Ուիքիփետիա hywwiki https://hyw.wikipedia.org/wiki/%D4%B3%D5%AC%D5%AD%D5%A1%D6%82%D5%B8%D6%80_%D4%B7%D5%BB MediaWiki 1.47.0-wmf.23 first-letter Մեդիա Սպասարկող Քննարկում Մասնակից Մասնակցի քննարկում Ուիքիփետիա Ուիքիփետիայի քննարկում Պատկեր Պատկերի քննարկում MediaWiki MediaWiki քննարկում Կաղապար Կաղապարի քննարկում Օգնություն Օգնության քննարկում Ստորոգութիւն Կատեգորիայի քննարկում TimedText TimedText talk Մոդուլ Մոդուլի քննարկում Event Event talk 3 8494 255953 255929 2026-10-09T16:55:56Z Johannnes89 6598 /* About undeletion of the article Պորիս Փերչաթքին */ Պատասխանել 255953 wikitext text/x-wiki ==Արեւմտահայերէն== Շատ ընելիք կայ Ազնիւ։ Բայց հաստատ հիմերու վրայ դնելու համար երէք առաջարկներ։ *Առաջին՝ Արեւմտահայերէն Ուիքիփետիա ձախին կայ "Ստեղծել հղումը"։ Պէտք է ըլլայ "յղումը"։ *Երկրորդ՝ երբ լեզուները շատ են, կը տեսնուի "Եվս" բառը։ Պէտք է ըլլայ "Եւս"։ *Երրորդ՝ կարելի է արդեօք հայերէն (արեւելահայերէն) լեզուի կապը ըլլայ միշտ առաջինը իբր նախընտրութիւն։ Նոյնն ալ կարելի է ընել Արեւելահայերէն Ուիքիփետիայի մէջ Արեւմտահայերէն յօդուածը ընելով առաջին կապ իբր նախընտրութիւն։ Կարելի է նոյնիսկ աստղ մը աւելցնել քովը շեշտելու համար երկու հայ տարբերակներու կարեւորութիւնը իբր իրարու լրացուցիչ յօդուածներ։ [[Մասնակից:Werldwayd|Werldwayd]] ([[Մասնակցի քննարկում:Werldwayd|քննարկում]]) 23:24, 8 Ապրիլ 2019 (UTC) ::Յարգելի [[Մասնակից:Werldwayd|Werldwayd]], ճիշդ է որ տակաւին շատ ընելիքներ կան, սակայն այդ բոլորը պէտք է կատարուին աստիճանաբար։ Գալով ներկայացուած առաջարկներուդ․ 1.-ին, այդ կը մտնէ թարգմանական աշխատանքին երկրորդ, այսինքն՝ ներկայ փուլին մէջ։ 2.-րդ, իբրեւ սկզբնաքայլ, առաջին փուլին Արեւմտահայերէնի թարգմանուեցան միայն անհրաժեշտ բաժինները, իսկ մնացեալը ընթացքին կը թարգմանուին։ 3.-րդ, այս մենք չենք որ կ'որոշենք, այդ շարքը կը տրամադրուի այբբենական շարքով։ Մենք միայն կրնանք ցանկէն հանել ցանկացած որեւէ լեզու։ Կ'ուզեմ նշել, որ [[Արեւմտահայերէն Ուիքիփետիա|յօդուած]]ները, նուազագոյն չափով, համապատասխանեն Ուիքիի չափանիշներուն․ այս նաեւ պէտք է համարել հաստատ հիմերէն մէկը։--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 07:14, 9 Ապրիլ 2019 (UTC) ==Օրուան Պատկերը== Գլխաւոր էջի "Օրուան Պատկերը" միշտ բացատրութեան կարօտ ունի։ [[Մասնակից:Werldwayd|Werldwayd]] ([[Մասնակցի քննարկում:Werldwayd|քննարկում]]) 19:59, 9 Ապրիլ 2019 (UTC) :Այո, համաձայն եմ, որովհետեւ այդ բաժինը տակաւին պատասխանատու վարիչ չունի։ Շատ բաժիններ կան, որոնք նոյնպէս չունին իրենց յատուկ պատասխանատու վարիչները։ --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 06:33, 10 Ապրիլ 2019 (UTC) == Թարգմանության խնդրանք == Բարև Ազնիվ ջան։ Վիքիդատայում բոտով հայերեն նկարագրություններ եմ ավելացնում։ Քանի որ խոսքը մի քանի միլիոն հոդվածների մասին է, սկզբում ուզում եմ ճիշտել՝ հետո խնդիր չլինելու համար։ Կասե՞ս հետևյալ արտահայտությունների արևմտահայերեն տարբերակը՝ * xxxx թվականի հունվարին հրատարակված գիտական հոդված - * xxxx թվականի փետրվարին հրատարակված գիտական հոդված - * xxxx թվականի մարտին հրատարակված գիտական հոդված - * xxxx թվականի ապրիլին հրատարակված գիտական հոդված - * xxxx թվականի մայիսին հրատարակված գիտական հոդված - * xxxx թվականի հունիսին հրատարակված գիտական հոդված - * xxxx թվականի հուլիսին հրատարակված գիտական հոդված - * xxxx թվականի օգոստոսին հրատարակված գիտական հոդված - * xxxx թվականի սեպտեմբերին հրատարակված գիտական հոդված - * xxxx թվականի հոկտեմբերին հրատարակված գիտական հոդված - * xxxx թվականի նոյեմբերին հրատարակված գիտական հոդված - * xxxx թվականի դեկտեմբերին հրատարակված գիտական հոդված - * xxxx թվականին հրատարակված գիտական հոդված - * գիտական հոդված - Շատ շնորհակալություն։--[[Մասնակից:ԱշոտՏՆՂ|ԱշոտՏՆՂ]] ([[Մասնակցի քննարկում:ԱշոտՏՆՂ|քննարկում]]) 14:48, 28 Յունիս 2019 (UTC) :Բարեւ [[Մասնակից:ԱշոտՏՆՂ|Աշոտ ջան]], ահաւասիկ արեւմտահայերէն տարբերակը։ * xxxx թուականի Յունուարին հրատարակուած գիտական յօդուած - * xxxx թուականի Փետրուարին հրատարակուած գիտական յօդուած - * xxxx թուականի Մարտին հրատարակուած գիտական յօդուած - * xxxx թուականի Ապրիլին հրատարակուած գիտական յօդուած - * xxxx թուականի Մայիսին հրատարակուած գիտական յօդուած - * xxxx թուականի Յունիսին հրատարակուած գիտական յօդուած - * xxxx թուականի Յուլիսին հրատարակուած գիտական յօդուած - * xxxx թուականի Օգոստոսին հրատարակուած գիտական յօդուած - * xxxx թուականի Սեպտեմբերին հրատարակուած գիտական յօդուած - * xxxx թուականի Հոկտեմբերին հրատարակուած գիտական յօդուած - * xxxx թուականի Նոյեմբերին հրատարակուած գիտական յօդուած - * xxxx թուականի Դեկտեմբերին հրատարակուած գիտական յօդուած - * xxxx թուականին հրատարակուած գիտական յօդուած - * գիտական յօդուած - Շնորհակալութիւն։--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 08:04, 16 Յուլիս 2019 (UTC) == Աւելորդ վերայղումներ == Ազնիւ ջան, կը խնդրեմ ջնջել բոլոր ''(արեւմտահայերէն)'' պարունակող վերայղումներ։ - [[Մասնակից:Kareyac|Kareyac]] ([[Մասնակցի քննարկում:Kareyac|քննարկում]]) 08:35, 28 Օգոստոս 2019 (UTC) :Յարգելի [[Մասնակից:Kareyac|Kareyac]] ճան, այդ աշխատանքը ընթացքի մէջ է։ Շնորհակալութիւն ուշադրութեան համար։ Դուն եւս կրնաս ջնջել։ --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 08:42, 28 Օգոստոս 2019 (UTC) ::Յարգելի Ազնիւ ճան, ես թեքնիկական համակարգող եմ եւ նման իրաւունք չունիմ։ Համայնքի ցանկութեան դեպքում կարող եմ դարնալ համակարգող եւ կատարել նաեւ այս աշխատանքը։ - [[Մասնակից:Kareyac|Kareyac]] ([[Մասնակցի քննարկում:Kareyac|քննարկում]]) 09:48, 28 Օգոստոս 2019 (UTC) :::Յարգելի [[Մասնակից:Kareyac|Kareyac]], ոչ մէկ խմդիր․ իրաւունք ունեցողները թող շարունակեն աշխատանքը։ Շնորհակալութիւն։--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 11:47, 28 Օգոստոս 2019 (UTC) ::::Յարգելի Ազնիւ ճան, այս պահին այլ համակարգող չունինք, կը խնդրեմ կատարել ջնջում <!-- միակին -->։ Շնորհակալութիւն։ - [[Մասնակից:Kareyac|Kareyac]] ([[Մասնակցի քննարկում:Kareyac|քննարկում]]) 11:58, 28 Օգոստոս 2019 (UTC) :Յարգելի [[Մասնակից:Kareyac|Kareyac]] ճան, բոլորիս համար շատ պարզ է։ Բոլորս ալ կը կատարենք մեր աշխատանքը։ Բոլորիս վարձքը կատար։--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:07, 28 Օգոստոս 2019 (UTC) == Reminder: Community Insights Survey == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> '''Share your experience in this survey''' Hi {{PAGENAME}}, A couple of weeks ago, we invited you to take the Community Insights Survey. It is the Wikimedia Foundation’s annual survey of our global communities. We want to learn how well we support your work on wiki. We are 10% towards our goal for participation. If you have not already taken the survey, you can help us reach our goal! '''Your voice matters to us.''' Please take 15 to 25 minutes to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(meafwps,act5) give your feedback through this survey]'''. It is available in various languages. This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English). Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey. Sincerely, </div> [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 18:58, 20 Սեպտեմբեր 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:RMaung (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(meaf_wps,act5)&oldid=19397738 --> == Reminder: Community Insights Survey == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> '''Share your experience in this survey''' Hi {{PAGENAME}}, There are only a few weeks left to take the Community Insights Survey! We are 30% towards our goal for participation. If you have not already taken the survey, you can help us reach our goal! With this poll, the Wikimedia Foundation gathers feedback on how well we support your work on wiki. It only takes 15-25 minutes to complete, and it has a direct impact on the support we provide. Please take 15 to 25 minutes to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(meafwps,act5) give your feedback through this survey]'''. It is available in various languages. This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English). Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey. Sincerely, </div> [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 15:28, 4 Հոկտեմբեր 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:RMaung (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(meaf_wps,act5)&oldid=19432342 --> Hi Azniv Stepanian, You reverted your edit at [[Յակոբ Ալթունեան]]. Would you also revert your edit at [[Բարունակ Աճէմեան]]. Thanks in advance. --[[Մասնակից:Bilgemagma|Bilgemagma]] ([[Մասնակցի քննարկում:Bilgemagma|քննարկում]]) == Աթէնք յօդուածը == Ազնիւ ջան, առաջարկ մը ունիմ ընտրել դեկտեմբեր ամսուան յօդուածը Աթէնք, HoMen մասնակցի կողմէն շատ բարելաւած, հարգանքով - [[Մասնակից:Kareyac|Kareyac]] ([[Մասնակցի քննարկում:Kareyac|քննարկում]]) 08:44, 29 Նոյեմբեր 2019 (UTC) :Յարգելի [[Մասնակից:Kareyac|Kareyac]], շնորհակալ եմ առաջարկին համար։ Դեկտեմբեր ամսուան յօդուածը արդէն իսկ ընտրուած է։ Նկատի կ'ունենանք Յունուար ամսուան համար։--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 10:49, 29 Նոյեմբեր 2019 (UTC) ::Շնորհակալ եմ առագ արձագանքի համար։ - [[Մասնակից:Kareyac|Kareyac]] ([[Մասնակցի քննարկում:Kareyac|քննարկում]]) 10:54, 29 Նոյեմբեր 2019 (UTC) == Embassy == Hello! Thank you for welcoming me here. I'm a French member of the Armenian diaspora and write a lot about the Armenian people on the French Wikipedia. I tried going to the "Embassy" you linked on my profile, but this page doesn't exist yet. I understand you're an admin here, so here goes: While editing Wikidata, I noticed that there were some problems on Ուիքիփետիա: * The first one is about an Armenian writer from Lebanon, Nerses Virbian (Ներսէս Վիրպեան) or Virabian (Ներսէս Վիրապեան). I don't know which one is the correct spelling, but there are two Wiki articles, one for Ներսէս Վիրպեան and one for Ներսէս Վիրապեան here, yet they appear to be the same person. * The second one is of the same nature. There are two articles for the same person : "Ներսէս Դանիէլեան" and "Ներսէս Եպս. Դանիէլեան". One article says he was born in Marash, the other one says he was born in Zeytun, but other than that, it seems they are talking about the same man. I think you or another admin should merge these redundant articles. Thanks for your help! (and thanks a lot for this western armenian Wiki, it's a wonderful project) RSVartanian : Hi [[Մասնակից:RSVartanian|RSVartanian]], we are very glad for your interest in Western Armenian Wikipedia. I will check and correct them. Thank you and welcome to Western Armenian Wikipedia. You can always contact me and tell me such problems. --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 11:38, 24 Մարտ 2020 (UTC) == Սխալ խմբագրում == https://hyw.wikipedia.org/w/index.php?title=%D5%84%D5%A1%D5%BD%D5%B6%D5%A1%D5%AF%D6%81%D5%AB_%D6%84%D5%B6%D5%B6%D5%A1%D6%80%D5%AF%D5%B8%D6%82%D5%B4:RSVartanian&curid=17577&diff=173304&oldid=171525 :Մասնակից [[Մասնակից:Bilgemagma|Bilgemagma]], պիտի խնդրեմ, որ ձեր կողմէն բացատրութիւն մը տրուի վերը տրուած յղման մասին։--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 11:21, 13 Ապրիլ 2020 (UTC) ::Բացատրութիւն ::https://hyw.wikipedia.org/w/index.php?title=%D5%84%D5%A1%D5%BD%D5%B6%D5%A1%D5%AF%D6%81%D5%AB_%D6%84%D5%B6%D5%B6%D5%A1%D6%80%D5%AF%D5%B8%D6%82%D5%B4:RSVartanian&diff=prev&oldid=173311 ::--[[Մասնակից:Bilgemagma|Bilgemagma]] ([[Մասնակցի քննարկում:Bilgemagma|քննարկում]]) 11:26, 13 Ապրիլ 2020 (UTC) :::Մասնակից [[Մասնակից:Bilgemagma|Bilgemagma]], կը խնդրեմ բառերով բացատրութիւն տաք՝ թէ ի՛նչ նկատի ունիք։--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 11:31, 13 Ապրիլ 2020 (UTC) ::::Վարդանեանի էջի իմ նամակ։--[[Մասնակից:Bilgemagma|Bilgemagma]] ([[Մասնակցի քննարկում:Bilgemagma|քննարկում]]) 11:40, 13 Ապրիլ 2020 (UTC) ::Մասնակից [[Մասնակից:Bilgemagma|Bilgemagma]], ներող եղէք, յստակ չէ։ Լաւ պիտի ըլլար, որ աւելի մանրամասն բացատրէիք կատարուածը։--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 11:45, 13 Ապրիլ 2020 (UTC) :::Մասնակից Վարդանեանի էջի իմ նամակի Ձեր կողմէն ջնջումը։--[[Մասնակից:Bilgemagma|Bilgemagma]] ([[Մասնակցի քննարկում:Bilgemagma|քննարկում]]) 11:52, 13 Ապրիլ 2020 (UTC) == Նամակ == Հարգելի Ազնիվ, իմ նամակ մասնակցին RSVartanian ինչ՞ու ջնջեցիք։--[[Մասնակից:Kareyac|Kareyac]] ([[Մասնակցի քնարկում:Kareyac|քննարկում]]) 11:34, 13 Ապրիլ 2020 (UTC) :Մասնակից [[Մասնակից:Kareyac|Kareyac]], եթէ մասնակից «RSVartanian» էջին պատմութիւնը սկիզբէն կարդաք, պիտի տեսնէք որ ես չեմ ջնջած։ Սրբագրութիւն մը կատարած եմ, որմէ ետք մասնակից «[[Մասնակից:Bilgemagma|Bilgemagma]]»ն յաւելեալ փոփոխութիւններ կատարծ է։ Իսկ եթէ մասնակից «[[Մասնակից:Bilgemagma|Bilgemagma]]»ին ալ ծանօթ էք, իրեն ալ անպայման բացատրեցէք եղելութիւնը։--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 11:59, 13 Ապրիլ 2020 (UTC) ::Հարգելի Ազնիվ, իմ ողջույնի կաղապաը RSVartanian մասնակցի էջում Դուք եք ջնջել, իսկ Bilgemagma իմ տպասխալ ուղղեց, ավելացնելով { նշանը։ Խնդում եմ զգույշ խմբագրել այլ մասնակիցների քննարկումներ։ Շնորհակալություն։ - [[Մասնակից:Kareyac|Kareyac]] ([[Մասնակցի քննարկում:Kareyac|քննարկում]]) 12:14, 13 Ապրիլ 2020 (UTC) :::Մասնակից [[Մասնակից:Kareyac|Kareyac]], կաղապարը սխալ դրուած էր, հետեւաբար ճիշդ խմբագրումը չեմ ջնջած։ Այո, շատ ճիշդ է․ լաւ պիտի ըլլայ իւրաքանչիւր մասնակից զգոյշ ըլլայ իր ունեցած ներդրումներուն մէջ։ Ես ալ պիտի խնդրեմ, որ դուք ալ Ուիքիտուեալները շատ զգոյշ խմբագրէք, յատկապէս արեւմտահայերէնով տուեալներ լրացնելու ժամանակ։ --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:29, 13 Ապրիլ 2020 (UTC) ::::Հարգելի Ազնիվ, 1. Սկզբից Bilgemagma [https://hyw.wikipedia.org/w/index.php?title=%D5%84%D5%A1%D5%BD%D5%B6%D5%A1%D5%AF%D6%81%D5%AB_%D6%84%D5%B6%D5%B6%D5%A1%D6%80%D5%AF%D5%B8%D6%82%D5%B4:RSVartanian&diff=prev&oldid=171516 ուղղեց], հետո Դուք [https://hyw.wikipedia.org/w/index.php?title=%D5%84%D5%A1%D5%BD%D5%B6%D5%A1%D5%AF%D6%81%D5%AB_%D6%84%D5%B6%D5%B6%D5%A1%D6%80%D5%AF%D5%B8%D6%82%D5%B4:RSVartanian&diff=next&oldid=173304 ջնջեցիք] ճիշտ աշխատող կաղապարը։ Լավ, ոչինչ։ 2. Խնդրում եմ ուշադիր խմբագրել հոդվածներ, Ժան Գազանճեան հոդվածում գրել եք language=am սխալ և հետո վերադարցրել եք սխալ տարբերակը, am հայերեն չի, այո, հիմա ճիշտ է։ 3. Իմ խմբագրությունների մեջ սխալ չկա։ Cite web կաղապարը բերում է լեզվի արևելահայերեն անվանումը, քանի որ այդպես ստեղծված է ոչ իմ կողմից։ Հիմա որոնում եմ լուծում։ - [[Մասնակից:Kareyac|Kareyac]] ([[Մասնակցի քննարկում:Kareyac|քննարկում]]) 15:14, 13 Ապրիլ 2020 (UTC) == New article == Hi my friend.could you please make page of joseph staline in your native language wikipedia? if yes please create article of joseph stalin.thank you very much. == We sent you an e-mail == Hello {{PAGENAME}}, Really sorry for the inconvenience. This is a gentle note to request that you check your email. We sent you a message titled "The Community Insights survey is coming!". If you have questions, email surveys@wikimedia.org. You can [[:m:Special:Diff/20479077|see my explanation here]]. [[Մասնակից:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Մասնակցի քննարկում:MediaWiki message delivery|քննարկում]]) 18:45, 25 Սեպտեմբեր 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Samuel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Samuel_(WMF)/Community_Insights_survey/other-languages&oldid=20479295 --> == Request translation Isabelle de Charrière == Hello Azniv Stepanian Would you like to write / translate the article of Isabelle de Charrière (Q123386) for the HYW wikipedia? Or find another user to do that. That would be appreciated. [[Մասնակից:Boss-well63|Boss-well63]] ([[Մասնակցի քննարկում:Boss-well63|քննարկում]]) 11:25, 10 Նոյեմբեր 2020 (UTC) == Flower of the month == [[File:Papaver orientale 3.jpg|thumb|<center>Papaver orientale]] Hi Azniv Stepanian For your huge efforts on Western Armenian Wikipedia I want to award you with the [[:als:Wikipedia:Blueme vum Monet|Flower of the month]]. Best regards, --[[Մասնակից:Holder|Holder]] ([[Մասնակցի քննարկում:Holder|քննարկում]]) 13:58, 7 Մայիս 2021 (UTC) == Պօլիս՝ ոչ Պոլիս == Sir, the correct name of Constantinople in Western Armenian is Կոստանդնուպօլիս. Just check the internet for sources. What is this --> https://en.wiktionary.org/wiki/Կոստանդնուպօլիս ? Revert your own edits immediately --[[Մասնակից:Sainihånser|Sainihånser]] ([[Մասնակցի քննարկում:Sainihånser|քննարկում]]) 06:51, 3 Դեկտեմբեր 2021 (UTC) == [[:w:en:The Office (American TV series)|The Office (American TV series)]] and [[:w:en:Tomb of Cyrus|Tomb of Cyrus]] == Hi! Can you please translate these two articles into Western Armenian? they don't need to be long, just 2 or 3 sentences is enough. That would be appreciated :) Yours sincerely,[[Մասնակից:ChipsBaMast|ChipsBaMast]] ([[Մասնակցի քննարկում:ChipsBaMast|քննարկում]]) 15:33, 8 Դեկտեմբեր 2021 (UTC) == How we will see unregistered users == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin=content/> Hi! You get this message because you are an admin on a Wikimedia wiki. When someone edits a Wikimedia wiki without being logged in today, we show their IP address. As you may already know, we will not be able to do this in the future. This is a decision by the Wikimedia Foundation Legal department, because norms and regulations for privacy online have changed. Instead of the IP we will show a masked identity. You as an admin '''will still be able to access the IP'''. There will also be a new user right for those who need to see the full IPs of unregistered users to fight vandalism, harassment and spam without being admins. Patrollers will also see part of the IP even without this user right. We are also working on [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Improving tools|better tools]] to help. If you have not seen it before, you can [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|read more on Meta]]. If you want to make sure you don’t miss technical changes on the Wikimedia wikis, you can [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|subscribe]] to [[m:Tech/News|the weekly technical newsletter]]. We have [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation#IP Masking Implementation Approaches (FAQ)|two suggested ways]] this identity could work. '''We would appreciate your feedback''' on which way you think would work best for you and your wiki, now and in the future. You can [[m:Talk:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|let us know on the talk page]]. You can write in your language. The suggestions were posted in October and we will decide after 17 January. Thank you. /[[m:User:Johan (WMF)|Johan (WMF)]]<section end=content/> </div> 18:15, 4 Յունուար 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Target_lists/Admins2022(4)&oldid=22532508 --> == Toyota == @[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] Քանի որ դու ջնջել ես Toyota-ի էջը արևմտահայերեն Վիքիում, կարո՞ղ ես այն ստեղծել ինձ համար, քանի որ ես գիտեմ, որ ջնջել ես այն հայերեն Վիքիից բովանդակություն պատճենելու պատճառով [[Մասնակից:OZAJA|OZAJA]] ([[Մասնակցի քննարկում:OZAJA|քննարկում]]) 12:54, 6 Սեպտեմբեր 2022 (UTC) :Մասնակից [[Մասնակցի:OZAJA|OZAJA]], յօդուածը պէտք էր գրուած ըլլար արեւմտահայերէնով, անիկա պատճէնուած էր արեւելահայերէն տարբերակէն։ Կրնաք նորը ստեղծել՝ արեւմտահայերէնով։--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:09, 6 Սեպտեմբեր 2022 (UTC) @[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] Ես չեմ հասկանում արեւմտահայերենը, դրա համար էլ խնդրում եմ այս հոդվածը ստեղծել այս Վիքիպեդիայում [[Մասնակից:OZAJA|OZAJA]] ([[Մասնակցի քննարկում:OZAJA|քննարկում]]) 13:33, 6 Սեպտեմբեր 2022 (UTC) @[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] Խնդրում եմ, կարո՞ղ եք ստեղծել այն? @[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] կարո՞ղ եք արձագանքել? :Մասնակից [[Մասնակցի:OZAJA|OZAJA]], մօտ ապագայի մը մէջ, կասկածելի է։ Միւս խմբագիրները կրնան ընդառաջել ձեր առաջարկին։--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:06, 8 Սեպտեմբեր 2022 (UTC) == Your administrator actions == Hello. I apologize for this being written in English. I am a [[m:Steward|global steward]]. I come to your talkpage to ask you why you decided to block [[m:Global sysop|global sysop]] [[User:Styyx]] while they were preforming their duties and then reverted their edits and actions. Further, they have asked you about the block on their talkpage, and you are failing to respond to them. Could you please explain? -- [[Մասնակցի քննարկում:AmandaNP|<span style="color:white;background-color:#8A2DB8"><b>Amanda</b> (she/her)</span>]] 02:11, 12 Յունուար 2023 (UTC) : Hello, [[User:AmandaNP|AmandaNP]]. I [[Մասնակցի քննարկում:Styyx|answered]] to [[User:Styyx]].--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 11:48, 12 Յունուար 2023 (UTC) == Թոեոթա == @[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] Hi, I created an article for Toyota on Western Armenian Wiki: [[Թոեոթա]] Can you check if is correct or if not, fix the translation errors and also move it to Wikidata page for this company. Thanks [[Մասնակից:ENDRISR|ENDRISR]] ([[Մասնակցի քննարկում:ENDRISR|քննարկում]]) 16:29, 30 Մարտ 2023 (UTC) :Hi [[Մասնակից:ENDRISR|ENDRISR]], thank you for your article. But first of all, it should be noted that the language isn't correct in general (for Western Armenian). Many grammatical, linguistic, and semantic errors make the article unintelligible. So the article should be deleted․--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 08:29, 31 Մարտ 2023 (UTC) ::@[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] Could you correct them? Or write a new article for Toyota on this Wiki? I would thank you so much [[Մասնակից:ENDRISR|ENDRISR]] ([[Մասնակցի քննարկում:ENDRISR|քննարկում]]) 09:52, 31 Մարտ 2023 (UTC) :It's preferable to write a new article. I will try to write when it's convenient until that if someone else doesn't․--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:31, 31 Մարտ 2023 (UTC) ::@[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] Hi Azniv! Can you create the Toyota article on Western Armenian Wiki now? Use the title in Western Armenian letters: <nowiki>'''</nowiki>'''Թոեոթա'''<nowiki>'''</nowiki> ::Thanks [[Սպասարկող:Ներդրումները/185.237.17.26|185.237.17.26]] 08:13, 19 Ապրիլ 2023 (UTC) :::@[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] Hi Azniv! Can you create it please? I would thank you so much [[Սպասարկող:Ներդրումները/185.237.17.26|185.237.17.26]] 13:08, 19 Ապրիլ 2023 (UTC) ::::@[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] Hi Azniv! Can you create the Toyota article now using Western Armenian letters: <nowiki>'''</nowiki>'''Թոեոթա'''<nowiki>'''</nowiki>. ::::Thanks [[Սպասարկող:Ներդրումները/185.237.17.26|185.237.17.26]] 09:59, 26 Ապրիլ 2023 (UTC) :::::@[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] Hi Azniv! Please can you create the Toyota article on Western Armenian Wiki now? I am waiting so much to see it. Use this title: <nowiki>'''</nowiki>'''Թոեոթա'''<nowiki>'''</nowiki> :::::I would like also to create an article for the Car as a driving tool in general, which is missing on Western Armenian Wikipedia. English link: https://en.m.wikipedia.org/wiki/Car :::::Thanks, ENDRISR [[Սպասարկող:Ներդրումները/185.237.17.26|185.237.17.26]] 09:19, 26 Յունիս 2023 (UTC) ::::::@[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] Hi Azniv! Can you create the Toyota article: '''Թոեոթա''' ::::::now on Western Armenian Wiki with the title I provided. I am waiting so much to see it on Western Armenian Wiki. Thank you, ENDRISR [[Սպասարկող:Ներդրումները/185.237.17.26|185.237.17.26]] 08:53, 28 Օգոստոս 2023 (UTC) == Translation request == Hello. Can you create the article [[:hy:Լաախեր Զե]], which is the third most powerful volcano in Europe after Campi Flegrei and Santorini, in Western Armenian Wikipedia? Yours sincerely, [[Մասնակից:Multituberculata|Multituberculata]] ([[Մասնակցի քննարկում:Multituberculata|քննարկում]]) 10:34, 6 Յունիս 2023 (UTC) == Can you please protect the Main Page? == [[en:WP:LTA/LB2]] aka Lithuaniaball2, a cross wiki vandal/sockmaster, keeps on vandalizing it (more info about that vandal is in the long term abuse case I posted). I think protecting it would be a good idea to prevent this nonsense in the future. [[Մասնակից:Prodraxis|Prodraxis]] ([[Մասնակցի քննարկում:Prodraxis|քննարկում]]) 17:39, 21 Յունիս 2023 (UTC) :Plus, please change the block settings for [[User:Nagscivet2]], [[User:Karlaudra2]] and [[User:Tadsscope]] to indef if possible - they are the aforementioned Lithuaniaball2 socks that have been vandalizing the main page. [[Մասնակից:Prodraxis|Prodraxis]] ([[Մասնակցի քննարկում:Prodraxis|քննարկում]]) 17:41, 21 Յունիս 2023 (UTC) == [[User:Markgucci2]] == Please indeff this user for Main Page vandalism + being a sock of [[en:WP:LTA/LB2]]. Plus please protect the main page as well to prevent vandalism. Thanks. [[Մասնակից:Prodraxis|Prodraxis]] ([[Մասնակցի քննարկում:Prodraxis|քննարկում]]) 12:38, 26 Հոկտեմբեր 2023 (UTC) == Request == Hello. Can you add [[:Ստորոգութիւն:Ուրուական քաղաքներ]] to every city, town and village of Artsakh, because every settlement there is a ghost town, after the region was ethnically cleansed of all its Armenian population by Azerbaijan. Thank you, [[Սպասարկող:Ներդրումները/31.200.16.100|31.200.16.100]] 18:07, 31 Յունուար 2024 (UTC) == Research about the tools on Wikimedia projects by the CEE Hub == Hi everyone, We would like to invite you to submit your responses to the survey dedicated to the tools that are used currently across the Wikimedia projects and the tools that you want to have. This survey was made by the working group of the [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]], and your responses will be reviewed afterwards, as we want to continue supporting the communities. That support can be documentation for certain most used tools by other communities across the region per specific topics, finding solutions for new tools to be created in the future, creating most needed tools in the region (so called "regional wishlist list"), and many other options. ''Deadline to fill in the survey is '''20th of August, 2024'''.'' Submit your answers [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeIwzCDKs6jXPG7EpZe-JH2Mm1odU0_MAv1bO-z-nLOq9dlug/viewform?usp=sf_link '''here'''] Thank you in advance for your time that you will dedicate in filling in this survey --[[Մասնակից:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Մասնակցի քննարկում:MediaWiki message delivery|քննարկում]]) 13:07, 26 Յուլիս 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tools&oldid=27177596 --> == Վանդալութիւն == Ազնիւ ճան, բարեւ։ Լա՞ւ ես։ Կը խնդրեմ ուշադրութիւն դարձնես [https://w.wiki/BKLq այս մասնակցին խմբագրութիւններուն]։ Կը կարծեմ՝ պէտք է անժամկէտ արգելափակուի։ Շնորհակալ եմ։ --[[Մասնակից:23artashes|23artashes]] ([[Մասնակցի քննարկում:23artashes|քննարկում]]) 07:11, 26 Սեպտեմբեր 2024 (UTC) :Այո, [[Մասնակցի քննարկում:23artashes|Արտաշէս]] ճան։ Շնորհակալութիւն ուշադրութեանդ համար։--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 07:51, 26 Սեպտեմբեր 2024 (UTC) ::Շնորհակալ եմ, Ազնիւ ճան։ --[[Մասնակից:23artashes|23artashes]] ([[Մասնակցի քննարկում:23artashes|քննարկում]]) 07:53, 26 Սեպտեմբեր 2024 (UTC) == Results from the survey about the tools on Wikimedia projects by the CEE Hub == Hi everyone, During August 2024, we sent you a survey about the tools, so now we would like to bring to your attention the conclusions and results from the survey, which you can explore on this '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Tools|Meta page]]'''. I hope you will enjoy exploring the mentioned tools on the page, along with other conclusions from the survey. Thanks for your time, and we will continue working on this important topic. --[[Մասնակից:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Մասնակցի քննարկում:MediaWiki message delivery|քննարկում]]) 12:10, 7 Հոկտեմբեր 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tools&oldid=27177596 --> == Օգնութիւն == Բարեւ, արեւմտահայերէն Վիքիպեդիային մէջ կան կանոններ կամ ինչպէս ստեղծել յօդուածներ։ Ես եկած եմ ռուսերէն Վիքիպեդիայէն եւ կը կարծեմ, որ կանոնները տարբեր պիտի ըլլան [[Մասնակից:Կարէն|Կարէն]] ([[Մասնակցի քննարկում:Կարէն|քննարկում]]) 17:58, 29 Հոկտեմբեր 2024 (UTC) :Բարե՛ւ, [[Մասնակից:Կարէն|Կարէն]]։ Այս [[Ուիքիփետիա:Ուղեցոյց|էջը]] կրնայ օգտակար ըլլալ։ Տեղեկութիւններ քաղելու համար եւ կամ հարցեր ունենալու պարագային կրնաս կապ հաստատել [https://www.facebook.com/WesternArmenianWiki Արեւմտահայերէն Ուիքիփետայի] դիմատետրի էջով։--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 08:28, 30 Հոկտեմբեր 2024 (UTC) ::Շնորհակալութիւն, ես երկու օր սպասեցի պատասխանի: Կը հասկնամ, որ Վիքիպեդիայէն մարդիկ շատ ակտիվ չեն: Դիմատետրիով կը մտնեմ VPN-ով, ես Ռուսաստանէն եմ [[Մասնակից:Կարէն|Կարէն]] ([[Մասնակցի քննարկում:Կարէն|քննարկում]]) 11:01, 30 Հոկտեմբեր 2024 (UTC) :::Խնդրեմ․ երէկ գրած էիք, այսօր տեսայ եւ ուղղակի պատասխանեցի։ Եթէ խնդիր է, կրնանք այս հարթակով ալ կապուիլ, ոչ մէկ խնդիր։--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:25, 30 Հոկտեմբեր 2024 (UTC) == . == «[[Միս]]» մասն յօդուածին մէջ սխալ ուիքիտուելանի տարր (https://m.wikidata.org/wiki/Q23830511) [[Մասնակից:Կարէն|Կարէն]] ([[Մասնակցի քննարկում:Կարէն|քննարկում]]) 20:23, 29 Յունուար 2025 (UTC) == Join us at the Next CEE Catch up! Learn about Temporary accounts! == Hi everyone, We want to announce the tenth '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Catch up|CEE Catch Up]]''' session, which will be dedicated to the '''Temporary accounts''', as this important change is going to affect every Wikipedia soon, so it is important for patrollers and functionaries like you to understand this change. On wikis where temporary accounts are enabled, IP addresses of unregistered editors are not visible publicly. Only those who fight spam, vandalism, harassment and disinformation have access to IP addresses there. The session will take place on '''10th of June 2025, 18:00-19:00 CEST''' (check your ''[https://zonestamp.toolforge.org/1749571200 local time]''). If you are interested in this topic, then '''[[:m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|sign-up for the session here]]'''. [[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|քննարկել]]) 11:17, 29 Մայիս 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=28802724 --> == Growth features - Mentorship and Community updates == ​Hi everyone, Wikimedia Foundation worked on evolving some of the growth features, primarily dedicated to the newcomers in our movement and communities. If you do not know, everyone can access them, activating them from Preferences (in the below of the page). You can learn about these features '''[[mw:Growth|here]]'''. CEE Hub is contacting you (patrollers/admins) directly as we would like to bring to your attention two of these features that we think can be useful for your community: '''[[mw:Growth/Mentor dashboard|Mentorship]]''' and '''[[mw:Growth/Community Updates|Community Updates]]'''. We noticed that the majority of the CEE language editions of Wikipedia does not have active one of these features, so we are encouraging you to check whether your wiki has these features and if not to begin community discussion if you want to introduce them to your editors. If you want to check it, you need to go to the Special:CommunityConfiguration page on your wiki, where all of the growth features are listed. If you need more support with this, please contact Growth team [[mw:Growth/Team|here]]. --[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|քննարկել]]) 12:29, 16 Յուլիս 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=28802724 --> == Մենք ենք, մեր սարերը (յուշարձան) == Hello. In the article [[Մենք ենք, մեր սարերը (յուշարձան)]], can you add current-day information post-2023 about this monument? According to reports, the monument has been vandalized and its surroundings also have been damaged. Damage in the front and in the back of the monument is clearly visible in the photos and videos. According to reports, the Azerbaijani government is considering demolishing the monument. This has been added in [[:en:We Are Our Mountains]] and later added in [[:hy:Մե՛նք ենք մեր սարերը (կոթող)]], and I am sure there are Armenian news sources about this ongoing vandalism of the monument. Yours sincerely, [[Սպասարկող:Ներդրումները/78.174.55.43|78.174.55.43]] 17:03, 28 Օգոստոս 2025 (UTC) == Invitation for a session "Tools and features for Users with Extended Rights" == Hi, you are receiving this invitation as you are either patroller and/or admin in your community and [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] is preparing a session called '''Tools and features for Users with Extended Rights''', which we think that it will be interesting for you. The session is organised by the CEE Hub along with Wikimedia Foundation’s Movement Communications regional specialist Natalia Szafran-Kozakowska. Speakers in the session are Product Managers and Software Engineers from Wikimedia Foundation, so you will hear recent updates, new developments, and they will answer questions. So, please think what you want to ask them and come to the session. The session will be held on '''Tuesday, December 2nd, 2025 at 17:00 CET'''. Please register yourself '''[[:m:Event:CEE Catch Up: Tools for Users with Extended Rights|here]]'''. If you have any questions, please contact me. --[[Մասնակից:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Մասնակցի քննարկում:MediaWiki message delivery|քննարկում]]) 13:45, 19 Նոյեմբեր 2025 (UTC) (on behalf of the CEE Hub) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=29165186 --> == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:33, 28 Ապրիլ 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471754 --> == About undeletion of the article [[Պորիս Փերչաթքին]] == Hello. Steward Johannnes89 deleted this article as a poor machine translation; however, the translation had actually been edited by {{u|Կարէն}}. I ask you to review the deleted version of the article, assess whether the text has been sufficiently revised, and if the text is deemed to have been adequately reworked — undelete the article. [[Մասնակից:Asorev|Asorev]] ([[Մասնակցի քննարկում:Asorev|քննարկում]]) 21:16, 8 Հոկտեմբեր 2026 (UTC) :You keep interpreting users making small edits to the article as "someone reviewed my article" – that's simply not what you can expect on most wikis. That's what many users pointed out at [[:m:Steward requests/Miscellaneous#Using AI to Translate Wikipedia Articles]] about your table and precisely the reason why I proceeded to delete the article across small wikis as a result of that discussion. As proven by other users already [https://meta.wikimedia.org/wiki/Steward_requests/Miscellaneous#c-JavaHurricane-20261003134000-JavaHurricane-20261001094400] your AI is clearly not suitable to create unreviewed translations for 100+ languages – especially given that you don't even make it transparent to local wikis that it's an unreviewed AI translation which is an unacceptable risk to smaller wikis [https://www.technologyreview.com/2025/09/25/1124005/ai-wikipedia-vulnerable-languages-doom-spiral/]. You also keep forgetting to mention that many admins on large wikis also decided to delete the article [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q122828312&action=history&date-range-to=&tagfilter=client-automatic-update&offset=&limit=250]. [[Մասնակից:Johannnes89|Johannnes89]] ([[Մասնակցի քննարկում:Johannnes89|քննարկում]]) 16:55, 9 Հոկտեմբեր 2026 (UTC) 2m3haud68vi3w0aq3iuxxdbowrcs0rg 10 13218 255944 231500 2026-10-09T13:09:09Z ShahenWasHere 140 Փոխվում է էջը '<includeonly>{{#invoke:Infobox settlement|main}}</includeonly><noinclude>{{doc}}</noinclude>'-ով 255944 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:Infobox settlement|main}}</includeonly><noinclude>{{doc}}</noinclude> 6hnjjy2xw9okj6t4pm75326kiksqjwe 10 19132 255948 183890 2026-10-09T13:23:42Z ShahenWasHere 140 255948 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:Coordinates|coord|{{{1|}}}|{{{2|}}}|{{{3|}}}|{{{4|}}}|{{{5|}}}|{{{6|}}}|{{{7|}}}|{{{8|}}}|{{{9|}}}|{{{10|}}}|format={{{format|}}}|display={{{display|}}}|name={{{name|}}}|notes={{{notes|}}}|qid={{{qid|}}}|nosave={{{nosave|}}}|dim={{{dim|}}}|globe={{{globe|}}}|scale={{{scale|}}}|region={{{region|}}}|source={{{source|}}}|type={{{type|}}}}}</includeonly><noinclude> {{Documentation}} <!-- Add categories to the /doc subpage, interwikis to Wikidata, not here --> </noinclude> o48ghu4umu0afs6p0sz9caf7r0qov3a 4 33512 255942 255934 2026-10-09T12:48:58Z ShahenWasHere 140 /* Արդիւնքներ */ 255942 wikitext text/x-wiki <div style="margin:0 0 1.5em; padding:1.3em 1em 1.2em; text-align:center; border-top:5px solid #9C3D36; border-bottom:1px solid #9C3D36;"> [[File:Flag of the Basque Country.svg|64px|border|link=|alt=]] <div style="margin-top:0.6em; font-size:0.8em; letter-spacing:0.18em; opacity:0.7;">WAL × EWKE · ԽՄԲԱԳՐԱԹՈՆ</div> <div style="font-size:2.4em; font-weight:bold; line-height:1.2; margin:0.15em 0;">Պասքերու Երկիր</div> <div style="font-size:1.1em;">Պասքեան մշակոյթի, լեզուի եւ պատմութեան ամիս</div> <div style="margin-top:0.3em; opacity:0.7;">1-31 Հոկտեմբեր 2026</div> <div style="margin-top:0.9em;"><span style="display:inline-block; padding:0.15em 0.9em; border:1px solid #9C3D36; border-radius:1em; font-size:0.9em;">{{#ifexpr: {{#time:Ymd}} < 20261001 | Կը սկսի 1 Հոկտեմբերին | {{#ifexpr: {{#time:Ymd}} > 20261031 | Աւարտած է, շնորհակալութիւն բոլոր մասնակիցներուն | {{#ifexpr: {{#time:j}} = 31 | Վերջին օր | Ընթացքի մէջ է · աւարտին {{#expr: 32 - {{#time:j}} }} օր կը մնայ }} }} }}</span></div> <div style="margin-top:0.8em;"><span class="plainlinks">[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=edit&section=2}} <span style="display:inline-block; margin:0.2em 0.3em; padding:0.4em 1.2em; border-radius:3px; background:#9C3D36; color:#ffffff; font-weight:bold;">Արձանագրուիլ</span>]</span> [[#Յօդուածներ|<span style="display:inline-block; margin:0.2em 0.3em; padding:0.35em 1.15em; border:1px solid #9C3D36; border-radius:3px;">Յօդուածներու ցանկը</span>]]</div> </div> {| style="float:right; clear:right; width:19em; max-width:100%; margin:0 0 1em 1.5em; border:1px solid #9C3D36; border-top-width:4px; border-spacing:0.75em 0.4em; font-size:90%; line-height:1.4;" ! style="text-align:left; vertical-align:top;" | Նիւթ | Պասքերու Երկիր, պասքերէն եւ պասքեան մշակոյթ |- ! style="text-align:left; vertical-align:top;" | Ժամկէտ | 1-31 Հոկտեմբեր 2026 |- ! style="text-align:left; vertical-align:top;" | Կազմակերպիչներ | WAL եւ EWKE |- ! style="text-align:left; vertical-align:top;" | Համակարգող | [[User:ShahenWasHere|ShahenWasHere]] |- ! style="text-align:left; vertical-align:top;" | Պիտակ | <code>#WALxEWKE</code> |- ! style="text-align:left; vertical-align:top;" | Ցանկ | [[#Յօդուածներ|150 առաջարկուած նիւթ]] |- ! style="text-align:left; vertical-align:top;" | Զոյգ մրցոյթ | [[:eu:Atari:Hezkuntza/Lehiaketak/Armenia|Պասքերէն Ուիքիփետիա]] |} '''Արեւմտահայերէն լեզուի ուիքիմետիականներու խումբը''' (WAL) եւ '''Պասք ուիքիմետիականներու մշակութային ընկերակցութիւնը''' (''Euskal Wikilarien Kultura Elkartea'', EWKE) 2026-ի Հոկտեմբերին փոխադարձ խմբագրաթոն մը կը կազմակերպեն։ Ամբողջ ամսուան ընթացքին մենք Արեւմտահայերէն Ուիքիփետիայի մէջ կը գրենք Պասքերու Երկրին, պասքերէնին եւ պասքեան մշակոյթին մասին, իսկ պասք խմբագիրները [[:eu:Atari:Hezkuntza/Lehiaketak/Armenia|Պասքերէն Ուիքիփետիայի]] մէջ կը գրեն արեւմտահայ մշակոյթին, պատմութեան եւ սփիւռքին մասին։ Միացէ՛ք մեզի։ Լեռներէն մինչեւ դիցաբանութիւն՝ ամէն յօդուած Պասքերու Երկիրը աւելի մօտ կը բերէ արեւմտահայ ընթերցողին։ == Ինչպէ՞ս մասնակցիլ == # Արձանագրուեցէք [[#Մասնակիցներ|«Մասնակիցներ»]] բաժինին մէջ։ # Ընտրեցէք նիւթ մը [[#Յօդուածներ|ցանկէն]]։ Կրնաք գրել նաեւ ցանկէն դուրս նիւթերու մասին, եթէ անոնք կապ ունին Պասքերու Երկրին հետ։ # Ստեղծեցէք նոր յօդուած կամ ընդարձակեցէք առկայ յօդուած մը։ Օգտակար աղբիւրներ են անգլերէն, ֆրանսերէն եւ սպաներէն Ուիքիփետիաները, ինչպէս նաեւ [https://aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus/ «Auñamendi»] պասքեան հանրագիտարանը։ # Խմբագրական ամփոփումին մէջ գրեցէք <code>#WALxEWKE</code>, որպէսզի ձեր աշխատանքը հաշուուի։ # Աւարտելէ ետք յօդուածը աւելցուցէք [[#Արդիւնքներ|«Արդիւնքներ»]] բաժինին մէջ։ '''Ինչ կը հաշուուի''' * Նոր յօդուած կամ առկայ յօդուածի զգալի ընդարձակում՝ առնուազն 3000 բայթ նոր բովանդակութիւն։ * Առնուազն երկու վստահելի աղբիւր։ * Մեքենական թարգմանութիւնը կ՚ընդունուի միայն ուշադիր խմբագրումէ ետք։ * Խմբագրութիւնները պէտք է կատարուած ըլլան 1-31 Հոկտեմբեր 2026-ի ընթացքին։ == Մասնակիցներ == Աւելցուցէք ձեր անունը ներքեւ՝ <code><nowiki># ~~~</nowiki></code> գրելով։ <!-- Ներքեւ աւելցուցէք ձեր անունը --> * --[[Մասնակից:ShahenWasHere|ShahenWasHere]] ([[Մասնակցի քննարկում:ShahenWasHere|քննարկում]]) 19:32, 1 Հոկտեմբեր 2026 (UTC) * --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 08:54, 4 Հոկտեմբեր 2026 (UTC) * --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 17:13, 5 Հոկտեմբեր 2026 (UTC) == Յօդուածներ == Ցանկը պատրաստած է EWKE-ն։ Կարմիր յղումը կը նշանակէ, որ յօդուածը տակաւին չկայ, իսկ կապոյտը՝ որ կայ եւ կարելի է զայն ընդարձակել։ Հայերէն անունները առաջարկներ են։ Նոր յօդուած ստեղծելէ առաջ բացէք պասքերէն (eu) կամ անգլերէն (en) յօդուածը եւ ստուգեցէք անոր լեզուներու ցանկը, որպէսզի կրկնութիւն չըլլայ։ <div style="margin:1.2em 0; padding:0.8em 1.1em; border-left:4px solid #9C3D36;"> '''Ուր կը հանդիպին մեր պատմութիւնները'''<br /> Լեզուի վերակենդանացում, ուղղագրական միասնականացում, դպրոցներ, բանաւոր աւանդութիւն՝ այս նիւթերը մօտ են արեւմտահայերէնի փորձառութեան եւ լաւ սկիզբ մը կրնան ըլլալ. <div style="margin-top:0.4em;">[[Պասքերէն]] · [[Միասնական պասքերէն]] · [[Իքասթոլա]] · [[Քոռիքա]] · [[Պասքերէնի գրաքննութիւն]] · [[Պերցոլարիցա]]</div> </div> === Աշխարհագրութիւն === <div style="column-width:22em; column-gap:2.5em;"> # [[Պասքերու Երկիր]] <small style="opacity:0.75;">Basque Country (greater region) · [[:eu:Special:Search/Euskal Herria|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque Country (greater region)|en]]</small> # [[Պասքեր]] <small style="opacity:0.75;">Basques · [[:eu:Special:Search/Euskaldun |eu]] · [[:en:Special:Search/Basques|en]]</small> # [[Պասքերու Երկիր (ինքնավար համայնք)]] <small style="opacity:0.75;">Basque Country (autonomous community) · [[:eu:Special:Search/Euskal Autonomia Erkidegoa|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque Country (autonomous community)|en]]</small> # [[Ալաւա]] <small style="opacity:0.75;">Araba · [[:eu:Special:Search/Araba|eu]] · [[:en:Special:Search/Álava|en]]</small> # [[Պիսքայա]] <small style="opacity:0.75;">Bizkaia · [[:eu:Special:Search/Bizkaia|eu]] · [[:en:Special:Search/Biscay|en]]</small> # [[Կիփուսքոա]] <small style="opacity:0.75;">Gipuzkoa · [[:eu:Special:Search/Gipuzkoa|eu]] · [[:en:Special:Search/Gipuzkoa|en]]</small> # [[Նաւառա]] <small style="opacity:0.75;">Navarre · [[:eu:Special:Search/Nafarroa Garaia|eu]] · [[:en:Special:Search/Navarre|en]]</small> # [[Լապուր]] <small style="opacity:0.75;">Labourd · [[:eu:Special:Search/Lapurdi|eu]] · [[:en:Special:Search/Labourd|en]]</small> # [[Ստորին Նաւառա]] <small style="opacity:0.75;">Lower Navarre · [[:eu:Special:Search/Nafarroa Beherea|eu]] · [[:en:Special:Search/Lower Navarre|en]]</small> # [[Սուլ]] <small style="opacity:0.75;">Soule · [[:eu:Special:Search/Zuberoa|eu]] · [[:en:Special:Search/Soule|en]]</small> # [[Թրեւինյոյի անքլաւ]] <small style="opacity:0.75;">Treviño enclave · [[:eu:Special:Search/Trebiñu|eu]] · [[:en:Special:Search/Treviño enclave|en]]</small> # [[Պիլպաօ]] <small style="opacity:0.75;">Bilbo · [[:eu:Special:Search/Bilbo|eu]] · [[:en:Special:Search/Bilbao|en]]</small> # [[Վիթորիա-Կասթէյս]] <small style="opacity:0.75;">Gasteiz · [[:eu:Special:Search/Vitoria-Gasteiz|eu]] · [[:en:Special:Search/Vitoria-Gasteiz|en]]</small> # [[Փամփլոնա]] <small style="opacity:0.75;">Iruñea · [[:eu:Special:Search/Iruñea|eu]] · [[:en:Special:Search/Pamplona|en]]</small> # [[Սան Սեպասթիան]] <small style="opacity:0.75;">Donostia · [[:eu:Special:Search/Donostia|eu]] · [[:en:Special:Search/San Sebastián|en]]</small> # [[Պայոն]] <small style="opacity:0.75;">Baiona · [[:eu:Special:Search/Baiona|eu]] · [[:en:Special:Search/Bayonne|en]]</small> # [[Երեք թագաւորներու սեղան]] <small style="opacity:0.75;">Hiru Erregeen Mahaia · [[:eu:Special:Search/Hiru Erregeen Mahaia|eu]] · [[:en:Special:Search/Mesa de los Tres Reyes|en]]</small> # [[Կորպէյա]] <small style="opacity:0.75;">Gorbeia · [[:eu:Special:Search/Gorbeia|eu]] · [[:en:Special:Search/Gorbea|en]]</small> # [[Այսքոռի]] <small style="opacity:0.75;">Aizkorri · [[:eu:Special:Search/Aizkorri|eu]] · [[:en:Special:Search/Aizkorri|en]]</small> # [[Անպոթօ]] <small style="opacity:0.75;">Anboto · [[:eu:Special:Search/Anboto|eu]] · [[:en:Special:Search/Anboto|en]]</small> # [[Սումայայի եւ Տեպայի ֆլիշ]] <small style="opacity:0.75;">Zumaia and Deba flysch · [[:eu:Special:Search/flysch Zumaia Deba|eu]]</small> # [[Ուրտայպայի գետաբերան]] <small style="opacity:0.75;">Urdaibai estuary · [[:eu:Special:Search/Urdaibai|eu]] · [[:en:Special:Search/Urdaibai|en]]</small> # [[Պարտենաս Ռէալես]] <small style="opacity:0.75;">Bardenas Reales · [[:eu:Special:Search/Bardeak|eu]] · [[:en:Special:Search/Bardenas Reales|en]]</small> # [[Կերնիքա]] <small style="opacity:0.75;">Gernika · [[:eu:Special:Search/Gernika-Lumo|eu]] · [[:en:Special:Search/Guernica|en]]</small> # [[Սէն-Ժան-Փիէ-տը-Փոր]] <small style="opacity:0.75;">Donibane Garazi · [[:eu:Special:Search/Donibane Garazi|eu]] · [[:en:Special:Search/Saint-Jean-Pied-de-Port|en]]</small> # [[Թուտելա]] <small style="opacity:0.75;">Tudela · [[:eu:Special:Search/Tutera|eu]] · [[:en:Special:Search/Tudela, Navarre|en]]</small> # [[Պիառից]] <small style="opacity:0.75;">Biarritz · [[:eu:Special:Search/Biarritz|eu]] · [[:en:Special:Search/Biarritz|en]]</small> # [[Էյպար]] <small style="opacity:0.75;">Eibar · [[:eu:Special:Search/Eibar|eu]] · [[:en:Special:Search/Eibar|en]]</small> # [[Պարաքալտօ]] <small style="opacity:0.75;">Barakaldo · [[:eu:Special:Search/Barakaldo|eu]] · [[:en:Special:Search/Barakaldo|en]]</small> # [[Կասթելուկաչէ]] <small style="opacity:0.75;">Gaztelugatxe · [[:eu:Special:Search/Gaztelugatxe|eu]] · [[:en:Special:Search/Gaztelugatxe|en]]</small> # [[Էսթելյա-Լիսառա]] <small style="opacity:0.75;">Estella-Lizarra · [[:eu:Special:Search/Lizarra|eu]] · [[:en:Special:Search/Estella-Lizarra|en]]</small> </div> === Լեզու === <div style="column-width:22em; column-gap:2.5em;"> # [[Պասքերէն]] <small style="opacity:0.75;">Basque language · [[:eu:Special:Search/Euskara|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque language|en]]</small> # [[Միասնական պասքերէն]] <small style="opacity:0.75;">Standard Basque · [[:eu:Special:Search/Euskara batua|eu]] · [[:en:Special:Search/Standard Basque|en]]</small> # [[Պասքերէնի բարբառներ]] <small style="opacity:0.75;">Basque dialects · [[:eu:Special:Search/Euskalkiak|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque dialects|en]]</small> # [[Էուսքալցայնտիա]] <small style="opacity:0.75;">Euskaltzaindia · [[:eu:Special:Search/Euskaltzaindia|eu]] · [[:en:Special:Search/Euskaltzaindia|en]]</small> # [[Պասքերու ծագում]] <small style="opacity:0.75;">Origin of the Basques · [[:eu:Special:Search/Euskaldunen jatorria|eu]] · [[:en:Special:Search/Origin of the Basques|en]]</small> # [[Պասքերէնի պատմութիւն]] <small style="opacity:0.75;">History of the Basque language · [[:eu:Special:Search/Euskararen historia|eu]] · [[:en:Special:Search/History of the Basque language|en]]</small> # [[Պերցոլարիցա]] <small style="opacity:0.75;">Bertsolaritza · [[:eu:Special:Search/Bertsolaritza|eu]] · [[:en:Special:Search/Bertsolaritza|en]]</small> # [[Քոռիքա]] <small style="opacity:0.75;">Korrika · [[:eu:Special:Search/Korrika|eu]] · [[:en:Special:Search/Korrika|en]]</small> # [[Իքասթոլա]] <small style="opacity:0.75;">Ikastola · [[:eu:Special:Search/Ikastola|eu]] · [[:en:Special:Search/Ikastola|en]]</small> # [[Պասքերէնի գրաքննութիւն]] <small style="opacity:0.75;">Censorship of the Basque language · [[:eu:Special:Search/Euskararen zentsura|eu]] · [[:en:Special:Search/Censorship of the Basque language|en]]</small> </div> === Պատմութիւն === <div style="column-width:22em; column-gap:2.5em;"> # [[Պասքերու Երկրի պատմութիւն]] <small style="opacity:0.75;">History of the Basque Country · [[:eu:Special:Search/Euskal Herriko historia|eu]] · [[:en:Special:Search/History of the Basque Country|en]]</small> # [[Պասքերու Երկրի նախապատմութիւն]] <small style="opacity:0.75;">Basque prehistory · [[:eu:Special:Search/Euskal Herriko historiaurrea|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque prehistory|en]]</small> # [[Պասքերու Երկիրը հռոմէական շրջանին]] <small style="opacity:0.75;">Basque Country in Roman times · [[:eu:Special:Search/Euskal Herria erromatarren garaian|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque Country in Roman times|en]]</small> # [[Պասքերու Երկրի իսլամական գրաւում]] <small style="opacity:0.75;">Muslim occupation of the Basque Country · [[:eu:Special:Search/musulmanak Euskal Herrian|eu]] · [[:en:Special:Search/Muslim occupation of the Basque Country|en]]</small> # [[Նաւառայի թագաւորութիւն]] <small style="opacity:0.75;">Kingdom of Navarre · [[:eu:Special:Search/Nafarroako Erresuma|eu]] · [[:en:Special:Search/Kingdom of Navarre|en]]</small> # [[Ռոնսըվոյի ճակատամարտ]] <small style="opacity:0.75;">Battle of Roncevaux Pass · [[:eu:Special:Search/Orreagako gudua|eu]] · [[:en:Special:Search/Battle of Roncevaux Pass|en]]</small> # [[Խմբաւորումներու պատերազմ]] <small style="opacity:0.75;">War of the Bands · [[:eu:Special:Search/Banderizoen gerrak|eu]] · [[:en:Special:Search/War of the Bands|en]]</small> # [[Իպերական Նաւառայի սպանական գրաւում]] <small style="opacity:0.75;">Spanish conquest of Iberian Navarre · [[:eu:Special:Search/Nafarroaren konkista|eu]] · [[:en:Special:Search/Spanish conquest of Iberian Navarre|en]]</small> # [[Նաւառայի կախարդներու դատավարութիւններ (1525-1526)]] <small style="opacity:0.75;">Navarre witch trials (1525-26) · [[:eu:Special:Search/Nafarroako sorgin prozesuak|eu]] · [[:en:Special:Search/Navarre witch trials|en]]</small> # [[Հին վարչակարգի տագնապը Պասքերու Երկրին մէջ]] <small style="opacity:0.75;">Crisis of the Ancient Regime in the Basque Country · [[:eu:Special:Search/Antzinako Erregimenaren krisia Euskal Herrian|eu]] · [[:en:Special:Search/Crisis of the Ancien Régime in the Basque Country|en]]</small> # [[Նափոլէոնեան պատերազմները Պասքերու Երկրին մէջ]] <small style="opacity:0.75;">Napoleonic Wars in the Basque Country · [[:eu:Special:Search/Napoleonen gerrak Euskal Herrian|eu]] · [[:en:Special:Search/Napoleonic Wars in the Basque Country|en]]</small> # [[Պասքեան ինքնավարութեան վերացումը Սպանիոյ մէջ]] <small style="opacity:0.75;">End of Basque home rule in Spain · [[:eu:Special:Search/Foruen abolizioa|eu]] · [[:en:Special:Search/End of Basque home rule in Spain|en]]</small> # [[Քարլիստական պատերազմներ]] <small style="opacity:0.75;">Carlist Wars · [[:eu:Special:Search/Karlistaldiak|eu]] · [[:en:Special:Search/Carlist Wars|en]]</small> # [[Պասքերու Երկրի արդիւնաբերականացում]] <small style="opacity:0.75;">Industrialization of the Basque Country · [[:eu:Special:Search/Euskal Herriko industrializazioa|eu]] · [[:en:Special:Search/Industrialization of the Basque Country|en]]</small> # [[Պասքեան ազգայնականութիւն]] <small style="opacity:0.75;">Basque nationalism · [[:eu:Special:Search/Euskal abertzaletasuna|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque nationalism|en]]</small> # [[Առաջին համաշխարհային պատերազմը Պասքերու Երկրին մէջ]] <small style="opacity:0.75;">First World War in the Basque Country · [[:eu:Special:Search/Lehen Mundu Gerra Euskal Herrian|eu]] · [[:en:Special:Search/First World War in the Basque Country|en]]</small> # [[Սպանական քաղաքացիական պատերազմը Պասքերու Երկրին մէջ]] <small style="opacity:0.75;">Spanish Civil War in the Basque Country · [[:eu:Special:Search/Espainiako Gerra Zibila Euskal Herrian|eu]] · [[:en:Special:Search/Spanish Civil War in the Basque Country|en]]</small> # [[Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը Պասքերու Երկրին մէջ]] <small style="opacity:0.75;">World War II in the Basque Country · [[:eu:Special:Search/Bigarren Mundu Gerra Euskal Herrian|eu]] · [[:en:Special:Search/World War II in the Basque Country|en]]</small> # [[Էուսքատի Թա Ասքաթասունա]] <small style="opacity:0.75;">Euskadi Ta Askatasuna · [[:eu:Special:Search/Euskadi Ta Askatasuna|eu]] · [[:en:Special:Search/ETA (separatist group)|en]]</small> # [[Պասքեան հակամարտութիւն]] <small style="opacity:0.75;">Basque conflict · [[:eu:Special:Search/Euskal gatazka|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque conflict|en]]</small> </div> === Քաղաքականութիւն === <div style="column-width:22em; column-gap:2.5em;"> # [[Պասքեան խորհրդարան]] <small style="opacity:0.75;">Basque Parliament · [[:eu:Special:Search/Eusko Legebiltzarra|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque Parliament|en]]</small> # [[Նաւառայի խորհրդարան]] <small style="opacity:0.75;">Parliament of Navarre · [[:eu:Special:Search/Nafarroako Parlamentua|eu]] · [[:en:Special:Search/Parliament of Navarre|en]]</small> # [[Պասքերու Երկրի քաղաքային համայնք]] <small style="opacity:0.75;">Euskal Hirigune Elkargoa · [[:eu:Special:Search/Euskal Hirigune Elkargoa|eu]] · [[:en:Special:Search/Communauté d'agglomération du Pays Basque|en]]</small> # [[Ալաւայի ընդհանուր ժողով]] <small style="opacity:0.75;">General Assembly of Araba · [[:eu:Special:Search/Arabako Batzar Nagusiak|eu]] · [[:en:Special:Search/General Assembly of Álava|en]]</small> # [[Պիսքայայի ընդհանուր ժողով]] <small style="opacity:0.75;">General Assembly of Bizkaia · [[:eu:Special:Search/Bizkaiko Batzar Nagusiak|eu]] · [[:en:Special:Search/General Assembly of Biscay|en]]</small> # [[Կիփուսքոայի ընդհանուր ժողով]] <small style="opacity:0.75;">General Assembly of Gipuzkoa · [[:eu:Special:Search/Gipuzkoako Batzar Nagusiak|eu]] · [[:en:Special:Search/General Assembly of Gipuzkoa|en]]</small> # [[Պասքերու Երկրի ինքնավարութեան կանոնադրութիւն (1979)]] <small style="opacity:0.75;">Statute of Autonomy of the Basque Country of 1979 · [[:eu:Special:Search/Gernikako Estatutua|eu]] · [[:en:Special:Search/Statute of Autonomy of the Basque Country|en]]</small> # [[Ախուրիա Էնէայի դաշինք]] <small style="opacity:0.75;">Ajuria Enea Pact · [[:eu:Special:Search/Ajuria Eneako Ituna|eu]] · [[:en:Special:Search/Ajuria Enea Pact|en]]</small> # [[Լիսառա-Կարասիի համաձայնագիր]] <small style="opacity:0.75;">Lizarra-Garazi Agreements · [[:eu:Special:Search/Lizarra-Garaziko Akordioa|eu]] · [[:en:Special:Search/Lizarra-Garazi Agreement|en]]</small> # [[Պասքեան ազգային ազատագրական շարժման բանտարկեալներ]] <small style="opacity:0.75;">Basque National Liberation Movement prisoners · [[:eu:Special:Search/euskal preso politikoak|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque National Liberation Movement prisoners|en]]</small> # [[Պասքեան հակամարտութեան զոհեր]] <small style="opacity:0.75;">Victims of the Basque conflict · [[:eu:Special:Search/Euskal gatazkaren biktimak|eu]] · [[:en:Special:Search/Victims of the Basque conflict|en]]</small> # [[Պասքեան ազգայնական կուսակցութիւն]] <small style="opacity:0.75;">Basque Nationalist Party · [[:eu:Special:Search/Euzko Alderdi Jeltzalea|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque Nationalist Party|en]]</small> # [[Ապերցալէ ձախ]] <small style="opacity:0.75;">Abertzale Left · [[:eu:Special:Search/Ezker abertzalea|eu]] · [[:en:Special:Search/Abertzale left|en]]</small> # [[Էուսքալ Հեռիա Պիլտու]] <small style="opacity:0.75;">Euskal Herria Bildu · [[:eu:Special:Search/Euskal Herria Bildu|eu]] · [[:en:Special:Search/EH Bildu|en]]</small> # [[Պասքերու Երկրի ընկերվարական կուսակցութիւն]] <small style="opacity:0.75;">Socialist Party of the Basque Country-Basque Country Left · [[:eu:Special:Search/Euskadiko Alderdi Sozialista|eu]] · [[:en:Special:Search/Socialist Party of the Basque Country|en]]</small> </div> === Գրականութիւն === <div style="column-width:22em; column-gap:2.5em;"> # [[Պասքերէնի առաջին պտուղներ]] <small style="opacity:0.75;">Linguae vasconum primitiae · [[:eu:Special:Search/Linguae Vasconum Primitiae|eu]] · [[:en:Special:Search/Linguae Vasconum Primitiae|en]]</small> # [[Կերօ (գիրք)]] <small style="opacity:0.75;">Gero (book) · [[:eu:Special:Search/Gero Axular|eu]] · [[:en:Special:Search/Gero (book)|en]]</small> # [[Ամայա կամ պասքերը Ը. դարուն]] <small style="opacity:0.75;">Amaya o los vascos en el siglo VIII · [[:eu:Special:Search/Amaya o los vascos en el siglo VIII|eu]] · [[:en:Special:Search/Amaya o los vascos en el siglo VIII|en]]</small> # [[Փերու Ապարքա]] <small style="opacity:0.75;">Peru Abarka · [[:eu:Special:Search/Peru Abarka|eu]] · [[:en:Special:Search/Peru Abarka|en]]</small> # [[Ծաղկային խաղեր]] <small style="opacity:0.75;">Floral Games · [[:eu:Special:Search/Lore Jokoak|eu]] · [[:en:Special:Search/Floral Games|en]]</small> # [[Կարոա (վէպ)]] <small style="opacity:0.75;">Garoa · [[:eu:Special:Search/Garoa eleberria|eu]]</small> # [[Հառի էթա հեռի]] <small style="opacity:0.75;">Harri eta Herri · [[:eu:Special:Search/Harri eta herri|eu]]</small> # [[Լեթուրիայի գաղտնի օրագիր]] <small style="opacity:0.75;">Leturiaren egunkari ezkutua · [[:eu:Special:Search/Leturiaren egunkari ezkutua|eu]]</small> # [[Օպապաքոաք]] <small style="opacity:0.75;">Obabakoak · [[:eu:Special:Search/Obabakoak|eu]] · [[:en:Special:Search/Obabakoak|en]]</small> # [[Սերկաթիք փանփոշ]] <small style="opacity:0.75;">Zergatik panpox · [[:eu:Special:Search/Zergatik panpox|eu]]</small> # [[Սիսիֆօ մայթէ մինես]] <small style="opacity:0.75;">Sisifo maite minez · [[:eu:Special:Search/Sisifo maite minez|eu]]</small> # [[Թրամուէյ դէպի ՍՓ]] <small style="opacity:0.75;">SPrako tranbia · [[:eu:Special:Search/SPrako tranbia|eu]]</small> # [[Թուիսթ (վէպ)]] <small style="opacity:0.75;">Twist (Cano novel) · [[:eu:Special:Search/Twist Harkaitz Cano|eu]] · [[:en:Special:Search/Twist (Cano novel)|en]]</small> # [[Մաւրեր ենք մշուշին մէջ]] <small style="opacity:0.75;">Moroak gara behelaino artean · [[:eu:Special:Search/Moroak gara behelaino artean|eu]]</small> # [[Մինյան]] <small style="opacity:0.75;">Miñan · [[:eu:Special:Search/Miñan|eu]]</small> </div> === Լրատուամիջոցներ === <div style="column-width:22em; column-gap:2.5em;"> # [[Արկիա (շաբաթաթերթ)]] <small style="opacity:0.75;">Argia (magazine) · [[:eu:Special:Search/Argia aldizkaria|eu]] · [[:en:Special:Search/Argia (magazine)|en]]</small> # [[Պեռիա (օրաթերթ)]] <small style="opacity:0.75;">Berria · [[:eu:Special:Search/Berria egunkaria|eu]] · [[:en:Special:Search/Berria|en]]</small> # [[Էուսքալ Իռաթի Թելեպիսթա]] <small style="opacity:0.75;">EiTB · [[:eu:Special:Search/Euskal Irrati Telebista|eu]] · [[:en:Special:Search/EITB|en]]</small> # [[Խաքին (հանդէս)]] <small style="opacity:0.75;">Jakin (magazine) · [[:eu:Special:Search/Jakin aldizkaria|eu]] · [[:en:Special:Search/Jakin (magazine)|en]]</small> # [[Շիպերոքօ Պոցա]] <small style="opacity:0.75;">Xiberoko Botza · [[:eu:Special:Search/Xiberoko Botza|eu]]</small> </div> === Անձեր === ♀ նշանը ցոյց կու տայ կիներու կենսագրութիւնները։ <div style="column-width:22em; column-gap:2.5em;"> # [[Էնեքօ Արիսթա]] <small style="opacity:0.75;">Eneko Arista · [[:eu:Special:Search/Eneko Aritza|eu]] · [[:en:Special:Search/Íñigo Arista|en]]</small> # [[Ֆրանչիսքոս Քսաւերիոս]] <small style="opacity:0.75;">Francis Xavier · [[:eu:Special:Search/Frantzisko Xabierkoa|eu]] · [[:en:Special:Search/Francis Xavier|en]]</small> # [[Իգնատիոս Լոյոլացի]] <small style="opacity:0.75;">Ignatius of Loyola · [[:eu:Special:Search/Ignazio Loiolakoa|eu]] · [[:en:Special:Search/Ignatius of Loyola|en]]</small> # [[Խուան Սեպասթիան Էլքանօ]] <small style="opacity:0.75;">Juan Sebastian Elkano · [[:eu:Special:Search/Juan Sebastian Elkano|eu]] · [[:en:Special:Search/Juan Sebastián Elcano|en]]</small> # [[Ժան տ՚Ալպրէ]] ♀ <small style="opacity:0.75;">Jeanne d'Albret · [[:eu:Special:Search/Joana Albretekoa|eu]] · [[:en:Special:Search/Jeanne d'Albret|en]]</small> # [[Լոփէ տէ Ակիռէ]] <small style="opacity:0.75;">Lope de Aguirre · [[:eu:Special:Search/Lope Agirre|eu]] · [[:en:Special:Search/Lope de Aguirre|en]]</small> # [[Մանուէլ Լառամենտի]] <small style="opacity:0.75;">Manuel Larramendi · [[:eu:Special:Search/Manuel Larramendi|eu]] · [[:en:Special:Search/Manuel Larramendi|en]]</small> # [[Էսթեպան Կարիպայ]] <small style="opacity:0.75;">Esteban Garibai · [[:eu:Special:Search/Esteban Garibai|eu]] · [[:en:Special:Search/Esteban de Garibay|en]]</small> # [[Միկէլ տէ Ունամունօ]] <small style="opacity:0.75;">Miguel de Unamuno · [[:eu:Special:Search/Miguel de Unamuno|eu]] · [[:en:Special:Search/Miguel de Unamuno|en]]</small> # [[Փետրօ Առուփէ]] <small style="opacity:0.75;">Pedro Arrupe · [[:eu:Special:Search/Pedro Arrupe|eu]] · [[:en:Special:Search/Pedro Arrupe|en]]</small> # [[Ֆրանսուա Քապառիւս]] <small style="opacity:0.75;">François Cabarrus · [[:eu:Special:Search/François Cabarrus|eu]] · [[:en:Special:Search/François Cabarrus|en]]</small> # [[Քասիլտա Իթուռիսար]] ♀ <small style="opacity:0.75;">Casilda Iturrizar · [[:eu:Special:Search/Casilda Iturrizar|eu]] · [[:en:Special:Search/Casilda Iturrizar|en]]</small> # [[Սապինօ Արանա]] <small style="opacity:0.75;">Sabino Arana · [[:eu:Special:Search/Sabino Arana|eu]] · [[:en:Special:Search/Sabino Arana|en]]</small> # [[Տոլորէս Իպառուրի]] ♀ <small style="opacity:0.75;">Dolores Ibárruri · [[:eu:Special:Search/Dolores Ibarruri|eu]] · [[:en:Special:Search/Dolores Ibárruri|en]]</small> # [[Չիլյարտեկի]] <small style="opacity:0.75;">Txillardegi · [[:eu:Special:Search/Txillardegi|eu]] · [[:en:Special:Search/Txillardegi|en]]</small> # [[Իցիար Իթունյօ]] ♀ <small style="opacity:0.75;">Itziar Ituño · [[:eu:Special:Search/Itziar Ituño|eu]] · [[:en:Special:Search/Itziar Ituño|en]]</small> # [[Մայալեն Լուխանպիօ]] ♀ <small style="opacity:0.75;">Maialen Lujanbio · [[:eu:Special:Search/Maialen Lujanbio|eu]] · [[:en:Special:Search/Maialen Lujanbio|en]]</small> # [[Փետրօ Միկէլ Էչենիքէ]] <small style="opacity:0.75;">Pedro Miguel Etxenike · [[:eu:Special:Search/Pedro Migel Etxenike|eu]] · [[:en:Special:Search/Pedro Miguel Echenique|en]]</small> # [[Էտուրնէ Փասապան]] ♀ <small style="opacity:0.75;">Edurne Pasaban · [[:eu:Special:Search/Edurne Pasaban|eu]] · [[:en:Special:Search/Edurne Pasaban|en]]</small> # [[Միկէլ Ինտուրայն]] <small style="opacity:0.75;">Miguel Indurain · [[:eu:Special:Search/Miguel Indurain|eu]] · [[:en:Special:Search/Miguel Induráin|en]]</small> # [[Մորիս Ռաւէլ]] <small style="opacity:0.75;">Maurice Ravel · [[:eu:Special:Search/Maurice Ravel|eu]] · [[:en:Special:Search/Maurice Ravel|en]]</small> # [[Միքել Լապոա]] <small style="opacity:0.75;">Mikel Laboa · [[:eu:Special:Search/Mikel Laboa|eu]] · [[:en:Special:Search/Mikel Laboa|en]]</small> # [[Իսարօ Անտրէս]] ♀ <small style="opacity:0.75;">Izaro Andrés · [[:eu:Special:Search/Izaro Andres|eu]] · [[:en:Special:Search/Izaro Andrés|en]]</small> </div> === Խոհանոց === <div style="column-width:22em; column-gap:2.5em;"> # [[Փինչօ]] <small style="opacity:0.75;">Pincho · [[:eu:Special:Search/Pintxo|eu]] · [[:en:Special:Search/Pincho|en]]</small> # [[Պասքեան խնձորագինի]] <small style="opacity:0.75;">Basque cider · [[:eu:Special:Search/Sagardo|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque cider|en]]</small> # [[Չաքոլի]] <small style="opacity:0.75;">Txakoli · [[:eu:Special:Search/Txakolin|eu]] · [[:en:Special:Search/Txakoli|en]]</small> # [[Սակարտոթեկի]] <small style="opacity:0.75;">Sagardotegi · [[:eu:Special:Search/Sagardotegi|eu]] · [[:en:Special:Search/Sagardotegi|en]]</small> # [[Փաչարան]] <small style="opacity:0.75;">Patxaran · [[:eu:Special:Search/Patxaran|eu]] · [[:en:Special:Search/Pacharán|en]]</small> # [[Իտիասապալ պանիր]] <small style="opacity:0.75;">Idiazabal cheese · [[:eu:Special:Search/Idiazabal gazta|eu]] · [[:en:Special:Search/Idiazabal cheese|en]]</small> # [[Ռոնքալ պանիր]] <small style="opacity:0.75;">Roncal cheese · [[:eu:Special:Search/Erronkari gazta|eu]] · [[:en:Special:Search/Roncal cheese|en]]</small> # [[Քալիմոչօ]] <small style="opacity:0.75;">Kalimotxo · [[:eu:Special:Search/Kalimotxo|eu]] · [[:en:Special:Search/Kalimotxo|en]]</small> # [[Քոքոչա]] <small style="opacity:0.75;">Kokotxas · [[:eu:Special:Search/Kokotxa|eu]] · [[:en:Special:Search/Kokotxas|en]]</small> # [[Չոքօ]] <small style="opacity:0.75;">Txoko · [[:eu:Special:Search/Txoko|eu]] · [[:en:Special:Search/Txoko|en]]</small> </div> === Արուեստ եւ յուշարձաններ === <div style="column-width:22em; column-gap:2.5em;"> # [[Սանթիմամինյէ]] <small style="opacity:0.75;">Santimamiñe · [[:eu:Special:Search/Santimamiñe|eu]] · [[:en:Special:Search/Santimamiñe|en]]</small> # [[Սորկինեչէ]] <small style="opacity:0.75;">Sorginetxe · [[:eu:Special:Search/Sorginetxe|eu]] · [[:en:Special:Search/Sorginetxe|en]]</small> # [[Թուտելայի մզկիթ]] <small style="opacity:0.75;">Mosque of Tudela · [[:eu:Special:Search/Tuterako meskita|eu]]</small> # [[Էունաթէի Սուրբ Մարիամ եկեղեցի]] <small style="opacity:0.75;">Church of Saint Mary of Eunate · [[:eu:Special:Search/Eunateko Andre Maria|eu]] · [[:en:Special:Search/Church of Saint Mary of Eunate|en]]</small> # [[Լէյրէի վանք]] <small style="opacity:0.75;">Monastery of Leyre · [[:eu:Special:Search/Leireko monasterioa|eu]] · [[:en:Special:Search/Monastery of Leyre|en]]</small> # [[Փամփլոնայի մայր տաճար]] <small style="opacity:0.75;">Cathedral of Pamplona · [[:eu:Special:Search/Iruñeko katedrala|eu]] · [[:en:Special:Search/Pamplona Cathedral|en]]</small> # [[Արանցասուի սրբավայր]] <small style="opacity:0.75;">Sanctuary of Arantzazu · [[:eu:Special:Search/Arantzazuko santutegia|eu]] · [[:en:Special:Search/Sanctuary of Arantzazu|en]]</small> # [[Հովին սանտրը]] <small style="opacity:0.75;">The Comb of the Wind · [[:eu:Special:Search/Haizearen orrazia|eu]] · [[:en:Special:Search/Comb of the Wind|en]]</small> </div> === Երաժշտութիւն === <div style="column-width:22em; column-gap:2.5em;"> # [[Պասքեան արմատական ռոք]] <small style="opacity:0.75;">Basque Radical Rock · [[:eu:Special:Search/Euskal Rock Erradikala|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque Radical Rock|en]]</small> # [[Կերնիքաքօ Արպոլա]] <small style="opacity:0.75;">Gernikako Arbola (anthem) · [[:eu:Special:Search/Gernikako Arbola (abestia)|eu]] · [[:en:Special:Search/Gernikako Arbola|en]]</small> # [[Չալափարթա]] <small style="opacity:0.75;">Txalaparta · [[:eu:Special:Search/Txalaparta|eu]] · [[:en:Special:Search/Txalaparta|en]]</small> # [[Ալպոքա]] <small style="opacity:0.75;">Alboka · [[:eu:Special:Search/Alboka|eu]] · [[:en:Special:Search/Alboka|en]]</small> # [[Չիսթու]] <small style="opacity:0.75;">Txistu · [[:eu:Special:Search/Txistu|eu]] · [[:en:Special:Search/Txistu|en]]</small> # [[Պասքեան երաժշտութիւն]] <small style="opacity:0.75;">Basque music · [[:eu:Special:Search/Euskal musika|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque music|en]]</small> # [[Փասթորալա (Սուլի թատրոն)]] <small style="opacity:0.75;">Pastoral (theatre of Soule) · [[:eu:Special:Search/Pastorala|eu]] · [[:en:Special:Search/Pastoral (theatre of Soule)|en]]</small> # [[Մասքարատա (Սուլի բարեկենդան)]] <small style="opacity:0.75;">Maskarada (carnival of Soule) · [[:eu:Special:Search/Maskarada|eu]] · [[:en:Special:Search/Maskarada (carnival of Soule)|en]]</small> </div> === Դիցաբանութիւն === <div style="column-width:22em; column-gap:2.5em;"> # [[Պասքեան դիցաբանութիւն]] <small style="opacity:0.75;">Basque mythology · [[:eu:Special:Search/Euskal mitologia|eu]] · [[:en:Special:Search/Basque mythology|en]]</small> # [[Մարի (դիցուհի)]] <small style="opacity:0.75;">Mari (goddess) · [[:eu:Special:Search/Mari (mitologia)|eu]] · [[:en:Special:Search/Mari (goddess)|en]]</small> # [[Պասախաուն]] <small style="opacity:0.75;">Basajaun · [[:eu:Special:Search/Basajaun|eu]] · [[:en:Special:Search/Basajaun|en]]</small> # [[Պասքերու Երկրի բարեկենդաններ]] <small style="opacity:0.75;">Carnivals in the Basque Country · [[:eu:Special:Search/Euskal Herriko inauteriak|eu]] · [[:en:Special:Search/Carnivals in the Basque Country|en]]</small> # [[Օլենցերօ]] <small style="opacity:0.75;">Olentzero · [[:eu:Special:Search/Olentzero|eu]] · [[:en:Special:Search/Olentzero|en]]</small> # [[Սորկին (դիցաբանութիւն)]] <small style="opacity:0.75;">Sorginak · [[:eu:Special:Search/Sorgin|eu]] · [[:en:Special:Search/Sorginak|en]]</small> </div> <div style="clear:both; margin:2em 0 0.5em; padding:0.8em 1.1em; border-left:4px solid #9C3D36;"> '''Միւս կողմը.''' Միաժամանակ պասք խմբագիրները Պասքերէն Ուիքիփետիայի մէջ կը գրեն արեւմտահայերէնի, արեւմտահայ պատմութեան, սփիւռքի եւ նշանաւոր արեւմտահայ կիներու մասին։ Անոնց ցանկին ու արդիւնքներուն կրնաք հետեւիլ [[:eu:Atari:Hezkuntza/Lehiaketak/Armenia|անոնց մրցոյթի էջին]] վրայ։ </div> == Արդիւնքներ == Աւարտած յօդուածները աւելցուցէք ներքեւ՝ <code><nowiki># [[Յօդուածին անունը]] ~~~</nowiki></code> ձեւով։ Բոլոր խմբագրութիւններուն կարելի է հետեւիլ նաեւ <code>#WALxEWKE</code> պիտակով՝ [https://hashtags.wmcloud.org/?query=WALxEWKE&startdate=2026-10-01&enddate=2026-10-31 Hashtags գործիքին] միջոցով։ <!-- Ներքեւ աւելցուցէք ձեր յօդուածները --> * [[Պասքերէն]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 09:50, 4 Հոկտեմբեր 2026 (UTC) * [[Նաւառայի խորհրդարան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 4 Հոկտեմբեր 2026 (UTC) * [[Լէյրէի վանք]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:19, 4 Հոկտեմբեր 2026 (UTC) * [[Պասքերու Երկիր]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:52, 4 Հոկտեմբեր 2026 (UTC) * [[Պասքեան դիցաբանութիւն]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 12:09, 4 Հոկտեմբեր 2026 (UTC) * [[Ալաւա]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 15:00, 4 Հոկտեմբեր 2026 (UTC) * [[Մարի (դիցուհի)]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:21, 8 Հոկտեմբեր 2026 (UTC) [[Ստորոգութիւն:Խմբագրաթոններ]] * [[Էնեքօ Արիսթա]] --[[Մասնակից:ShahenWasHere|ShahenWasHere]] ([[Մասնակցի քննարկում:ShahenWasHere|քննարկում]]) 14:38, 8 Հոկտեմբեր 2026 (UTC) * [[Էտուրնէ Փասապան]] --[[Մասնակից:ShahenWasHere|ShahenWasHere]] ([[Մասնակցի քննարկում:ShahenWasHere|քննարկում]]) 14:45, 8 Հոկտեմբեր 2026 (UTC) * [[Պասքեր]] --[[Մասնակից:ShahenWasHere|ShahenWasHere]] ([[Մասնակցի քննարկում:ShahenWasHere|քննարկում]]) 15:11, 8 Հոկտեմբեր 2026 (UTC) * [[Պասքերու Երկիր (ինքնավար համայնք)]] --[[Մասնակից:ShahenWasHere|ShahenWasHere]] ([[Մասնակցի քննարկում:ShahenWasHere|քննարկում]]) 15:33, 8 Հոկտեմբեր 2026 (UTC) * [[Պիսքայ]] --[[Մասնակից:ShahenWasHere|ShahenWasHere]] ([[Մասնակցի քննարկում:ShahenWasHere|քննարկում]]) 12:48, 9 Հոկտեմբեր 2026 (UTC) 416pg7dzunaxmm5q5wiklu7dcl44cd8 0 33530 255947 255889 2026-10-09T13:17:31Z Maral Dikbikian 4797 255947 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Անձ}} '''Մաուրիցիօ Փոքեթինօ''' ({{Lang-es|mauˈɾisjo potʃeˈtino tɾoˈseɾ}}, {{ԱԾ}}), [[Արժանթին|արժանթինցի]] մարզիչ։ Ան նախապէս եղած է Փարիզ Սեն Ժերմենի<ref>{{Cite web|url=https://www.aztagdaily.com/archives/582321|title=Փոքեթինօ Նշանակուեցաւ Չելսիի Մարզիչ|date=2023-06-01|website=Aztag Daily - Ազդակ Օրաթերթ (Armenian Daily Newspaper based in Lebanon)|language=en-US|accessdate=2026-10-07}}</ref>, [[Անգլիա|Անգլիոյ]] մէջ եղած է «Փրեմիեր Լիկ»-ի կազմերէն Սաութհեմփթընի եւ Թոթենհամի մարզիչ<ref>{{Cite web|url=https://www.aztagdaily.com/archives/561541|title=Փոքեթինօ Շատ Հաւանաբար Վերադառնայ «Փրեմիեր Լիկ»|date=2022-10-19|website=Aztag Daily - Ազդակ Օրաթերթ (Armenian Daily Newspaper based in Lebanon)|language=en-US|accessdate=2026-10-07}}</ref>: == Կենսագրական գիծեր<ref>{{Citation|title=Mauricio Pochettino|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Mauricio_Pochettino&oldid=1379208675|date=2026-10-08|accessdate=2026-10-09|language=en}}</ref> == '''Մաուրիցիօ Փոքեթինօ''' ծնած է Մէրֆի (Սանթա Ֆէ), հողագործ բանուոր<ref>"Murphy: The Argentine town united by Pochettino, Gazzaniga and Spurs". Tottenham Hotspur F.C. 18 May 2019. Archived from the original on 7 November 2020. Retrieved 18 May 2019.</ref> Հէքթոր Փոչեթինոյի եւ Ամալիայի ընտանիքին մէջ։ Իր ընտանիքը իտալական ծագում ունի (Փիէմոնթէն)<ref>"Pochettino il piemontese: "Ma alla Juve non farò sconti"" &#x5B;Pochettino the Piedmontese: "But I will not cut any slack at Juve"&#x5D;. ''La Gazzetta dello Sport'' (in Italian). 1 January 2018. Archived from the original on 25 May 2018. Retrieved 25 May 2018.</ref>։ Ութէն տասը տարեկան հասակին ան զբաղած է ինչպէս ֆութպոլով, այնպէս ալ վոլէյպոլով, ինչպէս նաեւ ձիւտօ սորված է։ Մանուկ հասակին ան կը համակրէր «Racing Club de Avellaneda» ակումբին։ Հեռատեսիլով իր դիտած առաջին ֆութպոլային մրցումները 1978-ի ՖԻՖԱ-ի Աշխարհի Բաժակի խաղերն էին, որոնք դիտած է իր հօր՝ Հէքթորի հետ։ Ան վաղ տարիքէն սկսած է խաղալ որպէս կեդրոնական պաշտպան (centre-back) «Unión y Cultura» թիմին մէջ՝ դիրք մը, որ ինք կը նախընտրէր, թէեւ խաղցած է նաեւ որպէս յարձակող եւ միջնապահ։ 13 տարեկանին ան շաբաթական երկու օր կը մարզուէր «Ռոսարիօ Սենթրալ»-ի (Rosario Central) հետ՝ Ռոսարիոյի մէջ (Սանթա Ֆէ), որ իր ծննդավայր Մէրֆիէն 160 մղոն հեռաւորութեամբ ինքնաշարժի/ապասի ճամբորդութիւն մըն էր։ Ան իր աւագ եղբօր՝ Խավիէրի հետ խաղցած է Մէրֆիի կազմին մէջ՝ «Venadense» տեղական լիկայի առաջին բաժանմունքին մէջ։ Ան երկրագործութիւն (գիւղատնտեսութիւն) ուսանած է իր տունէն 20 մղոն հեռաւորութեան վրայ գտնուող դպրոցի մը մէջ<ref>Balague 2017, p.&nbsp;10.</ref>։ Փոքեթինօ խաղցած է որպէս կեդրոնական պաշտպան (centre-back) եւ իր ասպարէզը սկսած է 1989-ին՝ Առաջին բաժանմունքի (Primera División) «Newell's Old Boys» ակումբին հետ՝ նուաճելով լիկայի տիտղոսը եւ հասնելով մինչեւ 1992-ի Քոփա Լիպերթատորեսի (Copa Libertadores) աւարտական փուլ (փոխչեմպիոն)։ 1994-ին ան տեղափոխուեցաւ «Լա Լիկա»յի (La Liga) նոր բարձրացած «Էսփաննիոլ» (Espanyol) ակումբը՝ օգնելով ամրապնդել անոր դիրքը բարձրագոյն խումբին մէջ եւ նուաճելով 2000-ի Արքայական Գաւաթը (Copa del Rey), որ անոնց առաջին մրցանակն էր 60 տարուան ընթացքին։ 2001-ին ան միացաւ «Լիկ 1»-ի (Ligue 1) «Փարիզ Սեն-Ժերմեն» (Paris Saint-Germain) ակումբին, ապա կարճ շրջան մը անցուց «Պորտօ»յի (Bordeaux) մէջ, նախքան 2004-ին «Էսփաննիոլ» վերադառնալը, ուր 2006-ին նուաճեց Արքայական Գաւաթի եւս մէկ տիտղոս<ref>"Adiós y muchas gracias" &#x5B;Farewell and many thanks&#x5D; (in Spanish). ESPN Deportes. 7 June 2006. Archived from the original on 2 June 2023. Retrieved 25 May 2018.</ref>։ Փոքեթինօ 20 անգամ հրաւիրուած է Արժանթինի ազգային հաւաքական եւ մասնակցած է 1999-ի Քոփա Ամերիկային (Copa América) եւ 2002-ի ՖԻՖԱ-ի Աշխարհի Բաժակի (FIFA World Cup) մրցաշարքերուն։ Ֆութպոլիստի ասպարէզը աւարտելէ ետք, Փոքեթինօ իր մարզչական ասպարէզը սկսաւ «Էսփաննիոլ»-ի մէջ՝ 2009-ին։ 2013-ին ան նշանակուեցաւ Փրեմիեր Լիկայի «Սաութհեմփթըն» (Southampton) ակումբի մարզիչ՝ այդ մրցաշրջանին առաջնորդելով զանոնք ութերորդ դիրք, որ կը հաւասարէր Փրեմիեր Լիկայի մէջ ակումբին արձանագրած պատմական ամէնաբարձր արդիւնքին։ 2014-ին ան միացաւ «Թոթենհամ Հոթսփըր»-ին (Tottenham Hotspur)՝ դառնալով ակումբի պատմութեան մէջ երրորդ ամէնաերկար ծառայած մարզիչը․ 2016–17 մրցաշրջանին ան ապահովեց Փրեմիեր Լիկայի երկրորդ դիրքը (փոխչեմպիոն), ինչպէս նաեւ 2019-ին առաջնորդեց ակումբը դէպի Չեմփիընզ Լիկայի (Champions League) իրենց առաջին աւարտական խաղը։ Ան լայնօրէն ճանչցուեցաւ «Թոթենհամ»-ի երիտասարդ աստղեր Տելէ Ալիի (Dele Alli), Սոն Հընկ-մինի (Son Heung-min) եւ Հէրի Քէյնի (Harry Kane) տաղանդի զարգացման մէջ ունեցած իր մեծ աւանդին համար։ 2021-ին Փոքեթինօ միացաւ «Փարիզ Սեն-Ժերմեն»-ին, ուր նուաճեց «Լիկ 1»-ի չեմպիոնութիւնը եւ Ֆրանսայի Գաւաթը (Coupe de France)։ Ան 2023–24 մրցաշրջանին ստանձնեց «Չելսի»յի (Chelsea) մարզիչի պաշտօնը՝ ընդամէնը մէկ մրցաշրջան ետք փոխադարձ համաձայնութեամբ հեռանալով ակումբէն։ 2024-ին ան առաջին անգամ ըլլալով նշանակուեցաւ ազգային հաւաքականի գլխաւոր մարզիչ՝ ստանձնելով Միացեալ Նահանգներու թիմը։ 2026-ի ՖԻՖԱ-ի Աշխարհի Բաժակի մրցաշարքին ան կոտրեց երկրին պատմական մարզչական ռեկորդները՝ արձանագրելով ամէնաշատ յաղթանակները (3) եւ նշանակուած ամէնաշատ կոլերը (11) Աշխարհի Բաժակի մրցաշարքի մը ընթացքին։ Ասկէ ետք, ԱՄՆ-ի հետ անոր պայմանագիրը երկարաձգուեցաւ մինչեւ 2030 թուականը։<ref>"U.S. Soccer Federation and Mauricio Pochettino Agree to New Contract Through 2030". ''ussoccer.com''. Archived from the original on 3 August 2026. Retrieved 3 August 2026.</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Մարզիկներ]] [[Ստորոգութիւն:Մարզիչներ]] [[Ստորոգութիւն:Մարզիկներ այբբենական կարգով]] 48gandh14phxuiskvqrmw5x219zolq9 0 33531 255950 255890 2026-10-09T13:29:24Z Maral Dikbikian 4797 255950 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Անձ}} '''Էլիզապեթ Տոմիտիէն'''<ref>{{Citation|title=Elisabeth Domitien|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Elisabeth_Domitien&oldid=1357113366|date=2026-05-31|accessdate=2026-10-09|language=en}}</ref> ({{Lang-en|Elisabeth Domitien}}, {{ԱԾ}}), Ափրիկէի Հանրապետութեան վարչապետ<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.aztagdaily.com/archives/681016|title=Կիները Աւելի Յաջո՞ղ Կը Ղեկավարեն|date=2026-03-13|website=Aztag Daily - Ազդակ Օրաթերթ (Armenian Daily Newspaper based in Lebanon)|language=en-US|accessdate=2026-10-07}}</ref>: Ան, մինչեւ այսօր, միակ կինն է եւ առաջին կինը, որ ստանձնած է [[Ափրիկէ|Ափրիկէի]] որեւէ երկիրի վարչապետի պաշտoնը (1975–76)<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Elisabeth-Domitien|title=Elisabeth Domitien {{!}} African leader, first woman & independence {{!}} Britannica|website=www.britannica.com|language=անգլերէն|accessdate=2026-10-07}}</ref>: 1972 թուականին նախկին նախագահ Պոքասան զայն նշանակած է Կեդրոնական Ափրիկէի Հանրապետութեան վարչապետ: Սակայն տարի մը ետք ան պաշտօնազրկուած է անոր առաջարկած միապետութեան դէմ ըլլալուն պատճառով: 1979 թուականին ան յեղաշրջում կազմակերպած է Պոքասայի դէմ եւ` կարճ ժամանակով բանտարկուած<ref name=":1" />: == Վաղ կեանք եւ ասպարէզ == Տոմիտիէն ընտանիքին աւագ զաւակն էր եւ միակ դուստրը։ Ան ստացաւ միայն տարրական/նախնական ուսում կարդալու եւ գրելու մէջ՝ կաթողիկէ դպրոցի մը մէջ, եւ սորվեցաւ խոհարարութիւն ու կար ու ձեւ։ Ան իր ժամանակին մեծ մասը կանցնէր դաշտին մէջ աշխատելով եւ կօգնէր ագարակի/երկրագործական արտադրանքները վաճառելու։ Այնուամենայնիւ, ան սորվեցաւ հաշիւներու հետ վարուիլ եւ ինքզինք հաստատեց որպէս երկրագործ եւ գործարար կին։ Ան ունէր ուժեղ նկարագիր/բնաւորութիւն եւ ձեռներէց էր, ինչ որ զինք ժողովրդական դարձուց գիւղի կանանց շրջանին մէջ եւ ոչ-պաշտօնական առաջնորդ՝ համայնքէն ներս։ 20 տարեկան հասակին ան ներգրաւուեցաւ ազատագրական պայքարին մէջ։<ref>Torild Skard (2014) "Elisabeth Domitien" in Women of power - half a century of female presidents and prime ministers worldwide, Bristol: Policy Press. ISBN</ref> == Քաղաքական կեանք == Տոմիտիէն սանգօ (Sangho) լեզուով իր արտասանած ճառերով համախմբեց բնակչութիւնը, օգնեց միաւորելու տարբեր խումբեր եւ ստեղծեց ազգային ինքնութեան զգացում։ Ան դարձաւ անկախութեան շարժման՝ Սեւ Ափրիկէի Ընկերային Զարգացման Շարժման (MESAN) կանանց թեւի/խումբի ղեկավարը։ Ան սերտօրէն գործակցեցաւ շարժման հիմնադիր Պարթելեմի Պոկանտայի (Barthélémy Boganda) հետ եւ 1953-ին դարձաւ կուսակցութեան նախագահ։ Երկիրը անկախացաւ 1960-ին, եւ Տոմիտիէն գործակցեցաւ Կեդրոնական Ափրիկեան Հանրապետութեան առաջին նախագահ Տաւիթ Տաքոյի (David Dacko) եւ ընդհանուր հրամանատար Ժան-Պեդել Պոքասայի (Jean-Bédel Bokassa) հետ։ Ան ծառայեց որպէս քաղաքական խորհրդատու՝ ինչպէս ղեկավարներուն, այնպէս ալ հասարակ ժողովուրդին, փորձելով հաշտեցնել տարբեր շահեր եւ բարելաւել բնակչութեան ապրելակերպի մակարդակը։ Տաքոյի իշխանութիւնը բռնատիրական/բացարձակապետական էր, եւ երկիրը շուտով դարձաւ միակուսակցական պstate՝ MESAN-ը նկատելով որպէս միակ օրինական կուսակցութիւնը։ 1965-ին Պոքասա պետական հարուածով (քուփով) զաւթեց իշխանութիւնը, չեղարկեց սահմանադրութիւնը, լուծարեց խորհրդարանը եւ ինքզինք նշանակեց կուսակցութեան, պետութեան ու կառավարութեան գլուխ՝ օրենսդիր եւ գործադիր իշխանութեամբ<ref name=":2">Torild, Skard (2014-07-30). ''Women of power: Half a century of female presidents and prime ministers worldwide''. Policy Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-4473-1578-0</bdi>.</ref>։ == Վարչապետ == 1972-ին Պոքասա ինքզինք ցկեանս նախագահ հռչակեց եւ Տոմիտիէնը դարձուց կուսակցութեան փոխնախագահ։ 1973-ին ան գլխաւորեց Կեդրոնական Ափրիկէի երկրագործներու առաջին ազգային համագումարը։ Ան խելացի էր եւ աշխատասէր, ունէր ժողովուրդին համակրանքը եւ կը ծառայէր որպէս միաւորիչ ուժ, որուն պէտք ունէր Պոքասան։ 1974-ին ան ինքզինք մարաջախտ (մարշալ) հռչակեց։ Ան ունէր նախարարաց խորհուրդ մը, որուն նախարարները շարունակ կը փոխուէին, եւ 2 Յունուար 1975-ին կազմեց նոր կառավարութիւն մը։ Հոն Պոքասա սահմանեց վարչապետի պաշտօնը, եւ Էլիզապէթ Տոմիտիէն նշանակուեցաւ այդ պաշտօնին։ Կանանց միջազգային տարին էր, եւ Պոքասա կուզէր միջազգային գետնի վրայ իր դրական ուշադրութիւնը գրաւել՝ ղեկավար պաշտօնի վրայ կին մը նշանակելով։ Ան եղաւ առաջին կինը, որ ծառայեց որպէս ափրիկեան երկրի մը վարչապետ։ Տոմիտիէն աշխատեցաւ ամրապնդել կանանց եկամուտն ու դիրքը։ Ան քննադատուեցաւ ԿԱՀ-ի (Կեդրոնական Ափրիկեան Հանրապետութեան) որոշ մարդոց կողմէ՝ Պոքասային ցուցաբերած իր աջակցութեան համար։ Իր նայուածքով՝ ժողովուրդը պէտք էր հետեւէր իր առաջնորդին։ Միեւնոյն ատեն, ան կը պահանջէր, որ նախագահը յարգէր ժողովուրդը եւ պաշտպանէր անոնց շահերը։ Ան չէր վախնար իր կարծիքը արտայայտելէ, նոյնիսկ նախագահին, եւ բազմաթիւ մարդիկ ազատ արձակեց բանտէն՝ առանց դատավարութեան ձերբակալուելէ ետք։ Պոքասայի հետ իր յարաբերութիւնները վատթարացան, երբ ան ուզեց ինքզինք կայսր հռչակել։ Երբ Տոմիտիէն ընդդիմացաւ ծրագիրին, ան անմիջապէս պաշտօնանկ եղաւ, եւ իր կառավարութիւնը լուծարուեցաւ (7 Ապրիլ 1976)<ref name=":2" />։ == Յետագայ կեանք == 1979 Սեպտեմբերին Պոքասայի տապալումով, Տոմիտիէն ձերբակալուեցաւ եւ դատի տրուեցաւ՝ իր վարչապետութեան շրջանին Պոքասայի կատարած կորզումները ծածկելու ամբաստանութեամբ։ Ան կարճատեւ բանտարկութիւն կրեց եւ 1980-ին դատավարութեան ենթարկուեցաւ, որմէ ետք իրեն արգիլուեցաւ վերադառնալ քաղաքականութիւն։ 1981-ին զինուորականութիւնը դարձեալ իր ձեռքը առաւ իշխանութիւնը եւ ղեկավարեց 12 տարի։ 1993-ին զայն փոխարինեց քաղաքացիական կառավարութիւն մը եւ Անժ-Ֆելիկս Փաթասէն (Ange-Félix Patassé) ընտրուեցաւ նախագահ։ Տոմիտիէն փոխհատուցում ստացաւ այն անարդար վերաբերմունքին համար, որուն ենթարկուած էր։ Ան մնաց ակնառու դէմք մը՝ ինչպէս որպէս նախկին քաղաքական գործիչ, այնպէս ալ որպէս գործարար կին եւ 2005-ին իր մահէն ետք թաղուեցաւ պաշտօնական պատիւներով<ref>Torild Skard (2014) "Elisabeth Domitien" and Women Prime Ministers {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080501013944/http://www.terra.es/personal2/monolith/00women3.htm|date=2008-05-01}}</ref>։ == Անձնական կեանք == Տոմիտիէն երկու անգամ ամուսնացաւ․ իր առաջին ամուսինն էր Ժան Պաքան, որ հաշուապահ էր գետային ընկերութեան մը մէջ եւ երթեւեկութիւն կ'ընէր Պանգիի (Bangui) եւ Պրազավիլի (Brazzaville) միջեւ։ 1941-ին անոնք ունեցան դուստր մը՝ Պիաթրիս անունով, սակայն ի վերջոյ ամուսնալուծուեցան։ Յետագային Տոմիտիէն ամուսնացաւ Նգուքա-Լանգատիժիի հետ, որ քաղաքապետ էր եւ սուրճի մշակութիւն (plantation) ունէր մայրաքաղաքէն արեւելք գտնուող Մոպայէի (Mobaye) շրջանին մէջ։ Ան քանի մը կին ունէր եւ չտեղափոխուեցաւ, երբ ամուսնացաւ Էլիզապէթի հետ։ Ան առանձին կ'ապրէր Պանգիի մէջ, իսկ իր ամուսինը կու գար զինք այցելելու<ref name=":2" />։ == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Կին քաղաքական գործիչներ]] 3dqwziott5macrbj12ia8zocsnpkyq9 0 33532 255951 255892 2026-10-09T13:38:33Z Maral Dikbikian 4797 255951 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Անձ}} '''Ճեսինտա Արտըրն''' ({{Lang-en|Jacinda Kate Laurell Ardern}}, {{ԱԾ}}), քաղաքական գործիչ, Նիւ Զելանտայի իգական սեռի երրորդ վարչապետը: Աշխատաւորական կուսակցութեան երկրորդ իգական սեռի ղեկավար՝ [[Նոր Զելանտա|Նիւ Զելանտայի]] նախկին կին վարչապետ եւ [[ՄԱԿ]]-ի զարգացման ծրագիրի (Եու. Էն. Տի. Փի.) ղեկավար Հելլէն Քլարքէն ետք: == Կենսագրական գիծեր == Ճասինտա Քէյթ Լորել ԱՐՏԵՌՆ ծնած է 26 Յուլիս 1980-ին, Համիլթըն (Նոր Զելանտայի Հիւսիսային կղզի)։ Ան մեծցած է Մորինսվիլի մէջ (Ուայքաթօ), ապա Մուրուփարայի մէջ, ուր իր հայրը՝ Ռոս Արտըրն, ոստիկանական սպայ էր, իսկ մայրը՝ Լորել Արտըրն (ծնեալ՝ Պոթոմլի), դպրոցի սննդապահովման օգնական էր։ Ան ունի աւագ քոյր մը՝ Լուիզ անունով։ Արտըրն մեծցած է Յիսուս Քրիստոսի Վերջին Օրերու Սուրբերու Եկեղեցւոյ (Մորմոնական Եկեղեցի) միջավայրին մէջ, իսկ իր հօրեղբայրը/մօրեղբայրը՝ Իան Ս. Արտըրն, եկեղեցւոյ ընդհանուր ղեկավար մարմնի անդամ է։ 1994-ին ան սկսաւ ուսանիլ Մորինսվիլ Քոլէճին մէջ, իսկ յետագային եղաւ աշակերտական ներկայացուցիչ՝ դպրոցի խնամակալութեան/հոգաբարձութեան խորհուրդին մէջ։ Տակաւին դպրոցական տարիներուն, ան գտաւ իր առաջին աշխատանքը՝ աշխատելով տեղական ձուկ ու կարտոֆիլի խանութի մը մէջ: Ան 17 տարեկանին միացաւ Լէյպըր/Աշխատաւորական կուսակցութեան (Labour Party)։ Իր հօրաքոյրը/մօրաքոյրը՝ Մարի Արտըրն, որ Լէյպըր կուսակցութեան երկարամեայ անդամ էր, պատանի Արտըրնը ներգրաւեց, որպէսզի օգնէ իրեն Նիւ Փլիմաւթի խորհրդարանի պատգամաւոր Հէրի Տոյնհովընի վերընտրութեան քարոզարշաւին՝ 1999-ի ընդհանուր ընտրութիւններու ընթացքին<ref>Cooke, Henry (16 September 2017). "How Marie Ardern got her niece Jacinda into politics". ''Stuff''. Archived from the original on 17 September 2017. Retrieved 17 September 2017.</ref>։ Արտըրն յաճախեց Ուայքաթոյի Համալսարանը (University of Waikato)՝ 2001-ին աւարտելով որպէս Քաղաքագիտութեան եւ հանրային կապերու (պլէպլիք րիլէյշընզ) Հաղորդակցութեան ուսմանց պսակաւոր (Bachelor of Communication Studies)․ ատիկա մասնագիտական երեք տարուան աստիճան մըն էր։ 2001-ին ան կիսամեակ մը (կէս տարի) արտասահման ուսանեցաւ Միացեալ Նահանգներու Արիզոնայի Պետական Համալսարանին մէջ (Arizona State University)։ Համալսարանը աւարտելէ ետք, ան աշխատեցաւ Ֆիլ Կոֆի (Phil Goff) եւ Հելեն Քլարքի (Helen Clark) գրասենեակներուն մէջ որպէս հետազօտող։ Միացեալ Նահանգներու Նիւ Եորք քաղաքին մէջ որոշ ժամանակ անցընելէ ետք, ուր ան կամաւորագրուեցաւ աղքատախնամ ճաշարանի (soup kitchen) մը մէջ<ref>Tweed, David; Withers, Tracy (21 October 2017). "Kiwi PM Jacinda Ardern will be world's youngest female leader". ''The Sydney Morning Herald''. Archived from the original on 20 February 2018.</ref> եւ աշխատեցաւ աշխատաւորական իրաւունքներու քարոզարշաւի մը վրայ, Արտըրն 2006-ին տեղափոխուեցաւ Լոնտոն (Անգլիա), ուր դարձաւ քաղաքականութեան աւագ խորհրդական՝ Մեծն Պրիտանիոյ Նախարարաց Կաբինետի Գրասենեակի (Cabinet Office) 80 հոգինոց քաղաքականութեան բաժանմունքին մէջ՝ վարչապետ Թոնի Պլէրի (Tony Blair) օրօք։ (Լոնտոն գտնուած միջոցին ան անձամբ չէր հանդիպած Պլէրին)<ref>Dudding, Adam (17 August 2017). "Jacinda Ardern: I didn't want to work for Tony Blair". ''Stuff''. Archived from the original on 25 September 2017.</ref>։ Արտըրն նաեւ ժամանակաւորապէս գործուղուեցաւ Մեծն Պրիտանիոյ Ներքին Գործոց Նախարարութիւն (Home Office)՝ օգնելու Անգլիոյ եւ Ուէլզի ոստիկանական համակարգի վերանայման աշխատանքներուն<ref>"Waikato BCS grad Jacinda Ardern becomes leader of the NZ Labour Party". University of Waikato. 2 August 2017. Archived from the original on 16 August 2017. Retrieved 15 August 2017.</ref><ref>"New Voices: Jacinda Ardern, Chris Hipkins and Jonathan Young". ''The New Zealand Herald''. Archived from the original on 3 March 2016. Retrieved 18 August 2021.</ref>։ == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Կին քաղաքական գործիչներ]] 949iiyrf87bwpexsswz17b6sj3j5af3 255952 255951 2026-10-09T13:38:53Z Maral Dikbikian 4797 255952 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Անձ}} '''Ճեսինտա Արտըրն''' ({{Lang-en|Jacinda Kate Laurell Ardern}}, {{ԱԾ}}), քաղաքական գործիչ, Նիւ Զելանտայի իգական սեռի երրորդ վարչապետը: Աշխատաւորական կուսակցութեան երկրորդ իգական սեռի ղեկավար՝ [[Նոր Զելանտա|Նիւ Զելանտայի]] նախկին կին վարչապետ եւ [[ՄԱԿ]]-ի զարգացման ծրագիրի (Եու. Էն. Տի. Փի.) ղեկավար Հելլէն Քլարքէն ետք: == Կենսագրական գիծեր<ref>{{Citation|title=Jacinda Ardern|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Jacinda_Ardern&oldid=1378420366|date=2026-10-04|accessdate=2026-10-09|language=en}}</ref> == Ճասինտա Քէյթ Լորել ԱՐՏԵՌՆ ծնած է 26 Յուլիս 1980-ին, Համիլթըն (Նոր Զելանտայի Հիւսիսային կղզի)։ Ան մեծցած է Մորինսվիլի մէջ (Ուայքաթօ), ապա Մուրուփարայի մէջ, ուր իր հայրը՝ Ռոս Արտըրն, ոստիկանական սպայ էր, իսկ մայրը՝ Լորել Արտըրն (ծնեալ՝ Պոթոմլի), դպրոցի սննդապահովման օգնական էր։ Ան ունի աւագ քոյր մը՝ Լուիզ անունով։ Արտըրն մեծցած է Յիսուս Քրիստոսի Վերջին Օրերու Սուրբերու Եկեղեցւոյ (Մորմոնական Եկեղեցի) միջավայրին մէջ, իսկ իր հօրեղբայրը/մօրեղբայրը՝ Իան Ս. Արտըրն, եկեղեցւոյ ընդհանուր ղեկավար մարմնի անդամ է։ 1994-ին ան սկսաւ ուսանիլ Մորինսվիլ Քոլէճին մէջ, իսկ յետագային եղաւ աշակերտական ներկայացուցիչ՝ դպրոցի խնամակալութեան/հոգաբարձութեան խորհուրդին մէջ։ Տակաւին դպրոցական տարիներուն, ան գտաւ իր առաջին աշխատանքը՝ աշխատելով տեղական ձուկ ու կարտոֆիլի խանութի մը մէջ: Ան 17 տարեկանին միացաւ Լէյպըր/Աշխատաւորական կուսակցութեան (Labour Party)։ Իր հօրաքոյրը/մօրաքոյրը՝ Մարի Արտըրն, որ Լէյպըր կուսակցութեան երկարամեայ անդամ էր, պատանի Արտըրնը ներգրաւեց, որպէսզի օգնէ իրեն Նիւ Փլիմաւթի խորհրդարանի պատգամաւոր Հէրի Տոյնհովընի վերընտրութեան քարոզարշաւին՝ 1999-ի ընդհանուր ընտրութիւններու ընթացքին<ref>Cooke, Henry (16 September 2017). "How Marie Ardern got her niece Jacinda into politics". ''Stuff''. Archived from the original on 17 September 2017. Retrieved 17 September 2017.</ref>։ Արտըրն յաճախեց Ուայքաթոյի Համալսարանը (University of Waikato)՝ 2001-ին աւարտելով որպէս Քաղաքագիտութեան եւ հանրային կապերու (պլէպլիք րիլէյշընզ) Հաղորդակցութեան ուսմանց պսակաւոր (Bachelor of Communication Studies)․ ատիկա մասնագիտական երեք տարուան աստիճան մըն էր։ 2001-ին ան կիսամեակ մը (կէս տարի) արտասահման ուսանեցաւ Միացեալ Նահանգներու Արիզոնայի Պետական Համալսարանին մէջ (Arizona State University)։ Համալսարանը աւարտելէ ետք, ան աշխատեցաւ Ֆիլ Կոֆի (Phil Goff) եւ Հելեն Քլարքի (Helen Clark) գրասենեակներուն մէջ որպէս հետազօտող։ Միացեալ Նահանգներու Նիւ Եորք քաղաքին մէջ որոշ ժամանակ անցընելէ ետք, ուր ան կամաւորագրուեցաւ աղքատախնամ ճաշարանի (soup kitchen) մը մէջ<ref>Tweed, David; Withers, Tracy (21 October 2017). "Kiwi PM Jacinda Ardern will be world's youngest female leader". ''The Sydney Morning Herald''. Archived from the original on 20 February 2018.</ref> եւ աշխատեցաւ աշխատաւորական իրաւունքներու քարոզարշաւի մը վրայ, Արտըրն 2006-ին տեղափոխուեցաւ Լոնտոն (Անգլիա), ուր դարձաւ քաղաքականութեան աւագ խորհրդական՝ Մեծն Պրիտանիոյ Նախարարաց Կաբինետի Գրասենեակի (Cabinet Office) 80 հոգինոց քաղաքականութեան բաժանմունքին մէջ՝ վարչապետ Թոնի Պլէրի (Tony Blair) օրօք։ (Լոնտոն գտնուած միջոցին ան անձամբ չէր հանդիպած Պլէրին)<ref>Dudding, Adam (17 August 2017). "Jacinda Ardern: I didn't want to work for Tony Blair". ''Stuff''. Archived from the original on 25 September 2017.</ref>։ Արտըրն նաեւ ժամանակաւորապէս գործուղուեցաւ Մեծն Պրիտանիոյ Ներքին Գործոց Նախարարութիւն (Home Office)՝ օգնելու Անգլիոյ եւ Ուէլզի ոստիկանական համակարգի վերանայման աշխատանքներուն<ref>"Waikato BCS grad Jacinda Ardern becomes leader of the NZ Labour Party". University of Waikato. 2 August 2017. Archived from the original on 16 August 2017. Retrieved 15 August 2017.</ref><ref>"New Voices: Jacinda Ardern, Chris Hipkins and Jonathan Young". ''The New Zealand Herald''. Archived from the original on 3 March 2016. Retrieved 18 August 2021.</ref>։ == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Կին քաղաքական գործիչներ]] ni91iqziyadsznawz664b9olaaqu5ix 0 33544 255939 255937 2026-10-09T11:59:25Z ShahenWasHere 140 255939 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Պիսքայ | native_name = ''Bizkaia'' (պասքերէն)<br>''Vizcaya'' (սպաներէն) | official_name = Պիսքայի պատմական տարածք | type = [[Սպանիոյ նահանգներ|Նահանգ]] | image = | alt = | caption = | image_flag = Bandera de Vizcaya.svg | flag_size = | flag_alt = Պիսքայի դրօշը | image_shield = Coat of Arms of Biscay.svg | shield_size = | shield_alt = Պիսքայի զինանշանը | motto = | image_map = Biscay in Spain (plus Canarias).svg | map_alt = | map_caption = Պիսքայ նահանգին դիրքը Սպանիոյ մէջ | coordinates = {{Coord|region:ES-BI_type:adm1st|format=dms|display=inline,title}} | coor_pinpoint = | subdivision_type = Երկիր | subdivision_name = [[Սպանիա]] | subdivision_type1 = [[Սպանիոյ ինքնավար համայնքներ|Ինքնավար համայնք]] | subdivision_name1 = [[Պասքերու Երկիր (ինքնավար համայնք)|Պասքերու Երկիր]] | seat_type = Մայրաքաղաք | seat = [[Պիլպաօ]] | area_total_km2 = 2215.55 | area_footnotes = <ref name="area">{{cite web |url=https://www.ign.es/web/ign/portal/ane-datos-geograficos|title=Información Geográfica Destacada|trans-title=Geographical information data|lang=es|publisher=[[Instituto Geográfico Nacional (Spain)|IGN]]}}</ref> | population_as_of = 2025 | population_footnotes = <ref name="population">{{cite web|url=https://www.ine.es/dynt3/inebase/en/index.htm?padre=10607&capsel=11555|title=Annual population census 2021-2025|publisher=[[National Statistics Institute (Spain)|INE]]}}</ref> | area_rank = [[Սպանիոյ նահանգներու դասակարգումներ|Սպանիոյ մէջ 48-րդ]] | population_total = 1167233 | population_note = | utc_offset = +1 | population_rank = [[Սպանիոյ նահանգներու դասակարգումներ|Սպանիոյ մէջ 11-րդ]] | population_density_km2 = auto | population_demonyms = պիսքայեցի, {{lang|eu|bizkaitar(ra)}}, {{lang|es|vizcaíno/a}} | custom_label1_sec1 = [[Պաշտօնական լեզու|Պաշտօնական լեզուներ]] | custom_data1_sec1 = [[պասքերէն]]<br>[[սպաներէն]] | custom_label2_sec1 = | custom_data2_sec1 = | custom_label_sec2 = Խորհրդարան | custom_data_sec2 = [[Ընդհանուր ժողովներ (Պասքերու Երկիր)|Ընդհանուր ժողովներ]] | custom_label1_sec2 = [[Երեսփոխաններու համագումար (Սպանիա)|Աթոռներ համագումարին մէջ]] | custom_data1_sec2 = 8 | custom_label2_sec2 = [[Սպանիոյ ծերակոյտ|Աթոռներ ծերակոյտին մէջ]] | custom_data2_sec2 = 4 | custom_label3_sec2 = [[Ընդհանուր ժողովներ (Պասքերու Երկիր)|Պիսքայի Ընդհանուր ժողովներ]] | custom_data3_sec2 = 51 | utc_offset_DST = +2 | postal_code_type = | postal_code = 48 | leader_title = Ընդհանուր երեսփոխան | leader_name = [[Էլիշապեթէ Էչանոպէ]] | leader_party = [[Պասք ազգայնական կուսակցութիւն|PNV]] | website = [https://www.bizkaia.eus/ Պիսքայի Ֆուէրային վարչութիւն] | footnotes = Պաշտօնական ամբողջական անուններ՝ ''Bizkaiko Lurralde Historikoa'' ([[պասքերէն]]) եւ ''Territorio Histórico de Bizkaia'' (սպաներէն) }} '''Պիսքայ նահանգը''' () [[Պասքերու Երկիր (ինքնավար համայնք)|Պասքերու ինքնավար համայնքի]] նահանգ մըն է եւ հին [[Պիսքայի տիրութիւն|Պիսքայի տիրութեան]] ժառանգորդը։ Ան կը գտնուի իր անունը կրող [[Պիսքայեան ծոց|ծոցին]] հարաւային ափին։ Անոր մայրաքաղաքն ու ամենամեծ քաղաքը [[Պիլպաօ]]ն է։ Նահանգը Սպանիոյ ամենանշանաւոր եւ ամենաբարգաւաճ նահանգներէն է։ Միջնադարէն ի վեր ան պատմականօրէն Ատլանտեան ովկիանոսի առեւտրական կարեւոր կեդրոն մըն էր, իսկ աւելի ուշ դարձաւ [[Իպերական թերակղզի|Իպերական թերակղզիի]] ամենամեծ արդիւնաբերական եւ ելեւմտական կեդրոններէն մէկը։ 1970-ական թուականներու ընթացքին տեղի ունեցած ընդարձակ ապաարդիւնաբերականացումէն ի վեր տնտեսութիւնը աւելի կը յենի [[ծառայութիւններու ոլորտ]]ին վրայ։ 1,167,233 բնակչութեամբ ան Սպանիոյ 11-րդ ամենաբազմամարդ նահանգն է։ Անոր տարածքը 2,215.55 քառակուսի քիլոմեթր է, որ բոլոր նահանգներուն մէջ 4-րդ ամենափոքրն է, ուստի բնակչութեան խտութիւնը մօտ 527 բնակիչ է քառակուսի քիլոմեթրին։ Այս ցուցանիշով զայն կը գերազանցեն միայն [[Մատրիտի համայնք|Մատրիտ]]ն ու [[Պարսելոնա (նահանգ)|Պարսելոնա]]ն։<ref name="population" /><ref name="area" /> ==Ստուգաբանութիւն== Լեզուաբանները ([[Քոլտօ Միչելենա]] եւ ուրիշներ) կ՚ընդունին, որ ''Bizkaia''ն ազգակից է «ցած լեռնակատար» կամ «բարձունք» նշանակող ''bizkar'' բառին (բաղդատել [[Աքիթէն]]ի [[Պիսքառոս]]ին հետ)։ Տեղանունին երկու տարբերակներն ալ լաւ վկայուած են թէ՛ ամբողջ [[Պասքերու Երկիր (մեծ շրջան)|Պասքերու Երկրին]] մէջ, թէ՛ անկէ դուրս։ 1141-ին [[Սան Սեպասթիան]]ի Իկելտօ լերան համար վկայուած է ''Iheldo bizchaya'' ձեւը։<ref>{{Cite book |last=Michelena |first=Luis |title=Apellidos Vascos |publisher=Editorial Txertoa |year=1997 |location=San Sebastián |pages=75–76 |isbn=84-7148-008-5 }}</ref><ref>{{Citation |title=Toponimia: Bizkaia |newspaper=Noticias de Gipuzkoa |pages="Ortzadar", 08 |date=2010-05-08 |url=http://www.noticiasdegipuzkoa.com/ |access-date=2010-05-08 |archive-date=2010-05-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100507203216/http://www.noticiasdegipuzkoa.com/ |url-status=live }}</ref> == Անուններ == === ''Bizkaia'' === ''Bizkaia''ն պաշտօնական անունն է եւ կը գործածուի պաշտօնական փաստաթուղթերու ու համազգային լրատուամիջոցներու մէջ։ Նոյն անունը կը գործածուի նաեւ [[Սպանիոյ սահմանադրութիւն|Սպանիոյ սահմանադրութեան]] եւ [[Պասքերու Երկրի ինքնավարութեան կանոնադրութիւն (1979)|Պասքերու Երկրի ինքնավարութեան կանոնադրութեան]] պասքերէն տարբերակներուն մէջ։ ''Bizkaia''ն սպաներէնով կամ պասքերէնով միակ պաշտօնական անունն է, որ պատմական տարածքին համար հաստատած են նահանգին [[Ընդհանուր ժողովներ (Պասքերու Երկիր)|Ընդհանուր ժողովները]] եւ սպանական օրէնքները։ === ''Vizcaya'' === ''Vizcaya''ն անունին [[սպաներէնացում|սպաներէնացուած]] ձեւն է, որ կը գործածուի ոչ պաշտօնական փաստաթուղթերու մէջ, ինչպէս կը յանձնարարէ [[Սպանական թագաւորական ակադեմիա]]ն։ Ան նաեւ համապաշտօնական անունն է, որ կը գործածուի սահմանադրութեան եւ Պասքերու Երկրի ինքնավարութեան կանոնադրութեան սպաներէն տարբերակներուն մէջ։ == Պատմութիւն == Պիսքայ բնակուած է միջին [[հին քարի դար|փալէոլիթ]]էն ի վեր, ինչպէս կը վկայեն անոր բազմաթիւ քարայրներուն մէջ գտնուած [[հնագիտութիւն|հնագիտական]] մնացորդներն ու [[քարայրային որմնանկարչութիւն|քարայրային որմնանկարները]]։ [[Հռոմէական կայսրութիւն|Հռոմէական]] ներկայութիւնը շրջանին վրայ քիչ ազդեցութիւն ունեցաւ,<ref>{{cite web|url=https://www.eke.eus/en/kultura/basque-country/history/garai_erromanoa |title=The Romans influence }}</ref> եւ [[պասքերէն]]ն ու աւանդութիւնները գոյատեւած են մինչեւ այսօր։ Ըստ Անթոն Էրքորեքայի՝<ref>Anton Erkoreka, ''Los Vikingos en Euskal Herria'', Bilbao, 1995</ref> [[վիքինկներ]]ը հոն առեւտրական յենակէտ մը ունէին, ուրկէ վտարուեցան մինչեւ 825։ ''Mundaka''ն հաւանաբար վիքինկեան անուն է, իսկ [[Մունտաքա]]յի [[ռիա]]ն (ողողուած գետաբերանը) դէպի [[Էպրօ]] գետը, եւ անոր վերջաւորութեան՝ [[Միջերկրական ծով]]ն ու առեւտուրը տանող ամենադիւրին ճամբան է։ Պիսքայ այդ անունով առաջին անգամ կը յիշատակուի ([[լատիներէն]]՝ ''Bizkai'' եւ ''Bizcai'' ձեւերով) 9-րդ դարու վերջաւորութեան ''[[Ալֆոնսօ Գ.-ի տարեգրութիւն]]''ին մէջ, որ կը պատմէ [[Ալֆոնսօ Ա. Աստուրիացի|Ալֆոնսօ Ա.-ի]] հրամանով վերաբնակեցուած շրջաններուն մասին, եւ թէ ինչպէս «իրենց իսկ տիրապետութեան տակ գտնուող» կարգ մը տարածքներ, որոնց կարգին՝ Պիսքայ, չազդուեցան այդ վերաբնակեցումներէն։ Պիսքայ դարձեալ կը յիշատակուի 10-րդ դարու ''[[Códice de Roda]]''յին մէջ, որ կը պատմէ [[Սանչօ Ա. Փամփլոնացի|Փամփլոնայի Սանչօ Ա.-ի]] դուստր Վելասքիթայի եւ [[Ալավա]]յի կոմս [[Մունիօ Վելաս]]ի՝ Պիսքայի մէջ կայացած ամուսնութեան մասին։ 1070-ին ան արձանագրուած է Մունտաքայի ռիային վրայ գտնուող ''Bickaga''յի վանքին ի նպաստ նուիրատուութեան արձանագրութեան մը մէջ։<ref>{{cite journal |last1=Erkoreka Barrena |first1=Anton |title=El proceso de poblamiento de la costa vizcaína en la Alta Edad Media y el nacimiento de sus puertos |journal=Zainak |date=2007 |page=319 |url=https://core.ac.uk/outputs/11502884/}}</ref> Ուստի կը նկատուի, որ այդ շրջանին Պիսքայ [[Նաւառայի թագաւորութիւն|Նաւառայի թագաւորութեան]] իշխանութեան տակ էր։<ref name="history1">{{cite web |url=http://www.bizkaia.net/Kultura/gaztea/pdf/senorio_fuero_iglesia_reyes.pdf |title=Bizkaia y el Señorío |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |website=Website of the Bizkaia Government |publisher=Diputación Foral de Bizkaia |access-date=2013-06-23 }}</ref> Ապա ան դարձաւ ինքնավար եւ ի վերջոյ, որպէս [[Պիսքայի տիրութիւն]], մաս կազմեց [[Գասթիլիայի թագ]]ին։ [[Նոր ժամանակներ|Նոր ժամանակներուն]] նահանգը դարձաւ առեւտրական եւ արդիւնաբերական կարեւոր շրջան մը։ Անոր գլխաւոր նաւահանգիստը՝ [[Պիլպաոյի նաւահանգիստ|Պիլպաոյինը]], շուտով դարձաւ Գասթիլիայի գլխաւոր դարպասը դէպի Եւրոպա։ Աւելի ուշ, 19-րդ եւ 20-րդ դարերուն, բարձրորակ երկաթաքարի առատութիւնը եւ [[ճորտութիւն|աւատական դասակարգերու]] բացակայութիւնը նպաստեցին արագ արդիւնաբերականացման։ ===Հին քարի դար=== ====Միջին փալէոլիթ==== Պիսքայի մէջ մարդկային բնակութեան առաջին վկայութիւնները ([[նէանտերթալեան մարդ|նէանտերթալեան մարդիկ]]) կը պատկանին նախապատմութեան այս շրջանին։ [[Մուսթերեան մշակոյթ|Մուսթերեան]] առարկաներ գտնուած են Պիսքայի երեք վայրերու մէջ՝ Պենթա Լափեռա (Քառանցա), Քուրցիա (Կեչօ) եւ Մուրուա (Տուրանկոալտէա)։ ====Ուշ փալէոլիթ==== [[File:Santimamine-Santimamiñe.JPG|thumb|Սանթիմամինիէ քարայրին մուտքը, Պուսթուրիալտէա։]] [[Շաթելփերոնեան մշակոյթ]]ը (որ սովորաբար դարձեալ կ՚առնչուի նէանտերթալեան մարդոց հետ) կը հանդիպի [[Սանթիմամինիէ]] քարայրին մէջ (Քորթեզուպի)։ [[Անատոմիապէս արդի մարդ|Անատոմիապէս արդի մարդոց]] (''[[Homo sapiens|H. sapiens]]'') ամենակարեւոր բնակավայրերը կարելի է նկատել հետեւեալները. * [[Օրինեաքեան մշակոյթ]]՝ Պենթա Լափեռա, Քուրցիա եւ Լումենչա (Լեքեյթիօ) * [[Կրավեթեան մշակոյթ]]՝ Սանթիմամինիէ, Պոլինքոպա (Տուրանկոալտէա) եւ Աչուռա (Մարքինա) * [[Սոլիւթրեան մշակոյթ]]՝ Սանթիմամինիէ եւ Պոլինքոպա * [[Մակտալենեան մշակոյթ]]՝ Սանթիմամինիէ եւ Լումենչա Կայ նաեւ [[ուշ փալէոլիթի արուեստ|փալէոլիթեան արուեստ]]։ Պենթա Լափեռա քարայրը ունի ամենահին որմնանկարները, հաւանաբար օրինեաքեան կամ սոլիւթրեան շրջանէն։ Պատկերուած կենդանիներն են պիզոնն ու արջը, վերացական նշաններու հետ միասին։ Արենազայի (Կալտամէս) եւ Սանթիմամինիէի որմնանկարները ստեղծուած են աւելի ուշ շրջաններուն (մակտալենեան)։ Արենազայի մէջ գերիշխող պատկերը էգ եղջերուներն են, իսկ Սանթիմամինիէի մէջ կան պիզոններ, ձիեր, այծեր եւ եղջերուներ։ ====Էփիփալէոլիթ==== Պիսքայի մէջ այս շրջանին (որ երբեմն ''[[միջին քարի դար]]'' ալ կը կոչուի) կը գերիշխէ [[Ազիլեան մշակոյթ]]ը։ Գործիքները կը փոքրանան ու աւելի կը կատարելագործուին, եւ թէեւ որսորդութիւնը կը շարունակուի, ձկնորսութիւնն ու ծովային բերքերու հաւաքումը աւելի կարեւոր կը դառնան. կան նաեւ վայրի պտուղներու սպառման վկայութիւններ։ [[Սանթիմամինիէ]]ն այս շրջանի ամենակարեւոր վայրերէն մէկն է։ Ուրիշներ են [[Արենազա]]ն, [[Աչեթա]]ն (Սանթիմամինիէէն ոչ հեռու), [[Լումենչա]]ն եւ մօտակայ [[Ուրթիակա]]ն, Սանթա Քաթալինան, ինչպէս նաեւ [[Պոլինքոպա]]ն ու անոր դրացի [[Սիլիպրանքա]]ն։ ===Նոր քարի դար=== Թէեւ Պասքերու Երկրին մէջ [[նոր քարի դար|նեոլիթեան]] շփումի առաջին վկայութիւնները կարելի է թուագրել Ք.Ա. 4-րդ հազարամեակին, միայն 3-րդ հազարամեակի սկիզբը շրջանը աստիճանաբար եւ առանց արմատական փոփոխութիւններու ընդունեց երկրագործութեան եւ ոչխարի ընտելացման նուաճումները։ Պիսքայ այս փոփոխութենէն առանձնապէս չազդուեցաւ, եւ այս շրջանին համար կարելի է յիշել միայն երեք վայր՝ Արենազա, Սանթիմամինիէ եւ Քոպէակա (Էա)։ Ընդունուած նորութիւնները սկզբնապէս կարծես սահմանափակուած էին ոչխարով, ընտանի այծով եւ շատ սակաւ [[խեցեգործութիւն|խեցեղէնով]]։ Նեոլիթեան արհեստագիտութիւններուն հետ միասին հասաւ նաեւ [[մեծաքարային կառոյցներ|մեծաքարային մշակոյթը]]։ Մինչեւ մօտ. Ք.Ա. 1500 ան թաղման ամենատարածուած ձեւն էր (պարզ [[տոլմէն]])։ ===Պղնձաքարի դար եւ Պրոնզի դար=== Թէեւ բնակչութեան աճին հետ բացօթեայ բնակավայրերը սկսան տարածուիլ, Պիսքայի մէջ [[պղնձաքարի դար]]ուն եւ [[Պրոնզի դար]]ուն մարդիկ տակաւին կը գործածէին քարայրներ եւ բնական ապաստարաններ։ Որսը դարձաւ սպիտակուցի նուազ կարեւոր աղբիւր, քանի որ մարդիկ կը յենէին ոչխարներու, այծերու եւ կարգ մը [[խոշոր եղջերաւոր անասուններ|խոշոր եղջերաւորներու]] վրայ։ Մետաղէ գործիքները աւելի տարածուեցան, բայց քարէ գործիքներ ալ կը գործածուէին։ Խեցեղէնի տեսակները մեծ շարունակականութիւն ցոյց տուին (առանց զարդանախշի), մինչեւ որ յայտնուեցաւ [[զանգակաձեւ գաւաթներու մշակոյթ|զանգակաձեւ գաւաթը]]։ Այս շրջանի վայրերը այժմ կը տարածուին Պիսքայի ամբողջ տարածքին վրայ, որոնց շատերը բացօթեայ բնակավայրեր են, սակայն հին քարի դարու ամենակարեւոր քարայրները եւս տակաւին կը գործածուին։ === Երկաթի դար === Այս շրջանին համար քիչ վայրեր ճշդուած են։ Քարայրները մեծ մասամբ լքուած են, սակայն տակաւին կարգ մը մնացորդներ կը պարունակեն։ Նախապատմութեան գլխաւոր քարայրները (Արենազա, Սանթիմամինիէ, Լումենչա) տակաւին բնակուած էին։ ===Հռոմէական շրջան=== [[File:Forua, poblado romano.JPG|thumb|Հռոմէական աւանի մնացորդներ Ֆորուայի մէջ։]] Հռոմէացի աշխարհագէտները այսօր Պիսքայ կոչուող տարածքին մէջ ճշդած են երկու ցեղ՝ ''[[Քարիսթիներ|Caristii]]''ները եւ ''[[Աուտրիկոններ|Autrigones]]''ները։ Քարիսթիները կը բնակէին Պիսքայի կորիզին մէջ, Պիլպաոյի գետաբերանէն արեւելք, եւ կը տարածուէին նաեւ հիւսիսային [[Ալավա|Արապա]]յի եւ [[Կիփուզքոա]]յի կարգ մը շրջաններու վրայ՝ մինչեւ Տեպա գետը։ Աուտրիկոնները կը բնակէին Պիսքայի եւ Արապայի ամենաարեւմտեան մասին մէջ եւ կը տարածուէին նաեւ [[Քանթապրիա]]յի, [[Պուրկոս (նահանգ)|Պուրկոսի]] եւ [[Լա Ռիոխա (ինքնավար համայնք)|Լա Ռիոխայի]] նահանգներուն վրայ։ Տեղանուններու, պատմական եւ հնագիտական վկայութիւններու հիմամբ կը կարծուի, որ այս ցեղերը [[պասքերէն]] կը խօսէին։<ref>{{Cite web |url=http://www.gara.net/idatzia/20060616/art169077.php |title=Euskalherria.com - GARA - Paperezkoa:20060616 - los textos hallados en Iruña-Veleia están escritos "inequívocamente" en euskara |access-date=6 October 2006 |archive-date=2007-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070106022222/http://www.gara.net/idatzia/20060616/art169077.php |url-status=dead }}</ref> Պասքերէնի [[պիսքայեան բարբառ]]ին սահմանները կարծես կը համընկնին քարիսթեան տարածքին սահմաններուն, բացի այն շրջաններէն, որոնք կորսնցուցած են հին լեզուն։ Պասքական տարածքին ոչ մէկ մասին մէջ ([[Աքիթէն]]էն զատ) հռոմէական գրաւման դէմ դիմադրութիւն չէ արձանագրուած մինչեւ ուշ աւատացման շրջանը։ Հռոմէական աղբիւրները շրջանին մէջ կը յիշատակեն քանի մը քաղաքներ, որոնց կարգին՝ ''Flaviobriga'' եւ ''Portus Amanus'', թէեւ անոնց տեղը ճշդուած չէ։ [[Կերնիքա]]յի մօտ գտնուող [[Ֆորուա]]յի վայրը տուած է հռոմէական ներկայութեան հնագիտական վկայութիւններ։<ref>{{cite web |url=http://www.gara.net/idatzia/20060616/art169085.php |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070312054054/http://www.gara.net/idatzia/20060616/art169085.php |archivedate=2007-03-12 |date=2006-06-16 |title=Los arqueólogos sacan a la luz en Forua una secuencia histórica de dos mil años |quote=Las excavaciones realizadas en la iglesia de San Martín de Tours, muy próxima al Poblado Romano de Forua, han superado todas las expectativas que tenían los arqueólogos de la Diputación Foral. En el interior de este templo ubicado en el corazón de Urdaibai se ha hallado la necrópolis más importante de Bizkaia, con un centenar de tumbas, y uno de los conjuntos arqueológicos con la secuencia histórica más completa: desde la época Romana (siglo I d.C.) hasta la actualidad. }}</ref> Ուշ հռոմէական շրջանին, Պասքերու Երկրի մնացեալ մասին հետ միասին, Պիսքայ կարծես ապստամբած է հռոմէական տիրապետութեան եւ [[աւատատիրութիւն|աւատատիրութեամբ]] կազմակերպուող աճող հասարակութեան դէմ։ === Միջնադար === Վաղ [[միջնադար]]ուն Պիսքայի պատմութիւնը կարելի չէ զատել ամբողջ Պասքերու Երկրի պատմութենէն։ Շրջանը ''de facto'' անկախ էր, թէեւ [[վեստգոթեր]]ն ու [[Ֆրանքական թագաւորութիւն|ֆրանքերը]] ժամանակ առ ժամանակ փորձեցին հաստատել իրենց տիրապետութիւնը։ Վեստգոթերու եւ պասքերու բախումները սովորաբար վերջիններուն պարտութեամբ կ՚աւարտէին։ Վեստգոթերը աւելի ուշ [[Վիթորիա-Կասթէյզ|Վիթորիա]] քաղաքը դարձած վայրին մէջ հաստատեցին ծայրամասային յենակէտ մը, որպէսզի դիմագրաւեն ներխուժումներն ու պասքերուն գաղթը հիւսիսի ծովափնեայ շրջաններէն։ 905-ին լէոնեան տարեգրութիւնները առաջին անգամ [[Փամփլոնայի թագաւորութիւն]]ը կը սահմանեն որպէս բոլոր արեւմտեան [[Պասքերու Երկիր (ինքնավար համայնք)|պասքական նահանգները]], ինչպէս նաեւ [[Լա Ռիոխա (ինքնավար համայնք)|Ռիոխայի]] շրջանը ընդգրկող պետութիւն։ Աւելի ուշ Պիսքայ կազմելիք տարածքները մաս կը կազմէին այդ պետութեան։ [[File:Portugalete Casa Torre Lope Garcia de Salazar.jpg|thumb|Լոփէ Կարսիա տէ Սալասարի (1399-1476) յուշարձանը իր աշտարակատուներէն մէկուն դիմաց, Փորթուկալեթէ։]] 11-րդ եւ 12-րդ դարերուն նոր անկախացած [[Գասթիլիայի թագաւորութիւն|Գասթիլիայի թագաւորութեան]] եւ Փամփլոնա-Նաւառայի միջեւ բախումներուն ընթացքին գասթիլեանները ստացան Լա Ռիոխայի բազմաթիւ հողատէրերու աջակցութիւնը, որոնք կը ձգտէին գասթիլեան աւատական իրաւունքով ամրապնդել իրենց կալուածները։ Այս գասթիլիամէտ տէրերը կ՚առաջնորդուէին [[Առոյի տոհմ]]ին կողմէ, որուն ի վերջոյ շնորհուեցաւ նորաստեղծ Պիսքայի իշխանութիւնը։ Պիսքայ սկզբնապէս կազմուած էր [[Ուրիպէ]]ի, [[Պուսթուրիա]]յի, [[Մարքինա]]յի, [[Զորնոցա]]յի եւ [[Առաթիայի հովիտ|Առաթիայի]] հովիտներէն, ինչպէս նաեւ քանի մը աւաններէ եւ [[Օրտունիա|Ուրտունիա]] քաղաքէն։ Յստակ չէ, թէ ե՛րբ տեղի ունեցաւ ասիկա, սակայն աւանդութիւնը կ՚ըսէ, որ Ինիկօ Լոփես 1043-ին եղաւ առաջին [[Պիսքայի տէր]]ը։ Տիրութեան տիտղոսը ժառանգեցին Ինիկօ Լոփեսի յետնորդները, մինչեւ որ 1370-ին ժառանգութեամբ անցաւ [[Խուան Ա. Գասթիլիացի|Գասթիլիայի Խուան Ա.-ին]]։ Ան դարձաւ Գասթիլիայի թագաւորին տիտղոսներէն մէկը։ Այդ օրէն ի վեր ան կապուած մնաց թագին՝ նախ Գասթիլիայի, ապա [[Քարլոս Ե. (Սրբազան Հռոմէական կայսր)|Քարլոս Ա.-էն]] սկսեալ՝ ''Սպանիոյ'' թագին, որպէս Գասթիլիայի թագին տիրակալ։ Տիտղոսը պայմանաւորուած էր տիրոջ երդումով՝ պաշտպանելու եւ պահպանելու [[ֆուէրօ]]ն (նաւառական եւ պասքական սովորութային իրաւունքէն սերող պիսքայեան օրէնքները), որ կը հաստատէր, թէ տիրութեան գերիշխանութեան տէրերը պիսքայեցիներն են, եւ թէ անոնք, գոնէ տեսականօրէն, կրնային մերժել տէրը։ Տէրերը, իսկ աւելի ուշ թագաւորները կու գային կանոնադրութիւններուն հաւատարմութեան երդում տալու [[Կերնիքայի ծառ|Կերնիքայի կաղնիին]] առջեւ, ուր կը նստի տիրութեան ժողովը։ ===Նոր ժամանակներ=== [[File:Bilbao1575.jpg|thumb|200px|Պիլպաօ (1575)։]] [[File:Bilbao Begoña-Galeria.jpg|thumb|200px|Տունը, ուր վիրաւորուեցաւ [[քարլիզմ|քարլիսթ]] զօրավար [[Թոմաս տէ Սումալաքառեկի]], եւ [[Պեկոնիայի տաճար]]ը 1835-ին, Պիլպաոյի պաշարումէն ետք։]] [[File:GernikakoArbola-improved.jpg|thumb|Պատմական [[Կերնիքայի ծառ|Կերնիքայի կաղնին]], պասքական հաստատութիւններու խորհրդանիշը։]] Նոր ժամանակներուն առեւտուրը մեծ կարեւորութիւն ստացաւ, մանաւանդ [[Պիլպաոյի նաւահանգիստ]]ին համար, որուն թագաւորները 1511-ին արտօնութիւններ շնորհեցին [[Սպանական կայսրութիւն|Սպանական կայսրութեան]] նաւահանգիստներուն հետ առեւտուր ընելու։ Պիլպաօ արդէն Գասթիլիայի գլխաւոր նաւահանգիստն էր, ուրկէ [[բուրդ]] կը փոխադրուէր [[Ֆլանտրիա]], եւ այլ ապրանքներ կը ներածուէին։ 1628-ին [[Տուրանկօ (Պիսքայ)|Տուրանկոյի]] առանձին տարածքը միացուեցաւ Պիսքայի։ Նոյն դարուն տարբեր թուականներու միացուեցան նաեւ Պիսքայէն արեւմուտք գտնուող, այսպէս կոչուած ''կանոնադրեալ'' համայնքները, որոնք դարձան Պիսքայի ուրիշ ստորաբաժանում մը՝ [[Էնքարթեռի|Էնքարթասիոնէս]] (''Enkarterriak'')։ Ծովափնեայ աւանները ունէին իրենց սեփական զգալի նաւատորմը, որ գլխաւորաբար ձկնորսութեամբ եւ առեւտուրով կը զբաղէր։ [[Կիփուզքոա]]յի եւ [[Լապուռ]]ի այլ պասքական աւաններուն հետ միասին անոնք մեծապէս պատասխանատու էին [[Պիսքայեան ծոց]]ին մէջ [[հիւսիսատլանտեան կէտ]]երու առեւտրական բնաջնջման,<ref>{{Cite web|url = https://www.narwc.org/history.html |title = history |publisher = NORTH ATLANTIC RIGHT WHALE CONSORTIUM |accessdate = 2026-02-14}}</ref> ինչպէս նաեւ [[Նիւֆաունտլենտ եւ Լապրատոր|Նիւֆաունտլենտի]] մէջ եւրոպացիներու առաջին, անկայուն բնակավայրին։ Անոնք այլ պետութիւններու, մանաւանդ Անգլիոյ հետ առանձին դաշնագիրներ կնքեցին։<ref>{{Cite web|url = https://www.heritage.nl.ca/articles/exploration/basque-whaling-red-bay.php |title = Basque Whaling in Red Bay, Labrador |publisher = Newfoundland and Labrador Heritage |author = Jaime O'Leary |date = 1997 |accessdate = 2026-02-14}}</ref> [[Նափոլէոնեան պատերազմներ]]էն ետք Պիսքայի եւ միւս պասքական նահանգներուն ինքնակառավարումը վտանգուեցաւ արդէն ազատական դարձած սպանական ''[[Cortes Generales|Cortes]]''-ին կողմէ։ Գահին համար տարբեր թեկնածուներ պաշտպանող հակադիր խմբաւորումներուն հետ միասին ֆուէրային իրաւունքները պահպանելու այս ձգտումը նպաստեց իրարու յաջորդած [[Քարլիսթական պատերազմներ]]ուն։ Պիսքայի կառավարութիւնը եւ միւս պասքական նահանգները սատարեցին [[Սպանիոյ ինֆանթ Քարլոս, Մոլինայի կոմս|Քարլոս Ե.-ին]], որ կը ներկայացնէր աւանդութիւնը պահպանող միահեծան միապետ մը։ Սակայն աւաններէն շատեր, մանաւանդ Պիլպաօ, կը պաշտպանէին [[Մատրիտ]]ի ազատական կառավարութիւնը։ Ի վերջոյ հակաքարլիսթներուն յաղթանակով պատերազմները յանգեցան Պիսքայի եւ միւս նահանգներուն վայելած լայն ինքնավարութեան [[Սպանիոյ մէջ պասքական ինքնավարութեան վերջը|իրարու յաջորդող կրճատումներուն]]։ 1850-ական թուականներուն Պիսքայի մէջ յայտնաբերուեցան բարձրորակ երկաթի ընդարձակ պաշարներ։ Ասիկա մեծ օտարերկրեայ ներդրումներ բերաւ, գլխաւորաբար Անգլիայէն եւ Ֆրանսայէն։ Այս պաշարներու շահագործումը աւելի մեծ արդիւնաբերականացման յանգեցաւ, որ Պիսքայը դարձուց Սպանիոյ ամենահարուստ նահանգներէն մէկը։ [[Արդիւնաբերական յեղափոխութիւն|Արդիւնաբերականացման]] հետ միասին հարստութեան նոր աղբիւրներէն զարգացան կարեւոր պուրժուա ընտանիքներ, ինչպէս Իպառաները, Չավառիները եւ [[Լուիս Լեսամա Լեկիսամոն Սակարմինակա|Լեսամա-Լեկիսամոնները]]։ Ստեղծուեցան արդիւնաբերական ([[Iberdrola]], [[Altos Hornos de Vizcaya]]) եւ ելեւմտական ([[Banco Bilbao Vizcaya Argentaria]], BBVA) մեծ խումբերը։ ====20-րդ դար==== [[Սպանիոյ Երկրորդ Հանրապետութիւն|Սպանիոյ Երկրորդ Հանրապետութեան]] օրօք նահանգը կառավարեց [[Պասք ազգայնական կուսակցութիւն]]ը (PNV)։ Երբ 1936-ին բռնկեցաւ [[Սպանիոյ քաղաքացիական պատերազմ]]ը, Պիսքայ սատարեց հանրապետական կողմին՝ [[Ֆրանսիսքօ Ֆրանքօ]]յի բանակին ու գաղափարախօսութեան դէմ։ Շուտով Հանրապետութիւնը ճանչցաւ Պասքերու Երկրի ինքնավարութեան կանոնադրութիւնը։ Քանի որ անոր մեծ մասերը ֆաշիսթական վերահսկողութեան տակ էին, առաջին, կարճատեւ Պասքերու ինքնավար համայնքը իշխանութիւն ունէր միայն Պիսքայի եւ մօտակայ քանի մը գիւղերու վրայ։ Երբ ֆաշիսթական բանակը Նաւառայէն դէպի արեւմուտք կը յառաջանար, Պիլպաոյի շուրջ ծրագրուեցան ու կառուցուեցան պաշտպանական կառոյցներ, որոնք կոչուեցան Երկաթէ գօտի։ Սակայն պատասխանատու ճարտարագէտը՝ [[Խոսէ Կոյքոէչեա]], անցաւ ազգայնական (ֆրանքոյական) ճամբարը, ինչ որ անաւարտ պաշտպանական կառոյցները քիչ արժէքաւոր դարձուց։ 1937-ին Ֆրանքոյի հրամանատարութեան տակ գործող գերմանական օդանաւերը [[Կերնիքայի ռմբակոծում|աւերեցին պատմական Կերնիքա քաղաքը]], քանի մը շաբաթ առաջ աւելի նուազ սաստկութեամբ ռմբակոծելէ ետք Տուրանկօն։ Քանի մը ամիս ետք Պիլպաօ ինկաւ ֆաշիսթներուն ձեռքը։ Պասքական բանակը ([[Eusko Gudarostea]]) նահանջեց Պիսքայի սահմաններէն դուրս՝ Սանթոնիա։ Հոն անոնք անձնատուր եղան իտալական ուժերուն ([[Սանթոնիայի համաձայնագիր]]), սակայն իտալացիները զանոնք յանձնեցին Ֆրանքոյին։ Այլ հանրապետական ուժեր անձնատուր ըլլալը նկատեցին պասքերուն դաւաճանութիւնը։ Ֆրանքոյի բռնապետութեան օրօք Պիսքայ եւ Կիփուզքոա (միայն այս երկուքը) իրենց ընդդիմութեան պատճառով յայտարարուեցան «դաւաճան նահանգներ» եւ զրկուեցան ինքնակառավարման որեւէ ձեւէ։ Միայն 1975-ին Ֆրանքոյի մահէն ետք [[Սպանիոյ անցումը ժողովրդավարութեան|Սպանիոյ մէջ վերականգնուեցաւ ժողովրդավարութիւնը]]։ 1978-ի սահմանադրութիւնը ընդունեց պասքական յատուկ օրէնքները ([[ֆուէրօ]]ները), եւ 1979-ին հաստատուեցաւ Կերնիքայի կանոնադրութիւնը, որով Պիսքայ, [[Ալավա|Արապա]] եւ [[Կիփուզքոա]] կազմեցին սեփական խորհրդարան ունեցող [[Պասքերու Երկիր (ինքնավար համայնք)|Պասքերու Երկիր]] ինքնավար համայնքը։ Այս վերջին ժողովրդավարական շրջանին Պասք ազգայնական կուսակցութեան թեկնածուները հետեւողականօրէն շահած են Պիսքայի ընտրութիւնները։ Վերջերս ֆուէրային օրէնքը փոփոխուեցաւ, որպէսզի տարածուի աւաններուն եւ Ուրտունիա քաղաքին վրայ, որոնք նախապէս միշտ կը կիրարկէին սպանական ընդհանուր [[քաղաքացիական իրաւունք]]ը։ == Աշխարհագրութիւն == [[File:Gaztelugatxe Connected.jpg|thumb|200px|[[Կազթելուկաչէ]], [[Պերմեօ]]։]] [[File:Urkiola.jpg|thumb|200px|[[Ունչիլայց]]ը [[Ուրքիոլա]]յի լեռնաշղթային մէջ։]] [[File:Bizkaiako kosta 2.gif|thumb|200px|Պիսքայի ափը [[Էլանչոպէ]]էն դէպի արեւելք։]] Պիսքայ արեւմուտքէն կը սահմանակցի [[Քանթապրիա]] համայնքին եւ [[Պուրկոս (նահանգ)|Պուրկոսի նահանգին]] ([[Գասթիլիա եւ Լէօն]] համայնքին մէջ), արեւելքէն՝ [[Կիփուզքոա]] պասքական նահանգին, հարաւէն՝ [[Ալավա]]յին, իսկ հիւսիսէն՝ Քանթապրիական ծովուն ([[Պիսքայեան ծոց]])։ [[Օրտունիա]]ն (''Urduña'') Պիսքայէն անջատ տարածք մըն է, որ կը գտնուի Ալավայի եւ Պուրկոսի նահանգներուն միջեւ։ ===Կլիմայ=== Կլիման [[ովկիանոսային կլիմայ|ովկիանոսային]] է՝ տարին բոլոր բարձր տեղումներով եւ չափաւոր ջերմաստիճաններով, որոնք կը նպաստեն փարթամ բուսականութեան աճին։ Ջերմաստիճանները աւելի ծայրայեղ են ներքին Պիսքայի բարձրադիր հողերուն վրայ, ուր ձմրան ձիւնը աւելի յաճախակի է։ Գլխաւոր քաղաքին՝ Պիլպաոյի միջին առաւելագոյն ջերմաստիճանը կը տատանի Յունուարին 13 °C-էն մինչեւ Օգոստոսին 26 °C։<ref>{{cite web |url=http://www.aemet.es/en/serviciosclimaticos/datosclimatologicos/valoresclimatologicos?l=1082&k=pva |title=Standard climate values for Bilbao |publisher=Aemet.es |access-date=2015-11-29 |archive-date=2015-07-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150723075414/http://www.aemet.es/en/serviciosclimaticos/datosclimatologicos/valoresclimatologicos?l=1082&k=pva |url-status=live }}</ref> === Գլխաւոր յատկանիշներ === Նահանգին գլխաւոր աշխարհագրական յատկանիշներն են. * Հարաւային բարձր լեռնաշղթաները, որոնք մաս կը կազմեն [[Պասքական լեռներ]]ուն եւ կը կազմեն անընդհատ արգելք մը, որուն լեռնանցքները ծովու մակերեսէն 600 մեթրէն ցած չեն։ Անոնք Ատլանտեան եւ Միջերկրականի աւազաններուն [[ջրբաժան]]ն են։ Արեւմուտքէն արեւելք այս լեռնաշղթաները կը բաժնուին Օրտունթէի (Զալամա, 1390 մ), Սալպատայի (1100 մ), [[Կորպէա]]յի (1481 մ) եւ [[Ուրքիոլա]]յի ([[Անպոթօ]], 1331 մ)։ * Միջին հատուածը, որ կը գրաւեն գլխաւոր գետերուն հովիտները՝ [[Ներվիոն]], [[Իպայզապալ]] եւ [[Քատակուա]]։ Քատակուան Օրտունթէէն կը հոսի արեւմուտքէն արեւելք, Ներվիոնը՝ Օրտունիայէն հարաւէն հիւսիս, իսկ Իպայզապալը՝ Ուրքիոլայէն արեւելքէն արեւմուտք։ [[Առաթիա (գետ)|Առաթիա գետը]] Կորպէայէն կը հոսի դէպի հիւսիս եւ կը միանայ Իպայզապալին։ Իւրաքանչիւր հովիտ բաժնուած է լեռներով, ինչպէս [[Կանեքոկորթա]]ն (998 մ)։ Այլ լեռներ, ինչպէս [[Օյզ]]ը, գլխաւոր հովիտները կը բաժնեն հիւսիսային հովիտներէն։ Հիւսիսային գետերն են Արթիպայը, Լէան, Օքան եւ Պութրոնը։ * Ափը. անոր գլխաւոր յատկանիշներն են [[Պիլպաոյի գետաբերան]]ը, ուր գլխաւոր գետերը կը հանդիպին ծովուն, եւ [[Կերնիքա]]յի գետաբերանը ([[Ուրտայպայ]])։ Ափը սովորաբար բարձր է՝ ժայռապատերով, փոքր ծովախորշերով ու ծոցակներով։ == Ժողովրդագրութիւն == 2025-ի տուեալներով բնակչութիւնը 1,167,233 է, որուն 48.4 տոկոսը արական սեռի է, իսկ 51.6 տոկոսը՝ իգական։ Անչափահասները կը կազմեն բնակչութեան 14.6 տոկոսը, իսկ տարեցները՝ 24.7 տոկոսը։<ref name="population" /> 2021-ի հարցախոյզի մը համաձայն՝ բնակչութեան 30.6 տոկոսը [[պասքերէն]] կը խօսէր։<ref>{{cite web |url=https://basquetribune.com/the-basque-language-gains-speakers-but-no-surge-in-usage/ |title=The Basque Language Gains Speakers, but No Surge in Usage – Basque Tribune |access-date=2023-12-30 |archive-date=2023-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231230023936/https://basquetribune.com/the-basque-language-gains-speakers-but-no-surge-in-usage/ |url-status=live }}</ref> === Գաղթականութիւն === 2025-ի տուեալներով գաղթականները կը կազմեն բնակչութեան 13.9 տոկոսը։ Ծննդավայրի ամենամեծ հինգ օտար երկիրներն են [[Գոլոմպիա]]ն, [[Մարոք]]ը, [[Վենեզուելա]]ն, [[Պոլիվիա]]ն եւ [[Նիքարակուա]]ն։<ref name="population" /> {{Wikidata/Population}} == Կառավարում == Պիսքայի, որպէս [[Պասքերու Երկիր (ինքնավար համայնք)|Պասքերու Երկրի]] պատմական տարածքի, կառավարութիւնն ու ֆուէրային հաստատութիւններն են ''[[Ընդհանուր ժողովներ (Պասքերու Երկիր)|Juntas Generales de Vizcaya]]''ն (Պիսքայի Ընդհանուր ժողովներ) եւ Պիսքայի Ֆուէրային վարչութիւնը։ === Ընդհանուր ժողովներ === [[File:Bizkaiko Foru Aldundia.jpg|thumb|250px|Ֆուէրային վարչութեան շէնքը [[Պիլպաօ]]յի մէջ։]] Պիսքայի [[Ընդհանուր ժողովներ (Պասքերու Երկիր)|Ընդհանուր ժողովները]] միապալատ ժողով մըն են, որ նահանգին մէջ կանոնադրական իրաւասութիւն ունի։ Անոր անդամները, որոնք կը կոչուին ''apoderados'' (լիազօրներ), կ՚ընտրուին [[համընդհանուր ընտրական իրաւունք]]ով։ Ընտրութիւնները տեղի կ՚ունենան չորս տարին անգամ մը։ 2015-ի ընտրութիւններէն ետք Ընդհանուր ժողովներուն կազմը հետեւեալն է.<ref>{{cite web |url=http://m24hauteskundeak.naiz.eus/index.php?herrialdea=bizkaia |title=M24: Hauteskundeak |publisher=naiz.info |date=2015-05-24 |language=eu |access-date=2015-06-10 |archive-date=2020-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201126213049/https://m24hauteskundeak.naiz.eus/index.php?herrialdea=bizkaia |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable" |+ 2015-ի Ընդհանուր ժողովներու ընտրութիւններ |----- ! Կուսակցութիւն ! Լիազօրներ |----- | bgcolor="#32CD32" | '''[[Պասք ազգայնական կուսակցութիւն]]''' | 23 |----- | bgcolor="#7CFC00" | '''[[Պիլտու]]''' | 11 |----- | bgcolor="#FF6347" | '''[[Պասքերու Երկրի ընկերվարական կուսակցութիւն-Պասքերու Երկրի ձախ]]''' | 7 |----- | bgcolor="#9955BB" | '''[[Փոտեմոս (Սպանիա)|Փոտեմոս]]''' | 6 |----- | bgcolor="#1E90FF" | '''[[Ժողովրդական կուսակցութիւն (Սպանիա)|Ժողովրդական կուսակցութիւն]]''' | 4 |----- |} === Ֆուէրային վարչութիւն === Ֆուէրային վարչութիւնը Պիսքայի մէջ գործադիր դեր եւ կարգաւորիչ իրաւասութիւն ունի։ Ան կը բաղկանայ Ընդհանուր երեսփոխանէն եւ միւս երեսփոխաններէն։ Ընդհանուր երեսփոխանը կ՚ընտրուի Ընդհանուր ժողովներուն կողմէ. ներկայիս այդ պաշտօնը կը վարէ Ունայ Ռեմենթերիան ([[Պասք ազգայնական կուսակցութիւն|PNV]])։<ref>{{Cite web |url=http://web.bizkaia.eus/eu/ahaldun-nagusia |title=Ahaldun Nagusia - Bizkaia.eus |website=web.bizkaia.eus |language=eu-ES |access-date=21 August 2018 |archive-date=21 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180821223401/http://web.bizkaia.eus/eu/ahaldun-nagusia |url-status=live }}</ref> === Վարչական բաժանումներ === [[File:Comarcas de Bizkaia.png|thumb|right|250px|Պիսքայի շրջաններուն կամ ''comarca''-ներուն քարտէսը։]] [[File:Vizcaya - Mapa municipal.svg|250px|thumb|Պիսքայի ներկայ համայնքներուն քարտէսը։]] ==== Պատմական ==== Պատմականօրէն Պիսքայ բաժնուած էր ''merindad''-ներու (պասքերէն՝ ''eskualdeak''), որոնք երկու խումբ կը կազմէին՝ հիմնադիր եւ աւելի ուշ միացուած։ Հիմնադիրներն էին (''թիւը ցոյց կու տայ անոնց դիրքը քարտէսին վրայ''). * [[Ուրիպէ]]¹ * [[Պուսթուրիա]]² * [[Մարքինա]]³ * [[Պետիա (Սպանիա)|Պետիա]]⁴ * [[Ամորեպիեթա-Էչանօ|Ամորեպիեթա]] (նաեւ՝ Զորնոցա)⁵ * Առաթիա⁶ Աւելի ուշ միացուածներ. * [[Տուրանկօ (Պիսքայ)|Տուրանկօ]] * [[Էնքարթեռի]] * [[Օրոզքօ]] * [[Օրտունիա]] * Կարգ մը այլ անկախ քաղաքներ եւ աւաններ։ ==== Արդի ==== {{Main|Պիսքայի համայնքներու ցանկ}} Ներկայիս Պիսքայ բաժնուած է 7 [[Սպանիոյ շրջաններ|''comarca''-ներու]] կամ շրջաններու, որոնցմէ իւրաքանչիւրը ունի իր կեդրոնը, ստորաբաժանումներն ու համայնքները. համայնքներուն ընդհանուր թիւը 113 է։ Շրջաններն են. * [[Մեծ Պիլպաօ]], որ սովորաբար կը բաժնուի ենթաշրջաններու. ** [[Պիլպաօ]] ** [[Ձախ ափ (Պիսքայ)|Ձախ ափ]] ** [[Ուրիպէ-Քոսթա]] ** [[Չորիեռի]] ** [[Հեկօ Ուրիպէ]] * [[Մունկիալտէա]] * [[Էնքարթեռի]] * [[Պուսթուրիալտէա]] * [[Տուրանկալտէա]] * [[Լէա-Արթիպայ]] * [[Առաթիա-Ներպիոյ]] Համայնքներն են. <div style="column-width:18em"> *[[Ապատինիօ]] *[[Ապանթօ ի Սիերվանա-Ապանթօ Զիերպենա]] *[[Ախանկիզ]] *[[Ալոնսոթեկի]] *[[Ամորեպիեթա-Էչանօ]] *[[Ամորոթօ]] *[[Արաքալտօ]] *[[Արանցազու]] *[[Արեացա]] *[[Առանքուտիակա]] *[[Առացու]] *[[Առիեթա]] *[[Առիկոռիակա]] *[[Արթէա]] *[[Արցենթալէս]] *[[Աչոնտօ]] *[[Աուլեսթի]] *[[Պաքիօ]] *[[Պալմասետա]] *[[Պարաքալտօ]] *[[Պառիքա]] *[[Պասաուրի]] *[[Պետիա (Սպանիա)|Պետիա]] *[[Պերանկօ]] *[[Պերմեօ]] *[[Պեռիաթուա]] *[[Պեռիզ]] *[[Պիլպաօ]] *[[Պուսթուրիա]] *[[Տերիօ]] *[[Տիմա (Սպանիա)|Տիմա]] *[[Տուրանկօ (Պիսքայ)|Տուրանկօ]] *[[Էա (Պիսքայ)|Էա]] *[[Էլանչոպէ]] *[[Էլոռիօ]] *[[Էրանտիօ]] *[[Էրենիօ]] *[[Էրմուա]] *[[Էռիկոյթի]] *[[Էչեպառի]] *[[Էչեպառիա]] *[[Ֆորուա]] *[[Ֆրուիզ]] *[[Կալտաքաօ]] *[[Կալտամէս]] *[[Կամիզ-Ֆիքա]] *[[Կարայ (Պիսքայ)|Կարայ]] *[[Կաթիքա]] *[[Կաութեկիզ Արթէակա]] *[[Կերնիքա|Կերնիքա-Լումօ]] *[[Կեչօ]] *[[Կիզապուրուակա]] *[[Կորտեշոլա]] *[[Կորլիզ]] *[[Կուենիէս]] *[[Իպառանկելու]] *[[Իկոռէ]] *[[Իսփասթեր]] *[[Իուռեթա]] *[[Իզուրցա]] *[[Քառանցա Հարանա/Վայէ տէ Քառանսա]] *[[Քորթեզուպի]] *[[Լանեսթոսա]] *[[Լառապեցու]] *[[Լաուքիզ]] *[[Լեյոա]] *[[Լեքեյթիօ]] *[[Լեմոա]] *[[Լեմոյզ]] *[[Լեզամա]] *[[Լոյու]] *[[Մայապիա]] *[[Մանիարիա]] *[[Մարքինա-Շեմեյն]] *[[Մարուրի-Խաթապէ]] *[[Մենտաթա]] *[[Մենտեշա]] *[[Մենիաքա]] *[[Մորկա]] *[[Մունտաքա]] *[[Մունկիա]] *[[Մունիթիպար-Արպացեկի Կեռիքայց]] *[[Մուրուեթա]] *[[Մուսքիզ]] *[[Մուշիքա]] *[[Նապարնիզ]] *[[Օնտառոա]] *[[Օրոզքօ]] *[[Օրթուեյա]] *[[Օչանտիօ]] *[[Փլենցիա]] *[[Փորթուկալեթէ]] *[[Սանթուրցի]] *[[Սեսթաօ]] *[[Սոնտիքա]] *[[Սոփելանա]] *[[Սոփուերթա]] *[[Սուքառիեթա]] *[[Թրուսիոս-Թուրցիոզ]] *[[Ուպիտէ]] *[[Ուկաօ-Միրապայէս]] *[[Ուրտուլիզ]] *[[Օրտունիա|Ուրտունիա/Օրտունիա]] *[[Ուսանսոլօ]] *[[Վայէ տէ Թրափակա-Թրափակարան]] *[[Զալտիպար]] *[[Զայա]] *[[Զամուտիօ]] *[[Զարաթամօ]] *[[Զէանուրի]] *[[Զեպերիօ]] *[[Զիերպենա]] *[[Զիորցա-Պոլիպար]] </div> == Զբօսաշրջութիւն == Պիսքայի մայրաքաղաքը՝ [[Պիլպաօ]]ն, յայտնի է [[Պիլպաոյի Կուկընհայմ թանգարան]]ով եւ իր [[Պիլպաոյի գետաբերան|գետաբերանով]]։ '''Յուշարձաններ եւ ընդհանուր հետաքրքրութիւն ներկայացնող վայրեր''' * Ժողովներու տունը (''Casa de Juntas'') եւ [[Կերնիքայի ծառ|Կերնիքայի ծառը]], երկուքն ալ [[Կերնիքա]]յի մէջ։ * Ավեյանետայի Ժողովներու տունը (''Casa de Juntas''), [[Էնքարթեռի]] շրջանին մէջ։ * Փոզալակուա քարայրը [[Քառանցա Հարանա/Վայէ տէ Քառանսա|Քառանցա]]յի մէջ, [[Պալմասետա]]յի մօտ։ * [[Պիսքայի կամուրջ]]ը, որ կը կապէ Փորթուկալեթէ եւ Կեչօ աւանները։ * [[Սանթիմամինիէ]]ն եւ [[Օմայի անտառ]]ը։ * [[Էուսքալտունա համաժողովներու կեդրոն եւ համերգասրահ|Էուսքալտունա համաժողովներու կեդրոնն ու համերգասրահը]] [[Պիլպաօ]]յի մէջ։ * [[Կազթելուկաչէ]] * [[Ուրտայպայ]]ի կենսոլորտային արգելոցը * [[Ուրքիոլայի բնական պուրակ]]ը <br /> <gallery mode="packed"> File:Guggenheim-bilbao-jan05.jpg|Կուկընհայմ թանգարանը եւ Պիլպաոյի գետաբերանը File:Gaztelugache, Bermeo, País Vasco, España, 2019-08-13, DD 02.jpg|Կազթելուկաչէ կղզեակը File:Avellaneda-casa-juntas.jpg|Ավեյանետայի Ժողովներու տունը File:Mundaka eta Ogono.jpg|Ուրտայպայ </gallery> ==Փոխադրութիւն== [[File:Puente Txonta.jpg|thumb|300px|Քանթապրիական մայրուղին։]] [[File:Bilbao Airport interior.jpg|thumb|200px|Պիլպաոյի օդակայանը Լոյուի մէջ։]] [[File:Bilbao-Abando1.jpg|thumb|200px|Պիլպաոյի գլխաւոր երկաթուղային կայարանը։]] === Ճամբաներ === Պիսքայ միւս նահանգներուն կապուած է երկու գլխաւոր մայրուղիներով։ [[AP-8 մայրուղի|Քանթապրիական մայրուղին]] [[Պիլպաօ]]ն եւ [[Տուրանկօ (Պիսքայ)|Տուրանկօն]] կը կապէ [[Ֆրանսա|ֆրանսական]] սահմանին՝ [[Էյպար]]ի, [[Զարաուց]]ի եւ [[Սան Սեպասթիան]]ի մուտքերով (երեքն ալ [[Կիփուզքոա]] նահանգին մէջ), իսկ [[AP-68 մայրուղի|Պասք-արակոնական մայրուղին]] Պիլպաօն կը կապէ [[Սարակոսա]]յին՝ [[Թուտելա (Նաւառա)|Թուտելայի]], [[Քալաոռա]]յի եւ [[Լոկրոնիօ]]յի ճամբով։ Բազմաթիւ երկրորդական ճամբաներ նոյնպէս Պիլպաօն կը կապեն նահանգին տարբեր աւաններուն։ === Օդային փոխադրութիւն === {{Main|Պիլպաոյի օդակայան}} Պիսքայի գլխաւոր եւ միակ օդակայանը [[Պիլպաոյի օդակայան]]ն է, որ հիւսիսային Սպանիոյ ամենակարեւոր հանգոյցն է, եւ նոր օդակայանաշէնքը գործածող ճամբորդներուն թիւը կը շարունակէ աճիլ։ Ան կը գտնուի [[Լոյու]]ի եւ [[Սոնտիքա]]յի համայնքներուն մէջ։ === Արուարձանային երկաթուղի === {{Main|Պիլպաոյի երկաթուղային ցանց}} Պիսքայ ունի տարբեր ընկերութիւններու կողմէ շահագործուող [[արուարձանային երկաթուղի|արուարձանային երկաթուղիի]] զանազան ծառայութիւններ։ [[Cercanías Bilbao]]-ն ազգային երկաթուղային ընկերութեան՝ [[Renfe]]-ի մատուցած ''[[cercanías]]'' կոչուող ազգային արուարձանային ծառայութիւնն է։ Ան [[Պիլպաօ]]ն եւ անոր թաղամասերը կը կապէ Պիսքայի այլ համայնքներու եւ շրջաններու, ինչպէս [[Պարաքալտօ]], [[Սանթուրցի]], [[Մուսքիզ]], [[Օրտունիա]], [[Պալմասետա]] եւ ուրիշներ։ Բացի ասկէ, [[EuskoTren]]-ը նահանգին մէջ ունի արուարձանային երեք գիծ, որոնք բոլորն ալ կը սկսին Պիլպաոյէն։ Անոնցմէ մէկը քաղաքն ու [[Մեծ Պիլպաօ]]ն կը կապէ [[Տուրանկալտէա]] ''comarca''-ին եւ կ՚աւարտի [[Սան Սեպասթիան]] (Կիփուզքոա նահանգ), իսկ միւս երկուքը Մեծ Պիլպաօն կը կապեն [[Պուսթուրիալտէա]] եւ [[Չորիեռի]] շրջաններուն։ === Միջքաղաքային երկաթուղիներ === [[Պիլպաօ-Ապանտօ կայարան|Պիլպաօ-Ապանտօն]] Պիսքայի գլխաւոր երկաթուղային կայարանն է, ուրկէ [[Renfe]]-ն կանոնաւոր գնացքներ կը մատուցէ դէպի Սպանիոյ այլ նահանգներ, ինչպէս [[Պուրկոս (նահանգ)|Պուրկոս]], Մատրիտ եւ [[Պարսելոնա (նահանգ)|Պարսելոնա]]։ [[FEVE]]-ն նոյնպէս միջքաղաքային գնացքներ կը մատուցէ դէպի [[Քանթապրիա]] եւ [[Գասթիլիա եւ Լէօն]] համայնքին մէջ գտնուող [[Լէօն (նահանգ)|Լէօնի նահանգը]]։ [[Պասքական Y]]-ը այն ապագայ [[արագընթաց երկաթուղի]]ին տրուած անունն է, որ պիտի կապէ Պասքերու Երկրի երեք քաղաքները՝ Պիլպաօն (Պիսքայ), Սան Սեպասթիանը ([[Կիփուզքոա]]) եւ [[Վիթորիա-Կասթէյզ]]ը ([[Ալավա]])։ === Մեթրօ === {{Main|Պիլպաոյի մեթրօ}} [[Պիլպաոյի մեթրօ]]ն ստորգետնեայ երկաթուղային համակարգ մըն է, որ կը սպասարկէ [[Պիլպաօ]] քաղաքը եւ անոր մերձակայ տարածքը՝ [[Մեծ Պիլպաօ]] շրջանը։ Ան քաղաքը կը կապէ այլ համայնքներու հետ, ինչպէս [[Պասաուրի]], [[Պարաքալտօ]], [[Սանթուրցի]], [[Կեչօ]] եւ ուրիշներ։ ==Յղումներ== {{Ծանցանկ}} ==Արտաքին յղումներ== *[https://web.archive.org/web/20091027102137/http://es.geocities.com/historalia/senores_de_vizcaya.htm Señores de Vizcaya]՝ Պիսքայի բոլոր ենթադրեալ տէրերու ցանկ եւ հետաքրքրական պատմական քարտէսներ։ 5rdqt55cs66peb9ma13zp2fvttkwap6 255940 255939 2026-10-09T11:59:45Z ShahenWasHere 140 255940 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Պիսքայ | native_name = ''Bizkaia'' (պասքերէն)<br>''Vizcaya'' (սպաներէն) | official_name = Պիսքայի պատմական տարածք | type = [[Սպանիոյ նահանգներ|Նահանգ]] | image = | alt = | caption = | image_flag = Bandera de Vizcaya.svg | flag_size = | flag_alt = Պիսքայի դրօշը | image_shield = Coat of Arms of Biscay.svg | shield_size = | shield_alt = Պիսքայի զինանշանը | motto = | image_map = Biscay in Spain (plus Canarias).svg | map_alt = | map_caption = Պիսքայ նահանգին դիրքը Սպանիոյ մէջ | coordinates = {{Coord|region:ES-BI_type:adm1st|format=dms|display=inline,title}} | coor_pinpoint = | subdivision_type = Երկիր | subdivision_name = [[Սպանիա]] | subdivision_type1 = [[Սպանիոյ ինքնավար համայնքներ|Ինքնավար համայնք]] | subdivision_name1 = [[Պասքերու Երկիր (ինքնավար համայնք)|Պասքերու Երկիր]] | seat_type = Մայրաքաղաք | seat = [[Պիլպաօ]] | area_total_km2 = 2215.55 | area_footnotes = <ref name="area">{{cite web |url=https://www.ign.es/web/ign/portal/ane-datos-geograficos|title=Información Geográfica Destacada|trans-title=Geographical information data|lang=es|publisher=[[Instituto Geográfico Nacional (Spain)|IGN]]}}</ref> | population_as_of = 2025 | population_footnotes = <ref name="population">{{cite web|url=https://www.ine.es/dynt3/inebase/en/index.htm?padre=10607&capsel=11555|title=Annual population census 2021-2025|publisher=[[National Statistics Institute (Spain)|INE]]}}</ref> | area_rank = [[Սպանիոյ նահանգներու դասակարգումներ|Սպանիոյ մէջ 48-րդ]] | population_total = 1167233 | population_note = | utc_offset = +1 | population_rank = [[Սպանիոյ նահանգներու դասակարգումներ|Սպանիոյ մէջ 11-րդ]] | population_density_km2 = auto | population_demonyms = պիսքայեցի, {{lang|eu|bizkaitar(ra)}}, {{lang|es|vizcaíno/a}} | custom_label1_sec1 = [[Պաշտօնական լեզու|Պաշտօնական լեզուներ]] | custom_data1_sec1 = [[պասքերէն]]<br>[[սպաներէն]] | custom_label2_sec1 = | custom_data2_sec1 = | custom_label_sec2 = Խորհրդարան | custom_data_sec2 = [[Ընդհանուր ժողովներ (Պասքերու Երկիր)|Ընդհանուր ժողովներ]] | custom_label1_sec2 = [[Երեսփոխաններու համագումար (Սպանիա)|Աթոռներ համագումարին մէջ]] | custom_data1_sec2 = 8 | custom_label2_sec2 = [[Սպանիոյ ծերակոյտ|Աթոռներ ծերակոյտին մէջ]] | custom_data2_sec2 = 4 | custom_label3_sec2 = [[Ընդհանուր ժողովներ (Պասքերու Երկիր)|Պիսքայի Ընդհանուր ժողովներ]] | custom_data3_sec2 = 51 | utc_offset_DST = +2 | postal_code_type = | postal_code = 48 | leader_title = Ընդհանուր երեսփոխան | leader_name = [[Էլիշապեթէ Էչանոպէ]] | leader_party = [[Պասք ազգայնական կուսակցութիւն|PNV]] | website = [https://www.bizkaia.eus/ Պիսքայի Ֆուէրային վարչութիւն] | footnotes = Պաշտօնական ամբողջական անուններ՝ ''Bizkaiko Lurralde Historikoa'' ([[պասքերէն]]) եւ ''Territorio Histórico de Bizkaia'' (սպաներէն) }} '''Պիսքայ նահանգը''' [[Պասքերու Երկիր (ինքնավար համայնք)|Պասքերու ինքնավար համայնքի]] նահանգ մըն է եւ հին [[Պիսքայի տիրութիւն|Պիսքայի տիրութեան]] ժառանգորդը։ Ան կը գտնուի իր անունը կրող [[Պիսքայեան ծոց|ծոցին]] հարաւային ափին։ Անոր մայրաքաղաքն ու ամենամեծ քաղաքը [[Պիլպաօ]]ն է։ Նահանգը Սպանիոյ ամենանշանաւոր եւ ամենաբարգաւաճ նահանգներէն է։ Միջնադարէն ի վեր ան պատմականօրէն Ատլանտեան ովկիանոսի առեւտրական կարեւոր կեդրոն մըն էր, իսկ աւելի ուշ դարձաւ [[Իպերական թերակղզի|Իպերական թերակղզիի]] ամենամեծ արդիւնաբերական եւ ելեւմտական կեդրոններէն մէկը։ 1970-ական թուականներու ընթացքին տեղի ունեցած ընդարձակ ապաարդիւնաբերականացումէն ի վեր տնտեսութիւնը աւելի կը յենի [[ծառայութիւններու ոլորտ]]ին վրայ։ 1,167,233 բնակչութեամբ ան Սպանիոյ 11-րդ ամենաբազմամարդ նահանգն է։ Անոր տարածքը 2,215.55 քառակուսի քիլոմեթր է, որ բոլոր նահանգներուն մէջ 4-րդ ամենափոքրն է, ուստի բնակչութեան խտութիւնը մօտ 527 բնակիչ է քառակուսի քիլոմեթրին։ Այս ցուցանիշով զայն կը գերազանցեն միայն [[Մատրիտի համայնք|Մատրիտ]]ն ու [[Պարսելոնա (նահանգ)|Պարսելոնա]]ն։<ref name="population" /><ref name="area" /> ==Ստուգաբանութիւն== Լեզուաբանները ([[Քոլտօ Միչելենա]] եւ ուրիշներ) կ՚ընդունին, որ ''Bizkaia''ն ազգակից է «ցած լեռնակատար» կամ «բարձունք» նշանակող ''bizkar'' բառին (բաղդատել [[Աքիթէն]]ի [[Պիսքառոս]]ին հետ)։ Տեղանունին երկու տարբերակներն ալ լաւ վկայուած են թէ՛ ամբողջ [[Պասքերու Երկիր (մեծ շրջան)|Պասքերու Երկրին]] մէջ, թէ՛ անկէ դուրս։ 1141-ին [[Սան Սեպասթիան]]ի Իկելտօ լերան համար վկայուած է ''Iheldo bizchaya'' ձեւը։<ref>{{Cite book |last=Michelena |first=Luis |title=Apellidos Vascos |publisher=Editorial Txertoa |year=1997 |location=San Sebastián |pages=75–76 |isbn=84-7148-008-5 }}</ref><ref>{{Citation |title=Toponimia: Bizkaia |newspaper=Noticias de Gipuzkoa |pages="Ortzadar", 08 |date=2010-05-08 |url=http://www.noticiasdegipuzkoa.com/ |access-date=2010-05-08 |archive-date=2010-05-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100507203216/http://www.noticiasdegipuzkoa.com/ |url-status=live }}</ref> == Անուններ == === ''Bizkaia'' === ''Bizkaia''ն պաշտօնական անունն է եւ կը գործածուի պաշտօնական փաստաթուղթերու ու համազգային լրատուամիջոցներու մէջ։ Նոյն անունը կը գործածուի նաեւ [[Սպանիոյ սահմանադրութիւն|Սպանիոյ սահմանադրութեան]] եւ [[Պասքերու Երկրի ինքնավարութեան կանոնադրութիւն (1979)|Պասքերու Երկրի ինքնավարութեան կանոնադրութեան]] պասքերէն տարբերակներուն մէջ։ ''Bizkaia''ն սպաներէնով կամ պասքերէնով միակ պաշտօնական անունն է, որ պատմական տարածքին համար հաստատած են նահանգին [[Ընդհանուր ժողովներ (Պասքերու Երկիր)|Ընդհանուր ժողովները]] եւ սպանական օրէնքները։ === ''Vizcaya'' === ''Vizcaya''ն անունին [[սպաներէնացում|սպաներէնացուած]] ձեւն է, որ կը գործածուի ոչ պաշտօնական փաստաթուղթերու մէջ, ինչպէս կը յանձնարարէ [[Սպանական թագաւորական ակադեմիա]]ն։ Ան նաեւ համապաշտօնական անունն է, որ կը գործածուի սահմանադրութեան եւ Պասքերու Երկրի ինքնավարութեան կանոնադրութեան սպաներէն տարբերակներուն մէջ։ == Պատմութիւն == Պիսքայ բնակուած է միջին [[հին քարի դար|փալէոլիթ]]էն ի վեր, ինչպէս կը վկայեն անոր բազմաթիւ քարայրներուն մէջ գտնուած [[հնագիտութիւն|հնագիտական]] մնացորդներն ու [[քարայրային որմնանկարչութիւն|քարայրային որմնանկարները]]։ [[Հռոմէական կայսրութիւն|Հռոմէական]] ներկայութիւնը շրջանին վրայ քիչ ազդեցութիւն ունեցաւ,<ref>{{cite web|url=https://www.eke.eus/en/kultura/basque-country/history/garai_erromanoa |title=The Romans influence }}</ref> եւ [[պասքերէն]]ն ու աւանդութիւնները գոյատեւած են մինչեւ այսօր։ Ըստ Անթոն Էրքորեքայի՝<ref>Anton Erkoreka, ''Los Vikingos en Euskal Herria'', Bilbao, 1995</ref> [[վիքինկներ]]ը հոն առեւտրական յենակէտ մը ունէին, ուրկէ վտարուեցան մինչեւ 825։ ''Mundaka''ն հաւանաբար վիքինկեան անուն է, իսկ [[Մունտաքա]]յի [[ռիա]]ն (ողողուած գետաբերանը) դէպի [[Էպրօ]] գետը, եւ անոր վերջաւորութեան՝ [[Միջերկրական ծով]]ն ու առեւտուրը տանող ամենադիւրին ճամբան է։ Պիսքայ այդ անունով առաջին անգամ կը յիշատակուի ([[լատիներէն]]՝ ''Bizkai'' եւ ''Bizcai'' ձեւերով) 9-րդ դարու վերջաւորութեան ''[[Ալֆոնսօ Գ.-ի տարեգրութիւն]]''ին մէջ, որ կը պատմէ [[Ալֆոնսօ Ա. Աստուրիացի|Ալֆոնսօ Ա.-ի]] հրամանով վերաբնակեցուած շրջաններուն մասին, եւ թէ ինչպէս «իրենց իսկ տիրապետութեան տակ գտնուող» կարգ մը տարածքներ, որոնց կարգին՝ Պիսքայ, չազդուեցան այդ վերաբնակեցումներէն։ Պիսքայ դարձեալ կը յիշատակուի 10-րդ դարու ''[[Códice de Roda]]''յին մէջ, որ կը պատմէ [[Սանչօ Ա. Փամփլոնացի|Փամփլոնայի Սանչօ Ա.-ի]] դուստր Վելասքիթայի եւ [[Ալավա]]յի կոմս [[Մունիօ Վելաս]]ի՝ Պիսքայի մէջ կայացած ամուսնութեան մասին։ 1070-ին ան արձանագրուած է Մունտաքայի ռիային վրայ գտնուող ''Bickaga''յի վանքին ի նպաստ նուիրատուութեան արձանագրութեան մը մէջ։<ref>{{cite journal |last1=Erkoreka Barrena |first1=Anton |title=El proceso de poblamiento de la costa vizcaína en la Alta Edad Media y el nacimiento de sus puertos |journal=Zainak |date=2007 |page=319 |url=https://core.ac.uk/outputs/11502884/}}</ref> Ուստի կը նկատուի, որ այդ շրջանին Պիսքայ [[Նաւառայի թագաւորութիւն|Նաւառայի թագաւորութեան]] իշխանութեան տակ էր։<ref name="history1">{{cite web |url=http://www.bizkaia.net/Kultura/gaztea/pdf/senorio_fuero_iglesia_reyes.pdf |title=Bizkaia y el Señorío |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |website=Website of the Bizkaia Government |publisher=Diputación Foral de Bizkaia |access-date=2013-06-23 }}</ref> Ապա ան դարձաւ ինքնավար եւ ի վերջոյ, որպէս [[Պիսքայի տիրութիւն]], մաս կազմեց [[Գասթիլիայի թագ]]ին։ [[Նոր ժամանակներ|Նոր ժամանակներուն]] նահանգը դարձաւ առեւտրական եւ արդիւնաբերական կարեւոր շրջան մը։ Անոր գլխաւոր նաւահանգիստը՝ [[Պիլպաոյի նաւահանգիստ|Պիլպաոյինը]], շուտով դարձաւ Գասթիլիայի գլխաւոր դարպասը դէպի Եւրոպա։ Աւելի ուշ, 19-րդ եւ 20-րդ դարերուն, բարձրորակ երկաթաքարի առատութիւնը եւ [[ճորտութիւն|աւատական դասակարգերու]] բացակայութիւնը նպաստեցին արագ արդիւնաբերականացման։ ===Հին քարի դար=== ====Միջին փալէոլիթ==== Պիսքայի մէջ մարդկային բնակութեան առաջին վկայութիւնները ([[նէանտերթալեան մարդ|նէանտերթալեան մարդիկ]]) կը պատկանին նախապատմութեան այս շրջանին։ [[Մուսթերեան մշակոյթ|Մուսթերեան]] առարկաներ գտնուած են Պիսքայի երեք վայրերու մէջ՝ Պենթա Լափեռա (Քառանցա), Քուրցիա (Կեչօ) եւ Մուրուա (Տուրանկոալտէա)։ ====Ուշ փալէոլիթ==== [[File:Santimamine-Santimamiñe.JPG|thumb|Սանթիմամինիէ քարայրին մուտքը, Պուսթուրիալտէա։]] [[Շաթելփերոնեան մշակոյթ]]ը (որ սովորաբար դարձեալ կ՚առնչուի նէանտերթալեան մարդոց հետ) կը հանդիպի [[Սանթիմամինիէ]] քարայրին մէջ (Քորթեզուպի)։ [[Անատոմիապէս արդի մարդ|Անատոմիապէս արդի մարդոց]] (''[[Homo sapiens|H. sapiens]]'') ամենակարեւոր բնակավայրերը կարելի է նկատել հետեւեալները. * [[Օրինեաքեան մշակոյթ]]՝ Պենթա Լափեռա, Քուրցիա եւ Լումենչա (Լեքեյթիօ) * [[Կրավեթեան մշակոյթ]]՝ Սանթիմամինիէ, Պոլինքոպա (Տուրանկոալտէա) եւ Աչուռա (Մարքինա) * [[Սոլիւթրեան մշակոյթ]]՝ Սանթիմամինիէ եւ Պոլինքոպա * [[Մակտալենեան մշակոյթ]]՝ Սանթիմամինիէ եւ Լումենչա Կայ նաեւ [[ուշ փալէոլիթի արուեստ|փալէոլիթեան արուեստ]]։ Պենթա Լափեռա քարայրը ունի ամենահին որմնանկարները, հաւանաբար օրինեաքեան կամ սոլիւթրեան շրջանէն։ Պատկերուած կենդանիներն են պիզոնն ու արջը, վերացական նշաններու հետ միասին։ Արենազայի (Կալտամէս) եւ Սանթիմամինիէի որմնանկարները ստեղծուած են աւելի ուշ շրջաններուն (մակտալենեան)։ Արենազայի մէջ գերիշխող պատկերը էգ եղջերուներն են, իսկ Սանթիմամինիէի մէջ կան պիզոններ, ձիեր, այծեր եւ եղջերուներ։ ====Էփիփալէոլիթ==== Պիսքայի մէջ այս շրջանին (որ երբեմն ''[[միջին քարի դար]]'' ալ կը կոչուի) կը գերիշխէ [[Ազիլեան մշակոյթ]]ը։ Գործիքները կը փոքրանան ու աւելի կը կատարելագործուին, եւ թէեւ որսորդութիւնը կը շարունակուի, ձկնորսութիւնն ու ծովային բերքերու հաւաքումը աւելի կարեւոր կը դառնան. կան նաեւ վայրի պտուղներու սպառման վկայութիւններ։ [[Սանթիմամինիէ]]ն այս շրջանի ամենակարեւոր վայրերէն մէկն է։ Ուրիշներ են [[Արենազա]]ն, [[Աչեթա]]ն (Սանթիմամինիէէն ոչ հեռու), [[Լումենչա]]ն եւ մօտակայ [[Ուրթիակա]]ն, Սանթա Քաթալինան, ինչպէս նաեւ [[Պոլինքոպա]]ն ու անոր դրացի [[Սիլիպրանքա]]ն։ ===Նոր քարի դար=== Թէեւ Պասքերու Երկրին մէջ [[նոր քարի դար|նեոլիթեան]] շփումի առաջին վկայութիւնները կարելի է թուագրել Ք.Ա. 4-րդ հազարամեակին, միայն 3-րդ հազարամեակի սկիզբը շրջանը աստիճանաբար եւ առանց արմատական փոփոխութիւններու ընդունեց երկրագործութեան եւ ոչխարի ընտելացման նուաճումները։ Պիսքայ այս փոփոխութենէն առանձնապէս չազդուեցաւ, եւ այս շրջանին համար կարելի է յիշել միայն երեք վայր՝ Արենազա, Սանթիմամինիէ եւ Քոպէակա (Էա)։ Ընդունուած նորութիւնները սկզբնապէս կարծես սահմանափակուած էին ոչխարով, ընտանի այծով եւ շատ սակաւ [[խեցեգործութիւն|խեցեղէնով]]։ Նեոլիթեան արհեստագիտութիւններուն հետ միասին հասաւ նաեւ [[մեծաքարային կառոյցներ|մեծաքարային մշակոյթը]]։ Մինչեւ մօտ. Ք.Ա. 1500 ան թաղման ամենատարածուած ձեւն էր (պարզ [[տոլմէն]])։ ===Պղնձաքարի դար եւ Պրոնզի դար=== Թէեւ բնակչութեան աճին հետ բացօթեայ բնակավայրերը սկսան տարածուիլ, Պիսքայի մէջ [[պղնձաքարի դար]]ուն եւ [[Պրոնզի դար]]ուն մարդիկ տակաւին կը գործածէին քարայրներ եւ բնական ապաստարաններ։ Որսը դարձաւ սպիտակուցի նուազ կարեւոր աղբիւր, քանի որ մարդիկ կը յենէին ոչխարներու, այծերու եւ կարգ մը [[խոշոր եղջերաւոր անասուններ|խոշոր եղջերաւորներու]] վրայ։ Մետաղէ գործիքները աւելի տարածուեցան, բայց քարէ գործիքներ ալ կը գործածուէին։ Խեցեղէնի տեսակները մեծ շարունակականութիւն ցոյց տուին (առանց զարդանախշի), մինչեւ որ յայտնուեցաւ [[զանգակաձեւ գաւաթներու մշակոյթ|զանգակաձեւ գաւաթը]]։ Այս շրջանի վայրերը այժմ կը տարածուին Պիսքայի ամբողջ տարածքին վրայ, որոնց շատերը բացօթեայ բնակավայրեր են, սակայն հին քարի դարու ամենակարեւոր քարայրները եւս տակաւին կը գործածուին։ === Երկաթի դար === Այս շրջանին համար քիչ վայրեր ճշդուած են։ Քարայրները մեծ մասամբ լքուած են, սակայն տակաւին կարգ մը մնացորդներ կը պարունակեն։ Նախապատմութեան գլխաւոր քարայրները (Արենազա, Սանթիմամինիէ, Լումենչա) տակաւին բնակուած էին։ ===Հռոմէական շրջան=== [[File:Forua, poblado romano.JPG|thumb|Հռոմէական աւանի մնացորդներ Ֆորուայի մէջ։]] Հռոմէացի աշխարհագէտները այսօր Պիսքայ կոչուող տարածքին մէջ ճշդած են երկու ցեղ՝ ''[[Քարիսթիներ|Caristii]]''ները եւ ''[[Աուտրիկոններ|Autrigones]]''ները։ Քարիսթիները կը բնակէին Պիսքայի կորիզին մէջ, Պիլպաոյի գետաբերանէն արեւելք, եւ կը տարածուէին նաեւ հիւսիսային [[Ալավա|Արապա]]յի եւ [[Կիփուզքոա]]յի կարգ մը շրջաններու վրայ՝ մինչեւ Տեպա գետը։ Աուտրիկոնները կը բնակէին Պիսքայի եւ Արապայի ամենաարեւմտեան մասին մէջ եւ կը տարածուէին նաեւ [[Քանթապրիա]]յի, [[Պուրկոս (նահանգ)|Պուրկոսի]] եւ [[Լա Ռիոխա (ինքնավար համայնք)|Լա Ռիոխայի]] նահանգներուն վրայ։ Տեղանուններու, պատմական եւ հնագիտական վկայութիւններու հիմամբ կը կարծուի, որ այս ցեղերը [[պասքերէն]] կը խօսէին։<ref>{{Cite web |url=http://www.gara.net/idatzia/20060616/art169077.php |title=Euskalherria.com - GARA - Paperezkoa:20060616 - los textos hallados en Iruña-Veleia están escritos "inequívocamente" en euskara |access-date=6 October 2006 |archive-date=2007-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070106022222/http://www.gara.net/idatzia/20060616/art169077.php |url-status=dead }}</ref> Պասքերէնի [[պիսքայեան բարբառ]]ին սահմանները կարծես կը համընկնին քարիսթեան տարածքին սահմաններուն, բացի այն շրջաններէն, որոնք կորսնցուցած են հին լեզուն։ Պասքական տարածքին ոչ մէկ մասին մէջ ([[Աքիթէն]]էն զատ) հռոմէական գրաւման դէմ դիմադրութիւն չէ արձանագրուած մինչեւ ուշ աւատացման շրջանը։ Հռոմէական աղբիւրները շրջանին մէջ կը յիշատակեն քանի մը քաղաքներ, որոնց կարգին՝ ''Flaviobriga'' եւ ''Portus Amanus'', թէեւ անոնց տեղը ճշդուած չէ։ [[Կերնիքա]]յի մօտ գտնուող [[Ֆորուա]]յի վայրը տուած է հռոմէական ներկայութեան հնագիտական վկայութիւններ։<ref>{{cite web |url=http://www.gara.net/idatzia/20060616/art169085.php |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070312054054/http://www.gara.net/idatzia/20060616/art169085.php |archivedate=2007-03-12 |date=2006-06-16 |title=Los arqueólogos sacan a la luz en Forua una secuencia histórica de dos mil años |quote=Las excavaciones realizadas en la iglesia de San Martín de Tours, muy próxima al Poblado Romano de Forua, han superado todas las expectativas que tenían los arqueólogos de la Diputación Foral. En el interior de este templo ubicado en el corazón de Urdaibai se ha hallado la necrópolis más importante de Bizkaia, con un centenar de tumbas, y uno de los conjuntos arqueológicos con la secuencia histórica más completa: desde la época Romana (siglo I d.C.) hasta la actualidad. }}</ref> Ուշ հռոմէական շրջանին, Պասքերու Երկրի մնացեալ մասին հետ միասին, Պիսքայ կարծես ապստամբած է հռոմէական տիրապետութեան եւ [[աւատատիրութիւն|աւատատիրութեամբ]] կազմակերպուող աճող հասարակութեան դէմ։ === Միջնադար === Վաղ [[միջնադար]]ուն Պիսքայի պատմութիւնը կարելի չէ զատել ամբողջ Պասքերու Երկրի պատմութենէն։ Շրջանը ''de facto'' անկախ էր, թէեւ [[վեստգոթեր]]ն ու [[Ֆրանքական թագաւորութիւն|ֆրանքերը]] ժամանակ առ ժամանակ փորձեցին հաստատել իրենց տիրապետութիւնը։ Վեստգոթերու եւ պասքերու բախումները սովորաբար վերջիններուն պարտութեամբ կ՚աւարտէին։ Վեստգոթերը աւելի ուշ [[Վիթորիա-Կասթէյզ|Վիթորիա]] քաղաքը դարձած վայրին մէջ հաստատեցին ծայրամասային յենակէտ մը, որպէսզի դիմագրաւեն ներխուժումներն ու պասքերուն գաղթը հիւսիսի ծովափնեայ շրջաններէն։ 905-ին լէոնեան տարեգրութիւնները առաջին անգամ [[Փամփլոնայի թագաւորութիւն]]ը կը սահմանեն որպէս բոլոր արեւմտեան [[Պասքերու Երկիր (ինքնավար համայնք)|պասքական նահանգները]], ինչպէս նաեւ [[Լա Ռիոխա (ինքնավար համայնք)|Ռիոխայի]] շրջանը ընդգրկող պետութիւն։ Աւելի ուշ Պիսքայ կազմելիք տարածքները մաս կը կազմէին այդ պետութեան։ [[File:Portugalete Casa Torre Lope Garcia de Salazar.jpg|thumb|Լոփէ Կարսիա տէ Սալասարի (1399-1476) յուշարձանը իր աշտարակատուներէն մէկուն դիմաց, Փորթուկալեթէ։]] 11-րդ եւ 12-րդ դարերուն նոր անկախացած [[Գասթիլիայի թագաւորութիւն|Գասթիլիայի թագաւորութեան]] եւ Փամփլոնա-Նաւառայի միջեւ բախումներուն ընթացքին գասթիլեանները ստացան Լա Ռիոխայի բազմաթիւ հողատէրերու աջակցութիւնը, որոնք կը ձգտէին գասթիլեան աւատական իրաւունքով ամրապնդել իրենց կալուածները։ Այս գասթիլիամէտ տէրերը կ՚առաջնորդուէին [[Առոյի տոհմ]]ին կողմէ, որուն ի վերջոյ շնորհուեցաւ նորաստեղծ Պիսքայի իշխանութիւնը։ Պիսքայ սկզբնապէս կազմուած էր [[Ուրիպէ]]ի, [[Պուսթուրիա]]յի, [[Մարքինա]]յի, [[Զորնոցա]]յի եւ [[Առաթիայի հովիտ|Առաթիայի]] հովիտներէն, ինչպէս նաեւ քանի մը աւաններէ եւ [[Օրտունիա|Ուրտունիա]] քաղաքէն։ Յստակ չէ, թէ ե՛րբ տեղի ունեցաւ ասիկա, սակայն աւանդութիւնը կ՚ըսէ, որ Ինիկօ Լոփես 1043-ին եղաւ առաջին [[Պիսքայի տէր]]ը։ Տիրութեան տիտղոսը ժառանգեցին Ինիկօ Լոփեսի յետնորդները, մինչեւ որ 1370-ին ժառանգութեամբ անցաւ [[Խուան Ա. Գասթիլիացի|Գասթիլիայի Խուան Ա.-ին]]։ Ան դարձաւ Գասթիլիայի թագաւորին տիտղոսներէն մէկը։ Այդ օրէն ի վեր ան կապուած մնաց թագին՝ նախ Գասթիլիայի, ապա [[Քարլոս Ե. (Սրբազան Հռոմէական կայսր)|Քարլոս Ա.-էն]] սկսեալ՝ ''Սպանիոյ'' թագին, որպէս Գասթիլիայի թագին տիրակալ։ Տիտղոսը պայմանաւորուած էր տիրոջ երդումով՝ պաշտպանելու եւ պահպանելու [[ֆուէրօ]]ն (նաւառական եւ պասքական սովորութային իրաւունքէն սերող պիսքայեան օրէնքները), որ կը հաստատէր, թէ տիրութեան գերիշխանութեան տէրերը պիսքայեցիներն են, եւ թէ անոնք, գոնէ տեսականօրէն, կրնային մերժել տէրը։ Տէրերը, իսկ աւելի ուշ թագաւորները կու գային կանոնադրութիւններուն հաւատարմութեան երդում տալու [[Կերնիքայի ծառ|Կերնիքայի կաղնիին]] առջեւ, ուր կը նստի տիրութեան ժողովը։ ===Նոր ժամանակներ=== [[File:Bilbao1575.jpg|thumb|200px|Պիլպաօ (1575)։]] [[File:Bilbao Begoña-Galeria.jpg|thumb|200px|Տունը, ուր վիրաւորուեցաւ [[քարլիզմ|քարլիսթ]] զօրավար [[Թոմաս տէ Սումալաքառեկի]], եւ [[Պեկոնիայի տաճար]]ը 1835-ին, Պիլպաոյի պաշարումէն ետք։]] [[File:GernikakoArbola-improved.jpg|thumb|Պատմական [[Կերնիքայի ծառ|Կերնիքայի կաղնին]], պասքական հաստատութիւններու խորհրդանիշը։]] Նոր ժամանակներուն առեւտուրը մեծ կարեւորութիւն ստացաւ, մանաւանդ [[Պիլպաոյի նաւահանգիստ]]ին համար, որուն թագաւորները 1511-ին արտօնութիւններ շնորհեցին [[Սպանական կայսրութիւն|Սպանական կայսրութեան]] նաւահանգիստներուն հետ առեւտուր ընելու։ Պիլպաօ արդէն Գասթիլիայի գլխաւոր նաւահանգիստն էր, ուրկէ [[բուրդ]] կը փոխադրուէր [[Ֆլանտրիա]], եւ այլ ապրանքներ կը ներածուէին։ 1628-ին [[Տուրանկօ (Պիսքայ)|Տուրանկոյի]] առանձին տարածքը միացուեցաւ Պիսքայի։ Նոյն դարուն տարբեր թուականներու միացուեցան նաեւ Պիսքայէն արեւմուտք գտնուող, այսպէս կոչուած ''կանոնադրեալ'' համայնքները, որոնք դարձան Պիսքայի ուրիշ ստորաբաժանում մը՝ [[Էնքարթեռի|Էնքարթասիոնէս]] (''Enkarterriak'')։ Ծովափնեայ աւանները ունէին իրենց սեփական զգալի նաւատորմը, որ գլխաւորաբար ձկնորսութեամբ եւ առեւտուրով կը զբաղէր։ [[Կիփուզքոա]]յի եւ [[Լապուռ]]ի այլ պասքական աւաններուն հետ միասին անոնք մեծապէս պատասխանատու էին [[Պիսքայեան ծոց]]ին մէջ [[հիւսիսատլանտեան կէտ]]երու առեւտրական բնաջնջման,<ref>{{Cite web|url = https://www.narwc.org/history.html |title = history |publisher = NORTH ATLANTIC RIGHT WHALE CONSORTIUM |accessdate = 2026-02-14}}</ref> ինչպէս նաեւ [[Նիւֆաունտլենտ եւ Լապրատոր|Նիւֆաունտլենտի]] մէջ եւրոպացիներու առաջին, անկայուն բնակավայրին։ Անոնք այլ պետութիւններու, մանաւանդ Անգլիոյ հետ առանձին դաշնագիրներ կնքեցին։<ref>{{Cite web|url = https://www.heritage.nl.ca/articles/exploration/basque-whaling-red-bay.php |title = Basque Whaling in Red Bay, Labrador |publisher = Newfoundland and Labrador Heritage |author = Jaime O'Leary |date = 1997 |accessdate = 2026-02-14}}</ref> [[Նափոլէոնեան պատերազմներ]]էն ետք Պիսքայի եւ միւս պասքական նահանգներուն ինքնակառավարումը վտանգուեցաւ արդէն ազատական դարձած սպանական ''[[Cortes Generales|Cortes]]''-ին կողմէ։ Գահին համար տարբեր թեկնածուներ պաշտպանող հակադիր խմբաւորումներուն հետ միասին ֆուէրային իրաւունքները պահպանելու այս ձգտումը նպաստեց իրարու յաջորդած [[Քարլիսթական պատերազմներ]]ուն։ Պիսքայի կառավարութիւնը եւ միւս պասքական նահանգները սատարեցին [[Սպանիոյ ինֆանթ Քարլոս, Մոլինայի կոմս|Քարլոս Ե.-ին]], որ կը ներկայացնէր աւանդութիւնը պահպանող միահեծան միապետ մը։ Սակայն աւաններէն շատեր, մանաւանդ Պիլպաօ, կը պաշտպանէին [[Մատրիտ]]ի ազատական կառավարութիւնը։ Ի վերջոյ հակաքարլիսթներուն յաղթանակով պատերազմները յանգեցան Պիսքայի եւ միւս նահանգներուն վայելած լայն ինքնավարութեան [[Սպանիոյ մէջ պասքական ինքնավարութեան վերջը|իրարու յաջորդող կրճատումներուն]]։ 1850-ական թուականներուն Պիսքայի մէջ յայտնաբերուեցան բարձրորակ երկաթի ընդարձակ պաշարներ։ Ասիկա մեծ օտարերկրեայ ներդրումներ բերաւ, գլխաւորաբար Անգլիայէն եւ Ֆրանսայէն։ Այս պաշարներու շահագործումը աւելի մեծ արդիւնաբերականացման յանգեցաւ, որ Պիսքայը դարձուց Սպանիոյ ամենահարուստ նահանգներէն մէկը։ [[Արդիւնաբերական յեղափոխութիւն|Արդիւնաբերականացման]] հետ միասին հարստութեան նոր աղբիւրներէն զարգացան կարեւոր պուրժուա ընտանիքներ, ինչպէս Իպառաները, Չավառիները եւ [[Լուիս Լեսամա Լեկիսամոն Սակարմինակա|Լեսամա-Լեկիսամոնները]]։ Ստեղծուեցան արդիւնաբերական ([[Iberdrola]], [[Altos Hornos de Vizcaya]]) եւ ելեւմտական ([[Banco Bilbao Vizcaya Argentaria]], BBVA) մեծ խումբերը։ ====20-րդ դար==== [[Սպանիոյ Երկրորդ Հանրապետութիւն|Սպանիոյ Երկրորդ Հանրապետութեան]] օրօք նահանգը կառավարեց [[Պասք ազգայնական կուսակցութիւն]]ը (PNV)։ Երբ 1936-ին բռնկեցաւ [[Սպանիոյ քաղաքացիական պատերազմ]]ը, Պիսքայ սատարեց հանրապետական կողմին՝ [[Ֆրանսիսքօ Ֆրանքօ]]յի բանակին ու գաղափարախօսութեան դէմ։ Շուտով Հանրապետութիւնը ճանչցաւ Պասքերու Երկրի ինքնավարութեան կանոնադրութիւնը։ Քանի որ անոր մեծ մասերը ֆաշիսթական վերահսկողութեան տակ էին, առաջին, կարճատեւ Պասքերու ինքնավար համայնքը իշխանութիւն ունէր միայն Պիսքայի եւ մօտակայ քանի մը գիւղերու վրայ։ Երբ ֆաշիսթական բանակը Նաւառայէն դէպի արեւմուտք կը յառաջանար, Պիլպաոյի շուրջ ծրագրուեցան ու կառուցուեցան պաշտպանական կառոյցներ, որոնք կոչուեցան Երկաթէ գօտի։ Սակայն պատասխանատու ճարտարագէտը՝ [[Խոսէ Կոյքոէչեա]], անցաւ ազգայնական (ֆրանքոյական) ճամբարը, ինչ որ անաւարտ պաշտպանական կառոյցները քիչ արժէքաւոր դարձուց։ 1937-ին Ֆրանքոյի հրամանատարութեան տակ գործող գերմանական օդանաւերը [[Կերնիքայի ռմբակոծում|աւերեցին պատմական Կերնիքա քաղաքը]], քանի մը շաբաթ առաջ աւելի նուազ սաստկութեամբ ռմբակոծելէ ետք Տուրանկօն։ Քանի մը ամիս ետք Պիլպաօ ինկաւ ֆաշիսթներուն ձեռքը։ Պասքական բանակը ([[Eusko Gudarostea]]) նահանջեց Պիսքայի սահմաններէն դուրս՝ Սանթոնիա։ Հոն անոնք անձնատուր եղան իտալական ուժերուն ([[Սանթոնիայի համաձայնագիր]]), սակայն իտալացիները զանոնք յանձնեցին Ֆրանքոյին։ Այլ հանրապետական ուժեր անձնատուր ըլլալը նկատեցին պասքերուն դաւաճանութիւնը։ Ֆրանքոյի բռնապետութեան օրօք Պիսքայ եւ Կիփուզքոա (միայն այս երկուքը) իրենց ընդդիմութեան պատճառով յայտարարուեցան «դաւաճան նահանգներ» եւ զրկուեցան ինքնակառավարման որեւէ ձեւէ։ Միայն 1975-ին Ֆրանքոյի մահէն ետք [[Սպանիոյ անցումը ժողովրդավարութեան|Սպանիոյ մէջ վերականգնուեցաւ ժողովրդավարութիւնը]]։ 1978-ի սահմանադրութիւնը ընդունեց պասքական յատուկ օրէնքները ([[ֆուէրօ]]ները), եւ 1979-ին հաստատուեցաւ Կերնիքայի կանոնադրութիւնը, որով Պիսքայ, [[Ալավա|Արապա]] եւ [[Կիփուզքոա]] կազմեցին սեփական խորհրդարան ունեցող [[Պասքերու Երկիր (ինքնավար համայնք)|Պասքերու Երկիր]] ինքնավար համայնքը։ Այս վերջին ժողովրդավարական շրջանին Պասք ազգայնական կուսակցութեան թեկնածուները հետեւողականօրէն շահած են Պիսքայի ընտրութիւնները։ Վերջերս ֆուէրային օրէնքը փոփոխուեցաւ, որպէսզի տարածուի աւաններուն եւ Ուրտունիա քաղաքին վրայ, որոնք նախապէս միշտ կը կիրարկէին սպանական ընդհանուր [[քաղաքացիական իրաւունք]]ը։ == Աշխարհագրութիւն == [[File:Gaztelugatxe Connected.jpg|thumb|200px|[[Կազթելուկաչէ]], [[Պերմեօ]]։]] [[File:Urkiola.jpg|thumb|200px|[[Ունչիլայց]]ը [[Ուրքիոլա]]յի լեռնաշղթային մէջ։]] [[File:Bizkaiako kosta 2.gif|thumb|200px|Պիսքայի ափը [[Էլանչոպէ]]էն դէպի արեւելք։]] Պիսքայ արեւմուտքէն կը սահմանակցի [[Քանթապրիա]] համայնքին եւ [[Պուրկոս (նահանգ)|Պուրկոսի նահանգին]] ([[Գասթիլիա եւ Լէօն]] համայնքին մէջ), արեւելքէն՝ [[Կիփուզքոա]] պասքական նահանգին, հարաւէն՝ [[Ալավա]]յին, իսկ հիւսիսէն՝ Քանթապրիական ծովուն ([[Պիսքայեան ծոց]])։ [[Օրտունիա]]ն (''Urduña'') Պիսքայէն անջատ տարածք մըն է, որ կը գտնուի Ալավայի եւ Պուրկոսի նահանգներուն միջեւ։ ===Կլիմայ=== Կլիման [[ովկիանոսային կլիմայ|ովկիանոսային]] է՝ տարին բոլոր բարձր տեղումներով եւ չափաւոր ջերմաստիճաններով, որոնք կը նպաստեն փարթամ բուսականութեան աճին։ Ջերմաստիճանները աւելի ծայրայեղ են ներքին Պիսքայի բարձրադիր հողերուն վրայ, ուր ձմրան ձիւնը աւելի յաճախակի է։ Գլխաւոր քաղաքին՝ Պիլպաոյի միջին առաւելագոյն ջերմաստիճանը կը տատանի Յունուարին 13 °C-էն մինչեւ Օգոստոսին 26 °C։<ref>{{cite web |url=http://www.aemet.es/en/serviciosclimaticos/datosclimatologicos/valoresclimatologicos?l=1082&k=pva |title=Standard climate values for Bilbao |publisher=Aemet.es |access-date=2015-11-29 |archive-date=2015-07-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150723075414/http://www.aemet.es/en/serviciosclimaticos/datosclimatologicos/valoresclimatologicos?l=1082&k=pva |url-status=live }}</ref> === Գլխաւոր յատկանիշներ === Նահանգին գլխաւոր աշխարհագրական յատկանիշներն են. * Հարաւային բարձր լեռնաշղթաները, որոնք մաս կը կազմեն [[Պասքական լեռներ]]ուն եւ կը կազմեն անընդհատ արգելք մը, որուն լեռնանցքները ծովու մակերեսէն 600 մեթրէն ցած չեն։ Անոնք Ատլանտեան եւ Միջերկրականի աւազաններուն [[ջրբաժան]]ն են։ Արեւմուտքէն արեւելք այս լեռնաշղթաները կը բաժնուին Օրտունթէի (Զալամա, 1390 մ), Սալպատայի (1100 մ), [[Կորպէա]]յի (1481 մ) եւ [[Ուրքիոլա]]յի ([[Անպոթօ]], 1331 մ)։ * Միջին հատուածը, որ կը գրաւեն գլխաւոր գետերուն հովիտները՝ [[Ներվիոն]], [[Իպայզապալ]] եւ [[Քատակուա]]։ Քատակուան Օրտունթէէն կը հոսի արեւմուտքէն արեւելք, Ներվիոնը՝ Օրտունիայէն հարաւէն հիւսիս, իսկ Իպայզապալը՝ Ուրքիոլայէն արեւելքէն արեւմուտք։ [[Առաթիա (գետ)|Առաթիա գետը]] Կորպէայէն կը հոսի դէպի հիւսիս եւ կը միանայ Իպայզապալին։ Իւրաքանչիւր հովիտ բաժնուած է լեռներով, ինչպէս [[Կանեքոկորթա]]ն (998 մ)։ Այլ լեռներ, ինչպէս [[Օյզ]]ը, գլխաւոր հովիտները կը բաժնեն հիւսիսային հովիտներէն։ Հիւսիսային գետերն են Արթիպայը, Լէան, Օքան եւ Պութրոնը։ * Ափը. անոր գլխաւոր յատկանիշներն են [[Պիլպաոյի գետաբերան]]ը, ուր գլխաւոր գետերը կը հանդիպին ծովուն, եւ [[Կերնիքա]]յի գետաբերանը ([[Ուրտայպայ]])։ Ափը սովորաբար բարձր է՝ ժայռապատերով, փոքր ծովախորշերով ու ծոցակներով։ == Ժողովրդագրութիւն == 2025-ի տուեալներով բնակչութիւնը 1,167,233 է, որուն 48.4 տոկոսը արական սեռի է, իսկ 51.6 տոկոսը՝ իգական։ Անչափահասները կը կազմեն բնակչութեան 14.6 տոկոսը, իսկ տարեցները՝ 24.7 տոկոսը։<ref name="population" /> 2021-ի հարցախոյզի մը համաձայն՝ բնակչութեան 30.6 տոկոսը [[պասքերէն]] կը խօսէր։<ref>{{cite web |url=https://basquetribune.com/the-basque-language-gains-speakers-but-no-surge-in-usage/ |title=The Basque Language Gains Speakers, but No Surge in Usage – Basque Tribune |access-date=2023-12-30 |archive-date=2023-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231230023936/https://basquetribune.com/the-basque-language-gains-speakers-but-no-surge-in-usage/ |url-status=live }}</ref> === Գաղթականութիւն === 2025-ի տուեալներով գաղթականները կը կազմեն բնակչութեան 13.9 տոկոսը։ Ծննդավայրի ամենամեծ հինգ օտար երկիրներն են [[Գոլոմպիա]]ն, [[Մարոք]]ը, [[Վենեզուելա]]ն, [[Պոլիվիա]]ն եւ [[Նիքարակուա]]ն։<ref name="population" /> {{Wikidata/Population}} == Կառավարում == Պիսքայի, որպէս [[Պասքերու Երկիր (ինքնավար համայնք)|Պասքերու Երկրի]] պատմական տարածքի, կառավարութիւնն ու ֆուէրային հաստատութիւններն են ''[[Ընդհանուր ժողովներ (Պասքերու Երկիր)|Juntas Generales de Vizcaya]]''ն (Պիսքայի Ընդհանուր ժողովներ) եւ Պիսքայի Ֆուէրային վարչութիւնը։ === Ընդհանուր ժողովներ === [[File:Bizkaiko Foru Aldundia.jpg|thumb|250px|Ֆուէրային վարչութեան շէնքը [[Պիլպաօ]]յի մէջ։]] Պիսքայի [[Ընդհանուր ժողովներ (Պասքերու Երկիր)|Ընդհանուր ժողովները]] միապալատ ժողով մըն են, որ նահանգին մէջ կանոնադրական իրաւասութիւն ունի։ Անոր անդամները, որոնք կը կոչուին ''apoderados'' (լիազօրներ), կ՚ընտրուին [[համընդհանուր ընտրական իրաւունք]]ով։ Ընտրութիւնները տեղի կ՚ունենան չորս տարին անգամ մը։ 2015-ի ընտրութիւններէն ետք Ընդհանուր ժողովներուն կազմը հետեւեալն է.<ref>{{cite web |url=http://m24hauteskundeak.naiz.eus/index.php?herrialdea=bizkaia |title=M24: Hauteskundeak |publisher=naiz.info |date=2015-05-24 |language=eu |access-date=2015-06-10 |archive-date=2020-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201126213049/https://m24hauteskundeak.naiz.eus/index.php?herrialdea=bizkaia |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable" |+ 2015-ի Ընդհանուր ժողովներու ընտրութիւններ |----- ! Կուսակցութիւն ! Լիազօրներ |----- | bgcolor="#32CD32" | '''[[Պասք ազգայնական կուսակցութիւն]]''' | 23 |----- | bgcolor="#7CFC00" | '''[[Պիլտու]]''' | 11 |----- | bgcolor="#FF6347" | '''[[Պասքերու Երկրի ընկերվարական կուսակցութիւն-Պասքերու Երկրի ձախ]]''' | 7 |----- | bgcolor="#9955BB" | '''[[Փոտեմոս (Սպանիա)|Փոտեմոս]]''' | 6 |----- | bgcolor="#1E90FF" | '''[[Ժողովրդական կուսակցութիւն (Սպանիա)|Ժողովրդական կուսակցութիւն]]''' | 4 |----- |} === Ֆուէրային վարչութիւն === Ֆուէրային վարչութիւնը Պիսքայի մէջ գործադիր դեր եւ կարգաւորիչ իրաւասութիւն ունի։ Ան կը բաղկանայ Ընդհանուր երեսփոխանէն եւ միւս երեսփոխաններէն։ Ընդհանուր երեսփոխանը կ՚ընտրուի Ընդհանուր ժողովներուն կողմէ. ներկայիս այդ պաշտօնը կը վարէ Ունայ Ռեմենթերիան ([[Պասք ազգայնական կուսակցութիւն|PNV]])։<ref>{{Cite web |url=http://web.bizkaia.eus/eu/ahaldun-nagusia |title=Ahaldun Nagusia - Bizkaia.eus |website=web.bizkaia.eus |language=eu-ES |access-date=21 August 2018 |archive-date=21 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180821223401/http://web.bizkaia.eus/eu/ahaldun-nagusia |url-status=live }}</ref> === Վարչական բաժանումներ === [[File:Comarcas de Bizkaia.png|thumb|right|250px|Պիսքայի շրջաններուն կամ ''comarca''-ներուն քարտէսը։]] [[File:Vizcaya - Mapa municipal.svg|250px|thumb|Պիսքայի ներկայ համայնքներուն քարտէսը։]] ==== Պատմական ==== Պատմականօրէն Պիսքայ բաժնուած էր ''merindad''-ներու (պասքերէն՝ ''eskualdeak''), որոնք երկու խումբ կը կազմէին՝ հիմնադիր եւ աւելի ուշ միացուած։ Հիմնադիրներն էին (''թիւը ցոյց կու տայ անոնց դիրքը քարտէսին վրայ''). * [[Ուրիպէ]]¹ * [[Պուսթուրիա]]² * [[Մարքինա]]³ * [[Պետիա (Սպանիա)|Պետիա]]⁴ * [[Ամորեպիեթա-Էչանօ|Ամորեպիեթա]] (նաեւ՝ Զորնոցա)⁵ * Առաթիա⁶ Աւելի ուշ միացուածներ. * [[Տուրանկօ (Պիսքայ)|Տուրանկօ]] * [[Էնքարթեռի]] * [[Օրոզքօ]] * [[Օրտունիա]] * Կարգ մը այլ անկախ քաղաքներ եւ աւաններ։ ==== Արդի ==== {{Main|Պիսքայի համայնքներու ցանկ}} Ներկայիս Պիսքայ բաժնուած է 7 [[Սպանիոյ շրջաններ|''comarca''-ներու]] կամ շրջաններու, որոնցմէ իւրաքանչիւրը ունի իր կեդրոնը, ստորաբաժանումներն ու համայնքները. համայնքներուն ընդհանուր թիւը 113 է։ Շրջաններն են. * [[Մեծ Պիլպաօ]], որ սովորաբար կը բաժնուի ենթաշրջաններու. ** [[Պիլպաօ]] ** [[Ձախ ափ (Պիսքայ)|Ձախ ափ]] ** [[Ուրիպէ-Քոսթա]] ** [[Չորիեռի]] ** [[Հեկօ Ուրիպէ]] * [[Մունկիալտէա]] * [[Էնքարթեռի]] * [[Պուսթուրիալտէա]] * [[Տուրանկալտէա]] * [[Լէա-Արթիպայ]] * [[Առաթիա-Ներպիոյ]] Համայնքներն են. <div style="column-width:18em"> *[[Ապատինիօ]] *[[Ապանթօ ի Սիերվանա-Ապանթօ Զիերպենա]] *[[Ախանկիզ]] *[[Ալոնսոթեկի]] *[[Ամորեպիեթա-Էչանօ]] *[[Ամորոթօ]] *[[Արաքալտօ]] *[[Արանցազու]] *[[Արեացա]] *[[Առանքուտիակա]] *[[Առացու]] *[[Առիեթա]] *[[Առիկոռիակա]] *[[Արթէա]] *[[Արցենթալէս]] *[[Աչոնտօ]] *[[Աուլեսթի]] *[[Պաքիօ]] *[[Պալմասետա]] *[[Պարաքալտօ]] *[[Պառիքա]] *[[Պասաուրի]] *[[Պետիա (Սպանիա)|Պետիա]] *[[Պերանկօ]] *[[Պերմեօ]] *[[Պեռիաթուա]] *[[Պեռիզ]] *[[Պիլպաօ]] *[[Պուսթուրիա]] *[[Տերիօ]] *[[Տիմա (Սպանիա)|Տիմա]] *[[Տուրանկօ (Պիսքայ)|Տուրանկօ]] *[[Էա (Պիսքայ)|Էա]] *[[Էլանչոպէ]] *[[Էլոռիօ]] *[[Էրանտիօ]] *[[Էրենիօ]] *[[Էրմուա]] *[[Էռիկոյթի]] *[[Էչեպառի]] *[[Էչեպառիա]] *[[Ֆորուա]] *[[Ֆրուիզ]] *[[Կալտաքաօ]] *[[Կալտամէս]] *[[Կամիզ-Ֆիքա]] *[[Կարայ (Պիսքայ)|Կարայ]] *[[Կաթիքա]] *[[Կաութեկիզ Արթէակա]] *[[Կերնիքա|Կերնիքա-Լումօ]] *[[Կեչօ]] *[[Կիզապուրուակա]] *[[Կորտեշոլա]] *[[Կորլիզ]] *[[Կուենիէս]] *[[Իպառանկելու]] *[[Իկոռէ]] *[[Իսփասթեր]] *[[Իուռեթա]] *[[Իզուրցա]] *[[Քառանցա Հարանա/Վայէ տէ Քառանսա]] *[[Քորթեզուպի]] *[[Լանեսթոսա]] *[[Լառապեցու]] *[[Լաուքիզ]] *[[Լեյոա]] *[[Լեքեյթիօ]] *[[Լեմոա]] *[[Լեմոյզ]] *[[Լեզամա]] *[[Լոյու]] *[[Մայապիա]] *[[Մանիարիա]] *[[Մարքինա-Շեմեյն]] *[[Մարուրի-Խաթապէ]] *[[Մենտաթա]] *[[Մենտեշա]] *[[Մենիաքա]] *[[Մորկա]] *[[Մունտաքա]] *[[Մունկիա]] *[[Մունիթիպար-Արպացեկի Կեռիքայց]] *[[Մուրուեթա]] *[[Մուսքիզ]] *[[Մուշիքա]] *[[Նապարնիզ]] *[[Օնտառոա]] *[[Օրոզքօ]] *[[Օրթուեյա]] *[[Օչանտիօ]] *[[Փլենցիա]] *[[Փորթուկալեթէ]] *[[Սանթուրցի]] *[[Սեսթաօ]] *[[Սոնտիքա]] *[[Սոփելանա]] *[[Սոփուերթա]] *[[Սուքառիեթա]] *[[Թրուսիոս-Թուրցիոզ]] *[[Ուպիտէ]] *[[Ուկաօ-Միրապայէս]] *[[Ուրտուլիզ]] *[[Օրտունիա|Ուրտունիա/Օրտունիա]] *[[Ուսանսոլօ]] *[[Վայէ տէ Թրափակա-Թրափակարան]] *[[Զալտիպար]] *[[Զայա]] *[[Զամուտիօ]] *[[Զարաթամօ]] *[[Զէանուրի]] *[[Զեպերիօ]] *[[Զիերպենա]] *[[Զիորցա-Պոլիպար]] </div> == Զբօսաշրջութիւն == Պիսքայի մայրաքաղաքը՝ [[Պիլպաօ]]ն, յայտնի է [[Պիլպաոյի Կուկընհայմ թանգարան]]ով եւ իր [[Պիլպաոյի գետաբերան|գետաբերանով]]։ '''Յուշարձաններ եւ ընդհանուր հետաքրքրութիւն ներկայացնող վայրեր''' * Ժողովներու տունը (''Casa de Juntas'') եւ [[Կերնիքայի ծառ|Կերնիքայի ծառը]], երկուքն ալ [[Կերնիքա]]յի մէջ։ * Ավեյանետայի Ժողովներու տունը (''Casa de Juntas''), [[Էնքարթեռի]] շրջանին մէջ։ * Փոզալակուա քարայրը [[Քառանցա Հարանա/Վայէ տէ Քառանսա|Քառանցա]]յի մէջ, [[Պալմասետա]]յի մօտ։ * [[Պիսքայի կամուրջ]]ը, որ կը կապէ Փորթուկալեթէ եւ Կեչօ աւանները։ * [[Սանթիմամինիէ]]ն եւ [[Օմայի անտառ]]ը։ * [[Էուսքալտունա համաժողովներու կեդրոն եւ համերգասրահ|Էուսքալտունա համաժողովներու կեդրոնն ու համերգասրահը]] [[Պիլպաօ]]յի մէջ։ * [[Կազթելուկաչէ]] * [[Ուրտայպայ]]ի կենսոլորտային արգելոցը * [[Ուրքիոլայի բնական պուրակ]]ը <br /> <gallery mode="packed"> File:Guggenheim-bilbao-jan05.jpg|Կուկընհայմ թանգարանը եւ Պիլպաոյի գետաբերանը File:Gaztelugache, Bermeo, País Vasco, España, 2019-08-13, DD 02.jpg|Կազթելուկաչէ կղզեակը File:Avellaneda-casa-juntas.jpg|Ավեյանետայի Ժողովներու տունը File:Mundaka eta Ogono.jpg|Ուրտայպայ </gallery> ==Փոխադրութիւն== [[File:Puente Txonta.jpg|thumb|300px|Քանթապրիական մայրուղին։]] [[File:Bilbao Airport interior.jpg|thumb|200px|Պիլպաոյի օդակայանը Լոյուի մէջ։]] [[File:Bilbao-Abando1.jpg|thumb|200px|Պիլպաոյի գլխաւոր երկաթուղային կայարանը։]] === Ճամբաներ === Պիսքայ միւս նահանգներուն կապուած է երկու գլխաւոր մայրուղիներով։ [[AP-8 մայրուղի|Քանթապրիական մայրուղին]] [[Պիլպաօ]]ն եւ [[Տուրանկօ (Պիսքայ)|Տուրանկօն]] կը կապէ [[Ֆրանսա|ֆրանսական]] սահմանին՝ [[Էյպար]]ի, [[Զարաուց]]ի եւ [[Սան Սեպասթիան]]ի մուտքերով (երեքն ալ [[Կիփուզքոա]] նահանգին մէջ), իսկ [[AP-68 մայրուղի|Պասք-արակոնական մայրուղին]] Պիլպաօն կը կապէ [[Սարակոսա]]յին՝ [[Թուտելա (Նաւառա)|Թուտելայի]], [[Քալաոռա]]յի եւ [[Լոկրոնիօ]]յի ճամբով։ Բազմաթիւ երկրորդական ճամբաներ նոյնպէս Պիլպաօն կը կապեն նահանգին տարբեր աւաններուն։ === Օդային փոխադրութիւն === {{Main|Պիլպաոյի օդակայան}} Պիսքայի գլխաւոր եւ միակ օդակայանը [[Պիլպաոյի օդակայան]]ն է, որ հիւսիսային Սպանիոյ ամենակարեւոր հանգոյցն է, եւ նոր օդակայանաշէնքը գործածող ճամբորդներուն թիւը կը շարունակէ աճիլ։ Ան կը գտնուի [[Լոյու]]ի եւ [[Սոնտիքա]]յի համայնքներուն մէջ։ === Արուարձանային երկաթուղի === {{Main|Պիլպաոյի երկաթուղային ցանց}} Պիսքայ ունի տարբեր ընկերութիւններու կողմէ շահագործուող [[արուարձանային երկաթուղի|արուարձանային երկաթուղիի]] զանազան ծառայութիւններ։ [[Cercanías Bilbao]]-ն ազգային երկաթուղային ընկերութեան՝ [[Renfe]]-ի մատուցած ''[[cercanías]]'' կոչուող ազգային արուարձանային ծառայութիւնն է։ Ան [[Պիլպաօ]]ն եւ անոր թաղամասերը կը կապէ Պիսքայի այլ համայնքներու եւ շրջաններու, ինչպէս [[Պարաքալտօ]], [[Սանթուրցի]], [[Մուսքիզ]], [[Օրտունիա]], [[Պալմասետա]] եւ ուրիշներ։ Բացի ասկէ, [[EuskoTren]]-ը նահանգին մէջ ունի արուարձանային երեք գիծ, որոնք բոլորն ալ կը սկսին Պիլպաոյէն։ Անոնցմէ մէկը քաղաքն ու [[Մեծ Պիլպաօ]]ն կը կապէ [[Տուրանկալտէա]] ''comarca''-ին եւ կ՚աւարտի [[Սան Սեպասթիան]] (Կիփուզքոա նահանգ), իսկ միւս երկուքը Մեծ Պիլպաօն կը կապեն [[Պուսթուրիալտէա]] եւ [[Չորիեռի]] շրջաններուն։ === Միջքաղաքային երկաթուղիներ === [[Պիլպաօ-Ապանտօ կայարան|Պիլպաօ-Ապանտօն]] Պիսքայի գլխաւոր երկաթուղային կայարանն է, ուրկէ [[Renfe]]-ն կանոնաւոր գնացքներ կը մատուցէ դէպի Սպանիոյ այլ նահանգներ, ինչպէս [[Պուրկոս (նահանգ)|Պուրկոս]], Մատրիտ եւ [[Պարսելոնա (նահանգ)|Պարսելոնա]]։ [[FEVE]]-ն նոյնպէս միջքաղաքային գնացքներ կը մատուցէ դէպի [[Քանթապրիա]] եւ [[Գասթիլիա եւ Լէօն]] համայնքին մէջ գտնուող [[Լէօն (նահանգ)|Լէօնի նահանգը]]։ [[Պասքական Y]]-ը այն ապագայ [[արագընթաց երկաթուղի]]ին տրուած անունն է, որ պիտի կապէ Պասքերու Երկրի երեք քաղաքները՝ Պիլպաօն (Պիսքայ), Սան Սեպասթիանը ([[Կիփուզքոա]]) եւ [[Վիթորիա-Կասթէյզ]]ը ([[Ալավա]])։ === Մեթրօ === {{Main|Պիլպաոյի մեթրօ}} [[Պիլպաոյի մեթրօ]]ն ստորգետնեայ երկաթուղային համակարգ մըն է, որ կը սպասարկէ [[Պիլպաօ]] քաղաքը եւ անոր մերձակայ տարածքը՝ [[Մեծ Պիլպաօ]] շրջանը։ Ան քաղաքը կը կապէ այլ համայնքներու հետ, ինչպէս [[Պասաուրի]], [[Պարաքալտօ]], [[Սանթուրցի]], [[Կեչօ]] եւ ուրիշներ։ ==Յղումներ== {{Ծանցանկ}} ==Արտաքին յղումներ== *[https://web.archive.org/web/20091027102137/http://es.geocities.com/historalia/senores_de_vizcaya.htm Señores de Vizcaya]՝ Պիսքայի բոլոր ենթադրեալ տէրերու ցանկ եւ հետաքրքրական պատմական քարտէսներ։ 524dl2w7eauzcxg8hp8vapwoxcvzvlp 255946 255940 2026-10-09T13:14:04Z ShahenWasHere 140 255946 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Պիսքայ | native_name = ''Bizkaia'' (պասքերէն)<br>''Vizcaya'' (սպաներէն) | official_name = Պիսքայի պատմական տարածք | type = [[Սպանիոյ նահանգներ|Նահանգ]] | image = | alt = | caption = | image_flag = Bandera de Vizcaya.svg | flag_size = | flag_alt = Պիսքայի դրօշը | image_shield = Coat of Arms of Biscay.svg | shield_size = | shield_alt = Պիսքայի զինանշանը | motto = | image_map = Biscay in Spain (plus Canarias).svg | map_alt = | map_caption = Պիսքայ նահանգին դիրքը Սպանիոյ մէջ | coordinates = | coordinates = {{Coord|43|15|43|N|2|55|56|W|region:ES-BI_type:adm1st|format=dms|display=inline,title}} | coor_pinpoint = | subdivision_type = Երկիր | subdivision_name = [[Սպանիա]] | subdivision_type1 = [[Սպանիոյ ինքնավար համայնքներ|Ինքնավար համայնք]] | subdivision_name1 = [[Պասքերու Երկիր (ինքնավար համայնք)|Պասքերու Երկիր]] | seat_type = Մայրաքաղաք | seat = [[Պիլպաօ]] | area_total_km2 = 2215.55 | area_footnotes = <ref name="area">{{cite web |url=https://www.ign.es/web/ign/portal/ane-datos-geograficos|title=Información Geográfica Destacada|trans-title=Geographical information data|lang=es|publisher=[[Instituto Geográfico Nacional (Spain)|IGN]]}}</ref> | population_as_of = 2025 | population_footnotes = <ref name="population">{{cite web|url=https://www.ine.es/dynt3/inebase/en/index.htm?padre=10607&capsel=11555|title=Annual population census 2021-2025|publisher=[[National Statistics Institute (Spain)|INE]]}}</ref> | area_rank = [[Սպանիոյ նահանգներու դասակարգումներ|Սպանիոյ մէջ 48-րդ]] | population_total = 1167233 | population_note = | utc_offset = +1 | population_rank = [[Սպանիոյ նահանգներու դասակարգումներ|Սպանիոյ մէջ 11-րդ]] | population_density_km2 = auto | population_demonyms = պիսքայեցի, {{lang|eu|bizkaitar(ra)}}, {{lang|es|vizcaíno/a}} | custom_label1_sec1 = [[Պաշտօնական լեզու|Պաշտօնական լեզուներ]] | custom_data1_sec1 = [[պասքերէն]]<br>[[սպաներէն]] | custom_label2_sec1 = | custom_data2_sec1 = | custom_label_sec2 = Խորհրդարան | custom_data_sec2 = [[Ընդհանուր ժողովներ (Պասքերու Երկիր)|Ընդհանուր ժողովներ]] | custom_label1_sec2 = [[Երեսփոխաններու համագումար (Սպանիա)|Աթոռներ համագումարին մէջ]] | custom_data1_sec2 = 8 | custom_label2_sec2 = [[Սպանիոյ ծերակոյտ|Աթոռներ ծերակոյտին մէջ]] | custom_data2_sec2 = 4 | custom_label3_sec2 = [[Ընդհանուր ժողովներ (Պասքերու Երկիր)|Պիսքայի Ընդհանուր ժողովներ]] | custom_data3_sec2 = 51 | utc_offset_DST = +2 | postal_code_type = | postal_code = 48 | leader_title = Ընդհանուր երեսփոխան | leader_name = [[Էլիշապեթէ Էչանոպէ]] | leader_party = [[Պասք ազգայնական կուսակցութիւն|PNV]] | website = [https://www.bizkaia.eus/ Պիսքայի Ֆուէրային վարչութիւն] | footnotes = Պաշտօնական ամբողջական անուններ՝ ''Bizkaiko Lurralde Historikoa'' ([[պասքերէն]]) եւ ''Territorio Histórico de Bizkaia'' (սպաներէն) }} '''Պիսքայ նահանգը''' [[Պասքերու Երկիր (ինքնավար համայնք)|Պասքերու ինքնավար համայնքի]] նահանգ մըն է եւ հին [[Պիսքայի տիրութիւն|Պիսքայի տիրութեան]] ժառանգորդը։ Ան կը գտնուի իր անունը կրող [[Պիսքայեան ծոց|ծոցին]] հարաւային ափին։ Անոր մայրաքաղաքն ու ամենամեծ քաղաքը [[Պիլպաօ]]ն է։ Նահանգը Սպանիոյ ամենանշանաւոր եւ ամենաբարգաւաճ նահանգներէն է։ Միջնադարէն ի վեր ան պատմականօրէն Ատլանտեան ովկիանոսի առեւտրական կարեւոր կեդրոն մըն էր, իսկ աւելի ուշ դարձաւ [[Իպերական թերակղզի|Իպերական թերակղզիի]] ամենամեծ արդիւնաբերական եւ ելեւմտական կեդրոններէն մէկը։ 1970-ական թուականներու ընթացքին տեղի ունեցած ընդարձակ ապաարդիւնաբերականացումէն ի վեր տնտեսութիւնը աւելի կը յենի [[ծառայութիւններու ոլորտ]]ին վրայ։ 1,167,233 բնակչութեամբ ան Սպանիոյ 11-րդ ամենաբազմամարդ նահանգն է։ Անոր տարածքը 2,215.55 քառակուսի քիլոմեթր է, որ բոլոր նահանգներուն մէջ 4-րդ ամենափոքրն է, ուստի բնակչութեան խտութիւնը մօտ 527 բնակիչ է քառակուսի քիլոմեթրին։ Այս ցուցանիշով զայն կը գերազանցեն միայն [[Մատրիտի համայնք|Մատրիտ]]ն ու [[Պարսելոնա (նահանգ)|Պարսելոնա]]ն։<ref name="population" /><ref name="area" /> ==Ստուգաբանութիւն== Լեզուաբանները ([[Քոլտօ Միչելենա]] եւ ուրիշներ) կ՚ընդունին, որ ''Bizkaia''ն ազգակից է «ցած լեռնակատար» կամ «բարձունք» նշանակող ''bizkar'' բառին (բաղդատել [[Աքիթէն]]ի [[Պիսքառոս]]ին հետ)։ Տեղանունին երկու տարբերակներն ալ լաւ վկայուած են թէ՛ ամբողջ [[Պասքերու Երկիր (մեծ շրջան)|Պասքերու Երկրին]] մէջ, թէ՛ անկէ դուրս։ 1141-ին [[Սան Սեպասթիան]]ի Իկելտօ լերան համար վկայուած է ''Iheldo bizchaya'' ձեւը։<ref>{{Cite book |last=Michelena |first=Luis |title=Apellidos Vascos |publisher=Editorial Txertoa |year=1997 |location=San Sebastián |pages=75–76 |isbn=84-7148-008-5 }}</ref><ref>{{Citation |title=Toponimia: Bizkaia |newspaper=Noticias de Gipuzkoa |pages="Ortzadar", 08 |date=2010-05-08 |url=http://www.noticiasdegipuzkoa.com/ |access-date=2010-05-08 |archive-date=2010-05-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100507203216/http://www.noticiasdegipuzkoa.com/ |url-status=live }}</ref> == Անուններ == === ''Bizkaia'' === ''Bizkaia''ն պաշտօնական անունն է եւ կը գործածուի պաշտօնական փաստաթուղթերու ու համազգային լրատուամիջոցներու մէջ։ Նոյն անունը կը գործածուի նաեւ [[Սպանիոյ սահմանադրութիւն|Սպանիոյ սահմանադրութեան]] եւ [[Պասքերու Երկրի ինքնավարութեան կանոնադրութիւն (1979)|Պասքերու Երկրի ինքնավարութեան կանոնադրութեան]] պասքերէն տարբերակներուն մէջ։ ''Bizkaia''ն սպաներէնով կամ պասքերէնով միակ պաշտօնական անունն է, որ պատմական տարածքին համար հաստատած են նահանգին [[Ընդհանուր ժողովներ (Պասքերու Երկիր)|Ընդհանուր ժողովները]] եւ սպանական օրէնքները։ === ''Vizcaya'' === ''Vizcaya''ն անունին [[սպաներէնացում|սպաներէնացուած]] ձեւն է, որ կը գործածուի ոչ պաշտօնական փաստաթուղթերու մէջ, ինչպէս կը յանձնարարէ [[Սպանական թագաւորական ակադեմիա]]ն։ Ան նաեւ համապաշտօնական անունն է, որ կը գործածուի սահմանադրութեան եւ Պասքերու Երկրի ինքնավարութեան կանոնադրութեան սպաներէն տարբերակներուն մէջ։ == Պատմութիւն == Պիսքայ բնակուած է միջին [[հին քարի դար|փալէոլիթ]]էն ի վեր, ինչպէս կը վկայեն անոր բազմաթիւ քարայրներուն մէջ գտնուած [[հնագիտութիւն|հնագիտական]] մնացորդներն ու [[քարայրային որմնանկարչութիւն|քարայրային որմնանկարները]]։ [[Հռոմէական կայսրութիւն|Հռոմէական]] ներկայութիւնը շրջանին վրայ քիչ ազդեցութիւն ունեցաւ,<ref>{{cite web|url=https://www.eke.eus/en/kultura/basque-country/history/garai_erromanoa |title=The Romans influence }}</ref> եւ [[պասքերէն]]ն ու աւանդութիւնները գոյատեւած են մինչեւ այսօր։ Ըստ Անթոն Էրքորեքայի՝<ref>Anton Erkoreka, ''Los Vikingos en Euskal Herria'', Bilbao, 1995</ref> [[վիքինկներ]]ը հոն առեւտրական յենակէտ մը ունէին, ուրկէ վտարուեցան մինչեւ 825։ ''Mundaka''ն հաւանաբար վիքինկեան անուն է, իսկ [[Մունտաքա]]յի [[ռիա]]ն (ողողուած գետաբերանը) դէպի [[Էպրօ]] գետը, եւ անոր վերջաւորութեան՝ [[Միջերկրական ծով]]ն ու առեւտուրը տանող ամենադիւրին ճամբան է։ Պիսքայ այդ անունով առաջին անգամ կը յիշատակուի ([[լատիներէն]]՝ ''Bizkai'' եւ ''Bizcai'' ձեւերով) 9-րդ դարու վերջաւորութեան ''[[Ալֆոնսօ Գ.-ի տարեգրութիւն]]''ին մէջ, որ կը պատմէ [[Ալֆոնսօ Ա. Աստուրիացի|Ալֆոնսօ Ա.-ի]] հրամանով վերաբնակեցուած շրջաններուն մասին, եւ թէ ինչպէս «իրենց իսկ տիրապետութեան տակ գտնուող» կարգ մը տարածքներ, որոնց կարգին՝ Պիսքայ, չազդուեցան այդ վերաբնակեցումներէն։ Պիսքայ դարձեալ կը յիշատակուի 10-րդ դարու ''[[Códice de Roda]]''յին մէջ, որ կը պատմէ [[Սանչօ Ա. Փամփլոնացի|Փամփլոնայի Սանչօ Ա.-ի]] դուստր Վելասքիթայի եւ [[Ալավա]]յի կոմս [[Մունիօ Վելաս]]ի՝ Պիսքայի մէջ կայացած ամուսնութեան մասին։ 1070-ին ան արձանագրուած է Մունտաքայի ռիային վրայ գտնուող ''Bickaga''յի վանքին ի նպաստ նուիրատուութեան արձանագրութեան մը մէջ։<ref>{{cite journal |last1=Erkoreka Barrena |first1=Anton |title=El proceso de poblamiento de la costa vizcaína en la Alta Edad Media y el nacimiento de sus puertos |journal=Zainak |date=2007 |page=319 |url=https://core.ac.uk/outputs/11502884/}}</ref> Ուստի կը նկատուի, որ այդ շրջանին Պիսքայ [[Նաւառայի թագաւորութիւն|Նաւառայի թագաւորութեան]] իշխանութեան տակ էր։<ref name="history1">{{cite web |url=http://www.bizkaia.net/Kultura/gaztea/pdf/senorio_fuero_iglesia_reyes.pdf |title=Bizkaia y el Señorío |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |website=Website of the Bizkaia Government |publisher=Diputación Foral de Bizkaia |access-date=2013-06-23 }}</ref> Ապա ան դարձաւ ինքնավար եւ ի վերջոյ, որպէս [[Պիսքայի տիրութիւն]], մաս կազմեց [[Գասթիլիայի թագ]]ին։ [[Նոր ժամանակներ|Նոր ժամանակներուն]] նահանգը դարձաւ առեւտրական եւ արդիւնաբերական կարեւոր շրջան մը։ Անոր գլխաւոր նաւահանգիստը՝ [[Պիլպաոյի նաւահանգիստ|Պիլպաոյինը]], շուտով դարձաւ Գասթիլիայի գլխաւոր դարպասը դէպի Եւրոպա։ Աւելի ուշ, 19-րդ եւ 20-րդ դարերուն, բարձրորակ երկաթաքարի առատութիւնը եւ [[ճորտութիւն|աւատական դասակարգերու]] բացակայութիւնը նպաստեցին արագ արդիւնաբերականացման։ ===Հին քարի դար=== ====Միջին փալէոլիթ==== Պիսքայի մէջ մարդկային բնակութեան առաջին վկայութիւնները ([[նէանտերթալեան մարդ|նէանտերթալեան մարդիկ]]) կը պատկանին նախապատմութեան այս շրջանին։ [[Մուսթերեան մշակոյթ|Մուսթերեան]] առարկաներ գտնուած են Պիսքայի երեք վայրերու մէջ՝ Պենթա Լափեռա (Քառանցա), Քուրցիա (Կեչօ) եւ Մուրուա (Տուրանկոալտէա)։ ====Ուշ փալէոլիթ==== [[File:Santimamine-Santimamiñe.JPG|thumb|Սանթիմամինիէ քարայրին մուտքը, Պուսթուրիալտէա։]] [[Շաթելփերոնեան մշակոյթ]]ը (որ սովորաբար դարձեալ կ՚առնչուի նէանտերթալեան մարդոց հետ) կը հանդիպի [[Սանթիմամինիէ]] քարայրին մէջ (Քորթեզուպի)։ [[Անատոմիապէս արդի մարդ|Անատոմիապէս արդի մարդոց]] (''[[Homo sapiens|H. sapiens]]'') ամենակարեւոր բնակավայրերը կարելի է նկատել հետեւեալները. * [[Օրինեաքեան մշակոյթ]]՝ Պենթա Լափեռա, Քուրցիա եւ Լումենչա (Լեքեյթիօ) * [[Կրավեթեան մշակոյթ]]՝ Սանթիմամինիէ, Պոլինքոպա (Տուրանկոալտէա) եւ Աչուռա (Մարքինա) * [[Սոլիւթրեան մշակոյթ]]՝ Սանթիմամինիէ եւ Պոլինքոպա * [[Մակտալենեան մշակոյթ]]՝ Սանթիմամինիէ եւ Լումենչա Կայ նաեւ [[ուշ փալէոլիթի արուեստ|փալէոլիթեան արուեստ]]։ Պենթա Լափեռա քարայրը ունի ամենահին որմնանկարները, հաւանաբար օրինեաքեան կամ սոլիւթրեան շրջանէն։ Պատկերուած կենդանիներն են պիզոնն ու արջը, վերացական նշաններու հետ միասին։ Արենազայի (Կալտամէս) եւ Սանթիմամինիէի որմնանկարները ստեղծուած են աւելի ուշ շրջաններուն (մակտալենեան)։ Արենազայի մէջ գերիշխող պատկերը էգ եղջերուներն են, իսկ Սանթիմամինիէի մէջ կան պիզոններ, ձիեր, այծեր եւ եղջերուներ։ ====Էփիփալէոլիթ==== Պիսքայի մէջ այս շրջանին (որ երբեմն ''[[միջին քարի դար]]'' ալ կը կոչուի) կը գերիշխէ [[Ազիլեան մշակոյթ]]ը։ Գործիքները կը փոքրանան ու աւելի կը կատարելագործուին, եւ թէեւ որսորդութիւնը կը շարունակուի, ձկնորսութիւնն ու ծովային բերքերու հաւաքումը աւելի կարեւոր կը դառնան. կան նաեւ վայրի պտուղներու սպառման վկայութիւններ։ [[Սանթիմամինիէ]]ն այս շրջանի ամենակարեւոր վայրերէն մէկն է։ Ուրիշներ են [[Արենազա]]ն, [[Աչեթա]]ն (Սանթիմամինիէէն ոչ հեռու), [[Լումենչա]]ն եւ մօտակայ [[Ուրթիակա]]ն, Սանթա Քաթալինան, ինչպէս նաեւ [[Պոլինքոպա]]ն ու անոր դրացի [[Սիլիպրանքա]]ն։ ===Նոր քարի դար=== Թէեւ Պասքերու Երկրին մէջ [[նոր քարի դար|նեոլիթեան]] շփումի առաջին վկայութիւնները կարելի է թուագրել Ք.Ա. 4-րդ հազարամեակին, միայն 3-րդ հազարամեակի սկիզբը շրջանը աստիճանաբար եւ առանց արմատական փոփոխութիւններու ընդունեց երկրագործութեան եւ ոչխարի ընտելացման նուաճումները։ Պիսքայ այս փոփոխութենէն առանձնապէս չազդուեցաւ, եւ այս շրջանին համար կարելի է յիշել միայն երեք վայր՝ Արենազա, Սանթիմամինիէ եւ Քոպէակա (Էա)։ Ընդունուած նորութիւնները սկզբնապէս կարծես սահմանափակուած էին ոչխարով, ընտանի այծով եւ շատ սակաւ [[խեցեգործութիւն|խեցեղէնով]]։ Նեոլիթեան արհեստագիտութիւններուն հետ միասին հասաւ նաեւ [[մեծաքարային կառոյցներ|մեծաքարային մշակոյթը]]։ Մինչեւ մօտ. Ք.Ա. 1500 ան թաղման ամենատարածուած ձեւն էր (պարզ [[տոլմէն]])։ ===Պղնձաքարի դար եւ Պրոնզի դար=== Թէեւ բնակչութեան աճին հետ բացօթեայ բնակավայրերը սկսան տարածուիլ, Պիսքայի մէջ [[պղնձաքարի դար]]ուն եւ [[Պրոնզի դար]]ուն մարդիկ տակաւին կը գործածէին քարայրներ եւ բնական ապաստարաններ։ Որսը դարձաւ սպիտակուցի նուազ կարեւոր աղբիւր, քանի որ մարդիկ կը յենէին ոչխարներու, այծերու եւ կարգ մը [[խոշոր եղջերաւոր անասուններ|խոշոր եղջերաւորներու]] վրայ։ Մետաղէ գործիքները աւելի տարածուեցան, բայց քարէ գործիքներ ալ կը գործածուէին։ Խեցեղէնի տեսակները մեծ շարունակականութիւն ցոյց տուին (առանց զարդանախշի), մինչեւ որ յայտնուեցաւ [[զանգակաձեւ գաւաթներու մշակոյթ|զանգակաձեւ գաւաթը]]։ Այս շրջանի վայրերը այժմ կը տարածուին Պիսքայի ամբողջ տարածքին վրայ, որոնց շատերը բացօթեայ բնակավայրեր են, սակայն հին քարի դարու ամենակարեւոր քարայրները եւս տակաւին կը գործածուին։ === Երկաթի դար === Այս շրջանին համար քիչ վայրեր ճշդուած են։ Քարայրները մեծ մասամբ լքուած են, սակայն տակաւին կարգ մը մնացորդներ կը պարունակեն։ Նախապատմութեան գլխաւոր քարայրները (Արենազա, Սանթիմամինիէ, Լումենչա) տակաւին բնակուած էին։ ===Հռոմէական շրջան=== [[File:Forua, poblado romano.JPG|thumb|Հռոմէական աւանի մնացորդներ Ֆորուայի մէջ։]] Հռոմէացի աշխարհագէտները այսօր Պիսքայ կոչուող տարածքին մէջ ճշդած են երկու ցեղ՝ ''[[Քարիսթիներ|Caristii]]''ները եւ ''[[Աուտրիկոններ|Autrigones]]''ները։ Քարիսթիները կը բնակէին Պիսքայի կորիզին մէջ, Պիլպաոյի գետաբերանէն արեւելք, եւ կը տարածուէին նաեւ հիւսիսային [[Ալավա|Արապա]]յի եւ [[Կիփուզքոա]]յի կարգ մը շրջաններու վրայ՝ մինչեւ Տեպա գետը։ Աուտրիկոնները կը բնակէին Պիսքայի եւ Արապայի ամենաարեւմտեան մասին մէջ եւ կը տարածուէին նաեւ [[Քանթապրիա]]յի, [[Պուրկոս (նահանգ)|Պուրկոսի]] եւ [[Լա Ռիոխա (ինքնավար համայնք)|Լա Ռիոխայի]] նահանգներուն վրայ։ Տեղանուններու, պատմական եւ հնագիտական վկայութիւններու հիմամբ կը կարծուի, որ այս ցեղերը [[պասքերէն]] կը խօսէին։<ref>{{Cite web |url=http://www.gara.net/idatzia/20060616/art169077.php |title=Euskalherria.com - GARA - Paperezkoa:20060616 - los textos hallados en Iruña-Veleia están escritos "inequívocamente" en euskara |access-date=6 October 2006 |archive-date=2007-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070106022222/http://www.gara.net/idatzia/20060616/art169077.php |url-status=dead }}</ref> Պասքերէնի [[պիսքայեան բարբառ]]ին սահմանները կարծես կը համընկնին քարիսթեան տարածքին սահմաններուն, բացի այն շրջաններէն, որոնք կորսնցուցած են հին լեզուն։ Պասքական տարածքին ոչ մէկ մասին մէջ ([[Աքիթէն]]էն զատ) հռոմէական գրաւման դէմ դիմադրութիւն չէ արձանագրուած մինչեւ ուշ աւատացման շրջանը։ Հռոմէական աղբիւրները շրջանին մէջ կը յիշատակեն քանի մը քաղաքներ, որոնց կարգին՝ ''Flaviobriga'' եւ ''Portus Amanus'', թէեւ անոնց տեղը ճշդուած չէ։ [[Կերնիքա]]յի մօտ գտնուող [[Ֆորուա]]յի վայրը տուած է հռոմէական ներկայութեան հնագիտական վկայութիւններ։<ref>{{cite web |url=http://www.gara.net/idatzia/20060616/art169085.php |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070312054054/http://www.gara.net/idatzia/20060616/art169085.php |archivedate=2007-03-12 |date=2006-06-16 |title=Los arqueólogos sacan a la luz en Forua una secuencia histórica de dos mil años |quote=Las excavaciones realizadas en la iglesia de San Martín de Tours, muy próxima al Poblado Romano de Forua, han superado todas las expectativas que tenían los arqueólogos de la Diputación Foral. En el interior de este templo ubicado en el corazón de Urdaibai se ha hallado la necrópolis más importante de Bizkaia, con un centenar de tumbas, y uno de los conjuntos arqueológicos con la secuencia histórica más completa: desde la época Romana (siglo I d.C.) hasta la actualidad. }}</ref> Ուշ հռոմէական շրջանին, Պասքերու Երկրի մնացեալ մասին հետ միասին, Պիսքայ կարծես ապստամբած է հռոմէական տիրապետութեան եւ [[աւատատիրութիւն|աւատատիրութեամբ]] կազմակերպուող աճող հասարակութեան դէմ։ === Միջնադար === Վաղ [[միջնադար]]ուն Պիսքայի պատմութիւնը կարելի չէ զատել ամբողջ Պասքերու Երկրի պատմութենէն։ Շրջանը ''de facto'' անկախ էր, թէեւ [[վեստգոթեր]]ն ու [[Ֆրանքական թագաւորութիւն|ֆրանքերը]] ժամանակ առ ժամանակ փորձեցին հաստատել իրենց տիրապետութիւնը։ Վեստգոթերու եւ պասքերու բախումները սովորաբար վերջիններուն պարտութեամբ կ՚աւարտէին։ Վեստգոթերը աւելի ուշ [[Վիթորիա-Կասթէյզ|Վիթորիա]] քաղաքը դարձած վայրին մէջ հաստատեցին ծայրամասային յենակէտ մը, որպէսզի դիմագրաւեն ներխուժումներն ու պասքերուն գաղթը հիւսիսի ծովափնեայ շրջաններէն։ 905-ին լէոնեան տարեգրութիւնները առաջին անգամ [[Փամփլոնայի թագաւորութիւն]]ը կը սահմանեն որպէս բոլոր արեւմտեան [[Պասքերու Երկիր (ինքնավար համայնք)|պասքական նահանգները]], ինչպէս նաեւ [[Լա Ռիոխա (ինքնավար համայնք)|Ռիոխայի]] շրջանը ընդգրկող պետութիւն։ Աւելի ուշ Պիսքայ կազմելիք տարածքները մաս կը կազմէին այդ պետութեան։ [[File:Portugalete Casa Torre Lope Garcia de Salazar.jpg|thumb|Լոփէ Կարսիա տէ Սալասարի (1399-1476) յուշարձանը իր աշտարակատուներէն մէկուն դիմաց, Փորթուկալեթէ։]] 11-րդ եւ 12-րդ դարերուն նոր անկախացած [[Գասթիլիայի թագաւորութիւն|Գասթիլիայի թագաւորութեան]] եւ Փամփլոնա-Նաւառայի միջեւ բախումներուն ընթացքին գասթիլեանները ստացան Լա Ռիոխայի բազմաթիւ հողատէրերու աջակցութիւնը, որոնք կը ձգտէին գասթիլեան աւատական իրաւունքով ամրապնդել իրենց կալուածները։ Այս գասթիլիամէտ տէրերը կ՚առաջնորդուէին [[Առոյի տոհմ]]ին կողմէ, որուն ի վերջոյ շնորհուեցաւ նորաստեղծ Պիսքայի իշխանութիւնը։ Պիսքայ սկզբնապէս կազմուած էր [[Ուրիպէ]]ի, [[Պուսթուրիա]]յի, [[Մարքինա]]յի, [[Զորնոցա]]յի եւ [[Առաթիայի հովիտ|Առաթիայի]] հովիտներէն, ինչպէս նաեւ քանի մը աւաններէ եւ [[Օրտունիա|Ուրտունիա]] քաղաքէն։ Յստակ չէ, թէ ե՛րբ տեղի ունեցաւ ասիկա, սակայն աւանդութիւնը կ՚ըսէ, որ Ինիկօ Լոփես 1043-ին եղաւ առաջին [[Պիսքայի տէր]]ը։ Տիրութեան տիտղոսը ժառանգեցին Ինիկօ Լոփեսի յետնորդները, մինչեւ որ 1370-ին ժառանգութեամբ անցաւ [[Խուան Ա. Գասթիլիացի|Գասթիլիայի Խուան Ա.-ին]]։ Ան դարձաւ Գասթիլիայի թագաւորին տիտղոսներէն մէկը։ Այդ օրէն ի վեր ան կապուած մնաց թագին՝ նախ Գասթիլիայի, ապա [[Քարլոս Ե. (Սրբազան Հռոմէական կայսր)|Քարլոս Ա.-էն]] սկսեալ՝ ''Սպանիոյ'' թագին, որպէս Գասթիլիայի թագին տիրակալ։ Տիտղոսը պայմանաւորուած էր տիրոջ երդումով՝ պաշտպանելու եւ պահպանելու [[ֆուէրօ]]ն (նաւառական եւ պասքական սովորութային իրաւունքէն սերող պիսքայեան օրէնքները), որ կը հաստատէր, թէ տիրութեան գերիշխանութեան տէրերը պիսքայեցիներն են, եւ թէ անոնք, գոնէ տեսականօրէն, կրնային մերժել տէրը։ Տէրերը, իսկ աւելի ուշ թագաւորները կու գային կանոնադրութիւններուն հաւատարմութեան երդում տալու [[Կերնիքայի ծառ|Կերնիքայի կաղնիին]] առջեւ, ուր կը նստի տիրութեան ժողովը։ ===Նոր ժամանակներ=== [[File:Bilbao1575.jpg|thumb|200px|Պիլպաօ (1575)։]] [[File:Bilbao Begoña-Galeria.jpg|thumb|200px|Տունը, ուր վիրաւորուեցաւ [[քարլիզմ|քարլիսթ]] զօրավար [[Թոմաս տէ Սումալաքառեկի]], եւ [[Պեկոնիայի տաճար]]ը 1835-ին, Պիլպաոյի պաշարումէն ետք։]] [[File:GernikakoArbola-improved.jpg|thumb|Պատմական [[Կերնիքայի ծառ|Կերնիքայի կաղնին]], պասքական հաստատութիւններու խորհրդանիշը։]] Նոր ժամանակներուն առեւտուրը մեծ կարեւորութիւն ստացաւ, մանաւանդ [[Պիլպաոյի նաւահանգիստ]]ին համար, որուն թագաւորները 1511-ին արտօնութիւններ շնորհեցին [[Սպանական կայսրութիւն|Սպանական կայսրութեան]] նաւահանգիստներուն հետ առեւտուր ընելու։ Պիլպաօ արդէն Գասթիլիայի գլխաւոր նաւահանգիստն էր, ուրկէ [[բուրդ]] կը փոխադրուէր [[Ֆլանտրիա]], եւ այլ ապրանքներ կը ներածուէին։ 1628-ին [[Տուրանկօ (Պիսքայ)|Տուրանկոյի]] առանձին տարածքը միացուեցաւ Պիսքայի։ Նոյն դարուն տարբեր թուականներու միացուեցան նաեւ Պիսքայէն արեւմուտք գտնուող, այսպէս կոչուած ''կանոնադրեալ'' համայնքները, որոնք դարձան Պիսքայի ուրիշ ստորաբաժանում մը՝ [[Էնքարթեռի|Էնքարթասիոնէս]] (''Enkarterriak'')։ Ծովափնեայ աւանները ունէին իրենց սեփական զգալի նաւատորմը, որ գլխաւորաբար ձկնորսութեամբ եւ առեւտուրով կը զբաղէր։ [[Կիփուզքոա]]յի եւ [[Լապուռ]]ի այլ պասքական աւաններուն հետ միասին անոնք մեծապէս պատասխանատու էին [[Պիսքայեան ծոց]]ին մէջ [[հիւսիսատլանտեան կէտ]]երու առեւտրական բնաջնջման,<ref>{{Cite web|url = https://www.narwc.org/history.html |title = history |publisher = NORTH ATLANTIC RIGHT WHALE CONSORTIUM |accessdate = 2026-02-14}}</ref> ինչպէս նաեւ [[Նիւֆաունտլենտ եւ Լապրատոր|Նիւֆաունտլենտի]] մէջ եւրոպացիներու առաջին, անկայուն բնակավայրին։ Անոնք այլ պետութիւններու, մանաւանդ Անգլիոյ հետ առանձին դաշնագիրներ կնքեցին։<ref>{{Cite web|url = https://www.heritage.nl.ca/articles/exploration/basque-whaling-red-bay.php |title = Basque Whaling in Red Bay, Labrador |publisher = Newfoundland and Labrador Heritage |author = Jaime O'Leary |date = 1997 |accessdate = 2026-02-14}}</ref> [[Նափոլէոնեան պատերազմներ]]էն ետք Պիսքայի եւ միւս պասքական նահանգներուն ինքնակառավարումը վտանգուեցաւ արդէն ազատական դարձած սպանական ''[[Cortes Generales|Cortes]]''-ին կողմէ։ Գահին համար տարբեր թեկնածուներ պաշտպանող հակադիր խմբաւորումներուն հետ միասին ֆուէրային իրաւունքները պահպանելու այս ձգտումը նպաստեց իրարու յաջորդած [[Քարլիսթական պատերազմներ]]ուն։ Պիսքայի կառավարութիւնը եւ միւս պասքական նահանգները սատարեցին [[Սպանիոյ ինֆանթ Քարլոս, Մոլինայի կոմս|Քարլոս Ե.-ին]], որ կը ներկայացնէր աւանդութիւնը պահպանող միահեծան միապետ մը։ Սակայն աւաններէն շատեր, մանաւանդ Պիլպաօ, կը պաշտպանէին [[Մատրիտ]]ի ազատական կառավարութիւնը։ Ի վերջոյ հակաքարլիսթներուն յաղթանակով պատերազմները յանգեցան Պիսքայի եւ միւս նահանգներուն վայելած լայն ինքնավարութեան [[Սպանիոյ մէջ պասքական ինքնավարութեան վերջը|իրարու յաջորդող կրճատումներուն]]։ 1850-ական թուականներուն Պիսքայի մէջ յայտնաբերուեցան բարձրորակ երկաթի ընդարձակ պաշարներ։ Ասիկա մեծ օտարերկրեայ ներդրումներ բերաւ, գլխաւորաբար Անգլիայէն եւ Ֆրանսայէն։ Այս պաշարներու շահագործումը աւելի մեծ արդիւնաբերականացման յանգեցաւ, որ Պիսքայը դարձուց Սպանիոյ ամենահարուստ նահանգներէն մէկը։ [[Արդիւնաբերական յեղափոխութիւն|Արդիւնաբերականացման]] հետ միասին հարստութեան նոր աղբիւրներէն զարգացան կարեւոր պուրժուա ընտանիքներ, ինչպէս Իպառաները, Չավառիները եւ [[Լուիս Լեսամա Լեկիսամոն Սակարմինակա|Լեսամա-Լեկիսամոնները]]։ Ստեղծուեցան արդիւնաբերական ([[Iberdrola]], [[Altos Hornos de Vizcaya]]) եւ ելեւմտական ([[Banco Bilbao Vizcaya Argentaria]], BBVA) մեծ խումբերը։ ====20-րդ դար==== [[Սպանիոյ Երկրորդ Հանրապետութիւն|Սպանիոյ Երկրորդ Հանրապետութեան]] օրօք նահանգը կառավարեց [[Պասք ազգայնական կուսակցութիւն]]ը (PNV)։ Երբ 1936-ին բռնկեցաւ [[Սպանիոյ քաղաքացիական պատերազմ]]ը, Պիսքայ սատարեց հանրապետական կողմին՝ [[Ֆրանսիսքօ Ֆրանքօ]]յի բանակին ու գաղափարախօսութեան դէմ։ Շուտով Հանրապետութիւնը ճանչցաւ Պասքերու Երկրի ինքնավարութեան կանոնադրութիւնը։ Քանի որ անոր մեծ մասերը ֆաշիսթական վերահսկողութեան տակ էին, առաջին, կարճատեւ Պասքերու ինքնավար համայնքը իշխանութիւն ունէր միայն Պիսքայի եւ մօտակայ քանի մը գիւղերու վրայ։ Երբ ֆաշիսթական բանակը Նաւառայէն դէպի արեւմուտք կը յառաջանար, Պիլպաոյի շուրջ ծրագրուեցան ու կառուցուեցան պաշտպանական կառոյցներ, որոնք կոչուեցան Երկաթէ գօտի։ Սակայն պատասխանատու ճարտարագէտը՝ [[Խոսէ Կոյքոէչեա]], անցաւ ազգայնական (ֆրանքոյական) ճամբարը, ինչ որ անաւարտ պաշտպանական կառոյցները քիչ արժէքաւոր դարձուց։ 1937-ին Ֆրանքոյի հրամանատարութեան տակ գործող գերմանական օդանաւերը [[Կերնիքայի ռմբակոծում|աւերեցին պատմական Կերնիքա քաղաքը]], քանի մը շաբաթ առաջ աւելի նուազ սաստկութեամբ ռմբակոծելէ ետք Տուրանկօն։ Քանի մը ամիս ետք Պիլպաօ ինկաւ ֆաշիսթներուն ձեռքը։ Պասքական բանակը ([[Eusko Gudarostea]]) նահանջեց Պիսքայի սահմաններէն դուրս՝ Սանթոնիա։ Հոն անոնք անձնատուր եղան իտալական ուժերուն ([[Սանթոնիայի համաձայնագիր]]), սակայն իտալացիները զանոնք յանձնեցին Ֆրանքոյին։ Այլ հանրապետական ուժեր անձնատուր ըլլալը նկատեցին պասքերուն դաւաճանութիւնը։ Ֆրանքոյի բռնապետութեան օրօք Պիսքայ եւ Կիփուզքոա (միայն այս երկուքը) իրենց ընդդիմութեան պատճառով յայտարարուեցան «դաւաճան նահանգներ» եւ զրկուեցան ինքնակառավարման որեւէ ձեւէ։ Միայն 1975-ին Ֆրանքոյի մահէն ետք [[Սպանիոյ անցումը ժողովրդավարութեան|Սպանիոյ մէջ վերականգնուեցաւ ժողովրդավարութիւնը]]։ 1978-ի սահմանադրութիւնը ընդունեց պասքական յատուկ օրէնքները ([[ֆուէրօ]]ները), եւ 1979-ին հաստատուեցաւ Կերնիքայի կանոնադրութիւնը, որով Պիսքայ, [[Ալավա|Արապա]] եւ [[Կիփուզքոա]] կազմեցին սեփական խորհրդարան ունեցող [[Պասքերու Երկիր (ինքնավար համայնք)|Պասքերու Երկիր]] ինքնավար համայնքը։ Այս վերջին ժողովրդավարական շրջանին Պասք ազգայնական կուսակցութեան թեկնածուները հետեւողականօրէն շահած են Պիսքայի ընտրութիւնները։ Վերջերս ֆուէրային օրէնքը փոփոխուեցաւ, որպէսզի տարածուի աւաններուն եւ Ուրտունիա քաղաքին վրայ, որոնք նախապէս միշտ կը կիրարկէին սպանական ընդհանուր [[քաղաքացիական իրաւունք]]ը։ == Աշխարհագրութիւն == [[File:Gaztelugatxe Connected.jpg|thumb|200px|[[Կազթելուկաչէ]], [[Պերմեօ]]։]] [[File:Urkiola.jpg|thumb|200px|[[Ունչիլայց]]ը [[Ուրքիոլա]]յի լեռնաշղթային մէջ։]] [[File:Bizkaiako kosta 2.gif|thumb|200px|Պիսքայի ափը [[Էլանչոպէ]]էն դէպի արեւելք։]] Պիսքայ արեւմուտքէն կը սահմանակցի [[Քանթապրիա]] համայնքին եւ [[Պուրկոս (նահանգ)|Պուրկոսի նահանգին]] ([[Գասթիլիա եւ Լէօն]] համայնքին մէջ), արեւելքէն՝ [[Կիփուզքոա]] պասքական նահանգին, հարաւէն՝ [[Ալավա]]յին, իսկ հիւսիսէն՝ Քանթապրիական ծովուն ([[Պիսքայեան ծոց]])։ [[Օրտունիա]]ն (''Urduña'') Պիսքայէն անջատ տարածք մըն է, որ կը գտնուի Ալավայի եւ Պուրկոսի նահանգներուն միջեւ։ ===Կլիմայ=== Կլիման [[ովկիանոսային կլիմայ|ովկիանոսային]] է՝ տարին բոլոր բարձր տեղումներով եւ չափաւոր ջերմաստիճաններով, որոնք կը նպաստեն փարթամ բուսականութեան աճին։ Ջերմաստիճանները աւելի ծայրայեղ են ներքին Պիսքայի բարձրադիր հողերուն վրայ, ուր ձմրան ձիւնը աւելի յաճախակի է։ Գլխաւոր քաղաքին՝ Պիլպաոյի միջին առաւելագոյն ջերմաստիճանը կը տատանի Յունուարին 13 °C-էն մինչեւ Օգոստոսին 26 °C։<ref>{{cite web |url=http://www.aemet.es/en/serviciosclimaticos/datosclimatologicos/valoresclimatologicos?l=1082&k=pva |title=Standard climate values for Bilbao |publisher=Aemet.es |access-date=2015-11-29 |archive-date=2015-07-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150723075414/http://www.aemet.es/en/serviciosclimaticos/datosclimatologicos/valoresclimatologicos?l=1082&k=pva |url-status=live }}</ref> === Գլխաւոր յատկանիշներ === Նահանգին գլխաւոր աշխարհագրական յատկանիշներն են. * Հարաւային բարձր լեռնաշղթաները, որոնք մաս կը կազմեն [[Պասքական լեռներ]]ուն եւ կը կազմեն անընդհատ արգելք մը, որուն լեռնանցքները ծովու մակերեսէն 600 մեթրէն ցած չեն։ Անոնք Ատլանտեան եւ Միջերկրականի աւազաններուն [[ջրբաժան]]ն են։ Արեւմուտքէն արեւելք այս լեռնաշղթաները կը բաժնուին Օրտունթէի (Զալամա, 1390 մ), Սալպատայի (1100 մ), [[Կորպէա]]յի (1481 մ) եւ [[Ուրքիոլա]]յի ([[Անպոթօ]], 1331 մ)։ * Միջին հատուածը, որ կը գրաւեն գլխաւոր գետերուն հովիտները՝ [[Ներվիոն]], [[Իպայզապալ]] եւ [[Քատակուա]]։ Քատակուան Օրտունթէէն կը հոսի արեւմուտքէն արեւելք, Ներվիոնը՝ Օրտունիայէն հարաւէն հիւսիս, իսկ Իպայզապալը՝ Ուրքիոլայէն արեւելքէն արեւմուտք։ [[Առաթիա (գետ)|Առաթիա գետը]] Կորպէայէն կը հոսի դէպի հիւսիս եւ կը միանայ Իպայզապալին։ Իւրաքանչիւր հովիտ բաժնուած է լեռներով, ինչպէս [[Կանեքոկորթա]]ն (998 մ)։ Այլ լեռներ, ինչպէս [[Օյզ]]ը, գլխաւոր հովիտները կը բաժնեն հիւսիսային հովիտներէն։ Հիւսիսային գետերն են Արթիպայը, Լէան, Օքան եւ Պութրոնը։ * Ափը. անոր գլխաւոր յատկանիշներն են [[Պիլպաոյի գետաբերան]]ը, ուր գլխաւոր գետերը կը հանդիպին ծովուն, եւ [[Կերնիքա]]յի գետաբերանը ([[Ուրտայպայ]])։ Ափը սովորաբար բարձր է՝ ժայռապատերով, փոքր ծովախորշերով ու ծոցակներով։ == Ժողովրդագրութիւն == 2025-ի տուեալներով բնակչութիւնը 1,167,233 է, որուն 48.4 տոկոսը արական սեռի է, իսկ 51.6 տոկոսը՝ իգական։ Անչափահասները կը կազմեն բնակչութեան 14.6 տոկոսը, իսկ տարեցները՝ 24.7 տոկոսը։<ref name="population" /> 2021-ի հարցախոյզի մը համաձայն՝ բնակչութեան 30.6 տոկոսը [[պասքերէն]] կը խօսէր։<ref>{{cite web |url=https://basquetribune.com/the-basque-language-gains-speakers-but-no-surge-in-usage/ |title=The Basque Language Gains Speakers, but No Surge in Usage – Basque Tribune |access-date=2023-12-30 |archive-date=2023-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231230023936/https://basquetribune.com/the-basque-language-gains-speakers-but-no-surge-in-usage/ |url-status=live }}</ref> === Գաղթականութիւն === 2025-ի տուեալներով գաղթականները կը կազմեն բնակչութեան 13.9 տոկոսը։ Ծննդավայրի ամենամեծ հինգ օտար երկիրներն են [[Գոլոմպիա]]ն, [[Մարոք]]ը, [[Վենեզուելա]]ն, [[Պոլիվիա]]ն եւ [[Նիքարակուա]]ն։<ref name="population" /> {{Wikidata/Population}} == Կառավարում == Պիսքայի, որպէս [[Պասքերու Երկիր (ինքնավար համայնք)|Պասքերու Երկրի]] պատմական տարածքի, կառավարութիւնն ու ֆուէրային հաստատութիւններն են ''[[Ընդհանուր ժողովներ (Պասքերու Երկիր)|Juntas Generales de Vizcaya]]''ն (Պիսքայի Ընդհանուր ժողովներ) եւ Պիսքայի Ֆուէրային վարչութիւնը։ === Ընդհանուր ժողովներ === [[File:Bizkaiko Foru Aldundia.jpg|thumb|250px|Ֆուէրային վարչութեան շէնքը [[Պիլպաօ]]յի մէջ։]] Պիսքայի [[Ընդհանուր ժողովներ (Պասքերու Երկիր)|Ընդհանուր ժողովները]] միապալատ ժողով մըն են, որ նահանգին մէջ կանոնադրական իրաւասութիւն ունի։ Անոր անդամները, որոնք կը կոչուին ''apoderados'' (լիազօրներ), կ՚ընտրուին [[համընդհանուր ընտրական իրաւունք]]ով։ Ընտրութիւնները տեղի կ՚ունենան չորս տարին անգամ մը։ 2015-ի ընտրութիւններէն ետք Ընդհանուր ժողովներուն կազմը հետեւեալն է.<ref>{{cite web |url=http://m24hauteskundeak.naiz.eus/index.php?herrialdea=bizkaia |title=M24: Hauteskundeak |publisher=naiz.info |date=2015-05-24 |language=eu |access-date=2015-06-10 |archive-date=2020-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201126213049/https://m24hauteskundeak.naiz.eus/index.php?herrialdea=bizkaia |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable" |+ 2015-ի Ընդհանուր ժողովներու ընտրութիւններ |----- ! Կուսակցութիւն ! Լիազօրներ |----- | bgcolor="#32CD32" | '''[[Պասք ազգայնական կուսակցութիւն]]''' | 23 |----- | bgcolor="#7CFC00" | '''[[Պիլտու]]''' | 11 |----- | bgcolor="#FF6347" | '''[[Պասքերու Երկրի ընկերվարական կուսակցութիւն-Պասքերու Երկրի ձախ]]''' | 7 |----- | bgcolor="#9955BB" | '''[[Փոտեմոս (Սպանիա)|Փոտեմոս]]''' | 6 |----- | bgcolor="#1E90FF" | '''[[Ժողովրդական կուսակցութիւն (Սպանիա)|Ժողովրդական կուսակցութիւն]]''' | 4 |----- |} === Ֆուէրային վարչութիւն === Ֆուէրային վարչութիւնը Պիսքայի մէջ գործադիր դեր եւ կարգաւորիչ իրաւասութիւն ունի։ Ան կը բաղկանայ Ընդհանուր երեսփոխանէն եւ միւս երեսփոխաններէն։ Ընդհանուր երեսփոխանը կ՚ընտրուի Ընդհանուր ժողովներուն կողմէ. ներկայիս այդ պաշտօնը կը վարէ Ունայ Ռեմենթերիան ([[Պասք ազգայնական կուսակցութիւն|PNV]])։<ref>{{Cite web |url=http://web.bizkaia.eus/eu/ahaldun-nagusia |title=Ahaldun Nagusia - Bizkaia.eus |website=web.bizkaia.eus |language=eu-ES |access-date=21 August 2018 |archive-date=21 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180821223401/http://web.bizkaia.eus/eu/ahaldun-nagusia |url-status=live }}</ref> === Վարչական բաժանումներ === [[File:Comarcas de Bizkaia.png|thumb|right|250px|Պիսքայի շրջաններուն կամ ''comarca''-ներուն քարտէսը։]] [[File:Vizcaya - Mapa municipal.svg|250px|thumb|Պիսքայի ներկայ համայնքներուն քարտէսը։]] ==== Պատմական ==== Պատմականօրէն Պիսքայ բաժնուած էր ''merindad''-ներու (պասքերէն՝ ''eskualdeak''), որոնք երկու խումբ կը կազմէին՝ հիմնադիր եւ աւելի ուշ միացուած։ Հիմնադիրներն էին (''թիւը ցոյց կու տայ անոնց դիրքը քարտէսին վրայ''). * [[Ուրիպէ]]¹ * [[Պուսթուրիա]]² * [[Մարքինա]]³ * [[Պետիա (Սպանիա)|Պետիա]]⁴ * [[Ամորեպիեթա-Էչանօ|Ամորեպիեթա]] (նաեւ՝ Զորնոցա)⁵ * Առաթիա⁶ Աւելի ուշ միացուածներ. * [[Տուրանկօ (Պիսքայ)|Տուրանկօ]] * [[Էնքարթեռի]] * [[Օրոզքօ]] * [[Օրտունիա]] * Կարգ մը այլ անկախ քաղաքներ եւ աւաններ։ ==== Արդի ==== {{Main|Պիսքայի համայնքներու ցանկ}} Ներկայիս Պիսքայ բաժնուած է 7 [[Սպանիոյ շրջաններ|''comarca''-ներու]] կամ շրջաններու, որոնցմէ իւրաքանչիւրը ունի իր կեդրոնը, ստորաբաժանումներն ու համայնքները. համայնքներուն ընդհանուր թիւը 113 է։ Շրջաններն են. * [[Մեծ Պիլպաօ]], որ սովորաբար կը բաժնուի ենթաշրջաններու. ** [[Պիլպաօ]] ** [[Ձախ ափ (Պիսքայ)|Ձախ ափ]] ** [[Ուրիպէ-Քոսթա]] ** [[Չորիեռի]] ** [[Հեկօ Ուրիպէ]] * [[Մունկիալտէա]] * [[Էնքարթեռի]] * [[Պուսթուրիալտէա]] * [[Տուրանկալտէա]] * [[Լէա-Արթիպայ]] * [[Առաթիա-Ներպիոյ]] Համայնքներն են. <div style="column-width:18em"> *[[Ապատինիօ]] *[[Ապանթօ ի Սիերվանա-Ապանթօ Զիերպենա]] *[[Ախանկիզ]] *[[Ալոնսոթեկի]] *[[Ամորեպիեթա-Էչանօ]] *[[Ամորոթօ]] *[[Արաքալտօ]] *[[Արանցազու]] *[[Արեացա]] *[[Առանքուտիակա]] *[[Առացու]] *[[Առիեթա]] *[[Առիկոռիակա]] *[[Արթէա]] *[[Արցենթալէս]] *[[Աչոնտօ]] *[[Աուլեսթի]] *[[Պաքիօ]] *[[Պալմասետա]] *[[Պարաքալտօ]] *[[Պառիքա]] *[[Պասաուրի]] *[[Պետիա (Սպանիա)|Պետիա]] *[[Պերանկօ]] *[[Պերմեօ]] *[[Պեռիաթուա]] *[[Պեռիզ]] *[[Պիլպաօ]] *[[Պուսթուրիա]] *[[Տերիօ]] *[[Տիմա (Սպանիա)|Տիմա]] *[[Տուրանկօ (Պիսքայ)|Տուրանկօ]] *[[Էա (Պիսքայ)|Էա]] *[[Էլանչոպէ]] *[[Էլոռիօ]] *[[Էրանտիօ]] *[[Էրենիօ]] *[[Էրմուա]] *[[Էռիկոյթի]] *[[Էչեպառի]] *[[Էչեպառիա]] *[[Ֆորուա]] *[[Ֆրուիզ]] *[[Կալտաքաօ]] *[[Կալտամէս]] *[[Կամիզ-Ֆիքա]] *[[Կարայ (Պիսքայ)|Կարայ]] *[[Կաթիքա]] *[[Կաութեկիզ Արթէակա]] *[[Կերնիքա|Կերնիքա-Լումօ]] *[[Կեչօ]] *[[Կիզապուրուակա]] *[[Կորտեշոլա]] *[[Կորլիզ]] *[[Կուենիէս]] *[[Իպառանկելու]] *[[Իկոռէ]] *[[Իսփասթեր]] *[[Իուռեթա]] *[[Իզուրցա]] *[[Քառանցա Հարանա/Վայէ տէ Քառանսա]] *[[Քորթեզուպի]] *[[Լանեսթոսա]] *[[Լառապեցու]] *[[Լաուքիզ]] *[[Լեյոա]] *[[Լեքեյթիօ]] *[[Լեմոա]] *[[Լեմոյզ]] *[[Լեզամա]] *[[Լոյու]] *[[Մայապիա]] *[[Մանիարիա]] *[[Մարքինա-Շեմեյն]] *[[Մարուրի-Խաթապէ]] *[[Մենտաթա]] *[[Մենտեշա]] *[[Մենիաքա]] *[[Մորկա]] *[[Մունտաքա]] *[[Մունկիա]] *[[Մունիթիպար-Արպացեկի Կեռիքայց]] *[[Մուրուեթա]] *[[Մուսքիզ]] *[[Մուշիքա]] *[[Նապարնիզ]] *[[Օնտառոա]] *[[Օրոզքօ]] *[[Օրթուեյա]] *[[Օչանտիօ]] *[[Փլենցիա]] *[[Փորթուկալեթէ]] *[[Սանթուրցի]] *[[Սեսթաօ]] *[[Սոնտիքա]] *[[Սոփելանա]] *[[Սոփուերթա]] *[[Սուքառիեթա]] *[[Թրուսիոս-Թուրցիոզ]] *[[Ուպիտէ]] *[[Ուկաօ-Միրապայէս]] *[[Ուրտուլիզ]] *[[Օրտունիա|Ուրտունիա/Օրտունիա]] *[[Ուսանսոլօ]] *[[Վայէ տէ Թրափակա-Թրափակարան]] *[[Զալտիպար]] *[[Զայա]] *[[Զամուտիօ]] *[[Զարաթամօ]] *[[Զէանուրի]] *[[Զեպերիօ]] *[[Զիերպենա]] *[[Զիորցա-Պոլիպար]] </div> == Զբօսաշրջութիւն == Պիսքայի մայրաքաղաքը՝ [[Պիլպաօ]]ն, յայտնի է [[Պիլպաոյի Կուկընհայմ թանգարան]]ով եւ իր [[Պիլպաոյի գետաբերան|գետաբերանով]]։ '''Յուշարձաններ եւ ընդհանուր հետաքրքրութիւն ներկայացնող վայրեր''' * Ժողովներու տունը (''Casa de Juntas'') եւ [[Կերնիքայի ծառ|Կերնիքայի ծառը]], երկուքն ալ [[Կերնիքա]]յի մէջ։ * Ավեյանետայի Ժողովներու տունը (''Casa de Juntas''), [[Էնքարթեռի]] շրջանին մէջ։ * Փոզալակուա քարայրը [[Քառանցա Հարանա/Վայէ տէ Քառանսա|Քառանցա]]յի մէջ, [[Պալմասետա]]յի մօտ։ * [[Պիսքայի կամուրջ]]ը, որ կը կապէ Փորթուկալեթէ եւ Կեչօ աւանները։ * [[Սանթիմամինիէ]]ն եւ [[Օմայի անտառ]]ը։ * [[Էուսքալտունա համաժողովներու կեդրոն եւ համերգասրահ|Էուսքալտունա համաժողովներու կեդրոնն ու համերգասրահը]] [[Պիլպաօ]]յի մէջ։ * [[Կազթելուկաչէ]] * [[Ուրտայպայ]]ի կենսոլորտային արգելոցը * [[Ուրքիոլայի բնական պուրակ]]ը <br /> <gallery mode="packed"> File:Guggenheim-bilbao-jan05.jpg|Կուկընհայմ թանգարանը եւ Պիլպաոյի գետաբերանը File:Gaztelugache, Bermeo, País Vasco, España, 2019-08-13, DD 02.jpg|Կազթելուկաչէ կղզեակը File:Avellaneda-casa-juntas.jpg|Ավեյանետայի Ժողովներու տունը File:Mundaka eta Ogono.jpg|Ուրտայպայ </gallery> ==Փոխադրութիւն== [[File:Puente Txonta.jpg|thumb|300px|Քանթապրիական մայրուղին։]] [[File:Bilbao Airport interior.jpg|thumb|200px|Պիլպաոյի օդակայանը Լոյուի մէջ։]] [[File:Bilbao-Abando1.jpg|thumb|200px|Պիլպաոյի գլխաւոր երկաթուղային կայարանը։]] === Ճամբաներ === Պիսքայ միւս նահանգներուն կապուած է երկու գլխաւոր մայրուղիներով։ [[AP-8 մայրուղի|Քանթապրիական մայրուղին]] [[Պիլպաօ]]ն եւ [[Տուրանկօ (Պիսքայ)|Տուրանկօն]] կը կապէ [[Ֆրանսա|ֆրանսական]] սահմանին՝ [[Էյպար]]ի, [[Զարաուց]]ի եւ [[Սան Սեպասթիան]]ի մուտքերով (երեքն ալ [[Կիփուզքոա]] նահանգին մէջ), իսկ [[AP-68 մայրուղի|Պասք-արակոնական մայրուղին]] Պիլպաօն կը կապէ [[Սարակոսա]]յին՝ [[Թուտելա (Նաւառա)|Թուտելայի]], [[Քալաոռա]]յի եւ [[Լոկրոնիօ]]յի ճամբով։ Բազմաթիւ երկրորդական ճամբաներ նոյնպէս Պիլպաօն կը կապեն նահանգին տարբեր աւաններուն։ === Օդային փոխադրութիւն === {{Main|Պիլպաոյի օդակայան}} Պիսքայի գլխաւոր եւ միակ օդակայանը [[Պիլպաոյի օդակայան]]ն է, որ հիւսիսային Սպանիոյ ամենակարեւոր հանգոյցն է, եւ նոր օդակայանաշէնքը գործածող ճամբորդներուն թիւը կը շարունակէ աճիլ։ Ան կը գտնուի [[Լոյու]]ի եւ [[Սոնտիքա]]յի համայնքներուն մէջ։ === Արուարձանային երկաթուղի === {{Main|Պիլպաոյի երկաթուղային ցանց}} Պիսքայ ունի տարբեր ընկերութիւններու կողմէ շահագործուող [[արուարձանային երկաթուղի|արուարձանային երկաթուղիի]] զանազան ծառայութիւններ։ [[Cercanías Bilbao]]-ն ազգային երկաթուղային ընկերութեան՝ [[Renfe]]-ի մատուցած ''[[cercanías]]'' կոչուող ազգային արուարձանային ծառայութիւնն է։ Ան [[Պիլպաօ]]ն եւ անոր թաղամասերը կը կապէ Պիսքայի այլ համայնքներու եւ շրջաններու, ինչպէս [[Պարաքալտօ]], [[Սանթուրցի]], [[Մուսքիզ]], [[Օրտունիա]], [[Պալմասետա]] եւ ուրիշներ։ Բացի ասկէ, [[EuskoTren]]-ը նահանգին մէջ ունի արուարձանային երեք գիծ, որոնք բոլորն ալ կը սկսին Պիլպաոյէն։ Անոնցմէ մէկը քաղաքն ու [[Մեծ Պիլպաօ]]ն կը կապէ [[Տուրանկալտէա]] ''comarca''-ին եւ կ՚աւարտի [[Սան Սեպասթիան]] (Կիփուզքոա նահանգ), իսկ միւս երկուքը Մեծ Պիլպաօն կը կապեն [[Պուսթուրիալտէա]] եւ [[Չորիեռի]] շրջաններուն։ === Միջքաղաքային երկաթուղիներ === [[Պիլպաօ-Ապանտօ կայարան|Պիլպաօ-Ապանտօն]] Պիսքայի գլխաւոր երկաթուղային կայարանն է, ուրկէ [[Renfe]]-ն կանոնաւոր գնացքներ կը մատուցէ դէպի Սպանիոյ այլ նահանգներ, ինչպէս [[Պուրկոս (նահանգ)|Պուրկոս]], Մատրիտ եւ [[Պարսելոնա (նահանգ)|Պարսելոնա]]։ [[FEVE]]-ն նոյնպէս միջքաղաքային գնացքներ կը մատուցէ դէպի [[Քանթապրիա]] եւ [[Գասթիլիա եւ Լէօն]] համայնքին մէջ գտնուող [[Լէօն (նահանգ)|Լէօնի նահանգը]]։ [[Պասքական Y]]-ը այն ապագայ [[արագընթաց երկաթուղի]]ին տրուած անունն է, որ պիտի կապէ Պասքերու Երկրի երեք քաղաքները՝ Պիլպաօն (Պիսքայ), Սան Սեպասթիանը ([[Կիփուզքոա]]) եւ [[Վիթորիա-Կասթէյզ]]ը ([[Ալավա]])։ === Մեթրօ === {{Main|Պիլպաոյի մեթրօ}} [[Պիլպաոյի մեթրօ]]ն ստորգետնեայ երկաթուղային համակարգ մըն է, որ կը սպասարկէ [[Պիլպաօ]] քաղաքը եւ անոր մերձակայ տարածքը՝ [[Մեծ Պիլպաօ]] շրջանը։ Ան քաղաքը կը կապէ այլ համայնքներու հետ, ինչպէս [[Պասաուրի]], [[Պարաքալտօ]], [[Սանթուրցի]], [[Կեչօ]] եւ ուրիշներ։ ==Յղումներ== {{Ծանցանկ}} ==Արտաքին յղումներ== *[https://web.archive.org/web/20091027102137/http://es.geocities.com/historalia/senores_de_vizcaya.htm Señores de Vizcaya]՝ Պիսքայի բոլոր ենթադրեալ տէրերու ցանկ եւ հետաքրքրական պատմական քարտէսներ։ nxur4y8c6eg6vpve3fd73j0ix1jrt45 255949 255946 2026-10-09T13:23:50Z ShahenWasHere 140 255949 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Պիսքայ | native_name = ''Bizkaia'' (պասքերէն)<br>''Vizcaya'' (սպաներէն) | official_name = Պիսքայի պատմական տարածք | type = [[Սպանիոյ նահանգներ|Նահանգ]] | image = | alt = | caption = | image_flag = Bandera de Vizcaya.svg | flag_size = | flag_alt = Պիսքայի դրօշը | image_shield = Coat of Arms of Biscay.svg | shield_size = | shield_alt = Պիսքայի զինանշանը | motto = | image_map = Biscay in Spain (plus Canarias).svg | map_alt = | map_caption = Պիսքայ նահանգին դիրքը Սպանիոյ մէջ | coordinates = {{Coord|43|15|43|N|2|55|56|W|region:ES-BI_type:adm1st|format=dms|display=inline,title}} | coor_pinpoint = | subdivision_type = Երկիր | subdivision_name = [[Սպանիա]] | subdivision_type1 = [[Սպանիոյ ինքնավար համայնքներ|Ինքնավար համայնք]] | subdivision_name1 = [[Պասքերու Երկիր (ինքնավար համայնք)|Պասքերու Երկիր]] | seat_type = Մայրաքաղաք | seat = [[Պիլպաօ]] | area_total_km2 = 2215.55 | area_footnotes = <ref name="area">{{cite web |url=https://www.ign.es/web/ign/portal/ane-datos-geograficos|title=Información Geográfica Destacada|trans-title=Geographical information data|lang=es|publisher=[[Instituto Geográfico Nacional (Spain)|IGN]]}}</ref> | population_as_of = 2025 | population_footnotes = <ref name="population">{{cite web|url=https://www.ine.es/dynt3/inebase/en/index.htm?padre=10607&capsel=11555|title=Annual population census 2021-2025|publisher=[[National Statistics Institute (Spain)|INE]]}}</ref> | area_rank = [[Սպանիոյ նահանգներու դասակարգումներ|Սպանիոյ մէջ 48-րդ]] | population_total = 1167233 | population_note = | utc_offset = +1 | population_rank = [[Սպանիոյ նահանգներու դասակարգումներ|Սպանիոյ մէջ 11-րդ]] | population_density_km2 = auto | population_demonyms = պիսքայեցի, {{lang|eu|bizkaitar(ra)}}, {{lang|es|vizcaíno/a}} | custom_label1_sec1 = [[Պաշտօնական լեզու|Պաշտօնական լեզուներ]] | custom_data1_sec1 = [[պասքերէն]]<br>[[սպաներէն]] | custom_label2_sec1 = | custom_data2_sec1 = | custom_label_sec2 = Խորհրդարան | custom_data_sec2 = [[Ընդհանուր ժողովներ (Պասքերու Երկիր)|Ընդհանուր ժողովներ]] | custom_label1_sec2 = [[Երեսփոխաններու համագումար (Սպանիա)|Աթոռներ համագումարին մէջ]] | custom_data1_sec2 = 8 | custom_label2_sec2 = [[Սպանիոյ ծերակոյտ|Աթոռներ ծերակոյտին մէջ]] | custom_data2_sec2 = 4 | custom_label3_sec2 = [[Ընդհանուր ժողովներ (Պասքերու Երկիր)|Պիսքայի Ընդհանուր ժողովներ]] | custom_data3_sec2 = 51 | utc_offset_DST = +2 | postal_code_type = | postal_code = 48 | leader_title = Ընդհանուր երեսփոխան | leader_name = [[Էլիշապեթէ Էչանոպէ]] | leader_party = [[Պասք ազգայնական կուսակցութիւն|PNV]] | website = [https://www.bizkaia.eus/ Պիսքայի Ֆուէրային վարչութիւն] | footnotes = Պաշտօնական ամբողջական անուններ՝ ''Bizkaiko Lurralde Historikoa'' ([[պասքերէն]]) եւ ''Territorio Histórico de Bizkaia'' (սպաներէն) }} '''Պիսքայ նահանգը''' [[Պասքերու Երկիր (ինքնավար համայնք)|Պասքերու ինքնավար համայնքի]] նահանգ մըն է եւ հին [[Պիսքայի տիրութիւն|Պիսքայի տիրութեան]] ժառանգորդը։ Ան կը գտնուի իր անունը կրող [[Պիսքայեան ծոց|ծոցին]] հարաւային ափին։ Անոր մայրաքաղաքն ու ամենամեծ քաղաքը [[Պիլպաօ]]ն է։ Նահանգը Սպանիոյ ամենանշանաւոր եւ ամենաբարգաւաճ նահանգներէն է։ Միջնադարէն ի վեր ան պատմականօրէն Ատլանտեան ովկիանոսի առեւտրական կարեւոր կեդրոն մըն էր, իսկ աւելի ուշ դարձաւ [[Իպերական թերակղզի|Իպերական թերակղզիի]] ամենամեծ արդիւնաբերական եւ ելեւմտական կեդրոններէն մէկը։ 1970-ական թուականներու ընթացքին տեղի ունեցած ընդարձակ ապաարդիւնաբերականացումէն ի վեր տնտեսութիւնը աւելի կը յենի [[ծառայութիւններու ոլորտ]]ին վրայ։ 1,167,233 բնակչութեամբ ան Սպանիոյ 11-րդ ամենաբազմամարդ նահանգն է։ Անոր տարածքը 2,215.55 քառակուսի քիլոմեթր է, որ բոլոր նահանգներուն մէջ 4-րդ ամենափոքրն է, ուստի բնակչութեան խտութիւնը մօտ 527 բնակիչ է քառակուսի քիլոմեթրին։ Այս ցուցանիշով զայն կը գերազանցեն միայն [[Մատրիտի համայնք|Մատրիտ]]ն ու [[Պարսելոնա (նահանգ)|Պարսելոնա]]ն։<ref name="population" /><ref name="area" /> ==Ստուգաբանութիւն== Լեզուաբանները ([[Քոլտօ Միչելենա]] եւ ուրիշներ) կ՚ընդունին, որ ''Bizkaia''ն ազգակից է «ցած լեռնակատար» կամ «բարձունք» նշանակող ''bizkar'' բառին (բաղդատել [[Աքիթէն]]ի [[Պիսքառոս]]ին հետ)։ Տեղանունին երկու տարբերակներն ալ լաւ վկայուած են թէ՛ ամբողջ [[Պասքերու Երկիր (մեծ շրջան)|Պասքերու Երկրին]] մէջ, թէ՛ անկէ դուրս։ 1141-ին [[Սան Սեպասթիան]]ի Իկելտօ լերան համար վկայուած է ''Iheldo bizchaya'' ձեւը։<ref>{{Cite book |last=Michelena |first=Luis |title=Apellidos Vascos |publisher=Editorial Txertoa |year=1997 |location=San Sebastián |pages=75–76 |isbn=84-7148-008-5 }}</ref><ref>{{Citation |title=Toponimia: Bizkaia |newspaper=Noticias de Gipuzkoa |pages="Ortzadar", 08 |date=2010-05-08 |url=http://www.noticiasdegipuzkoa.com/ |access-date=2010-05-08 |archive-date=2010-05-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100507203216/http://www.noticiasdegipuzkoa.com/ |url-status=live }}</ref> == Անուններ == === ''Bizkaia'' === ''Bizkaia''ն պաշտօնական անունն է եւ կը գործածուի պաշտօնական փաստաթուղթերու ու համազգային լրատուամիջոցներու մէջ։ Նոյն անունը կը գործածուի նաեւ [[Սպանիոյ սահմանադրութիւն|Սպանիոյ սահմանադրութեան]] եւ [[Պասքերու Երկրի ինքնավարութեան կանոնադրութիւն (1979)|Պասքերու Երկրի ինքնավարութեան կանոնադրութեան]] պասքերէն տարբերակներուն մէջ։ ''Bizkaia''ն սպաներէնով կամ պասքերէնով միակ պաշտօնական անունն է, որ պատմական տարածքին համար հաստատած են նահանգին [[Ընդհանուր ժողովներ (Պասքերու Երկիր)|Ընդհանուր ժողովները]] եւ սպանական օրէնքները։ === ''Vizcaya'' === ''Vizcaya''ն անունին [[սպաներէնացում|սպաներէնացուած]] ձեւն է, որ կը գործածուի ոչ պաշտօնական փաստաթուղթերու մէջ, ինչպէս կը յանձնարարէ [[Սպանական թագաւորական ակադեմիա]]ն։ Ան նաեւ համապաշտօնական անունն է, որ կը գործածուի սահմանադրութեան եւ Պասքերու Երկրի ինքնավարութեան կանոնադրութեան սպաներէն տարբերակներուն մէջ։ == Պատմութիւն == Պիսքայ բնակուած է միջին [[հին քարի դար|փալէոլիթ]]էն ի վեր, ինչպէս կը վկայեն անոր բազմաթիւ քարայրներուն մէջ գտնուած [[հնագիտութիւն|հնագիտական]] մնացորդներն ու [[քարայրային որմնանկարչութիւն|քարայրային որմնանկարները]]։ [[Հռոմէական կայսրութիւն|Հռոմէական]] ներկայութիւնը շրջանին վրայ քիչ ազդեցութիւն ունեցաւ,<ref>{{cite web|url=https://www.eke.eus/en/kultura/basque-country/history/garai_erromanoa |title=The Romans influence }}</ref> եւ [[պասքերէն]]ն ու աւանդութիւնները գոյատեւած են մինչեւ այսօր։ Ըստ Անթոն Էրքորեքայի՝<ref>Anton Erkoreka, ''Los Vikingos en Euskal Herria'', Bilbao, 1995</ref> [[վիքինկներ]]ը հոն առեւտրական յենակէտ մը ունէին, ուրկէ վտարուեցան մինչեւ 825։ ''Mundaka''ն հաւանաբար վիքինկեան անուն է, իսկ [[Մունտաքա]]յի [[ռիա]]ն (ողողուած գետաբերանը) դէպի [[Էպրօ]] գետը, եւ անոր վերջաւորութեան՝ [[Միջերկրական ծով]]ն ու առեւտուրը տանող ամենադիւրին ճամբան է։ Պիսքայ այդ անունով առաջին անգամ կը յիշատակուի ([[լատիներէն]]՝ ''Bizkai'' եւ ''Bizcai'' ձեւերով) 9-րդ դարու վերջաւորութեան ''[[Ալֆոնսօ Գ.-ի տարեգրութիւն]]''ին մէջ, որ կը պատմէ [[Ալֆոնսօ Ա. Աստուրիացի|Ալֆոնսօ Ա.-ի]] հրամանով վերաբնակեցուած շրջաններուն մասին, եւ թէ ինչպէս «իրենց իսկ տիրապետութեան տակ գտնուող» կարգ մը տարածքներ, որոնց կարգին՝ Պիսքայ, չազդուեցան այդ վերաբնակեցումներէն։ Պիսքայ դարձեալ կը յիշատակուի 10-րդ դարու ''[[Códice de Roda]]''յին մէջ, որ կը պատմէ [[Սանչօ Ա. Փամփլոնացի|Փամփլոնայի Սանչօ Ա.-ի]] դուստր Վելասքիթայի եւ [[Ալավա]]յի կոմս [[Մունիօ Վելաս]]ի՝ Պիսքայի մէջ կայացած ամուսնութեան մասին։ 1070-ին ան արձանագրուած է Մունտաքայի ռիային վրայ գտնուող ''Bickaga''յի վանքին ի նպաստ նուիրատուութեան արձանագրութեան մը մէջ։<ref>{{cite journal |last1=Erkoreka Barrena |first1=Anton |title=El proceso de poblamiento de la costa vizcaína en la Alta Edad Media y el nacimiento de sus puertos |journal=Zainak |date=2007 |page=319 |url=https://core.ac.uk/outputs/11502884/}}</ref> Ուստի կը նկատուի, որ այդ շրջանին Պիսքայ [[Նաւառայի թագաւորութիւն|Նաւառայի թագաւորութեան]] իշխանութեան տակ էր։<ref name="history1">{{cite web |url=http://www.bizkaia.net/Kultura/gaztea/pdf/senorio_fuero_iglesia_reyes.pdf |title=Bizkaia y el Señorío |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |website=Website of the Bizkaia Government |publisher=Diputación Foral de Bizkaia |access-date=2013-06-23 }}</ref> Ապա ան դարձաւ ինքնավար եւ ի վերջոյ, որպէս [[Պիսքայի տիրութիւն]], մաս կազմեց [[Գասթիլիայի թագ]]ին։ [[Նոր ժամանակներ|Նոր ժամանակներուն]] նահանգը դարձաւ առեւտրական եւ արդիւնաբերական կարեւոր շրջան մը։ Անոր գլխաւոր նաւահանգիստը՝ [[Պիլպաոյի նաւահանգիստ|Պիլպաոյինը]], շուտով դարձաւ Գասթիլիայի գլխաւոր դարպասը դէպի Եւրոպա։ Աւելի ուշ, 19-րդ եւ 20-րդ դարերուն, բարձրորակ երկաթաքարի առատութիւնը եւ [[ճորտութիւն|աւատական դասակարգերու]] բացակայութիւնը նպաստեցին արագ արդիւնաբերականացման։ ===Հին քարի դար=== ====Միջին փալէոլիթ==== Պիսքայի մէջ մարդկային բնակութեան առաջին վկայութիւնները ([[նէանտերթալեան մարդ|նէանտերթալեան մարդիկ]]) կը պատկանին նախապատմութեան այս շրջանին։ [[Մուսթերեան մշակոյթ|Մուսթերեան]] առարկաներ գտնուած են Պիսքայի երեք վայրերու մէջ՝ Պենթա Լափեռա (Քառանցա), Քուրցիա (Կեչօ) եւ Մուրուա (Տուրանկոալտէա)։ ====Ուշ փալէոլիթ==== [[File:Santimamine-Santimamiñe.JPG|thumb|Սանթիմամինիէ քարայրին մուտքը, Պուսթուրիալտէա։]] [[Շաթելփերոնեան մշակոյթ]]ը (որ սովորաբար դարձեալ կ՚առնչուի նէանտերթալեան մարդոց հետ) կը հանդիպի [[Սանթիմամինիէ]] քարայրին մէջ (Քորթեզուպի)։ [[Անատոմիապէս արդի մարդ|Անատոմիապէս արդի մարդոց]] (''[[Homo sapiens|H. sapiens]]'') ամենակարեւոր բնակավայրերը կարելի է նկատել հետեւեալները. * [[Օրինեաքեան մշակոյթ]]՝ Պենթա Լափեռա, Քուրցիա եւ Լումենչա (Լեքեյթիօ) * [[Կրավեթեան մշակոյթ]]՝ Սանթիմամինիէ, Պոլինքոպա (Տուրանկոալտէա) եւ Աչուռա (Մարքինա) * [[Սոլիւթրեան մշակոյթ]]՝ Սանթիմամինիէ եւ Պոլինքոպա * [[Մակտալենեան մշակոյթ]]՝ Սանթիմամինիէ եւ Լումենչա Կայ նաեւ [[ուշ փալէոլիթի արուեստ|փալէոլիթեան արուեստ]]։ Պենթա Լափեռա քարայրը ունի ամենահին որմնանկարները, հաւանաբար օրինեաքեան կամ սոլիւթրեան շրջանէն։ Պատկերուած կենդանիներն են պիզոնն ու արջը, վերացական նշաններու հետ միասին։ Արենազայի (Կալտամէս) եւ Սանթիմամինիէի որմնանկարները ստեղծուած են աւելի ուշ շրջաններուն (մակտալենեան)։ Արենազայի մէջ գերիշխող պատկերը էգ եղջերուներն են, իսկ Սանթիմամինիէի մէջ կան պիզոններ, ձիեր, այծեր եւ եղջերուներ։ ====Էփիփալէոլիթ==== Պիսքայի մէջ այս շրջանին (որ երբեմն ''[[միջին քարի դար]]'' ալ կը կոչուի) կը գերիշխէ [[Ազիլեան մշակոյթ]]ը։ Գործիքները կը փոքրանան ու աւելի կը կատարելագործուին, եւ թէեւ որսորդութիւնը կը շարունակուի, ձկնորսութիւնն ու ծովային բերքերու հաւաքումը աւելի կարեւոր կը դառնան. կան նաեւ վայրի պտուղներու սպառման վկայութիւններ։ [[Սանթիմամինիէ]]ն այս շրջանի ամենակարեւոր վայրերէն մէկն է։ Ուրիշներ են [[Արենազա]]ն, [[Աչեթա]]ն (Սանթիմամինիէէն ոչ հեռու), [[Լումենչա]]ն եւ մօտակայ [[Ուրթիակա]]ն, Սանթա Քաթալինան, ինչպէս նաեւ [[Պոլինքոպա]]ն ու անոր դրացի [[Սիլիպրանքա]]ն։ ===Նոր քարի դար=== Թէեւ Պասքերու Երկրին մէջ [[նոր քարի դար|նեոլիթեան]] շփումի առաջին վկայութիւնները կարելի է թուագրել Ք.Ա. 4-րդ հազարամեակին, միայն 3-րդ հազարամեակի սկիզբը շրջանը աստիճանաբար եւ առանց արմատական փոփոխութիւններու ընդունեց երկրագործութեան եւ ոչխարի ընտելացման նուաճումները։ Պիսքայ այս փոփոխութենէն առանձնապէս չազդուեցաւ, եւ այս շրջանին համար կարելի է յիշել միայն երեք վայր՝ Արենազա, Սանթիմամինիէ եւ Քոպէակա (Էա)։ Ընդունուած նորութիւնները սկզբնապէս կարծես սահմանափակուած էին ոչխարով, ընտանի այծով եւ շատ սակաւ [[խեցեգործութիւն|խեցեղէնով]]։ Նեոլիթեան արհեստագիտութիւններուն հետ միասին հասաւ նաեւ [[մեծաքարային կառոյցներ|մեծաքարային մշակոյթը]]։ Մինչեւ մօտ. Ք.Ա. 1500 ան թաղման ամենատարածուած ձեւն էր (պարզ [[տոլմէն]])։ ===Պղնձաքարի դար եւ Պրոնզի դար=== Թէեւ բնակչութեան աճին հետ բացօթեայ բնակավայրերը սկսան տարածուիլ, Պիսքայի մէջ [[պղնձաքարի դար]]ուն եւ [[Պրոնզի դար]]ուն մարդիկ տակաւին կը գործածէին քարայրներ եւ բնական ապաստարաններ։ Որսը դարձաւ սպիտակուցի նուազ կարեւոր աղբիւր, քանի որ մարդիկ կը յենէին ոչխարներու, այծերու եւ կարգ մը [[խոշոր եղջերաւոր անասուններ|խոշոր եղջերաւորներու]] վրայ։ Մետաղէ գործիքները աւելի տարածուեցան, բայց քարէ գործիքներ ալ կը գործածուէին։ Խեցեղէնի տեսակները մեծ շարունակականութիւն ցոյց տուին (առանց զարդանախշի), մինչեւ որ յայտնուեցաւ [[զանգակաձեւ գաւաթներու մշակոյթ|զանգակաձեւ գաւաթը]]։ Այս շրջանի վայրերը այժմ կը տարածուին Պիսքայի ամբողջ տարածքին վրայ, որոնց շատերը բացօթեայ բնակավայրեր են, սակայն հին քարի դարու ամենակարեւոր քարայրները եւս տակաւին կը գործածուին։ === Երկաթի դար === Այս շրջանին համար քիչ վայրեր ճշդուած են։ Քարայրները մեծ մասամբ լքուած են, սակայն տակաւին կարգ մը մնացորդներ կը պարունակեն։ Նախապատմութեան գլխաւոր քարայրները (Արենազա, Սանթիմամինիէ, Լումենչա) տակաւին բնակուած էին։ ===Հռոմէական շրջան=== [[File:Forua, poblado romano.JPG|thumb|Հռոմէական աւանի մնացորդներ Ֆորուայի մէջ։]] Հռոմէացի աշխարհագէտները այսօր Պիսքայ կոչուող տարածքին մէջ ճշդած են երկու ցեղ՝ ''[[Քարիսթիներ|Caristii]]''ները եւ ''[[Աուտրիկոններ|Autrigones]]''ները։ Քարիսթիները կը բնակէին Պիսքայի կորիզին մէջ, Պիլպաոյի գետաբերանէն արեւելք, եւ կը տարածուէին նաեւ հիւսիսային [[Ալավա|Արապա]]յի եւ [[Կիփուզքոա]]յի կարգ մը շրջաններու վրայ՝ մինչեւ Տեպա գետը։ Աուտրիկոնները կը բնակէին Պիսքայի եւ Արապայի ամենաարեւմտեան մասին մէջ եւ կը տարածուէին նաեւ [[Քանթապրիա]]յի, [[Պուրկոս (նահանգ)|Պուրկոսի]] եւ [[Լա Ռիոխա (ինքնավար համայնք)|Լա Ռիոխայի]] նահանգներուն վրայ։ Տեղանուններու, պատմական եւ հնագիտական վկայութիւններու հիմամբ կը կարծուի, որ այս ցեղերը [[պասքերէն]] կը խօսէին։<ref>{{Cite web |url=http://www.gara.net/idatzia/20060616/art169077.php |title=Euskalherria.com - GARA - Paperezkoa:20060616 - los textos hallados en Iruña-Veleia están escritos "inequívocamente" en euskara |access-date=6 October 2006 |archive-date=2007-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070106022222/http://www.gara.net/idatzia/20060616/art169077.php |url-status=dead }}</ref> Պասքերէնի [[պիսքայեան բարբառ]]ին սահմանները կարծես կը համընկնին քարիսթեան տարածքին սահմաններուն, բացի այն շրջաններէն, որոնք կորսնցուցած են հին լեզուն։ Պասքական տարածքին ոչ մէկ մասին մէջ ([[Աքիթէն]]էն զատ) հռոմէական գրաւման դէմ դիմադրութիւն չէ արձանագրուած մինչեւ ուշ աւատացման շրջանը։ Հռոմէական աղբիւրները շրջանին մէջ կը յիշատակեն քանի մը քաղաքներ, որոնց կարգին՝ ''Flaviobriga'' եւ ''Portus Amanus'', թէեւ անոնց տեղը ճշդուած չէ։ [[Կերնիքա]]յի մօտ գտնուող [[Ֆորուա]]յի վայրը տուած է հռոմէական ներկայութեան հնագիտական վկայութիւններ։<ref>{{cite web |url=http://www.gara.net/idatzia/20060616/art169085.php |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070312054054/http://www.gara.net/idatzia/20060616/art169085.php |archivedate=2007-03-12 |date=2006-06-16 |title=Los arqueólogos sacan a la luz en Forua una secuencia histórica de dos mil años |quote=Las excavaciones realizadas en la iglesia de San Martín de Tours, muy próxima al Poblado Romano de Forua, han superado todas las expectativas que tenían los arqueólogos de la Diputación Foral. En el interior de este templo ubicado en el corazón de Urdaibai se ha hallado la necrópolis más importante de Bizkaia, con un centenar de tumbas, y uno de los conjuntos arqueológicos con la secuencia histórica más completa: desde la época Romana (siglo I d.C.) hasta la actualidad. }}</ref> Ուշ հռոմէական շրջանին, Պասքերու Երկրի մնացեալ մասին հետ միասին, Պիսքայ կարծես ապստամբած է հռոմէական տիրապետութեան եւ [[աւատատիրութիւն|աւատատիրութեամբ]] կազմակերպուող աճող հասարակութեան դէմ։ === Միջնադար === Վաղ [[միջնադար]]ուն Պիսքայի պատմութիւնը կարելի չէ զատել ամբողջ Պասքերու Երկրի պատմութենէն։ Շրջանը ''de facto'' անկախ էր, թէեւ [[վեստգոթեր]]ն ու [[Ֆրանքական թագաւորութիւն|ֆրանքերը]] ժամանակ առ ժամանակ փորձեցին հաստատել իրենց տիրապետութիւնը։ Վեստգոթերու եւ պասքերու բախումները սովորաբար վերջիններուն պարտութեամբ կ՚աւարտէին։ Վեստգոթերը աւելի ուշ [[Վիթորիա-Կասթէյզ|Վիթորիա]] քաղաքը դարձած վայրին մէջ հաստատեցին ծայրամասային յենակէտ մը, որպէսզի դիմագրաւեն ներխուժումներն ու պասքերուն գաղթը հիւսիսի ծովափնեայ շրջաններէն։ 905-ին լէոնեան տարեգրութիւնները առաջին անգամ [[Փամփլոնայի թագաւորութիւն]]ը կը սահմանեն որպէս բոլոր արեւմտեան [[Պասքերու Երկիր (ինքնավար համայնք)|պասքական նահանգները]], ինչպէս նաեւ [[Լա Ռիոխա (ինքնավար համայնք)|Ռիոխայի]] շրջանը ընդգրկող պետութիւն։ Աւելի ուշ Պիսքայ կազմելիք տարածքները մաս կը կազմէին այդ պետութեան։ [[File:Portugalete Casa Torre Lope Garcia de Salazar.jpg|thumb|Լոփէ Կարսիա տէ Սալասարի (1399-1476) յուշարձանը իր աշտարակատուներէն մէկուն դիմաց, Փորթուկալեթէ։]] 11-րդ եւ 12-րդ դարերուն նոր անկախացած [[Գասթիլիայի թագաւորութիւն|Գասթիլիայի թագաւորութեան]] եւ Փամփլոնա-Նաւառայի միջեւ բախումներուն ընթացքին գասթիլեանները ստացան Լա Ռիոխայի բազմաթիւ հողատէրերու աջակցութիւնը, որոնք կը ձգտէին գասթիլեան աւատական իրաւունքով ամրապնդել իրենց կալուածները։ Այս գասթիլիամէտ տէրերը կ՚առաջնորդուէին [[Առոյի տոհմ]]ին կողմէ, որուն ի վերջոյ շնորհուեցաւ նորաստեղծ Պիսքայի իշխանութիւնը։ Պիսքայ սկզբնապէս կազմուած էր [[Ուրիպէ]]ի, [[Պուսթուրիա]]յի, [[Մարքինա]]յի, [[Զորնոցա]]յի եւ [[Առաթիայի հովիտ|Առաթիայի]] հովիտներէն, ինչպէս նաեւ քանի մը աւաններէ եւ [[Օրտունիա|Ուրտունիա]] քաղաքէն։ Յստակ չէ, թէ ե՛րբ տեղի ունեցաւ ասիկա, սակայն աւանդութիւնը կ՚ըսէ, որ Ինիկօ Լոփես 1043-ին եղաւ առաջին [[Պիսքայի տէր]]ը։ Տիրութեան տիտղոսը ժառանգեցին Ինիկօ Լոփեսի յետնորդները, մինչեւ որ 1370-ին ժառանգութեամբ անցաւ [[Խուան Ա. Գասթիլիացի|Գասթիլիայի Խուան Ա.-ին]]։ Ան դարձաւ Գասթիլիայի թագաւորին տիտղոսներէն մէկը։ Այդ օրէն ի վեր ան կապուած մնաց թագին՝ նախ Գասթիլիայի, ապա [[Քարլոս Ե. (Սրբազան Հռոմէական կայսր)|Քարլոս Ա.-էն]] սկսեալ՝ ''Սպանիոյ'' թագին, որպէս Գասթիլիայի թագին տիրակալ։ Տիտղոսը պայմանաւորուած էր տիրոջ երդումով՝ պաշտպանելու եւ պահպանելու [[ֆուէրօ]]ն (նաւառական եւ պասքական սովորութային իրաւունքէն սերող պիսքայեան օրէնքները), որ կը հաստատէր, թէ տիրութեան գերիշխանութեան տէրերը պիսքայեցիներն են, եւ թէ անոնք, գոնէ տեսականօրէն, կրնային մերժել տէրը։ Տէրերը, իսկ աւելի ուշ թագաւորները կու գային կանոնադրութիւններուն հաւատարմութեան երդում տալու [[Կերնիքայի ծառ|Կերնիքայի կաղնիին]] առջեւ, ուր կը նստի տիրութեան ժողովը։ ===Նոր ժամանակներ=== [[File:Bilbao1575.jpg|thumb|200px|Պիլպաօ (1575)։]] [[File:Bilbao Begoña-Galeria.jpg|thumb|200px|Տունը, ուր վիրաւորուեցաւ [[քարլիզմ|քարլիսթ]] զօրավար [[Թոմաս տէ Սումալաքառեկի]], եւ [[Պեկոնիայի տաճար]]ը 1835-ին, Պիլպաոյի պաշարումէն ետք։]] [[File:GernikakoArbola-improved.jpg|thumb|Պատմական [[Կերնիքայի ծառ|Կերնիքայի կաղնին]], պասքական հաստատութիւններու խորհրդանիշը։]] Նոր ժամանակներուն առեւտուրը մեծ կարեւորութիւն ստացաւ, մանաւանդ [[Պիլպաոյի նաւահանգիստ]]ին համար, որուն թագաւորները 1511-ին արտօնութիւններ շնորհեցին [[Սպանական կայսրութիւն|Սպանական կայսրութեան]] նաւահանգիստներուն հետ առեւտուր ընելու։ Պիլպաօ արդէն Գասթիլիայի գլխաւոր նաւահանգիստն էր, ուրկէ [[բուրդ]] կը փոխադրուէր [[Ֆլանտրիա]], եւ այլ ապրանքներ կը ներածուէին։ 1628-ին [[Տուրանկօ (Պիսքայ)|Տուրանկոյի]] առանձին տարածքը միացուեցաւ Պիսքայի։ Նոյն դարուն տարբեր թուականներու միացուեցան նաեւ Պիսքայէն արեւմուտք գտնուող, այսպէս կոչուած ''կանոնադրեալ'' համայնքները, որոնք դարձան Պիսքայի ուրիշ ստորաբաժանում մը՝ [[Էնքարթեռի|Էնքարթասիոնէս]] (''Enkarterriak'')։ Ծովափնեայ աւանները ունէին իրենց սեփական զգալի նաւատորմը, որ գլխաւորաբար ձկնորսութեամբ եւ առեւտուրով կը զբաղէր։ [[Կիփուզքոա]]յի եւ [[Լապուռ]]ի այլ պասքական աւաններուն հետ միասին անոնք մեծապէս պատասխանատու էին [[Պիսքայեան ծոց]]ին մէջ [[հիւսիսատլանտեան կէտ]]երու առեւտրական բնաջնջման,<ref>{{Cite web|url = https://www.narwc.org/history.html |title = history |publisher = NORTH ATLANTIC RIGHT WHALE CONSORTIUM |accessdate = 2026-02-14}}</ref> ինչպէս նաեւ [[Նիւֆաունտլենտ եւ Լապրատոր|Նիւֆաունտլենտի]] մէջ եւրոպացիներու առաջին, անկայուն բնակավայրին։ Անոնք այլ պետութիւններու, մանաւանդ Անգլիոյ հետ առանձին դաշնագիրներ կնքեցին։<ref>{{Cite web|url = https://www.heritage.nl.ca/articles/exploration/basque-whaling-red-bay.php |title = Basque Whaling in Red Bay, Labrador |publisher = Newfoundland and Labrador Heritage |author = Jaime O'Leary |date = 1997 |accessdate = 2026-02-14}}</ref> [[Նափոլէոնեան պատերազմներ]]էն ետք Պիսքայի եւ միւս պասքական նահանգներուն ինքնակառավարումը վտանգուեցաւ արդէն ազատական դարձած սպանական ''[[Cortes Generales|Cortes]]''-ին կողմէ։ Գահին համար տարբեր թեկնածուներ պաշտպանող հակադիր խմբաւորումներուն հետ միասին ֆուէրային իրաւունքները պահպանելու այս ձգտումը նպաստեց իրարու յաջորդած [[Քարլիսթական պատերազմներ]]ուն։ Պիսքայի կառավարութիւնը եւ միւս պասքական նահանգները սատարեցին [[Սպանիոյ ինֆանթ Քարլոս, Մոլինայի կոմս|Քարլոս Ե.-ին]], որ կը ներկայացնէր աւանդութիւնը պահպանող միահեծան միապետ մը։ Սակայն աւաններէն շատեր, մանաւանդ Պիլպաօ, կը պաշտպանէին [[Մատրիտ]]ի ազատական կառավարութիւնը։ Ի վերջոյ հակաքարլիսթներուն յաղթանակով պատերազմները յանգեցան Պիսքայի եւ միւս նահանգներուն վայելած լայն ինքնավարութեան [[Սպանիոյ մէջ պասքական ինքնավարութեան վերջը|իրարու յաջորդող կրճատումներուն]]։ 1850-ական թուականներուն Պիսքայի մէջ յայտնաբերուեցան բարձրորակ երկաթի ընդարձակ պաշարներ։ Ասիկա մեծ օտարերկրեայ ներդրումներ բերաւ, գլխաւորաբար Անգլիայէն եւ Ֆրանսայէն։ Այս պաշարներու շահագործումը աւելի մեծ արդիւնաբերականացման յանգեցաւ, որ Պիսքայը դարձուց Սպանիոյ ամենահարուստ նահանգներէն մէկը։ [[Արդիւնաբերական յեղափոխութիւն|Արդիւնաբերականացման]] հետ միասին հարստութեան նոր աղբիւրներէն զարգացան կարեւոր պուրժուա ընտանիքներ, ինչպէս Իպառաները, Չավառիները եւ [[Լուիս Լեսամա Լեկիսամոն Սակարմինակա|Լեսամա-Լեկիսամոնները]]։ Ստեղծուեցան արդիւնաբերական ([[Iberdrola]], [[Altos Hornos de Vizcaya]]) եւ ելեւմտական ([[Banco Bilbao Vizcaya Argentaria]], BBVA) մեծ խումբերը։ ====20-րդ դար==== [[Սպանիոյ Երկրորդ Հանրապետութիւն|Սպանիոյ Երկրորդ Հանրապետութեան]] օրօք նահանգը կառավարեց [[Պասք ազգայնական կուսակցութիւն]]ը (PNV)։ Երբ 1936-ին բռնկեցաւ [[Սպանիոյ քաղաքացիական պատերազմ]]ը, Պիսքայ սատարեց հանրապետական կողմին՝ [[Ֆրանսիսքօ Ֆրանքօ]]յի բանակին ու գաղափարախօսութեան դէմ։ Շուտով Հանրապետութիւնը ճանչցաւ Պասքերու Երկրի ինքնավարութեան կանոնադրութիւնը։ Քանի որ անոր մեծ մասերը ֆաշիսթական վերահսկողութեան տակ էին, առաջին, կարճատեւ Պասքերու ինքնավար համայնքը իշխանութիւն ունէր միայն Պիսքայի եւ մօտակայ քանի մը գիւղերու վրայ։ Երբ ֆաշիսթական բանակը Նաւառայէն դէպի արեւմուտք կը յառաջանար, Պիլպաոյի շուրջ ծրագրուեցան ու կառուցուեցան պաշտպանական կառոյցներ, որոնք կոչուեցան Երկաթէ գօտի։ Սակայն պատասխանատու ճարտարագէտը՝ [[Խոսէ Կոյքոէչեա]], անցաւ ազգայնական (ֆրանքոյական) ճամբարը, ինչ որ անաւարտ պաշտպանական կառոյցները քիչ արժէքաւոր դարձուց։ 1937-ին Ֆրանքոյի հրամանատարութեան տակ գործող գերմանական օդանաւերը [[Կերնիքայի ռմբակոծում|աւերեցին պատմական Կերնիքա քաղաքը]], քանի մը շաբաթ առաջ աւելի նուազ սաստկութեամբ ռմբակոծելէ ետք Տուրանկօն։ Քանի մը ամիս ետք Պիլպաօ ինկաւ ֆաշիսթներուն ձեռքը։ Պասքական բանակը ([[Eusko Gudarostea]]) նահանջեց Պիսքայի սահմաններէն դուրս՝ Սանթոնիա։ Հոն անոնք անձնատուր եղան իտալական ուժերուն ([[Սանթոնիայի համաձայնագիր]]), սակայն իտալացիները զանոնք յանձնեցին Ֆրանքոյին։ Այլ հանրապետական ուժեր անձնատուր ըլլալը նկատեցին պասքերուն դաւաճանութիւնը։ Ֆրանքոյի բռնապետութեան օրօք Պիսքայ եւ Կիփուզքոա (միայն այս երկուքը) իրենց ընդդիմութեան պատճառով յայտարարուեցան «դաւաճան նահանգներ» եւ զրկուեցան ինքնակառավարման որեւէ ձեւէ։ Միայն 1975-ին Ֆրանքոյի մահէն ետք [[Սպանիոյ անցումը ժողովրդավարութեան|Սպանիոյ մէջ վերականգնուեցաւ ժողովրդավարութիւնը]]։ 1978-ի սահմանադրութիւնը ընդունեց պասքական յատուկ օրէնքները ([[ֆուէրօ]]ները), եւ 1979-ին հաստատուեցաւ Կերնիքայի կանոնադրութիւնը, որով Պիսքայ, [[Ալավա|Արապա]] եւ [[Կիփուզքոա]] կազմեցին սեփական խորհրդարան ունեցող [[Պասքերու Երկիր (ինքնավար համայնք)|Պասքերու Երկիր]] ինքնավար համայնքը։ Այս վերջին ժողովրդավարական շրջանին Պասք ազգայնական կուսակցութեան թեկնածուները հետեւողականօրէն շահած են Պիսքայի ընտրութիւնները։ Վերջերս ֆուէրային օրէնքը փոփոխուեցաւ, որպէսզի տարածուի աւաններուն եւ Ուրտունիա քաղաքին վրայ, որոնք նախապէս միշտ կը կիրարկէին սպանական ընդհանուր [[քաղաքացիական իրաւունք]]ը։ == Աշխարհագրութիւն == [[File:Gaztelugatxe Connected.jpg|thumb|200px|[[Կազթելուկաչէ]], [[Պերմեօ]]։]] [[File:Urkiola.jpg|thumb|200px|[[Ունչիլայց]]ը [[Ուրքիոլա]]յի լեռնաշղթային մէջ։]] [[File:Bizkaiako kosta 2.gif|thumb|200px|Պիսքայի ափը [[Էլանչոպէ]]էն դէպի արեւելք։]] Պիսքայ արեւմուտքէն կը սահմանակցի [[Քանթապրիա]] համայնքին եւ [[Պուրկոս (նահանգ)|Պուրկոսի նահանգին]] ([[Գասթիլիա եւ Լէօն]] համայնքին մէջ), արեւելքէն՝ [[Կիփուզքոա]] պասքական նահանգին, հարաւէն՝ [[Ալավա]]յին, իսկ հիւսիսէն՝ Քանթապրիական ծովուն ([[Պիսքայեան ծոց]])։ [[Օրտունիա]]ն (''Urduña'') Պիսքայէն անջատ տարածք մըն է, որ կը գտնուի Ալավայի եւ Պուրկոսի նահանգներուն միջեւ։ ===Կլիմայ=== Կլիման [[ովկիանոսային կլիմայ|ովկիանոսային]] է՝ տարին բոլոր բարձր տեղումներով եւ չափաւոր ջերմաստիճաններով, որոնք կը նպաստեն փարթամ բուսականութեան աճին։ Ջերմաստիճանները աւելի ծայրայեղ են ներքին Պիսքայի բարձրադիր հողերուն վրայ, ուր ձմրան ձիւնը աւելի յաճախակի է։ Գլխաւոր քաղաքին՝ Պիլպաոյի միջին առաւելագոյն ջերմաստիճանը կը տատանի Յունուարին 13 °C-էն մինչեւ Օգոստոսին 26 °C։<ref>{{cite web |url=http://www.aemet.es/en/serviciosclimaticos/datosclimatologicos/valoresclimatologicos?l=1082&k=pva |title=Standard climate values for Bilbao |publisher=Aemet.es |access-date=2015-11-29 |archive-date=2015-07-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150723075414/http://www.aemet.es/en/serviciosclimaticos/datosclimatologicos/valoresclimatologicos?l=1082&k=pva |url-status=live }}</ref> === Գլխաւոր յատկանիշներ === Նահանգին գլխաւոր աշխարհագրական յատկանիշներն են. * Հարաւային բարձր լեռնաշղթաները, որոնք մաս կը կազմեն [[Պասքական լեռներ]]ուն եւ կը կազմեն անընդհատ արգելք մը, որուն լեռնանցքները ծովու մակերեսէն 600 մեթրէն ցած չեն։ Անոնք Ատլանտեան եւ Միջերկրականի աւազաններուն [[ջրբաժան]]ն են։ Արեւմուտքէն արեւելք այս լեռնաշղթաները կը բաժնուին Օրտունթէի (Զալամա, 1390 մ), Սալպատայի (1100 մ), [[Կորպէա]]յի (1481 մ) եւ [[Ուրքիոլա]]յի ([[Անպոթօ]], 1331 մ)։ * Միջին հատուածը, որ կը գրաւեն գլխաւոր գետերուն հովիտները՝ [[Ներվիոն]], [[Իպայզապալ]] եւ [[Քատակուա]]։ Քատակուան Օրտունթէէն կը հոսի արեւմուտքէն արեւելք, Ներվիոնը՝ Օրտունիայէն հարաւէն հիւսիս, իսկ Իպայզապալը՝ Ուրքիոլայէն արեւելքէն արեւմուտք։ [[Առաթիա (գետ)|Առաթիա գետը]] Կորպէայէն կը հոսի դէպի հիւսիս եւ կը միանայ Իպայզապալին։ Իւրաքանչիւր հովիտ բաժնուած է լեռներով, ինչպէս [[Կանեքոկորթա]]ն (998 մ)։ Այլ լեռներ, ինչպէս [[Օյզ]]ը, գլխաւոր հովիտները կը բաժնեն հիւսիսային հովիտներէն։ Հիւսիսային գետերն են Արթիպայը, Լէան, Օքան եւ Պութրոնը։ * Ափը. անոր գլխաւոր յատկանիշներն են [[Պիլպաոյի գետաբերան]]ը, ուր գլխաւոր գետերը կը հանդիպին ծովուն, եւ [[Կերնիքա]]յի գետաբերանը ([[Ուրտայպայ]])։ Ափը սովորաբար բարձր է՝ ժայռապատերով, փոքր ծովախորշերով ու ծոցակներով։ == Ժողովրդագրութիւն == 2025-ի տուեալներով բնակչութիւնը 1,167,233 է, որուն 48.4 տոկոսը արական սեռի է, իսկ 51.6 տոկոսը՝ իգական։ Անչափահասները կը կազմեն բնակչութեան 14.6 տոկոսը, իսկ տարեցները՝ 24.7 տոկոսը։<ref name="population" /> 2021-ի հարցախոյզի մը համաձայն՝ բնակչութեան 30.6 տոկոսը [[պասքերէն]] կը խօսէր։<ref>{{cite web |url=https://basquetribune.com/the-basque-language-gains-speakers-but-no-surge-in-usage/ |title=The Basque Language Gains Speakers, but No Surge in Usage – Basque Tribune |access-date=2023-12-30 |archive-date=2023-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231230023936/https://basquetribune.com/the-basque-language-gains-speakers-but-no-surge-in-usage/ |url-status=live }}</ref> === Գաղթականութիւն === 2025-ի տուեալներով գաղթականները կը կազմեն բնակչութեան 13.9 տոկոսը։ Ծննդավայրի ամենամեծ հինգ օտար երկիրներն են [[Գոլոմպիա]]ն, [[Մարոք]]ը, [[Վենեզուելա]]ն, [[Պոլիվիա]]ն եւ [[Նիքարակուա]]ն։<ref name="population" /> {{Wikidata/Population}} == Կառավարում == Պիսքայի, որպէս [[Պասքերու Երկիր (ինքնավար համայնք)|Պասքերու Երկրի]] պատմական տարածքի, կառավարութիւնն ու ֆուէրային հաստատութիւններն են ''[[Ընդհանուր ժողովներ (Պասքերու Երկիր)|Juntas Generales de Vizcaya]]''ն (Պիսքայի Ընդհանուր ժողովներ) եւ Պիսքայի Ֆուէրային վարչութիւնը։ === Ընդհանուր ժողովներ === [[File:Bizkaiko Foru Aldundia.jpg|thumb|250px|Ֆուէրային վարչութեան շէնքը [[Պիլպաօ]]յի մէջ։]] Պիսքայի [[Ընդհանուր ժողովներ (Պասքերու Երկիր)|Ընդհանուր ժողովները]] միապալատ ժողով մըն են, որ նահանգին մէջ կանոնադրական իրաւասութիւն ունի։ Անոր անդամները, որոնք կը կոչուին ''apoderados'' (լիազօրներ), կ՚ընտրուին [[համընդհանուր ընտրական իրաւունք]]ով։ Ընտրութիւնները տեղի կ՚ունենան չորս տարին անգամ մը։ 2015-ի ընտրութիւններէն ետք Ընդհանուր ժողովներուն կազմը հետեւեալն է.<ref>{{cite web |url=http://m24hauteskundeak.naiz.eus/index.php?herrialdea=bizkaia |title=M24: Hauteskundeak |publisher=naiz.info |date=2015-05-24 |language=eu |access-date=2015-06-10 |archive-date=2020-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201126213049/https://m24hauteskundeak.naiz.eus/index.php?herrialdea=bizkaia |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable" |+ 2015-ի Ընդհանուր ժողովներու ընտրութիւններ |----- ! Կուսակցութիւն ! Լիազօրներ |----- | bgcolor="#32CD32" | '''[[Պասք ազգայնական կուսակցութիւն]]''' | 23 |----- | bgcolor="#7CFC00" | '''[[Պիլտու]]''' | 11 |----- | bgcolor="#FF6347" | '''[[Պասքերու Երկրի ընկերվարական կուսակցութիւն-Պասքերու Երկրի ձախ]]''' | 7 |----- | bgcolor="#9955BB" | '''[[Փոտեմոս (Սպանիա)|Փոտեմոս]]''' | 6 |----- | bgcolor="#1E90FF" | '''[[Ժողովրդական կուսակցութիւն (Սպանիա)|Ժողովրդական կուսակցութիւն]]''' | 4 |----- |} === Ֆուէրային վարչութիւն === Ֆուէրային վարչութիւնը Պիսքայի մէջ գործադիր դեր եւ կարգաւորիչ իրաւասութիւն ունի։ Ան կը բաղկանայ Ընդհանուր երեսփոխանէն եւ միւս երեսփոխաններէն։ Ընդհանուր երեսփոխանը կ՚ընտրուի Ընդհանուր ժողովներուն կողմէ. ներկայիս այդ պաշտօնը կը վարէ Ունայ Ռեմենթերիան ([[Պասք ազգայնական կուսակցութիւն|PNV]])։<ref>{{Cite web |url=http://web.bizkaia.eus/eu/ahaldun-nagusia |title=Ahaldun Nagusia - Bizkaia.eus |website=web.bizkaia.eus |language=eu-ES |access-date=21 August 2018 |archive-date=21 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180821223401/http://web.bizkaia.eus/eu/ahaldun-nagusia |url-status=live }}</ref> === Վարչական բաժանումներ === [[File:Comarcas de Bizkaia.png|thumb|right|250px|Պիսքայի շրջաններուն կամ ''comarca''-ներուն քարտէսը։]] [[File:Vizcaya - Mapa municipal.svg|250px|thumb|Պիսքայի ներկայ համայնքներուն քարտէսը։]] ==== Պատմական ==== Պատմականօրէն Պիսքայ բաժնուած էր ''merindad''-ներու (պասքերէն՝ ''eskualdeak''), որոնք երկու խումբ կը կազմէին՝ հիմնադիր եւ աւելի ուշ միացուած։ Հիմնադիրներն էին (''թիւը ցոյց կու տայ անոնց դիրքը քարտէսին վրայ''). * [[Ուրիպէ]]¹ * [[Պուսթուրիա]]² * [[Մարքինա]]³ * [[Պետիա (Սպանիա)|Պետիա]]⁴ * [[Ամորեպիեթա-Էչանօ|Ամորեպիեթա]] (նաեւ՝ Զորնոցա)⁵ * Առաթիա⁶ Աւելի ուշ միացուածներ. * [[Տուրանկօ (Պիսքայ)|Տուրանկօ]] * [[Էնքարթեռի]] * [[Օրոզքօ]] * [[Օրտունիա]] * Կարգ մը այլ անկախ քաղաքներ եւ աւաններ։ ==== Արդի ==== {{Main|Պիսքայի համայնքներու ցանկ}} Ներկայիս Պիսքայ բաժնուած է 7 [[Սպանիոյ շրջաններ|''comarca''-ներու]] կամ շրջաններու, որոնցմէ իւրաքանչիւրը ունի իր կեդրոնը, ստորաբաժանումներն ու համայնքները. համայնքներուն ընդհանուր թիւը 113 է։ Շրջաններն են. * [[Մեծ Պիլպաօ]], որ սովորաբար կը բաժնուի ենթաշրջաններու. ** [[Պիլպաօ]] ** [[Ձախ ափ (Պիսքայ)|Ձախ ափ]] ** [[Ուրիպէ-Քոսթա]] ** [[Չորիեռի]] ** [[Հեկօ Ուրիպէ]] * [[Մունկիալտէա]] * [[Էնքարթեռի]] * [[Պուսթուրիալտէա]] * [[Տուրանկալտէա]] * [[Լէա-Արթիպայ]] * [[Առաթիա-Ներպիոյ]] Համայնքներն են. <div style="column-width:18em"> *[[Ապատինիօ]] *[[Ապանթօ ի Սիերվանա-Ապանթօ Զիերպենա]] *[[Ախանկիզ]] *[[Ալոնսոթեկի]] *[[Ամորեպիեթա-Էչանօ]] *[[Ամորոթօ]] *[[Արաքալտօ]] *[[Արանցազու]] *[[Արեացա]] *[[Առանքուտիակա]] *[[Առացու]] *[[Առիեթա]] *[[Առիկոռիակա]] *[[Արթէա]] *[[Արցենթալէս]] *[[Աչոնտօ]] *[[Աուլեսթի]] *[[Պաքիօ]] *[[Պալմասետա]] *[[Պարաքալտօ]] *[[Պառիքա]] *[[Պասաուրի]] *[[Պետիա (Սպանիա)|Պետիա]] *[[Պերանկօ]] *[[Պերմեօ]] *[[Պեռիաթուա]] *[[Պեռիզ]] *[[Պիլպաօ]] *[[Պուսթուրիա]] *[[Տերիօ]] *[[Տիմա (Սպանիա)|Տիմա]] *[[Տուրանկօ (Պիսքայ)|Տուրանկօ]] *[[Էա (Պիսքայ)|Էա]] *[[Էլանչոպէ]] *[[Էլոռիօ]] *[[Էրանտիօ]] *[[Էրենիօ]] *[[Էրմուա]] *[[Էռիկոյթի]] *[[Էչեպառի]] *[[Էչեպառիա]] *[[Ֆորուա]] *[[Ֆրուիզ]] *[[Կալտաքաօ]] *[[Կալտամէս]] *[[Կամիզ-Ֆիքա]] *[[Կարայ (Պիսքայ)|Կարայ]] *[[Կաթիքա]] *[[Կաութեկիզ Արթէակա]] *[[Կերնիքա|Կերնիքա-Լումօ]] *[[Կեչօ]] *[[Կիզապուրուակա]] *[[Կորտեշոլա]] *[[Կորլիզ]] *[[Կուենիէս]] *[[Իպառանկելու]] *[[Իկոռէ]] *[[Իսփասթեր]] *[[Իուռեթա]] *[[Իզուրցա]] *[[Քառանցա Հարանա/Վայէ տէ Քառանսա]] *[[Քորթեզուպի]] *[[Լանեսթոսա]] *[[Լառապեցու]] *[[Լաուքիզ]] *[[Լեյոա]] *[[Լեքեյթիօ]] *[[Լեմոա]] *[[Լեմոյզ]] *[[Լեզամա]] *[[Լոյու]] *[[Մայապիա]] *[[Մանիարիա]] *[[Մարքինա-Շեմեյն]] *[[Մարուրի-Խաթապէ]] *[[Մենտաթա]] *[[Մենտեշա]] *[[Մենիաքա]] *[[Մորկա]] *[[Մունտաքա]] *[[Մունկիա]] *[[Մունիթիպար-Արպացեկի Կեռիքայց]] *[[Մուրուեթա]] *[[Մուսքիզ]] *[[Մուշիքա]] *[[Նապարնիզ]] *[[Օնտառոա]] *[[Օրոզքօ]] *[[Օրթուեյա]] *[[Օչանտիօ]] *[[Փլենցիա]] *[[Փորթուկալեթէ]] *[[Սանթուրցի]] *[[Սեսթաօ]] *[[Սոնտիքա]] *[[Սոփելանա]] *[[Սոփուերթա]] *[[Սուքառիեթա]] *[[Թրուսիոս-Թուրցիոզ]] *[[Ուպիտէ]] *[[Ուկաօ-Միրապայէս]] *[[Ուրտուլիզ]] *[[Օրտունիա|Ուրտունիա/Օրտունիա]] *[[Ուսանսոլօ]] *[[Վայէ տէ Թրափակա-Թրափակարան]] *[[Զալտիպար]] *[[Զայա]] *[[Զամուտիօ]] *[[Զարաթամօ]] *[[Զէանուրի]] *[[Զեպերիօ]] *[[Զիերպենա]] *[[Զիորցա-Պոլիպար]] </div> == Զբօսաշրջութիւն == Պիսքայի մայրաքաղաքը՝ [[Պիլպաօ]]ն, յայտնի է [[Պիլպաոյի Կուկընհայմ թանգարան]]ով եւ իր [[Պիլպաոյի գետաբերան|գետաբերանով]]։ '''Յուշարձաններ եւ ընդհանուր հետաքրքրութիւն ներկայացնող վայրեր''' * Ժողովներու տունը (''Casa de Juntas'') եւ [[Կերնիքայի ծառ|Կերնիքայի ծառը]], երկուքն ալ [[Կերնիքա]]յի մէջ։ * Ավեյանետայի Ժողովներու տունը (''Casa de Juntas''), [[Էնքարթեռի]] շրջանին մէջ։ * Փոզալակուա քարայրը [[Քառանցա Հարանա/Վայէ տէ Քառանսա|Քառանցա]]յի մէջ, [[Պալմասետա]]յի մօտ։ * [[Պիսքայի կամուրջ]]ը, որ կը կապէ Փորթուկալեթէ եւ Կեչօ աւանները։ * [[Սանթիմամինիէ]]ն եւ [[Օմայի անտառ]]ը։ * [[Էուսքալտունա համաժողովներու կեդրոն եւ համերգասրահ|Էուսքալտունա համաժողովներու կեդրոնն ու համերգասրահը]] [[Պիլպաօ]]յի մէջ։ * [[Կազթելուկաչէ]] * [[Ուրտայպայ]]ի կենսոլորտային արգելոցը * [[Ուրքիոլայի բնական պուրակ]]ը <br /> <gallery mode="packed"> File:Guggenheim-bilbao-jan05.jpg|Կուկընհայմ թանգարանը եւ Պիլպաոյի գետաբերանը File:Gaztelugache, Bermeo, País Vasco, España, 2019-08-13, DD 02.jpg|Կազթելուկաչէ կղզեակը File:Avellaneda-casa-juntas.jpg|Ավեյանետայի Ժողովներու տունը File:Mundaka eta Ogono.jpg|Ուրտայպայ </gallery> ==Փոխադրութիւն== [[File:Puente Txonta.jpg|thumb|300px|Քանթապրիական մայրուղին։]] [[File:Bilbao Airport interior.jpg|thumb|200px|Պիլպաոյի օդակայանը Լոյուի մէջ։]] [[File:Bilbao-Abando1.jpg|thumb|200px|Պիլպաոյի գլխաւոր երկաթուղային կայարանը։]] === Ճամբաներ === Պիսքայ միւս նահանգներուն կապուած է երկու գլխաւոր մայրուղիներով։ [[AP-8 մայրուղի|Քանթապրիական մայրուղին]] [[Պիլպաօ]]ն եւ [[Տուրանկօ (Պիսքայ)|Տուրանկօն]] կը կապէ [[Ֆրանսա|ֆրանսական]] սահմանին՝ [[Էյպար]]ի, [[Զարաուց]]ի եւ [[Սան Սեպասթիան]]ի մուտքերով (երեքն ալ [[Կիփուզքոա]] նահանգին մէջ), իսկ [[AP-68 մայրուղի|Պասք-արակոնական մայրուղին]] Պիլպաօն կը կապէ [[Սարակոսա]]յին՝ [[Թուտելա (Նաւառա)|Թուտելայի]], [[Քալաոռա]]յի եւ [[Լոկրոնիօ]]յի ճամբով։ Բազմաթիւ երկրորդական ճամբաներ նոյնպէս Պիլպաօն կը կապեն նահանգին տարբեր աւաններուն։ === Օդային փոխադրութիւն === {{Main|Պիլպաոյի օդակայան}} Պիսքայի գլխաւոր եւ միակ օդակայանը [[Պիլպաոյի օդակայան]]ն է, որ հիւսիսային Սպանիոյ ամենակարեւոր հանգոյցն է, եւ նոր օդակայանաշէնքը գործածող ճամբորդներուն թիւը կը շարունակէ աճիլ։ Ան կը գտնուի [[Լոյու]]ի եւ [[Սոնտիքա]]յի համայնքներուն մէջ։ === Արուարձանային երկաթուղի === {{Main|Պիլպաոյի երկաթուղային ցանց}} Պիսքայ ունի տարբեր ընկերութիւններու կողմէ շահագործուող [[արուարձանային երկաթուղի|արուարձանային երկաթուղիի]] զանազան ծառայութիւններ։ [[Cercanías Bilbao]]-ն ազգային երկաթուղային ընկերութեան՝ [[Renfe]]-ի մատուցած ''[[cercanías]]'' կոչուող ազգային արուարձանային ծառայութիւնն է։ Ան [[Պիլպաօ]]ն եւ անոր թաղամասերը կը կապէ Պիսքայի այլ համայնքներու եւ շրջաններու, ինչպէս [[Պարաքալտօ]], [[Սանթուրցի]], [[Մուսքիզ]], [[Օրտունիա]], [[Պալմասետա]] եւ ուրիշներ։ Բացի ասկէ, [[EuskoTren]]-ը նահանգին մէջ ունի արուարձանային երեք գիծ, որոնք բոլորն ալ կը սկսին Պիլպաոյէն։ Անոնցմէ մէկը քաղաքն ու [[Մեծ Պիլպաօ]]ն կը կապէ [[Տուրանկալտէա]] ''comarca''-ին եւ կ՚աւարտի [[Սան Սեպասթիան]] (Կիփուզքոա նահանգ), իսկ միւս երկուքը Մեծ Պիլպաօն կը կապեն [[Պուսթուրիալտէա]] եւ [[Չորիեռի]] շրջաններուն։ === Միջքաղաքային երկաթուղիներ === [[Պիլպաօ-Ապանտօ կայարան|Պիլպաօ-Ապանտօն]] Պիսքայի գլխաւոր երկաթուղային կայարանն է, ուրկէ [[Renfe]]-ն կանոնաւոր գնացքներ կը մատուցէ դէպի Սպանիոյ այլ նահանգներ, ինչպէս [[Պուրկոս (նահանգ)|Պուրկոս]], Մատրիտ եւ [[Պարսելոնա (նահանգ)|Պարսելոնա]]։ [[FEVE]]-ն նոյնպէս միջքաղաքային գնացքներ կը մատուցէ դէպի [[Քանթապրիա]] եւ [[Գասթիլիա եւ Լէօն]] համայնքին մէջ գտնուող [[Լէօն (նահանգ)|Լէօնի նահանգը]]։ [[Պասքական Y]]-ը այն ապագայ [[արագընթաց երկաթուղի]]ին տրուած անունն է, որ պիտի կապէ Պասքերու Երկրի երեք քաղաքները՝ Պիլպաօն (Պիսքայ), Սան Սեպասթիանը ([[Կիփուզքոա]]) եւ [[Վիթորիա-Կասթէյզ]]ը ([[Ալավա]])։ === Մեթրօ === {{Main|Պիլպաոյի մեթրօ}} [[Պիլպաոյի մեթրօ]]ն ստորգետնեայ երկաթուղային համակարգ մըն է, որ կը սպասարկէ [[Պիլպաօ]] քաղաքը եւ անոր մերձակայ տարածքը՝ [[Մեծ Պիլպաօ]] շրջանը։ Ան քաղաքը կը կապէ այլ համայնքներու հետ, ինչպէս [[Պասաուրի]], [[Պարաքալտօ]], [[Սանթուրցի]], [[Կեչօ]] եւ ուրիշներ։ ==Յղումներ== {{Ծանցանկ}} ==Արտաքին յղումներ== *[https://web.archive.org/web/20091027102137/http://es.geocities.com/historalia/senores_de_vizcaya.htm Señores de Vizcaya]՝ Պիսքայի բոլոր ենթադրեալ տէրերու ցանկ եւ հետաքրքրական պատմական քարտէսներ։ mzxv20iq7z628zvj5fn09y0njrfmt4r 0 33546 255941 2026-10-09T12:48:36Z ShahenWasHere 140 Էջը վերայղուած է դէպի [[Պիսքայ]] 255941 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Պիսքայ]] bmnv1naklbqay8k7o3p0ktovd19lbup 828 33547 255943 2026-10-09T13:08:38Z ShahenWasHere 140 Նոր էջ «-- Module:Infobox settlement -- Settlement infobox for hyw.wikipedia that reads the same parameter names as -- en:Template:Infobox settlement, so infoboxes in translated articles work -- without renaming anything. Rows are drawn by Template:Տեղեկաքարտ. -- Not supported (ignored): pushpin_map*, mapframe*, grid_*, unit_pref. local p = {} local ustring = mw.ustring local lang = mw.getContentLanguage() -- Reader-facing text. Change wording here only. local L = { f...»: 255943 Scribunto text/plain -- Module:Infobox settlement -- Settlement infobox for hyw.wikipedia that reads the same parameter names as -- en:Template:Infobox settlement, so infoboxes in translated articles work -- without renaming anything. Rows are drawn by Template:Տեղեկաքարտ. -- Not supported (ignored): pushpin_map*, mapframe*, grid_*, unit_pref. local p = {} local ustring = mw.ustring local lang = mw.getContentLanguage() -- Reader-facing text. Change wording here only. local L = { flag = 'Դրօշակ', seal = 'Կնիք', shield = 'Զինանշան', etymology = 'Ստուգաբանութիւն', nickname = 'Մականուն', nicknames = 'Մականուններ', motto = 'Նշանաբան', mottoes = 'Նշանաբաններ', anthem = 'Քայլերգ', coordinates = 'Աշխարհագրական դիրք', established = 'Հիմնադրուած', founder = 'Հիմնադիր', named_for = 'Անուանուած է', seat = 'Վարչական կեդրոն', former_seat = 'Նախկին կեդրոն', parts = 'Թաղամասեր', government = 'Կառավարութիւն', government_type = 'Տեսակ', governing_body = 'Մարմին', leader = 'Ղեկավար', area = 'Տարածութիւն', total = 'Ընդհանուր', city = 'Քաղաք', land = 'Ցամաք', water = 'Ջուր', urban = 'Քաղաքային', rural = 'Գիւղական', metro = 'Մեծ քաղաքային շրջան', rank = 'Դասակարգում', dimensions = 'Չափեր', length = 'Երկարութիւն', width = 'Լայնութիւն', elevation = 'Բարձրութիւն', elevation_max = 'Ամենաբարձր կէտ', elevation_min = 'Ամենացածր կէտ', population = 'Բնակչութիւն', estimate = 'Գնահատում', density = 'Խտութիւն', urban_density = 'Քաղաքային խտութիւն', rural_density = 'Գիւղական խտութիւն', metro_density = 'Խտութիւն (մեծ քաղաքային շրջան)', demonym = 'Բնակիչներու անուանում', time_zone = 'Ժամային գօտի', time_zones = 'Ժամային գօտիներ', summer = 'Ամառային ժամ', postal_code = 'Փոստային ցուցանիշ', area_code = 'Հեռախօսային ցուցանիշ', geocode = 'Աշխարհագրական ցուցանիշ', iso_code = 'ISO 3166 ցուցանիշ', registration = 'Ինքնաշարժներու համարանիշ', website = 'Կայքէջ', transcription = '%s տառադարձութիւն', label_sep = '՝', km2 = 'քմ²', km = 'քմ', m = 'մ', per_km2 = 'մարդ/քմ²', } -- Pages that still pass the old Armenian parameter names to this template -- are put in this category, so they can be moved to the Armenian template. local OLD_PARAMS = { 'երկիր', 'կարգավիճակ', 'անուանում', 'անվանում', 'բնակչութիւն', 'բնակչություն', 'տարածք', 'երկրամաս', 'շրջան', 'համայնք', 'պատկեր', 'կայքէջ', } local TRACKING_CATEGORY = 'Infobox settlement հայերէն պարամետրերով գործածող էջեր' local NBSP = '&nbsp;' local BULLET = '&nbsp;•&nbsp;' local SQ_MI = 2.589988110336 local AREA_UNITS = { { suffix = 'sq_mi', factor = SQ_MI, raw = 'sq mi' }, { suffix = 'ha', factor = 0.01, raw = 'ha' }, { suffix = 'acre', factor = 0.0040468564224, raw = 'acres' }, { suffix = 'dunam', factor = 0.001, raw = 'dunams' }, } --------------------------------------------------------------------------- -- Numbers --------------------------------------------------------------------------- -- Reads a number written either en-style (1,167,233 / 2,215.55) or with a -- decimal comma (2215,55). Returns nil when the text is not a plain number. local function parseNumber(s) s = ustring.gsub(s, '−', '-') if ustring.find(s, '%.') then s = ustring.gsub(s, ',', '') elseif ustring.match(s, '^%-?%d%d?%d?,%d%d%d$') or ustring.match(s, '^%-?%d%d?%d?,%d%d%d,') then s = ustring.gsub(s, ',', '') else s = ustring.gsub(s, ',', '.') end return tonumber(s) end -- Splits "1167233<ref>…</ref>" into the number and the text after it. local function splitNumber(s) if not s then return nil end local head, tail = ustring.match(s, '^([%-−]?%d[%d.,]*)(.*)$') if not head or ustring.match(tail, '^%s*%d') then return nil end local v = parseNumber(head) if not v then return nil end return v, tail end local function round(v, decimals) local m = 10 ^ decimals return math.floor(v * m + 0.5) / m end local function precision(v) v = math.abs(v) if v < 10 then return 2 elseif v < 100 then return 1 end return 0 end local function fmt(v, decimals) if decimals then v = round(v, decimals) end return lang:formatNum(v) end -- A value as given, localised, with its unit placed before any footnote. local function given(s, unit) if not s then return nil end local suffix = unit and (NBSP .. unit) or '' local v, tail = splitNumber(s) if v then return fmt(v) .. suffix .. tail end return s .. suffix end -- A value converted to another unit; falls back to the raw text and its -- original unit when the value is not a plain number. local function converted(s, factor, unit, rawUnit, decimals) local v, tail = splitNumber(s) if v then local x = v * factor return fmt(x, decimals or precision(x)) .. NBSP .. unit .. tail end return s .. NBSP .. rawUnit end --------------------------------------------------------------------------- -- Formatting helpers --------------------------------------------------------------------------- local NO = { no = true, n = true, ['false'] = true, ['0'] = true } local function isNo(s) return s ~= nil and NO[ustring.lower(s)] == true end local function px(s, default) if not s then return default end if ustring.match(s, '^%d+$') then return s .. 'px' end return s end -- A bare file name becomes [[File:…]]; a value that is already a link, -- HTML or a template's output is used as it is. local function image(file, size, opts) local first = ustring.sub(file, 1, 1) if first == '[' or first == '<' or first == '\127' then return file end local title = mw.title.new(file, 6) return ustring.format('[[File:%s|%s%s]]', title and title.text or file, size, opts or '') end local function alt(text) return text and ('|alt=' .. text) or '' end local function caption(text) if not text then return '' end return '<div style="font-size:90%; line-height:1.3em; padding-top:0.25em;">' .. text .. '</div>' end local function linked(link, word) if link then return '[[' .. link .. '|' .. word .. ']]' end return word end local function withNote(label, footnotes, point) return label .. (footnotes or '') .. (point and (' (' .. point .. ')') or '') end local function inlineValue(label, link, value, class) return linked(link, label) .. L.label_sep .. NBSP .. '<div' .. (class and (' class="' .. class .. '"') or '') .. ' style="display:inline;">' .. value .. '</div>' end --------------------------------------------------------------------------- -- Main --------------------------------------------------------------------------- function p.main(frame) local parent = frame:getParent() local args = {} for k, v in pairs(parent and parent.args or frame.args) do v = mw.text.trim(v) if v ~= '' then args[k] = v end end -- First non-empty value among the given parameter names. local function a(...) for i = 1, select('#', ...) do local v = args[select(i, ...)] if v then return v end end return nil end local box = { bodyclass = 'ib-settlement vcard', headerstyle = 'text-align:left;', } local n = 0 local pending local function row(label, data, class) if not data or data == '' then return end if pending then n = n + 1 box['header' .. n] = pending pending = nil end n = n + 1 box['label' .. n] = label box['data' .. n] = data box['class' .. n] = class end local function full(data) row(nil, data) end -- A header is drawn only if at least one row below it has data. local function section(title, build) pending = title build() pending = nil end local function area(prefix) local base = 'area_' .. prefix .. '_' if args[base .. 'km2'] then return given(args[base .. 'km2'], L.km2) end for _, u in ipairs(AREA_UNITS) do local s = args[base .. u.suffix] if s then return converted(s, u.factor, L.km2, u.raw) end end return nil end local function areaKm2(prefix) local base = 'area_' .. prefix .. '_' local v = splitNumber(args[base .. 'km2']) if v then return v end for _, u in ipairs(AREA_UNITS) do v = splitNumber(args[base .. u.suffix]) if v then return v * u.factor end end return nil end local function density(kmKey, miKey, popKey, areaValue) local km, mi = args[kmKey], args[miKey] if (km and ustring.lower(km) == 'auto') or (mi and ustring.lower(mi) == 'auto') then local pop = splitNumber(args[popKey]) if pop and areaValue and areaValue > 0 then local d = pop / areaValue return fmt(d, d < 10 and 1 or 0) .. NBSP .. L.per_km2 end return nil end if km then return given(km, L.per_km2) end if mi then return converted(mi, 1 / SQ_MI, L.per_km2, '/sq mi', 0) end return nil end local function elevation(base) if args[base .. '_m'] then return given(args[base .. '_m'], L.m) end if args[base .. '_ft'] then return converted(args[base .. '_ft'], 0.3048, L.m, 'ft', 0) end return nil end local function length(base) if args[base .. '_km'] then return given(args[base .. '_km'], L.km) end if args[base .. '_mi'] then return converted(args[base .. '_mi'], 1.609344, L.km, 'mi', 1) end return nil end local title = mw.title.getCurrentTitle() local pagename = ustring.gsub(title.text, '%s+%b()$', '') -- Name, native names and type local above = '<div class="fn org">' .. (a('name', 'official_name') or pagename) .. '</div>' if args.native_name then local native = args.native_name if args.native_name_lang then native = '<span lang="' .. args.native_name_lang .. '">' .. native .. '</span>' end above = above .. '<div class="nickname" style="font-weight:normal; font-size:90%; padding-top:0.2em;">' .. native .. '</div>' end if args.other_name then above = above .. '<div class="nickname" style="font-weight:normal; font-size:90%;">' .. args.other_name .. '</div>' end box.above = above local settlementType = a('settlement_type', 'type') if settlementType then box.subheader = '<div class="category">' .. settlementType .. '</div>' end if args.name and args.official_name then full('<div style="text-align:center; font-weight:bold;">' .. args.official_name .. '</div>') end -- Transliterations for _, t in ipairs({ '1', '2' }) do local language = args['translit_lang' .. t] if language then section(ustring.format(L.transcription, language), function() for _, k in ipairs({ '', '1', '2', '3', '4', '5', '6' }) do local typ = args['translit_lang' .. t .. '_type' .. k] if typ then row(BULLET .. typ, args['translit_lang' .. t .. '_info' .. k]) end end end) end end -- Main image local skyline = a('image_skyline', 'image') if skyline then local size = a('image_size', 'imagesize') if size then size = px(size) elseif args.image_upright then size = 'frameless|upright=' .. args.image_upright else size = '250px' end full(image(skyline, size, alt(a('image_alt', 'alt'))) .. caption(a('image_caption', 'caption'))) end -- Flag, seal, coat of arms, emblem local emblems = {} local function emblem(file, size, opts, captionText) if file then table.insert(emblems, '<div style="text-align:center; margin:0 0.25em;">' .. image(file, px(size, '100x100px'), opts) .. caption(captionText) .. '</div>') end end emblem(args.image_flag, args.flag_size, (isNo(args.flag_border) and '' or '|border') .. alt(args.flag_alt), linked(args.flag_link, L.flag)) emblem(args.image_seal, args.seal_size, alt(args.seal_alt) .. (args.seal_class and ('|class=' .. args.seal_class) or ''), linked(args.seal_link, args.seal_type or L.seal)) emblem(args.image_shield, args.shield_size, alt(args.shield_alt), linked(args.shield_link, L.shield)) emblem(args.image_blank_emblem, args.blank_emblem_size, alt(args.blank_emblem_alt), args.blank_emblem_type and linked(args.blank_emblem_link, args.blank_emblem_type)) if #emblems > 0 then full('<div style="display:flex; flex-wrap:wrap; justify-content:space-around; align-items:flex-end;">' .. table.concat(emblems) .. '</div>') end -- Etymology, nickname, motto, anthem if args.etymology then full(inlineValue(L.etymology, nil, args.etymology)) end local nickname = a('nickname', 'nicknames') if nickname then full(inlineValue(args.nickname and L.nickname or L.nicknames, args.nickname_link, nickname, 'nickname')) end local motto = a('motto', 'mottoes') if motto then full(inlineValue(args.motto and L.motto or L.mottoes, args.motto_link, motto)) end if args.anthem then full(inlineValue(L.anthem, args.anthem_link, args.anthem)) end -- Location maps for _, k in ipairs({ '', '1' }) do local map = args['image_map' .. k] if map then full(image(map, px(a('map_size' .. k, 'mapsize' .. k), '250px'), alt(args['map_alt' .. k])) .. caption(args['map_caption' .. k])) end end -- Coordinates if args.coordinates then row(withNote(L.coordinates, nil, a('coor_pinpoint', 'coor_type')), args.coordinates .. (args.coordinates_footnotes or '')) end -- Country and subdivisions for _, k in ipairs({ '', '1', '2', '3', '4', '5', '6' }) do row(args['subdivision_type' .. k], args['subdivision_name' .. k]) end -- Founding row(args.established_title or L.established, args.established_date) for k = 1, 7 do if args['established_title' .. k] then row(args['established_title' .. k], args['established_date' .. k]) end end if args.extinct_title then row(args.extinct_title, args.extinct_date) end row(L.founder, args.founder) row(L.named_for, args.named_for) -- Seat and parts row(args.seat_type or L.seat, args.seat) row(args.seat1_type or L.former_seat, args.seat1) row(args.seat2_type or L.former_seat, args.seat2) local parts = {} for k = 1, 50 do if args['p' .. k] then table.insert(parts, args['p' .. k]) end end if #parts > 0 then local list = table.concat(parts, args.parts_style == 'para' and ', ' or '<br>') row(args.parts_type or L.parts, (args.parts and ('<b>' .. args.parts .. '</b><br>') or '') .. list) else row(args.parts_type or L.parts, args.parts) end -- Government section(L.government .. (args.government_footnotes or ''), function() row(BULLET .. L.government_type, args.government_type) row(BULLET .. L.governing_body, args.governing_body, 'agent') local leader = args.leader_name if leader and args.leader_party then leader = leader .. ' (' .. args.leader_party .. ')' end row(BULLET .. (args.leader_title or L.leader), leader) for k = 1, 5 do row(BULLET .. (args['leader_title' .. k] or L.leader), args['leader_name' .. k]) end for k = 1, 6 do if args['government_blank' .. k .. '_title'] then row(args['government_blank' .. k .. '_title'], args['government_blank' .. k]) end end end) -- Area local hasParts = false for _, pf in ipairs({ 'metro', 'urban', 'rural' }) do if args['population_' .. pf] or area(pf) then hasParts = true end end local totalLabel = BULLET .. (args.total_type or (hasParts and (settlementType or L.city)) or L.total) section(L.area .. (args.area_footnotes or ''), function() row(totalLabel, area('total')) row(BULLET .. L.land, area('land')) local water = area('water') if water and args.area_water_percent then local v, tail = splitNumber(args.area_water_percent) local percent = args.area_water_percent if v then percent = fmt(v) .. (ustring.sub(tail, 1, 1) == '%' and '' or '%') .. tail end water = water .. ' (' .. percent .. ')' end row(BULLET .. L.water, water) row(BULLET .. L.urban .. (args.area_urban_footnotes or ''), area('urban')) row(BULLET .. L.rural .. (args.area_rural_footnotes or ''), area('rural')) row(BULLET .. L.metro .. (args.area_metro_footnotes or ''), area('metro')) row(BULLET .. L.rank, args.area_rank) row(BULLET .. (args.area_blank1_title or ''), area('blank1')) row(BULLET .. (args.area_blank2_title or ''), area('blank2')) row(NBSP, args.area_note) end) -- Dimensions section(L.dimensions .. (args.dimensions_footnotes or ''), function() row(BULLET .. L.length, length('length')) row(BULLET .. L.width, length('width')) end) -- Elevation row(withNote(linked(args.elevation_link, L.elevation), args.elevation_footnotes, args.elevation_point), elevation('elevation')) local highest = elevation('elevation_max') row(withNote(L.elevation_max, args.elevation_max_footnotes, args.elevation_max_point), highest) if highest then row(BULLET .. L.rank, args.elevation_max_rank) end local lowest = elevation('elevation_min') row(withNote(L.elevation_min, args.elevation_min_footnotes, args.elevation_min_point), lowest) if lowest then row(BULLET .. L.rank, args.elevation_min_rank) end -- Population section(withNote(L.population, nil, args.population_as_of) .. (args.population_footnotes or ''), function() row(totalLabel, given(args.population_total)) row(withNote(BULLET .. L.estimate, nil, args.pop_est_as_of) .. (args.pop_est_footnotes or ''), given(args.population_est)) row(BULLET .. L.rank, args.population_rank) row(BULLET .. L.density, density('population_density_km2', 'population_density_sq_mi', 'population_total', areaKm2('land') or areaKm2('total'))) row(NBSP .. BULLET .. L.rank, args.population_density_rank) row(BULLET .. L.urban .. (args.population_urban_footnotes or ''), given(args.population_urban)) row(BULLET .. L.urban_density, density('population_density_urban_km2', 'population_density_urban_sq_mi', 'population_urban', areaKm2('urban'))) row(BULLET .. L.rural .. (args.population_rural_footnotes or ''), given(args.population_rural)) row(BULLET .. L.rural_density, density('population_density_rural_km2', 'population_density_rural_sq_mi', 'population_rural', areaKm2('rural'))) row(BULLET .. L.metro .. (args.population_metro_footnotes or ''), given(args.population_metro)) row(BULLET .. L.metro_density, density('population_density_metro_km2', 'population_density_metro_sq_mi', 'population_metro', areaKm2('metro'))) for _, b in ipairs({ '1', '2' }) do local blankTitle = args['population_blank' .. b .. '_title'] row(BULLET .. (blankTitle or '') .. (args['population_blank' .. b .. '_footnotes'] or ''), given(args['population_blank' .. b])) row(withNote(BULLET .. L.density, nil, blankTitle), density('population_density_blank' .. b .. '_km2', 'population_density_blank' .. b .. '_sq_mi', 'population_blank' .. b, areaKm2('blank' .. b))) end row(NBSP, args.population_note) end) row(L.demonym, a('population_demonym', 'population_demonyms')) -- Demographics for _, d in ipairs({ '1', '2' }) do local heading = args['demographics_type' .. d] if heading then section(heading .. (args['demographics' .. d .. '_footnotes'] or ''), function() for k = 1, 10 do local label = args['demographics' .. d .. '_title' .. k] if label then row(BULLET .. label, args['demographics' .. d .. '_info' .. k]) end end end) end end -- Time zones local function zone(offset, name) if offset then return 'UTC' .. offset .. (name and (' (' .. name .. ')') or '') end return name end local function zoneRows(k) local name, summerName, offset, summerOffset if k == 1 then name = a('timezone1', 'time_zone1', 'timezone', 'time_zone') summerName = a('timezone1_DST', 'time_zone1_DST', 'timezone_DST', 'time_zone_DST') offset = a('utc_offset1', 'utc_offset') summerOffset = a('utc_offset1_DST', 'utc_offset_DST') else name = a('timezone' .. k, 'time_zone' .. k) summerName = a('timezone' .. k .. '_DST', 'time_zone' .. k .. '_DST') offset = args['utc_offset' .. k] summerOffset = args['utc_offset' .. k .. '_DST'] end local location = a('timezone' .. k .. '_location', 'time_zone' .. k .. '_location') row(location or (k == 1 and L.time_zone or NBSP), zone(offset, name)) row(BULLET .. L.summer, zone(summerOffset, summerName)) end local firstLocation = a('timezone1_location', 'time_zone1_location') section(firstLocation and L.time_zones or nil, function() for k = 1, 5 do zoneRows(k) end end) -- Codes if args.postal_code then row(args.postal_code_type or L.postal_code, '<div class="postal-code">' .. args.postal_code .. '</div>', 'adr') end if args.postal2_code then row(args.postal2_code_type or L.postal_code, '<div class="postal-code">' .. args.postal2_code .. '</div>', 'adr') end row(args.area_code_type or L.area_code, a('area_code', 'area_codes')) row(L.geocode, args.geocode) row(L.iso_code, args.iso_code) row(args.registration_plate_type or L.registration, args.registration_plate) for k = 1, 2 do if args['code' .. k .. '_name'] then row(args['code' .. k .. '_name'], args['code' .. k .. '_info']) end end -- Free rows, two sections for _, k in ipairs({ '', '1', '2', '3', '4', '5', '6', '7' }) do local label = a('blank' .. k .. '_name_sec1', 'blank' .. k .. '_name', 'custom_label' .. k .. '_sec1') if label then row(label, a('blank' .. k .. '_info_sec1', 'blank' .. k .. '_info', 'custom_data' .. k .. '_sec1')) end end for _, k in ipairs({ '', '1', '2', '3', '4', '5', '6', '7' }) do local label = a('blank' .. k .. '_name_sec2', 'custom_label' .. k .. '_sec2') if label then row(label, a('blank' .. k .. '_info_sec2', 'custom_data' .. k .. '_sec2')) end end -- Website, embedded box, footnotes row(L.website, args.website) full(args.module) box.below = args.footnotes local embed = args.embed and ustring.lower(args.embed) if embed == 'yes' or embed == 'y' or embed == 'true' or embed == '1' then box.child = 'yes' end local category = '' if title.namespace == 0 then for _, name in ipairs(OLD_PARAMS) do if args[name] then category = '[[Ստորոգութիւն:' .. TRACKING_CATEGORY .. ']]' break end end end return frame:expandTemplate{ title = 'Տեղեկաքարտ', args = box } .. category end return p bjh3l5l6621jit2ku2v0vqdlv7w0a0o 14 33548 255945 2026-10-09T13:09:34Z ShahenWasHere 140 Նոր էջ «__HIDDENCAT__»: 255945 wikitext text/x-wiki __HIDDENCAT__ 2twjmejn56ditxo46hqinfh52nh6flb