Ուիքիփետիա hywwiki https://hyw.wikipedia.org/wiki/%D4%B3%D5%AC%D5%AD%D5%A1%D6%82%D5%B8%D6%80_%D4%B7%D5%BB MediaWiki 1.47.0-wmf.23 first-letter Մեդիա Սպասարկող Քննարկում Մասնակից Մասնակցի քննարկում Ուիքիփետիա Ուիքիփետիայի քննարկում Պատկեր Պատկերի քննարկում MediaWiki MediaWiki քննարկում Կաղապար Կաղապարի քննարկում Օգնություն Օգնության քննարկում Ստորոգութիւն Կատեգորիայի քննարկում TimedText TimedText talk Մոդուլ Մոդուլի քննարկում Event Event talk 0 33145 255996 255270 2026-10-13T11:51:14Z Galy02 73 255996 wikitext text/x-wiki Հայերը Սուրիոյ մէջ Սուրիոյ հայ քաղաքացիներն են: Սուրիան եւ իր շրջակայքը գտնուող վայրերը պատերազմերէ եւ ջարդերէ ազատած հայերու գաղթակայան եղած է, ինչպէս [[Հայոց Ցեղասպանութիւն|Հայոց Ցեղասպանութենէն]] ազատած հայերուն: Սակայն, այս շրջանին մէջ հայեր գտնուած են բիւզանդական ժամանակաշրջանէն:<ref name=":1">{{citation|last=Shoup|first=John A.|year=2018|chapter=Syria|title=The History of Syria|page=6|publisher=[[ABC-CLIO]]|isbn=978-1440858352|quote=Syria has several other ethnic groups, the Kurds... they make up an estimated 9 percent...Turkomen comprise around 4-5 percent of the total population. The rest of the ethnic mix of Syria is made of Assyrians (about 4 percent), Armenians (about 2 percent), and Circassians (about 1 percent).}}</ref> Ըստ Հայաստանի Հանրապետութեան Սփիւռքi գործերու յանձնակատարի գրասենեակին, նախքան քաղաքացիական պատերազմը, Սուրիոյ մէջ հայերուն թիւը կը կազմէր 100,000, որոնցմէ 60,000 կը գտնուէր Հալէպի մէջ, իսկ մնացեալը՝ Դամասկոսի, Լաթաքիոյ, Քէսապի, Քամիշլիի, Հոմսի, Ռաքքայի, Հասաքէի, Տէր Զօրի եւ այլ շրջաններու մէջ: Սակայն պատերազմի հետեւանքով 60,000-էն աւելի հայ հեռացած է Սուրիայէն։ Սուրիոյ մէջ այսօր կ'ապրի շուրջ 30,000 հայ, որոնց մեծ մասը՝ Հալէպի մէջ: Սուրիոյ պատերազմի սկիզբէն Հայաստանը ընդունած է շուրջ 25,000 սուրիահայ։<ref>{{Cite web|url=http://diaspora.gov.am/hy/pages/51/syria|title=Diaspora - Սիրիա|website=diaspora.gov.am|language=hy|accessdate=2026-09-25}}</ref> Նախքան քաղաքացիական պատերազմը, Սուրիոյ սահմանը գտնուող Քէսապ եւ Եագուպիէ գիւղերուն բնակչութիւնը մեծամասնութեամբ հայ էր:<ref name="jimdo.com">{{cite web|url=http://orontes.jimdo.com/2013/10/28/we-won-t-accept-anything-but-wahhabism-in-syria/|title=Wahhabi / Takfiri Cleric Smashes a Statue of the Virgin Mary in town of Yakubiyah|last1=Unknown|first1=Unknown|website=Orontes|publisher=jimdo.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20140607003643/http://orontes.jimdo.com/2013/10/28/we-won-t-accept-anything-but-wahhabism-in-syria/|archive-date=7 June 2014|access-date=5 June 2014|url-status=dead}}</ref> Քէսապը ենթարկուած է յարձակումներու եւ կողոպուտներու իսլամիստ ապստամբներու կողմէ, որոնք գիւղ մտած էին Թուրքիայէն, սակայն անոնք վտարուեցան սուրիական բանակին կողմէ: Եագուպիէն, որ հայ եւ կաթողիկէ այլ համայնքներէ բնակչութիւն ունէր պարպուած է հայերէն սպառնալիքներու պատճառով:<ref>{{Cite web|url=https://asbarez.com/armenian-homes-in-kessab-looted-occupied/|title=Armenian Homes in Kessab Looted, Occupied|date=March 25, 2014|website=Asbarez.com|language=en-US|access-date=2023-12-12}}</ref><ref name="globalpost.com">{{cite web|url=http://www.globalpost.com/dispatch/news/afp/130208/christian-hamlet-escapes-syria-war-falls-prey-looters|title=Christian hamlet escapes Syria war but falls prey to looters|archive-url=https://web.archive.org/web/20130209123856/http://www.globalpost.com/dispatch/news/afp/130208/christian-hamlet-escapes-syria-war-falls-prey-looters|archive-date=2013-02-09|url-status=dead}}</ref> Ըստ փրոֆեսոր Ճոն Շուփի 2018-ի յայտարարութեան, Սուրիոյ մէջ հայերուն թիւը կը կազմէ երկրին բնակութեան 2 առ հարիւրը, այսպիսով անոնք երկրին հինգերորդ մեծագոյն համայնքն են:<ref name=":1" /> Համայնքին մէջ կը գործեն հիմնական երեք կուսակցութիւններ, որոնք են [[Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւն|Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւնը]], [[Սոցիալ Դեմոկրատ Հնչակեան Կուսակցութիւն|Սոցեալ Դեմոկրատ Հնչակեան Կուսակցութիւնն]] ու [[Ռամկավար Ազատական Կուսակցութիւն|Ռամկավար Ազատական Կուսակցութիւնը]], ինչպէս նաեւ շատ մը միութիւններ, ինչպէս [[Համազգայինի Հայ Կրթական Եւ Մշակութային Միութիւն|Համազգայինի Հայ Կրթական եւ Մշակութային Միութիւնը]], Հայ Երիտասարդաց Միութիւնը, [[Թէքէեան Մշակութային Միութիւն|Թէքէեան Մշակութային Միութիւնը]], «Նոր Սերունդ» Մշակութային Միութիւնը, [[Հայ Մարմնակրթական Ընդհանուր Միութիւն|ՀՄԸՄ]]-ի եւ [[Հայ Մարմնամարզական Միութիւն|ՀՄՄ]]-ի մասնաճիւղերը, Կրթասիրաց մշակութային միութիւնը, Գերմանիկ-Վասպուրական մշակութային միութիւնը, Ազգային մշակութային միութիւնը, Ուրֆայի Վերածնունդ մշակութային միութիւնը, Կիլիկեան մշակութային միութիւնը եւ հայրենասիրական ու մշակութային այլ միութիւններ: Բարեսիրական ծիրէն ներս կը գործեն [[Հայկական Բարեգործական Ընդհանուր Միութիւն|ՀԲԸՄ]]-ի, [[Հայ Օգնութեան Միութիւն|ՀՕՄ]]-ի (Սուրիոյ Հայ օգնութեան խաչ՝ ՍՕԽ), «Հաուըրտ Գարակէօզեան» հաստատութեան, Ճինիշեան յիշատակի ծրագիրի տեղական մարմինները, Հալէպի թեմի Ընկերային ծառայութեան խորհուրդը, եկեղեցիներու աղքատախնամ մարմինները, հայկական «Ալթունեան», «Մազլումեան», «Աստուրեան» հիւանդանոցները, «Ճեպեճեան» ակնաբուժարանը եւ «Կիւլպէնկեան» ծննդատունը։ Սուրիոյ մէջ կը գործեն Մայր Աթոռ սուրբ Էջմիածնի Դամասկոսի թեմը (առաջնորդանիստը՝ Դամասկոսի Սուրբ Սարգիս եկեղեցի, առաջնորդը՝ Արմաշ Եպս. Նալպանտեան) եւ Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան Բերիոյ (Հալէպի) թեմը (առաջնորդանիստը՝ Հալէպի սրբոց Քառասնից Մանկանց եկեղեցի, առաջնորդը՝ [[Մակար Արք. Աշգարեան]]) եւ Ճեզիրէի թեմը, Հայ Կաթողիկէ եկեղեցւոյ Բերիոյ, Դամասկոսի եւ Գամիշլիի թեմերը։ Կը գործեն նաեւ հայ աւետարանական եկեղեցիներ։ Վերոնշեալներու, ինչպէս նաեւ հայկական բարեգործական, կրթական եւ մշակութային կազմակերպութիւններու հովանիին տակ կը գործեն հայկական դպրոցներ, թատերական ու երաժշտական խումբեր, արուեստի «Սարեան ակադեմիա», «Արշիլ Կորքի» (համազգայինի հովանիին տակ) եւ «Արմիս» դպրոցները։ Սուրիոյ Հալէպի թեմի առաջնորդարանի հովանավորութեամբ կը գործէ սուրիահայ գրողներու միութիւնը։ Հալէպի մէջ լոյս կը տեսնէ Ազգային առաջնորդարանի «Գանձասար» պաշտօնաթերթը։<ref>''[https://www.azatutyun.am/a/28173749.html «Հալեպի հայ համայնքը ոգևորությամբ է ընդունել կառավարական զորքերի առաջխաղաղումը»]'' «Ազատություն ռադիոկայան»: արտագրուած է՝ 2026-10-13</ref> == Սուրիահայ գաղութ == === Պատմութիւն === Սուրիոյ մէջ հայերուն թիւը աճած է 9-14-րդ դարերուն՝ [[Բիւզանդական Կայսրութիւն|Բիւզանդական Կայսրութեան]] կողմէ Հիւսիսային Սուրիոյ մէջ զգալի թիւով հայեր գաղթեցնելու, Հայաստանի [[Բագրատունեաց Թագաւորութիւն|Բագրատունեաց Թագաւորութեան]] անկման, սելճուք թուրքերու ասպատակութիւններու, իսկ հետագային [[Կիլիկիոյ Հայկական Թագաւորութիւն|Կիլիկիոյ հայկական պետութեան]] անկման (1375) հետեւանքով: Անոնք բնակութիւն հաստատած են [[Դամասկոս|Դամասկոսի]], [[Անտիոք|Անտիոքի]], Աղեքսանդրետի, [[Հալէպ|Հալէպի]] այլ քաղաքներու մէջ: 10-րդ դարուն Սուրիոյ մէջ հիմնուած է հայոց թեմ: Շուղրի Կարմիր վանքը դարձած է մշակութային կեդրոն: Անտիոքի մէջ հայերը (յոյներուն հետ) տիրապետող դիրք գրաւած են: 11-րդ դարուն Անտիոքի կուսակալներուն մեծ մասը հայեր եղած են (Աբնա իշխան, Խաչատուր Անեցի, Վասակ Պահլաւունի): 13-րդ դարուն, երբ Անտիոքը սկսած է կորսնցնել իր կարեւորութիւնը, Սուրիոյ հայութեան գլխաւոր կեդրոնը կը դառնայ Հալէպը: Արաբները Կիլիկիոյ Ռուբէն իշխանին տուած են «թագաւոր» մակդիրը: Համտանիներու պետութեան իշխան Ազիզի մահէն ետք անչափահաս Նասեր Եուսէֆ դարձած է գահաժառանգ, իսկ թագաւորութեան գործերու խնամակալ նշանակուած է հայազգի Շամսըտտին Լուլա ալ-Արմանին: Այս տեղեկութիւնները փորագրուած են Հալէպի Ֆրրտոս մզկիթին կամարին վրայ: Կիլիկեան հայկական թագաւորութեան կործանումէն ետք հայերու ստուար զանգուածներ հաստատուած են Սուրիոյ մէջ: 240 հայ երեւելիներ իրենց ընտանիքներով ու ազգականներով հաստատուած են Հալէպ, որոնց սերունդները հետագային ձուլուած ու արաբացած են: Անոր վկայությունն են այդ ժամանակէն պահպանուած, սակայն ձեւափոխուած հայկական անունները՝ Մեսրոպ գերդաստան, Հայէք, Աշշի, Ֆարրա, Սենքերի, Աճեմի եւ այլն: Սուրիոյ հայկական համայնքները վերելք ապրած են 15-17-րդ դարերուն, երբ միջազգային տարանցիկ առեւտուրի Կասպից ծով֊Աստրախան-Ազով ուղին, կորսնցնելով նախկին նշանակութիւնը, իր տեղը զիջած է Թաւրիզ-Հալէպ ճանապարհին: 16-18-րդ դարերուն Սուրիոյ հայ համայնքը համալրուած է [[Ջուղա, (Նախիջեւան)|Ջուղայէն]], [[Երեւան|Երեւանէն]], [[Արցախի Հանրապետութիւն|Ղարաբաղէն]], [[Սեբաստիա|Սեբաստիայէն]], [[Ակն|Ակնէն]], [[Մալաթիա|Մալաթիայէն]], [[Սասուն|Սասունէն]], [[Արաբկիր|Արաբկիրէն]], [[Տիգրանակերտ (Մայրաքաղաք)|Տիգրանակերտէն]], Եդեսիայէն եւ այլ վայրերէ գաղթած հայերով: = Ծանօթագրութիւններ = <references /> 7c230j5h6929q266fskahazgsrppnx9