Search/Gero Axular|eu]] · [[:en:Special:Search/Gero (book)|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ամայա կամ պասքերը Ը. դարուն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Amaya o los vascos en el siglo VIII · [[:eu:Special:Search/Amaya o los vascos en el siglo VIII|eu]] · [[:en:Special:Search/Amaya o los vascos en el siglo VIII|en]]&lt;/small&gt;
# [[Փերու Ապարքա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Peru Abarka · [[:eu:Special:Search/Peru Abarka|eu]] · [[:en:Special:Search/Peru Abarka|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ծաղկային խաղեր]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Floral Games · [[:eu:Special:Search/Lore Jokoak|eu]] · [[:en:Special:Search/Floral Games|en]]&lt;/small&gt;
# [[Կարոա (վէպ)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Garoa · [[:eu:Special:Search/Garoa eleberria|eu]]&lt;/small&gt;
# [[Հառի էթա հեռի]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Harri eta Herri · [[:eu:Special:Search/Harri eta herri|eu]]&lt;/small&gt;
# [[Լեթուրիայի գաղտնի օրագիր]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Leturiaren egunkari ezkutua · [[:eu:Special:Search/Leturiaren egunkari ezkutua|eu]]&lt;/small&gt;
# [[Օպապաքոաք]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Obabakoak · [[:eu:Special:Search/Obabakoak|eu]] · [[:en:Special:Search/Obabakoak|en]]&lt;/small&gt;
# [[Սերկաթիք փանփոշ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Zergatik panpox · [[:eu:Special:Search/Zergatik panpox|eu]]&lt;/small&gt;
# [[Սիսիֆօ մայթէ մինես]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Sisifo maite minez · [[:eu:Special:Search/Sisifo maite minez|eu]]&lt;/small&gt;
# [[Թրամուէյ դէպի ՍՓ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;SPrako tranbia · [[:eu:Special:Search/SPrako tranbia|eu]]&lt;/small&gt;
# [[Թուիսթ (վէպ)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Twist (Cano novel) · [[:eu:Special:Search/Twist Harkaitz Cano|eu]] · [[:en:Special:Search/Twist (Cano novel)|en]]&lt;/small&gt;
# [[Մաւրեր ենք մշուշին մէջ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Moroak gara behelaino artean · [[:eu:Special:Search/Moroak gara behelaino artean|eu]]&lt;/small&gt;
# [[Մինյան]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Miñan · [[:eu:Special:Search/Miñan|eu]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

=== Լրատուամիջոցներ ===
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Արկիա (շաբաթաթերթ)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Argia (magazine) · [[:eu:Special:Search/Argia aldizkaria|eu]] · [[:en:Special:Search/Argia (magazine)|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պեռիա (օրաթերթ)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Berria · [[:eu:Special:Search/Berria egunkaria|eu]] · [[:en:Special:Search/Berria|en]]&lt;/small&gt;
# [[Էուսքալ Իռաթի Թելեպիսթա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;EiTB · [[:eu:Special:Search/Euskal Irrati Telebista|eu]] · [[:en:Special:Search/EITB|en]]&lt;/small&gt;
# [[Խաքին (հանդէս)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Jakin (magazine) · [[:eu:Special:Search/Jakin aldizkaria|eu]] · [[:en:Special:Search/Jakin (magazine)|en]]&lt;/small&gt;
# [[Շիպերոքօ Պոցա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Xiberoko Botza · [[:eu:Special:Search/Xiberoko Botza|eu]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

=== Անձեր ===
♀ նշանը ցոյց կու տայ կիներու կենսագրութիւնները։
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Էնեքօ Արիսթա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Eneko Arista · [[:eu:Special:Search/Eneko Aritza|eu]] · [[:en:Special:Search/Íñigo Arista|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ֆրանչիսքոս Քսաւերիոս]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Francis Xavier · [[:eu:Special:Search/Frantzisko Xabierkoa|eu]] · [[:en:Special:Search/Francis Xavier|en]]&lt;/small&gt;
# [[Իգնատիոս Լոյոլացի]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Ignatius of Loyola · [[:eu:Special:Search/Ignazio Loiolakoa|eu]] · [[:en:Special:Search/Ignatius of Loyola|en]]&lt;/small&gt;
# [[Խուան Սեպասթիան Էլքանօ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Juan Sebastian Elkano · [[:eu:Special:Search/Juan Sebastian Elkano|eu]] · [[:en:Special:Search/Juan Sebastián Elcano|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ժան տ՚Ալպրէ]] ♀ &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Jeanne d'Albret · [[:eu:Special:Search/Joana Albretekoa|eu]] · [[:en:Special:Search/Jeanne d'Albret|en]]&lt;/small&gt;
# [[Լոփէ տէ Ակիռէ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Lope de Aguirre · [[:eu:Special:Search/Lope Agirre|eu]] · [[:en:Special:Search/Lope de Aguirre|en]]&lt;/small&gt;
# [[Մանուէլ Լառամենտի]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Manuel Larramendi · [[:eu:Special:Search/Manuel Larramendi|eu]] · [[:en:Special:Search/Manuel Larramendi|en]]&lt;/small&gt;
# [[Էսթեպան Կարիպայ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Esteban Garibai · [[:eu:Special:Search/Esteban Garibai|eu]] · [[:en:Special:Search/Esteban de Garibay|en]]&lt;/small&gt;
# [[Միկէլ տէ Ունամունօ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Miguel de Unamuno · [[:eu:Special:Search/Miguel de Unamuno|eu]] · [[:en:Special:Search/Miguel de Unamuno|en]]&lt;/small&gt;
# [[Փետրօ Առուփէ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Pedro Arrupe · [[:eu:Special:Search/Pedro Arrupe|eu]] · [[:en:Special:Search/Pedro Arrupe|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ֆրանսուա Քապառիւս]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;François Cabarrus · [[:eu:Special:Search/François Cabarrus|eu]] · [[:en:Special:Search/François Cabarrus|en]]&lt;/small&gt;
# [[Քասիլտա Իթուռիսար]] ♀ &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Casilda Iturrizar · [[:eu:Special:Search/Casilda Iturrizar|eu]] · [[:en:Special:Search/Casilda Iturrizar|en]]&lt;/small&gt;
# [[Սապինօ Արանա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Sabino Arana · [[:eu:Special:Search/Sabino Arana|eu]] · [[:en:Special:Search/Sabino Arana|en]]&lt;/small&gt;
# [[Տոլորէս Իպառուրի]] ♀ &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Dolores Ibárruri · [[:eu:Special:Search/Dolores Ibarruri|eu]] · [[:en:Special:Search/Dolores Ibárruri|en]]&lt;/small&gt;
# [[Չիլյարտեկի]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Txillardegi · [[:eu:Special:Search/Txillardegi|eu]] · [[:en:Special:Search/Txillardegi|en]]&lt;/small&gt;
# [[Իցիար Իթունյօ]] ♀ &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Itziar Ituño · [[:eu:Special:Search/Itziar Ituño|eu]] · [[:en:Special:Search/Itziar Ituño|en]]&lt;/small&gt;
# [[Մայալեն Լուխանպիօ]] ♀ &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Maialen Lujanbio · [[:eu:Special:Search/Maialen Lujanbio|eu]] · [[:en:Special:Search/Maialen Lujanbio|en]]&lt;/small&gt;
# [[Փետրօ Միկէլ Էչենիքէ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Pedro Miguel Etxenike · [[:eu:Special:Search/Pedro Migel Etxenike|eu]] · [[:en:Special:Search/Pedro Miguel Echenique|en]]&lt;/small&gt;
# [[Էտուրնէ Փասապան]] ♀ &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Edurne Pasaban · [[:eu:Special:Search/Edurne Pasaban|eu]] · [[:en:Special:Search/Edurne Pasaban|en]]&lt;/small&gt;
# [[Միկէլ Ինտուրայն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Miguel Indurain · [[:eu:Special:Search/Miguel Indurain|eu]] · [[:en:Special:Search/Miguel Induráin|en]]&lt;/small&gt;
# [[Մորիս Ռաւէլ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Maurice Ravel · [[:eu:Special:Search/Maurice Ravel|eu]] · [[:en:Special:Search/Maurice Ravel|en]]&lt;/small&gt;
# [[Միքել Լապոա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Mikel Laboa · [[:eu:Special:Search/Mikel Laboa|eu]] · [[:en:Special:Search/Mikel Laboa|en]]&lt;/small&gt;
# [[Իսարօ Անտրէս]] ♀ &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Izaro Andrés · [[:eu:Special:Search/Izaro Andres|eu]] · [[:en:Special:Search/Izaro Andrés|en]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

=== Խոհանոց ===
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Փինչօ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Pincho · [[:eu:Special:Search/Pintxo|eu]] · [[:en:Special:Search/Pincho|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքեան խնձորագինի]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque cider · [[:eu:Special:Search/Sagardo|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque cider|en]]&lt;/small&gt;
# [[Չաքոլի]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Txakoli · [[:eu:Special:Search/Txakolin|eu]] · [[:en:Special:Search/Txakoli|en]]&lt;/small&gt;
# [[Սակարտոթեկի]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Sagardotegi · [[:eu:Special:Search/Sagardotegi|eu]] · [[:en:Special:Search/Sagardotegi|en]]&lt;/small&gt;
# [[Փաչարան]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Patxaran · [[:eu:Special:Search/Patxaran|eu]] · [[:en:Special:Search/Pacharán|en]]&lt;/small&gt;
# [[Իտիասապալ պանիր]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Idiazabal cheese · [[:eu:Special:Search/Idiazabal gazta|eu]] · [[:en:Special:Search/Idiazabal cheese|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ռոնքալ պանիր]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Roncal cheese · [[:eu:Special:Search/Erronkari gazta|eu]] · [[:en:Special:Search/Roncal cheese|en]]&lt;/small&gt;
# [[Քալիմոչօ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Kalimotxo · [[:eu:Special:Search/Kalimotxo|eu]] · [[:en:Special:Search/Kalimotxo|en]]&lt;/small&gt;
# [[Քոքոչա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Kokotxas · [[:eu:Special:Search/Kokotxa|eu]] · [[:en:Special:Search/Kokotxas|en]]&lt;/small&gt;
# [[Չոքօ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Txoko · [[:eu:Special:Search/Txoko|eu]] · [[:en:Special:Search/Txoko|en]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

=== Արուեստ եւ յուշարձաններ ===
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Սանթիմամինյէ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Santimamiñe · [[:eu:Special:Search/Santimamiñe|eu]] · [[:en:Special:Search/Santimamiñe|en]]&lt;/small&gt;
# [[Սորկինեչէ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Sorginetxe · [[:eu:Special:Search/Sorginetxe|eu]] · [[:en:Special:Search/Sorginetxe|en]]&lt;/small&gt;
# [[Թուտելայի մզկիթ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Mosque of Tudela · [[:eu:Special:Search/Tuterako meskita|eu]]&lt;/small&gt;
# [[Էունաթէի Սուրբ Մարիամ եկեղեցի]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Church of Saint Mary of Eunate · [[:eu:Special:Search/Eunateko Andre Maria|eu]] · [[:en:Special:Search/Church of Saint Mary of Eunate|en]]&lt;/small&gt;
# [[Լէյրէի վանք]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Monastery of Leyre · [[:eu:Special:Search/Leireko monasterioa|eu]] · [[:en:Special:Search/Monastery of Leyre|en]]&lt;/small&gt;
# [[Փամփլոնայի մայր տաճար]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Cathedral of Pamplona · [[:eu:Special:Search/Iruñeko katedrala|eu]] · [[:en:Special:Search/Pamplona Cathedral|en]]&lt;/small&gt;
# [[Արանցասուի սրբավայր]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Sanctuary of Arantzazu · [[:eu:Special:Search/Arantzazuko santutegia|eu]] · [[:en:Special:Search/Sanctuary of Arantzazu|en]]&lt;/small&gt;
# [[Հովին սանտրը]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;The Comb of the Wind · [[:eu:Special:Search/Haizearen orrazia|eu]] · [[:en:Special:Search/Comb of the Wind|en]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

=== Երաժշտութիւն ===
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Պասքեան արմատական ռոք]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque Radical Rock · [[:eu:Special:Search/Euskal Rock Erradikala|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque Radical Rock|en]]&lt;/small&gt;
# [[Կերնիքաքօ Արպոլա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Gernikako Arbola (anthem) · [[:eu:Special:Search/Gernikako Arbola (abestia)|eu]] · [[:en:Special:Search/Gernikako Arbola|en]]&lt;/small&gt;
# [[Չալափարթա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Txalaparta · [[:eu:Special:Search/Txalaparta|eu]] · [[:en:Special:Search/Txalaparta|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ալպոքա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Alboka · [[:eu:Special:Search/Alboka|eu]] · [[:en:Special:Search/Alboka|en]]&lt;/small&gt;
# [[Չիսթու]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Txistu · [[:eu:Special:Search/Txistu|eu]] · [[:en:Special:Search/Txistu|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքեան երաժշտութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque music · [[:eu:Special:Search/Euskal musika|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque music|en]]&lt;/small&gt;
# [[Փասթորալա (Սուլի թատրոն)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Pastoral (theatre of Soule) · [[:eu:Special:Search/Pastorala|eu]] · [[:en:Special:Search/Pastoral (theatre of Soule)|en]]&lt;/small&gt;
# [[Մասքարատա (Սուլի բարեկենդան)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Maskarada (carnival of Soule) · [[:eu:Special:Search/Maskarada|eu]] · [[:en:Special:Search/Maskarada (carnival of Soule)|en]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

=== Դիցաբանութիւն ===
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Պասքեան դիցաբանութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque mythology · [[:eu:Special:Search/Euskal mitologia|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque mythology|en]]&lt;/small&gt;
# [[Մարի (դիցուհի)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Mari (goddess) · [[:eu:Special:Search/Mari (mitologia)|eu]] · [[:en:Special:Search/Mari (goddess)|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասախաուն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basajaun · [[:eu:Special:Search/Basajaun|eu]] · [[:en:Special:Search/Basajaun|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերու Երկրի բարեկենդաններ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Carnivals in the Basque Country · [[:eu:Special:Search/Euskal Herriko inauteriak|eu]] · [[:en:Special:Search/Carnivals in the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
# [[Օլենցերօ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Olentzero · [[:eu:Special:Search/Olentzero|eu]] · [[:en:Special:Search/Olentzero|en]]&lt;/small&gt;
# [[Սորկին (դիցաբանութիւն)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Sorginak · [[:eu:Special:Search/Sorgin|eu]] · [[:en:Special:Search/Sorginak|en]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;clear:both; margin:2em 0 0.5em; padding:0.8em 1.1em; border-left:4px solid #9C3D36;&quot;&gt;
'''Միւս կողմը.''' Միաժամանակ պասք խմբագիրները Պասքերէն Ուիքիփետիայի մէջ կը գրեն արեւմտահայերէնի, արեւմտահայ պատմութեան, սփիւռքի եւ նշանաւոր արեւմտահայ կիներու մասին։ Անոնց ցանկին ու արդիւնքներուն կրնաք հետեւիլ [[:eu:Atari:Hezkuntza/Lehiaketak/Armenia|անոնց մրցոյթի էջին]] վրայ։
&lt;/div&gt;

== Արդիւնքներ ==
Աւարտած յօդուածները աւելցուցէք ներքեւ՝ &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;# [[Յօդուածին անունը]] ~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; ձեւով։ Բոլոր խմբագրութիւններուն կարելի է հետեւիլ նաեւ &lt;code&gt;#WALxEWKE&lt;/code&gt; պիտակով՝ [https://hashtags.wmcloud.org/?query=WALxEWKE&amp;startdate=2026-10-01&amp;enddate=2026-10-31 Hashtags գործիքին] միջոցով։

&lt;!-- Ներքեւ աւելցուցէք ձեր յօդուածները --&gt;

* [[Պասքերէն]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 09:50, 4 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
* [[Նաւառայի խորհրդարան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 4 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
* [[Լէյրէի վանք]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:19, 4 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
* [[Պասքերու Երկիր]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:52, 4 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
* [[Պասքեան դիցաբանութիւն]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 12:09, 4 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
* [[Ալաւա]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 15:00, 4 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
[[Ստորոգութիւն:Խմբագրաթոններ]]
* [[Էնեքօ Արիսթա]] --[[Մասնակից:ShahenWasHere|ShahenWasHere]] ([[Մասնակցի քննարկում:ShahenWasHere|քննարկում]]) 14:38, 8 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
* [[Էտուրնէ Փասապան]] --[[Մասնակից:ShahenWasHere|ShahenWasHere]] ([[Մասնակցի քննարկում:ShahenWasHere|քննարկում]]) 14:45, 8 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
* [[Պասքեր]] --[[Մասնակից:ShahenWasHere|ShahenWasHere]] ([[Մասնակցի քննարկում:ShahenWasHere|քննարկում]]) 15:11, 8 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)</text>
      <sha1>5svek31wl9t62fjsphh1podrp73bg5x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>255926</id>
      <parentid>255922</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T15:33:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ShahenWasHere</username>
        <id>140</id>
      </contributor>
      <comment>/* Արդիւնքներ */</comment>
      <origin>255926</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39722" sha1="1s53ka5ix58fv80kti3o3i4sylcxxcv" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;margin:0 0 1.5em; padding:1.3em 1em 1.2em; text-align:center; border-top:5px solid #9C3D36; border-bottom:1px solid #9C3D36;&quot;&gt;
[[File:Flag of the Basque Country.svg|64px|border|link=|alt=]]
&lt;div style=&quot;margin-top:0.6em; font-size:0.8em; letter-spacing:0.18em; opacity:0.7;&quot;&gt;WAL × EWKE · ԽՄԲԱԳՐԱԹՈՆ&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:2.4em; font-weight:bold; line-height:1.2; margin:0.15em 0;&quot;&gt;Պասքերու Երկիր&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:1.1em;&quot;&gt;Պասքեան մշակոյթի, լեզուի եւ պատմութեան ամիս&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:0.3em; opacity:0.7;&quot;&gt;1-31 Հոկտեմբեր 2026&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:0.9em;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;display:inline-block; padding:0.15em 0.9em; border:1px solid #9C3D36; border-radius:1em; font-size:0.9em;&quot;&gt;{{#ifexpr: {{#time:Ymd}} &lt; 20261001 | Կը սկսի 1 Հոկտեմբերին | {{#ifexpr: {{#time:Ymd}} &gt; 20261031 | Աւարտած է, շնորհակալութիւն բոլոր մասնակիցներուն | {{#ifexpr: {{#time:j}} = 31 | Վերջին օր | Ընթացքի մէջ է · աւարտին {{#expr: 32 - {{#time:j}} }} օր կը մնայ }} }} }}&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:0.8em;&quot;&gt;&lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=edit&amp;section=2}} &lt;span style=&quot;display:inline-block; margin:0.2em 0.3em; padding:0.4em 1.2em; border-radius:3px; background:#9C3D36; color:#ffffff; font-weight:bold;&quot;&gt;Արձանագրուիլ&lt;/span&gt;]&lt;/span&gt; [[#Յօդուածներ|&lt;span style=&quot;display:inline-block; margin:0.2em 0.3em; padding:0.35em 1.15em; border:1px solid #9C3D36; border-radius:3px;&quot;&gt;Յօդուածներու ցանկը&lt;/span&gt;]]&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
{| style=&quot;float:right; clear:right; width:19em; max-width:100%; margin:0 0 1em 1.5em; border:1px solid #9C3D36; border-top-width:4px; border-spacing:0.75em 0.4em; font-size:90%; line-height:1.4;&quot;
! style=&quot;text-align:left; vertical-align:top;&quot; | Նիւթ
| Պասքերու Երկիր, պասքերէն եւ պասքեան մշակոյթ
|-
! style=&quot;text-align:left; vertical-align:top;&quot; | Ժամկէտ
| 1-31 Հոկտեմբեր 2026
|-
! style=&quot;text-align:left; vertical-align:top;&quot; | Կազմակերպիչներ
| WAL եւ EWKE
|-
! style=&quot;text-align:left; vertical-align:top;&quot; | Համակարգող
| [[User:ShahenWasHere|ShahenWasHere]]
|-
! style=&quot;text-align:left; vertical-align:top;&quot; | Պիտակ
| &lt;code&gt;#WALxEWKE&lt;/code&gt;
|-
! style=&quot;text-align:left; vertical-align:top;&quot; | Ցանկ
| [[#Յօդուածներ|150 առաջարկուած նիւթ]]
|-
! style=&quot;text-align:left; vertical-align:top;&quot; | Զոյգ մրցոյթ
| [[:eu:Atari:Hezkuntza/Lehiaketak/Armenia|Պասքերէն Ուիքիփետիա]]
|}
'''Արեւմտահայերէն լեզուի ուիքիմետիականներու խումբը''' (WAL) եւ '''Պասք ուիքիմետիականներու մշակութային ընկերակցութիւնը''' (''Euskal Wikilarien Kultura Elkartea'', EWKE) 2026-ի Հոկտեմբերին փոխադարձ խմբագրաթոն մը կը կազմակերպեն։ Ամբողջ ամսուան ընթացքին մենք Արեւմտահայերէն Ուիքիփետիայի մէջ կը գրենք Պասքերու Երկրին, պասքերէնին եւ պասքեան մշակոյթին մասին, իսկ պասք խմբագիրները [[:eu:Atari:Hezkuntza/Lehiaketak/Armenia|Պասքերէն Ուիքիփետիայի]] մէջ կը գրեն արեւմտահայ մշակոյթին, պատմութեան եւ սփիւռքին մասին։

Միացէ՛ք մեզի։ Լեռներէն մինչեւ դիցաբանութիւն՝ ամէն յօդուած Պասքերու Երկիրը աւելի մօտ կը բերէ արեւմտահայ ընթերցողին։

== Ինչպէ՞ս մասնակցիլ ==
# Արձանագրուեցէք [[#Մասնակիցներ|«Մասնակիցներ»]] բաժինին մէջ։
# Ընտրեցէք նիւթ մը [[#Յօդուածներ|ցանկէն]]։ Կրնաք գրել նաեւ ցանկէն դուրս նիւթերու մասին, եթէ անոնք կապ ունին Պասքերու Երկրին հետ։
# Ստեղծեցէք նոր յօդուած կամ ընդարձակեցէք առկայ յօդուած մը։ Օգտակար աղբիւրներ են անգլերէն, ֆրանսերէն եւ սպաներէն Ուիքիփետիաները, ինչպէս նաեւ [https://aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus/ «Auñamendi»] պասքեան հանրագիտարանը։
# Խմբագրական ամփոփումին մէջ գրեցէք &lt;code&gt;#WALxEWKE&lt;/code&gt;, որպէսզի ձեր աշխատանքը հաշուուի։
# Աւարտելէ ետք յօդուածը աւելցուցէք [[#Արդիւնքներ|«Արդիւնքներ»]] բաժինին մէջ։

'''Ինչ կը հաշուուի'''
* Նոր յօդուած կամ առկայ յօդուածի զգալի ընդարձակում՝ առնուազն 3000 բայթ նոր բովանդակութիւն։
* Առնուազն երկու վստահելի աղբիւր։
* Մեքենական թարգմանութիւնը կ՚ընդունուի միայն ուշադիր խմբագրումէ ետք։
* Խմբագրութիւնները պէտք է կատարուած ըլլան 1-31 Հոկտեմբեր 2026-ի ընթացքին։

== Մասնակիցներ ==
Աւելցուցէք ձեր անունը ներքեւ՝ &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;# ~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; գրելով։

&lt;!-- Ներքեւ աւելցուցէք ձեր անունը --&gt;
* --[[Մասնակից:ShahenWasHere|ShahenWasHere]] ([[Մասնակցի քննարկում:ShahenWasHere|քննարկում]]) 19:32, 1 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
* --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 08:54, 4 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
* --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 17:13, 5 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)

== Յօդուածներ ==
Ցանկը պատրաստած է EWKE-ն։ Կարմիր յղումը կը նշանակէ, որ յօդուածը տակաւին չկայ, իսկ կապոյտը՝ որ կայ եւ կարելի է զայն ընդարձակել։ Հայերէն անունները առաջարկներ են։ Նոր յօդուած ստեղծելէ առաջ բացէք պասքերէն (eu) կամ անգլերէն (en) յօդուածը եւ ստուգեցէք անոր լեզուներու ցանկը, որպէսզի կրկնութիւն չըլլայ։

&lt;div style=&quot;margin:1.2em 0; padding:0.8em 1.1em; border-left:4px solid #9C3D36;&quot;&gt;
'''Ուր կը հանդիպին մեր պատմութիւնները'''&lt;br /&gt;
Լեզուի վերակենդանացում, ուղղագրական միասնականացում, դպրոցներ, բանաւոր աւանդութիւն՝ այս նիւթերը մօտ են արեւմտահայերէնի փորձառութեան եւ լաւ սկիզբ մը կրնան ըլլալ.
&lt;div style=&quot;margin-top:0.4em;&quot;&gt;[[Պասքերէն]] · [[Միասնական պասքերէն]] · [[Իքասթոլա]] · [[Քոռիքա]] · [[Պասքերէնի գրաքննութիւն]] · [[Պերցոլարիցա]]&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

=== Աշխարհագրութիւն ===
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Պասքերու Երկիր]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque Country (greater region) · [[:eu:Special:Search/Euskal Herria|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque Country (greater region)|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքեր]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basques · [[:eu:Special:Search/Euskaldun |eu]] · [[:en:Special:Search/Basques|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերու Երկիր (ինքնավար համայնք)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque Country (autonomous community) · [[:eu:Special:Search/Euskal Autonomia Erkidegoa|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque Country (autonomous community)|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ալաւա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Araba · [[:eu:Special:Search/Araba|eu]] · [[:en:Special:Search/Álava|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պիսքայա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Bizkaia · [[:eu:Special:Search/Bizkaia|eu]] · [[:en:Special:Search/Biscay|en]]&lt;/small&gt;
# [[Կիփուսքոա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Gipuzkoa · [[:eu:Special:Search/Gipuzkoa|eu]] · [[:en:Special:Search/Gipuzkoa|en]]&lt;/small&gt;
# [[Նաւառա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Navarre · [[:eu:Special:Search/Nafarroa Garaia|eu]] · [[:en:Special:Search/Navarre|en]]&lt;/small&gt;
# [[Լապուր]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Labourd · [[:eu:Special:Search/Lapurdi|eu]] · [[:en:Special:Search/Labourd|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ստորին Նաւառա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Lower Navarre · [[:eu:Special:Search/Nafarroa Beherea|eu]] · [[:en:Special:Search/Lower Navarre|en]]&lt;/small&gt;
# [[Սուլ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Soule · [[:eu:Special:Search/Zuberoa|eu]] · [[:en:Special:Search/Soule|en]]&lt;/small&gt;
# [[Թրեւինյոյի անքլաւ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Treviño enclave · [[:eu:Special:Search/Trebiñu|eu]] · [[:en:Special:Search/Treviño enclave|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պիլպաօ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Bilbo · [[:eu:Special:Search/Bilbo|eu]] · [[:en:Special:Search/Bilbao|en]]&lt;/small&gt;
# [[Վիթորիա-Կասթէյս]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Gasteiz · [[:eu:Special:Search/Vitoria-Gasteiz|eu]] · [[:en:Special:Search/Vitoria-Gasteiz|en]]&lt;/small&gt;
# [[Փամփլոնա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Iruñea · [[:eu:Special:Search/Iruñea|eu]] · [[:en:Special:Search/Pamplona|en]]&lt;/small&gt;
# [[Սան Սեպասթիան]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Donostia · [[:eu:Special:Search/Donostia|eu]] · [[:en:Special:Search/San Sebastián|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պայոն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Baiona · [[:eu:Special:Search/Baiona|eu]] · [[:en:Special:Search/Bayonne|en]]&lt;/small&gt;
# [[Երեք թագաւորներու սեղան]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Hiru Erregeen Mahaia · [[:eu:Special:Search/Hiru Erregeen Mahaia|eu]] · [[:en:Special:Search/Mesa de los Tres Reyes|en]]&lt;/small&gt;
# [[Կորպէյա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Gorbeia · [[:eu:Special:Search/Gorbeia|eu]] · [[:en:Special:Search/Gorbea|en]]&lt;/small&gt;
# [[Այսքոռի]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Aizkorri · [[:eu:Special:Search/Aizkorri|eu]] · [[:en:Special:Search/Aizkorri|en]]&lt;/small&gt;
# [[Անպոթօ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Anboto · [[:eu:Special:Search/Anboto|eu]] · [[:en:Special:Search/Anboto|en]]&lt;/small&gt;
# [[Սումայայի եւ Տեպայի ֆլիշ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Zumaia and Deba flysch · [[:eu:Special:Search/flysch Zumaia Deba|eu]]&lt;/small&gt;
# [[Ուրտայպայի գետաբերան]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Urdaibai estuary · [[:eu:Special:Search/Urdaibai|eu]] · [[:en:Special:Search/Urdaibai|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պարտենաս Ռէալես]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Bardenas Reales · [[:eu:Special:Search/Bardeak|eu]] · [[:en:Special:Search/Bardenas Reales|en]]&lt;/small&gt;
# [[Կերնիքա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Gernika · [[:eu:Special:Search/Gernika-Lumo|eu]] · [[:en:Special:Search/Guernica|en]]&lt;/small&gt;
# [[Սէն-Ժան-Փիէ-տը-Փոր]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Donibane Garazi · [[:eu:Special:Search/Donibane Garazi|eu]] · [[:en:Special:Search/Saint-Jean-Pied-de-Port|en]]&lt;/small&gt;
# [[Թուտելա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Tudela · [[:eu:Special:Search/Tutera|eu]] · [[:en:Special:Search/Tudela, Navarre|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պիառից]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Biarritz · [[:eu:Special:Search/Biarritz|eu]] · [[:en:Special:Search/Biarritz|en]]&lt;/small&gt;
# [[Էյպար]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Eibar · [[:eu:Special:Search/Eibar|eu]] · [[:en:Special:Search/Eibar|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պարաքալտօ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Barakaldo · [[:eu:Special:Search/Barakaldo|eu]] · [[:en:Special:Search/Barakaldo|en]]&lt;/small&gt;
# [[Կասթելուկաչէ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Gaztelugatxe · [[:eu:Special:Search/Gaztelugatxe|eu]] · [[:en:Special:Search/Gaztelugatxe|en]]&lt;/small&gt;
# [[Էսթելյա-Լիսառա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Estella-Lizarra · [[:eu:Special:Search/Lizarra|eu]] · [[:en:Special:Search/Estella-Lizarra|en]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

=== Լեզու ===
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Պասքերէն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque language · [[:eu:Special:Search/Euskara|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque language|en]]&lt;/small&gt;
# [[Միասնական պասքերէն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Standard Basque · [[:eu:Special:Search/Euskara batua|eu]] · [[:en:Special:Search/Standard Basque|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերէնի բարբառներ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque dialects · [[:eu:Special:Search/Euskalkiak|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque dialects|en]]&lt;/small&gt;
# [[Էուսքալցայնտիա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Euskaltzaindia · [[:eu:Special:Search/Euskaltzaindia|eu]] · [[:en:Special:Search/Euskaltzaindia|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերու ծագում]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Origin of the Basques · [[:eu:Special:Search/Euskaldunen jatorria|eu]] · [[:en:Special:Search/Origin of the Basques|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերէնի պատմութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;History of the Basque language · [[:eu:Special:Search/Euskararen historia|eu]] · [[:en:Special:Search/History of the Basque language|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պերցոլարիցա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Bertsolaritza · [[:eu:Special:Search/Bertsolaritza|eu]] · [[:en:Special:Search/Bertsolaritza|en]]&lt;/small&gt;
# [[Քոռիքա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Korrika · [[:eu:Special:Search/Korrika|eu]] · [[:en:Special:Search/Korrika|en]]&lt;/small&gt;
# [[Իքասթոլա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Ikastola · [[:eu:Special:Search/Ikastola|eu]] · [[:en:Special:Search/Ikastola|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերէնի գրաքննութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Censorship of the Basque language · [[:eu:Special:Search/Euskararen zentsura|eu]] · [[:en:Special:Search/Censorship of the Basque language|en]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

=== Պատմութիւն ===
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Պասքերու Երկրի պատմութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;History of the Basque Country · [[:eu:Special:Search/Euskal Herriko historia|eu]] · [[:en:Special:Search/History of the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերու Երկրի նախապատմութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque prehistory · [[:eu:Special:Search/Euskal Herriko historiaurrea|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque prehistory|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերու Երկիրը հռոմէական շրջանին]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque Country in Roman times · [[:eu:Special:Search/Euskal Herria erromatarren garaian|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque Country in Roman times|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերու Երկրի իսլամական գրաւում]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Muslim occupation of the Basque Country · [[:eu:Special:Search/musulmanak Euskal Herrian|eu]] · [[:en:Special:Search/Muslim occupation of the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
# [[Նաւառայի թագաւորութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Kingdom of Navarre · [[:eu:Special:Search/Nafarroako Erresuma|eu]] · [[:en:Special:Search/Kingdom of Navarre|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ռոնսըվոյի ճակատամարտ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Battle of Roncevaux Pass · [[:eu:Special:Search/Orreagako gudua|eu]] · [[:en:Special:Search/Battle of Roncevaux Pass|en]]&lt;/small&gt;
# [[Խմբաւորումներու պատերազմ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;War of the Bands · [[:eu:Special:Search/Banderizoen gerrak|eu]] · [[:en:Special:Search/War of the Bands|en]]&lt;/small&gt;
# [[Իպերական Նաւառայի սպանական գրաւում]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Spanish conquest of Iberian Navarre · [[:eu:Special:Search/Nafarroaren konkista|eu]] · [[:en:Special:Search/Spanish conquest of Iberian Navarre|en]]&lt;/small&gt;
# [[Նաւառայի կախարդներու դատավարութիւններ (1525-1526)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Navarre witch trials (1525-26) · [[:eu:Special:Search/Nafarroako sorgin prozesuak|eu]] · [[:en:Special:Search/Navarre witch trials|en]]&lt;/small&gt;
# [[Հին վարչակարգի տագնապը Պասքերու Երկրին մէջ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Crisis of the Ancient Regime in the Basque Country · [[:eu:Special:Search/Antzinako Erregimenaren krisia Euskal Herrian|eu]] · [[:en:Special:Search/Crisis of the Ancien Régime in the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
# [[Նափոլէոնեան պատերազմները Պասքերու Երկրին մէջ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Napoleonic Wars in the Basque Country · [[:eu:Special:Search/Napoleonen gerrak Euskal Herrian|eu]] · [[:en:Special:Search/Napoleonic Wars in the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքեան ինքնավարութեան վերացումը Սպանիոյ մէջ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;End of Basque home rule in Spain · [[:eu:Special:Search/Foruen abolizioa|eu]] · [[:en:Special:Search/End of Basque home rule in Spain|en]]&lt;/small&gt;
# [[Քարլիստական պատերազմներ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Carlist Wars · [[:eu:Special:Search/Karlistaldiak|eu]] · [[:en:Special:Search/Carlist Wars|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերու Երկրի արդիւնաբերականացում]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Industrialization of the Basque Country · [[:eu:Special:Search/Euskal Herriko industrializazioa|eu]] · [[:en:Special:Search/Industrialization of the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքեան ազգայնականութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque nationalism · [[:eu:Special:Search/Euskal abertzaletasuna|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque nationalism|en]]&lt;/small&gt;
# [[Առաջին համաշխարհային պատերազմը Պասքերու Երկրին մէջ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;First World War in the Basque Country · [[:eu:Special:Search/Lehen Mundu Gerra Euskal Herrian|eu]] · [[:en:Special:Search/First World War in the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
# [[Սպանական քաղաքացիական պատերազմը Պասքերու Երկրին մէջ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Spanish Civil War in the Basque Country · [[:eu:Special:Search/Espainiako Gerra Zibila Euskal Herrian|eu]] · [[:en:Special:Search/Spanish Civil War in the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
# [[Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը Պասքերու Երկրին մէջ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;World War II in the Basque Country · [[:eu:Special:Search/Bigarren Mundu Gerra Euskal Herrian|eu]] · [[:en:Special:Search/World War II in the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
# [[Էուսքատի Թա Ասքաթասունա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Euskadi Ta Askatasuna · [[:eu:Special:Search/Euskadi Ta Askatasuna|eu]] · [[:en:Special:Search/ETA (separatist group)|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքեան հակամարտութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque conflict · [[:eu:Special:Search/Euskal gatazka|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque conflict|en]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

=== Քաղաքականութիւն ===
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Պասքեան խորհրդարան]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque Parliament · [[:eu:Special:Search/Eusko Legebiltzarra|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque Parliament|en]]&lt;/small&gt;
# [[Նաւառայի խորհրդարան]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Parliament of Navarre · [[:eu:Special:Search/Nafarroako Parlamentua|eu]] · [[:en:Special:Search/Parliament of Navarre|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերու Երկրի քաղաքային համայնք]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Euskal Hirigune Elkargoa · [[:eu:Special:Search/Euskal Hirigune Elkargoa|eu]] · [[:en:Special:Search/Communauté d'agglomération du Pays Basque|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ալաւայի ընդհանուր ժողով]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;General Assembly of Araba · [[:eu:Special:Search/Arabako Batzar Nagusiak|eu]] · [[:en:Special:Search/General Assembly of Álava|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պիսքայայի ընդհանուր ժողով]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;General Assembly of Bizkaia · [[:eu:Special:Search/Bizkaiko Batzar Nagusiak|eu]] · [[:en:Special:Search/General Assembly of Biscay|en]]&lt;/small&gt;
# [[Կիփուսքոայի ընդհանուր ժողով]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;General Assembly of Gipuzkoa · [[:eu:Special:Search/Gipuzkoako Batzar Nagusiak|eu]] · [[:en:Special:Search/General Assembly of Gipuzkoa|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերու Երկրի ինքնավարութեան կանոնադրութիւն (1979)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Statute of Autonomy of the Basque Country of 1979 · [[:eu:Special:Search/Gernikako Estatutua|eu]] · [[:en:Special:Search/Statute of Autonomy of the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ախուրիա Էնէայի դաշինք]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Ajuria Enea Pact · [[:eu:Special:Search/Ajuria Eneako Ituna|eu]] · [[:en:Special:Search/Ajuria Enea Pact|en]]&lt;/small&gt;
# [[Լիսառա-Կարասիի համաձայնագիր]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Lizarra-Garazi Agreements · [[:eu:Special:Search/Lizarra-Garaziko Akordioa|eu]] · [[:en:Special:Search/Lizarra-Garazi Agreement|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքեան ազգային ազատագրական շարժման բանտարկեալներ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque National Liberation Movement prisoners · [[:eu:Special:Search/euskal preso politikoak|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque National Liberation Movement prisoners|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքեան հակամարտութեան զոհեր]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Victims of the Basque conflict · [[:eu:Special:Search/Euskal gatazkaren biktimak|eu]] · [[:en:Special:Search/Victims of the Basque conflict|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքեան ազգայնական կուսակցութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque Nationalist Party · [[:eu:Special:Search/Euzko Alderdi Jeltzalea|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque Nationalist Party|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ապերցալէ ձախ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Abertzale Left · [[:eu:Special:Search/Ezker abertzalea|eu]] · [[:en:Special:Search/Abertzale left|en]]&lt;/small&gt;
# [[Էուսքալ Հեռիա Պիլտու]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Euskal Herria Bildu · [[:eu:Special:Search/Euskal Herria Bildu|eu]] · [[:en:Special:Search/EH Bildu|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերու Երկրի ընկերվարական կուսակցութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Socialist Party of the Basque Country-Basque Country Left · [[:eu:Special:Search/Euskadiko Alderdi Sozialista|eu]] · [[:en:Special:Search/Socialist Party of the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

=== Գրականութիւն ===
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Պասքերէնի առաջին պտուղներ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Linguae vasconum primitiae · [[:eu:Special:Search/Linguae Vasconum Primitiae|eu]] · [[:en:Special:Search/Linguae Vasconum Primitiae|en]]&lt;/small&gt;
# [[Կերօ (գիրք)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Gero (book) · [[:eu:Special:Search/Gero Axular|eu]] · [[:en:Special:Search/Gero (book)|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ամայա կամ պասքերը Ը. դարուն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Amaya o los vascos en el siglo VIII · [[:eu:Special:Search/Amaya o los vascos en el siglo VIII|eu]] · [[:en:Special:Search/Amaya o los vascos en el siglo VIII|en]]&lt;/small&gt;
# [[Փերու Ապարքա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Peru Abarka · [[:eu:Special:Search/Peru Abarka|eu]] · [[:en:Special:Search/Peru Abarka|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ծաղկային խաղեր]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Floral Games · [[:eu:Special:Search/Lore Jokoak|eu]] · [[:en:Special:Search/Floral Games|en]]&lt;/small&gt;
# [[Կարոա (վէպ)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Garoa · [[:eu:Special:Search/Garoa eleberria|eu]]&lt;/small&gt;
# [[Հառի էթա հեռի]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Harri eta Herri · [[:eu:Special:Search/Harri eta herri|eu]]&lt;/small&gt;
# [[Լեթուրիայի գաղտնի օրագիր]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Leturiaren egunkari ezkutua · [[:eu:Special:Search/Leturiaren egunkari ezkutua|eu]]&lt;/small&gt;
# [[Օպապաքոաք]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Obabakoak · [[:eu:Special:Search/Obabakoak|eu]] · [[:en:Special:Search/Obabakoak|en]]&lt;/small&gt;
# [[Սերկաթիք փանփոշ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Zergatik panpox · [[:eu:Special:Search/Zergatik panpox|eu]]&lt;/small&gt;
# [[Սիսիֆօ մայթէ մինես]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Sisifo maite minez · [[:eu:Special:Search/Sisifo maite minez|eu]]&lt;/small&gt;
# [[Թրամուէյ դէպի ՍՓ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;SPrako tranbia · [[:eu:Special:Search/SPrako tranbia|eu]]&lt;/small&gt;
# [[Թուիսթ (վէպ)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Twist (Cano novel) · [[:eu:Special:Search/Twist Harkaitz Cano|eu]] · [[:en:Special:Search/Twist (Cano novel)|en]]&lt;/small&gt;
# [[Մաւրեր ենք մշուշին մէջ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Moroak gara behelaino artean · [[:eu:Special:Search/Moroak gara behelaino artean|eu]]&lt;/small&gt;
# [[Մինյան]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Miñan · [[:eu:Special:Search/Miñan|eu]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

=== Լրատուամիջոցներ ===
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Արկիա (շաբաթաթերթ)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Argia (magazine) · [[:eu:Special:Search/Argia aldizkaria|eu]] · [[:en:Special:Search/Argia (magazine)|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պեռիա (օրաթերթ)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Berria · [[:eu:Special:Search/Berria egunkaria|eu]] · [[:en:Special:Search/Berria|en]]&lt;/small&gt;
# [[Էուսքալ Իռաթի Թելեպիսթա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;EiTB · [[:eu:Special:Search/Euskal Irrati Telebista|eu]] · [[:en:Special:Search/EITB|en]]&lt;/small&gt;
# [[Խաքին (հանդէս)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Jakin (magazine) · [[:eu:Special:Search/Jakin aldizkaria|eu]] · [[:en:Special:Search/Jakin (magazine)|en]]&lt;/small&gt;
# [[Շիպերոքօ Պոցա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Xiberoko Botza · [[:eu:Special:Search/Xiberoko Botza|eu]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

=== Անձեր ===
♀ նշանը ցոյց կու տայ կիներու կենսագրութիւնները։
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Էնեքօ Արիսթա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Eneko Arista · [[:eu:Special:Search/Eneko Aritza|eu]] · [[:en:Special:Search/Íñigo Arista|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ֆրանչիսքոս Քսաւերիոս]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Francis Xavier · [[:eu:Special:Search/Frantzisko Xabierkoa|eu]] · [[:en:Special:Search/Francis Xavier|en]]&lt;/small&gt;
# [[Իգնատիոս Լոյոլացի]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Ignatius of Loyola · [[:eu:Special:Search/Ignazio Loiolakoa|eu]] · [[:en:Special:Search/Ignatius of Loyola|en]]&lt;/small&gt;
# [[Խուան Սեպասթիան Էլքանօ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Juan Sebastian Elkano · [[:eu:Special:Search/Juan Sebastian Elkano|eu]] · [[:en:Special:Search/Juan Sebastián Elcano|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ժան տ՚Ալպրէ]] ♀ &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Jeanne d'Albret · [[:eu:Special:Search/Joana Albretekoa|eu]] · [[:en:Special:Search/Jeanne d'Albret|en]]&lt;/small&gt;
# [[Լոփէ տէ Ակիռէ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Lope de Aguirre · [[:eu:Special:Search/Lope Agirre|eu]] · [[:en:Special:Search/Lope de Aguirre|en]]&lt;/small&gt;
# [[Մանուէլ Լառամենտի]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Manuel Larramendi · [[:eu:Special:Search/Manuel Larramendi|eu]] · [[:en:Special:Search/Manuel Larramendi|en]]&lt;/small&gt;
# [[Էսթեպան Կարիպայ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Esteban Garibai · [[:eu:Special:Search/Esteban Garibai|eu]] · [[:en:Special:Search/Esteban de Garibay|en]]&lt;/small&gt;
# [[Միկէլ տէ Ունամունօ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Miguel de Unamuno · [[:eu:Special:Search/Miguel de Unamuno|eu]] · [[:en:Special:Search/Miguel de Unamuno|en]]&lt;/small&gt;
# [[Փետրօ Առուփէ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Pedro Arrupe · [[:eu:Special:Search/Pedro Arrupe|eu]] · [[:en:Special:Search/Pedro Arrupe|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ֆրանսուա Քապառիւս]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;François Cabarrus · [[:eu:Special:Search/François Cabarrus|eu]] · [[:en:Special:Search/François Cabarrus|en]]&lt;/small&gt;
# [[Քասիլտա Իթուռիսար]] ♀ &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Casilda Iturrizar · [[:eu:Special:Search/Casilda Iturrizar|eu]] · [[:en:Special:Search/Casilda Iturrizar|en]]&lt;/small&gt;
# [[Սապինօ Արանա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Sabino Arana · [[:eu:Special:Search/Sabino Arana|eu]] · [[:en:Special:Search/Sabino Arana|en]]&lt;/small&gt;
# [[Տոլորէս Իպառուրի]] ♀ &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Dolores Ibárruri · [[:eu:Special:Search/Dolores Ibarruri|eu]] · [[:en:Special:Search/Dolores Ibárruri|en]]&lt;/small&gt;
# [[Չիլյարտեկի]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Txillardegi · [[:eu:Special:Search/Txillardegi|eu]] · [[:en:Special:Search/Txillardegi|en]]&lt;/small&gt;
# [[Իցիար Իթունյօ]] ♀ &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Itziar Ituño · [[:eu:Special:Search/Itziar Ituño|eu]] · [[:en:Special:Search/Itziar Ituño|en]]&lt;/small&gt;
# [[Մայալեն Լուխանպիօ]] ♀ &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Maialen Lujanbio · [[:eu:Special:Search/Maialen Lujanbio|eu]] · [[:en:Special:Search/Maialen Lujanbio|en]]&lt;/small&gt;
# [[Փետրօ Միկէլ Էչենիքէ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Pedro Miguel Etxenike · [[:eu:Special:Search/Pedro Migel Etxenike|eu]] · [[:en:Special:Search/Pedro Miguel Echenique|en]]&lt;/small&gt;
# [[Էտուրնէ Փասապան]] ♀ &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Edurne Pasaban · [[:eu:Special:Search/Edurne Pasaban|eu]] · [[:en:Special:Search/Edurne Pasaban|en]]&lt;/small&gt;
# [[Միկէլ Ինտուրայն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Miguel Indurain · [[:eu:Special:Search/Miguel Indurain|eu]] · [[:en:Special:Search/Miguel Induráin|en]]&lt;/small&gt;
# [[Մորիս Ռաւէլ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Maurice Ravel · [[:eu:Special:Search/Maurice Ravel|eu]] · [[:en:Special:Search/Maurice Ravel|en]]&lt;/small&gt;
# [[Միքել Լապոա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Mikel Laboa · [[:eu:Special:Search/Mikel Laboa|eu]] · [[:en:Special:Search/Mikel Laboa|en]]&lt;/small&gt;
# [[Իսարօ Անտրէս]] ♀ &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Izaro Andrés · [[:eu:Special:Search/Izaro Andres|eu]] · [[:en:Special:Search/Izaro Andrés|en]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

=== Խոհանոց ===
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Փինչօ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Pincho · [[:eu:Special:Search/Pintxo|eu]] · [[:en:Special:Search/Pincho|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքեան խնձորագինի]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque cider · [[:eu:Special:Search/Sagardo|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque cider|en]]&lt;/small&gt;
# [[Չաքոլի]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Txakoli · [[:eu:Special:Search/Txakolin|eu]] · [[:en:Special:Search/Txakoli|en]]&lt;/small&gt;
# [[Սակարտոթեկի]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Sagardotegi · [[:eu:Special:Search/Sagardotegi|eu]] · [[:en:Special:Search/Sagardotegi|en]]&lt;/small&gt;
# [[Փաչարան]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Patxaran · [[:eu:Special:Search/Patxaran|eu]] · [[:en:Special:Search/Pacharán|en]]&lt;/small&gt;
# [[Իտիասապալ պանիր]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Idiazabal cheese · [[:eu:Special:Search/Idiazabal gazta|eu]] · [[:en:Special:Search/Idiazabal cheese|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ռոնքալ պանիր]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Roncal cheese · [[:eu:Special:Search/Erronkari gazta|eu]] · [[:en:Special:Search/Roncal cheese|en]]&lt;/small&gt;
# [[Քալիմոչօ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Kalimotxo · [[:eu:Special:Search/Kalimotxo|eu]] · [[:en:Special:Search/Kalimotxo|en]]&lt;/small&gt;
# [[Քոքոչա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Kokotxas · [[:eu:Special:Search/Kokotxa|eu]] · [[:en:Special:Search/Kokotxas|en]]&lt;/small&gt;
# [[Չոքօ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Txoko · [[:eu:Special:Search/Txoko|eu]] · [[:en:Special:Search/Txoko|en]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

=== Արուեստ եւ յուշարձաններ ===
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Սանթիմամինյէ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Santimamiñe · [[:eu:Special:Search/Santimamiñe|eu]] · [[:en:Special:Search/Santimamiñe|en]]&lt;/small&gt;
# [[Սորկինեչէ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Sorginetxe · [[:eu:Special:Search/Sorginetxe|eu]] · [[:en:Special:Search/Sorginetxe|en]]&lt;/small&gt;
# [[Թուտելայի մզկիթ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Mosque of Tudela · [[:eu:Special:Search/Tuterako meskita|eu]]&lt;/small&gt;
# [[Էունաթէի Սուրբ Մարիամ եկեղեցի]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Church of Saint Mary of Eunate · [[:eu:Special:Search/Eunateko Andre Maria|eu]] · [[:en:Special:Search/Church of Saint Mary of Eunate|en]]&lt;/small&gt;
# [[Լէյրէի վանք]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Monastery of Leyre · [[:eu:Special:Search/Leireko monasterioa|eu]] · [[:en:Special:Search/Monastery of Leyre|en]]&lt;/small&gt;
# [[Փամփլոնայի մայր տաճար]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Cathedral of Pamplona · [[:eu:Special:Search/Iruñeko katedrala|eu]] · [[:en:Special:Search/Pamplona Cathedral|en]]&lt;/small&gt;
# [[Արանցասուի սրբավայր]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Sanctuary of Arantzazu · [[:eu:Special:Search/Arantzazuko santutegia|eu]] · [[:en:Special:Search/Sanctuary of Arantzazu|en]]&lt;/small&gt;
# [[Հովին սանտրը]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;The Comb of the Wind · [[:eu:Special:Search/Haizearen orrazia|eu]] · [[:en:Special:Search/Comb of the Wind|en]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

=== Երաժշտութիւն ===
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Պասքեան արմատական ռոք]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque Radical Rock · [[:eu:Special:Search/Euskal Rock Erradikala|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque Radical Rock|en]]&lt;/small&gt;
# [[Կերնիքաքօ Արպոլա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Gernikako Arbola (anthem) · [[:eu:Special:Search/Gernikako Arbola (abestia)|eu]] · [[:en:Special:Search/Gernikako Arbola|en]]&lt;/small&gt;
# [[Չալափարթա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Txalaparta · [[:eu:Special:Search/Txalaparta|eu]] · [[:en:Special:Search/Txalaparta|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ալպոքա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Alboka · [[:eu:Special:Search/Alboka|eu]] · [[:en:Special:Search/Alboka|en]]&lt;/small&gt;
# [[Չիսթու]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Txistu · [[:eu:Special:Search/Txistu|eu]] · [[:en:Special:Search/Txistu|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքեան երաժշտութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque music · [[:eu:Special:Search/Euskal musika|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque music|en]]&lt;/small&gt;
# [[Փասթորալա (Սուլի թատրոն)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Pastoral (theatre of Soule) · [[:eu:Special:Search/Pastorala|eu]] · [[:en:Special:Search/Pastoral (theatre of Soule)|en]]&lt;/small&gt;
# [[Մասքարատա (Սուլի բարեկենդան)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Maskarada (carnival of Soule) · [[:eu:Special:Search/Maskarada|eu]] · [[:en:Special:Search/Maskarada (carnival of Soule)|en]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

=== Դիցաբանութիւն ===
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Պասքեան դիցաբանութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque mythology · [[:eu:Special:Search/Euskal mitologia|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque mythology|en]]&lt;/small&gt;
# [[Մարի (դիցուհի)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Mari (goddess) · [[:eu:Special:Search/Mari (mitologia)|eu]] · [[:en:Special:Search/Mari (goddess)|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասախաուն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basajaun · [[:eu:Special:Search/Basajaun|eu]] · [[:en:Special:Search/Basajaun|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերու Երկրի բարեկենդաններ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Carnivals in the Basque Country · [[:eu:Special:Search/Euskal Herriko inauteriak|eu]] · [[:en:Special:Search/Carnivals in the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
# [[Օլենցերօ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Olentzero · [[:eu:Special:Search/Olentzero|eu]] · [[:en:Special:Search/Olentzero|en]]&lt;/small&gt;
# [[Սորկին (դիցաբանութիւն)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Sorginak · [[:eu:Special:Search/Sorgin|eu]] · [[:en:Special:Search/Sorginak|en]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;clear:both; margin:2em 0 0.5em; padding:0.8em 1.1em; border-left:4px solid #9C3D36;&quot;&gt;
'''Միւս կողմը.''' Միաժամանակ պասք խմբագիրները Պասքերէն Ուիքիփետիայի մէջ կը գրեն արեւմտահայերէնի, արեւմտահայ պատմութեան, սփիւռքի եւ նշանաւոր արեւմտահայ կիներու մասին։ Անոնց ցանկին ու արդիւնքներուն կրնաք հետեւիլ [[:eu:Atari:Hezkuntza/Lehiaketak/Armenia|անոնց մրցոյթի էջին]] վրայ։
&lt;/div&gt;

== Արդիւնքներ ==
Աւարտած յօդուածները աւելցուցէք ներքեւ՝ &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;# [[Յօդուածին անունը]] ~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; ձեւով։ Բոլոր խմբագրութիւններուն կարելի է հետեւիլ նաեւ &lt;code&gt;#WALxEWKE&lt;/code&gt; պիտակով՝ [https://hashtags.wmcloud.org/?query=WALxEWKE&amp;startdate=2026-10-01&amp;enddate=2026-10-31 Hashtags գործիքին] միջոցով։

&lt;!-- Ներքեւ աւելցուցէք ձեր յօդուածները --&gt;

* [[Պասքերէն]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 09:50, 4 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
* [[Նաւառայի խորհրդարան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 4 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
* [[Լէյրէի վանք]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:19, 4 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
* [[Պասքերու Երկիր]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:52, 4 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
* [[Պասքեան դիցաբանութիւն]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 12:09, 4 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
* [[Ալաւա]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 15:00, 4 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
[[Ստորոգութիւն:Խմբագրաթոններ]]
* [[Էնեքօ Արիսթա]] --[[Մասնակից:ShahenWasHere|ShahenWasHere]] ([[Մասնակցի քննարկում:ShahenWasHere|քննարկում]]) 14:38, 8 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
* [[Էտուրնէ Փասապան]] --[[Մասնակից:ShahenWasHere|ShahenWasHere]] ([[Մասնակցի քննարկում:ShahenWasHere|քննարկում]]) 14:45, 8 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
* [[Պասքեր]] --[[Մասնակից:ShahenWasHere|ShahenWasHere]] ([[Մասնակցի քննարկում:ShahenWasHere|քննարկում]]) 15:11, 8 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
* [[Պասքերու Երկիր (ինքնավար համայնք)]] --[[Մասնակից:ShahenWasHere|ShahenWasHere]] ([[Մասնակցի քննարկում:ShahenWasHere|քննարկում]]) 15:33, 8 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)</text>
      <sha1>1s53ka5ix58fv80kti3o3i4sylcxxcv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>255934</id>
      <parentid>255926</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T21:21:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Betty Kilerjian</username>
        <id>83</id>
      </contributor>
      <comment>/* Արդիւնքներ */</comment>
      <origin>255934</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39927" sha1="i59xhiihlqoei377dwijpwpd41ic7wn" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;margin:0 0 1.5em; padding:1.3em 1em 1.2em; text-align:center; border-top:5px solid #9C3D36; border-bottom:1px solid #9C3D36;&quot;&gt;
[[File:Flag of the Basque Country.svg|64px|border|link=|alt=]]
&lt;div style=&quot;margin-top:0.6em; font-size:0.8em; letter-spacing:0.18em; opacity:0.7;&quot;&gt;WAL × EWKE · ԽՄԲԱԳՐԱԹՈՆ&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:2.4em; font-weight:bold; line-height:1.2; margin:0.15em 0;&quot;&gt;Պասքերու Երկիր&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:1.1em;&quot;&gt;Պասքեան մշակոյթի, լեզուի եւ պատմութեան ամիս&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:0.3em; opacity:0.7;&quot;&gt;1-31 Հոկտեմբեր 2026&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:0.9em;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;display:inline-block; padding:0.15em 0.9em; border:1px solid #9C3D36; border-radius:1em; font-size:0.9em;&quot;&gt;{{#ifexpr: {{#time:Ymd}} &lt; 20261001 | Կը սկսի 1 Հոկտեմբերին | {{#ifexpr: {{#time:Ymd}} &gt; 20261031 | Աւարտած է, շնորհակալութիւն բոլոր մասնակիցներուն | {{#ifexpr: {{#time:j}} = 31 | Վերջին օր | Ընթացքի մէջ է · աւարտին {{#expr: 32 - {{#time:j}} }} օր կը մնայ }} }} }}&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:0.8em;&quot;&gt;&lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=edit&amp;section=2}} &lt;span style=&quot;display:inline-block; margin:0.2em 0.3em; padding:0.4em 1.2em; border-radius:3px; background:#9C3D36; color:#ffffff; font-weight:bold;&quot;&gt;Արձանագրուիլ&lt;/span&gt;]&lt;/span&gt; [[#Յօդուածներ|&lt;span style=&quot;display:inline-block; margin:0.2em 0.3em; padding:0.35em 1.15em; border:1px solid #9C3D36; border-radius:3px;&quot;&gt;Յօդուածներու ցանկը&lt;/span&gt;]]&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
{| style=&quot;float:right; clear:right; width:19em; max-width:100%; margin:0 0 1em 1.5em; border:1px solid #9C3D36; border-top-width:4px; border-spacing:0.75em 0.4em; font-size:90%; line-height:1.4;&quot;
! style=&quot;text-align:left; vertical-align:top;&quot; | Նիւթ
| Պասքերու Երկիր, պասքերէն եւ պասքեան մշակոյթ
|-
! style=&quot;text-align:left; vertical-align:top;&quot; | Ժամկէտ
| 1-31 Հոկտեմբեր 2026
|-
! style=&quot;text-align:left; vertical-align:top;&quot; | Կազմակերպիչներ
| WAL եւ EWKE
|-
! style=&quot;text-align:left; vertical-align:top;&quot; | Համակարգող
| [[User:ShahenWasHere|ShahenWasHere]]
|-
! style=&quot;text-align:left; vertical-align:top;&quot; | Պիտակ
| &lt;code&gt;#WALxEWKE&lt;/code&gt;
|-
! style=&quot;text-align:left; vertical-align:top;&quot; | Ցանկ
| [[#Յօդուածներ|150 առաջարկուած նիւթ]]
|-
! style=&quot;text-align:left; vertical-align:top;&quot; | Զոյգ մրցոյթ
| [[:eu:Atari:Hezkuntza/Lehiaketak/Armenia|Պասքերէն Ուիքիփետիա]]
|}
'''Արեւմտահայերէն լեզուի ուիքիմետիականներու խումբը''' (WAL) եւ '''Պասք ուիքիմետիականներու մշակութային ընկերակցութիւնը''' (''Euskal Wikilarien Kultura Elkartea'', EWKE) 2026-ի Հոկտեմբերին փոխադարձ խմբագրաթոն մը կը կազմակերպեն։ Ամբողջ ամսուան ընթացքին մենք Արեւմտահայերէն Ուիքիփետիայի մէջ կը գրենք Պասքերու Երկրին, պասքերէնին եւ պասքեան մշակոյթին մասին, իսկ պասք խմբագիրները [[:eu:Atari:Hezkuntza/Lehiaketak/Armenia|Պասքերէն Ուիքիփետիայի]] մէջ կը գրեն արեւմտահայ մշակոյթին, պատմութեան եւ սփիւռքին մասին։

Միացէ՛ք մեզի։ Լեռներէն մինչեւ դիցաբանութիւն՝ ամէն յօդուած Պասքերու Երկիրը աւելի մօտ կը բերէ արեւմտահայ ընթերցողին։

== Ինչպէ՞ս մասնակցիլ ==
# Արձանագրուեցէք [[#Մասնակիցներ|«Մասնակիցներ»]] բաժինին մէջ։
# Ընտրեցէք նիւթ մը [[#Յօդուածներ|ցանկէն]]։ Կրնաք գրել նաեւ ցանկէն դուրս նիւթերու մասին, եթէ անոնք կապ ունին Պասքերու Երկրին հետ։
# Ստեղծեցէք նոր յօդուած կամ ընդարձակեցէք առկայ յօդուած մը։ Օգտակար աղբիւրներ են անգլերէն, ֆրանսերէն եւ սպաներէն Ուիքիփետիաները, ինչպէս նաեւ [https://aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus/ «Auñamendi»] պասքեան հանրագիտարանը։
# Խմբագրական ամփոփումին մէջ գրեցէք &lt;code&gt;#WALxEWKE&lt;/code&gt;, որպէսզի ձեր աշխատանքը հաշուուի։
# Աւարտելէ ետք յօդուածը աւելցուցէք [[#Արդիւնքներ|«Արդիւնքներ»]] բաժինին մէջ։

'''Ինչ կը հաշուուի'''
* Նոր յօդուած կամ առկայ յօդուածի զգալի ընդարձակում՝ առնուազն 3000 բայթ նոր բովանդակութիւն։
* Առնուազն երկու վստահելի աղբիւր։
* Մեքենական թարգմանութիւնը կ՚ընդունուի միայն ուշադիր խմբագրումէ ետք։
* Խմբագրութիւնները պէտք է կատարուած ըլլան 1-31 Հոկտեմբեր 2026-ի ընթացքին։

== Մասնակիցներ ==
Աւելցուցէք ձեր անունը ներքեւ՝ &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;# ~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; գրելով։

&lt;!-- Ներքեւ աւելցուցէք ձեր անունը --&gt;
* --[[Մասնակից:ShahenWasHere|ShahenWasHere]] ([[Մասնակցի քննարկում:ShahenWasHere|քննարկում]]) 19:32, 1 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
* --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 08:54, 4 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
* --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 17:13, 5 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)

== Յօդուածներ ==
Ցանկը պատրաստած է EWKE-ն։ Կարմիր յղումը կը նշանակէ, որ յօդուածը տակաւին չկայ, իսկ կապոյտը՝ որ կայ եւ կարելի է զայն ընդարձակել։ Հայերէն անունները առաջարկներ են։ Նոր յօդուած ստեղծելէ առաջ բացէք պասքերէն (eu) կամ անգլերէն (en) յօդուածը եւ ստուգեցէք անոր լեզուներու ցանկը, որպէսզի կրկնութիւն չըլլայ։

&lt;div style=&quot;margin:1.2em 0; padding:0.8em 1.1em; border-left:4px solid #9C3D36;&quot;&gt;
'''Ուր կը հանդիպին մեր պատմութիւնները'''&lt;br /&gt;
Լեզուի վերակենդանացում, ուղղագրական միասնականացում, դպրոցներ, բանաւոր աւանդութիւն՝ այս նիւթերը մօտ են արեւմտահայերէնի փորձառութեան եւ լաւ սկիզբ մը կրնան ըլլալ.
&lt;div style=&quot;margin-top:0.4em;&quot;&gt;[[Պասքերէն]] · [[Միասնական պասքերէն]] · [[Իքասթոլա]] · [[Քոռիքա]] · [[Պասքերէնի գրաքննութիւն]] · [[Պերցոլարիցա]]&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

=== Աշխարհագրութիւն ===
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Պասքերու Երկիր]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque Country (greater region) · [[:eu:Special:Search/Euskal Herria|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque Country (greater region)|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքեր]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basques · [[:eu:Special:Search/Euskaldun |eu]] · [[:en:Special:Search/Basques|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերու Երկիր (ինքնավար համայնք)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque Country (autonomous community) · [[:eu:Special:Search/Euskal Autonomia Erkidegoa|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque Country (autonomous community)|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ալաւա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Araba · [[:eu:Special:Search/Araba|eu]] · [[:en:Special:Search/Álava|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պիսքայա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Bizkaia · [[:eu:Special:Search/Bizkaia|eu]] · [[:en:Special:Search/Biscay|en]]&lt;/small&gt;
# [[Կիփուսքոա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Gipuzkoa · [[:eu:Special:Search/Gipuzkoa|eu]] · [[:en:Special:Search/Gipuzkoa|en]]&lt;/small&gt;
# [[Նաւառա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Navarre · [[:eu:Special:Search/Nafarroa Garaia|eu]] · [[:en:Special:Search/Navarre|en]]&lt;/small&gt;
# [[Լապուր]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Labourd · [[:eu:Special:Search/Lapurdi|eu]] · [[:en:Special:Search/Labourd|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ստորին Նաւառա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Lower Navarre · [[:eu:Special:Search/Nafarroa Beherea|eu]] · [[:en:Special:Search/Lower Navarre|en]]&lt;/small&gt;
# [[Սուլ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Soule · [[:eu:Special:Search/Zuberoa|eu]] · [[:en:Special:Search/Soule|en]]&lt;/small&gt;
# [[Թրեւինյոյի անքլաւ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Treviño enclave · [[:eu:Special:Search/Trebiñu|eu]] · [[:en:Special:Search/Treviño enclave|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պիլպաօ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Bilbo · [[:eu:Special:Search/Bilbo|eu]] · [[:en:Special:Search/Bilbao|en]]&lt;/small&gt;
# [[Վիթորիա-Կասթէյս]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Gasteiz · [[:eu:Special:Search/Vitoria-Gasteiz|eu]] · [[:en:Special:Search/Vitoria-Gasteiz|en]]&lt;/small&gt;
# [[Փամփլոնա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Iruñea · [[:eu:Special:Search/Iruñea|eu]] · [[:en:Special:Search/Pamplona|en]]&lt;/small&gt;
# [[Սան Սեպասթիան]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Donostia · [[:eu:Special:Search/Donostia|eu]] · [[:en:Special:Search/San Sebastián|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պայոն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Baiona · [[:eu:Special:Search/Baiona|eu]] · [[:en:Special:Search/Bayonne|en]]&lt;/small&gt;
# [[Երեք թագաւորներու սեղան]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Hiru Erregeen Mahaia · [[:eu:Special:Search/Hiru Erregeen Mahaia|eu]] · [[:en:Special:Search/Mesa de los Tres Reyes|en]]&lt;/small&gt;
# [[Կորպէյա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Gorbeia · [[:eu:Special:Search/Gorbeia|eu]] · [[:en:Special:Search/Gorbea|en]]&lt;/small&gt;
# [[Այսքոռի]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Aizkorri · [[:eu:Special:Search/Aizkorri|eu]] · [[:en:Special:Search/Aizkorri|en]]&lt;/small&gt;
# [[Անպոթօ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Anboto · [[:eu:Special:Search/Anboto|eu]] · [[:en:Special:Search/Anboto|en]]&lt;/small&gt;
# [[Սումայայի եւ Տեպայի ֆլիշ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Zumaia and Deba flysch · [[:eu:Special:Search/flysch Zumaia Deba|eu]]&lt;/small&gt;
# [[Ուրտայպայի գետաբերան]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Urdaibai estuary · [[:eu:Special:Search/Urdaibai|eu]] · [[:en:Special:Search/Urdaibai|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պարտենաս Ռէալես]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Bardenas Reales · [[:eu:Special:Search/Bardeak|eu]] · [[:en:Special:Search/Bardenas Reales|en]]&lt;/small&gt;
# [[Կերնիքա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Gernika · [[:eu:Special:Search/Gernika-Lumo|eu]] · [[:en:Special:Search/Guernica|en]]&lt;/small&gt;
# [[Սէն-Ժան-Փիէ-տը-Փոր]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Donibane Garazi · [[:eu:Special:Search/Donibane Garazi|eu]] · [[:en:Special:Search/Saint-Jean-Pied-de-Port|en]]&lt;/small&gt;
# [[Թուտելա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Tudela · [[:eu:Special:Search/Tutera|eu]] · [[:en:Special:Search/Tudela, Navarre|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պիառից]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Biarritz · [[:eu:Special:Search/Biarritz|eu]] · [[:en:Special:Search/Biarritz|en]]&lt;/small&gt;
# [[Էյպար]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Eibar · [[:eu:Special:Search/Eibar|eu]] · [[:en:Special:Search/Eibar|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պարաքալտօ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Barakaldo · [[:eu:Special:Search/Barakaldo|eu]] · [[:en:Special:Search/Barakaldo|en]]&lt;/small&gt;
# [[Կասթելուկաչէ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Gaztelugatxe · [[:eu:Special:Search/Gaztelugatxe|eu]] · [[:en:Special:Search/Gaztelugatxe|en]]&lt;/small&gt;
# [[Էսթելյա-Լիսառա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Estella-Lizarra · [[:eu:Special:Search/Lizarra|eu]] · [[:en:Special:Search/Estella-Lizarra|en]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

=== Լեզու ===
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Պասքերէն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque language · [[:eu:Special:Search/Euskara|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque language|en]]&lt;/small&gt;
# [[Միասնական պասքերէն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Standard Basque · [[:eu:Special:Search/Euskara batua|eu]] · [[:en:Special:Search/Standard Basque|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերէնի բարբառներ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque dialects · [[:eu:Special:Search/Euskalkiak|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque dialects|en]]&lt;/small&gt;
# [[Էուսքալցայնտիա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Euskaltzaindia · [[:eu:Special:Search/Euskaltzaindia|eu]] · [[:en:Special:Search/Euskaltzaindia|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերու ծագում]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Origin of the Basques · [[:eu:Special:Search/Euskaldunen jatorria|eu]] · [[:en:Special:Search/Origin of the Basques|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերէնի պատմութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;History of the Basque language · [[:eu:Special:Search/Euskararen historia|eu]] · [[:en:Special:Search/History of the Basque language|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պերցոլարիցա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Bertsolaritza · [[:eu:Special:Search/Bertsolaritza|eu]] · [[:en:Special:Search/Bertsolaritza|en]]&lt;/small&gt;
# [[Քոռիքա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Korrika · [[:eu:Special:Search/Korrika|eu]] · [[:en:Special:Search/Korrika|en]]&lt;/small&gt;
# [[Իքասթոլա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Ikastola · [[:eu:Special:Search/Ikastola|eu]] · [[:en:Special:Search/Ikastola|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերէնի գրաքննութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Censorship of the Basque language · [[:eu:Special:Search/Euskararen zentsura|eu]] · [[:en:Special:Search/Censorship of the Basque language|en]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

=== Պատմութիւն ===
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Պասքերու Երկրի պատմութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;History of the Basque Country · [[:eu:Special:Search/Euskal Herriko historia|eu]] · [[:en:Special:Search/History of the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերու Երկրի նախապատմութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque prehistory · [[:eu:Special:Search/Euskal Herriko historiaurrea|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque prehistory|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերու Երկիրը հռոմէական շրջանին]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque Country in Roman times · [[:eu:Special:Search/Euskal Herria erromatarren garaian|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque Country in Roman times|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերու Երկրի իսլամական գրաւում]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Muslim occupation of the Basque Country · [[:eu:Special:Search/musulmanak Euskal Herrian|eu]] · [[:en:Special:Search/Muslim occupation of the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
# [[Նաւառայի թագաւորութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Kingdom of Navarre · [[:eu:Special:Search/Nafarroako Erresuma|eu]] · [[:en:Special:Search/Kingdom of Navarre|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ռոնսըվոյի ճակատամարտ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Battle of Roncevaux Pass · [[:eu:Special:Search/Orreagako gudua|eu]] · [[:en:Special:Search/Battle of Roncevaux Pass|en]]&lt;/small&gt;
# [[Խմբաւորումներու պատերազմ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;War of the Bands · [[:eu:Special:Search/Banderizoen gerrak|eu]] · [[:en:Special:Search/War of the Bands|en]]&lt;/small&gt;
# [[Իպերական Նաւառայի սպանական գրաւում]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Spanish conquest of Iberian Navarre · [[:eu:Special:Search/Nafarroaren konkista|eu]] · [[:en:Special:Search/Spanish conquest of Iberian Navarre|en]]&lt;/small&gt;
# [[Նաւառայի կախարդներու դատավարութիւններ (1525-1526)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Navarre witch trials (1525-26) · [[:eu:Special:Search/Nafarroako sorgin prozesuak|eu]] · [[:en:Special:Search/Navarre witch trials|en]]&lt;/small&gt;
# [[Հին վարչակարգի տագնապը Պասքերու Երկրին մէջ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Crisis of the Ancient Regime in the Basque Country · [[:eu:Special:Search/Antzinako Erregimenaren krisia Euskal Herrian|eu]] · [[:en:Special:Search/Crisis of the Ancien Régime in the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
# [[Նափոլէոնեան պատերազմները Պասքերու Երկրին մէջ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Napoleonic Wars in the Basque Country · [[:eu:Special:Search/Napoleonen gerrak Euskal Herrian|eu]] · [[:en:Special:Search/Napoleonic Wars in the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքեան ինքնավարութեան վերացումը Սպանիոյ մէջ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;End of Basque home rule in Spain · [[:eu:Special:Search/Foruen abolizioa|eu]] · [[:en:Special:Search/End of Basque home rule in Spain|en]]&lt;/small&gt;
# [[Քարլիստական պատերազմներ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Carlist Wars · [[:eu:Special:Search/Karlistaldiak|eu]] · [[:en:Special:Search/Carlist Wars|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերու Երկրի արդիւնաբերականացում]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Industrialization of the Basque Country · [[:eu:Special:Search/Euskal Herriko industrializazioa|eu]] · [[:en:Special:Search/Industrialization of the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքեան ազգայնականութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque nationalism · [[:eu:Special:Search/Euskal abertzaletasuna|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque nationalism|en]]&lt;/small&gt;
# [[Առաջին համաշխարհային պատերազմը Պասքերու Երկրին մէջ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;First World War in the Basque Country · [[:eu:Special:Search/Lehen Mundu Gerra Euskal Herrian|eu]] · [[:en:Special:Search/First World War in the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
# [[Սպանական քաղաքացիական պատերազմը Պասքերու Երկրին մէջ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Spanish Civil War in the Basque Country · [[:eu:Special:Search/Espainiako Gerra Zibila Euskal Herrian|eu]] · [[:en:Special:Search/Spanish Civil War in the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
# [[Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը Պասքերու Երկրին մէջ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;World War II in the Basque Country · [[:eu:Special:Search/Bigarren Mundu Gerra Euskal Herrian|eu]] · [[:en:Special:Search/World War II in the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
# [[Էուսքատի Թա Ասքաթասունա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Euskadi Ta Askatasuna · [[:eu:Special:Search/Euskadi Ta Askatasuna|eu]] · [[:en:Special:Search/ETA (separatist group)|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքեան հակամարտութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque conflict · [[:eu:Special:Search/Euskal gatazka|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque conflict|en]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

=== Քաղաքականութիւն ===
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Պասքեան խորհրդարան]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque Parliament · [[:eu:Special:Search/Eusko Legebiltzarra|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque Parliament|en]]&lt;/small&gt;
# [[Նաւառայի խորհրդարան]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Parliament of Navarre · [[:eu:Special:Search/Nafarroako Parlamentua|eu]] · [[:en:Special:Search/Parliament of Navarre|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերու Երկրի քաղաքային համայնք]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Euskal Hirigune Elkargoa · [[:eu:Special:Search/Euskal Hirigune Elkargoa|eu]] · [[:en:Special:Search/Communauté d'agglomération du Pays Basque|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ալաւայի ընդհանուր ժողով]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;General Assembly of Araba · [[:eu:Special:Search/Arabako Batzar Nagusiak|eu]] · [[:en:Special:Search/General Assembly of Álava|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պիսքայայի ընդհանուր ժողով]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;General Assembly of Bizkaia · [[:eu:Special:Search/Bizkaiko Batzar Nagusiak|eu]] · [[:en:Special:Search/General Assembly of Biscay|en]]&lt;/small&gt;
# [[Կիփուսքոայի ընդհանուր ժողով]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;General Assembly of Gipuzkoa · [[:eu:Special:Search/Gipuzkoako Batzar Nagusiak|eu]] · [[:en:Special:Search/General Assembly of Gipuzkoa|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերու Երկրի ինքնավարութեան կանոնադրութիւն (1979)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Statute of Autonomy of the Basque Country of 1979 · [[:eu:Special:Search/Gernikako Estatutua|eu]] · [[:en:Special:Search/Statute of Autonomy of the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ախուրիա Էնէայի դաշինք]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Ajuria Enea Pact · [[:eu:Special:Search/Ajuria Eneako Ituna|eu]] · [[:en:Special:Search/Ajuria Enea Pact|en]]&lt;/small&gt;
# [[Լիսառա-Կարասիի համաձայնագիր]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Lizarra-Garazi Agreements · [[:eu:Special:Search/Lizarra-Garaziko Akordioa|eu]] · [[:en:Special:Search/Lizarra-Garazi Agreement|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքեան ազգային ազատագրական շարժման բանտարկեալներ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque National Liberation Movement prisoners · [[:eu:Special:Search/euskal preso politikoak|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque National Liberation Movement prisoners|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքեան հակամարտութեան զոհեր]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Victims of the Basque conflict · [[:eu:Special:Search/Euskal gatazkaren biktimak|eu]] · [[:en:Special:Search/Victims of the Basque conflict|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքեան ազգայնական կուսակցութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque Nationalist Party · [[:eu:Special:Search/Euzko Alderdi Jeltzalea|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque Nationalist Party|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ապերցալէ ձախ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Abertzale Left · [[:eu:Special:Search/Ezker abertzalea|eu]] · [[:en:Special:Search/Abertzale left|en]]&lt;/small&gt;
# [[Էուսքալ Հեռիա Պիլտու]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Euskal Herria Bildu · [[:eu:Special:Search/Euskal Herria Bildu|eu]] · [[:en:Special:Search/EH Bildu|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերու Երկրի ընկերվարական կուսակցութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Socialist Party of the Basque Country-Basque Country Left · [[:eu:Special:Search/Euskadiko Alderdi Sozialista|eu]] · [[:en:Special:Search/Socialist Party of the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

=== Գրականութիւն ===
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Պասքերէնի առաջին պտուղներ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Linguae vasconum primitiae · [[:eu:Special:Search/Linguae Vasconum Primitiae|eu]] · [[:en:Special:Search/Linguae Vasconum Primitiae|en]]&lt;/small&gt;
# [[Կերօ (գիրք)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Gero (book) · [[:eu:Special:Search/Gero Axular|eu]] · [[:en:Special:Search/Gero (book)|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ամայա կամ պասքերը Ը. դարուն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Amaya o los vascos en el siglo VIII · [[:eu:Special:Search/Amaya o los vascos en el siglo VIII|eu]] · [[:en:Special:Search/Amaya o los vascos en el siglo VIII|en]]&lt;/small&gt;
# [[Փերու Ապարքա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Peru Abarka · [[:eu:Special:Search/Peru Abarka|eu]] · [[:en:Special:Search/Peru Abarka|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ծաղկային խաղեր]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Floral Games · [[:eu:Special:Search/Lore Jokoak|eu]] · [[:en:Special:Search/Floral Games|en]]&lt;/small&gt;
# [[Կարոա (վէպ)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Garoa · [[:eu:Special:Search/Garoa eleberria|eu]]&lt;/small&gt;
# [[Հառի էթա հեռի]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Harri eta Herri · [[:eu:Special:Search/Harri eta herri|eu]]&lt;/small&gt;
# [[Լեթուրիայի գաղտնի օրագիր]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Leturiaren egunkari ezkutua · [[:eu:Special:Search/Leturiaren egunkari ezkutua|eu]]&lt;/small&gt;
# [[Օպապաքոաք]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Obabakoak · [[:eu:Special:Search/Obabakoak|eu]] · [[:en:Special:Search/Obabakoak|en]]&lt;/small&gt;
# [[Սերկաթիք փանփոշ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Zergatik panpox · [[:eu:Special:Search/Zergatik panpox|eu]]&lt;/small&gt;
# [[Սիսիֆօ մայթէ մինես]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Sisifo maite minez · [[:eu:Special:Search/Sisifo maite minez|eu]]&lt;/small&gt;
# [[Թրամուէյ դէպի ՍՓ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;SPrako tranbia · [[:eu:Special:Search/SPrako tranbia|eu]]&lt;/small&gt;
# [[Թուիսթ (վէպ)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Twist (Cano novel) · [[:eu:Special:Search/Twist Harkaitz Cano|eu]] · [[:en:Special:Search/Twist (Cano novel)|en]]&lt;/small&gt;
# [[Մաւրեր ենք մշուշին մէջ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Moroak gara behelaino artean · [[:eu:Special:Search/Moroak gara behelaino artean|eu]]&lt;/small&gt;
# [[Մինյան]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Miñan · [[:eu:Special:Search/Miñan|eu]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

=== Լրատուամիջոցներ ===
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Արկիա (շաբաթաթերթ)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Argia (magazine) · [[:eu:Special:Search/Argia aldizkaria|eu]] · [[:en:Special:Search/Argia (magazine)|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պեռիա (օրաթերթ)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Berria · [[:eu:Special:Search/Berria egunkaria|eu]] · [[:en:Special:Search/Berria|en]]&lt;/small&gt;
# [[Էուսքալ Իռաթի Թելեպիսթա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;EiTB · [[:eu:Special:Search/Euskal Irrati Telebista|eu]] · [[:en:Special:Search/EITB|en]]&lt;/small&gt;
# [[Խաքին (հանդէս)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Jakin (magazine) · [[:eu:Special:Search/Jakin aldizkaria|eu]] · [[:en:Special:Search/Jakin (magazine)|en]]&lt;/small&gt;
# [[Շիպերոքօ Պոցա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Xiberoko Botza · [[:eu:Special:Search/Xiberoko Botza|eu]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

=== Անձեր ===
♀ նշանը ցոյց կու տայ կիներու կենսագրութիւնները։
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Էնեքօ Արիսթա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Eneko Arista · [[:eu:Special:Search/Eneko Aritza|eu]] · [[:en:Special:Search/Íñigo Arista|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ֆրանչիսքոս Քսաւերիոս]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Francis Xavier · [[:eu:Special:Search/Frantzisko Xabierkoa|eu]] · [[:en:Special:Search/Francis Xavier|en]]&lt;/small&gt;
# [[Իգնատիոս Լոյոլացի]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Ignatius of Loyola · [[:eu:Special:Search/Ignazio Loiolakoa|eu]] · [[:en:Special:Search/Ignatius of Loyola|en]]&lt;/small&gt;
# [[Խուան Սեպասթիան Էլքանօ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Juan Sebastian Elkano · [[:eu:Special:Search/Juan Sebastian Elkano|eu]] · [[:en:Special:Search/Juan Sebastián Elcano|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ժան տ՚Ալպրէ]] ♀ &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Jeanne d'Albret · [[:eu:Special:Search/Joana Albretekoa|eu]] · [[:en:Special:Search/Jeanne d'Albret|en]]&lt;/small&gt;
# [[Լոփէ տէ Ակիռէ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Lope de Aguirre · [[:eu:Special:Search/Lope Agirre|eu]] · [[:en:Special:Search/Lope de Aguirre|en]]&lt;/small&gt;
# [[Մանուէլ Լառամենտի]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Manuel Larramendi · [[:eu:Special:Search/Manuel Larramendi|eu]] · [[:en:Special:Search/Manuel Larramendi|en]]&lt;/small&gt;
# [[Էսթեպան Կարիպայ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Esteban Garibai · [[:eu:Special:Search/Esteban Garibai|eu]] · [[:en:Special:Search/Esteban de Garibay|en]]&lt;/small&gt;
# [[Միկէլ տէ Ունամունօ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Miguel de Unamuno · [[:eu:Special:Search/Miguel de Unamuno|eu]] · [[:en:Special:Search/Miguel de Unamuno|en]]&lt;/small&gt;
# [[Փետրօ Առուփէ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Pedro Arrupe · [[:eu:Special:Search/Pedro Arrupe|eu]] · [[:en:Special:Search/Pedro Arrupe|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ֆրանսուա Քապառիւս]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;François Cabarrus · [[:eu:Special:Search/François Cabarrus|eu]] · [[:en:Special:Search/François Cabarrus|en]]&lt;/small&gt;
# [[Քասիլտա Իթուռիսար]] ♀ &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Casilda Iturrizar · [[:eu:Special:Search/Casilda Iturrizar|eu]] · [[:en:Special:Search/Casilda Iturrizar|en]]&lt;/small&gt;
# [[Սապինօ Արանա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Sabino Arana · [[:eu:Special:Search/Sabino Arana|eu]] · [[:en:Special:Search/Sabino Arana|en]]&lt;/small&gt;
# [[Տոլորէս Իպառուրի]] ♀ &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Dolores Ibárruri · [[:eu:Special:Search/Dolores Ibarruri|eu]] · [[:en:Special:Search/Dolores Ibárruri|en]]&lt;/small&gt;
# [[Չիլյարտեկի]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Txillardegi · [[:eu:Special:Search/Txillardegi|eu]] · [[:en:Special:Search/Txillardegi|en]]&lt;/small&gt;
# [[Իցիար Իթունյօ]] ♀ &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Itziar Ituño · [[:eu:Special:Search/Itziar Ituño|eu]] · [[:en:Special:Search/Itziar Ituño|en]]&lt;/small&gt;
# [[Մայալեն Լուխանպիօ]] ♀ &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Maialen Lujanbio · [[:eu:Special:Search/Maialen Lujanbio|eu]] · [[:en:Special:Search/Maialen Lujanbio|en]]&lt;/small&gt;
# [[Փետրօ Միկէլ Էչենիքէ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Pedro Miguel Etxenike · [[:eu:Special:Search/Pedro Migel Etxenike|eu]] · [[:en:Special:Search/Pedro Miguel Echenique|en]]&lt;/small&gt;
# [[Էտուրնէ Փասապան]] ♀ &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Edurne Pasaban · [[:eu:Special:Search/Edurne Pasaban|eu]] · [[:en:Special:Search/Edurne Pasaban|en]]&lt;/small&gt;
# [[Միկէլ Ինտուրայն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Miguel Indurain · [[:eu:Special:Search/Miguel Indurain|eu]] · [[:en:Special:Search/Miguel Induráin|en]]&lt;/small&gt;
# [[Մորիս Ռաւէլ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Maurice Ravel · [[:eu:Special:Search/Maurice Ravel|eu]] · [[:en:Special:Search/Maurice Ravel|en]]&lt;/small&gt;
# [[Միքել Լապոա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Mikel Laboa · [[:eu:Special:Search/Mikel Laboa|eu]] · [[:en:Special:Search/Mikel Laboa|en]]&lt;/small&gt;
# [[Իսարօ Անտրէս]] ♀ &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Izaro Andrés · [[:eu:Special:Search/Izaro Andres|eu]] · [[:en:Special:Search/Izaro Andrés|en]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

=== Խոհանոց ===
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Փինչօ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Pincho · [[:eu:Special:Search/Pintxo|eu]] · [[:en:Special:Search/Pincho|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքեան խնձորագինի]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque cider · [[:eu:Special:Search/Sagardo|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque cider|en]]&lt;/small&gt;
# [[Չաքոլի]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Txakoli · [[:eu:Special:Search/Txakolin|eu]] · [[:en:Special:Search/Txakoli|en]]&lt;/small&gt;
# [[Սակարտոթեկի]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Sagardotegi · [[:eu:Special:Search/Sagardotegi|eu]] · [[:en:Special:Search/Sagardotegi|en]]&lt;/small&gt;
# [[Փաչարան]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Patxaran · [[:eu:Special:Search/Patxaran|eu]] · [[:en:Special:Search/Pacharán|en]]&lt;/small&gt;
# [[Իտիասապալ պանիր]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Idiazabal cheese · [[:eu:Special:Search/Idiazabal gazta|eu]] · [[:en:Special:Search/Idiazabal cheese|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ռոնքալ պանիր]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Roncal cheese · [[:eu:Special:Search/Erronkari gazta|eu]] · [[:en:Special:Search/Roncal cheese|en]]&lt;/small&gt;
# [[Քալիմոչօ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Kalimotxo · [[:eu:Special:Search/Kalimotxo|eu]] · [[:en:Special:Search/Kalimotxo|en]]&lt;/small&gt;
# [[Քոքոչա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Kokotxas · [[:eu:Special:Search/Kokotxa|eu]] · [[:en:Special:Search/Kokotxas|en]]&lt;/small&gt;
# [[Չոքօ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Txoko · [[:eu:Special:Search/Txoko|eu]] · [[:en:Special:Search/Txoko|en]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

=== Արուեստ եւ յուշարձաններ ===
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Սանթիմամինյէ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Santimamiñe · [[:eu:Special:Search/Santimamiñe|eu]] · [[:en:Special:Search/Santimamiñe|en]]&lt;/small&gt;
# [[Սորկինեչէ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Sorginetxe · [[:eu:Special:Search/Sorginetxe|eu]] · [[:en:Special:Search/Sorginetxe|en]]&lt;/small&gt;
# [[Թուտելայի մզկիթ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Mosque of Tudela · [[:eu:Special:Search/Tuterako meskita|eu]]&lt;/small&gt;
# [[Էունաթէի Սուրբ Մարիամ եկեղեցի]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Church of Saint Mary of Eunate · [[:eu:Special:Search/Eunateko Andre Maria|eu]] · [[:en:Special:Search/Church of Saint Mary of Eunate|en]]&lt;/small&gt;
# [[Լէյրէի վանք]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Monastery of Leyre · [[:eu:Special:Search/Leireko monasterioa|eu]] · [[:en:Special:Search/Monastery of Leyre|en]]&lt;/small&gt;
# [[Փամփլոնայի մայր տաճար]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Cathedral of Pamplona · [[:eu:Special:Search/Iruñeko katedrala|eu]] · [[:en:Special:Search/Pamplona Cathedral|en]]&lt;/small&gt;
# [[Արանցասուի սրբավայր]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Sanctuary of Arantzazu · [[:eu:Special:Search/Arantzazuko santutegia|eu]] · [[:en:Special:Search/Sanctuary of Arantzazu|en]]&lt;/small&gt;
# [[Հովին սանտրը]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;The Comb of the Wind · [[:eu:Special:Search/Haizearen orrazia|eu]] · [[:en:Special:Search/Comb of the Wind|en]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

=== Երաժշտութիւն ===
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Պասքեան արմատական ռոք]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque Radical Rock · [[:eu:Special:Search/Euskal Rock Erradikala|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque Radical Rock|en]]&lt;/small&gt;
# [[Կերնիքաքօ Արպոլա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Gernikako Arbola (anthem) · [[:eu:Special:Search/Gernikako Arbola (abestia)|eu]] · [[:en:Special:Search/Gernikako Arbola|en]]&lt;/small&gt;
# [[Չալափարթա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Txalaparta · [[:eu:Special:Search/Txalaparta|eu]] · [[:en:Special:Search/Txalaparta|en]]&lt;/small&gt;
# [[Ալպոքա]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Alboka · [[:eu:Special:Search/Alboka|eu]] · [[:en:Special:Search/Alboka|en]]&lt;/small&gt;
# [[Չիսթու]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Txistu · [[:eu:Special:Search/Txistu|eu]] · [[:en:Special:Search/Txistu|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքեան երաժշտութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque music · [[:eu:Special:Search/Euskal musika|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque music|en]]&lt;/small&gt;
# [[Փասթորալա (Սուլի թատրոն)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Pastoral (theatre of Soule) · [[:eu:Special:Search/Pastorala|eu]] · [[:en:Special:Search/Pastoral (theatre of Soule)|en]]&lt;/small&gt;
# [[Մասքարատա (Սուլի բարեկենդան)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Maskarada (carnival of Soule) · [[:eu:Special:Search/Maskarada|eu]] · [[:en:Special:Search/Maskarada (carnival of Soule)|en]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

=== Դիցաբանութիւն ===
&lt;div style=&quot;column-width:22em; column-gap:2.5em;&quot;&gt;
# [[Պասքեան դիցաբանութիւն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basque mythology · [[:eu:Special:Search/Euskal mitologia|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque mythology|en]]&lt;/small&gt;
# [[Մարի (դիցուհի)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Mari (goddess) · [[:eu:Special:Search/Mari (mitologia)|eu]] · [[:en:Special:Search/Mari (goddess)|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասախաուն]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Basajaun · [[:eu:Special:Search/Basajaun|eu]] · [[:en:Special:Search/Basajaun|en]]&lt;/small&gt;
# [[Պասքերու Երկրի բարեկենդաններ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Carnivals in the Basque Country · [[:eu:Special:Search/Euskal Herriko inauteriak|eu]] · [[:en:Special:Search/Carnivals in the Basque Country|en]]&lt;/small&gt;
# [[Օլենցերօ]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Olentzero · [[:eu:Special:Search/Olentzero|eu]] · [[:en:Special:Search/Olentzero|en]]&lt;/small&gt;
# [[Սորկին (դիցաբանութիւն)]] &lt;small style=&quot;opacity:0.75;&quot;&gt;Sorginak · [[:eu:Special:Search/Sorgin|eu]] · [[:en:Special:Search/Sorginak|en]]&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;clear:both; margin:2em 0 0.5em; padding:0.8em 1.1em; border-left:4px solid #9C3D36;&quot;&gt;
'''Միւս կողմը.''' Միաժամանակ պասք խմբագիրները Պասքերէն Ուիքիփետիայի մէջ կը գրեն արեւմտահայերէնի, արեւմտահայ պատմութեան, սփիւռքի եւ նշանաւոր արեւմտահայ կիներու մասին։ Անոնց ցանկին ու արդիւնքներուն կրնաք հետեւիլ [[:eu:Atari:Hezkuntza/Lehiaketak/Armenia|անոնց մրցոյթի էջին]] վրայ։
&lt;/div&gt;

== Արդիւնքներ ==
Աւարտած յօդուածները աւելցուցէք ներքեւ՝ &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;# [[Յօդուածին անունը]] ~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; ձեւով։ Բոլոր խմբագրութիւններուն կարելի է հետեւիլ նաեւ &lt;code&gt;#WALxEWKE&lt;/code&gt; պիտակով՝ [https://hashtags.wmcloud.org/?query=WALxEWKE&amp;startdate=2026-10-01&amp;enddate=2026-10-31 Hashtags գործիքին] միջոցով։

&lt;!-- Ներքեւ աւելցուցէք ձեր յօդուածները --&gt;

* [[Պասքերէն]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 09:50, 4 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
* [[Նաւառայի խորհրդարան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 4 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
* [[Լէյրէի վանք]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:19, 4 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
* [[Պասքերու Երկիր]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:52, 4 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
* [[Պասքեան դիցաբանութիւն]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 12:09, 4 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
* [[Ալաւա]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 15:00, 4 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
* [[Մարի (դիցուհի)]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:21, 8 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
[[Ստորոգութիւն:Խմբագրաթոններ]]
* [[Էնեքօ Արիսթա]] --[[Մասնակից:ShahenWasHere|ShahenWasHere]] ([[Մասնակցի քննարկում:ShahenWasHere|քննարկում]]) 14:38, 8 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
* [[Էտուրնէ Փասապան]] --[[Մասնակից:ShahenWasHere|ShahenWasHere]] ([[Մասնակցի քննարկում:ShahenWasHere|քննարկում]]) 14:45, 8 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
* [[Պասքեր]] --[[Մասնակից:ShahenWasHere|ShahenWasHere]] ([[Մասնակցի քննարկում:ShahenWasHere|քննարկում]]) 15:11, 8 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)
* [[Պասքերու Երկիր (ինքնավար համայնք)]] --[[Մասնակից:ShahenWasHere|ShahenWasHere]] ([[Մասնակցի քննարկում:ShahenWasHere|քննարկում]]) 15:33, 8 Հոկտեմբեր 2026 (UTC)</text>
      <sha1>i59xhiihlqoei377dwijpwpd41ic7wn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Էնեքօ Արիսթա</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33538</id>
    <revision>
      <id>255914</id>
      <timestamp>2026-10-08T14:37:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ShahenWasHere</username>
        <id>140</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Անձ}}  '''Էնեքօ Արիսթա''' (մօտ. 771-790 - 851 կամ 852) [[Պասքեր|պասք]] [[ցեղապետ]] էր եւ [[Փամփլոնայի թագաւոր|Փամփլոնայի]] առաջին թագաւորը։{{Sfn|Collins|1990|p=41}}{{Sfn|Lévi-Provençal|1953|p=11}} Կ՚ենթադրուի, որ ան ճանաչում ձեռք բերած է 816-ին Փանքորպոյի ճակատամարտ (816)|Փանքորպոյի ճակատամար...»:</comment>
      <origin>255914</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22721" sha1="lkw1jhnbvy5byoenz6cjiexp50aze8j" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Անձ}}

'''Էնեքօ Արիսթա''' (մօտ. 771-790 - 851 կամ 852) [[Պասքեր|պասք]] [[ցեղապետ]] էր եւ [[Փամփլոնայի թագաւոր|Փամփլոնայի]] առաջին թագաւորը։{{Sfn|Collins|1990|p=41}}{{Sfn|Lévi-Provençal|1953|p=11}} Կ՚ենթադրուի, որ ան ճանաչում ձեռք բերած է 816-ին [[Փանքորպոյի ճակատամարտ (816)|Փանքորպոյի ճակատամարտին]] տեղական [[Գարոլինկեան արքայատոհմ|ֆրանքական]] կողմնակիցներուն պարտութենէն ետք, իսկ անոր իշխանութիւնը սովորաբար կը թուագրուի 824-ին [[Ռոնսըվոյի կիրճի ճակատամարտ (824)|գարոլինկեան բանակի մը պարտութենէն]] կարճ ժամանակ ետք։

Ժամանակագիրները զինք առաջին անգամ կը յիշատակեն որպէս [[Գորտովայի Էմիրութիւն|Գորտովայի Էմիրութեան]] դէմ ապստամբ՝ 840-էն մինչեւ տասը տարի ետք վրայ հասած իր մահը։ Յիշուելով որպէս ազգին հիմնադիրը՝ ան արդէն 10-րդ դարուն կը կոչուէր «Արիսթա» մականունով,{{Sfn|Lacarra de Miguel|1945|p=204}} որ կը ծագի կա՛մ պասքերէն ''Aritza'' (''Haritza''/''Aiza'', բառացի՝ «կաղնին», այսինքն՝ «տոկունը») բառէն, կա՛մ լատիներէն ''Aresta'' («նշանակալին») բառէն։{{Sfn|Caro Baroja|1978|p=48}}

== Ծագում ==
Ինիկօ Արիսթայի ծագումը մութ է։ Նոյնիսկ անոր հօր անուան շուրջ համաձայնութիւն չկայ։ Լէյրէի մէջ պահուող շնորհագիր մը զինք կը նկարագրէ որպէս ''Enneco ... filius Simeonis'' (Ինիկօ՝ Խիմենոյի որդի), իսկ Լէյրէի այլ փաստաթուղթ մը կը պարունակէ մահագրութիւն մը՝ ''Enneco Garceanes, que fuit vulgariter vocas Areista'' (Ինիկօ Կարսէս [Կարսիայի որդի], որ ժողովրդականօրէն Արիսթա կը կոչուի) ձեւակերպումով։ Յետագայ բազմաթիւ պատմաբաններ հետեւած են ասոնցմէ մէկուն կամ միւսին, սակայն երկուքին վստահելիութիւնն ալ կասկածի տակ կ՚առնուի՝ յետագային աղաւաղուած կամ կեղծուած ըլլալու հաւանականութեան պատճառով։

11-րդ դարու ժամանակագիրներ [[Իպն Հայեան]], որ զինք եւ իր եղբայրը կը կոչէ ''իպն Ուաննաքօ'' ({{langx|ar|بن&amp;nbsp;ونّقه}}, Ինիկես) ''ալ-Պասքունիս'',&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Vasconavarros|last=Esparza Zabalegi|first=Jose Mari|publisher=Txalaparta|year=2012|isbn=9788415313-41-0|location=Tafalla|pages=248}}&lt;/ref&gt;{{Sfn|Martínez Díez|2007|p=22}} եւ [[Ալ-Ուտրի]], որ զինք կը կոչէ ''իպն Եաննաքօ'', երկուքն ալ այսպիսով ցոյց կու տան, որ անոր հայրն ալ Ինիկօ կը կոչուէր։{{Sfn|Martínez Díez|2007|p=22}} Ըստ [[Ռոտրիկօ Խիմենես տէ Ռատա|Ռոտրիկօ Խիմենես տէ Ռատայի]] (մօտ. 1170-1247)՝ ան եղած է [[Պիկոռ|Պիկոռի]] կոմսը, կամ առնուազն այնտեղէն սերած է, սակայն ասոր մասին գրեթէ ժամանակակից որեւէ վկայութիւն չկայ։{{Sfn|Barrau-Dihigo|1900|p=}}

Ենթադրուած է, որ ան ազգական էր [[:ca:Garcia Ximenes|Կարսիա Խիմենեսի]], որ 8-րդ դարու վերջաւորութեան, յաջորդելով իր հօր՝ [[Խիմենօ Փամփլոնացի|Ուժեղ Խիմենոյին]], գլխաւորեց [[Վասքոնիայի դքսութիւն|Վասքոնիայի]] մէջ [[Գարոլինկեաններ|գարոլինկեան]] ընդարձակման դէմ դիմադրութիւնը։ Փամփլոնայի միապետներու երկրորդ արքայատոհմը, որ պիտի փոխարինէր անորը՝ [[Խիմենեան արքայատոհմ|Խիմենեանները]], սովորաբար կը նկատուի անոր ազգակից։{{Sfn|Lacarra de Miguel|1945|p=207}}

Ինիկոյի մօր անունը անյայտ է (երբեմն անհիմն կերպով կը կոչուի Օննեքա), սակայն յայտնի է, որ ան նաեւ ամուսնացած է տեղացի ''[[մուուալլատ]]'' տէր Մուսա իպն Ֆորթուն ալ-Քասաուիի հետ, որմէ ունեցած է որդի մը՝ [[Մուսա իպն Մուսա ալ-Քասաուի]]։{{efn|Ժամանակագիրներ [[Իպն Հայեան]] եւ [[Ալ-Ուտրի]] Ինիկոն եւ Ֆորթուն Ինիկեսը բացայայտօրէն կը կոչեն Մուսա իպն Մուսայի մօրենական եղբայրներ։ Մօր ամուսնութիւններուն հերթականութիւնը ենթադրութիւններու առարկայ եղած է. Լեվի-Փրովանսալ եւ Փերես տէ Ուրպել կը գտնեն, որ Ինիկոյի այրիացած մայրը ամուսնացած է Մուսա իպն Ֆորթունի հետ, մինչ Սանչես Ալպորնոս («Problemas») պնդած է, որ քրիստոնեայ ամուսինին հետ ամուսնութիւնը յաջորդած է իսլամ ամուսինին հետ ամուսնութեան։{{Sfn|Sánchez Albornoz |1959 |pp=14–15}}}} Այս կրտսեր Մուսան պիտի դառնար [[Պանու Քասի|Պանու Քասիներու]] գլուխը, [[Թուտելա|Թուտելայի]] տիրակալը եւ [[Էպրօ|Էպրօյի]] հովիտին գլխաւոր տէրերէն մէկը։ Այս ազգակցութեան պատճառով Ինիկօ եւ իր ազգականները յաճախ դաշնակցած են Մուսա իպն Մուսայի հետ. այս կապը Ինիկոյին կարելիութիւն տուաւ իր ազդեցութիւնը տարածելու [[Պիրենեան լեռներ|պիրենեան]] հովիտներու ընդարձակ տարածքներու վրայ եւ վճռական դեր խաղաց այն ապստամբութիւններուն մէջ, որոնք պիտի յանգէին Փամփլոնայի՝ Էմիրութենէն խզուելուն։

== Իշխանութեան հասնիլը ==
[[Պատկեր:Iñigo_Arista_de_Pamplona_-_Compendio_de_crónicas_de_reyes_(Biblioteca_Nacional_de_España).png|ձախից|մինի|347x347փքս|Ինիկոյի պատկերը «Թագաւորներու ժամանակագրութիւններու ժողովածու» գասթիլեան ձեռագիրին մէջ, մօտ. 1312-1325]]
Ընտանիքը իշխանութեան հասաւ հիւսիսային [[Իպերական թերակղզի|Իպերիոյ]] մէջ [[Ֆրանքեր|ֆրանքական]] եւ [[Գորտովայի խալիֆայութիւն|գորտովական]] ազդեցութեան շուրջ մղուած պայքարներու ընթացքին։ 799-ին ֆրանքամէտ մարդասպաններ սպաննեցին [[Փամփլոնա|Փամփլոնայի]] կառավարիչ [[Մութարրիֆ իպն Մուսա|Մութարրիֆ իպն Մուսան]], որ հաւանաբար Մուսա իպն Մուսա ալ-Քասաուիի ազգականն էր։ Իպն Հայեան կը հաղորդէ, թէ 816-ին Ապտ ալ-Քարիմ իպն Ապտ ալ-Ուահիտ իպն Մուղիթ ռազմարշաւ ձեռնարկեց ֆրանքամէտ «Աստուծոյ թշնամիին»՝ Փամփլոնայի ''[[սահիպ]]'' ({{langx|ar|صاحب&amp;nbsp;بنبلونة}}) [[Վելասքօ Կասքոնացի|Վելասքօ Կասքոնացիին]] ({{langx|ar|بلشك&amp;nbsp;الجلشقي}}, ''Balašk al-Ŷalašqī'') դէմ, որ միաւորած էր քրիստոնեայ եւ հեթանոս խմբակները։ Կողմերը մղեցին [[Փանքորպոյի ճակատամարտ (816)|եռօրեայ ճակատամարտ մը]], որուն ընթացքին [[Գորտովայի Էմիրութիւն|Գորտովայի]] կողմնակից խմբակը ջախջախեց իր թշնամիները եւ սպաննեց Վելասքոն, ինչպէս նաեւ [[Ալֆոնսօ Բ. Ասթուրիացի|Ասթուրիայի Ալֆոնսօ Բ.-ի]] ազգական Կարսիա Լոփեսը, «Փամփլոնայի մարտիկ/ասպետ» Սանչոն եւ հեթանոս մարտիկ «Սալթան»ը։ Ֆրանքամէտ ուժերու այս պարտութիւնը, ըստ երեւոյթին, ֆրանքադէմ Ինիկոյին կարելիութիւն տուաւ իշխանութեան գալու։

Կը պատմուի, թէ 820-ին Ինիկօ միջամտեց [[Արակոնի կոմսութիւն|Արակոնի կոմսութեան]] գործերուն՝ վտարելով ֆրանքական վասալ կոմս [[Ազնար Ա. Կալինտես|Ազնար Ա. Կալինտեսը]] յօգուտ [[Կարսիա Կալինտես|Կարսիա Կալինտեսի]], որ դարձաւ Ինիկոյի փեսան։ 824-ին կոմսեր [[Էպլուս|Էպլուսի]] եւ [[Ազնար Սանչես|Ազնար Սանչեսի]] գլխաւորած գարոլինկեան զօրք մը արշաւեց Փամփլոնայի վրայ, սակայն պարտութիւն կրեց [[Ռոնսըվոյի կիրճի ճակատամարտ (824)|Ռոնսըվոյի երկրորդ ճակատամարտին]]։{{Sfn|Martínez Díez|2007|p=23}}

Աւանդաբար այս ճակատամարտը կը ներկայացուի որպէս Ինիկոյի՝ [[Փամփլոնայի թագաւոր]] թագադրուելուն պատճառ, սակայն ո՛չ ճակատամարտին անոր մասնակցութեան, ո՛չ ալ անկէ ետք անոր թագադրութեան մասին ուղղակի վկայութիւն կայ, եւ արաբ ժամանակագիրները զինք կը կոչեն նոյն տիտղոսով, որ տրուած էր Վելասքոյին՝ «Փամփլոնայի տէր»։ Արտաքին ուժերուն դէմ անկախութիւնը պահելու համար անոր իշխանութիւնը մշտապէս կ՚օգտուէր իսլամներու եւ քրիստոնեաներու թէ՛ ներքին, թէ՛ փոխադարձ հակամարտութիւններէն։

== Ապստամբութիւն եւ մահ ==
840-ին Սարակոսայի ''[[վալի]]'' Ապտ Ալլահ իպն Քուլայպ յարձակեցաւ Ինիկոյի հողերուն վրայ, ինչ որ Ինիկոյի խորթ եղբայրը՝ Մուսա իպն Մուսան, մղեց ապստամբութեան։{{Sfn|Granja|1967|pp=468–69}} Ինիկոյի որդին՝ [[Կարսիա Ինիկես Փամփլոնացի|Կարսիան]], գործեց որպէս [[ռեգենտ]]՝ համագործակցելով Ինիկոյի մարտիկ եղբօր՝ [[Ֆորթուն Ինիկես|Ֆորթուն Ինիկեսի]] ({{langx|ar|فرتون&amp;nbsp;بن&amp;nbsp;ونّقه}}, ''Fortūn ibn Wannaqo'') հետ, որ նաեւ Մուսայի խորթ եղբայրն էր, եւ անոնք Մուսայի միացան Գորտովայի Էմիրութեան դէմ ապստամբութեան մէջ։ [[Գորտովայի էմիր]] [[Ապտ ըր-Ռահման Բ.]] յաջորդ տարիներուն պատժիչ արշաւներ ձեռնարկեց։

843-ի ճակատամարտի մը ընթացքին Ֆորթուն Ինիկես սպաննուեցաւ, իսկ Մուսան ձիէն վար նետուելով ստիպուեցաւ ոտքով փախչիլ. Ինիկօ եւ իր որդին՝ Կալինտօ, վիրաւորուած ազատեցան, եւ քանի մը ազնուականներ, որոնցմէ ամենանշանաւորը Վելասքօ Կարսէսն էր, անցան Ապտ ըր-Ռահմանի կողմը։ Յաջորդ տարին Ինիկոյի իսկ որդին՝ Կալինտօ Ինիկես, եւ Մուսայի որդին՝ Լուպպ իպն Մուսա, անցան Գորտովայի կողմը, եւ Մուսա ստիպուեցաւ ենթարկուիլ։ 845-ի կարճատեւ արշաւէ մը ետք հաստատուեցաւ ընդհանուր հաշտութիւն։ 850-ին Մուսա դարձեալ բացայայտ ապստամբութիւն բարձրացուց՝ Փամփլոնայի աջակցութեամբ,{{Sfn|Granja|1967|pp=468–69}} եւ [[Ֆրանսա|ֆրանսական]] արքունիքը ընդունեց «նաւառացիներու դուքսեր» Ինտուոյի (որ կը կարծուի, թէ Ինիկոն է) եւ Միթիոյի{{efn|Փերես տէ Ուրպել զայն նոյնացուցած է [[Խիմենօ Փամփլոնացի|Խիմենօ Փամփլոնացիին]] հետ, սակայն Սանչես Ալպորնոս կը մերժէ այս նոյնացումը։}} դեսպանները։

Ինիկօ մահացաւ [[Իսլամական օրացոյց|իսլամական օրացոյցի]] 237 թուականին, որ կը համապատասխանէ 851-ի վերջաւորութեան կամ 852-ի սկիզբին, եւ իրեն յաջորդեց որդին՝ Կարսիա Ինիկես, որ արդէն կը կառավարէր թագաւորութիւնը՝ հօր մահուան նախորդած երկարատեւ հիւանդութեան ընթացքին։{{Sfn|Martínez Díez|2007|p=23}}{{efn|Լեվի-Փրովանսալ եւ Կարսիա Կոմես. Սանչես Ալպորնոս («Problemas»)։ Ենթադրուած է, որ Ինիկոյի մահէն ետք կա՛մ [[Խիմենօ Փամփլոնացի]], կա՛մ անոր որդին՝ [[Կարսիա Խիմենես Փամփլոնացի|Կարսիա Խիմենես]], ռեգենտ եղած է, սակայն քանի որ Ալ-Անտալուսի ժամանակագիրները ցոյց կու տան, որ Կարսիա Ինիկես արդէն իսկ հօր մահէն առաջ ղեկավարի դեր կը կատարէր, ասիկա քիչ հաւանական է։}}

== Լէյրէ, Նաւառայի գլխաւոր վանքը ==
Ինիկոյի կենդանութեան օրօք Նաւառայի տարածքին քանի մը վանքերու գոյութիւնը վկայուած է այն ժամանակ, երբ գորտովացի քահանայ [[Եւղոգիոս Գորտովացի|Եւղոգիոս]] ստիպուած եղաւ մնալ այդ շրջանին մէջ (848)։ [[Ուիլիեսինտ|Ուիլիեսինտին]] ուղղուած նամակի մը մէջ Եւղոգիոս ոչ միայն կը յայտնէ, թէ պասք առաջնորդը ''christicola princeps'' (Քրիստոսը պաշտող իշխան) էր, այլեւ կու տայ Փամփլոնայէն ոչ շատ հեռու գտնուող երեք վանքերու անունները՝ Սիրեսա, Ս. Զաքարիա եւ Լէյրէ։

9-րդ դարուն հիմնուած խորհրդանշական [[Լէյրէի վանք|Լէյրէի վանքը]],{{Sfn|Collins|1990|p=146}} որուն հիմնադրութիւնը աւելի ուշ վերագրուեցաւ Փամփլոնայի թագաւորին, կը զօրանար իրեն շնորհուած հողերով եւ կալուածներով։ Վանքին արխիւներուն մէջ պահուող փաստաթուղթ մը ցոյց կու տայ, որ 842-ին Ինիկօ Եսա աւանն ու անոր հողերը շնորհած է Լէյրէին («''Ego rex Eneco concedo...''»), թէեւ այս շնորհը արձանագրող փաստաթուղթին վաւերականութիւնը վիճելի է։ Կը հաղորդուի, թէ Ինիկօ ինք 851/852-ին իր մահէն ետք թաղուած է այդ վանքին մէջ։

== Տոհմ եւ ընտանեկան կապեր ==
Ինիկոյի կնոջ (կամ կիներուն) անունը ժամանակակից արձանագրութիւններուն մէջ չի յիշատակուիր, թէեւ դարեր ետք գրուած աղբիւրներ անոր կու տան Թոտա կամ Օննեքա անունը։{{Sfn|Settipani|2004|p=}} Գիտնականներուն միջեւ վէճ կայ նաեւ անոր ծագումին շուրջ. ոմանք կ՚ենթադրեն, որ ան Փամփլոնայի տէր [[Վելասքօ Կասքոնացի|Վելասքոյի]] (սպաննուած՝ 816-ին) դուստրն էր, իսկ ուրիշներ զինք կը նկատեն [[Ազնար Ա. Կալինտես|Ազնար Ա. Կալինտեսի]] ազգականուհին։{{efn|Մելլօ Վազ տէ Սաօ Փայօ. Սթասեր։ Այս նոյնացումները հիմնուած են յաջորդ սերունդներուն տրուած անուններուն վրայ, սակայն Սանչես Ալպորնոս («Problemas») զգուշացուցած է, թէ վտանգաւոր է ենթադրել, որ անուններու նման գործածութիւնը կ՚ապացուցէ յստակ ընտանեկան կապ։}} Ան ունէր հետեւեալ յայտնի զաւակները.

* Ասսոնա Ինիկես, որ ամուսնացաւ իր հօր խորթ եղբօր՝ Թուտելայի եւ [[Ուէսքա|Ուէսքայի]] տէր [[Մուսա իպն Մուսա ալ-Քասաուի|Մուսա իպն Մուսա ալ-Քասաուիի]] հետ
* [[Կարսիա Ինիկես Փամփլոնացի|Կարսիա Ինիկես]], ռեգենտ, ապա Ինիկոյի յաջորդը որպէս «թագաւոր»։
* Կալինտօ Ինիկես, որ փախաւ Գորտովա, ուր բարեկամացաւ Եւղոգիոս Գորտովացիին հետ։ Ըստ երեւոյթին՝ անոր որդին էր [[Մուսա իպն Կալինտ|Մուսա իպն Կալինտը]]՝ 860-ին Ուէսքայի ''ամիլ''ը, որ սպաննուեցաւ 870-ին։{{Sfn|Sánchez Albornoz|1959|p=32}}
* Դուստր մը (Նունիլոնա՞), որ ամուսնացաւ [[Արակոն|Արակոնի]] կոմս [[Կարսիա Կալինտես|Կարսիա ''էլ Մալոյի'']] (''Չար'') հետ։{{Sfn|Martínez Díez|2007|p=23}}

== Պատմական ժառանգութիւն ==
Ինիկոյի հիմնած արքայատոհմը իշխեց մօտաւորապէս 80 տարի եւ 905-ին փոխարինուեցաւ մրցակից արքայատոհմով մը։ Սակայն ամուսնական կապերու շնորհիւ [[Նաւառա|Նաւառայի]] յետագայ թագաւորները Ինիկոյէն կը սերէին, եւ կարգ մը պատումներ նոյնիսկ սխալմամբ զանոնք կը ներկայացնէին որպէս Ինիկոյի ուղիղ արական գիծէն սերած։ Ան կը յիշուի որպէս նաւառացի ազգին հիմնադիրը։

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծանցանկ}}

== Յղումներ ==
{{Reflist|2}}

== Աղբիւրներ ==
{{refbegin}}
* {{cite journal|last=Barrau-Dihigo|first=Lucien|title=Les origines du royaume de Navarre d'apres une théorie récente|journal=Revue Hispanique|volume=7|number=21–22|pages=141–222|year=1900|issn=9965-0355|language=FR|url=https://dialnet.unirioja.es/servlet/articulo?codigo=2768633}}
*{{cite book|title=Sondeos históricos|last=Caro Baroja|first=Julio|publisher=Txertoa|year=1978|isbn=9788471480385|location=San Sebastián|language=ES|author-link=Julio Caro Baroja}}
* {{cite book|title=The Basques|last=Collins|first=Roger|publisher=Basil Blackwell|year=1990|isbn=0631175652|edition=2nd|location=Oxford, UK|author-link=Roger Collins}}
* {{cite journal|last1=García Gómez|first1=Emilio|author-link=Emilio García Gómez|last2=Lévi-Provençal|first2=Évariste|title=Textos inéditos del ''Muqtabis'' de Ibn Hayyan sobre los orígines del Reino de Pamplona|year=1954|journal=Al-Andalus|volume=19|number=2|pages=295–316|issn=0304-4335|language=ES}}
* {{cite journal|last=Granja|first=Fernando de la|title=La Marca Superior en la obra de Al-'Udri|year=1967|journal=Estudios de Edad Media de la Corona de Aragón|volume=8|pages=447–545|oclc=694519776|url=http://cema.unizar.es/wp-content/uploads/2011/08/la-marca-superior.pdf}}
* {{cite journal|last=Lacarra de Miguel|first=José María|title=Textos navarros del Códice de Roda|year=1945|journal=Estudios de Edad Media de la Corona de Aragón|volume=1|pages=193–284|oclc=694519776|url=http://cema.unizar.es/wp-content/uploads/2011/08/textos-navarros-codice-roda.pdf}}
* {{cite journal|last=Lévi-Provençal|first=Évariste|author-link=Évariste Lévi-Provençal|title=Du nouveau sur le royaume de Pampelune au IXe siècle|year=1953|journal=Bulletin Hispanique|volume=55|number=1|pages=5–22|language=FR|publisher=Université de Bordeaux|issn=0007-4640|doi=10.3406/hispa.1953.3340}}
*{{cite book|title=Sancho III el Mayor Rey de Pamplona, Rex Ibericus|last=Martínez Díez|first=Gonzalo|publisher=Marcial Pons Historia|year=2007|isbn=978-84-96467-47-7|location=Madrid|language=ES}}
* {{cite journal|last=Pérez de Urbel|first=Justo|author-link=Justo Pérez de Urbel|title=Lo viejo y lo nuevo sobre el origin del Reino de Pamplona|year=1954|journal=Al-Andalus|volume=19|number=1|pages=1–42|issn=0304-4335|language=ES}}
* {{cite journal|last=Sánchez Albornoz|first=Claudio|author-link=Claudio Sánchez-Albornoz y Menduiña|title=La epístola de S. Eulogio y el Muqtabis de Ibn Hayan|journal=Príncipe de Viana|volume=19|number=72–73|pages=265–266|year=1958|issn=0032-8472|language=ES|url=https://dialnet.unirioja.es/descarga/articulo/2255952.pdf}}
* {{cite journal|last=Sánchez Albornoz|first=Claudio|author-link=Claudio Sánchez-Albornoz y Menduiña|title=Problemas de la historia Navarra del siglo IX|journal=Príncipe de Viana|number=20|pages=5–62|year=1959|issn=0032-8472|language=ES|url=https://dialnet.unirioja.es/descarga/articulo/2255995.pdf}}
*{{cite book|title=La Noblesse du Midi Carolingien|last=Settipani|first=Christian|publisher=Unit for Prosopographical Research|year=2004|isbn=9781900934046|location=Oxford|language=FR|author-link=Christian Settipani}}
*{{cite journal|last=Stasser|first=Thierry|title=Consanguinity et Alliances Dynastiques en Espagne au Haut Moyen Age: La Politique Matrimoniale de la Reinne Tota de Navarre|journal=Hidalguía: La revista de Genealogía, Nobleza y Armas|year=1999|publisher=Instituto Salazar y Castro|location=Madrid|language=FR|pages=811–839|issn=0018-1285}}
{{refend}}</text>
      <sha1>lkw1jhnbvy5byoenz6cjiexp50aze8j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Էտուրնէ Փասապան</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33539</id>
    <revision>
      <id>255916</id>
      <timestamp>2026-10-08T14:43:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ShahenWasHere</username>
        <id>140</id>
      </contributor>
      <comment>#WALxEWKE</comment>
      <origin>255916</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13022" sha1="fzed157do0s5atlajy5ib6qxk7dr649" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Անձ}}

'''Էտուրնէ Փասապան Լիզառիպար''' (ծնած՝ 1 Օգոստոս 1973) սպանացի [[Պասքեր|պասք]] [[Լեռնագնացութիւն|լեռնագնաց]] է։ 17 Մայիս 2010-ին ան դարձաւ բոլոր 14 [[Ութհազարանոցներ|ութհազարանոց գագաթները]] բարձրացած առաջին կինը եւ այդ իրագործած 21-րդ անձը։&lt;ref name=&quot;explorersOK&quot;&gt;[http://explorersweb.com/everest_k2/news.php?id=19771 ExWeb Oh Eun-Sun report, final: Edurne Pasaban takes the throne], ExplorersWeb, Dec 10, 2010&lt;/ref&gt; Իր առաջին ութհազարանոց գագաթը նուաճած էր 9 տարի առաջ՝ 23 Մայիս 2001-ին, երբ հասաւ [[Էվերեսթ|Էվերեսթի]] գագաթը։ Ան նաեւ բարձրացած է [[Եօթը գագաթներ|Եօթը գագաթները]]։

== Կեանք եւ ասպարէզ ==
Փասապան ծնած է Սպանիոյ [[Պասքերու Երկիր (ինքնավար համայնք)|Պասքերու ինքնավար համայնքի]] [[Կիփուզքոա]] նահանգի [[Թոլոսա (Սպանիա)|Թոլոսա]] քաղաքը։

=== Լեռնագնացութիւն ===
12 Յուլիս 2007-ին աւստրիացի լեռնագնաց [[Կերլինտէ Քալթենպրուններ|Կերլինտէ Քալթենպրունների]] հետ միասին ան բարձրացաւ իր իններորդ ութհազարանոց գագաթը՝ [[Պրոտ Փիք|Պրոտ Փիքը]]։ 1 Մայիս 2008-ին Փասապան բարձրացաւ [[Տաուլակիրի]], եւ Քալթենպրուններ դարձեալ նոյն օրը հասաւ նոյն գագաթը։ Երկուքն ալ կարեւորութիւն չտուին այն մտայնութեան, թէ իրենց միջեւ մրցավազք կար՝ բոլոր 14 ութհազարանոց գագաթները բարձրացող առաջին կինը դառնալու համար։ 18 Մայիս 2009-ին Փասապան բարձրացաւ [[Քանչենճունկա]]՝ ուրիշներու կարգին [[Խուանիթօ Օյարզապալ|Խուանիթօ Օյարզապալի]] եւ [[Լեհեր|լեհ]] լեռնագնաց [[Քինկա Պարանովսքա|Քինկա Պարանովսքայի]] հետ։ Ասով ան անցաւ Քալթենպրուններէն եւ [[Նիվես Մերոի|Նիվես Մերոիէն]] եւ դարձաւ տասներկու [[Ութհազարանոցներ|ութհազարանոց գագաթներ]] բարձրացած առաջին կինը։&lt;ref&gt;[http://www.8000ers.com/cms/en/download.html?func=startdown&amp;id=224 Top-5 women to reach more eight-thousanders, with dates]&lt;/ref&gt; Կերլինտէ Քալթենպրուններ երկու օր ետք հաւասարեցաւ անոր՝ բարձրանալով [[Լհոցէ]]։ Իտալացի լեռնագնաց Նիվես Մերոի ապա փորձեց հասնիլ Քանչենճունկայի գագաթը, սակայն ստիպուեցաւ դադրեցնել վերելքը, երբ իր ամուսինը եւ լեռնագնացութեան ընկերը՝ [[Ռոմանօ Պենեթ]], վերելքի ընթացքին առողջական խնդիրներ ունեցաւ։

17 Ապրիլ 2010-ին ան իր ցանկին աւելցուց [[Աննափուռնա|Աննափուռնան]],&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://explorersweb.com/everest_k2/news.php?id=19261|title=Annapurna summit push watch: SUMMITS!|publisher=Explorersweb|date=2010-04-17|accessdate=2010-08-31}}&lt;/ref&gt; եւ անմիջապէս ետք անցաւ [[Շիշափանկմա|Շիշափանկմայի]] վերելքին, ուր 17 Մայիսին իրագործեց իր նպատակը։&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://explorersweb.com/everest_k2/news.php?id=19361|title=Shisha Pangma: Edurne Pasaban summits - completes the 14x8000ers|publisher=Explorersweb|date=2010-05-17|accessdate=2010-08-31}}&lt;/ref&gt;

=== 14 գագաթներու ռեքորտին շուրջ ժամանակաւոր վէճը ===
27 Ապրիլ 2010-ին յայտարարուեցաւ, որ Փասապան թերեւս զիջած է բոլոր 14 ութհազարանոց գագաթները բարձրացող առաջին կինը ըլլալու պատիւը քորէացի լեռնագնաց [[Օ Ըն Սըն|Օ Ըն Սընին]]։&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8646995.stm|title=Is Korean Oh Eun-sun first woman to climb 14 top peaks?|author=Stephen Mulvey|publisher=[[BBC News]]|date=2010-04-27|accessdate=2010-08-31}}&lt;/ref&gt; Սակայն Փասապան եւ այլ մասնագէտներ վիճարկեցին Օ-ի Քանչենճունկայի վերելքը։&lt;ref&gt;Spanish TV, [http://www.rtve.es/deportes/20100427/piso-miss-oh-cumbre-del-kangchen-quien-determina/329193.shtml Photo of Oh Eun-Sun at Kangchenjunga, which has created serious doubts] &lt;/ref&gt; [[Էլիզապեթ Հոլի|Էլիզապեթ Հոլիի]] եւ Փասապանի միջեւ զրոյցէ մը ետք Հոլի յայտարարեց, որ Օ-ի վերելքը իր Հիմալայեան շտեմարանի յետագայ հրատարակութիւններուն մէջ պիտի նշուի որպէս «վիճելի»։&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8638718.stm|title=Korean woman climber's Himalayan record challenged|last=Mulvey|first=Stephen|date=2010-04-23|publisher=BBC News}}&lt;/ref&gt; 3 Մայիսին Օ Քաթմանտուի մէջ մէկ ժամ տեւող զրոյց ունեցաւ Հոլիի հետ, որուն ընթացքին Հոլի զինք հարցուփորձեց Քանչենճունկայի վերելքին մանրամասնութիւններուն մասին։&lt;ref name=&quot;oh&quot;&gt;Sophia Tamot (AFP) [https://web.archive.org/web/20110311123841/http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5hs2-9zvkLjX8aMyc1LR8DUzhBu5Q &quot;S.Korean climber defends claim to 14-peak record&quot;]  May 3, 2010 Retrieved on 2010-05-12.&lt;/ref&gt; «Քանչենճունկայի վերելքը Օ-ի հաշուին պիտի գրուի, սակայն պիտի նշուի որպէս վիճելի», աւելի ուշ Հոլի ըսաւ մամուլին։&lt;ref name=&quot;oh&quot; /&gt; «Անոր պատումը բոլորովին տարբեր էր Փասապանինէն, ուստի իսկապէս չեմ գիտեր, թէ ո՛վ իրաւունք ունի», աւելցուց ան։&lt;ref name=&quot;oh&quot; /&gt; Ըստ տեղեկութիւններու, Հոլի ըսած է, որ եթէ սպանական խումբը ետ առնէ իր մեղադրանքները, Քանչենճունկայի գրառումը պիտի վերադառնայ «յաջող»ի։&lt;ref name=&quot;hawley&quot;&gt;Chosun Daily [http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2010/05/04/2010050401159.html &quot;Mountaineer Oh Eun-sun Meets Arbiter of Himalaya Ascents&quot;]  May 4, 2010 Retrieved on 2010-05-15.&lt;/ref&gt; Մերժելով Փասապանի պնդումները՝ Օ աւելցուց. «Կը կարծեմ, թէ ըստ Փասապանի՝ կարգ մը շերփաներ իրեն ըսած են, որ ես Քանչենճունկան չեմ բարձրացած։ Սակայն շերփաներէն ոեւէ մէկուն անունը չէ յիշատակուած։ Ինչո՞ւ»։&lt;ref name=&quot;oh&quot; /&gt;
[[Պատկեր:Valla_de_Edurne_Pasaban_en_la_nueva_campaña_de_Turismo_de_Euskadi.jpg|մինի|Էտուրնէ Փասապանի պատկերով պաստառ]]
4 Մայիս 2010-ին Փասապան յայտնեց առնչուած եօթը շերփաներուն անունները. «Տաուա Օնկչու Շերփա, Փեմա Չիրինկ Շերփա, Չեճի Նուրպու Շերփա, Տաուա Սանկկէ Շերփա, Օնկ Տարչի Շերփա, Քուոմպի Շերփա եւ Փուրտորչի Շերփա»։&lt;ref&gt;[http://www.abc.es/20100505/deportes-deportes/pasaban-nombres-sherpas-dicen-20100505.html Pasaban da los nombres de los sherpas que dicen que Miss Oh no hizo cumbre] &lt;/ref&gt; Ան աւելի կանուխ հրաժարած էր այս անունները տալէ, քանի որ այդ շերփաները տակաւին կ՚աշխատէին քորէացի լեռնագնացին համար։ Աւելի ուշ Փասապան ընդունեց, որ ինք 14 ամենաբարձր գագաթները բարձրացած երկրորդ կինն է, սակայն կասկածի տակ առաւ, թէ արդեօք Օ Ըն Սըն իսկապէս նուաճած էր անոնց բոլորը։&lt;ref name=&quot;concedes&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/spain/7756837/Spanish-climber-concedes-she-is-second-woman-to-climb-worlds-14-highest-peaks.html|title=Spanish climber concedes she is second woman to climb world's 14 highest peaks|date=2010-05-23|website=The Telegraph|language=en|access-date=2025-08-01}}&lt;/ref&gt;

Սակայն 29 Օգոստոս 2010-ին յայտարարուեցաւ, որ Հարաւային Քորէայի Լեռնարշաւի ֆետերասիոնը, Օ-ի ներկայացուցած ապացոյցները քննելէ ետք, մերժած է ճանչնալ անոր Քանչենճունկայի վերելքը՝ ընդունելով շերփաներու պատումը, ըստ որուն Օ վատ եղանակին պատճառով չէր կրցած աւարտել վերելքը։&lt;ref&gt;{{cite news|last=Govan|first=Fiona|date=2010-08-27|title=First woman to climb world's highest peaks stripped of title|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/southkorea/7967960/First-woman-to-climb-worlds-highest-peaks-stripped-of-title.html|accessdate=2011-05-14|work=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]]|publisher=[[Telegraph.co.uk]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.channelnewsasia.com/stories/afp_asiapacific/view/1077490/1/.html|title=S.Korea rejects woman's world-record climbing claim|work=channelnewsasia.com|date=2010-08-27|accessdate=2011-05-14|archive-date=2010-08-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20100827234907/http://www.channelnewsasia.com/stories/afp_asiapacific/view/1077490/1/.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://es.eurosport.yahoo.com/29082010/47/pasaban-acerca-cumbre-mas-dificil.html|title=Pasaban se acerca a su cumbre más difícil|work=[[Eurosport]]|publisher=[[Yahoo]]|date=2010-08-29|accessdate=2010-08-31|language=es}}&lt;/ref&gt; Աւելի ուշ Օ ընդունեց, որ ստիպուած եղած էր կանգ առնել Քանչենճունկայի գագաթէն քանի մը հարիւր մեթր վար, եւ 10 Դեկտեմբեր 2010-ին լեռնագնացութեան ExplorersWeb կայքը Էտուրնէ Փասապանը նկատեց բոլոր տասնչորս գագաթները բարձրացած առաջին կինը,&lt;ref name=&quot;explorersOK&quot; /&gt; ինչ որ վերջ դրաւ վէճին։&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.as.com/mas-deporte/articulo/notaria-himalaya-corona-edurne-pasaban/dasmas/20100831dasdaimas_1/Tes|title=La notaria del Himalaya corona a Edurne Pasaban|author=Ángel Cruz|publisher=[[Diario AS|As]]|date=2010-08-31|accessdate=2010-08-31|language=es}}&lt;/ref&gt;

== Նուաճած ութհազարանոց գագաթները ==

* 17 Մայիս 2010՝ [[Շիշափանկմա]]
* 17 Ապրիլ 2010՝ [[Աննափուռնա]]
* 18 Մայիս 2009՝ [[Քանչենճունկա]]
* 5 Հոկտեմբեր 2008՝ [[Մանասլու]]
* 1 Մայիս 2008՝ [[Տաուլակիրի]]
* 12 Յուլիս 2007՝ [[Պրոտ Փիք]]
* 20 Յուլիս 2005՝ [[Նանկա Փարպաթ]]
* 26 Յուլիս 2004՝ [[K2]]
* 26 Յուլիս 2003՝ [[Կաշերպրում I]]
* 19 Յուլիս 2003՝ [[Կաշերպրում II]]
* 26 Մայիս 2003՝ [[Լհոցէ]]
* 5 Հոկտեմբեր 2002՝ [[Չօ Օյու]]
* 16 Մայիս 2002՝ [[Մաքալու]]
* 23 Մայիս 2001՝ [[Էվերեսթ]]

== Ծանօթագրութիւններ ==
&lt;references /&gt;

== Արտաքին յղումներ ==

* [http://www.edurnepasaban.com/ Էտուրնէ Փասապանի կայքէջը (սպաներէն եւ անգլերէն)]
* [https://twitter.com/Edurne_Pasaban Էտուրնէ Փասապանի Twitter-ի էջը]
* [http://www.rtve.es/deportes/edurne-pasaban/14-ochomiles/ Իր բոլոր ութհազարանոց գագաթները. տեսանիւթեր եւ լուսանկարներ]
* [https://www.facebook.com/pages/DESAFIO-14x8000m-EDURNE-PASABAN/73436833830 Էտուրնէ Փասապանի «DESAFIO-14x8000m» էջը Facebook-ի վրայ]
* [http://www.endesayedurnepasaban.com/ ENDESA-ի հովանաւորած Էտուրնէի արշաւախումբը (սպաներէն)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160113181218/http://www.endesayedurnepasaban.com/|date=2016-01-13}}
* [https://web.archive.org/web/20090522121633/http://blogs.rtve.es/alfilo/posts Քանչենճունկայի եւ Շիշափանկմայի արշաւներու օրագիր (սպաներէն)]
* [https://vimeo.com/85594947 ''Between Places'' (անգլերէն ենթագրերով), լիամեթրաժ վաւերագրական ֆիլմ]</text>
      <sha1>fzed157do0s5atlajy5ib6qxk7dr649</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Պասքեր</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33540</id>
    <revision>
      <id>255919</id>
      <timestamp>2026-10-08T15:07:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ShahenWasHere</username>
        <id>140</id>
      </contributor>
      <comment>#WALxEWKE</comment>
      <origin>255919</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21213" sha1="5qa0zuug88m694pgklher89rmcw4dn2" xml:space="preserve">'''Պասքերը'''{{efn|{{langx|eu|euskaldunak}} {{IPA|eu|eus̺kaldunak|}}; {{langx|es|vascos}} {{IPA|es|ˈbaskos|}}; {{langx|fr|basques}} {{IPA|fr|bask||audio=LL-Q150 (fra)-Lyokoï-basques.wav}}}} [[Հարաւ-արեւմտեան Եւրոպա|Հարաւ-արեւմտեան Եւրոպայի]] [[Եւրոպայի ազգային խումբեր|ազգային խումբ]] մըն են,&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia|url=http://kids.britannica.com/comptons/article-9273123/Basque|title=Basque|encyclopedia=Britannica Online for Kids|access-date=16 March 2013|archive-date=11 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160311161839/http://kids.britannica.com/comptons/article-9273123/Basque|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/oi/authority.20110803095450510|title=Basque|work=Oxford Reference online|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924123542/http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/oi/authority.20110803095450510|archive-date=24 September 2015|access-date=3 November 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Totoricaguena2004&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=iCuVDwAAQBAJ|title=Identity, Culture, And Politics In The Basque Diaspora|last=Totoricagüena|first=Gloria Pilar|date=2015-03-20|publisher=University of Nevada Press|isbn=978-0-87417-575-2|pages=59|language=en}}&lt;/ref&gt; որոնք կը յատկանշուին [[Պասքերէն|պասքերէնով]], [[Պասքական մշակոյթ|ընդհանուր մշակոյթով]] եւ հին [[Վասքոններ|Վասքոններու]] եւ [[Աքիթանացիներ|Աքիթանացիներու]] հետ ընդհանուր [[Ժենեթիք ծագումնաբանութիւն|ժենեթիք նախահայրութեամբ]], եւ կը նկատուին Եւրոպայի մէջ [[Վաղ եւրոպացի երկրագործներ|նոր քարի դարու]] եւրոպական բնակչութիւններու վերջին ուղղակի յետնորդներէն։&lt;ref name=&quot;GüntherValdiosera2015&quot;&gt;{{cite journal|last=Günther|first=Torsten|display-authors=etal|title=Ancient genomes link early farmers from Atapuerca in Spain to modern-day Basques|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=112|issue=38|year=2015|pages=11917–11922|doi=10.1073/pnas.1509851112|pmid=26351665|pmc=4586848|bibcode=2015PNAS..11211917G|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Olalde2019&quot;&gt;{{cite journal|last=Olalde|first=Iñigo|display-authors=etal|title=The genomic history of the Iberian Peninsula over the past 8000 years|journal=Science|volume=363|issue=6432|year=2019|pages=1230–1234|doi=10.1126/science.aav4040|pmid=30872528|pmc=6436108|bibcode=2019Sci...363.1230O}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Bycroft2019&quot;&gt;{{cite journal|last=Bycroft|first=Clare|display-authors=etal|title=Patterns of genetic differentiation and the footprints of historical migrations in the Iberian Peninsula|journal=Nature Communications|volume=10|issue=1|year=2019|article-number=551|doi=10.1038/s41467-018-08272-w|doi-access=free|pmid=30710075|pmc=6358624|bibcode=2019NatCo..10..551B}}&lt;/ref&gt;

Պասքերը [[Բնիկ ժողովուրդներ|բնիկ]] են եւ գլխաւորաբար կը բնակին աւանդաբար [[Պասքերու Երկիր (մեծ շրջան)|Պասքերու Երկիր]] ({{langx|eu|Euskal Herria}}) կոչուող տարածքին մէջ։ Այս շրջանը կը գտնուի [[Պիրենեան լեռներ|Պիրենեան լեռներու]] արեւմտեան ծայրին շուրջ, [[Պիսքայեան ծոց|Պիսքայեան ծոցի]] ափին, եւ կը տարածուի հիւսիս-կեդրոնական [[Սպանիա|Սպանիայի]] ու հարաւ-արեւմտեան [[Ֆրանսա|Ֆրանսայի]] կարգ մը մասերու վրայ։&lt;ref name=&quot;Olalde2019&quot; /&gt;

== Ստուգաբանութիւն ==
[[Պատկեր:Barscunes_transparent.png|աջից|մինի|''Barscunes'' դրամ, հռոմէական շրջան]]
Անգլերէն եւ ֆրանսերէն ''Basque'' ձեւը (ֆրանսերէն արտասանութիւն՝ {{IPA|fr|bask|lang}}) կը ծագի [[կասքոներէն]] ''Basco'' (արտասանութիւն՝ {{IPA|oc|ˈbasku|}}) բառէն, որ ազգակից է սպաներէն ''Vasco''յին (արտասանութիւն՝ {{IPA|es|ˈbasko|}})։ Ասոնք իրենց կարգին կու գան [[լատիներէն]] ''Vascō''էն (արտասանութիւն՝ {{IPA|la|ˈwaskoː|}}. յոգնակի՝ ''[[Վասքոններ|Vascōnēs]]'', տե՛ս ստորեւ՝ [[Պասքեր#Պատմութիւն|Պատմութիւն]] բաժինը)։ Լատիներէն {{IPAslink|w}} հնչիւնը կասքոներէնի եւ սպաներէնի մէջ ընդհանրապէս [[Պետացիզմ|վերածուած է]] {{IPAslink|b}} եւ {{IPAslink|β̞}} [[Երկշրթնային բաղաձայն|երկշրթնային]] հնչիւններու, հաւանաբար պասքերէնի եւ անոր ազգակից [[Աքիթաներէն|աքիթաներէնի]] ազդեցութեամբ (մինչդեռ [[Ֆրանսերէն|ֆրանսերէնի]], [[Իտալերէն|իտալերէնի]] եւ այլ [[Ռոմանական լեզուներ|ռոմանական լեզուներու]] մէջ լատիներէն /w/-ն վերածուած է {{IPAslink|v}}-ի)։

Պասքերու Երկրին մէջ գտնուած Ք.Ա. 2-րդ եւ 1-ին դարերու կարգ մը դրամներ կը կրեն ''barscunes'' արձանագրութիւնը։ Անոնց կտրուած վայրը ստոյգ չէ, սակայն կը կարծուի, որ ան [[Փամփլոնա|Փամփլոնայի]] մօտ էր՝ այն տարածքին սրտին մէջ, ուր պատմաբաններուն կարծիքով կը բնակէին ''վասքոնները''։ Կարգ մը գիտնականներ առաջարկած են ''bhar-s-'' արմատին վրայ հիմնուած քելթական ստուգաբանութիւն մը՝ «գագաթ», «ծայր» կամ «տերեւներ» իմաստով, ըստ որուն ''barscunes'' կրնայ նշանակած ըլլալ [[Լեռնականներ|«լեռնականներ»]], «բարձրահասակները» կամ «հպարտները», իսկ ուրիշներ ենթադրած են կապ մը [[նախահնդեւրոպերէն]] ''*bar-'' արմատին հետ, որ կը նշանակէ «սահման», «սահմանագիծ», «սահմանամերձ շրջան»։&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.euskomedia.org/aunamendi/130014?idi=en&amp;clave=130014&amp;op=4&amp;primR=1&amp;regs=10&amp;EIKVOGEN=Barscunes&amp;pos=4&amp;epi=120849#mrc1|title=Vascones – el nombre (Auñamendi Encyclopedia)|publisher=Euskomedia.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20100306152012/http://www.euskomedia.org/aunamendi/130014?idi=en&amp;clave=130014&amp;op=4&amp;primR=1&amp;regs=10&amp;EIKVOGEN=Barscunes&amp;pos=4&amp;epi=120849#mrc1|archive-date=2010-03-06|access-date=2010-08-22|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Պասքերէնով պասքերը իրենք զիրենք կը կոչեն ''euskaldunak'', եզակի՝ ''euskaldun'', որ կազմուած է ''euskal-'' («պասքերէն») եւ ''-dun'' («ունեցող») մասերէն. ''euskaldun'' բառացի կը նշանակէ «պասքերէն խօսող»։ Բոլոր պասքերը պասքերէն չեն խօսիր։ Ուստի 19-րդ դարուն ստեղծուեցաւ ''euskotar'' (յոգնակի՝ ''euskotarrak'') [[Նորաբանութիւն|նորաբանութիւնը]]՝ պասք անձ մը նշելու համար, պասքերէն խօսի թէ ոչ։ Ալֆոնսօ Իրիկոյեն կ՚ենթադրէ, որ ''euskara'' բառը կը ծագի «ըսել» իմաստով հին պասքերէն ''enautsi'' բայէն (բաղդատել արդի պասքերէն ''esan''ին հետ) եւ ''-(k)ara'' («որեւէ բան ընելու ձեւ») վերջածանցէն։ Այսպիսով ''euskara'' բառացի պիտի նշանակէր «ըսելու ձեւ» կամ «խօսելու ձեւ»։ Այս վարկածին ի նպաստ վկայութիւններէն մէկը կը գտնուի պասք գրող [[Էսթեպան տէ Կարիպայ|Էսթեպան տէ Կարիպայի]] 1571-ին գրած ''Compendio Historial'' սպաներէն գիրքին մէջ։ Ան պասքերէնի անունը կ՚արձանագրէ որպէս ''enusquera''։ Սակայն ասիկա կրնայ գրչութեան սխալ ըլլալ։

19-րդ դարուն պասք ազգայնական գործիչ [[Սապինօ Արանա]] ենթադրեց սկզբնական ''euzko'' արմատ մը, որ ըստ իրեն կու գար ''eguzkiko''էն («արեւին», կապուած սկզբնական [[Արեւի աստուածութիւն|արեւի կրօնքի]] մը ենթադրութեան հետ)։ Այս ենթադրեալ արմատին հիմամբ Արանա առաջարկեց [[Պասքերու Երկիր (մեծ շրջան)|Euzkadi]] անունը անկախ պասք ազգի մը համար, որ պիտի կազմուէր պասքական եօթը պատմական տարածքներէ։ Արանայի ''Euzkadi'' նորաբանութիւնը (կանոնաւորուած ուղղագրութեամբ՝ ''Euskadi'') այսօր ալ լայնօրէն կը գործածուի թէ՛ պասքերէնի, թէ՛ սպաներէնի մէջ, քանի որ ան այժմ [[Պասքերու Երկիր (ինքնավար համայնք)|Պասքերու Երկիր]] [[Ինքնավար համայնք|ինքնավար համայնքին]] պաշտօնական անունն է։&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Breve historia de Euskadi : de los fueros a la autonomía|last=de la Granja Sainz|first=José Luis|author2=Santiago de Pablo|author3=Coro Rubio Pobes|date=2011|publisher=Debate|isbn=978-84-9992-039-9|edition=1st|location=Madrid|oclc=947160667}}&lt;/ref&gt;

== Ժենեթիք ծագում ==
{{Main|Պասքերու ծագումը}}
[[Պատկեր:Dolmen_de_Sorginetxe.jpg|մինի|Սորկինեչէի [[Տոլմէն|տոլմէնը]] Լեզէ առուակին ու քարայրին մօտ, որոնց հետ կապուած են դիցաբանական [[Մարի (դիցուհի)|Մարիի]] մասին աւանդազրոյցներ]]
Դասական ժենեթիք նշիչներու (օրինակ՝ [[Արեան խումբ|արեան խումբերու]]) ուսումնասիրութիւններուն արձանագրած առանձնայատկութիւնը եւ պասքերէնի [[Նախահնդեւրոպական լեզուներ|նախահնդեւրոպական]] բնոյթը տարածուած ու երկարատեւ տեսակէտի մը պատճառ դարձած են, ըստ որուն պասքերը Եւրոպան բնակեցուցած առաջին [[Անատոմիապէս արդի մարդ|անատոմիապէս արդի մարդոց]] «կենդանի բրածոները» են։&lt;ref name=&quot;Alonso2005&quot;&gt;{{cite journal|last=Alonso|first=Santos|display-authors=etal|title=The place of the Basques in the European Y-chromosome diversity landscape|journal=European Journal of Human Genetics|publisher=Springer Nature|volume=13|issue=12|year=2005|pages=1293–1302|doi=10.1038/sj.ejhg.5201482|pmid=16094307|s2cid=7089003|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; Մասամբ այս պատճառներով 20-րդ դարու սկիզբի եւ վերջի մարդաբանական ու ժենեթիք ուսումնասիրութիւնները ենթադրած են, որ պասքերը սկզբնական [[Քրօ-Մանեոններ|Քրօ-Մանեոններու]] յետնորդներն են։&lt;ref&gt;Wells, H. G. ''[[The Outline of History]]''. New York: Doubleday &amp; Co., 1920, Volume I, Chapter XI &quot;The Races of Mankind,&quot; pp. 131-144. Compare pp. 98, 137 and 139.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Cavalli-Sforza, L. Luca; Menozzi, Paolo; and Piazza Alberto. ''The History and Geography of Human Genes''. Princeton, New Jersey: Princeton University Press, 1994, p. 280.&lt;/ref&gt;

Սակայն թէեւ մեկուսացման պատճառով կարգ մը առումներով ժենեթիք առանձնայատկութիւններ ունին, պասքերը իրենց [[Y-DNA]] եւ [[mtDNA]] յաջորդականութիւններով, ինչպէս նաեւ կարգ մը այլ ժենեթիք [[Տեղամաս (ժենեթիք)|տեղամասերով]] տակաւին բնորոշ եւրոպացիներ են։ Նոյն յաջորդականութիւնները լայնօրէն տարածուած են Եւրոպայի արեւմտեան կէսին մէջ, մանաւանդ ցամաքամասին արեւմտեան եզերքին երկայնքին։&lt;ref name=&quot;Dupanloup2004&quot;&gt;{{cite journal|last=Dupanloup|first=I.|display-authors=etal|title=Estimating the Impact of Prehistoric Admixture on the Genome of Europeans|journal=Molecular Biology and Evolution|publisher=Oxford University Press|volume=21|issue=7|year=2004|pages=1361–1372|doi=10.1093/molbev/msh135|pmid=15044595|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Pericic2005&quot;&gt;{{cite journal|last=Pericic|first=M.|display-authors=etal|title=High-Resolution Phylogenetic Analysis of Southeastern Europe Traces Major Episodes of Paternal Gene Flow Among Slavic Populations|journal=Molecular Biology and Evolution|publisher=Oxford University Press|volume=22|issue=10|year=2005|pages=1964–1975|doi=10.1093/molbev/msi185|pmid=15944443|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

== Պատմութիւն ==
{{Main|Պասք ժողովուրդի պատմութիւն|Պասքերու Երկիր (մեծ շրջան)#Պատմութիւն}}
[[Պատկեր:Pamplona_-_Monumento_a_los_Fueros_12.JPG|մինի|[[Ֆուէրօ|Ֆուէրոներու]] յուշարձանը Փամփլոնայի մէջ (1903)]]
Հռոմէական շրջանին Ստրաբոն եւ Պլինիոս կը յիշատակեն պասքական ցեղեր, որոնց կարգին՝ [[Վասքոններ|Վասքոնները]], [[Աքիթանիներ|Աքիթանիները]] եւ ուրիշներ։ Բաւարար վկայութիւններ կան այն վարկածը սատարելու համար, որ այդ ժամանակ եւ աւելի ուշ անոնք կը խօսէին պասքերէնի հին տարբերակներով (տե՛ս՝ [[աքիթաներէն]])։

[[Վաղ միջնադար|Վաղ միջնադարուն]] [[Էպրօ]] եւ [[Կարոն]] գետերուն միջեւ գտնուող տարածքը ծանօթ էր որպէս [[Վասքոնիայի դքսութիւն|Վասքոնիա]]. ան աղօտ սահմաններով ազգագրական տարածք մըն էր եւ քաղաքական միաւոր մը, որ կը պայքարէր դիմադրելու հարաւէն իպերական [[Վեստգոթեր|վեստգոթական]] թագաւորութեան եւ [[Իսպանիոյ ումայեան նուաճում|արաբական տիրապետութեան]] ճնշումին, ինչպէս նաեւ հիւսիսէն [[Ֆրանքեր|ֆրանքական]] յառաջխաղացքին։&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=lbLbAAAAQBAJ&amp;pg=PA14|title=The History of Basque|author=Trask, R.L.|publisher=Routledge|year=1997|isbn=0-415-13116-2|location=New York, US|page=12|access-date=2017-11-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20200504204223/https://books.google.com/books?id=lbLbAAAAQBAJ&amp;pg=PA14|archive-date=2020-05-04|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Lewis AR 20-33&quot;&gt;{{cite book|url=http://libro.uca.edu/lewis/sfcatsoc.htm|title=The Development of Southern French and Catalan Society, 718-1050|last=Lewis|first=Archibald R.|publisher=The University of Texas Press|year=1965|pages=20–33|author-link=Archibald Ross Lewis|access-date=2017-10-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20191007095449/https://libro.uca.edu/lewis/sfcatsoc.htm|archive-date=2019-10-07|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Առաջին հազարամեակի աւարտին [[Կասքոնիա|Վասքոնիայի]] տարածքը բաժնուած էր զանազան աւատական շրջաններու, ինչպէս [[Սուլ|Սուլը]] եւ [[Լապուռ|Լապուռը]], մինչ Պիրենեաններէն հարաւ 9-րդ եւ 10-րդ դարերուն պասք բնակչութիւն ունեցող գլխաւոր շրջանային միաւորները դարձան [[Գասթիլիայի թագաւորութիւն|Գասթիլիան]], [[Փամփլոնայի թագաւորութիւն|Փամփլոնան]] եւ պիրենեան կոմսութիւնները՝ [[Արակոնի կոմսութիւն|Արակոն]], [[Սոպրարպէ]], [[Ռիպակորսա]] (աւելի ուշ՝ [[Արակոնի թագաւորութիւն]]) եւ [[Փալեարսի կոմսութիւն|Փալեարս]]։

Փամփլոնայի թագաւորութիւնը, կեդրոնական պասքական պետութիւն մը, որ աւելի ուշ ծանօթ դարձաւ որպէս [[Նաւառայի թագաւորութիւն|Նաւառա]], անցաւ աւատացման գործընթացէ մը եւ ենթակայ եղաւ իր շատ աւելի մեծ արակոնական, գասթիլեան եւ ֆրանսական դրացիներուն ազդեցութեան։ Գասթիլիա Նաւառան զրկեց իր ծովափէն՝ նուաճելով [[Պասքերու Երկիր (ինքնավար համայնք)|առանցքային արեւմտեան տարածքները]] (1199-1201) եւ թագաւորութիւնը դարձնելով ծովային ելք չունեցող։ Պասքերը աւերուեցան [[Խմբակներու պատերազմ|Խմբակներու պատերազմով]]՝ տեղական իշխող ընտանիքներու միջեւ դաժան կուսակցական պատերազմներով։ Նաւառական քաղաքացիական պատերազմէն տկարացած՝ [[Իպերական Նաւառայի սպանական նուաճում|թագաւորութեան մեծ մասը ի վերջոյ ինկաւ]] սպանական բանակներուն յարձակումին տակ (1512-1524)։ Սակայն [[Ստորին Նաւառա|Պիրենեաններէն հիւսիս գտնուող նաւառական տարածքը]] մնաց հետզհետէ հզօրացող Սպանիոյ հասողութենէն դուրս։ [[Ստորին Նաւառա|Ստորին Նաւառան]] 1620-ին դարձաւ Ֆրանսայի նահանգ։

Այնուամենայնիւ պասքերը վայելեցին ինքնակառավարման զգալի աստիճան մը [[Ֆրանսայի մէջ պասքական ինքնավարութեան վերջը|մինչեւ Ֆրանսական յեղափոխութիւնը (1790)]] եւ [[Քարլիսթական պատերազմներ|Քարլիսթական պատերազմները]] (1839, 1876), երբ պասքերը սատարեցին գահաժառանգ [[Սպանիոյ ինֆանթ Քարլոս, Մոլինայի կոմս|Քարլոս Ե.-ին]] եւ անոր յետնորդներուն։ Պիրենեաններու երկու կողմերուն ալ պասքերը [[Սպանիոյ մէջ պասքական ինքնավարութեան վերջը|կորսնցուցին իրենց բնիկ հաստատութիւններն ու օրէնքները]], որոնք պահպանած էին ''[[Ancien régime]]''-ի օրօք։ Անկէ ի վեր, Սպանիոյ սահմանադրութեամբ հաստատուած [[Պասքերու Երկիր (ինքնավար համայնք)|Պասքերու ինքնավար համայնքի]] եւ Նաւառայի ներկայ սահմանափակ ինքնակառավարման կարգավիճակին հակառակ, շատ պասքեր ձգտած են ինքնակառավարման աւելի բարձր աստիճանի (տե՛ս [[պասքական ազգայնականութիւն]]), երբեմն բռնի արարքներով։ [[Լապուռ|Լապուռը]], [[Ստորին Նաւառա|Ստորին Նաւառան]] եւ [[Սուլ|Սուլը]] միացուեցան [[Ֆրանսայի տեպարթամաններ|ֆրանսական տեպարթամաններու համակարգին]] (1790-էն սկսեալ), իսկ շրջանին յատուկ քաղաքական-վարչական միաւոր մը հաստատելու պասքական ջանքերը մինչեւ այսօր արդիւնք չեն տուած։ Սակայն 2017-ի Յունուարին [[Հիւսիսային Պասքերու Երկիր|Ֆրանսայի Պասքերու Երկրին]] համար ստեղծուեցաւ միասնական համայնքային միաւորում մը։&lt;ref&gt;{{cite news|last=Garicoix|first=Michel|date=2017-12-29|title=Le Pays basque se constitue en communauté d'agglomération|trans-title=The Basque Country is established as a agglomeration community|url=http://www.lemonde.fr/politique/article/2016/12/29/le-pays-basque-se-constitue-en-communaute-d-agglomeration_5055172_823448.html|language=fr|access-date=2017-10-31|archive-date=2020-04-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20200430121358/https://www.lemonde.fr/politique/article/2016/12/29/le-pays-basque-se-constitue-en-communaute-d-agglomeration_5055172_823448.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>5qa0zuug88m694pgklher89rmcw4dn2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>255920</id>
      <parentid>255919</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T15:09:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ShahenWasHere</username>
        <id>140</id>
      </contributor>
      <comment>#WALxEWKE</comment>
      <origin>255920</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="116474" sha1="esoacpsegt5t4jo88w15c3c5gjpu5hn" xml:space="preserve">'''Պասքերը'''{{efn|{{langx|eu|euskaldunak}} {{IPA|eu|eus̺kaldunak|}}; {{langx|es|vascos}} {{IPA|es|ˈbaskos|}}; {{langx|fr|basques}} {{IPA|fr|bask||audio=LL-Q150 (fra)-Lyokoï-basques.wav}}}} [[Հարաւ-արեւմտեան Եւրոպա|Հարաւ-արեւմտեան Եւրոպայի]] [[Եւրոպայի ազգային խումբեր|ազգային խումբ]] մըն են,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.maire-info.com/territoires/departements/64-des-maires-basques-favorables-un-departement-pays-basque-article-6264|title=64% des maires basques favorables à un département Pays Basque|date=2 Nov 2005|publisher=Maire-info.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20140907171752/http://www.maire-info.com/territoires/departements/64-des-maires-basques-favorables-un-departement-pays-basque-article-6264|archive-date=7 September 2014|access-date=3 August 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Resolution of the General Assembly of the European Bureau for Lesser Used Languages, 13 September 2003 (Helsinki), on the situation of the Basque language in the Autonomous Community of Navarre. Reported in MERCATOR Butlleti 55: &quot;Speakers of a regional or minority language should have the right to use their language in private and public life. Contrary to these principles, local authorities from Iruña/Pamplona (capital city of the Autonomous Community of [[Navarre]] in Spain) have been implementing a series of reforms to the Autonomous Community legislation limiting the use of the Basque language. Basque is the only endangered language in the Autonomous Community of Navarre...&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Totoricaguena2004&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=iCuVDwAAQBAJ|title=Identity, Culture, And Politics In The Basque Diaspora|last=Totoricagüena|first=Gloria Pilar|date=2015-03-20|publisher=University of Nevada Press|isbn=978-0-87417-575-2|pages=59|language=en}}&lt;/ref&gt; որոնք կը յատկանշուին [[Պասքերէն|պասքերէնով]], [[Պասքական մշակոյթ|ընդհանուր մշակոյթով]] եւ հին [[Վասքոններ|Վասքոններու]] եւ [[Աքիթանացիներ|Աքիթանացիներու]] հետ ընդհանուր [[Ժենեթիք ծագումնաբանութիւն|ժենեթիք նախահայրութեամբ]], եւ կը նկատուին Եւրոպայի մէջ [[Վաղ եւրոպացի երկրագործներ|նոր քարի դարու]] եւրոպական բնակչութիւններու վերջին ուղղակի յետնորդներէն։&lt;ref name=&quot;GüntherValdiosera2015&quot;&gt;{{cite journal|last=Günther|first=Torsten|display-authors=etal|title=Ancient genomes link early farmers from Atapuerca in Spain to modern-day Basques|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=112|issue=38|year=2015|pages=11917–11922|doi=10.1073/pnas.1509851112|pmid=26351665|pmc=4586848|bibcode=2015PNAS..11211917G|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Olalde2019&quot;&gt;{{cite journal|last=Olalde|first=Iñigo|display-authors=etal|title=The genomic history of the Iberian Peninsula over the past 8000 years|journal=Science|volume=363|issue=6432|year=2019|pages=1230–1234|doi=10.1126/science.aav4040|pmid=30872528|pmc=6436108|bibcode=2019Sci...363.1230O}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Bycroft2019&quot;&gt;{{cite journal|last=Bycroft|first=Clare|display-authors=etal|title=Patterns of genetic differentiation and the footprints of historical migrations in the Iberian Peninsula|journal=Nature Communications|volume=10|issue=1|year=2019|article-number=551|doi=10.1038/s41467-018-08272-w|doi-access=free|pmid=30710075|pmc=6358624|bibcode=2019NatCo..10..551B}}&lt;/ref&gt;

Պասքերը [[Բնիկ ժողովուրդներ|բնիկ]] են եւ գլխաւորաբար կը բնակին աւանդաբար [[Պասքերու Երկիր (մեծ շրջան)|Պասքերու Երկիր]] ({{langx|eu|Euskal Herria}}) կոչուող տարածքին մէջ։ Այս շրջանը կը գտնուի [[Պիրենեան լեռներ|Պիրենեան լեռներու]] արեւմտեան ծայրին շուրջ, [[Պիսքայեան ծոց|Պիսքայեան ծոցի]] ափին, եւ կը տարածուի հիւսիս-կեդրոնական [[Սպանիա|Սպանիայի]] ու հարաւ-արեւմտեան [[Ֆրանսա|Ֆրանսայի]] կարգ մը մասերու վրայ։&lt;ref name=&quot;Olalde2019&quot; /&gt;

== Ստուգաբանութիւն ==
[[Պատկեր:Barscunes_transparent.png|աջից|մինի|''Barscunes'' դրամ, հռոմէական շրջան]]
Անգլերէն եւ ֆրանսերէն ''Basque'' ձեւը (ֆրանսերէն արտասանութիւն՝ {{IPA|fr|bask|lang}}) կը ծագի [[կասքոներէն]] ''Basco'' (արտասանութիւն՝ {{IPA|oc|ˈbasku|}}) բառէն, որ ազգակից է սպաներէն ''Vasco''յին (արտասանութիւն՝ {{IPA|es|ˈbasko|}})։ Ասոնք իրենց կարգին կու գան [[լատիներէն]] ''Vascō''էն (արտասանութիւն՝ {{IPA|la|ˈwaskoː|}}. յոգնակի՝ ''[[Վասքոններ|Vascōnēs]]'', տե՛ս ստորեւ՝ [[Պասքեր#Պատմութիւն|Պատմութիւն]] բաժինը)։ Լատիներէն {{IPAslink|w}} հնչիւնը կասքոներէնի եւ սպաներէնի մէջ ընդհանրապէս [[Պետացիզմ|վերածուած է]] {{IPAslink|b}} եւ {{IPAslink|β̞}} [[Երկշրթնային բաղաձայն|երկշրթնային]] հնչիւններու, հաւանաբար պասքերէնի եւ անոր ազգակից [[Աքիթաներէն|աքիթաներէնի]] ազդեցութեամբ (մինչդեռ [[Ֆրանսերէն|ֆրանսերէնի]], [[Իտալերէն|իտալերէնի]] եւ այլ [[Ռոմանական լեզուներ|ռոմանական լեզուներու]] մէջ լատիներէն /w/-ն վերածուած է {{IPAslink|v}}-ի)։

Պասքերու Երկրին մէջ գտնուած Ք.Ա. 2-րդ եւ 1-ին դարերու կարգ մը դրամներ կը կրեն ''barscunes'' արձանագրութիւնը։ Անոնց կտրուած վայրը ստոյգ չէ, սակայն կը կարծուի, որ ան [[Փամփլոնա|Փամփլոնայի]] մօտ էր՝ այն տարածքին սրտին մէջ, ուր պատմաբաններուն կարծիքով կը բնակէին ''վասքոնները''։ Կարգ մը գիտնականներ առաջարկած են ''bhar-s-'' արմատին վրայ հիմնուած քելթական ստուգաբանութիւն մը՝ «գագաթ», «ծայր» կամ «տերեւներ» իմաստով, ըստ որուն ''barscunes'' կրնայ նշանակած ըլլալ [[Լեռնականներ|«լեռնականներ»]], «բարձրահասակները» կամ «հպարտները», իսկ ուրիշներ ենթադրած են կապ մը [[նախահնդեւրոպերէն]] ''*bar-'' արմատին հետ, որ կը նշանակէ «սահման», «սահմանագիծ», «սահմանամերձ շրջան»։&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.euskomedia.org/aunamendi/130014?idi=en&amp;clave=130014&amp;op=4&amp;primR=1&amp;regs=10&amp;EIKVOGEN=Barscunes&amp;pos=4&amp;epi=120849#mrc1|title=Vascones – el nombre (Auñamendi Encyclopedia)|publisher=Euskomedia.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20100306152012/http://www.euskomedia.org/aunamendi/130014?idi=en&amp;clave=130014&amp;op=4&amp;primR=1&amp;regs=10&amp;EIKVOGEN=Barscunes&amp;pos=4&amp;epi=120849#mrc1|archive-date=2010-03-06|access-date=2010-08-22|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Պասքերէնով պասքերը իրենք զիրենք կը կոչեն ''euskaldunak'', եզակի՝ ''euskaldun'', որ կազմուած է ''euskal-'' («պասքերէն») եւ ''-dun'' («ունեցող») մասերէն. ''euskaldun'' բառացի կը նշանակէ «պասքերէն խօսող»։ Բոլոր պասքերը պասքերէն չեն խօսիր։ Ուստի 19-րդ դարուն ստեղծուեցաւ ''euskotar'' (յոգնակի՝ ''euskotarrak'') [[Նորաբանութիւն|նորաբանութիւնը]]՝ պասք անձ մը նշելու համար, պասքերէն խօսի թէ ոչ։ Ալֆոնսօ Իրիկոյեն կ՚ենթադրէ, որ ''euskara'' բառը կը ծագի «ըսել» իմաստով հին պասքերէն ''enautsi'' բայէն (բաղդատել արդի պասքերէն ''esan''ին հետ) եւ ''-(k)ara'' («որեւէ բան ընելու ձեւ») վերջածանցէն։ Այսպիսով ''euskara'' բառացի պիտի նշանակէր «ըսելու ձեւ» կամ «խօսելու ձեւ»։ Այս վարկածին ի նպաստ վկայութիւններէն մէկը կը գտնուի պասք գրող [[Էսթեպան տէ Կարիպայ|Էսթեպան տէ Կարիպայի]] 1571-ին գրած ''Compendio Historial'' սպաներէն գիրքին մէջ։ Ան պասքերէնի անունը կ՚արձանագրէ որպէս ''enusquera''։ Սակայն ասիկա կրնայ գրչութեան սխալ ըլլալ։

19-րդ դարուն պասք ազգայնական գործիչ [[Սապինօ Արանա]] ենթադրեց սկզբնական ''euzko'' արմատ մը, որ ըստ իրեն կու գար ''eguzkiko''էն («արեւին», կապուած սկզբնական [[Արեւի աստուածութիւն|արեւի կրօնքի]] մը ենթադրութեան հետ)։ Այս ենթադրեալ արմատին հիմամբ Արանա առաջարկեց [[Պասքերու Երկիր (մեծ շրջան)|Euzkadi]] անունը անկախ պասք ազգի մը համար, որ պիտի կազմուէր պասքական եօթը պատմական տարածքներէ։ Արանայի ''Euzkadi'' նորաբանութիւնը (կանոնաւորուած ուղղագրութեամբ՝ ''Euskadi'') այսօր ալ լայնօրէն կը գործածուի թէ՛ պասքերէնի, թէ՛ սպաներէնի մէջ, քանի որ ան այժմ [[Պասքերու Երկիր (ինքնավար համայնք)|Պասքերու Երկիր]] [[Ինքնավար համայնք|ինքնավար համայնքին]] պաշտօնական անունն է։&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Breve historia de Euskadi : de los fueros a la autonomía|last=de la Granja Sainz|first=José Luis|author2=Santiago de Pablo|author3=Coro Rubio Pobes|date=2011|publisher=Debate|isbn=978-84-9992-039-9|edition=1st|location=Madrid|oclc=947160667}}&lt;/ref&gt;

== Ժենեթիք ծագում ==
{{Main|Պասքերու ծագումը}}
[[Պատկեր:Dolmen_de_Sorginetxe.jpg|մինի|Սորկինեչէի [[Տոլմէն|տոլմէնը]] Լեզէ առուակին ու քարայրին մօտ, որոնց հետ կապուած են դիցաբանական [[Մարի (դիցուհի)|Մարիի]] մասին աւանդազրոյցներ]]
Դասական ժենեթիք նշիչներու (օրինակ՝ [[Արեան խումբ|արեան խումբերու]]) ուսումնասիրութիւններուն արձանագրած առանձնայատկութիւնը եւ պասքերէնի [[Նախահնդեւրոպական լեզուներ|նախահնդեւրոպական]] բնոյթը տարածուած ու երկարատեւ տեսակէտի մը պատճառ դարձած են, ըստ որուն պասքերը Եւրոպան բնակեցուցած առաջին [[Անատոմիապէս արդի մարդ|անատոմիապէս արդի մարդոց]] «կենդանի բրածոները» են։&lt;ref name=&quot;Alonso2005&quot;&gt;{{cite journal|last=Alonso|first=Santos|display-authors=etal|title=The place of the Basques in the European Y-chromosome diversity landscape|journal=European Journal of Human Genetics|publisher=Springer Nature|volume=13|issue=12|year=2005|pages=1293–1302|doi=10.1038/sj.ejhg.5201482|pmid=16094307|s2cid=7089003|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; Մասամբ այս պատճառներով 20-րդ դարու սկիզբի եւ վերջի մարդաբանական ու ժենեթիք ուսումնասիրութիւնները ենթադրած են, որ պասքերը սկզբնական [[Քրօ-Մանեոններ|Քրօ-Մանեոններու]] յետնորդներն են։&lt;ref&gt;Wells, H. G. ''[[The Outline of History]]''. New York: Doubleday &amp; Co., 1920, Volume I, Chapter XI &quot;The Races of Mankind,&quot; pp. 131-144. Compare pp. 98, 137 and 139.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Cavalli-Sforza, L. Luca; Menozzi, Paolo; and Piazza Alberto. ''The History and Geography of Human Genes''. Princeton, New Jersey: Princeton University Press, 1994, p. 280.&lt;/ref&gt;

Սակայն թէեւ մեկուսացման պատճառով կարգ մը առումներով ժենեթիք առանձնայատկութիւններ ունին, պասքերը իրենց [[Y-DNA]] եւ [[mtDNA]] յաջորդականութիւններով, ինչպէս նաեւ կարգ մը այլ ժենեթիք [[Տեղամաս (ժենեթիք)|տեղամասերով]] տակաւին բնորոշ եւրոպացիներ են։ Նոյն յաջորդականութիւնները լայնօրէն տարածուած են Եւրոպայի արեւմտեան կէսին մէջ, մանաւանդ ցամաքամասին արեւմտեան եզերքին երկայնքին։&lt;ref name=&quot;Dupanloup2004&quot;&gt;{{cite journal|last=Dupanloup|first=I.|display-authors=etal|title=Estimating the Impact of Prehistoric Admixture on the Genome of Europeans|journal=Molecular Biology and Evolution|publisher=Oxford University Press|volume=21|issue=7|year=2004|pages=1361–1372|doi=10.1093/molbev/msh135|pmid=15044595|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Pericic2005&quot;&gt;{{cite journal|last=Pericic|first=M.|display-authors=etal|title=High-Resolution Phylogenetic Analysis of Southeastern Europe Traces Major Episodes of Paternal Gene Flow Among Slavic Populations|journal=Molecular Biology and Evolution|publisher=Oxford University Press|volume=22|issue=10|year=2005|pages=1964–1975|doi=10.1093/molbev/msi185|pmid=15944443|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

== Պատմութիւն ==
{{Main|Պասք ժողովուրդի պատմութիւն|Պասքերու Երկիր (մեծ շրջան)#Պատմութիւն}}
[[Պատկեր:Pamplona_-_Monumento_a_los_Fueros_12.JPG|մինի|[[Ֆուէրօ|Ֆուէրոներու]] յուշարձանը Փամփլոնայի մէջ (1903)]]
Հռոմէական շրջանին Ստրաբոն եւ Պլինիոս կը յիշատակեն պասքական ցեղեր, որոնց կարգին՝ [[Վասքոններ|Վասքոնները]], [[Աքիթանիներ|Աքիթանիները]] եւ ուրիշներ։ Բաւարար վկայութիւններ կան այն վարկածը սատարելու համար, որ այդ ժամանակ եւ աւելի ուշ անոնք կը խօսէին պասքերէնի հին տարբերակներով (տե՛ս՝ [[աքիթաներէն]])։

[[Վաղ միջնադար|Վաղ միջնադարուն]] [[Էպրօ]] եւ [[Կարոն]] գետերուն միջեւ գտնուող տարածքը ծանօթ էր որպէս [[Վասքոնիայի դքսութիւն|Վասքոնիա]]. ան աղօտ սահմաններով ազգագրական տարածք մըն էր եւ քաղաքական միաւոր մը, որ կը պայքարէր դիմադրելու հարաւէն իպերական [[Վեստգոթեր|վեստգոթական]] թագաւորութեան եւ [[Իսպանիոյ ումայեան նուաճում|արաբական տիրապետութեան]] ճնշումին, ինչպէս նաեւ հիւսիսէն [[Ֆրանքեր|ֆրանքական]] յառաջխաղացքին։&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=lbLbAAAAQBAJ&amp;pg=PA14|title=The History of Basque|author=Trask, R.L.|publisher=Routledge|year=1997|isbn=0-415-13116-2|location=New York, US|page=12|access-date=2017-11-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20200504204223/https://books.google.com/books?id=lbLbAAAAQBAJ&amp;pg=PA14|archive-date=2020-05-04|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Lewis AR 20-33&quot;&gt;{{cite book|url=http://libro.uca.edu/lewis/sfcatsoc.htm|title=The Development of Southern French and Catalan Society, 718-1050|last=Lewis|first=Archibald R.|publisher=The University of Texas Press|year=1965|pages=20–33|author-link=Archibald Ross Lewis|access-date=2017-10-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20191007095449/https://libro.uca.edu/lewis/sfcatsoc.htm|archive-date=2019-10-07|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Առաջին հազարամեակի աւարտին [[Կասքոնիա|Վասքոնիայի]] տարածքը բաժնուած էր զանազան աւատական շրջաններու, ինչպէս [[Սուլ|Սուլը]] եւ [[Լապուռ|Լապուռը]], մինչ Պիրենեաններէն հարաւ 9-րդ եւ 10-րդ դարերուն պասք բնակչութիւն ունեցող գլխաւոր շրջանային միաւորները դարձան [[Գասթիլիայի թագաւորութիւն|Գասթիլիան]], [[Փամփլոնայի թագաւորութիւն|Փամփլոնան]] եւ պիրենեան կոմսութիւնները՝ [[Արակոնի կոմսութիւն|Արակոն]], [[Սոպրարպէ]], [[Ռիպակորսա]] (աւելի ուշ՝ [[Արակոնի թագաւորութիւն]]) եւ [[Փալեարսի կոմսութիւն|Փալեարս]]։

Փամփլոնայի թագաւորութիւնը, կեդրոնական պասքական պետութիւն մը, որ աւելի ուշ ծանօթ դարձաւ որպէս [[Նաւառայի թագաւորութիւն|Նաւառա]], անցաւ աւատացման գործընթացէ մը եւ ենթակայ եղաւ իր շատ աւելի մեծ արակոնական, գասթիլեան եւ ֆրանսական դրացիներուն ազդեցութեան։ Գասթիլիա Նաւառան զրկեց իր ծովափէն՝ նուաճելով [[Պասքերու Երկիր (ինքնավար համայնք)|առանցքային արեւմտեան տարածքները]] (1199-1201) եւ թագաւորութիւնը դարձնելով ծովային ելք չունեցող։ Պասքերը աւերուեցան [[Խմբակներու պատերազմ|Խմբակներու պատերազմով]]՝ տեղական իշխող ընտանիքներու միջեւ դաժան կուսակցական պատերազմներով։ Նաւառական քաղաքացիական պատերազմէն տկարացած՝ [[Իպերական Նաւառայի սպանական նուաճում|թագաւորութեան մեծ մասը ի վերջոյ ինկաւ]] սպանական բանակներուն յարձակումին տակ (1512-1524)։ Սակայն [[Ստորին Նաւառա|Պիրենեաններէն հիւսիս գտնուող նաւառական տարածքը]] մնաց հետզհետէ հզօրացող Սպանիոյ հասողութենէն դուրս։ [[Ստորին Նաւառա|Ստորին Նաւառան]] 1620-ին դարձաւ Ֆրանսայի նահանգ։

Այնուամենայնիւ պասքերը վայելեցին ինքնակառավարման զգալի աստիճան մը [[Ֆրանսայի մէջ պասքական ինքնավարութեան վերջը|մինչեւ Ֆրանսական յեղափոխութիւնը (1790)]] եւ [[Քարլիսթական պատերազմներ|Քարլիսթական պատերազմները]] (1839, 1876), երբ պասքերը սատարեցին գահաժառանգ [[Սպանիոյ ինֆանթ Քարլոս, Մոլինայի կոմս|Քարլոս Ե.-ին]] եւ անոր յետնորդներուն։ Պիրենեաններու երկու կողմերուն ալ պասքերը [[Սպանիոյ մէջ պասքական ինքնավարութեան վերջը|կորսնցուցին իրենց բնիկ հաստատութիւններն ու օրէնքները]], որոնք պահպանած էին ''[[Ancien régime]]''-ի օրօք։ Անկէ ի վեր, Սպանիոյ սահմանադրութեամբ հաստատուած [[Պասքերու Երկիր (ինքնավար համայնք)|Պասքերու ինքնավար համայնքի]] եւ Նաւառայի ներկայ սահմանափակ ինքնակառավարման կարգավիճակին հակառակ, շատ պասքեր ձգտած են ինքնակառավարման աւելի բարձր աստիճանի (տե՛ս [[պասքական ազգայնականութիւն]]), երբեմն բռնի արարքներով։ [[Լապուռ|Լապուռը]], [[Ստորին Նաւառա|Ստորին Նաւառան]] եւ [[Սուլ|Սուլը]] միացուեցան [[Ֆրանսայի տեպարթամաններ|ֆրանսական տեպարթամաններու համակարգին]] (1790-էն սկսեալ), իսկ շրջանին յատուկ քաղաքական-վարչական միաւոր մը հաստատելու պասքական ջանքերը մինչեւ այսօր արդիւնք չեն տուած։ Սակայն 2017-ի Յունուարին [[Հիւսիսային Պասքերու Երկիր|Ֆրանսայի Պասքերու Երկրին]] համար ստեղծուեցաւ միասնական համայնքային միաւորում մը։&lt;ref&gt;{{cite news|last=Garicoix|first=Michel|date=2017-12-29|title=Le Pays basque se constitue en communauté d'agglomération|trans-title=The Basque Country is established as a agglomeration community|url=http://www.lemonde.fr/politique/article/2016/12/29/le-pays-basque-se-constitue-en-communaute-d-agglomeration_5055172_823448.html|language=fr|access-date=2017-10-31|archive-date=2020-04-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20200430121358/https://www.lemonde.fr/politique/article/2016/12/29/le-pays-basque-se-constitue-en-communaute-d-agglomeration_5055172_823448.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Աշխարհագրութիւն ==

=== Քաղաքական եւ վարչական բաժանումներ ===
[[Պատկեր:Ekialderantz_Urkulutik.JPG|մինի|Պասքերու Երկրի լեռներ]]
[[Պատկեր:Leitza.JPG|մինի|[[Լեյցա]], Նաւառա]]
Պասքական շրջանը բաժնուած է առնուազն երեք վարչական միաւորներու. անոնք են Սպանիոյ մէջ [[Պասքերու Երկիր (ինքնավար համայնք)|Պասքերու ինքնավար համայնքը]] եւ [[Նաւառա|Նաւառան]], ինչպէս նաեւ Ֆրանսայի [[Փիրենէ-Աթլանթիք]] ''[[տեպարթաման]]''ին մէջ գտնուող [[Պասքերու Երկրի համայնքային միաւորում|Պասքերու Երկրի համայնքային միաւորումը]]։

Ինքնավար համայնքը ([[1978-ի Սպանիոյ սահմանադրութիւն|1978-ի Սպանիոյ սահմանադրութեամբ]] հաստատուած հասկացութիւն), որ պասքերէնով կը կոչուի ''Euskal Autonomia Erkidegoa'' կամ EAE, իսկ սպաներէնով՝ ''Comunidad Autónoma Vasca'' կամ CAV (հայերէն՝ ''Պասքերու ինքնավար համայնք''),&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www1.euskadi.net/euskalterm/|title=See EUSKALTERM, the Basque Public Term Bank, maintained by the Basque Government for these and other terms and their common translations|publisher=.euskadi.net|archive-url=https://web.archive.org/web/20100510193253/http://www1.euskadi.net/euskalterm/|archive-date=10 May 2010|access-date=2010-08-22|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; կազմուած է Սպանիոյ երեք նահանգներէն՝ [[Ալավա]], [[Պիսքայ]] եւ [[Կիփուզքոա]]։ Այս տարածքներուն պասքերէն անուններն են ''Araba'', ''Bizkaia'' եւ ''Gipuzkoa'', իսկ սպաներէն անունները՝ ''Álava'', ''Vizcaya'' եւ ''Guipúzcoa''։

Ինքնավար համայնքը կ՚ընդգրկէ այսօր պատմական տարածքներ կոչուող եօթը նահանգներէն միայն երեքը։ Զայն երբեմն պարզապէս «Պասքերու Երկիր» (կամ ''Euskadi'') կը կոչեն այն գրողներն ու պետական մարմինները, որոնք նկատի կ՚առնեն միայն այդ երեք արեւմտեան նահանգները, բայց երբեմն ալ պարզապէս որպէս յարմար կրճատում, երբ ասիկա շփոթ չի ստեղծեր տուեալ համատեքստին մէջ։ Ուրիշներ այս գործածութիւնը անճշգրիտ կը նկատեն եւ այս միաւորին կամ շրջանին ակնարկելու ատեն ուշադրութեամբ կը նշեն ինքնավար համայնքը (կամ համարժէք արտայայտութիւն մը, ինչպէս «երեք նահանգները», որ մինչեւ 1978 սպաներէնով կը կոչուէր «Provincias Vascongadas»)։ Նոյնպէս «Պասքական կառավարութիւն» արտայայտութիւնը «ինքնավար համայնքի կառավարութեան» իմաստով յաճախ, թէեւ ոչ միշտ, կը գործածուի։ Մասնաւորաբար սովորական գործածութեան մէջ ֆրանսերէն ''Pays Basque'' («Պասքերու Երկիր») արտայայտութիւնը, առանց յաւելեալ ճշդումի, կը նշանակէ կա՛մ ամբողջ [[Պասքերու Երկիր (մեծ շրջան)|Պասքերու Երկիրը]] (պասքերէն՝ «Euskal Herria»), կա՛մ յաճախ մասնաւորաբար [[Հիւսիսային Պասքերու Երկիր|հիւսիսային (կամ «ֆրանսական») Պասքերու Երկիրը]]։

Սպանիոյ ներկայ սահմանադրութեամբ Նաւառան (արդի պասքերէնով՝ ''Nafarroa'', պատմականօրէն սպաներէնով՝ ''Navarra'') առանձին միաւոր մըն է, որ արդի պասքերէնով կը կոչուի ''Nafarroako Foru Erkidegoa'', իսկ սպաներէնով՝ ''Comunidad Foral de Navarra'' (Նաւառայի ինքնավար համայնք)։ Այս ինքնավար համայնքին կառավարութիւնը Նաւառայի կառավարութիւնն է։ Պատմական համատեքստերու մէջ Նաւառա կրնայ նշանակել աւելի ընդարձակ տարածք մը, եւ այսօրուան հիւսիսային պասքական նահանգը՝ [[Ստորին Նաւառա|Ստորին Նաւառան]], նոյնպէս կրնայ կոչուիլ ''Nafarroa'' (կամ անոր մէկ մասը), մինչ «Վերին Նաւառա» (պասքերէն՝ ''Nafarroa Garaia'', սպաներէն՝ ''Alta Navarra'') եզրը եւս կը հանդիպի որպէս ներկայ ինքնավար համայնքին տարածքը նշելու ձեւ։

Պասքերու Երկրին մաս կը կազմեն երեք այլ պատմական նահանգներ եւս՝ [[Լապուռ]], [[Ստորին Նաւառա]] եւ [[Սուլ]] (պասքերէն՝ ''Lapurdi, Nafarroa Beherea'' եւ ''Zuberoa''. ֆրանսերէն՝ ''Labourd, Basse-Navarre'' եւ ''Soule''), որոնք Ֆրանսայի ներկայ քաղաքական եւ վարչական-տարածքային կազմակերպութեան մէջ պաշտօնական կարգավիճակ չունին, իսկ պասք ազգայնականները հոն միայն աննշան քաղաքական աջակցութիւն կը վայելեն։ Շրջանային եւ տեղական ազգայնական ու ոչ ազգայնական բազմաթիւ ներկայացուցիչներ տարիներէ ի վեր արշաւ կը տանին առանձին պասքական ''[[տեպարթաման]]''ի մը ստեղծման ի նպաստ, սակայն ֆրանսական իշխանութիւնները այս պահանջներուն ականջ չեն տուած։

=== Բնակչութիւն, գլխաւոր քաղաքներ եւ լեզուներ ===
[[Պատկեր:Olentzero,_Beasain.jpg|մինի|[[Օլենցերօ|Օլենցերօն]] [[Կիփուզքոա|Կիփուզքոայի]] մէջ, Պասքերու Երկիր]]
Պասքերու ինքնավար համայնքին մէջ կը բնակի 2,123,000 մարդ (279,000՝ Ալավայի, 1,160,000՝ Պիսքայի եւ 684,000՝ Կիփուզքոայի մէջ)։ Շրջանին ամենակարեւոր քաղաքները, որոնք նահանգներուն վարչական կեդրոններն են, [[Պիլպաօ|Պիլպաօն]] (Պիսքայ), [[Սան Սեպասթիան|Սան Սեպասթիանը]] (Կիփուզքոա) եւ [[Վիթորիա-Կասթէյզ|Վիթորիա-Կասթէյզն]] (Ալավա) են։ Պաշտօնական լեզուներն են պասքերէնը եւ սպաներէնը։ Սպաներէնի իմացութիւնը պարտադիր է Սպանիոյ սահմանադրութեամբ (յօդուած 3), իսկ պասքերէնի իմացութիւնն ու գործածութիւնը իրաւունք է ըստ Ինքնավարութեան կանոնադրութեան (յօդուած 6), ուստի միայն սպաներէնի իմացութիւնն է գրեթէ համատարած։ Պասքերէնի իմացութիւնը, [[Ֆրանքոյի օրօք Սպանիա|Ֆրանքոյի բռնապետութեան]] տարիներուն պաշտօնական հալածանքներու պատճառով երկար տարիներ նուազելէ ետք, դարձեալ աճի մէջ է՝ նպաստաւոր պաշտօնական լեզուական քաղաքականութեան եւ ժողովրդային աջակցութեան շնորհիւ։ Ներկայիս Պասքերու ինքնավար համայնքի բնակչութեան մօտ 33 տոկոսը պասքերէն կը խօսի։

Նաւառայի բնակչութիւնը 601,000 է. անոր վարչական մայրաքաղաքը եւ գլխաւոր քաղաքը, որ շատ պասք ազգայնականներու կողմէ նաեւ պասքերու պատմական մայրաքաղաքը կը նկատուի, Փամփլոնան է (արդի պասքերէնով՝ ''Iruñea'')։ Նաւառայի մէջ միայն սպաներէնն է պաշտօնական լեզու, իսկ պասքերէնը համապաշտօնական է միայն նահանգին հիւսիսային շրջանին մէջ, ուր պասքերէն խօսողներու ամենամեծ խտութիւնը կայ։ Սակայն բացարձակ թիւերով նահանգին պասքերէն խօսողներուն մեծամասնութիւնը կը գտնուի այս համապաշտօնական գօտիէն դուրս։&lt;ref&gt;[https://euskarabidea.es/fitxategiak/ckfinder/files/Seventh_Sociolinguistic_Survey_2021.pdf Seventh Sociolinguistic Study - 2021]&lt;/ref&gt;

[[Հիւսիսային Պասքերու Երկիր|Ֆրանսական Պասքերու Երկրին]] մէջ կը բնակի մօտ քառորդ միլիոն մարդ։ Այսօր պասքախօսները այս շրջանը կը կոչեն ''Iparralde'' (պասքերէն՝ «Հիւսիս»), իսկ սպանական նահանգները՝ ''Hegoalde'' («Հարաւ»)։ Այս բնակչութեան մեծ մասը կ՚ապրի ափին վրայ գտնուող Պայոն-Անկլէ-Պիառից (BAB) քաղաքային գօտիին մէջ կամ անոր մօտ (պասքերէնով՝ ''Baiona'', ''Angelu'' եւ ''Miarritze'')։ Պասքերէնը, որ աւանդաբար BAB քաղաքային գօտիէն դուրս շրջանի բնակչութեան մեծամասնութեան լեզուն էր, այսօր արագօրէն դիրք կը զիջի ֆրանսերէնին։ Ֆրանսական պետութեան ներսիդին Ֆրանսական Պասքերու Երկրին ինքնակառավարման բացակայութեան կը գումարուի շրջանին մէջ պասքերէնի պաշտօնական կարգավիճակին բացակայութիւնը։ Տեղական վարչութեան մէջ երկլեզուութիւն ներմուծելու փորձերը մինչեւ այժմ ֆրանսացի պաշտօնատարներուն ուղղակի մերժումին հանդիպած են։

== Պասքական սփիւռք ==
{{Main|Պասքական սփիւռք}}
[[Պատկեր:Basque_festival_in_Buenos_Aires_August_2011.jpg|մինի|Պասքական փառատօն [[Պուէնոս Այրէս|Պուէնոս Այրէսի]] մէջ, Արժանթին]]
[[Պատկեր:Winnemucca_Basque_Festival.jpg|աջից|մինի|Պասքական փառատօն [[Ուինըմաքա (Նեվատա)|Ուինըմաքայի]] մէջ, Նեվատա, Միացեալ Նահանգներ]]
Զանազան պատմական շրջաններու ընթացքին մեծ թիւով պասքեր, յաճախ տնտեսական կամ քաղաքական պատճառներով, ձգած են Պասքերու Երկիրը՝ հաստատուելու Սպանիոյ կամ Ֆրանսայի այլ մասերուն կամ աշխարհի այլ վայրերու մէջ։ Պատմականօրէն արտասահմանի պասքերը յաճախ կ՚աշխատէին որպէս հովիւներ եւ անասնապահներ, ինչպէս նաեւ ծովային ձկնորսութեան եւ առեւտուրի մէջ։ Պասք ծագումով միլիոնաւոր անձեր (տե՛ս [[Պասք ամերիկացիներ]] եւ [[Պասք գանատացիներ]]) կ՚ապրին Հիւսիսային Ամերիկայի (Միացեալ Նահանգներ. Գանատա, գլխաւորաբար [[Նիւֆաունտլենտ|Նիւֆաունտլենտի]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/basques/|title=Basques|publisher=[[The Canadian Encyclopedia]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20170718125636/http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/basques/|archive-date=18 July 2017|access-date=13 May 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt; եւ [[Քեպեք|Քեպեքի]] նահանգներուն մէջ), ամբողջ Լատինական Ամերիկայի, Հարաւային Ափրիկէի եւ Աւստրալիոյ մէջ։

=== Լատինական Ամերիկա ===
Սպանացի գրող [[Միկէլ տէ Ունամունօ]] ըսած է. «Առնուազն երկու բան կայ, որ յստակօրէն կարելի է վերագրել պասքերուն՝ [[Յիսուսեան միաբանութիւն|Յիսուսեան միաբանութիւնը]] եւ [[Չիլի|Չիլիի Հանրապետութիւնը»]]։&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.filosofia.org/hem/194/alf/ez2302a.htm|title=Chile al trasluz|last=Laín Entralgo|first=Pedro|date=January 1949|publisher=Filosofia.org|language=es|trans-title=Chile held up to the light|archive-url=https://web.archive.org/web/20190514164955/http://www.filosofia.org/hem/194/alf/ez2302a.htm|archive-date=14 May 2019|quote='La Compañía de Jesús y la República de Chile son las dos grandes hazañas del pueblo vascongado', solía decir don Miguel de Unamuno... '''[TRANS]''' Miguel de Unamuno used to say, 'The Company of Jesus and the Republic of Chile are the two great achievements of the Basque people...'|author-link=Pedro Laín Entralgo|access-date=2 November 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Չիլիացի պատմաբան Լուիս Թայեր Օխետա հաշուած է, որ 17-րդ եւ 18-րդ դարերուն Չիլի գաղթողներուն 48 տոկոսը պասքեր էին։&lt;ref name=&quot;DouglassBilbao2005&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=C60LAAAAYAAJ|title=Amerikanuak: Basques In The New World|last=Douglass|first=William A.|last2=Bilbao|first2=Jon|date=1975|publisher=University of Nevada Press|isbn=978-0-87417-043-6|language=en}}&lt;/ref&gt; Չիլիի մէջ ապրող [[Պասք չիլիացիներ|պասք ծագումով անձերուն]] թիւը կը գնահատուի 2.5-էն 5&amp;nbsp;միլիոն. պասքերը եղած են երկրին [[Մշակոյթ|մշակութային]] եւ [[Տնտեսութիւն|տնտեսական]] զարգացման գլխաւոր, եթէ ոչ ամենազօրաւոր ազդեցութիւնը։

[[Պոլիվիա|Պոլիվիայի]] մէջ [[Վիքունեաներու եւ պասքերու պատերազմ|Վիքունեաներու եւ պասքերու պատերազմը]] (սպաներէն՝ Guerra de Vicuñas y Vascongados) զինեալ հակամարտութիւն մըն էր [[Չարքասի նահանգ|Չարքասի նահանգին]] մէջ, որ տեւեց 1622-ի Յունիսէն մինչեւ 1625-ի Մարտ, պասքերու եւ «վիքունեաներու» միջեւ։ Վերջինս Վերին Փերուի ոչ պասք սպանացիներուն տրուած ոչ պաշտօնական անուն մըն էր, որ ծագած էր վիքունիայի մորթէ պատրաստուած գլխարկներ կրելու անոնց սովորութենէն։ 17-րդ դարու սկիզբը Փոթոսիի, Լիփեսի եւ Չիչասի արծաթի հանքերուն վերահսկողութեան համար մրցակցութիւնը սրեցաւ եւ պասքերն ու վիքունեաները իրարու դէմ հանեց։ Վիքունեաները սկզբնապէս դիմած էին իրաւական եւ քաղաքական միջոցներու՝ արգիլելու համար պասքերուն փորձերը՝ մենաշնորհելու Փոթոսիի ''cabildo''յին (քաղաքային վարչութիւն) եւ արծաթահանութեան ոլորտին վերահսկողութիւնը։ Պատերազմը իրարու դէմ հանեց փոխարքայական վարչութեան տարբեր հատուածները, քանի որ ոմանք կը սատարէին պասքերուն գերիշխանութեան պահանջներուն, իսկ ուրիշներ հաշտարար մօտեցում ունէին վիքունեա ապստամբներուն հանդէպ։ Հակամարտութեան մասնակից դէմքերու կարգին էին Չարքասի թագաւորական ատեանին (Real Audiencia) նախագահը եւ ''oidor''ները (դատաւորները), գանձապետական պաշտօնեաները, Փոթոսիի ''corregidor''ը եւ ''visitador''ը (որ շրջան ղրկուած էր ելեւմտական հաշիւները ստուգելու)։

Ամերիկաներուն մէջ կան պասքական տեղանուններ, ինչպէս [[Նուէվա Վիզքայա (Նոր Սպանիա)|Նուէվա Վիզքայա]] (այժմ՝ Մեքսիքայի [[Չիուաուա (նահանգ)|Չիուաուա]] եւ [[Տուրանկօ]]), [[Նոր Նաւառա]] (այժմ՝ Մեքսիքայի [[Սոնորա (նահանգ)|Սոնորա]] եւ [[Սինալոա]]), [[Պիսքէյն ծոց]] (Միացեալ Նահանգներ) եւ [[Ակերեպերի Փոյնթ]] (Միացեալ Նահանգներ)։&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.basqueed.org/BEO%20Basque%20Culture%20Day%202007.htm|title=Basque Culture Day|date=2007-10-06|publisher=Basqueed.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20110807092850/http://www.basqueed.org/BEO%20Basque%20Culture%20Day%202007.htm|archive-date=2011-08-07|access-date=2010-08-22|url-status=usurped}}&lt;/ref&gt; Նուէվա Վիզքայան Նոր Սպանիոյ (Մեքսիքա) փոխարքայութեան հիւսիսի առաջին նահանգն էր, որ սպանացիները հետազօտեցին ու բնակեցուցին։ Ան գլխաւորաբար կ՚ընդգրկէր այսօրուան Չիուաուա եւ Տուրանկօ նահանգներուն տարածքը ([[Տուրանկօ (Սպանիա)|սկզբնական Տուրանկօն]] Պիսքայի ծանօթ քաղաք մըն է)։

Մեքսիքայի մէջ պասք գաղթականներու յետնորդներուն մեծ մասը կեդրոնացած է [[Մոնթերէյ]], [[Սալթիյօ]], [[Ռէյնոսա]], [[Քամարկօ (Չիուաուա)|Քամարկօ]] քաղաքներուն եւ [[Խալիսքօ]], [[Տուրանկօ]], [[Նուէվօ Լէօն]], [[Թամաուլիփաս]], [[Քոաուիլա]] ու [[Սոնորա]] նահանգներուն մէջ։ Պասքերը կարեւոր տեղ ունէին հանքարդիւնաբերութեան մէջ. շատեր անասնապահներ եւ ''vaquero''ներ ([[Քաուպոյ|քաուպոյներ]]) էին, իսկ մնացեալները փոքր խանութներ բացին [[Մեքսիքօ Սիթի|Մեքսիքօ Սիթիի]], [[Կուատալախարա|Կուատալախարայի]] եւ [[Փուէպլա|Փուէպլայի]] նման մեծ քաղաքներու մէջ։ [[Կուաթեմալա|Կուաթեմալայի]] մէջ պասքերուն մեծ մասը արդէն վեց սերունդ է, որ կեդրոնացած է [[Սաքաթեփեքեսի տեպարթաման|Սաքաթեփեքեսի տեպարթամանին]], [[Անթիկուա Կուաթեմալա|Անթիկուա Կուաթեմալայի]] եւ [[Խալափայի տեպարթաման|Խալափայի]] մէջ, իսկ ոմանք գաղթած են [[Կուաթեմալա Սիթի]]։

[[Գոլոմպիա|Գոլոմպիայի]] մէջ մեծ թիւով պասքեր հաստատուեցան գլխաւորաբար [[Անթիոքիայի տեպարթաման|Անթիոքիայի]] եւ [[Գոլոմպիոյ սուրճի առանցք|Սուրճի առանցքին]] մէջ։ 1955-ին Խոաքին Օսփինա ըսած է. «Կա՞յ բան մը, որ պասք ժողովուրդին աւելի նման ըլլայ, քան ''antioqueño''ները»։&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.lehendakaritza.ejgv.euskadi.eus/r48-contcvpv/en/contenidos/informacion/03_andres_irujo/en_airujo/adjuntos/antioquia.pdf|title=Archived copy|archive-url=https://web.archive.org/web/20161117211439/http://www.lehendakaritza.ejgv.euskadi.eus/r48-contcvpv/en/contenidos/informacion/03_andres_irujo/en_airujo/adjuntos/antioquia.pdf|archive-date=2016-11-17|access-date=2016-11-17|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Գրող Արթուրօ Էսքոպար Ուրիպէ ալ իր «''Mitos de Antioquia''» («Անթիոքիայի առասպելները», 1950) գիրքին մէջ գրած է. «Անթիոքիան, որուն մաքուր ծագումին մէջ կը գերիշխէ պասքական նահանգներու թերակղզիական երկրագործը, ժառանգած է իր նախնիներուն առաքինութիւնները։ ... Սպիտակ ցեղին գերակշռութեան հակառակ՝ անոր տարածումը լեռներուն մէջ ... Գոլոմպիոյ քարտէսին վրայ ցոլացուցած է իր ցեղին նախատիպը. [[Մետելին|Մետելինի]] մէջ՝ արդիւնաբերող, ձեռներէց, զօրաւոր ու հաստատակամ [[Փայսա շրջան|''paisa''ն]] ... իր աւաններուն մէջ՝ արկածախնդիր, ամբարտաւան, աշխարհը հետազօտողը։ ... Անոր առասպելները, որոնք անոնց խոր դիւրահաւատութեան վկայութիւնն են եւ իպերական նախնիին անհերքելի ապացոյցը, անոնց երակներուն մէջ հոսող նուաճողի արեան շարունակութիւնն են»։&lt;ref&gt;Arturo Escobar Uribe (1950). Mitos de Antioquia. Introducción.&lt;/ref&gt; Գոլոմպիական ժողովրդական երաժշտութեան [[պամպուքօ]] ոճը պասքական արմատներ ունի։&lt;ref&gt;{{in lang|es}} http://campus.usal.es/~investigacionesmusicales/docs/influencia.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200519013310/http://campus.usal.es/~investigacionesmusicales/docs/influencia.pdf|date=2020-05-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ocampo López, J. (1990). Música folclor de Colombia (1st ed., pp. 47, 98). Bogotá, Colombia: Plaza Janés.&lt;/ref&gt;

=== Միացեալ Նահանգներ ===
{{main|Պասք ամերիկացիներ}}Միացեալ Նահանգներու կարեւոր պասքական համայնքներէն ամենամեծը կը գտնուի [[Պոյզի (Այտահօ)|Պոյզի]] (Այտահօ) շրջանին մէջ, ուր կը գտնուի [[Պասքական թանգարան եւ մշակութային կեդրոն|Պասքական թանգարան եւ մշակութային կեդրոնը]], ամէն տարի տեղի կ՚ունենայ պասքական փառատօն մը, իսկ հինգ տարին անգամ մը՝ պասքական սփիւռքի փառատօն մը։ [[Ռինօ (Նեվատա)|Ռինօն]] (Նեվատա), ուր [[Նեվատայի համալսարան (Ռինօ)|Նեվատայի համալսարանին]] մէջ կը գտնուին Պասքագիտական կեդրոնը եւ Պասքագիտական գրադարանը, պասք բնակչութեան այլ կարեւոր կորիզ մըն է։ [[Էլքօ (Նեվատա)|Էլքօն]] (Նեվատա) կը հովանաւորէ տարեկան պասքական փառատօն մը, որ կը տօնէ 19-րդ դարու վերջէն ի վեր [[Նեվատա]] հասած սպանական, ֆրանսական եւ մեքսիքական քաղաքացիութեամբ պասք ժողովուրդներուն պարը, խոհանոցն ու մշակոյթները։

[[Թեքսաս|Թեքսասի]] մէջ իսպանախօսներուն մեծ տոկոսը կը սերի [[Նոր Սպանիա|Նոր Սպանիայի]] նուաճումին մասնակցած պասքերէն։ Սկզբնական [[Թեխանո|թեխանոներէն]] շատեր պասքական արիւն ունէին, ներառեալ անոնք, որոնք ուրիշ թեքսասցիներու կողքին կռուեցան [[Ալամոյի ճակատամարտ|Ալամոյի ճակատամարտին]]։ Մեքսիքա-Թեքսաս սահմանին երկայնքին կարելի է հանդիպիլ բազմաթիւ պասքական մականուններու։ Մեքսիքայի հիւսիս-արեւելեան «frontera»ին, ներառեալ [[Չիուաուա (նահանգ)|Չիուաուա]], [[Տուրանկօ]], [[Քոաուիլա]], [[Նուէվօ Լէօն]] եւ [[Թամաուլիփաս]] նահանգներուն մէջ հաստատուած պասքերու ամենամեծ խտութիւնը բնակութիւն հաստատեց նաեւ Թեքսասի [[Ռիօ Կրանտէ|Ռիօ Կրանտէին]] երկայնքին՝ [[Հարաւային Թեքսաս|Հարաւային Թեքսասէն]] մինչեւ [[Արեւմտեան Թեքսաս]]։ Այս շրջանի պատմական ''hidalgo''ներէն կամ ազնուական ընտանիքներէն շատեր իրենց տիտղոսներն ու հողային շնորհները ստացած էին Սպանիայէն եւ Մեքսիքայէն. անոնք մինչեւ այսօր կը գնահատեն իրենց հողը։ Այս գաղութային հողային շնորհներով հիմնուած Հիւսիսային Ամերիկայի ամենամեծ անասնապահական ագարակներէն ոմանք կը գտնուին այս շրջանին մէջ։

[[Գալիֆորնիա|Գալիֆորնիան]] պասքերու կարեւոր խտութիւն ունի, մանաւանդ [[Սան Խոաքինի հովիտ|Սան Խոաքինի հովիտին]] մէջ՝ [[Սթոքթըն (Գալիֆորնիա)|Սթոքթընի]], [[Ֆրեզնօ (Գալիֆորնիա)|Ֆրեզնոյի]] եւ [[Պէյքըրզֆիլտ (Գալիֆորնիա)|Պէյքըրզֆիլտի]] միջեւ։ Պէյքըրզֆիլտ քաղաքը մեծ պասքական համայնք եւ քանի մը պասքական ճաշարաններ ունի, որոնց կարգին՝ Noriega's, որ 2011-ին շահեցաւ Ճէյմզ Պիըրտ հիմնարկութեան America's Classics մրցանակը։ [[Չինօ (Գալիֆորնիա)|Չինօն]] պասքական մշակոյթի պատմութիւն ունի. հոն ամէն տարի տեղի ունեցող երկու պասքական փառատօններ կը տօնեն այս ժողովուրդներուն պարը, խոհանոցն ու մշակոյթը։ Շրջակայ [[Սան Պեռնարտինօ գաւառ (Գալիֆորնիա)|Սան Պեռնարտինօ գաւառի]] բնակիչներուն մէջ շատ են պասք ծագումով անձերը։ Անոնք մեծ մասամբ Սպանիայէն եւ Մեքսիքայէն եկած վերաբնակներու յետնորդներ են։ Գալիֆորնիոյ այս պասքերը կը դասուին ''[[Californio]]''ներ կոչուող խումբին մէջ։

Եւրոպական սպանական-ֆրանսական եւ լատինաամերիկեան քաղաքացիութեամբ պասքեր հաստատուեցան նաեւ Միացեալ Նահանգներու արեւմուտքի տարածքին, [[Լուիզիանա|Լուիզիանայի]], [[Նոր Մեքսիքօ|Նոր Մեքսիքօյի]], [[Արիզոնա|Արիզոնայի]], [[Եութա|Եութայի]], [[Գոլորատօ|Գոլորատօյի]], [[Ուայոմինկ|Ուայոմինկի]], [[Մոնթանա|Մոնթանայի]], [[Օրեկըն|Օրեկընի]] եւ [[Ուաշինկթըն (նահանգ)|Ուաշինկթընի]] նման նահանգներու մէջ։

== Մշակոյթ ==
[[Պատկեր:Lingue_vasconum_primitiae.gif|մինի|[[Պեռնար Էչեփարէ|Պեռնար Էչեփարէի]] գրած առաջին պասքերէն գիրքին կողքը]]
[[Պատկեր:Nortasun.png|մինի|Մշակութային ինքնութիւնը 1981-ի եւ 1991-ի մարդահամարներուն համաձայն՝ «Ձեզ պա՞սք կը նկատէք» հարցումին հիման վրայ. &amp;nbsp;&amp;nbsp;1&amp;nbsp;-&amp;nbsp;Այո

2&amp;nbsp;-&amp;nbsp;Այո, մասամբ &amp;nbsp;&amp;nbsp;3&amp;nbsp;-&amp;nbsp;Ոչ4&amp;nbsp;-&amp;nbsp;Չեմ գիտեր / Պատասխան չկայ]]

=== Լեզու ===
{{Main|Պասքերէն}}Պասքերու ինքնութիւնը որոշող լեզուն կը կոչուի պասքերէն կամ ''Euskara'', որ այսօր կը խօսի շրջանի բնակչութեան 25-30 տոկոսը։&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.eke.eus/en/kultura/euskara-the-basque-language/basque-sociolinguistics|title=Basque sociolinguistics|publisher=Eke.eus|archive-url=https://web.archive.org/web/20190802142337/https://www.eke.eus/en/kultura/euskara-the-basque-language/basque-sociolinguistics|archive-date=2019-08-02|access-date=2019-10-21|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Լեզուին մշակութային կեդրոնական տեղին մասին գաղափար մը կու տայ այն իրողութիւնը, որ պասքերը իրենք զիրենք կը կոչեն ''euskaldun'', իսկ իրենց երկիրը՝ ''Euskal Herria'', որոնք բառացի կը նշանակեն համապատասխանաբար «պասքերէն խօսող» եւ «պասքերէն լեզուի երկիր»։ Սպանական եւ ֆրանսական պաշտօնական քաղաքականութիւնները, որոնք պատմականօրէն կամ ներկայիս սահմանափակած են անոր գործածութիւնը, լեզուն քաղաքական հարց դարձուցած են. սակայն ասիկա չէ կասեցուցած այս փոքրամասնական լեզուին ուսուցումը, խօսակցութիւնը, գրութիւնը եւ մշակումը։ Տեղական լեզուին կապուած պասքական ինքնութեան այս զգացումը միայն առանձին չի գոյատեւեր։ Շատ պասքերու մօտ ան կը զուգորդուի սպանական կամ ֆրանսական ինքնութեան զգացումի մը հետ, որ կապուած է այլ պասքերու կողմէ սպաներէնի եւ [[Ֆրանսերէն|ֆրանսերէնի]] գործածութեան, մանաւանդ Ֆրանսական Պասքերու Երկրին մէջ։ Ինչ կը վերաբերի Սպանական Պասքերու Երկրին, սպանական ինքնութեան զգացում չունեցող պասքերը բնակչութեան կարեւոր մէկ մասը կը կազմեն։&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://m.noticiasdenavarra.com/2019/01/06/politica/navarra/navarra-es-la-comunidad-con-menor-sentimiento-de-espanolidad|title=Navarra es la comunidad con menor sentimiento de españolidad|archive-url=https://web.archive.org/web/20190202214354/https://www.noticiasdenavarra.com/2019/01/06/politica/navarra/navarra-es-la-comunidad-con-menor-sentimiento-de-espanolidad|archive-date=2 February 2019|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Ինչպէս եւրոպական շատ պետութիւններու մէջ, շրջանային ինքնութիւնը, լեզուական հիմք ունենայ թէ ոչ, չի բացառեր աւելի լայն ազգային ինքնութիւնը։ Օրինակ, Ֆրանսայի [[Ֆրանսայի ռակպիի ազգային հաւաքական|ռակպիի հաւաքականին]] պասք խաղացող [[Իմանոլ Արինորտոքի]] իր ազգային ինքնութեան մասին ըսած է.&lt;blockquote&gt;Ես ֆրանսացի եմ եւ պասք։ Հակասութիւն չկայ, երկուքով ալ հպարտ եմ{{nbsp}}... Ունիմ բարեկամներ, որոնք ներգրաւուած են քաղաքական կողմին մէջ, սակայն ատիկա ինծի համար չէ։ Զիս միայն կը հետաքրքրեն մշակոյթը, ''Euskera'' լեզուն, ժողովուրդը, մեր պատմութիւնն ու սովորութիւնները։&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/rugbyunion/international/france/2431544/France-look-to-Basque-prodigy.html|title=France look to Basque prodigy|last=Gallagher|first=Brendan|date=27 February 2002|work=[[telegraph.co.uk]]|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/sport/rugbyunion/international/france/2431544/France-look-to-Basque-prodigy.html|archive-date=2022-01-11|url-access=subscription|url-status=live|access-date=6 May 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;Պետական լեզուի խթանումին, դպրոցական քաղաքականութեան, զանգուածային լրատուամիջոցներու եւ գաղթի ազդեցութեան հետեւանքով այսօր գրեթէ բոլոր պասքերը (բացի դպրոցական տարիքէն փոքր կարգ մը երեխաներէ) կը խօսին իրենց պետութեան պաշտօնական լեզուով (սպաներէն կամ ֆրանսերէն)։ Միայն պասքերէն խօսողները չափազանց քիչ են. ըստ էութեան, սահմանին երկու կողմերուն ալ պասքերէն խօսող բոլոր անձերը երկլեզու են։ Սպաներէնը կամ ֆրանսերէնը սովորաբար այլ շրջաններէ եկած քաղաքացիներուն (որոնք յաճախ պասքերէն սորվելու կարիք չեն զգար) մայրենի լեզուն է, ինչպէս նաեւ շատ պասքերու մայրենին, ինչ որ կը պահպանէ Ֆրանսայի եւ Սպանիոյ պետական լեզուներուն գերիշխանութիւնը։ Պասքական կառավարութեան վերջին քաղաքականութիւնները կը նպատակադրեն փոխել այս պատկերը, քանի որ զայն կը նկատեն փոքրամասնական լեզուին հիմնական գործածութեան դէմ ուղղուած հաւանական սպառնալիք։&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.euskara.euskadi.net/r59-3693/en/contenidos/informacion/artik9_1_integrazioa_06_07/en_integraz/artik9_1_integrazioa_06_07.html|title=Routes to linguistic and cultural integration for immigrants in the Basque Autonomous Community|last=Aierdi Urraza|first=Xabier|date=24 July 2006|publisher=euskara.euskadi.net|archive-url=https://web.archive.org/web/20070302214808/http://www.euskara.euskadi.net/r59-3693/en/contenidos/informacion/artik9_1_integrazioa_06_07/en_integraz/artik9_1_integrazioa_06_07.html|archive-date=2 March 2007|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Պասքերէնը կը նկատուի ծագումնաբանօրէն [[մեկուսի լեզու]] մը, ի տարբերութիւն այլ եւրոպական լեզուներու, որոնց ճնշող մեծամասնութիւնը կը պատկանի ընդարձակ [[Հնդեւրոպական լեզուաընտանիք|հնդեւրոպական լեզուաընտանիքին]]։ Պասքերէնի ուրիշ առանձնայատկութիւն մըն է, որ ան հաւանաբար անընդհատ խօսուած է ''[[in situ]]'', այսինքն իր ներկայ տարածքին եւ անոր շուրջը, աւելի երկար, քան արդի եւրոպական լեզուներուն մեծ մասը, որոնք սովորաբար կը կարծուի, թէ պատմական կամ նախապատմական ժամանակներուն ներմուծուած են բնակչութիւններու գաղթերու կամ մշակութային փոխանցման այլ գործընթացներու միջոցով։&lt;ref name=&quot;Trask1997&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=OiemTo_t5r8C|title=The History of Basque|last=Trask|first=Robert Lawrence|publisher=Psychology Press|year=1997|isbn=978-0-415-13116-2|pages=8–9|author-link=Larry Trask|access-date=3 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20200519060306/https://books.google.com/books?id=OiemTo_t5r8C|archive-date=19 May 2020|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Սակայն պասքերէնը «Եւրոպայի ամենահին լեզուն» եւ «աշխարհի լեզուներուն մէջ եզակի» ներկայացնող տարածուած կարծրատիպերը կրնան սխալ հասկցուիլ եւ սխալ ենթադրութիւններու առաջնորդել։&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.euskara.euskadi.net/r59-3693/en/contenidos/informacion/artik12_1_aurreiritziak_06_10/en_aurreiri/artik12_1_aurreiritziak_06_10.html|title=Misconceptions about Basque|last=Moreno Cabrera|first=Juan Carlos|date=19 October 2006|publisher=euskara.euskadi.net|archive-url=https://web.archive.org/web/20070302214757/http://www.euskara.euskadi.net/r59-3693/en/contenidos/informacion/artik12_1_aurreiritziak_06_10/en_aurreiri/artik12_1_aurreiritziak_06_10.html|archive-date=2 March 2007|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Դարերու ընթացքին պասքերէնը անընդհատ շփման մէջ մնացած է դրացի արեւմտաեւրոպական լեզուներու հետ, որոնց հետ բազմաթիւ բառային յատկութիւններ եւ տիպաբանական գիծեր կը բաժնէ։ Պասքերէնը նաեւ արդի լեզու մըն է. ան հաստատուած գրաւոր ու տպագիր լեզու է, որ կը գործածուի հրատարակութեան եւ հաղորդակցութեան ներկայ ձեւերուն մէջ, ինչպէս նաեւ խօսակցական լեզու մը, որ կը գործածուի ընկերային ու մշակութային համատեքստերու, ոճերու եւ մակարդակներու շատ լայն շրջանակի մը մէջ։

=== Հող եւ ժառանգութիւն ===
[[Պատկեր:ArangurenDorretxea.jpg|աջից|մինի|[[Օրոզքօ|Օրոզքօյի]] Արանկուրէն ''baserri''ն, որ վերածուած է ամրացուած աշտարակէ մը]]
[[Պատկեր:BaserriLizarralde.jpg|աջից|մինի|Լիզառալտէ ''baserri''ն ([[Պերկարա]])]]
Պասքերը սերտօրէն կապուած են իրենց տան (''etxe(a)''՝ «տուն, օճախ»), մանաւանդ երբ ան աւանդական, ինքնաբաւ, ընտանեկան ագարակ մըն է՝ ''[[baserri]](a)''։ Այս համատեքստին մէջ տունը ընտանեկան արմատներուն հոմանիշն է։ Կարգ մը [[պասքական մականուններ]] ծագած են հին ''baserri''ներու կամ բնակավայրերու անուններէն։ Անոնք սովորաբար կապուած էին աշխարհագրական դիրքի կամ տեղական առումով իմաստալից այլ նշաններու։ Նման մականունները նոյնիսկ այն պասքերուն, որոնց ընտանիքները սերունդներ առաջ ձգած են հողը, կարեւոր կապ մը կ՚ապահովեն իրենց գիւղական ընտանեկան ծագումին հետ. ''Bengoetxea''՝ «վարի տունը», ''Goikoetxea''՝ «վերի տունը», ''Landaburu''՝ «դաշտին ծայրը», ''Errekondo''՝ «առուակին քովը», ''Elizalde''՝ «եկեղեցիին քով», ''Mendizabal''՝ «լայն բլուր», ''Usetxe''՝ «թռչուններու տուն», ''Ibarretxe''՝ «հովիտի տուն», ''Etxeberria''՝ «նոր տուն», եւ այլն։&lt;ref&gt;[[Koldo Mitxelena|MITXELENA, Koldo]], ''Apellidos vascos'' (fifth edition), San Sebastián: Txertoa, 1997.&lt;/ref&gt;

Ի տարբերութիւն շրջակայ շրջաններուն, ''[[fueros]]''ով ճանչցուած պասքական ժառանգութեան հին կարգերը կը նպաստէին ժառանգուած հողային կալուածներուն ամբողջականութեան պահպանման։ [[Անդրանկութեան իրաւունք|Անդրանկութեան իրաւունքի]] ձեւի մը համաձայն՝ անոնք սովորաբար կը ժառանգէր երէց զաւակը, արու թէ էգ։ Ինչպէս այլ մշակոյթներու մէջ, ընտանիքի միւս անդամներուն ճակատագիրը կախեալ էր ընտանիքին կարողութենէն. հարուստ պասք ընտանիքները կը ձգտէին այս կամ այն ձեւով հոգալ բոլոր զաւակներուն կարիքները, մինչ նուազ ունեւոր ընտանիքները կրնային մէկ զաւակի համար հազիւ մէկ կարողութիւն ունենալ։ Սակայն այս ժառանգորդը յաճախ կը հոգար ընտանիքին մնացեալ անդամներուն կարիքները (ի տարբերութիւն Անգլիոյ, ուր խիստ անդրանկութեան իրաւունքով երէց որդին ամէն ինչ կը ժառանգէր եւ յաճախ ուրիշներուն չէր հոգար)։ Թէեւ այս կամ այն ձեւով հոգացուած էին, կրտսեր քոյր-եղբայրները իրենց ապրուստին մեծ մասը ստիպուած էին այլ միջոցներով վաստկիլ։ Մեծ մասամբ արդիւնաբերականացումէն ետք&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Pyrenean Marriage Strategies in the Nineteenth Century: The French Basque Case|first=Marie-Pierre|last=Arrizabalaga|date=21 December 2005|journal=International Review of Social History|volume=50|issue=S13|pages=93–122|doi=10.1017/S0020859005002087|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; այս համակարգը պատճառ դարձաւ, որ գիւղական շատ պասքեր գաղթեն Սպանիա, Ֆրանսա կամ Ամերիկաներ։ Արդի չափանիշներով դաժան այս սովորութիւնը ծնունդ տուաւ պասք ծագումով բազմաթիւ ձեռներէց դէմքերու, որոնք աշխարհ ելան իրենց ապրուստը վաստկելու. [[Լոփէ տէ Ակիռէ|Լոփէ տէ Ակիռէի]] եւ [[Ֆրանսիսքօ Վասքես տէ Քորոնատօ|Ֆրանսիսքօ Վասքես տէ Քորոնատօյի]] նման սպանացի ''[[conquistador]]''ներէն մինչեւ հետազօտողներ, միսիոնարներ եւ Կաթողիկէ եկեղեցիի սուրբեր, ինչպէս [[Ֆրանչիսկոս Քսաւերիոս|Ֆրանչիսկոս Քսաւերիոսը]]։

Տարածուած համոզումը, թէ պասքական հասարակութիւնը սկզբնապէս [[Մայրիշխանութիւն|մայրիշխանական]] էր, կը հակասէ ներկայ, յստակօրէն [[հայրագծային]] ազգակցական համակարգին եւ ժառանգական կառոյցներուն։ Կարգ մը գիտնականներ եւ մեկնաբաններ փորձած են հաշտեցնել այս կէտերը՝ ենթադրելով, որ հայրագծային ազգակցութիւնը նորամուծութիւն մըն է։ Ինչ որ ալ ըլլայ, թէ՛ աւանդական, թէ՛ արդի պասքական հասարակութեան մէջ կիներուն ընկերային դիրքը փոքր-ինչ աւելի լաւ է, քան դրացի մշակոյթներուն մէջ, եւ կիները տնային տնտեսութեան վերաբերող որոշումներուն մէջ զգալի ազդեցութիւն ունին։ Անցեալին կարգ մը կիներ կը մասնակցէին հաւաքական կախարդական արարողութիւններու։ Անոնք գլխաւոր մասնակիցներն էին հարուստ բանահիւսութեան մը, որ այսօր մեծ մասամբ մոռցուած է։

=== Խոհանոց ===
{{Main|Պասքական խոհանոց}}[[Պասքական խոհանոց|Պասքական խոհանոցը]] պասքական մշակոյթին կեդրոնն է. ան ազդուած է դրացի համայնքներէն եւ ծովու ու ցամաքի բերքերէն։ 20-րդ դարու պասքական մշակոյթին յատկանիշներէն մէկն է [[Խոհարարական ընկերութիւն|խոհարարական ընկերութիւններու]] երեւոյթը (պասքերէն՝ ''[[txoko]]''), ճաշի ակումբներ, ուր այրերը կը հաւաքուին իրենց ճաշը եփելու եւ վայելելու։ Մինչեւ վերջերս կիներուն մուտքը կ՚արտօնուէր տարին միայն մէկ օր։ Խնձորի գինիի տուները (''Sagardotegiak'') Կիփուզքոայի մէջ ժողովրդական ճաշարաններ են, որոնք բաց կը մնան քանի մը ամիս՝ խնձորի գինիի եղանակին։

=== Մշակութային արտադրութիւն ===
[[Պատկեր:Artzaiak_inudeak_2009_001.jpg|մինի|Artzaiak eta inudeak փառատօն, [[Սան Սեպասթիան]], Պասքերու Երկիր]]
20-րդ դարու վերջաւորութեան, [[ETA (անջատողական խմբաւորում)|ETA]]-ի բռնութեան (որ վերջ գտաւ 2010-ին) եւ ծանր արդիւնաբերութեան տագնապին հակառակ, պասքական տնտեսական վիճակը ուշագրաւ կերպով վերականգնեցաւ։ Պասքերը [[Ֆրանսիսքօ Ֆրանքօ|Ֆրանքոյի]] վարչակարգէն դուրս եկան վերակենդանացած լեզուով եւ մշակոյթով։ Պասքերէնը աշխարհագրականօրէն ընդարձակուեցաւ՝ շնորհիւ անոր գործածութեան զգալի աճին Փամփլոնայի, Պիլպաոյի եւ Պայոնի նման մեծ քաղաքային կեդրոններուն մէջ, ուր ընդամէնը քանի մը տասնամեակ առաջ պասքերէնը գրեթէ անհետացած էր։ Այսօր պասքերէն խօսողներուն թիւը կը պահէ իր մակարդակը կամ թեթեւակի կ՚աճի։

=== Երաժշտութիւն ===
{{Main|Պասքական երաժշտութիւն}}
[[Պատկեր:Basque_dance.JPG|մինի|Պասքական պար]]

=== Կրօնք ===
Աւանդաբար պասքերը մեծ մասամբ [[Կաթողիկէ եկեղեցի|կաթողիկէներ]] եղած են։ 19-րդ դարուն եւ 20-րդ դարու մեծ մասին պասքերը, որպէս խումբ, մնացին յատկապէս բարեպաշտ եւ եկեղեցի յաճախող։ Վերջին տարիներուն եկեղեցի յաճախողներուն թիւը նուազած է, ինչպէս Արեւմտեան Եւրոպայի մեծ մասին մէջ։ Շրջանը տուած է [[Ֆրանչիսկոս Քսաւերիոս|Ֆրանչիսկոս Քսաւերիոսի]] եւ [[Միշել Կարիքոյց|Միշել Կարիքոյցի]] նման միսիոնարներ։ [[Յիսուսեան միաբանութիւն|Յիսուսեան միաբանութեան]] հիմնադիր [[Իգնատիոս Լոյոլացի|Իգնատիոս Լոյոլացին]] պասք էր։ [[Գալիֆորնիա|Գալիֆորնիայի]] [[Ֆրանչիսկեաններ|ֆրանչիսկեան]] [[Ֆերմին Լասուէն]] ծնած է [[Վիթորիա-Կասթէյզ|Վիթորիա]]։ Լասուէն ֆրանչիսկեան հայր [[Խունիփերօ Սեռա|Խունիփերօ Սեռայի]] յաջորդն էր եւ հիմնեց ափին երկայնքին գտնուող [[Գալիֆորնիոյ առաքելութիւններ|Գալիֆորնիոյ]] 21 գոյատեւող առաքելութիւններէն 9-ը։

Ցամաքային Պասքերու Երկրին մէջ [[Բողոքականութիւն|բողոքականութեան]] ծիլ մը ծնունդ տուաւ Նոր Կտակարանի առաջին պասքերէն թարգմանութեան, որ կատարեց [[Ժոանես Լէյզառակա]]։ Բարեպաշտ [[Հիւկենօներ|հիւկենօ]] թագուհի [[Ժան Գ. Նաւառացի|Նաւառայի Ժան Գ.]] իր հպատակներուն համար պատուիրեց Նոր Կտակարանի թարգմանութիւնը պասքերէնի եւ [[Պէառներէն|պէառներէնի]]։ Երբ [[Հանրի Դ.|Նաւառայի Հանրի Գ.]] Ֆրանսայի թագաւոր դառնալու համար կաթողիկէութիւն ընդունեց, բողոքականութիւնը գրեթէ անհետացած էր պասքական համայնքէն։

[[Պայոն|Պայոնի]] մէջ կար [[Հրեաներ|հրեական]] համայնք մը, որ կազմուած էր գլխաւորաբար [[Սպանական հաւատաքննութիւն|սպանական]] եւ [[Փորթուկալական հաւատաքննութիւն|փորթուկալական հաւատաքննութիւններէն]] փախչող [[Սեֆարտեան հրեաներ|սեֆարտեան հրեաներէ]]։ 1512-21-ի գասթիլեան ներխուժումէն առաջ [[Նաւառա|Նաւառայի]] մէջ կային նաեւ կարեւոր հրեական եւ [[Իսլամներ|իսլամ]] համայնքներ։

Այսօր, միայն մէկ հարցախոյզի մը համաձայն, պասքերուն 50 տոկոսէն քիչ մը աւելին որեւէ ձեւով [[Աստուած|Աստուծոյ]] կը հաւատայ, իսկ մնացեալները կա՛մ [[Ակնոսթիքականութիւն|ակնոսթիք]] են, կա՛մ [[Անաստուածութիւն|անաստուած]]։ Կրօնական թերահաւատներուն թիւը զգալիօրէն աւելի մեծ է երիտասարդ սերունդներուն մէջ, մինչ տարեցները աւելի կրօնասէր են։&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.eitb.com/argazki/forum_re/caracterizacion.pdf|title=Opinion poll on religion by GIZAKER|publisher=[[EITB]] the Basque Country's public broadcast service.|archive-url=https://web.archive.org/web/20110728103246/http://www.eitb.com/argazki/forum_re/caracterizacion.pdf|archive-date=2011-07-28|access-date=2010-08-22|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Կաթողիկէութիւնը մեծ տարբերութեամբ ամենամեծ կրօնքն է [[Պասքերու Երկիր (ինքնավար համայնք)|Պասքերու Երկրին]] մէջ։ 2019-ին իրենք զիրենք հռոմէական կաթողիկէ նկատող պասքերուն համեմատութիւնը 60 տոկոս էր,&lt;ref name=&quot;CIS2019Euskadi&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.cis.es/cis/export/sites/default/-Archivos/Marginales/3260_3279/3263/Marginales/es3263mar_PVasco.pdf|title=Macrobarómetro de octubre 2019, Banco de datos – Document 'Población con derecho a voto en elecciones generales y residente en España, País Vasco (aut.)|date=October 2019|page=23|language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20200204181948/http://www.cis.es/cis/export/sites/default/-Archivos/Marginales/3260_3279/3263/Marginales/es3263mar_PVasco.pdf|archive-date=4 February 2020|author=''Centro de Investigaciones Sociológicas'' (Centre for Sociological Research)|access-date=4 February 2020|url-status=live}}&lt;/ref&gt; մինչ ան Սպանիոյ ամենաաշխարհականացած համայնքներէն մէկն է. 24.6 տոկոսը կրօնք չունէր, իսկ պասքերուն 12.3 տոկոսը [[Անաստուածութիւն|անաստուած]] էր։

==== Նախաքրիստոնէական կրօնք եւ դիցաբանութիւն ====
{{Main|Պասքական դիցաբանութիւն}}
[[Պատկեր:Amboto_01.jpg|մինի|[[Անպոթօ]] լեռը այն վայրերէն մէկն է, ուր կը հաւատային, թէ կը բնակէր [[Մարի (դիցուհի)|Մարին]]]]
Պասքերու Երկրին [[Քրիստոնէացում|քրիստոնէացումը]] կարգ մը վիճաբանութիւններու նիւթ եղած է։ Ընդհանուր առմամբ երկու տեսակէտ կայ։ Մէկուն համաձայն՝ քրիստոնէութիւնը Պասքերու Երկիր հասաւ 4-րդ եւ 5-րդ դարերուն, իսկ միւսին համաձայն՝ ասիկա տեղի չունեցաւ մինչեւ 12-րդ եւ 13-րդ դարերը։ Սակայն ''Encyclopaedia Britannica''ն կը նշէ, որ պասքերը քրիստոնէացան միայն տասներորդ դարուն, եւ որ անոնց նախկին ոգեպաշտութիւնը կը շարունակէ ապրիլ իրենց բանահիւսութեան մէջ։&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Basque|title=Basque {{!}} Definition, History, Region, &amp; Facts {{!}} Britannica|website=www.britannica.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230522233107/https://www.britannica.com/topic/Basque|archive-date=2023-05-22|access-date=2023-11-05|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Գլխաւոր հարցը կը կայանայ այն բանին տարբեր մեկնաբանութիւններուն մէջ, թէ ի՛նչ կը նկատուի քրիստոնէացում։ Քրիստոնէութեան վաղ հետքեր կարելի է գտնել մեծ քաղաքային շրջաններուն մէջ՝ 4-րդ դարէն սկսեալ, [[Փամփլոնա|Փամփլոնայի]] մէջ՝ 589-էն գործող եպիսկոպոսութիւն մը, ինչպէս նաեւ ճգնաւորական քարայրներու երեք խումբեր (երկուքը՝ [[Ալավա|Ալավայի]], մէկը՝ [[Նաւառա|Նաւառայի]] մէջ), որոնք կը գործածուէին 6-րդ դարէն սկսեալ։ Այս իմաստով քրիստոնէութիւնը «կանուխ» հասաւ։

Նախաքրիստոնէական հաւատքը կարծես կեդրոնացած էր [[Մարի (դիցուհի)|Մարի]] կոչուող դիցուհիի մը վրայ։ Կարգ մը տեղանուններ կը պարունակեն անոր անունը, ինչ որ կը թելադրէ, թէ այդ վայրերը կապուած էին անոր պաշտամունքին հետ, ինչպէս ''Anbotoko Mari''ն, որ կարծես կապուած էր եղանակին հետ։ Աւանդութիւններէն մէկուն համաձայն՝ ան եօթը տարին անգամ մը կը ճամբորդէր [[Անպոթօ]] լերան վրայի քարայրի մը եւ ուրիշ լերան մը վրայի քարայրի մը միջեւ (պատմութիւնները կը տարբերին). երբ ան Անպոթօ կ՚ըլլար, եղանակը անձրեւոտ կ՚ըլլար, իսկ երբ [[Ալոնեա]], կամ [[Սուփելեկոր]], կամ [[Կորպէա]] կ՚ըլլար՝ չոր։ Անոր անուններէն մէկը՝ Մարի [[Ուռաքա]], թերեւս զայն կը կապէ 11-րդ եւ 12-րդ դարերու նաւառացի պատմական արքայադուստրի մը հետ, իսկ այլ աւանդազրոյցներ անոր կու տան եղբայր մը կամ զարմիկ մը, որ հռոմէական կաթողիկէ քահանայ էր։ Մինչեւ այժմ ենթադրական մնացած են այն վիճաբանութիւնները, թէ արդեօք Մարի անունը սկզբնական է եւ պատահականօրէն համընկած է քրիստոնէական Մարիա անուան հետ, թէ Մարին պասքերուն կողմէ հեթանոսական պաշտամունքին քրիստոնէական երանգ տալու վաղ փորձ մըն է։ Ինչ որ ալ ըլլայ, Մարին (Անտրամարի) պասքական տարածքներու մէջ պաշտուող ամենահին քրիստոնէական սրբապատկերներէն մէկն է։

Մարիի ամուսինն է [[Սուկաառ|Սուկաառը]]։ Այս [[Ստորերկրեայ աստուածութիւններ|ստորերկրեայ]] զոյգը կարծես կը կրէ գերագոյն բարոյական զօրութիւնը եւ ստեղծելու ու կործանելու զօրութիւնը։ Կ՚ըսուի, որ երբ անոնք կը հանդիպէին սրբազան գագաթներու բարձր քարայրներուն մէջ, փոթորիկներ կը ծնէին։ Այս հանդիպումները սովորաբար տեղի կ՚ունենային ուրբաթ գիշերները, որ պատմական ''[[akelarre]]''ի կամ կախարդներու ժողովի օրն էր։ Կ՚ըսուէր, որ Մարի կը բնակէր [[Անպոթօ]] լերան վրայ. պարբերաբար ան պայծառ լոյսի մը ձեւով կ՚անցնէր երկինքէն՝ հասնելու իր միւս տունը՝ [[Չինտոքի]] լերան վրայ։

Աւանդազրոյցները կը պատմեն նաեւ բազմաթիւ ոգիներու մասին, ինչպէս ''jentilak'' ([[Հսկաներ|հսկաներու]] համարժէք), ''lamiak'' ([[Յաւերժահարսներ|յաւերժահարսներու]] համարժէք), ''mairuak'' (քրոմլեխներու կամ քարէ շրջանակներու կառուցողներ, բառացի՝ [[մաւրեր]]), ''iratxoak'' (չարաճճի ոգիներ), ''sorginak'' ([[կախարդներ]], Մարիի քրմուհիներ) եւ այլն։ [[Պասաճաուն|Պասաճաունը]] անտառի վայրի մարդու պասքական տարբերակն է։ Կայ նաեւ ''San Martin Txiki'' («Սուրբ Մարտին Փոքր») անունով խաբեբայ կերպար մը։

Յստակ չէ, թէ [[տոլմէն]] կոչուող [[Նոր քարի դար|նեոլիթեան]] քարէ կառոյցները կրօնական նշանակութիւն ունին, թէ զուտ գործնական էին, կառուցուած որպէս ապաստարան անասուններուն կամ հանգստացող հովիւներուն համար։ Տոլմէններէն եւ [[Քարէ շրջանակներ|քրոմլեխներէն]] ոմանք թաղման վայրեր են, որոնք նաեւ որպէս սահմանանիշեր կը ծառայեն։
[[Պատկեր:Ioaldunak_001.jpg|մինի|Նաւառայի ''Ioaldunak'' պարողներ։]]
Իսկ ''jentilak''ները («հսկաներ») առասպելական ժողովուրդ մըն են, որոնցմով կը բացատրուի լեռնաշխարհին մէջ ապրող եւ երկաթ չճանչցող [[Քարէ դար|Քարէ դարու]] մշակոյթով ժողովուրդի մը անհետացումը։ Անոնց մասին շատ աւանդազրոյցներ կը պատմեն, թէ անոնք աւելի մեծ ու բարձրահասակ էին եւ մեծ ուժ ունէին, սակայն դուրս մղուեցան ''ferron''ներուն, այսինքն՝ երկաթաձուլարաններու աշխատողներուն կողմէ, մինչեւ իրենց ամբողջական անհետացումը։ Անոնք հեթանոս էին, սակայն անոնցմէ մէկը՝ [[Օլենցերօ|Օլենցերօն]], ընդունեց քրիստոնէութիւնը եւ դարձաւ պասքական [[Կաղանդ Պապա]] մը։ Անոնք իրենց անունը տուած են քանի մը տեղանուններու, ինչպէս ''Jentilbaratza''։

=== Հասարակութիւն ===
[[Պատկեր:Weiditz_Trachtenbuch_125-126.jpg|մինի|16-րդ դարու տարեց պասք կիներ. այս տարազը արգիլուեցաւ [[Փիէռ տը Լանքր|Փիէռ տը Լանքրի]] միջամտութեամբ Պասքերու Երկրին մէջ (1609-1612)]]
Պատմականօրէն պասքական հասարակութիւնը կարելի է նկարագրել որպէս փոքր-ինչ հակասող հռոմէական եւ յետագայ եւրոպական ընկերային նորմերուն։ [[Ստրաբոն|Ստրաբոնի]] ''[[Աշխարհագրութիւն (Ստրաբոն)|Աշխարհագրութիւն]]'' (գրուած մօտաւորապէս Ք.Ա. 20-էն Ք.Ե. 20 թուականներուն միջեւ) աշխատութեան մէջ Սպանիոյ հիւսիսին նկարագրութիւնը կը յիշատակէ «կնոջ իշխանութեան տեսակ մը, որ բնաւ քաղաքակրթութեան նշան չէ» (Hadingham 1992), որ կիներուն այդ ժամանակաշրջանին համար անսովոր դիրքին առաջին յիշատակումն է. «Կիները կրնային ժառանգել ու տնօրինել կալուածներ, ինչպէս նաեւ եկեղեցիներու մէջ արարողութիւններ վարել»։ Սակայն այս պնդումին վկայութիւնները բաւական սակաւ են։&lt;ref&gt;Kurlansky, Mark. ''The Basque History of the World'' (p.94)&lt;/ref&gt;

Կնոջ գերիշխանութեան այս նախապատուութիւնը գոյատեւեց մինչեւ 20-րդ դարու կարեւոր մէկ մասը.&lt;blockquote&gt;... [[մայրագծային]] ժառանգական օրէնքները եւ կիներուն կատարած երկրագործական աշխատանքը Պասքերու Երկրին մէջ շարունակուեցան մինչեւ քսաներորդ դարու սկիզբը։ Աւելի քան դար մը գիտնականները լայնօրէն քննարկած են պասք կիներուն բարձր կարգավիճակը օրէնսգիրքերուն մէջ, ինչպէս նաեւ անոնց դիրքը որպէս դատաւորներ, ժառանգորդներ եւ իրաւարարներ՝ նախահռոմէական, միջնադարեան եւ նոր ժամանակներուն։ Ֆրանսական պասքական շրջանին մէջ ժառանգութիւնը կարգաւորող օրէնքներու համակարգը կ՚արտացոլէր սեռերու միջեւ կատարեալ հաւասարութիւն։ Մինչեւ Ֆրանսական յեղափոխութեան նախօրեակը պասք կինը իսկապէս «տան տիրուհին», ժառանգական խնամակալն ու տոհմին գլուխն էր։&lt;ref name=&quot;treilo&quot;&gt;Gimbutas, M. ''The Living Goddesses'' University of California Press: 2001&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;Թէեւ կիները պասքական հասարակութեան մէջ շարունակեցին աւելի բարձր դիրք ունենալ, քան այլ արեւմտաեւրոպական հասարակութիւններու մէջ, յստակ վկայութիւն չկայ այն պնդումին համար, թէ հասարակութիւնը որեւէ ժամանակ ամբողջովին «մայրիշխանական» եղած է։ «Պասքական մայրիշխանութեան» փաստարկը սովորաբար կապուած է 20-րդ դարու ազգայնականութեան հետ եւ կը հակասէ հասարակութեան մասին աւելի կանուխ պատումներուն։&lt;ref&gt;Bullen, Margaret. ''Basque Gender Studies'' (p.118-120)&lt;/ref&gt;

Թէեւ [[Նաւառայի թագաւորութիւն|Նաւառայի թագաւորութիւնը]] որդեգրեց աւատատիրութիւնը, պասքերուն մեծ մասը ունէր նաեւ աւատական Եւրոպայի մնացեալ մասէն տարբեր անսովոր ընկերային հաստատութիւններ։ Ասոնց օրինակներէն է ''elizate''ի աւանդութիւնը, ըստ որուն տեղացի տանտէրերը կը հաւաքուէին եկեղեցիին առջեւ՝ ընտրելու ներկայացուցիչ մը, որ պիտի ղրկուէր ''juntas''ներուն եւ աւելի ընդարձակ տարածքներ կառավարող ''[[Juntas Generales]]''ին (ինչպէս ''Juntas Generales de Vizcaya''ն կամ ''Guipúzcoa''ն)։ Ուրիշ օրինակ մըն է, որ միջնադարուն հողին մեծ մասը տակաւին կը պատկանէր գիւղացիներուն իրենց, եւ ոչ թէ եկեղեցիին կամ թագաւորին։&lt;ref name=&quot;Trask1997&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;oprmay&quot;&gt;Collins, R. ''The Basques'' Blackwell: 1986&lt;/ref&gt;

== Մարզանքը Պասքերու Երկրին մէջ ==
[[Պատկեր:LuxioApustua.jpg|մինի|Մրցակցութիւն եւ գրաւ [[Պասքական գիւղական մարզաձեւեր|փայտակոտրի մրցումի]] մը ընթացքին (1949)]]

=== Փելոթա ===
{{Main|Պասքական փելոթա}}Գնդակային խաղերու մեծ ընտանիքը իր եզակի ճիւղը ունի պասքական գնդակային խաղերուն մէջ, որոնք ընդհանուր առմամբ կը կոչուին [[Պասքական փելոթա|pilota]] (սպաներէն՝ ''pelota'')։ Անոր կարգ մը տարբերակներ արտահանուած են Միացեալ Նահանգներ եւ [[Մաքաօ]]՝ ''Jai Alai'' անունով։

=== Գիւղական մարզաձեւեր ===
{{Main|Պասքական գիւղական մարզաձեւեր}}
[[Պատկեր:Remo-ria-de-bilbao.jpg|մինի|''Trainerilla'' [[Պիլպաոյի գետաբերան|Պիլպաոյի գետաբերանին]] մէջ]]
[[Պատկեր:20060122_barrenak_gora.jpg|մինի|''Barrenatzaileak'' [[Պարաքալտօ|Պարաքալտօյի]] մէջ։]]
Պասքերը առօրեայ աշխատանքներէն ստեղծած են քանի մը մարզաձեւեր։ Ծանր աշխատանք կատարողները կը մրցէին, եւ անոնց վրայ գրաւներ կը դրուէին։ Օրինակներ.

* ''estropadak''՝ թիավարութեան մրցումներ, որոնք ծագած են ձկնորսներու գործունէութենէն։
* ''sokatira''՝ պարանի քաշքշուկ։
* ''harri-jasotzea''՝ քար բարձրացնել, քարահանքի աշխատանքներէն ծագած։
* ''aizkolaritza'' եւ ''trontzalaritza''՝ փայտ կոտրել եւ գերան սղոցել։
* ''sega jokoa''՝ գերանդիով խոտ հնձել։
* ''Giza-abere probak''՝ քարէ բեկոր քաշել, շինարարական աշխատանքներէն ծագած.
** ''idi probak''՝ եզներու լուծերով։
** ''asto probak''՝ էշերով։
** ''zaldi probak''՝ ձիերով։
** ''gizon probak''՝ մարդկային խումբերով։
* ''txinga eramatea''՝ իւրաքանչիւր ձեռքին մէկ ծանրութիւն տանիլ, որոնք կաթի ամաններ կը ներկայացնեն։
* ''ahari topaketa''՝ խոյերու կռիւներ։
* ''harri zulaketa'' մրցումներ՝ մետաղէ ձողով քարէ բեկորներ ծակել, միայն Արեւմտեան Պիսքայի նախկին հանքային շրջաններուն մէջ։
* Պասքական ոչխարաշուներու մրցումներ։

=== Ցուլավազքեր եւ եզնախաղեր ===
Փամփլոնայի ''[[Սան Ֆերմինի տօնախմբութիւն|Sanfermines]]'' տօնակատարութիւններուն ''[[Ցուլավազք|encierro]]''ն (ցուլավազք) սկսաւ որպէս ցուլերը մրցադաշտ փոխադրելու միջոց։ Այս ''encierro''ները, ինչպէս նաեւ ցուլերու եւ եզնակներու հետ կապուած այլ գործունէութիւններ միայն Փամփլոնայի յատուկ չեն, այլ աւանդական են Պասքերու Երկրի շատ աւաններուն եւ գիւղերուն մէջ։

=== Ֆութպոլ ===
{{Main|Պասքերու Երկրի ֆութպոլի ազգային հաւաքական}}Պասքերու Երկրին մէջ կան քանի մը ակումբներ, ինչպէս [[Աթլեթիք Պիլպաօ|Աթլեթիք Պիլպաօն]], [[Ռէալ Սոսիետատ|Ռէալ Սոսիետատը]], [[Տեփորթիվօ Ալավէս|Տեփորթիվօ Ալավէսը]], [[ՍՏ Էյպար|Էյպարը]] եւ, որպէս նաւառական ակումբ, [[ՔԱ Օսասունա|Օսասունան]] ([[Լա Լիկա|Լա Լիկայի]] միակ ակումբը, որ պասքերէն անուն ունի. ''osasuna'' կը նշանակէ «առողջութիւն»)։ 2016-17-ի եղանակին այս հինգ ակումբները միասին խաղացին Լա Լիկայի մէջ. առաջին անգամն էր, որ պասքական հինգ ակումբներ միաժամանակ այդ մակարդակին կը հասնէին։ Աթլեթիքի [[Աթլեթիք Պիլպաոյի խաղացողներու ընտրութեան քաղաքականութիւն|խաղացողներու ընտրութեան քաղաքականութեամբ]] ակումբը կը մերժէ ոչ պասք խաղացողներ ստորագրել, ուր «պասք»ը ներկայիս կը սահմանուի որպէս կա՛մ ազգութեամբ պասք, կա՛մ պասքական ակումբի մը մէջ մարզուած որեւէ ազգութեան խաղացող։&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.athletic-club.eus/en/club.html|title=Athletic Club Official Site – Club overview including 'code'|archive-url=https://web.archive.org/web/20170821003244/http://www.athletic-club.eus/en/club.html|archive-date=2017-08-21|access-date=2017-03-16|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Ռէալ Սոսիետատն ալ անցեալին կը կիրարկէր նման քաղաքականութիւն։

=== Պասքեթպոլ ===
{{main|Պասքերու Երկրի պասքեթպոլի հաւաքական|Պասքական պասքեթպոլի տերպի}}Պասքերու Երկիրը ունի նաեւ քանի մը արհեստավարժ պասքեթպոլի խումբեր, որոնցմէ ամենանշանաւորը Վիթորիա-Կասթէյզի [[Սասքի Պասքոնիա|Սասքի Պասքոնիան]] է՝ [[Euroleague Basketball]]-ի բաժնեմաս ունեցող 11 ակումբներէն մէկը. ասիկա այն ընկերութիւնն է, որ կը կազմակերպէ ամբողջ ցամաքամասը ընդգրկող [[Եւրոլիկա|Եւրոլիկան]] եւ [[Եւրոգաւաթ (պասքեթպոլ)|Եւրոգաւաթը]]։ Սպանիոյ բարձրագոյն կարգին՝ [[Liga ACB]]-ի մէջ ներկայիս անոր կ՚ընկերակցի [[Պիլպաօ Պասքեթ|Պիլպաօ Պասքեթը]], եւ երկու ակումբները [[Պասքական պասքեթպոլի տերպի|երկարամեայ մրցակցութեան]] մէջ են։ Պասքերու Երկրի ուրիշ ակումբ մը՝ [[Սան Սեպասթիան|Սան Սեպասթիանի]] [[Կիփուզքոա Պասքեթ|Կիփուզքոա Պասքեթը]], ներկայիս կը խաղայ երկրորդ մակարդակի [[Liga Española de Baloncesto|LEB Oro]]-ի մէջ։

=== Ռակպի ===
[[Ռակպի|Ռակպին]] ֆրանսացի պասքերուն մէջ ժողովրդական մարզաձեւ է. գլխաւոր ակումբները՝ [[Պիառից Օլիմփիք|Պիառից Օլիմփիքը]] եւ [[Աւիրոն Պայոնէ|Աւիրոն Պայոնէն]], ֆրանսական ռակպիի բարձրագոյն կարգին ([[Top 14]]) աւանդական ուժեղ ակումբներ են։ Պիառից կանոնաւորաբար [[Եւրոպական ռակպիի ախոյեաններու գաւաթ|Ախոյեաններու գաւաթի]] խաղեր, մանաւանդ վերացումի փուլի խաղեր, կ՚անցընէ Սան Սեպասթիանի [[Անոեթա մարզադաշտ|Անոեթա մարզադաշտին]] մէջ։ Պասքական ակումբներուն եւ գաթալոնական [[USA Փերփինեան]] ակումբին միջեւ խաղերը միշտ լարուած կ՚ըլլան։

=== Արհեստավարժ հեծելարշաւ ===
Հեծելարշաւը ժողովրդական է, եւ մասամբ Պասքական կառավարութեան հովանաւորած Euskaltel-Euskadi արհեստավարժ հեծելարշաւի խումբը մինչեւ 2014 կը մասնակցէր UCI World Tour կարգին։ Խումբը ծանօթ էր իր նարնջագոյն շապիկներով եւ վերելքներու մէջ իր ընդունակութեամբ, իսկ անոր երկրպագուները հռչակաւոր էին [[Թուր տը Ֆրանս|Թուր տը Ֆրանսի]] ծանօթ պիրենեան վերելքներուն երկայնքին շարուելով՝ իրենց հայրենակիցները քաջալերելու համար։

Ամէն տարի Ապրիլին շաբթուան տեւողութեամբ [[Պասքերու Երկրի շրջապտոյտ|Պասքերու Երկրի շրջապտոյտին]] ուղին կը ներկայացնէ շրջանին գիւղական բնանկարը։ [[Վիլավա]]-Աթառապիա ծնած [[Միկէլ Ինտուրայն]] լայնօրէն կը նկատուի հեծելարշաւի ամենայաջող հեծեալներէն մէկը՝ իրարու յաջորդող 5 անգամ շահած ըլլալով [[Թուր տը Ֆրանս|Թուր տը Ֆրանսը]]։

== Քաղաքականութիւն ==
{{Main|Պասքերու Երկիր (մեծ շրջան)#Քաղաքականութիւն}}{{See also|Պասքերու Երկրի անկախութիւն}}
[[Պատկեր:Giza_katea,_Urbia.JPG|մինի|2014-ի [[մարդկային շղթայ]]՝ ի նպաստ Պասքերու Երկրի [[Ինքնորոշում|ինքնորոշման]] իրաւունքին]]
[[Պատկեր:Gure_Esku_Dago_manifestazioa_&quot;Demokrazia&quot;_-_Bilbo_2017-19-16_-_9.jpg|մինի|[[Պիլպաօ|Պիլպաօյի]] մէջ ցոյց՝ ի զօրակցութիւն [[2017-ի Գաթալոնիոյ անկախութեան հանրաքուէ|Գաթալոնիոյ անկախութեան հանրաքուէին]], Սեպտեմբեր 2017]]
Թէեւ անկախ պասքական պետութիւն չկայ, Սպանիոյ Պասքերու Երկիր [[Սպանիոյ ինքնավար համայնքներ|ինքնավար համայնքը]], որ կազմուած է Ալավա (Araba), Պիսքայ (Bizkaia) եւ Կիփուզքոա նահանգներէն, առաջին հերթին պատմական հետեւանք մըն է եւ պատասխան՝ իր բնակչութեան ինքնավարութեան լայնօրէն տարածուած պահանջին։

Նաւառան ունի ինքնավարութեան առանձին կանոնադրութիւն, վիճելի կարգադրութիւն մը, որ մշակուած է Սպանիոյ ժողովրդավարութեան անցումի շրջանին (''Amejoramiento''՝ բռնապետութեան օրերու իր նախկին կարգավիճակին «բարելաւում»)։ Ան կ՚ակնարկէ Նաւառայի թագաւորութեան կարգավիճակին (մինչեւ 1841) եւ անոր աւանդական հաստատութենական ու իրաւական շրջանակին ([[Ֆուէրօ|ֆուէրոներ]])։ Պասքերէնը, որ մինչեւ 18-րդ դարու վերջաւորութիւնը Նաւառայի սկզբնական ու գլխաւոր լեզուն էր, ընտանեկան փոխանցումը պահպանած է մանաւանդ Նաւառայի հիւսիսային մասին մէջ, իսկ աւելի նուազ չափով՝ կեդրոնական շրջաններուն մէջ, որոնք նաւառական օրէնքով նշանակուած են որպէս պասքախօս կամ խառն գօտի։ Քաղաքական, լեզուական եւ մշակութային պատկանելիութեան ու ինքնութեան հարցերը Նաւառայի մէջ խիստ բարդ են։ Քաղաքականօրէն կարգ մը պասք ազգայնականներ կ՚ուզեն միանալ Պասքերու ինքնավար համայնքին։

[[Հիւսիսային Պասքերու Երկիր|Ֆրանսական Պասքերու Երկիրը]] այսօր որպէս պաշտօնական քաղաքական միաւոր գոյութիւն չունի եւ պաշտօնապէս պարզապէս կը մտնէ ֆրանսական [[Փիրենէ-Աթլանթիք]] [[Տեպարթաման|տեպարթամանին]] մէջ, որուն կեդրոնը [[Պէառն|Պէառնն]] է։ Վերջին տարիներուն առանձին պասքական տեպարթամանի ստեղծման կողմնակից շրջանի քաղաքապետներուն թիւը հասած է 63.87 տոկոսի։&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.maire-info.com/territoires/departements/64-des-maires-basques-favorables-un-departement-pays-basque-article-6264|title=64% des maires basques favorables à un département Pays Basque|date=2 Nov 2005|publisher=Maire-info.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20140907171752/http://www.maire-info.com/territoires/departements/64-des-maires-basques-favorables-un-departement-pays-basque-article-6264|archive-date=7 September 2014|access-date=3 August 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Մինչեւ այժմ անոնց փորձերը անյաջող եղած են։

=== Քաղաքական հակամարտութիւններ ===

==== Լեզու ====
{{Main|Պասքերէն}}{{See also|Պասքերու Երկիր (մեծ շրջան)#Լեզու}}Թէ՛ սպանական, թէ՛ ֆրանսական կառավարութիւնները ժամանակ առ ժամանակ ճնշած են պասքական [[Բնական լեզու|լեզուական]] եւ մշակութային ինքնութիւնը։ [[Ֆրանսական հանրապետութիւններ|Ֆրանսական հանրապետութիւնները]], որոնք [[Ազգային պետութիւն|ազգային պետութեան]] մարմնաւորումն են, մշակութային փոքրամասնութիւնները ամբողջովին ձուլելու փորձերու երկար պատմութիւն ունին։ Սպանիա իր պատմութեան մեծ մասին ընթացքին իր պասքերուն տուած է լեզուական, մշակութային եւ նոյնիսկ քաղաքական ինքնավարութեան որոշ չափ մը, սակայն [[Ֆրանքոյի օրօք Սպանիա|Ֆրանսիսքօ Ֆրանքոյի վարչակարգին]] օրօք սպանական կառավարութիւնը ետ շրջեց պասքական ազգայնականութեան ձեռքբերումները, քանի որ վերջինս [[Սպանիոյ քաղաքացիական պատերազմ|Սպանիոյ քաղաքացիական պատերազմին]] մէջ հակառակ կողմը կռուած էր. պասքերէնով մշակութային գործունէութիւնը սահմանափակուեցաւ բանահիւսական նիւթերով եւ [[Կաթողիկէ եկեղեցի|Կաթողիկէ եկեղեցիով]]։

Այսօր Սպանիոյ մէջ գտնուող [[Հարաւային Պասքերու Երկիր|Հարաւային Պասքերու Երկիրը]] կը վայելէ լայն մշակութային եւ քաղաքական ինքնավարութիւն։ [[Պասքական կրթական համակարգ|Պասքական կրթական համակարգին]] ենթակայ դպրոցներուն մեծամասնութիւնը պասքերէնը կը գործածէ որպէս ուսուցման հիմնական լեզու։ Սակայն կացութիւնը աւելի նուրբ է Ֆրանսայի մէջ գտնուող [[Հիւսիսային Պասքերու Երկիր|Հիւսիսային Պասքերու Երկիրին]] մէջ, ուր պասքերէնը պաշտօնապէս ճանչցուած չէ, եւ ուր ինքնավարութեան բացակայութիւնն ու ֆրանսերէնով միալեզու հանրային կրթութիւնը մեծ ճնշում կը գործադրեն պասքերէնի վրայ։

Նաւառայի մէջ պասքերէնը յայտարարուեցաւ վտանգուած լեզու, քանի որ [[Նաւառայի ժողովրդական միութիւն|Նաւառայի ժողովրդական միութեան]] պահպանողական կառավարութիւնը սահմանափակեց անոր գործածութիւնը։&lt;ref&gt;Resolution of the General Assembly of the European Bureau for Lesser Used Languages, 13 September 2003 (Helsinki), on the situation of the Basque language in the Autonomous Community of Navarre. Reported in MERCATOR Butlleti 55: &quot;Speakers of a regional or minority language should have the right to use their language in private and public life. Contrary to these principles, local authorities from Iruña/Pamplona (capital city of the Autonomous Community of [[Navarre]] in Spain) have been implementing a series of reforms to the Autonomous Community legislation limiting the use of the Basque language. Basque is the only endangered language in the Autonomous Community of Navarre...&quot;&lt;/ref&gt;

Պասքերէն կը խօսին նաեւ գաղթականներ՝ Սպանիոյ եւ Ֆրանսայի մեծ քաղաքներուն, [[Աւստրալիա|Աւստրալիայի]], [[Լատինական Ամերիկա|Լատինական Ամերիկայի]] շատ մասերուն եւ [[Միացեալ Նահանգներ|Միացեալ Նահանգներու]] մէջ, մանաւանդ Նեվատայի, Այտահոյի եւ Գալիֆորնիոյ մէջ։&lt;ref name=&quot;Trask19972&quot; /&gt;{{rp|1}}

==== Քաղաքական կարգավիճակ եւ բռնութիւն ====
19-րդ դարու վերջաւորութեան Սապինօ Արանայի կողմէ ձեւակերպուելէն ի վեր [[Պասքական ազգայնականութիւն|պասքական ազգայնականութեան]] աւելի արմատական հոսանքները պահանջած են [[Ինքնորոշում|ինքնորոշման]] իրաւունք եւ նոյնիսկ [[անկախութիւն]]։ Պասքերու Երկրին ներսիդին պասքական քաղաքականութեան այս տարրը յաճախ հաւասարակշռուած է Պասքերու Երկիրը պարզապէս սպանական պետութեան մէկ մասը նկատող ըմբռնումով, տեսակէտ մը, որ աւելի տարածուած է քաղաքական դաշտին աջ թեւին մէջ։ Ի հակադրութիւն ասոր, աւելի լայն ինքնավարութեան կամ անկախութեան ձգտումը մասնաւորաբար տարածուած է [[Ձախակողմեան քաղաքականութիւն|ձախակողմեան]] պասք ազգայնականներուն մէջ։ Ինքնորոշման իրաւունքը հաստատուեցաւ [[Պասքական խորհրդարան|Պասքական խորհրդարանին]] կողմէ 2002-ին եւ 2006-ին։&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.eitb24.com/portal/eitb24/noticia/en/politics/pp-and-pse-voted-against-basque-parliament-adopts-resolution-on-s?itemId=B24_18787&amp;cl=%2Feitb24%2Fpolitica&amp;idioma=en|title=EITB: ''Basque parliament adopts resolution on self-determination''|publisher=Eitb24.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20090109122849/http://www.eitb24.com/portal/eitb24/noticia/en/politics/pp-and-pse-voted-against-basque-parliament-adopts-resolution-on-s?itemId=B24_18787&amp;cl=%2Feitb24%2Fpolitica&amp;idioma=en|archive-date=2009-01-09|access-date=2014-03-12|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Քանի որ ինքնորոշումը ճանչցուած չէ [[1978-ի Սպանիոյ սահմանադրութիւն|1978-ի Սպանիոյ սահմանադրութեամբ]], նոյն տարուան 6 Դեկտեմբերի վաւերացման հանրաքուէին պասքերուն լայն մեծամասնութիւնը ձեռնպահ մնաց (55 տոկոս), իսկ ոմանք նոյնիսկ դէմ քուէարկեցին (23.5 տոկոս)։ Սակայն ամբողջ Սպանիոյ մէջ ան յստակ [[Մեծամասնութիւն|մեծամասնութեամբ]] ընդունուեցաւ (87 տոկոս)։ Պասքերու Երկրին ինքնավար կարգը հաստատուեցաւ 1979-ի հանրաքուէով, սակայն Նաւառայի ինքնավարութիւնը (''Amejoramiento del Fuero''՝ «կանոնադրութեան բարելաւում») երբեք հանրաքուէի չդրուեցաւ, այլ միայն հաստատուեցաւ Նաւառայի ''Cortes''ին (խորհրդարան) կողմէ։

==== Քաղաքական բռնութիւն ====
{{Main|Պասքական հակամարտութիւն}}{{See also|ETA (անջատողական խմբաւորում)|Grupos Antiterroristas de Liberación|Batallón Vasco Español|Comandos Autónomos Anticapitalistas|Iraultza}}

== Դասակարգում ==
Ինչպէս իրենց լեզուն, պասքերը եւս իրենց շրջանին մէջ յստակօրէն առանձին մշակութային խումբ մըն են։ Անոնք իրենք զիրենք մշակութապէս եւ մանաւանդ լեզուականօրէն տարբեր կը նկատեն իրենց շրջակայ դրացիներէն։ Կարգ մը պասքեր իրենք զիրենք միայն պասք կը նկատեն, իսկ ուրիշներ՝ թէ՛ պասք, թէ՛ սպանացի։&lt;ref name=&quot;Euskobarómetro&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.ehu.es/cpvweb/paginas/series_eusko/series_13.html|title=Evolución de la identidad nacional subjetiva de los vascos, 1981–2006|date=2007|publisher=[[Euskobarómetro]]|language=es|trans-title=Evolution of the subjective national identity of the Basques, 1981–2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20070622071009/http://www.ehu.es/cpvweb/paginas/series_eusko/series_13.html|archive-date=22 June 2007|url-status=dead}} 2006-ի վերջաւորութեան Պասքերու ինքնավար համայնքի բնակչութեան 33 տոկոսը իրենք զիրենք միայն պասք նկատած են։&lt;/ref&gt; Շատ պասքեր «մշակութային փոքրամասնութիւն» բնորոշումը թերի կը նկատեն եւ կը նախընտրեն ազգ բնորոշումը, որ պասք ժողովուրդին համար ընդհանրապէս ընդունուած անուանումն էր մինչեւ ազգային պետութիւններու վերելքը եւ [[Պասք ժողովուրդի պատմութիւն|1812-ի Սպանիոյ սահմանադրութեան]] պարտադրած բնորոշումը։

Նոր ժամանակներուն, որպէս բարձր արդիւնաբերականացած շրջանի մը մէջ ապրող եւրոպական ժողովուրդ, Եւրոպայի մնացեալ մասէն անոնց մշակութային տարբերութիւնները անխուսափելիօրէն աղօտացած են, թէեւ որպէս ժողովուրդ կամ ազգ գիտակցուած մշակութային ինքնութիւնը շատ զօրաւոր կը մնայ, ինչպէս նաեւ իրենց հայրենիքին հետ նոյնացումը, նոյնիսկ Սպանիոյ կամ Ֆրանսայի այլ մասեր կամ աշխարհի այլ վայրեր գաղթած շատ պասքերու մօտ։

Պասքերուն եւ անոնց աւանդական դրացիներուն միջեւ ամենազօրաւոր տարբերութիւնը լեզուական է։ [[Ռոմանական լեզուներ|Ռոմանական լեզուներով]] խօսողներով շրջապատուած՝ պասքերը աւանդաբար կը խօսէին (եւ շատեր տակաւին կը խօսին) լեզուով մը, որ ոչ միայն ռոմանական չէր, այլեւ հնդեւրոպական չէր։ Պասքերուն մէջ տիրապետող եւ անոնց ազգային ինքնութեան մէկ մասը կազմող համոզումը այն է, որ իրենց լեզուն շարունակութիւնն է այն ժողովուրդին, որ այս շրջանին մէջ կը գտնուէր ոչ միայն նախահռոմէական եւ նախաքելթական ժամանակներէն, այլեւ Քարէ դարէն ի վեր։

== Նշանաւոր պասքեր ==
{{Main|Պասքերու ցանկ}}Ամենանշանաւոր պասքերուն կարգին են [[Խուան Սեպասթիան Էլքանօ|Խուան Սեպասթիան Էլքանօն]] (որ [[Ֆերտինանտ Մակելլան|Ֆերտինանտ Մակելլանի]] ճամբորդութեան կէսին մահէն ետք գլխաւորեց երկրագունդին շուրջ առաջին յաջող շրջապտոյտը), [[Սանչօ Գ. Նաւառացի|Նաւառայի Սանչօ Գ.ը]], ինչպէս նաեւ [[Յիսուսեան միաբանութիւն|Յիսուսեան միաբանութեան]] հիմնադիրներ [[Իգնատիոս Լոյոլացի|Իգնատիոս Լոյոլացին]] եւ [[Ֆրանչիսկոս Քսաւերիոս|Ֆրանչիսկոս Քսաւերիոսը]]։

[[Տիեկօ տէ Կարտոքի|Տոն Տիեկօ Մարիա տէ Կարտոքի ի Առիքիպար]] (1735-1798) նոյնպէս պասք էր եւ դարձաւ Միացեալ Նահանգներու մէջ Սպանիոյ առաջին դեսպանը, իսկ [[Միկէլ տէ Ունամունօ|Միկէլ տէ Ունամունօն]], 19-րդ դարու վերջի եւ 20-րդ դարու ծանօթ վիպագիր ու փիլիսոփայ, նոյնպէս պասք էր։

Ուրիշ ծանօթ պասք մըն էր [[Ալպերթօ Ուրթատօ|Հայր Ալպերթօ Ուրթատօ, S.J.]] (1901-1952), յիսուսեան քահանայ, որ Չիլիի մէջ հիմնեց [[Hogar de Cristo]] բարեսիրական բնակարանային համակարգը, որ կը նշանակէ «Քրիստոսի օճախ» կամ «տուն»։ El Hogar-ը անօթեւաններուն համար տնային միջավայր մը կ՚ապահովէր։ Ուրթատօ հիմնեց նաեւ Չիլիի արհմիութենական ընկերակցութիւնը՝ Կաթողիկէ եկեղեցիի ընկերային ուսուցման վրայ հիմնուած արհմիութենական շարժում մը խթանելու համար։ Ան բոլոր աղքատներուն ու անօթեւաններուն բարեկամն ու փրկիչն էր. 16 Հոկտեմբեր 1994-ին [[Յովհաննէս Պօղոս Բ.|Յովհաննէս Պօղոս Բ. Պապը]] զինք երանելի հռչակեց, իսկ 23 Հոկտեմբեր 2005-ին [[Բենեդիկտոս ԺԶ.|Բենեդիկտոս ԺԶ. Պապը]] սրբադասեց։&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.americamagazine.org/content/all-things/st-alberto-hurtado-sj|title=St. Alberto Hurtado, SJ: patron saint of multitaskers|date=18 August 2010|website=America Magazine|archive-url=https://web.archive.org/web/20200519005939/https://www.americamagazine.org/content/all-things/st-alberto-hurtado-sj|archive-date=19 May 2020|access-date=5 April 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Տե՛ս նաեւ ==

* [[Աբեռի Էկունա]]
* [[Աքիթանիներ]]
* [[Ծածկագիր խօսնակներ|Պասքերէնով ծածկագիր խօսնակներ]]
* [[Վասքոնիայի դքսութիւն]]
* [[Եւրոպայի ժենեթիք պատմութիւն]]
* [[Իպերներ]]
* [[Ուշ պասքացում]]
* [[Պասքերու ցանկ]]
* [[Սպանիոյ մէջ ազգային եւ շրջանային ինքնութիւն]]
* [[Սպանացիներ]]
* [[Վասքոններ]]

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Reflist|30em}}

== Աղբիւրներ ==

* Allières, Jacques. ''The Basques''  [https://scholarworks.unr.edu/bitstream/handle/11714/747/The_Basques_Allieres.pdf?sequence=1&amp;isAllowed=y 1977. առցանց վերատպութիւն՝ 2016]։
* ''The Basques, the Catalans and Spain'', Daniele Conversi, 2000, {{ISBN|1-85065-268-6}}.
* ''The Basque History of the World'', [[Mark Kurlansky]], 1999, {{ISBN|0-8027-1349-1}}.
* ''The Oldest Europeans'', J. F. del Giorgio, A. J. Place, 2006, {{ISBN|980-6898-00-1}}.
* [https://web.archive.org/web/20161010180708/https://www.ethnologue.com/country/fr/languages Ethnologue report for France]՝ Ֆրանսայի բնակչութեան վիճակագրութեան համար։
* ''Euskal Herria en la Prehistoria'', Xabier Peñalver Iribarren, 1996, {{ISBN|84-89077-58-4}}.
* [[Marija Gimbutas|Gimbutas, Marija]], ''The Living Goddesses'' (Berkeley: [[University of California Press]], 2001).
* {{cite journal|last1=Hadingham|first1=Evan|title=Europe's Mystery People|journal=World Monitor|date=September 1992|volume=5|issue=9}}
* {{cite journal|last1=Hamilton|first1=Carrie|title=Re-membering the Basque nationalist family: Daughters, fathers and the reproduction of the radical nationalist community|journal=Journal of Spanish Cultural Studies|volume=1|pages=153–71|year=2000|doi=10.1080/713683438|issue=2|s2cid=144135906}}

== Արտաքին յղումներ ==

* [http://www.basques.euskadi.net/t32-7413/en/ Պասքական ինքնավար կառավարութիւն]
* [https://web.archive.org/web/20111118043051/http://www.8probintziak.com/ 8 Probintziak. աշխարհի պասքերուն հետ աշխատող շահոյթ չհետապնդող ընկերակցութիւն]
* [http://www.basque.unr.edu/oralhistory/index.htm Oroitzapenak Voices From Basque America], Նեվատայի համալսարան, Ռինօ, յատուկ հաւաքածոներ։
* [https://web.archive.org/web/20180421233206/http://contentdm.library.unr.edu/cdm/search/collection/basqcoll Պասքական թուային հաւաքածոյ], Նեվատայի համալսարան, Ռինօ, յատուկ հաւաքածոներ
* [https://web.archive.org/web/20180930043837/http://knowledgecenter.unr.edu/sheepherders/default.aspx Հիւսիսային Նեվատայի հովիւները], Նեվատայի համալսարան, Ռինօ, յատուկ հաւաքածոներ
* [https://web.archive.org/web/20180421232444/http://contentdm.library.unr.edu/cdm/search/collection/basqpost Պասքական պաստառներ], Նեվատայի համալսարան, Ռինօ, յատուկ հաւաքածոներ
* [http://www.basque.unr.edu/oralhistory/index.htm Voices from Basque America], Նեվատայի համալսարան, Ռինոյի գրադարաններ</text>
      <sha1>esoacpsegt5t4jo88w15c3c5gjpu5hn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Պասքերու Երկիր (ինքնավար համայնք)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33541</id>
    <revision>
      <id>255923</id>
      <timestamp>2026-10-08T15:12:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ShahenWasHere</username>
        <id>140</id>
      </contributor>
      <comment>#WALxEWKE</comment>
      <origin>255923</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35" sha1="0ciegv1veyxpbw2c1uktyl7p3vw6t3n" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ երկիր}}</text>
      <sha1>0ciegv1veyxpbw2c1uktyl7p3vw6t3n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>255924</id>
      <parentid>255923</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T15:32:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ShahenWasHere</username>
        <id>140</id>
      </contributor>
      <origin>255924</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="84358" sha1="3t1dlfvoqc2pzbamdpp02uxk1mqt1ph" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ երկիր}}
'''Պասքերու Երկիր''' կամ '''Պասքեան ինքնավար համայնք'''&lt;ref&gt;Պասքերէն՝ ''Euskal Autonomia Erkidegoa'' (EAE), սպաներէն՝ ''Comunidad Autónoma Vasca'' (CAV), ֆրանսերէն՝ ''Communauté Autonome du Pays Basque'' (CAPV)։&lt;/ref&gt;, պաշտօնապէս նաեւ՝ '''Էուսքատի''' (պասքերէն՝ ''Euskadi'', [eus̺kadi]), [[Սպանիոյ ինքնավար համայնքներ|ինքնավար համայնք]] է հիւսիսային [[Սպանիա|Սպանիոյ]] մէջ։ Կ'ընդգրկէ պասքեան երեք նահանգները՝ [[Ալավա]]ն (Araba), [[Պիսքայա]]ն (Bizkaia) եւ [[Կիփուսքոա]]ն (Guipúzcoa)։ Անոր տարածքով շրջապատուած են երկու [[էնքլաւ]]ներ՝ [[Թրեվինյոյի էնքլաւ|Թրեվինյօ]]ն եւ [[Վալյէ տէ Վիլյավերտէ]]ն։

Պասքերու Երկիրը ստացած է ''[[Սպանիոյ ազգութիւններն ու շրջանները|ազգութեան]]'' կարգավիճակ, որ կը շնորհէ [[Սպանիոյ 1978-ի սահմանադրութիւն]]ը։ Ինքնավար համայնքը հիմնուած է [[Պասքերու Երկրի ինքնավարութեան կանոնադրութիւն|Պասքերու Երկրի ինքնավարութեան կանոնադրութեան]] վրայ։ Այս հիմնարար իրաւական փաստաթուղթը կը սահմանէ այն շրջանակը, որուն մէջ [[Հարաւային Պասքերու Երկիր|Հարաւային Պասքերու Երկրին]] [[Պասքեր|պասք ժողովուրդը]] կը զարգանայ։ Զուգահեռաբար, [[Նավառա]]ն, որ 1932-ին փոքր տարբերութեամբ մերժած էր ինքնավարութեան միացեալ կանոնադրութիւն մը,&lt;ref&gt;Blinhorn, Martin ''The Basque Ulster': Navarre and the Basque Autonomy Question under the Spanish Second Republic'' The Historical Journal Vol. 17, No. 3 (Sep. 1974), pp. 595-613&lt;/ref&gt; 1982-ին ստացաւ առանձին կանոնադրութիւն մը՝ հիմնուած իր պատմական իրաւունքներուն (''fueros'') վրայ։

Ներկայիս ինքնավար համայնքը պաշտօնական մայրաքաղաք չունի, սակայն Ալավա նահանգի [[Վիթորիա-Կասթէյս]] քաղաքը անոր փաստացի մայրաքաղաքն է, քանի որ հոն կը գտնուին [[Պասքեան խորհրդարան]]ը, [[Պասքեան կառավարութիւն|Պասքեան կառավարութեան]] կեդրոնատեղին եւ Պասքեան ինքնավար համայնքի նախագահին նստավայրը՝ [[Ախուրիա Էնեա|Ախուրիա Էնեայի պալատը]]։ [[Սպանիոյ արդարադատութեան բարձր դատարաններ|Պասքերու Երկրի արդարադատութեան բարձր դատարանին]] կեդրոնատեղին կը գտնուի [[Պիլպաօ]] քաղաքին մէջ։ Վիթորիա-Կասթէյսը տարածքով ամենամեծ քաղաքապետութիւնն է (277 քմ&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;), իսկ Պիլպաօն՝ բնակչութեամբ ամենամեծը. անիկա ունի 347,342 բնակիչ, կը գտնուի Պիսքայա նահանգին մէջ եւ մաս կը կազմէ 875,552 բնակիչ հաշուող քաղաքախումբի մը։

«Պասքերու Երկիր» անունով կրնայ նաեւ նկատի առնուիլ [[Պասքերու Երկիր (պատմական շրջան)|աւելի ընդարձակ մշակութային շրջանը]] (պասքերէն՝ ''Euskal Herria''), որ Պասքերու բնօրրանն է եւ կ'ընդգրկէ նաեւ ինքնավար համայնքը։

==Աշխարհագրութիւն==
{{Main|Պասքերու Երկրի բնական աշխարհագրութիւն}}

Ինքնավար համայնքը կը բաղկանայ հետեւեալ [[Սպանիոյ նահանգներ|նահանգներէն]].

* [[Ալավա]] (պասքերէն՝ ''Araba''), մայրաքաղաք՝ [[Վիթորիա-Կասթէյս]]
* [[Պիսքայա]] (սպաներէն՝ ''Vizcaya'', պասքերէն՝ ''Bizkaia''), մայրաքաղաք՝ [[Պիլպաօ]]
* [[Կիփուսքոա]] (սպաներէն՝ ''Guipúzcoa''), մայրաքաղաք՝ [[Սան Սեպասթիան]]

=== Փլայաունտիի բնապահպանական պուրակ ===
[[Փլայաունտի|Փլայաունտիի բնապահպանական պուրակը]] 24 հեկտար տարածութեամբ ծովեզերեայ ճահճուտ մըն է, որ կը գտնուի այն վայրին մէջ, ուր [[Պիտասոա (գետ)|Պիտասոա գետը]] կը թափի [[Պիսքայեան ծոց|Պիսքայեան ծոցը]]։ [[Փլայաունտի]]ի բնութիւնը կը ներկայացնէ բուսական աշխարհի (այցելուները զայն կը դիտեն գլխաւորաբար գարնան) եւ կենդանական աշխարհի լայն բազմազանութիւն. հեռադիտակով զինուած այցելուները կու գան տարուան ամբողջ ընթացքին՝ թռչուններու գաղթական սովորութիւններուն պատճառով։&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2013-02-22|title=Plaiaundi Ecology Park {{!}} Plans to know the Basque Country {{!}} Tourism E…|url=http://tourism.euskadi.net/en/plans-to-know-the-basque-country/plaiaundi-ecology-park/x65-12375/en/|access-date=2021-07-24|website=archive.is|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==Ժողովրդագրութիւն==
{{See also|Ներգաղթը դէպի Սպանիա}}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:right; margin-left:1em; text-align:right&quot;
|+ Բնակչութեան պատմական աճը
! Տարի !! Բնակչութիւն
|-
| 1842 || 281,645
|-
| 1857 || 413,470
|-
| 1877 || 461,765
|-
| 1887 || 510,194
|-
| 1900 || 602,204
|-
| 1910 || 672,884
|-
| 1920 || 783,125
|-
| 1930 || 884,601
|-
| 1940 || 948,096
|-
| 1950 || 1,039,465
|-
| 1960 || 1,358,657
|-
| 1970 || 1,867,287
|-
| 1981 || 2,141,809
|-
| 1991 || 2,104,041
|-
| 2001 || 2,082,587
|-
| 2011 || 2,185,393
|-
| 2021 || 2,212,628
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:left; font-size:90%&quot; | Աղբիւր՝ [[Սպանիոյ վիճակագրութեան ազգային հիմնարկ|INE]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=INEbase. Alterations to the municipalities in the Population Censuses since 1842|url=https://www.ine.es/intercensal/inicio.do?L=1|publisher=[[Սպանիոյ վիճակագրութեան ազգային հիմնարկ|National Statistics Institute]]|language=es}}&lt;/ref&gt;
|}
Ինքնավար համայնքի 2,227,684 բնակիչներուն&lt;!-- ref name=&quot;population&quot; is defined in the en.wikipedia infobox; copy that citation here --&gt; գրեթէ կէսը կ'ապրի [[Պիլպաոյի մեծ քաղաքային շրջան|Պիլպաոյի մեծ քաղաքային շրջանին]] մէջ, որ կ'ընդգրկէ [[Պիսքայա|Պիսքայա նահանգին]] գրեթէ ամբողջութիւնը։ Շրջանին տասը ամենաբազմամարդ քաղաքներէն վեցը (Պիլպաօ, [[Պարաքալտօ]], [[Կեչօ]], [[Փորթուկալեթէ]], [[Սանթուրցի]] եւ [[Պասաուրի]]) կը կազմեն Պիլպաոյի [[ագլոմերացիա|քաղաքախումբը]], որ լայնօրէն ծանօթ է [[Մեծ Պիլպաօ]] անունով։

Քանի որ Պասքերու Երկրի բնակչութեան 28.2 տոկոսը ծնած է շրջանէն դուրս,&lt;ref name=&quot;elmundo.es&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.elmundo.es/elmundo/2009/03/11/paisvasco/1236769219.html |title=El 28,2% de la población que vive en el País Vasco ha nacido fuera &amp;#124; País Vasco |publisher=elmundo.es |access-date=26 April 2010}}&lt;/ref&gt; ներգաղթը վճռական դեր ունի Պասքերու Երկրի ժողովրդագրութեան մէջ։ 20-րդ դարու ընթացքին այս ներգաղթին մեծ մասը եկած է Սպանիոյ այլ շրջաններէն, մանաւանդ [[Կալիսիա (Սպանիա)|Կալիսիայէն]] կամ [[Քասթիլիա եւ Լէոն|Քասթիլիա եւ Լէոնէն]]։ Վերջին տարիներուն այդ բնակչութեան զգալի մասը վերադարձած է իր ծննդավայրը, եւ այժմ Պասքերու Երկիր ներգաղթողներուն մեծամասնութիւնը կու գայ արտասահմանէն, գլխաւորաբար Հարաւային Ամերիկայէն։&lt;ref name=&quot;elmundo.es&quot;/&gt;

2024-ի տուեալներով Պասքերու Երկրին մէջ կ'ապրէր 295,902 օտարերկրացի, որոնք կը կազմէին բնակչութեան 13.3 տոկոսը։&lt;!-- ref name=&quot;population&quot; is defined in the en.wikipedia infobox; copy that citation here --&gt;

{|class=&quot;wikitable floatright&quot;
|+ Օտարերկրացի բնակչութիւնը՝ ըստ քաղաքացիութեան (2022)&lt;ref name=ineextranjeros&gt;{{Cite web|url=https://www.ine.es/jaxi/Tabla.htm?path=/t20/e245/p08/l0/&amp;file=02005.px&amp;L=0|publisher=[[Սպանիոյ վիճակագրութեան ազգային հիմնարկ|Instituto Nacional de Estadística]]|access-date=18 July 2025|title=Población extranjera por Nacionalidad, comunidades, Sexo Año.}}&lt;/ref&gt;
|-
! Քաղաքացիութիւն || Բնակչութիւն
|-
| [[Մարոք]] || align=&quot;right&quot; | 26,862
|-
| [[Ռումանիա]] || align=&quot;right&quot; | 18,319
|-
| [[Քոլոմպիա]] || align=&quot;right&quot; | 15,192
|-
| [[Նիքարակուա]] || align=&quot;right&quot; | 13,541
|-
| [[Վենեզուելա]] || align=&quot;right&quot; | 6,568
|-
| [[Փորթուկալ]] || align=&quot;right&quot; | 6,075
|-
| [[Չինաստան]] || align=&quot;right&quot; | 5,986
|-
| [[Փաքիստան]] || align=&quot;right&quot; | 5,915
|-
| [[Պոլիվիա]] || align=&quot;right&quot; | 5,372
|-
| [[Ալճերիա]] || align=&quot;right&quot; | 5,343
|-
| Այլ || align=&quot;right&quot; | 140,732
|}

[[Հռոմէական կաթողիկէ եկեղեցի|Հռոմէական կաթողիկէութիւնը]] Պասքերու Երկրին մէջ անհամեմատ ամենատարածուած կրօնքն է։ 2019-ին իրենք զիրենք հռոմէական կաթողիկէ նկատող [[Պասքեր]]ուն համեմատութիւնը 60 տոկոս էր,&lt;ref name=CIS2019Euskadi&gt;{{Cite web|url=http://www.cis.es/cis/export/sites/default/-Archivos/Marginales/3260_3279/3263/Marginales/es3263mar_PVasco.pdf |author=''Centro de Investigaciones Sociológicas'' (Centre for Sociological Research)|title=Macrobarómetro de octubre 2019, Banco de datos - Document 'Población con derecho a voto en elecciones generales y residente en España, País Vasco (aut.) |date=October 2019|page=23 |access-date=4 February 2020 |language=es}}&lt;/ref&gt; միեւնոյն ատեն շրջանը Սպանիոյ ամենաաշխարհականացած համայնքներէն մէկն է՝ բնակիչներուն 24.6 տոկոսը կրօնական չէր, իսկ Պասքերուն 12.3 տոկոսը [[աթէիզմ|աթէիստ]] էր։

===Խոշոր քաղաքներ===
{{See also|Պասքերու Երկրի քաղաքապետութիւններու ցանկ}}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
|+ Պասքերու Երկրի ամենաբազմամարդ քաղաքները (2012)&lt;ref&gt;[http://www.ine.es/INEBASE/temas/t20/e260/a2012/l0/pobmun12.xls ''Instituto Nacional de Estadística'' (INE)]&lt;/ref&gt;
! # !! Քաղաք !! Նահանգ !! Բնակչութիւն
|-
| 1 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[Պիլպաօ]] || style=&quot;text-align:left&quot; | [[Պիսքայա]] || 351,629
|-
| 2 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[Վիթորիա-Կասթէյս]] || style=&quot;text-align:left&quot; | [[Ալավա]] || 245,036
|-
| 3 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[Սան Սեպասթիան]] || style=&quot;text-align:left&quot; | [[Կիփուսքոա]] || 186,409
|-
| 4 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[Պարաքալտօ]] || style=&quot;text-align:left&quot; | Պիսքայա || 100,369
|-
| 5 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[Կեչօ]] || style=&quot;text-align:left&quot; | Պիսքայա || 80,026
|-
| 6 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[Իրուն]] || style=&quot;text-align:left&quot; | Կիփուսքոա || 61,102
|-
| 7 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[Փորթուկալեթէ]] || style=&quot;text-align:left&quot; | Պիսքայա || 47,756
|-
| 8 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[Սանթուրցի]] || style=&quot;text-align:left&quot; | Պիսքայա || 47,129
|-
| 9 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[Պասաուրի]] || style=&quot;text-align:left&quot; | Պիսքայա || 41,971
|-
| 10 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[Էռենթերիա]] || style=&quot;text-align:left&quot; | Կիփուսքոա || 39,324
|-
| 11 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[Լէյոա]] || style=&quot;text-align:left&quot; | Պիսքայա || 30,626
|-
| 12 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[Կալտաքաօ]] || style=&quot;text-align:left&quot; | Պիսքայա || 29,130
|-
| 13 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[Սեսթաօ]] || style=&quot;text-align:left&quot; | Պիսքայա || 28,831
|-
| 14 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[Տուրանկօ (Պիսքայա)|Տուրանկօ]] || style=&quot;text-align:left&quot; | Պիսքայա || 28,618
|-
| 15 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[Էյպար]] || style=&quot;text-align:left&quot; | Կիփուսքոա || 27,507
|-
| 16 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[Էրանտիօ]] || style=&quot;text-align:left&quot; | Պիսքայա || 24,326
|-
| 17 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[Սարաուց]] || style=&quot;text-align:left&quot; | Կիփուսքոա || 22,650
|-
| 18 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[Մոնտրակոն]] || style=&quot;text-align:left&quot; | Կիփուսքոա || 22,027
|-
| 19 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[Էրնանի]] || style=&quot;text-align:left&quot; | Կիփուսքոա || 19,284
|-
| 20 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[Լյոտիօ]] || style=&quot;text-align:left&quot; | Ալավա || 18,498
|}

===Լեզուներ===
{{See also|Պասքերէն|Սպաներէն}}
[[File:Map Iberian Peninsula 1030-es.svg|300px|thumb|«Սպանական թագաւորութիւնները 1030-ին»։ [[Սպաներէն|Սպաներէնի]] եւ [[պասքերէն]]ի առաջին գրաւոր վկայութիւնները կը գտնուին ''[[Կլոսաս Էմիլիանենսես]]''ին մէջ։ Քարտէսը ցոյց կու տայ [[Փամփլոնայի թագաւորութիւն]]ը 1029-1035 թուականներուն։]]
Սպաներէնն ու պասքերէնը համապաշտօնական լեզուներ են ինքնավար համայնքի ամբողջ տարածքին վրայ։ Արդի ինքնավար համայնքի պասքախօս շրջանները պէտք է դիտել պասքերէնի աւելի լայն տարածքին մէջ. այս լեզուն կը խօսուի նաեւ արեւելքը՝ [[Նավառա]]յի եւ [[Ֆրանսական Պասքերու Երկիր|Ֆրանսական Պասքերու Երկրին]] մէջ։ Պասքախօս ամբողջ տարածքը իր պատմութեան ընթացքին ապրած է թէ՛ նահանջ, թէ՛ ընդլայնում։ Վերջին ինը դարերու ընթացքին պասքերէնի տարածքը աստիճանաբար նեղցած է,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.euskaltzaindia.net/dok/iker_jagon_tegiak/6817.pdf |title= El largo camino del euskera |last1=Michelena |first1=Luis|year= 1977 |website= El Libro Blanco del Euskera |publisher= Euskaltzaindia |access-date=3 July 2013}}&lt;/ref&gt; իսկ 20-րդ դարու մեծ մասին ընթացքին անոր ընկերալեզուաբանական կարգավիճակը խիստ ծանր անկում ապրած է Սպանիոյ այլ շրջաններէն զանգուածային ներգաղթին, պասքերէն ուսուցման գրեթէ բացակայութեան եւ սպանական տարբեր վարչակարգերու որդեգրած ազգային քաղաքականութեան պատճառով (տե՛ս [[Ֆրանքոյական Սպանիոյ լեզուական քաղաքականութիւնը]])։ Ֆրանքոյի մահէն ետք, 1982-ին [[Պասքերու Երկրի ինքնավարութեան կանոնադրութիւն|Պասքերու Երկրի ինքնավարութեան կանոնադրութեան]] հաստատումէն ետք, նուազման այս միտումը աստիճանաբար շրջուեցաւ պասքերէն դպրոցներուն եւ նոր կրթական համակարգին շնորհիւ։ Պասքերէնը միշտ ալ ուժեղ ներկայութիւն ունեցած է [[Կիփուսքոա]]յի մեծ մասին, [[Պիսքայա]]յի կեդրոնական եւ արեւելեան մասերուն եւ [[Ալավա]]յի հիւսիսային եզրին մէջ, մինչ արեւմտեան Պիսքայայի եւ Ալավայի մնացեալ մասին պասքախօսներուն մեծամասնութիւնը պասքերէնը սորված է իբրեւ երկրորդ լեզու։

Բոլոր պասքեան նահանգները ընդգրկող 2006-ի ընկերալեզուաբանական հարցախոյզը&lt;ref&gt;''IV. Inkesta Soziolinguistikoa'' Gobierno Vasco, Servicio Central de Publicaciones del Gobierno Vasco 2008, [[Special:BookSources/9788445727751|ISBN 978-84-457-2775-1]]&lt;/ref&gt; ցոյց տուաւ, որ 2006-ին Պասքեան ինքնավար համայնքի 16 եւ աւելի տարեկան բնակիչներուն 30.1 տոկոսը պասքերէն սահուն կը խօսէր, 18.3 տոկոսը կրաւորական (պասիւ) խօսողներ էին, իսկ 51.5 տոկոսը պասքերէն չէր խօսեր։ Պասքախօսներուն համեմատութիւնը ամենաբարձրն էր Կիփուսքոայի մէջ (49.1 տոկոս), իսկ ամենացածրը՝ Ալավայի մէջ (14.2 տոկոս)։ Այս արդիւնքները աճ կը ցուցաբերեն նախորդ տարիներուն համեմատ (2001-ին՝ 29.5 տոկոս, 1996-ին՝ 27.7 տոկոս, 1991-ին՝ 24.1 տոկոս)։ Խօսողներուն ամենաբարձր համեմատութիւնը այժմ կը գտնուէր 16-24 տարեկաններուն մօտ (57.5 տոկոս), մինչ 65 եւ աւելի տարեկաններուն միայն 25.0 տոկոսը յայտնած էր, թէ պասքերէն կը խօսի։

Տասը տարի ետք ընկերալեզուաբանական հարցախոյզը ցոյց տուաւ, որ 2016-ին Պասքեան ինքնավար համայնքի 16 եւ աւելի տարեկան բնակիչներուն 33.9 տոկոսը պասքերէն սահուն կը խօսէր, 19.1 տոկոսը կրաւորական խօսողներ էին, իսկ 47 տոկոսը պասքերէն չէր խօսեր։ Պասքախօսներուն համեմատութիւնը դարձեալ ամենաբարձրն էր Կիփուսքոայի մէջ (50.6 տոկոս), իսկ ամենացածրը՝ Ալավայի մէջ (19.2 տոկոս)։

2021-ի ընկերալեզուաբանական հարցախոյզը արձանագրեց, որ 16 տարեկանէն բարձր բնակչութեան 36.2 տոկոսը պասքերէն կը խօսէր, 18.6 տոկոսը կրաւորական խօսողներ էին, իսկ 45.3 տոկոսը պասքերէն չէր խօսեր։ Կիփուսքոայի մէջ լեզուն կը խօսէր բնակչութեան 51.8 տոկոսը, Պիսքայայի մէջ՝ 30.6 տոկոսը, իսկ Ալավայի մէջ՝ 22.4 տոկոսը։&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://basquetribune.com/the-basque-language-gains-speakers-but-no-surge-in-usage/ | title=The Basque Language Gains Speakers, but No Surge in Usage - Basque Tribune | access-date=2023-12-30 | archive-date=2023-12-30 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231230023936/https://basquetribune.com/the-basque-language-gains-speakers-but-no-surge-in-usage/ | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==Պատմութիւն==
:''Այս բաժինը կը ներկայացնէ ինքնավար համայնքի պատմութիւնը 1978-էն ի վեր։ Աւելի ընդարձակ ծանօթութեան համար տե՛ս [[Պասքերու պատմութիւն]]։''
[[File:Plaza de la Virgen Blanca en Vitoria-Gasteiz.JPG|thumb|left|250px|[[Վիթորիայի ճակատամարտ]]ին նուիրուած յուշարձանը։ Ճակատամարտը մաս կը կազմէր ֆրանսական տիրապետութեան դէմ մղուած [[Սպանիոյ անկախութեան պատերազմ]]ին։]]
Կերնիքայի կանոնադրութեան նախորդը Ալավայի, Կիփուսքոայի եւ Պիսքայայի ինքնավարութեան կարճատեւ կանոնադրութիւնն էր, որ 1936-ի Հոկտեմբերին ուժի մէջ մտաւ միայն Պիսքայայի մէջ, երբ [[Սպանիոյ քաղաքացիական պատերազմ]]ը արդէն կը մոլեգնէր։ Այդ կանոնադրութիւնը ինքնաբերաբար ջնջուեցաւ, երբ սպանացի ազգայնական զօրքերը գրաւեցին տարածքը։

1978-ի Սպանիոյ սահմանադրութենէն եւ անոր ինքնավար համայնքներու համակարգէն առաջ, [[1833-ի Սպանիոյ տարածքային բաժանում|1833-էն ի վեր]] այս երեք նահանգները սպաներէնով կը կոչուէին ''Provincias Vascongadas''։&lt;ref&gt;{{cite book|last=Esparza Zabalegi|first=Jose Mari|title=Euskal Herria Kartografian eta Testigantza Historikoetan|year=1990|publisher=Euskal Editorea SL|isbn=978-84-936037-9-3|pages=52-54, 58}}&lt;/ref&gt; Նոր ինքնավար համայնքի քաղաքական կառոյցը սահմանուած է [[Պասքերու Երկրի ինքնավարութեան կանոնադրութիւն|Կերնիքայի կանոնադրութեամբ]], որ մեծամասնութեամբ հաստատուեցաւ 25 Հոկտեմբեր 1979-ին կայացած [[հանրաքուէ]]ով։ Այսօր անիկա աշխարհի ամենաապակեդրոնացած շրջաններէն մէկն է. այս առումով ''[[Էքոնոմիսթ]]'' հանդէսը զայն նկարագրած է իբրեւ շրջան մը, որ «Եւրոպայի գրեթէ որեւէ այլ շրջանէ աւելի ինքնավարութիւն» ունի։&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.economist.com/world/europe/displaystory.cfm?story_id=9833306 |title=Spain and its regions &amp;#124; Autonomy games |publisher=Economist.com |date=20 September 2007 |access-date=26 April 2010}}&lt;/ref&gt;
[[File:Churruca death.jpg|thumb|''Չուռուքայի մահը Թրաֆալկարի ճակատամարտին''։ Պասք նաւագնացները կարեւոր դեր խաղացին [[Քասթիլիայի թագ|Քասթիլիայի]], իսկ աւելի ուշ՝ [[Սպանիոյ ռազմածովային ուժեր|Սպանիոյ ռազմածովային ուժերուն]] մէջ։]]
Սպանիոյ սահմանադրութեան պարտաւորեցնող ուժին առնչութեամբ, [[Պասքեան ազգայնականութիւն|պասք ազգայնականները]] կը յիշեցնեն, որ [[Սպանիոյ 1978-ի սահմանադրութիւն|1978-ի սահմանադրական]] հանրաքուէին, որ ընդունուեցաւ ձայներու մեծամասնութեամբ, բայց այս շրջանին մէջ ցածր մասնակցութիւն արձանագրեց, Պասքերու Երկիրը ունեցաւ ամենաբարձր [[ձեռնպահութիւն]]ը&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www9.euskadi.net/q93TodoWar/q93Desplegar.jsp |title=Archivo de Resultados Electorales |publisher=.euskadi.net |access-date=26 April 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100407091254/http://www9.euskadi.net/q93TodoWar/q93Desplegar.jsp |archive-date=7 April 2010 }}&lt;/ref&gt; (Պասքեան ազգայնական կուսակցութիւնը կոչ ըրած էր ձեռնպահ մնալու՝ պատճառաբանելով, որ սահմանադրութիւնը կը պարտադրուէր առանց պասքեան մասնակցութեան)։ Աւելին, այս հանրաքուէին «Ոչ» քուէները եւս Պասքերու Երկրին մէջ աւելի շատ էին, քան պետութեան մնացեալ մասերուն մէջ։ Ընդհանուր առմամբ, շատ մը Պասքեր կը նկատեն, որ իրենք պարտաւոր չեն ենթարկուելու սահմանադրութեան մը, որուն երբեք հաւանութիւն չեն տուած։

Պասքերու Երկրի ինքնավարութեան կանոնադրութիւնը օրկանական օրէնք է, սակայն լիազօրութիւնները տասնամեակներու ընթացքին փոխանցուած են աստիճանաբար, Սպանիոյ կառավարութեան եւ յաջորդական պասքեան շրջանային կառավարութիւններուն միջեւ վերաբանակցութիւններով, որպէսզի կանոնադրութիւնը արդիւնաւէտ կերպով գործադրուի։ Միւս կողմէ, բազմաթիւ լիազօրութիւններու փոխանցումը տակաւին կը սպասուի եւ միշտ ալ թէժ քաղաքական վէճերու առարկայ եղած է։ Պասք ազգայնականները լիազօրութիւններու փոխանցման այս սահմանափակումը յաճախ կը վերագրեն այն զիջումներուն, որոնք կատարուեցան [[1981-ի Սպանիոյ յեղաշրջման փորձ|23-F]] յեղաշրջման փորձին (1981) մասնակցած զինուորականները հանդարտեցնելու համար։

2003-ին իշխող [[Պասքեան ազգայնական կուսակցութիւն]]ը (PNV) առաջարկեց փոփոխել այս կանոնադրութիւնը [[Իպառեչէի ծրագիր|Իպառեչէի ծրագրով]]։ Իպառեչէի օրինագիծը երկար քննարկումներէ ետք բացարձակ մեծամասնութեամբ հաստատուեցաւ Պասքեան խորհրդարանին մէջ։ Օրինագիծը ենթարկուած էր երկարատեւ իրաւական առարկութիւններու, թէ կը հակասէ Սպանիոյ սահմանադրութեան, սակայն անոնք ի վերջոյ յաղթահարուեցան։ Թէեւ ծրագիրը ունէր ինքնավար խորհրդարանի մեծամասնութեան լիազօրութիւնը, Սպանիոյ երկու գլխաւոր կուսակցութիւնները (PSOE եւ PP) արգելափակեցին անոր քննարկումը Սպանիոյ խորհրդարանին ([[Մատրիտ]]ի [[Քորթես Խեներալես|Քորթես Խեներալեսին]]) մէջ, եւ 2005-ի Յունուարին այդ խորհրդարանին լայն մեծամասնութիւնը մերժեց զայն քննարկման դնել։

Առաջին ինքնավար կառավարութենէն ի վեր Պասքեան ազգայնական կուսակցութիւնը իշխանութեան վրայ եղած է Պասքեան ինքնավար համայնքին մէջ, բացառութեամբ 2009-2012 շրջանին, երբ կառավարութիւնը կը ղեկավարէր Փաչի Լոփեսը (PSE-PSOE)։ Ներկայիս Պասքերու Երկրի վարչապետն է [[Ինյիկօ Ուրքուլյու]]ն, որ նոյնպէս Պասքեան ազգայնական կուսակցութեան անդամ է։ Չնայած [[ԷԹԱ]]-ի 2011-ի զինադադարին, 2018-ի դրութեամբ այս ինքնավար համայնքը Արեւմտեան Եւրոպայի մէջ ունէր ոստիկաններու ամենաբարձր համեմատութիւնը՝ իւրաքանչիւր 100 բնակիչի հաշուով։ 2004-ին Սպանիոյ վարչապետ [[Խոսէ Լուիս Ռոտրիկես Սափաթերօ|Սափաթերոյի]] հետ կնքուած համաձայնութեան հիման վրայ, Ուրքուլյուն մտադիր է աւելցնել [[Էրցայնցա]]յի ոստիկաններուն թիւը։ Միւս կողմէ, Սպանիոյ [[Ժողովրդական կուսակցութիւն (Սպանիա)|PP]] կուսակցութեան Ներքին գործոց նախարարութիւնը կը մերժէ Սպանիոյ ոստիկանական ուժերու դուրս բերումը, որ կը պահանջեն ինքնավար խորհրդարանի քաղաքական ուժերուն մեծ մասը, եւ նոյնիսկ ակնարկ կ'ընէ ապագային [[Քաղաքացիական պահակազօր|Քաղաքացիական պահակազօրին]] (Guardia Civil) թիւի աւելցման։&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.publico.es/espana/euskadi-lugar-vigilado-europa-occidental.html|title=El lugar más vigilado de Europa Occidental quiere más policías|access-date=19 January 2018|language=es-ES}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.publico.es/espana/bildu-pide-menor-presencia-policial.html|title=Bildu pide menor presencia policial en Euskadi|access-date=19 January 2018|language=es-ES}}&lt;/ref&gt;

==Քաղաքականութիւն==
[[Image:GernikakoArbola-improved.jpg|thumb|150px|Պատմական [[Կերնիքայի ծառ|Կերնիքայի կաղնին]], պասքեան հաստատութիւններու խորհրդանիշը։]]

===Կառավարական հաստատութիւններ===
[[Image:Gasteizko Eusko Legebiltzarra.jpg|thumb|left|200px|Պասքեան խորհրդարանի շէնքը Վիթորիա-Կասթէյսի մէջ]]
[[File:Lehendakaritza. Gasteiz, Euskal Herria..jpg|200px|thumb|left|Լեհենտաքարիցա՝ նախագահի գրասենեակը [[Վիթորիա-Կասթէյս]]ի մէջ։]]
Գործող օրէնքները ինքնավար համայնքը կը կազմաւորեն իբրեւ զայն կազմող ներկայ երեք նահանգներու դաշնութիւն։ Պասքեան այս արեւմտեան գաւառները շարունակեցին իրենց սեփական օրէնքներով եւ հաստատութիւններով ինքզինքնին կառավարել նոյնիսկ 1199-1200-ի քասթիլիական արշաւանքէն ետք։ Նոր թագաւորը պահպանեց անոնց հաստատութենական համակարգը, որ սերած էր պասքեան եւ պիրենեան տարածքներուն մէջ տիրող [[սովորութային իրաւունք]]էն։ Այս սահմանափակ ինքնակառավարումը, որ նման էր [[Նավառա]]յինին, 1839-ին մասամբ, իսկ 1876-ին ամբողջովին վերցուեցաւ՝ փոխարէնը հարկահաւաքութեան վերաբերող համաձայնութեան մը եւ վարչական կարգ մը արտօնութիւններու։ Իրենց կարգին, ասոնք Կիփուսքոայի եւ Պիսքայայի համար [https://es.wikisource.org/wiki/Decreto-Ley_de_23_de_junio_de_1937 կասեցուեցան Ֆրանքոյի կողմէ], սակայն վերահաստատուեցան [[Սպանիոյ 1978-ի սահմանադրութիւն|1978-ի Սպանիոյ սահմանադրութեամբ]]։

Ֆրանքոյէն ետքի 1978-ի Սպանիոյ սահմանադրութիւնը կը ճանչնայ պատմական իրաւունքները եւ կը փորձէ փոխզիջում գտնել [[կեդրոնապաշտութիւն|կեդրոնապաշտութեան]] եւ տարբեր ազգային ինքնութիւններուն (պասքեան, քաթալոնական եւ կալիսիական) միջեւ հին հակամարտութեան մէջ։ Իշխանութեան վրայ գտնուող [[Ժողովրդավարական կեդրոնի միութիւն (Սպանիա)|UCD]]-ի ղեկավար Սուարեսի եւ PNV-ի միջեւ բանակցութիւնները յանգեցան պասքեան կանոնադրութեան հաստատման։ Անոր առաջին յօդուածը կը սահմանէ, որ [[Պասքեր|պասք ժողովուրդը]] (''Euskal Herria'') հաստատութենական անհատականութիւն կը ստանայ Պասքեան ինքնավար համայնքի ձեւով, իսկ երկրորդ յօդուածը կը սահմանէ, որ համայնքը կրնայ կազմուիլ Ալավայէն, Պիսքայայէն, Կիփուսքոայէն, ինչպէս նաեւ [[Նավառա]]յէն։&lt;ref&gt;{{cite news|title=El pueblo vasco se constituye en comunidad autónoma|url=http://elpais.com/diario/1979/07/18/espana/301096804_850215.html|access-date=19 December 2016|newspaper=El País|date=18 July 1979}}&lt;/ref&gt; Այս նահանգներուն վերադարձուեցան նահանգային խորհուրդները (որոնք այդ պատճառով կը կոչուին ''diputación foral'')՝ օժտուած իրական եւ էական իրաւասութիւններով (հարկահաւաքութիւն եւ այլն), սակայն Նավառան [[Պասքերու պատմութիւն|անջատուեցաւ պասքեան քաղաքական գործընթացէն]]։ Սպանիոյ ազգային իրականութիւններուն նկատմամբ յատուկ մօտեցումը ի վերջոյ նօսրացաւ իրաւական դրոյթով մը, որ Սպանիոյ որեւէ շրջանի կ'արտօնէր հիմնել [[Սպանիոյ ինքնավար համայնքներ|ինքնավար վարչութիւններ եւ խորհրդարաններ]] (օրինակ՝ [[Քասթիլիա եւ Լէոն]], [[Քաթալոնիա]], [[Վալենսիական համայնք]] եւ այլն), մինչ Պասքերուն, Քաթալոնացիներուն եւ Կալիսիացիներուն ճանչցուեցաւ պատմական առանձնայատկութիւն։

[[Image:Vitoria - Ajuria Enea 01 (cropped).jpg|200px|left|thumb|[[Ախուրիա Էնեա|Ախուրիա Էնեայի]] պալատը՝ [[Լեհենտաքարի]]ին պաշտօնական նստավայրը Վիթորիա-Կասթէյսի մէջ]]
Պասքերու Երկրի նահանգները մինչեւ այսօր իրենց տարածքներուն մէջ կը կատարեն հարկահաւաքութիւնը, սակայն որոշումներ կայացնելու սահմանափակ կարելիութիւն ունին՝ Սպանիոյ եւ Եւրոպայի իշխանութիւններուն ենթակայ ըլլալով։ Այս բարդ համակարգին մէջ ''Diputaciones Forales''ները (պասքերէն՝ ''Foru Aldundiak'') կը կառավարեն իւրաքանչիւր նահանգի գործերուն մեծ մասը, սակայն կը համակարգուին ինքնավար [[Պասքեան կառավարութիւն|Պասքեան կառավարութեան]] կողմէ (սպաներէն՝ ''Gobierno Vasco'', պասքերէն՝ ''Eusko Jaurlaritza'')։ Ինքնավար համայնքը ունի իր սեփական ոստիկանական ուժը ([[Էրցայնցա]]), կը տնօրինէ [[Պասքերու Երկրի կրթական համակարգ|կրթական]] եւ առողջապահական համակարգերը եւ ունի [[Էուսքալ Իռաթի Թելեպիսթա|պասքեան ռատիօ-հեռուստատեսային կայան]]։ Ասոնք եւ Կերնիքայի կանոնադրութեամբ ճանչցուած լիազօրութիւններէն միայն մաս մը 1980-էն ի վեր ինքնավար համայնքին փոխանցուած են [[Քորթես Խեներալես]]ի կողմէ՝ [[Պասքերու Երկրի ինքնավարութեան կանոնադրութիւն|Կերնիքայի կանոնադրութեան]] համաձայն։&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.basquecountry.euskadi.net/t32-448/en/contenidos/informacion/estatuto_guernica/en_455/adjuntos/estatu_i.pdf |title=The Statute of Autonomy of the Basque Country|website=Euskadi.net |access-date=8 July 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.boe.es/buscar/act.php?id=BOE-A-1979-30177&amp;tn=1&amp;p=19791222&amp;vd=&amp;lang=en |title=Statute of Autonomy of the Basque Country |date=18 December 1978 |website=BOE.es |language=es |access-date=8 July 2013}}&lt;/ref&gt; [[Պասքեան խորհրդարան|Պասքեան խորհրդարանին]] եւ կառավարութեան նստավայրերը կը գտնուին [[Վիթորիա-Կասթէյս]]ի մէջ, ուստի ան փաստացի մայրաքաղաքն է, սակայն Պասքեան ինքնավար համայնքը իրաւական առումով մայրաքաղաք չունի։&lt;ref&gt;{{cite news|title=Azkuna: &quot;Vitoria no es la capital de Euskadi&quot;|url=http://www.elcorreo.com/vizcaya/v/20100312/politica/vitoria-capital-euskadi-20100312.html|access-date=9 September 2010|newspaper=El Correo|date=12 March 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Ayala|first=Alberto|title=Vitoria no será capital por ley, por ahora|url=http://www.elcorreo.com/alava/v/20100511/politica/vitoria-sera-capital-ahora-20100511.html|access-date=9 September 2010|newspaper=El Correo|date=11 May 2010}}&lt;/ref&gt;

Խորհրդարանը կը բաղկանայ երեք նահանգներէն իւրաքանչիւրի 25 ներկայացուցիչներէն։ Պասքեան խորհրդարանը կ'ընտրէ [[Լեհենտաքարի]]ն (Պասքերու Երկրի ինքնավար համայնքի նախագահը), որ կառավարութիւն կը կազմէ սովորական խորհրդարանական ընթացակարգերով։ Մինչեւ 2020, բացառութեամբ 2009-2012 շրջանին, բոլոր ''լեհենտաքարիները'' (նոյնիսկ 1937-ի եւ աքսորի շրջանի լեհենտաքարիները) 1978-էն ի վեր եղած են [[Պասքեան ազգայնական կուսակցութիւն|Պասքեան ազգայնական կուսակցութեան]] (''Euzko Alderdi Jeltzalea'') անդամներ. ասիկա չափաւոր եւ [[քրիստոնէական ժողովրդավարութիւն|քրիստոնեայ ժողովրդավար]] կուսակցութիւն է։ 1982-էն մինչեւ 1990-ականներու վերջը, [[ԷԹԱ]]-ին գաղափարապէս աւելի մօտ կանգնած [[Պաթասունա|պասք ազգայնականները]], որոնք խորհրդարանին զգալի մէկ հատուածը կը կազմէին, կը մերժէին մասնակցիլ Պասքեան խորհրդարանի նիստերուն։ Ներկայիս Պասքեան կառավարութիւնը կը ղեկավարէ [[Ինյիկօ Ուրքուլյու]]ն ([[Պասքեան ազգայնական կուսակցութիւն|PNV]])։
[[File:BasqueParliamentDiagram2024.svg|thumb|[[2024-ի Պասքերու Երկրի խորհրդարանական ընտրութիւններ|2024-ի Պասքեան խորհրդարանի ընտրութիւններուն]] արդիւնքները
&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;color:#339933&quot;&gt;■&lt;/span&gt; [[Պասքեան ազգայնական կուսակցութիւն|PNV]] (27)
&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;color:#00AC8E&quot;&gt;■&lt;/span&gt; [[ԷՀ Պիլտու]] (27)
&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;color:#FF3333&quot;&gt;■&lt;/span&gt; [[Պասքերու Երկրի ընկերվարական կուսակցութիւն|PSE]] (12)
&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;color:#3399CC&quot;&gt;■&lt;/span&gt; [[Պասքերու Երկրի ժողովրդական կուսակցութիւն|PP]] (7)
&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;color:#EF4B91&quot;&gt;■&lt;/span&gt; [[Սումար]] (1)
&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;color:#5CFC0B&quot;&gt;■&lt;/span&gt; [[Վոքս (կուսակցութիւն)|Վոքս]] (1)]]

===Ներկայ քաղաքական զարգացումներ===
{{See also|Պասքերու Երկրի անկախութիւն}}
ԷԹԱ-ի մնայուն զինադադարը (2010-2011) նոր կառավարական դաշինքներու կարելիութիւն ստեղծեց եւ հնարաւոր դարձուց [[ԷՀ Պիլտու]]ի ընտրական յաջողութիւնը եւ անոր մուտքը կառավարական հաստատութիւններ ([[Կիփուսքոա]] եւ անոր մայրաքաղաքը՝ [[Սան Սեպասթիան]], 2011-2015)։ [[2012-ի Պասքերու Երկրի խորհրդարանական ընտրութիւններ|2012-ի Պասքեան խորհրդարանական ընտրութիւններուն]] PNV-ն ստացաւ ձայներուն յարաբերական մեծամասնութիւնը, իսկ անոր յաջորդեց ձախակողմեան ազգայնական ԷՀ Պիլտու դաշինքը ([[Էուսքօ Ալքարթասունա]], [[Սորթու]], [[Ալթերնաթիպա (կուսակցութիւն)|Ալթերնաթիպա]])։

2016-ի Սեպտեմբեր 25-ին տեղի ունեցան Պասքերու Երկրի շրջանային ընտրութիւնները՝ Պասքեան ինքնավար համայնքի 11-րդ խորհրդարանը ընտրելու համար։ Արդիւնքով ձեւաւորուեցաւ [[կախեալ խորհրդարան|բացարձակ մեծամասնութենէ զուրկ խորհրդարան]] մը։ Պասք ազգայնական կուսակցութիւնները (PNV եւ ԷՀ Պիլտու) միասին կը կազմէին Պասքեան ինքնավար համայնքի խորհրդարանին ամենամեծ հատուածը, Սպանիոյ գլխաւոր կուսակցութիւններուն՝ PP-ի եւ PSOE-ի տեղական մասնաճիւղերը կը զբաղեցնէին աթոռներուն 24 տոկոսը, իսկ [[Փոտեմոս (Սպանիա)|Փոտեմոս-Ահալ Տուկու]]ն ստացաւ 11 աթոռ (ընդհանուրին 14.66 տոկոսը)։ Սակայն առաջատար PNV կուսակցութիւնը վերանորոգեց իր աւանդական դաշինքը [[Պասքերու Երկրի ընկերվարական կուսակցութիւն|PSE]]-ի հետ եւ կառավարութիւն կազմեց։

[[2017-ի Քաթալոնիոյ անկախութեան հանրաքուէ|2017-ի քաթալոնական հանրաքուէին]] հետեւող տագնապին ընթացքին Պասքեան խորհրդարանը իր համակրանքն ու աջակցութիւնը յայտնեց Քաթալոնիոյ անկախութեան հանրաքուէին եւ խստօրէն քննադատեց Սպանիոյ կառավարութեան դիրքորոշումը այս հարցին մէջ՝ դատապարտելով որեւէ միջոցառում, որ կառավարութիւնը կրնար ձեռնարկել քուէարկութեան կամ ընդհանրապէս «ժողովրդավարութեան» դէմ։&lt;ref&gt;{{cite news|title=El Parlamento Vasco muestra su apoyo al referéndum catalán|url=http://www.eitb.eus/es/noticias/politica/detalle/5109235/el-parlamento-vasco-muestra-su-apoyo-al-referendum-catalan/|access-date=1 October 2017|newspaper=EITB|date=28 September 2017}}&lt;/ref&gt; Քուէարկութեան աջակցելէ զատ, այս համայնքի Պասքերը նախապատուութիւն տուին աւելի լայն ինքնակառավարման (43.5 տոկոս), իսկ անկախութիւնն ու ներկայ ''status quo''-ն երկրորդ եւ երրորդ տարբերակներն էին (22.6 եւ 18.9 տոկոս)։&lt;ref&gt;{{cite news|title=La sociedad vasca empatiza con Cataluña, pero no aplicaría su modelo|url=http://www.eitb.eus/es/tag/eitb-focus/|access-date=10 October 2017|newspaper=EITB|date=9 October 2017}}&lt;/ref&gt; 2016-ին ինքնավար համայնքի խորհրդարանը ընդունեց ոստիկանական չարաշահումներու մասին օրէնք մը, որ կը վերաբերէր 1978-1999 ժամանակաշրջանին։ Օրէնքը շուտով չեղեալ համարուեցաւ, երբ զայն վիճարկեց պետական դատախազութիւնը, եւ բողոքարկեցին գրեթէ բոլոր ոստիկանական եւ Քաղաքացիական պահակազօրի արհմիութիւնները։ Սպանիոյ նորընտիր վարչապետ [[Փետրօ Սանչես]]ը համաձայնեցաւ վերցնել դատախազութեան արգելքը օրէնքին վրայէն՝ փոխարէնը անոր բովանդակութեան փոփոխութեան։&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.eldiario.es/norte/euskadi/Batalla-juridica-vasca-victimas-policiales_0_796171173.html|title=Batalla jurídica por la ley vasca de víctimas policiales|work=eldiario.es|access-date=31 July 2018|language=es}}&lt;/ref&gt; 2019-ի Նոյեմբերի համապետական ընտրութիւններուն Սպանիոյ աջակողմեան կուսակցութիւնները՝ [[Վոքս (կուսակցութիւն)|Վոքս]]ը, PP-ն եւ [[Քաղաքացիներ (կուսակցութիւն)|Սիուտատանոս]]ը, այս ինքնավար համայնքէն Սպանիոյ Երեսփոխաններու համագումար ուղարկեցին 18 երեսփոխաններէն միայն մէկը, ինչ որ կը հակադրուէր Սպանիոյ ընդհանուր արդիւնքներուն մէջ անոնց վերելքին եւ կարեւոր ներկայութեան։&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.eitb.eus/eu/hauteskundeak/hauteskunde-orokorrak/emaitzak/|title=Hauteskunde Orokorrak, 2019 A10. Emaitzak {{!}} EiTB Hauteskunde Orokorrak|website=www.eitb.eus|language=eu|access-date=11 November 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.lasexta.com/noticias/nacional/elecciones-generales/el-pnv-pierde-un-diputado-en-bizkaia-en-favor-del-partido-popular_201911135dcbf8020cf257e1c3d5df06.html|title=PP País Vasco {{!}} El PNV pierde un diputado en Bizkaia en favor del Partido Popular|date=13 November 2019|website=LaSexta|language=es|access-date=14 November 2019}}&lt;/ref&gt;

===Տարածքային հարցեր===
Քանի որ կանոնադրութիւնը ուղղուած է պասք ժողովուրդին եւ անոր համար վարչական շրջանակ կը սահմանէ, ան կը նախատեսէ դրոյթներ, որոնց միջոցով դրացի [[Նավառա]]ն, եթէ փափաքի, կրնայ միանալ երեք արեւմտեան նահանգներուն, քանի որ անոր առնուազն մէկ մասը ազգագրական առումով պասքեան է։ Պասքեան կառավարութիւնը երկար տարիներ իբրեւ իր խորհրդանիշը կ'օգտագործէր «[[Լաուրաք Պաթ]]»ը, որ կը պարունակէր Նավառայի զինանշանը։ Նավառայի կառավարութիւնը բողոքեց, եւ դատարանները իրաւունք տուին անոր։ Պասքեան կառավարութիւնը զայն փոխարինեց պարապ կարմիր դաշտով մը։

Նավառան պատմական պասքեան տարածքներէն մէկն է, եւ [[Պասքեան ազգայնականութիւն|պասք ազգայնականները]] զայն նոյնիսկ կը նկատեն պասք ազգին կորիզը։ Կան նաեւ պասքեան տարածքով շրջապատուած երկու [[էնքլաւ]]ներ՝ [[Թրեվինյոյի էնքլաւ|Թրեվինյօ]]ն (պասքերէն՝ ''Trebiñu'') եւ [[Վալյէ տէ Վիլյավերտէ]]ն (պասքերէն՝ ''Villaverde-Turtzioz''), որոնք համապատասխանաբար կը պատկանին դրացի [[Քասթիլիա եւ Լէոն]] եւ [[Քանթապրիա]] համայնքներուն։ Անոնց Պասքերու Երկրին իրաւականօրէն կապուելու հարցը ժամանակ առ ժամանակ քաղաքական քննարկման նիւթ դարձած է։

==Տնտեսութիւն==
[[File:Bilbao - Parque República de Abando y Torre Iberdrola.jpg|thumb|left|[[Իպերտրոլա աշտարակ]]ը Պիլպաոյի մէջ]]
[[File:Bilbao - BBVA (ex Banco de Comercio) 2.jpg|thumb|[[BBVA]]-ի կեդրոնական գրասենեակի շէնքը Պիլպաոյի մէջ]]
[[File:Vista_del_centro_de_Investigación_-_panoramio.jpg|thumb|Կարայա արհեստագիտական կեդրոնը [[Մոնտրակոն]]ի մէջ. Պասքերու Երկրին մէջ գտնուող կարգ մը [[գիտական պուրակ]]ներէն մէկը]]

Պասքեան ինքնավար համայնքը շնչային արդիւնքով Սպանիոյ մէջ առաջին տեղը կը գրաւէ եւ երկրին տնտեսապէս ամենաարտադրողական շրջանն է։ 2016-ին անոր շնչային [[համախառն ներքին արդիւնք]]ը (ՀՆԱ), գնողունակութեան համարժէքութեամբ (ԳՀ) ճշդուած, 22 տոկոսով աւելի բարձր էր [[Եւրոպական միութիւն|Եւրոպական միութեան]] միջինէն եւ 30 տոկոսով՝ Սպանիոյ միջինէն,&lt;ref name=&quot;Eustat&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.eustat.eus/elementos/ele0012300/ti_pib-per-capita-ppc-por-pais-y-ano-eu-28100-2003-2014/tbl0012365_c.html|title=PIB per cápita (PPC) por país y año (EU 28=100). 2005-2016|last=Eustat|website=www.eustat.eus|access-date=31 January 2018}}&lt;/ref&gt; հասնելով 34,400 եւրոյի։&lt;ref name=&quot;Regional GDP - Eurostat&quot;&gt;{{Cite web|url=http://ec.europa.eu/eurostat/news/themes-in-the-spotlight/regional-gdp|title=Regional GDP - Eurostat|website=ec.europa.eu|language=en-GB|access-date=31 January 2018}}&lt;/ref&gt; 2019-ին համայնքը իր հանրային ելեւմուտքին մէջ արձանագրեց ՀՆԱ-ի 0.3 տոկոսին հաւասար աւելցուկ։&lt;ref name=&quot;Euskal&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.eitb.eus/es/noticias/economia/detalle/6566936/datos-economicos-cav-2019-la-economia-vasca-crecera-2-2019/|title=La economía de la CAV crecerá por encima del 2 % en 2019|website=Euskal Irrati Telebista|date=24 July 2019|language=es|access-date=24 November 2019}}&lt;/ref&gt;

Ճարտարարուեստական գործունէութիւնը աւանդաբար կեդրոնացած էր պողպատի արտադրութեան եւ նաւաշինութեան վրայ, գլխաւորաբար 19-րդ դարուն Պիլպաոյի շրջակայքը յայտնաբերուած [[երկաթի հանքաքար]]ի հարուստ պաշարներուն շնորհիւ։ 19-րդ դարուն եւ 20-րդ դարու առաջին կէսին Պիլպաոյի գետաբերանը Էուսքատիի [[ճարտարարուեստական յեղափոխութիւն|ճարտարարուեստական յեղափոխութեան]] կեդրոնն էր։ Այս գործունէութիւնները անկում ապրեցան 1970-ականներու եւ 1980-ականներու [[տնտեսական տագնապ]]ին ընթացքին՝ տեղ բանալով [[սպասարկման ոլորտ]]ի եւ նոր արհեստագիտութիւններու զարգացման։
[[File:Edinburgh tram, 5 August 2014 (1).jpg|thumb|[[Էտինպուրկ]]ի թրամուայ մը, որ հաւաքուած է [[Պէասայն]]ի (Կիփուսքոա) [[CAF (ընկերութիւն)|CAF]] գործարանին մէջ]]
Այսօր Պասքերու Երկրի տնտեսութեան ամենազօրաւոր ճարտարարուեստական ոլորտներն են Պիսքայայի եւ Կիփուսքոայի հովիտներուն մէջ ներկայ [[արտադրական ճարտարարուեստ]]ը, Վիթորիա-Կասթէյսի մէջ [[օդագնացութիւն|օդագնացական ճարտարարուեստը]] եւ [[լոճիսթիքս]]ը, ինչպէս նաեւ Պիլպաոյի մէջ ելեւմտական ոլորտը եւ [[ուժանիւթ]]ը։

Պասքերու Երկրի ամենամեծ ընկերութիւններն են. [[BBVA]]-ն՝ աշխարհի ամենամեծ [[դրամատուն|ելեւմտական հաստատութիւններէն]] մէկը եւ Սպանիոյ երկրորդ ամենամեծ դրամատունը, բազմազգային ուժանիւթային ընկերութիւն [[Իպերտրոլա]]ն (երկուքին ալ կեդրոնատեղիները կը գտնուին Պիլպաոյի մէջ), [[Մոնտրակոն գործակցական ընկերակցութիւն|Մոնտրակոն գործակցական ընկերակցութիւնը]]՝ աշխարհի ամենամեծ [[գործակցական ընկերութիւն]]ը, [[երկաթուղի|երկաթուղային փոխադրամիջոցներ]] արտադրող [[CAF (ընկերութիւն)|CAF]]-ը եւ [[Սիմենս Կամեսա|Կամեսա]]ն, որ աշխարհի երկրորդ ամենամեծ [[հողմային թուրպին]]ներ արտադրողն է։&lt;ref name=reuters120418&gt;{{cite news | url = https://uk.reuters.com/article/uk-siemensgames-ceo/siemens-gamesa-seeks-second-wind-by-targeting-bigger-markets-idUKKBN1HJ2D0 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180413065616/https://uk.reuters.com/article/uk-siemensgames-ceo/siemens-gamesa-seeks-second-wind-by-targeting-bigger-markets-idUKKBN1HJ2D0 | url-status = dead | archive-date = April 13, 2018 | title = Siemens Gamesa seeks second wind by targeting bigger markets | first = Aby Jose | last = Koilparambil | date = 12 April 2018 | work = Reuters | access-date= 1 February 2019}}&lt;/ref&gt;

2015-ին գործազրկութեան ամենացածր ցուցանիշ ունեցող Սպանիոյ տասը քաղաքապետութիւններէն ութը կը գտնուէին այս ինքնավար համայնքին մէջ։ Անոնց կարգին յատկապէս աչքի կը զարնէին արտադրական ճարտարարուեստի ուժեղ նկարագիր ունեցող [[Մոնտրակոն|Առասաթէ]]ն, [[Փորթուկալեթէ]]ն եւ [[Պարաքալտօ]]ն։&lt;ref&gt;{{cite news |date=13 April 2015 |title=Euskadi es la comunidad que mejor ha resistido la crisis|url=http://www.eitb.eus/es/noticias/sociedad/videos/detalle/3129746/video-euskadi-es-comunidad-ha-resistido-crisis/ |newspaper=EITB |access-date=13 April 2015}}&lt;/ref&gt; Տնտեսական տագնապին դիմաց դիմադրողականութեան առումով Պասքեան ինքնավար համայնքը առաջ անցաւ Սպանիոյ միւս համայնքներէն եւ Եւրոպայի մէջ օրինակ ու ուսումնասիրութեան առարկայ դարձաւ։&lt;ref&gt;{{cite news|date=13 April 2015 |title=Ocho de las diez localidades menos afectadas son vascas |url=http://economia.elpais.com/economia/2015/04/10/actualidad/1428678577_179364.html/ |newspaper=El País |access-date=13 April 2015 |url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150413231500/http://economia.elpais.com/economia/2015/04/10/actualidad/1428678577_179364.html/ |archive-date=13 April 2015 }}&lt;/ref&gt;

2013-ին Պասքերու Երկիրը կարգ մը ցուցանիշներով Սպանիայէն աւելի լաւ արդիւնքներ արձանագրեց, սակայն ընդհանուր տնտեսական ցուցանիշները խիստ փոփոխական էին։ Սպանիոյ ցուցանիշները ենթակայ են զգալի եղանակային տատանումներու, քանի որ կախեալ են զբօսաշրջութեան եւ սպասարկման ոլորտներէն, մինչ Պասքերու Երկրի արդիւնքները աւելի շուտ հիմնուած են միջնաժամկէտ եւ երկարաժամկէտ ցուցանիշներու վրայ՝ համապատասխան անոր աւելի ճարտարարուեստական ուղղուածութեան։ 2017-ի վերջին եռամսեակին այս ինքնավար համայնքին մէջ գործազրկութիւնը բարձրացաւ մինչեւ 11.1 տոկոս&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://en.eustat.eus/estadisticas/clave_4/tipo_1/coyunturas.html#opestad|title=Short-term statistical products|website=en.eustat.eus|access-date=31 January 2018}}&lt;/ref&gt; (Կիփուսքոայի մէջ՝ 8.43 տոկոս), որ Նավառայէն ետք Սպանիոյ երկրորդ ամենացածր ցուցանիշն էր։ Ան քիչ մը աւելի բարձր էր Եւրոպական միութեան միջինէն (10.8 տոկոս),&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php/Unemployment_statistics|title=Unemployment statistics - Statistics Explained|website=ec.europa.eu|language=en|access-date=31 January 2018}}&lt;/ref&gt; սակայն շատ աւելի լաւ էր Սպանիոյ գործազրկութեան ընդհանուր մակարդակէն (մօտաւորապէս 16.55 տոկոս),&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=3996|title=Tasas de actividad, paro y empleo por provincia (3996)|website=www.ine.es|language=es|access-date=31 January 2018}}&lt;/ref&gt; որ Եւրոպական միութեան մէջ երկրորդ ամենաբարձրն էր։&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ec.europa.eu/eurostat/tgm/table.do?tab=table&amp;init=1&amp;language=de&amp;pcode=tgs00010&amp;plugin=1|title=Regional Unemployment by NUTS2 Region|website=Eurostat}}&lt;/ref&gt;

'''Գործազրկութեան մակարդակը (Դեկտեմբերի տուեալներ, %)'''
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Տարի
!2006
!2007
!2008
!2009
!2010
!2011
!2012
!2013
!2014
!2015
!2016
!2017
!2018
!2019
|-
|'''Գործազրկութիւն'''&lt;br /&gt;(%)
|6.9%
|5.9%
|8.5%
|12.1%
|11.0%
|13.2%
|16.6%
|16.6%
|16.6%
|12.9%
|12.3%
|10.6%
|9.6%
|9.1%
|}
[[File:Laboratorio de Ultra Alta Tensión de Arteche.jpg|alt=Արթեչէի գերբարձր լարման փորձարանը Մունկիայի մէջ|thumb|[[Արթեչէ (ընկերութիւն)|Արթեչէ]]ի գերբարձր լարման փորձարանը]]
ՀՆԱ-ի առումով 2017-ը Պասքեան ինքնավար համայնքին համար յատկանշականօրէն դրական տարի եղաւ. ՀՆԱ-ն աճեցաւ 3.0 տոկոսով, որ մօտ էր Սպանիոյ 3.1 տոկոս աճին։ 2013-ի վերջին եռամսեակին Պասքեան ինքնավար համայնքի պետական պարտքը կը կազմէր անոր ՀՆԱ-ի 13.00 տոկոսը, այսինքն՝ իւրաքանչիւր բնակիչի համար 3,753 եւրօ,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.datosmacro.com/deuda/espana-comunidades-autonomas/pais-vasco |title=Deuda Pública del País Vasco |author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt; |website=Datos Macro|access-date=23 April 2014}}&lt;/ref&gt; մինչ Սպանիոյ ընդհանուր պարտքը կը կազմէր ՀՆԱ-ի 93.90 տոկոսը, այսինքն՝ իւրաքանչիւր բնակիչի համար 20,383 եւրօ։&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.datosmacro.com/deuda/espana |title=Deuda Pública de España|author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt; |website=Datos Macro|access-date=23 April 2014}}&lt;/ref&gt;

Պասքեան կառավարութեան բարձրաստիճան պաշտօնատարները, ինչպէս նաեւ Պասքերու Երկրին մէջ գործող կուսակցութիւններու ղեկավարներ եւ հանրային դէմքեր բողոքած եւ մտահոգութիւն յայտնած են 2011-էն ի վեր Սպանիոյ կառավարութեան ընդունած խնայողական միջոցառումներուն վնասակար հետեւանքներուն մասին։ Այս միջոցառումները կը շրջանցեն Պասքերու Երկրի հարկային իրաւասութիւնները եւ կրնան վնասել ճարտարարուեստին ու առեւտուրին, մանաւանդ՝ արտածումին։ Պասք պաշտօնատարները խստօրէն պաշտպանած են այն գաղափարը, որ Նավառայի հետ միասին լիիրաւ անդամակցութեամբ մասնակցին [[Էքոֆին]]ին, որպէսզի պաշտպանեն պասքեան շահերը՝ համաձայն Պասքերու Երկրի իրականութեան եւ հարկային կարգավիճակին, եւ ոչ թէ իբրեւ Սպանիոյ ստորադաս մասնաճիւղ։

===Փոխադրութիւն===
[[Image:Puente Txonta.jpg|thumb|[[AP-8 մայրուղի|AP-8 մայրուղին]] [[Էյպար]]ի մէջ]]
Պասքերու Երկրի ռազմավարական աշխարհագրական դիրքը՝ իբրեւ կապող օղակ Սպանիոյ հիւսիս-արեւմուտքի ու կեդրոնի եւ Եւրոպայի մնացեալ մասին միջեւ, այս տարածքը կը դարձնէ խիստ բանուկ փոխադրական հանգոյց։

====Ճամբաներ====
Ճամբային փոխադրութեան գլխաւոր առանցքներն են [[AP-8 մայրուղի|AP-8 մայրուղին]], որ իրարու կը կապէ Պիլպաօն, Սան Սեպասթիանը եւ ֆրանսական սահմանը, եւ [[A-1 մայրուղի (Սպանիա)|A-1 մայրուղին]], որ Սան Սեպասթիանն ու Վիթորիա-Կասթէյսը կը կապէ կեդրոնական Սպանիոյ։ Այլ կարեւոր ուղիներու կարգին է [[AP-68 մայրուղի|AP-68 մայրուղին]], որ Պիլպաօն կը կապէ Միջերկրականին։

====Երկաթուղի====
[[Էուսքալ Թրենպիտէ Սարեա]]ն (''Պասքեան երկաթուղային ցանց'') Պասքեան կառավարութեան պատկանող ընկերութիւն է, որ կը պահպանէ եւ կը կառուցէ ինքնավար շրջանի երկաթուղային ենթակառոյցները։ [[Էուսքոթրեն]]ը Պասքեան կառավարութեան պատկանող [[նեղագիծ երկաթուղի|նեղագիծ]] երկաթուղային ընկերութիւն է, որ կը սպասարկէ Պիլպաոյի եւ Սան Սեպասթիանի արուարձանային գիծերը, Պիլպաօ-Սան Սեպասթիան միջքաղաքային գիծը, ինչպէս նաեւ Պիլպաոյի եւ Վիթորիա-Կասթէյսի [[Էուսքոթրեն Թրանպիա]] թրամուայի գիծերը։

[[Պիլպաոյի մեթրօ]]ն կը շահագործէ երկու [[մեթրօ|մեթրոյի]] գիծ, որոնք կը սպասարկեն Մեծ Պիլպաոյի տարածքը, իսկ Էուսքոթրենը կը շահագործէ երրորդ գիծը, որ բացուեցաւ 2017-ին։ Էուսքոթրենը Սան Սեպասթիանի շրջանին մէջ կը շահագործէ նաեւ [[Սան Սեպասթիանի մեթրօ|մեթրոյի նման ծառայութիւն]] մը։

Սպանիոյ կառավարութեան կը պատկանին [[Ռենֆէ]]ի երկու գլխաւոր [[իպերիական լայնագիծ|լայնագիծ]] գիծերը, որոնք Վիթորիա-Կասթէյսը կը կապեն Սան Սեպասթիանին, իսկ Պիլպաօն՝ կեդրոնական Սպանիոյ։ Ռենֆէն կը շահագործէ նաեւ [[Սերքանիաս]]ի արուարձանային գիծերը թէ՛ Պիլպաոյի, թէ՛ Սան Սեպասթիանի մէջ։
[[Image:Euskal Y.PNG|thumb|Պասքեան «Y»-ը]]
[[FEVE]] նեղագիծ երկաթուղային ընկերութիւնը կը շահագործէ Պիլպաօ-[[Պալմասետա]] արուարձանային գիծը եւ Պիլպաօն կը կապէ հիւսիսային Սպանիոյ մնացեալ մասին։

Ներկայիս կառուցուող նոր [[արագընթաց երկաթուղի|արագընթաց]] ցանց մը ([[Պասքեան Y]]) երեք նահանգային մայրաքաղաքները պիտի կապէ «Y» տառի ձեւով։ Տարածքի դժուարանցանելի աշխարհագրութեան պատճառով ցանցին մեծ մասը պիտի անցնի թունելներէ, եւ անոր ընդհանուր ծախսը կը գնահատուի մինչեւ 10 միլիառ եւրօ։

Ծրագրին ենթադրեալ բնապահպանական ազդեցութիւնը պատճառ դարձաւ, որ կազմուի անոր դէմ արշաւող խումբ մը՝ ''AHTrik Ez Elkarlana'' անունով։ Խումբը ծրագրին կը դիմադրէ քաղաքացիական անհնազանդութեան միջոցով եւ անոր դէմ հանրաքուէներ կը քաջալերէ այն աւաններուն մէջ, որոնց վրայ ծրագիրը ամենաշատ կ'ազդէ։ Թէեւ այս եւ այլ համայնքային խումբեր (ինչպէս նաեւ [[ԷՀ Պիլտու]]ն) բարձրաձայն կ'ընդդիմանան ծրագրին, աշխատանքները կը շարունակուին, թէեւ ոչ առանց անորոշութեան։ 2015-ի սկիզբը գնահատական մը ցոյց կու տար, որ Պասքերու Երկրի միջքաղաքային միջին ուղեվարձը պիտի բարձրանար մինչեւ անմրցունակ 25 եւրօ, մինչ Սպանիոյ կեդրոնական կառավարութեան ֆինանսաւորումը անընդհատ յետաձգումներու ենթարկուած է, ինչ որ Վիթորիա-Կասթէյսի մէջ նստող Պասքեան կառավարութեան դժգոհութիւնը կը շարժէ։

====Օդակայաններ====
[[Image:Aeropuerto Bilbao Loiu 01.jpg|thumb|Պիլպաոյի օդակայանը]]
Երեք նահանգային մայրաքաղաքներն ալ օդակայաններ ունին.
*[[Պիլպաոյի օդակայան]] (BIO), միջազգային
*[[Վիթորիայի օդակայան]] (VIT)
*[[Սան Սեպասթիանի օդակայան]] (EAS)
Երեքէն ամենակարեւոր հանգոյցն ու Պասքերու Երկիր մուտքի գլխաւոր դուռը Պիլպաոյի օդակայանն է, որ բազմաթիւ միջազգային չուերթներ կ'առաջարկէ։ 2016-ին անկէ անցած է մօտ 4,600,000 ուղեւոր։&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.aena.es/csee/ccurl/660/807/Estadisticas2016.pdf|title=Passenger Traffic, Aircraft Movements and Cargo at Spanish Airports, 2016|website=Aeropuertos Españoles y Navegación Aérea|archive-url=https://web.archive.org/web/20170804012929/http://www.aena.es/csee/ccurl/660/807/Estadisticas2016.pdf|archive-date=4 August 2017|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

====Նաւահանգիստներ====
&lt;!-- Deleted image removed: [[Image:PortBilbao1.jpg|thumb|200px|left|Port of Bilbao.]] --&gt;
Երկու ամենակարեւոր նաւահանգիստներն են [[Պիլպաոյի նաւահանգիստ]]ը եւ [[Փասայա|Փասայայի նաւահանգիստը]]։ Կան նաեւ ձկնորսական փոքր նաւահանգիստներ, ինչպէս՝ [[Պերմէօ]]ն եւ [[Օնտառոա]]ն։

Պիլպաոյի նաւահանգիստը անհամեմատ ամենակարեւորն է Պասքերու Երկրին եւ հիւսիսային Սպանիոյ մէջ, եւ 38 միլիոն թոնէ աւելի բեռնաշրջանառութեամբ Սպանիոյ չորրորդ ամենակարեւոր նաւահանգիստն է։

Զբօսանաւային բոլոր երթուղիները կը հասնին Պիլպաօ, եւ գոյութիւն ունի Պիլպաօն [[Փորթսմութ]]ի (Միացեալ Թագաւորութիւն) հետ կապող [[լաստանաւ]]ային գիծ մը։

==Խոհանոց==
{{Main|Պասքեան խոհանոց}}

[[Image:Pinchos txaka bonito.jpg|thumb|left|Երկու ''փինչօ'' (pintxo)]]
[[Պասքեան խոհանոց]]ը [[պասքեան մշակոյթ]]ին կարեւոր մասն է։ Խոհարար [[Ֆեռան Ատրիա]]յի կարծիքով, ճաշերու միջին որակի առումով, այսինքն այն բանով, ինչ որ կարելի է գտնել պատահաբար մտած որեւէ վայրի մէջ, [[Սան Սեպասթիան]]ը թերեւս, եւ ամենայն հաւանականութեամբ, աշխարհի լաւագոյն վայրն է։&lt;ref&gt;{{cite news|last=Carlin|first=John|title=Is San Sebastián the best place to eat in Europe?|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2005/mar/13/foodanddrink.shopping2|access-date=9 September 2010|newspaper=The Observer|date=13 March 2005}}&lt;/ref&gt; Ամենէն ժողովրդական ուտեստներն են ծովամթերքը, ձուկը (օրինակ՝ [[Մարմիթաքօ]]ն) եւ «[[Փինչօ]]»ները՝ գինետուներու մէջ մատուցուող փոքր խորտիկներ։

1970-ականներուն Պասքերու Երկրէն կարգ մը խոհարարներ, յատկապէս [[Խուան Մարի Արսաք]]ը եւ [[Փետրօ Սուպիխանա]]ն, գլխաւորեցին խոհարարական յեղափոխութիւն մը՝ Սպանիա փոխադրելով ֆրանսական «նոր խոհանոցի» (''nouvelle cuisine'') սկզբունքները։ Իրականին մէջ, ''[[Միշլէնի ուղեցոյց]]''ին կողմէ 3 աստղով պարգեւատրուած առաջին սպանական ճաշարանը ''Սալաքաին''ն էր, որ պասքեան ճաշարան էր, թէեւ կը գտնուէր Մատրիտի մէջ։ Այսօր Պասքերու Երկիրը, Քաթալոնիոյ հետ միասին, Սպանիոյ այն շրջանն է, ուր Միշլէնի աստղերու խտութիւնը ամենաբարձրն է, եւ ան դարձած է բազմաթիւ ներքին ու միջազգային խոհասէր զբօսաշրջիկներու նախընտրած ուղղութիւն։ Չորս ճաշարաններ կը կրեն 3 աստղ, այսինքն՝ ամենաբարձր կարելի պարգեւը. [[Խուան Մարի Արսաք|Խուան Մարիա Արսաք]] (''Արսաք'' ճաշարան), [[Մարթին Պերասաթեկի]] (''Պերասաթեկի'' ճաշարան), [[Փետրօ Սուպիխանա]] (''Աքելառէ''ի խոհարար) եւ [[Էնեքօ Աչա]] (''Ասուրմենտի'' ճաշարան)։

Ծովեզերեայ Սան Սեպասթիան քաղաքին մէջ կը գտնուի [[Պասքեան խոհարարական կեդրոն]]ը (''Basque Culinary Center''), որ ակադեմական հետազօտական հաստատութիւն է եւ կը կեդրոնանայ խոհարարութեան եւ սննդաբանութեան մարզերուն մէջ բարձրագոյն կրթութեան ու հետազօտութեան վրայ։

Պասքեան խոհանոցը [[Պասքերու Երկրի զբօսաշրջութիւն|Պասքերու Երկիր զբօսաշրջութեան]] պատճառներէն մէկն է, մասնաւորաբար՝ ''փինչօները''։ Ընկերային շփումի ժողովրդական ձեւ մըն է «''ir de pintxos''»ը կամ ''txikiteo''ն, որ գինետունէ գինետուն շրջելու պասքեան տարբերակն է, թէեւ ընդհանրապէս աւելի կիրթ։

==Մարզանք==
[[File:Sara JaI Alai Lapurdi.JPG|thumb|[[Պասքեան փելոթա|Փելոթայի]] ([[խայ ալայ]]) դաշտ մը Սարայի մէջ (Լափուրտի)։]]
[[Պասքեան գիւղական մարզանքներ]]ը, որ [[պասքերէն]] կը կոչուին ''Herri Kirolak'', [[Պասքեր]]ու աւանդական կենցաղին մէջ արմատներ ունեցող մարզական մրցումներու շարք մըն են. օրինակ՝ [[Պասքեան փելոթա]]ն, որ եւրոպական այն խաղերու ընտանիքին պասքեան տարբերակն է, ուր կը մտնեն [[ժը տը փոմ|դասական թենիսը]] եւ [[սքուաշ]]ը։ Պասք խաղացողները, որոնք կը խաղան կա՛մ Սպանիոյ, կա՛մ Ֆրանսայի խումբերուն մէջ, կը տիրապետեն միջազգային մրցումներուն։

Պասքերու Երկիրը նաեւ հայրենիքն է Սպանիոյ ֆութպոլի [[Սպանիոյ ֆութպոլի ախոյեաններու ցանկ|նախկին ախոյեան]] Պիլպաոյի [[Աթլեթիք Պիլպաօ|Աթլեթիք Քլապ]]ին։ Ակումբը ունի խիստ ''[[Քանթերա|cantera]]'' քաղաքականութիւն, այսինքն՝ [[Աթլեթիք Պիլպաոյի խաղացողներու ընտրութեան քաղաքականութիւն|կ'ընդունի միայն այն խաղացողները]], որոնք ծնած կամ մարզուած են [[Պասքերու Երկիր (պատմական շրջան)|Պասքերու Երկրին]] (լայն իմաստով) մէջ։ Աթլեթիքի այս քաղաքականութիւնը չի տարածուիր գլխաւոր մարզիչներուն վրայ, եւ տարբեր ժամանակներ խումբը մարզած են այնպիսի ծանօթ անուններ, ինչպէս՝ [[Հաուըրտ Քենտըլ]]ը եւ [[Եուփ Հայնքես]]ը։ Չնայած ասոր, ակումբը աշխարհահռչակ [[Ռէալ Մատրիտ]]ի եւ [[Պարսելոնա (ֆութպոլի ակումբ)|Պարսելոնա]]յի հետ կը կիսէ բարձրագոյն դասակարգէն երբեք չիջեցուելու պատիւը։&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.spiegel.de/international/europe/athletic-bilbao-how-a-proud-basque-team-is-resisting-globalization-a-546860.html|title=Athletic Bilbao: How a proud Basque team is resisting globalization|first=Walter|last=Mayr|publisher=Der Spiegel|date=11 April 2008|access-date=19 May 2015}}&lt;/ref&gt;

Պասքերու Երկրի միւս խոշոր ակումբն է Սան Սեպասթիանի [[Ռէալ Սոսիետատ]]ը, որ Աթլեթիքի հետ կը մրցի [[պասքեան տերպի]]ին մէջ։ Ռէալ Սոսիետատը նոյն քաղաքականութիւնը կը կիրարկէր մինչեւ 1980-ականներու վերջը, երբ խումբ ընդունեց իրլանտացի [[յարձակող (ֆութպոլ)|յարձակող]] [[Ճոն Օլտրիճ]]ը։ Անկէ ի վեր Ռէալ Սոսիետատը ունեցած է բազմաթիւ օտարերկրացի խաղացողներ։ [[Շապի Ալոնսօ]]ն, որ խաղացած է Ռէալ Սոսիետատի մէջ, դարձաւ միակ պասք խաղացողը, որ շահած է թէ՛ [[Ֆութպոլի աշխարհի գաւաթ|Աշխարհի գաւաթը]], թէ՛ [[ՈՒԵՖԱ-ի Ախոյեաններու լիկա|Ախոյեաններու լիկան]]։ Շրջանին մէջ կը գտնուի նաեւ [[Լա Լիկա]]յի ուրիշ ակումբ մը՝ [[Տեփորթիվօ Ալավէս]]ը։

Բոլոր ժամանակներու ամենանշանաւոր պասք ֆութպոլիստը թերեւս [[Անտոնի Սուպիսառեթա]]ն է, որ Լա Լիկայի մէջ 622 խաղով մասնակցութեան ռեքորտը կը պահէ եւ շահած է առաջնութեան վեց տիտղոս ու [[Եւրոպայի գաւաթ]]ը։ Այսօր ամենածանօթ պասք ֆութպոլիստը Շապի Ալոնսօն է՝ Եւրոպայի երկու ախոյեանութիւններու եւ մէկ Աշխարհի գաւաթի յաղթող, որ խաղացած է Ռէալ Սոսիետատի, Լիվըրփուլի, Ռէալ Մատրիտի եւ [[Պայերն Միւնիխ]]ի մէջ, սակայն 2017-ին աւարտած է խաղացողի ասպարէզը։ Այլ նշանաւոր պասք խաղացողներու կարգին են [[Միքել Արթեթա]]ն, [[Ասիեր Իլյառամենտի]]ն, [[Անտոնի Իրաոլա]]ն, [[Արից Ատուրիս]]ը, [[Միքել Օյարսապալ]]ը, [[Շապի Փրիեթօ]]ն եւ [[Անտեր Էռերա]]ն։ Թէ՛ Աթլեթիքը, թէ՛ Ռէալ Սոսիետատը շահած են Սպանիոյ առաջնութիւնը, նոյնիսկ 1980-ականներու սկիզբը տիրապետելով մրցաշարին, իսկ պասքեան ակումբի մը շահած վերջին տիտղոսը Աթլեթիքի [[Լա Լիկա 1983-1984|1984-ի տիտղոսն]] է։

Միջազգային մակարդակի վրայ պասք խաղացողները յատկապէս աչքի կը զարնէին [[Սպանիոյ ֆութպոլի ազգային հաւաքական|Սպանիոյ հաւաքականներուն]] մէջ մինչեւ Քաղաքացիական պատերազմը. [[1928-ի ամառնային Ողիմպիական խաղեր|1928-ի Ողիմպիական խաղերու]] խումբին բոլոր անդամները, ինչպէս նաեւ [[1920-ի ամառնային Ողիմպիական խաղեր|1920-ի Ողիմպիական խաղերու]] եւ [[1934-ի Ֆութպոլի աշխարհի գաւաթ|1934-ի Աշխարհի գաւաթի]] խումբերուն մեծամասնութիւնը ծնած էին այս շրջանին մէջ։ Գոյութիւն ունի նաեւ [[Պասքերու Երկրի ֆութպոլի հաւաքական|անպաշտօն «ազգային» հաւաքական]] մը, որ ժամանակ առ ժամանակ բարեկամական խաղեր կը խաղայ, սակայն անոր կազմը կը ներառէ աւելի լայն տարածքէն եկած խաղացողներ, ներառեալ Նավառան եւ Ֆրանսական Պասքերու Երկիրը։

Հեծանուարշաւը ժողովրդական մարզաձեւ է Պասքերու Երկրին մէջ։ [[Ապրահամ Օլանօ]]ն շահած է [[Վուելթա ա Էսփանյա]]ն եւ [[Հեծանուարշաւի աշխարհի ախոյեանութիւն|աշխարհի ախոյեանութիւնը]]։ [[UCI WorldTour]]-ի [[Մովիսթար (հեծանուարշաւի խումբ)|Մովիսթար]] խումբը Պասքերու Երկրէն է։&lt;ref&gt;{{cite news|title=2009 Riders and teams Database - Cyclingnews.com |url=http://www.cyclingnews.com/teams/2009/caisse-depargne|access-date=14 August 2009}}&lt;/ref&gt; Նախապէս նաեւ ''Քէս տ'Էփարն'' (Caisse d'Épargne) կոչուած Մովիսթար խումբը իր պատմութիւնը կը սկսի '''Պանեսթօ''' խումբէն, որուն անդամ էր [[Միկել Ինտուրայն]]ը։ Շրջանին մէջ տեղի կ'ունենան [[Պասքերու Երկրի շրջապտոյտ]] փուլային մրցարշաւը եւ [[Քլասիքա տէ Սան Սեպասթիան]] միօրեայ մրցարշաւը։ [[Էուսքալթել-Էուսքատի]] խումբը նոյնպէս մաս կը կազմէր World Tour-ին մինչեւ իր լուծարումը՝ 2014-ին։ Ան Պասքերու Երկրի անպաշտօն ազգային խումբն էր եւ մասամբ կը ֆինանսաւորուէր Պասքեան կառավարութեան կողմէ։ Անոր հեծանուորդները կա՛մ պասք էին, կա՛մ առնուազն մեծցած էին պասքեան հեծանուարշաւի մշակոյթին մէջ, եւ խումբին նախկին անդամները լուրջ մրցակիցներ եղած են ամէն տարի Յուլիսին կայացող [[Թուր տը Ֆրանս]]ին եւ Սեպտեմբերին կայացող Վուելթա ա Էսփանյային մէջ։ Խումբին ղեկավարներու կարգին եղած են այնպիսի հեծանուորդներ, ինչպէս՝ [[Իպան Մայօ]]ն, [[Հայմար Սուպելտիա]]ն, [[Սամուէլ Սանչես]]ը, [[Տավիտ Էչեպառիա]]ն, [[Իկոր Անթոն]]ը, [[Միքել Լանտա]]ն եւ [[Միքել Նիեվէ]]ն։ Խումբը վերակենդանացաւ 2020-ին՝ [[UCI ProTeam]] մակարդակով, երբ Էուսքալթել ընկերութիւնը վերսկսաւ իր հովանաւորութիւնը։

==Նշանաւոր անձինք==
Այս վարչական միաւորէն սերող կարգ մը նշանաւոր Պասքեր.

* [[Ֆրանսիսքօ տէ Վիթորիա]], փիլիսոփայ, որ մշակեց [[արդար պատերազմ]]ի, [[միջազգային իրաւունք]]ի եւ առեւտուրի ազատութեան տեսութիւնները
* [[Խուան Սեպասթիան Էլքանօ]], որ աւարտեց Երկրագունդի շուրջ առաջին նաւարկութիւնը
* [[Իգնատիոս Լոյոլացի]], Յիսուսեաններու միաբանութեան հիմնադիրը
* [[Խուան տէ Օնյաթէ|Տոն Խուան տէ Օնյաթէ]], Մեծ հարթավայրերու եւ Քոլորատօ գետի հետազօտող
* [[Պլաս տէ Լեսօ]], ծովային ռազմագէտ, որ յատկապէս կը յիշուի [[Քարթախենա տէ Ինտիասի ճակատամարտ]]ին կիրարկած պաշտպանողական մարտավարութեամբ
* [[Խորխէ Օթէյսա]] եւ [[Էտուարտօ Չիլյիտա]], քանդակագործներ
* [[:es:Andrés Nagel|Անտրէս Նակել Թեխատա]], արուեստագէտ, քանդակագործ եւ ճարտարապետ
* [[Փաքօ Ռապան]], նորաձեւութեան ձեւաւորող
* [[Քրիսթոպալ Պալենսիակա]], նորաձեւութեան ձեւաւորող
* [[Շապի Ալոնսօ]], [[Միքել Արթեթա]], [[Փաքօ Այեսթարան]], [[Անտոնի Իրաոլա]], [[Ունայ Էմերի]], [[Խուլեն Լոփեթեկի]], [[Խոսէ Լուիս Մենտիլիպար]] եւ [[Միքել Օյարսապալ]], ֆութպոլիստներ
* [[Էտուռնէ Փասապան]], աշխարհի բոլոր տասնչորս ութհազարանոց գագաթները բարձրացած առաջին կինը
* [[Էլենա Արսաք]], աշխարհի լաւագոյն կին խոհարար (2012)
* [[Յոն Քորթախարենա]], մոտել
* [[Խոսէ-Մարիա Քունտին]], արուեստագէտ
* [[Ֆերնանտօ Սավաթեր]], փիլիսոփայ
* [[Միկել տէ Ունամունօ]], էսսեագիր, վիպագիր, բանաստեղծ, թատերագիր եւ փիլիսոփայ
* [[Յոն Ռամ]], կոլֆի խաղացող

==Տե՛ս նաեւ==
* [[Պասքերու Երկիր (պատմական շրջան)]]
* [[Պասքեան դիցաբանութիւն]]
* [[Պասքերու Երկրի ընտանի կենդանիներու ցեղերն ու մշակաբոյսերու տեսակները]]
* [[Անասնապահութիւնը Պասքերու Երկրին մէջ]]
* [[Պասքերու Երկրի խաղողի այգիներ]]

==Ծանօթագրութիւններ==
&lt;references /&gt;

* Pierson, Peter (1999). ''The History of Spain''. Westport, Connecticut: Greenwood Publishing Group. [[Special:BookSources/0313302723|ISBN 0-313-30272-3]].
* Trask, Robert Lawrence (1997). ''The History of Basque''. London: Routledge. [[Special:BookSources/0415131162|ISBN 0-415-13116-2]]

==Արտաքին յղումներ==
{{Commons category|Basque Autonomous Community}}
* [https://en.wikivoyage.org/wiki/Basque_Country Պասքերու Երկիր] Wikivoyage-ի մէջ (անգլերէն)
* [http://www.euskadi.eus/ Պասքեան կառավարութեան պաշտօնական կայքէջը]
* José Aranda Aznar, [http://dialnet.unirioja.es/servlet/articulo?codigo=199623 &quot;La mezcla del pueblo vasco&quot;], en ''Empiria: Revista de metodología de ciencias sociales'', ISSN 1139-5737, Nº 1, 1998, págs. 121-180.

[[Ստորոգութիւն:Սպանիոյ ինքնավար համայնքներ]]
[[Ստորոգութիւն:Պասքերու Երկիր]]</text>
      <sha1>3t1dlfvoqc2pzbamdpp02uxk1mqt1ph</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>255925</id>
      <parentid>255924</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T15:33:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ShahenWasHere</username>
        <id>140</id>
      </contributor>
      <comment>/* Արտաքին յղումներ */</comment>
      <origin>255925</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="84241" sha1="a7jltuzko58aoo0b6xye7n4zj4ucekx" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ երկիր}}
'''Պասքերու Երկիր''' կամ '''Պասքեան ինքնավար համայնք'''&lt;ref&gt;Պասքերէն՝ ''Euskal Autonomia Erkidegoa'' (EAE), սպաներէն՝ ''Comunidad Autónoma Vasca'' (CAV), ֆրանսերէն՝ ''Communauté Autonome du Pays Basque'' (CAPV)։&lt;/ref&gt;, պաշտօնապէս նաեւ՝ '''Էուսքատի''' (պասքերէն՝ ''Euskadi'', [eus̺kadi]), [[Սպանիոյ ինքնավար համայնքներ|ինքնավար համայնք]] է հիւսիսային [[Սպանիա|Սպանիոյ]] մէջ։ Կ'ընդգրկէ պասքեան երեք նահանգները՝ [[Ալավա]]ն (Araba), [[Պիսքայա]]ն (Bizkaia) եւ [[Կիփուսքոա]]ն (Guipúzcoa)։ Անոր տարածքով շրջապատուած են երկու [[էնքլաւ]]ներ՝ [[Թրեվինյոյի էնքլաւ|Թրեվինյօ]]ն եւ [[Վալյէ տէ Վիլյավերտէ]]ն։

Պասքերու Երկիրը ստացած է ''[[Սպանիոյ ազգութիւններն ու շրջանները|ազգութեան]]'' կարգավիճակ, որ կը շնորհէ [[Սպանիոյ 1978-ի սահմանադրութիւն]]ը։ Ինքնավար համայնքը հիմնուած է [[Պասքերու Երկրի ինքնավարութեան կանոնադրութիւն|Պասքերու Երկրի ինքնավարութեան կանոնադրութեան]] վրայ։ Այս հիմնարար իրաւական փաստաթուղթը կը սահմանէ այն շրջանակը, որուն մէջ [[Հարաւային Պասքերու Երկիր|Հարաւային Պասքերու Երկրին]] [[Պասքեր|պասք ժողովուրդը]] կը զարգանայ։ Զուգահեռաբար, [[Նավառա]]ն, որ 1932-ին փոքր տարբերութեամբ մերժած էր ինքնավարութեան միացեալ կանոնադրութիւն մը,&lt;ref&gt;Blinhorn, Martin ''The Basque Ulster': Navarre and the Basque Autonomy Question under the Spanish Second Republic'' The Historical Journal Vol. 17, No. 3 (Sep. 1974), pp. 595-613&lt;/ref&gt; 1982-ին ստացաւ առանձին կանոնադրութիւն մը՝ հիմնուած իր պատմական իրաւունքներուն (''fueros'') վրայ։

Ներկայիս ինքնավար համայնքը պաշտօնական մայրաքաղաք չունի, սակայն Ալավա նահանգի [[Վիթորիա-Կասթէյս]] քաղաքը անոր փաստացի մայրաքաղաքն է, քանի որ հոն կը գտնուին [[Պասքեան խորհրդարան]]ը, [[Պասքեան կառավարութիւն|Պասքեան կառավարութեան]] կեդրոնատեղին եւ Պասքեան ինքնավար համայնքի նախագահին նստավայրը՝ [[Ախուրիա Էնեա|Ախուրիա Էնեայի պալատը]]։ [[Սպանիոյ արդարադատութեան բարձր դատարաններ|Պասքերու Երկրի արդարադատութեան բարձր դատարանին]] կեդրոնատեղին կը գտնուի [[Պիլպաօ]] քաղաքին մէջ։ Վիթորիա-Կասթէյսը տարածքով ամենամեծ քաղաքապետութիւնն է (277 քմ&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;), իսկ Պիլպաօն՝ բնակչութեամբ ամենամեծը. անիկա ունի 347,342 բնակիչ, կը գտնուի Պիսքայա նահանգին մէջ եւ մաս կը կազմէ 875,552 բնակիչ հաշուող քաղաքախումբի մը։

«Պասքերու Երկիր» անունով կրնայ նաեւ նկատի առնուիլ [[Պասքերու Երկիր (պատմական շրջան)|աւելի ընդարձակ մշակութային շրջանը]] (պասքերէն՝ ''Euskal Herria''), որ Պասքերու բնօրրանն է եւ կ'ընդգրկէ նաեւ ինքնավար համայնքը։

==Աշխարհագրութիւն==
{{Main|Պասքերու Երկրի բնական աշխարհագրութիւն}}

Ինքնավար համայնքը կը բաղկանայ հետեւեալ [[Սպանիոյ նահանգներ|նահանգներէն]].

* [[Ալավա]] (պասքերէն՝ ''Araba''), մայրաքաղաք՝ [[Վիթորիա-Կասթէյս]]
* [[Պիսքայա]] (սպաներէն՝ ''Vizcaya'', պասքերէն՝ ''Bizkaia''), մայրաքաղաք՝ [[Պիլպաօ]]
* [[Կիփուսքոա]] (սպաներէն՝ ''Guipúzcoa''), մայրաքաղաք՝ [[Սան Սեպասթիան]]

=== Փլայաունտիի բնապահպանական պուրակ ===
[[Փլայաունտի|Փլայաունտիի բնապահպանական պուրակը]] 24 հեկտար տարածութեամբ ծովեզերեայ ճահճուտ մըն է, որ կը գտնուի այն վայրին մէջ, ուր [[Պիտասոա (գետ)|Պիտասոա գետը]] կը թափի [[Պիսքայեան ծոց|Պիսքայեան ծոցը]]։ [[Փլայաունտի]]ի բնութիւնը կը ներկայացնէ բուսական աշխարհի (այցելուները զայն կը դիտեն գլխաւորաբար գարնան) եւ կենդանական աշխարհի լայն բազմազանութիւն. հեռադիտակով զինուած այցելուները կու գան տարուան ամբողջ ընթացքին՝ թռչուններու գաղթական սովորութիւններուն պատճառով։&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2013-02-22|title=Plaiaundi Ecology Park {{!}} Plans to know the Basque Country {{!}} Tourism E…|url=http://tourism.euskadi.net/en/plans-to-know-the-basque-country/plaiaundi-ecology-park/x65-12375/en/|access-date=2021-07-24|website=archive.is|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==Ժողովրդագրութիւն==
{{See also|Ներգաղթը դէպի Սպանիա}}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:right; margin-left:1em; text-align:right&quot;
|+ Բնակչութեան պատմական աճը
! Տարի !! Բնակչութիւն
|-
| 1842 || 281,645
|-
| 1857 || 413,470
|-
| 1877 || 461,765
|-
| 1887 || 510,194
|-
| 1900 || 602,204
|-
| 1910 || 672,884
|-
| 1920 || 783,125
|-
| 1930 || 884,601
|-
| 1940 || 948,096
|-
| 1950 || 1,039,465
|-
| 1960 || 1,358,657
|-
| 1970 || 1,867,287
|-
| 1981 || 2,141,809
|-
| 1991 || 2,104,041
|-
| 2001 || 2,082,587
|-
| 2011 || 2,185,393
|-
| 2021 || 2,212,628
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:left; font-size:90%&quot; | Աղբիւր՝ [[Սպանիոյ վիճակագրութեան ազգային հիմնարկ|INE]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=INEbase. Alterations to the municipalities in the Population Censuses since 1842|url=https://www.ine.es/intercensal/inicio.do?L=1|publisher=[[Սպանիոյ վիճակագրութեան ազգային հիմնարկ|National Statistics Institute]]|language=es}}&lt;/ref&gt;
|}
Ինքնավար համայնքի 2,227,684 բնակիչներուն&lt;!-- ref name=&quot;population&quot; is defined in the en.wikipedia infobox; copy that citation here --&gt; գրեթէ կէսը կ'ապրի [[Պիլպաոյի մեծ քաղաքային շրջան|Պիլպաոյի մեծ քաղաքային շրջանին]] մէջ, որ կ'ընդգրկէ [[Պիսքայա|Պիսքայա նահանգին]] գրեթէ ամբողջութիւնը։ Շրջանին տասը ամենաբազմամարդ քաղաքներէն վեցը (Պիլպաօ, [[Պարաքալտօ]], [[Կեչօ]], [[Փորթուկալեթէ]], [[Սանթուրցի]] եւ [[Պասաուրի]]) կը կազմեն Պիլպաոյի [[ագլոմերացիա|քաղաքախումբը]], որ լայնօրէն ծանօթ է [[Մեծ Պիլպաօ]] անունով։

Քանի որ Պասքերու Երկրի բնակչութեան 28.2 տոկոսը ծնած է շրջանէն դուրս,&lt;ref name=&quot;elmundo.es&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.elmundo.es/elmundo/2009/03/11/paisvasco/1236769219.html |title=El 28,2% de la población que vive en el País Vasco ha nacido fuera &amp;#124; País Vasco |publisher=elmundo.es |access-date=26 April 2010}}&lt;/ref&gt; ներգաղթը վճռական դեր ունի Պասքերու Երկրի ժողովրդագրութեան մէջ։ 20-րդ դարու ընթացքին այս ներգաղթին մեծ մասը եկած է Սպանիոյ այլ շրջաններէն, մանաւանդ [[Կալիսիա (Սպանիա)|Կալիսիայէն]] կամ [[Քասթիլիա եւ Լէոն|Քասթիլիա եւ Լէոնէն]]։ Վերջին տարիներուն այդ բնակչութեան զգալի մասը վերադարձած է իր ծննդավայրը, եւ այժմ Պասքերու Երկիր ներգաղթողներուն մեծամասնութիւնը կու գայ արտասահմանէն, գլխաւորաբար Հարաւային Ամերիկայէն։&lt;ref name=&quot;elmundo.es&quot;/&gt;

2024-ի տուեալներով Պասքերու Երկրին մէջ կ'ապրէր 295,902 օտարերկրացի, որոնք կը կազմէին բնակչութեան 13.3 տոկոսը։&lt;!-- ref name=&quot;population&quot; is defined in the en.wikipedia infobox; copy that citation here --&gt;

{|class=&quot;wikitable floatright&quot;
|+ Օտարերկրացի բնակչութիւնը՝ ըստ քաղաքացիութեան (2022)&lt;ref name=ineextranjeros&gt;{{Cite web|url=https://www.ine.es/jaxi/Tabla.htm?path=/t20/e245/p08/l0/&amp;file=02005.px&amp;L=0|publisher=[[Սպանիոյ վիճակագրութեան ազգային հիմնարկ|Instituto Nacional de Estadística]]|access-date=18 July 2025|title=Población extranjera por Nacionalidad, comunidades, Sexo Año.}}&lt;/ref&gt;
|-
! Քաղաքացիութիւն || Բնակչութիւն
|-
| [[Մարոք]] || align=&quot;right&quot; | 26,862
|-
| [[Ռումանիա]] || align=&quot;right&quot; | 18,319
|-
| [[Քոլոմպիա]] || align=&quot;right&quot; | 15,192
|-
| [[Նիքարակուա]] || align=&quot;right&quot; | 13,541
|-
| [[Վենեզուելա]] || align=&quot;right&quot; | 6,568
|-
| [[Փորթուկալ]] || align=&quot;right&quot; | 6,075
|-
| [[Չինաստան]] || align=&quot;right&quot; | 5,986
|-
| [[Փաքիստան]] || align=&quot;right&quot; | 5,915
|-
| [[Պոլիվիա]] || align=&quot;right&quot; | 5,372
|-
| [[Ալճերիա]] || align=&quot;right&quot; | 5,343
|-
| Այլ || align=&quot;right&quot; | 140,732
|}

[[Հռոմէական կաթողիկէ եկեղեցի|Հռոմէական կաթողիկէութիւնը]] Պասքերու Երկրին մէջ անհամեմատ ամենատարածուած կրօնքն է։ 2019-ին իրենք զիրենք հռոմէական կաթողիկէ նկատող [[Պասքեր]]ուն համեմատութիւնը 60 տոկոս էր,&lt;ref name=CIS2019Euskadi&gt;{{Cite web|url=http://www.cis.es/cis/export/sites/default/-Archivos/Marginales/3260_3279/3263/Marginales/es3263mar_PVasco.pdf |author=''Centro de Investigaciones Sociológicas'' (Centre for Sociological Research)|title=Macrobarómetro de octubre 2019, Banco de datos - Document 'Población con derecho a voto en elecciones generales y residente en España, País Vasco (aut.) |date=October 2019|page=23 |access-date=4 February 2020 |language=es}}&lt;/ref&gt; միեւնոյն ատեն շրջանը Սպանիոյ ամենաաշխարհականացած համայնքներէն մէկն է՝ բնակիչներուն 24.6 տոկոսը կրօնական չէր, իսկ Պասքերուն 12.3 տոկոսը [[աթէիզմ|աթէիստ]] էր։

===Խոշոր քաղաքներ===
{{See also|Պասքերու Երկրի քաղաքապետութիւններու ցանկ}}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
|+ Պասքերու Երկրի ամենաբազմամարդ քաղաքները (2012)&lt;ref&gt;[http://www.ine.es/INEBASE/temas/t20/e260/a2012/l0/pobmun12.xls ''Instituto Nacional de Estadística'' (INE)]&lt;/ref&gt;
! # !! Քաղաք !! Նահանգ !! Բնակչութիւն
|-
| 1 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[Պիլպաօ]] || style=&quot;text-align:left&quot; | [[Պիսքայա]] || 351,629
|-
| 2 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[Վիթորիա-Կասթէյս]] || style=&quot;text-align:left&quot; | [[Ալավա]] || 245,036
|-
| 3 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[Սան Սեպասթիան]] || style=&quot;text-align:left&quot; | [[Կիփուսքոա]] || 186,409
|-
| 4 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[Պարաքալտօ]] || style=&quot;text-align:left&quot; | Պիսքայա || 100,369
|-
| 5 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[Կեչօ]] || style=&quot;text-align:left&quot; | Պիսքայա || 80,026
|-
| 6 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[Իրուն]] || style=&quot;text-align:left&quot; | Կիփուսքոա || 61,102
|-
| 7 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[Փորթուկալեթէ]] || style=&quot;text-align:left&quot; | Պիսքայա || 47,756
|-
| 8 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[Սանթուրցի]] || style=&quot;text-align:left&quot; | Պիսքայա || 47,129
|-
| 9 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[Պասաուրի]] || style=&quot;text-align:left&quot; | Պիսքայա || 41,971
|-
| 10 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[Էռենթերիա]] || style=&quot;text-align:left&quot; | Կիփուսքոա || 39,324
|-
| 11 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[Լէյոա]] || style=&quot;text-align:left&quot; | Պիսքայա || 30,626
|-
| 12 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[Կալտաքաօ]] || style=&quot;text-align:left&quot; | Պիսքայա || 29,130
|-
| 13 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[Սեսթաօ]] || style=&quot;text-align:left&quot; | Պիսքայա || 28,831
|-
| 14 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[Տուրանկօ (Պիսքայա)|Տուրանկօ]] || style=&quot;text-align:left&quot; | Պիսքայա || 28,618
|-
| 15 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[Էյպար]] || style=&quot;text-align:left&quot; | Կիփուսքոա || 27,507
|-
| 16 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[Էրանտիօ]] || style=&quot;text-align:left&quot; | Պիսքայա || 24,326
|-
| 17 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[Սարաուց]] || style=&quot;text-align:left&quot; | Կիփուսքոա || 22,650
|-
| 18 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[Մոնտրակոն]] || style=&quot;text-align:left&quot; | Կիփուսքոա || 22,027
|-
| 19 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[Էրնանի]] || style=&quot;text-align:left&quot; | Կիփուսքոա || 19,284
|-
| 20 || style=&quot;text-align:left&quot; | [[Լյոտիօ]] || style=&quot;text-align:left&quot; | Ալավա || 18,498
|}

===Լեզուներ===
{{See also|Պասքերէն|Սպաներէն}}
[[File:Map Iberian Peninsula 1030-es.svg|300px|thumb|«Սպանական թագաւորութիւնները 1030-ին»։ [[Սպաներէն|Սպաներէնի]] եւ [[պասքերէն]]ի առաջին գրաւոր վկայութիւնները կը գտնուին ''[[Կլոսաս Էմիլիանենսես]]''ին մէջ։ Քարտէսը ցոյց կու տայ [[Փամփլոնայի թագաւորութիւն]]ը 1029-1035 թուականներուն։]]
Սպաներէնն ու պասքերէնը համապաշտօնական լեզուներ են ինքնավար համայնքի ամբողջ տարածքին վրայ։ Արդի ինքնավար համայնքի պասքախօս շրջանները պէտք է դիտել պասքերէնի աւելի լայն տարածքին մէջ. այս լեզուն կը խօսուի նաեւ արեւելքը՝ [[Նավառա]]յի եւ [[Ֆրանսական Պասքերու Երկիր|Ֆրանսական Պասքերու Երկրին]] մէջ։ Պասքախօս ամբողջ տարածքը իր պատմութեան ընթացքին ապրած է թէ՛ նահանջ, թէ՛ ընդլայնում։ Վերջին ինը դարերու ընթացքին պասքերէնի տարածքը աստիճանաբար նեղցած է,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.euskaltzaindia.net/dok/iker_jagon_tegiak/6817.pdf |title= El largo camino del euskera |last1=Michelena |first1=Luis|year= 1977 |website= El Libro Blanco del Euskera |publisher= Euskaltzaindia |access-date=3 July 2013}}&lt;/ref&gt; իսկ 20-րդ դարու մեծ մասին ընթացքին անոր ընկերալեզուաբանական կարգավիճակը խիստ ծանր անկում ապրած է Սպանիոյ այլ շրջաններէն զանգուածային ներգաղթին, պասքերէն ուսուցման գրեթէ բացակայութեան եւ սպանական տարբեր վարչակարգերու որդեգրած ազգային քաղաքականութեան պատճառով (տե՛ս [[Ֆրանքոյական Սպանիոյ լեզուական քաղաքականութիւնը]])։ Ֆրանքոյի մահէն ետք, 1982-ին [[Պասքերու Երկրի ինքնավարութեան կանոնադրութիւն|Պասքերու Երկրի ինքնավարութեան կանոնադրութեան]] հաստատումէն ետք, նուազման այս միտումը աստիճանաբար շրջուեցաւ պասքերէն դպրոցներուն եւ նոր կրթական համակարգին շնորհիւ։ Պասքերէնը միշտ ալ ուժեղ ներկայութիւն ունեցած է [[Կիփուսքոա]]յի մեծ մասին, [[Պիսքայա]]յի կեդրոնական եւ արեւելեան մասերուն եւ [[Ալավա]]յի հիւսիսային եզրին մէջ, մինչ արեւմտեան Պիսքայայի եւ Ալավայի մնացեալ մասին պասքախօսներուն մեծամասնութիւնը պասքերէնը սորված է իբրեւ երկրորդ լեզու։

Բոլոր պասքեան նահանգները ընդգրկող 2006-ի ընկերալեզուաբանական հարցախոյզը&lt;ref&gt;''IV. Inkesta Soziolinguistikoa'' Gobierno Vasco, Servicio Central de Publicaciones del Gobierno Vasco 2008, [[Special:BookSources/9788445727751|ISBN 978-84-457-2775-1]]&lt;/ref&gt; ցոյց տուաւ, որ 2006-ին Պասքեան ինքնավար համայնքի 16 եւ աւելի տարեկան բնակիչներուն 30.1 տոկոսը պասքերէն սահուն կը խօսէր, 18.3 տոկոսը կրաւորական (պասիւ) խօսողներ էին, իսկ 51.5 տոկոսը պասքերէն չէր խօսեր։ Պասքախօսներուն համեմատութիւնը ամենաբարձրն էր Կիփուսքոայի մէջ (49.1 տոկոս), իսկ ամենացածրը՝ Ալավայի մէջ (14.2 տոկոս)։ Այս արդիւնքները աճ կը ցուցաբերեն նախորդ տարիներուն համեմատ (2001-ին՝ 29.5 տոկոս, 1996-ին՝ 27.7 տոկոս, 1991-ին՝ 24.1 տոկոս)։ Խօսողներուն ամենաբարձր համեմատութիւնը այժմ կը գտնուէր 16-24 տարեկաններուն մօտ (57.5 տոկոս), մինչ 65 եւ աւելի տարեկաններուն միայն 25.0 տոկոսը յայտնած էր, թէ պասքերէն կը խօսի։

Տասը տարի ետք ընկերալեզուաբանական հարցախոյզը ցոյց տուաւ, որ 2016-ին Պասքեան ինքնավար համայնքի 16 եւ աւելի տարեկան բնակիչներուն 33.9 տոկոսը պասքերէն սահուն կը խօսէր, 19.1 տոկոսը կրաւորական խօսողներ էին, իսկ 47 տոկոսը պասքերէն չէր խօսեր։ Պասքախօսներուն համեմատութիւնը դարձեալ ամենաբարձրն էր Կիփուսքոայի մէջ (50.6 տոկոս), իսկ ամենացածրը՝ Ալավայի մէջ (19.2 տոկոս)։

2021-ի ընկերալեզուաբանական հարցախոյզը արձանագրեց, որ 16 տարեկանէն բարձր բնակչութեան 36.2 տոկոսը պասքերէն կը խօսէր, 18.6 տոկոսը կրաւորական խօսողներ էին, իսկ 45.3 տոկոսը պասքերէն չէր խօսեր։ Կիփուսքոայի մէջ լեզուն կը խօսէր բնակչութեան 51.8 տոկոսը, Պիսքայայի մէջ՝ 30.6 տոկոսը, իսկ Ալավայի մէջ՝ 22.4 տոկոսը։&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://basquetribune.com/the-basque-language-gains-speakers-but-no-surge-in-usage/ | title=The Basque Language Gains Speakers, but No Surge in Usage - Basque Tribune | access-date=2023-12-30 | archive-date=2023-12-30 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231230023936/https://basquetribune.com/the-basque-language-gains-speakers-but-no-surge-in-usage/ | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==Պատմութիւն==
:''Այս բաժինը կը ներկայացնէ ինքնավար համայնքի պատմութիւնը 1978-էն ի վեր։ Աւելի ընդարձակ ծանօթութեան համար տե՛ս [[Պասքերու պատմութիւն]]։''
[[File:Plaza de la Virgen Blanca en Vitoria-Gasteiz.JPG|thumb|left|250px|[[Վիթորիայի ճակատամարտ]]ին նուիրուած յուշարձանը։ Ճակատամարտը մաս կը կազմէր ֆրանսական տիրապետութեան դէմ մղուած [[Սպանիոյ անկախութեան պատերազմ]]ին։]]
Կերնիքայի կանոնադրութեան նախորդը Ալավայի, Կիփուսքոայի եւ Պիսքայայի ինքնավարութեան կարճատեւ կանոնադրութիւնն էր, որ 1936-ի Հոկտեմբերին ուժի մէջ մտաւ միայն Պիսքայայի մէջ, երբ [[Սպանիոյ քաղաքացիական պատերազմ]]ը արդէն կը մոլեգնէր։ Այդ կանոնադրութիւնը ինքնաբերաբար ջնջուեցաւ, երբ սպանացի ազգայնական զօրքերը գրաւեցին տարածքը։

1978-ի Սպանիոյ սահմանադրութենէն եւ անոր ինքնավար համայնքներու համակարգէն առաջ, [[1833-ի Սպանիոյ տարածքային բաժանում|1833-էն ի վեր]] այս երեք նահանգները սպաներէնով կը կոչուէին ''Provincias Vascongadas''։&lt;ref&gt;{{cite book|last=Esparza Zabalegi|first=Jose Mari|title=Euskal Herria Kartografian eta Testigantza Historikoetan|year=1990|publisher=Euskal Editorea SL|isbn=978-84-936037-9-3|pages=52-54, 58}}&lt;/ref&gt; Նոր ինքնավար համայնքի քաղաքական կառոյցը սահմանուած է [[Պասքերու Երկրի ինքնավարութեան կանոնադրութիւն|Կերնիքայի կանոնադրութեամբ]], որ մեծամասնութեամբ հաստատուեցաւ 25 Հոկտեմբեր 1979-ին կայացած [[հանրաքուէ]]ով։ Այսօր անիկա աշխարհի ամենաապակեդրոնացած շրջաններէն մէկն է. այս առումով ''[[Էքոնոմիսթ]]'' հանդէսը զայն նկարագրած է իբրեւ շրջան մը, որ «Եւրոպայի գրեթէ որեւէ այլ շրջանէ աւելի ինքնավարութիւն» ունի։&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.economist.com/world/europe/displaystory.cfm?story_id=9833306 |title=Spain and its regions &amp;#124; Autonomy games |publisher=Economist.com |date=20 September 2007 |access-date=26 April 2010}}&lt;/ref&gt;
[[File:Churruca death.jpg|thumb|''Չուռուքայի մահը Թրաֆալկարի ճակատամարտին''։ Պասք նաւագնացները կարեւոր դեր խաղացին [[Քասթիլիայի թագ|Քասթիլիայի]], իսկ աւելի ուշ՝ [[Սպանիոյ ռազմածովային ուժեր|Սպանիոյ ռազմածովային ուժերուն]] մէջ։]]
Սպանիոյ սահմանադրութեան պարտաւորեցնող ուժին առնչութեամբ, [[Պասքեան ազգայնականութիւն|պասք ազգայնականները]] կը յիշեցնեն, որ [[Սպանիոյ 1978-ի սահմանադրութիւն|1978-ի սահմանադրական]] հանրաքուէին, որ ընդունուեցաւ ձայներու մեծամասնութեամբ, բայց այս շրջանին մէջ ցածր մասնակցութիւն արձանագրեց, Պասքերու Երկիրը ունեցաւ ամենաբարձր [[ձեռնպահութիւն]]ը&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www9.euskadi.net/q93TodoWar/q93Desplegar.jsp |title=Archivo de Resultados Electorales |publisher=.euskadi.net |access-date=26 April 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100407091254/http://www9.euskadi.net/q93TodoWar/q93Desplegar.jsp |archive-date=7 April 2010 }}&lt;/ref&gt; (Պասքեան ազգայնական կուսակցութիւնը կոչ ըրած էր ձեռնպահ մնալու՝ պատճառաբանելով, որ սահմանադրութիւնը կը պարտադրուէր առանց պասքեան մասնակցութեան)։ Աւելին, այս հանրաքուէին «Ոչ» քուէները եւս Պասքերու Երկրին մէջ աւելի շատ էին, քան պետութեան մնացեալ մասերուն մէջ։ Ընդհանուր առմամբ, շատ մը Պասքեր կը նկատեն, որ իրենք պարտաւոր չեն ենթարկուելու սահմանադրութեան մը, որուն երբեք հաւանութիւն չեն տուած։

Պասքերու Երկրի ինքնավարութեան կանոնադրութիւնը օրկանական օրէնք է, սակայն լիազօրութիւնները տասնամեակներու ընթացքին փոխանցուած են աստիճանաբար, Սպանիոյ կառավարութեան եւ յաջորդական պասքեան շրջանային կառավարութիւններուն միջեւ վերաբանակցութիւններով, որպէսզի կանոնադրութիւնը արդիւնաւէտ կերպով գործադրուի։ Միւս կողմէ, բազմաթիւ լիազօրութիւններու փոխանցումը տակաւին կը սպասուի եւ միշտ ալ թէժ քաղաքական վէճերու առարկայ եղած է։ Պասք ազգայնականները լիազօրութիւններու փոխանցման այս սահմանափակումը յաճախ կը վերագրեն այն զիջումներուն, որոնք կատարուեցան [[1981-ի Սպանիոյ յեղաշրջման փորձ|23-F]] յեղաշրջման փորձին (1981) մասնակցած զինուորականները հանդարտեցնելու համար։

2003-ին իշխող [[Պասքեան ազգայնական կուսակցութիւն]]ը (PNV) առաջարկեց փոփոխել այս կանոնադրութիւնը [[Իպառեչէի ծրագիր|Իպառեչէի ծրագրով]]։ Իպառեչէի օրինագիծը երկար քննարկումներէ ետք բացարձակ մեծամասնութեամբ հաստատուեցաւ Պասքեան խորհրդարանին մէջ։ Օրինագիծը ենթարկուած էր երկարատեւ իրաւական առարկութիւններու, թէ կը հակասէ Սպանիոյ սահմանադրութեան, սակայն անոնք ի վերջոյ յաղթահարուեցան։ Թէեւ ծրագիրը ունէր ինքնավար խորհրդարանի մեծամասնութեան լիազօրութիւնը, Սպանիոյ երկու գլխաւոր կուսակցութիւնները (PSOE եւ PP) արգելափակեցին անոր քննարկումը Սպանիոյ խորհրդարանին ([[Մատրիտ]]ի [[Քորթես Խեներալես|Քորթես Խեներալեսին]]) մէջ, եւ 2005-ի Յունուարին այդ խորհրդարանին լայն մեծամասնութիւնը մերժեց զայն քննարկման դնել։

Առաջին ինքնավար կառավարութենէն ի վեր Պասքեան ազգայնական կուսակցութիւնը իշխանութեան վրայ եղած է Պասքեան ինքնավար համայնքին մէջ, բացառութեամբ 2009-2012 շրջանին, երբ կառավարութիւնը կը ղեկավարէր Փաչի Լոփեսը (PSE-PSOE)։ Ներկայիս Պասքերու Երկրի վարչապետն է [[Ինյիկօ Ուրքուլյու]]ն, որ նոյնպէս Պասքեան ազգայնական կուսակցութեան անդամ է։ Չնայած [[ԷԹԱ]]-ի 2011-ի զինադադարին, 2018-ի դրութեամբ այս ինքնավար համայնքը Արեւմտեան Եւրոպայի մէջ ունէր ոստիկաններու ամենաբարձր համեմատութիւնը՝ իւրաքանչիւր 100 բնակիչի հաշուով։ 2004-ին Սպանիոյ վարչապետ [[Խոսէ Լուիս Ռոտրիկես Սափաթերօ|Սափաթերոյի]] հետ կնքուած համաձայնութեան հիման վրայ, Ուրքուլյուն մտադիր է աւելցնել [[Էրցայնցա]]յի ոստիկաններուն թիւը։ Միւս կողմէ, Սպանիոյ [[Ժողովրդական կուսակցութիւն (Սպանիա)|PP]] կուսակցութեան Ներքին գործոց նախարարութիւնը կը մերժէ Սպանիոյ ոստիկանական ուժերու դուրս բերումը, որ կը պահանջեն ինքնավար խորհրդարանի քաղաքական ուժերուն մեծ մասը, եւ նոյնիսկ ակնարկ կ'ընէ ապագային [[Քաղաքացիական պահակազօր|Քաղաքացիական պահակազօրին]] (Guardia Civil) թիւի աւելցման։&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.publico.es/espana/euskadi-lugar-vigilado-europa-occidental.html|title=El lugar más vigilado de Europa Occidental quiere más policías|access-date=19 January 2018|language=es-ES}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.publico.es/espana/bildu-pide-menor-presencia-policial.html|title=Bildu pide menor presencia policial en Euskadi|access-date=19 January 2018|language=es-ES}}&lt;/ref&gt;

==Քաղաքականութիւն==
[[Image:GernikakoArbola-improved.jpg|thumb|150px|Պատմական [[Կերնիքայի ծառ|Կերնիքայի կաղնին]], պասքեան հաստատութիւններու խորհրդանիշը։]]

===Կառավարական հաստատութիւններ===
[[Image:Gasteizko Eusko Legebiltzarra.jpg|thumb|left|200px|Պասքեան խորհրդարանի շէնքը Վիթորիա-Կասթէյսի մէջ]]
[[File:Lehendakaritza. Gasteiz, Euskal Herria..jpg|200px|thumb|left|Լեհենտաքարիցա՝ նախագահի գրասենեակը [[Վիթորիա-Կասթէյս]]ի մէջ։]]
Գործող օրէնքները ինքնավար համայնքը կը կազմաւորեն իբրեւ զայն կազմող ներկայ երեք նահանգներու դաշնութիւն։ Պասքեան այս արեւմտեան գաւառները շարունակեցին իրենց սեփական օրէնքներով եւ հաստատութիւններով ինքզինքնին կառավարել նոյնիսկ 1199-1200-ի քասթիլիական արշաւանքէն ետք։ Նոր թագաւորը պահպանեց անոնց հաստատութենական համակարգը, որ սերած էր պասքեան եւ պիրենեան տարածքներուն մէջ տիրող [[սովորութային իրաւունք]]էն։ Այս սահմանափակ ինքնակառավարումը, որ նման էր [[Նավառա]]յինին, 1839-ին մասամբ, իսկ 1876-ին ամբողջովին վերցուեցաւ՝ փոխարէնը հարկահաւաքութեան վերաբերող համաձայնութեան մը եւ վարչական կարգ մը արտօնութիւններու։ Իրենց կարգին, ասոնք Կիփուսքոայի եւ Պիսքայայի համար [https://es.wikisource.org/wiki/Decreto-Ley_de_23_de_junio_de_1937 կասեցուեցան Ֆրանքոյի կողմէ], սակայն վերահաստատուեցան [[Սպանիոյ 1978-ի սահմանադրութիւն|1978-ի Սպանիոյ սահմանադրութեամբ]]։

Ֆրանքոյէն ետքի 1978-ի Սպանիոյ սահմանադրութիւնը կը ճանչնայ պատմական իրաւունքները եւ կը փորձէ փոխզիջում գտնել [[կեդրոնապաշտութիւն|կեդրոնապաշտութեան]] եւ տարբեր ազգային ինքնութիւններուն (պասքեան, քաթալոնական եւ կալիսիական) միջեւ հին հակամարտութեան մէջ։ Իշխանութեան վրայ գտնուող [[Ժողովրդավարական կեդրոնի միութիւն (Սպանիա)|UCD]]-ի ղեկավար Սուարեսի եւ PNV-ի միջեւ բանակցութիւնները յանգեցան պասքեան կանոնադրութեան հաստատման։ Անոր առաջին յօդուածը կը սահմանէ, որ [[Պասքեր|պասք ժողովուրդը]] (''Euskal Herria'') հաստատութենական անհատականութիւն կը ստանայ Պասքեան ինքնավար համայնքի ձեւով, իսկ երկրորդ յօդուածը կը սահմանէ, որ համայնքը կրնայ կազմուիլ Ալավայէն, Պիսքայայէն, Կիփուսքոայէն, ինչպէս նաեւ [[Նավառա]]յէն։&lt;ref&gt;{{cite news|title=El pueblo vasco se constituye en comunidad autónoma|url=http://elpais.com/diario/1979/07/18/espana/301096804_850215.html|access-date=19 December 2016|newspaper=El País|date=18 July 1979}}&lt;/ref&gt; Այս նահանգներուն վերադարձուեցան նահանգային խորհուրդները (որոնք այդ պատճառով կը կոչուին ''diputación foral'')՝ օժտուած իրական եւ էական իրաւասութիւններով (հարկահաւաքութիւն եւ այլն), սակայն Նավառան [[Պասքերու պատմութիւն|անջատուեցաւ պասքեան քաղաքական գործընթացէն]]։ Սպանիոյ ազգային իրականութիւններուն նկատմամբ յատուկ մօտեցումը ի վերջոյ նօսրացաւ իրաւական դրոյթով մը, որ Սպանիոյ որեւէ շրջանի կ'արտօնէր հիմնել [[Սպանիոյ ինքնավար համայնքներ|ինքնավար վարչութիւններ եւ խորհրդարաններ]] (օրինակ՝ [[Քասթիլիա եւ Լէոն]], [[Քաթալոնիա]], [[Վալենսիական համայնք]] եւ այլն), մինչ Պասքերուն, Քաթալոնացիներուն եւ Կալիսիացիներուն ճանչցուեցաւ պատմական առանձնայատկութիւն։

[[Image:Vitoria - Ajuria Enea 01 (cropped).jpg|200px|left|thumb|[[Ախուրիա Էնեա|Ախուրիա Էնեայի]] պալատը՝ [[Լեհենտաքարի]]ին պաշտօնական նստավայրը Վիթորիա-Կասթէյսի մէջ]]
Պասքերու Երկրի նահանգները մինչեւ այսօր իրենց տարածքներուն մէջ կը կատարեն հարկահաւաքութիւնը, սակայն որոշումներ կայացնելու սահմանափակ կարելիութիւն ունին՝ Սպանիոյ եւ Եւրոպայի իշխանութիւններուն ենթակայ ըլլալով։ Այս բարդ համակարգին մէջ ''Diputaciones Forales''ները (պասքերէն՝ ''Foru Aldundiak'') կը կառավարեն իւրաքանչիւր նահանգի գործերուն մեծ մասը, սակայն կը համակարգուին ինքնավար [[Պասքեան կառավարութիւն|Պասքեան կառավարութեան]] կողմէ (սպաներէն՝ ''Gobierno Vasco'', պասքերէն՝ ''Eusko Jaurlaritza'')։ Ինքնավար համայնքը ունի իր սեփական ոստիկանական ուժը ([[Էրցայնցա]]), կը տնօրինէ [[Պասքերու Երկրի կրթական համակարգ|կրթական]] եւ առողջապահական համակարգերը եւ ունի [[Էուսքալ Իռաթի Թելեպիսթա|պասքեան ռատիօ-հեռուստատեսային կայան]]։ Ասոնք եւ Կերնիքայի կանոնադրութեամբ ճանչցուած լիազօրութիւններէն միայն մաս մը 1980-էն ի վեր ինքնավար համայնքին փոխանցուած են [[Քորթես Խեներալես]]ի կողմէ՝ [[Պասքերու Երկրի ինքնավարութեան կանոնադրութիւն|Կերնիքայի կանոնադրութեան]] համաձայն։&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.basquecountry.euskadi.net/t32-448/en/contenidos/informacion/estatuto_guernica/en_455/adjuntos/estatu_i.pdf |title=The Statute of Autonomy of the Basque Country|website=Euskadi.net |access-date=8 July 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.boe.es/buscar/act.php?id=BOE-A-1979-30177&amp;tn=1&amp;p=19791222&amp;vd=&amp;lang=en |title=Statute of Autonomy of the Basque Country |date=18 December 1978 |website=BOE.es |language=es |access-date=8 July 2013}}&lt;/ref&gt; [[Պասքեան խորհրդարան|Պասքեան խորհրդարանին]] եւ կառավարութեան նստավայրերը կը գտնուին [[Վիթորիա-Կասթէյս]]ի մէջ, ուստի ան փաստացի մայրաքաղաքն է, սակայն Պասքեան ինքնավար համայնքը իրաւական առումով մայրաքաղաք չունի։&lt;ref&gt;{{cite news|title=Azkuna: &quot;Vitoria no es la capital de Euskadi&quot;|url=http://www.elcorreo.com/vizcaya/v/20100312/politica/vitoria-capital-euskadi-20100312.html|access-date=9 September 2010|newspaper=El Correo|date=12 March 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Ayala|first=Alberto|title=Vitoria no será capital por ley, por ahora|url=http://www.elcorreo.com/alava/v/20100511/politica/vitoria-sera-capital-ahora-20100511.html|access-date=9 September 2010|newspaper=El Correo|date=11 May 2010}}&lt;/ref&gt;

Խորհրդարանը կը բաղկանայ երեք նահանգներէն իւրաքանչիւրի 25 ներկայացուցիչներէն։ Պասքեան խորհրդարանը կ'ընտրէ [[Լեհենտաքարի]]ն (Պասքերու Երկրի ինքնավար համայնքի նախագահը), որ կառավարութիւն կը կազմէ սովորական խորհրդարանական ընթացակարգերով։ Մինչեւ 2020, բացառութեամբ 2009-2012 շրջանին, բոլոր ''լեհենտաքարիները'' (նոյնիսկ 1937-ի եւ աքսորի շրջանի լեհենտաքարիները) 1978-էն ի վեր եղած են [[Պասքեան ազգայնական կուսակցութիւն|Պասքեան ազգայնական կուսակցութեան]] (''Euzko Alderdi Jeltzalea'') անդամներ. ասիկա չափաւոր եւ [[քրիստոնէական ժողովրդավարութիւն|քրիստոնեայ ժողովրդավար]] կուսակցութիւն է։ 1982-էն մինչեւ 1990-ականներու վերջը, [[ԷԹԱ]]-ին գաղափարապէս աւելի մօտ կանգնած [[Պաթասունա|պասք ազգայնականները]], որոնք խորհրդարանին զգալի մէկ հատուածը կը կազմէին, կը մերժէին մասնակցիլ Պասքեան խորհրդարանի նիստերուն։ Ներկայիս Պասքեան կառավարութիւնը կը ղեկավարէ [[Ինյիկօ Ուրքուլյու]]ն ([[Պասքեան ազգայնական կուսակցութիւն|PNV]])։
[[File:BasqueParliamentDiagram2024.svg|thumb|[[2024-ի Պասքերու Երկրի խորհրդարանական ընտրութիւններ|2024-ի Պասքեան խորհրդարանի ընտրութիւններուն]] արդիւնքները
&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;color:#339933&quot;&gt;■&lt;/span&gt; [[Պասքեան ազգայնական կուսակցութիւն|PNV]] (27)
&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;color:#00AC8E&quot;&gt;■&lt;/span&gt; [[ԷՀ Պիլտու]] (27)
&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;color:#FF3333&quot;&gt;■&lt;/span&gt; [[Պասքերու Երկրի ընկերվարական կուսակցութիւն|PSE]] (12)
&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;color:#3399CC&quot;&gt;■&lt;/span&gt; [[Պասքերու Երկրի ժողովրդական կուսակցութիւն|PP]] (7)
&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;color:#EF4B91&quot;&gt;■&lt;/span&gt; [[Սումար]] (1)
&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;color:#5CFC0B&quot;&gt;■&lt;/span&gt; [[Վոքս (կուսակցութիւն)|Վոքս]] (1)]]

===Ներկայ քաղաքական զարգացումներ===
{{See also|Պասքերու Երկրի անկախութիւն}}
ԷԹԱ-ի մնայուն զինադադարը (2010-2011) նոր կառավարական դաշինքներու կարելիութիւն ստեղծեց եւ հնարաւոր դարձուց [[ԷՀ Պիլտու]]ի ընտրական յաջողութիւնը եւ անոր մուտքը կառավարական հաստատութիւններ ([[Կիփուսքոա]] եւ անոր մայրաքաղաքը՝ [[Սան Սեպասթիան]], 2011-2015)։ [[2012-ի Պասքերու Երկրի խորհրդարանական ընտրութիւններ|2012-ի Պասքեան խորհրդարանական ընտրութիւններուն]] PNV-ն ստացաւ ձայներուն յարաբերական մեծամասնութիւնը, իսկ անոր յաջորդեց ձախակողմեան ազգայնական ԷՀ Պիլտու դաշինքը ([[Էուսքօ Ալքարթասունա]], [[Սորթու]], [[Ալթերնաթիպա (կուսակցութիւն)|Ալթերնաթիպա]])։

2016-ի Սեպտեմբեր 25-ին տեղի ունեցան Պասքերու Երկրի շրջանային ընտրութիւնները՝ Պասքեան ինքնավար համայնքի 11-րդ խորհրդարանը ընտրելու համար։ Արդիւնքով ձեւաւորուեցաւ [[կախեալ խորհրդարան|բացարձակ մեծամասնութենէ զուրկ խորհրդարան]] մը։ Պասք ազգայնական կուսակցութիւնները (PNV եւ ԷՀ Պիլտու) միասին կը կազմէին Պասքեան ինքնավար համայնքի խորհրդարանին ամենամեծ հատուածը, Սպանիոյ գլխաւոր կուսակցութիւններուն՝ PP-ի եւ PSOE-ի տեղական մասնաճիւղերը կը զբաղեցնէին աթոռներուն 24 տոկոսը, իսկ [[Փոտեմոս (Սպանիա)|Փոտեմոս-Ահալ Տուկու]]ն ստացաւ 11 աթոռ (ընդհանուրին 14.66 տոկոսը)։ Սակայն առաջատար PNV կուսակցութիւնը վերանորոգեց իր աւանդական դաշինքը [[Պասքերու Երկրի ընկերվարական կուսակցութիւն|PSE]]-ի հետ եւ կառավարութիւն կազմեց։

[[2017-ի Քաթալոնիոյ անկախութեան հանրաքուէ|2017-ի քաթալոնական հանրաքուէին]] հետեւող տագնապին ընթացքին Պասքեան խորհրդարանը իր համակրանքն ու աջակցութիւնը յայտնեց Քաթալոնիոյ անկախութեան հանրաքուէին եւ խստօրէն քննադատեց Սպանիոյ կառավարութեան դիրքորոշումը այս հարցին մէջ՝ դատապարտելով որեւէ միջոցառում, որ կառավարութիւնը կրնար ձեռնարկել քուէարկութեան կամ ընդհանրապէս «ժողովրդավարութեան» դէմ։&lt;ref&gt;{{cite news|title=El Parlamento Vasco muestra su apoyo al referéndum catalán|url=http://www.eitb.eus/es/noticias/politica/detalle/5109235/el-parlamento-vasco-muestra-su-apoyo-al-referendum-catalan/|access-date=1 October 2017|newspaper=EITB|date=28 September 2017}}&lt;/ref&gt; Քուէարկութեան աջակցելէ զատ, այս համայնքի Պասքերը նախապատուութիւն տուին աւելի լայն ինքնակառավարման (43.5 տոկոս), իսկ անկախութիւնն ու ներկայ ''status quo''-ն երկրորդ եւ երրորդ տարբերակներն էին (22.6 եւ 18.9 տոկոս)։&lt;ref&gt;{{cite news|title=La sociedad vasca empatiza con Cataluña, pero no aplicaría su modelo|url=http://www.eitb.eus/es/tag/eitb-focus/|access-date=10 October 2017|newspaper=EITB|date=9 October 2017}}&lt;/ref&gt; 2016-ին ինքնավար համայնքի խորհրդարանը ընդունեց ոստիկանական չարաշահումներու մասին օրէնք մը, որ կը վերաբերէր 1978-1999 ժամանակաշրջանին։ Օրէնքը շուտով չեղեալ համարուեցաւ, երբ զայն վիճարկեց պետական դատախազութիւնը, եւ բողոքարկեցին գրեթէ բոլոր ոստիկանական եւ Քաղաքացիական պահակազօրի արհմիութիւնները։ Սպանիոյ նորընտիր վարչապետ [[Փետրօ Սանչես]]ը համաձայնեցաւ վերցնել դատախազութեան արգելքը օրէնքին վրայէն՝ փոխարէնը անոր բովանդակութեան փոփոխութեան։&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.eldiario.es/norte/euskadi/Batalla-juridica-vasca-victimas-policiales_0_796171173.html|title=Batalla jurídica por la ley vasca de víctimas policiales|work=eldiario.es|access-date=31 July 2018|language=es}}&lt;/ref&gt; 2019-ի Նոյեմբերի համապետական ընտրութիւններուն Սպանիոյ աջակողմեան կուսակցութիւնները՝ [[Վոքս (կուսակցութիւն)|Վոքս]]ը, PP-ն եւ [[Քաղաքացիներ (կուսակցութիւն)|Սիուտատանոս]]ը, այս ինքնավար համայնքէն Սպանիոյ Երեսփոխաններու համագումար ուղարկեցին 18 երեսփոխաններէն միայն մէկը, ինչ որ կը հակադրուէր Սպանիոյ ընդհանուր արդիւնքներուն մէջ անոնց վերելքին եւ կարեւոր ներկայութեան։&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.eitb.eus/eu/hauteskundeak/hauteskunde-orokorrak/emaitzak/|title=Hauteskunde Orokorrak, 2019 A10. Emaitzak {{!}} EiTB Hauteskunde Orokorrak|website=www.eitb.eus|language=eu|access-date=11 November 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.lasexta.com/noticias/nacional/elecciones-generales/el-pnv-pierde-un-diputado-en-bizkaia-en-favor-del-partido-popular_201911135dcbf8020cf257e1c3d5df06.html|title=PP País Vasco {{!}} El PNV pierde un diputado en Bizkaia en favor del Partido Popular|date=13 November 2019|website=LaSexta|language=es|access-date=14 November 2019}}&lt;/ref&gt;

===Տարածքային հարցեր===
Քանի որ կանոնադրութիւնը ուղղուած է պասք ժողովուրդին եւ անոր համար վարչական շրջանակ կը սահմանէ, ան կը նախատեսէ դրոյթներ, որոնց միջոցով դրացի [[Նավառա]]ն, եթէ փափաքի, կրնայ միանալ երեք արեւմտեան նահանգներուն, քանի որ անոր առնուազն մէկ մասը ազգագրական առումով պասքեան է։ Պասքեան կառավարութիւնը երկար տարիներ իբրեւ իր խորհրդանիշը կ'օգտագործէր «[[Լաուրաք Պաթ]]»ը, որ կը պարունակէր Նավառայի զինանշանը։ Նավառայի կառավարութիւնը բողոքեց, եւ դատարանները իրաւունք տուին անոր։ Պասքեան կառավարութիւնը զայն փոխարինեց պարապ կարմիր դաշտով մը։

Նավառան պատմական պասքեան տարածքներէն մէկն է, եւ [[Պասքեան ազգայնականութիւն|պասք ազգայնականները]] զայն նոյնիսկ կը նկատեն պասք ազգին կորիզը։ Կան նաեւ պասքեան տարածքով շրջապատուած երկու [[էնքլաւ]]ներ՝ [[Թրեվինյոյի էնքլաւ|Թրեվինյօ]]ն (պասքերէն՝ ''Trebiñu'') եւ [[Վալյէ տէ Վիլյավերտէ]]ն (պասքերէն՝ ''Villaverde-Turtzioz''), որոնք համապատասխանաբար կը պատկանին դրացի [[Քասթիլիա եւ Լէոն]] եւ [[Քանթապրիա]] համայնքներուն։ Անոնց Պասքերու Երկրին իրաւականօրէն կապուելու հարցը ժամանակ առ ժամանակ քաղաքական քննարկման նիւթ դարձած է։

==Տնտեսութիւն==
[[File:Bilbao - Parque República de Abando y Torre Iberdrola.jpg|thumb|left|[[Իպերտրոլա աշտարակ]]ը Պիլպաոյի մէջ]]
[[File:Bilbao - BBVA (ex Banco de Comercio) 2.jpg|thumb|[[BBVA]]-ի կեդրոնական գրասենեակի շէնքը Պիլպաոյի մէջ]]
[[File:Vista_del_centro_de_Investigación_-_panoramio.jpg|thumb|Կարայա արհեստագիտական կեդրոնը [[Մոնտրակոն]]ի մէջ. Պասքերու Երկրին մէջ գտնուող կարգ մը [[գիտական պուրակ]]ներէն մէկը]]

Պասքեան ինքնավար համայնքը շնչային արդիւնքով Սպանիոյ մէջ առաջին տեղը կը գրաւէ եւ երկրին տնտեսապէս ամենաարտադրողական շրջանն է։ 2016-ին անոր շնչային [[համախառն ներքին արդիւնք]]ը (ՀՆԱ), գնողունակութեան համարժէքութեամբ (ԳՀ) ճշդուած, 22 տոկոսով աւելի բարձր էր [[Եւրոպական միութիւն|Եւրոպական միութեան]] միջինէն եւ 30 տոկոսով՝ Սպանիոյ միջինէն,&lt;ref name=&quot;Eustat&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.eustat.eus/elementos/ele0012300/ti_pib-per-capita-ppc-por-pais-y-ano-eu-28100-2003-2014/tbl0012365_c.html|title=PIB per cápita (PPC) por país y año (EU 28=100). 2005-2016|last=Eustat|website=www.eustat.eus|access-date=31 January 2018}}&lt;/ref&gt; հասնելով 34,400 եւրոյի։&lt;ref name=&quot;Regional GDP - Eurostat&quot;&gt;{{Cite web|url=http://ec.europa.eu/eurostat/news/themes-in-the-spotlight/regional-gdp|title=Regional GDP - Eurostat|website=ec.europa.eu|language=en-GB|access-date=31 January 2018}}&lt;/ref&gt; 2019-ին համայնքը իր հանրային ելեւմուտքին մէջ արձանագրեց ՀՆԱ-ի 0.3 տոկոսին հաւասար աւելցուկ։&lt;ref name=&quot;Euskal&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.eitb.eus/es/noticias/economia/detalle/6566936/datos-economicos-cav-2019-la-economia-vasca-crecera-2-2019/|title=La economía de la CAV crecerá por encima del 2 % en 2019|website=Euskal Irrati Telebista|date=24 July 2019|language=es|access-date=24 November 2019}}&lt;/ref&gt;

Ճարտարարուեստական գործունէութիւնը աւանդաբար կեդրոնացած էր պողպատի արտադրութեան եւ նաւաշինութեան վրայ, գլխաւորաբար 19-րդ դարուն Պիլպաոյի շրջակայքը յայտնաբերուած [[երկաթի հանքաքար]]ի հարուստ պաշարներուն շնորհիւ։ 19-րդ դարուն եւ 20-րդ դարու առաջին կէսին Պիլպաոյի գետաբերանը Էուսքատիի [[ճարտարարուեստական յեղափոխութիւն|ճարտարարուեստական յեղափոխութեան]] կեդրոնն էր։ Այս գործունէութիւնները անկում ապրեցան 1970-ականներու եւ 1980-ականներու [[տնտեսական տագնապ]]ին ընթացքին՝ տեղ բանալով [[սպասարկման ոլորտ]]ի եւ նոր արհեստագիտութիւններու զարգացման։
[[File:Edinburgh tram, 5 August 2014 (1).jpg|thumb|[[Էտինպուրկ]]ի թրամուայ մը, որ հաւաքուած է [[Պէասայն]]ի (Կիփուսքոա) [[CAF (ընկերութիւն)|CAF]] գործարանին մէջ]]
Այսօր Պասքերու Երկրի տնտեսութեան ամենազօրաւոր ճարտարարուեստական ոլորտներն են Պիսքայայի եւ Կիփուսքոայի հովիտներուն մէջ ներկայ [[արտադրական ճարտարարուեստ]]ը, Վիթորիա-Կասթէյսի մէջ [[օդագնացութիւն|օդագնացական ճարտարարուեստը]] եւ [[լոճիսթիքս]]ը, ինչպէս նաեւ Պիլպաոյի մէջ ելեւմտական ոլորտը եւ [[ուժանիւթ]]ը։

Պասքերու Երկրի ամենամեծ ընկերութիւններն են. [[BBVA]]-ն՝ աշխարհի ամենամեծ [[դրամատուն|ելեւմտական հաստատութիւններէն]] մէկը եւ Սպանիոյ երկրորդ ամենամեծ դրամատունը, բազմազգային ուժանիւթային ընկերութիւն [[Իպերտրոլա]]ն (երկուքին ալ կեդրոնատեղիները կը գտնուին Պիլպաոյի մէջ), [[Մոնտրակոն գործակցական ընկերակցութիւն|Մոնտրակոն գործակցական ընկերակցութիւնը]]՝ աշխարհի ամենամեծ [[գործակցական ընկերութիւն]]ը, [[երկաթուղի|երկաթուղային փոխադրամիջոցներ]] արտադրող [[CAF (ընկերութիւն)|CAF]]-ը եւ [[Սիմենս Կամեսա|Կամեսա]]ն, որ աշխարհի երկրորդ ամենամեծ [[հողմային թուրպին]]ներ արտադրողն է։&lt;ref name=reuters120418&gt;{{cite news | url = https://uk.reuters.com/article/uk-siemensgames-ceo/siemens-gamesa-seeks-second-wind-by-targeting-bigger-markets-idUKKBN1HJ2D0 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180413065616/https://uk.reuters.com/article/uk-siemensgames-ceo/siemens-gamesa-seeks-second-wind-by-targeting-bigger-markets-idUKKBN1HJ2D0 | url-status = dead | archive-date = April 13, 2018 | title = Siemens Gamesa seeks second wind by targeting bigger markets | first = Aby Jose | last = Koilparambil | date = 12 April 2018 | work = Reuters | access-date= 1 February 2019}}&lt;/ref&gt;

2015-ին գործազրկութեան ամենացածր ցուցանիշ ունեցող Սպանիոյ տասը քաղաքապետութիւններէն ութը կը գտնուէին այս ինքնավար համայնքին մէջ։ Անոնց կարգին յատկապէս աչքի կը զարնէին արտադրական ճարտարարուեստի ուժեղ նկարագիր ունեցող [[Մոնտրակոն|Առասաթէ]]ն, [[Փորթուկալեթէ]]ն եւ [[Պարաքալտօ]]ն։&lt;ref&gt;{{cite news |date=13 April 2015 |title=Euskadi es la comunidad que mejor ha resistido la crisis|url=http://www.eitb.eus/es/noticias/sociedad/videos/detalle/3129746/video-euskadi-es-comunidad-ha-resistido-crisis/ |newspaper=EITB |access-date=13 April 2015}}&lt;/ref&gt; Տնտեսական տագնապին դիմաց դիմադրողականութեան առումով Պասքեան ինքնավար համայնքը առաջ անցաւ Սպանիոյ միւս համայնքներէն եւ Եւրոպայի մէջ օրինակ ու ուսումնասիրութեան առարկայ դարձաւ։&lt;ref&gt;{{cite news|date=13 April 2015 |title=Ocho de las diez localidades menos afectadas son vascas |url=http://economia.elpais.com/economia/2015/04/10/actualidad/1428678577_179364.html/ |newspaper=El País |access-date=13 April 2015 |url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150413231500/http://economia.elpais.com/economia/2015/04/10/actualidad/1428678577_179364.html/ |archive-date=13 April 2015 }}&lt;/ref&gt;

2013-ին Պասքերու Երկիրը կարգ մը ցուցանիշներով Սպանիայէն աւելի լաւ արդիւնքներ արձանագրեց, սակայն ընդհանուր տնտեսական ցուցանիշները խիստ փոփոխական էին։ Սպանիոյ ցուցանիշները ենթակայ են զգալի եղանակային տատանումներու, քանի որ կախեալ են զբօսաշրջութեան եւ սպասարկման ոլորտներէն, մինչ Պասքերու Երկրի արդիւնքները աւելի շուտ հիմնուած են միջնաժամկէտ եւ երկարաժամկէտ ցուցանիշներու վրայ՝ համապատասխան անոր աւելի ճարտարարուեստական ուղղուածութեան։ 2017-ի վերջին եռամսեակին այս ինքնավար համայնքին մէջ գործազրկութիւնը բարձրացաւ մինչեւ 11.1 տոկոս&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://en.eustat.eus/estadisticas/clave_4/tipo_1/coyunturas.html#opestad|title=Short-term statistical products|website=en.eustat.eus|access-date=31 January 2018}}&lt;/ref&gt; (Կիփուսքոայի մէջ՝ 8.43 տոկոս), որ Նավառայէն ետք Սպանիոյ երկրորդ ամենացածր ցուցանիշն էր։ Ան քիչ մը աւելի բարձր էր Եւրոպական միութեան միջինէն (10.8 տոկոս),&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php/Unemployment_statistics|title=Unemployment statistics - Statistics Explained|website=ec.europa.eu|language=en|access-date=31 January 2018}}&lt;/ref&gt; սակայն շատ աւելի լաւ էր Սպանիոյ գործազրկութեան ընդհանուր մակարդակէն (մօտաւորապէս 16.55 տոկոս),&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=3996|title=Tasas de actividad, paro y empleo por provincia (3996)|website=www.ine.es|language=es|access-date=31 January 2018}}&lt;/ref&gt; որ Եւրոպական միութեան մէջ երկրորդ ամենաբարձրն էր։&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ec.europa.eu/eurostat/tgm/table.do?tab=table&amp;init=1&amp;language=de&amp;pcode=tgs00010&amp;plugin=1|title=Regional Unemployment by NUTS2 Region|website=Eurostat}}&lt;/ref&gt;

'''Գործազրկութեան մակարդակը (Դեկտեմբերի տուեալներ, %)'''
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Տարի
!2006
!2007
!2008
!2009
!2010
!2011
!2012
!2013
!2014
!2015
!2016
!2017
!2018
!2019
|-
|'''Գործազրկութիւն'''&lt;br /&gt;(%)
|6.9%
|5.9%
|8.5%
|12.1%
|11.0%
|13.2%
|16.6%
|16.6%
|16.6%
|12.9%
|12.3%
|10.6%
|9.6%
|9.1%
|}
[[File:Laboratorio de Ultra Alta Tensión de Arteche.jpg|alt=Արթեչէի գերբարձր լարման փորձարանը Մունկիայի մէջ|thumb|[[Արթեչէ (ընկերութիւն)|Արթեչէ]]ի գերբարձր լարման փորձարանը]]
ՀՆԱ-ի առումով 2017-ը Պասքեան ինքնավար համայնքին համար յատկանշականօրէն դրական տարի եղաւ. ՀՆԱ-ն աճեցաւ 3.0 տոկոսով, որ մօտ էր Սպանիոյ 3.1 տոկոս աճին։ 2013-ի վերջին եռամսեակին Պասքեան ինքնավար համայնքի պետական պարտքը կը կազմէր անոր ՀՆԱ-ի 13.00 տոկոսը, այսինքն՝ իւրաքանչիւր բնակիչի համար 3,753 եւրօ,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.datosmacro.com/deuda/espana-comunidades-autonomas/pais-vasco |title=Deuda Pública del País Vasco |author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt; |website=Datos Macro|access-date=23 April 2014}}&lt;/ref&gt; մինչ Սպանիոյ ընդհանուր պարտքը կը կազմէր ՀՆԱ-ի 93.90 տոկոսը, այսինքն՝ իւրաքանչիւր բնակիչի համար 20,383 եւրօ։&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.datosmacro.com/deuda/espana |title=Deuda Pública de España|author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt; |website=Datos Macro|access-date=23 April 2014}}&lt;/ref&gt;

Պասքեան կառավարութեան բարձրաստիճան պաշտօնատարները, ինչպէս նաեւ Պասքերու Երկրին մէջ գործող կուսակցութիւններու ղեկավարներ եւ հանրային դէմքեր բողոքած եւ մտահոգութիւն յայտնած են 2011-էն ի վեր Սպանիոյ կառավարութեան ընդունած խնայողական միջոցառումներուն վնասակար հետեւանքներուն մասին։ Այս միջոցառումները կը շրջանցեն Պասքերու Երկրի հարկային իրաւասութիւնները եւ կրնան վնասել ճարտարարուեստին ու առեւտուրին, մանաւանդ՝ արտածումին։ Պասք պաշտօնատարները խստօրէն պաշտպանած են այն գաղափարը, որ Նավառայի հետ միասին լիիրաւ անդամակցութեամբ մասնակցին [[Էքոֆին]]ին, որպէսզի պաշտպանեն պասքեան շահերը՝ համաձայն Պասքերու Երկրի իրականութեան եւ հարկային կարգավիճակին, եւ ոչ թէ իբրեւ Սպանիոյ ստորադաս մասնաճիւղ։

===Փոխադրութիւն===
[[Image:Puente Txonta.jpg|thumb|[[AP-8 մայրուղի|AP-8 մայրուղին]] [[Էյպար]]ի մէջ]]
Պասքերու Երկրի ռազմավարական աշխարհագրական դիրքը՝ իբրեւ կապող օղակ Սպանիոյ հիւսիս-արեւմուտքի ու կեդրոնի եւ Եւրոպայի մնացեալ մասին միջեւ, այս տարածքը կը դարձնէ խիստ բանուկ փոխադրական հանգոյց։

====Ճամբաներ====
Ճամբային փոխադրութեան գլխաւոր առանցքներն են [[AP-8 մայրուղի|AP-8 մայրուղին]], որ իրարու կը կապէ Պիլպաօն, Սան Սեպասթիանը եւ ֆրանսական սահմանը, եւ [[A-1 մայրուղի (Սպանիա)|A-1 մայրուղին]], որ Սան Սեպասթիանն ու Վիթորիա-Կասթէյսը կը կապէ կեդրոնական Սպանիոյ։ Այլ կարեւոր ուղիներու կարգին է [[AP-68 մայրուղի|AP-68 մայրուղին]], որ Պիլպաօն կը կապէ Միջերկրականին։

====Երկաթուղի====
[[Էուսքալ Թրենպիտէ Սարեա]]ն (''Պասքեան երկաթուղային ցանց'') Պասքեան կառավարութեան պատկանող ընկերութիւն է, որ կը պահպանէ եւ կը կառուցէ ինքնավար շրջանի երկաթուղային ենթակառոյցները։ [[Էուսքոթրեն]]ը Պասքեան կառավարութեան պատկանող [[նեղագիծ երկաթուղի|նեղագիծ]] երկաթուղային ընկերութիւն է, որ կը սպասարկէ Պիլպաոյի եւ Սան Սեպասթիանի արուարձանային գիծերը, Պիլպաօ-Սան Սեպասթիան միջքաղաքային գիծը, ինչպէս նաեւ Պիլպաոյի եւ Վիթորիա-Կասթէյսի [[Էուսքոթրեն Թրանպիա]] թրամուայի գիծերը։

[[Պիլպաոյի մեթրօ]]ն կը շահագործէ երկու [[մեթրօ|մեթրոյի]] գիծ, որոնք կը սպասարկեն Մեծ Պիլպաոյի տարածքը, իսկ Էուսքոթրենը կը շահագործէ երրորդ գիծը, որ բացուեցաւ 2017-ին։ Էուսքոթրենը Սան Սեպասթիանի շրջանին մէջ կը շահագործէ նաեւ [[Սան Սեպասթիանի մեթրօ|մեթրոյի նման ծառայութիւն]] մը։

Սպանիոյ կառավարութեան կը պատկանին [[Ռենֆէ]]ի երկու գլխաւոր [[իպերիական լայնագիծ|լայնագիծ]] գիծերը, որոնք Վիթորիա-Կասթէյսը կը կապեն Սան Սեպասթիանին, իսկ Պիլպաօն՝ կեդրոնական Սպանիոյ։ Ռենֆէն կը շահագործէ նաեւ [[Սերքանիաս]]ի արուարձանային գիծերը թէ՛ Պիլպաոյի, թէ՛ Սան Սեպասթիանի մէջ։
[[Image:Euskal Y.PNG|thumb|Պասքեան «Y»-ը]]
[[FEVE]] նեղագիծ երկաթուղային ընկերութիւնը կը շահագործէ Պիլպաօ-[[Պալմասետա]] արուարձանային գիծը եւ Պիլպաօն կը կապէ հիւսիսային Սպանիոյ մնացեալ մասին։

Ներկայիս կառուցուող նոր [[արագընթաց երկաթուղի|արագընթաց]] ցանց մը ([[Պասքեան Y]]) երեք նահանգային մայրաքաղաքները պիտի կապէ «Y» տառի ձեւով։ Տարածքի դժուարանցանելի աշխարհագրութեան պատճառով ցանցին մեծ մասը պիտի անցնի թունելներէ, եւ անոր ընդհանուր ծախսը կը գնահատուի մինչեւ 10 միլիառ եւրօ։

Ծրագրին ենթադրեալ բնապահպանական ազդեցութիւնը պատճառ դարձաւ, որ կազմուի անոր դէմ արշաւող խումբ մը՝ ''AHTrik Ez Elkarlana'' անունով։ Խումբը ծրագրին կը դիմադրէ քաղաքացիական անհնազանդութեան միջոցով եւ անոր դէմ հանրաքուէներ կը քաջալերէ այն աւաններուն մէջ, որոնց վրայ ծրագիրը ամենաշատ կ'ազդէ։ Թէեւ այս եւ այլ համայնքային խումբեր (ինչպէս նաեւ [[ԷՀ Պիլտու]]ն) բարձրաձայն կ'ընդդիմանան ծրագրին, աշխատանքները կը շարունակուին, թէեւ ոչ առանց անորոշութեան։ 2015-ի սկիզբը գնահատական մը ցոյց կու տար, որ Պասքերու Երկրի միջքաղաքային միջին ուղեվարձը պիտի բարձրանար մինչեւ անմրցունակ 25 եւրօ, մինչ Սպանիոյ կեդրոնական կառավարութեան ֆինանսաւորումը անընդհատ յետաձգումներու ենթարկուած է, ինչ որ Վիթորիա-Կասթէյսի մէջ նստող Պասքեան կառավարութեան դժգոհութիւնը կը շարժէ։

====Օդակայաններ====
[[Image:Aeropuerto Bilbao Loiu 01.jpg|thumb|Պիլպաոյի օդակայանը]]
Երեք նահանգային մայրաքաղաքներն ալ օդակայաններ ունին.
*[[Պիլպաոյի օդակայան]] (BIO), միջազգային
*[[Վիթորիայի օդակայան]] (VIT)
*[[Սան Սեպասթիանի օդակայան]] (EAS)
Երեքէն ամենակարեւոր հանգոյցն ու Պասքերու Երկիր մուտքի գլխաւոր դուռը Պիլպաոյի օդակայանն է, որ բազմաթիւ միջազգային չուերթներ կ'առաջարկէ։ 2016-ին անկէ անցած է մօտ 4,600,000 ուղեւոր։&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.aena.es/csee/ccurl/660/807/Estadisticas2016.pdf|title=Passenger Traffic, Aircraft Movements and Cargo at Spanish Airports, 2016|website=Aeropuertos Españoles y Navegación Aérea|archive-url=https://web.archive.org/web/20170804012929/http://www.aena.es/csee/ccurl/660/807/Estadisticas2016.pdf|archive-date=4 August 2017|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

====Նաւահանգիստներ====
&lt;!-- Deleted image removed: [[Image:PortBilbao1.jpg|thumb|200px|left|Port of Bilbao.]] --&gt;
Երկու ամենակարեւոր նաւահանգիստներն են [[Պիլպաոյի նաւահանգիստ]]ը եւ [[Փասայա|Փասայայի նաւահանգիստը]]։ Կան նաեւ ձկնորսական փոքր նաւահանգիստներ, ինչպէս՝ [[Պերմէօ]]ն եւ [[Օնտառոա]]ն։

Պիլպաոյի նաւահանգիստը անհամեմատ ամենակարեւորն է Պասքերու Երկրին եւ հիւսիսային Սպանիոյ մէջ, եւ 38 միլիոն թոնէ աւելի բեռնաշրջանառութեամբ Սպանիոյ չորրորդ ամենակարեւոր նաւահանգիստն է։

Զբօսանաւային բոլոր երթուղիները կը հասնին Պիլպաօ, եւ գոյութիւն ունի Պիլպաօն [[Փորթսմութ]]ի (Միացեալ Թագաւորութիւն) հետ կապող [[լաստանաւ]]ային գիծ մը։

==Խոհանոց==
{{Main|Պասքեան խոհանոց}}

[[Image:Pinchos txaka bonito.jpg|thumb|left|Երկու ''փինչօ'' (pintxo)]]
[[Պասքեան խոհանոց]]ը [[պասքեան մշակոյթ]]ին կարեւոր մասն է։ Խոհարար [[Ֆեռան Ատրիա]]յի կարծիքով, ճաշերու միջին որակի առումով, այսինքն այն բանով, ինչ որ կարելի է գտնել պատահաբար մտած որեւէ վայրի մէջ, [[Սան Սեպասթիան]]ը թերեւս, եւ ամենայն հաւանականութեամբ, աշխարհի լաւագոյն վայրն է։&lt;ref&gt;{{cite news|last=Carlin|first=John|title=Is San Sebastián the best place to eat in Europe?|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2005/mar/13/foodanddrink.shopping2|access-date=9 September 2010|newspaper=The Observer|date=13 March 2005}}&lt;/ref&gt; Ամենէն ժողովրդական ուտեստներն են ծովամթերքը, ձուկը (օրինակ՝ [[Մարմիթաքօ]]ն) եւ «[[Փինչօ]]»ները՝ գինետուներու մէջ մատուցուող փոքր խորտիկներ։

1970-ականներուն Պասքերու Երկրէն կարգ մը խոհարարներ, յատկապէս [[Խուան Մարի Արսաք]]ը եւ [[Փետրօ Սուպիխանա]]ն, գլխաւորեցին խոհարարական յեղափոխութիւն մը՝ Սպանիա փոխադրելով ֆրանսական «նոր խոհանոցի» (''nouvelle cuisine'') սկզբունքները։ Իրականին մէջ, ''[[Միշլէնի ուղեցոյց]]''ին կողմէ 3 աստղով պարգեւատրուած առաջին սպանական ճաշարանը ''Սալաքաին''ն էր, որ պասքեան ճաշարան էր, թէեւ կը գտնուէր Մատրիտի մէջ։ Այսօր Պասքերու Երկիրը, Քաթալոնիոյ հետ միասին, Սպանիոյ այն շրջանն է, ուր Միշլէնի աստղերու խտութիւնը ամենաբարձրն է, եւ ան դարձած է բազմաթիւ ներքին ու միջազգային խոհասէր զբօսաշրջիկներու նախընտրած ուղղութիւն։ Չորս ճաշարաններ կը կրեն 3 աստղ, այսինքն՝ ամենաբարձր կարելի պարգեւը. [[Խուան Մարի Արսաք|Խուան Մարիա Արսաք]] (''Արսաք'' ճաշարան), [[Մարթին Պերասաթեկի]] (''Պերասաթեկի'' ճաշարան), [[Փետրօ Սուպիխանա]] (''Աքելառէ''ի խոհարար) եւ [[Էնեքօ Աչա]] (''Ասուրմենտի'' ճաշարան)։

Ծովեզերեայ Սան Սեպասթիան քաղաքին մէջ կը գտնուի [[Պասքեան խոհարարական կեդրոն]]ը (''Basque Culinary Center''), որ ակադեմական հետազօտական հաստատութիւն է եւ կը կեդրոնանայ խոհարարութեան եւ սննդաբանութեան մարզերուն մէջ բարձրագոյն կրթութեան ու հետազօտութեան վրայ։

Պասքեան խոհանոցը [[Պասքերու Երկրի զբօսաշրջութիւն|Պասքերու Երկիր զբօսաշրջութեան]] պատճառներէն մէկն է, մասնաւորաբար՝ ''փինչօները''։ Ընկերային շփումի ժողովրդական ձեւ մըն է «''ir de pintxos''»ը կամ ''txikiteo''ն, որ գինետունէ գինետուն շրջելու պասքեան տարբերակն է, թէեւ ընդհանրապէս աւելի կիրթ։

==Մարզանք==
[[File:Sara JaI Alai Lapurdi.JPG|thumb|[[Պասքեան փելոթա|Փելոթայի]] ([[խայ ալայ]]) դաշտ մը Սարայի մէջ (Լափուրտի)։]]
[[Պասքեան գիւղական մարզանքներ]]ը, որ [[պասքերէն]] կը կոչուին ''Herri Kirolak'', [[Պասքեր]]ու աւանդական կենցաղին մէջ արմատներ ունեցող մարզական մրցումներու շարք մըն են. օրինակ՝ [[Պասքեան փելոթա]]ն, որ եւրոպական այն խաղերու ընտանիքին պասքեան տարբերակն է, ուր կը մտնեն [[ժը տը փոմ|դասական թենիսը]] եւ [[սքուաշ]]ը։ Պասք խաղացողները, որոնք կը խաղան կա՛մ Սպանիոյ, կա՛մ Ֆրանսայի խումբերուն մէջ, կը տիրապետեն միջազգային մրցումներուն։

Պասքերու Երկիրը նաեւ հայրենիքն է Սպանիոյ ֆութպոլի [[Սպանիոյ ֆութպոլի ախոյեաններու ցանկ|նախկին ախոյեան]] Պիլպաոյի [[Աթլեթիք Պիլպաօ|Աթլեթիք Քլապ]]ին։ Ակումբը ունի խիստ ''[[Քանթերա|cantera]]'' քաղաքականութիւն, այսինքն՝ [[Աթլեթիք Պիլպաոյի խաղացողներու ընտրութեան քաղաքականութիւն|կ'ընդունի միայն այն խաղացողները]], որոնք ծնած կամ մարզուած են [[Պասքերու Երկիր (պատմական շրջան)|Պասքերու Երկրին]] (լայն իմաստով) մէջ։ Աթլեթիքի այս քաղաքականութիւնը չի տարածուիր գլխաւոր մարզիչներուն վրայ, եւ տարբեր ժամանակներ խումբը մարզած են այնպիսի ծանօթ անուններ, ինչպէս՝ [[Հաուըրտ Քենտըլ]]ը եւ [[Եուփ Հայնքես]]ը։ Չնայած ասոր, ակումբը աշխարհահռչակ [[Ռէալ Մատրիտ]]ի եւ [[Պարսելոնա (ֆութպոլի ակումբ)|Պարսելոնա]]յի հետ կը կիսէ բարձրագոյն դասակարգէն երբեք չիջեցուելու պատիւը։&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.spiegel.de/international/europe/athletic-bilbao-how-a-proud-basque-team-is-resisting-globalization-a-546860.html|title=Athletic Bilbao: How a proud Basque team is resisting globalization|first=Walter|last=Mayr|publisher=Der Spiegel|date=11 April 2008|access-date=19 May 2015}}&lt;/ref&gt;

Պասքերու Երկրի միւս խոշոր ակումբն է Սան Սեպասթիանի [[Ռէալ Սոսիետատ]]ը, որ Աթլեթիքի հետ կը մրցի [[պասքեան տերպի]]ին մէջ։ Ռէալ Սոսիետատը նոյն քաղաքականութիւնը կը կիրարկէր մինչեւ 1980-ականներու վերջը, երբ խումբ ընդունեց իրլանտացի [[յարձակող (ֆութպոլ)|յարձակող]] [[Ճոն Օլտրիճ]]ը։ Անկէ ի վեր Ռէալ Սոսիետատը ունեցած է բազմաթիւ օտարերկրացի խաղացողներ։ [[Շապի Ալոնսօ]]ն, որ խաղացած է Ռէալ Սոսիետատի մէջ, դարձաւ միակ պասք խաղացողը, որ շահած է թէ՛ [[Ֆութպոլի աշխարհի գաւաթ|Աշխարհի գաւաթը]], թէ՛ [[ՈՒԵՖԱ-ի Ախոյեաններու լիկա|Ախոյեաններու լիկան]]։ Շրջանին մէջ կը գտնուի նաեւ [[Լա Լիկա]]յի ուրիշ ակումբ մը՝ [[Տեփորթիվօ Ալավէս]]ը։

Բոլոր ժամանակներու ամենանշանաւոր պասք ֆութպոլիստը թերեւս [[Անտոնի Սուպիսառեթա]]ն է, որ Լա Լիկայի մէջ 622 խաղով մասնակցութեան ռեքորտը կը պահէ եւ շահած է առաջնութեան վեց տիտղոս ու [[Եւրոպայի գաւաթ]]ը։ Այսօր ամենածանօթ պասք ֆութպոլիստը Շապի Ալոնսօն է՝ Եւրոպայի երկու ախոյեանութիւններու եւ մէկ Աշխարհի գաւաթի յաղթող, որ խաղացած է Ռէալ Սոսիետատի, Լիվըրփուլի, Ռէալ Մատրիտի եւ [[Պայերն Միւնիխ]]ի մէջ, սակայն 2017-ին աւարտած է խաղացողի ասպարէզը։ Այլ նշանաւոր պասք խաղացողներու կարգին են [[Միքել Արթեթա]]ն, [[Ասիեր Իլյառամենտի]]ն, [[Անտոնի Իրաոլա]]ն, [[Արից Ատուրիս]]ը, [[Միքել Օյարսապալ]]ը, [[Շապի Փրիեթօ]]ն եւ [[Անտեր Էռերա]]ն։ Թէ՛ Աթլեթիքը, թէ՛ Ռէալ Սոսիետատը շահած են Սպանիոյ առաջնութիւնը, նոյնիսկ 1980-ականներու սկիզբը տիրապետելով մրցաշարին, իսկ պասքեան ակումբի մը շահած վերջին տիտղոսը Աթլեթիքի [[Լա Լիկա 1983-1984|1984-ի տիտղոսն]] է։

Միջազգային մակարդակի վրայ պասք խաղացողները յատկապէս աչքի կը զարնէին [[Սպանիոյ ֆութպոլի ազգային հաւաքական|Սպանիոյ հաւաքականներուն]] մէջ մինչեւ Քաղաքացիական պատերազմը. [[1928-ի ամառնային Ողիմպիական խաղեր|1928-ի Ողիմպիական խաղերու]] խումբին բոլոր անդամները, ինչպէս նաեւ [[1920-ի ամառնային Ողիմպիական խաղեր|1920-ի Ողիմպիական խաղերու]] եւ [[1934-ի Ֆութպոլի աշխարհի գաւաթ|1934-ի Աշխարհի գաւաթի]] խումբերուն մեծամասնութիւնը ծնած էին այս շրջանին մէջ։ Գոյութիւն ունի նաեւ [[Պասքերու Երկրի ֆութպոլի հաւաքական|անպաշտօն «ազգային» հաւաքական]] մը, որ ժամանակ առ ժամանակ բարեկամական խաղեր կը խաղայ, սակայն անոր կազմը կը ներառէ աւելի լայն տարածքէն եկած խաղացողներ, ներառեալ Նավառան եւ Ֆրանսական Պասքերու Երկիրը։

Հեծանուարշաւը ժողովրդական մարզաձեւ է Պասքերու Երկրին մէջ։ [[Ապրահամ Օլանօ]]ն շահած է [[Վուելթա ա Էսփանյա]]ն եւ [[Հեծանուարշաւի աշխարհի ախոյեանութիւն|աշխարհի ախոյեանութիւնը]]։ [[UCI WorldTour]]-ի [[Մովիսթար (հեծանուարշաւի խումբ)|Մովիսթար]] խումբը Պասքերու Երկրէն է։&lt;ref&gt;{{cite news|title=2009 Riders and teams Database - Cyclingnews.com |url=http://www.cyclingnews.com/teams/2009/caisse-depargne|access-date=14 August 2009}}&lt;/ref&gt; Նախապէս նաեւ ''Քէս տ'Էփարն'' (Caisse d'Épargne) կոչուած Մովիսթար խումբը իր պատմութիւնը կը սկսի '''Պանեսթօ''' խումբէն, որուն անդամ էր [[Միկել Ինտուրայն]]ը։ Շրջանին մէջ տեղի կ'ունենան [[Պասքերու Երկրի շրջապտոյտ]] փուլային մրցարշաւը եւ [[Քլասիքա տէ Սան Սեպասթիան]] միօրեայ մրցարշաւը։ [[Էուսքալթել-Էուսքատի]] խումբը նոյնպէս մաս կը կազմէր World Tour-ին մինչեւ իր լուծարումը՝ 2014-ին։ Ան Պասքերու Երկրի անպաշտօն ազգային խումբն էր եւ մասամբ կը ֆինանսաւորուէր Պասքեան կառավարութեան կողմէ։ Անոր հեծանուորդները կա՛մ պասք էին, կա՛մ առնուազն մեծցած էին պասքեան հեծանուարշաւի մշակոյթին մէջ, եւ խումբին նախկին անդամները լուրջ մրցակիցներ եղած են ամէն տարի Յուլիսին կայացող [[Թուր տը Ֆրանս]]ին եւ Սեպտեմբերին կայացող Վուելթա ա Էսփանյային մէջ։ Խումբին ղեկավարներու կարգին եղած են այնպիսի հեծանուորդներ, ինչպէս՝ [[Իպան Մայօ]]ն, [[Հայմար Սուպելտիա]]ն, [[Սամուէլ Սանչես]]ը, [[Տավիտ Էչեպառիա]]ն, [[Իկոր Անթոն]]ը, [[Միքել Լանտա]]ն եւ [[Միքել Նիեվէ]]ն։ Խումբը վերակենդանացաւ 2020-ին՝ [[UCI ProTeam]] մակարդակով, երբ Էուսքալթել ընկերութիւնը վերսկսաւ իր հովանաւորութիւնը։

==Նշանաւոր անձինք==
Այս վարչական միաւորէն սերող կարգ մը նշանաւոր Պասքեր.

* [[Ֆրանսիսքօ տէ Վիթորիա]], փիլիսոփայ, որ մշակեց [[արդար պատերազմ]]ի, [[միջազգային իրաւունք]]ի եւ առեւտուրի ազատութեան տեսութիւնները
* [[Խուան Սեպասթիան Էլքանօ]], որ աւարտեց Երկրագունդի շուրջ առաջին նաւարկութիւնը
* [[Իգնատիոս Լոյոլացի]], Յիսուսեաններու միաբանութեան հիմնադիրը
* [[Խուան տէ Օնյաթէ|Տոն Խուան տէ Օնյաթէ]], Մեծ հարթավայրերու եւ Քոլորատօ գետի հետազօտող
* [[Պլաս տէ Լեսօ]], ծովային ռազմագէտ, որ յատկապէս կը յիշուի [[Քարթախենա տէ Ինտիասի ճակատամարտ]]ին կիրարկած պաշտպանողական մարտավարութեամբ
* [[Խորխէ Օթէյսա]] եւ [[Էտուարտօ Չիլյիտա]], քանդակագործներ
* [[:es:Andrés Nagel|Անտրէս Նակել Թեխատա]], արուեստագէտ, քանդակագործ եւ ճարտարապետ
* [[Փաքօ Ռապան]], նորաձեւութեան ձեւաւորող
* [[Քրիսթոպալ Պալենսիակա]], նորաձեւութեան ձեւաւորող
* [[Շապի Ալոնսօ]], [[Միքել Արթեթա]], [[Փաքօ Այեսթարան]], [[Անտոնի Իրաոլա]], [[Ունայ Էմերի]], [[Խուլեն Լոփեթեկի]], [[Խոսէ Լուիս Մենտիլիպար]] եւ [[Միքել Օյարսապալ]], ֆութպոլիստներ
* [[Էտուռնէ Փասապան]], աշխարհի բոլոր տասնչորս ութհազարանոց գագաթները բարձրացած առաջին կինը
* [[Էլենա Արսաք]], աշխարհի լաւագոյն կին խոհարար (2012)
* [[Յոն Քորթախարենա]], մոտել
* [[Խոսէ-Մարիա Քունտին]], արուեստագէտ
* [[Ֆերնանտօ Սավաթեր]], փիլիսոփայ
* [[Միկել տէ Ունամունօ]], էսսեագիր, վիպագիր, բանաստեղծ, թատերագիր եւ փիլիսոփայ
* [[Յոն Ռամ]], կոլֆի խաղացող

==Տե՛ս նաեւ==
* [[Պասքերու Երկիր (պատմական շրջան)]]
* [[Պասքեան դիցաբանութիւն]]
* [[Պասքերու Երկրի ընտանի կենդանիներու ցեղերն ու մշակաբոյսերու տեսակները]]
* [[Անասնապահութիւնը Պասքերու Երկրին մէջ]]
* [[Պասքերու Երկրի խաղողի այգիներ]]

==Ծանօթագրութիւններ==
&lt;references /&gt;

*

==Արտաքին յղումներ==
* [https://en.wikivoyage.org/wiki/Basque_Country Պասքերու Երկիր] Wikivoyage-ի մէջ (անգլերէն)
* [http://www.euskadi.eus/ Պասքեան կառավարութեան պաշտօնական կայքէջը]
* José Aranda Aznar, [http://dialnet.unirioja.es/servlet/articulo?codigo=199623 &quot;La mezcla del pueblo vasco&quot;], en ''Empiria: Revista de metodología de ciencias sociales'', ISSN 1139-5737, Nº 1, 1998, págs. 121-180.
* Pierson, Peter (1999). ''The History of Spain''. Westport, Connecticut: Greenwood Publishing Group. ISBN 0-313-30272-3.
* Trask, Robert Lawrence (1997). ''The History of Basque''. London: Routledge. ISBN 0-415-13116-2

[[Ստորոգութիւն:Սպանիոյ ինքնավար համայնքներ]]
[[Ստորոգութիւն:Պասքերու Երկիր]]</text>
      <sha1>a7jltuzko58aoo0b6xye7n4zj4ucekx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Մարի (դիցուհի)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33542</id>
    <revision>
      <id>255927</id>
      <timestamp>2026-10-08T21:13:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Betty Kilerjian</username>
        <id>83</id>
      </contributor>
      <comment>#WALxEWKE</comment>
      <origin>255927</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6145" sha1="3jnnd3rt1he9niu6r0tvpy18wd5zcy9" xml:space="preserve">'''Մարին''' հին [[Պասքերու Երկիր|պասքեան]] դիցաբանութեան գլխաւոր աստուածուհին է։ Անոր տրուած այլ անուններէն կամ մակդիրներէն են՝ Անպոթոյի Տիրուհի (''Señora de Anboto''), Լեսքունի Եոնա-Կորրի (''Yona-gorri de Leskun'') եւ Աքեթեկիի Կախարդուհի (''Bruja de Aketegi'')՝ ի շարս այլոց&lt;ref name=&quot;ui&quot;&gt;{{cite web|url=https://aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus/es/mari/ar-77955/|title=En la mitología vasca, representación antropomorfa femenina de la Tierra y las fuerzas naturales|last1=Uranga|first1=Hartsuaga|last2=Inazio|first2=Juan|date=2026|website=aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus|ref=I+U|access-date=11 August 2026}}&lt;/ref&gt;։

«Անպոթոյի Տիրուհի» անուան առաջին յայտնի գրաւոր յիշատակութիւնը կը գտնուի Կարլոս Ե.ի ժամանակագիր Էսթեպան դէ Կառիպայի ''Memorial histórico español'' աշխատութեան մէջ&lt;ref&gt;[[Esteban de Garibay Zamalloa]], ''Memorial histórico español: colección de documentos, opúsculos y antigüedades'', Tomo VII.&lt;/ref&gt;։

== Դիցաբանութիւն եւ նկարագրութիւն ==
Մարիի նկարագրութիւնները կը տարբերին։ Սովորաբար կ՚ըսուի, թէ ան կը յայտնուի իբրեւ երկար մազերով գեղեցիկ կին մը, որ երբեմն բոցերով պարուրուած կ՚ըլլայ, երբ երկինքէն կը սաւառնի&lt;ref name=&quot;ui&quot; /&gt;։ Քաքուեթայի մէջ՝ Սուլի մէջ, ան անգղի կերպարանքով կը ներկայանայ&lt;ref&gt;  Arana, Anuntxi. ([2008]). Euskal mitologiaz : jentilak eta kristauak. Elkar &lt;nowiki&gt;ISBN 9788497835695&lt;/nowiki&gt;. PMC 863179178. (kontsulta data: 2018-11-03). 24. or.&lt;/ref&gt;։ Երբեմն զայն կը պատկերացնեն խոյի մը կողքին&lt;ref name=&quot;ui&quot; /&gt;։

Կ՚ըսուի, թէ ան կ՚ապրի Անպոթօ լերան արեւելեան լանջին գտնուող քարայրի մը մէջ, որ կը կոչուի ''Cuava de la Dama''՝ Տիրուհիին քարայրը&lt;ref name=&quot;nat&quot;&gt;''[https://www.spain.info/en/top/discover-magical-legends-natural-spaces-spain/ Urkiola Nature Reserve, Basque Country: the abode of the goddess Mari]''&lt;/ref&gt;։ Ան ամուսնացած է Սուկաար աստուծոյ հետ, որ յայտնի է նաեւ Սուկօ կամ Մախու անուններով&lt;ref name=&quot;ui&quot; /&gt;։

Մարին կը նկատուի Մայր Երկիրի կերպար մը եւ կապուած է նաեւ եղանակին հետ, որուն վրայ, ըստ աւանդութեան, կ՚ազդեն իր գործողութիւններն ու զգացումները։ Օրինակ՝ սաստիկ փոթորիկներ կը յառաջանան, երբ Սուկաար կ՚այցելէ իրեն, ծուխի ամպեր կը բարձրանան, երբ ան կը խոհէ, իսկ երբ կը բարկանայ՝ կարկուտ կու գայ&lt;ref name=&quot;ui&quot; /&gt;։ Անոր ժամանումը կը ծանուցուի որոտումի ձայնով&lt;ref name=&quot;ui&quot; /&gt; կամ Անպոթօ լերան շուրջ ամպերու կուտակումով&lt;ref name=&quot;nat&quot; /&gt;։ Լաւ եղանակ ապահովելու համար Մարիին ընծաներ կը մատուցուին&lt;ref name=&quot;ui&quot; /&gt;։

Կ՚ըսուի նաեւ, թէ ան կը խլէ այն իրերը, որոնց տէրերը եսասիրութենէ մղուած կը ժխտեն անոնց գոյութիւնը&lt;ref name=&quot;ui&quot; /&gt;։ Եթէ մէկը մտնէ անոր քարայրը, պէտք չէ անոր երես դարձնէ․ քարայրէն դուրս պէտք է ելլէ՝ դէպի ետ քալելով&lt;ref name=&quot;ui&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://buber.net/Basque/2020/05/17/basque-fact-of-the-week-mari-the-basque-mother-earth/|title=Basque Fact of the Week: Mari, the Basque Mother Earth|last1=Uberuaga|first1=Blas Pedro|date=17 May 2020|website=Buber's Basque Page|ref=U|access-date=11 August 2026}}&lt;/ref&gt;։

== Ստուգաբանութիւն ==
Կը կարծուի, թէ Մարի անունը «Emari» («ընծայ») կամ «Amari» («մայր» + մասնագիտութիւն նշանակող վերջածանց) բառերու փոփոխուած ձեւն է՝ առաջին ձայնաւորի անկումով։ Մարի եւ Մարիամ անուններուն միջեւ եղած նմանութիւնը կրնայ նպաստած ըլլալ, որ հեթանոսները Մարիի պաշտամունքը յարմարեցնեն եւ որդեգրեն Սուրբ Կոյս Մարիամի քրիստոնէական պաշտամունքը&lt;ref name=&quot;six&quot;&gt;This interpretation is derived from articles in the ''Enciclopedia General Ilustrada del Pais Vasco'' ''[[Encyclopedia Auñamendi]]'', which in turn cites ''Euskalerriaren Yakintza'', Tomo I &quot;Costumbres y supersticiones&quot;, by folklorist [[Resurrección María de Azkue]] (1864-1951). The encyclopedia notes that additional legends were recorded by [[Jose Miguel Barandiaran]] and [[Juan Thalamas Labandibar]].&lt;/ref&gt;։ [[Պասքերէն]]՝ ''Andre Maria'', իսկ Բիսքայայի բարբառով՝ ''Andra Mari''։

== Քրիստոնէացում ==
Մարիի հետ ամէնէն լայնօրէն ընդունուած սինկրետիզմը Սուրբ Կոյս Մարիամի հետ նոյնացումն է։ Մարիամը արդի պասք [[Կաթողիկէութիւն|կաթողիկէներուն]] կողմէ լայնօրէն կը պաշտուի&lt;ref name=&quot;six&quot; /&gt;։Սակայն Ագուաս Սանթասի Սուրբ Մարինան, որ Պասքերու Երկիրին մէջ յարգուած սուրբ մըն է, կը նկատուի Մարիի քրիստոնէացուած տարբերակը։ Պասքուհի կիները Սուրբ Մարինային կը դիմեն՝ անէծքներէ պաշտպանուելու եւ ծննդաբերութեան ընթացքին օգնութիւն ստանալու համար։

== Ծանօթագրութիւններ ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>3jnnd3rt1he9niu6r0tvpy18wd5zcy9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>255931</id>
      <parentid>255927</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T21:17:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Betty Kilerjian</username>
        <id>83</id>
      </contributor>
      <origin>255931</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6207" sha1="1dl1vlgl5wqbm3ivyfmd7iwangvxziq" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Դիցաբանական կերպար}}

'''Մարին''' հին [[Պասքերու Երկիր|պասքեան]] դիցաբանութեան գլխաւոր աստուածուհին է։ Անոր տրուած այլ անուններէն կամ մակդիրներէն են՝ Անպոթոյի Տիրուհի (''Señora de Anboto''), Լեսքունի Եոնա-Կորրի (''Yona-gorri de Leskun'') եւ Աքեթեկիի Կախարդուհի (''Bruja de Aketegi'')՝ ի շարս այլոց&lt;ref name=&quot;ui&quot;&gt;{{cite web|url=https://aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus/es/mari/ar-77955/|title=En la mitología vasca, representación antropomorfa femenina de la Tierra y las fuerzas naturales|last1=Uranga|first1=Hartsuaga|last2=Inazio|first2=Juan|date=2026|website=aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus|ref=I+U|access-date=11 August 2026}}&lt;/ref&gt;։

«Անպոթոյի Տիրուհի» անուան առաջին յայտնի գրաւոր յիշատակութիւնը կը գտնուի Կարլոս Ե.ի ժամանակագիր Էսթեպան դէ Կառիպայի ''Memorial histórico español'' աշխատութեան մէջ&lt;ref&gt;[[Esteban de Garibay Zamalloa]], ''Memorial histórico español: colección de documentos, opúsculos y antigüedades'', Tomo VII.&lt;/ref&gt;։

== Դիցաբանութիւն եւ նկարագրութիւն ==
Մարիի նկարագրութիւնները կը տարբերին։ Սովորաբար կ՚ըսուի, թէ ան կը յայտնուի իբրեւ երկար մազերով գեղեցիկ կին մը, որ երբեմն բոցերով պարուրուած կ՚ըլլայ, երբ երկինքէն կը սաւառնի&lt;ref name=&quot;ui&quot; /&gt;։ Քաքուեթայի մէջ՝ Սուլի մէջ, ան անգղի կերպարանքով կը ներկայանայ&lt;ref&gt;  Arana, Anuntxi. ([2008]). Euskal mitologiaz : jentilak eta kristauak. Elkar &lt;nowiki&gt;ISBN 9788497835695&lt;/nowiki&gt;. PMC 863179178. (kontsulta data: 2018-11-03). 24. or.&lt;/ref&gt;։ Երբեմն զայն կը պատկերացնեն խոյի մը կողքին&lt;ref name=&quot;ui&quot; /&gt;։

Կ՚ըսուի, թէ ան կ՚ապրի Անպոթօ լերան արեւելեան լանջին գտնուող քարայրի մը մէջ, որ կը կոչուի ''Cuava de la Dama''՝ Տիրուհիին քարայրը&lt;ref name=&quot;nat&quot;&gt;''[https://www.spain.info/en/top/discover-magical-legends-natural-spaces-spain/ Urkiola Nature Reserve, Basque Country: the abode of the goddess Mari]''&lt;/ref&gt;։ Ան ամուսնացած է Սուկաար աստուծոյ հետ, որ յայտնի է նաեւ Սուկօ կամ Մախու անուններով&lt;ref name=&quot;ui&quot; /&gt;։

Մարին կը նկատուի Մայր Երկիրի կերպար մը եւ կապուած է նաեւ եղանակին հետ, որուն վրայ, ըստ աւանդութեան, կ՚ազդեն իր գործողութիւններն ու զգացումները։ Օրինակ՝ սաստիկ փոթորիկներ կը յառաջանան, երբ Սուկաար կ՚այցելէ իրեն, ծուխի ամպեր կը բարձրանան, երբ ան կը խոհէ, իսկ երբ կը բարկանայ՝ կարկուտ կու գայ&lt;ref name=&quot;ui&quot; /&gt;։ Անոր ժամանումը կը ծանուցուի որոտումի ձայնով&lt;ref name=&quot;ui&quot; /&gt; կամ Անպոթօ լերան շուրջ ամպերու կուտակումով&lt;ref name=&quot;nat&quot; /&gt;։ Լաւ եղանակ ապահովելու համար Մարիին ընծաներ կը մատուցուին&lt;ref name=&quot;ui&quot; /&gt;։

Կ՚ըսուի նաեւ, թէ ան կը խլէ այն իրերը, որոնց տէրերը եսասիրութենէ մղուած կը ժխտեն անոնց գոյութիւնը&lt;ref name=&quot;ui&quot; /&gt;։ Եթէ մէկը մտնէ անոր քարայրը, պէտք չէ անոր երես դարձնէ․ քարայրէն դուրս պէտք է ելլէ՝ դէպի ետ քալելով&lt;ref name=&quot;ui&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://buber.net/Basque/2020/05/17/basque-fact-of-the-week-mari-the-basque-mother-earth/|title=Basque Fact of the Week: Mari, the Basque Mother Earth|last1=Uberuaga|first1=Blas Pedro|date=17 May 2020|website=Buber's Basque Page|ref=U|access-date=11 August 2026}}&lt;/ref&gt;։

== Ստուգաբանութիւն ==
Կը կարծուի, թէ Մարի անունը «Emari» («ընծայ») կամ «Amari» («մայր» + մասնագիտութիւն նշանակող վերջածանց) բառերու փոփոխուած ձեւն է՝ առաջին ձայնաւորի անկումով։ Մարի եւ Մարիամ անուններուն միջեւ եղած նմանութիւնը կրնայ նպաստած ըլլալ, որ հեթանոսները Մարիի պաշտամունքը յարմարեցնեն եւ որդեգրեն Սուրբ Կոյս Մարիամի քրիստոնէական պաշտամունքը&lt;ref name=&quot;six&quot;&gt;This interpretation is derived from articles in the ''Enciclopedia General Ilustrada del Pais Vasco'' ''[[Encyclopedia Auñamendi]]'', which in turn cites ''Euskalerriaren Yakintza'', Tomo I &quot;Costumbres y supersticiones&quot;, by folklorist [[Resurrección María de Azkue]] (1864-1951). The encyclopedia notes that additional legends were recorded by [[Jose Miguel Barandiaran]] and [[Juan Thalamas Labandibar]].&lt;/ref&gt;։ [[Պասքերէն]]՝ ''Andre Maria'', իսկ Բիսքայայի բարբառով՝ ''Andra Mari''։

== Քրիստոնէացում ==
Մարիի հետ ամէնէն լայնօրէն ընդունուած սինկրետիզմը Սուրբ Կոյս Մարիամի հետ նոյնացումն է։ Մարիամը արդի պասք [[Կաթողիկէութիւն|կաթողիկէներուն]] կողմէ լայնօրէն կը պաշտուի&lt;ref name=&quot;six&quot; /&gt;։Սակայն Ագուաս Սանթասի Սուրբ Մարինան, որ Պասքերու Երկիրին մէջ յարգուած սուրբ մըն է, կը նկատուի Մարիի քրիստոնէացուած տարբերակը։ Պասքուհի կիները Սուրբ Մարինային կը դիմեն՝ անէծքներէ պաշտպանուելու եւ ծննդաբերութեան ընթացքին օգնութիւն ստանալու համար։

== Ծանօթագրութիւններ ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>1dl1vlgl5wqbm3ivyfmd7iwangvxziq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>255932</id>
      <parentid>255931</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T21:19:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Betty Kilerjian</username>
        <id>83</id>
      </contributor>
      <origin>255932</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6454" sha1="467rulcxv5vahaghi5x4uvthrd9ctwl" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Դիցաբանական կերպար}}

'''Մարին''' հին [[Պասքերու Երկիր|պասքեան]] դիցաբանութեան գլխաւոր աստուածուհին է։ Անոր տրուած այլ անուններէն կամ մակդիրներէն են՝ Անպոթոյի Տիրուհի (''Señora de Anboto''), Լեսքունի Եոնա-Կորրի (''Yona-gorri de Leskun'') եւ Աքեթեկիի Կախարդուհի (''Bruja de Aketegi'')՝ ի շարս այլոց&lt;ref name=&quot;ui&quot;&gt;{{cite web|url=https://aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus/es/mari/ar-77955/|title=En la mitología vasca, representación antropomorfa femenina de la Tierra y las fuerzas naturales|last1=Uranga|first1=Hartsuaga|last2=Inazio|first2=Juan|date=2026|website=aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus|ref=I+U|access-date=11 August 2026}}&lt;/ref&gt;։

«Անպոթոյի Տիրուհի» անուան առաջին յայտնի գրաւոր յիշատակութիւնը կը գտնուի Կարլոս Ե.ի ժամանակագիր Էսթեպան դէ Կառիպայի ''Memorial histórico español'' աշխատութեան մէջ&lt;ref&gt;[[Esteban de Garibay Zamalloa]], ''Memorial histórico español: colección de documentos, opúsculos y antigüedades'', Tomo VII.&lt;/ref&gt;։

== Դիցաբանութիւն եւ նկարագրութիւն ==
[[Պատկեր:Cueva de Mari entrada 1.JPG|մինի|''Cuava de la Dama''ի քարայրի մուտքը]]
[[Պատկեր:Anboto, Artaungo sakona desde la cueva de Mari.JPG|մինի|Քարայրէն տեսարան՝ դէպի Անպոթօ լեռը]]
Մարիի նկարագրութիւնները կը տարբերին։ Սովորաբար կ՚ըսուի, թէ ան կը յայտնուի իբրեւ երկար մազերով գեղեցիկ կին մը, որ երբեմն բոցերով պարուրուած կ՚ըլլայ, երբ երկինքէն կը սաւառնի&lt;ref name=&quot;ui&quot; /&gt;։ Քաքուեթայի մէջ՝ Սուլի մէջ, ան անգղի կերպարանքով կը ներկայանայ&lt;ref&gt;  Arana, Anuntxi. ([2008]). Euskal mitologiaz : jentilak eta kristauak. Elkar &lt;nowiki&gt;ISBN 9788497835695&lt;/nowiki&gt;. PMC 863179178. (kontsulta data: 2018-11-03). 24. or.&lt;/ref&gt;։ Երբեմն զայն կը պատկերացնեն խոյի մը կողքին&lt;ref name=&quot;ui&quot; /&gt;։

Կ՚ըսուի, թէ ան կ՚ապրի Անպոթօ լերան արեւելեան լանջին գտնուող քարայրի մը մէջ, որ կը կոչուի ''Cuava de la Dama''՝ Տիրուհիին քարայրը&lt;ref name=&quot;nat&quot;&gt;''[https://www.spain.info/en/top/discover-magical-legends-natural-spaces-spain/ Urkiola Nature Reserve, Basque Country: the abode of the goddess Mari]''&lt;/ref&gt;։ Ան ամուսնացած է Սուկաար աստուծոյ հետ, որ յայտնի է նաեւ Սուկօ կամ Մախու անուններով&lt;ref name=&quot;ui&quot; /&gt;։

Մարին կը նկատուի Մայր Երկիրի կերպար մը եւ կապուած է նաեւ եղանակին հետ, որուն վրայ, ըստ աւանդութեան, կ՚ազդեն իր գործողութիւններն ու զգացումները։ Օրինակ՝ սաստիկ փոթորիկներ կը յառաջանան, երբ Սուկաար կ՚այցելէ իրեն, ծուխի ամպեր կը բարձրանան, երբ ան կը խոհէ, իսկ երբ կը բարկանայ՝ կարկուտ կու գայ&lt;ref name=&quot;ui&quot; /&gt;։ Անոր ժամանումը կը ծանուցուի որոտումի ձայնով&lt;ref name=&quot;ui&quot; /&gt; կամ Անպոթօ լերան շուրջ ամպերու կուտակումով&lt;ref name=&quot;nat&quot; /&gt;։ Լաւ եղանակ ապահովելու համար Մարիին ընծաներ կը մատուցուին&lt;ref name=&quot;ui&quot; /&gt;։

Կ՚ըսուի նաեւ, թէ ան կը խլէ այն իրերը, որոնց տէրերը եսասիրութենէ մղուած կը ժխտեն անոնց գոյութիւնը&lt;ref name=&quot;ui&quot; /&gt;։ Եթէ մէկը մտնէ անոր քարայրը, պէտք չէ անոր երես դարձնէ․ քարայրէն դուրս պէտք է ելլէ՝ դէպի ետ քալելով&lt;ref name=&quot;ui&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://buber.net/Basque/2020/05/17/basque-fact-of-the-week-mari-the-basque-mother-earth/|title=Basque Fact of the Week: Mari, the Basque Mother Earth|last1=Uberuaga|first1=Blas Pedro|date=17 May 2020|website=Buber's Basque Page|ref=U|access-date=11 August 2026}}&lt;/ref&gt;։

== Ստուգաբանութիւն ==
Կը կարծուի, թէ Մարի անունը «Emari» («ընծայ») կամ «Amari» («մայր» + մասնագիտութիւն նշանակող վերջածանց) բառերու փոփոխուած ձեւն է՝ առաջին ձայնաւորի անկումով։ Մարի եւ Մարիամ անուններուն միջեւ եղած նմանութիւնը կրնայ նպաստած ըլլալ, որ հեթանոսները Մարիի պաշտամունքը յարմարեցնեն եւ որդեգրեն Սուրբ Կոյս Մարիամի քրիստոնէական պաշտամունքը&lt;ref name=&quot;six&quot;&gt;This interpretation is derived from articles in the ''Enciclopedia General Ilustrada del Pais Vasco'' ''[[Encyclopedia Auñamendi]]'', which in turn cites ''Euskalerriaren Yakintza'', Tomo I &quot;Costumbres y supersticiones&quot;, by folklorist [[Resurrección María de Azkue]] (1864-1951). The encyclopedia notes that additional legends were recorded by [[Jose Miguel Barandiaran]] and [[Juan Thalamas Labandibar]].&lt;/ref&gt;։ [[Պասքերէն]]՝ ''Andre Maria'', իսկ Բիսքայայի բարբառով՝ ''Andra Mari''։

== Քրիստոնէացում ==
Մարիի հետ ամէնէն լայնօրէն ընդունուած սինկրետիզմը Սուրբ Կոյս Մարիամի հետ նոյնացումն է։ Մարիամը արդի պասք [[Կաթողիկէութիւն|կաթողիկէներուն]] կողմէ լայնօրէն կը պաշտուի&lt;ref name=&quot;six&quot; /&gt;։Սակայն Ագուաս Սանթասի Սուրբ Մարինան, որ Պասքերու Երկիրին մէջ յարգուած սուրբ մըն է, կը նկատուի Մարիի քրիստոնէացուած տարբերակը։ Պասքուհի կիները Սուրբ Մարինային կը դիմեն՝ անէծքներէ պաշտպանուելու եւ ծննդաբերութեան ընթացքին օգնութիւն ստանալու համար։

== Ծանօթագրութիւններ ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>467rulcxv5vahaghi5x4uvthrd9ctwl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>255933</id>
      <parentid>255932</parentid>
      <timestamp>2026-10-08T21:21:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Betty Kilerjian</username>
        <id>83</id>
      </contributor>
      <origin>255933</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6653" sha1="q3leg9yw8yh4n2lu7ztkf9vhwv2k0ty" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Դիցաբանական կերպար}}

'''Մարին''' հին [[Պասքերու Երկիր|պասքեան]] դիցաբանութեան գլխաւոր աստուածուհին է։ Անոր տրուած այլ անուններէն կամ մակդիրներէն են՝ Անպոթոյի Տիրուհի (''Señora de Anboto''), Լեսքունի Եոնա-Կորրի (''Yona-gorri de Leskun'') եւ Աքեթեկիի Կախարդուհի (''Bruja de Aketegi'')՝ ի շարս այլոց&lt;ref name=&quot;ui&quot;&gt;{{cite web|url=https://aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus/es/mari/ar-77955/|title=En la mitología vasca, representación antropomorfa femenina de la Tierra y las fuerzas naturales|last1=Uranga|first1=Hartsuaga|last2=Inazio|first2=Juan|date=2026|website=aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus|ref=I+U|access-date=11 August 2026}}&lt;/ref&gt;։

«Անպոթոյի Տիրուհի» անուան առաջին յայտնի գրաւոր յիշատակութիւնը կը գտնուի Կարլոս Ե.ի ժամանակագիր Էսթեպան դէ Կառիպայի ''Memorial histórico español'' աշխատութեան մէջ&lt;ref&gt;[[Esteban de Garibay Zamalloa]], ''Memorial histórico español: colección de documentos, opúsculos y antigüedades'', Tomo VII.&lt;/ref&gt;։

== Դիցաբանութիւն եւ նկարագրութիւն ==
[[Պատկեր:Cueva de Mari entrada 1.JPG|մինի|''Cuava de la Dama''ի քարայրի մուտքը]]
[[Պատկեր:Anboto, Artaungo sakona desde la cueva de Mari.JPG|մինի|Քարայրէն տեսարան՝ դէպի Անպոթօ լեռը]]
Մարիի նկարագրութիւնները կը տարբերին։ Սովորաբար կ՚ըսուի, թէ ան կը յայտնուի իբրեւ երկար մազերով գեղեցիկ կին մը, որ երբեմն բոցերով պարուրուած կ՚ըլլայ, երբ երկինքէն կը սաւառնի&lt;ref name=&quot;ui&quot; /&gt;։ Քաքուեթայի մէջ՝ Սուլի մէջ, ան անգղի կերպարանքով կը ներկայանայ&lt;ref&gt;  Arana, Anuntxi. ([2008]). Euskal mitologiaz : jentilak eta kristauak. Elkar &lt;nowiki&gt;ISBN 9788497835695&lt;/nowiki&gt;. PMC 863179178. (kontsulta data: 2018-11-03). 24. or.&lt;/ref&gt;։ Երբեմն զայն կը պատկերացնեն խոյի մը կողքին&lt;ref name=&quot;ui&quot; /&gt;։

Կ՚ըսուի, թէ ան կ՚ապրի Անպոթօ լերան արեւելեան լանջին գտնուող քարայրի մը մէջ, որ կը կոչուի ''Cuava de la Dama''՝ Տիրուհիին քարայրը&lt;ref name=&quot;nat&quot;&gt;''[https://www.spain.info/en/top/discover-magical-legends-natural-spaces-spain/ Urkiola Nature Reserve, Basque Country: the abode of the goddess Mari]''&lt;/ref&gt;։ Ան ամուսնացած է Սուկաար աստուծոյ հետ, որ յայտնի է նաեւ Սուկօ կամ Մախու անուններով&lt;ref name=&quot;ui&quot; /&gt;։

Մարին կը նկատուի Մայր Երկիրի կերպար մը եւ կապուած է նաեւ եղանակին հետ, որուն վրայ, ըստ աւանդութեան, կ՚ազդեն իր գործողութիւններն ու զգացումները։ Օրինակ՝ սաստիկ փոթորիկներ կը յառաջանան, երբ Սուկաար կ՚այցելէ իրեն, ծուխի ամպեր կը բարձրանան, երբ ան կը խոհէ, իսկ երբ կը բարկանայ՝ կարկուտ կու գայ&lt;ref name=&quot;ui&quot; /&gt;։ Անոր ժամանումը կը ծանուցուի որոտումի ձայնով&lt;ref name=&quot;ui&quot; /&gt; կամ Անպոթօ լերան շուրջ ամպերու կուտակումով&lt;ref name=&quot;nat&quot; /&gt;։ Լաւ եղանակ ապահովելու համար Մարիին ընծաներ կը մատուցուին&lt;ref name=&quot;ui&quot; /&gt;։

Կ՚ըսուի նաեւ, թէ ան կը խլէ այն իրերը, որոնց տէրերը եսասիրութենէ մղուած կը ժխտեն անոնց գոյութիւնը&lt;ref name=&quot;ui&quot; /&gt;։ Եթէ մէկը մտնէ անոր քարայրը, պէտք չէ անոր երես դարձնէ․ քարայրէն դուրս պէտք է ելլէ՝ դէպի ետ քալելով&lt;ref name=&quot;ui&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://buber.net/Basque/2020/05/17/basque-fact-of-the-week-mari-the-basque-mother-earth/|title=Basque Fact of the Week: Mari, the Basque Mother Earth|last1=Uberuaga|first1=Blas Pedro|date=17 May 2020|website=Buber's Basque Page|ref=U|access-date=11 August 2026}}&lt;/ref&gt;։

== Ստուգաբանութիւն ==
Կը կարծուի, թէ Մարի անունը «Emari» («ընծայ») կամ «Amari» («մայր» + մասնագիտութիւն նշանակող վերջածանց) բառերու փոփոխուած ձեւն է՝ առաջին ձայնաւորի անկումով։ Մարի եւ Մարիամ անուններուն միջեւ եղած նմանութիւնը կրնայ նպաստած ըլլալ, որ հեթանոսները Մարիի պաշտամունքը յարմարեցնեն եւ որդեգրեն Սուրբ Կոյս Մարիամի քրիստոնէական պաշտամունքը&lt;ref name=&quot;six&quot;&gt;This interpretation is derived from articles in the ''Enciclopedia General Ilustrada del Pais Vasco'' ''[[Encyclopedia Auñamendi]]'', which in turn cites ''Euskalerriaren Yakintza'', Tomo I &quot;Costumbres y supersticiones&quot;, by folklorist [[Resurrección María de Azkue]] (1864-1951). The encyclopedia notes that additional legends were recorded by [[Jose Miguel Barandiaran]] and [[Juan Thalamas Labandibar]].&lt;/ref&gt;։ [[Պասքերէն]]՝ ''Andre Maria'', իսկ Բիսքայայի բարբառով՝ ''Andra Mari''։

== Քրիստոնէացում ==
Մարիի հետ ամէնէն լայնօրէն ընդունուած սինկրետիզմը Սուրբ Կոյս Մարիամի հետ նոյնացումն է։ Մարիամը արդի պասք [[Կաթողիկէութիւն|կաթողիկէներուն]] կողմէ լայնօրէն կը պաշտուի&lt;ref name=&quot;six&quot; /&gt;։Սակայն Ագուաս Սանթասի Սուրբ Մարինան, որ Պասքերու Երկիրին մէջ յարգուած սուրբ մըն է, կը նկատուի Մարիի քրիստոնէացուած տարբերակը։ Պասքուհի կիները Սուրբ Մարինային կը դիմեն՝ անէծքներէ պաշտպանուելու եւ ծննդաբերութեան ընթացքին օգնութիւն ստանալու համար։

== Ծանօթագրութիւններ ==
&lt;references /&gt;
[[Ստորոգութիւն:Պասքերու երկիր]]
[[Ստորոգութիւն:Աստուածներ այբբենական կարգով]]
[[Ստորոգութիւն:Բանահիւսութիւն]]</text>
      <sha1>q3leg9yw8yh4n2lu7ztkf9vhwv2k0ty</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Կաղապար:U</title>
    <ns>10</ns>
    <id>33543</id>
    <revision>
      <id>255928</id>
      <timestamp>2026-10-08T21:14:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Asorev</username>
        <id>12580</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «[[User:{{{1&lt;noinclude&gt;|Example&lt;/noinclude&gt;}}}|{{&lt;includeonly&gt;safesubst:&lt;/includeonly&gt;#if:{{{2|}}}|{{{2}}}|{{{1&lt;noinclude&gt;|Example&lt;/noinclude&gt;}}}}}]]&lt;noinclude&gt; {{documentation}} &lt;/noinclude&gt;»:</comment>
      <origin>255928</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="190" sha1="dzqz6ow958gy7nfcl4fk91l28pg1ob6" xml:space="preserve">[[User:{{{1&lt;noinclude&gt;|Example&lt;/noinclude&gt;}}}|{{&lt;includeonly&gt;safesubst:&lt;/includeonly&gt;#if:{{{2|}}}|{{{2}}}|{{{1&lt;noinclude&gt;|Example&lt;/noinclude&gt;}}}}}]]&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dzqz6ow958gy7nfcl4fk91l28pg1ob6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Պիսքայ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33544</id>
    <revision>
      <id>255937</id>
      <timestamp>2026-10-09T11:57:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ShahenWasHere</username>
        <id>140</id>
      </contributor>
      <comment>#WALxEWKE</comment>
      <origin>255937</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="59832" sha1="jwt6jo8v9ttbosbkay60ah3h1g6kmow" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = Պիսքայ
| native_name = ''Bizkaia'' (պասքերէն)&lt;br&gt;''Vizcaya'' (սպաներէն)
| official_name = Պիսքայի պատմական տարածք
| type = [[Սպանիոյ նահանգներ|Նահանգ]]
| image = 
| alt = 
| caption = 
| image_flag = Bandera de Vizcaya.svg
| flag_size = 
| flag_alt = Պիսքայի դրօշը
| image_shield = Coat of Arms of Biscay.svg
| shield_size = 
| shield_alt = Պիսքայի զինանշանը
| motto = 
| image_map = Biscay in Spain (plus Canarias).svg
| map_alt = 
| map_caption = Պիսքայ նահանգին դիրքը Սպանիոյ մէջ
| coordinates = {{Coord|region:ES-BI_type:adm1st|format=dms|display=inline,title}}
| coor_pinpoint = 
| subdivision_type = Երկիր
| subdivision_name = [[Սպանիա]]
| subdivision_type1 = [[Սպանիոյ ինքնավար համայնքներ|Ինքնավար համայնք]]
| subdivision_name1 = [[Պասքերու Երկիր (ինքնավար համայնք)|Պասքերու Երկիր]]
| seat_type = Մայրաքաղաք
| seat = [[Պիլպաօ]]
| area_total_km2 = 2215.55
| area_footnotes = &lt;ref name=&quot;area&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.ign.es/web/ign/portal/ane-datos-geograficos|title=Información Geográfica Destacada|trans-title=Geographical information data|lang=es|publisher=[[Instituto Geográfico Nacional (Spain)|IGN]]}}&lt;/ref&gt;
| population_as_of = 2025
| population_footnotes = &lt;ref name=&quot;population&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.ine.es/dynt3/inebase/en/index.htm?padre=10607&amp;capsel=11555|title=Annual population census 2021-2025|publisher=[[National Statistics Institute (Spain)|INE]]}}&lt;/ref&gt;
| area_rank = [[Սպանիոյ նահանգներու դասակարգումներ|Սպանիոյ մէջ 48-րդ]]
| population_total = 1167233
| population_note = 
| utc_offset = +1
| population_rank = [[Սպանիոյ նահանգներու դասակարգումներ|Սպանիոյ մէջ 11-րդ]]
| population_density_km2 = auto
| population_demonyms = պիսքայեցի, {{lang|eu|bizkaitar(ra)}}, {{lang|es|vizcaíno/a}}
| custom_label1_sec1 = [[Պաշտօնական լեզու|Պաշտօնական լեզուներ]]
| custom_data1_sec1 = [[պասքերէն]]&lt;br&gt;[[սպաներէն]]
| custom_label2_sec1 = 
| custom_data2_sec1 = 
| custom_label_sec2 = Խորհրդարան
| custom_data_sec2 = [[Ընդհանուր ժողովներ (Պասքերու Երկիր)|Ընդհանուր ժողովներ]]
| custom_label1_sec2 = [[Երեսփոխաններու համագումար (Սպանիա)|Աթոռներ համագումարին մէջ]]
| custom_data1_sec2 = 8
| custom_label2_sec2 = [[Սպանիոյ ծերակոյտ|Աթոռներ ծերակոյտին մէջ]]
| custom_data2_sec2 = 4
| custom_label3_sec2 = [[Ընդհանուր ժողովներ (Պասքերու Երկիր)|Պիսքայի Ընդհանուր ժողովներ]]
| custom_data3_sec2 = 51
| utc_offset_DST = +2
| postal_code_type = 
| postal_code = 48
| leader_title = Ընդհանուր երեսփոխան
| leader_name = [[Էլիշապեթէ Էչանոպէ]]
| leader_party = [[Պասք ազգայնական կուսակցութիւն|PNV]]
| website = [https://www.bizkaia.eus/ Պիսքայի Ֆուէրային վարչութիւն]
| footnotes = Պաշտօնական ամբողջական անուններ՝ ''Bizkaiko Lurralde Historikoa'' ([[պասքերէն]]) եւ ''Territorio Histórico de Bizkaia'' (սպաներէն)
}}

'''Պիսքայ նահանգը''' ({{langx|eu|Bizkaia}} {{IPA|eu|bis̻kai.a|}}; {{langx|es|link=no|Vizcaya}} {{IPA|es|biθˈkaʝa|}}) [[Պասքերու Երկիր (ինքնավար համայնք)|Պասքերու ինքնավար համայնքի]] նահանգ մըն է եւ հին [[Պիսքայի տիրութիւն|Պիսքայի տիրութեան]] ժառանգորդը։ Ան կը գտնուի իր անունը կրող [[Պիսքայեան ծոց|ծոցին]] հարաւային ափին։ Անոր մայրաքաղաքն ու ամենամեծ քաղաքը [[Պիլպաօ]]ն է։

Նահանգը Սպանիոյ ամենանշանաւոր եւ ամենաբարգաւաճ նահանգներէն է։ Միջնադարէն ի վեր ան պատմականօրէն Ատլանտեան ովկիանոսի առեւտրական կարեւոր կեդրոն մըն էր, իսկ աւելի ուշ դարձաւ [[Իպերական թերակղզի|Իպերական թերակղզիի]] ամենամեծ արդիւնաբերական եւ ելեւմտական կեդրոններէն մէկը։ 1970-ական թուականներու ընթացքին տեղի ունեցած ընդարձակ ապաարդիւնաբերականացումէն ի վեր տնտեսութիւնը աւելի կը յենի [[ծառայութիւններու ոլորտ]]ին վրայ։

1,167,233 բնակչութեամբ ան Սպանիոյ 11-րդ ամենաբազմամարդ նահանգն է։ Անոր տարածքը 2,215.55 քառակուսի քիլոմեթր է, որ բոլոր նահանգներուն մէջ 4-րդ ամենափոքրն է, ուստի բնակչութեան խտութիւնը մօտ 527 բնակիչ է քառակուսի քիլոմեթրին։ Այս ցուցանիշով զայն կը գերազանցեն միայն [[Մատրիտի համայնք|Մատրիտ]]ն ու [[Պարսելոնա (նահանգ)|Պարսելոնա]]ն։&lt;ref name=&quot;population&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;area&quot; /&gt;

==Ստուգաբանութիւն==
Լեզուաբանները ([[Քոլտօ Միչելենա]] եւ ուրիշներ) կ՚ընդունին, որ ''Bizkaia''ն ազգակից է «ցած լեռնակատար» կամ «բարձունք» նշանակող ''bizkar'' բառին (բաղդատել [[Աքիթէն]]ի [[Պիսքառոս]]ին հետ)։ Տեղանունին երկու տարբերակներն ալ լաւ վկայուած են թէ՛ ամբողջ [[Պասքերու Երկիր (մեծ շրջան)|Պասքերու Երկրին]] մէջ, թէ՛ անկէ դուրս։ 1141-ին [[Սան Սեպասթիան]]ի Իկելտօ լերան համար վկայուած է ''Iheldo bizchaya'' ձեւը։&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Michelena |first=Luis |title=Apellidos Vascos |publisher=Editorial Txertoa |year=1997 |location=San Sebastián |pages=75–76 |isbn=84-7148-008-5 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |title=Toponimia: Bizkaia |newspaper=Noticias de Gipuzkoa |pages=&quot;Ortzadar&quot;, 08 |date=2010-05-08 |url=http://www.noticiasdegipuzkoa.com/ |access-date=2010-05-08 |archive-date=2010-05-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100507203216/http://www.noticiasdegipuzkoa.com/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== Անուններ ==

=== ''Bizkaia'' ===
''Bizkaia''ն պաշտօնական անունն է եւ կը գործածուի պաշտօնական փաստաթուղթերու ու համազգային լրատուամիջոցներու մէջ։ Նոյն անունը կը գործածուի նաեւ [[Սպանիոյ սահմանադրութիւն|Սպանիոյ սահմանադրութեան]] եւ [[Պասքերու Երկրի ինքնավարութեան կանոնադրութիւն (1979)|Պասքերու Երկրի ինքնավարութեան կանոնադրութեան]] պասքերէն տարբերակներուն մէջ։

''Bizkaia''ն սպաներէնով կամ պասքերէնով միակ պաշտօնական անունն է, որ պատմական տարածքին համար հաստատած են նահանգին [[Ընդհանուր ժողովներ (Պասքերու Երկիր)|Ընդհանուր ժողովները]] եւ սպանական օրէնքները։

=== ''Vizcaya'' ===
''Vizcaya''ն անունին [[սպաներէնացում|սպաներէնացուած]] ձեւն է, որ կը գործածուի ոչ պաշտօնական փաստաթուղթերու մէջ, ինչպէս կը յանձնարարէ [[Սպանական թագաւորական ակադեմիա]]ն։ Ան նաեւ համապաշտօնական անունն է, որ կը գործածուի սահմանադրութեան եւ Պասքերու Երկրի ինքնավարութեան կանոնադրութեան սպաներէն տարբերակներուն մէջ։

== Պատմութիւն ==
Պիսքայ բնակուած է միջին [[հին քարի դար|փալէոլիթ]]էն ի վեր, ինչպէս կը վկայեն անոր բազմաթիւ քարայրներուն մէջ գտնուած [[հնագիտութիւն|հնագիտական]] մնացորդներն ու [[քարայրային որմնանկարչութիւն|քարայրային որմնանկարները]]։ [[Հռոմէական կայսրութիւն|Հռոմէական]] ներկայութիւնը շրջանին վրայ քիչ ազդեցութիւն ունեցաւ,&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.eke.eus/en/kultura/basque-country/history/garai_erromanoa |title=The Romans influence }}&lt;/ref&gt; եւ [[պասքերէն]]ն ու աւանդութիւնները գոյատեւած են մինչեւ այսօր։

Ըստ Անթոն Էրքորեքայի՝&lt;ref&gt;Anton Erkoreka, ''Los Vikingos en Euskal Herria'', Bilbao, 1995&lt;/ref&gt; [[վիքինկներ]]ը հոն առեւտրական յենակէտ մը ունէին, ուրկէ վտարուեցան մինչեւ 825։ ''Mundaka''ն հաւանաբար վիքինկեան անուն է, իսկ [[Մունտաքա]]յի [[ռիա]]ն (ողողուած գետաբերանը) դէպի [[Էպրօ]] գետը, եւ անոր վերջաւորութեան՝ [[Միջերկրական ծով]]ն ու առեւտուրը տանող ամենադիւրին ճամբան է։

Պիսքայ այդ անունով առաջին անգամ կը յիշատակուի ([[լատիներէն]]՝ ''Bizkai'' եւ ''Bizcai'' ձեւերով) 9-րդ դարու վերջաւորութեան ''[[Ալֆոնսօ Գ.-ի տարեգրութիւն]]''ին մէջ, որ կը պատմէ [[Ալֆոնսօ Ա. Աստուրիացի|Ալֆոնսօ Ա.-ի]] հրամանով վերաբնակեցուած շրջաններուն մասին, եւ թէ ինչպէս «իրենց իսկ տիրապետութեան տակ գտնուող» կարգ մը տարածքներ, որոնց կարգին՝ Պիսքայ, չազդուեցան այդ վերաբնակեցումներէն։ Պիսքայ դարձեալ կը յիշատակուի 10-րդ դարու ''[[Códice de Roda]]''յին մէջ, որ կը պատմէ [[Սանչօ Ա. Փամփլոնացի|Փամփլոնայի Սանչօ Ա.-ի]] դուստր Վելասքիթայի եւ [[Ալավա]]յի կոմս [[Մունիօ Վելաս]]ի՝ Պիսքայի մէջ կայացած ամուսնութեան մասին։ 1070-ին ան արձանագրուած է Մունտաքայի ռիային վրայ գտնուող ''Bickaga''յի վանքին ի նպաստ նուիրատուութեան արձանագրութեան մը մէջ։&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Erkoreka Barrena |first1=Anton |title=El proceso de poblamiento de la costa vizcaína en la Alta Edad Media y el nacimiento de sus puertos |journal=Zainak |date=2007 |page=319 |url=https://core.ac.uk/outputs/11502884/}}&lt;/ref&gt;

Ուստի կը նկատուի, որ այդ շրջանին Պիսքայ [[Նաւառայի թագաւորութիւն|Նաւառայի թագաւորութեան]] իշխանութեան տակ էր։&lt;ref name=&quot;history1&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.bizkaia.net/Kultura/gaztea/pdf/senorio_fuero_iglesia_reyes.pdf |title=Bizkaia y el Señorío |author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt; |website=Website of the Bizkaia Government |publisher=Diputación Foral de Bizkaia |access-date=2013-06-23 }}&lt;/ref&gt; Ապա ան դարձաւ ինքնավար եւ ի վերջոյ, որպէս [[Պիսքայի տիրութիւն]], մաս կազմեց [[Գասթիլիայի թագ]]ին։

[[Նոր ժամանակներ|Նոր ժամանակներուն]] նահանգը դարձաւ առեւտրական եւ արդիւնաբերական կարեւոր շրջան մը։ Անոր գլխաւոր նաւահանգիստը՝ [[Պիլպաոյի նաւահանգիստ|Պիլպաոյինը]], շուտով դարձաւ Գասթիլիայի գլխաւոր դարպասը դէպի Եւրոպա։ Աւելի ուշ, 19-րդ եւ 20-րդ դարերուն, բարձրորակ երկաթաքարի առատութիւնը եւ [[ճորտութիւն|աւատական դասակարգերու]] բացակայութիւնը նպաստեցին արագ արդիւնաբերականացման։

===Հին քարի դար===

====Միջին փալէոլիթ====
Պիսքայի մէջ մարդկային բնակութեան առաջին վկայութիւնները ([[նէանտերթալեան մարդ|նէանտերթալեան մարդիկ]]) կը պատկանին նախապատմութեան այս շրջանին։ [[Մուսթերեան մշակոյթ|Մուսթերեան]] առարկաներ գտնուած են Պիսքայի երեք վայրերու մէջ՝ Պենթա Լափեռա (Քառանցա), Քուրցիա (Կեչօ) եւ Մուրուա (Տուրանկոալտէա)։

====Ուշ փալէոլիթ====
[[File:Santimamine-Santimamiñe.JPG|thumb|Սանթիմամինիէ քարայրին մուտքը, Պուսթուրիալտէա։]]
[[Շաթելփերոնեան մշակոյթ]]ը (որ սովորաբար դարձեալ կ՚առնչուի նէանտերթալեան մարդոց հետ) կը հանդիպի [[Սանթիմամինիէ]] քարայրին մէջ (Քորթեզուպի)։

[[Անատոմիապէս արդի մարդ|Անատոմիապէս արդի մարդոց]] (''[[Homo sapiens|H. sapiens]]'') ամենակարեւոր բնակավայրերը կարելի է նկատել հետեւեալները.

* [[Օրինեաքեան մշակոյթ]]՝ Պենթա Լափեռա, Քուրցիա եւ Լումենչա (Լեքեյթիօ)
* [[Կրավեթեան մշակոյթ]]՝ Սանթիմամինիէ, Պոլինքոպա (Տուրանկոալտէա) եւ Աչուռա (Մարքինա)
* [[Սոլիւթրեան մշակոյթ]]՝ Սանթիմամինիէ եւ Պոլինքոպա
* [[Մակտալենեան մշակոյթ]]՝ Սանթիմամինիէ եւ Լումենչա

Կայ նաեւ [[ուշ փալէոլիթի արուեստ|փալէոլիթեան արուեստ]]։ Պենթա Լափեռա քարայրը ունի ամենահին որմնանկարները, հաւանաբար օրինեաքեան կամ սոլիւթրեան շրջանէն։ Պատկերուած կենդանիներն են պիզոնն ու արջը, վերացական նշաններու հետ միասին։ Արենազայի (Կալտամէս) եւ Սանթիմամինիէի որմնանկարները ստեղծուած են աւելի ուշ շրջաններուն (մակտալենեան)։ Արենազայի մէջ գերիշխող պատկերը էգ եղջերուներն են, իսկ Սանթիմամինիէի մէջ կան պիզոններ, ձիեր, այծեր եւ եղջերուներ։

====Էփիփալէոլիթ====
Պիսքայի մէջ այս շրջանին (որ երբեմն ''[[միջին քարի դար]]'' ալ կը կոչուի) կը գերիշխէ [[Ազիլեան մշակոյթ]]ը։ Գործիքները կը փոքրանան ու աւելի կը կատարելագործուին, եւ թէեւ որսորդութիւնը կը շարունակուի, ձկնորսութիւնն ու ծովային բերքերու հաւաքումը աւելի կարեւոր կը դառնան. կան նաեւ վայրի պտուղներու սպառման վկայութիւններ։ [[Սանթիմամինիէ]]ն այս շրջանի ամենակարեւոր վայրերէն մէկն է։ Ուրիշներ են [[Արենազա]]ն, [[Աչեթա]]ն (Սանթիմամինիէէն ոչ հեռու), [[Լումենչա]]ն եւ մօտակայ [[Ուրթիակա]]ն, Սանթա Քաթալինան, ինչպէս նաեւ [[Պոլինքոպա]]ն ու անոր դրացի [[Սիլիպրանքա]]ն։

===Նոր քարի դար===
Թէեւ Պասքերու Երկրին մէջ [[նոր քարի դար|նեոլիթեան]] շփումի առաջին վկայութիւնները կարելի է թուագրել Ք.Ա. 4-րդ հազարամեակին, միայն 3-րդ հազարամեակի սկիզբը շրջանը աստիճանաբար եւ առանց արմատական փոփոխութիւններու ընդունեց երկրագործութեան եւ ոչխարի ընտելացման նուաճումները։ Պիսքայ այս փոփոխութենէն առանձնապէս չազդուեցաւ, եւ այս շրջանին համար կարելի է յիշել միայն երեք վայր՝ Արենազա, Սանթիմամինիէ եւ Քոպէակա (Էա)։ Ընդունուած նորութիւնները սկզբնապէս կարծես սահմանափակուած էին ոչխարով, ընտանի այծով եւ շատ սակաւ [[խեցեգործութիւն|խեցեղէնով]]։

Նեոլիթեան արհեստագիտութիւններուն հետ միասին հասաւ նաեւ [[մեծաքարային կառոյցներ|մեծաքարային մշակոյթը]]։ Մինչեւ մօտ. Ք.Ա. 1500 ան թաղման ամենատարածուած ձեւն էր (պարզ [[տոլմէն]])։

===Պղնձաքարի դար եւ Պրոնզի դար===
Թէեւ բնակչութեան աճին հետ բացօթեայ բնակավայրերը սկսան տարածուիլ, Պիսքայի մէջ [[պղնձաքարի դար]]ուն եւ [[Պրոնզի դար]]ուն մարդիկ տակաւին կը գործածէին քարայրներ եւ բնական ապաստարաններ։ Որսը դարձաւ սպիտակուցի նուազ կարեւոր աղբիւր, քանի որ մարդիկ կը յենէին ոչխարներու, այծերու եւ կարգ մը [[խոշոր եղջերաւոր անասուններ|խոշոր եղջերաւորներու]] վրայ։ Մետաղէ գործիքները աւելի տարածուեցան, բայց քարէ գործիքներ ալ կը գործածուէին։

Խեցեղէնի տեսակները մեծ շարունակականութիւն ցոյց տուին (առանց զարդանախշի), մինչեւ որ յայտնուեցաւ [[զանգակաձեւ գաւաթներու մշակոյթ|զանգակաձեւ գաւաթը]]։

Այս շրջանի վայրերը այժմ կը տարածուին Պիսքայի ամբողջ տարածքին վրայ, որոնց շատերը բացօթեայ բնակավայրեր են, սակայն հին քարի դարու ամենակարեւոր քարայրները եւս տակաւին կը գործածուին։

=== Երկաթի դար ===
Այս շրջանին համար քիչ վայրեր ճշդուած են։ Քարայրները մեծ մասամբ լքուած են, սակայն տակաւին կարգ մը մնացորդներ կը պարունակեն։ Նախապատմութեան գլխաւոր քարայրները (Արենազա, Սանթիմամինիէ, Լումենչա) տակաւին բնակուած էին։

===Հռոմէական շրջան===
[[File:Forua, poblado romano.JPG|thumb|Հռոմէական աւանի մնացորդներ Ֆորուայի մէջ։]]
Հռոմէացի աշխարհագէտները այսօր Պիսքայ կոչուող տարածքին մէջ ճշդած են երկու ցեղ՝ ''[[Քարիսթիներ|Caristii]]''ները եւ ''[[Աուտրիկոններ|Autrigones]]''ները։ Քարիսթիները կը բնակէին Պիսքայի կորիզին մէջ, Պիլպաոյի գետաբերանէն արեւելք, եւ կը տարածուէին նաեւ հիւսիսային [[Ալավա|Արապա]]յի եւ [[Կիփուզքոա]]յի կարգ մը շրջաններու վրայ՝ մինչեւ Տեպա գետը։ Աուտրիկոնները կը բնակէին Պիսքայի եւ Արապայի ամենաարեւմտեան մասին մէջ եւ կը տարածուէին նաեւ [[Քանթապրիա]]յի, [[Պուրկոս (նահանգ)|Պուրկոսի]] եւ [[Լա Ռիոխա (ինքնավար համայնք)|Լա Ռիոխայի]] նահանգներուն վրայ։ Տեղանուններու, պատմական եւ հնագիտական վկայութիւններու հիմամբ կը կարծուի, որ այս ցեղերը [[պասքերէն]] կը խօսէին։&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.gara.net/idatzia/20060616/art169077.php |title=Euskalherria.com - GARA - Paperezkoa:20060616 - los textos hallados en Iruña-Veleia están escritos &quot;inequívocamente&quot; en euskara |access-date=6 October 2006 |archive-date=2007-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070106022222/http://www.gara.net/idatzia/20060616/art169077.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Պասքերէնի [[պիսքայեան բարբառ]]ին սահմանները կարծես կը համընկնին քարիսթեան տարածքին սահմաններուն, բացի այն շրջաններէն, որոնք կորսնցուցած են հին լեզուն։

Պասքական տարածքին ոչ մէկ մասին մէջ ([[Աքիթէն]]էն զատ) հռոմէական գրաւման դէմ դիմադրութիւն չէ արձանագրուած մինչեւ ուշ աւատացման շրջանը։ Հռոմէական աղբիւրները շրջանին մէջ կը յիշատակեն քանի մը քաղաքներ, որոնց կարգին՝ ''Flaviobriga'' եւ ''Portus Amanus'', թէեւ անոնց տեղը ճշդուած չէ։ [[Կերնիքա]]յի մօտ գտնուող [[Ֆորուա]]յի վայրը տուած է հռոմէական ներկայութեան հնագիտական վկայութիւններ։&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.gara.net/idatzia/20060616/art169085.php |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070312054054/http://www.gara.net/idatzia/20060616/art169085.php |archivedate=2007-03-12 |date=2006-06-16 |title=Los arqueólogos sacan a la luz en Forua una secuencia histórica de dos mil años |quote=Las excavaciones realizadas en la iglesia de San Martín de Tours, muy próxima al Poblado Romano de Forua, han superado todas las expectativas que tenían los arqueólogos de la Diputación Foral. En el interior de este templo ubicado en el corazón de Urdaibai se ha hallado la necrópolis más importante de Bizkaia, con un centenar de tumbas, y uno de los conjuntos arqueológicos con la secuencia histórica más completa: desde la época Romana (siglo I d.C.) hasta la actualidad. }}&lt;/ref&gt;

Ուշ հռոմէական շրջանին, Պասքերու Երկրի մնացեալ մասին հետ միասին, Պիսքայ կարծես ապստամբած է հռոմէական տիրապետութեան եւ [[աւատատիրութիւն|աւատատիրութեամբ]] կազմակերպուող աճող հասարակութեան դէմ։

=== Միջնադար ===
Վաղ [[միջնադար]]ուն Պիսքայի պատմութիւնը կարելի չէ զատել ամբողջ Պասքերու Երկրի պատմութենէն։ Շրջանը ''de facto'' անկախ էր, թէեւ [[վեստգոթեր]]ն ու [[Ֆրանքական թագաւորութիւն|ֆրանքերը]] ժամանակ առ ժամանակ փորձեցին հաստատել իրենց տիրապետութիւնը։ Վեստգոթերու եւ պասքերու բախումները սովորաբար վերջիններուն պարտութեամբ կ՚աւարտէին։ Վեստգոթերը աւելի ուշ [[Վիթորիա-Կասթէյզ|Վիթորիա]] քաղաքը դարձած վայրին մէջ հաստատեցին ծայրամասային յենակէտ մը, որպէսզի դիմագրաւեն ներխուժումներն ու պասքերուն գաղթը հիւսիսի ծովափնեայ շրջաններէն։

905-ին լէոնեան տարեգրութիւնները առաջին անգամ [[Փամփլոնայի թագաւորութիւն]]ը կը սահմանեն որպէս բոլոր արեւմտեան [[Պասքերու Երկիր (ինքնավար համայնք)|պասքական նահանգները]], ինչպէս նաեւ [[Լա Ռիոխա (ինքնավար համայնք)|Ռիոխայի]] շրջանը ընդգրկող պետութիւն։ Աւելի ուշ Պիսքայ կազմելիք տարածքները մաս կը կազմէին այդ պետութեան։

[[File:Portugalete Casa Torre Lope Garcia de Salazar.jpg|thumb|Լոփէ Կարսիա տէ Սալասարի (1399-1476) յուշարձանը իր աշտարակատուներէն մէկուն դիմաց, Փորթուկալեթէ։]]
11-րդ եւ 12-րդ դարերուն նոր անկախացած [[Գասթիլիայի թագաւորութիւն|Գասթիլիայի թագաւորութեան]] եւ Փամփլոնա-Նաւառայի միջեւ բախումներուն ընթացքին գասթիլեանները ստացան Լա Ռիոխայի բազմաթիւ հողատէրերու աջակցութիւնը, որոնք կը ձգտէին գասթիլեան աւատական իրաւունքով ամրապնդել իրենց կալուածները։ Այս գասթիլիամէտ տէրերը կ՚առաջնորդուէին [[Առոյի տոհմ]]ին կողմէ, որուն ի վերջոյ շնորհուեցաւ նորաստեղծ Պիսքայի իշխանութիւնը։ Պիսքայ սկզբնապէս կազմուած էր [[Ուրիպէ]]ի, [[Պուսթուրիա]]յի, [[Մարքինա]]յի, [[Զորնոցա]]յի եւ [[Առաթիայի հովիտ|Առաթիայի]] հովիտներէն, ինչպէս նաեւ քանի մը աւաններէ եւ [[Օրտունիա|Ուրտունիա]] քաղաքէն։ Յստակ չէ, թէ ե՛րբ տեղի ունեցաւ ասիկա, սակայն աւանդութիւնը կ՚ըսէ, որ Ինիկօ Լոփես 1043-ին եղաւ առաջին [[Պիսքայի տէր]]ը։

Տիրութեան տիտղոսը ժառանգեցին Ինիկօ Լոփեսի յետնորդները, մինչեւ որ 1370-ին ժառանգութեամբ անցաւ [[Խուան Ա. Գասթիլիացի|Գասթիլիայի Խուան Ա.-ին]]։ Ան դարձաւ Գասթիլիայի թագաւորին տիտղոսներէն մէկը։ Այդ օրէն ի վեր ան կապուած մնաց թագին՝ նախ Գասթիլիայի, ապա [[Քարլոս Ե. (Սրբազան Հռոմէական կայսր)|Քարլոս Ա.-էն]] սկսեալ՝ ''Սպանիոյ'' թագին, որպէս Գասթիլիայի թագին տիրակալ։ Տիտղոսը պայմանաւորուած էր տիրոջ երդումով՝ պաշտպանելու եւ պահպանելու [[ֆուէրօ]]ն (նաւառական եւ պասքական սովորութային իրաւունքէն սերող պիսքայեան օրէնքները), որ կը հաստատէր, թէ տիրութեան գերիշխանութեան տէրերը պիսքայեցիներն են, եւ թէ անոնք, գոնէ տեսականօրէն, կրնային մերժել տէրը։

Տէրերը, իսկ աւելի ուշ թագաւորները կու գային կանոնադրութիւններուն հաւատարմութեան երդում տալու [[Կերնիքայի ծառ|Կերնիքայի կաղնիին]] առջեւ, ուր կը նստի տիրութեան ժողովը։

===Նոր ժամանակներ===
[[File:Bilbao1575.jpg|thumb|200px|Պիլպաօ (1575)։]]
[[File:Bilbao Begoña-Galeria.jpg|thumb|200px|Տունը, ուր վիրաւորուեցաւ [[քարլիզմ|քարլիսթ]] զօրավար [[Թոմաս տէ Սումալաքառեկի]], եւ [[Պեկոնիայի տաճար]]ը 1835-ին, Պիլպաոյի պաշարումէն ետք։]]
[[File:GernikakoArbola-improved.jpg|thumb|Պատմական [[Կերնիքայի ծառ|Կերնիքայի կաղնին]], պասքական հաստատութիւններու խորհրդանիշը։]]
Նոր ժամանակներուն առեւտուրը մեծ կարեւորութիւն ստացաւ, մանաւանդ [[Պիլպաոյի նաւահանգիստ]]ին համար, որուն թագաւորները 1511-ին արտօնութիւններ շնորհեցին [[Սպանական կայսրութիւն|Սպանական կայսրութեան]] նաւահանգիստներուն հետ առեւտուր ընելու։ Պիլպաօ արդէն Գասթիլիայի գլխաւոր նաւահանգիստն էր, ուրկէ [[բուրդ]] կը փոխադրուէր [[Ֆլանտրիա]], եւ այլ ապրանքներ կը ներածուէին։

1628-ին [[Տուրանկօ (Պիսքայ)|Տուրանկոյի]] առանձին տարածքը միացուեցաւ Պիսքայի։ Նոյն դարուն տարբեր թուականներու միացուեցան նաեւ Պիսքայէն արեւմուտք գտնուող, այսպէս կոչուած ''կանոնադրեալ'' համայնքները, որոնք դարձան Պիսքայի ուրիշ ստորաբաժանում մը՝ [[Էնքարթեռի|Էնքարթասիոնէս]] (''Enkarterriak'')։

Ծովափնեայ աւանները ունէին իրենց սեփական զգալի նաւատորմը, որ գլխաւորաբար ձկնորսութեամբ եւ առեւտուրով կը զբաղէր։ [[Կիփուզքոա]]յի եւ [[Լապուռ]]ի այլ պասքական աւաններուն հետ միասին անոնք մեծապէս պատասխանատու էին [[Պիսքայեան ծոց]]ին մէջ [[հիւսիսատլանտեան կէտ]]երու առեւտրական բնաջնջման,&lt;ref&gt;{{Cite web|url = https://www.narwc.org/history.html |title = history |publisher = NORTH ATLANTIC RIGHT WHALE CONSORTIUM |accessdate = 2026-02-14}}&lt;/ref&gt; ինչպէս նաեւ [[Նիւֆաունտլենտ եւ Լապրատոր|Նիւֆաունտլենտի]] մէջ եւրոպացիներու առաջին, անկայուն բնակավայրին։ Անոնք այլ պետութիւններու, մանաւանդ Անգլիոյ հետ առանձին դաշնագիրներ կնքեցին։&lt;ref&gt;{{Cite web|url = https://www.heritage.nl.ca/articles/exploration/basque-whaling-red-bay.php |title = Basque Whaling in Red Bay, Labrador |publisher = Newfoundland and Labrador Heritage |author = Jaime O'Leary |date = 1997 |accessdate = 2026-02-14}}&lt;/ref&gt;

[[Նափոլէոնեան պատերազմներ]]էն ետք Պիսքայի եւ միւս պասքական նահանգներուն ինքնակառավարումը վտանգուեցաւ արդէն ազատական դարձած սպանական ''[[Cortes Generales|Cortes]]''-ին կողմէ։ Գահին համար տարբեր թեկնածուներ պաշտպանող հակադիր խմբաւորումներուն հետ միասին ֆուէրային իրաւունքները պահպանելու այս ձգտումը նպաստեց իրարու յաջորդած [[Քարլիսթական պատերազմներ]]ուն։ Պիսքայի կառավարութիւնը եւ միւս պասքական նահանգները սատարեցին [[Սպանիոյ ինֆանթ Քարլոս, Մոլինայի կոմս|Քարլոս Ե.-ին]], որ կը ներկայացնէր աւանդութիւնը պահպանող միահեծան միապետ մը։

Սակայն աւաններէն շատեր, մանաւանդ Պիլպաօ, կը պաշտպանէին [[Մատրիտ]]ի ազատական կառավարութիւնը։ Ի վերջոյ հակաքարլիսթներուն յաղթանակով պատերազմները յանգեցան Պիսքայի եւ միւս նահանգներուն վայելած լայն ինքնավարութեան [[Սպանիոյ մէջ պասքական ինքնավարութեան վերջը|իրարու յաջորդող կրճատումներուն]]։

1850-ական թուականներուն Պիսքայի մէջ յայտնաբերուեցան բարձրորակ երկաթի ընդարձակ պաշարներ։ Ասիկա մեծ օտարերկրեայ ներդրումներ բերաւ, գլխաւորաբար Անգլիայէն եւ Ֆրանսայէն։ Այս պաշարներու շահագործումը աւելի մեծ արդիւնաբերականացման յանգեցաւ, որ Պիսքայը դարձուց Սպանիոյ ամենահարուստ նահանգներէն մէկը։ [[Արդիւնաբերական յեղափոխութիւն|Արդիւնաբերականացման]] հետ միասին հարստութեան նոր աղբիւրներէն զարգացան կարեւոր պուրժուա ընտանիքներ, ինչպէս Իպառաները, Չավառիները եւ [[Լուիս Լեսամա Լեկիսամոն Սակարմինակա|Լեսամա-Լեկիսամոնները]]։ Ստեղծուեցան արդիւնաբերական ([[Iberdrola]], [[Altos Hornos de Vizcaya]]) եւ ելեւմտական ([[Banco Bilbao Vizcaya Argentaria]], BBVA) մեծ խումբերը։

====20-րդ դար====
[[Սպանիոյ Երկրորդ Հանրապետութիւն|Սպանիոյ Երկրորդ Հանրապետութեան]] օրօք նահանգը կառավարեց [[Պասք ազգայնական կուսակցութիւն]]ը (PNV)։ Երբ 1936-ին բռնկեցաւ [[Սպանիոյ քաղաքացիական պատերազմ]]ը, Պիսքայ սատարեց հանրապետական կողմին՝ [[Ֆրանսիսքօ Ֆրանքօ]]յի բանակին ու գաղափարախօսութեան դէմ։ Շուտով Հանրապետութիւնը ճանչցաւ Պասքերու Երկրի ինքնավարութեան կանոնադրութիւնը։ Քանի որ անոր մեծ մասերը ֆաշիսթական վերահսկողութեան տակ էին, առաջին, կարճատեւ Պասքերու ինքնավար համայնքը իշխանութիւն ունէր միայն Պիսքայի եւ մօտակայ քանի մը գիւղերու վրայ։

Երբ ֆաշիսթական բանակը Նաւառայէն դէպի արեւմուտք կը յառաջանար, Պիլպաոյի շուրջ ծրագրուեցան ու կառուցուեցան պաշտպանական կառոյցներ, որոնք կոչուեցան Երկաթէ գօտի։ Սակայն պատասխանատու ճարտարագէտը՝ [[Խոսէ Կոյքոէչեա]], անցաւ ազգայնական (ֆրանքոյական) ճամբարը, ինչ որ անաւարտ պաշտպանական կառոյցները քիչ արժէքաւոր դարձուց։ 1937-ին Ֆրանքոյի հրամանատարութեան տակ գործող գերմանական օդանաւերը [[Կերնիքայի ռմբակոծում|աւերեցին պատմական Կերնիքա քաղաքը]], քանի մը շաբաթ առաջ աւելի նուազ սաստկութեամբ ռմբակոծելէ ետք Տուրանկօն։ Քանի մը ամիս ետք Պիլպաօ ինկաւ ֆաշիսթներուն ձեռքը։ Պասքական բանակը ([[Eusko Gudarostea]]) նահանջեց Պիսքայի սահմաններէն դուրս՝ Սանթոնիա։ Հոն անոնք անձնատուր եղան իտալական ուժերուն ([[Սանթոնիայի համաձայնագիր]]), սակայն իտալացիները զանոնք յանձնեցին Ֆրանքոյին։ Այլ հանրապետական ուժեր անձնատուր ըլլալը նկատեցին պասքերուն դաւաճանութիւնը։

Ֆրանքոյի բռնապետութեան օրօք Պիսքայ եւ Կիփուզքոա (միայն այս երկուքը) իրենց ընդդիմութեան պատճառով յայտարարուեցան «դաւաճան նահանգներ» եւ զրկուեցան ինքնակառավարման որեւէ ձեւէ։ Միայն 1975-ին Ֆրանքոյի մահէն ետք [[Սպանիոյ անցումը ժողովրդավարութեան|Սպանիոյ մէջ վերականգնուեցաւ ժողովրդավարութիւնը]]։ 1978-ի սահմանադրութիւնը ընդունեց պասքական յատուկ օրէնքները ([[ֆուէրօ]]ները), եւ 1979-ին հաստատուեցաւ Կերնիքայի կանոնադրութիւնը, որով Պիսքայ, [[Ալավա|Արապա]] եւ [[Կիփուզքոա]] կազմեցին սեփական խորհրդարան ունեցող [[Պասքերու Երկիր (ինքնավար համայնք)|Պասքերու Երկիր]] ինքնավար համայնքը։ Այս վերջին ժողովրդավարական շրջանին Պասք ազգայնական կուսակցութեան թեկնածուները հետեւողականօրէն շահած են Պիսքայի ընտրութիւնները։ Վերջերս ֆուէրային օրէնքը փոփոխուեցաւ, որպէսզի տարածուի աւաններուն եւ Ուրտունիա քաղաքին վրայ, որոնք նախապէս միշտ կը կիրարկէին սպանական ընդհանուր [[քաղաքացիական իրաւունք]]ը։

== Աշխարհագրութիւն ==
[[File:Gaztelugatxe Connected.jpg|thumb|200px|[[Կազթելուկաչէ]], [[Պերմեօ]]։]]
[[File:Urkiola.jpg|thumb|200px|[[Ունչիլայց]]ը [[Ուրքիոլա]]յի լեռնաշղթային մէջ։]]
[[File:Bizkaiako kosta 2.gif|thumb|200px|Պիսքայի ափը [[Էլանչոպէ]]էն դէպի արեւելք։]]
Պիսքայ արեւմուտքէն կը սահմանակցի [[Քանթապրիա]] համայնքին եւ [[Պուրկոս (նահանգ)|Պուրկոսի նահանգին]] ([[Գասթիլիա եւ Լէօն]] համայնքին մէջ), արեւելքէն՝ [[Կիփուզքոա]] պասքական նահանգին, հարաւէն՝ [[Ալավա]]յին, իսկ հիւսիսէն՝ Քանթապրիական ծովուն ([[Պիսքայեան ծոց]])։ [[Օրտունիա]]ն (''Urduña'') Պիսքայէն անջատ տարածք մըն է, որ կը գտնուի Ալավայի եւ Պուրկոսի նահանգներուն միջեւ։

===Կլիմայ===
Կլիման [[ովկիանոսային կլիմայ|ովկիանոսային]] է՝ տարին բոլոր բարձր տեղումներով եւ չափաւոր ջերմաստիճաններով, որոնք կը նպաստեն փարթամ բուսականութեան աճին։ Ջերմաստիճանները աւելի ծայրայեղ են ներքին Պիսքայի բարձրադիր հողերուն վրայ, ուր ձմրան ձիւնը աւելի յաճախակի է։ Գլխաւոր քաղաքին՝ Պիլպաոյի միջին առաւելագոյն ջերմաստիճանը կը տատանի Յունուարին 13 °C-էն մինչեւ Օգոստոսին 26 °C։&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.aemet.es/en/serviciosclimaticos/datosclimatologicos/valoresclimatologicos?l=1082&amp;k=pva |title=Standard climate values for Bilbao |publisher=Aemet.es |access-date=2015-11-29 |archive-date=2015-07-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150723075414/http://www.aemet.es/en/serviciosclimaticos/datosclimatologicos/valoresclimatologicos?l=1082&amp;k=pva |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Գլխաւոր յատկանիշներ ===
Նահանգին գլխաւոր աշխարհագրական յատկանիշներն են.

* Հարաւային բարձր լեռնաշղթաները, որոնք մաս կը կազմեն [[Պասքական լեռներ]]ուն եւ կը կազմեն անընդհատ արգելք մը, որուն լեռնանցքները ծովու մակերեսէն 600 մեթրէն ցած չեն։ Անոնք Ատլանտեան եւ Միջերկրականի աւազաններուն [[ջրբաժան]]ն են։ Արեւմուտքէն արեւելք այս լեռնաշղթաները կը բաժնուին Օրտունթէի (Զալամա, 1390 մ), Սալպատայի (1100 մ), [[Կորպէա]]յի (1481 մ) եւ [[Ուրքիոլա]]յի ([[Անպոթօ]], 1331 մ)։
* Միջին հատուածը, որ կը գրաւեն գլխաւոր գետերուն հովիտները՝ [[Ներվիոն]], [[Իպայզապալ]] եւ [[Քատակուա]]։ Քատակուան Օրտունթէէն կը հոսի արեւմուտքէն արեւելք, Ներվիոնը՝ Օրտունիայէն հարաւէն հիւսիս, իսկ Իպայզապալը՝ Ուրքիոլայէն արեւելքէն արեւմուտք։ [[Առաթիա (գետ)|Առաթիա գետը]] Կորպէայէն կը հոսի դէպի հիւսիս եւ կը միանայ Իպայզապալին։ Իւրաքանչիւր հովիտ բաժնուած է լեռներով, ինչպէս [[Կանեքոկորթա]]ն (998 մ)։ Այլ լեռներ, ինչպէս [[Օյզ]]ը, գլխաւոր հովիտները կը բաժնեն հիւսիսային հովիտներէն։ Հիւսիսային գետերն են Արթիպայը, Լէան, Օքան եւ Պութրոնը։
* Ափը. անոր գլխաւոր յատկանիշներն են [[Պիլպաոյի գետաբերան]]ը, ուր գլխաւոր գետերը կը հանդիպին ծովուն, եւ [[Կերնիքա]]յի գետաբերանը ([[Ուրտայպայ]])։ Ափը սովորաբար բարձր է՝ ժայռապատերով, փոքր ծովախորշերով ու ծոցակներով։

== Ժողովրդագրութիւն ==
{{Historical populations|1842|98697|1857|160579|1877|195864|1887|234880|1900|307607|1910|352058|1920|421264|1930|482603|1940|510590|1950|554302|1960|751014|1970|1041461|1981|1189278|1991|1155106|2001|1122637|2011|1156190|2021|1153635|source=[[Սպանիոյ վիճակագրութեան ազգային հիմնարկ|INE]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=INEbase. Alterations to the municipalities in the Population Censuses since 1842|url=https://www.ine.es/intercensal/intercensal.do|publisher=[[National Statistics Institute (Spain)|INE]]}}&lt;/ref&gt;}}

2025-ի տուեալներով բնակչութիւնը 1,167,233 է, որուն 48.4 տոկոսը արական սեռի է, իսկ 51.6 տոկոսը՝ իգական։ Անչափահասները կը կազմեն բնակչութեան 14.6 տոկոսը, իսկ տարեցները՝ 24.7 տոկոսը։&lt;ref name=&quot;population&quot; /&gt;

2021-ի հարցախոյզի մը համաձայն՝ բնակչութեան 30.6 տոկոսը [[պասքերէն]] կը խօսէր։&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://basquetribune.com/the-basque-language-gains-speakers-but-no-surge-in-usage/ |title=The Basque Language Gains Speakers, but No Surge in Usage – Basque Tribune |access-date=2023-12-30 |archive-date=2023-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231230023936/https://basquetribune.com/the-basque-language-gains-speakers-but-no-surge-in-usage/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Գաղթականութիւն ===
2025-ի տուեալներով գաղթականները կը կազմեն բնակչութեան 13.9 տոկոսը։ Ծննդավայրի ամենամեծ հինգ օտար երկիրներն են [[Գոլոմպիա]]ն, [[Մարոք]]ը, [[Վենեզուելա]]ն, [[Պոլիվիա]]ն եւ [[Նիքարակուա]]ն։&lt;ref name=&quot;population&quot; /&gt;

=== Ամենամեծ քաղաքներ եւ աւաններ ===
{{Largest cities|country=Պիսքայ նահանգին|stat_ref=[[Սպանիոյ վիճակագրութեան ազգային հիմնարկ|INE]] - 2025&lt;ref name=&quot;population&quot;/&gt;|list_by_pop=|kind=համայնքներ|city_1=Պիլպաօ|pop_1=350,975|city_2=Պարաքալտօ|pop_2=103,084|city_3=Կեչօ|pop_3=75,967|city_4=Սանթուրցի|pop_4=46,530|city_5=Փորթուկալեթէ|pop_5=44,864|city_6=Պասաուրի|pop_6=40,262|city_7=Լեյոա|pop_7=32,708|city_8=Տուրանկօ|pop_8=30,181|city_9=Սեսթաօ|pop_9=28,473|city_10=Կալտաքաօ|pop_10=24,767|city_11=Էրանտիօ|pop_11=24,721|city_12=Ամորեպիեթա-Էչանօ|pop_12=19,639|city_13=Մունկիա|pop_13=18,135|city_14=Պերմեօ|pop_14=17,116|city_15=Կերնիքա-Լումօ|pop_15=17,081|city_16=Էրմուա|pop_16=15,560|city_17=Սոփելա|pop_17=15,040|city_18=Էչեպառի|pop_18=12,035|city_19=Առիկոռիակա|pop_19=11,938|city_20=Վայէ տէ Թրափակա-Թրափակարան|pop_20=11,795}}

== Կառավարում ==
Պիսքայի, որպէս [[Պասքերու Երկիր (ինքնավար համայնք)|Պասքերու Երկրի]] պատմական տարածքի, կառավարութիւնն ու ֆուէրային հաստատութիւններն են ''[[Ընդհանուր ժողովներ (Պասքերու Երկիր)|Juntas Generales de Vizcaya]]''ն (Պիսքայի Ընդհանուր ժողովներ) եւ Պիսքայի Ֆուէրային վարչութիւնը։

=== Ընդհանուր ժողովներ ===
[[File:Bizkaiko Foru Aldundia.jpg|thumb|250px|Ֆուէրային վարչութեան շէնքը [[Պիլպաօ]]յի մէջ։]]

Պիսքայի [[Ընդհանուր ժողովներ (Պասքերու Երկիր)|Ընդհանուր ժողովները]] միապալատ ժողով մըն են, որ նահանգին մէջ կանոնադրական իրաւասութիւն ունի։ Անոր անդամները, որոնք կը կոչուին ''apoderados'' (լիազօրներ), կ՚ընտրուին [[համընդհանուր ընտրական իրաւունք]]ով։ Ընտրութիւնները տեղի կ՚ունենան չորս տարին անգամ մը։

2015-ի ընտրութիւններէն ետք Ընդհանուր ժողովներուն կազմը հետեւեալն է.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://m24hauteskundeak.naiz.eus/index.php?herrialdea=bizkaia |title=M24: Hauteskundeak |publisher=naiz.info |date=2015-05-24 |language=eu |access-date=2015-06-10 |archive-date=2020-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201126213049/https://m24hauteskundeak.naiz.eus/index.php?herrialdea=bizkaia |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ 2015-ի Ընդհանուր ժողովներու ընտրութիւններ
|-----
! Կուսակցութիւն
! Լիազօրներ
|-----
| bgcolor=&quot;#32CD32&quot; | '''[[Պասք ազգայնական կուսակցութիւն]]'''
| 23
|-----
| bgcolor=&quot;#7CFC00&quot; | '''[[Պիլտու]]'''
| 11
|-----
| bgcolor=&quot;#FF6347&quot; | '''[[Պասքերու Երկրի ընկերվարական կուսակցութիւն-Պասքերու Երկրի ձախ]]'''
| 7
|-----
| bgcolor=&quot;#9955BB&quot; | '''[[Փոտեմոս (Սպանիա)|Փոտեմոս]]'''
| 6
|-----
| bgcolor=&quot;#1E90FF&quot; | '''[[Ժողովրդական կուսակցութիւն (Սպանիա)|Ժողովրդական կուսակցութիւն]]'''
| 4
|-----
|}

=== Ֆուէրային վարչութիւն ===
Ֆուէրային վարչութիւնը Պիսքայի մէջ գործադիր դեր եւ կարգաւորիչ իրաւասութիւն ունի։ Ան կը բաղկանայ Ընդհանուր երեսփոխանէն եւ միւս երեսփոխաններէն։ Ընդհանուր երեսփոխանը կ՚ընտրուի Ընդհանուր ժողովներուն կողմէ. ներկայիս այդ պաշտօնը կը վարէ Ունայ Ռեմենթերիան ([[Պասք ազգայնական կուսակցութիւն|PNV]])։&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://web.bizkaia.eus/eu/ahaldun-nagusia |title=Ahaldun Nagusia - Bizkaia.eus |website=web.bizkaia.eus |language=eu-ES |access-date=21 August 2018 |archive-date=21 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180821223401/http://web.bizkaia.eus/eu/ahaldun-nagusia |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Վարչական բաժանումներ ===
[[File:Comarcas de Bizkaia.png|thumb|right|250px|Պիսքայի շրջաններուն կամ ''comarca''-ներուն քարտէսը։]]
[[File:Vizcaya - Mapa municipal.svg|250px|thumb|Պիսքայի ներկայ համայնքներուն քարտէսը։]]

==== Պատմական ====
Պատմականօրէն Պիսքայ բաժնուած էր ''merindad''-ներու (պասքերէն՝ ''eskualdeak''), որոնք երկու խումբ կը կազմէին՝ հիմնադիր եւ աւելի ուշ միացուած։

Հիմնադիրներն էին (''թիւը ցոյց կու տայ անոնց դիրքը քարտէսին վրայ'').

* [[Ուրիպէ]]&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;
* [[Պուսթուրիա]]&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
* [[Մարքինա]]&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;
* [[Պետիա (Սպանիա)|Պետիա]]&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt;
* [[Ամորեպիեթա-Էչանօ|Ամորեպիեթա]] (նաեւ՝ Զորնոցա)&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt;
* Առաթիա&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;

Աւելի ուշ միացուածներ.

* [[Տուրանկօ (Պիսքայ)|Տուրանկօ]]
* [[Էնքարթեռի]]
* [[Օրոզքօ]]
* [[Օրտունիա]]
* Կարգ մը այլ անկախ քաղաքներ եւ աւաններ։

==== Արդի ====
{{Main|Պիսքայի համայնքներու ցանկ}}
Ներկայիս Պիսքայ բաժնուած է 7 [[Սպանիոյ շրջաններ|''comarca''-ներու]] կամ շրջաններու, որոնցմէ իւրաքանչիւրը ունի իր կեդրոնը, ստորաբաժանումներն ու համայնքները. համայնքներուն ընդհանուր թիւը 113 է։

Շրջաններն են.
* [[Մեծ Պիլպաօ]], որ սովորաբար կը բաժնուի ենթաշրջաններու.
** [[Պիլպաօ]]
** [[Ձախ ափ (Պիսքայ)|Ձախ ափ]]
** [[Ուրիպէ-Քոսթա]]
** [[Չորիեռի]]
** [[Հեկօ Ուրիպէ]]
* [[Մունկիալտէա]]
* [[Էնքարթեռի]]
* [[Պուսթուրիալտէա]]
* [[Տուրանկալտէա]]
* [[Լէա-Արթիպայ]]
* [[Առաթիա-Ներպիոյ]]

Համայնքներն են.

&lt;div style=&quot;column-width:18em&quot;&gt;
*[[Ապատինիօ]]
*[[Ապանթօ ի Սիերվանա-Ապանթօ Զիերպենա]]
*[[Ախանկիզ]]
*[[Ալոնսոթեկի]]
*[[Ամորեպիեթա-Էչանօ]]
*[[Ամորոթօ]]
*[[Արաքալտօ]]
*[[Արանցազու]]
*[[Արեացա]]
*[[Առանքուտիակա]]
*[[Առացու]]
*[[Առիեթա]]
*[[Առիկոռիակա]]
*[[Արթէա]]
*[[Արցենթալէս]]
*[[Աչոնտօ]]
*[[Աուլեսթի]]
*[[Պաքիօ]]
*[[Պալմասետա]]
*[[Պարաքալտօ]]
*[[Պառիքա]]
*[[Պասաուրի]]
*[[Պետիա (Սպանիա)|Պետիա]]
*[[Պերանկօ]]
*[[Պերմեօ]]
*[[Պեռիաթուա]]
*[[Պեռիզ]]
*[[Պիլպաօ]]
*[[Պուսթուրիա]]
*[[Տերիօ]]
*[[Տիմա (Սպանիա)|Տիմա]]
*[[Տուրանկօ (Պիսքայ)|Տուրանկօ]]
*[[Էա (Պիսքայ)|Էա]]
*[[Էլանչոպէ]]
*[[Էլոռիօ]]
*[[Էրանտիօ]]
*[[Էրենիօ]]
*[[Էրմուա]]
*[[Էռիկոյթի]]
*[[Էչեպառի]]
*[[Էչեպառիա]]
*[[Ֆորուա]]
*[[Ֆրուիզ]]
*[[Կալտաքաօ]]
*[[Կալտամէս]]
*[[Կամիզ-Ֆիքա]]
*[[Կարայ (Պիսքայ)|Կարայ]]
*[[Կաթիքա]]
*[[Կաութեկիզ Արթէակա]]
*[[Կերնիքա|Կերնիքա-Լումօ]]
*[[Կեչօ]]
*[[Կիզապուրուակա]]
*[[Կորտեշոլա]]
*[[Կորլիզ]]
*[[Կուենիէս]]
*[[Իպառանկելու]]
*[[Իկոռէ]]
*[[Իսփասթեր]]
*[[Իուռեթա]]
*[[Իզուրցա]]
*[[Քառանցա Հարանա/Վայէ տէ Քառանսա]]
*[[Քորթեզուպի]]
*[[Լանեսթոսա]]
*[[Լառապեցու]]
*[[Լաուքիզ]]
*[[Լեյոա]]
*[[Լեքեյթիօ]]
*[[Լեմոա]]
*[[Լեմոյզ]]
*[[Լեզամա]]
*[[Լոյու]]
*[[Մայապիա]]
*[[Մանիարիա]]
*[[Մարքինա-Շեմեյն]]
*[[Մարուրի-Խաթապէ]]
*[[Մենտաթա]]
*[[Մենտեշա]]
*[[Մենիաքա]]
*[[Մորկա]]
*[[Մունտաքա]]
*[[Մունկիա]]
*[[Մունիթիպար-Արպացեկի Կեռիքայց]]
*[[Մուրուեթա]]
*[[Մուսքիզ]]
*[[Մուշիքա]]
*[[Նապարնիզ]]
*[[Օնտառոա]]
*[[Օրոզքօ]]
*[[Օրթուեյա]]
*[[Օչանտիօ]]
*[[Փլենցիա]]
*[[Փորթուկալեթէ]]
*[[Սանթուրցի]]
*[[Սեսթաօ]]
*[[Սոնտիքա]]
*[[Սոփելանա]]
*[[Սոփուերթա]]
*[[Սուքառիեթա]]
*[[Թրուսիոս-Թուրցիոզ]]
*[[Ուպիտէ]]
*[[Ուկաօ-Միրապայէս]]
*[[Ուրտուլիզ]]
*[[Օրտունիա|Ուրտունիա/Օրտունիա]]
*[[Ուսանսոլօ]]
*[[Վայէ տէ Թրափակա-Թրափակարան]]
*[[Զալտիպար]]
*[[Զայա]]
*[[Զամուտիօ]]
*[[Զարաթամօ]]
*[[Զէանուրի]]
*[[Զեպերիօ]]
*[[Զիերպենա]]
*[[Զիորցա-Պոլիպար]]
&lt;/div&gt;

== Զբօսաշրջութիւն ==
Պիսքայի մայրաքաղաքը՝ [[Պիլպաօ]]ն, յայտնի է [[Պիլպաոյի Կուկընհայմ թանգարան]]ով եւ իր [[Պիլպաոյի գետաբերան|գետաբերանով]]։

'''Յուշարձաններ եւ ընդհանուր հետաքրքրութիւն ներկայացնող վայրեր'''
* Ժողովներու տունը (''Casa de Juntas'') եւ [[Կերնիքայի ծառ|Կերնիքայի ծառը]], երկուքն ալ [[Կերնիքա]]յի մէջ։
* Ավեյանետայի Ժողովներու տունը (''Casa de Juntas''), [[Էնքարթեռի]] շրջանին մէջ։
* Փոզալակուա քարայրը [[Քառանցա Հարանա/Վայէ տէ Քառանսա|Քառանցա]]յի մէջ, [[Պալմասետա]]յի մօտ։
* [[Պիսքայի կամուրջ]]ը, որ կը կապէ Փորթուկալեթէ եւ Կեչօ աւանները։
* [[Սանթիմամինիէ]]ն եւ [[Օմայի անտառ]]ը։
* [[Էուսքալտունա համաժողովներու կեդրոն եւ համերգասրահ|Էուսքալտունա համաժողովներու կեդրոնն ու համերգասրահը]] [[Պիլպաօ]]յի մէջ։
* [[Կազթելուկաչէ]]
* [[Ուրտայպայ]]ի կենսոլորտային արգելոցը
* [[Ուրքիոլայի բնական պուրակ]]ը
&lt;br /&gt;
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
File:Guggenheim-bilbao-jan05.jpg|Կուկընհայմ թանգարանը եւ Պիլպաոյի գետաբերանը
File:Gaztelugache, Bermeo, País Vasco, España, 2019-08-13, DD 02.jpg|Կազթելուկաչէ կղզեակը
File:Avellaneda-casa-juntas.jpg|Ավեյանետայի Ժողովներու տունը
File:Mundaka eta Ogono.jpg|Ուրտայպայ
&lt;/gallery&gt;

==Փոխադրութիւն==
[[File:Puente Txonta.jpg|thumb|300px|Քանթապրիական մայրուղին։]]
[[File:Bilbao Airport interior.jpg|thumb|200px|Պիլպաոյի օդակայանը Լոյուի մէջ։]]
[[File:Bilbao-Abando1.jpg|thumb|200px|Պիլպաոյի գլխաւոր երկաթուղային կայարանը։]]

=== Ճամբաներ ===
Պիսքայ միւս նահանգներուն կապուած է երկու գլխաւոր մայրուղիներով։ [[AP-8 մայրուղի|Քանթապրիական մայրուղին]] [[Պիլպաօ]]ն եւ [[Տուրանկօ (Պիսքայ)|Տուրանկօն]] կը կապէ [[Ֆրանսա|ֆրանսական]] սահմանին՝ [[Էյպար]]ի, [[Զարաուց]]ի եւ [[Սան Սեպասթիան]]ի մուտքերով (երեքն ալ [[Կիփուզքոա]] նահանգին մէջ), իսկ [[AP-68 մայրուղի|Պասք-արակոնական մայրուղին]] Պիլպաօն կը կապէ [[Սարակոսա]]յին՝ [[Թուտելա (Նաւառա)|Թուտելայի]], [[Քալաոռա]]յի եւ [[Լոկրոնիօ]]յի ճամբով։

Բազմաթիւ երկրորդական ճամբաներ նոյնպէս Պիլպաօն կը կապեն նահանգին տարբեր աւաններուն։

=== Օդային փոխադրութիւն ===
{{Main|Պիլպաոյի օդակայան}}
Պիսքայի գլխաւոր եւ միակ օդակայանը [[Պիլպաոյի օդակայան]]ն է, որ հիւսիսային Սպանիոյ ամենակարեւոր հանգոյցն է, եւ նոր օդակայանաշէնքը գործածող ճամբորդներուն թիւը կը շարունակէ աճիլ։ Ան կը գտնուի [[Լոյու]]ի եւ [[Սոնտիքա]]յի համայնքներուն մէջ։

=== Արուարձանային երկաթուղի ===
{{Main|Պիլպաոյի երկաթուղային ցանց}}

Պիսքայ ունի տարբեր ընկերութիւններու կողմէ շահագործուող [[արուարձանային երկաթուղի|արուարձանային երկաթուղիի]] զանազան ծառայութիւններ։ [[Cercanías Bilbao]]-ն ազգային երկաթուղային ընկերութեան՝ [[Renfe]]-ի մատուցած ''[[cercanías]]'' կոչուող ազգային արուարձանային ծառայութիւնն է։ Ան [[Պիլպաօ]]ն եւ անոր թաղամասերը կը կապէ Պիսքայի այլ համայնքներու եւ շրջաններու, ինչպէս [[Պարաքալտօ]], [[Սանթուրցի]], [[Մուսքիզ]], [[Օրտունիա]], [[Պալմասետա]] եւ ուրիշներ։

Բացի ասկէ, [[EuskoTren]]-ը նահանգին մէջ ունի արուարձանային երեք գիծ, որոնք բոլորն ալ կը սկսին Պիլպաոյէն։ Անոնցմէ մէկը քաղաքն ու [[Մեծ Պիլպաօ]]ն կը կապէ [[Տուրանկալտէա]] ''comarca''-ին եւ կ՚աւարտի [[Սան Սեպասթիան]] (Կիփուզքոա նահանգ), իսկ միւս երկուքը Մեծ Պիլպաօն կը կապեն [[Պուսթուրիալտէա]] եւ [[Չորիեռի]] շրջաններուն։

=== Միջքաղաքային երկաթուղիներ ===
[[Պիլպաօ-Ապանտօ կայարան|Պիլպաօ-Ապանտօն]] Պիսքայի գլխաւոր երկաթուղային կայարանն է, ուրկէ [[Renfe]]-ն կանոնաւոր գնացքներ կը մատուցէ դէպի Սպանիոյ այլ նահանգներ, ինչպէս [[Պուրկոս (նահանգ)|Պուրկոս]], Մատրիտ եւ [[Պարսելոնա (նահանգ)|Պարսելոնա]]։ [[FEVE]]-ն նոյնպէս միջքաղաքային գնացքներ կը մատուցէ դէպի [[Քանթապրիա]] եւ [[Գասթիլիա եւ Լէօն]] համայնքին մէջ գտնուող [[Լէօն (նահանգ)|Լէօնի նահանգը]]։

[[Պասքական Y]]-ը այն ապագայ [[արագընթաց երկաթուղի]]ին տրուած անունն է, որ պիտի կապէ Պասքերու Երկրի երեք քաղաքները՝ Պիլպաօն (Պիսքայ), Սան Սեպասթիանը ([[Կիփուզքոա]]) եւ [[Վիթորիա-Կասթէյզ]]ը ([[Ալավա]])։

=== Մեթրօ ===
{{Main|Պիլպաոյի մեթրօ}}

[[Պիլպաոյի մեթրօ]]ն ստորգետնեայ երկաթուղային համակարգ մըն է, որ կը սպասարկէ [[Պիլպաօ]] քաղաքը եւ անոր մերձակայ տարածքը՝ [[Մեծ Պիլպաօ]] շրջանը։ Ան քաղաքը կը կապէ այլ համայնքներու հետ, ինչպէս [[Պասաուրի]], [[Պարաքալտօ]], [[Սանթուրցի]], [[Կեչօ]] եւ ուրիշներ։

== Տե՛ս նաեւ ==
* [[Նուէվա Վիզքայա]]
* [[Օնտաթեկի]]

==Յղումներ==
{{Ծանցանկ}}

==Արտաքին յղումներ==
*[https://web.archive.org/web/20091027102137/http://es.geocities.com/historalia/senores_de_vizcaya.htm Señores de Vizcaya]՝ Պիսքայի բոլոր ենթադրեալ տէրերու ցանկ եւ հետաքրքրական պատմական քարտէսներ։</text>
      <sha1>jwt6jo8v9ttbosbkay60ah3h1g6kmow</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Կաղապար:Infobox settlement</title>
    <ns>10</ns>
    <id>33545</id>
    <redirect title="Կաղապար:Տեղեկաքարտ Բնակավայր" />
    <revision>
      <id>255938</id>
      <timestamp>2026-10-09T11:58:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ShahenWasHere</username>
        <id>140</id>
      </contributor>
      <comment>Էջը վերայղուած է դէպի [[Կաղապար:Տեղեկաքարտ Բնակավայր]]</comment>
      <origin>255938</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68" sha1="g62cpq90ns7s8k7nojv5yhf9lffczsz" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Կաղապար:Տեղեկաքարտ Բնակավայր]]</text>
      <sha1>g62cpq90ns7s8k7nojv5yhf9lffczsz</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>